Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem upp undir liðnum um störf þingsins til að ræða fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna að gefnu tilefni. Ég er þeirrar skoðunar að þar eigi allt að vera uppi á borðum. Siðvæðing samfélagsins á ekki einasta að ná til endurreisnar viðskiptalífsins heldur og endurreisnar stjórnmálanna. Hún tekst ekki nema stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn geri hreint fyrir sínum dyrum þegar kemur að öllum hugsanlegum hagsmunatengslum og að upplýsingar liggi skilmerkilegar fyrir um eignir og skuldir, styrki og kostendur. Hér fer nefnilega betur að ganga alla leið, fremur en hálfa, og eyða allri óvissu. Rétt er að hafa í huga að sérfræðingar sem fjallað hafa um íslenska hrunið, svo sem Kaarlo Jännäri, halda því fram að of náin tengsl íslensks stjórnmálalífs og viðskiptalífs hafi átt stóran þátt í hruninu. Ég er með öðrum orðum gersamlega ósammála þeim orðum fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins sem sagði úr þessari pontu árið 1997 að upplýsingar um fjárreiður stjórnmálaflokka ættu að vera trúnaðarsamband flokka og stuðningsmanna þeirra. Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú loksins birt upplýsingar um fjárstuðning við flokkinn á nokkrum umliðnum árum. Sagt er að í suma hafi ekki náðst og að sumir hafi ekki viljað tjá sig. Eftir stendur að hátt í 200 ónafngreindir aðilar styrktu flokkinn um á bilinu 50–100 millj. kr. á árunum 2002–2006. Á sama tíma hafa einstakir flokksmenn verið kostaðir til starfa um allt frá ríflega 4 millj. kr. til 25 millj. kr. frá ónafngreindum aðilum. Meiri hluti þeirra skilaði ekki inn upplýsingum um styrkjendur og kostendur. Fyrir liggur þó að FL Group og Landsbankinn hafa verið helstu kostendur flokksins á þessum tíma. Virðulegur forseti. Að mínu viti vantar alla fyllingu í þessa mynd Sjálfstæðisflokksins. Ég spyr varaformann flokksins, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hvort fara eigi hálfa leið í þessari upplýsingagjöf. Ætlar flokkurinn ekki að nafngreina alla stærstu kostendur flokksins, flokksfélaga og helstu flokksmanna á síðustu árum, jafnt einstaklinga sem fyrirtæki? Vill varaformaðurinn að enn ríki 

Frú forseti. Það er hægt að taka undir þau orð hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar að það er mikilvægt að eyða tortryggni og þeim misbrestum sem því miður hafa verið of margir á umliðnum árum. Við þurfum að horfa til fortíðar um leið og við reynum að byggja upp til framtíðar. Við verðum að átta okkur á því að þær fjárhæðir sem voru á sínum tíma reiddar fram - um er að ræða fimm ára tímabil - voru að öllu leyti í samræmi við lög og reglur þess tíma. Ég minni á þau orð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, formanns Samfylkingarinnar á þeim tíma þegar í ljós kom að styrkir til Samfylkingarinnar höfðu fimmfaldast á milli ára að það væri í rauninni ekkert athugavert við það og hún sagði að upphæðirnar væru í samræmi við það sem þá var í gangi. Í rauninni er ég sammála henni hvað þetta varðar en við verðum engu að síður að draga þetta fram. Verið er að því. Það er athyglisvert að skoða sögu um lög á stjórnmálaflokka og fjármál þeirra. Á sínum tíma, árið 2005 frekar en 2004, lögðum við í Sjálfstæðisflokknum til að banna fyrirtækjum að styrkja flokka. Allir aðrir flokkar tóku mjög illa í þessa tillögu okkar, Framsóknarflokkur, Vinstri grænir og ekki síst Samfylkingin, og neituðu þessu. Ég vil líka setja háar fjárhæðir í samhengi við það að Sjálfstæðisflokkurinn er og hefur í gegnum tíðina verið stærsti fjöldaflokkur landsins og hlutfallslega má segja að meiri fjármunir renni til annarra flokka ef miðað er við stærð flokkanna. Ég vil hins vegar draga fram og undirstrika að sumir styrkir í sögunni voru of háir. Þeir fóru úr böndum. Ég tek undir þau orð framkvæmdastjóra flokksins í gær að þetta má ekki gerast og verður ekki gert aftur. Þess vegna tókum við í forustu Sjálfstæðisflokksins þá ákvörðun fyrir ári að skila þessum háu styrkjum til baka, til FL og þeirra sem styrktu flokkinn. Við ákváðum 

Virðulegur forseti. Nokkur umræða hefur spunnist um sjávarútvegsmál þessa vikuna að gefnu tilefni, litlu frumvarpi sem var afgreitt í þinginu og snertir skötusel. Full ástæða er fyrir okkur að taka af því tilefni umræðuna og láta þessi viðbrögð verða okkur hvatning til að ganga til verka í sjávarútvegsmálunum. Ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að fagna yfirlýsingum forsætisráðherra um að full ástæða sé til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um fiskveiðistjórnarkerfið. Ég held að það standi upp á okkur hér að leggja fyrir þjóðina skýra valkosti í því efni. Eins og við vitum hefur fylgi við þjóðaratkvæðagreiðslur í þinginu aukist mjög og ég held að a.m.k. í stjórnarandstöðunni sé ekki að finna nokkurn mann sem gerir annað en að styðja það sem leið til að ráða mikilvægum hagsmunamálum til lykta. Ég hygg að það sé ríkur vilji í stjórnarliðinu til að gera það líka. Ég held enn fremur að þetta gefi okkur tilefni til að skoða hvort taka eigi frekari skref eins og með skötuselinn, þá til að mynda með makrílinn og arðinn af honum þegar honum er úthlutað til veiða. Hann er fiskur sem ekki er kominn í kvóta. Það er full ástæða til að ræða um hvernig eigi að fara með aukningu í öðrum tegundum en skötusel og hvert arðurinn af slíkri aukningu, sem gæti kannski verið tækifæri til að ráðast í, eigi að renna. Ég held að þessi málefni séu sannarlega mjög í deiglunni og fagna enn og aftur tillögum forsætisráðherra um að við látum þetta í brennipunkt. Þetta hefur klofið þjóðina hér og samt hefur mikill hluti hennar viljað breytingar á þessu fyrirkomulagi í heilan aldarfjórðung. Það er ástæða til að skapa tækifæri í landinu fyrir þann mikla meiri hluta þjóðarinnar til að gera þær breytingar sem gera þarf í greininni. 
            

Virðulegi forseti. Hér hafa styrkjamál og skötuselur verið til umfjöllunar. Ég tek undir það að sjálfstæðismenn ættu að sjá sóma sinn í að birta öll framlög til flokksins, ekki bara þau sem hafa borist til aðalskrifstofu. Við eigum enn eftir að sjá hverjir styrktu félögin úti um land. Hverjir styrktu félagið á Ísafirði, í Vestmannaeyjum, á Akureyri, í Hafnarfirði og Reykjavík, svo einhverjir útgerðarbæir séu nefndir? Tregðu flokksins til að gefa upp hverjir styrktu flokkinn má kannski skoða í samræmi við andstöðu hans í þessu skötuselsmáli.  Öllum landsmönnum er orðið morgunljóst hvers konar tangarhald Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur á, ekki bara Sjálfstæðisflokknum heldur einnig Samtökum atvinnulífsins. Framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins viðurkenndi í sjónvarpi í gær að samtök þeirra hefðu ekki verið svona á móti þessu frumvarpi ef viðbótin hefði runnið til þeirra sem í dag fá úthlutaðan kvóta. Að sjálfsögðu ekki, sagði framkvæmdastjórinn. 
             Það er svo skrýtið en það gleymist oft að Samtök atvinnulífsins eru ekki bara hagsmunasamtök útvegsmanna. Það eru um 190 útgerðir í LÍÚ og þar af leiðandi í Samtökum atvinnulífsins en yfir 2.100 aðrir atvinnurekendur eru líka í þessum sömu samtökum. Það eru atvinnurekendur í ferðaþjónustu, fjármálum, þar eru Samtök verslunar og þjónustu, Samtök iðnaðarins og fleiri samtök. Ég spyr atvinnurekendur í öðrum geirum: Eru þeir sammála Samtökum atvinnulífsins um þá vegferð sem framkvæmdastjórinn er að fara í?  Ég hvet aðra atvinnurekendur til umhugsunar um þann leiðangur sem Samtök atvinnulífsins eru að toga önnur samtök atvinnurekenda í, yfir 2.000 fyrirtæki með yfir 50.000 ársverk sem eru á bak við aðra atvinnurekendur 

Virðulegi forseti. Þegar þetta umdeilda skötuselsmál var afgreitt velti ég fyrir mér hvað mundi gerast ef málið kæmi til 4. umr. Ég held að þetta sé núna að verða 4. eða 5. umr. um málið. Gallinn er hins vegar sá að hér er ekki hægt að taka nýjar ákvarðanir umfram það sem gert var þegar lögin voru samþykkt. Nú er hins vegar komið að því að það þarf að fara að framkvæma þessi merku lög um skötuselinn. Þar er allt í skötuselslíki. Í raun veit enginn hvernig framkvæmdinni verður háttað. Nú á sem sagt að deila út ótilgreindu magni af skötusel. Það á að selja það á verði sem er kannski helmingi lægra en markaðsverð á aflaheimildum í skötusel. Með öðrum orðum er alveg ljóst mál að eftirspurnin verður langt umfram framboðið. Ég gekk eftir því hvað eftir annað hér í umræðunni og í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis hvernig farið yrði að því að deila út þessum aflaheimildum.  Síðan er hitt, frumvarpið og síðan lögin gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherra geti úthlutað allt að 2.000 tonnum, 80% fram úr veiðiráðgjöf Hafró. Nú er sagt að Hafró verði haft með í ráðum. Hafrannsóknastofnun er búin að segja álit sitt á málinu. Ráð Hafrannsóknastofnunar verða þau sömu og þau hafa verið í þessum efnum, þ.e. að fara eftir ráðgjöf hennar. Þetta er allt saman merkingarlaust tal. Það er undarlegt að ekkert liggur fyrir. Málið hefur verið til umræðu í þjóðfélaginu og hér í þinginu viku eftir viku, mánuð eftir mánuð og öllum er óljóst um hvernig þetta verður síðan framkvæmt. Það er makalaust að hugsa til þess að ábyrgðarmenn málsins,  
            

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða um hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og beina orðum mínum til forseta. Nú hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tvær vikur í röð afþakkað eða í raun neitað því að koma í þingið og ræða við formann Framsóknarflokksins utan dagskrár um afskriftir í bönkum, afskriftir milli gömlu og nýju bankanna, afskriftir í bönkunum og þá um leið að sjálfsögðu til heimila. Frú forseti. Það er með öllu ólíðandi að ráðherrann skuli leyfa sér að neita að koma hingað í þessa umræðu þegar þetta stóra mál brennur mjög á þjóðinni, fyrirtækjum og okkur hér í þinginu. Til að bíta hausinn af skömminni ætlar hæstv. ráðherra efnahags- og viðskiptamála nú að skýla sér á bak við nefnd um erlenda fjárfestingu til að þurfa ekki að taka ábyrgð á því máli er snýr að Magma Energy. Það er alveg ljóst að ráðherrann getur sagt nei ef hann vill. Nefndin er búin að segja að hún geti ekki stoppað þetta þannig að það er rangt af ráðherranum að reyna að skýla sér á bak við nefndina í þessu máli. Frú forseti. Ég ætla að biðja virðulegan forseta að sjá til þess að efnahags- og viðskiptaráðherra mæti hér þegar hann er beðinn um það af þinginu. Hann er í vinnu hjá okkur. 
             Síðan vil ég, frú forseti, aðeins segja það að ég hef miklar áhyggjur af orðum hv. þm. Helga Hjörvars sem féllu hér áðan þegar hann talaði um að ganga til verka í sjávarútvegsmálum. Er nú ekki ríkisstjórnin búin að gefa upp nóg af óljósum boltum varðandi sjávarútvegsmál? Ætlar formaður efnahags- og skattanefndar að ganga fram fyrir skjöldu eins og hann er búinn að gera og segja: Nú, jæja, það er best að við förum í að leggja sjávarútveginn endanlega í rúst? Komið þið bara, það eru skilaboðin sem hv. þingmaður sendi hér áðan fram í þingsal: Varið ykkur, útgerðarmenn, varið ykkur, starfsfólk í fiskvinnslu, varið ykkur, þessar tugþúsundir sem vinna í sjávarútveginum, nú er Samfylkingin komin til valda og nú er okkur að mæta. Það voru skilaboðin. Mér þætti vænt um að vita hvort hv. þingmaður og samflokksmenn hans hugsi nákvæmlega eins um ASÍ 

Frú forseti. Vegna orða hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar vil ég að það komi skýrt fram að ég lít svo á að allir þingmenn og ráðherrar séu í vinnu hjá þjóðinni en ekki í vinnu hver fyrir annan hér í þessum sal. Ég kem hingað upp vegna orða hv. varaformanns  En svo virðast menn ekki almennt skilja til hvers þessi lög eru. Þau eru ekki fyrir flokkana, þau eru fyrir fólkið í landinu. Þau eru fyrir kjósendur svo þeir geti áttað sig á því hverjir hafi styrkt flokkana, flokksfélög, einstaka þingmenn og flokksapparötin öll með fjárframlögum þannig að kjósendur geti þar með metið stefnu flokkanna og skoðanir einstakra þingmanna í ljósi þess hvaðan menn hafa þegið styrki sína.

Það er verið að gera það.

Þannig er það og þannig ber að skilja þessa löggjöf. Ég vona  Eins og þetta er núna í Valhöll er trúnaðurinn enn þá mestur við þá sem létu féð af hendi rakna en hvorki við kjósendur Sjálfstæðisflokksins né almennt við kjósendur á Íslandi af því að þeir fá ekki réttar upplýsingar í hendur.

… Þetta er bara algjört rugl.

Virðulegi forseti. Á fundi samgöngunefndar í morgun var rædd sú grafalvarlega staða sem er í öryggismálum sjómanna. Nú ætla ég að fara yfir hana eina ferðina enn. Eftir rúman mánuð fer þriðja þyrlan úr landi sem þýðir að þá verður ein vakt hjá þyrlunum. Það þýðir í stuttu máli, virðulegi forseti, að þá verður ekki hægt að bjarga lífi sjómanna fyrir utan 20 mílur. Ef þyrlan er t.d. í útkalli austur á fjörðum er ekki hægt að bjarga mönnum fyrir sunnan, norðan eða vestan á meðan. Það er sú grafalvarlega staða sem er uppi í þessum málum. Mjög sláandi upplýsingar komu fram í morgun frá Landhelgisgæslunni, af þeim 332 sjómönnum sem hefur verið bjargað á undanförnum 15 árum hefur í 75% tilfella þurft að hafa tvær vaktir mannaðar. Það þýðir að ef þessi staða verður áfram eins og hún er munum við ekki geta bjargað 22 sjómönnum á ári. Þetta er algjörlega óviðunandi staða, virðulegi forseti, og við henni verður að bregðast.  Í tilefni af því vil ég fá að spyrja hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sem á líka sæti í samgöngunefnd: Hvernig líst henni á þær hugmyndir að nýja varðskipið yrði selt til þess að renna styrkari stoðum undir þyrlusveit 

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar af öryggismálum sjómanna og málefnum Landhelgisgæslu Íslands, ekki síst í ljósi þess að við vitum að niðurskurður og sparnaður er óhjákvæmilegur í ríkisrekstri, ekki bara í ár heldur á næstu árum. Og vissulega komu fram uggvekjandi upplýsingar á fundi með samgöngunefnd í morgun um þá framtíðarsýn sem Landhelgisgæslan hefur. Það er grafalvarlegt mál ef þyrla númer þrjú í þyrluflotanum hverfur úr forsjá Gæslunnar. Það skiptir máli að hægt sé að manna þyrluvaktirnar og tryggja skjót viðbrögð og góðan viðbragðsflýti þegar slys ber að höndum, ekki síst úti á sjó. Hér skiptir líka forgangsröðun stofnunarinnar máli. Mér finnst vel athugandi og get tekið undir það með hv. þingmanni að varðskip verði selt til þess að halda þyrlu. Auðvitað væri samt æskilegast að komast hjá því. Ég tek undir og beini því til Landhelgisgæslunnar að huga vel að þeirri forgangsröðun. Það er þó alveg ljóst að því verður ekki þvingað upp á stofnunina hvernig sparnaðurinn kemur niður. Stofnunin verður sjálf að hafa forræði yfir því. Þetta er engu að síður leið sem mér finnst ástæða til að forsvarsmenn Gæslunnar velti vel fyrir sér og mér finnst ástæða til að taka það upp í fullri alvöru við Gæsluna. Sömuleiðis finnst mér koma vel til greina að sameina eitthvað af skipakosti Hafrannsóknastofnunar með Landhelgisgæslunni. En ég ítreka það sem ég hef sagt, þetta þarf allt að vinnast í góðu samstarfi við Landhelgisgæsluna þannig að þeir hafi sannanlega sjálfir forræði 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að ræða grafalvarlega stöðu ríkissjóðs. Í gær birtist á vef Hagstofunnar uppgjör ríkissjóðs í janúar sl. Þar kemur fram að á milli ára hafa tekjur ríkissjóðs dregist saman um 16,5% en útgjöldin aukist um 10%. Það kemur fram að gjöld ríkissjóðs í janúar voru 73% hærri en tekjurnar. Þetta er grafalvarleg staða og samkvæmt fjárlögum í ár verður fimmta hver króna sem kemur inn í ríkissjóð greidd í formi vaxta vegna þeirra skulda sem blasa við okkur. Hallarekstur á ríkissjóði eins og hann er núna kallar á enn frekari lántökur og enn meiri greiðslur til vaxta. Þetta er grafalvarleg staða sem blasir við okkur. Það er kannski þess vegna sem menn skilja nú hvers vegna við höfum barist svo í þessu Icesave-máli sem hefði kostað ríkissjóð tugi eða hundruð milljarða króna í vexti ofan á það ástand sem blasir við okkur í dag. Að auki horfum við upp á að skuldir atvinnulífsins er tengjast vörslusköttum o.fl. vegna ársins í fyrra eru yfir 100 milljarðar kr., nánar tiltekið 112 milljarðar kr. Samkvæmt fræðunum innheimtast yfirleitt um 20% af þessum upphæðum. Staðan sem blasir við okkur hér er grafalvarleg. Ríkissjóður er rekinn með botnlausu tapi, skuldirnar eru að aukast. Í ljósi þeirra mikilvægu viðfangsefna sem eru fram undan, að takast á við þetta stóra og merka verkefni sem er það að koma þjóðarskútunni aftur á flot, ætla ég að skilja þessa spurningu eftir: Er það ekki alveg orðið ljóst að við þurfum öll í sameiningu að takast á við þessi risastóru viðfangsefni sem blasa við? Þessi ríkisstjórn getur það því miður ekki 

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því að í máli stjórnarliða hefur borið á því að menn segja sem svo: Hv. þingmenn, hvers vegna eru þessi læti út af þessum skötusel? Það er ekki um svo mörg tonn að ræða, hvers vegna ættum við að æsa okkur eitthvað yfir þessu? Hvernig stendur á því að Samtök atvinnulífsins hafa ákveðið að segja upp stöðugleikasáttmálanum? Hvernig stendur á því að forustumenn ASÍ setja jafnmikið í brýrnar og þeir gera nú og skamma ríkisstjórnina fyrir framgöngu hennar? Svarið er að þetta snýst ekkert um örfá kíló eða tonn af skötusel. Þetta snýst um það meginprinsipp sem hefur verið í fiskveiðistjórnarkerfi okkar Íslendinga að við höfum haft hlutdeildarkerfi sem byggir á því að þegar afli er skorinn niður geta þeir sem er skorið niður hjá gengið að því vísu að þegar hægt er að auka aflann aftur muni þeir fá til baka það sem niður var skorið. Þetta er grundvallaratriði. Menn geta rifist fram og til baka um hvort skynsamlegt sé að leyfa mönnum að selja eða kaupa kvóta. En ég held að þetta sé sá þáttur fiskveiðistjórnarkerfisins sem flestir geta verið sammála um að ýtir undir skynsamlega og ábyrga nýtingu fiskstofnanna. Það eru þessi atriði, frú forseti, sem er búið að kippa úr sambandi með skötuselsfrumvarpinu, það er með þessari gjörð sem óvissan í sjávarútvegi hefur verið aukin. Þetta snýst nefnilega ekki, frú forseti, um örfá kíló af skötusel, þetta snýst um meginprinsipp. Ég vil fá að nefna eitt atriði í viðbót, fjármál flokkanna. Mér hefur fundist sumt sem hér hefur verið sagt svolítið undarlegt, svo ekki sé meira sagt, og allt að því ósmekklegt. Ég verð að segja eins og er að mér þótti það nokkuð hvasst sem komið hefur fram af hálfu sumra hv. þingmanna Samfylkingarinnar hér og ég held að þeir hv. þingmenn ættu að velta fyrir sér hvort menn geti fundið skýringu á því hvaða afstöðu þessi flokkur hafði í fjölmiðlafrumvarpinu hér  
            

Virðulegur forseti. Ég fagna af heilum hug þeirri umræðu sem upp er komin um fjármál stjórnmálaflokka. Sem kunnugt er er vinnuhópur að störfum sem fjallar um breytingar á lögum um fjármál stjórnmálaflokka. Þetta er gert að tilmælum Grecos sem rak augun í það að hér væri ýmislegt að. Niðurstaða þessa vinnuhóps virðist hins vegar sú að fjórflokkurinn ætlar áfram að sammælast um að moka hundruðum milljóna króna á hverju ári í eigin stjórnmálaflokka, peningum sem er úthlutað með algjöru ójafnræði. Það á áfram að hvíla mikil leynd yfir framlögum einstaklinga til stjórnmálaflokka. Framlög lögaðila verða áfram heimiluð. Mig langar að brydda upp á nýmælum í þessu máli. Það fyrsta er einfaldlega að framlög lögaðila til stjórnmálaflokka verði bönnuð. Lögaðilar hafa ekki kosningarrétt á Íslandi og þeir eiga ekki að skipta sér af fjármögnun stjórnmálaflokka. Punktur. Það á jafnframt að nafngreina öll einkaframlög umfram 20.000 krónur, það er bara algjörlega sjálfsagt mál að nafngreina þá. Opinber framlög eiga ekki að miðast við stærð stjórnmálaflokka eða einhverja hundruða milljóna krónu tölu sem stjórnmálaflokkarnir sjálfir ákveða. Opinber framlög eiga að miðast við að hægt sé að greiða einum framkvæmdastjóra laun, einum aðstoðarmanni laun, leigu fyrir hóflegt skrifstofuhúsnæði og fundaraðstöðu og kannski hálft stöðugildi í hverju kjördæmi utan höfuðborgarsvæðisins. Þannig er fjármununum skynsamlega varið. Þannig er ekki spillingar„element“ í framlögum til stjórnmálaflokka af skatti almennings. Núna úthluta stjórnmálamenn sínum eigin flokkum hundruðum milljóna sem svo renna í að auðvelda þeim að ná endurkjöri. Það er ósiðlegt. Að lokum, í tilefni þessarar umræðu fagna ég orðræðu Samfylkingarinnar í þessu máli og vona að hún lagi sig að tillögum Hreyfingarinnar í vinnuhópnum. Í tilefni umræðunnar legg ég svo til að dregið verði frá gluggunum. 
            

Frú forseti. Innlend dagskrár- og kvikmyndagerð er íslensku samfélagi mjög mikilvæg eins og við þekkjum öll. Íslenskar kvikmyndir hafa borið hróður landsins út fyrir landsteinana og við eigum gríðarlega hæfileikaríkt fólk í þessari atvinnugrein, í atvinnugrein sem mörg hundruð einstaklingar starfa við. Þess vegna beini ég fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra er tengist þessari mikilvægu atvinnugrein um hvort hún hyggist beita sér fyrir því að efla innlenda dagskrár- og kvikmyndagerð hjá Ríkisútvarpinu. Eins og við vitum heyrir Ríkisútvarpið undir hæstv. ráðherra og þjónustusamningur er í gildi á milli ráðuneytisins og þessarar stofnunar og því getur hæstv. ráðherra haft veruleg áhrif á það með hvaða hætti innlend kvikmyndagerð og innlend dagskrárgerð þróast hjá þeirri ágætu stofnun. Ég vil líka minna á það að í síðustu fjárlögum, þ.e. í fjárlögum ársins í ár, voru framlög til kvikmyndagerðar skorin niður um 24%. Það rímar kannski ekki alveg við þau fyrirheit sem ríkisstjórnin hefur áður boðað, m.a. á blaðamannafundum, um að efla kvikmyndaiðnaðinn í landinu. Þar var í raun og veru farið í þveröfuga átt miðað við það sem boðað var. Það væri þess vegna athyglisvert að heyra frá hæstv. ráðherra hver framtíðarsýn hennar er gagnvart uppbyggingu íslensks kvikmyndaiðnaðar hér á landi vegna þess að menn hafa sýnt fram á það með nokkuð sannfærandi hætti að hver króna sem sett er í íslenska kvikmyndagerð kemur fimmfalt til baka í ríkissjóð. Þetta hefur gríðarleg áhrif á íslenskt hagkerfi og eins og ég sagði hefur það líka mikil áhrif á kynningu landsins. Við þurfum að velta því fyrir okkur á þessum tímum hvar við eigum að draga saman útgjöld en við þurfum líka að velta því fyrir okkur hvar við megum ekki spara. Ég held því fram að þessi niðurskurður komi niður á menningarlífi landsins, komi niður á þessari atvinnugrein sem er okkur mjög mikilvæg og hefur verið að vaxa stig af stigi á umliðnum árum og tekið stórstígum framförum. Við skulum líka hafa í huga að framlög til íslenskrar kvikmyndagerðar er gjaldeyrisskapandi mál en um helmingur þess fjármagns sem er lagt í íslenska kvikmyndagerð kemur erlendis frá. Það er því allt sem segir okkur það í því árferði sem hér er að við eigum að styðja og efla íslenska kvikmyndagerð og innlenda dagskrárgerð. Margt hæfileikaríkt fólk vill vinna við þessa atvinnugrein en ég veit um marga einstaklinga í dag í þessum geira sem ekki hafa atvinnu, því miður. Hér þarf að bregðast við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að vekja máls á kvikmyndagerð og í raun innlendri dagskrár- og kvikmyndagerð, sérstaklega í tengslum við Ríkisútvarpið og hjá Ríkisútvarpinu. Það er rétt að Kvikmyndasjóður sætti þessum niðurskurði í síðustu fjárlögum og eru núna 450 milljónir ætlaðar í Kvikmyndasjóð, þ.e. til að styrkja íslenskar kvikmyndir. Það er líka rétt sem hv. þingmaður bendir á að íslenskar kvikmyndir eru að miklu leyti styrktar af erlendum styrkjum og hefur raunar vegnað vel á þeim vettvangi, þ.e. íslenskum kvikmyndagerðarmönnum hefur gengið vel að sækja styrki í norræna og evrópska sjóði. Hins vegar er líka staðan sú, eins og hv. þingmanni er kunnugt, að okkur er mjög þröngur stakkur sniðinn og var það í síðustu fjárlögum og verður það áfram, og ég hef bent á það að kvikmyndagerðin sætti þar að sjálfsögðu miklum niðurskurði eins og raunar nokkrir aðrir liðir sem höfðu sérstaklega hækkað mikið á undanförnum árum. Ég hef líka sagt að við munum leitast við að hlífa kvikmyndagerðinni í næstu fjárlögum sérstaklega og vinnum raunar núna í nefnd með kvikmyndagerðarmönnum að áætlun til næstu ára að meta þetta umfang kvikmyndagerðarinnar, ekki bara hagræn áhrif heldur líka menningarlegt gildi innlendrar kvikmyndagerðar. Ég vil líka minna á það að að frumkvæði þessarar ríkisstjórnar var komið í gegn 20% endurgreiðslu til kvikmyndaiðnaðarins á öllum kostnaði og heyra þær undir iðnaðarráðuneytið. Þar hefur því komið veruleg innspýting í geirann af hálfu ríkisstjórnarinnar þannig að við reynum auðvitað að gera okkar besta þó að ástandið sé erfitt í ríkisfjármálunum. Hvað varðar Ríkisútvarpið sérstaklega, af því að það var nefnt í upphafi máls hv. þingmanns, hefur það verið stefna stjórnvalda í gegnum þjónustusamninginn sem þar er í gildi að efla hlut innlendrar dagskrárgerðar. Ef við lítum á bara almennt þá grófu skiptingu kostnaðar, þ.e. hvernig fjármunum er varið innan Ríkisútvarpsins, er ríflega milljarði varið í fréttasviðið sem eru íþróttir, fréttir, svæðisstöðvarnar og vefurinn, en síðan er tæpum milljarði eða u.þ.b. 925 millj. kr. varið í það sem heitir innlend dagskrárgerð. Síðan hefur verið sérstakur liður, sem hefur verið umtalsvert deilt um í almennri umræðu í samfélaginu, sem heitir kaup af sjálfstæðum framleiðendum og í þjónustusamningnum er kveðið á um hvað það eigi að vera hátt hlutfall. Það er sem sagt, svo ég rifji það upp, sá samningur sem gerður var frá 2007–2012 sem segir að Ríkisútvarpið skuli leggja áherslu á íslenskt sjónvarpsefni og að hlutfall þess á kjörtíma, á milli klukkan 7 og 11 á kvöldin, eigi að vera 65% við lok samningstímans sem verði þá tæplega 50% aukning frá árinu 2005 en þá var hlutfallið 44%. Í samningnum er einnig kveðið á um að hlutverk Ríkisútvarpsins sé m.a. að vera vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð og þar kemur að þessu hlutverki að Ríkisútvarpið eigi að vera kaupandi eða meðframleiðandi að leiknu sjónvarpsefni, kvikmyndum, heimildarmyndum eða öðru sjónvarpsefni og verja til þess að lágmarki 150 millj. kr. Samkvæmt samningnum átti fjárhæðin að hækka í 200 millj. kr. árið 2009 og við lok samningstímabilsins átti RÚV að verja 250 millj. kr. til þessa verkefnis. Þarna var því miðað við að þessi kaup af sjálfstæðum framleiðendum yrðu efld. Hins vegar hefur það verið svo, eins og hefur komið nokkrum sinnum fram, að bæði hafa markmið ekki öll gengið eftir í þessum þjónustusamningi, hvorki af hálfu Ríkisútvarpsins né ríkisins því að þar er auðvitað kveðið á um að fjármagn aukist verulega. Nú þurfti Ríkisútvarpið hins vegar að sæta 10% niðurskurði á síðustu fjárlögum frá fjárlögum 2009. Árið 2009 fékk RÚV 3,5 milljarða kr. en fór niður í 3 milljarða og 220 milljónir. Þetta hefur auðvitað allt sín áhrif. Af þessum sökum m.a. höfum við nú tekið þjónustusamninginn til endurskoðunar, við höfum átt fundi með þingkjörinni stjórn Ríkisútvarpsins og stjórnanda RÚV, útvarpsstjóra, um þau markmið sem við viljum setja og ég legg mikla áherslu á þennan þátt sem hv. þingmaður spyr um, þ.e. innlenda dagskrárgerð í þeim efnum, því að Ríkisútvarpið er jú menningarstofnun. Ríkisútvarpið fær u.þ.b. þriðjung allra fjármuna sem hið opinbera ver í menningarmál, og þá er ég að tala um ríkið, þriðjungur af því rennur til Ríkisútvarpsins þannig að það hefur mjög ríku menningarlegu hlutverki að gegna. Að lokum langar mig að nefna það að ákveðið hefur verið að úthluta eftirstöðvum Menningarjóðs útvarpsstöðva, sem var lagður niður með lögum árið 2000, en af honum voru eftirstöðvar upp á 88 millj. kr. Til að mýkja í raun þann harða niðurskurð sem orðið hefur á kvikmyndagerð og sjónvarpsþáttagerð, því að hluti af eflingu Kvikmyndasjóðs fólst í svokölluðum sjónvarpssjóði, er úthlutað þessum 88 milljónum og þeim verður úthlutað í tveimur úthlutunum til eflingar 

Frú forseti. Ég leyfi mér að fagna þessari umræðu og nú er svo komið að ég tek undir hvert einasta orð sem hv. Birkir Jón Jónsson hafði fram að færa úr þessari pontu áðan. Það er mjög mikilvægt nú um stundir að átta sig á hvert forgangsverkefni ríkisútvarps eigi að vera á tímum sem þessum. Að mínu viti er það mjög skýrt, það er fréttaþjónusta í víðustu merkingu þess orðs og það eru kaup og framleiðsla á innlendu sjónvarpsefni, heimildarmyndum og öðru slíku efni sem lýtur að menningu og upplýstu samfélagi. Þetta er gríðarlega mikilvægt og ég held að menntamálaráðherra eigi einmitt að hafa í huga, rétt eins og aðrir ráðherrar á öðrum stofnunum, hver forgangurinn á að vera og hvað við getum best gert við þær aðstæður sem nú ríkja. Þess vegna langar mig að spyrja í lok míns máls: Hyggst ráðherra breyta fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins? Mun það áfram undir hennar stjórn heita ohf. í endanum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ekki síður hæstv. ráðherra fyrir svörin um þau erfiðu verk sem hæstv. ráðherra þarf að axla í þeim mikla niðurskurði sem við höfum verið í og þurfum að vera í eins og kom ágætlega fram hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrr á fundinum. Hæstv. ráðherra er sannarlega í málaflokki þar sem erfitt er að skera niður því að þar eru mörg þörf verkefni sem verið er að sinna og mikilvægar stofnanir í samfélaginu. Hins vegar er það augljóslega þannig að réttlætingin fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins er innlend dagskrárgerð og þess vegna er auðvitað mikilvægt að á hana sé lögð rík áhersla. Og hitt verður að hafa í huga að bæði tilskipanir Evrópusambandsins og íslensk lög kveða á um nauðsynlegt hlutfall í innlenda framleiðslu í rekstri Ríkisútvarpsins og það er mikilvægt að við stöndum vörð um að ákveðin hlutföll eins og þau 

Virðulegur forseti. Hér hefur verið einhver lenska að pota í RÚV upp á síðkastið, en ég vil sérstaklega fá að hrósa bæði starfsmönnum RÚV og stjórnendum fyrir að hafa staðið að mjög miklum sparnaði á erfiðum tímum án þess að dagskrárgerðin hafi liðið um of fyrir það. Mér finnst það vera þakkarvert. Ég hef talsverðar efasemdir um mikinn niðurskurð til kvikmyndagerðar af því að sýnt hefur verið fram á að sú framleiðsla skilar peningum margfalt til baka og því efast ég mjög um sparnað á því sviði. Mig langar að spyrja svolítið út í stefnu RÚV af því að 45% af efni þess er íslenskt. Síðan er bandarískt efni í öðru sæti með 30%. Það er gríðarlega há tala, finnst mér, virðulegur forseti. Breskt efni er 11% og norrænt efni fyrir utan íslenskt er einungis 7%. Mér finnst þetta ótrúlega lág tala. Þar af er danskt efni tæplega 5% en hin Norðurlöndin eru með hálft til eitt prósent. Er ekki ástæða til að auka norrænt efni og auka íslenskt efni en draga úr bandarísku 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem lögðu sitt af mörkum í þessari umræðu sem mér finnst mjög mikilvæg nú um stundir, því að það er einmitt rétt sem hæstv. ráðherra benti á um menningarlegt gildi slíkrar starfsemi fyrir okkur sem þjóð. Og hagrænu áhrifin, þau jákvæðu áhrif sem þessi atvinnugrein hefur á íslenskt samfélag, við verðum að halda því til haga í þessari umræðu hver þau eru. Þess vegna held ég að við þurfum að ræða málefni þessarar starfsstéttar frekar á vettvangi þingsins en einungis í örstuttri umræðu á Alþingi. Ég held að hv. menntamálanefnd ætti að taka einn vinnudag í að fara yfir starfsumhverfi greinarinnar og kanna með hvaða hætti við getum nýtt fjármuni hins opinbera sem best. Það er rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði áðan, við þurfum að gæta aðhalds og við þurfum að velja hvar við ætlum að spara og hvar við ætlum að sækja fram, vegna þess að það má með sannfærandi rökum halda því fram að framlög í íslenska kvikmyndagerð og jafnvel innlenda dagskrárgerð skili sér margfalt til baka. Ég fagna þessari umræðu og ég vil líka hvetja til þess að hv. menntamálanefnd og þingmenn sem í þeirri nefnd sitja láti sig þessi mál varða því að hér er um mjög mikilvæga atvinnugrein að ræða, þetta er mikilvægt fyrir íslenskt samfélag og þingmenn eiga að láta sig mál sem þessi varða. Í kjölfar þess að ég lagði þessa fyrirspurn fram hef ég fengið mikil viðbrögð frá fólki í þessum geira sem er því miður núna án atvinnu og menn finna fyrir samdrætti. Við þurfum að taka fullt tillit til þeirra aðstæðna sem hér ríkja, við þurfum að vinna vinnuna okkar með þeim hætti að menntamálanefnd taki þetta mál fyrir, kalli til aðila úr þessum geira, fari heildstætt yfir málið og gefi sér góðan tíma, því að sá tími sem við höfum haft hér 

Frú forseti. Ég þakka líka þessa umræðu. Vegna síðustu orða hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar vil ég segja að ég er sammála því að þetta á að taka til umræðu. Ég tæki undir að þegar nefndin lýkur störfum, sem nú hefur verið skipuð til að fara yfir starfsumhverfi greinarinnar á Íslandi miðað við önnur lönd og hennar hlutverk í raun og veru en þar sitja fulltrúar kvikmyndagerðarmanna með fulltrúum stjórnsýslunnar, yrði þetta borið saman. Ég held að það væri mjög áhugavert að kynna þær niðurstöður í menntamálanefnd og vega þetta og meta. Ég vil líka vekja máls á öðru og það er að við höfum að undanförnu unnið umtalsverða vinnu í ráðuneytinu við að greina menningarstefnu stjórnvalda eins og hún hefur birst á undanförnum árum í gegnum lagasetningu og fjárlög. Ætlunin er að kynna þá vinnu á opnu málþingi 30. apríl nk. sem á að fjalla um menningarstefnu á Íslandi og þar kemur þessi málaflokkur auðvitað sterkt inn. Ég hvet alla þingmenn, hvort sem þeir eru í menntamálanefnd eða annars staðar, til þess að sækja það málþing því að hluti af þessari umræðu snýst auðvitað um menningarlegt gildi einstakra listgreina og hvernig við meðhöndlum einstakar listgreinar. Er munur þar á milli? Mig grunar að svo sé og það byggir á sögu og hefð. Þá þarf að ræða hvort við viljum breyta þeirri sögu og hefð. Við höfum í rauninni verið að leggja grunninn að þeirri umræðu sem ég vona að eigi eftir að vekja athygli hér í lok apríl. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson nefndi rekstrarformið. Ég vil nefna sérstaklega að við þurfum að muna í þeirri umræðu að hluti þeirra breytinga var rökstuddur með tilvísun í ESA og gerðir Evrópusambandsins hvað það varðar. Ég vil líka minna á að á Norðurlöndum eru almannaútvörp ýmist sjálfseignarstofnanir eða opinber hlutafélög en þar virðist hins vegar ríkja meiri sátt um það hlutverk sem þeim er ætlað. Ég held að okkar hlutverk núna í endurskoðun á þjónustusamningi sé að setja betur niður hvað er útvarpsþjónusta í almannaþágu. Hvernig gegnir útvarpið sínu hlutverki best? Hins vegar þurfum við líka að meta, eins og ég hef áður sagt, hvernig þetta rekstrarform hefur gefist, hvað má bæta þar og  Ég tek að lokum undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að þetta er okkur gríðarlega dýrmæt eign. Það má skoða margt hvað varðar norrænt efni, ég hef því miður ekki tíma til þess núna en ég tek undir með hv. þingmanni að það skiptir líka máli hvaða þjóðir og hvernig dagskrá almannafjölmiðils 

Frú forseti. Ríkisútvarpið er okkur öllum mikilvægt, vil ég trúa, og starfsemi þess er fólki á höfuðborgarsvæðinu, sem og á landsbyggðinni, ákaflega mikilvæg. Sá sem hér stendur ólst upp frá unga aldri við að hlusta á svæðisútvarp Norðurlands. Nú hafa miklar breytingar verið gerðar á starfsstöðvum Ríkisútvarpsins vítt og breitt um landið. Starfsfólki hefur verið sagt upp og dregið hefur verið úr útsendingum og þær lagðar af sem við höfum þekkt í gegnum tíðina sem svæðisbundnar útsendingar. Nú ætla ég ekki að draga fjöður yfir að við þurfum að draga saman í rekstri Ríkisútvarpsins, eins og kom fram í umræðunni áðan, en hverjar eiga áherslurnar að vera í þeim efnum? Það hefur m.a. komið fram að það húsnæði sem Ríkisútvarpið býr við er stofnuninni gríðarlega dýrt og kostnaðarsamt þannig að fjármunir fara að allt of miklu leyti í rekstur á því óhagkvæma húsnæði, fjármunir sem mætti hugsanlega verja á annan hátt, til að mynda í að efla svæðistengdar útsendingar. Það stóð heldur ekki á viðbrögðunum þegar þessi ákvörðun Ríkisútvarpsins var kynnt. Ef við byrjum á Austurlandi var boðað til mjög fjölmennra mótmæla þar sem Austfirðingar komu saman og mótmæltu uppsögnum þar og því að verið væri að leggja svæðisútvarp Austurlands niður eða útsendingar þaðan. Við höfum líka mörg dæmi af Norðurlandi, m.a. frá stjórn Verkalýðsfélags Húsavíkur sem samþykkti harðorða ályktun vegna þess samdráttar sem varð á svæðisútvarpinu á Akureyri. Að vestan höfum við einnig álit sveitarstjórna og samtaka sveitarfélaga þar sem menn harma þessa ákvörðun. Ég velti því fyrir mér, í ljósi þess að hafa heyrt viðbrögð frá fólki vítt og breitt af landinu sem saknar þessara tíma þegar fólk hlustaði á staðbundnar fréttir sem oft ná ekki inn í kvöldfréttir Ríkisútvarpsins, hvort það sé ekki ástæða fyrir okkur hér á þinginu að ræða þessi mál og taka þau til skoðunar. Það er mikil óánægja með þetta fyrirkomulag eins og það er. Nú er náttúrlega verið að móta það en ég sé mikið eftir því að geta ekki fylgst með fréttum úr minni heimabyggð, líka að vestan og austan, vegna þess að þetta voru öðruvísi fréttir en við heyrum í fréttatíma útvarpsins. Þess vegna vil ég heyra álit hæstv. ráðherra og ég vona að þeir þingmenn sem eru í salnum láti sig þetta málefni varða líka því að við erum fulltrúar almennings á þessum svæðum og almenningur hefur látið í sér heyra, bæði með því að senda okkur tölvupósta og hringja í okkur og láta í ljósi mikla óánægju með það fyrirkomulag sem nú ríkir. Við verðum að hlusta. Við eigum að hlusta á fólkið í landinu. Ég trúi ekki að það sé meiri hluti fyrir því „ástandi“ sem blasir við okkur í dag. Ég vil standa vörð um staðbundnar fréttir á vegum Ríkisútvarpsins. Allur búnaður er þar til staðar í dag, það þarf ekki að fjárfesta í honum. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir samfélagsvitund íbúanna á viðkomandi svæðum. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra og spyr hana um leið hvort hún ætli að standa vörð um starfsstöðvar Ríkisútvarpsins á landsbyggðinni og vonandi að koma því á 

Virðulegi forseti. Ég er alltaf mjög hlynnt skemmtilegum fréttum, svo ég taki upp síðustu orð hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, og þakka honum fyrir þessa fyrirspurn. Við höfum reyndar rætt þessi mál áður, þau voru til umræðu í utandagskrárumræðu á dögunum og það liggur fyrir að þetta er mikið til umræðu víða um land, eins og hv. þingmaður benti réttilega á í sínum inngangsorðum. Meðal þess sem hefur verið talið og er augljóslega eitt af hlutverkum Ríkisútvarpsins er að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð, senda út dagskrá til alls landsins og næstu miða, a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring og að sinna landinu öllu, m.a. með aðstöðu til dagskrárgerðar og útvarps utan höfuðborgarsvæðisins. Í þjónustusamningnum sem gerður var fyrir árin 2007–2012 kemur fram að Ríkisútvarpið eigi að bjóða upp á svæðisbundnar útsendingar á efni, þar með talið fréttum, menningu, afþreyingu og listum, til að þjóna betur íbúum á landinu öllu. Með ákvæði þeirrar greinar birtist skýr afstaða til þess að svæðisbundnar útsendingar hafi verið mikilvægur þáttur í starfsemi félagsins. Nú hefur Ríkisútvarpið sett fram þessar hugmyndir og aðgerðir í niðurskurðarskyni. Fram hefur komið að heildarsparnaður við þessar aðgerðir sé 31 millj. kr. Það miðast bara við hinar svæðisbundnu útsendingar því að ekki stendur til að loka þessum starfsstöðvum. Í svarbréfi Ríkisútvarpsins við fyrirspurn hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur, sem lögð var fram á aðalfundi Ríkisútvarpsins, koma fram hugmyndir RÚV um hvernig standa eigi að þjónustu við hinar dreifðari byggðir. Miðað er við að áfram verði haldið öflugri fréttamiðlun af landsbyggðinni og að hlutur frétta af landsbyggðinni á landsrásum útvarps og sjónvarps eigi að aukast þegar frá líður vegna nýrra vinnubragða. Þar kemur fram að nýr landsbyggðarfréttatími á að fara í loftið í byrjun marsmánaðar 2010, sem þegar hefur gerst og er hann núna í hádeginu á hverjum degi. Enn fremur eru viðraðar hugmyndir um að sérstakur vikulegur sjónvarpsþáttur verði gerður með fréttum og dægurefni af landinu öllu. Hins vegar má deila um hvort þessar áherslur séu til framdráttar eða hvort svæðisbundnu útsendingarnar séu það sem fólk vill halda í. Mér finnst mjög mikilvægt að eitt af því sem við ræðum núna við endurskoðun þjónustusamningsins við hina þingkjörnu stjórn Ríkisútvarpsins og útvarpsstjóra sé hvaða áherslur eigi að setja í þetta. Ég vil segja Ríkisútvarpinu það til hróss að það hefur lagt fram ákveðna áætlun um hvernig standa eigi að þjónustu við landsbyggðina en vill í hagræðingarskyni gera þessar breytingar. Ef mat almennings er hins vegar að þetta sé lakari þjónusta en var finnst mér sjálfsagt að það sé tekið til umræðu. Þetta er sem sagt meðal þess sem við ræðum nú við gerð þessa þjónustusamnings. Þeirri endurskoðun lýkur varla fyrr en einhvern tímann á næstu mánuðum. Við áttum okkar fyrsta fund með stjórninni í þessari viku - eða var það í síðustu viku? Nú man ég það ekki alveg en á síðustu dögum - þar sem við lögðum fram ákveðnar hugmyndir. Ég veit til þess að stjórnarfundur var haldinn í gær og farið var yfir ýmsar af þeim hugmyndum, þannig að við erum í raun rétt að hefja þessa vinnu. Ég lít svo á að þarna skipti máli að halda uppi umræðu. Þetta þarf auðvitað að ræða um land allt. Mér hafa borist ályktanir utan af landi en mér finnst líka að við þurfum að líta til þeirra hugmynda sem hafa verið lagðar fram af hálfu RÚV varðandi hvaða breytingar þeir vilja gera sem þeir telja að efli þessa þjónustu. Þarna vegast á rök eins og kom fram í utandagskrárumræðunni hér um daginn. Annars vegar þessar svokölluðu „lókal“ fréttir en kannski má segja að fyrir þeim sé einkum áhugi á tilteknu svæði, þ.e. þær hafi ekki áhugasvið fyrir landið allt. Mótrök Ríkisútvarpsins hafa hins vegar verið: Við erum að efla fréttaflutning á landsbyggðinni sem hefur gildi fyrir landið allt. Þetta eru auðvitað rök sem vegast á. Ég held að við verðum að horfa á það málefnalega og velta fyrir okkur hvernig hagsmunum landsins alls er best borgið. Ég held að það séu rök með og á móti hvoru tveggja en fyrst og fremst verðum við að reyna að tryggja að hlutverk Ríkisútvarpsins, sem er að þjóna landinu öllu, verði tryggt. Verður það best gert með svæðisbundnum útsendingum eða verður það best gert með fréttaflutningi og efni frá landinu öllu í einni dagskrá? Ég held að það sé ekki til einfalt svar við þessu. Þetta er til umræðu og enn er tími til að koma athugasemdum á framfæri og taka til umræðu hvert eigi að stefna í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög mikilvæg umræða og rétt er að endurtaka orð hæstv. ráðherra, að ein af réttlætingum þess að reka ríkisútvarp er að það þjóni landinu öllu. Það erum við ekki að gera. Við erum með ríkisútvarp en við bregðum upp skakkri mynd af Íslandi. Þriðjungur til helmingur landsmanna býr úti á landi. 95% starfsmanna eða meira hjá Ríkisútvarpinu vinnur á einum og sama blettinum í Reykjavík. Allar aðrar norrænar þjóðir haga sér öðruvísi. Þær hafa eflt og styrkt starfsstöðvar sínar úti á landinu. Það nægir að nefna Noreg í þeim efnum og Finnland er kannski enn þá glæsilegra dæmi. Hér verðum við að taka okkur tak. Þetta er ekki ríkisútvarp allra landsmanna. Þetta er útvarp Reykjavík. Það er brugðið upp skakkri mynd þegar kemur að vali á viðmælendum, umræðuefni og myndefni þegar Ríkisútvarpið er í nær öllu tilliti starfrækt á einum bletti á landinu: í Efstaleiti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að hefja máls á þessu þarfa máli. Við stöndum auðvitað frammi fyrir því, eins og fram kom bæði í máli hans og hæstv. ráðherra, að við verðum að spara. Það er engin spurning, það þarf að gera í öllu tilliti. Ég hef mikið velt fyrir mér hversu mikill þessi sparnaður er eða hversu mikið hefur sparast á því að hætta svæðisbundnum útsendingum. Ég spurði sérstaklega um það á aðalfundi RÚV en fékk ekki bein svör við því. Ég held að þetta með starfsstöðvarnar skipti mjög miklu máli því að ég er svo heppin að hafa búið í nágrenni við eina þeirra og þetta er nokkurs konar hjarta samfélagsins. Ég held því að þessar starfsstöðvar skipti mjög miklu máli og velti fyrir mér hvort ekki væri hægt að færa þeim ákveðin verkefni. Þarna er fólk sem þekkir til svæðisins, bæði hvar best er að taka upp í þáttagerð og eins í fréttum. Einnig langar mig til þess að lýsa yfir ánægju með það sem byrjað er á, þ.e. landsbyggðarfréttatímann, og ég vona að sjónvarpsfréttatíminn komi sem allra fyrst. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég er eindreginn stuðningsmaður svæðisútsendinga og starfsstöðva út um land. Ég tel að þær hafi þjónað miklum tilgangi og hafi eflt samstöðu innan svæðanna um þau málefni sem á brenna hverju sinni. Á þeim stutta reynslutíma sem hefur verið af nýju fyrirkomulagi að segja fréttir af landsbyggðinni í hádegisútvarpinu hefur mér frekar fundist það þannig hugsað að verið sé að segja höfuðborgarbúum fréttir af landsbyggðinni en að það nýtist svæðunum sem slíkum innbyrðis. Mér hefur fundist menningarhlutverk svæðisstöðvanna og lýðræðishlutverk þeirra hverju sinni, að taka á málefnum, skipta máli. Þar sem prentmiðlar eru ekki margir á landsbyggðinni hefur þetta lýðræðishlutverk líka verið sterkt hjá svæðisstöðvunum og allur fréttaflutningur. Mér finnst mikilvægt að efla svæðin innbyrðis og gera fólk stolt af því sem er að gerast á hverju svæði, einhverju sem ratar kannski ekki í hádegisfréttirnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli hér. Ég vil einnig þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr og greinargóð svör hér áðan. Mín skoðun er mjög einföld, við þurfum að verja svæðisstöðvarnar úti á landsbyggðinni. Það er gríðarlega mikilvægt og eins og kom fram í máli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar eru 95% af starfsmönnum Ríkisútvarpsins hér í Efstaleiti. Við þurfum að færa frekari verkefni til svæðisstöðvanna. Við getum alveg byggt þær upp með þeim hætti að þær geti staðið jafnfætis hér. Ég vil líka koma því hér á framfæri, virðulegi forseti, að það er mjög mikilvægt á þeim erfiðu tímum sem framundan eru að við hlúum að fréttaflutningi, og ekki veitir af í því ástandi sem er núna, og innlendri dagskrárgerð. Ég tel að aðrar sjónvarpsrásir geti séð um að flytja erlent dagskrárefni, sápuóperur og þar fram eftir götunum. Að endingu vil ég segja: Það er mjög mikilvægt að við getum sagt að Ríkisútvarpið sé ríkisútvarp allra landsmanna.

Frú forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég tali í nákvæmlega sama anda og aðrir þingmenn sem hafa komið hingað upp. Ég tel mjög mikilvægt að fluttar séu fréttir af landsbyggðinni og ekki bara skemmtilegar fréttir heldur alvörufréttir, að það sé umfjöllun um það sem er í gangi úti á landsbyggðinni. Ég er ekkert endilega sannfærð um að það sé eina leiðin að vera með einhvers konar starfsstöð á vegum Ríkisútvarpsins hringinn í kringum landið. Við vorum ekki sátt þegar slík starfsstöð var lögð niður á Suðurlandi en síðan höfum við haft mjög jákvæða reynslu af því að vera með svokallaða vídeófréttamenn, sem eru sjálfstætt starfandi á vegum Ríkisútvarpsins. Þeir fara um með sínar eigin myndavélar og skila inn fréttum. Ég held að við höfum öll orðið vör við hversu kröftugur vídeófréttamaður starfar nú í Vestmannaeyjum, hann Sighvatur Jónsson. Hann hefur líka tekið að sér ýmsa þáttastjórn fyrir RÚV, en býr úti á landi. Þetta er eitthvað sem ég tel að Ríkisútvarpið þurfi að skoða, að tryggja landsbyggðinni aðgang að 

Frú forseti. Þessi umræða hefur verið ágæt. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra talaði um að Ríkisútvarpið væri að gera tilraunir til að efla fréttaflutning af landsbyggðinni. Nú hef ég á hverju kvöldi mörg undangengin ár farið á textavarpið og skrollað þar á síðum 140–159. Það eru fréttir sem eru að norðan, austan og vestan. Meginreglan hefur verið sú að það eru fimm til sex fréttir af hverju svæði - ein af þeim ratar stundum í fjögur- eða sex-fréttirnar en ekki hinar fjórar. Nú er varla stingandi strá á þessum síðum, það er nær enginn fréttaflutningur af þessum svæðum. Það er mjög mikilvægt fyrir þessi svæði að geta ræðst við inn á við eða haft fréttir sem rata ekki endilega í stóru fréttatíma Ríkisútvarpsins. Þetta er það sem ég vil hlúa að. Ég vil sjá að áfram verði virkur fréttaflutningur af þessu svæði. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni og spyr hæstv. ráðherra að því hvort henni finnist þessi hlutföll á milli starfsmanna Ríkisútvarpsins, sem eru annars vegar hér á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar á landsbyggðinni, í lagi. Yfir 90% eru hér á suðvesturhorni landsins á meðan þriðjungur þjóðarinnar býr vítt og breitt um landið. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að því, og ég minntist aðeins á það í fyrri ræðu minni, hvað henni finnist um húsnæðismál stofnunarinnar. Nú er verið að hagræða á landsbyggðinni með því að segja upp leigu á litlum stöðvum en menn skoða ekki aðalvandamálið sem er gríðarlegur kostnaður við mjög óhentugt húsnæði Ríkisútvarpsins í Efstaleiti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hafi skoðun á því hvort ekki væri rétt að fara að skoða þessi húsnæðismál þannig að verja megi fjármunum betur en nú er gert. Húsnæðið sem þar er fyrir hendi er mjög óhagkvæmt og þá mætti jafnvel verja þeim fjármunum í að segja alvörufréttir af landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu en ég held að það sé líka alveg ljóst að hv. þingmenn í þessum sal eru ekki alveg á einu máli um hvernig eigi að efla fréttir af landsbyggðinni, hvort það verður gert með starfsstöðvum eða með vídeófréttamönnum, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi, eða með hinum svæðisbundnu útsendingum. Þetta er náttúrlega lýsandi að við höfum öll okkar skoðun á því hvernig hlutverkinu er best sinnt. En mestu skiptir að við sjáum marktækan árangur í að því sé sinnt, þ.e. því hlutverki RÚV að vera útvarp allra landsmanna. Hv. þingmaður nefnir húsnæðismál og við höfum alla möguleika undir þegar við skoðum hugsanlegan sparnað. Það liggur fyrir að þetta hús er mjög stórt og hefur verið þungt í rekstri. Ég vil hins vegar líka nefna það, út frá orðum hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að hugmyndafræðin á bak við fréttamennskuna á Suðurlandinu miðast einmitt við það að ekki sé horft til húsnæðis heldur til fréttaflutnings án húsnæðis. Hugsanlega er það nú framtíðin að miklu leyti í fréttamennsku að ekki sé fjárfest um of í steinsteypu heldur að það sé meiri hreyfanleiki. Ég lít á það sem hlutverk okkar fyrst og fremst að sjá til þess að þessu hlutverki verði sinnt. Ég er hjartanlega sammála hv. málshefjanda og fyrirspyrjanda, þetta skiptir máli. Þriðjungur landsmanna býr utan höfuðborgarsvæðisins. Hér hefur orðið mikil samþjöppun. Það birtist að sjálfsögðu líka í því að hér eru menningarstofnanirnar, hvort sem þær heita Ríkisútvarp, Þjóðleikhús eða Sinfónía. Þær eru með höfuðstöðvar hér og ákveðin áhersla endurspeglast í því. Ég lít hins vegar svo á að hlutverk mitt sé að fylgja þessari umræðu eftir, m.a. við endurskoðun þjónustusamnings, og tryggja að þessum sjónarmiðum sé þar gert hátt undir höfði með virkum fréttaflutningi og öðru efni af landsbyggðinni. Við sjáum að þar er jafnvel hægt að gera efni með minni tilkostnaði en hér í bænum eins og kom fram í skýrslu frá árinu 2004, sem var hér til umræðu í utandagskrárumræðum á dögunum, 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvort kyn skipti máli í íþróttum og hvort það eigi að skipta máli í íþróttum. Umræða um nákvæmlega þetta var mjög heit fyrir nokkrum mánuðum þegar Caster Semenya vann 800 metrana með tveggja sekúndna forskoti síðasta sumar á heimsmeistaramótinu í Berlín. Ýmsir fóru að velta því fyrir sér hvort Caster væri kona eða karl og hvort hún ætti að keppa sem kona eða karl. Í framhaldi af því fór ég að velta fyrir mér ástæðum þess að kyn virðist skipta svo miklu máli í íþróttum. Hver er ástæða þess að við veitum verðlaun í karlaflokki og kvennaflokki? Hver er ástæða þess að við byrjum að kynskipta ungum íþróttamönnum nánast strax og þeir byrja í íþróttastarfi? Ég gleymi aldrei bekkjarfélaga mínum sem hafði mikinn áhuga á fótbolta. Hún spilaði með jafnöldrum sínum og var feiknagóður leikmaður. Vandinn gagnvart samfélaginu var hins vegar sá að hún var stelpa og þeir strákar. Leiðin sem flest íþróttafélög virðast hafa farið, eftir að stúlkur fóru í auknum mæli að sækjast eftir þátttöku í íþróttum, er að setja á stofn sérstakar deildir fyrir stúlkur. Við grófa rannsókn á heimasíðum íþróttafélaga, m.a. Vals, ÍBV og KR, virðast yngri flokkar í hópíþróttum nánast alltaf vera skiptir eftir kyni, alveg niður í fimm ára gömul börn. Þetta virðist hins vegar ekki vera jafnalgengt í einstaklingsíþróttum, svo sem borðtennis og sundi. Þetta er svona þrátt fyrir að ítrekað hafi verið bent á að lítill munur er á líkamlegri getu drengja og stúlkna fram að kynþroska. Drengir virðast þó samkvæmt rannsóknum vera virkari, hreyfa sig meira og taka meiri þátt í íþróttum en stúlkur. Samkvæmt yfirborðskenndum rannsóknum mínum á þessu máli liggur það fyrir að það virðist ekki vera geta barna sem stýrir því að kynjum er haldið aðskildum í íþróttastarfi. Síðan virðist einnig liggja fyrir að jafnvel eftir kynþroska eru karlmenn ekki alltaf betri í öllum íþróttum. Dæmi um þetta er t.d. langhlaup þar sem bilið á milli karla og kvenna fer sífellt minnkandi. Árið 1989 var t.d. Ann Transon fyrsta konan til að vinna bæði karla og konur í 24 tíma hlaupi og hefur almennt staðið sig mjög vel í álagshlaupum gegn bæði konum og körlum. Ég tel að þessar spurningar hljóti að skipta máli nú þegar minni fjármunir eru í samfélaginu til að styðja við íþróttastarf, jafnvel þurfi að skera niður æfingatíma, að velta fyrir sér hvort nauðsynlegt sé að skipta íþróttastarfi eftir kyni nú þegar ríkisstjórnin hefur ítrekað talað fyrir kynjaðri hagstjórn. Ég vil því spyrja hæstv. mennta og menningarmálaráðherra sem fer einnig með málefni íþrótta og frístunda barna: 1. Er almennt skipt eftir kyni í íþrótta- og frístundastarfi barna hjá íþróttafélögum, bæði á æfingum og á keppnismótum? 2. Ef svo er, liggja fyrir einhverjar rannsóknir um ástæður þess? Er þetta misjafnt eftir íþróttagreinum? Ég nefndi þarna heimasíður þessara þriggja liða. 3. Hvenær má ætla að munur verði á líkamsgetu drengja og stúlkna í íþróttum, miðað við þroska og aldur? 4. Hver er skoðun ráðherra á kynjaskiptingu barna í íþróttum?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst þakka hv. fyrirspyrjanda Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á frekar áhugaverðu málefni því að oft má segja að við gefum okkur ýmsa hluti hvað varðar til að mynda kyn og hefðbundin kynhlutverk í samfélaginu þannig að hv. þingmaður tæpir hér á áhugaverðu máli. Svarið er: Já, það er almennt skipt eftir kyni í íþrótta- og frístundastarfi barna hjá íþróttafélögum, bæði á æfingum og í keppnismótum. Skipulag keppni er almennt þannig að keppt er eftir kynjum og eftir aldursflokkum. Íþróttaskólar barnanna, sem mörg íþróttafélög skipuleggja, eru hins vegar yfirleitt ekki kynjaskiptir samkvæmt mínum upplýsingum, enda er þar um mjög ung börn að ræða, oft á leikskólaaldri, og málið snýst ekki um keppni heldur eru börnin að stíga fyrstu skrefin í íþróttaiðkun. Þegar æfingar hefjast síðan í einstökum íþróttagreinum eru þær mjög oft kynjaskiptar og sérstaklega á það við um hópíþróttagreinar, en kynjaskipting byrjar strax bæði á æfingum og í keppni. Þó er þekkt meðal yngri barna að drengjaflokkar og stúlknaflokkar æfi stöku sinnum saman og það má líka sjá ákveðinn mun milli höfuðborgar og landsbyggðar að því leyti til að smærri íþróttafélög nýta sér frekar sameiginlegar æfingar. Drengir og stúlkur æfa oft saman í mörgum einstaklingsgreinum, þar eru aðeins önnur sjónarmið uppi. Þar eru æfingar oft sameiginlegar en keppnin er hins vegar kynjaskipt, þau keppa t.d. ekki saman í frjálsum íþróttum eða sundi en þar fer að gæta styrkleikamunar á kynþroskaskeiði. Svo eru auðvitað íþróttagreinar þar sem stúlkur og drengir keppa saman sem pör, ég nefni dans, ég nefni tvenndarleik í badminton og fleiri slík. Áhöld í fimleikum, þar er t.d. kynjaskipting, þau eru ekki einu sinni þau sömu fyrir drengi og stúlkur og ræðst það af styrkleika. Í hestaíþróttum er ekki skipt eftir kyni, þar eru það aldursflokkar, knapa- og gæðingaflokkar hesta. Þannig að það helgast stundum af aðstæðum en líka iðulega af sögu og hefð og jafnvel ef fáir æfa viðkomandi grein þá eru drengir og stúlkur saman. Þegar ung stúlka sem ég þekki hóf að æfa íshokkí æfði hún með strákunum og það gekk mjög vel þar til styrkleikamunur fór að koma fram við kynþroska. Ekki liggja fyrir rannsóknir sem ég gat nálgast um ástæður kynjaskiptingar. Það er auðvitað heilmikil saga á bak við það. Annars vegar getum við dregið þá ályktun að þetta eigi rætur að rekja til munar á líkamsstyrk eins og hv. þingmaður nefndi í innleggi sínu. Auðvitað hafa margar rannsóknir verið gerðar á líkamsmun karla og kvenna, að sjálfsögðu áttu líka siðferðisleg rök hlut að máli í upphafi þegar konur byrja að taka þátt í íþróttum, það var ekki sjálfgefið hér sögulega að konur tækju þátt í íþróttum. Þær þurftu lengi að berjast fyrir þátttökurétti sínum í íþróttum. Þó að heimildir um íþróttaiðkun kvenna megi finna allt frá tímum Forn-Grikkja þótti þetta hins vegar ekki sjálfsagt mál. Íþróttaiðkun eins og við þekkjum hana í nútímanum hefur þróast frá seinni hluta 19. aldar og byggist á ýmsum hefðum í mannkynssögunni, en segja má að þessi nútímaíþróttaiðkun hefjist á 19. öld, tengist upphafi Ólympíuleikanna og þar réðu líka þessi siðferðislegu sjónarmið að aðskilja kynin við svona iðkun þar sem þau voru fáklædd og annað slíkt. Þannig að hefðbundin kynjahlutverk og félagsmótun réði þar miklu. Hvenær má ætla að munur verði á líkamsgetu drengja og stúlkna? Það verður um og eftir kynþroskaskeið sem hefst yfirleitt fyrr hjá stúlkum en drengjum. Algengast að það sé kannski á aldrinum 10–12 ára hjá stúlkum, en hjá drengjum hefjist það 11–13 ára. Eykst þá líkamsgeta drengjanna og skilur á milli oft hvað styrk varðar, en annars er það einstaklingsbundið eins og hv. þingmaður kom inn á. Skoðun mín á þessu er sú að íþróttafélögin skipuleggja sitt æfinga- og keppnishald. Mér finnst mikilvægt að þessi umræða nái til þeirra. Í skólakerfinu eru til að mynda oft blandaðir íþróttatímar, kennarar nýta t.d. blandaða tíma ef aðstæður leyfa ekki annað en líka þegar það hentar, til að mynda í hreystitímum, í tímum sem gera ekki þennan greinarmun. Okkur berast líka kvartanir innan úr skólakerfinu til að mynda þegar strákar og stelpur eru sett saman í knattspyrnu á unglingsárum, þá fáum við kvartanir frá stúlkum sem eru ekki sáttar við það að vera settar í þá aðstöðu að vera ofurliði bornar út af líkamsstyrk. Mér finnst því að við verðum að horfa á þetta út frá aðstæðum í hverri íþróttagrein og aldri. Ég hef hins vegar oft furðað mig á því af hverju keppt er eftir kynjum í skák t.d. þar sem líkamsstyrkjarrökin eiga augljóslega ekki við. Þannig að það er ekki hægt að einfalda málið og segja að þetta eigi eingöngu við um líkamsstyrk. Hér ráða miklu sögulegar og félagslegar hefðir sem mér finnst sjálfsagt að við ræðum hér og íþróttahreyfingin kannski sérstaklega ræður því. Hv. þingmaður spyr auðvitað um íþróttafélögin og þetta er kannski eitt af því sem taka á sérstaklega til umræðu þar.

Frú forseti. Þetta voru áhugaverðar spurningar sem hv. 7. þm. Suðurkjördæmis, Eygló Harðardóttir, lagði fram og ekki síður svör hæstv. ráðherra og vert umhugsunar. Ég þekki það komandi úr sveitarfélagi þar sem knattspyrna var aðaláhugaefni bæjarbúa. Það þótti ekki við hæfi að kvenfólk stundaði slíkt á þeim tíma en það er breytt. Mig langar að bæta inn í þessa umræðu hér og nú að það er ekki bara kynjaskipt í íþróttagreinunum, þegar kemur að því hjá íþróttafélögunum að leggja til fjármuni til íþróttanna þá er greinilega kynjaskipt á milli karla og kvenna, ég þekki það, eigandi fyrrum landsliðsmenn í handbolta og fótbolta af báðum kynjum. Það var mikill munur á því hvort um var að ræða dreng sem var í landsliði í knattspyrnu og handbolta eða hvort um var að ræða stúlku í landsliði í handbolta hversu mikið foreldrar þurftu að greiða með stúlkunni en lítið sem ekkert með drengnum. Það er áhugaverð pæling.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar skemmtilegu umræður. Ég vil benda á að eins og svo oft áður lærum við af landsbyggðinni. Þar sem ég þekki til voru bara tvær íþróttagreinar stundaðar, þ.e. fótbolti og fimleikar, strákarnir voru í fótbolta og stelpurnar í fimleikum. En einhverjar stelpur voru ekki vaxnar til fimleika og fengu þær að vera í fótboltanum, það var enginn sem gerði svo sem neinar athugasemdir við það. Enn þann dag í dag er það t.d. þannig hjá Hetti, gott væri að fletta upp á heimasíðu Hattar, að sameiginlegar æfingar eru í körfubolta hjá unglingunum af því að þeim finnst það spennandi og það eykur frekar á mætinguna en hitt. Mig langar til að koma aðeins inn á þá grein sem ég kannski þekki best sem er hestamennska. Þar held ég að aldrei hafi nokkrum manni dottið það til hugar að vera með kynjaskipta keppni. Ég hugsa að t.d. dætur mínar hafi nú stundum alveg viljað það en það hefur aldrei verið inni í myndinni. Ég held að þetta sé umræða sem við eigum að taka af fullum krafti. Auðvitað þurfa lið á mismunandi styrkleika að halda og væri bara fínt að vera bæði með stráka og stelpur. Ég 

Frú forseti. Ég þakka þessar athyglisverðu spurningar en um leið þakka ég hæstv. ráðherra fyrir góð svör, að mínu mati, og komandi frá þeim flokki sem hún er í voru skilaboðin greinilega þau að hún ætlar ekki að fara í það að skipta sér mikið af þessu, þ.e. miðstýra þessu, heldur treysta grasrótinni. Ég fagna svörum hennar sérstaklega því að það skiptir mjög miklu máli að grasrótin sé virk, hvort sem það eru íþróttafélögin og tómstundaiðkendur en ekki síður kennarar og skólakerfið, að við treystum þeim sem þar eru að störfum, þeir sinni því að veita einstaklingunum þann farveg og það brautargengi sem hann býr yfir og hann finni tækifærum sínum farveg innan íþróttanna. Það sem ég vil hins vegar undirstrika, komandi líka úr íþróttahreyfingunni, hef kannski ekki byggt upp stórkostlegan íþróttaferil en það sem skiptir mestu máli að mínu mati er að íþróttahreyfingin og skólarnir, ég er sérstaklega með íþróttahreyfinguna 

Frú forseti. Ég tek hjartanlega undir með síðasta hv. þingmanni að það er hlutverk hins opinbera og íþróttafélaganna að sjá til þess að kynin fái jöfn tækifæri. Mig langar aðeins að rifja það upp hvernig þetta hefur þrátt fyrir allt þróast með jákvæðum hætti. Það eru ekki mörg ár síðan merkur frammámaður í knattspyrnu sagði, og það olli nú töluverðum látum þegar hann sagði það, að það væri tóm peningaeyðsla að verja fjármagni t.d. í kvennaboltann í knattspyrnu. Hvernig er staðan í dag? Þetta breyttist sem betur fer. Í dag er það kannski fyrst og fremst kvennaboltinn sem er stolt íslenskrar knattspyrnu. Sjálfur segi ég nú sem stoltur faðir dætra sem eru að byggja upp íþróttaferil, vonandi, að ég dáist að því hvernig hlutirnir hafa breyst og hversu vel er tekið utan um einmitt litlar stúlkur sem kjósa að taka þátt í íþróttum. Og ég hef dáðst að því hvernig það íþróttafélag sem ég er nú farinn að tilheyra á efri árum, KR, gerir þetta til dæmis. Mættu 

Og ýmsu öðru

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna og þann áhuga sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sýndu málinu. Ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að við höldum áfram að tala um þetta, ekki bara innan íþróttafélaganna, heldur líka á opinberum vettvangi, innan Alþingis og utan, því það er nú þannig að frá því börnin okkar fæðast, eða raunar núorðið áður, erum við að stýra þeim í ákveðnar áttir á grundvelli kyns. Við munum nú öll hitann sem varð í umræðunni í samfélaginu þegar einn þingmaður leyfði sér að benda á að það væri kannski ekki sniðugt að vera með bleik og blá teppi á fæðingardeildinni. Það virtist allt ætla að fara á hliðina á tímabili við það að einhverjum dytti í hug að breyta litunum á teppunum. Ég verð að viðurkenna að ef við ætlum fyrst og fremst að segja það að íþróttafélögin eigi að horfa á hluti sem varða kyn og hvernig t.d. skiptingu fjármuna innan íþróttafélaganna er háttað, þá hef svolitlar efasemdir ef maður horfir á forsöguna hjá íþróttahreyfingunni. Það hafa komið upp dæmi um ákveðin sjónarmið og mismunun á grundvelli kyns. Ég hef sérstaklega miklar áhyggjur af þessu nú þegar dregið hefur mjög mikið úr framlögum frá t.d. einkafyrirtækjum til íþróttahreyfingarinnar og ríkið og sveitarfélög eru líka síður aflögufær, að þetta geti bitnað fyrst á stúlkum sem stunda íþróttir og sérstaklega, eins og ég benti á í upphafsræðu minni, að upp að þeim aldri þegar börnin verða kynþroska er mjög lítill líkamlegur munur á getu þeirra. Þá er einmitt spurning hvort við ættum að horfa til smærri íþróttafélaga í auknum mæli, þá væru kynin að stunda æfingar saman og líka í auknum mæli að keppa saman.

Frú forseti. Ég þakka líka hv. fyrirspyrjanda og þeim hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Ég held að við áttum okkur alveg á því að kyn er breyta sem hefur áhrif á líf okkar. Ég held að það sé kannski ein grundvallarforsenda þess að við förum inn í þessa umræðu, ég held að það sé gott að við eigum þá umræðu og höldum henni áfram. Ég man raunar líka eftir lífsreynslu í íþróttatíma að stóru stelpunum var stillt upp á móti þeim litlu. Ég þarf kannski ekki að orða það í hvorum hópnum ég var,  Mig langar líka að nota tækifærið og vekja athygli á þeirri ágætu tölfræði sem Íþróttasambandið hefur gefið út þar sem ýmsar breytur koma fram, þátttaka í íþróttum eftir aldri og eftir kyni. Fram kemur að 29,72% karlmanna á Íslandi stunda íþróttir innan vébanda ÍSÍ og 20,53% kvenna, það er því gríðarlega mikil þátttaka, karlarnir enn aðeins á undan konunum og það vekur okkur til umhugsunar. En ég verð að segja það Íþróttasambandinu til hróss að það er mjög gott að hafa þessa tölfræði aðgengilega, hún getur verið grunnur fyrir áframhaldandi umræðu um þessi mál, þátttöku kynjanna, fjármagn sem rennur til kynja í íþróttastarfi og hvernig er hugað að þessum málum. Ég lít svo á að ég komi þessari umræðu líka til skila áfram inn í íþróttafélögin, fyrst og fremst finnst mér það vera hlutverk okkar að hafa dálítil áhrif á umræðuna þar innan húss og þetta sé tekið til raunverulegrar umræðu. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og þingmönnum fyrir að taka virkan þátt í umræðunni því að hún er mikilvæg.

Frú forseti. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra eftirfarandi spurningar: Telur ráðherra heppilegt að ráðast í breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu meðan aðildarviðræður við Evrópusambandið fara fram? Ég held að þetta sé mjög tímabær spurning ekki síst í ljósi umræðu síðustu daga. Þegar við erum að sjá hvernig umræðan um Evrópusambandið er að breytast undirstrikar það það sem við sjálfstæðismenn höfum alltaf sagt, þetta er mjög viðkvæmt deilumál. Það eru skiptar skoðanir þvert á alla flokka, þó að mesti samhljómurinn sé kannski í stefnunni hjá Samfylkingunni. Málið var viðkvæmt og þess vegna lögðum við sjálfstæðismenn það til að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að hafa þjóðina með okkur í öllu ferlinu frá upphafi og til loka málsins. Það voru margir sem gerðu svolítið grín að þeirri tillögu í umræðum á þinginu síðasta sumar en það hefur heldur betur komið á daginn að við hefðum betur farið í þá vegferð sem við sjálfstæðismenn lögðum til af því að við horfum núna upp á mikla óeiningu og vandræðagang í ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli. Það hefði auðvitað verið miklu betra fyrir samninganefndina, sem hefst bráðum handa, að vera með ótvírætt umboð frá þjóðinni en ekki óskýr skilaboð frá ríkisstjórninni. En gott og vel. Það sem skiptir máli núna er að huga að hagsmunum þjóðarinnar. Ég held að við hæstv. utanríkisráðherra séum sammála um það að leiðin til þess að fá þjóðina til að skoða svona samninga með jákvæðum hætti liggur í gegnum sjávarútvegsmálin. Sjávarútvegsmálin eru hjartað í þessum samningi fyrir okkar sjávarútveg og ekki síður landbúnaðarmálin líka, rétt er að draga þau fram, en í sjávarútvegsmálunum verður mesti þunginn. Þetta er tilfinningalegt mál fyrir utan efnislegu rökin sem við getum dregið fram til að undirstrika þýðingu sjávarútvegsmála. Á sama tíma stöndum við frammi fyrir því að þurfa að standa vörð um hagsmuni okkar í svona samningaviðræðum. Allir sem koma hingað til landsins, hvort sem það eru sendiherrar á vegum ESB, kommissararnir hjá ESB eða erlendir sendimenn, benda á að við séum með gott fiskveiðistjórnarkerfi, fiskveiðistjórnarkerfi sem er til fyrirmyndar, rekstrarlega hagkvæmar einingar o.s.frv. Hæstv. utanríkisráðherra veit að þegar hann er á erlendri grundu, og aðrir ráðherrar, erum við Íslendingar spurðir um þekkingu okkar í tveimur málum, þ.e. í orkumálum og sjávarútvegsmálum. Ég spyr utanríkisráðherra: Er það ekki arfavitlaust, er það ekki beinlínis galið, að fara út í þann leiðangur sem ríkisstjórn Íslands er farin í, að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu? Með þessu er ég ekki að segja að ekki eigi að fást við fiskveiðistjórnarkerfið. Þar eru ákveðin umdeilanleg atriði en ég er sannfærð um að hægt er að ná sátt um það kerfi sem nú er í gangi ef menn leggja sig fram í þeirri vegferð, ef menn leggja sig fram. Ég vil segja að að mínu mati er þetta algjörlega snælduvitlaust, 

Frú forseti. Mér er nokkur vandi á höndum vegna þess að ég var sammála svo að segja öllu því sem hv. þingmaður hafði um þessa spurningu að segja, ef frá eru taldar ákveðnar upphrópanir undir lok máls hv. þingmanns. Ég er hv. þingmanni algjörlega sammála um að fiskveiðistjórnarkerfið hefur í heildina skapað auð og velsæld fyrir Ísland, það er vel heppnað og grundvöllur þess, þ.e. hin líffræðilega stjórnun, er til fyrirmyndar. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að hvarvetna sem ég kem sem utanríkisráðherra á erlendri grund og ræði t.d. afstöðu milli Íslands og Evrópusambandsins er alltaf talað um þá fyrirmynd sem íslenska kerfið í reynd er og ekki síst hvernig okkur hefur tekist að stýra aflabrögðum þannig að stofnunum er ekki hætta búin. Hv. þingmaður segir réttilega að það sé arfavitlaust að fara í breytingar sem munu rífa allt í tjá og tundur og slíta sundur. Nú rifja ég það upp fyrir hv. þingmanni að ef hún á hér t.d. við sáttanefndina, samninganefnd um framtíð fiskveiðistjórnarkerfisins sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson situr í, er alveg ljóst að sú nefnd á að reyna að finna samnefnara um breytingar á stjórnkerfi fiskveiða. Það er beinlínis lagt upp í þann leiðangur með það fyrir augum að ná sátt. Ef hv. þingmaður á við fyrningarleiðina, sem Samfylkingunni hefur orðið nokkuð dátt við og sá sem hér stendur hefur haldið nokkrar ræður um hér á Alþingi Íslendinga, er ljóst að sú ábyrgð hvílir á Samfylkingunni innan þeirrar nefndar að sýna fram á að staðhæfingar um að upptaka þeirrar leiðar rústi stoðum eða feyki þeim undan sjávarútvegi á Íslandi séu rangar. Það þarf Samfylkingin að geta sýnt fram á og aðrir sem styðja það kerfi. Ég undirstrika að innan þeirrar nefndar er lagt upp með að ná sátt og engar ákvarðanir hafa verið teknar um annað. Hv. þingmaður vísaði líka til umræðu síðustu daga og hlýtur þá að eiga við þær hörðu deilur sem hafa staðið um svokallað skötuselsfrumvarp. Muni ég rétt er að finna í því einar sjö, átta breytingar á núverandi stjórnkerfi fiskveiða sem ég held að meira og minna hafi verið sátt um, allar utan eina. Ég skil vel að hv. þingmaður nefni breytinguna í tengslum við aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hví? Vegna þess að það mál var lagt upp af andstæðingum breytingarinnar með þeim hætti að þar væri verið að bregða út af þeirri hefð og reglu sem hefur skapast að lúta fyrirmælum og ráðleggingum vísindamanna. Þá verð ég að svara því þannig í fyrsta lagi að sú breyting var lítils háttar. Hún varðaði nokkur hundruð tonn af skötusel. Í öðru lagi, ef ég man rétt, felst í breytingunni bráðabirgðaákvæði til tveggja ára. Í þriðja lagi er þetta einungis heimildarákvæði til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og í fjórða lagi lýsti hann því yfir að það yrði farið mjög spart með þá heimild. Ef ég reyni að svara spurningu hv. þingmanns almennt tel ég ekkert að því að gerðar séu breytingar á stjórnkerfi fiskveiða á meðan á þessu ferli okkar gagnvart Evrópu stendur. Nú undirstrika ég það. Samningaviðræður eru ekki hafnar en ég held að kjarni þeirra breytinga verði að hvíla á því sem við höfum ákveðið að fiskveiðar okkar byggist á, sem eru vísindalegar mælingar á umfangi og stærð stofnanna og vísindaleg ráðgjöf. Því held ég að hafi meira og minna verið fylgt síðustu 15 árin. Ég tel að ef ekki er farið út fyrir þennan breiða ramma sé allt í góðu lagi þótt menn breyti kerfinu eða bæti það. Á meðan á þessu ferli stendur, sem getur verið tvö til fjögur ár, er ljóst að bæði Evrópusambandið og Ísland munu halda áfram að bæta og vonandi endurbæta sín kerfi. Evrópusambandið er að því nú þegar, ég vísa til grænbókarinnar. Hér á Íslandi er engin löggjöf jafn margendurbætt og löggjöfin um stjórnkerfi fiskveiða, ef frá er talin almannatryggingalöggjöfin. Ég sé því ekkert í prinsippinu að því þótt menn haldi áfram að vinda sig áfram  
            

Frú forseti. Ég vil bara örstutt koma inn í þessa umræðu og benda á að það er í sjálfu sér alveg sjálfsagt og eðlilegt að menn velti þessum hlutum upp en sérstaklega vil ég benda á að nú þegar á sér stað endurskoðun á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Fyrir ekki löngu síðan áttum við nokkrir þingmenn frá Alþingi ásamt þingmönnum úr norska Stórþinginu og færeyska Lögþinginu kost á að funda með sjávarútvegsnefnd Evrópusambandsins og fara yfir þá endurskoðun sem þar á sér stað. Það var gagnlegur fundur. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að auðvitað er horft til stefnu Íslands í sjávarútvegsmálum og þess hve vel hún hefur verið heppnuð á marga lund en þar eru líka athugasemdir við ýmsa þætti í íslensku sjávarútvegsstefnunni. Það er ekki allt sól og blíða á þeim bæ heldur er líka bent á hluti eins og frjálsa framsalið sem er gagnrýnt af hálfu þingmanna á Evrópuþinginu í sjávarútvegsnefndinni. Það er á margt að líta í þessu. 

Virðulegi forseti. Við erum með fiskveiðistjórnarkerfi sem er sannarlega umdeilt en hagkvæmt. Fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins er umdeilt og óhagkvæmt. Það er yfirlýstur tilgangur með þeim breytingum sem gerðar hafa verið og eru í bígerð af hálfu ríkisstjórnarinnar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu að draga úr sveigjanleikanum og draga þar með úr hagkvæmni okkar fiskveiðistjórnarkerfis. Þar með er auðvitað verið að leggja drög að því að blúnduleggja leiðina fyrir íslenskan sjávarútveg inn í Evrópusambandið. Með öðrum orðum er verið að reyna að draga úr hagkvæmninni þannig að fiskveiðistjórnarkerfi okkar passi að því leytinu vel inn í fiskveiðistjórnarkerfi Evrópusambandsins. Hæstv. utanríkisráðherra á nefnilega mjög óvæntan bandamann í þessu máli sem er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en hann hefur lýst því bókstaflega yfir að það sé markmið hans að draga úr sveigjanleikanum í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Í rauninni er furðulegt að hugsa til þess að með þessu er sennilega, óafvitandi þó, verið að auðvelda að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið aðlagist hinu evrópska 

Frú forseti. Íslenska þjóðin glímir við bráðan vanda sem er afleiðing af hruninu, vanda heimilanna og vanda fyrirtækjanna, og það er númer eitt, tvö og þrjú að skapa atvinnu. Á sama tíma ráðast menn í verk sem mega bíða, eins og t.d. að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem krefst gjörbreytingar á landbúnaðarstefnunni, nýrrar stofnunar, nýrrar landbúnaðarstefnu áður en byrjað er að ræða við Evrópusambandið. Auk þess kostar það heilmikið. Síðan ráðast menn í breytingar á sjávarútvegsstefnunni með afskriftakerfinu sem er mjög umdeilt og setur allt í háaloft í þeirri grein. Það hefði líka mátt bíða í tvö, þrjú ár á meðan menn leystu þann vanda sem þeir hefðu átt að vera að leysa en gera ekki. Menn virðast sem sagt vera kerfisbundið að búa til óreiðu, skapa glundroða og búa til pólitískan óstöðugleika. Ég skil þetta ekki og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að fara nú að sinna því sem hún á að gera.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það sé ekkert að því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu meðan á samningaferlinu stendur. Því er ég algjörlega ósammála því ég undirstrika það sem ég sagði áðan: það er litið til okkar sem fyrirmyndar þegar kemur að stjórn fiskveiðimála eða sjávarútvegsmála. Um leið veikist staða okkar ef við erum ekki þessi fyrirmynd sem við höfum verið fram til þessa. Ef samningsaðili okkar, sem er ESB, veit af því að við erum sjálf að veikja okkar eigin undirstöður, að á sama tíma og ríkisstjórn Íslands er að semja um brýna hagsmuni í þessu mikilvæga máli, sem ég tel að verði að klára, er hún að veikja okkar eigin samningsstöðu í slíkum viðræðum með því að kollvarpa því kerfi sem hefur gilt hér síðan 1984. Kerfið er umdeilanlegt, það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, en það skilar arði. Það er hagkvæmt fyrir þjóðarbúið. Það skiptir okkur mestu að hér séu rekin sterk sjávarútvegsfyrirtæki á öllum sviðum. Það þarf að ná sátt, við vitum það og erum sammála um það, ég og hæstv. utanríkisráðherra, en sáttin felst ekki í því að rústa þessu kerfi eða koma inn bakdyramegin með galna leið sem er í fyrningunni. Það er hægt að leysa þetta á grunni þess kerfis sem nú er. Ef það er gert styrkist að mínu mati um leið staða okkar í þeim viðræðum sem eru fram undan. Hún mun styrkjast en ekki veikjast, sem mér finnst ríkisstjórnin vera að gera. Kannski er þetta bara hárfínt plott hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að veikja samningsstöðu Íslands í þessu ferli þannig að þjóðin síðan muni hafna samningnum. Ég velti því líka fyrir mér út frá því sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan, að hann hefði hlustað á mig og verið sammála framan af því sem ég sagði. Ég gat þess sérstaklega að við sjálfstæðismenn hefðum barist fyrir því að hafa tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Því er lag fyrir mig að spyrja 

Frú forseti. Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er nei. Ég tel ekki að það hafi verið farsælla. Það sem er farsælast í þessu er að það er þjóðin sem að lokum kveður upp sinn dóm. Ég er ekki hræddur við að beita markaðslausnum og alls ekki í sjávarútvegi. Reyndar tel ég að fyrningarleiðin svokallaða feli í sér mun meiri útfærslu á lögmáli markaðarins en núverandi kerfi, sem að vísu byggir á töluverðu leyti á því í gegnum framsalið. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gat þess réttilega að innan Evrópusambandsins er töluverð andstaða við hugmyndafræðina sem liggur að baki hinu frjálsa framsali. Hins vegar er alveg ljóst að það mun engu máli skipta varðandi aðild okkar að Evrópusambandinu hvort við erum með frjálst framsal eða ekki. Ég held líka að það muni engu máli skipta þótt við hefðum söðlað yfir í fyrningarleiðina. Það sem hefur alltaf vafist fyrir mér, sem hef stutt þá leið síðan árið 2000, er að mig hefur skort útfærslu á yfirgangsskeiðinu, þ.e. breytingaskeiðinu á milli þessara tveggja kerfa. Á meðan ekki er hægt að sýna fram á með mjög pottþéttum rökum hvernig það á að vera held ég að fyrningarleiðin muni alltaf eiga erfitt uppdráttar. Þess vegna sagði ég það við hv. þingmann áðan að sú skylda hvílir á okkur sem höfum flutt fram leiðina að sýna fram á að hún gangi að öllu leyti upp. Við þurfum að hrinda rökum þeirra sem segja að hún muni leiða til einhvers konar efnahagslegra ógangna fyrir sjávarútvegskerfið. Það er skylda sem hvílir á málsvörum fyrningarleiðarinnar. Að öðru leyti er ég algjörlega sammála því að við þurfum að bæta sjávarútveg okkar eins og kostur er. Það gerum við á hverju einasta ári. Ég hef ekkert þing setið síðan 1991 þar sem við höfum ekki gert það. Á þeim tíma sem mun líða frá deginum í dag þar til við komum heim með samning er ég sannfærður um að við eigum eftir að gera a.m.k. fimm, sex breytingar á þessum lögum og það er ekkert athugavert við það. 
            

Frú forseti. Bráðaaðgerðir fyrir skulduga Íslendinga voru á meðal þess mikilvægasta sem Alþingi og ríkisstjórnir hafa þurft að grípa til í kjölfar á hruni fjármálakerfis og gjaldmiðils og hafa þó nokkuð margar þeirra gengið fram. Ein af þeim er breyting á lögum um vexti og verðtryggingu frá 18. desember 2008 þess efnis að lækka leyfilegt álag á dráttarvexti. Því var ætlað að koma til móts við fjölskyldur og heimili í landinu í kjölfar fjármálakreppunnar sem reið svo harkalega yfir land okkar, en í áætluninni kom m.a. fram hvernig lækka megi kostnað sem skuldug heimili þurfa að glíma við, af því að nógu himinháir eru vextirnir, verðbæturnar ofan á verðtryggðu lánin, svo ekki sé talað um hrun á gengistryggðum lánum til hækkunar og tvöföldunar og þreföldunar. Í frumvarpinu sem var lögfest í desember 2008, fyrir einu og hálfu ári liðlega, var í fyrsta lagi lögfest að dráttarvextir miðuðust framvegis við 7% álag ofan á algengustu skammtímalán Seðlabanka til lánastofnana, en í gildandi lögum var kveðið á um að gildandi algengustu vextir á skammtímalán væri 11% álag. Því var verið að lækka álagið með þeim lögum sem þá voru samþykkt, úr 11% í 7% eða um 4%. Í öðru lagi var heimild Seðlabankans til að ákveða annað vanefndaálag ofan á viðmiðunarvexti felld á brott. Þetta voru meginbreytingarnar á þeim lögum sem ég nefndi áðan að álag miðaðist framvegis við 7% í stað 11% ofan á þegar um dráttarvexti væri að ræða. Og það skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli þegar skuldabálið brennur hvað heitast á þeim sem eiga fullt í fangi með að standa í skilum. Það sem skiptir mestu máli er að stjórnvöld geri allt sem í þeirra valdi stendur að gera fólki kleift að standa í skilum með öllum tiltækum ráðum og þar koma sérstaklega inn úrræði eins og að lækka dráttarvexti eða hugsanlega að afnema þá tímabundið. Þess vegna spyr ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra til að varpa ljósi á málið: Hver er talinn heildarsparnaður fyrirtækja annars vegar og heimila og einstaklinga hins vegar af lækkun dráttarvaxta samkvæmt lögum nr. 159/2008, um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, en þá lækkuðu vextirnir úr 11% í 7%? Þetta var gert í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Nú er komið frumvarp sem gengur enn þá lengra og munum við kannski tæpa á því á eftir, en það væri mjög forvitnilegt og gagnlegt að heyra hverju þessi lækkun hefur skilað og hverju frekari lækkun gæti hugsanlega skilað til viðbótar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn um einn af mörgum mikilvægum þáttum í áætlunum ríkisstjórnarinnar og reyndar fyrrverandi ríkisstjórnar líka um hvernig bregðast á við vanda skuldugra heimila og fyrirtækja. Það reyndist tiltölulega auðvelt að meta þessa tölu en það verður þó að hafa ákveðinn fyrirvara við matið sem ég mun koma að síðar. Seðlabanki Íslands aflar talna um vanskil í tengslum við gerð lausafjárskýrslna. Þær tölur varða vanskil sem hafa varað lengur en 30 daga. Samkvæmt janúarlokatölum þessa árs, þ.e. 2010, námu vanskil í bankakerfinu þá 673 milljörðum kr. Lækkun dráttarvaxta um 4 prósentustig veldur því að kostnaður vegna dráttarvaxta reiknast þannig um 27 milljörðum kr. lægri á ári eða um 2,2 milljörðum kr. lægri á mánuði. Vísbendingar eru um að hlutur fyrirtækja í þessum vanskilum sé um 90% og heimila þar af leiðandi um 10% og er því ávinningur heimila annars vegar og fyrirtækja hins vegar væntanlega einnig í þessum hlutföllum. Þetta eru þær tölur sem hægt er að áætla út frá vanskilatölunum og vitaskuld þeirri prósentutölu sem miðað er við. En rétt er að hafa í huga að þegar skuldir eru komnar í mikil vanskil leikur auðvitað vafi á því að þær verði nokkurn tímann greiddar að fullu, hvort heldur er höfuðstóll eða vextir, þannig að ógjörningur er að vita hversu mikið af þeim vöxtum sem ekki verða lagðir á vegna þessarar þörfu breytingar hefðu á endanum verið greiddir. Um það er nær ógjörningur að spá. Því til viðbótar vil ég vekja athygli á því að þegar ríkisstjórnin kynnti í síðustu viku frekari aðgerðir til að bæta hag skuldsettra heimila var kynnt fyrirætlan um að lækka þetta álag á þá dráttarvexti sem leggjast á skuldir heimila enn frekar, úr 7% í 5%. Það mundi þýða enn frekari hagsauka fyrir heimili sem nemur svona u.þ.b. helmingi þess hagsauka sem gera má ráð fyrir að þau hafi notið vegna lækkunarinnar sem hér er sérstaklega gerð að umtalsefni.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég hef ásamt öðrum hv. þingmönnum úr öllum flokkum sem eiga sæti á þingi, lagt fram frumvarp sem kveður á um það, nái það fram að ganga og verða að lögum, að í ákveðinn tíma, þ.e. fram á mitt næsta ár, verði óheimilt að beita þessu vaxtaúrræði, þ.e. dráttarvöxtum, á skuldir einstaklinga. Ég tel að það sé alveg augljóst í kjölfar þess þegar öll lán hækkuðu gríðarlega, bæði vegna verðbólgu og vegna gengisbreytinga, og að í ljósi þeirra aðstæðna sem eru uppi í íslensku samfélagi sé bæði óréttlátt og óskynsamlegt að beita dráttarvaxtatækinu eins og hefur verið gert. Ég er vitanlega þeirrar skoðunar að rétt sé að það fyrirbæri sé til, þ.e. dráttarvextir, en við þessar aðstæður þar sem liggur fyrir að íslensk heimili voru þau skuldugustu í veröldinni fyrir hrun, er ekki skynsamlegt að beita því um of. Ég tel að það sé 

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það væri skynsamlegt að fresta dráttarvaxtatöku um einhvern tíma, en ég vil jafnframt koma inn í þessa umræðu og geta þess að uppspretta lánveitinga er jú sparnaður. Sparnaður býr við þau kjör núna að verðbólga er 8,6% en fólk er að fá frá 2% og upp í 4 eða 5% og þegar best lætur 6,5% í bönkunum í vexti óverðtryggt, er sem sagt að tapa og verður að sætta sig við sívaxandi skattlagningu ríkisins á þetta tap sitt eða að reyna að binda fé sitt í lengri tíma á verðtryggðum reikningum sem ekki allir geta. Ég vil bara benda á að enginn virðist gæta hagsmuna þessarar uppsprettu fjármuna sem er jú ætlað að standa undir öllum þessum lánum. Við fáum ekki lán erlendis heldur. Ég held að menn þurfi að fara að skoða hagsmuni þeirra sem neita sér um neyslu og leggja fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög greinargóð og skýr svör og eins hv. þingmönnum fyrir að taka þátt í umræðunni. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði áðan, enda er ég meðflutningsmaður á frumvarpinu um að afnema tímabundið dráttarvexti á skuldir einstaklinga. Það mundi kosta fjármálafyrirtækin 2,3 milljarða að afnema þá tímabundið út frá þessum tölum hérna og dreifist sá kostnaður að sjálfsögðu á fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóði, Íbúðalánasjóð og alla þá sem hafa verið að lána fé og er meira en viðráðanlegt fyrir þá. Við erum að tala um þröngan hóp þeirra fjölskyldna sem eru skuldugastar í landinu, skuldugasta fólkið sem lenti í því að kaupa húsnæði, var að byggja húsnæði, situr uppi með tvær eignir, hálfbyggðar eignir o.s.frv. einmitt þegar fjármálahamfarirnar skullu yfir. Það eru því öll málefnaleg rök fyrir því að afnema tímabundið alveg dráttarvexti á skuldir einstaklinga. Ég er mjög ánægður að heyra það að sú bráðaaðgerð sem þáverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks greip til um að lækka álagið strax í desember 2008 hafi skilað 27 milljörðum kr. lægri dráttarvaxtakostnaði á ári til bæði fyrirtækja og einstaklinga. Því tel ég að það sé mjög málefnalegt út frá þessum tölum og þessum rökum og þeirri stöðu sem þessi hópur, afmarkaði hópur þeirra sem skuldugastir eru og eru með hluta skulda sinna í vanskilum, að afnema tímabundið dráttarvextina á þá alveg. Hér er um að ræða, eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan, talsverðan hagsauka fyrir þau heimili sem eru í mestu erfiðleikunum, heimilum sem sum hver búa við fjármálalegt neyðarástand. Okkur ber að gera allt sem hægt er að gera til að létta þeim róðurinn. Þetta er eitt af því sem hægt er að gera án þess að það komi of harkalega niður á einhverjum einum aðila eða ríkinu.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða og ber að þakka það. Við munum að sjálfsögðu fá tækifæri til þess í þinginu að ræða þessi mál síðar þegar það frumvarp sem hv. þm. Illugi Gunnarsson og fleiri hafa lagt fram um dráttarvexti kemur til umfjöllunar. Ekki gefst tími til að ræða það hér í þaula en ég vil þó segja þetta: Ég er í grundvallaratriðum sammála þeirri hugsun sem þar er sett fram um að við fortakslausar aðstæður eins og við búum nú við sé óeðlilegt að í dráttarvöxtum felist einhvers konar refsiþáttur sem kemur illa við fólk sem lendir ekki í vanskilum vegna þess að það vill ekki greiða heldur vegna þess að það getur ekki greitt. Ég er alveg hjartanlega sammála þessari hugsun, en ég hef ákveðnar efasemdir um þá útfærslu sem lögð er til í frumvarpinu og það er alveg sjálfsagt að fara yfir hana þegar málið kemur til afgreiðslu í þinginu. Ég óttast að sú útfærsla sem lögð er til í þessu tiltekna frumvarpi gæti beinlínis búið til hvata til þess að neita að greiða ákveðna reikninga og fá þess í stað mjög lága vexti á þær skuldir og nota það fé sam þannig sparast til að greiða niður skuldir sem eru á hærri vöxtum, t.d. yfirdrátt í bönkum. Ég held að það geti ekki verið eðlilegt fyrirkomulag. Það verður að vera eitthvert samhengi á milli þeirra vaxta sem eru á lánum í vanskilum og þeirra vaxta sem mönnum bjóðast á öðrum útlánum, t.d. yfirdrætti í bönkum. En yfir allt þetta munum við væntanlega fara þegar títtnefnt frumvarp kemur til umræðu í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir að koma í þingið til að svara þessari fyrirspurn því að fyrirspurnin var á dagskrá eftir klukkan sex í dag, það er mikið álag í þinginu en hann kom hér stökkvandi og það er gott og þakka ég honum fyrir það. Fyrirspurnin varðar fyrirkomulag brunavarna á flugvöllum landsins. Nú er verið að gera breytingar á brunavörnum á flugvöllum, verið er að færa ákveðna þjónustu til sveitarfélaga án greiðslna í mörgum tilvikum og lagaleg óvissa ríkir um málið. Í minnisblaði um slökkvistarf á flugvöllum frá 12. janúar 2010 segir að afstaða Brunamálastofnunar og umhverfisráðuneytis sé sú að frumábyrgð á öryggismálum á flugvöllum skuli vera á hendi samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og Flugmálastjórnar Íslands og þeir skuli setja saman rekstraraðilum flugvallar reglur um hvernig staðið skuli að málum. Í niðurlagi þessa minnisblaðs kemur fram að lagt er til að umhverfisráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti taki málið upp og skeri úr um hvort og að hvaða leyti lög um brunavarnir skuli gilda um slökkviþjónustu á flugvöllum. Er svo talað um reglugerðir og hvort þær gildi. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra eftirfarandi spurninga: 1. Telur samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að fyrirkomulag brunavarna á flugvöllum landsins sé með þeim hætti að fullt öryggi sé tryggt miðað við það sem að framan hefur verið sagt? 2. Telur samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að menntun, þjálfun og búnaður þeirra sem sinna eiga brunavörnum á flugvöllum landsins sé eins og best verður á kosið? 3. Er samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra þeirrar skoðunar að lög um brunavarnir gildi ekki um flugvallarslökkvilið á Íslandi? 4. Hefur ráðherra í hyggju að hefja endurskoðun reglugerðar um flugvelli með vísan í lög um brunavarnir þannig að gildissvið laganna sé ótvírætt? 5. Telur ráðherra forsvaranlegt að ætla slökkviliðum sveitarfélaga að sinna brunavörnum á flugvöllum þótt engir tekjustofnar vegna þessa hlutverks séu tryggðir, enda ber flug ekki brunamálagjald eins og fasteignir? Fyrirspurnin er í fimm liðum og óska ég eftir því að hæstv. ráðherra svari þessu eins og best verður á kosið.

Hæstv. forseti. Mér er það bæði ljúft og skylt, um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessar spurningar, að svara þeim eftir bestu getu og vegna þess að spurningarnar eru margar ætla ég nú að vinda mér beint í það til að nýta tímann. Fyrsta spurningin, virðulegi forseti, er svohljóðandi: „Telur ráðherra að brunavarnir á flugvöllum landsins séu með þeim hætti að fullt öryggi sé tryggt?“ Því er til að svara að mannvirki á flugvöllum og brunavarnir þeirra falla í meginatriðum undir ábyrgð slökkviliðs viðkomandi sveitarfélags samkvæmt lögum um brunavarnir. Rekstraraðilum flugvalla er hins vegar gert að tryggja viðbúnaðarþjónustu á flugvöllum sem er tiltekið fyrsta viðbragð vegna flugslyss eða óhapps á flugvelli. Sá viðbúnaður er í eðli sínu fyrst og fremst flugöryggismál en ekki brunavarnamál og um þá þjónustu gilda ströng tímamörk. Slökkvilið sveitarfélags er síðan kallað til aðstoðar ef þörf er á sem annað viðbragð við óhappi. Rekstraraðili flugvallar er ábyrgur gagnvart Flugmálastjórn fyrir því að flugvöllur á hans ábyrgð hafi viðbúnaðarþjónustu, þar með talið slökkviþjónustu, í samræmi við stofnsáttmála Alþjóðaflugmálastofnunarinnar, þ.e. Chicago-sáttmálann, aðallega viðauka 14 við sáttmálann og leiðbeiningarefni með honum. Þessar reglur kveða á um umfang viðbúnaðar sem tekur m.a. mið af stærð loftfara og magni flugumferðar. Flugmálastjórn hefur eftirlit með rekstraraðilum flugvalla og að þeir uppfylli kröfur um viðbúnaðarþjónustu samkvæmt reglugerð nr. 464/2007, um flugvelli, og áðurnefndan viðauka 14. Að öðru leyti hefur Flugmálastjórn ekki afskipti af brunavörnum á flugvöllum. Ég er sannfærður um að flugvellir landsins uppfylla þær flugöryggiskröfur sem gerðar eru til þeirra um viðbúnaðarþjónustu samkvæmt þeim alþjóðlegu stöðlum sem okkur ber að fylgja. Önnur spurningin hljóðar svo: „Telur ráðherra að menntun, þjálfun og búnaður þeirra sem sinna eiga brunavörnum á flugvöllum landsins sé eins og best verður á kosið?“ Menntun, þjálfun og búnaður þeirra sem sinna fyrstu slökkviliðs- og björgunarstörfum á flugvöllum af hálfu rekstraraðila flugvalla eru í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru samkvæmt reglugerð nr. 464/2007. Hins vegar fól ég Flugmálastjórn Íslands í síðasta mánuði að fara yfir og bera saman þær kröfur um menntun, þjálfun og heilbrigði sem gerðar eru í reglugerð, áðurnefndri reglugerð, við nágrannaríkin í austri og vestri, enda leggja þau sömu viðmið til grundvallar. Almennt eru kröfur til þeirra sem sinna viðbúnaði á flugvöllum ekki lakari en þekkist hjá slökkviliðum viðkomandi staða. Þriðja spurningin hljóðar svo: „Er ráðherra þeirrar skoðunar að lög um brunavarnir gildi ekki um flugvallarslökkvilið?“ Lög nr. 75/2000 gilda ekki um þá viðbúnaðarþjónustu, þar með talið um slökkvi- og björgunarþjónustu, sem rekstraraðilum flugvalla er gert að tryggja. Rekstraraðilum flugvalla er ekki gert að reka slökkvilið í skilningi laga nr. 75/200, um brunavarnir. Hins vegar ber rekstraraðila flugvallar að tryggja fullnægjandi þjálfaðan mannskap, tæki og búnað til að geta tryggt fyrsta viðbragð við flugslysi, í samræmi við ákvæði í reglugerð 464/2007 og alþjóðlegar kröfur. Flugmálastjórn Íslands annast eftirlit með að kröfum sé fullnægt. Varast ber að rugla saman kröfum til rekstraraðila flugvalla til að sinna fyrsta viðbragði samkvæmt reglugerð nr. 464/2007, sem eru fyrst og fremst öryggiskröfur, og lögbundnum brunavörnum slökkviliða sveitarstjórna, samkvæmt lögum um brunavarnir, nr. 75/2000. Rekstraraðilar flugvalla uppfylla öryggiskröfur samkvæmt reglugerð nr. 464/2007 um fyrsta viðbragð eins og þær eru hverju sinni. Fjórða spurningin hljóðar svo: „Hyggst ráðherra endurskoða reglugerðir um flugvelli, eins og brunamálaráð hefur lagt til, með vísan í lög um brunavarnir þannig að gildissvið laganna sé ótvírætt?“ Eins og áður hefur komið fram hef ég falið Flugmálastjórn Íslands að endurskoða kröfur um viðbúnaðarþjónustu á flugvöllum hvað varðar mönnum, þjálfun og fleira. Vinna er þegar hafin og áætlað er að skila fyrstu drögum í byrjun maí næstkomandi. Sem svar við fimmtu spurningunni, virðulegi forseti, er það að segja að af öllum fasteignum á flugvöllum eru eins og af öðrum mannvirkjum greidd lögbundin opinber gjöld, þar með talin fasteignagjöld. Ekki eru greidd sérstök gjöld af samgöngutækjum eins og flugvélum og skipum og kann ég ekki aðrar skýringar á því en að hið alþjóðlega regluverk sem gildir um þessi samgöngutæki setji þessi mörk. Hinu þarf að halda til haga, virðulegi forseti, að samgönguyfirvöld verja umtalsverðum fjármunum til viðbúnaðarþjónustu á flugvöllum, þar með talið vegna brunavarna, þjálfunar starfsmanna og fjárfestinga í búnaði. Sá búnaður og starfsmenn standa sveitarfélögum einnig til boða, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svör hans. Þarna er á ferðinni ákveðin skekkja og ráðuneytin skarast þarna að vissu leyti vegna þess að slökkvilið hvers svæðis hefur ákveðna lögbundna þjónustu á meðan t.d. eins og á Reykjanesi þar sem mannvirkin á Miðnesheiði og þar með talið olíubirgðastöðvarnar eru á ábyrgð sveitarfélaganna. Mér var sagt fyrir stuttu að frá og með 1. apríl eigi þetta að fara frá ríkinu og yfir á sveitarfélagið án þess að nokkrar tekjur fylgi með. Mig langar því að koma með áframhald á þessari spurningu, hvort það sé rétt? Ef svo er, hvers vegna fara tekjustofnar með þessari þjónustu þarna ekki yfir? Varðandi það sem kom fram í fyrri spurningum mínum, þ.e. um starfsmannaskortinn, þá hefur Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna ályktað um þessi mál á Keflavíkurflugvelli. Þeir segja í ályktun sem þeir sendu frá sér þann 4. mars að þeir séu hræddir um að öryggi slökkviliðsmanna og flugfarþega og annarra sem um Reykjavíkurflugvöll fara sé stefnt í hættu vegna skerðingar á viðbúnaðarþjónustu. Ég er einnig með bréf frá 15. febrúar þar sem ráðherra sendir Flugmálastjórn einmitt þetta sem hann var að fara yfir varðandi Chicago-samninginn. Ég læt þessu lokið núna og bið ráðherra um að svara spurningunni um yfirfærsluna án fjármagns.

Virðulegi forseti. Í raun og veru er ekki annað að gerast en það að Flugstoðir eru að segja upp samningi við slökkvilið höfuðborgarsvæðisins um þjónustu á Reykjavíkurflugvelli sem hefur verið í gildi að mig minnir í fimm ár. Það gera Flugstoðir einfaldlega vegna þess að þar er það metið svo að með því sé hægt að spara peninga. En ég vil taka það skýrt fram, virðulegi forseti, og það verður að vera alveg klárt, og þar treysti ég Flugmálastjórn Íslands alveg 100% fyrir því, að ekkert verður gert núna sem stofnar öryggi flugfara í hættu. Það verður aldrei gefinn neinn afsláttur á flugöryggi, þannig að það sé alveg á hreinu. Þetta snýst eingöngu um að hið opinbera fyrirtæki er að segja upp þessum samningi, sem ef ég man rétt var upp á 120 milljónir á ári, og er að taka þetta verkefni meira í sínar hendur. Við skulum hafa í huga að hið opinbera fyrirtæki á öll tækin sem þarna voru notuð, slökkvibifreiðar og annað. Ég hef lesið þessa pappíra alla í gegn og er sammála því sem Flugstoðir eru að gera, enda geri ég þá kröfu á Flugstoðir að þeir skeri niður og spari um 10% eins og aðrar stofnanir samgönguráðuneytisins og ég get auðvitað ekki slegið af því. En það skal ítrekað enn einu sinni, virðulegi forseti, að það verður aldrei gert með einhverjum afslætti á flugöryggi. Ég vil alveg hiklaust halda því fram, enda gildir það um marga flugvelli úti um allt land að þar eru það starfsmenn Flugstoða sem annast þetta viðbúnaðarstig, þessar fyrstu mínútur sem eru svo mikilvægar. Auðvitað kemur svo slökkvilið viðkomandi svæðis og þannig hefur það einfaldlega alltaf verið. Við erum því ekki að taka þetta frá eða færa auknar skyldur á sveitarfélögin. Sveitarfélögin fá öll gjöld, opinber gjöld af öllum byggingum sem eru við viðkomandi flugvelli og eiga þar með að sinna þeim, alveg eins og t.d. með opinber gjöld af Smáralindinni eða Kringlunni að þar með er slökkviliðið með ábyrgð gagnvart þeim en ekkert sér slökkvilið Smáralindar eða Kringlunnar. Það er svo, virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp og gefa mér færi á að svara þessu hérna. En ég ítreka það sem ég hef sagt, ég hef beðið Flugmálastjórn um að fara yfir þessa þætti og bera saman hvernig þetta er 

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi geta þess að fyrri liður fyrirspurnar minnar er orðinn úreltur en hann sneri að því hvort ráðherra hygðist láta þýða á íslensku álit framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um aðildarumsókn að ESB. Þeirri spurningu hefur verið svarað með afar jákvæðum hætti og ætla ég að hrósa hæstv. ráðherra fyrir það. Seinni liður spurningarinnar vísar hins vegar til kynningar á þessu áliti og snýr að því hvernig ráðherra hyggist kynna álitið fyrir þingi og þjóð áður en það verður tekið fyrir á fundi leiðtoga Evrópusambandsríkjanna í lok þessa mánaðar. Þetta var skrifað einhvern tíma í byrjun mars og þá stóð til að taka það fyrir á fundi ráðsins, sem er jafnvel í dag eða næstu dögum, en hefur frestast eins og kunnugt er sem er ágætt vegna þess að ekki hefur farið mikið fyrir þessari kynningu, verð ég að segja, og því vil ég láta þessa spurningu standa. Þetta álit framkvæmdastjórnarinnar er nefnilega merkilegt plagg. Mér finnst það vera hápólitískt og því vil ég kannski fá að hnýta aðeins við spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvernig starfshópurinn sem vann þetta plagg starfaði. Það segir í tilkynningu að þetta sé byggt á gögnum og skýrslum um Ísland og vinnuhópsins. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti gefið mér upplýsingar um aðkomu íslenskra yfirvalda eða íslenskra embættismanna að þeirri upplýsingagjöf vegna þess að mér finnst um margt fróðlegt að lesa þetta. Það eru ákveðnar túlkanir á ýmsum deilumálum sem við eigum í og það er kannski minna gert úr því að við erum að fara eftir evrópskum reglum í öllu þessu samhengi og meira gert úr einhverjum hnökrum sem tíndir eru til. En varðandi kynningu skjalsins eða skýrslunnar sakna ég þess, hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef ég fer rangt með, að það hafi verið kynnt í utanríkismálanefnd. Ég hef ekki orðið vör við það að hæstv. ráðherra kynnti þetta sem skýrslu til þingsins. Af hverju finnst mér þetta mikilvægt? Jú, vegna þess að í þessu er fullt af spurningum sem er ósvarað varðandi aðildarumsóknina og í hverju aðildin felst. Gera Vinstri grænir og hluti Samfylkingarinnar, sem eru að berjast á móti því að fá óvopnaðar flugvélar á Keflavíkurflugvöll, 

Frú forseti. Það á sér eðlilegar skýringar að fyrri hluti spurningar hv. þingmanns er úreltur. Fyrirspurnin kom fram hjá hv. þingmanni 3. mars, ef ég man rétt, og þýðingin birtist síðdegis á vef utanríkisráðuneytisins 8. mars. Einvörðungu út af númeri þingmálsins komst það ekki á dagskrá miðvikudeginum eftir það. Síðan var ég í útlöndum. En allt hefur hv. þingmaður skýrt það ákaflega vel. Varðandi þær spurningar sem hv. þingmaður beinir til mín um það hvort tiltekinn stjórnmálaflokkur, sem vill svo til að tilheyrir ríkisstjórn með mínum flokki, geri sér grein fyrir því hvað felst í aðild eins og t.d. því að taka þurfi þátt í sameiginlegri utanríkis- og öryggismálastefnu Evrópusambandsins, verði af aðild, þá get ég ekki svarað því. Ég geri ráð fyrir eins og hv. þingmaður veit að frá ákveðnum athöfnum og háttsemi þjóðar sem fylgir þeirri sameiginlegu aðild eru líka undantekningar eins og hefur komið fram tiltölulega nýlega, t.d. varðandi Írland. Ég legg til að hv. þingmaður spyrji hins vegar þá þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þessu, en þá rifjast það upp fyrir mér að þeir hafa einmitt verið spurðir að því. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson svaraði hér fyrirspurn fyrir nokkrum mánuðum undir liðnum um störf þingsins sem einmitt varðaði þetta. Stefna ríkisstjórnarinnar er algerlega skýr og stefna Alþingis. Hún er að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja niðurstöðu þeirra viðræðna í dóm þjóðarinnar. Það er ótvíræð stefna núverandi ríkisstjórnar, beggja þeirra flokka sem að henni standa. Hv. þingmaður spyr síðan um kynninguna á skýrslu Evrópusambandsins, spyr um tvennt, hvernig eigi að kynna hana fyrir þjóðinni og hins vegar fyrir þinginu. Frá því er þá að greina, sem hefur farið fram hjá hv. þingmanni, að samstundis og þessi skýrsla kom fram, mig minnir að hún hafi komið fram á föstudegi, hafði utanríkismálanefnd samband við mig og óskaði eftir því að ég kæmi á fund nefndarinnar til að kynna hana. Það gerði ég ef ég man rétt á mánudeginum á eftir og fór nákvæmlega yfir hin ýmsu atriði, kom þar með tveimur starfsmönnum ráðuneytisins en sá sjálfur um kynninguna vegna þess að ég hafði notað helgina til að lesa þetta allt saman. Það er ekkert í þessari skýrslu Evrópusambandsins sem kemur á óvart. Það er ekkert sem ekki hafði verið drepið á í umræðum síðasta sumar. Það er því alveg ljóst að gerð hefur verið grein fyrir þessu gagnvart utanríkismálanefnd. Samstundis og þýðingin lá fyrir var sömuleiðis helstu hagsmunasamtökum gert viðvart um það. Ég leyni því svo ekki að ég átti von á því og mér fannst ekki óeðlilegt að hv. þingmenn mundu notfæra sér útgáfu skýrslunnar til að óska eftir umræðum utan dagskrár um skýrsluna og ýmis efni hennar. Svo varð ekki. Hins vegar hef ég svarað tveimur fyrirspurnum, einni óundirbúinni og einni undirbúinni munnlegri fyrirspurn um efni sem varðar skýrsluna. Þessari skýrslu voru gerð mjög ítarleg skil í fjölmiðlum dagana á eftir og farið í jafnvel einstaka kafla hennar, sérstaklega þó landbúnaðarkaflann og þó enn frekar sjávarútvegskaflann. Þessir tveir kaflar eru kannski burðarkaflarnir fyrir Ísland. Það var athyglisvert að varðandi landbúnaðarkaflann var ekkert þar að finna sem ekki hafði verið rætt áður á Alþingi Íslendinga. Þar af leiðandi dreg ég þá ályktun að ekkert komi á óvart. Varðandi sjávarútvegskaflann var hins vegar ýmislegt sem kom á óvart, t.d. það að þar var sagt berum orðum að ef yrði af aðild Íslands að Evrópusambandinu mundi það hafa umtalsverð áhrif á sjávarútvegsstefnu sambandsins. Þetta þótti mér merkileg yfirlýsing vegna þess að ég kýs að túlka hana þannig að Evrópusambandið geri sér grein fyrir því að til þess að hægt sé að taka Ísland inn í Evrópusambandið þannig að íslenska þjóðin fallist á það verði sambandið að taka tillit til þess hvað varðar hina sameiginlegu fiskveiðistefnu. Athyglisvert er að í sama kafla er einmitt vakin eftirtekt á því að í grænbókinni um hina sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins segir í skýrslunni að talað sé um ákveðnar breytingar sem einmitt falla að ýmsu því sem Íslendingar hafa verið að hyggja að á síðustu árum. Þetta þótti mér ákaflega athyglisvert og jákvætt, kom mér ekki á óvart vegna þess að ég hef í gegnum samtöl mín við ýmsa kollega mína í útlöndum, embættismenn og ýmsa sérfræðinga komist að þeirri niðurstöðu að landbúnaðarmálin og sjávarútvegsmálin verði miklu minni þröskuldur varðandi samningagerðina en menn töldu áður og þar á meðal ég.

Frú forseti. Ég sakna að sjálfsögðu hv. þingmanna Vinstri grænna sem eru fjarverandi umræðuna, nema einn hæstv. ráðherra, vegna þess að þessi aðildarbeiðni - ekki aðildarbeiðni, það er búið að leggja inn umsókn um aðild án skilyrða, án nokkurra skilyrða. Það þarf ekki einu sinni að ræða það, það er ekki einu sinni gert ráð fyrir viðræðum. Það er náttúrlega í boði Vinstri grænna. Það liggur alveg ljóst fyrir, það eru þeir sem standa að þessu og verður gaman að sjá þá réttlæta það fyrir kjósendum sínum. En varðandi hernaðinn og það sem menn hafa rætt um hvert Evrópusambandið stefni, vil ég benda á að það sem kom hérna fram að þeir séu að hugsa um að breyta sjávarútvegsstefnu sinni út af aðild Íslands. Ef þeir geta breytt henni núna geta þeir líka breytt henni eftir 5–6 ár þegar við erum komin inn. Þá geta þeir breytt henni eftir því sem þeim dettur í hug, t.d. að aðrar þjóðir fái að veiða við Ísland.

Virðulegur forseti. Ég endurtek kannski eitthvað af því sem hæstv. utanríkisráðherra sagði en hann gerði utanríkismálanefnd grein fyrir aðalatriðum í þessari skýrslu sem mér finnst að fólk þurfi að athuga, hv. þingmenn sem aðrir, að þetta er skýrsla framkvæmdastjórnarinnar til landa Evrópusambandsins út af því að nú erum við að byrja við þá samningaviðræður. Í þessari skýrslu mæla þeir með, já, að hefja samningaviðræður og byggja það á því sem þar stendur, sem eru upplýsingar sem hafa verið sendar héðan. Þetta er því ekkert annað en skýring og mynd af íslensku stjórnkerfi og þjóðfélagi eins og það er í dag. Ég sé því ekki að það þurfi einhverja sérstaka ástæðu til að kynna það sérstaklega fyrir þingheimi. Honum ætti að vera hún kunn.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur fyrir að varpa fram þessari spurningu sem er gríðarlega mikilvæg, sérstaklega í ljósi þeirra frétta að sendiherra ESB boðar að hér verði opnaðar kynningarskrifstofur bæði norðan og sunnan heiða þar sem fram fer kynning á ESB. Þá vaknar sú spurning hvort það sé ekki í verkahring stjórnvalda að reyna að koma einhverjum upplýsingum á framfæri á skipulagðan hátt þannig að það sé ekki einhliða áróður í boði ESB. Mig langar jafnframt að nýta tækifærið og varpa fram einni örstuttri fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra: Hvað líður þeirri vinnu að skilgreina samningsmarkmið Íslands varðandi þetta aðildarferli sem við erum í? Það var boðað við umræðurnar um þetta mál þegar því var þröngvað í gegnum þingið að slík vinna færi af stað. Hvað líður þeirri vinnu og hvenær fáum við að sjá einhvern afrakstur af því?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þær umræður sem hér hafa skapast og bið forláts á því að þessi fundur í utanríkismálanefnd hefur farið fram hjá mér. Það sem hæstv. ráðherra svaraði hins vegar ekki var aðkoma íslenskra embættismanna að þessari skýrslugerð. Eins og ég sagði áðan finnst mér þessi skýrsla vera um margt ágæt en mér finnst hún pólitísk og mér finnst vera skringilegar áherslur stundum og svo eru beinlínis spurningar sem hafa ekki verið mikið ræddar. Það er rétt að rætt hefur verið um landbúnaðinn og sjávarútveginn en t.d. ekki - og þess vegna óska ég eftir þessari umræðu og þætti gott að geta einmitt spurt hv. þm. Vinstri grænna t.d. í umræðu ef þessi skýrsla væri rædd, það væri tilefni til utandagskrárumræðu og ég fer fram á hana úr ræðustólnum og vona að henni verði tekið betur en sumum beiðnum um utandagskrárumræðu sem ég hef óskað eftir. Ég sé t.d. á bls. 25 í íslensku þýðingunni að verið er að gagnrýna fjármálalegt reglugerðar- og eftirlitskerfi Íslands í tengslum við fjármálakreppuna, og svo segir hér, með leyfi forseta: „Í kjölfarið hefur ríkisstjórnin hafið endurskipulagningu eftirlitsumhverfisins, í fyrstu með því að breyta lögum um Seðlabankann og skipa nýja stjórn í Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið.“ Ég spyr: Hvaða lögum um Seðlabankann var breytt öðru en því að breyta um stjórnendur í bankanum? Hvernig hefur sú breyting hert á eftirlitinu? Þarna tel ég að ef þetta eru upplýsingar, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði, sem hafa verið sendar héðan, að þetta séu mjög misvísandi skilaboð til framkvæmdastjórnarinnar. Það er fullt af svona dæmum sem mér vinnst ekki tími til að fara yfir og þess vegna væri fínt að hafa meiri tíma. Eins varðandi sjávarútveginn, fyrst við munum hafa svona mikil áhrif á að breyta honum, er það þá eftir fyrningarleið? Þegar búið er að rústa sjávarútveginum á Íslandi, er það þá sem við eigum að fara að breyta honum innan ESB?

Frú forseti. Ég svaraði síðustu spurningu hv. þingmanns fyrr í dag gagnvart hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur.  Um það með hvaða hætti íslenskir embættismenn komu upplýsingum á framfæri má segja eftirfarandi: Í fyrsta lagi: Þetta er skýrsla framkvæmdastjórnar og hún ber algerlega ábyrgð á því sjálf. Í öðru lagi: Hvernig vann hún skýrsluna? Að verulegu leyti hlýtur hún að hafa stuðst við svör sem bárust frá íslenskum stofnunum, ráðuneytum og embættismönnum. En þá ber þess að geta að þau svör voru yfirfarin af utanríkismálanefnd. Allt það sem svarað var fór í gegnum utanríkismálanefnd og er rétt að nefna það sérstaklega að öryggis- og utanríkismálakaflinn var sérstaklega rýndur af utanríkismálanefnd. Ef ég man rétt voru gerðar breytingar á honum eftir umfjöllun utanríkismálanefndar. Þetta er þó eftir rosknu minni. Í þriðja lagi kemur það fram í skýrslunni að fyrir utan þetta studdist framkvæmdastjórnin við upplýsingar sem hún aflaði sjálf í gegnum sína eigin sendimenn. Í fjórða lagi í gegnum sendiherra ESB-ríkjanna, sem hér eru á Íslandi. Það er tekið sérstaklega fram að töluvert veigamikill stuðningur hafi, að mati framkvæmdastjórnarinnar, verið í áliti þeirra. Í fimmta lagi kemur fram að framkvæmdastjórnin leitaði með sjálfstæðum hætti upplýsinga hjá einstökum félagasamtökum sem eru óháð framkvæmdarvaldinu. Þetta kemur fram í þessari skýrslu. Að öðru leyti get ég ekkert sagt eða varið það sem þar er. Þar er ýmislegt sem mér finnst dálítið skrýtið. Ég vek eftirtekt á því, af því að hv. þingmaður talar um fjármálaregluverkið, að það er mjög harður dómur t.d. yfir frammistöðu Fjármálaeftirlitsins á umliðnum árum, mjög harður. Ég ímynda mér að framkvæmdastjórnin hafi eingöngu aflað sér sjálfstæðra upplýsinga um ýmislegt sem þetta varðar en svona var unnið upp í hendurnar á þeim.

Virðulegur forseti. Á meðal okkar er fólk sem daglega stígur í þögn sín glímuspor við banvæna sjúkdóma. Heilu fjölskyldurnar og vinnuhóparnir fylgjast með þeirri baráttu og geta lítið annað boðið en andlegan stuðning, hvatningarorð og hljóðar bænir. Íslenska heilbrigðiskerfið jafnast á við það sem best er gert í heiminum öllum en má sín oft lítils gegn ofurefli illvígra meina sem enginn þekkir lækningu við. Það er vegna einnar slíkrar sögu sem hér eru bornar upp tvær fyrirspurnir í röð til heilbrigðisráðherra. Í júlí á síðasta ári lést flugstjórinn Atli Thoroddsen eftir þriggja ára baráttu við beinkrabbamein og í bók hans, Dagbók rokkstjörnu, sem kom út í nóvember lýsir hann baráttu sinni í þrjú ár við sjúkdóminn sem síðan varð að baráttu fyrir breyttum vinnubrögðum heilbrigðiskerfisins. Hans reynsla sýndi að sambandsleysi milli sérfræðinga olli mikilli seinkun á greiningu sem skiptir oft sköpum í baráttunni við krabbamein og eins olli sambandsleysið óþægindum þar sem í sífellu þurfti að endurtaka sömu upplýsingarnar. Fyrir rétt rúmu ári sat Atli heitinn fund með stjórnendum Landspítalans um úrbætur í þessum efnum. Hér eru því tvær fyrirspurnir sem ég ber upp í röð varðandi það hvað hafi orðið af þeirri vinnu. Ég spyr: Hvernig gengur undirbúningur rafrænnar sjúkraskrár fyrir allt landið og hvenær má búast við að hún verði komin í notkun? Ég held að allir séu sammála um að með henni fengju sjúklingar betri þjónustu og læknar hefðu aðgang að betri upplýsingum á einum stað. Þess vegna er þetta mikilvægt öryggisatriði ásamt því að þetta auðveldar alla vinnslu og varðveislu upplýsinga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir þessa spurningu. Ég tek undir það með honum að sambandsleysi milli meðferðaraðila, milli sjúkrahúsa, milli sérfræðinga, milli heilsugæslu og annarra sem sinna sjúklingum getur bæði valdið tvíverknaði og töf, skapað öryggisleysi og jafnvel ógnað öryggi einstaklinga. Frú forseti. Það eru nokkur ár síðan rafræn sjúkraskrá var innleidd á allar heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir landsins. Upplýsingar sem skráðar eru í sjúklingaskrá eru því miður enn að miklu leyti bundnar við þann stað þar sem heilbrigðisþjónustan er veitt. Það eru þó á þessu undantekningar. Sjúkraskrár Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins voru sameinaðar árið 2009 og um síðustu áramót voru sameinaðar sjúkraskrár 8 stofnana á Vesturlandi í einn gagnagrunn Heilbrigðisstofnunar Vesturlands og reyndar á það sama við um Austurland þar sem fyrsta sameinaða sjúkraskráin varð til. Nú þegar er hafinn undirbúningur að samtengingu sjúkraskráa heilbrigðisstofnana á Norðurlandi. Lögin um sjúkraskrár, sem tóku gildi 1. maí 2009, marka tímamót að því leyti að þau heimila samtengingar rafrænna sjúkraskráa meðal mismunandi þjónustuaðila og heilbrigðisstofnana. Þar með er lagður grunnur að uppbyggingu heildrænnar sjúkraskrár einstaklings ævilangt, óháð því hvar upplýsingarnar eru skráðar. Það hefur að sjálfsögðu þá kosti í för með sér að greiður aðgangur er fyrir alla meðferðaraðila að mikilvægum upplýsingum hvar og hvenær sem þeirra er þörf. Þetta veitir aukna yfirsýn og tryggir samfellu þjónustunnar eins og unnt er þannig að hægt er að veita eins örugga heilbrigðisþjónustu og kostur er á hverjum tíma, með sem minnstum tilkostnaði og án tvíverknaðar. Það er fleira en rafræn sjúkraskrá sem kemur til álita. Frá árinu 2009 hafa allar heilsugæslustöðvar, heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús landsins möguleika á að senda lyfseðla rafrænt til allflestra lyfjabúða landsins. Þetta á reyndar líka við um margar starfsstöðvar sjálfstætt starfandi lækna. Innleiðing stendur yfir á rafrænum umsóknum um lyfjaskírteini til Sjúkratrygginga Íslands. Sameiginlegu aðgengi rannsóknasvara hefur verið komið á á milli Landspítala og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, Heilbrigðisstofnana Vesturlands, Suðurlands og á Suðurnesjum og fljótlega mun Norðurlandið bætast í hópinn. Þá skrá hjúkrunarfræðingar á legudeildum upplýsingar á nokkrum sjúkrahúsum, hjúkrunarupplýsingar, rafrænt, þ.e. Heilbrigðisstofnunin á Suðurnesjum, á Suðurlandi og í Vestmannaeyjum, og mun sú innleiðing ná til allra sjúkrahúsa á árinu 2010. Hv. þingmaður spyr hvernig gangi að koma á rafrænni sjúkraskrá fyrir allt landið og hvenær búast megi við að hún verði komin í notkun. Það er auðvitað háð því, frú forseti, hvernig fjárveitingar til verkefnisins eru. Á þessu ári, árinu 2010, er í heildina gert ráð fyrir 93 millj. kr. í upplýsingatæknimál á fjárlagaliðum ráðuneytisins til þessa verkefnis. Verkefnin fram undan felast m.a. í að koma á rafrænum sendingum lækna- og hjúkrunarbréfa, vottorða, innleiðingu á legudagakerfi fyrir sjúkrahús, eins og ég nefndi, og þróun á atvikaskráningu í sjúkraskrá. Haldið verður áfram með verkefnið um landsaðgang að rannsóknasvörum. Þá vil ég nefna að það er mikilvægt öryggismál sjúklinga að koma á samtengdum lyfja- og ofnæmisupplýsingum og landsaðgangi að myndgreiningum. Ég mun beita mér fyrir því að frekari samtenging sjúkraskráa, jafnt innan heilbrigðisumdæma sem á milli þeirra, verði að veruleika eins fljótt og auðið er, enda er það trúa mín að með markvissri uppbyggingu og þróun á rafrænni sjúkraskrá og samræmdri notkun megi bæta þjónustu, öryggi og gæði sem og að hagræða í heilbrigðisþjónustu á landinu

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu og hæstv. ráðherra fyrir svarið. Þetta er mjög stórt mál. Þegar ég var ráðherra tók ég þetta strax föstum tökum. Það þurfti að breyta lögum. Það var gert 1. maí 2009 eins og hæstv. ráðherra nefndi. En það var ekki aðeins að við breyttum lögunum heldur settum við á fót sérstaka nefnd, undir forustu Þorvaldar Ingvarssonar, sem tók saman hve mikið var lagt í þetta og hvað þarf að gera til að koma á samræmdri sjúkraskrá. Árið 2007 var 1.300 millj. kr. varið í þessi mál en það er mjög undir hælinn lagt hvort verið sé að vinna þetta saman og í rauninni er ekki verið að vinna þetta saman. Niðurstaða nefndar sem hann stýrði, og ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða, var að bjóða þetta út, nýta þessa fjármuni til þess að byggja þessa hluti upp. Það er margt sem þvælist fyrir, eitt eru litlar stofnanir og ýmislegt fleira en við verðum sem allra fyrst að fara í þetta og fjármunir eru settir í þetta en þeir nýtast ekki sem skyldi. Ef einhvern tíma er tækifæri þá er það núna því að nú er tækifæri fyrir hið opinbera að gera góð innkaup.

Frú forseti. Maður er dálítið undrandi þegar maður hlustar á þessa upptalningu á öllum þessum gögnum að menn virðast ekki muna neitt eftir umræðum um gagnagrunnsfrumvarpið sem átti að veita Íslenskri erfðagreiningu heimild til að safna stórhættulegum gögnum af þessu tagi saman. Nú er verið að safna öllum þessum gögnum yfir landið og miðin á einn stað og hjá ríkinu meira að segja, hjá stóra bróður. Það liggur allt fyrir þar, hvert einasta smáskref sem sjúklingurinn hefur stigið áður en hann varð sjúklingur og eftir að hann varð sjúklingur inn á stofnanir, allt liggur þetta fyrir. Ég ætla að vona að persónuverndin sé í lagi hvað varðar þessi gögn en ekki var minnst á það einu orði að vandamál gæti orðið með persónuvernd. Þegar hægt er að taka afrit með tölvum, heilu gagnabönkunum, á örskotstíma, og einhvers staðar þarf að geyma afrit, þá er sú hætta vissulega til staðar.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessar ábendingar og athugasemdir. Ég tek undir það með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að mikilvægt er að hraða innleiðingu rafrænna samskipta í heilbrigðiskerfinu öllu vegna þess að það tryggir öryggi. En í því er líka fólgin fjárhagsleg hagræðing sem við þurfum svo sannarlega á að halda í dag. Nefnd sú sem hv. þingmaður gat um, og er undir formennsku Þorvaldar Ingvarssonar, er enn að störfum og var reyndar að funda í ráðuneytinu í morgun. Það er búið að ganga þar frá kröfulýsingu við innleiðingu flestra þeirra þátta sem hér hafa verið nefndir. Ég ætla sannarlega að vona að það sé ekki rétt, sem hv. þingmaður sagði, að fjármunir sem veittir eru í þessu skyni nýtist ekki sem skyldi. Það veitir svo sannarlega ekki af því að fjármunir nýtist mjög vel alltaf og alls staðar nú um stundir. Hvað varðar athugasemdir hv. þm. Péturs H. Blöndals vil ég ítreka það að lögin um rafrænar sjúkraskrár, sem tóku gildi 1. maí sl., kveða mjög skýrt og afdráttarlaust á um vernd persónuupplýsinga í sjúkraskránum. Það er mikilvægt að tryggja öryggi sjúkraskrárupplýsinga í rafrænum sjúkraskrárkerfum, með aðgangsstýringum, rekjanleika og skilvirku eftirliti, og menn vita að þeir skilja eftir fótspor í sjúkraskránum í hvert skipti sem þeir fara þar inn. Ég tel því að ekki sé mikil ástæða til að hafa áhyggjur af öryggi þeirra upplýsinga sem þarna eru skráðar. Ég tel reyndar að þær séu svo mikilvægar að hraða verði innleiðingunni eins og kostur er.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör við fyrri fyrirspurn minni bæti ég við spurningu sem tengist nákvæmlega sama máli og ég minntist á áðan. Ég nálgast þetta út frá reynslusögu eins sjúklings og spurningin um rafræna sjúkraskrá og sú sem hér kemur koma báðar til vegna þess að á meðal þess sem Atli Thoroddsen lýsir í bók sinni, sem ég minntist á í fyrri fyrirspurn minni, er samstarf sérfræðinga af ólíkum sviðum, svokölluð teymisvinna, í kringum þá einstaklinga sem greinast með flókna sjúkdóma. Í bókinni sem kom út fyrir jól eða í nóvember sl. lýsir Atli baráttu sinni fyrir breytingum í þessum efnum og segir m.a. frá fundi sem hann átti með stjórnendum Landspítala – háskólasjúkrahúss um þessi mál og ekki var annað að sjá af þeirri lesningu en að það hillti undir breytingar í þá átt að menn væru að mynda sérstaka heild í kringum sjúklinginn sem ynni saman að lausn mála hans. Því er þessi fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra komin til: Hvað líður vinnu innan heilbrigðiskerfisins sem miðar að því að einfalda umönnun sjúklinga með flókna sjúkdóma þar sem sérstök teymisvinna sérfræðinga á ólíkum sviðum er nauðsynleg?

Frú forseti. Ég vil aftur þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir fyrirspurnina og láta í ljós þá skoðun mína að bók Atla Thoroddsens, sem hann minntist á og kom út í nóvember sl., hefur að geyma mikilvægar ábendingar um margt það sem betur má fara í þjónustu við einstaklinga sem eru með flókna sjúkdóma og jafnvel með fleiri en einn sjúkdóm. Teymisvinna er mjög mikilvæg og hefur margsannað gildi sitt bæði við meðferð bráðra sjúkdóma og langvinnra. Þessi mál hafa verið til umfjöllunar innan heilbrigðisþjónustunnar á undanförnum árum og menn eru sammála um að samræma þurfi tengsl til að tryggja samfellu, bæði á milli sérgreina og fagstétta og á milli þjónustu heilsugæslu, sjálfstætt starfandi sérfræðinga og sjúkrahúsa. Það hefur verið og er stefna Landspítalans og fleiri heilbrigðisstofnana að þjóna sjúklingum með teymisvinnu þegar við á, einkum sjúklingum með ýmsa langvinna sjúkdóma eins og ég nefndi. Hægt væri að telja upp fjölmörg verkefni sem byggja á teymisvinnu, þau skipta reyndar tugum á Landspítalanum, en ég vil aðeins nefna örfá. Fyrst vil ég nefna gagngera endurskipulagningu á Landspítalanum á framkvæmd endurlífgunar við hjartastopp. Annað dæmi er að sérhæft teymi af ýmsum deildum spítalans tekur á móti mikið slösuðum sjúklingum. Gjörgæsluteymi fer út á ýmsar deildir spítalans sem liðsauki þegar sjúklingum versnar skyndilega. Barnasvið hefur mörg teymi á sínum vegum og sum þeirra vinna að úrlausn mjög sérhæfðra og langvinnra vandamála. Fleiri dæmi um teymisvinnu má nefna, svo sem þjónustu við nýrnasjúklinga, þjónustu taugadeildar og einnig á göngudeild sykursjúkra. Ég vil taka undir það að meðferð sjúklinga með flókna sjúkdóma er sjaldnast á einni hendi. Hún byggist á teymisstarfi með þátttöku margra fagstétta. Þjónustan á að byggja á þörfum sjúklingsins og því er mikilvægt að halda áfram að efla teymisvinnu fagstétta og styrkja tengsl þeirra innan heilbrigðiskerfisins. Eitt af því sem skiptir verulegu máli í þessu og er hluti af tvískiptri spurningu hv. þingmanns er einmitt mikilvægi rafrænna samskipta til að koma í veg fyrir endurtekningu og til að auka öryggi. Það er, eins og við nefndum í umræðunni áðan, grunnur að góðri og öruggri heilbrigðisþjónustu hvar sem er og hvenær sem er að menn geti haft aðgang að upplýsingum og þá ekki einungis læknar heldur líka meðferðaraðilar af ólíkum stigum, í heilsugæslu, á sjúkrahúsum og á stofum sjálfstætt starfandi sérfræðinga. Frú forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvað líði vinnu innan heilbrigðiskerfisins sem miðar að því að einfalda umönnun sjúklinga með flókna sjúkdóma, þá tel ég að það þurfi að gera mun betur á því sviði. Það er verið að gera margt gott, sérstaklega á Landspítalanum, en það sem við þurfum að gera er að styrkja grunnþjónustuna í heilsugæslunni þannig að hver og einn sjúklingur hafi heilsugæslulækni sem hefur yfirsýn yfir viðkomandi sjúkling, styrkleika hans og veikleika í félagslegu umhverfi og fjölskyldu og geti fylgt sjúklingnum eftir svo lengi sem sjúklingurinn velur að hafa hann sem lækni. Til að þetta geti orðið að veruleika þarf að breyta skipulagi heilbrigðisþjónustunnar töluvert og einn liður í því er einmitt rafræn sjúkraskrá og aukin teymisvinna, sérstaklega aðkoma fleiri sérfræðinga í heilsugæslunni.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra þessi svör vil ég brýna hana til góðra verka í þessum efnum vegna þess að í bók Atla Thoroddsens er lýst reynslu sjúklings af því að þeir sérfræðingar sem hann þarf að eiga í samskiptum við geta af einhverjum ástæðum ekki unnið saman. Það er óþolandi fyrir sjúklinga að upplifa slíkt og á ekki að koma fyrir. Ég tek skýrt fram að ég er ekki að benda á þá sérfræðinga sem þar um ræðir. Ég er einfaldlega að draga almenna ályktun af þessu einstaka dæmi um að þarna sé pottur brotinn og að við getum gert betur í þeim efnum. Nokkur tími hefur liðið síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram en á þeim tíma hef ég fengið fjölda ábendinga frá fólki, einkum aðstandendum sjúklinga sem eru ekki lengur á meðal vor. Þar er mikil gremja vegna þess að sú tilfinning situr eftir hjá aðstandendum að þó að það hefði kannski ekki breytt neinu um hina endanlegu útkomu í baráttu við illvíga sjúkdóma þá hafi þetta leitt af sér neikvætt andrúmsloft sem hefði verið hægt að komast hjá og er eitthvað sem dauðvona sjúklingar eiga ekki að þurfa að kljást við í heilbrigðiskerfinu. Að þessu sögðu brýni ég einfaldlega hæstv. heilbrigðisráðherra aftur til góðra verka í þessum efnum um leið og ég þakka svör hennar.

Virðulegi forseti. Það er bjargföst trú mín að samkeppni sé besta tækið til að lækka verð. Það er vonandi óþarfi að færa á það sérstakar sönnur en ég vil þó nefna þau áhrif sem samkeppni í flugi til og frá landinu hefur haft á flugfargjöld á undanförnum árum og einnig þau áhrif sem samkeppni í fjarskiptaþjónustu hefur haft á verðlag fyrir þá þjónustu. Í því sambandi er litið til þess að gengisbreytingar hafa hækkað öll þessi verð en engu að síður væri verðlag miklu hærra í dag ef þessi samkeppni hefði ekki komið til. Á undanförnum árum hefur samkeppni aukist á lyfjamarkaði hér á landi og haft í för með sér lækkun á lyfjaverði. Ég er þeirrar skoðunar að enn megi auka samkeppni á þeim markaði og knýja þar með fram frekari verðlækkanir eða koma inn á markað lyfjum sem eru ódýrari en þau sem eru á markaði nú. Flóknar öryggisreglur gilda um verslun með lyf, sem er eðlilegt því að lyf eru hættuleg efni, og til þess að þau komist á markað þurfa þau að fá tilskilin leyfi sem veitt eru af Lyfjastofnun. Mér virðist það gefa augaleið að því fyrr sem þeir sem vilja flytja lyf til landsins og selja þau hér fá tilskilin leyfi, því virkari verði samkeppnin. Nú vill svo til að á heimasíðu Lyfjastofnunar birtist þann 27. mars 2009 tilkynning þar sem segir, með leyfi forseta: „Nú er svo komið að fjölgun og aukið umfang verkefna hefur þau áhrif á starfsemi Lyfjastofnunar að stofnunin mun þurfa að nýta sér setta tímafresti í mun meira mæli en verið hefur. Að óbreyttu er fyrirséð að þeim verkefnum mun fjölga sem ekki næst að vinna innan tilskilinna tímamarka.“ Á sama tíma hefur stofnunin í auknum mæli tekið að sér verkefni sem ekki eru lögboðin og í tilkynningu á heimasíðu stofnunarinnar þann 13. maí 2009 birtist eftirfarandi, með leyfi forseta: „Lyfjastofnun hefur nýlega tekið að sér hlutverk viðmiðunarlands í DC-ferlum fyrir lyf. Hingað til hafa Lyfjastofnun borist fleiri óskir en stofnunin getur annað miðað við núverandi stöðu.“ Virðulegi forseti. Ekki vil ég gera lítið úr því að íslensk fyrirtæki og stofnanir taki að sér ný verkefni. En ég er þeirrar skoðunar að ríkisstofnanir eigi ekki að taka að sér slík verkefni nema þær anni lögboðnum verkefnum sínum. Þess vegna hef ég beint eftirfarandi spurningum til heilbrigðisráðherra: 1. Hve margar umsóknir um markaðsleyfi fyrir lyf liggja hjá Lyfjastofnun? 2. Hversu margar þessara umsókna um markaðsleyfi hafa beðið afgreiðslu Lyfjastofnunar umfram lögboðinn tímafrest? 3. Hver er áætlaður árlegur sparnaður af því ef markaðsleyfi þessara lyfja yrðu afgreidd innan lögboðins tímafrests?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir fyrirspurnina. 1. Hve margar umsóknir um markaðsleyfi fyrir lyf liggja hjá Lyfjastofnun? Svarið er svohljóðandi: Þann 2. mars sl. voru í vinnslu 392 umsóknir er varða markaðsleyfi einstakra lyfja og 865 umsóknir er varða viðbótarstyrkleika lyfs eða lyfjaform, samtals 1.257 umsóknir. 2. Hversu margar þessara umsókna um markaðsleyfi hafa beðið afgreiðslu Lyfjastofnunar umfram lögboðinn tímafrest? Svarið er að í byrjun mars beið 131 umsókn um markaðsleyfi afgreiðslu Lyfjastofnunar umfram lögboðinn tímafrest eða rétt innan við 10%. 3. Hver er áætlaður árlegur sparnaður af því ef markaðsleyfi þessara lyfja yrðu afgreidd innan lögboðins tímafrests? Því er til að svara, frú forseti, að ekki er unnt að áætla hver árlegur sparnaður væri af því að markaðsleyfi lyfja yrðu afgreidd innan lögboðins tímafrests enda er mögulegur sparnaður háður mörgum og mismunandi þáttum. Lyfjastofnun gefur að sönnu út markaðsleyfi en útgefið markaðsleyfi eitt og sér tryggir ekki að lyf verði markaðssett. Nú eru um 60% af þeim lyfjum sem hafa gilt markaðsleyfi markaðssett á Íslandi. Ákvörðun lyfjafyrirtækis um markaðssetningu ræðst m.a. af verði lyfs sem lyfjagreiðslunefnd samþykkir, ákvörðun um greiðsluþátttöku í viðkomandi lyfi og væntingum fyrirtækisins um framlegð eða hagnað. Þar sem ákvörðun um markaðssetningu lyfsins er alfarið háð ákvörðun lyfjafyrirtækja er ekki mögulegt fyrir yfirvöld að meta sparnað sem gæti hlotist af afgreiðslu Lyfjastofnunar innan lögboðins tímafrests, eins og spurt er um. Óvissuþættir um verð, greiðsluþátttöku, samkeppni við önnur lyf og fleira eru of margir til að mögulegt sé að leggja mat á það. Þá er þess að geta að algengt er að fyrirtæki taki lyf af markaði ef framlegð reynist undir væntingum þeirra. Ég vona að þetta svari spurningum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra svörin. Það er ánægjulegt að fjöldi lyfja sem bíða markaðsleyfis sé ekki meira en 10% af því sem fyrir liggur. Ég þyrfti kannski að spyrja nánar út í hvort það sé alveg ljóst að þessi leyfi, sem eru 131 talsins, séu ekki af þessum nýju lyfjum sem eru í vinnslu, vegna þess að ef svo er gefur þetta náttúrlega ekki rétta mynd. Ég ætla þó ekki að dæma um það hér. Ég þekki hins vegar úr störfum mínum áður en ég kom á Alþingi að það hefur valdið vandræðum t.d. í útboðum fyrir lyf á Landspítala að markaðsleyfi hafa ekki verið afgreidd innan tilsetts tímafrests. Það hefur orðið til þess að Landspítalinn hefur ekki getað keypt þau lyf á því verði sem best voru boðin. Á þeim tíma þegar ég vann við þetta sjálf gátu þetta verið umtalsverðar upphæðir. Ég held að það séu reiknaðar út og gerðar áætlanir um flóknari hluti en að áætla í grófum dráttum hvað það gæti sparað ríkinu ef markaðsleyfi væru afgreidd á réttum tíma. Ég þori næstum að fullyrða að það hlaupi á hundruðum milljóna á ári.

Frú forseti. Ég hef mikinn áhuga á að spyrja um afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra til aukinna skimana og bólusetninga vegna smitsjúkdóma og krabbameina. Ég hef að undanförnu kynnt mér þær skýrslur sem unnar hafa verið á vegum heilbrigðisráðherra um bólusetningar, t.d. gegn leghálskrabbameinsvaldandi veirum sem og pneumókokkasýkingum. Hér á landi hófst leghálskrabbameinsleit árið 1964. Nú eru konur á aldrinum 20–69 ára boðaðar til skoðunar á tveggja ára fresti og sá árangur sem náðst hefur með þessu skipulega leitarstarfi er ótvíræður. Samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Krabbameinsfélagsins hefur frá upphafi leitar nýgengi lækkað um 64% og dánartíðni um 83%. Í greinargerð starfshóps sóttvarnalæknis um kostnaðarhagkvæmi bólusetninga kemur fram að hér á landi greinast að meðaltali um 17 ný tilfelli af leghálskrabbameini og þrjú dauðsföll á ári. Human papilloma veirur, HPV, eru aðalorsök krabbameins í leghálsi. Talið er að þær valdi um 70% allra leghálskrabbameina í heiminum, 73% í Evrópu og um 60% hér á landi. Enn fremur er leghálskrabbamein algengasta tegund krabbameins á eftir brjóstakrabbameini. Sýnt hefur verið fram á með rannsókn að hér á landi er meðalaldur íslenskra kvenna 16 ár þegar þær hafa fyrst kynmök. Aftur á móti hafa um 20% stúlkna haft kynmök við 12 ára aldur en fátítt er að stúlkur hafi kynmök yngri en 12 ára. Ég nefni þetta hér vegna þess að algengasta sýking HPV er á kynfærum og helsti áhættuþáttur fyrir smiti er kynhegðun fólks. Fyrir fáeinum árum komu á markað tvö bóluefni gegn nokkrum tegundum HPV. Bóluefnin eru ónæmisvekjandi og örugg og koma í veg fyrir forstigsbreytingar. Í skýrslu vinnuhóps um málið er farið yfir skiptingu kostnaðar við hvert stig í greiningu leghálskrabbameins og kostnað við bólusetningu allra 12 ára stúlkna hér á landi. Þar kemur fram að bólusetning kemur í veg fyrir um 1,7 dauðsföll á ári. Enn fremur kemur fram að á verðlagi ársins 2006 er árlegur kostnaður bólusetningar um 47 millj. kr. og sparnaður um 17 millj. kr. vegna fækkunar á leghálskrabbameini og forstigum þess. Í niðurstöðum greinargerðarinnar kemur jafnframt fram að HPV-bólusetning virðist vera kostnaðarhagkvæm miðað við aðstæður hér á landi út frá ákveðnum forsendum. Jafnframt hafa rannsóknir sýnt að aukaverkanir eru vægar. Þá vil ég koma að skýrslu ráðgjafarhóps heilbrigðisráðherra frá október 2008 þar sem bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum hjá ungbörnum eru settar í forgang. Ég vil freista þess að fá fram afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra til málsins, þ.e. til bólusetninga vegna þessara tveggja atriða sem ég hef nefnt. Einnig vildi ég fá afstöðu hæstv. heilbrigðisráðherra til skimana sem stundaðar eru hér á landi, sérstaklega skimana vegna sárasóttar og rauðra hunda. Eins vildi ég freista þess að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra gagnvart skimun gegn brjósta- og leghálskrabbameini.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina sem hljóðar svo, með leyfi forseta: Hyggst ráðherra beita sér fyrir auknum bólusetningum og skimunum vegna smitsjúkdóma og krabbameina? Hér er um nokkuð yfirgripsmiklar spurningar að ræða og eins og heyra mátti talaði hv. þingmaður býsna hratt og reyndi að koma sem mestu að á sem stystum tíma. Ég lofa ekki að ég geti svarað öllum fyrirspurnum hv. þingmanns en almennt vil ég taka mjög skýrt fram að það er staðföst skoðun mín að bólusetningar hafi verið og séu besta heilsuvörnin og einhver gagnmesta og hagkvæmasta aðgerð í heilbrigðismálum hérlendis sem erlendis á undanförnum árum og áratugum. Sífellt hafa komið fram ný bóluefni og þau hafa verið tekin í notkun hér á landi eftir því sem við hefur átt og í ljósi þess hvaða sjúkdómar hafa helst herjað á hér á landi á hverjum tíma. Ég hef nýlega fengið, eftir ósk, stöðumat frá sóttvarnalækni og sóttvarnaráði um stöðu þessara mála. Samkvæmt þeirra mati er ekki ráðlegt að gefa neitt eftir í þeim bólusetningum sem nú bjóðast, sem eru gegn barnaveiki, kíghósta, stífkrampa, lömunarveiki, heilahimnubólgu, hemófílus inflúensu B og meningókokkum. Þá hefur áhættuhópum einnig verið boðin bólusetning gegn árstíðabundinni inflúensu. Það er skoðun sóttvarnaráðs að þetta séu lágmarksbólusetningar sem við þurfum að bjóða upp á og það stendur ekki til að gera breytingar á því. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega bólusetningu við tveimur mjög algengum og alvarlegum sýkingum sem bent er á í skýrslu sem hv. þingmaður vitnaði til og unnin var á vegum heilbrigðisráðuneytisins, kom út haustið 2008 og var yfirfarin með tilliti til kostnaðar snemma á árinu 2009. Annars vegar er um að ræða bólusetningu gegn pneumókokkasjúkdómi, þ.e. lungnabólgubakteríum, og hins vegar HPV eða veirum sem taldar eru valda leghálskrabbameini. Ég tel tímabært að við reynum allt hvað við getum til að fylgja ábendingum sem fram koma í þessari skýrslu um að hefja bólusetningu gegn lungnabólgubakteríum, pneumókokkum. Það er bólusetning sem er yfirleitt gefin við þriggja, fimm og tólf mánaða aldur og verndar gegn fjölda sýkinga sem þessar bakteríur geta valdið. Hér á landi hafa verið til tvö mismunandi bóluefni gegn þessum sjúkdómi en búast má við því að innan tíðar verði skráð hérlendis nýtt bóluefni, 13-gilt, með mögulegri öflugri verkan gegn þeim sjúkdómum sem algengastir eru af völdum pneumókokka eða lungnabólgubaktería og þetta lyf verði því með öflugri verkan en þau bóluefni sem hafa verið hér á markaði. Að mati sóttvarnaráðs er áætlaður kostnaður við að hefja bólusetningu gegn pneumókokkasjúkdómum á bilinu 125–140 millj. kr. á ári. Ég hef fullan hug á því að leita leiða til þess að koma þessu á við fyrsta tækifæri. Það er mat sóttvarnaráðs og þessarar skýrslu að þessi bólusetning ætti að vera í forgangi. Önnur bólusetning sem hv. þingmaður nefndi einnig og er mikilvæg gegn veirum sem taldar eru valda leghálskrabbameini, HPV-bólusetning, er talin ámóta kostnaðarsöm, þ.e. 125–139 millj. kr. á ári hverju. Verið er að kanna frekari möguleika á þessari bólusetningu. Það er með HPV-bólusetningu eins og bólusetningu gegn hlaupabólu, sem verið er að meta kostnaðarhagkvæmi á, að menn telja að þetta sé þjóðhagslega hagkvæmt. Báðar þessar bólusetningar eru hins vegar flóknar og mega ekki hafa áhrif á þætti eins og skimun fyrir krabbameini vegna þess að þetta er ekki eini sjúkdómsvaldurinn. Það að bjóða upp á bólusetningu má ekki draga úr skimuninni. Frú forseti. Ég fæ kannski tækifæri til að koma aðeins frekar að þessu í seinna svari mínu en ég tel að nýjar bólusetningar gegn þeim tveimur sjúkdómum sem ég hef nefnt, sérstaklega lungnabólgubakteríunum, sé fjárfesting í betra heilbrigði þjóðarinnar til frambúðar. Ég tel það sé mikilvægt á þessum tímum niðurskurðar að horfa til þeirra tækifæra, því að bólusetningar koma ekki aðeins í veg fyrir þjáningu og dauða heldur valda þær minna álagi á heilbrigðisþjónustunni og langtum minni lyfjanotkun.

Virðulegur forseti. Sú er hér stendur er með þingsályktunartillögu í þinginu um að hafnar verði bólusetningar gegn pneumókokkum. Ég vil taka fram að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, sem er fyrirspyrjandi, er líka meðflutningsmaður og þingmenn úr öllum flokkum standa að baki þessari tillögu. Ég vil fagna því sérstaklega að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli gefa út þá yfirlýsingu að hæstv. ráðherra ætli að finna leiðir til að fjármagna bólusetningar gegn pneumókokkum. Þetta er tímamótayfirlýsing, ég treysti á að hæstv. ráðherra geti klárað það mál og ég mun leggja mitt af mörkum til að svo verði. Einungis 5% íslenskra barna sleppa við eyrnabólgu vegna pneumókokka. Þetta er ótrúleg tala. 95% barna fá eyrnabólgu vegna pneumókokka og þriðjungur þeirra fær síendurteknar eyrnabólgur. Þriðjungur barna á Íslandi fær rör í eyrun. Þetta veldur miklum sýklalyfjainntökum og 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn og viðbrögðum hæstv. ráðherra. Bæði fyrirspyrjandi og ráðherra vísuðu í vinnuhóp sem ég setti á laggirnar á sínum tíma og skilaði niðurstöðu í október 2008. Þar var farið yfir allt sviðið því þetta snýr að mörgum þáttum, bólusetningum og skimunum. Ég lít á þetta sem ákveðinn part í forvörnum þjóðarinnar og þannig litum við á þetta þegar við mótuðum heilsustefnuna sem fleiri hundruð manns komu að því að móta og var sömuleiðis kynnt haustið 2008 en hefur kannski ekki verið mjög áberandi síðan. Þetta er liður í því, þ.e. bólusetningar, skimanir og slíkir hlutir. Þetta er hins vegar ekki einfalt í framkvæmd og það eru uppi ýmis sjónarmið og skoðanir. Þess vegna skiptir máli að fara faglega og vel yfir þetta. Ég veit að hæstv. ráðherra er með góð gögn í höndunum og gott fólk til að vinna eftir þeim 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Tveir fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherrar hafa blandað sér í umræðuna auk núverandi hæstv. ráðherra og þeirrar sem hér stendur. Ég held að það sýni að þeir sem hafa kynnt sér þessi mál sjá hversu gríðarlega mikilvægt er að grípa til einhverra ráða og hversu þjóðhagslega hagkvæmt er að hefja þessar bólusetningar. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði að það er tímabært að við gerum allt sem við getum til þess að hefja þessar bólusetningar með einhverjum hætti. Hæstv. ráðherra nefnir kostnaðinn 125–140 milljónir. Það er erfitt við þessar aðstæður að sjá hvar á að finna þær milljónir en ég vil samt sem áður brýna hæstv. ráðherra til að reyna allt sem í hennar valdi stendur til að þessar bólusetningar geti hafist. Þær eru ákaflega mikilvægar. Sýkingar í eyrum ungbarna eru t.d. mjög kostnaðarsamar fyrir hið opinbera, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á, þetta er gríðarlega kostnaðarsamt fyrir samfélagið, ég tala nú ekki um fjölskyldurnar. Ég tel ákaflega mikilvægt - og ég vona að það hafi ekki misskilist hér í fyrri ræðu minni - að ekki verði dregið úr skimunum á vegum Leitarstöðvar Krabbameinsfélagsins fyrir leghálskrabbameini. Þetta tvennt getur stutt hvort annað og á að styðja hvort annað. Leitarstöð Krabbameinsfélagsins hefur staðið sig gríðarlega vel og mjög hefur dregið úr dauðsföllum, af völdum leghálskrabbameins sem og af völdum brjóstakrabbameins. Þó að hér verði hafnar bólusetningar allra tólf ára stúlkna á landinu gegn þeirri veiru sem veldur m.a. leghálskrabbameini tel ég að leitarstarf Krabbameinsfélagsins, Leitarstöðvarinnar þar, verði ekki síður 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið og fagna hinni þverpólitísku samstöðu sem birtist í umræðunni og í þingsályktunartillögu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er 1. flm. að og hér hefur borið á góma. Það er rétt að það er mikilvægt á tímum niðurskurðar að við getum horft til framtíðar. Það er alveg áreiðanlegt, og það þarf ekki marga sérfræðinga til þess að sjá það, að þetta er þjóðhagslega hagkvæm aðgerð. Hér hefur verið bent á þær þjáningar sem börn verða fyrir af völdum eyrnabólgu - sú mikla lyfjanotkun og þau áhrif sem sú mikla lyfjanotkun hefur aftur á ónæmi sýklanna og hversu miklum kostnaði það veldur. Eitt er hér ónefnt og það er kostnaður foreldra sem sí og æ þurfa að vera frá vinnu vegna þessara sjúkdóma sem herja á 95% af börnunum okkar. Norðurlöndin öll hafa þegar tekið upp bólusetningar gegn lungnabólgubakteríum. Það er algild bólusetning nema í Finnlandi þar sem tekið er á sérstökum áhættuhópum. Ég vil líka nefna hjarðáhrif sem af þessu hafa orðið, það er mælanlegt í Bandaríkjunum, sem tóku þetta fyrst upp á árinu 2000, að bólusetningar ungra barna, innan við ársgamalla, hafa þau áhrif að lungnabólgubakteríur verða síður í umhverfinu og þær smita síður afa og ömmu og valda þess vegna færri dauðsföllum hjá eldra fólki og minni sjúkdómum en áður var. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér áðan að skýrslan, sem er grundvöllur þessarar umræðu, er grundvallargagn og mun nýtast okkur til frambúðar við skipulagningu á betri heilbrigðisþjónustu á landinu.

Virðulegi forseti. Ég er með einfalda spurningu fyrir hæstv. ráðherra, hún er mjög í anda þess sem við höfum verið að ræða hér. Við vorum að ræða um rafræna sjúkraskrá út af fyrirspurn sem hv. þm. Róbert Marshall bar fram. Ég var þar afskaplega ánægður með viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra og er hér að vekja athygli á máli, til þess að reyna að fylgja því eftir, sem ég ætla ekki annað en að góð þverpólitísk samstaða sé um, og tengist þessu máli sem ég vísaði í í þeirri fyrirspurn sem við ræddum áðan. Fyrirspurnin er um sjálfvirk afsláttarkort. Hún er í þrem liðum: 1. Hvað líður innleiðingu sjálfvirks afsláttarkorts Sjúkratryggingastofnunarinnar? 2. Hvers vegna þarf enn að leggja fram greiðslukvittanir fyrir þjónustu sem sinnt er á heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum öðrum en Landspítala? 3. Hvenær er gert ráð fyrir að afsláttarkortskerfið taki gildi? Þarna sjáum við birtingarmynd þessara rafrænu samskipta sem snúa beint að þeim sem þurfa á þjónustunni að halda. Þeir sem þurfa mikið á þjónustu að halda þurfa að líta til margra staða. Því miður höfum við ekki verið nægilega framarlega þegar kemur að þessum rafrænu samskiptum á heilbrigðissviði. Ég veit að hæstv. ráðherra er áhugamaður um að bæta úr því. Ég vísaði í það hér áðan hvernig ég beitti mér sem ráðherra. Ég flutti frumvarp um lagabreytingar þannig að við gætum nýtt rafrænu samskiptin, en þegar ég kom í ráðuneytið var sú staða ekki uppi þannig að byrja þurfti á því að breyta lögunum. Samhliða lét ég vinna að því - ég veit að hæstv. ráðherra minntist á það hér áðan að enn er verið að nýta þá nefnd sem ég setti á laggirnar sem hafði það að markmiði að koma þessum samskiptum áleiðis, þ.e. að koma í framkvæmd einni rafrænni sjúkraskrá yfir landið og öllu því hagræði sem felst í því. Og ekki bara hagræði heldur öryggi. Hér er hins vegar um að ræða hreina og klára þjónustu við sjúklinga sem þurfa á þessari þjónustu að halda. Ég hef áhuga á því, virðulegi forseti, að heyra hvernig staðan er í því máli og þess vegna ber ég fram þær þrjár spurningar sem ég las hér upp áðan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni kærlega fyrir fyrirspurnirnar. Hann spyr í fyrsta lagi hvað líði innleiðingu sjálfvirks afsláttarkorts Sjúkratryggingastofnunar. Því er til að svara að heilbrigðisráðuneytið hefur, eins og hv. þingmaður nefndi, í samvinnu við Sjúkratryggingar Íslands, unnið að aukinni uppbyggingu rafrænna samskipta á milli heilbrigðisstofnana í því skyni að auka öryggi og bæta þjónustu við sjúklinga. Frá og með 11. mars sl. - það er hálfur mánuður, frú forseti - eru umsóknir um lyfjaskírteini rafrænar frá lækni til Sjúkratrygginga Íslands. Fyrsta umsóknin var einmitt send frá heilsugæslunni í Efra-Breiðholti. Frá Sjúkratryggingum Íslands er upplýsingunum síðan miðlað rafrænt til lyfjaverslana landsins þannig að afsláttur sjúklings varðandi lyfjakaup liggur fyrir þegar lyfin eru sótt, eða á að liggja fyrir þegar lyfin eru sótt. Gert er ráð fyrir að innleiðingin muni ná til alls landsins á næstu vikum. En það verður að segjast eins og er að þessa dagana eru enn þá nokkrir hnökrar á þessu kerfi, sem eðlilegt er þegar verið er að ræsa það af stað. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Hvers vegna þarf enn að leggja fram greiðslukvittanir fyrir þjónustu sem sinnt er á heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum öðrum en Landspítala?“ Því er til að svara að á árinu 2007 var farið af stað með tilraunaverkefni á milli Landspítala og Tryggingastofnunar ríkisins um rafræna miðlun um tryggingarlega stöðu sjúklinga og rétt þeirra til afsláttar af heilbrigðisþjónustu. Þetta verkefni gaf góða raun og í framhaldi af því hafa heilbrigðisráðuneytið og Sjúkratryggingar verið í samvinnu um næstu skref sem lúta að innleiðingu þessa verkefnis á landsvísu. Það er einnig gert ráð fyrir því að þessari innleiðingu verði lokið fyrir allt landið fyrir næstu áramót, fyrir 1. janúar nk. Í þriðja lagi, frú forseti, er spurt hvenær gert sé ráð fyrir að afsláttarkortskerfið taki gildi. Það er, eins og ég hef sagt: Í framhaldi af þessu sameiginlega verkefni Sjúkratrygginga Íslands og ráðuneytisins, um rafrænar umsóknir um lyfjaskírteini, er þegar hafinn undirbúningur að innleiðingu, bæði á upplýsingum um tryggingarlega stöðu einstaklings sem og rétt hans til afsláttar af heilbrigðisþjónustu. Þá munu upplýsingar um þessa tryggingarlegu stöðu og greiðsluþátttöku liggja fyrir í hvert sinn sem einstaklingur þarf að leita eftir þjónustu innan heilbrigðiskerfisins, þ.e. hvort hann er kominn með fullan afslátt eður ei. Enn fremur er gert ráð fyrir því að þessari innleiðingu verði lokið á landsvísu fyrir næstu áramót. Með innleiðingu rafræns afsláttarkerfis í heilbrigðisþjónustu er stigið verulega stórt skref í að auka rafræna stjórnsýslu. Þetta mun örugglega bæta þjónustuna og gæði hennar gagnvart notendum, auk þess sem þetta mun án efa skila töluverðum sparnaði. Ég mun áfram leggja áherslu á að hagnýta upplýsingatækni eins og kostur er til þess að auka öryggi, gæði og hagræðingu innan heilbrigðisþjónustunnar. Mig langar til að geta þess hér, frú forseti, að ég átti þess kost fyrir skömmu að fá upplýsingar um innleiðingu rafrænna samskipta í heilbrigðisþjónustu, m.a. á Spáni. Þar kemur fram að í einu af sjálfsstjórnarhéruðum Spánar, Andalúsíu, hafi innleiðing rafrænna lyfseðla ein og sér sparað um 25% af vinnu lækna. Þetta er gríðarlega stór og mikill áfangi. Þetta er eitt af því sem verið er að innleiða núna. Það er kominn aðgangur að rafrænum lyfseðlum fyrir allflesta lækna sem vilja tengja sig við það í gegnum sögukerfið beint inn í lyfjaverslanir á landinu. Með samtengingu er síðan hægt að ná umtalsverðum vinnusparnaði auk þess sem öryggi verður meira og eftirlit auðveldara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil það sem svo að um næstu áramót séum við að sjá niðurstöðu í þessu máli. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir kosti þess að nýta rafræn samskipti því að þetta er hvort tveggja í senn aukið öryggi og einnig er hagræði að þessu. Þess vegna lagði ég jafnmikla áherslu á þetta mál og raun ber vitni í minni tíð sem ráðherra og þetta snýr líka að þjónustu við sjúklinga. Þó að það snúist ekki um fyrirspurn hér hlýt ég samt sem áður að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í því að taka greiðsluþátttökukerfið og koma með útfærðar tillögur að gera það sambærilegt við það gerist á Norðurlöndunum. Því miður stöðvaði fyrirrennari hennar í embætti þá vinnu sem var komin ansi langt. En hæstv. ráðherra hefur nú lýst því yfir hér í þinginu að hún muni vinna í þeim málum og treysti ég því og hvet hæstv. ráðherra til dáða í þeim efnum. Það kom líka fram að Sjúkratryggingastofnun vinnur mikið með heilbrigðisráðuneytinu hvað þetta varðar og það er gott að hafa slíkt tæki sem Sjúkratryggingastofnun er, sem hefur, og mun væntanlega hafa í auknum mæli í framtíðinni, yfirsýn yfir þennan praktíska þátt heilbrigðisþjónustunnar. Það er mikil bót frá því þegar hún var ekki til staðar vegna þess að Sjúkratryggingastofnun, eins og við þekkjum hana í dag, var faktískt í þrem stofnunum fyrir mjög skömmu, ég held að það séu bara eitt eða tvö ár síðan. Hér erum við því að tala um mál sem við erum sammála um. Ég er ánægður með svör hæstv. ráðherra. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum og heiti henni öllum mínum stuðningi við það að koma þessu í framkvæmd.