Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bernharð Stefánsson Jeg verð að taka undir það, sem tveir háttv.þm. Reykv. (JakM og HjV) hafa látið í ljós um þetta mál, að því leyti, að mjer finst eins og þeim, að lagabreytingar þær, sem í þessu frv. felast, sjeu ákaflega þýðingarlitlar. Hv. frsm.allshn. (JK) vildi afsaka, hvað frv. breytti litlu frá núgildandi lögum, með því, að frv. rjeði þó bót á einu atriði, sem almenn óánægja væri um og valdið hefði því, að farið var að breyta lögunum. Þetta atriði er rjettindamissir þeirra manna, er þiggja af sveit. Í stjfrv. er reynt að ráða bót á þessu, enda er það eina breytingin frá núgildandi lögum, sem nokkru máli skiftir. Þó að þetta sje nú talið eina ástæðan fyrir því að breyta þurfti lögunum, þá var þó önnur ástæða nefnd, að minsta kosti af mjer, þegar þáltill. um skipun milliþinganefndar til þess að íhuga sveitarstjórnar- og fátækralöggjöf landsins var hjer til umræðu á þingi 1925. Og sú ástæða var að reyna með breytingunni að ráða einhverja bót á því misrjetti, sem sveitirnar verða fyrir í fátækraframfærslunni. Fátækraframfærið er orðið svo þungur baggi ýmsum sveitum, að við það er lítt unandi lengur. Og þessi byrði kemur mjög misjafnt niður á hinar einstöku sveitir. Í mínu hjeraði er það svo, miðað við fátækraframfæri síðastliðið ár, að í einum hreppi nema gjöld þessi sem næst 4 kr. á hvern íbúa hreppsins. En í öðrum hreppi í sama hjeraði nemur skattur þessi um 13 kr. á nef hvert. Þetta er mikill munur, og þó er hjer ekki um neitt skelfingarástand að ræða, síður en svo. En það má gera ráð fyrir mikið meiri mismun á því hjeraði landsins, sem minst hefir að gjalda til fátækraframfæris, og hinu, sem mesta framfærslu hefir. Það verður ekki á neinu sjeð, að hæstv. stjórn hafi reynt að ráða bót á þessu. Þó býst jeg við, að hún hafi athugað þetta, en ekki treyst sjer til að ráða bót á þessu misrjetti, eða komist að þeirri niðurstöðu, að hjer væri engu hægt um að þoka. Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) hjelt því fram í gær, að taka mætti afstöðu til einstakra till. án tillits til þess, hvernig frv. væri að öðru leyti. Jeg er þarna á annari skoðun. Jeg álít ekki gerlegt að slíta einstök ákvæði þessara laga út úr rjettu samhengi, þannig, að þau komi í bága við þann grundvöll, sem með frv. er lagður. Jeg álít það þurfi að vera samræmi í þessum lögum eins og öðrum. Grundvöllur þessa lagafrv. er hinn sami og í núgildandi fátækralöggjöf: sá, að fela einstökum hjeruðum fátækraframfærsluna algerlega. Þess vegna finst mjer, að ekki sje nema um tvær leiðir að ræða í þessu efni. Önnur er sú, að breyta þessum grundvelli, og hin, að halda honum, en þá verða einstök ákvæði að vera í samræmi við það. Þessir tveir hv.þm. Reykv., sem talað hafa um málið, hafa ekki lagt til, að grundvellinum verði breytt. Aftur á móti hefir annar þeirra borið fram brtt., sem fara í gagnstæða átt við stefnu frv. í einstökum atriðum, en sem mjer skilst, að ekki sje rjett að samþykkja, meðan þessi grundvöllur á að standa. Úr því að hin einstöku framfærsluhjeruð eiga að haldast með sama fyrirkomulagi og verið hefir og á þau á að leggja allar byrðarnar af fátækraframfærinu, hversu þungar sem þær verða, þá má ekki heldur svifta þau allri sjálfstjórn í þeim málum nje hindra sveitarstjórnirnar að ráðstafa þurfamönnum á þann hátt, sem þær sjá að hentar best. Það kann nú að vera, að krafan um þennan ráðstöfunarrjett sveitarstjórnanna komi að einhverju leyti í bága við þá mannúðarstefnu, sem haldið er fram af sumum hv.þdm. En meðan ekki er gerð tilraun til að breyta heildarskipulaginu, verða sveitirnar að sjá sjer farborða. Á þær er búið að hlaða svo þungum byrðum, að þær geta ekki risið undir þeim, nema þær fái að haga þessum málum eftir sínum eigin ástæðum. Jeg verð að segja, að mjer finnast báðar þessar uppástungur, sem koma fram í frv. og í brtt.háttv. 4. þm. Reykv. (HjV), viðvíkjandi því hvort sveitarstyrkur eigi að vera afturkræfur eða ekki, vera hálfvandræðalegar. Í raun og veru finst mjer, að það, hvort styrkur á að vera afturkræfur eða ekki, ætti að fara eftir því, hvort styrkþegi muni í framtíðinni geta borgað hann eða ekki. En hvor leiðin, sem farin er, hvort þetta fer eftir mati, eins og gert er ráð fyrir í 43. gr. frv., eða er fastákveðið, eins og ætlast er til á þskj. 65, þá getur svo farið oft og tíðum, að maður, sem fengið hefir fátækrastyrk, sem er úrskurðaður óafturkræfur, geti komist í þær kringumstæður seinna, að hann geti hæglega borgað. Og hvers vegna á þá ekki að láta hann gera það? Mjer dettur í hug út af till. á þskj. 65, að ef maður á þrjú börn, þá á styrkurinn að teljast veittur vegna ómegðar og þar af leiðandi ekki afturkræfur. Nú getur það hæglega komið fyrir, að þótt maður, sem á þrjú börn, komist í þrot um lítinn tíma, þá geti hann orðið stórefnamaður aftur seinna. Það er alls ekki útilokað. Og hví skyldi hann þá ekki eiga að borga það, sem hann hefir þegið? Sama má segja um mann, sem kemst í þrot fyrir atvinnuleysi. En ef hann fær góða atvinnu seinna, þá er ekkert líklegra en að hann geti borgað styrkinn. Það er aðeins fyrsti liðurinn í þessum brtt. við 43. gr. á þskj. 65, sem mjer finst geta gengið, að ekki verði krafist endurgreiðslu á styrk, sem veittur er eldra manni en 60 ára. 43. gr. frv., eins og hún liggur fyrir, hefir sömu annmarka og till.hv. 4. þm. Reykv. Það má gera ráð fyrir, að komið geti fyrir, að minsta kosti í kaupstöðum, að úrskurður um styrk, hvort afturkræfur skuli vera eða ekki, verði ekki í alla staði óhlutdrægur. Jeg er ekki eins hræddur um, að það komi til greina í sveitum, en eftir því mikla kappi, sem komið er milli flokka í bæjarstjórnum, og eftir því, hvað flokkspólitíkin er orðin svæsin í bæjum, þá finst mjer ástæða til að óttast, að þetta geti þar átt sjer stað. Nei, sannleikurinn er sá, að þessar vandræðatillögur eru fram komnar vegna þess, að hjer er blandað saman tveimur óskyldum málum, - nefnilega því, hvort eigi að svifta þurfamenn kosningarrjetti eða ekki, og hinu, hvort styrkur eigi að vera afturkræfur eða ekki. Þetta tvent er í raun og veru alveg óskylt; og mjer finst ekki vera hægt að leysa spurninguna um kosningarrjettinn á þennan hátt. Og ef á annað borð á að fara að hverfa að því ráði að veita þurfamönnum kosningarrjett, þá hefði mjer fundist eðlilegra, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv. (JakM), að leysa þá spurningu á rjettum stað, nefnilega með stjórnarskrárbreytingu, heldur en að reyna að fara svona í kringum þetta mál. Þá hefir hv. 4. þm. Reykv. (HjV) ennfremur stungið upp á því, að til þess að fátækraflutningur gæti átt sjer stað, þyrfti skriflegt samþykki þurfamanns. Með öðrum orðum: að fella fátækraflutning niður. Jeg veit vel, að það getur komið fyrir og hefir komið fyrir, sjerstaklega fyrir nokkuð löngu síðan, að fátækraflutningur hefir verið framkvæmdur á ómannúðlegan hátt. En ef hin einstöku hjeruð eiga að bera öll þyngslin og sveitfestitími að haldast, þá verður fátækraflutningur að eiga sjer stað, eða það verða að vera möguleikar til hans, af þeim einföldu ástæðum, sem jeg nefndi áðan, að sum framfærsluhjeruð geta alls ekki staðist sveitarþyngslin að öðrum kosti. Það er ekki fært fyrir fátækan hrepp norður í landi að kosta t. d. stórar fjölskyldur hjer í Reykjavík. Aftur á móti mundi í slíkum tilfellum mjög oft hægt fyrir slíka hreppa að standa straum af þurfalingunum, þegar komið væri heim í sveitina. Þess er krafist í nafni mannúðarinnar, að hætt sje fátækraflutningi. En það er á fleiri að líta í nafni mannúðar en þurfamennina. Því að það er nú svo, að sumstaðar eru allir gjaldendur í heilu framfærsluhjeraði fátækir menn, sem eiga fult í fangi með að sjá sjer og sínum farborða. Mjer finst það engin mannúð að gera þeim lífið þyngra og auka gjöld þeirra meira heldur en nauðsyn krefur. Nei, það gildir hjer sem annarsstaðar, að það þarf að skera í meinsemdina sjálfa, ef menn vilja lækna hana. Það er nefnilega hægur vandi að losna við fátækraflutning með öllu með því að gera hann óþarfan. Það þarf enga stórbyltingu í þjóðfjelaginu til þess, eins og hv. 1. þm. Reykv. tók fram í gær. Það þarf ekki annað en að dvalar- og framfærslusveit verði eitt og það sama. Fyrir þessa hv. deild eru komnar till., sem nálgast þetta æðimikið; og yrðu þær samþ., myndi fátækraflutningur hverfa að langmestu leyti. Jeg vildi ráða þeim, sem vilja afnema fátækraflutning með öllu, til að samþ.till.hv. 1. þm.N.-M. (H- Stef). Með því væri hægt að losna við þetta gamla, ómannúðlega fyrirkomulag, og það á eðlilegan hátt. Annars er náttúrlega fullmikið gert úr því mannúðarleysi, sem á að eiga sjer stað gagnvart þurfamönnum hjer á landi. Háttv. 4. þm. Reykv. (HjV) sagði, að fólk vildi ekki leita fátækrastyrks fyr en í fulla hnefana, vegna þeirrar meðferðar, sem það yrði fyrir hjá sveitarstjórnum og bæjarstjórnum. - Jeg verð að segja, að jeg þekki ekki þessa illu meðferð; jeg hygg það sje annað, sem orsakar það, að fólk reynir í lengstu lög að forðast sveitarstyrk, og það er þess eigin manndómshvöt. Það vill ekki verða upp á aðra komið. Jeg veit til þess, að margir þurfamenn lifa betra lífi í alla staði heldur en ýmsir þeirra, sem gjalda til fátækraframfærslunnar, já, þeir lifa miklu betra lífi á margan hátt heldur en þessar alræmdu sveitarstjórnir geta leyft sjálfum sjer. Jeg er ekki að segja þetta í því skyni, að jeg vilji gera kjör þurfamanna lakari en þau eru, heldur er það hitt, að jeg sje ekki ástæðu til að láta það ómótmælt, þegar verið er að bera sveitarstjórnum landsins á brýn hörku og ómannúðlega framkomu. Slíkt kann að hafa átt sjer stað fyr á tímum, en það mun vera regla nú orðið, að minsta kosti í sveitum, að fara svo mannúðlega að gagnvart þurfalingum, sem kostur er á.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg gat því miður ekki verið hjer í deildinni, þegar hv. 1. þm. Reykv. (JakM) og hv. 2. þm. Árn. (JörB) hjeldu sínar ræður í gær. Jeg er þess vegna ekki viss um, að jeg geti svarað því, sem þeir sögðu, ítarlega. En þó verð jeg að segja, að jeg hefi farið í þá bestu smiðju um það, hvað hv. 1. þm. Reykv. sagði, því að jeg spurði hann sjálfan, og hefir hann gefið mjer aðalatriðin. Hann sagðist hafa ráðist á frv. með hörku mikilli, og það er reyndar hans siður. Við því er ekkert að segja, og ætla jeg ekki að reyna að fá hann til að breyta út af vana sínum. Hv. þm. mun hafa sagt, að ekki væri sæmileg aðferð að fara kringum ákvæði stjórnarskrárinnar um sveitarstyrk handa þurfamönnum. Í stjórnarskránni stendur, að þeir menn hafi ekki kosningarrjett, sem standa í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. M. ö. o., það gerir ekkert, þótt menn hafi þegið sveitarstyrk, ef þeir hafa endurgoldið hann. Eftir því sem önnur ákvæði stjórnarskrárinnar eru skilin, þá er lagt í vald hinnar almennu löggjafar að skýra þetta hugtak stjórnarskrárinnar. Það er þess vegna auðsætt, virðist mjer, að hin almenna löggjöf á að ákveða, hvað skuli talinn sveitarstyrkur, og líka hvenær hann skuli talinn í skuld. Um fyrra atriðið veit jeg ekki til, að nokkurntíma hafi orðið ágreiningur, og um seinna atriðið hefi jeg heldur ekki heyrt hreyft neinum ágreiningi fyr en hv. 1. þm. Reykv. gerði það nú. Í því sambandi vil jeg benda á það, að Alþingi hefir oft ákveðið, að styrkur, sem veittur er af almannafje vegna fátæktar, skuli ekki teljast fátækrastyrkur. Það er svo um berklakostnað allan, og einnig sjúkrahúsvist, samkvæmt 77.–78. gr. fátækralaganna frá 1905. Og það hefir verið frá 1905 ákvæði í fátækralögum um það, að vissar tegundir styrkja skuli ekki telja fátækrastyrk. Í þessu frv. er því ekki gert annað en halda lengra áfram á þeirri leið, sem við höfum verið á síðan 1905. Þá talaði hv. 1. þm. Reykv. um 43. gr. frv., sem mestum ágreiningi veldur, og taldi hana ósanngjarna, meðal annars fyrir það, að ef menn fengju bráðabirgðastyrk, mundi hann sjaldnast veittur sem óendurkræfur styrkur; þannig nytu þeir ekki góðs af þessu ákvæði, sem helst skyldu. Það er fyrst að segja, að það mun ekki vera algengt, að menn fái styrk aðeins til bráðabirgða. Þó neita jeg alls ekki, að það geti komið fyrir. En þá er að gæta þess, að svo framarlega sem sveitarstyrkurinn er endurgoldinn áður en næsta kjörskrá er samin, þá gerir þetta hlutaðeiganda ekkert til. Í öðru lagi hafa sveitarstjórnir annað ráð, sem líka hefir verið talsvert notað, en það er að veita bráðabirgðalán. Eftir því sem jeg skildi hv. 1. þm. Reykv., þá var þó höfuðástæða hans fyrir því að vera á móti frv. sú, að fátækraflutningi væri haldið, því að það væri enginn hlutur auðveldari en að komast alveg hjá honum, ekki annað en að skifta kostnaðinum á milli dvalarsveitar og framfærslusveitar. Jú, mikið rjett. Þetta lítur nokkurn veginn út að segja það, en það myndi verða talsvert ilt að koma því í framkvæmd. Því að jeg veit með vissu, að framfærslusveitirnar mundu verða oft og tíðum miklu harðar úti með þessu móti. Hjer um bil allur fátækraflutningur er frá bæjum og út í sveit. Og þó að þessum kostnaði í bæjunum yrði deilt með 2, þá yrði kostnaðurinn oft talsvert meiri og miklu meiri heldur en í sveitinni. Svo er annað atriði, sem altaf er rætt um viðvíkjandi fátækraflutningi, - hversu ilt það sje og ómannúðlegt gagnvart börnum að flytja þau til. En jeg lít talsvert öðruvísi á það mál. Jeg tel, að í flestum kringumstæðum sje það ekkert ólán að vera fluttur úr bæ og upp í sveit; því að jeg veit, að eins og nú er komið, munu í flestum sveitum ekki valin önnur heimili en góð handa slíkum börnum. Og þegar það er aðgætt, að þessi börn eru venjulega alin upp við mestu fátækt í bæjunum, þá fæ jeg alls ekki skilið, að nokkur, sem þekkir eitthvað til sveitalífs, álíti það óhapp fyrir börn að vera flutt á góð sveitaheimili. Jeg man þá ekki eftir fleiri atriðum, sem háttv. 1. þm. Reykv. hafi haft á móti sjerstaklega, og sný mjer að háttv. 2. þm. Eyf. (BSt). Hann kvaðst vera nokkuð vonsvikinn yfir því, að stjórnin hefir ekki breytt alveg grundvelli fátækraframfærslunnar, því að hann hafði hreyft því 1925, þegar hann flutti till. um endurskoðun á sveitarstjórnarlögunum. Gat hann þess, að hann byggist við, að stjórnin hefði athugað málið, en það hefði aðeins ekki orðið ofan á að stinga upp á þessu fyrirkomulagi. Þetta er alveg rjett til getið hjá hv.þm. Henni þótti ekki fært að stinga upp á að gera landið að einu framfærsluumdæmi. Jeg játa, að jeg get ekki sjeð, hvernig hægt sje að fyrirbyggja, að fátækraframfærsla verði misþung á sveitum, nema með því að hafa alt landið eitt framfærsluhjerað. En mjer finst það hinsvegar hafa svo mikla galla, að jeg þori ekki að leggja það til, eins og nú standa sakir. Auk þess má ekki gleyma því, að ríkissjóður tekur mjög mikinn þátt í fátækraframfærslunni í landinu. Hann borgar samkv. 77.–78. gr. fátækralaganna um 60–70 þús. kr. á ári. Og allmikið af berklavarnarkostnaði mundi í raun rjettri mega telja undir þann lið. Svo að það verður ekki sagt, að ríkissjóður hlaupi frá án þess að taka neinn hluta af byrðunum. Annars býst jeg við, að það sje hugmyndin, að framfærslukostnaði öllum eigi að jafna niður á sveitirnar, líklega eftir ýmsum hlutföllum, ef til vill sömu reglum og niðurjöfnun sýslugjalda. En ýmsir óttast, að framfærslukostnaður yfirleitt á landinu verði þá svo miklu hærri en hann er nú, því að sveitarstjórnir mundu ekki hafa eins sterka hvöt til þess að takmarka kostnaðinn. Sami hv.þm. mintist á, að það væri eiginlega ekki rjett að láta sveitarstyrkinn vera óendurkræfan, þar sem komið gæti fyrir, að þurfamaður gæti síðar endurborgað. Jeg skal játa, að þetta er að vísu hugsunarrjett. En það er ekki framkvæmanlegt af þeim einföldu ástæðum, að það er aldrei hægt að vita, þegar styrkur er veittur, hvort hlutaðeigandi getur endurborgað eða ekki. Og jeg verð að segja, að það er ekki ósanngjarnt og ekki í ósamræmi við löggjöfina nú, þótt styrkur, sem veittur er vegna vanheilsu og ómegðar eða óhappa, sje óendurkræfur. Við verðum að muna, að allur sjúkrahúskostnaður og allur berklavarnarkostnaður er óendurkræfur, jafnvel þótt vel geti komið fyrir, að hlutaðeigandi verði síðar vel fær að endurgreiða þann styrk. Jeg sje því ekki annað en að hjer sje aðeins verið að halda lengra áfram sömu braut, sem áður var komið inn á. Jeg sje ekki, að það sje óviðeigandi að láta sömu reglu gilda um veikindastyrk og til dæmis styrk vegna elli og óhappa. Vissulega má telja veikindi eina tegund óhappa. Það er einmitt þetta, sem því veldur, að jeg álít orðalag 43. gr. vera sanngjarnt, að velja skuli á milli þess styrks, sem veittur er án þess að hlutaðeigandi eigi sök á því eftir venjulegum sanngirnismælikvarða, og að dómur um þetta sje lagður í hendur á því opinbera stjórnarvaldi, sem á að vera kunnugast þessum málum. Jeg neita því ekki, að þetta kunni að verða framkvæmt misjafnlega. En jeg vil ekki bera hreppsnefndum eða bæjarstjórnum það á brýn, að þær geri þar vísvitandi rangt. En í stærri bæjum brestur stundum kunnugleika á högum manna, og getur slíkt valdið misrjetti. Mjer skilst, að brtt. á þskj. 80, frá hv. 1. þm.N.-M. (HStef), eigi að koma til umræðu nú, svo að jeg skal fara um þær nokkrum orðum. Hann stingur upp á því að nema burtu allan sveitfestitíma; mjer skilst, að menn eigi að hafa þar framfærslurjett, sem þeir eiga lögheimili, eða áttu það síðast. Jeg verð nú að segja það, að jeg á erfitt með að samræma 3. og 4. brtt. hans við þessa grundvallarhugsjón hans. Mjer skilst, að hjer sje ekki um sveitfesti að ræða, heldur heimilisfang. Ef 1. brtt. hans verður samþykt, þá á hver maður að hafa framfærslu þar, sem hann á lögheimili, og eru því hinar brtt. hans óþarfar. Í 5. brtt. hans segir svo, að menn vinni sjer eigi framfærslurjett með dvöl sinni í skóla, sjúkrahúsi, heilsuhæli eða þesskonar stofnun eða fangahúsi. Það er rjett að segja hjer, að maður vinni sjer ekki framfærslurjett, en jeg skil ekki, hví hann talar hjer um framfærslurjett, en í 3. og 4. gr. um sveitfesti. Jeg skal svo ekki orðlengja meira um þetta, en vona, að til atkvæða verði gengið áður en fundi slítur.

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg vil aðeins skýra stuttlega frá afstöðu allshn. til brtt. á þskj. 80. Það er nú í raun og veru ekki nema ein brtt., sem hv.flm. kemur með, sem sje sú, að afnema sveitfestidvöl sem skilyrði til þess að öðlast framfærslurjett. Eins og hv.flm. tók fram, hefir lengi verið deilt um sveitfestítímann. Hann var lengi vel 10 ár, en var á þinginu 1923 færður niður í 4 ár. Þá vildu sumir færa hann niður í 3 ár og enn aðrir 2 ár, en það varð úr, að hann var gerður 4 ár. En hv.flm. þessara brtt. vill stíga skrefið fult út og afnema með öllu sveitfestidvölina, en láta lögheimilið gefa framfærslurjett. En allshn. getur ekki fallist á þetta. Nefndin lítur svo á, að ef slíkt spor yrði stigið, þá yrði að fylgja því heimild fyrir sveitar- og bæjarstjórnir til þess að hafa hönd í bagga með því, hvaða fólk flyttist inn. Jeg skal ekki segja, hvort þingið vill stíga bæði þessi spor. Við síðara sporið yrði dregið úr því, að fátækir menn gætu leitað sjer atvinnu, því að sveitarfjelögin myndu vitanlega amast við slíkum mönnum. Jeg held, að ekki mundi ríkja friður og spekt um þessi mál, þó þeim yrði breytt í þetta horf. Jeg held, að menn fyndu sjer til deiluatriði, t. d. um það, hvort maður hefði fengið lögheimili eða ekki. Það er ekki rjett að hrófla við sveitfestitímanum núna, rjettara að láta 4 ára tímann reyna sig. En ef menn vilja breyta sveitfestitímanum, þá má ekki stíga skrefið fult út strax, heldur verður að stytta sveitfestitímann t. d. um 1 eða 2 ár, og komast þannig smámsaman þangað, sem hv. 1. þm.N.-M. vill fara nú. Allshn. getur ekki ráðið til þess að stíga sporið hreint út.

Halldór Stefánsson Mjer þykir leitt, að hv.allshn. skuli ekki geta fallist á brtt. mínar eða aðalhugmynd þá, sem þær byggjast á. Jeg verð að taka undir með þeim, sem telja allar breytingar, sem fyrir liggja, mjög lítilfjörlegar, að mínum fráskildum, jafnmiklir gallar sem eru þó á því ástandi, sem núgildandi lög hafa skapað. Mínar brtt. eru róttækastar af þeim brtt., sem fram eru komnar, og vinna bug á göllunum á þann hátt, sem jeg lýsti í gær. Jeg bjóst nú við því, af því hve menn eru fúsir að játa galla á núgildandi lögum, að menn mundu vera fúsir til að taka til nákvæmrar athugunar allar leiðir til umbóta. En hjer virðist mjer koma fram hik og þorleysi gagnvart öllu nýju. Mjer virðist það bera vott um deyfð eða alvöruleysi að vera að tala um galla, en vilja þó ekki gera alvarlegar tilraunir til umbóta. Menn vilja láta grundvallarskipulag liðins tíma haldast. En með því er loku fyrir það skotið, að bætt verði úr göllunum, því að þeir eru bein afleiðing af skipulaginu. Það hefir mikið verið rætt hjer um vankvæði við fátækraflutninginn. En mjer virðist þess ekki hafa verið gætt, að hann er bein afleiðing af sveitfestiákvæðunum, eins og þau hafa verið og eru hugsuð í frv., og sjálfsvörn framfærsluhjeraðsins gegn órjettlátum lögum. - Það má framkvæma hann á mannúðlegan hátt, en hjá honum verður ekki komist með því skipulagi, sem nú er á fátækramálunum. - Fátækraflutningurinn er sár og rjettarskerðing fyrir þá, sem fyrir honum verða, en því má heldur ekki gleyma, að þeir, sem framfæra, hafa líka persónurjett, og jeg verð að telja varhugaverðara að ganga á þeirra rjett en hinna. Jeg gæti skilið hinar daufu undirtektir undir brtt. mínar, ef þær væru frumhugsaðar af mjer, þá gæti jeg skilið, að hv.þdm. teldu það vafasamt, að þær væru á glöggri hugsun bygðar. En þessar breytingar hafa verið í huga ýmsra vitrustu og bestu manna, sem um þessi mál hafa hugsað sjerstaklega, þótt álit þeirra hafi aldrei náð meiri hluta á Alþingi. Þó að frv. þetta nái fram að ganga með einhverjum af þessum óverulegu breytingum, sem fyrir liggja, þá geta hv.þm. reitt sig á, að það verður ekki nema stundarfriður. Það líður þá ekki á löngu áður en þess verður aftur krafist, að lögunum verði breytt. Þá skal jeg víkja lítið eitt að hinum sjerstöku athugasemdum, sem fram hafa komið. Það er þá fyrst hæstv. atvrh. (MG). Honum skildist, að ekki væri fult samræmi í framsetningu brtt. minna. Jeg skal ekki neita því, að svo geti verið. Jeg tók það fram í upphafi, að þær þyrftu athugunar við einmitt að því leyti, því að jeg hafði nauman tíma til þess að koma þeim á framfæri til 2. umr. Jeg skal geta þess, að þar sem jeg tala um „sveitfesti“ og „framfærslurjett“, þá meina jeg hið sama með báðum þessum orðum, og finst það mega vera svo. En annars mun jeg athuga þessar brtt. betur til 3. umr. Þá skal jeg víkja að frsm.allshn. (JK). Hann fór nú ekki ítarlega inn á brtt., en gat þess, að nefndin sæi sjer ekki að svo komnu fært að mæla með þeim. Hann talaði líklega um að stytta dvölina sem skilyrði fyrir sveitfesti, en taldi varhugavert að stíga skrefið til fulls, því að afnám sveitfestitímans mundi leiða til þess, að samþykkja yrði bygðarleyfi. Jeg neita því ekki, að þetta sje rjett. Er jeg setti þessar till. fram, þá hafði jeg í huga þáltill. þá, sem komin er fram hjer í þinginu um það að endurskoða fyrirmæli þau, er lúta að skyldu manna til þess að eiga lögheimili, og láta athuga, hvort ekki sje rjett að veita sveitar- og bæjarfjelögum rjett til þess að hafa eftirlit með og e. t. v. takmarka innflutning fólks. Þessi hugmynd um bygðarleyfi er ekki ný og ekki bundin við mínar tillögur og virðist þó eiga mikil ítök í hugum manna. Hygg jeg, að ekki verði hjá því komist að setja frekari ákvæði um þetta en nú eru. Þar með er ekki sagt, að það þurfi eða eigi að eigi að vera svo ströng ákvæði eða strangar skorður - nokkur þrælalög. - Jeg álít einmitt, að slík löggjöf eigi að liggja á þeim takmörkum að vera heldur of væg en of ströng, en þar fyrir getur verið þörf á að setja um það skýlaus og glögg lagaákvæði. Þá álít jeg og, að það þurfi að setja skýr og glögg fyrirmæli um skyldu manna til þess að eiga lögheimili. Það mun nú að vísu vera svo nú, að hver maður sje skyldur til þess að eiga lögheimili. En jeg hygg, að lítið sje eftir því gengið, að þessu sje fullnægt. Það ætti að koma því svo fyrir, að hver maður væri skyldur að sýna og sanna, hvar svo sem hann er staddur, hvar hann eigi lögheimili.

Jakob Möller * Hv. frsm.allshn. (JK) og hæstv. atvrh. (MG) hafa báðir beint til mín orðum, en jeg get svarað þeim báðum í einu lagi. Hv. frsm. sagði, að aðalbreytingarnar, sem gerðar hefðu verið á lögunum, væru eftir kröfum um endurskoðun þeirra. En eins og síðar upplýstist í deildinni, eru ýmsar kröfur, sem hæstv. stjórn hefir alls ekki litið á. Hæstv. stjórn hefir eingöngu litið á þessa einu kröfu, um að sveitarstyrkur svifti menn ekki kosningarrjetti. Það vill þannig til, að þetta var sú krafan, sem eðlilegast hefði verið, að hæstv. stjórn hefði ekki átt við, vegna þess að hjer er um að ræða stjórnarskráratriði, sem verður ekki breytt, nema með stjórnarskrárbreytingu. Bæði hæstv. ráðh. og hv.frsm. neita, að með þessu sje gerð tilraun til þess að fara í kringum stjórnarskrána. Mig furðar mjög á því, að þessir háttvirtu herrar skuli geta látið sjer detta í hug, að það megi fara í kringum hana. Hitt er rjett, að það hafa verið gerðar undantekningar, það er að segja, að með lögum hefir verið ákveðið, að þessi eða hinn styrkur skuli ekki skoðaður sem sveitarstyrkur. Þeir, sem standa í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk, eiga ekki að hafa kosningarrjett. Hjer er ekki tillaga um, hvort styrkurinn skuli vera eða ekki vera sveitarstyrkur, heldur um það, hvort hann sje afturkræfur eða ekki. Hvernig á að komast fram hjá, að þarna sje verið að fara í kringum stjórnarskrána? Með þessu á að koma því svo fyrir, að mennirnir hafi kosningarrjett. Mjer skilst, að þessir háttvirtu herrar vilji gera enn frekari tilraun í þessa átt, sem sje með því jafnvel að setja í lög heimild handa sveitarstjórnum til að veita lán, sem ekki sje talið sveitarskuld, þannig að menn haldi kosningarrjettinum eftir sem áður. Jeg verð að efast um, að þetta sje leyfilegt, og býst við, að það tíðkist ekki til muna. Þetta, sem frv. leggur til, verður ranglátt og ófullnægjandi, því að það er einmitt í flestum tilfellum svo, að þar, sem mestar líkur eru til að fá styrkinn endurgreiddan, er mest mest ástæða til þess að menn sjeu ekki sviftir kosningarrjetti. Ef ætti að gera undantekningar, eins og gert hefir verið t. d. um sjúkrakostnað o. fl., þá er leiðin sú, eins og hv. 4. þm. Reykv. (HjV) stingur upp á, að hafa sjerstök ákveðin skilyrði. Þó að tillögur hans sjeu ekki fullkomlega viðunandi, þá má vel samþykkja þær hjer og breyta þeim í betra horf til 3. umr. En það er einfaldast viðvíkjandi kosningarrjettinum að vera ekki að fást við hann í sambandi við þessi lög, heldur gera breytingar á stjórnarskránni, einkum þar sem hæstv. stjórn hefir nú lagt slíkt frv. fyrir þingið. En þó að samþykt verði eitthvað svipað þessu, fullnægir það ekki kröfunum, og sama óánægjan verður, eða meiri. Annað atriði, sem hefir legið á bak við kröfurnar um endurskoðun fátækralaganna, er hreppaflutningurinn og krafan um að afnema hann. Við því hefir ekki verið hróflað, af því sjálfsagt, að hæstv. stjórn hefir ekki álitið það rjett. Hún hefir álitið núverandi fyrirkomulag gott og gilt, eða að minsta kosti þóst viss um, að Alþingi mundi ekki fylgja breytingu í þá átt. En mjer skilst, að þetta muni stafa af því, að ekki muni hafa verið athuguð leið til þess að koma þessu í framkvæmd án þess að gera verulega breytingu á fyrirkomulaginu nú. Það var strax talin eina leiðin til þess að losna við hreppaflutninginn að gera alt landið að einu framfærsluhjeraði. Hv. 1. þm.N.-M. (HStef) hefir nú gert tillögur til þess að losna við hreppaflutninginn, án þess að landið verði gert að einu framfærsluhjeraði. Að vísu er jeg þeim ekki fylgjandi og álít heppilegast að fara mína leið. Jeg skil ekkert í því, að hvorki hv.frsm., hæstv. atvrh. nje hv. 2. þm. Eyf., sem er mjer þó að mörgu leyti sammála, skyldu sannfærast um, að sú leið er ákaflega auðveld og sanngjörn. Það er enn þá enginn greinarmunur gerður á þessari leið og hinni, að sveitarstyrkurinn sje allur borgaður af framfærsluhjeraðinu. Það er sagt eins og áður, að þetta sje ókleift fyrir framfærsluhjeraðið. Þó benti jeg á leið og vildi, að kostnaðurinn yrði metinn og honum síðan skift niður.  (Atvrh. MG: Hver á að meta?)  . Það er hægt að fela sýslumanni það. Framfærslusveitin bæri síðan nokkurn hluta kostnaðarins, en ef munurinn yrði of mikill fyrir framfærslusveit og dvalarsveit, getur ríkissjóður borgað þann hluta. Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) segir, að það sje ómögulegt að taka til einstakra atriða án þess að raska grundvellinum. Jeg þykist ekki fara fram á neina grundvallarbreytingu. Það er aðeins undantekning viðvíkjandi því, að þurfamenn dvelja á öðrum stað en í framfærslusveitinni. Frv. gerir ekki ráð fyrir þessu, en jeg skil ekki, að hv. 2. þm. Eyf. geti ekki greitt atkvæði með þessum breytingum, af því að hann þykist vita, að frekari breytingar komi á eftir. Það er að vísu þetta óformlega við málið, að frv. verður ófullkomið á vissu stigi milli 2. og 3. umr., en slíkt mun oftar hafa komið fyrir. Það er eins og jeg segi: Spurningin er um vilja þingsins. Vill það afnema hreppaflutninginn eða ekki? Það er hægt að gera án nokkurrar byltingar eða stórvægilegra breytinga. Hv. 2. þm. Eyf. er mjer sammála um kosningarrjettinn, og þarf jeg ekki að fara frekar inn á það atriði. Hann skýrði það nákvæmlega og vel. Hæstv. atvrh. talaði sjerstaklega um, að menn þyldu illa það mannúðarleysi að flytja börn hreppaflutningi. Jeg hefi ekki heyrt mikið um það talað, heldur um almennan hreppaflutning, einkum á fullorðnu fólki. Blessuð börnin finna ekki svo mikið til þess, og það er oft svo, að þau lenda á betri stöðum en þau hafa áður verið í. En allur er þessi flutningur leiðinlegur, og væri mjög æskilegt að geta losnað við hann. Og það er auðvitað sjálfsagt að líta eftir því, að sæmilega sje farið með börn þurfamanna. Mjer finst mínar tillögur ákaflega ljósar. Jeg er sannfærður um, að ef menn vilja ekki fara eftir þeim, er það ekki af því, að það sje svo erfitt frá laganna sjónarmiði, heldur af hinu, að þeir vilja engu verulegu breyta. En þá er líka best að játa það og verja ástandið eins og það er nú og segja kosti þess. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Bernharð Stefánsson Jeg ætla aðeins að segja örfá orð til að leiðrjetta misskilning, sem fram kom í ræðu hæstv. atvrh. Hann sagði, að jeg hefði lýst vonbrigðum yfir því, að stjórnin hefði ekki lagt til að gerbreyta grundvelli fátækralaganna. Þetta er ekki rjett. Jeg lýsti vonbrigðum yfir því, að stjórnin hefði ekkert gert til þess að laga misrjetti á milli sveitarfjelaganna. Jeg get hugsað mjer aðra leið en þá að gera landið alt að einu framfærsluhjeraði, t. d. þá, að ríkissjóður beri hluta af fátækrakostnaðinum. Með því móti hjeldist hvöt sveitarstjórnarinnar til þess að gera vel, en mismunurinn yrði þó ekki eins mikill og hann er nú. Jeg get ekki skilið, hvað sem veldur því, að sveitarstyrkur er þeginn, að ekki sje rjett, að styrkþegi endurgreiði hann, ef hann kemst í þær ástæður, að hann sjer sjer það fært. Út af síðustu orðum háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) um fátækraflutning, vil jeg geta þess, að jeg tel, að tillaga sú, sem hann orðaði í gær, og tillaga hv. 1. þm.N.-M. (HStef) sjeu vel frambærilegar, þar sem báðar þessar tillögur miða að því að gera fátækraflutning óþarfan. Aftur á móti má segja um tillögu hv. 4. þm. Reykv. (HjV), að hún er ósanngjörn, þar sem hann vill, að framfærslusveitin taki á sig þurfamennina, en vill samt hindra, að hún geti flutt þá til sín. Jeg skildi ekki í hvaða sambandi hv. 4. þm. Reykv. (HjV) var að benda mjer á brtt. á þskj. 95 áðan. Jeg er búinn að lesa hana. Mjer finst hún eiginlega óþörf, en jeg mun greiða henni atkvæði, þar sem jeg sje ekkert á móti henni.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) heldur því fram, að hjer sje verið að fara í kring um stjórnarskrána eða ganga of nærri henni. En jeg vil endurtaka það, að stjórnarskráin heimilar að gefa í almennri löggjöf ákvæði um, hvað eigi að teljast sveitarstyrkur. En mjer skilst, að þegar styrkurinn er ekki afturkræfur, sje hann ekki lengur skuld. Skuld er krafa, sem hægt er að fylgja fram að lögum. „Mórölsk“ skuld kemur ekki hjer til greina. Hv. þm. gaf í skyn, að lán mundi vera sjaldgæft, en jeg hygg, að það komi oft fyrir.

Þá er bæði farið í kringum stjórnarskrána og fátækralögin!

. Kannske maður fari í kringum stjórnarskrána í hvert skifti, sem maður lánar fátækum manni nokkrar krónur? Um fátækraflutninginn vil jeg segja, að það er undarlegt, að hv.þm. skuli snúa sjer til stjórnarinnar um það atriði. Hún vill þó hafa ákvæðin nær hans skoðun en nefndin. En hann segir ekkert við nefndina. Ef hv.þm. vill gefa orðum sínum kraft, á hann að snúa þeim þangað, sem þau eiga best við. Hv. þm. viðurkendi, að það væri rjett hjá mjer, að börnin hefðu betra af að vera flutt upp í sveit. Þá er þetta ekki með öllu ilt. Það er þó mikilsvert atriði, hvað þeirri upprennandi kynslóð er fyrir bestu. Jeg efast um, að þeir fullorðnu sjeu rjetthærri. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) þarf jeg litlu að svara. Mjer skildist hann halda því fram, að það væri hægt að koma á jöfnuði milli allra sveita landsins, án þess að landið yrði gert að einu framfærsluhjeraði. Jeg verð að segja, að jeg get ekki komið auga á þetta, því að ef fylsta sanngirni á að vera eftir hans skoðun, sje jeg ekki annað en að það verði að taka fátækraframfærslu alveg á sama hátt og aðra skatta, því að niðurjöfnun á öllu landinu eftir efnum og ástæðum er ómöguleg. Og vissulega efast jeg mjög um, að sú aðferð reyndist yfirleitt sanngjarnari en sú aðferð, sem nú er viðhöfð.

Hákon Kristófersson Þó að jeg byggist ekki við því, hafa brtt. mínar á þskj. 64 mætt mótblæstri hjer í hv. deild. Jeg verð að segja, að það kemur mjer mjög á óvart, sjerstaklega um 2. brtt., þar sem á móti henni eru sumir af mínum stjettarbræðrum. Jeg hafði einmitt búist við, að sjerstaklega mundu það vera bændurnir, sem ljetu sjer umhugað um hjúin, ef um nokkra væri að tala, og þar af leiðandi mundu þeir styðja þessa breytingartillögu. Jeg þakka hv. 1. þm. Rang. (KIJ) fyrir ummæli hans um 4. brtt. mína. Jeg verð að halda því fram, að þar sje heppilegar að orði komist en með orðinu „skylt“ í frv. Jeg vil benda á, að svo getur staðið á, að sveitarstyrk þurfi að veita, án þess að hreppsnefnd sje kölluð saman. Með öðrum orðum, að oddviti þurfi oft að taka einn ákvörðun um það, hvort styrk skuli veita. Þegar svo stendur á, hefir þá oddviti vald til að taka einn ákvörðun um það, hvort styrkurinn skuli afturkræfur eða ekki? Jeg verð að halda því fram, að það hafi hann ekki. Þá vil jeg taka það fram, að jeg er sammála hæstv. atvrh. um, að ákvæði 43. gr. ríði ekki í bága við núgildandi stjórnarskrá, samkv. 29. gr. hennar. Þó að manni sje veittur styrkur og ákveðið sje, að hann skuli niður falla, er það ekki skuld, því að skuld, sem er eftir gefin á hvaða hátt sem er, getur ekki verið kröfuhæf gagnvart þeim, er upprunalega hafði stofnað til hennar. Mig minnir, að það væri hv.frsm. (JK), sem óskaði þess, að b-liður 5. brtt. væri ekki samþyktur. Með mínum besta vilja get jeg ekki skilið, af hverju hv.frsm. hefir lagt svo ríka áherslu á það atriði, því að í tillögunni felst ekki annað en trygging fyrir því, að rjettur sje ekki fyrir borð borinn. Annars mun jeg, eins og jeg tók fram áður, leggja á vald háttv. deildar, hvort hún aðhyllist brtt. mínar. Mín skoðun er sú, að þær eigi rjett á sjer. Ef skoðun annara ríður í bága við það, er ekkert við því að segja. Jeg drap á það fyrri, að jeg teldi miður rjett að fella niður fátækraflutninginn, af þeim ástæðum, að jeg býst við, að hinar ýmsu sveitir og hjeruð eigi hægra með að sjá fyrir þurfalingunum í sínu eigin hjeraði. Þetta er hægt að sanna með mörgum dæmum. Mjer er persónulega kunnugt um, að ekki fáum þurfalingum er komið hjeðan upp í sveit, til þess að framfærslukostnaðurinn verði minni, eða með öðrum orðum til þess að ljetta á bænum. Á jeg þar sjerstaklega við ungbörn, þó dæmi sjeu fyrir því um fullorðið fólk líka. par eð bæirnir líta svo á, að hagkvæmara sje fyrir sig að. koma sínum þurfalingum upp í sveit sökum minni meðlagskostnaðar, þá ætti það að vera ábyggilegt sönnunaratriði fyrir því, sem jeg hefi haldið fram, að eðlilegt sje, að sveitirnar vilji hafa þurfalinga á framfæri hjá sjer innansveitar heldur en kosta framfæri þeirra í bæjunum. Það er vitanlega rjett, að jeg lít þar á peningahliðina, og þó undarlegt sje, fer „Alþýðublaðið“ þar rjett með. Tel jeg mig ekkert minni mann fyrir það. - Annars hefi jeg hjer fyrir framan mig skýrslu um úthlutun fátækrastyrks hjer í Reykjavík árið 1925. Virðast þar engin takmörk sett um úthlutunina, og það sorglega er, að þar stendur meðal annars, að mönnum hafi verið veittur fátækrastyrkur vegna vinnuleysis og óreglu. Mönnum er sem sje veittur styrkur fyrir það að nenna ekki að vinna. Þá segir tíðindamaður „Alþýðublaðsins“, að jeg hafi sagt, að sjálfbjargarviðleitnin myndi hverfa, ef till.háttv. 4. þm. Reykv. yrðu samþyktar. Slík voru aldrei orð mín. Jeg spurði aðeins, hvort slík lagaákvæði myndu ekki geta dregið úr sjálfbjargarviðleitni manna, og jeg tók það skýrt fram, að jeg teldi sjálfsagt að veita fátækrastyrk, þegar brýn nauðsyn krefði, hvort heldur það væri sakir ómegðar eða annara óviðráðanlegra kringumstæðna, og jafnframt, að það væri skylda hverrar sveitarstjórnar að hafa glöggar gætur á, að slíkum styrkveitingum væri framfylgt með allri mannúð. Háttv. 4. þm. Reykv. sagði, að menn vissu, hvað lagfæra þyrfti í þessum málum, en vantaði til þess viljann, og komst meðal annars þannig að orði: „Jeg held, að það, sem mestu veldur um það, hve erfitt er að koma lagi á fátækramálin, sje ekki það, að menn sjái ekki, hvað aflaga fer, heldur hitt, að viljann vantar“, o. s. frv. Það þarf mikið þrek til þess að taka sjer dómsvald í hendur og kveða upp slíkan dóm yfir öllum þeim mörgu mönnum, sem eru annarar skoðunar en hann sjálfur. Maður skyldi nú ætla, að menn, sem kveða upp slíka dóma yfir öðrum, gengju á undan með góðu eftirdæmi að líkna þeim bágstöddu. En hjer mun ekki því til að dreifa, slíkt hefir aldrei heyrst um þennan hv.þm. Hann hefir verið varðveittur frá allri góðgerðasemi, eftir því sem jeg veit best. Jeg er því hræddur um, að hjer sannist hið fornkveðna, að þeir gala hæst um að líkna öðrum, sem aldrei hafa svo mikið sem gefið þyrstum svaladrykk eða svöngum saðningu og aldrei hjálpað klæðlausum manni til að hylja nekt sína. Annars þykist jeg hafa vit á sveitarstjórnarmálum, engu síður en hv. 4. þm. Reykv., þar sem jeg hefi verið við þau riðinn að meira eða minna leyti í 24 ár samfleytt, og geti þessi hv.þm. nefnt eitt einasta dæmi, þar sem jeg hafi misbeitt valdi mínu og gengið á rjett lítilmagnans, þá mun jeg viðurkenna, að eitthvað rjett kemur af hans vörum. Að jeg nefndi nafn vissrar persónu í þessum umr. í fyrradag, var ekki af því, að jeg með því væri að draga hana inn í umr. á neinn óviðurkvæmilegan hátt, heldur nefndi jeg hana sem dæmi, máli mínu til sönnunar, af því að jeg bjóst við, að sá háttv.þm., sem jeg var að svara, myndi þekkja hana. Jeg mótmæli því algerlega, sem stendur í „Alþýðublaðinu“, að jeg hafi dregið hana inn í umr. á óþinglegan hátt. Þessi ummæli blaðskækilsins eru því ekkert annað en tilraun til að reyna að sverta náungann, eins og því er svo mjög títt.

það verður ljóta greinin, sem kemur í „Alþýðublaðinu“ á morgun

. O, jeg hefi þá fyr heyrt þjóta í þeim skjá og staðið jafnrjettur eftir þær vindgolur.  Þá hefir hv. 4. þm. Reykv. komið með brtt. á þskj. 95. Henni gæti jeg fylgt, ef hann aðeins vildi stytta hana töluvert, og það veit jeg, að hann gerir, því við erum altaf sammála, nema þegar hann fer út í ólukkans öfgarnar. Annars býst jeg við, að jeg sje í hjarta mínu meiri jafnaðarmaður en hann,  Jeg á nefnilega ekki við að búa til moldarkofa, sem aldrei er kveikt ljós í allan veturinn, eins og hv.þm. var að tala um í fyrradag, að hann vissi dæmi til að hefði verið gert. Annars ímynda jeg mjer, að sú saga hafi verið úr lausu lofti gripin. Þá vil jeg taka það fram, að jeg er fús til að fallast á síðari málslið brtt. á þskj. 95, að sveitarstjórnir eigi að vanda val staðanna, sem börnunum er komið fyrir í.  Að síðustu nokkur orð til háttv. 4. þm. Reykv. Jeg held, að varlega sje farandi í það að brigsla öðrum um, að þeir sjeu á móti þeim, sem minni máttar eru, þó að menn greini á í skoðunum. Jeg legg mest upp úr framkomu manna í þeim efnum sem öðrum, hvað þeir sýna í verkinu, því „á ávöxtunum skulið þið þekkja þá“. Verður það nú sagt um hv. 4. þm. Reykv., að hann hafi öðrum fremur sýnt það í verkinu, að hann vilji hjálpa þeim, sem bágt eiga? Hvað hefir hann kannske gert til þess að lagfæra hið óeðlilega háa verð, sem verið hefir á nýjum fiski nú um langan tíma hjer í Reykjavík, sem bæði fátækir og ríkir hafa orðið að búa við? Jeg veit það ekki, og það veit víst enginn. Þetta er sagt sem dæmi til að benda á, að hv. 4. þm. Reykv. hefir sífelt á vörunum tal um bætt kjör almennings, en er manna sístur hvað allar framkvæmdir snertir því viðkomandi. Það má vel vera, að það hefði verið erfitt viðfangs að lagfæra það, en eitt spor í áttina fyrir málefnið hefði honum ekki verið vorkunn að stíga, en svo mikið hefir hann einu sinni ekki gert fyrir þá fátæku. Sleppi jeg svo að fara lengra út í þetta mál nú, en gerist þess þörf síðar, vænti jeg, að hæstv. forseti gefi mjer leyfi til að bera af mjer sakir. Læt jeg því staðar numið, svo aðrir geti tekið til máls og tíðindamaður „Alþýðublaðsins“ geti truflunarlaust skrifað hugleiðingar sínar.