Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[17:14] Virðulegi forseti. Ég vil í stuttu máli gera grein fyrir brtt. sem ég flyt við 3. umr. málsins. Að lokinni atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. er ljóst að stuðningur er við málið að veita undanþágu frá almennu reglunni. Eins og málið lítur út núna er munurinn á almennu reglunni og frv. sá að almenna reglan felur í sér að undantekningarlaust skal leita samþykkis íbúa fyrir sameiningu en afbrigðið sem er í bígerð í frv. byggir á því að við tilteknar aðstæður sé sveitarstjórnarmönnum veitt heimild til þess að afgreiða málið og meta afstöðu íbúa sinna, þ.e. verið er að víkja frá því skilyrði að það þurfi ætíð að leita til íbúanna fyrir því að bera upp tiltekna samvinnu. Þetta felur auðvitað í sér þann möguleika að afstaða sveitarstjórnarmannanna kunni að vera önnur en afstaða íbúanna. Eins og málið liggur fyrir er það afstaða sveitarstjórnarmannanna einna sem máli skiptir. Íbúarnir geta ekki haft afskipti af því með neinum hætti ef þeir eru bersýnilega ósáttir við fyrirhugaða afgreiðslu sveitarstjórnarinnar af því að í núgildandi lögum eru ekki ákvæði sem gera íbúum kleift að kalla til sín mál sem kallað er. Ég hef því leyft mér að flytja á þskj. 204 brtt. sem á að verða til þess að girða fyrir hugsanlega misvísandi afstöðu íbúanna og sveitarstjórnarinnar þannig að í þeim tilvikum sem sveitarstjórnin hefur þessa heimild að láta fara fram sameiningu geti íbúarnir beðið um að kosið verði um þá sameiningu sem er í undirbúningi. Til þess að ná því fram þurfi umtalsverðan stuðning við að biðja um atkvæðagreiðsluna og ég legg til í tillögunni að a.m.k. þriðjungur atkvæðisbærra íbúa þurfi að biðja um atkvæðagreiðsluna. Við þessi mörk er ljóst að ef þeir sem biðja um atkvæðagreiðslu ná þessum stuðningi þá er verulegur stuðningur við það sjónarmið að láta kjósa. Þá finnst mér eðlilegt að orðið verði við því enda hygg ég að flestum mundi þykja það óeðlilegt að sveitarstjórnin tæki aðra afstöðu en þá sem sýnilegt er að íbúarnir hafa. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að bera fram þessa brtt. sem er til þess að tryggja hnökralausa framkvæmd á lagaákvæðum af þessu tagi. Ég hygg að mikilvægt væri að við það næðist stuðningur því að menn kunna að vera að stíga skref núna sem verða fordæmi fyrir síðari tíma.

[17:17] Herra forseti. Út af fyrir sig finnst mér tillagan vera óþörf. Ég hef enga ástæðu til þess að tortryggja að sveitarstjórn mundi fara út í sameiningu nema hún væri viss um að hafa meiri hluta íbúa á bak við sig. En ef tillagan gæti orðið til sátta vil ég ekki setja mig á móti henni.

[17:21] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. 1. gr. og eina efnisgrein frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,51. gr. stjórnarskrárinnar orðast svo: Ráðherrar mega ekki eiga sæti á Alþingi þann tíma er þeir gegna ráðherradómi. Þó eiga þeir rétt á að taka þátt í umræðum eins oft og þeir vilja og svara fyrirspurnum, en gæta verður þingskapa.`` Menn gætu spurt sig: Hví er þetta mál fram komið? Eru einhver vandkvæði á því skipulagi sem við búum við í dag? Að mínu mati er það svo. Íslenskt réttarríki byggir á hugmyndum franskra umbótasinna á 18. öld um greiningu ríkisvaldsins í þrjá þætti, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar. Þessi þríþætta skipting valdsins er landsmönnum vel kunn því hún er kennd í flestum skólum landsins. Hugsunin með þrískiptingu valdsins var að hver valdhafi um sig takmarkaði vald hins, en hver hluti ríkisvaldsins fyrir sig átti þó að vera sem sjálfstæðastur. Þó að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands byggi á þessum hugmyndum gerir hún samt ráð fyrir því að ráðherrar geti jafnframt verið alþingismenn. Ráðherrar sem eru fulltrúar framkvæmdarvaldsins geta jafnframt verið og eru þingmenn, þ.e. fulltrúar löggjafarinnar. Þeir geta því setið báðum megin borðsins. Aðskilnaður framkvæmdarvalds og löggjafarvalds er sökum þessa í raun ekki eins mikill og 2. gr. stjórnarskrárinnar gefur til kynna. Í nágrannalöndum okkar er þessu ekki eins farið. Í Noregi og Svíþjóð verða þingmenn að víkja af þingi meðan þeir gegna ráðherradómi. Þar er aðskilnaðurinn skýr milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Á síðustu mánuðum hef ég sýnt nokkrum hópum Norðmanna þinghúsið og kynnt þeim störf þingsins. Þrennt finnst þeim ankannalegt við að kynna sér þinghúsið og störf þingsins. Það er í fyrsta lagi hve Alþingishúsið er lítið, í öðru lagi að þingmenn skuli stunda frammíköll þótt hógvær séu --- það finnst þeim reyndar yfirleitt sjarmerandi siður --- og síðast en ekki síst að ráðherrar skuli einnig vera samtímis þingmenn. Hvað þýðir í reynd að ráðherrar séu einnig þingmenn? Jú, það veikir þingræðið. Ég get nefnt þann þingflokk sem ég þekki best til, þ.e. þingflokk framsóknarmanna. Í honum eru 15 þingmenn eins og menn vita. Þar af eru fimm ráðherrar. Ef ná þarf umdeildum frumvörpum í gegnum þingflokkinn þarf að vera meiri hluti fyrir því í þingflokknum. Af 15 þingmönnum þurfa því átta að vera fylgjandi frumvarpinu. Líklegt er að ráðherrarnir standi saman um samþykkt frumvarpa. Þeir eru fimm, þá vantar einungis þrjá almenna þingmenn til viðbótar til að málið náist í gegn. Af þessu sést að ráðherraræðið er mjög sterkt í þingflokki sem er saman settur eins og hér er lýst. Ég tek sérstaklega fram að í þingflokki framsóknarmanna hefur ekki þurft að greiða atkvæði um lagafrumvörp né þingsályktunartillögur meðan ég hef setið á þingi. Dæmið sem ég tek af mínum eigin þingflokki er því einungis til þess að ég geti útskýrt mál mitt betur. Á síðustu árum hefur stjórnsýslan vaxið gífurlega að umfangi. Það fer ekki fram hjá neinum sem þekkja til að ráðherrar eru undir mjög miklu vinnuálagi, nánast ómanneskjulegu að mínu áliti. Vinnutíminn er langur, starfið umfangsmikið og flókið, ábyrgðin sem fylgir starfinu er mikil, dómur kjósenda hangir stöðugt yfir gjörðum þeirra, lítið fer fyrir fjölskyldulífi í annríkinu o.s.frv. Ráðherrarnir þurfa að einbeita sér mjög mikið í starfi sínu til að ná árangri. Á sama tíma er þeim ætlað að sinna þingmennsku, kjördæminu og öllu því sem fylgir. Það er að mínu mati til of mikils ætlast. Réttara og eðlilegra er að ráðherrarnir noti krafta sína óskiptir innan framkvæmdarvaldsins og sinni því starfi einungis og láti aðra um almenna þingmennsku og að sinna skyldum þingmanna í kjördæmunum. Það er eðlilegt að þjóðin njóti krafta ráðherranna til fullnustu innan framkvæmdarvaldsins. Sagt er að stærsti hluti hinnar eiginlegu vinnu við þingmál fari fram í þingnefndum. Sú hefð hefur hins vegar skapast að ráðherrar eiga ekki sæti í nefndum þingsins. Núverandi fyrirkomulag leiðir því til þess að um einn sjötti hluti þingheims er ekki nema að litlu leyti virkur í þingstarfinu. Sú staðreynd er einnig rök fyrir því að ráðherrar víki af þingi. Eins og áður segir er í frv. gert ráð fyrir að ráðherrar geti ekki átt sæti á þingi þann tíma sem þeir gegna ráðherradómi. Gert er ráð fyrir að framkvæmdin verði sú að um leið og forseti hefur skipað alþingismann ráðherra taki varamaður sæti ráðherrans á þingi. Hlutaðeigandi ráðherra á hins vegar rétt á þingsæti sínu aftur jafnskjótt og hann lætur af ráðherradómi ef þing hefur ekki verið rofið og boðað til nýrra kosninga. Með þessu móti munu allir sem sæti eiga á Alþingi hverju sinni geta sinnt þeim skyldum sem á þeim hvíla í því starfi. Hins vegar er áfram gert ráð fyrir að ráðherrar geti tekið þátt í umræðum á þingi og svarað fyrirspurnum samkvæmt nánari regum sem settar yrðu þar um í þingsköpum. Segjum sem svo að einhver ráðherranna vildi strax í dag aðskilja milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds með því að afsala sér þingmennsku. Hann gæti það með því að segja af sér þingmennsku og láta varamann sinn taka sætið. Það er hins vegar ólíklegt að ráðherrann mundi gera slíkt nú að öllu óbreyttu því ef hann mundi missa ráðherraembættið ætti hann ekki afturkvæmt í þingmennsku nema að afloknum kosningum, þ.e. ef hann næði kjöri. Við núverandi aðstæður hafa því ráðherrar ekki um góða kosti að velja í þessu sambandi. Hægt væri að koma því við án breytinga á stjórnarskránni að ráðherrar gætu valið um að víkja úr þingmennsku um stundarsakir eða meðan þeir gegna ráðherraembætti. Kalla má þá leið valkvæða. Það mætti opna þennan möguleika t.d. með því að gera breytingar á 53. gr. þingskapa þannig að ráðherrum yrði auðveldað að taka inn varamann. Einnig þyrfti að tryggja að viðkomandi ráðherra lækkaði ekki í launum ef hann kysi að hverfa úr þingmennskunni um sinn. Ef slík breyting yrði samþykkt, þ.e. að ráðherrarnir ættu framangreint val má líta svo á að breytingin væri nokkurs konar viljayfirlýsing þingsins um að ráðherrarnir nýttu sér heimildina til að víkja af þingi til að aðskilja milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Í því frv. sem hér er lagt fram er hins vegar gengið lengra, þ.e. samkvæmt því mega ráðherrarnir ekki eiga sæti á Alþingi þann tíma sem þeir gegna ráðherradómi, þeir fengju ekkert val þar um. Í nágrannaríkjum okkar, svo sem í Noregi og Svíþjóð, mega ráðherrar ekki sitja á þingi eins og fyrr er getið og hafa því ekki atkvæðisrétt þar. Ráðherrar hafa samt sem áður heimild til að mæla fyrir stjórnarfrumvörpum og taka þátt í umræðum. Ef ráðherra í þessum ríkjum segir af sér embætti er hann aftur orðinn að óbreyttum þingmanni eins og hann var kosinn til. Í Danmörku og Finnlandi er fyrirkomulag þessara mála svipað og hérlendis, þ.e. ráðherrarnir gegna áfram þingmennsku. Í Danmörku á sér þó stað umræða um að breyta þessu þannig að ráðherrar geti valið um að víkja af þingi meðan þeir sitja í ráðherrastóli. Rökin fyrir því eru að einhverju leyti þau sömu og ég hef að framan greint frá en einnig þau að minni flokkarnir svo sem Radikale venstre, geta verið nánast ófærir um að gegna þingstörfum þar sem flestir kjörnir fulltrúar þeirra gegna ráðherradómi. Slíkt vandamál hefði getað komið upp hérlendis ef t.d. Kvennalisti eða Þjóðvaki hefðu farið í ríkisstjórn eftir síðustu kosningar. Í Danmörku hafa minni flokkarnir reynt að leysa vandamálið með því að ráðherrar hafa sagt af sér þingmennsku og varamenn tekið við. Þegar hugað er að afleiðingum frv. má sjá í hendi sér að ef ráðherrarnir tíu færu af þingi og tækju varamenn sína inn mundi störfum í stjórnsýslunni fjölga um 10. Af þessu hlytist um 40--50 millj. kr. aukakostnaður á ári ef þingmönnum yrði ekki fækkað. Meðalkostnaður við hvern þingmann að ráðherrum meðtöldum er 4,7 millj. kr. á ári. Sá kostnaður nær til launa, launatengdra gjalda, þingfararkostnaðar, svo sem húsnæðiskostnaðar, ferðakostnaðar innan lands og símakostnaðar. Í tölunni er undanskilinn kostnaður við rekstur á skrifstofuaðstöðu í þinginu. Af framangreindu er því rétt að skoða hvort ekki beri að fækka þingmönnum um t.d. 8 til 10 samhliða þeirri breytingu sem lögð er til í frv. Ein leiðin gæti verið að fækka um einn þingmann í hverju kjördæmi. Þingmenn voru um 50 um og eftir miðbik aldarinnar. Þeim hefur síðan nokkrum sinnum verið fjölgað í tengslum við breytingar á kosningalöggjöfinni þar sem meginmarkmiðið hefur verið að leiðrétta misjafnt vægi atkvæða eftir kjördæmum. Þingmönnum hefur ekki verið fjölgað vegna aukinna umsvifa í lagasetningu þingsins. Ef skoðað er hver þingmannafjöldi ætti að vera hér í hlutfalli við þingmannafjölda nágrannalandanna á íbúa kemur í ljós að hér ættu að vera 11 þingmenn ef horft er til Finnlands og Svíþjóðar, níu til tíu þingmenn ef horft er til Danmerkur og Noregs, þrír þingmenn ef miðað er við Bretland og einungis tveir þingmenn ef við miðum okkur við Þýskaland. Ef nágrannalöndin mundu notast við okkar háa þingmannahlutfall pr. íbúa ættu þingmenn á hinum Norðurlöndunum að vera milli 1.200--2.000 í hverju þeirra. Á Bretlandi yrðu þingmennirnir að vera 13.700, en í Þýskalandi um 19.000. Að sjálfsögðu er óréttlátt og erfitt að nota slíkan höfðatölusamanburð, en hann sýnir að mínu mati að það má huga að fækkun þingmanna. Er nauðsynlegt að hafa einn þingmann á hverja 4.238 íbúa? Ég spyr. Það er mat mitt að þótt þingmönnum yrði fækkað um átta til tíu mundi slík aðgerð ekki hafa teljandi áhrif á þingstörfin. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að þessar hugmyndir mínar kunni að falla í grýttan jarðveg þingmanna. Þingmönnum finnst sjálfsagt að það komi úr hörðustu átt að einn úr þeirra röðum leggi til fækkun þingmanna, hvað þá nýr þingmaður eins og sú sem hér stendur. Eigi að síður segi ég það hér að það á að skoða gaumgæfilega hvort ekki sé rétt að fækka þingmönnum. Herra forseti. Breytingar á stjórnarskránni eru ávallt vandmeðfarið mál. Flm. þessa frv. gerir ekki ráð fyrir því að þær breytingar sem hér eru lagðar til verði samþykktar á þessu þingi. Það er samt löngu kominn tími til að þetta mál sé rætt af alvöru af þingmönnum sjálfum. Að svo mæltu legg ég til, virðulegi forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og fer þess á leit að kjörin verði sérnefnd samkvæmt 32. gr. þingskapa til að fjalla um málið.

[17:34] Virðulegur forseti. Hér er um mjög athyglisvert mál að ræða og það vekur einnig athygli hvað þingmenn þyrptust í burtu þegar að þessu máli kom. Vonandi er það ekki til marks um áhugaleysi heldur kannski frekar því að kenna hvað orðið er áliðið dags. Við hljótum að sakna fulltrúa stjórnarflokkanna hér inni. Þó að hér séu vissulega fjórir þingmenn frá stjórnarflokkunum þá eru þeir allir varaþingmenn og ég veit ekki hvort þeir eru tilbúnir til að koma upp og lýsa afstöðu sinna flokka til málsins, en það hlýtur að vera mjög forvitnilegt að vita hver þeirra afstaða er því að hér er einn stjórnarþingmanna að flytja þetta mál. Ég kem hingað upp til þess að taka undir efni frv. Það mætti kannski orða frvgr. svolítið öðruvísi en það er náttúrlega verkefni viðkomandi nefndar að fjalla um það. Ég vona sannarlega að hún gefi sér tíma til þess að fjalla vandlega um þetta mál og noti þetta tilefni til þess að taka góða umræðu um þetta atriði og önnur sem varða þrískiptingu valdsins því að það er löngu tímabært og ég þakka hv. 1. flm. fyrir að flytja það. Kvennalistakonur hefðu raunar átt að vera búnar að flytja slíkt frv. fyrir löngu því að þetta atriði hefur verið í okkar stefnuskrá árum saman, en það er svo með forgangsröðun verkefna að það verður ekki öllu komið við. Það er eðlileg niðurstaða sem kemur fram í niðurlagi greinargerðarinnar með frv. þar sem flm. frv. segist ekki gera ráð fyrir að þær breytingar sem hér eru lagðar til verði samþykktar á þessu þingi, enda vitum við að þá þyrfti að rjúfa þing. En íslenska stjórnkerfið skiptist í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald eins og hér kemur fram. Markmiðið með þessari skiptingu er náttúrlega að treysta lýðræðið og sjá til þess að ákveðnir hópar nái ekki forréttindaaðstöðu og tryggja að hér sé réttarríki sem byggt er á virðingu fyrir lögum. Ég er mjög sammála því sem kemur fram í greinargerðinni að núverandi fyrirkomulag er ekki nógu gott. Það styður ekki og tryggir ekki nógu vel þá þrígreiningu valdsins sem kveðið er á um og við viljum hafa. Valdsviðum er blandað saman á mjög óheppilegan máta. Þeir sem með framkvæmdarvaldið fara hafa t.d. atkvæðisrétt í þinginu eins og við vitum og þeir sem með löggjafarvaldið fara eru iðulega á kafi í úthlutun fjármagns og í stjórnun fjármálastofnana, sem þingið á að hafa eftirlit með, þó að það hafi eitthvað minnkað í seinni tíð. Völd ráðherra og ráðuneyta eru of mikil og virðast raunar fara vaxandi á kostnað hinna kjörnu fulltrúa almennings sem hafa þó sjálfir í rauninni afsalað sér valdi. Þannig hefur t.d. Alþingi heimilað ráðherrum í vaxandi mæli að setja reglugerðir um efni sem í raun réttri ætti að kveða á um í lögum. Við þekkjum það að ríkisstjórnir taka sér löggjafarvald í formi bráðabirgðalaga sem þeim er að sjálfsögðu heimilt samkvæmt stjórnarskránni en ætti að vera óþarft því að nú er ekkert því til fyrirstöðu að kalla Alþingi til starfa með stuttum fyrirvara. Hvort tveggja vegur að rótum þess lýðræðiskerfis sem við viljum hafa. Ég minni á það að kvennalistakonur hafa ítrekað lagt fram frv. um afnám heimildar til bráðabirgðalaga sem við teljum algerlega óþarft að hafa enda hafi það verið notað ansi frjálslega. Í því frv. sem hér er til umræðu er hins vegar aðeins lagt til að ráðherrar sitji ekki á Alþingi og samkvæmt því sem fram kemur í greinargerðinni og eins og hv. flm. gat um áðan er reiknað með því að varamenn taki sæti þeirra á Alþingi og þessu er ég sammála. En eins og ég sagði í upphafi máls tel ég nauðsynlegt að umorða frvgr. og láta það m.a. koma fram að varamenn komi í stað þingmanna sem gerast ráðherrar. Hins vegar er ég ekki þeirrar skoðunar að stefna beri að fækkun þingmanna sem flm. gerði nokkuð að umtalsefni og ber þar tvennt til. Annars vegar held ég að við getum verið sammála um það að verkefni þingmanna séu ærin og hafi raunar aukist verulega á undanförnum árum, ekki síst með síauknu samstarfi þingmanna á alþjóðavettvangi þannig að fækkun þingmanna mundi þá væntanlega aðeins þýða verulega aukið álag og hugsanlega verri vinnubrögð. Það er ekki eins og reyndar hv. flm. gat um áðan sanngjarnt að fara algerlega eftir höfðatölu þjóðarinnar. Verkefnin eru í sjálfu sér ekkert færri þó að um fólksfærri þjóð sé að ræða en hjá þeim þjóðum sem flm. gat um áðan. Hins vegar er svo sú ástæða sem vegur enn þá þyngra í mínum huga. Það er að fækkun þingmanna mundi hafa áhrif til hins verra á möguleika kvenna til þess að fá sæti á Alþingi. Það er svo augljóst að ég held að ég þurfi ekkert að skýra það frekar. En meðan jafnrétti er ekki meira en það er í raun og meðan svo margt er ógert til þess að rétta hlut kvenna og bæta stöðu kvenna í þjóðfélaginu þá væri að mínum dómi afleitt að þrengja möguleika þeirra til þess að hafa bein áhrif á Alþingi Íslendinga. Við kvennalistakonur styðjum efnislega það sem fram kemur í frv. sjálfu, þ.e. að ráðherrar gegni ekki þingmennsku jafnhliða ráðherradómi, og teljum það til þess fallið að greina betur á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og styrkja þar með lýðræðið.

[17:42] Virðulegi forseti. Ég fagna því að umræða um aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds sé komin til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég held að það sé orðið löngu tímabært að sú umræða fari fram og tel mjög nauðsynlegt að einhver skref verði stigin í þá átt að aðskilja löggjafarvald og framkvæmdarvald. Hv. 12. þm. Reykn., Kristín Halldórsdóttir, óskaði eftir afstöðu stjórnarflokkanna. Ég get því miður ekki lýst henni, ég get einungis lýst minni afstöðu og tel að í þessu frv. sé komin fram hugmynd sem gæti vissulega verið skref í rétta átt þó að ég telji að það væri jafnvel ástæða til þess að stíga enn lengra, sem ég vil útskýra á eftir. En af hverju á að aðskilja löggjafarvald og framkvæmdarvald? Ég held að að það sé nokkuð augljóst. Þeir sem sitja á hinu háa Alþingi eru að samþykkja lög og sömu aðilar sem á Alþingi sitja og gegna ráðherradómi þurfa síðan að framfylgja sömu lögum og þeir hafa samþykkt. Þetta kemur mjög bersýnilega fram t.d. í fjárlagaumræðu þar sem verið er að samþykkja fjárveitingar til einstakra ráðuneyta og sömu aðilar og samþykkja þessar fjárveitingar lenda síðan í því að fylgja eftir framkvæmdinni og eyða því sama fé. Þetta held ég að menn sjái að getur haft alls kyns vandkvæði í för með sér og bjóði upp á hættur sem ég tel að sé ástæða til að forðast. Í þessu frv. er einnig rætt um fækkun þingmanna og ég tek heils hugar undir það að ástæða sé til að fækka þingmönnum, þó ekki í sama hlutfalli og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gerði að umtalsefni áðan, í hlutfalli við Norðurlöndin t.d. Ég held að ákveðinn lágmarksfjöldi þurfi að vera til staðar til þess að þingið geti starfað. En samt sem áður held ég að um leið og við fækkum þingmönnum sé ástæða til þess að nota tækifærið og jafna atkvæðisréttinn. Þetta held ég að séu tvö atriði sem verði að haldast í hendur og er undirrótin að mörgum þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Aðskilnaður löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, fækkun þingmanna og jöfnun atkvæðisréttar, allt eru þetta atriði sem verða að haldast í hendur. Sú tillaga sem hv. flm. ber fram varðandi þá framkvæmd sem lýst er í frv. hefur, að mínu mati, ákveðin vandkvæði í för með sér. Þegar ráðherra hefur verið kjörinn á þing og þarf síðan að kalla inn varamann, getur það haft mjög óþægilegar afleiðingar í för með sér. Varaþingmaður er t.d. kallaður inn og gerir ráðstafanir til þess að sitja á þingi, hugsanlega í tvö ár eða fjögur ár. Síðan verða breytingar á stjórninni, flokkurinn ákveður að skipta um ráðherra eða gera einhverjar breytingar á sínu ráðherraliði. Þá dettur viðkomandi varamaður út og ráðherrann tekur aftur sæti á Alþingi. Ég held að menn lendi í ákveðnum vandræðum og vafa með það hver staða þeirra verður, þeir vita í rauninni ekki hversu lengi þeir munu sitja. Þetta er einnig spurning um setu á þingflokksfundum. Eiga ráðherrar að sitja á þingflokksfundum, eiga þeir að hafa þar atkvæðisrétt eða eingöngu málfrelsi og tillögurétt? Eiga ráðherrar að fara með sínum þingmannahópi í ferðir um kjördæmin? En það tíðkast nú mjög að þingmenn heimsækja sín kjördæmi. Eiga þeir að vera í þeim hópi eða sitja á skrifstofum sínum í Reykjavík á meðan aðrir þingmenn fara á meðal kjósenda? Það eru alls kyns svona atriði sem gætu orðið til vandræða og þess vegna tel ég ástæðu til þess að stíga skrefið enn lengra og kjósa framkvæmdarvaldið sérstaklega. Þar er um tvær leiðir að ræða. Annars vegar eins og gert er t.d. í Frakklandi, þar er forsrh. kosinn sérstaklega og hann velur ráðherra í ríkisstjórn sína. Síðan eiga sér stað samningar á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Eða eins og gert er í Bandaríkjunum, þar sem forseti er kosinn sérstaklega. Þar sem forsetakosningar standa fyrir dyrum á Íslandi finnst mér ekki óeðlilegt að rætt verði um hvort ástæða sé til þess að breyta vægi forsetaembættisins, auka vægi forsetans og gera hann að lykilmanni í stjórnkerfi landsins. Mér finnst full ástæða til þess að skoða það og tel að með því að hafa þann háttinn á að kjósa framkvæmdarvaldið sérstaklega og löggjafarvaldið sérstaklega séu skilin algerlega skýr og þá fari fram öðruvísi samningar heldur en eiga sér stað á hinu háa Alþingi í dag.

[17:48] Herra forseti. Ég fagna þessu frv. sem hér er borið fram. Þetta er eins og að hitta ættingja sem maður hefur ekki séð lengi því að þessi hugmynd hefur verið áður til umræðu í Alþingi, og reyndar innan margra stjórnmálaflokka. Ég minnist þess að þetta var eitt af þeim málum sem voru á stefnuskrá Bandalags jafnaðarmanna á sínum tíma og flutt var í þingsölum. Þetta hefur líka verið rætt í öðrum flokkum. Grunnhugmyndin, sem kom skýrt fram í framsögu flm., er aðskilnaður framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Þetta er mjög brýnt efni hérlendis vegna þess að það eru fá lönd þar sem þessum tveimur valdþáttum er blandað jafnmikið saman og er hér. Það er til lausn á þessu. Ég minntist á Bandalag jafnaðarmanna, en nú eru nú 12 ár síðan það fór um héruð með stefnu um beina kosningu framkvæmdarvalds. Þar var annar ættingi sem ég hitti fyrir, þegar ég hlustaði á ræðu hv. þm., Viktors Kjartanssonar, varðandi beina kosningu á framkvæmdarvaldi. Ég er þeirrar skoðunar að þetta væri fyrirkomulag sem hentaði okkur Íslendingum mjög vel. Við höfum fordæmi, þó með ólíkum hætti sé, í Bandaríkjunum og Frakklandi. Þar er framkvæmdarvald kosið beinni kosningu, þótt það sé með nokkuð ólíkum hætti. Þetta hentar okkur vegna þess að í reynd er Alþingi framkvæmdarvaldsþing. Alþingi er ekki mjög mikið löggjafarþing, þó svo að hér séu afgreidd lög. Flestir hv. þingmenn sem hér eru sækja eftir að komast á Alþingi, ekki til að setja lög eða leikreglur í þessu þjóðfélagi, heldur til að hafa áhrif á framkvæmdarvaldið. Þeir gera það með ýmsum hætti. Sumir verða ráðherrar, aðrir komast í margvíslegar stöður á vegum framkvæmdarvaldsins og flestir þingmenn reyna að ota sínum tota fyrir hönd sinna kjördæma, í langflestum tilvikum hvað framkvæmdarvaldið varðar, en hugsa mun minna um um að setja leikreglur eða hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, sem er eitt aðalhlutverk löggjafarvalds. Það er lítið um það hérlendis. Við vitum að þingnefndirnar eru ekki sérstaklega virkar. Afgreiðsla í nefndarstörfum er oft mjög sjálfvirk. Það yrði vafalítið til bóta ef ráðherra gæfi reglubundið skýrslur í þingnefndum og nefndum gæfist betra ráðrúm að vinna sjálfstætt að málum, m.a. eftirlitsþættinum. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að styrkja löggjafarvaldið á kostnað framkvæmdarvaldsins, þ.e. að ráðherrar verði ótvírætt fulltrúar framkvæmdarvaldsins en ekki löggjafans og það styð ég. Hér var nefnt áðan varðandi beina kosningu framkvæmdarvalds hvort við ættum að nota tilefnið núna, vegna forsetakosninganna, til að hugleiða það mál. Ég tel sjálfsagt að velta því upp því að eitt af því sem mér finnst dálítið merkilegt við íslensku stjórnarskrána er að forseti Íslands hefur mjög mikið vald sem framkvæmdarvaldsaðili. Hins vegar hefur sú hefð myndast í tíð fjögurra forseta að hann beitir ekki þessu stjórnarskrárvaldi sínu til afskipta í framkvæmdarvaldinu eins og hann gæti gert. Það fer eftir forsetum hverju sinni. Hins vegar hefur skapast ákveðin sátt um framkvæmd forsetaembættisins, það á að vera óvirkur aðili varðandi framkvæmdarvaldið, og það virðist ríkja nokkuð mikil sátt um það fyrirkomulag að forsetinn sé kjörinn þjóðhöfðingi. Menn gætu farið þá leið að kjósa forsrh. í beinni kosningu eins og tillögur voru um á sínum tíma, það er hægt að útfæra það á ýmsan hátt. Ég held að þetta frv. gefi einmitt tilefni til að huga að störfum á Alþingi. Það er dálítið merkilegt að þegar þing var kosið í apríl komu inn nokkuð margir nýir þingmenn. Sömuleiðis í kosningum þar á undan. Þeir rifja það stundum upp, eldri þingmenn í þinginu, að það eru ekki margir eftir af þeim sem sátu hér á þingi fyrir u.þ.b. 8 eða 10 árum. Langflestir eru nýkjörnir, eða hafa setið á þingi í eitt kjörtímabil. Samt hefur sáralítið breyst í starfsháttum þingsins. Það er eins og nýju þingmennirnir, ég og allir hinir, föllum einhvern veginn inn í það gamla kerfi sem er hér fyrir.  Það er eitthvað að hjá okkur nýju þingmönnunum, nema við séum mjög ánægðir með núverandi fyrirkomulag. Það má vera, en ég er það ekki. Ég vona að við ætlum ekki að láta þessa umgjörð um þingstörfin, sem að mörgu leyti er gamaldags, móta hug okkar allan, en þessi umræða sem hér á sér stað er einmitt talandi dæmi um hana. Klukkan er að verða sex, hér sitja örfáir þingmenn í salnum og við erum að ræða um frv. til breytinga á stjórnarskrá Íslands.  Auðvitað getum við tekið umræðuna í víðara samhengi eins og hér hefur verið rætt um. Ég vil benda á hugmyndir okkar í Þjóðvaka. Við viljum fækka þingmönnum. Við nefndum meira að segja tölu fyrir síðustu kosningar. Þetta var þó ekki neitt kosningamál. Við vildum fækka þingmönnum niður í 50 samhliða því að það yrði stokkað upp í kjördæmamálunum og atkvæðisréttur jafnaður frekar. Við lögðum til að það yrði sérstakt stjórnlagaþing sett á laggirnar til þess að setja Íslandi stjórnarskrá þar sem m.a. yrði tekið á þessum valdþáttum og skipulagi þeirra. Sú hugmynd fékk ekki hljómgrunn, en í sjálfu sér er uppstokkun á þessum þáttum nauðsynleg. Við höfum sömuleiðis ásamt mörgum öðrum lagt áherslu á að þingmenn eiga að vera þingmenn löggjafarvaldsins og eiga ekki að hafa afskipti af framkvæmdarvaldinu. Ég tel því að þetta frv. sé mjög gott tilefni til að standa að breytingum á samskiptum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Í frv. er tekið á afmörkuðum þætti. Það er hægt að taka til fleiri, en ég held að fyrsta skrefið í þessu sé að við ræðum þetta. Jafnvel þótt við náum kannski ekki mjög fjölmennri umræðu um þetta í þingsölum, hvet ég þá þingmenn sem hér eru að taka það til umfjöllunar með formlegum hætti í sínum þingflokkum, hvort það sé ekki kominn tími til að við þingmenn förum að velta þessum hlutum fyrir okkur á alvarlegan hátt. Það er nú einu sinni vinnan okkar að sitja á hinu háa Alþingi og við eigum að sjá til þess að henni sé sinnt á sem allra bestan hátt.

[17:57] Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til þess að lengja þennan vinnudag miklu meira og e.t.v. ekki mikil ástæða til þess fyrir varaþingmann sem situr kannski inni skamma stund að flytja langa tölu um þetta mál. Ekki get ég lýst yfir neinni afstöðu þingflokks Sjálfstfl., þar sem þetta mál hefur ekki verið tekið þar fyrir. En ég held að það sé full ástæða til þess að taka undir með þeim sem hafa talað hér á undan með því að fagna framkomu þessa frv. og þakka flm. fyrir að hafa komið því í verk að flytja þetta inn á þing. Þótt það sé gamall ættingi hv. þm. Ágústs Einarssonar, þá er þetta mál sem hefur verið mikið í umræðunni á undanförnum árum, en hefur hins vegar ekki borist mikið inn á þingið. Ég vildi aðeins lýsa því fyrir mína parta að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við þyrftum að gera álíka breytingar og Norðmenn gerðu, ekki veit ég hvað það er langt síðan, á sinni stjórnarskrá þar sem þeir leystu ráðherrana undan þingstörfum, m.a. einmitt til þess að skerpa skilin á milli þings og framkvæmdarvalds. Það er rétt sem ræðumenn hafa sagt á undan að okkar stjórnskipulag hefur verið of mikil blanda af framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu og þingmenn hafa sóst eftir að komast inn í framkvæmdarvaldið með einhverjum hætti, ýmist sem ráðherrar eða í ýmiss konar nefndir yfir framkvæmdarvaldsstofnunum. Það hlýtur að vera stjórnarfari okkar hollara að þingið sé sjálfstætt og óháð framkvæmdarvaldinu og að framkvæmdarvaldið vaði ekki inn á verksvið þingsins á skítugum skónum eins og við höfum allt of mörg dæmi um og kannski sást vel í því frv. sem við vorum að afgreiða áðan um olíugjald þar sem framkvæmdarvaldið kom inn með ákveðinn málflutning á þinginu sl. vetur, ef ég man rétt, en síðan sýndi sig að sú vinna sem þar hafði verið unnin var öll unnin fyrir aftan bak og þurfti að endurtaka hana alla í vetur og fresta framkvæmd málsins enn um tvö ár. Ég hef stundum sagt það sem mína skoðun að það er í orði kveðnu svo að við eigum að hafa hér þingbundna stjórn. Ég held að þessu hafi að mörgu leyti verið snúið við á undanförnum árum og við höfum stjórnbundið þing, þ.e. ríkisstjórnin kemur með sín mál og við afgreiðum þau hér meira eða minna sjálfkrafa, stundum án þess að hafa raunverulega aðstæður til þess að rýna vel ofan í þessi mál og enn síður að skipta okkur af framkvæmd þeirra. Það hefur líka verið allt of mikið um það að þingið gangi frá losaralegri löggjöf þar sem ráðherra er heimilað að ákveða eitthvað með reglugerð og allt of lítið um það að þingið hafi umsjón með því hvort reglugerðirnar eru í samræmi við lög. Það hefur hvað eftir annað komið fyrir á undaförnum árum að ráðherra hefur sett reglugerðir sem svo nokkrum árum síðar hafa komið til kasta dómstóla og dómstólar orðið að burtkasta þeim vegna þess að þau standast ekki lögin sem þau eiga að vera byggð á. Það er kominn tími til þess að þingið reyni að koma einhverju formi á það eftirlitshlutverk sitt að framkvæmdarvaldið vaði ekki uppi með þeim hætti líka. Ég vil ekki lengja mál mitt. Ég vil bara lýsa því yfir að það má kannski sitthvað eitthvað betur fara í orðalagi frv. eða framkvæmd þess en aðalatriðið tel ég að það er komið fram og ég held að athygli þingmanna ætti ekki að einskorðast við okkur varaþingmenn, nýþingmenn og tvo öldunga, ef svo má að orði komast, heldur væri vonandi að þingið tæki sér tak og a.m.k. ræddi þessi mál. En það sýnir kannski það að menn eru einmitt með aðra drauma en þá að auka veg þingsins að þeir hafa einmitt hugann bundinn við störfin sem bíða þeirra á vegum framkvæmdarvaldsins í bland við löggjafarstörfin.

[18:03] Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram athyglisverðar umræður um þetta ágæta þingmál. Það sem mér finnst standa upp úr í máli allra ræðumanna er sá vilji þeirra að efla þingið sem löggjafarstofnun. Mér heyrist sá samhljómur í ræðum þeirra sem hér hafa tekið til máls að það þurfi að styrkja stöðu þingsins, auka veg þess og það þurfi að reisa skorður við stöðu framkvæmdarvaldsins. Ég er nokkuð sammála þessum viðhorfum og vil taka undir þau. Ég tel, og reynsla mín hefur staðfest þá skoðun enn frekar, að löggjafarþingið sé of veikt gagnvart framkvæmdarvaldinu í tvennum skilningi, þ.e. embættismönnunum í framkvæmdarvaldinu sem yfirleitt semja frumvarp og móta framgang þeirra og oft efni líka og hins vegar gagnvart yfirmönnum framkvæmdarvaldsins, þ.e. ráðherrunum. Hvort leiðin til þess að breyta þessu til betri vegar í þeim skilningi sem við leggjum í betri veg er endilega sú að gera ráðherrum það að starfa utan þings er ég ekki alveg viss um. Ég er nokkuð hallur undir þá skoðun en ég get ekki sagt að ég hafi neina endanlega sannfæringu fyrir því að það atriði eitt og sér muni vera sú þúfa sem velti hlassinu í þá áttina sem við viljum að það fari. Það er hins vegar að mínu viti hugmynd flm. eins og ég skil hana að tillagan dugi til þess. Það er margt sem þarf að gera samhliða og ekki endilega eitt einstakt atriði öðrum fremur sem ræður úrslitum í þessu efni. Ég held að við þurfum að skoða nokkur atriði og gera breytingar í tiltekna þátt í þeim atriðum og þau muni síðan samanlagt hafa þau áhrif sem við æskjum. Ég mun reyna að færa nokkur atriði inn í umræðuna og nefna þessi atriði: Í fyrsta lagi þurfum við að afnema heimild framkvæmdarvaldsins til að setja lög, þ.e. afnema ákvæði um bráðabirgðalöggjafarvaldið. Það er engin ástæða til þess í nútímaþjóðfélagi að hafa ákvæði til að setja bráðabirgðalög. Þegar stjórnarskránni var breytt í kringum kosningarnar 1991 þá var rétturinn til að gefa út bráðabirgðalög þrengdur og þá var mælt fyrir málinu á þann veg að bráðabirgðalög væru því aðeins gefin út að upp kæmu alvarlegir atburðir sem hindruðu það að þing gæti komið saman, svo sem náttúruhamfarir, styrjaldir og slíkt. Þá gæti verið nauðsynlegt að einhver aðili gæti kallað til sín valdið til að setja lög við þær aðstæður. Hins vegar þekkjum við hvernig reynslan hefur verið síðustu fjögur ár. Menn hafa í reynd tekið upp aðra túlkun á þessu ákvæði og það hafa verið gefin út bráðabirgðalög, t.d. að ógilda úrskurð Kjaradóms, svo ég nefni dæmi frá 1992, sem var fullkomlega ástæðulaust því að þingið var að störfum, þingið er alltaf að störfum núna og það var ekki nema dagsverk að kalla saman þingið. Ef það er mat þeirra sem fara með framkvæmdarvaldið að það þurfi með skjótum hætti að setja lög á einum degi, tveimur eða þremur þá er ekkert í veginum fyrir því að kalla saman þingið. Sú ákvörðun að leysa það mál með bráðabirgðalögum var þannig til komin að það var verið að leysa pólitískt vandamál með því að notfæra sér þetta ákvæði í stjórnarskránni af því að menn voru ekki vissir um það að hafa meiri hluta fyrir ákvörðuninni á þingi. Þá fóru menn leið sem gjarnan hefur verið farin áður, og ég vil nefna sem atriði númer tvö, að framkvæmdarvaldið framkvæmir fyrst, lætur þingið standa frammi fyrir gerðum hlut og kemur þá með málið til þingsins og það á engan annan kost en að hleypa málinu í gegn. Um það eru líka nokkuð mörg dæmi á síðustu árum önnur en þetta sem ég nefndi með bráðabirgðalög um Kjaradóm. Ég get nefnt dæmi um fjárveitingar þar sem ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um fjárveitingar eða framkvæmdir. Þær hafa meira eða minna verið búnar þegar þingið fær málið til sín. Þetta er alveg ótækt. Hér eru þingmenn lon og don, sérstaklega í fjárln. að togast á um fjárhæðir og stundum lágar fjárhæðir, hvort það eigi að veita fé til hinna og þessara hluta og svo geta menn með ríkisstjórnarsamþykkt eytt stórum peningum. Mér er eitt dæmi sérlega minnisstætt sem kom fram í fjáraukalögum fyrir árið 1994. Þá sótti ríkisstjórnin um heimild til þess að verja 300 millj. kr. til utanrrn. sem var til þess að kaupa húsnæði og gera við það. Þetta var meira og minna allt um garð gengið þegar Alþingi fékk málið í hendurnar og var spurt hvort það vildi verja peningunum í þennan hlut. Þetta þurfum við að leitast við að koma í veg fyrir. Við styrkjum tök þingsins á ríkisfjármálunum ef við getum komið því þannig fyrir að ríkisstjórnin verði að fá fyrst heimild áður en peningunum er ráðstafað. Ég held að þetta yrði veruleg breyting og mundi hafa miklu meiri áhrif en virðist við fyrstu sýn. Þá vil ég nefna í þriðja lagi reglugerðir. Í lögum er oftast nær gengið þannig frá að ráðherra er falið að framkvæma lögin og er heimilt að gefa út reglugerðir. Mér hefur fundist að þessi heimild löggjafarþingsins til framkvæmdarvaldsins til þess að framkvæma lögin og túlka þau hafi yfirleitt verið of rúm. Að mínu viti þarf að þrengja þetta þannig að reglugerðarheimild sé alltaf bundin við tiltekin atriði í lögunum. Oftastnær er þetta leyst í dag þannig að næstsíðasta grein laganna er þannig: Ráðherra hefur heimild til að setja reglugerð. Í lögunum geta verið mörg efnisatriði og ráðherrann túlkar það bara sjálfur hversu langt reglugerðarheimildin nær. Ég hef verið fylgjandi því að menn skrifuðu það í lagatextann ef löggjafinn ákveður að tiltekið efnisatriði þurfi nánari skýringa við og ekki sé ástæða til að setja það í lagatextann sjálfan, þá eigi að segja að ráðherra sé heimilt að útfæra þetta með reglugerð, en það er þó tiltekið atriði í tilteknum greinum en ekki almenn heimild sem ráðherrann getur nýtt sér til þess að búa til eitthvað sem engum hafði dottið í hug. Ég vil nefna dæmi um reglugerðarheimild sem var notuð svona og ég vil segja misnotuð: Það var sett bráðabirgðaákvæði í sveitarstjórnarlög 1993 og það endaði þannig að ráðherra hefði heimild til að gefa út reglugerð. Síðan gerist það að fram fara þessar kosningar sem þið þekkið öll og á einum staðnum sem mörgum var tillagan felld. Fjögur sveitarfélög af fimm segja já, eitt segir nei. Hvað gerist þá? Þá kemur ráðherra og setur reglugerð, reglugerð um að heimilt sé að endurtaka atkvæðagreiðsluna þar sem var fellt, ekki þar sem var samþykkt. Það var hvergi minnst á þetta við lagasetninguna að löggjafinn var að gefa ráðherranum heimild til að knýja fram frekari atkvæðagreiðslu um sama efni þar sem menn höfðu einu sinni sagt nei. Fullkomlega óeðlilegt. Og það má nefna fleiri dæmi þó að ég muni þetta sérstaklega af því einfaldlega að ég hafði það verk að vera í félmn. á síðasta kjörtímabili. Það eru fleiri ráðherrar sem eru undir sök seldir í þessu efni. Síðan held ég að þingið þurfi í æ ríkari mæli að ákveða sjálft að vinna tiltekna vinnu. Það er í of ríkum mæli sem þingmenn eru að leggja fram mál sem byggjast á því að fela viðkomandi ráðherra að gera þetta og gera hitt. Ég vil meina að þingið ætti að segja að þingið ákveði að þetta skuli gert og setji sjálft upp mannskap í það og byggi það á sínum mönnum og sínu fólki en ekki að fela framkvæmdarvaldinu sýknt og heilagt að vinna öll verk. Ég held að allt þetta styrki okkar stöðu og ég held að þingið þurfi í raun og veru að fá meira sjálfsálit. Mér hefur oft og tíðum fundist eins og þingmenn vanmætu sjálfa sig og væru fullir vanmáttarkenndar gagnvart ráðherrum og forustumönnum flokkanna og varla að menn þori að snúa sér við nema þeir séu búnir að fá grænt ljós og að það sé í lagi og dugir stundum ekki alltaf til. Ég tel að þingið geti gert meira sjálft án þess endilega að vera að sækja heimild til ráðherranna að það megi gera það eða fela þeim að gera það, færa sem sagt undirbúning mála meira til Alþingis sjálfs. Hér hef ég nefnt nokkur atriði sem ég held að skipti öll verulegu máli í að þróa þessa þrígreiningu valdsins og stöðu þingsins í þá átt sem mér heyrist að þingmenn séu almennt sammála um að við viljum gera. Ég skal ekki útiloka að sú tillaga sem hér er lögð fram geti átt rétt á sér, en ég vil ekki endilega kveða upp úr með afstöðu til hennar að öðru leyti en því að hún ein og sér breytir ekki öllu eins og við viljum. Hún gæti haft veruleg áhrif. Það er augljóst mál, held ég. Hér hafa menn nefnt önnur atriði sem væri vert að skoða eins og að kjósa beint til framkvæmdarvaldsins. Vissulega finnst mér full ástæða til þess að skoða það í fullri alvöru, en verð að viðurkenna að ég hef minna athuguð það mál og get því ekki tjáð mig um það að neinu marki.

[18:16] Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunum, en vil aðeins fara yfir þau svör sem hafa komið fram og spurningar. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir tók það fram að hún vildi ekki fækka þingmönnum og taldi þar upp m.a. að það mundi minnka möguleika kvenna á að komast á þing. Ég tel að aðalatriðið sem heftir það að konur komist inn á þing sé kosningalöggjöfin. Það er ekki hversu margir eru á þinginu. Ég tel ekki vera neitt samhengi þar á milli. Það sýnir sig að eftir því sem listar eru lengri, þeim mun fleiri konur komast að. Við sjáum það bara í Reykjavík og Reykjanesi að þar komast flestar konurnar að. Það er oft rætt um viðhorfsbreytingu og það þurfi mikla viðhorfsbreytingu til þess að konur komist að. Jú, viðhorfsbreyting á rétt á sér og er auðvitað æskileg, en það er orðin alveg nægjanleg viðhorfsbreyting til þess að konur hópist inn á þing en vandræðin eru kosningalöggjöfin. Ef landið yrði eitt kjördæmi þá yrði hver listi sem þingflokkarnir mundu bera fram eins langur og hægt er og þá er alveg ljóst að ef Sjálfstfl. mundi stilla upp landslista, þá mundi hann aldrei dirfast að setja fjórar konur í efstu 25 sætin. Sjálfstfl. er með 25 þingmenn og þar af eru fjórar konur. Sjálfstfl. mundi aldrei dirfast að gera þetta. Að sama skapi mundi Framsfl. ekki dirfast að setja þrjár konur í efstu 15 sætin. Við erum bara þrjár þingkonur af 15. Alþb. mundi ekki dirfast að setja tvær konur í efstu níu sætin á landslista. Þessi viðhorfsbreyting er því komin fram. Kosningalöggjöfin er bara þannig að þessi viðhorfsbreyting getur ekki notið sín. Ég tel þess vegna ekki að fækkun þingmanna geti skaðað neitt sérstaklega að konur komist til valda. Ég held að það verði að skoða það að gera landið að einu kjördæmi fyrir utan það að þá mundi atkvæðavægið jafnast og allt það kjördæmapot sem við erum öll að upplifa hér inni dags daglega mundi hverfa eða minnka allverulega. Hv. þm. Viktor B. Kjartansson hélt mjög skelegga og góða jómfrúrræðu og ég vil óska honum til hamingju með hana. Hann taldi rétt að fækka þingmönnum og jafna atkvæðisréttinn og ég er svo hjartanlega sammála honum í því. Hins vegar kom hv. þm. inn á að það að varamenn kæmu inn hugsanlega í tvö ár, fjögur ár, gæti skapað óvissu og mér fannst allt í einu eins og hv. þm. væri að boða einhverjar útafskiptingar ráðherra Sjálfstfl. sem væru hugsanlega í farvatninu, en væntanlega er það ekki svo. En það er alveg rétt að þetta gæti skapað einhverja óvissu en auðvitað er óvissan talsverð í dag. Varaþingmenn eru að detta inn á þing, vita oft alls ekki áður um hvaða leyti þeir koma inn þannig að óvissan er talsverð í dag. Hv. þm. Viktor B. Kjartansson kom einnig inn á það að auka vald forsetans, gera hann valdameiri og það hefur talsvert verið rætt í þessum umræðu. Varðandi forsetann er eitt sem ég hefði viljað taka upp hér sem reyndar kemur frumvarpsflutningi mínum ekki beint við núna, en mig langar samt að koma inn á það hér. Það er mikil sérstaða sem forsetinn nýtur og það er að greiða ekki skatta af launum sínum. Mér fyndist einmitt tækifæri núna þegar við vitum að það munu verða forsetaskipti á Íslandi að breyta lögum þannig að forsetinn greiði skatta. Það væri hægt að koma því þannig fyrir að sú löggjöf tæki gildi 1. ágúst þegar nýr forseti tekur við. Að sjálfsögðu yrði þá að hækka kaupið á móts við það eða alla vega að forsetinn gerði sér grein fyrir því að skatturinn yrði tekinn. Nú er einmitt tækifærið þegar við stöndum frammi fyrir því að kjósa nýjan forseta. Hv. þm. Ágúst Einarsson sagði áðan að þingið væri framkvæmdarvaldsþing og ég tek svo sannarlega undir það, við værum á nokkurs konar framkvæmdarvaldsþingi og minna löggjafarþingi. Ég er sammála því að menn virðast allt of upp teknir við að hafa áhrif á framkvæmdarvaldið á kostnað löggjafarstarfanna. Einnig kom hann inn á að starfshættir þingsins hafa sáralítið breyst þótt það sé mikil endurnýjun þingmanna, það sé eins og allir falli bara inn í eitthvert gamalt kerfi. Ég er sammála því. Ég upplifi t.d. þetta kjördæmapot. Það kemur mér mjög á óvart hvernig það birtist í þinginu. Það eru ýmsar nýjungar sem ég sé að þingið notar sér ekki sem eru kannski minni háttar atriði í þessu sambandi, en ég nefni sem dæmi að það er ekki notast við myndvarpa á nefndarfundum. Það hefur oft komið upp sú staða á nefndarfundum að það væri mjög til bóta að hafa myndvarpa til þess að geta sett mynd upp á vegg og ræða um ýmis atriði sem væri hægt að skýra betur út þannig. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson kom inn á ýmis atriði sem ég ætla ekki að hætta mér út í að ræða, en ég skildi það svo að hv. þm. vildi efla þingræðið og það er einmitt það sem tillaga mín gengur út á. Hv. þm. Ólafur Hannibalsson tók einnig undir frv. og vil ég þakka honum það. Mér fannst mjög vel að orði komist og hefði ekki getað orðað það betur þegar hv. þm. Ólafur Hannibalsson sagði að við værum ekki með þingbundna stjórn heldur stjórnbundið þing. Það er varla hægt að orða þetta betur í styttra máli og einmitt vegna þess að ég hef það á tilfinningunni að það sé rangt að hafa það svona þá flyt ég þetta mál.