Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér með er fylgt úr hlaði frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Samkv. 1. gr. frv. er lagt til að ríkisborgararétt skuli öðlast 22 umsækjendur sem þar eru taldir upp. Umsækjendur þeir, sem teknir hafa verið í lagafrv. þetta, fullnægja skilyrðum sem sett hafa verið af allshn. beggja þingdeilda, sbr. nál. á þskj. 830 á 99. löggjafarþingi, 2. maí 1978. Umsækjandi nr. 3 fullnægir þó ekki skilyrðum um dvalartíma fyrr en 22. apríl 1981, en er kvæntur íslenskri konu. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv., en legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ekki vil ég fetta fingur út í frv. þetta efnislega né setja út á eitt einasta atriði í sambandi við upptalningu þeirra manna sem hér er mælt með að fái íslenskan ríkisborgararétt. En ég vil nú þegar við 1. umr. láta það koma fram, að svo sem ég hef undanfarin ár verið óánægður með ákvæðið um að þessu fólki skuli gert að hafa nafnaskipti þegar það hlýtur íslenskan ríkisborgararétt, eins er ég óánægður með það enn og mun bera fram brtt. við 2. gr. frv. á þá lund, að það ágæta fólk, sem við viljum að setjist að á landi okkar, verði ekki skyldugt til að breyta um svo snaran þátt af sjálfu sér sem nafnið er. Ég get fallist á það, að börnum þessara aðila, fæddum á Íslandi, skuli gert að bera íslensk nöfn. En hitt fæ ég ekki séð að standist almennar kurteisis- og mannúðarvenjur, að halda til streitu þeirri fásinnu sem tíðkast hefur á undanförnum árum, skyldunni um nafnbreytingu.



Herra forseti. Ég vil aðeins með nokkrum orðum taka undir þá hugmynd sem kom fram í ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Stefáns Jónssonar, varðandi það atriði sem hér er um að ræða, þ.e. nöfn þeirra manna erlendra sem hér fá ríkisborgararétt. Mér hefur alltaf fundist þetta ákvæði fremur hæpið. Ég geri ráð fyrir að það hafi verið viss málverndar- eða máthreinsunarstefna sem lá að baki þeirri hugmynd að láta menn taka sér íslensk nöfn um leið og þeir fengju íslenskt ríkisfang. Hins vegar held ég að það sé alveg rétt, að nafn er svo ríkur hluti af persónu hvers einstaklings að það er hreint út sagt ósanngjarnt að ætlast til þess, að menn kasti nafni sínu fyrir róða ef þeir öðlist íslenskt ríkisfang. Mér finnst hins vegar eðlilegt að um börn þeirra einstaklinga, sem öðlast íslenskan ríkisborgararétt, fari að íslenskum venjum um mannanöfn. Mér hefur alltaf fundist gæta töluverðs tvískinnungs í þessu efni hér hjá okkur, þar sem töluvert mikið er um ættarnöfn í íslensku þjóðfélagi. Sömuleiðis er töluvert mikið um nöfn sem strangt tekið geta varla kallast íslensk, þó það geti í mörgum tilvikum verið álita- og áhorfsmál. En mér finnst eðlilegt að einstaklingar fái að halda nöfnum sínum. Það eru veruleg skerðing á persónurétti þeirra og persónufrelsi að skylda þá til að kasta nafni sínu. Mér er ekki kunnugt um að ákvæði þessa efnis séu í löggjöf annarra landa. Þó má vel vera að svo sé. Um það eru væntanlega aðrir menn hér mér fróðari. En ég lýsi stuðningi við þá hugmynd sem felst í þeirri till. er hv. þm. Stefán Jónsson boðaði að hann mundi flytja.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á að það hefur verið slakað á þessari reglu frá því sem var. Áður fyrr urðu menn að taka sér alveg íslenskt nafn, bæði fornafn og eftirnafn. En fyrir nokkrum árum var horfið að því ráði að fara meðalveg í þessu efni og krefjast þess aðeins, að menn skiptu um fornafn, en mættu halda sínu ættarnafni. Það á því ekki lengur við í rauninni, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um, að gerður væri greinarmunur á þeim, sem hefðu íslensk ættarnöfn, og þessum nýju borgurum. Ættarnöfnin hafa haldist samkv. þeim reglum sem settar eru í nafnalögunum, e.t.v. verið farið dálítið frjálslega með þær í sumum tilfellum, ég skal ekki fullyrða um það. En það er sem sagt gerð sú krafa, að menn taki upp íslenskt fornafn. Mér sýnist við fljótlegan yfirlestur á skrá yfir það fólk, sem hér er gert ráð fyrir að fái íslenskan ríkisborgararétt, að það sé ekki ýkjaerfitt fyrir það að breyta fornafni sínu þannig að það lúti með eðlilegum hætti íslenskum reglum og verði auðveldlega beygt eins og önnur nöfn. Í fljótu bragði sé ég ekki nema einn eða tvo í hæsta lagi sem ættu eitthvað erfitt með það, annars eru þetta nöfn sem má breyta og gera íslensk án mikillar fyrirhafnar. Þetta getur sjálfsagt verið viðkvæmt mál fyrir þá sem hlut eiga að máli. En á hitt ber að líta, að enginn er neyddur til þess að sækja um íslenskan ríkisborgararétt. Hver og einn hefur frjálst val um það, og eftir þá löngu venju, sem hér hefur ríkt í þessu efni gerir hann sér ugglaust grein fyrir því að þessu skilyrði verður hann að fullnægja. Samt sækir hann um ríkisfangið. Það má vel vera að þetta sé sérstakt ákvæði hér að því er varðar ríkisborgararétt. En þá er á það að líta, að nafnavenjur og mannanafnahættir eru hér með öðrum hætti en víðast hvar annars staðar, jafnvel á Norðurlöndum. Ég held að það sé eitt af því sem er sérkennilegt fyrir okkar tungu og við ættum ekki að kasta fyrir róða athugunarlítið.



Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól til að taka undir ræður hv. 4. þm. Norðurl. e. og 5. þm. Vesturl. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það, þeir sögðu nákvæmlega það sem ég hefði viljað segja í þessu máli. En varðandi það, sem hæstv. utanrrh. sagði um þessi efni, þá finnst mér að meðalvegur í þessu sé ástæðulaus og það eigi að stíga þetta skref til fulls.



Herra forseti. Ég hef hlýtt á athugasemdir hv. dm. sem tekið hafa til máls um þetta frv. Ég get vel skilið athugasemdir þeirra. Þessi mál hefur oft áður borið á góma og hér er um viðkvæm mál að ræða. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta efnislega nú. Hins vegar vil ég nota tækifærið til þess að benda á að brýna nauðsyn ber til að endurskoða lög um íslensk mannanöfn. Þau eru komin til ára sinna, nr. 54 frá 27. júní 1925. Það fellur í hlut dómsmrn. að framkvæma þessi lög að vissu marki, en hins vegar heyra þau undir menntmrn. Ég hef vakið athygli á þessu máli við hæstv. menntmrh. Það hefur verið gerð tilraun til að endurskoða þessi lög, ég held oftar en einu sinni. Fyrir nokkrum árum var borið fram ítarlegt frv. um þetta efni sem náði ekki fram að ganga. Ég vek athygli á því með þessum orðum og bendi á að það er mjög nauðsynlegt að endurskoða þessu gömlu lög, sem í raun og veru hafa aldrei verið framkvæmd eins og efni stóðu til þegar þau voru sett.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hæstv. utanrrh. sagði áðan, að ákvæðum þessara laga var breytt og þar var farinn eins konar meðalvegur. Sömuleiðis hygg ég að nauðsyn sé, eins og hæstv. dómsmrh. ræddi um áðan, að endurskoða lög um mannanöfn. Það er áreiðanlega ekki ofsagt, að framkvæmd þeirra hefur verið býsna frjálsleg um árabil. En því óskaði ég eftir orðinu hér aftur, að mig langaði að beina einni spurningu til hæstv. dómsmrh. Ég veit ekki hvort hann getur leyst úr henni hér og nú. Hjá þeim sem orðið hafa að sæta því að taka sér nýtt nafn, veit ég þess dæmi eftir að þessu ákvæði var breytt að menn vil ja taka upp sitt fyrra föðurnafn og fá að halda því ævi sína út. Því spyr ég hvort grundvöllur sé fyrir því - í ljósi þess að ákvæðunum hefur verið breytt - að þeim einstaklingum, sem hafa orðið að sæta nafnbreytingu, sé heimilt að taka upp að nýju sitt fyrra nafn - og þá aðeins þeim, en ekki þeirra niðjum. Ég held að enginn láti sér detta í hug að menn vilji kasta íslensku nafnakerfi og þeim siðum, sem við höfum viðhaft, fyrir róða. Hins vegar er þetta spurning um það, hversu nærri á að ganga þeim einstaklingum sem óska eftir íslenskum ríkisborgararétti. Ég held að rétt sé að þeir fái að halda nöfnum sínum, eins og kom fram áðan, en afkomendur þeirra fari að íslenskum venjum og réttum reglum.



Herra forseti. Það má vel vera, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, að kominn sé tími til þess að endurskoða lög um íslensk mannanöfn, að þau séu orðin úrelt. Ég verð að játa fáfræði mína um þessi lög. Aftur á móti er mér ljóst að ráðh. sagði það satt að misjafnlega hefur þeim verið framfylgt. Nú er ekki þar með sagt að lög séu slæm þótt landslýðurinn eigi bágt með að fylgja þeim. En á þetta er sjálfsagt að líta. Ég vil ekki tengja hugmyndina um endurskoðun laganna um íslensk mannanöfn því máli sem við ræðum hér nú. Aftur á móti vil ég aðeins víkja að því, sem hæstv. utanrrh. sagði, að því lútandi, að allir vissu þessir menn undir hvað þeir gengjust ef þeir sæktu um íslenskan ríkisborgararétt, að þeir hlytu að skipta um nafn þar með. Það er nú svo, að ekki er þetta algilt. Nefnt get ég dæmi þess, að okkur þótti umsækjandi um ríkisborgararétt svo mikils háttar og eftir svo miklu að slægjast, þar sem hann var, að gera hann að íslenskum ríkisborgara, að honum var við þessu hlíft. Kveðið er á um þetta í lögum hverju sinni. Dæmið, sem ég vil nefna, er Vladimir Ashkenazy, sem var svo heimsfrægur píanisti og músíkmaður að sjálfsagt þótti að hlífa honum við þessu. Hann fékk íslenskan ríkisborgararétt. Hitt er svo annað mál, að hann var varla fyrr búinn að fá ríkisborgararéttinn og búið að byggja yfir hann hús hérna heldur en hann sagði að íslenska sinfóníuhljómsveitin væri slæm hljómsveit, og fór svo burt með sitt gamla nafn. Ég hygg að í hópi þeirra manna, sem við höfum veitt íslenskan ríkisborgararétt á liðnum árum, séu a.m.k. allmargir sem ekki hefðu reynst okkur spönninni verr sem íslenskir þegnar þótt þeir hefðu fengið að halda nafninu sínu. Ég þekki líka erlenda ríkisborgara sem hér hafa dvalist árum saman og reynst hinir nýtustu þegnar, afbragðsmenn í samfélagi sínu, sem hafa veigrað sér við því að taka íslenskan ríkisborgararétt vegna þess að þeir vildu ekki ganga undir þetta jarðarmen. Þeir hafa vitnað til bréfa varðandi þessi skilyrði sem undirrituð voru í dómsmrn. af Möllerum, Björkunum, Hafsteinum, Walterum og Thorsurum, svo aðeins sé vikið að hinni íslensku nafnahefð í þessu sambandi. Ég er alveg óhræddur um það, að svo verði þeir margir erlendu ríkisborgararnir, sem við veitum hér ríkisborgararétt með annarlegum nöfnum, að þau út af fyrir sig fái raskað íslenskri nafnhefð, sem er nátengd þeirri íslensku þjóðaríþrótt að rekja ættir að hún stendur býsna traustum fótum í vitund fólksins. Aðeins aftur í lokin þetta sem lýtur að endurskoðun á lögum um íslensk mannanöfn. Ég hlakka til þeirrar stundar, að skipuð verði nefnd til þess að fjalla um þá löggjöf, þó ekki sé nema vegna þess fróðleiks sem ég á von á að verða aðnjótandi við umræður um það mál, ef vera kynni sérstaklega að manni kynni að áskotnast efni í nýjar sögur úr íslensku þjóðlífi um framkvæmd laga á löngum tíma í því sambandi. En brtt. við 2. gr. frv. höfum við Eiður Guðnason þegar orðað og munum leggja hana fram nú á eftir.



Herra forseti. Ég get ekki svarað fsp. hv. 5. þm. Vesturl. nákvæmlega. Á hinn bóginn get ég tekið það fram, að reynt er að framfylgja þeim reglum, sem settar eru í þessum efnum, á sem þægilegastan hátt fyrir viðkomandi aðila. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að ég geri ekki ráð fyrir að menn vilji yfirleitt raska þeim meginreglum sem hér gilda um nöfn og nafnhefðir. Hins vegar verð ég að halda fast við það sem ég sagði áðan, að ég tel fulla þörf á að endurskoða gömlu mannanafnalögin. Og sé litið í þjóðskrána og athugað hvaða nöfnum börn hafa verið skírð t.d. á undanförnum áratugum, þá kemur ýmislegt í ljós sem fróðlegt er að líta yfir. Það er alkunna, að 1. gr. nafnalaganna hljóðar eitthvað á þá leið, að hver maður skuli heita einu íslensku nafni eða tveim og kenna sig til föður o.s.frv. Ég hugsa að við þekkjum allir einhvern sem heitir þrem nöfnum eða jafnvel fleirum, og svona mætti lengi telja. Einmitt vegna þess að þetta eru viðkvæm mál þarf að athuga þau gaumgæfilega og reyna að skapa þjálar reglur sem þægilegt er að fylgja og menn geta almennt unað við.



Herra forseti. Á þskj. 387 höfum við hv. þm. Egill Jónsson leyft okkur að flytja frv. til l, um breyt. á lögum um heilbrigðisþjónustu, sem felst í því, að á Eskifirði verði heilsugæslustöð 2 sem svo er kallað, eða tveggja lækna heilsugæslustöð. Þetta frv. hefur áður verið tvívegis flutt og einnig sem brtt. við heilsugæslulögin á sínum tíma og þarfnast því ekki nánari útskýringa nú. Reglan, sem sett var á sínum tíma varðandi tveggja lækna stöðvarnar, var sú, að miðað skyldi við 2000 íbúa mörk á hverju svæði. Þeir staðir, sem þarna er að vikið, eru á mörkunum varðandi þennan íbúafjölda. Við flm. viljum leggja áherslu á það, að vandi H1 stöðvanna eða eins læknis stöðvanna er mikill. Við sjáum það best á auglýsingu í dagblöðunum í dag. Við þekkjum það frá stöðum eins og Djúpavogi og Fáskrúðsfirði, alveg sérstaklega Djúpavogi. Og það fer ekki á milli mála, að álit núverandi læknis á heilsugæslustöðinni á Eskifirði er það, að hér þurfi að ráða bót á, hér þurfi að verða tveggja lækna stöð, af þeirri einföldu ástæðu að þarna sé um það miklar annir að ræða þrátt fyrir nálægðina við Egilsstaði og Neskaupstað sem mjög gjarnan er vitnað til. Aðalatriðið nú er að fá tvo lækna í þetta umdæmi. Við hv. þm. Egill Jónsson viljum hins vegar leggja áherslu á það, að fáist þessi heimild, þá munum við beita okkur fyrir því að annar læknanna hafi búsetu á Reyðarfirði, samkvæmt heimild sem er í heilsugæslulögunum nú þegar. Við gerum okkur grein fyrir því, að hér er um svolítið umdeilt atriði að ræða. Við bendum hins vegar á það, að fjarlægðin milli staðanna er ekki nema 15 km og vel fært að öllu jöfnu á vetrum. Og við gerum okkur grein fyrir því, að aðalstarfsvettvangur heilsugæslulæknanna beggja yrði á Eskifirði. Þá bendum við um leið á það, að þetta kallar á heilsugæslustöð á Eskifirði. Við gerum okkur það ljóst, að við höfum verið að reyna að raða þessum stöðum upp eftir því sem þörfin er brýnust. Fáskrúðsfjörður er núna sem sagt kominn vel á veg eða kemst á þessu ári. Djúpivogur er núna í byrjun hjá okkur. Og síðan verðum við að játa það, að Eskifjörður er algjörlega eftir. Þar er ekkert annað í dag en venjulegur læknabústaður. Þetta kallar einnig á það að bætt verði aðstaðan á Reyðarfirði og þar verði komið upp fullkomnu heilsugæsluseli, sem svo er kallað. En við flm. leggjum áherslu á það, að aðalaðstaðan verður vitanlega á nýrri heilsugæslustöð á Eskifirði, sem við vonum a.m.k. að sjái dagsins ljós fyrir 1985, ekki síðar, því að brýn þörf er á því að fá tveggja lækna skipanina, og tveggja lækna skipanin kallar á heilsugæslustöð. Og það gerir það reyndar hvort sem er, hvort sem þarna væri einn læknir eða ekki, því að aðstaðan fyrir lækninn í dag er algjörlega ófullnægjandi. Hins vegar teljum við það sjálfsagt öryggisatriði á stöðum eins og þessum, þar sem annar staðurinn er með á áttunda hundrað íbúa og hinn á ellefta hundrað, að læknarnir séu ekki búsettir á sama staðnum, heldur sé annar þeirra á Reyðarfirði, og við munum leggja á það höfuðáherslu. Við viljum hins vegar ekki leggja út í neinar deilur um það hér, enda segir frvgr. ekkert um það, en við munum beita okkur fyrir því, að svo verði, vegna þess að hér er um sjálfsagt öryggisatriði að ræða, jafnhliða því sem það er sjálfsagt sanngirnismál fyrir Reyðfirðinga að fá annan lækninn til sín. Ég vil svo aðeins geta þess, að um þetta er vitanlega full samstaða meðal allra þm. Austurl., um þessa skipan mála, og unnið jafnt af okkur öllum, þó að þannig sé háttað málum að við tveir getum einungis verið hér flm. Að svo mæltu legg ég til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs utan dagskrár, eru fréttir sem birst hafa í fjölmiðlum undanfarna daga, í Tímanum í gær og síðan í sjónvarpinu í gærkvöld, og varða úthlutun sjútvrh. á leyfum til skelfiskveiða og vinnslu við Breiðafjörð. Í Tímanum í gær var frétt sem ég ætla að leyfa mér að vitna hér til, með leyfi forseta: „Brjánslækur hlýtur leyfi til skelfiskveiða.“ Þar segir síðan: „ Sjútvrn. hefur nú að tillögu fiskifræðinga ákveðið að heimila veiðar á 8000 lestum af skelfiski í Breiðafirði á þessu ári, en í fyrra var aflinn aðeins 7000 lestir. Er aukningin komin til af því, að miðin virðast verða gjöfulli með hverju árinu, gagnstætt því sem við mætti búast, því að sókn hefur aukist ár frá ári.“- Síðar í þessari frétt segir: „Hins vegar er ákveðið að Soffanías Cesilsson á Grundarfirði fái 400 lestir í ár, eins og í fyrra, og Brjánslækur 400 tonn, en þaðan hefur ekki verið sótt á skel áður. Mun aðstöðu til vinnslunnar verða komið upp á Brjánslæk innan tíðar. Með því að veita þetta leyfi til Brjánslækjar er stefnt að því að færa veiðina á svæði norðar í Breiðafirði, sem miður hafa verið nýtt en þau syðri, þar sem löng sigling er úr Stykkishólmi norður eftir.“ Í fréttatíma sjónvarpsins í gærkvöld var frétt um þetta sama efni. Þar sagði, með leyfi forseta: „Langmestar eru veiðarnar við Breiðafjörð og verður á þessu ári leyft að veiða þar 8000 lestir í stað 7000 lesta í fyrra. Mestur hluti aflans verður verkaður í Stykkishólmi, en á tímabili var Hraðfrystihús Sigurðar Ágústssonar eina vinnslustöðin, sem vann hörpudisk á landinu, og vinnur nú úr um eða yfir helmingi alls hörpudisks sem berst á land á landinu öllu. Auk þess er önnur stór vinnslustöð í Stykkishólmi, Rækjunes, sem vinnur úr u.þ.b. 20% aflans. Tvær aðrar vinnslustöðvar við Breiðafjörð hafa einnig fengið leyfi til vinnslu á hörpudiski, 400 lestir hvor, í Grundarfirði og á Brjánslæk á Barðaströnd. Þetta er í fyrsta sinn sem vinnsla er leyfð við norðanverðan Breiðafjörð, og fer hún fram í húsum Hrefnuvinnslunnar á Brjánslæk. Fiskifræðingar settu það skilyrði fyrir aukinni veiði á Breiðafirði að nýtt yrðu veiðisvæði sem ekki hafa verið nýtt til þessa, en þau eru aðallega við norðanverðan fjörðinn.“ Og nú bið ég hv. dm. að taka sérstaklega eftir: „Breytingar þarf að gera á vinnslustöðinni á Brjánslæk til þess að hægt sé að vinna þar hörpudisk. Og engir bátar eru til á Barðaströnd sem henta til veiðanna. Þá eru hafnarskilyrði erfið og þarf að sæta sjávarföllum við löndun. Þar hafa menn eingöngu stundað grásleppuveiði til þessa. Fleiri hafa sýnt áhuga á vinnslunni við Breiðafjörð, svo sem í Búðardal. Þar var unninn hörpudiskur um skeið, sem ekið var frá Stykkishólmi.“ - Hér lýkur þessari tilvitnun. Það er nú rétt, held ég, að það komi fram strax, að það er rangt í þessum fréttum að miðin norðan til á Breiðafirði hafi ekki verið nýtt. Þau hafa vissulega verið nýtt, þó svo kannske að önnur mið, sem nær eru, hafi verið meira nýtt. Hins vegar er mér kunnugt um það, að þeir, sem þessar veiðar stunda frá Stykkishólmi, hafa gert það að tillögu sinni að miðin norðan til í Breiðafirði yrðu einkum nýtt að sumrinu til þegar veður eru góð, en miðin nær, þangað sem styttra er að sækja, yrðu nýtt á vetrum þegar veður eru misjafnari og brælur tíðar. Nú er það svo um þessar mundir, að það fæst allgott verð fyrir hörpudisk, og þá vilja auðvitað allir njóta góðs af því og allir fara í þessa veiði og þessa vinnslu. Þetta hefur ekki alltaf verið svo. Verð á hörpudiski hefur fallið og verið mjög lágt stundum, og þá hefur enginn haft áhuga á að stunda þessar veiðar nema þeir í Stykkishólmi, enda hafa þeir ekkert annað. Skelfiskveiðin er undirstaða atvinnulífs í því byggðarlagi og beint framfæri og beina atvinnu af skelfiskveiðunum í Stykkishólmi hafa að sögn sveitarstjórans þar kringum 200 manns. Það er óneitanlega býsna stór hópur í ekki stærri byggð og fjölmennari en Stykkishólmur er. Veiðikvótinn hefur verið aukinn nokkuð í ár. Frétt Tímans má skilja sem svo, að miðin gefi meira og meira af sér eftir því sem meira er sótt. Þetta er nú auðvitað svolítið hjákátlega eða hjárænulega komist að orði. Hitt er rétt, að samkvæmt upplýsingum fiskifræðinga hefur afli á sóknareiningu aukist, og til þess kunna að vera einkum tvær ástæður: Í fyrsta lagi að komið hafi inn einn eða tveir mjög góðir árgangar. Það verður auðvitað skammgóður vermir nema fleiri fylgi á eftir. Í öðru lagi virðist svo sem afköst veiðarfæranna hafi aukist án þess að þau hafi beinlínis stækkað, en menn hafa náð betri tökum á þessari veiðitækni. Fiskifræðingar þeir, sem gerst hafa fylgst með ástandi skelfiskstofnsins á Breiðafirði, telja að stofnstærðin sé 50 – 80 þús. tonn, úr því megi veiða 10% á ári. Sá 8 þús. tonna hámarksafli, sem settur hefur verið núna, er því algjört hámark. Það er öllum ljóst og það segja fiskifræðingar. Hér er því boginn spenntur til hins ýtrasta. Þess ber að geta, að í Stykkishólmi einum er vinnslugeta fyrir allt þetta magn. Það er auðveldlega hægt að vinna þar allt það magn sem veiða má. Og ég undirstrika það, að þar er skelveiðin undirstaða atvinnulífs. Sjútvrh. hefur hins vegar, að því er virðist, valið þá leið að skipta þessum afla milli æ fleiri. Hann hefur veitt leyfi í Grundarfjörð. Nú hefur hann veitt leyfi á Brjánslæk. Þetta leysir engan vanda. Þetta flytur vandann milti staða. Þegar leyfið var veitt til Grundarfjarðar - það hafði verið staðið gegn slíkri leyfisveitingu áður - bar ekki brýna nauðsyn af atvinnulegum ástæðum til að veita slíkt leyfi þangað. Þá var, ef mér skjátlast ekki, töluvert mikið af erlendum stúlkum í vinnu þar við fiskvinnslu. Það var því ekki það sem knúði á um leyfisveitingu. Nú er samkvæmt þessum fréttum búið að veita leyfi til vinnslu á Brjánslæk. Þar er ekki hafnaraðstaða, þar er ekki bátur sem getur annað þessum veiðum, og þar er ekki vinnsluaðstaða. Hvað er þá hér á bak við? Og hvað er hægt að réttlæta mikla fjárfestingu til þess að veiða og verka 400 tonn af skel. Ég hygg að það sé ekki há tala. Það hefur því miður einkennt alla stefnu í sjávarútvegsmálum í tíð hæstv. núv. ráðh., að þar sem á hefur verið þrýst, þar hefur verið undan látið. Jafnframt segist hæstv. ráðh. oft og einatt vera algjörlega andvígur því sem hann sjálfur er að gera. Einhvers staðar stendur skrifað: Það góða, sem ég vil, geri ég eigi En í framhaldi af þessari ákvörðun sjútvrh. tel ég nauðsynlegt að fá svör hans við nokkrum spurningum. Er þessi ákvörðun, að dreifa þessum veiði- og vinnsluleyfum út um hvippinn og hvappinn, í samræmi við stefnu ríkisstj. eins og hún birtist í stjórnarsáttmálanum? Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Fiskveiðar og fiskvinnsla verði samræmd eftir því sem tök eru á, þannig að hagnýting fiskiskipastóls og fiskvinnslufyrirtækja verði sem best. Í þeim efnum verði komið á samstarfi þeirra aðila, sem mestra hagsmuna eiga að gæta, um löndun afla og dreifingu milli staða með það markmið í huga að tryggja jafnan og stöðugan rekstur og atvinnuöryggi þess fólks sem við fiskveiðar og fiskvinnslu starfar.“ Þessi ráðstöfun hæstv. ráðh. er ekki til þess fallin að tryggja atvinnuöryggi fólks í Stykkishólmi a.m.k. Við þetta bætist svo að í framhaldsstjórnarsáttmála, sem gefinn var út og fluttur í sjónvarpinu ásamt öðrum grínþáttum á gamlárskvöld, segir orðrétt. „Meðal meginþátta slíkrar atvinnustefnu verði samræming veiða og vinnslu í sjávarútvegi, athugun á fjölda fiskvinnslufyrirtækja í einstökum byggðarlögum og samvinna milli þeirra, svo og áætlun um endurnýjun fiskiskipastóls.“ Er það samræming veiða og vinnslu sem sjútvrh. er hér að fylgja fram? Þessu verður hæstv. ráðh. auðvitað að svara. En það er fleira sem ég hef í hyggju að spyrja um hér. Nú kemur örugglega að því að mati fiskifræðinga, að draga verður úr þessum aflakvóta á Breiðafirði. Það er næsta ljóst. Hvernig verður það gert? Verða þá afturkölluð leyfi þeirra, sem síðast fengu leyfi, eða verður dregið jafnt að tiltölu úr veiði hjá öllum? Þetta skiptir verulegu máli. Enn spyr ég, því að vitað er að það er víðar áhugi á skelfiskvinnslu. Tillaga hefur komið hér fram um að leyfa slíka skelfiskvinnslu í Flatey. Ég álít að sú tillaga sé jafnvanhugsuð og sú ráðstöfun sjútvrh. að leyfa þessa vinnslu á fleiri stöðum. Vitað er að í Búðardal hefur verið verkaður skelfiskur sem fluttur hefur verið frá Stykkishólmi, eins og fram kom í máli mínu áðan. Verður vinnsla leyfð nú í Búðardal? Mér þætti ekkert ólíklegt að sótt yrði á um það. Og fleiri staðir koma til greina. Ekki er ólíklegt að beiðni kynni að berast annars staðar frá, t.d. frá Ólafsvík eða Hellissandi. Ætlar sjútvrh. að veita fleiri leyfi til veiða og vinnslu? Við þessu verða einnig að fást skýr svör. Er það stefna ríkisstj., sem ráðh. er hér að framfylgja, eða eru þetta einkaskoðanir ráðh. sem hér sjá dagsins ljós? Á það var minnst hér áðan, að skelfiskurinn væri undirstaða alls atvinnulífs í Stykkishólmi. Ég hygg að ekki sé of djúpt í árinni tekið þó sagt sé að með þessum aðgerðum sé veríð að grafa undan atvinnulífi í Stykkishólmi. Og það er kannske verið að gera annað í leiðinni. Það er verið að undirbyggja það, að nauðsynlegt reynist að fá skuttogara, einn eða tvo, til Stykkishólms til að tryggja þar atvinnu ef atvinnulífið á ekki að hrynja. Sá bátafloti, sem menn í Stykkishólmi eiga, er ekki til neinna úthafsveiða. Það eru gamlir bátar, litlir bátar sem duga til skelfiskveiðanna, en þeir eru ekki til þeirrar sjósóknar sem annan afla getur flutt þar að landi. Bátafloti þeirra er ekki þannig úr garði gerður. Ef á að taka burt úr Stykkishólmi þessa atvinnugrein, sem hefur sérhæft sig í vinnslu þessara sjávarafurða, þá kallar það auðvitað á aðrar ráðstafanir ef ekki á að leggja þar allt atvinnulíf í rúst. Ég hef orðið var við það mjög áþreifanlega vestur í Stykkishólmi, að fólk þar hefur nú áhyggjur af hag sínum. Og það hefur áhyggjur af þeirri stefnu sem því sýnist sjútvrh. vera að framfylgja. Ég var þar á ferð fyrir stuttu og heimsótti þá báðar vinnslustöðvarnar þar sem skelfiskur er unninn. Konurnar, sem þá voru að vinna í Rækjunesi, höfðu orð á því, að gaman væri nú að fá hæstv. sjútvrh. þangað í heimsókn svo að þær gætu skýrt fyrir honum sín atvinnusjónarmið, sína hagsmuni. Og þær bættu því við, að hann gæti kannske skroppið á skíði í leiðinni, ef það mætti verða til þess að lokka hann vestur. Þessum skilaboðum er hér með komið á framfæri. Hjá sjómönnum er vissulega líka uggur núna. Þeir hafa séð hvaða aðferðum menn beita, hvaða aðferðum er helst að beita til þess að fá sitt fram við núverandi stjórnarfar. Þeir menn, sem hafa boð og bönn að engu, fara sínu fram, veiða þrátt fyrir veiðibann, þeir fá sitt fram. Auðvitað veldur þetta því, að menn hugsa sitt. Mér sýnist að það leyni sér ekki, að hæstv. sjútvrh. vill ekki hafa stjórn á þessum veiðum. Hann lætur ævinlega undan þegar á er þrýst, hann vill ekki hafa stjórn á veiðunum vegna þess að þá þarf að segja nei. Og það virðist hæstv. núv. sjútvrh. eiga afskaplega erfitt með. Jafnvel þegar hann segist vilja segja nei, þá er hann jábróðir hvers manns þegar til kastanna kemur í þessum efnum. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra. Ég ítreka það, að hér er að mínu mati um mjög atvarlegt mál að ræða. Hér er í rauninni um „prinsip“-mál að ræða, þ.e. hvort á að hafa stjórn á þessum veiðum eða ekki, og hvort atvinnulíf á stað eins og Stykkishólmi, sem hefur sérhæft sig í þessari grein sjávarafurða, á að halda áfram að vera blómlegt eins og verið hefur, eða hvort sjútvrh. ætlar sér með aðgerðum sínum að leggja það atvinnulíf í rúst.

Sjútvrh.(Steingrímur Hermannsson): Herra forseti. Ég vil fyrst að gefnu tilefni gefa hv. þm. gott ráð. Ég held hann ætti að bregða sér á skíði, því að það er staðreynd að það fer saman líkamlegt ástand og andlegt. Og mér heyrist satt að segja eftir þessa ræðu að honum veiti ekki af að bæta a.m.k. sitt andlega ástand. Staðreyndin er sú, að í sambandi við hörpudisk á Breiðafirði hefur verið mikill ys og þys, það er rétt. Hins vegar er flestallt annað, sem fram kemur í orðum hv. þm., rangt. Það er alveg rétt, að vitanlega ber og er þess gætt að þær vinnslustöðvar, sem hafa verið sérstaklega byggðar til að sinna hörpudiskvinnslu, fái a.m.k. það magn sem þær hafa áður fengið. Það fá þær. Báðar vinnslustöðvarnar í Stykkishólmi fá meira magn en þeim hefur nokkru sinni, eða a.m.k. síðustu árin, verið úthlutað í þessu sambandi. Til Stykkishólms er úthlutað núna 7200 lestum af hörpudiski. Upphafleg úthlutun á síðasta ári var 6000 lestir. Síðan kom viðbótarmagn þannig að þetta hækkaði upp í 7000 lestir, og var þá heildarmagnið til Stykkishólms 6600 lestir með því viðbótarmagni. Ég verð því að segja að með 7200 lestum er alls ekki verið að stofna atvinnulífi í Stykkishólmi í voða. Atvinnulífið fær meira en það hefur yfirleitt áður fengið. Ég verð hins vegar að taka það fram að mér hefur sýnst ýmislegt annað í Stykkishólmi þannig að það þyrfti að skoða. Til dæmis er ekið með töluverðan fisk úr Stykkishólmi út í Rif og hann unninn þar. Ef atvinnuástand er bágborið, hvers vegna er þetta þá gert? Ég held að hv. þm. ætti að heimsækja fleiri fyrirtæki í Stykkishólmi og fá að kynnast því hvers vegna þau fá ekki fisk. En ég held að sem betur fer sé atvinnulíf í Stykkishólmi á góðum stoðum og gæti orðið enn sterkara ef menn ynnu þar bæði þann hörpudisk, sem þeir fá, og einnig þann fisk sem bátarnir þaðan afla. Hann á vitanlega að vinna heima, og getur það orðið góður grundvöllur fyrir þau fyrirtæki sem kvarta undan því að þau fái ekki fisk, fyrr sé ekki ekið með hann á brott. Hv. þm. hlýtur að þekkja þetta, hann virðist svo oft koma þarna við. Ég vísa því algjörlega á bug, að á nokkurn máta sé verið að kippa fótum undan rekstri þessara fyrirtækja í Stykkishólmi. Ég endurtek: Þau fá það magn og ríflega það sem þau hafa áður haft. Ég vil einnig leggja á það ríka áherslu, að það ber að hafa í huga. Það er alveg rétt. Hitt er svo annað mál, að ég starfa alls ekki svo vélrænt að það komi alls ekki til mála að neinir aðrir aðilar við Breiðafjörð, t.d. þar sem atvinnuástand kann að vera erfitt, fái einhvern lágmarksskammt af hörpudiski til að bæta atvinnuástandið. Við þurfum líka að líta á hina mannlegu þætti víðar um Breiðafjörð heldur en í Stykkishólmi. Ég vil jafnframt upplýsa það, að ranglega er farið með staðreyndir í sambandi við Flóka hf. sem fyrirtækið á Barðaströnd heitir. Áður en þeim var úthlutað þessum lágmarkskvóta, sem ég vil kalla, 400 lestum, var að sjálfsögðu kannað hvernig þar er ástatt. Ég þarf reyndar engan að spyrja að því, þekki það vel, að þar er mikil þörf fyrir einhverja atvinnubót. Fólk vill búa þarna og er þarna, hefur reynt að skapa sér aðra atvinnu með grásleppuveiðum og fleiru. En það vantar eitthvað til að fylla aðeins upp í þannig að fólk geti með sæmilegu móti verið þarna sem það vill vera. Þarna er fyrirtæki sem er ekki gamalt. Þarna eru ágæt húsakynni. Hv. þm. gæti skroppið yfir fjöllin og skoðað það. Þarna er nýr frystir. Þarna þarf litla fjárfestingu í húsakynnum, eins og gengið var úr skugga um áður en leyfið var veitt, annað en hristara og gufuketil, sem er lítil fjárfesting. Það, sem hv. þm. las úr fréttum áðan er því rangt. Þarna þarf ekki mikla fjárfestingu. Ég vil jafnframt taka það fram, að í því bréfi, sem Flóka hf. hefur verið skrifað var tekið fram að þetta lágmarksmagn væri veitt til þess að bæta atvinnuástand á staðnum, en skýrt tekið fram að ekki væri til ætlast að það yrði til þess að lagt yrði í nokkra umtalsverða fjárfestingu. Og athygli var vakin á því, að með lögum um samræmingu á veiðum og vinnslu þarf fyrirtæki heimild rn. til þess að leggja í slíka fjárfestingu. Þetta var undirstrikað í því bréfi, og getur hv. þm. fengið það ef það skyldi, auk skíðamennskunnar, lagfæra eitthvað hans sálarró. Ég vil hins vegar líka taka annað fram. Ég hef ekki úthlutað leyfunum til Stykkishólms vegna þess að ég óskaði eftir að þau fyrirtæki létu rn. í té upplýsingar um hvernig afkastageta fyrirtækjanna hefur þróast, þ.e. hver fjárfesting hefur verið á undanförnum árum. Ég komst að því, að þess hefur ekki verið gætt að krefja slíkra upplýsinga. Ég vil fá að sjá hvort þar hefur verið lagt í fjárfestingu án heimildar. Ég er ekki að segja að svo sé - alls ekki. En ég tel nauðsynlegt að lögum um samræmingu veiða og vinnslu sé framfylgt með því að fylgjast með því og krefjast þess, að leyfa sé leitað til þess að auka afkastagetu þeirra fyrirtækja sem eru í þessari grein. Hv. þm. segir að augljóst sé að draga þurfi úr hámarksveiði á Breiðafirði. Hann veit þá betur en ég. Þetta sama var sagt um þorskstofninn árum saman og veiðin hefur þó aukist og stofninn styrkst. M.a. hafa fiskifræðingar upplýst mig um það, að á vissum svæðum, þar sem mikið var af skel, stækkaði skelin og afköstin urðu meiri eftir að veiði hófst. Það er einnig rétt sem hv. þm. sagði, að áhersla hefur verið lögð á að stunda veiðarnar í ríkari mæli norðan til á firðinum, og það hefur verið gert að nokkru leyti. En það réð nokkru um það, að ég taldi ekki óeðlilegt að leyfa þeim stað, sem er næstur þeim miðum, að fá einhvern smávegis aðgang að þeirri hörpuskel sent þar er. Ég get einnig upplýst hv. þm. um það, að talið er ekki ólíklegt að skel - reyndar kannske önnur skel, svokölluð hjartaskel, sem er allverðmæt einnig - sé út af Rauðasandi, og m.a. annar framleiðandinn í Stykkishólmi hefur boðist til að aðstoða við það, að þá skel mætti vinna á Barðaströndinni. Hann virtist a.m.k. ekki hafa á mót því, að sótt verði í þá skel. Ég fagnaði því og tel sjálfsagt að slíkt verði kannað, ef það gæti orðið einhver stoð atvinnulífi í fátækum og litlum hreppi. Hv. þm. spurði um aðra staði. Rétt er, að minnst hefur verið á Flatey, og ég teldi mjög æskilegt, ef það gæti orðið til að styrkja veikt byggðarlag, að einhver smákvóti gæti runnið til þess staðar. Þar hagar hins vegar svo til, að þar er lítið vatn sem hægt er að nota, rafmagn af skornum skammti, húsin mjög gömul og sem sagt engin aðstaða til að vinna skel, því miður, svo að ég treysti mér ekki til að veita slíkum stað vinnsluleyfi. Hv. þm. spyr um bát. Flóki hf. hefur gert ráð fyrir því, það var kannað að sjálfsögðu áður en leyfið var veitt, hvernig þessarar skeljar yrði aflað. Eigendur tjá okkur að þeir séu í viðræðum við eiganda báts á Snæfellsnesinu sem muni verða fáanlegur til að landa þessu magni hjá þeim. Hv. þm. segir að þarna sé erfið aðstaða, hefur það úr fréttum. Það er að vísu rétt, að við útfiri er erfið aðstaða. En flóabáturinn Drangur kemur þarna að og hefur ekki átt í vandræðum með það. Það þarf að sæta sjávarföllum að nokkru, en þau eru mörg tilfellin hér á landi að slíkt þarf að gera jafnvel á stærri stöðum en þarna er. Við teljum að þetta sé ekki því til fyrirstöðu, að þessu magni megi landa þarna á Barðaströndinni. Hv. þm. spyr um framtíðina. Hún er að sjálfsögðu mjög háð því, hvort hans slæmu dómar eða spár um framtíðina rætist eða ekki. Ég endurtek það, að að sjálfsögðu verður fyrst og fremst að tryggja að þau fyrirtæki, sem hafa byggt sig upp til þessarar vinnslu, fái það magn sem gerir þeim reksturinn arðbæran og mögulegan, og þess mun verða vandlega gætt. Ástæðan fyrir því, að ég taldi mér fært að veita fleirum leyfi, var sem sagt sú, að um viðbótarmagn er að ræða. Það er hægt að handvinna það magn með mjög lítilli fjárfestingu á þeim stöðum, sem leyfi fengu, og áhersla lögð á að slíkt leiði ekki til viðbótarfjárfestingar. Ég vil aðeins segja það að lokum, að það er ekki lítið sem á gengur í kringum skelina. Hún er arðbær og menn seilast í það sem mestan arðinn gefur, og kannske ekki óeðlilegt, en mér finnst satt að segja í því sambandi hafa verið þyrlað upp æðimiklu moldryki. Mér finnst nokkuð hart gengið eftir hjá þeim aðilum sem að þessu hafa setið einir. Þeir eru góðra gjalda verðir. Þeir hafa byggt myndarlega upp sín fyrirtæki og þau þarf að tryggja. En mér finnst ansi hart eftir gengið að heimta allt magnið. Ég hef einnig bent á að þarna er annar sjávarafli, sem má nýta og á að nýta, og ég hef fullan hug á því í sambandi að skelfiskleyfin, sem veitt verða til Stykkishólms, að leggja drög að því að sá afli verði unninn á staðnum. Og þá er það ekki síður til þess að efla atvinnulíf í Stykkishólmi heldur en þótt þeir hefðu fengið öll þessi 800 tonn sem aðrir fá að njóta af atvinnuástæðum. Ég vil gjarnan leita samvinnu við hv. þm. um að sá fiskur, sem hefur verið fluttur á brott, verði unninn á staðnum. Eigum við ekki að sameinast um það og reyna þannig að styrkja atvinnulífið þarna?



Herra forseti. Mér fannst það í rökþota stíl hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann gerir sig að sérstökum dómara yfir andlegu ástandi manna.

Það var að gefnu tilefni sem ég gerði það.

Ég get ekki séð að það hafi verið neitt sérstakt tilefni, nema þá hugsanlega andlegt ástand ráðh. sjálfs. En hvað um það, það er ekki meginatriðið í þessu máli. Það sem er meginatriðið í þessu máli er auðvitað spurningin um það, hvers vegna menn settu í rauninni lögin um samræmingu veiða og vinnslu. Það var vegna þess að um takmarkað veiðimagn er að ræða af þessum tegundum, þar sem stundum er hægt að hafa upp mikinn arð. En menn höfðu það líka fyrir augunum, að þegar allir ætluðu til að hlaupa kom of lítið í hvern hlut og þá hafði þetta tilhneigingu til þess að fara í handaskolum og á hausinn. Einu sinni ætluðu allir að verða ríkir á Íslandi á því að reka bílaleigu. Það er stundum talað um bílaleigu-„effektin“ síðan. Það er eitthvað svipað í þessum efnum. Það, sem var að gerast þarna, var að menn ætluðu að verða ríkir á því að gera allir það sama. Það er auðvitað ekki hægt þegar um takmarkaða auðlind er að ræða, og það er skýringin á því fyrst og fremst að menn settu lögin um samræmingu veiða og vinnslu. Það er gott ár í skel núna, þess vegna vilja allir sækja í hana. En það þarf ekki að vera að það sé alltaf gott ár í skel. Og hvernig standa menn þá? Það er rétt hjá hæstv. ráðhv., að þetta mál er ekki nýtt. Það stóð mikið stríð um þetta mál að því er annað pláss varðaði, Grundarfjörð, fyrir 1–2 árum. Þá hafði ég með þetta að gera. Ég spurði sjálfan mig og ég spurði aðra: Er mannafli og afkastageta fyrir hendi í þeim vinnslustöðvum sem fyrir eru? Svarið var já. Er atvinnuleysi á Grundarfirði? Svarið var nei. Það er innflutningur á vinnuafli. Og ég spurði líka: Hvaða afleiðingar hefur það að fjölga stöðvunum og skipta á fleiri staði? Það þýðir rýrari afkomu hjá stöðvunum öllum. Það þýðir það, að fjárfestingin nýtist verr. Það þýðir það, að þessum stöðvum verður öllum hættara ef undan hallar. Og það þýðir það líka, að uppbyggingin verður lélegri. Það þýðir það, að menn fara í þann gamla íslenska farveg að reyna helst að hafa allar fiskvinnslustöðvar á hausnum. Og það er það sem verið er að stefna að með þessu móti. Það hefur komið hér fram, að það eru fleiri sem hafa áhuga. Hætt er við að með því að fara þessa leið hafi skriða verið sett af stað og þetta endi með því, að menn verði búnir að spreða þessu út um allar jarðir og setja þessa atvinnugrein á hausinn. Það hefur viljað vera reglan oft í íslenskum sjávarútvegi. Meiningin með lögunum um veiðar og vinnslu var auðvitað að koma í veg fyrir slíkt. Einu sinni var sagt að það ætti að koma togari á hverja krummavík. Ég veit ekki nema stefnan nú sé sú, að það skuli vera ein skel á hverjum bæ. Kannske svo sé. Ég held að enginn ráðh. hafi talað meira um samræmingu veiða og vinnslu en hæstv. núv. sjútvrh. Ég get ekki séð að það, sem hér er verið að gera, sé beinlínis í þeim stíl, nema túlkunin eigi að vera þveröfug við það sem heilbrigð skynsemi og allur almenningur telur. Það er upplýst að þarna þarf að koma upp aðstöðu, þarna þarf fjárfestingu. Það er upplýst, að bátur er ekki fyrir hendi - það er verið að ræða við eiganda einhvers báts einhvers staðar - og það er upplýst, að hafnaraðstaðan er mjög léleg. Það, sem kemur út úr svona háttalagi, getur verið það, að ekki þurfi aðeins að byggja upp aðstöðu, heldur þurfi líka að hjálpa til að kaupa bát og endurbæta höfnina - og svo þurfi að lokum að kaupa skuttogara í pláss eins og Stykkishólm sem stendur þó ágætlega atvinnulega séð ef hann fær að búa að skelinni. Og menn skyldu gæta að því, þegar verið er að tala um að þeir hafi fengið jafnmikið og í fyrra, að í fyrsta lagi er ekki alveg víst að alltaf sé góðæri, og í annan stað er það eðli plássa að fara vaxandi og þurfa fleiri og fleiri atvinnutækifæri. Hér er í raun og sannleika um stefnumál að ræða, spurninguna um það, hvort menn vilja byggja upp sterk fyrirtæki í greininni, hvort menn vilja hafa verkaskiptingu innan greinarinnar þannig að sumir séu að vinna skelfisk og aðrir séu í annarri vinnslu, - verkaskiptingu sem hefur þó orðið til þess almennt í iðnþróun að stuðla að framförum og bæta lífskjör. Í þessum greinum er einmitt tækifæri til þess að hagnýta sér slíka verkaskiptingu, og það var m.a. meiningin með þeim lögum sem sett voru um samræmingu veiða og vinnslu. En ég fann það á málflutningi hæstv. ráðh., að í þetta skipti var það ekki svo, að hann hefði ekki sannfæringu fyrir þessu. Aldrei þessu vant er hann að framkvæma vilja sinn. Hingað til höfum við vanist því, að yfirlýsingar ráðh. væru á þá lund, að það, sem hann væri að gera, væri einmitt það sem hann vildi ekki vera að gera. Við höfum heyrt það t.d. í sambandi við Þórshafnartogarann og margt, margt fleira. Við heyrðum það líka í sambandi við efnahagsmálin aftur og aftur. En nú bregður í annan farveg. Aldrei þessu vant er ráðh. að framkvæma einmitt það sem hann vil gera. Hann vill sem sagt framkvæma samræmingu milli veiða og vinnslu með þessum hætti, og það er auðvitað athyglisverð stefnubreyting. En ég er hræddur um að það komi ansi þvert á almennan skilning og almenna skynsemi að því er varðar það, hvernig standa skuli að málum, eins og þessum. Það skyldi þó ekki vera, þrátt fyrir þessar yfirlýsingar ráðh. og eins og málið er í pott búið og vegna þess hvorum megin Brjánslækur liggur við Breiðafjörðinn, að það hafi eitthvað spilað inn í, að það hafi einhverjar ábendingar komið úr því kjördæmi, sem er norðan Breiðafjarðar, um að það væri nú gaman að fá þangað eitthvað af þessu tagi? Það skyldi þó ekki vera, þrátt fyrir allt og þó að ráðh. sé svona sannfærður, að það sé einmitt þrýstingur úr kjördæmi hans sem ráði þarna miklu? Einn ráðh. hefur nýlega lýst því yfir, að úthlutunaraðferð hans varðandi lyfsöluleyfi sé sú, hvort átt hafi sér stað undirskriftasöfnun eða ekki. Ég held að þetta sé dálítið vafasamt fordæmi. En það virðist þannig vera nokkuð gegnumgangandi hjá ráðherrunum að láta undan þrýstingi. Ég er sannfærður um að hér er verið að stefna í ranga átt. Auðvitað er aldrei auðvelt að neita mönnum um leyfi af þessu tagi. En menn geta komist út í verra forað með því að segja ævinlega já. Og ég held að það sé allt of mikið af því - og af því er sú lykt hér núna líka - að menn séu að kaupa sér atkvæði á kostnað þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég verð að segja það strax, að ég er snortinn yfir því, að hæstv. sjútvrh. skuli hafa áhyggjur af mínu andlega ástandi og því, að ég komist ekki nægilega oft á skíði. Ég get huggað hann með því, að ég fer á skíði þegar ég á þess kost. Ég á þess ekki eins oft kost og ég kannske kysi og verð yfirleitt að láta mér nægja fjöllin og brekkurnar hér í kring, en það er önnur saga. Hann vék að því hér, að ég teldi atvinnuástand í Stykkishólmi alvarlegt nú. Það voru ekki mín orð. Hins vegar veldur sú þróun, sem sýnilega er hér uppi, mér áhyggjum, og ég hygg að með þessu sé verið að stefna atvinnuástandi í Stykkishólmi í voða í framtíðinni, ef svo heldur fram sem horfir. Hitt sagði ég aldrei, að þar væri nú slæmt atvinnuástand, það eru hreinar rangfærslur. Hæstv. ráðh. vék sömuleiðis að því, að það væri engan veginn augljóst að draga þyrfti úr þessum veiðum. Ég verð auðvitað að játa það, að ég er enginn sérfræðingur á þessu sviði. Að því er þetta varðar hef ég eingöngu fyrir mér orð fiskifræðinga - og þá þess fiskifræðings sem mest hefur kannað þetta svæði - og hann telur að hér sé boginn spenntur til hins ýtrasta og það sé næsta augljóst, að til þess muni koma að aflamagnið þarna minnki, nema auðvitað því aðeins að saman fari mörg góð ár og mikil uppskera á þessum skeljamiðum. Það er vissulega athyglisvert, að annar vinnsluaðilinn í Stykkishólmi hefur boðið mönnum á Brjánslæk, sem um er að tefla hér, aðstoð sína við að verka hjartaskel sem þarna er mikið af. Það er hárrétt, og satt að segja skil ég ekki hvers vegna það góða boð var ekki þegið í stað þess að allir skuli nú sækja í það sama, sem er þó ekki til skiptanna handa einum. Og þar á ég við handa einum stað. Ég er hiklaust þeirrar skoðunar, að ef haldið verður áfram á þeirri braut sem hæstv. sjútvrh. fer nú, að dreifa út um allar jarðir þessu lítta magni sem þarna er til skiptanna, þá stefnir í óefni fyrir stað eins og Stykkishólm. Það gefur auga leið. En ég vek athygli á því, að hæstv. ráðh. svaraði ekki því sem ég spurði um, hvaða háttur yrði hafður á ef draga þyrfti úr og minnka leyfilegt veiðimagn. Verður þá skert að tiltölu hjá öllum eða verða afturkölluð leyfin til þeirra sem síðast fengu þau? Fá þeir, sem lengst hafa að þessu unnið, bæði á feitu árunum og mögru árunum, þá að halda sínu og það fólk sem við þetta vinnur? Ég spurði sömuleiðis - vegna þess að ég tel mig hafa rökstuddan grun um að sótt verði á frá fleiri stöðum um leyfi - hvort hæstv. ráðh. hefði í hyggju að veita leyfi til fleiri staða. Ef honum finnst rök hníga til þess að veita slík leyfi til Grundarfjarðar og til Brjánslækjar, eins og þegar hefur verið gert, þá hljóta sömu rök að hníga til þess að veita öðrum stöðum svona leyfi. Sömuleiðis bar ég fram þá spurningu - og vitnaði hér í efnahagsstefnu ríkisstj. og stjórnarsáttmála - hvort þetta væri í samræmi við þá stefnu sem þar er boðuð. Ég les þau plögg þannig, að þessar aðgerðir ráðh. séu í hróplegu ósamræmi við stefnu ríkisstj., og þess vegna spurði ég. Því var hins vegar ekki svarað. Að lokum aðeins þetta: Ég veit mætavel, eins og hæstv. ráðh., um það ástand sem þarna hefur verið, að einhverju magni af fiski hefur verið ekið í burt. Það er auðvitað ekki verjandi, og ég er reiðubúinn til þess hvenær sem er, ef ráðh. óskar, að vinna með honum og öðrum, sem málið snertir með einhverjum hætti, að því að leita lausnar á því máli. Mér finnst það sjálfsagt og eðlilegt og það skal ekki standa á mér.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja langt mál hér, bjóst raunar við að það væri ekki ástæða til þess, en það hefur margt borið hér á góma. Ég ætla nú ekki að skipta mér af því öllu, eins og t.d. skíðamennsku þeirra félaga. Ég held að þeir verði að útkjá það mál á öðrum vettvangi. En ég verð að segja það, að mér kemur nokkuð einkennilega fyrir sjónir að fulltrúar Alþfl. í þessum umr. og fulltrúar stjórnarandstöðunnar fram til þessa tala svo í þessu máli eins og það sé eitt af höfuðmálum þessa þings. Þeir hafa tekið svo stórt upp í sig, að furðulegt er, miðað við það tilefni, sem er til þessarar umr., ef það er þá nokkurt tilefni til að biðja um umr. utan dagskrár út af þessu máli. Því hefur verið haldið fram, að með þeirri ráðstöfun, sem hæstv. sjútvrh. hefur gert um að veita mjög takmarkað skelfiskveiðileyfi til Brjánslækjar, sé verið að stofna í hættu atvinnuöryggi í Stykkishólmi. Þó er það staðreynd og liggur fyrir að það er veitt meira magn í veiðileyfum til Stykkishólms núna en áður. Ég vil hins vegar taka undir allt sem hér hefur verið sagt um mikilvægi þessa atvinnurekstrar, skelfiskvinnslunnar í Stykkishólmi, og leggja áherslu á þýðingu þess rekstrar og þess sérstaka myndarskapar sem er á rekstrinum þar. Það verður ekki lögð of mikil áhersla á það. Hins vegar get ég ekki tekið undir málflutning fulltrúa Alþfl. viðvíkjandi öðrum stað að norðanverðu við Breiðafjörð, Brjánslæk. Ég veit ekki hvað miklar hugmyndir hv. 5. þm. Vesturl. hefur um þann stað. Þegar hann talar um að það sé veitt leyfi til Brjánslækjar segir hann að það séu veitt leyfi út um hvippinn og hvappinn, eins og hann orðaði það. 

Það er hvappurinn

. Það er hvappurinn, já. En ég held að augljóst sé að það sé alger óþarfi að hafa svona miklar áhyggjur út af þessari leyfisveitingu til Brjánslækjar. Aðalatriðið er hvort það eru ástæður og rök fyrir því að veita þetta leyfi. Hæstv. sjútvrh. hefur greint frá sínum rökum. En ég vil aðeins segja við þá fulltrúa Alþfl. í þessum umr., að við skulum hafa í huga að hér er um að ræða landbúnaðarhérað þar sem Brjánslækur er. Við ræðum oft og tíðum mikið um landbúnað, og ekki síður þeir Alþfl.-menn en við hinir, þó þeir hafi kannske ekki jafnmikinn áhuga á landbúnaðarmálum. En það viðurkenna þeir ekki sjálfir. En þá greinir a.m.k. oft og tíðum mjög á bæði við mig og aðra í mínum flokki í þessum efnum. En kemur okkur ekki saman um það, að á tímum þegar um er að ræða offramleiðslu í landbúnaði sé rétt að huga að því, hvernig hægt sé að draga úr þeirri framleiðslu? Mér hefur fundist að Alþfl: menn væru til viðtals í þeim efnum eins og aðrir. En það er ekki nóg að segja að þeir vilji draga úr landbúnaðarframleiðs. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því, hvernig við eigum að gera það án þess að byggðin dragist saman, að Ísland verði byggt allt. Og ein leiðin til þess er að stuðla að því, að í sveitum landsins, landbúnaðarhéruðum, séu teknar upp aukabúgreinar. Í þessum hreppi, þar sem er Brjánslækur, eru stundaðar vissar aukabúgreinar sem hafa haft mikla þýðingu, eins og t.d. hrognkelsaveiðar. En atvinnulífið og byggðin í þessum hreppi stendur þannig, að það er alveg nauðsynlegt að styðja betur og á margvíslegan hátt að aukabúgreinum einmitt í þessu byggðarlagi. Þessi smáa leyfisveiting, sem hæstv. sjútvrh. stendur að til Brjánslækjar, er því að mínu viti spor í rétta átt. Það er atgerlega ástæðulaust að óttast að slíkt komi illa atvinnulífi í öðrum byggðarlögum og í öðrum sýslum og öðrum kjördæmum, fyrst einhverjir menn voru að tala um kjördæmi, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði í þessu sambandi. Það er algerlega óþarfi að hræðast slíkt, hvað þá að segja eins og hv. 2. þm. Reykn. orðaði það, að með þessu væri stefnt að því að koma sjávarútvegi í rúst. Það sagði hv. þm. efnislega. Það er von að hv. þm. brosi yfir þessu, ég brosti líka. Ég veit að hv. þm. meinar þetta ekki. En hann talar af svo miklum sannfæringarkrafti í þessu máli, að þetta hrýtur efnislega út úr honum. Það er ekki oft sem maður stendur upp hér í umr. á Alþingi og lýsir því yfir að það, sem stjórnarherrarnir eru að gera, sé rétt. Það er alger undantekning, og þar er einmitt undantekning sem staðfestir regluna. Þess vegna er furðulegt að stjórnarandstöðuflokkur eins og Alþfl. skuli nota þessa undantekningu til þess að blása upp svo miklu af þessu tilefni.



Herra forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um er það nokkur nýlunda að stjórnarandstæðingar skuli standa hér upp til þess að verja gerðir ríkisstj. Og raunar er það nú svo með Sjálfstfl., að hann er í senn í stjórn og stjórnarandstöðu, þannig að maður veit í rauninni aldrei hverju maður á von á þaðan, og sannaðist það rækilega hér í þessum ræðustóli áðan. Það getur vel verið að hv. 4. þm. Vestf. þyki þetta lítið tilefni. Mér þykir það hins vegar ekki og þar greinir okkur á. Ég hygg að því fólki, sem við þetta starfar vestur í Stykkishólmi, þeim 200 einstaklingum sem af þessu hafa atvinnu þar, þyki þetta ekkert lítið mál. Og þegar hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson segir að þessi ráðstöfun sjútvrh. sé spor í rétta átt, en talar í hinu orðinu um myndarskap þeirra í Stykkishólmi, hversu mikil undirstaða atvinnulífsins þetta sé, hve myndarlega sé staðið að málum þar, sem er alveg hárrétt hjá honum og ég get tekið undir, þá finnst mér óneitanlega gæta töluverðrar þversagnar í málflutningi hans, að ekki sé meira sagt. Hv. þm. kaus að snúa þessu upp í umr. um landbúnaðarmál. Það er alveg rétt, að við Alþfl.-menn höfum haft ýmsar aths. að gera við þá stefnu sem fylgt hefur verið í landbúnaðarmátum. Og nú er svo komið, bændasamtökin hafa fallist á þau sjónarmið, sem um langt árabil var haldið fram af Alþfl., að það væri nauðsyn að takmarka framleiðsluna. Á það hefur verið fallist, það sýna verkin. En það er ekki lausn á vandamálum landbúnaðarins að grípa til ráðstafana sem þessara. Það er víðs fjarri öllum sanni. Áreiðanlega hefði mátt finna einhverjar aðrar aukabúgreinar sem þarna hefðu hentað. Það var minnst hér áðan á verkun hjartaskeljar. Áreiðanlega hefði mátt finna eitthvað annað, sem betur hefði hentað, heldur en að skera af því sem aðrir hafa byggt sína atvinnu og afkomu á. Ég hygg að það sé ekki rétta leiðin.: Ég ætla svo ekki að hafa um þetta fleiri orð, vona hins vegar að hæstv. sjútvrh. svari þeim spurningum sem til hans var beint hér áðan.

Sjútvrh.(Steingrímur Hermannsson): Herra forseti. Það er nú kannske ekki rétt að gera skíðamennskuna hér að aðatumræðuefni, enda hóf ég ekki þá umr. Hins vegar verð ég að lýsa ánægju minni með það, að hv. þm. skuli njóta þess ágæta sports, útivistar, harma að hann hafi aldrei kynnst öðrum brekkum en hér, en ég ætla ekki að fara að kynna honum slíkt hér úr ræðustólnum. Hins vegar get ég bent honum á það, að hv. þm. Kjartan Jóhannsson er vel kunnugur skíðamennsku erlendis, og m.a. sem sjútvrh. fór hann einu sinni til Lech og það er einn sá staður sem mig langar mest til að koma á. Það var skrýtið, að það var ekkert eftir því tekið, en hann getur áreiðanlega frætt hv. þm. um að það er ákaflega gaman að bregða sér þannig einstöku sinnum. Ég held að við höfum allir gott af því. Ég vil hins vegar segja að ég hélt mig svara þessum spurningum. Það getur vel verið, að honum þyki svörin ófullnægjandi. Ég sagði m.a. áðan að ef spádómar hv. þm. reynist réttir um samdrátt í skelinni - ég lýsti því, að ég vonaðist til að svo yrði ekki - þá gilti um það að sjálfsögðu grundvöllur þeirra laga sem við byggjum á, þ.e. um samræmingu á veiðum og vinnslu, að þeir staðir hljóti að ganga fyrir sem eru upp byggðir með ærinni fjárfestingu og myndarskap til að vinna skelina. Þá væri það brot á þeim lögum, ef kippt yrði atvinnu- og rekstrargrundvelli undan slíkum stöðum. Það væri rangt. En ég hef talið kleift að veita þarna smávegis úrbót stöðum sem ég mat svo að hefðu af þessu gagn og þörf. Mín niðurstaða í sambandi við Grundarfjörð var nokkuð önnur en hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni. Ég viðurkenni að vísu að þar kunna aðstæður að breytast þegar þar kemur nýr togari t.d. En ég mat það svo, að atvinnuástand væri þar slíkt um tíma að æskilegt væri að vinna þar nokkra skel. Mitt svar er þess vegna ósköp hreint og beint, að hinir staðirnir ganga að sjálfsögðu fyrir, þeirra rekstrargrundvöllur verður að vera tryggur, ef til einhvers samdráttar kemur sem um munar í skelvinnslunni. Og þetta var fram tekið við þá aðila sem leyfi fengu. En aðeins til þess að menn geri sér ljóst hver þróunin hefur orðið þar, t, d. bara á tveimur árum bendi ég á þetta: Í fyrra var í upphafi úthlutað 6000 lesta veiðimagni af skel og fór það til Stykkishólms. Síðan var bætt við 1000 lestum, þ.e. farið upp í 7000 lestir, og þá fékk einn staður Grundarfjörður, 400 lestir. Hinir voru þá með 6600 lestir. Síðan var að vísu veitt smávegis viðbótarmagn til Stykkishólms, 300 lestir í des., af atvinnuástæðum og af því að markaður var mjög góður. Talið var æskilegt að nota verðið, þann markað sem var og var mjög góður. Þá var að vísu skýrt tekið fram að þetta yrði dregið frá á næsta ári. Nú hef ég úthlutað Stykkishólmi 7200 lestum, þ.e. 600 lestum meira en þeir höfðu í hinni reglulegu úthlutun í fyrra, og ekki dregið 300 lestirnar frá, svo að mér fannst satt að segja að atvinnulega væri vel séð fyrir Stykkishólmi um leið og aðrir í kring, sem að mínu mati þurftu gjarnan á því að halda, fengu nokkra úrbót. Ég mundi fagna því ef tækist að vinna hjartaskelina, og ég fagna því tilboði sem mér var flutt af öðrum framleiðandanum í Stykkishólmi, og hef komið því á framfæri. Hins vegar á það nokkurn aðdraganda, og sú litla skelfiskvinnsla, sem væntanlega verður þá á Brjánslæk, gæti orðið aðdragandinn að því, að farið yrði að vinna hjartaskel sem er þarna nálægt. Vinnsla hennar er að vísu tiltölulega einföld, en markaður hefur ekki verið kannaður, markaðar hefur ekki verið aflað fyrir hjartaskel. Sömuleiðis eru skiptar skoðanir um það hjá kunnugum mönnum, hvort það magn sem þarna fæst, sé nokkuð til að byggja á. Það þarf að skoða betur. Ég veit ekki hvort það var eitthvað fleira sem hv. þm. telur mig ekki hafa svarað. Má ég spyrja úr stólnum hvort það var eitthvað.  Hv. þm. Kjartan Jóhannsson taldi mig játa of mörgu. Það verður hver og einn að meta. Ég er ekki sá reiknimeistari sem hann er, og á mínum reiknistokki kemur ekki alltaf upp mínus a.m.k. Ég skoða vandamál hvers manns, sem til mín kemur, og reyni að meta það, ekki vélrænt, heldur frá mannlegum sjónarmiðum. Þetta veil ég reyndar að hv. þm. gerði líka þegar hann var ráðh. og leysti úr ýmsum vandamálum, t.d. í sinu kjördæmi, sem við ræddum á ríkisstjórnarfundum, og ég gat mætavel skilið hann þó að sumt gengi kannske stundum dálítið gegn þeim boðskap sem hann nú flutti. En ég ætta ekkert að ræða þau mál. Ég studdi hann í þeim sumum af því að ég áleit þau mannleg, og þannig reyni ég að starfa áfram. Þau eru mörg slík málin, og ég álít að vélræn afgreiðsla á svo viðkvæmum málum sem varða atvinnu og afkomu manna hingað og þangað um landið sé fráleit og lög alls ekki til þess sett, t.d. alls ekki til þess sett að Stykkishólmur fái algera einokun á skelinni. Við þurfum að kanna hvaða svigrúm er til þess að skelin jafni búskaparhætti og aðstöðu við Breiðafjörð. En ég þarf ekki að endurtaka það, að vitanlega má grundvöllinn á Stykkishólmi aldrei bresta. Ég hef ekki heyrt nokkur rök fyrir því, að rekstrargrundvöllur þessara fyrirtækja sé að einhverju leyti veiktur með þessu, og það getur reyndar ekki verið, því að þeir fá meiri skel en nokkru sinni fyrr. Ég vil segja að mér finnst hér gert mikið fjaðrafok út af þessu máli. Ég vil svo að lokum vona að hv. þm. takist að sannfæra konurnar þarna fyrir vestan um það, að þær fái eins mikla skel og þær hafa nokkurn tíma áður unnið, reyndar 600 lestum meira en þær fengu í reglulegri úthlutun í fyrra.  En ég skal með ánægju gera það, og ég efast ekki um að vel muni fara á með okkur, ef málið er skýrt rétt og magn það, sem þangað kemur, fyrir þær lagt, svo að þær sjái hverjar staðreyndirnar eru. En ég vil ekki síður fagna því, að hv. þm. vill beita sér fyrir því, að sú fiskvinnsla, sem þarna er, fái það hráefni sem til fellur, og það getur hann náttúrlega gert í krafti sinnar þekkingar á staðnum og tíðra ferða þangað og beitt sér fyrir því með viðtölum við menn. Ég skal gjarnan taka við hverri þeirri tillögu sem hv. þm. hefur til mín að flytja og stuðlað gæti að því að aflinn yrði þarna unninn.