Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 411 er frv. til l. um breyt. á l. um Búnaðarbanka Íslands, sem er heildarlöggjöf þeirrar stofnunar að öðru leyti en því er varðar Stofnlánadeild og veðdeild. Fyrstu lög um Búnaðarbanka Íslands eru nr. 31 frá 14. júní 1929. Sú stofnun, Búnaðarbankinn, hefur starfað síðan og hefur farið vaxandi. svo sem kunnugt er. Lögum Búnaðarbankans var næst breytt með lögum nr. 15/1941 og eru núgildandi lög bankans að stofni til frá því ári. En lítils háttar breyting var gerð á lögunum 1962 með lögum nr. 75 frá 27. apríl. Búnaðarbanki Íslands hefur, eins og ég gat um áðan, vaxið mjög á síðari árum og er nú orðinn annar stærsti banki landsins. Innlán bankans voru tæpir 10 milljarðar um síðustu áramót eða 9 milljarðar 925 millj. kr. Aukningin varð 2 milljarðar 360 millj. kr. eða um 32% og þar með mestur vöxtur bankans á einu ári bæði í krónum og hundraðshlutum. Þar með hefur vöxturinn orðið yfir 30% þriðja árið í röð. Er hér um að ræða talsvert meiri aukningu en búist var við, því að spáð var að aukningin mundi verða um 27% í bankakerfinu í heild. Heildarinnlán viðskiptabankanna námu við áramótin 41.9 milljörðum kr., en meðalaukningin var 29% 1975. Hlutdeild Búnaðarbankans í heildarinnlánum viðskiptabankanna hefur aukist á 10 árum úr 18% í 23.2% á s.l. ári. Heildarútlán Búnaðarbankans námu um síðustu áramót 8 milljörðum 922 millj. kr. Jukust þau um 2 milljarða 157 millj. kr. eða um 32%. Í þessari heildartölu eru endurseld lán Seðlabankans sem að langmestu leyti eru afurðalán landbúnaðarins svo og verðbréfakaup bankans vegna framkvæmdalána ríkisstj. Afar miklar breytingar hafa orðið á útlánaskiptingu síðustu árin, þar sem afurðalánin hafa aukist mjög verulega. Nema þau nú 1/3 af öllum útlánum bankans. Til þess að sporna við taumlausri þenslu í efnahagsmálum átti bankinn aðild að sérstöku útlánatakmarki sem sett var í marsbyrjun og síðan framlengt tvívegis í lítt breyttri mynd til áramóta. Tókst bankanum að standa við þetta mark að fullu, enda voru afurðalán og lán til Framkvæmdasjóðs undanþegin útlánatakmörkunum. Í heild náðu viðskiptabankarnir verulegum árangri í þessum þætti peningamála. Útlánaflokkun Búnaðarbanka Íslands sýnir að 6 milljarðar 775 millj. kr. eða 76% er lánað til atvinnuveganna, 1 milljarður 277 millj. kr. eða 14% til opinberra aðila, 920 millj. kr. eða 10% til einkaaðila. Af lánum til atvinnuveganna er hlutur landbúnaðarins langstærstur. Næstir koma iðnaður og síðan verslun. Staða Búnaðarbanka Íslands við Seðlabanka Íslands á s.l. ári, lausafjárstaða bankans, var mjög góð allt árið og myndaðist aldrei yfirdráttarskuld eið Seðlabankann. Á áramótum var innistæða á viðskiptareikningi í Seðlabanka Íslands að upphæð 1 milljarður 37 millj. kr. Á bundnum reikningi í Seðlabankanum voru í árslok 1 milljarður 983 millj. kr. vegna ákvæða um 23% bindiskyldu innlána. Jókst þessi innstæða um 529 millj. kr. Endurkaup Seðlabankans voru á árinu 1975 2 milljarðar 810 millj. kr. Að mestu leyti er hér um að ræða afurðalán landbúnaðarins, en einnig að hluta afurðalán sjávarútvegsins og rekstrarlán til iðnaðarins. Af þessu er ljóst að inneignir í Seðlabankanum námu hærri fjárhæð en heildarendurkaup hans voru af Búnaðarbankanum. Rekstrarafkoma bankans var hagstæðari en nokkru sinni fyrr í sögu bankans, en tekjuafgangur til ráðstöfunar var 124 millj. kr. Heildarkostnaður við rekstur var 372.5 millj. kr. eða um 42% á móti 56% árið áður. Starfsmannafjöldi var 217, en var 211 árið áður. Er þá meðtalið starfslið Stofnlánadeildar landbúnaðarins og veðdeildar Búnaðarbankans. Búnaðarbankinn rekur nú 15 útibú, 5 útibú í Reykjavík. Austurbæjarútibú við Hlemm er þeirra stærst með 1 milljarð og 90 millj. kr. innstæðu. Utan Reykjavíkur eru útibúin orðin 11. Frá þeim eru svo reknar afgreiðslur á 5 stöðum. Útibúið á Sauðárkróki er stærst utan Reykjavíkur með 780 millj. kr. innlán. Vöxtur útíbúanna hefur verið mjög mikill og eiga þau sinn stóra þátt í velgengni bankans, bæði að því er varðar innlánaaukningu og rekstrarafkomu. Á s.l. ári var innlánaaukning þeirra 40% og nema innlán í þeim um 4.4 milljörðum kr. Nýtt útibú bankans tók til starfa í nóv. s.l. í Vík í Mýrdal á grundvelli samnings við Sparisjóð Vestur-Skaftafellssýslu. Afgreiðsla frá hinu nýja útibúi er að Kirkjubæjarklaustri. Innlán útibúsins eru um 260 millj. um áramót. Í undirbúningi er stofnun nýs útibús í Garðabæ og standa vonir til að það geti tekið til starfa í júní. Stofnlánadeild landbúnaðarins er helsti fjárfestingarsjóður þessarar atvinnugreinar og deild í Búnaðarbankanum. Heildarútlán deildarinnar í árslok voru 4 milljarðar 209 millj. kr. og jukust um 1214 millj. eða 41%. Lánveitingar á árinu námu 1385 millj. kr., sem er 31% aukning. Mestur hluti lánsveitinganna fór til ræktunarframkvæmda og útihúsabygginga, 738 millj. kr. til íbúðarhúsa var lánað 185 millj. kr., til vinnslustöðva 162 millj. kr., til dráttarvéla- og vinnuvélakaupa 154 millj. og til annarra framkvæmda 146 millj. Lánveitingar deildarinnar hafa stóraukist á liðnum árum og hefur geta deildarinnar til að lána út úr eigin sjóði minnkað vegna óhagstæðra lánskjara. Í þessu sambandi má geta þess að vextir og afborganir á útiánum deildarinnar námu 407 millj., en vaxta- og afborganabyrði hennar var 584 millj. Lánveitingar Stofnlánadeildarinnar hafa því í auknum mæli verið fjármagnaðar með nýjum lántökum, þannig að lántökur á liðnu ári voru 1460 millj. kr., 598 millj. kr. á næsta ári á undan. Ljóst er því að erfitt ástand er að skapast, en málefni deildarinnar er nú til sérstakrar athugunar hjá landbrn. Veðdeild Búnaðarbankans hefur það verksvið að lána til jarðakaupa. Veitt voru 83 ný lán á árinu að upphæð 49 millj. kr., en árið áður 44 millj. kr. Lántökur deildarinnar voru 65 millj. kr. og þar af 50 millj. hjá Lífeyrissjóði bænda. Þessi þáttur, sem ég hef nú greint frá, er í stuttu máli frásögn af þróun Búnaðarbanka Íslands eins og hún hefur verið og sérstaklega þó miðað við s.l. ár. Það sýnir að þessi stofnun er ört vaxandi og starfsemi hennar hefur verið með ágætum. Ástæðan til þess að nú er verið að breyta lögum Búnaðarbanka Íslands er fyrst og fremst fólgin í því að það er verið að samræma þau lögum hinna ríkisbankanna. Nokkur umr. hefur verið um það og er langt frá því að frá því hafi verið horfið að setja ein lög um alla viðskiptabanka ríkisins. En það breytir engu þó að þessi lög verði sett því að þau mundu þá af sjálfu sér falla inn í það kerfi sem þá yrði myndað. Hins vegar ber brýna nauðsyn til að laga starfsemi Búnaðarbanka Íslands að starfsemi hinna bankanna og gera stöðu hans þannig að ekki verði hægt að líta á hann eins og annars flokks banka, því að það er langt frá því að svo sé þar sem hann er orðinn annar stærsti banki landsins, eins og ég hef nú þegar getið um. Þá er og að geta þess að með þessu frv. er eitt af því, sem gert er ráð fyrir að breytt sé, að stjórn bankans verði skipuð á sama hátt og er um hina ríkisbankana, að aðalbankastjórar verði þrír í stað tveggja eins og nú er. Munu e.t.v. einhverjir halda því fram að óþarfi væri að gera þá breytingu. En svo er ekki, því að það er óeðlilegt að í svo stórri stofnun sem þessari séu ekki að jafnaði tveir menn til þess að taka ákvarðanir um það sem ákvarðanir þarf að taka um hverju sinni, en svo er ekki í Búnaðarbankanum því að auðvitað eiga bankastjórar þar eins og aðrir menn í þessu landi rétt á sínum fríum og fjarvistum og geta því ekki alltaf verið við látnir. Er því mjög óeðlilegt að það sé einn maður til ákvörðunar í veigamiklum atriðum eins og oft eiga sér stað þarna. Annað atriði er svo það, sem kemur í framhaldi af þeirri lagasmíð sem hér er verið að gera, og það gera réttindi Búnaðarbanka Íslands til þess að selja gjaldeyri. Var upphaflega hugsað að geta þess sérstaklega í þessu lagafrv. að Búnaðarbankinn gæti verslað með gjaldeyri, en að athuguðu máli þótti ekki ástæða til þess vegna þess að 19. gr. seðlabankalaganna er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Rétt til að versla með erlendan gjaldeyri hafa auk Seðlabanka Íslands Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands. Heimilt er bankastjórn Seðlabankans að fengnu samþykki ráðh. að leyfa öðrum bönkum svo og póststjórninni að versla með gjaldeyri innan takmarka sem hún ákveður.“ Það má segja í sambandi við Landsbankann og Útvegsbankann, sem eru sérstaklega nefndir hér, að lög þeirra voru eldri en Seðlabankans og réttindi þeirra til gjaldeyrissölu voru komin til áður en lög um Seðlabankann voru sett. Þess vegna héldu þeir þessu ákvæði í sínum lögum. Hins vegar er alveg óþarfi að svo sé, þar sem hægt er - og mun verða gert í þessu tilfelli að taka upp samninga við Seðlabankann eftir að þetta frv. væri orðið að lögum, sem ég vona að verði fyrr en seinna, um að Búnaðarbanki Íslands versli með gjaldeyri eins og hinir bankarnir. Það er ósköp eðlilegt að svo verði því að Búnaðarbanki Íslands hefur í sínum viðskiptum mörg og stór fyrirtæki sem þurfa á gjaldeyrisverslun að halda, en verða að vera í öðrum bönkum með slík viðskipti. Það er óeðlilegt að svo sé og skapar bæði fyrirhöfn og margvíslega aðra erfiðleika að fyrirtæki geti ekki verið í einum og sama bankanum með öll sín viðskipti. Auk þess ber brýna nauðsyn til að Búnaðarbankinn, bæði vegna stærðar sinnar og vegna útibúanna, taki þátt í margs konar viðskiptum, t.d. þeirra staða þar sem hann hefur útibú og um er að ræða atvinnurekstur á sviði ekki bara landbúnaðar, heldur fiskveiða og iðnaðar. Það er því eðlilegt að hann geti greitt fyrir sínum fyrirtækjum að öllu leyti. Það getur hann ekki nema hann fái gjaldeyrisverslunina líka. Ber því brýna nauðsyn til að svo verði, og ég tel mig mega segja að allar líkur eru til að svo geti orðið þegar þessi lög eru komin í framkvæmd, að það muni nást samningar við Seðlabanka Íslands þar um. Ég vil endurtaka það, að það er mikil nauðsyn á því að svo stór banki sem Búnaðarbankinn er hafi alhliða viðskiptamöguleika til þess að verða enn þá virkari þátttakandi í atvinnurekstrinum í landinu heldur en hann nú er. Það er vilji þeirra, sem stjórna Búnaðarbankanum, að svo verði. En hömlur eru á því að svo geti orðið meðan þetta er ekki komið í lag. Það var ekki heldur hægt að ætlast til þess að með slíkri breytingu væru ekki álíka margir bankastjórar að störfum í þessari stofnun og í öðrum bönkum, þar sem það mundi knýja enn þá meira á störf hinna sem fyrir eru nú ef það ætti að breytast. Hér er því verið að samræma lög Búnaðarbanka Íslands lögum hinna ríkisbankanna, stefna að því með þeirri breytingu að gera Búnaðarbanka Íslands virkari þátttakanda í atvinnu- og viðskiptalífi landsmanna heldur en nú og setja engar hömlur á það frekar en hjá öðrum bönkum að hann hafi alhliða viðskipti. Stjórn Búnaðarbankans hefur frá upphafi verið góð og sterk, og svo mun verða áfram. Það er því ekki nema eðlilegt að þessi næststærsti banki Íslands sé enginn annars flokks banki, heldur starfi við hlið sinna samstarfsaðila, viðskiptabankanna, með fullum réttindum. Að því mun verða unnið eftir að þetta lagafrv. er orðið að lögum. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn., og ég vona að það fái þar hina bestu fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég get strax sagt það, að ég hef ekki nema gott eitt um Búnaðarbankann sjálfan að segja. Honum hefur um margt verið vel stjórnað og hann hefur dafnað vel, enda er það ekki og verður ekki aðalatriði þessa máls. Hitt leynir sér ekki, að aðalefni frv., sem hér liggur fyrir til umr., er að bankastjórum bankans verði fjölgað. Ég skal fúslega taka undir það með hæstv. landbrh. að þau lög, sem nú eru í gildi um Búnaðarbanka Íslands, þarfnast endurskoðunar. Ýmis ákvæði í þeim lögum mega gjarnan vera í betra samræmi við lög um aðra banka. Þetta er laukrétt. En mér sýnist satt best að segja að þeir, sem að þessari endurskoðun stóðu, hafi verið að flýta sér óþarflega mikið og að nokkurs flumbrugangs gæti við undirbúning þessa máls, eins og kemur glöggt fram í aths. við lagafrv. Þar segir m.a.: „Þriðji kafli laganna um veðdeild bankans var ekki tekinn með við þessa endurskoðun, og gildir hann því áfram í óbreyttu formi. Hugmyndir hafa komið fram um að sameina veðdeildina Stofnlánadeild landbúnaðarins eða gera á starfsemi hennar viðamiklar breytingar, en niðurstaða liggur ekki fyrir. Var því talið rétt að láta þennan kafla bíða, þó brýnt sé að endurskoðun á starfsemi veðdeildarinnar færi fram eins fljótt og kostur er.“ Hér er sem sagt viðurkennt að brýnt sé að breyta starfsemi veðdeildarinnar, enda munu þeir vita, sem kynnt hafa sér fjárhag hennar, að hann er mjög einkennilegur, svo að ekki sé meira sagt. Var þá ekki eðlilegast að doka við og láta alla þessa endurskoðun á málefnum Búnaðarbankans vera samferða í stað þess að taka nú nokkurn hluta þessara mála út úr og ætla að afgreiða þau sérstaklega, en láta hins vegar gömul lög lífa áfram hvað snertir fáeinar greinar? Ég held að flestir hljóti að vera sammála um það, að ef ekki væri einhver mjög sérkennilegur og óeðlilegur flýtir á ferðinni í sambandi við þetta mál, greinilega tengdur því áhugamáli ákveðinna aðila að fjölga bankastjórum við Búnaðarbankann, þá hefðu menn komist að þeirri niðurstöðu að eðlilegast væri að doka aðeins við og líta málið í heild verða samferða. Það hefur verið afstaða flokks míns, Alþb., að bankakerfið í landinu sé of viðamikið og dýrt. Við höfum haft þá stefnu að nauðsynlegt sé að draga úr óþarfri yfirbyggingu í þjóðfélaginu, og m.a. höfum við beint skeytum okkar að bankakerfinu. Við teljum sem sagt einfaldlega að banhakerfið sé allt of viðamikið eins og það er í dag, allt of dýrt, bankastjórastöður séu allt of margar og raunar starfsmenn í bankamálum óþarflega margir, eins og sýnt hefur verið fram á með samanburði við nálæg lönd. Þegar vinstri stjórnin svonefnda var mynduð kom í ljós að stjórnarflokkarnir allir gátu sameinast um þetta sjónarmið, og því var tekið upp í málefnasamning þáv. ríkisstj. það ákvæði að bankakerfið allt skyldi endurskoðað og unnið að sameiningu banka og fjárfestingarsjóða, eins og orðrétt stóð í málefnasamningi þáv. stjórnarflokka. Á grundvelli þessa ákvæðis í málefnasamningi stjórnarflokkanna var hinn 29. maí 1972 skipuð n. til að undirbúa framkvæmd á þessu stefnuatriði. Í n. voru skipaðir 7 menn, úrvalslið manna. Þar áttu sæti Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, formaður, Ármann Jakobsson bankastjóri, Björgvin Vilmundarson bankastjóri, Guðmundur Hjartarson seðlabankastjóri, Jóhannes Elíasson bankastjóri og Magnús Jónsson bankastjóri. Þessi n. skilaði áliti dags. hinn 19. jan. 1973, og það ánægjulega var að n. klofnaði ekki í afstöðu sinni til málsins, enda þótt í henni ættu sæti menn úr öllum hinum pólitísku stjórnmálaflokkum. Það er víst ekki oft sem svo góð og ánægjuleg samstaða skapast um þjóðþrifamál, en svo var að þessu sinni. Meginniðurstöður n. voru í fullu samræmi við það sjónarmið sem við alþb.-menn höfum margsinnis sett fram, þ.e.a.s. að peninga- og lánastofnanir hérlendis séu miklu fleiri en hagkvæmt getur talist, auk þess sem margar þeirra séu of smáar til að geta uppfyllt nútímakröfur um alhliða þjónustu við viðskiptaaðila sina og öryggi fyrir innistæðueigendur og aðra kröfuhafa. Leggur n. jafnframt áherslu á nauðsyn þess að löggjöf, sem varðar starfsemi þessara stofnana, sé endurskoðuð og færð í nútímalegt horf. Telur n. allt benda til viðtæks samkomulags um meginmarkmið sem stefna beri að í þessum efnum, þ.e.a.s. samruna peninga- og lánastofnana í stærri og virkari heildir og einföldun bankakerfisins innan ramma heilsteyptrar löggjafar. Þessi frásögn af niðurstöðum n. er tekin úr aths. við lagafrv. sem samið var á grundvelli þessarar skýrslu bankanefndar. Umfangsmesti kaflinn í tillögugerð þessarar n. fjallaði um viðskiptabanka í eigu ríkisins. Var á það bent að starfsmannafjöldi þessara þriggja banka sem hér um ræðir, Landsbankans, Útvegsbankans og Búnaðarbankans, væri hvorki meira né minna en 65% af heildarstarfsmannafjölda þeirra peninga- og lánastofnana sem tillögugerðin fjallaði um. í sambandi við þessa banka var niðurstaða n., svo að ég fari hér fljótt yfir sögu, eins og sagði í nál.: „ N. telur rétt að stefna að því að viðskiptabönkum hér á landi fækki í þrjá eða fjóra. Miðað við núverandi aðstæður í bankamálum virðist eðlilegast að ná því markmiði með fækkun hlutafélagsbankanna í einn eða tvo og ríkisbankanna þriggja í tvo.“ Eftir að fjallað hafði verið í skýrslunni um ýmsar leiðir sem til greina komu til að ná fram þessari fækkun ríkisviðskiptabankanna komst nefndin að þeirri niðurstöðu, eins og segir í aths. við áðurnefnt frv., að líklegasta leiðin til að skapa hagkvæmt ríkisviðskiptabankakerfi sé að sameina Búnaðarbankann og Útvegsbankann ef jafnframt yrðu gerðar ráðstafanir til að styrkja eiginfjárstöðu og lausafjárstöðu hins sameinaða banka. Í þessu áliti var einnig gert ráð fyrir því að hinn sameinaði banki tæki við gjaldeyrísréttindum af Útvegsbankanum, en það er mál sem hæstv. landbrh. drap á áðan. Gert var ráð fyrir því að hinn nýi sameinaði banki mundi nálgast Landsbankann að stærð og hafa mjög svipaða dreifingu útlána á atvinnuvegi og aðra lánsaðila eins og Landsbankinn og auk þess mundi hann hafa afgreiðsluaðstöðu í öllum landshlutum mjög til jafns við Landsbankann, þannig að milli þessara tveggja höfuðbanka, sem þá yrðu til, annars vegar sameinaða bankans og hins vegar Landsbankans, yrði mjög mikið jafnræði hvað snertir stærð, viðskiptadreifingu og viðskiptaaðstöðu, og gæti því samkeppni þeirra verið mjög eðlileg og heilbrigð. Eins og ég gat um áðan var samið lagafrv. á grundvelli þessa ágæta nál. og það var lagt fram á 94. löggjafarþinginu, nánar tiltekið veturinn 1973–1974, og hét frv. til l. um viðskiptabanka í eigu ríkisins. Því miður fór það svo að á þessu þingi náði frv. um viðskiptabanka í eigu ríkisins ekki fram að ganga, og það hefur ekki séð dagsins ljós hér á Alþ. síðan þetta var. Afstaða Alþb. til þessara mála er óbreytt frá því sem áður var. Við teljum ótvíræða kosti fylgja því að framkvæma uppstokkun í bankakerfinu. Við styðjum það sjónarmið bankanefndarinnar sem ég hef gert hér að umtalsefni, að allmikill sparnaður væri fólginn í sameiningu bankanna, en auk þess mætti búast við betri þjónustu við viðskiptavini bankakerfisins. Þrátt fyrir það, sem gerst hefur áður í þessum málum, einróma niðurstöðu n. sem skipuð var mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum, hefur ekki orðið nein hreyfing á þessu máli í tíð núv. ríkisstj. Það fyrsta, sem gerist yfirleitt í bankamálum landsins eftir að þessi ríkisstj. kemur til valda, er að hæstv. landbrh. leggur fram frv. þar sem gert er ráð fyrir að fjölga bankastjórum Búnaðarbankans. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh, af þessu tilefni hvort hann geti svarað mér því hvort Framsfl. sé fallinn frá fyrri stefnu sinni í þessu máli. Ég veit ekki betur en frv. um viðskiptabanka í eigu ríkisins hafi verið á sínum tíma samþ. af öllum ráðh. þáv. stjórnar, þ. á m. af hæstv. landbrh., og einnig verið samþ. a.m.k. af meiri hl. þingflokks Framsfl. og að þetta hafi því verið yfirlýst stefna flokksins fyrir aðeins tveimur árum. Ef það er svo að Framsfl. hefur breytt stefnu sinni í þessum málum, hvað veldur? Gott væri að fá svör við því. Er þetta merki þess að nú eigi að hverfa í þveröfuga átt og fara að þenja út bankakerfið í stórum stíl, eins og gert var á síðasta áratug illu heilli. Og enn vil ég spyrja: Er það skoðun hæstv. ráðh. að þeir tímar sem við lifum nú, þeir erfiðleikar, sem við blasa á öllum sviðum fjármála, séu rétti tíminn til að fara að fjölga bankastjórum landsins? Herra forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál. Alþb. hefur íengi haft þá stefnu að fækka beri bönkum og bankastjórum, en ekki fjölga, og sú stefna er óbreytt. En svo virðist ekki vera um suma aðra flokka sem höfðu þessa stefnu fyrir fáum missirum. Ég vek á því athygli að auk þess sem þetta frv. er ekki tímabært vegna þess að þessi mál ber að sjálfsögðu að skoða í heild sinni og móta í þeim stefnu, þá hefur þetta frv., jafnvel þótt endurskoðað sé, nokkra vankanta sem óeðlilegir eru og rétt er að benda á. Í 8. gr. frv. er til að mynda ákvæði þess efnis að ráðh. sá, sem fari með landbúnaðarmál, hafi yfirstjórn bankans með höndum. Ég tel að þetta sé enn eitt dæmi um það að sú endurskoðun, sem ráðh. heldur fram að farið hafi fram á þessum lögum, hafi verið nokkuð fljótfærnisleg og vanhugsuð. Hvers vegna á hæstv. landbrh. að fara með yfirstjórn Búnaðarbankans? Eins og hv. alþm. er kunnugt er það viðskrh. og bankamálaráðh. sem fer með yfirstjórn Seðlabankans, yfirstjórn Landsbankans og yfirstjórn Útvegsbankans, eins og eðlilegt er ef við viljum reyna að hafa samræmt og skynsamlegt bankakerfi. En það að Búnaðarbankinn heyri undir landbrh. og Iðnaðarbankinn undir iðnrh. er ekkert annað en leifar frá löngu liðnum tíma, „anakronismi“ í dag. Ég vona að hæstv. ráðh. hafi skilning á því að þessu þurfi að breyta. Og það þykir mér satt best að segja góðs viti að hæstv. ráðh. lagði ekki til að frv. yrði vísað til hv. landbn., heldur til fjh.- og viðskn. Það kynni kannske að vera vísbending um að ráðh. væri til viðtals um að þessu atriði yrði þó a.m.k. breytt.



Herra forseti. Öfugt við það, sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, reiknaði ég með því eðli málsins samkv. að hæstv. landbrh. mundi leggja til að vísa þessu máli til landbn. Mér sýnist 8. gr. taka af öll tvímæli um það að hér er um að ræða fyrst og fremst landbúnaðarmál, úr því að yfirstjórn bankans á að vera í höndum þess ráðh. sem fer með landbúnaðarmál. Þar af leiðandi hefði landbn. vitanlega átt um þetta mál að fjalla. En ég sakna þess út af fyrir sig ekki neitt að fá ekki tækifæri til að fjalla um þetta frv. Það er rétt að það er lengi búið að bíða eftir þessu frv. af sumum. Strax haustið 1975 var það boðað í bankaráði Búnaðarbankans að þetta frv. væri alveg á næstu grösum. Það frv. átti reyndar að fela í sér, að því er ég best vissi, sérstök ákvæði um veðdeild Búnaðarbankans sem verður gjaldþrota á þessu. ári ef ekki verður þar eitthvert verulegt átak gert og þarf vissulega að að hyggja. Annað aðalatriði þess lagafrv., sem þá var verið að segja okkur frá, var í því fólgið að bankinn fengi gjaldeyrisréttindi. Það virðist nú standa til bóta, eftir því sem hæstv. ráðh. sagði áðan. Það á bara að gerast með heimild ráðh. og samkv. þeirri heimild sem fólgin er í 19. gr. seðlabankalaganna, þannig að gjaldeyririnn á víst að koma þótt ekki sé hann neins staðar hér á pappír. Það er nú eiginlega um margt eðlilegt að ég hyggi nánar að þessu máli, því að nú um tíma hef ég setið í bankaráði þessa banka og ýmislegt hefur þar upp komið. Ég get fyllilega tekið undir það sem hæstv. ráðh. sagði áðan um hag og afkomu Búnaðarbankans. Hún er góð og bankanum virðist um margt vel stjórnað. Búnaðarbankinn hefur nú fyrir skömmu orðið allmikill blaðamatur. Ég skal ekki fara út í neinar umr. um það mál, það er ekki viðkunnanlegt hér. Og það er nú svo um það mál eins og mörg fleiri að þar er oft úlfaldi úr mýflugu gerður. En þrátt fyrir allt hefur þó innan bankaráðsins komið upp spurning í tengslum við það mál og ef nánar er þar að gáð, spurningin um yfirstjórn bankans, hver endanlega segir til um og tekur ákvarðanir varðandi bankann, hvort það eru bankastjórarnir eða bankaráðið, sú þingkjörna stjórn sem eðlilegt og sjálfsagt er að hafi með höndum það eftirlit og aðhald sem skyldugt ætti að vera og til viðbótar ætti í raun og veru að hafa meira valdsvið en raun ber vitni. Þar er Búnaðarbankinn vitanlega engin undantekning frá öðrum bönkum. Ég hygg að flestir bankarnir séu þannig, að bankastjórarnir ráða í raun mestu. Þetta sé dálítið svipað kaupfélögunum okkar, að kaupfélagsstjórarnir ráða öllu þar, en kaupfélagsstjórnirnar litlu sem engu. Um það er auðvitað ekki að villast að aðalmarkmið þessa frv. er fjölgun bankastjóra við bankann og um leið auðvitað heimild til aðstoðarbankastjóraráðningar. Það hefur lengi verið á döfinni og okkur í bankaráði Búnaðarbankans hefur út af fyrir sig ekki þótt það neitt óeðlilegt að meðan Búnaðarbankinn héldi sinni stöðu, þá væri þar nokkurt jafnræði með bönkum í þessu sem öðru. Það er auðvitað alveg rétt að lögin um Búnaðarbanka munu um margt úrelt og full þörf á að taka þau til endurskoðunar og það er nauðsynleg samræming milli allra ríkisbankanna. En þar held ég að þyrfti að koma til frekari samræming um ýmislegt í framkvæmd bankakerfisins í heild. Ég veit að vísu að þar er um að ræða eitt af aðalhlutverkum Seðlabankans, að sjá svo um að sem mest samræmi sé í störfum bankanna, og þar hefur auðvitað ýmislegt verið unnið. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á þarfnast bankakerfi okkar í heild endurskoðunar og ýmislegt hefur þar komið upp miður gott. Ég vitna aðeins í blaðaskrif sem orðið hafa út af bankamálum almennt, þar sem það hefur verið staðfest af ábyrgum mönnum innan þess kerfis að möguleikar einstakra aðila og þá vitanlega þeirra, sem meira mega sín, til þess að spila beinlínis á þetta kerfi virðast býsna miklir eins og dæmi voru um tekin. Það er að segja það sem oft hefur verið haft að orði nú að undanförnu, að það sé ekki sama hvort það er Jón eða séra Jón. Það gæti vissulega komið til ærinnar skoðunar varðandi okkar bankakerfi. Fyrir svo utan það, sem er kannske einhver mesta meinsemdin í bankakerfinu, að ef einstakur aðili kemst í það að skulda það sem sagt er stundum „nógu mikið“, kemst í þá aðstöðu að skulda nógu mikið, eins og sagt er, nógu hrikalega mikið til þess að vafasamt sé að nema staðar og láta allt fara þá fjandans til, þá er einmitt til hins gagnstæða gripið og lánað æ meira í þeirri von að einhverri björgun verði við komið. Þetta er vitanlega ekkert einsdæmi um Búnaðarbankann. Þetta er meinsemd í okkar bankakerfi og getur stundum verið réttlætanleg, en hefur, eins og dæmi sanna, allt of oft verið gengið of langt í því efni. Ég mun hins vegar víkja að þessu öllu nánar þegar málið kemur aftur úr n. og hafði jafnvel hugsað mér að víkja að því í n., þeirri sjálfsögðu n. sem þetta mál átti að fá til meðferðar að mínu viti, nema, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds sagði, nema á þeim tíma sem málið verði til skoðunar í n. verði breyting á stefnu hæstv, ráðh. sem hann hafði greinilega von um, varðandi yfirstjórn bankans. Það var vikið áðan að frv. sem flutt var á þingi 1974 um sameiningu ríkisbanka. Ég vil aðeins víkja að því að þá var það frv. m.a. gagnrýnt af talsmönnum þeirra sem báru Búnaðarbankann sérstaklega og landbúnaðinn fyrir brjósti. Það var einkum gagnrýnt af þeirri ástæðu, að með sameiningu við Útvegsbankann, með gífurlegri fjárþörf sjávarútvegsins annars vegar, þá mundi það fé, sem annars gæti komið til landbúnaðarins, hreinlega hverfa í þá hít og landbúnaðurinn hafa minna út úr bankakerfinu en áður. Þetta held ég að hafi verið alrangt sjónarmið af þeirri einföldu ástæðu að Búnaðarbankinn er auðvitað orðinn mjög almennur viðskiptabanki. Það er hins vegar Stofnlánadeild landbúnaðarins sem sér um þann þáttinn sem snýr að landbúnaðinum og sá þáttur hefði vitanlega verið óbreyttur í því efni. Ég vil leggja áherslu, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds, á það að vissulega er ofvöxtur í okkar bankakerfi og framtíðarstefnan hlýtur að eiga að vera sameining banka, fækkun banka og aukin hagræðing í þeim efnum. Mér er a.m.k. ekki kunnugt um að hinum almenna manni, sem þarf að ganga á milli bankastjóra, gangi miklu betur að fá nauðsynlega fyrirgreiðslu þó að bankahallirnar verði glæstari, þó að útibúin þenji sig út um allt og þó að bankaútibú og bankar séu hlið við hlið. Það virðist ganga jafnilla og það dugar allt hinum almenna og venjulega manni skammt ef sama svarið er alls staðar í gildi, það nei sem nú hljómar a.m.k. oftast í eyrum þess manns sem þarf til bankastjóranna að leita. Það ætti ekki út af fyrir sig að þurfa á fleiri bankastjórum að halda til þess eins að segja nei. En auðvitað gæti staða bankanna í heild átt eftir að breytast til batnaðar og þá um leið að þeir gætu hjálpað betur og meir hinum almenna manni, en það er nú því miður svo að það eru aðrir sem þar hafa allt of mikinn forgang. Það er hins vegar rétt þegar farið er að líta á samanburð við aðra banka, eins og t.d. Útvegsbankann, sem hefur þetta miklu minni umsvif en Búnaðarbankinn, að það er röksemd að Búnaðarbankinn eigi ekki að hafa færri bankastjóra en Útvegsbankinn. En þá vaknar nú eiginlega miklu frekar sú spurning hjá mér hvort bankastjórarnir í hinum bönkunum séu ekki of margir. Landsbankinn er stór banki að vísu. Ég held að aðalbankastjórar og aðstoðarbankastjórar þar séu 6. Ég held að ég fari rétt með það. Það mætti líta á stöðu Búnaðarbankans í þessu sambandi og það sem hæstv. ráðh. minnti á áðan Allur hans upplestur sýndi að ekki hefur bankastjóraskortur staðið bankanum fyrir þrifum, það fer ekkert á milli mála. Ég skal hins vegar játa það sem bankaráðsmaður að álag á okkar bankastjórum er mikið. Þar spilar reyndar fleira inn í sem hér skal ekki farið út í, en menn vita þó. Og sannleikurinn er sá í dag t.d. að það eru þrír bankastjórar starfandi við bankann og verður svo fram til 1. júní a.m.k., þannig að þetta er ekki alveg eins tómlegt og af er látið. Á því verður þess vegna ekki nein óskapleg breyting, því að sannleikurinn er sá að nauðsynlegt hefur orðið að ráða þarna mann til viðbótar af ýmsum ástæðum sem ekki skulu raktar hér. En almennt er ekki nema von þó að menn reki upp stór augu þegar ríkisstj., sem er að ráðgera, að því er manni skilst, að gera tveggja mánaða til fjögurra mánaða stöðvun á gjaldeyrisöflun þjóðarinnar með tilheyrandi tveggja til fjögurra mánaða atvinnuleysi víðast hvar á landinu, skuli nú sjá til þess ríkasta ástæðu að fjölga bankastjórum, ekki síst þegar þess er gætt að þessir aðilar hafa nú vel í sig og á og a.m.k. bliknum við alþm. með okkar margumræddu lúxuskjör, - við bliknum algjörlega í þeim samanburði við þann háaðal, sem bankastjórarnir eru. Ég skal ekki hafa miklu fleiri almenn orð hér um nú, til þess gefst tækifæri síðar. En ég vil aðeins drepa hér á nokkrar gr. frv. Í 3. gr. er vikið að meginhlutverki bankans og meðan Búnaðarbankinn starfar sem slíkur, þá tek ég þar undir og þó frekar væri að meginhlutverk bankans er að styðja landbúnað og svo kemur viðbótin: „og greiða jafnframt fyrir fjármálaviðskiptum annarra atvinnugreina.“ Þegar Stofnlánadeildin er frá talin, þá er það hins vegar svo að landbúnaðurinn á út af fyrir sig ekki miklu meir innangengt í Búnaðarbankann en aðrar atvinnugreinar, það er staðreynd. Verslun og iðnaður eiga þar fullkomlega jafngreiðan aðgang og allt of oft berast okkur, sem erum í bankaráðinu, kvartanir frá hinum almenna bónda um það hvað Búnaðarbankinn sem bankastofnun utan Stofnlánadeildarinnar gerir þeim lítil skil, vanræki að hjálpa þeim. Sumt af þessu mun vera réttmætt, því miður, annað ofsagt, eins og oft er. Stofnlánadeildin er vitanlega sér á báti. Hún sinnir ekki öðru, svo sem rétt er, og er sú starfsemi, sem þar fer fram, ómetanleg fyrir bændastéttina. Ég hef gjarnan viljað fá frv. um Stofnlánadeildina og ákveðnari ákvæði þar. Það virðist eiga að biða betri tíma. Ég hefði frekar viljað fá frv. um þær tvær deildir, Stofnlánadeildina og veðdeildina, heldur en þetta frv., þar sem t.d. séð væri fyrir málefnum veðdeildarinnar um leið. Og ég fagna þeim till., sem Búnaðarþing lét frá sér fara um þessi mál núna á dögunum. Þær till. voru mjög skynsamlegar, m.a. varðandi það að færa húsnæðislán bænda almennt inn í húsnæðislánakerfið. Það tel ég fullkomlega rétt og hef bent á reyndar oft hér áður þegar húsnæðismál hafa verið til umr. almennt. Ég álít hins vegar að forstöðumaður Stofnlánadeildarinnar eigi að vera í sömu aðstöðu fullkomlega og bankastjóri. Það hefur að vísu verið svo, en það er nú fyrir tilviljun. Og meðan tengslin milli Búnaðarbankans og Stofnlánadeildarinnar eru slík sem þau eru, að þetta er deild frá bankanum, þá tel ég líka sjálfsagt að bankinu útvegi Stofnlánadeildinni beinlínis afgerandi ákveðið fjármagn til að lána bændum til hliðar við stofnlánin sem í mörgu eru alls ófullnægjandi í dag, alveg sérstaklega til tækjakaupa, sem orðin eru svo tilfinnanleg sem raun ber vitni. Dráttarvél, sem bóndi þarf að kaupa og kostar um 2 millj. kr. ef hún er góð, hann fær að vísu til þess 800 þús. kr. lán úr Stofnlánadeildinni, 40%, 1200 þús. þarf hann þá að leggja frá sjálfum sér. Mér er kunnugt um að einstaka útibú Búnaðarbankans - vonandi öll - bæta þar nokkru við til tveggja ára, allt að 20%. En engu að síður, ef við miðum við t.d. sjávarútveginn, þá eru þetta knöpp kjör varðandi atvinnutæki, eins og dráttarvélin er nú orðin ómissandi fyrir bóndann. Ég held að málefni Stofnlánadeildarinnar og veðdeildarinnar og staða þeirra þyrftu að skoðast sérstaklega, og ég ítreka það, að það hefði verið meiri ástæða til að leggja frv. fram um það heldur en það sem hér er á ferðinni. Á því var engin brýn nauðsyn. Hæstv. ráðh. kom hér áðan sérstaklega inn á sérmál sem ekki skal rætt hér. Það er hin stórkostlega fjárvöntun Stofnlánadeildarinnar nú í ár. Ég hygg, miðað við það sem hæstv. ráðh. upplýsti áðan, að þá sé ekki mikilla svara að vænta nú. Ég veit að hæstv. ráðh. hefur verið að velta þessu vandamáli mjög fyrir sér. En sannleikurinn er auðvitað sá, miðað við ástandið og útlitið í dag, að það er hreinlega ekkert fé til nýrra framkvæmda á vegum bænda á þessu ári, ekki króna, og úr því verður vitanlega á einhvern hátt að bæta. Ég treysti hæstv. ráðh. til að vinna þar vel að svo að annað - ég vil segja vandræðaár verði nú ekki. Síðasta ár var hálfgert vandræðaár fram eftir öllu, þó að úr rættist vegna þess hve margir helltust úr lestinni og hættu við að endurnýja sínar umsóknir. Það var það sem bjargaði. Og þá hafa þeir auðvitað til þess meiri þörf nú að sækja á nýjan leik. En ef það ástand á að skapast að engar nýjar framkvæmdir bænda komist í gang á þessu ári, þá er það mjög alvarlegt fyrir bændastéttina og fyrir atvinnu í landinu yfirleitt, því að hér um gildir líka atvinna fyrir þá sem að þessum byggingum vinna þó að bændur séu manna duglegastir við að vinna að eigin byggingum. IV. kafli frv. um stjórn bankans er e.t.v. sá kafli sem mestrar skoðunar þarf við og þá á ég við spurninguna um valdsvið bankaráðs annars vegar og bankastjórnar eða bankastjóra hins vegar. Um það þyrfti að fá sem skýrust svör í n. Ég vík t.d. að spurningunni um það hvort mannaráðningar samkv. 13. gr. ættu ekki að einhverju frekara leyti að heyra undir bankaráðið. A.m.k. ætti að mega að leita umsagna þess um mannaráðningar í meiri háttar stöður innan bankans, ekki bara útibússtjórastöðurnar eins og nú er. Alveg sérstaklega ætti starfsmannaráð í bankanum að hafa umsagnarheimild. Það er að vísu starfsmannastjóri, það er starfsmannafélag, en það ætti að vera starfsmannaráð sem mætti gera beinar till. um ráðningar í stöður. Þessu skýt ég að því að þetta vandamál hefur nokkuð borið á góma meðal starfsfólks Búnaðarbankans. Í 13. gr. segir að bankaráðið ákveði laun starfsmanna bankans að sjálfsögðu. Nýlega kom þó upp mál sem þetta snerti og ég kemst ekki hjá að minna á hér. Það á rætur sínar að rekja til Seðlabankans sem hefur oft forgöngu um það sem okkur finnst á stundum miður skynsamlegt og er í nokkurri andstöðu við það sem þeir herrar, sem þar eru, prédika. Eins og menn vita eru 13 mánuðir í ári bankamanna, þar með talinna bankastjóra að sjálfsögðu. Þessir 13. mánuður er ætlaður fyrir yfirvinnu og mun hafa verið samkv. samningum milli bankamanna og bankayfirvalda á sínum tíma. En svo brá við á s.l. ári eða jafnvel á árinn þar áður að Seðlabankinn tók upp á því að greiða starfsmönnum aukauppbætur ofan á þetta fyrir yfirvinnuna. Þar var að sjálfsögðu byrjað ofan frá, þar greitt hæst og að því er ég best fæ skilið án tillits til vinnuálags. Í árslokin var sem sagt hjá flestum bönkunum eða öllum líklega skellt einhverri ákveðinni upphæð ofan á tiltekna starfsmenn. Þetta voru ekki stórar upphæðir víst, þó þreföld mánaðarlaun verkamanns til þeirra sem voru hæstir í launum. Þarna kann að hafa verið farið eftir einhverjum reglum. Seðlabankinn hefur sjálfsagt gengið á undan með góðu fordæmi þar eins og annars staðar. En þó setur að manni þann grun að þar kunni alveg eins að hafa ráðið geðþótti, því svo margar sögur hefur maður af þessu heyrt. Síðan lækkuðu þessar upphæðir, að ég hygg, og þurrkuðust út einhvers staðar fyrir ofan miðjan launastigann. Þetta mun hafa verið almennt svona í bönkunum, þannig er sagan sögð. Aðrir bankar hafa sem sagt fetað í fótspor Seðlabankans, enda starfsmenn þessara banka mjög þrýst á um það að þeir sætu ekki við verri kjör en starfsmenn Seðlabankans. Þetta mun hafa verið gert í Búnaðarbankanum einnig, en bankaráð hefur þar hvergi nærri komið með sinni samþykkt þó að það eigi samkv. lögum og eigi enn samkv. þessu nýja lagafrv. að ákvarða hér um. Sama er í raun og veru að segja um hlunnindi bankastjóra sem menn vita að eru stífustu ráðherrahlunnindi. Ég hef ekki rekist neins staðar á ákvörðun bankaráðs Búnaðarbankans og ég efast um ákvörðun bankaráða annarra banka um þessi mikilvægu hlunnindi. Þarna er um mikilvægustu kjaraliðina hjá bankastjórunum að ræða, þar sem eru þau hlunnindi að þeir geti fengið eftirgefin aðflutningsgjöld og tolla af bilum á þriggja ára fresti. Í raun og veru eru þetta miklu meira en ráðherrahlunnindi því að þessir menn, ef þeir haga sér skikkanlega, - maður verður nú að reikna með því af þessum mönnum, - þá geta þeir setið æði lengi í þessum stöðum, en ráðh., þó að þeir hagi sér skikkanlega í alla staði, þá geta þeir auðvitað fallið úr stólunum og ekki fengið nema kannske eins og einn bíl. En við skulum segja að bankastjóri starfi í 24 ár. Þá fær hann 8 bíla út á þetta og ef þannig vill til varðandi ár, þá getur hann krækt í þann 9. svona í lokin. Um þetta hef ég sem sagt ekki fundið neinar samþykktir, og ég efast um að þær séu til. Okkur er jafnvel sagt að þetta hafi komið sem eins konar himnasending ofan úr stjórnarráði, að svona ætti þetta að vera, og það séu ein 6 ár síðan þessi himnasending kom til bankastjóranna. En auðvitað ríkir út af fyrrtalda málinu, um aukagreiðslurnar, þar ríkir bullandi óánægja meðal starfsfólks, held ég, allra bankanna með þetta fyrirkomulag, og auðvitað fáum við bankaráðsmenn orð í eyra fyrir þetta. En við höfum bara aldrei um málið fjallað og aldrei um það heyrt fyrr en þetta var allt búið og gert. Hér þarf því ábyggilega vel að hyggja að. Þetta er kannske framkvæmdaatriði, en þetta snýr líka að því, og um það vil ég fá skýr svör áður en þetta frv. fer út úr þessari deild, hver hefur úrskurðarvaldið í málefnum bankans í öllu því sem máli skiptir, og það á auðvitað við um ríkisbankana alla. Eiga yfirráðin sem sagt að vera meira eða minna í höndum bankastjóranna eða eiga hinar þingkjörnu nefndir, bankaráðin, að hafa úrslitaaðstöðu á hverjum tíma og í hverju máli sem einhverju skiptir? Að lokum þetta: Þetta frv. er vitanlega til þess eins að fjölga bankastjórum Búnaðarbankans. Ég sé enga sérstaka brýna ástæðu til þess eins og er, og allra síst gefur staða bankans og framvinda mála þar minnstu ástæðu til þess að halda að baukinn þjáist af skorti á bankastjórum, þó að bankaráðið að sjálfsögðu grípi þar inn í þegar þörf er á og bæti við starfskrafti inn í bankann þegar á því er full þörf. 



Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með framkomu þessa frv. og þakka hæstv. ráðh. fyrir þá greinagóðu skýrslu eða umsögn sem fylgdi frv. úr hlaði. Ég vil á sama tíma lýsa furðu minni á tali hv. síðasta ræðumanns sem hefur gleymt hér sínum plöggum, Helga Seljans, sem er bankaráðsmaður Búnaðarbankans. Maður skyldi ætla að hann talaði hér jákvæðara í sambandi við endurskoðun þá sem nú á sér stað í rekstri bankans. Ég vil fyrst benda honum á að í 13. gr., sem hann vitnaði í, segir skýrt að bankaráð ráði helstu starfsmenn og trúnaðarmenn bankaráðsins við rekstur stofnunarinnar. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Bankaráð ræður aðalféhirði og aðalbókara og stjórnendur útibúa bankans. Alla aðra starfsmenn ræður bankastjórnin og segir þeim upp starfi. Bankaráð ákveður laun starfsmanna bankans.“ Ég get ekki séð neitt ábótavant við þetta frv. Það tekur tvímælalaust fram hverjir ráða aðalstjórnendur hinna ýmsu deilda í bankanum, en segir svo í 14. gr., sem hv. síðasti ræðumaður vitnaði í, að bankastjórn Búnaðarbankans fari með æðstu daglega stjórn á starfsemi bankans, þ.e.a.s. reksturinn allan. Og ég get ekki séð hvernig í ósköpunum er hægt að reka stofnun ef bankastjórarnir eða forstöðumenn stofnunarinnar hafa ekki a.m.k. yfirumsjón og ákvarðanarétt í öllu því sem viðvíkur daglegum rekstri stofnunarinnar. Ég held að það sé ekki nokkur leið að ætlast til þess að bankaráð bankanna taki bókstaflega reksturinn að sér líka eða hafi fingur í hverju einasta máli sem bankastjórn annars hefur með höndum. Ég held að þetta hljóti að vera hugsanavilla. Hitt er svo annað mál, að það getur verið að það sé alveg rétt að það sé kominn tími til þess að endurskoða bankakerfið í heild, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, að uppstokkun bankakerfisins væri brýn nauðsyn sem fyrst. Það getur vel verið. En það er af allt annarri ástæðu en þeirri að hér liggi fyrir frv. um fjölgun bankastjóra í Búnaðarbanka Íslands. Ég held að það, sem þar knýi fyrst og fremst á, séu alls konar ráðstafanir sem gerðar hafa verið undanfarið af opinberum aðilum og þá kannske ekki aðallega bankakerfinu, heldur ríkisstj. og peningavaldinu, því að það er staðreynd að með bindifé og bindifjárpólitík, sem rekin hefur verið í bönkunum, hefur fólkið sjálfsagt skapað sér eigin gjaldmiðil, sem er víxlar og alls konar lánafyrirkomulag sem er utan við bankakerfið, en hefur svo smám saman þróast inn í bankakerfið. Þannig er víxlafyrirkomulagið orðið algildur gjaldmiðill manna á milli sem bankakerfið hefur tekið sem góða og gilda vöru og keypt og selt. Og þarna er mikill munur frá því sem ég þekki til eftir þó nokkuð margra áratuga veru erlendis, og þar hef ég einnig staðið í viðskiptum. En ég vil aðeins taka undir það, að það er brýn nauðsyn að fjölga bankastjórum í Búnaðarbankanum. Eins og fram hefur komið bæði hjá bankaráðsmanninum, sem talaði hér síðast, og eins hjá hæstv. ráðh., er mikill vöxtur í Búnaðarbanka Íslands. Honum hefur auðsjáanlega verið stjórnað mjög vel og hann hefur sýnt árangur sem því miður er ekki sýnilegur í öllum bönkunum og mér er nær að segja ekki sýnilegur í hinum bönkunum. Það segir sig sjálft að það hlýtur að vera talsvert álag þegar bankastjórar þurfa dag eftir dag fyrir utan að sinna sínum daglegu störfum við rekstur bankans eða rekstur stofnunarinnar að sitja í 2–3 tíma - við skulum segja frá því kl. 10 á morgnana og fram undir kannske 1–2 á daginn - við að taka á móti gestum og viðskiptavinum bankans með hin ýmsu erindi og eiga svo eftirmiðdaginn, ef þeir hafa þá tíma til þess, að fara og fá sér að borða og sinna svo þessum erindum samdægurs. Ef ekki eiga að hlaðast upp óafgreidd erindi í stofnuninni, þá hljóta þeir að þurfa viðbótarstarfskrafta, ekki siður bankastjórarnir heldur en starfsliðið sjálft. Ég tel ekki að fjölgun bankastjóra í Búnaðarbanka Íslands sé sú sóun að það sé réttlætanlegt að bankaráðsmaður tali gegn henni, en komi þá með till. um að fækka frekar öðrum ríkisbönkum. Í sambandi við þann vöxt sem hefur verið í bankakerfinu, þá held ég að hann hafi verið til góða frekar en hitt. Ég held að þetta sé mjög mikið þjónustuatriði fyrir fólkið. Jafnvel þegar Reykjavík var miklu minni að flatarmáli en hún er nú var orðið óþægilegt að þurfa að fara í banka í miðbænum hvaðan sem er úr bænum, - og nú held ég mig við Reykjavík eingöngu vegna þess að ég held að hv. síðasti ræðumaður hafi verið með Reykjavik í huga aðallega þegar hann talaði um fjölgun útibúa, - það var orðið erfitt fyrir fólk að komast í þessar þjónustustofnanir, fyrir utan að miðbærinn í Reykjavík er að verða meira og meira óaðgengilegur fyrir umferð á háannatíma, og fólk hefði þá þurft að hlaupa úr vinnu á þeim tíma sem bankinn er opinn. Nú eru komin útibú víðs vegar um bæinn og fólk getur notið þjónustu þessara peningastofnana má segja með stuttum fyrirvara og hvar sem er. Ég veit ekki hvað hv. þm. meinar þegar hann talar um að þjónusta við almenning verði ekkert betri eða fyrirgreiðsla, þótt byggingar verði glæstari, þær hjálpi ekkert frekar hinum almenna borgara. Ég held að einmitt Búnaðarbankinn hafi haft þá pólitík frá því að ég fyrst fór að fylgjast með honum og þá var aðeins einn bankastjóri í bankanum, Hilmar heitinn Stefánsson, að greiða fyrst og fremst götu mannsins af götunni. Ég held að hann sé þekktastur fyrir það að ná til fjöldans, og það ætti bankaráðsmaður Búnaðarbanka Íslands að vita. Mér þætti gaman ef hann hefði fyrir því að kynna sér og upplýsa þá fjh.- og viðskn. - því ég tel að þetta frv. eigi meira erindi þangað en landbn. - um afgreiðslufjölda Búnaðarbankans á árinu og hvað af þeim fjölda eru atvinnurekendur, því ég tel að þessir vondu menn, sem hann talar um, séu atvinnurekendurnir, og hvað af þessum fjölda er litla fólkið, sem hann þykist tala fyrir. Ég held að hann komist að raun um að Búnaðarbanki Íslands hafi gert sér far um að ná til þessa fólks. Það er kannske rétt sem kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnari Arnalds, að það sé rétt að samræma lög Búnaðarbanka Íslands og annarra ríkisbanka. Það held ég hljóti að vera sanngjörn krafa að um ríkisbankana yfirleitt gildi hið sama. En ég vil mótmæla því að það sé af einhverjum annarlegum hvötum og annarlegum áhuga að allt í einu, eins og skilja mátti af máli hv. 5. þm. Norðurl. v., sé hlaupið til nú og bankastjórum fjölgað. Ég lít svo á að það hafi verið brýn nauðsyn í langan tíma. Það eru ekki nein annarleg sjónarmið sem ráða því að till. kemur fram nú, um að bankastjórum sé fjölgað, eða bankakerfið hér sé orðið of viðamikið. Það getur vel verið að það sé orðið viðameira en eðlilegt er miðað við fólksfjölda, en það er áreiðanlega ekki svo miðað við það viðskiptakerfi sem við búum við, miðað við þá ásókn sem verður að vera á bankakerfið af einstaklingum og fyrirtækjum, vegna þess að það kemst enginn áfram með neitt, það hefur enginn möguleika á því lengur að svala athafnaþrá sinni öðruvísi en með aðstoð hins opinbera, og þetta er ríkisbanki sem hlaupið er til þegar fólk vill gera eitthvað. Það hefur enginn möguleika til þess að safna fé til þess að svala sinni athafnaþrá. Ég held að það sé síður en svo, miðað við þá þjónustu sem bankakerfið veitir að það séu of margir bankastjórar eða of mikið starfslið í bönkum. Það getur vel verið að það hafi verið í málefnasamningi ríkisstj., - það er hér um bil það eina sem ég treysti hv. 5. þm. Norðurl. v. til að fara rétt með í sínum málflutningi, að það hafi verið í málefnasamningi ríkisstj. að fækka bankastjórum og fækka peninga- og lánastofnunum hérlendis, eins og hann orðaði það, og n. hafi komið sér saman um að sameina tvo ríkisbanka og - ég veit ekki hvort ég skildi hann rétt - stefna að því að hér yrði aðeins einn einkabanki.  Um sameiningu Búnaðarbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands bjóst ég við að bankaráðsmaðurinn mundi segja eitthvað, en hann gerði það ekki. En ég er ansi hræddur um að sú sameining hafi fyrst komið til tals vegna vandamála, sem steðja að Útvegsbanka Íslands, og eins vegna þess að Búnaðarbanki Íslands sýnir góða stöðu. Þá þótti sjálfsagt að nota sterka bankann til þess að hjálpa þeim veika. En Búnaðarbanki Íslands á að fá að starfa frjálst og halda áfram að vera sterkur og ekki aðeins fyrir landbúnaðaraðilana, heldur einnig fyrir viðskiptalífið hér, því að það fer ekkert á milli mála að ekki síður en Landsbankinn og Útvegsbankinn hefur Búnaðarbankinn þjónað hinu almenna viðskiptalífi vel hér á landi. En aftur á móti á Útvegsbankinn við skiljanlega erfiðleika að etja vegna þess að útvegurinn hjá honum hefur gengið verr en áður var. Það hafa alls konar vandamál steðjað að útveginum og Útvegsbankinn hefur þurft að hlaupa undir bagga með hinum og þessum aðilum í vanda ef ekki átti að stöðva þennan aðalútflutningsatvinnuveg okkar. Það er því eðlilegt að hann sé í peningavanda, og það þarf að gera eitthvað til þess að hjálpa honum án þess að það sé á kostnað annarra bankastofnana. Það er ekki lítill baggi sem hefur hvílt á Útvegsbankanum og Landsbankanum líka undanfarið. Ég er ekki þar með að gera lítið úr þeirri þjónustu Búnaðarbanka Íslands sem snýr að útvegsmálum, vegna þess að Búnaðarbankinn hefur á ýmsum sviðum hlaupið undir bagga með útveginum líka, þótt ekki sé í ríkum mæli. En ég sem sagt, eins og þið heyrðuð, vil styðja ríkisbankana. Ég held að þeir gegni ómetanlegu þjónustuhlutverki í okkar atvinnulífi. Það þarf að styrkja þá og styðja. En ég vil líka að einkabankarnir fái svigrúm til þess að veita þeim heilbrigða samkeppni. Ég bjó eftir því líka að þessir boðberar valddreifingarinnar sem alþb.-menn hafa alltaf talið sig vera, þeir koma nú allt í einu upp þegar bankamál eiga hlut að máli og vilja sameina öll peningamál hjá einum bankamálaráðherra, viðskrh. Ég held að að það fyrirkomulag, sem er á þessum málum, sé mjög gott, og ég held að Búnaðarbankinn eigi áfram að vera undir yfirstjórn landbrh. og Iðnaðarbankinn undir yfirstjórn iðnrh. Ég sé ekki, að þar hafi komið fram neinir gallar á, og vil biðja þessa tvo ágætu valddreifingarpostula að endurskoða hug sinn til þess a.m.k. að hafa samræmi í málflutningi milli umr. hér á hv. Alþ. 



Herra forseti. Út af því, sem fram hefur komið í þessum umr., verð ég að segja það að ekki telur hv. 5. þm. Norðurl. v. mig vera hraðskreiðan í athöfnum ef hann telur til flýtisverka að ég skuli í nærri 5 ár vera búinn að sitja í starfi landbrh. og nú fyrst bera mig að því að breyta lögum Búnaðarbankans. Það verð ég að segja, að einhvern tíma hefði ég treyst mér skár til að taka til verka og með meiri hraða og án þess að það væri talið flaustursverk. Hins vegar var það alveg rétt hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., að endurskoðun bankamála var eitt af samþykktunum í málefnasamningi vinstri stjórnarinnar og það atriði var í höndum þáv. bankamrh., hv. 2. þm. Austurl., Lúðvíks Jósepssonar, að koma því í verk. Það var líka rétt hjá honum að það var skipuð nefnd 5 manna, sem allt munu hafa verið bankamenn, ef ég man rétt, og hún komst að nafninu til að sömu niðurstöðu. Þó var mikið eftir til þess að hægt væri að leysa málið. Þar kom upp sú hugsun að setja Búnaðarbankann og Útvegsbankann í eitt, en það var bara eftir að finna leiðina, hvernig átti að framkvæma það. Og það þarf ekkert að fara í grafgötur um það, að það var ekki þingfylgi fyrir að koma því í verk. Ég get skýrt frá því að innan þess stjórnmálaflokks, sem ég tilheyri, var ekki fylgi fyrir því að þetta yrði gert. Ég vil þó bæta því við, að reynslan hefur sannað síðar að það er enn þá minna fylgi fyrir slíkri hugmynd nú. Hins vegar kom síðar upp og einnig í ráðherratíð fyrrv. ríkisstj. sú hugmynd að setja ein lög um alla ríkisbankana. Það var m.a. ástæðan til þess að ég dró að láta gera það frv. sem ég hef nú lagt fram. Enn fremur hefur það gerst á þessum sama tíma að sá banki, sem ég er talinn vera æðsti maður yfir eða á á vissan hátt að bera ábyrgð á, hefur aukið umsvif sín geysilega mikið á þessum tíma og hvað mest nú á síðasta ári, og það gerir að verkum að ég tel brýna nauðsyn að breyta starfsemi hans. Ég segi það alveg eins og er og segi það hv. bankaráðsmanni í fullri alvöru, að ég vil ekki bera ábyrgð á því að einn maður beri ábyrgð á banka, sem er upp á 10 milljarða. En það veit þessi hv. þm. eins og aðrir, að bankastjórar eiga einnig sín frí eins og aðrir menn, auk þess sem annar bankastjórinn hefur bilað á heilsu, en sem betur fer náð sér mjög vel aftur og hans mikli dugnaður komið að góðum notum sem fyrr og ég vona að hann bresti ekki. En að ætla einum manni yfirstjórn, þó að um tímabundið skeið sé, á banka sem hefur 10 milljarða í veltu. því á enginn að bera ábyrgð á. Ég vil líka segja það, að það er ekkert til bóta að úr sé bætt án lagaheimildar, en það hefur bankaráðið gert án þess að hafa til þess nokkra heimild. Hvorki bankaráðið né aðrir hafa borið það undir bankamrh. Þetta vildi ég segja, og þetta er því ekkert út í bláinn gert, auk þess sem ég, eins og ég gerði grein fyrir áðan, lít svo á að þessi banki með svo mikið fjármagn sé einmitt til þess að tryggja betur fjárhagsstöðuna í þjóðfélaginu að gera hann virkari í rekstri atvinnuveganna en hann hefur verið og getur ekki orðið nema hann fái gjaldeyrisréttindi líka. Þessi tvö atriði eru að mínu mati það veigamikil að það er fullkomin ástæða til að samræma lög Búnaðarbanka Íslands við lög hinna ríkisbankanna, enda sé ég engar forsendur fyrir því hvers vegna svo ætti ekki að vera. Og það, sem ég tel að ég eigi hér helst afsökunar á að biðja, er að hafa dregið þetta svo lengi sem raun ber vitni um. En ég hef þegar gert grein fyrir því, að það hefur verið fitlað við ýmsar hugmyndir sem hafa gert það að verkum að ég hef reiknað með heildarlöggjöf. Fyrst var þessi sameiningarhugmynd og síðar heildarlöggjöf. Nú er eins auðvelt að gera hana og frekast er hægt eftir að þessi banki er kominn með löggjöf sem er í samræmi við löggjöf hinna bankanna. Þá er það ósköp auðvelt ef menn vilja. Nú má um það deila hvort Búnaðarbankinn á að tilheyra landbrh. eða viðskrh. og þá allir ríkisbankarnir. Ég ætla ekki að gera það atriði að deiluatriði, og það hefur ekki verið af minni hendi sótt í að halda í það, enda tel ég það ekki vera mikið mál. Hins vegar finnst mér að það verði að miðast við hvernig fer t.d. um stöðu einkabankanna í því sambandi. Ef iðnrh. fer með Iðnaðarbankann, þá sé ég ekkí ástæðu til að þessu þurfi að breyta hjá Búnaðarbankanum. Þess vegna mun afstaða mín miðast við það sem þar kann. að koma fram. Ég tel mig nú hafa svarað hv. 5. þm. Norðurl. v. um afstöðu Framsfl. til sameiningar bankanna, en ég tel ekki vera grundvöll fyrir sameiningu. Um sparnaðinn í þessu sambandi kom ýmislegt í ljós, ef ég man rétt, í skýrslu nefndarinnar. Talið var að Landsbankinn einn hefði fleira starfsfólk en Búnaðarbankinn og Útvegsbankinn samanlagt. En það orkar nú allt tvímælis þegar gert er og einnig gat það verið um þetta atriði. Hitt er alveg rétt, og það er það sem er tilgangur þessa frv., að gera þennan banka að alhliða banka sem hefur viðskipti bæði með gjaldeyri og á öðrum sviðum. Út af því, sem ég lagði til áðan, að vísa málinu til fjh: og viðskn., þá hef ég nú leitað upplýsinga um það hjá skrifstofustjóra, en gerði það áður eftir minni um meðferð þessa máls hér á Alþ. þegar ég hefði verið viðstaddur, en skrifstofustjóri gaf mér þær upplýsingar að það væri rétt munað hjá mér að búnaðarbankalögin hefðu verið til meðferðar hjá fjhn. þegar breytingar hefðu verið gerðar á þeim. En með tilliti til þess, að hér væri um heildarlöggjöf að ræða, taldi hann eðlilegra að landbn. fengi frv. til meðferðar. Ég mun því taka aftur till. mína og veita vini mínum, hv. 7. landsk. þm., rétt til þess að taka þátt í störfum n. sem um þetta fjallar. Ég leyfi mér, herra forseti, að gera till. um að það gangi til landbn. samkv. þessum upplýsingum. Út af því, sem kom fram í ræðu hv. 7. landsk. þm., þá verð ég að segja það, að það er í fyrsta sinn sem ég tel mig hafa orðið fyrir vonbrigðum með þann ágæta mann. Mér finnst satt að segja að það sé komið alveg nóg af því hér á hv. Alþ. að hv. þm. séu að taka undir slúður og aðdróttanir sem settar eru fram í blöðum eða á mannamótum. Ég hafði haldið að það hæfði ekki hv. þm., og ég vonaðist til að þessi hv. þm. væri ekki af þeirri gerð og veit reyndar að hann er það ekki þó að nokkurrar hrösunar gætti í ræðu hans áðan. Ég hef ekki látið gera till. um það í þessu frv. að kosið verði nýtt bankaráð. Jafnvel þó að sumir hefðu talið að nokkur ástæða væri til þess þá ætla ég þeim sem þar sitja, að búa við það sem er þangað til það gengur sér til húðar með eðlilegum hætti. En ég vonast hins vegar til þess að bankaráðsmenn þurfi ekki að vera að spyrja um störf sin, og mér finnst að þetta frv. taki af tvímæli um það, eins og kom fram hjá hv. 12. þm. Reykv. áðan. Hann benti á 13. gr. og 14. gr., og ég leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að benda á 12. gr. Þar segir: „Bankaráð hefur yfirumsjón með starfsemi Búnaðarbankans. Það gerir tillögur um reglugerð bankans, sem ráðh. setur, og ákveður verkaskiptingu bankastjóra.“ Í 11. gr. segir hvað fundir skuli vera margir og að bankastjórar eigi rétt til að sitja á fundum og gefa þar skýrslur sem bankaráðsmenn óska eftir. Ég held því að þarna sé ekki neitt sem valdið geti misskilningi og sé ósköp auðvelt við að fást, ekki síst þar sem lögin eru algerlega felld að því sem gildir hjá öðrum bönkum. Hins vegar vonast ég til að það verði ekki háttur bankaráðsmanna að vera með umr. um slík mál á götum úti sem ekki eiga að vera þar, því að þeir vita náttúrlega af sinni ábyrgð sem slíkri í því starfi sem þeim er þar trúað fyrir. Út af því, sem hv. 7. landsk. og hv. 5. þm. Norðurl. v. viku hér að um Stofnlánadeild og veðdeild, þá verð ég að segja það að mjög hefði ég nú óskað eftir því í fyrrv. stjórn að ég hefði átt vísan stuðning þeirra þá eins og hann virðist vera nú, því að ekki er því að neita að stundum þurfti sitt til þá ekki síður en nú til að koma áfram málum þessarar deildar. Hins vegar, eins og ég gat um í ræðu þeirri sem ég flutti við setningu Búnaðarþings, óskaði ég eftir því að Búnaðarþing tæki á þessum málum, bæði veðdeildar og Stofnlánadeildar Búnaðarbankans, þar sem brýna nauðsyn bæri til. Og það er alveg rétt, eins og kom fram hjá hv. 7. landsk. þm., að Búnaðarþing tók vel og myndarlega á þessum málum og endurskoðun að till. þess mun verða gerð. Það breytir engu þó að frá þessum þætti í starfsemi Búnaðarbankans sé gengið með eðlilegum hætti og hann sé gerður samhljóða því sem gerist í öðrum bönkum. Ég sé ekki ástæðu til að tína hér fleira til. Ég get endurtekið það að lokum, að með þessari lagabreytingu er verið að gera þrennt. Það er verið að samræma lög Búnaðarbankans lögum hinna ríkisbankanna, það er verið að tryggja starfsemina eins og best er hægt með mannahaldi, og það er verið að gera Búnaðarbankann færan um að verða enn þá virkari aðili í atvinnurekstri landsmanna en nú er. Ber brýna nauðsyn til að svo sé, ekki síst þar sem bankinn er jafnsterkur og raun ber vitni um.



Herra forseti. Það hafa nú spunnist allmiklar umr. um þetta mál. Við fyrstu sýn virðist það kannske ekki mjög umfangsmikið, en er áreiðanlega viðkvæmt, a.m.k. einn þátturinn sem hæstv. ráðh. hefur lýst yfir að mundi fylgja í kjölfarið á breytingu á lögunum. Mér virðist augljóst að hér sé um þrjá þætti að ræða í þessu frv. Það er að fjölga bankastjórum úr tveimur í þrjá, það hefur verið undirstrikað hér. Annað er að samræma lög um Búnaðarbanka Íslands lögum hinna ríkisbankanna tveggja, þó ekki nema að hluta, og er hér um áfangaleið að ræða. Og þriðja er að tryggja starfsemina, en opna jafnframt fyrir gjaldeyrissölu hjá þessum ríkisbanka. En hér tel ég að sé komið að viðkvæmasta efninu og um leið spurning um hvort þörf er á því að hafa fleiri til að selja þann gjaldeyri sem svo lítið er til af. Ég dreg það í efa, og það mun verða mikið mál að athuga það og fá um það umsagnir hinna ríkisbankanna. Hæstv. ráðh. túlkaði í fyrri ræðu sinni - og undirstrikaði aftur nú síðar - 19. gr. seðlabankalaganna að mínu mati allfrjálst og í skjóli þeirrar túlkunar eigi að vera hægt að koma á gjaldeyrissölu hjá Búnaðarbankanum. Ég tel við fljóta athugun á þessu máli að þurfi að breyta lögum Seðlabankans og samræma þau algerlega löggjöf þessara þriggja ríkisbanka. Auðvitað er það mál ríkisstj. hverju sinni hvað hún gerir í þessu efni, en hér er um allviðkvæmt og viðamikið mál að ræða, því að eins og 12. þm. Reykv. benti á, þá munu örugglega einkabankarnir gera kröfu til þess að fá jafna aðstöðu á við ríkisbankana, sem er út af fyrir sig réttmætt ef við gerum slíka uppskiptingu í bankakerfinu. En þá er þetta frv. orðið að stórmáli. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem hæstv. ráðh. sagði, að bankinn er vel rekinn, hann hefur dugandi bankastjóra, þeir hafa mikið að gera og hafa sinnt sínu starfi vel. Það er ánægjulegt að sjá að bankinn hefur þróast og vaxið og fengið vexti og vaxtavexti og vexti ofan á þá. Þetta virðist vera eina stofnunin nú á Íslandi sem sýnir svona góðan árangur og kannske sú eina rós sem springur út nú heldur vel fyrir hæstv. ríkisstj. og þá er sjálfsagt að halda henni vel á lofti. En ef allt fylgir eftir sem hæstv. ráðh. sagði varðandi gjaldeyrissöluna og þess háttar, þá er málið orðið virkilega stórt og viðkvæmt. Þá munu fleiri vakna og gera réttmæta kröfu að fá nú hlutdeild í þessari gjaldeyrissölu sem er svo ömurlega þröng og lítil. og rannar eigum við engan gjaldeyri, sbr. fréttirnar í gær og fréttirnar næstum daglega undanfarið, að gjaldeyrissjóður er ekki fyrir hendi. Við höfum aðeins yfirdráttar- og lánsheimildir til að úthluta. Ég varpa nú fram þeirri einföldu spurningu: Er ekki nóg starfslið í hinum bönkunum tveimur til þess að annast þessa þjónustu? Ég verð ekki var við annað en að það sé meira en nóg og lítið um biðraðir í gjaldeyrisdeildunum svo að ekki þarf að leysa úr þeim vanda. Heldur hefur nú heyrst að hæstv. bankamrh. og æðsti maður gjaldeyrismála á Íslandi hafi látið þau orð falla, samráðh. hæstv. landbrh., formaður flokks hans, að rökrétt gæti nú verið að draga heldur úr sölunni fremur en að opna fleiri hurðir að þeirri eftirsóknarverðu lind sem sala á gjaldeyri virðist vera fyrir bankana. Það er svo annað mál hvort nauðsyn sé að fá fleiri bankastjóra sem slíka. Og ekki er unnt að tala um neinar ákveðnar tölur í því sambandi, hvort það eru 10 milljarðar eða 20 eða bara 5. Erlendis er einn bankastjóri og tveir í margfalt stærri bönkum og þykir mönnum sjálfsagt. Hins vegar eru þeir bankar öðruvísi skipulagðir. Það hafa margir undrast það að bankastjórar skuli þurfa að tala við og nærri taka í höndina á hverjum manni sem biður um víxil upp á 20–50 þús. kr. og kemur með tvo ábyrgðarmenn. Það undrast margir og ég undrast það líka. Þetta er úrelt kerfi, gersamlega úrelt kerfi. Annaðhvort á að hafa aðstoðarbankastjóra, og þeir eru auðvitað ábyrgir, eða deildarstjóra víxladeildar og úthluta þeim ákveðnum kvóta og þá afgreiða þeir víxla fyrir manninn á götunni eins og Búnaðarbankinn á mikið hrós skilið fyrir að hafa gert. Þá er ákveðin upphæð til ráðstöfunar, og það gengur fyrir sig þegjandi og hljóðalaust, tryggingar eðlilega fyrir hendi. Bankarnir hafa komið sér upp tölvukerfi sem gefur upplýsingar um greiðsluvenjur viðskiptamannanna og geta spurt þ.er hvernig þessi maður hafi staðið að sínum víxlagreiðslum undanfarið. Séu þær góðar og tryggar og inntar af hendi á gjalddaga, þá á að vera unnt að fá litlar upphæðir án þess að þurfa að hlaupa upp og sitja einn og tvo tíma til þess að taka í höndina á bankastjóra og búa til jafnvel sögu um nauðsyn þess að fá 50 þús. kr. Það er von að menn verði hálfslappir eftir slíkar yfirheyrslur klukkutímum saman. Það þarf ekki frv. á Alþ. til þess að breyta því, það er skipulagskerfi bankans. Ég ætla ekki að fara út í ýmis atriði, sem hér hafa komið fram, út af fyrir sig. Ég get fallist á nauðsyn þess að endurskoða lögin. Hins vegar er það merkilegt eins og fram hefur komið hér í fyrstu ræðunni, hjá 5. þm. Norðurl. v., að í grg. er bókstaflega tekið fram að stór þáttur í starfsemi bankans bíði nánari endurskoðunar, þó að brýnt sé að hann komist í endurskoðun, og líka sá þátturinn sem var undirstaða undir vexti og viðgangi bankans. Samt sem áður á hann að bíða. Þetta vekur spurningar og þetta vekur athygli. Ef það er megintilgangurinn með þessari lagahreytingu að tryggja þriðja bankastjórann í starf sem aðalbankastjóra og opna fyrir gjaldeyrissölu, þá á að segja það hreint út og þarf ekki þennan málatilbúnað í kringum það. Þá hlýtur sú n., sem fær þetta, að vera rökrétt fjh.- og viðskn., en ekki landbn. Annars hefði málið gjarnan mátt fara í landbn. En nú þegar það er undirstrikað að hér á að fara inn á nýtt svið sem er mjög viðkvæmt og leiðir af sér togstreitu hjá einkabönkum, þá er málið komið á allt annað svið og hefur allt annan tilgang, og ég gat ekki fundið annað út úr seinni ræðu hæstv. ráðh. en hann undirstrikaði þetta, að opnað yrði fyrir gjaldeyrissöluna eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, sérstaklega vegna þess að þá finnst mér rökrétt að málið fari í fjh.- og viðskn. og hún kalli til sín aðra bankastjóra og seðlabankastjórana og yfirheyri þessa menn mjög rækilega um þarfir fyrir aukna gjaldeyrissölu, möguleika á því að Búnaðarbankinn fyrst og fremst og síðan einkabankarnir hugsanlega komi fram með kröfur, og ég veit það fyrir fram að þær munu koma frá einkabönkunum, og hvernig Alþ. á að svara þeim. Forráðamenn Iðnaðarbankans munu segja að hann þjóni iðnaðinum sem skapi mikinn gjaldeyri, talið í milljörðum núna, í útflutningi o.s.frv. Hvaða rök ætlum við að hafa uppi til að neita þeim um gjaldeyri? Þeir kannske bjóða endurskoðun á sinni löggjöf, kannske að fjölga bankastjórum upp í þrjá ef það er orðin þríheilög tala og vöxtur þessa banka miðaðist allur við þriðjungsvöxt, svo að það er eðlilegt að fara úr tveimur í þrjá. En þeir kannske verða þá að sýna góðar vaxtatölur og vaxtavaxtatölur til þess að ná þessum merka áfanga að fá gjaldeyri. Ég því miður tel að séu nógu margar hendur til að úthluta því sem lítið er af.



Herra forseti. Það kom fram í upphafi að það væri hugmyndin að þetta frv. færi til fjh: og viðskn. og hafði ég ekki ætlað mér að ræða neitt um málið hér. En þar sem nú er ákveðið að það fari til landbn. vil ég segja örfá orð  Það, sem hefur komið fram og mestar umr. hafa orðið um, er hversu margir bankastjórar skuli vera við þennan banka. Ég lít ekki á það sem afskaplega stórt mál hvort við þennan banka eru tveir eða þrír bankastjórar. Það hefur verið sá háttur á hér á landi að bankastjórar hafa annast mjög mörg málefni bankans, og kom hv. síðasti ræðumaður inn á þann þátt. Ég geng út frá því að sá bankastjóri, sem þarna verður ráðinn til viðbótar, muni væntanlega skila allmiklu starfi og hann muni gera sitt hvað. Og það hefur komið hér fram greinilega að þeir menn, sem hafa annast bankastjórn, hafa ekki haft nægilegan tíma til að sinna málefnum bankans og þess vegna hafi þeir þurft að leita mun meir til aðstoðarmanna sinna, þannig að í mínum huga er þetta fyrst og fremst spurningin um það hvernig verkefnum er skipt, hvort verkefnin eru í höndum bankastjóranna sjálfra eða aðstoðarmanna þeirra, þannig að út af fyrir sig ætti þetta ekki að vera mikið kostnaðaratriði fyrir bankann. Hins vegar verð ég að taka undir það sem hv. þm. Helgi Seljan kom inn á, að það er vissulega ástæða til þess að endurskoða valdsvið bankaráðs og bankastjórna, ef það er virkilega svo að með veigamikil mál sé farið fram hjá bankaráði, eins og hann kom inn á áðan, og eftir því sem mér skildist hefði bankaráð ekki talið sig hafa vald til þess að gripa fram fyrir hendurnar á bankastjórunum. Mér þykir það næsta furðulegt ef það er svo að bankastjórar og aðrir geti tekið veigamiklar ákvarðanir um kjör sín og annað og bankaráð hafi ekki heimild til þess að taka þar fram fyrir hendurnar á þeim og breyta þeirra ákvörðunum. Ef þetta er svo, þá er vissulega ástæða til breytinga. En í þessu frv. kemur fram að bankaráð hefur yfirumsjón með starfsemi Búnaðarbankans. Er þá ekki hér hreinlega um það að ræða að bankaráð hafi ekki beitt valdi sínu í þessu tilfelli? Það er allmikill munur á því. En ef bankaráð hefur ekki vald til þess að hafa yfirumsjón og skipa bankastjórum fyrir, þá er vissulega ástæða til þess að breyta hér um. Það hefur einnig komið fram að með þessu frv. fái Búnaðarbankinn heimild til gjaldeyrisverslunar.  Ég stóð fyrst og fremst upp vegna ákvæðis í 16. gr., en þar stendur: „Reikningar bankans skulu endurskoðaðir af tveim endurskoðendum, sem Alþ. kýs hlutbundinni kosningu til tveggja ára í senn.“ Ég vil beina því til þeirrar n., sem fær þessi mál til athugunar, að þetta atriði sé athugað betur. Bankar eru afskaplega viðamiklar stofnanir og þeir fara með ýmis málefni sem þarf vissulega að hafa eftirlit með. Það hefur aldrei veríð gerð nokkur krafa til þekkingar á þessum málum til þess að verða endurskoðandi í viðskiptabanka. Og það er í raun og veru fáránlegt að maður, sem endurskoðar banka, skuli ekki þurfa að hafa nokkra sérþekkingu á þeim sviðum. Það er að mínum dómi svona álíka og ég væri ráðinn sem yfirskurðlæknir á Landsspítala. Þetta er mál sem ég hefi lengi furðað mig á, löngu áður en ég kom í þessa stofnun, og þess vegna vænti ég þess að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, athugi hvort ekki sé rétt að breyta hér einhverju um og það sé gerð einhver krafa um þekkingu þeirra manna sem fá þetta vandasama starf og eiga vissulega að bera þar mikla ábyrgð.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. - Mér urðu það vonbrigði þegar hæstv. landbrh. lét að því liggja að það hefði tíðum staðið á mínum stuðningi við afgreiðslu landbúnaðarmála. Ég hefði býsna gaman af því að vita um dæmi þess, - ég hef átt sæti í landbn. frá upphafi, - hvenær ég hafi þar brugðið fæti fyrir landbúnaðarmál eða þau mál sem til heilla landbúnaðinum yrðu. Ég þekki ekki dæmi þess, hvorki þaðan né annars staðar, og ég held, að ráðh. hafi þarna orðið mismæli á um það. Mér þykir það einnig mjög leitt og harma það sem hæstv. ráðh. upplýsti hér áðan varðandi spurninguna um heimild til þess að ráða bankastjóra í afleysingum í Búnaðarbankanum, ef það hefur verið gert í heimildarleysi af bankaráðinu. Það þykir mér mjög leitt að heyra. Hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem er formaður bankaráðsins, er hér ekki nú á þingi og ég mun ekki fara frekar út í það mál. En annað hef ég ekki vitað en þarna lægi að baki full ráðherraheimild, og mér þykir mjög leitt að það skuli ekki hafa verið. Ég hélt að það hefði alltaf verið gert í fullu samráði við viðkomandi ráðh. Það er leitt að svo skuli ekki vera. Varðandi valdsviðið hjá bankaráðinu og valdsvið bankastjórnarinnar hins vegar, það sem ég lagði áherslu á í því sambandi, þá gerði ég það af þeirri einföldu ástæðu að það er mjög leitt að það skuli gerast æ ofan í æ í bankaráðinu að um þetta sé deila. Því vildi ég fá sem allra skýrust ákvæði hér um, hvar þessi mörk lægju, og ekkert óeðlilegt við það að fá þau sem allra skýrust. Það eru ákvæði þarna til sem ákvarða þetta nokkuð skýrt, en þó ekki þannig að ég geti verið viss um það að svipaðar deilur og átt hafa sér stað í bankaráðinu geti ekki aftur sprottið upp. Ég held að það þurfi að fyrirbyggja þær því að slíkar deilur um túlkunaratriði eru með öllu óþarfar og óæskilegar. Aðalmál hæstv. ráðh. gagnvart því, sem ég sagði, var að ég hefði tekið undir visst slúður. Ég hefði nú gaman af að vita hvaða slúður það hefði verið. Ef hæstv. ráðh. á við þær aukagreiðslur, sem ég var að tala um, aukagreiðslur til starfsmannanna, þá er það auðvitað ekkert slúður, hvorki úr blöðum né annars staðar. Þetta er staðreynd, en staðreynd sem því miður fór í gegn sennilega í öllum bönkum. Ég var ekki að taka Búnaðarbankann sérstaklega. Seðlabankinu hafði þarna forustu um mál sem fór í gegn í öllum bönkum án þess að bankaráðin hafi nm bað fjallað. Og ég var að segja að í þessu tilfelli vissi ég auðvitað sönnur þess að hetta hefði verið greitt. Hæstv. ráðh. veit það eflaust líka. Þetta er ekki slúður, þetta er sannleikur, en bankaráðið hefur ekki um það fjallað. Ef hæstv. ráðh. hefur átt við orð þau sem ég benti á hér og voru höfð eftir trúnaðarmanni hjá Seðlabankanum varðandi það að hægt væri að spila á kerfið, þá benti ég aðeins á að það væri alvarlegt ef satt væri. Það getur vel verið að þessi trúnaðarmaður Seðlabankans fari með slúður, ég vil ekkert um það segja. Það kann mætavel að vera. Annað var það nú ekki, því að ég held að hæstv. ráðh. hljóti að hafa misheyrst allhrapalega ef honum hefur heyrst að ég hafi tekið undir upphafleg blaðaskrif um Búnaðarbankann, sem urðu í janúar. Það gerði ég aldeilis ekkí. Ég sagði að þar hefði úlfaldi verið gerður úr mýflugu. Og ég veit að hæstv. ráðh. veit mætavel hvernig afgreiðsla þess máls fór fram í bankaráði Búnaðarbankans, þannig að hann þarf ekki að fara með það hingað inn að ég hafi á nokkurn hátt tekið þar undir. Ég furða mig á því ef það er það, því að það er eina atriðið sem ég get séð út úr því að ég hafi hér tekið undir slúður, það er það sem gerðist varðandi málefni Búnaðarbankans í janúar og nokkur blaðaskrif urðu út af og ég hef aldrei tekið undir einu orði, og það veit hæstv. ráðh. mætavel. Varðandi orð hv. þm. Alberts Guðmundssonar, 12. þm. Reykv., vil ég aðeins segja þetta: Mín orð voru auðvitað almennt um bankana. Ég talaði ekki um Búnaðarbankann sérstaklega, heldur almennt um bankana, varðandi fyrirgreiðslur til hins almenna manns, og það kom auðvitað í ljós í máli hæstv. ráðh. Við getum deilt um hvort það sé eðlileg prósenta eða ekki eðlileg að til slíkra einkaaðila hefðu farið nálægt 10% af fé bankans. Það er auðvitað álitleg upphæð, en það er eigi að síður staðreynd að hærri var hún ekki. Um það má deila hvort hún er nægilega há eða ekki. Ég tel hana ekki nægilega háa í þessu tilfelli. Um mannaráðningarnar vildi ég aðeins færa mig frekar lengra niður og þá alveg sérstaklega gagnvart starfsmannaráði bankans, ekki kannske bankaráði, heldur að starfsmannaráð bankans fengi meira að segja um mannaráðningar en bara á aðalbókara, aðalféhirði og útibússtjórum. Ég var ekki beinlínis að óska eftir því að bankaráðin ákvæðu þetta, heldur að það yrði ákvæði um að starfsmannaráðin í bönkunum gætu ákvarðað þetta. Og svo aðeins út af því sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson vék að. Það er alveg hárrétt hjá honum, bankaráðið hefur ekki í þessu tilfelli beitt valdi sínu varðandi þau launamál sem þarna er um að ræða. Ég á von á því að það muni gera það. En það er hins vegar alvarlegt mál þegar þetta fer svo gersamlega fram hjá bankaráðsmönnum eins og raun bar vitni um. Ég vona að bankaráðið eigi eftir að taka þetta mál fyrir og veit reyndar að það verður gert. Það væri mjög óeðlilegt eins og hann sagði, ef það gerði það ekki. Þá beitti það ekki sínu raunverulega valdi.



Herra forseti. Það væri sannarlega fyllsta ástæða til þess að fara hér nokkrum orðum um ýmsar skringilegar röksemdir sem fram komu í máli hæstv. landbrh. hér áðan til stuðnings þeim áformum að fjölga bankastjórum við Búnaðarbankann. En vegna þess að ég veit að hæstv. forseta er umhugað að ljúka fundinum hið fyrsta, þá skal ég ekki tefja menn á því að fjalla um málflutning ráðh. Ég býst hins vegar við að mörgum hafi þótt dálítið kynlegt að heyra að úr því að fjármagn bankans væri komið upp í 10 milljarða, heila 10 milljarða, þá væri það orðinu ábyrgðarhlutur, algerlega óforsvaranlegt, að aðeins tveir menn stjórnuðu bankanum héðan í frá. Ja, ljótt er að heyra! Það hlýtur þá að vera orðið hættulegt ástand í ríkisbúskapnum með þá 60 milljarða sem fjmrh. verður að velta á hverju ári. Með sömu rökum virðist manni að það þyrfti að fjölga fjmrh. landsins úr einum og upp í átján til þess að þeir væru ekki með svona hræðilega stórar upphæðir í höndunum. En auðvitað sjá allir að röksemdir af þessu tagi eru ekkert annað en gamanyrði í besta falli. Varðandi málið í heild er auðvitað kjarni þess sá að verið er að þenja út bankakerfið með því að fjölga bankastjórum, og reyndar virðist einnig ætlunin að fjölga starfsliði í bankakerfinu sem fæst við gjaldeyrismál. Hæstv. ráðh. reyndi mikið að losa sig frá stefnu Framsfl. í þessu máli, og auðvitað er það í raun og veru kjarninn í þessu máli hver er stefna Framsfl. í sambandi við bankakerfið og hver hefur verið stefna flokksins. Ég verð að segja það, að mér þótti hæstv. ráðh. fara æði-léttilega með staðreyndir hér áðan varðandi sögu þessa máls. Ráðh. kemst ekki undan þeirri staðreynd að Framsfl. tók þátt í gerð málefnasamnings þar sem skýrt var kveðið á um að bönkum skyldi fækkað, að þeir skyldu að einhverju leyti sameinaðir, og flokkurinn verður auðvitað að vera tilbúinn að svara því hvernig hann hugðist framkvæma þetta heit sitt. Um það þarf í sjálfu sér ekki að vera neinn vafi ríkjandi vegna þess að eftir að n. hafði verið skipuð um þetta mál til að gera till. og í henni átti sæti einn fulltrúi framsóknarmanna, Jóhannes heitinn Elíasson, þá komst n. einróma að þeirri niðurstöðu að haga skyldi sameiningunni með þessu hætti, að sameina Búnaðarbankann og Útvegsbankann, og mér dettur ekki annað í hug en fulltrúi Framsfl. í n. hafi haft samráð við sinn flokk þegar hann komst að þessari niðurstöðu. Ekki nóg með þetta. Lengra náði nú ekki sagnfræðin hjá hæstv. ráðh. Hann minntist ekki einu einasta orði á það að í kjölfar þessa nál. flutti ríkisstj., sú ríkisstj. sem hæstv. ráðh. átti sæti i, frv. til l. um viðskiptabanka í eigu ríkisins, og það liggur fyrir að hæstv. ráðh. hefur sjálfur samþ. að þetta frv. yrði flutt, - frv. sem felur í sér að þessir tveir bankar verði sameinaðir. Þetta var flutt sem stjfrv. veturinn 1973–1974. Mér þótti dálítið einkennilegt að hæstv. ráðh. skyldi ekkert víkja að því hvernig þá bar til að hann samþykkti flutning þessa frv., en virðist nú sjálfur vera annarrar skoðunar. Ég segi „sjálfur“ vegna þess að ég hef engar heimildir í höndunum fyrir því að Framsfl. í heild hafi skipt um skoðun í þessu máli. Ég heyrði hæstv. landbrh. lýsa því yfir áðan að hann teldi að afstaða Framsfl. til þessa máls væri sú að sameining kæmi ekki til greina. Ég verð að bryggja hæstv. ráðh. með því að ég vildi þá gjarnan fá upplýsingar um hvort þetta sé formleg flokkssamþykkt eða ekki. Ég dreg það satt að segja í efa að svo sé. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á að það er ekki aðeins að flokkurinn hafi staðið að þessu máli í fyrsta lagi með gerð málefnasamningsins, í öðru lagi með því að n., sem fulltrúi flokksins átti sæti í, komst að þeirri ákveðnu niðurstöðu og í þriðja lagi með því að standa að flutningi stjfrv. um þetta mál, heldur er það staðreynd að við hinar síðari vinstristjórnarviðræður, sem fram fóru í júlímánuði 1974, þegar rætt var um hvort unnt væri að mynda nýja vinstri stjórn undir forsæti hæstv. núv. dómsmrh., Ólafs Jóhannessonar, þá lýsti hæstv. núv. dómsmrh. yfir því í þeim samningaviðræðum að Framsfl. samþykkti það að á komandi kjörtímabili yrði frv. um sameiningu ríkisbankanna, sem þá þegar hafði verið lagt fram sem stjfrv., það yrði að lögum ef af þessari stjórnarsamvinnu yrði. Hæstv. dómsmrh., sem þá var forsrh., raunverulega boðaði það með yfirlýsingu að á komandi kjörtímabili mundi Framsfl. hafa þá stefnu að framfylgja þessum einróma niðurstöðum bankamálanefndar. Ég verð því að biðja hæstv. landbrh. afsökunar á því að ég skuli ekki taka yfirlýsingu hans sem góða og gilda með því einu að hlýða á hana hér á þinginu. Ég vil gjarnan fá að vita með hvaða hætti það hefur gerst að Framsfl. hefur horfið frá þessari stefnu, sem svo oft hefur verið undirstrikuð. Og ég satt að segja vil lýsa því yfir að ég trúi því ekki að flokkurinn sé horfinn frá þessari stefnu, enda er skemmst að minnast þess að fyrir örfáum mínútum lýsti einn af þm. flokksins því yfir að hann væri þessari stefnu fylgjandi. Og ég býst við að svo sé um æðimarga aðra þm. Framsfl., hvað sem líður yfirlýsingu hæstv. landbrh. Um málflutning hv. þm. Alberts Guðmundssonar sé ég ekki ástæðu til að hafa mörg orð. Hann var svolítið að velta fyrir sér hvað ég hefði verið að segja í sambandi við einkabankana. Ég vil bara upplýsa það að ég var að lesa upp úr nál. sjálfu, þar sem segir: „Miðað við núverandi aðstæður í bankamálum virðist eðlilegast að ná því markmiði með fækkun hlutafélagsbankanna í einn eða tvo.“ Þetta voru sem sagt ekki aðeins mínar skoðanir í málinu, þetta voru skoðanir banhamálanefndar undir forsæti Jóhannesar Nordals seðlabankastjóra sem þarna komu fram, en einn af þeim, sem skrifuðu undir þetta nál., var Magnús Jónsson, þáv. varaformaður Sjálfstfl. Það fer því ekkert milli mála að þegar hv. þm. beinir skeytum sínum að mér í þessu sambandi, þá er hann einnig að beina skeytum sínum að þáv. varaformanni Sjálfstfl.



Herra forseti. Ég vil enn þá beina skeytum mínum að hv. síðasta ræðumanni, 5. þm. Norðurl. v., og fyrirgefa honum margt og þ. á m. hans síðustu ummæli. En svo vill til að ég er vanur að beina skeytum mínum þangað sem ég ætla að senda þau. Hvort það er formaður Sjálfstfl. eða varaformaður, sem verður fyrir þeim, það verður bara að ráðast af þeim málum sem eru til umr. hverju sinni. En ég hef hingað til ekki verið feiminn við að beina mínum skoðunum í þá átt sem ég hef talið þurfa. Það kemur mér ekkert á óvart þó að það finnist maður með sjálfstæða skoðun og hún fari ekki saman við mína skoðun eða hæstv. ráðh. Framsfl. Þar af leiðandi tel ég það ekki neitt til þess að benda sérstaklega á þó að hv. þm. Halldór Ásgrímsson hafi aðra skoðun en flokksbróðir hans, hæstv. ráðh. En þetta er mál sem alþb.- menn eiga oft erfitt með að skilja, hvernig í ósköpunum getur staðið á að það þróast í öðrum flokkum. En ég vil beina því til hæstv. ráðh. að verði skipuð ný endurskoðunarnefnd um bankamál, þá verði hún ekki eingöngu skipuð ríkisstarfsmönnum eða starfsmönnum úr ríkisbönkum, heldur fái aðilar frá hinu frjálsa bankakerfi að vera þar með, þannig að það heyrist aðrar raddir en þær sem eru á launum hjá ríkinu. Og ég vil taka undir það, sem hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, sagði, að ég harma að hæstv. ráðh. skyldi skipta um skoðun og óska nú eftir því að frv. yrði sent til landbn. í staðinn fyrir fjh.- og viðskn. Það liggur við að ég greiði atkv. gegn hugmynd ráðh.  Ég hefði gjarnan viljað taka meiri þátt í umr. og deila svolítið við hv. 7. landsk. þm., Helga Seljan. Hann vitnaði í deilur innan bankaráðs Búnaðarbankans sem gera það ókleift að ég eða aðrir en þeir, sem eru í bankaráðinu, geti tekið þátt í þeim deilum, og hefðu þessi ummæli hans ekki átt neitt erindi inn í þingsalina af þeim orsökum. Ég skal nú reyna að stytta mál mitt, herra forseti, og hlaupa yfir mest af því sem ég er búinn að punkta niður. Ég vil aðeins mótmæla þeirra aths., sem kom frá Halldóri Ásgrímssyni, hv. 5. þm. Austurl., varðandi, held ég, 15. gr. frv. sem hér liggur frammi, í sambandi við endurskoðun. Ég held að það séu til mjög bókhaldsfróðir menn án þess að þeir séu endurskoðendur að mennt. Ég álít þá fullkomlega færa og í sumum tilfellum kannske færari en endurskoðendur, þá menn sem hafa tekið endurskoðunarpróf, til þess að endurskoða fyrirtæki eins og bankastofnanir, þannig að ég vil ekki útiloka alla aðra en löggilta endurskoðendur frá því að vera endurskoðendur bankanna. Ég held að það geti verið alveg rétt að hv. þm. sé betri endurskoðandi heldur en yfirskurðlæknir. En ég held að það sé hægt að finna mjög góða og bókhaldsfróða menn sem geta endurskoðað þessar stofnanir, hvort sem þeir eru löggiltir eða ekki löggiltir. Aðalatriðið er að þeir séu bókhaldsfróðir, og ég tel ólíklegt að þingflokkarnir velji ekki bókhaldsfróða menn til endurskoðunar á stofnunum sem Alþ. á að velja menn í. Ég hef ekki meira um þetta mál að segja annað en það að ég mun veita málinu minn stuðning og vona að það komist sem fyrst í gegnum Alþingi.



Herra forseti. Í fyrstu ræðu minni lýsti ég ánægju minni með að hæstv. ráðh. skyldi gera það að till. sinni að vísa þessu máli til fjh.- og viðskn., því að ég taldi að það bæri vott um réttan skilning á þessu máli. Hér er um að ræða bankamál og þau eiga að sjálfsögðu heima í þessari n., enda hefur það verið upplýst að þegar þessi lög hafa áður verið til umr. hér og fluttar hafa verið brtt. við þau, þá hefur þeim verið vísað til fjh: og viðskn. Satt að segja skildi ég ekki með hvaða rökum ætti þá nú að hafa annan hátt á. En það var haft eftir skrifstofustjóra í einni setningu að það kynni að vera hugsanlegt að gera það. Ég vil sem sagt, vegna þess að hv. seinasti ræðumaður minnti mig einmitt á þetta atriði, ég hafði gleymt þessu, þá vil ég eindregið taka upp fyrstu till. hæstv. ráðh. og gera það að till. minni að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn.