Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að að loknum fyrsta dagskrárlið um störf þingsins fara fram atkvæðagreiðslur um tvö mál. Þá er jafnframt samkomulag um að fundur geti staðið lengur en þingsköp kveða á um.

Virðulegur forseti. Framtakssjóður Íslands hafnaði í gær tilboði fjárfestingarsjóðsins Tritons í verksmiðjurekstur Icelandic Group og er viðræðum nú lokið. Jafnframt hefur Framtakssjóðurinn nú ákveðið að selja verksmiðjur fyrirtækisins í Bandaríkjunum og framleiðslustarfsemina í Kína í opnu söluferli. Þetta ferli allt hefur sætt mikilli gagnrýni af hálfu þingmanna og að margra mati er ljóst að ef vilji er til þess að byggja upp siðferðið hér á nýjan leik og heilnæmt og gott viðskiptalíf þurfa aðilar sem standa að sölu fyrirtækja að standa almennilega að hlutunum. Það var ekki í þessu tilviki því að ljóst má vera að ef aðilar innan viðskiptaheimsins, Framtakssjóður eða aðrir, vilja byggja upp traust og að friður ríki um störf þeirra hljóta menn að íhuga vandlega vinnubrögð sín að þessu loknu og læra af þessari reynslu. Annars geta menn svo sem átt von á því að þingmenn verði á bakinu á þeim í framtíðinni. Í ljósi þessa vil ég, virðulegur forseti, íhuga með samþingmönnum mínum hvaða lærdóm við eigum að draga af þessari reynslu. Ég dreg helst fram þrennt: 1. Að viðskiptalífið læri af þessu ferli öllu og taki vinnubrögð sín til endurskoðunar. 2. Að Alþingi haldi áfram að sinna eftirlitshlutverki sínu og fái tæki og tól til að sinna því með betri hætti en áður. Í gær voru t.d. umræður um trúnaðinn í þingmönnum og tel ég það vel. 3. Ég kalla eftir því að við setjum skýran lagaramma um hvernig standa beri að sölu fyrirtækja til einkaaðila á nýjan leik. Vilji þingmanna verði þannig skýr því að á næstu árum mun ríkið selja frá sér t.d. sparisjóðina og Landsbankann. Þetta þrennt vil ég draga fram í ljósi þeirra atburða sem nú hafa gengið á.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Magnúsi Orra Schram, það er afskaplega mikilvægt að hér sé farið eftir verklagsreglum og þeim sem samdar hafa verið fylgt eftir þegar kemur að nokkru eins og sölu fyrirtækja. Hann nefndi mál Framtakssjóðsins en forsagan er sú að við þingmenn komum að því að semja verklagsreglur fyrir ríkisbankann og þeim var ekki fylgt eftir. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram að við þurfum að fylgja því eftir að þessum reglum sé framfylgt. Ég lít svo á að verkefnið núna sé að sjá til þess að það verði gert og að um leið verði í nafni bæði skynsamlegra og réttlátra leikreglna upplýst um t.d. verðið sem fyrirtækin sem voru seld úr Vestia voru seld á. Það hefur ekki enn þá verið gert. Við höfum séð fréttir um það í fjölmiðlunum sem eru kannski réttar. Það er svo margt í gangi hér og margir skandalar, en þetta er nokkuð sem við þurfum að sjá til að sé uppi á borði. Annað mál sem við vorum að upplifa núna er einkavæðingarferli tryggingafélagsins Sjóvár. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur vakið athygli á vinnubrögðunum í tengslum við það. Það hefur ekkert verið upplýst um það. Það eina sem við vitum er að ekki er farið eftir verklagsreglum. Vilji þingmanna er skýr og við skulum fara í að setja lög ef þau vantar, en í þessu tilfelli vantar engin lög, það vantar upp á að framfylgt sé þeim reglum sem settar hafa verið. 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni störf þingsins, þingið sjálft. Við sáum forsíðu Fréttablaðsins held ég frekar en Morgunblaðsins þar sem rætt var um að Íbúðalánasjóð skorti heimildir til að taka þátt í að lækka skuldir eða hjálpa til við að endurreisa heimilin í landinu. Ég velti fyrir mér hvers vegna svo sé. Ég held að það sé vegna þess að ekki sé nógu góð vinna unnin hjá framkvæmdarvaldinu gagnvart þinginu. Við þurfum að styrkja þann faglega grundvöll sem þingið starfar á. Þó að við þingmenn búum yfir mjög góðu starfsfólki þarf að styrkja þingið. Fyrir þinginu liggur tillaga um að koma á lagaskrifstofu þingsins. Ég held að við þurfum að sameinast um að sú tillaga nái fram að ganga og að hún fái þá umfjöllun sem hún þarf að fá hér. Einnig vil ég að við hugsum um að koma á fót einhvers konar efnahagsráði, ráðgjafarhópi eða einhverju slíku fyrir þingið til að hjálpa til við það. Frú forseti. Mig langar líka að nefna það sem einnig var í fréttum og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir vakti m.a. athygli á, og vil ég þakka henni það, varðandi það að seðlabankastjóri skuli koma fyrir þingnefnd og neita að veita upplýsingar, ef ég hef skilið málið rétt. Mér finnst grafalvarlegt að embættismaður ríkisins, embættismaður okkar, skuli neita að veita þessar upplýsingar og neitunin virðist vera á þeim forsendum að hann treysti ekki þingmönnum, að hann treysti okkur ekki til að halda trúnað um það sem hann segir. Við þurfum að breyta því. Frú forseti. Ég set alvarleg spurningarmerki við það hvort þessi ágæti embættismaður sé starfi sínu vaxinn þegar hann neitar að veita löggjafarvaldinu þær upplýsingar sem farið er fram á. Ég held, frú forseti, að það ætti að hvetja hæstv. forsætisráðherra til að beita sér fyrir því að það verði endurskoðað hvort þessi ágæti maður getur setið í því embætti sem hann er í í dag.

Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka undir liðnum um störf þingsins. Eitt af því sem fréttir berast af núna er að það er búið að segja upp öllum starfsmönnum Læknavaktarinnar. Við þekkjum að það er þjónusta sem hefur verið veitt í áratugi og er afskaplega mikilvægur hlekkur í þeirri heilbrigðisþjónustu sem við teljum eina þá allra bestu í heimi og ekki að ástæðulausu. Það hefur ótrúlega lítið farið fyrir umræðu um þessi mál og ég hefði viljað heyra sjónarmið hv. formanns heilbrigðisnefndar, Þuríðar Backman, hvort hv. þingmaður viti hvar þetta mál er statt og hver næstu skref í því eru. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að hv. heilbrigðisnefnd verði upplýst um málið því að við skulum vera alveg meðvituð um að ef þessi þjónusta fellur niður og ekkert kemur í staðinn - það getur þá ekki verið neitt smáræði - munum við sjá fram á gríðarlegan vanda í heilsugæslunni, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Heilsugæslan eins og hún er núna mun ekki geta tekið á móti þeim sjúklingum sem sækja þjónustu til Læknavaktarinnar. Virðulegi forseti. Ég vildi draga athygli þingheims að þessu og fá að heyra sjónarmið hv. þm. Þuríðar Backman um þetta mál, hvar það sé statt og hver næstu skref verði. Það er ekki smámál, virðulegi forseti, að öllum starfsmönnum Læknavaktarinnar sé sagt upp vegna þess að menn ná ekki saman um þá þjónustu. Það er stórmál í öllum skilningi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þetta mál og vekja athygli á því að Læknavaktin hefur nú sagt upp þeim 100 starfsmönnum sem þar starfa. Samningur Læknavaktarinnar rann út núna um áramótin og það er greinilegt að Læknavaktin metur það svo að samningaferlið hafi ekki gengið það greiðlega eða staðan sé þannig að leita þurfi þeirra úrræða að segja upp starfsmönnum. Sannarlega mun þessi aðgerð þrýsta á samningsaðila um gerð kjarasamninga eða skipulagsbreytingar eða hvað sem uppi er varðandi vaktþjónustu á höfuðborgarsvæðinu, það segir sig sjálft. Það er alltaf alvarleg aðgerð þegar stofnanir telja sig þurfa að grípa til þess ráðs að segja upp kjarasamningum en það er tími til stefnu. Ég geri fastlega ráð fyrir því að öllum aðilum sé alvaran ljós og að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu sé ekki í stakk búin til að taka við þjónustu Læknavaktarinnar eins og hún er í dag og þess vegna þurfi að leysa þessa kjarasamninga. Heilbrigðisnefnd sem slík og Alþingi koma ekki að gerð kjarasamninga en heilbrigðisnefnd og Alþingi láta sig það auðvitað varða ef stefnir í skerta þjónustu eða neyðarástand í heilbrigðisþjónustunni vegna uppsagna eða þess að menn ná ekki saman í kjarasamningum. Ég ætla að vona að til þess komi ekki.

Frú forseti. Mig langar að koma fram með smáábendingu til þingsins um upplýsingar sem ég hef safnað saman í vinnu minni við nefndarálit um Icesave en það má kalla stórfelldan fjáraustur hæstv. fjármálaráðherra í gjaldþrota fjármálafyrirtæki. Hér er um að ræða verulegar upphæðir, 26 milljarða vegna VBS, 12 milljarða vegna Sjóvár, 20 milljarða vegna Sögu Capital, 6 milljarða vegna Aska Capital, 5 milljarða vegna Byrs, 14 milljarða vegna Sparisjóðs Keflavíkur og væntanlega 3,5 milljarða vegna Byggðastofnunar. Alls gerir þetta 87 milljarða án beinna heimilda annarra en óljósra tilvísana í neyðarlögin sem átti að endurskoða 1. janúar 2011. Að auki hefur fjármálaráðherra gengist í ábyrgð eða loforð fyrir ábyrgðum upp á 141 milljarð til Arions banka og Íslandsbanka vegna yfirtöku á þrotabúum SPRON/Dróma annars vegar og Straums – Burðaráss hins vegar. Auk þess hefur hæstv. fjármálaráðherra gefið út yfirlýsingu um að allar innstæður í bönkum og fjármálastofnunum séu með ríkisábyrgð án þess að Alþingi hafi samþykkt það sérstaklega. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að umræða undanfarinna daga um t.d. Sparisjóð Keflavíkur er alveg hrikaleg. Það getur ekki verið að hv. þingmenn líði það lengur að hæstv. fjármálaráðherra gangi fram með þessum hætti og ausi peningum í fyrirtæki sem voru rænd að innan af glæpamönnum. Það er ekkert verið að gera af hálfu framkvæmdarvaldsins til að kyrrsetja eigur þeirra manna sem stóðu að þessu ráni. Þetta er alveg fráleitt fyrirbæri og ég skora á þingmenn að kynna sér 

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á að lýsa furðu minni á því að þingflokksformaður Framsóknarflokksins skuli kalla eftir afsögn seðlabankastjóra eins og hann gerði hér. Ég hefði haldið að forustumenn í stjórnmálaflokkum á Íslandi þyrftu að sýna nokkuð meiri ábyrgð þegar þeir tjá sig um forustuhlutverk og lykilatriði í efnahagsmálum þjóðarinnar vegna þess skorts á trúverðugleika sem við eigum þar við að glíma. Um leið vil ég taka undir það með þingmönnum að það er mikilvægt að skerpa á rétti þingnefnda til upplýsinga. Ég held að salan á Sjóvá, Icelandic og ýmsum öðrum fyrirtækjum árétti það við þingið að við þurfum að setja lög um einkavæðingu fyrirtækja í almannaeign þannig að leikreglurnar séu kýrskýrar, opnar og gegnsæjar. En það stendur upp á okkur í þinginu. 
             Ég kom hins vegar hingað upp til að gera að umtalsefni sjávarútveginn á Íslandi en upplýsingar um afkomu hans hafa nú verið birtar af Hagstofunni fyrir árið 2009. Það er mikið fagnaðarefni að gríðarlegur hagnaður er í sjávarútveginum, upp á 45 milljarða árið eftir hrun. Um leið og það er fagnaðarefni er það áhyggju- og umhugsunarefni að af þeim mikla hagnaði er ekki gert ráð fyrir því að greinin skili nema um 3 milljörðum í veiðigjald. Þetta er á tímum þar sem allir í þessu samfélagi, allar atvinnugreinar og öll heimilin í landinu, eru að leggja verulega hart að sér til að hjálpast að við að ná endum saman í þjóðarbúinu. Ég held að það sé eðlileg réttlætiskrafa að hlutdeild í þessum gríðarlega hagnaði komi til almennings sem er eigandi auðlindarinnar, hann á með réttu tilkall til þess hagnaðar. Engu að síður er pláss fyrir myndarlegan hagnað fyrir þá aðila sem gera út og veiða fisk. Ég held að þessar tölur, um 45 milljarða hagnað samkvæmt greiðsluuppgjöri Hagstofunnar fyrir árið 2009, skerpi á þeim ásetningi í þinginu að gera þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á fiskveiðistjórnarkerfinu.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, um framgang máls sem hann á sínum tíma tók upp á arma sína og Samfylkingin fylgdi eftir, af hinu góða. Um er að ræða mál sem varðaði Keflavíkurflugvöll, svokallað ECA-verkefni, sem sneri að möguleikum á því að stofna til fyrirtækis sem skapaði á annað hundrað flugvirkjum og aðstoðarmönnum þeirra vinnu á Keflavíkurflugvelli. Þessu fylgdi fyrrverandi samgönguráðherra vel eftir en það hefur ekkert heyrst af málinu um hríð. Mig langar að spyrja hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra um stöðu þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er rétt að það er langt síðan fyrstu hugmyndir komu upp um þetta ECA-verkefni í samgönguráðuneytinu og meðan ég var þar var það kannað mjög vel. Ég hef alla tíð stutt þetta, fundist þetta hugmynd sem full ástæða væri til að skoða í botn. Ég hef alltaf sagt að öll atvinnutækifæri á Íslandi, og ég tala ekki um á Suðurnesjum, verði að skoða. En við skulum líka hafa í huga að af hverjum 10 atvinnutækifærum sem verið er að ræða verður kannski eitt til. Þess vegna var það sem þetta var sett í ákveðinn farveg með bréfi til Flugmálastjórnar sem var stutt af hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra. Bréfið var um það að hefja undirbúning eða kanna hvað þyrfti að gera til að veita starfsleyfi fyrir þessa starfsemi. Nú verður það að segjast eins og er, virðulegi forseti, að ég veit ekki hvað hefur gerst eftir það. Ég hef ekki séð hvort Flugmálastjórn er búin að skila af sér og ég hef heldur ekki séð það sem einhver blaðamaður spurði mig að ekki alls fyrir löngu, hvað mér fyndist um einhverja ákvörðun sem búið væri að taka í þessu sambandi. Ég hef ekki tekið eftir neinni ákvörðun um þetta, hvorki af né á. Og ég vona að svo sé ekki vegna þess að full ástæða er til að skoða þetta. Ég ítreka það 

Virðulegi forseti. Í dag hefjast Icesave-umræður á ný og því er rétt að rifja upp að íslenska ríkið lagði Nýja Landsbankanum til 280 milljarða í morgungjöf. Þess vegna langar mig til að benda á þá staðreynd að Vestia var selt út úr hinum nýja Landsbanka á tæpa 16 milljarða og í gær bárust þær fréttir að Vestia hefði hafnað tilboði Trítons upp á tæpa 60 milljarða. Þetta eru staðreyndirnar sem við stöndum frammi fyrir. Þau kaup hafa gengið til baka en þarna er augljóslega verið að benda á að Nýi Landsbankinn er raunverulega að borga niður tap lífeyrissjóðanna úr hruninu. Mér finnst þetta mjög alvarlegt, sérstaklega í ljósi þeirrar ræðu sem hv. þm. Þór Saari flutti áðan um ábyrgðarlausar lánveitingar og loforð hæstv. fjármálaráðherra um endalausa ríkisábyrgð á þá fjármálagjörninga sem undir liggja. Þarna hefur komið í ljós að Nýi Landsbankinn, og þar með skattgreiðendur, áttu raunverulega að rétta af stöðu lífeyrissjóðanna, þ.e. þeirra lífeyrissjóða sem eru í Framtakssjóði Íslands. Þar var farið af stað með mjög loðið söluferli og ýmsar ástæður gefnar fyrir því, mjög einkennilegar í viðskiptalífinu. En nú hafa þessir sömu aðilar heitið því og lofað að fara að lögum eins og Hæstiréttur talaði um í stjórnlagaþingsmálinu: Förum að lögum til að reglurnar virki. Framtakssjóðurinn bakkaði sem betur fer út úr 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma aðeins inn í þá umræðu sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hóf áðan um störf nefnda og upplýsingagjöf til þeirra. Ég er algerlega sammála því sem hefur komið fram í umræðunni, frú forseti, að það þurfa að vera mjög skýrar reglur settar af þinginu um það með hvaða hætti þingnefndum eru gefnar upplýsingar. Ég sat sjálfur þann fund sem hefur verið nokkuð til umræðu þar sem gekk erfiðlega að fá fram upplýsingar frá tilteknum embættismanni. Það hefur nokkuð verið rætt á göngum þingsins síðan að þetta hafi ekki verið sérlega heppilegt og um þetta þurfi að vera skýrar reglur. Ég vil hvetja frú forseta til að leggja vinnu í það mál. Það er annað sem mig langar líka að ræða í sambandi við störf þingsins og það er að hér átti í gær að fara fram atkvæðagreiðsla sem gerði það að verkum að þingmenn sátu hér allmargir í alllangan tíma án þess að næðist að safna saman nægilega mörgum þingmönnum til að greiða atkvæði. Ég er afar hissa á þessu og það er náttúrlega við okkur öll að sakast en þingmenn eiga ekki að láta þetta henda sig. Að lokum langar mig aðeins 

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Helga Hjörvars áðan um seðlabankastjóra og þingflokksformann Framsóknarflokksins hef ég, þó að ég hafi ekki verið í þinginu á þeim tíma og hafi engan sérstakan áhuga á að verja Davíð Oddsson, grun um að sá ágæti þingmaður hafi öðru hverju farið fram á afsögn hans á ekki síður efnahagslega viðkvæmum tímum. Ég ætla að koma hingað upp og blanda mér í umræðuna um hið gegnsæja söluferli og taka undir að það er ákaflega mikilvægt að við reynum að taka á því innan þingsins í þeim nefndum sem um það þurfa að véla. Við framsóknarmenn höfum meðal annars, og 1. flutningsmaður þar er Birkir Jón Jónsson, talað um uppboðsmarkað. Það er ákaflega mikilvægt að reyna að koma því á þannig að þetta sé svolítið gegnsærra en það er í dag. Við höfum jafnframt velt því fyrir okkur hvort hægt væri að koma á skyldu til að auglýsa í þessu opna söluferli með sama hætti, setja það í lög, og við þekkjum t.d. frá bandarískum rétti. Þegar DeCode fór í gjaldþrot á sínum tíma í Bandaríkjunum þurfti það að sæta slíku. Mér fyndist líka áhugavert ef menn mundu skoða hvernig við gætum stöðvað kennitöluflakk, sem er algerlega óskiljanlegur ósiður á Íslandi. Menn virðast geta komist upp með að snúa við blaðinu eins og ekkert hafi í skorist og halda áfram og jafnvel að bankarnir leggi til að menn geri það. Þar sem illa hefur farið í þessu ágæta ferli okkar þá get ég nefnt nokkur dæmi um það þegar menn hafa farið aðra leið en eftir þeim reglum sem þó hafa verið settar. Það má til að mynda nefna Íslenska aðalverktaka, það má nefna Sjóvá og það má nefna Tríton. Allt þetta eru dæmi um það þegar menn ætla að fara fram hjá gegnsæjum kerfum, reglum sem hafa verið settar, og reyna að fara í einhverja prívatsamninga á bak við tjöldin. Og þau hafa öll farið illa. En skýrslan sem við fórum í í þingmannanefndinni og samþykkt var hér á að vera okkur stöðug áminning um það með hvaða hætti við ættum að haga okkur í þinginu. Þar er tekið á mörgum málum sem við ættum að skoða á hverjum einasta morgni áður en við mætum til vinnu.

Virðulegi forseti. Mig langar að bera það fram við forsetann að gefa þingheimi fyrr en seinna skýringu á því hvers vegna gluggatjöld eru alltaf dregin fyrir. Það er alsiða hjá fólki í hinum vestræna heimi að draga gluggatjöld frá að morgni dags og þannig hefur það verið hér um áratugaskeið. En hins vegar hafa ákveðnir klúbbar í Ameríku og Asíu tíðkað það að halda fundi fyrir luktum gluggum. Það skiptir máli að fólki líði vel í þessum þingsal, nógu er þungt loftið, bæði af loftslagsástæðum og innra hugarástandi. Stundum voru gluggar líka opnir í þingsal og því segi ég, með leyfi forseta: Ég veit vel að skýringin er sú að linsan hérna þoli ekki speglunina. En þá skipta menn bara um linsu. Það er líka hægt að setja spegladempun í gluggana, ósýnilega - þetta er bara verkefni sem þarf að leysa. Því segi ég, með leyfi forseta: Að horfa í birtuna er heillandi og ljúft og hluti af lífsins sól. Það er hvíld fyrir sálina og sefar margt hrjúft er sækir í mannanna ból. Við lifum hér fyrir luktum tjöldum í lotlegum gömlum tón. Það er betra í birtunni að deila völdum en berjast í rökkri við ljón. Virðingar forseti, taktu nú tjöldin frá svo tærleikinn flæði skjótt. Það er undarleg gjörð og heldur grá að gera daginn að nótt. Hver gluggi er gjöf með birtu í bæ gjöf til að njóta hvers dags. Birtan er sólblik úr himnanna sæ og styrkir til betri hags.

Frú forseti. Ég tek undir hvatningu hv. þm. Kristjáns Möllers og Árna Johnsens um að núverandi innanríkisráðherra gefi þinginu formlega skýrslu um niðurstöðu um þjónustuþotuverkefni ECA. Fyrrverandi ráðherra setti málið í ákveðinn farveg og nú skiptir máli að núverandi ráðherra geri formlega grein fyrir lyktum málsins. Þarna var um að ræða verkefni sem hefði í för með sér á annað hundrað störf, fjölbreytt störf sem gera m.a. kröfu um tæknimenntun, og milljarðafjárfestingu inn á svæði þar sem núna er yfir 13% atvinnuleysi. Það skiptir miklu máli að kanna hratt og til hlítar hvert einasta tækifæri sem gefst. Áfram um það, í gær sátum við nokkrir þingmenn og sveitarstjórnarmenn af Suðurnesjunum á fundi með Ross Beaty, eiganda Magma og HS Orku, um fyrirætlanir fyrirtækisins og félagsins er varða orkusölusamninga við Norðurál. Á fundinum kom fram að forráðamenn HS Orku eru bjartsýnir á að samningar um orkusölu við Norðurál geti gengið eftir fyrir marslok. Lyftist nú brúnin á mörgum við þau orð á fundinum af því að vonleysi um að orkusölusamningar náist á milli félaganna hefur gripið marga þar sem deilan hefur verið í gerðardómi í Svíþjóð frá því í maí í fyrra. Það er gífurlega mikilvægt að þessi samningur náist. Samningamenn Orkuveitunnar hafa fyrir sitt leyti lokið samningum við Norðurál og farið með þá samninga fyrir stjórn Orkuveitunnar þannig að verið gæti að þetta langstærsta einstaka fjárfestingarverkefni gæti farið af stað á vordögum ef þessir samningar gengju fram. Þar skiptir náttúrlega mjög miklu máli að stjórn Orkuveitunnar samþykki fyrirlagðan samning frá nefndinni og að HS Orka og Norðurál nái saman eins og var að skilja á aðaleigandanum að hann væri bjartsýnn á að gæti gengið eftir, að orkusölusamningur næðist. Það yrði gífurlega mikil vítamínsprauta inn á þetta svæði og auðvitað atvinnumarkaðinn allan á suðvesturhorninu. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka það strax fram að ræða mín verður alveg í óbundnu máli. Ég tek undir og fagna eins og hv. þm. Helgi Hjörvar þeim fréttum sem bárust frá Hagstofu Íslands um stöðu sjávarútvegsins. Vonandi verður þetta til að kveða niður það svartagallsraus í garð sjávarútvegsins sem hefur vaðið uppi svo lengi, m.a. úr ræðustól Alþingis. Ég mundi líka vilja óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra kynnti sér þessar tölur sem sýna okkur að sjávarútvegurinn leggur gríðarlega mikið til þjóðarbúsins. Það er athyglisvert að á þessum erfiðu og viðsjárverðu tímum sýnir sjávarútvegurinn þennan hagnað og sömuleiðis eru upplýsingar í þessum gögnum sem sýna að sjávarútvegurinn er að greiða niður skuldir sínar. Það kom fram á geysifjölmennum og mjög fróðlegum fundi sem ég sat í gærkvöldi norður á Akureyri að nettóskuldir sjávarútvegsins eru 425 milljarðar kr. sem er mjög lágt hlutfall miðað við hlutfall skulda annarra atvinnugreina. Þetta er í ósamræmi við það sem talað hefur verið um, að sjávarútvegurinn sé ekki til þess fær að standa undir skuldum sínum, og langt undir þeim tölum sem nefndar hafa verið í þessu sambandi. Engu að síður er hægt að eyðileggja góða atvinnugrein ef fylgt er eftir vondri stefnu. Þær hugmyndir sem uppi hafa verið um að fyrna aflaheimildir á 20 árum munu gera þennan árangur að engu og gera það að verkum að helmingur sjávarútvegsfyrirtækja fer í gjaldþrot með tilheyrandi byggðaröskun í kjölfarið.

Virðulegi forseti. Vegna bilunar hjá hæstv. forseta, þ.e. á ræðuklukku þingsins, náði ég ekki að segja það sem ég ætlaði mér. Ég þagnaði um leið og ég sá rauða ljósið í fyrirspurn minni hér áðan vegna þess að ég er einstaklega hlýðinn forseta vorum, a.m.k. í ræðustól. 

Forseti hvetur þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra til að staðfesta samninga, sem áritaðir voru í London 8. desember 2010, um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins á kostnaði af greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi og greiðslu eftirstöðva og vaxta af þeim skuldbindingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti sem gáfu nefndinni upplýsingar og vörpuðu frekara ljósi á málefnið. Niðurstöður viðræðnanna á milli samninganefnda Íslands, Bretlands og Hollands gera ráð fyrir að gerðir verði endurgreiðslu- og skaðleysissamningar með aðild hlutaðeigandi ríkja og Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Gert er ráð fyrir að tryggingarsjóðurinn endurgreiði breskum og hollenskum stjórnvöldum þær fjárhæðir sem þau hafa lagt út en fái í staðinn framseldan samsvarandi hluta krafna þeirra í bú bankans og annist innheimtu þeirra. Gert er einnig ráð fyrir að tryggingarsjóðurinn nýti fyrst þá fjármuni sem til eru í sjóðnum til endurgreiðslu. Greiðslur verði inntar af hendi eftir því sem úthlutað er úr búi Landsbankans. Áfallnir vextir verða greiddir ársfjórðungslega fram á mitt ár 2016 en þá er búist við að úthlutun úr búi Landsbankans verði að mestu lokið. Frá þeim tíma skuldbindur ríkið sig til að standa undir eftirstöðvum skuldbindinga tryggingarsjóðsins. Höfuðstóll endurgreiðslufjárhæðarinnar er vaxtalaus fram til 1. október 2009 en ber fasta vexti eftir það. Vextir á höfuðstól skuldbindingarinnar eru 3% gagnvart Hollandi og 3,3% gagnvart Bretlandi. Vegnir meðalvextir eru 3,2% og gilda fram til 30. júní 2016. Höfuðstóll þeirra krafna sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta fær framseldar í bú Landsbanka Íslands hf. er um 659 milljarðar kr. miðað við gengi íslensku krónunnar 22. apríl 2009. Jafnframt samdist um það milli aðila að tryggingarsjóðurinn fengi framseldar vaxtakröfur af þeim höfuðstól sem hollensku og bresku tryggingarsjóðirnir lýstu í búið og féllu til frá því að greitt var til innstæðueigenda í löndunum í desember 2008 og janúar 2009 fram til loka kröfulýsingarfrests. Í samningunum er jafnframt gert ráð fyrir því að ef úthlutun upp í kröfur tryggingarsjóðsins nemur hærra hlutfalli en 86% muni aðilar skipta með sér þeim fjármunum sem þannig eru til komnir. Í meginatriðum er kveðið á um að ef endurheimtur nema 87% fái viðsemjendur tryggingarsjóðsins 5% af andvirði vaxtakrafnanna, þegar endurheimtur nema 88% bætast önnur 5% við og svo koll af kolli allt þar til um fullar endurheimtur er að ræða en þá er gert ráð fyrir að viðsemjendur tryggingarsjóðsins hafi fengið vextina að fullu greidda. Skuldbinding um endurgreiðslu fellur niður ef endurheimtur verða 86% eða minni og hún takmarkast ávallt við þá hlutdeild sem að framan er lýst. Íslenska ríkið ber því ekki sérstaka ábyrgð á greiðslu krafna af þessum toga. Áhrif þessa samningsákvæðis á hina fjárhagslegu niðurstöðu og skuldbindingu ríkissjóðs liggja ekki fyrir fyrr en dómstólar hafa ákveðið vaxtahæð og endurheimtur eru ljósar. Raskist áætlanirnar verulega er gert ráð fyrir að endurgreiðslutíminn lengist um eitt ár fyrir hverja 10 milljarða kr. sem eftirstöðvarnar kunna að fara yfir 45 milljarða kr. Ef eftirstöðvar verða undir 45 milljörðum kr. skulu þær gerðar upp í jöfnum ársfjórðungslegum greiðslum á 12 mánuðum frá 1. júlí 2016. Eftir það er jafnframt sett þak á árlega endurgreiðslubyrði þannig að hún verði aldrei hærri en 5% af heildartekjum ríkisins næstliðið ár en komi til þess að það hlutfall jafngildi lægri fjárhæð en 1,3% af vergri landsframleiðslu næstliðins árs skal þó hámark endurgreiðslunnar miðast við það. Endurgreiðslu eftirstöðvanna skal þó aldrei lokið á lengri tíma en 30 árum frá 2016 að telja. Samið hefur verið um að vaxtakjör á eftirstöðvum frá þessu tímabili, þ.e. eftir 30. júní 2016, verði í samræmi við svonefnda CIRR-vexti en vextir þessir eru reiknaðir og birtir af OECD. Samkvæmt þessum samningum falla niður lánssamningar sem undirritaðir voru 5. júní og 19. október 2009. Breytingar frá fyrri samningum eru þessar helstar: 1. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta endurgreiði breskum og hollenskum stjórnvöldum þær fjárhæðir sem þau hafa lagt út en fái í staðinn framseldan samsvarandi hluta krafna þeirra í bú bankans og annist um að innheimta þær. 2. Framsetning og form samninganna er annað en áður. Í stað hefðbundinna lánssamninga verða gerðir endurgreiðslu- og skaðleysissamningar. Samningarnir frá 2009 voru hefðbundnir lánssamningar milli Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem lántaka, Bretlands og Hollands sem lánveitenda og íslenska ríkisins sem ábyrgðaraðila. Ábyrgðarskuldbindingar stjórnvalda tóku þó ekki gildi fyrr en í júní 2016. Samningarnir frá 2010 eru hins vegar endurgreiðslu- og skaðleysissamningar milli sömu aðila. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta fellst á að endurgreiða Bretlandi og Hollandi endurgreiðslufjárhæðina og stjórnvöld fallast á að halda Bretlandi og Hollandi skaðlausum vegna vangreiddra fjárhæða ef tryggingarsjóður stendur ekki í skilum með greiðslur á útistandandi fjárhæðum. Skaðleysisskuldbindingar Íslands taka gildi um leið og endurgreiðslu- og skaðleysissamningarnir taka gildi. 3. Að teknu tilliti til hins vaxtalausa tímabils eru reiknaðir jafnaðarvextir á tímabilinu 2009–2016 2,64% í stað 5,55% áður. Jafnframt er ábyrgð ríkisins takmörkuð eins og kostur er og í raun eingöngu bundin við samtímagreiðslur vaxta fram til júní 2016 og þann hluta sem ekki hefur verið innheimtur úr búi bankans að þeim tíma liðnum. 4. Vextir á höfuðstól skuldbindingarinnar eru greiddir jafnóðum og þeir falla til frá 2011 til miðs árs 2016. 5. Inn í núverandi samninga hefur verið sett hámark á endurgreiðslur íslenska ríkisins á endurgreiðslutímabili samninganna, annars vegar eins og áður sagði með því að tengja við hámark samtals 5% af tekjum ríkissjóðs miðað við árið áður eða hins vegar 1,3% af vergri landsframleiðslu. Með þessu er tryggður ákveðinn öryggisventill gagnvart ríkissjóði. 6. Dómslögsaga er ekki lengur í ríki eins samningsaðila heldur verður unnt að vísa úrlausn ágreinings til gerðardóms er starfar samkvæmt reglum Alþjóðagerðardómsins í Haag. 7. Icesave-samningarnir sem nú liggja fyrir fela í sér verulega endurbót bæði að því er varðar fjárhæðir sem koma til greiðslu og ýmsa aðra skilmála og eru ekki lengur skuldabréf með skilmálum eins og fyrri samningar sögðu til um. 8. Gjaldfellingar- og vanefndaúrræði eru mun sanngjarnari og eðlilegri og taka betur mið af hagsmunum beggja samningsaðila. Frú forseti. Fjárlaganefnd ræddi með hvaða hætti bókun skuldbindinganna vegna Icesave-skuldbindingarinnar yrði háttað í ríkisreikningi. Fjársýslustjóri, ríkisendurskoðandi og skrifstofustjóri fjárreiðu- og eignaskrifstofu í fjármálaráðuneyti sendu fjármálaráðherra minnisblað 29. október 2009 um meðferð Icesave-skuldbindingar í reiknishaldi ríkisins. Í minnisblaði Ríkisendurskoðunar til fjárlaganefndar frá 13. janúar 2011 kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Þó svo að nýju samningarnir séu öðruvísi en eldri samningar er með frumvarpinu leitað eftir heimild til að samþykkja ábyrgð ríkisins á greiðslu afborgana og vaxta af samningunum og þar með taka á sig skuldbindingu sem henni fylgir. Aðferðafræðin sem greint var frá í minnisblaðinu frá 29. október 2009 er enn í fullu gildi.“ Efnislega eru tillögurnar þannig að í upphafi skal færa sem skuldbindingu þann hluta sem talið er að þrotabú Landsbankans geti ekki skilað upp í forgangskröfur. Nota skal mat slitastjórnar í lok reikningsárs. Árlega skal leiðrétta skuldbindinguna með tilvísun til breyttra gengisforsendna. Árlega skal gjaldfæra áfallna vexti. Það sem eftir stendur við lok úthlutunar úr þrotabúi Landsbankans 2016 leiðréttist með tilvísun til breyttra gengisforsendna. Allar færslur fari um fjárlagaliðinn 09-971 Ríkisábyrgðir og eftir atvikum sem skuld við Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Endurheimtur og úthlutun úr búi Landsbanka Íslands hf. skipta miklu máli en það eru hagsmunir ríkisins að endurheimtur verði sem mestar og úthlutun sem hröðust. Skilanefnd Landsbanka Íslands hf. telur í skýrslu sinni til kröfuhafafundar bankans, sem var haldinn 9. nóvember sl., að miðað við stöðu eignasafns bankans 30. september 2010 muni úthlutun upp í forgangskröfur að heildarverðmæti um 1.319 milljarðar kr. nema um 1.138 milljörðum kr., þ.e. um 86%. Fjárhæðir lýstra krafna í bú Landsbanka Íslands hf., þar með taldar forgangskröfur Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta, eru flestar miðaðar við gengi íslensku krónunnar hinn 22. apríl 2009 og áfallna vexti til þess dags. Áfallnir vextir eftir þann dag eru eftirstæðar kröfur og fylgja viðkomandi kröfu ekki í kröfuröð. Gert er ráð fyrir að hlutur tryggingarsjóðs sem forgangskröfuhafa sé ríflega 51% af forgangskröfum eða sem nemur um 584 milljörðum kr. Íslenski tryggingarsjóðurinn fengi þannig ríflega 51% af um 360 milljarða kr. sjóði Landsbankans miðað við síðastliðin áramót og um 400 milljarða kr. sjóði miðað við áætlaða stöðu um mitt þetta ár sem gengi samkvæmt framangreindu til að greiða niður höfuðstól endurgreiðslufjárhæðarinnar. Það þýddi að tæplega þriðjungur skuldbindingarinnar yrði greiddur um leið og þessi úthlutun færi fram. Áætlanir Landsbankans gera enn fremur ráð fyrir að alls hafi innheimst sem svarar til um helmingi endurheimtuvirðis eigna bankans fyrir árslok 2013, en þá yrði meginhluti óinnleystra eigna bankans fólginn í skuldabréfi og viðbótarskuldabréfi sem gefið yrði út af nýja Landsbankanum. Í kynningu Landsbanka Íslands hf. á áætluðu endurheimtuvirði eignasafns bankans kom fram að áhætta á endurheimtuvirði safnsins færi sífellt minnkandi eftir því sem endurheimtuvinnunni miðaði áfram. Bent var á að bankinn færi nú með fulla stjórn allra eigna, samningar við NBI hf. væru í höfn og greiðslur fyrir yfirfærðar eignir til NBI væru umsamdar. Þá væri reiðufé sífellt stærri hluti eignasafnsins og þáttur þess í hlutfalli af heildareignum mun stærri í árslok en áætlanir í ársbyrjun gerðu ráð fyrir. Með hliðsjón af framangreindu færi öryggi mats á áætluðum endurheimtum, sem ætíð væri varfærið, sífellt vaxandi og þáttur eigna með ótryggt endurheimtuvirði sífellt minnkandi. Virðulegi forseti. Stóra spurningin í málinu er hvort fara eigi dómstólaleið við lausn deilunnar eða hvort semja eigi um lausn hennar. Fjárlaganefnd fól fjórum lögmönnum, þeim Stefáni Má Stefánssyni, prófessor og fyrrverandi ad hoc dómara við EFTA-dómstólinn, Benedikt Bogasyni, dómstjóra og ad hoc dómara við EFTA-dómstólinn, Stefáni Geir Þórissyni, hæstaréttarlögmanni og fyrrverandi sérfræðingi hjá ESA, og Dóru Guðmundsdóttur, fyrrverandi aðstoðarmanni dómara við EFTA-dómstólinn og ad hoc dómara, að svara ákveðnum spurningum um lögfræðileg álitamál, einkum þau er varða kosti þess og galla að leiða Icesave-deiluna til lykta fyrir dómstólum. Allt frá haustinu 2008 hefur það verið markmið íslenskra stjórnvalda að semja um lausn Icesave-deilunnar jafnvel þótt lagaleg skuldbinding hafi ekki verið viðurkennd af Íslands hálfu. Við mat á því hvort samþykkja eigi það lagafrumvarp sem hér um ræðir er nauðsynlegt að meta áhættuna af því að ganga ekki til samninga og þá áhættu sem er í því fólgin að Ísland bíði lægri hlut í dómsmáli. Ljóst er að dómstólaleiðin tryggir rétta lögfræðilega niðurstöðu þó að vafi leiki á að hún tryggi hagstæðustu niðurstöðu fyrir Ísland. Skiptar skoðanir eru á því meðal lögfræðinga hver líkleg dómsniðurstaða yrði í málinu. Jafnvel þótt dómsmál vinnist er kostnaður í því fólginn að fara dómstólaleiðina og dragist dómsmálið á langinn mun óvissan ríkja lengur og tjónið aukast sem af óleystri deilunni hlýst. Málið gæti einnig tapast sem setti að öllum líkindum Ísland í verri samningsstöðu en nú er fyrir hendi og leiddi til óhagstæðari niðurstöðu. Þá verður einnig að hafa í huga að áfellisdómur gæti haft neikvæð áhrif á samskipti Íslands við aðrar þjóðir. Víst má telja að frestun lykta deilunnar hefði einnig áhrif á möguleika ríkissjóðs, sveitarfélaga og fyrirtækja til að sækja lánsfé á erlenda lánamarkaði. Jafnframt er hugsanlegt að ágreiningur um fullnustu af Íslands hálfu í kjölfar áfellisdóms í samningsbrotamáli gæti haft áhrif á EES-samninginn gagnvart Íslandi og öðrum EFTA-ríkjum. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur þegar stofnað til samningsbrotamáls, studd af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að Íslandi sé skylt að ábyrgjast greiðslu rúmlega 20.000 evra til hvers innstæðueiganda. Leysist deilan með samningum mun ESA ekki aðhafast frekar í málinu, en verði ekki samið er líklegt að málinu verði fyrr en síðar vísað til EFTA-dómstólsins. Dómar EFTA-dómstólsins í samningsbrotamálum sem ESA höfðar eru bindandi fyrir íslenska ríkið og ríkisstjórnin er á grundvelli EES-samningsins skuldbundin til að hlíta niðurstöðu dómstólsins og bregðast við henni með viðeigandi hætti. Að öðrum kosti væri samstarfið innan EES í uppnámi. Ef óhagstæð niðurstaða fengist í dómsmáli gætu Bretar og Hollendingar væntanlega byggt kröfur sínar beint á lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta eins og þau bæri að túlka í ljósi niðurstöðu EFTA-dómstólsins og krafist greiðslu úr hendi íslenska ríkisins og fylgt þeirri kröfu eftir fyrir íslenskum dómstólum. Einnig gætu þeir á grundvelli niðurstöðu EFTA-dómstólsins krafist skaðabóta úr hendi ríkisins á þjóðréttarlegum grundvelli. Það er álit meiri hlutans að með áfellisdómi væri samningsstaða Íslands alvarlega löskuð og að dómstólaleiðin sé ekki áhættunnar virði vegna óvissu um dómsniðurstöðuna sem gæti orðið verulega óhagstæðari fyrir land og þjóð en fyrirliggjandi samkomulag gerir ráð fyrir. Mikið hefur verið fjallað um réttarstöðu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta, jafnstöðu eða forgang krafna og íslensk lög og réttarheimildir hvað þetta varðar. Nefndinni hafa borist ábendingar um að í skýringu við b-lið (iii) í gr. 6.2. í fylgiskjali nr. III með frumvarpinu sé sagt að undanþáguákvæði frá jafnstöðu tryggingarsjóða landanna þriggja sé til komið „vegna óvissu um hvort íslenski tryggingarsjóðurinn njóti samkvæmt íslenskum lögum sérstaks forgangs (e. super priority)“. Meiri hlutinn lítur svo á að hér sé átt við íslenskan rétt í heild sinni, enda ljóst að samningarnir sjálfir miða að þessu leyti við íslensk lög í rýmri merkingu, þ.e. allar íslenskar réttarheimildir, og án takmörkunar við sett lög. Meiri hlutinn vill árétta þann skilning sinn að réttarstaða Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta við úthlutun úr búi Landsbankans byggist á íslenskum rétti og að samningarnir miða við að úthlutað sé úr búinu í samræmi við íslensk lög og þar með allar íslenskar réttarheimildir. Þetta geti skapað grundvöll undir dómsniðurstöðu sem yrði ráðandi við beitingu á samningsákvæðunum í gr. 6.2. (b) (iii) í endurgreiðslusamningnum við Holland og tilsvarandi ákvæði í samningnum við Bretland. Í umfjöllun nefndarinnar hefur verið gengið út frá því að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta láti reyna á tilvist reglunnar fyrir íslenskum dómstólum og að á henni verði byggt við uppgjör samningsaðilanna svo fremi sem hún gengur ekki í berhögg við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins. Þetta þýðir að endurkrafa tryggingarsjóðsins vegna fyrstu 20.887 evra innstæðu hvers reikningseiganda gangi framar við úthlutun en við það munu kröfur á hendur tryggingarsjóðnum greiðast á undan kröfum Breta og Hollendinga af eignum bankans. Í því tilviki ætti höfuðstóllinn að greiðast að fullu af eignum bankans á skemmri tíma með samsvarandi lækkun vaxtagreiðslna. Ef þetta yrði niðurstaðan yrði gengisáhættan hverfandi. Bent er á til samanburðar að þegar samið er um að ensk lög gildi um samningana að öðru leyti er að sjálfsögðu átt við breskan rétt í heild sinni en ekki aðeins sett lög þar í landi. Nefndinni barst jafnframt minnisblað frá Ragnari H. Hall hæstaréttarlögmanni, Jóhannesi Karli Sveinssyni hæstaréttarlögmanni og Lárusi L. Blöndal hæstaréttarlögmanni til áréttingar á þessum skilningi. Virðulegur forseti. Á fundum fjárlaganefndar hafa tengsl samninga um Icesave og gjaldeyrishafta verið rædd. Þau sjónarmið komu fram hjá umsagnaraðilum að afnám gjaldeyrishafta gætu haft neikvæð áhrif. Í kjölfarið mundi íslenska krónan veikjast verulega sem aftur hefði þau áhrif að greiðslur vegna samninganna hækkuðu að sama skapi. Að mati Seðlabanka Íslands kemur einkum tvennt til álita er varðar áhættu af afnámi gjaldeyrishafta og samspil þess við Icesave-samningana: 1. Hugsanlegt tjón vegna gengisáhættu sem samningarnir fela í sér gæti aukist eftir því sem nafngengi krónunnar er lægra þegar kemur til útgreiðslna úr þrotabúi Landsbankans. 2. Afnám hafta gæti haft tímabundin áhrif til lækkunar á nafngengi krónunnar. Að mati Seðlabanka Íslands hafa þessi tvö atriði vakið upp tvær spurningar: 1. Er það forsenda þess að geta metið Icesave-samningana að vita hvernig losað verður um höftin? 2. Á að bíða með að losa um höftin þar til greitt hefur verið úr þrotabúi Landsbankans? Seðlabanki Íslands svarar báðum spurningunum neitandi og tekur meiri hlutinn undir þá skoðun Seðlabankans. Seðlabankinn bendir enn fremur á að gengisáhætta vegna samninganna hverfi ekki þótt dragist á langinn að staðfesta þá. Seðlabankinn telur einnig afar ólíklegt að nafngengi krónunnar muni lækka verulega en ef það gerist verði það til skamms tíma. Mat Seðlabankans leiðir til þeirrar niðurstöðu að raungengið muni hækka er fram líða stundir og meiri líkur að losun hafta muni styrkja forsendur þess að krónan styrkist. Komið hefur fram hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fjölda hagfræðinga sem gagnrýnt hafa gjaldeyrishöftin að líklegt sé að þau hafi í för með sér efnahagslegan kostnað sem verður því meiri sem þau vara lengur. Afnám þeirra muni því leiða til hærra jafnvægisraungengis til langs tíma litið. Fjárlaganefnd velti fyrir sér tengslum lánshæfismats og Icesave og fékk upplýsingar þar um frá Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn hefur tekið saman minnisblað um umsagnir matsfyrirtækja um áhrif Icesave-málsins á lánshæfismat Íslands á árinu 2010. Þar kemur m.a. fram að viðhorf matsfyrirtækjanna til Icesave virðist almennt vera á þann veg að þau telja mikilvægt að samningum verði lokið, ella gæti það haft neikvæð áhrif á lánshæfismat ríkissjóðs. Það er álit meiri hlutans að hagsmunir Íslands séu miklir þegar kemur að lánshæfismati og að samningar um Icesave-reikningana muni hafa jákvæð áhrif á mat fyrirtækjanna hvað það varðar og greiða um leið fyrir aðgangi að hagstæðum lánum fyrir Ísland og íslensk fyrirtæki. Frú forseti. Fjárlaganefnd fól fjórum aðilum að kanna sérstaklega hugsanleg efnahagsleg áhrif þess ef frumvarpið verður að lögum. Þessir aðilar voru IFS-greining, GAM Management, Seðlabanki Íslands og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Hagfræðistofnun hafði ekki tök á að veita fjárlaganefnd umsögn um málið en aðrir skiluðu ítarlegu áliti á framangreindum þáttum. Að mati IFS-greiningar eru helstu efnahagslegu áhættuþættirnir þeir að gengi krónunnar haldist ekki stöðugt, að vöruskipti við útlönd verði neikvæð og að hagvöxtur, og þar með atvinnusköpun, aukist ekki á næstu árum. Í umsögn IFS-greiningar um frumvarpið er vakin athygli á þeirri óvissu sem ríkt hefur í efnahagsmálum þjóðarinnar. IFS-greining telur að þróun gengis íslensku krónunnar sé háð ákveðinni óvissu, m.a. vegna áforma um að aflétta gjaldeyrishöftum sem geti haft veruleg áhrif á greiðslur samkvæmt samningunum. Við mat á gengisáhættu bendir IFS-greining á að gengi íslensku krónunnar hafi styrkst að undanförnu sem er jákvætt fyrir samningana. Ef gengið veikist hins vegar til lengri tíma muni virði skuldbindinganna í íslenskum krónum aukast en þak er hins vegar á endurheimtum úr þrotabúi Landsbankans þannig að tryggingarsjóður mun ekki fá hærri upphæð til sín í krónum en 674 milljarða samkvæmt því sem samningarnir kveða á um. IFS-greining bendir einnig á að gengisáhætta samninganna nái ekki síður til breytinga á gengi breska pundsins en íslensku krónunnar ef ekki verður gripið til sérstakra aðgerða til að bregðast við því eins og segir í frumvarpinu að gert verði. Í umsögn sinni dregur IFS-greining upp nokkrar sviðsmyndir af hagvexti út frá spá Hagstofu Íslands og áhrifum þess á getu þjóðarinnar til að standa undir erlendum skuldbindingum. Niðurstaða IFS-greiningar er sú að þeir samningar sem frumvarpið fjallar um séu mun hagstæðari en fyrri samningar og að ekki muni reyna á efnahagslega fyrirvara þeirra nema veruleg breyting verði til hins verra í efnahagsmálum þjóðarinnar. Nýju samningarnir breyti ekki greiðsluhæfi ríkissjóðs að neinu marki, nema þá helst til batnaðar í gegnum óbein áhrif, svo sem betra lánshæfismat. GAM Management dregur eins og aðrir umsagnaraðilar upp ólíkar myndir af þróun efnahagsmála, m.a. út frá þróun gengis, vöruskiptum við útlönd, heimtum í þrotabú Landsbankans og þróun vaxta og vaxtar landsframleiðslu. Helstu áhættuþættir vegna málsins að mati fyrirtækisins eru gengi íslensku krónunnar, þróun vaxta og heimtur í þrotabú Landsbanka Íslands. Einnig er vísað til þess í umsögninni að ekkert liggi enn fyrir um endanlega upphæð forgangskrafna í bú Landsbanka Íslands sem geti skipt miklu um heildarkostnað vegna málsins og því sé greining fyrirtækisins á samkomulaginu háð þeim fyrirvara. Fyrirtækið segir í umsögn sinni að Ísland þurfi að verða fyrir töluverðum skakkaföllum til viðbótar því sem þegar hefur gerst til að greiðslubyrði af Icesave-samkomulaginu verði íslenska ríkinu ofviða miðað við þær sviðsmyndir sem dregnar eru upp í umsögninni. Bent er á að greiðsluhæfi landsins hafi verið tryggt til skemmri tíma, en að til lengri tíma sé nauðsynlegt að afla erlends lausafjár með afgangi af utanríkisviðskiptum. GAM Management segir í umsögn sinni að þó að greiðslubyrði Icesave-samkomulagsins sé nokkuð ljós til skemmri tíma þar sem eingöngu er um vaxtagreiðslur að ræða geti hún þróast til verri vegar ef gengi og heimtur í búið verði okkur óhagstætt. Af þeim sökum sé mikilvægt að horfa til lengri tíma varðandi hagvöxt og endurreisn efnahags- og atvinnulífs landsins. Greiðslur íslenska ríkisins vegna Icesave-samkomulagsins eru ekki það miklar að mati fyrirtækisins að þær raski hinu stóra samhengi og skuldaþoli í ríkisfjármálum landsins. Seðlabankinn, líkt og aðrir umsagnaraðilar, telur þrennt heyra til helstu áhættuþátta vegna samninganna, þ.e. þróun gengis, heimtur úr búi Landsbankans og þróun vaxta. Að mati bankans hefur styrking krónunnar tiltölulega lítil áhrif á núvirði greiðslna vegna samkomulagsins en gengislækkun umfram 10% hafi hins vegar veruleg áhrif. Seðlabankinn telur aftur á móti líklegra að raungengi íslensku krónunnar muni styrkjast en veikjast á næstu árum og að þar ráði mestu um góð efnahagsstjórn og lág verðbólga. Gengi krónunnar er nú vel undir meðalgengi fyrri ára þó svo að krónan hafi styrkst á undanförnum missirum. Vegna samsetningar eigna í þrotabúi Landsbankans gætu innbyrðis breytingar á gjaldmiðlum haft töluverð áhrif á greiðslur vegna samkomulagsins. Þar ræður miklu um hver verðbólga í Bretlandi og Hollandi verður en allar spár benda til þess að lítil hætta sé á að krossgengi evru og punds verði á næstu árum sem rekja mætti til verulegrar verðbólgu í löndunum tveimur. Seðlabanki Íslands vill bregðast við þeirri hættu sem af þessu kann að stafa, m.a. með því að haga samsetningu skulda og erlendum lántökum ríkissjóðs með þeim hætti að dregið verði eins og mögulegt er úr gengisáhættu ríkissjóðs. Að mati Seðlabanka Íslands er ljóst að nýir Icesave-samningar eru töluvert hagstæðari en fyrri samningar. Núvirði skuldbindingar íslenska ríkisins vegna samkomulagsins er að mati bankans um 69 milljarðar kr. eða sem nemur 4,3% af áætlaðri landsframleiðslu ársins 2010. Þrátt fyrir að hér sé um miklar fjárhæðir að ræða og óvissa nokkur um framtíðina er það mat bankans að væntanlega muni margt vinnast með samkomulaginu, ekki síst bætt aðgengi að alþjóðlegum fjármálamarkaði og hraðari endurreisn atvinnulífsins. Að því viðbættu að niðurstaða EFTA-dómstólsins í hugsanlegum málaferlum vegna Icesave-deilunnar gæti orðið Íslandi í óhag telur Seðlabanki Íslands sterk rök hníga til þess að leysa beri deiluna um uppgjör Icesave-reikninga Landsbanka Íslands með þeim hætti sem nú er lagt til að gert verði. Frú forseti. Það er álit meiri hlutans að þrátt fyrir áhættuþætti sem nefndir eru í greinunum sem ég fór hér yfir séu samningarnir ásættanlegir. Einnig er það álit meiri hlutans að miklir efnahagslegir og pólitískir hagsmunir séu í því fólgnir að ljúka deilunni með ásættanlegum samningum. Á fundum fjárlaganefndar var rætt um að eðlilegt gæti talist að fjármálafyrirtæki bæru allan þann kostnað sem af samningunum kynni að hljótast. Í því sambandi vísaði fjárlaganefnd því til viðskiptanefndar og efnahags- og skattanefndar að þær tækju til skoðunar hvort og þá hvernig því verði við komið að íslensk fjármálafyrirtæki beri þann kostnað sem annars hefði fallið á ríkissjóð vegna málsins. Munu nefndirnar kanna þetta sérstaklega, m.a. í tengslum við umfjöllun um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, samanber þskj. 268, mál 237. Það er álit meiri hlutans að þessari skoðun þurfi ekki að vera lokið áður en frumvarpið sem hér er til umræðu verður að lögum þar sem um er að ræða mál sem ekki snertir samskipti við Breta og Hollendinga eða efni frumvarpsins að öðru leyti. Meiri hlutinn leggur til eina breytingartillögu á frumvarpinu. Ekki var gert ráð fyrir áhrifum af þessum samningum í fjárreiðum ríkisins í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2011 enda hefur Alþingi á þessu stigi ekki afgreitt frumvarp til laga um staðfestingu samninganna sem hér eru til umfjöllunar. Verði frumvarpið lögfest er því talið nauðsynlegt að í því verði veitt sérstök heimild frá Alþingi vegna þessara greiðslna á árinu 2011 þar sem fjáraukalög ársins eru alla jafna ekki afgreidd fyrr en í desember. Um er að ræða 26,1 milljarð kr. vegna vaxtagjalda á skuldbindingum sem kveðið er á um í samningunum fyrir árin 2009–2011 og vegna endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta á kostnaði við greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi og Hollandi. Í fjárlögum áranna 2012–2016 þyrfti síðan að gera ráð fyrir framlögum til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta vegna þessara skuldbindinga. Talið er heppilegasta fyrirkomulagið að þessarar heimildar vegna greiðslna á árinu 2011 verði aflað með sérstöku ákvæði í þessu frumvarpi til staðfestingar á samningunum sem hér eru til umfjöllunar en það verði síðan staðfest með fjárheimild í fjáraukalögum ársins. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu hvað þetta varðar með nýju ákvæði til bráðabirgða. Virðulegur forseti. Ég vil að lokum þakka fjárlaganefnd fyrir gott samstarf, bæði við undirbúning vinnunnar og umfjöllun um málefnið. Sérstaklega vil ég þakka varaformanni nefndarinnar, hv. þm. Birni Val Gíslasyni, fyrir samstarfið og starfsmönnum nefndasviðs fyrir þeirra góða, óeigingjarna starf og ljúfa framkomu.

Virðulegi forseti. Sú einkennilega staða er komin upp að enn erum við á Alþingi að ræða Icesave. Meðvirknin felldi íslenskt samfélag, umræðustjórnmálin felldu íslenskt samfélag í hruninu. Það var alltaf verið að reyna að tala sig frá réttri niðurstöðu. Það var alltaf verið að tala sig frá lögum og reglum sem voru í gildi í samfélaginu. Nú er orðinn ótti við dómstóla í því að Íslendingar sæki rétt sinn þar sem er eyðuákvæði. Það stendur hvorki í íslenskum lögum né evrópsku regluverki að Íslendingum beri að borga þá upphæð sem er verið að bera á okkur. Það er með ólíkindum að við þurfum að standa í þessum sporum og taka þátt í þeirri meðvirkni sem ríkir hjá meiri hlutanum um að hér sé kominn langtum betri samningur. Það er ekki einu sinni hægt að vera sigurvegari í þessu máli. Auðvitað er stjórnarandstaðan, og þá fyrst og fremst Framsóknarflokkurinn, sigurvegari í Icesave-málinu vegna þess að nú höfum við sparað þjóðinni milli 400 og 500 milljarða. Þá kemur meðvirknin hjá ríkisstjórninni fram aftur, nú verði að samþykkja þennan samning vegna þess að hann sé svo langtum betri en fyrri samningur. Frú forseti. Það er einkennileg staða sem er komin hér upp og að þurfa að hlusta á framsögumann þessa frumvarps hér, formann fjárlaganefndar, koma með gömlu hótanirnar og gömlu rökin, um að Íslendingar gætu lent í því að vera sagt upp EES-samningnum ef við göngumst ekki undir þessa skuldbindingu. Frú forseti. Gjaldeyrishöftin eru brot á EES-samningnum. Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar, Oddnýju Harðardóttur: Hver er skoðun hennar á því að hér er lagt til enn einu sinni að Íslendingar taki á sig greiðslubyrði án þess að það sé stafur fyrir því 

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þingmanns lýsi ég því hér yfir að það fólst engin hótun í máli mínu, ég var aðeins að lýsa því í hverju þessir samningar væru fólgnir. Það hefur ævinlega verið mín skoðun að það séu miklir efnahagslegir og pólitískir hagsmunir í því fólgnir að semja um þessa skuldbindingu. Af málflutningi mínum um þetta mál hefur það ætíð mátt vera ljóst. Nú höfum við betri samning en þann eldri, hann er betri, en eftir er auðvitað að meta þann kostnað sem hefur verið í því fólginn að halda málinu óleystu. Það er til umhugsunar. Margir hafa haldið því fram að óvissa og skortur á aðgengi að fjármagnsmörkuðum geti verið verri en skuldsetningin. Staðreyndin er að við erum að hefja okkur upp úr djúpri efnahagslægð. Stór þáttur í að koma okkur af stað, að við eygjum hagvöxt og að hjól atvinnulífsins fari að snúast eins og nauðsynlegt er, er að leysa úr þessu máli sem valdið hefur mikilli óvissu. Það er algerlega ljóst að þjóð sem ekki veit hvað hún skuldar er ekki líkleg til að skora hátt, t.d. í lánshæfismati.

Virðulegi forseti. Hér er sagt að þetta séu ekki hótanir í þessu máli. Svo kemur hv. þingmaður í stólinn og heldur áfram með hótunarræðuna. Við höfum ekki aðgang að lánsfé, það er brot á EES-samningnum, þjóð sem veit ekki hvað hún skuldar hefur ekki aðgang að lánsfé. Frú forseti. Það kom fram í svari í síðustu viku að t.d. ríkisábyrgð íslenska ríkisins sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur nú þegar sett á þjóðina er 1.300 milljarðar. Jú, víst vitum við á að giska hvað við skuldum en að bæta þessari skuld við allar hinar skuldirnar er glapræði. Ég segi það aftur: Meðvirknin sem hefur einkennt íslenskt samfélag síðustu fjögur til fimm árin og leiddi okkur inn í hrunið er að leiða okkur inn í þennan nýja Icesave-samning á ný. Þetta er óásættanlegt. Mikil er ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Það er forkastanlegt að þetta skuli vera komið inn á borð aftur. 
            

Virðulegur forseti. Ég veit ekki alveg hvernig ég á að bregðast við því að hv. þingmaður tali um að ég sé með hótanir þegar ég lýsi þeim staðreyndum málsins sem blasa við. Það er í þágu almannaheilla og uppbyggingar og endurreisnar landsins sem valið er að ganga með ásættanlegum samningum frá þessari deilu og þeim vafamálum sem uppi hafa verið um Icesave.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrri ágæta ræðu og ágæta lýsingu á þessari stöðu. Margt hefur batnað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann fjögurra spurninga. Telur hv. þingmaður, þegar hún les nefndarálitið, að Íslandi beri lagaleg skylda til að greiða Icesave-skuldbindingu innlánstryggingarsjóðs? Í öðru lagi. Hvernig greiddi hv. þingmaður atkvæði 30. desember síðastliðinn? Getur verið að þessi samningur sé 170 milljörðum betri? Hvernig ætlar hv. þingmaður að réttlæta það fyrir kjósendum sínum að hafa samþykkt hinn fyrri samning, sem var skelfilegur? Í þriðja lagi. Í breytingartillögu meiri hlutans er gert ráð fyrir að inn komi ákvæði til bráðabirgða um að heimilt sé að borga 26,1 milljarð kr. Ég hef í sambandi við þetta þrjár athugasemdir. Í fyrsta lagi. Þetta er nokkurn veginn það sama og niðurskurður ársins, bara að hafa það í huga. Þetta er nokkurn veginn það sama og niðurskurður alls ársins 2011 sem búið er að samþykkja í fjárlögum. Í öðru lagi. Vantar ekki 650 milljarða lánsheimild til ríkissjóðs því að hann er að taka á sig 650 milljarða skuldbindingu með því að ábyrgjast lánið til Breta og Hollendinga? Hefði ekki verið eðlilegt að setja það líka inn í bráðabirgðaákvæði því að samkvæmt stjórnarskránni er bannað að skuldbinda ríkissjóð nema með fjárlögum eða fjáraukalögum? Af hverju er þetta ekki sett inn í sérfjáraukalög? Það er ekkert sem bannar fjáraukalög mörgum sinnum á ári, og þetta liggur fyrir. Það eru þessi fjörgur atriði sem ég ætlaði að bæta inn í, spyrja hv. þingmann um.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi það vera ljóst að samkvæmt lögum bæri íslenska ríkinu að borga þessar fjárhæðir. Ég get svarað því neitandi en ég tel hins vegar að það sé hagur íslensku þjóðarinnar að semja um þessa deilu. Ég tel reyndar að það sé nánast alltaf betra að fallast á ásættanlega samninga en að fara með mál fyrir dómstóla. Já, samningurinn er mun betri. Og ég sagði já við gamla samningnum. Ég hef útskýrt það hér fyrr í máli mínu af hverju ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að ganga eigi til samninga um þetta mál. Ég tel að þarna séu miklir efnahagslegir hagsmunir en ekki síður pólitískir hagsmunir í samskiptum við aðrar þjóðir og það sé á ábyrgð okkar að taka almannaheill og þjóðarhag fram yfir prinsippmál. Ég tel reyndar, þó að ljóst sé að samningurinn er mun betri, að það sé ekki alveg sanngjarnt að bera saman vaxtakjör án þess að skoða hvað hefur gerst í millitíðinni í löndunum í kringum okkur, hvað gerst hefur í efnahagsumhverfinu sem er jákvæðara. Það þarf einnig að meta kostnaðinn af því að halda málinu óleystu. Varðandi það hvernig beri að setja skuldbindinguna eða fjárhæðirnar í bækur ríkisins þá er ég þeirrar skoðunar að mjög mikilvægt sé að í bókum ríkissjóðs birtist raunveruleg staða. Ég tel að hv. þingmaður sé sammála mér í því. En að ráðum sem ég lýsti 

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin og alveg sérstaklega það að menn eigi alltaf að semja þótt þeir eigi fullan rétt. Ég er ekki viss um að allir fallist á það. Ég skil ekki af hverju í ósköpunum menn eru að semja ef þeir eiga fullan rétt en það er nefnilega það sem Íslendingar eiga. Það sem menn óttast og vantar inn í orð hv. þingmanns er að menn óttast að dómstóllinn verði ekki óvilhallur. Það er það sem menn óttast þegar við förum fram með mál. Menn óttast að ESA-dómstóllinn dæmi ekki samkvæmt lögum heldur samkvæmt pólitík. Það er það sem menn óttast og menn eiga að segja það. Varðandi fjáraukalögin. Samkvæmt stjórnarskránni, 40. gr., má ekki heldur taka lán né skuldbinda ríkið. En það er verið að veita ríkisábyrgð á lán upp á 650 milljarða og það á að sjálfsögðu að færa í fjárlög eða fjáraukalög til að skattgreiðendur framtíðarinnar viti hvað Ísland skuldar.

Virðulegur forseti. Í máli mínu áðan sagði ég að mér fyndist að semja ætti í deilumálum frekar en að fara með þau fyrir dómstól ef á borðinu liggur ásættanlegur samningur. Ég tel að þessi samningur sem liggur á borðinu sé ásættanlegur og það sé nauðsynlegt og ábyrgt að líta til þeirrar áhættu sem við tökum ef við látum málið fara fyrir dómstóla og þann kostnað. Við höfum líka ábyrgð gagnvart því atvinnulausa fólki sem býr við langtímaatvinnuleysi 

Leysist vandi atvinnulausra?

Virðulegi forseti. Það kvað við gamalkunnan tón í síðustu orðum hv. ræðumanns þegar allt í einu var farið að draga upp þá mynd að leysa yrði Icesave til að leysa vanda atvinnulausra. Það mátti skilja orð hennar þannig. Það á sem sagt að draga upp þá grýlu. Ef við leysum ekki Icesave mun atvinnuleysi aukast. Hvað hefur ræst af þeim grýlum og þeim hættum sem hv. þingmaður eða stjórnarþingmenn og aðrir töluðu svo mikið um í þinginu? Ég spyr hv. þingmann. Hvað hefur ræst af þeim hrakspám sem stjórnarþingmenn spáðu að hér yrðu ef þetta yrði ekki samþykkt? Erum við orðin Kúba norðursins? Hefur orðið hér ísöld o.s.frv.? Hver er áhættan? Hvar liggur áhættan af þessum nýja samningi? Mig langar að spyrja hv. þingmann að því. Hvar liggur áhættan? Liggur hún hjá Bretum og Hollendingum, eða liggur hún hjá Íslendingum? Hvað getur áhættan orðið mest að mati hv. þingmanns? Þetta eru spurningar sem við verðum að spyrja okkur. En auðvitað er lykilspurningin þessi: Ber okkur að greiða þetta? Okkur ber að sjálfsögðu ekki að gera það. Svo virðist sem hér sé að skapast stemning í þinginu, hugsanlega nýr meiri hluti fyrir því að taka á sig þessar byrðar, að leggja auknar byrðar á þjóðina til þess að - ég veit ekki hvernig á að orða það - ganga í augun á alþjóðasamfélaginu eins og mér fannst hv. þingmaður koma inn á í ræðu sinni. Það væri ánægjulegt að fá svör við þeim spurningum sem ég ber fram. Ég var hugsi þegar hv. þingmaður fjallaði um kæru og hótun ESA. Ég veit ekki betur en að í fylgigögnum með þessu máli sé lýst efasemdum og það jafnvel hrakið að ESA geti staðið á slíku máli. Það verður forvitnilegt að vita hvers vegna óttinn er svona mikill við ESA. Ég óska eftir svörum við þeim spurningum sem ég hef borið fram.

Virðulegur forseti. Mér er vandi á höndum. Þegar ég lýsi skoðun minni er ég annaðhvort að hóta eða draga upp grýlur en þó er ég þráspurð um skoðun mína. Ég hef hvorki áhuga á að hóta né draga upp grýlur en það þarf hins vegar að líta á hlutina eins og þeir eru. Hver er áhættan? Jú, eins og ég lýsti í máli mínu er áhætta fyrir okkur. Þess vegna eru þeir fyrirvarar sem settir eru inn í frumvarpið. Það eru ýmsir áhættuþættir og gengisáhættan er kannski mest og hversu hratt endurheimtur verða úr búinu. Hv. þingmaður spyr: Hvað hefur komið fram af því? Ég minnist þess ekki að sú sem hér stendur hafi talað um Kúbu norðursins eða frostavetur, ég hafði hins vegar áhyggjur af því að það gerðist ekki neitt. 

Virðulegi forseti. Það er búið að draga upp ljóta mynd af því sem gerist ef samningur sem þessi verður ekki samþykktur. Það hefur hv. þingmaður kannski ekki gert beint en hennar flokkur og forustumenn hafa gert það mjög mikið í þinginu. Hvað hefur ræst af þessu? Hv. þingmaður svaraði því ekki. Hvað hefur ræst af þeim hryllilegu atburðum sem áttu að gerast á Íslandi ef Icesave-samningur yrði ekki samþykktur í fyrstu atrennu og annarri atrennu og hvað í ósköpunum getur gerst ef hann verður ekki samþykktur í þriðju atrennu? Hvar liggur áhættan af samningnum? Ég spurði þeirrar spurningar, ekki hvernig hún var reiknuð út, heldur hvar liggur áhættan, hver ber áhættuna? Er hún Íslandsmegin eða er hún hjá erlendu ríkjunum, þ.e. áhættan af þessum samningi? Hv. þingmaður segir að lítið hafi gerst í atvinnumálum og vísar til Icesave. Getur verið, hv. þingmaður, að það sé vegna skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem lítið gerist í atvinnumálum, vegna þess að það vantar stefnu hjá ríkisstjórninni? Hvar hefur Icesave haft áhrif á atvinnuuppbyggingu nema e.t.v. þar sem pólitískir fjármálaráðherrar og pólítískt kjörnir 

Forseti. Ég tel mig vera búna að svara spurningum hv. þingmanns eins og ég sagði áðan. Það sem hefur ræst af því - auðvitað svara ég fyrir mig og ekki aðra - sem ég hafði áhyggjur af er einmitt að það gerðist ekki neitt. Atvinnulífið hefur ekki farið í gang eins og við höfðum vonað. Þar er vandamálið, við fáum ekki erlent fjármagn til fjárfestingar. 

Virðulegi forseti. Við ræðum nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar í svokölluðu Icesave 3 máli. Þetta er mesta deilumál sem komið hefur inn fyrir dyr þinghússins frá upphafi vega og sér ekki fyrir endann á því alveg strax og vonandi ekki með þeim hætti sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til. Fjárlaganefnd hefur nú farið yfir Icesave-málið í þriðja sinn. Fyrsta afgreiðsla nefndarinnar og Alþingis sumarið 2009 endaði með höfnun breskra og hollenskra stjórnvalda á málinu sem ríkisstjórn Íslands gekkst undir. Annarri afgreiðslu fjárlaganefndar og Alþingis í desember 2009 lauk með samþykkt laga sem forseti Íslands synjaði staðfestingar og fyrstu almennu þjóðaratkvæðagreiðslunni hér á landi þar sem yfir 93% þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni greiddu atkvæði gegn málinu. Ég leyfi mér að halda því fram að aldrei í lýðveldissögunni hafi ríkisstjórn beðið annað eins afhroð í kosningum og þá. Að ósk breskra og hollenskra stjórnvalda var fjármálaráðherra Íslands eindregið hvattur til að vinna málið áfram í góðu samráði við þá flokka á þingi sem ekki ættu aðild að ríkisstjórn. Sameiginleg samninganefnd leiddi svo málið til lykta að mestu á haustdögum 2010 og til varð það frumvarp til laga sem nú er rætt um. Samningsdrögin sem undirrituð voru af hálfu samninganefndarinnar eru óumdeilanlega miklum mun hagfelldari fyrir Ísland en áðurnefndir tveir samningar sem gerðir voru og framganga samninganefndarinnar fyrir Íslands hönd hefur verið til fyrirmyndar. Sá mikli munur sem er á milli nýju samningsdraganna og eldri samninga vekur hins vegar upp þá spurningu hvort ekki þurfi að fara fram sérstök og ítarleg rannsókn á tilurð fyrri samninga og markmiðum ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra, en fyrri samningar hefðu lagt óbærilegar skuldir á ríkissjóð og þjóðarbúið í heild. Tillaga til þingsályktunar um slíka rannsókn liggur nú hjá nefnd þingsins og vonandi verður framganga á þeirri tillögu. En framganga hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnarflokkanna í málinu vekur eðlilega upp spurningar um ábyrgð stjórnmálamanna í störfum sínum. Álit þeirra lögmanna sem hafa sent inn umsagnir um Icesave-samningsdrögin er ekki einhliða og nokkuð víst má teljast að sú fullyrðing að Ísland sé ekki lagalega skuldbundið til að greiða Icesave sé rétt, enda er skýrt kveðið á um það í löggjöf Evrópusambandsins að ekki eigi að vera ríkisábyrgð á innstæðutryggingum. Eftir stendur að þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, undir forustu Geirs H. Haarde, skuldbatt sig til að greiða það sem bresk og hollensk stjórnvöld lögðu út vegna Icesave-reikninganna. Miðað við þær aðstæður sem Ísland og íslenskt efnahagslíf og fjármálakerfi var í á þeim tíma verður að gera ráð fyrir að sú ákvörðun hafi verið tekin undir þrýstingi og ekki að vel athuguðu máli. Eins og síðar kom í ljós í Icesave 1 og Icesave 2 átti að leggja óásættanlegar skuldbindingar á íslenska þjóðarbúið vegna íslenskra stjórnvaldsákvarðana, skuldbindingar sem það hefði líklega ekki staðið undir. Vel rökstutt álit Peters Ørebechs, prófessors við Háskólann í Tromsø í Noregi, ætti að vera grundvallargagn í þessu máli þar sem hann hafnar því að Íslendingum beri að greiða þessa skuld. Eins og Peter Ørebech segir orðrétt, með leyfi forseta: „Hann [Icesave samningurinn] ýtir undir þá tilhneigingu að veita bönkum ótakmarkaða ríkisábyrgð. Í þessu tilviki er hæpið að tala um lagaleg rök fyrir þörfinni á tryggingum og því síður verða færð sanngirnisrök fyrir henni. Ríkisstjórnir Bretlands og Hollands mundu aldrei verða við kröfum erlendra innstæðueigenda sem næmu þriðjungi af þjóðarframleiðslu ef einn af stóru bönkunum þeirra félli.“ Þess má geta, frú forseti, að Icesave-krafan sem nú liggur fyrir hljóðar upp á 674 milljarða kr. miðað við kröfulýsingardag í apríl 2009. Sú upphæð nemur 45% af vergri landsframleiðslu þess árs og 44% af áætlaðri vergri landsframleiðslu ársins 2010. Það er alveg óhætt að fullyrða að ekki nokkurt ríki í heiminum mundi takast á hendur slíka skuldbindingu vegna falls banka, að ekki sé talað um banka sem var líklega rekinn í glæpsamlegum tilgangi. Vilji og framganga þeirra ríkisstjórna sem hafa komið að þessu máli hingað til eru því með öllu óskiljanleg út frá sjónarmiðum um almannahagsmuni og virðist vera skýrt dæmi um stöðu yfirvalds sem einhverra hluta vegna telur sig yfir það hafið að gæta hagsmuna almennings. Markmið Hreyfingarinnar í þeim samningaviðræðum sem áttu sér stað var frá upphafi að Icesave-skuld þrotabús Landsbankans yrði ekki velt yfir á íslenska skattgreiðendur eingöngu, heldur yrðu eignir þrotabúsins sú greiðsla sem kæmi í hlut breska innstæðutryggingarsjóðsins og hollenska seðlabankans sem áður höfðu greitt innstæðutryggingar vegna Icesave-reikninganna. Ef eitthvað stæði út af að loknu uppgjöri þrotabúsins mundi sú upphæð skiptast til jafns á bresk, hollensk og íslensk stjórnvöld. Þetta markmið náðist ekki og niðurstaðan er sú að ríkissjóður Íslands ábyrgist einn allar greiðslur. Í samræmi við það markmið að almenningi yrði ekki gert að axla þessa greiðslubyrði hefur Hreyfingin lagt til í fjárlaganefnd að málið verði sent til efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar með ósk um að leitað yrði leiða til að fjármálafyrirtæki landsins tækju þessar greiðslur á sig. Rökin fyrir því eru að með því yrði komið inn ákveðinni hugmyndafræði um samábyrgð samtaka í atvinnurekstri, í þessu tilfelli Samtaka fjármálafyrirtækja, sem leiði til þess að heilar starfsgreinar hefðu hvata til þess að halda í heiðri skynsamlegt verklag. Einnig yrði um ákveðna sáttaleið að ræða en það voru einmitt fjármálafyrirtæki sem báru meginábyrgð á bankahruninu og þótt núverandi fjármálafyrirtæki beri þar ekki öll sök þá bera engu að síður margir núverandi eigenda þeirra og starfsmanna beint eða óbeint ábyrgð á því hvernig fór. Með því að axla þessa byrði mundu fjármálafyrirtæki leggja fram sinn skerf til þeirra nauðsynlegu sátta sem þarf að ná í samfélaginu vegna afleiðinga hrunsins. Upphæðirnar sem um er að ræða, ef tekið er mið af áætlunum samninganefndarinnar, eru heldur ekki hærri en svo að fyrirtæki í þessum geira munar tiltölulega lítið um þær greiðslur þar sem þær dreifast á allnokkur ár. Tilmælin til efnahags- og skattanefndar eru að svonefndur „bankaskattur“, samkvæmt lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki, nr. 155/2010, verði hækkaður til að ná utan um greiðslur vegna Icesave, en gjaldið nemur nú 0,045% af heildarskuldum fjármálafyrirtækis og er samkvæmt því ætlað að skila um einum milljarði króna á ári í ríkissjóð. Tilmælin til viðskiptanefndar eru að frumvarpi til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta (þskj. 268, 237. mál) verði breytt með þeim hætti að hluti greiðslna sem ætlaður er í nýstofnaðan innstæðutryggingarsjóð renni í stað þess í eldri tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og verði sá sjóður notaður til að greiða Icesave-skuldina. Innstæðutryggingarsjóðir eru í eðli sínu samtryggingarsjóðir þar sem öll fjármálafyrirtæki greiða í sameiginlegan sjóð sem tryggir innstæður sparifjáreigenda ef eitt eða fleiri fyrirtæki í greininni fara í þrot. Það er því ekkert óeðlilegt við það að framtíðargreiðslur í slíkan sjóð fari til þess að greiða upp eldri skuld sjóðsins ef ekki hefur verið í honum nægilegt fjármagn á þeim tímapunkti þegar þess þurfti með. Í báðum tilfellum er lagt til að um tímabundna ráðstöfun verði að ræða sem falli niður þegar Icesave-skuldin er uppgreidd. Tilskipun ESB um innstæðutryggingarkerfið gerir ekki ráð fyrir ríkisábyrgð og því mun greiðslan sem fellur á íslenska ríkið stangast á við evrópskt regluverk og vera slæmt fordæmi hvað varðar ríkisstuðning við fjármálafyrirtæki. Fjárlaganefnd samþykkti að senda áðurgreindum nefndum þessi tilmæli en ákvað svo að bíða ekki eftir áliti þeirra og tók málið út úr nefndinni í andstöðu við 1. minni hluta vegna þess. Fyrsta minni hluta er óskiljanlegt hvers vegna þetta verklag er viðhaft þar sem skýrt hefur komið fram í máli samninganefndarmanna að það sé engin tímapressa á málinu og 1. minni hluti telur til mikils að vinna að ná sáttum um málið í fjárlaganefnd og á Alþingi öllu. Það virðist hins vegar ekki vera áhugi á því hjá meiri hlutanum og meðferð málsins í nefndinni hefur því miður verið í ætt við slælega skrifað leikrit fremur en vinnulag sem hefur góða niðurstöðu og sátt að markmiði. Að sögn formanns nefndarinnar mun fjárlaganefnd skoða niðurstöður efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar þegar málið kemur til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og ef svo fer að niðurstaðan verði að önnur hvor þeirra leiða sem lagðar eru til verði farin mun 1. minni hluti breyta afstöðu sinni til málsins. Frú forseti. Nýi Icesave-samningurinn var gerður í byrjun desember og eftir umfjöllun í ríkisstjórn taldi hún mikilvægt að hann færi sem fyrst til Alþingis. Að undirlagi ríkisstjórnarinnar beitti forseti Alþingis sér fyrir því að samkomulag næðist milli allra flokka á þingi um meðferð málsins þannig að hægt yrði að mæla fyrir því fyrir jólahlé þingsins. Samkomulag náðist sem kvað á um að að lokinni 1. umr. færi málið til fjárlaganefndar sem átti að vinna málið í sameiningu, en eins og segir orðrétt í samkomulaginu: „Nefndin skipuleggur starf sitt í sameiningu með það að markmiði að 2. umr. geti hafist fljótlega eftir að þing kemur saman að nýju eftir áramót samkvæmt starfsáætlun, enda telji nefndin þá málið tilbúið til afgreiðslu.“ Samkomulag þetta, dagsett 16. desember 2010 og staðfest með undirskriftum forseta Alþingis og formanna þingflokka, í þessu tilfelli varaformanns þingflokks Framsóknarflokksins, var hins vegar rofið tveimur dögum síðar þegar formaður fjárlaganefndar boðaði til fundarhalda í nefndinni í jólahléi Alþingis í ósamkomulagi við aðra nefndarmenn. Eftirtektarvert er að formaður fjárlaganefndar hugðist sjálf vera erlendis í fríi á þeim sama tíma. Þrátt fyrir áköf og ítrekuð andmæli Hreyfingarinnar eða fulltrúa hennar í fjárlaganefnd hélt meiri hluti nefndarinnar því til streitu að samkomulagið skyldi rofið. Með þöglu samþykki formanna annarra þingflokka var það gert og nefndin fundaði í jólahléi þingsins í fjarveru formanns. Forseti Alþingis sá heldur ekki ástæðu til að skipta sér af samningsrofinu þrátt fyrir að hafa undirritað það. Frú forseti. Þess má geta að framsögumaður telur að riftun á samkomulagi undirrituðu af forseta Alþingis og formönnum þingflokka sé alvarlegt mál og hefur því sent öðrum handhöfum forsetavalds og forseta Íslands ábendingu um málið. Vinna við málið í fjárlaganefnd hefur því verið á forsendum meiri hlutans sem ekki aðeins hafnaði samvinnu um málið heldur rauf undirritað samkomulag um málsmeðferðina. Það er dapurlegt að hugsa til þess að sjálft löggjafarvald þjóðarinnar skuli ástunda slík vinnubrögð og vekur óneitanlega upp spurningar um siðferðilega stöðu þess. Frú forseti. Hvað samninginn sjálfan varðar þá má gera ráð fyrir að hér sé ekki hægt að komast lengra þótt reynt væri, en núverandi samningur er umtalsvert hagfelldari fyrir Ísland en fyrri samningar. Eftir stendur þó að það er alls ekki útkljáð hvort Íslendingum beri yfirleitt nokkur skylda til að greiða kröfu Hollendinga og Breta enda ekki gert ráð fyrir ríkisábyrgð á innstæðutryggingum í tilskipunum Evrópusambandsins. Eftirtektarvert er að einn samningamanna fyrir Ísland, Lee C. Buchheit, hefur sagt að persónulega telji hann að Ísland eigi ekki að greiða Icesave. Samningurinn gerir ráð fyrir að íslenska ríkið gangist í ábyrgð fyrir endurgreiðslum til Breta og Hollendinga vegna þeirra Icesave-reikninga sem voru í útibúum Landsbankans í viðkomandi löndum. Samningurinn sjálfur er með umtalsvert lægri vöxtum en fyrri samningar en þess ber þá að geta að vextir almennt hafa farið lækkandi og vextir í þessum samningum eru í takt við þær vaxtalækkanir sem almennt hafa orðið. Þá má geta þess að svokallaðir CIRR-vextir gilda eftir árið 2016, en það 125 punkta vaxtaálag sem var í fyrri samningi er í þessum samningum fellt brott. Að teknu tilliti til vaxtahlés og áætlana um lækkun höfuðstóls samsvara áætlaðir vextir áranna 2009–2016 því að þeir væru að meðaltali 2,64%. Þessi breyting skiptir umtalsverðu máli þegar kemur að heildarendurgreiðslum. Miðað við áætlun skilanefndar Landsbankans um að eftirstöðvar verði að fullu greiddar upp í júní 2017 má áætla að heildarkostnaður verði um 67 milljarðar kr. Á móti kemur eign Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta upp á um 20 milljarða kr. þannig að miðað við bestu útkomu mun heildarkostnaður fyrir ríkissjóð verða um 47 milljarðar kr. Núverandi samningur inniheldur einnig góða efnahagslega fyrirvara sem gera ráð fyrir að greiðslubyrði ríkissjóðs verði aldrei hærri en sem nemur 5% af tekjum miðað við fyrra ár eða 1,3% af vergri landsframleiðslu, eftir því hvor talan er hærri. Hér er um að ræða umtalsverðan öryggisventil gagnvart íslenskum skattgreiðendum þar sem þak á þessa ákveðnu skuldbindingu er sett. Hér þarf þó að horfa á Icesave í samhengi við aðrar skuldir hins opinbera, skuldir þjóðarbúsins og möguleikana á því að standa undir öllum þeim skuldbindingum samhliða Icesave-samkomulaginu. Mat skilanefndar Landsbankans er að um 86% endurheimtur verði úr þrotabúinu. Þar er miðað við að reglubundið mat á eignum og endurheimtum þeirra í fortíðinni verði áfram svipað í framtíðinni. Mat skilanefndar hingað til hefur að mestu staðist og heimtur verið í samræmi við væntingar og því ástæða til bjartsýni hvað þennan þátt varðar. Hins vegar má ekki mikið bregða út af til þess að skuldbindingin sem lendir á ríkissjóði hækki til muna og í áhættumati GAMMA kemur fram að lækkun á endurheimtum um 10% ásamt töf á útgreiðslum úr búinu um níu mánuði leiði til þess að skuldbindingin verður 145 milljarðar kr. Það vekur athygli, frú forseti, hversu mismunandi umsagnir eru um samningsdrögin sem nú liggja fyrir og að ekki er varið miklum tíma í ítarlega umfjöllun um þær álögur sem leggjast á almenning í landinu vegna samþykktar samningsins nema í fáum tilvikum. Alþýðusamband Íslands, stærsta samband verkalýðsfélaga á Íslandi, sendi inn mjög einkennilega umsögn og gerir ekki einu sinni tilraun til að greina hvað samningsdrögin þýða fyrir almenning ef samþykkt verða. Álit ASÍ er sex málsgreinar og af þeim eru fimm algerlega órökstuddar fullyrðingar eða innantómir frasar og jafnvel ótengdar efninu. Það er einkennileg aðkoma þar sem vitað er að skuldir ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild eru við þolmörk eða jafnvel yfir þeim og að auknar skuldir ríkissjóðs vegna samningsins munu kalla á skattahækkanir og frekari niðurskurð sem bitnar fyrst og fremst á félagsmönnum aðildarsamtaka Alþýðusambands Íslands. Álit Seðlabanka Íslands er að því er virðist fullt af þversögnum sem ganga alls ekki upp. Varðandi gengisbreytingar og áhrif þeirra setur Seðlabankinn verðbólgu sem áhrifaþátt á gengisbreytingar og snýr við þeirri orsakaröð sem gilt hefur hér á landi undanfarin ár að lækkun á gengi krónunnar leiði til aukinnar verðbólgu en ekki öfugt. Bankinn telur í framhaldinu að takist honum að halda verðbólgumarkmiði sínu innan 2,5% markanna muni gengi krónunnar ekki lækka vegna þess. Í umfjöllun sinni um raungengi ýjar Seðlabankinn að því að vegna lágs raungengis í kjölfar kreppunnar muni það hækka en getur þess ekki að í spám sínum um þróun raungengis næstu árin er áfram gert ráð fyrir mjög lágu raungengi í sögulegu samhengi. Þegar vísað er í aukinn útflutning sem uppbót vegna hugsanlegrar gengislækkunar í neðanmálsgrein á bls. 4 í áliti Seðlabankans gleymist að geta þess að um aukningu í krónum er að ræða en ekki aukningu í magni útflutnings enda vandséð hvernig auka eigi magnútflutning helstu útflutningsafurða landsins, fisks og áls, bæði til skamms tíma og til lengri tíma. Greiðslur af Icesave eru hins vegar í erlendum myntum, gjaldeyri sem kemur eingöngu frá útflutningi. Seðlabankinn gerir heldur ekki ítarlega áhættugreiningu á efnahagslegum þáttum samningsins en skautar fremur létt yfir þau atriði sem mestu máli skipta, þ.e. endurheimtur úr búinu og gengisáhættu, og minnist ekki á önnur mikilvæg atriði, svo sem tafir á útgreiðslum vegna dómsmála og skuldaþol þjóðarbúsins. Skuldaþolsútreikningar bankans fyrir ríkissjóð taka ekki til allra skulda hins opinbera, þ.e. undanskildar eru skuldir sveitarfélaga sem munu í auknum mæli lenda á ríkissjóði, og í þeim er ekki heldur gert ráð fyrir ríkisábyrgðum, sem nú nema yfir 1.300 milljörðum kr., og munu að einhverju leyti falla á ríkissjóð. Það gerðist í lok síðasta árs að ríkisábyrgðir eða atriði tengd þeim að upphæð 55 milljarðar kr. fóru inn í fjáraukalög ársins 2010 vegna fallinna eða nær fallinna ríkisábyrgða sem Lánasjóður landbúnaðarins hafði og hafði gengið mjög á eigið fé Íbúðalánasjóðs og fram undan er stórfelld aukning í ríkisábyrgðum vegna áframhaldandi uppbyggingar fjármálakerfisins. Þar er um að ræða útgjöld upp á 26 milljarða kr. vegna VBS, 12 milljarða kr. vegna Sjóvár, 20 milljarða kr. vegna Saga Capital, 6 milljarða kr. vegna Aska Capital, 5 milljarða kr. vegna Byrs, 14 milljarða kr. vegna Sparisjóðs Keflavíkur og væntanlega 3,5 milljarða kr. vegna Byggðastofnunar. Alls gerir þetta eitt um 87 milljarða kr. í auknar ábyrgðir ríkisins sem ekki hafa enn komið fram í reikningum þess. Þess má geta að sá sjóður sem átti að standa undir áföllum vegna fallinna ríkisábyrgða og er í vörslu Seðlabankans, svokallaður Ríkisábyrgðasjóður, er tómur. Ríkissjóður hefur að auki gengist í ábyrgð fyrir að minnsta kosti 141 milljarði kr. eða gefið loforð að því marki vegna yfirtöku Arion Banka og Íslandsbanka á þrotabúum SPRON, Dróma, annars vegar og Straums – Burðaráss hins vegar. Auk þess hefur fjármálaráðherra með yfirlýsingu gefið út að allar innstæður í bönkum og fjármálastofnunum séu með ríkisábyrgð án þess að Alþingi hafi samþykkt lög þess efnis. Spár Seðlabankans um skuldir sem hlutfall af VLF gera einnig ráð fyrir framtíðaraukningu landsframleiðslu sem hvorki núna né í nánustu framtíð virðist raunhæft þar sem aukning vergrar landsframleiðslu sem átti að koma úr virkjanaframkvæmdum og auknum álútflutningi mun ekki ganga eftir og sú aukning í landsframleiðslu sem á að koma með aukinni einkaneyslu er ólíkleg vegna slæmrar skuldastöðu heimilanna. Eins og fram hefur komið verður sú skuldastaða ekki leiðrétt sem neinu nemur af hálfu stjórnvalda. Hvað varðar afléttingu gjaldeyrishafta virðist Seðlabankinn ekki gera ráð fyrir að það fylgi því neinn kostnaður að verja gengi krónunnar, en við afléttingu gjaldeyrishafta má gera ráð fyrir stórfelldu útstreymi gjaldeyris. Seðlabankinn var beðinn um að svara tveimur mikilvægum spurningum um málið. Sú fyrri hljóðaði upp á hvort það væri forsenda þess að geta metið Icesave 3 samningsdrögin að vita hvernig verður losað um gjaldeyrishöftin og sú síðari var hvort bíða ætti með að losa um gjaldeyrishöftin þar til greitt hefur verið úr þrotabúi Landsbankans. Svar Seðlabankans við báðum spurningunum er nei en ekki verður séð annað en að rökstuðningur bankans með svörunum sé í besta falli einkennilegur og standist ekki hefðbundin hagfræðileg lögmál, að því marki sem má leyfa sér að tala um lögmál í fræðigreininni hagfræði yfirleitt. Þess má geta að Seðlabankinn gerir ráð fyrir hækkandi raungengi en spár bankans um hagvöxt og viðskiptajöfnuð ganga hins vegar ekki upp nema raungengið verði áfram jafnlágt og það er nú. Við aukið gjaldeyrisútstreymi vegna afnáms gjaldeyrishafta er líklegt að gengi krónunnar falli enn neðar. Gengi krónunnar verður eingöngu varið með því að eyða þeim lánum og lánalínum sem til staðar eru sem þýðir gríðarlega aukningu í skuldsetningu ríkissjóðs og þjóðarbúsins og stórfellda aukningu á erlendum skuldum. Slíkri aukningu á skuldum verður að mæta með skattahækkunum og/eða frekari niðurskurði sem við núverandi skuldastöðu heimila leiðir að öllum líkindum til mikils samdráttar í einkaneyslu og þar með samdráttar í landsframleiðslu. Fall á gengi krónunnar mun einnig auka skuldir heimilanna stórlega vegna þeirra verðbólgu- og verðtryggingaráhrifa sem slík þróun hefur. Bankinn gerir heldur enga tilraun til að meta áhrif af slíku útstreymi gjaldeyris en skuldaaukningin sem því fylgir að verja krónuna mun líklega leiða til þess að þanþol ríkissjóðs og þjóðarbúsins vegna skuldsetningar brestur. IFS-greining gerir mjög vandaða úttekt á málinu og gerir ekki ráð fyrir að sveiflur í gengi og endurheimtum úr búinu séu til þess fallnar að valda búsifjum nema hugsanlega til skemmri tíma litið. Gengisáhætta er enn til staðar en efnahagslegir fyrirvarar ganga þó nægilega langt til að verja þjóðarbúið við langtímaáfalli. Spá IFS er þó byggð á því að hér verði hagvöxtur með rætur í aukinni erlendri fjárfestingu sem verður að gera fyrirvara við. Indefence-hópurinn skilaði einnig inn mjög ítarlegri umsögn og veltir upp áhættunni sem fylgir lægri endurheimtum, töfum á útgreiðslum úr þrotabúinu og gjaldmiðlaáhættunni. Helstu áhersluatriði Indefence eru að lausn deilunnar þurfi að byggjast á þremur þáttum: Það komi fram að ekki sé lögbundin greiðsluskylda að baki kröfum Breta og Hollendinga, að samningar feli í sér skipta ábyrgð allra samningsaðila, og að samningar feli í sér skipta áhættu allra samningsaðila. Að mati Indefence endurspegla núverandi samningsdrög ekki þessa þætti. GAMMA, eða GAM Management, er með ítarlegustu greininguna á þeim áhættuþáttum sem skipta almenning mestu máli. GAMMA metur mjög ítarlega alla áhættuþætti og niðurstaðan er að heildarkostnaður vegna Icesave 3 geti verið á bilinu 26–233 milljarðar kr. Í fyrra tilfellinu er miðað við að aukinn forgangur fáist í útgreiðslur úr þrotabúinu, svokallað Ragnars H. Halls-ákvæði, og að gengi krónunnar styrkist um 2% ársfjórðungslega út greiðslutímann. Miðað við óbreytt gengi krónunnar er athyglisvert að sjá að endurheimtur úr búinu og tafir á útgreiðslum skipta mjög miklu máli en 10% lakari endurheimtur og níu mánaða töf á útgreiðslum, sem líkleg verður að teljast, leiða til heildarkostnaðar upp á 145 milljarða kr. Ekki má teljast ólíklegt að endurheimtur úr búinu verðir lakari en gert er ráð fyrir og ekki er heldur ólíklegt að tafir vegna dómsmála seinki útgreiðslum enn frekar. Í sviðsmynd GAMMA, þar sem gert er ráð fyrir 10% lakari endurheimtum úr búinu, níu mánaða seinkun á fyrstu endurgreiðslu og 1% veikingu krónunnar ársfjórðungslega, fer heildarskuldin í 182 milljarða kr. og miðað við 2% lækkun krónunnar ársfjórðungslega fer heildarskuldin í 233 milljarða kr. Þessar tvær síðustu sviðsmyndir eru alls ekki ólíklegar og gera það að verkum að varasamt er að samþykkja þennan samning án frekari fyrirvara. Gengi krónunnar er mikilli óvissu háð þar sem samstarfsáætlun ríkisstjórnarinnar og AGS gerir ráð fyrir afléttingu gjaldeyrishafta og Seðlabankinn hefur lýst því yfir að gjaldeyrishöftum verði aflétt á þessu ári. Sú staðhæfing Seðlabankans að aflétting gjaldeyrishafta muni ekki leiða til falls krónunnar er ekki vel rökstudd og væri það mikið ógæfuskref að aflétta höftum við þessar kringumstæður. Þó má hugsa sér aðferð, svo sem stigvaxandi skattlagningu á gjaldeyrisútstreymi, sem leiddi til þess að eitthvað kæmi upp í þann kostnað sem aflétting haftanna hefur í för með sé. Greining GAMMA á „stóru myndinni“ vekur upp ýmsar spurningar um skulda- og greiðsluþol ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild. Gjaldeyristekjur eru ekki líklegar til að aukast vegna hins fasta framleiðslumagns í helstu útflutningsgreinum landsins og ekki verður um aukinn afgang af vöruskiptajöfnuði né þjónustujöfnuði að ræða. Líklegra er að sá afgangur minnki um leið og hagkerfið tekur við sér sem þó er alls ekki ljóst að gerist. Skuldaskil þrotabúsins mun hafa áhrif á greiðslujöfnuð landsins þar sem töluvert af eignum þrotabúsins upp í Icesave-kröfurnar eru í íslenskum krónum sem þarf að skipta yfir í evrur og pund svo greiðslur geti átt sér stað. Þegar haft er í huga að nú þegar má lítið út af bera til að ekki hægt sé að fá inn gjaldeyri upp í innflutning, erlenda vexti og afborganir má fastlega gera ráð fyrir að erlend skuld vegna Icesave til viðbótar, með þeirri óvissu og áhættu sem henni fylgir, geri skuldastöðu landsins enn valtari. Skuldastaða ríkissjóðs er komin á viðkvæmt stig. Heildarskuldir ríkissjóðs í lok desember 2010 námu rétt tæplega 1.300 milljörðum kr. og greiðsluferill þeirra er mjög framhlaðinn, þ.e. vegna mikilla afborgana á næstu 3–5 árum þarf að endurfjármagna þessar skuldir sem getur reynst dýrt og jafnvel erfitt. Ríkisábyrgðir nema um 1.350 milljörðum kr. og gera má ráð fyrir aukningu á þeim vegna endurreisnar fjármálakerfisins. Þó ekki sé rétt að telja þessar ábyrgðir með beinum skuldum ríkissjóðs eru þær skuldir fyrirtækja í eigu ríkisins og má gera ráð fyrir að þær muni falla á ríkissjóð í meira mæli en á árunum fyrir hrun. Þá eru ótaldar skuldir sveitarfélaga sem munu að einhverju leyti lenda á ríkissjóði. Ef með eru taldar lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs upp á vel á þriðja hundrað milljarða króna má sjá að ríkissjóður er mjög líklega kominn í ógöngur nú. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 472 milljarðar kr. á rekstrargrunni á árinu 2011 en útgjöld vegna vaxta nema um 75 milljörðum kr. eða um 16% af tekjum. Ekki má teljast ólíklegt að vaxtakostnaður muni hækka enn frekar þar sem lánsfjárþörf ríkissjóðs mun frekar aukast en hitt á næstu árum. Það þröngt hnýtta samspil sem er milli þeirra þátta efnahagslífsins sem Icesave 3 hefur áhrif á getur mjög auðveldlega leitt þjóðarbúið í ógöngur. Aukinn vaxtakostnaður ríkissjóðs vegna fyrirséðra lántaka getur leitt til skattahækkana eða frekari niðurskurðar sem aftur leiðir til minni ráðstöfunartekna fyrir heimilin og gerir það að verkum að ekki verður aukning á einkaneysluþætti landsframleiðslunnar. Afnám gjaldeyrishafta ásamt aukinni erlendri skuldsetningu því samfara mun einnig auka vaxtaútgjöld ríkissjóðs og lækkun á gengi krónunnar mun þýða aukna verðbólgu vegna verðhækkana á innflutningi, sem leiðir til aukinna skulda heimila vegna verðtryggingarinnar. Þetta samspil gerir það að verkum að mjög áhættusamt getur verið að samþykkja Icesave 3 óbreytt. Þó að umsagnir matsfyrirtækja hafi alla tíð verið á sömu lund, þ.e. að það hafi góð áhrif á lánshæfismat Íslands ef Íslendingar samþykkja að greiða Icesave, þá er það álit ekki rökrétt þar sem samþykkt Icesave 3 hefur áhrif á skuldastöðu landsins til hins verra og eykur á áhættuna sem fylgir lánveitingum til landsins. Ólíklegt má því teljast miðað við skuldastöðu Íslands að lánshæfismatið hækki við samþykkt Icesave 3 samninganna. Starfsemi matsfyrirtækjanna hefur og sætt mikilli gagnrýni undanfarin ár og ber að auki að taka öllu sem frá þeim kemur með mikilli varúð. Frú forseti. Þegar haft er í huga að skuldsetning ríkissjóðs og þjóðarbúsins er við þolmörk eða komin yfir þau og að aukning skulda vegna Icesave 3 getur, við það sem má telja ekki ólíklegar kringumstæður, verið um 233 milljarðar kr., er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en að of áhættusamt sé að samþykkja samninginn. Því hafna ég því sem fulltrúi Hreyfingarinnar í fjárlaganefnd að samningurinn fari í gegn óbreyttur. Siðferðilegt álitamál sem ekki hefur heldur verið nægilega rætt er svo hvort réttlætanlegt sé að velta skuldum einkafyrirtækis yfir á almenning í landinu. Í tilfelli Landsbankans hf. er um að ræða fyrirtæki sem virðist ekki eingöngu hafa staðið að rangri upplýsingagjöf til eftirlitsaðila og almennings heldur einnig tekið stöðu gegn krónunni í gjaldmiðlaskiptasamningum. Bankinn virðist einnig hafa verið hreinsaður að innan af stjórnarmönnum, eigendum og aðilum tengdum þeim, þar sem viðhorfið virtist vera að innstæður í bankanum væru eign eigenda bankans. Leiða má líkur að því að Landsbankinn hafi verið rekinn í glæpsamlegum tilgangi af eigendum og stjórnendum og það er því algerlega óforsvaranlegt að yfirvöld á Íslandi skuli ekkert hafa gert til að frysta eigur þeirra sem voru í stjórn og stóðu að ákvarðanatöku bankans. Frú forseti. Nefndarálit meiri hlutans kemur ekki á óvart en vorið 2009 taldi einn þingmanna Samfylkingarinnar að Alþingi ætti ekki einu sinni að skoða Icesave-samninginn þann fyrsta nema í drögum. Viðsnúningur Sjálfstæðisflokksins í þessari atrennu kemur hins vegar mjög á óvart. Sjálfstæðisflokkurinn virðist genginn til liðs við ríkisstjórnina. Spurningin er: Hver er hinn nýi stjórnarsáttmáli, út á hvað gengur sá nýi stjórnarsáttmáli, hvenær fáum við að sjá þann nýja stjórnarsáttmála?

Frú forseti. Þetta var snotur hagfræðiritgerð hjá hv. þingmanni en eins og svo margar þeirra álitsgreina sem nefndin aflaði sér er hún byggð á röngum forsendum. Það hefur meira að segja margt breyst frá því að þau álit komu fram sem hv. þingmaður byggir greiningu sína á. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þegar upp verður staðið verða endurheimturnar umfram 100% af forgangskröfum. Það geta menn séð og þurfa ekki að kafa djúpt í eignasafn bankans til að skilja hvar liggja þær duldu eignir sem ekki hafa að fullu verið virtar.  Hv. þingmaður sagði að svo mikil áhætta væri fólgin í þessum samningi að hann treysti sér ekki til að samþykkja hann. Mér finnst það úr öllum takti við það sem hv. þingmaður sagði á ýmsum stöðum í ræðu sinni. Hann sagði t.d. að alveg óumdeilanlegt væri að þessi samningur væri miklum mun hagfelldari fyrir Ísland en hinir fyrri. Hann sagði sömuleiðis að framganga samninganefndarinnar fyrir hönd Íslands hefði verið til fyrirmyndar. Hann segir að hvað samninginn sjálfan varðar megi gera ráð fyrir því að ekki væri hægt að komast lengra þótt reynt væri. Að síðustu, frú forseti, hef ég fullan skilning á og samúð með þeirri aðferð sem hv. þingmaður vill nota til að fjármagna kostnaðinn en líka í því efni birtir hann í nefndaráliti sínu sitt eigið mat á því hvað kynni að vera líklegt að við þyrftum að greiða. Hann segir að ef þessu verði velt með þeim hætti sem hann leggur til yfir á bankana séu það bara smáupphæðir. Hann segir sjálfur, með leyfi forseta: „Upphæðirnar sem um er að ræða ef tekið er mið af áætlunum samninganefndarinnar eru heldur ekki hærri en svo að fyrirtæki í þessum geira munar tiltölulega lítið um þær greiðslur …“ Miðað við hans eigin dóm á áhættunni sem í þessu felst tel ég rökfræðilega útilokað að hv. þingmaður haldi því fram að áhættan af samningnum sé svo mikil að ekki sé hægt að taka hana. Mér finnst þetta birta einbeittan ágreiningsvilja í málinu 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra athugasemdina. Röksemdafærslu hans er við brugðið miðað við það sem oft hefur áður verið í þessari framsetningu. Eignir Landsbankans voru ítarlega skoðaðar af fjárlaganefnd og þar kom mjög greinilega fram að hluti þeirra mun einfaldlega ekki innheimtast. Það er ekki hægt að upplýsa úr þessum stól nákvæmlega hvaða eignir það eru enda ríkti trúnaður yfir þeim upplýsingum, því litla sem við fengum að sjá. Hvað varðar áhættuna er rétt að samningurinn sem slíkur lítur vel út en að fenginni nákvæmri áhættugreiningu á þáttum hans kemur í ljós að þó að hann sé að mörgu leyti ágætur er hann mjög áhættusamur þegar grannt er skoðað, jafnvel ekki ólíklega upp á 233 milljarða. Sú áhætta er allt of mikil til að ég geti sætt mig við þennan samning. Hvað varðar það að velta þessu yfir á fjármálafyrirtækin er það einfaldlega svo að miðað við hagstæðustu niðurstöðu munar þau ekki mikið um þetta. Miðað við aðferðafræðina sem lögð er til fellur þetta til sem kostnaður á fjármálafyrirtækin á löngu tímabili og hefur væntanlega ekki afdrifaríkar og jafnvel ekki miklar afleiðingar fyrir rekstur þeirra. Þess vegna er það lagt til og það er ekki rökfræðivilla heldur er það mjög vel ígrunduð athugasemd og athugun á málinu sem gerði okkur kleift að leggja það til.

Frú forseti. Hv. þingmaður er hagfræðingur. Ef hann heldur því fram að það muni ekki skipta svo miklu máli fyrir fyrirtækin af því að þau eigi að greiða upphæðina á löngum tíma hlýtur hann að gera sér grein fyrir því að hagfræðin kann alls konar leiðir fyrir ríkið sömuleiðis til að dreifa slíkum greiðslum á lengra tímabil. Með sömu rökfærslu mun það ekki heldur hafa mikil áhrif á ríkið. Það er samt önnur saga. Ég er að mörgu leyti sammála ýmsu sem hv. þingmaður sagði. Mig langar til að spyrja hann: Ef fjármögnunarleiðin sem hann leggur til verður samþykkt, mun þá Hreyfingin breyta um afstöðu? Sömuleiðis finnst mér eftirtektarvert að hann segir að einn samningamanna fyrir Ísland, Lee C. Buchheit, hafi sagt að persónulega telji hann að Ísland eigi ekki að greiða Icesave. Ég ætla ekki að bera brigður á að hann hafi sagt það en ég ætla samt að lesa upp úr Fréttablaðinu frá 11. desember 2010 þar sem Lee Buchheit segir: „Í mínum huga voru þetta aðstæður sem kölluðu á samninga en ekki dómsmál. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Sú fyrsta er að dómsmál geta tapast og tap í þessu máli hefði skelfilegar afleiðingar. Mótaðilinn gæti þá kallað eftir innheimtu allrar upphæðarinnar í einu og jafnvel haldið því fram að endurgreiðslan ætti ekki einungis að ná til lágmarkstryggingar innstæðna, heldur allra innstæðna.“ Er það ekki áhætta, frú forseti? Hvað segir hv. þingmaður um það?

Virðulegur forseti. Munurinn á því að fjármálafyrirtækin axli þennan kostnað en ekki ríkið er sá að þá axla almennir skattgreiðendur ekki kostnaðinn. Það er hugmyndin á bak við það.  Hvað varðar orð Lees Buchheits viðhafði hann þau á fundi um þetta mál í Skandinavíska-ameríska félaginu í New York þar sem hann sagði að hann hefði verið fenginn til þess af hálfu íslenskra stjórnvalda að semja um Icesave. Og það gerði hann. Hann sagði hins vegar að skoðun hans sjálfs væri sú að Ísland ætti ekki að borga þetta. Hann var fenginn til þess að ná samningi og hann náði góðum samningi en engu að síður taldi hann að Ísland ætti ekki að borga þetta. Hann var hins vegar ekki fenginn til þess að halda þeirri afstöðu fram.

Hann … Buchheit kallar sjálfur besta samninginn sem unnt er að ná.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vil byrja á því að koma með fjórar athugasemdir eða spurningar. Hann segir í nefndaráliti, með leyfi frú forseta: „Eftir stendur að þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar undir forustu Geirs H. Haardes skuldbatt sig til að greiða það sem bresk og hollensk stjórnvöld lögðu út vegna Icesave-reikninganna.“ Í fyrsta lagi: Hvar skuldbatt ríkisstjórnin sig til þess? Það er ekkert sem getur skuldbundið ríkissjóð nema fjárlög eða fjáraukalög. Í öðru lagi segir hann hér: „á þeim tíma verður að gera ráð fyrir að sú ákvörðun hafi verið tekin undir þrýstingi og ekki að vel athuguðu máli“. Var þetta ekki greinilega undir þrýstingi? Ber það vott um þjóðhollustu að segja svona og rétta Bretum og Hollendingum vopn upp í hendurnar? Ákvörðunin var tekin undir gífurlegum þrýstingi, ekki spurning um það. Svo talar hv. þingmaður um að aukinn vaxtakostnaður ríkissjóðs vegna fyrirséðra lántaka geti leitt til skattahækkana og frekari niðurskurðar en hann gleymir brottflutningnum sem er að mínu mati ein stærsta áhættan, þ.e. þegar skattstofninn fer til útlanda en eftir situr kostnaður í bótum og slíku. Síðan segir hann í fjórða lagi að eignir þrotabúsins séu að mestu í íslenskum krónum. Þetta eru einungis 8%  Í fimmta lagi talar hann um að þetta séu góðir efnahagslegir fyrirvarar. Ég er ekki sammála því. Ég tel nefnilega að það sé miklu hættulegra ef hagvöxtur verður neikvæður eða brottflutningurinn mjög mikill. Þá er mjög hættulegt að þurfa alltaf að borga ákveðinn hluta af tekjum ríkissjóðs í síminnkandi hagkerfi. Það getur verið stórhættulegt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar, ég mun reyna að svara þeim eftir bestu getu. Hvað varðar þátt fyrri ríkisstjórnar í samningunum hefur komið skýrt fram að gerð var ferð til Brussel þar sem notuð voru Brussel-viðmið og ég leyfi mér að halda því fram að miðað við þær efnahagslegu aðstæður sem Ísland stóð frammi fyrir plús það veganesti sem fólkið á vegum Íslands hafði sennilega í vasanum er ekkert ólíklegt að það hafi samþykkt þann afarkostasamning sem þá var í gangi. Þá vísa ég til fullyrðinga fyrrverandi seðlabankastjóra um að breski seðlabankastjórinn hafi sagt að Íslendingar mundu ekki þurfa að greiða þetta í framtíðinni. Ég er alveg sammála því að brottflutningur fólks mun hugsanlega aukast á næstu árum. Ég vona sannarlega að svo verði ekki. Það mun hafa afgerandi slæm áhrif og gera okkur miklum mun erfiðara að standa undir skuldbindingum ríkissjóðs. Ég er ekki viss um að það komi fram í nefndarálitinu að eignir þrotabúsins séu fyrst og fremst í íslenskum krónum. Þær eru það alls ekki, þær eru að miklum minni hluta í íslenskum krónum. Það þarf hins vegar að afla gjaldeyris til að greiða þær og hluti af því kemur úr þrotabúinu en hluti af því þarf að koma í gegnum útflutning á vöru og þjónustu sem getur orðið vandamál. Efnahagslegu fyrirvararnir mættu vera betri en engu að síður eru þeir ákveðnir, einfaldir og skilmerkilegir. Ég segi bara að þeir séu góðir vegna þess að ég er dauðfeginn að þeir séu þarna inni. Fyrst og fremst er mér létt þess vegna. Það getur orðið erfitt að greiða þetta og það getur orðið Íslandi ofviða en það verður þó aldrei meira ofviða en það sem tekið er fram þarna, 1,3% af landsframleiðslu á hverju ári. Það gæti orðið í 40–50 ár en það er þó a.m.k. þak á því.

Frú forseti. Í nefndarálitinu stendur, með leyfi frú forseta: „Skuldaskil þrotabúsins munu hafa áhrif á greiðslujöfnuð landsins þar sem töluvert af eignum þrotabúsins upp í Icesave-kröfurnar er í íslenskum krónum …“ Þetta eru ekki nema 8% þannig að þetta mun hafa sáralítil áhrif á greiðslujöfnuðinn þar sem peningarnir koma inn í erlendri mynt og fara aftur út í erlendri mynt. Varðandi þessa efnahagslegu fyrirvara hef ég margbent á það að ef hér verður stöðnun, sem allt stefnir í með núverandi ríkisstjórn við völd,  Þessir fyrirvarar geta verið mjög hættulegir ef hér er allt í stöðnun, enginn vöxtur og menn þurfa alltaf að borga jafnmikinn hluta 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ábendinguna. Ég þarf að finna þessa villu í skjalinu ef um er að ræða villu. Vissulega hefur það áhrif á greiðslujöfnuð landsins ef það þarf að greiða mikið af erlendum skuldum og kaupa gjaldeyri inn í íslenskum krónum en ekki öfugt. Ég þarf að setjast yfir þetta. Hvað varðar efnahagslegu fyrirvarana vek ég athygli á því sem ég sagði áðan. Mér er í rauninni óskiljanleg niðurstaða fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd um að styðja þetta mál héðan í frá. Áhættan af því hefur ekki breyst það mikið. Þess vegna lýsi ég eftir því að fá að sjá hinn nýja stjórnarsáttmála milli Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórnarinnar. Kúvending Sjálfstæðisflokksins í málinu er ekki réttlætanleg út frá niðurstöðu þessa samnings miðað við fyrri samninga sem hafa verið gerðir. Vonandi kemur það betur í ljós einhvern tíma síðar hvað hangir á spýtunni því að það segir ekkert um það í nefndarálitinu.

Frú forseti. Ég kem upp í andsvar til að gera athugasemd við ákveðinn þátt í nefndaráliti hv. þm. Þórs Saaris. Ég hef ekki tíma til að fara efnislega ofan í það í þessu stutta andsvari en í kaflanum um verklag fjárlaganefndar og Alþingis er talað um samkomulagið sem þingflokksformenn gerðu undir jólahlé um skipulag umræðunnar um Icesave eða frumvarpið sem hér er til umræðu og fundi í fjárlaganefnd. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, af því að nú hafa hv. þingmenn Hreyfingarinnar löngum komið hér upp og talað sem boðflytjendur góðra vinnubragða og gott ef ekki hins góða siðferðis líka, að ég kann því ekki vel, þó að ýmislegt sé hægt að segja um hið háa Alþingi, að hér sé verið að tilgreina í nefndaráliti hvort tiltekinn hv. þingmaður hafi tekið sér leyfi frá störfum eða ekki. Hér var jólahlé í heilar fjórar vikur. Það var ákveðið að reyna að nýta tímann í vikunni í aðdraganda þess að við komum aftur saman til starfa 17. janúar til að halda tvo eða þrjá fundi, vissulega langa, í fjárlaganefnd og nýta tímann sem er ekki nema eðlilegt, enda starfa þingnefndir allan ársins hring. Hvað á það að þýða, frú forseti, hverju á það að skila fyrir þessa umræðu eða inn í störf nefndarinnar að skrifa svona í nefndaráliti?

Frú forseti. Ég fagna ábendingu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur vegna þess að þetta er að mínu mati grafalvarlegt mál. Það liggur fyrir undirskrifað samkomulag forseta Alþingis og formanna þingflokka á Alþingi um með hvaða hætti skuli vinna Icesave-málið. Formaður fjárlaganefndar kýs að rjúfa það samkomulag með þegjandi samþykki formanna annarra þingflokka nema hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur og með þegjandi samþykki forseta Alþingis og skipa fjárlaganefnd til verka í jólahléi þingsins á sama tíma og hún sjálf hugðist vera fjarverandi. Mér finnst þetta svo alvarleg og svo einkennileg staða að ég tel fyllilega réttlætanlegt að það komi fram í umræðu á þinginu og í nefndaráliti. Ég tel það svo alvarlegt að við höfum sent ábendingu um þetta til annarra handhafa forsetavalds og til forseta Íslands, því að Alþingi á ekki og síst af öllu forseti Alþingis að mínu mati - það getur verið að aðrir telji það í lagi en ég tel það ekki í lagi - að ganga fram hjá og rifta undirskrifuðu samkomulagi sem fólk hefur gert.

Frú forseti. Nú veit ég ekki hvað þingmönnum Hreyfingarinnar fer á milli á þingflokksfundum sínum en það lá algjörlega fyrir þegar þetta samkomulag var gert 17. desember sl. að það orðalag að þetta ætti að ákveðast í sameiningu í fjárlaganefnd þýddi ekki að einn fulltrúi, einn hv. þingmaður í nefndinni gæti lagst þver fyrir það að fjórar vikur liðu og enginn fundur yrði haldinn. Það lá fyrir að funda ætti í nefndinni í vikunni áður en þing kæmi aftur saman. Það lá líka fyrir að þeir fundir skyldu ekki vera óhóflegir til að íþyngja ekki hv. þingmönnum um of. Við það var allt staðið, enda átti að taka málið fyrir svo fljótt sem auðið yrði eftir að þing kæmi saman aftur í janúar. Hér erum við stödd og það er kominn febrúar. Hve lengi ætlar þingmaðurinn að halda þessum rangindum uppi hér í ræðustól?

Frú forseti. Nú getur verið að hv. þingmanni sé ókunnugt um hvað fór manna á milli í framhaldi þessara funda allra en þegar segir í undirskrifuðu samkomulagi að nefnd eigi í sameiningu að taka ákvarðanir um mál þá á hún að taka þær í sameiningu. Það var haldinn fundur, að mig minnir 16. desember, með fimm fulltrúum úr fjárlaganefnd þar sem komu fram fjórar mismunandi skoðanir á því með hvaða hætti eða hvort funda ætti í jólahléi þingsins. Það var ekkert um það að ræða að þetta væri einhver einn þingmaður, það voru fjórar mismunandi skoðanir uppi. Engu að síður kaus hv. formaður fjárlaganefndar að boða til funda í nefndinni í jólahléi. Það stendur í undirskrifuðu samkomulagi að nefndin eigi að taka ákvarðanir í sameiningu. Í sameiningu þýðir einfaldlega í sameiningu. Við hefðum aldrei gengist undir það samkomulag að öðrum kosti og menn eiga að standa við það sem þeir skrifa undir.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra til að staðfesta samninga, sem áritaðir voru í London 8. desember 2010, um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta sem ásamt mér skipa hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Ég vil byrja á að fara yfir forsögu málsins fram að þjóðaratkvæðagreiðslu. Deilan vegna Icesave-reikninga Landsbankans er ein samfelld sorgarsaga. Frá því að Landsbanki Íslands hf. féll um haustið 2008 hefur smám saman komið í ljós hversu misráðið það var af stjórnendum bankans að hefja innlánasöfnun í löndunum tveimur, Bretlandi og Hollandi, á þeim tíma og forsendum sem gert var. Það var þó aðeins upphaf ógæfunnar. Með undirritun Icesave-samninganna í júní 2009 voru gerð stærstu mistök ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur af mörgum í Icesave-deilunni. Áður hafði ríkisstjórnin rutt burt samninganefnd ríkisstjórnar Geirs H. Haardes, skipað nýja án aðkomu stjórnarandstöðuflokkanna og boðað glæsilega niðurstöðu. Segja má að þessi samningur hafi verið ein allsherjarskuldbinding Íslendinga til að ganga að ýtrustu kröfum Breta og Hollendinga. Um algera uppgjöf var að ræða af hálfu ríkisstjórnar Íslands og með hreinum ólíkindum að ríkisstjórnin hafi skrifað undir slíka afarkosti sem fólust í þeim samningum sem Alþingi voru kynntir sumarið 2009. Þegar sú niðurstaða leit dagsins ljós hafði ríkisstjórnin ekki meiri hluta fyrir henni og þingið tók málin í sínar hendur. Á Alþingi liggur frammi þingsályktunartillaga frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að aðdragandi þessa máls verði sérstaklega rannsakaður. Meiri hluti Alþingis hefur talið sig þess umkominn að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar með óskiljanlegum og fráleitum rökum. Nær væri fyrir þá þingmenn sem samþykktu Icesave-samninginn að gera sér grein fyrir og axla ábyrgð á þeim alvarlegu mistökum sem þeir eru berir að og bera ábyrgð á. Sjónarmið Sjálfstæðisflokksins hefur ávallt verið að standa ákveðið gegn öllum afarkostum og þvingunum af hálfu viðsemjenda okkar. Þeir sem stutt hafa að leitað yrði pólitískrar lausnar hafa ávallt gert sér grein fyrir því að ef leysa ætti úr deilunni með samningum ríkjanna þriggja mundi það ekki vera útgjaldalaust af Íslands hálfu. Grundvallaratriðið er hins vegar í samningum fullvalda ríkja að allir samningsaðilar leggi sitt af mörkum. Í ljósi þeirrar skelfilegu stöðu sem fjármálaráðherra og forsætisráðherra höfðu komið hagsmunum þjóðarinnar í í Icesave-málinu sumarið 2009 var af hálfu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd leitast við að takmarka það tjón sem yfir þjóðinni vofði með gerð fyrirvara við ríkisábyrgðina. Í nefndaráliti á þskj. 337, 136. máli á 137. löggjafarþingi, er farið nánar yfir þær athugasemdir og þau sjónarmið sem lágu afstöðu fulltrúa sjálfstæðismanna til grundvallar. Þeir fyrirvarar sem gerðir voru leiddu til þess að setjast þurfti að nýju að samningum við Breta og Hollendinga. Ríkisstjórnin tók upp viðræður að nýju í október 2009 án aðkomu stjórnarandstöðunnar. Sú saga er rakin í nefndaráliti á þskj. 258, 76. máli á 138. löggjafarþingi, og með Icesave-samkomulagi, sem lagt var fyrir Alþingi haustið 2009 með frumvarpi á þskj. 76, 76. máli, var enn og aftur látið eftir kröfum viðsemjenda okkar. Þeir fyrirvarar sem samþykktir höfðu verið í september 2009 af meiri hluta Alþingis voru að engu orðnir. Sjálfstæðisflokkurinn lagðist eindregið gegn ríkisábyrgð fyrir hinu nýja samkomulagi eins og m.a. má lesa um í nefndaráliti fulltrúa flokksins í fjárlaganefnd. Í nefndarálitinu eru rakin meginrökin gegn ríkisábyrgð en einnig vakin athygli á því að forseti Íslands hafi staðfest lög nr. 92/2009 með sérstakri áritaðri tilvísun til fyrirvara Alþingis. Þar sem fyrirvarar Alþingis höfðu verið felldir brott þótti einsýnt að forseti lýðveldisins mundi, í ljósi fyrri yfirlýsingar, synja lögunum staðfestingar. Þessu var alfarið hafnað af stjórnarliðum. Eftir lengstu umræðu þingsögunnar og hörð mótmæli þingmanna Sjálfstæðisflokksins samþykkti meiri hluti Alþingis nýtt frumvarp um heimild til fjármálaráðherra til að ábyrgjast lán vegna Icesave-samninganna með lögum nr. 1/2010. Forsetinn synjaði lögunum staðfestingar 5. janúar líkt og varað hafði verið við. Eins og kunnugt er voru lögin felld úr gildi í þjóðaratkvæðagreiðslu 6. mars 2010 með því að 93,2% þeirra sem greiddu atkvæði voru á móti því að lögin héldu gildi sínu en einungis 1,8% voru fylgjandi. Það er vafalítið einsdæmi í vestrænum lýðræðisríkjum að ríkisstjórnin skuli hafa ákveðið að sitja áfram eftir að hafa gengið jafnfreklega gegn vilja þjóðar sinnar í jafnmikilvægu máli og hér á við. Virðulegi forseti. Ég mun nú víkja að hvernig málið fór í annan farveg með skipun nýrrar samninganefndar eftir synjun forseta Íslands. Í inngangi að greinargerð með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar er rakið hvernig nýrri samninganefnd var komið á fót eftir synjun forseta Íslands í samstarfi allra flokka. Þó nokkur aðdragandi var að skipan nefndarinnar og lengst af var tekist á um það milli flokkanna hvaða kröfum skyldi tefla fram ef viðræður við Breta og Hollendinga hæfust að nýju sem lengi framan af var óvíst. Það var krafa þingflokks Sjálfstæðisflokksins að ef til nýrra samninga kæmi yrðu þeir gerðir frá grunni og á nýjum forsendum. Um samdist að skipa nýja samninganefnd þar sem formaður var valinn sameiginlega og stjórnarandstöðuflokkarnir fengu auk þess einn fulltrúa í nefndinni, Lárus L. Blöndal hrl. Um það ferli sem við tók hefur ekki margt komið fram opinberlega en ljóst er að það meginsjónarmið lá til grundvallar fyrir stuðningi þingflokks Sjálfstæðisflokksins við viðræðurnar að vilji til þess að leiða ágreining þjóðanna til lykta fæli ekki í sér viðurkenningu á lagalegri skyldu Íslands til að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Rök væru fyrir því að það þjónaði hagsmunum Íslands að leita pólitískrar lausnar, meðal annars vegna áhrifa þess á endurreisnarstarfið. Öllu skipti, á hinn bóginn, hvernig að slíkri lausn væri staðið og á málstað okkar Íslendinga haldið. Sterk lagaleg rök, sem fram hafa komið eftir því sem tíminn hefur liðið frá falli bankanna, eigi að móta samningsstöðu okkar í málinu. Í ljósi þeirra miklu breytinga sem hafa orðið á Icesave-samningunum frá því að þeir voru fyrst lagðir fram er með ólíkindum að rifja upp framgöngu talsmanna ríkisstjórnarinnar þegar þeir reyndu að koma fyrri samningum í gegnum þingið. Þá voru stjórnarliðar tilbúnir til að skuldbinda ríkissjóð Íslands fyrir fjárhæð sem samkvæmt frumvarpinu var áætluð 489,6 milljarðar kr. Ákveðin lagaleg og efnahagsleg atriði virtust engu skipta forustumenn Íslands í samningum við Breta og Hollendinga. Reglur um rétthæð krafna við úthlutun úr þrotabúi, uppgjörsreglur samninganna, friðhelgisákvæði þeirra og lögsaga báru vitni um vanrækslu og algera uppgjöf ríkisstjórnarinnar í varðstöðu um íslenska hagsmuni. Þessum nauðungarákvæðum sér ekki lengur stað í því samkomulagi sem fyrir liggur. Í meðfylgjandi töflum getur svo að líta þann gríðarlega mun sem er á þeim fjárhagsskuldbindingum sem til umræðu hafa verið. Vísa ég til taflna sem eru í nefndaráliti 2. minni hluta þar sem fram kemur að þær skuldbindingar sem við reiknum með að taka á okkur núna séu um 47 milljarðar en þegar samningarnir voru samþykktir í upphafi árs 2010 voru skuldbindingarnar 490 milljarðar kr.  Ég vík hér aðeins að vöxtunum. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta átti að greiða 5,5 % vexti á ári frá 1. janúar 2009 samkvæmt samningunum frá 2009. Engin vaxtagreiðsla hefði verið innt af hendi fyrr en 2016. Í millitíðinni áttu vextir að leggjast á höfuðstól í lok hvers árs. Samkvæmt samningsdrögunum frá 2010 nýtur Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta vaxtalauss tímabils til 1. október 2009. Þaðan í frá og til 1. júlí 2016 eru greiddir fastir vegnir 3,2% meðalvextir af höfuðstól endurgreiðslufjárhæðarinnar, en úthlutanir til tryggingarsjóðsins úr búi Landsbankans eru jafnóðum nýttar til að greiða hann niður. Að teknu tilliti til styttra vaxtatímabils og með hliðsjón af áætlaðri þróun úthlutana úr búi Landsbankans til að greiða niður höfuðstól endurgreiðslufjárhæðarinnar má þó gera ráð fyrir að vegið meðaltal vaxta verði um 2,64%. Frá 1. júlí 2016 greiðir tryggingarsjóðurinn gildandi CIRR-vexti fyrir lán til jafnlangs tíma og sem nemur endurgreiðslutímabilinu sem tryggingarsjóði ber að endurgreiða endurgreiðslufjárhæðina á. Úthlutun úr þrotabúinu. Skömmu eftir undirritun fulltrúa ríkissjóðs á samninga um greiðslu Icesave-skuldbindinganna árið 2009 birti Ragnar H. Hall hrl. stutta blaðagrein. Þar gagnrýndi hann að ekki væri í samningunum gert ráð fyrir því að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta fengi greiðslu úr þrotabúi Landsbankans hf. á undan tryggingarsjóðum Hollendinga og Breta, heldur væri gert ráð fyrir því að greiðslur skiptust hlutfallslega jafnt. Taldi Ragnar að þar sem íslenska tryggingarsjóðnum bæri að greiða fyrstur upp í hverja innstæðu þá ætti hann líka að fá fyrstur greiðslu upp í kröfuna þegar þrotabúið væri gert upp. Vísaði hann máli sínu til stuðnings til reglu á sviði gjaldþrotaréttar um forgangsrétt. Alþingi samþykkti með lögum nr. 96/2009 að bæta eftirfarandi fyrirvara við ábyrgð sína á greiðslu Icesave-skuldbindingarinnar: „Ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum miðast við það að um úthlutun eigna við uppgjör Landsbanka Íslands hf., eða þrotabús hans, fari samkvæmt íslenskum lögum eins og þau voru 5. júní 2009, þ.m.t. lögum nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið. Ábyrgðin takmarkast við að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta láti á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu. Verði niðurstaðan á þann veg skulu teknar upp viðræður við aðila lánasamninganna um það hvernig farið skuli með eignir úr búi Landsbanka Íslands hf. og áhrif þess á samningana og skuldbindingu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta.“ Var það skilningur þingmanna að þar með væri bætt úr þeim athugasemdum sem Ragnar H. Hall gerði. Síðar reyndu stjórnarliðar að afmá téðan fyrirvara úr löggjöf en allir vita nú hvernig það fór. Virðulegi forseti. Ég mun nú víkja að efnahagslegri áhættu í samkomulaginu. Í því samkomulagi sem liggur fyrir milli aðila eru helstu áhættuþættirnir væntar endurheimtur og dráttur á útgreiðslum úr þrotabúi Landsbankans og gengisþróun auk mögulegrar vaxtaáhættu sem þó er metin hverfandi. Endurheimtuáhættan felst í endurheimtuhlutfalli sem og tímasetningu greiðslna úr þrotabúinu. Fulltrúar skilanefndar og slitastjórnar Landsbanka Íslands komu fyrir fjárlaganefnd og gerðu grein fyrir stöðu búsins og líklegri þróun þess. Að þeirra mati eru áætlanir um endurheimtur og útgreiðslur úr búinu unnar af raunsæi og varfærni og hafa þær fram að þessu gengið vel. Verðmæti eigna hefur frekar reynst meira en minna miðað við áætlanir. Ef úthlutun úr þrotabúinu dregst á langinn mun það hafa áhrif til hækkunar vaxtagreiðslna. Vonir standa til að útgreiðslur geti hafist um mitt ár 2011. Gengisáhættan felst að stærstum hluta í þróun krónunnar gagnvart erlendum myntum, sterlingspundi og evru. Hins vegar í þróun dollars og evru gagnvart pundinu en sá áhættuþáttur er tilkominn vegna eignasamsetningar þrotabús Landsbankans. Fram hefur komið hjá sérfræðingum sem komu fyrir fjárlaganefnd að Seðlabanki Íslands geti með gerð skiptasamninga að mestu leyti varist áhættu vegna innbyrðis hreyfinga erlendra gjaldmiðla. Vaxtaáhættan felst í þróun vaxta evru og punds og er tilkomin vegna þess að nýtt vaxtaviðmið verður sett 30. júní 2016 og fer það eftir tímalengd greiðslu eftirstöðva á þeim tíma. Miðað við núverandi forsendur um endurheimtur er vaxtaáhættan hverfandi. Hér er jafnframt ástæða til að vekja athygli á órofa tengslum traustrar efnahagsstefnu og þróunar á gengi íslensku krónunnar. Þá kem ég að valkostum. Frá upphafi Icesave-deilunnar hefur 2. minni hluti talið að engin lögmæt greiðsluskylda hvíli á ríkissjóði Íslands fyrir því að greiða svokallaða Icesave-skuld og því beri ríkissjóði engin skylda til að gangast í ábyrgð fyrir skuldbindingum einkafyrirtækisins Landsbanka Íslands hf. Þetta álit 2. minni hluta er stutt veigamiklum rökum innlendra og erlendra lögfræðinga. Þá hafa Íslendingar ekki viðurkennt að þeim beri lagaleg skylda til að veita ríkisábyrgð á lágmarkstryggingu á innstæðum Icesave-reikninga Landsbanka Íslands hf. Hvergi kemur fram í umþrættri innstæðutilskipun Evrópusambandsins 94/19/EB að gert sé ráð fyrir því að ríkisábyrgð gildi um lágmarkstryggingar. Þá er einnig ljóst að tilskipun ESB um innstæðutryggingar var aldrei ætlað að gilda um kerfishrun eins og varð á Íslandi í október 2008. Þennan skilning hafa m.a. innlendir og erlendir lögfræðingar staðfest, þingmenn á Evrópuþinginu sem tóku þátt í að semja tilskipunina hafa tekið undir þennan skilning, auk þess sem finna má beinar fullyrðingar um þetta í skýrslu bankanefndar fyrir franska seðlabankann um innstæðutryggingarkerfi ESB frá árinu 2000. Þrátt fyrir að engin skylda stæði til þess gáfu stjórnvöld hér á landi út pólitíska yfirlýsingu á fundi í Brussel 14. nóvember 2008 um að Ísland mundi greiða lágmarkstryggingu vegna Icesave-reikninganna sem þá nam 20.887 evrum inn á hvern reikning. Inn í hana kom eftirfarandi ákvæði 15. nóvember 2008: „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingarkerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“ Brussel-viðmiðin voru grundvöllur að pólitískri lausn Icesave-málsins og fólu m.a. í sér að fullt tillit skyldi tekið til hinna fordæmislausu aðstæðna Íslands og að tryggt sé að Íslendingar geti endurreist fjármála- og efnahagskerfi sitt. Þá fela Brussel-viðmiðin það í sér að Evrópusambandið skuli vera aðili að lausn málsins. Sambandið hefur hins vegar aldrei komið að borðinu í öllu samningsferlinu. Í máli og umsögnum þeirra sérfræðinga sem nefndin kallaði á sinn fund kom fram að hafni íslenska ríkið því að semja um greiðslu hinna svokölluðu Icesave-krafna mætti telja líklegt að eftirfarandi gæti gerst: Í fyrsta lagi væri Bretum og Hollendingum mögulegt að hefja málsókn á hendur íslenska ríkinu, fyrir íslenskum dómstólum, á þeim grundvelli að ríkið hafi bakað sér skaðabótaskyldu, annars vegar vegna yfirlýsinga íslenskra ráðamanna og hins vegar þar sem ríkið hafi ekki fullnægt skuldbindingum sínum samkvæmt tilskipun 94/14/EB um innlánatryggingakerfi og beitt innstæðueigendur á reikningum Landsbanka Íslands hf. í Hollandi og Bretlandi ólögmætri mismunun. Fari viðsemjendur slíka leið ætti það að leiða til þess að lögfræðilega rétt niðurstaða fengist fram. Mat umsagnaraðila er þó að íslenska ríkið gæti hugsanlega tapað slíkum dómsmálum og að slíkt tap kynni að leiða til þess að íslenska ríkið þyrfti að greiða hærri fjárhæð vegna lágmarkstrygginganna og hærri vaxta. Ekki væri hægt að útiloka að full greiðsluskylda yrði dæmd vegna allra innstæðna. Þá var einnig bent á að mögulega yrðu kröfur Hollendinga og Breta ekki teknar til greina í slíku dómsmáli. Í öðru lagi væri líklegt að ESA færi af stað með samningsbrotamál á hendur Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum. Þó gæti verið að ESA héldi að sér höndum færu Bretar og Hollendingar fram með einkamál fyrir íslenskum dómstólum. Fari svo að slíkt mál verði höfðað virðast umsagnaraðilar vera á báðum áttum um hvort niðurstaða þess mundi verða íslenska ríkinu eða gagnaðilum þess í hag. Í þriðja lagi væri líklegt að Bretar og Hollendingar héldu uppi andófi gegn Íslendingum á alþjóðavettvangi. Telur minni hlutinn að slíkt andóf gæti mögulega leitt til tjóns fyrir íslenska ríkið. Af umsögnum þessara sérfræðinga sem fjárlaganefnd kallaði til er því ljóst að ef ekki verður samið er til staðar raunveruleg hætta á því að Íslendingum verði gert að greiða mun hærri upphæð en fyrirliggjandi samningsdrög mundu leiða til. Þessir sérfræðingar eru hins vegar ekki sammála um hversu mikil þessi áhætta er. Hvað sem því líður er ekki hægt að horfa fram hjá henni. Áhættan felst aðallega í tvennu. Annars vegar, eins og fram kemur hér að framan, í því að til viðbótar við lágmarksinnstæðurnar sem samningsdrögin fjalla um verði Ísland látið bera ábyrgð á endurgreiðslu annarra innstæðna sem Bretar og Hollendingar leystu til sín, þ.e. umfram lágmarksinnstæður, að fjárhæð tæplega 500 milljarðar kr. Hins vegar felst áhættan í því að Íslandi verði gert að greiða mun hærri vexti en samningsdrögin gera ráð fyrir. Til að átta sig á þýðingu vaxtanna er fróðlegt að skoða samanburð á núverandi samningsdrögum sem eru með 2,64% jafnaðarvöxtum og eldri samningum sem voru með 5,55% vöxtum en samanburðinn er að finna í greinargerð með frumvarpinu. Þegar frá hefur verið dregin greiðsla úr tryggingarsjóðnum að fjárhæð 20 milljarðar kr. er heildarkostnaður ríkisins við samningsdrögin áætlaður 47 milljarðar kr. en við gömlu samningana 218 milljarðar kr. Því kostar hækkun vaxta úr 2,64% í 5,55% 171 milljarð kr. Ef ábyrgð á greiðslum innstæðna umfram lágmarkið er sett í sama samhengi væri viðbótarkostnaður Íslands vegna þessa áhættuþáttar miðað við 5,55% vexti um 150 milljarðar kr. Samtals gæti því kostnaðurinn vegna Icesave, miðað við þessar forsendur, farið hátt í 400 milljarða kr. ef ekki verður samið. Þessir útreikningar gera auðvitað ekki annað en að varpa ljósi á hvert mögulegt umfang málsins gæti orðið ef allt gengi okkur á móti fyrir dómstólum en kostnaðurinn gæti orðið bæði hærri og lægri ef gert væri ráð fyrir öðrum forsendum um vexti og greiðslutíma. Þegar Alþingi var stillt upp frammi fyrir þeim gríðarlegu skuldbindingum sem fyrri samningar ríkisstjórnarinnar um Icesave gerðu ráð fyrir, eða um 489 milljörðum kr., héldu sjálfstæðismenn fram því sjónarmiði að mun skynsamlegra væri að láta reyna á réttarstöðu Íslands fyrir dómstólum en ganga að afarkostum ríkisstjórnarinnar. Nú þarf að fara fram sambærilegt hagsmunamat en með hliðsjón af breyttum samningum. Aðeins út af breytingartillögum meiri hlutans, virðulegi forseti. Í breytingartillögu meiri hlutans er leitað eftir heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að greiða allt að 26,1 milljarð kr. til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta á árinu 2011. Um er að ræða vaxtagjöld fyrir árin 2009–2011 og umsýslukostnað Breta og Hollendinga vegna útgreiðslna á lágmarksinnstæðutryggingu til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf. í þeim löndum. Mun halli á fjárlögum aukast um samsvarandi fjárhæð en í fjárlögum 2011 var gert ráð fyrir að hallinn yrði 37,3 milljarðar kr. og verður hann því 63,4 milljarðar kr. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að hv. alþingismenn geri sér grein fyrir því hvað það þýðir að samþykkja þennan samning Eignir Tryggingarsjóðs innstæðueigenda eru í íslenskum krónum og þarf að skipta þeim yfir í pund og evrur sem og þeim greiðslum sem frá ríkissjóði koma eða alls 46,1 milljarði kr. Um er að ræða stóran hluta af hreinni eign Seðlabankans í erlendum gjaldeyri. Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur frá upphafi lagt á það áherslu að leitað yrði pólitískrar lausnar á þessu máli. Eins og rakið er hér að framan gegndi stjórnarandstaðan lykilhlutverki í því að koma viðræðum við Breta og Hollendinga að nýju í gang í febrúar á síðasta ári. Skýr höfnun íslensku þjóðarinnar var mikilvægt veganesti fyrir það sem fram undan var og reyndist samninganefndinni mikilvægt. Án þjóðaratkvæðagreiðslunnar í upphafi árs 2010 sætum við Íslendingar nú uppi með óviðráðanlega skuldastöðu sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var tilbúin til að leggja á þjóðina. Er það eftir öðru sem frá ríkisstjórninni kemur. Það er í sjálfu sér óskiljanlegt af hverju þeir sem samþykktu samninginn hafa ekki beðist afsökunar á því hvernig staðið var að málum. Skömm þeirra er mikil og ævarandi. Allar hrakspár, sem á köflum hafa hreinlega verið barnalegur áróður ríkisstjórnar sem ekki er hægt að líkja við annað en óværu, hafa reynst marklaust og ómerkilegt hjal. Eftir höfnun afarkostanna í þjóðaratkvæðagreiðslu 2010 var vilji þingflokks Sjálfstæðisflokksins enn sá að leiða málið til lykta með samningum enda yrðu slíkir samningar þannig úr garði gerðir að fullvalda ríki gæti staðið að þeim, þar sem ekki halli á Ísland í einu og öllu eins og var í fráleitum fyrri samningum. Það hefur alltaf legið fyrir að með samningum um þetta mál muni Ísland þurfa að taka á sig ákveðnar skuldbindingar og áhættu. Spurningin hefur snúist um það hvernig unnt væri að takmarka þá áhættu og vega hana og meta á móti því að aðhafast ekkert. Einnig þarf að skoða þessi mál í víðu samhengi og meta hvaða leið þjónar hagsmunum þjóðarinnar best til lengri og skemmri tíma litið. Hér að framan voru raktir þeir áhættuþættir sem í því felast að semja ekki. Þótt 2. minni hluti telji áhættuna af því að við töpum dómsmálum ef til þeirra kemur ekki verulega verður ekki fram hjá því horft að ef það gerðist gætu skuldbindingar Íslands mögulega margfaldast borið saman við það samkomulag sem hér er til umfjöllunar. Eins og fram kom hér að framan er það mat sérfræðinga að líklegt sé ef ekki verður samið að Bretar og Hollendingar muni halda uppi andófi gegn Íslendingum sem gæti leitt til tjóns fyrir íslenska ríkið og aðra íslenska hagsmuni. Að sjálfsögðu geta stjórnvöld ekki látið slíkar ógnanir ráða niðurstöðu þessa máls en hins vegar er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að jafnvel þótt sigur ynnist fyrir dómstólum gæti kostnaðurinn verið mun meiri en í fyrstu virðist. Við samanburð á þeim samningsdrögum sem nú liggja fyrir og þeim samningum sem þjóðin felldi í þjóðaratkvæðagreiðslu í mars á síðasta ári er ljóst að mjög miklar breytingar hafa náðst fram Íslandi til hagsbóta. Vextir eru miklum mun lægri og að auki eru samningsdrögin bæði að formi og efni mun hagfelldari fyrir Ísland en fyrri samningar eins og rakið er hér fyrr í álitinu. Þegar fyrri samningur var samþykktur á Alþingi í desember 2009 gerðu útreikningar ráð fyrir að hann mundi kosta þjóðina 489,6 milljarða kr. og sumir umsagnaraðilar töldu nokkrar líkur á þjóðargjaldþroti yrði hann samþykktur. Eins og fram hefur komið er nú gert ráð fyrir að heildarkostnaður ríkissjóðs við fyrirliggjandi samningsdrög sé um 47 milljarðar kr. Þessu til viðbótar er einnig mun meira vitað um verðmæti eigna þrotabúsins og því byggjast reikniforsendur á traustari upplýsingum sem þýðir minni áhættu. Það er út af fyrir sig markmið að ná að ljúka málum við nágranna- og vinaþjóðir í sátt en ekki fyrir dómstólum. Því snýst þetta um það hvort þessi þrjú ríki geti, án þess að nokkur lagaskylda leiði til þess, komið sér niður á sameiginlega lausn. Núverandi samningsdrög bera þess merki að nú deila ríkin með sér kostnaðinum ólíkt því sem var samkvæmt fyrri samningum. Því fela samningsdrögin í sér miklum mun minni kostnað fyrir Ísland en fyrri samningar og ekki eru væntingar um að ná megi betri samningum. Virðulegi forseti. Efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar er sjálfstæður áhættuþáttur, m.a. vegna hættunnar sem tengist gengi íslensku krónunnar. Mistakist að laða fram nýja fjárfestingu og verði áframhaldandi órói á vinnumarkaði vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar mun það á endanum koma fram í veikara gengi íslensku krónunnar. Röng efnahagsstefna er áhættuþáttur sem stjórnarflokkarnir einir verða að bera ábyrgð á. Þrátt fyrir þetta og að teknu tilliti til allra þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið er það mat 2. minni hluta fjárlaganefndar að ekki sé ástæða til að standa gegn því samkomulagi sem nú liggur fyrir. 2. minni hluti fjárlaganefndar leggur til að málið verði samþykkt. Undir álitið rita eins og ég kom að í upphafi máls míns auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Ég vil þó rétt aðeins í lok ræðu minnar, virðulegi forseti, minna á það sem ég kom hér inn á og er lykilatriði þegar verið er að fjalla um þessi mál og gera sér grein fyrir skuldbindingu íslensku þjóðarinnar, að við gerð fjárlaga fyrir árið 2011 var skorið niður um um 30 milljarða kr. Þessi skuldbinding þýðir það að á næsta ári þarf ríkissjóður Íslands að greiða 26,1 milljarð kr.  Virðulegi forseti. Ég vil í lokin þakka öllum hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf við vinnslu þessa máls frá upphafi. Þar hefur samstaðan verið ágæt og andrúmsloftið gott. Eins vil ég líka þakka þeim öllum sem hafa lagt mikið á sig, bæði borgurum og félagasamtökum sem hafa lagt mikið inn í þetta mál alveg frá byrjun og lagt af mörkum mjög óeigingjarna og mikilvæga vinnu til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Síðast en ekki síst þakka ég starfsmönnum Alþingis og sérstaklega því fólki sem hefur unnið með okkur á nefndasviði fjárlaganefndar fyrir einstaka lipurð og góð vinnubrögð og einstaklega góð samskipti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni og félaga í fjárlaganefnd, Ásbirni Óttarssyni, fyrir mjög greinargott álit. Ég er undrandi og vonsvikinn á kúvendingu hans og flokks hans í þessu máli. Sú einarða afstaða og skarpa gagnrýni sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið uppi í málinu alveg frá upphafi hefur verið mjög góð og skilað þjóðarbúinu og íslenskum almenningi ótrúlegum ávinningi. Hins vegar er þessi einstaki samningur, þó betri sé en fyrri, engu að síður mikil áhætta fyrir Ísland. Að mínu mati réttlætir samþykki hans ekki slíka kúvendingu þegar sú áhætta er enn fyrir hendi. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hver er raunveruleg ástæða fyrir algerri uppgjöf Sjálfstæðisflokksins í þessu máli? Ég hef ekki séð nákvæmlega í nefndarálitinu hvað hefur breyst annað en að nú er vísað sem aldrei fyrr í eitthvert hugsanlegt andóf Breta og Hollendinga á alþjóðavettvangi. Hvað er átt við með því hugsanlega andófi? Íslendingar hafa tekist á við Breta á alþjóðavettvangi fyrr og hafa ekkert að hræðast í þeim efnum. Er kominn einhver nýr stjórnarsáttmáli milli Sjálfstæðisflokks og ríkisstjórnarinnar? Og hvað er þá í honum? Hvenær fáum við að sjá hann? Þetta snýst ekki bara um Icesave því að eins og hv. þingmaður kom inn á eru skattahækkanir fram undan. Það er ekki hægt að borga þetta öðruvísi en með því að ná jöfnuði í ríkisfjármálunum. Það þýðir stórfelldar skattahækkanir eða stórfelldan niðurskurð, eitthvað sem hefur verið andstætt stefnu Sjálfstæðisflokksins frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Hvað hefur breyst?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og félaga mínum í fjárlaganefnd, Þór Saari, fyrir andsvarið. Hv. þingmaður talar um algjöra uppgjöf Sjálfstæðisflokksins. Því fer víðs fjarri. Kúvending í málinu, segir hv. þingmaður. Ég tel að af fullri sanngirni höfum við - hv. þingmaður kom reyndar inn á það í andsvari sínu að hann hefði lesið nefndarálitið sem honum fannst eftir því sem ég skildi ágætlega unnið - reynt að draga fram alla óvissuþætti, hvort sem þeir snúa að þeirri áhættu sem hv. þingmaður vísar í sem leggst á okkur eftir þennan samning eða því hvað gæti gerst ef samningnum yrði hafnað og við færum svokallaða dómstólaleið. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum alla tíð, alveg frá upphafi máls - það er hægt að lesa það í öllum nefndarálitum allra þessara mála, Icesave 1, 2 og núna 3 - talað fyrir því að leita pólitískra lausna. Við höfum hins vegar aldrei viljað fallast á þá afarkosti sem hingað til hafa verið í boði. Þegar menn, eins og ég kom inn á í ræðu minni, lögðu fyrir þingið 490 milljarða skuldbindingu þá er það, eins og kemur fram í nefndaráliti okkar, nánast sama tala og ef við færum með málið fyrir dómstóla og töpuðum því algjörlega. Það var málflutningur okkar sjálfstæðismanna að ef við mundum ekki láta reyna á dómstólaleiðina væri enginn mismunur á þessu tvennu. Ég vil segja við hv. þingmann í algjörri einlægni: Okkar mat, eftir að hafa farið í málið eins og hv. þingmaður hefur líka gert í fjárlaganefnd, er að af tveimur slæmum kostum sé þessi skárri. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt að menn fari ekki í einhverjar skattahækkanir og þar fram eftir götunum til að ná tökum á þessu. Nú verða menn að dæla súrefni inn í atvinnulífið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég er ekki sáttur enn. Vissulega er það rétt að Sjálfstæðisflokkurinn og fleiri hafa ætíð talað fyrir því að æskilegt sé að ná pólitískri lausn í þessu máli, en hún má ekki kosta hvað sem er. Sú staðreynd að ekki sé ólíklegt að niðurstaðan verði sú að kostnaðurinn vegna Icesave verði 233 milljarðar ef illa fer er gríðarleg áhætta. Enginn svarar þeirri einföldu spurningu í þessum álitum, nema GAMMA sem leiðir aðeins hugann að því: Hvaðan eiga þeir peningar að koma sem eiga að fara í að borga þetta? Hvernig á að borga þetta? Það er ekkert mál að efna til skulda, en einhvern tímann þarf að borga þær. Miðað við stöðu þjóðarbúsins tekur Sjálfstæðisflokkurinn einfaldlega undir stórfelldar skattahækkanir eða stórfelldan niðurskurð með ríkisstjórninni. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, vegna þess að staðan er sú að þetta verður ekki greitt með öðrum hætti: Finnst honum ekki rétt að þessu máli verði vísað til þjóðarinnar í framhaldinu frekar en að þingið taki eingöngu ákvörðun um það? Því að á endanum, ef allt fer sem horfir, mun almenningur greiða þetta með einhverjum hætti og það verður þungur baggi.

Virðulegi forseti. Hvað lýtur að því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, þegar hann talaði um þann árangur sem þó hafði náðst á milli þessara samninga, er ég algjörlega sammála honum. Það fer ekki milli mála, hvorki í nefndaráliti okkar í 2. minni hluta né í ræðu minni, að málinu fylgir áhætta. Við erum ekkert að reyna að hylja það. Hins vegar vil ég rifja það upp í ljósi orða hv. þingmanns, við munum það báðir tveir, hvað gerðist þegar samningnum var hafnað. Það voru skilaboð til Breta og Hollendinga. Þá hrukku þeir við og voru tilbúnir að ræða þessa hluti á jafnræðisgrundvelli þó það sé endalaust hægt að deila um hvar sú lína liggur akkúrat. Öll vildum við hér inni að þessi upphæð væri mun lægri og að áhættan væri líka mun minni. Ég kom inn á það í ræðu minni að aðkoma stjórnarandstöðunnar í heild sinni og samstaða hennar í umræðunni haustið 2009 í lengstu umræðu í þingsögunni hafi verið til góðs. Ég man vel eftir þegar hv. stjórnarliðar gerðu grín að okkur. Það er spurning, eins og reyndar hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, hvort þeir sömu aðilar og voru tilbúnir að skuldbinda þjóðina fyrir 490 milljarða, og kölluðu okkur lýðskrumara sem reyndum að verja hagsmuni þjóðarinnar, mundu kannski fara að svara fyrir eitthvað af því sem þeir hafa áður látið falla um málið. Hvað sem öðru líður þá kemur hv. þingmaður inn á mjög mikilvægt atriði í lok andsvars síns, þ.e. gjaldeyrisáhættuna. Hennar er sérstaklega getið í nefndaráliti okkar, að það þurfi að skipta þessum krónum. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það er mikið áhyggjuefni ef menn fara ekki að framleiða og búa til meiri gjaldeyri, eins og hann vísaði til í mjög góðu áliti GAMMA, einu af mörgum, þar sem það kemur mjög skýrt fram. 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að gera athugasemdir við að hæstv. fjármálaráðherra og fulltrúar meiri hlutans sætu ekki í þingsal en sé nú að hæstv. fjármálaráðherra situr í hliðarsal og er væntanlega að fara mjög ítarlega yfir álitið sem ég mun gera grein fyrir innan skamms.

Virðulegi forseti. Hér kemur Icesave-málið enn á ný til umfjöllunar og ætla ég að gera grein fyrir áliti 3. minni hluta fjárlaganefndar. Ég tel að þessi heiti á álitunum kunni að rugla menn í ríminu en það er þannig að mér er úthlutað númerinu 3 vegna þess einfaldlega að álit mitt barst riturum Alþingis síðast og þetta er sem sagt sú töluröð sem þar birtist. Hingað til í málinu hefur álit 3. minni hluta, eða þess sem hér stendur, verið álit 2. minni hluta. Ég vísa því í þau álit þar sem ég hef gert ítarlega grein fyrir þessu máli og óþarfi að fjalla aftur um þau atriði. Frá upphafi Icesave-málsins hefur 3. minni hluti haft uppi hörð mótmæli gegn því að Íslendingar taki á sig þær skuldbindingar sem í því máli felast. Barist var fyrir því að öll gögn væru lögð fram, allar upplýsingar væru uppi á borðinu og að skýr og hlutlaus mynd yrði dreginn upp af þeim atriðum sem lúta að Icesave-samningunum. Því miður var sú barátta löng og strembin enda fyrirstaða þingmanna meiri hlutans hörð og óvægin. 3. minni hluti fagnar því að baráttan virðist hafa skilað árangri með betri samningum og að hagsmunum Íslendinga sé betur gætt en áður. Fá fordæmi finnast um að minni hluti alþingismanna hafi náð að stöðva mál með sambærilegum hætti og gert hefur verið í Icesave-málinu. Veiting ríkisábyrgðar með lögum nr. 96/2009 haustið 2009, sem breytt var með lögum nr. 1/2010, þ.e. um áramótin 2009/2010, voru einhverjar stærstu ákvarðanir sem Alþingi Íslendinga hefur tekið. Þeir hagsmunir sem voru undir voru af slíkri stærðargráðu að þjóðarbúið hefði verið bundið af samningunum til a.m.k. tveggja næstu áratuga með tilheyrandi áhrifum á lífskjör þegna landsins. Munurinn á þeim samningsdrögum sem nú liggja fyrir Alþingi og þeim sem meiri hlutinn samþykkti á fyrri stigum hleypur á tugum ef ekki hundruðum milljarða kr. Má til samanburðar benda á að hörð mótmæli voru uppi og efnt var til borgarafunda víðs vegar um land þegar ríkisstjórnin boðaði til niðurskurðar í heilbrigðismálum þjóðarinnar haustið 2010 upp á u.þ.b. 4 milljarða kr. Sú upphæð er þó ekki nema brotabrot af þeim kostnaði sem fellur á Íslendinga vegna Icesave-málsins. Eftir að forseti Íslands synjaði því að staðfesta lög nr. 1/2010 og þjóðin hafnaði þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu með yfirgnæfandi meiri hluta atkvæða hefur horft til betri vegar hvað hagsmuni Íslendinga varðar, þökk sé baráttu fjölmarga aðila og samtaka hér á landi. Skiptir þar mestu að í fyrirliggjandi samkomulagi sem nú er til umfjöllunar er tekið tillit til flestra þeirra fyrirvara sem undirritaður lagði fram sem breytingartillögur við frumvörp þau sem urðu að lögum haustið 2009 og í upphafi árs 2010 en var hafnað. Þannig hefur verið tryggt að skorið verði úr lagalegum álitaefnum sem kunna að koma upp við framkvæmd samninganna fyrir hlutlausum dómstólum. Einnig hafa bersýnilega ósanngjörn ákvæði verið milduð, t.d. varðandi vaxtatímabil og réttarstöðu aðila við úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. Þá eru vextir af greiðslunum lægri auk þess sem samningsformið er með öðru og hagfelldara sniði. Þrátt fyrir að segja megi um fyrirliggjandi samkomulag að það sé Íslendingum hagstæðara en eldri samningar eru þó ýmis atriði sem betur hefðu mátt fara. Sem dæmi má nefna að efnahagsleg áhætta hvílir enn að öllu leyti á Íslendingum en sanngjarnt hefði verið að aðilar hefðu deilt henni sín á milli. Íslendingar munu einnig taka á sig þann kostnað sem Bretar og Hollendingar urðu fyrir við það að greiða innstæðueigendum þar í landi innstæður þeirra að fullu. Ákvörðunina tóku stjórnvöld landanna án samráðs við íslensk yfirvöld og án þess að fyrir lægi lagaleg skuldbinding af Íslands hálfu. Því væri eðlilegt að þau sjálf bæru umræddan kostnað sem hleypur á um 3 milljörðum kr. 3. minni hluti harmar að ekki hafi verið hægt að semja um framangreind atriði á hagstæðari hátt. Verður þó í því sambandi að líta til þess að eftir að óhæf samninganefnd var í tvígang send til viðræðna og undirgekkst óaðgengilega samninga, hafi samningsstaða Íslands verið veikari fyrir síðustu samningagerð. Vísar 3. minni hluti þeirri ábyrgð alfarið á hendur ríkisstjórnarflokkunum en fullvíst er að ef hagsmuna Íslands hefði verið gætt frá fyrstu mínútu í málinu væru líkur á hagstæðara samkomulagi. Þriðji minni hluti hefur frá upphafi málsins lýst efasemdum um að ríkisábyrgð standi að baki greiðslum úr Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta til innstæðueigenda. Þannig hefur ítrekað verið settur sá fyrirvari að fáist úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila að ríkisábyrgð gildi ekki, þá beri tryggingarsjóðnum ekki að greiða hærri fjárhæð en til var í sjóðnum við upphaf bankahrunsins. Sama ætti við ef löggjöf á sviði Evrópuréttar skýrðist og því þar slegið föstu að ríkisábyrgð sé ekki til staðar. Hefur 3. minni hluti talið brýnt að láta reyna á réttarstöðu Íslendinga og á það hvort ríkisábyrgð lægi á bak við innstæðutryggingarsjóði Evrópulanda. Þriðji minni hluti gagnrýnir að engir sambærilegir fyrirvarar eru í frumvarpinu. Telja má afar ósanngjarnt að Íslendingar þurfi að greiða skuldbindingar sem koma til með að hafa áhrif á lífskjör hér á landi reynist lagaleg greiðsluskuldbinding ekki hafa verið til staðar. Í nefndaráliti þessu er reynt að skýra þau sjónarmið og álitamál sem uppi eru varðandi Icesave-samkomulagið. Einnig verður reynt að varpa ljósi á þá umræðu og atburði sem leiddu til þess að Icesave-samningum ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu auk fleiri atriða. Hinn 28. ágúst 2009 ákvað Alþingi, með setningu laga nr. 96/2009, að setja fyrirvara við ábyrgð ríkissjóðs í tengslum við samninga um uppgjör svokallaðrar „Icesave-skuldbindingar“. Samhliða samþykkt fyrirvaranna var það skilyrði sett fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar af hálfu ríkissjóðs að breskum og hollenskum stjórnvöldum væru kynntir fyrirvararnir rækilega til samþykktar eða synjunar. Þrátt fyrir að augljóst væri að Alþingi hafi með framangreindum lögum ekki veitt stjórnvöldum heimild til að leggja út í viðræður um efni og gildi framangreindra fyrirvara kom í ljós aðeins þremur mánuðum síðar að stjórnvöld voru að leggja út í leiðangur sem fól í sér breytingar. Embættismenn úr ráðuneytum Stjórnarráðsins og fulltrúar Seðlabanka Íslands ásamt óháðum sérfræðingum áttu þá óformlega fundi með fulltrúum Hollands og Bretlands. 18. október 2009 var fjárlaganefnd Alþingis kynnt afstaða aðila til fyrirvaranna og daginn eftir lagði fjármálaráðherra fram frumvarp til breytinga á lögum nr. 96/2009 þar sem gerð var tillaga um verulegar breytingar á þeim fyrirvörum sem Alþingi hafði áður samþykkt. Við framlagningu umrædds breytingarfrumvarps á Alþingi var ljóst að margir þingmenn voru verulega ósáttir við innihaldið. Einnig gerðu þeir athugasemdir við það að fjármálaráðherra sem farið hafði fögrum orðum um upphaflegan samning virtist tregur til að upplýsa staðreyndir málsins og sýna þingmönnum gögn sem verulega þýðingu hefðu. Enn fremur var gagnrýndur ómaklegur málflutningur stjórnarliða um afleiðingar þess ef frumvarpið yrði ekki samþykkt og sú viðleitni sem þar birtist til að halda ekki til haga þeirri staðreynd að íslenska ríkinu beri hvorki lagaleg né siðferðileg skylda til þess að gangast í ábyrgð fyrir skuldir einkafyrirtækis. Þá urðu uppi harðar deilur um hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Evrópusambandið hefðu fyrir tilstilli viðsemjendanna beitt sér óeðlilega gegn íslenska ríkinu í deilunni. 30. október 2009 sagði þáverandi heilbrigðisráðherra síðan af sér ráðherraembætti, að sögn í þeim tilgangi að gera ríkisstjórninni fært að tala einum rómi. Undirritaður varð fyrstur til að vekja máls á því sumarið 2009 að lagafrumvarp sem varðaði ábyrgðarskuldbindingu ríkissjóðs vegna Icesave-skuldbindinganna ætti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar líða tók á lok hinnar þinglegu meðferðar kom aftur upp krafa um að bera frumvarpið undir þjóðaratkvæðagreiðslu en tillaga þar að lútandi var felld með naumum meiri hluta við 3. umr. málsins. Fór það svo að frumvarpið var afgreitt sem lög frá Alþingi, nr. 1/2010. Andstaða þáverandi 2. minni hluta fjárlaganefndar við samþykkt frumvarpsins gerði m.a. fulltrúum Indefence kleift að safna undirskriftum um 55.160 Íslendinga, eða sem nam um 23,3% allrar íslensku þjóðarinnar. Varð það til þess að forseti Íslands synjaði lögunum staðfestingar og vísaði þeim til þjóðarinnar á grundvelli 26. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Höfðu allar þessar undirskriftir safnast á hinum skamma tíma frá 25. nóvember til 1. janúar. Jafngildir slík þátttaka því að ellefu milljónir Breta eða þrjár milljónir Hollendinga undirrituðu slíkt skjal. Þann 2. janúar 2010 afhentu fulltrúar Indefence forseta undirskriftirnar. Forseti Íslands tilkynnti þann 5. janúar 2010 að hann hygðist vísa lögum nr. 1/2010 til þjóðarinnar með því að synja þeim staðfestingar. Framvinda málsins eftir það er þjóðinni vel kunn og óþarfi að fara yfir það í löngu máli. Því er samt vert að halda til haga að þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram 6. mars 2010 og eins og skoðanakannanir höfðu spáð töldu 98,1% þeirra kjósenda sem skiluðu gildu atkvæði að lögin ættu að missa gildi sitt. Verður annað vart talið en að með því móti hafi þjóðin lýst afstöðu sinni til málsins á mjög afgerandi hátt. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfðu allt frá sumri 2009 hvatt stjórnvöld til þess að ráða vanan og óháðan sérfræðing til þess að leiða samningaviðræðurnar fyrir Íslands hönd. Það kom því gleðilega á óvart þegar ríkisstjórnin sættist á áður framkomna tillögu fulltrúa stjórnarandstöðunnar um að leita til Lees C. Buchheits, sérfræðings í alþjóðlegum lánssamningum og lögmanns frá Bandaríkjunum, um að vera samningamaður íslenskra stjórnvalda auk þess sem sæst var á að hæstaréttarlögmaðurinn Lárus Blöndal yrði meðal samninganefndarmanna. Viðræður samninganefndarinnar við fulltrúa breskra og hollenskra stjórnvalda fóru fram í febrúar og mars 2010 en var frestað tímabundið meðan þjóðaratkvæðagreiðsla um gildi laga nr. 1/2010 fór fram. Samningaviðræður voru samt aftur teknar upp haustið 2010. Hinir nýju samningar eru frábrugðnir eldri samningum sama efnis að því leyti að í stað hefðbundinna lánssamninga voru gerðir endurgreiðslu- og skaðleysissamningar með aðild hlutaðeigandi ríkja og Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Þannig hefur farvegi samkomulagsins verið lyft upp úr því að vera hefðbundnir einkaréttarlegir lánasamningar þar sem ríkar byrðar og skyldur eru lagðar á annan samningsaðilann. Að auki einkennast nýju samningarnir af því að um þjóðréttarlegt málefni er að ræða þar sem þeir eru færðir undir lögsögu Alþjóðagerðardómstólsins í Haag og er báðum aðilum samningsins tryggð aðkoma að skipun gerðardómara. Með samningunum er ábyrgð ríkisins og greiðsluskylda takmörkuð að verulegu leyti, vaxtakjör eru mun hagstæðari, vanefndaúrræði viðsemjendanna milduð auk þess sem skýrt er kveðið á um að tilgreindar eignir íslenska ríkisins njóti friðhelgi og að fullveldisréttur Íslands yfir auðlindum landsins skuli tryggður. Fram kom á fundi fjárlaganefndar það mat samninganefndarmanna að vandræðagangur fulltrúa ríkisstjórnarinnar við gerð fyrri samninga hefði veikt samningsstöðuna og að ekki hafi verið mögulegt að ná betri samningum í þetta skiptið. Á fyrri stigum þessa máls hefur það verið ítarlega reifað hvaða hugsun bjó að baki þeim fyrirvörum sem Alþingi samþykkti við afgreiðslu laga nr. 96/2009. Ég ætla á eftir að fara yfir þá efnahagslegu og lagalegu áhættuþætti sem ég tel að séu enn til staðar í frumvarpinu og vona að mér gefist tími til að fara ítarlega yfir þá. Athugasemdir frumvarpsins gera ráð fyrir að heildarskuldbindingin samkvæmt fyrirliggjandi samkomulagi til lausnar Icesave-deilunni nemi allt að 624 milljörðum kr. miðað við gengi krónu 30. september 2010. Kemur þar fram sá skilningur að samkomulagið sé hagstæðara en fyrri samningsdrög og að gefnum forsendum og spá um endurheimtur eigna verði kostnaður ríkisins um 47 milljarðar kr. Miðað við fyrri samningsdrög og sömu forsendur hefði skuldbindingin staðið í 162 milljörðum kr. þegar greiðslur ríkisins hæfust í júní 2016 en á þá fjárhæð hefðu síðan bæst vextir út endurgreiðslutímann sem staðið hefði til 2024. Hagræðið nú skýrist aðallega af lægri vöxtum sem verða 3% í tilviki Hollands og 3,3% í tilviki Breta í stað 5,55% vaxta sem áður var reiknað með. Fyrirliggjandi samkomulag gerir einnig ráð fyrir að upphafsdagur vaxta verði 1. október 2009 í stað 1. janúar 2009 sem áður var miðað við og að vextirnir verði gerðir upp í einu lagi í árslok 2010, væntanlega nú við upphaf árs 2011, og eftir það ársfjórðungslega fram á mitt ár 2016 en þá er reiknað með að skiptum verði að mestu lokið. Undirritaður gerði við fyrri umfjöllun málsins verulegar athugasemdir við að vextir yrðu reiknaðir frá 1. janúar 2009, eins og fyrri samningsdrög gerðu ráð fyrir, og taldi að miða bæri við 23. október sama ár. Fyrirliggjandi samkomulag er í betra samræmi við það sjónarmið en fyrri samningar og mun spara ríkissjóði fjármuni sem hlaupa á milljarðatugum eða um 35 milljörðum kr. sem er sambærileg fjárhæð og við eyðum í allt menntakerfi þjóðarinnar Á það skal þó bent að umsagnaraðilar telja sumir að heildarskuldbinding ríkissjóðs sé meiri en athugasemdir frumvarpsins gefa til kynna. Indefence reiknar með því að heildarskuldbindingin verði 71 milljarður kr. sem skýrist m.a. af forsendum um gengi krónunnar, öðrum en þeim sem lagðar eru til grundvallar í frumvarpinu. Heildarforgangskröfur í þrotabúið eru metnar á 1.320 milljarða kr. og eru heimtur áætlaðar um 1.138 milljarðar kr. sem þýðir að úthlutun upp í forgangskröfur gæti numið 86% samkvæmt upplýsingum frá skilanefnd Landsbanka Íslands hf. Forgangskrafa íslenska tryggingarsjóðsins, fest miðað við gengi 22. apríl 2009, nemur að höfuðstól allt að 659 milljörðum kr. Þeir fjármunir sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta fær úthlutað úr búi Landsbankans eiga að standa undir endurgreiðslu á höfuðstól skuldarinnar og er miðað við að umræddur kostnaður ríkisins verði í formi áfallinna vaxta samkvæmt fullyrðingum sem fram koma í athugasemdum við frumvarpið. Hinir efnahagslegu fyrirvarar bera með sér að enn er óvíst hver endanlegur kostnaður íslenska ríkisins muni verða vegna ábyrgðar á skuldbindingum íslenska tryggingarsjóðsins sem haldið er fram að risið hafi vegna uppgjörs lágmarkstrygginga viðsemjenda okkar við innstæðueigendur Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Hefur verið áréttað að í ljósi kröfu réttarríkisins um skýrleika laga séu heimildir löggjafans ekki með öllu óbundnar þegar kemur að því að skuldbinda ríkið, sbr. 40. gr. stjórnarskrár, og að brýnt sé að fara vandlega yfir þær áhættur sem í ábyrgðinni felast, ekki síst þegar hafður er í huga sá lagalegi grundvöllur sem hún er risin af. Þrátt fyrir að skyldur íslenska ríkisins séu betur afmarkaðar en í fyrri samningagerð getur ábyrgðin verið mjög íþyngjandi fyrir íslenskt þjóðarbú. Nefndin hefur rætt helstu áhættuþætti samningsins í efnahagslegu tilliti og farið yfir sviðsmyndir sérfræðinga sem gefa til kynna getu íslenska ríkisins til þess að standa undir ábyrgð ef út af bregður. Nefna má í fyrsta lagi áætlanir um endurheimtur á eignum þrotabúsins, fjárhæð þeirra og hve hratt þeim verði úthlutað. Rætt hefur verið um verklag skilanefndar við mat á eignum þess og líkur á því að hægt verði að hefja útgreiðslur úr búinu á þessu ári vegna óleystra álitaefna um réttindaröð krafna, samanber m.a. neyðarlögin. Lækkun á gengi krónunnar er önnur áhætta en um hana var fjallað í áliti undirritaðs í tengslum við afgreiðslu laga nr. 1/2010. Skuldbindingin er í sterlingspundum og evrum á sama tíma og krafa sjóðsins er fest í krónum og því getur þróun skuldarinnar annars vegar og kröfunnar hins vegar verið með ólíkum hætti. Rætt hefur verið í hvaða mynt eignir búsins eru ávaxtaðar og einnig hvaða varnir ríkinu standi til boða til þess að draga úr gengisáhættu. Þá hefur verið rætt um getu ríkisins til að afla erlends gjaldeyris, með afgangi á utanríkisviðskiptum eða erlendri fjármögnun, og áhrif samkomulagsins á gjaldeyrishöft. Enn fremur hefur nefndin rætt vaxtaáhættu en á það hefur verið bent að vaxtakjör samkomulagsins eigi að endurspegla fjármögnunarkostnað viðsemjendanna og að heimilt verði að greiða höfuðstólinn niður án kostnaðar og endurfjármagna ef hagstæð kjör bjóðast. Loks má nefna áhættu vegna skuldabréfs í erlendri mynt sem NBI gaf út við yfirtöku eigna frá þrotabúinu en í fyrrgreindu áliti er bent á að það geti skapað óeðlilegan þrýsting á gengi krónunnar til lækkunar. Mat sérfræðinga bendir til þess að skuldin sé viðráðanleg en að ýmis atriði sem að framan er getið valdi áhyggjum, einkum vegna takmarkaðs svigrúms íslenska ríkisins til að taka á sig auknar byrðar. Fram hefur komið að framleiðsluvöxtur í helstu útflutningsgreinum muni að óbreyttu verða lítill og að til frambúðar þurfi að búa í haginn fyrir aukna fjárfestingu og hagvöxt til að ríkið geti staðið undir erlendum vaxtagjöldum sem nú um stundir soga til sín um helming af vöru- og þjónustujöfnuðinum. Grundvallaratriði í þeirri viðleitni er að aflétta gjaldeyrishöftum. Á móti geta slík áform valdið lækkun á gengi krónunnar sem gæti bent til þess að afnám haftanna tefjist á meðan skuldin er greidd niður. Endurheimtur þrotabúsins, sem að stórum hluta eru í erlendum gjaldmiðlum, eiga einnig mikið undir þróun markaða sem um þessar mundir er óviss vegna mikils skuldavanda margra erlendra ríkja. Óvissa er enn fremur um það hve hratt greiðslur munu berast úr þrotabúinu en ráðstöfun þess fjár inn á höfuðstól skuldarinnar mun lækka vaxtagreiðslur ríkisins að tiltölu. Vonir standa til þess að hægt verði að greiða niður þriðjung höfuðstólsins á síðari hluta þessa árs. Að teknu tilliti til þeirra sérfræðiálita sem fjárlaganefnd hefur aflað, m.a. frá IFS-greiningu og GAM Management hf., telur 3. minni hluti verulega hættu á að samkomulagið leiði til þess að gjaldeyrishöftin verði til frambúðar. Fulltrúar Framsóknarflokksins hafa frá upphafi málsins lagt mikla áherslu á að tilgreindum lagalegum fyrirvörum verði haldið til haga við lausn deilunnar. Hafa fjölmargar tillögur verið lagðar fram í þá átt. Við umræður í nefndinni hefur komið fram að það mundi draga verulega úr áhættu ríkisins ef hinn svokallaði Ragnars H. Halls-fyrirvari yrði lagður til grundvallar í skiptum aðila og því hefur verið gagnrýnt að hann sé ekki beinn hluti af fyrirliggjandi samkomulagi heldur látið þar við sitja að vísa úrlausn um þetta atriði til íslenskra dómstóla og eftir atvikum EFTA-dómstólsins. Á fundum fjárlaganefndar hefur þó komið fram að íslensku samninganefndinni hafi reynst erfitt að fá viðsemjendurna til að fallast á fyrirvarann. Við meðferð málsins gerði Ragnar H. Hall athugasemd við orðalag í skýringum á samningunum í fylgiskjali III með frumvarpinu. Lagði Ragnar sérstaka áherslu á að í skýringunum væri sérstök tilvísun til íslenskra laga og að þar væri átt við lög í rýmri merkingu, íslenskar réttarheimildir, en ekki sett lög í þrengri merkingu. Í málinu hefur verið lögð fram sameiginlega yfirlýsing þriggja hæstaréttarlögmanna, dags. 20. janúar 2011, sem staðfesta þennan skilning. Þriðji minni hluti hefur ítrekað lagt til fyrirvara þess efnis að felli þar til bært stjórnvald eða dómstóll úrskurð sem feli í sér að engin lagaleg skuldbinding hvíli á ríkissjóði til að greiða skuldbindingar íslenska tryggingarsjóðsins vegna Icesave-reikninganna þá verði tryggt að efni samkomulagsins taki mið af þeim veruleika. Fjölmörg lögfræðileg álit, þar á meðal frá erlendum lögmannsstofum og lagaprófessorum, gefa til kynna að verulegur vafi leiki á hvort slík ríkisábyrgð sé til staðar. Hefur auk þess verið vísað til þess að í skýrslu breska fjármálaeftirlitsins (FSA) frá árinu 2009 um áhættuhorfur í fjármálakerfinu sé að finna ummæli sem styðji slíkar efasemdir. Í álitsgerð sem samin var af fjórum lögspekingum að beiðni fjárlaganefndar, dags. 22. desember 2010, er reynt að leggja mat á áhættur samfara því að hafna samþykkt frumvarpsins og leiða ágreininginn til lykta fyrir þar til bærum dómstólum, þ.e. EFTA-dómstólnum. Sérfræðingarnir benda á að úrslit málsins mundu að verulegu leyti ráðast af málatilbúnaði aðila en í álitinu er leitað svara við því hver möguleg niðurstaða gæti orðið og þrír kostir nefndir í því sambandi. Sjálfir eru sérfræðingarnir ekki á einu máli um hver niðurstaðan yrði en telja í besta falli að íslenska ríkið yrði sýknað af kröfum viðsemjendanna. Ég vil vísa í þetta álit vegna þess að komið hefur fram í umræðunni að menn treysti hugsanlega ekki EFTA-dómstólnum og benda á að þessir fjórir lögspekingar telja að þetta mál verði rekið fyrir íslenskum dómstólum fyrst og fremst. Ég tel reyndar að við eigum að treysta öllum dómstólum - hvort sem þeir eru á vegum Íslands eða erlendra samtaka, á því byggist réttarríki okkar  Í ljósi þeirrar áhættu sem samþykkt frumvarpsins hefur í för með sér hefði að mati 3. minni hluta verið þörf á að afla ítarlegri upplýsinga um hversu raunhæfur kostur það er að fá úr því skorið fyrir þar til bærum dómstólum hvort hagsmunir þjóðarinnar yrðu best varðir með málaferlum. Má í því sambandi m.a. vísa til álits Peters Ørebechs til fjárlaganefndar, dags. 13. des. 2010, þar sem hann dregur í efa að samkomulagið samrýmist reglum á innri markaði EES er varði ríkisstyrki. Af álitinu má ráða að við hina lagalegu úrlausn hafi það grundvallarþýðingu að skilgreina hver sé staða íslenska tryggingarsjóðsins gagnvart íslenska ríkinu en sjálft samkomulagið virðist gera ráð fyrir að sjóðurinn, sem aðilar á fjármálamarkaði bera almennt kostnað af, sé meðskuldari sem geti átt rétt og borið skyldur. Þar sem ég á lítið eftir af tíma mínum og á eftir að fara yfir hluta af álitinu, þar á meðal pólitísk álitaefni, ætla ég að vinda mér í niðurlagið og sjá hvort ég nái ekki að klára það en geyma annað til betri tíma í umræðunni. Sú barátta sem 3. minni hluti, fjölmargir einstaklingar og samtök háðu til að koma í veg fyrir að Ísland samþykkti Icesave-samningana hefur borið árangur. Fyrir liggur samningur sem er miklu betri en þeir tveir sem samþykktir voru á Alþingi með lögum nr. 96/2009 og nr. 1/2010. Andstaðan snerist þó ekki bara um það hvort samningarnir fælu í sér drápsklyfjar á komandi kynslóðir heldur einnig hvort vinnubrögð eins og aðkoma hlutlausra sérfræðinga að málum, málefnaleg umræða og gegnsæi vinnubragða ættu að vera hluti af ferli mála á Alþingi. Sú leynd sem einkennt hefur Icesave-málið er hluti af starfsháttum sem aldrei mega sjást aftur á Alþingi. Umræður um frumvarp það sem varð að lögum nr. 1/2010 drógust á langinn haustið 2009. Ítarlegar umræður voru nauðsynlegar til að þjóðinni gæfist kostur á að kynna sér hina flóknu efnahagslegu og lagalegu þætti Icesave-samningsins. Einnig var nauðsynlegt að svigrúm gæfist til að safna undirskriftum gegn samþykkt frumvarpsins þannig að grundvöllur yrði fyrir því að senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Undirritaður stóð lengst í pontu í þeirri atrennu og sér í engu eftir þeirri baráttu. Villandi upplýsingum var haldið að þjóðinni auk þess sem stanslaus hræðsluáróður var hafður uppi um nauðsyn þess að samþykkja Icesave-samningana. Engum blöðum er um það að fletta að sá áróður var á engum rökum reistur. Staðreyndir málsins bera það með sér að hin langa umræða og andstaða minni hlutans skilaði sér í bættum samningum fyrir Íslendinga, en vonandi verður slíkra vinnubragða ekki þörf í framtíðinni. Undirritaður hefur lagt áherslu á að byggja afstöðu sína á réttum og ítarlegum upplýsingum og að fá óháða sérfræðinga til að meta alla þætti málsins. Við vinnslu málsins í fjárlaganefnd í þetta skiptið hefur að miklu leyti verið komið til móts við þær kröfur. Asi var við afgreiðslu málsins í fjárlaganefnd þó að nefndinni hefðu ekki borist öll þau álit sem óskað hafði verið eftir. Þá var ekki orðið við óskum 3. minni hluta um að greina betur áhættuna af því að leggja málið fyrir dómstóla. Var það gert þrátt fyrir að fjölmargir lögfræðingar, erlendar lögfræðistofur og virtir fræðimenn hefðu bent á að verulegur vafi léki á um greiðsluskylduna. Er það mat 3. minni hluta að meiri líkur en minni séu á því að slíkt mál mundi vinnast fyrir dómstólum. Greiddi 3. minni hluti því atkvæði gegn því að málið yrði tekið úr nefndinni. Eins og áður hefur komið fram telur 3. minni hluti þá samninga sem nú liggja á borðinu um margt sanngjarna fyrir utan það atriði að hin efnahagslega áhætta hvílir öll á herðum Íslendinga. Er hér um veigamikið atriði að ræða sem þýtt gæti að endanlegur kostnaður ríkisins gæti numið um 233 milljörðum kr. Verður þó að líta til þess að aðgerðir ríkisstjórnarinnar höfðu á fyrri stigum veikt samningsstöðu Íslands. Það sem eftir stendur er sú grundvallarspurning hvort Íslendingum beri yfir höfuð skylda til að taka á sig skuldir einkafyrirtækis. Undirritaður hefur þess vegna ávallt gert fyrirvara við ábyrgð ríkisins. Engan slíkan fyrirvara er að finna í frumvarpinu og því leggur 3. minni hluti til eftirfarandi breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Fáist síðar úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila að ríkisábyrgð gildi ekki, þá ber Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta ekki að greiða hærri fjárhæð en til var í sjóðnum við upphaf bankahrunsins. 

Frú forseti. Hv. þingmaður talar eins og maður sem kominn er úr erfiðri baráttu sem sannarlega er rétt. Það er gaman að fylgjast með því hvernig hin norðlenska hógværð brýst út í máli hans. Fram kemur í ræðu hans að hann var langfyrstur til að benda á að rétt væri að fara með þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu og líkast til ber að þakka honum fyrir það. Þegar þurfti síðan að safna undirskriftum þurfti, eins og segir í nefndarálitinu, að fara í langar umræður í þinginu og þar stóð nú hv. þingmaður sig ekki illa. Hann stóð að eigin sögn lengst í pontu í þeirri atrennu. Þegar upp er staðið og maður metur þetta allt er staðan sem nú er upp komin, sem er sannarlega miklu betri en hún var áður, sennilega öll honum að þakka. Rifjar þetta upp fyrirrennara íslenskrar skáldsagnagerðar, bók sem var þekkt fyrir hið fræga svar: Sáuð þið hvernig ég tók hann, piltar? Sannarlega hefur hv. þingmaður staðið sig vel og að mörgu leyti fannst mér þetta vera prýðileg ræða hjá honum. Hann segir að samningurinn nú sé miklu betri, hann talar um að hann hafi fengið aðgang að þeim upplýsingum sem hann þurfti en mál hans allt virðist hníga að niðurstöðu sem ég skil ekki alveg. Hver er afstaða hv. þingmanns? Ber að skilja ræðu hans svo og nefndarálitið að það sé skilyrtur stuðningur við málið, þ.e. ef breytingartillaga hans er samþykkt mun hann þá styðja þetta mál? Ef hún verður ekki samþykkt mun hann þá vera andvígur málinu? Við erum núna við 2. umr. og það er þá sem stjórnmálaflokkar gera grein fyrir afstöðu sinni. Hv. þingmaður er talsmaður Framsóknarflokksins. Aðrir talsmenn hafa gert grein fyrir sinni afstöðu. Hver er afstaða Framsóknarflokksins? Er það afstaða hv. þingmanns? 

Virðulegi forseti. Í áliti 3. minni hluta, þ.e. þess sem hér stendur, er farið yfir málið. Ef hæstv. utanríkisráðherra hefur skilið það þannig að ég hafi þakkað mér einum að hér hafi tekist vel til er sú túlkun byggð á misskilningi. Það eru fjölmargir aðilar, m.a. félagar mínir í stjórnarandstöðunni, sama í hvaða flokki þeir eru, og Indefence, sem eiga heiður skilinn. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því að ég var fyrstur manna til að leggja það til að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki til þess að upphefja sjálfan mig heldur einfaldlega til að benda á það sem staðreynd. Ég vona að hæstv. utanríkisráðherra samþykki þessar útskýringar mínar. Afstaða mín hefur verið algjörlega kýrskýr og kemur mjög skýrt fram í álitinu. Ég tel samningana góða að miklu leyti, fyrir utan kannski það að hin efnahagslega áhætta hvílir á Íslendingum. Ég hef bent á að ef við samþykkjum samningana þýðir það að gjaldeyrishöftin verða hér væntanlega til langrar framtíðar. Það er alveg sama hvernig á það er litið, það er staðreynd sem ríkisstjórnin má ekki horfa fram hjá. Ég hef líka sagt að ég vildi fá betra mat á því hvaða afleiðingar það hefði ef við létum reyna á málið fyrir hlutlausum dómstólum. Í þessu áliti fjögurra lögfræðinga er ítarleg skilgreining á því. Meiri hluti fjárlaganefndar hafnaði því að slíks álits 

Frú forseti. Ég er litlu nær. Hv. þingmaður lýsir því að vísu yfir að hann muni ekki samþykkja frumvarpið. Mun hann sitja hjá? Mun hann greiða atkvæði gegn því? Hver er afstaða hv. þingmanns? Ég er búinn að þrautlesa nefndarálitið og kemst við lesturinn ekki að neinni niðurstöðu um hvað það er sem þingmaðurinn vill. Mér sýnist sem hv. þingmaður hafi ekki heldur komist að niðurstöðu þegar hann skrifaði álitið. Hann veit að hann ætlar ekki að samþykkja frumvarpið, en hvað ef breytingartillaga hans yrði samþykkt, ætlar hann þá að breyta um afstöðu? Hv. þingmaður hefur ekki hugmynd um hver afstaða hans verður í þessu máli og hann er eini talsmaðurinn hér í dag sem kemur í ræðustól upp og hefur í reynd ekki getu til að skýra frá afstöðu sinni. Það eru þrír möguleikar, hann veit a.m.k. að hann ætlar ekki að samþykkja en ætlar hann að vera á móti eða ætlar hann að sitja hjá? Ég spurði líka hver afstaða Framsóknarflokksins væri. Það er hugsanlegt að hv. þingmaður sem er talsmaður flokksins geti ekki sagt það hér. Gæti verið að Framsóknarflokkurinn væri klofinn í málinu? Kannski tvíklofinn, er hann kannski þríklofinn? Frú forseti. Eiga þeir sem hafa eytt hundruðum klukkustunda í rökræður við Framsóknarflokkinn í þessu máli ekki heimtingu á að fá að vita hver afstaða flokksins er? 

Bíddu bara rólegur.

Hv. þingmaður rökstuddi mjög vel að hann er í háloftunum og ekki enn lentur í þessu máli. Það skildu allir sem hlustuðu á hann. En mér finnst fullmikið, frú forseti, að þegar Framsóknarflokkurinn hefur velt þessu fyrir sér í tvö ár skuli hann ekki hafa skoðun á málinu. 
            

Virðulegi forseti. Ég skil að hæstv. utanríkisráðherra sé ómótt. Hann er vanur að skilja okkur framsóknarmenn betur en við sjálfir  Það er eitt samt sem mig langar að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir, það að í fyrri umræðu þessa máls var hann eini stjórnarliðinn sem virtist skammast sín pínulítið fyrir það  Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að ræða við samherja sína og fá þá einnig til þess að koma hér í pontu og biðjast afsökunar á því að hafa ætlað að knýja þetta mál til lykta á fyrri stigum með tilheyrandi afleiðingum fyrir komandi kynslóðir þessa lands.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt nefndarálit og ágæta ræðu. Það er rétt að hann stóð hérna dyggan vörð. Hann rekur söguna en ekki nægilega langt aftur og vegna þess að við komum inn á þennan punkt langar mig til að spyrja hv. þm. Höskuld Þórhallsson hvers vegna hann telji að hæstv. fjármálaráðherra hafi skrifað undir fyrsta samkomulagið. Hvernig stendur á því að hann skrifaði undir samkomulag allt í einu í upphafi eftir að hafa lýst því yfir nokkrum dögum áður að það stæði ekki til? Hvaða hvatir voru á bak við það? Hefur hv. þingmaður gert sér grein fyrir því í allri þessari sögu 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr mig af hverju hæstv. fjármálaráðherra hafi samþykkt málið áður en sérfræðingar höfðu farið yfir það, hvaða hvatir hafi legið þar að baki. Ég veigra mér við að setja mig inn í þankagang hæstv. fjármálaráðherra. Ég veigra mér við að setja mig inn í þankagang hæstv. utanríkisráðherra. Ég er ekki viss um að mér mundi farnast neitt sérstaklega vel þar inni 

Frú forseti. Þetta er mjög veigamikið atriði vegna þess að í þeirri umræðu sem fór þá í gang og hv. þingmaður tók drjúgan þátt í var stöðugt verið að velta upp nýjum hlutum. Það komu stöðugt fram ný gögn, nýr skilningur og ný álit, t.d. á bresku réttarkerfi, breskum lögum sem þessir samningar heyrðu undir og áhættunni. Það er dálítið undarlegt að stjórnarþingmenn og ríkisstjórnin hafi yfirleitt samþykkt þetta eftir svo skamman tíma. Það var útilokað að lesa fylgiskjölin á þeim skamma tíma sem menn höfðu frá því að undirritað var og þar til ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir samþykktu að leggja málið fram. Ég velti þessu upp vegna þess að þarna er upphafið. Nú erum við kannski að ganga frá endanum og vegna þess að hv. þingmaður hefur sett sig mikið inn í þetta mál vildi ég heyra sjónarmið hans á því hvort það væri tæknilega mögulegt. Þar fyrir utan voru þessi skjöl flestöll á ensku. Sumir eru ekki svo sleipir í ensku, m.a.s. sumir hæstv. ráðherrar, að þeir hafi getað lesið þessi skjöl öllsömul, kynnt sér efnið og verið búnir að mynda sér skoðun á öllum álitamálunum á þeim örskamma tíma sem leið frá því að skrifað var undir og þar til þetta var samþykkt í ríkisstjórn og síðan í þingflokkum og lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn líka. Nú erum við að klára Icesave-málið. Baráttan hefur verið löng og ströng og erfið. Allt það sem fram fór á Alþingi og hefur gengið á má einfaldlega aldrei gerast aftur að mínu mati. Leynd gagna, skoðanakúgun og flokksræði er nokkuð sem ég er reiðubúinn til að berjast fyrir að við sjáum ekki hérna í framtíðinni. Það sem ég hef samt mestar áhyggjur af er að lagasetning á Alþingi er að mínu mati óvönduð. Kannski er það að hafa ætlað sér að samþykkja Icesave óséð versta dæmi Íslandssögunnar í þeim efnum. Stjórnlagaþingið var dæmt ógilt af dómstólum vegna þess að lagasetningu á Alþingi er ábótavant. Það er mitt mat. Við eigum að taka okkur meiri tíma, við eigum óhikað að kalla til sérfræðinga, fá mismunandi álit, greina alla þætti og anda með nefinu. Ég ætla heldur ekki að fara út í ummæli stjórnarliða sem mörg hver voru vond og illa ígrunduð. Ég held að það sé málinu ekki til framdráttar. Ég hef reynt að fara málefnalega yfir afstöðu mína 

Forseti. Í byrjun árs 2010 var gert samkomulag af hálfu þeirra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi um að hafnar yrðu að nýju samningaviðræður við bresk og hollensk stjórnvöld um lausn deilunnar um Icesave-reikninga Landsbankans. Í samráði við flokkana var skipuð samninganefnd sem í sátu Lee Buchheit, lögmaður og sérfræðingur í alþjóðlegum lánasamningum, Guðmundur Árnason, ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, Einar Gunnarsson, ráðuneytisstjóri í utanríkisráðuneytinu, og hæstaréttarlögmennirnir Jóhannes Karl Sveinsson og Lárus Blöndal, en sá síðastnefndi var tilnefndur sameiginlega af flokkum utan ríkisstjórnar. Með nefndinni störfuðu síðan ýmsir íslenskir sem erlendir sérfræðingar auk embættismanna og sendiherra. Í byrjun desember sl. náðist samkomulag milli aðila um lausn þessa máls og í kjölfarið lagði samninganefndin áritaða samninga fyrir formenn og fulltrúa allra þeirra flokka sem stóðu að því að veita henni umboð sitt til samningaviðræðna ásamt því að afhenda þeim drög að því frumvarpi sem við höfum til umfjöllunar í dag. Í stuttu máli varð niðurstaða samninganna sú að í stað hefðbundinna lánasamninga voru gerðir endurgreiðslu- og skaðleysissamningar milli ríkjanna og Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Gert er ráð fyrir að tryggingarsjóðurinn endurgreiði breskum og hollenskum stjórnvöldum þær upphæðir sem þau hafa lagt út vegna Icesave-reikninganna en á móti fær tryggingarsjóðurinn samsvarandi hluta krafnanna úr búi Landsbankans og sér um innheimtu þeirra. Tryggingarsjóðurinn mun greiða þá fjármuni sem þegar eru til í sjóðnum til fyrstu greiðslna vaxta samkvæmt samningunum og mun í framhaldi af því greiða skuldina jöfnum höndum eftir því sem úthlutað verður úr búi Landsbankans til loka júlí 2016. Með þessum hætti er ábyrgð ríkisins takmörkuð eins og unnt er og í rauninni aðeins bundin samtímagreiðslu vaxta fram á mitt ár 2016 og síðan þeim hluta sem þá kann að standa út af og verður ekki innheimtur úr þrotabúi Landsbankans eftir þann tíma. Í aðalatriðum snýr samkomulagið að nokkrum eftirtöldum atriðum. Samið er um fasta vexti fram á mitt ár 2016, 3% af hollenska hlutanum sem er um einn þriðji skuldarinnar og 3,3% af þeim breska sem er tveir þriðju hlutar skuldarinnar. Vextir skulu greiðast frá og með 1. október 2009 og skal fyrsta greiðslan, þ.e. vextir frá 1. október 2009 til ársloka 2010, greiðast í byrjun árs 2016. Eftir það greiðast vextir af skuldinni ársfjórðungslega fram á mitt ár frá miðju ári 2011. Í samkomulaginu er gert ráð fyrir efnahagslegum fyrirvörum af hálfu Íslands vegna hugsanlegra eftirstöðva frá miðju ári 2016. Þar er annars vegar um að ræða lengri lánstíma ef eftirstöðvar fara yfir tiltekna upphæð og hins vegar þak á árlegri greiðslu ríkissjóðs. Þannig er gert ráð fyrir að ef eftirstöðvar verða yfir 45 milljörðum um mitt ár 2016 muni lánstíminn lengjast um eitt ár við hverja 10 milljarða umfram 45 milljarða. Ef eftirstöðvar verða hins vegar undir 45 milljörðum skulu þær greiðast að fullu fyrir mitt ár 2017. Hámark árlegrar greiðslu á eftirstöðvum miðast annars vegar við 5% af tekjum ríkisins næstliðins árs. Verði sú upphæð hins vegar lægri en 1,3% af vergri þjóðarframleiðslu næstliðins árs skal miðað við það. Miðað við þessa fyrirvara má gera ráð fyrir að tryggt verði, ef kemur til þess að eftirstöðvar verði af skuldbindingunum um mitt ár 2016, að greiðslubyrði íslenska ríkisins verði innan viðráðanlegra marka. Miðað við upplegg samkomulagsins verður þó að teljast ólíklegt að reyni á framangreindar skuldbindingar. Í samkomulaginu sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir að úrlausn ágreiningsefna fari undir regluverk Alþjóðagerðardómstólsins í Haag. Fari svo að ágreiningi vegna samkomulagsins verði vísað til dómstólsins munu aðilar þess tilnefna hvor sinn fulltrúa og koma sér síðan saman um oddamann. Með þeim hætti er tryggt að ávallt sitji í gerðardómnum fulltrúi sem tilnefndur er af Íslands hálfu. Áfram er gert ráð fyrir sambærilegum ákvæðum og áður hafði verið samið um á fyrri stigum þessa máls varðandi efnahagslega stöðu Íslands, friðhelgisréttindi samkvæmt Vínarsamningi og sömuleiðis þær eignir sem nauðsynlegt er fyrir Ísland sem fullvalda ríki að ráða yfir. Áfram eru í samningunum sambærileg ákvæði og áður var gert ráð fyrir um náttúruauðlindir. Mörg lagaleg atriði hafa breyst til bóta fyrir Ísland, t.d. gjaldfellingarákvæðið, vanefndaúrræðið og greiðslufrestir sem eru rýmri en áður. Áætlun samninganefndarinnar á þeim kostnaði sem búast má við að falli á Ísland vegna samninganna byggist á mati skilanefndar Landsbankans á heimtum úr þrotabúi Landsbankans, horfum á greiðslu til kröfuhafa eins og slitastjórn bankans metur þær og forsendum Seðlabanka Íslands á þróun á gengi gjaldmiðla. Niðurstaða þess er að sá kostnaður sem mun falla á ríkissjóð verði um eða innan við 50 milljarða króna. Er þá gert ráð fyrir þeim 20 milljörðum sem til eru í tryggingarsjóðnum sem verður ráðstafað upp í skuldbindingarnar í upphafi. Samkvæmt þessu og gangi þetta eftir mun eingöngu vaxtakostnaður falla á ríkissjóð, 26 milljarðar vegna vaxta frá 1. október 2009 til ársloka 2010, eins og áður hefur komið fram, og síðan 17 milljarðar á árinu 2011. Vaxtagreiðslur fara svo hratt lækkandi á næstu árum eftir því sem höfuðstóll skuldbindinganna greiðist niður. Verður þeim að fullu lokið, eins og áður sagði, um mitt ár 2016. Helstu áhættuþættir samninganna eru einkum þrír og varða eignaheimtur þrotabús Landsbankans, tímasetningu á greiðslu krafna og gengisþróun. Þó er mun meiri vissa um þá þætti núna en á fyrri stigum málsins er varða endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans, enda hefur skilanefndin náð valdi á eignum bankans í Bretlandi og Hollandi. Skilanefndin gerir ráð fyrir að úthlutun upp í forgangskröfur nemi um 86% en mat á eignum hefur reynst varfærið en um leið raunhæft til þessa. Ekki er hægt að útiloka að breytingar kunni að verða á þessu jafnt til verri vegar sem og að heimtur verði betri frá því sem gert er ráð fyrir og líklegra að það fari á þann veg en hinn. Gengi íslensku krónunnar hefur sömuleiðis áhrif á hver heildarkostnaður ríkissjóðs mun á endanum verða sem og innbyrðis gengi gjaldmiðla. Nú þegar hefur styrking íslensku krónunnar haft áhrif til lækkunar á væntanlegum greiðslum en mat samninganefndarinnar á heildarkostnaði ríkisins byggist á reikniforsendum Seðlabankans sem gerir ráð fyrir að gengi íslensku krónunnar fari hækkandi á næstu árum. Á fundum fjárlaganefndar með slitastjórn Landsbankans og skilanefnd var fjárlaganefnd upplýst mjög ítarlega um mat á eignum þrotabúsins og stöðu á væntanlegum innheimtum. Verður að segjast eins og er að skilanefnd og slitastjórn fóru mjög vel yfir þá vinnu sem þar liggur að baki. Það var bæði fróðlegt, gagnlegt og mikilvægt fyrir fjárlaganefnd að fá þær upplýsingar til að geta byggt frekar undir skoðun sína á því máli sem við fjöllum um og vegna trúverðugleika þess sem kemur fram í frumvarpinu og áætlana skilanefndar um heimtur. Eins og áður sagði árituðu samninganefndarmenn samningana með upphafsstöfum sínum í byrjun desember sl. Áritunin er eingöngu til vitnis um þá niðurstöðu sem fékkst í viðræðum ríkjanna en samningarnir munu ekki verða staðfestir með undirritun nema Alþingi veiti samþykki sitt fyrir því með samþykkt þessa lagafrumvarps sem hér er til umræðu. Fjárlaganefnd sendi frumvarpið til umsagnar til fjölmargra aðila til að fá mat á efnahagslegum þáttum málsins, lagalegum sem og öðru því sem umsagnaraðilar töldu sig þurfa að koma á framfæri við nefndina vegna þessa máls. Formaður fjárlaganefndar hefur farið ágætlega yfir þær umsagnir fyrr í þessari umræðu og álit meiri hlutans byggist m.a. á því. Eins og fram kom í máli formannsins draga þeir sem gáfu fjárlaganefnd umsagnir um efnahagsleg áhrif upp ýmsar sviðsmyndir af því sem gæti hugsanlega gerst í framtíðinni og hefði áhrif á framgang málsins. Í stuttu máli má þó segja að niðurstaða þessara aðila sé í meginatriðum sú sama, líkt og segir í umsögn GAM Management sem fyrirtækið veitti fjárlaganefnd en þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt þeim samningsdrögum sem nú liggja fyrir verður ekki annað séð en að greiðslur af samkomulaginu séu tiltölulega smáar í samhengi við aðrar þjóðhagsstærðir.“ IFS-greining, sem gaf fjárlaganefnd umsögn sína á fyrri stigum þessa máls, er á sömu línu hvað þetta varðar og segir orðrétt í niðurstöðum sínum, með leyfi forseta: „Niðurstaða okkar er að nýi samningurinn breyti ekki greiðsluhæfi ríkissjóðs að neinu marki, nema þá helst til batnaðar í gegnum óbein áhrif svo sem betra lánshæfismat, og að það séu aðrir þættir sem vega þar þyngra í efnahagslegu tilliti.“ Í lokaorðum umsagnar Seðlabanka Íslands er fjallað um þann kostnað sem kann að falla á ríkissjóð vegna málsins en síðan segir orðrétt í niðurstöðum umsagnar Seðlabankans, með leyfi forseta: „Á móti kemur að afgreiðsla þessa máls mun líklega bæta verulega aðgengi íslenskra aðila að alþjóðlegum fjármálamarkaði. Erfitt er að meta kostnað tafa við endurreisn íslensks efnahagslífs sem rekja má til þess að ósamið hefur verið um Icesave-skuldbindinguna. Hins vegar er líklegt að frekari tafir verði því kostnaðarsamari sem möguleikar Íslands til að sækja fjármagn á erlenda markaði batna að öðru leyti.“ Í umsögn Samtaka atvinnulífsins segir m.a., með leyfi forseta: „Samtök atvinnulífsins hafa áður lýst því yfir að mikilvægt sé að leysa úr ágreiningi við Breta og Hollendinga um Icesave þar sem málið hafi áhrif á efnahagslega þróun Íslands. Má í því sambandi benda á að því hefur verið haldið fram að málið hafi haft truflandi áhrif á fjármögnun mikilvægra framkvæmda til atvinnuuppbyggingar hér á landi, …“ Alþýðusamband Íslands fagnar því að náðst hafi að nýju samningar um lausn Icesave-málsins. Það er álit ASÍ að dráttur á lausn Icesave-málsins hafi torveldað og tafið endurreisn efnahags- og atvinnulífs Íslands og nauðsynlegan aðgang landsins að erlendum fjármálamörkuðum, eins og segir í umsögninni. Þar segir einnig, með leyfi forseta: „Afleiðingar tafanna á lausn málsins er erfitt að meta til fjár, tapaðra starfa, lakari hagvaxtar og hægari uppbyggingar en ljóst má vera að þær eru umtalsverðar.“ Sömuleiðis er það mat ASÍ að „[n]ýr samningur um lausn Icesave-deilunnar virðist hagstæðari en fyrri samningar, þó erfitt sé að meta það einhlítt“. Af þessum umsögnum má ráða að þeir sem veittu fjárlaganefnd umsögn um efnahagsleg áhrif þessa máls telja að með samþykkt frumvarpsins muni það frekar leiða til góðs í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar en ills og verði líklegt til að flýta fyrir efnahagslegri endurreisn landsins. Formaður fjárlaganefndar hefur þegar farið vel yfir þær umsagnir sem bárust nefndinni varðandi lagalega þætti málsins og ég ætla ekki að endurtaka það enda ástæðulaust, svo vel hefur verið fjallað um það bæði af hálfu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, formanns fjárlaganefndar, og annarra hv. þingmanna í umræðunni fyrr í dag. Ég vil þó vekja athygli á því að sá hópur lögmanna sem fjárlaganefnd fól að fara yfir það samkomulag sem liggur fyrir var sammála um öll meginatriði þess að undanskildu því að skiptar skoðanir voru í hópnum um hugsanlega niðurstöðu í dómsmáli færi málið fyrir dóm - þó það nú væri að hópur lögmanna yrði sammála um eina hugsanlega niðurstöðu í svo miklu deilumáli. Það fór reyndar alveg endanna á milli, allt frá því að mögulegt væri að málið tapaðist að fullu, þ.e. Bretar og Hollendingar mundu krefjast þess fyrir dómi að fá greidda alla skuldina ásamt háum vöxtum frá fyrsta degi, til þess að Ísland yrði ekki dæmt til greiðslna. Umfjöllun fjárlaganefndar um málið hófst 12. janúar sl. Sú dagsetning var í raun og veru löngu ákveðin, hafði verið ákveðin á fundi fulltrúa flokkanna í fjárlaganefnd fyrir jól áður en þinghaldi lauk 2010. Til fundanna var boðað með góðum fyrirvara. Það átti því ekki að fara fram hjá nokkrum fjárlaganefndarmanni hvað fram undan væri á þeim vettvangi, enda var þeim fundahöldum ekki mótmælt nema af einum fjárlaganefndarmanni. Það er því ekki hægt að halda því fram að það hafi verið gert í ósætti innan fjárlaganefndar. Vinna fjárlaganefndar byggðist að sjálfsögðu á þeim umsögnum sem nefndinni bárust frá umsagnaraðilum og heimsóknum þeirra sem komu fyrir nefndina og fylgdu þannig umsögnum sínum eða máli eftir, ásamt því að byggja að hluta til á eldri gögnum sem fyrir lágu í málinu. Sumar umsagnanna sem bárust okkur í hendur voru framhald af því sem áður hafði verið sagt og gert á þessum vettvangi enda er talsverð reynsla af umfjölluninni um Icesave-málið í fjárlaganefnd, eins og allir vita. Fjárlaganefnd gaf sér góðan tíma til að fjalla um frumvarpið og gaf öllum umsagnaraðilum rúman tíma á fundum nefndarinnar. Umræðan var undantekningarlaust tæmd á fundum, engin spurning lá í loftinu eftir fund. Aldrei var þrýst á að ljúka fundum eða kalla inn næstu aðila. Við gáfum okkur rúman og góðan tíma til að fjalla um hvert einasta atriði sem á borð okkar kom. Ég held að ég geti fullyrt að meiri hlutinn hafi orðið við öllum óskum minni hlutans um öflun gagna og upplýsinga, boðað gesti til funda og leitað eftir öllum þeim upplýsingum sem óskað var eftir. Samkomulagið í nefndinni var einnig mjög gott og að mínu mati var sameiginlegt markmið meiri hluta nefndarinnar - þá er ég ekki að tala um stjórnarmeirihlutann heldur mikinn yfirgnæfandi meiri hluta nefndarinnar ef ekki alla nefndarmenn - að ljúka þessu máli þannig að við gætum komið því inn á þing í sem víðtækastri sátt innan nefndarinnar og að ekki væri ýtt á eftir því þannig að það kæmi þangað í ósætti. Málið var einfaldlega tæmt, umræðan var búin, ekkert meira var um það að segja. Ekki hafði verið óskað eftir frekari umsögnum. Ekki hafði verið óskað eftir frekari gögnum. Umræðunni var lokið hvað það varðar og þegar svo var komið í fjárlaganefnd var ákveðið að gefa nefndarmönnum, öllum fulltrúum þeirra flokka sem þar eiga sæti, rúman tíma til að undirbúa nefndarálit sín og koma sínum málum á framfæri eins og þau hafa greinilega nýtt sér og sjá má á þeim nefndarálitum sem liggja fyrir. Eins og ég sagði áðan var samstarfið í nefndinni mjög gott og ég þakka nefndarmönnum öllum fyrir sameiginlega vilja okkar allra til að leysa málið með þeim hætti að það er komið inn á þing til umræðu. Árangur af starfi fjárlaganefndar má sjá í nefndarálitum og þá sérstaklega í áliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins. Góð lending hefur náðst í því máli sem við fjöllum um og ég el von í brjósti um að málið fái farsælar lyktir á því stigi sem það er þó komið, en ég hef áður alið þá von í brjósti á fyrri stigum. Það er álit mitt og okkar vinstri grænna í fjárlaganefnd að það beri að samþykkja málið eins og það liggur fyrir nú. Við stöndum að meirihlutaálitinu og leggjum til að málið verði samþykkt.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var ágæt svo langt sem hún náði. Nú er það þannig að hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur verið ákafur stuðningsmaður allra samkomulaga sem gerð hafa verið um Icesave. Hann stóð sérstaklega í brúnni þegar verið var að ræða um fyrsta samkomulagið og vildi endilega samþykkja það strax án nokkurra breytinga. Hann stóð líka að því að samþykkja það frumvarp sem varð að lögum með þeim efnahagslegu og lagalegu fyrirvörum sem Alþingi náði fram með stuðningi hugrakkra þingmanna í Vinstri grænum. Ég samdi nú reyndar þá efnahagslegu fyrirvara að einhverju leyti, og hann stóð að því. Síðan stóð hann að nýju samkomulagi og nýjum lögum sem samþykkt voru 30. desember sl. og kosta, eins og sýnir sig, 170 milljörðum meira en það samkomulag sem við stöndum hér frammi fyrir. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvernig getur hann horft framan í kjósendur sína með þessa forsögu á bakinu? Nú er komið samkomulag sem er engu að síður gallað en kostar þó 170 milljörðum minna en hv. þingmaður samþykkti um síðustu áramót og þjóðin felldi eftir að forsetinn hafði bjargað henni úr snörunni. Hvernig getur hv. þingmaður horft framan í kjósendur sína eftir alla þessa forsögu?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og það ágæta yfirlit sem hann hafði uppi um afstöðu mína í málinu á fyrri stigum og var þar engu hallað. Það er fullkomlega rétt að ég hef staðið að lausn þessa máls frá fyrsta degi og geri það enn. Ég get vel horfst í augu við kjósendur mína sem og alla kjósendur á Íslandi með þá fortíð að baki, eins og hv. þingmaður kaus að orða það. Mín fortíð snýr að því að leysa það vandamál sem hv. þingmaður ber meðal annars ábyrgð á sem fyrrverandi stjórnarliði, sem einn af þeim hugmyndafræðingum sem ólu af sér þetta mál. Ég gæti snúið spurningunni við og spurt hv. þingmann að því, virðulegi forseti, hvernig í ósköpunum hann geti staðið hér og horfst í augu við kjósendur sína og landsmenn yfir höfuð með sína fortíð á bakinu hvað þetta varðar. Aðkoma mín að Icesave-málinu snýr að lausn þess. Hún snýr að því að leysa málið. Það má hundskamma mig fyrir að vera ekki búinn að leysa það fyrr, ég skal alveg standa undir því. En mín fortíð í þessu starfi í þessum sal snýr að því að leysa málið en ekki að búa það til og af því er ég hreykinn. Ég skammast mín ekki fyrir fortíð mína hvað það varðar frekar en fyrir önnur endurreisnarmál sem ég hef staðið að ásamt félögum mínum á þessu kjörtímabili. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig getur hann horfst í augu við kjósendur sína með þá fortíð að baki sem hann á hér sem stjórnarliði og ábyrgðarmaður ásamt fleirum á þessu ógurlega Icesave-máli sem við erum þó að leysa í dag?

Frú forseti. Ég er búinn að taka á því máli í þingræðu í október 2008 þannig að það komi fram. Ég hef beðist afsökunar fyrir mína hönd. En hv. þingmaður lagar ekki verulega slæma fortíð sína sem stjórnarliði og formaður fjárlaganefndar lengst af með því að vísa á eitthvað annað. Alltaf skal hv. þingmaður, í öllum ræðum sínum, minna á að það var einhver annar sem gerði hlutina en ekki hann. Hann ber enga ábyrgð, hann er ekkert í ríkisstjórn, hann er ekkert að stjórna. Ég tel að ábyrgð hans sé veruleg í þessu máli, ég tel að ábyrgð hans sé veruleg á þeirri skelfingu sem hann var búinn að leiða yfir þjóðina með samþykkt laganna í árslok 2009, en forsetinn lagaði það sem betur fer.

Virðulegi forseti. Ábyrgð mín er mikil og hún leynir sér ekki. Hún er ekkert minni en ábyrgð hv. þm. Péturs H. Blöndals sem talaði á undan. Ég er ekki að vísa á neitt annað. Ég er að vísa á sjálfan mig, ég er að vísa á fortíð mína í þessu máli sem snýr ekki að vandamálinu heldur að lausninni. Þar er mín fortíð fólgin. Ég mun geta horft hreykinn til baka þegar þessu máli hefur verið landað, að hafa þó landað enn einum skandalnum, enn einu sukkinu sem íslensk þjóð sat uppi með haustið 2008. Það má hundskamma mig fyrir að hafa ekki verið búinn að leysa málið fyrr og okkur félagana sem að því stöndum en við erum þó að leysa vandamálið en ekki að búa það til. Það má líkja þessu við að ofbeldismaður hundskammi fórnarlamb sitt fyrir að sárin grói ekki nógu hratt. Það er sambærilegt við það þegar fyrrum stjórnarliðar skammast í ríkisstjórninni fyrir að vera ekki búin að leysa öll þau vandamál sem þeir skópu sjálfir á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um 3. áfanga í Icesave-málinu svokallaða sem hefur tekið drjúgan tíma að því er sá er hér stendur telur. Það hefur tekið um 22 mánuði, rösklega hálft annað ár og er það í sjálfu sér vel vegna þess að það þarf að fjalla ítarlega um þetta mál sem hefur legið eins og mara á þjóðinni allan tímann frá því að það varð til eftir hrun. Icesave-málið hefur reynst þjóðinni erfitt, það hefur reynst pólitíkinni erfitt en ef til vill hillir undir lok þess. Við fjöllum um nýja samninga undirritaða af nýrri samninganefnd sem komið var á með þverpólitískri sátt flokkanna. Sú sátt hefði ef til vill átt að koma fyrr inn í það mál. Samningsgerðin á fyrri stigum var ef til vill á hendi of fárra og hefði betur verið á hendi fleiri. Þá hefðu Icesave-samningarnir ef til vill verið komnir fyrr í höfn. Þessir nýju samningar eru svokallaðir endurgreiðslusamningar í stað lánasamninga og veldur þar miklu hversu betri þeir eru en hinir fyrri að vextir eru lægri og formið annað og kem ég reyndar nánar að því síðar í ræðu minni. Að mati þess sem hér stendur hefur verið vandað til verka, fjárlaganefnd hefur haft málið til umfjöllunar, fjallað um það á fjölda funda, fengið til síns margs konar sérfræðinga, ekki einsleita heldur menn sem koma hver úr sinni áttinni til að fjalla um þetta erfiða úrlausnarefni, jafnt lögfræðinga sem hagspekinga og menn úr stofnunum og fyrirtækjum úti í bæ. Ég tel að fjárlaganefnd hafi fengið ágætlega rúman tíma til að fjalla um þetta mál enda þótt tíminn sé ef til vill afstæður í svona málum og aukinheldur hefur fjárlaganefnd fengið liðsinni margra innan þings og utan til að ljúka þessu máli fyrir þessa umræðu. Stóra spurningin hefur ávallt verið í þessu máli: Eigum við að borga eða eigum við ekki að borga og ef við eigum að borga, hver er áhættan af því? Álit þeirra fjöldamörgu gesta sem komu á fund fjárlaganefndar í þriðju atrennu þessa máls er almennt í þá veru að við eigum að semja og að þeir samningar sem nú liggi fyrir séu að mörgu leyti ásættanlegir, það fari betur á því að semja með þessum samningi frekar en taka áhættuna af dómsmáli. Vikið er að dómstólaleiðinni á bls. 4 í áliti meiri hluta fjárlaganefndar og mun ég nú vitna í það, með leyfi forseta. Þar er sagt: „Allt frá haustinu 2008 hefur það verið markmið íslenskra stjórnvalda að semja um lausn Icesave-deilunnar jafnvel þótt lagaleg skuldbinding hafi ekki verið viðurkennd af Íslands hálfu. Við mat á því hvort samþykkja eigi það lagafrumvarp sem hér um ræðir er nauðsynlegt að meta áhættuna af því að ganga ekki til samninga og þá áhættu sem er í því fólgin að Ísland bíði lægri hlut í dómsmáli. Ljóst er að dómstólaleiðin tryggir rétta lögfræðilega niðurstöðu þó að vafi leiki á að hún tryggi hagstæðustu niðurstöðu fyrir Ísland. Skiptar skoðanir eru á því meðal lögfræðinga hver líkleg dómsniðurstaða yrði í málinu. Jafnvel þótt dómsmál vinnist er kostnaður í því fólginn að fara dómstólaleiðina og dragist dómsmálið á langinn mun óvissan ríkja lengur og tjónið aukast sem af óleystri deilunni hlýst.“ Sumir hafa lýst því svo að miðað við fyrirliggjandi samning sé áhættan annars vegar 47 milljarðar sem geta fallið á ríkið miðað við útreikninga manna en hins vera 0 krónur upp í 500 milljarða með dómstólaleiðinni. Þetta verða menn að meta og hafa svo sem gert í þeim álitum sem liggja fyrir hjá fjárlaganefnd. En sá sem hér stendur telur að tímaþátturinn sé líka stór hluti af áhættunni, það getur hægt verulega á efnahagsbata samfélagsins og endurreisn þess að bíða með málið svo missirum skiptir vegna dómstólaleiðarinnar. Þá áhættu verður líka að reikna inn ef fara á dómstólaleiðina. Menn hafa sagt að áhættan af nýjum samningi sé einkanlega þríþætt og snúi að vöxtum, gengisáhættu og endurheimtum úr búi gamla Landsbankans. Mun ég nú eilítið víkja að því máli. Þeir sem komu fyrir fjárlaganefnd Alþingis, í umræðu um Icesave-málið, voru svo að segja á einu máli um að gengisáhættan væri innan eðlilegra marka. Gengisvísitalan er um 210 stig um þessar mundir og það hefur verið álit bæði Seðlabankans og ýmissa greiningarfyrirtækja að krónan eigi mikið inni og sé miklu fremur á leið undir 200 stigin. Það hefur verið rætt um 170–180. Sællar minningar var hún einu sinni 140 en jafnframt er talað um að áhættan verði veruleg ef gengisvísitalan fari upp í 240. Litlar sem engar líkur virðast vera á því og engar reyndar eins og margir sem komu fyrir nefndina segja því að tilhneiging gengisins er miklu fremur í hina áttina, að fara undir 200 stigin, og er hægt að vitna þar til umsagnar Seðlabanka Íslands, IFS-greiningar og GAM Management sem kom á fund nefndarinnar. Frú forseti. Þá að þessum svokölluðu endurheimtum úr búi gamla Landsbankans sem er annar áhættuþáttur. Á bls. 4 í nefndaráliti meiri hlutans er vikið að áhættunni af endurheimtunum. Þar segir, með leyfi forseta: „Áætlanir Landsbankans gera enn fremur ráð fyrir að alls hafi innheimst sem svarar til um helmingi endurheimtuvirðis eigna bankans fyrir árslok 2013, en þá yrði meginhluti óinnleystra eigna bankans fólginn í skuldabréfi og viðbótarskuldabréfi sem gefið yrði út af nýja Landsbankanum. Í kynningu Landsbanka Íslands hf. á áætluðu endurheimtuvirði eignasafns bankans kom fram að áhætta á endurheimtuvirði safnsins færi sífellt minnkandi eftir því sem endurheimtuvinnunni miðaði áfram. Bent var á að bankinn færi nú með fulla stjórn allra eigna, samningar við NBI hf. væru í höfn og greiðslur fyrir yfirfærðar eignir til NBI væru umsamdar. Þá væri reiðufé sífellt stærri hluti eignasafnsins og þáttur þess í hlutfalli af heildareignum mun stærri í árslok en áætlanir í ársbyrjun gerðu ráð fyrir. Með hliðsjón af framangreindu færi öryggi mats á áætluðum endurheimtum, sem ætíð væri varfærið, sífellt vaxandi og þáttur eigna með ótryggt endurheimtuvirði sífellt minnkandi.“ Frú forseti. Það var afskaplega mikilvægt að fá á fund fjárlaganefndar fulltrúa frá slitastjórn gamla Landsbankans sem fóru yfir þessi atriði á löngum fundi, fóru yfir hið svokallaða eignasafn Landsbankans. Þar kom fram mjög sannfærandi yfirlit yfir að endurheimturnar færu síhækkandi og þar af leiðandi væri áhættan af þessum kafla málsins óveruleg. Sá fundur sem fjárlaganefnd átti með þeim aðilum sem ég gat um var að mörgu leyti úrslitafundur í þessari atrennu fjárlaganefndar um málið og fyllti, að ég tel, mjög marga nefndarmenn sannfæringu fyrir því að áhættan hvað þetta varðar væri óveruleg. Vík ég þá að þeim þætti málsins sem félagar í samtökunum Indefence gagnrýndu mjög á fundum fjárlaganefndar en það var ákvæði sem á stundum hefur verið kennt við Ragnar H. Hall. Menn telja mjög mikilvægt að það sé óumdeilt í samningnum, öllu heldur túlkun á samningnum. Á fund fjárlaganefndar komu, auk Ragnars H. Halls, lögmenn úr samninganefndinni og umgetnir félagar í Indefence og þessari óvissu var eytt, þar á meðal af Ragnari H. Hall sjálfum, og er mjög mikilvægt að vitna í þau samtöl. Þarna takast á annars vegar svokallað jafnstöðuákvæði, eða pari passu á lögfræðimáli, eða forgangskrafa í málið, og menn deildi á um það hvort þetta atriði ætti að vera skrifað inn í samninginn, þ.e. að forgangskrafan væri augljós, og væri á ensku svokallað Super Priority, og hefði þar með einhvers konar ofurforgang. En þetta er í íslenskri lagaframkvæmd ekki lagaregla heldur vitnað þar til svokallaðra réttarreglna sem byggjast á hefðum og fordæmum og skilningi. Bæði lögmenn samninganefndarinnar og Ragnar H. Hall töldu að það væri ótvíræður skilningur að með því að vitna í lög í samningnum væri jafnframt vitnað í réttarhefðir og þar með væri óvissan um þetta atriði málsins úr sögunni. Mjög brýnt er að hafa þetta á hreinu og reyndar lögðu samningamenn Íslands áherslu á að þingmenn hefðu orð á þessu í ræðu á Alþingi um málið. Hver er þá niðurstaðan af þessu máli? Niðurstaðan er að nýr samningur er að mati langflestra sérfræðinga vel innan áhættumarka. Reyndar er það svo að samningamenn höfðu á orði, jafnvel Lárus H. Blöndal sem skipaður var í samninganefndina af hálfu stjórnarandstöðunnar, að ekki einasta væru þeir sjálfir ánægðir með samninginn heldur hefði sú ánægja aukist mjög eftir að álit manna á samningnum, svo sem greiningaraðilar sem vitnað er til, lá fyrir. Það er athyglisvert að heyra það úr þeim ranni. Mun ég nú víkja aðeins að sýn Lees Buchheits aðalsamningamanns á nýjan samning en hann telur hann vera þann besta sem fáanlegur er. Hann taldi mjög mikilvægt að Íslendingar væru ekki að risikera þessum samningi, óvissan úti í Evrópu væri mikil, bæði stjórnmálaleg og efnahagsleg, og frestun á samningi yki áhættuna fyrir Íslands hönd. Hann gat þess sérstaklega, aðalsamningamaður Íslands, Lee Buchheit, að þjóðaratkvæðagreiðsla um þennan nýja samning væri honum ekki að skapi, því færi fjarri, enda byggðist hún miklu fremur á reiði og hefnd en upplýsingum og yfirvegun og þar með dómgreind. Þetta voru orð Lees Buchheits á fundum með fjárlaganefnd, ekki beint eftir höfð heldur efnislega og ber að hafa þetta í huga við umfjöllun um nýjan samning. Frú forseti. Þessi nýi samningur snýst um orðspor Íslands, um það hvort við viljum horfa til útlanda og geta byggt íslenskt samfélag upp að nýju. Þessi samningur er betri en sá sem lá fyrir á síðasta ári, um það er varla deilt. Greiningaraðilar tala um að samningurinn í milljörðum talið gæti verið betri sem nemur á bilinu 115–121 milljarði. Þar verður vissulega að hafa í huga þá töf sem varð á málinu sem meta má til fjár en aðalatriði málsins, að mati þess sem hér stendur, er að allir málsmetandi aðilar sem hafa komið að þessu máli telja að samningur sé mikilvægari en dómstólaleiðin og að það muni flýta fyrir endurreisn Íslands fremur en að tefja málið. Vitna ég þar ekki síst til stóru aðilanna á vinnumarkaði, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, sem báðir höfðu á orði að betur færi á því að ljúka málinu í sátt, hagstæðara væri að semja en taka áhættuna af dómsmáli, þó reyndar án þess að viðurkenna greiðsluskyldu eins og Samtök atvinnulífsins komust að orði. Þarna eru tveir stærstu aðilar á vinnumarkaði sammála um sýn sína á Icesave-málið og er ágætt að hafa það til hliðsjónar við afgreiðslu þessa máls. Nokkuð hefur verið rætt um það hvort stjórnarliðar, sem flestir hverjir samþykktu gamla Icesave-samninginn, ættu að skammast sín. Það má vel vera að menn eigi að skammast sín oftar en þeir gera. Í ágætu yfirliti og áliti minni hluta Sjálfstæðisflokksins, sem nú liggur fyrir, segir á bls. 11, með leyfi forseta: „Án þjóðaratkvæðagreiðslunnar í upphafi árs 2010 sætum við Íslendingar nú uppi með óviðráðanlega skuldastöðu sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var tilbúin til að leggja á þjóðina. Er það eftir öðru sem frá ríkisstjórninni kemur. Það er í sjálfu sér óskiljanlegt af hverju þeir sem samþykktu samninginn hafa ekki beðist afsökunar á því hvernig staðið var að málum. Skömm þeirra er mikil og ævarandi.“ Nú er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn var ekki á móti þeim samningi sem hann gagnrýnir í þessum orðum, hann sat hjá. En vissulega getur sá sem hér stendur beðist afsökunar á því að hafa ekki fyrr krafist þess og óskað eftir því að meiri samstaða væri í málinu, að flokkar færu fram í sameiningu til lausnar þess. Það hefði ef til vill mátt grípa til þeirrar aðferðar miklu fyrr og ef til vill voru það verstu mistökin í upphafi að leiða málið fram í pólitík en taka ekki á því sem eðlilegum samningi í viðskiptalegu tilliti. Pólitíkin var ef til vill of mikil í málinu frá upphafi. Þessi samningur liggur nú fyrir. Umsagnir greiningaraðila liggja fyrir. Nú er það þingmanna að meta áhættuna af þessum samningi. Er hún of mikil fyrir þjóðina eða er hún viðunandi? Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að hún sé viðunandi. Allir þeir sérfræðingar sem komið hafa fyrir nefndina eru þeirrar skoðunar, þar á meðal Seðlabankinn, greiningarfyrirtækin, Samtök atvinnulífsins, Alþýðusamband Íslands og fleiri aðilar. En mest er um vert að þverpólitísk samninganefnd, sem lagði gríðarlega vinnu í þetta mál og ber að þakka fyrir, er samstiga í málinu í öllum meginatriðum nema þegar kemur að dómstólaleiðinni og er það út af fyrir sig merkilegt að þessi breiða nefnd skuli vera sammála um málið í svo stórum og veigamiklum atriðum. Að lokum, frú forseti, vill sá sem hér stendur þakka fjöldamörgum aðilum fyrir aðkomu að þessu máli, ekki síst stjórnarandstöðunni sem hefur unnið mikið og gott verk og veitt stjórnarliðum málefnalega og góða andstöðu. Ég vil líka nota tækifærið til að þakka Indefence-hópnum fyrir aðkomu hans að málinu. Án þeirrar aðkomu hefði málið ekki fengið viðeigandi málefnalega meðferð. Ég vil einnig þakka starfsmönnum Alþingis og starfsmönnum fjárlaganefndar fyrir gott og óeigingjarnt starf á síðustu metrum málsins og reyndar allt frá upphafi. Samþykkt þessa samnings mun að mati þess sem hér stendur tryggja að enduruppbygging Íslands fer af stað á fullu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hafði gaman af að hlusta á hana í ljósi þess sem áður hefur verið sagt og þeirra stóru orða sem hafa fallið. Og það var svolítið sérstakt þegar þingmaðurinn nefndi að mikilvægt hefði verið að fá fulltrúa úr slitastjórn til að fara yfir eignir þrotabúsins. Ég veit ekki betur en minni hlutinn hafi barist fyrir þessu í tvö ár og talið mikilvægt, þetta væri hluti af því að meta áhættuna á bak við samningana. Á bls. 4 í áliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Við mat á því hvort samþykkja eigi það lagafrumvarp sem hér um ræðir er nauðsynlegt að meta áhættuna af því að ganga ekki til samninga og þá áhættu sem er í því fólgin að Ísland bíði lægri hlut í dómsmáli.“ Síðan kemur 1/3 úr blaðsíðu þar sem meiri hlutinn rökstyður mál sitt. Þegar maður skoðar gögnin á bak við það að meta áhættuna finnur maður bara álit frá fjórum lögspekingum sem eru ósammála um þetta atriði. Þeir segja í 6–7 línum eitthvað á þá leið að málið gæti tapast, sem mundi að öllum líkindum setja Ísland í verri samningsstöðu en nú er, og gæti leitt til óhagstæðari niðurstöðu. Þeir benda á að ef málið mundi vinnast mundu þeir greiða. Er þingmaðurinn ekki sammála mér um að það hefði verið heillavænlegast að fá ítarlegra 

Frú forseti. Dómstólaleiðin felur í sér mikla áhættu. Sérfræðingar hafa nefnt að nýi samningurinn sé í áhættu talið frá 0 krónum og upp í 47 milljarða. Einnig hefur verið nefnt að dómstólaleiðin kunni að fela í sér áhættu frá 0 krónum og upp í 500 milljarða. Menn segja það vera mun meiri áhættu en af samningnum. Þetta kom ítrekað fram á fundum fjárlaganefndar sem sá er hér stendur sat. Þetta er einungis mat. Lögfræðingarnir sem unnu og komu fyrir nefndina gátu ekki svarað þessu með afgerandi hætti, þeir voru ósammála um þetta atriði. Þar sem lögfræðin endar verður pólitíkin að taka við. Það er okkar ásamt öðrum að meta þetta atriði og komast að pólitískri niðurstöðu um hvort við eigum að fara að nýjum samningi, áhættu frá 0 krónum og upp í 47 milljarða, eða taka hina áhættuna og þá jafnframt áhættuna sem hlýst af töfum málsins sem gæti varað í missiri, sumir hafa nefnt tvö ár aðrir styttri tíma. Málið hefur verið til umfjöllunar hjá Alþingi í 21 mánuð. Fá ef nokkur mál hafa fengið meiri umfjöllun á síðari árum í nefndum og innan þingsala. Nú er komið að því að slíta frá sér valkvíðann.

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt viðhafði hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson nákvæmlega sömu orð þegar átti að samþykkja síðustu samninga, að þetta væri útrætt, hefði fengið ítarlega umfjöllun og því ætti að samþykkja þetta. Gott og vel. Meiri hlutinn leggur áherslu á að áhætta af töfum málsins sé metin. Þingmaðurinn vitnar í nefndarfundi sem ég sat. Ég hef farið yfir gögn málsins og tölurnar sem hann nefnir finn ég hvergi. Af hverju er það? Jú, vegna þess að þær er hvergi að finna og sérfræðingarnir sem eru ósammála skrifa 6–7 línur um mat á áhættu af því að láta reyna á málið fyrir dómstólum. Samt fullyrða menn að þetta geti haft gríðarlega mikla áhættu og skuldbindingar í för með sér. Af hverju metum við þetta ekki? Ég hef reynt að fara varlega í meiri hlutann vegna þess að ég vonast til 

Frú forseti. Það er hægt að vitna til greiningarfyrirtækja sem höfðu á orði tölurnar sem ég gat um, má þar nefna GAMMA. Eins var leitað til greiningarfyrirtækisins IFS. Þetta má ekki vera endalaus leikur að tölum. Það er hægt að efast um allar tölur í þessu máli. Það er hægt að efast um allt sem spekingar komast að en við verðum að taka mark á mönnum sem ítarlegast, í krafti lögfræði og hagfræði, hafa farið yfir málið og liðsinnt nefndinni. Ef ekki þeim þá hverjum? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann tók m.a. fram að hann hefði verið upptekinn af því að meta áhættuna af því samkomulagi sem er til umræðu og láta afstöðu sína til ríkisábyrgðar fyrir samkomulaginu ráðast m.a. af því hvernig sú áhætta blasti við honum. Í máli hans kom jafnframt fram að e.t.v. hefðu, við fyrri umræðu málsins, pólitísk átök á milli flokka ráðið of miklu um afstöðu einstakra manna. Mig langar að bera upp við hv. þingmann, í ljósi þess að hann telur þá áhættu sem er í þessu samkomulagi ásættanlega, hvað honum finnist í dag um áhættuna sem var í fyrra samkomulaginu sem hann studdi. Telur hann að hann hafi e.t.v. blindast af pólitískum átökum þegar það mál var afgreitt í þinginu? Hvernig hefur tíminn hjálpað hv. þingmanni að meta það sem þar gerðist? Það kemur engum á óvart að þeir sem treystu sér til að styðja þann samning meti áhættuna af því samkomulagi sem hér er til umfjöllunar ásættanlega.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir þetta andsvar. Menn greinir vissulega á um muninn á Icesave 2 og Icesave 3. Greiningarfyrirtæki hafa sagt að munurinn sé á bilinu 115–121 milljarður á núvirði. Svo er spurningin hvernig menn meta tímann sem farið hefur í málið í krónum talið. Það er eftir því tekið hvernig forkólfar orkufyrirtækja, forkólfar Samtaka atvinnulífsins og forkólfar Alþýðusambands Íslands hafa metið töfina. Hún er veruleg í peningum talið. Ég er alveg sannfærður um að ef við hefðum samþykkt fyrri samning og hann hefði gengið í gegn væri endurreisnin komin lengra af stað. Ég endurtek það sem ég sagði í ræðu minni, það voru mistök, ég játa þau hér og nú, að hafa ekki bundist pólitískum böndum fyrr í þessu máli og hrint því í gegn í krafti samstöðu stjórnmálaflokka á Alþingi. Það var óheppilegt að fara í pólitískar skotgrafir með þetta mál, með þessar fjárskuldbindingar í farteskinu. Þetta er ekki pólitískt mál, þetta er samningsgerð sem hefði átt að leysa fyrir utan pólitíkina. Þess vegna voru það mistök á sínum tíma að fara fram með málið einhliða í pólitíkinni, í stað þess að sækja það fram í krafti samstöðunnar.

Frú forseti. Ég skil vel að þeir sem stóðu að fyrra samkomulagi vilji draga fram í dagsljósið að óvissa sé um hversu mikið hafi sparast eða hversu mikið hafi tapast á því að hafa ekki gengið frá málinu fyrr. Hér segir hv. þingmaður: Það hefur tapast svo mikið að óvíst er hvort mikill munur sé á Icesave 2 og Icesave 3, eins og hann nefnir síðustu tvo samninga. Hér er frumvarpið. Þar kemur fram að heildargreiðslur samkvæmt eldra samkomulagi hefðu getað orðið 238 milljarðar en samkvæmt því samkomulagi sem hér er verið að ræða 67. Til frádráttar báðum þessum tölum koma 20 milljarðar sem eru í innstæðutryggingarsjóðnum. Samkvæmt frumvarpinu sjálfu er munurinn á heildargreiðslunum 170 milljarðar. Ætla menn virkilega að halda áfram að koma hingað upp og tala þannig að það sé ávinningur sem hafi tapast vegna tafarinnar?

Frú forseti. Hv. þingmaður nefnir háa tölu, 170 milljarða. Ég vil taka fram að Sjálfstæðisflokkurinn var ekki á móti því.

Virðulegi forseti. Ég verð að rifja upp fyrir vin minn og félaga, hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson, að þegar við greiddum atkvæði um þann samning sem hann vísar til greiddi Sjálfstæðisflokkurinn atkvæði á móti honum ásamt stjórnarandstöðunni og einum stjórnarliða, svo að það fari ekki á milli mála. Eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á þá kemur fram í frumvarpinu að heildarmismunurinn á samningunum er 171 milljarður, þ.e. miðað við 86% endurheimtur, sem er grunnurinn. Um það þarf ekki að deila. Hins vegar gæti það ruglað suma að reiknað væri með þessum 115–121 milljarði sem hv. þingmaður talar um en þá á eftir að taka tillit til þess sem gerist eftir 2016. Það er ekki deilt um að samningurinn er 171 milljarður. Hv. þingmaður hefur sagt það tvisvar sinnum, bæði í andsvari og ræðu, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi stutt samninginn. Það er alrangt. Hv. þingmaður vitnaði í nefndarálit okkar sjálfstæðismanna þar sem við sögðum frá ábyrgð þeirra sem samþykktu fyrra samkomulag í árslok 2010, þá var ekki talað um 171 milljarð. Þá voru þingmenn stjórnarmeirihlutans, miðað við forsendur sem þá voru, tilbúnir að leggja á þjóðina 490 milljarða, miðað við 75% endurheimtur og þær kröfur. Það voru gögnin sem menn greiddu atkvæði um. Við vöruðum við að það yrði gert. Ég fagna því sem hv. þingmaður sagði að við hefðum betur snúið bökum saman fyrr og ekki sett málið í þann pólitíska farveg sem það var sett í. Við hefðum betur gert það sem gerðist í framhaldinu eftir að þjóðin hafnaði samningunum, Íslendingar stóðu saman á móti Bretum og Hollendingum en rifust ekki innbyrðis.

Frú forseti. Ég hef vitnað í greiningaraðila IFS og GAMMA, tvö fyrirtæki sem komu fyrir fjárlaganefnd og mátu muninn á þessum tveimur samningum. Munurinn á núvirði er samkvæmt þeim, ég er ekkert að rengja þær tölur, 115–121 milljarður. Það er álit þessara óháðu aðila og mér finnst þægilegra að vitna í óháða aðila en þá sem hafa afgerandi afstöðu í málinu. Áhættan af gamla samningnum var e.t.v. meiri en alltaf lá fyrir það mat að endurheimtur í búið væru varlega áætlaðar. Menn voru strax farnir að tala um meiri endurheimtur en 75% sem hv. þingmaður nefndi í andsvari sínu.

Virðulegi forseti. Skilanefnd og slitastjórn Landsbankans birta stöðuna á þrotabúinu og eignarvirði þrotabúsins á hverjum tíma sem þeir fjalla um það. Þeir uppfæra það miðað við það sem gerist. Ég er ekki sammála hv. þingmanni að menn hafi vitað að eitthvað meira mundi gerast. Þannig vinna ekki skilanefndin og slitastjórnin. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann um eitt sem hann sagði, mér fannst hann gera mikið úr því í ræðu sinni, þ.e. að þegar búið væri að samþykkja samningana færi hér allt á fulla ferð. Mín skoðun er ekki sú að það muni verða, enda hefur það komið fram á fundum fjárlaganefndar að menn hafa sagt, m.a.s. þeir sem héldu því fram að þetta mundi standa uppbyggingunni fyrir þrifum, að þetta hafi verið ofmat af okkar hálfu. Það er ekki eingöngu þetta, það er geta atvinnulífsins og heimilanna til þess að fara af stað. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann geti verið sammála mér um að til þess að atvinnulífið og heimilin komist af stað þurfi að leiðrétta skuldavanda heimila og fyrirtækja og bregðast við auknum fjárlagahalla upp á 26 milljarða árið 2011. Ég tel mikilvægt að 

Virðulegi forseti. Ég hef í ræðum mínum reynt að vera talsmaður atvinnulífs og verður svo áfram. Þriðja leiðin í efnahagsendurreisninni er mikilvæg. Það þarf að koma inn öflugum hagvexti og erlendu fjárstreymi til eflingar íslensku atvinnulífi. Það mun verða leiðin sem varnar því að við þurfum að skera meira niður í velferðarkerfinu sem komið er að þolmörkum. Flokkurinn sem sá sem hér stendur tilheyrir hefur verið í viðræðum við aðila í atvinnulífinu, orkugeiranum og fleiri. Þeir eru á einu máli, þar á meðal fulltrúar Landsvirkjunar sem sátu fund með okkur í dag, að úrlausn Icesave-málsins væri atvinnulífinu til framdráttar. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins sem sat fund með okkur í dag talaði um að fjárhagsvandi íslenskra fyrirtækja væri ekki meiri en svo að fjárfestingarþol þeirra væri 

Frú forseti. Það er fylgst með þeirri umræðu sem fer fram á þinginu í dag af þeirri ástæðu að við erum að ræða um mikilvægt hagsmunamál fyrir alla íslensku þjóðina. Þeir sem hafa ráðið för fram til þessa og stýrt viðræðum við Breta og Hollendinga og í tvígang leitt fram samningsniðurstöðu með þeim hafa haldið svo hrapallega á málinu fyrir íslensku þjóðina, hefur mistekist svo hræðilega að gæta íslenskra hagsmuna að traust til þingsins til þess að ljúka málinu hefur beðið verulegan skaða. Frá því að málinu var lokið hér í lok árs 2009 hefur margt gerst. Þá var tekist mjög harkalega á í þingsal og stjórnarmeirihlutinn náði sínu fram. Það er óþarfi að rekja alla þá sögu sem málið hefur og tekur mest yfir árið 2009, frá því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur tók við völdum, en í öllum samanburði við þá niðurstöðu sem þar var verið að ræða um er algjört grundvallaratriði að menn horfi til þess hvernig málið blasti við þinginu á þeim tíma þegar þingið tók ákvörðun. Um það er fjallað í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, bls. 4, þar sem samanburðurinn er gerður á þessum einu og réttu forsendum. Þar kemur fram að stjórnarmeirihlutinn vildi í lok árs 2009 taka áhættu vegna óvissunnar um endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans sem þá var mun meiri en hún er í dag og allrar annarrar áhættu sem er að finna í þessu máli og fallast á vaxtagreiðslur sem voru útlistaðar í málinu sjálfu og birtast í þessari töflu. Þar kemur fram að heildaráætlaðar greiðslur, eins og það blasti við þinginu í lok árs 2009, voru 489 milljarðar. Nú koma þingmenn stjórnarflokkanna og taka þátt í þessari umræðu og segja: Munurinn er ekki svona mikill, munurinn er mun minni. Munurinn, eins og segir hér í frumvarpinu, nálgast það að vera 170 milljarðar. Hvers vegna er þetta haf á milli talnanna sem ég nefni hér? Jú, það er vegna þess að þingmennirnir sem kjósa að velja þennan samanburð nýta sér allar þær breyttu forsendur sem hafa orðið í millitíðinni. Eini rétti samanburðurinn í þessu efni er að horfa til þess hvernig málið blasti við þinginu á sínum tíma. Þess vegna segi ég: Það er himinn og haf á milli þeirrar niðurstöðu sem við ræðum hér og þeirrar sem stjórnarmeirihlutinn vildi lögleiða í lok árs 2009, en þjóðin reis upp, lét ekki bjóða sér óréttlætið sem ríkisstjórn Steingríms J. Sigfússonar, hæstv. fjármálaráðherra, og Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, bauð henni. Það var fyrst þegar þessi staðreynd blasti við ríkisstjórninni að leitað var eftir samstöðu við stjórnarandstöðuflokkana, reyndar hafði það gerst einu sinni áður, það var þegar ríkisstjórninni varð ljóst að hún hafði tapað meiri hluta fyrir upphaflega samningnum. Þegar flokkarnir komu saman í upphafi árs 2010, fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna, var þetta orðið forustumönnum ríkisstjórnarinnar ljóst. Þótt ótrúlegt megi virðast þurfti að ræða á fjölmörgum fundum um hvað við gætum orðið sammála. Afstaða okkar sjálfstæðismanna strax á þessu stigi málsins var sú að við þyrftum að leita samninga á gjörbreyttum forsendum, algerlega nýjum grunni. Ekki voru undirtektir við það af hálfu hæstv. forsætisráðherra í upphafi janúarmánaðar 2010 en eftir því sem leið nær þjóðaratkvæðagreiðslunni og eftir að flokkarnir höfðu komið sér saman um nýja samninganefnd fór hljóðið aðeins að breytast í forustu ríkisstjórnarinnar. Þá varð henni ljóst að þjóðin ætlaði ekki að sætta sig við óréttlætið, þjóðin var ekki tilbúin til að fella sig við áhættu sem stjórnarmeirihlutinn hafði sjálfur sagt að gæti numið 500 milljörðum og það var farið að hlusta eftir sjónarmiðum stjórnarandstöðuflokkanna um að það þyrfti að leita samninga á gjörbreyttum forsendum. Áður en til þjóðaratkvæðagreiðslunnar kom var þannig látið á það reyna í viðræðum við Breta og Hollendinga hvort það væri grundvöllur til þess að ljúka deilunni með algerlega nýjum hætti þar sem lánasamningarnir yrðu lagðir til hliðar og stórkostlega dregið úr áhættu á fjárhagslegum skuldbindingum. Viðbrögð þessara tveggja ríkja á þeim tíma voru að okkar áliti óásættanleg en þrátt fyrir það var þrýstingur á stjórnarandstöðuflokkana um að fallast á hugmyndir Breta og Hollendinga. Það varð ekki. Forsætisráðherra hefur margoft komið upp í ræðustól Alþingis og tekið fram að það hefði verið hægt að ganga frá málinu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Hún hefur aldrei þurft að sýna nein gögn, aldrei þurft að sýna neina samninga, ekkert tilboð, ekkert sem er haldfast og getur rennt stoðum undir þessa fullyrðingu vegna þess að henni hefur fylgt sú fullyrðing að sá samningur sé jafngóður og sá sem hér er á borðinu. Það er rangt. Stjórnarandstöðuflokkarnir stöðvuðu hugmyndir um að ljúka málinu tveimur dögum fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Og áfram var haldið, viðræðurnar féllu niður vegna þess að það voru kosningar í ríkjunum tveimur og þráðurinn var síðan að nýju tekinn upp þegar þau mál höfðu skýrst. Ríkisstjórnin hafði næst áhyggjur af því að hún þyrfti að svara Eftirlitsstofnun EFTA. Svarfresturinn gagnvart þeim var að renna út í byrjun september 2010 og þess vegna var lagður þrýstingur á stjórnarandstöðuflokkana í annað sinn að fallast þá á hugmyndir Breta og Hollendinga eins og þær höfðu birst okkur í viðræðunum. Því var aftur hafnað. Og áfram héldu viðræðurnar og áfram hélt málið að þróast í betri átt þar til að þessari lausn var komið í byrjun desembermánaðar eða um mánaðamótin nóvember/desember. Hana hefur ríkisstjórnin borið upp á þinginu á eigin ábyrgð og síðan þá höfum við verið að gaumgæfa kosti og galla þess að ljúka málinu á þessum forsendum, meta áhættuna og leita umsagna. Mér finnst ástæða til að rifja upp þessa atburðarás vegna þess að í öllum fyrri umræðum um þetta mál hér hafa stjórnarliðar keppst við að draga fram minnisblöð og jafnvel óundirrituð skjöl frá fyrstu dögum þessa máls til vitnis um að það hafi verið ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem hafi á fyrstu stigum þessa máls verið komnir með skuldbindingu eða málið á einhvern annan hátt út í skurð. Þessu höfum við andmælt allan tímann og sagan hefur sýnt það sem við höfum haldið fram, að með því að standa á rétti okkar væri hægt að leiða fram niðurstöðu sem væri samboðin fullvalda þjóð. Um það hefur þetta mál snúist. Og það er hræðilegt að þannig hafi verið haldið á þessu máli hér í þau tvö ár sem ríkisstjórnin hefur verið við völd að það hafi verið grafið svona stórkostlega undan trausti til Alþingis til að ljúka málum á borð við það sem við erum með. Það skrifast á reikning ríkisstjórnarinnar. Eftir að þessi niðurstaða er komin fram tel ég okkur hafa skyldur til þess að vega og meta hana og bera saman þá kosti að ganga enn og aftur frá samningaborðinu við Breta og Hollendinga og láta reyna á réttarstöðu okkar. Það þarf að vega og meta þann kost á móti því að ganga frá málinu. Mér finnst mjög ólíklegt, ég segi það alveg eins og er, að það væri hægt að hefja nýja viðræðulotu við ríkin tvö, enda var það mat samningamanna okkar að hér lægi fyrir samningur sem endurspeglaði þá eftirgjöf viðmælenda okkar sem mögulegt væri að ná fram í frjálsum samningum. Og ég segi þetta vegna þess að ég tel að í raun og veru stöndum við frammi fyrir þeim valkosti að standa fast á rétti okkar og ég finn það í þjóðfélaginu að það eru margir sem kalla eftir því, eða ganga frá málinu eins og það hér liggur fyrir. Þann kost hef ég gaumgæft mjög vandlega, yfir hann hefur verið farið af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd og hann hefur verið margræddur í margar vikur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Mín niðurstaða er sú að það sé skynsamlegra að ganga frá málinu en að láta reyna á þann rétt. Það er mín niðurstaða. Með því er ég ekki að varpa fyrir borð hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Í því liggur engin eftirgjöf.

Nú líður okkur miklu betur.

Nú?

Í því liggur engin eftirgjöf á þeirri stöðu sem við höfum í þessu máli, þvert á móti höfum við á grundvelli þeirrar sterku lagalegu stöðu sem við höfum haft í þessu máli náð fram þeirri niðurstöðu sem hér er.  Mig langar líka til að biðja menn um að huga aðeins að því í þessu sambandi, við höfum ekki bara verið að ræða við Breta og Hollendinga í Icesave-deilunni, við höfum verið að ræða við Norðurlöndin - og hvað höfum við sagt við Norðurlöndin sem hafa veitt okkur fjárhagslega aðstoð? Við höfum sagt að við vildum leiða fram lausn. Hvað höfum við sagt við Evrópusambandsríkin, önnur, sem leitað hefur verið til með fjárhagslega aðstoð sem við höfum verið í þörf fyrir? Við höfum sagt þeim mjög skýrt að við vildum leiða fram lausn í málinu. Sama hefur ítrekað verið sagt við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þótt ég ætli jafnframt að nota þetta tækifæri til að lýsa gríðarlegum vonbrigðum með framgöngu flestra ríkja sem þar eiga aðild á fyrri stigum þessa máls. Það hefur þó komið í ljós að allar hrakspár um að við fengjum ekki endurnýjun og endurskoðun áætlunarinnar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum með þetta mál óleyst hafa reynst rangar. Málið hefur snúist okkur í vil eftir því sem því hefur undið fram. Það er sá grundvallarmunur á þessu samkomulagi og fyrri niðurstöðu í málinu að þau ríki sem hér koma að deila með sér byrðinni. Það þarf ekki annað en skoða t.d. vexti sem þau ríki sem lent hafa í vandræðum undanfarna mánuði þurfa að sætta sig við til að sjá þann gríðarlega mun sem er á því og því sem hér er um að ræða. Þannig er það með þennan samning að hann er bæði að efni til og formi gjörbreytt niðurstaða borið saman við fyrri samninga. Mig langar að nefna nokkur atriði sem skipa mjög miklu í þessu sambandi. Ég er búinn að nefna vextina. Bretar og Hollendingar taka á sig milljarða vaxtakostnað, tugmilljarða vaxtakostnað með því að gefa vaxtaleysistímabilið fram eftir árinu 2009. Allt í allt nemur vaxtalækkunin u.þ.b. 200 milljörðum þegar hinir lægri vextir eru teknir með í reikninginn. Mikið hefur verið rætt um Ragnars H. Halls-ákvæðið. Það voru hörmuleg mistök að samþykkja það í upphaflegum samningi að umframkröfur Breta og Hollendinga, þ.e. kröfur þeirra umfram lágmarkstrygginguna, ættu að standa jafnfætis lágmarksinnstæðunni, hinni lágmarkstryggðu innstæðu, við úthlutun úr búinu. Þannig hefur málstaður Ragnars H. Halls, sá málflutningur sem hann kom fram með, náðst í gegn í þessu nýja samkomulagi. Sama gildir um ákvæði eins og þau sem sneru að neyðarlögunum, gildi þeirra. Sama gildir um ákvæði um vanefndaúrræðið. Sama gildir um afborganir, það eru hagstæðari ákvæði í þessum samningi sem snúa að afborgunum og öllum öðrum efnislegum atriðum sem hér hafa verið rakin og ég ætla ekki að nota tíma minn í að fara nánar yfir í neinum smáatriðum. Þegar öllu er á botninn hvolft hefur aðeins ein spurning snúið að okkur þingmönnum frá því að þetta mál og þessi deila upphófst haustið 2008. Hvaða niðurstaða í þessu máli er viðunandi? Eins ótrúlega og það hlýtur að hljóma er það þannig að fram eftir árinu 2009, fram til áramótanna 2009/2010, var enginn einhugur um það í þinginu. Það er hræðilega dapurlegt fyrir Alþingi þegar sótt er að íslenskum hagsmunum að stjórnmálaflokkarnir geti ekki náð saman um hvernig eigi að taka varðstöðu fyrir hönd Íslendinga. Eitt það dapurlegasta sem gerst hefur í þessu máli er hvernig gefið var eftir vegna þvingana og afarkosta viðsemjenda okkar. Það skrifast á reikning núverandi ríkisstjórnar og það blasir við öllum sem sjá þetta samkomulag að öll gífuryrðin um það sem mundi gerast ef ekki yrði fallist á þeirra samkomulag, nú eða ef við mundum hafa málið óleyst, hafa reynst ósönn. Það sama gildir um þjóðaratkvæðagreiðsluna þar sem forustumenn ríkisstjórnarinnar hvöttu fólk beinlínis til þess að hunsa hana. Ef ég veit rétt mætti hvorugt þeirra til að taka þátt í því að verja íslenska hagsmuni þar. 

Ekki við mér.

Ekki við mér, segir hæstv. utanríkisráðherra, en hann er auðvitað líka þeirrar skoðunar að engin mistök hafi verið gerð sem biðjast þurfi afsökunar á í því klúðursmáli sem hér hefur verið mest til umfjöllunar síðustu dagana. Mig langar í lokin til að taka fram að það er ekki á nokkurn hátt neitt gleðiefni að taka þátt í afgreiðslu þessa máls með því að styðja þennan samning hér. Með því erum við Íslendingar að takast á herðar skuldbindingar sem eiga rætur sínar að rekja til reksturs einkafyrirtækis. Mér finnst það hins vegar vera skylda mín að leggja ískalt hagsmunamat á það fyrir hönd þeirra sem ég starfa hér á Alþingi fyrir hvort það sé skynsamlegt eða ekki. Þeir sem halda því fram að með því að byggja ákvörðun í þessu máli á hagsmunamati og fara fram á það að ákvörðun í þessu máli eigi að byggja á prinsippinu eru gjarnan óviljugir til þess að ræða um hættuna sem því fylgir að láta reyna á sinn ýtrasta rétt vegna þess að sú hætta er vissulega til staðar. Í lögfræðiálitinu sem fjárlaganefnd fékk kemur berlega í ljós að okkar færustu lögfræðingar eru ekki einu sinni sammála um það hvernig því máli kynni að ljúka. Ég get sagt fyrir mína parta að mér finnst við hafa lagalega sterka stöðu en það er hins vegar staðreynd að við fengum álit frá ESA á síðasta ári sem gengur þvert á mína sannfæringu í lögfræðilegu tilliti og ég tel einfaldlega að það sé alls ekki á vísan að róa með því að fá úrlausn dómstóla í Evrópu vegna þess ágreinings sem þar er um að ræða. Þetta er ekki þannig að verið sé að taka á sig skuldbindingu og hinn valkosturinn sé sá að labba frá málinu án þess að þurfa að taka neitt á sig, áhyggjulaust. Það er ekki þannig. Ég hef frá upphafi þessa máls talað fyrir því að við ættum að leiða fram lausn í því, ég stend með þeirri 

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til þess að hrósa formanni Sjálfstæðisflokksins og fulltrúum flokksins í fjárlaganefnd fyrir þá afstöðu sem komið hefur fram í þessu erfiða máli í dag. Það er síður en svo sjálfsagt að flokkar í stjórnarandstöðu axli þá ábyrgð á erfiðum verkum sem sýnd er með aðild þeirra að þessari niðurstöðu og er oft auðveldara að taka slaginn og nýta sér málið í pólitíska þágu. Ég held að það sé grundvallaratriði fyrir þjóð á ögurtímum að eiga stjórnmálamenn sem geta lyft sér yfir slíka pólitíska dægurhagsmuni. Ég vil nota þetta andsvar til að spyrja hv. þingmann hvort þingflokkur Sjálfstæðisflokksins standi að stuðningi við málið eða hvort 

Frú forseti. Þetta er svo sannarlega ekki í fyrsta skipti sem ég stend frammi fyrir því að geta tekið ákvörðun í máli sem gefur færi á því að klekkja á ríkisstjórninni og gera henni erfitt fyrir. En í þessu máli hef ég haft það að leiðarljósi eins og ávallt að gera það sem ég tel vera rétt. Ég tel að virðing Alþingis muni vaxa yfir lengri tíma með því að menn verði vitni að slíkum vinnubrögðum á þinginu. Ekki er vanþörf á. Varðandi þá spurningu sem hv. þingmaður ber upp er breiður stuðningur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins við þetta mál. Hvernig málinu lyktar við lok 3. umr. á hins vegar eftir að koma í ljós hvað varðar stuðning þingflokksins sem heildar. 
            

Virðulegur forseti. Það er gott að heyra og þá er líka eytt þeim hviksögum að Sjálfstæðisflokknum sé stjórnað af sprungusvæðinu við Rauðavatn og verður gaman að lesa Morgunblaðið á morgun. En vegna þess sem komið hefur fram geri ég athugasemd við að staða Íslands í þessu máli hafi verið sterk. Ég held alls ekki að hún hafi verið sterk, ég held að við höfum verið sammála um það í desember 2008, við hv. þingmaður, að nauðsynlegt væri að ganga til samninga um málið og að sá samningur mundi því miður, jafnömurlegt og það er, fela í sér verulegan kostnað fyrir íslenska þjóð. Sjálfstæðisflokkurinn er fyrst og fremst samkvæmur sjálfum sér í því að taka þá afstöðu sem hann tekur hér í dag til þess að leysa úr því sem Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin stóðu að, þau ollu með sínum 

Frú forseti. Staða okkar hefur verið sterk vegna þess að við komum auga á það strax á fyrstu dögum þessarar deilu að það væri ekki skýrt með hina lagalegu skyldu okkar til að veita ríkisábyrgð fyrir innstæðunum. Eftir því sem stundir hafa liðið fram og fleiri komið að því að skoða þá hlið málsins hefur allur þingheimur sannfærst í þeirri skoðun að slíkri lagaskyldu sé ekki til að dreifa. Á því byggist sá árangur sem náðst hefur og birtist okkur í þessu samkomulagi, hann byggist á sterkri stöðu okkar. Við vorum hins vegar veik fyrir á haustmánuðum 2008, þurftum á aðstoð að halda, og þess vegna var hörmulegt að verða vitni að aðgerðum Breta með beitingu hryðjuverkalaganna. Það var líka dapurlegt, og ég mótmælti því á sínum tíma á Norðurlandaráðsþingi, að sjá ekki samstöðu með Íslandi frá Norðurlöndunum. 

Frú forseti. Þegar stjórnarandstaðan samþykkti að koma að viðræðum um þetta mál með því að taka þátt í að skipa menn í samninganefnd var veitt umboð sem allir flokkar féllust á. Það gekk út á að eignir þrotabús Landsbankans yrðu nýttar til að standa undir þessum kröfum, enda er það lagalega eðlilegt. Menn voru, taldi ég, jafnframt sammála um, og eru enn, heyrist mér, að engin lagaskylda hvíldi á Íslendingum að greiða þetta. Ég taldi, a.m.k. á tímabili, að afstaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli væri prinsippafstaða en núna virðist vera ljóst að hún snýst um hagkvæmnismat. Þá er spurningin: Hversu mikils virði er það að verja raunverulegan lagalegan rétt Íslendinga? Hvað má það kosta mikið? Hvenær er það orðið of dýrt? Hvar hefði Sjálfstæðisflokkurinn dregið mörkin? Hvenær áætlar hann að of mikill kostnaður sé lagður í að verja lagalegan rétt Íslendinga?

Frú forseti. Þessari spurningu er mjög vandsvarað og það verður að meta eftir aðstæðum hverju sinni. Það kann að hljóma eins og dæmigert pólitískt svar en það er staðreynd málsins. Eftir því sem lagalega staðan er sterkari í svona viðræðum, þeim mun betri niðurstöðu er hægt að ná fram. Ég vil nefna eitt í þessu sambandi sem skiptir miklu: Á fyrri stigum sagði ég ávallt: Ég treysti mér til að fara með málið fyrir dómstóla. Hvers vegna? Vegna þess að niðurstaðan sem lá á borðinu var eins og við hefðum tapað málinu að fullu fyrir dómstólum. Ég var ekki tilbúinn til að taka á mig 500 milljarða áhættu til þess að losna við 150–200 milljarða áhættu af því að fá dóm um að við hefðum brotið á Bretum og Hollendingum með því að skilja þá eftir með innstæður sínar ófullnægðar. En mér finnst að hv. þingmaður geti kannski svarað því fyrir sitt leyti fyrst hann hefur áhuga á þessu viðfangsefni, 

Frú forseti. Vilji hv. þm. Bjarni Benediktsson krefja mig svara getur hann farið í andsvar við mig á eftir. En nú er ég að spyrja hv. þingmann hvar hans mat hafi legið. Hann getur ekki svarað því enda liggur ekkert slíkt mat fyrir. Fulltrúi Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd lagði reyndar til að slíkt mat yrði gert og þá hefði Sjálfstæðisflokkurinn haft aðstöðu til að setja verðmiða á réttlætið og getað metið það út frá þeirri upphæð. Ég átta mig hins vegar ekki á því í hverju kostnaðurinn liggur að mati hv. þingmanns vegna þess að eins og samningurinn er núna og hv. þingmaður hefur sjálfur bent á er verið að borga Bretum og Hollendingum allt upp í topp, allar kröfur þeirra með vöxtum þannig að vextirnir nægja til þess að standa straum af kostnaði þeirra við að hafa greitt þetta út. Ég vil að lokum spyrja út í klausu í lok álits fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd þar sem kemur fram að einn mesti áhættuþátturinn í þessu öllu sé ríkisstjórnin, efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar: Er Sjálfstæðisflokkurinn sem sagt farinn að trúa því að þar verði veruleg breyting á eða er hann kannski að komast í aðstöðu til að hafa áhrif 

Frú forseti. Ég benti á það í svari mínu að þegar menn spyrja sig hversu miklu sé verjandi til að verja hagsmuni sína þurfa þeir auðvitað að horfa á hvað er í hættu. Í þessu máli er ákveðin hætta á því að menn tapi dómsmáli fyrir EFTA-dómstólnum vegna þeirrar mismununar sem menn halda fram að hafi átt sér stað gagnvart erlendum innstæðueigendum. Hvaða upphæðir eru þar undir? Það gætu verið 200 milljarðar. Það er erfitt að segja til um hvaða vexti menn sætu uppi með þegar slík dómsniðurstaða lægi fyrir en það eru slíkar samanburðartölur sem menn verða að horfa til. Er ásættanlegt að ganga frá málinu með nokkurra tuga milljarða kostnaði til að losna við hættuna á einhverju slíku? Þegar allt er tekið með í reikninginn tel ég svo vera. Ég hef hins vegar mótmælt því að taka á mig mörg hundruð milljarða áhættu til að losna við hættuna á slíkum dómi. Það er heimskulegt. Það var afstaða stjórnarflokkanna á fyrri stigum þessa máls, 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða tímamörk. Það er aðeins um að ræða eina mínútu í hvert sinn hjá þeim er veitir andsvar og þeim sem til svara er.

Virðulegi forseti. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að hv. þm. Bjarni Benediktsson færi að beita þeim hræðsluáróðri sem ríkisstjórnin hefur beitt í málinu. Nú er formaður Sjálfstæðisflokksins skyndilega orðinn hræddur við dómstóla. Hann sagði í ræðu sinni að hann teldi þessa niðurstöðu vera á þann hátt sem væri samboðinn fullvalda þjóð. Frú forseti. Fullvalda þjóð óttast ekki dómstóla. Hér er verið að leggja til að ríkisvæða einkaskuldir, það er verið að ríkisvæða skuldir Landsbankans gamla. Við hvað er hv. þingmaður hræddur? Lögfræðiálit sem liggja hér fyrir þingmönnum telja að ef við mundum láta þetta mál hjá líða yrði málið flutt fyrir íslenskum dómstólum. Treystir hv. þingmaður ekki lengur íslenskum dómstólum eða hvað er verið að fara hér í þessari ræðu?

Frú forseti. Lögfræðiálitin sem hv. þingmaður vísar til segja okkur einmitt að það er ekki á vísan að róa fyrir dómstólum. Hér er sagt að ég sé með hræðsluáróður. Hvenær í ræðu minni birtist einhver hræðsluáróður? Aldrei nokkurn tímann. Ég fjallaði einfaldlega um það að hér hef ég fyrir mitt leyti lagt ískalt mat á það hvað er skynsamlegt, rétt og ábyrgt að gera í málinu og þetta er niðurstaða mín. Mér er hins vegar spurn fyrst ég á hér orðastað við þingmann Framsóknarflokksins: Hvað hefur Framsóknarflokkurinn verið að meina þegar hann hefur ítrekað, aftur og aftur, kallað eftir samstarfi flokkanna í viðræðum við Breta og Hollendinga? 

Af hverju svarar þú ekki spurningunni?

Þögn í salnum.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. Bjarna Benediktsson til að koma í andsvör við mig þegar ég held ræðu mína seinna í kvöld eða í fyrramálið. Það kom fram í máli formannsins að við hefðum ekki efni á vinsamlegri lausn.  Ég er frekar svekkt yfir þessari afstöðu Sjálfstæðisflokksins, að heill flokkur skuli hafa kúvent með þessum hætti, á milli umferða í þessu máli, sérstaklega í ljósi þess að þjóðin hefur nú þegar hafnað Icesave-skuldbindingunni, skuldbindingunni sem sjálfstæðismenn vilja taka núna á sig og íslensku þjóðina og skattgreiðendur við það eitt að hér féll Landsbanki og við höfum ekki einu sinni lagalega stoð til að borga Bretum og Hollendingum þær upphæðir. 
            

Frú forseti. Ég hef ekki þurft að reiða mig á stuðning Framsóknarflokksins í störfum mínum á þinginu. Mér finnst þessi málflutningur vera fullkomlega ótrúverðugur, svo ég segi það alveg eins og er. Þeir sem hafa aftur og aftur hvatt til þess að við, þingflokkar á Alþingi, ættum sameiginlega í viðræðum við Breta og Hollendinga tala nú hér eins og aldrei komi annað til greina í málinu en að fara með málið fyrir dómstóla. Ég spyr: Hvað eru menn að fara? Hver er kominn í hring? Hvernig geta menn komið hingað upp og borið það upp á mig, sem hef aftur og aftur lamið til baka allar fullyrðingar stjórnarflokkanna um að við ættum enga aðra kosti en þá sem þeir hafa á fyrri stigum borið fram á þinginu, að ég sé ekki að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar?

Hvað með þjóðaratkvæðagreiðsluna?

Ég sé að hv. þingmaður hefur engan áhuga á að ræða þann mikla árangur sem hefur náðst með því að standa gegn málinu á fyrri stigum, með því að þjóðin hafnaði afarkostunum, 

Virðulegi forseti. Þann 19. nóvember 2009 var eftirfarandi sagt hér í ræðustól, með leyfi forseta: „Við eigum að halda virðingu okkar og sæta ekki afarkostum sem aðrar þjóðir ætla að setja okkur. Okkur hefur farnast best þegar við höfum staðið á rétti okkar í sögunni.“ Þetta sagði hv. þm. Bjarni Benediktsson í þessum ræðustól. Hann sagði þá að við ættum að standa á rétti okkar. Nú kemur þessi hv. þingmaður, formaður Sjálfstæðisflokksins, allt í einu og kúvendir í þeirri afstöðu sinni að við eigum ekki að standa á rétti okkar gagnvart kúgun erlendra þjóða, gagnvart því að vera svínbeygð til að taka á okkur skuldir sem okkur ber ekki að taka. Og getur verið að það sé vegna þess að nú séu gömlu flokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, búnir að ná saman aftur, komnir í plottið sitt sem þeir voru í þegar allt féll hér og allt fór fjandans til? Eru þeir búnir að ná saman, þessir gömlu flokkar sem sátu við stjórnvölinn og báru ábyrgð á því þegar allt hrundi hér? Mér sýnist að búið sé að sætta liðið, svo ég orði það nú þannig. Mig langar að spyrja 

Frú forseti. Það sem hv. þingmanni hefur yfirsést er að með því að við höfum staðið á rétti okkar, með því að við höfum leitt viðsemjendum okkar fyrir sjónir hver lagaleg staða okkar er í málinu  Framsóknarflokkurinn hefur greinilega bara verið í einhverju gabbi allan tímann, einhverju plati, vegna þess að hér koma framsóknarmenn upp hver á fætur öðrum og tala eins og að aldrei hafi nokkurn tímann komið til greina að semja um eitt eða neitt.

Virðulegi forseti. Það er alveg skelfilegt að hlusta á formann Sjálfstæðisflokksins halda þessu fram vitandi það, og formaðurinn veit það að sjálfsögðu sjálfur manna best, hverjir hafa leitt þessa umræðu í þinginu til að berjast fyrir bættum samningi fyrir Íslands hönd. Var það ekki Framsóknarflokkurinn? Voru það ekki þingmenn Framsóknarflokksins sem voru ekki tilbúnir til að semja um Icesave fyrir ekki svo mörgum mánuðum þegar Sjálfstæðisflokkurinn virtist vera tilbúinn til að gefa upp öndina og selja allt sem hægt var að selja til að ná þessum samningi? Var það ekki þannig þegar við stóðum hér fyrir jólin 2009? 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt enn, lykilatriði: Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að Icesave-samningarnir geti haft á gjaldeyrishöftin á Íslandi? Ég veit að hv. þingmaður er mjög greindur maður og hefur pælt í þessum hlutum, mig langar að spyrja hann: Hvaða áhrif mun Icesave-samningurinn hafa á gjaldeyrishöftin? Mun hann hafa þau áhrif að þau þurfi að vera hér lengur, viðvarandi eða mun hann stytta þau? Og hvar liggur áhættan í samningnum, hvar liggur fjárhagslega áhættan sem sjálfstæðismenn virðast vera búnir að kokgleypa?

Frú forseti. Það er einfaldlega rangt hjá hv. þingmanni að við sjálfstæðismenn höfum ætlað að gefa eftir fyrir áramót 2009. Það er bara rangt. Við greiddum allir sem einn atkvæði gegn samningnum sem þá var til umræðu. Í öðru lagi sagði hv. þingmaður að Framsóknarflokkurinn hefði alltaf staðið fyrir því að ná betri samningi. Samt koma framsóknarmenn hingað hver á fætur öðrum og segja: Ekki semja. Förum með málið fyrir dómstóla, einungis þannig getum við staðið á rétti okkar. Ja, hvort er það með Framsóknarflokkinn, vildi hann fá samning eða vildi hann fara fyrir dómstóla? Hvort er það?

Svaraðu spurningunni.

Hvort er það?

Svara þú spurningunni.

Sú áhætta sem hv. þingmaður kallar eftir að ég ræði um er útlistuð í nefndaráliti fjárlaganefndarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem liggur hér frammi. Það eru margir áhættuþættir, einn þeirra er sá sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. gjaldeyrishöftin. Ég óttast það, því miður, að gjaldeyrishöftin verði hér enn um sinn þó að ég vilji losna við þau sem allra fyrst 

Rangt.


             Það er alls ekki útilokað en um þetta ætla ég ekkert að fullyrða. Það kemur í ljós í fyllingu tímans, m.a.  
            

Frú forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér inn í umræðuna á þessu stigi þegar framsögumenn nefndarálita hafa tjáð sig og nokkrir fleiri talsmenn flokka. Ég vil byrja á að þakka fjárlaganefnd fyrir vel unnin og mikil störf í þessari þriðju atlögu að þessu máli sem Alþingi hefur, eins og kunnugt er, glímt við allt frá haustdögum 2008 og í löngum lotum á árinu 2009 og nú aftur um nokkurt skeið. Ég vil í öðru lagi segja að ég hlýt að fagna þeirri ábyrgu afstöðu sem nefndarmenn og forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafa tekið í þessu máli og fagna því mjög að þeir hyggjast styðja frumvarpið. Með því tel ég að Sjálfstæðisflokkurinn sýni að hann er sjálfum sér samkvæmur í afstöðu sinni til þessa máls og ekki síst formaður flokksins, og ég vitna til þess sem hann hafði hér fram að færa og þeirra raka sem hann flutti strax í umræðum um þetta mál í desember 2008. Þá var hann talsmaður sem formaður meiri hluta utanríkismálanefndar og færði þá fram rök fyrir því að vænlegasti kosturinn væri að reyna að leysa Icesave-málið með samningum og fór jafnframt yfir þá áhættu sem fólgin gæti verið í því að málið færi fyrir dómstóla. Ég tel sömuleiðis að með þessu sýni Sjálfstæðisflokkurinn að full heilindi voru að baki þátttöku hans í þeirri samninganefnd sem færði okkur þá niðurstöðu að lokum sem hér er nú til umræðu. Upp í þann leiðangur var lagt í janúarmánuði 2010 og má segja að hann hafi komist á spor eftir nokkuð sögufræga ferð okkar þremenninga til höfuðborgar Hollands, Haag, þar sem í ljós kom hver yrði að vera grundvöllur þess ef enn ætti að reyna að taka upp samningaviðræður milli þjóðanna. Síðan tókst svo vel til að í góðri sátt var skipuð samninganefnd, menn komu sér saman um formann og stjórnarandstaðan átti sinn sérstaka fulltrúa í henni, Lárus Blöndal, sem á stóran þátt í því hversu vel tókst til og þeim trúnaði sem byggðist upp milli manna í ferlinu sem í hönd fór. Í þessu ljósi er niðurstaða fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, sem og formanns flokksins sem hér talaði áðan, í góðu samræmi við þennan bakgrunn málsins. Ég fagna því mjög og ég tel það lofsvert að Sjálfstæðisflokkurinn tekur með þessu mjög ábyrga og raunsæja afstöðu til þessa máls, að það standi að lokum, eins og það hefur alltaf gert, um val milli þeirra kosta sem í boði eru fyrir okkur til að komast frá þessu máli. Það er alveg ljóst að staða Íslands var erfið haustið 2008, afar veik. Við vorum ekki í góðri stöðu til að greiða úr öllum þeim ósköpum sem á okkur dundu og þar þá meðal þessu máli sem kom eins og köld gusa yfir menn, þá sem ekki höfðu þá áttað sig á því áður að þarna gætu verið í uppsiglingu og í vændum miklar skuldbindingar eða mikil áhætta fyrir landið ef illa færi með starfsemi Landsbankans á erlendri grund. Ég minnist októbermánaðar það ár þegar við forustumenn flokkanna hittumst daglega og hinn kaldi veruleiki dróst upp fyrir mönnum varðandi þær óhemjulegu fjárhæðir sem Landsbankinn hefði safnað inn á þessa reikninga og kynnu að vera með einum eða öðrum hætti á ábyrgð íslenska innlánstryggingarkerfisins þar sem um útibú íslensks banka var að ræða. Í því ljósi verður að sjálfsögðu að skoða einstaka þætti þessa máls, hver staða landsins hefur verið á hverjum tíma. Það er alveg ljóst að hún var veik og hún var erfið haustmánuðina 2008. Landið stóð afar illa, hafði orðið fyrir miklu áfalli. Gjaldeyrisforði okkar var afar takmarkaður og það var að verða þröngt fyrir dyrum þegar fyrsta fyrirgreiðslan koma frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum undir lok nóvembermánaðar þess árs. Því hefur kannski ekki verið haldið mikið á lofti, enda ekki endilega ástæða til að útmála það, til hversu fárra vikna gjaldeyrisforðinn þá hefði dugað ef ekki hefðu borist einhverjar bjargir. Því miður var það svo að staða landsins var áfram veik árið 2009. Þá verður einnig að skoða það sem íslensk stjórnvöld á þeim tíma voru að gera í því ljósi. Fyrstu hugmyndir um lausn þessa máls voru Íslandi afar óhagstæðar ofan í þær hörðu aðgerðir sem gripið hafði verið til gagnvart okkur, sérstaklega af hálfu Breta. Án þess að ég ætli að ýfa neitt upp með því minni ég á að hugmyndir voru á kreiki um að Ísland tækist á við þessa ábyrgð í heild sinni eins og hún legði sig með því að taka eitt stórt lán, og í tilviki Hollendinga var skrifað undir viljayfirlýsingu þar að lútandi, um að við ábyrgðumst gagnvart þeim endurgreiðslu á allri fjárhæðinni sem lágmarkstryggingarfjárhæðin hafði í för með sér í Hollandi til tíu ára á 6,7% vöxtum. Ég hef séð skjöl um hugmyndir Breta um lausn þessa máls frá svipuðum tíma sem voru enn svakalegri, að þeir hafi haft þær hugmyndir að við ættum að endurgreiða þeim lán til tíu ára á 13,5% vöxtum. Svona voru hugmyndirnar sem uppi voru um þau kjör sem okkur ættu að bjóðast í þessu í byrjun. Ég held að við getum öll verið sammála um að þær voru ekki sanngjarnar eða glæsilegar. Þegar samningar tókust í júníbyrjun 2009 var staðan að því leyti enn óbreytt að Ísland hafði ekki náð í gegn neinni endurskoðun á samstarfsáætlun við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn af þeim hinum sömu sökum að Icesave-málið var óleyst og við vorum og höfðum verið undir miklum þrýstingi um að klára það mál af hálfu viðsemjendanna en fleiri aðila jafnframt sem lýstu sig reiðubúna til að taka þátt í efnahagsáætlun með okkur og tryggja Íslandi aðgang að erlendum gjaldeyrislánum en tengdu það við það að lausn fyndist á þessu máli. Þess vegna verður að hafa í huga að forsendur Íslands til að gera samninga voru þá aðrar en þær eru nú orðnar. Þær voru það m.a. vegna þess að á þeim tíma var alls ekki ljóst hvort Ísland mundi ráða við eða gæti tryggt sér alþjóðlega fyrirgreiðslu í formi erlendra gjaldeyrislána til að sjá fyrir afborgunum af lánum næstu missirin og valda þannig stöðu sína. Umræða um mögulegt greiðslufall Íslands var uppi, Ísland var ofarlega á lista yfir þær tíu þjóðir heimsins sem væru líklegastar til að fara í gjaldþrot, áhættuálagið á okkar skuldbindingar var upp undir þúsund punktar þannig að augljóslega var staðan ekki vænleg hvað það varðaði fyrir okkur að tryggja okkur fjármögnun á markaði eða annað slíkt til að lengja í erlendum lánum eða ráða við afborganir. Engu að síður er það þannig að borið saman við fyrstu hugmyndir um lausn þessa máls var samningsniðurstaðan vorið 2009 til muna hagstæðari. Hún fól í sér langtímafjármögnun á skuldbindingunni. Þá var það mat manna að um slíkt yrði að semja af öryggisástæðum, einfaldlega vegna þess að landið var ekki í neinum færum til að ábyrgjast greiðslur á næstu árum, ekki einu sinni vexti, hvað þá afborganir, og af því leiddi sú niðurstaða að skynsamlegra væri að ná fram löngum lánstíma og föstum vöxtum. Það verður ekki bæði sleppt og haldið, menn geta ekki bæði keypt sér öryggi með slíku, að verja landið fyrir útgjöldum um árabil á meðan glímt sé við erfiðleikana, tryggja sér langtímafjármögnun en semja um það á skammtímakjörum. Þetta rifja ég upp til þess að biðja menn þess lengstra orða að þegar við förum yfir þetta mál og alla sögu þess látum við atburði hvers tíma njóta sannmælis í ljósi þeirra aðstæðna sem þá voru uppi. Varðandi samanburð á fyrri samningahugmyndum og því sem nú er í boði deilum við ekki um það að þessi niðurstaða er okkur hagstæðari, hún er verulega hagstæðari, sérstaklega hvað vaxtakjörin snertir. Og hún er það m.a. vegna þess að nú erum við í aðstöðu til að semja á öðrum grunni en áður var. Nú getum við boðið samtímagreiðslu vaxta og margt fleira gerir það að verkum að niðurstaðan er hagfelldari hvað þetta snertir. Þegar málið kom hér fram 2009 var byggt á mjög varfærnu mati. Það hygg ég að menn finni í gögnum þess máls ef þeir vilja leita. Það er sérstaklega tekið fram t.d. að áætlun um endurheimtur úr búinu væru mjög varfærnar, með öðrum orðum þá var ekki reynt að fegra myndina. Þá þegar voru margir þeirrar skoðunar og góðar vísbendingar uppi um það að það stefndi í hærri endurheimtur og hægt væri að gera ráð fyrir því með nokkuð sterkum rökum eða líkum að þær mundu að lokum verða talsvert hærri en þau 75% sem ákveðið var að miða við, og á það lagði ég sem flutningsmaður málsins áherslu að það yrði ekki fegrað enda hefði það ekki verið ábyrg framsetning mála. Þetta bið ég menn líka að hafa í huga þegar þeir taka útreikninga frá þeim tíma, byggða á þeim varfærnu forsendum sem lagðar voru til grundvallar matinu og bera það svo saman við niðurstöðuna núna. Að sjálfsögðu er það rétt að fá má mjög háar tölur. Ef lágar endurheimtuhorfur eða lágt endurheimtuhlutfall er notað, ef notast er við veikara gengi krónunnar eins og þá var gert í útreikningum og ef notast er við hærri heildarskuldbindingu, eins og þá var reiknað með, en sem betur fer á endanum stefnir í. Það hefur komið í ljós að kröfurnar, hvorki í tilviki Bretlands né Hollands, verða nákvæmlega sú áætlaða hámarksfjárhæð sem menn studdust þá við í útreikningum sínum. Þannig reiknuðu menn með á sínum tíma að þetta gæti orðið 2.350 milljónir punda í tilviki Bretlands en það endar í 2.275, og 1.330 milljónir evra tæpar í tilviki Hollands en það endar í 1.322. Þetta og margt fleira verður að hafa í huga þegar þessi samanburður er gerður og þessir útreikningar allir saman. Ég sé því ekki að það sé neitt vandamál fyrir menn ef menn vilja að bera hinar ýmsu sviðsmyndir saman, bæði dökkar og ljósari, þá má leika sér lengi með það. Ég halla mér að því sem samninganefndin sjálf og sérfræðingar hennar, reiknimeistarar hennar, notuðust við þegar þetta var borið saman og menn höfðu til hliðsjónar í samningaviðræðunum núna á síðasta sprettinum undir árslok 2010, að það stefndi í mun upp á um 110 milljarða kr. á nýja samkomulaginu og hinu eldra, en með núvirðingu yrði munurinn augljóslega nokkuð minni. Þar metur Seðlabankinn það svo að nýi samningurinn, miðað við sambærilega núvirðisútreikninga í báðum tilvikum, feli í sér lækkun úr 133,6 milljörðum í 62,4 og jafngildir það þá lækkun upp á 71,2 milljarða kr. Það eru verulega háar fjárhæðir, það er alveg rétt. Það er fullkomlega sanngjarnt að menn spyrji: Sýnir þetta ekki að menn hafi verið að gera mistök við gerð fyrri samninga og hvernig réttlæta menn það að þarna muni núvirt yfir 70 milljörðum kr.? Þá er því til að svara að samningarnir voru gerðir við ólíkar aðstæður, gengu út frá ólíkum hagsmunum að þessu leyti til sem staða Íslands bauð upp á eða kallaði á, og það var hægt að gera hluti núna undir lok árs 2010 vegna gjörbreyttrar og betri stöðu þjóðarbúsins sem ekki var hægt að gera vorið 2009. Loks verður að sjálfsögðu ekki fram hjá því horft að töf á lausn þessa máls upp á um eitt og hálft ár eða rúmlega það hefur ekki verið án fórnarkostnaðar, það er ekki hægt að halda því fram með neinum gildum rökum. Það gleður mig að vísu mjög þegar menn segja að okkur hafi bara gengið býsna vel þrátt fyrir áhyggjur manna af öðru. Það er þá væntanlega til marks um að þeir eru ekki eins ósáttir við ástandið og stundum mætti ætla af ræðum þeirra. Mín sannfæring er sú, mitt mat er það, þó engin leið sé að reikna það út og hefur svo sem lítið upp á sig, að fram hjá því verði ekki horft að tafirnar að þessu leyti hafi valdið okkur vandræðum og ekki verið án kostnaðar. Þar má til að mynda nefna þá staðreynd, sem ég held að verði ekki á móti mælt, að hið óleysta Icesave-mál seinkaði framvindu efnahagsáætlunarinnar samtals líklega að minnsta kosti um níu mánuði sem í mörgum tilvikum hefur þýtt að ýmsir hlutir sem því voru tengdir eru að sama skapi seinna á ferðinni. Það verður heldur ekki fram hjá því horft að umræða um þetta mál óleyst hefur átt þátt í því að skapa óvissu um framtíðarhorfur Íslands. Til marks um þetta eru umsagnir lánshæfismatsfyrirtækja sem mjög gjarnan vitna í þetta mál og þeir sem hafa átt samskipti við erlenda banka, fjárfestingarbanka og sjóði, hafa varla komist hjá því að heyra þetta sama. Við vitum af ákveðnum fjárfestingarverkefnum sem ekki hafa fengist fjármögnuð af þessum ástæðum og fleira mætti nefna. Það er reyndar rétt að á margan hátt hefur tekist að halda hlutum betur gangandi en maður þorði að vona, og það viðurkenni ég fúslega að þetta hefur kannski, með mikilli vinnu að vísu, valdið minni vandræðum en maður hafði óttast. Það skýrist aðallega af tvennu að mínu mati, annars vegar því að ferlið til lausnar þessa máls hefur verið í gangi meira og minna allan tímann, þannig að á meðan svo hefur verið og við höfum endurtekið undirstrikað, bæði inn á við og út á við, áframhaldandi vilja okkar til að reyna að leysa þetta hefur það búið til visst skjól sem ekki hefði verið til staðar ef svo væri ekki, það er alveg ljóst. Það hefur að vísu tekið langan tíma en endurnýjaðar og áframhaldandi tilraunir til að leysa málið hafa skapað skilning á því að það væri þó í þeim farvegi. Hitt er líka staðreynd að með mikilli vinnu hefur tekist að tryggja framvindu samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og áframhald efnahagsáætlunarinnar, fá fram endurskoðun á því samstarfi, fá til landsins lán til að byggja upp gjaldeyrisvaraforðann og það hefur smátt og smátt styrkt stöðu okkar og bætt horfur. Þegar þetta tvennt er haft í huga skýrir það á vissan hátt að okkur hefur á margan hátt þá gengið betur en ýmsir höfðu áhyggjur af að verða mundi og ég tel að hefði orðið ef þetta mál hefði ekki verið í einhvers konar lausnarfarvegi allan tímann og það svona róað ástandið. Ég tel að mest tímamót hafi það markað þegar önnur endurskoðun samstarfsáætlunarinnar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn náðist í gegn í apríl 2010. Hún er ein af stærstu tímamótunum í efnahagslegri endurreisn Íslands og því að koma Íslandi í skjól og tryggja að við yrðum í færum til að ráða við allar okkar skuldbindingar og þyrftum ekki að hafa þær áhyggjur sem uppi voru fram undir það hvort landið réði við afborganir sínar af erlendum lánum o.s.frv. Að lokum vil ég segja það, frú forseti, að ég er mjög bjartsýnn á það að með farsælli lausn þessa máls hér og nú verði stór áfangi tekinn í því að koma Íslandi áfram og að staða okkar muni fara batnandi í kjölfarið. Ég bind miklar vonir við það að þetta muni hafa jákvæð áhrif á lánshæfismat landsins, að þetta muni auðvelda okkur frekar en hitt að hefja markvissan undirbúning að afnámi eða skrefum í átt að afnámi gjaldeyrishafta og ekki síst bind ég vonir við það að þetta muni liðka verulega fyrir og opna okkur möguleika á að fara út á alþjóðlegan fjármálamarkað á nýjan leik, að leystu Icesave-máli ætti íslenska ríkið ekki að vera í miklum vandræðum með að fara að undirbúa innkomu sína á alþjóðlegan fjármálamarkað á nýjan leik og ryðja þar með brautina fyrir banka og aðra aðila, stór íslensk fyrirtæki, sveitarfélög og orkufyrirtæki og fleiri slíka aðila, þannig að við færum að koma inn úr kuldanum einnig hvað það snertir. Ég vil, frú forseti, sérstaklega fagna því að þetta breið samstaða er að takast um afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á það í ræðu sinni og færði fyrir því rök að staða okkar til að semja við Breta og Hollendinga hefði breyst á ýmsum sviðum og við ýmsar aðstæður. Ég ætla ekki í andsvari mínu að fara að deila við hann og setja þetta mál í það hefðbundna karp sem við lendum oft í hér. Mig langar hins vegar til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hafi ekki einmitt verið það þegar við sýndum samstöðu innan veggja þingsins, þ.e. stjórnarandstaðan og stjórnarmeirihlutinn, og komum sameinuð að málinu sem hafi haft mikil úrslitaáhrif gagnvart Bretum og Hollendingum. Og enn fremur: Getur hæstv. ráðherra tekið undir það að þegar fyrirvararnir svokölluðu voru samþykktir hér í ágústmánuði 2009 hafi það verið ákveðin mistök að hafa einmitt ekki staðið saman um að fara og kynna fyrirvarana sameiginlega? Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann kom inn á að þetta hjálpi til við endurreisnarstarfið sem það eflaust gerir að einhverju leyti. - Ég tel hins vegar að það hafi verið ofmetið. Mín skoðun er sú. Það hefur líka komið fram á fundum fjárlaganefndar hjá þeim aðilum sem töldu þetta vera eitt helsta vandamálið, að það hafi að þeirra mati verið ofmetið á fyrri stigum. - Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti tekið undir að það sé jafnvel enn mikilvægara og mun mikilvægara að leysa úr skuldastöðu einstaklinga og fyrirtækja við þær aðstæður sem nú eru uppi til að koma efnahagslífinu í gang aftur. Það er það sem við þurfum. Það er mjög mikilvægt að hleypa inn í það súrefni núna til að hagvöxtur fari að aukast.

Frú forseti. Ég vona þá að það hafi glaðnað yfir hv. þingmanni í dag þegar Seðlabankinn birti nýja spá með heldur betri hagvaxtarhorfum en hann mat að væru til staðar í nóvember. Þær eru komnar nær því að vera þær sem við reiknuðum með, t.d. þegar við unnum með fjárlagafrumvarpið framan af ári, að nálgast aftur 3% hagvöxt á þessu ári. Það er alltaf gott að samstaðan sé sem mest og það er alltaf fólginn styrkur í samstöðunni. Ég tek undir það með hv. þingmanni að sjálfsögðu. Það verða allir að líta í eigin barm í þeim efnum og þar á meðal sá sem hér talar. Það getur vel verið að við hefðum átt að reyna að viðhafa meira þverpólitískt samráð á öðrum forsendum en þeim sem gert var t.d. framan af ári 2009. Það var með hefðbundnum hætti, með sama hætti og hafði verið í tíð fyrri ríkisstjórnar, þ.e. að samninganefnd var skipuð af hálfu stjórnvalda - að hluta til sú sama og hafði verið í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar - og síðan var samráðinu háttað þannig að með reglubundnu millibili var utanríkismálanefnd Alþingis og í einu tilviki a.m.k. fjárlaganefnd upplýst um framvindu mála. Þannig var þessu háttað á útmánuðum 2009. En það var ekki sérstök þverpólitísk nefnd í málinu og kannski, eftir á að hyggja, hefði það verið betra frá byrjun. Þegar ég tala um stöðu landsins er ég í máli mínu hér aðallega að tala um stöðu landsins út á við. Ég held að þetta hafi að sjálfsögðu miklu meiri áhrif á hana en endilega stöðu okkar sem slíka og ástandið hér inn á við í hagkerfið. Þar er ég auðvitað sammála hv. þingmanni að það sem skiptir öllu máli er að koma hinu almenna atvinnulífi betur á snúning. Þar hefur hin hæga skuldaúrvinnsla tvímælalaust tafið fyrir okkur, það hef ég margsagt úr þessum ræðustóli. Ég held að það sé, auðvitað ásamt ýmsu fleiru, eitt af því sem hefur valdið því að hagvöxturinn hefur tekið hægar við sér en ella væri. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin og fagna því að hann tekur undir það að betra hefði verið að sýna samstöðu og við skulum öll líta í eigin barm í því efni. Það sem ég hef verulegar áhyggjur af líka - og ég fagna því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér að hagvaxtarspárnar væru að batna og tek undir að það er mjög ánægjulegt - ég hef verulegar áhyggjur af því að á árinu 2011, sem er nú hafið, þurfum við að greiða 26,1 milljarð til viðbótar því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Og allir eða a.m.k. flestir hér deila ekki um mikilvægi þess að ná jöfnuði í ríkisfjármálum til þess að við þurfum ekki að borga þessa vexti því að ekki verður neitt úr þeim. Þess vegna er mjög mikilvægt að atvinnulífið komist í gang aftur og geti farið að skapa störf og eins að við leysum úr skuldavanda heimilanna. Því má heldur ekki gleyma að við þurfum líka að skipta núna 45 milljörðum yfir í pund og evrur til að greiða skuldbindinguna, það er bæði innstæðutryggingarsjóðurinn, TIF, sem er með 20 milljarða í íslenskum krónum, og til viðbótar það sem við þurfum að greiða. Það er töluvert há tala af gjaldeyrisvarasjóði Íslands. Þess vegna er það algjört grundvallaratriði að við komum hjólum atvinnulífsins í gang aftur og förum að skapa störf og vinnu og hagvöxt. Þá vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Þegar við ræðum hér einstök mál þar sem okkur greinir mjög á um hvað eigi að gera, væri þá ekki gott fyrir þjóðina og fyrir okkur öll að menn létu kannski líka allir sem einn af offorsi í þeim málum og sameinuðust um að gera það sem þarf til að ná efnahagnum og fjármálum ríkisins í það nauðsynlega horf sem þarf að vera til að við getum búið hér áfram við eðlileg kjör?

Frú forseti. Varðandi gjaldeyrisyfirfærslurnar man ég ekki betur en að tryggingarsjóðurinn eigi talsvert af eignum sínum í erlendri mynt þannig að ég held að það komi nú til. Ég man bara ekki þessar tölur, ég er ekki með þær í kollinum, en fyrir einhverjum mánuðum síðan fór ég yfir þetta og ég held að minni mitt svíki ekki í þeim efnum að drjúgur hluti eigna tryggingarinnstæðusjóðsins er í erlendri mynt þannig að hann getur losað þær. Gjaldeyrisstaða þjóðarbúsins er náttúrlega mjög sterk um þessar mundir og í bili a.m.k. þurfum við ekki að hafa í sjálfu sér neinar áhyggjur af því, m.a. vegna þess að hér er gríðarlega mikill gjaldeyrir í landinu í eigu fjármálastofnana í slitameðferð og ekki komið að útgreiðslum hjá þeim, fyrir nú utan þann gjaldeyrisforða sem við höfum byggt upp og/eða tekið að láni. Ég hef í bili ekki áhyggjur af því. Það er auðvitað alveg ljóst að það tekur í að færa greiðslur fram eins og í raun og veru má segja að sé gert með samtímagreiðslum vaxta, en það launar sig vel síðar. Og þegar við erum komin í færi til þess held ég að það sé skynsamlegt að gera það eins og þetta samkomulag gerir ráð fyrir. Varðandi svo samstöðu um að fara að einhenda sér í uppbyggingarstarfið - því meira því betra, segi ég að sjálfsögðu. Ég lít nú svo á að menn séu alltaf af góðum hug að reyna að gera landi sínu gagn þó að við séum ekki alltaf sammála um leiðirnar. Ég hef fullan hug á því og hef verið að reyna að boða það fagnaðarerindi um landið að árið 2011 eigi að vera ár hins mikla viðsnúnings og ár uppbyggingar. Ég tel að það séu góðar innstæður fyrir því og undirliggjandi ýmsar vísbendingar um að það geti orðið meiri kraftur í hagkerfinu en við höfum jafnvel reiknað með. Ég bendi t.d. hv. þingmanni á að skoða tölur um þróun innflutnings á síðari helmingi ársins þar sem sú athyglisverða staðreynd blasir við að það er einkum 

Á undanförnum missirum höfum við horft upp á hvert klúðrið á fætur öðru í íslenskum stjórnmálum. Í langflestum tilvikum hefur verið um að ræða klúður sem hægt hefði verið að komast hjá ef menn hefðu bara farið yfir allar staðreyndir málsins og metið þær á rökréttan hátt. Stundum hefði þurft að gefa sér smá tíma til að afla allra nauðsynlegra upplýsinga og að rökræða hlutina skynsamlega. Nú ræðum við mál þar sem er nánast óumdeilt, heyrist mér, að lögin segja eitt en við ætlum að gera annað, þ.e. það er engin lagaskylda á íslenska ríkinu að taka á sig þær kröfur sem mælt er fyrir, en menn ætla samt að gera það. Menn geta svo sem haft ýmsar ástæður fyrir því aðrar en lagalegar. Við getum velt þeim fyrir okkur á eftir. Byrjum nú á að setja málið aðeins í samhengi og rifja upp aðdragandann síðustu missiri. Íslendingar voru beittir hryðjuverkalögum. Fyrir nokkrum dögum var rætt, vegna tillögu ýmissa hv. þingmanna undir forustu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, um að höfða skaðabótamál á hendur Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaga og þess gríðarlega tjóns sem af þeim leiddi. Í því hefur ekkert verið gert. Það tjón hefur á engan hátt verið bætt. Íslendingar hafa hins vegar sýnt breskum stjórnvöldum alveg ótrúlegt langlundargeð og verið tilbúnir að ganga býsna langt, í rauninni ótrúlega langt, í því að hafa Bretana góða í Icesave-deilunni sem staðið hefur svo lengi og menn ætla enn að reyna að leysa, nú með nýjum samningum. Fallist var á það eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna, sem var eins afgerandi og hugsast getur - menn samþykktu 98:2 að fallast ekki á það sem nú er kallað Icesave 2 - að hefja enn og aftur viðræður við Breta og Hollendinga, að gefa séns og leysa málið í sátt og samlyndi. En á hvaða forsendum var það gert? Farið var yfir það að allir flokkar mundu fallast á það, ef farið yrði í viðræður á þeim nótum, að þrotabú Landsbankans yrði notað til að standa straum af kostnaðinum, enda er það hin eðlilega leið. Breska og hollenska fjármálaráðuneytið eiga kröfu í þrotabú bankans og er eðlilegt að það beri tjónið. Við vildum aðstoða Breta þrátt fyrir allt sem þeir höfðu gert á okkar hlut alveg frá beitingu hryðjuverkalaganna, með misnotkun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Evrópska fjárfestingarbankans, við vildum samt leita leiða til að hafa þá góða og finna í sameiningu leið til að þeir fengju tjón sitt bætt úr þrotabúinu. Þá hófust viðræður á þessum nótum í nokkra daga, en það kom ekkert út úr þeim og fulltrúar þessara þjóða, Breta og Hollendinga, fóru að huga að kosningum í heimalöndum sínum. Leið nú og beið og ekkert gerðist, en þá fór fjármálaráðuneytið íslenska allt í einu á stúfana, fór að hringja út og reyna að endurvekja þessar viðræður. Ég veit svo sem enn ekki hvers vegna það var, af hverju mönnum lá svona á, af hverju Íslendingar vildu hafa frumkvæðið að því að hefja aftur þessar viðræður, að fá Breta til þess að koma aftur og halda áfram innheimtuaðgerðum sínum, en íslenska fjármálaráðuneytinu tókst að koma viðræðunum af stað aftur. Að nokkru leyti voru þær milli embættismanna í ráðuneytunum. Ég og aðrir í stjórnarandstöðu, eftir því sem ég best veit, og líklega flestir þingmenn, fylgdumst með þessum viðræðum fyrst og fremst í gegnum fjölmiðla, þegar eitthvað lak í fjölmiðla um að enn væru farnar af stað þreifingar og að nýir Icesave-samningar væru að nást. Nokkrum sinnum komu fréttir af því að það væri alveg að fara að gerast. Þær reyndust ekki alltaf á rökum reistar fyrr en núna fyrir skömmu síðan að þá voru allt í einu farnar af stað alvöruviðræður og við funduðum fyrir vikið með fulltrúum úr samninganefndinni. Féllumst við á að samninganefndin fengi að koma heim með nýjasta tilboð Breta og Hollendinga og kynna okkur það, en tókum skýrt fram svo enginn efi gæti verið í huga nokkurs manns að með því værum við ekki að fallast á það tilboð, það fæli bara í sér að við ætluðum að líta á hvernig Bretar og Hollendingar vildu leysa málið. Tilboðið kom og við þingmenn höfum verið að skoða það núna undanfarnar vikur hver fyrir sig og fjárlaganefndin hefur leitað álits hjá hinum og þessum. Niðurstaðan er nú ljós: Þetta er miklu betra tilboð en við höfum séð áður, það er alveg á hreinu. Meira að segja hafa stjórnarliðar þurft að viðurkenna það þrátt fyrir tiltölulega aumt yfirklór þar sem því er haldið fram að þar komi inn kostnaður á móti sem engum hefur tekist að útskýra hver sé. Það er mjög einfalt bara með því að líta á opinberar tölur frá fjármálaráðuneytinu að sjá að munurinn nemur 400–500 milljörðum kr. Svo hafa nokkrir stjórnarliðar gert einhverjar tilraunir til þess að afvaxta upphæðina niður í 100–200 milljarða en á mjög órökréttan hátt með aðferðum sem ekki fá staðist. Í öllu falli er ljóst að munurinn nemur yfir 70% á þessum tilboðum. Þá spyrjum við enn: Ja, á þá bara ekki að klára þetta á þeim nótum? Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, talaði hér áðan og þegar hann var spurður spurninga spurði hann aðallega spurninga á móti, hvort Framsóknarflokknum hefði ekki verið nein alvara með þátttöku sinni í viðræðunum fyrst hann féllist ekki á nýjasta tilboðið. Þýddi það þá ekki að engin hefði alvara verið á bak við þátttöku í viðræðunum? Ég las á einhverjum vefmiðli áðan að Sjálfstæðisflokkurinn hefði tekið ákvörðun um afstöðu sína í málinu í morgun. Ef ákvörðun Sjálfstæðisflokksins hefði orðið önnur, ef hún hefði orðið sú að ætti ekki að styðja málið, hefði þá ekki verið nein alvara í þátttöku Sjálfstæðisflokksins í viðræðunum undanfarna mánuði svo langt sem hún náði? Þetta er því einfaldlega órökrétt. Menn hljóta að leggja mat á það tilboð sem liggur fyrir og hvort það sé ásættanlegt. Munurinn er mikill en menn mega ekki alveg gleyma sér í því einu að skoða muninn, menn þurfa líka að skoða hvað stendur eftir, ella væri einfaldlega hægt að semja um öll mál með því að bjóða fyrst nógu hræðilegan samning og síðan töluvert skárri samning í staðinn. Áætlað hefur verið að kostnaðurinn, tala sem nefnd var þegar samningur var kynntur, kynni að vera í kringum 50 milljarðar á nýja samninginn. Þar er reyndar um að ræða peninga sem fara út úr hagkerfinu, verður skipt í erlenda mynt og veltast ekki áfram í hagkerfinu, 50 milljarða sem færu annars í eitthvað innan lands. Það jafngildir í rauninni kostnaði upp á a.m.k. 100 milljarða inni í landinu. Það er töluverð upphæð t.d. ef við setjum það í samhengi við þann niðurskurð sem við höfum horft upp á að undanförnu á Íslandi. Til að mynda 3 milljarðar í heilbrigðisþjónustu. Þeir peningar runnið hefðu til að greiða laun Íslendinga fyrst og fremst og velkst áfram í hagkerfinu. Þarna er um að ræða margfalda þá upphæð. Það eru alvörupeningar þótt upphæðirnar hafi verið meiri í hinu fráleita upphaflega tilboði. Uppsafnaðir vextir, sem þegar voru komnir til skjalanna við síðustu áramót, nema 26 milljörðum. Ef við notum þumalputtaregluna um margföldunaráhrifin eru það yfir 50 milljarðar sem þegar hafa safnast upp og þarf nú að standa straum af. Það er eins og allur niðurskurðurinn á síðustu fjárlögum. Með þessu nýja tilboði hugsa menn sér nefnilega að Íslendingar greiði vexti langt aftur í tímann og í rauninni fyrir þann tíma þegar innstæðutryggingarsjóðurinn átti að borga út. Þessar upphæðir, eins háar og þær eru, eru kannski ekki megináhyggjuefnið við nýja samninginn því að áhættan liggur eftir sem áður öll hjá Íslendingum. Það er til að mynda alveg óljóst hvenær farið verður að greiða út úr þrotabúi Landsbankans. Þar hafa menn leyft sér að vera bjartsýnir og segja: Ja, þetta fer nú að klárast á næstu mánuðum, þá er hægt að fara að borga út og þá greiðum við skuldina niður hratt og fáum ekki á okkur allan þennan mikla vaxtakostnað. En menn vita ekkert um það. Dæmin sýna reyndar að þegar bankar hafa orðið gjaldþrota áður annars staðar að það tekur óhemjulangan tíma að fara að greiða út vegna þess að menn vilja leysa öll ágreiningsmál. Þá þykir ágætt að reka bankann í þeirri mynd sem hann er núna í millitíðinni. Við vitum því ekkert hvort það verður 2012, 2015 eða þess vegna 2020 sem farið verður að greiða út úr þrotabúi Landsbankans. Ég nefni ártalið 2020 ekkert út í loftið. Það eru dæmi um það, t.d. í Japan þar sem bankar urðu gjaldþrota kringum 1990 og það er ekki enn búið að gera upp þrotabú þeirra banka. Enn þá meira áhyggjuefni er að eignir þrotabúsins eru að langmestu leyti áhættufjárfestingar, til að mynda verslanakeðjan Iceland, sem sá ég einhvers staðar að er metin á yfir 200 milljarða kr. En fyrir ekki svo löngu var þessi sama verslanakeðja metin á nánast ekki neitt, talin u.þ.b. gjaldþrota. Sveiflurnar eru því miklar. Það getur mikið breyst á skömmum tíma. Halda einhverjir að fjármálakrísunni sé lokið í Evrópu? Er ekki flest sem bendir til þess að við eigum eftir að fara í gegnum töluverðar niðursveiflur sem muni þá til að mynda hafa áhrif á verðmæti fyrirtækja og annarra áhættufjárfestinga á næstu árum? Svo er það gengi krónunnar, það má ekki falla mikið frá því sem nú er. Reyndar er nú hálffráleitt að í þeirri viðmiðun sem ég vísaði í áðan, þessum 50 milljörðum, er reiknað með gengi krónunnar á seðlabankagengi. Það er ekki raunverulegt gengi íslensku krónunnar vegna þess að íslenska ríkið getur ekki orðið sér út um endalaust magn erlends gjaldeyris á því gengi sem það langar að miða við, ekki nema það ætli beinlínis að halda áfram að taka gjaldeyri af þeim sem afla hans og borga fyrir það sem ríkið er tilbúið að láta fyrir. Svo geta innbyrðisgengissveiflur milli pundsins og evrunnar haft gríðarlega mikil áhrif líka. Til að benda á hversu miklar sveiflurnar geta verið má til að mynda vísa í álit ráðgjafarfyrirtækisins GAMMA sem skilað var til fjárlaganefndar þar sem fram kemur að ekki þurfi verulega veikingu á gengi krónunnar og verulegar tafir á greiðslutíma þrotabúsins - mig minnir að þeir hafi talað um árið 2012 þar - til þess að kostnaður ríkisins færi úr þessum 50 milljörðum upp í 233 milljarða. Ef 50 milljarðar eru alvöruupphæð, jafngilda 100 milljarða kostnaði innan lands, hvað eru þá 233 milljarðar, sem þetta gæti svo hæglega orðið á svo skömmum tíma? Eins og ég nefndi áðan virðast menn almennt vera orðnir sammála um að lagaskylda hvíli ekki á íslenska ríkinu. Um það var jafnvel getið í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sjálfrar í umræðum um Icesave 2. En hins vegar hafa sumir haft dálitlar áhyggjur af því að dómsmál væri svo áhættusamt, væntanlega vegna þess að Evrópudómstóllinn, ef menn vilja líta til hans, gæti verið pólitískt apparat og menn mundu misbeita honum. Ég skal ekki segja um það, en við skulum samt hafa í huga að það kæmi til kasta íslenskra dómstóla á endanum ef menn ætluðu að innheimta af íslenska ríkinu. Svo hafa menn leyft sér að fara mjög frjálslega með yfirlýsingar hinna ýmsu manna, m.a. leyft sér að vitna í Lee Buchheit, formann samninganefndarinnar, og halda því fram að hann hafi óttast dómsmál. Ekkert er fjær lagi. Hann sagði frá upphafi að staða Íslendinga væri sterk og hann hefði haldið allt öðruvísi á málinu og verið tilbúinn að fara með það fyrir dómstóla hefði hann ekki verið að vinna fyrir fjármálaráðuneytið samkvæmt leiðbeiningum þess. En er áhættan af dómsmáli svo mikil fyrir Íslendinga eða er hún mikil fyrir Breta og Hollendinga? Ef þeir tapa málinu er allt innstæðutryggingarkerfi Evrópu væntanlega komið í uppnám. Ef þeir hins vegar vinna málið og Íslendingar tapa því, í hverju lendum við þá? Þá þurfum við að borga nákvæmlega sama og verið er að fara fram á að við borgum núna, vegna þess að niðurstaðan sem kynnt er sem ásættanleg niðurstaða vegna þess að hún sé svo miklu betri en sú hræðilega sem við horfðum fram á áður, felur í sér að Íslendingar gera allt sem þeir voru beðnir um. Þeir borga þessar 20 þúsund evrur á hvern reikning og vexti - allan kostnað Breta og Hollendinga af því að hafa greitt það út. Hvar liggur þá hin raunverulega áhætta? Sumir segja neyðarlögin, að við þurfum að fallast á þetta vegna þess að annars höfði menn hugsanlega mál út af neyðarlögunum og þá kunni tjónið að verða svo margfalt meira. Í fyrsta lagi losna menn ekki við málaferli vegna neyðarlaganna með því að semja við Breta og Hollendinga, þau málaferli standa nú þegar yfir. Í öðru lagi hafa fáir, líklega engir, jafnmikla hagsmuni af neyðarlögunum og breska og hollenska fjármálaráðuneytið, ef frá er talin íslenska þjóðin, vegna þess að með neyðarlögunum og endurröðun á forgangi í hinum gjaldþrota bönkum eru eigur Breta og Hollendinga, þær innstæður sem stjórnvöld í þessum löndum hafa tekið yfir, settar í forgang. Það þýðir að þeir munu að öllum líkindum fá allan höfuðstólinn endurgreiddan úr þrotabúinu, hvað sem líður samningum um Icesave. Yfirleitt þætti mönnum það býsna gott þegar þeir lána fyrirtæki sem verður svo gjaldþrota að fá allt lánið greitt til baka. Það er hins vegar óheyrt að í gjaldþrotamálum sé verið að borga vexti til lánveitandans sem hafði lánað gjaldþrota fyrirtækinu, en það er það sem Bretar og Hollendingar ætlast til af Íslendingum. Ekki nóg með að þeir hafi valdið okkur gífurlegu tjóni á okkar erfiðasta tíma efnahagslega, og beitt áhrifum sínum í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópska fjárfestingarbankanum til þess að reyna að kúga okkur - nei, þó að þeir fái allt sitt bætt, allan höfuðstólinn hjá gjaldþrota fyrirtæki á ábyrgð Íslendinga, ætla þeir líka að innheimta vexti. Hvað horfum við þá fram á? Við horfum einfaldlega fram á að verið er að samþykkja kröfur Breta og Hollendinga með reyndar töluvert lægri vöxtum en stefndi í. Prinsippið er hins vegar það sama og áhættan er að miklu leyti sú sama. Svo hefur því verið haldið fram af ýmsum og oft og lengi að ýmsar hindranir hafi verið við endurreisn íslensks efnahagslífs vegna þessa. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að í samskiptum við erlenda bankamenn heyrðu menn að það væri einhvers konar hindrun. Það er tóm vitleysa ef menn skoða málið. Ég hef spurt bankamenn sem hitt hafa kollega sína í útlöndum út í þetta: Hvaða máli skipti Icesave? Icesave skiptir engu máli. Hins vegar hafa menn mjög miklar áhyggjur af þjóðnýtingartilburðum ríkisstjórnarinnar, svo ekki sé minnst á skattahækkunarstefnu undir kjörorðunum „You ain't seen nothing yet“. Mennirnir sem standa að þessu leyfa sér síðan að halda því fram að einhverjar deilur, ágreiningsmál, milli ráðuneyta þar sem Íslendingar biðja ekki um annað en lagalegan rétt sinn og eru tilbúnir að verja hann fyrir dómstólum, setji allt í uppnám og valdi því að lokað sé á Ísland. Að menn skuli leyfa sér að koma hér enn og halda þessum málflutningi fram sem verið hefur afsannaður rækilega á undanförnum tveimur árum, er algjörlega óásættanlegt að mínu mati því að allar hrakspárnar - ég veit ekki hvort menn muna eftir þeim því að þær voru svo ótalmargar og fjölbreytilegar: Kúba norðursins og Norður-Kórea vestursins. Það átti einfaldlega allt að hrynja hér ef menn gengju ekki að kröfunum á sínum tíma. Ekkert af því hefur staðist enda var það allt órökrétt. En enn eru menn ekki farnir að beita rökhugsun við lausn þessa máls. Annað sem haldið var fram var að ef við ykjum ekki á skuldir okkar í erlendri mynt mundi gengi íslensku krónunnar veikjast meira. Meira að segja héldu hagfræðingar fram þeirri fjarstæðu. Og ef við ykjum ekki á skuldir ríkisins svo gífurlega sem gert var ráð fyrir í gömlu samningunum mundi enginn vilja lána okkur vegna þess að skuldatryggingarálagið færi norður og niður. Hver var raunveruleikinn? Þegar menn sáu í hvað stefndi í þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave - þar varð viðsnúningur, það var ljóst að samningarnir mundu falla. Skoðið bara línuritin. Frá þeim tíma hefur gengið styrkst að svo miklu leyti sem það er marktækt í gjaldeyrishöftum og sérstaklega hefur skuldatryggingarálag Íslands lækkað jafnt og þétt. Það varð viðskilnaður við önnur lönd á þessum tímapunkti, vegna þess að lönd sveiflast oft í takt hvað þetta varðar, þar sem Ísland fór niður en mörg Evrópulönd upp, þ.e. urðu ótraustari lántakar. Nú er svo komið að Ísland er traustari lántakandi en Grikkland, Írland, Portúgal og fór meira að segja fram úr Spáni í framhaldi af þessari niðurstöðu sem stjórnarliðar höfðu leyft sér að halda fram að mundi valda því að enginn mundi vilja lána Íslandi framar. Það mál hefur ekki verið rætt með rökum fram að þessu. Það er tími til kominn að við byrjum að gera það nú á lokasprettinum. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ágætisræðu. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það sem kom fram í ræðu hans að þær hrakspár sem hafa verið í gangi hingað til hefðu reynst innihaldslausar og tek undir það að mestu ógnirnar séu sennilega þær yfirlýsingar um þjóðnýtingu og skattahækkanir sem hann vitnaði hér í, við erum algjörlega sammála um það. Hv. þingmaður sagði jafnframt að þetta mál hefði ekki verið rætt með rökum hingað til. Því þótti mér mjög dapurlegt þegar hv. þingmaður fór í tvígang með rangt mál, það er mjög dapurlegt. Það er eins og hv. þingmaður, sem er búinn að kynna sér þetta mál mikið, viti samt ekki um þær stærðir sem menn eiga nú að vita eftir alla þessa umfjöllun. Í fyrsta lagi fullyrðir hv. þingmaður að Lee Buchheit hefði sagt að lagaleg staða Íslands væri sterk. Ég vil bara minna á að Lee Buchheit kom fyrir fjárlaganefnd 2009. Hver voru skilaboðin frá Lee Buchheit? Þau voru mjög einföld og margrædd í þinginu. Þið skuluð ganga til samninga um lágmarkstryggingu en passa ykkur á einu: Ekki ganga frá samkomulagi um greiðslur fyrr en þið vitið meira um heimtur og niðurstöðu þrotabúsins. Þannig voru skilaboðin. Síðan segir hv. þingmaður að helsta eign þrotabúsins sé ákveðin verslunarkeðja, Iceland í Bretlandi, sem vitnað er til. Það er líka alrangt. Stærsta eign þrotabúsins er skuldabréf sem fór úr nýja bankanum yfir í gamla bankann. Það vill svo til að eftir að lögin voru sett gengur þetta skuldabréf framar innstæðum. Það hefur forgang á innstæður. Það er langstærsta eignin. Ég bið því hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson þegar hann óskar eftir umræðum 

Frú forseti. Andsvar hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar er dálítið lýsandi fyrir þá stöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn er allt í einu lentur í í þessu máli. Til að reyna að rökræða við mig eða leiðrétta mig þá býr þingmaðurinn bara til eitthvað sem hann heldur fram að ég hafi sagt. Hvorugt þeirra atriða sem hann nefndi er að finna í ræðunni. Ég skal lána hv. þingmanni græna blaðið mitt þegar það kemur hingað með ræðunni útskrifaðri. Í fyrsta lagi er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, ég var ekki á þessum fundi 2009 en ég hef heyrt viðhorf Lees Buchheits, sem kom einmitt að því með okkur að undirbúa samningaviðræðurnar í upphafi og marka umboðið, að það ætti að nýta eignir þrotabúsins til þess að endurgreiða höfuðstólinn. Út á það gekk þetta akkúrat, en líka að menn þyrftu að bíða og sjá betur hverjar heimturnar yrðu. Við vitum það ekki enn þá almennilega. Jú, menn hafa hugmynd um það miðað við núverandi aðstæður. Það er akkúrat málið. Við erum ekki komin með fullgildar upplýsingar til að geta skrifað undir óútfylltan tékka í nafni íslensks almennings. Hitt varðandi verslunarkeðjuna Icesave. Ég sagði ekki að hún væri stærsta eign …  En hvað varðar þetta skuldabréf frá Nýja Landsbankanum til hins gamla þá er það áhyggjuefni í sjálfu sér. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður nefnir það sem mikinn kost. Hver borgar það skuldabréf? Hvernig dreifir það áhættunni? Skuldabréfið borga Íslendingar.

Virðulegi forseti. Það kom ekki fram í andsvari mínu að ég nefndi þetta sem einhvern sérstaklega góðan kost. Ég var bara að benda hv. þingmanni á að þetta væri stærsta eign gamla þrotabúsins. Hvað varðar það sem Lee Buchheit hefur haldið fram þá kom það mjög vel í ljós, eins og ég sagði áðan. Hann sagði okkur að fara þessa leið, það væri best. Síðan getur vel verið, eins og hv. þingmaður segir, að menn hafi lagt upp með annað þegar þeir fóru í þessa vegferð. En þetta eru þau skilaboð sem Lee Buchheit kom með til fjárlaganefndar. Það er hans mat af þeirri miklu reynslu sem hann hefur sem alþjóðasamningamaður. Það sem hv. þingmaður sagði líka var að stór hluti eigna þrotabús Landsbankans hefði verið áhættufjárfesting. Sem betur fer er ekki svo. Allir sem voru í hv. fjárlaganefnd fengu góða yfirferð yfir hvernig eignasafnið er uppbyggt og mjög greinargóða lýsingu á því. Þannig að ég tel eftir það sem var farið yfir á þeim fundi að búið sé að taka til í þrotabúinu og það sé í raun og veru það sem skilanefndin og slitastjórnin eru að gera. Þær ofmeta ekki eignirnar. Síðan segir hv. þingmaður líka að færum við dómstólaleiðina sem sé þá hinn valkosturinn - ég virði alveg þá skoðun hjá öðrum ef þeir vilja fara hana, en þeir þurfa ekkert að rakka aðra niður þó þeir komist að annarri niðurstöðu - þá sé kostnaðurinn svipaður og af þessari leið. Það er ekki rétt. Ef dómstólaleiðin er farin og málið tapast er miðað við að við þurfum að borga 20.887 evrur og 5,55% vexti, af því að þá á eftir að fjármagna skuldbindinguna, þá er það kostnaður upp á 171 milljarð. Því er ekki saman að jafna. Við verðum að ræða þetta með rökum og bera virðingu fyrir skoðunum hver annars, en ekki vera með sleggjudóma og fullyrðingar eins og komu fram hjá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins gagnvart hv. þm. Bjarna Benediktssyni 

Frú forseti. Ég skil að þetta sé viðkvæmt mál hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. En það á ekki að birtast í því að hv. þingmenn komi hvað eftir annað hingað upp og skáldi bara eitthvað til að svara. Ég sagði það í síðasta andsvari að Lee Buchheit, sem mikið er vitnað til hér, hefði einmitt talað í samræmi við það sem hv. þingmaður nefndi og það var það sem lagt var upp með, að nýta eignir þrotabúsins. Hvað varðar vextina ef málið tapaðist. Af hverju ættu Íslendingar að greiða 5,55% vexti? Snýst málið ekki um að bæta mönnum það tjón sem þeir verða fyrir ef menn tapa dómsmáli? Það tjón sem Bretar urðu fyrir verður þeim bætt að fullu samkvæmt yfirlýsingum ráðherra þessara landa með því tilboði sem lagt hefur verið fram hér. Það er verið að borga þeim vexti, meira að segja smá mun milli Bretlands og Hollands vegna þess að það á að borga þá vexti sem þeir þurfa sjálfir að greiða hafandi tekið upphæðina sem þeir borguðu út að láni hafi þeir gert það. Það er því verið að bæta mönnum það tjón sem þeir urðu fyrir. Varðandi áhættuna þá efast ég ekki um að mat skilanefndarinnar sé raunhæft eins og ástandið er núna, eins og aðstæður eru t.d. á fjármálamörkuðum. Til að mynda má vel vera að matið á Iceland-verslunarkeðjunni sé rétt, að hægt væri að fá 250 milljarða fyrir hana eða hvað það var sem menn nefndu síðast. Ég er bara að benda á að áhættufjárfesting sveiflast í verði. Þó að matið á þessum áhættufjárfestingum sé rétt núna þá breytist það mjög hratt með breyttum aðstæðum. Var það ekki einmitt það sem gerðist á Íslandi? Komu ekki upp aðstæður sem menn höfðu ekki átt von á og jafnvel eignir sem voru taldar hvað tryggastar reyndust ekki vera það? Þetta eru hins vegar eignir 

Frú forseti. Ég er maður friðarins og það er með hálfum huga að ég hætti mér inn í þessa kúlnahríð sem gengur nú á millum stjórnarandstöðuflokkanna. Ég þakka hv. þingmanni og formanni Framsóknarflokksins fyrir alveg prýðilega ræðu. Ég verð þó að viðurkenna fyrir honum að engu síður en þegar ég hlýddi á ræðu talsmanns flokksins fyrr í dag er ég ekki alveg viss um afstöðu Framsóknarflokksins til þessarar tillögu. Nú mátti skilja mál hv. þingmanns þannig að hann væri henni andstæður og teldi ekki nógu mikið að gert. Ég veit það ekki og ég ætla ekki að spyrja hann um það. Ég ætla að gefa honum tíma og ráðrúm til að velta fyrir sér hver verður hin endanlega niðurstaða Framsóknarflokksins. Hann þarf ekkert að svara því núna, ég geri ekki kröfu til þess. Það hefur komið fram í máli hv. þingmanns að því lengur sem flokkar bíða með að móta afstöðu í þessu máli, þeim mun líklegra er að niðurstaðan verði þokkaleg. Ég kem hingað út af orðum hv. þingmanns um Lee Buchheit. Hann túlkaði hér orð Lees Buchheits með ákveðnum hætti og ég geri engar athugasemdir við það. Ég vil hins vegar gera það algjörlega ljóst hvað það er sem Lee Buchheit hefur sagt um samninga eða dómsmál. Lee Buchheit sagði í Fréttablaðinu 11. desember 2010, með leyfi forseta: „Í mínum huga voru þetta aðstæður sem kölluðu á samninga en ekki dómsmál. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Sú fyrsta er að dómsmál geta tapast og tap í þessu máli hefði skelfilegar afleiðingar. Mótaðilinn gæti þá kallað eftir innheimtu allrar upphæðarinnar í einu og jafnvel haldið því fram að endurgreiðslan ætti ekki einungis að ná til lágmarkstryggingar innstæðna, heldur allra innstæðna.“ 
             Frú forseti. Þetta var í boði Lees Buchheits, þess manns sem Framsóknarflokkurinn hefur dásamað mest í þessari 

Frú forseti. Það er að verða dálítið aulalegt að allir séu að vitna í hvað Lee Buchheit hafi sagt. Þetta er eins og krakkar sem þekkja einhvern eldri strák og allir segja: Nei, Jonni sagði þetta eða Jonni sagði hitt. Við erum þingmenn, við eigum að geta tekið afstöðu til máls út frá stærð þess en ekki að vísa alltaf í einhvern einn mann. Ég skal hins vegar viðurkenna að í þetta skiptið byrjaði ég með því að vísa í manninn. Við getum samt ekki látið allar umræður snúast um hvaða skoðun einhver Konni frændi hafi haft. Það er hins vegar rétt sem ég sagði áðan að það er vel hægt að fletta því upp hver afstaða Buchheits er til dómsmáls ef menn vilja byggja mat sitt fyrst og fremst á því. Hæstv. utanríkisráðherra spurði um afstöðuna. Ég skil ekki það grín heldur vegna þess að ég fylgdist með samskiptum hans og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar áðan þegar hv. þm. Höskuldur Þórhallsson reyndi hvað eftir annað að útskýra afstöðu sína og alltaf kom hæstv. utanríkisráðherra upp og sagðist ekkert vita hver afstaðan væri. Hvað varðar ræðu mína hins vegar kann að vera að hæstv. utanríkisráðherra hafi tekið eftir því að ég náði ekki alveg að klára hana. Það eru nokkrar blaðsíður eftir þannig að það verður framhald á morgun. Ég veit ekki hvort ég er að skemma þá miklu spennu sem virðist vera hjá hæstv. forsætisráðherra ef ég upplýsi strax um lok 

Frú forseti. Hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins ætlar greinilega að leggja sitt af mörkum til að ræna mig heilbrigðum nætursvefni. Það er alveg hárrétt hjá honum að ég er töluvert spenntur yfir því að vita um afstöðu Framsóknarflokksins í þessu máli. Nú ætla ég ekki að ganga of hart eftir því, en það er athyglisvert sem formaður Framsóknarflokksins segir eftir þessa umræðu þar sem allir helstu leikendur á þessu sviði hafa talað - hann er einn aðalleikarinn á því sviði sem þingið er - og hann hefur ekki enn komið fram með afstöðu. Það er alveg eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sem fór í dag eins og köttur í kringum heitan graut og sagði að lokum að hann mundi ekki samþykkja samninginn, en hvort hann ætlaði að greiða atkvæði gegn honum eða hvort hann ætlaði að styðja hann ef breytingartillagan sem Framsóknarflokkurinn leggur til verður samþykkt kom ekki fram. Ég get alveg beðið þangað til á morgun. Ég held að hv. þingmaður hefði gott af því að hugsa þetta mál fram á morguninn. Ég er þeirrar skoðunar í fyrsta lagi að þessi samningur sé miklu betri en sá fyrri. Í öðru lagi á Framsóknarflokkurinn sinn skerf í því. Í þriðja lag hefði þessi niðurstaða aldrei orðið nema af því að það var samstaða. Hv. þingmaður var partur af því að þetta ferli fór af stað. Ég mundi í hans sporum miklu frekar berja mér hér nokkuð sigurreifur á brjóst og sperra mitt páfuglsstél ef ég væri hann og segja: Sjáið til, ég og minn flokkur eigum töluverðan þátt í þessu, í staðinn fyrir að tala heldur niðrandi um þennan góða samning. Ég tek ekki afstöðu út frá því sem Lee Buchheit sagði. En það var hv. þingmaður sem nefndi hann til sögunnar, nefndi orð hans sem rök fyrir því að það ætti frekar, eins og ég skildi hv. þingmann, að fara í mál en að semja. Það var Lee Buchheit sem sagði, með leyfi forseta: „Í mínum huga voru þetta aðstæður  Ef menn vitna í einhvern 

Frú forseti. Ég sé að úrklippa hæstv. utanríkisráðherra úr Fréttablaðinu er orðin dálítið snjáð því að hann hefur haldið mjög í þetta og viljað nota afstöðu Lees Buchheits sem útskýringu. Það er reyndar alveg rétt sem hæstv. utanríkisráðherra vitnaði í þarna áðan, það var skoðun - og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom aðeins inn á þetta áðan - Jonna frænda, eða Lees Buchheits, að við ættum að athuga hvort ekki mætti leysa þetta með samningum. Það var skoðun allra þingmanna held ég bara. Hann sagði jafnframt að það væri ekki hægt að gefa hvað sem væri eftir í stöðunni og hann hefði haldið allt öðruvísi á málinu. En látum þetta nægja af því að reyna að rýna í orð Lees Buchheits og reynum að taka bara afstöðu til málsins sjálf. Ég skil ekki heldur þetta áframhald á þessu gríni hæstv. utanríkisráðherra um að hann skilji ekki afstöðu Framsóknarflokksins. Hann hefði t.d. getað horft á fréttir áðan ef hann náði ekki því sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson margítrekaði, að hann væri á móti nýja tilboðinu. Ef hæstv. utanríkisráðherra náði því ekki í fyrri tilraun getur hann séð það í fréttunum þar sem þetta var matreitt fyrir hann og aðra. Þó að hæstv. utanríkisráðherra sé oft sniðugur og skemmtilegur - nú vantar mig dýralíkingu því að við erum farnir að stunda þær hér á hverju kvöldi - 

Virðulegur forseti. Ég ætla út af fyrir sig ekki að hafa ýkja mörg orð um það mál sem hér er undir, kem fyrst og fremst í umræðuna sem formaður efnahags- og skattanefndar til að gera grein fyrir þeim anga málsins sem til umfjöllunar er í þeirri ágætu nefnd meðan á umfjöllun málsins stendur. Ég vil þó segja nokkur orð um þann samning sem hér er til umfjöllunar. Engum þarf að koma á óvart að ég styðji hann eins og félagar mínir í Samfylkingunni, ég var raunar í hópi þeirra sem studdu fyrri samninginn og þar með tilbúinn til að greiða umtalsvert hærri fjárhæðir fyrir það að ná þeirri sátt sem hér er orðin en þessi samningur felur í sér. Því er ekki annað en ljúft og skylt að fallast á enn betri niðurstöðu en þá sem ég var áður tilbúinn til að samþykkja. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni er talið að sá samningur hafi kostað jafnvel um 120 milljörðum meira en sá samningur sem hér er. Það sem þingheimur stendur alltaf andspænis þegar hann leggur á það hagsmunamat sem hér þarf að fara fram í því að ná sátt í þessu máli helgast annars vegar af því hversu mikla áhættu menn eru tilbúnir að taka, efnahagslega og með öryggi þjóðarinnar í huga, og hverju þeir eru tilbúnir að kosta til á hverjum tíma til að forða efnahagslegri áhættu. Hins vegar er mat manna á mikilvægi tímaþáttarins, þ.e. mikilvægi þess að ná samningum strax í því skyni að ná í gang hjólum efnahagslífsins, og þá það sjónarmið að öflugt efnahagskerfi eins og Ísland er þrátt fyrir hrunið geti, sé það vaxandi, tekist á við margs konar erfiðleika og verkefni. Þess vegna er höfuðverkefnið á tímum sem þessum að ná vexti í efnahagsstarfsemina, ná hagkerfinu í gang, fá fjárfestingu, verðmætasköpun og ný störf. Ávinningurinn af því að gera það sem allra fyrst er verulegur. Hann er ekki bara efnahagslegur. Sá stöðugleiki og sá samdráttur sem við höfum búið við í yfir tvö ár hefur auðvitað ekki bara haft efnahagslegar afleiðingar. Hann hefur auðvitað orðið til þess að hér hefur gríðarlegur fjöldi fólks gengið um atvinnulaus, stór hluti um mjög langan tíma. Það vita allir sem kynnt hafa sér erfiðleika af þessu tagi að með hverjum mánuðinum sem líður minnka verulega líkurnar á því að þeir sem í slíkum erfiðleikum lenda séu í færum til þess að vinna sig aftur út á vinnumarkaðinn, vinna sig aftur út úr skuldaerfiðleikum og slíku. Ég hygg að þingmenn hafi einfaldlega lagt ólíkt hagsmunamat á þessa þætti á fyrri stigum málsins. Þó var það svo að stór meiri hluti þingheims í þessum sal bar gæfu til að leggja af stað samstiga í þessu í desember 2008. Þá vorum við hv. þáverandi formaður allsherjarnefndar og nú formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sammála um að samningaleiðin væri affarasælust ef viðunandi samningar næðust og gerðum grein fyrir því á þeim tíma að þess mætti vænta að þeir samningar sem við værum þá að horfa á gætu kostað Íslendinga um 150 milljarða kr. Það er alveg ljóst að sá samningur sem nú er á borðinu er langt innan þeirra marka sem við lýstum þá og mikill meiri hluti þingmanna studdi. Ég vona að atburðir dagsins staðfesti enn betri niðurstöðu sem mikill meiri hluti þingsins muni líka styðja og samþykkja. Það var ógæfa okkar að verða viðskila þarna. Ég held að það megum við í stjórnarmeirihlutanum taka nokkuð til okkar, að það hafi verið óheppilegt að við skyldum ekki vinna þverpólitískt að málinu allan tímann, heldur skyldi leiðir skilja á fyrri hluta árs 2009. Það hefði getað orðið til þess að leysa málið farsællega enn fyrr en nú gæti orðið, því að málið er sannarlega ekki leyst og enginn árangur í höfn fyrr en þetta mál er leyst. Ég minni á að það gæti hafa orðið til þess að flýta þessu ferli ef við hefðum haldið þar öðruvísi á og lánast hér í þinginu að halda saman. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir efnahagsuppbygginguna að leysa þetta mál. Það mun ekki eitt og sér leysa efnahagsuppbygginguna á Íslandi. Það að leysa Icesave-deiluna er aðeins einn af mjög mörgum þáttum í því endurreisnarstarfi sem hér þarf að vinna í því að byggja upp trúverðugleika, skapa okkur aðgengi að alþjóðlegum lánamörkuðum og ekki síst draga hingað erlenda fjárfestingu. Ég lýsti því fyrr í umræðunni hversu miklu máli það skiptir að heyra þingmenn í stjórnarandstöðu í jafnerfiðu máli taka málefnalega afstöðu til þessa erfiða máls, vera tilbúna til að axla ábyrgð í því þó að auðvitað geti sumum þótt freistandi að slá heldur pólitískar keilur en að axla ábyrgð í jafnömurlegu máli og því að þurfa að greiða skuldir sem einkafyrirtæki stofnaði til. Ég held að það sé sannarlega jákvætt fyrir Alþingi og samstarfið í þinginu, bæði fyrir virðingu þingsins en ekki síður mikilvægt fyrir efnahagsuppbygginguna. Staðreyndin er sú að einn af þeim þáttum sem er orðinn okkur mótdrægur í því að laða hingað að erlent fjármagn í fjárfestingu til að skapa ný atvinnutækifæri til þess að ná vexti í efnahagsstarfsemina er að nú þurfa menn þegar þeir horfa til fjárfestinga á Íslandi að huga að pólitískri áhættu. Fyrir efnahagshrunið er einfaldlega engin ástæða til að hafa áhyggjur af því og það er nokkuð sem menn þurfa að vega og meta. Ég tel að ef þingið hefur þrek og kraft til þess, mikill meiri hluti þjóðkjörinna fulltrúa, að leiða þvert á hægri og vinstri kanta stjórnmálanna og þvert á raðir stjórnar og stjórnarandstöðu þetta erfiða pólitíska verkefni til farsælla lykta verði það líka til þess að styrkja þennan þátt í efnahagsuppbyggingunni, það að við höfum ekki bara meiri trú á okkur heldur gætum við með því sýnt í verki að við séum fær um að leysa úr erfiðum verkefnum og að hér séu þroskuð stjórnmál sem taki málefnalega á hlutum. Þar með er ég ekki að segja að þeir sem leggist gegn þeim samningi sem nú liggur fyrir séu ómálefnalegir. Ég held að hagsmunamat þeirra hljóti bara á þessum tímapunkti að vera annað en okkar hinna. Þeir telja væntanlega að dómstólaleiðin sé færari því að ég held að býsna mikil sammæli séu um að samningur sá sem hér liggur fyrir sé nokkurn veginn eins góður og nokkur leið er að búast við að samningur verði í málinu. Það er hins vegar bara afstaða mín í þessu máli, eins og oftast áður, að það sé talsvert til þess vinnandi að forðast áhættu í þeirri erfiðu stöðu sem Ísland er í, í þeirri hættu á einangrun sem landið hefur verið í á undanförnum missirum og að í þeirri stöðnun og þeim efnahagslega samdrætti sem hér hefur verið sé mikið til vinnandi að leysa mál með samningum til þess að geta farsællega haldið ótrauð áfram að byggja upp í samfélaginu. Ég held að þetta verði sannarlega einn af þeim þáttum sem muni hjálpa okkur í þeim leiðangri. Í meðförum fjárlaganefndar kom fram sú beiðni frá fulltrúa Hreyfingarinnar, hv. þm. Þór Saari, að efnahags- og skattanefnd yrði fengin til að aðgæta hvort nýstofnaður bankaskattur gæti ekki orðið til þess að greiða þessar skuldir óreiðumanna, eins og sumir mundu kalla, sem við erum að taka á Ísland með því að gera þennan samning, þ.e. hvort ekki væri rétt og eðlilegt að fjármálafyrirtækin bæru kostnaðinn af þessu en ekki almenningur á Íslandi. Við höfum einu sinni tekið þetta erindi fjárlaganefndar til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd og munum gera aftur á næstu fundum nefndarinnar. Það er ekki alveg einhlítt að jafnvel þó að menn legðu einhver gjöld á fjármálafyrirtæki mundu þau eða þeir sem hruninu ollu greiða þá skatta. Auðvitað eru talsverðar líkur á því að slík gjaldtaka mundi einfaldlega velta út í verðlag fjármálafyrirtækjanna í þjónustugjöldum og vaxtamun. Ég vil þó alls ekki útiloka að einhverjar leiðir megi skoða til að draga sem mest úr þeim kostnaði sem almenningur verði fyrir, a.m.k. vil ég leggja mitt af mörkum til að skoða fram á síðustu stund alla þá hluti sem ósk er um að skoða ef það getur orðið til þess að breikka samstöðu um farsælar lyktir þessa máls í þinginu sem sem flestir flokkar og sem flestir þjóðkjörnir fulltrúar komi að. Ég geri ráð fyrir að við höfum lokið umfjöllun okkar um þetta efni þegar það kemur til 3. umr. og þá fyrir lokaafgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og ekki síst fyrir að viðurkenna að hagsmunamat hans hefur þroskast mjög mikið frá því hann vildi ólmur samþykkja síðasta samning og væntanlega einnig þann sem var þar áður á ferð. Við erum sem sagt að tala um Icesave 3 núna og vissulega er þetta miklu, miklu betri samningur, um það deilir enginn. Það er alveg ljóst, um það deilir enginn. Það var annað sem vakti athygli mína í fyrri hluta ræðu hv. þingmanns, það var sú myndlíking eða þær staðhæfingar vil ég í rauninni segja um atvinnulífið, að atvinnuleysið, hagur heimilanna og annað, muni batna mjög þegar við höfum samþykkt þennan samning. Heyrði ég þetta rétt? Er það rétt sem ég hef hér eftir hv. þingmanni að hann meti það svo að nýi Icesave-samningurinn muni verða sú bylting sem kom fram í máli hans fyrir atvinnulífið, atvinnulausa, heimilin og margt af því öðru sem var talið upp í þeirri ágætu ræðu?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur augljóslega ekki heyrt nægilega glögglega það sem ég sagði um þetta efni í ræðu minni. Ég legg áherslu á að mjög mikilvægur þáttur í efnahagslegri endurreisn Íslands, í því að opna okkur aðgang að alþjóðlegum lánamörkuðum og laða hingað að erlenda fjárfestingu, er að leysa þetta mál. Að leysa það er hins vegar ekki eina þrautin, ef við sækjum aftur í líkingamál ævintýranna, sem prinsinn verður að leysa til þess að vinna sigurinn. Við þurfum auðvitað að gera fjölmargt annað. Vegna þess að það að endurreisa efnahagslíf og endurreisa trúverðugleika og opna fyrir okkur alþjóðlega markaði verður ekki gert með einu kraftaverki. Það felur í sér fjölmörg erfið og krefjandi verkefni sem ég held að bæði stjórnvöldum og atvinnulífinu, mörgum fyrirtækjum, hafi miðað vel áfram með. Þar eru líka fjölmörg verkefni óunnin. Þetta er þáttur í að ná hjólum atvinnulífsins í gang en ekki nægilegt skilyrði, nauðsynlegt skilyrði en ekki nægilegt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta svar. Þeir sem munu borga þessa Icesave-reikninga eru fyrirtækin, fólkið, Íslendingar, það er þjóðin sem mun borga brúsann sem nú virðist vera kominn meiri hluti fyrir að taka frá gjaldþrota einkabanka og setja yfir á þjóðina. Hagur fjölskyldna, atvinnulausra og fyrirtækja þarf því að batna býsna mikið til að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem meiri hluti Alþingis virðist ætla að setja á þau. Því er ágætt að fá mat, því að það hlýtur að hafa verið lagt mat á hversu miklu þetta skiptir. Mun árangurinn eða viðsnúningurinn af því að fá betri Icesave-samning verða slíkur að hann muni bæta upp það sem á að leggja á heimilin, á fjölskyldurnar, heimilin sem bankarnir eru nú að, ég leyfi mér að orða það svo, mergsjúga til að fá upp í lánasöfn sín? Nú á að bæta þessu á heimilin, fólkið. Mun nýr Icesave-samningur bæta það upp með því að liðka til fyrir öllu því sem hann á að liðka til? Ég veit ekki betur en íslensk fyrirtæki hafi verið að fjármagna sig erlendis. Þau sem mér detta nú í hug eru Össur og Marel. Ég veit hins vegar að Evrópski fjárfestingarbankinn og slíkar stofnanir hafa þverskallast við að veita Íslendingum fyrirgreiðslu. Getur það verið vegna þess að þar eru pólitískt kjörnir eða pólitískt skipaðir fulltrúar við stjórnvölinn og lúta þar af leiðandi öðrum lögmálum en markaðurinn sem virðist ekki hafa skellt skollaeyrum við eða virðist ekki hafa lokað á Ísland?

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þingmaður geti ekki talað með þeim hætti um málið að ef ekki verði gerður samningur eins og sá sem hér liggur fyrir verði af því enginn kostnaður fyrir íslenskan almenning eða íslensk fyrirtæki. Auðvitað verður kostnaður af þessu ömurlega máli, hvort sem samið er eða ekki. Það er síðan umdeilanlegt og auðvitað ýmsu háð hversu mikill hann gæti orðið ef ekki er samið. Auðvitað gæti það orðið gríðarlega mikill kostnaður. Það er einfaldlega þetta hagsmunamat sem ég talaði um áðan sem þingmenn þurfa að leggja. Það ræðst þá kannski sumpart af því hversu mikla áhættu þeir eru tilbúnir til að taka. Ég held að við getum að hluta til horft á málið með þeim hætti að það er nauðsynlegt fyrir okkur að leysa það til að ná efnahagslegri endurreisn, trúverðugleika og aðgangi að alþjóðlegum lánsfjármörkuðum og það er betri leið með þeim samningi sem nú liggur fyrir en að semja ekki. Um leið og það er vissulega súrt í broti að þurfa að axla þetta skulum við líka muna að hrakspárnar sem uppi voru um afkomuna í þessu máli fyrr á kjörtímabilinu hafa nú sannarlega ekki gengið eftir. Endurheimturnar hafa reynst vera miklu betri. Að ýmsu leyti hefur okkur gengið betur. Við skulum t.d. muna að við þurfum sem betur fer ekki eins og margar aðrar þjóðir að verja gríðarlegum fjármunum til öryggismála, þjóðaröryggismála, hernaðar og annarra slíkra hluta til að tryggja sig í samfélagi þjóðanna. Við búum við margvísleg forréttindi 

Frú forseti. Við ræðum nú hina svokölluðu Icesave 3 samninga sem eru með allt öðru sniði, allt öðru formi og í rauninni allt öðru efnisinnihaldi en bæði Icesave 1 og 2 samningarnir voru. Ég vil í upphafi máls míns geta þess sérstaklega að vinnan við þetta mál hefur verið með allt öðrum hætti en í bæði Icesave 1 og 2 samningunum þar sem glöggt má sjá það offors sem var þá og allt að því ofstæki af hálfu ríkisstjórnarflokkanna við að knýja í gegn nauðungarsamninga sem fólust í rauninni báðum þeim samningum, eins og við þekkjum öll að þjóðin síðan hafnaði og leiddi sem betur fer ríkisstjórnina á betri braut. Ég vil sérstaklega þakka fyrir góða samvinnu fjárlaganefndarmanna allra, ekki síst af hálfu formanns og varaformanns nefndarinnar sem brugðust snöfurmannlega við óskum okkar úr stjórnarandstöðunni. Hér hefur aðeins verið rætt fyrr í dag og síðustu daga, undir liðnum fundarstjórn forseta, um rétt þingmanna og þingnefnda til að hafa aðgang að upplýsingum. Ég vil geta þess að eitt af þeim gögnum sem voru lögð fram fyrir nefndina undir trúnaði tengist trúnaðarsamtali fyrrverandi seðlabankastjóra Íslands við seðlabankastjóra Englands. Núverandi seðlabankastjóri, ásamt lögfræðingi og einum til viðbótar, lagði það fyrir nefndina þannig að þingforseti getur svo sannarlega beitt sér fyrir því að þingmenn fái upplýsingar. Þess vegna var ég að hugsa - þetta er reyndar útúrdúr frá ræðu minni - af hverju í ósköpunum viðskiptanefnd hefur ekki fengið frá Seðlabankanum þær upplýsingar sem hún þarf á að halda varðandi söluna á Sjóvá. Það hlýtur eitt yfir allar nefndir að ganga, sérstaklega þegar sama stofnun á í hlut sem er Seðlabankinn í þessu tilviki. Þetta er bara ábending, ég hefði getað komið með hana undir liðnum fundarstjórn forseta fyrr í dag en gerði það ekki. Þetta beinir sjónum mínum að vinnubrögðum nefndarinnar sem voru góð. Það var í rauninni ekki beint þrýstingur á að klára málið en ég get þó viðurkennt það að ég hefði gjarnan viljað bíða aðeins til að fá enn skýrari línur á þá málsmeðferð sem núna er að hefjast fyrir dómstólum. Ég kem að því síðar. Ég held að við höfum engu að síður fengið nokkuð glögga mynd af þeirri málsmeðferð og því fyrirkomulagi með því að leita m.a. til lögmanna málsaðila. Ásamt félögum mínum í fjárlaganefnd, hv. þingmönnum Ásbirni Óttarssyni og Kristjáni Þór Júlíussyni, skrifaði ég undir álit okkar sjálfstæðismanna sem er 2. minni hluti. Við ljúkum álitinu á því, eftir að við höfum rakið forsöguna, áhættuna og ýmislegt annað, ég kem að ýmsum þáttum hér á eftir, að leggja til að það samkomulag sem þetta mál snýst um, Icesave 3, verði samþykkt. Þetta er ekki auðvelt, það er ekki auðvelt að leggja þetta til, hafandi þá ríkisstjórn sem hér er. Auðvelda leiðin að mínu mati fyrir stjórnarandstöðuflokk með slíka hörmungarríkisstjórn hefði að sjálfsögðu verið sú að segja: Við komum ekki nálægt þessu og látum ykkur bera ábyrgð á þessu. Þið skuluð bara tryggja þetta, þið eruð með ykkar meiri hluta og þið skuluð klára málið. Það er að mínu mati auðvelda leiðin. Ég tel að við sjálfstæðismenn séum að fara ábyrgu leiðina og þá vísa ég til þess hvernig aðkoma okkar að málinu öllu hefur verið frá upphafi. Við höfum ávallt haldið stíft fram og dregið það sérstaklega fram, ekki síst formaður okkar, á öllum stigum þessa máls að við séum ekki að viðurkenna lagalegar skuldbindingar okkar Íslendinga varðandi Icesave-skuldbindingarnar, hvorki ríkisábyrgð né annað. Það er engin lagaleg skuldbinding sem knýr okkur Íslendinga til að fara í málið með þessum hætti. Því höfum við alltaf haldið á lofti og hvikum ekki frá því. Þess vegna skipti miklu máli að nálgast málið með þeim hætti sem við sjálfstæðismenn gerðum. Við héldum þessu á lofti en sögðum um leið allt frá árinu 2008: Við þurfum pólitíska lausn. Við viljum beita okkur fyrir pólitískri lausn því að Bretar og Hollendingar hafa fram til þessa verið vinaþjóðir okkar. Við Íslendingar höfum lagt okkur í líma við að ná samkomulagi og við sjálfstæðismenn höfum talað um það, en ekki fyrir hvað sem er. Ekki fyrir þann samning sem ríkisstjórnin undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur kynnti fyrir þjóðinni og reyndi að láta bæði þing og þjóð kokgleypa, samning sem var upp á um 500 milljarða kr. Þá þrömmuðu hv. þingmenn í þessum sal hingað upp og sögðu að við yrðum að samþykkja hann. Nei takk, sögðum við, við tökum ekki þátt í slíku. Við viljum fara með málið fyrir dómstóla ef þetta er það sem er boðið upp á. Við sögðum alltaf: Við erum reiðubúin að halda áfram ef við náum betri lausn, við látum ískalt hagsmunamat ráða ferð. Mig rekur ekki minni til þess á neinu stigi málsins að þingmenn Sjálfstæðisflokks hafi sagt að þeir hefðu fyrirvara á samningaleiðinni, þ.e. að þeir vildu halda sig við lagalegan fyrirvara og ekki semja um neitt. Það voru aldrei settir neinir fyrirvarar af okkar hálfu um að við ætluðum aldrei að semja. Okkur var alvara í því að reyna að ná samkomulagi þannig að við gætum leyst þetta mál. En eins og ég segi, þetta er ekki auðvelt með núverandi ríkisstjórn. Í síðustu viku þegar við fengum dóm Hæstaréttar varðandi stjórnlagaþingið sýndi það sig hvernig ríkisstjórnin umgengst dómstóla með hæstv. innanríkisráðherra og forsætisráðherra í broddi fylkingar, talandi niður Hæstarétt og þá sem þar hafa verið skipaðir og hafa staðið sig með sóma fyrir íslenska þjóð fram til þessa. Þá komu forustumenn ríkisstjórnarinnar og töluðu ekki bara niður Hæstarétt heldur gerðu líka það sem þeim einum er lagið, hnýttu í Sjálfstæðisflokkinn. Auðvitað rennur manni í skap þegar allt er „helvítis“ Sjálfstæðisflokknum að kenna. Manni rennur í skap þegar maður upplifir í samningaferlinu, þegar farið var í þjóðaratkvæðagreiðslu, að hæstv. forsætisráðherra talaði niður þjóðaratkvæðagreiðsluna, hvatti ekki einu sinni fólk til taka þátt og greiða atkvæði með hagsmunum Íslands. Ég gæti líka farið í landsdóminn og hugsað eins og andstæðingur ríkisstjórnarinnar hefur gert og við höfum gert: Þetta er ömurleg ríkisstjórn, að beita sér fyrir pólitískum ofsóknum og ákærum á hendur fyrrverandi forsætisráðherra landsins. Að mínu mati voru það ekkert annað en pólitískar ofsóknir. Hér hafa ráðherrar talað og biðlað til þingsins um að menn sýni skilning á ákvörðun í málinu í ljósi aðstæðna hverju sinni. Já takk, ég skal alveg gera það. Ég skal sýna skilning og reyna að sýna skilning á mistökum í þeim ákvörðunum sem teknar voru í málinu. En þá bið ég líka um hið gagnstæða. Þess vegna spyr maður sig: Hvað er maður eiginlega að gera með því að styðja það samkomulag sem við erum að tala um, samkomulag og frumvarp sem kemur frá ríkisstjórninni, frá hæstv. fjármálaráðherra? En við höfum ekki efni á að hugsa þannig. Og ég vil ekki að við nálgumst þetta eins og hefur verið talað um að við gerum, stjórn og stjórnarandstaða. Þar sé víglínan dregin. Við höfum ekki efni á því og það hefur verið kallað eftir því í samfélaginu og líka meðal ábyrgra forustumanna í þinginu, ekki síst af hálfu stjórnarandstöðunnar, að leita eftir aukinni samstöðu og samvinnu, að leita lausna óháð því hver leggur málið fram. Ég reyni að ýta ergelsinu út í ríkisstjórnina til hliðar, ríkisstjórn sem hefur stöðvað allt atvinnulíf og efnahagslíf og þannig ógnað stöðugleika fjölskyldna og heimila og fyrirtækja í landinu, þegar við fjöllum um þetta mál. Ég skal líta til þess hvernig við sjálfstæðismenn höfum nálgast málið. Við höfum ávallt beitt okkur fyrir pólitískri lausn, en ekki fyrir hvað sem er. Það höfum við sýnt á öllum stigum málsins. Þess vegna er það örlítið undarlegt og pínu sárt þegar stjórnmálamenn í öðrum flokkum sem ég hef litið mikið til koma og tala um kúvendingu sjálfstæðismanna og tala um það á gömlu nótunum og fara í gömlu pólitíkina og segja: Hvað á nú að fá fyrir?  Ég bið um skynsemi og ég bið um að menn horfi á málið í samhengi en slíti það ekki úr samhengi. Þess vegna er niðurstaða okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd með þeim hætti sem raun ber vitni. Hvert var hlutverk fjárlaganefndar? Hlutverk fjárlaganefndar var að fara yfir samninginn. Og það er rétt sem Lee Buchheit sagði, við eigum og við áttum að semja á grundvelli eignasafnsins, við áttum að meta eignasafn gamla Landsbankans. Það er m.a. hlutverk fjárlaganefndar. Ef menn segja að það sé ekki eitt af hlutverkum fjárlaganefndar að meta eignasafnið þá veit ég ekki hvert hlutverk fjárlaganefndar var í þessu máli. Ef menn ætla að segja: Nei, við getum ekki samþykkt þetta út af því að eignasafnið er svo sveiflukennt, t.d. verslanakeðjan Iceland, það getur breyst frá degi til dags, þá veit ég ekki af hverju við fórum af stað í þennan leiðangur. Auðvitað lögðum við okkur fram um það og fengum bestu menn til að meta með okkur hvert raunverulegt virði og mat eignasafns Landsbankans væri. Við áttum góðan trúnaðarfund með skilanefnd og slitanefnd þar sem við fórum mjög gaumgæfilega yfir hvert raunverulegt verðmæti eignasafnsins er, ellegar hefðum við ekki getað komið með þá nálgun sem við erum með. Mesta áhættan í þessu öllu saman er eignasafnið og útgreiðslur á grundvelli eignasafnsins og forgangsröðunar. Við metum það svo að mun gleggri sýn sé á eignasafni Landsbankans nú en áður sem gefur okkur færi á að líta þennan samning jákvæðari augum en fyrri samninga, fyrir utan að það er búið að gjörbylta þeim samningum, bæði efni og formi. En þetta er áhættusamningur. Áhættan tengist í fyrsta lagi, eins og ég gat um áðan, endurgreiðslunni úr eignasafninu, í öðru lagi gengisáhættu og síðan er náttúrlega stærsta áhættan að okkar mati ríkisstjórnin sjálf. Við verðum að fara að fá uppbyggilegri fréttir frá ríkisstjórninni en af einhverju karpi innan hennar. Við þurfum að fá fréttir um að við ætlum að fara af stað með atvinnulífið. Þá verður enn auðveldara að uppfylla samninginn. Ég beini því til hæstv. utanríkisráðherra og fjármálaráðherra að koma sér í þau verk. Áhættan á hinn bóginn er að fara fyrir dómstóla. Við erum ekkert hrædd við að fara með málið fyrir dómstóla en við verðum að meta hvaða hagsmunir eru fólgnir í því að fara með málið, eins og það er núna, fyrir dómstóla. Ég las lögfræðiálitið. Það eru skiptar skoðanir meðal okkar bestu lögfræðinga á hve mikil áhætta það er. En hún er raunveruleg, áhættan er raunveruleg, það kemur berlega fram. Ég hlusta á menn sem við höfum mikið litið til og hafa verið okkur ómetanlegir í að tryggja hagsmuni okkar, menn eins og Ragnar Hall lögmaður. Við sameinuðumst öll um það í síðasta samningi og líka þessum að reyna með ákveðnum breytingum að tryggja forgang íslenska innstæðutryggingarsjóðsins varðandi útgreiðslur. Hvað sagði hann á fundi fjárlaganefndar? Hann sagði: Það er ávallt áhætta með dómsmál. Það eru reyndar fleiri lögmenn sem segja þetta, m.a. úr lögfræðingahópnum, Benedikt Bogason, við vitum að Lárus Blöndal, fulltrúi okkar stjórnarandstöðunnar í samninganefndinni, hefur sama sjónarmið, allt eru það menn sem vildu hafna síðustu samningum en meta nýja samninginn á þeim grunni sem liggur fyrir. Þeir segja: Við erum ekki búin að viðurkenna með lögum neinar skuldbindingar en við erum að meta áhættuna. Það er áhætta í dómsmáli. Það er áhætta að fara fyrir dómstóla. Ragnar Hall sagði orðrétt: Samningurinn sem liggur fyrir er mjög viðunandi, Íslendingar geta lifað við þann samning. Þetta sjónarmið er víða í þeim umsögnum sem koma fram. Við höfum ekki fengið harðorðar umsagnir sem segja: Stopp, hingað og ekki lengra. Menn vilja fara varlega og átta sig á því að þetta er hagsmunamat í þá veru að fara annars vegar þessa samningaleið eða dómstólaleiðina hins vegar. Gott og vel. Ef menn hefðu sagt allan tímann: Við viljum ekki semja, við viljum ekki taka þátt í samningunum vegna þessa prinsipps, þá hefði ég skilið það sjónarmið nú, ef menn hefðu haldið því hátt á lofti. En ég veit ekki betur en að Framsóknarflokkurinn, Hreyfingin og ekki síst Sjálfstæðisflokkurinn hafi alltaf talað um að nálgast málið út frá pólitísku sjónarhorni og reyna að ná samningum, eins og ég hef komið inn á. Okkur var því fúlasta alvara þegar við tilnefndum okkar mann í samninganefndina. Það var alvara þar að baki, það var ekki sýndarmennska. Þó að það sé mjög freistandi fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að segja bara, eins og ég gat um áðan: Við ætlum ekki að koma nálægt þessum samningum, reynið nú að leysa einhver mál, kæra ríkisstjórn, þá höfum við ekki efni á því miðað við hvernig við höfum nálgast þetta. Ég held að það hefði verið pólitískur hráskinnaleikur ef við hefðum ekki nálgast þetta af ábyrgð og metið hvern einn og einasta þátt í skjalinu. Það hefur verið komið inn á hversu mikill munur er á samningunum. Við verðum að meta stöðuna eins og hún hefur m.a. birst í skjölum frá fjármálaráðuneytinu. Það þýðir ekkert að tala niður tölurnar. Ég skil vel að stjórnarliðum líði illa yfir að hafa reynt að knýja í gegn þá hrikalegu samninga sem fólust í Icesave 1 og 2. Auðvitað líður mönnum illa, þetta voru mistök og ráðherrar væru menn að meiri, hæstv. utanríkisráðherra eða fjármálaráðherra sem eru hér, ef þeir viðurkenndu það og segðu: Okkur varð á. Það getur vel verið að það hafi verið í ljósi þeirra aðstæðna sem voru uppi á þeim tíma en þeim varð á í messunni. Eins hefði verið meiri bragur á því ef hæstv. forsætisráðherra hefði komið í síðustu viku og sagt varðandi stjórnlagaþingið: Já, í offorsi varð okkur á í messunni og við biðjumst velvirðingar á þeim mistökum sem voru gerð í tengslum við stjórnlagaþingið, og sýna örlitla auðmýkt en ekki ráðast að Hæstarétti, sveitarfélögum og Sjálfstæðisflokknum sem er klassískt fyrir ríkisstjórnina til að límið haldi á þeim bænum. Það hefði verið stíll og karakter yfir því ef ríkisstjórnin hefði einfaldlega sagt: Já, okkur urðu á mistök og okkur hefði aldrei tekist að fá miklu betri samninga nema af því að við komum öll að því að leysa málið. Samningarnir fóru úr því að kosta okkur tæplega 500 milljarða kr. niður í að verða tæplega 50 milljarðar kr. og jafnvel mun lægri ef allt gengur eftir. Það var enginn að segja að líf stjórnmálamanna væri einfalt. Það er okkar að ganga í mál, vega og meta áhættuna sem fylgja málum og vera samkvæm sjálfum okkur. Það er það sem ég bið um, að menn séu samkvæmir sjálfum sér. Ég er stolt af því að við sjálfstæðismenn föllum ekki í þá freistni að fara í hina klassísku gömlu pólitík um stjórn og stjórnarandstöðu í þessu máli. Þó að það sé svo undurfreistandi með þessa ömurlegu ríkisstjórn þá gerum við það samt ekki. Við höfum frá upphafi málsins verið samkvæm sjálfum okkur. Við metum niðurstöðuna sem fyrir liggur. Hún er miklu betri en það sem var reynt að knýja í gegn, bæði gagnvart þingi og þjóð. Hún er þannig að við sjálfstæðismenn sem erum í fjárlaganefnd, ásamt fleirum, mælum með því að málið verði samþykkt á þeim forsendum að menn séu upplýstir um það. Ég bið menn að fara vel yfir nefndarálitið sem við höfum lagt fyrir þingið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er skemmtilegt að hlusta á nýjan tón sjálfstæðismanna í Icesave-umræðunni. Það er annar bragur á ræðunum nú en fyrir nokkrum mánuðum. Ræðumenn hafa keppst við að reyna að skýra af hverju það er. Það er allt í lagi þegar menn hafa sínar skýringar á því. Við getum hins vegar verið ósammála því að nálgun sjálfstæðismanna í dag sé rétt. Nú tala ég um sjálfstæðismenn og Sjálfstæðisflokkinn sem eina heild, ég veit reyndar ekkert hvort niðurstaðan verður samhljóða á þeim bænum. Það er gaman að heyra að allt í einu virðist Sjálfstæðisflokkurinn vera farinn að axla ábyrgð á Icesave-málinu. Fyrst var talað um að það væri ábyrgðarfullt að borga ekki, heldur ættum við að fara í dómsmál. Um það má lesa í fjölmörgum ræðum. Nú er ábyrgð að borga. Er 

Það er ekki auðvelt að fara þá leið sem við sjálfstæðismenn leggjum til, ég tek undir það. Ég tek líka undir að það er allur annar bragur á ræðum okkar núna. Af hverju? Af því að málið er gjörbreytt, að efni til og að formi til. Það er gjörbreytt út frá köldu hagsmunamati í þágu Íslendinga. Það er okkar, stjórnmálamanna, að vega og meta hvor leiðin er betri. Það þýðir ekki að koma hingað upp og tala eins og þetta séu sömu samningarnir, það er ekki þannig. Þá bið ég hv. þingmann að kynna sér málið enn betur. Við sjálfstæðismenn segjum: Já, við gerum okkur grein fyrir því að þetta geti þýtt 47–50 milljarða miðað við samninginn sem liggur fyrir og miðað við upplýsingarnar sem við í fjárlaganefnd höfum fengið og byggjum grunn okkar á. Hvað skiptir máli? Hvað skiptir mestu máli til þess að við hækkum ekki skatta? Ekkert endilega að hækka skatta út af Icesave, heldur út af fjárlagahallanum sem blasir við á þessu ári. Við sjálfstæðismenn lögðum fram tillögur í efnahagsmálum sem ég veit að hv. þingmaður hefur kynnt sér. Hér þarf að koma atvinnulífinu af stað. Ég held að við hv. þingmaður séum miklir samherjar þegar kemur að því að efla og styrkja atvinnulífið. Það þarf að eyða óvissu á ýmsum sviðum, í sjávarútvegsmálum og í orkumálum. Við tókum fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni og samþykktum, umburðarlyndi partur Samfylkingarinnar og stjórnarandstaðan, og tókum höndum saman og afgreiddum gagnaversmálið til þess að við gætum farið að skapa eitthvað. Það er þannig sem við getum komið hjólunum aftur af stað, þannig sköpum við hagvöxt og þannig sneiðum við fram hjá skattahækkunum.

… hvaða hluti …

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni  Annað athyglisvert kemur fram í svarinu. Það má skilja afstöðuna þannig að nú þurfi að treysta á stjórnvöld til þess að koma atvinnulífinu af stað þannig að við þurfum ekki að hækka skatta eða grípa til aðgerða. Er það virkilega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn leggur allt sitt traust á ríkisstjórnina, að hún skapi aðstæður sem verði til þess að við ráðum við greiðslurnar? Er það virkilega þannig?  
            

Herra forseti. Það er ekki annað hægt en að brosa þegar einn af framámönnum Framsóknarflokksins kemur upp og segir: Æ, treystið þið ríkisstjórninni? Hver á þessa ríkisstjórn með húð og hári? 

Virðulegi forseti. Enn erum við mætt til að ræða Icesave. Ég sagði hér ekki alls fyrir löngu, líklega í nóvember eða um áramótin, ég man ekki hvenær, og ég segi það aftur: Þetta óféti er eins og jólakötturinn, hann kemur í kringum jólin og allir hræðast hann, hann étur börnin okkar. Og það er nákvæmlega það sem Icesave mun gera, það mun éta börnin okkar. Ungir sjálfstæðismenn hafa áhyggjur af framtíð sinni og barna sinna og ályktuðu um það með mjög kröftugum hætti að flokkurinn þeirra væri búinn að tapa áttum. Ekki er hægt að skilja ályktun ungra sjálfstæðismanna á annan veg en þann að hún sé mjög harður dómur á þingflokkinn, sér í lagi þar sem talað er um hv. þingmenn í fjárlaganefnd, ágæta vini mína. Ég get nú ekki tekið undir að þeir séu óalandi og óferjandi, ég tek ekki undir það.  „Ungir sjálfstæðismenn hafa frá upphafi hafnað að þeirra kynslóð, og kynslóð barna þeirra, verði bundin á skuldaklafa Icesave án þess að réttmætur grundvöllur sé til þess og að þær séu undirseldar mikilli áhættu um endanlega fjárhæð þeirra skulda.“ Vitaskuld er þetta málið í hnotskurn. Það er verið að leggja skuldaklafa á börnin, framtíðina, fjölskyldurnar og ungir sjálfstæðismenn gera athugasemd við það. Það var fleira forvitnilegt á netmiðlunum í dag, um afstöðu Sjálfstæðisflokksins í málinu, en ég ætla kannski ekki að eyða miklu meiri tíma í það að þessu sinni. Við höfum í höndunum geysimikið af gögnum um þetta stóra mál. Það er alveg ljóst að sá samningur sem liggur fyrir er miklu betri en þeir sem við höfum áður verið að tala um í þinginu, það dylst engum. En því á eftir að svara með afgerandi hætti hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin, stjórnarflokkarnir, gat í tvígang reynt að fara með algjörlega galna samninga í gegnum þingið, samninga sem eru mörg hundruð milljörðum verri en það sem við ræðum hér. Því á eftir að svara hvernig stendur á því að menn unnu ekki betur og undirbjuggu sig ekki betur í rauninni. Mikil barátta var háð til að koma í veg fyrir þau miklu mistök og það gleymist seint þegar þingmenn fullyrtu hér í þingsal að ekki væri verið að skrifa undir Icesave-samninga, það væri verið að ræða málin, en síðan kom allt annað í ljós. Við þurfum að sjálfsögðu að halda því til haga. Eins og ég sagði áðan höfum við mikið af gögnum og ýmsir sérfræðingar hafa gefið álit sitt á kærum ESA, á samningnum sjálfum o.s.frv. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að skoðanir eru skiptar um það hvernig málaferlum mundi lykta fyrir Ísland. Það er alveg ljóst að skoðanir eru skiptar um það, við þurfum ekkert að vera að draga fjöður yfir það. Það er hins vegar hvergi sagt - ég hef alla vega ekki lesið það, ég ætla ekki að fullyrða að það standi hvergi - að það sé útilokað, eða að það séu endilega minni líkur á því, að málið ynnist ef það yrði farið í mál. Á það hefur verið bent að Bretar og Hollendingar hafa ekki sérstaklega mikla hagsmuni af því að fara í málarekstur og hvað þá að reyna að hnekkja neyðarlögunum, því að þeirra hagsmunir eru vitanlega tryggðir með neyðarlögum eins og annarra sem þau náðu til. Ég ætla að vitna, með leyfi forseta, í greinargerð eða skýringar sem Peter Ørebech, norskur sérfræðingur, ef ég man rétt, gerði og fjallaði um lagalegan misskilning með sérstakri áherslu á Eftirlitsstofnun EFTA. Það er dálítið merkilegt að lesa þessa greinargerð, að sjá hlutina með augum þessa erlenda aðila. Á bls. 5 í yfirliti hans, á bls. 177 í þessum skjalabunka sem fylgir, stendur, með leyfi forseta: „Vegna fjárskorts tryggingarsjóðsins gerir samningurinn hins vegar Ísland að hinum raunverulega skuldara, eins og allir aðilar hans gera sér fulla grein fyrir. Að mínu áliti jafngildir þetta umritun á tilskipun 94/19/EB af hálfu Hollendinga og Breta (í samráði við Ísland ef Alþingi staðfestir samningana), aðilum sem hafa ekki reglusetningarvald fyrir hönd ESB.“ Það er hans mat að ef þetta gengur eftir, ef við samþykkjum þennan samning, séum við í raun að taka okkur það vald að breyta reglugerð Evrópusambandsins. Sé þetta rétt er það vitanlega mjög merkilegt framtak af Íslands hálfu að ætla að breyta regluverki Evrópusambandsins með einni ákvörðun. Maður veltir því fyrir sér hvort sá ótti, sem hæstv. utanríkisráðherra veit að býr mér í brjósti gagnvart Evrópusambandinu, sé ástæðulaus ef það er svona einfalt að breyta regluverki þessa sambands. Í lokaorðum þessa sérfræðings kemur síðan fram að það sama hafi í raun gilt um alla innstæðueigendur varðandi Icesave þegar neyðarlögin voru sett því að Íslendingar sem eru búsettir erlendis og áttu eignir á Icesave fengu að sjálfsögðu ekkert bætt frekar en aðrir. Það er margt annað í þessum fylgiskjölum - ég hugsa að ég eyði ekki tíma mínum í að fara yfir álit þessara fjögurra góðu lögmanna sem skiluðu ítarlegri greinargerð. Þar er bæði talað jákvætt og neikvætt um báðar leiðir sem hægt er að fara í þessu og má túlka á þann veg að sitt sýnist hverjum. Eðli Icesave-samningsins er að sjálfsögðu það að verið er að ætlast til þess að íslensk þjóð taki að sér og greiði skuldir einkaaðila. Það er verið að færa skuldaklafann yfir á aðila sem hafa ekkert með skuldirnar að gera, komu hvergi nálægt því að búa þær til. Það er prinsippspurning í þessu, og menn geta ekkert horft fram hjá henni: Ber okkur lagaleg skylda til að gera þetta? Nei, flestir eru sammála um að okkur beri ekki lagaleg skylda til þess. Við getum deilt um það hvort það muni þjóna hagsmunum Íslands eða ekki að fara þessa leið. Það hafa komið vísbendingar um að þetta muni dýpka efnahagskreppuna, ef þannig má orða það, lengja í gjaldeyrishöftum og þess háttar. Aðrir eru á öðru máli. Það kemur fram í áliti sjálfstæðismanna, ef ég man rétt, að það muni ekki gera það, einhvers staðar las ég það alla vega. Nú hrista þeir hausinn, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þannig að þetta er einhver misskilningur.  Það er hins vegar alveg ljóst að þarna er álitaefni og þá er það spurning: Hvar eigum við að standa, hvora áhættuna eigum við að taka? Það er væntanlega það sem þingmenn eru að reyna að gera upp við sig þessar mínúturnar og klukkustundirnar, hvar áhættan eigi að liggja.

… Sjálfstæðisflokkinn um það.

- Já, ég er það því. Inn í þetta tvinnast að sjálfsögðu mál sem mér finnst mjög merkilegt að sjálfstæðismenn skuli ekki hafa nefnt í þeim ræðum sem ég hef heyrt, og það er sú kúgun sem verið hefur í öllu þessu máli af hálfu erlendra ríkja og ríkjabandalaga eins og Evrópusambandsins og þeirra þjóða sem þar eru. Við sáum í leynimöppunni - ég veit ekki hvort það er leynimappa enn þá - skýrar vísbendingar um það að Evrópusambandið beitti mikilli hörku til að fá okkur til að taka á okkur þessar skuldbindingar. Í þessa umræðu vantar álit efnahags- og skattanefndar og viðskiptanefndar. Hv. þm. Helgi Hjörvar fór aðeins yfir það í sinni ágætu ræðu hvernig staðan á því væri og það er vitanlega mjög mikilvægt að fá þau álit fram áður en við förum í 3. umr. um málið. Ég efast ekki um að í álitum sem koma þaðan verði athugasemdir eða punktar sem við þurfum að taka tillit til. Eins og ég sagði hér í upphafi ræðu minnar er ljóst að þetta er betri samningur, þetta er betra tilboð, það er alveg kristaltært. En við deilum um það hversu miklu betri hann er, það fer eftir því hvernig menn reikna. Það eru hins vegar ýmsir punktar sem standa enn út af sem við setjum spurningarmerki við, t.d. það hvenær farið verður að greiða út úr þrotabúinu. Vitum við það? Nei, við vitum ekki hvenær það verður. Það getur að sjálfsögðu tafist, það getur gerst fyrr en við ætlum, en þetta er óljós þáttur í öllu dæminu, hvenær farið verður að greiða út úr því. Um það er deilt hvernig eignir þrotabúsins eru, hvort þær eru áhættufjárfestingar - við vitum að þá er áhættan meiri - eða hvort það eru góðar, tryggar fjárfestingar. Hér var nefnt skuldabréf, sem að sjálfsögðu skiptir máli, en það eru líka aðrar eignir þarna inni sem við getum ekki sagt til um raunverulegt verðmat á. Það fer allt eftir því hver þróunin verður á næstu mánuðum og árum. Svo er það vitanlega gengisáhættan, sem hefur verið nefnd hér, og slíkt. Er áhætta í dómsmáli? Já, það er að sjálfsögðu áhætta. En gleymum því ekki að það kemur fram að að sjálfsögðu munu dómarar dæma eftir þeim lögum sem eru í gildi og við verðum að bera fullt traust til þeirra. Það er hins vegar ljóst að slíkt mál yrði rekið fyrir íslenskum dómstóli ef til þess kæmi og væntanlega munu þá héraðsdómur og Hæstiréttur fjalla um það. Enn og aftur hafa komið fram fullyrðingar um að þetta skipti miklu máli varðandi endurreisn Íslands. Ég tek það jafntrúanlegt hversu miklu máli það skiptir og allar þær hrakspár sem voru um að allt færi í kaldakol ef þetta yrði ekki samþykkt. Við höfum búið við það nú í nærri tvö ár að ekkert muni ganga nema þetta mál verði leyst. Á sama tíma koma stjórnvöld, ráðherrar, hér í ræðustól, berja sér á brjóst og tala um hversu gríðarlegur árangur hafi náðst, hversu glæsilegt þetta sé og hvers konar snilldarstjórn sé við völd. Þá veltir maður því fyrir sér hvort í stjórninni séu - og hlustaðu nú, hæstv. utanríkisráðherra - þá ekki hreinir kraftaverkamenn, að geta bjargað Íslandi frá því að verða Kúba norðursins, bjarga frostavetrinum og öllu því sem átti að dynja yfir okkur. Það hlýtur bara að vera. En þá veltir maður því líka fyrir sér hvernig stendur á öllum fólksflutningunum, atvinnuleysinu, ergelsi hjá fyrirtækjum og allri ríkisvæðingunni sem virðist vera helsta trompið. Ég hef spurt út í gjaldeyrishöftin og mun örugglega, í að minnsta kosti einni ræðu í kvöld og vonandi fleirum, fá útskýringar á því af hverju þetta hefur ekki áhrif á lengingu gjaldeyrishafta. Ég vona alla vega að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, sem hefur margfalt meira vit á þessu en ég, útskýri það nú fyrir skussanum af hverju þetta hefur ekki áhrif því að það eru margir sem segja að þetta muni lengja í gjaldeyrishöftunum. Það er ágætt að heyra þá önnur rök á móti því, við verðum að sjálfsögðu alltaf að hlusta á öll rök í svona málum. Því er haldið á lofti að við þurfum að klára Icesave, að við þurfum að losna við þetta mál, að það tefji fyrir. Fyrir hverju tefur það og af hverjum þurfum við að losna við það? Er það vegna þess að það er svo leiðinlegt að tala um þetta? Getur verið að einhverjir þingmenn séu orðnir svo hundleiðir á því að tala um Icesave að það verði bara að klára þetta - við skrifum bara upp á 50 milljarða eða 200 milljarða framtíðartékka af því að við getum ekki verið með þetta yfir okkur lengur? Þannig má bara ekki nálgast þetta mál. Þetta er miklu stærra og alvarlegra en svo að menn geti látið sér leiðast málið, að það þvælist fyrir. Umræðunni er svolítið stýrt með þeim hætti að þjóðin, fólkið, sé orðin leið á þessu, nenni ekki að hlusta á þetta, nenni ekki að hafa þetta hangandi fyrir sér. Það getur vel verið að svo sé að einhverju leyti. En það þýðir ekki fyrir þingmenn sem bera ábyrgð á því að taka ákvarðanir eins og þessar, um framtíð barna og fjölskyldna, að leggja þetta á þeirra herðar út af því að þeir eru orðnir leiðir á þessu máli. Það finnst mér mjög hæpið að gera svo að ég sé alveg hreinskilinn með það. Hvað ef niðurstaðan verður sú að við samþykkjum að axla þessar byrðar - þær eru á því bili sem við höfum heyrt hér - og ekkert gerist í kjölfarið? Hvað ef ekkert breytist, hvað ef stuðningur sjálfstæðismanna við ríkisstjórnina og von þeirra um að hún standi sig í verki bregst, hvað ef ekkert fer á flug eftir þennan frágang, hvað þá? Ef þetta skiptir engu máli, hvað gerist þá, hvernig er staðan þá? Er þá búið að liðka til fyrir einhverjum öðrum hlutum sem við vitum ekki um hér? Er búið að liðka til fyrir því að við fáum inngöngu í Evrópusambandið? Það getur vel verið að það sé lykill í þessu að með því að samþykkja þetta fáum við klapp á bakið og betri viðræður við það samband, ég ætla ekkert að útiloka það. Maður veit ekkert hvað býr að baki, maður spyr sig, eins og sagt er. Hvernig munu stjórnvöld bregðast við þegar við stöndum hér og spyrjum: Bíddu, þið sögðuð okkur að það mundi allt lagast og breytast við að borga Icesave, atvinnulífið mundi fara á skrið, fjárfestingar aukast, hagur heimilanna batna og slíkt - hvað ef það gerist ekki? Ætlar þá stjórnin að segja af sér? Ég geri ráð fyrir að hæstv. utanríkisráðherra - hann hlýtur að vera löngu búinn að berja í borðið og ætla að koma í andsvar við mig - geti svarað slíku. Því hefur nefnilega verið haldið að þjóðinni af þingmönnum að þetta mál verði að leysast svo að við förum að horfa fram á við, svo að við förum að sækja fram. Ég veit ekki til þess að þær fullyrðingar hafi verið rökstuddar með nokkrum hætti öðrum en þeim að fjárfestingum sé haldið frá landinu, þ.e. að verið sé að koma í veg fyrir að við fáum erlendar fjárfestingar, erlent fjármagn, inn í landið á sama tíma og við vitum að íslensk fyrirtæki eru að fjármagna sig erlendis með þeim hætti. Ég vona svo sannarlega að ég hafi rangt fyrir mér í þessu, að erlend fjárfesting fari nú af stað. Það er að vísu alltaf betra að við nýtum þá fjármuni sem eru til innan lands til fjárfestinga því að það verður mikið meira eftir af þeim. En segjum að fjárfesting fari hér af stað, þá er það væntanlega varðandi virkjanir og orkuöflun, uppbyggingu slíkra orkufrekra iðnaðartækifæra. Ég fagna því svo sannarlega ef ríkisstjórnin getur stuðlað að slíku með því framtaki að ná þessu hér í gegn. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er þetta mál sem kemur hingað inn reglulega. Við höldum ræður um kosti þess og galla, metum stöðuna. Það er alveg ljóst að þingmenn munu þurfa að meta þetta, og eru vonandi að gera það, út frá hagsmunum Íslands, hagsmunum framtíðarinnar og hagsmunum þjóðarinnar. Hver niðurstaðan svo verður getur framtíðin ein sagt okkur, það mun koma í ljós innan nokkurra ára hvað þetta mun þýða. Við munum sjá Icesave bregða fyrir í fjárlögum næstu ára, það er alveg ljóst, áratuga jafnvel ef allt fer á versta veg. Þá munum við þurfa að spyrja okkur þeirra spurninga hvernig við eigum að fjármagna það, hvernig við eigum að borga þetta. Ef uppsveiflan 2012 verður ekki sú sama og ríkisstjórnin hefur boðað, hvaðan tökum við þá peninga, af hverju skerum við? Hverja látum við borga hærri skatta? Einhvern veginn verðum við að borga þetta, ég held að það sé alveg ljóst. Látum við fjármálafyrirtækin borga þetta? Mér finnst það ágætishugmynd að gera það með einhvers konar bankaskatti eða einhverju slíku. En þá verðum við að bregðast við því á þann veg að það verði hreinlega tekið af myljandi hagnaði þeirra en ekki velt yfir á viðskiptavinina eingöngu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er margt heldur ömurlegt við þetta mál og margvísleg kúgun sem við höfum orðið fyrir, m.a. það að þetta tjón skuli hafa orðið vegna einkareksturs. Já, okkur ber ekki lagaleg skylda til að axla þessar byrðar og þannig gætum við haldið áfram. En allt er það að baki og það er hárrétt hjá hv. þingmanni, það sem menn standa andspænis núna er einfaldlega það sem þingmaðurinn orðaði svo ágætlega: Hvora áhættuna eigum við að taka? Af því tilefni vildi ég beina tveimur spurningum til þingmannsins. Sú fyrri: Hef ég ekki skilið hann og flesta aðra framsóknarmenn rétt til þessa, að þeir teldu rétt að freista þess að ná samningum um þetta mál fremur en að fara dómstólaleiðina? Og þá í öðru lagi: Er það ekki mat hv. þingmanns að þeir samningar sem Lee Buchheit og félagar hans í samninganefndinni náðu séu nokkurn veginn eins góðir samningar og mögulegt er? Ég þarf auðvitað ekki að stafa það ofan í hv. þingmann að af sjálfu leiðir, ef svarið við þessum spurningum er já, að maður hlýtur að spyrja hvort ekki sé rökrétt að styðja málið á þessu stigi þrátt fyrir að menn hafi haft málefnalegar og ýmsar ærnar ástæður til að leggjast gegn því og veita gott og sterkt aðhald á fyrri stigum málsins.

Virðulegi forseti. Jú, við tókum undir það að ef hægt væri að ná samningi sem legði ekki slíkar byrðar á þjóðina til framtíðar væri það eflaust betra eða í það minnsta tilraunarinnar virði að ganga þá leið. Við höfum hins vegar aldrei útilokað það, í það minnsta ekki sá er hér stendur, að dómstólaleiðin væri betri og réttari. Það hefur ekkert breyst í því að okkur ber ekki lagaleg skylda til að taka á okkur þessar byrðar.  Annað sem spurt var um var hvort við vildum ná eins góðum samningi og mögulegt væri. Jú, að sjálfsögðu, en ég treysti mér ekki til að segja að þetta sé besti mögulegi samningur. Það eru hins vegar aðilar sem fullyrða að svo sé, samninganefndin hefur sagt að hún telji að ekki sé hægt að ná betri samningi. Það þýðir samt ekki að mér líki samningurinn, það segir ekkert til um það hvort ég sé sáttur við þennan samning þó að samninganefndin sé það. Mér finnst áhættan gríðarlega mikil. Mér finnst það mikil áhætta ef við erum að tala um 40 upp í yfir 200 milljarða.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður, ég skal með ánægju ræða Evrópusambandið við þig en við skulum gera það við annað tækifæri. Það er ekkert nema hjartfólgið að gera það. Hv. þingmaður segir að Framsóknarflokkurinn, og hann þar með, hafi allan tímann í þessu máli verið tilbúinn til að ná samningi sem fæli í sér, eins og þingmaðurinn segir, ásættanlegar byrðar fyrir Íslendinga. 
             Þá vil ég inna hv. þingmann eftir öðru: Hvað eru ásættanlegar byrðar? Hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði strax grein fyrir því þegar við hófum þennan leiðangur í desember 2008 að hann teldi ásættanlegar byrðar 150 milljarða. Nú er mér ljóst að hv. þingmanni og þingflokksformanni Framsóknarflokksins þykir það of mikið, en hvað taldi eða telur hv. þingmaður ásættanlegar byrðar úr samningi? Eru það 20 milljarðar, eru það 50 milljarðar, eru það 80 milljarðar? Ég held að það væri gott til þess að ræða sig að einhverri niðurstöðu að við gætum áttað okkur á því hvar Framsóknarflokkurinn er, bara svona í stærðum. Það hefur síðan vakið verðskuldaða athygli að oft er ekki gefin út flokkslína í Framsóknarflokknum, heldur hefur hann tekið það upp að leyfa þingmönnum að fylgja bara sannfæringu sinni hér í hverju málinu á fætur öðru. Þá vildi ég inna þingflokksformanninn eftir því hvort svo sé einnig í þessu máli og hvort þess megi vænta að það verði ólíkar niðurstöður í mati um hvora áhættuna eigi að taka sem einstakir þingmenn flokksins komist að eða hvort þingflokkurinn standi heill og óskiptur að einhverri niðurstöðu.

Herra forseti. Það mun skýrast á morgun hvernig Framsóknarflokkurinn greiðir atkvæði. Varðandi fyrri spurninguna notaði ég aldrei orðalagið „ásættanlegar byrðar“, 

Það eru ásættanlegar byrðar.

Sú niðurstaða gæti t.d. verið að Bretar og Hollendingar hefðu hreinlega tekið allt draslið, það gæti hafa orðið ásættanleg niðurstaða. Eða að Bretar hefðu viðurkennt að þeir hefðu beitt okkur gríðarlegri hörku, ósvífni, níðst á okkur með hryðjuverkalögunum  Það er ekki hægt að svara þessu á annan hátt en að ég hef miklar efasemdir um að sá samningur sem hér er sé sú ásættanlega niðurstaða sem ég hefði viljað sjá. Ég vonast til þess að þingmenn tengi aðeins saman þær ofurkröfur sem Bretar og Hollendingar gera á okkur og þá staðreynd hvaða tjóni þeir ollu okkur með hryðjuverkalögunum. Það er alveg ljóst að við urðum fyrir tjóni þegar hryðjuverkalögunum var beitt. Af hverju í ósköpunum höfum við ekki sett fram kröfu á Breta - við getum ekki sett þá kröfu á Hollendinga, það er alveg ljóst - um að þeir mæti okkur með einhverjum hætti vegna þess tjóns sem þeir ollu okkur? Nú hefur verið mælt fyrir þingsályktunartillögu um að mál verði höfðað gegn Bretum og ég vona svo sannarlega að þeir sem eru svo áfjáðir í að greiða Bretum skuldir sem okkur ber ekki að greiða verði jafnáfjáðir í að innheimta hjá Bretum það sem þeir skulda okkur.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að aðild okkar sjálfstæðismanna að þessu máli er mikil. Bæði stjórnuðum við landinu meðan söfnun var á þessa innlánsreikninga, þessa ólukkans Icesave-reikninga, auk þess sem við stóðum að fyrstu tilrauninni til að leysa þetta mál við Hollendinga og Breta og síðan höfum við verið í stjórnarandstöðu og látið mjög svo til okkar taka í þessu ferli öllu saman. Aðild okkar að þessum nýjasta samningi er kannski meiri en margir vita. Við höfum lagt okkur alla fram um að sem bestir samningar næðust. Þess vegna er rökrétt núna þegar fyrir liggja samningar sem hljóða upp á upphæðir sem sennilega er ekki hægt að lækka í frekari samningum að við segjum já við þessu máli. Við höfum verið fylgjandi samningaleiðinni og því að leysa úr málinu á praktískan hátt og því er eðlilegt að við endum þetta ferli með því að segja já eftir að samningur liggur fyrir sem hægt er að sætta sig við. Fyrsti vísir að samningi getum við sagt að sé minnisblað sem fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skrifaði undir við Breta og Hollendinga í október 2008. Það var að vísu aldrei farið út í samninga sem byggðu á grunni þess minnisblaðs en ef samningur hefði aftur á móti verið gerður á þeim nótum sem þar var um fjallað er ljóst að skuldbindingin sem við hefðum tekið á okkur hefði verið í kringum 180 milljarða kr. Tveim eða þrem dögum eftir að fjármálaráðherra kom heim með þetta minnisblað af fundi með fyrrnefndum ríkjum hringdi forsætisráðherra Íslands í forsætisráðherra Hollands og sagði að aldrei gæti orðið af samningi á þessum nótum. Síðar um haustið byrjaði samningaferli sem stóð allt þar til skipt var hér um ríkisstjórn vorið 2009. Þá var skipt um samninganefnd og svokölluð Svavarsnefnd tók við kyndlinum. Sú nefnd tók sér einhverja mánuði í að semja við Hollendinga og Breta um þessar útistandandi ábyrgðir sem Bretar og Hollendingar töldu að Íslendingar bæru ábyrgð á. Því ferli lauk með svokölluðum Svavarssamningum og þeir samningar hljóðuðu upp á að Íslendingar væru tilbúnir til að greiða Hollendingum og Bretum 489,9 milljarða kr. á tímabilinu 2016–2024 með hugsanlegri framlengingu. Ég man vel eftir því þegar sá sem hér stendur fékk pata af því um hvað var að ræða í þeim samningum og ég man alveg eftir því áfalli sem ég varð fyrir þegar ég uppgötvaði hvaða upphæðir hafði verið skrifað undir og hvað þessi samninganefnd sem Svavar stýrði hafði algjörlega misskilið málið og algjörlega samið af sér, raunverulega verið plötuð. Upp úr þessu hófst mikil barátta sem tók á sig þann brag að nokkrir þingmenn úr stjórnarliðinu tóku sig út og komu með það sem var kallað efnahagslegir fyrirvarar í samvinnu við stjórnarandstöðuna. Síðan var sá samningur samþykktur og við vitum nokkurn veginn restina, þetta endaði allt saman með þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem eiginlega allir sem tóku þátt í henni höfnuðu þeim samningi. Ekki mörgum dögum eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna hófust þreifingar milli flokka um hvernig hægt væri að standa að þessu máli. Menn komust niður á sameiginlegan grunn og afraksturinn af því er sá samningur sem við höfum hérna sem hljóðar upp á að Íslendingar undirgangist það að greiða Hollendingum og Bretum nettó um 47 milljarða kr. Það er margvísleg áhætta í þessum samningum. Sú mesta er að mínu viti sú að ekki takist að innheimta allt eignasafn Landsbankans. Það gæti þess vegna gerst eitthvað í hinum stóra heimi þannig að skuldunautar þrotabús Landsbankans geti ekki staðið í skilum eins og áætlað er og það muni leiða til þess að lélegri heimtur verði í þrotabúið. Það gæti líka jafnvel gerst eitthvað á Íslandi þannig að nýi Landsbankinn gæti ekki staðið í skilum með skuldabréf við gamla Landsbankann og þar af leiðandi félli meira á ríkið beint. En ég tel hverfandi líkur á að það gerist. Varðandi endurheimturnar hafa reyndar komið fréttir undanfarnar vikur, svo sem að Iceland-verslanakeðjan í Bretlandi sé metin mun meira en hún er metin á bókum skilanefndarinnar. Það kemur til lækkunar á þessum 47 milljörðum. Þá er það að keðjan Iceland Group virðist vera mun verðmætari en menn gerðu ráð fyrir. Það kemur til lækkunar á þessum 47 milljörðum. Síðan er safn skulda upp á eitthvað í kringum 90 milljarða sem er metið í bókum nýja Landsbankans á 10 milljarða, menn telja að það sé hægt að fá allt að 50–60 milljarða fyrir það safn. Ágóðinn af því skiptist á milli gamla og nýja Landsbankans og nettóáhrifin er ég ekki með á takteinum en það liggur fyrir að það lækkar þessa 47 milljarða skuld. Aftur á móti hafa engar fréttir komið af því að þessi skuld gæti hækkað. Það hefur ekkert óvænt komið upp í eignasafninu þannig að menn telji það verðminna en talið hefur verið til þessa. Auk þess er þó nokkur hluti af eignasafninu þegar til í beinhörðum peningum sem á bara eftir að greiða út til kröfuhafa þegar þar að kemur og þá m.a. innstæðutryggingarsjóðsins sem getur þá staðið í skilum við Breta og Hollendinga og lækkað þar af leiðandi skuldbindingu okkar Íslendinga, þ.e. ef við samþykkjum þessa samninga verður það að skuldbindingu en það er ekki orðið það fyrr. Menn hafa talað um að þetta geti haft mikil áhrif á gjaldmiðilinn, að þetta geti seinkað afnámi gjaldeyrishaftanna og annað slíkt. Um það vil ég segja að skuldbindingin sem er í innstæðutryggingarsjóðnum, ef þetta verður samþykkt, er í kringum 700 milljarðar kr. Menn hafa þá lofað að greiða til Breta og Hollendinga í erlendum gjaldmiðli í kringum 700 milljarða kr. Það er ljóst að ef við þyrftum að vinna okkur inn íslenskar krónur og skipta þeim yfir í erlenda gjaldmiðla yrði gríðarlega mikill þrýstingur á gengið á næstu árum meðan á því stæði. En það vill bara þannig til að eignasafnið er í erlendum gjaldmiðli líka þannig að nettóáhrifin eru ekki nein nema sem nemur muninum á skuldbindingunni og eignunum, sem sagt því sem fellur á þann samning sem hér er til umræðu, 47 milljarðar. Þá segja menn: Tefur þetta ekki að hægt verði að afnema gjaldeyrishöftin um einhver ósköp? Upphæðin sem þessi samningur leggur á innstæðutryggingarsjóðinn er 67 milljarðar. 20 milljarðar eru til þar inni þannig að nettó eru þetta 47 milljarðar. Það liggur fyrir að ef þetta frumvarp verður að lögum og þessi samningur verður gerður verða 26 milljarðar af þessum 67 milljörðum greiddir eftir tvær til þrjár vikur.

Gjaldeyrisvaraforðinn.

Álag á gjaldmiðilinn upp á 40 milljarða fram til 2016 er ekki neitt. Það þarf engar áhyggjur að hafa af því að þetta leiði til seinkunar á því að gjaldeyrishöftin verði afnumin, það þarf engar áhyggjur að hafa af því. Ég hef heyrt tölur í ræðum og þar er vitnað til nefndarálits hv. þm. Þórs Saaris þar sem talað er um hættu á að um 200 milljarðar falli á íslenska ríkið. Í fyrsta lagi, ef það er rétt, þyrfti ég að endurskoða það sem ég hef sagt um að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af gjaldeyrishöftum og því hvernig gjaldmiðlarnir munu hreyfast. En eftir að hafa sagt það á ég mjög erfitt með að sjá fyrir mér þá stöðu að þessi upphæð verði 200 milljarðar, ég á bara mjög erfitt með að sjá það. Ég trúi því sjálfur að við munum nettó ekki borga neitt, að eignir Landsbankans muni dekka þessa 47 milljarða og jafnvel meira þannig að við fáum jafnvel nokkrar krónur upp í leiðindin hérna í framtíðinni. Aftur á móti er þetta það sem ég trúi. Það er hægt að hafa svartsýnni trú á þessu máli en til þess, nákvæmlega eins og ég gat um áðan, þarf ansi mikið að gerast. Það er ekkert í spilunum sem bendir til þess að það geti farið svo illa að við þurfum að borga 200 milljarða. Ef svo er höfum við þá efnahagslegu fyrirvara þarna inni að þetta verði aldrei nema visst hámark af ríkisútgjöldum sem verði greidd o.s.frv. Ef við förum yfir þessa áhættuþætti hef ég ekki miklar áhyggjur af þeim. Vægast sagt hef ég það litlar áhyggjur af því að ég er tilbúinn til að segja já. Það er samt ekkert auðvelt að segja já, langt því frá. Þetta mál er þannig vaxið að fyrir stjórnmálamann er freistandi að nota þetta til þess að gera ríkisstjórninni enn erfiðara fyrir, það er freisting falin í því. En nákvæmlega eins og formaður Sjálfstæðisflokksins sagði í ræðu fyrr í dag búum við við þann munað í Sjálfstæðisflokksins að geta hafið okkur yfir slíkar freistingar þegar mikið liggur við. Og í þessu máli liggur mikið við. Það liggur mikið við að þetta mál verði klárað. Hér hefst ekkert eitt allsherjarpartí þegar búið verður að skrifa undir þennan samning og flæða inn peningar og við upplifum einhverja gósentíma, alls ekki, það verður ekkert þannig. Mér er til efs að við munum sjá miklar breytingar fyrstu mánuðina á eftir. Aftur á móti verður að segja að það verður mun auðveldara að fara út á alþjóðlegan lánsfjármarkað, bæði fyrir fyrirtækin og fyrir ríkið. Það eitt og sér minnkar áhættuna af samningnum vegna þess að það er hægt að fjármagna hann upp á nýtt ef eitthvað skyldi koma upp. En það er erfitt að segja já af öðrum ástæðum. Það ríkir ekki einhugur um þetta mál í þeim stjórnmálaflokki sem ég tilheyri, alls ekki. Eins og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins greindi mjög vel frá í dag er hægt að líta á þetta mál á tvo vegu, annars vegar sem prinsippmál og hins vegar sem praktískt mál sem þarf að leysa. Fyrir okkur að segja já núna er nálgunin að þetta sé praktískt mál sem þurfi að leysa og við komumst ekkert undan því. Aftur á móti væri hægt að leyfa sér þann munað að vitna í það að okkur ber ekki lagaleg skylda til að samþykkja þessa skuldbindingu. Það fælist í því stolt að geta sagt: Nei, við látum ekki troða á okkur á einn eða neinn hátt. Út frá praktísku sjónarmiði mundi sú ákvörðun aftur á móti þýða að við hefðum þetta hangandi yfir okkur í tvö til þrjú ár í viðbót. Það yrði erfiðara með fjármögnun á alþjóðlegum mörkuðum. Við mundum alveg lifa af og hér yrði ekki kjarnorkuvetur eins og þeir fóstbræður mínir gömlu úr háskólanum héldu fram, að við breyttumst í Kúbu norðursins eða Norður-Kóreu norðursins eða hvað það var sem þeir félagar sögðu. Aftur á móti verður mun auðveldara að reka íslenska hagkerfið eftir að þetta mál verður frá. Þess vegna segjum við með þjóðarhagsmuni í huga, þrátt fyrir það sem ég sagði áðan, að það væri freistandi að klekkja á ríkisstjórn sem við viljum losna við sem fyrst með því að segja nei og kynda upp undir málinu. Það væri mikill munaður að geta staðið við prinsippafstöðu og sagt: Við látum ekki þvinga okkur til eins eða neins, við erum stolt þjóð. En ég tel að ábatinn af því að segja já sé meiri en sú fró sem fælist í því að segja nei. Síðan er ein áhætta sem ég hef ekki fjallað um hér og það er áhætta sem við verðum svolítið að taka út fyrir sviga. Aftur á móti er rétt að minnast á hana og gera grein fyrir henni. Sú áhætta er hegðun ríkisstjórnarinnar sem nú er við völd í atvinnumálum, í því hvernig t.d. er talað til erlendra fjárfesta og annað slíkt, þetta skapar áhættu í sjálfu sér. Ef ríkisstjórnin lætur ekki af þessari hegðun, þ.e. að tala blygðunarlaust um að þjóðnýta erlendar fjárfestingar og annað slíkt, er ljóst að það eitt og sér getur skapað efnahagsleg vandamál sem leiða til erfiðleika við að standa við þessar skuldbindingar. Það er ekki hægt að taka tillit til þess þegar maður er að ákveða hvort maður á að segja já eða nei en aftur á móti verður maður að gera grein fyrir því og það er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin skilji það og snúi af þeirri braut sem hún hefur verið á í atvinnumálum. Núna er enn meiri ástæða til að standa sig en áður eftir að ef þetta verður samþykkt hér.

Virðulegi forseti. Ég hélt að það væri komið grín og glens í þingmanninn í ræðu hans vegna þess að klukkan er orðin svo margt. Ég átta mig ekki á því af hverju við stöndum hér á Alþingi og ræðum frumvarp um Icesave sem verður líklega að lögum með nýjasta stuðningi sjálfstæðismanna. Þingmaðurinn lýsir því í ræðustól að það felist hreinlega ekki nokkur einasta áhætta í þessu og þetta sé raunverulega þarflaust plagg. Til er svo mikið inni í þrotabúi Landsbankans að þetta er allt saman í himnalagi. Mig langar því að spyrja hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson. Finnst honum ekki óeðlilegt að fjárlaganefnd fékk ekki í fullum trúnaði að sjá eignasafn gamla Landsbankans og leggja mat á það sjálf hvað er þar inni og hversu verðmætt það er? Og í öðru lagi: Ef það er mat þingmannsins að afgangur verði úr búi Landsbankans þegar upp er staðið, til hvers ræðum við þá þetta í kvöld? Búið er að framlengja lokagreiðsluákvæðið í Icesave-samningunum til ársins 2046. Þeir sem fæðast í dag verða orðnir 35 ára þegar lokagreiðslan á sér stað.

Virðulegi forseti. Hvers vegna stöndum við hér í kvöld og ræðum þetta mál? Ég held að það sé mjög mikilvægt að öllum hliðum sé velt upp á málinu eins og við höfum gert undanfarin tvö ár, getum við sagt. Það er mikilvægt að ræða málin. Finnst mér óeðlilegt að fjárlaganefnd hafi ekki fengið aðgang að eignasafni Landsbankans til að meta það sjálfstætt? Um það vil ég segja að heppilegra hefði verið að fjárlaganefnd hefði haft aðgang að eignasafninu eða réttara sagt hefði getað fengið einhvern á sínum vegum til að meta eignasafnið. Ég hef ekki mikla trú á að þingmenn hafi aðgang að eignasafni sem þessu, ég held að þeir séu ekki sérfræðingar í að meta virði þess. Aftur á móti hefði það vissulega verið gott ef sérfræðingar á vegum þingsins hefðu metið það. En margar endurskoðunarstofur hafa metið eignasafnið fram og til baka. Í upphafi var það gert undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins og með hjálp erlendra aðila og ég treysti því mati. Hv. þingmaður spyr af hverju við séum að ræða þetta, ég hafi sagt að þetta væri ekkert mál og engin áhætta og við gætum bara klárað málið. Það eru miklar ýkjur að ég hafi sagt að áhættan væri engin. Ég sagði að það væri áhætta í málinu og rakti það. Hvað varðar ártalið 2046 

Virðulegi forseti. Að mínu mati var þetta heldur rýrt og þunnt svar. Hv. þingmaður telur að fjárlaganefnd hafi ekki forsendur eða faglega þekkingu til að leggja mat á eignasafn hins fallna banka. Hv. þingmaður taldi í ræðu sinni áðan að inni í Landsbankanum væru svo dýrmætar eignir að það yrði jafnvel afgangur þegar búið væri að gera málið upp. Þetta finnst mér einkennilegt, sér í lagi þegar kemur hér fram í andsvari að endurskoðunarskrifstofur hafi metið eignasafnið. Ég vil benda á að sú endurskoðunarskrifstofa sem kom mest að matinu á eignasafninu er náttúrlega bresk og Bretar sitja allt um kring eins og hrægammar í kringum málið. Því spyr ég á ný, úr því að þingmaðurinn er svona vel að sér í eignasafni hins fallna Landsbanka sem á að greiða þetta: Hvers vegna eru þá þessir efnahagslegu fyrirvarar settir inn? Af hverju rífum við ekki 

Virðulegi forseti. Ég hélt því alls ekki fram að ég væri einhver sérfræðingur í eignasafni Landsbankans. Ég veit ýmislegt um það, ég veit að það er ýmislegt inni í því og ég veit hvernig forgangur virkar í því og hvernig t.d. heildsöluinnlánin eru og annað slíkt. En ekki vita allir þingmann hvernig þetta virkar, eins og við sáum t.d. í Morgunblaðinu í morgun. Þess vegna segi ég að þingmenn hafi ekki faglega þekkingu á þessum eignum og hvernig eigi að meta þær. Ég get eiginlega ekki verið að stæla við þingmanninn um hvort eignirnar séu góðar eða slæmar. Ég nefndi þrjú dæmi, og tvö af þeim eru opinberar upplýsingar, sem benda til að alla vega þeir hlutar eignasafnsins séu mun betri en áætlað var.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu og fyrir málefnalega afstöðu í málinu. Ég sagði við umræðurnar fyrr í dag að á ögurstundum í lífi þjóðar skipti það gríðarlega miklu að stjórnmálamenn hefji sig yfir pólitískt dægurþras og tækifærismennsku. Að þingmenn í stjórnarandstöðu skuli axla ábyrgð á erfiðu máli eins og hér er er satt að segja til fyrirmyndar enda mikilvægt að leysa úr því. Vissulega er áhætta í því fólgin en hún verður þó aldrei meiri, eins og hv. þingmaður benti á, en 1,3% af landsframleiðslu í versta falli. Ég hygg nú að flestar þjóðir í kringum okkur verji hærri fjárhæðum til hernaðarmála. Þó að það yrði þungbært væri það sannarlega eitthvað sem við gætum ráðið við. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta setji ekki afnám gjaldeyrishaftanna í hættu og hverfandi líkur á að það hafi áhrif á hvenær takist að aflétta þeim. Ég gladdist að heyra trú þingmannsins á að endurheimturnar yrðu svo góðar að samningarnir mundu ekki kosta okkur 47 milljarða heldur ekki neitt vegna þess að árangurinn yrði betri en hér er gert ráð fyrir. Hv. þingmaður tilfærði af kunnáttusemi ýmsa þætti sem gætu orðið hagfelldari okkur og skilað betri niðurstöðu og hjálpað til við að gera þetta að núlli eins og þingmaðurinn trúir að þetta geti orðið. Það fannst mér ákaflega gott í umræðunni. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því hvort hann sæi fleiri jákvæð teikn sem gætu hjálpað til við að lækka þennan reikning frá því sem áætlað hefur verið, um 47 milljarða, og þá alla leið niður í núll eins og þingmaðurinn nefndi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir spurninguna. Hann nefnir ögurstund í sögu þjóðar og það er vissulega rétt að þetta gæti verið ögurstund í sögu þjóðar. Þess vegna er viðeigandi að Sjálfstæðisflokkurinn taki þátt í afgreiðslu þess vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei verið langt undan þegar er ögurstund í sögu þjóðar. 
             Það er rétt að ég er bjartsýnn á eignasafnið, ég er það bjartsýnn að ég tel góðar líkur á því að við verðum ekki fyrir kostnaði af þessu. En ég get náttúrlega ekki svarið fyrir það og það er kannski rétt að hafa alla fyrirvara á þeirri bjartsýni minni. Það sem ég sagði var að allar vísbendingar sem maður hefur fengið væru í þá áttina. Veit ég um fleiri góðar fréttir úr eignasafninu? Ég nefndi þrjár en ég man ekki í svipinn eftir fleiri jákvæðum fréttum. Ég verð eiginlega að svara: Nei, ég veit ekki um fleiri góðar fréttir, ekki í bili alla vega.

Virðulegur forseti. Það er gott hér undir kvöldið að heyra þessa miklu bjartsýni þingmannsins og maður þakkar fyrir að vera með sólgleraugu undir ræðum hans. Hann hafði þó áhyggjur af einu og það var frammistaðan í atvinnumálunum. Ég held að við eigum, um leið og við vinnum að úrlausn þessa máls sem er mikilvægt til að koma hjólum atvinnulífsins í gang og byggja upp efnahaginn þó að það muni ekki eitt og sér leysa þau mál fyrir okkur, að strengja þess heit að halda áfram því góða samstarfi sem verið hefur um að leita lausna og sóknar í atvinnumálum eins og tókst hjá okkur í gagnaveramálinu fyrir jól, í breytingum á vörugjöldum bifreiða og í átakinu Allir vinna og ýmsu öðru jákvæðu sem okkur hefur tekist. 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. Helga Hjörvar að við þurfum að spýta í lófana og koma af stað fleiri atvinnutækifærum. Þingmaðurinn nefndi gagnaverin og við komum þeim lögum í gegn, þrátt fyrir andstöðu Vinstri grænna og nokkurra þingmanna Framsóknarflokksins, og það var vel. Átakið Allir vinna er svo sem ágætt til síns brúks en er ekki neitt til að byggja atvinnulíf þjóðar á þannig að við skulum ekkert rifna yfir því. Ég get verið sammála þingmanninum um að til þess að minnka enn frekar áhættuna af samningunum eigum við að koma íslensku efnahagslífi af stað eins fljótt og eins vel og hægt er. Þar þarf ríkisstjórnin fyrst og fremst að stíga 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því hversu góðmennt er á pöllum Alþingis og ánægjulegt að sjá lýðræðislega þenkjandi íbúar landsins gera sér ferð niður á Alþingi til að hlusta á málefnalegar umræður. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann sem kemur í pontu ljómandi eins og sól yfir því að verið sé að samþykkja Icesave-samningana og þingmenn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins strjúka hver öðrum. Ég man reyndar eftir því rétt fyrir hrun þegar þessir tveir flokkar störfuðu saman og við bentum á að ýmislegt væri nú að gerast, þá ljómuðu þeir á svipaðan hátt. Svo hrundi allt landið. Það var ekki eins og við hefðum viljað sjá. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í orð hans um að enginn kostnaður muni falla á íslenska ríkið.  Mig langar að spyrja um mat Sjálfstæðisflokksins á því að fara ekki í dómsmál. Félagar mínir í fjárlaganefnd hafa lagt fram gott álit sem er mjög vel rökstutt fyrir utan að þeir rökstyðja ekki það mat að mikil áhætta sé fólgin í því að fara í dómsmál. Það liggja í rauninni engin gögn fyrir um það fyrir utan sjö línur lögmanna sem eru reyndar ósammála um stöðuna. Getur þingmaðurinn 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn var fjarverandi þegar ég talaði um hvernig þessar upphæðir væru allar til komnar. Nettóskuldbindingin á innstæðutryggingarsjóðinn er 67 milljarðar. Í sjóðnum eru til 20 milljarðar og 26 milljarðar eru í áfallna vexti frá 1. október 2009 til áramótanna síðustu. Greiða á það í eingreiðslu en það er partur af milljörðunum 67. Þegar við vorum komin niður í 47 milljarða taldi ég upp þrjá mismunandi hluti úr eignasafninu. Það var Iceland-verslunarkeðjan, Iceland Group og skuldabréfasafn upp á 90 milljarða, inni í þessu bixi öllu saman, og góðar fréttir væru af þessum hlutum. Þegar þetta er allt tekið saman, ef allt mundi rætast, liti út fyrir að jafnvel þyrfti ekki að borga þessa 47 milljarða. Ég sagði að ég væri bjartsýnni á eignasafnið en menn hafa verið. Ég sagði að við gætum þess vegna endað með því að borga ekki neitt eða jafnvel fengið eitthvað smá í lommen. 

Ekki neitt með vöxtum?

Virðulegi forseti. Skildi ég þingmanninn rétt að hann telji að við komum ekki til með að borga neitt eða gætum hugsanlega ekki þurft að borga neitt með vöxtum? Ég hef skilið það þannig að vextirnir sem við þurfum að greiða séu einfaldlega eitthvað sem við fáum ekki aftur og skiptir þá engu máli hverjar heimtur í þrotabúinu verða. Ég man eftir ræðum hv. þingmanns í janúar þar sem hann fór ítarlega yfir þetta. Ég hef farið ítarlega yfir þetta og spurði þingmanninn um lagalega hlutann. Ég vil eingöngu fá svar hans um lagalega hlutann vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn byggir afstöðu sína á því að fyrir liggi mat á áhættu - þeir meta það þannig - án þess að svo sé í gögnum málsins, fyrir utan þessar sjö línur sem ég vísaði í. Á hverju byggir þingmaðurinn eða þingflokkur sjálfstæðismanna 

Virðulegi forseti. Ef ég fer yfir þetta örstutt, fyrst vextina. Nú er áætlað að áfallnir vextir, vextir sem munu falla til í framtíðinni og höfuðstóll, séu 67 milljarðar.

Ég náði þessu öllu.

Af hverju ertu þá alltaf að spyrja sömu spurningarinnar ef þú skilur þetta ekki?

Ég skil það. En við þurfum alltaf að borga vexti.

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumanni tóm til að svara.

Það er það sem við erum að tala um. Ég held að ákvörðun Sjálfstæðisflokksins um að samþykkja þennan samning, ganga til samninga, byggist ekki á hræðslu við að tapa dómsmáli. Hún byggir ekki á því. Hún byggir nákvæmlega á því sem búið er að fara yfir hér, þ.e. hagsmunum og kostum og göllum þess að ganga til samninga fremur en  
            

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í dag er hálfkaldhæðnislegt að við þurfum að standa hér og ræða Icesave þar sem búið var að halda þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin felldi það samkomulag, þá skuldbindingu sem ríkisstjórnin er að reyna að koma á herðar skattgreiðendum. Það varð til þess að farið var af stað á ný og fyrir liggur nýr samningur, það skal reynt og það skal reynt. Það minnir mig á ákveðið lýðræði í ákveðnu sambandi sem við þekkjum svo vel, það skal bara kosið aftur og aftur til að rétt niðurstaða fáist. Þar sem málið er komið aftur inn á borð okkar er rétt að fara aðeins yfir staðreyndir. Ég varð svo hugsi yfir þessu öllu í morgun þegar það kom í ljós að Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið þá ákvörðun að vera með á þessu máli, hann ætlar að gefa öll sín grænu atkvæði með hinum nýju samningum. Þá fór ég að hugsa: Hvar liggur ákvörðunarvaldið á Alþingi? Hver er það raunverulega sem tekur ákvarðanirnar? Hvernig getur heill stjórnmálaflokkur gengið á bak allra sinna orða sem sögð voru í umræðum síðustu tvö ár með tveimur lagasetningum og snúist svona, sérstaklega í ljósi þess að formaður Sjálfstæðisflokksins lagði áherslu á það eins og þingmenn Framsóknarflokksins að það er engin lagaleg skylda til þess að standa við þessa skuldbindingu, þessa gerviskuldbindingu? Það finnst ekkert um það, hvorki í Evrópureglum né íslenskum lögum, að okkur beri að greiða þessa upphæð. Það sem einnig hefur verið bent á er að þessi svokallaði endurgreiðslusamningur - það er komið nýtt nafn á hann - er viðurkenning á því að við skuldum Bretum og Hollendingum þær upphæðir sem um er fjallað. Þar sem það hafði ekki verið viðurkennt áður þykir mér mjög einkennilegt að það sé gert nú. Ég sakna þess að formaður Sjálfstæðisflokksins skuli ekki vera hér til andsvara en hann gat ekki farið yfir lögfræðilegu stöðuna í andsvari við mig fyrr í dag. Ef við neitum að greiða þetta þurfa Bretar og Hollendingar að sækja málið. Hvar er málið sótt? Jú, hjá íslenskum dómstólum. Við verðum að treysta íslenskum dómstólum. Komið hefur fram mikil gagnrýni á dóm Hæstaréttar í stjórnlagaþingsmálinu. Sjálfstæðismenn voru sammála því að Hæstiréttur hefði farið þar algjörlega eftir lagabókstafnum og gefið það út að við ættum að fara að lögum. Ég get ekki skilið þá hræðslu sem sjálfstæðismenn sýna nú með því að hunsa þá leið að fara með málið fyrir dómstóla. Formanni Sjálfstæðisflokksins var tíðrætt um það í dag að við værum fullvalda þjóð. Það er engin þjóð fullvalda ef hún treystir ekki dómstólum sínum til þess að dæma í málum, svo einfalt er það. Tíminn mun leiða í ljós hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn breytti afstöðu sinni í þessu máli en það var fróðlegt að sitja í þingsal og horfa á hæstv. fjármálaráðherra bregðast við því þegar framsóknarmenn og sjálfstæðismenn tókust hér á. Þá fitnaði púkinn á fjósbitanum og hló og setti sig samstundis á mælendaskrá því að sumir þrífast meira á ágreiningi en aðrir. Mig langar til að fara yfir það hvað innstæðutryggingarsjóður er raunverulega. Innstæðutryggingarsjóður er sjálfseignarstofnun. Íslenski innstæðutryggingarsjóðurinn er notaður sem millistykki á milli íslenska ríkisins og breska og hollenska ríkisins. Úr því að ríkið sjálft eða Seðlabanki Íslands eru ekki aðilar að þessum samningi beint kemur Icesave-skuldin ekki inn sem skuld á ríkissjóð sjálfan eða Seðlabanka Íslands. Við þekkjum það, verið er að stofna hér dótturfélög þannig að við komum betur út úr matinu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Reynt er að fela það að verið sé að viðurkenna ríkisábyrgð með því að hafa innstæðutryggingarsjóðinn sem andlit íslenska ríkisins og íslenskra skattgreiðenda út á við. Það er nefnilega búið að búa þannig um hnútana að tryggingarsjóðurinn tekur lán hjá innlánstryggingarsjóðum Bretlands og Hollands og þá er íslenska ríkið fast í gildru ótakmarkaðrar ríkisábyrgðar með skaðleysissamningnum. Það snýst fyrst og fremst um það. Þó að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafi fullyrt að það yrði afgangur þegar búið væri að gera upp bú Landsbankans er verið að leggja óbærilega ríkisábyrgð á íslenska skattgreiðendur. En hæstv. fjármálaráðherra lætur sér fátt um finnast um það, hann hefur í raun tekið hvert einasta gjaldþrota fyrirtæki og dælt þar inn ríkispeningum. Við getum nefnt Sjóvá, sparisjóðina, VBS fjárfestingabanka. Hann munar ekkert orðið um 20–30 milljarða á viku. Það er orðið svo einkennilegt hvernig ríkisstjórnin fer með fjármál íslenska ríkisins að það jaðrar við að það sé óhuggulegt enda er það óhuggulegt að íslenska ríkið skuli vera í ríkisábyrgð fyrir 1.300 milljörðum. Herra forseti, við búum í landi sem telur rúmlega 312 þúsund einstaklinga, um 35% af þeim einstaklingum eru á vinnumarkaði og skapa hér skatttekjur. Já, það eru sumir órólegir yfir þeirri staðreynd, enda hlakkar í samfylkingarfólki. Það var það sem ég átti við þegar ég sagði að tryggingarsjóðurinn væri notaður sem millistykki vegna þess að samkvæmt samkeppnisreglum Evrópusambandsins sjálfs er bannað að veita ríkisábyrgð á fjármálastofnanir og önnur fyrirtæki sem eru á samkeppnismarkaði, það eru alveg skýrar reglur um það. En þegar íslenska ríkið tók yfir Landsbankann og Icesave gaf Evrópusambandið það skyndilega út að heimilt væri að virkja ábyrgð ríkisins og gerði kröfu á Íslendinga. Talað var um gagnaver áðan, að sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn hefðu loksins náð saman um það mál fyrir jólin. Hv. þm. Helgi Hjörvar talaði um að það væri mikið gæfuspor að sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn væru sammála. Það má líka nefna að við lagasetningu gagnavera fyrir jólin var eitt gagnaverið sérstaklega tekið út og sett um það sérlög. Ég varaði við því allan tímann að það mundi brjóta gegn reglum EES-samningsins. Á það var ekki hlustað, málið var keyrt í gegn af mikilli hörku. Og hvað gerist? Það leið einn mánuður og þá kom tilkynning til íslenskra stjórnvalda um að málið væri til rannsóknar hjá ESA vegna þess að í lögunum fælist ríkisaðstoð. Hvað er verið að gera með samþykki ríkisstjórnarinnar, Seðlabankans, Fjármálaeftirlitsins að kröfu Breta og Hollendinga? Lagt er til með frumvarpi, sem verður líklega brátt að lögum, að við setjum ríkisábyrgð á fallinn banka. Virðulegi forseti. Evrópusambandið ætti nú fyrst og fremst að fara að sínum eigin lögum og reglum í stað þess að beita valdi sínu með þessum hætti. Það verður að vera einhver smásamhljómur hjá sambandinu ef það ætlar að lifa til framtíðar. Það er staðan sem við erum í og ég fer ekki ofan af því að um ríkisaðstoð er að ræða enda er það alveg augljóst mál, það sjá það allir sem sjá vilja. Mig langar til að grípa aðeins niður í það sem snýr að efnahagslegu fyrirvörunum þó að ég hafi í öllum samningunum talað meira um lögfræðihliðina. Efnahagslegu fyrirvararnir stinga mig mest þar sem talið er að það sé mjög lítil áhætta fyrir Íslendinga að taka þessa skuldbindingu á sig. Það sem breyttist m.a. í málinu á milli umferða er að síðasti gjalddagi Icesave-samninganna er ekki lengur árið 2030, nei, síðasta greiðsluárið er árið 2046. Ég spyr mig því á ný: Hvers vegna er búið að framlengja síðasta gjalddaga Icesave-samningsins ef engin áhætta felst í honum? Hvers vegna stöndum við bara ekki upp núna og hendum þessu frumvarpi fyrst talað er fyrir því að það sé engin áhætta fyrir íslenska ríkið? Það er það sem mér finnst svo sárt í umræðunni. Hér koma sjálfstæðismenn upp hver á fætur öðrum og tala sig inn í að það sé engin áhætta, að búið sé að meta málið upp á nýtt og það sé þjóðhagslega hagkvæmt að samþykkja Icesave-samningana eins og þeir liggja fyrir. Auðvitað er erfitt að skipta um skoðun, en það gerðist eitthvað í morgun hjá Sjálfstæðisflokknum sem enginn skilur. En við erum líka búin að sjá hvaða þingmenn hafa verið í þinghúsinu í dag og hafa talað fyrir þessu máli. Ég hef alla tíð lagt á það áherslu að það er ekki lagainnstæða fyrir málinu og þess vegna skil ég ekki hvers vegna það er komið hingað í þriðja sinn. Um þennan samning gilda bresk lög, Common Law, og samkvæmt þeim lögum, sem eru af öðru tagi en íslenska lagakerfið, eru þeir samningar sem búnir eru til í því lagaumhverfi túlkaðir samkvæmt orðanna hljóðan ef þeir fara fyrir dómstóla. Það er nánast alveg sama hvar gripið er niður í hinn nýja samning, hann er óbreyttur að undanteknum vöxtunum og einhverjum nokkrum endurgreiðsluákvæðum. Sami skaðleysiskaflinn er inni, Ísland hendir öllu frá sér, það er hvergi ákvæði um hryðjuverkalögin inni í þessum samningi, ekki nú frekar en áður. Ísland hendir frá sér skilyrðislausu skaðleysi, það hendir frá sér fullveldisákvæðinu. Verði greiðslufall eða annað má sækja það til okkar. Það er ekkert annað en mjög hörð ríkisábyrgð og þar sem það fellur undir bresk lög er það þannig að það sem ekki er í samningnum dugar ekki að nota í dómsmáli. Enda þótt rætt sé um að málið fari hér fyrir gerðardóm erum við engu bættari því að við hendum á ný frá okkur dómsvaldinu. Ég lagði mikla áherslu á það í umræðu um síðustu samninga að við mundum fá dómhána heim en þá brást ESA-dómstóllinn við því á þann hátt að okkur bæri skilyrðislaus skylda til að greiða skuldina. Það kom mjög gott álit frá hinum norska Peter Ørebech, sem er prófessor í lögum við Háskólann í Tromsø, þar sem hann tók málið lið fyrir lið og hrakti álit ESA-dómstólsins. Það sýnir okkur líka að við trúum því að dómstólar dæmi eftir lögum en það er svo sannarlega hægt að sjá í áliti Ørebechs að það stendur ekki steinn yfir steini í því áliti sem ESA gaf út vegna þessara samninga. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp úr áliti Peters Ørebechs:. „Ítrekað skal á það bent að tilskipunin snýst ekki um heimild aðildarríkis til að bregðast við með einum eða öðrum hætti heldur um skorður sem ákvörðunarvaldi fullvalda aðildarríkja eru settar.“ Hér er fullveldi ríkisins kastað á glæ, því er hent út um gluggann til þess að þjóna erlendum þjóðum. Hvar er baráttuandinn og eldmóðurinn úr þorskastríðunum? Af hverju látum við fara svona með okkur? Af hverju festum við íslenska þjóð í snöru þessara gömlu heimsvaldaþjóða? Það er svo erfitt að horfa upp á það að maður geti ekki gert neitt til þess að fá fólk til að skipta um skoðun. Það er ágæt tilvitnun í áliti Peters Ørebechs þar sem hann vísar í frétt Financial Times frá því mánudaginn 13. september 2010. Ég ætla að fá að lesa það yfir, með leyfi forseta: „Icesave-samningurinn ýtir undir þá tilhneigingu sem nú ríkir að veita bönkunum ótakmarkaða ríkisábyrgð. Í þessu tilviki er hæpið að tala um lagaleg rök fyrir þörfinni á tryggingum og því síður verða þau sanngirnisrök fyrir henni. Ríkisstjórnir Bretlands og Hollands mundu aldrei verða við kröfum erlendra innstæðueigenda sem næmu þriðjungi af þjóðarframleiðslu ef einn af stóru bönkunum þeirra féllu.“ Svo segir orðrétt í Financial Times. Hvers vegna er þá verið að ráðast á okkur hér, smáþjóð í Norðurhöfum? Hvers vegna er ekki spyrnt við fótum? Getur verið að þetta sé aðgöngumiðinn í Evrópusambandið? Það liggur jú fyrir umsókn um aðild að Evrópusambandinu sem nú hefur komið í ljós að er beint aðlögunarferli. Það hefur löngum verið vitað að hæstv. utanríkisráðherra leggst á hnén og gerir hvað hann getur til þess að það aðildarferli gangi hnökralaust fyrir sig. Er það sú kalda staðreynd sem við sjáum nú í þriðja sinn eftir að þjóðin hafnaði samningunum í byrjun síðasta árs, að það er raunar alveg sama hvað borið er á borð fyrir okkur? Ég er mjög hugsi yfir vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar. Það er nánast ekkert sem heppnast hjá henni, það má alveg segja það eins og er. Ríkisstjórnin getur ekki einu sinni haldið hnökralausar kosningar, þær voru dæmdar ógildar af Hæstarétti Íslands, af æðsta dómstól landsins. Þegar sá skandall var nýbúinn steig ríkisstjórnin fram með þetta mál. Hvað á að bjóða íslensku þjóðinni upp á næst? Hvað á að bjóða fólki upp á næst? 650 milljónir eru farnar í stjórnlagaþingið, í misheppnaðar kosningar. Það eru tvö rekstrarár St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Með þessum samningi er á góðum degi verið að leggja 23–230 milljarða á þjóðina samkvæmt áliti fyrirtækisins GAMMA, eftir því hverju fram vindur í efnahagsmálum. Það er ekkert að gerast í efnahagsmálum undir stjórn þessarar vinstri stjórnar. Atvinnuleysi eykst, engin atvinnutækifæri eru sköpuð. Fólk er farið að flýja landið, því miður. Við Íslendingar ættum svo sannarlega að geta staðið saman þegar eitthvað bjátar á en þessi ríkisstjórn gerir þjóðinni það ekki kleift því að það er ekki hægt að fá hér nokkra atvinnu. Það er búið að drekkja þjóðinni í þeim skuldum sem lagt er til að komi nú ríkisábyrgð á. Er ekki nóg að láta ræna okkur einu sinni? Þarf að gera það tvisvar og þrisvar? Lagt er til að ríkisvæða einkaskuldir banka sem var í eigu einstaklinga. Hér er ekki verið að bjarga ríkisbanka. Við þekkjum munstrið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, við sjáum munstrið víða um heim. Það á að koma þessum skuldum líka á okkur sama hvað það kostar. Herra forseti. Maður verður hálfmáttlaus af því að þurfa að ræða þetta mál í þriðja sinn. Maður verður hálfmáttlaus af því að horfa á ríkisstjórnina vinna með þessum hætti. Ég hélt að ríkisstjórnin mundi láta sér þjóðaratkvæðagreiðsluna að kenningu verða og sýna tennurnar við Breta og Hollendinga í þetta sinn, en nei, það skal kosið aftur og aftur til að fá rétta niðurstöðu. Herra forseti, ég fordæmi þessi vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni: Hvers vegna er þetta mál komið inn í þingið í þriðja sinn? Þá finnst mér að hv. þingmaður verði aðeins að rifja það upp, svo allrar sanngirni sé gætt, að stjórnarandstaðan öll tók þátt í að skipa samninganefnd til að reyna að ná samningum við Breta og Hollendinga. Þar komum við öll að málinu. Það er mín skoðun að þjóðaratkvæðagreiðslan og það að fyrri samningar hafi verið felldir úr gildi og síðan aðkoma stjórnarandstöðunnar í þessu máli hafi hugsanlega orðið til þess að þessi samningur náðist. Hv. þingmaður hefði getað notað meiri tíma til að færa rök fyrir máli sínu, af hverju hún vill fella þessa samninga. Ég ber fulla virðingu fyrir skoðunum annarra. Það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, 2. minni hluta, að ekkert er dregið úr áhættunni sem er í samningnum. Það vita allir hver hún er. Það eru endurheimtur úr búinu, hverjir ættu að greiða út úr búinu og gengisáhættan. Síðan er hugsanlega smávægileg vaxtaáhætta af því að vextir breytast 2016. Það er ekki gert lítið úr þessu. Ég vek athygli á því að álit fjögurra virtra lögfræðinga sem unnu álitsgerð fyrir fjárlaganefnd eru misjöfn. Það voru engar deilur um það í nefndinni sjálfri, hvorki milli stjórnarliða né stjórnarandstöðu, hverjir lögfræðingarnir ættu að vera. Sumir telja miklar líkur á því, aðrir telja litlar líkur á því að dómsmál vinnist eða tapist. Síðan er niðurstaða allra sú að ekki er útilokað að dómsmál muni tapast. Það kemur mjög skýrt fram. Því til viðbótar kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar hverjir kostirnir eru og hvað við erum að vega og meta. Ég kalla eftir því að hv. þingmenn nýti frekar tíma sinn í að ræða 

Virðulegi forseti. Það er örugglega mjög erfitt að skipta um skoðun. Þingmaðurinn var nú eiginlega að tala sig upp í að samþykkja þennan samning. Það er hans mál. Varðandi samninganefndina, að stjórnarandstaðan hafi átt þátt í að skipa þessa samninganefnd - sá sem fór fyrir henni sagði strax í upphafi að auðvitað hefði umboð nefndarinnar átt að vera það að ekki ætti að borga neitt því að skoðun hans var sú að við ættum að fara með málið fyrir dómstóla. Umboðið sem fjármálaráðherra veitti þessari nefnd var hins vegar einungis til að ná samningum. Það er það sem þessir ágætu aðilar gerðu og náðu niður vöxtunum, en það stóð hvergi í skipunarbréfi þeirra að þeir ættu að ganga frá borði og sýna fram á mótrök okkar. Eins og hv. þingmaður veit hefur hæstv. fjármálaráðherra ekki haldið mikið á lofti þeim rökum að við gætum farið í gagnsókn á móti hryðjuverkalagasetningu Breta. Það er alveg hreint með ólíkindum að það skuli ekki hafa verið gert. En það má líka segja í þessari umræðu að ég trúi því ekki að hv. þingmaður sé alltaf sammála Seðlabanka Íslands þó að Sjálfstæðisflokkurinn eigi þátt í að skipa þangað menn. Þó að það sé eitthvert samkomulag um skipan einhverrar nefndar er ekki þar með sagt að viðkomandi aðilar þurfi að lúta því sem kemur út úr nefndarstarfinu. Hv. þingmaður talar um að dómstólaleiðin sé ófær vegna þess að það standa sjö línur í nefndaráliti sjálfstæðismanna um að lögfræðingarnir hafi verið komnir að niðurstöðu um að við ættum ekki að fara í dómsmál. Eins og þetta plagg lítur út í dag er það nákvæmlega sú upphæð sem við yrðum dæmd til að greiða vegna jafnræðisreglu EES-réttar og þá spyr ég þingmanninn: 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að við séum að hverfa frá og segjum dómstólaleiðina ekki færa. Það er alrangt. Það hef ég aldrei sagt. Okkur í fjárlaganefnd var falið að fjalla um málið og meta það efnislega. Það er ákveðin áhætta í dómstólaleiðinni og það kemur fram í nefndaráliti okkar að þótt við teljum ekki verulega hættu á að málið mundi tapast gæti það gerst. Þegar hv. þingmaður segir að sama tölulega niðurstaða mundi koma út úr dómstólunum er það ekki rétt. Ef menn fara dómstólaleiðina og tapa málinu, eins og hv. þingmaður segir, með lágmarksinnstæðutrygginguna erum við að tala um miklu stærri tölur. Því miður.  Þegar hv. þingmaður segir að þetta sé hugsanlega einhver aðgöngumiði að Evrópusambandinu held ég að við getum a.m.k. verið sammála um það, við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, að hún hafi ekki trú á því að ég muni leggja til að samningarnir verði samþykktir til að geta gengið í Evrópusambandið. Það var það sem mér fannst dálítið athyglisvert í málflutningi hennar. Ég kalla eftir frekari rökstuðningi við þá fullyrðingu. Það kemur líka alveg skýrt fram og ég sagði það í ræðu minni í dag að þetta eru tveir slæmir kostir. Mitt mat er að þetta sé skynsamlegri leið. Ef hv. þingmaður hefur aðra skoðun virði ég hana. En hún á ekki að gera lítið úr skoðunum annarra og segja að menn 

Virðulegi forseti. Ég er ekki að gera lítið úr skoðunum annarra þó að ég bendi á þá staðreynd að hér hafa sjálfstæðismenn snúist á einu augabragði í þessu máli. Á einu augabragði, eins og einn ágætur þingmaður sagði í góðri umræðu einu sinni þegar við vorum nýsest á þing. Hv. þingmaður bendir á að dómstólaleiðin sé jafnvel ekki fær. Samt er hún fær, en að mati sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd er allt of mikil áhætta að fara dómstólaleiðina. Þá segi ég: Sá séns að fara dómstólaleiðina og vinna það dómsmál er langtum betri en að taka sénsinn á því að skrifa undir þessa óútfylltu ríkisábyrgð sem hangir yfir okkur eins og versti stríðsskaðasamningur til ársins 2046. Þau börn sem fæðast í dag verða orðin 35 ára þegar Íslendingar losna undan þessari ríkisábyrgðarkvöð sem lögð verður á okkur að beiðni Breta og Hollendinga. Við skulum átta okkur á tímanum í þessu og því hvað er í húfi. Auðvitað eigum við sem fullvalda ríki að fara með þetta mál fyrir dómstóla því að þau rök að við lendum í hærri greiðslum eftir því hvað vaxtaprósentan er há standast ekki. Bretar og Hollendingar tóku sjálfir ákvörðun um að borga þessar innstæðutryggingar að fullu. Mér er stórlega til efs að einhver óháður dómstóll leggi til að við borgum vexti í dómsmáli þar sem þetta snýst um 20.887 evrur á hvern reikning. Sú leið er ófær og mér finnst leiðinlegt að hlusta á sjálfstæðismenn