Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar. Eins og fram kemur á þskj. 202, mælir n. með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. N. kvaddi á sinn fund þá Hermann Jónsson, fulltrúa tollstjóra og Björn Hermannsson, deildarstjóra í fjmrn., en þeir sitja báðir í þeirri n., sem fjallar um tollskrána og endurskoðun á henni. Eins og fram kemur í grg. með þessu frv., er hér aðeins um að ræða samræmingu á tollskránni miðað við þær breytingar, sem gerðar hafa verið á Brüssel-tollskránni, en íslenzka tollskráin var samin eftir henni og samþ. hér á Alþ. Þær breytingar, sem hér er lagt til að gera, koma fram í grg. á bls. 14 í b-lið og eru aðeins 4 og mjög smávægilegar, en það er einnig gert ráð fyrir því í frv., að ef þessar breytingar hafa í för með sér einhver vandkvæði, sem fram kunna að koma, þá er heimild í frv. til þess að lækka aftur þá tolla, sem hér er gert ráð fyrir að hækka, en hækkanirnar, eins og ég gat um áðan, eru mjög smávægilegar. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. Það er þess eðlis, nánast tekniskt, en eins og fram kemur í nál., mælir n. með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frsm. og form. sjútvn. Nd. er veikur og bað hann mig nú rétt fyrir hádegi að mæla fyrir meirihlutaáliti sjútvn., sem ég vil gera með nokkrum orðum. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara mjög ítarlega út í frv. það, sem fyrir liggur á þskj. 112, þar sem þetta var rætt mikið við 1. umr., og ekki nema að sérstakt tilefni gefist til við umræðurnar á eftir. Sjútvn. Nd. hafði mál þetta til athugunar og gat ekki orðið sammála. Meiri hl. mælir með því, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir eftir þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í hv. Ed. 4 nm. skrifa undir nál., en hv. þm. Pétur Sigurðsson með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir sínum fyrirvara hér á eftir. Frv. það, sem hér liggur fyrir, ber vott um, að í þeim efnahagsörðugleikum, sem þjóðin á við að stríða, var valin sú leið að gera tilraun til að rétta hlut útflutningsatvinnuveganna með því að breyta gengi íslenzku krónunnar. Það voru vissulega athugaðar aðrar leiðir, bæði niðurfellingarleiðin og svo útflutningsuppbætur, en þessi leið var farin, að breyta gengi íslenzku krónunnar, og þær ráðstafanir, sem þetta frv. felur í sér, eru taldar nauðsynlegar til þess að tryggja það, að árangur af gengisbreytingunni verði það mikill, að það örvi atvinnulífið og komi útflutningsframleiðslunni að þeim notum, sem gert er ráð fyrir með gengisbreytingunni ég vil segja útflutningsframleiðslunni - en að mínum dómi er það ekki eingöngu gert fyrir útflutningsframleiðsluna, heldur er þetta gert fyrir alla þjóðina, því að það er staðreynd, að ef útflutningsatvinnuvegirnir eru ekki starfandi, þá líður öll íslenzka þjóðin. Ég held, að því miður hafi íslenzka þjóðin oft og iðulega ekki gert sér fulla grein fyrir þessum staðreyndum, en mér hefur virzt nú á seinni tímum, að augu margra hafi opnazt fyrir því, að samhengið milli velmegunar í íslenzku þjóðfélagi sé einmitt háð útflutningsatvinnuvegunum og að þeir geti gengið skaplega. - Það væri í þessu sambandi ekki úr vegi að benda hv. þm. á grein í síðustu Fjármálatíðindum, sem að mínum dómi túlkar mjög þetta mál og sýnir, hversu mikilvægur sjávarútvegurinn er íslenzku þjóðfélagi og hversu mikið veltur á því, að það gangi vel hjá honum og sú uppbygging, sem hefur átt sér stað í íslenzku þjóðfélagi, hefur fyrst og fremst átt sér stað vegna þess, að sjávarútveginum hefur vegnað vel á vissum tímabilum, en ég skal ekki fara lengra út í þetta. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er í 3 köflum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að fiskverð verði ákveðið frá 15. nóvember og þar sem útflutningsatvinnuvegirnir eiga að fá greiðslu fyrir útflutningsafurðirnar miðað við nýja gengið frá þeim tíma, þá er einnig gert ráð fyrir því í þessum kafla, að viss hluti, sem er áætlaður 17% til viðbótar við fiskverðið, verði greiddur til útgerðarinnar til að standa straum af auknum kostnaði, sem leiðir af gengisbreytingunni. Það hefur komið fram við 1. umr. þessa máls, að þessi kostnaðarauki vegna gengisbreytingarinnar er fyllilega þetta og í sumum tilfellum er hann mun meiri. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að haldið verði áfram með svo kallaðan Stofnfjársjóð, sem lagður var grunnurinn að í fyrra með framlagi úr ríkissjóði. Nú er gert ráð fyrir því, að það verði bætt ofan á fiskverðið 10% og 20% eftir mismunandi veiðiaðferðum, sem lagt verður á Stofnfjársjóð og það komi ekki til skipta frekar en þessi 17%. Það er mjög auðvelt að telja mönnum trú um, sem ekki hafa fylgzt alveg með þessum málum, að þarna sé verið að skerða hlut sjómannanna í krónum, en ef við lítum á dæmið eins og það er, þegar útflutningsafurðirnar hækka um 54%, er þarna um að ræða hækkun vegna áhrifa, sem leiða af gengisbreytingunni og eru til þess að leysa af hólmi þær niðurgreiðslur, sem hafa átt sér stað á undanförnum misserum. Það má vissulega um það deila, hvort þarna sé rétt að farið. Ég fyrir mitt leyti tel, eins og allt horfir nú, að þá sé vissulega eðlilegt, að þessi leið sé farin, því að ef sú gengisbreyting hefði verið gerð, sem hefði þurft til þess, að vonir stæðu til að meðalútgerð bæri sig ef allt kæmi til skipta, hefði gengisbreytingin orðið að vera 98–124% eftir hinum mismunandi starfsgreinum sjávarútvegsins, eða m.ö.o. eitthvað yfir 100% til þess að það stæðu vonir til þess, að meðalútgerð stæði undir sér. Það sjá allir heilvita menn, að þetta hefði valdið svo mikilli röskun í þjóðfélaginu, að ég býst við, að enginn þm. hefði viljað leggja það til. Þá hefðum við fengið þá mestu verðbólguöldu, sem við hefðum nokkurn tíma séð framan í, því að við skiljum það allir, að aðrar stéttir þjóðfélagsins hefðu ekki sætt sig við að fá aðeins verðlagsvísitöluna greidda, eða eitthvað nálægt því, ef þannig hefði verið. Þess vegna verðum við að gera okkur fulla grein fyrir því, að þessar ráðstafanir í sambandi við stofnfjársjóðinn og í sambandi við greiðsluna til útgerðarmanna beint, sem leiðir af gengisbreytingunni, eru tvíþættar, annars vegar er það til þess, að hægt sé að greiða af skipunum svo að þau geti haldið áfram og hins vegar til þess að vega upp á móti því framlagi, sem ríkissjóður lét í stofnfjársjóðinn í fyrra og einnig öðrum greiðslum. En það skulum við einnig hafa í huga, að það er gert ráð fyrir því í frv., að nýtt verð gildi frá 15. nóvember, þó það liggi ekki fyrir enn þá, sem ekki er von, þar sem ekki er búið að ganga endanlega frá þessu frv., en almennt er talið, að fiskverð hækki nokkuð meira en sú hækkun, sem verður á kaupi til verkamanna og annarra launþega miðað við 1. desember n.k. Ég vildi benda á þetta alveg sérstaklega vegna þess, að ég geri ráð fyrir, að þetta sé það. sem menn hafa hnotið aðallega um og það sé raunverulega auðveldast að fá menn til að trúa, að hér sé um verulega kjaraskerðingu að ræða, en það segi ég, að bæði fyrir sjómenn og aðra landsmenn er það fyrsta hagsmunamál þeirra, að útvegurinn geti haldið áfram og ef þessar eða svipaðar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar eða verða ekki gerðar núna, mundum við áreiðanlega standa frammi fyrir miklum vanda, bæði í atvinnumálum og á öðrum sviðum. Í hv. Ed. kom inn í frv. grein, sem fellir úr gildi þá kjarasamninga, sem í gildi voru við Sjómannasambandið fyrst og fremst. Það verður að segja það, að ég, sem úti í hinum ytri heimi stend í ístaðinu fyrir útvegsmenn og atvinnurekendur, ætti að vera á móti þessu ákvæði, að samningum væri riftað með lögum, en þrátt fyrir, að það sé í þessu tilfelli gert, mun ég fylgja frv., þótt þetta ákvæði sé komið inn, og ég vil segja það, að vissulega er það matsatriði, þegar um jafnmiklar breytingar er að ræða, eins og hér á sér stað, hvort þá þurfi ekki að stokka málin upp og ræða þetta saman. Því til viðbótar vil ég segja það, að það var ekki nema aðeins hluti af sjómannasamningunum, sem var í gildi, því að Farmannasambandið hafði einmitt sagt samningunum upp og á nokkrum stöðum úti á landi, bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum, voru ákvæði um það, að ef gengisbreyting yrði, þá væri hægt að segja þeim upp. En fyrir 4–6 árum féll þetta ákvæði niður úr samningum milli Sjómannasambandsins og félaganna innan Landssambandsins. Vissulega kom fram beiðni frá Sjómannasambandinu um það, að þetta yrði endurskoðað hjá þessum samningsaðilum, að þeir gætu sagt þessu upp þó að uppsagnartíminn væri liðinn. Þessu var tekið með sæmilegri velvild, en þar voru þeir annmarkar á að svara því fljótlega, að þetta þurfti að fara fyrir allar deildir, sem áttu hlut að máli, og þar sem sjómannasamtökin höfðu lagt áherzlu á, að samningar væru uppsegjanlegir, breytti hv. Ed. frv. í þessa átt. Þótt við höfum vissulega misjafna reynslu af samningaþófi og hvað það tekur langan tíma o.þ.h., tel ég, eins og hér stóð á, hafi þetta verið nauðsynlegt og sjálfsagt að gera þetta. Um það, hvort það greiði fyrir samningum, skal ég ekkert um segja, en ég hef fulla trú á því, að það muni gera það, þegar sjómannafélög þessi, sem ekki höfðu sagt upp - en það hefðu þau þurft að gera fyrir 1. nóvember - þau sitja við sama borð og önnur verkalýðsfélög í landinu, held ég, að það hljóti einmitt að verða til þess, að þessir aðilar geti talað saman af fullum skilningi eins og þeir hafa yfirleitt gert, þó að misjöfnum augum líti hver á silfrið, ef svo mætti segja, og það er ekki nema eðlilegt í lýðfrjálsu þjóðfélagi, að sjónarmiðin séu misjöfn, en þá vona ég, að einmitt þessi ótvíræða afstaða sjómannasamtakanna verði einmitt til þess, að það takist giftusamlega um samninga nú í byrjun þessarar vertíðar. Um II. kafla frv. er það að segja, að hann er aðallega um útflutningsgjöldin. Vissulega eru nokkrar breytingar þar á, þær eru í sumum tilfellum meiri heldur en svarar hækkuninni vegna gengisbreytingarinnar, en á öðrum liðum, eins og t.d. saltsíld og síldarolíum og þess háttar, er lækkun frá því, sem ákveðið var á síðasta þingi. En það, sem er fyrst og fremst höfuðsjónarmiðið með þessu, er það að fá nokkuð há útflutningsgjöld til hinnar ýmsu starfsemi fyrir sjávarútveginn og þá er það að 4/5 hlutum eða 80%, sem renna til Tryggingasjóðs og sem allir vita að starfar í þágu sjávarútvegsins, þó að um það megi vissulega deila, hvort reglurnar séu nákvæmlega réttar í sambandi við það. Ég ætla ekki að fara langt út í það mál, en fyrir forgöngu sjútvmrh. tók nefnd til starfa á s.l. vori til að endurskoða þessi mál, og vænti ég þess, að ef farið verður eftir hennar till., bæði þeim, sem hún er þegar búin að senda frá sér um breytingu a iðgjöldum og áhættu, svo og breytingu um björgunarlaun og aðstoð þess vegna, standi vonir til þess, ef við fáum meðalárferði, að Tryggingasjóðurinn fái tekjur á móti gjöldum áður en langt um líður. Hv. Alþ. mun fá að fjalla um sum þessara mála, a.m.k. björgunarlaunin, þegar komið verður saman eftir jólafríið og getur það einmitt að mínum dómi verið nokkuð mikið atriði um það, hvort Tryggingasjóðurinn stendur undir sér eða ekki, því að björgunarlaunin hafa verið þó nokkuð snar þáttur í greiðslum hinna ýmsu vátryggingarfélaga. Svo er það um lánasjóði sjávarútvegsins, að nokkrir aðrir fá greiðslu af útflutningsgjaldinu, t.d. Fiskveiðasjóðurinn. Ég má segja það, að gegnum árin hafa tillögin, sem í gegnum útflutningsgjaldið hafa í hann komið, lækkað hlutfallslega. Það var stefnt inn á þetta 1964, en í gegnum ýmsar aðrar ráðstafanir á undanförnum þingum hefur bæði verið gerð tilraun til að tryggja honum, að greiðslur, sem honum bera, komi til hans, skili sér, og er Stofnfjársjóðurinn einmitt stór þáttur í því sambandi. Einnig hefur verið gerð tilraun til þess að tryggja hans starfsemi með ýmsum ráðstöfunum, eins og á s.l. hausti með gengisbreytingunni, sem þá var gerð. - Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að fara nánar út í þetta. Ill. kaflinn er svo um ráðstöfun gengishagnaðarins, og ég geng þess ekki dulinn, að það geta verið mjög margar tillögur uppi um það, hvernig eigi að ráðstafa gengishagnaðinum, en það, sem er staðreynd í raun og veru í sambandi við þetta, er það, að gengishagnaðurinn er gerður upptækur hjá þeim aðilum, sem eru með þær vörur, sem óútfluttar eru, eins og hefur verið gert allar götur aftur til 1939 við hverja gengisbreytingu, sem gerð hefur verið. Ég veit það, að það eru mjög skiptar skoðanir um þetta, en það, sem er meginþátturinn í sambandi við þetta, eftir að búið er að taka nokkrar fjárhæðir samkv. 15. gr., sem eru sjálfsagðar og að mestu vegna aukningar á tilkostnaði við þá framleiðslu, sem liggur í landinu svo og nokkurra annarra áfalla, að þá er gengishagnaðinum skipt samkvæmt 17. gr., eins og þar stendur, í fimm höfuðflokka. Það má segja, að það geta vissulega verið skiptar skoðanir um það, hvernig eigi að ráðstafa þessu og eitt er staðreynd, að þótt gengishagnaðurinn hefði verið tvöfaldur við það, sem hann er af þeim vörum, sem lágu í landinu þegar gengisbreytingin var gerð, að þá hefðu áreiðanlega komið nógu margar tillögur um það að skipta því, og vissulega verður að segja það eins og það er, að það hefði verið full þörf á því að verða við óskum þeirra aðila til þess að tryggja atvinnureksturinn í landinu. En það, sem er meginþátturinn í sambandi við gengisbreytinguna, er það, að létta undir með þeim, sem harðast verða úti í sambandi við gengisbreytinguna og þá er a-liðurinn, sem er þar stærstur, til þess að létta byrðar á þeim, sem eru með erlendar skuldir vegna íslenzkra fiskiskipa svo og síldarflutningaskipa, en um þetta atriði voru vissulega miklar deilur í báðum deildum Alþ. á s.l. ári, hvort þessa leið bæri ekki einmitt að fara, sem nú er ráðgerð, en það var þá í lánsformi viss hluti til síldveiðiskipanna, sem skulduðu erlendis, en eins og á stendur þá tel ég, að þessi skipting sé sæmilega sanngjörn. Það er einnig gert ráð fyrir því, að viss hluti renni í vátryggingasjóðinn, svo og til greiðslu vegna síldveiðibátanna í sumar og síldarverksmiðjanna, sem undirbjuggu sig undir að taka síld af norðausturmiðum í sumar. Afgangurinn á síðan að renna til Fiskveiðasjóðs til lánveitinga til fiskvinnslustöðva, hvort sem það eru frystihús eða aðrar bolfiskverkunarstöðvar, til þess að létta undir þeim byrðum, sem á þeim hvíla. Eins og ég sagði, hafa vissulega margar fleiri tillögur komið fram í sambandi við þetta, en frá mínu sjónarhorni séð - og ég vona, að ég tali fyrir hönd þess meiri hl., sem ég er hér að mæla fyrir með þessu frv. - hafi það verið, eins og á stóð, sanngjarnasta leiðin, sem hægt var að velja. Ég sagði í upphafi, að einn nm., sem skrifaði undir álitið, hv. þm. Pétur Sigurðsson, hann mun gera grein fyrir sínum fyrirvara, sem kom ekki alveg fram í nefndinni, en hv. þd. fær að heyra hans fyrirvara, áður en langt um líður. Það dylst engum, að við þá stórfelldu gengisbreytingu, sem gerð var 12. nóvember, þá hlýtur að verða skerðing á lífskjörum þjóðarinnar, svo framarlega sem allir aðilar fá ekki bætt upp í auknu kaupi. Það veit ég, að við gerum okkur allir grein fyrir, að eins og sakir standa, þegar útflutningur landsmanna hefur þessi síðustu tvö ár lækkað eins stórkostlega og hann hefur gert, þ.e.a.s., að á þessu ári verður útflutningurinn eitthvað um það bil rösklega 50% af því, sem hann var 1966, að þá hljótum við að verða að axla byrðarnar og sníða okkur stakk eftir vexti. Það hefur aldrei verið farið dult með það í málsskjölum hv. ríkisstj. eða þingmeirihl., að þær ráðstafanir, sem hér er stílað upp á, hljóta að skerða lífskjörin. En ég fullyrði það, að svo framarlega að lífskjaraskerðingin verði ekki varanleg, að ef við sættum okkur við það í meginþáttum eftir því, sem að aðstæður eru og það, sem er fyrst og fremst takmarkið með þessu frv., er það að tryggja atvinnu í landinu, að tryggja atvinnu handa öllum, og við vinnum áreiðanlega þjóðhollasta verkið með því að stuðla að því, enda er það mín einlæga sannfæring, að ef við um stund sættum okkur við það, sem nú er nauðsynlegt í sambandi við þá lífskjaraskerðingu, sem af gengisbreytingunni leiðir, þá jafnar þetta sig mjög fljótt og lífskjörin geta batnað á ný. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta. Því miður var hv. þm. Birgir Finnsson ekki viðstaddur til þess að mæla fyrir frv., eins og hann hafði gert ráð fyrir, en ég vona, að þetta nægi í bili a.m.k. til þess að umræður hefjist, og ég mun þá síðar skýra málið frekar, ef ég sé ástæðu til þess við þessa umræðu. Ég vil, herra forseti, ljúka máli mínu og legg til, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 3. umr.



Herra forseti. Nál. okkar er ekki komið. Það skiptir ekki svo miklu máli, því menn nenna misjafnt að lesa þessi nál. Ég ætla ekki að halda langa ræðu og enga æsingaræðu. Satt að segja verð ég að viðurkenna það, að þetta frv. er að mörgu leyti betur samið og skynsamlegar en mörg frv., sem ríkisstj. hefur lagt fram, og á það sennilega mestan þátt í því, að sá hagfræðingurinn, sem hefur einna mest kynnzt fólkinu og lífsbaráttu þess úti á landsbyggðinni, hefur átt mestan þátt í að semja þetta. Þar fyrir erum við engan veginn að öllu leyti ánægðir með frv., enda ekki við því að búast að sé hægt að semja svona yfirgripsmikið frv. þannig, að ekkert megi að því finna. Hitt er svo annað mál, að við vorum yfirleitt í stjórnarandstöðunni á móti gengislækkuninni, en þessar ráðstafanir þarf eðlilega að gera, eða eitthvað svipað, einhverjar ráðstafanir þarf að gera, úr því að gengið var lækkað. En það eru nokkur atriði, sem við erum ekki ánægðir með, þess vegna sjáum við ekki ástæðu til að greiða atkv. með frv. og leggjum til, að því verði vísað frá í bili. Við gerum ekki ráð fyrir, að það verði samþykkt. Fyrsti kafli frv. fjallar um þær ráðstafanir að taka 10% af fiskverðinu og 20% af síldarverðinu til þess að greiða vexti og afborganir af lánum bátanna. Satt að segja er ég persónulega fylgjandi þessari aðferð; ég álít, að það sé ekki um aðra leið að velja en að taka þetta þannig. Hitt er mér ljóst, að þessi 10% nægja engan veginn til þess að borga vexti og afborganir af fiskiskipum. Nú var það þannig, þegar þessi ríkisstj. hóf sína göngu, að hún hækkaði vextina um þriðjung eða að minnsta kosti um þriðjung af útgerðarlánum og fiskibátum, og þetta hefur átt sinn þátt í að auka kostnaðinn. Ég veit ekki hvað ríkisstj. ætlar sér, hvort hún ætlar sér að halda hinum háu vöxtum áfram. Við höfum alltaf verið á móti þessum háu vöxtum í stjórnarandstöðunni, ég hef oft talað á móti því persónulega og margir aðrir. Ég hef haldið því fram, að við ættum að leggja áherzlu á að halda verðgildi krónunnar stöðugu og hafa vextina hóflega, en það var farin sú leið að hækka vextina og svo hefur krónan alltaf verið að lækka. Nú ætla ég ekki að gera ríkisstj. rangt til eða hennar fjármálastefnu. Raunverulega stóð krónan, þegar ríkisstj. tekur við, í ca. 30 kr. dollarinn. Nú er hún komin í 88 kr. eða um það bil þrisvar sinnum lægri. Ætli það hefði ekki verið betra að hafa vextina dálítið lægri og reyna að halda genginu stöðugu. En einmitt vaxtahækkunin hefur átt sinn þátt í því að auka reksturskostnað atvinnuveganna og þar með að láta þá ekki bera sig og þess vegna þurfti að fella gengið. Nú er það mín skoðun og hefur alltaf verið, að vitlausasta lausn á efnahagsvandamálum sé að lækka gengið. Þetta held ég yfirleitt, að reyndir fjármálamenn í veröldinni álíti og ég held, að þeir álíti okkur eins og hverja aðra kjána. Nú skeði það hjá okkur í vetur, að við lækkuðum gengið. Mér var sagt úti í bæ, að það hefðu bara verið mistök hjá de Gaulle, það hefði verið bilaður síminn einhvers staðar nálægt Færeyjum, þess vegna hefði hann ekki náð sambandi við Jóhannes Nordal og gert því þessa vitleysu að ákveða að fella ekki gengið maður veit aldrei, hvað er satt í því, sem maður heyrir, - a.m.k. er það staðreynd, að hann fór ekki eftir því, sem hagfræðingarnir sögðu og allir þessir gengisbraskarar, hann bara sagði: Við fellum ekki gengið. Mér er ákaflega vel við þessa ríkisstj., af því að þetta eru drenglyndir menn og velviljaðir, og þess vegna hef ég alltaf orðið hryggur, þegar þeir hafa verið að gera einhver afglöp, m.a. átti ég von á því, að þeir ætluðu að gera eina vitleysuna í vetur og fella gengið. Ég sendi þeim því eiginlega persónulegt bréf í þeirra eigin blaði, Vísi, um það, að þetta væri það vitlausasta, sem hægt væri að gera, og þar greindi ég í 10 liðum frá því, hvað þyrfti að gera til þess að þurfa ekki að gera þessa endaleysu. En vitanlega fóru þeir ekkert eftir því. En ég gerði það, sem ég gat með því að benda á þær leiðir, sem ég áleit að ætti að fara. Og leiðin, sem átti að fara, það var ekki að fella gengið, heldur að ná greiðslujöfnuði, við áttum að setja einn punkt fastan og það var það sama og de Gaulle gerir nú, að fella ekki gengið. Til þess þurftum við að byrja á að ná greiðslujöfnuði. Og til þess að ná greiðslujöfnuði þurftum við í fyrsta lagi að framleiða eins mikið og við gátum og af eins mikilli hagsýni og við gátum. Í öðru lagi að eyða eins litlu og við gátum, - nákvæmlega sama og þegar bóndinn er að gera áætlun um sitt bú, það verða að standast a tekjur og gjöld. Og ef við hefðum getað náð þessum greiðslujöfnuði, þá hefði ekki þurft að fella gengið. Við gátum jafnað hlutina innanlands. Þetta var það, sem við þurftum að gera og þetta getum við ekkert frekar þó að við fellum gengið, enda hefur gengið ekki verið fellt fyrir útgerðina. Ég ætlaði ekki að fara inn á gengismál nú, en hv. frsm. meiri hl. fór að tala um gengið, að það hefði þurft að fella það um 98–100% til að gera allt enn vitlausara heldur en það er nú, og er það þó full illt. Gengið var ekki fellt í fyrra fyrir útgerðina og ekki nú heldur, það er fellt fyrir ríkissjóðinn. Uppbæturnar sem sjávarútvegurinn fær eru teknar af sjávarútveginum sjálfum, 400 millj. í fyrra og nærri 800 millj. nú. Það eru notaðir peningar frá sjávarútveginum sjálfum til þess að fleyta honum áfram frá ári til árs, þetta er tekið af birgðunum og ef frystihúsin hefðu fengið þennan gengishagnað í fyrra, væru þau ekki eins illa stödd og þau eru nú. Það hefur aldrei verið eins hroðaleg útkoma á þeim. Og ef fiskútflytjendur fengju nú gengismuninn - ég kalla þetta ekki gengishagnað, heldur gengismun - þá gætu þeir rétt sig af að miklu leyti. Þeir fá hann ekki, hann er tekinn af þeim og þeir skildir eftir gjaldþrota í algjörum rekstrarfjárvandræðum. Það þarf 50% fleiri kr. nú til að reka verzlun og alla atvinnu. Hvar eigum við að taka þetta? Við vorum skildir eftir í fyrra þannig, fólkið eyddi sparipeningunum sínum, ómögulegt að fá lán eftir gengislækkunina og bátarnir og útvegurinn aldrei verr staddur heldur en eftir gengislækkunina þá, sama sagan mun endurtaka sig nú. Það er ekkert ráð til annað en að reyna einhvern veginn að bjarga þeim með því að koma lausaskuldunum í föst lán. Þetta er ekki fyrir útveginn gert, sjávarútvegurinn er styrktur með gengishagnaðinum, og það er flutt inn fyrir fleiri kr. Það á að bjarga ríkissjóði. Meinið liggur í því, að rekstrarútgjöld ríkissjóðs sjálfs eru orðin allt of mikil. Það er ekki hægt að greiða þau nema á veltiárum. Þar er meinið, og það ættum við að laga og taka miklu stærri skref og viturlegri, heldur en bent var á hjá minni hl. fjvn. nú. Það er meinið, sem við þurfum að laga og verðum að laga, ef hægt á að vera að reka ríkisbúið. Viðvíkjandi þessum liðum hér þá vil ég benda á það, að það er ætlazt til, að það séu tekin aðeins 10% af fiskibátunum til þess að greiða vexti og afborganir, en það er allt of lítið af bátum, sem eru nýlega keyptir. Nú er mér ekki ljóst, af því að ég er ekki trúnaðarmaður hjá ríkisstj., hvort ríkisstj. ætlar að leggja fram á móti fé úr ríkissjóði, til þess að þetta jafnist, eins og gert var t.d. í fyrra. Þá voru tekin 4%, lögð á móti eitthvað ca. 4%, þannig að það voru borguð 8%. En það er alveg ljóst, að þessi 10% nægja ekki til þess. En hvað stefnuna snertir, er ég ekki á móti því, að þessi leið sé farin. Ég held hún sé óhjákvæmileg. En ég álít, að það sé líka óhjákvæmilegt að lækka vextina hjá Fiskveiðasjóði, en það er náttúrlega hægt að gera það með öðru frv. Viðvíkjandi ákvæðunum í 3. gr., um að taka 17% af óskiptum afla, sem á að ganga til útgerðarinnar til að standa undir auknum kostnaði vegna gengisbreytingarinnar, er ég ekki að segja, að það sé of mikið. Hitt er svo annað mál, að ég álit þetta sé alveg þýðingarlaust ákvæði. Þegar ég heyrði þetta, varð ég svolítið myrkfælinn við það, að þetta yrði okkur ekki til mikilla hagsbóta, vegna þess að ég vissi strax, að það mundi skapa óánægju hjá sjómönnum. Ef ætti að fara inn á að taka af óskiptu, þá var þetta fullmikið, til þess að það stingi ekki allt of mikið í augun gagnvart sjómönnunum. Nú hefur frv. verið breytt þannig, að samningar eiga allir að vera lausir. Þegar allir samningar eru lausir þá hefur þetta ekki neina úrslitaþýðingu, vegna þess að sjómenn geta heimtað hærri prósentu til skipta og þeir geta heimtað hærri kauptryggingu. Þannig að við, sem rekum bátana, stöndum alveg jafnilla að vígi, hvorki betur eða verr, þó að þessi ákvæði séu í lögunum. Ég efast ekkert um, að þeir, sem hafa samið frv., hafa litið svo á, að þetta væri réttlátt, þetta væri til að bera uppi kostnaðaraukann vegna gengislækkunarinnar og ég efast ekki um, að þeim hafi gengið gott eitt til. En ég hef bara ekki trú á, að þetta hafi nokkra þýðingu, þegar að samningaborðinu er komið. Það gæti orðið til að totvelda samninga, ef til vill er það þegar búið að hleypa illu blóði í sjómenn. Reynsla mín af sjómönnunum er sú, að mér hefur alltaf gengið bezt að semja við hásetana og sjómannshjartað er gott, ég hef oft reynt það, því að þegar eitthvað hefur þrengt að hjá mér - ég býzt við, að fleiri útgerðarmenn geti sagt það sama þá hef ég alltaf fundið það, að þeir hlífast við að biðja um peninga meir en alveg fyrir brýnustu þörfum. Þannig að þeir fylgjast vel með ástæðum útgerðarmanna. Hitt er svo annað mál, að þeir vilja fá sitt kaup fyrr eða síðar og þurfa þess líka með, og ég lýsti því yfir hér í umræðum í vetur, að ég álít þá leið ekki færa að rýra kjör sjómanna. Ef vörur hækka, sem þær hljóta að gera, þá álít ég óhjákvæmilegt, að þeir verði að fá fleiri krónur til þess að geta lifað. Hitt er annað mál, að yfirmennirnir á skipunum geta í mörgum tilfellum komizt af með minna en þeir fá. Mín skoðun er sú, að annaðhvort eigum við að ákveða laun hinna ýmsu stétta í þjóðfélaginu með lögum eða hafa samningana frjálsa. En það heimskulegasta, sem gert er, er að ákveða einhvern vissan hluta af laununum lagalega og hafa svo einhvern hluta af þeim í frjálsum samningum, því að þá næst síður samræmi í hlutina en ef það er allt saman frjálst og samið um allt. Þess vegna hef ég alltaf álitið það rangt að vera að hringla með þetta orlof og gera það að pólitísku bitbeini. Ég lýsti því yfir hér í umræðunum, að þetta væri hrein heimska að fara að borga orlof á hlut, hvað hár sem hann yrði, eins og t.d. ef skipstjórnarmaður fengi borgað orlof á 1 millj. kr. tekjur, eins og þeir höfðu stundum á síldarskipunum; þetta er bara vitleysa. Það eðlilegasta er, ef um orlof er að ræða, að borga það af venjulegum launum. Og ef menn hafa margföld laun, þá þurfa þeir ekki nema á ein laun orlof. Við vinnum ekkert við þessi 17%, það yrði frekar til að gera okkur samningana erfiðari. Viðvíkjandi 11. kafla laganna - þar er talað um hina ýmsu liði, sem á að verja útflutningsgjöldum sjávarafurða til. Þetta eru þeir liðir, sem sízt má afnema, megnið af þessu fer í að borga tryggingargjöld af fiskiskipum. Það má deila um, hvort við eigum að vera að leggja í Fiskveiðasjóð. Það má líka deila um það, hvort við eigum að leggja til byggingar á hafrannsóknaskipi, því lagt hefur ríkið til einhverra hluta ónytsamlegri en þess, en aðalupphæðin af þessu fer í vátryggingargjöldin, og það álít ég vera beint til hagsbóta fyrir útveginn. Það má deila um, hversu réttlátt þetta er, þetta útflutningsgjald, en sennilega getur enginn samið frv. þannig, að það megi ekkert að því finna viðvíkjandi því atriði. T.d. stingur það dálítið í stúf með lýsið, þannig að það er mjög lágt verð á því, en aftur er hátt útflutningsgjald á því. Enn fremur má benda á það, að það virðist vera talsvert hátt útflutningsgjald á freðfisknum, það er í raun og veru tvöfalt, því að svo er það líka á fiskimjeli og karfamjeli og þá er búið að leggja á fiskflökin. En þetta er atriði, sem er ekki stórvægilegt. Í III. kafla laganna er komið inn á þá leið, hvernig ráðstafa á gengishagnaðinum. Og það er eins og ég sagði áðan, hann gengur að allmiklu leyti til þess að létta beinum framlögum af ríkissjóði eða framlögum, sem ríkisstj. var búin að lofa - það getið þið séð í frv. með því að lesa það - bæði til síldarútvegsins og aðallega síldarverksmiðjanna, hluti af því, sem á að taka af óskiptu. Í fyrsta lagi vekur það athygli, að samkv. 17. gr. á nær allur þessi gengismismunur að ganga til síldarútvegsins. Fiskibátarnir fá sama og ekkert af honum, sáralítið. Þeir fá þann hlut auðvitað af þessu, sem á að ganga til að greiða tryggingagjöldin og þó er það mikill minni hl. vegna fiskibátanna, því að stóru skipin eru síldarskip. Í öðru lagi er talað um það, að þetta eigi að ganga til þess að byggja ný fiskiskip. Nú er það svo, að menn koma hér með frv. í þinginu um að byggja fleiri tugi af fiskiskipum. Við þurfum að hafa fiskiskip. En í dag eigum við marga báta og það allgóða fiskibáta, sem engar líkur eru til, að verði gerðir út í vetur og ég álít, að við verðum fyrst að nota þá báta, sem við eigum. Við verðum að nota þá til fulls, áður en við förum að eyða fé í að byggja nýja báta. Það er talað hér um að leggja allmikla fúlgu til þess að greiða niður gengismun á skuldum báta erlendis. Ég er ekki að segja, að þetta sé óeðlilegt, en hinu skulum við ekki loka augunum fyrir, að menn, sem fara að láta byggja báta nú erlendis, verða að greiða þetta að öllu leyti, en hinir eru búnir að koma einhverjum hluta í íslenzkar krónur. En vera má, að þetta sé nauðsynlegt, en þegar til nýbygginganna kemur, verðum við að gera okkur það ljóst, að byggingarkostnaðurinn hlýtur að stórhækka. Við eigum fyrst að taka þau skip, sem eru vel nothæf og nota þau hér innanlands og svo að auka við flotann eftir þörfum. Það er ekki nein búmennska í því að henda góðum fiskiskipum eða láta þau liggja í höfnunum og verða ónýt, bæði vélar og annað og vera svo að byggja ný skip og eyða fjármagni í það. Við verðum að nýta hlutina. Það er talað um, að sjávarútvegurinn beri sig ekki, og það er alveg rétt. En gerum við ekki undarlega lítið til þess að láta hann bera sig? Ég held einmitt, að við hér í Alþ. og ríkisstj. og hennar flokkar, sem hafa ráðið hlutunum, höfum gert furðulítið til þess og ýmsar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið, hafa verkað í öfuga átt. Það er náttúrlega sjálfsagt að reyna að reka sjávarútveginn með eins mikilli hagsýni og hægt er, en ég held, að það hafi alls ekki verið gert. Það hefur verið fjölgað mikið sköttum á útveginn. Ég taldi hér einu sinni upp 25 útgjaldaliði, sem var hlaðið á bátana, og ég ætla ekki að fara að rekja þá skatta nú. Í fyrsta lagi hefur fjárfestingin í útveginum alts ekki verið nægilega vel athuguð. Menn héldu áfram að kaupa dýra og stóra síldarbáta löngu eftir að okkar sérfræðingar fóru að spá því, að síldaraflinn mundi fara minnkandi. Það var haldið áfram að byggja síldarverksmiðjur. Ég veit ekki betur en nú sé verið að selja vélarnar úr einni stórri verksmiðju, sem var verið að byggja á Seyðisfirði, selja þær aftur til útlanda eða reyna að láta verksmiðjuna taka þær aftur, en eftir standa veggirnir og skilrúmin. Hvaða vit er í þessu? Eins er með að hafa ekki betra skipulag á uppbyggingu flotans, láta leggja allt fjármagnið í það að byggja síldarskip, en vanrækja fiskibátana á meðan. Þetta var ekki hyggilegt. Svo hefur ýmsum útgjöldum verið hlaðið á útveginn. Það má t.d. taka launaskattinn. Við höfum tvisvar, við Jón Skaftason, komið með till. um að afnema hann. Það eru lagðir tugir millj. á útveginn til þess að byggja hús. Ég er ekki að segja, að það þurfi ekki að byggja hús, en það er ákaflega heimskulegt að leggja beinan skatt á rekstur, í mörgum tilfellum á taprekstur frystihúsa og báta, til íbúðarhúsabygginga. Það fé átti að koma eftir öðrum leiðum og hefði átt að koma í gegnum sparifé almennings. En menn vilja ekki eiga peninga. Þeir eiga alltaf von á því, að þeir verði felldir í verði. Í öðru lagi eru aðstöðugjöldin, sem eru lögð á útveginn. Yfirleitt voru bátarnir útsvarsfríir, ef þeir voru reknir með tapi. Nú var ákveðið af þessari ríkisstj. að leggja aðstöðugjöld á og það á taprekstur. Orlof hefur verið hækkað. Lagaákvæði hefur verið sett um það, að útgerðin sé skyldug að greiða hlut, ef einhver yfirmanna verður veikur á skipi. Þetta getur í mörgum tilfellum numið geysifjárhæðum hjá stýrimönnum, skipstjórum og vélamönnum. Það þarf að taka mann í þeirra stað, ef þeir verða veikir, og greiða þeim manni fullt kaup og hlut í 3 mánuði. Það er eðlilegt og sanngjarnt, að þeim séu greidd föst laun, en það er heimskulegt að hafa hlutaákvæðin, og það hefur oft verið talað um að lækka þau, en ekki fengizt. Þá hefur ekkert verið gert til að auðvelda útgerðarmönnum og frystihúsum lánveitingar. Þeir verða að borga há stimpilgjöld og þinglestrargjöld af hverju einasta smáláni, sem þeir fá. Með skynsamlegri löggjöf væri hægt að ákveða þetta lagalega og sleppa þessum sköttum. Vextir hafa verið hækkaðir, og þegar þessi stjórn tók við, virtist hún hafa ótrú á þessu gamla kerfi, sem hefur verið búið við, lágum vöxtum og að reynt sé að hamla á móti gengislækkunum nema í ýtrustu neyð. Þetta var rifið niður. Þessu var gerbreytt. Það átti að byggja upp nýtt kerfi, sem var kallað viðreisn, þetta viðreisnarkerfi virðist liggja í háum vöxtum og endurteknum gengislækkunum. En þetta gamla kerfi var hreint ekki eins vitlaust eins og núverandi stjórn hélt, að það væri. Við bösluðum þetta áfram. Ég byrjaði að gera út árið 1957 og það var auðveldara heldur en nú. Það var ekki vitlaust að hafa vextina lága a atvinnuvegunum og á stofnlánunum. Það var rétt leið, og það var skynsamlegri leið heldur en hafa háa vexti og endurteknar gengislækkanir. Það var byrjað að rífa niður og gerbreyta öllu. Það er ekki víst, að það gamla sé eins rangt og menn halda, menn geta gert ýmsa hluti í fljótræði. Þá má t.d. athuga, hvort það væri ekki hægt að lækka verð á olíu. Ég hef satt að segja ekki tekið afstöðu til þess máls og hef ofurlítið verið að reyna að kynna mér það og þær upplýsingar, sem ég hef fengið, benda til þess, að það muni vera hægt og fyrst og fremst liggi það í minni fjárfestingu. Það er árlega fest stórfé í olíudreifingunni og það mundi vera hægt að hafa það minna. Hitt er svo annað mál, að við höfum dálitla ótrú á ríkisreknum fyrirtækjum, þar vill oft gæta vanrækslu. En ef þetta væri rekið af dugnaði og hagsýni, hef ég trú á því, að það væri hægt að lækka eitthvað olíuverðið með því að reka félögin í einu lagi. Og yfirstjórn þessara olíufélaga er dýrari í þrennu lagi heldur en einu. Ég held, að það væri hægt að komast af með minni fjárfestingu og minni kostnað við yfirstjórn með því að sameina þau, þannig að á þann hátt væri hægt að lækka olíuverðið eitthvað. Það má vera að það yrði ekki stórkostlega. Hafnargjöld eru víða mjög há, mjög tilfinnanlega há, t.d. eins og í Grindavík og fleiri stöðum, og þau eru misjafnlega há. Vafalaust væri eitthvað hægt að gera til þess að draga úr kostnaði á því sviði. Rafmagnskostnaðurinn í frystihúsunum er óhóflega hár. Hann er svo þung byrði á frystihúsum, sem hafa lítið magn, að það er lamandi. Vitanlega þurfa þessar rafstöðvar að fá greitt fyrir rafmagnið, við vitum það. En ég held, að það væri hægt að lækka verðið á því til frystihúsanna, því að það er svo lítill munur á því og rafmagninu, sem við notum til heimilanna, að rafmagnsverðið, sem frystihúsin verða að borga, er óhóflega hátt. Ég hef séð þessa reikninga og þeir eru algerlega lamandi, skipta hundruðum þúsunda á mánuði. Þegar um lítið fiskimagn er að ræða, getur verið útilokað að reka frystihúsin. Það verður að taka til yfirvegunar, hvað hægt er að spara. Það er takmarkað gagn að því að fleygja 40 millj. t.d. í frystihúsin. Þetta kemur seint og síðar meir, og þau eru í vandræðum. Það þarf að taka kerfið allt, strika út eitthvað af skuldunum eða þá að hætta að starfrækja þau fyrirtæki, sem eru í greiðsluþroti, og koma rekstrinum á heilbrigðan grundvöll; reka eitt frystihús, þar sem það hentar, en ekki tvö. Þetta þarf allt saman að endurskoða og reka af meiri hagsýni. En þið sannið það, að þó að það sé farið inn á þessa leið, að fella gengið nú, til að bjarga ríkissjóðnum og losa ríkisstj. við að standa við fyrirheit um ýmsa styrki, sem var lofað á þessu ári, að þetta verður samt engin varanleg lausn fyrir útgerðina. Við getum litið á hag bátanna. Það er gert ráð fyrir, að fiskverðið hækki um þessi 17%, sem á að taka af óskiptu og 8% í viðbót eða alls 25%. Svo koma sjómennirnir og heimta sinn hluta af þessu. Við skulum segja, að þeir vilji fá 12%. Nú er gert ráð fyrir, að útgerðarkostnaðurinn hækki um 17% af óskiptum afla eða sem nemur því. Þá eru bátarnir farnir að bera sig verr heldur en þeir gerðu áður, þannig að það verður ekki lausnin. Það má vera, að það greiði eitthvað úr hag frystihúsanna, en það verður ekki lengi, því að aukinn rekstrarfjárskortur mun þjarma enn meira að þeim. En það er ekki til neins að tala um þetta nú. Það er gert, sem gert er. Vonandi verður reynt að hindra það, að þessi leið verði farin aftur. Það þarf að verja þessum gengismismun einhvern veginn og ég hef bent á nokkra punkta, sem við erum óánægðir með. Í heild erum við óánægðir með þessa fjármálastefnu og þetta fjármálakerfi, eins og það er rekið og álítum, að breytinga sé þörf, og eftir atvikum sjáum við ekki ástæðu til þess að greiða atkv. með frv., eins og það liggur fyrir, og leggjum til, að frv. verði vísað frá með dagskrá, og þeirri dagskrá verður útbýtt hér með grg. og sennilega mjög fljótlega.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. með fyrirvara og ég vildi nú óska eftir því, að beðið væri um nærveru hæstv. sjútvmrh. Nú, herra forseti. Hæstv. ráðh. er sjálfsagt upptekinn við störf í Ed., þannig að ég get tjáð honum mitt mál síðar, þegar hann hefur tíma til þess að mæta hér. En ég mun ekki greiða þessu frv. atkv., fái ég ekki skýr og jákvæð svör við fsp., sem ég mun beina til hæstv. ráðh. hér síðar í minni ræðu. Og með hliðsjón af því svari er minn fyrirvari kominn við undirskrift álits meiri hl. sjútvn. En vegna þessara miklu umræðna, sem hafa orðið um þetta frv., og miklu fullyrðinga, sem fram hafa komið, bæði í blöðum, á mannamótum og hér á hv. Alþ., þá langar mig til þess að ræða það nokkuð efnislega, ekki sízt vegna þess, að ég hef þegar tekið þátt í slíkum umræðum, bæði innan stjórnar sjómannasamtakanna og á sjómannaráðstefnu, sem haldin var hérna í Reykjavík þann 8. desember s.l. Það, sem vekur athygli mína, annars vegar í þeim umræðum, sem ég hef átt við sjómenn, og hins vegar í ræðum sumra hv. stjórnarandstæðinga hér á Alþ., er, að þótt báðir þessir aðilar séu á móti l. kafla frv. eða hafi verið þangað til hv. síðasti ræðumaður hélt ræðu sína, en hann lýsti því þá yfir, að hann væri honum fylgjandi, svo langt sem hann náði og mælti þar fyrir hv. stjórnarandstöðu að því er forseti tjáði mér, þá má segja, eins og ég tók fram og reyndar er komið nú í ljós með frammíkalli hv. þm. Reykn., að þeir eru á móti I. kafla frv. og vilja láta vísa honum frá eins og öðrum og sama er að segja um afstöðu sjómannanna. Þó finnst mér, að sjómennirnir, sem ég hef átt mínar viðræður við og hlustað á, viðurkenni með mjög fáum undantekningum þann mikla efnahagsvanda, sem við stöndum frammi fyrir, en sumir hv. stjórnarandstæðingar vilja helzt láta í það skína, að við þennan vanda verði ráðið með t.d. stöðvun á tertubotnainnflutningi og fleiri sambærilegum aðgerðum og máske, eins og sumir hafa tæpt á, smávægilegri gengislækkun að slíkum aðgerðum loknum - kannske einhvern tíma í ókominni framtíð, þegar áhrifin á efnahaginn af stöðvun tertubotnainnflutningsins hafa fengið að segja til sín. Maður skyldi þó ætla, að skilningur sjómannanna á þessum vandamálum, sem dvelja langdvölum fjarri heimilum sínum, fjarri bæði blöðum og útvarpi jafnvel og þeim fréttum, sem þessum miðlunartækjum fylgja, þeirra skilningur ætti ekki að vera meiri heldur en þeirra stjórnmálamanna, sem fengið hafa allar þær upplýsingar um stöðu og horfur og áætlanir í þessum málum ekki síður en t.d. ríkisstj. sjálf og hennar stuðningsflokkar. En af hverju skyldi skilningur sjómannsins vera þessum mönnum svo miklu fremri? Skyldi sú þekking ekki vera fengin af biturri reynslu þeirra, sem fyrstir urðu fyrir áföllunum, sem þjóðin í heild hefur einnig orðið fyrir, þeirra sem á tveimur árum hafa misst allt að helmingi launatekna sinna, meðan stórar stéttir, launþegahópar og reyndar mikill hluti alls almennings, hafa haldið sínu og öllu sínu, og þá kannske ekki sízt þeir, sem á sínum tíma náðu fram miklum launahækkunum á grundvelli mikilla tímabundinna tekna þessara sömu sjómanna. Ég geri ráð fyrir, að svo sé, og undir þau orð, sem komið hafa hér fram í umræðum um þetta mál til þessa um það tilfinnanlega tjón, sem okkar fiskimenn hafa orðið fyrir, vil ég taka að fullu og öllu leyti. Ég minnist þess, að á þessari sjómannaráðstefnu, sem ég vitnaði til áðan, sagði einn af forystumönnum sjómannasamtakanna, Tryggvi Helgason, formaður Sjómannafélags Akureyrar, eitthvað á þessa leið: „Þá, sem bera þetta frv. fram, skortir að gera sér grein fyrir því, að lög þessi verði að veruleika.“ Ég tók það fram á þessari ráðstefnu, að þetta væru nánast sömu orðin og ég hefði haft við efnahagssérfræðinga ríkisstj., þegar þeir kölluðu á mig ásamt nokkrum öðrum þm. stjórnarflokkanna til þess að ræða um þetta frv. Strax og ég varð var við, þótt þá lægi það alls ekki fyrir, hvernig þau skipti yrðu, sem nú eru komin fram í fyrstu greinum frv., hafði ég við orð, að þetta yrði aldrei liðið af sjómönnunum sjálfum. Ekki það, að bæði þeir viðurkenndu ekki, og kannske ég öllu frekar viðurkenndi ekki, að slíkra ráðstafana og að þessu marki væri þörf, heldur vegna þess, að þeir, sem sömdu og undirbjuggu frv., gengju út frá alrangri forsendu. Þeir gengju út frá þeirri forsendu, að það væri verið að taka af mönnum - ég kem nú að því síðar. Auðvitað er alls ekki rétt að segja, að það sé verið að taka af þeim. Það er hins vegar verið að skerða samningsbundinn rétt mannanna. Þeir gerðu sér alls ekki grein fyrir því, hvað þessir menn voru komnir gífurlega lágt í sínum launatekjum. Ef þeir hefðu staðið á sama „level“ eins og þeir gerðu fyrir ári síðan, að ég tali ekki um fyrir tveimur árum síðan, var allt annað að horfa framan í þetta frv. En þegar sú þróun hefur orðið, sem hefur orðið á undanförnum tveimur árum, þá er aðstaða þeirra orðin allt önnur. Ég skal viðurkenna það og viðurkenndi það við þá, að það hefur verið sú hætta og reyndar það hefur ekki aðeins verið hætta, heldur því miður höfum við bitra reynslu að því, en sú hætta hefði verið fyrir hendi núna, að ef gengislækkunin hefði komið fram í fiskverðinu og síðan til sjómannanna eftir óbreyttum hlutaskiptareglum, þá er ég viss um það, að aðrar launastéttir í landinu hefðu aldrei unað því. Og sá ótti þessara efnahagssérfræðinga er því algerlega á rökum reistur, sérstaklega vegna þess, að þessir aðilar, sjómenn og almennir launþegar í landinu, hafa aldrei komið sér saman um það, hver afstaða annars til hins ætti að vera. Það hefur aldrei fengizt viðurkenning ekki einu sinni hjá þessum bræðrum og systrum í verkalýðshreyfingunni, hvað þá hjá allri íslenzku þjóðinni - á því, að fiskimaðurinn ætti að hafa launalega séð svo og svo mikið meira heldur en sambærilegir aðilar í landi fyrir áhættu sína í starfi, fyrir fjarvistir sínar, fyrir vinnuaðstöðu o.fl. o.fl., sem mætti upp telja. Það væri kannske tímabært að fara að fá þessa viðurkenningu einhvers staðar fram. Það má vera, að hún komi út úr væntanlegum samningum. Um það verður ekki sagt að þessu sinni. Vegna þess að hæstv. sjútvmrh. er mættur hér í d., þá vil ég endurtaka mín upphafsorð, sem ég viðhafði í þessari ræðu minni. Ég tók það fram eins og þegar er séð, að ég skrifaði undir nál. meiri hl. með fyrirvara og ég sagði síðan, að áður en ég greiddi þessu frv. atkv., vildi ég fá skýr, jákvæð svör við fsp., sem ég mundi beina til hans síðar í minni ræðu. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara að ræða um eitt og annað, sem kom fram hér við 1. umr., hvorki fullyrðingar hv. 4. þm. Austf. um skiptaverð á undanförnum árum né fullyrðingar hæstv. ráðh. um, hver munurinn hefði verið á verðinu, sem sjómennirnir hafa fengið til skipta, og svo verði því, sem útgerðin hefur fengið. Hins vegar verður ekki á móti því mælt, að mismunur á þessu verði hefur verið alla tíð. Hann hefur líka verið þann tíma, sem þau orð hafa staðið í samningum sjómanna og útgerðarmanna, að sjómenn skuli aldrei fá lægra verð heldur en útgerðarmaðurinn. Það er opinberlega vitað, að útgerðin hefur fengið borgað á bak við miklu hærra verð heldur en komið hefur til skipta bæði hjá síldarverksmiðjum, síldarsöltunarstöðvum og fiskvinnslustöðvum. Meira að segja veit ég til þess, að í höfuðborg Austfirðinga, Neskaupstað, þar sem hv. 4. þm. Austf. býr, hefur þetta verið stundað og nú síðast s.l. sumar af mjög eðlilegum ástæðum. Mér er líka kunnugt um það, að á sumum skipum þaðan kom þetta allt til skipta. En mér er líka sagt frá því, að á öðrum skipum hafi ekki komið til skipta hjá skipverjum. Á þessu hefur sjálfsagt verið allur háttur, en ég held, að það sé vitað, og sjómenn hafa reyndar vitað það líka, þótt þeir hafi ekki getað náð tökum á því, að þetta hefur verið stundað allt í kringum landið í mörg ár. Einni spurningu varpaði ég fram á þessari sjómannaráðstefnu. Ég spurði þá, sem þar voru staddir, hver hefði orðið þessi svo kallaða kjaraskerðing sjómanna, sem nú er sem mest talað um, ef gengisfellingarleiðin hefði ekki verið valin? Jú, svörin komu ekki við henni. Ég hélt áfram þessum þankagangi mínum og spurði: Ef haldið hefði verið áfram á þeirri leið, sem hefur verið upp tekin nú um nokkurt skeið, t.d. að bæta eins og 1000–1400 millj. kr. við þær 124 millj., sem borgaðar voru til útgerðarinnar úr ríkissjóði á s.l. vetri, hvaða áhrif hefði það haft á fiskimennina okkar, hvernig hefði átt að ná þessu fé, hvaðan hefði það átt að koma? Ég geri ráð fyrir því, að þrátt fyrir það, að margar till. hafi komið fram um það hér á þingi, hvernig þessir fjármunir ættu að nást, hefði fyrr eða síðar komið að því, að þeir - eins og allur almenningur - hefðu orðið að leggja í það púkk með almennum sköttum eða skattgreiðslum. Það er alveg öruggt, að að þessu hefði komið, ef hin svo kallaða uppbótaleið hefði verið farin, en ég leyfi mér að fullyrða, að það hefði orðið enn þá þungbærara fyrir þá eins og aðra launþega, ef svo kölluð niðurfærsluleið hefði verið valin. Mér er engin launung á því, að ég var lengi vel þeirrar skoðunar, að það hefði átt að reyna að sameina þessar tvær leiðir, uppbótaleiðina og svo gengisfellingu, en eftir því sem rökin hlóðust að manni og stefnt var að því enn ákveðnar heldur en nokkru sinni áður að reyna að styrkja atvinnuvegina þannig, að þeir gætu komizt í gang hið fyrsta til þess að koma um leið atvinnulífinu og vinnu í gang, þá gaf ég mig á þessu og fylgdi því, að sú leið yrði valin, sem valin var. En því er auðvitað ekki að neita, að henni fylgja ýmsir vankantar, m.a. þessi, sem fram hefðu komið í sambandi við þetta frv. Ég geri ráð fyrir því, að það séu aðrir mér færari til þess að svara fullyrðingum eins og komu fram hjá síðasta hv. ræðumanni, þegar hann hélt því fram, að hér væri hægt að leysa þetta vandamál um 1500–1600 millj. kr. tilfærslu í þjóðarbúinu vegna sjávarútvegsins og svo kannske 504–600 millj. kr. tilfærslu þá til viðbótar vegna iðnaðarins, sem margir vilja láta sér sjást yfir, þegar talað er um þetta vandamál í heild. Ég geri ráð fyrir, að það séu einhverjir aðrir betur færir til þess að afsanna þessar fullyrðingar hans, sem ég krotaði nú að nokkru hjá mér, bæði um vextina, hvað þeir þýddu, þótt þeir yrðu felldir niður á útgerðinni; launaskattinn, lækkun olíunnar, hafnargjöldin og rafmagnskostnaðinn, sem hann auðvitað gleymir, að er ekki ríkissjóðs nema í sárafáum tilfellum, heldur viðkomandi sveitarfélaga og héraðsveitna og svo auðvitað ríkisveitnanna, þó að ríkissjóður komi inn í þá mynd. Nei, ég held, að þegar menn fara að skoða dæmið í heild og virkilega viðurkenna, hvað á ferðinni er, sjái þeir, hvað svona hjal er þýðingarlaust eins og kom fram í ræðu hv. síðasta þm. Stjórnarandstaðan leggur til, að l. kafli frv. verði felldur niður. Þetta var líka krafa sjómannaráðstefnunnar, sem haldin var, að hann yrði felldur niður - eða þeirra, sem með því greiddu atkv. þar. Fulltrúar Sjómannasambandsins óskuðu einnig eftir því, að frv. yrði stöðvað. Þeir óskuðu eftir þessu við ríkisstj., en höfuðáherzluna lögðu þeir á, að þeir samningar, sem bundnir væru, yrðu losaðir með löggjöfinni sjálfri. Við þessari ósk okkar var orðið við 2. umr. í Ed. En þá voru sett inn ákvæði í frv. þess efnis, að við gildistöku þessara laga skyldu kjarasamningar milli útvegsmanna og sjómanna, sem samkv. ákvæðum þeirra var ætlað að gilda til ársloka 1969, þá væri heimilt sem sagt að segja þeim upp án fyrirvara. Þeir, sem ferðinni ráða í sjómannasamtökunum hafa ekki óskað eftir efnislegum breytingum við einstakar greinar þessa frv. Er þetta á margan hátt mjög skiljanlegt, þegar haft er í huga, að stór hluti þeirra, sem við þetta eiga að búa, sjómannskjörin, hafa verið og eru fjarverandi og eru fyrst nú hina síðustu daga að koma til sinna heimahafna. Mótun krafna þeirra og aðgerðir geta því tæpast talizt eðlileg, fyrr en meðlimir sjómannafélaganna sjálfra eiga þess kost að láta álit sitt um þær í ljós. Því hefur oft verið h:eyft að undanförnu í samtökum sjómanna, að eðlilegt væri, þegar hafður væri í huga minnkandi afli, að taka upp breytt launafyrirkomulag á fiskiskipaflotanum, fara meira inn á fastakaupsfyrirkomulag með fríu fæði og aflapremíu í líkingu við það, sem er á togaraflotanum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að slíkt launafyrirkomulag kemur til umræðu í væntanlegum samningum hjá sjómönnum og útgerðarmönnum. Ég hreyfði því á fundi í stjórn og á ráðstefnu Sjómannasambandsins áður en frv. var tekið til 1. umr. í hv. Ed., hvort samtökin ættu ekki að beita sér fyrir því að fá þá breytingu fram á þessum lögum, að hluti þeirrar prósentu, sem á að renna í stofnfjársjóðinn samkv. þessu frv., verði látinn renna í sérstakan verðjöfnunarsjóð fyrir áhafnir fiskiskipa. Og ég vil taka það fram, að þessi hugmynd um sérstakan verðjöfnunarsjóð fyrir áhafnir fiskiskipa, sú hugmynd er ekki ný. Henni hefur meira að segja verið hreyft á fundum í Verðlagsráði sjávarútvegsins af fulltrúum sjómannasamtakanna þar. Ég taldi líka þá rétt, að ef af slíku gæti orðið, að það væri síðan samið um ýmsar leiðir, sem fara mætti til nýtingar á því fé, sem inn í slíkan sjóð kæmi, t.d. til þess að greiða a.m.k. hluta fæðiskostnaðar, greiðslu kostnaðar við allsherjarlíftryggingu, eins og frv. liggur nú fyrir um hér á Alþ., og jafnvel til þess að greiða framlag sjómanna í lífeyrissjóði fiskimanna, en það mál hefur nú um langt árabil verið mikið baráttumál hjá þeim flestum og skal það viðurkennt, þótt ekki hafi enn orðið samkomulag um það mál innan raða sjómannasamtakanna. Þessar hugmyndir eru enn í mótun hjá sjómannasamtökunum og verða að sjálfsögðu ræddar, þegar hægt verður að hafa fundi með félagsmönnunum. Og það er ekki fráleitt að hugsa sér, að einhverjar þeirra, eða hluti þeirra, gæti náð fram í frjálsum samningum við útgerðarmenn eins og ég tók fram, í samningaviðræðum, sem hljóta að hefjast nú alveg á næstunni, ekki sízt þegar haft er í huga, að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir við mig, að ef samkomulag náist milli þessara aðila, skuli ekki standa á því, að ríkisstj. beiti sér fyrir nauðsynlegri lagasetningu hér á Alþ., ef þörf þykir. Vegna þess, sem kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, frsm. minni hl., þá vil ég taka það fram, að ég hef alltaf talið, að það hefði ekki verið óeðlilegt, ef ekki hefðu fleiri breytingar verið ætlaðar á hlutaskiptafyrirkomulaginu, að sjómenn hefðu tekið þátt í af óskiptu að greiða aukinn kostnað, sem hefði orðið af gengislækkuninni, ef sú hin sama gengislækkun hefði þá fært þeim þá hækkun fiskverðs, sem samningarnir sögðu til um. Ég hefði talið það miklu eðlilegra heldur en að tekið sé af sjómönnunum til þess að borga í Stofnfjársjóð, sem síðan er varið til þess, að Björn Pálsson á Löngumýri, ýmsir rakarar og ljósmyndarar geti síðan eignazt hinar og þessar útgerðir. En út af fæðiskostnaðinum, þá vil ég taka það fram í framhaldi af þessum vangaveltum um aukinn kostnað útgerðarinnar af gengislækkuninni, að við skulum bara hafa það í huga, að sjómennirnir hafa líka orðið fyrir auknum kostnaði af gengislækkuninni. Þessir menn, sem í ákaflega mörgum tilfellum, eins og í öðrum stéttum að sjálfsögðu, eru fjölskyldumenn, hafa sín heimili í landi og þurfa að sjá þeim fyrir nauðsynjum og verða að borga þann fæðiskostnað, sem þar kemur fram, þeir verða líka að borga hann um borð í skipunum. Og hann er ekki ódýr þar, sem mjög er eðlilegt, þegar mennirnir borga þetta sjálfir. Útgerðarmennirnir hafa engan vanda þar af annan en að ráða þann mann, sem tilreiðir matinn og kaupir inn vöruna. Í mörgum tilfellum er svo komið, ef ekki öllum - ég veit ekki, hvernig samningar skipstjóranna eru - þá eru þeir á fríu fæði hjá útgerðunum. Þeir eru það ekki, en það þekkist samt, að sumar útgerðir borgi fæði fyrir þá, og um leið auðvitað er allt það aðhald með þessum mönnum, sem eiga að fara með þessi miklu verðmæti fyrir áhöfnina, fari út í veður og vind. Útgerðin þarf ekki að hafa áhyggjur af því, matsveinninn getur farið með þetta á þann hátt, sem hann vill, og í mörgum tilfellum þarf skipstjórinn þess ekki heldur. Ég tel mjög nauðsynlegt, að á þessu yrði breyting, þannig að maðurinn, sem ræður þennan mann á skipið, hann hafi líka þá ábyrgð að fylgjast með því, að sá maður sé sínu starfi vaxinn. Nú er ég ekki að segja þetta til þess að lasta matsveinastétt fiskiskipaflotans, því að þar eru margir hinir ágætustu einstaklingar, eins og fæðiskostnaður þeirra sýnir. En því miður finnast líka dæmi hins, og þegar sjómenn þurfa af 13, 14, 15 þús. kr. kauptryggingu kannske að borga, eins og þekkjast dæmi, sem ekki eru þó, guði sé lof, mörg, upp í 10 þús. kr. í fæði yfir mánuðinn, og eiga svo að koma með 5–6 þús. kr. til sinna heimila til þess að borga húsaleigu, skatta og fæði sinnar fjölskyldu, þá sjá auðvitað allir, að þetta nær ekki orðið nokkurri átt. Og ef hinir svo kölluðu efnahagssérfræðingar ríkisstj. telja, að það sé ærin ástæða að taka einmitt af þessum mönnum til þess að styðja útgerðina, þessum mönnum, sem kannske ærið margir hafa orðið að lifa af sinni kauptryggingu núna í tvö ár, þá segi ég, að þeir eru að fara villir vegar. Enda er enginn vafi á því, að þeir komast að því og þeim verður bent á það í þessum væntanlegu samningum milli sjómanna og útgerðarmanna. Ég kem þá að fyrirvara mínum. Skömmu eftir að gengislækkunin var ákveðin, þá kom sá ótti upp bæði hjá verksmiðjueigendum og söltunarstöðvum austanlands, og jafnvel hjá þm. þess kjördæmis einnig, að þar eð ný verðákvörðun á síld til bræðslu og söltunar vegna gengisfellingarinnar væri ekki fyrir hendi, væri rík ástæða til að óttast, að allur síldveiðiflotinn færi til veiða á Norðursjávarmiðum, jafnvel þó að síld kæmi upp á Austfjarðamiðum, vegna hinnar miklu verðmætisaukningar pr. kg, sem þeir fengju fyrir aflann í íslenzkum krónum vegna gengisfellingarinnar, þ.e.a.s. þeir, sem erlendis seldu. Ef afli hefði verið fyrir hendi á Austfjarðamiðum, hefði þetta vissulega orðið mikið áfall fyrir byggðirnar og þessi fyrirtæki og allan almenning þarna eystra, það skal viðurkennt. Það voru margs konar bollaleggingar uppi um, hvernig fyrirbyggja mætti, að til slíks kæmi. M.a. var rætt um það, hvort hægt væri að flýta nýrri verðákvörðun og láta hin nýju eða væntanlegu lög um skerðingarákvæðin, þegar landað væri erlendis, taka gildi frá 15. nóvember, eins og hið innlenda fiskverð á að gera. Ég átti marga viðræðufundi við ráðh. um þetta atriði, og mótmælti öllum slíkum hugmyndum. Ég benti m.a. á, að síldveiðiflotinn hefði nú verið fjarverandi mánuðum saman norður í hafi með tekjur áhafna í algjöru lágmarki. Væri sízt til of mikils mælzt, þó að þeir sjómenn, sem væru á skipum, er erlendis seldu á næstu fjórum til fimm vikum, fengju að njóta þess, þó að eitthvað legðist þeim til í tekjuaukningarátt á þessum mjög takmarkaða tíma, þangað til að frv. yrði væntanlega samþykkt. Eftir þessar viðræður tel ég mig hafa verið með loforð ráðh. fyrir því, að framkvæmdin yrði sú, að ef íslenzkt fiskiskip seldi erlendis á tímabilinu frá 15. nóvember til þess dags, er lög þessi öðlast gildi, skuli áhafnir þessara skipa taka laun samkv. núgildandi skiptakjörum án allrar skerðingar. Mín fsp. til hv. sjútvmrh. er því sú, hvort við þetta verði ekki staðið og hvort þetta sé ekki rétt túlkað hjá mér. Þessi fsp. er borin fram af gefnu tilefni, en þess munu mörg dæmi, ef það hefur ekki verið atgilt á undanförnum vikum að útgerðir þessara skipa eða sá ágæti Seðlabanki hafi fyrst upphæðir, sem frádráttarprósentunum næmi. Þetta eru ekki fáar krónur, skipta kannske millj., ef ekki meira. Það er auðvitað öllum kunnugt um hinar miklu landanir og góðu sölur margra okkar skipa í s.l. mánuði, bæði í Noregi, V.- Þýzkalandi og Englandi. Ef svar ráðh. við þessari fsp. minni er jákvætt, þá greiði ég þessu frv. atkvæði mitt.



Herra forseti. Í framhaldi af þessari fsp. og öðrum, er fram komu við fyrri umr. málsins, vil ég taka eftirfarandi fram: Að því er tekur til landana á fiski íslenzkra skipa erlendis, mun engin breyting eiga sér stað á hlutaskiptalögunum fyrr en eftir gildistöku frv. þessa, ef það verður að lögum. Við athugun a 2. gr. frv. tel eg þetta ljóst. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir, að væntanleg hækkun fiskverðs innanlands, sem ákveðin verður af Verðlagsráði sjávarútvegsins eftir gildistöku laga þessara, gildi aftur fyrir sig frá 15. nóvember s.l., en umrædd gjöld, sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, gildi þá einnig frá sama tíma. Við 1. umr. málsins var mikið um það rætt, hve mikil áhrif hin ýmsu gjöld sjávarútvegsins eða útgerðarinnar hefðu á hag hennar og framgang. Í sambandi við það var bent á það af ýmsum ræðumönnum, sem ég hirði nú ekki um að tilgreina, nema tilefni gefist til, að nokkrir tilteknir liðir eða lækkun á þeim mundi geta jafnað það bil, sem verið er að reyna að jafna með þessu frv. Í tilefni af því vil ég segja eftirfarandi: Í eftirfarandi yfirliti um vexti, tolla og gjöld af rekstrarvörum og gjöld af olíunotkun, sem sjávarútvegurinn greiðir samkv. áætlun fyrir árið 1968, ber að hafa í huga, að verðjöfnunargjaldið af olíunni, sem er aðalgjaldið á þeirri vöru, er ekki tollur, sem rennur til ríkisins, heldur gjald, sem stendur undir dreifingarkostnaði út á land. Það rennur því að verulegu leyti aftur til sjávarútvegsins sjálfs, þótt sjávarútvegurinn greiði sjálfsagt meira en hann fær til baka, og þó einkum togararnir. Um vextina er það að segja, að hækkun þeirra um 20% er sjálfsagt það allra mesta, sem til greina kæmi, enda verulegur hluti þeirra erlendir vextir og vextir bundnir til langs tíma í skuldabréfum, sem fjárfestingalánasjóðir hafa selt. Slík vaxtalækkun kæmi að sjálfsögðu ekki til greina, nema með lækkun vaxta á innlánum, og lítur þá dæmið þannig út: Heildarframleiðslukostnaður sjávarútvegsins alls 1968, að meðtöldum afskriftum og stofnvöxtum er 5861 millj., 5 milljarðar 86l millj., og er sú tala að sjálfsögðu það, sem við miðum við hér, 100%. ÖII vaxtagjöld útgerðarinnar eru 375 millj. kr. eða 6.4%.  Halli sjávarútvegsins 1968 er áætlaður 1640 millj. kr.. sem er 100% í þessu tilfelli, einn milljarður 640 millj. kr. Öll vaxtagjöld eru áætluð 375 millj. kr. eða 22.8%. Allir tollar og olíugjöld eru 73 millj. kr. eða 4.5%. Upphæð vaxtalækkunar, 20% afnáms tolla- og verðjöfnunargjalds, er 124 millj. kr., eða 7.5%. Af þessu sér hver sem vill sjá, að öll sú lækkun vaxta, sem framast virðist hugsanleg, 20%, ásamt afnámi tolla á rekstrarvörum og verðjöfnunargjalds á olíu, nemur aðeins um 2% af framleiðslukostnaði sjávarútvegsins og 7–8% af rekstrarhallanum öllum á árinu 1968. Í þriðja lagi þá var um það spurt í 1. umr. málsins, með hvaða hætti ráðstafað hefði verið úthlutun bóta, sem eru hliðstæðar þeim liðum, sem eru í þessu frv., sem hér er til umræðu, hvernig þeim hefði verið ráðstafað samkv. þeim lögum, sem hefðu verið samþykkt á síðasta Alþ. Tel ég rétt að upplýsa það hér, með eftirfarandi lestri úr bréfi um það efni. Það var hv. 4. þm. Vestf., sem sérstaklega óskaði eftir því, að þetta kæmi fram, áður en umræðu um þetta mál lyki, og er það hér með gert, með leyfi hæstv. forseta: „Með bréfi dags. 7. febr. s.l. skipaði ráðuneytið (sjútvmrn.) nefnd til að sjá um úthlutun bóta samkv. a-lið 1. gr. l. nr. 79 frá 29. febr. 1967, um ráðstöfun á gengishagnaði af útfluttum sjávarafurðum o.fl., og í nefndina voru skipaðir eftirtaldir menn: Sigurður Stefánsson endurskoðandi, Margeir Jónsson útgerðarmaður, Úlfur Sigurmundsson framkvæmdastjóri, Sveinn Benediktsson framkvæmdastjóri og Davíð Ólafsson bankastjóri, og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar. Nefndin leitaði til Efnahagsstofnunarinnar um að henni yrðu látin í té gögn varðandi hinar ýmsu greinar sjávarafurðaframleiðslunnar, og hafa þeir Jón Sigurðsson hagfræðingur þar og Bjarni Bragi Jónsson hagfræðingur unnið að þessu fyrir nefndina. Eftir þeim gögnum, sem nefndin hefur þannig fengið, hefur hún samþykkt einróma að leggja til, að greiddar verði eftirfarandi bætur í samræmi við ákvæði fyrr nefndra laga: 1. Vegna fiskveiða: a. Síldveiðar. Greitt verði á hverja lest síldar, sem landað var innanlands á tímabilinu 26. nóv. til 31. des. 1967, kr. 170 svo og 3.4% á kauptryggingu greidda í des. 1967. b. Þorskveiðar. Greitt verði á verðmæti afla, sem landað var innanlands á tímabilinu 26. nóv. til 31. des. 1967, 7.6% svo og 3.4% á kauptryggingu greidda í des. 1967. 2. Saltfiskframleiðsla: a. Verkaður saltfiskur. Greitt verði á hverja lest fisks, sem var í birgðum 26. nóv. 1967, 319 kr. og framleiðslu á tímabilinu 26. nóv. til 31. des. 1967 957 kr. á hverja lest. b. Óverkaður saltfiskur. Greitt verði á hverja lest fisks, sem var í birgðum 26. nóv. 1967, kr. 313.50 og á framleiðslu á tímabilinu 26. nóv. til 31. des. 1967 627 kr. á hverja lest. 3. Freðfiskframleiðsla: a. Freðfiskur. Greitt verði á hverja lest fisks, sem var í birgðum 26. nóv. 1967, kr. 75 og á framleiðsluverðmæti tímabilsins 26. nóv. til 31. des. 1967 4.25% og er þá miðað við reikningsverð sölusamtakanna til framleiðanda vegna þessarar framleiðslu, sem skv. upplýsingum sölusamtakanna til Efnahagsstofnunarinnar var kr. 23.53 á hverja lest að meðaltali. b. Freðsíld. Greitt verði á hverja lest síldar, sem var í birgðum 26. nóv. 1967, kr. 75 og af framleiðslu á tímabilinu 26. nóv. til 31. des. 1967 269.50 kr. á hverja lest. 4. Saltsíldarframleiðsla: a. Síld, söltuð suðvestanlands. Greitt verði vegna þeirrar síldar, sem var í birgðum 1. des. 1967, kr. 14.51 pr. tunnu að meðaltali, svo og vegna framleiðslu á tímabilinu 1. desember 1967 til 31. desember 1967 kr. 27.81 pr. tunnu að meðaltali. b. Síld, söltuð norðaustanlands. Greitt verði vegna þeirrar síldar, sem var í birgðum 1. des. 1967, kr. 20.25 á tunnu að meðaltali, svo og vegna framleiðslu á tímabilinu 1.–31. des. 1967 kr. 31.05 pr. tunnu að meðaltali. c. Hækkun tunnukostnaðar. Greitt verði vegna verðhækkunar á tunnum, sem fluttar voru inn og greiddar á hinu nýja gengi og notaðar við framleiðsluna í desember 1967 kr. 3 millj. 668 þús. Byggist upphæð þessi á framlögðum gögnum síldarútvegsnefndar.“ Með þessum upplestri og tilvitnunum tel ég, að þeim spurningum, sem til mín hefur sérstaklega verið beint varðandi málið, hafi verið svarað.



Herra forseti. Okkur var áðan fluttur hér dálítið óvenjulegur leikþáttur. Hv. 10. þm. Reykv. kom hér upp í ræðustólinn og sagðist þurfa að bera upp fsp. við hæstv. sjútvmrh. Hv. þm. hafði skrifað með fyrirvara undir nál., þar sem hann lét þess getið, að hann væri fylgjandi því, að þetta frv. næði fram að ganga, það vantaði aðeins að fá svar við einni spurningu. Og hv. þm. flutti mál sitt á býsna sannfærandi hátt, eins og honum væri mjög mikið niðri fyrir. Hins vegar er hæstv. ráðh. öllu lélegri leikari en þm. Hann varð ekkert hissa, honum kom ekkert á óvart, hann var ekkert að hugsa sig um. Hann svaraði á stundinni.  Hins vegar skil ég mjög vel, hvers vegna hv. þm. taldi sig þurfa að gera þetta. Hann er einn af forystumönnum sjómannasamtakanna í landinu. Hann er í trúnaðarstarfi fyrir samtök, sem hafa lýst yfir algjörri andstöðu við 1. kafla þessa frv. og borið fram kröfur um það, að sá kafli yrði ekki samþykktur hér á þingi. Hv. þm. er í miklum vanda. Hann er bæði tryggur stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, og hann vill einnig geta komið hér fram sem málsvari sjómanna. En eins og nú standa sakir, verða þessi hlutverk ekki samrýmd, vegna þess að hæstv. ríkisstj. er hér með frv. um ákaflega stórfellda skerðingu á umsömdum ákvæðum, sem gilt hafa um hlutaskipti sjómanna. Og hv. þm. rekur sig á það, að það er ekki hægt að þjóna tveimur herrum. En hann vetur þunn kost, að hann þjónar ríkisstj. í staðinn fyrir þeim sjómönnum, sem hafa trúað honum fyrir að gegna forystustörfum fyrir sig. Ég tók eftir því, að hv. þm. lýsti því á mjög skýran hátt og dró ekkert af, að hann teldi þessa árás á sjómannakjörin algerlega óréttlætanlega. Hann lagði áherzlu á það, að kjör sjómanna hefðu skerzt fyrr og harkalegar en nokkurrar annarrar stéttar, að kaupgjald þeirra hefði lækkað um því sem næst helming og að verulegur hluti þeirra hefði ekki fengið nema kauptrygginguna tvö undanfarin ár. Hann lagði líka áherzlu á það, að þetta væru kjör, sem ekki væri hægt að skerða og að það væri röng stefna að skerða þau. Engu að síður ætlar þessi hv. þm. að standa að því, að sjálf þessi skerðing verði samþykkt hér á þingi. Hann ætlar að greiða atkvæði með því. Hann hefur að vísu aðra útgönguleið, sem hann lagði áherzlu á í ræðu sinni. Hún var sú, að nú tækju við samningar. Það hefði tekizt að fá þessu frv. þannig breytt, að ef það yrði gert að lögum, þá væru þeir samningar, sem bundnir voru, lausir. Það stafar m.a. af ákvörðun þessa hv. þm., að sumir þessir samningar voru ekki lausir áður. Ástæðan var sú. væntanlega, að hv. þm. og þeir, sem með honum starfa, hafa talið, að samningarnir væru þess eðlis, að það mundi ekki bæta hag sjómanna að segja þeim upp. Það er ríkisstj. og þessi hv. þm., sem eru að búa til það ástand, sem gerir það óhjákvæmilegt að segja upp þessum samningum. Og það er einmitt þetta atriði, sem varð til þess, að ég vildi með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, enda þótt ég ætli ekki að halda neina langa ræðu. Það er í sjálfu sér tilgangslítið að flytja langar ræður um mál eins og þetta, þar sem ríkisstj. er búin að bíta í sig alveg ákveðna lausn, þar sem hún tekur ekki mark á neinum röksemdum stjórnarandstæðinga og neinum tillögum, þar sem hún þykist hafa valdið. Hún ætlar sér að beita þessu valdi, og hún telur, að stjórnarandstaðan sé harla máttlaus í þessum átökum. En hversu mikið vald hefur hæstv. ríkisstj.? Hv. 10. þm. Reykv. minntist einnig á það. Hann sagðist hafa spurt þá sérfræðinga og ráðherra, sem stóðu að því að semja þetta frv.: Hvernig á að gera þetta að veruleika? - Til þess að gera árás eins og þessa, sem þarna á að gera á afkomu sjómanna, til þess að gera hana að veruleika, þá þarf meira en að samþykkja lög á Alþ. Það er ekki hægt að koma fram efnahagsráðstöfun eins og þessari, nema að hún njóti verulegs skilnings meðal almennings, nema menn sætti sig við hana. Ef menn sætta sig ekki við hana, nær hún ekki fram að ganga þannig, að hún verði að raunveruleika. Fyrir þessu er löng reynsla og ég held, að hæstv. ráðh. ættu að vera farnir að átta sig á henni. Einmitt þess vegna er ástæða til þess að vara hæstv. ríkisstj. við að fara inn á þessa braut. Ef þetta frv. verður samþykkt, gerist örugglega eitt af tvennu. Annaðhvort taka sjómannasamtökin upp baráttu fyrir kjörum sjómanna og fylgja henni fast eftir. svo að þau rétti hlut sjómanna fullkomlega - og hv. 10. þm. Reykv. tók það fram, að til þess að rétta hlut sjómanna fyllilega, þyrfti að tryggja þeim óskert kjör, að engin kjaraskerðing kæmi til greina hvað þá varðar. Sem sagt, það þyrfti að rifta gersamlega ákvæðum 1. gr. laganna í verki, þó að tekinn væri upp einhver annar háttur á kaupgreiðslunum, yrðu þær að standa undir óskertum kjörum. Þegar þannig er barizt, skulum við gera okkur grein fyrir því, að það getur komið til vinnustöðvunar og ég hefði haldið, að hæstv. ríkisstj. hefði hug á flestu öðru en því, að það kæmi vinnustöðvun á Íslandi ofan í það ástand, sem nú blasir við. Þjóðarheildin hefur sannarlega ekki efni á því að láta sóa tugum eða hundruðum millj. í það, að framleiðslutækjunum sé haldið stöðvuðum vegna deilu um kjör stéttar, sem heldur uppi útflutningsframleiðslunni. En ef þetta gerist ekki, ef sjómannasamtökin hafa ekki þrótt eða getu til þess að ná fram þeim réttarbótum, sem þarna eru óhjákvæmilegar, verður afleiðingin hin, að beztu og kraftmestu sjómennirnir fara í land. Og menn skulu gera sér grein fyrir því, að það er hornsteinn þess mikla aflamagns, sem Íslendingar draga í land. hvað við höfum duglega sjómannastétt, sem kann betur til verka en nokkur önnur sjómannastétt í heimi. Ef við búum ekki að þessari stétt eins og hún á heimtingu á, fáum við ekki notið starfa hennar. Þá hverfa menn í land frá þessum störfum til annarra starfa. Slíkt hefur áður gerzt hér á Íslandi. Slíkt gerðist t.d. eftir 1950 og árunum þar á eftir. Þá flykktust menn í land, m.a. til starfa á Keflavíkurflugvelli, vegna þess að launakjörin a bátunum voru svo léleg. Þá urðum við að flytja inn Færeyinga, mikinn fjölda Færeyinga. En ég hygg, að það yrði dálítið erfitt fyrir útgerðarmenn að fá Færeyinga til starfa núna, vegna þess að þau kjör, sem nú er verið að skammta íslenzkum sjómönnum, eru miklu lægri en kjör sjómanna í nálægum löndum. Þess væri enginn kostur að fá nokkurn Færeying upp á þau kjör, sem á að skammta sjómönnum með þessu frv. Um þetta alvarlega mál held ég, að hæstv. ríkisstj. ætti að hugsa. Hún er ekki að útkljá málið, þó að hún knýi það í gegn með sínum nauma meiri hl. hér á þingi. Vandinn tekur við eftir það og það er skylda stjórnarvalda á hverjum tíma að reyna að halda þannig á ákvörðunum sínum í efnahagsmálum, að þær leiði ekki til stórfelldra vandamála í þjóðfélaginu, eins og þetta gerir alveg óhjákvæmilega. Þetta sama sjónarmið ætti ríkisstj. raunar að hafa í huga í sambandi við aðra þætti hinna svo kölluðu kjaramála. Það er alkunna, að hæstv. forsrh. hefur lýst yfir því, að það sé forsenda gengislækkunarinnar, að ekki megi hækka neitt kaup til samræmis við þá verðbólgu, sem af gengislækkuninni hlýzt. Verulegur hluti af kaupi manna á Íslandi fyrir venjulegan dagvinnutíma er fjarska lágt kaup, 10 þús. kr. fyrir ófaglærða verkamenn á 2. taxta Dagsbrúnar á mánuði um það bil. Og verulegur hópur fólks er með mun lægra kaup, m.a. allir þeir, sem hafa afkomu af tryggingabótum. Ég held, að það sé alger fjarstæða að ímynda sér, að það sé hægt að lækka lífskjör þessa fólks. Það er ekki framkvæmanlegt. Og ríkisstj., sem ætlar að reyna að framkvæma þá stefnu, er að leiða yfir sjálfa sig óleysanleg vandamál. Það er ekki nema ár síðan ríkisstj. fékk af þessu reynslu. Hún ætlaði sér að framkvæma gengislækkunina á síðasta ári á þennan hátt. Hún kallaði yfir sig víðtækasta verkfall í sögu þjóðarinnar. Það verkfall varð ákaflega kostnaðarsamt fyrir þjóðarbúið. En ég held, að það sé samdóma álit meginþorra þjóðarinnar, að kröfugerð verkalýðssamtakanna þá hafi verið slík, að hún verði ekki gagnrýnd með nokkru móti; þær kröfur, sem þá voru bornar fram, séu svo sjálfsagðar, að þær eigi óhjákvæmilegan rétt á sér í nútímaþjóðfélagi. Og í sambandi við tal manna um það, að þjóðfélag okkar standi ekki undir því kaupgjaldi, sem felst í núgildandi kjarasamningum á ég dálítið erfitt með að átta mig á þeirri einkennilegu kenningu. Fyrir tveimur árum var gumað mjög af því í stjórnarblöðunum og ekki sízt í Morgunblaðinu, að Íslendingar væru að verða eitthvert auðugasta þjóðfélag í víðri veröld. Því var haldið fram, að þjóðartekjur á mann hér á Íslandi væru þær þriðju hæstu í heimi. Á undan okkur væru aðeins Bandaríkin og olíuríkið Kuwait, en við værum með hærri þjóðartekjur á mann en nokkurt Evrópuland. Af þessu var gumað fyrir kosningarnar á síðasta ári, og það var vitnað í opinberar alþjóðlegar skýrslur frá Sameinuðu þjóðunum máli þessu til sönnunar. Nú hefur hæstv. forsrh. greint frá því hér á þingi fyrir nokkrum dögum, að þjóðartekjur á mann hafi dregizt saman um 15% síðan þetta hámark var, um 15%. Þrátt fyrir þennan samdrátt eru meðalþjóðartekjur á mann á Íslandi hliðstæðar og þær eru annars staðar á Norðurlöndum um þessar mundir. Og hvernig er kaupgjald á Norðurlöndum? Núna nýlega bar verkamannasamband Danmerkur, samband ófaglærðra verkamanna, fram kröfur sínar. Þar á meðal var krafa um lágmarkslaun, alger lágmarkslaun ófaglærðra verkamanna. Og þessi lágmarkslaun, sem borin voru fram af dönsku alþýðusamtökunum, voru 450 kr. danskar á viku, 5200–5300 íslenzkar kr. á viku, 23 þús. til 24 þús. kr. á mánuði. Þetta áttu að vera lágmarkslaun í Danmörku. Það átti að vera bannað að greiða minna. En þetta er tvöfalt hærra en þau laun, sem verkamenn á Íslandi fá, ef miðað er við það gengi, sem nú er búið að setja og sem hæstv. ríkisstj. og sérfræðingar hennar segja, að sé rétt gengi. Og ég spyr: Dettur nokkrum manni í hug, að á sama tíma og þjóðartekjur á mann á Íslandi eru taldar hliðstæðar og þær eru í Danmörku, að launamenn á Íslandi sætti sig þá við það að vera hálfdrættingar í kaupi? - Slík stefna er alger fjarstæða og það er ekki nokkur vafi á því, að ef hæstv. ríkisstj. ætlar að forðast stórfelld og alvarleg átök í þjóðfélaginu, kemst hún ekki hjá því að viðurkenna þessa staðreynd og viðurkenna þá lágmarkskröfu verkalýðssamtakanna, að vísitölubætur á laun verði að haldast óslitið. Vegna þess að menn tala um vísitölubætur oft og einatt sem kauphækkanir, er ástæða til þess að leggja á það áherzlu, að þar er auðvitað ekki um neina kauphækkun að ræða. Fullkomið vísitölukerfi tryggir aðeins óskert laun, óskertan kaupmátt. Ég veit ekki til þess að verkalýðssamtökin hafi farið fram á kauphækkanir, en þau sætta sig ekki við að laun séu lækkuð um allt að því 20%, laun, sem eru það lág fyrir, að þeim verður aðeins jafnað við launakjör eins og þau gerast í sunnanverðri Evrópu í löndum eins og Spáni og Portúgal og Grikklandi. Ég held, að hæstv. ríkisstj. verði að hugleiða þetta í fullri alvöru. Það er ekki hægt að útkljá málin með því að láta samþykkja frv. hér á þingi. Vandinn tekur við seinna. Og hún er sjálf að kalla yfir sig vandann, ef hún samþykkir kjaraákvæði, sem ekki er nokkur leið að fá framkvæmd og sem enginn sættir sig við og sem enginn á að sætta sig við. Það var fyrst og fremst þetta,.sem olli því, að ég kom hér upp í ræðustól. En ég sé, að hér eru tveir ráðh viðstaddir, svo að mig langar að bæta við örlítilli fsp. um atriði, sem ég hef svolítið velt fyrir mér. Við erum með þessu frv. og fleirum að ráðstafa svo kölluðum gengishagnaði. En í sambandi við þær tvær gengislækkanir, sem gerðar hafa verið á einu ári, hefur komið fram mjög verulegur gengishagnaður hjá tveimur aðilum hér á Íslandi. Þetta eru tveir stærstu atvinnurekendur hér á landi. Annars vegar er bandaríska hernámsliðið, hins vegar svissneski alúmínhringurinn. Þessir aðilar greiða verulegan hluta af tilkostnaði sínum hér á landi, vinnulaunin, í erlendum gjaldeyri. Þessi gjaldeyrir hefur tvöfaldazt að verðmæti, miðað við íslenzka krónu á einu ári. Og nú er mér spurn og vænti þess, að þessir hæstv. ráðh., sem vafalaust hafa skoðað allar hliðar gengislækkunarmálsins gaumgæfilega, geti svarað: Hvað er þessi gengishagnaður hernámsliðsins og svissneska alúmínhringsins mikill? Hvað verður hann t.d. mikill á næsta ári? Og hvað breytir þetta mikið áætlununum um þann hagnað, sem við áttum að hafa af svissnesku alúmínbræðslunni? Sá hagnaður var ekki sízt fólginn í því, a;ð við áttum að fá greiðslu fyrir vinnu manna í verksmiðjunni. Sú vinna er orðin helmingi ódýrari en hún var, þegar samningurinn var gerður. Hún kostar helmingi minna í svissneskum frönkum eða dollurum en þá var gert ráð fyrir. Þessi gengishagnaður kemur hinum erlendu atvinnurekendum einum að gagni. Þeir stinga honum í sinn eigin vasa. En það væri býsna fróðlegt, ef hæstv. ráðh. vita það, að fá vitneskju um það, hvað hann verður mikill t.d. á næsta ári.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 209, vorum við, sem skipuðum minni hl. sjútvn. þessarar d., tveir fulltrúar Framsfl. og ég, á því, að rétt væri að afgreiða þetta frv. með rökstuddri dagskrá. Þessi dagskrá er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ljóst er, að samþykkt frv. getur leitt til ófriðar á vinnumarkaðinum og stöðvun fiskveiða á komandi vertíð, sem mundi hafa hinar örlagaríkustu afleiðingar fyrir íslenzkan þjóðarbúskap, ályktar deildin að vísa frv. frá og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er skoðun okkar, eins og þegar hefur komið hér fram í umræðum, bæði við 1. umr. um málið og svo aftur nú við 2. umr. málsins, að það séu allar líkur, sem bendi til þess, að samþykkt á þessu frv. leiði til stöðvunar fiskiskipaflotans núna upp úr áramótum. Hæstv. ríkisstj. hefur þegar látið undan hörðum mótmælum sjómanna gegn þessu frv. að því leyti til, að hún hefur nú tekið inn í frv. ákvæði um það, að öllum kjarasamningum á milli sjómanna og útvegsmanna, sem í gildi eru, megi segja upp án fyrirvara strax eftir gildistöku þessara laga. Það gefur því alveg auga leið. að um áramótin falla ábyggilega úr gildi allir kjarasamningar á milli útgerðarmanna og sjómanna. Enginn efi getur verið á þessu vegna þess, hvernig sjómenn hafa tekið þessu frv. og vegna þess, sem þeir hafa sent frá sér varðandi efni þess. Það er því alveg sýnt, að næsta ár byrjar með því á þessum vettvangi. að samningaviðræður hefjast væntanlega á milli samtaka sjómanna og samtaka útvegsmanna. Það er nú ekki óalgengt, þegar komið hefur til uppsagnar á slíkum samningum, þá hafi það leitt til þess, að það hafi tekið alllangan tíma að koma sér saman um nýja samninga og það jafnvel þótt deilt hafi verið um tiltölulega lítið á milli þessara aðila, stundum aðeins um leiðréttingu á samningsákvæðum. sem þótt hafa ekki að fullu ljós. En nú munu þessar samningaviðræður hefjast, eftir að búið er með löggjöf frá Alþ. að kippa öllum grundvelli undan fyrri kjarasamningum. Þá væri sem sagt búið að ákveða það með lögum, að af því fiskverði, sem í gildi er á hverjum tíma, skuli taka allstórar fjárhæðir og ráðstafa þeim til ýmiss konar greiðslna, sem hingað til hafa tilheyrt útgerðarmönnum einum. Eins og fram hefur komið, er hér að því stefnt, að tekið verði af óskiptum aflahlut sem nemur 27%, þegar um þorskveiðar er að ræða, en sem nemur 37% af verði aflans, þegar um síldveiðar eða humarveiðar er að ræða og að þessum fjárhæðum skuli varið til þess að greiða afborganir og vexti af stofnlánum útgerðarinnar og til þess að standa undir auknum reksturskostnaði almennt séð hjá útgerðinni. Þegar þetta liggur fyrir, sjá allir, að í hinum nýju samningaviðræðum hlýtur að vera deilt um alveg gersamlega breytt hlutaskiptakjör frá því, sem verið hefur nú um alllangan tíma. Allar líkur benda til þess, að sjómenn setji þá fram kröfur um stórhækkaða skiptaprósentu sér til handa, af því að það á að skipta miklu lægri upphæð heldur en áður hefur verið. Og að sjálfsögðu hljóta þeir einnig að setja nú fram kröfur um greiðslur á ýmsum hlunnindum sér til handa, sem þeir hafa gjarnan áður sett fram, en þó vikið frá í samningaviðræðum. Trúi því svo hver sem trúa vill nú á þessu stigi, að samningar á þessum grundvelli á milli sjómannasamtakanna í landinu og útvegsmannasamtakanna takist á stuttum tíma. Ég held, að það sé ekki raunsætt mat að reikna með slíku. Mér sýnist því, að allar líkur bendi til þess, að svo kunnt að fara, að a.m.k. allur janúarmánuður fari í þref á milli þessara aðila og hefur þá þjóðarbúið fengið það út úr krafsinu að losna við að fá gjaldeyristekjur, sem með eðlilegum hætti hefðu getað komið í þjóðarbúið vegna útgerðar í þeim mánuði. Hér er mjög óhyggilega að farið að mínum dómi og hefði verið nær að reyna samningaleiðina, reyna að komast að samningum milli aðila með eðlilegum hætti, ef menn teldu, að grundvöllur að kjarasamningum hefði breytzt þannig, að eðlilegt hefði verið að gera kröfur um breytta kjarasamninga. En ég er líka hræddur um það, að það séu ekki miklir möguleikar til þess, þó að hæstv. ríkisstj. leggi sig þar alla fram og forystumenn útvegsmanna líka, það séu ekki miklir möguleikar til þess að fá íslenzka sjómenn, eins og nú standa sakir, til þess að fallast á verulega lækkun á sínum aflahlut, eins og þeirra hlutur hefur komið út á því ári, sem nú er að líða og á s.l. ári. Ég hef bent á það hér í umr. áður um þetta mál, að á því getur ekki leikið neinn vafi hjá neinum manni, að íslenzkir sjómenn hafa orðið fyrir meira tekjutapi á s.l. ári og á þessu ári en nokkur önnur vinnustétt í landinu, enda liggur það fyrir, að í langflestum tilfellum hafa t.d. síldveiðisjómenn orðið að láta sér nægja það að búa við lágmarkskauptryggingu sem sinn launahlut. En þessi lágmarkskauptrygging mun nú vera eitthvað í kringum 14 þús. kr. á mánuði brúttó, en frá þeirri upphæð er síðan dreginn fæðiskostnaður um borð í skipunum, sem í langflestum tilfellum mun vera um 5–6 þús. kr. á mánuði og í einstaka tilfellum mun þessi kostnaður hafa farið, eins og einn af stuðningsmönnum ríkisstj. sagði hér fyrr í umræðunum í kvöld, jafnvel allt upp í 10 þús. kr. á mánuði. En við skulum nú aðeins reikna með því, að þessi fæðiskostnaður sé almennt séð 5–6 þús. kr. á mánuði - en þar hygg ég, að ekki sé nefnd of há tala - þá sjá menn það, að það kaup, sem síldveiðisjómenn okkar, en þeir eru býsna margir, hafa búið við nú á þessu ári, er í kringum 8–9 þús. kr. á mánuði, en það er sú upphæð, sem þeir hafa haft fyrir sig og sínar fjölskyldur og haft til þess að standa undir öllum sínum sköttum og skyldum. Þetta hafa þessir aðilar fengið fyrir það að hafa gegnt þeim störfum, sem hafa kallað á það, að þeir hafa þurft að vera fjarri heimilum sínum svo mánuðum skiptir, ýmist norður í Dumbshafi eða þá úti í Norðursjó eða á öðrum fjarlægum miðum, en þar hefur síldveiðin einkum farið fram á þessu ári. Ég vil segja það, að þeir eru ekki lítið bjartsýnir þeir útgerðarmenn eða þeir forystumenn útgerðarmanna í landinu og þeir ráðh., sem búast við því, að þeir geti fengið þessa aðila, sem svona stendur á um, til þess að fallast á það að semja á stuttum tíma um það að lækka sinn umsamda aflahlut frá því, sem verið hefur um langan tíma, að jafnmiklu leyti eins og stefnt er að með þessu frv. Ég held fyrir mitt leyti, að á því sé enginn vafi, að þessi málatilbúnaður allur af hálfu hæstv. ríkisstj. leiði óhjákvæmilega til stöðvunar fiskiskipaflotans upp úr áramótum. Og þegar menn hafa stöðvað nógu lengi til þess að hafa áttað sig á veruleikanum, er ég líka nokkurn veginn viss um það, að þá verður samið um svipaðan aflahlut og í gildi hefur verið á raunhæfan hátt. Og þá verður þessi barátta í rauninni unnin fyrir gýg. Og þá hefur svo farið eins og talsmenn hæstv. ríkisstj. hafa sagt hér, þá hefur þessi gengislækkunarleið verið unnin fyrir gýg. Þá hefur sem sagt ekki tekizt að koma því fram að bæta hag útgerðarinnar í landinu á þann hátt að lækka launahlut sjómanna, því að sannleikur málsins er sá, að undirstaðan að gengislækkunarákvæðunum nú, maður getur sagt það, að undirstöðurnar séu í aðalatriðum tvær: Útgerðinni í landinu á að bjarga á þann einfalda hátt að rýra aflahlut sjómanna og flytja þannig nokkra fjármuni yfir til útgerðarinnar. Bregðist þetta, verður auðvitað sagt, að þá standi útgerðin sig ekki og þá verði að gera eitthvað annað fyrir hana. Gagnvart útgerðinni hvílir gengislækkunaráformið á þessum grundvelli. En gagnvart fiskiðnaðinum í landinu hvíla ráðstafanirnar í gengislækkunarmálunum á því, að það takist að koma fram mjög verulegri kjaraskerðingu hjá vinnandi fólki, sem vinnur við fiskiðnaðinn í landinu. Ef verkafólk unir því ekki að taka á sig 20–30% almenna verðlagshækkun bótalaust, ef verkalýðssamtökin hnekkja nú slíkri árás og knýja það fram, að það skuli greidd verðlagsvísitala á laun eins og verið hefur, sem auðvitað eru allar líkur á, að verkalýðssamtökin knýi fram, kannske eflir hálfs mánaðar eða eins mánaðar verkfall eins og á s.l. ári eða fyrr á þessu ári í rauninni - knýi verkalýðssamtökin það í gegn, að þau haldi verðtryggingunni á launum, þá er hinn grundvöllurinn gagnvart fiskiðnaðinum fallinn og þá munu fiskiðnaðarmenn eða eigendur frystihúsanna í landinu segja: Þá höfum við ekkert haft út úr gengislækkuninni annað en tapið. Við höfum ekki fengið þetta, sem okkur var lofað að fá, ódýrara vinnuafl. - Alveg eins og útgerðarmennirnir munu segja: Við höfum ekki fengið þetta, sem okkur var lofað, ódýrari sjómenn. Ráðstafanirnar hvíla beinlínis á þessu tvennu og engu öðru. En það er ekki í fyrsta skipti, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur sýnt svona veiði eins og þessa, fá útvegsmenn annars vegar til þess að trúa því í byrjun: Svona gengur það. Þarna er ykkur boðið upp á það að fá þá þessar bætur. - En svo kemur bara hin kalda reynsla og kennir mönnum það, að þetta fær ekki staðizt. Þetta gufar upp, þetta verður að engu og menn sitja eftir í sama farinu. Ég tel því, að það séu allar líkur á því, að þessar ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur hér ráðgert, fái ekki staðizt í reynd. Af því stend ég að því að leggja til, að Fiskveiðasjóð, þetta mál verði afgreitt með rökstuddri dagskrá og málinu verði vísað frá og það verði reynt að takast á við þann vanda, sem hér er við að glíma, eftir öðrum leiðum. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvmrh. vék hér í sínu máli nokkuð að því, að við, sem erum andvígir þessu frv., kæmum hér ekki fram með neinar raunhæfar úrbótatillögur, og í þeim efnum endurtók hann nokkuð af því, sem oft hefur verið sagt áður af hálfu þeirra ríkisstj.- manna. Hann reyndi að færa að því rök, að þó að farið yrði að okkar ráðum, einkum varðandi lækkun á ýmsum reksturskostnaði útgerðarinnar, mundi slíkt ekki koma að neinu gagni. Við höfum bent á það, að það væri t.d. ástæða til þess að lækka vexti í landinu verulega frá því, sem verið hefur og þá ekki sízt einmitt hjá útflutningsframleiðslunni, en svar hæstv. ráðh. var á þá lund, að eftir þeirri leið væri ekki hægt að ná nema sáralítilli upphæð og það, sem hæstv. ráðh. las upp í þeim efnum, var það, að hann taldi, að helzt mætti gera ráð fyrir því að lækka vextina um 20%. En við mættum lækka vextina hér um miklu meira en 20% til þess að komast í jafnvægi við það, sem er hér í okkar nágrannalöndum, t.d. það sem er í Noregi, einu okkar aðalsamkeppnislandi í sjávarútvegi. En tölurnar, sem hæstv. ráðh. nefndi, voru auðvitað augljóslega rangar og þær verða rangar hversu oft sem þær verða endurteknar af fulltrúum ríkisstj. Hæstv. ráðh. sagði, að talið væri, að vaxtagreiðslur útgerðarinnar í landinu alls mundu nema 376 millj. kr. Það er nú svo meira að segja með þessa tölu, sem hæstv. ráðh. las hér upp nú og ég efast ekkert um, að er ein af mörgum tölum beint frá Efnahagsstofnuninni, hún er að vísu orðin nokkru lægri nú heldur en sú tala var, sem Efnahagsstofnunin gaf okkur upp fyrir stuttu síðan og ég á nú plöggin enn þá yfir. Þar taldi Efnahagsstofnunin, að þessir vextir væru 406 millj. kr., en svo vildi nú til, að ég hafði þó eitt gamalt blað hérna, reyndar þó ekki eldra heldur en frá því í októbermánuði, 29. október, nú á þessu ári, það var frá sjálfum Seðlabankanum, en þar taldi hann að áætla mætti, að vextirnir væru um 400 millj. kr. og þar af væru stofnfjárvextir eða stofnvextir 260–270 millj., en rekstrarlánavextir 130–140 millj. Nú vil ég ekki deila um það við fulltrúa Efnahagsstofnunarinnar eða Seðlabankans, að vextir þeir, sem útgerðin í landinu þarf að greiða á hverju ári af stofnlánum og af beinum rekstrarlánum, sem lánastofnanir veita, séu í kringum 400 millj. kr. á ári. Ég gerði strax, þegar ég fékk þessar upplýsingar, fsp. um það, hvað væri raunverulega fólgið í þessari vaxtatölu, hvort þarna væri t.d. um að ræða vexti af öllum lánum útgerðarinnar í landinu og því var hiklaust svarað af forsvarsmönnum Efnahagsstofnunarinnar, að hér væri aðeins um formleg, föst stofnlán að ræða, vexti af þeim hjá lánastofnuninni, en ekki vexti af margvíslegum öðrum lánum, sem útgerðin verður að standa undir til margvíslegra annarra aðila. Einnig var um það spurt, hvort hér væru taldir fram þeir vextir, sem útgerðin þyrfti að greiða sem refsivexti, en þar er um mjög verulegar fjárhæðir að ræða, vegna þess að hún hefur ekki getað staðið í skilum og í vissum tilfellum, þar sem t.d. vextirnir eru lægstir eins og t.d. af beinum stofnlánum fiskiskipa, þar sem þeir eru 61/2%, þá þjóta þeir upp í 12%, þegar um vanskil er að ræða, og vanskílavextirnir eru hreint ekki lágir. Þeir voru ekki heldur taldir með í þessari upphæð. En þetta skiptir þó ekki mestu máli. Það, sem hér skiptir mestu máli og aðalblekkingin liggur í í þessum efnum, er það, að þessir háu herrar, þeir hljóta að vita það, að vexti þarf útgerðin í landinu að borga eftir miklu fleiri leiðum heldur en beina vexti af hreinu stofnláni af fiskiskipi eða beinu stofnláni af frystihúsi, og útgerðin þarf að borga miklu meiri vexti heldur en aðeins vexti af beinum eða hreinum rekstrarlánum frá bönkum í sambandi við reksturinn. Þegar t.d. meðalsíldveiðibátur hefur einn útgjaldalið á ári, sem nemur í millj. kr. og heitir veiðarfærakostnaður, þá liggur í þeim lið allveruleg vaxtagreiðsla, vegna þess að þeir, sem selja veiðarfærin, þeir hafa reiknað sér vexti eða reiknað inn í veiðarfærareikninginn vexti. Þeir hafa vitanlega, þegar þeir framselja sína vinnu í sambandi við viðgerðir á síldarveiðarfærum, þá verða þeir að reikna út í sína framseldu vinnu þá vexti, sem þeir verða að greiða til lánastofnana vegna sinna mannvirkja og vegna sinna lána. Hér er því vitanlega um það að ræða, að útgerðin þarf að borga mjög verulega vexti, ekki aðeins af hinum formlegu lánum, heldur einnig í gegnum alla sína rekstursútgjaldaliði. Dettur t.d. nokkrum manni í hug, að í olíukostnaðarlið eins fiskiskips sé ekki um vexti að ræða líka. Olíufélögin þrjú munu skulda bönkum landsins, svona gegnumsneitt yfir árið um 300 millj. kr., auk þess sem þau kunna að skulda ýmsum öðrum. Þau þurfa að borga vexti til bankanna af þessum olíuskuldum, og dettur einhverjum það til hugar, að olíufélögin borgi þetta bara svona beint úr sínum vasa og framselji það ekki á neinn hátt út í það verðlag, sem þau mynda. Auðvitað láta þau útgerðina borga þessa vexti í sinni verðlagningu. Þetta vita efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar, þetta hefur þeim verið bent á æ ofan í æ. Ég hef margsinnis minnzt á þetta hér á Alþ. og annars staðar. Þeir vita það, að hvort heldur sem um er að ræða fiskibátaútgerð eða rekstur frystihúss eða annarra fiskvinnslustöðva, þá er ekki aðeins um að ræða vaxtaútgjöld, sem stafa beint af formlegum stofnlánum eða formlegum rekstrarlánum, heldur er einnig um vaxtagreiðslur að ræða af margvíslegum öðrum vanskilalánum eða skuldum, sem fyrirtækin verða að standa undir, og einnig er um að ræða vaxtagreiðslur svo að segja í öllum útgjaldaliðum fyrirtækjanna. Vextir útgerðarinnar í landinu á einu ári eru því ekki í kringum 400 millj. kr. Þeir eru ábyggilega ekki undir 800 millj. kr. Svo að ef um það væri að ræða að lækka vextina allverulega, eins og mætti t.d. gera í ýmsum sjávarútvegslánum, að lækka þá fyllilega um helming, þá er vitanlega hægt að ná hér umtalsverðri upphæð. Spurningin er aðeins sú, hvort menn eru inn á þeirri braut, að þeir vilji fara þessa leið eða ekki. En ríkisstj. telur það hins vegar ómaksins vert að setja í lögin ákvæði um það, að nú skuli tekið af óskiptum afla 10–20% af fiskverði og síldarverði og lagt í svonefndan Stofnfjársjóð fiskiskipa. Hvað þýðir þetta í reynd? Samkv. því, sem segir í grg. frv., mun þetta þýða það, að samkv. þessu þá verður tekið af óskiptum afla í þennan sjóð fjárhæð, sem mun nema kringum 400 millj. kr. á ári - það stendur í grg. frv.: um 400 millj. kr. á ári. En það þýðir í stórum dráttum, að það er verið að láta sjómennina, sem eiga helminginn af aflaverðmætinu, þ.e. alla skipshöfnina, yfirmenn og undirmenn. sem eiga í kringum helminginn af aflaverðmætinu, það er verið að láta þá borga í þennan stofnfjársjóð eftir þessari leið í kringum 200 millj. kr. á ári. Hitt borgar útgerðin sjálf, enda átti hún hinn helminginn. Það var ómaksins veri að sækja til sjómanna á þennan hátt 200 millj. kr. og bjarga útgerðinni með því, en hitt var ekki ómaksins vert að lækka vexti í landinu um 2% eða eitthvað þess háttar og færa útgerðinni á þann hátt t.d. 200 millj. kr. Það var ekki hægt. Hitt var hægt, af því að þar var um beina launalækkun að ræða. Þar var kjaraskerðingarpólitíkin fyrir, sú pólitík, sem ríkisstjórnin hefur haldið sig við á undanförnum árum. Nei, það er hægt - bæði í þessum efnum og fleirum - að ná nokkuð svipuðum árangri eftir öðrum leiðum, spurningin er aðeins sú, hvort menn vilja velja aðra leið eða hvort þeir ætla að halda sér endilega við gömlu leiðina, sem hefur mistekizt nú æ ofan í æ á undanförnum árum. Það er líka gert ráð fyrir því í þessu frv. að viðhalda hér áfram og hækka sjálfsagt útflutningsgjöld á sjávarafurðum, þannig að það verði lögð útflutningsgjöld á sjávarafurðir, sem nema munu langleiðina ef ekki alveg upp í 400 millj. kr. Ég hef haldið því fram, að það væri hægt að fella þetta gjald niður að langmestu leyti. Að vísu verður það ekki allt hreinn sparnaður fyrir útgerðina, það er alveg rétt, en ég held, að það væri hægt að spara með því að leggja þetta gjald niður, spara mjög álitlega upphæð og taka síðan upp alveg nýtt fyrirkomulag í sambandi við vátryggingar á fiskiskipaflotanum, sem nú er almennt farið að viðurkenna að þurfi að taka upp. Hér eru auðvitað til ýmsar aðrar leiðir. Mér dettur ekki í hug að halda því fram og hef ekki gert það í umræðum um þetta mál, að það hafi verið hægt nú, áður en gengislækkunin var ákveðin, að leysa allan vanda sjávarútvegsins aðeins með svona lækkunum á reksturskostnaði. Það hefur mér aldrei dottið til hugar. Ég hef hins vegar viðurkennt það, að svo var komið í okkar efnahagsmálum, að það mundi vera óhjákvæmilegt til viðbótar við niðurfærslu á þessum rekstrargjöldum á ýmsum sviðum, þá mundi einnig vera óhjákvæmilegt að færa með einum eða öðrum hætti allverulega fjármuni yfir til útflutningsframleiðslunnar frá því, sem verið hefur. En ég álít, að það hefði verið hægt að gera það með millifærsluleið. án þess að þurfa að fara kauplækkunarleið, og hef fært að því rök hér í umræðunum áður. Það hefði einnig verið hægt að gera það eftir gengislækkunarleið, ef staðið hefði verið að gengislækkuninni á þann hátt, að unnið hefði verið að því á ákveðinn hátt að koma í veg fyrir það, að gengislækkunin þyrfti að skerða kjör láglaunastéttanna. Það hefði líka verið hægt eftir þeirri leið. En það er bara ekki sama, hvernig að gengislækkuninni er staðið. Nú er staðið að framkvæmd gengislækkunarinnar eins og í hin fyrri tilfellin fyrst og fremst þannig, að það er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður eigi að geta aukið sínar tekjur eftir gengislækkunarleiðinni stórkostlega frá því, sem áður var. Það var hv. 10. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, sem talaði hér í þessum umr. á þann hátt, sem mjög vakti athygli mína. Hv. þm. sagði hér marga hluti í sambandi við þetta mál, þar sem skoðanir hans virtust falla saman við skoðanir mínar. Hv. þm. virtist ekki hafa mikla trú á því, að sjómenn sættu sig við þá kjaraskerðingu, sem felst í þessu frv., og hann taldi í rauninni alveg óhjákvæmilegt, að í nýrri samningagerð kæmu þessi sjónarmið sjómanna fram í kröfum um ýmsar nýjar ráðstafanir sjómönnum til góða. Ég fann það, að hv. þm. hefur kynnt sér þetta mál, og þekkir það það vel, að hann er í meginatriðum varðandi þetta atriði mér sammála. En mér fannst svo sú afsökun, sem hann hafði hér í frammi fyrir því að ætla samt sem áður að samþykkja þetta frv., mér fannst sú afsökun hans vera harla rýr. Það er að vísu alveg rétt, að það hefði verið mjög óviðkunnanlegt að gera ráð fyrir því, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., að ætla sér að innheimta 22% aukagjaldið af aflaverðmæti þeirra skipa, sem landað hafa erlendis á tímabilinu frá 15. nóv. og þar til að lögin taka gildi, þau verða samþykkt, vegna þess að í mörgum tilfellum hafa sjómenn verið að störfum erlendis og ekki haft aðstöðu til þess að kynna sér þessar fyrirhuguðu ráðstafanir. Ég tek því alveg undir það með hv. 10. þm. Reykv., að vissulega er það réttmætt að fallast á það að innheimta ekki þessi 22% af lönduðu aflaverðmæti skipanna á þessu tímabili, en jafnvel þó að sjómenn fengju nú það, þá breytir það nú engu um hitt, sem hann hafði sagt hér áður um meginefni þessa frv. og ég hef sagt hér líka; það breytir auðvitað engu um það, að með þessu frv. er verið að leggja grundvöll að því að skylda sjómenn til þátttöku í útgerðarkostnaði. sem þeir hafa ekki viljað fallast á í frjálsum samningum. Ég get því ekki séð, að þetta - jafnvel þótt þetta yrði nú framkvæmt á þann hátt, sem hæstv. ráðh. sagði og hv. þm. gerði kröfu um, að þá geti það á nokkurn hátt réttlætt það, að maður með hans skoðanir á þessum málum, að hann geti samþykkt þetta frv. En svo vil ég á það minnast, að ég get ekki séð, að það sé á valdi hæstv. sjútvmrh. að framkvæma þetta á þann hátt, sem hann gaf hér yfirlýsingu um. Hann var fljótur til að lesa hér upp yfirlýsingu á þann hátt að hann bjargaði þó þessu atkv., sem þarna var í voða, og sem sagt að lýsa því yfir, að hann skyldi nú gera þetta fyrir hv. 10. þm. Reykv. og til þess þá að hann styddi frv., sem auðvitað var meginatriðið. En ég get ekki séð það, að það fyrirfinnist í frv. nokkur heimild handa hæstv. ráðh. til þess að framkvæma þetta ákvæði á þennan hátt. Ég held að það þurfi að breyta frv. til þess, vegna þess að í frv. er alveg skýrt tiltekið - það er sagt, þegar fiskiskip selur afla í erlendri höfn, skal það greiða 22%. Það er ekkert um, að það megi leggja þetta á. Það skal bara gera þetta. Og áður er búið að segja það alveg greinilega, að hér sé um að ræða gjald í Stofnfjársjóð og gjöldin í Stofnfjársjóð, sem ákveðin eru í 2. og 3. gr. frv., eiga að miðast við það fiskverð, sem ákveðið er miðað við 15. nóvember. Og í 4. gr. er aðeins um það að ræða, hvernig þessu skuli fyrir komið, sem áður er búið að segja í frv., hvernig því skuli komið fyrir, sem áður er búið að segja í frv., þegar um það er að ræða, að afla sé landað erlendis.  Þetta er þá til frekari athugunar, hvernig með þetta skuli farið, en ég tek undir það fyrir mitt leyti, að ég teldi að vísu alveg sjálfsagt, að þessi háttur yrði hafður á í sambandi við framkvæmdina. Það var svo hér aðeins eitt atriði, sem ég ætlaði mér rétt að minnast á til viðbótar, ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, aðeins minnast á eitt í leiðinni. Það var í rauninni í tilefni af því, að ég hafði sagt við 1. umr. um málið, og hæstv. sjútvmrh. fann ástæðu til þess að mótmæla því, sem ég hafði sagt í þeim efnum, en þar hafði ég á það bent, að í frv. væri gert ráð fyrir því að ráðstafa gengishagnaði af birgðum sjávarútvegsvara með þeim hætti að greiða ýmsar þær skuldbindingar, sem ríkissjóður hafði tekið á sig áður og sem ríkissjóður var búinn að fá tekjustofna til þess að geta greitt. Og í þeim efnum þá lét ég þau orð falla, að m.a. í þeim viðræðum, sem átt hefðu sér stað á milli stjórnmálaflokkanna í september- og októbermánuði, að þá hefði ég um það spurt þar, hvort ríkissjóður hefði ekki tekjur til þess að standa undir þessum skuldbindingum sínum eða hvort það þyrfti einnig að reikna með því, að afla yrði fjár í sambandi við lausn vandamála útvegsins til þess að hægt væri að standa við þegar gefnar skuldbindingar. Og ég sagði hér við 1. umr., að ég hefði fengið það svar, að það þyrfti ekki að afla fjár í þessu skyni, ríkissjóður hefði fé til þess að borga þessar upphæðir, sem hér væri um að ræða, en hæstv. ráðh. sagðist hafa borið þetta undir fjmrh., og hann hefði ekki viljað við það kannast, og á meðan svo væri, þá tryði hann þessu ekki. Það liggur nú alveg skjalfest fyrir, og er lítill vandi að sanna það, að ríkissjóður hafði tekið á sig þær skuldbindingar, sem hér er um að ræða, ríkissjóður hafði tekið á sig þær skuldbindingar að lofa síldarútvegsmönnum því strax á s.l. vori að greiða fyrir þá væntanlegar afborganir og vexti af bátunum vegna síldveiðanna á árinu. Um þetta var gefið út sérstakt bréf, sem við höfum þegar fengið afrit af, og á sama hátt hafði ríkisstj. líka fyrir síldveiðarnar á s.l. vori gefið eigendum síldarverksmiðja yfirlýsingu um það, að ráðstafanir mundu verða gerðar til þess að greiða fyrir síldarverksmiðjurnar afborganir og vexti af stofnlánum og fleiri slíkar yfirlýsingar voru gefnar um ýmsar greiðslur til útvegsins. Á einum af þessum viðræðufundum á milli stjórnmálaflokkanna þá gerði ég m.a. fyrirspurnir um þetta. Ég leitaði svo núna og fann fljótlega í mínu pússi minnisblað, þar sem skráðar eru spurningar mínar til ríkisstj.. varðandi þessi mál, og fyrsta spurningin á blaðinu var þannig: Hvað vantar af fé til þess að standa við ráðgerðar styrktargreiðslur til sjávarútvegsins á arinu 1968? - Auðvitað var um það að ræða, að þegar stjórnmálaflokkarnir voru að gera sér grein fyrir því, hve þetta sjávarútvegsdæmi, sem menn hafa kallað svo, væri stórt, hvað þyrfti að afla hér mikils fjár, þá vildu menn vita það, hvort til viðbótar við þær greiðslur, sem greiða þyrfti til stuðnings á árinu 1969, á næsta ári, kæmu einnig fjárhæðir vegna þess, að ríkið gæti ekki staðið við sínar fyrri skuldbindingar frá árinu 1968. Ég fékk á þessum fundi alveg skýlaust svar um það, að með tilliti til hins nýlega álagða 20% innflutningsgjalds, þyrfti ekki að afla fjár í þessu skyni, ríkið gæti staðið við sínar skuldbindingar. Og til sannindamerkis um þetta eru svo fjölda mörg prentuð plögg eða vélrituð plögg, sem við höfum í okkar höndum, sem í þessum umræðum stóðum, sem öll vitna um það, að í öllum þeim dæmum, sem upp voru sett og afla þyrfti fjár til, var eingöngu miðað við fjárgreiðslur vegna rekstursins á árinu 1969, en ekki til þess að greiða upp skuldahala frá árinu 1968. En þegar svo ríkisstj. kom auga á það, að til mundi falla allverulegur gengishagnaður af birgðum sjávarafurða, sem í landinu voru við gengisfellingarnar, þótti auðvitað ríkisstj. það einsætt að láta útvegsmenn með þessum gengishagnaði borga sér þetta sjálfa og sem sagt vísa aðeins á þessa peninga og hæstv. sjútvmrh. hefur tekið þetta sem góða og gilda vöru, eins og ég sagði hér fyrr í umræðunum, og það. sem ég sagði því um þetta, er á allan hátt rétt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar að þessu sinni, aðeins að lokum endurtaka það, að ég held, að hæstv. ríkisstj. gerði það bezt í þessu máli að fallast á að láta þetta mál liggja þar sem það er komið. Sjá síðan til, hvað kemur út úr samningaviðræðum útvegsmanna og sjómanna upp úr áramótum og setja þá löggjöf á eftir varðandi öll þessi mál, þegar það liggur fyrir, hvað hægt er yfirleitt að gera í þessum efnum. En á þennan hátt er ábyggilega verið að torvelda samninga um sjómannakjör og stefna sem sagt komandi vertíð í hættu.



Herra forseti. Það er tvennt, sem kom fram í ræðu hv. síðasta þm., sem ég vildi aðeins minnast á örfáum orðum, án þess þó að vilja verða til þess að tefja umræðurnar hér um of. Það var í fyrra lagi sá ótti hans, sem ég tel alls ekki ástæðulausan, að það gæti tekið töluverðan tíma að koma á samningum milli sjómanna og útgerðarmanna. Vegna þess vil ég enn einu sinni, - að vísu hef ég ekki lýst þeirri skoðun minni hér í hv. þingi fyrr, en vil láta hana þó koma í ljós núna, að ég hefði talið það miklu nær fyrir hæstv. ríkisstj., í stað þess að eyða tíma sínum í að ræða m.a. við þennan hv. þm. og aðra forystumenn stjórnarandstöðunnar á s.l. sumri og hausti, að snúa sér frekar beint að viðræðum við hin fjölmennu hagsmunasamtök bæði launþega og vinnuveitenda og ræða við þau strax og forystumenn þeirra til þess að leita að sameiginlegri lausn á þeim vanda, sem óneitanlega er fyrir hendi hjá okkur Íslendingum í dag. Út af þessu atriði, sem hann minntist á í sambandi við yfirlýsingu ráðh., tel ég auðvitað sjálfsagt, að þetta sé kannað nánar, hvort yfirlýsing ráðh. geti ekki staðizt gagnvart orðalagi frv. Hins vegar treysti ég á það, að ráðh. standi við sína yfirlýsingu, sem hann gaf hér áðan mjög skýrt og skilmerkilega. Það voru aðeins nokkur orð, sem ég ætla að svara ræðu hv. 6. þm. Reykv. Það var engu líkara heldur en hann, meðan ég flutti ræðu mína,.hafi hlustað á hana með rússneska eyranu og þegar hann svo hér kom upp, hafi hann talað með þeim helmingi tungunnar, sem telst verkalýðstunga, þegar það á við hjá honum, þessum hv. þm. Jú, honum þótti mikið til þess koma, hve ég væri mikill leikari og hæstv. sjútvmrh. lítill leikari. Til þess að friða hrellda sál þm. skal ég upplýsa það, eins og reyndar kom fram hjá ráðh., að ég tjáði honum í gær, þegar við gengum út úr þinghúsinu, að ég mundi óska eftir svari við þessu að gefnu tilefni. Eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, mun hafa verið sett fast þetta gjald af Seðlabankanum og er það upplýst núna, sem mér var alls ekki kunnugt um fyrr og bjóst satt að segja ekki við vegna þeirra loforða, sem ég þóttist hafa fengið frá ráðh. ríkisstj., þegar um þetta mál var rætt við þá. Hins vegar var ekki hægt að verða var við annað en þessi hv. þm. væri alveg öskuvondur yfir því, að mér hefði meðal annarra tekizt það a.m.k. að fá út loforð hæstv. ráðh. fyrir því, að þessum fjölmenna hópi sjómanna, sem búið hafa við þær ástæður í sumar, sem bæði hann og aðrir þm. og þ. á m. ég höfum verið að lýsa í þessum umr., að þeir gætu fengið þessa velkomnu gjöf, gætum við sagt, guðsgjöf, sem þeir munu fá vegna gengislækkunarinnar, þegar þeir hafa selt afla sinn erlendis á þessu hausti, á þessu tímabili. Það var ekki hægt að heyra á honum annað heldur en hann væri alveg sáróánægður og vondur yfir, að þetta kæmi til þeirra, því að auðvitað væri langbezt fyrir hann, að það kæmi sem minnst og þetta væri allt eins svart og vont eins og hægt væri. Það kom einnig fram hjá honum, að hann talar um, að með frv. sé verið að lækka kaupgjald og hann talaði um, að með frv. væri verið að ráðast á þá, hverra kaupgjald hefði lækkað um helming. Ég hefði nú heldur viljað tala um launatekjur í þessu tilliti. Það hefur ekki orðið nein breyting á samningum þessara manna, þótt launatekjurnar hafi lækkað um helming. Samningarnir hafa hins vegar á þessu tímabili batnað mjög. Það hafa verið gerðir nýir samningar og þeir hafa batnað mjög og því vil ég halda því fram, að þótt ég telji hana ekki alfullkomna, hæstv. ríkisstj., þá verði henni hvorki kennt um verðfallið á erlendum mörkuðum né aflaleysið, sem við höfum búið við, t.d. á síldveiðunum s.l. 2 ár. Og það verður ekki hægt að telja það til glapa eða verka ríkisstj., þó að tekjur sjómanna hafi lækkað þess vegna um helming á þessu tímabili. Þetta er auðvitað alrangt hjá hv. þm. eins og margt annað, sem frá honum kemur. Hann talaði um það, að það væri ákvörðun mín, að samningar Sjómannasambandsins á fiskiskipaflotanum væru ekki lausir. Nú vil ég benda honum á það, að það eru mennirnir sjálfir á skipunum, sem greiða atkv. um þá samninga, sem gerðir eru fyrir þá og þá af þeim fulltrúum, sem þeir kjósa til þess. Hins vegar var það fjölmenn ráðstefna sjómanna, sem tók ákvörðun um þetta á s.l. hausti og ég hef haft það fyrir venju á slíkum fundum og ráðstefnum, sem fjalla um launakjör sjómannanna sjálfra, að greiða ekki atkv. með eða móti, þegar slíkt á sér stað, heldur láta þá um það sjálfa, þannig að ég hef alveg óbundnar hendur um nokkra ákvörðun í því sambandi. Ég vil líka benda þessum hv. þm. á það, að ég var búinn að vera þm. hér um nokkurra missera skeið, þegar óskað var eftir því við mig, að ég tæki að mér störf í þágu eins stærsta verkalýðsfélags landsins og svo síðar í Sjómannasambandinu. Ég hef ekki notað þá leið að klifra upp pólitískan stiga á baki verkalýðshreyfingarinnar, og það ætti þessi maður að vita. En ég hef bæði sagt það þar og annars staðar, að þegar menn eru kjörnir einu sinni á þing, verða þeir oft og tíðum að taka ákvarðanir og mynda sér skoðanir, sem jafnvel gætu farið á móti óskum þeirra manna, sem þeir helzt vildu gera eitthvað fyrir. Þetta vita líka sjómenn hér í Reykjavík. Undir þau orð hv. þm., að almenn launakjör hér á landi séu of lág, skal ég fyllilega taka. Og ég er alveg sammála honum í því, að eins og er, eru þau of lág. Ég býst hins vegar við, að að venju muni okkur greina á um leiðir til þess að ná því marki að geta hækkað launatekjur íslenzkra verkamanna og sjómanna, t.d. í dag. Ég get hins vegar verið sammála honum um ýmsar leiðir og reyndar erum við og flokksbróðir hans og flokksforingi, hv. 4. þm. Austf., að hans mati sjálfs sammála um ýmsar leiðir til þess að svo geti orðið. Meðal margra atriða er eitt, sem kannske rétt er að draga fram hér og það er atriðið, sem ég kalla stjórnun fyrirtækja. Það er satt að segja alvarlegur hlutur, að ár eftir ár og áratug eftir áratug skuli þurfa hér á Alþ. að vera að gera þýðingarmiklar og afdrifamiklar efnahagsráðstafanir, hverra orsök er oft og tíðum komin til að meira eða minna leyti af rangri stjórnun og illri stjórnun fyrirtækja. Og það eru ekki síður útgerðarmenn, sem eiga þessa skoðun mína heldur en atvinnurekendur til lands. Ég held, að ef verkalýðshreyfingin hefði á sínum tíma, þegar henni var bent á þetta atriði - og auðvitað vita forystumenn verkalýðshreyfingarinnar um þetta, þótt þeir hafi ekki snúið sér að því að laga þetta - en ég held m.a., að þegar bent var á leið hér til þess á sínum tíma á Alþingi að koma vinnandi fólki fyrirtækjanna, útgerðanna, til þess að geta haft hönd í bagga með stjórnun þeirra, að það hefði kannske verið stærsti vinningurinn, a.m.k. á þeim tíma og reyndar nú í dag líka, ef svo hefði getað orðið. Hv. þm. minntist nokkuð á það, að hér hefði verið af stjórnarflokkunum og þm. stjórnarliðsins mikið gumað af því við síðustu alþingiskosningar, að þjóðartekjur á mann væru orðnar það háar, að þær jöðruðu við það bezta, a.m.k. í Vestur-Evrópu held ég, að ég hafi efnislega rétt eftir honum. Ég held, að þetta sé alveg rétt. En það er hins vegar ekki hægt að bera þetta saman í dag, þegar við höfum orðið fyrir þeim áföllum, eins og m.a. kom fram í ræðu hv. 4. þm. Austf. fyrr í þessum umræðum um þetta mál, að einn liður okkar útflutningsframleiðslu hefði á tveimur árum lækkað úr rúmum 1100 millj. kr. niður í milli 200–300 millj. Hjá fámennri þjóð með mjög einhliða útflutning og lítinn, þá hefur þetta auðvitað gífurlega mikið að segja. Þetta veit auðvitað hv. þm., þó að hann komi hér og setji á svið það, sem hann svo oft og tíðum gerir á þann hátt, að ef hann væri vestra í því gósenlandi, Bandaríkjunum„ þá væri hann fyrir löngu búinn að fá Oscarsverðlaunin. Einn misskilningur kemur fram hjá honum í sambandi við þessa samninga sjómanna og ég kom inn á það í minni ræðu. Ef gengislækkunarleiðin í þessum efnahagsráðstöfunum hefði ekki verið farin, hefðu ekki þessar deilur komið upp um breytingarnar, sem verið er óneitanlega að gera á samningsbundnum hlutaskiptum. En hins vegar, ef sá réttur sjómannanna hefði átt að halda sér og það hefði átt að koma útgerðinni á nokkurn veginn heilbrigðan starfsgrundvöll – hann verður kannske minna heilbrigður heldur en ætlað var eftir væntanlega samninga - ef það hefði verið gert, hefði gengisfellingin þurft að vera 94–124% og þá hefði auðvitað sú leið verið algerlega útilokuð: Það var nú ekki mikið meira, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm., sem ég sé ástæðu til að svara að þessu sinni. En eins og ég tók fram fyrr, var engu líkara en maðurinn væri öskuvondur yfir því, að það væri þá þarna lítill sólargeisli í þessu máli öllu og kom upp og lék að vanda á sinn leikræna, austræna hátt, þannig að mikla athygli vakti, eins og hann ætlaðist til, enda var blaðamaður blaðsins hans, Þjóðviljans, mættur í blaðamannastúkunni.



Herra forseti. Ég hef í huga að segja fáein orð um þetta málefni. Ég ætlaði að geyma það til 3. umr., vegna þess að það, sem ég segi, er mest almenns eðlis, en hef þó hætt við að geyma það, vegna þess að ég er ekki alveg viss um, að ég geti verið við alla 3. umr. og vil því ljúka þessu af. Þegar fyrsta frv. kom fram í þeirri frumvarpakeðju eða ráðstafanakeðju, sem eiga að verða úrræði ríkisstj. í efnahagsmálum til þess að leysa þann vanda, sem þjóðin er í stödd, lýsti ég þeirri skoðun, að þessar ráðstafanir, þegar þær verða skoðaðar í heild samkv. yfirlýsingu hæstv. forsrh., væru fásinna og mundu leiða út í enn verra öngþveiti en nokkru sinni fyrr. Það má vera, að sumir hafi efazt um það þá, að þessi dómur væri réttmætur, en ég held, að það sé leitun á þeim nú, sem efast um, að þessar efnahagsmálaráðstafanir hljóta að misheppnast gersamlega og verða til ills, því að þær eru byggðar alveg á skakkri undirstöðu, m.a. á ranglæti, sem ekki verður þolað. Hæstv. forsrh. sagði þá í fyrstu ræðunni, sem hann flutti um þetta efni og í yfirlýsingu ríkisstj., að ætlun hennar væri að setja það í lög, að ekki mætti hækka kaup samkv. vísitölu. Þessa stefnuyfirlýsingu gaf hæstv. ráðh. Síðan kom þetta frv. og í því er gert ráð fyrir að nema úr lögum gildandi hlutaskiptasamninga og stefnan, sem þar liggur til grundvallar, er hin sama, sem ráðh. lýsti yfir þá í launamálum, og að sjómenn sitji við sama borð og þeir, sem í landi búa, með því móti að þeir eigi ekki að fá nema hliðstæðar breytingar á kaupi við landverkafólkið, sem sé að nema skal úr gildi hlutaskiptasamningana. Og efnahagsmálaráðstafanirnar sjálfar, sagði hæstv. ríkisstj., að væru byggðar á því, að þetta tækist. Menn mundu líka sætta sig við þetta. Sjómennirnir mundu sætta sig aðgerðalaust við ákvæði þessa frv. og það, sem þeim væri skammtað samkv. því og landverkafólkið og launafólk mundi sætta sig við, að það yrði bannað með lögum, að kaupgjald hækkaði eftir vísitölu. Menn tækju á sig bótalaust 18–20% dýrtíðarhækkun og sjómenn byggju við hliðstætt. Hæstv. ríkisstj. var sagt það strax og það hefur verið staðfest síðan, að það væri fásinna, að þetta geti staðizt. Þess vegna stefnir þetta frv., sem hér liggur fyrir, og allar ráðgerðir hæstv. ríkisstj. að þessu leyti öllu út í stríð. Það er ekki lausn á vandamálunum, heldur er öllu stefnt út í stríð. Þetta viðurkenna sjálfir stuðningsmenn málsins nú orðið, eins og hv. þm., sem hér var að tala áðan síðast, sem hefur fyrirvarann, því að hann tók það fram, að það væri óhugsandi, að sjómenn gætu sætt sig við þann hlut, sem þeim væri ætlaður samkv. þessu frv. Enda vitum við, að þetta liggur svona fyrir. Það er því algert ábyrgðarleysi, það er sorglegt ábyrgðarleysi af hæstv. ríkisstj., að hún skuli ofan á annað, sem hún hefur gert, leggja af stað með þetta, því að það, sem nú átti að gera í staðinn fyrir að fara að með þvílíku ábyrgðarleysi, var auðvitað að reyna að fá víðtæk samtök um skynsamlega stefnubreytingu í þessum málum og nýjar ráðstafanir. Og þá átti að leita samstarfs við alþýðusamtökin, stéttasamtökin um slíka stefnu, þ. á m. um kjaramálin og nota tímann í haust til þess að undirbúa slíkt í stað þess að fleygja fram frv. eins og þessu, sem er algerlega byggt á sandi, óframkvæmanlegt með öllu og marklaust um leið og það er komið í lög. Flytja svo stríðsyfirlýsingar á þann hátt, sem hæstv. forsrh. gerði, þegar hann lagði stefnuna fyrir varðandi kaupgjaldið í landinu. Í stað slíkra aðfara átti að taka upp samninga, breyta síðan skynsamlega efnahagsmálastefnunni í þá átt, sem Framsfl. hefur lagt til og beitir sér fyrir og í þá átt, sem Alþýðusambandið og fleiri samtök launafólks í landinu hafa ályktað, því að þessi samtök hafa ályktað mjög í sömu stefnu og Framsfl. hefur barizt fyrir undanfarin ár og hefur enn á oddinum. Þetta sjónarmið vildi ég láta koma hér greinilega fram. Það þýðir að sjálfsögðu ekkert að flytja hér aðvaranir til hæstv. ríkisstj. Hún er búin að festa sig í þessari fásinnu og getur ekki að því er virðist fengið sig til þess að losa sig út úr þessum vanda, sem hún hefði þó átt að gera með því að draga yfirlýsingar sínar til baka og frv. og segja af sér, til þess að síðan væri hægt á þessum rústum öllum að koma á fót nýrri ríkisstj. og samtökum stéttasamtaka um hyggilegar ráðstafanir. En samt sem áður er ástæða til þess að vara stjórnina við því enn, sem hún hefur í hyggju. Ég sagði það áðan og ég endurtek það, að annar meginþáttur þessara laga. allur sá þáttur, sem lýtur að því að ákveða kjör hlutasjómanna, verður aldrei annað en markleysa, sem ekki er hugsanlegt að framkvæma, en hefur í för með sér stríð. Þessar aðfarir hæstv. ríkisstj. líkjast helzt einhvers konar dauðateygjum. Ég skal ekkert fullyrða, að það séu dauðateygjur, en það er enginn vafi á því, að mönnum blöskrar almennt, hvernig að þessum málum er unnið. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta almennt. Ég vil svo koma að því, að sumir eru mjög undrandi yfir því, hvernig komið er atvinnu- og efnahagsmálum landsins. En menn þurfa ekki að vera hissa, því að það er ekkert, sem hefur gerzt annað en það, sem hlaut að verða og það, sem menn hafa séð fyrir sumir og það æði margir um langa hríð. En það er á hinn bóginn ekki óeðlilegt, að sumir eru hissa á því, að eftir þessi níu beztu ár, þegar meðaltöl eru tekin, sem þjóðin hefur nokkru sinni lifað, skuli atvinnulífið og efnahagur þjóðarinnar liggja í rúst, en þannig er það. Það er því rétt að rifja hér upp með örfáum orðum aðalkjarnann í þessu vandamáli og hvernig á þessu stendur. Það eru hagstjórnaraðferðir ríkisstj., sem eiga hér aðalsökina. Það er ekki hægt að kenna árferðinu um þetta, þó að síldveiðarnar hafi nálega algerlega brugðizt á þessu ári, þá er það ekkert einsdæmi og hefði átt að vera mjög vel bærilegt, án þess að af því yrðu nokkrar stórfelldar afleiðingar, ef skynsamlega hefði verið farið að undanfarið. Þegar þessi aflabrestur á síldveiðum nú kom eftir átta samfelld góðæri, er verðlag yfirleitt, sem þjóðin býr við, í betra lagi og hefur það ekki verið vefengt. En hagstjórnaraðferðirnar hafa verið slíkar, að það hlaut að grafast grunnurinn undan íslenzku atvinnulífi. Það var byrjað með stórfelldri gengislækkun og skattahækkunum, sem var eins konar heljarstökk, og við sögðum það strax þá, sem mæltum gegn þeirri stefnu, sem þá var tekin upp, að slík heljarholskefla dýrtíðar mundi leiða af sér aðrar nýjar holskeflur og málefni landsins verða með öllu óviðráðanleg, enda Nefur reynslan orðið sú. Þetta var orðað þá þannig á einum stað, að heljarstökk, eins og þá var tekið, væri ekki hægt að taka og koma standandi niður, enda hefur svo farið, og ekki sízt vegna þess, að ásamt þessum aðförum var tekin upp ný lánastefna, sem var miðuð við að draga úr útlánum til framleiðslunnar í landinu, láta Seðlabankann minnka endurkaup og draga hluta af sparifjáraukningunni úr viðskiptabönkunum inn í Seðlabankann til frystingar þar. Það var sem sagt hafinn stórfelldur lánasamdráttur um leið og þessi tröllaukna dýrtíðarbylgja var reist. Á sama tíma og allur reksturskostnaður og allur kostnaður var hækkaður gífurlega, var farið að draga saman lánin og þá ekki sízt reksturslánin, en íslenzkir atvinnuvegir verða að búa meira við lánsfé en atvinnuvegir nokkurra annarra hliðstæðra þjóða. Formaður L.Í.Ú., sem á sæti á hv. Alþ., Sverrir Júlíusson, sagði um þessar ráðstafanir, að þær mundu verða eitur fyrir atvinnulífið og hliðstætt sögðu fleiri og hann hefur reynzt sannspár í þessu, en það undarlega er, að það hafa orðið hans örlög samt sem áður að styðja þessa stefnu í níu ár með þeim afleiðingum, sem hún nú hefur haft fyrir íslenzkan sjávarútveg, sem honum er falin forysta fyrir. Mega það teljast meinleg örlög. En samt sem áður rataðist hv. þm. i þessu eins konar spakmæli á munn í upphafi. Jafnhliða þessu voru vextirnir hækkaðir gífurlega 1960 og gerðir hærri hér en í nokkru öðru nálægu landi. Það hlutu einnig að verða drápsklyfjar fyrir atvinnulífið, en í því sambandi hefur það verið eitt undanbragð ríkisstj. að láta sérfræðinga sína reikna það út, að vaxtagreiðslur hafi sáralitla þýðingu fyrir sjávarútveginn, og þessi hagspeki hefur verið borin á borð ár eftir ár og jafnvel hagfræðingar og menn í trúnaðarstöðum hafa léð máls á því að gefa um þetta skýrslur og vottorð En auðvitað eru það allt saman falsrök af þeirri einföldu ástæðu, að nálega öll vaxtabyrði i landinu yfirleitt kemur að lokum á framleiðsluna sjálfa. Sjávarútvegurinn stendur ekki aðeins undir þeim vöxtum, sem hann borgar beint inn í bankana. Hann stendur undir heildar vaxtabyrðinni að miklu leyti að lokum sem grundvallaratvinnuvegur. Vextirnir lenda inn í kaupgjaldið, því að þeir þrýsta því upp. Einhvern veginn þurfa menn að hafa tekjur til þess að borga hina háu vexti. Þeir þrýsta upp húsaleigunni og þá enn kaupgjaldinu og þá leið komast þeir inn í alla liði í framleiðslukostnaðinum. Þeir eru með í hverjum einasta lið. Alls staðar í vöruverðinu eru vextirnir. Það væri miklu nær að segja, ef ætti að reikna þá vexti, sem sjávarútvegurinn verður að bera og grundvallaratvinnuvegirnir, að þá bæri að taka með allar vaxtagreiðslur i landinu, í stað aðeins þeirra vaxta, sem á pappírnum eru færðir á vaxtaliði útgerðarinnar. Þess vegna mundi það vera ein notadrýgsta aðferð fyrir framleiðsluna til þess að leysa úr vandamálum hennar að lækka vexti, ekki aðeins á beinum launum til framleiðslunnar, heldur vexti almennt í landinu, vegna þess að það lækkar framfærslukostnaðinn og framleiðslukostnaðinn í öllum liðum. Það er svo ekki nóg með það, að þessir háu vextir leggist á framleiðsluna að því leyti, sem þeir eru borgaðir beint af skuldum, heldur kemur og til, að þessir háu vextir verða einnig til þess, að allar eignatekjur í landinu hækka að sama skapi og vextirnir. Öll húsaleiga í landinu mótast m.a. miðað við vextina að lokum, ekki aðeins húsaleiga til þeirra, sem greiða vexti, heldur öll húsaleiga, einnig til þeirra, sem eiga eignir skuldlausar, þannig að eignavextirnir, sem leggjast inn í framleiðslukerfið og hvíla á því, fylgja vaxtafætinum. Hér hefur því orðið alger bylting í landinu í óhag framleiðslunni með þessari nýju vaxtapólitík, sem tekin var upp af núv. ríkisstj. og stjórnarmeirihluta og það er eitt af því, sem grafið hefur svo herfilega undan íslenzkri framleiðslustarfsemi og heldur áfram að gera það. Það var sagt, að það ætti að hækka vextina til að draga úr eftirspurn eftir lánum, en það hefur allt saman auðvitað reynzt markleysa eins og allir þeir sáu fyrirfram, sem nokkuð voru kunnugir íslenzku efnahagslífi, vegna þess að hér gilda allt önnur lögmál í því efni en víðast annars staðar. Eftirspurn eftir lánum gat vitaskuld ekki minnkað, þó að vextirnir hækkuðu, af þeirri einföldu ástæðu, að menn voru nauðbeygðir til þess að taka öll þau lán, sem hugsanlegt var að fá til þess að geta haldið afram með framleiðsluna og reksturinn og þurftu að fá meira en þeir fengu. Vaxtahækkunin gat ekki verkað öðruvísi hér en sem skattur á framleiðslustarfsemina, en ekki sem hagstjórnartæki á sama hátt og slík vaxtabreyting getur verkað í þeim löndum, þar sem fullt er af fljótandi fjármagni, sem leitar sér samastaðar, leitar sér verkefnis. En þetta hefur ríkisstj. aldrei viljað viðurkenna eða þótzt sjá og efnahagsráðunautar hennar ekki heldur. Þess vegna eru þeir allir saman sekir menn í þessu tilliti. Þessi nýja lánapólitík hlaut að verka eins og eitur fyrir framleiðsluna og sannleikurinn er sá, að það hefur varla nokkurt fyrirtæki á Íslandi borið sitt barr síðan stefna stjórnarinnar var tekin upp, m.a. vegna rekstursfjárskorts, en það er ekki hægt að reka nokkurt fyrirtæki vel, sem þjáist af sífelldum greiðsluvandræðum eins og þeim, sem stofnað var til fyrir 8–9 árum, þegar þessi nýja stefna var upp tekin. Öllum uppástungum framsóknarmanna um að breyta til í þessu efni, sem er grundvallaratriði, hefur verið svarað með því, að það væru lánaðir út allir peningar, sem til væru, það væru ekki meiri peningar til. M.ö.o., menn í ábyrgðarstöðum, ráðh. og sérfræðingar, hafa talað á þennan hátt við menn eins og börn, en allir, sem nokkuð hafa komið nálægt stjórn peningamála vita, að það er alltaf matsatriði, hversu mikið fjármagn skuli sett í umferð og seðlabankarnir eru notaðir til þess að draga úr fjármagni í umferð eða auka það eftir því sem skynsamlegt þykir og þarfir atvinnulífs og staða þjóðarbúsins að öðru leyti styður að eða gerir nauðsynlegt. Það er matsatriði hverju sinni, hversu mikið fjármagn er sett í umferð, og nú verða þeir, sem að þessu hafa staðið, þessum blekkingum, þessum mistökum, að fletta ofan af sér sjálfir, neyðast til þess, því að nú eru þeir að tala um að auka útlánin verulega, enda þótt vöxtur innlána í bankakerfinu sé miklu minni en hann hefur verið undanfarin ár, og þar með fletta þeir vitanlega alveg ofan af þessum málflutningi sínum á undanförnum árum. Það kemur sem sé í ljós, að hann var ekkert annað en blekking. Heildarútlán geta aldrei verið miðuð við það, hverjar innistæðurnar eru á hverjum tíma í bönkunum, heldur verða heildarútlánin að miðast þar að auki við hvað skynsamlegt og raunar óhjákvæmilegt er að hafa í umferð af fjármagni, til þess að atvinnuvegirnir geti gengið, og svo hvað óhætt muni vera að hafa í umferð vegna gjaldeyrisstöðunnar. Nú er meira að segja verið að ráðgera, að bankarnir þurfi að auka útlánin, enda þótt peningaráð þeirra af innlánsfé fari minnkandi og gjaldeyrisstaðan sé verri en hún var áður, en rekstursfjárþörfin knýr. Á þessu sjáum við auðvitað, að allur þessi málflutningur stjórnarinnar á undanförnum árum hefur verið hrein rökleysa, settur fram til þess að villa mönnum sýn og til þess að draga athygli manna frá þeim kjarna í stefnu framsóknarmanna, að það þyrfti að auka útlánin til framleiðslunnar, til þess að ekki skorti rekstursfé og til þess að fyrirtæki gætu gengið með eðlilegum hætti, en það er grundvöllurinn undir öllu saman. Svo var sagt, að með þessu væri verið að safna gjaldeyrisvarasjóði. Það var ein blekkingin. En svo kemur í ljós, að þessi binding sparifjárins heldur enn áfram, en gjaldeyrisvarasjóðurinn er horfinn. En eftir málflutningnum á undanförnum árum hefði það átt að vera nóg til þess að halda látlaust áfram að safna gjaldeyrisvarasjóði, að halda áfram bindingu sparifjárins. Þá átti gjaldeyrisvarasjóðurinn að aukast vélrænt af sjálfu sér. Það var talað eins og þetta væri aðeins bókhaldsatriði, en afkoma framleiðslunnar skipti engu máli í þessu sambandi, ef menn væru bara nógu duglegir að draga spariféð inn í Seðlabankann og hækka vextina, þá kæmi allt af sjálfu sér að öðru leyti. Þessar voru hagstjórnaraðferðir ríkisstj. Við sjáum svo nú, hvaða áhrif þessar aðfarir hafa haft fyrir atvinnulífið og hvernig þessi stefna hefur beðið skipbrot, að nú er í óðakappi verið að ráðgera í neyðinni að auka útlán til atvinnuveganna, þó að bankarnir hafi enn minni fjárráð en áður var, þegar við stungum upp á því ár eftir ár, að skynsamlegri lánastefnu yrði fylgt. Þessi stefna hæstv. ríkisstj. að reyna að lækna allan vanda í efnahagslífinu með því að láta verðlagið hækka nógu mikið, reyna að halda kaupgjaldinu niðri, draga úr útlánunum, sem kom verst niður á framleiðslunni, hækka vextina samfara algeru frelsi í fjárfestingarefnum og algeru stjórnleysi í atvinnulífinu, leiddi auðvitað til þess, að sú fjárfesting, sem mestu máli skipti fyrir þjóðarbúið, að kæmist fram fyrir, sat á hakanum, en verðbólgufjárfesting af alls konar tagi færðist fram fyrir og eyðslufjárfesting. Og það er höfuðskýringin á þessu algjöra öngþveiti, sem nú ríkir og því gjaldþroti, sem stjórnarstefnan hefur beðið, hvernig fjárfestingin hefur orðið. Fjárfestingin hefur að miklum meiri hluta til orðið í gersamlega óarðbærum framkvæmdum og sumpart í eyðsluframkvæmdum, en arðbæra fjárfestingin hefur setið á hakanum. Á þetta höfum við deilt öll þessi ár mjög hart, Framsfl.-menn í stjórnarandstöðunni og krafizt, að það yrði tekin upp stjórn á fjárfestingunni, sem tryggði, að þær framkvæmdir kæmust fram fyrir, sem mesta þýðingu hefðu fyrir þjóðarbúið og þá sérstaklega þær framkvæmdir, sem væru þýðingarmestar fyrir sjálfa framleiðsluna. Í staðinn fyrir algert stjórnleysi í atvinnumálum höfum við krafizt, að sú stefna yrði tekin upp, að ríkisvaldið hefði öfluga forystu í atvinnumálum í samráði við samtök atvinnulífsins, þar sem menn hefðu náið samráð um það, hvaða verkefni það væru, sem mest riði á að taka til framkvæmda og tækju þannig saman höndum, menn frá ríkisvaldinu og menn frá atvinnulífinu, um að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að slíkar framkvæmdir kæmust áfram, og er þá jöfnum höndum átt við þá þætti, sem ríkisvaldið yrði að taka að sér, lánveitingar og annað, sem yrði að koma fyrir áhrif frá því opinbera, og hitt, sem einstaklingar sæju um. Og það er þessi stefna, sem við leggjum megináherzlu á enn sem fyrr, að nú verði tekin. Við teljum algerlega vonlaust, að hægt sé að snúa þróuninni við í hagstæða átt, nema stefnubreyting verði að þessu leyti til. Hér er um sjálfan grundvöllinn að ræða, eins og ég veit, að hv. þm. átta sig á, hvort sem þeir játa það eða ekki, og það ánægjulega í þessu er, að skilningur manna á þessu viðhorfi okkar er ákaflega mikið vaxandi, hraðvaxandi svo að segja með hverjum deginum, sem líður, eins og bezt sést á því, að nú í fyrsta skipti hafa samtök atvinnulífsins tekið alveg eindregið í þennan streng, bæði stéttarsamtökin og önnur samtök, og hafa stuðningsmenn stjórnarinnar í þessum samtökum, margir hverjir, nú ekki þorað annað en að fylgja þessari stefnu í samtökum sínum. Þeir hafa sem sagt tekið mið af þeirri þungu öldu, sem þar rís þessari stefnu til stuðnings, þó að þeir standi enn gegn henni hér á Alþ. vegna tryggðar við hæstv. ríkisstj. En það er aðeins um stundarsakir, sem slíku viðnámi af þeirra hendi verður komið við hér, því aldan er risin svo sterk í þessu, að á móti henni verður ekki staðið til lengdar. Það er mjög þungt áfall fyrir íslenzku þjóðina, að stjórnarliðinu skuli hafa tekizt í skjóli óvenjulegs góðæris að dylja meinsemdirnar, sem hafa verið að grafa um sig í atvinnulífinu á undanförnum árum. Þeim hefur tekizt að dylja þessar meinsemdir með blekkingaráróðri og vegna þeirra uppgripa, sem orðið hafa á síldveiðum sérstaklega, hefur þeim tekizt að hylja meinin, og jafnvel tekizt að blekkja sjálfa sig og það er sennilega verst. Þeim hefur tekizt að blekkja sjálfa sig og líklega jafnvel talið sér trú um, að allt væri í sæmilegu lagi. En hafi svo verið, hljóta mennirnir að hafa vaknað upp við vondan draum, því það er ekki neitt gamanmál eða hégómamál, að það skuli nú vera þannig ástatt fyrir íslenzku atvinnulífi eftir þessar aðfarir þeirra, að við verðlag, sem má teljast vera yfir meðallag, eins og ég sagði áðan, að vísu við aflabrest á síld í eitt ár, en að öðru leyti venjuleg skilyrði, skuli vera þannig komið, að launþegum er ætlað í áætlun stjórnarinnar að lifa á 120–150 þús. kr. á ári. Það er áætlun stjórnarinnar, að þetta sé það, sem íslenzkur þjóðatbúskapur gefur í dag í aðra hönd og íslenzkt atvinnulíf. Auðvitað treystir enginn maður hér sér til þess að halda því fram, að hægt sé að lifa af þessu kaupi. Vextirnir einir af meðalíbúð eru um 100 þús. kr. eða svo. Þetta eru alvarlegar staðreyndir. Þetta eru dapurlegar staðreyndir. En þetta er áætlun ríkisstj. Þetta er sú lausn, sem þeir leggja fram. Þetta er sá grundvöllur, sem þeir segja, að menn verði að sætta sig við. Dettur nokkrum manni í hug, að þetta geti staðið stundinni lengur, og hvað hefur skeð? Þetta er ömurleg niðurstaða.  Það má vel vera, að bæði ráðh. og öðrum hafi aldrei dottið í hug að hugleiða svona atriði. Þetta er komið í hörmulegt óefni og menn hljóta að sjá, að það er eitthvað mjög alvarlegt að. Það þýðir ekkert að berja höfðinu við steininn og halda, að áætlanir, sem eru grundvallaðar á þessu, geti staðizt. Þær geta ekki staðizt. Menn verða að gera svo vel og fara heim og læra betur, enda liggur það nú fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki treyst sér til að fara alveg eftir þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. gaf. Hún hefur ekki lagt hér fram enn þá frv. um að banna hækkun vísitölubóta, eins og boðað var. Ég veit ekkert, hvað hefur komið fyrir eða hvað gerir þetta að verkum, en ég get alveg eins ímyndað mér, að menn sjái, að þessar hugmyndir eru í raun og veru ekki framkvæmanlegar. Og þætti mér það ekkert einkennilegt. En svo er eftir að skipta um leiðir, því að þetta eru ekki þær leiðir, sem hægt er að fara. Það verður að fara nýjar leiðir út úr þessum vanda. Ég skal ekki fara fleiri orðum almennt um þessi mál. Ég vil að lokum minnast á einn sérstakan þátt í þessu frv. og það er sá þáttur, sem lýtur að síldveiðunum. Eins og ég veit, að hv. þm. hafa tekið eftir, er ætlazt til þess, að það verði haldið áfram að borga miklu hærra útflutningsgjald af síld en öðrum fiski, af síldarafurðum en öðrum sjávarafurðum, og það er gert ráð fyrir því að taka miklu meira af sameiginlegu verðmæti síldarafurða og leggja í sjóði til að standa undir afborgunum og vöxtum en af öðrum afurðum. Og yfirleitt er á allan hátt í þessu frv. gert ráð fyrir því, að síldveiðarnar búi við önnur og lakari skilyrði en aðrar fiskveiðar. Ég vil láta í ljósi þá skoðun mjög eindregið, að þetta er algerlega röng stefna eins og nú er komið. Síldveiðarnar eiga við slík vandkvæði að búa, eins og við vitum mjög vel, að það eru engin sanngirnisrök fyrir því lengur, að þær búi við lakari skilmála að þessu leyti heldur en aðrar veiðar. Ég veit, að það þýðir ekkert að flytja brtt. nú um að koma þessu í annað horf, en ég vil lýsa andstöðu minni við þá stefnu, sem kemur fram í frv. að þessu leyti og vil halda því fram, að eins og nú er komið málum, væri eðlilegt, að allur sjávarútvegur sæti við sama borð.



Herra forseti. Mér var sagt, að hv. 10. þm. Reykv. hefði eitthvað verið að deila á mig fyrir það, að ég vildi eignast skip á kostnað sjómannanna. Það er fjarri því. En ég vildi spyrja hv. þm. að því, hvernig í ósköpunum við ættum að eignast skip, ef það væri ekki einhvern veginn greitt með andvirði afla. Hvort tekin eru 10% af óskiptu, skiptir ekki máli, því að ef tekinn er einhver hluti af óskiptu, þá geta sjómennirnir fengið fleiri prósentur af því, sem eftir er, og við það er miðað og satt að segja, eftir því sem skipin hafa stækkað, tækjum fjölgað og veiðiútbúnaður orðið dýrari, hefur engan veginn verið tekið fullt tillit til þess. Það er alls ekki verið að tala um það. Þeir vilja hafa sínar prósentur, þó að það séu keypt dýrari tæki og dýpri nætur og fullkomnari skip. Við vitum það, að á þessi ódýru skip, þessa eldri og minni báta, hafa menn ekki fengizt, neina þeir hafi átt þá sjálfir og þeir hafa ef til vill borið sig hvað bezt. En það var útilokað að reka þá nema menn ættu þá sjálfir. Annars fengust menn ekki til þess að vera á þeim. Tilefnið til þess, að ég bað um orðið aftur, var yfirlit, sem hæstv. sjútvmrh. kom hér með. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að það hafa verið hagfræðingarnir, sem hafa unnið þetta verk og lagt hér fram þessar tölur, sem hæstv. ráðh. las hér upp. Það er út af fyrir sig ekkert um það að segja. En við skulum athuga það, að þar eru þeir að krítisera sín eigin verk, þannig að við verðum að taka þessum upplýsingum mjög varlega. Ef þeir fara að kveða upp einhvern dauðadóm yfir því, sem þeir hafa gert, þá er það ákaflega erfitt fyrir þá. Þeir verða að deila á sjálfa sig. Þeir segja, að tapið hjá sjávarútveginum hafi verið 1640 millj. Ég vil ekki viðurkenna, að þetta sé rétt. Í fyrsta lagi eru þarna í allar afskriftir og við vitum það vel, sem gerum út báta og eigum vélar, að ef við getum afskrifað fullt, teljum við það gróða og það verulegan gróða. Við megum afskrifa skipin um 15%, ef meðaltal er tekið af heildarverðinu, og það er gróði. Um 700 millj. eru í afskriftum. Í öðru lagi á þarna eftir að draga frá styrki. Ég veit ekki, hvort á að kalla það styrki, en það er þetta, sem sjávarútvegurinn er að afhenda sjálfum sér gegnum endurteknar gengislækkanir og eitthvað kemur ef til vill frá ríkinu. Ef þetta eru þar að auki að nokkru áætlaðar tölur, gæti ég trúað, að þegar tekið yrði tillit til þessara liða, yrði ekki eftir nema 600–700 millj. kr. sem tap, enda væri það allnóg. Þá er annað um vextina. Vextirnir, sem útgerðin borgaði, voru 375 millj. og ekki kæmi til greina að lækka þá nema um 20%. En það er bara það, að vextirnir hafa nú raunverulega hækkað um 50% frá því að þessi viðreisnarstjórn tók við völdum. Og væri nokkur glæpur að lækka þá jafnmikið og þeir hafa hækkað? Einhvern veginn bösluðumst við við það áður. Nú eru útlánin í heild eitthvað 11–12 milljarðar, þannig að heildarvextirnir af þeirri upphæð mundu verða nálægt milljarði. Hver borgar þessa vexti? Það var alveg réttilega fram tekið hjá hv. 1. þm. Austf. áðan. Það kemur allt niður á framleiðslunni. Ef launamennirnir, sem ríkið borgar kaup, þurfa að borga hærri vexti af skuldum sínum, þurfa þeir að fá hærri laun. Ef bændur þurfa að borga hærri vexti, þurfa þeir meira fyrir mjólk og ket. Ef neytandinn þarf að borga meira fyrir mjólk og ket, þarf hann að hafa hærra kaup. Þar að auki eru þessar 375 millj. engan veginn endanleg tala, eins og hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, benti réttilega á, því að þarna er ekki bara um einhver stofnlán og föst lán að tala. Það er af ótal mörgu í gegnum alla mögulega liði, olíu, veiðarfæri og allt mögulegt, sem vextir koma inn í. Það er einfaldlega þannig, að atvinnuvegirnir verða að borga þennan eina milljarð, beint eða óbeint. Við skulum ekkert vera að blekkja okkur á því. Og 50% af þessum eina milljarði eru 400-500 millj. kr. og þetta vefur upp á sig eins og snjókúla: Þetta er borgað eitt ár; það þarf að borga meira næsta ár o.s.frv. Þetta er miklu hættulegri liður en þessir gáfuðu hagfræðingar hafa nokkurn tíma reiknað með. Annars eru þessir ráðh. okkar ágætis menn og vilja vel og ég hef aldrei verið að hnýta neitt í þá, en ég vildi nú ráða þeim eitt heilræði og það væri að losa sig við alla hagfræðinga, setja það ákvæði í stjórnarskrána, að hagfræðingar mættu ekki koma nálægt fjármálum. Ef þessir menn hefðu eitthvert vit á fjármálum, þá væru þeir ekkert að hökta í þessari hagfræði. Þeir væru fæddir hagfræðingar og þá þyrftu þeir ekkert að vera að læra neinar bókstafsteoríur í Frakklandi eða einhvers staðar annars staðar, þeir gætu bjargað sér sjálfir og þyrftu ekki að vera í þjónustu hjá ríkisstj. Þó þeir hefðu ekki nema fjármálavitið mitt, þyrftu þeir ekki að vera að vinna fyrir 200–300 þús. á ári. Ekki datt de Gaulle í hug að fara neitt eftir hagfræðingum, þegar hann ákvað að fella ekki frankann. Nú getið þið séð, hversu gáfuleg þessi hagfræði er. Þessir herrar byrjuðu á að hækka vextina um þriðjung og meira um tíma. Krónan stóð raunverulega þannig, að 30 kr. voru í dollarnum, þegar stjórnin tók við. Nú er búið að minnka verðgildi krónunnar þrefalt. Ef sparifjáreigendur hefðu enga vexti fengið af þessum peningum frá því ríkisstj. tók við og 100 kr. væru í sama verðgildi, um 30 kr. dollarinn, væru þessar 100 kr., sem þeir áttu fyrir 10 árum, orðnar nú í krónutölu eitthvað um tvö hundruð kr., en hver kr. er þrefalt minna virði, þannig að mannaumingjarnir, sem áttu spariféð, hafa tapað 1/3 auk vaxta. Það hefði verið betra fyrir þá að fá ekki einn einasta eyri í vexti og óbreytt gengi. Þetta átti að vera til að auka spariféð, en það er búið að ganga þannig frá því, að það vill enginn eiga sparifé. Er þetta viðreisnarstefnan? Er þetta kenning hagfræðinganna? Þetta er endirinn. Þetta er ekki af því að þessir menn, sem stjórna, vilji illa. Nei, það er fjarri því. En þetta er svo heimskuleg aðferð. Það á fyrst og fremst að tryggja verðgildi krónunnar, bæði gagnvart neytendunum og sparifjáreigendum. Það er frumskilyrði, en ekki hvort þeir fá háa vexti eða ekki. Kaþólska kirkjan taldi a sínum tíma vexti þjófnað. Það var ekki að öllu leyti rangt hjá kaþólsku kirkjunni á þeim tíma. Hún viðurkenndi ekki vexti. Þess vegna gátu Júðarnir orðið ríkir, af því þeir tilheyrðu ekki þeim söfnuði. Það er þannig, þegar maður gengur hér um bæinn og spjallar við ýmsa eins og ég geri, þá segja þeir: Litlu þjófarnir eru uppi á Skólavörðustígnum, en stóru þjófarnir eru þarna í húsinu og benda á þinghúsið. Fólkið veit þetta. Það er rænt. Og þessir vesalings menn, sem hafa verið að strita alla ævina og áttu 1–2 millj. í peningum, vöknuðu einn morgun við það að búið var að taka þriðjung af eignum þeirra allt í einu og helming á einu ári. Milljón orðin í raun og veru ekki nema sem svaraði 1/2 millj. fyrir ári síðan. Þetta er nú stjórnin hjá okkur. Það er ekki von, að við séum vel látnir hjá aumingja fólkinu, sem var að reyna að spara. Nei, þetta er vitlaus hagfræði; það er bezt að hafa enga bókstafshagfræðinga til þess að stjórna þjóðinni, sem hafa lært einhverja hugmyndafræði úti í löndum, heldur hyggna menn og eðlisvitra, sem þurfa þá eigi að láta telja sér trú um, að vaxtagreiðslur séu mun lægri en þær raunverulega eru. Svo er launaskatturinn, sem útgerðin verður að borga. Ætli hann hafi ekki verið lengst af um 40 millj. undanfarin ár? Svo er aðstöðugjaldið eitthvað svipað. Svo er stimpilgjald og þinglestur af lánum. Það var á síðasta ári eitthvað 97 millj. Ætli útgerðin borgi ekki allt að helming af því, það væri hægt með einföldum lögum að sleppa útgerðinni við það. Náttúrlega minnka tekjur ríkissjóðs, en skoðun mín er sú, að við eigum að búa eins vel að atvinnurekstrinum, eins og hægt er, en við eigum líka að segja við atvinnurekendurna: Þið verðið að láta hlutina bera sig. Ef þið getið það ekki, verða aðrir að taka við. Viðvíkjandi innflutningsgjöldum og öðrum sköttum, sem lagðir eru á útgerðarvörur, eru þeir miklu meiri en þessir ágætu hagfræðingar gefa upp. Það er 71/2 % söluskattur á allri olíu og svo eru innflutningsgjöld á veiðarfærum. Hitt er svo annað mál, ef þetta er afnumið, þá minnka tekjur ríkissjóðs. En ég álít betra að leggja minni álögur á atvinnureksturinn og segja við atvinnurekendur: Þið verðið að láta atvinnureksturinn bera sig. Þá er það rafmagnskostnaðurinn. Hann er ekkert lítill liður. Ég held, að 10. þm. Reykv. hafi verið að gera lítið úr því. Hann er bara ekki lítill liður, líklega svona 100–200 þús. á mánuði fyrir meðalfrystihús. Ef það væri hægt að lækka hann, þótt ekki væri nema um helming, væri það stór liður. Ætli það séu ekki 1–2 millj., sem stærri frystihúsin verða að borga fyrir rafmagn? Það gæti verið, að rekstrarhallinn hjá þeim sé ekki meiri. Þá var hv. 10. þm. Reykv. að tala um félagsstjórn fyrirtækja - það er allt í lagi með það. En haldið þið, að það yrði betra að skjóta á fundi um hvert atriði? Ég held, að skipstjóri kunni því illa að fara að skjóta á fundi með hásetum, um hvar hann ætti að leggja net og línu o.s.frv. Það gætu orðið skrýtilegar deilur út úr því og ég held, að hv. 10. þm. Reykv. kynni því illa, ef hann ætti að stjórna skipi með félagsstjórn og ætti svo að beygja sig fyrir öllum samþykktunum. Ef ég þekki hans skaplyndi rétt, færi hann að brýna raustina. En í vissum tilfellum getur það vel komið til greina og ekkert nema gott um það að segja, að menn fylgist með stjórn fyrirtækja og það gera sjómennirnir raunar. Þeir fylgjast nákvæmlega með, hvernig útgerð gengur í hvert skipti og taka meiri þátt í erfiðleikum okkar heldur en nokkrir aðrir. Það er verið að tala um 18–20% kjaraskerðingu nú, sé reiknað með sama kaupi í krónutölu. Satt að segja hefur mér aldrei dottið í hug, að ríkisstj. hafi búizt við því að hafa óbreytt kaup, hvað sem um það er sagt. Það eru þessi 17%, sem verið er að tala um í frv. Þau eru orðin vitaþýðingarlaus, þegar búið er að gefa alla samninga lausa. Ef ríkisstj. vildi skipta sér eitthvað af launakjörum sjómanna, væri það eina, sem réttlætanlegt væri, að ákveða eitthvert visst hlutfall milli háseta og yfirmanna, ekki prósentuna, heldur eitthvert ákveðið hlutfall. Skipstjórinn ætti t.d. að hafa 11/2 hlut o.s.frv. Hann hefur tvo nú og raunar miklu meira á síldarskipunum. Hann hefur 8% og svo hafa þeir fast kaup og alls konar fríðindi. En ég get endurtekið það, að ég álít, að hlutur hásetanna megi ekki vera lakari en hann hefur verið. Það sé alveg lágmark, sem hann hefur verið undanfarin 2 ár, og ef lífsnauðsynjar eiga að hækka, þurfa þeir að fá hærra kaup. Það er verið að tala um það, að kaupið sé lágt og vitanlega væri æskilegt að geta borgað fólkinu hærra kaup og 1. þm. Austf. var að minnast á, hve húsaleiga væri há og mikill hluti launanna færi í hana. Það er vafalaust rétt að reikna þannig. En það er ekki hægt að búast við því, að menn geti keypt allt í skuld. Það var a.m.k. ekki svo, þegar ég var að alast upp og vinna mig áfram í lífinu, að ég gæti byggt yfir mig fullkomið hús, teppalagt o.s.frv. í byrjun. Áður en menn mynda heimili, verða þeir vitanlega að eignast eitthvað. Það er ekkert vit í því fyrir ungt fólk að fara að reisa heimili án þess að eiga fyrir hálfri íbúð og helzt allri. Við verðum aldrei svo ríkir, að við getum veitt unga fólkinu þetta, að það geti keypt alla skapaða hluti fyrsta árið, sem það er að mynda heimili, án þess að eiga neitt til áður. Hvernig er hægt að gera þær kröfur? Við verðum aldrei svo auðug þjóð. Enda er fólkið ekkert of gott til þess að vera búið að afla einhvers, áður en það myndar heimili. Við getum nú ekki beint reiknað þannig að draga vexti af heilli íbúð eða heilu húsi frá kaupi. Fólk verður að vera ráðdeildarsamt og sparsamt. En ég held, að ef við gerum allt, sem við getum, til að lækka rekstrarkostnað útvegsins, þá er ég sannfærður um, að við komumst töluvert í áttina að láta hann bera sig. Svo er önnur hlið málsins og það er að reka útveginn af meiri hagkvæmni en við gerum. Þetta hefur verið algerlega skipulagslaust, bæði hvað veiðarfæri snertir og annað. Það er ekkert vit í því, ef útlit er fyrir litla síldveiði, að láta mikið fleiri báta stunda síldveiðar en skynsamlegt er, kaupa sér nætur fyrir 2–3 millj. o.s.frv. Það verður að vera einhver stjórn á þessu. Við þurfum að reyna að kosta minna til, leggja minni skatta á útgerðina, lækka vextina, gera reksturinn á allan hátt sem hagkvæmastan, þá komumst við langt. Ef það dugir ekki til, verða að koma einhverjir beinir styrkir. En það er lakasta leiðin, sem farin hefur verið, sem eru endurteknar gengislækkanir. Enginn trúir ríkinu fyrir sparifé sinu. Það skapar öngþveiti í efnahagsmálum okkar og svo mikinn lánsfjárskort, að ógerlegt er að reka fyrirtækin og það er þannig nú. Þeir sem reka fyrirtækin, eru að gefast upp. Það er eðlilegt. Og þessi síðasta ráðstöfun var eins og að hella olíu í eld. Hafi gengislækkun einhvern tíma verið hættuleg, var hún það nú. Það var geysilegur rekstrarfjárskortur fyrir og svo kemur gengislækkun, sem svarar til þess, að við þurfum 50% meira rekstrarfé. Það er alveg sama, hvort það er verzlunarfyrirtæki eða útgerðarfyrirtæki. Rekstrarfjárskorturinn hlýtur að verða drepandi fyrir fyrirtækin. Þess vegna varaði ég ríkisstj. við að gera þetta. Þeir áttu að haga sér eins og de Gaulle. Því miður eru þeir ekki nógu líkir de Gaulle. Þeir áttu að segja: Gengið verður ekki fellt og þá átti að miða allar ráðstafanir við það. Þá var fyrsta skrefið að ná greiðslujöfnuði með því að framleiða sem mest að við gátum með sem minnstum tilkostnaði. Eyða sem allra minnstu. Þá stóð fólkið með ríkisstj. langt út fyrir hennar flokka. Þá hefðu menn reynt að hjálpa henni.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar, en hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Með frv. er lagt til, að atvinnurekendum verði greidd 3% þóknun fyrir innheimtu opinberra gjalda hjá starfsfólki sínu. Meiri hl. n. vill minna á, að starfandi er þingkjörin n., sem hefur það hlutverk að gera till. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ef ákveðið verður að taka það fyrirkomulag upp, mun það hafa í för með sér mikla breytingu á innheimtustörfunum frá því, sem nú er. N. sú, sem að þessu starfar, hefur haft og mun hafa náið samráð við forsvarsmenn þeirra aðila, sem málið snertir, svo sem forsvarsmenn sveitarfélaga, launþega og atvinnurekenda, og hafa þeir þar ágætt tækifæri til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Ráðgert er, að þessi n. skili áliti snemma á næsta ári, og með tilvísun til þess leggur meiri hl. fjhn. til, herra forseti, að málinu verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það er ágreiningur um þetta frv. mitt í fjhn. Meiri hl. vill ekki fallast á að greiða þessa þóknun fyrir innheimtu opinberra gjalda. Þeir telja þetta ekki launa vert, þetta snatt, og þeir leggja til, að málinu sé vísað til ríkisstj., og segja í sínu nál., að það sé vegna þess, að það sé verið að endurskoða skattalög. Þetta er alveg út í hött, að vitna í það. Það er alltaf verið að breyta skattalögum annað slagið, og það kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við, ekki vitund. 3 af þeim 4 nm., sem mynda meiri hl., eiga heima í kaupstöðum. Í Reykjavík býr hv. 1. landsk. þm., frsm. meiri hl., Sigurður Ingimundarson. Í Hafnarfirði býr formaður fjhn., Matthías Árnason Mathiesen, og í Vestmannaeyjum er 3. nm. í meiri hl., 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason. Svo er sá 4. í n., sem myndar meiri hl. Það er hv. 2. þm. Norðurl. v. Vegna stöðu sinnar í þjóðfélaginu er hann kunnugur einni stórri og merkri bók, sem nefnist Biblía eða Heilög ritning. Mér þykir nú verst, að ég sé ekki hv. þm. hér í sæti sínu. Hann hefur vikið sér eitthvað frá. En það verður að hafa það.  Ég hefði viljað fara fram á það við þennan hv. þm., að hann kallaði fyrir sig þessa meðnm. sína, sem mynda meiri hl. með honum í fjhn., og læsi fyrir þeim fáein orð úr hinni helgu bók. Þau eru í Matteusarguðspjalli, 7. kapítula, 12. versi, ef ég man rétt, og þau hljóða þannig: „Allt hvað þér viljið, að mennirnir gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra, því að þetta er kjarni lögmálsins og spámannanna.“ Ég þarf ekki að leggja kennimanninum orð í munn. En mér kemur í hug, að þegar hann hefði flutt þeim orð ritningarinnar, þessi sem ég nefndi, segði hann við þá, að nú ættu þeir að gera atvinnurekendum það, sem þeir hafa áður gert fyrir þá og aðra íbúa kaupstaðanna, þar sem þeir búa, þeir ættu að taka að sér innheimtu bæjargjaldanna. Auðvitað fáið þið enga borgun í jarðneskum verðmætum fyrir þetta, því að þið hafið sagt í fjhn., að þessir smásnúningar væru ekki launa verðir. Svo kröftug gæti prédikun þessa hv. þm. og prests orðið, að félagsbræður hans gætu á þetta fallizt, og þá mundu þeir ekki, ef þeir á annað borð væru búnir að höndla sannleikann hjá honum, telja það eftir sér að bæta því á sig sem tómstundagamni að innheimta einnig tekjuskatt og eignarskatt fyrir ríkissjóðinn. En þó að svo vel tækist til með þessa menn, er málið ekki fyllilega leyst með þessu. Það er ekki víst, að menn í öðrum kaupstöðum og hreppsfélögum víða um land, sem ekki eru undir handarjaðri og handleiðslu prestsins í Glaumbæ í Skagafirði, væru undir það búnir að taka þessi störf að sér fyrir ekki neitt og fylgja þannig fordæmi þessara þriggja kaupstaðarþm., sem ég nefndi. Þess vegna held ég, að eina leiðin sé nú til þess að ná allsherjarlausn í málinu að samþykkja mitt frv. Það er svo merkilegt, að til er fjölmennur hópur í landinu, sem virðist líta á atvinnurekendur sem 2. flokks menn í þjóðfélaginu og sjálfsagt sé að láta þá snatta við innheimtu fyrir það opinbera og alls konar skýrslugerðir án nokkurra launa. Mektarmenn í stjórnarflokkunum eins og þeir hv. þm., sem eiga sæti í fjhn., eru gegnsýrðir af þessum hugsunarhætti. Um það ber framkoma þeirra í þessu máli glöggan vott. En þó er eins og þeir séu dálítið feimnir við að ganga hreint til verks og greiða atkv. gegn frv. Þeir leita að leiðum til að vísa því frá, en hafa þó vífilengjur einar fram að færa, eins og ég sýndi fram á í upphafi máls míns. Ég býst við því, að ýmsir stjórnarflokkamenn hér á þingi sjái það, að hér flyt ég rétt mál, þeir eru margir það sanngjarnir, þegar þeir eru sjálfum sér ráðandi, að trúlega hafa þeir tilhneigingu til þess að samþykkja frv. En það er torfæra á vegi þeirra, þröskuldur, sem ekki er víst, að þeir komist yfir. 1. boðorðið, sem gildir á stjórnarheimilinu og þeim hefur verið innrætt, er svona: „Þú skalt ekki fylgja máli á Alþ., sem flutt er af stjórnarandstæðingi.“ Þegar til atkvgr. kemur í þessu máli, verður fyrst borin upp till. meiri hl. um að vísa málinu frá. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann viðhafi nafnakall við þá atkvgr. Mig langar til að sjá, hvort allir stjórnarflokkamenn hér í hv. d. detta í þessari torfæru, sem ég var að nefna eða hvort einhverjir finnast í þeim hópi, sem geyma enn svo mikið af sínu persónulega þreki eftir 2–9 ára vinnumennsku hjá ríkisstj., að þeir geti stigið yfir bæjardyraþröskuldinn.



Herra forseti. Það kom mér sannarlega ekki á óvart, að hv. 1. þm. Norðurl. v. kynni gullvægu regluna. Ég vissi það vel, að hann kunni hana, og hann er kirkjurækinn maður, ég þekki það, og ég efast heldur ekkert um það, að allir hv. meðnm. mínir í fjhn. kunna þessa reglu, og þess vegna er ekkert vandaverk, sem bíður mín að kenna þeim hana. En ég vil benda þessum hv. aldna þingskörungi á það, að það bíður hans mikið verkefni, og það er að fá sína eigin flokksmenn til þess að fallast á allar sérvizkutill., sem hann flytur hér í þinginu.



Herra forseti. Ef ekki felst í þessari till. um að vísa málinu til ríkisstj. undirtekt um efni frv., þá segi ég já.