Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þá er enn til umr. frv. um iðnskóla hér í þessari hv. d. Hv. meiri hl. hefur gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins og einnig hv. minni hl., sem mælir með frv. óbreyttu. Ég verð að segja, að ég er dálítið undrandi yfir afgreiðslu meiri hl. á þessu máli, og ég er sérstaklega undrandi yfir því, hvernig meiri hl. kemst að þeirri niðurstöðu, sem hann hefur fengið. Ef hv. þdm. hafa lesið nál. meiri hl. og gera sér síðan grein fyrir þeim forsendum, sem nál. er byggt á, þá verður ekki hjá því komizt að sannfærast um, að meiri hl. hefur dregið algerlega skakka ályktun, miðað við þær forsendur, sem nál. er byggt á, og skal ég færa rök að því. Í 2. málsgr. nál. er tekið svo til orða: „Þótti n. því rétt að senda frv. til umsagnar Vinnuveitendasambands Íslands, Félags ísl. iðnrekenda, iðnsveinaráðs Álþýðusambands Íslands og fræðslumálastjóra, þar sem hún leit svo á, að mál þetta snerti allmikið alla þessa aðila, en iðnn. Nd. hafði hvorki kvatt þessa aðila til viðræðna um málið né sent þeim það til umsagnar. Hins vegar hafði hún rætt málið við Landssamband iðnaðarmanna og fengið auk þess umsögn Iðnnemasambands Íslands.“ Út af þessum ummælum er nauðsynlegt að taka það fram, vegna þess að hér er farið algerlega með rangt mál, að iðnn. Nd. kvaddi á sinn fund oftar en einu sinni formann Landssambands iðnaðarmanna, formann iðnfræðsluráðs, skólastjóra iðnskólans í Reykjavík og fyrrv. skólastjóra, auk þess óskaði n. umsagnar Landssambands íðnaðarmanna um allar brtt. við frv. Er greinargerð Landssambands iðnaðarmanna til n. dagsett 7. marz 1955, og býst ég við, að hv. iðnn. Ed. hafi átt kost á því að kynna sér þau svör og vitanlega að fá þau, ef Landssamband iðnaðarmanna hefði verið kvatt til umsagnar. Þá hafði 16. iðnþing, sem háð var á s.l. sumri, leyfi iðnmrh. til þess að fjalla um frumdrög að frv. til laga um iðnskóla. Var frv. einróma samþ., en sæti á iðnþinginu eiga 64 fulltrúar iðnaðarsamtaka í landinu, þar á meðal allir skólastjórar iðnskólanna auk fulltrúa frá öllum iðnaðarmannafélögunum. Hafði því farið fram mjög víðtæk athugun á frv., og mjög víðtækt samkomulag hafði náðst um frv. í Nd., þegar Nd. afgr. það, meðal þeirra mörgu, sem málið varðar. Svo að vikið sé aftur að þeim aðilum, sem iðnn. Ed: sendi frv. til umsagnar, þá er það nýmæli, að Vinnuveitendasamband Íslands fjalli um iðnaðarlöggjöf. Er þó ekkert við því að segja, enda skildi Vinnuveitendasambandið fyllilega, hvað það þýðir að hafa iðnskóla og hvað löggjöf um hann þýðir, og svar Vinnuveitendasambandsins við fyrirspurnum, sem formaður iðnn. Ed. sendi, snerust algerlega í þá átt að mæla með frv. óbreyttu. En það er eigi að síður nýmæli að senda Vinnuveitendasambandi Íslands spurningar í sambandi við löggjöf um iðnskóla, því að þeir af vinnuveitendum, sem eru í iðnaði og sameinast um kaup- og kjaramál, eru einnig í Landssambandi iðnaðarmanna. Meðal málefna Landssambandsins eru fræðslumál iðnaðarmanna, en kaup- og kjaramál eru ekki rædd innan þess. Verksmiðjueigendur í Félagi ísl. iðnrekenda eru yfirleitt ekki iðnaðarmenn, eins og kunnugt er, og hafa ekki iðnaðarmenn í þjónustu sinni, svo að nokkru nemi, og eiga því ekki aðild að lögum um iðnskóla. Iðnsveinaráð Alþýðusambands Íslands á fulltrúa í iðnfræðsluráði, og auk þess á einn nefndarmanna í iðnn. Nd. sæti í iðnsveinaráði Alþýðusambandsins, Eggert Þorsteinsson, sem mælti með frv. óbreyttu. Má ætla, að hann hafi talað þar í umboði iðnfræðsluráðsins. Vegna villandi frásagnar í nál. skal það tekið fram, að iðnn. Ed. hefur engan fund átt með formanni Landssambands iðnaðarmanna, skólastjóra iðnskólans í Reykjavík né fyrrv. skólastjóra. Hins vegar hefur formaður nefndarinnar einn rætt við áðurnefnda aðila, og í öll skiptin hafa verið borin fram ákveðin mótmæli gegn brtt. hans, og fyrirspurnir voru sendar til Vinnuveitendasambands Íslands, Félags ísl. iðnrekenda, iðnsveinaráðs Álþýðusambandsins og fræðslumálastjórnarinnar. Í nál. stendur: „Að fengnum þeim upplýsingum, sem fengizt hafa í fyrrnefndum umsögnum og viðtölum, þykir meiri hl. rétt að leggja til, að gerðar verði verulegar breytingar á frv.“ Það er hér um harla einkennilega niðurstöðu að ræða, að það skuli þykja endilega rétt að gera allviðtæka breytingu á frv. eftir að hafa rætt við þessa aðila, sem hafa staðfest það og óska elndregið eftir því, að frv. verði samþykkt óbreytt. En það var einn aðili, sem óskaði eftir, að frv. væri breytt verulega, og það var Iðnnemasambandið. Skal ég ekki gera lítið úr því, að taka megi nokkurt tillit til óska Iðnnemasambandsins, en ég ætla þó, að fáir muni þeir hv. þm. vera, sem telja, að það sé eðlilegast, að nemendurnir hafi mest að segja um fyrirkomulag kennslu í skólum. Ég hygg, að mönnum muni frekar finnast eðlilegt, að kennararnir, skólanefndirnar og aðrir, sem meiri þekkingu hafa á þessum málum en nemendurnir, hafi þar nokkuð að segja, en það eru þeir aðilar, sem vilja fá frv. fram óbreytt og eru á móti breytingum meiri hl. Það er Iðnnemasambandið, sem vill fá frv. breytt og er með breytingum meiri hl. Það er á þessum forsendum, sem nál. meiri hl. og brtt. eru byggðar, og eru þær harla einkennilegar og munu ábyggilega lengi verða í minnum hafðar. Ég fyrir mitt leyti tel, að það sé eðlilegt að taka meira tillit til, hvað kennarar, skólastjóri og fyrrverandi skólastjóri og skólanefnd leggja til þessara mála, svo og Landssamband iðnaðarmanna og iðnaðarmennirnir sjálfir; sem hafa nú um áratugi haldið skóla og haft forustu um iðnmenntunina í landinu til þessa dags. Ég verð að segja, að það er mikið vanþakklæti, sem hv. Ed. Alþ. ætlar að sýna iðnaðarmannastéttinni í dag, ef hún ætlar ekki á neinn hátt að taka tillit til þeirrar reynslu, sem þessir aðilar hafa fengið á s.l. 50 árum í rekstri iðnskóla í landinu og iðnaðarmenntun, og byggja skólalöggjöfina á því, sem Iðnnemasambandið sérstaklega óskar eftir. Það er ekki sæmandi fyrir hv. Alþ. að afgr. löggjöf á þeim forsendum. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp nokkur ummæli aðila, sem ég tel að hafi meira að segja í löggjöf um iðnskóla á Íslandi en Iðnnemasambandið, þótt ég vilji vitanlega taka nokkurt tillit til þess. Hvað segir t.d. iðnfræðsluráðið, með leyfi hæstv. forseta? Formaður iðnfræðsluráðs skrifar svo hljóðandi: „Ég hef átt þess kost að sjá brtt. iðnn. efri deildar á þskj. nr. 609 við frv. til laga um iðnskóla. Mér virðist í fljótu bragði, að sumar tillögurnar séu þýðingarlitlar, aðrar ótímabærar og enn aðrar til hins verra frá því, sem er í frumvarpinu. Þá eru í tillögunum ákvæði, sem vægast sagt er hæpið að staðizt geti að setja inn í lög um iðnskóla, en ættu frekar heima í lögum um iðnfræðslu, og er þar einkum átt við tillögu nr. 2. Þá verður það að teljast óeðlilegt að setja iðnskóla undir menntmrn.“ - Ég fyrir mitt leyti hef nú ekkert við það að athuga. Ef það er stefna þingsins, að allir skólar eigi að vera undir menntmrn., þá er það frá mínu sjónarmiði algert aukaatriði. Hitt er vitanlega aðalatriðið, hvernig löggjöfin er í sjálfu sér, en ekki það, hvort það er í dag Ingólfur Jónsson eða Bjarni Benediktsson, sem hefur yfir skólunum að segja. Ég ætla þess vegna ekki að gera þá till. að neinu umræðuefni í sambandi við þetta mál. „- - setja iðnskóla undir menntmrn., m.a. frá því sjónarmiði, að bændaskólar, sjómannaskóli og fleiri slíkir sérskólar heyra undir ráðuneyti viðkomandi atvinnugreina“. - Ég tók eftir því, að hv. frsm. meiri hl. sagði, að allir nm. í meiri hl. væru þeirrar skoðunar, að stefna bæri að því að koma öllum skólum í landinu undir menntmrn. Þá ber að skilja það svo, að búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm. N-M., vilji, að bændaskólarnir komist undir menntmrn., en verði ekki lengur í landbrn., ef ummæli frsm. eru rétt. Það getur vel verið, að það reyni á það seinna. - „Margt fleira hef ég við brtt. þessar að athuga, en vegna naums tíma skal ekki farið út í það nú. Vegna framgangs málsins á þessu þingi teldi ég æskilegt, að núverandi till. yrðu allar felldar í Ed., þar sem afgreiðslu málsins yrði annars tefit í tvísýnu, því að iðnskólunum er alveg nauðsynlegt að fá nú þegar löggjöf um starfsemi sína, þó að hún geti að sjálfsögðu síðar staðið til bóta.“ Þetta segir nú iðnfræðsluráðið. Þá er hér bréf frá Vinnuveitendasambandinu í sambandi við fyrirspurnir formanns, og eru þær, eins og hv. frsm. meiri hl. lýsti hér í umræðunum á föstudaginn, að Vinnuveitendasambandíð telur eðlilegt, að frv. verði samþykkt óbreytt, þótt það gæti fallizt á brtt. að einhverju leyti, þó að þeim spurningum, sem hv. meiri hl. bar fram, hafi verið svarað þar algerlega neitandi. Ég tel ekki ástæðu til þess að lesa þetta svar upp, vegna þess að formaður meiri hl. gerði það í framsöguræðu sinni. Þá er skólastjóri iðnskólans í Reykjavík. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa hér upp ummæli hans um frv.: „Skólanefnd iðnskólans í Reykjavík hefur kynnt sér brtt. þær við frv. til laga um iðnskóla, er meiri hl. iðnn. efri deildar Alþingis hefur borið fram. Einnig hefur nefndin kynnt sér greinargerð Landssambands iðnaðarmanna varðandi þessar tillögur og telur, að þar komi í meginatriðum fram þau rök, sem mæla gegn tillögunum. Nefndin telur, að ef tillögur þessar yrðu samþ., væri frv. þar með mjög spillt, og beinir því hér með þeirri áskorun til hins háa Álþingis, að það felli þessar tillögur og samþykki frv. til laga um iðnskóla óbreytt eins og það nú liggur fyrir á þingskjall 460.“ Fyrrverandi skólastjóri iðnskólans, Helgi Hermann Eiríksson, er ekki í landinu núna, en hann talaði við mig, áður en hann fór, og hann sagði: „Ég vil heldur, að frumvarpið verði ekki að lögum á þessu þingi, en að það verði samþykkt með þessum tillögum.“ Hann með sína löngu reynslu að baki telur, að lögin væru óframkvæmanleg eins og þau yrðu, ef brtt. yrðu samþykktar, - óframkvæmanleg kostnaðarins vegna og af mörgum öðrum ástæðum. Þá er það iðnsveinaráð Alþýðusambands Íslands. Hér eru ummæli þess, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnsveinaráð Alþýðusambands Íslands hefur kynnt sér nál. meiri hl. iðnn. efri deildar, þskj. 609, um frv. til laga um iðnskóla á þskj. 460. Þar sem skilja má nál. meiri hl. svo, að brtt. hans séu byggðar á tillögum og ábendingum þeirra aðila, er nefndin leitaði til og tilgreindir eru í álitinu, þ. á m. iðnsveinaráðsins, viljum vér ekki láta hjá líða að mótmæla þessu að því er oss varðar. Brtt. meiri hl. styðjast ekki á nokkurn hátt við þá umsögn, er vér létum hv. iðnn. í té, en ganga í veigamiklum atriðum í bága við álit vort, auk þess sem gengið er gersamlega fram hjá því, er vér lögðum megináherzlu á, sem sé því, að ekkert það yrði gert, er teflt gæti afgreiðslu frv. í hættu á yfirstandandi þingi. Þvert á móti sýnist oss afgreiðslu frv. stefnt í beinan voða, þar sem óhugsandi er, að samkomulag náist um frv. í þeirri mynd, er meiri hl. leggur til. Þá virðist augljóst af brtt. meiri hl. nefndarinnar, að ekki sé að því stefnt að efla iðnfræðsluna og auka iðnmennt í landinu, svo sem fullkomin þörf er á. Þvert á móti er ekki annað sjáanlegt en fyrir honum (meiri hlutanum) vaki að drepa iðnfræðslunni á dreif, þenja verksvið iðnskólanna langt út yfir skynsamleg takmörk og brjóta niður þann grundvöll, er iðnfræðslan í landinu hefur hvílt á og markaður er í lögum nr. 46/1949. En í veigamiklum atriðum brjóta brtt. meiri bl. gersamlega í bága við ákvæði nefndra laga, auk þess sem ýmis atriði þeirra eru lítt skiljanleg, svo sem það að iðjuverkafólk fái sveinsbréf, og fleira í líkum dúr. Iðnsveinaráðið leyfir sér því að mótmæla brtt. meiri hl. iðnn. í heild, en sérstaka áherzlu leggjum vér á mótmæli vor gegn 1., 2., 3. og 4. brtt. meiri hl., af eftirgreindum ástæðum sér í lagi: 1) Fyrst og fremst verður að gera þær kröfur til iðnskólanna, að þeir veiti verðandi iðnaðarmönnum fullnægjandi fræðslu. Það verkefni, ef rækt væri sem skyldi, er það umfangsmikið, að ekki er líklegt, að iðnskólarnir geti á næstunni sinnt öðrum verkefnum. Hlýtur því að vera mjög varhugavert að skylda þá til þess að láta fjarskyldum starfsgreinum í té þjónustu, auk þess sem allan grundvöll vantar fyrir slíka fræðslu, þar sem íslenzk löggjöf krefst ekki sérmenntunar fyrir iðjuverkafólk. Ef hins vegar þætti ástæða til að taka upp slík ákvæði, eiga þau að sjálfsögðu heima í lögum um iðju og iðnað, en ekki í lögum um iðnskóla. 2) Verklegt og bóklegt nám iðnnema er svo náskylt, að óhugsandi er að slita það í sundur eða telja þann, er lokið hefur öðru hvoru, fullgildan iðnaðarmann. Auk þess er lítt hugsandi og mjög varhugavert að gera aðrar kröfur til þeirra, er nám stunda í iðnskóla, en hinna, er stunda það samkvæmt ákvæðum laga nr. 46/1949, enda hljóta allir að sjá, hve ranglátt væri að skylda þann, er réðist til náms samkvæmt nefndum lögum, til þess að vera við verklegt nám í 3–5 ár, áður en hann fengi að ganga undir sveinspróf, en leyfa hinum, er eingöngu stundaði bóklegt nám í iðnskóla, að ganga undir próf, er veitti sömu réttindi, án þess að einu sinni sé tryggt, að síðarnefnda prófið sé samsvarandi við sveinspróf þau, sem ákveðin eru í lögum 1949, enda mun það óþekkt á öðrum sviðum, svo sem hjá vélstjórum og lögfræðingum, svo að dæmi séu tekin, að menn fái að ganga undir próf í þessum sérgreinum, þótt þeir hafi stundað hluta námsins. Stefna ber að því að fella niður í iðnskólunum kennslu í almennum námsgreinum, en miða kennsluna í þess stað við það sérnám, er hentar hverri iðngrein. Af þessum sökum er sjálfsagt, að miðskólapróf verði inntökuskilyrði í iðnskólana, svo að tryggt sé, að nemendur hafi áður hlotið nauðsynlega kennslu í hinum almennu námsgreinum. Vér sjáum ekki ástæðu til á þessu stigi að gera ýtarlegri grein fyrir mótmælum vorum gegn brtt. meiri hl. iðnn., en vísum að öðru leyti til umsagnar þeirrar, er vér létum hv. iðnaðarnefnd í té um frv. eins og það kom frá hv. neðri deild. Að lokum leyfum vér oss að skora á hv. þd. að samþykkja frv. óbreytt í meginatriðum eins og neðri deild gekk frá því og minni hl. iðnaðarnefndar leggur til og alveg sérstaklega að gera ekki á frv. neinar þær breytingar, er raskað geti þeim grundvelli, er iðnfræðslan er byggð á samkv. lögum nr. 46/1949, sem byggt er á viðtæku samkomulagi, sem náðist í milliþn., er það frv. sendi frá sér.“ Þetta eru ummæli og athugasemdir iðnsveinaráðsins við frv. Þá er Landssamband iðnaðarmanna. Það sendir langt og ýtarlegt bréf. En vegna þess að ég tel, að þessir aðilar með sinni reynslu um iðnaðarmenntun hafi nokkuð að segja og það sé skylt að taka tillit til þeirra að nokkru, vil ég eigi að síður lesa a.m.k. kafla upp úr þessu bréfi frá Landssambandi iðnaðarmanna, með leyfi hæstv. forseta: „Oss hefur borizt í hendur nál. frá meiri hl. iðnn. efri deildar Alþingis um frv. til laga um iðnskóla ásamt brtt. þeim, er meiri hl. n. ber fram við frv. Varðandi brtt. þessar viljum vér taka fram eftirfarandi: i nál. er tekið fram, að brtt. miði að því að gera fyrirmæli laganna skýrari og ákveðnari, en þessar brtt. stefna þó í þveröfuga átt. Má þó greina þær tvær breytingar frá frv., að ætlazt er til þess, að skólarnir taki að sér að annast þá verklegu kennslu, sem iðnmeistarar hafa hingað til annazt, og einnig, að iðnskólarnir séu opnaðir fyrir iðnverkafólki því, sem hingað til hefur eigi verið krafizt sérnáms af. Iðnskólarnir hafa engin tök á því að taka að sér kennsluhlutverk iðnmeistara í náinni framtið. Iðnnemar eru nú um 1300 að tölu samkvæmt upplýsingum iðnfræðsluráðs, og eru þeir við nám í nær 50 iðngreinum af þeim 60, sem hér eru löggiltar. Stofnkostnaður við að byggja vinnustofur og kaupa allar nauðsynlegar vélar og kennslutæki mundi fremur nema hundruðum en tugum milljóna. Kennarar við verknámið þyrftu að skipta hundruðum. Til þess að tryggja nemendum nægilegt námsefni þyrfti ríkið að gerast mjög umsvifamikill verktaki í iðnaði og þyrfti þá einnig að hafa þúsundir verkamanna í sinni þjónustu. Þýddi það raunverulega, að ríkisrekstur yrði á verulegum hluta iðnaðarins í landinu. Er vægast sagt full ástæða til þess að hugsa sig tvisvar um, áður en flanað er að nokkru í þessu efni. Iðnrekendur eru nú farnir að tala um nauðsyn þess, að iðnverkafólkið þurfi að fá sérmenntun í skóla. Annars hefur það eitt með öðru verið til þessa talið verksmiðjuframleiðslunni til gildis, að við hana væri hægt að nota ólært verkafólk, sem væri miklu ódýrara vinnuafl en lærðir iðnaðarmenn, og yrði framleiðslan því miklu ódýrari. Hlýtur hið sama að verða upp á á teningnum framvegis, að verksmiðjuframleiðslan verði að byggja á mikilli verkaskiptingu og geri kleift að nota ódýrt vinnuafl. Hins vegar geta iðnrekendur fengið nóg af iðnaðarmönnum til þess að vinna hin vandasamari störf. Vissulega þarf svo iðnverkafólkið að fá nokkra æfingu við störf sín, en hana verður það að fá í verksmiðjunum sjálfum, nema menn vilji láta ríkið setja upp sérstakar skólaverksmiðjur og hefja þar með verksmiðjurekstur í stórum stíl, en það á ekki að vera og getur ekki verið í neinu sambandi við iðnskólana. Fjögurra ára iðnaðarnám á enga samleið með fárra mánaða námskeiðum, þar sem kennd eru óskyld eða ólík störf. Þannig er engu nær að fela iðnskólum að annast kennslu iðnverkafólks en t.d. að fela vélstjóraskólanum að annast kennslu til meira prófs bifreiðarstjóra eða annað þess háttar. Verkleg hæfnispróf fyrir hina svonefndu „fúskara“ eða ,,gervimenn“ eru af fróðustu mönnum talin nær eða alveg óframkvæmanleg, þar sem prófun í verkkunnáttu þeirra yrði að vera mjög svo víðtæk til þess að vera viðunandi. Þess ber að gæta, að menn geta ekki stundað verklegt nám án tilsagnar, þótt þeir geti þannig numið hin bóklegu fræði. Því fylgir og veruleg þjóðfélagsleg áhætta að veita mönnum rétt til þess að stunda ýmis vandasöm og veigamikil störf án þess að hafa tryggingu fyrir, að þeir kunni að leysa þau af hendi. Vegna þjóðfélagslegs öryggis er talið nauðsynlegt að veita mönnum eigi réttindi til skipstjórnar, vélstjórnar, flugstjórnar eða bilstjórnar, svo að nokkur dæmi séu nefnd, án þess að tryggt sé, að þeir hafi lokið námi sínu með eðlilegum hætti. Engu síður er af öryggisástæðum nauðsynlegt að tryggja, að menn fái eigi rétt til þess að byggja hús, nema þeir kunni það, svo að fullnægi þeim öryggiskröfum, sem gerðar eru, eða að menn fái eigi rétt til þess að setja niður og ganga frá vélum í verksmiðjum, nema þeir kunni það, svo að eigi valdi stórslysum, svo að dæmi séu nefnd úr iðnaðinum. Ef till. þessi yrði samþ., mundu menn og hætta að nema iðn samkv. námssamningi, en reyna í þess stað að öðlast með sem hægustu móti einhverja hálfkunnáttu, ef þeir gætu með því slampazt í gegnum próf. Er ljóst, að samþykkt till. mundi brátt rýra verulega verkþekkinguna ílandinu Iðnskólarnir hafa enga aðstöðu til þess að framkvæma verkleg hæfnispróf, og samkv. ákvæðum iðnfræðslulaganna eiga prófnefndirnar að annast framkvæmd verklegra prófa. Umrædd till. kollvarpar einnig ýmsum öðrum ákvæðum iðnfræðslulaganna, og er furðulegt, að hún skuli koma fram í sambandi við frv. til l. um iðnskóla, þar sem hún á alls ekki heima, heldur hefði átt að bera hana fram sem brtt. við iðnfræðslulögin. Oss virðist engin ástæða til þess að fella niður úr frv. heimildina til þess að koma á hæfnisprófum fyrir umsækjendur um iðnnám enda teljum vér, að þau geti verði æskileg. Í 1. og 2. bekk iðnskólanna eru kenndar undirbúningsteikningar, teikniskrift og fleira, sem nemendur verða að hafa lært undir 3. bekk. Þessar námsgreinar eru ekki kenndar í öðrum skólum, og er því ekki hægt að taka nemendur úr þeim, jafnvel ekki menntaskólum eða háskólum, í hvaða bekk sem er. Hitt hefur verið venja, að nemendur hafa ekki þurft að sitja í tímum í þeim námsgreinum, sem þeir hafa lært og kunna. Fyrirmæli um þetta eru því óþörf í lögum og eiga þar ekki heima, heldur ætti þá að setja þau í reglugerð með öðrum námsreglum, ef þess yrði talin einhver þörf. Vér teljum nauðsynlegt að hafa ákvæði 4. gr. frv. í lögunum, og því leggjum vér á móti því, að greinin verði felld burt.“ Svo tala þeir hér um, hvort skólinn skuli heyra undir iðnmrh. eða menntmrh. Þeir vilja heldur, að hann heyri undir iðnmrh. áfram. Eins og ég sagði áðan, finnst mér það ekki neitt aðalatriði, hvort sú till. er samþ. eða felld, því að það hefur ekki nein áhrif á heildarlöggjöfina eða framkvæmd skólans, og geri ég það ekki frekar að umtalsefni. „Iðnaðarmannafélögin hafa haft forgöngu um stofnun þeirra iðnskóla, sem hér hafa verið settir á stofn, og þau hafa haft með höndum stjórn þeirra og annazt rekstur þeirra. Iðnaðarmenn hafa og borið allverulegan hluta rekstrarkostnaðar skólanna með skólagjöldum þeim, er iðnmeistarar hafa greitt og þeim er ætlað að halda áfram að greiða. Í frv. er og iðnaðarmannafélögunum tryggður áframhaldandi réttur til þess að geta haft forgöngu um stofnun iðnskóla. Flutningsmenn till. viðurkenna að rétt sé, að iðnaðarmenn eigi sæti í skólanefndunum, en nefndir aðilar hafi betri aðstöðu og kunnugleika til þess en iðnaðarmannafélögin að velja þar til hæfa menn. Vér teljum að öllu athuguðu bæði mjög óviðurkvæmilegt og rangt að svipta iðnaðarmannafélögin þeim rétti til að kjósa fulltrúa í skólanefndir, sem þau eiga að .hafa samkv. frv. Framhaldsnám það, er um ræðir í IV. kafla frv., er aðeins ætlað þeim, sem búa sig undir meistarapróf eða verkstjórn í iðn sinni, sbr. 12. gr., en til slíkrar verkstjórnar þarf meistararéttindi. Meistararéttindi geta engir fengið, nema þeir hafi áður sveinsréttindi og séu því iðnaðarmenn. Till. þessi fellur því um sjálfa sig. En vér leggjum einnig gegn öllum tilraunum til þess að veita öðrum en iðnaðarmönnum aðgang að þessu framhaldsnámi. Réttinda þeirra, er iðnskólakennurunum á að tryggja með 15. gr. frv., njóta allir aðrir kennarar“ - þ.e. frí eftir tíu ára kennslustörf - „í þjónustu íslenzka ríkisins, sbr. að gr. þessi er samhljóða 23. gr. laga nr. 34 frá 29. apríl 1946, 39, gr. laga nr. 48 frá 7. .maí 1946“ - og fleiri lög vitna þeir í. „Og það má segja, að ef kennarar við aðra skóla fá þessi réttindi, þá sé eðlilegt, að kennarar við iðnskólann fái þau líka. Hins vegar er það kannske óeðlilegt, að nokkrir kennarar fái þessi réttindi. En það er eðlilegt, að það sé haft samræmi í þessu hvað iðnskólann snertir, miðað við aðra skóla. Vér höfum þá gert grein fyrir afstöðu vorri til þeirra brtt., er fylgdu fyrrgreindu nál. og vér teljum máli skipta. Leggjum vér eindregið á móti því, að tillögur þessar verði samþykktar, og teljum vér, að ef þær næðu fram að ganga, þá væri frv. þar með spillt svo mjög, að vér óskum þess eindregið, að frv. verði stöðvað, ef þessar tillögur reynast hafa nægilegt þingfylgi.“ Það eru þá sömu ummæli frá Landssambandi iðnaðarmanna og hv. fyrrverandi skólastjóra iðnskólans í Reykjavík, að ef þessar till. frá meiri hl. iðnn. efri deildar verða samþykktar, þá vilja þeir ekki fá frv. fram í þeirri mynd, og verður þá að sjálfsögðu orðið við ósk iðnaðarmannanna í landinu um að stöðva málið. En við skulum vona, að það komi ekki til. Við skulum vona, að þó að meiri hl. iðnn. í þessari hv. d. hafi borið fram brtt. á þskj. 609, sem miða að því að spilla frv. að áliti allra þeirra, sem þessum málum eru kunnugastir, að hv. d. felli þessar till. og að frv. verði samþ. með litlum eða engum breytingum. Mér þótti líka vænt um að heyra það hjá hv. frsm. meiri hl., að hann taldi, að þetta væru smávægilegar breytingar, sem meiri hl. flytur, og hann lýsti því yfir, að hann mundi fylgja frv. út úr d., þótt þessar till. hans og meiri hlutans væru allar felldar. Mér þótti vænt um þessi ummæli, vegna þess að það gefur til kynna, að meiri hl. leggur ekki eins mikið kapp á þessar till. og ætla mætti. Fyrst þegar þetta frv. kom hér í Ed. nú í vetur, þá kölluðu hv. þm. Barð. og hv. þm. Str. mig á sinn fund til þess að ræða um frv. Mér heyrðist á þeim þá, að þeir teldu nauðsynlegt að gerbylta frv., eins og hv. þm. Barð. orðaði það, því að það væru mörg atriði í því, sem væru þannig vaxin, að það þyrfti alveg gerbreytingar við, enda var ákveðið frá hans hendi í byrjun að flytja miklu víðtækari brtt. en hann hefur nú flutt. Og ég hygg, að við umræður um málið og nánari athugun eigi hv. þm. Barð. eftir að sannfærast um það, að eins og hann hefur dregið úr sínum upphaflegu till., sem hann ætlaði sér að flytja, þegar hann talaði um að gerbylta frv., eins muni hann nú draga úr ummælum sínum um frv. eins og það kom frá Nd. og jafnvel fallast á, eins og hann reyndar lýsti hér yfir s.l. föstudag, að hann mundi samþykkja frv. óbreytt og sætta sig við það, ef brtt. yrðu felldar. Þetta þykir mér sérstaklega vænt um, því að það er alveg augljóst mál, að hv. þm. hefur kynnt sér frv. um iðnskóla, sem hér liggur fyrir til umr., allýtarlega og þekkir það nú miklu betur en fyrst þegar það kom hér í hv. d., þegar hann viðhafði hin stóru orðin um frv. Ég veit líka, að hv, þm. Barð. er það sanngjarn, að þegar hann setur sig inn í eitthvert mál, þá vill hann hafa það, sem bezt reynist og réttast er að athuguðu máli. Hitt kom mér svo alveg á óvart, að hv. þm. Str. og hv. þm. N-M. skyldu velja hv. þm. Barð. fyrir trúnaðarmann sinn í þessu máli, því að það er ekki annað að sjá en að þeir hafi falið honum alla forustu í málinu. Hann talaði við nokkra aðila um frv., ekki í umboði sínu, heldur í umboði nefndarinnar, og það er ekki nema eðlilegt, að mér kæmi á óvart, að hv. þm. Barð. hefði svona mikið traust hjá þessum hv. þm. En það er mér sannarlega gleðiefni, að svo er komið, að þeir hv. þm, Str. og hv. þm. N-M. gefa sig algerlega á vald ekki verri manni en hv. þm. Barð. Ég tel, að það geti verið til mikilla bóta fyrir framtíðina hér í þessari hv. d., ef það gæti orðið þannig áfram. Það hefur verið vikið að því hér í þeim umsögnum, sem ég hef lesið upp hér, að ýmislegt af þessum till. frá meiri hl. n. ætti betur heima í iðnlöggjöfinni en í lögum um iðnskóla, og það er alveg rétt. Einnig af þeim ástæðum er síður ástæða til þess að samþykkja brtt. meiri hl., vegna þess að flestar af þeim kæmu betur heim við iðnaðarlöggjöfina í heild en við frv. um iðnskóla. Hv. þm. Barð. gæti beitt sinni atorku og sínum áhuga að því að endurskoða iðnaðarlöggjöfina í heild frekar en að vera að koma með svona viðtækar brtt. við frv. um iðnskóla. Hv. þm. Barð. sagði í framsöguræðu sinni, að þessar brtt. væru ekki veigamiklar. En það er nú ekki rétt, þær eru veigamiklar. Og án þess að ég sé að væna hann um tvöfeldni í þessu efni, þá verður að álykta, að ef till. væru eins veigalitlar að hans áliti og hann vildi vera láta í sinni ræðu, þá hefði tæplega verið ástæða fyrir hann að vera að halda hér klukkutíma ræðu eða meira um þessar brtt. Ég álít, að þessar brtt. séu veigamiklar, og þess vegna vil ég leggja áherzlu á, að þær verði ekki samþ. Ég er sammála þeim aðilum, sem ég hef lesið hér umsagnir eftir, um það, að till. spilla frv. og gera frv. það erfitt í framkvæmd, að það verður kannske ekki hægt að framkvæma lögin, og ég vil láta hv. Ed. vita það, að þegar þetta frv. var flutt á s.l. hausti sem stjórnarfrv., þá var það samkomulag innan ríkisstj., að frv. mætti ekki vera í því formi, að það hefði meiri útgjöld í för með sér en hér er um að ræða. Ef 1. gr. frv. verður breytt eins og hv. meiri hl. vill, þá er ekki um annað að ræða en að það er komin skylda á iðnskólana að halda uppi kennslu í skólunum sjálfum og láta kennsluna fara fram að deginum til, en eins og frv. er núna, þá er þetta í heimildarformi, og eins og frv. er núna, þá þarf ekki að hafa kennsluna að deginum til í ríkari mæli en mögulegt er og fjárhagur leyfir og það þarf ekki að láta kennsluna fara meira fram í skólunum en ástæða er til hverju sinni og fjárhagur og geta leyfir. Verði hins vegar brtt. hv. meiri hl. samþ., þá er búið að færa þetta úr heimild í skyldu, og ég er dálítið undrandi yfir því, að fulltrúar úr flokki hæstv. fjmrh. skuli standa að svona brtt. Einnig af þeirri ástæðu, að brtt. gera frv. of kostnaðarsamt fyrir ríkissjóð, eins og nú standa sakir, er ekki unnt að leiða það í lög í þessu formi, þótt einhverjir segðu, að það væri ekki ástæða til þess að taka tillit til leiðbeininga, óska og ráðlegginga þeirra aðila, sem ég hef lesið hér umsagnir frá í dag. Þótt einhverjir vildu nú sleppa því, þá verður ekki hjá því komizt að taka tillit til þess, hvað ríkiskassinn þolir. Ég held, að þegar þetta mál er athugað alveg rólega og alveg hlutdrægnislaust, þá verði niðurstaðan þessi, eins og hún varð hjá hv. þm. Barð., þegar hann talaði hér síðast, að menn geta a.m.k. sætt sig við frv. eins og það er, og þá er mikið fengið, vegna þess að það hefur verið erfitt að fá lög um iðnskóla á Íslandi, og það segir nú hér í nál. frá meiri hl.: „Frumvörp um iðnskóla hafa hvað eftir annað verið borin fram í Nd. Alþ. allt frá árinu 1942, en aldrei náð samþykki þar fyrr en nú, að d. hefur samþ. stjórnarfrv. það, er borið er fram á þessu þingi.“ Og hvers vegna skyldi Nd. fyrst nú, eftir 13–14 ár, samþykkja frv. um iðnskóla, sem borið er fram? Það er vegna þess, að þetta frv. var betur undirbúið en nokkur önnur frv., sem borin hafa verið fram áður um iðnskóla. Það er vegna þess, að d. sannfærðist um það, að iðnaðarmannastéttirnar stóðu að þessu frv. og voru ánægðar með það, og það var búið þeim búningi, að það var kleift fyrir ríkissjóð að standa undir kostnaðaraukanum, sem það hefur í för með sér. Þetta frv. markar nýjar leiðir og nýjar stefnur, sem ber að fara og byrja að fara núna, en auka við og bæta í framtiðinni, t.d. að láta kennslu fara fram að deginum til, eftir því sem unnt er, og auka við það, eftir því sem unnt er; að láta kennslu fara a.m.k. að einhverju leyti fram í skólunum, en þessu er ekki hægt að breyta á svipstundu, því að eins og segir í bréfi Landssambands iðnaðarmanna, þá mundi ekki kosta hundruð þúsunda, heldur milljónir króna að koma þessu kerfi af stað, hvað þá að framkvæma það um allt land. Og ég er dálítið hissa á því, ef hv. alþm. í Ed. geta samþykkt frv., sem hefur slíkar afleiðingar fyrir ríkissjóð, þegar á sömu þingum er verið að rífast um það, hvort hægt sé að láta 10 þús. eða 100 þús. til framkvæmda, sem við allir teljum nauðsynlegar og óskum eftir að fáist. Ég býst við því, að menn verði að sætta sig við um iðnskólana eins og annað að taka sporin stig af stigi og láta sér lynda, þótt ekki fáist í dag það, sem framtíðin ber í skauti sínu, og það, sem æskilegast mætti telja að hafa. Ég hef, eins og ég sagði áðan, lesið hér upp vitnisburði. Þið hafið vitnisburðinn frá Vinnuveitendasambandi Íslands, sem ekki hefur fyrr verið spurt um, hvernig lög um iðnskóla skuli vera, en Vinnuveitendasamband Íslands getur sætt sig við frv. eins og það er. Þið hafið heyrt, hvað Landssamband iðnaðarmanna segir um þetta frv. og hvað það segir um brtt. meiri hl. Ég þarf ekki að lýsa því meir. Þið hafið heyrt, hvað iðnsveinaráð Alþýðusambandsins hefur um málið að segja. Þið hafið líka heyrt, hvað iðnfræðsluráðið hefur um þetta að segja. Þið hafið einnig heyrt, hvað skólastjóri og skólanefnd iðnskólans í Reykjavík segja um málið. Þið hafið kannske ekki heyrt, hvað Helgi Hermann Eiríksson, fyrrverandi skólastjóri iðnskólans, segir um málið, en hann er áreiðanlega tilbúinn að standa við það, að hann sagðist ekki vilja frv. fram, ef það yrði samþ. með breytingum meiri hl., heldur fá frv. óbreytt. En þið hafið líka heyrt, hvað Iðnnemasamband Íslands segir um frv., og það las hv. frsm. meiri hl. hér upp s.l. föstudag. Iðnnemasambandið vill fá frv. breytt og fá till. meiri hl. samþykktar. Með allri virðingu fyrir Iðnnemasambandinu vil ég segja það, að ekki er unnt að láta nemendurna ráða því, hvernig á að byggja upp skólafræðsluna. Það hlýtur að vera eðlilegra, að skólanefndirnar, skólastjórarnir og aðrir, sem reynslu hafa í þessum efnum, hafi eitthvað um það að segja, og það er það, sem ég er hér að tala um, að láta þá, sem hafa reynslu og þekkingu á þessum málum, ráða meiru en nemendurna, þótt þeir séu efnilegir, uppvaxandi og eigi eftir að verða ráðandi í þjóðfélaginu. Það var líka einn aðill enn, sem vitnað var í áðan og hv. frsm. meiri hl. talaði nokkuð um hér s.l. föstudag, og það var Félag íslenzkra iðnrekenda. En eins og rétt er, þá er Félag íslenzkra iðnrekenda þannig sett, að það er verksmiðjuiðnaður, sem það hefur með höndum, og þar starfar svokallað iðjufólk, sem er ófaglært. Ég man, að hv. frsm. sagði hér í ræðu sinni eða gerði fyrirspurn um það, hver væri munur á því, sem smíðað væri í iðjuveri eða verksmiðju eða á verkstæðum; það væri faglært fólk á verkstæðinu hjá meistaranum, en ófaglært í iðjuverinu, og samt væri enginn munur á því, sem væri smíðað eða skapað á þessum stöðum. En ég verð nú að segja: Þetta er ákaflega mikill munur. Það er ákaflega mikill munur á klæðskerasaumuðum fötum eða hraðsaumuðum fötum t.d. í verksmiðju. Í verksmiðju, þar sem eru hraðsaumuð föt, er ófaglært fólk, en hjá klæðskerunum eru faglærðir menn, sem máta og sjá um, hvernig fötin fara. Ég veit líka um t.d. hurðir og annað þess konar, að það er ákaflega mikill munur á því, hvort það er fjöldaframleiðsla, smíðuð í verksmiðjum, eða einstakar hurðir, smíðaðar á verkstæði af iðnaðarmönnum. Þær eru áreiðanlega vandaðri en hurðir, sem eru smíðaðar í verksmiðjum. Og þannig mætti vitanlega lengi telja. Verksmiðjurnar eru reknar með það fyrir augum að skapa ódýra fjöldaframleiðslu og byggja sinn tilverurétt á því að hafa ódýrt vinnuafl. En það hefur verið fram að þessu ódýrara vinnuafl hjá því fólki, sem hefur ekki lagt í kostnað við nám. Hv. frsm. talaði um það, að iðnstéttirnar væru lokaðar og faglærðir menn væru þess vegna of fáir í landinu og vitnaði í stríðsárin, að það hefði vantað iðnaðarmenn á stríðsárunum. Ég spyr nú: Hvernig er að búast við öðru en að það hafi vantað iðnaðarmenn á stríðsárunum í því algerlega „ónormala“ ástandi, sem þá skapaðist, þegar farið var að byggja fyrir setuliðið? Hvernig er hægt að hugsa sér, að iðnaðarmenn hefðu haft atvinnu fyrir stríð hér í landinu nógu margir til að taka á móti allri þeirri vinnu, sem bauðst í stríðinu, eftir að setuliðið kom? Það er vitanlega fjarstæða að hugsa sér það, að iðnaðarmennirnir geti verið það margir, að þeir geti fullnægt eftirspurninni í slíku ástandi. En iðnaðarstéttirnar hafa ekki verið lokaðar. Það hefur alltaf verið opið. Meistarar hafa tekið iðnnema til náms, og ég hygg, að í mörgum iðnaðarstéttum séu iðnaðarmennirnir nægilega margir og það væri jafnvel hætta á atvinnuleysi innan stéttarinnar, ef þeir yrðu allmiklu fleiri. Hv. frsm. talaði um, að það væri sérstaklega mikil hætta í sveitum landsins og þær væru illa settar með faglærða menn. Ég þekki nú nokkuð líka til í sveitum, og það má kannske segja, að fram til þessa hafi verið nokkru minna um faglærða menn í sveitum en annars staðar, en þetta frv. gerir ráð fyrir að bæta nokkuð úr þessu með þeirri heimild að stofnsetja iðnskóladeild innan gagnfræðaskólanna sem eru nú, að ég ætla, í flestum héruðum landsins. Og það er nú sem betur fer þannig orðið í flestum byggðarlögum landsins, að kaupfélög eða aðrir atvinnurekendur hafa margs konar verkstæði og iðnrekstur með höndum og meistara í sinni þjónustu, og þeir taka síðan nemendur. Þannig er það í þeim sveitum, þar sem ég þekki, og ég er ekkert kvíðandi um að iðnaðarmenn á þann hátt verði ekki til í sveitum landsins. Hins vegar, ef sú hugsun hefði fengið byr, sem hlýtur að hafa komið fram hjá hv. meiri hl. iðnn. Ed., að hafa aðeins einn iðnskóla á landinu, þá var stórkostleg hætta á ferðum fyrir sveitirnar og dreifbýlið. Sú hugsun hlýtur að hafa fæðzt hjá n., vegna þess að hún sendi nokkrum aðilum fyrirspurnir um það, hvað þeir segðu um að hafa aðeins einn iðnskóla. Ég er satt að segja dálítið undrandi yfir því að láta sér detta í hug, að slíkt væri framkvæmanlegt eða bjóðandi nokkrum manni eða þjóðfélaginu. Það væri að stíga spor aftur á bak, það væri sannarlega í áttina til þess að skapa vandræði í dreifbýlinu og sveitum landsins, og sem betur fer sögðu allir aðilar nei við því, enda kemur náttúrlega slíkt ekki til greina. Ég veit ekki, hvort það er yfirleitt ástæða til þess að vera nú að fjölyrða öllu meira um frv. Ég vænti þess, að hv. þdm., sem hafa hugsað um málið og sett sig inn í það, felli brtt. meiri hl. og stuðli að því, að á þessu þingi verði samin löggjöf um iðnskóla á Íslandi, sem ekki hefur tekizt síðan 1942, að það var reynt í fyrsta sinn. Þetta frv. er komið það áleiðis, að það hefur verið samþ. við fjórar umr. í þinginu. Og þetta frv. er það vel undirbúið, að það er ekki ástæða til þess að breyta því í neinum aðalatriðum. Það er miklu frekar ástæða til þess að fagna því, hversu víðtækt samkomulag hefur fengizt um frv. Og þegar þetta er athugað, að frv. verður að stöðvast, ef till. meiri hl. verða samþ., bæði vegna útgjaldaauka fyrir ríkissjóð og vegna eindreginna og ákveðinna óska iðnaðarsamtakanna í landinu, þá veit ég, að hv. þdm. hugsa sig vel um, áður en þeir stuðla að því, og ég vil þá segja: Ef einhverjir hv. þdm. hafa ekki enn skoðað þetta mál nægilega mikið, þá er þó engin hætta að láta málið fara til 3. umr. og skoða það nánar fyrir 3. umr. Ég held, að það væru góð vinnubrögð, ef einhverjir hér í d. vildu gefa sér tíma til þess að kynna sér málið eitthvað nánar, ef það lægi ekki alveg ljóst fyrir enn, að afgr. málið til 3. umr., skoða það betur, áður en atkvgr. fer fram við 3. umr., og fella þá hinn endanlega dóm. Ég þekki svo vel hv. þm., að þeir vilja kveða upp réttan dóm, og þess vegna hef ég aðeins eina ósk og eina bón til d., að athuga þétta mál vel og rækilega, áður en till. meiri hl. eru greidd atkvæði.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur nú haldið hér allskörulega ræðu í sambandi við till. meiri hl. Áður en ég kem að þeim atriðum, er hann minntist á, vildi ég leyfa mér að benda á, að mjög mikið af þeim aths., sem hann gerði hér, er byggt á hreinum misskilningi, sem að líkindum stafar af því, að hann hefur ekki gefið sér tíma til að athuga málið. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðh. í tilefni af síðustu orðum hans, þ.e., hvort hv. þm. vildu ekki athuga vel þetta mál og geyma að fella endanlegan dóm um það, þar til þeir hefðu athugað það gaumgæfilega, hvort hann mundi vilja lýsa því yfir, að hann muni ekki beita neitt sínum áhrifum sem ráðh., áður en atkvgr. fer fram, til að hafa áhrif á þann dóm, sem felldur verður. Ég vildi gjarnan heyra það, því að mér er alveg ljóst, að ef hæstv. ráðh. eða hæstv. ríkisstj. beitir ekki sínum áhrifum í sambandi við atkvgr., m.a. með því að hóta því, eins og hæstv. ráðh. sagði hér í sinni ræðu, að þetta mái yrði dregið til baka, ef frv. yrði nokkuð breytt í þessari hv. deild, verða till. þessar, sem hér liggja fyrir, samþ., en að öðru leyti kunna þær að verða felldar, vegna þess að hæstv. ráðh. heimti af ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar, að annaðhvort verði léð nægilega mörg atkv. til þess að setja málið í gegn eða frv. verði stöðvað. - Ég vildi því gjarnan spyrja hæstv. ráðh.: Vill hann lofa því hér að hafa engin afskipti af því, hvernig þessi atkvgr. fer fram, svo að menn geti þá greitt atkv. eftir sinni dómgreind einni? Ég vildi gjarnan heyra svör hæstv. ráðh. við því, en skal svo koma síðar að hinum einstöku atriðum. Ég skal þá fyrst leyfa mér að ræða örlítið ræðu hv. frsm. minni hl. Hv. frsm. sagði, að hann áliti, að efnislega séu brtt. við 1. gr., - og vildi ég gjarnan, að hæstv. ráðh. athugaði vel einmitt það, sem hann segir um þetta atriði, - að efnislega séu brtt. við 1. gr., þ.e. brtt. frá meiri hl., þær sömu og nú eru í frv. Ég harma það, að hæstv. ráðh. skyldi ekki gefa sér tíma til að athuga frv. á þskj. 460 efnislega og alveg sjálfstætt án þess að vera háður skoðunum annarra manna, og ég vænti þess, að áður en þessari umr. er lokið, gefi hann hér í d. skýra yfirlýsingu um það, hvernig hann skilur 1. gr. frv. á þskj. 460, því að á því byggjast allar þessar umr. og allar þær till., sem fram eru komnar. Hv. minni hl. álítur, að hér sé ekki um neinar verulegar efnislegar breytingar að ræða, sem þá hvorki gefa tilefni til þess að auka útgjöld ríkissjóðs né til þess mótþróa, sem myndaður er sem blokk utan þingsins móli þessum till. Á þessu veltur allt málið. En hvers vegna ræddi hæstv. ráðh. ekki þetta atriði? Nú vil ég gjarnan lesa, með leyfi hæstv. forseta, 1. gr. frv. Þar stendur: „Iðnskólar velta fræðslu þeim nemendum, sem iðnmeistarar eða iðnaðarfyrirtæki hafa tekið til náms samkvæmt lögum um iðnfræðslu, og þeim, sem nema vilja iðn til sveinsprófs í vinnustöðvum, er skólarnir hafa ráð á.“ Hér er gert fullkomlega ráð fyrir því, að þessum vinnustofum sé komið upp við skólana. Það er ekki meiri hl. þessarar hv. d., sem hefur sett þetta ákvæði inn. Það er sumpart hæstv. ráðh. sjálfur og sumpart Nd. Þessi stefna er mörkuð í frv., og það er út frá því sjónarmiði, að við höfum borið brtt. fram til þess að gera fyrirmælin skiljanlegri en gert er í frv. af bæði hæstv. ráðh. og hv. Nd. Ef hæstv. ráðh. ætlar að komast fyrir allar þær hættur, sem hann var að lýsa hér áðan, m.a. milljóna útgjöld fyrir ríkissjóðinn, ef þetta frv. verður samþ., þá verður hann að fá samþykktar brtt. við 1. gr. frv., því að efnislega er sú stefna mörkuð hér í frv., að í skólanum skuli koma upp verklegri kennslu og að sú fræðsla skuli opin öllum aðilum, sem vilja sækja hana, og þetta hefur hv. minni hl. viðurkennt. Fram hjá þessu verður ekki gengið. En ég vildi gjarnan, að hæstv. ráðh. gæfi álit sitt á skilningi á þessari grein, áður en þessum umr. lýkur, og ef hann ekki treystir sér til þess að gera það, leiti hann lögfræðilegs álits á greininni. Það gæti gerbreytt öllu málinu og einnig afstöðu hans til þess. En sé því slegið föstu, að það sé rétt skoðun, ekki einasta hv. meiri hl., heldur og hv. minni hl. n., að þetta sé réttur skilningur, þá eru allar mótbárur hæstv. ráðh., sem hann hefur fært hér fram, tóm fjarstæða. Þá var ekki nokkur grundvöllur fyrir allri þeirri ræðu, sem hann hélt. Þess vegna hefði hann átt að gefa sér tíma til að athuga þetta grundvallaratriði frv., áður en hann hélt ræðu sína. Hér er og í frv. sagt: „Enn fremur geta þeir haldið námskeið til framhaldsnáms og til undirbúnings iðnnámi og ýmiss konar iðnaðarstarfsemi.“ Hv. minni hl. segir, að það sé réttara að hafa ákvæðið svo loðið sem það sé í 1. gr. Það sé ekki eins mikill sársauki fyrir þá menn, sem verða að beygja sig undir hina nýju stefnu, að það sé svo óákveðið eins og það er í greininni, í staðinn fyrir að hafa það hreint og ákveðið, eins og meiri hl. vill orða það. Það yrði hægara fyrir viðkomandi aðila að þokast af hinni gömlu braut og inn á nýjar leiðir samkv. hinum óákveðnu og loðnu fyrirmælum frv. Þetta var í höfuðatriðum innihaldið í ræðu hv. frsm. minni hl., og segir þar enn fremur, að það sé rétt að vera ekkert að skýra þetta nánar; það sé ekki rétt að vera að halda þennan fyrirlestur um skilning greinarinnar, sem kynni að leiða til þess, að andstæðingar þessarar stefnu vöknuðu með fullri andstöðu gegn greininni eins og hún er nú og eins og þeir hafa sjálfir samið hana. Og það er af þeirri ástæðu, að hann vill ekki láta breyta greininni, því að hann telur, að það stofni málinu í hættu, ef greinin yrði skýrð svo, að þeir menn, sem standa á móti málinu, skilji hana fullkomlega. Þetta eru hans rök, og þess vegna gat hann ekki verið með meiri hl. En mér skilst, að hæstv. ráðh. vilji nú hjálpa þessum mönnum til þess að skilja greinina á allt annan hátt en hún gefur tilefni til og á allt annan hátt en bæði þingnefndin og aðrir hv. alþm. hafa skilið hana. Ég get svo sagt hæstv. ráðh. það, að ef frv. er samþ. eins og það er hér á þskj. 460, þá hefur hann enga möguleika til þess að stöðva menn almennt, sem fara vilja í skólann, þó að þeir hafi ekki námssamning. Hann hefur enga möguleika til þess, og það er þess vegna, sem ég er með frv., þó að þessar leiðréttingar fáist ekki. Þegar svo er komið, getur hver sem er átt aðgang að skólanum, hvort sem hann hefur nokkurn námssamning eða ekki, og ráðh. getur ekki stöðvað það á nokkurn hátt. Ég tel einmitt, að þessi yfirlýsing, sem kom fram hjá hv. frsm. minni hl., sé ákaflega mikils virði. Hún er til þess að styrkja skoðun meiri hl. og skapar sterkari baráttugrundvöll til þess að koma málinu í það horf, sem það þarf að komast í og verður að komast í og þróunin mun heimta að það komist í. Þá sagði hv. frsm. minni hl., að það yrði að varast að draga úr menntun iðnaðarmanna. Till. meiri hl. eru sannarlega ekki til þess að draga úr menntun iðnaðarmanna, nema síður sé. Það er ekki á einn eða annan hátt gerð nokkur tilraun til þess að draga úr menntun iðnaðarmanna. Hún er sannarlega ekki of góð í dag, og meiri hl. hefur enga minnstu löngun til þess að fara þá leið. Hins vegar hefur meiri hl. löngun til að taka upp baráttu fyrir því, að engir menn í landinu geti stöðvað aðra menn á námsbraut bara af þeirri einföldu ástæðu, að þeir vilja ekki binda sig við 4 ára námssamninga, og það er það, sem deilan stendur um. En sem sagt, það hafa verið nægilega margir viðsýnir menn í hv. Nd. til þess að brjóta einmitt þessa stefnu niður og opna nýjar leiðir fyrir þessa menn, eins og ég hef þegar lýst. Hv. frsm. minni hl. sagði, að ekki væri tímabært að bera fram brtt. í því formi, sem gert er nú, og til sönnunar því, að iðnaðarmenn sem stétt ættu að halda sínum gömlu réttindum, að ráða eingöngu þessum málum, benti hann á aðra löggjöf, sem hér hefði nýlega verið samþ., um bílstjórana, þ.e.a.s. um það að takmarka aðganginn að bílstjórastéttinni hér í landinu. En það er engan veginn hliðstætt. Það var ekkert í þeirri löggjöf, sem bannaði, að menn í landinu mættu læra að verða bilstjórar. Það er ekki eitt einasta atriði þar, sem segir, að menn megi ekki fara og læra að verða bílstjórar og taka bílstjórapróf. Það var aðeins sagt í þeim lögum, að menn mættu ekki stunda ótakmarkað atvinnu sem bifreiðarstjórar á vissum stöðum. Í sambandi við þessa löggjöf er eingöngu talað um það, hverjir mega læra til ákveðins starfa, en ekki hverjir eigi að starfa í stéttinni, svo að hér blandar hv. frsm. saman alveg óskyldum atriðum. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á aðra deilu, sem var hér í þessari hv. deild fyrir nokkrum árum, þegar var verið að ræða um frv. til laga um kennaraskólann. Þá var sett inn í það frv. af miklum spekingum hér, að enginn nemandi, sem hefði líkamslýti, gæti fengið inngöngu í kennaraskólann. Ég man eftir þeirri rimmu, sem hér var um það atriði, Það mátti enginn maður með líkamslýti fara í kennaraskólann sem nemandi. En hann mátti hafa eins miklar andlegar veilur og guði hafði þóknazt að gefa honum - bara að ekki væri hægt að sjá þær á líkamanum. En líkamslýti mátti hann ekki hafa. Hann mátti ekki hafa kryppu upp úr bakinu, og höfðu menn þá gleymt alveg starfi Mortens sáluga Hansens, sem hefur verið einhver bezti kennari hér í landinu og var krypplingur. En sem betur fer hafði þessi hv. deild skilning á því, að svona löggjöf á ekki að setja frekar en það eigi að setja löggjöf um það, að snillingur, sem getur innt af hendi meðalnám á miklu skemmri tíma en meðalnámsmaður, geti ekki fengið aðgang að fræðslu. Það á ekki að setja fyrir slíka menn fótinn, bara af því, að það sé hagsmunamál einhverra ákveðinna stétta. Sá tími er alveg liðinn, þegar slíkur hugsunarháttur var ráðandi. Hv. frsm. sagði einnig, að það væri ekki eðlilegt á þessu stigi málsins - ég bið ykkur að taka eftir því - að veita fulltrúum iðjurekenda þátttöku í stjórn skólanna, heldur eigi það að bíða síðari tíma. Ég skil það ákaflega vel. Sannleikurinn er, að hv. frsm. minni hl. hefur nákvæmlega sama skilning á þessu máli og meiri hlutinn. En jafnframt viðurkennir hann þá þröngsýni, sem ríkir hér í iðnaðarstéttinni. Hann viðurkennir þetta alveg með opnum augum og telur, að þess vegna sé ótímabært að ráðast á þetta virki og þess vegna sé heppilegra að láta frv. fara óbreytt í gegnum þingið og fá lögin síðan löguð smátt og smátt. Annað var ekki unnt að skilja af hans ræðu. Andinn er að sönnu reiðubúinn, en holdið er veikt, - það er allt og sumt, sem hægt er að álykta af ræðu hans. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða nánar við hv. minni hl., en vildi svo gera nokkrar athugasemdir við ræðu hæstv. ráðh. Mér þykir þá rétt, áður en ég fer inn í sjálft málið, að leiðrétta hér misskilning hjá hæstv. ráðh., sem kemur ekki efnislega málinu við, en hann af einhverjum ástæðum hafði mjög gaman af að setja hér fram. Hann sagði, að það hefði komið sér á óvart, að hv. þm. Str. og hv. þm. N–M, skyldu fela þm. Barð. svona ótakmarkað umboð til þess að fara með þessi mál. Var það ekki svona nokkurn veginn þetta, sem hæstv. ráðh. meinti? - Ég vil nú minna hæstv. ráðh. á, að hann sat í hv. fjvn. með mér sem formanni í allmörg ár. Og ég held, að við höfum notað alveg nákvæmlega sömu vinnuaðferðir þar eins og hér. Ég veit ekki betur en að form. fjvn. þá, - og hann mun sjálfsagt halda þeirri reglu enn, - hafi haldið fjöldamarga viðræðufundi við ýmsa menn, sem áttu erindi við nefndina, og leitað sjálfur ýmissa upplýsinga hjá mönnum úti í bæ í stað þess að hafa 9 menn á þeim fundum, og ég veit ekki til þess, að hæstv. ráðh. vefengdi nokkru sinni það, sem fram fór á þeim fundum. Í fjvn. voru þá framsóknarmenn, alveg eins og nú, og ég veit ekki til þess, að þeir vefengdu í eitt einasta skipti þau verk, sem form. gerði þá á nákvæmlega sama hátt og hér er gert. Mér er ekki kunnugt um það. Hæstv. ráðh. vill kannske upplýsa það, ef það væri. Hér er ekki um annað en skynsamlega vinnuaðferð að ræða. Og ef ég hefði verið að flytja nefndinni, hvort heldur sem var hv. framsóknarmönnum eða hv. Alþýðuflokksfulltrúum, annað en það, sem fór fram í þessum viðtölum, þá áttu þeir sannarlega allan aðgang að þessum aðilum til þess að fullvissa sig um það. Það er af þessum ástæðum, að ég tók að mér það verk einn, einnig fyrir hæstv. ráðh. til þess að flýta fyrir málunum, af því að ég vissi, að honum var annt um að fá frv. fram, og ég hafði lofað því og mun standa við það að tefja það ekki að óþörfu. Þetta er ástæðan fyrir því, að hæstv. framsóknar-þm. í þetta skipti hafa veitt mér fullan trúnað. Þá sagði hæstv. ráðh., að frv. þetta hefði verið undirbúið betur en nokkurt annað frv., sem hefði verið lagt fram um þetta mál. Hér held ég að hæstv. ráðh. mæli kannske fullmikið. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur kynnt sér, hvaða undirbúningur hefur farið fram í þessum málum undanfarið. Ég get bent hæstv. ráðh. á, að þetta mál er fyrst flutt í Nd. 1941. Þá var það ýtarlega undirbúið af þeim mönnum, sem mæla gegn því. Ég er ekkert að lasta undirbúning hæstv. ráðh.. nú, síður en svo, en vildi hins vegar, að þetta kæmi fram. Síðan flutti iðnaðarnefnd frv. sem þskj. 442 árið 1942. Nú skulum við athuga, hvað þessir menn, sem þá stóðu að frv., þ.e. iðnáðarmennirnir, segja um málið. Þeir segja í 1. gr. þessa frv., með leyfi hæstv. forseta: „Iðnskólar kallast einu nafni allir þeir skólar, sem veita fræðslu í iðju og iðnaði og námsgreinum, sem nauðsynlegar eru til undirbúnings iðnaðarvinnu og iðnfræðilegum störfum.“ Þetta eru ekki mín orð. Þetta eru orð fulltrúa stéttarinnar sjálfrar. Hvers vegna eru þessir fulltrúar allt í einu komnir á allt aðra skoðun nú? Þá töldu þeir alveg sjálfsagðan hlut, að iðnskólarnir væru til þess að veita fræðslu öllum þessum sömu aðilum sem við erum að fara fram á í meiri hl. nú. Hvað hefur skeð í málinu? Ég skal segja hæstv. ráðh., hvað hefur skeð. Það hefur skeð það í málinu, að nú hafa þessar stéttir, iðjan annars vegar og iðnaðarstéttin hins vegar, unnið að því að auka fjandskap á milli stéttanna, sem báðum er til tjóns. Það er þetta, sem hefur skeð. Og vill hæstv. ráðh. leggja lóð á þá vogarskál? Telur hann, að það sé þjóðinni fyrir beztu? Nei, ég er alveg viss um, að hann telur það ekki. Og hann bregzt skyldu sinni sem ráðherra, ef hann skarar á einn eða annan hátt að þeim glæðum, sem auka þessa óvild á milli þessara stétta. Ég vil gjarnan leyfa mér að benda hæstv. ráðh. á, að ef hann vill lesa grg. fyrir því frv., sem þá var lagt fram á Alþ., mun hann sjá, að þá voru þessi ákvæði samþ. á öllum stéttarfundum iðnaðarmanna, landssambandsfundum, landsþingum og í öllum þeirra félögum. Þeir samþykktu einmitt þá, að það frv. skyldi ná fram að ganga. Og þeir menn, sem töluðu þá fyrir því frv., m.a. Emil Jónsson fyrrv. þm. Hafnf., börðust mjög fyrir því, að það frv. næði þá fram að ganga með þessu orðalagi, sem hér er á tillögu meiri hlutans. Þetta frv. er svo flutt hvað eftir annað á Alþ., jafnan í hv. Nd., og nær ekki fram að ganga. Og það er ekki fyrir þetta orðalag, að það nær ekki fram að ganga. Það er fyrir það, að þá var ekkert samkomulag um, að ríki og bæjarfélög skyldu taka að sér allan kostnaðinn. Við skulum ekki gleyma því. Nú er komið svo, að um það er samkomulag, og það er ekki sérstaklega fyrir baráttu iðnaðarmannastéttarinnar, heldur fyrir þróun skólalöggjafarinnar yfirleitt. Það var mþn. í skólamálum, sem undirbjó það frv., sem borið var fram 1948 og er í höfuðatriðum sama og það frv., sem nú er hér borið fram. Það var hún, sem breytti frv. í það horf, sem það er nú í. 1948 ber menntmn. Nd. fram frv. til laga um iðnskóla. Eins og að fráman greinir, hafði mþn. undirbúið breytingar á löggjöfinni í heild, og þá færir hún frv. einmitt í það form, sem það nú er í. Þó er 1. gr. breytt nokkuð frá því, sem hún er í þessu frv., sem ég var að lesa upp áðan, og þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Iðnskólar veita fræðslu þeim nemendum, sem iðnmeistarar eða iðnaðarfyrirtæki hafa tekið til náms samkv. lögum um iðnfræðslu, og þeim, sem nema vilja iðn til sveinsprófs í vinnustöðvum, er skólarnir hafa ráð á.“ Þetta eru nákvæmlega sömu orðin og nú eru í frv. frá hæstv. ráðh., eftir að Nd. er búin að breyta því. Og þetta er ekki verk iðnaðarmannanna. Þetta er verk fræðslumálastjórans og þeirrar mþn., sem þá sat til þess að endurskoða fræðslulöggjöfina í heild. Og síðan er síðari hluti greinarinnar nákvæmlega eins og mþn. orðaði hana. Ég sé ekki, ef lesin eru saman þskj. á 460 og frv. til l. um iðnskóla, eins og það var borið fram á þingi 1948 og ekki náði fram að ganga, annað en að hér sé svo að segja alveg um sama frv. að ræða, að öðru leyti en því, að ákvæðin eru allmiklu skýrari í frv. mþn., og þær breytingar, sem meiri hl. hefur gert, eru byggðar á því. Ég verð því að segja, að undirbúningur undir málið hefur engu síður verið gerður af öðrum aðilum og það jafnvel betur en af ráðherra, og segi ég það sannarlega ekki til hnjóðs hæstv. ráðh., síður en svo. Þá skulum við athuga, hvað fræðslumálastjórnin segir um þetta mál. En ég hefði búizt við því, að hæstv. ráðh. hefði viljað hafa eitthvert samráð við fræðslumálastjóra um málið það hefði ekki verið óeðlilegt - eða lesið eitthvað upp af því, sem hann hefur viljað segja um það. Hann sendir hér langt erindi um þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að lesa það hér allt upp; það fellur mjög saman við ýmislegt annað, sem sagt hefur verið, en hann segir svo um 14. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Í 14. gr. frv. á þskj. 460 segir, að iðnmrh. skipi skólastjóra og fasta kennara. Er ekki gengið út frá því, að ráðherra setji menn í stöðu, eins og venja er í öðrum skólaflokkum. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta mætti upphaf umræddrar greinar frv. hljóða svo: „Iðnaðarmálaráðherra setur eða skipar.“ - Þetta er nú ein af þeim till., sem meiri hl. hefur tekið upp og ekki eru veigamiklar, en aðeins ábending frá þessari stofnun. Þá segir hann enn fremur: „Þá teldi ég rétt, að sett yrðu ákvæði í frv. um það, að tala fastra kennara skuli fara eftir ákvæðum, er ráðherra setur í reglugerð, svo og heimild um greiðslu á stundakennslu, er væri hliðstæð 3. málsgr. í 55. gr. núgildandi laga um gagnfræðanám. Hinum fámennari iðnskólum gæti það orðið til hagræðis.“ - Þetta hefur meiri hl. líka tekið upp, og þessar greinar sýna, að þrátt fyrir hinn góða undirbúning var þó hægt að gera betur. Hér stendur einnig: „Á það má benda, að í frv. á þskj. 460 eru engin ákvæði um það, hvaða menntun iðnskólakennarar skuli hafa.“ Till. um þetta er einnig borin fram af meiri hlutanum. Svo segir fræðslumálastjóri, og það þætti mér nú rétt að hæstv. ráðh. kynnti sér: „Samkv. ákvæðum 1. gr. frv. á þskj. 460 fæ ég ekki betur séð en að opnuð sé leiðin til þess, að menn geti numið iðn til sveinsprófs án þess að stunda venjulegt iðnnám hjá meistara.“ Þetta er hans skoðun. „Vinnustöðvar skólanna eiga að geta séð fyrir því. Þetta er markvert nýmæli hér í landi, en allalgengt viða erlendis.“ Hann segir enn fremur: „Ég hef m.a. komið í iðnskóla í Ameríku, þar sem menn gátu komið, lagt fram gögn um kunnáttu í sinni iðngrein, ef þeir vildu fá iðnréttindi, og gengið undir ýmiss konar próf, m.a. hæfnispróf, og var námsefni og námstími þeirra í iðnskólanum svo ákveðinn í samræmi við fengna niðurstöðu prófa í bóklegum og verklegum efnum, er við kom iðngreininni. Í skólum þessum var lögð höfuðáherzla á að kenna og leiðbeina nemendum, og þeir voru þráfaldlega prófaðir, á meðan á námstímanum stóð. Ég tel auðsætt, að taka eigi upp svipaðan hátt í iðunámi hér, í nokkrum iðngreinum.“ Þetta er álit fræðslumálastjóra, en hann er, eins og kunnugt er, ekki stéttbundinn. Hann er bara maður eins og við. Hann á að geta skilið þetta alveg hlutlaust, rétt eins og við. Ef við værum báðir hlutlausir í málinu, þá ættum við að geta skilið það alveg eins og hann. Það er sannleikurinn í þessu máli. „Vart yrði það framkvæmanlegt nema í iðnskólanum í Reykjavík,“ segir hann hér. „Mundu t.d. ekki allmargir gervismiðir, múrarar, málarar og bílaviðgerðarmenn, sem hafa á sér ágætt orð fyrir störf sín, geta orðið fyrirmyndar iðnaðarmenn í greinum sínum, ef þeir fengju t.d. ársnám í skólavinnustöðvum, er iðnskólinn í Reykjavík hefði til umráða?“ Þetta eru hans ummæli um þetta mál. Út af þessu vildi ég nú gjarnan spyrja hæstv. ráðherra: Er hann persónulega þeirrar skoðunar, - ef hann er ekki undir áhrífum einhverra annarra manna, - að piltur, sem er fjögur ár að læra í einhverri iðn samkv. námssamningi og fær ekki allar stundir tilsögn, - því að ég þekki vel, hvernig hagað er kennslu iðnsveina yfirleitt, - sé betur undirbúinn í iðn sinni eftir fjögur ár heldur en t.d. maður, sem hefur unnið í jafnlangan tíma eða tvöfalt langan tíma með sama iðnmeistara og sömu nemendum og við sömu vinnu og fengið sömu tilsögn, þó að hann hafi ekki verið á samningi, en þannig er ástatt með fjöldamarga menn í landinu? Það eru fjöldamargir menn hér í landinn núna, sem eru búnir að stunda þessa vinnu, ekki með námssamningi, heldur með verkamannakaupi, í fjöldamörg ár og eru orðnir miklu betur að sér að verklagni og verkkunnáttu en meðaliðnaðarmaður eftir fjögurra ára nám. Hvers vegna á svo að útiloka þessa menn frá því að fá sveinsbréf, ef þeir hafa innt af hendi sama skólanám og aðrir? En út af fyrir sig er það ekki það atriði, sem deilt er um hér eingöngu, heldur hitt, hvort skólinn á að vera opinn öllum, sem vilja nema, eða aðeins fyrir einhverja ákveðna menn. Ég þykist hafa sannað, að frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er ekkert betur undirbúið en þau önnur frv., sem hafa legið fyrir þinginu áður um sama efni. Hins vegar hefur frv. aldrei komið til hv. Ed. Það hefur alltaf stöðvazt í Nd., og því á þessi hv. deild ekki neina sök á fyrri afgreiðslu málsins. En þegar loksins frv. kemur til Ed., eftir að það er búið að þvælast í Nd. í fjöldamörg ár, eða meira en 10 ár, er þá nokkurt vit í því að vera að krefjast þess, að þetta mál fái ekki þinglega meðferð hér í þessari hv. deild? Ég hefði nú satt að segja búizt við því, að hæstv. ráðh. annaðhvort byrjaði eða endaði ræðu sína með því að þakka hv. iðnn. Ed. fyrir, hversu mikla vinnu hún hefur lagt í þetta mál á skömmum tíma, því að þótt eitthvað mætti finna að þeim till., sem hv. n. gerir í þessu máli, þá er hitt alveg víst, að þær till. og þær umræður, sem hafa farið fram um þetta mál, bæði í nefndinni, utan n. og hér í þessari hv. deild, eru málinu til framdráttar, og það jafnvel þó að till. verði felldar, svo að mér fannst það skorta á hjá hæstv. ráðherra að kunna að meta það starf hjá þingnefndinni. Þingnefndinni hefði verið að sönnu miklu minni sómi, ef hún hefði bara gefið út næsta dag álit um það, að hún legði til, að frv. yrði samþ. óbreytt. En slíka viðurkenningu datt ekki hæstv. ráðh. í hug að láta í té; hann hefur kannske hugsað það, ég veit það ekki, en honum datt ekki í hug að láta það í ljós. Ég tek það svo sem ekkert illa upp, en mér finnst, að það hefði ekki verið óviðeigandi af hæstv. ráðh., ef hann sem hæstv. iðnmrh. hefði metið það starf nokkuð, sem lagt var í þetta mál af nefndinni. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði verið undrandi yfir afgreiðslu meiri hlutans, hvernig hann hefði komizt að niðurstöðu, og að meiri hlutinn hefði dregið alskakkar ályktanir af þeim gögnum, sem fyrir lágu. Ég verð að segja það, að ég skil ekki, hvernig hæstv. ráðh. hefur kynnt sér þessi gögn eða hvernig hann hefur hlustað á framsöguræðuna, sem flutt var hér. Það er eins og allt annað hafi komizt inn í höfuðið á hæstv. ráðh. en það, sem meiri hl. n. hefur verið að boða. Hann hefur haldið fram, eins og ég margsinnis hef tekið hér fram, að stefnan sé mörkuð í 1. gr. frv. á þskj. 460 og að till. séu byggðar á því, sem hljóti að vera afleiðing af þeirri stefnu, svo að það er misskilningur hjá hæstv. ráðherra, að meiri hl. dragi ályktanir af umsögn frá ákveðnum aðila, Iðnnemasambandinu. Till. meiri hl. eru alls ekki byggðar á því. Ég veit ekki, hvaðan það er komið inn í huga hæstv. ráðherra. Það er alls ekki byggt á því, síður en svo. Benti ég einmitt á, að þessir aðilar leggja til, að frv. verði samþykkt óbreytt fremur en að láta það falla, og ég leyndi því ekki neitt. Þeir bentu hins vegar á, að þeir óskuðu eftir ýmsum breytingum. Eru þær breytingar sumar teknar upp í þær brtt., sem meiri hl. gerir, og sumar ekki. Þá sagði hæstv. ráðh., að meiri hl. hefði orðið að hverfa frá þeirri hugsun að ætla að koma upp einum skóla. Hvar hefur hann fundið það út, að meiri hl. legði til að koma upp einum skóla? Það er hvergi nokkurs staðar hægt að finna það út úr tillögunum. Meiri hl. leitaði aðeins upplýsinga um það hjá aðilum, hvort þeir vildu hafa einn eða fleiri skóla í landinu, af því að það hafði komið fram í umræðum annars staðar og ekki af neinu öðru. En hvers vegna er hæstv. ráðherra að gera meiri hl. upp þær getsakir að vilja hafa einn skóla í landinu, þegar honum hefur aldrei komið slíkt til hugar? Ef aðrir hefðu borið fram slíka tillögu, hefði meiri hl. n. lagzt gegn henni, því að hann álítur það góða hugmynd, sem komin var inn í frv., áður en það kom til þessarar hv. deildar, að hafa iðnskólana í sameiningu við gagnfræðaskólana, og þá gat ekki verið lengur um neinn einn skóla að ræða. Virði ég hæstv. ráðh. fyrir að hafa tekið þá stefnu upp, en hæstv. ráðh. á ekki að vera að útiloka alla samvinnu við þingnefnd og hlaupa svo eftir einhverjum orðum eða einhverjum getgátum frá einhverjum og einhverjum mönnum úti í bæ. Honum væri miklu nær að hafa nánara samstarf við nefndina um þetta mál til þess að opinbera ekki hér, að hann vissi ekkert um málið annað en það, sem spýtt er í hann annars staðar frá. Þá hefði hann komizt alveg hjá því að fá áminningu út af þessum ummælum sínum. Ég vísa þeim fullyrðingum hæstv. ráðh. gersamlega til baka, að nefndin hafi gert nokkra tilraun til þess eða sett nokkuð það fram, er bendi til þess, að hún ætli sér að knýja fram einn iðnskóla í landinu. Og ég er ekki einn um það. Hann getur fengið einnig umsögn annarra hv. nm. um það atriði. Þá var hæstv. ráðh. að leggja hér út af nál. Ég verð að segja, að það lítur helzt út fyrir, að hæstv. ráðh. hafi alls ekki hlustað á ræðu mína í gær. Þar tók ég einmitt nákvæmlega fram, að n. hefði átt samtal við alla þessa menn, sem hann minntist á hér áðan, og að Nd. hefði átt samtal við þá menn og enga aðra. Það kom ekkert nýtt fram hjá hæstv. ráðh. frá því, sem ég hafði sagt. Það var ekkert misfarið með frá mér, hvorki í nál. né annars staðar. Hitt stendur enn, að iðnn. Nd. leitaði ekki neinna umsagna til þeirra manna, sem við leituðum hjá, og við leituðum ekki umsagna hjá þeim mönnum, sem hún var búin að tala við, annað en að ég sem form. talaði við þessa sömu aðila. Við vorum ekki að fara í neitt pukur með það mál, það er siður en svo, svo að hæstv. ráðh. hefði getað sparað sér allan þann lestur, ef hann hefði viljað vita það rétta um málið. Þá segir hæstv. ráðherra, að það sé nýmæli að senda frv. til umsagnar til Vinnuveitendasambands Íslands. Er hæstv. ráðh. hræddur við öll nýmæli? Hugsar hann sér, að það sé sterkasta aðstaðan fyrir hann í ráðherrasessi að loka augunum fyrir öllum nýmælum? Þá fer nú margt að verða einkennilegt. Ég hélt einmitt, að maður í slíkri stöðu ætti að hafa augun opin fyrir öllum nýmælum. Svo er það ekki úrslitaatriði, hvort hér er um nýmæli að ræða. Hitt er úrslitaatriði, hvort það var eðlilegt að senda þessum mönnum málið til umsagnar. Ef iðnskólinn er eingöngu fyrir þá menn, sem búnir eru að læra iðnað hjá iðnmeistara, og það virðist mér að sé höfuðatriði hjá hæstv. ráðh., að skólinn eigi eingöngu að vera stofnun, sem sé merkt iðnaðarmannastéttinni í landinu, og þar eigi engir aðrir aðilar að hafa nein ráð, þá er goðgá að vera að spyrja aðra aðila. En er það meining hæstv. ráðherra, að þessi stofnun, sem kostar yfir 10 millj. kr., eigi eingöngu að vera fyrir iðnaðarmannastéttina og að gætt sé eingöngu þeirra hagsmuna, en engra annarra? Og ef það er ekki meiningin, þá getur hæstv. ráðh. ekki haldið því fram, sem hann hefur haldið hér fram í sinni ræðu. Ég vildi gjarnan fá þessu svarað af hæstv. ráðherra. Það var allt annað viðhorf með iðnskólann, á meðan iðnaðarmannastéttin sýndi þá miklu fórnarlund að halda honum uppi árum saman, að mestu á sinn kostnað, og byggja upp iðnaðarfræðsluna eins og hún gerði fyrir sitt fé, eða hvort hún kastar öllum þessum skyldum af sínum herðum og heimtar, að það sé nú gert af allt öðrum aðilum. En þegar byrðinni er kastað frá sér, eins og hér er gert, er ekki hægt að halda áfram öllum réttindunum. Þegar skyldurnar eru settar á aðra .menn, þá verða líka réttindin að einhverju leyti að vera hjá þeim sömu mönnum. Það er það, sem hv. Alþingi hefur viðurkennt, að það sé ekki sanngjarnt að láta iðnaðarmannastéttina halda uppi iðnfræðslunni; það sé sanngjarnt að láta ríkissjóðinn og sveitarsjóðinn eða bæjarsjóðinn bera kostnaðinn, en þá líka jafnsjálfsagt, að þeir hafi réttindin samfara skyldunum, því að það eigi ekki að aðskilja. Vildi ég gjarnan, að hæstv. ráðherra vildi reyna að skilja þetta, sem hverju fermingarbarni á að vera auðvelt að skilja, hvað þá hæstv. ráðherra. Það er sannarlega ekki óviðkomandi þjóðinni, hvort hægt er að halda uppi iðnfræðslu í þessu landi þannig, að einnig aðrar stéttir þjóðfélagsins hafi eitthvert gagn af því samfara iðnaðarmönnunum. Það er sannarlega ekki óviðkomandi þjóðinni. Ég vil aðeins benda á, að þeir menn, sem eru útilokaðir frá slíkri menntastofnun sem hér um ræðir og eins og iðnaðarmannastéttin og hæstv. ráðh. hugsa sér, þó að það sé gagnstætt ákvæðum laganna, því að þar er allt önnur stefna ákveðin, munu rísa upp og neita að taka á sig í nokkurri mynd þá fjárhagslegu byrði, sem af slíkri stofnun leiðir. Ætti þá að halda þeirri stofnun uppi af öðrum aðilum. Verzlunarmenn halda hér enn uppi skólum fyrir sína stétt, og það er enginn að fárast yfir því, hvaða reglur þeir setja um inntöku þar. Þeir fá aðeins styrk á hvern nemanda. En ef þeir kæmu í dag til ríkisins eða til Alþingis og segðu: Nú viljum við kasta frá okkur þeim skyldum að halda uppi þessari fræðslu - mundi svarið væntanlega verða, að þá yrði stjórn skólanna jafnframt að fara í hendur þeirra aðila, sem tækju að sér að halda uppi fræðslunni. Og ég ætla, að það væri enginn vansi fyrir hv. Alþ. að ganga svo frá skipun þessara mála, að kosningu í skólastjórn verði þannig fyrir komið sem lagt er til í tillögu meiri hl. Með því móti réðu sveitastjórnir, sem bera mikinn hluta af kostnaðinum, 2–4 mönnum í stjórn, og oddamanninn skipaði ríkisstj., þar sem ríkissjóður ber einnig mikinn hluta af kostnaðinum, en iðnaðarmennirnir fá 2 fulltrúa af 5 örugga í stjórnina til þess að koma að sínum sjónarmiðum og gæta þar hagsmuna stéttarinnar. Ég held, að þetta sé ekki ósanngirni. Hitt er ósanngirni, að halda því fram, að þetta sé ósvífni og að þetta sé vanmat á þeirri þjónustu, sem iðnaðarmennirnir hafa gefið í landinu undanfarin ár. Þá sagði hæstv. ráðh., að verksmiðjuiðnaðurinn ætti ekki að hafa neinn fulltrúa í stjórn iðnskólanna. Meiri hl. n. hefur ekki einu sinni gert till. um það og hvergi minnzt á það að gefa þessum aðila neina þátttöku í sjálfri skólastjórninni, en hins vegar leggur hann til, að skólinn sé ekki lokaður fyrir þessum mönnum frekar en öðrum mönnum á landinu. Annað eða meira hefur hann ekki sagt. Og þegar hæstv. ráðh. var hér að lýsa því áðan, að það væri allt annað iðja og íðnaður í landinu, gat ég ekki varizt brosi. Ég skal ekki þreyta mikið hv. deild með að endurtaka það, sem ég sagði um það atriði í gær, en aðeins benda á, að línurnar á milli iðju og iðnaðar eru svo óskýrar á mörgum sviðum í þjóðlífinu og verða því óskýrari sem tímarnir líða, að það væri ekkert vit í því að ætla sér að útiloka þá fjölmennu stétt, sem iðju stundar, frá iðnfræðslu í landinu, og þá er ekki nein leið önnur en sú að ætla sér að byggja yfir þá aðila annað menntamusteri, sem kostar aðrar 10 millj. kr. Og ef hæstv. ráðh. telur, að það sé betra fyrir ríkissjóðinn, þá er ég hættur að skilja hann og afstöðu hans í þessu máli. Það mundi kosta ríkissjóð mörgum sinnum meiri fórnir, ef ætti að fara að byggja einhverja aðra menntastofnun yfir þá menn, sem hugsað er að útiloka frá þessum skóla, eftir því sem frv. er túlkað af hæstv. ráðh. Hitt er alveg víst, að það verður ekki stætt á því árum saman að neita þeim mönnum um fræðslu í landinu, sem vilja nema einhver vísindi um iðnað, þó að þeir ekki á sama tíma skuldbindi sig til þess að stunda fjögurra ára nám hjá einhverjum iðnmeistara. Á móti slíkum kröfum verður ekki staðið lengi, og þá er, eins og ég segi, ekki annað að gera en að horfast í augu við það að eiga að fara að byggja annað menntamusteri, og slíku er ég ekki sammála, því að á því er engin þörf. Það er hægt að koma þessu öllu fyrir í þeim glæsilega skóla, sem hefur verið byggður hér upp af ríki og bæ með mjög miklum og góðum tillögum frá iðnaðarmannastéttinni, sem ég met að fullu, og sá skóli er nægilega stór um langan aldur án þess að þurfa að fara að bæta þar við öðrum 10 millj. kr. í byggingarkostnað. Þá sagði hæstv. ráðh., að nefndin hefði engan fund haldið með iðnaðarmönnum um þetta mál. Ég skýrði það fyrir honum áðan, þegar hann var að tala um traust framsóknarmanna á mér, að það var eingöngu vegna þess, að mér sem form. var falið að ræða við þessa aðila, og ég tel, að það hafi fengizt engu síður út úr þeim umræðum þær niðurstöður, sem þeir létu mér í té, enda vildi ég gjarnan heyra frá hæstv. ráðh., hvort þeir aðilar hafa haldið því fram, að ég muni ekki hafa borið til n. rétt ummæli þeirra eða hvort hann sjálfur hafi orðið var við það, að ég hafi ekki flutt til n. réttilega það, sem á milli fór á þeim fundum, sem ég átti með þessum mönnum. Ef slík ásökun liggur ekki fyrir, þá er engan veginn frambærilegt að vera að gera það að umræðuefni hér í deildinni, hvaða vinnuaðferðir voru hafðar í n., því að eins og ég sagði áðan, kannast hæstv. ráðh. bezt við þær frá samvinnu okkar í fjvn. Þá minntist hæstv. ráðh. hér á umsögn skólastjórans. Ég verð nú að segja, að skólastjórinn hefði náttúrlega vel getað sent nefndinni sína umsögn um tillögurnar, ef hann hefði talið ástæðu til. Hann hefur ekki gert það, og ég misvirði það ekkert við hann. Mér var alveg ljós hans afstaða, og það kemur ekkert fram í umsögninni hjá honum annað en það, sem hann tjáði mér í umræðum og nefndin vissi um. Ég vissi einnig um afstöðu fyrrverandi skólastjóra um málið. Hins vegar er ég eins viss um það, að afstaða fyrrverandi skólastjóra, eins og hún kom fram hjá hæstv. ráðh., er ekki hans persónulega skoðun á málinu. Hún er túlkuð fyrir hönd ákveðinna hópa manna, því að hann margviðurkenndi við mig, að mest af því, sem er í till. meiri hl., er framkvæmt í skólunum þegar, og annað má þegar framkvæma með reglugerð. Samþykkt tillagna meiri hl. gefur því ekkert tilefni til þess að stöðva frv. Hitt er svo annað atriði, að í þessum till. meiri hl. eru nokkur atriði, sem ekki er unnt að framkvæma með reglugerð og stéttin vill ekki að verði framkvæmd, og skal ég koma að því nokkuð síðar. Hvað snertir umsögn iðnsveinaráðsins, þá hefur hún ekki heldur verið send nefndinni. Hún hefur verið send hæstv. ráðh., en ekkert af þessu verið sent nefndinni. Engar þessara umsagna, sem hæstv. ráðh. las hér upp, eftir að tillögurnar komu fram, hafa verið sendar n., nema frá iðnfræðsluráði. Það er eini aðilinn, sem hefur virt n. svo mikils að senda henni umsögn sína, eftir að till. komu fram. Einmitt vegna þess vildi ég fara hér nokkrum orðum um þessa umsögn. Þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Mér virðist í fljótu bragði, að sumar till. séu þýðingarlitlar, aðrar ótímabærar“ - þetta kemur hvort tveggja heim við það, sem hv. frsm. minni hl. hélt fram - „og enn aðrar til hins verra frá því, sem er í frv.“ Þetta er hans skoðun, og nú skulum við athuga, hvaða rök hann færir fyrir þessari skoðun sinni, en hún er sú og sú ein, að tillagan eigi ekki heima í þessum lögum, því að hann segir svo: „Þá eru í till. ákvæði, sem vægast sagt er hæpið að staðizt geti að setja inn í lög um iðnskóla, en ættu frekar heima í lögum um iðnfræðslu, og er þar einkum átt við till. nr. 2.“ Nú er það svo, að ef hæstv. ráðh. álítur, að þessi till. eigi ekki heima í þessum lögum og það sé óþinglegt að setja hana inn í þessi lög, þá hefur hann möguleika til að óska þess, að hæstv. forseti vísi henni frá af þeim sérstöku ástæðum, og ég skal lýsa því hér yfir, að komi slík ósk fram frá hæstv. ráðherra, þá skal ég ekki sitja í forsetastól til að úrskurða það atriði, heldur láta það koma undir einhvern annan hæstv. forseta deildarinnar. En ef hæstv. ráðh. treystir sér ekki til þess að fá slíkan úrskurð, þá fellur þessi umsögn um sjálfa sig og er einskis virði. Þessu vildi ég aðeins svara þessari umsögn hér.  „Þá verður það að teljast óeðlilegt að setja iðnskóla undir menntmrn., m.a. frá því sjónarmiði, að bændaskólar, sjómannaskóli og fleiri slíkir sérskólar heyra undir ráðuneyti viðkomandi atvinnugreina.“ Ég hef rætt þetta atriði áður, og það, að till. er komin fram um það, er byggt á þessu tvennu: Í fyrsta lagi, að það er skoðun meiri hl., að framkvæmdirnar á fræðslulögunum eigi að vera undir einu og sama rn., en ekki skipta þeim á milli annarra ráðuneyta, og ef sett eru ný lög, eins og hér er verið að gera, þar sem haldið er áfram að skipta þessu á milli ýmissa rn., þá sé því torveldara að fá þessu breytt með hina aðra skóla. Þetta veit ég að hæstv. ráðh. sér. Þetta er önnur ástæðan. Hin ástæðan, sem er ekkert veigalítil, er einmitt sú, að hluti af þessari kennslu er ætlazt til þess að fari fram í gagnfræðaskólunum, sem eru undir menntmrn. Það er svo veigamikil. ástæða, að það verður erfitt að mótmæla henni. Það gæti vel verið, ef slíkt ákvæði væri ekki í frv., að þá hefði þessi till. aldrei komið fram. Síðan gefst form. iðnfræðsluráðs alveg upp við að tefla fram frekari rökum. Hann segir að vísu: Margt fleira hef ég við brtt. þessar að athuga, en þar sem það er naumur tími, skal ég ekki fara út í það nú. Hann treystir sér ekki til að færa nokkur rök fyrir því, að brtt. séu til hins verra í frv., annað en þetta, að till. nr. 2 á við önnur lög. En ég hef lýst yfir því, að ég sé tilbúinn til þess að ræða um að taka hana aftur, ef samkomulag næst um frv. að öðru leyti. Ég verð því að segja, að þessi umsögn er ekki ákaflega veigamikil. Landssamband iðnaðarmanna hefur ekki séð ástæðu til að sýna nefndinni þá kurteisi að senda henni umsögn sína, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að vera að ræða sérstaklega þau atriði, en vísa til þess, sem ég hef sagt áður, og bendi á, að þessar umsagnir eru fram komnar af misskildum stéttarhagsmunum og misskilningi á frv. eins og það er á þskj. 460. Hæstv. ráðh. sagði, að iðnsveinaráðið hefði að síðustu óskað mjög eftir því - og það væri einnig í samræmi við óskir Landssambandsins - að gera engar þær breytingar, sem raska þeim grundvelli,. sem iðnfræðslulögin eru byggð á. Engar af þeim till., sem eru á þskj. 609, raska að einu eða öðru leyti grundvallaratriðunum í sjálfu frv. eins og það er nú, eins og ég hef marglýst, svo að frv. þarf ekki af þeim ástæðum að mæta neinni mótstöðu eða nauðsynlegt sé þess vegna að koma á fundarhöldum til mótmæla. Þá sagði hæstv. ráðh., að Landssambandið héldi því fram, að prófin væru óframkvæmanleg. Það hefur ekki verið sannað hér, heldur eru um þetta bornar fram fullyrðingar án nokkurra raka. Ég er nýbúinn að lesa hér upp umsögn frá fræðslumálastjóra, þar sem hann sannar það, að prófin eru mjög framkvæmanleg. Og ég hef í minni fyrri ræðu hér bent á, að það hafa engin rök verið færð fyrir því, að það sé ekki hægt að framkvæma prófin. Og sjálfur fyrrverandi skólastjóri iðnskólans hefur margsinnis viðurkennt, að það væri engum vandkvæðum bundið að framkvæma prófin. Það eina, sem væri ekki hægt að sannprófa, væri vinnuhraði viðkomandi aðila, en það er allt annars eðlis. Það væri fullkomlega hægt að sannprófa kunnáttuna, aðeins ekki hægt að sannprófa vinnuhraðann. Landssambandið segir einnig, að það sé ekki hægt að kenna verklegt nám nema með tilsögn. Það væri ákaflega fróðlegt að sjá skýrslu yfir það, hvað margar stundir af þeim fjórum árum, sem nemendurnir eru að jafnaði bundnir með samningi, eru í verklegri tilsögn hjá iðnmeistaranum sjálfum. Ég þekki ákaflega vel, hvernig þessu er háttað. Venjulega eru þessir menn, og það alveg sérstaklega nú í seinni tíð, þar sem teknir eru tugir eða hundruð nemenda í stór verkstæði, látnir sjálfráðir um að læra það verklega. Það eru ekki meistararnir, sem verja mjög miklum tíma til þess að kenna þeim, hvernig handtökin eigi að vera. Þeir tímar eru áreiðanlega teljandi, sem fara í það, og er áreiðanlega hægt að framkvæma kennslu í verklegu námi á annan hátt en þar er gert á miklu styttri tíma. En um það er raunverulega ekki hér að ræða í þessu máli, því að það er ekki verið að tala um það hér, hvort það eigi að hætta við fjögurra ára samningsbundið nám. Hitt vil ég svo leiðrétta hjá hæstv. ráðh., sem hann hélt fram, að ef tillögur meiri hl. við 1. gr. yrðu samþykktar, þá mundi þetta kosta milljónaútgjöld fyrir ríkissjóð. Hvað meinar hæstv. ráðherra? Honum er alveg ljóst af minni framsöguræðu og af öllu því, sem komið er fram, og af till., að þar hvílir ekkert meiri skylda á skólanum að taka nemendur í verklegt nám en er í frv. eins og það er nú. Það er allt undir skólastjórninni komið og þeim aðilum, sem eiga að greiða kostnaðinn. Þetta er hreinn misskilningur hjá hæstv. ráðh. og aðeins gert til þess að slá ryki í augun á hv. dm. í von um, að þeir breyti um skoðun við þessar fullyrðingar, að hér sé um óskapleg fjárútlát að ræða. En ráðh. veit, að þetta er byggt á misskilningi. Þá segir hæstv. ráðh. eftir Landssambandinu, að það sé alveg óþarfi að hafa í frv. undanþágu um það, að menn þurfi ekki að sitja í öllum námsgreinum í bekkjum, þetta megi setja með reglugerð. En ef það má setja þetta með reglugerð, hvers vegna má það þá ekki vera í l.? Og er það ekki miklu eðlilegra og þinglegra, að það, sem má setja með reglugerð, sé að minnsta kosti markað í stórum dráttum í l. sjálfum. Núverandi skólastjóri og fyrrverandi skólastjóri sögðu einmitt, að þetta væri framkvæmt eins og meiri hl. gerir till. um. En ef það er þannig í framkvæmdinni, þá sé ég ekki, hvaða goðgá er að setja það inn í l., og þá sé ég ekki, hvaða grundvöllur er fyrir þá menn, sem ekki vilja taka á móti l., að neita því, ef sett er inn í l. ákvæði, sem þeir framkvæma daglega og hugsa sér að halda áfram að framkvæma. Hvaða rök eru í svona löguðum málaflutningi? Þá sagði hæstv. ráðh„ að ég hefði ákveðið að flytja miklu viðtækari brtt. en gert er. Ég vil nú spyrja: Hvaðan hefur hæstv. ráðh. þessa umsögn? Á hann einhverja draumkonu, sem er að segja honum þetta? Ég lagði sjálfur fyrir ráðh. allar þær brtt. skriflegar, sem hafði komið til mála að bera fram á fyrsta stigi málsins, og ég held, að við höfum verið báðir sammála um, ég og hv. þm. Str. (HermJ), að ræða þessar till. við hæstv. ráðh. Þær brtt. voru ekkert víðtækari en þær till., sem eru fram bornar. Ég sé ekki annað en það séu nákvæmlega sömu till., nokkuð heflaðar til, eins og gengur og gerist, þegar á að fá samkomulag um orðalag í einni n., án þess að nokkru hafi efnislega verið við bætt, svo að ég hef ekkert hopað af vellinum, síður en svo. Annaðhvort hafa þeir menn, sem vinna með hæstv. ráðh. utan þings að þessum málum, sagt honum allt annað en sannleikann eða, eins og ég segi, að hann hefur draumkonu til þess að segja sér ýmsa hluti, sem ekki hafa skeð. En það er alveg áreiðanlegt, að það er röng ályktun, þegar hæstv. ráðh. heldur því fram, að ég hafi ætlað að bera fram miklu viðtækari brtt. við frv. þetta. Þá sagði hæstv. ráðh., að iðnaðarstéttirnar hefðu ekki verið lokaðar. Hvaða stéttir hafa verið lokaðar hér á Íslandi, ef það hafa ekki verið einmitt iðnaðarstéttirnar? Þær hafa verið lokaðar öll þessi ár, sem ég þekki til, og eru lokaðar enn í dag. Það er ákveðið með samningum, hve marga iðnnema hver meistari megi taka, byggt á því, hvað marga kennara, að mér skilst, hann hafi. Og það þekkja allir menn, sem hafa þurft á því að halda að reyna að koma fyrir mönnum til náms í einni eða annarri iðngrein, að þessar dyr hafa verið harðlokaðar, og hefur það verið þjóðinni til mjög mikils óhagnaðar. Ég hef nú skýrt þessi mál nokkuð, eftir því sem tilefni gafst til, og ég vil endurtaka það að síðustu, að ég tel, að það sé af skammsýni, ef þær till., sem hér eru fram bornar af hv. meiri hl., eru felldar. En það væri þó enn meiri skammsýni, ef þær skyldu verða samþ. af þessari hv. d., að fella þá frv. í hv. Nd. eða draga frv. til baka, eins og hæstv. ráðh. hefur hótað. Ég tel hins vegar, að það sé svo mikils virði og svo sjálfsagt að fá löggjöf um iðnskóla, að ég vil fylgja því frv., sem hér er á þskj. 460, þó að engar umbætur verði gerðar á því. Ég er ekki svo hörundssár að fyrtast nokkurn hlut yfir því, þó að till., sem frá mér koma eða ég fylgi, nái ekki fram að ganga. Það er síður en svo. Sú skylda var jafnþung á mér að brjóta þetta mál til mergjar, koma fram með brtt., sem voru til bóta, láta ræða þær hér, og ég tel, að þetta mál hafi haft mjög gott af því, að till. hafa komið fram og verið ræddar ásamt málinu í heild. Ég mun því fylgja frv. Ég mun ekki beita neinum áróðri hér í þessari hv. d. og læt því hv. þm. um það, hvort þeir samþ. brtt. eða ekki. Ég hef aldrei lagt það í vana minn að beita áróðri við atkvgr. og mun ekki byrja á því nú. Ég mun því fylgja frv., þótt ekkert af brtt. verði samþ. En það verður sannarlega tekin upp barátta fyrir því, að haldið verði áfram á þeirri braut, sem hér er mörkuð með 1. gr. frv., því að þar er um mjög merkilegt nýmæli í iðnaðarlöggjöfinni að ræða, og það verður áreiðanlega haldið uppi baráttu fyrir því, að það verði farið lengra inn á þá braut en þeir menn hugsa sér að fara, sem loka augunum fyrir kjarnanum í þeirri 1. gr., því að það er sýnilegt af þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar af hæstv. ráðh. og eru bergmál af forustumönnum iðnaðarstéttarinnar, að þeir ætla sér allt annað með löggjöfinni en hún gefur tilefni til, og það verður aldrei þolað.



Herra forseti. Lögin um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum voru sett 1945, þau eru þess vegna 10 ára á þessu ári. Í þessum l. fólst sú merka nýjung að verja fé úr ríkissjóði til styrktar ræktunar- og búnaðarsamböndum til kaupa á stórvirkum vélum til jarðræktar. Það vaknaði þegar mikill áhugi í sveitum landsins til þess að notfæra sér þau hlunnindi, sem lögin buðu upp á. Stofnuð voru ræktunarsambönd í flestum héruðum landsins. Frá því að lögin öðluðust gildi og fram á þennan daga hafa verið stofnuð 66 ræktunarsambönd, sem hafa fengið staðfestingu, og af þeim hafa 65 hlotið styrk úr vélasjóði eða ríkissjóði til vélakaupa. Upphaflega var ákveðið að verja 3 millj. kr. úr ríkissjóði til greiðslu helmings kostnaðar þeirra véla og tækja, sem heimilað var að kaupa. Árið 1950 var ákveðið að hækka þessa upphæð upp í 6 millj. kr., en nú er þetta fé á þrotum eða því sem næst. Fullyrða má, að með l. um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum hafi verið mörkuð tímamót í ræktunarmálum landsins. Þau hleyptu af stað mikilli og farsælli framfaraöld í ræktun sveitanna. Svo til í öllum héruðum má sjá merki þessa. En þessi þróun má ekki stöðvast. Verði hins vegar ræktunarsamböndin févana, svo að þau geti ekki sinnt hlutverki sínu, þá getur svo farið, að þróunin stöðvist eða úr henni dragi svo, að kyrrstaða myndist. Það væri illa farið. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, á að koma í veg fyrir þá hættu. Með frv. er lagt til, að varið verði úr ríkissjóði á næstu sex árum 6 millj. kr. samtals til að halda áfram að styrkja þessi vélakaup eins og verið hefur. Og einnig er lagt til í þessu frv., að þau héruð, sem hafa dregizt aftur úr, skuli sitja fyrir, og enn fremur þau, sem urðu fyrir því óhappi að kaupa vélar, sem reyndust lítt nothæfar fyrir íslenzka staðhætti. Landbn. leggur einróma til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt, og ég vænti þess, að hv. dm. taki því vel og samþykki það eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Í 7. og síðustu gr. þessa frv. er svo ákveðið, að jafnframt séu úr gildi felld lög nr. 8 24. jan. 1952, um breyt. á jarðræktarl., en í þessum lögum, sem þarna eru numin úr gildi, var það eitt að framlengja styrkveitingar til að slétta tún til ársins 1954, frá 1952 til 1954. Nú munu þessi lög vera að nokkru leyti sjálffallin úr gildi, sökum þess að árið 1954 er liðið. Og hv. n. virðist líta þannig á, að það sé ekki lengur þörf á þessu lagaákvæði, sökum þess að búið sé að slétta öll gömul tún. En mér er fullkunnugt um það, að svo er ekki. Það er ekki búið enn að slétta öll gömul tún á jörðum, sem þó eru í byggð. Það er sjálfsagt mjög lítið um það, að eftir sé þýfi í túnum, en það er til. Og af því að þetta er án efa mjög lítið, mundi það að sjálfsögðu ekki muna ríkissjóð neinu eða svo sem neinu, þó að ákvæðið um styrk fyrir túnasléttur væri framlengt t.d. þetta ár og jafnvel næsta. Ég man eftir því, að bændur fengu að vísu aðvörun um það að taka sig nú til og slétta það, sem eftir væri af þýfi í túnum. Sú aðvörun kom frá Búnaðarfélaginu í fyrra, en hún kom ekki fyrr en á slætti, og það mun ýmislegt hafa orðið þess valdandi, að það gátu ekki allir bændur sinnt því að ljúka við að slétta það litla þýfi, sem eftir var. Ég vildi því leyfa mér að bera fram brtt. við 7. gr. frv., ég er ekki alveg búinn að skrifa hana, gengur auk þess illa að skrifa, vegna þess að ég hef ekki náð mér eftir veikindin. En till. mundi verða á þá leið, að 2. málsl. 7. gr. orðaðist þannig, að í staðinn fyrir 1954 í jarðræktarlagabreytingunni frá 1952 komi 1956.



Viðvíkjandi þessari brtt., sem hv. 1. þm. Eyf. (BSt) er með, vil ég fyrst taka þetta fram: Það er búið að framlengja oft þessi bráðabirgðaákvæði um túnþýfið, sem gáfu þeim, sem túnþýfið áttu, tvöfaldan styrk, miðað við þá, sem voru að rækta tún í nýrækt. Í marzmánuði í fyrravetur skrifaði ég hverjum einasta búnaðarfélagsformanni í landinu og minnti þá á, að nú væri seinasta árið, sem aukastyrkur á túnþýfið væri í gildi, og nú skyldu þeir ganga fram í því að láta það hverfa úr íslenzkum túnum. Á sumardaginn fyrsta skrifaði ég öllum trúnaðarmönnum, sem mæla jarðabætur, dreifibréf og lagði þar ríka áherzlu á við þá að brýna þetta rækilega fyrir mönnum. Þegar kom dálítið fram á sláttinn, eins og þm. Eyf. orðaði það, þá komst ég að raun um, að til voru formenn búnaðarfélaganna, sem ekki höfðu sagt sínum félagsmönnum frá því, og að einir þrír trúnaðarmenn Búnaðarfélags Íslands höfðu ekkert gert til þess að láta menn vita það. Þá fór ég með það í útvarp og talaði um það og lagði enn ríka áherzlu á, að þetta væri síðasta árið og nú skyldu menn ganga milli bols og höfuðs á þúfunum. Afleiðingin varð sú, að meira hefur verið látið í ár í styrk til að slétta þýfi í túnum en nokkur tvö ár áður, og menn hafa þess vegna sýnilega lagt sig alveg sérstaklega fram um það að koma þúfunum í túnunum burt úr heiminum. En vel má fyrir því vera, að einhvers staðar sé eftir eitthvað af þeim; það má vel vera, og mér þykir það líklegt, en vil ekkert fullyrða um það. En mér finnst nú, þegar Alþ. er búið að framlengja þetta stöðugt og endalaust og þegar túnþýfisstyrkurinn hefur verið eins hár og hann hefur verið eftir bráðabirgðal., þar sem grunnstyrkurinn hefur verið 450 kr., meðan hann hefur verið 200 kr. á ha. í nýrækt, en 450 kr. á ha. í gömlu túnþýfi, sem hefur lítinn nýjan áburð þurft að fá og miklu léttara er að vinna, - þá finnst mér, að það sé búið að gera það vel við þetta túnþýfi eða þá, sem það hafa átt og þurft við það að eiga, að það sé ekki bein ástæða til þess að halda ákvæðinu við. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að greiða atkv. með breytingunni, en n. hefur vitanlega ekkert talað um það og hefur alveg óbundnar hendur um, hvað hún gerir.