Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Dagskrá undanfarinna daga hefur orðið tilefni til þess að maður hefur undrast það hvernig forseti hefur raðað upp dagskrá. En það er ekki síður í dag þegar búið er að ryðja út af dagskrá þingsins þeim hefðbundnu liðum sem við byrjum alltaf á, sem eru annaðhvort óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra - en það hefði verið mjög vel við hæfi núna á síðasta degi fyrir páska að geta beint spurningum til hæstv. ráðherra og í öðru lagi ef ráðherrar víkjast undan því að svara spurningum þingmanna þá hefði verið í lófa lagið fyrir hæstv. forseta að hafa á dagskrá liðinn Störf þingsins. Það er gert er ráð fyrir því alla þingdaga að við byrjum annaðhvort á liðnum Óundirbúnar fyrirspurnir eða Störf þingsins. Þess vegna vil ég inna hæstv. forseta eftir því hvað hann hyggist fyrir í áframhaldandi þinghaldi. Er hann að umturna öllum okkar venjum og þingsköpum með stjórn sinni?

Virðulegi forseti. Ég átti von á því að fundir mundu byrja í dag annaðhvort með umræðu um störf þingsins eða öllu heldur og mun frekar jafnvel óundirbúnum fyrirspurnum því það er full ástæða til að beina fyrirspurnum til hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég átti von á því að hann yrði hér í dag þar sem hann var ekki á mánudaginn var. Í dagblöðunum í dag eru ýmsar fréttir sem þörf er á að bera undir hæstv. ráðherra og m.a. eru fréttir á forsíðu Fréttablaðsins í dag um lífeyrissjóðina sem hugsanlega munu koma að fjármögnun á byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Síðan höfum við þingmenn ítrekað gengið eftir því hvað líði fjárlögum, líði áætlun um niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni. Það hefur verið afar fátt um svör og það kemur fram í dagblöðunum í dag að á fundi með heilbrigðisstarfsmönnum í gær hafi engin svör fengist um áætlanir ráðherra um hvernig standa eigi að niðurskurði í heilbrigðisþjónustunni og jafnvel eru upplýsingar um hækkun lyfjakostnaðar. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég sakna þess að fá ekki tækifæri í dag til að beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra.

Forseti ákvað að sleppa þessum dagskrárlið í von um að við gætum drifið áfram störf þingsins. Það er auðvitað kominn sá tími að við þurfum að fara að ljúka þinginu og það er mikilvægt að koma þeim málum sem hér hafa verið til umræðu áfram. Ég vil líka upplýsa að forseti mun hitta formenn þingflokkanna í hádegishléi og ræða fundahöldin í dag og reyna að ná samkomulagi um það hvernig við förum með mál þannig að við getum farið að ljúka þessu vetrarþingi.

Virðulegi forseti. Hér erum við í dymbilvikunni, það er skírdagur á morgun og mér skilst að þetta sé í fyrsta skipti sem þing er haldið á miðvikudegi fyrir skírdag. 

Forseti hefur þegar svarað því að hann mun á fundi kl. eitt með formönnum þingflokka ákveða það.

Hæstv. forseti. Ég þakka það að forseti hyggist hafa eitthvert samráð við þingflokksformenn um það hvernig eigi að ljúka þinghaldinu fyrir páska. Það er þá kannski von til þess að fá fréttir af því hjá forseta á þeim fundi hvernig hann hyggist yfir höfuð ljúka þessu þinghaldi eða er hæstv. forseti að gefa það í skyn að hann muni ljúka þinghaldi á þessum degi eða þessum sólarhring? Það væri áhugavert að fá að vita það. En ég ítreka að ég hefði talið að það væri við hæfi að geta borið fram fyrirspurnir til hæstv. ráðherra sem hafa sýnt þinginu þann heiður að mæta í þingsalinn, þ.e. hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra. En það eru ekki aðrir sem hafa sýnt sig hér og hafa ekki verið að sýna sig þótt þannig standi á hjá þessum hæstv. ráðherrum að mæta núna, þeir hafa ekki verið mjög duglegir fram að þessu en 

Herra forseti. Mér þykir það mjög miður að menn ætli ekki að láta ráðherrana svara fyrir það sem þeir eru að gera.  Menn hafa líka mikið talað um ráðherraræði og að ráðherrarnir stjórni öllu og þingið sé ekki nógu sterkt. Mér finnst að forseti sé einmitt að gangast inn á það með því að láta ráðherrana ekki svara fyrir eins og venja er til.

Herra forseti. Við erum áfram að ræða um stjórnarskrá lýðveldisins. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir frumvarpið sem slíkt, fór yfir einstök atriði frumvarpsins og spurði margra spurninga sem ekki hefur verið svarað enn, herra forseti, og ekki síst um stjórnlagaþingið en í því eru gríðarlega mörg atriði algerlega óljós og hefur ekki verið svarað til um. Það eru margir þættir bæði varðandi kosningu til stjórnlagaþingsins, hvernig því verður stjórnað o.s.frv. Síðan sé ég að í nefndaráliti frá meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál er verið að ræða um kosningu til stjórnlagaþingsins og þar stendur, með leyfi forseta, ef ég má lesa það upp: „Í drögum að frumvarpi til laga um stjórnlagaþing sem er fylgiskjal með frumvarpi til stjórnskipunarlaga er lagt til að kosið verði persónukjöri á þingið. Meiri hlutinn leggst ekki gegn slíkri kosningu en áréttar þó mikilvægi þess að á stjórnlagaþingi sitji fulltrúar þjóðarinnar.“ Það er eins gott að það verði ekki sóttir einhverjir Norðmenn til að sitja þar. Það væri kannski eftir því sem víða er gert í kerfinu í dag. „Ný stjórnarskrá lýðveldisins Íslands mun verða stjórnarskrá þjóðarinnar allrar. Enda þótt aðkoma almennings alls verði tryggð, t.d. með opnum fundum, upplýsingagjöf og málþingum og að auðvelt verði að senda inn umsagnir, þarf jafnframt að tryggja að á þinginu sjálfu sitji þjóðin öll eða fulltrúar hennar.“ - Það er verið að tala um að 41 eigi að sitja á þessu þingi en ekki þjóðin öll. - „Meiri hlutinn telur því mikilvægt að reglur um persónukjör verði með þeim hætti að tryggt verði að fulltrúar landsbyggðar og landshluta fái sæti, hvort sem það verður gert með ríkari reglum um kjör eða reglum um einhvers konar jöfnunarsæti. Þá telur meiri hlutinn mikilvægt að reglur um kjörið verði með þeim hætti að tryggt verði eins og hægt er jafnt kynjahlutfall á þinginu.“ Vægast sagt finnst mér þetta afskaplega óljóst, herra forseti, hvað hér er átt við. Eigum við kannski eftir að sjá fram á að það verði hreinlega enginn af landsbyggðinni á þessu stjórnlagaþingi? Það verði einvörðungu þekktir aðilar úr þjóðfélaginu, héðan af höfuðborgarsvæðinu og enginn af landsbyggðinni vegna þess að þetta er gersamlega skilið eftir opið í því frumvarpi sem liggur fyrir og það er ekki hægt að sjá að það sé neitt gengið frá þessum málum. Þess vegna má ætla að það verði enginn fulltrúi landsbyggðarinnar á þessu stjórnlagaþingi. Svo er talað um það aftur og aftur að þetta eigi að vera opið, lýðræðislegt og allir eigi að koma að málum. Það er bara einfaldlega ekki þannig. Það er verið að skauta hægt og rólega í kringum það í þessari grein að hugsanlega þurfi, svona eftir á þegar menn eru farnir að skoða málið betur, að hugsa til þess að landsbyggðin eigi að koma þarna að málum. En það er gersamlega skilið eftir og mér sýnist því málið verða þannig að það verði enginn á þessu stjórnlagaþingi af landsbyggðinni. Það er einfaldlega þannig. Það er á engan hátt ásættanlegt og það þarf að ráða bót á því. Það þarf að breyta eins og ég legg til í raun, herra forseti, að þetta mál allt verði tekið af dagskrá, sett í nefnd aftur, unnið betur og tekið fyrir á næsta þingi. Það er ekkert vit í því að vera að afgreiða þessi mál í svo mikilli ósátt sem raun ber vitni, algerri ósátt. En það er merkilegt nokk að það er vilji þeirra sem hér standa að minnihlutastjórn, að afgreiða þetta í ósátt og hafa ósætti um stjórnarskrá lýðveldisins á Alþingi og það er mjög slæmt mál. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins. Hún mælir annars vegar fyrir um reglur er fjalla um vald, handhafa ríkisvaldsins, þ.e. löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisins gagnvart almenningi í landinu. Mér finnst að sú minnihlutastjórn sem situr hér skauti algerlega yfir þetta og þessi grunnlög samfélagsins sem við erum að fjalla um skipti engu máli. Það er ekki verið að fjalla um vatn eða einkavæðingu einhverra ríkisfyrirtækja eða einhver smámál. Nei, aldeilis ekki. Þetta eru grunnlög samfélagsins sem við erum að fara yfir. Mér finnst, herra forseti, að það vald sem stundum hefur verið kallað þriðja og fjórða valdið í samfélaginu, sem eru fjölmiðlarnir, hafi ekki sinnt verkefni sínu að kynna fyrir þjóðinni hvað hér um ræðir. Það hefur ekki á nokkurn hátt komið fram í fjölmiðlum á Íslandi hvað við erum að tala um. Það sem fyrst og fremst hefur komið fram er að Sjálfstæðisflokkurinn standi fyrir málþófi. Það er verið að tala um það í fjölmiðlunum að verið sé að standa fyrir málþófi vegna þess að við sjálfstæðismenn séu að einhverju leyti á móti málinu.  Það er nefnilega þannig að hér er um mikið valdaafsal á Alþingi að ræða. Það er verið að útvista, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, það er verið að útvista verkefnum frá Alþingi Íslendinga til þings sem enginn veit hvernig á að stjórna og það veit enginn í raun hvernig á að fara með niðurstöður frá því þingi. Það er staðreyndin. Ég minnist þess hér þegar verið var að útvista verkefnum frá ríkisstofnunum þá kom hæstv. heilbrigðisráðherra upp sem formaður BSRB og talaði um það lengi að það mætti ekki útvista verkefnum frá ríkisstofnunum til einkaaðila en hér er verið að útvista verkefnum frá Alþingi sem kosið er af þjóðinni og þeirri grunnstofnun samfélagsins sem Alþingi er, löggjafarvaldið. Það er verið að útvista verkefnum. Það er verið að útvista því að stjórnarskráin sem eru grunnlögin eigi að vinna af nýju þingi, og það er þannig farið með málið að þingið leitar umsagnar hjá Alþingi. Að hugsa sér. Það á að leita umsagnar þjóðkjörinna fulltrúa. Þetta er annars vegar mikið valdaafsal þingsins sem fyrirfinnst hvergi í öðrum þjóðþingum. Þetta mál gengur auðvitað ekki upp og það er þess vegna sem við ræðum þetta og viljum fara yfir málið. Það er talað um málþóf eins og ég sagði áðan, herra forseti. Við erum þó ekki búin að ræða nema brot af þeim tíma sem einstaka þingmenn stjórnarliðsins minni hluta stjórnarinnar ræða á vetrum. Hæstv. fjármálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra talar í fleiri klukkutíma, tugi klukkutíma á hverjum vetri. Hann á metið í ræðustól á Alþingi síðustu 17 ár. Það hefur enginn talað meira en hann. Hæstv. forsætisráðherra talaði í einni ræðu rúmar 10 klukkustundir. Það var ekki málþóf, nei, nei, það var ekki málþóf. Um hvað var talað í 10 klukkustundir? Það veit það enginn í dag, sennilega.

Húsnæðismál, var það ekki?

Já, það var einmitt um húsnæðismál. En það minnist þess enginn. Og hvaða gagn hafði það þá? Við erum að ræða grunnlögin, stjórnarskrána. Þegar talað er um málþóf þá vil ég geta þess að þetta er önnur ræða mín varðandi stjórnarskrármálið. Fyrri ræðan var 40 mínútur og þessi er 20 mínútur. Svo kalla menn þetta málþóf. Það er algerlega út í hött að þingmenn fái ekki að tjá sig um svona viðamikið mál. Þess vegna held ég, herra forseti, að við eigum að taka þetta mál af dagskrá, afgreiða það síðar, setja það í nefnd, vinna það betur, reyna að ná sátt um málið. Það undrar mig að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki taka af skarið og vera sá leiðtogi fyrir þjóðina á þeim tímum sem við upplifum nú að taka málið út af dagskrá og reyna að vinna það betur. Nógur er tíminn í sumar þegar bjart er allan sólarhringinn. Menn ættu að leggja sig fram um að reyna að ná sátt í málinu og fara yfir málið þá með tilliti til þess. Nei, í staðinn er verið að setja það á dagskrá aftur og aftur og halda frá dagskrá þingsins mörgum málum sem eru mjög mikilvæg fyrir samfélagið, mjög mikilvæg fyrir heimilin, fjölskyldurnar og fyrirtækin. Það eru mál sem bíða á dagskránni og eru búin að bíða alla vikuna í raun og menn skeyta engu um það og mikilvægi þeirra mála. Hv. þingmaður kom upp áðan um fundarstjórn forseta, hv. þm. Pétur H. Blöndal, og talaði um gengi íslensku krónunnar, hvað væri að gerast þar. Hæstv. ráðherrar, það er enginn í þingsal, það er enginn, það kæra sig allir kollótta um málið. Er þetta ekki mikilvægara en svo að enginn er viðstaddur, það að ætla að breyta grunnlögum samfélagsins og afsala Alþingi þeim rétti að hafa með stjórnarskrána að gera, útvista því verkefni? Þvílík uppgjöf hjá þeirri ríkisstjórn sem nú situr að treysta ekki þjóðkjörnum þingmönnum á Alþingi Íslendinga til að vinna það mál. Nei, kergjan og þrjóskan er þvílík að það nær ekki nokkru tali hvernig menn vinna þetta mál. Og fjölmiðlarnir eru í þagnarbindindi um málið. Hvers vegna í ósköpunum eru ekki teknir upp þættir, vandaðir fréttaskýringaþættir þar sem farið er ofan í málið þannig að þjóðin sjálf fái að vita um hvað málið snýst og þjóðin geti hugsað málið um páskahelgina og séð nákvæmlega hvernig málið liggur? Ég er sannfærður um það, herra forseti, að það eru fæstir í samfélagi okkar sem hafa kynnt sér málið og hafa haft tök á því að kynna sér málið. Ég er hins vegar með þykkan bunka, þykka möppu af gögnum sem eru umsagnir aðila vítt og breitt úr samfélaginu, úr fagsamfélaginu, af því að ég horfi á hv. þm. Atla Gíslason, úr samfélagi lögmanna þar sem menn eru á móti þeirri breytingu sem hér er verið að gera.

Það er rangt. Það er beinlínis rangt, lestu umsagnirnar.

Það er ekki rangt. Ég hef lesið umsagnirnar og úrdrátt úr þeim umsögnum sem hér eru. Það er ekki þannig. Það er langtum meiri hluti þeirra  En hvað er það virkilega sem gerir það að menn vilja fara svona flausturslega yfir málið og klára það í óeiningu? Hvað er það í raun og sanni? Er það bara að Framsóknarflokkurinn vildi koma stjórnlagaþingi á og hafði það sem sitt eina mál til að styðja þessa minnihlutaríkisstjórn? Eða er það eitthvað annað? Er það aðildin að Evrópusambandinu? Það er eitthvað annað að baki sem gerir það að verkum að mönnum liggur svona á og menn vilja kljúfa niður grunnstoðir samfélagsins, grunnlög samfélagsins? Það er verið að útvista grunnlögum samfélagsins frá Alþingi Íslendinga til stjórnlagaþings sem enginn veit enn hvernig á að kjósa til og hvernig á að starfa. Stjórnlagaþing á sjálft að útbúa sér reglu til að starfa eftir.

Það er líka rangt.

Það er bara þannig.

Ég held að hann ætti að kynna sér málið.


             Já, þingmaðurinn hefur kynnt sér þessi mál. Hér er einfaldlega verið að vinna flausturslega og í síðari ræðu minni um þetta mál ætla ég að lesa upp úr þeim umsögnum sem hér eru. Það er nógur tími til þess. Hér eru umsagnir og hér eru orðræður þeirra manna sem hafa gefið umsögn og margir af félögum mínum búnir að lesa upp úr þeim og ég ætla ekki að endurtaka það. Það eru margir búnir að lesa upp þær umsagnir sem hafa borist og þær eru nánast allar neikvæðar. Þar er sagt að málið sé flausturslega unnið og af fljótfærni og það þurfi að ná sátt um málið. Síðustu 50 ár hefur verið sátt um allar þær breytingar sem gerðar hafa verið á stjórnarskránni. Nú vilja menn fara í breytingar, vitandi að ekki er sátt um málið og vitandi að það er ekki sátt úti í þjóðfélaginu. Umsagnaraðilar hafa ekki verið sáttir með þann hraða og þá fljótfærni sem hér liggur að baki. Þess vegna, herra forseti, er mjög mikilvægt að þessi mál verði kynnt fyrir þjóðinni og mér finnst skorta á að fjölmiðlarnir, ríkisfjölmiðlarnir auðvitað sérstaklega, það eru þeir sem við höfum eitthvað yfir að segja, kynni málið fyrir þjóðinni þannig að fólk viti hvað um ræðir varðandi stjórnarskrárbreytinguna og hver munurinn er á milli þeirra sem vilja að málið bíði og verði skoðað betur og þeirra sem vilja klára það.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi segja að ég að harma það enn og aftur að hæstv. forseti skuli sitja fast við sinn keip og halda sig við þá ákvörðun, sem virðist vera ákvörðun meiri hluta Alþingis, þ.e. minnihlutaríkisstjórnarinnar með fylgihnetti sínum Framsóknarflokknum, að gera það mál sem við ræðum hér, stjórnarskipunarlögin, að því forgangsverkefni sem Alþingi á að glíma við. Við þurfum ekki annað en að lesa yfir dagskrá þingsins eins og hún liggur hér fyrir til að sjá að fjölmörg mál eru á dagskrá og fleiri raunar sem hægt væri að vinna að sem lúta beint að hag heimila og fyrirtækja og að efnahagslífinu sem öllum er ljóst nema þá meiri hluta Alþingis að þessu sinni að eru brýnustu málin og þau mál sem við ættum að vera að ræða hér. Það er kannski af sérstakri tillitssemi við þingmenn Vinstri grænna sem málið Heimild til samninga um álver í Helguvík er haft númer 10 á dagskrá til þess að þeir þurfi ekki að opinbera fyrir alþjóð enn og aftur þann mikla ágreining sem uppi er í ríkisstjórnarflokkunum þar sem um er að ræða stjórnarfrumvarp  Það er auðvitað svo, virðulegi forseti, að við hefðum þurft að ræða þau mál sem hér eru á dagskrá líka í ljósi þess að við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegri stöðu sem öllum er ljós. Við vorum að heyra það núna fyrir einum og hálfum tíma síðan að hin nýja peningamálastefnunefnd Seðlabankans var að taka ákvörðun um að lækka stýrivexti um eitt og hálft prósentustig. Þetta er gert þrátt fyrir að vitum að hér er ekki raunveruleg verðbólga í landinu. Ef þriggja mánaða tímabil er framreiknað blasir við að verðbólgan er kannski 1, 2, 3 prósentustig eða eitthvað á þeim grunni en engu að síður eru stýrivextir hér upp úr hæstu hæðum. Og ástæðan fyrir því að hin nýja peningamálastefnunefnd getur ekki tekið aðra ákvörðun eða hefur ekki treyst sér til að taka aðra ákvörðun en hún gerði í morgun er auðvitað sú að hér er allt að fara í fár. Gengi íslensku krónunnar virðist vera komið í frjálst fall. Frá því um áramót hefur gengi krónunnar lækkað um fimmtung, um 20%, og nú eru menn að spá því að við séum einungis að sjá hér byrjunina. Það er af þessum ástæðum sem við erum að komast í þetta mikla öngstræti. Peningamálastefnunefndinni, sem hefur m.a. það lögbundna verkefni sem kveðið er á um í lögum um Seðlabankann, er auðvitað mjög þröngur stakkur skorinn í ljósi þess að hún er líka að reyna að tryggja það að gengi krónunnar haldist sem stöðugast. Ríkisstjórnin er auðvitað orðin sjálfstætt efnahagsvandamál sem kemur í veg fyrir að hægt sé að lækka stýrivexti eins og þörf er á og samfélagið allt kallar eftir, hvort sem það eru heimilin eða fyrirtækin. Við hefðum því þurft að ræða hér efnahagsmálin sem eru aftar á dagskránni til að reyna að leggjast á árarnar sameiginlega um það að vinna okkur út úr þessum vanda. Hins vegar virðist það vera pólitísk niðurstaða stjórnarmeirihlutans með fylgihnetti sínum að þau mál geti beðið, að þau mál eigi ekkert að ræða. Að miklu brýnna sé að takast á við það að setja stjórnarskrá, illa unnin stjórnarskrárákvæði þar sem kveðið er á um hluti sem sannarlega þyrfti að koma inn í stjórnarskrána með einum eða öðrum hætti í mörgum tilvikum en eru hins vegar þannig úr garði gerðir að varla nokkur einasti af þeim umsagnaraðilum sem hafa tjáð sig í þessum efnum treystir sér til þess að mæla með málinu. Þeir sem hafa farið ítarlegast ofan í þetta og jafnvel þeir sem eru því sammála að taka þurfi á þeim efnisatriðum sem kveðið er á um í frumvarpinu, vara okkur mjög eindregið við því að gera það með þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að tileinka sér. Þetta er auðvitað hörmulegt og ég verð raunar að segja að ég skil ekki hvað vakir fyrir þeim ágætu þingmönnum sem mynda meiri hluta ríkisstjórnarinnar, standa að meiri hluta ríkisstjórnarinnar og verja hana falli, með að hegða sér með þessum hætti. Með þessu er ríkisstjórnin og fylgismenn hennar í raun og veru að senda mjög skýr skilaboð út til þjóðarinnar. Skilaboðin eru þessi: Okkur stendur á sama um þau mál sem þjóðin í raun og veru kallar á. Við ætlum að hafa okkar fram, við ætlum að knýja það í gegn að þetta mál sem svo illa er unnið verði að lögum, við ætlum að setja ýmis grundvallaratriði í stjórnarskránni í uppnám, við ætlum að auka óvissuna vegna þess að það stendur þannig á, við erum þannig skapi farin, okkur langar svo til þess burt séð frá því sem verið er að segja. - Þetta eru auðvitað alveg óboðleg vinnubrögð. Það er oft gagnrýnt þegar lögð eru fram frumvörp sem ekki eru talin nægilega undirbúin. Það er a.m.k. hægt að afsaka það með því að það er hægt að taka þau mál fyrir aftur að nýju, það er hægt að ræða þau aftur ef menn svo kjósa og gera breytingar á þeim. En við gerum ekki svoleiðis breytingar á stjórnarskránni ár eftir ár, það er einfaldlega þannig að við eigum ekki að gera tíðar breytingar á stjórnarskránni. Við eigum að reyna að nálgast stjórnarskrá okkar af fullri virðingu en það er ekki verið að gera það af hálfu þeirra sem ákveða hér og nú að knýja á um að þessi mál skuli afgreidd hvað sem öllu öðru líður. Af því að hér mætir í salinn hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þá má segja að hann hafi verið eins konar litli putti spilamann sem kjaftaði frá, hérna um daginn í umræðunni. Það var þannig að fyrir hann voru lagðar nokkrar spurningar og hann kaus að reyna að sneiða fram hjá því og þegar honum var bent á það sagði hann einfaldlega þessa fleygu setningu, sem er mjög mikilvægt að menn undirstriki í þingskjölunum og þingræðunum sem eru aðgengilegar á vefnum og fyrir framtíðina. Hv. þingmaður sagði efnislega: Ég svara þeim spurningum sem mig langar til að svara og ég vil svara þegar mér hentar og þegar ég vil. Þetta er hin fullkomni hroki sem hv. þingmaður, litli putti spilamann kjaftaði frá, hefur með þessum hætti má segja greipt inn í bækur Alþingis - og gerist nú hv. þingmaður órólegur í sæti sínu vegna þessa. En hann hleypur auðvitað ekkert frá þessum orðum. Þau hafa verið tekin upp og menn geta meira að segja horft á hv. þingmann segja þessi orð ef menn svo kjósa. Þetta segir auðvitað við hvers konar ofríkisríkisstjórn, ofríkisstjórn við búum hér þegar hún hagar sér þannig og talsmenn hennar í sölum Alþingis. Þetta er auðvitað ekki hægt. Við sjálfstæðismenn höfum lagt til að við reyndum að ná saman um tiltekinn efnisþátt til að greiða fyrir því hvernig hægt væri að standa að því að breyta stjórnarskrá sem að mínu mati er mjög sanngjörn tillaga sem fæli það í sér að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar þannig að við þyrftum ekki að samþykkja það á tveimur þingum. Það væri hægt að gera það eins og menn vita að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu og við tækjum svo til við það í góðri sátt á þessu ári að ljúka þeim efnisatriðum stjórnarskrárinnar sem ég er viss um að við gætum orðið sammála um. Því ég er alveg sammála því að ýmislegt í þessu frumvarpi er í rétta átt. Ég er t.d. sammála því að við eigum að takast á við þau efnisatriði sem eru í 1. gr. svo dæmi sé tekið. Ég tel líka að við eigum að takast á við efnisatriði sem snúa að þjóðaratkvæðagreiðslunni svo annað dæmi sé tekið en við gerum það ekki með þeim hætti sem hér er verið að gera. Það verður aldrei of mælt og aldrei of oft sagt að við verðum að sýna stjórnarskránni þá lágmarksvirðingu. Eitt atriði í frumvarpinu hér sem er auðvitað - og ég vil, virðulegi forseti, af því tilefni segja að með því að vinna þetta með þessum hætti væri hægt að ljúka umræðunni hér og nú og ganga í þetta verkefni. Það væri enginn ógreiði gerður, jafnvel þeim sem hafa mestan áhuga á, að koma til að mynda þessum ákvæðum inn í stjórnarskrá sem ég var að nefna. Það er ekkert sem gerir það að verkum að það þurfi að ljúka þessu fyrir 25. apríl, það er allt eins hægt að ljúka þessu síðar á þessu ári og ná þá a.m.k. sambærilegum markmiðum og hér er verið að leggja upp með. Mér er algerlega óskiljanlegt, virðulegi forseti, að það skuli vera svona einbeittur vilji hjá stjórnarliðinu að reyna að knýja þetta mál í gegn í ósátt við svo marga, ekki bara við Sjálfstæðisflokkinn heldur nánast alla umsagnaraðila sem hafa tjáð sig um þessi mál. Umsagnir þeirra eru innbyrðis að sumu leyti ólíkar en eitt virðist ganga sem rauður þráður í gegnum þær og það er að vara við þessum vinnubrögðum. Virðulegi forseti. Ég ætla að koma hér aðeins að einu efnisatriði í frumvarpinu, mér gefst ekki tími til þess að fara yfir fleiri mál að sinni. Það er atriði sem lýtur að 1. gr frumvarpsins, þ.e. ákvæðið um þjóðareign á náttúruauðlindum, sem er út af fyrir sig rétt sem sagt hefur verið að tvær ríkisstjórnir sem m.a. Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild settu sér sem markmið að setja inn í stjórnarskrá. Þetta mál var rætt í nokkrum ágreiningi fyrir kosningarnar 2007. Þá var það samdóma álit að skynsamlegra væri að láta það bíða vegna þess að um það væri ágreiningur og taka síðan vil við það á næsta kjörtímabili. Þess vegna var það auðvitað rökrétt að sú ríkisstjórn sem sat fram til 1. febrúar sl. hafði það í stefnuyfirlýsingu sinni að taka til við þetta ákvæði m.a. Henni entist hins vegar ekki líf til að ljúka því máli. Gert hafði verið gert ráð fyrir að þeirri endurskoðun yrði lokið fyrir lok þess kjörtímabils sem menn höfðu áætlað að stæði til 2011 og eðlilegasti framgangsmátinn hefði verið sá að þetta mál hefði verið tekið til alvarlegrar endurskoðunar og vinnu á þessu ári og komandi árum til þess að ljúka því í tæka tíð. Það tókst sem sagt ekki og þá grípur núverandi ríkisstjórn til þess að hlaupa til og afgreiða málið og krefjast þess að umsagnaraðilar klári umsagnir sínar á fimm dögum, sem er algerlega fáheyrt í svona máli og fá dæmi um þegar verið er að fjalla almennt um frumvörp og lagasmíð eins og hv. þingmenn vita. Hér er þó ekki um neitt smámál að ræða. Öllum er ljóst að þær breytingar almennt sem verið er að tala um á stjórnarskránni eru grundvallarbreytingar. Það er a.m.k. álit þeirra sem tjá sig um málin í umsögnum sem ég hef lesið yfir, m.a. ýmissa lögfræðinga. Með öðrum orðum, þetta er gríðarlega stórt mál. Við skulum aðeins velta fyrir okkur hugtakinu þjóðareign sem þrjár ríkisstjórnir hafa haft á stefnuskrá sinni að setja með einhverjum hætti inn í löggjöfina, stjórnarskrárlöggjöfina. Þegar við skoðum hvað menn segja um þetta má segja að það sé nánast grundvallarágreiningur um það hver merkingin er. Í fyrsta lagi er það mat t.d. prófessors Sigurðar Líndals, sem oft er kallaður til af ýmsu tilefni fyrir þingnefndir og oft er vitnað í bæði í fjölmiðlum og í ræðustóli þingsins, að þetta sé merkingarlaust hugtak, það er skoðun hans. Ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða það, enda hef ég kannski ekki mikla efnislega burði til þess, en þetta er skoðun hans og ég segi fyrir mína parta að mér finnst það a.m.k. ómaksins vert að doka aðeins við og velta fyrir sér hvort eitthvað sé til í þessum orðum prófessorsins. Í öðru lagi, sem virðist þó vera miklu algengari viðbára hjá þeim sem fjalla um þetta efnislega - það á t.d. við um hagsmunaaðilana og það á við um ýmsa aðra lögfræðinga sem segja að þetta hugtak sé óljóst - með öðrum orðum, menn vita ekki hvað það þýðir. Og er það ekki tilefni til þess að menn doki aðeins við þegar þeir sem eiga við að búa - þetta hugtak snertir hagsmuni, starfsgrundvöll og rekstrargrundvöll til að mynda útgerðarinnar og orkufyrirtækjanna, segja að þetta fyrirbæri eða þetta hugtak, ég vil nú frekar segja hugtak, þjóðareign sé óljóst hugtak? Eða eins og ég hygg að Orkustofnun orði þetta, þegar þeir hafa velt þessu fyrir sér, að leggja megi tvenns konar skilning í þetta hugtak. Þeir segja, með leyfi forseta: „Hvor skilningurinn sem lagður er til grundvallar þá er þetta óskiljanlegt. Ljóst er að með umorðun á því sem fram kemur í niðurstöðum auðlindanefndar þeirrar sem kosin var á Alþingi í kjölfar samþykktar á þingsályktun í júní 1998 hefur eitthvað misfarist af hálfu stjórnarskrárgjafans.“ Þetta er með öðrum orðum óskiljanlegt mál og það hefur misfarist sem meiningin var í áliti auðlindanefndar þrátt fyrir að mjög sé vitnað til þess að stuðst sé við álit þeirrar auðlindanefndar sem við kusum á sínum tíma og vann að mínu mati mjög gott og þarft verk. Þegar við skoðum síðan álit meiri hluta sérnefndar Alþingis sem fjallar um þetta mál kemst hún að þriðju niðurstöðunni. Hún segir að þetta hafi engin áhrif t.d. á stöðu sjávarútvegsins, á fiskveiðiréttinn, atvinnuréttinn sem hefur skapast, sem eru óbein eignarréttindi eins og allir vita. Ég veit að hv. þm. Atli Gíslason gæti flutt hér um það langa og lærða ræðu ef hann svo kýs og ég mundi reyndar hvetja hann til þess að setja sig á mælendaskrá og fjalla dálítið um það vegna þess að þetta er mjög áhugavert mál sem mér gefst þó ekki tími til að fara yfir út í neinn hörgul.

Ég er búinn að því.

Aldrei er góð vísa of oft kveðin, hv. þingmaður. Ég held að þetta sé mál sem væri gott að hv. þingmaður hefði yfir enn einu sinni vegna þess að mér heyrist að t.d. félagar hans í þingflokki Vinstri grænna hefðu mjög gott af slíkri lexíu, slíkum fyrirlestri til að átta sig aðeins betur á málinu. Vegna þess að það er í besta falli …  Ég sé hins vegar þegar ég les þetta yfir að þarna eru mjög ólík pólitísk sjónarmið sem einhverra hluta vegna hafa læst saman höndum í þessu meirihlutaáliti og komist að þeirri niðurstöðu að það sem lögspekingar segja sé annaðhvort merkingarlaust eða óljóst - eða óskiljanlegt, svo ég nefni Orkustofnun. Óskiljanlegt, var það ekki, virðulegi forseti, óskiljanlegt hugtak, sagði Orkustofnun? Það vefst hins vegar ekkert fyrir hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að skilja að það þýðir bara algerlega óbreytt ástand, sem hlýtur út af fyrir sig að vera fagnaðarefni sem yfirlýsing af hans hálfu og hv. þm. Ellerts B. Schrams, svo annað dæmi sé nefnt, sem hafa haft uppi ýmis sjónarmið. Með öðrum orðum, ef þetta væri hinn rétti skilningur þá er verið að segja hér að til að mynda fiskveiðistjórnarkerfið standi jafnsterkt eftir sem áður og því út af fyrir sig geri ég ráð fyrir að t.d. Landssamband íslenskra smábátaeigenda og Landssamband íslenskra útvegsmanna muni fagna í ljósi þeirra áhyggjuefna sem þeir láta koma fram í umsögnum sínum. Á hinn bóginn, sama hvaða huggunarorð koma fram í máli meiri hluta sérnefndarinnar um þetta, sama þó að lögspekingarnir Guðjón A. Kristjánsson og Valgerður Sverrisdóttir og aðrir tjái sig um málið með þessum hætti í áliti sérnefndarinnar, þá er að áliti lögfræðinga og hagsmunaaðila, sem vitaskuld hafa byggt á áliti sérfræðinga, mikil óvissa í kringum þetta. Og hvað þýðir sú óvissa? Hún þýðir það auðvitað að þetta mál, verði það samþykkt fyrir vorið, kallar á málaferli. Menn munu láta reyna á rétt sinn. Óvissa af þessu tagi, lögfræðileg stjórnskipuleg óvissa, mun kalla á málaferli. Þetta mun kalla yfir atvinnugreinar bæði á orkusviði og sjávarútvegssviði sérstaklega, þar sem ég þekki kannski betur til, mikla óvissu sem auðvitað mun þýða stöðnun í þessum atvinnugreinum þar til dómstólar hafa eytt þeirri óvissu. Hér verður stöðnun eins og oft hefur gerst í sjávarútvegi og er m.a. að gerast núna vegna hótana Samfylkingarinnar og Vinstri grænna um innköllun veiðiheimilda. Menn munu ekki þora að fjárfesta, sérstaklega litlu aðilarnir, veikustu aðilarnir í þessari atvinnugrein munu kikna og gefast upp. Og er það svo að menn ætli að samþykkja hér stjórnarskrárfrumvarp, lög sem kveða á um breytingu á stjórnarskránni, þrátt fyrir að menn viti að það torveldi t.d. nýliðun í sjávarútvegi og geri þeim sem veikastir eru erfitt fyrir? Er það virkilega svo að mönnum sé nákvæmlega sama um þessa hluti þegar til stykkisins kemur? Er þá ekkert að marka þær miklu yfirlýsingar sem hafa gengið í þveröfuga átt frá þingmönnum 

Virðulegi forseti. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um þjóðareign á náttúruauðlindum. Hins vegar er hvergi tilgreint í frumvarpstextanum hvaða auðlindir það eru sem eru þjóðareign og í skýringum er vísað til þess að það eigi að ákvarðast með lögum og vísað í lög nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þessi texti í frumvarpinu kveði upp úr með það hvaða auðlindir séu í þjóðareign núna, t.d. hvort hann telji, ef þetta verði samþykkt, að fiskstofnar við Ísland séu þjóðareign og hvort hann telji að unnt sé þá að færa auðlindir úr þjóðareign með einfaldri breytingu á lögunum sem vísað er til, t.d. í lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og lögum um stjórn fiskveiða. Fróðlegt væri að fá að vita hvort það sé mat hans að þetta ákvæði nái því markmiði sem því er ætlað að stefna að.

Virðulegi forseti. Nei, ég skal bara játa að mér er það alls ekki almennilega ljóst hvað þetta þýðir nákvæmlega. Hins vegar hef ég tekið eftir því í umræðum sem hafa farið fram um þessi mál, sérstaklega af hálfu þeirra sem hafa verið að tala fyrir þessu frumvarpi, sem eru ábyrgðarmenn málsins með einum eða öðrum hætti, að þeir hafa mjög verið að vísa í þetta ákvæði sem m.a. er orðað einhvern veginn í lögunum um stjórn fiskveiða að verið sé að vísa til þess að þetta muni og eigi að taka til ákvæða sem lúta að réttindum úr hafinu. Þetta er ef til vill enn eitt dæmið um það hversu málið er óljóst. Þetta rökstyður það að kannski er ekki alveg rétt hjá prófessor Sigurði Líndal, þetta sé ekki merkingarlaust en hins vegar sé þetta algjörlega óljóst, alveg eins og flestir fræðimenn hafa kveðið á um. Það gerir alvöru málsins enn þá meiri ef það er svo að málið sé óljóst og opið fyrir túlkun. Hins vegar tek ég eftir því að einhvers staðar í þessum skjölum, hvort sem það er í frumvarpinu eða í greinargerðinni, ég man það ekki alveg, er mjög vísað til laga til að skýra þetta mál, þ.e. lögin um þjóðlendurnar. Við vitum hvernig þau mál hafa þróast. Þar hefur verið stanslaus ófriður þótt menn hafi talið á þeim tíma að þau væru vel úr garði gerð og ætlunin væri að reyna að skýra eignarréttinn. En við sjáum hvað svona mál eru gríðarlega vandmeðfarin og þess vegna, að mínu mati, undirstrikar þetta nauðsyn þess að menn vandi sig við málið. Það er ekki þannig að menn hafi hreint og klárt svar við þessu. Í áliti meiri hlutans kemur fram að ákvæðinu sé ekki ætlað að hrófla við beinum eða óbeinum eignarréttindum sem menn hafa þegar öðlast á náttúruauðlindum. Það er ekki verið að undanskilja fiskveiðiauðlindina í því sambandi. Ljóst er að eins og fiskveiðirétturinn hefur þróast felur hann í sér, ég hygg að það sé algerlega óumdeilt mál, óbeinan eignarrétt vegna þess að með honum er stofnað til eða búinn til atvinnuréttur sem eðli málsins samkvæmt hefur óbeina 

Virðulegi forseti. Ég skil þá hv. þingmann þannig að mat hans er það að frumvarp þetta breyti engu hvað varðar fiskveiðiauðlindina, að þau eignarréttindi sem þegar hefur stofnast til í tímans rás frá því lög voru sett um stjórn fiskveiða og þau réttindi sem einkaaðilar hafa áunnið sér á þeim tíma, haldi óbreytt þrátt fyrir þetta ákvæði stjórnlagafrumvarpsins. Þá er það niðurstaða a.m.k. hans og ég get svo sem verið honum nokkuð sammála í því að frumvarpið breytir engu hvað varðar það markmið að lýsa því að fiskveiðistofnar við landið séu þjóðareign vegna þess að frumvarpið gerir það ekki. Frumvarpið tryggir það ekki. Engin yfirlýsing er í frumvarpinu um að fiskstofnar við landið séu þjóðareign, það verður þá að vísa í lög, ákvæði laga, til að gá að því hvort eitthvert hald sé í því að menn geti náð þessu fram. Mér finnst líka athyglisvert að þeir sem flytja þetta mál, á þeirri forsendu að þinginu sé ekki treystandi til að gera breytingar á stjórnarskránni að þessu sinni, gera ráð fyrir að það verði þingið sem í raun útfylli ákvæði stjórnarskrárinnar um það hvaða náttúruauðlindir séu þjóðareign. Hvernig má það vera að þinginu sé treystandi til þess að taka þá ákvörðum með einföldum lögum hverjir sinni hvaða auðlindir séu á hverjum tíma þjóðareign? Því það er bæði hægt að fella auðlindir undir þetta stjórnarskrárákvæði með einföldum lögum og taka þær undan þessu ákvæði með einföldum lögum. Mér finnst þetta alveg stórfurðuleg lagasetning, virðulegur forseti, sem hér er verið að leggja til.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki alveg treyst mér til að kveða upp úr í þessu máli. Ég sagði áðan að ég teldi að þetta væri mjög opið fyrir túlkun og það er einmitt það sem ég hef verið að gagnrýna í þessu sambandi vegna þess að það skapar óvissu. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði um texta greinarinnar og maður vonar auðvitað að meining sé á bak við þetta. Ég er þeirrar skoðunar að skilgreina þurfi fiskveiðiréttinn mjög skýrt, það sé hluti af því fiskveiðistjórnarkerfi sem eigum að viðhalda, hvaða breytingar sem við þurfum annars að gera á því. Hins vegar er það svo að þegar maður les umsagnir frá þeim sem hafa verið að pæla í þessum málum árum saman, t.d. hagsmunaaðilar og lögfræðingar og til að mynda auðlindahagfræðingar eins og Ragnar Árnason og Birgir Þór Runólfsson, þá óttast þeir mjög að verið sé að grafa undan fiskveiðiréttinum með þessum hætti. Hins vegar er það ákveðin huggun harmi gegn og bót í máli sé það rétt sem er túlkun Guðjóns Arnars Kristjánssonar og Ellerts B. Schrams og þeirra annarra sem skrifa undir þetta álit, að þessi texti frumvarpsins hrófli ekki í neinu við beinum eða óbeinum eignarréttindum sem menn hafa þegar öðlast á náttúruauðlindum. Ég geri ráð fyrir að þessi yfirlýsing verði notuð þegar það gerist, ef þetta mál verður að lögum, að málaferli hefjist. Þá munu menn styðjast við lögskýringar þeirra hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og Ellerts B. Schrams og annarra sem segja þetta, sem er auðvitað mjög mikil pólitísk yfirlýsing af þeirra hálfu - að þetta mál hrófli ekki við beinum eða óbeinum eignarréttindum og eru þar með að vísa til þess atvinnuréttar sem hefur stofnast til í tímans rás eftir setningu laga um stjórn fiskveiða. Þetta eru heilmikil pólitísk tíðindi sem felast í því að þessir hv. þingmenn hafi skrifað undir þetta en ég fagna því.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þeim umræðum sem hér hafa farið fram um 1. gr. þessa frumvarps sem staðfestir það sem ég hef sagt að það sé ákaflega hættulegt að festa í lög, og þeim mun frekar í stjórnarskrá, ákvæði sem er jafnóljóst og fram hefur komið í þeim ræðum sem við vorum að hlýða á. Þegar ég flutti síðustu ræðu mína, virðulegi forseti, las ég úr fyrirlestri eða grein eftir hæstv. dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, þar sem hún varar einmitt við því að staðið sé að lagasetningu með þeim hætti sem hér hefur verið lýst og hvetur til þess að vandað sé til lagasetningar og nefnir það m.a. að hér á Alþingi hafi þingsköpum verið breytt til að tryggja betra samræmi og betri lagasetningu. Virðulegi forseti. Hér fór fram í gær eldhúsdagsumræða og í blöðum má lesa frásagnir af því hvað mönnum þótti þar fréttnæmast. Ég sé að í Fréttablaðinu er birt frétt um þessar umræður undir fyrirsögninni: „Þingið þarf að afsala sér valdi tímabundið“. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra segir að þingið ráði ekki við að breyta stjórnarskránni. Þess vegna þurfi það að framselja stjórnarskrárvaldið tímabundið til þjóðarinnar. Fjármálaráðherra skilur ekki í hverju andstaða sjálfstæðismanna er fólgin.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Þar sem Alþingi hefur gert margar árangurslitlar tilraunir til að breyta stjórnarskránni á síðustu 40–50 árum er nauðsynlegt að taka stjórnarskrárgjafarvaldið tímabundið úr höndum þingsins og færa til þjóðarinnar. Þetta segir Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, sem telur að aðeins með skipan stjórnlagaþings fáist ný stjórnarskrá sem sátt geti náðst um. Á fundi með blaðamönnum í gær tók Jóhanna sem dæmi að breyting á kosningaákvæðum stjórnarskrárinnar mætti ekki vera í höndum þingmanna. „Það eru þeirra hagsmunir hvernig kjördæmaskipanin er og það mál á að mínu viti hvergi heima nema á stjórnlagaþingi.“ Jóhanna og Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra gefa lítið fyrir mýgrút athugasemda fræðimanna og annarra um að stjórnarskrármálið sé unnið í of miklum og óeðlilegum flýti. Ljóst hafi verið við upphaf ríkisstjórnarsamstarfs Samfylkingarinnar og Vinstri grænna að ráðast ætti í endurskoðun stjórnarskrárinnar, auk þess sem fjallað hafi verið um efnisatriði breytinganna - utan ákvæðisins um stjórnlagaþing - í mörg herrans ár. Steingrímur bendir á að talsverður hluti athugasemdanna hafi beinst að málsgreinum greinarinnar um auðlindaákvæðið sem nú, að tillögu meiri hlutans, hafi verið fjarlægðar úr frumvarpinu. Þær eigi því ekki lengur við. Steingrímur ræddi um andstöðu sjálfstæðismanna við stjórnarskrárbreytingarnar og kvaðst ekki skilja í hverju hún væri fólgin. Hann hefði setið lengi undir ræðum þeirra - sem Jóhanna sagði endurtekningar og málþóf - í þeirri von að geta fræðst. Það hefði gengið illa. „Þrátt fyrir allan þennan málflutning er mér enn ekki ljóst hvers vegna þessi andstaða er af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Vilja menn ekki sameign á náttúruauðlindunum? Vilja menn ekki beint lýðræði? Vilja menn ekki að þjóðin kjósi sjálf um stjórnarskrárbreytingar í sjálfstæðri kosningu? Geta menn ekki hugsað sér að þjóðin kjósi sér sitt eigið stjórnlagaþing?“ spurði Steingrímur.“ Og tilvitnun í þessa frétt lýkur hér með, virðulegi forseti. Ég tel að þessi ummæli forráðamanna ríkisstjórnarinnar sýni að það er nauðsynlegt að halda þessum umræðum áfram. Ég hef ekki orðið var við að hæstv. fjármálaráðherra hafi verið hér og hlustað á umræður og geti lagt dóm á það hvað fram hafi komið í máli okkar sjálfstæðismanna. Það er augljóst að hæstv. forsætisráðherra gerir sér enga grein fyrir því um hvað þessar umræður hafa snúist ef hún telur að sátt náist á þessu þingi um að þingið afsali sér valdi þótt ekki sé nema tímabundið. Við munum ekki standa að því, sjálfstæðismenn á þingi, að Alþingi afsali sér valdi. Við munum ekki standa að því að þingið verði niðurlægt með þeim hætti. Við munum ekki standa að því að þingmenn brjóti drengskaparheit sitt þegar þeir setjast inn á þingið, drengskaparheit við stjórnarskrána, með því að afsala Alþingi þessu valdi. Ef svo er litið á af forustumönnum ríkisstjórnarinnar að málum sé þannig háttað að samstaða verði um að Alþingi afsali sér valdi þótt ekki sé nema tímabundið af því að þingmenn séu ekki færir um að ákveða hvernig kjördæmaskipaninni sé háttað finnst mér það dæmalaust og ótrúlegt þekkingarleysi og það er þá ljóst að nauðsynlegt er að halda þessum umræðum áfram. Það verður að koma hæstv. ráðherrum, flutningsmönnum frumvarpsins, í skilning um það um hvað gagnrýni okkar snýst. Ég held að þeir ættu þá að sýna þinginu þann heiður meðan það hefur þetta vald að sitja og hlusta á okkur tala og reyna að verja þetta vald meðan það er í höndum þingsins en ekki láta eins og það sé sjálfsagt og sjálfgefið að Alþingi afsali sér þessu valdi - og að tala á þann veg að þetta sé eins og hver annar sjálfsagður hlutur sýnir algert skilningsleysi og þekkingarleysi enda er það vitað að þessir hæstv. ráðherrar sýna þessum umræðum enga virðingu og eru ekki í neinum færum til að dæma um það hvað hér er sagt og hvað hér er að gerast. Ég vil líka, hæstv. forseti, fá að vitna í ummæli eftir Ögmund Jónasson heilbrigðisráðherra sem hann skrifaði á vefsíðu sína 21. janúar 2007 og fjallaði þar um það sem kallað er málþóf. Ég leyfi mér að lesa það, með leyfi virðulegs forseta: „Nokkuð hefur verið talað um málþóf á Alþingi í tengslum við stjórnarfrumvarpið um RÚV ohf. Þeir sem raunverulega hafa fylgst með framvindunni vita að þetta er ósanngjörn ásökun. Í fyrsta lagi er það ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn sem stendur í vegi fyrir því að samkomulag náist um framtíð Ríkisútvarpsins. Í öðru lagi er rétt að minna á að stjórnarandstöðunni hefur í tvígang tekist einmitt með langri umræðu að koma í veg fyrir vanhugsuð og stórskaðleg stjórnarfrumvörp um Ríkisútvarpið. Stjórnarandstöðunni tókst einnig að fresta gildistöku vatnalaganna með langri umræðu. Það þýðir að þjóðin fær nú í vor tækifæri til að kjósa um þann umdeilda lagabálk. Enda þótt þingmenn VG legðu sig alla fram um að koma í veg fyrir Kárahnjúkaslysið tókst ekki að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu um það mál. Þar var VG eitt á báti og mátti ekki á endanum við margnum. Iðulega hefur flokknum þó tekist með harðfylgi á þingi að hafa jákvæð áhrif á umdeild þingmál. Stundum hefur það kallað á langa umræðu. Hinu má svo ekki gleyma að um yfirgnæfandi meiri hluta þingmála ríkir breið sátt og fer lítið fyrir umræðu um þau utan þess sem gerist á fundum viðkomandi þingnefnda. Það eru umdeildu málin sem kalla á athygli. Langar umræður á Alþingi eru einmitt oftar en ekki tilraun til að ná eyrum þjóðarinnar í málum sem stjórnarandstaðan telur skaðleg og brjóta í berhögg við þjóðarvilja. Annað veifið heyrast þær raddir að banna eigi þingmönnum að hafa langt mál um slík mál. Það væri mikið óráð. Eða vilja menn virkilega að kæfa stjórnmálaumræðu í landinu? Þöggun á þingi mundi vera skref í þá átt.“ Virðulegi forseti. Þetta er það sem við erum að berjast fyrir. Við erum að berjast fyrir því að það sjónarmið komist til skila að óviðeigandi sé með öllu að Alþingi samþykki að afsala sér valdi eins og hæstv. forsætisráðherra krefst. Síðan eru flutningsmenn frumvarpsins svo skyni skroppnir, þegar litið er á gang mála, að þeir halda að umræðurnar snúist ekki um neitt, umræðurnar snúist ekki um nein grundvallarmál. Svo leyfir hæstv. fjármálaráðherra - sem er flokksbróðir Ögmundar Jónassonar, hæstv. heilbrigðisráðherra, sem skrifaði á þennan veg um gildi þess að þingmenn héldu uppi umræðum um mikilvæg mál - sér að túlka umræðurnar á þann veg sem hann gerir og leyfir sér að fullyrða við fréttamenn í ræðum á þingi að hann sitji undir þessum umræðum og viti um hvað þær snúist. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki verið hér nema í flugumynd. Flugur á vegg geta stundum hlustað á eitthvað sem menn eiga ekki að heyra eða vita en hann gæti þó setið hér og hlustað á umræðurnar og tekið þátt í þeim en ekki gagnrýna okkur utan þings fyrir það sem við erum ekki að segja hér. Við erum að berjast fyrir rétti Alþingis til að hafa það vald að geta sett þjóðinni stjórnarskrá og við munum ekki gefast upp í þeirri baráttu.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hv. þingmaður vitnaði til, og kom líklega fram í umræðum í gær frá hæstv. forsætisráðherra, að nauðsynlegt væri að þingið afsalaði sér þeirri stöðu sem það hefur í dag vegna þess að það gæti ekki sett lög um kjördæmaskipan - en það er einmitt það sem þingið hefur gert. Það hefur tvívegis á síðustu árum gert breytingar á kjördæmaskipan og löggjöf um úthlutun þingsæta, það er í kringum kosningarnar 1983 og 1999. Það hefur verið sæmilega góður friður um þær breytingar, bæði innan þings og utan, þannig að sú röksemd dugar ekki að mínu viti til að komast að þeirri niðurstöðu að þingið sé ófært um að sinna þessu hlutverki. Ég vil kannski benda á, í ljósi þess að ákvæði um stjórnlagaþing er útskýrt með því að taka þurfi vald frá Alþingi, sem það hefur, vegna þess að það geti ekki gert það sem ætlast er til, að í þessu frumvarpi er gagnstæð leið farin. Þar er Alþingi að taka sér stjórnlagavald og sneiðir hjá þjóðinni í þeirri atburðarás með því að þeirri breytingu sem gerir þetta mögulegt er ekki skotið til þjóðarinnar. Sú breyting er bara hér innan húss og fer fram hjá þjóðinni og með henni er verið að færa stjórnlagavald, vald til að ákveða hvað er í stjórnarskrá, inn í einföld lög - það hvað eru náttúruauðlindir á hverjum tíma á að ákvarðast í lögum en ekki með ákvæði í stjórnarskrá. Þeir sem flytja málið eru að fara hina leiðina, þeir eru að fela Alþingi stjórnarskrárvald með einföldum lögum og sniðganga þjóðina í þeirri atburðarás.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þessi orð því að við höfum gagnrýnt það sérstaklega í þessum umræðum að í frumvarpinu er verið að fjalla um tvær efnisbreytingar, í 1. gr. og 3. gr. Við höfum sagt sem svo að ef menn vilji fara út í breytingar á þeim grunni sem hér er lagt upp með, á þeim skamma tíma sem er til stefnu og með þeim illa og lélega undirbúningi sem raun ber vitni, eigi þeir að einbeita sér að 2. gr. frumvarpsins, sem lýtur að því hvernig Alþingi framselur til þjóðarinnar vald sitt til að staðfesta stjórnarskrárbreytingar, og að fresta eigi öðru. Það er hárrétt, sem hv. þingmaður segir, að eins og þessum málum er nú háttað er verið að svipta þjóðina valdi til að taka ákvarðanir um 1. gr. Það er verið að loka hana inni í því ferli sem hv. málsvarar frumvarpsins telja helsta gildi þess, þ.e. að verið sé að færa vald til þjóðarinnar. Þá er þetta atriði tekið út og sett, eins og hv. þingmaður sagði réttilega, í þann búning að þingið gæti ráðstafað því þegar fram líða stundir. Það er engin skynsemi sem býr á bak við að taka þetta ákvæði og setja það í þennan búning en segja svo í hinu orðinu: Þorið þið ekki að bera málið undir þjóðina - þegar þetta er tekið út fyrir og sett í þann farveg sem hér er gert. Ef menn eru þeirrar trúar að leggja eigi þessi mál fyrir þjóðina, af hverju ekki að leggja þetta mál fyrir hana líka? Af hverju er það tekið sérstaklega út úr og sett í þennan búning og lokað inni í því gamla ferli sem menn eru síðan að hallmæla, flutningsmenn frumvarpsins? Ég hef enga skýringu á því, virðulegi þingmaður, og get ekki svarað fyrir það hvernig að þessu er staðið. En ég er innilega sammála hv. þingmanni, virðulegi forseti, um að hér er einkennilega að verki staðið. Hér er hluti af þeim leikaraskap sem er í kringum smíði þessa máls frá upphafi til enda og þess vegna er m.a. ástæða til að vara við því og koma í veg fyrir að það verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Þetta er líka það sem verið er að gera varðandi stjórnlagaþingið. Það er verið að koma því máli inn í stjórnarskrá fram hjá þjóðinni. Þjóðin verður ekki spurð um það hvort hún vilji stjórnlagaþing. Það ætlar Alþingi eitt að ákvarða, burt séð frá því hvað þjóðinni finnst um málið. Hér hefur verið vitnað til þess að skoðanakönnun sýni 70% stuðning við stjórnlagaþing. Ber þá að skilja það svo að þeir sem standa að þessu máli telji þjóðaratkvæðagreiðslu framvegis um breytingar á stjórnarskránni óþarfar og það sé nóg að fá Gallup til að gera skoðanakönnun? Þannig geta menn ekki afgreitt málið. Menn verða að bera málið undir þjóðina, vita hvort hún vilji gera þessa tilteknu breytingu.  „Með því að bæta ákvæði í stjórnarskrá sem lýsir yfir þjóðareign allra auðlinda sem ekki eru háðar einkaeignarrétti yrði hægt að fella undir hugtakið nytjastofna á Íslandsmiðum“ - yrði hægt að fella undir hugtakið nytjastofna á Íslandsmiðum, og svo aðeins síðar: „Væri þannig rétt að laga ákvæði þeirra laga að hinu nýja stjórnarskrárákvæði.“ Með öðrum orðum, verði þessi 1. gr. samþykkt eru fiskstofnar við Ísland ekki sameign þjóðarinnar. Það þarf að setja sérstök lög síðar til þess að svo sé. Það segir þjóðinni þá líka að hægt er að gera önnur lög enn síðar og taka þau út úr þjóðareign.

Herra forseti. Það kemur fram í frammíkalli að greinilega er mikill misskilningur um hvernig þetta frumvarp kemur til með að virka. Og eins og við sérnefndarmenn segjum í minnihlutaáliti okkar þá er rökvilla í málinu því hugmyndin um stjórnlagaþing, eins og hv. þingmaður réttilega benti á, verður aldrei borin undir þjóðaratkvæði, því verið er að breyta stjórnarskránni með gamla fyrirkomulaginu núna og stjórnarskránni verður breytt. Þingkosningar verða og nýtt þing kemur saman sem væntanlega staðfestir þessar breytingar og þá ná þær fram að ganga. Það sem við erum að segja er að það á að einbeita sér að 2. gr. frumvarpsins. Samþykkja 2. gr. frumvarpsins sem breytir 79. gr. stjórnarskrárinnar. Næsta þing sem kemur saman eftir kosningar, sem eru nú innan seilingar, getur þá tekið ákvörðun um að breyta stjórnarskránni aftur og borið það þá undir þjóðaratkvæði. Það er ekki verið að leggja það undir þjóðina með þessu frumvarpi að hún fái að greiða atkvæði um hvort stjórnlagaþing eigi að koma saman eða ekki. Með þessum hætti er verið að svipta Alþingi stjórnarskrárgjafarréttinum varðandi stjórnlagaþingið og ákveða þá breytingu á stjórnarskránni að Alþingi missi þessi völd. Það verður ekkert borið undir þjóðina því að þingkosningar verða og þingið mun staðfesta það. Það er því algjör misskilningur ef hv. flutningsmenn og meðmælendur frumvarpsins halda að þeir séu að búa þannig um hnútana með frumvarpi þessu að þjóðin geti greitt atkvæði um það hvort eigi að vera stjórnlagaþing eða ekki. Þingið er að afsala sér einhliða þessum ákvörðunum í hendur annars aðila. Það er samkvæmt því sem ég les og fréttamenn hlýddu á aðalboðskapur hæstv. forsætisráðherra varðandi þetta mál. Á það munum við aldrei fallast.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram efnismikil umræða á síðustu dögum og við sjálfstæðismenn höfum lagt okkar af mörkum til þess að koma efnisatriðum okkar á framfæri við þingmenn og þjóðina. Ég vil í þessari tíu mínútna ræðu minni sérstaklega bregðast við gagnrýni stjórnarliða um að við sjálfstæðismenn séum að halda uppi málþófi. Ég mótmæli því. Við erum ekki að halda uppi málþófi heldur hefur farið fram mikil efnisleg umræða. Við höfum jafnframt rætt um pólitíkina í málinu. Við höfum svarað athugasemdum stjórnarliða um málflutning okkar en ljóst er að hér hefur farið fram umræða sem við hefðum reyndar viljað að hefði ekki farið fram. Við höfum lagt meiri áherslu á að ræða mun frekar mál sem varða vanda heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Við erum að sjá ýmis merki um það, m.a. í fréttum dagsins í dag og gærdagsins, að ástandið í samfélaginu sé ekki að fara á betri veg, aukin gjaldþrot fyrirtækja og aukin vandræði heimilanna. Og við höfum gagnrýnt harðlega þá forgangsröðun sem kemur fram í dagskrá þingsins undanfarna daga og ekki síst í dag. Meginþunginn í umræðu stjórnarliða hefur verið ásakanir um að við séum að beita málþófi. Í ræðu hæstv. forsætisráðherra í gær kom fram að hún taldi sig hafa hlustað á sömu ræðuna ítrekað. Það er náttúrlega engan veginn rétt. Í fyrsta lagi hefur hún nú ekki setið umræðuna alla. Í öðru lagi er það algjörlega rangt að hér hafi verið flutt sama ræðan aftur og aftur, því ítarlega hefur verið fjallað um efnisatriði málsins út frá mismunandi sjónarhornum. En það er nefnilega dálítið sérstakt til þess að hugsa hversu lítil þolinmæði stjórnarliða er gagnvart umræðu frá okkar hendi. Fram hefur komið að sjálfstæðismenn hafa talað sennilega um 35 tíma í þessu máli og 24 þingmenn hafa rætt það. Ég fyrir mína parta hef notað einn klukkutíma af þessum 35 tímum. Þegar við horfum á hvað raunverulegt málþóf er þá er það málþóf þegar hver og einn þingmaður tekur fleiri, fleiri tíma til að ræða sín hjartans mál. Það er ekki svo langt síðan að stjórnarliðar voru sjálfir stjórnarandstæðingar og vil ég draga það fram - ekki síst í umræðum þegar fyrri þingskapalög giltu - að hér voru haldnar langar ræður og lesið upp úr bókum og ljóðum og ég veit ekki hvað og hvað. Þess er skemmst að minnast að á árinu 1998 var það hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem sló öll met í lengd ræðutíma þegar hún ræddi í tíu tíma og átta mínútur um eitt mál, þ.e. húsnæðismálin. Ég hef ekki rætt á hinu háa Alþingi um það mál sem nú er til umræðu nema einn tíunda af þeim tíma. Hún ein notaði sem sagt tíu tíma á móti okkur 24 þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa rætt 35 tíma um það mál sem okkur stendur nærri. Að tala um að við stöndum í málþófi er algjörlega fráleitt. Einnig er mjög athyglisvert að rifja upp það sem hv. stjórnarliðar hafa sagt í gegnum tíðina um aðferðir þeirra til að beita málþófi, sem var nú aldeilis málþóf þegar þær voru teknar upp í sex og tíu tíma ræður. Í DV í dag er vísað til orða þáverandi hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og núverandi hæstv. umhverfisráðherra. Þar segir m.a. að í desember 2007 hafi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar lagt fram frumvarp um breytingu á þingsköpum þar sem kveðið var á um skertan ræðutíma í 2. umr. Þá hófu vinstri grænir upp harða gagnrýni á það frumvarp og börðust hart gegn því. Hæstv. núverandi umhverfisráðherra, Kolbrún Halldórsdóttir, lét þau orð falla þar sem hún segir, með leyfi forseta: „Við viljum eiga áfram þennan möguleika að stunda málþóf, þó það væri ekki nema neyðarréttur. Það er í raun lýðræðislegur réttur okkar til að vekja athygli þjóðarinnar og fjölmiðla á varhugaverðum málum.“ Við sjálfstæðismenn lítum svo á að hér sé varhugavert mál í umræðunni. En við erum ekki að beita málþófi. Við þurfum ekki annað en skoða fjölda tíma sem liggur þarna að baki. Á heimasíðu hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundar Jónassonar, fjallar hann 21. janúar 2007 um málþóf eins og málþóf gerðust á sínum tíma. Hann segir, með leyfi forseta: „Nokkuð hefur verið talað um málþóf á Alþingi í tengslum við stjórnarfrumvarpið um RÚV ohf. Þeir sem raunverulega hafa fylgst með framvindunni vita að þetta er ósanngjörn ásökun. Í fyrsta lagi er það ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn sem stendur í vegi fyrir því að samkomulag náist um framtíð Ríkisútvarpsins. Í öðru lagi er rétt að minna á að stjórnarandstöðunni hefur í tvígang tekist einmitt með langri umræðu að koma í veg fyrir vanhugsuð og stórskaðleg stjórnarfrumvörp um Ríkisútvarpið.“ Við erum þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að það frumvarp sem við erum nú að fjalla um, um breytingar á stjórnarskránni, geti verið stórskaðlegt fyrir þjóðina. Stórskaðlegt. Hæstv. heilbrigðisráðherra beitti á sínum tíma, sem óbreyttur þingmaður þá, málþófi í máli sem hann hafði mikla sannfæringu fyrir að vert væri að taka langa umræðu um. Síðan heldur hann áfram, með leyfi forseta: „Stjórnarandstöðunni tókst einnig að fresta gildistöku vatnalaganna með langri umræðu. Það þýðir að þjóðin fær nú í vor tækifæri til að kjósa um þann umdeilda lagabálk. Enda þótt þingmenn VG legðu sig alla fram um að koma í veg fyrir Kárahnjúkaslysið“ - eins og hann kallar það - „tókst ekki að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu um það mál. Þar var VG eitt á báti og mátti ekki á endanum við margnum. Iðulega hefur flokknum þó tekist með harðfylgi á þingi að hafa jákvæð áhrif á umdeild þingmál. Stundum hefur það kallað á langa umræðu. Hinu má svo ekki gleyma að um yfirgnæfandi meirihluta þingmála ríkir breið sátt …“ Hann segir áfram, með leyfi forseta: „Það eru umdeildu málin sem kalla á athygli. Langar umræður á Alþingi eru einmitt oftar en ekki tilraun til að ná eyrum þjóðarinnar í málum sem stjórnarandstaðan telur skaðleg og brjóta í berhögg við þjóðarvilja. Annað veifið heyrast þær raddir að banna eigi þingmönnum að hafa langt mál um slík mál. Það væri mikið óráð. Eða vilja menn virkilega kæfa stjórnmálaumræðu í landinu? Þöggun á þingi mundi vera skref í þá átt.“ Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru einmitt að gera þetta. Þeir eru að ræða um mál sem er mjög umdeilt. Það er mjög umdeilt og kemur m.a. fram í umsögnum umsagnaraðila sem vel flestir vara við því að málið fari fram eins og það liggur fyrir. Hingað til höfum við hv. þingmenn tekið mark á umsagnaraðilum sem hafa komið hingað og ráðið okkur heilt. Á þeim tíu árum sem ég hef verið meira og minna á þingi er mér mjög ofarlega í huga að horfa á hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, þar sem hún hefur nákvæmlega staðið í þessum stól, farið yfir umsagnir umsagnaraðila og lagt þær fram sem rök í máli sínu og borið mikla virðingu fyrir því sem þar er sagt. Fram kemur í Fréttablaðinu í dag frásögn frá blaðamannafundi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra í gær þar sem þau gefa mjög lítið fyrir þær umsagnir sem liggja fyrir í málinu. Samt eru það umsagnaraðilar sem við höfum borið mikla virðingu fyrir fram til þessa og talið hafa efnislegar athugasemdir í hverju því máli sem óskað er eftir að þeir veiti umsögn um. Þar segir, með leyfi forseta: „Jóhanna og Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra gefa lítið fyrir mýgrút athugasemda fræðimanna og annarra um að stjórnarskrármálið sé unnið í of miklum og óeðlilegum flýti.“ Þessir umsagnaraðilar er þverskurður af þjóðinni en þau gefa sem sagt lítið fyrir þá aðila sem við höfum kosið sérstaklega að leita til vegna þekkingar þeirra á þessu máli. Ég vil vísa því á bug að sjálfstæðismenn séu í málþófi. Svo virðist vera að eina innlegg þeirra í umræðunni síðustu daga sé um meint málþóf okkar sjálfstæðismanna. Ég legg áherslu á að við höfum miklar efnislegar athugasemdir við málið og teljum það þess eðlis að vert sé að taka lýðræðislega umræðu 

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður eyddi stærstum hluta tíma síns til að sannfæra þingheim og aðra um að hér sé ekki um málþóf að ræða þá vildi ég nefna það - af því að hv. þingmaður vísaði til þess að langar ræður hafi verið fluttar - að hv. þingmaður hefur í ræðum sínum nýtt allan þann ræðutíma sem hv. þingmaður hefur. Hv. þingmaður hefði því ekki getað talað í tíu tíma jafnvel þótt hugur hennar hafi staðið til þess. Þess vegna er ekki hægt að bera saman þau þingsköp sem giltu þegar ræðutíminn var ótakmarkaður miðað við það sem nú er. Annað sem ég vildi líka nefna er að hv. þingmaður nefndi að búið væri að ræða þetta mál í um 35 tíma. Það er búið að ræða þetta mál í rúmlega 36 tíma, 36 og hálfan tíma. Og á sama tíma hefur fundarstjórn forseta vakið mikla athygli og kallað á miklar umræður. En um þá stjórn hefur verið rætt í sjö og hálfan tíma frá því að umræðan hófst. Þessi umræða hefur því með fundarstjórn forseta - sem ég hef nú reyndar talið ágæta og allir hafa fengið orðið eftir því sem óskað hefur verið eftir, fundarstjórnin hefur verið til fyrirmyndar - tekið 44 tíma og hv. þingmaður eyddi ræðu sinni í að sannfæra þingheim og þjóð um að hér væri ekki um málþóf að ræða. Mér fannst ræðan ekki sannfærandi.

Virðulegi forseti. Megingagnrýni stjórnarliða gagnvart ræðum okkar hefur verið sú að ásaka okkur um málþóf, þó ég tæki tíu mínútur til að svara því með þeim hætti sem ég gerði að ekki væri um málþóf að ræða heldur efnisleg umræða um mikilvægt málefni. Því vísa ég umsögn hv. þingmanns á bug. Það kom einmitt fram að þingskapalög hafa breyst. Það er alveg rétt. Ég hef kosið að nýta tíma minn sem ég hef haft hingað til, sem er rúmur klukkutími og tíu mínútur með þeirri ræðu sem ég hélt áðan. En ég gæti alveg hugsað mér að nota tíu tíma til að koma hugðarefnum mínum á framfæri. Þingskapalögin takmarka tíma minn sem þau gerði ekki á þeim tíma þegar Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, taldi fulla ástæðu til að nota tíu tíma í einum rykk til að koma hugðarefnum sínum á framfæri. Þetta er hin lýðræðislega umræða sem við höfum tekið að okkur að taka á hinu háa Alþingi. Hvað varðar umræðu um fundarstjórn forseta hafa þingskapalögin þróast. Það er alveg rétt. Þarna eru okkar leið til að koma athugasemdum á framfæri um ranga forgangsröðun í málum sem rætt er um á hinu háa Alþingi. Það er því ekkert við það að athuga að við ræðum um fundarstjórn með þeim hætti sem við höfum gert, m.a. til að vekja athygli þjóðarinnar á áherslum okkar. Ég sé nú ekki betur í fjölmiðlum í gær og í dag en að þjóðin sé að vakna til vitundar um að málflutningur okkar er réttur og hann er skynsamlegur. Það er nákvæmlega það sem stjórnarliðar eru núna að óttast, að skilaboð okkar eru að komast í gegn og umræðan snúast okkur í hag.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Möller fjallaði í andsvari við hv. þm. Lúðvík Bergvinsson um það hvernig þessi umræða væri að ná í gegn og það er akkúrat það sem er að gerast. En spurning mín til þingmannsins er - þar sem hv. þm. Ásta Möller las svolítið upp úr fjölmiðlunum og fór yfir þau skrif sem verið hafa - hvort fjölmiðlarnir hafi að mati þingmannsins útskýrt hlutina nógu vel fyrir þjóðinni. Hefur verið tekin alvörugreining á málinu í ríkisfjölmiðlunum til dæmis? Hefur það verið gert nógsamlega til að þjóðin hafi fengið á hlutlausan hátt skýringu á þeim málum sem hér um ræðir? Ég held nefnilega að svo sé ekki. Mig langar að spyrja þingmanninn um þetta. En núna er það rétt að þetta er að ná í gegn. Það er að byrja að fara í gegn. Ég held að fjölmiðlarnir þurfi að gera betur og meira, setja á dagskrá almennilegan fréttaskýringaþátt þar sem farið er yfir málið.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér. Eins og ég las upp áðan úr pistli frá þáverandi óbreyttum hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem birtist 21. janúar 2007 á heimasíðu hans. Þar segir hann: „Það eru umdeildu málin sem kalla á athygli. Langar umræður á Alþingi eru einmitt oftar en ekki tilraun til að ná eyrum þjóðarinnar í málum sem stjórnarandstaðan telur skaðleg og brjóta í berhögg við þjóðarvilja.“ Ég tek alveg undir með hv. þingmanni að mér hefði fundist að fjölmiðlar hefðu mátt gera umræðunni mun betri skil en þeir hafa gert. En ég tel fjölmiðlar séu að vakna til vitundar núna akkúrat með þessari löngu umræðu sem við höfum verið að taka, sem við höfum verið einhuga, allur þingflokkurinn, verið einhuga um að koma á framfæri jafnvel þó við vitum að á einhverju tímabili hafi það ekki hjálpað okkur í kosningabaráttu. Við höfum það mikla sannfæringu í þessu máli að við erum jafnvel tilbúin til að horfa á það að þetta skaði okkur í kosningabaráttunni fyrir kosningarnar fram undan. Eitt skýrasta merki um það að við erum að ná eyrum þjóðarinnar er þegar skopmyndirnar eru farnar að sýna umræðuna og ég hvet hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formann þingflokks Samfylkingarinnar, að fletta Morgunblaðinu í dag þar sem teiknimynd eftir Halldór er nákvæmlega um þetta, þ.e. þar er þjóðarskútan, heimilin og fyrirtækin að sökkva en hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon standa hjá og leggja áherslu á að það þurfi að ræða stjórnarskrána sem við vitum að var ekki ástæðan. Stjórnarskráin sjálf var ekki ástæðan fyrir því hruni sem var í haust. Það er með engu móti hægt að rekja hrunið í haust til ákvæða stjórnarskrárinnar. Það hefur algerlega verið röng áhersla í gangi í þinginu og það höfum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins gagnrýnt þegar við höfum rætt um stjórn þingsins.

Herra forseti. Ég þakka fyrir svar hv. þm. Ástu Möller og er henni sammála hvað þetta svar varðar. Ég er líka sannfærður um að nú fara þessi mál að ná í gegn. Þetta verður umræðuefni fólks um páskahátíðina, í fermingarveislum og hvar sem fólk kemur saman núna næstu viku og það er gott. Þá fer málið að skýrast fyrir þjóðinni því við erum að tala um mál sem varðar þjóðina og þjóðskipulagið öllu máli. Mín spurning í seinna andsvari til þingmannsins er í raun í framhaldi af því svari sem ég fékk: Hver er hin raunverulega ástæða fyrir því að minnihlutastjórnin leggur svo þunga áherslu á þetta tiltekna mál? Hvað gerir það að verkum að minnihlutastjórnin leggur svo mikinn þunga á þetta tiltekna mál? Það held ég að þjóðin þurfi að fá að vita. Hvað er það raunverulega? Teiknimyndin í Morgunblaðinu lýsti því að þjóðarskútan er að fara á hliðina, fyrirtækin og heimilin en þá þarf að hafa þetta sem eitthvert „akút“ aðalmál, þ.e. að breyta grunnlögum þjóðarinnar og útvista verkefni, eins og ég kalla það, útvista verkefni í verktöku frá Alþingi, hinu lögboðna þjóðþingi þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég hef einmitt velt þessu fyrir mér. Hvers vegna leggja stjórnarliðar og stjórnarmeirihlutinn áherslu - stjórnarminnihlutinn reyndar með stuðningi Framsóknar - á þessar breytingar? Ég átta mig hreinlega ekki á hvað liggur þarna að baki en dettur helst samt í hug að hér sé um alvarlega afneitun á ástandinu að ræða með því að neita að horfast í augu við það hver sé vandi heimilanna og fyrirtækjanna í landinu eða kannski treysta menn sér ekki til að takast á við þau verkefni og vilja afvegaleiða þjóðina, umræðuna með því að beina athyglinni að stjórnarskránni sem ber enga sök. Það er ekkert í stjórnarskránni sem hægt er að benda á og segja: Þetta brást, þess vegna þurfum við að breyta því. Ég tel að við séum algerlega á rangri leið eða að stjórnarminnihlutinn með stuðningi Framsóknar sé algerlega á rangri leið. Þeir lögðu reyndar upp með þetta sem hluta af samkomulagi við Framsóknarflokkinn, þ.e. að gera tilteknar breytingar, keyptu Framsóknarflokkinn og leggja þess vegna meðal annars mikla áherslu á að ljúka þessu til að halda Framsóknarflokknum góðum. En sá tími er liðinn. Framsókn hefur ekki fengið nokkuð út úr þessu samkomulagi um stuðning við ríkisstjórnina og ég skil ekki af hverju þeir hanga á því roði. Meira að segja hefur gagnrýni innan þeirra eigin raða verið á þetta fyrirkomulag og þeir eru að tapa verulega í skoðanakönnunum. Ég verð því að svara hv. þingmanni með því að ég tel að þetta sé alvarleg tegund af afneitun og leið til að afvegaleiða þjóðina, leiða hana frá þeim vandamálum sem við blasa. Hugsið ykkur þá orku sem hefur farið í það hjá ríkisstjórninni að fara í þetta mál sem sem hefði betur farið í það að leysa vanda heimilanna og fyrirtækjanna í landinu sem við sjáum að eru að fara á mjög alvarlegt stig.

Hæstv. forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðum í þinginu um þetta ágæta stjórnarskrármál eða blessaða stjórnarskrármál kannski öllu heldur. Einstakir þingmenn stjórnarinnar hafa séð sig knúna til að koma upp og býsnast mikið yfir því að hér skuli Sjálfstæðisflokkurinn tala - eins og búið var að telja saman. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði farið yfir það - í 36 klukkustundir um þetta mál og verið alveg ofboðslega hissa á því. Á sama tíma vitum við að einstakir þingmenn sem núna tilheyra stjórninni en voru áður í stjórnarandstöðu töluðu einir og sér klukkustundum saman um ákveðin mál. Má þar nefna til dæmis málefni Ríkisútvarpsins. Þeir töluðu klukkustundum saman. Hér er verið að taka saman allan þann tíma sem allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, 26 talsins, hafa talað en ætli það þurfi ekki svona tvo til þrjá eða kannski þrjá til fjóra lengstu ræðutímana í Rúv-málinu til að ná jafnlöngum ræðutíma. Ef ég man rétt töluðu sumir þingmenn þar jafnvel í tíu klukkustundir. Því er alveg ótrúlegt að mönnum þyki þetta vera málþóf í samanburði við það sem þeir áður höfðu  Það er hins vegar orðið mjög algengt að hv. þm. Mörður Árnason gangi hérna fram fyrir pontu og grípi fram í fyrir ræðumönnum og vil ég segja það við hæstv. forseta að þetta er náttúrlega alveg óþolandi framkoma.  Ég tek hins vegar undir með þeim þingmönnum sem hafa talað á undan mér og sagði það í fyrri ræðu minni að mér hafa þótt fjölmiðlar afskaplega slakir í þessu máli. Þá vísa ég sérstaklega til ríkisfjölmiðlanna sem hafa gert mjög lítið í því að greina og fara yfir þær umsagnir og þær athugasemdir sem hafa komið fram um lagafrumvarp þetta. Það er alveg með hreinum ólíkindum. Það er í raun sama hvaða athugasemdir eða hvaða umsagnir farið er yfir, alls staðar eru gerðar miklar athugasemdir við þetta frumvarp. Bæði er það tímaskorturinn eins og fram hefur komið margsinnis. Tímaskorturinn er algjörlega fáránlegur, hæstv. forseti, og engin leið er að átta sig á þeirri mótsögn sem er í þessu frumvarpi, þ.e. að það skuli eiga að koma hér á stjórnlagaþingi til að fara yfir stjórnarskrána en samt skuli gera grundvallarbreytingar á stjórnarskránni áður en stjórnlagaþingið kemur saman. Hvers lags eiginlega mótsagnir og vitleysa er þetta eiginlega? Þetta gengur engan veginn upp. Þó hefur verið bent á það og ég held að það sé rétt sem fram hefur komið hjá hv. þingmönnum að fjölmiðlar séu smám saman að átta sig á innihaldi frumvarpsins og átta sig á innihaldi þeirrar gagnrýni sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft í frammi. Ég rakti það og hef komið inn á það áður og mér finnst ástæða til að hnykkja á því að þegar hér var skipuð stjórnarskrárnefnd árið 2005 þá samanstóð hún af fulltrúum allra flokka á þinginu. Sú stjórnarskrárnefnd sem þá var hafði sér til fulltingis ráðgjafahóp og í þeim ráðgjafahópi voru Eiríkur Tómasson lögfræðingur, Gunnar Helgi Kristinsson og Björg Thorarensen. Ég held að það sé afskaplega erfitt að segja að eitthvað af þessu fólki sé einhverjir sérstakir vinir Sjálfstæðisflokksins eða séu þar sérstaklega til þess að hygla og halda frammi hans skoðunum í því máli sem þá var til umfjöllunar. Það held ég alls ekki þannig að þarna voru þessir ágætu fræðimenn og fulltrúar allra flokka sem höfðu með þetta mál að gera. En þetta horfir nú ansi mikið öðruvísi við núna í þessu máli því að í fyrsta lagi eru, eins og allir vita, ekki fulltrúar frá öllum flokkum í því að undirbúa þetta mál og það er algerlega ljóst líka að einstakir ráðgjafar sem þarna koma til aðstoðar eru með pólitískan stimpil á sér. Allir sjá að fyrrverandi þingmaður Samfylkingarinnar getur ekki talist óhlutdrægur aðili, hlutlaus í þessu máli þó að hún kunni að vera ágætis fræðimaður. Þá er ljóst að ríkisstjórnin hafði skrifað forskriftina að málinu og sá sem er í rauninni aðalráðgjafinn, og sá sem einna helst hefur haldið á pennanum við að skrifa frumvarpið, er Björg Thorarensen en hún hafði verið beðin um að taka sæti í ríkisstjórninni. En eins og ég segi, ríkisstjórnin skrifaði forskriftina að þessu, gerði samkomulag um það sín á milli hvernig þetta ætti að líta út og síðan voru fengnir aðilar, og þar mun hún vera fremst í flokki, til að skrifa frumvarpið. Þannig er þetta bara. Þar með er ég ekki að segja að þetta sé ekki vandaður og góður fræðimaður. En forskriftin kemur frá ríkisstjórninni, það er algjörlega kristaltært, og það er líka ljóst að búið var að óska eftir því að þessi aðili mundi taka sæti í ríkisstjórninni, sem hún gerði ekki, enda vildi hún taka að sér þetta verkefni og er það gott og blessað. Það breytir því hins vegar ekki að trúverðugleikinn á bak við þetta er náttúrlega orðinn ansi rýr í roðinu. Ég hef verið að glugga í ákveðna pappíra og það er ljóst að það hefur alltaf verið þannig í gegnum tíðina, eða frá 1953 í það minnsta, að allir flokkar á Alþingi hafa alltaf komið að því þegar farið hefur verið í það að gera breytingar á stjórnarskránni. Talandi um það vek ég athygli á því að forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt mikla áherslu á þetta í gegnum tíðina og í Andvaragrein, sem birtist 1974, segir Gunnar Thoroddsen, með leyfi forseta: „Mikils þykir um vert að grundvallaratriðum í stjórnskipun landsins sé ekki haggað að ófyrirsynju heldur hugað vel að breytingum áður en þær taka gildi.“ Þarna er í rauninni lýst því sjónarmiði sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið fram hér í umræðunni. Þá hefur Bjarni Benediktsson sagt í ræðu frá 1953, sem birtist í ritsafninu Land og lýðveldi, með leyfi forseta: „Ég legg áherslu á að stjórnarskrármálið er mál sem ekki má eingöngu eða fyrst og fremst skoða frá flokkslegu sjónarmiði.“ - Ég undirstrika þetta, hæstv. forseti. „Það er alþjóðamál sem meta verður með langa framtíð fyrir augum en ekki hvað kemur tilteknum flokki að gagni um stundarsakir.“ Síðar í sömu ræðu segir Bjarni: „Í samræmi við þá skoðun mína að hér sé um alþjóðamál að ræða fremur en flokksmál tel ég, og hef ætíð talið, að það skipti ekki öllu máli hvort stjórnarskrárbreyting yrði afgreidd árinu fyrr eða síðar. Miklu meira máli skiptir að þjóðin áttaði sig til hlítar á um hvað væri að ræða og eftir ítarlegar umræður og athuganir yrðu sett þau ákvæði sem skaplegt samkomulag gæti fengist um svo að hin nýja stjórnarskrá geti orðið hornsteinn hins íslenska þjóðfélags um langa framtíð.“ Það eru ekki bara forustumenn Sjálfstæðisflokksins sem svo hugsa því að Hannibal Valdimarsson orðaði nákvæmlega sömu hugsun og Bjarni í Andvaragrein 1974, en hann sagði: „Annars er það ekki aðalatriði hvenær endurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið heldur hitt hversu vel tekst til um sjálfa framkvæmd verksins.“ Það er því algjörlega ljóst að hér hefur skapast rík hefð fyrir því að það sé samstaða allra flokka á þingi um að gera stjórnarskrárbreytingar og í hverju þær breytingar eiga að vera fólgnar. Það hefur einnig komið fram hér, svo ég haldi áfram að tala um þessa fjölmiðlaumfjöllun - afstaða Sjálfstæðisflokksins hefur verið mjög skýr í þessari umræðu og það hefur komið mjög skýrt fram að það beri að snúa sér að þeim verkefnum sem lúta að því að endurreisa heimilin og fyrirtækin í landinu. Það þýðir ekki að segja okkur að við eigum bara að hætta að tala í stjórnarskrármálinu, sem allir þingmenn flokksins hafa djúpa sannfæringu fyrir að sé á algjörum villigötum - þá eigum við að hætta að tala í því máli þvert um hug okkar til þess að hleypa öðrum dagskrármálum að. Þetta er algjörlega fráleitt, hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur hins vegar margsinnis boðist til þess, og lagt það til hér í þinginu, að dagskránni verði breytt þannig að þau málefni og þau mál sem einmitt snúa að endurreisn fyrirtækjanna í landinu og endurreisn heimilanna verði tekin fyrr á dagskrá, verði tekin fram fyrir þetta stjórnarskrármál til þess að flýta því máli því að ekki er hægt að fara fram á það við þingmenn að þeir tali ekki í einstökum málum þvert um hug sinn bara til þess að koma ákveðnum málefnum á dagskrá. Þá er miklu eðlilegra að breyta dagskránni en það kemur náttúrlega skýrt fram hjá stjórnarflokkunum að þeir hafa engan áhuga á að setja þau mál er varða heimilin og fyrirtækin í landinu í forgang. Þeim er alveg sama og það hefur komið fram að þeir telja að við sjálfstæðismenn séum að eyðileggja fyrir okkur vegna komandi kosninga og það má vel vera. En við getum ekki, sjálfstæðismenn, selt sál okkar, við getum það ekki. Það er skylda okkar og við sórum þess eið að gera það ekki heldur standa við sannfæringu okkar og þess vegna getum við ekki verslað með málið eins og stjórnin er að reyna að þvinga Sjálfstæðisflokkinn til að gera. Hér á undan var verið að ræða um fjölmiðlana eins og ég kom inn á hérna áðan og þá var sérstaklega tekin fyrir myndskreyting sem kom fram í Morgunblaðinu í dag. Ég vissi ekki að aðilar mundu ræða það hér áður en ég kæmi í þennan ræðustól en ég er með, hæstv. forseti, úrklippu sem er náttúrlega mjög lýsandi fyrir þetta, lýsandi fyrir það að ríkisstjórnin hefur engan áhuga á því að setja í forgang aðgerðir til að bjarga heimilunum. Hér er mynd af þjóðarskútunni sökkvandi og í björgunarbátnum eru hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, og hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Þau standa í björgunarbátnum og hrópa til fólksins í sökkvandi þjóðarskútunni, með leyfi forseta: „Engar áhyggjur, við komum aftur til að bjarga ykkur. Við þurfum bara fyrst að skreppa til að breyta stjórnarskránni, eitthvert kjaftæði í sambandi við löggjafar- og framkvæmdarvald. Sjáumst.“ Ég verð að viðurkenna að þetta er sennilega stysti texti sem birst hefur í fjölmiðlum sem lýsir því þó nákvæmlega sem hér er að gerast. Það er verið að beina kröftum í snarvitlausa átt með því að taka ekki sérstaklega á vanda heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Í staðinn er verið að ræða þessar stjórnarskrárbreytingar sem klárlega hefði mátt ná samkomulagi um. Það hefur þó komið fram, m.a. í leiðara eftir Brynjólf Þór Guðmundsson, sem verður að teljast andstæðingur Sjálfstæðisflokksins ef marka má skrif hans í gegnum tíðina. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Þingmenn annarra flokka leggja til fjórar breytingar á stjórnarskránni. Samt er það svo að fjórða breytingin“ - og kemur þá inn á þetta - „um stjórnlagaþing er þess eðlis að hinar breytingarnar geta aldrei orðið annað en skammtímabreytingar á stjórnarskrá. Ef blása á til stjórnlagaþings er galið að sömu stjórnmálamenn og segjast ætla að hlusta á rödd fólksins byrji á því að segja óbeint hvaða atriði eigi að vera í stjórnarskránni.“ Þetta er einmitt það sem ég kom inn á í ræðu minni áðan. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Best væri að flokkarnir sættust á að gefa báðir eftir og samþykkja einfaldlega að blása til stjórnlagaþings. Það er engin trygging fyrir að stjórnlagaþing skili okkur hinni bestu mögulegu stjórnarskrá en hún gefur okkur alla vega þá trú og von að hægt sé að gera betur.“ Þessi texti undirstrikar náttúrlega, eins og ég kom inn á, mótsögnina í því að ætla að breyta stjórnarskránni og koma svo á stjórnlagaþingi sem hefur það hlutverk að breyta stjórnarskránni. Af því að hæstv. forseti, Kristinn H. Gunnarsson, er í stólnum ætla ég að vitna í hann, það er oft ágætt að vitna í hann. Hann segir, í ræðu sem hann flutti fyrir nokkrum dögum, með leyfi forseta: „Það má eiginlega segja að endapunkturinn sé í því frumvarpi sem hér liggur fyrir því að það er nánast fullkomlega ríkisstjórnarmál.“ - Stjórnarskrárbreytingin er ekki breyting sem allir í þinginu standa að heldur er það ríkisstjórnin sem er að knýja málið í gegn. „Þó að það sé ekki flutt af ríkisstjórninni er aðdragandi þess algerlega á vegum ríkisstjórnarinnar.“ - Alveg klárlega, ríkisstjórnin skrifaði forskriftina að þessu máli.“ Eftir að ný ríkisstjórn tekur við skipar forsætisráðherra þriggja manna starfshóp embættismanna sem aðrir stjórnmálaflokkar koma ekkert að. Ég skal ekki fullyrða hvort það er nýjung en það er a.m.k. í samræmi við þessa þróun að einstakir flokkar, flokkar ríkisstjórnarinnar, fara að halda öðrum flokkum frá málinu á undirbúningsstigi. Þá eru menn byrjaðir að rjúfa í sundur grundvallarþráðinn í stjórnarskrárbreytingunum sem er samráð og samstaða um breytingar.“ - Ég tek algjörlega undir þetta. Svo segir hér: „Þetta er algerlega orðið ríkisstjórnarmál í þessum búningi sem hér hefur verið undirbúinn. Ég gagnrýni þessa þróun, ég held því ekki fram að þetta sé algert stílbrot frá því sem verið hefur vegna þess að þróun hefur átt sér stað sem leiðir þetta af sér en hér er lengra gengið en áður hefur verið og menn munu halda áfram að ganga þennan veg þar til eitthvað gerist sem stöðvar þessa þróun. Mér finnst líka að tíminn sem menn hafa gefið sér til að leggja fram ígrundaðar tillögur að stjórnarskránni sé nánast enginn. Það er mjög gagnrýnivert.“ Það sjá það auðvitað allir að afskaplega illa er að verki staðið. Undirbúningurinn er lítill. Hann er eins og hér kemur fram og ég hef sagt áður bæði í þessari ræðu og annarri ræðu, forskriftin er ríkisstjórnarinnar. Það eru fengnir til sérfræðingar sem eru ríkisstjórninni þóknanlegir til að skrifa þessar breytingar á stjórnarskránni og svo er fullkomin mótsögn í því að ætla að koma á stjórnlagaþingi til þess að breyta stjórnarskránni en leggja til grundvallarbreytingar á stjórnarskránni áður en þingið kemur saman. Þá er það með hreinum ólíkindum, og það hefur líka komið fram, að það var ekkert rætt - og þó að nú sé búið að segja að kjósa eigi til stjórnlagaþings í sveitarstjórnarkosningum er ekkert samráð haft við sveitarstjórnarmenn eða Samband íslenskra sveitarfélaga um það mál. Það er með hreinum ólíkindum enda hefur það verið gagnrýnt af formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það sjá það allir að kosningabaráttan sem á að fjalla um sveitarstjórnarmál verður harla erfið þegar önnur kosningabarátta er í gangi um það hverja eigi að kjósa til þess að sitja stjórnlagaþing. Ég er hræddur um að fókusinn verði á víð og dreif síðustu dagana fyrir sveitarstjórnarkosningarnar þegar þar að kemur. Þá hefur það líka verið gagnrýnt, og það er sennilega mjög sérstakt, að í þessu stjórnarskrármáli sáu menn sig knúna til þess að senda álfyrirtækjunum frumvarpið til umsagnar. Á sama tíma hafa ákveðin mannréttindasamtök kvartað undan því að fá frumvarpið ekki til umsagnar. Ég held að þetta lýsi kannski öðru fremur þeim flumbrugangi og þeim ómarkvissu vinnubrögðum sem hér hafa átt sér stað. Mér finnst það kristaltært 

Herra forseti. Það hefur borið dálítið mikið á því undanfarið að sjálfstæðismenn séu vændir um málþóf og það af fólki sem hefur stundað málþóf á Alþingi mjög lengi og segja má að sannleikanum sé hver sárreiðastur í þeim efnum. Við ræðum í fyrsta lagi nefndarálit meiri hluta sérnefndar. Þar skrifa undir hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir, Lúðvík Bergvinsson, Ellert B. Schram, Guðjón A. Kristjánsson og Atli Gíslason. Enginn af þessum aðilum eru viðstaddir umræðuna, herra forseti, enginn. Sérstaklega er athyglisvert að formaður meiri hlutans, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem er formaður sérnefndar og framsögumaður - hér kemur reyndar hv. þm. Atli Gíslason í salinn - er komin í leyfi og er það mjög undarlegt og eiginlega lítilsvirðing við málið að hv. þingmaður skuli ekki fylgja því eftir til enda og eiginlega alveg furðulegt, finnst mér. Ef ég væri að flytja svona merkilegt mál mundi ég vera vakinn og sofinn í því alla daga. Í fyrstu ræðu minni um þetta mál hélt ég því fram að í 2. gr. og í 4. gr. eins og búið er að breyta þeim, séu tveir aðilar að breyta stjórnarskránni. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson mótmælti því í andsvari. Nú er hann ekki til staðar. Ég er búinn að spyrja að því tvisvar og ég fæ ekki svar frá hv. þingmanni sem skrifar undir nefndarálitið án fyrirvara. Hann heldur því fram að það séu ekki tveir aðilar að breyta stjórnarskránni samtímis. Ég mundi gjarnan vilja sjá hann hér við umræðuna, herra forseti, og gerðar séu ráðstafanir til þess því hann er flutningsmaður nefndarálitsins sem við erum að tala um. Svo ættu hv. þingmenn Ellert B. Schram og Guðjón A. Kristjánsson að sjálfsögðu að fylgjast með umræðunni. Þá er það spurningin um hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur. Hún getur illa fylgt málinu eftir vegna þess að hún er ekki við og spurning hvort einhver komi í staðinn fyrir hana. Ég veit það ekki. Þar sem málið sjálft er flutt af hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. fjármálaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, sem og hv. þingmönnum Birki Jóni Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni, sem jafnframt skrifa undir nefndarálitið, þá finnst mér alveg sjálfgefið að þetta fólk sé líka við umræðuna eða fylgist a.m.k. með henni. Því menn hljóta að sýna málinu þann áhuga. Talandi um málþóf þá vill svo til að fyrir litlu máli fyrir nokkru síðan, árið 1998, þar sem talsvert var fjallað um að breyta einni stofnun yfir í aðra, breyta Húsnæðisstofnun yfir í Íbúðalánasjóð, talaði hæstv. forsætisráðherra, sem núna vænir menn um málþóf, 49 sinnum um það mál. Í samtals 14,7 tíma, nærri 15 tíma ein um það mál. Ein af þeim ræðum var tíu tímar þar sem farið var um víða veröld, mjög merkilegt met sem ég reyndar held að Castro hafi slegið. En svo kemur þessi sami hæstv. forsætisráðherra og gagnrýnir aðra fyrir málþóf. Þá var bara verið að leggja niður eina stofnun og breyta henni yfir í aðra. En hér erum við að tala um að verið er að búa til kaos í stjórnlagaþingi sem ég ætla að koma betur inn á. En það sem mig langaði til að nýta tímann til er að minnast á alveg ótrúlegt viðtal í Fréttablaðinu í dag. Talandi um ráðherraræði, herra forseti, það sem gagnrýnt var í mótmælunum í haust að ráðherrarnir stjórnuðu öllu, þá leyfir hæstv. forsætisráðherra landsins sér að segja að þingið þurfi að afsala sér valdi tímabundið. Hún bara segir: Ég stjórna hérna. Löggjafarsamkundan skal sko fara heim.  „Forsætisráðherra segir að þingið ráði ekki við að breyta stjórnarskránni, þess vegna þurfi það að framselja stjórnarskrárgjafarvaldið tímabundið til þjóðarinnar. Fjármálaráðherra skilur ekki í hverju andstaða sjálfstæðismanna er fólgin.“ Herra forseti. Hvað er að gerast hérna eiginlega? Hæstv. forsætisráðherra sem situr með atbeina þingsins gefur þinginu langt nef og segir að það ráði ekki við að breyta stjórnarskránni. Hv. þm. Atli Gíslason ráði bara ekki við þetta. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum, herra forseti. Alveg með ólíkindum. Þá er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson genginn í salinn. Hann hefur sagt að það væru ekki tveir aðilar að breyta stjórnarskránni. Ég ætla að nota þann stutta tíma sem ég á eftir til að fara í gegnum það að það eru tveir aðilar ef þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir eftir 1. umr. og umfjöllun nefndar gengur eftir, en í 2. gr. segir, með leyfi forseta: „Frumvarp til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari má bera upp á Alþingi. Slíkt frumvarp má ekki samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við fjórar umræður og skulu þrjár vikur hið minnsta líða á milli umræðna. Þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarpið skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu í leynilegri atkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar.“ Það er sem sagt einn aðili þarna, Alþingi Íslendinga, sem hefur starfað frá 930 með hléum reyndar og er ein dýrmætasta eign Íslendinga. Þó menn geti haft ýmsar skoðanir á einstökum þingmönnum er Alþingi sem slíkt dýrmætasta eignin. Og þarna segir að Alþingi hafi löggjafarvald. En í 4. gr. í breytingartillögum meiri hlutans stendur: „Við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði um stundarsakir, svohljóðandi.“ - Nú er tíminn að renna frá mér, herra forseti. - „Forseti Íslands boðar til stjórnlagaþings til að semja frumvarp að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands þar sem byggt verði áfram á lýðræðisskipan, réttarríki og vernd mannréttinda.“ - Ég geri athugasemd við þetta orðalag, ég hefði viljað hafa mannréttindi fyrst í anda hv. þm. Atla Gíslasonar. - „Þingið skal koma saman 17. júní 2010 og ljúka störfum eigi síðar en 17. júní 2011 en getur ákveðið að ljúka störfum fyrr.“ Síðan kemur hvernig þingið skulið skipað o.s.frv. og að um kosningu og skipulag skuli mælt fyrir í sérstökum lögum. En svo stendur, með leyfi forseta: „Áður en stjórnlagaþing samþykkir frumvarp að nýrri stjórnarskrá skal það sent til Alþingis til umsagnar.“ Alþingi veitir einhverja umsögn. Og svo ræður þingið hvort það fer eftir því eða ekki. Síðan skal bera það undir þjóðina í leynilegri atkvæðagreiðslu. Það eru sem sagt tveir aðilar sem eru að setja þjóðinni nýja stjórnarskrá á sama tíma, herra forseti. Sjálfstæðismenn vara eindregið við þessu og berjast gegn því. Hvað gerist ef þetta nýja þing ákveður að leggja Alþingi niður? Hvað gerist ef Alþingi bregst við með því að leggja fyrir þjóðina breytingu á stjórnarskrá um að þetta nýja þing og þetta bráðabirgðaákvæði skuli falla niður? Hvað gerist þá? Þá fær þjóðin jafnvel á sama degi tvær tillögur til umfjöllunar um málið. Menn eru að stefna út í algjört kaos, herra forseti. Nú segir kannski einhver: Ja, en það gerist ekki að nýja þingið ætli að leggja Alþingi niður. Hver getur lofað því? Hver veit hvernig þetta nýja þing verður skipað? Hver veit það? Kannski dettur þeim í hug að þeir séu miklu betri en Alþingi og taka þá undir með hæstv. forsætisráðherra sem segir að þingið ráði ekki við að breyta stjórnarskránni. Það skyldi nú ekki vera að tekið yrði bara undir það og því vísað til þjóðarinnar? Herra forseti. Menn þurfa nú pínulítið að skoða þetta. Við erum að ræða um stjórnarskrána. Í 79. gr. hennar stendur að það sé Alþingi sem breyti henni og enginn annar. Ég er búinn að sverja eið að þessari stjórnarskrá og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er líka búinn að sverja eið að þessari stjórnarskrá. Við þurfum því að standa vörð um hana og þess vegna geta sjálfstæðismenn engan veginn fallist á það sem hér er verið að gera, enda hafa allir þeir sem veittu um þetta umsagnir, eða mjög margir, annaðhvort sagt að þeir geti ekki veitt umsögn af því tíminn sé svo naumur eða bara lagst gegn þessu, nema náttúrlega BSRB sem er undir stjórn hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Ef það sem hv. þingmaður hefur mestar áhyggjur af og lýsir því að ástæðan fyrir löngum umræðum sjálfstæðismanna, hv. þingmanna, sé vegna þess að það séu tveir aðilar sem geti breytt stjórnarskránni, þá er það bara misskilningur, einn stór misskilningur. Og við gætum þá fljótlega leiðrétt þennan misskilning á þann veg að við gætum lokið umræðunni ef þetta er grunnurinn. Staðreyndin er sú að Alþingi hefur stjórnarskrárvaldið. Alþingi getur breytt stjórnarskránni ef samstaða næst um það með einum alþingiskosningum á milli.  Hins vegar er nú verið að leggja til að sett verði á laggirnar stjórnlagaþing sem kosið verði af fólkinu sjálfu í landinu sem kýs inn á þetta þing hvaðan valdið er sprottið. Og hvað má þetta þing gera? Það má leggja tillögu fyrir þjóðina og ekkert verður að veruleika fyrr en þjóðin hefur samþykkt þá tillögu. Stjórnlagaþingið sjálft hefur ekki sjálfstæðan rétt til að breyta stjórnarskránni. Nei. Stjórnlagaþingið hefur, verði þessar breytingar að lögum, rétt til þess að leggja tillögu um nýja stjórnarskrá fyrir þjóðina í landinu. Það er veruleikinn. Og ef hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að það að kjósa til stjórnlagaþings, gefa því rétt til að leggja tillögur fyrir þjóðina, sé brot á stjórnarskránni vegna þess að hann sór að henni eið þá verður hv. þingmaður að rökstyðja mál sitt miklu betur. Hann er augljóslega uppfullur af misskilningi a.m.k. í þeim þætti sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns.

Herra forseti. Þann 25. apríl ætlar þjóðin, herra forseti, að kjósa nýtt Alþingi. Þjóðin ætlar þann 25. apríl að kjósa nýtt löggjafarvald. Það er þjóðin, herra forseti, sem kýs til Alþingis en ekki hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Það er þjóðin sjálf sem kýs þá fulltrúa sína inn á Alþingi. Og þó að flestir flokkarnir séu með óbreytta lista er Sjálfstæðisflokkurinn með mjög breytta lista í þeim kosningum. Ný framboð geta líka komið fram. Það er þjóðin sem kýs Alþingi. Ég undirstrika það og Alþingi fær nýtt umboð frá þjóðinni 25. apríl. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins, sem hv. þingmaður leggur til, er það Alþingi sem breytir stjórnarskránni. Þetta er það sem hv. þingmaður lagði til og ber svo undir þjóðina þær breytingar sem Alþingi leggur til. Það er sem sagt Alþingi sem breytir stjórnarskrá samkvæmt 2. gr. frumvarpsins sem hv. þingmaður skrifaði undir. En samkvæmt 4. gr. þessa sama frumvarps sem hv. þingmaður skrifaði undir hefur stjórnlagaþing líka heimild til að bera undir þjóðina breytingu á stjórnarskránni. Hv. þingmaður er búinn að gera það rugl, herra forseti, að setja tvo aðila á sama tíma til að bera undir þjóðina breytingar á stjórnarskrá. Báðir þessir aðilar eru fulltrúar þjóðarinnar því þjóðin kýs Alþingi 25. apríl næstkomandi. Og þjóðinni er ætlað að kjósa á stjórnlagaþingið. Hv. þingmaður er búinn að búa til, ég mundi segja kaos. Hvað gerir þjóðin ef koma á sama degi breytingar á stjórnarskrá sem hún á að fjalla um?

Virðulegi forseti. Hafi málflutningur hv. þingmanns verið óskýr í ræðunni þá lagaðist það nú ekki núna. Það er rétt reyndar hjá hv. þingmanni að þjóðin kýs alþingismenn. Og það er rétt líka hjá hv. þingmanni að þjóðin mundi kjósa fulltrúa á stjórnlagaþing. Bæði þessi þing mundu sækja vald sitt til þjóðarinnar hvar uppspretta valdsins er, þannig að fulltrúar á báðum þessum þingum væru þá að minnsta kosti að sækja vald sitt til réttra aðila. Það sem hér um ræðir er það að Alþingi er ekki með þessu frumvarpi að láta varanlega af hendi rétt sinn til að breyta stjórnarskrá. Á hinn bóginn er verið að leggja til að stjórnarskráin verði endurskoðuð og stjórnlagaþing fái heimild til þess að leggja tillögu um nýja stjórnarskrá fyrir þjóðina. Sú stjórnarskrá verður ekki að stjórnarskrá lýðveldisins fyrr en þjóðin hefur samþykkt það í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það væri þá þjóðin sjálf sem mundi taka þá ákvörðun að lögfesta nýja stjórnarskrá. Þannig er þetta hugsað. En á meðan er Alþingi ekki að afsala sér rétti til þess að breyta stjórnarskránni. Við vitum heldur ekki hvort stjórnlagaþing muni ná saman um að leggja tillögur fyrir þjóðina.  Virðulegi forseti. Þetta liggur þannig að verið er að leggja til að kosið verði þing til þess að endurskoða stjórnarskrána, þ.e. stjórnlagaþing. Þjóðin kjósi það þing sem hefur síðan tillögurétt eða rétt til þess að leggja tillögur fyrir þjóðina og ef þjóðin fellst á þá tillögu verður komið með nýja stjórnarskrá. Það er enginn annar en þjóðin sjálf sem getur tekið ákvörðun um það.

Herra forseti. Hv. þingmaður var gersamlega rökþrota og það sem hann sagði er aumkunarvert. Hann leggur hér til, í tveim greinum, að tveir aðilar geti samþykkt breytingar á stjórnarskránni, báðir kosnir af þjóðinni, einn meira að segja með nýtt umboð, sem verður veitt 25. apríl, og báðir geta lagt fram breytingar á stjórnarskránni og borið undir þessa sömu þjóð. Ef stjórnlagaþingið tekur t.d. sömu afstöðu og hæstv. forsætisráðherra í Fréttablaðinu í dag og segir að þingið ráði ekki við að breyta stjórnarskránni - 

Valdið er ekki ...

Ef stjórnlagaþingið skyldi bera þetta undir þjóðina og Alþingi á sama tíma til að verja sig, þetta nýja Alþingi sem er búið að fá nýtt umboð frá þjóðinni - ef þetta nýja Alþingi skyldi á sama tíma leggja undir þjóðina breytingu á stjórnarskránni þannig að stjórnlagaþing verði afnumið, hvernig skyldi það vera í þessu landi, hvað skyldi gerast ef þjóðin ætti að greiða atkvæði um hvort tveggja sama daginn? Ég gef ekki mikið fyrir það. Ég skora á hv. þingmann að fallast á þá tillögu okkar sjálfstæðismanna að stjórnlagaþingið sé ráðgefandi þannig að við lendum ekki svona í kross með þjóðina. Þetta gengur ekki upp rökfræðilega, herra forseti.

Herra forseti. Í því andsvari sem við hlýddum á áðan kemur kannski í ljós það sem hv. þingmaður Pétur H. Blöndal var að segja, þ.e. að þeir sem leggja frumvarpið fram eru ráðþrota. Sú er nefnilega raunin að menn eru farnir að sjá það núna hvað er að gerast með frumvarpinu. Þetta er algert mein. Það má kannski segja að þetta sé hálfgert krabbamein, herra forseti, sem hér er verið að setja fyrir okkar þjóð. Ástæða þess að Sjálfstæðisflokkurinn stendur fast í fæturna varðandi málið eru ekki komandi kosningar, það er ekki það. Við sjáum það bara, þegar málið er skoðað ofan í kjölinn, að verið er að koma af stað ringulreið í samfélaginu, stjórnleysi. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki slegið met Castros í ræðuhöldum að tíma til þó að hún hafi talað á 11. klukkustund í þinginu á sínum tíma. En það er verið að koma af stað svipaðri tilhneigingu eins og er á Kúbu og austurríkjunum þar sem hreinn sósíalismi ræður ríkjum. Það er það sem verið er að koma af stað með þessu. Það er hárrétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði áðan að dýrmætasta eign Íslendinga frá upphafi er Alþingi. Það er Alþingi Íslendinga sem er okkar dýrmætasta eign. Í þeim breytingum sem hér um ræðir segir að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. En er ekki Alþingi þjóðareign? Hvergi er á það minnst, herra forseti. Ekki er minnst á það að selja megi eignina, þessa dýrmætustu eign okkar, Alþingi, selja hana í hrossakaupum innan stjórnarheimilisins, hrossakaup minnihlutastjórnar. Það er það sem má segja um frumvarpið. Þetta eru hrossakaup þeirrar minnihlutastjórnar sem nú situr á Alþingi og það er ótrúlegt hvernig þetta mál hefur þróast hér. Því meir og því betur sem farið er yfir hverja einustu setningu í frumvarpinu sjáum við hversu kolgallað það er. Það þarf að standa í ræðupúlti Alþingis og fara yfir málin. Það þarf að ná í gegn að þjóðin átti sig á því hvað við erum að gera og hvers vegna við stöndum í fæturna í ræðupúlti Alþingis. Ég hirði ekkert um það, herra forseti, að hæstv. ráðherrar séu ekki við umræðuna. Það skiptir okkur engu máli. Það skiptir mig heldur engu máli hvort flutningsmennirnir sitja í salnum eða ekki. Það sem skiptir meginmáli er það að þjóðin átti sig á því hvað verið er að gera. Við þurfum að koma því til þjóðarinnar að hér er verið að vinna mikið óhæfuverk fyrir samfélagið sem verið hefur á Íslandi og frá alþingisstofnuninni 930, frá því að við eignuðumst okkar dýrmætustu eign sem er Alþingi. Við þurfum að koma því til þjóðarinnar, og ég sagði það fyrr í morgun, í ræðu minni, að fjölmiðlarnir á Íslandi hafa ekki staðið sig sem skyldi. Ríkisfjölmiðlunum ber að taka svo viðamikið mál upp og gera því almennileg skil, gera því vönduð skil þannig að öll sjónarmið komist til þjóðarinnar. Það hefur ekki verið gert því miður. Þess vegna höfum við það eina úrræði að standa í ræðustól Alþingis og standa hér og kynna það fyrir þjóðinni hvað er á ferðinni og hvers vegna við stöndum svo fast í fæturna sem raun ber vitni. Það er okkar mikilvægasta mál. Herra forseti. Það kom svo greinilega í ljós, í andsvörum sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson átti við Pétur H. Blöndal rétt áðan, að þeir sem eru flytjendur í þessu máli og standa að því hér eru ráðþrota. Þeir eru sjálfir farnir að átta sig á því að þeir eru í gíslingu í eigin máli, þessir þrír flokkar sem flytja þetta frumvarp um stjórnlagaþingið, um stjórnarskrána okkar. Það er ótrúlegt að upplifa það hvernig þetta hefur komið fram og hvernig menn ætluðu að keyra þetta með offorsi í gegnum þingið. Ég hef áður í ræðum mínum nefnt það að við höfum mikil gögn frá umsagnaraðilum. Ég ætla þess vegna, herra forseti, og með leyfi forseta, að lesa upp nokkrar línur frá nokkrum aðilum sem hafa gefið umsögn. Það skyldi þó ekki vera að við þyrftum einmitt að hlusta. Í ræðu formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, í eldhúsdagsumræðum í gær kom fram að 27 aðilar hefðu gefið umsögn til nefndarinnar sem fjallaði um frumvarpið. Einungis tveir voru sammála frumvarpinu, 25 umsagnir voru neikvæðar. Er það einhver tilviljun að við stöndum hér og reynum að færa rök fyrir því hvernig þessum málum er háttað og hverju þurfi að breyta og hvernig? Auðvitað viljum við fyrst og fremst að málið verði tekið út af dagskrá og unnið betur. Ég vitna til nokkurra umsagna, herra forseti. Davíð Þór Björgvinsson segir að skammur tími sé til umsagnar miðað við umfang málsins. Það kemur fram hjá öllum 25 aðilunum. Sigurður Líndal segir að tíminn sé naumur. Ragnhildur Helgadóttir telur óheppilegt að víkja frá hefð um samstöðu. Það er atriði sem komið hefur fram og kemur fram bæði í umræðunni á Alþingi og í öllum umsögnum. Hætta er á óæskilegri þróun, segir Ragnhildur og biður menn að fara sér hægt við breytingar. Þó megi skoða tilteknar breytingar. Samband íslenskra sveitarfélaga segir eðlilegt að bíða með breytingar fram yfir kosningar. Umsagnir frá Lögmannafélaginu eru í þessa átt. Samorka segir um 2. gr. að þörf sé á lengri fresti. Mikil óánægja sé með þessi vinnubrögð við stjórnarskrárbreytingar. - Svona má halda áfram og lesa þetta þykka plagg í gegn frá orði til orðs, sem ég hef ekki tíma til og ætla ekki að gera, en þannig er málflutningur þeirra aðila sem hafa verið beðnir um að gefa umsögn. Ég held samt áfram. Landssambandi smábátaeigenda þykir miður hve knappur tími er til umsagnar. Mig langar, herra forseti, að fara aðeins inn í 4. gr. Það fer að sneyðast um tíma. Um það segir Ragnhildur Helgadóttir að í raun sé ekki þörf á heildarendurskoðun stjórnarskrár. Hún er alls ekki andvíg stjórnlagaþingi en vill ítarlegar hugleiðingar og athugasemdir og bendir á ýmis álitamál. Þetta er ekkert rætt á hinu háa Alþingi. Eins og ég sagði áðan eru ráðherrarnir ekki í salnum. Flutningsmennirnir hlýða ekki á mál þingmanna sem hér tala og halda uppi vörnum fyrir þeirri dellu sem verið er að kynna með frumvarpinu. Það breytir sennilega engu, herra forseti, hvort þeir sitja hér eða ekki. Þeir kæra sig kollótta. Það á að keyra þetta í gegnum þingið með ósamstöðu og umsagnaraðila óánægða. Það sem stendur upp úr í öllu þessu máli er að verið er að selja þessa dýrmætustu eign okkar, sem er Alþingi. Það er verið að útvista, eins og ég kalla það, verkefnum frá Alþingi til stjórnlagaþings sem er óskilgreint í þessum lagabálki. Stjórnlagaþingið á sjálft að setja sér starfsreglur - það veit í raun enginn hvers konar óskapnaður stjórnlagaþingið verður ef það kemur nokkurn tíma saman. Ef við ætlum að hafa stjórnlagaþing verður að setja skýrari reglur um hvað það á að gera. Það ætti einungis að vera umsagnaraðili til þingsins.

Forseti. Er það víst að hv. þm. Pétur Blöndal hafi verið að biðja um ræðu en ekki andsvar? Nú er mikill losaragangur í hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu. Þeir fara ekki eftir þeirri röð sem þeir eru skráðir í á mælendaskrá heldur tala svona nánast hver um annan þveran. Sumir tala oft á dag. Til dæmis hóf hv. þm. Kjartan Ólafsson umræður í dag ef ég man rétt og er núna að tala í annað eða þriðja sinn, mér er það ekki alveg ljóst. Hv. þm. Illugi Gunnarsson var á mælendaskránni þrisvar eða fjórum sinnum sama daginn held ég og þó það væru margir á milli, eitt kvöldið. Hér kom fyrir um daginn að bíða þurfti eftir þingmanni sem var á mælendaskrá, 

Virðulegi forseti. Það er alveg óskaplegur munur þegar hv. þm. Mörður Árnason tekur sæti hér á þingi vegna þess að þá fáum við alltaf kennslustund, lexíu um það hvernig mönnum beri að haga sér. Ég verð að játa að ég hlýði alltaf með mikilli, ég segi nú ekki aðdáun en eftirtekt þegar hv. þingmaður tekur til máls. Það sem hann er að finna hér er auðvitað alvanalegt í þinginu og er fullkomlega í samræmi við þingsköp Alþingis og eðlilega fundarstjórn þingsins. En hv. þingmaður á auðvitað bara að halda því áfram að kenna mönnum og segja mönnum til. Honum ferst það vel af sínu hjartans lítillæti.

Herra forseti. Alþingi Íslendinga er stjórnað eftir þingsköpum sem forsetar fara eftir. Það eru þingsköp sem hafa verið ákveðin á Alþingi. Ég hef ekki fyrr í þingmennsku minni heyrt siðameistara Samfylkingarinnar koma hér upp og yfirtaka þingsköpin og segja til um hvernig eigi að fara með stjórn þingsins. Þetta er kannski eitt af því sem við eigum eftir að sjá þegar stjórnlagaþingið kemur saman eins og hv. þm. Mörður Árnason vill sjá. Stjórnlagaþingið á nefnilega sjálft að búa sér til sínar reglur. Það á sjálft að gera það og það verður fróðlegt að sjá þegar hv. þingmaður Mörður Árnason verður orðinn ritstjóri þingskapa þess þings. Það verður mjög sérstakt, herra forseti.

Forseti. Mér er það í sjálfu sér ánægjuefni að þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli umhverfast í hvert sinn sem ég kem hér í stólinn og það jafnt hvort sem það er efnisleg umræða sem þá er stunduð eða spurningar um formsatriði eins og sú spurning sem hér var borin fram um hvort ekki væri rétt að ganga eftir því hvort menn væru að biðja um andsvar eða ræður áður en forseti úrskurðaði það með þeim hætti að fjarvera þingmannsins skæri úr um það. Síðan er hitt sem ég spurði um, hvort það væri siður á þinginu að beðið væri eftir mönnum sem töluðu í símann þegar þeir ættu að vera í ræðustól eins og kom fyrir í gær. Það var hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem þá var næstur á dagskrá en þingheimur og sjónvarpsáhorfendur þurftu að bíða, þeir sem voru að fylgjast með biðu eftir því að Kristinn H. Gunnarsson lyki símtali sínu. Ég mun nú sennilega ekki eiga sæti á stjórnlagaþingi og stýri þess vegna ekki 

Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur hjá hv. þm. Merði Árnasyni - sem hleypur á brott úr þingsalnum um leið og hann mætir því að honum sé svarað og sýnir auðvitað þingmönnum og þinginu þá virðingu sem hann kýs og er svona í samræmi við það sem hann hugsar væntanlega til þingsins og þingmanna - að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þeir tveir sem hafa talað höfum verið að umhverfast í ræðustólnum. Mitt erindi var nú fyrst og fremst að bera lof á hv. þm. Mörð Árnason fyrir að hann af sínu hjartans lítillæti sem allir þekkja sem hafa fylgst með honum héðan úr ræðustól Alþingis að hann hefur til að bera í miklum mæli, að hann af sínu hjartans lítillæti var að segja okkur þingmönnum og virðulegum forseta, alveg sérstaklega, til. En það er þannig og ég get borið vitni um það gagnstætt því sem á við um hv. þm. Mörð Árnason að ég hef setið hérna og fylgst með þessum umræðum. Ég ætla að bera vitni um það að fundarstjórn forseta, þeirra forseta sem hafa verið hér á forsetastóli í morgun hefur verið til mikillar prýði. Það er alveg óþarfi fyrir hv. þingmann að setja á einhverja lexíu og vera að reyna að kenna mönnum hvernig eigi að umgangast þingið. Hann hefur ekki úr háum söðli að detta sá hv. þingmaður.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs undir þessum dagskrárlið, um fundarstjórn forseta, er einmitt framganga hv. þm. Marðar Árnasonar rétt áðan þar sem hann réðst ósmekklega og ómaklega að hæstv. forseta. Þar sem hann er að koma því á framfæri að hæstv. forseti Kristinn H. Gunnarsson hafi ekki komið í ræðustól þegar honum bar. Hv. þm. Mörður Árnason veit sem er að forseti getur ekki farið upp undir fundarstjórn forseta og svarað fyrir sig. Þess vegna er þetta virkilega ósmekklegt og þetta er ekki í fyrsta skiptið og ekki í eina skiptið sem hv. þm. Mörður Árnason kemur fram með þeim hætti. Framkoma hans í ræðustól Alþingis er því bæði ósmekkleg og ómakleg og nú væri betur að hann fengi aftur það námskeið sem fyrrverandi hv. þm. 

Hæstv. forseti. Það er ekki oft sem manni blöskrar en mér blöskrar málflutningur hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég frábið mér að hlusta á hann tala úr ræðustóli Alþingis eins og hann hefur gert, með svívirðingar á hendur forseta þingsins. Ég veit ekki betur en að við sjálfstæðismenn höfum þurft að hlusta á svívirðingar hans til okkar vegna málflutnings okkar í því máli sem nú er til umræðum, í umræðum um stjórnarskrána. Mér finnst þetta með ólíkindum að maðurinn skuli koma hér inn sem varaþingmaður og ausa úr skálum reiði sinnar yfir þingheim, ef mönnum þóknast ekki málflutningur hans þá er allt ómögulegt. Ég bara hafna því algjörlega að við séum að umhverfast í málflutningi okkar. Mér finnst orð hans dæma sig sjálf og hvernig hann kemur fram og í því sambandi hvernig hann talar til hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. 

Virðulegi forseti. Mér komu satt að segja orð hv. þm. Marðar Árnasonar mjög spánskt fyrir sjónir, með hvaða hætti hann kom fram. Mér finnst nú eðlilegt þar sem hann er horfinn á braut og er ekki til að hlusta frekar á þá umræðu sem hann hóf að inna hv. þingmann formann þingflokks Samfylkingarinnar, Lúðvík Bergvinsson, hvort hann telji þetta eðlilegt og taki undir með samþingmanni sínum Merði Árnasyni um þau sjónarmið sem hann setti fram gagnvart forseta sem getur ekki svarað fyrir sig þeim dylgjum sem hv. þm. Mörður Árnason beindi að honum. Ég hefði talið eðlilegt að hv. þm. Mörður Árnason hefði sett þetta fram við annað tækifæri en það er hans mál. Ég efast um að sú hugmynd sem hv. þm. Kjartan Ólafsson benti á, að hv. þm. Mörður Árnason yrði settur á námskeið í siðprýði, að slíkt námskeið mundi nokkuð gagnast.

Virðulegi forseti. Ég vil bara að það komi fram að ég og þingflokkur sjálfstæðismanna berum fullt traust til forseta, bæði hvernig hann raðar á mælendaskrá og hvernig hann stýrir fundi. Sú orðræða sem fór hér fram og þau orð sem féllu í garð hæstv. forseta og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar úr munni hv. þingmanns Marðar Árnasonar voru algerlega ómakleg. Forseti stýrir fundi eins og honum þykir heppilegast og sanngjarnast á hverjum tíma og ég ber fullt traust til hans.

Virðulegi forseti. Þar sem þingflokksformaður Samfylkingarinnar er eini þingmaður Samfylkingarinnar í þingsalnum vil ég ítreka fyrirspurn mína um framgöngu hv. þm. Marðar Árnasonar sem er í Samfylkingunni eins og formaður þingflokks Samfylkingarinnar, Lúðvík Bergvinsson, hvort hann telji að hér hafi verið um eðlilega þinglega aðferð að ræða.

Þögn er sama og samþykki.

Ég ítreka þessa spurningu og vænti þess að þingflokksformaður Samfylkingarinnar sé tilbúinn til þess að svara henni vegna þess að ólatur hefur hann nú verið iðulega við það að koma upp í ræðustól þegar hann hefur talið ástæðu til. Ég tel virkilega ástæðu til þess að hann geri grein fyrir því hvort hann telji að þarna hafi verið farið fram með eðlilegum og réttmætum hætti svo sem flokksbróðir hans hv. þm. Mörður Árnason gerði hér áðan.

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. forseti hafa stjórnað þessum fundi með mikilli prýði eins og aðrir forsetar sem hafa verið hér í morgun eins og ég hef þegar nefnt í örstuttu inngripi í umræðuna sem fór fram undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það er stundum sagt, virðulegur forseti, að umræðan sé alltaf af hinu góða. Ég er ekki endilega alltaf sammála því. Stundum leiðir hún menn líka út í ógöngur og er kannski ekki til þess fallin að skýra málin. Við skulum samt sem áður gefa því vægi að umræðan í sjálfu sér leiði alltaf til einhvers góðs og að málin geti skýrst þegar líður dálítið á hana. Í fyrstu ræðu minni um þetta frumvarp gerði ég að talsverðu umræðuefni hvernig staðið hefði verið að undirbúningi þessa máls. Ég hafði miklar efasemdir og áhyggjur af því hvort málið væri þannig úr garði gert að það væri líklegt til að geta stuðlað að sáttum um stjórnarskrána og hvort allir þeir sem um véluðu og fjölluðu um málið væru sammála um hvað frumvarpið fjallar í raun og veru. Við getum sagt sem svo að það sé komin einhver skýrari mynd á það í þessari umræðu sem hefur staðið nokkuð lengi, þó ekkert sérlega lengi miðað við ýmislegt annað sem hefur verið rætt ítarlega í þinginu, frumvarp um húsnæðismál svo dæmi sé tekið eða Ríkisútvarpið og sitthvað fleira sem við höfum oft rætt hér sem hefur tekið mikinn tíma í þinginu. Engu að síður finnst mér þegar ég reyni aðeins að átta mig á því sem hefur komið fram í þessari umræðu að hún hafi orðið til góðs og hafi skýrt suma hluti. Vandinn er kannski sá að það sem er orðið ljósara í þessari umræðu er það hversu óskýrt þetta frumvarp er í raun og veru. Það er búið að skýra það og komin gleggri mynd á að frumvarpið er óljóst. Það held ég að sé veigamesti gallinn á þessu máli öllu saman. Ég hef margoft lýst því yfir að ég tel, og ég veit að það er sjónarmið í mínum flokki, að við þurfum auðvitað að takast á við þau mál sem hérna er verið að fjalla um og fleiri í stjórnarskránni en þá verðum við auðvitað að gera það með þeim hætti að okkur sé alveg ljóst að hverju við erum að stefna og hvað við viljum meina. Mig grunar að innst inni séu menn ekki alveg ósammála um ýmislegt af því sem efnislega er verið að fjalla um en gallinn er bara sá að þegar við skoðum þetta og berum það saman við álit þeirra sem hafa kíkt á málið - ég verð að segja kíkt á málið því að menn fengu, eins og við munum, fimm virka daga til þess - verður ekki sagt að þetta mál sé orðið nægilega þroskað eða nægilega vel unnið eða nægilega skýrt til að við getum lagt það frá okkur með góðri samvisku í ljósi þess að við erum að tala um sjálfa stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Endalaust væri hægt að vitna í ýmsa umsagnaraðila í þessu sambandi en ég ætla að láta mér nægja til að greiða fyrir þingstörfunum að víkja fyrst og fremst að umsögn Davíðs Þórs Björgvinssonar, dómara við Mannréttindadómstól Evrópu og prófessors við lagadeild Háskólans í Reykjavík. Hvað sem menn segja um sjónarmið hans verður hann varla dæmdur sem einhver léttavigtarmaður í þessari umræðu og orð hans eru af þeim toganum að það er algjörlega ómögulegt að mínu mati að reyna að tala sig frá þeim sjónarmiðum. Þetta eru sjónarmið sem við hljótum að taka mjög mikið mark á. Dómur dómarans við Mannréttindadómstól Evrópu er mjög afdráttarlaus. Hann tekur undir að það sé ástæða til að taka stjórnarskrána til endurskoðunar í ljósi reynslunnar og það er út af fyrir sig gilt og eðlilegt sjónarmið sem ég get á margan hátt tekið undir. Hann segir hins vegar að þetta frumvarp eins og það er úr garði gert, eins og það liggur fyrir, eins og það var lagt fram í marsmánuði sl., sé grundvöllur fyrir frekari skoðun á einstökum atriðum. Með öðrum orðum er prófessorinn og dómarinn í raun og veru að segja að þetta mál sé prýðilegt vinnuskjal, minnisblað til frekari umfjöllunar eða frekari vinnu við það að gera það sem frumvarpinu er ætlað, að leggja grundvöll að nýrri stjórnarskrá að þessu leytinu fyrir lýðveldi okkar. Sá er kjarni málsins. Sé það svo sem dómarinn/prófessorinn segir, að þetta sé minnisblað, vinnuskjal sem menn geti haft ásamt öðrum til að fara yfir þessi mál, segir það auðvitað þá sögu að málið er vanreifað af hálfu þeirra sem leggja það fram. Hann áréttar það síðan í einni málsgrein þegar hann fjallar sérstaklega um 1. gr. sem ég tæpti aðeins á í ræðu minni fyrr í morgun. Hann segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þó ber að árétta að þetta er flókið mál“ - og þá er hann að vísa til 1. gr. frumvarpsins, þessa burðarmáls sem lýtur að þjóðareigninni og skyldum hlutum - „og æskilegt að nákvæm skoðun fari fram á þessu atriði og mögulegum afleiðingum ákvæðisins að þessu leyti.“ Þetta eru gríðarlega stór orð. Þó að dómarar og prófessorar séu jafnan ekki stóryrtir í þeim skilningi er dómari að segja okkur að þetta mál, þótt það sé vert allrar athygli og þótt gögnin sem fylgi séu fróðleg, sé vanreifað. Við vitum ekki almennilega í okkar haus hvað þetta felur í sér. Þess vegna kalla ég eftir því og skora í raun og veru á ábyrgðarmenn málsins, þá sem hafa skrifað undir nefndarálitið og hafa vald þess í hendi sér ásamt þingmeirihlutanum á Alþingi, að taka tillit til þessa, hægja á vinnunni, ljúka málinu eins og ég hef margoft lýst yfir með því að opna á breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar sem gerir okkur þá kleift að vinna þetta mál í góðri sátt síðar á árinu, ljúka því fyrir áramótin með skaplegum hætti þannig að um það skapist meiri friður. Það getur ekki verið þannig að mál sem snýr að grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, t.d. sjávarútvegi, sé skilið eftir í einhverri himinhrópandi óvissu. Mér er ljóst að uppi eru nú þegar ýmis álitamál þegar kemur að fiskveiðiauðlindinni og nýtingarréttinum þar. Mér er líka ljóst að aldrei verður þannig gengið frá mannanna verkum að þau séu svo óumdeild að þar séu ekki einhver umdeilanleg atriði. En þegar svona ábendingar koma úr þessari átt, frá manni sem ekki er með nein stóryrði uppi en talar þó af miklum þunga í umsögn sinni, hljótum við að taka undir þetta. Við hljótum að taka tillit til þessa. Ég veit vel að meiri hluti nefndarinnar er annarrar skoðunar, telur að þetta sé afdráttarlaust ákvæði, feli í sér viðurkenningu á atvinnuréttindum útgerðarmanna, að ekki sé hróflað við hinum óbeinu eignarréttindum sem atvinnurétturinn skapar í sjálfu sér og ekki sé verið að hrófla við því. Það hlýtur að teljast út af fyrir sig gagn í málinu þegar málaferli hefjast. Mér er alveg ljóst að við þurfum ekki, því miður, að efast um að þetta muni kalla á málaferli vegna þess hvernig umræðan hefur þróast og hvernig umsagnirnar eru. Þetta verður sjálfstætt tilefni til að hér hefjist heilmikil málaferli og þess vegna skora ég enn og aftur á stjórnarmeirihlutann að bregðast við þessu með jákvæðum hætti til að koma í veg fyrir að við sköpum óvissu í atvinnugreinum, eins og sjávarútvegi og eftir atvikum orkunýtingunni þar sem menn hafa líka talað um í þessu sambandi eins og ég hef reynt að árétta hérna að þetta ákvæði sé óskiljanlegt. Þar er reyndar kveðið enn þá skýrar og fastar að orði, þetta óskiljanlega frumvarp, það sé þá a.m.k. reynt að gera það skiljanlegra. Það getur ekki verið markmið með frumvarpi eins og þessu að ganga þannig frá því að mönnum sé það ekki óskiljanlegt, a.m.k. ekki þeim sem í þessum sal sitja og bera þó ábyrgð á málinu þegar það er lagt fyrir þjóðina til afgreiðslu í kosningunum sem eru fram undan og að það liggi þá ekki skýrt fyrir gagnvart nýju Alþingi að vita nákvæmlega hvað þetta þýðir. Þetta frumvarp eins og það liggur fyrir núna, verði það að lögum, mun fyrst og fremst verða veisla fyrir lögmenn. Þetta verður mikil veisla sem lögmenn fá að taka þátt í og ég geri út af fyrir sig ekki lítið úr þýðingu þess að lögmenn hafi nóg að gera. Við vitum hins vegar að það getur ekki verið markmið með stjórnarskrárbreytingum að búa í haginn fyrir lögmenn þannig að þeir geti dundað sér við það að takast á í dómsölum um svona mál. Við hljótum að ætlast til þess að við göngum þannig frá málinu að þeir sem gleggst vita, þeir sem þekkja best til, séu a.m.k. þeirrar skoðunar að efnisatriði stjórnarskrárinnar séu skýr og hún sé ljós þannig að við búum ekki málið þannig úr garði að mönnum sé ekki ljóst hvað þetta þýðir. Ég ætla svo ef ég tek síðar til máls að vekja athygli á nokkrum umsögnum í þessa veru sem segja líka að þeir sem um eru að véla og hafa mesta hagsmuni, eins og t.d. Landssamband smábátaeigenda, telji 

Herra forseti. Ég þakka þá ræðu sem hér var flutt. Ég hef hlustað á allflestar ræður þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þingsal og nokkrar aðrar af þingskrifstofu minni. Ég tel að öll sjónarmiðin séu komin fram. Ég tek undir með hv. þingmanni að nú sé kominn tími til að þetta verði tekið fyrir í nefndinni og þau sjónarmið sem komið hafa fram frá Sjálfstæðisflokknum rædd málefnalega. Ég hef ekki skynjað efnislegan ágreining um 1., 2. og 3. gr. og ég er algerlega ósammála hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um að sjávarútvegur verði settur í óvissu. Nákvæmlega sama réttarstaða verður uppi. Eins og kunnugt er hafa aflaheimildir færst á tiltölulega fárra manna hendur frá því að kvótakerfið var tekið upp. Það vita allir sem skoða það mál og ég spyr hv. þingmann hvort hann vilji að þær aflaheimildir, og eignarhald þeirra eða nýtingarréttur sem hefur þróast á umliðnum árum, verði háðar einkaeignarrétti. Það er grundvallarspurning. Telur hv. þingmaður e.t.v. að þær séu þegar í dag háðar einkaeignarrétti? Ef þingmaðurinn styður áframhaldandi nýtingarrétt og áframhaldandi óbreytt kerfi er 1. gr. fullkomlega boðleg en ef hv. þingmaður leggur þann skilning í það að hann vilji að þessar aflaheimildir séu háðar einkaeignarrétti, séu það eða verði það þarf það auðvitað að koma skýrt fram því að þá er stór og mikill málefnalegur ágreiningur. Þá erum við að skapa þá réttarstöðu í þjóðfélaginu að örfáir aðilar fari með dýrmætustu auðlindir okkar.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig mjög skýrt sjónarmið sem kemur fram hjá hv. 7. þm. Suðurk. Atla Gíslasyni og út af fyrir sig er á vissan hátt léttir að heyra lögskýringu hans í þessum efnum. Hún rímar nokkuð við skýringar meiri hluta sérnefndarinnar sem hefur kveðið upp úr um þetta. Hins vegar hef ég sagt áður og get sagt núna að það vekur nokkra furðu að þeir menn sem hafa talað öðruvísi og skrifa m.a. undir þetta nefndarálit telja að þessi fiskveiðiréttur, hinn óbeini eignarréttur, eigi alls ekki að vera til staðar og það sé einmitt heila meinið í stjórnarskipun okkar og fiskveiðilöggjöf að þessi óbeini eignarréttur sé til staðar. Hv. þingmaður spurði mig um afstöðu mína í þessum efnum. Ég hef margoft sagt að ég telji það skipta mjög miklu máli fyrir framgang sjávarútvegsins, ef við ræðum hann alveg sérstaklega, að skýr skilgreining á fiskveiðiréttinum sé til staðar, að hann sé nýtingarréttur, ekki einkaeignarréttur, þetta sé nýtingarréttur sem sé framseljanlegur, persónubundinn og einstaklingsbundinn. Það tel ég að skipti mjög miklu máli og þá geta menn lagt til hliðar spurninguna um aflamark eða sóknarmark. Það er í sjálfu sér alveg óháð þessu. Við getum haft framseljanlegan rétt sem er sóknarmark en ég er ekki þeirrar skoðunar að þetta eigi að vera einkaeignarréttur. Ég er þeirrar skoðunar að þetta eigi að vera óbeinn eignarréttur sem leiðir af því að hér sé um að ræða atvinnuréttindi þeirra sem hafa fengið þessar heimildir frá Alþingi og að sá óbeini eignarréttur sem leiðir af atvinnuréttarhugtakinu þurfi þess vegna að vera skýr. Það sem gerir það að verkum að ég er órólegur yfir þessu ákvæði er að þó að sjónarmið hv. þingmanns sé gott og gilt og sé alveg skýrt hafa engu að síður ýmsir aðrir talað með öðrum hætti. Það er það sem ég hef reynt að leggja áherslu á, að við reyndum að skýra málið og gæfum okkur aðeins betri tíma sem við höfum ekki núna til að ljúka málinu. Ég fullyrði að það er hægt að gera það síðar á þessu ári.

Herra forseti. Þetta var mikilsvert innlegg í umræðuna. Ég verð að vísa hv. þingmanni á ummæli sem fram koma í umsögn meiri hlutans um þetta atriði. Ég hygg að ég sé ekki að tala gegn því eða með sérskoðanir á því. Ég hygg að meiri hluti nefndarinnar hafi haft það sjónarmið sem ég hef hér fært fram og kemur fram í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins. Því fer víðs fjarri að sú breyting á stjórnarskránni sem þarna er mælt fyrir skapi óvissu fyrir sjávarútveginn. Það eru uppi deilur í þjóðfélaginu um inntak þeirra réttinda sem fylgja aflaheimildum. Þessi breyting mun engu breyta í þeirri lögfræðilegu hugsun. Fyrir mér er það algjörlega kýrskýrt. Það er ekki verið að gera neinar breytingar. Ef verið er að breyta kvótakerfi, úthlutun aflaheimilda og þessum nýtingarrétti verða breytingarnar að vera málefnalegar, eðlisrökréttar og byggja á jafnræðissjónarmiðum eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, veit fullvel. Það vita allir. Ef á að fara að breyta kerfinu almennt séð og yfir heildina þarf það væntanlega að gerast á lengri tíma og með þróuðum hætti en það er ljóst í mínum augum sem lögfræðings og lögmanns að sjávarútvegur verður ekki í hinni minnstu óvissu þótt þetta ákvæði verði samþykkt. Svo heyri ég á hv. þingmanni að hann styður 2. gr., þ.e. að breytingar á stjórnarskrá verði lagðar undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel það afar brýnt og tel að við mundum ella missa af tækifæri því að þá verðum við jafnvel að bíða með stjórnarskrárbreytingar næstu fjögur árin. Ég tel afar brýnt að unnið sé að stjórnarskrárbreytingum og eiginlega eru allir þingmenn sem tala hér sammála um að það þarf að gera 

Virðulegi forseti. Það sem mér sýnist vera að skýrast í þessari umræðu, og endurtek þá það sem ég sagði um að umræðan getur stundum verið til góðs, jafnvel þótt hún sé ítarleg og ekki kannski síst vegna þess að hún er ítarleg, er að hv. 7. þm. Suðurk., þingmaður Vinstri grænna, lýsir því í raun og veru hér yfir að þessi breyting á stjórnarskránni sé engin efnisleg breyting á núverandi ástandi. Þó að það sé alveg rétt, eins og ég hef margoft lesið upp úr áliti meiri hluta sérnefndarinnar, að sjónarmið hv. þingmanns og meiri hlutans fari algerlega saman fara þau hins vegar mjög í bága við sjónarmið margra þeirra sem hafa stofnað til þessa frumvarps hérna sem hafa lagt á það áherslu að það sé einmitt kjarni málsins, það sé einmitt svo mikilvægt að gera þessar breytingar til að skýra þessa stöðu varðandi nýtingarréttinn, varðandi hinn óbeina eignarrétt. Ég verð þá að álykta sem svo úr því að svo er komið að bæði meiri hluti nefndarinnar og hv. þm. Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hafa talað mjög skýrt séu að segja: Þetta er engin breyting. Við erum ekki að gera neinar efnislegar breytingar, þetta er bara óbreytt ástand, status quo. Ég geri ráð fyrir því að margir hv. þingmenn sem hafa glapist til að styðja þetta mál verði fyrir miklum vonbrigðum þegar smám saman rennur upp fyrir þeim það ljós að það er sjónarmið þeirra sem ráða ferðinni í þessum efnum að þetta sé engin efnisleg breyting. Það eru bara ekki allir sammála. Þegar hv. þingmaður sagði í lokin að við ættum að sameinast um að gera tilteknar breytingar á stjórnarskránni er ég alveg sammála honum um að við eigum að reyna að gera það í betri friði, betri sátt og með betri tíma og þess vegna hef ég lagt til að við opnuðum á þá breytingu sem kveðið er á um varðandi 79. gr. sem gerir þessar breytingar auðveldari fyrir okkur og við gæfum okkur síðan þann tíma sem við þyrftum sem ég fullyrði að þyrfti ekki að vera nema það sem eftir lifir af þessu ári.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður vísaði ítrekað í Davíð Þór Björgvinsson, dómara og fræðimann, sem fullyrðingu í þá veru að 1. gr. væri óljós, eða efni þess hugtaks sem sú grein er sniðin utan um, langaði mig að vísa beint í athugasemdir Davíðs en hann segir m.a. um hugtakið þjóðareign: „Orðanotkun að þessu leyti er ekki sérstakt vandamál, enda nægjanlega skýrt í greinargerð hvað átt er við, auk þess sem hafa má hliðsjón af þjóðlendulögunum, sbr. lög nr. 58/1998, eins og bent er á í greinargerð. Ástæða er til að taka þetta fram þar sem heyrst hafa þau sjónarmið að hugtakið sé merkingarlaust ...“ Umræddur Davíð hefur ekki meiri áhyggjur en það, mig langaði bara að draga þetta fram. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji, eins og umræðan hefur verið hér hjá flestum - vissulega eru undantekningar, en hjá flestum sjálfstæðismönnum hef ég skynjað umræðuna á þann veg að ná megi ákveðinni sátt um 1., 2., og 3. gr. í frumvarpinu. Stóri ágreiningurinn hefur verið um stjórnlagaþingið og spurninguna um það hvort það eigi að hafa sjálfstæðan tillögurétt eða vera ráðgefandi. Það hefur verið stóra málið í þessu. Mig langaði því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þrátt fyrir langar umræður kunni að vera flötur á því að ná megi sáttum í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil nú aðeins bæta við það sem hv. þingmaður las upp úr athugasemdum Davíðs Þórs Björgvinssonar. Hv. þingmaður las þessa tilvitnun, með leyfi virðulegs forseta: „Ástæða er til að taka þetta fram þar sem heyrst hafa þau sjónarmið að hugtakið“ - þ.e. þjóðareignarhugtakið - „sé merkingarlaust …“ En prófessorinn og dómarinn bætti við - hv. þingmanni sást einhverra hluta vegna yfir það: „… en svo þarf ekki að vera.“ Kjarni málsins er sá að hann leggur til að við gefum okkur betri tíma. Hann segir líka að þetta sé flókið mál og æskilegt að fram fari á því nákvæm skoðun og hann segir að þetta sé minnisblað, gagn í málið, en hins vegar sé þetta ekki fullbúið mál. Þetta er skoðun dómarans og prófessorsins og ég var einmitt að vísa til þess vegna þess að mér finnst að það skipti miklu máli að okkur sé það ljóst hvað við erum hér að fjalla um. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi að hægt væri að ná sátt um 1., 2. og 3. gr. frumvarpsins. Já, ég er þeirrar skoðunar að hægt væri að ná sátt um þær en það gerist hins vegar ekki á handahlaupum. Það gerist ekki eftir einhverri fljótaskrift. Það er þess vegna sem ég hef ítrekað í þessari umræðu kallað eftir því að menn settust niður, reyndu að gera þær lágmarksbreytingar sem hægt væri að ná samkomulagi um hér og nú, sem mundi þá líka greiða fyrir því að hægt væri að gera þær breytingar sem menn vildu gera á stjórnarskránni í góðu samkomulagi. Gerðu þær síðar, t.d. síðar á þessu ári, ef hægt væri að ljúka því sem ég tel nú þó að ég geti ekki fullyrt það, í stað þess að hafa þennan óskemmtilega brag á því að breyta stjórnarskránni, eins og við erum að gera hér, í ósætti innan þingsins, í ósætti við fræðasamfélagið að hluta til og í ósætti við fjölmarga hagsmunaaðila sem eiga mjög mikilla hagsmuna að gæta. Mér heyrist að umræðan sé alla vega að þróast á þann veg að menn vilji reyna að raska sem minnstu, til að mynda í rekstrarumhverfi sjávarútvegsins. Eigum við þá ekki að sammælast um að ganga þannig frá þessu máli að við séum nokkuð sátt og vitum hverju 

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. allsherjarnefndar um frumvarp til laga um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Frumvarpið, sem er að finna á þskj. 859, er flutt af nefndinni sem slíkri. Í frumvarpinu koma fram ítarleg lagafyrirmæli um þetta úrræði sem er greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Til þess þarf viðkomandi að vera þinglýstur eigandi íbúðarhúsnæðisins, greiðsluaðlögunin þarf að taka til þeirrar fasteignar þar sem hann heldur heimili og um hóflegt íbúðarhúsnæði þarf að vera að ræða. Viðkomandi húseigandi óskar eftir greiðsluaðlögun með skriflegri beiðni til héraðsdómstóls, gerir grein fyrir skuldum sem á fasteigninni hvíla og hverjar tekjur hans og annarra manna sem halda með honum heimili í íbúðinni eru. Enn fremur þarf að fylgja staðfesting fjármálafyrirtækis á því að bankinn eða fyrirtækið hafi tekið að sér að annast greiðslumiðlun, samkvæmt því sem lögin segja til um. Taki héraðsdómari beiðni um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána til greina skal hann þegar í stað skipa umsjónarmann með greiðsluaðlöguninni og ef viðkomandi skuldari hefur fengið almenna greiðsluaðlögun þá skal alla jafnan vera sami umsjónarmaður sem fer með hvort tveggja. Þóknun umsjónarmannsins, allt að 200 þús. kr., skal greiðast úr ríkissjóði ásamt öðrum kostnaði af greiðsluaðlögun, samkvæmt ákvörðun héraðsdómara. Rétt er að rifja það upp að reiknað er með að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna geti annast undirbúning málsins - framsetningu á skuldum og eignum, framsetningu á beiðninni sem slíkri til héraðsdóms - skuldara að kostnaðarlausu. Í því er þó ekki fólgin nein skylda. Menn geta gert þetta sjálfir og menn geta fengið aðra en Ráðgjafarstofuna til þess að gera þetta fyrir sig en hjá Ráðgjafarstofunni er reiknað með að framkvæmdin verði nokkuð samræmd og hún verður skuldara að kostnaðarlausu. Ef fallist er á greiðsluaðlögunina frestast nauðungarsala sem leitað kann að hafa verið á viðkomandi fasteign á meðan reynt er að koma greiðsluaðlöguninni á. Það fer þannig fram að umsjónarmaður gerir frumvarp til greiðsluaðlögunar, eins og greinir í 5. gr. frumvarpsins, og þar kemur fram útreikningur hans á grundvelli þeirra upplýsinga og gagna sem hann hefur að teknu tilliti til framfærslukostnaðar og annarra eðlilegra útgjalda skuldarans. Þá kemur fram hvað skuldara er kleift að greiða þegar í stað af þeim skuldum sem greiðsluaðlögunin tekur til og síðan með föstum mánaðargreiðslum á því tímabili sem hún stendur yfir en greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, skv. 1. gr. frumvarpsins, getur staðið í allt að fimm ár. Ég minni á að almenna greiðsluaðlögunin getur staðið í allt að 3 ár. Í 5. gr. er nánar tilgreint hvað koma skuli fram í frumvarpi til greiðsluaðlögunar en það skal kynnt veðhöfum innan fjögurra vikna frá skipun aðstoðarmannsins. Herra forseti. Ég rek þetta hér því að fullyrt hefur verið að þetta geti verið ansi flókið úrræði. Ég tel ekki nauðsynlegt að fara ítarlega ofan í einstök atriði frumvarpsins að öðru leyti en þessu, það á að vera aðgengilegt í gegnum Ráðgjafarstofu heimilanna og gegnum héraðsdómara að leita greiðsluaðlögunar svo framarlega sem ákvæði 1. og 2. gr. er fullnægt, þ.e. að það sé eigandi íbúðarhúsnæðis sem sýnir fram á að hann sé og verði um einhvern tíma ófær að standa í fullum skilum á greiðslum skulda, að um sé að ræða þinglýsta eign viðkomandi og hann þurfi að búa í henni eða fjölskylda hans og að um hóflegt húsnæði sé að ræða. Það er síðan aðstoðarmannsins að gera tillögu um hversu mikið viðkomandi getur borgað strax og hversu mikið hann getur borgað á mánuði á tilteknum tíma, allt að fimm árum, og að loknum þeim tíma tekur við ferli sem nánar er greint frá í 12. gr. frumvarpsins og þá er um það að ræða hvað verður gert við eftirstæðar kröfur. Segjum að greiðsluaðlögunin vari í fimm ár. Að loknum þeim tíma, en með þriggja mánaða fyrirvara, skal skuldari gera sýslumanni viðvart um að hann geti ekki staðið skil á því sem eftir er af skuldunum. Fer þá fram mat undir forsjá sýslumanns á því hvers virði viðkomandi eign er annars vegar og síðan mat á veðskuldunum sem eftir standa. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að 10%, tíu hundraðshlutum, sé bætt ofan á matsverðið og er þar fylgt norskri reglu um greiðsluaðlögun, en það hefur margoft komið fram að þetta úrræði um greiðsluaðlögun, bæði almennu greiðsluaðlögunina og fasteignagreiðsluaðlögunina, er sótt í norrænan rétt. Mat eignar, og 10% þar ofan á, er síðan vegið á móti þeim skuldum sem eftir eru og það sem umfram þetta hlutfall er, er síðan afmáð eins og segir í 12. gr. úr veðbókum hjá sýslumanni. Í upphaflegri gerð frumvarps til greiðsluaðlögunar var að finna bráðabirgðaákvæði um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána þar sem gert var ráð fyrir því að menn gætu fengið greiðsluaðlögun svo fremi sem fasteignaveðlánin væru í Íbúðalánasjóði eða einhverjum ríkisbankanna þriggja, sem sagt í ríkiseigu. Hv. allsherjarnefnd tók þetta atriði til sérstakrar athugunar, sérstaklega með tilliti til þess að þarna gæti verið um ójafnræði að ræða. Jafnræðisreglu væri ekki gætt ef skuldarar gætu bara fengið greiðsluaðlögun fasteignaveðlána í ríkisbönkum eða ríkissjóðum og við afgreiðslu frumvarps um greiðsluaðlögun var þetta bráðabirgðaákvæði fellt út en nefndin hafði forgöngu um það, með dyggri aðstoð dómsmálaráðuneytis og starfsmanna nefndasviðs, að semja það frumvarp sem hér að finna á þskj. 859. Milli umræðna fjallaði nefndin um málið að nýju og leggur til eina breytingu, sem sé að gildistökunni sé flýtt þannig að lögin taki gildi 15. maí nk. í stað 1. júlí eins og gert var ráð fyrir í upphafi. Ástæða þess að flýta gildistökunni var sú að talið var að gefa þyrfti þeim stofnunum sem að málinu eiga að koma tíma til að undirbúa úrræðið. Nefndin telur þó, eins og segir í nefndaráliti, með leyfi forseta: „Nefndin telur þó að nægilegur tími gefist til undirbúnings þótt gildistöku sé flýtt og leggur áherslu á að tíminn fram að gildistöku verði einnig nýttur til að kynna úrræðið fyrir almenningi.“ Á fundi nefndarinnar ræddum við einnig þann kostnað sem þetta úrræði hefur í för með sér fyrir ríkissjóð og fékk nefndin kostnaðarumsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis sem unnin hafði verið fyrir dóms- og kirkjumálaráðuneytið þegar fyrirhugað var að flytja málið sem stjórnarfrumvarp. Kostnaðarumsögnin er birt sem fylgiskjal með álitinu. Nefndin tekur sérstaklega fram að í kostnaðarumsögninni er miðað við að kostnaður verði um 250 þús. kr. við hvert mál en nefndin lagði í frumvarpinu til að hámarksþóknun til umsjónarmanns fyrir hvert mál yrði 200 þús. kr. Því má ætla að kostnaðurinn við hver 100 mál verði um 20 milljónir og við hver 1.000 mál 200 milljónir kr. Mjög erfitt er að spá fyrir um það hve margir munu nýta sér þetta úrræði. Mikið hefur verið fjallað um það í fjölmiðlum, og meira að segja endurtekið hér úr ræðustól Alþingis, að í upphaflega frumvarpinu, um almennu greiðsluaðlögunina, hafi verið reiknað með að 100–200 einstaklingar mundu notfæra sér það úrræði sem greiðsluaðlögunin er. Í umfjöllun í nefndinni kom fram að búast megi við mun meiri fjölda, allt að tíföldun, 1.000–2.000 manns, og kom það mjög skýrt fram, bæði í nefndaráliti hv. allsherjarnefndar með almennu greiðsluaðlöguninni og í framsöguræðum og ræðum allra nefndarmanna. Ég tel nauðsynlegt, herra forseti, að ítreka það enn einu sinni að frumvarpið byggðist á öðrum forsendum en þeim sem nefndin leggur nú fyrir þingið og því má reikna með að ekki verði um 100–200 manns að ræða heldur 1.000–2.000 manns. Það er viðmiðið sem nefndin hefur talið vera réttara. Fyrir hver 1.000 mál, eins og ég sagði áðan, mun kostnaður ríkissjóðs verða 200 millj. kr., bara af þóknuninni til umsjónarmannsins. Herra forseti. Ómögulegt er að spá fyrir um það hversu margir munu notfæra sér þetta úrræði. Margt bendir til þess að fjöldinn geti orðið umtalsverður en einnig kann að vera að tilkoma þessa úrræðis greiði fyrir frjálsum samningum skuldara við kröfuhafa utan formlegrar greiðsluaðlögunarmeðferðar. Með því að menn hafa þetta úrræði í hendi sé auðveldara fyrir þá að ná frjálsum samningum við kröfuhafa. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég, eins og aðrir nefndarmenn í hv. allsherjarnefnd, vænti mikils af bæði almennu greiðsluaðlöguninni og því úrræði sem hér er lagt til að verði lögfest - tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna. En ég hlýt líka að minna á að hvort tveggja er liður í umfangsmiklum aðgerðum til varnar heimilum í landinu í þeirri erfiðu skuldastöðu sem við blasir. Ég bendi á að næsta mál á dagskrá er 25% hækkun vaxtabóta. Þegar hefur verið leitt í lög bann við gjaldþrotum fram til loka október á þessu ári, dráttarvextir hafa verið lækkaðir með lögum og sem betur fer fengum við í dag þær ágætu fréttir að stýrivextir eru eitthvað á niðurleið. Allt gefur þetta mér ástæðu til þess að vera nokkru bjartsýnni um hag heimilanna en fyrir nokkrum vikum. Við leggjum til í hv. allsherjarnefnd að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem lögð er til á þskj. 919 sem varðar gildistökuna sem ég gerði grein fyrir áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka virðulegum forseta fyrir að taka tillit til óska okkar sjálfstæðismanna um að þetta mál verði tekið fram fyrir og afgreitt sem fyrst því að hér er um að ræða mjög mikilvægt mál sem snertir hagsmuni fjölskyldnanna í landinu. Þar er spurningin um að afgreitt sé lagaúrræði til aðstoðar fyrir þá einstaklinga og þær fjölskyldur sem eiga í erfiðleikum vegna þess efnahagshruns sem orðið hefur í þjóðfélaginu. Ég stend að þessu lagafrumvarpi og eru fá dæmi þess að nefndir flytji heildarlög sem þessi eins og allsherjarnefnd gerir en þess eru þó nokkur dæmi. Í þessu tilviki er um mjög mikilvæga lagasmíð að ræða og ég tel ástæðu til þess að þakka hv. talsmanni nefndarinnar, Álfheiði Ingadóttur, fyrir hennar framlag og reyndar komu ýmsir fleiri þar að eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sem hafði ýmislegt ágætt til málanna að leggja hvað þetta varðar. Þessi mál, þ.e. almenn lög um greiðsluaðlögun sem hafa nú þegar tekið gildi og frumvarp um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, hafa verið mikið hagsmuna- og baráttumál neytenda. Með því að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir er í raun verið að koma á mikilvægustu atriðunum hvað varðar lagasetningu sem snerta möguleika skuldsettra einstaklinga til þess að geta fengið aðlögun í samræmi við það sem nánar er kveðið á um í frumvarpinu. Það er ákveðið atriði sem ég vildi gjarnan spyrja talsmann allsherjarnefndar um, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, þ.e. lagaleg sjónarmið varðandi gildi þessara laga. Til hverra taka þau og hvaða takmarkanir eru á þeim? Samkvæmt lögum um breytingar á lögum um gjaldþrotaskipti, þ.e. greiðsluaðlögun með lögunum, eru ákveðnir einstaklingar undanskildir, sem kveðið var á um að lögin tækju ekki til. Lögin ná ekki til einstaklinga sem undangengin þrjú ár hafa borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnustarfsemi hvort sem þeir hafa lagt stund á hana einir eða í félagi við aðra nema því aðeins að atvinnurekstri hafi verið hætt og þær skuldir sem stafa frá atvinnurekstrinum séu tiltölulega lítill hluti af heildarskuldum þeirra. Það er 2. mgr. 63. gr. a, eins og henni var breytt með lögunum. Hér var um atriði að ræða sem nokkur ágreiningur var um. Ég vildi að þarna yrði rýmkað til og tel að lög um greiðsluaðlögun eigi að ná til einstaklinga óháð því hvort til skulda hafi verið stofnað með þessum eða öðrum hætti, þó með þeim takmörkunum sem kveðið var nánar á í lögunum og ég vík að síðar. Með því að þrengja þetta eins og ákveðið var í lögum um greiðsluaðlögun var að mínu mati um að ræða óeðlilega þrengingu og hættulega með tilliti til þess að þar lendir mjög stór hópur iðnaðarmanna og iðnmeistara sem hefur þá ekki möguleika á því að nýta sér það hagræði sem felst í lögunum um greiðsluaðlögun. Og önnur stór starfsstétt, bændur, getur heldur ekki nýtt þetta. Ég skil hins vegar það frumvarp sem um ræðir, um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, með þeim hætti að þessi takmörkun gildi ekki um greiðsluaðlögun varðandi fasteignaveðkröfur. Þau skilyrði sem sett eru í lögin um greiðsluaðlögun eigi ekki við þannig að það sé alveg óháð því hvort viðkomandi hafi undanfarin ár borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnurekstri, hann eigi samt sem áður rétt á því að fá greiðsluaðlögun svo sem kveðið er nánar á um hvað það atriði varðar. Ég lít þá þannig á að það séu engin ákvæði um þetta í frumvarpinu – mér þykir nú miður að talsmaður allsherjarnefndar skuli vera farin úr salnum. En það sem ég ætlaði nú að spyrja hana að, ég get þá ítrekað það síðar, er hvort hún sé ekki sammála þeim lagaskilningi mínum að það séu engar slíkar takmarkanir á því að þeir sem leita eftir greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði geti gert það óháð því hvort þeir hafi stundað atvinnurekstur eða ekki. Minn lagaskilningur er sá að þessi heimild sé öllum til handa svo fremi sem skýr ákvæði laganna standi ekki gegn því. Ég tel að þarna sé um tæmandi talningu að ræða á hvað þetta varðar sem fram kemur í 1., 2. og 4. gr. sem ég mun nú aðeins víkja að. Í 1. gr. segir að samkvæmt því sem nánar er mælt fyrir um í lögum þessum getur eigandi íbúðarhúsnæðis, ef hann sýnir fram á að hann sé og verði um einhvern tíma ófær um að standa í fullum skilum á greiðslu skulda sem tryggðar eru með veði í því húsnæði og að önnur tiltæk greiðsluerfiðleikaúrræði séu eða hafi reynst ófullnægjandi, leitað eftir greiðsluaðlögun. Það þýðir þá að lögð er áhersla á það og eina skilyrðið er að viðkomandi sé eigandi íbúðarhúsnæðis en önnur ákvæði varðandi greiðsluerfiðleikasjónarmið eða úrræði séu ófullnægjandi. Þá geti hann leitað þessa, sem leiðir þá líka til þess að sá sem stundað hefur atvinnurekstur eða tekjur hans hafa komið af því sem um getur og ég ræddi um áðan, útilokar ekki viðkomandi þar sem það liggur fyrir að ákvæði laga um greiðsluaðlögun almennt gilda þá ekki um slíkan einstakling. En hann getur óháð því sótt um greiðsluaðlögun, samkvæmt þessum lögum, fasteignaveðkrafna íbúðarhúsnæðis. Þannig skil ég þetta ákvæði. Þá segir næst í 2. gr. frumvarpsins: „Greiðsluaðlögun getur einungis fengið sá einstaklingur sem er þinglýstur eigandi …“ Hér er því annað skilyrði sem liggur fyrir. Fyrsta skilyrðið var í 1. gr., þ.e. eigandi íbúðarhúsnæðis og í 2. gr., að það sé einstaklingur sem er þinglýstur eigandi viðkomandi fasteignar. Þriðja skilyrðið er: „… hefur forræði á fé sínu.“ Það er einmitt það atriði sem ég vildi líka gera að umtalsefni, „hefur forræði á fé sínu“. Ég lít þannig á að hér sé átt við að bú viðkomandi hafi ekki verið tekið til gjaldþrotaskipta þannig að jafnvel þótt viðkomandi sjái fram á gjaldþrot eða að gjaldþrot sé yfirvofandi geti hann samt sem áður leitað úrræða samkvæmt því frumvarpi sem hér um ræðir, ef að lögum verður, þannig að hægt sé að beita þessum ákvæðum sem talað er um. Annað skilyrðið, að einstaklingur sem er þinglýstur eigandi hefur ekkert með það að gera hvort viðkomandi bar ótakmarkaða ábyrgð í atvinnustarfsemi. Þá er það þriðja atriðið: „Greiðsluaðlögun getur aðeins varðað fasteign þar sem skuldarinn heldur heimili …“ Það er spurningin um til hvaða aðila þetta getur náð. Þá er það þriðja atriðið, þar sem skuldarinn hefur heimili. Síðan er í fjórða lagi talað um hóflegt húsnæði. Það er matskennt ákvæði miðað við þarfir skuldara og fjölskyldu. Þar þarf að sjálfsögðu að meta það. Ég taldi að eðlilegra væri að takmarka þetta með öðrum hætti en að vísa til hugmynda um hóflegt húsnæði og þess vegna kom inn ákvæði í 4. gr. sem ég tel skipta meira máli hvað þetta varðar. Mér fyndist ágætt, virðulegi forseti, ef þeir þingmenn sem vilja 

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að gefa ræðumanni færi á halda ræðu sína og að samræður fari þá fram utan þingsalar.

Ég þakka forseta fyrir það. Í 4. gr. eru ákvæði og sum þeirra eru þar vegna ábendinga minna sem ég tel mjög nauðsynlegar. Ég gerði grein fyrir því hér í frumræðu minni um frumvarpið að nauðsynlegt væri að þær kæmu inn í frumvarpið til þess að setja ákveðnar skorður við því hverjir gætu leitað eða fengið það úrræði sem hér um ræðir. Þar var m.a. ákvæði eins og í 3. tölulið, að fjárhagur skuldara sé með þeim hætti að hann ætti að geta staðið í skilum. 4. töluliður sem skiptir þá kannski meira máli: „Ætla megi að skuldari hafi hagað gerðum sínum svo sem raun varð á með ráðnum hug um að leita tímabundinnar greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna.“ Það var mjög mikilvægt að koma því inn í þetta ákvæði til þess að eðlilegar viðmiðanir væru hvað varðar þessa löggjöf. Síðan töluliður 5: „Hafi skuldari hagað fjármálum sínum á verulega ámælisverðan hátt …“ Og töluliður 6: „Hafi til skulda verið stofnað á þeim tíma er skuldari var greinilega ófær um að standa við fjárhagsskuldbindingar sínar.“ Í tölulið 7 segir: „Hafi skuldari bakað sér skuldbindingu sem einhverju nemur miðað við fjárhag hans með háttsemi sem varðar refsingu eða skaðabótaskyldu.“ Það er eðlilegt ákvæði. Í tölulið 8 segir: „Skuldari hafi svo að máli skipti látið hjá líða að standa í skilum við veðkröfuhafa þótt honum hefði verið það kleift að einhverju leyti eða öllu.“ Þessi atriði voru að mínu viti algerlega nauðsynleg inn í þessa löggjöf til þess að sýna fram á að fólk gæti ekki bara af geðþótta óskað eftir því að fá tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Hér er um að ræða töluvert mikið inngrip í ákveðin eignarréttindi og þess vegna er nauðsynlegt að þegar um slíkt er að ræða að tekið sé tillit til veðhafa sem og skuldara í þessu tilviki. Ég tel að með því að leggja til svo sem gert er hér í 4. gr. töluliðum 1–8 um skilyrði þess með hvaða hætti og hverjir geti fengið þá greiðsluaðlögun sem hér ræðir um hafi vel til tekist í lagasmíð og tekin fram helstu eða mikilvægustu atriðin sem nauðsynlegt var að taka fram en þannig var frumvarpið ekki í upphaflegri mynd. Ég tel að þarna hafi tekist vel til og sé nauðsynlegt að miða við það sem þar stendur. En ég lít svo á að þótt um sé að ræða ákveðin matskennd ákvæði í 4. gr. hvað þetta varðar þar sem héraðsdómari hefur ákveðna möguleika til þess að meta, og einnig í 2. gr. um hvað telst vera hóflegt húsnæði, liggja meginlínurnar samt sem áður fyrir um með hvaða hætti löggjafinn telur að haga eigi þeim málum og hverjir eigi að hafa rétt til þess að njóta þess úrræðis sem hér ræðir um. Mér finnst mestu skipta í þessu sambandi að ekki sé verið að gera greinarmun á einstaklingum. Ég var satt að segja mjög óánægður með hin almennu lög um greiðsluaðlögun, að sá greinarmunur skyldi vera gerður sem þar um ræðir þar sem þeir sem stundað hafa atvinnurekstur eiga þess ekki kost að njóta þessa hagræðis. Ég mælti eindregið fyrir því að um verulega útvíkkun yrði að ræða á gildissviði laganna um greiðsluaðlögun hvað þetta varðar. Ekki síst með tilliti til þeirra sem við getum kallað litlu kapítalistana, þeirra sem eru smáatvinnurekendur sem reka sín eigin fyrirtæki. Hagsmunir þeirra, sjónarmið og viðhorf eru oft og tíðum með svipuðum hætti og hjá almennum launþegum. Og í mörgum tilvikum hafa slíkir einstaklingar neyðst til að vera með rekstur með ótakmarkaðri ábyrgð af atvinnustarfsemi sinni, en það er annað mál. Það er alltaf einstaklingurinn og vandamál hans sem við stöndum frammi fyrir. Þess vegna fannst mér eðlilegt að við skoðuðum og legðum áherslu á að við erum að búa til úrræði fyrir einstaklinginn, hugsa um hagkvæmni fyrir hann óháð því hvaða atvinnu hann hefur stundað, hvort hann hefur verið atvinnurekandi eða launþegi. Félagsleg úrræði og velferðarúrræði eru almennt lokuð þeim sem leggja stund á atvinnurekstur sem veldur því að þeim atvinnurekendum sem lenda í erfiðleikum vegna þess að fyrirtæki bera sig ekki, eru meira og minna allar bjargir bannaðar vegna þess að þeir hafa ekki kost á félagslegum úrræðum. Af þessum sökum taldi ég það vera misráðið að víkka ekki út ákvæðið um greiðsluaðlögun hvað þetta varðar og þar skyldu vera undanskildir þeir aðilar sem hafa undanfarin þrjú ár borið ótakmarkaða ábyrgð á atvinnustarfsemi. Ég taldi það óheppilegt og þess vegna finnst mér mjög gott og nauðsynlegt að hafa ákvæði þessa frumvarps með þeim hætti sem hér um ræðir, þ.e. gera enga takmörkun hvað varðar einstaklinga að öðru leyti en því að hér er eingöngu verið að tala um að ákvæðin taki til eigenda íbúðarhúsnæðis, viðkomandi sé þinglýstur eigandi og hafi forræði á fé sínu. Ég vek athygli á því að hér er talað um „að hafa forræði á fé sínu“. Það er ekki talað um „að hafa forræði á búi sínu“. Það má velta því fyrir sér hvaða þýðingu það hafi en það er nú almenn viðmiðun að hafa forræði á búi sínu en með því að velja þetta orðalag er greinilega verið að vísa til annarra sjónarmiða en í gjaldþrotalögunum almennt. Ég lít þannig á að sú sé hugsunin á bak við þetta orðalag, „að hafa forræði á fé sínu“. Þetta getur skipt máli varðandi lagatúlkun hvað þetta varðar, hverjir eigi þess kost að leita þess úrræðis sem um er að ræða. Ég tel að þeir sem hafa forræði á fé sínu, jafnvel þótt þeir hafi ekki forræði á búi sínu - og það er alltaf spurning hvaða skipting getur þar verið á milli - að þeir geti þá notið þess, sem hafa umráðarétt yfir viðkomandi eign. Ég skildi orðalagið með þeim hætti að þeir sem hafa umráðaréttinn með fasteigninni hvað þetta varðar, hafi rétt til að njóta þeirra úrræða sem hér er lýst og þetta frumvarp kveður á um. Ég tel að það skipti miklu máli við umræðuna um þetta frumvarp að þingmenn geri grein fyrir því sjónarmiði, hvort þeir eru sammála þeirri lagatúlkun minni að þeir sem hafi í raun forræði á þeirri þinglýstu eign sem um er að ræða, sem er hóflegt húsnæði o.s.frv. að öðrum skilyrðum uppfylltum, njóti þeirra úrræða sem lagafrumvarpið kveður á um. Ég lít þannig á málið. Ég tek fram að ég tel ákvæði laganna eins og þau eru hér orðuð skipta gríðarlega miklu máli, ekki síst með tilliti til hagsmuna bænda, iðnaðarmanna og þess vegna sjómanna sem eru í eigin rekstri og ýmissa fleiri aðila sem eru í minni háttar atvinnurekstri, og ég vænti þess að talsmaður allsherjarnefndar taki undir þau sjónarmið með mér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir að taka þetta mál hér upp og vekja á því sérstaka athygli. Það er rétt sem hann fjallaði um, sá greinarmunur er á almennu greiðsluaðlöguninni sem þegar er orðin að lögum og því frumvarpi sem við hér ræðum að þetta frumvarp um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í íbúðarhúsnæði tekur til allra, hvort heldur þeir eru atvinnurekendur eða launþegar. Skilyrðin sem hér eru talin upp fyrir greiðsluaðlöguninni eru tæmandi að mati nefndarinnar og þeirra sem sömdu frumvarpið, menn þurfa eins og ég sagði áðan að vera eigendur íbúðarhúsnæðis, og meira en það, þeir þurfa samkvæmt 2. gr. að vera þinglýstir eigendur, ekki aðeins hafa forræði á íbúðarhúsnæðinu eins og hv. þingmaður nefndi heldur vera þinglýstir eigendur þess. Síðan er ég sammála honum með aðrar þær takmarkanir sem hann rakti í máli sínu en ég vek athygli á næstsíðustu málsgrein í 4. gr. frumvarpsins á blaðsíðu 3 þar sem segir að þegar úrskurður um greiðsluaðlögun sé genginn samkvæmt 3. gr. frestist nauðungarsala sem leitað kann að hafa verið á viðkomandi fasteign meðan reynt er að koma greiðsluaðlögun á. Eins frestast hún að sjálfsögðu eftir að greiðsluaðlögun er fengin. Þessu til viðbótar vil ég nefna að þegar hafa tekið gildi lög sem fresta gjaldþrotum fram til loka október nk. þannig að svar mitt við því hvort þetta fresti gjaldþrotum eða stöðvi er: Já.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, talsmanni allsherjarnefndar í þessu máli. Ég skil hana þannig að hún taki undir þau sjónarmið sem ég rakti hér og gerði að umtalsefni og þann lagaskilning sem ég kom fram með að öllu leyti þannig að það liggi fyrir. Ég er mjög ánægður að heyra það og lít þannig til að það sé ótvírætt að vilji löggjafans standi til þess að afgreiða málið eins og hér hefur verið rakið. Það er mjög mikilvægt að það komi fram í umræðunni til þess að taka af allan vafa um það atriði. Ég tel að með þessu, svo fremi sem enginn annar hefur uppi aðrar skýringar, liggi alveg fyrir hver vilji löggjafans er hvað þetta varðar. Ég er mjög ánægður með að þetta frumvarp skuli vera komið til umræðu og afgreiðslu og vænti þess að það verði afgreitt hið fyrsta frá Alþingi vegna þess að það skiptir miklu máli að fá þetta úrræði í lög. Við sjálfstæðismenn höfum lagt mikla áherslu á að þetta frumvarp verði afgreitt sem allra hraðast sem og önnur þau mál sem virkilegu skipta fyrir hag heimilanna og atvinnu fyrirtækjanna í landinu. Ég ítreka aftur þakkir mínar til forseta fyrir að gera þær breytingar á dagskrá sem við höfum farið fram á í þessu efni. Ég vænti þess að þingmenn greiði fyrir því að þetta merka mál og nauðsynlega verði afgreitt sem allra fyrst. Eftir að hafa verið í neytendastarfi um áratugaskeið þar sem þetta hefur verið eitt af helstu baráttumálum ásamt öðru sem hefur tekið gildi á Alþingi varðandi almenna greiðsluaðlögun og ýmislegt fleira, t.d. ábyrgðarmenn, verð ég lýsa yfir mikilli ánægju með að þetta mál skuli vera komið til afgreiðslu.

Herra forseti. Það er örlitlu við þetta að bæta sem ég kom ekki að tímans vegna í fyrra andsvari og varðar almennu greiðsluaðlögunina. Það er rétt sem hv. þm. Jón Magnússon sagði um að almenna greiðsluaðlögunin er ætluð almennum launþegum og aðeins í undantekningartilfellum þeim sem hafa stundað atvinnurekstur og þá háð því að viðkomandi hafi hætt atvinnurekstri. Forsendan fyrir þessu er ekki aðeins sú að þannig hefur þetta tíðkast í löggjöf annars staðar á Norðurlöndunum heldur einnig það að nauðasamningsúrræðið sem er að finna í gjaldþrotaskiptalögunum er talið henta betur í þeim tilfellum þegar um atvinnurekstur er að ræða og samningskröfur og þar sem um skuldir af atvinnurekstri er að ræða falli það betur að gjaldþrotaskiptalögunum þar sem atvinnurekendur stórir og smáir geta alltaf óskað nauðasamninga. Ég ítreka þann skilning að það er ekki um neitt slíkt að ræða varðandi greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Greiðsluaðlögun fasteignaveðlána tekur jafnt til launþega sem atvinnurekenda.

Herra forseti. Hér erum við að ræða frumvarp sem er ágætt á margan hátt. Auðvitað mætti gera betur og taka betur á málum en ég ætla ekki að gera ágreining um það, ég ætla að lýsa því hér yfir að ég styð þetta mál og við í Frjálslynda flokknum gerum það. Við lítum á þetta sem hænufet í rétta átt og þess vegna lýsum við yfir stuðningi við málið og vonum að það verði sem fyrst að lögum. Ég átta mig á því að þessu frumvarpi fylgir engin tímamótaaðgerð en það er samt af því góða og við í Frjálslynda flokknum styðjum það.

Herra forseti. Við ræðum við 2. umr. nefndarálit um frumvarp um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði, mál sem er að mörgu leyti mjög gott og nýtist vonandi þeim sem þurfa á þessari aðstoð að halda. Hv. allsherjarnefnd hefur farið mjög ítarlega yfir málið og gríðarleg vinna hefur farið fram á vettvangi nefndarinnar sem ber að þakka. Hins vegar langar mig að ræða aðeins hvað hv. framsögumaður nefndarálitsins telur að þetta frumvarp geti orðið að umfangi ef það rætist að hátt í 20.000 Íslendingar verði án atvinnu, lán heimilanna fari hækkandi, tekjur heimilanna fari aftur á móti minnkandi og við horfum á mikla erfiðleika almennt í íslensku samfélagi. Því er spáð að verði ekkert róttækt að gert verði 3.500 fyrirtæki gjaldþrota á næstu 12 mánuðum og auðvitað mun það snerta hag hvers einasta heimilis með einum eða öðrum hætti. Í ljósi þess að vandamálin fram undan virðast hrannast upp spyr ég hvort hv. þingmaður sjái fram á það að senda hluta, jafnvel stóran hluta, af íslenskum heimilum fyrir héraðsdóm sem skipar þeim tilsjónarmann til að meta hvert einasta heimili í landinu, hversu lægri greiðslubyrði viðkomandi heimila eigi að vera vegna afborgana af lánum sínum. Í þessu frumvarpi er talað um að hver tilsjónarmaður muni jafnvel kosta 250.000 kr. Hvert er þá umfangið ef við gerum ráð fyrir 10.000 einstaklingum? Ég held reyndar að sú tala sé mjög varlega áætluð í ljósi þeirra aðvörunarorða sem við heyrum utan úr samfélaginu um hvað sé fram undan, yfirvofandi atvinnuleysi og gjaldþrot fyrirtækja. Ef við erum að tala um 10.000 einstaklinga greiðir ríkissjóður a.m.k. 2,5 milljarða, 2.500 millj. kr., vegna tilsjónarmanna. Ég fer að fá á tilfinninguna að menn muni endurskilgreina vísitölufjölskylduna með þessu áframhaldi, að hún verði hjón, tvö börn og tilsjónarmaður. Er þetta sú framtíðarsýn sem við viljum sjá eða ætlum við að reyna að grípa til fyrirbyggjandi lausna til að koma í veg fyrir að tugþúsundir Íslendinga þurfi að leita á náðir héraðsdóms, fá sér tilsjónarmann sem kostar a.m.k. 250.000 kr. fyrir skattgreiðendur eða vilja menn raunverulega koma í veg fyrir að 3.500 íslensk fyrirtæki verði gjaldþrota á næstu 12 mánuðum og að atvinnuleysi muni aukast stórum skrefum í framhaldi af því? Það er akkúrat í þeim vanda sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að menn ráðist í róttækar breytingar, róttækar aðgerðir til að koma í veg fyrir að þetta ástand blasi við okkur. Ég spyr hv. þm. Álfheiði Ingadóttur: Sjá menn jafnvel fram á að menn myndi jafnvel heilar ríkisstofnun utan um þetta, Ríkisstofnun tilsjónarmanna, sem verður væntanlega með mörg hundruð manns í vinnu? Það getur verið að það sé sú framtíðarsýn, að við sköpum atvinnu með þeim hætti að skapa því fólki sem lendir í þessum vanda tilsjónarmenn á kostnað hins opinbera. Það er algjört grundvallarmál að við áttum okkur á því í þessari umræðu hvert við stefnum. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að við viljum fyrirbyggja að hér verði stofnuð stofnun tilsjónarmanna íslenskra fjölskyldna. Það finnst mér óhugnanleg framtíðarsýn. Ég spyr hv. þingmann hvað hún sjái fyrir sér að mörg þúsund fjölskyldur muni leita sér þessarar aðstoðar, muni fara í gegnum það erfiða ferli að leita á náðir dómstóla, fá tilsjónarmann til að menn geti áætlað hversu mikið viðkomandi geti greitt á mánuði. Er þá ekki betra að reyna að grípa fyrr inn í ferlið þannig að þetta frumvarp sem við ræðum hér nái vonandi einungis til nokkurra hundruða eða örfárra þúsunda en ekki tugþúsunda Íslendinga ef fram heldur sem horfir? Það er mikilvægt að við ræðum þetta opinskátt í þessari umræðu vegna þess að mér sýnist að við metum mjög misjafnlega horfurnar í íslensku samfélagi. Það kom mér mjög á óvart að heyra hv. þm. Kristján Þór Júlíusson segja úr ræðustól Alþingis í gær að útlitið væri mjög bjart og ég hef heyrt hv. þm. Pétur H. Blöndal taka í svipaðan streng í umræðunni. Ég tel að við þurfum að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann er. Það getur vel verið að það sé ekkert vinsælt fyrir okkur framsóknarmenn að tala á þeim nótum sem við gerum hér en það er brýnt að við hlustum gaumgæfilega á þær aðvörunarbjöllur sem klingja alls staðar í samfélaginu. Við teljum brýnt að ráðast í aðgerðir til að koma í veg fyrir mögulegt kerfishrun hér á landi. Við framsóknarmenn styðjum þetta frumvarp sem hér er til 2. umr. en vörum jafnframt við að ekki sé horft á fyrirbyggjandi lausnir. Ég spyr því í fullri vinsemd hv. þm. Álfheiði Ingadóttur hvað hún sjái fyrir sér að þetta frumvarp muni leiða af sér í kostnað fyrir hið opinbera á þessu ári. Erum við að tala um að 1.000 manns leiti á náðir dómstóla og fái þá tilsjónarmann með sér, 10.000 eða 15.000? Erum við jafnvel að horfa upp á að sett verði á fót sérstök stofnun tilsjónarmanna íslenskra fjölskyldna og heimila? Það er mikilvægt í þessari aðalumræðu um málið að við fáum á hreint hver framtíðarsýn einstakra þingmanna er í þessum efnum.

Herra forseti. Við hv. þm. Birki Jón Jónsson vil ég segja að það er óþarfi að mála skrattann á vegginn af þessu tilefni. Í skýringum með frumvarpinu frá allsherjarnefnd kemur fram og reyndar í frumvarpinu sem slíku, að ráðherra er heimilað að vísa þessu verkefni til sýslumanna. Það mun hins vegar taka býsna langan tíma að búa það regluverk til og því var ákveðið að fara þá leið að fara til dómstólanna beint, eins og í almennu greiðsluaðlöguninni. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns um að mjög margir þurfi á þessu úrræði að halda. En ég vek athygli á því sem segir í nefndaráliti hv. allsherjarnefndar að það kann að vera að tilkoma þessa úrræðis, greiðsluaðlögunar fasteignaveðkrafna, leiði til þess að það greiði fyrir frjálsum samningum skuldara við kröfuhafa utan formlegrar greiðsluaðlögunar. Bara með því að þetta úrræði sé til staðar þá opnist greiðari leið fyrir menn til að fara í frjálsa samninga við kröfuhafa. Ég tel að þetta geti vel orðið raunin. Við reiknuðum með því að það gætu 1.000–2.000 manns þurft á þessu að halda. Fyrir hverja þúsund einstaklinga sem eftir þessu leita mun kostnaður ríkissjóðs vegna aðstoðarmanns í greiðsluaðlögun vera 200 millj. kr. því í frumvarpinu er sett hámark upp á 200 þús. kr. en ekki 250 þús. kr. eins og upphaflega var áætlað.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góð svör. Hún er greinilega búin að vinna mikið að þessu máli á vettvangi nefndarinnar og ég efast ekkert um að hugurinn á bak við þetta frumvarp er góður. En ég get hins vegar ekki tekið undir að við framsóknarmenn séum að mála skrattann á vegginn þegar við fjöllum um þær spár sem opinberir aðilar hafa sett fram um hversu mörg fyrirtæki séu að verða gjaldþrota og hversu mikið atvinnuleysi er fyrirsjáanlegt. Við erum einfaldlega að tala um hlutina eins og þeir eru og hvernig þeir munu verða, gangi spárnar eftir. Þess vegna höfum við talað fyrir því að fara í róttækar lausnir á sviði efnahagsmála með því að leiðrétta skuldir heimila og fyrirtækja um 20%. Ég vil upplýsa hv. þingheim um það að ég þekki marga mjög venjulega Íslendinga sem gerðu áætlanir fyrir um 20 mánuðum og sáu þá ekki fram á að tekjurnar í dag yrðu lægri nú en þá og sáu ekki fram á að lánin hefðu hækkað um 20% á umræddu tímabili. Það er allt önnur staða á Íslandi í dag. Hv. þingmanni og góðum vinnufélaga hér á þingi, Álfheiði Ingadóttur, vil ég benda á að fulltrúar í stjórnmálaflokki Vinstri grænna, t.d. Lilja Mósesdóttir frambjóðandi VG, Eiríkur Bergmann Einarsson, einn helsti áhrifamaður í Samfylkingunni, og Tryggvi Þór Herbertsson, fulltrúi eða frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins, hafa tekið undir með okkur framsóknarmönnum um að það beri að fara einhvers konar niðurfærsluleið. Fulltrúar í öllum stjórnmálaflokkum eru farnir að taka undir þessa hugmynd. Nú spyr ég hv. þingmann hvort hún sé reiðubúin til þess að skoða einhverjar útfærslur á því að við færum lán heimilanna með einhverjum hætti niður, þ.e. leiðréttum þá óðaverðbólgu sem heimilin hafa þurft að greiða fyrir á undanförnum mánuðum á meðan tekjur heimilanna hafa minnkað dag frá degi.

Herra forseti. Þessari spurningu eins og síðustu spurningu hv. þingmanns er auðvelt að svara. Já, ég tel það nauðsynlegt og ég minni á að ég flutti ásamt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Árna Þór Sigurðssyni frumvarp þess efnis fyrr í vetur. Hvað varðar það sem ég sagði áðan, að mála skrattann á vegginn, þá vil ég ítreka að þar var ég að tala um orð hv. þingmanns um sérstaka stofnun umsjónarmanns með heimilum í landinu og að væri verið að efla mjög atvinnu fyrir lögmenn og héraðsdómara. Orð mín voru sögð í ljósi þeirra orða. En ég vil alls ekki gera lítið úr erfiðleikum heimilanna í landinu með þeim orðum. Þvert á móti vil ég vekja sérstaka athygli á greiningu Seðlabanka Íslands sem kynnt var í síðustu viku, dagsett 27. mars síðastliðinn, þar sem fram kemur að ríflega 6% heimila með fasteignaveðlán á íbúðarhúsnæði eru með meira en 5 millj. kr. í neikvæðri eiginfjárstöðu og það eru 20% af heildarhúsnæðisskuldunum. Hér erum við að tala um tæplega 5.000 heimili sem eru í afar viðkvæmri stöðu og í mikilli hættu á að fara í þrot. Það þarf sérstaklega að beina athygli og aðgerðum að þessum hópi. Hins vegar er í þessari skýrslu að finna þær góðu fréttir að um það bil 60% af heimilum eru með meira en 5% í jákvæðri eiginfjárstöðu en með 44% húsnæðisskuldanna. Það þýðir að sá hópur, 60% heimila, er í mun betri aðstöðu til þess að ráða við ýmis tekjuáföll. Í skýrslunni er einnig að finna útreikninga og mat á tveimur hugmyndum sem mikið hafa verið ræddar, m.a. hugmynd Framsóknarflokksins um 20% afskrift allra húsnæðisskulda og hugmynd eins frambjóðanda hjá Vinstri grænum, um 4 millj. kr. lækkun húsnæðisskulda. 

Herra forseti. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrir góð svör og fagna því sérstaklega að aukinn stuðningur virðist vera við það almennt í þjóðfélaginu og líka í herbúðum Vinstri grænna að við horfum til einhverra leiða til þess að lækka lán heimilanna með einhverjum hætti. Ég vonast til þess að við munum getað tekið höndum saman um að fara í slíkar almennar aðgerðir. Vonandi verður Framsóknarflokkurinn í þeirri stöðu að afloknum kosningum, í ágætri samstarfi við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að geta ráðist í slíkar aðgerðir.

Herra forseti. Hér eru haldnar stjórnarmyndunarviðræður í miðri umræðu um greiðsluaðlögun. Það er að sjálfsögðu athyglisvert og ágætt að fá það fram að hugur hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar stendur til vinstri stjórnar. Þá er fróðlegt að spyrja hann að því hvort hann hafi ekki áhyggjur af nákvæmlega því sama og hann nefndi í andsvari sínu að við munum kannski leysa málið á forsendum ríkisins. Það mál sem hér er á ferðinni er mál sem fulltrúar allra flokka standa að, mjög mikilvægt mál og við erum öll sammála um að við þurfum að koma því í gegn, það er eitt af þeim brýnu hagsmunamálum heimilanna sem skipta verulegu máli núna. En vegna orða hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og þeirra samræðna sem hér hafa farið fram, sem eru á margan hátt mjög athyglisverðar og snúast kannski einmitt um það sem við eigum að vera að tala um, þá er ég með spurningu til hv. þingmanns, með hliðsjón af hugmyndum framsóknarmanna um niðurfellingu skulda um 20%. Ég vil taka það fram að það er mín skoðun að það sé skylda okkar allra að líta með opnum huga til allra þeirra leiða sem eru til þess fallnar að leysa úr vanda heimilanna. Við getum haft skiptar skoðanir á því hver besta niðurstaðan sé. En þetta frumvarp gengur dálítið út á að menn átti sig á því hvað viðkomandi fjölskylda getur borgað. Það er spurning kannski hvernig við eigum að líta á þann vanda sem fram undan er. Niðurfærsla á skuldum er eitt en greiðslubyrðin getur engu að síður orðið óbærileg þótt það sé í einstaka tilvikum. Spurningin er því: Telur hv. þm. Birkir Jón Jónsson með hliðsjón af þeim vanda sem nú er að svona ákveðin niðurskurðartala geti ekki líka skapað ákveðin vandræði þegar við erum alltaf að horfa til þess einstaklings sem er með vandamál í hverju og einu skipti? Það væri fróðlegt að heyra hvaða sjónarmið þingmaðurinn hefur í því efni. Því það er þannig að þótt margir séu í vandræðum núna og hafi kannski verið það um einhvern tíma, þá horfum við fram á að fjölskyldur sem aldrei hafa lent í vandræðum geti gert það nú og átt eftir að koma núna inn á þennan vonda markað. Þá spyr maður á 

Herra forseti. Fyrir einu og hálfu ári gerði venjulegt fólk, fjölskyldufólk, sínar áætlanir. Keypti sér jafnvel húsnæði, settist niður með fulltrúa í bankanum og gerði áætlun til framtíðar um hver greiðslubyrði lánanna væri og hvert tekjustreymi heimilisins yrði. Núna, einu og hálfu ári síðar, er staðan sú að lánin hafa hækkað um 20% á meðan laun viðkomandi heimilis hafa jafnvel lækkað um 20%. Það er ljóst að þúsundir heimila eru í dag og munu verða í mjög erfiðri stöðu. Við framsóknarmenn viljum einfaldlega koma í veg fyrir að það fólk sem gerði sínar áætlanir fyrir einu og hálfu til tveimur árum, með mjög heiðarlegum hætti, þurfi ekki að leita í úrræði eins og við erum að mæla fyrir hér, þ.e. að leita til dómstóla, fá sér sérstakan tilsjónarmann og ganga í gegnum allt þetta. Því ég vil segja að fyrir marga getur þetta ferli verið mjög erfitt og jafnvel niðurlægjandi fyrir sumt fólk sem taldi að það væri með heiðarlegum hætti fyrir einu og hálfu til tveimur árum að gera raunhæfar áætlanir og lendir síðan í þessu mikla efnahagshruni. Það er þess vegna sem við höfum talað fyrir niðurfærsluleið sem mun fækka verulega þeim sem mundu þurfa á úrræði sem þessu að halda. Um leið væri úrræði sem þetta orðið miklu skilvirkara en ella, ef þúsundir eða jafnvel tugþúsundir íslenskra heimila, ef þetta færi mjög illa, þyrftu að leita eftir úrræði sem þessu. Við framsóknarmenn erum tilbúnir að skoða aðrar hugmyndir, m.a. um hvort það eigi að koma frekar til móts við greiðsluvanda heimilanna á næstu tveimur til þremur árum. Ég vil skoða þessar hugmyndir með opnum huga og ég ætla ekki að útiloka það þó að hugmyndir komi frá öðrum flokkum, Vinstri grænum eða sjálfstæðismönnum að þær séu ómögulegar fyrir fram eins og henti okkur framsóknarmenn þegar við lögðum fram þessa niðurfærsluleið og margir úr öðrum herbúðum útilokuðu 

Herra forseti. Ég held að það sé afar mikilvægt að átta sig á því það eru einmitt venjulegar fjölskyldur, heiðarlegt fólk, sem er að lenda í þessum mikla vanda núna. Ég efast ekki um að fyrir marga verða það mjög þung skref að þurfa að leita á náðir dómstóla til að fá úrlausn sinna mála. Þess vegna skiptir miklu máli að þær aðgerðir sem gripið er til séu þannig að verulega sé dregið úr þeim fjölda sem þarf að leita til þessa neyðarúrræðis. Í mínum huga er þetta algjört neyðarrúrræði þegar öll önnur sund eru að lokast. Við stjórnmálamenn þurfum þess vegna að velta því fyrir okkur hvernig við getum komið inn í málið á fyrri stigum. Hvernig getum við t.d. nýtt hina nýju ríkisbanka okkar betur til að aðstoða fólk sem er í miklum vandræðum en getur samt séð út úr vandanum með einhverju skynsamlegu móti? Ég er viss um að margt af því fólki er mjög kvíðið þessa mánuðina og sér ekki fram á hvernig úr spilast, og er náttúrlega mjög áhyggjufullt yfir því hversu mjög hefur dregið úr eigin fé þess í fasteignum, hvernig það muni komast út úr þessu á skynsamlegum tíma, hvernig það geti leyst úr sínum vanda á tiltölulega skömmum tíma. Til þess að svo verði verða stjórnvöld að stíga mjög ákveðin skref til hjálpar þessu fólki og í því efni finnst mér skynsamlegast að allir flokkar reyni að tala saman um þetta. Það gleður mig að heyra að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sé reiðubúinn að skoða hugmyndir annarra flokka líka. Öðruvísi mun þetta náttúrlega ekki ganga ef menn eru ekki tilbúnir til þess að ræða saman um lausn vandans. Ég lít svo á að hér séum við að lögfesta neyðarrúrræði, úrræði fyrir fjölskyldur sem eru að verða gjaldþrota og það er nokkuð, herra forseti, sem er óbærilegt fyrir marga að þurfa að horfast í augu við, að heimilishaldið sé komið á það stig að þeir þurfi að leita 

Herra forseti. Sá samhljómur sem er hér í umræðunni um vanda heimilanna er gleðilegur. Ég vonast til þess að við getum tekið höndum saman um að finna einhverjar sameiginlegar lausnir að því markmiði okkar að hjálpa sem flestum heimilum áður en viðkomandi heimili lenda í því að ganga í gegnum eitthvert niðurlægingartímabil, gjaldþrota í sínu bókhaldi þannig að fólk geti jafnvel ekki keypt sér hús næstu fimm eða tíu árin og lendi á vanskilaskrá þess vegna. Það var hárrétt sem hv. þingmaður benti á þegar hún talaði um ríkisbankana og hvað ríkisstjórnin geti gert til að stuðla að því að þeir verði sanngjarnari gagnvart þeim viðskiptavinum sem þeir eiga viðskipti við í dag. Ég vil benda á mismuninn á því annars vegar hvernig Íbúðalánasjóður meðhöndlar viðskiptavini sína og margir ríkisbankanna hins vegar, því að ríkisbankarnir eru miklu óbilgjarnari gagnvart mörgum viðskiptavina sinna en Íbúðalánasjóður hefur verið undanfarnar vikur. Ég þekki það af eigin raun eftir að hafa talað við fólk sem hefur átt í viðskiptum við suma af þessum bönkum. Mikilvægt er að það komi skýr skilaboð frá ríkisstjórninni um að ríkisbankarnir meðhöndli fólk með sama hætti og ríkisbankinn Íbúðalánasjóður gerir, að það séu sömu úrræði þar þannig að við náum að fleyta sem flestum heimilum í gegnum þá erfiðleika sem blasa við okkur. Enn og aftur minni ég svo á að við megum ekki láta það gerast að við horfum upp á það að 3.500 íslensk fyrirtæki verði gjaldþrota á næstu 12 mánuðum ef sumar spár ganga eftir, og við horfum upp á það í framhaldinu að atvinnuleysi verði enn meira en það er í dag, í viðbót við þá 18.000 Íslendinga sem eru án atvinnu og 13.000 háskólanema sem eru að koma út á vinnumarkaðinn í sumar og sjá ekki fram á að fá vinnu við hæfi. Ef við horfum upp á það að 3.500 fyrirtæki til viðbótar fari á hausinn hvar endum við þá? 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa tekið tillit til óska okkar sjálfstæðismanna um að hliðra til dagskránni þannig að tekin yrðu fyrir mál sem skipta heimilin og fyrirtækin í landinu miklu og þó að ekki séu tekin fyrir nema tvö mál sem við ræðum hér, nr. 5 og 6 á dagskránni, skipta bæði þau mál miklu máli fyrir almenning, sérstaklega það sem við ræðum nú. Hér hefur nokkuð verið rætt um svartsýni eða bjartsýni, menn hafa jafnvel vænt mig um það að ég sé óheyrilega bjartsýnn og hef ég svo sem heyrt það áður, sérstaklega frá framsóknarmönnum. En það skyldi nú ekki vera vegna þess að ég hef alveg skýra sýn til framtíðar um það hvernig við leysum þessi vandamál? Þeir sem hafa skýra sýn til framtíðar geta náttúrlega ekki verið annað en bjartsýnir. Það eru þeir svartsýnu sem ekki sjá neina lausn og sjá ekkert úrræði og þeir eru að sjálfsögðu alltaf svartsýnir. Við höfum lent í miklu áfalli og að gefnu því áfalli er ég mjög bjartsýnn vegna þess að undirstöðurnar, vélarnar í vélarrúminu, mala og mala áfram, þökk sé stjórn Sjálfstæðisflokksins í átján ár, en það er nú yfirleitt ekki minnst á að hann hafi verið einn við stjórn í átján ár nema þegar honum er kennt um eitthvað. Bæði menntakerfið og atvinnulífið eru mjög vel undir þessa kreppu búin og auðvitað er það ekki bara Sjálfstæðisflokknum að þakka því að hann var nefnilega í stjórn með öðrum flokkum allan þennan tíma en það virðist iðulega gleymast. Það sem ég er mjög ánægður með í þessu máli er að það er flutt af nefnd. Það er mín bjargfasta trú að þetta sé leið sem Alþingi eigi að fara til að losa um allt of mikil áhrif framkvæmdarvaldsins á Alþingi. Þess vegna gleðst ég sérstaklega yfir þessu. Þetta er vaxandi núna, ég fékk reyndar lista yfir það. Yfirleitt hafa nefndir flutt smávægilegri mál eins og breytingar á dagsetningum eða ef í ljós kemur galli í lagasetningu eða annað slíkt. En nú er það að aukast að Alþingi setji lagabálk eins og þann sem við ræðum hér og fjallar um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Ég er kominn hér í samkeppni við einhvern síma en ég vona að ég sigri í þeirri samkeppni. Undanfarið hefur ýmislegt gerst sem gefur tilefni til bjartsýni, t.d. verður um næstu mánaðamót atburður sem er langt síðan að hefur gerst að verðbólgan er mínus, þ.e. verðhækkanir eru í mínus þannig að við erum að tala um verðhjöðnun. Þá munu skuldarar upplifa það að greiðsla af venjulegu láni lækkar frá því sem var mánuðinn áður og eftirstöðvarnar lækka umtalsvert líka. Þetta er mjög gleðilegt. En það sem vegur á móti og er mjög ógnvekjandi er hið mikla hrap á gengi krónunnar undanfarna einn, tvo daga sem ég hefði viljað spyrja hæstv. ríkisstjórn við tækifæri, herra forseti, hvað veldur. Hvað er að gerast? Hafa einhver mistök verið gerð hjá hæstv. ríkisstjórn eða eru þetta einhverja eðlilegar aðstæður sem ganga til baka? Raungengi krónunnar er orðið mjög lágt og krónan ætti því að styrkjast ef eitthvað er vegna ýmissa þátta, t.d. vegna þess að atvinnulífið, vélarrúmið gengur eins og klukka, bæði álverin og sjávarútvegurinn, og þrátt fyrir ákveðinn vanda við sölu ganga þessar atvinnugreinar mjög vel. Það sem er ógnvænlegt við fall krónunnar er að skuldir þeirra einstaklinga sem tóku ákvörðun um að taka lán í erlendri mynt, og þeir voru því miður ófáir, hækka umtalsvert á sama tíma og verðtryggðar skuldir lækka. Það þýðir að fleiri munu væntanlega lenda í þeim vanda sem þetta frumvarp á að taka á. Ég tel mjög brýnt að á þessu sé ráðin bót, að gengið færist nær því sem það á að vera. Ég ætla rétt aðeins að ræða í fyrsta lagi hvernig nefndir þingsins eiga að vinna svona frumvörp. Ég skora á hæstv. forseta og af því að forseti Alþingis situr í forsetastóli núna vildi ég gjarnan að ræddar verði í forsætisnefnd einhverjar reglur fyrir nefndir sem ætla að semja frumvörp sem hafa eitthvert vægi eins og hér er um að ræða. Til dæmis að leitað sé umsagnar ráðuneyta í ferlinu þegar nefnd er að semja frumvarp og hvað veldur því að nefnd tekur eitthvert mál upp. Það þarf líka að setja reglur um það og t.d. að nefnd fái alltaf umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarp áður en það er lagt fram. Þetta er eitthvað sem þarf að vinna og búa til ákveðnar reglur um og ákveðna hefð í kringum. Ég skora á hv. forsætisnefnd að taka þetta fyrir. Varðandi þetta frumvarp þá er það eins og ég hef nefnt áður mjög gott. Reyndar er það neyðarúrræði, síðasta úrræði, alsíðasta er náttúrlega gjaldþrot sem er afskaplega slæmt. Gjaldþrot er alltaf mjög slæmt, alveg sérstaklega fyrir þann sem lendir í gjaldþrotinu en líka allt í kringum það. Eignir hrapa í verði, það hefur enginn áhuga á þeim á ákveðnum tímapunkti. Það myndast ákveðið tómarúm. Viðhald þeirra fer alveg í vaskinn o.s.frv. Í rauninni tapa allir á gjaldþroti, hver einn og einasti sem kemur að því, kröfuhafarnir, sá sem er gjaldþrota, ríkið, samfélagið, það tapa allir á gjaldþroti. Þetta frumvarp lagar stöðuna þannig að ekki komi til gjaldþrots og lagar hana þannig að í rauninni græða allir. Þess vegna er spurningin um þessar títtnefndu 200 þús. kr. sem hafa verið ræddar nokkuð hérna ákveðinn misskilningur, þetta getur orðið hærra en 200 þús. kr. vegna þess að í greininni stendur: „… allt að 200.000 kr., greiðist úr ríkissjóði ásamt öðrum kostnaði af greiðsluaðlögun samkvæmt ákvörðun héraðsdómara.“ Þetta gæti því orðið meira en 200 þús. kr., kannski 250 þús. kr., sem gæti orðið kostnaður þarna. En þetta á að sjálfsögðu að vera bara raunkostnaður. Þetta er þóknun og það á ekki að líta á þetta sem skatt, þetta á ekki vera meira en það kostar raunverulega að framkvæma hlutina. En það sem ég vildi gera að tillögu til nefndarinnar, ég legg til að þetta mál fari til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr., ekki til að tefja málið heldur til að taka á því atriði að mér finnst að þessi tvö - ég vildi gjarnan að hv. flutningsmaður hlýddi á mál mitt, ég er ekki viss um að þetta fari annars í nefndina, herra forseti, ef flutningsmaður gæti hlýtt á mál mitt. Nú, jæja, ég ætla þá að sleppa þessu í bili.

Það eru komin skilaboð.

Varðandi 12. gr. vildi ég benda á eitt atriði þar sem segir að það sem er umfram 10% verði afmáð af fasteigninni. En það hverfur ekki sem skuld, svo menn hafi það alveg á hreinu að skuldin heldur áfram þó að veðið hverfi. Þetta er eitthvað sem ég held að margir hafi misskilið og haldið að skuldin hyrfi. Ég mundi vilja að nefndin skoðaði þann flöt hvort það sé mögulegt að skuldin hverfi vegna þeirrar bágu stöðu sem skuldarinn er í. En auðvitað er óveðtryggð skuld ekki mikils virði og hugsanlega gæti skuldarinn keypt hana. Nú er hv. þm. Álfheiður Ingadóttir komin í salinn og getur hlýtt á þá athugasemd sem ég ætla að gera. Ég vildi gjarnan að það yrði rætt í nefndinni - vonandi um helgina þannig að þetta tefji málið ekki neitt, það vil ég alls ekki - að þessi 200 þús. kr. kostnaður færist á eignina, aftast í veðröðina. Ef vel gengur, sem vonandi gerist í flestum tilfellum, þ.e. að ekki komi til þess að ýtrustu ákvæðum laganna verði beitt með skerðingu á kröfum, mundu þessar 200 þús. kr. verða greiddar aftast í skuldaröðinni. Mér finnst eðlilegt að þegar búið er að bjarga skuldaranum með þessum hætti taki hann að sér að greiða þennan kostnað, sem er óverulegur miðað við alla þá hagsmuni sem hann hefur, eftir 20, 30 eða 40 ár, og það hvíli þá aftast á veðréttinum, mín vegna án vaxta en hafa mætti á því lága vexti eða bara verðtryggingu. Ég mundi gjarnan vilja að nefndin fjallaði um þetta mál á milli 2. og 3. umr. Með þessu vil ég ekki tefja málið, herra forseti, en þetta mundi lækka skuldbindingu ríkissjóðs af þessu máli umtalsvert því að það eru eingöngu þeir sem lentu í 12. gr., þar sem talað er um að skuldir séu afmáðar og í rauninni felldar niður - það yrði þá eingöngu í því tilfelli sem þessar 200 þús. kr. mundu falla á ríkissjóð. Nokkuð hefur verið rætt um sjálfstæða atvinnurekendur og skuldir þeirra. Þeir falla að sjálfsögðu undir þessi lög og ég held því að þetta sé mjög gott mál til þess að taka á þeim sem eru virkilega illa settir. Þá er það kannski í lokin, frú forseti, spurning um að athuga hversu margir munu falla undir þessi lög. Eitt er afskaplega mikilvægt að fá að vita: Hver er staðan í þjóðfélaginu? Mér finnst menn, og sérstaklega fjölmiðlar, allt að því hafa nautn af því að tönnlast á vandræðum. Þannig er jafnvel komið að sumt fólk sem ég þekki hlustar ekki á fréttir lengur af því að þær eru svo daprar og svo svartsýnar. Þegar 10% þjóðarinnar eru atvinnulaus er það hræðileg staða fyrir þau 10%, en ég vil benda á að 90% eru þó áfram með atvinnu. Þegar 5 eða 10% þjóðarinnar til viðbótar eru í vandræðum vegna gengistryggðra lána eða vegna lækkunar launa - búið að fella niður yfirvinnu og annað slíkt - eru það kannski 15%, í hæsta lagi 20%, þjóðarinnar sem eru í vanda, en þá eru 80% ekki í vanda. Þetta þurfa menn að hafa í huga. Það má ekki tala kjarkinn úr þjóðinni á þann veg að hún haldi að allt sé að fara norður og niður. Það er mjög skaðlegt ef menn einblína svo mikið á vandann að öll þjóðin haldi að öll þjóðin sé í vanda og menn fyllist svartsýni og þunglyndi. Stærsti hluti þjóðarinnar hefur reyndar þurft að sætta sig við launalækkun, þ.e. að laun hafa ekki hækkað í takt við verðlag. Þau hafa hækkað eitthvað en alls ekki í takt við verðlag þannig að það er í raun kjararýrnun. Þetta er það sem menn lenda í, en það er verið að taka til baka launahækkun síðustu tveggja ára, eða þar um bil, þannig að menn eru í sömu stöðu og þeir voru í 2007, það er ekki verra en það. Sá hópur manna er í tiltölulega góðum málum, frú forseti, og það er því mjög hættulegt að tala stöðuna niður á þennan hátt. Í ljós kom í fundargerð peningastefnunefndar Seðlabanka, ekki Íslands heldur Jóhönnu Sigurðardóttur - hún skipaði alla stjórn Seðlabankans og alla peningastefnunefndina og ber þar af leiðandi alfarið ábyrgð á háum stýrivöxtum, allt of háum stýrivöxtum, sem eru í gangi í dag. Þetta eru hennar verk, hún ber ábyrgð á þeim, hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, af því að hún skipaði þetta fólk allt saman sjálf. Ég hef bent á að raunstýrivextir séu um 28% í þessum mánuði, 28% raunvextir, og þetta eru lægstu óverðtryggðu vextirnir í landinu. Þetta á eftir að valda óhemjuvanda hjá heimilum og fyrirtækjum og þetta frumvarp er til að mæta því. Ég mundi vilja að peningastefnunefnd Seðlabankans lækkaði stýrivexti umtalsvert vegna þess að verðbólgan er horfin. Raunvextir stýrivaxta voru neikvæðir í haust, í janúar og febrúar voru raunvextir um 10% en í mars voru þeir 28%, sem er óheyrilega mikið. Ég vonast til þess að stýrivextirnir verði lækkaðir umtalsvert þannig að ekki þurfi að beita þessum ákvæðum þessara laga allt of mikið. Svona hangir þetta allt saman og á vissan hátt má segja að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, og það hvað lítið er að gerast með t.d. bankana og það, sé ástæðan fyrir því að því miður verða það fleiri sem falla undir þessi lög en ella væri. Þessi lög eiga auðvitað eingöngu að taka til þeirra sem eru í alverstu stöðunni. Fleiri flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn hafa lagt til að í þrjú ár tímabundið gætu þeir sem óska eftir því fellt niður helming af greiðslum af lánum sínum og það flyttist þá aftur fyrir, lengdi lánin. Það finnst mér mjög skynsamleg leið vegna þess að menn búast við tímabundnum vanda, þetta er ekki eitthvað sem varir í 20 til 30 ár - nema mjög illa fari með Icesave-reikningana. Það búast allir við að þetta sé tímabundinn vandi og þá á að leysa það með tímabundnum aðgerðum. Ég fagna mjög þessu frumvarpi og legg til að því verði vísað til nefndar á milli 2. og 3. umr. og það verði unnið núna um páskana þannig að það geti farið í 3. umr. á næsta fundi.

Frú forseti. Það er svolítið merkilegt að sjálfstæðismenn virðast sumir fæddir í gær, eins og sagt er, eða alla vega hafa þeir ekki verið fæddir fyrir 1. febrúar sl. Ég verð að ítreka að það frumvarp sem hér er til umræðu er ekki sett fram til þess að mæta stýrivaxtalækkun, sem var tilkynnt í dag, heldur er það ein af fjölmörgum aðgerðum sem grípa þarf til til þess að mæta kerfishruni og fjöldagjaldþrotum heimila sem eiga sér rætur að rekja langt aftur fyrir daginn í dag, langt aftur fyrir 1. febrúar og aftur til stjórnartíðar og stefnu Sjálfstæðisflokksins á undangengnum 18 árum. Ég þarf líklega ekki að minna hv. þingmann á einkavæðingu bankanna í því samhengi. Burt séð frá þessu verð ég að segja að ég skil orð hv. þingmanns á þann veg að honum sé ekki ljós sú umfjöllun sem fór fram í nefndinni á milli 1. og 2. umr. og snerist nákvæmlega um það sem hv. þingmaður er að biðja um að aftur verði fjallað um á milli umræðna, þ.e. kostnaðinn við þetta úrræði. Ég vek athygli á því að í nefndaráliti er sérstaklega um þetta fjallað því að nefndin fjallaði ekki um annað á milli umræðna og því fylgir fylgiskjal sem er umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis við frumvarpið eins og það þá var hugsað þegar fyrirhugað var að það yrði flutt sem stjórnarfrumvarp. Í þeirri umsögn er talað um 250 þús. kr. hámark en nefndin gerir í frumvarpinu tillögu um 200 þús. kr. hámark á greiðslu til aðstoðarmanns. Ég vil vekja athygli á þessu. Ég tel kannski ekki að mikið muni koma út úr því af endurteknu efni að því leyti, 

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi 18 árin og Sjálfstæðisflokkinn, það vildi svo til að hann var alla tíð í samstarfi við aðra flokka og þeir bera ekki síður ábyrgð, Framsóknarflokkurinn, Alþýðuflokkurinn og Samfylkingin, á því sem gerðist, ekki síður, en þeir vilja bara eigna sér það sem er jákvætt. Gott atvinnustig allan tímann, góða stöðu ríkissjóðs til að takast á við vandann, gott menntakerfi, sem er frábært, og gott atvinnustig áður en við lentum í krísunni. Það skyldi nú ekki vera að það sé Sjálfstæðisflokknum einum að þakka? Ég nefni líka undirstöðuatvinnugreinar þjóðfélagsins, álverin sem mala og mala á hverjum einasta degi og flytja út ál, reyndar með lækkuðu verði, en standa undir gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar, og síðan sjávarútveginn. Þó að það séu vandamál þar líka í sölu á afurðum standa þessir tveir atvinnuvegir undir þjóðfélaginu, svo maður tali ekki um ferðamannaiðnaðinn. Allt var þetta skapað í 18 ára valdatíð Sjálfstæðisflokksins og ef hann hefur verið einn í stjórn er þetta honum einum að þakka. Varðandi 200 þús. kr. fjallaði nefndin ekkert um það að þessu yrði bætt aftast við veðröðina, hún fjallaði ekkert um það. Það er það sem ég óska eftir að nefndin fjalli um, ekki bara kostnaðarskiptingu, hvort um sé að ræða 100 manns eða 1.000 manns eða hvað það nú er, heldur að breyta frumvarpinu á þann veg að þessar 200 þús. kr. lendi aftast í veðröðinni og ef vel gengur, sem við vonum öll, og skuldari vonar líka, getur hann auðveldlega borgað þessar 200 þús. kr. og þá verður kostnaður ríkissjóðs miklu minni. Þetta vil ég að nefndin skoði milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Það er eðlilegt og sjálfsagt, fyrst eindregin ósk er um að nefndin komi saman á milli umræðna, að orðið verði við því. Ég vil vekja athygli á því að bæði í umfjöllun nefndarinnar og hér í þingsal, um frumvarp til laga um almenna greiðsluaðlögun, sem þegar hefur tekið gildi, og um það úrræði sem hér er um að ræða, hefur verið lögð áhersla á mikilvægi þess að þeir sem eiga nú í greiðsluerfiðleikum geti leitað til og fengið aðstoð sérfræðinga við að finna úrlausn mála sinna án mikilla fjárútláta. Þess vegna hefur verið sett upp það kerfi að Ráðgjafarstofa heimilanna geti komið að þessu í byrjun og þannig búið til ramma utan um upphafsferlið með nokkuð almennum hætti sem gæti gagnast mörgum, það er sem sagt verið að tala um ákveðið hagræði að því. Þetta fari síðan til héraðsdóms og aðstoðarmanna eins og hér hefur verið rakið, en jafnframt er gert ráð fyrir að ráðherra geti með reglugerð falið sýslumönnum eða opinberri stofnun þetta hlutverk til þess m.a. að tryggja jafnræði en ekki síður til þess að draga úr kostnaði, því að það er jú rétt, sem hv. þingmaður segir, það er mikilvægt að lækka kostnað ríkissjóðs af þessu. Við munum þá væntanlega fjalla um þetta í nefndinni á milli umræðna. Ég tel ekki rétt að fara þá leið sem hv. þingmaður nefnir hér en það kann að vera að hann geti sannfært mig um annað á milli umræðna.

Frú forseti. Ég hef í nokkrum tilfellum aðstoðað fólk sem er í greiðsluvandræðum og þá meira sem hobbý en líka til að setja mig inn í þessa hluti. Aðalvandinn er að kortleggja skuldirnar. Oft og tíðum er það það eina sem þarf. Þegar búið er að kortleggja skuldirnar kemur kannski í ljós hvernig hægt er að leysa vandann. Ég skora á alla þá sem eru í vandræðum og eru hættir að opna gluggaumslögin - það er fyrsta einkennið að menn hætta að opna gluggaumslögin - að fá sér einhvern góðan mann í fjölskyldunni til þess að kortleggja skuldirnar og draga þá ekkert undan. Þá sjá menn hverjar skuldirnar eru í heild sinni og það er aðalmálið. Þetta frumvarp er einmitt til þess að taka á því. Þetta frumvarp er aðallega til þess að kortleggja skuldirnar. Það getur vel verið að eftir þá kortlagningu geti skuldarinn ósköp vel staðið við skuldir sínar og þá er engin ástæða til þess að ríkissjóður sé að styrkja hann. Hann getur kortlagt þetta og hann getur staðið í skilum, búið er að aðstoða hann við að sjá fram veginn. Ég held því að nefndin ætti að skoða það með opnum hug að láta skuldarann greiða þetta sjálfan en það yrði þá síðasta krafan sem hann greiddi. Þegar skuldarinn, kannski eftir 20 eða 30 ár, er orðinn skuldlaus mun hann gleðjast yfir því að borga þær 200 þús. kr. sem gerðu honum kleift að verða skuldlaus í stað þess að verða gjaldþrota.

Frú forseti. Varðandi það sem kom fram í orðaskiptum milli hv. þm. Péturs Blöndals og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um þann vanda sem þessu úrræði er ætlað að bregðast við vil ég taka það fram sem minn skilning á þessu frumvarpi, og ég hygg að það hafi verið almennur skilningur allsherjarnefndar, að þeir sem inn í þetta úrræði leita eru væntanlega þeir sem eru í hvað mestum vanda. Ef um er að ræða að fólk, sem við vitum að er rétt, er orðið svo hrætt við gluggapóstinn að það er hætt að opna hann eru önnur úrræði sem eiga að koma á undan þessu. Þetta er neyðarúrræði og það verður að tala um það sem neyðarúrræði. Í þeirri ágætu umræðu sem hefur verið um þetta mál í dag hefur aðeins borið á þeim misskilningi að hér sé um að ræða úrræði sem henti þeim skuldurum sem geta leyst mál sín sjálf. Þetta er ekki hugsað þannig. Við ræddum dálítið mikið í nefndinni hvaða önnur úrræði gætu komið á undan og hvort þetta frumvarp ýtti mönnum af stað til að hugsa betur um hvað hægt væri að gera, bæði auðvitað með almennum aðgerðum sem hafa verið ræddar á vettvangi stjórnmálaflokkanna um hvernig eigi að bregðast við miklum skuldum heimilanna en einnig hvort önnur úrræði kæmu frá nýju ríkisbankastofnununum til að hjálpa heimilunum í landinu og hvernig ríkisbankar og ríkisstofnanir tækju á skuldugum einstaklingum. Það var dálítið áhugavert. Fyrir nokkrum vikum beindi ég óundirbúinni fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um innheimtuaðgerðir Ríkisútvarpsins sem felast í því að Ríkisútvarpið auglýsti í auglýsingatíma sínum fyrir á að giska þremur vikum að kröfur þeirra sem eru ekki búnir að greiða afnotagjöld sín á ákveðnum tíma yrðu sendar rakleiðis til lögmanna til innheimtu. Hæstv. menntamálaráðherra hafði ekki áttað sig á þessu og ætlaði að kanna málið og ég vonast til þess að hæstv. menntamálaráðherra kanni þessar innheimtuaðgerðir Ríkisútvarpsins vegna þess að þær eru ekki í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar, hvorki þeirrar sem nú situr né þeirrar sem á undan sat, að innheimtumenn ríkissjóðs ættu að fara í varlegri aðgerðir en áður. Það hefur ekki skilað sér hvað varðar Ríkisútvarpið vegna þess að enn þá er lögheimtan núna að innheimta kröfur afnotagjalda beint frá Ríkisútvarpinu án þess að til komi milliinnheimta sem oft er Intrum eða eitthvað slíkt. Aðilar sem eru kannski með 10.000 kr. skuld vegna afnotagjalda við Ríkisútvarpið fá 50.000 kr. kostnað sem ekki er hægt að losna við. Þetta er nokkuð sem við verðum að laga. Þetta má ekki vera svona. Við vorum búin að ákveða að þetta ætti ekki að vera svona. Hvernig stendur á því að Ríkisútvarpið hagar sér með þessum hætti? Þetta er fullkomlega óþolandi og ég treysti því að þeir þingmenn sem hér eru í salnum séu sammála mér um þetta. Þetta er bara dæmi um það að við erum að tala í allar áttir. Í vikunni kom svo fréttatilkynning frá Landsbankanum um greiðsluaðlögun af hálfu bankans gagnvart þeim sem eru í viðskiptum við Landsbankann og eru í ákveðnum vandræðum. Mér finnst þarna vera komið úrræði sem er pínulítið svar við því sem við í nefndinni héldum að gæti hugsanlega komið fram, að lánastofnanir leituðu leiða til að aðstoða viðskiptamenn sína þannig að þeir lentu ekki í þroti. Landsbankinn ætlar að bjóða upp á óverðtryggð íbúðalán með afar lágum vöxtum. Ég hef reyndar ekki alveg áttað mig á því hvernig þetta fer fram hjá þeim. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að svigrúmið væri svona mikið í Landsbankanum en við hljótum að fá svör við því þegar nær dregur. Hér er samt um að ræða úrræði af hálfu Landsbankans þar sem boðið er upp á greiðsluaðlögun fram í maí 2011. Þá erum við að tala um frjálsa samninga og ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir fólkið hér í landi að það geti leitað til bankans síns og fengið lausn mála sinna þannig að það geti komið sér út úr þessum bráða vanda. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að við þurfum auðvitað að tala kjark í þjóðina og ekki gera meira úr vandanum en nauðsynlegt er, en við þurfum engu að síður að vera raunsæ. Stór hluti fjölskyldna í landinu er í miklum vandræðum með að sjá fram úr vandanum og við verðum auðvitað að koma fram með tillögur og úrbætur handa þeim sem munu gagnast til einhvers tíma. Þetta úrræði er í sjálfu sér nokkuð þungt í vöfum og það stóð aldrei til að það yrði öðruvísi. Þetta er gert með hliðsjón af gjaldþrotaskiptalögunum. Þetta er gert í kjölfar frumvarps um greiðsluaðlögun almennra skuldbindinga sem er í raun og veru breyting á gjaldþrotaskiptalögum þar sem nýr kafli er settur þar inn. Þetta frumvarp er svar við þeim ágalla sem ekki var hægt að leysa í því máli að veðskuldirnar voru þar undanskildar. Þess vegna var þetta frumvarp samið. Ég er stolt af því sem fulltrúi í allsherjarnefnd að nefndin sjálf flytji málið en ekki ríkisstjórnin vegna þess að málið varð til í umræðum í nefndinni. Við ræddum það örlítið við 1. umr. og mér finnst sjálfsagt að taka fram að það kom nokkuð í ljós í meðförum málsins í allsherjarnefnd að nefndinni er nokkur vandi á höndum þegar hún tekur upp málið að eigin frumkvæði, ekki síst þegar um er að ræða mjög táknrænt mál eins og hér er á ferðinni. Við þurftum að sjálfsögðu að fá dómsmálaráðuneytið til að koma að þessu máli, við leituðum til réttarfarsnefndar um það og hún kom að samningu frumvarpsins. Möguleikar Alþingis til að aðstoða við þetta eru nokkrir en það þarf að bæta þar úr. Það þarf að veita betri stuðning innan Alþingis til að nefndir geti að eigin frumkvæði tekið mál upp ef svo ber undir. Ef málið hefði í þessu tilviki verið tekið upp á vettvangi ríkisstjórnarinnar hefði það aðeins orðið til að hægja á málinu, það hefði bara orðið til þess að málið hefði komið seinna fram. Það var algjör samhljómur um það í allsherjarnefnd af hálfu allra flokka sem þar sitja að þetta mál væri það mikilvægt og brýnt að ekki mætti hægja á því með nokkrum hætti. Ég er mjög þakklát fyrir það, frú forseti, að þetta mál skuli hafa verið tekið til umræðu í dag. Þetta er nokkuð sem við höfum kallað mjög mikið eftir og ég vonast til þess að málið verði fljótt og vel að lögum. Nú hefur komið fram ósk um það að málið verði tekið inn í nefnd á milli 2. og 3. umr. Ég á von á því að við í allsherjarnefnd munum vinna hratt að því að koma því aftur út úr nefndinni til að úrræðið geti orðið að lögum hið allra fyrsta. Lögin um almenna greiðsluaðlögun tóku strax gildi og þegar hefur stór hópur manna leitað í það úrræði, þúsund manns hygg ég að hafi fyrir nokkrum dögum farið fram á að komast inn í það úrræði, almenna greiðsluaðlögun. Nú skal ég ekki segja hversu margir fara á endanum í gegn. Við áttum alveg eins von á því að fleiri mundu kanna möguleika sína á að nýta þetta úrræði. Það er ekki víst að allir uppfylli skilyrðin sem sett eru. Við vitum ekki hversu margir munu leita í þetta úrræði en nokkuð hefur verið um það spurt. Við í allsherjarnefnd öfluðum okkur upplýsinga frá Seðlabanka Íslands og víðar að um hvernig við gætum gert okkur grein fyrir því hversu mikill fjöldi þetta er til að geta áttað okkur á þeim kostnaði sem í þessu felst. Það er mjög erfitt um þetta að spá. Bæði vitum við ekki almennilega hver staða heimilanna er nú um stundir og við vitum heldur ekki hver framvindan verður næstu mánuði, hvort þær aðgerðir sem verið er að grípa til dugi til að hjálpa heimilunum eða ekki. Það leiðir af sjálfu sér að miklu fleiri koma þarna að. Þetta ber allt að sama brunni. Núna er nauðsynlegt fyrir stjórnvöld að bregðast strax við gagnvart þeim sem eru ekki komin í svona brýn vandræði, til að koma í veg fyrir að fjölskyldur þurfi að leita á náðir héraðsdóms og fara í greiðsluaðlögun. Okkar brýna verkefni núna er að leita leiða til að koma í veg fyrir það. Niðurstaðan í allsherjarnefnd varð að láta þetta úrræði ekki taka gildi fyrr en 15. maí. Fyrst var hugmyndin að það tæki gildi 1. júlí. Það varð ekki mjög vinsælt af hálfu mjög margra þingmanna í allsherjarnefnd og í staðinn fyrir það varð niðurstaðan að það tæki gildi 15. maí. Ég hugsa að mörg okkar hefðu kosið að þetta hefði verið með sama hætti og með almennu greiðsluaðlögunina, að lögin tækju strax gildi. Svo fór ekki. Ég vonast til að tíminn fram til 15. maí verði nýttur mjög vel til að undirbúa þetta úrræði þannig að það muni nýtast mönnum fljótt og vel að þessum tíma loknum og jafnframt að við séum fram til þess tíma farin að velta fyrir okkur almennum aðgerðum til hjálpar fjölskyldum í landinu til að þær þurfi ekki að hitta héraðsdómara og fá tilsjónarmann. Það var mjög dökk mynd sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson dró upp af þeim fjölskyldum sem þurfa að leita sér slíkrar aðstoðar. Ég er alveg sannfærð um að í hugum margra sem í góðri trú og bjartsýni tóku lán og keyptu íbúðir en hafa núna lent í gríðarlegum greiðsluerfiðleikum og jafnvel tekjutapi er ekkert grín að fara af stað til Héraðsdóms Reykjavíkur og lýsa því yfir að þeir þurfi á umsjónarmanni að halda. Við verðum að gera allt sem við getum til að koma í veg fyrir að það fólk sé óþarflega margt. Við þurfum að leita allra leiða til að það geti helst leyst sjálft úr málum sínum á vettvangi frjálsra samninga, á vettvangi lánastofnana í landinu en þurfi ekki að fara í greiðsluaðlögun. Úrræðið er fyrst og fremst til þess fallið að koma í veg fyrir gjaldþrotaskipti og ef það tekst að draga úr gjaldþrotaskiptum í landinu er mikið til vinnandi. En nr. 1, 2 og 3 þurfum við að gera okkur grein fyrir þeim vanda sem við blasir. Við verðum að bregðast við með almennum aðgerðum. Við verðum að leita leiða til að draga úr greiðslubyrðinni til að sem fæstir lendi í því að leita greiðsluaðlögunar fyrir héraðsdómi.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frumvarp til laga um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Ég þakka hæstv. forseta kærlega fyrir að taka þetta mál á dagskrá, hliðra til á þeirri dagskrá sem kynnt hafði verið og fallast á sjónarmið okkar sjálfstæðismanna um að þetta mál yrði tekið til umfjöllunar þannig að hægt yrði að gera það að lögum. Ég lagði sjálfur fram dagskrárbreytingartillögu í gær þar sem ég óskaði eftir því að málið yrði tekið á dagskrá þingsins svo hægt væri að afgreiða það. Sú tillaga mín var felld með atkvæðum allra stjórnmálamanna annarra en þeirra sem eru í Sjálfstæðisflokknum en það er gott til þess að vita að hæstv. forseti hefur skipt um skoðun og ég vona að það sé til marks um viðhorfsbreytingu hjá yfirstjórn þingsins gagnvart þeim málum sem hér þarf að ljúka fyrir kosningar og helst fyrir páska. Mitt viðhorf í þeirri umræðu hefur verið það að brýnna sé fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu að afgreidd verði frumvörp sem taka á skuldastöðu heimilanna, greiðslugetu og þeim vandamálum sem við þeim blasa og fjölskyldunum í landinu. Sömuleiðis hef ég talað fyrir því að það eigi að forgangsraða á dagskránni í þágu atvinnu og fyrirtækjanna til að reyna að auðvelda þeim að starfa og búa til störf nú þegar um 18.000 einstaklingar ganga um atvinnulausir. Því miður hefur það ekki verið þannig fram að þessu að yfirstjórn þingsins hafi áttað sig á þeim málflutningi okkar sjálfstæðismanna að breytingar á stjórnarskrá munu hvorki gagnast heimilunum í landinu né atvinnu og fyrirtækjunum en við erum loksins farin að ræða um alvörumál. Hér er frumvarp til laga um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna á íbúðarhúsnæði. Ég er sjálfur flutningsmaður þessa máls ásamt félögum mínum í allsherjarnefnd. Það er þverpólitísk samstaða um það. Hér er á ferðinni eitt af mikilvægari frumvörpunum sem liggja fyrir þinginu. Hér er lagt til að lögleiddar verði reglur eða úrræði sem eru sambærileg þeim sem fram koma í frumvarpi sem varð að lögum í síðustu viku um almenna greiðsluaðlögun. Það er gríðarlega mikilvægt að heimilin í landinu, fólk sem nú þegar er komið í greiðsluvandræði með íbúðarhúsnæði eða sér fram á fjárhagserfiðleika vegna afborgana af fasteignalánum, fái skýr skilaboð um það úr þinginu að þeim verði hjálpað. Sá málflutningur hefur verið undirliggjandi í þeirri kröfu okkar sjálfstæðismanna að þessi mál séu tekin fyrir. Það er von mín að þessi viðhorf verði áfram ofan á hjá forseta þingsins. Það eru auðvitað fleiri mál á dagskrá á Alþingi sem gagnast heimilunum, eins og vaxtabætur, og sömuleiðis mál sem varða uppbyggingu atvinnulífsins eins og mál um fjárfestingarsamning vegna álvers í Helguvík. Ég hvet hæstv. forseta þingsins til að viðhafa þessa forgangsröðun og fagna því sérstaklega að það hafi verið gert. Í því felst mikill sigur fyrir okkur sjálfstæðismenn en ekki síður fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá efnahags- og skattanefnd. Nefndin hefur fjallað heilmikið um málið og fengið á sinn fund Maríönnu Jónasdóttur, Ingibjörgu Helgu Helgadóttur og Sigurð Guðmundsson frá fjármálaráðuneyti, Guðlaug Stefánsson frá Samtökum atvinnulífsins og Marinó G. Njálsson frá Hagsmunasamtökum heimilanna. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá ríkisskattstjóra, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Hagsmunasamtökum heimilanna, Viðskiptaráði Íslands, Ríkisendurskoðun, Samtökum atvinnulífsins, Félagi eldri borgara og Alþýðusambandi Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á tilgreindum viðmiðunarfjárhæðum vaxtabóta sem koma til framkvæmda á árinu 2009 vegna tekna, eigna og skulda frá árinu áður. Er því um að ræða afturvirka aðgerð sem er ívilnandi og gerð til að létta fjárhagsstöðu heimilanna, sérstaklega hjá þeim sem lægri tekjur hafa. Á fundum nefndarinnar var rætt um heildarkostnað vegna frumvarpsins og hvernig ríkissjóður mundi standa undir honum. Þá var rætt hvort aðrar leiðir hefðu verið æskilegri til að ná markmiðum þess, t.d. með því að hækka framlög ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginga. Fram komu sjónarmið um að frumvarpinu væri ekki beint nægilega að stöðu þeirra heimila sem verst væru stödd í fjárhagslegu tilliti, t.d. þeirra sem tekið hefðu húsnæðislán í erlendum gjaldeyri og þeirra sem þola hefðu mátt atvinnumissi. Nefndin bendir á að umsagnir sem henni bárust eru almennt jákvæðar. Þó komu fram ábendingar um að róttækari aðgerða væri þörf og í því sambandi vísað til nýlegrar úttektar Seðlabanka Íslands um áhrif fjármálakreppu á efnahag heimilanna. Nefndin tekur fram að nú þegar hefur verið gripið til margháttaðra aðgerða í þágu heimilanna og mörg önnur úrræði eru til meðferðar hjá Alþingi eða hafa þegar verið samþykkt, eru í vinnslu eða munu koma fram. Við getum nefnt sem dæmi frumvarp sem hér er til umræðu um greiðsluaðlögun vegna veðskulda og fjölda margt annað. Er þetta eitt af mörgum góðum málum til þess að bæta stöðu heimilanna. Á fundum nefndarinnar var rætt um nokkrar útfærslur til breytinga á vaxtabótakerfinu, m.a. þá að hækka hámarksvaxtabætur um 55% í stað 25% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Að óbreyttu hefði heildarkostnaður frumvarpsins eftir þá breytingu verið áætlaður 4 milljarðar kr. Sem sagt tvöföldun á því sem áður var áætlað í þessa lagabreytingu. Nefndin ræddi einnig hvort samfara þessu væri tilefni til að hækka viðmiðunarhlutfall þeirrar fjárhæðar sem draga skal frá vaxtagjöldum af samanlögðum tekjuskattsstofni til að heildarkostnaður vegna frumvarpsins héldist óbreyttur þrátt fyrir hækkun hámarksvaxtabóta. Við nánari athugun var fallið frá þessari hugmynd þar sem hún hefði leitt til þess að tilteknir hópar yrðu fyrir skerðingu á vaxtabótum, en það er ekki tilgangur frumvarpsins, þ.e. skerðingu afturvirkt frá því sem fólk hafði gert ráð fyrir. Þetta tók nefndin sérstaklega til umfjöllunar á milli umræðna. Nefndin leggur til að viðmið hámarksvaxtabóta hækki um 30% í stað 25% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Frumvarpið gerir enn fremur ráð fyrir að hámarksviðmið vaxtagjalda hækki um 25% en nefndin leggur til að frá því verði fallið. Nefndin leggur til að viðmiðunarhlutfall hámarksvaxtagjalda af skuldum hækki úr 5% í 7%. Tilgangurinn með þeim breytingum sem nefndin leggur til er að gera frumvarpið markvissara og að það nýtist betur þeim tekjuminni. Hækkun á viðmiðunarhlutfalli hámarksvaxtagjalda af skuldum er enn fremur ætlað að koma til móts við þær fjölskyldur sem þurft hafa að taka dýr skammtímalán til að mæta greiðsluerfiðleikum á undanförnum mánuðum. Nefndin tekur einnig fram að með þessum breytingum er stefnt að því að enginn fái minni bætur en hann hefði fengið samkvæmt núgildandi lögum. Fjármálaráðuneytið áætlar að verði frumvarpið að lögum með þeim breytingum sem nefndin leggur til muni heildarkostnaður ríkissjóðs verða um 2 milljarðar kr. en í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu ráðuneytisins sem fylgdi frumvarpinu var gert ráð fyrir að hann yrði rúmir 2 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs vegna úttektar séreignarsparnaðar verði umfram þann kostnað og standi undir þessum hækkunum á vaxtabótum sem heimilin geta nýtt til að greiða niður aukinn vaxta- og verðbótakostnað. Álitinu fylgja yfirlit um áhrif þeirra breytinga sem nefndin leggur til og unnin voru af fjármálaráðuneyti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. gr. orðist svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: 1. Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. 3. mgr. B-liðar 68. gr. laganna skal viðmiðunarhlutfall hámarksvaxtagjalda af skuldum, sem þar er tilgreint, vera 7% við ákvörðun vaxtabóta á árinu 2009 vegna tekna, eigna og skulda á árinu 2008. 2. Þrátt fyrir ákvæði 10. og 12. málsl. 4. mgr. B-liðar 68. gr. laganna skulu viðmiðunarfjárhæðir, sem þar eru tilgreindar, vera 246.944, 317.589, 408.374 og 900 við ákvörðun vaxtabóta á árinu 2009 vegna tekna, eigna og skulda á árinu 2008. Pétur H. Blöndal og Ragnheiður E. Árnadóttir skrifa undir álitið með fyrirvara. Bjarni Benediktsson og Jón Bjarnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur álitinu. Undir nefndarálitið skrifa Björgvin G. Sigurðsson, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Ellert B. Schram, Árni Þór Sigurðsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson og Katrín Júlíusdóttir.

Frú forseti. Þetta er eitt af þeim málum sem hæstv. forseti féllst á að beiðni sjálfstæðismanna að taka fram fyrir í dagskrá fundarins og erum við ævinlega þakklát fyrir það að hæstv. forseti skuli hafa tekið tillit til þess að bæta hag fjölskyldna í landinu. Ég og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir erum með fyrirvara við þetta mál, en ég ætla ekki að tefja umræðuna mikið. Þar sem um er að ræða sömu fyrirvarana ætla ég að mæla fyrir hennar hönd þannig að hún þurfi ekki að koma líka í ræðustól og gera grein fyrir sínum fyrirvara. Fyrirvarinn gengur út á tvennt. Það er í fyrsta lagi að nefndin skuli á hálftímafundi gjörbreyta frumvarpinu. Á hálftímafundi síðasta fundar nefndarinnar var frumvarpinu gjörbreytt. Horfið var frá þeirri leið sem var upphaflega lögð til og færð út í alveg nýtt frumvarp, frú forseti. Ég tel þetta mjög hættulegt fordæmi vegna þess að það frumvarp sem við ræðum, breytingartillögur nefndarinnar, var ekki til umræðu við 1. umr. Það hefur ekki verið sent til umsagnar. Það hefur enginn í landinu gefið umsögn um þessa hugmynd, að miða við hlutfall af vöxtum í stað þess að vera með, eins og áður var talað um, annað hlutfall af tekjum. Ég geri alvarlega athugasemd við þetta þinglega séð, frú forseti. Ég hefði talið að þetta mál hefði átt að ræða betur, senda það til umsagnar og ræða í nefndinni svo að menn áttuðu sig á því hvað væri að gerast. Það er svo mikil hætta á því að það komi eitthvað út úr þessu sem er ekki mjög gáfulegt eða gæfulegt. Hins vegar má benda á að verið er að taka til baka breytingu sem gerð var á þessu kerfi fyrir nokkrum árum þegar vextir voru lækkandi í þjóðfélaginu. Með þeim hætti má kannski segja að þetta sé eðlileg aðgerð. Ég vona að það sé ekki eitthvað á bak við þetta sem umsagnaraðilar hefðu hugsanlega bent nefndinni á hefðu þeir fengið að koma að málinu. En þetta var sem sagt ákveðið á hálftíma. Ég er að sjálfsögðu með því að auka styrki til almennings en þá kem ég að öðrum fyrirvaranum. Eins og ég rakti í ræðu undir síðasta lið á dagskránni eru um 20% þjóðarinnar í verulega miklum vanda. 80% þjóðarinnar eru ekki í miklum vanda eða kannski í engum, nema hvað varðar hækkun á verðlagi sem tekur til baka launahækkanir síðustu eins eða tveggja ára, það er nú ekki meira. Laun hafa hækkað mjög umtalsvert öll þau átján ár sem Sjálfstæðisflokkurinn var við stjórnvölinn því þá hækkuðu laun hér á landi en hvergi annars staðar í heiminum. En það var líklega vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn var einn við völd - eins menn eru alltaf að ítreka hérna. Það var enginn flokkur með okkur í þeirri ríkisstjórn sem hækkaði launin svona svakalega. Ef þetta frumvarp yrði samþykkt yrðu settar 2.000 millj. kr. til allra í landinu, allra. Líka þeirra 80% sem í reynd eru ekkert voðalega illa sett og það þýðir að þau 20% sem eru virkilega illa sett, frú forseti, fá hlutfallslega minna, fá ekki nema einn fimmtung af þessu eða 400 milljónir. Ég hefði talið miklu skynsamlegra ef ég væri hæstv. ríkisstjórn, að setja þessar 2.000 milljónir í atvinnuleysisbætur, t.d. að hækka mörkin á tekjutengdum atvinnuleysisbótum þessa þrjá mánuði sem menn eru með tekjutengdar atvinnuleysisbætur. Það eykur ekki eftirspurnina eftir atvinnuleysisbótum, frú forseti. Það hefði gagnast því fólki sem er virkilega í vanda. Ég held að vandinn, ef maður reynir að kristalla vandann, sé hjá því fólki sem verður atvinnulaust, var kannski með mjög háar tekjur í bankakerfinu, 2–3 millj. kr. á mánuði og lækkar svo niður í 230 þús. kr. sem er tekjutengda hámarkið í þrjá mánuði. Og síðan eftir þrjá mánuði dettur það niður í um 160 þús. kr. Þetta er svakalega mikið fall, frú forseti. Þarna er vandinn. Við hefðum átt að setja þessar 2.000 milljónir í það annaðhvort að lengja þann tíma sem tekjutengdu bæturnar eru um einn eða tvo mánuði, ég veit ekki hvað það er mikið, eða að hækka mörkin. Það hefði verið miklu skynsamlegra en að gusa peningunum út á alla þjóðina, líka þeirra sem eru ekki í neinum sérstökum vanda. Þetta er sama vandamálið og ríkisstjórnin gerði með séreignarsparnaðinn. Þar var dælt út milljón á alla burt séð frá því hvort þeir voru í vanda eða ekki. Ég kom með breytingartillögu þar, frú forseti, sem gerði það að verkum að þeir sem væru virkilega í vanda gætu fengið séreignarsparnað sinn að fullu útgreiddan og það yrði gert með skuldajöfnun þannig að ekkert fé þyrfti að losa í kerfinu. Menn féllust ekki á það af einhverjum furðulegum ástæðum, það var enginn sem mælti því bót, og ákváðu heldur að borga út milljón á hvern einasta mann. Svo eru fleiri þúsundir manna núna að taka út séreignarsparnaðinn og valda miklum vanda hjá lífeyriskerfinu af því að búa þarf til lausafé út af þessu. Ríkisstjórnin er að gera mistök aftur og aftur og aftur. Það er bara þannig. Hún er alltaf að setja peninga til allra í staðinn fyrir að einbeita sér að þeim fjölskyldum í landinu sem eru virkilega í vanda. Þetta eru þessir tveir fyrirvarar sem ég er með við þetta mál, frú forseti. Að öðru leyti get ég fallist á að bæta stöðu fjölskyldna þó þær fjölskyldur sem eru virkilega í vanda fái ekki nema einn fimmta eða 400 millj. kr. í stað þess að þær hefðu getað fengið 2.000 millj. kr. ef menn beittu þessu í gegnum atvinnuleysistryggingar.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög að þetta frumvarp sé komið til 2. umr. vegna þess að hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ég tel að það að nota vaxtabótakerfið með þeim hætti sem hér er verið að gera muni skipta tugþúsundir heimila gríðarlega miklu máli. Ég er algjörlega ósammála þeim ræðumanni sem talaði á undan um að hér væri um einhver mistök að ræða vegna þess að við erum að nota vaxtabótakerfið til að endurgreiða heimilunum í landinu þann gríðarlega kostnað sem þau verða núna fyrir út af efnahagsástandinu sem leggst á húsnæðislán þeirra í formi verðbóta. Jafnframt erum við hér á landi með mun hærri vexti á húsnæðislánum en gengur og gerist í ríkjum sem við viljum bera okkur saman við. Í gegnum þetta kerfi notum við vaxtabótakerfið til þess að endurgreiða heimilunum í landinu þennan vaxtakostnað. Vaxtabótakerfið skilar endurgreiðslunum akkúrat á þá staði sem þurfa mest á þeim að halda. Það er ekki verið að gusa þeim hingað og þangað eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni hér á undan heldur er með markvissum hætti verið að endurgreiða skuldsettustu heimilunum, sömuleiðis lág- og millitekjuheimilum, þá háu vaxtabyrði og verðbótabyrði sem heimilin bera í dag. Virðulegi forseti. Með þessari aðgerð er verið að binda slaufuna utan um þá hækkun og þær endurgreiðslur sem verða á þessu ári vegna þess að þetta er ekki fyrsta hækkunin sem gerð hefur verið á vaxtabótunum fyrir árið 2009. Þær voru líka gerðar þegar við samþykktum fjárlögin fyrir síðustu jól. Þá hækkuðu vaxtabæturnar einnig um 2 milljarða. Samtals hækkar vaxtabótaliðurinn og vaxtabótakerfið um 70% á þessu ári, virðulegi forseti. Það munar um minna. Endurgreiðslurnar fara úr því að vera 5,8 milljarðar eins og þær voru á síðasta ári upp í tæplega 10 milljarða þann 1. ágúst nk. Þetta skiptir heimilin í landinu gríðarlega miklu máli og þetta er ein stoðin í þeirri velferðarbrú sem við ætlum að byggja svo heimilin í landinu komist nokkuð klakklaust út úr þeim ólgusjó sem við erum nú í. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp felur í sér að millitekjuhjón sem hafa hvort sínar 330.000 kr. á mánuði í tekjur og eru með um 15 millj. kr. skuld á húsnæði fá samkvæmt þessu frumvarpi um 45% af vaxtagjöldum ársins í fyrra endurgreidd í gegnum þetta kerfi. Það má líka nefna að hér eru nýir hópar sem fá vaxtabætur þannig að þetta tekur til fleiri núna en það hefur gert áður. Það má t.d. nefna að hjón sem eru með þessa skuld af sínu húsnæði, 15 millj. kr., fá mörg hver alveg gríðarlegar hækkanir og samkvæmt töflum í fylgiskjali með frumvarpinu er um að ræða tugþúsundir króna í hækkun, í kringum 100.000 kr. og jafnvel upp í 150.000 kr., á vaxtabótum þetta árið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Enn og aftur fagna ég þessu máli mjög vegna þess að vaxtabótakerfið er akkúrat hentugt núna til þess að endurgreiða heimilunum í landinu þann gríðarlega kostnað og þær búsifjar sem þau verða fyrir vegna hins háa vaxtastigs hér á landi og vegna þeirra verðbóta sem leggjast á húsnæðislánin. Ég tel að við eigum að nota vaxtabótakerfið við aðstæður eins og nú eru í auknum mæli vegna þess að við höfum þróað þetta kerfi í áranna rás með þeim hætti að það nýtist einmitt þeim heimilum sem þurfa mest á þessari endurgreiðslu að halda.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um að þetta kæmi þeim til góða sem eru illa settir. Samkvæmt fylgiskjali frumvarpsins getur fólk sem er með 12 millj. kr. í tekjur á ári, þ.e. hjón með milljón kr. á mánuði í tekjur, fengið vaxtabætur. Er það virkilega fólk sem þarf að styrkja? Það getur líka verið að fólk fái vaxtabætur sem hefur ekki misst vinnuna, ekki einu sinni yfirvinnu og hefur meira að segja fengið launahækkanir á árinu og er í rauninni bara í ósköp góðu lagi nema að verðlagið hefur að sjálfsögðu hækkað hjá því fólki eins og öðru. Kaupmátturinn hverfur kannski 1–2 ár aftur í tímann. Það fólk fær núna hlutdeild í þessum 2.000 millj. kr. sem hæstv. ríkisstjórn er að gusa út. Ég segi gusa vegna þess að staðan er slæm. Það er mjög slæm staða í þjóðfélaginu. Á sama tíma dæla menn milljörðum í tónlistarhús, gefa Sögu Capital 10 milljarða o.s.frv. Hæstv. ríkisstjórn gerir það eins og ekkert hafi gerst. Það þarf að fara að skera niður, frú forseti. Hv. þingmaður þarf að gera sér grein fyrir því að það þarf að skera niður og menn þurfa að fara vel með þá peninga sem til eru. Ef við höfum 2.000 millj. kr. til ráðstöfunar mundi ég vilja setja þær í atvinnuleysisbætur eins og ég sagði því að þar er hinn raunverulegi vandi. Það mundi duga miklu betur. Þá færu 2.000 millj. til þess hóps sem er verst settur á Íslandi í staðinn fyrir að nú fær hann bara einn fimmta af þessu af því að hann er bara einn fimmti af þjóðinni, sá hópur sem er virkilega í vandræðum.

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega útúrsnúningur hjá hv. þingmanni. Ef hann skoðar þessa töflu, og ég hvet þá sem fylgjast með þessari umræðu til að skoða fylgiskjalið með frumvarpinu, kemur glöggt í ljós að þeir sem lægstar hafa tekjurnar fá auðvitað langmest í gegnum þetta kerfi, hjón fá hérna yfir 400.000 kr. Síðan fer þetta hlutfallslega lækkandi eftir því sem tekjurnar hækka. Þetta veit hv. þingmaður þannig að þegar launatekjurnar eru komnar í þær upphæðir sem hv. þingmaður nefndi eru vaxtabæturnar orðnar eitthvað um 180.000 kr. Það munar aldeilis þarna á milli. Þetta er tekjutengt, virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar eins og við séum að sólunda fé í gegnum þetta kerfi með því að endurgreiða fólki og heimilunum í landinu þann gríðarlega vaxtakostnað sem þau bera vegna mistaka fyrri ríkisstjórnar sem hv. þingmaður studdi, mistaka í því að menn létu hjá líða að ræða það að við værum á leiðinni inn í bullandi gjaldmiðilskreppu sem er búin að valda þessum óskunda hjá heimilunum í landinu sem við erum núna að reyna að taka á. Innan raða Sjálfstæðisflokksins sem hv. þingmaður er hluti af eru menn að tala um að skera 20% af öllum lánum. Fulltrúar, frambjóðendur og talsmenn Sjálfstæðisflokksins tala fyrir 20% niðurfellingu allra lána. Hvaða augum lítur hv. þingmaður þær tillögur? Það sem við erum með hér eru tillögur sem fela það í sér að færa endurgreiðslur af þessum gríðarlega kostnaði til þeirra heimila sem raunverulega þurfa á að halda, þeirra heimila sem eru skuldsettust og þeirra heimila sem eru í lág- og millitekjuhópum.

Frú forseti. Fyrst varðandi Sjálfstæðisflokkinn. Stundum tala menn þegar það hentar eins og hann hafi verið einn í ríkisstjórn í 18 ár og gleyma því að það var hæstv. viðskiptaráðherra Samfylkingarinnar sem stóð ekki vaktina.  Sjálfstæðisflokkurinn var ekki einn í ríkisstjórn þessi 18 ár þó að það henti sumum að tala þannig þegar þeir tala um neikvæðu hlutina. Þegar þeir tala um jákvæðu hlutina, menntakerfið og hvað ríkissjóður hefur verið vel undir það búinn og hvað atvinnulífið er sterkt með álverum og slíku 

Svaraðu spurningunni.

Það sem hér er verið að tala um er að það á að bæta hjónum sem eru með 12 millj. kr. í árstekjur, milljón á mánuði. Ég sé enga þörf á því. Við þurfum að fara vel með þessa peninga. Við erum með 2.000 millj. til ráðstöfunar og ég hefði miklu frekar viljað setja þær í atvinnuleysisbætur þar sem hinn raunverulegi kjarnavandi er í þjóðfélaginu. Vandinn er þegar fólk lækkar úr milljón kr. á mánuði niður í 160.000 kr. Þar kristallast vandinn. Ég vil að menn horfi miklu betur á ráðstöfun þessara peninga. Við höfum mjög litla peninga til ráðstöfunar, frú forseti. Það eru allir sammála um að það þurfi að skera niður í heilbrigðiskerfinu o.s.frv. en á sama tíma 

Þá vitum við, virðulegi forseti, að hv. þingmaður lítur svo á að þessar endurgreiðslur séu sólundun á fé. Þá er spurning hvort það komi í ljós í atkvæðagreiðslu að Sjálfstæðisflokkurinn sé allur sammála hv. þingmanni.  Og ég verð líka að segja að ég er undrandi á þessum ummælum hv. þingmanns varðandi Samfylkinguna. Hv. þingmaður veit vel að Samfylkingin var ekki með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn í 18 ár.

Síðustu tvö.

Við erum núna að glíma við afleiðingar þessarar 18 ára valdasetu Sjálfstæðisflokksins þar sem það var vanrækt að taka á vanda gjaldmiðilsins. Löngu fyrir bankahrun vorum við komin með einhverja hæstu vexti í Evrópu og jafnvel í heimi.  
             Virðulegi forseti. Löngu fyrir bankahrun voru heimilin hér farin að lenda í vanda. Þetta var fyrirséð og þetta eru afleiðingarnar sem við glímum við og við grípum núna til þeirra ráða að beita vaxtabótakerfinu til að beina þessum fjármunum inn á rétt heimili, inn á þau heimili sem raunverulega þurfa á því að halda. Hv. þingmaður virðist ekki líta á vanda heimilanna sem raunverulegan. Það gerum við hins vegar í Samfylkingunni, við lítum svo á að vandi heimilanna sé raunverulegur og þess vegna ráðumst við í þá aðgerð að nota 10 milljarða kr. á þessu ári í það heila til að endurgreiða þann gríðarlega háa kostnað sem þau þurfa að bera, m.a. út af gjaldmiðlinum.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mjög mikið. Það hefur verið mælt fyrir nefndaráliti sem ég skrifaði undir og á aðild að með mikilli ánægju. Hér er um að ræða afskaplega þýðingarmikið mál fyrir fjölskyldur í landinu eins og fram hefur komið í máli þeirra hv. þingmanna sem hafa þegar tekið til máls í umræðunni. Vaxtabótaleiðin er að mínu mati mjög hnitmiðuð og beinskeytt leið til að koma til móts við sérstaklega lágtekjufólk og fólk með miklar skuldbindingar til að endurgreiða hluta af þeim vaxtagjöldum sem það verður fyrir vegna öflunar húsnæðis. Ég tel að sú leið sem hér er farin, að hækka verulega, þ.e. um 30%, hámarksvaxtabæturnar, sé góð í því sambandi. Vissulega má alltaf deila um það í kerfi eins og þessu hvar viðmiðunarmörkin varðandi stofn til vaxtabóta eða vaxtabæturnar sjálfar eiga nákvæmlega að liggja. Allt getur það verið álitamál og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur haft efasemdir um þessa leið eins og hér hefur komið fram og hann gerði ágætlega grein fyrir þeim á fundum nefndarinnar líka. Ég vek þó athygli á því að hv. þingmaður skrifar undir þetta nefndarálit með fyrirvara sem hann hefur gert grein fyrir þannig að ég á fastlega von á því að hann styðji frumvarpið í sjálfu sér  Vegna þeirra ummæla sem féllu hjá honum um að um óþinglega meðferð væri að ræða vegna þess að þetta væri nýtt þingmál vegna þess að nefndin gerir vissulega breytingar á frumvarpinu vil ég segja að í meðförum nefndarinnar kom fram að frumvarpið eins og það var úr garði gert hefði leitt til þess að hópar í vaxtabótakerfinu hefðu orðið fyrir skerðingu. Um afturvirka ráðstöfun er að ræða í þessu frumvarpi og hún er ívilnandi en hún hefði ekki orðið ívilnandi fyrir alla hópa ef frumvarpið hefði orðið óbreytt að lögum. Þess vegna fór nefndin í að skoða aðrar útfærslur á markmiðinu sem er óbreytt. Frumvarpið er að sjálfsögðu ekki nýtt frumvarp. Það hefur nýjar útfærslur til að tryggja að enginn verði fyrir skerðingu en það fer samt þá leið að beina meira fjármagni en frumvarpið gerði upphaflega ráð fyrir til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar. Ég tel að það hafi tekist. Hér er komið til móts við þau sjónarmið sem komu fram í umsögnum þar sem var talað um ágallana á þessu frumvarpi. Ég kannast ekki við að þegar menn gera slíkar leiðréttingar í meðförum þingnefndar þurfi að senda það mál aftur þannig til umsagnar. Ég vil ekki taka undir það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði um að þetta væri óþinglegt en ég hef heyrt sjónarmið hans í þessu. Þau komu líka fram á fundi nefndarinnar og ég virði alveg skoðanir hans í því efni en er ósammála honum. Ég vil líka segja að ég er ekki sáttur við það sem hann segir um að verið sé að gusa út 2 milljörðum til allra landsmanna. Það er auðvitað ekki verið að því. Það veit hv. þingmaður. Það er of djúpt í árinni tekið að segja það. Hér er verið að hækka framlögin til vaxtabóta, sérstaklega til þeirra sem hafa lágar tekjur. Hvar nákvæmlega tekjumörkin eru sem vaxtabæturnar hætta getur eins og ég segi verið umdeilanlegt en í dag fá vaxtabætur þeir hópar sem hv. þingmaður tók dæmi um. Við töldum ekki rétt að lækka á neinum hópum og ákveðnir hópar fá hér viðbætur. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið til 2. umr. og jafnframt að það virðist vera góð samstaða um það í þinginu að hækka vaxtabætur með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég er sannfærður um að þessi ráðstöfun nýtist best þeim sem búa við lægstar tekjur og hafa mikla greiðslubyrði af íbúðalánum sínum.

Virðulegi forseti. Ég stend hér vörð um stjórnarskrá Íslands. Mér er það ekki ljúft en mér er það skylt. Ástæða þess að mér er ekki ljúft að standa hér í ræðustól og fjalla um breytingar á stjórnarskránni sem ríkisstjórnin leggur til er þríþætt. Í fyrsta lagi má undir engum kringumstæðum gera breytingar á stjórnarskrá í flýti og í ósátt en það er ríkisstjórnin tilbúin að gera. Í öðru lagi finnst mér að fresta eigi 2. umr. málsins og skora ég hér með á hæstv. forseta að vísa málinu til nefndar þar sem mikill ágreiningur er um það. Það virðist ríkisstjórnin ekki vera tilbúin að gera og þar með ekki hæstv. forseti þingsins eins og hann skilur hlutverk sitt. Í þriðja lagi skynja ég pólitísk hrossakaup og lýðskrum í tengslum við þetta mál. Þar er ríkisstjórnin að verki, hún hafði lofað framsóknarmönnum stjórnlagaþingi og sett sér markmið um flýtimeðferð á stjórnarskrárbreytingum eins og fram kemur í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar frá 1. febrúar sl. Virðulegi forseti. Við vitum öll að stjórnarskráin er grundvöllur stjórnarskipunar Íslands, réttarríkisins Íslands. Stjórnarskráin er grundvöllur mannréttinda og lýðræðis á Íslandi. Þar er að finna reglur réttarríkisins sem tryggja eiga stjórnskipulegan stöðugleika í landinu. Ég undrast því mjög umfjöllun fjölmiðla um málið. Mér finnst að fjölmiðlar megi ekki taka undir lýðskrumið sem tengist því og þeir mega ekki gleyma tilgangi sínum og verkfærum, þ.e. greiningartækjum og fagmennsku í vinnubrögðum. Ég skora á fjölmiðlamenn að skoða stjórnarskrárbreytingar þjóða almennt, hvernig þær eru framkvæmdar og hvers vegna það er erfitt að breyta stjórnarskrám. Ég hvet fjölmiðlamenn einnig til að skoða og gagnrýna þá stöðu sem nú er uppi hér á landi og bera saman við það sem tíðkast við stjórnarskrárbreytingar í þeim löndum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við. Ég efast um, virðulegi forseti, að aðferðin sem fylgt er í þessu máli standist grundvallarhugmyndafræði evrópskra ríkja um lýðræði, mannréttindi og virðingu fyrir réttarríkinu. Ef skoðaðar eru heimildir um stjórnarskrár og stjórnarskrárbreytingar er freistandi að vitna í bók Jans-Eriks Lanes, sem gefin var út af Manchester University Press árið 1996. Bókin heitir á frummálinu Constitution and Political Theory, sem útleggst á íslensku Stjórnarskrá og stjórnmálakenningar. Í bók Jans-Eriks Lanes er úttekt á stjórnarskrám hinna ýmsu ríkja heims. Fram kemur að flestar þjóðir búa við stjórnarskrá. Þær eru mismunandi í sniðum, allt frá því að vera fáeinar blaðsíður, eins og t.d. í Bandaríkjunum, til þess að vera mörg hundruð blaðsíðna langar, eins og t.d. á Indlandi. Allar ritaðar stjórnarskrár taka á eftirfarandi fjórum þáttum: 1. þáttur er um stjórnarformið, 2. þáttur um mannréttindi, 3. þáttur um valdhafa, skiptingu valds og valdmörk, og 4. þátturinn um hvernig breyta megi stjórnarskrám. Í skrifuðum stjórnarskrám er alltaf fjallað um það hvernig standa megi að stjórnarskárbreytingum. Stjórnarskrárbreytingar eru aðallega gerðar eftir sex mismunandi leiðum. Algengt er að aukinn meiri hluti þings þurfi að samþykkja breytingar, dæmigert að 2/3 þingmanna þurfi að samþykkja og oft í tveimur deildum. Víða er kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslu til að samþykkja eða synja breytingum á stjórnarskrá. Það er líka algengt að þingrof þurfi í millitíðinni og efna verði til kosninga áður en breytingar eru endanlega staðfestar og samþykktar. Fjórða leiðin er oft blanda af þremur ofangreindum aðferðum. Í fimmta lagi er oft notast við einhvers konar tímatakmörk þegar einhverjar ofangreindar leiðir eru nýttar og tímatakmörkin eru sett til að hindra flýtimeðferð. Að lokum er víða í stjórnarskrám bann við að breyta vissum þáttum hennar. Auk þess eru víða skilyrði í sambandsríkjum um að ákveðið hlutfall einstakra ríkja þurfi að samþykkja breytingarnar svo að þær verði að lögum. Allar þessar reglur um hvernig breyta eigi stjórnarskrám eru settar í stjórnarskrárnar til að standa vörð um stöðugleika í stjórnarfari og til að tryggja að sem breiðust sátt sé um grundvallarreglur réttarríkisins. Breytingar gerast hægt og að vandlega íhuguðu máli. Ef skoðaðar eru reglur um stjórnarskrárbreytingar í nágrannalöndunum kemur í ljós að þær eru svipaðar. Í 79. gr. stjórnarskrárinnar kemur fram hvernig að þessu skuli staðið á Íslandi. Ég ætla að vísu ekki að vitna orðrétt í það en þar kemur fram að á Íslandi þurfi tvö þing til að samþykkja breytingar á stjórnarskránni. Nái frumvarp um breytingar fram að ganga skal rjúfa þing þá þegar og boða til almennra kosninga að nýju og nýtt þing þarf að samþykkja þessar tillögur um breytingar óbreyttar. Í Danmörku kveður stjórnarskráin á um að breytingar á henni öðlist ekki gildi nema þær séu samþykktar af tveimur þingum með kosningum á milli og þjóðaratkvæðagreiðslu. Sænska stjórnarskráin gerir sömuleiðis ráð fyrir að breytingar skuli gera ef frumvarp þar um er samþykkt óbreytt af tveimur þingum með þingkosningum á milli. Þar er einnig gert ráð fyrir að hægt sé að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar ef þess er krafist af 1/3 þingmanna, þ.e. um þær ákveðnu breytingar sem þingið vill leggja til. Í Finnlandi er gert ráð fyrir samþykki á stjórnarskrárbreytingum í tveimur umræðum á þingi og þriðja umræðan þarf að fara fram að afloknum kosningum þegar nýtt þing kemur saman og þurfa þá 2/3 þingmanna að samþykkja frumvarpið óbreytt. Auk þess er heimildarákvæði um lítils háttar undanþágu frá stjórnarskrárbreytingum til að gera breytingar í almennum lögum. Norðmenn hafa ákvæði í stjórnarskrá sem segir að allar breytingar á stjórnarskránni þurfi að leggja fram ári áður en kjörtímabili lýkur og að ekki megi samþykkja breytingar fyrr en að loknum þeim kosningum sem í kjölfarið koma. Við afgreiðslu frumvarps um stjórnarskrárbreytingar þurfa 2/3 þingmanna að vera mættir og meiri hluti þarf að samþykkja stjórnarskrárbreytingar svo að þær verði að lögum. Ef við förum aðeins lengra í burtu þá segja reglur í Bandaríkjunum - og þetta er reyndar það síðasta sem ég ætla að greina frá hér. Þessi umfjöllun mín er aðallega til að sýna fram á að reglur um hvernig staðið skuli að stjórnarskrárbreytingum eru í öllum stjórnarskránum og þær eru ærið svipaðar í nágrannalöndunum. En dæmi frá Bandaríkjunum er aðeins frábrugðið. Þar er hægt að fara tvær leiðir til að breyta stjórnarskránni. Þingið getur lagt til breytingar á stjórnarskrá en 2/3 hlutar þingmanna á fulltrúaþinginu og einnig 2/3 hlutar öldungardeildarþingmanna þurfa að samþykkja breytingarnar. Einnig getur frumvarp til breytinga á stjórnarskrá átt rætur að rekja til sambandsríkjanna eða fylkjanna í Bandaríkjunum og þá þarf 2/3 hluta þeirra til að fara fram á breytingar. Hvort sem þingið leggur fram frumvarp eða sambandsríkin krefjast breytinga þarf í öllu falli 3/4 hluta sambandsríkjanna til að fullgilda breytingar svo að þær taki gildi. Ég gæti haldið áfram, talað um Þýskaland og löndin sem eru nálægt okkur í Evrópu en ég læt hér staðar numið. Ég vil ítreka það sem áður kom fram að formið á stjórnarskrárbreytingunum er geirneglt inn í stjórnarskrárnar sjálfar. Þetta er fyrst og fremst hugsað sem varnagli þannig að stjórnarskráin hafi einhvers konar stöðugleikahlutverk í öllu því sem fram fer í stjórnun landsins. Mig langar að taka tvö nýleg dæmi um breytingar á stjórnarskrám. Annað er finnskt, hitt er tyrkneskt. Finnska dæmið er nýlegt. Ný finnsk stjórnarskrá var samþykkt fyrir 10 árum, árið 1999, að undangengnum fjögurra ára undirbúningstíma. Vinnuhópi, sem þáverandi dómsmálaráðherra í Finnlandi setti á laggirnar, var falið að gera tillögur um nútímalega stjórnarskrá. Eftir ítarlega umfjöllun var þetta sem sagt samþykkt árið 1999. Allt annað dæmi kemur frá Tyrklandi. Tyrkland býr við stjórnarskrá sem tók gildi árið 1982 þegar það laut herforingjastjórn. Núverandi valdaflokkur, AKP-flokkurinn, sem er í ríkisstjórn, gerði þau mistök að gera drög að stjórnarskrárbreytingum eftir kosningarnar 2007 þegar þeir komust til valda en flokkurinn gerði sig sekan um að leyfa ekki öðrum stjórnmálaflokkum að komast að vinnunni. Hefur þetta valdið miklum usla í Tyrklandi og akademían þar og sérfræðingar hafa kallað eftir stjórnlagaþingi, í þeim skilningi ráðgefandi stjórnlagaþingi, sem færi eftir viðurkenndum aðferðum við að koma með tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Stjórnarskrár eiga að taka breytingum. Lýðveldið og hugmyndir okkar um lýðræðið eru alltaf að þróast þannig að ég er vissulega fylgjandi því að endurskoða stjórnarskrána og ég vil sjá á henni töluverðar breytingar í framtíðinni. En ég vil sjá á henni breytingar eftir verulega ígrundaða umhugsun og ég vil sjá okkur hafa í heiðri það sem þeir sem skráðu stjórnarskrána, bæði hér á landi og út um allan heim, hafa haft í heiðri og það er að slík vinnubrögð á að vanda, það á að vanda vinnubrögð sem lúta að breytingum á stjórnarskrá. En aftur að frumvarpinu sem er hér til umfjöllunar um stjórnarskrárbreytingar. Samkvæmt nefndarmönnum, sem áttu sæti í sérnefnd um stjórnarskrármál, voru mikil vonbrigði með vinnu nefndarinnar. Hún hittist einungis 11 sinnum á þeim 17 dögum sem hún hafði frumvarpið til meðferðar, þ.e. áður en það fór til 2. umr. í þinginu. Vinnubrögðin einkenndust, eins og gefur að skilja, af flýtimeðferð. Umsagnaraðilar fengu lítinn tíma til að gefa álit, einungis nokkra daga, og margir kvörtuðu yfir því. Í þokkabót voru álitin í raun marklaus í þeim skilningi að þau voru ekki tekin til greina. Hvorki var fjallað ítarlega um þau né hlustað á þá sérfræðinga og hagsmunaaðila sem umsagnirnar gáfu. Alls bárust 27 umsagnir og aðeins tveir aðilar lýstu sig meðmælta frumvarpinu. Það er því margt athugavert við frumvarpið eins og fram kemur hjá álitsgjöfum og ætla ég mér ekki að reifa það hér í þaula. En ég ætla að gera stjórnlagaþingið og tillögu um það, eins og kemur fram í frumvarpinu, að umtalsefni. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að hugmyndin um stjórnlagaþing er nokkuð óljós. Þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Hugtakið stjórnlagaþing er ekki fastmótað en eins og nafnið gefur til kynna hefur slíkt þing það hlutverk að semja ný stjórnlög eða reglur um stjórnskipun ríkis.“ - Það kemur sem sagt beinlínis fram að hugtakið er ekki fastmótað. Það er óljóst. Eins og fram kemur í 4. gr. frumvarpsins er stjórnlagaþingi falið að semja nýja stjórnarskrá. Í greinargerð með frumvarpinu, á bls. 24, kemur fram að um skipulag og starfshætti stjórnlagaþinga og niðurstöður þeirra hafa gilt mjög fjölbreyttar reglur eftir því hvaða ríki hafa átt í hlut. Í greinargerðinni segir frá því hvernig slíkar reglur eru mismunandi og taka til mismunandi verkefna, mismunandi vinnulags o.s.frv. Stjórnlagaþingið sem frumvarpið gerir ráð fyrir á sér hins vegar enga hliðstæðu, það stjórnlagaþing sem við ræðum í 4. gr. frumvarpsins. Um er að ræða nýmæli, eins konar tilraunastarfsemi, og mikil óvissa ríkir um þær leikreglur sem slíkt þing mun vinna eftir. Þetta kemur beinlínis fram í greinargerðinni með frumvarpinu á bls. 25 en þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Ljóst er að tillaga frumvarpsins um fyrirkomulag stjórnlagaþings er nýmæli sem á sér enga beina fyrirmynd í sögu stjórnlagaþinga eða þjóðfunda í lýðræðisríkjum frá síðustu öldum.“ Ég er ekkert sérlega fylgjandi því að á skömmum tíma ákveðum við Íslendingar að fara í svona verkefni án þess að það sé vel skilgreint og þegar beinlínis er talað um að þar sé ekki nein fordæmi að finna. Mig langar einnig að gera að umfjöllunarefni breytingartillögur sem meiri hluti sérnefndarinnar leggur fram. Það er heill tugur af breytingum og reyndar rúmlega það án þess að þær fái umsagnir frá sérfræðingum og hagsmunaaðilum. Það eru alls konar hugleiðingar í nefndarálitinu um það hvernig hægt væri að gera þetta, þ.e. stjórnlagaþingið. Þar kemur sú hugsun fram að meiri hlutinn telji ekki sýnt að fulltrúar þingsins þurfi að vera í fullu starfi. Allt eins er hægt að rökstyðja fyrirkomulag þingsins þannig að það sé í lotum og menn geti þá haldið starfi sínu. Það eru ýmsar hugleiðingar um þessar breytingar en alls ekki fagleg umræða. Ég lýsi því vonbrigðum yfir því að við skulum vera að ræða þetta mál, mér er það ekki ljúft þó að mér sé það skylt. Mér er það ekki ljúft vegna þess að það er svo mikið lýðskrum í kringum umræðuna. Mér er það ekki ljúft vegna þess að við erum á einum mánuði að gera það sem ég trúi að hafi ekki verið gert áður, alla vega ekki hjá neinni þjóð sem ég reyndi að afla upplýsinga um, að stjórnarskrá skuli breytt á einum mánuði í óþökk stórs minni hluta alþingismanna. Ég held að engin fordæmi séu fyrir því. Í bókinni sem ég vísaði í áðan, um stjórnarskrárbreytingar, kom fram að í einræðisríkjum er þessi háttur hafður á og meira að segja þarf enginn mánuður að líða. Stjórnarskránni er bara breytt eftir geðþótta og í sögunni eru mörg dæmi um slíkt. Ég tel ekki að við ættum að hugleiða slíkt. Varðandi lýðskrumið langar mig að vitna í fréttamannafund sem var haldinn í gær þar sem hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sagðist hafa hlustað á málflutning sjálfstæðismanna. Haft er eftir honum orðrétt, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir allan þennan málflutning er mér ekki ljóst hvers vegna þessi andstaða er af hálfu Sjálfstæðisflokksins.“ - Og svo spyr hann, orðrétt: „Vilja menn ekki sameign á náttúruauðlindum? Vilja menn ekki beint lýðræði? Vilja menn ekki að þjóðin kjósi sjálf um stjórnarskrárbreytingar í sjálfstæðri kosningu? Geta menn ekki hugsað sér að þjóðin kjósi sitt eigið stjórnlagaþing?“ Þessi málflutningur er lýðskrum af versta tagi og mér svíður að þurfa að lesa þetta og hlusta á þetta vegna þess að þetta er ekki málið. Ég, ásamt væntanlega flestum sjálfstæðismönnum, vil gjarnan sjá stjórnarskrárbreytingar. Ég vil sjá þær vandaðar og gerðar að ígrunduðu máli og ég vil að leikreglur lýðræðis og réttarríkis séu virtar.

Frú forseti. Ég komst ekki í andsvör við ræðu hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur í gær en ég ætla að byrja á að þakka henni hlý orð sem féllu í minn garð þar og jafnframt þykir mér leitt að hafa valdið henni vonbrigðum. Ég hef hlustað á nánast allar ræður sem hér hafa verið fluttar af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins, flestar úr þingsal en ýmsar úr skrifstofu minni í Vonarstrætinu. Langflestar athugasemdir snúa að formsatriðum, undirbúningi og öðru slíku. Ýmislegt er eflaust til í því en það er búið að endurtaka þetta svo oft að málið er algerlega tæmt að því leyti. Nokkrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa rætt um efnisatriði og í dag komu fram fróðleg ummæli frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni um efnisatriði og við skiptumst á skoðunum um það. Ég hygg að umræðan sé algerlega tæmd og kominn tími til að ljúka 2. umr. og þau sjónarmið sem hafa komið fram, rökræn sjónarmið og gagnrýni, efnisleg - það sé orðið tímabært að ræða þau í nefndinni, klára sem sagt 2. umr. um málið í dag og fara með málið í nefndarstörf þess vegna yfir páskahelgina. Ég er alveg reiðubúinn til þess. En ég spyr hv. þingmann um efnisafstöðu hennar til 1. gr. um náttúruauðlindir í þjóðareign, að þær megi ekki framselja. Er hún andsnúin því? Þetta hefur verið rætt mjög lengi. Eins er með 2. gr. um breytingar á stjórnarskránni. Er hún efnislega á móti því? Þetta ákvæði er tekið upp úr vinnu stjórnarskrárnefndar sem starfaði síðast fyrir kosningarnar 2007 og jafnframt um 3. gr. þar sem farin er ákveðin leið til að veita kjósendum rétt til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um mikilsverð mál. Hver er efnisleg afstaða hv. þingmanns til þessara þriggja greina sem ég gerði að umtalsefni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir þessar spurningar. Ég verð að upplýsa hv. þingmann um að hann hefur sannarlega valdið mér vonbrigðum. Hann nefnir sérstaklega að formsatriðin séu að vefjast fyrir mörgum, þar á meðal mér, en þau skipta einfaldlega máli, hæstv. forseti. Formsatriðin skipta máli vegna þess að á svo skömmum tíma sem við ræðum nú getum við ekki vitað afleiðingar þeirra breytinga, og ég tala nú ekki um breytingartillagna, sem komu síðar, sem verið er að leggja til hér. Ég er fyllilega sammála hv. þingmanni um að málið ætti að fara aftur í nefndina. Ég legg hér með til að við frestum 2. umr., leggjum málið í nefndina og reynum að fá niðurstöðu þar. Varðandi efnisatriði skal ég segja, hæstv. forseti, að ég er ekki á móti því að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Ég held að það sé í lagi að skoða þá breytingu og þá í anda þess sem rætt var árið 2007. Ég held að það sé alla vega skynsamlegt að skoða það. Varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna, af því að ég fjallaði ekki um það í ræðu minni, þá er ég líka hlynnt henni en ég hef efasemdir í útfærslu og leiðir í því og vil gjarnan skoða og vega og meta og fá mér reyndari menn og konur og fordæmin annars staðar frá til að vita hvernig best sé að standa að því. Ég hef efasemdir um prósentur og hlutföll sem kveðið er á um og útfærsluna sem skilgreind er. Varðandi 1. gr. þá svara ég í seinna andsvari.

Frú forseti. Formsatriðin vefjast skiljanlega fyrir hv. þingmanni en það er reynsla mín í mínum störfum, bæði á vettvangi Alþingis og sem lögmaður, að það er hægt að vinna góða hluti á stuttum tíma, á tiltölulega mjög stuttum tíma. Þetta á hins vegar ekki við um 1. gr., hún hefur verið í umræðu í yfir 10 ár. Sama gildir um 2. gr., hún er þrautrædd, það er ekki eins og þingið hafi verið að byrja á upphafsreit varðandi 1. og 2. gr. Því fer víðs fjarri. Hér er tekist á um það grundvallaratriði hvort auðlindir sem aðrir hafa ekki einkaeignarrétt yfir eigi að vera eign þjóðarinnar eða að við getum framselt þær til einkafyrirtækja, erlendra eða innlendra. Ég er sjálfur alfarið á móti því. Ég vil t.d. að fiskurinn í sjónum sé sameign þjóðarinnar en að handhafar aflaheimilda hafi auðvitað nýtingarrétt sinn og ég hef lýst því hér. Umræðan er tæmd, sjónarmiðin hafa öll komið fram, umræðunni er í raun lokið fyrir löngu, henni var lokið fyrir helgi þess vegna 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þá áskorun mína að hæstv. forseti kalli nú málið í nefnd að nýju og fresti 2. umr. Þannig má vinna betur í málinu. Formsatriði vefjast ekkert fyrir mér, ég veit bara að það er skynsamlegt í þessu tilviki að hafa langan aðdraganda, fá og hlusta á sérfræðingana og finna leið sem er í sátt. Vandinn í þessu dæmi er að málið lyktar allt af pólitískum hrossakaupum, það er ekkert hægt að draga fjöður yfir það. Þegar svoleiðis er hljótum við að krefjast þess að við ræðum þetta af fullri einlægni, gefum því tíma og hlustum á þá sérfræðinga sem þekkja málið best. Ég er sammála því að oft er hægt að vinna mál hratt og vel, en af einhverjum ástæðum setja allar lýðræðisþjóðir heims sem við berum okkur saman við og hafa skrifaða stjórnarskrá þennan varnagla í stjórnarskrána, það er ekki bara sisona í gamni. Það hljóta að vera þær leiðir sem við erum öll sammála um. Ef þetta var svo vel ígrundað, hæstv. forseti, eins og hv. þingmaður sagði, hví þá svona margar breytingartillögur á svona skömmum tíma? Ég taldi meira en tug breytingartillagna koma fram. Maður veltir fyrir sér hvernig í ósköpunum sé hægt að halda því fram að þetta hafi verið svona vel ígrundað ef allt í einu koma allar þessar breytingartillögur á síðustu stundu. Varðandi auðlindirnar finnst mér að sjálfsögðu vert að við ræðum hvers konar ákvæði auðlindir í þjóðareign á að vera vegna þess að við eigum ekki bara auðlindirnar, framtíðin okkar 

Virðulegi forseti. Þeir tveir þingmenn sem nú hafa talað, hv. þm. Atli Gíslason og Guðfinna Bjarnadóttir, hafa bæði lagt til að málið fari í sérnefndina að nýju og ég tek undir með hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur um að umræðum verði frestað þegar í stað og málið gangi til sérnefndar sem muni þá sinna þeim störfum þegar eftir því verður kallað. Ég vek athygli á því líka, virðulegi forseti, að enginn af flutningsmönnum þessa frumvarps er við þessa umræðu hér. Mér finnst gjörsamlega útilokað að við ætlum að halda áfram þessum umræðum og enginn flutningsmaður málsins viðstaddur. Það er ekki nema einn úr sérnefnd um stjórnarskrána í meiri hlutanum sem situr hér og fylgist með umræðunni. Við erum í páskavikunni og flutningsmenn frumvarpsins láta ekki svo lítið að vera við umræðu um stjórnarskrána þannig að mér finnst einboðið að við frestum umræðunni þegar í stað.

Frú forseti. Ég verð að segja að mér finnst merkilegt ef forseti hefur ekki neina tilburði til að svara hv. þm. Jóni Magnússyni þegar hann ber fram eðlilegar spurningar. Það er ekki nóg með að enginn flutningsmanna sé við og að tveir síðustu hv. ræðumenn hafi báðir lagt til að málið færi aftur til nefndar. Hvort hv. þingmaður vill klára umræðuna fyrst eða ekki er ekki aðalatriðið, mér finnst aðalatriðið að menn vilja að málið fari aftur til nefndar. Við erum að funda í páskavikunni, daginn fyrir skírdag, og eftir því sem mér skilst er það í fyrsta skipti í þingsögunni sem það er fundað á þeim degi. Það er alveg ljóst að umræðu um þetta mál er ekkert að ljúka. Ég bið hæstv. forseta a.m.k. að virða hv. þingmenn 

Eins og hv. þingmönnum er kunnugt náðist samkomulag um að ræða þetta mál, dagskrárlið nr. 4, áfram í dag. Margoft hafa komið fram beiðnir um að málið verði rætt í sérnefnd á meðan á umræðu stendur eða að gert verði hlé. Enn fremur hefur komið fram beiðni um að 2. umr. ljúki og að málið fari aftur til nefndarinnar þannig að það eru mismunandi beiðnir uppi sem forsetar hafa hlýtt á. Samkomulag er hins vegar um það núna að ræða málið áfram í dag.

Virðulegi forseti. Ég er á mælendaskrá og óska eftir því að flutningsmenn þessa frumvarps verði viðstaddir þegar ég flyt ræðu mína því að ég mun bera fram ákveðnar spurningar sem ég óska eftir að þeir taki þá afstöðu til. Satt að segja sé ég ekki að það sé eðlilegt að við séum þegar klukkan hallar í sex daginn fyrir skírdag áfram að fjalla um þetta mál. Það er ljóst að umræðunni lýkur ekki í dag, enginn flutningsmanna er viðstaddur og úr meiri hluta sérnefndarinnar eru einungis tveir hv. þingmenn í salnum þar sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er nýkominn til að vera við umræðuna og býð ég hann velkominn. Mér finnst eðlilegt að við sýnum þjóðinni, stjórnarskránni og Alþingi þá virðingu að fresta nú þegar umræðum um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þær óskir að flutningsmenn málsins séu hér til staðar. Ég óska eftir því að forseti á forsetastóli lýsi því hvort hann hefur einhverjar hugmyndir um það hvort flutningsmennirnir muni koma til umræðunnar á þessu kvöldi. Mér þætti vænt um að fá skýr svör um hvort það verði þannig eða hvort við þurfum að endurtaka ræður okkar hér síðar til þess að flutningsmenn málsins hlýði á þau rök sem hér koma fram og geti þá tekið afstöðu til þess hvort þeir vilji beita sér í því að breyta eitthvað því máli sem hér liggur fyrir. Það er algjörlega nauðsynlegt að forseti lýsi því fyrir okkur af forsetastóli hvort flutningsmenn málsins muni koma til umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég sá fyrir nokkrum árum bíómynd sem mig minnir að hafi heitið Groundhog Day. Hún var þannig að viðkomandi -  Vegna þess að umræðan er að fara hér fram í tíunda, tólfta eða fimmtánda sinn vildi ég bara nefna að málið er á forræði þingsins og hér eru tveir fulltrúar úr sérnefnd um stjórnarskrármál sem hlýða á málflutning og taka við röksemdum. Ég tel, virðulegi forseti, yfirdrifið að við séum hér á staðnum. 

Forseti vill láta vita af því svo það sé alveg ljóst að tveir hv. þingmenn sem eru fulltrúar í sérnefnd um stjórnarskrármálið eru í þingsal og tveir flutningsmanna eru staddir í húsinu og hlýða á mál hv. þingmanna. Orðum hefur verið komið til þeirra um að nærveru þeirra sé óskað.

Frú forseti. Ég hef ekki séð þá bíómynd sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson vitnaði í. Sjálfsagt vitnar hann rétt í það að þar upplifi persónan aftur og aftur sama hlutinn. Það er einmitt þannig að ekkert er nýtt undir sólinni og þetta er svo sem ekkert í fyrsta skipti sem maður upplifir það að gerð sé krafa um það í þessum þingsal að flutningsmenn eða ráðherrar séu kallaðir í salinn til að vera við umræðuna. Ég heyrði sagða þá sögu af Einari Olgeirssyni, fyrrverandi hv. þingmanni, að hann hafi einu sinni seint að nóttu komið í ræðustólinn og gert þá kröfu að náð yrði í þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Gunnar Thoroddsen í þingsalinn til þess að hann hlýddi á ræðu hans. Einar Olgeirsson bauðst til þess að bíða í stólnum þangað til fjármálaráðherrann væri kominn í salinn. Ég endurtek, frú forseti, að það er ekkert nýtt undir sólinni í þessum efnum.

Það er rétt að minnast þess og rifja upp að frá þeim tíma hefur sjónvarpið komið til sögunnar og hér eru sjónvarpsskjáir í öllum herbergjum þannig að það eru meiri möguleikar á að fylgjast með umræðu hér í húsinu en áður. 

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hæstv. forseti hefur tekið upp nýjan sið við að kynna hv. þingmenn í ræðustól og menn mættu kannski heyra það  En ég vildi bara fá það staðfest frá hæstv. forseta hvort hún hefði komið boðum til forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar og flutningsmanna málsins, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, um það að óskað sé eftir því að þau séu við umræðuna. Hæstv. forseti hafði lýst því yfir að hún vissi að þeir væru í húsinu en 

Eins og forseti sagði hér fyrir stundu eru hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra í húsinu og boðum hefur verið komið til þeirra um að nærveru þeirra væri óskað svo það sé alveg ljóst. 
            

Virðulegi forseti. Umræðan um fundarstjórn forseta hefur tekið á sig alls konar myndir. Ég kom í salinn í dag þar sem þessi umræða fór fram og þá snerist umræðan um það hversu framúrskarandi forsetinn væri og að þingmenn jafnvel í stjórnarliðinu væru að finna að framgöngu forseta. Þá var umræðan öll á þann veg að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins bæru mikið traust til forseta og þeir lýstu því einarðlega í sínu máli. Ég kannaði málið fyrir nokkrum mínútum bara til að upplýsa um þá stöðu en ræðan sem flutt var áðan af hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur var númer 416. Frá því að stjórnarskrármálið kom á dagskrá var þetta ræða númer 416 um fundarstjórn  
            

Ég tel að ekki hafi fleiri þingmenn kvatt sér hljóðs um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Hv. þm. Atli Gíslason er búinn að koma a.m.k. í tvígang í dag í þennan stól í andsvörum og segja umræðuna um stjórnarskrármálið tæmda. Samt gerðist það áðan í síðustu ræðu hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur að hún las orð hæstv. fjármálaráðherra frá blaðamannafundi hans og hæstv. forsætisráðherra í gær og af þeim orðum hæstv. fjármálaráðherra verður ekki annað ráðið en að fjármálaráðherra, þó að hann segist hafa fylgst með umræðunni sem ég dreg ekkert í efa, skilji ekki um hvað ágreiningur okkar sjálfstæðismanna snýst. Það hlýtur auðvitað að þýða það að við sjálfstæðismenn verðum að herða róðurinn í því að tala hér úr því að hæstv. fjármálaráðherra skilur ekki um hvað þessi umræða snýst. Nóg skildi hann í nákvæmlega sambærilegri stöðu árið 2007. Ég hef hér í tveimur ræðum vitnað í orð hans og orð hv. þingflokksformanns Vinstri grænna, Jón Bjarnasonar, sem þeir létu falla á þeim tíma þegar þáverandi meirihlutastjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks viðhafði nákvæmlega sömu ólýðræðislegu vinnubrögðin og þessi stjórn viðhefur nú. Í tvígang hef ég kallað eftir því frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni og hæstv. fjármálaráðherra hvað hafi breyst. Þeir hafa í hvorugt skiptið orðið við þeim tilmælum mínum og ég ætla ekki lengur að elta ólar við það heldur segja hér og nú að það má í raun og veru virða þá fyrir það að reyna ekki með einhverjum vandræðalegum skýringum að útskýra að það hefur auðvitað ekkert breyst annað en það að nú eru þeir í stjórnarmeirihluta eða réttara sagt í ríkisstjórn og njóta stuðnings og þá eru þessi vinnubrögð sem svo fordæmd voru á þeim tíma orðin allt í lagi. Það er auðvitað eins og hvert annað lýðskrum að blanda þessari formhlið málsins saman við þær breytingar sem verið er að leggja fram. Í trausti þess að kannski sé hægt að útskýra þetta fyrir hæstv. fjármálaráðherra - af því að hann var að ganga í salinn og mér sýnist hann vera hér í hliðarsal - þá snýst ágreiningurinn um það sem við sjálfstæðismenn erum núna búin að eyða u.þ.b. 40 klukkustundum í og munum halda áfram að tala um þangað til ljósið rennur upp fyrir ríkisstjórninni, að við ætlum ekki og við munum ekki sætta okkur við það fyrr en í rauðan dauðann að hér verði knúin fram í fyrsta sinn í hálfa öld stjórnlagabreyting án þess að um hana sé þverpólitísk samstaða. Og ég trúi ekki öðru fyrr en hreinlega reynir á það að ríkisstjórnin ætli að gera það. Ég bara trúi því ekki. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir kallaði eftir viðveru forsætisráðherra í þessari umræðu. Henni var bent á að sú viðvera væri ekki nauðsynleg því að enda þótt hæstv. forsætisráðherra væri 1. flutningsmaður þess frumvarps sem við ræðum væri verið að ræða nefndarálit meiri hlutans og hér væru fulltrúar úr nefndinni. Auðvitað er ýmislegt til í þessu, ekki ætla ég að mótmæla því, en það sem vegur þyngra og það er þess vegna sem það skiptir svo miklu máli að hæstv. forsætisráðherra sé á staðnum eða a.m.k. að við höfum einhverja vitneskju um að hún sé að fylgjast með - raunar er hún víst ekki langt undan, ég vona að hún heyri orð mín - er sú staðreynd að forsætisráðherra á hverjum tíma, hvað sem hann heitir, úr hvaða flokki sem hann kemur, er ákveðinn sáttasemjari í málum af þessum toga. Ég og hæstv. forsætisráðherra áttum dálítið snarpa orðræðu í andsvörum hér síðastliðinn föstudag af því að þá kom það skýrt fram hjá hæstv. forsætisráðherra að mínu mati að forsætisráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir hinu mikilvæga sáttasemjarahlutverki sínu í þessu efni. Þvert á móti kom fram í andsvarinu að hún teldi tíma til kominn að knýja fram stjórnarskrárbreytingu í andstöðu við stærsta þingflokkinn á Alþingi og þeim ummælum fylgdi að við sjálfstæðismenn skyldum nú aldeilis fara að átta okkur á því, ef við værum ekki búin að því, að við værum í minni hluta. Og þessi orð eru búin að klingja hér úr munni stjórnarsinna og þeirra flokka sem styðja stjórnina til misgóðra mála að við sjálfstæðismenn ættum nú aldeilis að fara að horfast í augu við þá staðreynd. Ég held, virðulegi forseti, að við sjálfstæðismenn gerum okkur það ákaflega vel ljóst að við erum í minni hluta en við gerum okkur það líka jafn vel ljóst, af því að við höfum verið svo lengi í meiri hluta með dyggum stuðningi ýmissa annarra flokka - allra nema Vinstri grænna, þeir eru eini flokkurinn sem er saklaus og frjáls og óspilltur af því að hafa nokkurn tímann stutt Sjálfstæðisflokkinn í ríkisstjórn - við gerum okkur algjörlega grein fyrir því hvaða ábyrgð það setur á herðar ríkisstjórnar að vera í ríkisstjórn. Það er nákvæmlega þetta sáttasemjarahlutverk. Hvað gerðist 2007? Það var nákvæmlega þetta. Þá hlustaði ríkisstjórnin. Umræða minni hlutans þá, sem jafnvel hefur verið kallað málþóf af okkar hálfu alveg eins og meiri hlutinn núna kallar þá umræðu sem fram fer hjá okkur málþóf, varð þess engu að síður valdandi að ríkisstjórnin sá að sér. Hún sá að sér og hætti við að knýja fram breytingu á stjórnarskránni í andstöðu við þingflokka á þinginu. Hún áttaði sig á að það borgaði sig ekki að fara í þann slag. Munurinn þá og nú er sá að þá hlustaði ríkisstjórnin og þá gerði ríkisstjórnin og hæstv. þáverandi forsætisráðherra sér grein fyrir því sáttasemjarahlutverki sem hann hefur. Hæstv. núverandi forsætisráðherra virðist ekki gera sér grein fyrir þessu hlutverki sínu. Þvert á móti hefur hún látið þau orð falla að þetta skuli í gegn, hvað sem tautar og raular. Á meðan hæstv. ríkisstjórn, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra gera sér ekki grein fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar ekki að láta þessi vinnubrögð yfir sig ganga munum við sjálfstæðismenn halda áfram að reyna að útskýra þetta fyrir þessum hæstv. 

Hæstv. forseti. Hér ræðum við í 2. umr. enn og aftur um stjórnarskrá Íslands. Við sjálfstæðismenn höfum tekið þátt í umræðunni og höfum haft skoðun á málinu. Við höfum gagnrýnt allan aðdraganda og málsmeðferð frumvarpsins, þar á meðal skort á samráði og hroðvirknisleg vinnubrögð. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar og þeir sem verja hana falli, Framsóknarflokkurinn, hafa sýnt því afar lítinn skilning þegar við höldum þessum sjónarmiðum á lofti og hafa gefið í skyn að á bak við gagnrýni okkar og varnaðarorð búi einhverjar annarlegar hvatir, eins og kom fram í máli hv. þingflokksformanns Framsóknarflokksins í umræðunni í gær og í fyrradag er hún sagði að við sjálfstæðismenn héldum þinginu í gíslingu. Virðulegi forseti. Þetta eru makalausar fullyrðingar hjá hv. þingmanni og fannst mér keyra um þverbak í beinni útsendingu frá Ísafirði, sem Ríkisútvarpið sendi út, þegar frambjóðendur í Norðvesturkjördæmi voru þar með stjórnmálafund, og hæstv. forseti Alþingis leyfði sér að saka okkur sjálfstæðismenn um að halda þinginu í gíslingu. Ég spyr: Hver er merking orðsins að halda einhverjum í gíslingu?  Hæstv. forseti. Ég vil í þessu sambandi þakka hæstv. forseta fyrir að verða við viðleitni okkar sjálfstæðismanna að greiða fyrir dagskránni og taka mál nr. 5 og 6 á dagskrá um greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafa á íbúðarhúsnæði og frumvarp um tekjuskatt. Ég þakka að hlustað var á okkur og tekið mark á sjónarmiðum okkar. Hæstv. forseti. Það ber að vanda vel til breytinga á stjórnarskrá og það er ekki leyfilegt í lýðræðisríki að hrapa að breytingum á sjálfri stjórnarskránni sem hefur að geyma grundvallarlögin um þjóðskipulag okkar, eins og kom fram í fyrri ræðu minni aðfaranótt laugardags en þá ræddum við um stjórnarskrá Íslands í þinginu. Stjórnarskráin er grundvöllur stjórnskipulags íslenska lýðveldisins. Stjórnarskráin á að vera hafin yfir pólitískt þras. Áður en ég tók sæti á Alþingi Íslendinga hélt ég að ég ætti ekki eftir að upplifa það sem ég hef upplifað núna síðustu daga, að þurfa að þrasa um stjórnarskrá Íslands. Ég vil jafnframt segja að við erum að brjóta áratugahefð. Stjórnarskrá Íslands var breytt 1991, 1995 og 1999. Ég vil einnig segja fólki sem hlustar á mál mitt að stjórnarskráin mælir annars vegar fyrir um reglur er fjalla um vald handhafa ríkisvalds, þ.e. löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald, og hins vegar um mannréttindi borgaranna og þær takmarkanir og skyldur sem hvíla á handhöfum ríkisvalds gagnvart almenningi í landinu. Þess vegna, virðulegi forseti, er það illa til fundið hjá ríkisstjórninni að keyra slíkar breytingar í gegnum þingið á síðustu dögum þess og afgreiða málið eins og um flýtimeðferð væri að ræða. Hæstv. forseti. Allir sem hafa tekið til máls af hálfu okkar sjálfstæðismanna hafa bent á að sátt verði að vera um breytingarnar á stjórnarskránni eins og kemur fram í flestöllum umsögnum um frumvarpið, en þær eru í kringum 30 talsins. Flestallir umsagnaraðilarnir koma fram með alvarlegar athugasemdir sem stjórnvöldum ber að hlusta á. Hvað eru þeir aðilar sem gefa okkur umsagnir annað en þverskurður af þjóðinni? Í umræðunni í þinginu síðasta laugardag flutti hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar mjög athyglisverða ræðu og mig langar að vitna í þá ræðu, með leyfi forseta, en þar segir Kristinn: „Ég leggst eindregið gegn því, virðulegi forseti, að halda áfram á þeirri braut að gera breytingar á stjórnarskránni í miklum ágreiningi. Sérstaklega finnst mér fráleitt að ætla sér að fara í gegn með efnislegar breytingar núna á stjórnarskránni í andstöðu við stærsta þingflokk Alþingis. Ég held að það séu engin dæmi um slíkt og það væri mikið ógæfuspor ef þingið færi inn á þá braut.“ Þarna er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson á sama máli og við sjálfstæðismenn sem höfum verið að reyna að koma máli okkar á framfæri. Okkur hefur tekist það býsna vel því stjórnarliðar kvarta sáran yfir því að við skulum koma hingað í stólinn og tjá okkur um stjórnarskrána og mér finnst mér skylt að koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég vil jafnframt geta þess að mér finnst ekki við hæfi þegar verið er að tala um stjórnarskrá Íslands að segja að við séum í málþófi. Sú venja hefur verið að breytingar á stjórnarskránni hafa yfirleitt verið gerðar að undangengnu samráði allra flokka eins og ég kom inn á áðan. Hæstv. forseti. Í þessu sambandi langar mig til að vitna í orð Bjarna heitins Benediktssonar, fyrrverandi forsætisráðherra, sem komu fram í ræðu frá 1953, fyrir um 56 árum. Sú ræða birtist í ritsafninu Land og lýðveldi, en hann sagði, með leyfi forseta: „Ég legg áherslu á að stjórnarskrármálið er mál sem ekki má eingöngu eða fyrst og fremst skoða frá flokkslegu sjónarmiði. Það er alþjóðamál sem meta verður með langa framtíð fyrir augum en ekki hvað kemur tilteknum flokki að gagni um stundarsakir.“ - Ég vek athygli á því. Síðar segir Bjarni: „Í samræmi við þá skoðun mína að hér sé um alþjóðamál að ræða fremur en flokksmál þá tel ég, og hef ætíð talið, að það skipti ekki öllu máli hvort stjórnarskrárbreyting yrði afgreidd árinu fyrr eða síðar. Miklu meira máli skipti að þjóðin áttaði sig til hlítar á um hvað væri að ræða og eftir ítarlegar umræður og athuganir yrðu sett þau ákvæði sem skaplegt samkomulag gæti fengist um svo að hin nýja stjórnarskrá geti orðið hornsteinn hins íslensks þjóðfélags um langa framtíð.“ - Tilvitnun lýkur í þennan öfluga og framsýna stjórnmálamann sem við Íslendingar áttum. Virðulegi forseti. Fulltrúar flokkanna í sérnefnd um stjórnarskrármál hafa skilað breytingartillögum og nefndaráliti þar sem er að finna nýjar tillögur um stjórnlagaþing, gerólíkt því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi þessara flokka. Í 4. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um stjórnlagaþing er hugmyndin sú að stjórnlagaþing skipi 41 þjóðkjörinn fulltrúa og jafnmarga til vara. Stjórnlagaþing á að hafa það hlutverk að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Lagt er til að kosið verði til stjórnlagaþings samhliða sveitarstjórnarkosningum vorið 2010 og komi saman 17. júní 2010 og ljúki störfum eigi síðar en 17. júní 2011. Ég er sammála því sem komið hefur fram í umræðum við 2. umr. að þegar málið er betur skoðað finnst mér óráð að blanda saman sveitarstjórnarkosningum og stjórnlagaþingi. Ég tel af og frá að rugla þessum tveimur hlutum saman. Almenn þjóðfélagsumræða um stjórnlagaþing hefur ekki farið fram með fullnægjandi hætti. Almenningur í landinu veit ekki nákvæmlega hver hugmyndin að baki stjórnlagaþingi er. Ég tel að mikið vanti upp á að allur almenningur hafi fulla sýn á það sem hér er verið að leggja til. Gefa þarf þjóðfélagsumræðunni um stjórnlagaþing meiri tíma. Hæstv. forseti. Mig langar til að vitna í ræðu Jóns Bjarnasonar, sem hann flutti vorið 2007 þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks ætlaði að knýja fram breytingar á stjórnarskránni, en fleiri hv. þingmenn hafa vitnað í þessa ræðu og ég hef látið hv. þm. Jón Bjarnason vita af því að mér hefði fundist eins og hann væri með okkur sjálfstæðismönnum í liði í dag miðað við þau orð sem hann lét þá falla. Með leyfi forseta, vitna ég í ræðu hans: „Hér hefur komið fram að með þessum vinnubrögðum er á vissan hátt brotin hefð eða a.m.k. góðar vinnureglur og siðvenjur sem hafa ríkt um stjórnarskrárbreytingar almennt, þ.e. að þær séu unnar og undirbúnar í samkomulagi þingflokka á Alþingi hverju sinni og að þar sé ekki flanað að breytingum eða lagðar fram óunnar eða lítt unnar tillögur eins og hér er verið að gera. Það hefur verið hyllst til að ná víðtæku samkomulagi um grundvallarbreytingar, um breytingar á stjórnarskránni, og þá frekar verið gætt íhaldssemi í þeim efnum til að fara þar ekki fram með ósætti. … Það verður því að teljast furðulegt að ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, skuli undir lok kjörtímabilsins fara fram hjá stjórnarskrárnefnd með einhliða tillögur eins og hér er um að ræða.“ Þetta sagði hv. þm. Jón Bjarnason vorið 2007. Nú horfir málið öðruvísi við hjá honum þegar hann og Vinstri grænir eru komnir til valda. Hvað er verið að gera? Er ekki verið að reyna að keyra fram breytingar af fullum þunga? Ég verð ekki vör við annað. Hér erum við á miðvikudegi, deginum fyrir skírdag, og mér er sagt að aldrei í þingsögunni hafi verið haldinn fundur á Alþingi Íslendinga á miðvikudeginum fyrir páska. Við erum því að brjóta hefð. Hæstv. forseti. Það skiptir máli að ná samkomulagi um þetta mál. Það skiptir máli fyrir land og þjóð. Það skiptir máli fyrir fólkið sem býr í landinu að ekki sé flanað að breytingum á stjórnarskrá Íslands. Í frumvarpinu eru lagðar til ferns konar breytingar á stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Í fyrsta lagi að bætt verði við hana nýrri grein sem fjallar um eignarhald og nýtingu á náttúruauðlindum sem ekki eru háðar einkaeignarrétti sem og ákvæði um rétt til umhverfis sem stuðlar að heilbrigði og líffræðilegri fjölbreytni sé viðhaldið. Hæstv. forseti, mig langar að vitna í þá sem hafa gert athugasemdir við þessa 1. gr. Davíð Þór Björgvinsson, dómari við Mannréttindadómstól Evrópu - sem aðrir þingmenn hafa gert grein fyrir og mér er líka skylt að gera, þó að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins séum 26 þá megum við og höfum leyfi til að vitna í þá fræðimenn sem setja fram skoðanir sínar - segir, með leyfi forseta: „Veittur var frestur til 20. mars til að skila inn umsögn. Þennan frest verður að telja fremur skamman þegar umfang málsins er haft í huga.“ - Alveg eins og kom fram í ræðu minni áðan. Okkur ber skylda til að gefa þessu góðan tíma og flana ekki að neinu. Sigurður Líndal, prófessor í lögræði, segir, með leyfi forseta: „Ég tel að skoða þyrfti 1. gr frumvarpsins betur vegna óljósrar merkingar orða og hugtaka sem þar eru notuð. … Ég tel … því rétt að fella brott 1. gr. þannig að betra tóm gefist til að huga að því hvernig slíkum yfirlýsingum verði fyrir komið ef á annað borð þykir rétt að hafa slíkt í stjórnarskrá.“ Við höfum fengið að heyra umsagnir frá fleiri aðilum. Ég vitnaði í fyrri ræðu minni í Landssamband íslenskra útvegsmanna og ég ætla að gera það aftur, með leyfi forseta: „Breyting á stjórnarskránni krefst vandaðs undirbúnings og því teljum við rétt að lengri tími verði tekinn til að undirbúa þær en hér er gert ráð fyrir. “ - Allar umsagnir taka undir þetta sama, lengri tími. - „Við leggjumst alfarið gegn því að þær breytingar sem lagðar eru til í 1. gr. frumvarpsins nái fram að ganga. Það er mikilvægt fyrir íslenskan sjávarútveg að búa við stöðugt laga- og rekstrarumhverfi en þetta frumvarp gengur þvert þar á.“ Hæstv. forseti. Með því að koma þessu þarna inn erum við að setja þessa atvinnugrein, sjávarútveginn, í uppnám. Hæstv. forseti. Við sjálfstæðismenn viljum breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Sjálfstæðisflokkurinn telur engu að síður þörf á að breyta stjórnarskránni á ígrundaðan hátt og hefur lagt fram tillögur í þeim efnum. Til að liðka fyrir slíkum breytingum og skapa svigrúm fyrir vandað verklag telja sjálfstæðismenn eðlilegt að breyta 79. gr. Tillaga Sjálfstæðisflokksins kveður á um að breytingar á stjórnarskrá eigi að leggja fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef farin verður sú leið á yfirstandandi þingi að endurnýja samþykki Alþingis strax eftir kosningar verður hægt að setja hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá í vandaðan farveg og leggja þær svo í dóm kjósenda. Hæstv. forseti. Alþingi á að setja almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslu frekar en setja hana inn í stjórnarskrá. Það er minn skilningur á þessu þegar ég er búin að fara yfir þetta. Breyting á stjórnarskrá snýst ekki um bankahrunið sem kom upp í haust eins og hefur komið fram í umræðunni. Fyrir liggur skýrsla um það frá finnskum sérfræðingi sem segir að löggjöfin sjálf hafi ekki orðið til þess að bankarnir hrundu. Það er ótrúlegt að segja að allt sé Sjálfstæðisflokknum að kenna sem aflaga fer í þjóðfélaginu. Eftir 18 ára valdasetu var hann ekki einn við völd, frú forseti. Hverjir leiddu hann til valda? Það var Framsóknarflokkurinn, Alþýðuflokkurinn og Samfylkingin. 

Virðulegur forseti. Ég fór fram á það áðan að gerðar yrðu ráðstafanir til þess að flutningsmenn málsins yrðu viðstaddir ræðu mína. Nú háttar svo til að enginn flutningsmaður málsins er í salnum - jú, hér kom inn hv. þm. Atli Gíslason. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, núverandi formaður - ég býð Birki J. Jónsson líka velkominn í salinn og hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon. Ég átta mig á því að þungavigtarliðið í röðum stuðningsmanna frumvarpsins er mætt þótt hér vanti forsætisráðherra en það skal tekið fram að hæstv. forsætisráðherra ræddi við mig og sagði mér frá því, eftir að sú ósk kom fram frá minni hálfu að hún yrði viðstödd ræðu mína, að vegna annarra starfa gæti hún ekki verið það. Ég tjáði henni að ég mundi þá bara bera fram spurningarnar síðar í umræðunni, þ.e. eftir páska væntanlega en kann henni þakkir fyrir að hafa komið þeim orðum til mín að hún væri bundin við önnur störf. Að sjálfsögðu verður að virða það þegar fólk sem gegnir jafnvirðulegum og viðurhlutamiklum störfum er bundið. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, núverandi formaður stjórnarskrárnefndarinnar, gat þess áðan í ræðu sinni að honum fyndist sem hann væri enn og aftur að horfa á kvikmynd sem hann kallaði Groundhog Day sem fjallaði um það að söguhetja myndarinnar upplifði stöðugt sama daginn. Það vill þannig til að ég hef líka séð þessa ágætu mynd sem er með betri kvikmyndum og má mæla með henni þó að það sé spurning hvort hún eigi erindi inn í umræður um stjórnarskrárfrumvarp lýðveldisins. En þannig háttaði til að söguhetju vorri í myndinni leið stöðugt betur og dagarnir urðu stöðugt betri eftir því sem á leið, slysum fækkaði og hlutirnir urðu með betra móti. Þannig mundi það líka vera ef sú þróun gæti orðið varðandi þetta frumvarp sem og umræður um stjórnarskrána og framgang þess máls þannig að menn gætu komið í veg fyrir þau slys og þau vandamál sem fyrir liggja í því frumvarpi sem hér um ræðir. Ég hefði talið heppilegt að miðað yrði við þær aðstæður sem fyrir hendi eru, þ.e. að alþingiskosningar verða innan skamms tíma. Heppilegt hefði verið ef hægt hefði verið að leysa þetta mál með samkomulagi. Æskilegt hefði verið ef orðið hefði verið við tilmælum mínum um að málinu yrði vísað í sérnefnd um stjórnarskrána og umræðum frestað. Ég fór fram á það áðan en það svar sem ég fékk frá formanni sérnefndarinnar var eingöngu talnaleikur um hvað einstakir þingmenn hefðu talað oft í umræðunni sem ég get ekki séð að skipti höfuðmáli. Hv. þm. Atli Gíslason hefur ítrekað komið upp og sagt að ekkert nýtt komi fram í umræðunni og að málið sé fullrætt. Það er mjög margt sem er eftir órætt í þessu máli. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að við sjálfstæðismenn viljum engar breytingar á stjórnarskránni, að við séum á móti öllum breytingum á stjórnarskránni en það er alrangt. Ég leyfi mér að vísa til þess sem kom fram á landsfundi Sjálfstæðisflokksins um þetta efni en þar var m.a. samþykkt að stjórnarskrá lýðveldisins er kjölfesta stjórnskipunar landsins. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins telur að hana þurfi að endurskoða og hún þurfi ætíð að vera í endurskoðun, hér eftir sem hingað til. Lögð verði áhersla á mikilvægi þess að vandað sé til verka við breytingu á stjórnarskrá og tryggð verði aðkoma þjóðarinnar. Í því skyni verði 79. gr. stjórnarskrárinnar breytt þannig að framvegis megi breyta stjórnarskrá án þess að rjúfa þing og skuli bera breytingar á stjórnarskrá sem Alþingi samþykkir undir þjóðaratkvæði. Það liggur því fyrir og hefur verið talað um í sérnefndinni og við meðferð málsins, að samkomulag ætti að geta náðst um þetta atriði. Það höfum við sjálfstæðismenn ítrekað. Annað sem kemur fram er atriði sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti varðandi breytingar á stjórnarskrá. Það var m.a. að skýra þyrfti betur þrígreiningu ríkisvaldsins og lögð áhersla á mikilvægi þess að staða löggjafar gagnvart framkvæmdarvaldinu sé styrkt sérstaklega. Það var það sem var kallað á í þjóðfélaginu, að Alþingi hefði styrkari stöðu, og hvernig bregðast hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra við? Þau leggja fram frumvarp um að flytja völd og áhrif frá Alþingi, þau vilja taka völd frá Alþingi sem er þveröfugt við það sem við viljum gera og sem var ákall þjóðarinnar varðandi breytingar á þessari mikilvægustu stofnun. Ég hef rætt það áður í umræðunni að það skipti miklu máli að Alþingi hefði frekari frumkvæðisrétt en það hefur haft, sérstaklega á tímum eins og þeim sem riðu yfir þjóðina í byrjun október, þannig að Alþingi hefði möguleika á að grípa inn í, kalla eftir upplýsingum og hreinlega vera með rannsóknarnefndir. Það hefði mér fundist mikilvægasti hluturinn sem menn hefðu átt að einhenda sér í til að Alþingi gæti haft einhvern frumkvæðisrétt. En það eru fleiri atriði sem við sjálfstæðismenn leggjum áherslu á sem þurfi að breyta, meðal annars að það þurfi að skoða stjórnskipulega stöðu forseta Íslands, þar á meðal synjunarvald forsetans. Ég hef talað um það áður í umræðunni að það sé eitt af því sem þurfi sérstaklega að skoða. Það væri heppilegra að hægt væri að bera mál undir þjóðina og það væri þess vegna í höndum minni hluta þings sem ákveðin minnihlutavernd eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur komið að í umræðunni og rökstutt með mjög góðum hætti. Þá er vikið að því að þingmenn ættu ekki að sitja í stjórnum eða nefndum eða taka launuð störf utan Alþingis. Jafnframt er vikið að því að setja þurfi lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna og nánari ákvæði um stjórnskipulega stöðu ráðherra og ráðherrar gegni ekki þingmennsku á sama tíma og þeir eru ráðherrar. Atriðin eru mun fleiri en fjallað er um hér og ítarlegri en fjallað er um í því frumvarpi sem hér um ræðir. Það er alrangt að við sjálfstæðismenn séum á móti breytingum á stjórnarskrá. Við erum á móti því að sköpuð sé stjórnskipuleg ringulreið eins og ég hef ítrekað sagt þar sem það frumvarp sem hér liggur fyrir, sérstaklega ákvæði 4. gr frumvarpsins, muni leiða til stjórnskipulegrar ringulreiðar og er mér gersamlega óskiljanlegt hvernig á því stendur að flutningsmenn ætli sér að fara fram með þeim hætti. Þá er það einstaklega furðulegt sem kom fram miðvikudaginn 8. apríl, þ.e. í dag, og er haft eftir hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að þau gefi lítið fyrir athugasemdir fræðimanna um stjórnarskrármálið. Hvers konar sjónarmið eru það? Að sjálfsögðu hljóta ábyrgir stjórnmálamenn alltaf að taka tillit til athugasemda og sjónarmiða fræðimanna. Það er ekki þar með sagt að þeir þurfi endilega að vera sammála þeim, einkum ef einhver eða mikill ágreiningur er meðal fræðimanna um þau atriði sem um er að ræða, en svona athugasemd á tæpast við. Að vísu vísar hæstv. fjármálaráðherra til þess að talsvert af athugasemdunum beinist að málsgreinum greinanna um auðlindaákvæði sem snúa að tillögum meiri hlutans sem hafa verið fjarlægðar úr frumvarpinu. Það er að hluta til rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra en athugasemdirnar beinast líka að öðru. En það ber ávallt að virða umsagnaraðila þótt maður sé ekki sammála þeim. Að sjálfsögðu ber að gera það, annað er óeðlilegt og ekki viðurkvæmilegt.

Herra forseti. Mér finnst dálítið athyglisvert það tal sem var uppi áðan í ræðu hv. þingmanns um að það væri verið að taka völdin frá Alþingi. Hvaðan koma völdin? Tilheyra þau Alþingi sem stofnun? Eiga einhver völd að vera föst innan þessara veggja og lifa hér sjálfstæðu lífi? Nei, völdin koma frá þjóðinni. Allt vald sprettur frá þjóðinni í raunverulegu lýðræðisríki. Ég hef sem mikill þingræðissinni aldrei átt í neinum vandræðum með að þjóðin tæki til sín stór og mikilvæg mál milli kosninga ef svo bæri undir. Valdið kemur þaðan hvort sem er og á að koma þaðan. Það sprettur ekki út úr brjóstum stjórnmálamannanna sjálfra. Það tilheyrir ekki stofnun. Það á ekki lögheimili innan einhverra grárra veggja. Það kemur frá þjóðinni. Það ættu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að hafa í huga. Þrátt fyrir þingræðisskipulag okkar og þrátt fyrir mikilvægi þessarar stofnunar hér sem mér þykir vænt um og hef eytt miklum tíma á hennar vegum, stórum hluta ævi minnar, á ég í engum vandræðum með að þjóðin taki til sín og ákveði með lýðræðislegum hætti í almennum atkvæðagreiðslum mikilvæg mál eða að þjóðin taki í sínar eigin hendur að semja sér stjórnarskrá. Það er ekki í neinni mótsögn við þingræðis- og fulltrúalýðræðisfyrirkomulagið sem við búum við. Það er ekki þannig að lýðræðið megi bara vera virkt á fjögurra ára fresti, að það sé eitthvað að því að það sé virkt alla daga. Það er ósk fólksins í dag. Varðandi stöðu forseta Íslands er ég út af fyrir sig sammála hv. þingmanni um að það þarf að fara yfir embættið, skýra betur stöðu forsetans og hlutverk, t.d. sem þjóðhöfðingja í samskiptum við sína líka erlendis. Við gefum ekki lítið fyrir álit fræðimanna, ég og hæstv. forsætisráðherra, en við vorum að útskýra hvernig þetta mál væri vaxið og að hluta til hefðu þegar 

Virðulegi forseti. Ég og hæstv. fjármálaráðherra erum sammála um að völdin komi frá þjóðinni. Um það er enginn ágreiningur og það fólst ekkert annað í ræðu minni. Ég átta mig ekki á þeim hluta andsvars hæstv. fjármálaráðherra. Það sem ég var að tala um varðandi það að taka völdin frá Alþingi voru hin stjórnskipulegu völd. Ég hef skýrt fyrr í þessari umræðu hvaða völd eru falin Alþingi og hefði verið betra ef flutningsmaður frumvarpsins, hæstv. fjármálaráðherra, hefði þá verið viðstaddur. Eitt af því mikilvægasta er valdið til að koma fram með breytingar á stjórnlögum. Nú er meiningin að taka það vald frá þinginu. Ég velti fyrir mér og hef komið með þau sjónarmið í umræðuna, hæstv. fjármálaráðherra, hvernig tvö þjóðþing eigi að vinna samtímis að stjórnarskrárbreytingum. Sömu spurningar hefur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson komið með í sínum ræðum. Með hvaða hætti á þetta að vera? Á annað þingið að vera rétthærra í þeim efnum en hitt? Eiga þau e.t.v. að vinna saman eða eiga þau að vera aðskilin? Miðað við frumvarpið eiga þau að vera aðskilin, sýnist mér. Er það líklegt til þess að skapa meiri festu í stjórnskipun landsins að velja tvö þing og fjölga þingmönnum úr 63 í 104? Ég held því fram að þetta leiði til stjórnskipulegrar ringulreiðar. Það er meginatriðið í sambandi við andstöðu mína við þetta frumvarp, þ.e. ég tel að það muni leiða til stjórnskipulegrar ringulreiðar að ætla að fara fram með þetta fyrirbrigði sem kallað er stjórnlagaþing og ég get ekki séð að sé nokkur vitræn glóra á bak við þessar hugmyndir.

Herra forseti. Ég vísaði í andsvari mínu beint í þau orð hv. þingmanns að taka valdið af Alþingi og færa völdin frá Alþingi. Ég geri athugasemdir við það orðalag. Mér finnst það ekki rétt nálgun og ekki rétt hugsun með þeim rökstuðningi sem ég hafði hér uppi, þ.e. að valdið kemur frá þjóðinni. Það sprettur frá þjóðinni. Það á að standa í nýju stjórnarskránni okkar, í 1. eða 2. gr. Fyrir utan að Ísland sé lýðræði með þingræðisskipulagi og ein eining og allt þetta sem er kannski eðlilegt að hafa í 1. gr. stjórnarskrár á að mínu mati að koma þar setning um að allt vald spretti frá þjóðinni. Ég tel líka að menn séu á villigötum þegar þeir tala um Alþingi sem stjórnarskrárgjafann. Það er nákvæmlega eins í því tilviki. Við sækjum umboð okkar til þjóðarinnar og fyrir hennar hönd erum við á Alþingi - hvað? Við erum tillögugjafinn. Við semjum frumvarp sem síðan á að heita svo að þjóðin kjósi um en það er með því meingallaða fyrirkomulagi að sú kosning er hluti af almennum alþingiskosningum þannig að hún er í raun og veru óbein. Ég hef farið í gegnum margar alþingiskosningar þar sem stjórnarskrárbreytingar hafa verið undir, bæði efnislegar breytingar eins og mannréttindakaflinn 1995 og breytingar á kjördæmaskipan í tvígang. Kosningarnar snerust aldrei um þær. Þær kosningar urðu að venjulegum alþingiskosningum og voru átök milli flokka um pólitíska stefnu. Stjórnarskrárbreytingarnar gleymdust. Þetta meingallaða fyrirkomulag hefur kannski leitt til þess misskilnings að Alþingi sé bara með beinum hætti stjórnarskrárgjafinn. En það á ekki að vera þannig. Það á að vera þjóðin. Hún þarf sjálf að fá að kjósa um það beint í sjálfstæðri kosningu. Þá rennur upp fyrir öllum að Alþingi, eða þess vegna stjórnlagaþing, er ekki stjórnarskrárgjafinn heldur er það þjóðin sjálf sem setur sér stjórnarskrána með því að segja já eða nei við tillögunni frá Alþingi eða tillögunni frá stjórnlagaþingi í kosningum. Þannig á það að vera.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér útúrsnúningur úr orðum mínum að það sé verið að taka vald af Alþingi og tala um vald og þjóðina. Við erum alveg sammála, ég og hæstv. fjármálaráðherra, um að í lýðræðisríki sprettur valdið að sjálfsögðu frá þjóðinni, frá kjósendum. Það er enginn ágreiningur um það. Að sjálfsögðu er það þannig. Spurningin er hins vegar með hvaða hætti við högum stjórnskipulagi okkar þannig að það leiði ekki til stjórnskipulegrar upplausnar eða ringulreiðar. Það er það sem ég er að fjalla um. Það er verið að taka ákveðið stjórnskipulegt vald frá Alþingi. Það er gjörsamlega út í hött að reyna að snúa út úr þeim orðum. Það er stjórnskipulegt vald sem er verið að taka frá Alþingi með því að ætla að færa það til sérstaks stjórnlagaþings. Það er það sem ég bendi á. Ég er hins vegar mjög ánægður með að hæstv. fjármálaráðherra skuli blanda sér í umræðuna. Á það hefur skort í umræðum um jafnmikilvægt mál og hér um ræðir, þ.e. breytingar á stjórnarskipunarlögum, að flutningsmenn frumvarpsins hafi gert grein fyrir skoðunum sínum. Ég hefði viljað að allir flutningsmenn frumvarpsins hefðu gert ítarlega grein fyrir skoðunum sínum og þeim sjónarmiðum sem að baki liggja. Við erum t.d. með ákveðin eyðuákvæði í 3. gr., að ég tali ekki um 4. gr., þ.e. þetta dæmalausa stjórnlagaþing. Með hvaða hætti á t.d. að kjósa til þessa stjórnlagaþings? Það á að kjósa það einhvern tímann á árinu 2010, minnir mig að breytingin sé núna, og síðan er talað um fyrirvara og meiningar varðandi það með hvaða hætti kosningu skuli hagað. Það er ekkert talað um hvort það eigi að hafa jafnt atkvæðavægi fólksins í landinu, hvort þetta eigi að vera í einu kjördæmi eða skipt niður eftir landshlutum. Þetta er bara 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom í andsvari áðan inn á eitt atriði sem skiptir verulegu máli í þessari umræðu og það er um aðferðina við að breyta stjórnarskrá. Hæstv. fjármálaráðherra flutti ágæt rök fyrir því að breyta stjórnarskrá með þeim hætti að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um breytingar. Ég vildi nota tækifærið til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann teldi ekki að ef við gerðum þá breytingu og þá breytingu eina í þessari lotu, á þeim fáu dögum sem eru fram til kosninga, værum við að búa okkur til þá stöðu að unnt yrði að breyta stjórnarskrá án alþingiskosninga í framtíðinni, þess vegna í náinni framtíð, og hvort að með því móti gæfist ekki betri tími til að fara yfir, hlusta á sjónarmið fræðimanna og komast að sameiginlegri niðurstöðu um þær aðrar breytingar sem felast í núverandi frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra og annarra flutningsmanna. Þetta er atriði sem við sjálfstæðismenn höfum alloft nefnt við þessa umræðu, hvort við kæmum ekki með því móti til móts við sjónarmið flutningsmanna frumvarpsins, að unnt yrði að gera stjórnarskrárbreytingar án þess að efna þyrfti til alþingiskosninga og opna þar með fyrir frekari breytingar sem þá gæfist kostur á að ræða og vinna betur en gert hefur verið. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ég átti þess kost á árunum 2005–2007 að sitja ásamt hæstv. fjármálaráðherra í stjórnarskrárnefnd sem skipuð var af forsætisráðherra. Þrátt fyrir að okkur greindi á um ýmsa þætti í sambandi við stjórnarskrárvinnuna efaðist ég aldrei í því starfi um að hæstv. fjármálaráðherra vildi vanda til verka og standa þannig að málum að það skilaði góðri niðurstöðu í góðri sátt. Ég varð aldrei var við annað á þeim tíma. Þess vegna kemur mér á óvart að hæstv. fjármálaráðherra skuli taka þátt í þeim leik sem hér er í gangi sem ég held að snúist meira um stjórnmálaástandið og komandi kosningar en inntak frumvarpsins. Ég held það. Ég tel að í málflutningi okkar sjálfstæðismanna í þessari umræðu hafi fyrst og fremst komið fram ítrekuð varnaðarorð við því að ganga til stjórnarskrárbreytinga án yfirvegunar, án nægilegs undirbúnings og án þess að leitað sé nægilegrar sáttar. Allt eru þetta atriði sem ég tel að eigi að vera leiðarljós þeirra sem fjalla um stjórnarskrárbreytingar, að það eigi að vera leiðarljós að vanda til verka, ná sem víðtækastri sátt. Það á líka að vera leiðarljós að vinna þannig að þessum málum að sjónarmið sem flestra komist að, sjónarmið fræðimanna, hagsmunaaðila og annarra aðila sem hafa áhuga á stjórnarskipunarmálum. Það er öllum ljóst að í því ferli sem hefur verið frá því að þetta frumvarp varð til, eða hugmyndin um þetta frumvarp, í byrjun febrúar hafa þau meginsjónarmið ekki verið höfð að leiðarljósi. Ég ætla ekkert að rekja þann feril en eins og ég hef áður sagt í þessari umræðu tel ég hann til vitnis um hvernig eigi ekki að breyta stjórnarskrá. Ég held að það sé kjarni málsins. Þess vegna skora ég á hæstv. fjármálaráðherra að hugsa sinn gang í þessum efnum og velta fyrir sér hvort ekki sé hægt að ná í sátt þeirri niðurstöðu á þessu þingi að gera breytingar á 79. gr. með það fyrir augum að opna á frekari stjórnarskrárbreytingar, þess vegna í náinni framtíð, og leiða þannig þetta deilumál til lykta. Ég bendi á að þrátt fyrir að þetta mál hafi færst í nokkuð flokkspólitískan búning hér innan þings eins og stundum vill verða erum það ekki við sjálfstæðismenn einir sem vörum við þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Margoft hefur verið vitnað til ummæla fjölmargra fræðimanna, hagsmunaaðila og annarra aðila sem hafa gefið umsagnir um þetta mál og hafa varað við þeim breytingum og þeirri aðferð sem hér er. Flestir hafa sagt: Stöldrum við. Bíðum aðeins við. Gerum þetta hægar. Förum ekki í neitt í óðagoti eða flönum ekki að neinu. Ég held að það ætti að vera okkar leiðarljós í þessu. Við gætum eins og ég segi tekið ákvörðun um að breyta aðferðinni við að breyta stjórnarskrá. Þar með værum við komin úr þeirri sjálfheldu eða hvað við viljum kalla það sem menn hafa stundum haldið fram að stjórnarskrárbreytingar væru í eins og sakir standa eða eins og stjórnlögin eru núna orðuð. Þar með værum við búin að létta þeirri pressu af ríkisstjórn, sitjandi þingmeirihluta og þinginu að það þyrfti að efna til kosninga í hvert skipti sem menn hafa í hyggju að breyta stjórnarskránni. Þar með væri þetta opið og þar með ynnist okkur tími, þótt ekki væri nema í nokkrar vikur eða mánuði í viðbót, til að hugsa þessi mál betur, ræða við fleiri aðila, ná víðtækari sátt og komast að niðurstöðu sem við getum verið ánægð með. Ég get a.m.k. ekki séð, hæstv. forseti, að þetta upplegg okkar sjálfstæðismanna sé á nokkurn hátt ómálefnalegt, að það sé á nokkurn hátt óeðlilegt að við leggjum málin upp með þessum hætti. Ég teldi þvert á móti mjög óeðlilegt ef við legðum málin ekki upp með þessum hætti eins og sakir standa í stjórnmálum. Ég held að það sé alveg augljóst að þetta mál hefur ekki fengið næga umræðu, hvorki úti í samfélaginu né á þingi. Margar hugmyndirnar hafa vissulega verið ræddar lengi án þess að niðurstaða hafi fengist en sum atriði í frumvarpinu, verulega stór og veigamikil, sérstaklega sem lúta að stjórnlagaþingi, hafa svo til enga umræðu fengið í þjóðfélaginu. Þetta er hugmynd sem skaut upp kollinum í pólitískri umræðu í janúar, hafði ekkert verið á dagskrá áður, ekki neins flokks. Enginn flokkur hafði tekið þetta til umræðu, a.m.k. ekki svo áratugum skipti, fyrr en þá lýðræðisnefnd Framsóknarflokksins. Ég verð að játa með fullri virðingu fyrir þeim góða flokki og því góða fólki sem áreiðanlega hefur starfað í lýðræðisnefnd Framsóknarflokksins að ég tel það ekki fullnægjandi umræðu í þjóðfélaginu þó að sá hópur hafi komið sér saman um einhverjar niðurstöður í þessu sambandi. Umræðan í þeim hópi tók ekki til annarra en þeirra sem þar áttu sæti og endurómaði síðan á flokksþingi Framsóknarflokksins. Við hin sem ekki vorum í lýðræðishópnum og ekki erum í Framsóknarflokknum höfum ekki átt nein tök á að taka þátt í þeirri umræðu. Ég tel að sú hugmynd sem er vissulega veigamikill þáttur í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra og meðflutningsmanna hans hafi alls ekki verið rædd með fullnægjandi hætti, enda ber frumvarpið þess merki og nefndarálit meiri hluta sérnefndar um stjórnarskrármál sömuleiðis. Þar eru margvíslegar vangaveltur um stjórnlagaþingið án þess að komist sé að niðurstöðu um mjög veigamikla þætti, eins og t.d. hvernig eigi að kjósa til þessa þings og hvernig það eigi að vera skipað. Gefinn er upp fjöldi þingfulltrúa en allt annað er látið liggja í lausu lofti. Þess vegna finnst mér alveg augljóst að þessi hugmynd er ekki rædd í þaula. Hún hefur ekki verið rædd nægilega vel. Það hefur ekki verið farið nægilega vel yfir hana og ég held að það væri óráð að samþykkja hana á þessum vordögum, einfaldlega vegna þeirra sjónarmiða sem hv. þm. Jón Magnússon benti á áðan, um þá stjórnarskipunarlegu óvissu sem mundi skapast af því að setja hér á fót nýtt stjórnlagaþing við hlið Alþingis með Alþingi áfram með stjórnlagavald sem ég hygg að væri einsdæmi í 

Herra forseti. Hér hefur verið rætt í marga daga og það hefur ekkert nýtt komið fram. Hv. þm. Jón Magnússon krafðist þess að ráðherrar yrðu viðstaddir og ég hélt að það kæmu nýmæli fram í 9. ræðu hans. 

Hæstv. forseti. Ég fagna allri viðleitni af hálfu hv. þm. Atla Gíslasonar til að leiða málið til lykta í samkomulagi. Við munum það, ég og hv. þm. Atli Gíslason, að þáverandi formaður sérnefndarinnar sagði við lok málsins í þeirri nefnd að tími samkomulags væri liðinn. En ég verð þó að leiðrétta hv. þm. Atla Gíslason, það kom skýrt fram af okkar hálfu í sérnefndinni að við teldum koma til greina að breyta 79. gr. og taka undir sjónarmið sem koma fram í 2. gr. frumvarpsins með það að markmiði að koma þjóðaratkvæðagreiðslu inn í ferlið varðandi stjórnarskrárbreytingar. Það kom ítrekað fram í nefndinni og það hefur ítrekað komið fram í þessari umræðu. Annað atriði er að mér er eiginlega óskiljanlegt hvers vegna hv. þm. Atli Gíslason telur að gera eigi allar þessar breytingar á sama tíma og hvers vegna hann telur að það liggi svona mikið á, að það megi ekki bara samþykkja breytingar á 79. gr. og taka þess vegna sumarið og haustið til þess að afgreiða hinar breytingarnar til þess að reyna að ná sem mestri sátt. Ég spyr: Hvað liggur á? Eru raunverulegar, efnislegar forsendur sem gera það að verkum að hv. þingmanni þykir liggja á eða eru það einhverjar pólitískar forsendur sem tengjast kosningunum sem fram undan eru? Er verið að nota stjórnarskrármálið í einhverjum flokkspólitískum tilgangi skömmu fyrir kosningar? Maður hlýtur að spyrja sig og ég spyr hv. þingmann hvort það geti verið. Ef hann telur að það séu ekki flokkspólitískir hagsmunir eða flokkspólitískur leikur sem valda því að klára þurfi þessi mál núna á 10 dögum, vildi ég gjarnan vita hvaða efnislegu forsendur og nauðsyn eru á því 

Herra forseti. Ég hef skoðað þetta mál nákvæmlega, fylgst með öllum þeim umræðum sem hér eru uppi, nákvæmlega öllum, og auðvitað sætt mig við þann lýðræðislega rétt þingmanna Sjálfstæðisflokksins að flytja ræður, sömu ræðurnar aftur og aftur. Ég tel þessar tillögur skynsamlegar og tímabærar en það er líka skynsemi í því hjá öllu vel meinandi fólki að leiða deilur til lykta og því ljá þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki máls á. Hvar eru tillögur þeirra til að leiða þetta mál til lykta? Þær hafa hvergi komið fram og ég verð að segja það, hv. þm. Birgir Ármannsson, að þó að ég sé eldri en þú að árum og efalaust orðinn gleymnari, man ég þokkalega eftir umræðum í nefndinni þar sem ég varpaði fram sjónarmiðum til sátta. Ég heyrði örlítið hljóð í hv. þingmanni inni á nefndarfundum að hann gæti fallist á 2. gr. en orðalagið væri ekki nógu gott, það þyrfti að breyta því. Við breyttum því en meiri hluti sjálfstæðismanna í nefndinni vildi ekki ræða það. Þeir héngu eins og hundar á formroðinu allan tímann og í þessum löngu umræðum með öllum þessum ræðum hanga þeir enn þá á formroðinu. Ég er þannig gerður maður að ég vil leiða þessi mál til lykta og mér finnst þessi umræða hv. þingmanna sjálfstæðismanna, sem ég vil ekki að þeir sleppi því þeir hafa málfrelsi, allt í lagi, en mér finnst hún þó vera tímasóun og tilgangslaus. Það er allt í lagi, ég get hlustað á þetta lengi enn þá, ég hef hlustað á allar ræðurnar, nánast allar, það eru kannski fjórar eða fimm undanskildar, en ég veit ekki hvernig þjóðinni líður að hlusta á þetta allt saman, að halda að þjóðin þurfi 

Herra forseti. Ég hafna því sem hv. þingmaður segir um að ræður séu allar eins. Auðvitað koma fram svipuð sjónarmið í mörgum ræðunum, það er ekkert óeðlilegt, enda lýsa menn sömu afstöðu til þeirra álitaefna sem hér eru uppi. En vandinn hefur hins vegar verið sá að það er alveg sama hvaða röksemdir er farið með, það er alveg sama hvaða sjónarmið koma fram um vinnubrögð og aðdraganda málsins, hvernig eigi að fara að þessu og hvernig eigi að nálgast þetta. Nálgunin innan ríkisstjórnarflokkanna og annarra flokka sem styðja þetta mál hefur verið sú að allar breytingar verði að vera á þeirra forsendum. Það voru þessir flokkar, reyndar bara ríkisstjórnarflokkarnir tveir, sem tóku ákvörðun um hvaða atriðum yrði breytt í stjórnarskránni í þessari lotu. Það var ekkert samráð um það. Það voru þeir sem tóku út nokkrar greinar sem þeir vildu klára og fóru síðan til Framsóknarflokksins og sömdu um að bæta stjórnlagaþinginu við. Það var bara þannig. Það var ekkert um það að ræða að menn settust niður og skoðuðu allar greinar stjórnarskrárinnar og kæmu sér saman um hvaða atriði væri brýnt að laga núna. Þó að mönnum gefist kostur á því á síðari stigum að gera einhverjar tillögur um orðalagsbreytingar þegar einhverjir aðrir hafa ákveðið allar forsendurnar er það ekki mikið samráð. Ég vona að okkur vinnist tími til að leita að einhverri sameiginlegri niðurstöðu í þessu og ef hv. þingmaður hefur ekki tekið alvarlega það sem ég og fleiri sjálfstæðismenn sögðum í umræðum í sérnefndinni, að við værum tilbúnir til að breyta 79. gr. á einhverjum þeim grundvelli sem kemur fram í 2. gr. sem við gætum kannski rætt um hvernig við vildum útfæra - ef hv. þingmaður er tilbúinn að ræða það frekar fagna ég því. Hins vegar bendi ég á að hv. þingmaður svaraði í engu 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að gera breytingar á dagskrá fundanna í dag og taka fyrir önnur mál en frumvarp til breytinga á stjórnarskipunarlögum. Þar var um að ræða brýn mál sem þurftu að komast áfram og svo er reyndar um fleiri mál. Vonandi er að aukast skilningur hjá hæstv. forseta á því að það sé vænlegra fyrir þingið og þjóðina að við ræðum fleiri mál en bara stjórnarskrárfrumvarpið og reynum að koma fleiri málum sem snerta hagsmuni heimilanna og fyrirtækjanna áfram til að þau megi afgreiða. Fólk bíður eftir því að þau úrræði sem þar eru sjái dagsins ljós, ef svo má að orði komast. Sum þeirra frumvarpa sem hér um ræðir hafa í för með sér sparnað fyrir ríkissjóð og er þar af leiðandi brýnt að koma þeim frá og samþykkja þau. Ekki veitir af eins og alþjóð veit. Vonandi sjást þess merki að skilningur forseta á þessu sé orðinn ríkari en áður var í þessari viku. Við erum í dymbilvikunni og þó að áður hafi verið fundað í dymbilvikunni held ég að ég fari rétt með þegar ég segi að ekki hafi áður verið fundað áður á miðvikudegi fyrir skírdag. Ég verð hins vegar líka að segja það, herra forseti, að mér finnst dapurlegt að vera að flytja ræðu um breytingar á íslensku stjórnarskránni við undirleik búsáhaldabyltingarinnar. Það gekk auðvitað mikið á í vetur þegar mótmælendur börðu búsáhöld til að mótmæla því að ríkisstjórnin sæti, heimtuðu að ríkisstjórnin segði af sér og að boðað yrði til kosninga. Hversu ósammála sem ég var þeim mótmælum verður maður að segja að það örlaði á skilningi á stöðunni. Það var mikið búið að ganga á í þjóðfélaginu og ekkert skrýtið þó að fólk væri ósátt og vildi breytingar þó að mér fyndust þær kannski ekki skynsamlegar á því augnabliki. Niðurstaðan varð sú sem við þekkjum. Núna virðist manni, herra forseti, að þeir sem mótmæla séu að mótmæla málfrelsi stjórnarandstöðunnar í þinginu og ég verð að segja að ég man varla eftir að hafa heyrt um slík mótmæli nokkurs staðar, að fólk safnaðist saman til að mótmæla stjórnarandstöðunni sem hefur það hlutverk að flytja mál sitt og hafa uppi andstæð sjónarmið við sjónarmið ríkisstjórnarinnar til að tryggja að um þau fari fram umræða. Það er beinlínis skylda stjórnarandstöðunnar að gera það. Það erum við nú að gera og svo sannarlega vegna þess að við trúum á það sem við erum að segja. Það er ekkert formsatriði að gera það. Ég hef ekki lengsta þingreynslu eða þingsetu allra en allnokkra og hef upplifað að stjórnarandstaðan hafi tekið tímann sinn í að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við þingheim og virkilega þá tekið hlutverk sitt í stjórnarandstöðu alvarlega við að tryggja ítarlega umræðu en ég man alls ekki eftir að nokkru sinni hafi verið efnt til mótmæla vegna þess. Því finnst mér mjög undarlegt að sú skuli nú vera staðan og ég velti því aðeins fyrir mér af hvaða rótum slík mótmæli eru runnin. Mótmælendur nýta sinn rétt til að mótmæla. Það efast enginn um þann rétt - en til að mótmæla málfrelsi stjórnarandstöðunnar. Ég vil líka mótmæla ummælum hv. þm. Atla Gíslasonar um að ræðumenn endurtaki sig. Ég kannast ekki við að ég hafi endurtekið mig þó að ég neiti því ekki að eitt og eitt orð hafi verið notað áður í fyrri ræðum. Orðgnóttin er ekki svo mikil að ég geti komist hjá því en hins vegar hef ég rakið á málefnalegan hátt þá þætti sem ég tel skipta máli án þess að um endurtekningar hafi verið að ræða. Mér hefur ekki enn þá tekist að komast yfir þau efnisatriði sem stjórnarskrárfrumvarpið gengur út á til að tæma umræðuefnið. Ég hef reyndar ekki haldið margar ræður. Ég held að ég hafi haldið þrjár ræður og það þykir sjálfsagt ekki mikið miðað við hæstvirta ráðherra í núverandi ríkisstjórn þegar þeir voru upp á sitt besta í stjórnarandstöðunni í umræðu um málin. Ég var búinn að ræða aðeins í fyrri ræðu um sögu og uppruna stjórnlagaþinga, hvernig þau hafa komið til og aðallega þá fyrri stjórnlagaþing, á 18. og 19. öld. Ég var þar kominn sem ég hugðist fara aðeins yfir stjórnlagaþing á 20. öld. Þau voru svo sannarlega haldin þá líka. Það má finna um þau allmörg dæmi. Sum þeirra voru í kringum stríðslokin, að lokinni seinni heimsstyrjöld og þá í Þýskalandi. Er þýska stjórnarskráin frá 1949 afrakstur slíks stjórnlagaþings. Á það var kosið óbeint. Það var ekki kosið beint til þess eins og við erum að tala um í þessu frumvarpi hér. Árið 1946 var haldið stjórnlagaþing á Nýfundnalandi og það hafði í för með sér umtalsverðar breytingar fyrir Nýfundnaland. Til þess var kjörið beinni kosningu. Sú tilhögun, herra forseti, er reyndar sjaldgæfari en sú að kosið sé óbeinni kosningu eða þá að valið sé á stjórnlagaþing á annan hátt en með beinum kosningum. Nýjasta dæmið um stjórnlagaþing er frá Austurríki, þar var sett á fót stjórnlagaþing árið 2003. Það starfaði í tvö ár en stjórnarskráin þar var að stofni til frá 1920 og var sett í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar og þeirra breytinga sem urðu á keisaradæminu Austurríki/Ungverjalandi í lok styrjaldarinnar. Í Austurríki hafa tillögurnar sem komu fram enn ekki verið samþykktar á austurríska þinginu. Það virðist líka vera algengara að haldin séu stjórnlagaþing í sambandsríkjum og þá er lögð mikil áhersla á það að öll ríki eða fylki eigi fulltrúa. Oft eru markmið stjórnlaganna að skilgreina mörk á milli valds fylkjanna og sambandsvaldsins. Eins og ég segi eru þessi dæmi sem ég nefndi um sambandsríki og það virðist algengara að þar séu haldin stjórnlagaþing. Tími minn er nú úti 

Virðulegi forseti. Mikilvægi viðveru flutningsmanna stjórnarskrárfrumvarpsins - og ég er þá að tala um hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra þó að vissulega séu hér hv. varaformaður Framsóknarflokksins - kom glögglega í ljós í andsvörum og orðaskiptum milli hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Jóns Magnússonar. Ég er algjörlega sammála hæstv. fjármálaráðherra um að völdin komi frá þjóðinni, þau koma hvergi annars staðar að. Ég veit ekki til þess og hef ekki orðið vör við að nokkur ágreiningur sé um það í þinginu. Hæstv. fjármálaráðherra benti líka í andsvari sínu réttilega á annmarka á 79. gr. stjórnarskrárinnar að því er það varðar hvernig við stöndum að því að breyta stjórnarskránni. Hann benti á atriði sem ég kom raunar inn á í minni fyrstu ræðu á föstudaginn var, það hvernig við stöndum að stjórnarskrárbreytingum gerir það að verkum að við fjöllum í raun aldrei um stjórnarskrárbreytingarnar í kosningunum. Þess vegna held ég að vitrir stjórnmálamenn sem hafa setið á Alþingi hafi borið gæfu til þess að breyta ekki stjórnarskránni nema í fullkominni samstöðu. Inn á þetta kom ég í minni fyrstu ræðu. Ég sagði að ástæðan fyrir því að menn væru ekkert að fjalla um stjórnarskrárbreytingar í þingkosningum, þegar breytingin er undirliggjandi engu að síður, væri sú órofa hefð í hálfa öld að breyta ekki stjórnarskránni nema í fullkominni samstöðu. Þá er enginn pólitískur ágreiningur um stjórnarskrána og þess vegna er verið að fjalla um hin venjulegu pólitísku dægurmál í kosningunum þar sem stjórnarskráin liggur engu að síður undir. Ég fullyrði, án þess að ég viti það því að ég var hvergi nálægt málum, að árið 2007 hafi verið reynt af hálfu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks - Sjálfstæðisflokkurinn var til þess knúinn af samstarfsflokknum á þeim tíma að leggja fram stjórnarskrárbreytingu og ég fullyrði að Sjálfstæðisflokkurinn hafi þá treyst því að stjórnarminnihlutinn, stjórnarandstaðan, mundi mótmæla henni jafnharðlega og hún gerði til að hægt væri að stoppa málið. Ég veit þetta auðvitað ekki en ég fullyrði það einmitt út af þeirri órofa hefð að breyta ekki stjórnarskránni nema í samkomulagi. Ég er algjörlega sammála því sem hér hefur komið fram, við eigum að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar. Hafi það ekki komið skýrt fram í þeim ræðum sem ég hef flutt ætla ég að segja það hér þannig að það sé enginn vafi á þeirri skoðun minni. Ég fagna þeirri breytingu sem meiri hluti sérnefndarinnar um stjórnarskrármálefni hefur gert á 2. gr. frumvarpsins en tel að lengra þurfi að ganga. Mér finnst orðalagið sem var í tillögu nefndarinnar frá 2007 hið besta og ekki má ráða af áfangaskýrslu nefndarinnar annað en að þverpólitísk samstaða hafi verið um það. Við eigum bara að fylgja því. Það eru gengin skref í þá átt í þeirri breytingu sem meiri hlutinn í sérnefndinni leggur núna til á sérstöku skjali en ég tel að við eigum að ganga skrefinu lengra. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, í orðræðu við hv. þm. Atla Gíslason um hvað sé passlegur tími til að ræða stjórnarskrána frekar en að ég ætli að leggja mat á það hvort þörf hafi verið fyrir stjórnarandstöðu á hverjum tíma að tala t.d. um Ríkisútvarpið ohf. í 120 klukkutíma eða hvort þjóðin hafi haft nokkurn skilning á því. Ég leyfi mér hins vegar að halda því fram að þjóðin hafi meiri skilning á því að það sé talað í 40 eða 50 klukkutíma um stjórnarskrána og ekki síst breytingar sem verið er að knýja fram í andstöðu við stærsta flokkinn á þingi heldur en að t.d. var einu sinni talað í rúmar 10 klukkustundir í einni og sömu ræðunni um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þótt sjálfsagt sé skilningur þjóðarinnar lítill á því hvernig málþóf og orðræða í þinginu er, og sjálfsagt með réttu, held ég að þjóðin hafi skilning á umræðu um stjórnarskrána. Þjóðin er skynsöm, við skulum ekki gleyma því. Hún hefur líka skilning á því ef verið er að knýja fram breytingu á stjórnarskránni í andstöðu við stærsta þingflokkinn. Hv. þm. Atli Gíslason sagði réttilega að auðvitað ætti að reyna að leiða allar deilur til lykta. Bæði ég og hv. þingmaður erum lögmenn og við þekkjum það að auðvitað er allt reynt sem hægt er til að sætta mál. Meira að segja er einhvers staðar til setning sem við lögmenn notum oft við umbjóðendur okkar þegar verið er að leita sátta: Það er betri mögur sátt en feitur dómur. Hvað er átt við með því? Jú, það er betra að slá af sínum ýtrustu kröfum, jafnvel þó að maður viti að sú sátt sem þannig fæst sé lakari en dómurinn ef maður ynni málið. Ég segi oft við umbjóðendur mína þegar verið er að ræða sátt að besta sáttin sé sú sem allir eru jafnóánægðir með. Það er nefnilega sátt þar sem allir hafa slegið af sínu. Enginn hefur beitt offorsi eða krafti í skjóli valdsins. Allir slá af sínu. Við sjálfstæðismenn erum í nokkra daga - það var opnað fyrir þetta þarsíðustu nótt ef ég skildi það rétt - búin að bjóða það að fresta nú 2. umr. og vísa málinu til nefndar. Hv. þm. Atli Gíslason vill ljúka 2. umr. Kannski er bara rétt að hv. þm. Atli Gíslason hugsi: Sá vægir sem vitið hefur meira og nú skulum við fresta 2. umr., fara með málið í nefnd og nota páskana í það. Ég held að út úr því gæti komið prýðileg sátt. Sjálfstæðismenn yrðu ekkert alsælir með hana, stjórnin ekki heldur en það væri sátt og hún yrði nr. 1, 2 og 3 um breytingu á 79. gr. Ég hygg að það séu alveg forsendur fyrir því að skoða 1. gr. frumvarpsins líka. Þegar ég nefni 79. gr. er ég að tala um 2. gr. frumvarpsins. Það má örugglega skoða það líka. Ég segi að vísu persónulega fyrir mig að ég átta mig ekki á því af hverju menn vilja troða ofan í stjórnlagaþingið svona efnislegri breytingu. Ef það gæti orðið einhver sáttahlutur er örugglega í lagi að skoða það. Eins og þjóðaratkvæðagreiðslan er kynnt í 3. gr. eru á henni ýmsir annmarkar. Það er þó örugglega margt sem réttlætir að setja þjóðaratkvæði inn í stjórnarskrána. Það sem ég hef haft helstar áhyggjur af þar eru ábendingar sem koma frá þeim virta fræðimanni og dómara við Mannréttindadómstólinn, Davíð Þór Björgvinssyni. Hann bendir á að þar sé ýmislegt óljóst. Ég sé að vísu að í meirihlutabreytingunum er búið að taka á ýmsum atriðum en ég tel að það megi alveg skoða líka að hleypa því í gegn og ná sátt um það. Það liggur hins vegar fyrir og ég get fyrir sjálfa mig lýst því hér yfir að stjórnlagaþing öðruvísi en ráðgefandi er nokkuð sem við sjálfstæðismenn eigum ákaflega erfitt með að sætta okkur við og ég hygg að á því muni brjóta. En ég trúi ekki öðru en að þeir lögfræðingar sem hér hafa tekið þátt og jafnvel aðrir geri sér grein fyrir því 

Herra forseti. Þegar málið kom fram í síðustu viku til 2. umr. flutti ég ræðu og tjáði efnislega afstöðu mína til allra greinanna og taldi þá og benti á nákvæmlega það sama og ég gerði í athugasemdum mínum áðan, að það væri í raun og veru ekki mikill ágreiningur í málinu, það bæri ótrúlega lítið á milli. Það er þess vegna sem ég hef ekki áttað mig á því sem ég hef hér kallað málþóf, þó þannig að ég játa auðvitað sjálfstæðismönnum fullt málfrelsi og hvarflar ekki að mér að gagnrýna það að þeir taki til máls og skýri sjónarmið sín. Ég hef gagnrýnt það að ég heyri sömu efnisatriðin allt of oft. Það er fullvissa mín og var fullvissa mín að það væri hægt að ná slíkri sátt en hv. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í sérnefndinni léðu ekki máls á öðru en að tala um formsatriði. Ég verð að segja að þeir voru hreinlega mjög reiðir þar, hluti fulltrúanna, og tilraunir til að nálgast efnislega umræðu voru slegnar út af borðinu trekk í trekk. Þannig var það bara. Ég vil því spyrja hv. þingmann sem tók til máls á undan mér og ég er í andsvari við: Af hverju má ekki klára þessa 2. umr. þegar öll efnissjónarmið eru komin í loftið? Menn eru orðnir sammála um mjög margt eða eiginlega flest nema úrlausnaratriðið er auðvitað 4. gr. Af hverju vill ekki Sjálfstæðisflokkurinn ljúka þessari umræðu og fara með málið í nefnd, klára 2. umr. og fara með það í nefnd og fara 

Virðulegi forseti. Eins og áður hefur komið fram í máli mínu þar sem ég hef reifað sambærileg sjónarmið og þau sem ég reifaði í síðustu ræðu minni standast þær fullyrðingar sem hv. þm. Atli Gíslason hefur hér frammi um afstöðu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í sérnefndinni a.m.k. ekki þær upplýsingar sem við þingmenn höfum fengið um það sem þar fór fram. Ég verð að láta öðrum eftir að svara þessu meira efnislega en þetta því að ég hef enga ástæðu hvorki til að rengja samflokksmenn mína né halda því fram að hv. þm. Atli Gíslason sé ekki að segja satt. Ég er ekki vön að bera það á fólk að það segi ekki sannleikann. En það virðist vera að einhver illilegur misskilningur hafi verið þarna á milli þingmanna ef hv. þm. Atli Gíslason hefur upplifað orð þingmanna Sjálfstæðisflokksins og fulltrúa í sérnefndinni þannig að það væri enginn samkomulagsvilji. Það eina sem ég get í raun og veru sagt um þetta mál er að það virðist vera að menn hafi verið búnir að setja sig í slíkar stellingar í báðum herbúðum, ef svo má að orði komast, að menn hafi hreinlega ekki skilið hvað hinn var að segja. Að minnsta kosti hef ég ekki skilið þá umræðu sem fram hefur farið í þingflokknum öðruvísi en svo að alltaf hafi verið á borðinu mikill vilji hjá fulltrúum okkar til að ganga til sátta um þau atriði sem ég hef hér nefnt. Ég spyr á móti áður en ég svara spurningunum: Hvað er á móti því að fresta umræðunni og fara með málið í nefnd? Af hverju er hv. þm. Atla Gíslasyni svona mikið kappsmál að ljúka umræðunni? Af hverju er ekki hægt að fallast á tillöguna? Er hún bara ómöguleg af því hún kemur frá okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins?

Herra forseti. Það er svo í mínum augum að nánast öll gagnrýni á málsmeðferð, undirbúning og fleira í þessu máli fellur nánast um sjálft sig þegar hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru tilbúnir að semja um að taka 1. og 2. gr. inn og jafnvel 3. Svo háttar til með 3. gr. og ég er sammála hv. þingmanni að það kann að þurfa að útfæra betur tæknilega orðafarið í henni. En ég minni á það að í öllum stjórnarskrám landa sem við berum okkur saman við hefur þjóðin rétt á að tjá sig um mikilvæg mál. Menn vilja hafa milliliðalaust lýðræði. Að því er varðar tilvísanir hv. þingmanna í umsagnir halda þeir því gjarnan á lofti að allir umsagnaraðilar hafi verið á móti þessum breytingum. Svo er alls ekki. Hinir ágætu nefndarritarar sérnefndarinnar tóku saman yfirlitsblað yfir umsagnir og athugasemdir við einstakar greinar og skoði maður þetta yfirlitsblað lutu þessar athugasemdir að efnislegum undirbúningi og stuttum fyrirvara, sem við höfum öll heyrt margsinnis og ég hef heyrt og skynjað og skil, en þær lutu efnislega aðallega að 1. gr. og þá fyrst og fremst að 2. og 3. mgr. þeirrar greinar. Hagsmunaaðilar í sjávarútvegi og aðilar sem áttu hugsanlegra fjárhagslegra hagsmuna að gæta gerðu athugasemdir við 1. gr. þrátt fyrir þá fullvissu mína að ekki sé verið að rugga bátnum hvað varðar sjávarauðlindirnar og nýtingarrétt þeirra sem eru handhafar aflaheimilda. Athugasemdir við 1. mgr. 1. gr., 2. og 3. gr. og jafnvel 4. gr. voru sárafáar. Þær voru formlegar en þær voru ekki efnislegar. 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í fyrra andsvari mínu að ég kann ekki að útskýra þá umræðu sem fram fór í sérnefndinni eða þess vegna á milli manna. En ég veit ekki betur að því leyti sem ég hef heyrt ræður hér, ég hef heyrt þær mjög margar þó að ég hafi ekki heyrt þær allar, en að við sjálfstæðismenn höfum aftur og aftur lýst þessum vilja okkar. Og ég vil þá bara segja úr því að hann er núna loksins kominn til meðvitundar þeirra sem í stjórnarmeirihlutanum eru, eigum við þá ekki bara að hætta að karpa um það hvernig þetta var og af hverju við erum í þeirri stöðu sem við erum núna? Eigum við ekki bara að horfa fram á veginn og fresta 2. umr., setja málið í nefndina, semja um þær breytingar sem menn geta samið um. Ég fullyrði að það er fullur vilji hjá Sjálfstæðisflokknum varðandi 79. gr. sem er mikilvægasta greinin. Hinar tvær er vilji til að skoða með opnum huga. Stjórnlagaþingið verður erfiðasti hjallinn. Þetta er staða málsins. Klukkan er að verða hálfátta og því var lofað að þingfundi yrði slitið þá. Við getum kannski leyst málið með því að fara ekkert formlega með málið heldur frestað 2. umr. og notað páskana 

Þar sem þetta er síðasti þingfundur fyrir páska vil ég nota tækifærið og færa þingmönnum góðar kveðjur og vona að þeir eigi ánægjulegar stundir með fjölskyldum sínum yfir páskana.