Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Ég hefði ekki séð ástæðu til að kveðja mér hljóðs aftur út af þessu máli eða út af því, sem fram hefur komið, síðan ég talaði, ef hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) hefði ekki beint að mér nokkrum ásökunum í sambandi við þetta mál, sem ég vil ekki láta ósvarað. En áður en ég kem að því að svara því fáeinum orðum, vil ég þó láta í ljós undrun mína yfir því, að hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) og hv. 10. landsk. þm., sem hér talaði og er einn af flm. till., virtist mjög umhugað um að halda því fram, að ég hefði snúizt með ofsa á móti till. Þetta er í meira lagi furðulegt, vegna þess að ég mælti ekkert í gegn till., ekki með einu einasta orði. Ég benti á hinn bóginn á, að það væri mjög óljóst, hvað fyrir hv. flm. vekti með till., og afar illt að átta sig á því, hvað heimilt væri fyrir hæstv. ríkisstj. að aðhafast, ef till. væri samþ. Og ég fór fram á, að hv. flm. gerðu grein fyrir því, hvað það væri, sem þeir ætluðust til að hæstv. ríkisstj. hefðist að í málinu. En ég er alveg jafnnær um þetta eftir þá ræðu, sem hv. flm. Bjartmar Guðmundsson flutti hér um málið, sem átti að vera, að því er mér skildist, einhvers konar svarræða út af mínum orðum. Ég er alveg jafnnær um það, hvað fyrir hv. flm. vakir með till., og ég veit, að það er alveg eins ástatt um aðra hv. þm., því að hann bætti þar engu við til skýringar á því, hvað það væri, sem raunverulega ætti að gera. Hv. þm. kvartaði yfir því, að ég hefði rætt hér um þann róg, sem hefði verið uppi hafður í garð Sambandsins í sambandi við umr. um þessi kjötsölumál, og taldi, að það hefði verið ófyrirsynju að blanda umr. um hann nokkuð inn í umr. um þessa till. En ég vil aftur á móti halda því fram, að það hafi verið full ástæða til þess að svara þeim rógi einmitt í sambandi við þessa till., vegna þess að það þarf ekki glöggskyggnan mann til að sjá, að þar hangir allt á sömu spýtu, eins og ég orðaði það, þau rógsummæli, sem fram komu í þessa átt hjá hæstv. fjmrh. og hjá Morgunblaðinu, og svo aftur ummæli hv. þingmanna, flutningsmanna, í grg. fyrir þáltill., þó að þeir fari þar miklu vægar í sakirnar og séu að öllu leyti hógværari, eins og ég margsinnis tók fram í þeim aths., sem ég lét falla hér á dögunum, þegar umr. hófst um málið. Tel ég því, að ég hafi í engu gengið lengra í að hrekja þennan róg en brýna nauðsyn bar til og gert var aðallega með því að skýra þingheimi frá þeirri greinagóðu skýrslu, sem framkvæmdastjóri Sambandsins í þessum málum, Helgi Pétursson, hafði samið og birt var í Morgunblaðinu. Læt ég þetta alveg nægja um það, sem hv. flm. sagði, Bjartmar Guðmundsson, og út af hans ræðu. Eins og ég sagði í upphafi, var ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, eingöngu það, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði, og þótti mér leiðinlegt, að sá mæti maður skyldi viðhafa þau orð, er hann hafði í því sambandi. Hann sagði, hv. þm., að ég hefði sagt vísvitandi ósatt, - ég heyrði ekki betur en hann segði það, - um mjög þýðingarmikið atriði í þessu máli. En þetta kannast ég með engu móti við, eins og ég nú skal skýra. Ég sagði, að eftir því sem ég bezt vissi, hefði enginn nema Samband ísl. samvinnufélaga staðið fyrir útflutningi á kjöti, sem hægt væri að nefna því nafni. Sambandið væri eini aðilinn, sem nokkra framkvæmd hefði haft með höndum í þessu efni og nokkurt frumkvæði hefði í því sýnt, og þessu væri svona varið, þó að Sambandið hefði alls enga einokun á kjötverzluninni. Ég lagði áherzlu á, að það væru ýmsir aðrir aðilar, sem hefðu haft kjötverzlun með höndum, án þess að gera nokkuð í því að flytja út kjöt eða reyna að ryðja því braut með nýjum aðferðum á erlendum markaði, og hefðu þeir þó ekki aðeins haft möguleika til þess margir, heldur einnig í raun og veru skyldu að sjálfsögðu til þess að reyna slíkt ekkert siður en Sambandið, fyrst þeir lögðu það fyrir sig að verzla með kjötvörur. En hv. 1. þm. Vestf. sagði, að í þessu efni hefði ég sagt vísvitandi ósatt, vegna þess að ég hefði dregið það undan, að Samband ísl. samvinnufélaga hefði í raun og veru með stuðningi löggjafar einokun á kjötverzluninni. Aðrir hefðu ekki haft aðstöðu til þess að spreyta sig. Ég skil ekkert í því, að jafnmætur maður og hv. 1. þm. Vestf. skuli segja þetta, þegar þeirrar staðreyndar er gætt, sem ég rifja upp, að margir kaupmenn og ýmis félög utan Sambands ísl. samvinnufélaga hafa sláturleyfi og hafa haft áratugum saman og hafa enn og þar með móttöku á kjöti og kjötverzlun. Því fer þess vegna alls fjarri, að Sambandið eða samvinnufélög innan Sambandsins hafi hér einokunaraðstöðu. Mér þykir mjög leiðinlegt, að hv. þm. skyldi segja þetta, og ég veit, að hann hlýtur að hafa eitthvað misskilið þetta mál. Hann mundi alls ekki hafa viðhaft þessi orð, ef hann hefði athugað þetta ofan í kjölinn. Ég vil því álíta, að hér hljóti að hafa verið um einhvern misgáning að ræða eða þá þessi orð hafi fallið ófyrirsynju hjá hv. þm., því að um þetta er ekkert að efast. En sem sagt, ég kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til að benda á þetta og vildi ekki láta þessa aðdróttun standa óleiðrétta í þingtíðindunum.



Herra forseti. Þessi till. er búin að vera oft á dagskrá hér í sameinuðu þingi, og hafa þegar orðið nm hana töluverðar umr. Tveir af flm. till. hafa talað um málið og a.m.k. einn flokksbróðir þeirra að auki. Hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ), sem flutti ræðu um málið í fyrradag, sagði í lok ræðu sinnar, að þessa till. mætti ekki daga uppi og þyrfti að komast sem fyrst til n. En ég held, að ræða hans sjálfs hafi ekki verið vel til þess fallin að greiða fyrir því, að málið komist sem fyrst til n. Hún var ekki þannig að efni til. Hann lét þar ýmis ummæli falla, sem tæplega verður komizt hjá að gera aths. við, eins og þegar hefur verið gert að nokkru leyti af hv. 1. þm. Austf. (EystJ). Í umr. um þetta mál, útflutning á kjöti, hefur því verið haldið fram af hæstv. fjmrh. á fundi í desember í vetur hér í Sþ., að svo virtist sem allt hafi staðið í stað nú líklega helming aldar eða jafnvel síðan á nítjándu öld um útflutning á kjöti, og hv. 1. þm. Vestf. hafði miður falleg orð um þetta í ræðu sinni hér í fyrradag. Hann talaði um skrælingjahátt í sambandi við útflutning á kjöti og allt hefði staðið í stað í langan tíma o.s.frv. Þessi ummæli gefa tilefni til þess að fara nokkrum orðum um þetta mál og rifja upp, hvernig háttað hefur verið útflutningi á kjöti frá landinu. Útflutningur sauðfjár frá Íslandi var veigamikill þáttur í viðskiptum þjóðarinnar á síðasta fjórðungi nítjándu aldarinnar. Á árunum 1880-1890 munu hafa verið fluttir út frá landinu um 18 þús. sauðir að meðaltali á ári. Á síðasta áratug aldarinnar var þessi útflutningur töluvert meiri. Þá voru fluttir út að meðaltali rúmlega 32 þús. sauðir á ári. Útflutningur lifandi fjár var töluverður fyrst eftir aldamótin, en fór ört minnkandi og var að mestu lokið í upphafi fyrri heimsstyrjaldarinnar. Þegar kom fram yfir aldamótin, var mönnum ljóst, að til annarra ráða varð að grípa til þess að koma sauðfénu í verð, og þá voru það bændur landsins, sem mynduðu félög, sem höfðu það að markmiði m.a. að koma upp sláturhúsum til þess að geta flutt út saltað kindakjöt. Það voru þessi samvinnufélög bændanna, sem höfðu forgöngu um þetta mál á fyrsta tug aldarinnar. Það voru kaupfélög bændanna á Norðurlandi, Austur- og Vesturlandi og á sumum stöðum sérstök sláturfélög, sem komu upp sláturhúsum. Hér á Suðurlandi var Sláturfélag Suðurlands stofnað á fyrsta tug aldarinnar. Þessi félög tóku að flytja út saltkjöt og unnu að bættri meðferð á þeirri vöru. Kjötið var aðallega flutt til Noregs og líkaði þar vel. En mönnum varð það ljóst, þegar kom fram yfir fyrri heimsstyrjöldina, að ekki var gott að treysta á saltkjötsútflutninginn eingöngu, heldur varð að reyna nýjar leiðir. Samband ísl. samvinnufélaga hóf tilraunir með útflutning á kældu kjöti árið 1922 og hélt þeim áfram næstu árin. Á aðalfundi Sambandsins vorið 1923 var þetta mál til umr. Þar var samþ. ályktun, þar sem fundurinn lýsti því yfir, að það væri vilji hans, að stjórn Sambandsins ynni að því af fremsta megni, að komið yrði upp sem fyrst hæfilegu flutningaskipi með kæliútbúnaði til að flytja út nýjar afurðir landsmanna. Það var ekki einskorðað við kjötútflutning í þessari ályktun. Snemma árs 1924 skrifaði Jón Árnason, þáv. framkvæmdastjóri útflutningsdeildar hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, grein í Tímann um þetta mál og benti þar á nauðsyn þess að rýmka kjötmarkaðinn með því að flytja kjötið út frosið, en til þess þurfti kæliskip. Skorar hann á Alþingi að láta mál þetta til sín taka. Mál þetta var tekið upp hér á Alþ. í fjvn. Nd. þetta ár, 1924. Þá voru fjárl. afgreidd í deildum þingsins, en ekki í Sþ., og því voru fjvn. í báðum þd. Tryggvi Þórhallsson, síðar forsrh., átti sæti í fjvn. Nd. á þessu þingi. Hann sat þá í fyrsta sinn á Alþingi. Eftir uppástungu hans bar n. fram till. um að skora á ríkisstj. að skipa fimm manna n. til að rannsaka verkefni fyrir kæliskip. Till. fjvn. var samþ. í þinginu. Samkv. þeirri till. skyldi skipa 5 manna n., og verkefni hennar átti að vera: 1) að rannsaka verkefni fyrir kæliskip og skilyrði fyrir því, að það gæti borið sig fjárhagslega, 2) að beita sér fyrir fjárútvegun til kaupa á skipi, ef rannsóknin leiddi til viðunandi niðurstöðu, 3) að láta undirbúa fyrir næsta þing áætlun um stærð skipsins, byggingarkostnað, rekstrarkostnað og annað, er máli skipti í því efni. Þetta var efni þeirrar till., sem samþ. var hér á þingi 1924. Þá um vorið var endurtekin ályktun um þetta mál á aðalfundi Sambands ísl. samvinnufélaga. Þá var stjórn Sambandsins falið að halda áfram tilraunum og látin í ljós von um, að ríkisstj. og Eimskipafélag Íslands hefjist handa um útvegun kæliskips. Kæliskipsnefndin starfaði á þessu ári, sú sem skipuð var samkvæmt ályktun Alþingis. Hún var skipuð 5 mönnum. Í henni áttu sæti m.a. Jón Árnason, framkvæmdastjóri útflutningsdeildar Sambandsins, og Tryggvi Þórhallsson alþm., síðar forsrh., auk þeirra þrír aðrir menn, kaupsýslumenn. En nm. urðu ekki sammála. Tveir þeirra höfðu verið skipaðir, annar eftir tilnefningu Verzlunarráðsins og hinn eftir tilnefningu Fiskifélags Íslands og sá þriðji skipaður formaður af atvmrh. Þessir þrír menn mynduðu meiri hl. og töldu tormerki á því að gera nokkuð í málinu að sinni a.m.k. Kæliskipið yrði dýrt og ekki annað með það að gera en flytja frosið kjöt í tvo mánuði, sögðu þeir í sínu áliti, þar eð vér höfum einmitt hina tíu mánuðina nægilegan skipakost. Þessum nm. kom ekki til hugar á því ári, að það yrðu flutt út fryst matvæli önnur en kjöt. Þeir höfðu ekki komið auga á, að það gæti verið þörf fyrir slíkt skip til að flytja út frosinn fisk. En minni hl. n., Tryggvi Þórhallsson, sem skipaður hafði verið í n. eftir tilnefningu Búnaðarfélags Íslands, og Jón Árnason, sem tók þar sæti eftir tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga, þeir tveir menn skiluðu ýtarlegu áliti um málið og lögðu til, að þegar yrði hafizt handa um framkvæmdir. Minni hl., Jón Árnason og Tryggvi Þórhallsson, samdi frv. um lánveitingar til frystihúsabyggingar á útflutningshöfnum og annað um kaup eða smíði á fullkomnu kæliskipi í sambandi við Eimskipafélag Íslands, ef samkomulag næðist. Og málið kom fyrir Alþ. árið 1925. Á heimildagrein fjárl. var sett heimild handa ríkisstj. til að lána úr viðlagasjóði allt að 100 þús. kr. til þess að reisa íshús á kjötútflutningshöfnum með ákveðhum skilyrðum. Á því ári, 1925, var byrjað á byggingu kjötfrystihúsa hjá kaupfélögunum. Fyrsta kjötfrystihúsið, sem byggt var í því skyni að frysta kjöt til útflutnings, var reist á því ári hjá Kaupfélagi Vestur-Húnvetninga á Hvammstanga, og næstu árin risu upp fleiri kjötfrystihús hjá kaupfélögum á Norður- og Austurlandi. Árin 1925 og 1926 leigði Samband ísl. samvinnufélaga útlend kæliskip til þess að flytja frosið kjöt til útlanda, vegna þess að Íslendingar áttu þá ekki slíkt skip. Mál þetta var enn til athugunar á Alþingi 1926. Þá bar landbn. Nd. fram till. um framlag til kæliskipskaupa. Samkv. því frv. var ríkisstj. heimilað að veita Eimskipafélagi Íslands allt að 350 þús. kr. styrk til byggingar á nýju millilandaskipi gegn því, að skipið hafi fullkominn kæliútbúnað. Einnig var stjórninni veitt heimild til að ábyrgjast lán í sama skyni. Frv. þetta var samþ. á þinginu 1926. Brúarfoss kom 1927, en hann hafði frystivélar og var útbúinn til að flytja frosin matvæli. Það, sem ég hef hér nefnt, sýnir, að það voru samvinnufélögin, sem höfðu alla forgöngu í þessu máll. Það voru bændurnir, sem komu upp sláturhúsunum á fyrsta tug aldarinnar, tóku að flytja saltkjöt á erlendan markað. Þeir stofnuðu sín félög í því skyni, og það voru félög þeirra, sem höfðu forgöngu um að koma upp kjötfrystihúsum og flytja frosið kjöt á erlendan markað á þriðja tug þessarar aldar. Þessi félög bændanna byrjuðu á því að flytja út frosið kjöt a. m, k. einum áratug áður en hv. 1. þm. Vestf. skrifaði grein sína um útflutning á lambakjöti, sem hann var að segja okkur í ræðunni í fyrradag, að hann hefði ritað fyrir um það bil aldarfjórðungi, og kaupfélögin hófu útflutning á frosnu kjöti um það bil áratug áður en farið var að flytja út frosinn fisk að nokkru ráði. Landbúnaðurinn var þannig heilum áratug á undan sjávarútveginum í þessu efni, undan sjávarútveginum í því að flytja út frosin matvæli til sölu á erlendum markaði. Útflutningur á frystum fiski hófst ekki að neinu ráði, fyrr en fiskimálanefndin var sett á stofn samkv. lögum frá 1934, en það voru Framsfl. og Alþfl., sem stóðu að þeirri lagasetningu. Eitt af fyrstu verkefnum fiskimálanefndar var að hefja tilraunir með hraðfrystingu á fiski og sölu á honum erlendis. Að vísu hafði verið flutt út örlítið af frystum fiski áður. 1930 mun hafa verið fluttur út frystur fiskur fyrir tæplega 200 þús. kr., og á árunum 1931-1934 var þessi útflutningur innan við 100 þús. kr. hvert árið fyrir sig. Það hafa verið fluttar út svona tilraunasendingar, má segja, á þessum árum. En eftir að fiskimálanefndin hóf sitt starf að þessu, fór útflutningur á frystum fiski jafnt og þétt vaxandi, og eins og við vitum nú, er það langstærsti liðurinn í útflutningi okkar. Samband ísl. samvinnufélaga hefur haft með höndum fyrir kaupfélögin útflutning á frystu kjöti. En það hefur aldrei haft neina einkasölu á kjöti, hefur aldrei haft neinn einkarétt til þess og mun aldrei hafa sótzt eftir slíku. Ummæli hv. 1. þm. Vestf. um einkaaðstöðu í þessu efni hafa því ekki við rök að styðjast. Það sést glöggt, þegar það er athugað, að sláturleyfishafar samkv. afurðasölulöggjöfinni, aðrir en kaupfélög innan Sambands ísl. samvinnufélaga, munu nú vera fast að því 30 í öllum landsfjórðungum. Það er vitanlega meginhlutinn af slátruninni hjá kaupfélögunum og sérstökum sláturfélögum bændanna, vegna þess að bændur hafa talið sér hentugast að hafa þessi mál í sínum eigin höndum, í sínum félagsskap, en hitt er eigi að síður staðreynd, að þarna er ekki um neina einkaaðstöðu að ræða. Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem veitir sláturleyfi, hefur haldið frjálslega á þeim málum. T.d. er það kunnugt; að nýlega stofnuð viðskiptafyrirtæki hafa fengið sláturleyfi, og þeir, sem höfðu fengizt við slík viðskipti, þegar afurðasölulögin voru upphaflega sett 1934, hafa haldið þeim. Og hafi þeir aðilar selt fyrirtæki sín, hefur náttúrlega rétturinn til þess að taka fé til slátrunar og verzla með afurðir af því fylgt þar með. Eins og ég sagði áðan, munu þeir vera fast að því þrjátíu sláturleyfishafarnir, aðrir en kaupfélög innan Sambands ísl. samvinnufélaga. Ég skal taka dæmi hér af Suðurlandi. Þar er þessi starfsemi að langmestu leyti hjá Sláturfélagi Suðurlands. Á svæðinu frá og með Kjósarsýslu og austur í Vestur-Skaftafellssýslu, að þeim báðum meðtöldum, er ekkert Sambandskaupfélag, sem hefur sláturleyfi. En hins vegar munu vera a.m.k. 6 einkafyrirtæki á þessu svæði, sem hafa sláturleyfi og verzla með kjöt, auk Sláturfélags Suðurlands, sem hefur náttúrlega langmest af þessum viðskiptum á því svæði. Það er því alveg rangt, sem hv. 1. þm. Vestf. hélt fram, að hér hefði engin samkeppni komizt að. Hitt er annað mál, að þessir einkaaðilar virðast hafa haft takmarkaðan áhuga á því margir að leggja mikið í kostnað við þessa starfsemi. Nokkrir þeirra hafa að vísu frystihús og geta fryst kjöt, en yfirleitt munu þau frystihús hafa verið reist fyrst og fremst í þeim tilgangi að frysta þar fisk. En mjög margir af þeim hafa engin frystihús, þó að þeir hafi sláturhús. Þeir virðast því yfirleitt ekki hafa verið framtakssamir í þessum efnum þrátt fyrir það, þó að hv. 1. þm. Vestf. skrifaði blaðagrein fyrir 25 árum og benti þar á, að hér þyrfti að vinna sem bezt á þessu sviði. Kaupfélögin í landinu hafa hins vegar varið miklum fjármunum til þess að koma upp nýjum sláturhúsum og frystihúsum, til þess að bæta kjötverkunina og til þess að geta tekið á móti ört vaxandi framleiðslu. Þau hafa, eins og ég hef bent á, algerlega haft frumkvæðið í þessum efnum. Á síðasta þingi var sett löggjöf um stofnlánadeild sjávarútvegsins, og m.a. var þar ákveðið, að fyrirtæki, sem hafa komið upp fiskvinnslustöðvum, - fiskfrystihúsum og öðrum fiskvinnslustöðvum, - skyldu fá lán hjá stofnlánadeildinni, ef þau hefðu ekki á undanförnum árum fengið nægilega mikið fé að láni til þessara framkvæmda til langs tíma. Þá var gerð tilraun til þess að láta fyrirtæki landbúnaðarins, sem hafa komið upp vinnslustöðvum fyrir landbúnaðarafurðir, njóta slíkrar fyrirgreiðslu einnig. Því var hafnað. Málið var tekið upp aftur í vetur á þingi í sambandi við stjórnarfrv. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán. Þá var því sanngirnismáli hreyft, að félög bændanna og önnur fyrirtæki, sem hefðu komið upp vinnslustöðvum fyrir landbúnaðarafurðir, t.d. kjötfrystihúsum, og lagt í það milljónatugi á undanförnum árum, gætu fengið lán til lengri tíma út á þessar stöðvar, eins og útgerðarfyrirtækin eða fiskvinnslufyrirtækin hafa fengið. En stjórnarflokkarnir hér á þingi, þm. þeirra, vildu ekki láta landbúnaðinn og fyrirtæki hans njóta hér jafnréttis við sjávarútveginn. Þeir gengu allir á móti þessum sanngjörnu tillögum og hæstv. landbrh. þar fremstur í flokki. Ég kalla þetta ömurlega framkomu hjá þeim. Virðist það benda til þess, að þeir kunni lítt að meta það starf, sem unnið hefur verið á þessu sviði á liðnum áratugum, þó að þeir telji sig nú mikla áhugamenn um það að bæta kjötverzlunina. Framkvæmdastjóri búvörudeildar hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, Helgi Pétursson, birti í blöðum í vetur grein um þessi mál. Tilefni þess, að hann birti þessa grein, voru ummæli Morgunblaðsins 6. des. í vetur og einnig ummæli hæstv. fjmrh. í þingræðu 12. des. svo og sú till., sem hér liggur fyrir, og grg., sem henni fylgir. í þessari grein framkvæmdastjórans var brugðið upp mynd af því, hvernig Sambandi ísl. samvinnufélaga hefur tekizt að vinna markað fyrir íslenzkt dilkakjöt í öðrum löndum. Þar voru einnig gefnar upplýsingar um útflutningsuppbætur á dilkakjöt, samanborið við niðurgreiðslur á þeirri vöru á innanlandsmarkaði. Og í greininni var einnig birtur athyglisverður verðsamanburður. Þar kom það fram m.a., að á mörkuðum utan Englands hefur tekizt að fá hærra verð fyrir íslenzkt freðkjöt en aðrar þjóðir fá þar fyrir frosið lambakjöt, og einnig, að samanborið við verð á öðru kjöti á Englandsmarkaði hefur fengizt þar gott verð fyrir íslenzka kjötið. Með skýrslu sinni kvað Helgi Pétursson niður hin óhrjálegu ummæli Morgunblaðsins um þetta mál. Tillögumenn þeir, er standa að þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, segjast vilja láta reyna nýjar aðferðir við pökkun og verkun á kjöti. Í því efni hefur það tafið fyrir og valdið erfiðleikum, að bæjaryfirvöldin hér í höfuðstaðnum hafa verið að velta því fyrir sér síðustu áratugina, hvar ætti að koma fyrir kjötsölu og kjötiðnaðarstöð í bænum. En slík stöð þarf vitanlega að komast upp hér, þar sem innanlandssalan er langmest. Og enn hafa þeir ráðamenn Reykjavíkur ekki komizt að niðurstöðu um þetta. Þó birtist frásögn í blaði hér í borginni í vetur, sem bendir til þess, að þeir muni nú e.t.v. reyna innan skamms að komast að niðurstöðu í þessu máli, og munu margir mæla, að það hefði þurft að gerast löngu fyrr. Í sambandi við ummæli hæstv. núv. fjmrh. í þingræðu 12. des. í vetur, þar sem hann deildi á kjötsöluaðila og hélt því fram, að þeir hefðu ekki tekið upp nýjar aðferðir við frágang og vinnslu á kjöti, er ástæða til að minna á, að hann var lengi borgarstjóri í Reykjavík, án þess að koma því í framkvæmd að ákveða stað fyrir slíka starfsemi, svo að unnt væri að fá leyfi til að setja upp nýjar og fullkomnari vinnslustöðvar. Eins og ég sagði áðan, gefa nýlegar fregnir af þessu máli von um, að nokkur skriður sé að komast á það, og er þess fastlega að vænta, að forráðamenn höfuðborgarinnar láti ekki lengur dragast að ákveða stað í bænum fyrir þessa þýðingarmiklu starfsemi. Hv. 1. þm. Vestf. sagði m.a. í ræðu sinni í fyrradag, að með lögum hefði verið veitt heimild til að ábyrgjast lán til þess að koma upp kjötfrystihúsum. Þetta mun rétt vera. Mér finnst þetta ekkert óeðlilegt, því að það hefur þá jafnframt verið veitt heimild til þess, að ríkið ábyrgðist lán fyrir þá, sem hafa komið upp fiskfrystihúsum. En mér er ekki kunnugt um það, að ríkið hafi nokkurn tíma tapað á ábyrgðum, sem það hefur gengið í fyrir lánum til kaupfélaganna til þess að koma upp kjötfrystihúsum. Og ég hygg, að hv. 1. þm. Vestf. geti ekki bent á dæmi um það. Ég hef sýnt fram á það í þessum orðum, sem ég hef látið hér falla, að það er ekki rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði hér á þingi 12. des. í vetur, að allt hefði staðið í stað í helming aldar eða jafnvel síðan á 19. öld um útflutning á kjöti. Hæstv. ráðh. hefði aldrei átt að láta sér þessi orð um munn fara, því að þau eru ekki sannleikanum samkvæm. Hitt er gott að heyra, að hæstv. ráðh. hefur látið í ljós áhuga um það að vinna sem bezt að þessum málum í framtíðinni og reyna að finna nýja markaði erlendis fyrir íslenzkt kjöt. Hann ritaði grein um þetta í blað hér í borginni nú í febrúar og segir þar m.a., að hér sé mikið verk að vinna og mikið í húfi fyrir íslenzku þjóðina, og hann segir einnig, að ríkisstj. sé reiðubúin til þess að leggja fram fé til tilrauna og fyrirgreiðslu í þessu efni. Í tillgr. segja hv. flm., að þeir vilji láta Alþ. skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að tilraunir verði gerðar um útflutning á dilkakjöti, þar sem reyndar væru nýjar aðferðir með pökkun og verkun á kjötinu og verði kannaðir til þrautar hugsanlegir markaðsmöguleikar fyrir kjötið. En það er ekki vel ljóst og kemur ekki fram í grg. með till., svo að ljóst sé, hvernig þeir vilja láta vinna að þessu. Þeir segja að vísu í grg., að þeim virðist, að nýja krafta þurfi að kalla fram í þessu máli. Er það e.t.v. stefna flm. og flokksbræðra þeirra, að ríkið eigi að fara að annast útflutning og sölu á kjöti, það eigi að setja upp kjötverzlun ríkisins? Ég veit það ekki. Það hefur ekki komið glöggt fram, hver stefna þeirra er í þessu. En ég hefði talið, að öðrum væri betur treystandi en ríkisstj. til að annast þessi viðskipti og þá fyrst og fremst þeim, sem mesta reynslu og þekkingu hafa í þessum efnum. Hv. flm. segja einnig í grg., að erlendis hafi fengizt óviðunandi verð fyrir fryst kjöt t heilum skrokkum þrátt fyrir rétta gengisskráningu. Ég veit ekki, hvernig ber að skilja þessi ummæli. Það má e.t.v. segja, að bændur þyrftu að fá hærra verð fyrir kjötið en þeir hafa fengið, til þess að mæta framleiðslukostnaði. En það er líka hægt að lesa út úr þessum ummælum í grg. það, að hér sé verið að ásaka þá, sem hafa unnið að þessum útflutningi og sölu á kjöti erlendis, fyrir það, að þeir hafi unnið slælega að þeim málum og því fengið óviðunandi verð fyrir kjötið erlendis. En það hygg ég, að öllum, sem fara að kynna sér þessi mál, m.a. með því að lesa þá skýrslu, sem Helgi Pétursson framkvæmdastjóri birti í blöðum í vetur, verði ljóst, að verðið, sem fengizt hefur fyrir íslenzka dilkakjötið erlendis, er fyllilega sambærilegt við það verð, sem fengizt hefur fyrir bezta dilkakjöt framleitt í öðrum löndum. Því verður því ekki haldið fram með neinni sanngirni eða neinum rökum, að illa hafi verið að þessum málum unnið eða að íslenzka dilkakjötið hafi verið óhrjálegt, eins og kom fram í Morgunblaðsgreininni í vetur, því að þá hefði ekki tekizt að skipa því sæti á mörkuðum erlendis við hliðina á því bezta, sem framleitt er annars staðar á hnettinum af slíkri vöru. Eins og ég hef þegar sagt, er ekki og hefur ekki verið nein einokun á þessu sviði. Enginn sérstakur aðili hefur einkarétt til þess að vinna að kjötsölu og hefur ekki haft. En áhuginn hefur verið fram að þessu mjög takmarkaður hjá öðrum en samvinnufélögum bændanna sjálfra. Tillögumenn munu hafa lagt til, að till. færi til nefndar, og hún fer þangað sjálfsagt til athugunar. Ég tel æskilegt, að við framhaldsmeðferð málsins komi það glöggt fram, hvað flm. ætlast fyrir í þessum efnum, hvort þeir vilja, að ríkið komi upp kjötverzlun, eða hvort þeir vilja styðja markaðsleitir annarra fyrir kjötið. Og ef ályktun verður gerð um málið hér á þinginu, þá tel ég, að hún ætti að vera fyrst og fremst um það að skora á hæstv. ríkisstj. og veita henni heimild til að styðja með framlagi frá ríkinu markaðsleitir fyrir þessa vöru. Og eðlilegt verður það að teljast, að um þetta mál verði haft samráð við þá, sem mest hafa að þessum málum unnið undanfarið, og einnig framleiðsluráð landbúnaðarins, sem samkv. lögum fer með þessi mál.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Hæstv. forseti. Eins og mörgum er kunnugt, er Fljótsdalshérað eitt stærsta samfellda láglendissvæðið á Íslandi. Þar er mikið votlendi enn þá óþurrkað, þó að mikið hafi verið þurrkað. Það er almennt viðurkennt, að þurrkun landsins hefur áhrif til hækkunar á meðalhita, ef nægilega stór svæði eru þurrkuð. Þannig getur framræsla á landi ein saman orðið til þess að stórauka notagildi landsins til beitar og ræktunar beinlínis og orðið til að gerbreyta skilyrðum til framleiðslu í heilum byggðarlögum. En fram að þessu hefur ekki fengizt í þessu efni reynsla hér á landi, þó að þetta sé reynslan annars staðar, því að enn þá er ekki þannig komið, að nokkurt stórt landssvæði hafi þannig verið þurrkað til hlítar. Stunduð hefur verið kornrækt á Fljótsdalshéraði síðustu árin og fer vaxandi, og reynslan bendir til, að kornræktarskilyrði muni vera þar með þeim beztu, sem gerast á landinu. Þar eru einnig beztu skilyrði til skógargróðurs, að því er virðist. En það fer vel á því, að kornrækt og skógrækt fari saman og skógur sé hafður til skjóls. Það er efni þessarar þáltill., sem við stöndum allir að, þm. fyrir Austfirðinga, að það verði rannsakað, hvað mundi kosta að ræsa fram allt ræktanlegt votlendi á Fljótsdalshéraði, og gerð verði áætlun um þá framkvæmd. Það þarf talsverða undirbúningsvinnu í þessu skyni, og fjallar ályktunin um að heimila hæstv. ríkisstj. að láta slíka athugun fara fram og fela henni að gangast fyrir henni. Það þarf að mæla landið og gera áætlanir um kostnað við þurrkun þess, miðað við beztu vinnuaðferðir og hagfelldustu vinnubrögð. Þegar lægi fyrir, hversu mikið átak þetta væri, kæmi til athugunar fjármála- og framkvæmdahlið málsins. Málum þarf að koma þannig, að allt þurrkanlegt land á Íslandi verði þurrkað, áður en langt líður, og er það von okkar flm., að ef í þetta væri gengið á þennan hátt varðandi Fljótsdalshérað, þá yrði það upphaf þess, að gerð yrði áætlun um þurrkun alls votlendis á Íslandi á eins stuttum tíma og framkvæmanlegt þætti. Það er okkar till., að það verði riðið á vaðið með því að láta slíka heildarathugun fara fram á Fljótsdalshéraði. Þó að hér sé um stórfellt mál að ræða og mikil ástæða væri til að fylgja því úr hlaði með ýtarlegri framsögu, mun ég vegna tímaskorts á fundum í hv. Sþ. og til að tefja ekki fyrir öðrum, sem þurfa að koma sínum málum að, ekki hafa þessi framsöguorð fleiri, en legg til, að málinu verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Á þskj. 378 flytjum við nokkrir þm. Framsfl. till. til þál. um raforkumál. Till. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hraða áætlun um áframhaldandi framkvæmdir við rafvæðingu landsins, er miðist við það, að öll heimili hafi fengið rafmagn í síðasta lagi fyrir árslok 1968. Séu gerðar áætlanir um ný orkuver, aðalorkuveitur og dreifilínur um sveitir ásamt áætlun um aðstoð við að koma upp einkastöðvum fyrir einstök heimili, sem eru svo afskekkt, að ekki þykir fært að leggja raflínur til þeirra frá samveitum, og sé aðstoðin ákveðin með hliðsjón af þeim stuðningi, sem veittur er íbúum samveitusvæðanna. Áætlunum þessum verði lokið fyrir 1. jan. 1963: Ég vil rifja það upp, að í byrjun febrúarmánaðar 1960 var einnig borin fram tillaga hér á hv. Alþingi um raforkumál, og voru flm. hennar úr hópi þeirra, sem flytja þessa till. Í þeirri till. var lagt til eins og hér, að ríkisstj. væri falið að láta hraða áætlunum um áframhaldandi framkvæmdir við rafvæðingu landsins með það fyrir augum, að öll heimili gætu fengið rafmagn svo fljótt sem unnt væri. Þessi till. hlaut ekki fullnaðarafgreiðslu á þinginu fyrir tveimur árum. En í umr. um það mál 2. marz 1960 skýrði hæstv. ráðherra, sá er fer með raforkumál, frá því, að raforkumálaskrifstofan hefði um nokkurt skeið unnið að þessu, en óformlega þó, en hann hefði þá fyrir nokkru lagt áherzlu á það við raforkumálastjóra, að hann hraðaði þessari áætlun, eftir því sem unnt er. Síðan þetta var eru liðin rúmlega 2 ár. En enn er þessari áætlun eða undirbúningi að nýrri ákvörðun um raforkuveitur ekki lokið. Mun þetta vera þannig, að þetta hefur verið falið manni, sem hefur miklum öðrum störfum að gegna á raforkumálaskrifstofunni, og eftir því sem mér hefur skilizt ekki fengnir viðbótarstarfskraftar til að vinna að þessu. Við teljum því rétt með flutningi þessarar till. að ýta enn á eftir þessu máli, þar sem hér er um mikið nauðsynjamál að ræða. Það hefur verið unnið mikið að framkvæmdum í raforkumálum undanfarinn áratug. Það hefur verið unnið að framkvæmd svokallaðrar 10 ára áætlunar, sem ákveðið var að framkvæma árið 1953. Hefur verið komið upp orkuverum, aðalorkuveitum og dreifilínum um ýmsar sveitir og kauptún. Eftir þeim upplýsingum, sem ég fékk nýlega hjá raforkumálaskrifstofunni, er talið, að um síðustu áramót hafi nokkuð yfir 2400 sveitabýli verið búin að fá rafmagn frá samveitum. Þá hef ég einnig fengið upplýst hjá rafmagnseftirlitinu, að um næstliðin áramót hafi 493 sveitaheimili haft raforku frá vatnsaflsstöðvum, þ.e.a.s. einkastöðvum, en nokkuð yfir 500 heimili höfðu þá rafmagn frá olíustöðvum. Ég geri ráð fyrir, að nokkuð mörg af þeim heimilum, sem notast nú við olíustöðvarnar, hafi komið upp slíkum stöðvum í bili, meðan beðið var eftir væntanlegum raflínum frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins. En samkvæmt þessum upplýsingum eru það nokkuð yfir 2900 sveitaheimili, sem um síðustu áramót höfðu rafmagn frá héraðsrafmagnsveitum og vatnsaflsstöðvum, sérstökum vatnsaflsstöðvum. En hér er þó mikið verk enn óunnið, og hefur verið þessi árin og verður eins í ár væntanlega og næstu árin unnið að því að koma rafmagni út frá samveitum til sveitaheimila samkv. 10 ára áætluninni. Eftir þeim upplýsingum, sem ég fékk frá raforkumálaskrifstofunni nú í marzmánuði, er talið, að 1958 hafi 143 býli verið tengd við héraðsrafmagnsveitur ríkisins, 139 árið 1959, 215 árið 1960 og 158 árið 1961. Þannig er mér sagt, að þetta hafi verið síðustu árin. Árið 1956 munu um 300 býli hafa fengið rafmagn frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins, svo að þau eru nokkru fleiri það ár, en þó kann að vera, að einhver af þeim býlum hafi ekki fengið raflínur tengdar fyrr en 1957, en þá er talið, að heimilin hafi verið um 150. Í grg., sem fylgir okkar till., er skýrt frá því, hvað ríkissjóður hefur lagt fram á árunum 1954–60 til raforkuframkvæmdanna. Samkvæmt ríkisreikningum hafa framlögin verið á þessum árum: til nýrra raforkuframkvæmda samtals 551/2 millj. rúmlega og til raforkusjóðs 75 millj. 650 þús. Beinu framlögin úr ríkissjóði hafa verið nokkru minni síðustu 3 árin heldur en næstu árin har á undan. Árin 1957 og 1958 voru um 12 millj. kr. veittar til nýrra raforkuframkvæmda hvort árið fyrir sig. 1959 féll þetta framlag alveg niður, en hefur verið 10 millj. hvort árið 1960 og 1961. Til raforkusjóðsins voru veittar 15 millj. kr. samkv. ríkisreikningi árið 1957, 17 millj. 1958, en árið 1959 og 1960 14 millj. 250 þús. hvort árið fyrir sig, og sama fjárveiting var árið 1961. En framkvæmdakostnaður hefur hækkað mjög síðustu árin og fjárþörfin vaxið. Er því mikil nauðsyn á því að auka ríkisframlögin, og svo þarf að sjálfsögðu að útvega lánsfé til áframhaldandi framkvæmda. Þessi beinu fjárframlög úr ríkissjóði hafa vitanlega ekki hrokkið til að borga kostnað við þessar framkvæmdir, og þess vegna hefur hér að miklu leyti verið unnið fyrir lánsfé. Ég hef gert nokkra athugun á því, hvað miklu fé hefur verið varið samtals til greiðslu á kostnaði rafmagnsveitna ríkisins og héraðsrafmagnsveitna ríkisins undanfarin ár, samkv. reikningum raforkumálaskrifstofunnar. Með stofnkostnaði er þá talið það, sem greitt hefur verið til að koma upp virkjunum, sjálfum orkuverunum, einnig aðalorkuveitum og dísil- og hjálparstöðvum, sem rafmagnsveitur ríkisins eiga á mörgum stöðum, enn fremur birgðahúsum og áhöldum, en sá eignaliður var um síðustu áramót hjá rafmagnsveitum ríkisins 14.3 millj. eða um það bil. Hjá héraðsrafmagnsveitum ríkisins er hins vegar talið það, sem lagt hefur verið á þessum árum í það að koma upp dreifilinum. Þegar þetta er lagt saman, hjá báðum þessum fyrirtækjum, sem hafa aðskilinn fjárhag eða sérstaka reikninga, hvort fyrirtækið fyrir sig, rafmagnsveitur ríkisins og héraðsrafmagnsveitur ríkisins, þegar það er lagt saman, sem varið hefur verið í stofnkostnað síðustu árin við framkvæmdir þessara fyrirtækja, þá kemur það fram, að árið 1957 voru framlögin 75.2 millj., ég sleppi minni einingum, 75.2 mill,j. 1957, 117.3 millj. 1958, 36 millj. 1959, en það ár voru þar að auki lagðar rúmlega 22.7 millj. í svonefnda Keflavíkurveitu, en sú framkvæmd var utan við 10 ára áætlunina og til hennar fékkst lánsfé erlendis frá, 10 millj. af svokölluðu PL–480 láni og þar að auki sérstakt lán fyrir erlendu efni til þessarar Keflavíkurlínu, svo að ekki þurfti að verja til hennar neinu fé, sem ætlað var til 10 ára áætlunarinnar, enda utan hennar, eins og ég áðan sagði. Árið 1960 nema þessar greiðslur vegna stofnkostnaðar alls 86.2 millj., en 1961 54.9 millj. Samtals sýna reikningarnir, að frá upphafi þessara framkvæmda og til síðustu áramóta er búið að leggja í stofnkostnað hjá rafmagnsveitum ríkisins og héraðsrafmagnsveitum ríkisins um 572 millj. kr. Enn er eftir að koma upp orkuverum og aðalorkuveitum fyrir allmörg byggðarlög samkv. 10 ára áætluninni, og vitanlega þarf að ljúka því sem allra fyrst. Raforkumálaskrifstofan hefur unnið að því nú undanfarið að athuga vegalengdir milli býla í sveitum, sem ekki hafa enn fengið rafmagn. Það er sú athugun, sem við fórum fram á með tillöguflutningi fyrir 2 árum, að væri hraðað sem mest og ekki er lokið og því flutt till. enn á ný um, að þessu verki verði lokið, þessum undirbúningsathugunum, á þessu ári, og í framhaldi af því verki verði gerðar áætlanir um dreifilínur um byggðir, sem enn hafa ekki fengið rafmagnið og þá yrði unnið að framkvæmd á strax og 10 ára áætluninni er lokið. Við dreifingu raforkunnar um sveitir hefur undanfarið verið fylgt þeirri reglu aðallega, að lagt hefur verið um þau svæði, þar sem línulengd frá aðalveitu er ekki meiri en um það bil 1 km á býli að meðaltall. í síðari áfanga þarf auðvitað að ganga miklu lengra og leggja raflinur um sveitir, þó að meðallinulengd milli býla sé miklu meiri, því að það er sjálfsagt að fullnægja raforkuþörf fólksins, að svo miklu leyti sem mögulegt er, með samveitum eða með byggingu vatnsaflsstöðva fyrir einstök býli, þar sem skilyrði eru til þess. En þar sem svo hagar til, að byggðin er svo strjál eða einstök býli eru svo afskekkt, að ekki þykir fært að leggja raflínu til þeirra frá samveitum og ekki eru heldur skilyrði til vatnsaflsvirkjunar, þar þarf vitanlega að grípa til annarra úrræða, þótt lakari séu og ekki komi að eins góðum notum. Þar þarf að koma til aukin aðstoð af opinberri hálfu frá því, sem nú er. Það er sanngirnismál, að þeir, sem búa við þessi erfiðu skilyrði, fái aðstoð frá því opinbera, sem ákveðin verði með hliðsjón af þeim framlögum, sem veitt hafa verið frá þjóðfélaginu í heild til þess að leggja raflínur um kauptún og sveitir. Flestir landsmenn hafa þegar fengið rafmagnið á heimili sín. Og það má segja, að þeir hafi undantekningarlítið fengið þessi þægindi með verulegri aðstoð frá því opinbera, þótt nokkuð mismunandi sé. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að engu af hinum stærri orkuverum hér á landi, sem komið hefur verið upp til þess að fullnægja raforkuþörfinni á fjölbýlustu stöðum, hafi verið komið upp án ríkisaðstoðar. Ríkið hefur gengið í ábyrgð fyrir lánum til virkjananna og veitt fyrirgreiðslu á ýmsan hátt. Auk þess hafa þeir, sem þegar hafa fengið rafmagn, fengið verulegan beinan fjárhagslegan stuðning á undanförnum árum, eins og ég hef gert grein fyrir. Þó að nú sé svo komið, eins og ég sagði áðan, að flestir landsmenn hafa þegar fengið rafmagnið inn á heimili sín, þá er það ekki nóg. Öll heimili landsins þurfa að fá rafmagnið og njóta þeirra mikilsverðu þæginda, sem það veitir. Og þetta þarf að vera svo fljótt sem mögulegt er. Og það er ekki svo mikið eftir til þess að ljúka þessu nauðsynjaverki, að það ætti að vera mögulegt að ljúka því á tiltölulega skömmum tíma, ef vel er að unnið. Og þeir, sem bíða eftir rafmagninu óþreyjufullir, eins og eðlilegt er, þurfa að vita hið allra fyrsta, hvers þeir megi vænta og hvenær. Þess vegna leggjum við flm. þessarar till. áherzlu á það, að rannsóknum og áætlunum um áframhaldandi framkvæmdir verði lokið hið allra fyrsta, svo að menn viti, hvers þeir mega vænta, og framkvæmdirnar fylgi svo á eftir með þeim hraða, sem mögulegt er. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska þess, að þessum umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég skal ekki endurtaka það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) sagði hér, og ekki fara út í miklar tölur. Ég vildi aðeins benda á það, sem flestum er sennilega ljóst, og það er, að fólkið, sem vantar rafmagn, þráir ekkert meira en að fá það. Og sveitafólkið spyr mann fyrst um það: Hvenær fáum við rafmagnið? Þetta veit ég að hæstv. raforkumálaráðherra er ljóst. Það hefur tæplega helmingur af bændum landsins fengið rafmagn, og það er líklegt, að það kosti á milli 300 og 400 millj. kr. fyrir ríkissjóð að koma rafmagni á þau sveitabýli, sem hægt er að leggja rafmagn á vegna þess, hve mikil fjarlægð er á milli býlanna. En það er ákaflega mikils virði fyrir fólkið að fá ákveðið, hvort það eigi von á því að fá rafmagn frá rafstöðvum ríkisins eða ekki. Ef þeir eiga ekki von á því, þá geri ég ráð fyrir því, að margir reyni að koma sér upp dísilstöðvum. Það má ef til vill segja, að það sé erfitt að leggja fram mikið fé umfram það, sem nú er gert, til þessara hluta. En þó hygg ég, að fé ríkisins sé varið til ýmissa ónauðsynlegri hluta en að koma rafmagni til fólksins. Meðan allir voru rafmagnslausir í sveitum, undi fólkið frekar við það heldur en nú, þegar sumir eru búnir að fá rafmagn, því að maðurinn er þannig gerður, að hann óskar eftir því að njóta sömu þæginda og segja má að nágrannarnir hafi. Þess vegna held ég, að það sé ekki um annað að gera en reyna að hraða framkvæmdum í þessu efni, reyna að leggja raflínur til þeirra, sem gerlegt er að leggja rafmagn til á þann hátt, og stuðla þá að því, að hinir geti komið sér upp dísilstöðvum. Það er nú t.d. varið um 100 millj. kr. á ári í fjölskyldubætur með tveimur fyrstu börnunum. Ég er sannfærður um, að það væri betra fyrir þjóðfélagið í heild að taka þetta framlag í t.d. 3-4 ár og koma rafmagni til þeirra bæja, sem hægt er að koma rafmagni til með því að leggja raflínur. Ég er sannfærður um, að það yrði hagkvæmara fyrir þjóðfélagsheildina, því að flestir mundu komast þolanlega af, þó að þeir fengju ekki fjölskyldubætur með fyrstu tveimur börnunum. Það er varið sennilega fullum 30 millj. til atvinnuleysistrygginga árlega, sem ekki eru notaðar, vegna þess að það er ekkert atvinnuleysi um að tala. Ég er því sannfærður um, að ef áhugi er fyrir hendi, þá er hægt að verja miklu meira fé til þessara hluta en gert hefur verið. Ég er ekki með neinar aðdróttanir í garð núverandi raforkumálaráðherra í þessu efni, og ég veit og vona, að hann skilji þetta og geri það bezta, sem hægt er að gera í þessu efni. Og það, sem þarf að gera, er að hraða áætlununum. Ég hef átt tal um þetta við forráðamenn raforkumálaskrifstofunnar, og þeir telja, að þá hafi skort tíma til að gera þessar áætlanir, þeir séu ekki búnir að því, svo að það liggur ekki alveg ljóst fyrir, hvaða býli það eru, sem gerlegt er að leggja rafmagn til með raftaugum. En þeir telja, að þeir muni ekki þurfa að eyða mjög miklum tíma í þetta. Ég spurði þá að því, hvort það væri hægt að fá aðstoð við þetta, en þeir töldu, að það kæmi ekki að notum, þeir yrðu að gera þetta sjálfir. En það er ákaflega áriðandi, ef hægt er að gera eitthvað til þess að stuðla að því, að þeir geti leyst þetta verk af hendi, að það sé gert og það verði búið að framkvæma það, áður en þing kemur saman næsta vetur. Vitanlega er ekki um auknar fjárveitingar að tala á þessu sumri til þessara hluta, en það væri hægt að athuga það við næstu fjárlög, hvort ekki væri hægt að veita meira fé til raflagna en verið hefur. Nú er það svo, að verðgildi hverrar krónu hefur stórminnkað undanfarin ár, og þá er ekki óeðlilegt, að þeim krónum fjölgi, sem til þessara hluta er varið. Ég veit, að raforkumálaráðherra hefur haft ýmsu að sinna, ýmsum stórum málum En það er nú þannig með öll ofurmenni, að þegar þeir eru búnir að gera eitt afrek, þá ráðast þeir í annað, og ég vænti þess, að það verði þannig með hæstv. raforkumálaráðh., að hann geri nú stórt átak í þessum efnum, því að fyrir sveitafólkið er ekkert betra hægt að gera heldur en að koma rafmagninu til þess. Það breytir algerlega lífsskilyrðum þess og skapar því meiri ánægju og lífsþægindi heldur en það hefur átt kost á til þessa tíma. Og ég hygg, að það muni ekki mikið skerða fjárhag þjóðarheildarinnar, þó að það væri lögð meiri áherzla á þessa hluti en verið hefur undanfarin ár, og vil ég þó ekki gera neitt litið úr því, sem gert hefur verið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna þessarar till., sem hér er verið að ræða um. Það hefur verið minnzt á það, að till. sem þessi hafi verið flutt áður, há hafi ég gefið svör og talið, að raforkumálastjóra hafi verið falið að gera þá áætlun, sem hér um ræðir. Það er rétt. Með bréfi, sem ég man nú ekki nákvæmlega hvenær var dagsett, en það var fyrri hluta árs 1960, ég ætla í febrúar eða marz, var raforkumálastjóra falið að vinna þetta verk, sem hér er rætt um í þessari till. Og ég er alveg sammála, að ég tel æskilegt, að þessari áætlun verði lokið sem fyrst. En það liggur í augum uppi, að það hefur náttúrlega ekki gert raforkumálastjóra léttara fyrir eða aukið möguleikana á því að flýta þessu, að verkfræðingaverkfallið skall á í fyrrasumar, og það má segja, að það sé takmarkað lið, sem hann hefur í þjónustu sinni. En í viðtölum mínum við raforkumálastjóra er unnið að þessari áætlun, og það má segja, að það sé æskilegt fyrir þá bændur, sem hafa ekki enn fengið rafmagn, að vita um, hvenær þess er von eða hvort þess er von. En enn sem komið er gerir það náttúrlega ekki neinn skaða í sambandi við framkvæmdir á þessum málum, þó að áætlunin liggi ekki fyrir, því að 10 ára áætluninni er ekki enn lokið, eins og kunnugt er. En að henni er unnið af fullum krafti, og held ég, að óhætt sé að segja, að 10 ára áætluninni verði lokið á tilsettum tíma. Og það er þegar henni er lokið, sem að þessu kemur, og vitanlega fyrir þann tíma og æskilegast, að framhaldsáætlunin liggi sem fyrst fyrir. Þá er það, hvað má vera langt á milli bæja í framhaldsáætlun. Í 10 ára áætluninni er talað um einn km, og eftir því hefur verið unnið í öllum aðalatriðum. Hvað á að setja markið hátt í framhaldsáætluninni? Á það að verða 11/2 km, eða á það að vera meira? Í hreinskilni sagt hefur ekki verið tekin ákvörðun um þetta enn þá, og þess gerist reyndar ekki þörf, áður en áætlunin er gerð, því að áætlun þarf að gera og kortleggja alla bæi, sem eftir eru rafmagnslausir, og það er nú náttúrlega ákaflega fljótlegt að draga út nokkuð marga bæi, sem eru það langt frá, að það kemur ekki til mála að leggja línu frá samveitu til þeirra, það eru kannske 4-5 km. Það vita allir, að það verður ekki ráðizt í það að leggja samveitur til þeirra bæja, þegar kílómetrinn kostar um 80 þús. kr. Og það eru áreiðanlega nokkur hundruð bæir á Íslandi, sem þannig er ástatt með, sem hægt er að taka alveg frá, og það væri æskilegt, að þessi heimili ættu kost á því að fá dísilstöðvar með góðum kjörum, annaðhvort að þeir fengju lán með góðum kjörum eða jafnvel bæði lán og einhvern styrk. Það kemur vel til greina að veita þeim beinan styrk, því að það er vitanlega miklu ódýrara fyrir þjóðfélagið að veita þeim styrk til þess að kaupa slíkar stöðvar heldur en að leggja þessar löngu línur. Svo eru mörg hundruð bæir, sem ættu að geta komizt í samband við samveitur, þeir eru fleiri en hinir, að ég hygg. En þetta fáum við allt að vita, áður en lýkur. Raforkumálastjóri vinnur að þessu og mun kortleggja þetta allt, þannig að það liggi fyrir. Það, sem unnið hefur verið að þessum málum undanfarið, er vitanlega ákaflega mikilvægt. Það er minnzt á það í grg. fyrir þessari till., að framlagið hafi lækkað síðustu ár frá því, sem verið hefur. Ríkisframlagið er vitanlega tiltölulega lægra núna en það var áður, þegar það er sama krónutala. Kaupmátturinn er minni. En að framkvæmdum hefur verið unnið með því að útvega lánsfé, og 10 ára áætluninni hefur algerlega verið haldið. T.d. þegar við athugum það, hvað hefur verið lagt á mörg býli undanfarin ár, þá sjáum við, að það hefur ekki dregið úr því nú síðustu árin. 1957 var lagt inn á 148 býli, 1958 143 býli, 1959 139 býli, 1960 215 býli, 1961 voru tengd 158 býli plús 116 býli, sem búið var að leggja linur til, en ekki að tengja, eða sama sem 274 býli, og það er ástæða til þess að geta þess, að nú þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að framkvæmdir á árinu 1962 verði nokkru meiri en árið áður, og til þess hefur fengizt lán í Þýzkalandi með góðum kjörum. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fjölyrða um þetta. Við erum sjálfsagt allir sammála í þessu máll. Ég skil ekki, að það sé nokkur ágreiningur um, að það sé æskilegt að leysa raforkuþörf dreifbýlisins sem allra fyrst, það sé æskilegt að fá aukið fjármagn til þess frá því, sem verið hefur. En fram að þessu hafa hv. alþm. ekki sett, markið hærra en það, að 10 ára áætluninni væri haldið, og það hefur verið gert, og að framhaldinu þarf vitanlega að vinna á þann veg, að framhaldsáætlunin geti komið til framkvæmda á réttum tíma og að fjármagn verði tryggt til þess, að einnig þeirri áætlun verði haldið. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja meira um þetta mál, sem enginn ágreiningur er um hér í hv. Alþingi.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. raforkumrh. um, að það sé nauðsynlegt að ákveða fjarlægðartakmörk í hinni nýju áætlun, þegar búið er að ljúka þeirri áætlun, sem fyrir liggur, en í henni er gert ráð fyrir, að ekki sé farið verulega út fyrir þau takmörk, sem ákveðin eru þar um í km vegalengd á milli bæja, en hann gaf í skyn, að e.t.v. yrði þar ákveðin eitthvað lengri vegalengd, allt að 11/2, þá vil ég taka fram, að það er mín skoðun, að þetta geti engan veginn verið neinn mælikvarði um það, hvar eigi að leggja rafmagn í landinu, og mér þykir ástæða til þess að taka það fram hér, vegna þess að það er verið að undirbúa hina nýju áætlun, og það virðist, að hjá raforkuráði og raforkumálastjórn sé það mjög ákveðin stefna, að það verði að takmarka þetta með ákveðinni fjarlægð á milli bæja. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að benda á, að þetta var einnig gert á sínum tíma, þegar síminn var lagður hér á Íslandi. Nú er svo komið, að það dettur engum manni í hug að neita um að leggja síma til bæja, þó að það sé langt fjarri öðrum byggðum, og landssíminn verði að taka á sig þær fjárhagslegu byrðar, sem því eru samfara. Það verður að vera krafa þeirra manna, sem hér á Alþingi eru umboðsmenn fyrir hinar fjarlægari byggðir, að sú skoðun verði ekki látin ríkja í sambandi við áætlunina, að raflýsa beri aðeins bæi innan ákveðinnar vegalengdar. Við verðum að krefjast þess, að þegar næsta áætlun er gerð, hvort heldur það verður nú eða þegar þessari áætlun, sem nú er að ljúka, verður lokið, þá liggi fyrir nákvæmlega, hvað það kostar að raftýsa hvern einasta bæ á Íslandi. Það getur ekki verið neitt vandamál fyrir raforkumálastjórnina að láta gera slíkar áætlanir, og er þetta er vitað, ber að ákveða, hvort bæir skuli lýstir með vatnsafli, dísilmótorum eða á einhvern annan hátt. En það verður þá þegar að vera ljóst, hvað það kostar að raflýsa alla bæi í landinu, hvar sem þeir eru staðsettir, því að það er vitanlegt, að ef felldur er sá dómur um ákveðin býli, að þau verði ekki raflýst með sams konar aðstoð frá ríkissjóði og ætlazt er til að fjölbýlið fái, þá er verið að dæma þá menn úr leik, sem þar búa, og gera þeim ómögulegt að lifa þar áfram sínu lífi. Ég hef orðið var við þessa skoðun, ekki hjá hæstv. ráðh., nema síður sé, en ég hef mjög orðið var við hana hjá raforkumálastjóra, og það er einmitt þess vegna, sem það er nauðsynlegt að kveða þessa skoðun strax niður. Ríkisstjórnin og raforkuráð verða undir öllum kringumstæðum að gera sé ljóst, að það verður að láta hér alla þegna landsins sitja við sama borð, og verði það ekki gert, þá verður að gera ráðstafanir til þess að flytja þetta fólk í burtu frá dreifbýlinu inn á rafmagnssvæðin og sjá, hvað það kostar ríkissjóð. Mér þykir ástæða til að láta þessi orð koma hér fram, vegna þess að það kom mjög fram hjá ráðh., að vegalengdin á milli bæja yrði látin ráða framkvæmdum í hinni nýju áætlun, en það tel ég hreinustu fjarstæðu. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið hér nánar. Þessi till. fer sjálfsagt í n. og hún verður einhvern tíma síðar rædd, og málið sjálft verður tvímælalaust rætt mjög á Alþingi, áður en endanlega er náð samþykki um það að láta fjarlægðina á milli bæja skera úr um það, hvaða héruð skuli lýst, eins og var gert í síðustu áætlun.



Ég vil taka undir þau orð hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ), að þetta sé svo mikið nauðsynjamál, að það sé tæplega hægt að hugsa sér í framtíðinni byggð á þeim stöðum, sem ekki njóta rafmagnsins. Ég vildi aðeins segja út af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér um fjölda býla, sem hefðu fengið rafmagn síðustu árin, að tölur þær, sem hann nefndi fyrir árin 1958, 1959 og 1960, standa ekki heima við það, sem ég hef hér á skýrslu frá raforkumálaskrifstofunni. Þetta yfirlit, sem ég fékk, er dagsett 9. marz nú í vetur, og þar er gefinn upp fjöldi tengdra býla við héraðsrafmagnsveitur ríkisins, og fyrir 1961 er gefin upp talan 158, og það held ég hljóti að vera rétt tala. Hitt er annað mál, að þarna eru talin hvert ár tengd býli við héraðsrafmagnsveiturnar, en oft stendur þannig á, að um áramót er búið að vinna við ákveðnar línur að verulegu leyti, setja upp staura og vinna að þessu kannske að nokkuð miklu leyti, þó að tenging fari ekki fram fyrr en á næsta ári. En þessi skýrsla, sem ég hef hér, er sjáanlega gerð þannig, að það eru talin þau býli, sem hafa verið tengd við aðalveiturnar á hverju ári, án tillits til þess, hvort það hefur verið unnið á því ári algerlega að framkvæmdum fyrir þau býli eða ekki, og ég hugsa, að þessi skýrsla sé alveg örugg. En það er rétt, að það hefur verið unnið að þessari 10 ára áætlun undanfarið, eins og ráð var fyrir gert. Þó er það svo, að það hefur ekki verið framkvæmt enn allt, sem gert var ráð fyrir, að því er snertir byggingu orkuvera og lagningu aðalorkuveitna frá þeim. Eins og við munum, þá var ákveðið 1959, fyrir forgöngu þeirrar stjórnar, sem þá sat hér, að hætta við a.m.k. um sinn að byggja nokkrar vatnsaflsstöðvar, sem gert var ráð fyrir í 10 ára áætluninni, en setja upp dísilstöðvar í staðinn. Þannig hafa orðið frávik veruleg frá þessari 10 ára áætlun. En hvað snertir dreifilínurnar um héruðin, þá hefur verið unnið að þessu öll árin með svipuðum hætti. Ég vil svo aðeins þakka þær góðu undirtektir, sem till. hefur fengið, og vildi vænta þess, að samkomulag gæti orðið um afgreiðslu málsins, þótt mjög sé liðið á þingtímann, og síðan verði unnið að þessum áætlunum og framkvæmdum, sem till. fjallar um, með þeim hraða, sem unnt er.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mikið þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál. Hæstv. ráðh., sem hér talaði áðan, lét, að ég ætla, orð falla um það, að hann vonaðist eftir, að þeim framkvæmdum, sem gert hefði verið ráð fyrir í 10 ára áætluninni, yrði lokið á tilsettum tíma. Þannig skildi ég orð hæstv. ráðh. Þessi 10 ára áætlun var, eins og kunnugt er, hafin árið 1954 og í viðauka við raforkulögin, sem um hana fjallaði, var gert ráð fyrir því, að henni yrði lokið á árinu 1963. Nú veit ég ekki með vissu, hvað hæstv. ríkisstj. hefur í huga, þegar hún ræðir um 10 ára áætlunina og framkvæmd hennar, en þegar ég tala um þá áætlun, þá á ég við þá áætlun, sem mér var kunnugt um, að fyrir lá á árinu 1957 um þessar framkvæmdir. Aðrar áætlanir hef ég ekki séð. Og ef það er svo, að þess megi vænta, að þeirri áætlun, sem fyrir lá á árinu 1957, í aprílmánuði, að ég ætla, á raforkumálaskrifstofunni, verði lokið á árinu 1963, þá er náttúrlega mjög ánægjulegt til þess að vita. Hins vegar, ef raunverulega hafa verið gerðar breytingar á þeirri áætlun siðan, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur fallizt á, þá væri náttúrlega einnig æskilegt að fá að vita um það. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., að áfram mundi hafa verið haldið undanfarin ár lagningu lína á sveitabæi, þannig að ekki hefði orðið neitt hlé á þeim framkvæmdum og að ekki færri sveitabæir hefðu nú á síðustu árum fengið rafmagn árlega heldur en undanfarið. Ég geri ráð fyrir því, að um þetta liggi fyrir skýrslur, sem hæstv. ráðh. og raforkuráð hafa í höndum. En ég vil leyfa mér að benda á það í þessu sambandi, sem hv. síðasti ræðumaður raunar gerði, að 10 ára áætlunin fjallar jöfnum höndum um undirstöðuframkvæmdir, þ.e.a.s. raforkuver og aðalorkuveitur, og um þær síðari framkvæmdir, sem á þeim byggjast, þ.e.a.s. dreifingu rafmagnsins til einstakra heimila í sveit og við sjó. Ég hygg, að nú síðustu árin hafi minna verið að því gert, sem ég leyfi mér að kalla undirstöðuframkvæmdir. Á árunum 1956 og 1957 var, ef ég man rétt, unnið að byggingu raforkuvera, bæði á Austfjörðum og Vestfjörðum, sem kostuðu mjög mikið fé, og einnig lagðar aðalorkuveitur miklar, en siðan hefur minna verið unnið að slíkum framkvæmdum. Ég man ekki eftir, að neitt verulega hafi verið unnið að byggingu raforkuvera síðan og að ég ætla ekki mjög mikið að lagningu aðalorkuveitna, en hins vegar byggist auðvitað dreifing orkunnar á heimilin á því, að raforkuver eða aðalorkuveita sé til staðar. Þó að til séu byggðarhverfi eða þéttbýlar byggðir í sveitum, þar sem meðalfjarlægð á milli býla er lítil, þá kemur það ekki að haldi, á meðan ekkert raforkuver er þar nálægt eða aðalorkuveita, sem hægt er að dreifa rafmagninu frá. Þess vegna er ekki hægt að framkvæma rafvæðinguna um land allt, nema þessar undirstöðuframkvæmdir séu fyrir hendi. Og ég leyfi mér alveg sérstaklega að benda á það, að hlé hefur orðið á þessum framkvæmdum. T.d. hefur ekki verið lögð aðalorkuveita til Norðausturlands, þ.e.a.s. um byggðir Norður-Þingeyjarsýslu, frá Laxá, ekki heldur um sunnanverða Austfirði og ekki norður til Vopnafjarðar, svo að ég nefni dæmi, frá orkuveri á Austurlandi. Þessar undirstöðuframkvæmdir hafa stöðvazt, en á 10 ára áætluninni voru þær. Á þessu vil ég leyfa mér að vekja athygli. Varðandi það, hverjir sveitabæir eigi að fá rafmagn frá orkuveitum, þá vildi ég nú mjög taka undir það, sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) sagði hér áðan, að ég held, að við verðum að stefna að því, að sem allra flestir sveitabæir fái raforku frá orkuverum, það eigi að vera aðalstefnan, að sem allra flest og helzt öll sveitaheimili fái raforku á þann hátt. Hitt er svo annað mál, að það getur náttúrlega í einstaka tilfelli staðið svo á, að þetta sé ekki mögulegt, en þetta er það, sem fyrir okkur á að vaka í þessum málum. Ég tel, að það nái engri átt að binda sig við þá fjarlægð, sem raforkumálaskrifstofan hingað til hefur aðallega bundið sig við, sem mun vera eitthvað lítið yfir 1 km á milli bæja. Við verðum að setja markið miklu hærra í þeim efnum og gera ráð fyrir því sem takmarki, að það teljist til undantekninganna, ef heimilin fá ekki rafmagn á þennan hátt.