Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, er þetta frv., sem hér liggur fyrir, staðfesting á brbl., sem sett voru á s. l. sumri. - Þetta frv. hefur nú náð samþykki hv. Nd., og voru útvarpsumr. um það við 3. umr, í þeirri hv. d. Mun hv. þdm. því málið kunnugt, enda hefur það verið rætt hér í hv. d. í sambandi við umr. um annað mál. Ég mun því ekki hefja umr. um þetta mál nú við 1. um., en leyfi mér að gera það að till. minni, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er satt, sem hæstv. ráðh. sagði, að öllum dm. mun þetta mál kunnugt, og hefur verið töluvert rætt, m. a. við útvarpsumr. í hv. Nd. Ég veit því, að það muni ekki hafa neina þýðingu að fjölyrða um það hér, sízt við 1. umr., og sjálfsagt ekki við neina umr., því að það mun ekki vera meiningin að taka brtt. til greina, a. m. k. ef þær koma frá stjórnarandstöðunni. Ég ætla þá ekki heldur að fara að innleiða umr. um þetta mál hér. Ég ætla aðeins að taka það fram þegar, að ég lít á þetta mál sem hreinasta ofbeldisverk, fyrst og fremst ofbeldisverk gagnvart bændastétt landsins, sem nú hefur svo að segja einróma mótmælt þessum l., og mér er sterkur grunur á því, - og það er að sumu leyti alvarlegra mál, - að það sé ofbeldisverk gagnvart hreint og beint meiri hluta Alþ., að þetta mál er keyrt í gegn. Það er beint yfirlýst af einum stuðningsmanni þessarar hæstv. ríkisstj., hv. þm., sem sæti á í Nd., að hann sé mótfallinn þessu máli, þó að hann vegna afstöðu sinnar til ríkisstj. sæi sér ekki fært að greiða atkv. á móti því. Ég er alveg sannfærður um, að allur flokkur þessa hv. þm., sem ég gat um, lítur eins á málið. Öðruvísi getur það ekki verið. Það er með öllu óhugsandi, að nokkur maður, sem kallar sig sósíal-demókrata, geti raunverulega álitið rétt að samþ. l. sem þessi. Hvað snertir afstöðu Sósfl., sem saman stendur að mestu leyti af kommúnistum, er aftur á móti ekki gott að segja, því að afstaða hans er svo breytileg og fer eftir því, sem hann álítur heppilegustu leiðina til þess að ná sínu marki, svo að ekki er hægt að fullyrða um það, nema þeir hv. þm., sem þeim flokki fylgja, kunni að samþ. þetta frv. með glöðu geði, hitt er hægt að fullyrða, að það gerir enginn af þm. Alþfl., enginn af þm. Framsfl, og enginn af þeim þm. Sjálfstfl., sem kallaðir hafa verið fimmmenningarnir. Er þá kominn meiri hl. þ., sem áreiðanlega er á móti þessu máli. Ég sé, að hv. 3. landsk. er að skrifa niður hjá sér. Vitanlega ber hann á móti þessu, en það mun ekki svara kostnaði, því að það er gefið mál, að ef hann greiðir atkv. með þessu, þá gerir hann það móti sannfæringu sinni. Menn, sem kölluðu það þrælalög, l. eins og gerðardómsl., sem sett voru 1942 og voru aðeins um það að lögbjóða kaup, sem hlutaðeigendur höfðu sjálfir samið um, þeir geta ekki litið öðruvísi á þetta frv., ef að 1. verður, en sem þrælal., sem eru ekki um það að lögbjóða það verð, sem bændur hafa sjálfir sett eða samið um, heldur er í raun og veru verið að lögbjóða það verð, sem einn maður getur ráðið. - Í útvarpsræðu frá hv. Nd., sem ég hlustaði á, var mikið rætt um það, hvaða afleiðingar þessi lagasetning hefði haft í haust. Ég ætla að ganga alveg fram hjá því atriði. Það er miklu meira virði, hvað þessi l. boða fyrir framtíðina og hvaða fordæmi þau gefa, heldur en það, hvernig þau hafa reynzt nú í haust. Blaðið Íslendingur á Akureyri, sem er ákveðið stuðningsblað hæstv. ríkisstj., sagði í ritstjórnargrein, þegar þessi brbl. voru sett, að ekki væri hægt að neita því, að l. væru töluvert einræðiskennd. Hins vegar taldi blaðið, að öllu væri óhætt, sökum þess að Pétur Magnússon væri landbrh. og að honum væri vel treystandi til þess að fara með þessi mál með sanngirni, og þó að ég sé stjórnarandstæðingur, þá get ég vel viðurkennt það, að maður gæti komizt í landbrh. sæti, sem færi verr með þetta geysilega vald en núv. hæstv. landbrh. hefur gert. L. segja hins vegar ekkert um það, að þau séu tímabundin, og það er framtíðin í þessum efnum, sem ég fyrir mitt leyti óttast mest. Þeirri fjarstæðu er haldið hér fram, að með þessum l. sé valdið yfir verðlagningu landbúnaðarafurða fengið bændum í hendur, af því að bændur séu í búnaðarráði, en það hljóta allir að sjá, að þar sem ráðh. skipar menn í búnaðarráð, hefur hann í hendi sinni á hverjum tíma að skipa þá menn, sem láta að vilja hans. Valdið í slíkum málum er ekki í höndum annarra en þeirra, sem velja mennina til þess að fara með málefnin. Það hljóta allir að viðurkenna. Hæstv. landbrh. viðurkenndi þetta, er hann sagði í útvarpsræðu sinni í hv. Nd., að meðan greiðslur færu fram úr ríkissjóði til þess að halda niðri verðlagi landbúnaðarafurða, gæti ríkisstj. ekki sleppt þessum málum úr sinni umsjá með öllu. En þó að þessi l., sem hér um ræðir, hefðu ekki verið sett, hefðu verðlagsl. gilt áfram, og hefði ríkisstj. ekki þurft að sleppa hendi sinni af þessum málum, þar sem hún hafði það á valdi sínu að skipa formann verðlagsn., og þá var valdinu yfir þessum málum svo háttað, að það var eins konar samkomulag milli bænda og neytenda, en síðan skipaði ríkisstj. oddamann n. Og það er alltaf munur á því að hafa þar fulltrúa til þess að tala þar sínu máli, þó að ekki sé meiri hlutinn, heldur en að hafa engan. Bændur hafa í þessu landbúnaðarráði engan fulltrúa, því að það eru fulltrúar ráðh., sem um er að ræða. - Ég ætla ekki að orðlengja þetta, veit, að það þýðir ekki, og hef ekki neina löngun til þess að tefja þingið, en mér finnst, að á minni töluvert löngu þingsetu, sem orðin er, hafi aldrei legið fyrir nein lagasetning, sem eins minnir á einræðisfyrirkomulag og sú, sem hér liggur fyrir. Ég hélt í lengstu lög, að þó að hæstv. ríkisstj. hefði þótt hagkvæmt að setja þessi brbl. í haust, hefði ætlunin ekki verið sú að láta samþ. þau nú á Alþ. og láta þau gilda í framtíðinni, heldur sú að fá aðra sanngjarnari skipan þessara mála. Það kann að vera, að þetta verði enn, þó að brbl. liggi fyrir seinni d., en mér er þó farið að lítast þannig á, að þetta muni eiga að samþykkja. En slík verk sem þessi hefur reynslan sýnt, bæði hér á landi og annars staðar, að borga sig ekki fyrir þá, sem þau vinna.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ræða hv. 1. þm. Eyf. (BSt) gefur mér ekki tilefni til neinna teljandi andsvara. Hann lagði aðaláherzluna á, að þetta frv., ef að l. verður, yrði þrælalög og bæri vott um einræðishneigð hjá ríkisstj. og að hún vildi leggja undir sig allt vald í verðlagsmálum landbúnaðarins. - Hann minnti á það, að eftir þeim l., sem úr gildi eru numin um verðlagningu landbúnaðarvara, var það landbrh., sem hafði úrslitavaldið um hana, þar sem hann skipaði oddamann verðlagsn. Hver maður hlýtur því að sjá, og ég veit, að hv. 1. þm. Eyf. er alltof skynsamur maður til þess að treysta sér að neita því, að það er auðveldara fyrir landbrh. að hafa tök á slíkum málum með því að tilnefna aðeins einn mann heldur en 25 menn í þá n., sem á að fara með þessi mál. - Ég hef ekki heyrt það á hv. 1. þm. Eyf., að verðlagsl. frá 1934–1935 hafi verið þrælal., þrátt fyrir það, að ríkisstj. hafði svo mikið vald um verðlagningu, og meðan hann getur ekki bent á, að hann hafi mótmælt ákvæðum þeirra l., getur hann ekki vænzt þess, að menn taki undir það með honum, að ríkisstj. sýni með þessu frv. einræðishneigð og beiti bændastétt landsins ofbeldi, og ef hann hefði mótmælt þeim ákvæðum, sem sett voru með l. 1934–1935, hefði hann núna styrkari aðstöðu til þess að beita sér gegn þeim ákvæðum, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég ætla að minnast á með örfáum orðum, enda lagði hæstv. landbrh. ekki út í það að svara rækilega neinu af því, sem ég sagði. Hann hélt því fram, að vald ráðh. væri ekkert aukið með þessum brbl., sem hér liggja fyrir, hann hefði haft meira vald áður, af því að auðveldara væri að ráða við einn mann heldur en 25. Þetta kann að vísu að vera rétt, svo langt sem það nær, en þessi fulltrúi ráðh. hafði ekki raunverulega úrslitavaldið, því að hann var ekki nema einn af fimm í verðlagsn., og sex manna n. álitið sýnir m. a., að það er alls ekkert óhugsandi, að náðst geti samkomulag milli framleiðenda og neytenda um verðið, og ef svo væri, hefði fulltrúi ráðh. ekkert að segja. Þess vegna munu þessi brbl. sett til þess að auka vald ríkisstj. í þessum málum. Það þarf ekki ævinlega að vera svo, að neytendur og framleiðendur mætist þarna sem andstæðingar, en segjum svo, að þeir gerðu það, þá hefði fulltrúi ráðh. að vísu úrslitavaldið, en ég álít það þó allt aðra aðstöðu fyrir bændastéttina að hafa þarna sína fulltrúa, sem túlkuðu hennar mál, heldur en engan. Ég skal játa það, þótt ég sé andstæðingur hæstv. landbrh. í stjórnmálum, að ég treysti honum í þessum efnum miklu betur en ég gæti hugsað mér landbrh, vera lakastan, en maður veit hins vegar ekkert um, hvað í vændum kann að vera. Ég er viss um það, að ef því hefði verið spáð fyrir 4 árum, að Sjálfstfl. mundi fela kommúnistum að fara með málefni sjávarútvegsins, hefðu allir sjálfstæðismenn margkrossað sig og talið hreinustu fjarstæðu að slíkt mundi koma fyrir. Nú hefur þetta skeð, og ég sé ekkert, sem gerir það ósennilegt, eftir því sem skeð hefur, að kommúnista yrðu næsta ár falin málefni landbúnaðarins, og þá veit maður, hvað mundi ske. Ég efast ekki um það, að hann mundi gera það, sem hann áliti heppilegast fyrir framtíð landbúnaðarins. Allir vita, hvað það er, m. ö. o. að afnema bændastéttina í þeirri mynd, sem hún hefur verið í þúsund ár og er nú. Og helzta ráðið til þess, að þetta geti orðið, væri að gera fyrst alla bændur gjaldþrota, svo að þeir flosnuðu upp af jörðum sínum og síðan væri hægt að fara að byggja upp þorp og annað í sveitunum, allt eftir kokkabókum kommúnista. Þá væri ráðh. m. ö. o. gefið vald til þess að svelta bændur út af jörðum sínum.

Framsfl. hefur séð um það, að bændur flosni upp af jörðunum, og þarf ekki nýja aðila til þess

. Þetta er svo mikil heimska hjá hv. þm., þótt það heyrðist í útvarpsumr. frá flokksbróður hans, að það er alveg furðulegt, að jafngreindur maður skuli taka sér slíkt í munn. Það vita allir, af hverju kreppan eftir 1930 stafaði. Hún byrjaði vestur í Ameríku, og gat enginn Íslendingur, hvorki framsóknarmenn né aðrir, við hana ráðið. - Það var ranghermi hjá hæstv. landbrh., að það hefðu verið mín orð, að gerðardómsl. hefðu verið þrælal. Ég sagði, að hv. 3. landsk. (HG) hefði kallað gerðardómsl. þrælal., en ef þau l. hefðu verið þrælal., væru þau l., sem hér um ræðir, það miklu fremur.



Herra forseti. Þessari umr. var slitið svo hastarlega, að ég gat ekki fengið orðið í annað sinn, þótt ég hefði kvatt mér hljóðs. Skal ég ekki fara frekar út í það, en vil aðeins geta þess, að mér virtist hæstv. landbrh. taka vinsamlega í aðra brtt. mína og einnig hv. frsm. meiri hl. fjhn. Mun ég taka hana aftur og þær, sem standa í sambandi við hana. Það, sem tekið er aftur, er þá a-liður 1. brtt. og 2. og 3. till. Á hinn bóginn kemur b-liður 1. till. þessu máli ekki beint við, og sé ég ekki ástæðu til annars en að hann verði borinn upp.



Með þeim skilningi, sem ég lét í ljós hér áðan, að með orðunum „þeim vörum“ væri átt við kjöt af nýslátruðu fé og nýuppteknar kartöflur, segi ég já. Brtt. 187,2 tekin aftur. 3. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Brtt. 187,3 tekin aftur. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.

Frsm. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur hlotið afgreiðslu í hv. Nd. Það fjallar um það að veita ríkisstj. heimild til að selja Búðahreppi. eða Búðakauptúni landspildu úr þjóðjörðinni Kjappeyri. Þetta er tiltölulega lítil spilda og liggur fast að kauptúninu og liggur öll við hina löggiltu höfn kauptúnsins. Þessi landspilda hefur ekki beinlínis verið byggð ábúandanum á Kjappeyrarlandi að undanförnu, en þó mun hann eiga þar rétt til einhverra nytja, og er ætlazt til þess, að þær haldist, þó að landspildan verði seld. - Það er talið, að Búðaþorp þurfi á þessari landspildu að halda, m. a. vegna þess, að dráttarbraut, sem á að koma upp í þorpinu fyrir báta, verður varla sett annars staðar en á þessari landspildu. Það hefur að undanförnu verið venja að gefa kaupstöðum og kauptúnum kost á að fá keypt land, sem liggur í námunda við þessa staði og þorpin eða kauptúnin þurfa á að halda. Landbn. þessarar hv. d. hefur kynnt sér þetta mál og sér ekki ástæðu til þess að bregða út af þessari venju, sem venjulega hefur átt sér stað um það að heimila slíka sölu lands, þegar svona stendur á. Þess er þó sérstaklega að geta, að þessi landspilda liggur í öðrum hreppi en Búðahreppi, nefnilega Fáskrúðsfjarðarhreppi, og hef ég orðið þess var, að íbúar Fáskrúðsfjarðarhrepps vildu kaupa þessa landspildu, ef hún annars verður seld. En landbn. þessarar d. leit svo á, að Búðakauptúni mundi vera miklu meiri þörf á að fá þessa landspildu keypta en Fáskrúðsfjarðarhreppi, og leggur n. til, að þetta frv. verði samþ.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur nú gengið í gegnum hv. Nd. og var þar til umsagnar hjá landbn. þeirrar hv. d., og hefur sama n. þessarar hv. d. einnig farið höndum um frv. og getað mestmegnis fallizt á að mæla með samþ. þess eins og það liggur fyrir. En þó hefur landbn. talið rétt að gera nokkrar brtt. við frv., og eru þær alls ekki verulegar, heldur aðallega til nokkurrar skýringar og samræmingar. - Það er tilgangur þessa frv. að reyna að stemma stigu fyrir því, að byggilegar jarðir fari í eyði, til skaða og alls konar leiðinda fyrir viðkomandi sveitarfélög, hvort sem ástæðan er aðstöðuleysi viðkomandi manna eða það er af völdum brasks með jarðirnar. Ég geri ráð fyrir, að frv. þurfi ekki frekari skýringa við. Yfirlestur frv. ásamt þeim brtt., sem hér liggja fyrir, skýrir þetta mál, og virðist að öllu leyti í hóf stillt um þær skyldur, sem frv. skapar eigendum jarða um uppbyggingu o. s. frv. og um þann rétt, sem sveitarfélög fá jafnframt, til þess að fyrirbyggja, að jarðir leggist í eyði. Ég vænti þess, að þessi fáu orð nægi til skýringar á tilgangi frv. og þá brtt. um leið, sem nm. bera hér fram, að áskildu því, að einn hv. nefndarmanna hefur áskilið sér óbundnar hendur gagnvart þessari brtt. Hygg ég, að frv., að brtt. meðtöldum, sé þannig, að ekki þurfi að rísa neinn ágreiningur um það, heldur vænti ég, að það fái samþykki hv. þd. eins og það liggur fyrir, að athuguðum og samþ. brtt.

Flm. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég get látið mér nægja að vísa til grg., sem fylgir þessu frv. Og til þess að það fái góðan framgang hér í hv. d., legg ég til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, en get að mestu látið nægja að vísa til grg. frv. Frv. fer fram á það, eins og menn sjá, að skipaður verði lögreglustjóri á Dalvík þegar skipt verður Svarfaðardalshreppi, en sú skipting er ákveðið, að fari fram frá næstu áramótum, þannig að Dalvík verði þá sérstakur hreppur. Það hefur áður komið fram ósk frá íbúum Dalvíkur um að fá skipaðan þarna sérstakan lögreglustjóra, og hefur það mál einu sinni verið flutt hér á Alþ., en náði þá ekki fram að ganga, og var a. m. k. af ýmsum litið svo á þá, að það ætti ekki við að skipa þarna sérstakan lögreglustjóra, meðan Dalvíkurkauptún væri í öðrum hreppi, en ekki sérstakur hreppur út af fyrir sig. En nú er hreppaskiptingin ákveðin um næstu áramót, og er það tilætlunin, að þá verði lögreglustjóri þar jafnframt skipaður. Þegar svona mál voru borin fram fyrir nokkrum árum, þá var það nú vel séð að vera á móti fjölgun embætta, og þá var það vitanlega alltaf mótbáran gegn slíkum málum sem þessu, að þetta væri nýtt embætti og nýr kostnaður. Að vísu er hér ekki beinlínis um nýtt embætti að ræða, heldur breyt. á embætti. Það mundi að sjálfsögðu verða skipaður hreppstjóri í þeim nýja Dalvíkurhreppi, en hér er ætlazt til, að lögreglustjóri komi í staðinn fyrir hreppstjóra og jafnframt, að hann sé skyldur til að gegna oddvitastörfum, og má þá segja, að hér sé um að ræða að sameina tvö önnur störf í eitt. Vitanlega hef ég enga persónulega löngun til þess, að skipaður verði lögreglustjóri á Dalvík eða öðrum stöðum, heldur er það lífið sjálft, sem á þetta kallar. Það er fólkið, sem um þetta biður. Og það biður um þetta sökum þess, að það er þörf á því, til þess að málum kauptúnsins verði veitt sú forstaða, sem þörf er á. Hreppstjóra og oddvitastörf eru orðin svo umfangsmikil í kauptúnum, sem hafa allmiklar framkvæmdir með höndum, að það er hreint vandamál - og það hefur þegar mjög sýnt sig - að fá menn til þess að gegna þessum störfum í hjáverkum sínum, en um annað er ekki að ræða, ef skipa á einhvern borgara í kauptúninu fyrir hreppstjóra og kannske annan fyrir oddvita. Þessi störf taka svo mikinn tíma fyrir mönnum, að þeir eiga ákaflega bágt með, eftir að hafa tekizt slík störf á hendur, að gegna sínu eiginlega lífsstarfi, og þess vegna hefur þróunin verið sú, að þegar þorp vaxa, einkum þau, sem hafa töluverðar framkvæmdir með höndum, þá hefur fyrst verið skipaður þar lögreglustjóri, til þess að annast framkvæmdir kauptúnsins, og svo gjarnan eftir nokkur ár hafa þessi kauptún, ef þau hafa haldið áfram að vaxa, verið gerð að bæjum. Hvort svo kynni að fara hér, skal ég ekki um segja. En ég get vel meint, að þó að Dalvík verði einhvern tíma gerð að bæ, þá verði kominn tími til þess að skilja bæjarfógetaembættið á Akureyri frá sýslumannsembætti Eyjafjarðarsýslu, því að Akureyrarbær er nú í vexti, og þá gæti vel komið til mála, að bæjarfógeta á Dalvík, þegar að því kæmi, yrði gert að vera sýslumaður Eyjafjarðarsýslu, og mundi hann þá að sjálfsögðu losna við bæjarstjórastarf. Ég hef sett það ákvæði í frv., að lögreglustjóri á Dalvík tæki laun samkv. launal., því að nú er það ákveðið í launal., hvaða laun lögreglustjórar í kauptúnum skuli hafa, en auk þess skuli hann fá laun fyrir oddvitastörf, eins og aðrir oddvitar. Ég var í nokkrum vafa um þetta atriði, og mér fyndist vel geta komið til mála, að ef hann gegnir oddvitastörfum, sem sjálfsagt er, að hann geri, þá dragist oddvitalaunin frá þeim launum, sem hann fær úr ríkissjóði, og er þetta að sjálfsögðu til athugunar í n. En að ég ekki setti þetta svona í frv., kom til af því, að ég vissi ekki nema það kæmi í bága við launal., sem ákveða, að lögreglustjórar í kauptúnum hafi ákveðin laun án tillits til þess, hvort þeir gegna þar oddvitastörfum eða ekki. Ég vildi nú, að n. sú, sem fær þetta frv. til meðferðar, hraðaði heldur afgreiðslu þess. Það er nú komið fram í desember og frv. er ætlað að öðlast gildi 1. jan. n. k. Eins vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að ef ekki stendur á áliti frá n., þá dragi hann ekki að taka þetta mál á dagskrá. Náttúrlega væri auðvelt að breyta þessu ákvæði frv. um gildistöku l., ef frv. verður samþ., og hafa hana eitthvað seinna, ef afgreiðsla málsins kynni að dragast og þingið dregst fram yfir áramót. Þetta mál er ákaflega einfalt, og getur ekki verið, að það þurfi mikillar athugunar við. Menn eru sjálfsagt annaðhvort með því að verða við þessum óskum Dalvíkur eða þeir eru á móti því, og geta þá gengið atkv. um það. Að lokum ætla ég svo að segja, að þó að ég hafi borið þetta frv. fram, þá álít ég nú, að það þyrfti að koma fastara heildarskipulag á þessi mál. Ég álít, að skipting landsins í sýslur, bæi og hreppa sé orðin að ýmsu leyti úrelt. Það þyrfti að setja ný lagaákvæði um þetta og endurskoða alla þessa skiptingu, og í þeim lagaákvæðum þyrftu að vera ákvæði um stjórnarfyrirkomulag kauptúna, sem hafa vissan íbúafjölda, og það fyrirkomulag ætti að sjálfsögðu að koma til framkvæmda eftir þeim l. eftir vissum reglum, án þess að það þyrfti að bera fram lagafrv. um það í hvert sinn. Þetta ætti að vera auðvelt að láta ganga eftir ákveðnum reglum um það. En ég hafði nú ekki tækifæri til þess að bera fram frv. að neinni heildarlöggjöf um þetta efni, og hef því farið hér sömu leiðina og aðrir hafa gengið á undan mér, og skiptir náttúrlega ekki máli í því efni, þó að þetta frv. verði samþ., því að það ætti ekki að koma á nokkurn hátt í veg fyrir, að slík heildarlöggjöf yrði sett. Ég legg til, að frv. verði vísað til allshn. að umr. lokinni.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Það hafa verið stofnuð lögreglustjóraembætti í svipuðum kauptúnum og Dalvík er nú, og þá gert ráð fyrir, að sá embættismaður, sem gegndi lögreglustjórastörfum, sem þetta hefur verið kallað, hefði jafnframt með höndum forgöngu sveitarmálefna. Það má vel vera, að þetta sé á ýmsan hátt heppilegt, en þó hefur farið svo, a. m. k. á einum stað, að þetta tvennt hefur síðar verið aðskilið, og verður þá ekki eftir nægilegt verksvið fyrir þann embættismann, sem skipaður hefur verið og launaður algerlega úr ríkissjóði, með því að hafa eingöngu á hendi þau málefni, sem slíkum embættismanni hefur verið lagt á herðar með l., sem um þetta hafa verið samþ. Ég skil vel þörf þorpanna til að fá vissa forstöðu og viðurkenni, að það á á ýmsan hátt rétt á sér, að fyrir þá forstöðu sé að einhverju leyti greitt úr ríkissjóði. Hins vegar er ekki ástæða til þess, að þorpin ekki kosti nokkru til sjálf í þessu efni. Og enn fremur er full þörf á því, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, að láta fara fram heildarendurskoðun á því kerfi, sem nú gildir í þessum málum og nú virðist vera orðið að nokkru leyti úrelt. Ég hefði þess vegna álitið, að það mundi vera réttara að láta þá endurskoðun fara fram áður en stofnuð eru fleiri slík smáembætti, að vísu þó með fullum embættislaunum úr ríkissjóði. Vildi ég skjóta því til þeirrar n., sem fer með þetta frv., hvort ekki mundi vera réttara að beina því til ríkisstj. að láta þessa endurskoðun fara fram hið allra fyrsta, þannig að það yrði komið á einhverri slíkri skipan um þessi mál, sem gæti orðið til frambúðar, og einmitt með viðurkenningu þess, að núgildandi tilhögun á þessum málum muni vera orðin töluvert úrelt. Ég tel ekki ráðlegt að stofna til fleiri slíkra embætta áður en slík endurskoðun hefur farið fram.



Herra forseti. Ég er hæstv. dómsmrh. þakklátur fyrir það, að hann tók vel í það, sem ég hafði varpað hér fram, að það þyrfti að fara fram endurskoðun á því kerfi, hvernig landinu er skipt í einstök sveitarfélög og bæi. Á hinn bóginn álít ég, að ekki beri nauðsyn til þess að láta þetta mál bíða eftir því, að slík endurskoðun hafi fram farið, Ég get sem sagt ekki hugsað mér annað en að sú endurskoðun hljóti að leiða til þess, að kauptún með þeirri íbúatölu, sem Dalvík hefur, sem mun vera um 700 manns, fái fastan starfsmann til þess að sinna sínum málum. Ég held, að það komi ekki annað til greina, jafnvel þó að slík endurskoðun færi fram. Hæstv. dómsmrh. drap á það, að það væri í raun og veru hreppstjórastörf og lögreglustjórastörf, sem ríkið þyrfti að sjá um, en sveitirnar sjálfar oddvitastörf, og þetta er rétt, og það er ekki ætlazt til annars hér en að kauptúnið greiði fyrir oddvitastörf, sem það þarf að láta vinna fyrir sig. Ég get alveg fallizt á þetta. Og ég álít mjög óheppilegt, þegar svo hefur farið, sem mun hafa komið fyrir, að þegar lögreglustjóri hefur verið skipaður í kauptún á þennan hátt, þá hefur kannske ekki líkað við hann eftir nokkurn tíma, og hann hefur ekki verið látinn hafa oddvitastörf með höndum. Þetta álít ég ákaflega óheppilegt, vegna þess að þá næst ekki nema að nokkru leyti sá tilgangur, sem er með því að skipa lögreglustjóra í þessi kauptún, því að tilgangurinn er, að sá maður geti gefið sig að málefnum kauptúnsins með óskiptum kröftum. Og þegar svona fellur, koma sömu vandræðin til um oddvita, að þá verður að taka einhvern borgara til þess að hafa oddvitastörf með höndum, en þau eyða miklum tíma frá hans aðalstarfi, og þetta leiðir til vandræða. Ég væri alveg fús til þess að fallast á, að lögreglustjórinn skyldi hafa oddvitastörf með höndum, og að til þess þyrfti hreppsnefnd ekki sérstaklega að óska þess, heldur væri það beinlínis ákveðið. En þá yrði það auðvitað að vera eins og til er tekið í frv., að það mætti ekki skipa annan lögreglustjóra en þann, sem hreppsnefndin féllist á, ef svo ætti að vera. Og eins og ég sagði áðan, er ég líka mjög fús til að fallast á þá breyt., að hæfileg þóknun fyrir oddvitastörf dragist frá þeirri upphæð, sem ríkið á að greiða, m. ö. o., að þessi maður hafi samtals þau laun, sem launal. ákveða lögreglustjórum í kauptúnum, og það skiptist svo á milli ríkissjóðs og kauptúnsins að greiða honum launin. eftir hæfilegum hlutföllum, sem ég tel, að mundu þá vera þannig, að kauptúnið greiði þessum manni oddvitalaun alveg eins og aðrir hreppar, sem er ákveðið gjald fyrir hvern tug hreppsbúa, eins og menn vita, auk þess sem þeir fá innheimtulaun af útsvörum. - Ég vil þess vegna vona það, þó að ég taki algerlega undir orð hæstv. ráðh. um, að flýta þurfi endurskoðun á þessum málum, - og ég skal gjarnan hreyfa því í allshn. þessarar d., hvort hún vill ekki hafa forgöngu í því að beina því til ríkisstj. - ég vil vona það, að menn fallist á þá nauðsyn, sem ég tel á, að þetta frv. gangi fram, vegna þess, eins og ég hef skýrt, að ég býst við fullkomnum vandræðum, út af því a fá þessi störf unnin, ef menn eiga að hafa þau í hjáverkum.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég þarf í raun og veru ekki að rekja verulega fyrir hv., flm. þetta mál, því að það er öllum ljóst, að eins og til þessara embætta hefur verið stofnað af hálfu Alþ., þá hafa þau ekki náð sínum tilgangi. Ef við nefnum kauptún, sem reyndar er orðið kaupstaður nú, Neskaupstað, þá var þar í upphafi stofnað bæjarfógetaembætti og ætlazt til þess, að bæjarfógetinn hefði með höndum forstöðu bæjarmálefna. Síðan hefur verið stofnað þar sérstakt bæjarstjóraembætti, og í raun og veru getur maður tæplega talið, að dómara- og lögreglustjóraembætti í Neskaupstað sé fullt starf fyrir einn mann. - Í Ólafsfirði var stofnað með l. lögreglustjóraembætti og ætlazt til þess, að sá lögreglustjóri hefði á hendi forstöðu sveitarmálefna Ólafsfjarðar. Þetta hefur nú verið aðskilið í Ólafsfirði og þar er kominn sérstakur bæjarstjóri til þess að sjá fyrir málefnum staðarins, en lögreglustjórinn situr eftir á fullum launum frá ríkissjóði. Og ég hygg, að sama gildi um Ólafsfjörð og Neskaupstað, að það sé fjarri því, að það sé fullt starf, sem lögreglustjóra er ætlað að vinna fyrir þessi laun. Þess vegna hef ég fundið ástæðu til þess að aðvara hv. þd. gegn því að fara sömu leiðina með Dalvík. Í frv. þessu, eins og það liggur fyrir, er aðeins heimild til þess að sameina starf að meðferð sveitarmálefna á Dalvík og dómsvald, þannig að einn maður, lögreglustjóri, annist það hvort tveggja, en það er ekki eftir frv. nein skylda og jafnvel gert ráð fyrir, að þó að maður, sem skipaður væri þar lögreglustjóri eftir þessum l., hefði ekki með neitt annað að gera en framkvæmd ríkisins á staðnum, innheimtu, lögreglustjórn og dómsvald, þá hefði hann full laun og að auki laun, sem sveitarstjórnin ætlar honum, ef hann hefði málefni sveitarinnar einnig með höndum. Með stofnun þessara smáembætta, sem ég hef nú bent á, hefur verið gengið inn á braut, sem ekki er heppileg. Og ég held, að Alþ. þurfi að stinga við fótum, áður en lengra er farið í þessu, og láta fara fram þá heildarendurskoðun, sem hv. flm. drap á. Ég tel, að e. t. v. mætti gera þær breyt. á þessu frv., að sú tilætlun næðist, að þetta yrði ekki aðskilið, sem talað er um í frv., að lögreglustjórinn gæti komið til með að hafa með höndum. En þá er Alþ. um leið komið inn á þá braut, að ríkisvaldið ákveði þessum þorpum forstöðu í sveitarmálefnum.

Þegar þau óska þess sjálf

. Ég heyri, að hv. flm. er til viðræðu um vissar skynsamlegar umbætur á frv., og er það vel. En bezt hygg ég samt, að það væri að stofna ekki þessi embætti áður en sú endurskoðun, sem hv. flm. drap á og ég hef tekið undir, að þyrfti að fara fram, væri gerð.