Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þetta frv. er tilraun til þess að leysa þá deilu, sem nú er milli botnvörpuskipaeigenda og sjómanna á þeim skipum. Eins og hv. þdm. er kunnugt, hefir deila þessi staðið síðan um síðustu áramót, og það hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að ná sáttum í deilunni. Fyrst og fremst var það verk unnið af sáttasemjara ríkisins, sem reyndi að sætta deiluaðilja með þeim árangri, að hann lagði fram till., sem fulltrúar aðilja, sjómanna annarsvegar og útgerðarmanna hinsvegar, treystu sér ekki til þess að mæla með við sína umbjóðendur. Eftir að sáttasemjari hafði á þennan hátt gefizt upp við að leysa deiluna með sáttum skipaði ríkisstj., svo sem kunnugt er, þriggja manna nefnd, sem hæstiréttur útnefndi, til þess að leita áframhaldandi sætta í deilunni milli þessara aðilja, og var sáttasemjari ríkisins formaður þeirrar nefndar. Þessi nefnd starfaði rúman viku tíma og leitaði sátta meðal aðilja, en þær sáttatilraunir enduðu á þann hátt, sem kunnugt er, að sáttasemjari lagði fram í samráði við nefndina sáttatill., sem var felld af sjómönnum með nokkrum atkvæðamun. Já sögðu 226, en nei 284. Útgerðarmenn samþ. till. með skilorði, og ég ætla ekki að fara inn á það, hvort líta ber á svar útgerðarmanna sem samþykki eða ekki. Samkvæmt þeim l., sem fjalla um sáttaumleitanir í vinnudeilum, er svo fyrir mælt, að svara beri spurningum játandi eða neitandi, og það er ekki ætlazt til, að hægt sé að setja skilorð með þeim svörum. Eftir að málið hafði þannig strandað, fekk ég bréf frá sáttasemjara, þar sem hann skýrir mér svo frá í niðurlagi þess bréfs, að hann telji ásamt nefndinni, áframhaldandi sáttatilraunir í málinu þýðingarlausar, og það verður að líta svo á, að þessi alvarlega deila sé í rann og veru komin á það stig, að áframhaldandi sáttatilraunir í málinu séu þýðingarlausar. Vegna þess virðist ekki vera um nema tvennt að velja, þegar saltfisksvertiðin, einn af aðalatvinnuvegum þjóðarinnar, er nú byrjuð; annarsvegar að halda áfram sáttatilraunum um óákveðinn tíma, vitandi það, að allar líkur eru til þess, að vertiðin tapist að miklu leyti eða öllu leyti, eða hinsvegar, að Alþ. grípi inn í og reyni að ráða þessu máli til lykta. Ég get í þessu sambandi upplýst það, að einmitt nú í morgun bárust mér þær fregnir, að það liti út fyrir, að fiskur væri kominn á aðalstöðvar togaranna, og það er þess vegna fyrirsjáanlegt, að lausn þessa máls getur ekki beðið, nema því aðeins, að af því hljótist stórkostlegt tjón fyrir alla þjóðina og fyrst og fremst fyrir þau bæjarfélög, sem eiga hlut að máli. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir þessari hv. þd., hve geysilegt þetta tjón mundi verða, ef saltfisksveiðarnar stöðvuðust. Við vitum, að af því mundi leiða atvinnuleysi fjölda sjómanna og fólks í landi, en afleiðingarnar af því mundu verða skortur í bæjunum, aukning sveitarþyngslanna, sem erfitt yrði fyrir bæina að rísa undir, ef ekki ókleift, og jafnframt mundi þetta valda þjóðinni tapi á erlendum gjaldeyri svo millj. skipti, sem við megum sannarlega sízt án vera á þessum erfiðu tímum. Ennfremur kostar það þjóðina stórfé að láta þessi dýru atvinnutæki liggja ónotuð, og að lokum mundi það sennilega valda því, að við töpuðum að nokkru leyti markaðssamböndum, þar sem við eigum í samkeppni við nágrannaþjóðirnar um saltfisksverzlun, vegna þess að við gætum ekki fullnægt eftirspurninni nú á þessu ári, og keppinautarnir mundu þess vegna komast inn í markaðssamböndin í okkar stað. Tjónið, sem af þessu leiddi, yrði svo stórkostlegt, að ég er þeirrar skoðunar og sá flokkur, sem ég er fyrir, að Alþ. geti ekki látið þessi mál afskiptalaus og beri skylda til þess að reyna að ráða þeim til lykta, og það nú þegar, við höfum sýnt fyllstu þolinmæði og gert þær ýtrustu tilraunir til sátta, sem mögulegt er að gera. Ég viðurkenni, að samningsréttur einstaklinganna í þessu máli, eins og öðrum málum, er mikils virði, og hann ber að viðurkenna sem almenna reglu, en það getur verið um svo alvarlega deilu að ræða, sem hefir svo alvarlegar afleiðingar fyrir heildina, að þessi samningsréttur verði að víkja fyrir hagsmunum heildarinnar, sem eru stærri í þessu tilfelli heldur en samningsrétturinn. Því er þess vegna á engan hátt lýst yfir, heldur þvert á móti, með flutningi þessa frv., að ekki beri framvegis sem hingað til að virða samningsréttinn, en ég hefi sýnt fram á það með nokkrum rökum, að hér er um svo sérstakt mál að ræða, að í þessu sérstaka tilfelli verður samningsrétturinn að víkja fyrir enn meiri nauðsyn. Ég get líka bent á það, að einmitt meðal þjóða, sem virða samningsréttinn meira heldur en flestar þjóðir aðrar, og einmitt meðal flokka í þessum löndum, sem telja sig virða þennan samningsrétt delluaðilja í kaupgjaldsmálum alveg sérstaklega, hefir orðið að gripa til samskonar aðgerða í svipuðum málum, þar sem talið er, að hin almenna regla um samningsrétt verði að víkja fyrir hinni stóru nauðsyn, sem getur borið að, þegar alvarlegar og sérstakar deilur eru á ferðinni, sem mundu verða þjóðfélaginu hættulegar og jafnvel ofurefli, ef þær væru látnar halda áfram óleystar. Ég get í þessu sambandi bent á það, að t. d. í Noregi, þar sem alls ekki hefir verið gengið inn á þá reglu að lögleiða gerðardóm sem almenna reglu til þess að skera úr kaupdeilum, voru 1919, í alvarlegri deilu, sett samskonar l. og hér er lagt til. Þau voru þá sett á þann hátt, að verkamenn í Noregi beittu sér sérstaklega á móti þeim. Þannig var þá ástatt í þinginu, að kommúnistar höfðu talsvert mikið fylgi í þinginn, og bæði jafnaðarmenn og kommúnistar beittu sér á móti l. Það var kallað saman sambandsþing þessara flokka, til þess að skera úr, hvort þeir ættu að tilnefna mann í dóminn, og það var samþ., að þeir gerðu það og hlýddu landslögum, og jafnframt var ákveðið, að það kaup, sem goldið var, þegar l. voru sett, skyldi gilda þangað til gerðardómurinn kvæði upp sinn dóm og tæki jafnframt ákvörðun um, hvort kaupið ætti að hækka. Það sýndi sig, þegar gerðardómurinn kvað upp sinn dóm, að verkamenn voru ánægðir með dóminn, og síðar, þegar samskonar l. voru sett 1920, þá var það gert með atkv. kommúnista og jafnaðarmanna gegn atkv. atvinnurekenda. Nú fyrir fáum dögum gerðust þau tíðindi í Noregi, að það kom þar upp alvarleg flutningadeila, sem hefði getað haft það í för með sér, að flutningar til Lofoten hefðu stöðvazt, en það hefði haft þær afleiðingar, að Lofoten-veiðin hefði stöðvazt að miklu eða öllu leyti. Eftir að leitað hafði verið sátta, eins og hér hefir verið gert í þessu máli, samþ. þing Norðmanna með öllum atkv. þm. úr öllum flokkum að setja gerðardóm, sem þessi f., sem hér er lagt til að setja, eru sérstaklega sniðin eftir. Þau rök voru færð fram fyrir setningu gerðardómsins, að stöðvun Lofoten-veiðanna væri svo alvarleg tíðindi fyrir norsku þjóðina, að ekki væri hægt að komast hjá því að setja gerðardóm um þetta atriði og leysa, deiluna þegar í stað, og það var gengið lengra í þessum gerðardómi, því að það var jafnframt ákveðið, að allar deilur, sem kynnu að risa út af þessum flutningum, skyldu einnig afgerðar með gerðardómi. Það má jafnframt benda á það, að í Danmörku hafa „radikalí“ flokkurinn og jafnaðarmannaflokkurinn einnig sett samskonar l. 1933, 1934 og 1936. Þá voru uppi alveg sérstaklega alvarlegar atvinnudeilur, sem jafnaðarmenn og hinir „radikölu“, sem vinna saman um ríkisstjórn í Danmörku, töldu sér skylt að setja löggjöf um vegna þess, hvað áframhald deilunnar hefði reynzt alvarlegt fyrir hina dönsku þjóð. Alveg sama má benda á í Frakklandi, þar sem sama leið hefir verið valin undir svipuðum kringumstæðum. Ég bendi á þetta til þess að sýna, að allar þessar þjóðir, og reyndar fleiri, sem viðurkenna samningsrétt aðilja í þessum málum, og flokkar, sem viðurkenna samningsréttinn alveg sérstaklega, hafa orðið að grípa til þess í alvarlegum vinnudeilum, sem fyrirsjáanlegt var, að hættulegar voru fyrir þjóðfélagið, að brjóta þessa almennu reglu, láta hana víkja fyrir þjóðarnauðsyninni, þó að ekkert sé fjær þessum þjóðum heldur en að viðurkenna gerðardómsleiðina sem hina almennu leið til þess að leysa kaupdeilur. Ég vil benda á það, að þegar nú er gripið til þess að fara þá leið, sem hér um ræðir, er ekki ætlazt til þess, að hún verði notuð sem almenn leið í slíkum málum, en ég álít, að eins og á stendur, sé ekki aðeins til þess fullur réttur, ef litið er á málið frá því sjónarmiði, að hinir smærri hagsmunir verði að víkja fyrir hinum stærri, heldur knýjandi nauðsyn. Og ég vil fullyrða, að í öllum þeim tilfellum, sem settir hafa verið gerðardómar meðal þeirra þjóða, sem ég hefi nefnt, gildir það, að fá þeirra eða ekkert hafa verið jafnalvarlegar kaupdeilur eins og þessi deila er fyrir okkur. Það má m. a. benda á það, að þetta seinasta tilfelli, sem leyst hefir verið á þennan hátt hjá Norðmönnum, Lofoten-veiðarnar, eru ekki nema lítið brot af því fyrir norsku þjóðina, sem saltfisksveiðarnar er fyrir okkur Íslendinga. Ég sé ekki ástæðu til þess að færa fram öllu fleiri rök fyrir nauðsyn þessa máls og ekki til þess að fara inn á einstakar gr. frv., sem heldur ekki á við við 1. umr. Það má vera, að hægt sé að benda á einhverja aðra leið í þessu máli. Að sjálfsögðu megum við ekki meðhöndla þetta mál hér á þingi á svipaðan hátt og kaupdeilur. Það verður að reyna að flýta fyrir málinu, og ég vil óska þess, að allir flokkar þingsins hjálpi þar til. Og ég vil vænta þess, að allir flokkar megi festa sér svo vel í huga alvöru þessa máls og nauðsynina á lausn þess, að þeir geti orðið sammála um að ráða fram úr því. Ég álít, að það sé aldrei ástæða til að óska eftir því og vænta þess af þm., að þeir taki á málum án pólitískra skoðana, ef það er ekki nú, þegar um svona alvarlegt mál er að ræða. Og ég vil að óreyndu vænta þess, að það verði gert. Ef unnt er að benda á einhverja aðra leið til lausnar málinu, án þess að töf hljótist af, er ekki nema sjálfsagt að taka allt slíkt til athugunar. Með þessum orðum vil ég óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr., því að ég tel æskilegt, að það þurfi ekki að vísa því til n. En ef það hinsvegar yrði gert, móti von minni, vil ég benda á það, að þeir, sem það gera, verða vitanlega að taka ábyrgðina af þeirri töf á sig, og ég vil þá óska þess, að n. afgreiði það á örstuttum tíma, þannig að það yrði hægt að halda áfram umr. um málið hér á þingi í dag.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég er sammála hæstv. forsrh. um það, að eins og sakir standa nú, verður að telja, að það sé vonlaust um að ná árangri með áframhaldandi sáttatilraunum, að því er snertir kjör sjómanna á saltfisksveiðum, og tel, að ekki verði hjá því komizt, að Alþingi láti málið til sín taka og reyni að finna þannig lausn á því, að tryggt sé, að skipin fari út á veiðar. Ég er hæstv. forsrh. sammála um það, að hér er um meiri voða að ræða en svo, að Alþingi geti látið það afskiptalaust, að togararnir stöðvist mikinn hluta saltfisksvertíðarinnar eða kannske allan tímann. Um þetta er enginn ágreiningur milli mín og hæstv. forsrh. Hitt er aftur á móti ágreiningur um á milli mín og hans, á hvern hátt sé eðlilegast og heppilegast, að þingið geri tilraun til þess að leysa þetta mál. Alþfl. telur, að sú leið, sem upp á er stungið í frv. hæstv. forsrh., sé ótæk með öllu, eins og ástatt er. Alþfl. er yfirleitt mótfallinn lögskipuðum gerðardómi, sem ákvæði kaup og kjör og slíkan hagsmunaágreining aðiljanna. Verkalýðsfélagsskapurinn treystir yfirleitt ekki þeirri hlutlausu aðstöðu, sem á að ráða í dóminum, eins og þjóðfélagsmálum er nú háttað í flestum tilfellum. Það skal játað, að þetta er nokkuð breytilegt sumsstaðar, eftir því hvernig áhrif og valdaaðstaða verklýðsflokkanna er í ýmsum löndum. En yfirleitt er enginn ágreiningur um það innan Alþfl., að eðlilegast og heppilegast sé að aðiljarnir sjálfir ráði málunum til lykta, og því aðeins beri að skerast í leikinn, að fullkomlega brýn og óhjákvæmileg þjóðarnauðsyn krefjist að það sé gert. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að svo sé ástatt hjá okkur nú, að ekki sé unnt fyrir þingið að láta málið afskiptalaust lengur, og er ég sammála hæstv. forsrh. um það. En hvernig skuli á þessu tekið, eru skiptar skoðanir um. Áður en ég vík að því, hvaða leið ég álít heppilegasta, skal ég minnast á nokkur atriði í ræðu hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. sagði, að nú alveg nýlega hefði verið lögboðinn gerðardómur slíkur sem þessi í Noregi, að tilhlutun stj. þar, og þetta frv. væri sniðið eftir þessari norsku löggjöf. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. forsrh., að því er snertir frv, það, sem hér liggur fyrir, og lögin norsku. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að hæstiréttur skipi 3 menn af 5 í dóminn og hafi þannig oddaaðstöðuna, og ekki einungis það, heldur líka meiri hl. Í Noregi er þetta þannig, að forsrh. eða ríkisstj. skipa 3 menn, eða meiri hl. dómsins. Nú er svo ástatt í Noregi, að verkalýðsstj. fer þar með völd. Forsrh., sem skipar dóminn, er úr flokki verkamanna, og því er eðlilegt, án þess að ég vilji nokkurt styggðaryrði mæla til hæstv. forsrh., að meira traust sé borið af hálfu verkalýðsins til þessa dóms en hér myndi verða til hæstaréttar. - Þá drap hæstv. forsrh. einnig á, að það hefði verið lögboðin gerð í Danmörku árið 1933, þegar stórdeilan var á milli atvinnurekenda og verkamanna. Hafi þetta verið misskilningur hjá mér, bið ég hæstv. forsrh. afsökunar. En þetta er ekki rétt. Árið 1933 var stór deila uppi í Danmörku. Atvinnurekendur kröfðust launalækkunar allt að 20%, en verkamenn vildu halda samningana, sem þá giltu, óbreytta. Þessi deila var leyst með gerðardómi, en á þann hátt, að það var lögboðin framlenging á þeim samningum, sem áður giltu. Ef til þess er gripið að setja gerðardóm eða ákveða á annan hátt með l. um lausn slíkrar deilu og þessarar, þá er það tvennt að minni hyggju, sem fyrst og fremst verður að gæta: Annað, að fara hvergi feti framar í þessum efnum en hin brýnasta og mest aðkallandi nauðsyn heimtar, og að grípa á engan hátt fram fyrir hendur aðiljanna sjálfra eða draga úr samkomulagi. Ég viðurkenni, að þetta mál er orðið svo aðkallandi, að því er saltfisksveiðarnar snertir, að þingið getur ekki látið það afskiptalaust. En ég mótmæli, að þetta eigi við, að því er snertir aðra veiði ársins. Síldveiðarnar hefjast ekki fyrr en í júní og ísfisksveiðarnar síðar á árinu. Hvað liggur á því nú í marzmánuði að fara að lögskipa gerðardóm til þess innan tveggja daga eða svo að ákveða kaup á síldveiðum í sumar og ísfisksveiðum í haust? Er ekki sjálfsagt og eðlilegt að láta aðiljana nota þennan tíma til þess að reyna að komast að samkomulagi og grípa ekki til þessa, fyrr en fullreynt er, að aðrar leiðir eru ekki færar? Ég álit, að hér sé gengið lengra en verjandi er. Það er aðkallandi nauðsyn að gera þessar ráðstafanir, að því er snertir saltfiskinn, en ekki í augnablikinu að því er snertir aðra veiði togaranna. Önnur krafa, sem verður einnig að gera til þess, að slíkar aðgerðir sem þessi geti verið réttmætar, er það, að sterkar líkur séu til þess, að þær nái tilætluðum árangri og verði raunveruleg lausn, í þessu tilfelli að togararnir fari á veiðar. Ég vildi spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort hann hefir sterkar líkur fyrir, að svo myndi verða, ef þetta frv. yrði að l., og hvaða ástæður hann hefir til þess, að byggja sér slíkar líkur? Það, sem fyrir liggur í þessu máli, styður ekki að því, að svo myndi verða. Það, sem fyrir liggur, er, að útgerðarmenn sögðu um till. sáttasemjara, að þeir samþ. hana að vísu, en því aðeins þó, að Alþingi og bæjarstj. verði við þeim kröfum, sem þeir gera um fjárstuðning frá þessum aðiljum. Hér er algerlega gengið á snið við ákvæði l. um það, hvernig eigi að greiða atkv. um till. sáttasemjara, til þess að koma fram þessari kröfu. Deilan verður ekki leyst, því að eftir er að kljást við Alþingi og bæjarstj. um það, hvaða stuðning útgerðin fái. Telur hæstv. forsrh. að með því að samþ. þetta frv. sé þetta atriði leyst? Við skulum líta á hinn aðiljann. Till. sáttasemjara hafa verið felldar. Eg ætla, að 45% hafi samþ. þær, en 55% verið á móti. Allar líkur eru til þess, að niðurstaða gerðardóms yrði ekki fjarri till. sáttasemjara. Telur hæstv. forsrh. líklegt, að sjómenn vilji una slíkum dómi, þar sem í viðbót við óánægjuna með kaupið og kjörin hlýtur að bætast óánægja með þá skipun mála, að það sé ákveðið af lögákveðnum gerðardómi, hvað kaupið skuli vera. Sjómennirnir óttast, að með því að viðurkenna gerðardóminn, gefi þeir höggstað á sér og að það verði lagt þannig út, að þeir fallist á, að mál séu leyst á þennan veg. Þeir óttast, að þessi lelð verði notuð síðar, þegar verulega skerst í odda milli sjómanna og útgerðarmanna. Ég verð því að telja, að enn sem komið er, a. m. k. hafi hæstv. forsrh ekki fært fram nægar líkur fyrir því, að með því að samþ. þetta frv. yrði tryggð skjót lausn málsins, og enn síður fært rök fyrir því, að nokkur aðkallandi nauðsyn sé fyrir hendi, að því er snertir síldveiði og ísfisksveiði síðar á árinu. Þetta eru þær meginástæður, sem valda því, að Alþfl. getur ekki fallizt á þetta frv., en hann viðurkennir, að það er ómögulegt fyrir þingið að láta málið afskiptalaust. Alþfl. hefir á þskj. 96 bent á sína lausn í málinu, og það frv. tryggir skjóta lausn. Um leið og það er orðið að l., er málið að fullu leyst og kaupið ákveðið. En verði hinsvegar frv. hæstv. forsrh. samþ., tekur það a. m. k. nokkra daga fyrir dóminn að ákveða kaupið. Og þetta ekki sízt, ef þess er gætt, að hæstiréttur, sem á að skipa meiri hl. dómsins, hefir þegar nefnt menn í sáttanefnd, og sennilega myndi enginn af þeim geta talizt hlutgengur til þess að taka sæti í dóminum. Það hlyti því að verða menn, sem væri ókunnugt um þetta mál eða hefðu ekki nægilega þekkingu á því. Ég fæ því ekki betur séð en óhjákvæmilegt væri, að dómurinn sæti nokkra hríð á rökstólum. Slík töf yrði ekki, ef frv. Alþfl. yrði samþ. Í öðru lagi álít ég, að engin ástæða sé til þess að setja l. um gerðardóm, sem ákveði kaup og kjör síðar á árinu, sem enginn veit, hvort deilur rísa út af. Þar álít ég, að sé gengið lengra en réttmætt er, eftir því sem á stendur. Okkar till. er því sú, að í stað þess að setja á laggirnar gerðardóm, sem dæmi um kaupið allt árið, verði lögfest till. sáttasemjara, að því er snertir kaup og kjör á saltfisksveiðum. Síðan hlutist ríkisstj. til um, að sáttatilraunir haldi áfram, í von um góðan árangur, og viðurkenni þannig rétt aðiljanna. Náist samkomulag, fellur niður hið lögboðna kaup. Ég fæ ekki betur séð en með þessu frv. vinnist allt það, sem hæstv. forsrh. virðist hugsa sér að ná með sínu frv. Hér er hvergi gengið lengra í þessum efnum en aðkallandi nauðsyn á augnablikinu heimtar, og tel ég því meiri líkur til þess, að okkar frv. verði raunveruleg lausn á deilunni, þannig að skipin fari á veiðar. Ég hygg, að fyrir sjómennina myndi þetta frv. verða aðgengilegra en frv. hæstv. forsrh., og með því að samþ. það sé þannig tvennt unnið: í fyrsta lagi, að hvergi er gengið lengra en aðkallandi nauðsyn heimtar, og í öðru lagi, að meiri líkur eru fyrir skjótri lausn á deilunni. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð að þessu sinni. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir það, að hann hefir skýrt d. frá því, að hann sé fús til að athuga hverja aðra leið til lausnar þessu máli en þá, sem felist í hans frv. Ég hefi hér f. h. Alþfl. bent á lausn, sem ég tel betri en þá, sem hann bendir á í sínu frv., og vildi ég mega vænta þess, að hann og hans flokkur gæfi því gaum. Og að lokum get ég sagt, eins og hæstv. forsrh., að verði bent á einhverjar aðrar leiðir til lausnar þessu máli, mun ég fúslega vilja athuga, hvort þær séu færar að minni hyggju og míns flokks.

* Forsrh.:(Hermann Jónasson): Ég þarf ekki að svara þessari ræðu hæstv. atvmrh. með mjög mörgum orðum. Það er þá fyrst viðvíkjandi gerðardóminum í Noregi. Hæstv. atvmrh. taldi, að það væri rangt, að l., sem samþ. voru í Noregi, hefðu verið hliðstæð því frv., sem hér liggur fyrir. Þetta er að því leyti rétt, að í Noregi er það forsrh., sem tilnefnir þrjá menn í gerðardóminn. En það má geta þess um leið, að af þessum þrem mönnum, sem hafa verið tilnefndir, er einn bændaflokksmaður, einn jafnaðarmaður og sá þriðji vinstri maður. Síðan tilnefna atvinnurekendur einn og verkamenn annan. Ég þykist sjá, eftir því sem vinstri blöðin skýra frá þessu máli og tala um það, hvað mikils hlutleysis hafi verið gætt við skipun dómsins, að sennilegt er, að samkomulag hafi verið um þetta áður. Ég get ekki séð, að það hafi við rök að styðjast, þegar kveða á upp hlutlausan dóm í máli, að annar málsaðili þurfi að hafa meiri hl. í dómnum. Ég get ekki séð nema þau elnu réttu rök, að hlutlausir menn eigi að dæma í þessum málum eins og öðrum. Og ég vil ekki heyra það, að nokkrar líkur séu til þess, að hæstiréttur mundi skipa hlutdræga menn í þennan dóm. Það getur hvorugur aðilinn gert kröfu til annars en að fá hlutlausa menn og hlutlausan dóm. Allt annað væri rangt. Víðvíkjandi þeirri deilu í Danmörku 1933, sem ég minntist á, vil ég taka fram, að það var hluti af deilunni afgerður með því að lögfesta kaupgjaldið, en hinn hluti hennar var settur í gerðardóm. Í Danmörku hefir þetta verið þannig, að formaður sáttanefndar hefir tilnefnt einn mann og fasti gerðardómurinn tvo, og þar með formanninn, en það er hann, sem ræður aðallega úrslitum í dómnum. Forsrh. þar dettur ekki í hug að gera kröfu til þess að fá að skipa í dóminn. Þannig mun það hafa verið í þeim þremur vinnudeilum í Danmörku, sem skipaður hefir verið gerðardómur í. Þetta sýnir að þarna eru hliðstæðir aðiljar látnir nefna menn í dóminn og ætlazt er til með þessu frv. að verði gert hér, þar sem er hæstiréttur. Um þetta þarf ég ekki að segja fleira að sinni. En viðvíkjandi þeim leiðum sem hæstv. atvmrh. benti á, að lögfesta kaupið fyrir saltfisksveiðarnar, en láta hinn hluta deilunnar eiga sig, er fyrst og fremst það að athuga, að með því er partur af deilunni og partur af till. sáttasemjara tekinn út úr en vitanlega eru allar þessar till. gerðar í sambandi hver við aðra. Og því hefir það stóran ókost í för með sér fyrir lausn þessa máls, að taka einn þátt þess út úr og lögfesta hann. Því að vitanlega raskar það þeim tilI., sem hafa verið gerðar, að taka aðeins einn þátt út úr. Í öðru lagi má benda á, að þetta væri samskonar brot á þeim frjálsa samningsrétti - sem einnig ég vil vernda -, að setja lög um að festa samningsákvæði, sem sjómannafélagið hefir þegar fellt; og ekkert liggur fyrir um, hvort það hefir fellt samningana fyrir þennan þátt eða annan. Með því að ganga inn á þá braut - fram hjá bæði atvinnurekendum og sjómönnum - og lögfesta þetta sé ég ekki betur en þverbrotin sé hin almenna regla um samningsréttinn, og þá verði aðiljar að búa við svipaðan kost eins og ef gerðardómur dæmdi. Þá benti hæstv. atvmrh. á, að síldveiðarnar væru langt fram undan og því ekki aðkallandi að ákveða neitt um kjörin þá. - Ef svo væri, að annarhvor aðilinn, segjum - sjómenn, væri ánægður með kjörin á saltfisksveiðum, en að þeir hafi fellt till. sáttasemjara vegna óánægju með síldveiðikjör, og hinn aðilinn, útgerðarmenn hafi samþykkt till. af því, að þeim líki vel sú regla, sem kaup yrði greitt eftir á síldveiðum, þótt þeim sé mjög móti skapi sú regla, sem farið er eftir á saltfisksveiðum, - og ef svo eru, að síðarnefnda aðiljanum fornspurðum, lögákveðin kjörin á saltfisksveiðum, en aðiljum eftirlátið að togast á um hitt, sjá þá ekki allir, í hvílíkt öngþveiti hér er stefnt? - Hvaða von er um, að það deilumál leysist sjálfkrafa í vor, ef ómögulegt er að leysa það nú? - Öll rök benda til, að deilan muni enn síður leysust í vor með samkomulagi. Hvað á þá að gera? - Gefa út bráðabirgðalög? Það yrði kannske eini möguleikinn, sem fyrir hendi lægi. En hvaða vissa er fyrir því, að nást mundi samkomulag um slík lög milli þeirra, sem með völdin fara? Og sjá menn ekki, hvert alvörumál og ábyrgðarhluti það væri að gefa út í sumar bráðabirgðalög um þetta viðkvæma mál, sem á að ræða fyrir alþjóð? Eða á þá að kalla saman þing, ef deilan fæst ekki leyst áður? - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um slík óyndisúrræði og álit beinlinis rangt að tefla þannig á tvær hættur um þetta mál. Það er spurt um, hvaða líkur séu til þess, að aðiljar muni hlíta gerðardóminum. Ég get sagt það rétt eins og er, að mér hefir ekki dottið í hug að leita fyrir mér hjá þeim, hvort þeir ætli að hlýða landslögum. Mér dettur ekki í hug að spyrja að slíku. Ég hefi bent á dæmi úr Noregi. Þegar allir aðiljar, allir flokkar, þ. á. m. kommúnistar, beygðu sig þar undir úrskurð gerðardóms, dettur mér ekki í hug, að útgerðarmenn hér og sjómenn neiti því fremur nú að hlýða landslögum. - Og hvaða líkur höfum við þá fremur fyrir því, að bráðabirgðalögum, sem stjórnin yrði að setja í sumar um síldveiði tímann, yrði hlýtt? - Og jafnvel þó að þing yrði í sumar, hvaða trygging er þá fyrir því, að lögum þess yrði hlýtt? Í svo alvarlegu máli sem þessu verður þingið l að fara þá leið, sem er réttlát. Og þingið verður að treysta því, að borgararnir hér séu ekki ólöghlýðnari í þessu landi en öðrum. Það er það, sem ég ætla að treysta á.



Þetta frv. er borið fram fyrir örskammri stundu, og raunar eru það tvö frv., sem um er rætt. Það hefir ekki gefizt neitt tækifæri til að ræða þau meðal flokksmanna. Ég vildi því fyrir hönd Sjálfstfl. mælast til þess við hæstv. forseta að hann veitti nokkurt fundarhlé.

Forseti (EÁrna): Ég geri ráð fyrir, að hér eftir muni umr. einnig hljóta að snúast um frv., sem flutt er að tilhlutun hæstv. atvmrh. á þskj. 96, jafnt og um frv., sem fyrir liggur. Beiðni hv. 1. þm. Reykv. styðst við fullar ástæður, og mun ég veita nokkurt fundarhlé, að loknu svari hæstv. atvmrh.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil þakka hæstv. forseta, að hann hefir leyft að ræða frv. mitt á þskj. 96 jafnhliða þessu frv. Hæstv. forsrh. hefir rétt fyrir sér, þegar hann segir, að verkamannaflokkurinn norski hafi ekki átt meiri hl. í gerðardómnum, sem stjórnin skipaði. Og því fer fjarri, að ég gæfi slíkt í skyn. Hvorki mér né öðrum hefir dottið í hug, að velja ætti þannig í gerðardóma, að fyrirfram mætti reikna með því, að þeir yrðu vilhallir í garð verkalýðsins. En það munar miklu, hvaða reglum er að öðru leyti fylgt við skipun dómsins og hverjir skipa hann. Í augum verklýðssamtakanna er miklu meiri trygging fyrir réttdæmi hjá gerðardómi, sem forsrh. úr þeirra flokki skipar, en verða mundi, ef hæstiréttur skipaði. Eitthvað hliðstætt mætti segja um traust og vantraust atvinnurekenda og það er skiljanleg afstaða hjá báðum. Hæstv. forsrh. telur það höfuðgalla á frv. mínu, að það leysi aðeins part af deilumálinu. Sínum augum lítur hver á silfrið; ég tel það kost. Löggjafarvaldið á alis ekki að ganga feti lengra í þessu efni en brýnasta nauðsyn krefur. Þess vegna eru það ekki nema saltfisksveiðarnar, sem gera þarf slíkar ráðstafanir um - og nota síðan tímann, þar til síldveiðar hefjast, til að koma á frjálsum samningum. Hæstv. forsrh. spurði, hvernig ætti að mæta árekstri, sem þá kynni að verða í deilunni. Ég vil spyrja: Hafa ekki oft risið upp deilur áður um kaup og kjör? - Er ekki hætt við, að ýmsar slíkar deilur risi í sumar, þó að þessi yrð? hindruð með lögum? Hefir ekki verkamannafélagið Þróttur á Siglufirði sagt upp samningum, svo að síldveiði kunni að tefjast, ef ekki er hægt að leysa slíkar deilur nema með þvingunarlögum? - Ég er hræddur um, að ef farið er inn á þá braut að ákveða samninga með gerðardómum, veitti ekki af að hafa gerðardóm sitjandi allt árið. Ef við eigum að ganga inn á þennan hugsunarhátt hæstv. forsrh., þá ættum við að samþykkja það nú þegar. Og hvert erum við þá komnir? Ég veit raunar, að hæstv. forsrh. er mér sammála um það, að ekki megi grípa inn í þessi mál nema í brýnustu nauðsyn og gera ekki meira að því en óhjákvæmilegt er. Við verðum auðvitað að mæta þeirri deilu í sumar, sem þá kann að vera óleyst, nákvæmlega eins og ótal deilum, sem áður hafa risið og sættir tekist um. - Sjálfur hygg ég persónulega, að búið sé að reyna svo á báða aðilja í þessari deilu, að ef togararnir fást út núna, muni hvorirtveggju hugsa sig tvisvar um að stöðva flotann aftur, áður en farið er út á síldveiðar. Fundarhlé.

*Magnús Jónsson: Eins og raunar leiðir af stefnu Sjálfstfl. allri, þá heldur sá flokkur mjög fast í samningafrelsi aðilja í hverju atriði sem er, og þá vitanlega einnig í það samningafrelsi, sem hér er nú verið að tala um að skerða að nokkru leyti með því frv., sem fyrir liggur. Sjálfstfl. telur sjálfsagða þá lausn, sem eigi að jafnaði að ná í hverskonar deilu, sem komi fyrir í atvinnulífinu, að atvinnurekendur og þeir, sem hjá þeim vinna, geti á frjálsan hátt náð samkomulagi sín á milli. Þau frv. um vinnulöggjöf, sem sjálfstæðismenn hafa borið fram hér á Alþ., hafa borið þetta tvímælalaust með sér. Í þeim hafa að vísu verið ákvæði um dómstól, sem kveðið geti upp úrskurði í ágreiningsmálum þessara aðilja, en valdsvið þessa dómstóls hefir jafnan verið bundið við önnur atriði en þau, sem venjulega snerta kaup og kjör, eins og það hefir venjulega verið orðað, heldur aðeins réttarágreining aðilja. Þetta er því hin almenna og ófrávíkjanlega regla, sem Sjálfstfl. mun fara eftir í þessum málum. Hitt er svo annað mál, hvort þær aðstæður geti komið upp í þjóðfélaginu, að Sjálfstfl. geti sem undantekningartilfelli gengið inn á það, að kveðinn sé upp dómur að landslögum um kaup og kjör manna. Það verður að vera á valdi Alþ. í hvert skipti að ákveða, hvort það telji ástæðuna vera það brýna, að þjóðfélagsnauðsyn krefjist þess, að þannig sé gripið inn í. Í sjálfu sér er ómögulegt að neita því, að í réttarþjóðfélagi er þetta út af fyrir sig ekki nein fjarstæða. Það er vitanlegt, að þegar menn fara að búa í þyrpingu, vill hver taka sér réttinn, og þjóðfélagið hefir smám saman tekið meira og minna af þessum rétti af einstaklingum og hópum manna og tekið málið undir lög lega dómstóla, sem þjóðfélagið hefir skipað til að setja þessar deilur niður. Og þetta þykir sjálfsagt. Hvert réttarþjóðfélag er byggt á þeim grundvelli, að dómstólar geri út um mál manna eftir landslögum og án tillits til þess, hvað öðrum aðiljanum eða báðum finnst gott í þann og þann svipinn. Nú hafa komið hér upp á seinni tímum deilur, sem þjóðfélagið hefir ekki viljað taka út yfir á þann hátt, að lögbjóða beinlinis, að þessar deilur skuli ganga til fastra dómstóla, og þeim svo fylgt eftir með öllum þeim styrk og valdi, sem þjóðfélagið hefir til. En þegar fjárhagsafkoma þjóðarinnar er beinlínis undir því komin, að tveir aðiljar komi sér saman, þá er það engin fjarstæða, að þjóðfélagið skipi dómstól eins tryggilega og hægt er, ekki aðeins til þess að sætta, heldur einnig til þess að koma aðiljum eins nærri hvor öðrum eins og hægt er. Frá sjónarmiði okkar; sem stöndum utan við þessa deilu, virðist bilið á milli þessara aðilja vera lítið. Og þar sem komið er alllangt fram á þann tíma, sem venjulega er mesti bjargræðistími fyrir sjávarútveginn, sérstaklega fyrir togaraútgerðina, og þegar tvisvar hafa verið gerðar tilraunir til þess að setja þessa deilu niður, eins og l. mæla fyrir, án þess að það hafi tekizt, og sáttasemjari ríkisins hefir tjáð ríkisstj., að hann skili málinu úr sinni hendi, þá tel ég, að Sjálfstfl. muni ekki geta skorazt undan því að taka þátt í tilraun Alþ. til þess að jafna þetta mál eftir löggjafarleiðinni, elns og stungið hefir verið hér upp á. Ég skal fyrir mitt leyti ekki fara að gagnrýna það frv., eða þau frv., sem liggja hér fyrir, og það er af því, að ég veit, að það verður að sjálfsögðu litið svo á, að ég tali hér að nokkru eða kannske miklu leyti fyrir flokksins hönd, en ég hefi ekki borið mig saman við Sjálfstfl. um einstök atriði frv. og það er því meira frá mínu eigin persónulega sjónarmiði, að mér finnst, að frv. það, sem hér liggur fyrir, mætti vera betra en það er, og ef ekki gefst frekara tilefni. til, get ég leitt það hjá mér að minnast á það nú, enda væri þá tækifæri fyrir mig við frekari meðferð málsins að skýra frá því og e. t. v. að bera fram brtt. frá mér persónulega um það, sem ég tel, að betur mætti fara. Hæstv. forseti hefir leyft að menn ræddu hér þau tvö frv. sem á dagskrá eru. Og þó að ég hafi sagt það hér, að Sjálfstfl. muni leggja sitt lið til þess að þessi deila verði leyst eða gerð tilraun til að leysa hana, þá er náttúrlega ekki með því sagt, hvoru frv., sem fyrir liggja um málið, Sjálfstfl. vildi fylgja, því að þau eru óneitanlega bæði tilraun til að leysa þessa deilu, sem um er rætt. En ég verð þó að segja það, að þegar litið er á þessi tvö frv., og sérstaklega ef litið er á frv. á þskj. 96, sem borið er fram fyrir hönd hæstv. atvmrh., þá hefir það frv. þann höfuðgalla, að það leysir ekki málið nema í svip, aðeins til bráðabirgða. Og það, sem þó er e. t. v. lakara, að sú bráðabirgðalausn torveldar beinlínis þá liði, sem sú lausn skilur eftir óleysta af málinu. Því að það er alveg augljóst, að ef kippt er þannig einum lið út úr allmikilli keðju, sem sett hefir verið saman, eins og hér er um að ræða, þá komast náttúrlega hinir liðirnir fjær því, að saman gangi um þá eftir en áður. Ég verð að taka undir það með hæstv. forsrh., að ég er hræddur um, að þegar fram á vorið kæmi og ætti að fara að semja um kaup og kjör sjómanna á síldveiðum og á ísfisksveiðum, að með því að kippa þannig einum lið út úr nú, yrði erfiðari síðari villan en hin fyrri. Það er beinlínis eins og með þessum till. á þskj. 96 sé boðið heim meiri vandræðum heldur en nú liggja fyrir í svipinn í kaupgjaldsmálum sjávarútvegsins. Og án þess ég sé kunnugur því, hvernig samningar hafa um þau mál verið á undanförnum árum, þá hygg ég það ekki síður áhugamál sjómanna heldur en útgerðarmanna, að samningar yrðu nú gerðir fyrir ekki skemmri tíma en eitt ár. Ég hygg, að það væri óheppileg leið að semja . frá mánuði til mánaðar, engu síður yfirleitt fyrir sjómenn heldur en útgerðarmenn og atvinnurekendur yfirleitt. Ég skal ekkert um það fullyrða, sem hæstv. ráðh. hafa nokkuð verið að deila um, hvort gerðardómi, sem kveðinn væri upp, yrði hlýtt. Það er alveg ómögulegt fyrir hæstv. Alþ. að fara inn á að setja fram slíkar spurningar. Alþ. verður að setja I. eins og það sér sanngjarnast og viturlegast fyrir alla aðilja og ganga svo út frá sem alveg sjálfsögðum hlut, að landsl. verði hlýtt. Lögbrot eiga sér alltaf stað, en það er ómögulegt fyrir Alþ. að fara að hafa neina þanka um það, hvort l. verði hlýtt betur eða verr. En mér þykir í fljótu bragði ósennilegt, að báðir aðiljar leitist ekki við að láta þessi l. koma að sem beztu gagni. Og ef þeir eru uppgefnir á því að reyna að ná saman á samningsgrundvelli, þykist ég vita, að yfirgnæfandi meiri hl. í þeirra hópi fagni eftir því að jafna þessa deilu, sem e. t. v. er að nokkru leyti stífnisatriði þeirra, er að þessum málum standa. Hæstv. atvmrh. ræddi þetta frá báðum hliðum og taldi ólíklegt, að aðiljar vildu fara eftir ákveðinni gerð frá slíkum dómi. Það er rétt, að báðir aðiljar hafa talið tormerki á því að láta gerðardóm kveða upp úrskurð í þesskonar dellum. En það er engan veginn sama sem að þessum aðiljum sé illa við, að gripið sé inn í í eins gersamlegum undantekningartilfellum og hér er um að ræða. Mér virðist bilið orðið alltof stutt á milli þessara tveggja aðilja til þess að láta saltfisksvertíð togaranna e. t. v. fara út um þúfur vegna ósamkomulags viðkomandi aðilja. Eg get ekki dæmt um, hve þetta bil er stutt. En eftir undirtektum aðilja þykist ég vita, að það sé stutt. Annar aðilinn fellir sáttatillögurnar, en með svo litlum atkvæðamun, að það virðist mjög svo á metunum, hvort sjómenn yfirleitt eru með till. eða móti. Og þegar litið er á það, hvernig þetta mál hefir yfirleitt verið túlkað í blaði Alþfl. að undanförnu, þá virðist mér undirtektirnar hjá sjómönnum um að leysa málið bera mjög mikið vott um, að svo margír væru með tilslökun á kröfum sem nægðu, til þess að gerðardómi í málinu yrði vel tekið. Við sjálfstæðismenn munum fylgja frv. hæstv. forsrh. um lausn þessa máls og munum styðja að því, að það megi sigla svo mikið hraðbyri gegnum þingið sem frekast er unnt.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forsefi! Það þarf ekki að spyrja um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til þvingunarlaga í vinnudeilum. Hver stjórn, sem ber fram frv. sem slíkt, verður að reikna með þeirri staðreynd, að hún hefir verkalýðshreyfinguna á móti sér. Þess vegna held ég, að það sé alveg víst, þó að ekkert hafi í raun og veru komið fram um það í þessum umr., að samþ. þessa frv. hljóti að þýða stjórnarkreppu. Ráðh. Alþfl. getur að mínum dómi ekki lengur verið í ríkisstjórn, sem borið hefir fram slíkt frv. eins og þetta og fengið það samþ. með stuðningi andstöðuflokks gegn vilja síns eigin flokks. Hversu feginn sem hann vildi, gæti hann ekki gert það, svo lengi sem hann telur sig fulltrúa fyrir einhvern hluta alþýðunnar. Það hefir verið viðurkennt af öllum flokkum, a. m. k. með vörunum, að verkfallsréttur alþýðunnar væri heilagur réttur. Meira að segja sjálfur höfuðpaur hinnar illræmdustu vinnulöggjafar, sem lögð hefir verið fyrir Alþ., hv. þm. Snæf., hefir oft byrjað ræður sínar, þegar hann hefir mælt fyrir þessu frv. sínu um vinnulöggjöf, með því að segja með allmiklum fjálgleik, að verkfallsrétturinn sé heilagur réttur. Svo augljós er helgi þessa réttar, að fulltrúar borgaraflokkanna allra hafa orðið að viðurkenna þetta, ef þeir á annað borð hafa viljað láta telja sig lýðræðisflokka. Svo augljós þáttur lýðræðisins er verkfallsrétturinn. Er nú hægt að hugsa sér meiri kúgun og ófrelsi heldur en það að banna mönnum með l. að taka sig saman um að vinna ekki, m. ö o. að þvinga menn til að vinna fyrir það kaup, sem þeim er skammtað með l.? Ég held, að það sé erfitt að hugsa sér meira ófrelsi heldur en þetta. Eina varan, sem verkamaðurinn hefir á boðstólum, er vinnuaflið. Og þessa vöru á að þvinga menn til að láta af hendi fyrir verð, sem skammtað er fyrir hana. Og hvað er dómur til að þvinga menn til slíkrs annað en þræladómur? Er hann ekki nákvæmlega sama eðlis? En þetta er að því leyti verra en þrælahald, að yfirleitt er þrælum tryggt nægilegt fóður, en með slíkum lagasetningum sem þessum er verkamönnunum ekki tryggt nægilegt lífsviðurværi. Við sjáum á till. þeim, sem komu fram hér á þingi, og nú síðast á þessu máli, hversu heilindin eru mikil í öllu skrafi manna um helgi verkfallsréttarins. Um leið og sjálfstæðismenn töluðu sem mest um það, að verkfallsrétturinn væri helgur réttur, báru þeir fram frv. til l. um vinnulöggjöf, sem takmarkar þann rétt stórkostlega, og stappar nærri í sumum tilfellum, að það frv., ef að l. verður, afnemi hann með öllu. Það er nú ekki eingöngu Sjálfstfl., sem lagt hefir fram frv. um vinnulöggjöf, því að komið hefir fram slíkt frv. frá Framsfl., og mþn. skipuð af fulltrúum frá Framsfl. og Alþfl., hefir komið sér saman um frv., sem stórkostlega takmarkar rétt verkamanna til verkfalla. Og nú síðast hefir hæstv. forsrh. lagt fram frv. um lögþvingaðan gerðardóm, þar sem verkfallsrétturinn er algerlega afnuminn í ákveðinni deilu. Því hefir verið haldið fram af hæstv. forsrh., að það væri engin hætta á því, að með þessum l., sem gilda fyrir þetta einstaka tilfelli, væri skapað fordæmi, sem hætta væri á, að yrði notað meira en góðu hófi gegndi meira að segja frá hans sjónarmiði. Og hann vitnaði máli sínu til sönnunar í ráðstafanir, sem gerðar hefðu verið og hann taldi svipaðar því, sem hér er á ferð, í Frakklandi, og eins á Norðurlöndum, sem að vísu eru ekki sambærilegar við það, sem hér er um að ræða, sem ég kem ekki nánar inn á að þessu sinni. Við skulum bara líta á staðreyndirnar, eins og þær eru nú hér hjá okkur. Við skulum hugsa okkur þá ríkisstjórn, sem yfirleitt hefir þá stefnu að takmarka verkfallsréttinn sem mest og helzt afnema hann með öllu. Þessi stefna er nú ríkjandi í Sjálfstfl., það sýna öll hans verk, þrátt fyrir orð hv. 1. þm. Reykv. áðan, sem þeir flokksmenn hans eru nú stöðugt að endurtaka. Vinnulöggjafarfrv. sýnir þetta og afstaða þessa flokks til frv., sem hér liggur fyrir til umr., og það vitnar yfirleitt sú afstaða, sem Sjálfstfl. hefir í þjóðfélaginu og sú stétt, sem hann byggir tilveru sína á. Þessi stefna er hjá sumum mönnum í Framsfl. Sú ríkisstjórn, sem skipuð væri mönnum, sem hefðu slíka stefnu, hún mundi nota hvert tækifæri, sem hún yfirleitt teldi sér fært, til þess að koma á lögþvinguðum gerðardómi. Og hvað liggur þá nær, ef slíkt færi að tíðkast, en að oft væri litið svo á, að slíkt væri nauðsyn! Og þegar þetta væri svo orðin nokkurskonar regla, hvað stæði þá nær en að lögfesta það, að fastur, lögþvingaður gerðardómur yrði ein af föstum stofnunum ríkisins? Þá væri ekki ónýtt að geta vitnað í fordæmið, ef frv. hæstv. forsrh. verður að I. Í sambandi við þetta mál talaði hæstv. forsrh. um, að það væri ákaflega nauðsynlegt, að slíkur dómur sem þessi væri hlutlaus og yrði skilyrðislaust að vera skipaður hlutlausum mönnum. Það er hægt að segja svona hluti en ég hygg þó erfiðara að framkvæma slíkt. Ég veit satt að segja ekki, hvernig hæstv. forsrh. hugsar sér að skipa hlutlausan gerðardóm. A. m. k. er það víst, að gerðardómur, sem að meiri hl. væri skipaður af hæstarétti eða sem hæstiréttur skipaði mann í oddaaðstöðu i, yrði ekki skoðaður sem hlutlaus. Dómar hæstaréttar hafa ekki verið hlutlausir í ýmsum málum, sem snerta verkamenn, eins og t. d. í málum iðnaðarmanna og fangelsisdómarnir út af vinnudeilunni á Siglufirði, hinni svo kölluðu Dettifossdeilu. Þessir dómar tala ekki um hlutleysi hæstaréttar. Og verkalýðurinn lítur nær óskiptur á hæstarétt sem stéttardómstól, og það á grundvelli þeirrar reynslu, sem alþýðan hefir fengið af þeim dómum, sem hæstiréttur hefir kveðið upp. Enda er það svo, að fulltrúi Sjálfstfl. og jafnframt útgerðarmanna, sem talaði hér áðan, hann er ekki aðeins ánægður með aðalatriði þess frv., heldur líka harðánægður með skipun dómsins eftir frv., að mér skildist. Þá er að athuga þetta verkfall, sem nú stendur yfir, í sambandi við þetta mál, sem hefir orðið tilefni þess, að þetta frv. hefir verið lagt fram. Því hefir verið haldið fram, að óhjákvæmileg nauðsyn sé að samþ. l. eins og þau, sem frv. þetta fer fram á, til þess að firra alla þjóðina vandræðum, vegna þess að deilan verði ekki leyst á annan hátt. Við skulum nú athuga þetta. Eg býst við, að það sé viðurkennt af öllum, að finna þurfi lausn á þessari deilu tafarlaust. Deilan stendur aðeins um það, hvaða lausn sé heppilegust og hvaða lausn sé líklegust til að leysa deiluna tafarlaust. Till. sáttasemjara, sem nú hefir verið felld af sjómönnum og útgerðarmönnum, var þannig vaxin, að það var í raun og veru líkast því, sem þessi till. hefði verið lögð fram til þess að smána sjómannastéttina. Hvernig var svo þessi till.? Í henni fólst í raun og veru engin hækkun á síldarkaupi í sumar, með því útliti, sem nú er um síldarverð. En það er einmitt þetta, sem er aðalatriðið fyrir sjómönnum og ég hygg, að sjómenn hafi lagt mesta áherzlu á. Hinsvegar er ofurlítil hækkun á saltfisksvertíðarkjörunum, sem nemur, með því úthaldi, sem togararnar hafa haft, ekki nema 15 kr. á ári, sem t. d. nægir ekki fyrir félagsgjöldum í Sjómannafélaginu. Hvernig er nú hægt að ætlazt til, að menn þiggi svona „sáttatilboð“? Samt sem áður munaði það ekki nema tiltölulega mjög litlu, að þetta væri samþ., þrátt fyrir það, að almenn reiði væri meðal sjómanna vegna þess, að verið væri að smána þá með svona tilboði. Þetta sýnir ekki annað en sáttfýsi sjómanna; það stendur sannarlega ekki á þeim í þessu máli. En ég tel, að engin tilraun hafi verið gerð til þess að leysa þessa deilu, því að ég tel þær í raun og veru ekki tilraun til lausnar till., sem sáttasemjari lagði fram. Útgerðarmenn sögðust vilja ganga að tilboðinu, ef ríkið og bæjarfélagið uppfylltu þær kröfur, sem þeir settu fram. Þeir hafa marglýst því yfir, að hagsmunakröfur sjómanna væru þeim ekkert aðalatriði, heldur að kröfurnar til þess opinbera yrðu uppfylltar. Þess vegna er það, að við verðum fyrst og fremst að lita á eðli þessarar vinnustöðvunar, sem er það, að þegar á þetta er litið, er hún pólitísk vinnustöðvun, sem hafin er og haldið er áfram í því augnamiði að þvinga ríkisstjórnina til að framkvæma ákveðna hluti og helzt til þess að koma ríkisstjórninni frá. Vandamálið, sem þurfti þess vegna að leysa, það var ekki fyrst og fremst kaupgjaldsmálið. Það var allt annað, sem fyrst og fremst þurfti að leysa, kreppa togaraútgerðarinnar. Og það, sem þurfti að gera nú í augnablikinu, var að þvinga útgerðarmenn til þess að láta togarana fara út á veiðar. Og það þurfti fyrst og fremst að athuga, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til þess. Hvaða meining er nú í því að þvinga sjómenn til þess að vinna fyrir kaupi, sem þeim er skammtað og þeir ekki vilja vinna fyrir í slíkum kringumstæðum, þegar um það er að ræða, að fyrsta og helzta nauðsynin er að þvinga togara-„eigendur“ til þess að hætta við pólitíska vinnustöðvun, sem þeir sjálfir lýsa yfir, að sé ekki orðin til fyrst og fremst vegna ágreinings um kaupgjald? Og hverskonar alvöruleysi er það að reyna ekki nýjar sáttatilraunir enn, áður en slík leið er farin, sem þetta frv. gerir till. um? Hví mátti ekki koma eitthvað til móts við sjómenn, er þeir gera kröfu um hækkun síldarpremíunnar í samræmi við hækkandi verð á síld, þannig að um raunverulegt sáttatilboð væri að ræða, en ekki óraunverulegt, eins og till. sáttasemjara var? Slíka till. er ég viss um, að sjómenn hefðu samþ. með miklum meiri hl. Og ég vil nú skora á hæstv. ríkisstjórn að fara þessa leið. Og ég vil í því sambandi skírskota til þess, sem hæstv. forsrh. sagði í framsöguræðu sinni, að ef hægt væri að benda á aðra leið til að leysa þetta mál tafariaust, þá mundi sú leið verða athuguð. Í kvöld verður fundur í Sjómannafélaginu. Ef þessi fundur kæmi nú með tilboð, sem gæti falið í sér lausn málsins, er þá vit í að taka það ekki til greina, og er þá vert að vera að reyna að kúska þetta mál í gegn, sem hér liggur fyrir? Menn geta sagt, að þó að slík lausn fengist á málinu, sem sjómenn gætu unað við og útgerðarmenn gætu unað við, hvað kaup og kjör snertir, þá væri eftir að þvínga útgerðarmenn til að láta togarana fara út. Það geta bankarnir gert. Það er á þeirra valdi. Það er viðurkennt af öllum, að togararnir eru fæstir eign útgerðarmanna, heldur bankanna, og bankarnir eru ríkisbankar. Og hvað liggur þá beinna við undir svona löguðum aðstæðum heldur en að ríkisstj. hlutist til um, að bankarnir láti útgerðarmennina hætta að halda uppi þessari pólitísku vinnustöðvun? Og ef bankarnir vildu ekki beita þessu valdi sínu, þá skal ég viðurkenna, að undir slíkum kringumstæðum gæti það verið rétta leiðin af ríkisstj. að leysa þetta mál með lögþvinguðum dómi á grundvelli tilboðs frá sáttasemjara, sem sjómenn hefðu samþ. og báðir aðiljar gætu sætt sig við hvað kaup og kjör snertir, enda þótt útgerðarmenn héldu kröfum sínum á hendur hins opinbera til streitu. En svo framarlega sem lögþvingaðan dóm þyrfti til að knýja útgerðarmenn til að láta togarana fara út, yrði ríkisstj. að gera ráðstafanir til að þessum dómi yrði framfylgt. Hún yrði að fá hið raunverulega vald yfir bönkunum. Slíka lausn mundi hver einasti sjómaður telja rétta og sanngjarna. En væri það rétt gagnvart útgerðarmönnum? - munu menn spyrja. Ég held vissulega. Og af hverju? Vegna þess að útgerðarmenn eiga fæstir togarana sjálfir. Og þess vegna er það í raun og veru ekki annað en hreint hneyksli, að þessir menn, sem ekki eiga þá framleiðslu, sem þeir hafa yfir að ráða, geti stöðvað hana, stofnað þjóðarbúskapnum í voða og stofnað til pólitískrar kreppu, með því að stöðva fyrirtæki, sem þeir eiga ekki sjálfir, heldur þjóðin. Ef ríkisstj. hefði farið þessa leið, þá hefði hún staðið sem sigurvegari. Þá hefði hún sýnt, að hún er húsbóndi yfir eignum þjóðarinnar og yfir bönkunum. En það eru í raun og veru útgerðarmenn, sem eru sigurvegarar, ef sú leið er farin, sem framsóknar- og sjálfstæðismenn berjast nú fyrir, og þá hefir útgerðarmönnum og bönkunum tekizt að koma á stjórnarkreppu í landinu. Og skyldi það ekki hafa verið tilgangurinn með samspili þeirra frá upphafi þessarar deilu, og þeir með þessu hafi náð takmarki sínu, og það yrðu bankarnir, sem drottnuðu yfir ríkisstjórninni, ef þessi leið yrði farin? Ég ætla þá ekki að fara fleiri orðum um þetta frv. En hér liggur fyrir annað frv. frá fulltrúum Alþfl., borið fram að tilhlutun hæstv. atvmrh. Og ef á annað borð á að fara þá leið, að setja lögþvingaðan gerðardóm, sem ákveði kjör sjómanna, þá hniga engin rök til þess, að rétt sé að fara lengra en það frv. gerir. Ég ætla ekki að endurtaka þau rök, sem hæstv. atvmrh. hefir borið fram, ég er þeim alveg sammála að þessu leyti. Það er staðreynd, sem ekki er hægt að mótmæla, að hættan liggur í því, að flotinn stöðvist á saltfisksvertíðinni. Það er hættan, sem nú liggur fyrir, en engin önnur. En þetta frv. felur í sér, eins og hitt frv., þó það gangi skemmra, að ákveða kjör sjómanna með lögþvinguðum dómi, og er það því sama eðlis „prinsipielt“. Þar af leiðandi Iýsi ég því yfir fyrir hönd míns flokks, að hann er því einnig andvígur.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti ! Það vill nú svo til. að ég get ekki setið þegjandi hjá við umr. um þetta mál, og ég geri ráð fyrir, að það muni þykja nokkur tíðindi í þingsögu okkar Íslendinga, þegar slíkt mál sem þetta er rætt í fyrsta sinn. Ef til vill mun það þykja nokkrum tíðindum sæta, þegar Alþ. þykir svo mikið við þurfa að lögfesta, hvað hinn óbreytti verkamaður á að vinna fyrir þann og þann daginn. Mér finnst einnig mér nokkuð skylt að gera hv. þm. nokkra grein fyrir aðdraganda þessa máls, og hafði ég í rauninni sízt búizt við, að það þyrfti ég að gera á Alþ., en eins og málið liggur fyrir, tel ég rétt, að í höfuðdráttunum sé sögð sú saga, eins og hún hefir gengið. Það er þegar kunnugt, að sjómannastéttin sagði upp samningum, sem gilt höfðu til síðustu áramóta og eru í raun og veru til orðnir árið 1929. Og það, hvað þessir samningar hafa staðið lengi, sýnir, að sjómenn eru yfirleitt ekki að leika sér að deilum. Að vísu hafði komið smádeila 1935, en hún snerti aðeins lítinn hluta þessarar stéttar, þó að fleiri blönduðust nokkuð inn í hana, enda leystist hún fyrir atbeina ýmsra áhrifamanna í þjóðfélaginu með þeim samningi, sem nú er vitnað til í því frv., sem hér liggur fyrir. Þessum samningum var sagt upp með aðferð, sem í raun og veru er ekki mjög almenn hér á landi, en er alþekkt meðal erlendra þjóða, sem sé þeirri, að láta fara fram almenna atkvgr. meðal þeirra, sem við samningana áttu að búa, um það, hvort þeir vildu segja upp eða ekki. Þessi atkvgr. fór fram síðast í ágústmánuði á meðal allra togarasjómanna, hvort heldur sem þeir voru á síldveiðum, ísfisksveiðum eða öðrum veiðum. Útkoman var sú, að undantekningarlaust allir, sem þátt tóku í atkvgr., sögðu samningunum upp fyrir saltfisks-, ísfisks- og síldveiðar. Hinsvegar var nokkur atkvæðamunur, að því er karfaveiðarnar snerti. Mikill meiri hluti sagði upp, en ég man því miður ekki, hvað mörg prósent voru á móti, enda skiptir það ekki mjög miklu máli. Það voru þó nokkrir tugir manna. Ég segi frá þessu vegna þess, sem ég mun koma að síðar, að hér blandast ýmislegt inn í og hér eru dregnar ályktanir, sem í rauninni eru rangar. Því hefir verið haldið fram, að sjómenn hafi sagt upp samningunum eingöngu vegna hinnar svonefndu síldarpremíu. Þetta er ekki nema að nokkru leyti rétt, því að ef svo hefði verið, hefðu þeir menn, sem unnu á þeim togurum, sem fóru á ísfisksv., ekki átt að segja upp, og heldur ekki á þeim skipum, sem eng. stunduðu karfav., en það gerðu a. m. k. tvö skip síðasta sumar. Þeir sögðu einnig upp. Sjóm. segja upp í fyrsta lagi af því, að þeir telja síldarpremiuna of lága, í öðru lagi af því, að þeir finna, að kaupgjald þeirra er að verða of lágt, miðað við hina vaxandi dýrtíð og framfærslukostnað í landinu. Allir sjómenn á togurum segja upp samningum, og það hefir þá þýðingu, að þegar leysa á deiluna, þarf að taka tillit til allra, sem við þetta vinna, hvort sem það eru saltfisks-, ísfisks- eða síldveiðar. Nú munu menn spyrja, hvort síðari ástæðan hafi verið réttmæt rök fyrir því, að sjómenn segðu upp. Á árinu 1936 og framan af árinu 1937 fóru ýmsar stéttir í landinu, fyrst og fremst iðnstéttin, bæði hér í Reykjavík og viðar í landinu, fram á kjarabætur, og í öllum tilfellum fengust þær að meira eða minna leyti, og þess varð ekki vart, að hin borgaralegu blöð snerust á nokkurn hátt öndverð gegn því, að þessar kröfur iðnstéttarinnar hefðu við rök að styðjast og að það væri rétt, að þær fengju þessar kjarabætur. Ennfremur má benda á það, að síðastl. sumar höfðu daglaunamenn einnig fengið nokkrar kjarabætur, en ég skal játa, að gegn því ríkti nokkur andúð hjá borgaralegu blöðunum. Að síðustu skal ég benda á það, að kvenfólk, sem vinnur við fiskiframleiðsluna, fiskþvotta, fiskþurrkun o. s. frv., fór einnig fram á kjarabætur. Sú deila var alls ekki hávær, en það var litið svo á af atvinnurekendum, að það væri réttmætt, að bæta kjör verkakvenna og þær fengu 12% kauphækkun, ef ég man rétt. Kaup þeirra var ákveðið um líkt leyti og kaup sjómannanna kringum 1928 og 1929. Þetta sýnir, að atvinnurekendum hafi í þessum tilfellum virzt, að kröfur þessa fólks væru ekki óréttmætar og það væri rétt að mæta þeim. Þess vegna litu sjómenn svo á a. m. k., að það mundi ekki þurfa að koma til mjög mikilla átaka af hálfu útgerðarmanna og atvinnurekenda, þó að þeir færu fram á, að einnig þeim yrðu veittar nokkrar kjarabætur. Sjómenn voru þegar orðnir eina stéttin af hinum vinnandi stéttum í landinu, sem engar kjarabætur fengu. Hvaða till. bera sjómenn svo fram í þessu máli? Þeir fóru svo hóflega í sakirnar, að manni virðist eins og frekast var unnt. Þeir biðja um 10% hækkun á kaupi sínu yfirleitt. Þeir fara að vísu fram á örlítið meiri hækkun á lifrarpremíunni og síldarpremíunni, en það var vitað, að til samkomulags mundu þeir vera fáanlegir til þess að slá nokkuð af. Auk þess voru gerðar ýmsar orðabreytingar á þeim samningi, sem áður hafði gilt, í þá átt, að heppilegra yrði að vinna eftir þar að lútandi ákvæðum í framtíðinni, og áttu þær breytingar ekki að kosta verulega peninga. Ég hefi haft afskipti af þessum málum að nokkru leyti síðan 1916, í yfir 20 ár, en ég hefi aldrei fyrr orðið fyrir þeim undirtektum í jafn sanngjörnu máli eins og þessu. Útgerðarmenn vildu ekki svara okkur. Allt tímabilið frá því, að við sögðum upp, sem átti að vera fyrir 1. okt., og til áramóta, fór eiginlega í ekkert, því að þótt við kæmum saman þrisvar sinnum að nafninu til, þá voru það þýðingarlausir fundir, vegna þess að útgerðarmenn vildu ekki svara okkur. Þeir sendu ekki eitt einasta gagntilboð, og það var ekki rætt um eina einustu till., sem við bárum fram. Þannig leið tímabilið til áramóta svo að engin viðleitni til samkomulags var sýnd. Slík aðferð er ekki eðlileg í neinu lýðfrjálsu menningarlandi í viðskiptum verkamanna við atvinnurekendur, að þeir fáist ekki til að tala við verkamennina. Ég hefi það mikið kynnt mér verkamálalöggjöf nágrannaþjóðanna, að ég veit, að það er yfirleitt svo, þegar menn segja upp samningum, þá talast aðiljar við, og ef um svo mikinn ágreining er að ræða, að ekki tekst samkomulag um hann, þá endar það annaðhvort með verkbanni eða verkfalli, þegar þrautreynt er, að samningar takast ekki. Slíkar tilraunir milli sjómanna og útgerðarmanna fóru ekki fram vegna þeirrar afstöðu, sem útgerðarmenn tóku. Sjómenn fluttu sitt mál á fullkomlega löglegan hátt, eins og í þeim löndum, þar sem reglur eru um það, hvernig þessi mál skulu rekin. Framhaldið af þessu var, eins og kunnugt er, að sáttasemjari greip inn í málið, eins og honum bar skylda til lagalega, um mánaðamótin janúar og febrúar, og skal ég fara örfáum orðum um þá till., sem hann bar fram fyrir aðilja, af því að hæstv. forsrh. drap á hana. Hann átti að sjálfsögðu tal við okkur fulltrúa sjómanna og einnig við atvinnurekendur. við höfðum sameiginlega fundi um málið, en það virtist vera svo mikið djúp milli aðilja, að þýðingarlaust væri að eiga sameiginlegar samræður um málið. Upp úr þessu kom till. sáttasemjara, og er hún þegar kunn. En aðalefni hennar var þetta: engin kauphækkun á ísfisksveiðum, 6 kr. kauphækkun á saltfisksveiðum á mánuði aðeins fyrir þá, sem eru á lágmarkskaupi; síldveiða spursmálið er leyst á þann hátt, að það þurfa 20000 mál, með 4 kr. verði hvert mál, áður en nokkur hækkun á premíu kom til mála, eða 5000 málum meira en meðalaflinn var á síðasta sumri, m. ö. o., það var vonlaust, að sjómenn fengju nokkra premíuhækkun með líku verði, og jafnvel þótt 5 kr. verð fengist, þurfti 16000 mála meðalafla til þess, að um nokkra verulega hækkun væri að ræða. Slík till. var í rauninni þess eðlis, að það var ekki hægt að ræða hana í félögum sjómanna. Þeir höfðu beðið um 10% hækkun, en fengu þessa till. sáttasemjara. Við getum komið að seinni sáttaumleituninni. Það skal játað, að þar virðist gengið nokkuð fastar að verki, þar sem m. a. er rætt uppkastið grein fyrir grein, eins og það lá fyrir. Það skal einnig játað, að sáttanefndin kemur með ýmsar breyt. eftir okkar till., að okkur skildist með samþykki útgerðarmanna, sem ég og sjómenn yfirleitt töldum nokkurs virði. Hinsvegar var það fyllilega ljóst, að sáttanefndin hafði ekki neitt glöggan skilning á því, hvað þurfti til þess að leysa deiluna. Þegar sjómannastéttin biður um 10% kauphækkun, er tæplega hægt að bjóða henni upp á núll. Það er ekki leiðin til þess að leysa deiluna. Eins og hv. þdm. er kunnugt og sjá má á þskj. 96, var till. á þá leið, að kaupið á ísfiskveiðunum hélzt óbreytt, kaupið á saltfisksveiðum átti að hækka um 41/2%, og átti það að gilda fyrir alla, sem við þetta vinna, jafnt þá, sem hafa hærra kaup, og fyrir þá, sem lægra kaup hafa, og var það kostur. Lifrarpremían. hið gamla þrætuefni, skyldi haldast óbreytt. Kaupið á karfaveiðum sömuleiðis óbreytt með öllu, og einnig var mánaðarkaupinu á síldveiðum haldið óbreyttu með öllu. Og hvað skeður svo með aflaverðlaunin, sem margir leggja svo mikið upp úr, að sé höfuðdeiluatriðið? Miðað við 8 kr. síldarverð á síðasta sumri eiga aflaverðlaunin samkvæmt till. að vera 4,2 au. Þó að útgerðin sé illa stödd, þá verð ég að segja, að hún getur borgað meira en 4,2 au. í aflaverðlaun til sjómanna. Mér er ekki grunlaust um, að það, hvað útgerðarmenn skáru þessar kjarabætur mjög við neglur sér, hafi átt nokkurn þátt í því, hvernig undirtektir till. fekk, og mér er heldur ekki grunlaust um - ég get ekki fullyrt um það - að það hafi einnig átt sinn þátt í því, að till. fekk ekki byr, hvað sjómenn á ísfisksveiðum, sem hafa tiltölulega minnstar tekjur, en eins mikið erfiði, og eiga auk þess við óblíðari veðráttu að stríða en aðrir sjómenn, voru gersamlega hundsaðir. Slík sáttanefnd, sem skilur ekki sitt hlutverk gagnvart verkalýðnum, eins og þessi, veit ekki hvað hún er að vinna. Ég hefði talið það mikils virði, ef þetta mál hefði leystst þannig, að sjómenn hefðu getað samþ., þótt í litlu hefði verið, það, sem fyrir lá, en ekki þurft að hafna, því að mér var það fyllilega ljóst, og segi það enn, að deila útgerðarmanna er ekki um kaupið á togurunum, þeir mundu hafa samþ. það jafnt fyrir því, þótt það hefði verið örlítið hærra heldur en nefndin kom fram með. Þess má geta, að jafnvel í umræðum við einstaka útgerðarmenn og í blöðum útgerðarmanna hefir sú játning verið gefin, að krafa sjómanna væri hin sanngjarnasta og að þeir ættu rétt á að fá nokkrar kjarabætur. Þess vegna hefi ég fulla ástæðu til þess að ætla, að útgerðarmenn hefðu ekki sett það fyrir sig, þótt allir sjómenn á fiskiflota okkar hefðu fengið einhverjar kjarabætur í till. nefndarinnar, sem ekki hefðu þurft að nema mjög miklu, en hefði getað þýtt það, að till. hefði verið samþ. Það er nú kannske ekki rétt af mér að kasta svo þungum orðum að nefnd, sem ekki getur svarað fyrir sig hér, en ég ætla ekki að deila á hana sem prívatmenn, heldur á starf hennar. Hvers vegna er nefndin svona innstillt, eins og fram kemur? Ég get ekki komizt hjá því að skýra nokkuð fyrir hv. þdm. skipun nefndarinnar. Nefndin er skipuð af hæstarétti, eins og kunnugt er. Það er vitað um tvo nm., að þeir eru ákveðnir flokksmenn í Framsfl., og ennfremur er það vitað um einn þeirra, að hann er ákveðinn sjálfstæðismaður, og loks var einn, sem, þó að hann sé ekki jafnaðarmaður, er þekktur sem velviljaður verkalýðnum. Hvað þýðir þessi nefndarskipun? Það, að í starfi sínu er nefndin innstillt af stefnu ákveðins flokks, og það er bezt að segja eins og er, innstillt af stefnu Framsfl. í þessu máli, en það er vitanlegt, hver stefna hans er, sem sé sú, að sjómenn eigi ekki að fá 1 eyris hækkun í kjarabætur. Þetta er stefna Framsfl. í launamálum sjómanna, og það er einmitt þessi stefna, sem sáttan. túlkar svo dæmalaust vel, að svo miklu leyti sem hún sér sér það fært. Það virðist sem þjóðfélagið leiki á reiðiskjálfi yfir því, að þessir menn fara fram á kjarabætur. Slíkt þekkist ekki, þó að aðrar stéttir fari fram á kjarabætur. Allir vita, hversu stórkostlega þýðingu sjómannastéttin hefir fyrir þetta þjóðfélag; hún er sú stétt, sem færir að landi þann hluta framleiðslu íslenzku þjóðarinnar, sem hún getur ekki án verið; það er sú stétt, sem leggur út á djúpin, stofnar lífi sínu í hættu öllum öðrum stéttum fremur; það er sú stétt, sem hefir fætt hina íslenzku þjóð nú um margra áratuga skeið. Nú á að launa henni starfið á þennan hátt. Ekki 1 eyris kauphækkun. Þetta eru þakkirnar, sem hún fær frá þeim stjórnmálaflokki landsins, sem nú á að stýra mönnum og málefnum. Það má vel vera, að þessi stefna eigi sér líka hljómgrunn að einhverju leyti í Sjálfstfl. Svo þegar komið er að því, að það er ekki hægt að kúga þessa stétt nógu mikið til undirgefni undir þær till., sem nefnd, innstillt af Framsfl., ber fram, þá skal Alþ. Íslendinga dæma þessum mönnum kaup. Við þá er sagt: Þið skuluð vera eins og góð börn, hlýða og fara út á veiðar upp á þau kjör, sem við skömmtum ykkur. Ég segi: Í dag þér, á morgun mér. Slík kúgunarstefna hlýtur að hefna sín fyrr eða síðar. Öl1 kúgunarstefna í hverri mynd sem er, hlýtur að hefna sín. Hæstv. forsrh. vitnaði í, hvað gerzt hefði í Noregi 19lá og 1920. Norskir verkamenn urðu á þeim tímum að þola kúgunarvald norskra atvinnurekenda, en í dag eru þeir, vegna þeirrar kúgunar, sem þeir þá voru beittir, stærsti flokkurinn í norska þinginu og fara einir með stjórn í landinu með stuðningi frjálslyndra bænda. Öll slík kúgun hlýtur að hefna sín fyrr eða síðar, og það getur vel verið, að þeir góðu herrar, sem vilja beita slíkum aðferðum við alþýðuna, sem yfirleitt lifir við skorinn skammt, sjái, að hún rísi upp og skilji, hverskonar herra hún hefir yfir sig setta. Hæstv. forsrh. hefði vel getað látið sáttan. starfa áfram að lausn málsins, en hann hefir varðveitt þá skyldu sína að fara þessa leið. Ég sé ekki, að nein lausn á málinu felist í till. hæstv. forsrh. Hann mun að vísu þykjast hafa nokkrar líkur fyrir því, að útgerðarmenn muni ganga að gerðardómi, þar sem sjálfstæðismenn hafa lýst yfir fylgi sínu við þá leið. Það mun vera honum mikil huggun. En það er óútséð, hvort sjómenn telja sig geta lotið að slíku tilboði. Það hefir verið stefna verkalýðsins hér, síðan hann myndaði fyrst samtök sín, að láta ekki tildæma sér kaup. Þá vík ég að gerðardómum á Norðurlöndum, sem hæstv. forsrh. vitnaði í. Er hér ólíku saman að jafna um gerðardóma þá, sem settir voru á árunum 1915–1920 af borgaralegum flokkum, og þeirri löggildingu á kaupgjaldi, sem átt hefir sér stað í Danmörku á síðari árum. Þar er ekki um neinn gerðardóm að ræða. En þegar gerðardómar hafa verið settir á Norðurlöndum að undanförnu, hefir verkalýðurinn beygt sig undir þá, og það myndum við einnig geta gert hér á landi, ef sá gerðardómur, sem um væri að ræða, væri settur af verkalýðsstjórn. Niðurstöður slíks dóms eru mjög háðar þeirri stj., sem við völd er í hvert sinn. Úrskurðir gerðardóma í Danmörku hafa alltaf verið verkalýðnum í vil. En eru líkur til, að þessi gerðardómur yrði það? Ef litið er á sáttan., þá eru líkur til, að hún standi ekki fjarri hugarfari þeirrar stj., er nú vill gerðardóm. Hér er stigmunur á gerðardómi borgaralegrar stj., sem hefir lýst sig andvíga allri kauphækkun til verkamanna. Sama er að segja um Norðmenu. Þeir hafa lengi verið taldir róttækastir í sinni pólitík af öllum Norðurlandaþjóðum. Þarf enginn að ætla, að verkalýðurinn treysti ekki gerðardómi, sem Nygárdsvold kemur á, til þess að dæma sér ekki í óhag. Þetta er sá mikli stigmunur, sem er á gerðardómi þeim, sem hér er í ráði að koma á, og gerðardómum þeim, sem settir hafa verið á Norðurlöndum. Maður hefir fulla ástæðu til að ætla, að dómur þessa gerðardóms fari ekki langt frá niðurstöðum sáttan. Ég skal vera hæstv. forsrh. sammála um, að full nauðsyn er á að beita þingvaldi til þess, að atvinnufyrirtækin geti gengið. Og ég er honum sammála um, að nú er kominn sá tími, að eðlilegt væri, að skipin færu úr höfn, ef allt væri með felldu. En þessi deila útgerðarmanna virðist aðallega vera við ríkisstj. og þingmeirihl. Deilan virðist aðeins vera að litlu leyti við sjómennina. Þá er spurningin: Á að leysa þessa deilu á kostnað hins vinnandi fólks? Því er ég mótfallinn. Auk þess er ég af princip-ástæðum mótfallinn lögþvinguðum dómi í kanpgjaldsmálum. Hinsvegar lit ég svo á, að till. okkar alþýðuflokksmanna geti leyst málið fyrir líðandi stund. Það getur verið, að hæstv. ráðh. spyrji, hvað verði þá um hinar deilurnar. Ég álít nú, að því fyrr sem skipin fari úr höfn á saltfisksveiðar, því mínni líkur séu til þess, að til komi, að síldveiðarnar verði stöðvaðar, því að ef síldarverðið verður ekki hærra en útlit er fyrir nú, eru ekki líkur til, að allur togaraflotinn fari á síldveiðar, og er þá ekki sennilegt, að sjómenn fari fram á kauphækkun. Um ísfisksveiðarnar er sama máli að gegna. Ég er viss um, að eftir að skipin eru komin út, er hægara að leysa málið. Hin deilan, sem nú er í uppsiglingu, er þessu alveg óviðkomandi. En ef fara á að leysa þessa deilu með gerðardómi, verður líklega reynt að fara eins að um hina, og fer því skörin að færast upp í bekkinn. Ég hefi þá skoðun, að sú deila muni ekki verða mjög harðvítug, nema pólitísk öfl kunni að grípa þar inn í. Ég þekki dálítið meira til þessara mála en hæstv. ráðh., og ég get fullyrt, að þessi hræðsla hans er ekkert annað en nokkurskonar hysteri. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara út í form frv. Ég býst við, að hér hafi verið farið eftir þeim reglum, er tíðkazt hafa í nágrannalöndunum, þegar gerðardómar hafa verið skipaðir. Mun ég geyma mér gagnrýni um þetta til 2. umr. Ég hefi nú skýrt frá minni skoðun á gerðardómum og því, hvernig verkalýðurinn lítur á þá gerðardóma, sem skipaðir eru af borgaralegum stjórnum. Ég býst við því, að ef hér hefði setið að völdum jafnaðarmannastj„ þá hefði aldrei komið til þessa gerðardóms. Ég vil að síðustu aðeins segja það, að mér þykir vöskum drengjum, sem eru lofaðir jafnt hér sem annarsstaðar fyrir dugnað, ósérplægni og leikni í störfum, fyrir að vera afkastameiri fiskimenn en aðrir, þó að viða sé leitað, illa launað af þjóðfélaginn með því að þeim séu skömmtuð kjör, sem sennilega þýða það, að afkoma þeirra verður mjög svipuð því, sem nú er. Því að hæstv. ráðh. getur engar tryggingar gefið fyrir því, að þessi stétt fái þær launabætur, sem henni ber að fá. Enda býst ég við, að hans flokkur hafi þá afstöðu, að óviturlegt sé að dæma sjómönnum launabætur sem nokkru nemi. En þegar þess er gætt, að dýrtið vex, og skattar og tollar hækka og öðrum stéttum eru veittar ívilnanir, að ógleymdri bændastéttinni, er veitt hefir verið hærra verð fyrir kjöt og mjólk, sem ég tel ekki eftir - þá mætti ætla, að þeir, sem hafa skilning á því að bæta þyrfti hag bænda og hafa fengið því framgengt með okkar hjálp, hefðu líka slíkan skilning á þörfum sjómanna. Ég mun af framangreindum ástæðum greiða atkv. á móti frv. En mér er það hinsvegar ljóst, að þó að ég andmæli málinu nú, þá er það aðeins til þess að staðfesta með dómi sögunnar, hvernig því hafi verið tekið af þeim fáu mönnum, sem andmæla því hér, því að málinu mun ætlaður framgangur. En ég vona, að íslenzkur verkalýður beri sömu gæfu til að hrinda af sér borgaralegum gerðardómi sem í Noregi, Svíþjóð og annarsstaðar, og ef þetta frv. getur orðið til þess, þá er ef til vill fengur að því frá sjónarmiði einhverra. En ég tel þó ekki, að neinn fengur geti að því orðið, því að tilgangur sjómannastéttarinnar var að afla sér kjarabóta, meiri en slíkur dómur myndi dæma henni.

Forseti (EÁrna): Ég tel æskilegt, að þessari 1. umr. gæti orðið lokið áður en matarhlé hefst, bæði af því, að nauðsynlegt er talið, að málinu verði yfirleitt hraðað sem mest, og eins af hinu, að mér hafa borizt óskir um, að fundur verði ekki settur aftur fyrr en kl. 10 í kvöld. Ég teldi því æskilegast, að afgreiðsla málsins gæti farið fram fyrir matarhlé, sem verður kl. 71/2, jafnvel líka að því er önnur mál snertir.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Eins og getið er í grg., er frv. þetta flutt af hæstv. forsrh., af því að hann á sæti í þessari hv. d., en annars er það flutt að tilhlutun okkar beggja og eftir ákvörðun Framsfl. Áður en 1. umr. lýkur, vildi ég segja nokkur orð um lausnir þær á þessum málum, sem stungið hefir verið upp á. Vil ég þá fyrst víkja að því, sem hv. 1. landsk. sagði. Hann sagði, að reikna mætti með því sem sjálfsögðum hlut, að verkalýðurinn og fulltrúar hans væru þessari leið andvígir. En hann gekk framhjá því, sem hér hefir verið upplýst, að í mörgum löndum hafa fulltrúar verkalýðsins gengið inn á þessa leið. Þessu hefir ekki verið mótmælt með rökum. Í Danmörku voru t. d. skipaðir gerðardómar, svipaðir þessum, sem hér er farið fram á. Þar stóðu Alþýðuflokkurinn og Radíkali flokkurinn að þeirri lausn málanna. En annað atriði var eftirtektarverðara í ræðu hv. 1. landsk. Hann virtist gera ráð fyrir, að undir vissum kringumstæðum væri leyfilegt að lögleiða kaupgjald, nefnilega þegar annar aðiljinn hefði samþ. það. Það þýðir, að þvinga má annan aðiljann, en ekki hinn. Út af því fordæmi, sem gæti skapazt af þessu, vil ég segja, að væri óvandaðri eftirleikurinn fyrir þingmeirihl., sem væri hlynntur atvinnurekendum, að lögleiða kröfur þeirra í svipaðri deilu. Þá væri svo komið, að sá aðilinn, sem sterkari væri á þingi eða í ríkisstj., kúgaði hinn aðiljann eftir vild til að hlíta sínum skilyrðum. Þetta er sú hættulegasta leið, sem hugsazt getur. Hv. 1. landsk. sagði, að þessi vinnustöðvun væri pólitísk vinnustöðvun. Rökstuddi hann þetta með því, að útgerðarmenn hefðu trássast við að ganga til samninga um málið. Ég vil þá benda á, að það voru ekki útgerðarmenn, sem sögðu samningunum upp, heldur fulltrúar sjómanna, svo að það er ekki rétt hjá hv. 1. landsk., að þetta sé pólitísk vinnustöðvun af hendi útgerðarmanna. En aðalatriðið í því, sem hann sagði, var það, að hann hefði ráð á reiðum höndum til að kveða niður þessa pólitísku deilu. Ráðið væri það, að framkalla af hálfu sjómanna till. um lágmarkskaup, er þeir vildu hlíta, en skipa svo bönkunum að láta gera út upp á þetta kaup. Hvar værum við staddir, ef gengið yrði inn á þessa leið? Þá gæti með sama rétti hver stéttin eftir aðra komið og sagt Alþ., að hún þyrfti að fá betri laun eða kjör, og væri þá einföld leið til að framkvæma þessar kröfur, nefnilega að skipa bönkunum að skipa fyrirtækjunum að greiða þetta. Þessi leið er auðvitað ófær, að fyrirskipa, að málstaður annars aðiljans sé tekinn til greina, en ekki hins. Sama máli væri að gegna, ef stj. segði við útgerðarmenn: Við skulum gefa ykkur eftir svo og svo mikið af sköttum og tollum, ef þið viljið gera út. Þetta hefir Framsfl. ekki heldur dottið í hug.

Þetta var gert 1929

. En þar með er ekki sagt, að alltaf eigi að gera það. Hvað átti Alþingi að gefa útgerðarmönnum mikið eftir af sköttum og tollum, til þess að þeir gerðu út upp á þau kjör, sem sjómenn heimtuðu? Og hvað átti svo Alþingi að segja við aðra sjómenn, sem hefðu ef til vili komið með samskonar kröfur? Það er sama, hvor leiðin er tekin, báðar eru ófærar. Ég veit, að þeir, sem eru að fitla við þessar leiðir, sjá það líka sjálfir. Hæstv. atvmrh. talaði hér fyrir þeirri lausn, sem lögð er til af hálfu Alþfl. Ég verð að segja, að mér kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir, þegar hv. 3. landsk. er að deila á Framsfl. fyrir það. að hann hafi sýnt fjandskap gagnvart sjómönnum, og þá væntanlega í því að leysa úr þeirra málum hér á þingi. Mér kemur þetta kynduglega fyrir. Ég veit ekki til, að það hafi legið fyrir, að Framsfl. ætti að taka afstöðu um kaupgjald sjómanna. En þegar það liggur fyrir Alþ., að bera fram lagafrv. um þetta efni, þá tekur hann einn þátt úr till. sáttanefndarinnar, svo að það er undarlegt, að hv. 3. landsk. skuli deila á okkur framsóknarmenn fyrir að vilja ekki taka málagrundvöll, sem alls ekki liggja fyrir neinar till. um, ekki einu sinni frá Alþfl. Ég veit ekki betur en Alþfl. hafi með þessu frv. gengið inn á, að það sé ekki hægt að búast við sáttum í þessari deilu, og sú leið, sem hann leggur til, að farin sé, er að lögbjóða vissan hluta úr till. sáttasemjara, eða með öðrum orðum að lögbjóða kaup á saltfisksveiðunum. Sú eina till., sem fyrir liggur frá Alþfl., ber ekki með sér það, sem mér skildist vera undirtónninn í ræðu hv. 3. landsk., að hér lægi fyrir, að Framsfl. þyrfti að taka afstöðu til þess, hvort ætti að verða við kröfum sjómanna eða ekki. Það liggur aðeins fyrir sú leið frá Alþfl., sem felst í frv. hans. Það er sem sé ekki deilt um það, hvort hægt sé að búast við því, að þessi deila verði leyst með samkomulagi milli aðilja. Bæði Framsfl. og Alþfl. eru sammála um, að þingið verði að grípa inn í deiluna, en það, sem deilt er um, er, hvor leiðin, sem bent er á, sé réttari. Það hefir verið talað töluvert um það fordæmi, sem skapast við að samþ. þessar till. Það er annarsvegar farið fram á að lögleiða gerðardóm, þar sem meiri hlutinn er skipaður af hæstarétti. Það er að dómi hv. þm., sem talaði fyrir Alþfl., ófær leið, vegna þess að hún gefi svo hættulegt fordæmi. En á sama tíma leggur þessi hv. þm. til að lögleiða kaupgjald, sem sjómenn sjálfir hafa fellt að ganga að.

Þeir hafa ekki fellt þetta

. Þeir hafa fellt till. sáttasemjara í vinnudeilum, en þetta er einn kafli úr þeim till. Ég sé ekki, að það sé neitt verra fordæmi að lögleiða gerðardóm, sem skipaður sé af hæstarétti, heldur en að lögleiða kauptillögu, sem meiri hluti þeirra, sem við hana eiga að búa, hafa fellt. Hæstv. atvmrh. sagði, að það bæri brýn nauðsyn til að ganga ekki lengra í þessu máli en brýn nauðsyn bæri til, og taldi hann óhætt að skilja eftir þann hluta deilunnar óleystan, sem snerti síldveiðarnar og ísfisksveiðarnar. Hæstv. forsrh. hefir fært rök að því, að frá sjónarmiði okkar framsóknarmanna er þessi leið ekki fær, að skilja þennan hluta deilunnar eftir óleystan. Ennfremur vil ég segja það, að jafnvel þótt þessi leið væri farin út af fyrir sig - sem ekki er hægt að okkar dómi -, þá mundi ekki álitið fært að slita út úr samhengi eitt atriði í till. sáttanefndarinnar, eins og gert er í frv. Alþfl., og gera það út af fyrir sig að l., af þeirri einföldu ástæðu, að það liggur ekki fyrir neinn vilji um það frá þeirri nefnd, sem um þetta hefir fjallað, þar sem nefndin hefir gert till. um málið í heild, og þá um saltfisksveiðarnar, með tilliti til þeirra till., sem gerðar voru um önnur atriði deilunnar. Það er því af báðum þessum ástæðum þeirri, sem hæstv. forsrh. lagði áherzlu á, að við teljum ekki fært að skilja deiluna eftir óútkljáða, og þeirri ástæðu, að jafnvel þótt það væri fært, þá teljum við ekki fært að slita eitt atriði út úr till. sáttanefndarinnar -, að við teljum ekki fært að fara þessa leið. Hv. 3. landsk. fór hér áðan nokkuð hörðum orðum um sáttanefndina, sem starfaði í þessu máli, og fannst mér satt að segja nokkuð óviðkunnanlegt, hverskonar orðum hann fór um starfsemi nefndarinnar. Hann sagði, að hún hefði verið flokkspólitískt lituð, vegna þess að tveir menn í henni hafi verið framsóknarmenn. Ég verð að segja, að það mun vera erfitt að fá starfhæfa menn til þess að taka þátt í lausn mála án þess að vita, hvaða flokki þeir fylgja, þótt þeir taki ekki þátt í pólitík. Ég verð líka að segja, að ummæli hv. 3. landsk. um starf nefndarinnar virðast ekki eiga mikla stoð í veruleikanum, þegar þess er gætt, að tili. nefndarinnar um lausn deilunnar eru felldar með aðeins 58 atkv. meiri hl. á fundi sjómanna. Þetta sýnir, að nefndin hefir ekki í till. sínum farið ósanngjarnlega í málið, því að eins og allir sjá, munar sáralitlu, að till. séu samþ. Ef 30 menn, sem á fundinum voru, hefðu greitt atkv. með till., þá voru þær samþ. Það verður lítið úr svigurmælum hv. 3. landsk. í garð nefndarinnar, þegar þessi staðreynd er athuguð. Hv. 3. landsk. sagði, að ef hér hefði setið vinstrimannastjórn, þá hefði ekki komið fyrir, að deilan hefði strandað á þennan hátt. Ég vil þá spyrja hann að því, hvernig Alþfl. hefði leyst þessa kaupdeilu, ef hann hefði ráðið einn. við hvað á hv. 3. landsk., þegar hann segir þetta? Hvernig hefði Alþfl. leyst þessa deilu. og hvernig hefði hann leyst hana, án þess að komið hefði til aðgerða þingsins? Þessi ummæli hv. 3. landsk. koma ekki vel heim við það, að Alþfl. hefir nú einmitt flutt hér í þinginu frv. um það að leysa deiluna með valdi þingsins. Hv. 3. landsk. sagði, að það hefði verið skylt að láta sáttanefndina starfa áfram og athuga enn, hvort hægt myndi vera að fá samkomulag í þessari deilu. Þá vil ég spyrja hv. 3. landsk. að því, hvernig standi á því, að Alþfl. skuli hafa flutt hér í þinginu frv. um að lögleiða kaupgjald á saltfisksveiðum ofan í till. sjómanna, ef hann hefði trú á því, að hægt væri að ná niðurstöðu í deilunni með því að láta sáttanefndina starfa áfram. Hvers vegna flytur hann þá þetta frv., ef hann hefir trú á því, eins og kom fram hjá hv. 3. landsk.? Er ekki flutningur þessa frv. af hálfu Alþfl. skýlaus viðurkenning á því, að Alþfl. er eins og hæstv. atvmrh. sagði í dag, ljóst, að, deilan verður ekki leyst nema með þingvaldi, ef ekki á að verða sá skaði, sem þjóðfélagið ekki þolir? Þar sem þetta liggur fyrir, bæði með yfirlýsingu hæstv. atvmrh. og með flutningi frv. Alþfl., sem mig minnir, að hv. 3. landsk. sé 1. fim. að, þá kann ég ekki við ummæli af þessu tagi. Alþfl. hefði þá átt að leggja til, að sáttanefndin starfaði áfram. Það er því ekki verið að deila um það, hvort aðgerða þingsins þurfi eða ekki, heldur um það, hvernig þær skuli vera. Það er deilt um það, hvort leiðin, sem Alþfl. bendir á, sé betri en sú leið, sem Framfl. bendir á. Við þykjumst hafa sýnt fram á með rökum, að leið Alþfl. er hvorki hættuminna fordæmi fyrir verklýðssamtökin í landinu í framtíðinni, og jafnframt langt frá því að vera líkleg til þess að skapa þann árangur í þessu máli, sem til verður að stofna. Menn hafa verið að ympra á því, hvort hægt væri að fara eina eða aðra leið í þessu máli hér á þingi, með tilliti til þess, hvort menn myndu vilja fylgja l. Ég tel það ekki sæmandi fyrir alþm. að taka afstöðu sína til málsins út frá því sjónarmiði, hvort borgarar þjóðfélagsins muni hlýða l., sem sett eru á Alþ. Ég tel það eitt sæmandi, að ganga út frá því, að borgararnir fylgi l., sem Alþ. setur. Og elns og hæstv. forsrh., trúi ég því ekki, fyrr en ég sé það, að Íslendingar séu það öðruvísi innrættir en aðrir, sem sett hafa hjá sér samskonar reglur af minna tilefni, að þeir fari eftir æsingarorðum einhverra, sem vilja ala á úlfúð í þessu mikla vandamáli. Ég ræði því ekki um það, hvort ein eða önnur leið er líklegri í því skyni, af því að ég álít ekki sæmandi fyrir alþm. að gera ráð fyrir slíku.

Forseti (EÁrna): Ég sé, að umr. verður ekki lokið fyrir matarhléið, og er því fundi frestað þangað til kl. 10 í kvöld.



Þótt mál þetta sé allathyglisvert, eins og sjá má af því, hve margir áheyrendur eru saman komnir hér, þá er málið raunverulega mjög einfalt og ekki ástæða til að halda langa ræðu. Sérstaklega verður málið einfalt, þegar menn hafa hlýtt á þessar umr. hér og heyrt til fulltrúa beggja aðilja, sem standa að þeim tveim frv., sem hér liggja fyrir og menn munu yfirleitt vera sammála um um allt þingið, nema e. t. v. kommúnistar. Það vekur athygli manna, að bæði frv. virðast sammála um það, að Alþ. eigi að gripa inn og lögbjóða lausn á þeirri kaupdeilu, sem nú stendur yfir, svo að menn skyldu ætla, að málið væri ekki mikið hitamál flokka á milli, þótt það gæti verið hitamál í landinu, og þá einkum hjá þeim, sem hlut eiga að máli á móti Alþ. Þótt ég hafi ekki ástæðu til að leggja margt til málanna, vil ég minnast á örfá atriði, sem komu fram í umr. nú síðast. Hv. 1. landsk. sagði, að við sjálfstæðismenn vildum afnema verkfallsréttinn, og hann tók t. d. sem sönnun fyrir sínu máli bæði vinnulöggjöfina, sem borin hefir verið fram af hálfu okkar flokksmanna, og þau orð, sem ég hefi talað hér í dag. Ég verð að segja, að það þarf brjóstheilindi til að bera þetta fram fyrir þá, sem fylgjast nokkuð með í störfum Alþ., hvort sem er með því að lesa þingskjöl eða hlusta á umr., því að í vinnulöggjafarfrv. því, sem borið er fram af sjálfstæðismönnum, er einmitt sneitt hjá hverju því atriði, sem hallar í þá átt, að verkfallsrétturinn sé skertur, og í kaflanum um úrskurð milli aðilja í vinnudeilum er það mjög afmarkað svið, sem hægt er að fella úrskurð um, ef þessar stéttadeilur eru um kaup og kjör, og í ræðu minni tók ég skýrt fram, að það væri andstætt stefnu Sjálfstfl., að aðiljar sjálfir semdu ekki með sér um þessi mál á sama hátt og gert hefir verið. Ef svo hefði verið gert, eða sáttatilraunir tekizt, þá hefði lögboðinn gerðardómur aldrei verið settur. Að vísu hafa þessir samningar stundum gengið alltreglega, en þeir hafa þó tekizt. Ég álít, að ef litið er á sögu togaraútgerðarmanna og sjómanna á togurum, mundi sú saga sýna, að í slíkum samningum hefir verið gefið eftir á báða bóga svo mikið sem sanngirni hefir þótt mæla með. Ég held, að hv, 1. landsk. verði að snúa við með þá staðhæfingu sína, að við sjálfstæðismenn eða nokkur annar flokkur á Alþ., nema þá kommúnistar, viljum skerða verkfallsréttinn. Dæmin í Rússlandi munu sýna, að kommúnistar vilja skerða þennan rétt. Þar láta þeir fólkið vinna langt fram yfir venjulegan vinnutíma í öðrum löndum og skapa því kaup og kjör. Sami hv. þm. hneykslast ákaflega á því, að við skildum nokkurn tíma og undir nokkrum kringumstæðum ætla að lögbjóða verð á þessari einu vöru, sem verkalýðurinn hefir til sölu, sem sé vinnu sinni, og fannst það mundi vera einsdæmi og óhæfa með öllu, að löggjafinn ætti að skipta sér af því. Ég vil ekki á neinn hátt hvetja til, að þetta sé gert, nema undir alveg sérstökum kringumstæðum. En ég vil benda hv. þm. á það, sem hann og hans flokkur eru svo frakkir á að halda fram, að löggjafinn eigi að grípa allsstaðar annarsstaðar inn í til að ákveða verð á vörum framleiðenda með allskonar skipulagi. Er það ekki hliðstætt að ákveða þannig verð á þeim vörum, sem framleiðendur lifa af, og svo því, að ákveða verð á þessari vöru verkalýðsins, vinnu hans? Það situr ekki á mönnum, sem skipulagningin eða þjóðnýtingin er svo rótgróin í, að tala um, að aðrir vilji lögbjóða eitt og annað. Hv. þm. hélt því fram, að það ætti skilyrðislaust að láta þjóðfélagið ráða í þessu. Ég vil spyrja hv. þm., hvort hann vilji halda fram, að aldrei geti komið fram sú þjóðfélagsnauðsyn að löggjafanum beri skylda til að gripa inn í? Ég veit ekki betur en að hann og hans flokkur vilji oft grípa inn í með miklu gagngerðari ráðstöfunum, í tilfellum þar sem minna bil þarf að brúa en hér og bera fyrir sig þjóðarnauðsyn. Ég er enginn málsvari hæstaréttar hér, en mér finnst bera svo mikil nauðsyn til að halda uppi virðingu fyrir lögum og reglum í landinu, að það ætti að vera leit að mönnum, sem vilja skerða virðingu manna fyrir æðsta dómstóli landsins. Hann verður oft að kveða upp dóma, sem einhverjir af þegnum þjóðfélagsins eru óánægðir með, og það veitir ekki af, að þjóðin standi fast saman utan um þessa stofnun. Ekki yrði hún betur stödd, ef grafinn væri grundvöllurinn undan hæstarétti og öðrum dómstólum landsins. Hv. þm. vísaði til afgreiðslu eins máls sem dæmi þess, að ekki væri treystandi úrskurði hæstaréttar, en þar kemur aðelns það venjulega fram, að sá reiðist, sem ekki fær sínum málstað framgengt. Hvort sá málstaður er réttur eða rangur, skiptir þá sjaldnast máli. En margir hafa vit á að bera þann harm í hljóði. Hæstiréttur dæmir eftir lögum og reglum, en engu öðru. Ef hæstiréttur er ekki fær til að skipa menn í þennan dóm, ef þjóðin getur ekki skipað sinn æðsta dómstól svo, að honum sé treystandi, þá veit ég ekki, hvernig slíkt þjóðfélag á að standa. Ef hver borgari á að geta komið fram og sagt, að hæstiréttur hafi dæmt sig ranglátt, og svo á að dæma eins og hann segir, að rétt sé, yrði erfitt fyrir þjóðfélagið að standa á eigin fótum. En vantraust hv. 3. landsk. og hæstv. atvmrh. á hæstarétti verður þeim mun einkennilegra, þegar þeir koma fram með þá till., að vísa skipun dómsins til pólitísks ráðh., og segja þar að auki, að þeir treysti dómi þess ráðh., aðeins af því að hann sé pólitískur. Ég held, að röksemdir slíkra manna gegn réttdæmi hæstaréttar verði ekki þungar á metunum. Menn geta næstum tárast yfir þeirri miklu viðkvæmni, sem hv. þm. lét í ljós, þegar hann talaði um, að úr þessu gæti orðið stjórnarkreppa. Þó að nokkur þúsund manns liðu sult og ríkið færi á höfuðið, það væri allt hægt að bera, en ef yrði stjórnarkreppa úr þessu, ef kreppan skyldi snerta þá háu stjórn, það var heldur verra. Ég skrifaði hér hjá mér nokkur atriði úr ræðu hv. 3. landsk., en mér er tjáð, að hann sé bundinn á fundi og muni ekki geta mætt hér. En ég held samt, að ég verði að fara örfáum orðum um það, sem hann sagði. Hann valdi sér það hlutverk að halda kosningaræðu. Hann fór ekki mikið inn á málið sjálft, en talaði líkt og ég geri ráð fyrir, að hann vilji tala á fundi þeim, sem hann er nú á. Hann hélt í rauninni ágæta ræðu, og ég get undirskrifað margt, sem hann sagði um okkar sjómannastétt, hvílíkir ágætismenn þar væru, og ég veit, að það er enginn, sem ekki er honum samdóma um það. Íslenzka sjómannastéttin er þekkt að ágætum, ekki einungis hér á Íslandi, heldur og svo langt út fyrir landið, sem hún er þekkt. Ég held, að hv. þm. fái engan til að tala illa um hana og fái sjómenn ekki heldur til að trúa því, að þeir eigi óvini hér meðal fulltrúa þjóðarinnar. Hér er aðeins verið að ræða um, á hvern hátt þessi deila verði bezt leyst, fyrst og fremst fyrir sjómennina, og þar að auki fyrir aðra þjóðfélagsborgara. En gallinn á ræðu hv. þm. var sá, að tilgangur hennar var ekki sem beztur. Hann var sá að reyna að koma inn óánægju hjá þessari stétt og telja þeim trú um, að þeir einir væru settir hjá, og það einungis af illmennsku. Hv. þm. lýsti kaupdeilunni, hvernig hún hefði gengið til, hvenær samningunum hefði verið sagt upp, og svo þegar hefði átt að semja, þá hefðu útgerðarmenn ekki svo mikið sem viljað tala við sjómenn. Ég skal ekki fara að endurtaka svar hæstv. fjmrh. við þessu. Það voru sjómenn, sem sögðu samningunum upp, og sögðu þeim upp í því skyni að knýja fram kauphækkun. Svo reynist ákaflega erfitt að ná tali af útgerðarmönnum. Ég vil skjóta því fram til að sýna, hve mikil rök þetta eru, að við skyldum segja, að útgerðarmenn heimtuðu kauplækkun í sambandi við árangur rannsóknar þeirrar, sem fram hefir farið á hag útgerðarinnar, og vita hvort sjómannafélagið og aðrir foringjar sjómanna hefðu orðið ákaflega fljótir og fúsir til að ræða við útgerðarmenn um þetta. Nei, ég er viss nm, að það hefði reynzt ákaflega erfitt fyrir útgerðarmenn svo mikið sem að ná tali af þeim. Málið hefir tvær hliðar. Annarsvegar er kaupkrafan, og enginn efast um, hve ágæt stétt sjómenn eru og hve mikið þeir eiga skilið, en þá ber líka að líta á þá hlíð, hve erfitt það er vegna dýrtíðarinnar, sem alltaf vex, að hækka kaupið. Dýrtíðin vex meðal annars vegna atbeina þessa hv. þm. og hans flokksmanna, og því er ekki hægt að neita, að krafa þeirra um, að greiddar séu fleiri krónur, jafnframt því sem ríkisstjórnin gerir hverja krónu verðminni, er nokkuð hörð. Þetta er önnur hliðin. Nú er ekki einungis um sjómenn hér að ræða, heldur líka útgerðarmenn. Margir hv. dm. þekkja þá sögu betur en ég, en ég held, að allir, sem hafa komið nálægt því máli, séu á eitt sáttir um, hvernig ástæður útvegsins eru. Miklar breytingar eru orðnar frá því fyrir ekki mjög mörgum árum, að útgerðin stóð, að segja mætti, með miklum blóma, og til þess nú, að hún er á barmi glötunarinnar. Mþn. til að athuga hag sjávarútvegsins starfaði fyrir eitthvað 3 árum og gerði upp hag hans eftir skýrslum, sem safnað hafði verið um nokkur ár. Ástandið reyndist þannig, að í stað þess að útgerðarmenn höfðu átt allmikið af útgerðartækjum sínum, skip, hús, reiti og veiðarfæri og annað, sem til þessa atvinnurekstrar þarf, sem er furðu lítið samanborið við þær upphæðir, sem hann veltir, þá er nú, að heita má, allt komið í skuld. Ég geri ráð fyrir, að þeir, sem hafa haft tækifæri til að koma nálægt bönkum, eins og ég hefi haft, hafi séð sögu útvegsins skráða í bækur bankanna, og það er ófögur saga. Frá því að togarafélögin ýmist voru skuldlaus eða skulduðu mjög lítið greiddu flest skuldir sínar upp um áramót, er svo komið, að svo að segja hvert einasta þessara félaga er nú skuldum vafið, eignirnar farnar og ekki upp á annað rekstrarfé að hlaupa en lánsfé úr bönkunum. Þetta er saga málsins frá hinni hliðinni. Ofan á annað bætist lokun bezta markaðarins, stórkostlegt aflaleysi í þeirri grein, sem menn væntu, að tæki verulegt tak í áttina til batnaðar, og á ég þar við síldveiðarnar í fyrra sumar. Þrátt fyrir góðan afla á síldveiðum síðasta sumar hefir útgerðin ekki gert meira en að halda í horfinu. Hv. 3. landsk. og flokksmenn hans hafa e. t. v. manna bezt lýst þessu ástandi með því að leggja fram á síðasta Alþ. frv. um að leggja niður eitt stærsta togarafélag landsins og gera ýms önnur smátt og smátt gjaldþrota. Þegar þeir flokkar, sem ár frá ári hlaða á útveginn sköttum og tollum, bera fram kröfur um hækkað kaup, fara menn að skilja, að þar er ekki einungis um að ræða kjör sjómanna. Einmitt alþýðuflokksmenn hafa talað svo mjög um, að útgerðarmenn ættu ekki lengur skipin. Því hefðu einmitt þeir átt að telja þessa kröfu fjarstæða. Hvaða heimild hafa útgerðarmenn þá til að semja um hærra kaup við þessi fyrirtæki, sem þeir eiga ekkert í? Eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. var það, að hann sagði: „Við gerum okkur ekki ánægða með gerðardóm, nema hann verði skipaður af okkur“. Og tók til dæmis gerðardóminn í Noregi. Hann hefði verið ágætur, af því að þar væri alþýðuflokksmaður forsrh. og hann hefði skipað í gerðardóminn. En hinn aðilinn? Ætli, að hv. þm. sneri ekki við blaðinu, ef sagt væri, að sjálfstæðismenn ættu að skipa í gerðardóminn? Mundu þá aðrir en sjálfstæðismenn verða ánægðir? Það er engin önnur leið til í þessu en að reyna að fá svo óhlutdræga menn í gerðardóminn, sem mögulegt er, eins skynsama og þekkingarmikla og mögulegt er, og enginn aðili er hæfari en æðsti dómstóllinn til að skipa þessa menn. Þar gilda þær reglur, að ef hægt er að sýna fram á, að einhver dómenda sé venzlaður öðrum hvorum aðilja eða hafi látið orð falla, sem bundið geti úrskurð hans, þá verður sá maður að víkja úr dómnum. Ef velja ætti dómara, sem búinn væri að segja, að hann væri með öðrum aðilja, þá yrði erfitt að fá góða dómara. Hv. þm. sagði, að engin trygging væri fyrir því, að sá dómur, er hæstiréttur tilnefndi, væri óhluldrægur, og engar líkur til þess, að hann felldi dóm, sem báðir aðiljar gætu sætt sig við. Orð þessa hv. þm., sem halda því fram, að það eigi að skipa pólitískan dóm, eru ómerk. Það er hart, að þessir menn skuli standa upp, með vandlætingarsvip yfir því, að hæstiréttur á að tilnefna helmingi fleiri menn en dæma eiga, svo að báðir aðiljar geti rutt úr dómnum. Bæði hv. 1. landsk. og hv. 3. landsk. hafa haldið því fram, að dómurinn væri pólitískur og dregið það af því, sem hefir verið sagt um þetta mál. Það hefir komið fram hjá útgerðarmönnum, segja þeir, að útgerðarmenn vilji ekki sættir við sjómenn, en þeir töldu nauðsynlegt að gera nokkrar kröfur á hendur hins opinbera, og út af þessu kom grátstafur í kverkarnar á 1. landsk. út af stjórnarkreppunni. Deilan er pólitísk, segja menn. En er það pólitík, ef einhverjir menn sækja til stj. um að fá réttingu á sínu máli, og sækja það nokkuð fast. Ef svo er, þá eru margir menn pólitískir í þessu landi, og þá er þetta líka pólitísk deila. En í þessu öllu er gengið út frá því, þrátt fyrir allt, sem vitað er, að útgerðarmenn geti haldið útgerðinni áfram með því lagi, sem hún hefir verið rekin á undanförnum árum, og geti bætt dálitlu við útgjöldin. En mér finnst slíkt vera hrein fjarstæða. Það, sem hér liggur fyrir, er ekkert annað en það, að það er algild sönnun og viðurkennt af hálfu aðilja af mörgum flokkum, að ég hygg, að útgerðin hafi ekki borið sig á undanförnum árum. Nokkur þúsund kr. halli hefir verið á rekstri hvers togara. Útgerðarmenn geta ekki haldið rekstrinum áfram, nema þeir fái einhverjar ívilnanir, annaðhvort auknar tekjur eða lækkun útgjalda, sem nemi nokkrum tugum þúsunda. Ef útgerðarmenn sæju ofsjónum yfir kaupi sjómannanna, gætu þeir reynt að ná þessari útgjaldalækkun með því að segja upp samningum og lækka kaup sjómannanna. Ef til vill yrði ekki svo mikill halli á útgerðinni, ef reynt hefði verið að ná tekjum inn þá þann hátt. En útgerðarmenn gerðu þetta ekki. Þeir sáu ekki ofsjónum yfir kaupi sjómannanna. Þeir völdu þá leið, að reyna að fá hið opinbera, bæi og ríki, til að lækka gjöldin, er á útgerðinni hvíla, og bæirnir féllust á að létta stórlega gjöldum af úfgerðinni. Ég hygg, að rökstyðja megi sterklega og fylgja því fast fram, að þessi framleiðslutæki séu svo stórtæk og afli svo mikið í þjóðarbúið, að þjóðarbúið yrði að halda útgerðinni við. Það mætti ekki leggja þyngri kröfur á útgerðina en svo, að togararnir gætu haldið áfram. Þeir svara út í hött, segir Nýja dagblaðið. Við viljum viðurkenna, að kjör sjómanna eru ekki of góð, en við höldum fast við það, að halli verður á rekstrinum með svona samningum, og við eigum að fá hann bættan hjá þeim aðiljum, sem mest eiga undir því, að togararnir geti gengið og gefið arð, nefnilega bæir og ríki. Mér þótti hæstv. fjmrh. gefa heldur köld svör í ræðu sinni. Mér skildist, að hann segði það með rólegum orðum, að það kæmi ekki til mála, að ríkið létti nokkrum kostnaði af útgerðinni til þess að leysa þessa deilu. Ég veit satt að segja ekki, hvað ég á að halda um afstöðu og skoðun hæstv. fjmrh. Hann lýsir því yfir, að hann standi við frv. um gerðardóm. Hann veit, eins og allir, að langmestar líkur eru til þess, að gerðardómur myndi kveða upp mjög svipaðan dóm eins og þann sem fyrir liggur í till. sáttanefndar. Nú er búið að gera tvær till. af sáttasemjara, og eina, og þá síðustu, af hendi sáttanefndarinnar, sem skipuð var, og eru þær báðar mjög svipaðar. Aðstaða gerðardóms er að vísu nokkuð önnur en sáttanefndar. Sáttanefnd á bara að sætta aðilja, en ekki að skipta sér af því, hvað er sanngjarnt, hvar sem unnt er að finna till., sem báðir aðiljar geti gengið að. En gerðardómurinn á að kveða upp eins réttan dóm og hann getur. Ég veit líka, og hæstv. fjmrh. veit það einnig, að samningar myndu standa í stað þrátt fyrir þetta. Hann veit eins vel og nokkur maður annar, hvernig hagur útgerðarinnar er. Hann ætti að vita betur en nokkur annar, að ekki er hægt að halda rekstri útgerðarinnar þannig áfram, að hún geti borið sig. Ég veit ekki, hvernig hann hugsar sér að leysa þetta mál, ef hann neitar að framkvæma eða leggja til, að framkvæmdar verði þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til þess, að þessi bezta mjólkurkýr landsins geti haldið áfram að lifa. Mig langar næstum til þess að spyrja hann, hvort hann vildi, að haldið yrði áfram að gera út togaraflotann. Hann er yfirmaður bankanna, og vildi ég því spyrja, hvort hann teldi það forsvaranlegt, að bankarnir héldu áfram að veita fjármagn til fyrirtækja, sem búið er að eins og nú er búið að togaraútgerðinni. Ég skal ekki fara mikið út í það, sem hv. 3. landsk. sagði. Hann felldi krókódílatár yfir því, að ekki skyldu takast sættir. Kannske það hafi verið alþýðuflokksþingmannstár, sem ég kalla því nafni, er hann felldi? Mér finnst þetta vera í skerandi ósamræmi við það, sem hans flokkur, og raunar báðir þessir flokkar, hafa lagt til þessa máls. Það er alveg ómögulegt að spilla meira fyrir sættum í þessu máli heldur en hér hefir verið gert af hálfu blaðs Alþfl. um langan tíma. Málið á að hafa verið blásið upp með ósanngirni af hálfu útgerðarmanna, að sögn þessa blaðs, og annað þess konar. Ég verð að segja, að það er sízt að undra, þótt sjómenn felldu till. Maður gæti miklu fremur undrazt yfir því, að ekki skyldu miklu fleiri greiða atkv. gegn till. En af atkvgr. sézt, hvað þessir menn hugsa sjálfstætt. Þeir fara ekki meira eftir þessu blaði en svo, að næstum jafnmargir greiða atkv. með og móti þessari fjárráðatill. Þeir hafa ekki tekið meira mark á forustumönnum hans flokks og þeim blöðum, sem hann ræður yfir, en raun ber vitni. Ræða hans snerist öll í sömu átt; hann bara endurtekur. Kúgunin er ekki lítil, þegar þess er gætt, að hann flytur sjálfur hér frv. um nokkuð samskonar kúgun, þó að hún sé ofurlítið öðruvísi. Án þess að ég fari út í það hér, finnst mér það næstum hlægilegt, þegar þessir hv. þm. eru að tala um kúgun, en beita henni þó sjálfir, þegar þeir eru að hafa eitt og annað fram. Það eru nokkuð margir aðiljar, sem finnst hans flokkur undir stjórn hans flokksmanna hafa farið nokkuð hranalega að, þegar menn hafa verið að koma fram sínum kröfum. Nokkuð mörg kauptún hafa reynt, hve mikið sárar tilfinningar þeir hafa fyrir því, að ekki sé gengið á hlut nokkurra manna. Förum stutt, bara til Akraness. Þar vildu verklýðsleiðtogarnir reka bændur heim með ket sitt. Verksmiðjan þar er alveg vængstýfð, og settar fram kröfur um það, að ekki megi neinn vinna þar, sem ekki vill fylgja verklýðsleiðtogunum. Líklega er þetta víðar. Maður tekur ekki eins mikið tillit til þess, sem hann segir, eins og ef hann hefði alveg hreinan skjöld í þessum efnum. Ég skal svo fara að ljúka máli mínu, en ég vildi bara ljúka því með því að minna þennan hv. þm. á það, sem er mjög eftirtektarvert, hvað þessi hv. þm. talar illa um sáttanefnd, sem hefir verið skipuð í þessu máli, og hve hann úthúðar með þeim sterkustu orðum því smánarboði, sem þessi nefnd hafi komið með til sjómanna. Nefndin var skipuð þannig, að meiri hl. var framsóknarmenn, ekki batnaði við það, að íhaldið var þar líka á ferðinni. Hann vildi ekki líta við þessu, því að þar var enginn maður, sem hafði nokkurn skilning á kröfum verkalýðsins eða Alþfl. Smánarboðið var svo ógurlegt, að út af því gat hann lagt í löngum kafla sinnar löngu ræðu. En rétt áður hefir hann skammað nefndina fyrir að gera ekki ofurlitið betra boð, en maður hefði getað haldið, að þá hefði þurft að bjóða allt annað. Einu mennirnir, sem ekkert eiga að fá annað en hreinasta smánarboð, eru sjómennirnir. Þeir fá ekki þá hækkun, sem þeim ber. Hvernig lifir hann eftir þessari reglu? Hann lifir eftir henni þannig, að nú vill hann lögbjóða part af þessu smánarboði. Hann og hæstv. atvmrh. töluðu um, að ekkert væri sannað um það, að deilan gæti ekki haldið áfram, og væri þá eftir að semja um kjörin á síldveiðunum í sumar, og á ísfisksveiðunum næsta vetur. En sérstaklega verður þetta merkilegt, þegar þess er gætt, að það skyldi eiga að kóróna allt saman, að þeir gengu inn á að lögbjóða þetta sama smánarboð. Það hefir flogið fyrir nýlega, sennilega bara fyrir sjómannafélagsfundum, að þeir væru að reyna að fá Framsfl. til að lögleiða alla þessa till. og skylda sjómenn til að taka þessu ægilega smánarboði. Það, sem þeir vilja lögleiða í sínu frv., er tilI. sáttasemjara, en ef nokkuð er lögleitt, hví skyldi þeir þá ekki lögleiða það allt saman. Spurningin er, hvað mikið þeir ætla að vinna fyrir það eina, sem fyrir þeim vakir, að geta fengið að sitja við völd ásamt Framsfl.

*Brynjólfur Bjarnason: Hv. 1. þm. Reykv. sagði áðan í ræðu sinni um Sjálfstfl., að hann væri yfirleitt á móti því að taka af mönnum verkfallsréttinn. Hann benti á vinnulöggjafarfrv. Sjálfstfl. máli sínu til sönnunar. Hann sagði, að það þyrfti mikil brjóstheilindi til að halda því fram fyrir þeim mönnum, er fylgzt hefðu vel með því frv., því að þetta frv. gengi út frá svipuðum verkfallsrétti. En ég get aftur á móti sagt, að mér finnst, að það þurfi mikil brjóstheilindi til að halda því fram, að þetta frv. takmarki ekki verkfallsréttinn. Allt slíkt tal fellur um sjálft sig fyrir þeim, er hefir lesið og kynnt sér vandlega þetta frv., enda viðurkenndi hv. þm. það, að í þessu frv. fælist skerðing á verkfallsréttinum. Hann viðurkennir, að í því felist afnám verkfallsréttarins undir vissum kringumstæðum, þar sem um bindandi úrskurð væri að ræða. Þetta vita allir, og þessar röksemdir hv. þm. falla því um sjálfa sig. Þá sagði hann, að á Rússlandi væru menn þvíngaðrir til að vinna ótakmarkaðan tíma. En þar er 7 stunda vinnudagur, og sumstaðar ekki nema 6. Aðrar upplýsingar hans hafa álíka mikið sannleiksgildi. Hann neitaði því, sem ég sagði um hæstarétt. En hvort hann hneykslast á því eða ekki, skiptir litlu máli. Það, sem er aðalatriðið, er það, að ekki þýðir nokkurn skapaðan hlut að mótmæla þeirri staðreynd, að mikill meiri hluti verkalýðsins lítur á hæstarétt sem stéttardómstól. Það er ekki aðeins vegna úrskurðar hans í Dettifossdeilunni, heldur líka vegna flestra þeirra deilumála, sem hann hefir dæmt, þar sem verkalýðssamtökin eru annar aðilinn. Hér er að ræða um hæstarétt frá því sjónarmiði, hvort rétt sé að fallast á, að hann sé hlutlaus dómstóll. Þá kem ég að ræðu hv. fjmrh. Hann sagði í ræðu sinni, að það væri ekki rétt, að fulltrúar sjómanna gætu ekki unað við bindandi gerðardóm, fulltrúar verkalýðsins hlytu að geta gengið að löglegum gerðardómi eða samningum, því að fulltrúar verkalýðsins hefðu gert þetta í öðrum löndum. Stundum skamma andstæðingarnir okkur fyrir það, að við viljum fara eftir erlendum fyrirmyndum, en stundum heimta þeir, að við öpum allt vélrænt eftir öðrum þjóðum, jafnvel þó um gerólíkar kringumstæður sé að ræða. Í fyrsta lagi var í mörgum tilfellum, sem hér hefir verið talað um, um fyrirmæli um gerðardóm að ræða, sem fyrirfram hafði verið fengin trygging fyrir, að ekki myndi ganga gegn hagsmunum verkalýðsins. Í öðru lagi . hafa kommúnistar aldrei gefið samþykki sitt fyrir löglegum gerðardómi. Slíkt tilfelli er ekki til, nema það kom einu sinni fyrir fyrir 18 árum í Noregi, og þá var þessi afstaða þingmanna Kommúnista fordæmd af flokknum. Þetta er sannleikur. Auk þess má benda hæstv. fjmrh. á það, að ef deilan hefði komið fram á öðrum vettvangi, gat verið nokkuð öðru máli að gegna. Mönnum er ekki alveg sama, hverskonar verk það eru, hvaða gerðardómur er skipaður, undir hvaða kringumstæðum hann starfar, í hvaða tilgangi hann er settur og hverjar verða afleiðingar hans. Hér á Alþ. hefir nú Alþfl., jafnframt því, sem hann ákveður að rísa gegn frv. Framsfl. um bindandi gerðardóm, lagt fram frv. um að lögbjóða aðra lausn á málinu, sem hefir allt annan tilgang og aðrar afleiðingar. Ég get lýst því yfir, að ég gæti gengið inn á löglega lausn, líka í þessu máli, sem væri réttlát, en ekki hróplegt ranglæti og kúgun, eins og felst í till. Framsfl. Hæstv. fjmrh. sagði, að mínar till. kæmu ekki til mála. Sú till., sem ég drap á sem lausn á þessu máli, myndi ekki koma til mála vegna þess, að hún þvingaði annan aðiljann. Með öðrum orðum, það má ekki þvinga útgerðarmenn til þess að láta togarana fara út upp á þau kjör, sem sjómenn gætu sætt sig við, og meira að segja útgerðarmenn sjálfir gætu sætt sig við, ef stj. vildi uppfylla kröfur þeirra. Það er öllum ljóst, að það var þetta, sem hæstv. fjmrh. sagði. Hann gat ekki mótmælt því, að dellan, sem nú stendur yfir, væri pólitísk, enda er hún það af hálfu útgerðarmanna. Hæstv. Fjmrh. gat ekki heldur mótmælt því, að stórútgerðarmennirnir, sem mestu ráða í samtökum útgerðarmanna, eiga sjálfir skipin, sem þeir nota sem pólitískt vopn. Þetta er viðurkennt af hæstv. ráðh. Og þrátt fyrir þetta má ekki þvinga útgerðarmenn til þess að láta togarana fara út. Samt sem áður verður að lofa þeim að nota umráðaréttinn yfir eignum þjóðarinnar til þess að kúga þjóðina, og stofna þjóðarbúskapnum í voða. Þetta á ekki gera. En aftur á móti má kúga sjómenn til þess að vinna fyrir kaup, sem þeir hvorki geta né vilja vinna fyrir. Þetta er undarleg afstaða hjá hæstv. fjmrh. og óverjandi. Sannleikurinn er líka sá, að með aðferð Framsfl. er ekki um það að ræða, að báðum aðiljum sé gert jafn hátt undir höfði. Útgerðarmenn fá sitt fram og ná sínum tilgangi, eins og ég hefi áður sýnt fram á. Við kommúnistar viljum fara allt aðra leið í þessu máli. Við viljum, að ríkisstj., Alþ. og bankarnir noti sitt vald til þess að láta starfrækja þau fyrirtæki, sem þjóðin á. Við viljum láta gera meira. Við teljum nauðsynlegt, að jafnframt verði skuldamál útgerðarinnar tekin til meðferðar. Við teljum nauðsynlegt, að jafnframt verði gjaldþrota fyrirtæki gerð upp og bundinn endir á tapreksturinn. Við teljum og nauðsynlegt, að með íhlutun þess opinbera verði rekstrinum, jafnframt þessum ráðstöfunum, komið á heilbrigðan grundvöll, þannig að hann komi til með að geta borið sig. Þetta er hin eina raunverulega lausn þessa máls. Allt annað er engin lausn. Það, sem um væri að ræða, ef þetta frv. yrði samþ., væri aðeins nokkurra vikna gálgafrestur. Við kommúnistar munum að öllum líkindum, áður en þessum umr. lýkur, bera fram okkar till. í þessu máli, sem ganga í þá átt, sem ég hefi lýst. Hæstv. fjmrh. sagði, að ef þessi leið væri farin, sem ég benti á, þá væri óvandur eftirleikurinn fyrir fulltrúa útgerðarmanna, ef þeir fengju völdin. Skárri er það nú þjóðmálaspekin hjá hæstv. ráðh. Fyrst og fremst væri nú ekki verið að gera neitt ljótt, þó að þessi leið væri farin, heldur væri um að ræða ráðstafanir til varnar gegn þjóðhættulegri starfsemi, ráðstafanir, sem hverri ríkisstj. bæri skylda til að gera, ef hún hugsaði um hag alþjóðar. En eftir kenningu hæstv. fjmrh. mætti t. d. ekki leggja réttlátan skatt á auðmenn. Það mætti ekki gera upp gjaldþrota fyrirtæki o.s.frv., til þess að þeir hugsuðu ekki til hefnda, þegar þeir fengju völdin. Þetta er eina rökrétta ályktunin, sem hægt er að draga af þessari kenningu hæstv. ráðh. Þetta er nákvæmlega sama stjórnmálastefnan og bardagaaðferðin eins og hjá Bretum, þegir þeir bönnuðu vopnaflutning til Spánar í því augnamiði, að fasistar ekki flyttu þangað vopn. En eins og kunnugt er, gerðu fasistar það samt. Þeir fluttu bæði vopn og hermenn til Spánar, og þess vegna hefir nú blóðug styrjöld staðið þar í 2 ár. Það er víst, að þegar afturhaldið fær völdin, þá framkvæmir það hagsmuni sinnar stéttar gegn hagsmunum alþýðunnar, alveg eins og kraftar þess leyfa. Þessi kenning hæstv. ráðh. er því sú barnalegasta pólitík, sem hugsazt getur, að framkvæma vilja afturhaldsins til þess að kaupa sér frið. Það er allt önnur pólitík, sem leiðir til sigurs. Það, sem gildir, er að láta afturhaldið ekki fá völdin. En ráðið til þess að hjálpa afturhaldinu til valda, það er undirlægjupólitíkin, sem leiðir til klofnings í alþýðusamtökunum og hrindir alþýðunni frá þeim flokkum, sem hún telur málsvara sína. Það er þessi pólitík, sem leiðir til þess, að afturhaldið tekur völdin. Aftur á móti er ráðið til að hindra, að afturhaldið taki völdin, sú pólitík, sem samræmist hagsmunum fólksins. Það er sú pólitík, sem sameinar alþýðuna. Þegar á allt er litið, virðist mér þeir viðburðir, sem hér hafa gerzt, ekki verða skildir á annan veg en þann, að þeir menn hafi orðið ofan á í Framsfl., sem vilja enga lausn þessa máls, sem alþýðan getur sætt sig við. Ég held, að mennirnir, sem hafa samið þessa hernaðaráætlun, séu þeir menn í Framsfl., sem fyrir hvern mun vilja slíta samvinnu verkamanna og bænda og nálgast íhaldið. Nú er ekki annað sýnna en að þessum tilgangi sé náð. Þeir menn, sem hafa samið þessa hernaðaráætlun, sjá nú árangur verka sinna. En þrátt fyrir að svona er nú komið, þá geri ég ráð fyrir, að það séu margir framsóknarmenn, sem alls ekki hafa gert sér það ljóst, hvað hefir verið að gerast. Þeir hafa verið leiddir út í pólitík, sem hefir verið þeim sjálfum á móti skapi. Það mun nú ekki vanta, að það verði risið upp o þessu verði mótmælt og það talin fjarstæða. Ég þekki slík mót- mæli og stóryrði, en það afsannar ekki mitt mál. Ég tek ekki slík mótmæli alvarlega. Ég lít á þau sem staðfestingu á því, sem ég er hér að halda fram. Ég hefi ekki tækifæri til að taka hér aftur til máls. Þess vegna vil ég taka það fram, að ef umr. verða um þetta atriði, þá tel ég þarflaust að svara slíkum mótmælum, sem fram kunna að koma. Hæstv. forsrh. var í dag spurður að því, hvaða tryggingu hann hefði fyrir því að deilan leystist með þeirri leið, sem stungið hefir verið upp á af honum. Hann svaraði þessu engu öðru en því, að hann gæti ekki trúað öðru en að menn hlýddu landslögum. Þetta var hið eina svar, sem hæstv. forsrh. hafði. Það var trú. Það má segja um þetta, að „mikil er trú þín kona“. Og þetta er sagt á sama tíma og hin pólitíska saga í heiminum er að mestu leyti saga um lögbrot og samningsrof. En nú er það svo, að það þarf engin formleg lögbrot til þess að láta togarana sitja í höfn, þrátt fyrir að þetta frv. yrði að l. Það stendur sem sé hvergi í frv., að togararnir skuli fara á veiðar. Það stendur ekkert annað en það, að þau ráðningarkjör skuli gilda, sem gerðardómurinn úrskurðar. Togaraeigendur geta látið togarana liggja í höfn þrátt fyrir þetta. En hvað segja svo sjómenn? Eru nokkrar líkur til, að þeir láti kúga sig til þess að fara út? Hv. 3. landsk. benti á, að svo væri ekki. Hann benti á, að sjómenn hafa ekki enn sagt sitt síðasta orð um málið. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri, en ég geri ráð fyrir, að við kommúnistar munum, áður en umr. lýkur, leggja fram till., sem eru í samræmi við þær skoðanir á þessu máli, sem ég hefi hér túlkað.

Forseti (EÁrna): Ég hefi gert ráð fyrir, að umr. um þetta mál væru nú eiginlega sama sem búnar, en ég tel þó sjálfsagt, að málinu verði fylgt úr hlaði af hæstv. atvmrh.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Eins og hæstv. forseti tók fram, hafa verið leyfðar umr. um þetta frv. samtímis hinu frv. um þetta mál. Ég get því látið nægja fá orð um þetta frv., þ. e. till. Alþfl. um það, hvernig leysa beri úr stöðvun togaraflotans. Ég tel, að eins og ástatt er hér hjá okkur nú, þá megi þjóðin ekki við því, að saltfisksvertíðin falli niður að mestu leyti. Ég tel, að málið sé komið á það stig, að Alþ. geti ekki lengur látið það afskiptalaust. Með því að samþ. þetta frv., sem lýtur að því að lögfesta einungis lausn á þeim hluta deilunnar, sem mest er aðkallandi, þá hygg ég, að líkur séu til, að deilan fái skjótan endi og nokkurnveginn sé tryggt, að skipin fari út. En þetta hvorttveggja verður að teljast skilyrði fyrir því, að Alþ. gripi til þeirra ráða, sem hér er gert ráð fyrir. Það er viðurkennt, að það er aðeins þrautarúrræði að grípa til þess, að Alþ. ákveði með l. um kaup og kjör sjómanna, sem annars viðurkennir frjálsan samningarétt. Kauphæðin, sem ákveðin er í frv., er samkv. samningum, sem giltu á síðasta ári, að viðbættum breytingum, sem sáttasemjari lagði til, að gerðar yrðu á kaupi og kjörum. Ég veit, að því fer fjarri, að sjómenn telji þetta nægilega gengið til móts við þá, en á þetta er bent hér sem það líklegasta, sem Alþ. geti fallizt á. Í þessu frv. er aðeins gert ráð fyrir, að Alþ. ákveði um kaup og kjör á saltfisksveiðum. Ég tel, að þar sem ennþá eru margir mánuðir þar til síldveiðar byrja, þá sé óverjandi af Alþ. að grípa fram fyrir hendur réttra aðilja og fara að setja niður gerðardóm til þess að lögfesta um kaup á síldveiðum. Aðiljar hafa þar nægan tíma til þess að reyna að koma sér saman, og ekkert liggur fyrir, sem sanni, að til deilu þurfi að koma, og enn síður að þá deilu þurfi að útkljá á sama hátt og hér er gert ráð fyrir. Ég vil biðja hv. d. að athuga það vel áður en hún fellir þetta frv. Ég sagði í sambandi við frv. hæstv. forsrh. áðan, að ég teldi á því tvo megingalla. Annan þann, að ég tel ekki, að tryggt sé, að það verði sú lausn á málinu, að skipin fari út. Bendi ég þar á samþykkt sjómannafélagsins annarsvegar og þau afdráttarlausu skilyrði, sem útgerðarmenn hafa sett. Það er viðsjárverður hlutur að ákveða að láta gerðardóm fjalla um jafnviðkvæmt mál og þetta, og það er ekki aðkallandi að því er snertir kaup á síldveiðum og ísfisksveiðum. Það má ef til vill segja, að með því að ákveða aðeins um kaup á saltfisksveiðum væri verið að taka aðeins hluta af deilunni. Það er að vísu rétt, en till. sáttasemjara er sérstaklega miðuð við saltfisksveiðikjörin og önnur við síldveiðikjörin. Ég tel því, að þetta þurfi ekki að hafa áhrif hvort á annað. Tel ég ekki gerlegt að lögfesta slíkt. - Ég get látið máli mínu lokið að sinni, en vil mælast til þess, að málið gangi til n. og 2. umr. nú þegar.