Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er með þetta mál eins og mál það, sem var til umr. hér í gær, að ég fékk ekki boð um þann nefndarfund, þar sem það var afgreitt. Mér skilst, að þar sem ákveðið er nú, að hv. þm. fari héðan úr húsinu eftir rúman hálftíma, megi ekki eyða löngum tíma í þetta mál, og skal ég ekki gera það, enda get ég að mestu leyti vísað til nál. þess, sem ég hef talið rétt að gefa út og er á þskj. 187. Ég fellst á það, sem frv. fjallar um, og tel meginatriði þess, að það sé óhjákvæmilegt að greiða niður ýmsar vörur með fjárgreiðslum úr ríkissjóði fyrst um sinn. Þessar niðurgreiðslur hafa verið nú undanfarið, og þær hafa beinlínis haldið niðri dýrtíðinni. Það hefur nú verið um það deilt, hvort dýrtíðin lækkaði nokkuð við þetta, en ég lít svo á, að þegar vísitölunni er haldið niðri, hafi það bein áhrif á sjálfa dýrtíðina. Niðurgreiðslurnar hafa verið óhjákvæmilegar. Og það er mín skoðun, að meðan engar aðrar ráðstafanir eru gerðar í staðinn, þá sé þetta enn nauðsynlegt, því að ef verðlagi væri sleppt lausu nú, er ekki annað fyrirsjáanlegt en að vísitalan færi allmikið yfir 300 stig, og eftir því sem fyrir liggur, er ekki annað hægt að sjá en að það mundi hafa algera stöðvun ýmissa atvinnugreina í för með sér. Að hinu leytinu er það, að toppurinn á dýrtíðinni, ef svo má að orði kveða, er sjálfskaparvíti þjóðarinnar, og á ég þar ekki einasta við innlendar vörur, heldur annað verðlag, þar sem verðlag í landinu hefur hækkað fram yfir það, sem útlendar vörur aðkeyptar hafa hækkað. Það er sjálfskaparvíti þjóðarinnar sjálfrar, og þetta hefur orsakazt af því kapphlaupi um peningana, sem átt hefur sér stað meðal einstakra stétta þjóðfélagsins og allir þekkja, og ætla ég ekki að fara að lýsa því. En nú hefur orðið talsverð breyting frá því, sem áður var, þegar þetta kapphlaup var í algleymingi. Það hefur skeð sú meginbreyting, að ófriðurinn, sem hefur skapað þetta háa verð, er nú liðinn hjá, og ég held, að þeim fjölgi meir og meir, sem líta svo á, að það sé með öllu óhugsandi framtíð fyrir okkur, að við getum haldið verðlagi margfalt hærra en er hjá nágrannaþjóðum okkar og aðalviðskiptaþjóðum okkar. Og eins og öllum er kunnugt, þá er það ekki einasta ýmis innlend framleiðsla, sem er í margföldu verði við það, sem annars staðar er, heldur er lífið í landinu á allan hátt svo dýrt, að það er yfirleitt ekki hægt að framleiða hér öðruvísi en að sú framleiðsla sé dýr. Ég held, að ef leyfður væri ótakmarkaður innflutningur á t. d. húsgögnum frá Svíþjóð, yrði samanburðurinn ekki hagstæðari en að því er verð landbúnaðarvara snertir. En hvað sem um þetta er, þá lít ég svo á - og ég held að þeir séu orðnir fleiri en voru um tíma, sem eru því sammála -, að það sé fyllilega kominn tími til þess að hefjast nú handa um það, að dýrtíðarflóðið, sem yfir landið hefur gengið undanfarið, haldi ekki áfram að aukast, og frekar hitt, að gera ráðstafanir til þess, að það fari að fjara út eitthvað, þó að mér sé það ljóst, að þar verði að vísu að fara varlega í sakirnar og snöggar breytingar einnig í hina áttina geti að sjálfsögðu verið varasamar. Ég legg því til, að því, sem ég álít meginatriði þessa frv., sem sé það, að heimila niðurgreiðslu á tilteknum vörutegundum, sé haldið áfram enn um sinn, en á hinn bóginn legg ég þó til, að gerðar verði nokkrar breyt. á frumvarpinu. Eru brtt. mínar í nál., og skal ég fyrst minnast á 2. lið breytingartillagnanna. Þar er lagt til, að skipuð verði fimm manna n., sem sé þannig skipuð, að hagstofustjóri sé sjálfkjörinn og formaður þeirrar n., en 4 nm. tilnefndir af þingflokkunum, sinn frá hverjum. Verkefni þessarar n. sé svo að reyna að koma sér saman um till. um a. m. k. að stöðva og helzt að lækka dýrtíðina í landinu með þátttöku allra þjóðfélagsstétta, og það legg ég áherzlu á. Það eru taldar þarna upp ýmiss konar afurðir, eins og til ábendingar, sem til greina gætu komið í þessum efnum, en mér er það ljóst, að það er ekki víst, að það sé nein tæmandi upptalning. Enn fremur legg ég til, að n. geri till. um sérstakt eignaframtal í landinu, og er þessi till. gerð sökum þess, að til munu vera ýmsir aðilar í landinu, sem hafa safnað miklu fé á stríðsárunum án þess að taka nokkurn þátt í lækkun dýrtíðarinnar með þeim atriðum, sem áður eru talin upp í tillgr., og þar af leiðandi kynni að vera nauðsynlegt, til þess að þetta gangi jafnt yfir alla, að leggja á einhvern skatt, sem yrði þá varið til þeirra ráðstafana, sem kynnu að þykja nauðsynlegar til þess að hægt væri að snúa eitthvað til baka á þeirri braut, sem við höfum nú gengið undanfarið. Ég legg til, að þessari n. sé gert að skila áliti sínu fyrir 15. febrúar n. k. Ætti það að vera hæfilegur tími fyrir n., einkum þar sem ég legg til, að hún megi ráða sér sérfræðinga til aðstoðar eftir þörfum. Ég miða við 15. febrúar sökum þess, að eins og öllum hv. þm. er kunnugt, þá verður þing að koma saman næst þann dag, samkv. stjórnarskránni, og ætlast ég því til, að till. þessarar n. verði tilbúnar þegar næsta Alþingi kemur saman. Mér virðist, ef þessi n. getur komið sér saman, að þá væri þar með fenginn grundvöllur að samkomulagi stétta og flokka í landinu og þar af leiðandi mundi Alþ. ekki þurfa mjög langan tíma til þess að ganga frá l. samkv. till. þeirrar nefndar. Þess vegna legg ég til, að þetta frv. falli úr gildi mánuði síðar. Ég sé, að hér mun vera prentvilla, og vil ég biðja hæstv. forseta að taka það til greina. Till. á að vera þannig, að fyrir „til jafnlengdar næsta ár“ í 1. málsgr. komi: til 15. marz 1946. Ég ætlaðist til, að n. skilaði áliti 15. febr., daginn sem Alþ. á að koma saman, en að þessi l. giltu til 15. marz. Þá ætlaðist ég til þess, ef árangur yrði af starfi þeirrar n., að þá komi ný lagaákvæði í staðinn fyrir þessi l. Færi hins vegar svo, að samkomulag næðist ekki í þessari n., þá hefur verið gert á Alþ. annað eins og það að framlengja þá þessi l., eins og þau liggja hér fyrir, til 15. sept. n. k. Það má segja, að ef ný 1. verða sett, mætti eins vel afnema þessi l., þó að þeim sé ætlað að gilda til 15. sept. n. k. Ég legg ekki mikið upp úr þessu atriði, en það er þó nokkur hvatning fyrir n. og Alþ., ef ný úrræði fást, að hafa þetta tímatakmark. 2. málsgr. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir tvenns konar verð á sams konar vöru. Það, að hafa verði einungis tekið til greina þegar vísitalan er reiknuð út. Ég vil segja það út af þessu, að ég álít á ýmsan hátt óheppilegt að hafa tvenns konar verð á sams konar vöru. Það að hafa tvenns konar verð á sams konar vöru hlýtur annaðhvort að skapa töluvert misrétti meðal neytendanna eða vera þýðingarlaust, þannig að varan með lægra verðinu nægi landsmönnum, og þá kemur hærra verðið ekki til greina. Fyrir nokkru síðan var á markaðnum hér í Reykjavík amerískt smjör og er enn þá, og ég held, að það hafi verið miðað við það í vísitölunni, en ekki við verðlag á íslenzku smjöri. En í öðrum stærsta kaupstað landsins sést ekki þetta ameríska smjör. Ég segi þetta til dæmis, án þess að ég sé að telja eftir, þó að ég keypti íslenzkt smjör með fullu verði. Það sjá allir, að það er ekki jafnrétti, að launþegar á Akureyri urðu að kaupa íslenzkt smjör með hærra verðinu, en launþegar í Reykjavík gátu fengið amerískt smjör. Svo kemur ameríska smjörið eitt til greina þegar vísitalan er reiknuð út, og þannig mundi þetta verða, ef gert er ráð fyrir, að nokkur kaupi vöruna með hærra verðinu, þá er komið á misrétti, en ef ekki er gert ráð fyrir, að slík vara sé keypt, þá er þetta ákvæði þýðingarlaust. Ég legg þess vegna til, að þessi 2. málsgr. 1. gr. falli niður með öllu, og afleiðingin af því, að hún er felld niður, er sú, að ef ríkisstj. ákveður að greiða niður verð einhverrar vöru, verður hún að greiða niður alla þá vöru, sem seld er innanlands, og gengur það þá jafnt yfir alla. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta muni mjög miklu fyrir ríkissj. Ég skal þó játa, að ég hef ekki haft aðstöðu til að reikna út eða gera mér nokkra áreiðanlega hugmynd um það, hverju það munar, en mér finnst, að það muni ekki muna miklu og þessi sparnaðar, sem þarna á að ná fyrir ríkissjóð, sé meira ímyndaður en að hann muni verða raunverulegur. Meiri hl. n., sem kallar sig n. og getur ekki um það í sínu nál., að hann sé meiri hl., hefur gert brtt. við þetta atriði. Till. meiri hl. ganga í þá átt, að lægra verðið megi því aðeins reikna með í vísitölu, að niðurgreiðsla hafi farið fram á hæfilegu neyzlumagni vörunnar, og ekki undir því magni, sem reiknað er með í vísitölunni, að viðbættum 25%. Ég skal fyllilega játa, að þessi brtt. er til stórra bóta fyrir neytendur og gefur þeim mikið öryggi hvað þetta snertir, og ég sé heldur ekki, að hún muni verða til neins skaða fyrir framleiðendur neyzluvörunnar, af ástæðum, sem ég skal nú þegar taka fram. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að ég get ekki skilið till. öðruvísi en svo, að það megi því aðeins reikna með hinu lægra verði vörunnar, að landsmenn fái nægilegt af henni. Það magn, sem reiknað er með í vísitölunni að viðbættum 25%, hygg ég, að muni vera nokkurn veginn það, sem landsmenn kaupa, a. m. k. ef þeir eiga kost á svo miklu magni vörunnar fyrir lægra verðið. En þó að sams konar vara væri á boðstólum með hærra verðinu, mundi ekkert verða keypt af henni. Ég held því, að þessi brtt. meiri hl. n. sé að efninu til alveg sama eðlis og brtt. mín um að fella 2. málsgr. 1. gr. niður. Það mundi verka nákvæmlega eins, og þá þykir mér miklu einfaldara, að mín till. verði samþ. Ef til vill má ekki gera það, þar sem ég er ekki í þessum þingmeirihl., sem hér ræður. En þó sé ég ekki annað en að nokkur bót sé að því að samþ. brtt. meiri hl., fyrir báða aðila, framleiðendur og neytendur, framleiðendur að því leyti, að þetta mundi verða til þess, að meira magn vörunnar yrði greitt niður úr ríkissj. og þar af leiðandi mundi meira seljast af þeirri vöru á innlendum markaði, því að ég býst við því, að tvenns konar verð stórspilli hvort sem er fyrir vöru, sem seld er hærra verði en sams konar vara, eins og ég hef fært nokkur rök að í mínu nál. Ef mín till. um það að stytta þann tíma, sem heimilt er að greiða niður verð vöru úr ríkissj., verður samþ., þá er 2. gr. frv. þýðingarlaus, því að þá taka ekki l. til þess tíma, sem 2. gr. frv. fjallar um. Ég hef því lagt til, að 2. gr. frv. falli. niður. Verði till. mínar aftur á móti felldar, sé ég ekki annað en það sama eigi við um till. meiri hl. við 2. gr. eins og ég hef sagt um brtt. hans við 1. gr. Þó fer það nokkuð eftir því, hvernig till. er skilin. Það segir hér í niðurlagi þessarar till., 2. till. meiri hl.: „enda sé á boðstólum nægilegt magn af þessum vörum með því verði, sem reiknað er með í vísitölunni.“ „Þessum vörum“ sýnist eiga við þær vörur, sem áður eru taldar upp í till., sem sé „kjöt af sauðfé, sem slátrað er til sölu á tímabilinu frá 1. ágúst til 20. september, og kartöflur, sem teknar eru upp á sama tíma“. Þetta getur ekki átt við annað en nýtt kjöt, það er alls ekki sama vara t. d. frosið kjöt frá fyrra ári, það er ekki þessi vara. Ef átt er við kjöt af fé, sem slátrað hefur verið á fyrra ári, eða kartöflur, sem teknar hafa verið upp fyrir einu ári, þá er það allt önnur vara, það mundi hver einasti læknir votta. Þess vegna skil ég till. á þennan hátt, og með þeim skilningi sé ég ekki annað en að hún sé til bóta frá frv., bæði fyrir framleiðendur, sem hafa þá betur tryggða sölu á þessum vörum, og líka fyrir neytendur, Mér finnst ákaflega líklegt, þó að þingmeirihl, taki ekki mikið tillit til till. okkar framsóknarmanna, að það verði samþ., þrátt fyrir allt, að gera þessa tilraun til samkomulags í þessu máli, sem ég legg til með mínum till., og þar af leiðandi komi till. meiri hl. ekki til greina. En verði, gegn von minni, mínar till. felldar, þá mun ég a. m. k. ekki sjá ástæðu til þess frá mínu sjónarmiði að leggja á móti brtt. meiri hl. Hv. frsm. meiri hl. n. fór fram á það við mig, að ég tæki till. mínar aftur til 3. umr., í því skyni, að fjhn. fengi tækifæri til að athuga þær milli umr. Ég hef nú, að vísu munnlega, hreyft þessum till. á fjhn.-fundi og fékk ekki beinlínis mótmæli, en mér fannst heldur sinnulaust um þetta og ég fá litla áheyrn á fundinum. Ég verð því að segja það, að ég hef ekki miklar vonir um það, að það beri árangur að taka till. aftur til 3. umr., og þó mun ég gera svipað og í gær, að skjóta því undir eins konar dóm, hvort ég eigi að taka till. aftur. Ef hv. form. fjhn. d. lýsir yfir því, að hann muni taka till. mína til meðferðar á fundi n. áður en 3. umr. fer fram, þá vil ég þó ekki spilla neinum möguleika til þess að fá fleiri fylgismenn við hana, og mun þá verða við þessum tilmælum hv. frsm. En ef hv. form. n. telur það hafa litla þýðingu, og þar sem málið var til umr. í gær og ég tel, að hv. dm. hafi haft tíma til að átta sig á þessu máli, sé ég ekki ástæðu til annars en að atkv. gangi um till. Sem sagt, ég vil skjóta því til hv. form. n., hvort till. skuli borin undir atkv. nú eða tekin aftur til 3. umr., að sjálfsögðu með þessu skilyrði, að fjhn. taki hana til meðferðar. Með meðferð á ég við það, að nm. átti sig virkilega á því, hvað um er að ræða, og taki sína afstöðu út frá málefnum.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég hef eftir þál., sem samþ. var á síðasta Alþ. og er birt í grg. þessa frv., óskað eftir, að félmn. flytti þetta frv. hér á þingi, og kann ég n. þakkir fyrir, hversu vel hún tók undir það, og vona, að það fái skjóta afgreiðslu. Í þál. var ríkisstj. falið víðtækt verkefni, t. d. að athuga, með hverjum hætti bezt og fljótast yrði greitt fyrir byggingu íbúðarhúsa í kauptúnum og sveitum landsins og kaupstöðum. Í þessari þál. var og ríkisstj. falið að afla gagna um tækni í byggingarmálum erlendis. Hafa húsameistari og skipulagsstjóri ríkisins verið í Svíþjóð í sumar, og vonandi geta þeir gefið nýjar upplýsingar um tækni í byggingarmálum. Samþykkt þessarar þál. var kærkomið tækifæri fyrir mig til þess að endurnýja kröfur Alþfl. Það þarf ekki að færa rök fyrir þessu máli vegna hinna miklu húsnæðisvandræða og erfiðleika á byggingum, byggingar lélegar og hafa staðið í stað þangað til frekast nú á þessu ári. Húsaleiga hefur hækkað mikið og verð á húsum komið upp úr öllu valdi. Frv. þetta miðar að því að gera mönnum auðveldara að byggja íbúðarhús og koma í veg fyrir spákaupmennsku, sem mjög hefur tíðkazt. Frv. er í 4 köflum. Í I. kaflanum er lagt til, að framlag ríkis og bæja verði hækkað úr 2 kr. og upp í 4 kr. og mest 6 að viðbættri gildandi vísitöluhækkun. Þessi breyting mun geta tvöfaldað það fé, sem byggingarsjóður hefur til umráða. Og verði farið inn á þá braut að heimila lán allt til 75 ára og með 1½% vöxtum, þá mundi það nægja til meðgjafar á allt að 103 millj. kr. Það er því augljóst, að þessi breyt. á l. um verkamannabústaði getur aukið mjög byggingu þeirra. Þá er og byggingarsjóði heimilt að stofna til innlánsdeildar, sem tekur við innlögum frá mönnum á félagssvæði viðkomandi byggingarsjóðs. - Þá eru hér og nýmæli þess efnis, að ekkjur látinna félagsmanna, börn og tengdabörn skuli hafa forgangsrétt að íbúðum, sem kaupsamningur hefur verið gerður um, enda gerist þau félagar viðkomandi byggingarfélags. - Um lóðir gildir hið sama og nú. Þó gæti komið til mála að setja ákvæði um, að lóðaleiga mætti ekki hækka á vissu árabili, t. d. fyrstu 50 árin. - Þá skal og heimilt að lána fé milli deilda. Ég hef þá rakið aðalbreytingarnar á l. um verkamannabústaði, og ef þær verða samþ., þá hygg ég, að félögin geti aukið starfsemi sína. Einkum ætti ákvæðið um að lengja lánstímann að verða til þess að gera mönnum kleift að leggja út í húsabyggingar þrátt fyrir dýrtíðina. II. kaflinn er um byggingarsamvinnufélögin; og er þeim leyft að starfa í tveimur deildum á hverjum stað, önnur, sem byggir einstæð hús, og hin, sem byggir fjölbýlishús. - Þá er hér ákvæði um, að enginn, sem fengið hefur íbúð að tilhlutun byggingarsamvinnufélags, megi selja hana, nema félagið hafi áður hafnað forkaupsrétti sínum. Þykir rétt að setja þetta ákvæði til að fyrirbyggja spákaupmennsku. III. kaflinn er um íbúðabyggingar sveitarfélaga. Þar er lagt til, að safnað verði skýrslum um fjölskyldur, sem búa í heilsuspillandi íbúðum. Og er sveitarstjórn heimilt að leita aðstoðar ríkisins til þess að bæta úr slíku, ef nauðsyn krefur. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður láni slíkum sveitarfélögum 80% af byggingarkostnaði hverrar íbúðar, sem það lætur reisa. Þá er gert ráð fyrir, að sveitarstjórn byggi þessar íbúðir og ráði gerð þeirra og stærð, allt í samræmi við ákvæði byggingarsamþykktar staðarins og skipulagsuppdrátt, ef til er, og að heimilt sé að selja þessar íbúðir, ef henta þykir, og er í frv. gert ráð fyrir, að sett verði um þessar framkvæmdir allar sérstök reglugerð, sem félmrh. staðfestir, en sveitarstjórnir setji. IV. kafli þessa frv. er einnig algert nýmæli. Ríkisstjórninni hafði borizt frv. til l. um aðstoð við byggingar frá bæjarráði Reykjavíkur, þar sem var gert ráð fyrir að veita þessa aðstoð með nokkuð öðrum hætti og nokkru rífari en hér er gert ráð fyrir, og enn fremur, að sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar til þess, að byggingarefni, sem flutt er til landsins, yrði notað til íbúðarhúsabygginga. Í III. og IV. kafla þessa frv. er gert ráð fyrir sams konar ráðstöfunum og stungið hefur verið upp á af bæjarráði Reykjavíkur, en þó nokkuð á annan hátt. Það er gert ráð fyrir því í IV. kafla þessa frv., að meðan skortur er á vinnuafli eða vöntun á því, að nægilegt byggingarefni fáist flutt til landsins til þess að fullnægja byggingarframkvæmdum þeim, sem árlega eru fyrirhugaðar í landinu, geti ríkisstj. falið nýbyggingarráði eða annarri stofnun að annast úthlutun innflutningsleyfa á byggingarefni og veitt ráðinu heimild til að ákveða, til hvaða bygginga því skuli varið. Þá er og í þeim kafla gert ráð fyrir því, að nýbyggingarráð skuli afla sér fyrir hver áramót - og þó er með bráðabirgðaákvæði lengdur fresturinn að því er snertir næstu áramót - upplýsinga um það, hvaða byggingar eru fyrirhugaðar á næsta ári, og að þeim, sem vanrækja að láta nýbyggingarráði slíkar upplýsingar í té, skuli ekki ætluð nein innflutningsleyfi á byggingarefni á því ári. Enn fremur er gert ráð fyrir því hér í frv., að ef sýnt þyki, að ekki fáist innflutt nægilegt byggingarefni til allra þeirra byggingarframkvæmda, sem fyrirhugaðar eru í landinu á næsta ári, eða ekki þýði að veita slíkt leyfi, vegna þess að vinnuafl muni skorta til byggingarframkvæmdanna, þá geti ríkisstj. ákveðið, að fengnum tillögum nýbyggingarráðs, að stöðva skuli stórbyggingar, sem hvorki eru ætlaðar í þágu framleiðslunnar né til íbúðar, og því byggingarefni, sem til slíkra bygginga hafi verið ætlað, skuli varið til íbúðarhúsbygginga. En sú takmörkun á innflutningi byggingarefnis, sem ég hef greint, nær þó ekki til byggingarefnis í þær íbúðir, sem sveitarstjórnir reisa samkv. III. kafla frv., meðan útrýming hinna heilsuspillandi íbúða stendur yfir. Enn er hér gert ráð fyrir því, að þriggja manna nefnd verði skipuð af félmrh., sem hafi með höndum yfirumsjón og eftirlit með byggingarframkvæmdum þeim, sem í l. þessum greinir. Á hún að annast fyrir ríkisstj. hönd lánastarfsemi ríkissjóðs til sveitarfélaga samkv. ákvæðum III. kafla l. og eftirlit með því, að l. séu ekki misnotuð. Enn fremur á hún að sjá um, að framfylgt sé ákvæðum um takmarkanir á íbúðastærð og skiptingu byggingarefnisleyfa. Og þá á n. þessi að hlutast til um, ef ástæða þykir til, að komið verði á fót innkaupastofnun á byggingarefni, þannig að þeir aðilar, sem byggja eftir þessum lagafyrirmælum og njóta þeirra hlunninda, sem í þeim eru veitt, geti sjálfir annazt innkaup á byggingarefni. Enn eru ýmis ákvæði í frv. til tryggingar því, að þessi l., ef frv. verður samþ., nái tilgangi sínum, og ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það atriði sérstaklega. Ég gat þess í upphafi, að ég hefði ekki séð ástæðu til að taka með í þetta frv. ákvæði um byggingar á sveitabæjum, vegna þess að það heyrði ekki undir félmrn. Um byggingar á sveitabæjum eru nú til a. m. k. tvenn lagaákvæði. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir, að veita megi endurbyggingarlán til 42 ára og vextir og afborganir fari þá ekki fram úr 5% á ári. Er hæst lánað í því skyni 9 þús. kr. Til slíkra endurbygginga er veittur styrkur úr ríkissjóði, mest 1500 kr. á býli, sem nú mun vera reiknað með vísitölu, þannig að hann mun geta farið upp í 4000–5000 kr., en þó sé hann ekki hærri en 7/17 stofnkostnaðar. Það má vel vera, að nauðsyn sé á að endurskoða þessi ákvæði að einhverju leyti, sem í frv. eru. En af ástæðum, sem ég hef þegar greint, taldi ég ekki rétt að taka ákvæði um byggingar íbúðarhúsa í sveitum inn í þetta frv., sem ég hef hér lagt fram. Ég hygg, að í frv. þessu séu farnar þær leiðir, sem líklegar eru til úrbóta, án þess að íþyngja um of fjárhagsgetu ríkisins og bæjarfélaganna. Ég gat þess áðan, að ef byggingarsjóðir yfirleitt hækkuðu framlag sitt úr 4 kr. og þar kemur ríkisframlag á móti, þá mundu tekjur sjóðanna hækka í rúmlega eina millj. kr., sem þá skiptist á milli bæjar- og sveitarsjóðanna, og yrði þá framlag ríkissjóðs til þessara málefna hækkað úr 450 þús. kr., sem það er nú, í 900 þús. kr., en gert er ráð fyrir, að áfram haldist þær 150 þús. kr., sem samkv. l. á að greiða úr ríkissjóði til byggingarsjóðanna af ágóða tóbakseinkasölunnar. Í sambandi við byggingarsamvinnufélög er hér ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum útgjöldum úr ríkissjóði. Í sambandi við ráðstafanir, sem lagt er til, að gerðar verði til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum, er lausleg tilraun gerð til nauðsynlegrar áætlunar um byggingarkostnað eftir þessu frv. Og ef gert er ráð fyrir, að byggðar verði 300 íbúðir á ári, er áætlað, að kostnaðurinn við að byggja þær mundi verða um 18 millj. kr. Yrði þá kostnaðurinn samtals við að útrýma þessum heilsuspillandi íbúðum alls um 72 millj. kr., 18 millj. kr. á ári í 4 ár. Vitanlega er þetta lausleg áætlun. Þessi kostnaður gæti orðið hærri og gæti einnig orðið eitthvað lægri. Framlag ríkissjóðs og byggingarsjóðanna til þessara mála yrði þá um 2 millj. krónur á ári, eða um 8 millj. kr. á þessum 4 árum. Ég hygg, að með þessu lagafrv. sé reynt að fara þá leið að ná því marki, að sem allra flestir landsmenn geti eignazt smám saman íbúðir án þess að íþyngja um of fjárhag þeirra né heldur fjárhag sveitarfélaga eða bæjarfélaga. Það má vel vera, að einhverjar fleiri leiðir séu færar í þessum efnum, og væri þá vel, að hv. heilbr.- og félmn. tæki þær till. til athugunar. Og mundi ég þá óska eftir að eiga umr. við n. um breyt. á frv., ef fram kynnu að koma till. um þær. Ég tel, að með samþykkt þessa frv. yrði stigið ákaflega stórt spor til þess að bæta úr húsnæðisvandræðum hér í landinu, og jafnframt yrði komið í veg fyrir þá hættulegu spákaupmennsku, sem virðist vera að verða hreinn þjóðarvoði. Mér er t. d. sagt, að það sé algengt hér í Reykjavík, ef maður nær í byggingarefni til þess að byggja hús með þremur íbúðum, þá geti hann, vegna þeirrar eftirspurnar, sem nú er eftir íbúðum, selt tvær íbúðirnar því verði, að hann eigi þá þriðju algerlega skuldlausa. - Í öðrum löndum, bæði í Englandi og Bandaríkjunum, hefur nú komið til mála að setja hámarksverð á hús. En vegna þess að verðlagseftirlitið hefur reynzt að sumu leyti erfitt hér á landi og mun reynast, meðan menn hafa mikið fé undir höndum, þá hef ég ekki séð mér fært að taka ákvæði um það efni upp í þetta frv. En ég vildi aðeins skjóta því fram hér til athugunar, hvort heilbr.- og félmn. sýndist rétt að taka þetta atriði til nánari umr. Ég vænti þess, - vegna þess hve mál þetta er undirbúið og á hvern hátt það er flutt og af því að hér er um ákaflega mikilsvarðandi málefni að ræða fyrir alla þjóðina, sem nauðsynlegt er, að allir sameini sig um að bæta úr, - að frv. þetta nái skjótri og góðri athugun og afgreiðslu hér í hv. d.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera grein fyrir því, hvers vegna ég gerðist flm. þessa máls, að vísu með þeim fyrirvara, sem ég geri, þegar um slíkan flutning frv. er að ræða, sem ég tek þátt í. Ég gerðist í n. einn af flm. frv. vegna þess, að ég vildi greiða fyrir því, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, kæmist inn í þessa hv. d., með því að ég þóttist vita, að þar sem í þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefði verið lögð allmikil vinna og athugun, þá yrði ekki fært talið annað en að afgr. þetta mál, sem vissulega er mál, sem þarf afgreiðslu, húsnæðisvandamálin, og það a. m. k. að verulegu leyti samkv. þeirri athugun, sem fram hefur farið að tilhlutun hæstv. ríkisstj., enda þótt ég sé ósamþykkur mörgu í þessu frv. Það fer vel á því, að frv., sem ég flutti um þetta mál, sem er stutt, en þó vel tæmandi um þau atriði, sem leysa þarf í húsnæðismálunum, verði samferða þessu frv., þannig að þau verði bæði athuguð í þeirri n., sem ég á sæti i. Þess vegna taldi ég heppilegt, að þetta mál kæmi fram, þó að það ylti að vísu ekki á mínu atkv., hvort það yrði lagt fram eða ekki. Það, sem maður saknar fyrst og fremst í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og vekja hlýtur athygli - enda sá hæstv. ráðh. ástæðu til að minnast á það og gera grein fyrir því, - er það, að hér í þessu frv. eru einungis bornar fram till. um lausn húsnæðismálanna í kaupstöðum og kauptúnum, en ekki gert neitt í því atriði, sem jafnframt fólst í þál. frá 5. janúar 1945 um fyrirgreiðslu bygginga í sveitum. Jafnframt tók hæstv. félmrh. fram, að þetta atriði heyrði ekki undir hans verkahring. En ekki hefði verið óeðlilegt, að nokkurt samstarf hefði verið um það í ríkisstj. að koma því máli einnig áleiðis, þar sem þetta mál er samkv. þál., sem ég greindi, að um þetta var gerð og einnig náði yfir húsbyggingar í sveitum. En það er vitað mál, að eins og nú standa sakir og verður a. m. k. eitthvað fyrst um sinn, er auðveldara um lán en var, þegar l. voru sett um húsbyggingar í sveitum og kaupstöðum. Og þess vegna er eðlilegt, að þegar réttarbætur eru gerðar á kjörum manna viðkomandi húsbyggingum, þá væru bornar fram af ríkisstj. till. til úrbóta í þessum efnum engu síður í sveitum en í kaupstöðum og kauptúnum, því að rannsóknir sýna óvéfengjanlega, að það er ekki síður þörf á bættum húsakynnum í sveitum en kaupstöðum. Og það liggja greinilegar skýrslur fyrir um það frá þeim manni, sem það hefur rannsakað, þeim manni, sem hefur rannsakað það fyrir hönd n., Arnóri Sigurjónssyni. Og það hefur verið birt um það opinber skýrsla.

Hvar hefur það komið fram?

. M. a. á byggingarmálaráðstefnu, sem haldin var m. a. að tilhlutun borgarstjórans í Reykjavík.

Liggja þær skýrslur fyrir prentaðar?

. Ég veit það ekki, en þeim var dreift út í 400 eintökum vélrituðum. Ég veit ekki, hvort búið er að prenta þær, en það átti að prenta þær eins og annað, sem kom frá þeirri byggingarmálaráðstefnu. Að vísu er hæstv. landbrh. hér ekki viðstaddur, þannig að hægt sé að beina þeirri áskorun til hans, en ég vænti þess, að þegar slíkt frv. kemur fram sem þetta, er hér liggur fyrir, viðkomandi byggingarmálum kaupstaðanna og kauptúnanna, þá verði a. m. k. af ríkisstj. hálfu greiddur vegur þeirra frv., sem við framsóknarmenn berum fram um fyrirgreiðslu á því, að hægt verði að byggja upp í sveitunum. Því að ég vænti þess, að hæstv. ríkisstjórn sé ljóst, að um leið og mikið fé er lagt af mörkum til þess að greiða fyrir húsbyggingum í kaupstöðum og kauptúnum, þá ber einnig að gera hliðstæðar ráðstafanir til þess að greiða fyrir nauðsynlegum húsbyggingum í sveitum, nema áberandi misrétti eigi sér stað, sem ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. ríkisstjórn sætti sig við. Ég vænti, að hæstv. dómsmrh. flytji þau skilaboð til hæstv. ríkisstjórnar. Því að það er fráleitt, að sú löggjöf, sem hæstv. dómsrmh. gat um viðkomandi byggingum í sveit, standi við hlið þessara l., sem hér verða samþ. Þar er um svo takmarkaðan stuðning að ræða, að það er ókleift að byggja upp í sveitum eftir þeim l., vegna þeirrar dýrtíðar, sem skapazt hefur síðan sú löggjöf var samþ. Það er óhætt að taka það fram í þessu sambandi, ef hv. þm. er það ekki ljóst, að það kostar víða engu minna að byggja í sveit en í kaupstöðum. Því að það er svo komið nú, að iðnaðarmenn taka sama kaup í sveitum og þegar þeir vinna í kaupstöðum, - og fæði og húsnæði að auki og ferðakostnað frá heimili sínu í kaupstað og svo heim aftur. Áhugi fyrir byggingum er ákaflega lofsverður. En hann kemur bara nokkuð seint hjá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. ráðh. talaði um það, að það væri að verða svo mikil spákaupmennska hér í Reykjavík í húsbyggingarmálum og húsasölu, að ekki sé við unandi. Þetta er ekkert, sem er „að verða,“ þetta er löngu orðið. Sú lýsing, sem hæstv. ráðh. gaf á því, hvernig byggingarmálum væri komið og húsasölum hér í Reykjavík, er veruleiki, sem hæstv. ríkisstjórn hefur getað horft á síðan hún fæddist í þennan heim, síðan hún varð til. Allan þann tíma, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur starfað, hefur verið það ástand í húsbyggingarmálum hér í Reykjavík, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að væri nú „að verða.“ Það er vitað mál, að það kostar nú orðið að byggja hér í Reykjavík sexfalt það, sem það kostaði fyrir styrjöld, eða allt að 300 kr. hver teningsmetri. Og nú er farið að selja jafnvel einstök herbergi í húsum og geymslu í kjöllurum, og þessi einstöku herbergi, sem þannig eru seld, eru venjulega seld fyrir 350–400. kr. hver teningsmetri. Það hefur undanfarið komið til mín fólk, sem þykist fá bara ágæt kjör, sem það telur, að sé það ódýrasta, sem völ er á í þessum bæ, eftir að það hefur leitað fyrir sér, ef það getur fengið íbúð fyrir 400 kr. hvern teningsmetra. Og ég hef sannreynt, að fyrir þetta verð er allvíða selt. Þegar þess er gætt, að teningsmetrinn kostaði um 50 kr. fyrir styrjöld, þá ættu menn að geta gert sér í hugarlund, hver húsaleigan er raunverulega orðin í þessum bæ, þegar þess er einnig gætt, að húsaleigan er ekki miðuð við þetta 300–400 kr. verð á teningsmetranum, heldur víða miðuð við það, að húsin séu greidd það mikið niður á 2–3 eða 4 árum, að byggingin sé áhættulaus þar á eftir. Það er þess vegna á elleftu stundu, að þetta mál kemur frá hæstv. ríkisstjórn. Og vegna þessa aðgerðaleysis, sem í húsnæðismálunum hefur verið, og það er bezt að kannast við það og gera sér það ljóst, - er alveg útilokað, að bætt verði úr húsnæðisvandræðunum fyrst um sinn, þó að frv. þetta sé samþ. Og það er af þeirri einföldu ástæðu, að til þess að það mætti verða, þarf að koma aukið vinnuafl frá því, sem nú er. Það eru að vísu ýmsir, sem halda því fram, að það sé mikið af húsum í byggingu hér í Reykjavík a. m. k. og að húsnæðisvandræðin muni lagast verulega á næsta hausti eða næsta sumri. Ég veit ekki til, að það liggi fyrir neinar greinilegar skýrslur um það atriði. Hitt veit ég, að víða er það svo í kaupstöðum og kauptúnum hér á landi, að ekki eru það mörg hús í byggingu þar, að líkur séu til þess, að húsnæðisvandræðin verði til muna minni á þeim tíma, sem ég nefndi. Og þess vegna verður hæstv. ríkisstjórn að gera sér það ljóst, að þetta mál, sem hér er á ferð, er engin lausn á húsnæðisvandamálunum á næstunni. Það er ekki til vinnukraftur til þess að annast þær byggingar, sem reisa þarf. Það er ekki einu sinni nægur vinnukraftur til að annast þær byggingar, sem eru í smíðum. Fjöldi bygginga, sem nú eru í smíðum, er stöðvaður vegna skorts á vinnuafli. Og þess vegna er það, þótt lánað verði meira út á húsin en gert hefur verið hingað til, og með þeim hætti, sem er samkv. þessu frv., þá verður það ekki lausn á húsnæðisvandamálunum fyrst um sinn. Það þurfa að koma aðrar ráðstafanir til, og það þarf að gera þær nú þegar. Og ég sé ekki betur en að við verðum að gera það sama og aðrar þjóðir á þessurri árum, annaðhvort að flytja inn vinnuafl til þess að byggja þessi hús, sem okkur vantar, eða við verðum að flytja inn tilbúin hús og reisa þau hér. Það væri a. m. k. ákaflega fróðlegt, ef einhver skekkja er í því hjá mér, að heyra það frá hæstv. dómsmrh. og borgarstjóranum í Reykjavík, hvar þeir ætla að taka vinnuafl til þess að byggja þessi hús, sem byggja þarf. Ég fer ekki út í það hér að nefna dæmi um staðreyndir frá húsum, sem nú er verið að byggja, hvernig það gengur að fá vinnukraftinn, en ég get hæglega gert það ef það er vefengt, sem ég hef sagt hér um þetta. Enn fremur er annað, sem gerir erfitt að byggja, sem hæstv. ríkisstj. að vísu kann að sjá sér leið til að ráða fram úr, og það er efnisskorturinn. Ég veit ekki til þess, að fyrir liggi a. m. k. á þessu stigi, að hægt sé að auka það mikið innflutning á byggingarefni, að hægt verði að byggja þau hús, sem byggja þarf, til þess að útrýma húsnæðisskortinum. Þess vegna er það, eins og ég sagði áðan, - enda hef ég flutt þáltill. um það, - að lausnin er vitanlega í þessum málum sú að flytja inn tilbúin hús, og þá yrði þar með ráðin nokkur bót á því, að húsin verði allt of dýr. Þó að húsin verði reist með þessum ódýru lánum, með þeirri eftirspurn eftir vinnuafli, sem nú er, þar sem boðið er langt fram yfir venjulegan vinnutaxta í hvern einasta mann, sem fáanlegur er, þá er fyrirsjáanlegt, að húsin verða með því móti svo dýr, að eftir því sem þessum nýju húsum fjölgar, sem þannig eru byggð, nálgast einnig það ástand, að hin nýja húsaleiga verði nálega ríkjandi í dýrtíðarmálum landsins, og það jafnvel þó að byggingarkostnaður lækki nokkuð frá því, sem nú er, á því tímabili, sem fyrirhugað er að byggja hús eftir ákvæðum þessa frv. Þess vegna er nauðsynlegt að reyna að lækka byggingarkostnaðinn. Enda er ekki hægt að leysa húsnæðisvandamálið með öðru móti. Ég skal svo aðeins minnast með örfáum orðum á frv. sjálft. Það er vitanlega, með þeim aths., sem ég hef gert, veruleg bót frá því, sem er í gildandi l., ef þetta frv. verður samþ., þó að það, eins og ég áður sagði, ráði ekki bót á húsnæðisspillingunni, af þeim rökum, sem ég færði fram. Ég tel, að þetta frv. sé miklu síðra að flestu leyti en það frv., sem ég hef flutt hér fram. Það er í fyrsta lagi það, að í því frv., sem ég flyt hér, er gert ráð fyrir, að byggingarnar séu gerðar í einni heild, en ekki klofnar í sundur, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. á mjög ranglátan hátt, eins og ég skal færa rök fyrir í stuttu máli, því að það er hægt að gera í stuttu máli. Frv. það, sem ég flyt, er þannig hugsað, að öllum, sem vilja byggja, sé gert kleift að byggja, og er ekki verulegur, en þó nokkur, munur gerður á mönnum eftir því, hvort þeir hafa háar tekjur eða eiga miklar eignir, og mönnum eru þar veitt svo mikil réttindi, að það á að vera hverjum þegn í þjóðfélaginu mögulegt að eignast hús yfir höfuðið. Hér er farið nokkuð öðruvísi að, það er sem sé ætlazt til þess, að mönnum sé skipt í tvo flokka, eftir 1. og 2. kafla frv., þar sem svo mikið bil er á milli, að ég tel það mjög ranglátt og mjög til hins verra frá því, sem er í mínu frv. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að ef aðilar geta ekki fullnægt því samkv. 1. og 2. ákvæði frv. að byggja yfir sjálfa sig, þá geti ríkið komið til samkv. ákvæði 10. gr. frv. og samkv. ákvæði 33. gr. þess, sem ég verð að telja næsta óþarfa, þegar einstaklingum eru gefin þau vildarkjör, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það er auðsætt mál, að ef einstaklingar sjá, að þeir geta, vegna ákv. í 10. gr. frv. og ákv. í 3. kafla þess, losað sig við það framtak, sem þeir þurfa að sýna til þess að byggja yfir höfuðið, þá er það hvöt til þeirra í þá átt að skipta sér ekkert af byggingarframkvæmdum sjálfir, því að það stendur í 10. gr., að sé ekkert byggingarsamvinnufélag til í kaupstað eða kauptúni, sé sveitarstjórn heimilt að ákveða, að sveitarfélagið komi upp byggingunum, og hafi það þá sömu réttindi og skyldur sem byggingarfélög samkv. lögum þessum. Það, sem ég ætla að benda á viðvíkjandi þessum mismun á kjörunum í 1. og 2. kafla frv., sem ég tel ranglátan, er þetta: Eins og frv. ber með sér, þá er lánunum skipt niður í þrjá kafla, og má lánstíminn fara upp í allt að 75 ár, en vextir af lánunum eru 2%. Til þess að menn fullnægi þessum skilyrðum, mega þeir ekki hafa yfir 7 þús. kr. árstekjur, og eignir þeirra mega ekki nema meiru en 10 þús. krónum að viðbættri verðlagsvísitölu. Það fyrsta, sem ég vildi segja um þetta atriði, er það, að ég tel það mjög vafasamt að fara með lánstímann upp í 75 ár. Menn kunna nú að vísu að segja, að landið okkar sé auðugt, en ég hygg þó, að fáar þjóðir, sem eru þó auðugri og hafa meiri peningaráð en við, hefðu viljað fara svo hátt með lánstímann, og það verða menn að gera sér ljóst, að nm. leið og svo langt er gengið með lánstímann, er loku fyrir það skotið, aðeins margir geti fengið lán og ef lánstíminn væri styttri, en þó ekki lengri en það, að hann er viðráðanlegur fyrir flesta eða alla. Þessi kjör, sem mönnum eru þarna veitt, vextir í öllum lánsflokkum 6% og lánstíminn frá 45 árum upp í 75 ár, eru vissulega ágæt kjör, en svo er aftur rétturinn, sem menn öðlast eftir kaflanum um byggingarsamvinnufélögin, mjög takmarkaður, þannig að þegar menn eiga meira en 10 þús. kr. og menn hafa nokkrum aurum hærri tekjur en 7 þús. kr., að viðbættri verðlagsvísitölu, þá falla menn skyndilega úr náðinni og verða að byggja samkv. ákvæðum 2. kafla, þar sem rétturinn er raunverulega sáralítill, eins og hv. þm. geta séð með því að líta yfir ákvæði þeirrar gr., sem í þeim kafla er, en þau réttindi, sem menn hafa samkv. þessum kafla, eru raunverulega ekki önnur en þau, að heimila fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. að ábyrgjast þau lán, sem út á þessi hús eru tekin og mega vera allt að 80% byggingarkostnaðar. Hér er ekkert rætt um það, hvað vextir af þessum lánum eigi að vera háir, heldur muni þeir fara eftir peningamarkaði á hverjum tíma, og það munu þeir að sjálfsögðu gera. En þetta virðist mér ákaflega varhugavert, að hafa svo mismunandi rétt fyrir þegnana, þannig að sumir fái e. t. v. ekki nema 10 þús. kr. af því, sem þeir eiga, og kannske ekki nema 100 krónur af því, sem þeir hafa í árstekjur. Í því frv., sem ég flyt, er gert ráð fyrir, að betri kjör gildi fyrir þá, sem vilja sætta sig við íbúðir, sem eru 350 m 3, menn, sem hafa vissar tekjur og vissar eignir. En þeir, sem vilja byggja stærra, verða samkv. því frv., sem ég flyt, að sæta lakari kjörum, en líka tiltekið, að vextir af þeim lánum, sem þeir þurfa að búa við, séu miklu betri en gert er ráð fyrir, að menn þurfi að búa við á almennum markaði. Því hafa menn nokkru minni rétt samkv. mínu frv. en gert er ráð fyrir í fyrsta kafla þessa frv., ákvæði, sem ég tel mjög varhugavert, því að það mundi útiloka marga frá því að geta fengið lán. Hins vegar er rétturinn, sem mitt frv. veitir fyrir B-láni eða hliðstæðum lánum, sem gert er ráð fyrir í 2. kafla þessa frv., miklu betri en í því frv., sem hér er flutt: Ég vil brýna það fyrir þessari hv. d., að ég álít það mjög vafasamt að ganga inn á ákvæði eins og þau, sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það er áreiðanlega rétt hjá Svíum, sem kemur fram í þeim reglum, sem þeir láta gilda um þetta, að það er ekki rétt að láta efnahag ráða svo miklu um rétt manna, hvort heldur er til trygginga eða húsbygginga, sem gert er ráð fyrir í 1. og 2. kafla þessa frv., og það af þeirri einföldu ástæðu, að þar með er - sem áreiðanlega er rangt - verið að draga úr hvötum manna til þess að safna eignum. Þessi undirstrikun við öll hugsanleg tækifæri, og einkum ef hún er gerð þannig, að hún sé áberandi, er mjög hættuleg löggjöfinni. Ég vil svo ekki þreyta hv. d. á því að ræða lengur um þetta mál, en afstaða mín til þessa frv. mun fara eftir því, hvort á því fást gerðar þær breyt., sem ég tel nauðsynlegar.