Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Einn nýkjörinn alþingismaður, hv. 7. þm. Suðvest., Jón Gunnarsson, er nú kominn til þings. Kjörbréf hans hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni og gerir hann það nú.

Jón Gunnarsson hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um stjórnir þingflokka á þessu þingi: Þingflokkur framsóknarmanna: Siv Friðleifsdóttir formaður, Magnús Stefánsson varaformaður, Birkir J. Jónsson ritari. Þingflokkur Frjálslynda flokksins: Kristinn H. Gunnarsson formaður, Jón Magnússon varaformaður, Grétar Mar Jónsson ritari. Þingflokkur Samfylkingarinnar: Lúðvík Bergvinsson formaður, Steinunn Valdís Óskarsdóttir varaformaður, Árni Páll Árnason ritari. Þingflokkur sjálfstæðismanna: Arnbjörg Sveinsdóttir formaður, Illugi Gunnarsson varaformaður, Ásta Möller ritari. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs: Ögmundur Jónasson formaður, Katrín Jakobsdóttir varaformaður, Kolbrún Halldórsdóttir ritari.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Allsherjarnefnd: Birgir Ármannsson formaður og Ágúst Ólafur Ágústsson varaformaður. Félagsmálanefnd: Guðbjartur Hannesson formaður og Ármann Kr. Ólafsson varaformaður: Fjárlaganefnd: Gunnar Svavarsson formaður og Kristján Þór Júlíusson varaformaður: Heilbrigðis- og trygginganefnd: Ásta Möller formaður og Ágúst Ólafur Ágústsson varaformaður: Iðnaðarnefnd: Katrín Júlíusdóttir formaður og Kristján Þór Júlíusson varaformaður. Menntamálanefnd: Sigurður Kári Kristjánsson formaður og Einar Már Sigurðarson varaformaður. Samgöngunefnd: Steinunn Valdís Óskarsdóttir formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Umhverfisnefnd: Helgi Hjörvar formaður og Kjartan Ólafsson varaformaður. Utanríkismálanefnd: Bjarni Benediktsson formaður og Árni Páll Árnason varaformaður. Kjörbréfanefnd: Arnbjörg Sveinsdóttir formaður.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kjör embættismanna alþjóðanefnda: Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins: Ásta Möller formaður og Ágúst Ólafur Ágústsson varaformaður. Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins: Guðfinna S. Bjarnadóttir formaður og Ellert B. Schram varaformaður. Íslandsdeild NATO-þingsins: Ragnheiður E. Árnadóttir formaður og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir varaformaður. Íslandsdeild Norðurlandaráðs: Árni Páll Árnason formaður og Kjartan Ólafsson varaformaður. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Karl V. Matthíasson formaður og Árni Johnsen varaformaður. Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA: Katrín Júlíusdóttir formaður og Bjarni Benediktsson varaformaður. Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um Norðurskautsmál: Sigurður Kári Kristjánsson formaður og Gunnar Svavarsson varaformaður. Íslandsdeild þings Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu: Einar Már Sigurðarson formaður og Pétur H. Blöndal varaformaður.

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. Nú er það kunnugt að fyrri ríkisstjórn lýsti yfir stuðningi við innrásarstríð í Írak og veitti þá um leið heimildir til að bandarísk stjórnvöld mættu nýta íslenska lögsögu, lofthelgi og flugvelli til flutninga í þágu þessara aðgerða í Írak. Ég vil spyrjast fyrir um hvort þær heimildir hafi verið teknar aftur eða hvort til standi að afturkalla þær í ljósi þess harms sem ný ríkisstjórn lýsir yfir í nýjum stjórnarsáttmála vegna þessa stríðsrekstrar og í ljósi orða hæstv. utanríkisráðherra í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra á Alþingi sl. fimmtudag þar sem sérstaklega var rætt um þetta mál og þessi stríðsrekstur harmaður sérlega. Nú stendur hann auðvitað enn þá, eins og okkur hér er fullkunnugt, og full ástæða til að upplýsa Alþingi um það hver fyrirætlun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum er, hvort þessar heimildir hafi verið teknar aftur eða hvort til standi að afturkalla þær, enda er þessi atbeini Íslands, þessi óbeini stuðningur getum við sagt, enn í fullu gildi á meðan stríðið stendur.

Virðulegi forseti. Eftir því sem mér er best kunnugt voru þessar heimildir veittar þegar Íslendingar studdu innrásina í Írak og voru þá í gildi um ákveðinn tíma en slíkar heimildir eru ekki í gildi lengur. Það eru auðvitað breyttar aðstæður líka í Keflavík eftir að herinn hvarf af landi brott og nú mun það vera til sérstakrar skoðunar hvernig slíkum heimildum verði háttað í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessu auðvitað. Þetta er ótvíræð yfirlýsing um að þessar heimildir hafi þá verið afturkallaðar og auðvitað lýsi ég fögnuði yfir því að þær séu ekki lengur í gildi.

Virðulegi forseti. Í tilefni af því sem stendur í stjórnarsáttmálanum: „Tryggja skal stöðugleika í sjávarútvegi. Gerð verður sérstök athugun á reynslunni af aflamarkskerfinu við stjórn fiskveiða og áhrifum þess á þróun byggða“ vil ég spyrja utanríkisráðherra sem formann Samfylkingarinnar hvort það sé afstaða Samfylkingarinnar að taka tillit til ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar og þá að hvaða leyti og hversu víðtækt.

Virðulegur forseti. Ég fékk eins og aðrir þessa skýrslu frá Hafrannsóknastofnun um helgina með þeim alvarlegu tíðindum sem þar koma fram sem auðvitað munu, ef það gengur eftir, hafa veruleg áhrif á bæði íslenskt efnahagslíf og ekki síst sjávarbyggðirnar um land allt. Ég held að ég hljóti eins og aðrir þingmenn að áskilja mér rétt til að fara yfir þessi mál og hlýða á þá sérfræðinga sem um þau fjalla og sem m.a. munu hafa kynnt þetta fyrir þingmönnum í morgun og taka síðan mína ákvörðun og mynda mér afstöðu ásamt væntanlega öðrum, ekki bara í ríkisstjórn heldur hljóta líka allir þingmenn að hafa af þessu áhyggjur, vilja koma að þessu máli og koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Eftir góða yfirferð munum við að sjálfsögðu taka afstöðu til málsins.

Virðulegi forseti. Það er spurning hvernig þetta fari saman við það ákvæði í stjórnarsáttmálanum að tryggja stöðugleika í sjávarútvegi. Sömuleiðis er ákvæði um að gerð verði sérstök athugun á aflamarkskerfinu. Það er spurning hvort þessi skýrsla sem liggur fyrir valdi því ekki að ekki sé um neinn stöðugleika að ræða í sambandi við sjávarútveginn, hvernig við eigi að bregðast og hvort ekki sé kominn tími til að gera verulegar breytingar á því kerfi sem við höfum búið við. Það var það sem ég var í raun að spyrja um og leita svara við frá hæstv. utanríkisráðherra, þ.e. hvort einhver slík sjónarmið eða skoðanir hefðu komið upp hjá henni eða flokki hennar varðandi það að taka myndarlega á í þessum efnum til að víkja frá þeirri eyðingarstefnu sem uppi er í þessum atvinnuvegi.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að hv. 10. þm. Reykv. s., Jón Magnússon, les vel stjórnarsáttmálann og vill leggja sig eftir því að eftir honum verði farið. Það vil ég að sjálfsögðu líka og þess vegna munum við gera þá úttekt sem þarna er kveðið á um á aflamarkskerfinu og reyna að átta okkur á því hvaða afleiðingar eða áhrif það hefur haft annars vegar á fiskveiðiauðlindina í sjónum og hins vegar á sjávarbyggðirnar og skoða síðan framhald málsins í ljósi þeirrar úttektar sem þar verður gerð.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesens um þjóðlendumál. Á undanförnum árum hefur fjöldi Íslendinga verið sviptur eignum sem ríkið hefur til áratuga, jafnvel um aldir, skilgreint sem einkaeignir og fjárhirslan skattlagt sem slíkar. Sumt þetta land hefur ríkið sjálft selt aðilum við verði en sölsar nú undir sig bótalaust með ofríki. Tilviljunarkennd varðveisla pergamentpappíra og skrýtlur úr Landnámu hafa ráðið úrslitum um hvort einstaklingar teljist geta uppfyllt barnalega sönnunarbyrði sem júristar í pappírsleik hafa búið til. Framkvæmd þjóðlendulaga hefur öll verið á hendi ráðherra Sjálfstæðisflokksins og var frá fyrstu tíð mótmælt af Framsóknarflokki, fyrst ráðherrunum Páli Péturssyni og Guðna Ágústssyni og oft síðan. Það er fyrst nú í aðdraganda kosninga árið 2007 sem ljáð er máls á breyttum vinnubrögðum við framkvæmd laganna. Þar með voru gefin fyrirheit um að, eins og segir orðrétt í stjórnmálaályktun Sjálfstæðisflokksins frá því í aprílmánuði sl., með leyfi forseta, „við meðferð þjóðlendumála verði þess gætt í hvívetna að eignarréttur landeigenda og þinglýstar eignarheimildir séu virtar ásamt öllum þeim lögvörðu réttindum sem jörðum fylgja“. Sá sem hér stendur hefur öndvert við málflutning Sjálfstæðisflokksins haldið því fram að breytt vinnubrögð muni í engu breyta niðurstöðum ef ekki komi til endurskoðun þjóðlendulaga. Nú ber svo við eftir kosningar að á forsíðu Morgunblaðsins er skýrt frá því að þessu sé einmitt svo farið að breytt verklag, með leyfi forseta, „breyti ekki niðurstöðu óbyggðanefndar og dómstóla“. Í hugum landsmanna er Morgunblaðið að fornu og nýju talið málgagn Sjálfstæðisflokks. Því eru það spurningar mínar til hæstv. fjármálaráðherra sem sér um að afla ríkisvaldinu þjóðlendna: 
             1. Er hans skilningur á hinu breytta verklagi hið sama og Morgunblaðsins og ef ekki, mun Sjálfstæðisflokkurinn þá hirða um að koma réttum skilaboðum á framfæri? 
             2. Mun Sjálfstæðisflokkurinn 

Forseti beinir því til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég heyri að hv. þingmaður ætlar að byrja þingferil sinn á því að vera gamansamur eins og mér skilst að hann eigi eðli til og þá sérstaklega með því að fara með miklar sögur af því hversu hátt framsóknarmenn mótmæltu þjóðlendulögunum. Ég man ekki eftir því að þeir hafi greitt atkvæði með þjóðlendulögunum á annan hátt en þorri þingheims þegar þau voru sett. Mér finnst það líka merkilegt að hv. þingmaður skuli tala um að Morgunblaðið hafi skýrt frá því að breytt tilhögun í þjóðlendumálum mundi engin áhrif hafa. Fyrir hönd hvers skýrði Morgunblaðið frá því? Væntanlega ekki fyrir hönd neins annars en sjálfs síns að það væri skoðun einhvers þar á bæ. Ég geri ráð fyrir því að breytt framkvæmd þjóðlendulaga muni hafa áhrif á það hvernig þau mál ganga fram, hvernig bændur muni þurfa að reka mál sitt fyrir óbyggðanefndinni sem er sá aðili sem úrskurðar í þessum efnum. Valdsvið fjármálaráðherrans í þessu máli nær ekki lengra en í það hvernig kröfur eru gerðar fyrir óbyggðanefndinni því að eftir að þar er komið tekur annars vegar óbyggðanefndin við, sem er sjálfstæð stjórnsýslunefnd, og úrskurðar í málinu og síðan er hægt að vísa málunum til dómstóla og það eru dómstólar sem þá gera kröfur um hvernig færa beri sönnur á eignarhaldi á landareignum. Þannig er það í dag, þannig hefur það verið í áratugi ef ekki hundrað ár þar sem íslenskir dómstólar hafa fjallað um eignarhald á landi. Ég hef ekki uppi neinar áætlanir um að leggja til breytingar á 

Herra forseti. Ráðherra víkur að gamansemi minni og það er gott og blessað en ég tek líka eftir því að valdsvið ráðherra í hinni nýju ríkisstjórn er greinilega minna en það var fyrir kosningar þegar hann hét bændum og landsbyggðarfólki því að framkvæmd laganna mundi leiða til nýrrar niðurstöðu. Nú er engu um það lofað og ég bið þingheim um að taka eftir því, nú er engu lofað öðru en því að framkvæmdin verði öðruvísi á framkvæmdatímanum. Þetta skiptir miklu máli. Þú spyrð um það, Árni, fyrir hönd hvers Morgunblaðið segir þetta 

Herra forseti. Framkvæmd laganna og breytingar á framkvæmd laganna munu breyta því hvað það er sem kemur fyrir óbyggðanefndina. Hvernig óbyggðanefndin leysir síðan úr þeim málum þegar gögn málsins liggja fyrir - og væntanlega munu betri og fyllri gögn liggja fyrir óbyggðanefndinni a.m.k. fyrr en áður var og þar með gera málarekstur bænda einfaldari og auðveldari en áður - þá lýkur einfaldlega valdsviði fjármálaráðherrans þegar þarna kemur, eins og ég sagði áðan. Þá koma til annars vegar óbyggðanefndin og hins vegar dómstólarnir. Hvernig hv. þingmanni hefur dottið til hugar að ég ætli mér að segja dómstólunum fyrir verkum þá er það einhver stórkostlegur misskilningur sem hefur orðið uppi 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa ekki farið rétt með ávörp hér áðan. Hæstv. fjármálaráðherra dregur mjög úr því valdi sem hann hefur. Hann hefur vald til þess að ákveða hvort ríkisvaldið gerir kröfur inn í þinglýst lönd bænda. Ég fer fram á svar fjármálaráðherra við því hvort hann muni áfram gera kröfur inn fyrir það sem eru þinglýst lönd samkvæmt gildandi landamerkjabréfum allt frá 19. öld.

Herra forseti. Hvað varðar undirbúning málanna ætti það að gerast í mun minna mæli en hingað til hefur gerst að kröfur verði gerðar inn í þinglýstar landareignir samkvæmt landamerkjum samkvæmt lögunum frá 1882. Það er alls ekki hægt að útiloka að í einhverjum tilfellum verði slíkrar kröfur gerðar einfaldlega vegna þess að Hæstiréttur hefur margsinnis úrskurðað á þá vegu að það þurfi að skoða þinglýst landamerki samkvæmt þeim lögum sem ég vitnaði í áðan, hvert og eitt fyrir sig til þess að komast að niðurstöðu þó að almennt megi telja að þinglýstu landamerkin gildi. Ef það eina sem hv. þingmaður fer rangt með í þessum stóli á þingtíð sinni eru ávörpin held ég að hann verði farsæll þingmaður.

Hæstv. forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra og spyrja hvort hann hafi nú þegar eða muni leita leiða til þess að létta heilbrigðisstofnunum þann vanda sem þær eru flestar ef ekki allar í hvað varðar sumarafleysingar og í raun mönnun í störf heilbrigðisstétta og þó sérstaklega störf hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Það hefur oft verið erfitt, hæstv. forseti, fyrir heilbrigðisstofnanir að ráða fram úr sumarafleysingum en það hefur aldrei, leyfi ég mér að fullyrða, verið jafnerfitt og núna. Það er mikil þensla í þjóðfélaginu, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu og á nokkrum stöðum annars staðar á landinu en þetta virðist samt ekki eingöngu fylgja mestu þenslusvæðunum heldur er það viðloðandi úti um allt land að það er mjög erfitt að fá heilbrigðisstarfsfólk til starfa. Það er ekki hægt að bregðast við nema með því að draga úr starfsemi, að loka deildum eða hluta stofnunar, eða að draga svo úr starfseminni að biðlistar myndist. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn lýst því yfir í stefnuyfirlýsingu sinni að hún vilji bæði bæta þjónustu við aldraða og minnka og útrýma biðlistum. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra með hvaða ráðum og hvort ráðuneytið hafi undið sér í að leysa úr þessum mikla vanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það sem hv. þingmaður fer hér yfir er vandi sem við þekkjum, hann er ekki nýr af nálinni og hefur verið til staðar í þeim stofnunum sem hv. þingmaður fór yfir um langa hríð. Þær aðstæður sem hv. þingmaður lýsir sýna okkur ljóslega hversu mörg verkefnin eru og margur vandinn þegar kemur að heilbrigðismálum. Ég hef lýst yfir að það skipti afskaplega miklu máli að menn líti á þetta til lengri tíma því eins og hv. þingmaður nefndi þá hefur vandinn hvað þetta snertir verið viðvarandi. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem nýr heilbrigðisráðherra og ný ríkisstjórn fer yfir á næstu dögum og ekki bara á næstu dögum heldur næstu vikum, mánuðum og missirum því að í þessum málaflokki eru mörg verkefni og eðli málaflokksins er þannig að það munu alltaf verða ný verkefni eftir því sem líður á og margt af því kemur til af góðu. Þetta er bara eitt af þeim fjölmörgu verkefnum sem fram undan eru til að fara yfir og takast á við.

Hæstv. forseti. Það er rétt að á undanförnum árum hefur sumarafleysingavandi heilbrigðisstofnana oft verið mikill en ég vil halda því fram að á sumum stofnunum, t.d. Landspítalanum ríki núna neyðarástand. Við fáum fréttir af því daglega að sjúklingar liggja á göngum og starfsaðstaða fyrir heilbrigðisstarfsfólk til að sinna þeim sjúklingum er óviðeigandi og þetta er í raun og veru miklu alvarlegri staða núna en hefur verið. Ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra verði að fara vel yfir þetta með tilliti til þess að margar hverjar stofnanir verði að fá fjármagn og þá af fjáraukalögum og að það verði að undirbúa það mjög gaumgæfilega að endurskoða daggjaldakerfið og greiðslur til öldrunarstofnana því að það er ljóst að það er undirliggjandi vandi. Það gengur ekki að þetta sé svona ár frá ári og á þenslutímum séu þessar 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að hér er um ákveðinn undirliggjandi vanda að ræða. Það liggur alveg fyrir að þetta er verkefni okkar sem hér verðum á næstu árum og næstu þingum að fara yfir og ég vænti góðs samstarfs við hv. þingmann og aðra hv. þingmenn hér í salnum til að takast á við verkefni sem þessi.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra sem varðar Vaðlaheiðargöng - og þó fyrr hefði verið. Í allmörg ár hefur verið til umfjöllunar og mikill áhugi á því á Eyjafjarðarsvæðinu og í Þingeyjarsýslum að gera jarðgöng undir Vaðlaheiði. Félagið Greið leið ehf. var stofnað fyrir nokkrum árum af öllum sveitarfélögum á svæðinu og ýmsum fyrirtækjum til þess að vinna að málinu sem einkaframkvæmd. Samkvæmt könnun sem gerð var er gríðarlegur stuðningur við framkvæmdina, 76,3% telja framkvæmdina mjög mikilvæga og 15,4% frekar mikilvæga. Í samgönguáætlun til fjögurra ára sem samþykkt var í þinginu í vor var samþykkt að verja 300 millj. kr. til verksins á árunum 2008–2010. 300 milljónir eru vissulega ekki miklir fjármunir en engu að síður vísbending um að stjórnvöld styddu verkið og síðan átti eftir að semja um einstaka þætti og Framsóknarflokkurinn beitti sér verulega í því að koma þessum 300 milljónum inn á samgönguáætlun. Það skal tekið fram að þingmenn Norðausturkjördæmis og Greið leið ehf. hafa alla tíð rætt um þetta mál sem einkaframkvæmd. Þá gerist það í kosningabaráttunni að frambjóðandi Samfylkingarinnar, Kristján Möller, klýfur sig út úr hópnum og spilar því út að það sé hægt að fara strax í Vaðlaheiðargöng og þau skuli fara á hefðbundinn hátt inn í samgönguáætlun og vera gjaldfrjáls. Nú kemst þessi hv. þingmaður og núverandi hæstv. ráðherra í þær sérstöku aðstæður að geta uppfyllt þetta kosningaloforð sitt sem samgönguráðherra og því spyr ég: Er þess að vænta að nú á vorþinginu verði lögð fram samgönguáætlun eða tillögur að breytingum á samgönguáætlun þar sem lögð verði fram tillaga um að leggja aukið fjármagn 

Herra forseti. Nú eru akkúrat þær sérstöku aðstæður uppi að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir spyr hér hæstv. samgönguráðherra spurninga. Það er vel að þau skipti hafi átt sér stað á milli okkar. Hún spyr út í Vaðlaheiðargöng og þann mikla áhuga sem er á þeim og við vitum öll um, sérstaklega þingmenn kjördæmisins. Ég get sagt að tveir fundir hafa átt sér stað milli Vegagerðarinnar og Greiðrar leiðar ehf. um þetta mál og þær viðræður ganga vel. Ég get líka upplýst að ég hef í hyggju að fara sem fyrst norður til að ræða við Greiða leið ehf. um þetta mál. Það er rétt sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði, það eru ekki nema 300 millj. markaðar í þetta verkefni á árunum 2008, 2009 og 2010. Það vitum við að dugar ekki til. Hún ræðir líka um nýliðna kosningabaráttu og um einkaframkvæmd. Ég vil bara leiðrétta hana með það, hv. þingmann, að ég hef aldrei útilokað að framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng verði unnar í einkaframkvæmd. Svo er ekki. Ég vona að þetta segi hv. þingmanni eitthvað um þann áhuga sem fyrir hendi er. Ég get sagt að áhugi þess sem hér stendur fyrir framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng hefur ekki minnkað. 
            

Hæstv. forseti. Spurningin snýst um það hvort hv. þingmaður getur staðið við þetta kosningaloforð eða ekki. Samfylkingin sagði fyrir kosningar: Gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax. Það var hvorki meira né minna. Þess vegna verður hæstv. samgönguráðherra annaðhvort að segja hér í þessum ræðustóli að hann standi við þau orð eða þá að viðurkenna að hann sé nú þegar búinn að svíkja þessi loforð. Það er bara um tvennt að ræða.

Virðulegi forseti. Það er eiginlega dálítið gaman að vera bara í áframhaldandi kosningabaráttu hér. Ég vissi ekki að hún mundi halda áfram en það er ágætt og allt í lagi með það.

Það verður kosið aftur eftir fjögur ár.

Já, það er rétt, það verður kosið eftir fjögur ár. Það er hárrétt.  Ég hef engu við það að bæta sem ég sagði áðan. Núna þegar ein og hálf vika er liðin frá því að núverandi ríkisstjórn tók við verður, a.m.k. af minni hálfu, leitað leiða til að setja þessa framkvæmd í gang eins og markað hefur verið. Einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd, það er allt opið í því og við leitum allra leiða. Aðalatriðið er að verkið fari sem fyrst í gang.

Hæstv. forseti. Við höfum skipt svolítið um hlutverk, ég og hæstv. samgönguráðherra. Það er rétt, en þetta finnst mér vera það stórt mál að það sé algjörlega nauðsynlegt að fá fram strax hvar við stöndum í því, slík stóryrði voru látin falla fyrir kosningar um þetta stóra mál. Það eru ekki fáir á þessu svæði, eins og kom fram í máli mínu áðan, sem styðja verkið og það eru ekki fáir sem ég reikna með að hafi tekið þá ákvörðun að styðja Samfylkinguna út á þetta loforð. Og voru þó ekki mjög margir sem studdu Samfylkinguna í því kjördæmi sem hér um ræðir. Var fylgi hennar hvergi minna en einmitt þar. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram, og komi þá inn í þingtíðindin að hæstv. samgönguráðherra hefur svikið það sem hann sagði við kjósendur fyrir kosningar.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að við hv. 2. þm. Norðaust. höfum skipt um hlutverk eins og ég sagði áðan. Það var kominn tími til. Ég vænti þess þó að við þingmenn kjördæmisins alls, undir farsælli forustu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar sem nú er 1. þm. kjördæmisins, getum unnið sameiginlega að því að framfylgja þessu máli og öðrum góðum málum í vegamálum, bæði í okkar kjördæmi sem og í öðrum kjördæmum landsins.

Herra forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því að strandsiglingar verði teknar upp á þessu ári að undangengnu útboði eins og hæstv. ráðherra lofaði í kosningabaráttu sinni. Það mun létta verulega á vegakerfi okkar, minnka mengun og auðvelda hæstv. ráðherra og ríkisstjórninni að lækka flutningskostnað til landsbyggðarfólks. Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvað hann hyggist fyrir í samgöngumálum Vestmannaeyinga, bæði til framtíðar litið og í ljósi þeirra stöðu sem uppi er í samgöngumálum Vestmannaeyinga. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að rannsóknum varðandi jarðgöng verði hraðað? Hyggst hann beita sér fyrir því að ný ferja verði keypt þegar í stað? Og hyggst hann beita sér fyrir því að auka tíðni ferða með Herjólfi á álagstímum? Þar horfir til vandræða og Vestmannaeyingar búa sannarlega við átthagafjötra og vinir þeirra sem vilja heimsækja þá til Eyja.


             Hæstv. forseti. Margar spurningar hafa komið hér fram. Ég byrja bara aftan frá þar sem hv. þingmaður ræddi um Vestmannaeyjar og bættar samgöngur þangað. Eins og sá ágæti þingmaður sem hér stóð og aðrir hv. þingmenn vita vafalaust er vinna í gangi á vegum Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens sem felst í að fara yfir fyrirliggjandi gögn og fara ofan í það hvort ástæða sé til að fara í frekari rannsóknir. Hv. þingmaður spyr út í ferju. Hv. þingmaður á að vita að inni á samgönguáætlun eru 1.600 millj., að mig minnir, á næstu tveimur árum til að byggja nýja Vestmannaeyjaferju. Það eru 3,2 milljarðar eyrnamerktir þar inni til að byggja nýja höfn í Bakkafjöru. Ég vona að það segi allt sem segja þarf um þetta eins og málið stendur í dag. Varðandi hitt, að létta á vegakerfi landsins, hefur mín skoðun ekkert breyst hvað það varðar, það þarf að gera það. Það er ekki bara umhverfisvænt, það er líka umferðaröryggismál að létta flutninga á landsbyggðinni. En ég bið um aðeins lengri tíma en fimm eða sex daga í ráðherrastól til að fara að framfylgja þessum málum.

Herra forseti. Það er eins hér og með Vaðlaheiðargöngin, það fæst ekki orð út úr hæstv. samgönguráðherra. Maður spyr eingöngu um hvað hann hyggist gera og hann segir að hann muni ekkert gera, hann hafi haft of stuttan tíma. Ég veit ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi haft nokkur kjörtímabil og alla kosningabaráttuna til að undirbúa það að koma þessum málum af stað. 1.600 millj. í nýja ferju á næstu tveimur árum þýða að Vestmannaeyingar mega bíða eftir henni í 4–5 ár. Það er hreint út sagt allt of langur tími. Með því að leggja það á Vestmannaeyinga að bíða í 4–5 ár eftir ferjunni eru þeir settir áfram í átthagafjötra, átthagafjötra samgangna. Það eru líka brotin á þeim mannréttindi vegna búsetu þeirra sem Eyjamanna. Hæstv. ráðherra ætti að sjá sóma sinn í að drífa í að koma þessari ferju á koppinn. Hann ætti líka að sjá sóma sinn í því að hringja eitt símtal og auka ferðatíðnina milli lands og Eyja, sérstaklega á næturnar með vörur.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að gremja vinstri grænna skuli koma hérna fram í óundirbúnum fyrirspurnum. Það er ekkert verra að fá þær ofan í umræðuna um stefnuræðu forsætisráðherra. Við hlustuðum auðvitað á formann Vinstri grænna í stefnuumræðunni lýsa því hvað menn væru svekktir og sárir og súrir og allt það eftir ríkisstjórnarmyndun. Þau stóru orð sem hér hafa verið viðhöfð af hv. þingmanni hitta held ég helst fyrir hann sjálfan. Hann spurði um Vestmannaeyjar og hvað við ætluðum að gera. Ég lýsti því sem er í gildandi samgönguáætlun sem m.a. þingflokkur Vinstri grænna, meðan hann taldi fimm menn, sat hjá og var ekki á móti. Það er það verkefni sem við erum að vinna að núna og eftir þessa einu og hálfu viku í tíð núverandi ríkisstjórnar er hún enn þá í gildi og það er unnið eftir henni.

Herra forseti. Fátt er um svörin ef persónulegar tilfinningar mínar eru orðnar aðaluppistaðan í svörum hæstv. ráðherra, gremja þess sem hér stendur. Ég er í ágætu skapi í dag. Ég flyt hins vegar fram gremju íbúa Vestmannaeyja sem hafa beðið eftir þessum úrbótum í áraraðir. Ég er talsmaður þeirrar gremju. Þetta eru engin svör: Hyggst vinna að málinu. Þetta hafa Vestmannaeyingar heyrt í áraraðir, að menn séu að vinna að málum, og það er ekkert að gerast. Vestmannaeyingum hefur verið haldið í óvissu og þeir hafa verið dregnir á asnaeyrum í þessum málum. Það er kominn tími til að það verði tekið af skarið með búsetujafnræði þeirra hvað samgöngur varðar.

Hæstv. forseti. Mér leikur nokkur forvitni á að vita hvernig forseti hyggst stýra fundum í þessari viku að því er varðar málefni sem snúa að sjávarútvegi og sjávarbyggðum. Ég veit ekki fyrir víst hvort það var hæstv. forseti sem stóð fyrir því að í morgun var haldinn sérstakur fundur þar sem þingmönnum var boðið að hitta starfsmenn Hafrannsóknastofnunar, hvort það var að beiðni hæstv. sjávarútvegsráðherra eða hvort það var ákvörðun formanns þingflokks sjálfstæðismanna. Allt að því, við fengum a.m.k. að hitta forustumenn Hafrannsóknastofnunar. Um framhald málsins er mér þó ekki ljóst hvað á að verða - sjávarútvegsnefnd þingsins er ekki til. Ég spyr hæstv. forseta hvernig hann hyggist fjalla um þá alvarlegu stöðu sem annars vegar snýr að sjávarbyggðum og hins vegar þeim tillögum sem við fengum um helgina frá Hafrannsóknastofnun að því er varðar þorskstofninn sérstaklega. Það kemur vissulega öllum landsmönnum við og einkanlega því fólki sem í sjávarbyggðunum býr. Hvernig hyggst hæstv. forseti halda á þessum málum miðað við núverandi stöðu? Mér þætti vænt um að fá upplýst, hæstv. forseti, hvernig fundarstjórninni verður hagað að þessu leyti.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, það er ástæða til að fá upplýst hjá hæstv. forseta hvernig hann hyggst standa að fundarstjórninni hér og þingstörfunum í ljósi m.a. og sérstaklega þeirrar uppákomu sem varð á þingsetningarfundi sl. fimmtudag þegar sá einstaki atburður varð að meiri hlutinn beitti hér afli sínu til að víkja til hliðar réttum þingskapalögum. Af því leiðir að það er engin sjávarútvegsnefnd starfandi á Alþingi í dag. Þetta var gert til að greiða fyrir pólitískum hrossakaupum stjórnarflokkanna um ráðherra- og ráðuneytahrókeringar og setur Alþingi satt best að segja í ákaflega ankannalegt ljós að samningar úti í bæ og áform framkvæmdarvaldsins um verkaskiptingu sín í milli valda því að þingstörf ganga ekki fyrir sig með eðlilegum hætti og ekki er fylgt settum þingskapalögum. Þetta endurspeglaðist svo í þeim vandræðagangi sem varð þegar Hafrannsóknastofnun var tilbúin með sína ráðgjöf og samkvæmt hefðum hefði sjávarútvegsnefnd Alþingis verið kölluð til og sett inn í það sem í vændum var í trúnaði áður en málið hefði verið gert opinbert. Það var a.m.k. sú skipan sem komst á meðan sá sem hér talar var formaður sjávarútvegsnefndar. Í staðinn var reynt að boða fulltrúa þingflokka sem í sjálfu sér er góðra gjalda vert til að taka við boðskapnum, en engin fagnefnd þingsins með umboði er sem sagt starfandi á viðkomandi sviði og verður ekki næstu daga þrátt fyrir þær alvarlegu aðstæður sem þarna eru uppi. Hefði einhvern tíma þótt ástæða til að sjávarútvegsnefnd Alþingis væri til þegar boðaður er þorskveiðikvóti upp á 130 þús. tonn og þær fréttir berast að búast megi við því að viðmiðunarstofn þorsks fari niður í sögulegt lágmark á næsta ári. Sama staða gæti hæglega komið upp strax á morgun ef hér verður afgreitt til 2. umr. og nefndar frumvarp frá hæstv. viðskiptaráðherra sem ætti að ganga til efnahags- og viðskiptanefndar en hún er heldur ekki til og verður ekki næstu daga. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta, líka í ljósi þess sem formenn þingflokka stjórnarliðsins gáfu í skyn sl. föstudag, að ef á þyrfti að halda yrði kosið í þessar nefndir - ég held að ég muni þau orð rétt, að það var orðað um það bil þannig að það yrði þá hægt að kjósa nefndirnar ef á þyrfti að halda - og nú þarf á að halda: Er hægt að ná samkomulagi um að síðar á þessum fundi í dag verði kosið í sjávarútvegsnefnd samkvæmt lögum og hún taki til starfa og taki fyrir hönd Alþingis við því að fjalla um ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og vera samráðsvettvangur af hálfu þingsins um erfiðar ákvarðanir sem fram undan eru í þeim efnum? Eða hvernig annars hyggst hæstv. sjávarútvegsráðherra eiga það samráð sem hann hefur boðað í ræðum að hann hafi áhuga á að verði?

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að gangast við því að hafa átt frumkvæði að því að ræða við forustumenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi um að þeir kæmu saman til að eiga fund með Hafrannsóknastofnun til að fara yfir skýrsluna sem var gerð opinber síðdegis á laugardaginn. Það er skemmst frá því að segja að þessari beiðni minni var afskaplega vel tekið og fyrir það er ég þakklátur. Ég held að það hafi verið mjög til góðs fyrir alla aðila, ekki síst fyrir þá umræðu sem þarf að fara fram í framtíðinni um þessi mál, að þessi fundur var síðan haldinn í morgun þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka sátu og átti þess kost að ræða á nokkuð ítarlegum fundi með Hafrannsóknastofnun um þessi mál. Það er alveg rétt að auðvitað er eðlilegast að samráðsvettvangur sé sjávarútvegsnefnd sem væntanlega verður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis. Það liggur nú fyrir að næsta mál á dagskrá Alþingis er einmitt frumvarp til laga um þingsköp Alþingis þar sem boðaðar eru breytingar á nefndaskipan þar sem m.a. verður þá kosin í framhaldi ný nefnd, sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég trúi því að það sé einlægur vilji þingsins að koma þessu málum sem fyrst í gott form þannig að við getum kosið þessar starfsnefndir og þetta sé um leið viljayfirlýsing frá hv. þingmönnum sem hér töluðu um að greiða svo fyrir þingstörfum að mjög fljótlega verði þessi nefnd kosin þannig að hún geti tekið við því verkefni sínu að fara yfir þau mál sem fyrir henni liggja í sjálfu sér með þessari skýrslu Hafrannsóknastofnunar. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa talað vegna þess að ég leit svo á að málflutningur þeirra væri í þá veruna að hvetja til þess að reynt yrði að greiða fyrir þingstörfum, ljúka þessari vinnu með eðlilegum hætti þannig að hægt verði að kjósa nýjar nefndir sem þörf er á að kjósa, m.a. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem þá getur tekið til við að fara yfir þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekkert að tjá mig um það hér og nú hvort það gengur fljótt eða illa að koma frumvörpum ríkisstjórnarinnar í gegnum þingið. Ég hefði hins vegar talið, hæstv. forseti, að á hæstv. forseta hvíldi sú ábyrgð að búa til eðlilegan og lögbundinn farveg fyrir mál í hv. þingi og að hæstv. forseti gæti ekki haldið áfram störfum þingsins með þá stöðu sem uppi er eins og ekkert hafi í skorist. Við erum með mjög brýn mál á sjávarútvegssviðinu. Er það þannig að þau eigi að liggja kyrr í meðförum þingsins næstu daga meðan verið er að afgreiða þessi frumvörp ríkisstjórnarinnar eða hvernig yfirleitt hyggst hæstv. forseti þingsins stýra þessum málum? Er það ef til vill svo, hæstv. forseti, að það verði sjávarútvegsráðherra sem ákveður fundi fyrir hæstv. forseta á nefndasviði? Ég geri út af fyrir sig ekkert lítið úr störfum sjávarútvegsráðherra að því leyti til. Ég tek þeim tilmælum að sjálfsögðu en það er hins vegar ekki samkvæmt formi og venjum þingsins. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna menn setja málin í þetta far þótt þeir viti hvaða staða er uppi. Reyndar hygg ég að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi kannski vitað fyrir helgi hvað gæti verið uppi varðandi tillögugerð Hafrannsóknastofnunar því að erfitt á ég með að trúa því að forstjóri Hafrannsóknastofnunar hafi sent lið sitt til ICES, Alþjóðahafrannsóknaráðsins, með tillögur sem ráðherrann hafði ekki minnstu hugmynd um.

Virðulegur forseti. Það er rétt að það var haldinn fundur í morgun fyrir fulltrúa þingflokka þar sem Hafrannsóknastofnun setti okkur sem þar mættum inn í ástand mála. Þessi fundur stóð frá 10 til 12. Að vísu þurftu allflestir þingmenn að fara frá meðan á þessum fundi stóð til þess að fara í nefndir og kjósa formenn og varaformenn þannig að það var svolítið rót en þó var fundurinn ágætur. Mér finnst hins vegar að þessi staða sé mjög óþægileg að því leyti að skilaboðin sem við fáum hér í þinginu eru þau að núna eiga stjórnarandstæðingar að vera þægir og góðir og drífa þessi nýju þingsköp og breytingar á Stjórnarráðinu í gegn sem fyrst svo við getum haldið fundi í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd. Það eru skilaboðin. Mér finnst þetta mjög óþægileg staða og mér finnst þetta ekki þinginu til sóma. Það hefði verið miklu eðlilegra að kjósa í nefndirnar sem þingsköp gerðu ráð fyrir. Þetta er það stórt mál og alvarlegt að annað er tæpast boðlegt. Það er verið að boða að það þurfi að minnka kvótann um þriðjung. Þetta er gífurlegt áfall fyrir okkur öll og mér finnst, virðulegur forseti, að það verði að vera einhver eðlilegur farvegur í þinginu fyrir svona stór mál. Það á ekki að vera eðlilegt að við þurfum að sitja undir skilaboðunum: Þegið þið, verið þið góð, komið málum í gegn sem fyrst hér, þingsköpum og stjórnarráðsbreytingum, af því að þá er hægt að kalla saman sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Mér finnst þetta ekki þinginu til sóma, virðulegur forseti, og vonast til að þessu ástandi linni sem fyrst án þess að stjórnarminnihlutinn sé beittur þvingunum.

Herra forseti. Auðvitað standa öll efnisleg rök til þess að kjósa án tafar í sjávarútvegsnefnd og láta gildandi lög hafa eðlilegan framgang. Auðvitað hefði verið hægt að hugsa sér þá leið ef meiri hluti hæstv. ríkisstjórnar hefði verið á þeim buxunum að leita eftir samstarfi eða samráði um hlutina að kjósa sérnefnd við þessar aðstæður ef að öðru leyti væri samkomulag eða sæmilegur friður um málsmeðferðina. En það er ekki upp á slíkt boðið. Það vekur reyndar athygli mína að hæstv. forseti svarar í engu því sem til hans er beint í þessum efnum. Við höfum beint spurningum og óskum til hæstv. forseta, bæði á fimmtudaginn og aftur nú, um að forseti standi í ístaðinu fyrir hönd Alþingis og láti ekki niðurlægingu þess gagnvart framkvæmdarvaldinu verða algerlega taumlausa. En auðvitað er það að gerast að framkvæmdarvaldið ákveður úti í bæ hvernig hlutirnir skuli vera og í tilkynningaformi berst Alþingi að það skuli veskú breyta sínu skipulagi eins og framkvæmdarvaldinu úti í bæ þóknast. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. ráðherrar og virðulegur forseti hafi kynnt sér ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu um aðskilnað valdsins þar sem rík áhersla er lögð á það að valdið sé þrígreint og löggjafarvaldið sé sjálfstætt og óháð gagnvart framkvæmdarvaldinu. Mannréttindasáttmáli Evrópu er þjóðréttarlega skuldbindandi samningur og það er hægt að taka brot af honum fyrir Evrópudómstólinn. Það skyldi ekki vera að mönnum þar á bæ þættu þetta býsna sérkennileg samskipti nýrrar ríkisstjórnar við löggjafarþing sem við erum að upplifa þessa dagana. Allt ber þetta auðvitað að í rangri röð. Fyrst á hæstv. ríkisstjórn að móta og leggja fram hugmyndir sínar um breytta verkaskiptingu í Stjórnarráðinu, fá þær lögteknar, og í framhaldinu bregst Alþingi sjálft við og ákveður hvernig það endurmetur eða breytir skipulagi sínu í samræmi við það sem orðin er niðurstaðan með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Auðvitað er hér byrjað algerlega á öfugum enda með því að henda inn í Alþingi frumvarpi um breytingu á þess eigin vinnureglum, þingskapalögunum, vegna þess sem ríkisstjórnin hafi ákveðið úti í bæ í hrossakaupum um ráðuneytaskiptingu. Hér er ekki hátt risið á hlutunum og það kemur ekki til greina að við förum að afgreiða þessi mál í tímapressu sem ríkisstjórnin býr sjálf til vegna þess að það er engin starfandi sjávarútvegsnefnd og engin starfandi efnahags- og viðskiptanefnd. Þá fyrst væri niðurlægingin fullkomin ef Alþingi tæki sér ekki þann tíma sem eðlilegur og nauðsynlegur er til að skoða þessi mál. Það verður gert, a.m.k. af okkar hálfu. Við áskiljum okkur allan rétt til að taka öll þessi mál til vandaðrar efnislegrar umfjöllunar og skoðunar í þingnefndum. Þetta er allt hluti af einum pakka eins og þetta ber að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og auðvitað væri hið eina rétta að skoða þetta í sumar og haust og afgreiða þær breytingar á haustþingi sem niðurstaða verður um að gera. Ég ítreka spurningu mína: Er forseti tilbúinn 

Forseti vill geta þess vegna þess sem hér hefur komið fram að hann leit svo á að komið væri býsna gott samkomulag á milli sjávarútvegsráðherra og forustu þingflokkanna um að hefja umræður um þetta mikilvæga mál sem snýr að sjávarútvegi með því að efnt var til fundar í morgun. Forseti hafði gert ráð fyrir því að í ljósi þeirrar umræðu sem verður og í ljósi þeirrar framvindu sem yrði um 3. dagskrármálið yrði tekin ákvörðun um framhaldið. Forseti hvetur hv. þingmenn til að taka tillit til þess hversu hratt við getum afgreitt 3. dagskrármálið og ég tel að það séu allar líkur á því að innan mjög skamms tíma verði hægt að kjósa þær nefndir sem um er að ræða. Það er engin vá fyrir dyrum enda eins og ég gat um fyrr var komið á tiltekið samkomulag í mínum huga um samráð á milli sjávarútvegsráðherra og forsvarsmanna þingflokkanna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, sbr. lög nr. 74/1992, 102/1993 og 68/2007. Flutningsmenn erum við formenn þingflokka stjórnarflokkanna, hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Frumvarp þetta er lagt fram til samræmis við frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969, sem þingflokkar stjórnarflokkanna hafa sameinast um að flutt verði og ráðgera að verði afgreitt á þessu þingi. Því frumvarpi hefur verið dreift á Alþingi og er þskj. 1 og mál nr. 1 á 134. löggjafarþingi og er á dagskrá í dag. Með breytingum á þeim lögum verða ráðuneyti sameinuð og breytingar gerðar á heitum ráðuneyta vegna tilfærslu á málaflokkum milli þeirra. Skipan og heiti fastanefnda Alþingis hafa tekið mið af heitum ráðuneyta og skiptingu málaflokka milli þeirra og er í 1. mgr. 23. gr. þingskapa kveðið á um að vísa skuli frumvörpum, þingsályktunartillögum og skýrslum til nefnda eftir efni þeirra og hafa um það hliðsjón af skiptingu málefna í Stjórnarráðinu. Þingnefndir eru samkvæmt nýlegum breytingum á þingsköpum kosnar fyrir allt kjörtímabilið og því mikilvægt að nefndaskipan liggi fyrir þegar í upphafi kjörtímabils og miðist við það hvernig skipan Stjórnarráðsins er ætlað að verða. Með þessu frumvarpi verður því samræmi milli heita ráðuneyta og fastanefnda þingsins og málaflokka. Þær breytingar sem gert er ráð fyrir eru í fyrsta lagi að efnahags- og viðskiptanefnd verði tvær nefndir sem beri heitin annars vegar efnahags- og skattanefnd og hins vegar viðskiptanefnd. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að annars vegar muni félagsmálanefnd heita félagsmála- og trygginganefnd og hins vegar að heilbrigðis- og trygginganefnd muni heita heilbrigðisnefnd. Er þetta til samræmis við þau áform að almannatryggingahluti heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins flytjist til félagsmálaráðuneytisins. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að landbúnaðarnefnd annars vegar og sjávarútvegsnefnd hins vegar verði ein nefnd sem beri heitið sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vegna áforma um að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi samkvæmt 3. gr. frumvarpsins þegar þau hafa verið samþykkt á Alþingi þó svo að breytingar á Stjórnarráðinu taki ekki gildi fyrr en um áramót vegna þess sem fyrr segir um að nefndirnar eru kosnar fyrir allt kjörtímabilið og rétt þykir að koma strax á þeirri nefndaskipan sem ætlað er að gildi út kjörtímabilið. Þó að breytingar þessar séu til komnar vegna breytinga á Stjórnarráðinu má segja að þær eigi sér ástæður í vinnu þingsins sjálfs því verkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnda hafa verið minni en annarra nefnda síðustu ár en verkefni efnahags- og viðskiptanefndar hafa verið mikil og farið vaxandi. Skiptir í því sambandi ekki minnstu máli lagasetningar um fjármálastarfsemi og neytendamál sem verið hafa til meðferðar í þinginu að undanförnu. Ég hygg því að þessi breyting sé í sjálfu sér til bóta fyrir starfsemi þingsins. Herra forseti. Ég legg til að mál þetta fari til allsherjarnefndar þegar 1. umr. um það er lokið. Ég vænti þess jafnframt að málið fái skjóta afgreiðslu í þinginu þannig að unnt verði að kjósa í hinar nýju nefndir á allra næstu dögum þannig að nefndaskipan þingsins verði fulllokið.

Frú forseti. Það er óhjákvæmilegt að gera hér í byrjun athugasemdir við þau vinnubrögð sem meiri hlutinn ástundar í þessum efnum og það hefðarrof sem nú á sér stað með því að ekki er einu sinni haft fyrir því að kanna hvort áhugi sé á því eða vilji til staðar til að eiga þverpólitískt samstarf um breytingu á þingsköpum eins og ætíð hefur verið gert að ég held svo langt aftur sem skráðar heimildir ná. Hér kemur frumvarp, flutt af formönnum þingflokka stjórnarliðsins, um breytingu á þingsköpum, sem er sprottið af ákvörðunum stjórnarflokkanna við ríkisstjórnarmyndun og er klæðaskerasaumað að því og því einu að falla að pólitísku samkomulagi stjórnarflokkanna og hrossakaupum um ráðherraskipan og ráðuneytaskipan til þess að hægt sé að halda sömu tölu ráðherra hjá báðum flokkum og menn lenda út á hallærisbrautir eins og þær að skipta upp ráðuneyti sem verið hefur saman um langt árabil og þvert á kosningaloforð og yfirlýsingar beggja flokka um að fækka ráðuneytum. Menn geta tæpast gefið sjálfum sér lengra nef en þeir gera með þessum hætti. Það hlýtur að vera stórbrotið fyrir þá hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson og hæstv. ráðherra Björgvin G. Sigurðsson að birtast nú þjóðinni sem hálfdrættingar á við þá iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem setið hafa í því ráðuneyti að undanförnu. Nú veit ég ekki hvort verkum verður skipt alveg til helminga milli þeirra og ekki verður hlutur sá sem minna ber úr býtum skárri við það ef hann er kannski þriðjungsdrættingur. Kannski það sé þá þannig að hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson eigi að draga tvo þriðju hluta og hæstv. ráðherra Björgvin Sigurðsson einn þriðja. En það skiptir ekki öllu máli. Þetta gengur algerlega þvert gegn því sem flokkar hafa boðað, sérstaklega þessir tveir sem reynt hafa að slá keilur á því í pólitískum umræðum undanfarið og sérstaklega nú í aðdraganda kosninganna að þeir vilji hagræða, fækka ráðuneytum og endurskipuleggja Stjórnarráðið á einhverjum slíkum grunni. En hér er sem sagt brotið í blað og pólitíkin færð innar og nær þinginu sjálfu en sennilega oftast áður. Auðvitað er það með miklum endemum að ríkisstjórnin skuli hefja svona samskipti sín við þingið. Eins og ég vék að í upphafi er það þannig að hér er rofin órofa hefð, áratugahefð um að leitað sé eftir samkomulagi og helst algerri þverpólitískri samstöðu um breytingar á skipulagi innan þings. Síðast þegar þingsköpum var breytt á síðastliðnu vori, á 133. löggjafarþingi, hverjir fluttu þá frumvarp til breytinga á lögum um þingsköp? Það voru hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Össur Skarphéðinsson, Hjálmar Árnason, Ögmundur Jónasson og Magnús Þór Hafsteinsson. Hverjir voru þetta? Þetta var forseti þingsins og formenn allra þingflokka. Hvernig var þetta næst á undan þegar meiri háttar breyting var gerð á þingsköpum? Á 117. löggjafarþingi fluttu frumvarpið um breytingu á lögum um þingsköp hv. þingmenn Geir H. Haarde, og við vitum hver hann er, Páll Pétursson, Rannveig Guðmundsdóttir, Ragnar Arnalds og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, formenn allra þingflokka. Hvernig var þetta næst þar á undan þegar meiri háttar breyting var gerð á árunum 1992–1993, á 116. löggjafarþingi? Þá voru flutningsmenn hv. þingmenn Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Svavar Gestsson, Össur Skarphéðinsson og Kristín Ástgeirsdóttir. Aftur formenn allra þingflokka. Næstu meiri háttar breytingar þar á undan voru á 114. löggjafarþingi og þá fluttu frumvarpið á vorþinginu 1991, ef ég man rétt, hv. þingmenn Páll Pétursson, Geir H. Haarde, Guðrún Helgadóttir, Össur Skarphéðinsson og Anna Ólafsdóttir Björnsson. Þannig að meira að segja sömu forustumennirnir stóðu aftur og aftur að því að stuðla að þverpólitískri sátt um þessi mál og öðruvísi mér áður brá. Eru þeir stoltir af arfleifð sinni nú í þessum efnum, hv. þingmenn, hæstv. ráðherrar Geir H. Haarde og Össur Skarphéðinsson, sem í fyrri hlutverkum sínum sem formenn þingflokka höfðu aftur og aftur tekið þátt í að læsa saman þverpólitíska samstöðu um þessa hluti? Það má meira að segja fara enn þá lengra aftur ef út í það er farið. 1985 varð breyting á þingskapalögum. Málið flutti forsætisráðherra og í athugasemdum við lagafrumvarpið stóð þetta: „Frumvarp þetta er flutt samkvæmt samkomulagi þingflokkanna.“ Sama skipan var á oft á undan. Árið 1983 flutti forsætisráðherra mál og greinargerðin hefst á þessum orðum: „Frumvarp þetta er flutt samkvæmt samkomulagi allra þingflokka.“ 1978, um haustið, fluttu breytingu á þingskapalögum eftirtaldir hv. þingmenn: Lúðvík Jósepsson, Gunnar Thoroddsen, Sighvatur Björgvinsson og Halldór E. Sigurðsson. Ég get farið lengra aftur ef menn vilja. Hefðin er sem sagt þessi, órofin, að menn leita samstöðu um breytingar á þingskapalögum og frumvörpin yfirleitt án undantekninga annaðhvort flutt af forsætisráðherra eða forseta þingsins fyrir hönd allra þingflokka á grundvelli samkomulags þar um eða að formenn þingflokkanna og forseti flytja þau saman. Nú er það liðin tíð og hæstv. ríkisstjórn kýs að hefja samskipti sín við þingið með þessum hætti. Það alvarlega er í sjálfu sér ekki þessi atburður, enda frumvarpið ekki mikið að vöxtum, að breyta nöfnum á nokkrum þingnefndum, það alvarlega er hugarfarið sem á bak við býr. Þetta er þrælmengað af því hugarfari sem hefur farið versnandi og ágerst undanfarin ár, og allt frá 1991 þegar hér var vissulega brotið í blað í sögum framkvæmdarvalds og löggjafarvalds með ýmsum hætti og á árunum sem á eftir fylgdu, að Alþingi sé ekkert annað en afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Það virðist fara versnandi með hverju kjörtímabilinu sem líður og í hvert skipti sem ríkisstjórn með sterkan meiri hluta á bak við sig sest að völdum hegðar hún sér og telur sjálfsagt að hegða sér eins og henni komi þingið ekki við að öðru leyti en því að hún þurfi að koma þar málum í gegn og þá skuli þingið veskú gera það sem til er ætlast af því í þessum efnum. Þetta er auðvitað sama hugarfarið og er á ferðinni í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, sem ég hafði ætlað að hafa með mér í púltið en ég held ég muni nú orðrétt hvað þar stóð, að ríkisstjórnin hefði ákveðið að setja ráðherrum og alþingismönnum og öðrum slíkum siðareglur. Ríkisstjórnin ákvað það um það leyti sem hún var að verða til að setja alþingismönnum siðareglur. Síðan hvenær varð það hlutverk ríkisstjórnar og framkvæmdarvalds að hlutast til um innri málefni þingsins með þessum hætti? Hvað segja forsetar þingsins? Er það svona sem þeir vilja standa að verki hvað varðar heiður og sóma Alþingis, að hér sé ekki um neitt annað að ræða en stimpil, afgreiðslustofnun fyrir það sem ríkisstjórninni dettur í hug? Útkomuna höfum við m.a. séð strax efnislega í því að þingið er ekki starfhæft með eðlilegum hætti, hér vantar fagnefndir til að takast á við þau mál sem á þeirra verksviði eru. Það er engin sjávarútvegsnefnd til á Alþingi við þær aðstæður að ein mestu ótíðindi í upp undir aldarfjórðung hvað varðar ástand þorskstofnsins koma fram og er þó þingið að störfum. Í raun og veru eru lög brotin með því að hér skuli ekki starfa þingnefnd með umboði á þessu sviði. Þetta er líka angi af sama hugarfari og birtist í því að meiri hlutinn er ekki öruggari um sig en svo, þó að hann telji 43 menn, að hann passar upp á að stjórnarandstaðan komi hvergi nokkurs staðar nálægt neinu sem lýtur að forustustörfum í þinginu, ekki í einu einasta tilviki svo ég viti til hefur meiri hlutinn lyft litla fingri til þess að sýna að hann vilji að minni hlutinn eigi einhverja hlutdeild, einhverja aðild, hafi einhverja rödd varðandi skipulag og forræði mála hér innan dyra. Það hefði mátt hugsa sér svo dæmi séu tekin að meiri hlutinn hefði af örlæti sínu boðið upp á að 1. varaforseti þingsins kæmi úr röðum stjórnarandstöðunnar. En nei, nei, nei, það verður að vera stjórnarsinni líka af því að hlutföllin segja að þannig skuli það vera. Það hefði mátt hugsa sér að meiri hlutinn hefði talið veldi sínu ekki stofnað í verulega hættu þó að stjórnarandstöðunni, minni hlutanum, hefði verið boðin ein og ein varaformennska í þingnefnd. Nei, það er of mikið, það væri hættulegt, þá væri fyrst vá fyrir dyrum ef þessi mikli meiri hluti með þetta stóra hjarta mundi missa frá sér eina og eina varaformennsku. Nei, það er ekki hægt. Af öllu sem við höfum upplifað hingað til verður ekki annað ráðið en að það sé ætlun þessa meiri hluta að beita valdi sínu af ýtrustu hörku, gera ekkert með sjónarmið minni hlutans og halda áhrifum hans eins niðri og takmörkuðum og mögulegt er. Það vissi auðvitað ekki á gott þegar brotin var strax á fyrsta degi sú grunnregla þingskapanna að afbrigðum sé ekki beitt nema í samkomulagi. Hver er hugsunin á bak við það að afbrigði frá þingsköpum séu ekki veitt nema tveir þriðju hlutar þingmanna samþykki? Hún er auðvitað sú að meiri hluti og minni hluti, a.m.k. einhver hluti stjórnarandstöðunnar, minni hlutans á hverjum tíma, sé því sammála, vegna þess að í þingsögunni er það afar fátítt að svo sterkur meiri hluti standi að baki ríkisstjórn að hún geti meira að segja farið fram hjá þessu ákvæði. En þurftu menn að hugsa sig um hérna á fimmtudaginn var hvort þeir ætluðu að beita þessu afli? Nei, það var ekki einu sinni gert fundarhlé. Forseti svaraði ekki hugmyndum um að menn veltu því fyrir sér hvort fresta mætti kosningunni fram á mánudag þannig að menn gætu aðeins velt þessu fyrir sér. Þannig er nú lýðræðisástin og þingræðisástin djúprætt í brjóstum meiri hlutans. Hvar eru samræðustjórnmálin núna? Hvar er lýðræðisblaðrið í Samfylkingunni eða Mogganum? Hvernig ætlar Mogginn að standa við bakið á þessari fáliðuðu stjórnarandstöðu? Með því að ráðast á hana og rægja hana. Það er aðferð Morgunblaðsins, það er stuðningur þeirrar stofnunar sem telur sig stundum hafa prókúru í þeim efnum þegar kemur að stjórnarandstöðunni núna. Ég held að meirihlutamenn ættu aðeins að velta því fyrir sér hvort þeir vaxi af þessari framgöngu sinni. Það er enginn vandi að beita afli sínu og allra síst ef það er mjög mikið en það er vandasamt að fara með það og kunna sér hóf og bera virðingu fyrir öðrum grundvallargildum sem þarf líka að hafa í huga eins og þeim að lýðræðið snýst ekki síst um það að vernda rétt minni hluta, að tryggja að skoðanafrelsi ríki, að eðlilegt samráð sé haft um hlutina eftir því sem hægt er. Það þarf enginn af efast um hver ræður að lokum, allra síst við aðstæður eins og þær sem núna eru uppi þegar aflsmunurinn eða liðsmunurinn er jafnmikill og raun ber vitni. Reyndar er ekki endilega víst að það eigi eftir að reynast svo mikill styrkleikamunur þegar upp er staðið því að það er ekki alltaf sama magn og gæði. Þeir ættu að hugleiða það, meirihlutamenn. Það er nefnilega ekki alltaf sama. Aðalvandinn er sá, virðulegur forseti, að tímaröðin á þessum hlutum er algjörlega fráleit, hún er lítilsvirðing við Alþingi. Síðasta frumvarpið í þessum pakka sem á að takast til umræðu og afgreiðast er þingskapabreytingin, að sjálfsögðu, vegna þess að fyrst á framkvæmdarvaldið að koma með hugmyndir sínar til Alþingis um breytingar á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Alþingi tekur við því, samþykkir það eftir atvikum eða gerir á því breytingar, því að löggjafarvaldið er hér, frú forseti, er það ekki? Þannig er það a.m.k. að nafninu til. Síðan skoða menn í framhaldinu hvort rétt sé að gera breytingar á skipan mála innan þings í samræmi við það sem ákveðið hefur verið um Stjórnarráðið en það er ekki sjálfgefið að Alþingi hafi nefndaskipan sína algerlega eins og ákveðið hefur verið að ráðuneytum og verkefnum þeirra sé skipt. Það er nefnilega ekki þannig. Það væri í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að hér störfuðu áfram aðskildar sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndir þó að þau mál væru í einu ráðuneyti og öfugt. Hér hafa iðulega verið dæmi í gegnum þingsöguna um nefndir, fleiri en eina og fleiri en tvær, sem hafa eftir atvikum tekið við verkefnum frá fleiri en einu ráðuneyti og öfugt. Það er því engin ein hrein lína í því. Alþingi kynni vel að vilja skoða það og ákveða sjálft hvernig það skipaði málum í framhaldi af því að niðurstaða væri fengin hvað varðar verkaskiptinguna í Stjórnarráðinu. Þetta er fullkomlega öfug röð á hlutunum, óeðlileg og niðurlægjandi fyrir Alþingi. Það er bara þannig, frú forseti, og sómi meiri hlutans verður ekki mikill af þessu að mínu mati. Nú er upplýst að mér er tjáð, og það væri fróðlegt ef einhverjir aðstandendur málsins úr stjórnarliðinu aðrir en formenn þingflokka - ég sé að ráðherrabekkurinn er fljótur að gerast þunnskipaður, þeir hafa ekki meiri ást á þingskyldum sínum, nýju ráðherrarnir, en svo að þeir máttu hér varla við bindast í hálftíma eða meira - er það rétt sem sagt hefur verið að ekki einu sinni reglugerðir muni breytast fyrr en um næstu áramót, að þetta sé eingöngu nafnbreyting, táknræn aðgerð fram að næstu áramótum að öllu öðru leyti en því að Samfylkingin fær sína sex stóla? Þetta var verið að upplýsa mig um í dag, að það yrði engin breyting á neinu innan Stjórnarráðsins fyrr en um næstu áramót. Ráðherrar biðja að vísu um að fá að mæta af því að þeir séu tilvonandi ráðherrar byggðamála eða tilvonandi ráðherrar málefna sveitarfélaganna frá og með næstu áramótum en ekki fyrr. Til hvers er þá Alþingi að rjúka til og breyta nefndum sínum? Af hverju höfum við þær ekki í samræmi við gildandi lög og verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins fram að næstu áramótum? Það er auðvitað vandræðaleg viðbára að það sé eitthvert vandamál að kjósa núna í nefndirnar samkvæmt þeim lögum sem í gildi eru og hafa fyrirkomulagið þannig fram að næstu áramótum. Eða hvað? Við hvað ráða menn ekki í þeim efnum? Var kannski svona erfitt að hnoða saman tillögunum um það í hvaða nefndir stjórnarliðar færu að menn treysta sér ekki til að taka það upp? Var kannski búið að ákveða skiptinguna á grundvelli þess sem Alþingi ætti að gera þegar því yrði sagt fyrir verkum? Eða hvað er svona erfitt við þetta? Hvað er svona óskaplega erfitt við að kjósa aftur í þessar nefndir um næstu áramót? Ekki neitt annað en að pólitískur vilji stjórnarflokkanna stendur bara til að gera þetta einhvern veginn öðruvísi og þá á Alþingi auðvitað að taka við því. Niðurstaðan er auðvitað sú að þetta mál er sýndarmennska, þetta mál er pólitísk sýndarmennska. Ríkisstjórnin er ekki búin að koma sér saman um þetta eiginlega að neinu leyti. Það er bara eitt sem ríkisstjórnin er búin að ákveða: Það skulu vera tólf ráðherrar, tólf stólar, tólf pláss við borðið. Það er útgangspunkturinn, restin er óútkljáð, kemur bara síðar, verður afgreitt einhvern tíma fyrir áramótin, vonandi. Og sagt er jafnvel að ráðherrarnir segi, ef að þeim er saumað, að þetta sé nú allt ómótað enn þá. En Alþingi á að tefla hér við blindan og afgreiða þetta án þess að hafa neitt í höndunum annað en pólitísk áform ríkisstjórnarinnar um að einhvern veginn svona hugsi hún sér að hafa þetta. Það sé hennar meining að ráðuneytin heiti um það bil þetta og þingnefndirnar þar með. Það eina sem komin er niðurstaða í varðandi fjölda og nöfn, hitt er óútkljáð, hitt er autt blað. Er það þá eðlilegt að Alþingi fari að breyta skipulagi sínu án þess að hafa fyrirliggjandi hina efnislegu niðurstöðu? Hvað nákvæmlega af þessum viðfangsefnum á að færast þarna á milli? Hvað tilheyrir tryggingaþættinum og fer úr heilbrigðisráðuneytinu yfir í félagsmálaráðuneytið? Hvað fer frá landbúnaðarráðuneytinu undir menntamálaráðuneytið nákvæmlega, hvað fer til umhverfisráðuneytisins og hvað verður eftir? Verður eitthvað hróflað við sjávarútvegsráðuneytinu, verður eitthvað hróflað við iðnaðarráðuneytinu? Er verið að stofna eitthvað í áttina að eiginlegu atvinnuvegaráðuneyti? Nei, það á bara að taka landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið, ekki atvinnuvegaþættina sem heyra undir samgönguráðuneytið eða væntanlega iðnaðarráðuneytið þegar ferðamálin flytjast þangað og svo iðnaðinn sjálfan. Af hverju er þetta gert svona? Þetta er auðvitað algjör óskapnaður, óunnið verk, ekki einu sinni hálfkarað eins og menn segja, af því að sauðburði er rétt að ljúka má kannski nota þá líkingu að þetta er sko ekki einu sinni hálfkarað. Það er ekki hægt að gefa þessum vinnubrögðum háa einkunn á nokkurn hátt. Hæstv. forsætisráðherra sló um sig á landsfundi Sjálfstæðisflokksins með því að það væri alveg sérstakt keppikefli hans að fækka ráðuneytum og gerði síðan kosningabaráttuna að mínu mati mjög ómaklega út á það að hann spurði að því í eitt einasta skipti á fundi okkar formanna flokkanna hvort samkomulag væri um að gera slíkar breytingar fyrir kosningar þannig að það lægi fyrir eftir kosningar. Inntur að því hvaða hugmyndir hæstv. ráðherra hefði um það þá varð nú fátt um svör og niðurstaðan varð sú að málið koðnaði niður og engum datt í hug um það bil sem fundinum lauk að þetta væru raunhæfar hugmyndir. Það var ekkert í kortunum til þess að afgreiða fyrir kosningar í þessum efnum, enda málið algjörlega óunnið eins og best kemur í ljós núna að ekki einu sinni forsætisráðherra sjálfur, þegar hann hefur aðstöðu til, er með mótaðar eða útfærðar hugmyndir á nokkurn hátt um hvernig skuli gera þetta. Að minnsta kosti á hann, sá góði maður, hæstv. ráðherra, greinilega eftir að semja um það við samstarfsflokkinn. Langeðlilegast er, frú forseti, að vísa þessum pakka öllum saman frá, biðja hæstv. ríkisstjórn að vinna vinnuna sína í sumar og koma að hausti með mótaðar hugmyndir um þetta þannig að hægt sé að taka á þeim efnislega og afgreiða þetta mál með einhverjum sómasamlegum hætti. Þá getum við haft þetta sumarþing mjög stutt, þetta er hvort sem er allt saman sýndarmennska og við getum lokið störfum hér upp úr miðjum degi á morgun.

Hæstv. forseti. Fyrri hluti ræðu hv. þingmanns fór í það að rekja breytingar á þingsköpum og hvernig þær hefði borið að. Var það í sjálfu sér áhugavert, sögulegt yfirlit. En eftir því sem ég best veit voru formenn flokka kallaðir saman og boðið upp á samráð og samstarf um það hvernig þessu yrði hagað að þessu sinni. Það reyndist ekki áhugi fyrir því en þegar málið kemur hér fullmótað inn í Alþingi þá er kvartað yfir því. En ég heyrði ekki betur en hv. þingmaður væri í ræðu sinni jafnframt að kvarta yfir því að það hefðu ekki legið fyrir fullmótaðar hugmyndir á fundi formanna flokka fyrir kosningar. Það er því erfitt að gera hv. þingmanni til hæfis. Í öðru lagi talaði hv. þingmaður að mestu leyti um stjórnarráðsfrumvarpið sem er á dagskrá hér á eftir og væri hægt að fara yfir það. Þær breytingar sem við erum að gera hér á lögunum um þingsköp Alþingis, í frumvarpinu sem liggur fyrir, eru í rauninni bara praktísk niðurstaða af því að annars vegar standa til breytingar á Stjórnarráðinu og hins vegar það sem við þekkjum héðan úr Alþingi að álag á þingnefndum hefur breyst mjög mikið að undanförnu. Þess vegna er þetta algjörlega eðlileg breyting. Verkefnum sem landbúnaðarnefnd og sjávarútvegsnefnd hafa haft til að fjalla um hefur fækkað mjög en hins vegar var mikið álag á efnahags- og viðskiptanefnd og því eðlilegt að skipta þeirri nefnd upp, annars vegar í efnahags- og skattahlutann og hins vegar í viðskiptanefnd. Ég hvet því til þess 

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hljóti að hafa mismælt sig þegar hún sagði að málið kæmi hér inn fullmótað. Nema hv. þingmaður sé svona hrottalega gamansöm í dag að við eigum að taka þessu þannig. Það er nú aldeilis sem það er fullmótað. Ég var að fara yfir það að í raun og veru er þetta ekki neitt nema ákvörðun um fjölda og nafn. Það er ekkert annað í þessu. Þess vegna er þetta allt saman tóm sýndarmennska. Allt efnisinnihaldið er eftir og á að koma í haust, þ.e. ráðuneytin og annað því um líkt. Varðandi stjórnarráðsfrumvarpið þá er nú erfitt að aðskilja þetta tvennt. Hv. þingmaður sagði einmitt sjálf að þetta leiddi af breytingunum í stjórnarráðsfrumvarpinu. Nema hvað? Er þá ekki eðlilegast að þetta komi síðast? Jú, auðvitað, það er hin rétta röð á hlutunum sem ég var að vísa hér til. Það er mjög dapurlegt að þessi mál skuli vera unnin með þessum hætti. Að þau skuli ekki vera vandlega undirbúin og faglega og að þetta sé einhvers konar heildarendurskipulagning á verkaskiptingu og skipulagi mála innan Stjórnarráðsins fyrst og þá í framhaldinu eftir atvikum þær breytingar sem Alþingi vill gera. Því þetta eru auðvitað mikilsverð mál. Þegar ég var að lýsa fundinum sem við formenn flokka áttum hér þegar tveir, þrír, fjórir dagar voru eftir af þinginu fyrir þingslit í vor, þá kom þessi hugmynd og var lauslega reifuð. Eru menn tilbúnir til að skoða það að gera einhverjar breytingar þarna? Þá var auðvitað ekkert á bak við það. Það var engin útfærð vinna, engar tillögur sem hönd var á festandi og þess vegna koðnaði málið niður. Það hefur greinilega lítið þroskast síðan. Hugmyndirnar t.d. um atvinnuvegaráðuneyti, sem lengi hafa verið uppi, hafa væntanlega byggt á því að um yrði að ræða eiginlegt atvinnuvegaráðuneyti. Atvinnumálin yrðu sem slík sameinuð í einu, stóru öflugu ráðuneyti. Það eru áhugaverðar hugmyndir. Við erum tilbúin að skoða það. En þetta er ekki neitt neitt. Þetta er bara bastarður í þeim efnum. Hin hugmyndin hefur verið að stofna hér matvælaráðuneyti. Það gæti líka verið áhugaverður kostur. Að fara dönsku leiðina eins og Danir sem stofnuðu sitt fødervareministeriet og síðan er þar í danska þinginu fødervareudvalget. 

Frú forseti. Mér virtist hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vera í svo miklum ham áðan að ég taldi að það væri allt í lagi að bregða sér frá. Til þess að stytta mál mitt get ég hins vegar tekið undir þau efnislegu sjónarmið sem hann kom með varðandi þau vinnubrögð sem hér hafa verið höfð uppi. Hann rakti þau mjög ítarlega í greinargóðri ræðu og gerði það með þeim hætti að hann vék allt til þess tíma og þeirra sjónarmiða sem dr. Gunnar Thoroddsen hafði uppi og allt fram til þess að víkja að ástandi þorskstofna og rekja þetta saman við samræðustjórnmál og hvernig þetta fléttaðist allt í því. Með hvaða hætti ríkisstjórnin mundi misnota og beita þingmeirihluta sínum sem út af fyrir sig er þess eðlis að það verður að taka undir að hluta til og þó sérstaklega varðandi vinnubrögðin vegna þess að það voru engin vandamál fólgin í því að kjósa þær starfsnefndir þingsins sem um var að ræða og þingsköp fjölluðu um. Það var engin ástæða til þess að beita þeim afbrigðum sem gert var. Það var full ástæða til að verða við því fyrst stjórnarandstaðan fór fram á það að kosið yrði í þingnefndirnar. Það var hins vegar ekki gert og við stöndum frammi fyrir því og uppi með þá ákvörðun. Hér erum við að ræða um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis þar sem um er að ræða ákveðna hagræðingu og ákveðna leiðréttingu sem við í þingflokki Frjálslynda flokksins viljum styðja og greiða fyrir að gangi sína leið í gegnum þingið. Það er þó atriði sem vert er að vekja athygli á af því að þessi lög, þ.e. annars vegar frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands og síðan frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis sem út af fyrir sig styður þau óeðlilegu vinnubrögð sem hér hafa verið höfð uppi. Varðandi þingsköp Alþingis þá er kveðið á um það í 3. gr. að lög þessi öðlist þegar gildi. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frumvarp til breytingar á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum, er hér lagt fram til samræmis við frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969.“ Í 5. gr. frumvarpsins til laga um breytingar á lögum til Stjórnarráðs Íslands segir, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi að frátöldum a–e-lið 1. gr. og 2. gr.“ - sem eru þau atriði sem hljóma saman við frumvarp til laga um breytingu á þingsköpum - „sem öðlast gildi 1. janúar 2008.“ Það er eiginlega mergurinn málsins og styður mjög það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fjallaði um áðan, að þarna er um það að ræða að það eru óeðlileg vinnubrögð að fara svona að. Fyrst breytingar á lögum um Stjórnarráðið taka ekki gildi fyrr en 1. janúar 2008, þ.e. hvað varðar a–e-lið 1. gr. og 2. gr., þá var það í sjálfu sér lagalega eðlileg framkvæmd og afgreiðsla að kjósa þingnefndirnar og afgreiða það frumvarp um þingsköp sem hér liggur fyrir á haustþingi. Það liggur ekkert á. Það er ekkert sem knýr á um að gera þetta með öðrum hætti. Það er því hægt að taka undir algjörlega efnislegt sjónarmið varðandi að hér er um óeðlilega framkvæmd að ræða af hálfu stjórnarmeirihlutans og í andstöðu við það sem verður að telja að eigi að vera eðlileg vinnubrögð Alþingis Íslendinga um það hvernig með skuli fara og hvernig samvinna er milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Undir það skal tekið. En það skal ítrekað hér að þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur fjallað um það frumvarp sem hér er til umræðu og lýsir stuðningi við að vísa því til allsherjarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég vil í nokkrum orðum lýsa skoðun minni á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis sem hér er lagt fram af tveimur hv. þm., Arnbjörgu Sveinsdóttur og Lúðvíki Bergvinssyni, þingflokksformönnum flokka sinna. Ég tek undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þar sem hann fór yfir breytingar á þingsköpum Alþingis, þær breytingar sem hafa verið gerðar á undanförnum árum og hafa allar verið unnar í samráði og samstarfi þingflokkanna. Ýmist hafa verið lögð fram frumvörp af þingflokksformönnum eða forsætisráðherra og í fullu samráði allra þingflokka. Það sem mér finnst alvarlegast við þetta mál, hæstv. forseti, er að mér finnst sú lína sem á að vera mjög skýr á milli hins þrískipta valds, löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, óljóst dregin. Línan á milli þessara stjórnsýslustiga á að vera mjög skýr. Hún er aftur og aftur að þurrkast út og mér finnst endurspeglast í því frumvarpi sem hér liggur fyrir að það gleymist að Alþingi er sjálfstæð stofnun, löggjafarstofnun, og á að lúta eigin vilja en ekki vera handbendi eða framkvæmdastofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Ég ætla ekki að leggja neinn dóm á þær tillögur sem hér liggja fyrir um hvernig eigi að skipta ráðuneytum og nefndum þingsins. Það er eingöngu það hvernig farið er í þetta mál. Í stjórnarmyndunarviðræðum á hverjum tíma getur það eðlilega verið hluti af stjórnarmyndun að breyta tilhögun Stjórnarráðsins. Örugglega hafa verið umræður í öllum flokkum á undanförnum árum um hvað þar megi betur fara eða hvort ástæða sé til að breyta ráðuneytunum. Það hefur verið gert í okkar flokki líka. Við höfum farið yfir það og hér á eftir verður örugglega gert betur hvað varðar frumvarpið um breytingu á Stjórnarráðinu. Ég ætla þó ekki að leggja neitt mat á það. Það eru eingöngu vinnubrögðin hvað þetta varðar. Eðlilegast væri að hér kæmi fram frumvarp um breytingu á Stjórnarráðinu. Þegar það liggur fyrir hvernig ríkisstjórnin ætlar að haga sínum málum og þegar ljóst er hvernig skipta eigi verkum á milli þessara nýju ráðuneyta - það er heldur ekki sjálfgefið - væri langeðlilegast að þingið sjálft, að eigin frumkvæði, eins og verið hefur, stjórnarflokkarnir og stjórnarandstaðan, ynni að þeim breytingum sem við hér á Alþingi vildum gera til þess að stjórnsýslan öll, framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið, ynni sem best saman. En það er ekki gert. Þar að auki skil ég ekki það bráðræði sem liggur í þessu frumvarpi um að koma nefndarskipaninni á núna, breytingunni. Að sönnu segir í lögum um þingsköp Alþingis um breytingar sem voru gerðar núna í lok síðasta þings að kjósa skuli til allra nefnda til fjögurra ára en það er svo sannarlega hægt að breyta því og Alþingi hefur sjálft afl til þess að breyta nefndaskipan sinni. Það tel ég að hefði átt að gera. Þegar þing kemur saman í haust og ljóst er hvernig ráðuneytin verða skipuð ætti Alþingi sjálft að fara í þessa vinnu og þá hefðu þær breytingar tekið gildi um áramót rétt eins og breytingarnar sem eiga að taka gildi hjá Stjórnarráðinu. Þetta finnst mér vera hin eðlilega leið, hin eðlilegu vinnubrögð, með tilliti til þess að vanda skal til verka og gleyma ekki hvert valdsviðið er. Ég vil líka taka undir önnur orð Steingríms J. Sigfússonar og gera að mínum undir þessum merkjum: Hér ríkir oftar en ekki: Við ráðum. Það er meiri hlutinn sem ræður. Vissulega búum við í lýðræðisþjóðfélagi þar sem meiri hlutinn ræður. En það er líka til list sem heitir samræðulist og sem Samfylkingin fór með inn í kosningabaráttuna sem eitt af höfuðmálum sínum sem átti að gera að breytingu hér í Alþingi, að ná fram samræðustjórnmálum, sem ég trúði í einfeldni minni að fæli í sér að ná betri samvinnu og samkomulagi á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og hugsanlega að fara til baka til þeirra vinnubragða að stjórnarandstaðan hefði eitthvað með stjórn þingsins að gera, eins og var hér á árum áður, að hugsanlega væri með samræðustjórnmálum, sérstaklega í ljósi þess mikla meiri hluta sem nú er á Alþingi, hægt að treysta stjórnarandstöðunni, þótt ekki væri nema fyrir varaformannsembætti í einstöku nefndum. En það var ekki gert. Valdið er vandmeðfarið og það á eftir að reyna á það hér á næsta kjörtímabili, eða svo lengi sem þessi ríkisstjórn situr, að það er jafnvel enn þá vandmeðfarnara að hafa svo sterkan meiri hluta og þurfa ekki að hlusta á stjórnarandstöðuna, að verða ekki að beita sig þeim aga að taka tillit til sjónarmiða annarra og hlusta, hvort sem stjórnarmeirihlutinn tekur tillit til gagnrýni eða gerir skoðanir minni hlutans að sínum. Meiri hlutinn ætti a.m.k. að hlusta. Ég tel, hæstv. forseti, eins og ég sagði áðan að það hefði átt að byrja á breytingu á lögum um Stjórnarráðið og geyma breytingar á þingsköpum til haustsins, láta þær breytingar ekki taka gildi fyrr en um næstu áramót og kjósa nú samkvæmt þeim lögum sem eru í gildi. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutann á Alþingi til að fara vel með valdið og taka tillit til stjórnarandstöðunnar og ólíkra sjónarmiða.

Hæstv. forseti. Hér eiga sér í rauninni stað alveg fáheyrðir atburðir í þingsögunni, og á margan hátt mjög einstakir, bæði hvað varðar þingsköp Alþingis og þá breytingu sem þar er fyrirhuguð og hvað Stjórnarráð Íslands varðar. Það er fáheyrt að tveir forustumenn í stjórnmálaflokkum skuli taka sér það vald á Þingvöllum við myndun ríkisstjórnar að taka sér bæði þingræðisvaldið í hendur og taka að sér einir og sjálfir að breyta Stjórnarráði Íslands án samkomulags við nokkurn annan. Hæstv. forsætisráðherra, sem enn gegnir því starfi, og sem við framsóknarmenn vorum í samstarfi við, leitaði eftir því í mars, ef ég man rétt, við forustumenn annarra stjórnmálaflokka hvort þeir vildu ganga til breytinga á Stjórnarráðinu. Það var ekki samkomulag um það þá en nú liggur fyrir að menn varðar ekkert lengur um neitt sem heitir samkomulag. Á nokkrum vordögum á Þingvöllum semja forustumenn þessarar nýju ríkisstjórnar um stórkostlegar breytingar, einir og sjálfir, á Stjórnarráðinu, eftir sínu höfði, eftir því hvað hentar flokkum þeirra en ekki hvað hentar lýðræðinu, hvað hentar þeim ályktunum sem allir flokkar hafa verið sammála um, þ.e. að breytinga væri þörf í Stjórnarráðinu, ekki síst til þess að fækka ráðherrum, kannski úr 12 niður í 10. Nú var það ekki á dagskrá því að nýja helmingaskiptaríkisstjórnin þurfti á því að halda að hafa þá 12 áfram og lét það eftir sér. Hún tekur í rauninni Stjórnarráðið og rífur það í þá snepla sem fáheyrt er að horfa á. Það er mjög undarlegt af jafnreyndum stjórnmálamönnum að leyfa sér þá ósvinnu að búta Stjórnarráðið upp og niður eftir því hvað hentar flokkunum. Ég beið eftir því að Samfylkingin fengi ráðherra án ráðuneytis. Minnsta ráðuneytið var allt í einu eitthvað sem hægt var að skipta upp, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið, til þess að koma tveimur vinum og félögum úr öðrum flokknum þar inn og þeir gætu átt þar félagsskap með örfáum embættismönnum. Síðan var hægt að ráðast að grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, landbúnaðinum. Hér er svo margt óljóst við upphaf þessarar umræðu, m.a. um þingsköpin. Þau ættu náttúrlega að koma á eftir, menn ættu að ræða Stjórnarráðið fyrst því að við höfum ekki hugmynd um hvað er á bak við þá samninga sem gerðir voru á Þingvöllum. Auðvitað er fáheyrt, hæstv. forseti, að forustumenn þessara ríkisstjórnarflokka, þeir sem svo véluðu um þessi mál á Þingvöllum, skuli ekki sitja hér í þessum sal. Á ég við hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra. Sannarlega er það nú svo að það hefur ekki komið upp úr pökkunum hvað stendur í rauninni til í kringum Stjórnarráðið. Við vitum að það eru margar breytingar í aðsigi en við vitum að þeir ætla að fá reglugerðarvald til að gera nánast það sem þeim dettur í hug. Þess vegna ætti náttúrlega að vera krafa þingsins að þessari umræðu yrði frestað og farið yfir málið með nýjum hætti. Allir stjórnmálaflokkarnir voru sammála um að breytinga væri þörf. Við vorum kannski ekki alveg á einni línu um hvaða breytingar ættu að eiga sér stað. Flestir flokkar voru þó á því, og stjórnmálamenn, að ráðuneyti yrðu u.þ.b. 10, það væri jafnræði á milli ráðuneytanna og að verkefni sem væru lík og skyld færðust til. Um þetta höfðu þing flokkanna fjallað og farið yfir. Ég verð að segja hér, hæstv. forseti, að mér finnst það mikið virðingarleysi af hæstv. forsætisráðherra sem í mars fundaði með stjórnarandstöðu um þetta mál, og taldi þá skipta að reyna að ná samstöðu um það, að hafa síðan setið nokkrar vornætur á Þingvöllum með forustumanni Samfylkingarinnar og samið um það fyrir hönd flokka sinna og Alþingis Íslendinga. Ég veit það sem ég stend hér að margir af þingmönnum stjórnarliðsins, hvort sem það eru sjálfstæðismenn eða samfylkingarmenn, hafa ekki hugmynd um hvað er í þeim pökkum sem þetta háttvirta kærustupar á Þingvöllum skrifaði undir. Það er leynilisti sem ekki hefur verið gefinn upp. Það hlýtur að vera skýr krafa okkar sem þingmanna í æðstu stofnun Íslendinga á hinu háa Alþingi að frá þessum pökkum verði leyst og frá því skýrt hvað í vændum er í málinu. Fyrr er í rauninni ekki hægt að halda áfram störfum þingsins. Við heyrum alls konar gróusögur, bæði úr þingflokkum stjórnarliðanna, hvað þar er og hverju þeir eru á móti, hvað þeir ætli að snúa niður, hverju breyta fram til áramóta og hafa með öðrum hætti. Þess vegna er mikið óráð að halda þessum fundi áfram, hæstv. forseti. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst það mikið virðingarleysi, hæstv. forseti, að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki sjá sóma sinn í því að vera við þessa umræðu. Þetta er fólkið sem veit hvað í þessum pökkum er. Hvort á eggið eða hænan að koma á undan? Auðvitað hljótum við að fjalla hér fyrst um breytingarnar á Stjórnarráðinu. Síðan sníðum við þingskapalögin að því sem við ákveðum um breytingarnar á Stjórnarráðinu. Ég verð að segja fyrir mig að miðað við það sem stendur í stjórnarsáttmála, miðað við það sem sagt hefur verið hér í stefnuræðum ríkisstjórnarinnar, er í mínum huga ekkert ljóst í málinu. Mér er sagt að mörg þörf verkefni sem í Stjórnarráðinu hafa verið séu að fara í ferðalag. Um þetta eru óljósar kjaftasögur sem engin leið er fyrir Alþingi Íslendinga að sætta sig við. Það er t.d. sagt að málefni sveitarfélaganna fari í samgönguráðuneytið, eins og þau séu vegagerðarmál. Það er sagt að skógrækt og landgræðsla séu höggnar af landbúnaðinum þótt það liggi fyrir að skógrækt og landgræðsla um allan heim séu landbúnaðarmál, málefni atvinnuvegarins og skipta miklu máli. Þetta verðum við að fá á hreint. Það er jafnvel sagt að búvörusamningarnir séu að fara inn í fjármálaráðuneytið. Það er sagt að Íbúðalánasjóður fari þar á líknardeild og verði seldur. Enginn í stjórnarliðinu hefur getað svarað þeim spurningum sem settar hafa verið fram um þetta efni. Það er sagt að landbúnaðarháskólarnir með öllum vísindamönnum landbúnaðarins muni hverfa undir menntamálaráðuneytið. Það hlýtur að vera skýlaus krafa að áður en við ræðum þingsköpin ræðum við af fullri hreinskilni hvaða breytingar eru í vændum af hálfu stjórnarflokkanna hvað Stjórnarráðið varðar. Fyrr er ekki hægt að ræða þingskapamálið því það verður að liggja fyrir. Þar fyrir utan tek ég undir það sem hér hefur komið fram, vissulega er ástæðulaust að ræða þetta á vorþingi því margt af þessu á ekki að koma til framkvæmda fyrr en um næstu áramót. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst lítið hafa lagst fyrir Sjálfstæðisflokkinn sem hefur gefið sig út fyrir að vera landbúnaðarsinnaður flokkur - svo hefur hann sagt - en með Samfylkingunni er á einni vornóttu reynt að vega þannig að íslenskum landbúnaði að hann bíði skaða af. Þetta er ábyrgðarhlutur  Nú er það svo að þessir nýju foringjar ríkisstjórnarinnar ætla að hafa allt í felum. Þau ætla að hafa það í felum fyrir stjórnarandstöðunni. Þeim er alveg sama þótt það sé í felum fyrir stjórnarliðum sínum líka því þau vita sem er að þótt tveir eða þrír verði með mótþróa skipta þeir páfar engu í umræðunni. Þau ráða ferðinni með 42–43 mönnum í þinginu og geta farið vilja sínum fram hvernig sem þeim sýnist. Þetta er ábyrgðarhlutur fyrir hv. þingmenn sem hér eru nýkjörnir á þing og hafa skap og skapsmuni til að rísa upp gegn ofbeldi og eru líklegir til þess. Heiti ég nú á unga og vaska menn að láta ekki bjóða sér í sínum flokkum að svona verði farið með þingræðið, Stjórnarráð Íslands þannig leikið að það verði í tætlum hér og þar og menn gangi til starfa þingsins án þess það sé ljóst hvað í pökkunum var sem bundið var um á Þingvöllum. Ég geri kröfu til þess, hæstv. forseti, áður en þessari umræðu verður haldið lengra að við fáum að vita um hvað var samið á Þingvöllum. Hvernig á að breyta Stjórnarráði Íslendinga? Hér kemur t.d. hæstv. iðnaðarráðherra sem situr í einum bútnum af iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu sem áður var lítið fyrir og tók með sér félaga sinn í hinn bútinn. Ég geri skýlausa kröfu til þess hér við þessa umræðu að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra skýri frá því í heild sinni hvaða breytinga er að vænta á Stjórnarráðinu. Það er ekki hægt að sitja hér uppi með kjaftasögur utan úr bæ eða sögusagnir sem ganga á milli þingmanna. Við verðum að fá þetta mál upp á borðið eins og það liggur.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert fyrir okkur sem hér erum ný að afloknum kosningum að fylgjast með þessari umræðu. Hér hafa stjórnarandstæðingar haft uppi harða gagnrýni sem skipta má í þrennt. Í fyrsta lagi er bent á algeran skort á samráði við undirbúning breytinga á þingsköpum. Í öðru lagi er bent á að hér er verið að brjóta áralanga hefð, áratugalanga hefð hvað varðar undirbúning slíkra mála með því að frumvarpið er ekki lagt fram í nafni allra þingflokka, forsætisráðherra eða forseta fyrir þeirra hönd. Í þriðja lagi hefur verið bent á að hér er byrjað algjörlega á öfugum enda með því að taka fyrst til umræðu breytingar á þingsköpum Alþingis sem eiga að leiða af breytingum á öðrum lögum sem ekki eru komin á dagskrá. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna við þessari gagnrýni hafa verið ærið snautleg. Hér hefur engu verið svarað sem málefnalegt má teljast. Einu svörin sem hér hafa komið fram eru þessi: Svona ætlum við að hafa þetta, já, um næstu áramót. Þingið á að afgreiða þetta svona, svo ætlum við að breyta hinu þegar við erum búin að finna einhverjar leiðir til þess. Hér hefur aðeins einn 43 manna meiri hluta ríkisstjórnarflokkanna verið til andsvara. Mitt erindi í þennan ræðustól, virðulegi forseti, er að kalla eftir afstöðu samfylkingarmanna. Annar af tveimur flutningsmönnum þessa frumvarps er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður þingflokks Samfylkingarinnar. Hann hefur ekki verið mikið við umræðuna, virðulegi forseti, fremur en aðrir fulltrúar Samfylkingarinnar í þessum sal. Ég lýsi eftir afstöðu flutningsmanns og annarra samfylkingarþingmanna, þessara boðbera samræðulistarinnar í stjórnmálum. Mér finnst snautlegt að heyra ekkert frá þessum nýja ríkisstjórnarflokki. En hér er nú í salnum einn hæstv. ráðherra úr bútaráðuneytinu, sem áður var lýst, og, eins og ég segi, virðulegi forseti, erindi mitt í þennan stól er ekki annað en að lýsa eftir viðbrögðum Samfylkingarinnar. Og ég þakka fyrir, þau munu í augsýn.

Frú forseti. Mér þótti hv. þingmaður tala helst til óvirðulega um mitt góða ráðuneyti en ég vona að ég vinni henni og öðrum vel með sæti mínu þar. Hv. þingmaður talaði um bútaráðuneyti. Það er þá rétt að 

Virðulegi forseti. Ekki var þetta málefnalegt svar. Það hefur farið svo fyrir hæstv. iðnaðarráðherra einu sinni sem oftar að hann leitar í fortíðina, fortíð sína í öðrum pólitískum flokkum. Hann má gera það. Ég er hingað komin til þess að líta til framtíðar. Ég kæri mig lítið um hvað gerðist 1938, 1978 eða 1998, hæstv. iðnaðarráðherra, ég vil vita hvað á að gerast á árinu 2008. Þá er okkur sagt að eigi að breyta skipan Stjórnarráðsins, og ég spyr: Af hverju hafa samfylkingarmenn ekki döngun í sér til þess að koma hér og lýsa skoðun sinni á því frumvarpi sem hér er til umræðu og á þeirri gagnrýni sem hefur verið sett fram á málsmeðferðina?

Frú forseti. Hið fornkveðna segir: Að fortíð skal hyggja þegar framtíð skal byggja. Ég er stoltur af þeirri samfylgd sem ég átti með hv. þingmanni í Alþýðubandalaginu forðum tíð. Mér líkaði bara þokkalega vel við þá sem ég var samferða þá, m.a. þann iðnaðarráðherra fyrrverandi sem ég nefndi. Ég mun svo hugsanlega gera á eftir grein fyrir afstöðu minni til skiptingar Stjórnarráðsins þegar það mál kemur á dagskrá. Ég vildi einungis koma hingað til að mótmæla því mér fannst hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gera lítið úr þeim mönnum sem áður gegndu embætti t.d. viðskiptaráðherra og ekki síst mínum gamla, góða félaga Svavari Gestssyni. Ég minnist þess að við þrjú deildum mörgum góðum stundum saman í þeim flokki sem ég minntist á áðan. 
            

Virðulegi forseti. Enn óska ég eftir því að heyra viðbrögð Samfylkingarinnar við þeim málum sem hér eru á dagskrá. Ég óska eiginlega eftir því að annar flutningsmaður þessa frumvarps, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem hér er í salnum, skýri okkur aðeins frá því og svari þeirri gagnrýni sem hér hefur verið sett fram. Við hæstv. iðnaðarráðherra vil ég segja þetta: Ég endurtók það sem áður hafði verið sagt hér í þessum ræðustól um bútasauminn sem upp er tekinn í Stjórnarráðinu og menn vita ekki hvert muni leiða. Ýmis önnur orð hafa fallið um skiptingu ráðuneyta hér, m.a. var rætt um hvernig hæstv. iðnaðarráðherra væri nú settur í þá stöðu að vera hálfdrættingur á við forvera sinn, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur. Ekki sá hæstv. ráðherra ástæðu til að gera athugasemdir við það. Hann sá ástæðu til að gera athugasemdir við mál mitt og ég skal bara biðjast velvirðingar á því hafi það farið fyrir brjóstið á honum. En eins og ég segi er erindi mitt í þennan ræðustól, virðulegi forseti, að leita eftir afstöðu Samfylkingarinnar til þeirra mála og til þeirrar málsmeðferðar sem hér er viðhöfð.

Mér er sæmd að því að vera hálfdrættingur á við Valgerði.

Frú forseti. Ég kem upp til að ítreka spurningar hv. þm. Guðna Ágústssonar og af því að hæstv. forsætisráðherra var í sæti sínu fyrir augnabliki síðan gerði ég ráð fyrir að hann væri kominn til þingsalar til þess að svara spurningum sem hér voru upp bornar um hvað samið var milli stjórnarflokkanna og kannski líka um hvað var ekki samið. Hvað liggur fyrir um þetta mál? Á ekki Alþingi heimtingu á því að formenn stjórnarflokkanna geri grein fyrir því við 1. umr. um eitt mál af þessum pakka, fyrsta málið í þessum pakka sem varðar breytingu á Stjórnarráðinu sem er klæðskerasaumuð eða bútasaumuð - og finnst mér þeirri ágætu listgrein í raun gerður lítill heiður með því að líkja þessu við bútasaum, því að auðvitað er bútasaumur göfug listgrein en þetta sem hér hefur átt sér stað á nú ekkert skylt við það. Þetta eru einfaldlega pólitísk hrossakaup og reddingar til að búa til tólf ráðuneyti fyrir tólf ráðherra. En það væri ástæða til að fá hér upplýst að því marki sem það liggur ljóst fyrir og hægt er að upplýsa það: Um hvað var samið? Hvað liggur fyrir í þessu máli efnislega? Heiðarleg svör. Ef það er svoleiðis, sem manni býður í grun, að stjórnarflokkarnir eigi kannski í umtalsverðum mæli eftir að útkljá þetta sín í milli, þá það. En fáum það þá hér fram þannig að ekki sé verið að pukrast með málið heldur liggi bara ljóst fyrir þegar það kemur til kasta Alþingis og Alþingi er ætlað að fjalla um það, hvað er samningsbundið milli stjórnarflokkanna í þessum efnum og hvað ekki, hvað er hægt að upplýsa nákvæmlega um efnislega tilfærslu verkefna undir þessum hatti, því að það segir ósköp lítið þó að breytt sé um nöfn á ráðuneytum eins og hér er verið að gera. Í raun og veru liggur ekkert fyrir í þessum efnum annað en tvennt, það eru hinar nýju nafngiftir og það er fjöldinn, sem merkilegt nokk kom aftur út á tólf. Svo fyndist mér líka prýðilegt ef hæstv. forsætisráðherra á erindi í ræðustólinn, sér ástæðu til að ómaka sig hingað - það er ekki löng leið, þetta eru þrjú skref - að hann upplýsi okkur um sinnaskipti sín frá því að hann á landsfundi Sjálfstæðisflokksins lagði ríka áherslu á að fækka bæri ráðuneytunum a.m.k. niður í tíu. Hvað hefur gerst síðan þá? Hafa völd og áhrif hæstv. forsætisráðherra minnkað? Hefur hann tekið einhverjum sinnaskiptum eða hvernig hugsar hæstv. ráðherra sér að hafa þetta? Er þess kannski að vænta að fækkunin komi fram síðar? Verða einhverjir ráðherrar settir út á miðju kjörtímabili og óskatölunni tíu náð? Hvernig er planið, hvað liggur til grundvallar? Eða á þetta bara að prjónast af fingrum fram, spilast af fingrum fram? Er verið að prjóna flíkina utan um búkinn sem á að vera í henni síðar meir? Það hefur aldrei þótt gæfulegt að prjóna peysur þannig. Mér finnst að hæstv. forsætisráðherra gæti greitt fyrir umræðunni með því að koma hér upp og sýna a.m.k. lit í því að svara því sem til hans hefur verið beint í formi spurninga.

Virðulegi forseti. Síst af öllu vildi ég neita hv. þingmanni um að koma í ræðustólinn. Málið sem hér er til umræðu varðar þingsköp Alþingis. Stjórnarráðsfrumvarpið er næsta mál á dagskrá og þar mun ég gera grein fyrir því sem að því lýtur. Þingskapafrumvarpið er mjög einfalt mál. Það gerir ráð fyrir minni háttar breytingum á nefndaskipan Alþingis sem leiðir af breytingum á Stjórnarráði Íslands sem eru flestum vel kunnugar vegna þess að þær hafa verið til umræðu í mörg ár. Það hefur verið til umræðu í mörg ár í þinginu að skipta upp efnahags- og viðskiptanefnd vegna þess hversu vinnuálagið er ójafnt í nefndum þingsins. Það hefur líka verið talað um það í mörg ár að lítið væri að gera í landbúnaðarnefnd og það væri ekki óeðlilegt að hún sameinaðist sjávarútvegsnefnd eins og ætlunin er að gera með þessum tillögum. Síðan er verið að breyta heitum á heilbrigðis- og félagsmálanefndum til samræmis við það sem alkunna er að ætlunin er að flytja verkefni á milli þessara tveggja ráðuneyta og þetta er breyting til samræmis. Þetta er allt og sumt sem um er að ræða í þessu litla frumvarpi um þingsköp. Þeir sem hafa kvartað undan því að ekki sé búið að kjósa hér í tilteknar þingnefndir ættu kannski að sjá sóma sinn í því að hraða því að hægt sé að kjósa í nefndirnar með því að greiða fyrir því að þetta frumvarp verði afgreitt. Þannig stendur þetta mál. Ég skal síðan ræða breytingar á Stjórnarráðinu, það sem í því frumvarpi felst og ýmislegt fleira sem um það mál má segja þegar málið kemst á dagskrá, en það kemst náttúrlega ekki á dagskrá fyrr en umræðunni um þetta tiltekna mál er lokið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að leggja á sig það mikla erfiði að ganga þessi þrjú skref hér í ræðustólinn og tala við okkur af því lítillæti sem hann gerði. Nú er í raun málið borið þannig upp að þetta sé af umhyggju fyrir vinnuálagi þingmanna í tilteknum þingnefndum. Er það upphafspunktur þessa máls? Telur hæstv. forsætisráðherra að það gangi sem söguskýring? Ætli allir sjái ekki hvernig málið er búið? Það er vegna þess að ríkisstjórnin þurfti að koma saman þessum samningum sínum og þrautalendingin varð sú, til þess að skaffa Samfylkingunni sex ráðuneyti, að skipta upp iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Það var aldrei sérstaklega til umræðu í umfjöllun manna um að stofna atvinnuvegaráðuneyti og fækka ráðuneytum að skipta einu af léttari ráðuneytunum upp, og það er nú ekki afleiðing af því að létta þurfi vinnuálag í Alþingi, eða hvað? Í öðru lagi má spyrja: Hvers vegna er þessi röð höfð á hlutunum? Af hverju er ekki stjórnarráðsfrumvarpið rætt fyrst og frumvarpið sem af því leiðir í kjölfarið? Svo kemur auðvitað hótunin: Þið eruð að kvarta undan því, segir hæstv. forsætisráðherra á mannamáli, að ekki sé kosið hér í þingnefndir. Drífið þetta þá í gegn þannig að hægt sé að gera það. Þetta er það sem hæstv. forsætisráðherra segir hér á mannamáli við Alþingi. Drífið þetta í gegn, setjið færibandið í gang og hættið þessu röfli um að ekki sé farið að þingsköpum og ekki kosið í nefndir. En hæstv. forsætisráðherra verður að bera ábyrgð á því, ásamt með meiri hluta sínum og þeim forsetum sem fara hér af stað sem æðileiðitamir sínum arfakóngum og herrum - ekki hafa þeir hreyft mótmælum, ekki hafa þeir andæft hér fyrir hönd þingsins - að það er ríkisstjórnin sem ákveður þessa röð. Ríkisstjórnin ákveður dagskrá þingsins, ríkisstjórnin ákveður hvernig mál ber hér að, ríkisstjórnin ákveður hvernig þetta skuli vera og ekki einu sinni hún öll heldur tvær manneskjur sem ákveða það hvernig hlutirnir skuli ganga fyrir sig á Alþingi. Það er veruleikinn, frú forseti, sem við okkur blasir og ég tek því þannig meðan forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Eflaust má deila um röð mála á dagskrá þingsins en ég geri ráð fyrir að forseti hafi viljað greiða fyrir því að hægt væri að kjósa þær þingnefndir sem á eftir að kjósa hér. Ég gat þess sérstaklega í máli mínu að frumvarp þetta leiddi af fyrirhuguðum breytingum á stjórnarráðslögunum. En það er jafnframt þannig og það vita menn sem hér hafa verið lengi í efnahags- og viðskiptanefnd m.a. að þar hefur verið mikið vinnuálag vegna þess að þangað koma þung frumvörp úr tveimur ráðuneytum. Það hefur verið rætt hér sérstaklega að rétt væri að taka viðskiptahlutann og setja hann annað og það gengur þá ágætlega upp í samræmi við breytingarnar á Stjórnarráðinu. Það er eitt, virðulegi forseti, sem mönnum er tíðrætt um hér og það er að framkvæmdarvaldið sé að níðast á Alþingi rétt eins og ráðherrarnir í ríkisstjórninni séu ekki líka þingmenn og hafi ekki sinn rétt sem slíkir, rétt eins og þeir þingflokksformenn sem flytja þetta þingskapafrumvarp hafi ekki sama rétt og aðrir þingmenn. Það er afskaplega óviðeigandi hvernig hér er talað til annarra þingmanna. Þeim hættir nefnilega til þess sumum í stjórnarandstöðunni að tala um stjórnarandstöðuna sem Alþingi, að þingmenn í stjórnarmeirihluta séu hluti af framkvæmdarvaldinu en Alþingi sé stjórnarandstaðan. Þetta er alveg herfilegur misskilningur.

Frú forseti. Nú er hæstv. forsætisráðherra kominn í gírinn og farinn að kenna okkur þingmönnum hvernig þetta eigi að ganga fyrir sig hérna og að við eigum ekki að vera með óþarfamúður um hlutina. Já, þetta er vegna vinnuálagsins í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er vissulega rétt að þingnefndirnar eru misþungar en þó er það mjög breytilegt eftir árum. Það er t.d. alls ekki svo að sjávarútvegsnefnd eða landbúnaðarnefnd hafi alltaf haft lítið að gera. Stundum hafa þær verið aðalnefndir þingsins. Það skyldi nú ekki fara svo að sjávarútvegsnefnd Alþingis hefði ærið að starfa næstu vikurnar, mánuðina og missirin ef svo heldur sem horfir með ástandið í sjávarútveginum og það yrði fullt verkefni fyrir eina þingnefnd að fara með þau mál? Ég sé ekki betur en að verið sé að búa til aðra mjög þunga nefnd með því að sameina þessa málaflokka tvo í eina þingnefnd. Fjárlaganefnd er gríðarlega störfum hlaðin frá hausti og fram að áramótum, engum dettur í hug að skipta henni upp. Nei, menn fjölga að vísu í þeirri nefnd og hafa þar meiri liðsafla og það væri auðvitað hægt að hugsa sér að gera það, að styrkja efnahags- og viðskiptanefnd þannig út af fyrir sig ef menn hefðu áhyggjur þar af vinnuálaginu. Einhvern veginn hefur þetta allt saman gengið hér að undanförnu og það hefur verið eftirsótt að vera í efnahags- og viðskiptanefnd þannig að það eru fátækleg rök. Framkvæmdarvaldið er auðvitað að hlutast til um innri mál þingsins með þessum hætti, aðferðafræðin sýnir það. Ég fór yfir það í framsögu minni - og það er nú gaman að hafa hæstv. forsætisráðherra loksins í salnum - að hér er brotin órofa hefð, a.m.k. á lýðveldistímanum, sem hefur verið sú að allar meiri háttar breytingar á þingsköpum hafa verið gerðar í samkomulagi og frumvörp þar um hafa ævinlega verið flutt af fulltrúum allra flokka eða forsætisráðherra eða forseta fyrir hönd þeirra á grundvelli samkomulags sem fyrir hefur legið. Hæstv. forsætisráðherra situr uppi með það að hann ber ábyrgð á því að rjúfa þessa hefð hér einhliða 

Hæstv. forseti. Ég vil segja að þetta er í rauninni eitt og sama málið. Verið er að gera stórkostlegar breytingar á Stjórnarráðinu sem við höfum ekki hugmynd um í hverju eru fólgnar og er byrjað hér á þingskapaumræðu. Ég verð að segja fyrir mig við hæstv. forsætisráðherra að það sem kemur mér á óvart og ég hafði farið yfir áður en hæstv. forsætisráðherra gekk í salinn og ég tala nú ekki um hæstv. utanríkisráðherra - mér þykir vænt um að sjá þau bæði í salnum - að þetta er eitthvert mesta leyniplagg, breytingar á Stjórnarráðinu, sem tveir þingmenn, annar þá forsætisráðherra, hinn væntanlegur utanríkisráðherra, hafa tekið að sér að semja um á Þingvöllum. Það liggur fyrir í þessari umræðu að mjög margir þingmenn stjórnarflokkanna hafa ekki hugmynd um hvað í pakkanum er, eins og ég fór hér yfir. Það er því mikið vald sem tveir menn geta tekið sér á hendur. Þess vegna er það auðvitað skýr krafa okkar og vonandi verður það svo að forsætisráðherra leysir frá skjóðunni, frá leyndarmálapökkunum á Þingvöllum, hér á eftir við umræðu um næsta mál. Ég held að það væri heillavænlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að fela hæstv. forseta, nýkjörnum forseta þingsins, og forsætisnefnd að vinna að sátt um þessi mál í sumar því að í rauninni liggur ekkert á þessum breytingum. Ég vil mótmæla þeim orðum hæstv. forsætisráðherra að lítið hafi verið um að vera í landbúnaðarnefnd á síðasta kjörtímabili. Stærstu málaflokkar landbúnaðarins voru hér vetur eftir vetur í umfjöllun í landbúnaðarnefnd og mestu breytingar sem gerðar hafa verið á stoðkerfi landbúnaðarins og hinum flóknu málaflokkum sem heyra undir landbúnaðinn. Þetta er mikil lítilsvirðing af hálfu hæstv. ráðherra í garð landbúnaðarins og þeirrar vinnu sem hann á að þekkja úr hæstv. ríkisstjórn þannig að ég vil mótmæla því. Í rauninni hafa öll lög og allir málaflokkar landbúnaðarins verið teknir til umræðu og endurskoðunar á síðustu fjórum árum. Er þetta hin nýja virðing sem Sjálfstæðisflokkurinn ber fyrir landbúnaðinum? Er hann búinn að kokgleypa stefnu Samfylkingarinnar sem hefur ekki hingað til borið mikla virðingu fyrir íslenskum landbúnaði eða bændum, sýnt það bæði í orði og verki og ályktunum á síðasta sumri og oft síðan? Varð samkomulag um sinnaskipti á Þingvöllum í garð íslenskra bænda? Ég spyr.  Ég valdi mér það, hæstv. forseti, að sitja í samgöngunefnd. Mér þykir mjög fróðlegt undir umræðunni um þingsköp Alþingis að fá úr því skorið sem sagt er hér á göngunum að sveitarstjórnarmálefnin séu að fara úr félagsmálaráðuneytinu yfir í samgöngumálin. Verður það mitt nýja hlutverk í samgöngunefnd Alþingis að fjalla um sveitarstjórnarmálin? Eru sveitarstjórnarmálin orðin nokkurs konar vegamál í Vegagerðinni í huga þessarar nýju hæstv. ríkisstjórnar? Ég vil því áður en þessari umræðu um þingsköpin lýkur vita í rauninni hverju þarf að breyta og hvað það er sem á að gera bæði í stjórnarráðsfrumvarpinu og með því reglugerðarvaldi sem kynna á hér á eftir. Ég verð að segja fyrir mig, hæstv. forseti, að ég hef ekki kynnst þessu fyrr í þinginu. Ég fór yfir það áður en hæstv. forsætisráðherra kom í hús eða a.m.k. í þennan sal að í mars sl. var hann þeirrar skoðunar, sem skynsamur og rólegur og yfirvegaður hæstv. forsætisráðherra, að hafa bæri mikið samkomulag við þingflokkana á Alþingi Íslendinga um hvernig þingsköpum og Stjórnarráði Íslands yrði breytt. Hvað hefur breyst á þessum tveimur, þremur mánuðum sem gerir það að verkum að hann telur að ekkert samráð þurfi að hafa við hina flokkana? Er það sá stóri meiri hluti sem hæstv. forsætisráðherra bast heitum böndum á Þingvöllum, er það sá stóri meiri hluti sem gerir það að verkum að hann telur að þingið sé ekki merkilegra en það að menn geti nánast étið það sem úti frýs, þeir þurfi ekkert að vita hvað í pökkunum er? Ég undraði mig á því hér að í stefnuræðu forsætisráðherra var í rauninni ekkert skýrt frá þessum miklu breytingum á Stjórnarráðinu, mér sýnist allt gert út í loftið og handahófskennt og vera mikill bútasaumur eins og hér hefur komið fram, að þeim skyldi ekki gerð nánari skil í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra. Þetta eru ekki bara tilfinningar, hæstv. forsætisráðherra, þetta er ekki bara nöldur, þetta er umræða manna sem bera smávirðingu fyrir Alþingi Íslendinga og telja að þetta eigi ekki að vera í höndum tveggja manna austur á Þingvöllum að nóttu til í einhverju samningsþófi um allt og ekkert, sem sýna þá vanvirðu að það þurfi ekki einu sinni að skýra þingheimi frá því um hvað var samið. Hér fer fram lýðræðisleg umræða, hér er varpað fram stórum spurningum sem engin svör fást við. Ég geri í rauninni þá kröfu, hæstv. forseti, að þessari umræðu verði frestað þar til hæstv. forsætisráðherra er búinn að að opna laumupakkana frá Þingvöllum því að bæði er ég forvitinn að heyra hvað í þeim er og kannski grunar mig að það eigi heldur ekki að segja frá því hvað í þeim er, því að kannski eiga stjórnarflokkarnir enn eftir að semja um ýmsa hluti og þurfa sumarið til þeirra verka. Það skyldi nú ekki vera að kærleiksbandið hafi runnið svo hratt saman að verkefnin séu hálfkláruð og til þeirra þurfi lengri tíma? Þá hefði líka verið heiðarlegast, hæstv. forsætisráðherra, að hleypa Alþingi sem fyrst heim og gefa sér allan tímann til að endurskoða Stjórnarráðið, leyfa forsætisnefnd að koma að þingsköpunum og leyfa stjórnmálaflokkunum öllum, eins og hæstv. forsætisráðherra vildi í mars sl., að koma að því verki hvernig Stjórnarráðinu verði skipt upp. Ég fór yfir það, hæstv. forsætisráðherra, að allir flokkar voru í rauninni sammála um að fækka bæri ráðherrum niður í tíu. Þeir eru tólf áfram í misstórum ráðuneytum. Þetta er ekki nein óbilgirni hér, hæstv. forseti, heldur fyrst og fremst málefnalegar spurningar sem við teljum mikilvægt að sé svarað, ekki með útúrsnúningi eða tali um að við séum að derra okkur að ástæðulausu. Við viljum bara fá þetta skýrt á borðið. Ég teldi mikilvægt við þessar undarlegu aðstæður að formenn þingflokka og forustumenn flokkanna kæmu saman með hæstv. forsætisráðherra og færu yfir vinnubrögðin með honum og hæstv. forseta þingsins.

Frú forseti. Það hefur verið ítarlega rökstutt hér á þingi að eðlilegra hefði verið að ræða frumvarpið um Stjórnarráðið á undan því frumvarpi sem hér er til umræðu. Þau rök eru skýr. Ég beini því til frú forseta að taka ákvörðun um að fresta umræðu um þetta frumvarp. Taka frumvarpið um Stjórnarráð Íslands á dagskrá og halda áfram umræðunni um þingsköp að þeirri umræðu lokinni. Það blasir við að það sé leið til sátta og þar með geti samræðulistin átt sér stað hjá listamönnum Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort við eigum að fara að búa okkur undir að forsetar svari ekki spurningum. Þeir bregðist ekki við óskum þingmanna. Hér komu fram skýrar óskir í ræðum að minnsta kosti tveggja þingmanna áðan sem lögðu til að umræðunni yrði frestað, næsta mál á dagskrá tekið og það klárað og síðan umræðu um þetta mál lokið í framhaldinu þegar þær upplýsingar lægju fyrir sem boðaðar hafa verið að muni komi fram í framsöguræðu með næsta dagskrármáli. Það er dálítið óvenjulegt að forsetar skuli ekki líta á það sem hluta af embættisskyldum sínum að bregðast við og svara spurningum frá þingmönnum. Þetta endurtekur sig hér aftur og aftur og væri fróðlegt að vita hvort þetta sé ný lína, ný afstaða sem forsetar hafa tekið upp, að virða ekki þingmenn svara þegar þeir bera fram spurningar eða óskir um tilhögun fundarhaldsins. Ég vildi gjarnan að forseti svaraði þessu. En kannski tilheyrir það hinni nýju hefð að forseti svari ekki þessu heldur, ekki frekar en öðru.

Forseti telur ekki ástæðu til að fresta umræðunni enda á eftir að ræða málið í tveimur umræðum í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 73/1969. Megintilgangur frumvarpsins er að festa í lög breytingar á ráðuneytaskipan sem núverandi ríkisstjórn hyggst beita sér fyrir. Þá geymir frumvarpið ákvæði sem búa í haginn fyrir frekari einföldun og eflingu stjórnsýslunnar. Áður en ég fjalla nánar um breytingar þær sem felast í frumvarpinu vil ég víkja nokkrum orðum að sögu laganna um Stjórnarráð Íslands. Lögin voru sett árið 1969. Má rekja aðdragandann til þingsályktunar sem samþykkt var árið 1958 að tillögu Bjarna Benediktssonar sem þá var í stjórnarandstöðu. Skipun starfa í Stjórnarráðinu taldi hann vera í ringulreið og óljóst mjög hvaða ráðuneyti væru í raun til. Stofnun sem vera ætti öðrum til fyrirmyndar um reglusemi og starfsskipulag hefði þróast í þveröfuga átt. Það kom síðan í hlut Bjarna sem forsætisráðherra að leggja fram frumvarp að núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands. Þar var fastákveðið hve mörg ráðuneytin væru. Jafnframt var kveðið á um að hvorki mætti setja á fót ráðuneyti né leggja af nema með lögum. Þá yrði hvert ráðuneyti að falla óskipt til eins og sama ráðherra. Áður hafði viðgengist að einu og sama ráðuneytinu væri skipt milli tveggja ráðherra. Eitt helsta nýmæli stjórnarráðslaganna var að fjölga ráðuneytum í 13. M.a. var samgöngu- og iðnaðarráðuneytinu skipt í tvennt. Þá var stofnað sérstakt heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti en áður höfðu heilbrigðismál verið hjá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og tryggingamál hjá félagsmálaráðuneytinu. Einnig var atvinnumálaráðuneytinu skipt upp í landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti sem var þó fyrst og fremst staðfesting á orðnum hlut. Þá var með lögunum stefnt að því að styrkja stöðu ráðherra gagnvart embættismönnum ráðuneytanna með því að veita þeim heimild til að ráða sér pólitíska aðstoðarmenn. Stjórnarráðslögin hafa í heild sinni staðist tímans tönn. Ekki hafa verð gerðar á þeim miklar breytingar þótt margoft hafi það staðið til eins og stefnuyfirlýsingar fyrri ríkisstjórna og skipanir ýmissa nefnda til að endurskoða lögin bera vott um. Helstu breytingar eru þær að árið 1990 var stofnað nýtt ráðuneyti með lögum, þ.e. umhverfisráðuneytið. Þá var ýmsum ákvæðum laganna er fjalla um starfsmenn Stjórnarráðsins breytt árið 1997 í kjölfar setninga laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Ekki er hægt að fjalla um bakgrunn þessa frumvarps sem ég mæli nú fyrir án þess að minnast á 15. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að forseti skipi ráðherra og veiti þeim lausn. Hann ákveði tölu þeirra og skipti með þeim störfum. Hliðstætt ákvæði í dönsku stjórnarskránni hefur verið túlkað þannig að löggjafarvaldinu væri ekki heimilt að ákveða með bindandi hætti fjölda ráðherra. Þar hefur ríkisstjórnin svigrúm til að ákveða fjölda ráðuneyta án þess að bera það undir þingið. En hér á landi hefur heimild forseta, eða í reynd forsætisráðherra, til að ákveða fjölda ráðherra og skipta með þeim verkum verið þrengd allnokkuð með setningu stjórnarráðslaganna. Þessar takmarkanir hafa ætíð verið virtar og ekki verður séð að stjórnskipulegt gildi þeirra hafi nokkru sinni verið dregið í efa. Undanfarin ár hefur staðið til að endurskoða lögin um Stjórnarráðið, m.a. með það fyrir augum að fækka ráðuneytum. Nútímastjórnsýsla er það flókin og kröfurnar til starfsmanna hennar það miklar að smáar einingar eiga erfitt með að uppfylla þær. Ekki náðist að koma þessari endurskoðun fram á síðasta kjörtímabili. Frumvarp þetta er í þessum anda. Ráðuneytunum verður gert betur kleift að starfa sem öflugar einingar og þau fá sveigjanlegri starfsramma. Meginefni frumvarpsins er að festa í lög þær breytingar á ráðuneytum sem núverandi ríkisstjórn hefur ákveðið að beita sér fyrir. Þannig er lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti verði sameinuð í eitt. Er það í samræmi við þá stefnumótun að ráðuneytin verði öflugri einingar. Jafnframt endurspeglar tillagan þróun í átt til minni ríkisafskipta af þessum tveimur undirstöðuatvinnugreinum. Þá er lagt til að Hagstofa Íslands verði lögð niður sem ráðuneyti. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu er ráðgert að endurskoða gömul lög um Hagstofu Íslands með það fyrir augum að búa henni lagaramma sem sjálfstæðri ríkisstofnun. Er ætlunin að hún heyri undir forsætisráðuneyti. Starfsemi Hagstofu Íslands er á margan hátt öðruvísi en venjulegs ráðuneytis. Þar fer ekki fram hefðbundin stefnumótunarvinna eins og í öðrum ráðuneytum. Þessi breyting er því til þess fallin að skapa meira samræmi milli ráðuneyta en nú er og laga starfsramma Hagstofunnar að raunverulegu hlutverki hennar. Enn fremur er lögð til breyting á heitum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis annars vegar og félagsmálaráðuneytis hins vegar, til samræmis við áformaðan flutning verkefna milli þeirra. Þannig stendur til að flytja verkefni á sviði almannatrygginga frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis. Þessar breytingar munu samkvæmt frumvarpinu taka gildi 1. janúar næstkomandi. Gefst þá svigrúm til að undirbúa breytingar á reglugerð um Stjórnarráð Íslands þar sem kveðið er á um verkefni einstakra ráðuneyta. Við stjórnarmyndunina var samið um margháttaða tilfærslu verkefna og verða næstu vikur notaðar til að útfæra það í einstökum atriðum. Jafnframt þarf að breyta ýmsum sérlögum þar sem ráðherrum eru falin sérstök verkefni. Verður frumvarp þess efnis lagt fram á haustþingi. Eins og kunnugt er var enn fremur ákveðið við stjórnarmyndunina að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytin yrðu ekki lengur rekin sem eitt ráðuneyti. Það kallar hins vegar ekki á neinar lagabreytingar því stjórnarráðslögin núgildandi gera ráð fyrir að um tvö ráðuneyti sé að ræða. Næstu vikur og mánuðir verða notaðir til að laga skipurit ráðuneyta sem í hlut eiga að breyttri verkaskiptingu. Í frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ákvæði þess efnis að við flutning verkefna milli ráðuneyta verði starfsmönnum boðið að sinna þeim áfram hjá því ráðuneyti sem tekur við verkefninu. Þannig verði réttarstaða starfsmanna að fullu tryggð. Að öðru leyti má nefna að áformaðar breytingar kalla í sumum tilfellum á breytingar á húsnæði eða flutningi hluta af starfsemi og er starfshópur ráðuneyta að vinna að þeim málum. En ríkisstjórnin hyggst ekki láta staðar numið við svo búið. Til lengri tíma er æskilegt að fækka ráðuneytum enn frekar. Til að greiða fyrir slíkri þróun er lagt til að forseti Íslands geti ákveðið, að tillögu forsætisráðherra, með úrskurði, að sameina tvö ráðuneyti eða fleiri í eitt. Þar með eru lögin gerð sveigjanlegri, samanber einnig 15. gr. stjórnarskrárinnar, án þess þó að hagga því meginmarkmiði þeirra að stemma við offjölgun ráðuneyta, sem varð ein helsta kveikjan að lögunum um Stjórnarráðið á sínum tíma. Þá er að finna í frumvarpinu almenna heimild til að færa starfsmenn á milli ráðuneyta án þess að sjálfkrafa þurfi að auglýsa opinberlega hina lausu stöðu sem þeir taka við. Er markmiðið m.a. að stuðla að auknum hreyfanleika starfsmanna milli ráðuneyta. Er ákvæði þetta nánar útskýrt í athugasemdum með frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég hyggst ekki hafa fleiri orð um frumvarpið að svo stöddu. Ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar. Eflaust eru fleiri atriði sem tengjast stjórnarráðslögunum, önnur en þau er lúta að verkaskiptingu ráðuneyta, sem nefndin gæti athugað í vinnu sinni. Aðalatriðið núna, hið eina sem lagt er til með þessu frumvarpi, er að gera lágmarksbreytingar á verkaskiptingu ráðuneyta, þ.e. skipan ráðuneyta. Aðrar breytingar bíða haustsins. Það er mikilvægt að hafa í huga að gildistaka þessa frumvarps, um breytingar á stjórnarráðslögunum, er ætluð um næstu áramót, bæði til þess að gefa starfsmönnum eðlilega aðlögun en einnig til þess að tryggja að allur undirbúningur máls, allur undirbúningur flutnings verkefna, sameiningar tveggja ráðuneyta og fleira þess háttar, gangi eðlilega fyrir sig og án óeðlilegrar tímapressu. Með sama hætti mundu önnur atriði sem ætlunin er að breyta, tilflutningur verkefna innan Stjórnarráðsins og sem hægt er að breyta með reglugerð, bíða þeirrar sömu dagsetningar, þ.e. áramóta. Einnig er rétt að minna á, sem ég gat um fyrr í ræðu minni, að breyta þarf sérlögum í einhverjum tilvikum vegna ákvæða í þeim um staðsetningu málefna hjá tilteknum ráðuneytum. Það er ætlunin að gera það í haust þannig að allar þessar breytingar geti komið til framkvæmda samtímis, þ.e. um áramót. Hins vegar er mikilvægt, og því er er þetta frumvarp flutt nú, að stefnumótunin varðandi sjálft Stjórnarráðið og skipan ráðuneyta, sé alveg skýr. Það er nauðsynlegt að fyrir liggi að búið sé að afgreiða slíkt mál á Alþingi áður en það lýkur störfum í vor. Þar með er kominn sá ytri rammi í skipan ráðuneyta sem þarf að vera fyrir hendi til að hægt sé að ljúka öðrum þáttum. Það er t.d. ekki hægt að ljúka því að flytja almannatryggingar að hluta til yfir í félagsmálaráðuneytið nema lagarammi liggi skýr fyrir. Þess vegna er þetta gert svona og því hefur verið flutt frumvarp um breytingar á þingsköpum Alþingis til samræmis við þetta, eins og þingmenn þekkja og voru að enda við að ræða.

Frú forseti. Frekar voru þetta nú fátæklegar upplýsingar um það hvað fólgið er í samkomulagi stjórnarflokkanna. Kannski var fyrsta setningin sú sem var best lýsandi fyrir þetta mál þegar hæstv. forsætisráðherra sagði að hér væri um að ræða áformaða breytingu á ráðuneytaskipan sem ríkisstjórnin hygðist beita sér fyrir. Það var kannski það eina bitastæða sem kom í raun og veru fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra sem segir allt sem segja þarf um hversu óljóst þetta mál er og vanreifað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Og hvers konar frumhlaup það er að vera að koma með þetta inn hér á Alþingi svona illa búið og byrja þar á öfugum enda, byrja á því að hlutast til um þingsköp og innra skipulag mála hér á þingi. Síðan var áhugaverð hin sögulega upprifjun hæstv. forsætisráðherra en hann rifjaði hér ágætlega upp arfleifð Bjarna Benediktssonar, fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, í sambandi við stjórnarráðslögin. Hvað var það nú sem knúði Bjarna Benediktsson lagaprófessor til þess að flytja sínar tillögur um Stjórnarráðið á sínum tíma? Það var það að þessi mál voru komin í algjörar ógöngur vegna þess að í pólitískum hrossakaupum við stjórnarmyndanir á 5., 6. og 7. áratugnum var verkefnum hent á milli ráðuneyta vegna þess að menn höfðu þar algjörlega óbundnar hendur. Sá mæti maður Bjarni Benediktsson sá að þetta gat ekki gengið svona til. Það varð að koma einhverri festu í þessi mál og lagði til að ráðuneytum yrði hvorki komið á né þeim skipt nema með lögum frá Alþingi. Nú er það formaður Sjálfstæðisflokksins, líka lögmaðurinn, hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, sem leggur til að hverfa frá þessari arfleifð Bjarna Benediktssonar og í 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er hér á algjörum villigötum. Það er alls ekki verið að hverfa til þess horfs sem hér var áður en stjórnarráðslögin voru sett. Þvert á móti er verið að gera breytingar á lagarammanum og lögbinda aðra skipan hvað varðar heiti nokkurra ráðuneyta og sameina þarna tvö ráðuneyti. Það er ekkert verið að hverfa frá því að ráðuneytaskipanin sé lögbundin. Það var það sem var vandamálið fyrir 1969 og Bjarni Benediktsson beitti sér fyrir að leysa úr. Það hefur síðan ætíð verið þannig, eins og hv. þingmaður veit náttúrlega, að það hefur verið hægt að flytja einstaka málaflokka og verkefni milli ráðuneyta með breytingum á reglugerðinni um Stjórnarráðið svo fremi sem almennum skilyrðum er fullnægt og málaflokkar vistaðir þar sem heiti ráðuneytis gefur til kynna að þeir eigi heima. Þannig er þetta og það er algjörlega út í hött að gefa í skyn að hér sé verið að hverfa inn á svipaðar brautir og giltu áður en hin merku lög um Stjórnarráðið voru samþykkt 1969.

Frú forseti. Hvernig skýrir hæstv. forsætisráðherra f-lið 1. gr. ef þar er ekki verið að hverfa aftur í áttina að því, að framkvæmdarvaldið hafi með því verið að leggja til við forseta t.d. að ráðuneyti verði sameinuð, að framkvæmdarvaldið sé að fá aukið olnbogarými í þessum efnum á nýjan leik? Það er augljóslega þannig. Ég er því ekki á neinum villigötum í því þegar ég bendi á að hér er verið að boða breytingu í áttina aftur til þess að framkvæmdarvaldið geti hringlað með þetta skipulag án aðkomu Alþingis þótt það sé að vísu bara að því leytinu til að þarna er lagt til að menn geti sameinað ráðuneyti þá er það samt breyting í þessa átt. Þannig að ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að reyna að standa sig betur í því að útskýra 

Virðulegi forseti. Ég heyrði ekki betur áðan en að hv. þingmaður væri að gagnrýna mig fyrir að hafa ekki beitt mér fyrir því að ráðuneytin yrðu tíu talsins. Ég gat þess í framsöguræðu minni að ætlunin væri að halda þeim möguleika opnum að gengið yrði lengra í að fækka ráðuneytum. Það kallar á meiri vinnu og meiri tíma. Það er opnað fyrir það hér með ákvæðinu í f-lið 1. gr. frumvarpsins að sameina megi ráðuneyti með úrskurði forseta. Það er verið að opna á að það verði hægt að grípa til þess ráðs að sameina ráðuneyti og fækka þeim með þeim hætti þó að ekki sé gengið lengra hvað það varðar að stofna ný ráðuneyti eða annað þess háttar. Þetta er einfalt atriði sem er eðlilegt að hafa í lögum ef til þess kæmi að menn vildu ganga svo langt. Það hefði t.d. verið gott að hafa þetta í lögum þegar iðnaðar- og viðskiptaráðuneytin voru í reynd felld saman í rekstri þó að þeirri breytingu hafi aldrei verið komið í lög.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að það væri verið að búa í haginn fyrir eflingu Stjórnarráðsins. Þá vil ég spyrja: Af hverju í ósköpunum er ekki minnst á atvinnuvegaráðuneytið? Af hverju er ekki tækifærið nýtt núna? Bæði Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin hafa ályktað um það á fundum sínum. Sjálfstæðisflokkurinn segir meira segja að auðvelt væri að fækka ráðuneytum töluvert, t.d. með sameiningu í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Ég spyr því: Af hverju er það ekki gert núna? Síðan segir hæstv. forsætisráðherra að hér sé verið að gefa til kynna að það eigi að fara að fækka ráðuneytum með f-liðnum af því að forsetinn á þá að geta sameinað ráðuneyti. Hvað þýðir það? Á að sameina iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti við landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti þannig að það verði eitt atvinnuvegaráðuneyti? Er verið að boða það? Á að slá af hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson og Björgvin Sigurðsson? Hvað er verið að gefa hér í skyn? Ég spyr. 
             Eins og málið er sett upp hér er alls ekki verið að styrkja Stjórnarráðið, það er verið að veikja það með því að setja tvo ráðherra yfir lítil ráðuneyti, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytin. En samt er verið að gefa til kynna að það eigi að efla þau síðar. Ég vil líka lýsa því að maður verður fyrir miklum vonbrigðum að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki komið með neinar upplýsingar um það sem felst á svokölluðum leynilista, þ.e. það sem búið er að sameinast um á milli stjórnarflokkanna, hvaða verkefni eigi að vera á milli ráðuneyta. Ég vil sérstaklega benda á að í umsögn fjármálaráðuneytisins er talað um að tilfærsla verkefna snerti samtals 41 starfsmann í stjórnsýslunni. Af hverju stendur 41 starfsmaður en ekki um 40? Þetta er mjög nákvæm tala, 41 starfsmaður. Það hlýtur því að vera til listi með verkefnunum sem á að færa á milli en við megum ekki sjá hann. Mér finnst alveg lágmark að þingmenn fái að vita hvað er í farvatninu varðandi breytingar á reglugerðum þannig að við vitum hvaða verkefni á að flytja á milli.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki verið neitt ákveðið varðandi það með hvaða hætti f-liður 1. gr. yrði hugsanlega nýttur í framtíðinni. Auðvitað er alveg fráleitt að gera því skóna að búið sé að ákveða að leggja niður iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið eða sameina það öðrum ráðuneytum. Um það er engin ákvörðun fyrirliggjandi. Hins vegar spyr þingmaðurinn, og það er eðlileg spurning, af hverju er ekki búið til atvinnuvegaráðuneyti með því að ganga lengra en að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti? Það má spyrja þeirrar spurningar, af hverju er ekki gengið lengra og búið til eitt risavaxið atvinnuvegaráðuneyti með iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu innan borðs? Það er vegna þess að í fyrsta lagi er það of risavaxið. Í öðru lagi er ástæðan sú að með sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytanna er í raun og veru verið að leggja drög að því að búa til það sem stundum hefur verið kallað matvælaráðuneyti. Það fer ekki saman við það að vera jafnframt allsherjaratvinnuvegaráðuneyti. Þetta er nú skýringin á þessu. Það er ekki til neinn leynilisti, hv. þingmaður. Við höfum verið að ræða þessi mál. Margt af því hefur þegar komið fram opinberlega, hvað geti falist í öðrum breytingum en þeim sem kæmu til framkvæmda um áramót, þ.e. breytingum á reglugerðinni um Stjórnarráðið og á öðrum lögum sem þessi mál kunna að varða. Við erum enn að vinna í því máli og við munum ekkert ljúka því fyrr en í haust vegna þess að það liggur ekki á að klára það mál. Það sem liggur á er að klára lögin um Stjórnarráðið þannig að allir viti hvaða fastaland þeir hafi undir fótum þegar kemur að verkaskiptingunni í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Af hverju ekki atvinnuvegaráðuneyti? Það er svo risavaxið, er sagt hér. En af hverju voru þá Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin sérstaklega að álykta um að það ætti að setja upp atvinnuvegaráðuneyti? Væntanlega af því að þessum flokkum þótti það skynsamlegt. Núna er sagt að það sé risavaxið og ómögulegt. Það er mjög skrýtið hvernig hér er að verki staðið, virðulegur forseti. Varðandi leynilistann og reglugerð um það hvaða verkefni eigi að falla undir hvaða ráðuneyti hlýtur maður að spyrja sig: Af hverju stendur þessi sérstaka tala í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu? Að tilfærsla verkefna snerti samtals 41 starfsmann í stjórnsýslunni? Það hlýtur að vera eitthvað á bak við þessa tölu. Það er búið að upplýsa ýmislegt sem er í farvatninu. Annað er óljóst. Það er lágmarkskrafa að við þingmenn fáum að vita hvað er á bak við þessa tölu, 41 starfsmann í stjórnsýslunni. Við hljótum að eiga kröfu á að vita hvaða verkefni eiga að fara undir hvaða ráðuneyti. 
            

Hæstv. forseti. Ég verð nú að segja fyrir mig að ég vorkenni hæstv. forsætisráðherra meira og meira eftir því sem á daginn líður. Mér finnst þetta mjög aumkunarverð framganga. Svo leyfir hæstv. forsætisráðherra sér að vitna í Bjarna Benediktsson, einn vitrasta stjórnmálamann síðustu aldar, og bera hann saman við það sem verið er að gera hér í dag. Fjallið tók jóðsótt og það fæddist mús. Bjarni Benediktsson hugsaði þetta ekki út frá mönnum eða samkomulagi stjórnmálaflokka. Hann hugsaði þetta sem vitur stjórnmálaleiðtogi út frá heildarhagsmunum lýðræðisins, íslenska þjóðfélagsins. En nú hefur komið í ljós eftir að hæstv. forsætisráðherra er búinn að flytja sína ræðu að enn kemur ekkert upp úr þessum pökkum. Það eina sem liggur fyrir er að fjallið tók jóðsótt og það fæddist mús. Blessuð litla Hagstofan sem hafði verið ráðuneyti áður, hún verður stofnun. Síðan er ráðist í að höggva iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið í tvennt til þess að koma tveimur vinum fyrir, svo þeir geti verið ráðherrar yfir litlum ráðuneytum. Síðan á að höggva af landbúnaðarráðuneytinu ýmis þau verkefni sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur hingað til talið að heyrðu undir landbúnað og barðist fyrir því hér á sínum tíma eins og með landgræðslu og skógrækt. Nú henda þeir því í skúffu inni í sjávarútvegsráðuneyti. Ég hefði talið mikilvægt að þar yrði jafnræði, hvernig þau ráðuneyti væru sameinuð. Það gat vissulega komið til greina. En ég verð að segja hæstv. forsætisráðherra, að mér finnst það mjög óskýrt sem hér hefur komið fram. Ég er mjög ósáttur. Ég verð að segja hér, hæstv. forseti, að ég þekki forsætisráðherra ekki fyrir sama mann við þessar aðstæður. Þetta er aumkunarvert 

Forseti vill áminna þingmenn um að ávarpa ætíð forseta.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri ráð fyrir hv. þingmann að lesa frumvarpið. Það er ekkert minnst á iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið í þessu frumvarpi. Vegna hvers? Vegna þess að í núgildandi lögum um Stjórnarráðið eru það talin vera tvö ráðuneyti. Þannig hefur sú staðreynd að nú gegni tveir ráðherrar þeim ráðuneytum ekkert með þetta frumvarp að gera. Ekki neitt. Það er því misskilningur. Frumvarpið er skýrt. Það gerir ráð fyrir tilteknum breytingum sem koma munu til framkvæmda um áramót. Í tengslum við þær breytingar er fyrirhugað að gera jafnframt breytingar á reglugerðinni um Stjórnarráðið sem leiðir af þessu og flytja hugsanlega fleiri málaflokka á milli ráðuneyta. Um það eru stjórnarflokkarnir að tala núna sín í milli og munu halda því áfram fram á haust. Einnig þarf að breyta tilteknum sérlögum sem varða stofnanir sem kveðið er á um í lögum að heyri undir tiltekin ráðuneyti og geta komið þarna til skjalanna. Hv. þingmaður lætur sér tíðrætt um málaflokka er varða landbúnaðarráðuneytið. Ég skal þá nefna ein sérlög sem þarf að breyta vegna þeirra breytinga sem fyrirhugaðar eru. Það eru lögin um búnaðarfræðslu vegna þess að ráðgert er, eins og fram hefur komið opinberlega, að flytja búnaðarháskólana tvo frá landbúnaðarráðuneytinu yfir í menntamálaráðuneytið. Það kallar á breytingar á lögunum um búnaðarfræðslu, ef ég man rétt. Það eru svona breytingar sem ætlunin er að ráðast í í haust og þá mun koma í ljós hvað fleira verður í þeim potti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég er ekki viss um að þingmenn allir leggist gegn þeim breytingum af sams konar afturhaldssemi og hv. þm. Guðni Ágústsson er að gera, 

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að það fari hæstv. forsætisráðherra vel að uppnefna menn og bera á þá orð um að þeir séu afturhaldsmenn. Ég hef ekki sýnt það í þeirri ríkisstjórn sem ég hef setið með hæstv. ráðherra, að ég hafi verið afturhaldsmaður. Ég hef tekið á málefnum þeim sem ég hef farið með af miklum þrótti og þar hafa orðið miklar umbreytingar. Þannig að það er skömm að svona ummælum, hæstv. forsætisráðherra. En hér liggur það fyrir sem komið hefur fram að það á eftir að semja um þetta allt saman. Það er það sem hæstv. forsætisráðherra ætti náttúrlega að gera, að fara heim til sín, í sinn flokk og til Samfylkingarinnar og skýra út hvernig þetta á að vera. Því málið er mjög óljóst. Það hefur ekkert nýtt komið fram sem segir manni að maður sé nokkru nær um þessa breytingu. Ég ítreka það að ég vorkenni þeim samanburði að vitna til Bjarna Benediktssonar og þeirrar gjörðar sem hér er verið að fjalla um í dag því það var gert af stórsýni og framsýni 

Frú forseti. Það frumvarp sem hér hefur verið mælt fyrir af hálfu hæstv. forsætisráðherra tekur í raun á þremur meginatriðum. Í fyrsta lagi að breyta heitum ráðuneyta sjávarútvegsmála, landbúnaðarmála, heilbrigðis-, trygginga- og félagsmála og að Hagstofan verði ekki lengur sérstakt ráðuneyti. Í öðru lagi er kveðið á um að heimilt verði að sameina ráðuneyti enn frekar með forsetaúrskurði í stað lagabreytinga og í þriðja lagi er fjallað um starfsmannamál. Enda þótt frumvarpið taki aðeins á ofangreindum tilteknum ráðuneytum er ljóst að viðameiri uppstokkun í Stjórnarráðinu er í farvatninu. Við myndun núverandi ríkisstjórnar var því lýst yfir af hálfu forustumanna stjórnarflokkanna að til stæði að breyta skipan ráðuneyta og færa verkefni milli þeirra og mun reglugerð um Stjórnarráðið því verða breytt sömuleiðis verði fyrirliggjandi frumvarp að lögum. Þótt frumvarpið sem hér liggur fyrir boði í sjálfu sér ekki heildarbreytingar á skipan ráðuneyta er ljóst af allri umræðu, yfirlýsingum forustumanna ríkisstjórnarinnar og fjölmiðlaumfjöllun, að umfangsmiklar breytingar eru fyrirhugaðar, miklu viðameiri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Hið sama kemur enn fremur fram í greinargerð með frumvarpinu, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í kjölfarið verður reglugerð um Stjórnarráð Íslands, nr. 3/2004, breytt. Tilfærsla verkefna kallar enn fremur á breytingar á ýmsum sérlögum og verður frumvarp þess efnis lagt fram á haustþingi.“ Þess vegna er mikilvægt að ræða skipan Stjórnarráðsins heildstætt. Því hefði verið eðlilegt að í greinargerð með frumvarpinu væri gerð grein fyrir áformum ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort unnin hafi verið breyting á reglugerð um Stjórnarráðið og hvort sú þingnefnd sem fær þetta mál til meðferðar, væntanlega hv. allsherjarnefnd, geti fengið nánari upplýsingar um þau mál því það er eðlilegt að þingið sjái heildarmyndina fyrir sér þar sem fyrir liggur að breytingarnar taka í raun ekki aðeins til laganna um Stjórnarráðið heldur verða mun umfangsmeiri, bæði að því er varðar umrædda reglugerð og eins breytingar á margvíslegum sérlögum. Ég hefði líka vilja spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort það sé rétt skilið að fyrirhugaðar breytingar á verkefnum ráðuneyta samkvæmt reglugerðinni taki gildi samtímis breytingum á stjórnarráðslögunum, þ.e. um næstu áramót eða ef til vill fyrr. Að mörgu leyti má segja að endurskipulagning Stjórnarráðsins sé tímabær. Lögin um Stjórnarráðið eru að stofni til frá árinu 1969 með þeirri breytingu að umhverfisráðuneytið var stofnað árið 1990. Í stjórnmálaumræðunni hér hafa margvíslegar hugmyndir og tillögur um breytingar á skipan Stjórnarráðsins komið fram á undanförnum árum. Má þar m.a. nefna tillögu til þingsályktunar sem hv. 4. þm. Norðaust. Steingrímur J. Sigfússon flutti á 131. löggjafarþingi um ráðuneyti lífeyris-, almannatrygginga og vinnumarkaðsmála. En þessi mál heyra í dag undir þrjú ráðuneyti, félagsmálaráðuneytið, heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Enn fremur lagði Samfylkingin fram á síðasta þingi frumvarp til laga um Stjórnarráð þar sem gert var ráð fyrir að ráðuneytin yrðu níu talsins. Það er að sjálfsögðu ljóst að margháttaðar breytingar hafa orðið í atvinnuháttum og samfélagi frá því að lögin um Stjórnarráð tóku gildi fyrir bráðum fjórum áratugum. Sameining málefna atvinnuveganna í eitt ráðuneyti, flutningur almannatrygginga, lífeyrismála og málefna aldaðra til velferðarráðuneytis, efling umhverfisráðuneytis í umhverfis- og auðlindaráðuneyti, sameining sveitarstjórna og byggðamála í ráðuneyti með t.d. samgöngumálum, aukið vægi mannréttinda og lýðræðismála í t.d. dóms- og mannréttindaráðuneyti, eru allt atriði sem að mínum dómi kæmi vel til álita að skoða. En til þess að endurskipulagning af þessu tagi geti tekist vel er algjör forsenda að vandað sé til undirbúnings og víðtæk pólitísk samstaða verði um þær breytingar. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því til að mynda yfir í vetur þegar rætt var um endurskipulagningu Stjórnarráðsins að ekki hefði náðst nægilega mikil samstaða um málið til að unnt hefði verið að flytja frumvarp þar um. Nú bregður hins vegar svo við að hér birtist frumvarp sem virðist lítið ígrundað og tekur langt í frá heildstætt á málum og hefur bersýnilega verið kokkað við kaffiborðið á Þingvöllum en ekki í því víðtæka samráði sem sami forsætisráðherra talaði um fyrr í vetur. Fyrri yfirlýsingar oddvita stjórnarflokkanna um fækkun ráðuneyta eru nú gleymdar og grafnar og fyrirliggjandi frumvarp er ekki í neinum takti við stefnu stjórnarflokkanna fyrir kosningar. Það er fróðlegt að skoða samþykktir flokkanna tveggja sem nú mynda ríkisstjórn, en í landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins frá því í apríl síðastliðnum segir m.a., með leyfi forseta: „Brýnt er að fækka ráðuneytum enda væri hagræðing í efsta lagi stjórnsýslunnar öðrum stofnunum, sem neðar eru, gott fordæmi. Auðvelt væri að fækka ráðuneytum töluvert, t.d. með sameiningu í eitt atvinnuvegaráðuneyti og eitt velferðarráðuneyti.“ Og í samþykkt Samfylkingarinnar frá sama degi segir, með leyfi forseta: „Samfylkingin vill endurskoða Stjórnarráð Íslands, stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti.“ Það er raunar í samræmi við frumvarp sem Samfylkingin flutti á síðasta þingi. Þannig lýstu báðir stjórnarflokkarnir því yfir fyrir kosningar að þeir vildu fækka ráðuneytum. En þegar á hólminn er komið skortir þá kjark og líklega metnað líka. Þegar berja þarf saman ríkisstjórn þá er það stólafjöldinn sem máli skiptir en hvorki málefnalegar eða faglegar forsendur né fyrri yfirlýsingar og samþykkir. Það er að sjálfsögðu dapurlegt að svo hégómlegar ástæður skuli liggja að baki endurskoðun Stjórnarráðsins og það er vitanlega ríkisstjórninni og flokkunum sem að henni standa lítt til sóma. Það vakti raunar óneitanlega athygli við myndun ríkisstjórnarinnar að einu sýnilegu breytingarnar á ráðuneytaskipaninni voru sameining sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyta og svo uppskipting iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta á tvo ráðherra. Í fyrri ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fór hvor flokkur með sex ráðuneyti. Í stjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar tók Sjálfstæðisflokkurinn landbúnaðarráðuneytið og var þannig í raun kominn með sjö ráðuneyti en Samfylkingin sat eftir með fimm frá Framsókn. Til að bjarga andlitinu var svo iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu skipt milli tveggja herramanna, þeirra Össurar Skarphéðinssonar og Björgvins G. Sigurðssonar, hæstv. ráðherra. Og í framhaldi hófst tal um hina nýju atvinnuvegi. Samkvæmt þessu tali Samfylkingarinnar um nýju atvinnuvegina fer Sjálfstæðisflokkurinn með forna búskaparhætti en Samfylkingin með atvinnuvegi 21. aldar. 
             Þetta er auðvitað hlálegt, frú forseti, og fullkomlega á skjön við málflutning núverandi hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann flutti hér þingsályktunartillögu um stofnun atvinnuvegaráðuneytis. Þessi framsetning er einfaldlega ekki trúverðug. Frú forseti. Fyrir utan þær breytingar á ráðuneytum sem frumvarp forsætisráðherra gerir ráð fyrir höfum við séð og lesið umfjöllun fjölmiðla um frekari breytingar sem munu hafa verið kynntar af formönnum stjórnarflokkanna á fundi með fréttamönnum. Þær upplýsingar liggja hins vegar ekki fyrir hér þegar þetta mál er lagt fram og ég ítreka því spurningar mínar til hæstv. forsætisráðherra hvað það snertir. Getur ráðherrann séð til þess að þingnefndin, hv. allsherjarnefnd, sem fjalla mun um málið, hafi þau gögn undir höndum við meðferð þessa máls? Samkvæmt fjölmiðlaumfjöllun hefur verið rætt um að sveitarstjórnarmál flytjist frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, að ferðamál færist til iðnaðarráðuneytis frá samgönguráðuneyti, menntamál landbúnaðar færist undir menntamálaráðuneytið frá landbúnaðarráðuneyti, að matvælaeftirlit verði flutt frá umhverfisráðuneyti til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og vatnamál fari frá iðnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Þá var einnig talað um að málefni Íbúðalánasjóðs færi frá félagsmálaráðuneyti til fjármálaráðuneytis, að þróunaraðstoð flyttist frá utanríkisráðuneyti til viðskiptaráðuneytis og landgræðsla og skógrækt færi undir umhverfisráðuneyti frá landbúnaðarráðuneytinu. En í raun og veru er staðan sú að þetta eru einungis flugufréttir, við vitum ekki hvort þetta eru áformin. Og eins og ég sagði áðan eru þær breytingar sem rætt hefur verið um miklu viðameiri en frumvarpið sem hér liggur fyrir sýnir. Þær viðamiklu breytingar í stjórnsýslunni sem ég hef verið að nefna endurspeglast aðeins að litlu leyti í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Hvar eru öll þessi mál þá stödd? Er ef til vill bullandi ágreiningur innan stjórnarliðsins? Er þetta enn eitt dæmið frá tíu daga gamalli ríkisstjórn um mál sem alls ekki hafa verið rædd eða til lykta leidd á stjórnarheimilinu? Allt þetta undirstrikar hversu fáfengilegt það er í raun og veru að leggja hér fram mál með þeim hætti sem gert er án samhengis og heildarmyndar. Frumvarpið gerir ráð fyrir að heimilt verði að sameina ráðuneyti með forsetaúrskurði. Ég vil leyfa mér, frú forseti, að vara sterklega við þessu ákvæði. Fyrirkomulagi Stjórnarráðsins er skipað með lögum. Í lögunum er kveðið á um heiti og fjölda ráðuneyta. Það hlýtur því að orka mjög tvímælis að með forsetaúrskurði sem er þá fyrir atbeina forsætisráðherra, sé hægt að breyta lögum eða víkja ákvæðum þeirra til hliðar. Skiptir þá engu hver efnisbreytingin er, hvort það er til að fækka að fjölga ráðuneytum. Meginreglan hlýtur að vera sú að lögum verði aðeins breytt af Alþingi og þess vegna hef ég allan fyrirvara um þetta efnisatriði frumvarpsins. Við vinstri græn erum að sjálfsögðu reiðubúin til frekari umræðu hér á vettvangi Alþingis til að fjalla um málefni Stjórnarráðsins. Ég vil nefna við 1. umr. nokkrar hugmyndir sem við teljum eiga erindi inn í umfjöllun um málið en undirstrika að hér er aðeins um fá atriði að ræða og alls ekki tæmandi umfjöllun. Í fyrsta lagi nefni ég umhverfisráðuneytið. Það er okkar skoðun að efla beri umhverfisráðuneytið og stofnanir á þess vegum og sú efling eigi að byggja á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og hún á að haldast í hendur við nýja og framsýna stefnumörkun sem endurspeglar gjörbreytta stöðu og sýn á umhverfismál og nauðsyn samvinnu við frjáls félagasamtök. Að okkar mati er rétt að rannsóknir á náttúruauðlindum lands og sjávar, verndun þeirra og áætlanir um nýtingu séu á forræði umhverfisráðuneytisins sem vel færi á að kenna við umhverfi og auðlindir. Í öðru lagi ætla ég að nefna byggða- og samgönguráðuneyti. Samgöngur eru undirstaða farsællar byggðaþróunar. Samgöngumál og byggðamál eru því nátengd og hið sama má segja um sveitarstjórnarmál og byggðamál. Sveitarfélögin hafa með höndum uppbyggingu mikilvægrar samfélagsþjónustu með það að leiðarljósi að búa íbúunum góðar aðstæður til uppvaxtar, menntunar, atvinnu og búsetu sem um leið eru undirstöður jákvæðrar byggðaþróunar. Víða í kringum okkur eru byggða- og sveitarstjórnarmál einmitt einn og sami málaflokkurinn, svo sem í Finnlandi, Noregi, Írlandi og Englandi. Og að vissu marki einnig í Þýskalandi. Í þriðja lagi nefni ég atvinnuvegaráðuneytið. Við tökum í meginatriðum undir þá hugsun sem býr að baki sameiningu landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyta en teljum að engin skýr rök séu fyrir því að undanskilja iðnaðarráðuneytið í þessu sambandi. Sú ráðstöfun væri að vísu þeim stórfelldu annmörkum háð að hún kippti ráðherrastólnum undan hæstv. iðnaðarráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, en líklega væri þó bættur skaðinn. Með nýju, heildstæðu atvinnuvegaráðuneyti, stórefldu umhverfis- og auðlindaráðuneyti og markvissu byggða-, sveitarstjórnar- og samgönguráðuneyti er engin þörf á sérstöku iðnaðarráðuneyti. Í fjórða lagi nefni ég velferðarráðuneyti. Það er okkar skoðun að í ráðuneyti velferðarmála megi sameina flest þau málefni sem nú heyra undir félagsmálaráðuneyti en þar eigi einnig heima málefni lífeyrissjóða og lífeyrissparnaðar og almannatrygginga, málefni aldraðra og ef til vill fleiri mál sem lúta að velferð einstaklinga og fjölskyldna. Frú forseti. Frumvarpið sem hér er til 1. umr. gerir ráð fyrir að starfsmenn þeirra starfsdeilda og málaflokka sem færast til samkvæmt lögunum haldi óbreyttum réttindum sínum. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að tryggja réttarstöðu starfsmanna við breytingar af þessum toga og má þá í rauninni einu gilda hvort málaflokkarnir sem viðkomandi starfsmaður starfar við eru fluttir með lögum eða reglugerð. Ég skil athugasemdir með frumvarpinu að minnsta kosti þannig, og vænti þess að hæstv. forsætisráðherra geti staðfest það. Hins vegar vek ég einnig máls á því að það er þýðingarmikið að leitað sé eftir viðhorfum starfsmanna og stéttarfélaga þeirra þegar fjallað er um þær breytingar sem frumvarpið boðar, m.a. að því er varðar skyldu til að auglýsa laus störf og hvort biðlaunaréttur skapast með þessum breytingum. Er þess vænst að þeirra sjónarmiða verði leitað í nefndarstörfum um málið. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teljum ýmislegt í fyrirliggjandi frumvarpi jákvætt, eins og þegar hefur komið fram í máli mínu. Við teljum til að mynda eðlilegt að horfa á atvinnuvegina í heildarsamhengi og vissulega er sameining landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytis skref í þá átt þótt ómarkvisst sé. Þá er flutningur almannatryggingahluta tryggingamála frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti til félagsmálaráðuneytis í anda tillagna sem áður hafa komið fram frá Vinstri grænum. Við áteljum hins vegar að engin tilraun er gerð til að kynna málið heildstætt og leggja það þannig fram og þær breytingar sem boðaðar hafa verið til hliðar við lagabreytingar eru einnig fálmkenndar og skortir framtíðarsýn. Það er bersýnilegt að stjórnarflokkarnir hafa lagt í þennan leiðangur með það veganesti í farteskinu að ráðherrum yrði ekki fækkað í stað þess að nálgast málið út frá því hvaða málaflokkar eigi eðlilega saman að teknu tilliti til þeirra fjölþættu samfélagsbreytinga sem orðið hafa undanfarna áratugi. Við áskiljum okkur að sjálfsögðu allan rétt til að taka afstöðu til einstakra efnisatriða frumvarpsins á síðari stigum eða að flytja breytingartillögur við það eftir atvikum. Enn fremur erum við reiðubúin að taka þátt í málefnalegri vinnu við endurskoðun Stjórnarráðsins og leggja þá fram okkar hugmyndir og tillögur sem byggja á grundvallarsýn okkar á samfélagið með sjónarmið umhverfis, félagslegs réttlætis, jafnréttis, kvenfrelsis, lýðræðis og mannréttinda að leiðarljósi. Það er von okkar að málið fái ítarlega og vandaða efnismeðferð í nefnd og ekki verði kastað til höndunum við afgreiðslu þess enda engin þörf á að flýta sér um of þegar fyrir liggur að breytingarnar eiga ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og margar athyglisverðar athugasemdir um þessi mál. Það liggur fyrir eins og kom fram í máli hans að hægt er að fara margar leiðir í þessu og það eru margar góðar hugmyndir á sveimi um skipan ráðuneyta og verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Hann nefndi sjálfur ýmsar í þá átt sem hann og hans flokksmenn og fleiri hér á Alþingi hafa flutt. Breytingin sem lögð er til í þessu frumvarpi er lítil, það er rétt. Hún klárar ekki málið en það er mikilvægt að ljúka henni. Það er mikilvægt að koma þessum breytingum frá og síðan geta menn haldið áfram, hvort sem það verður strax á næsta hausti eða síðar, að þróa Stjórnarráðið áfram til nútímalegra horfs en nú er. Þetta er málið í hnotskurn. Og af því að þingmaðurinn spurði mig hvort aðrar breytingar mundu taka gildi um áramót samkvæmt okkar ætlan þá hefur það þegar komið fram í ræðu minni að það er einmitt þannig að aðrar breytingar muni koma samtímis til framkvæmda. Ef það væri eitthvað sem hv. þingmaður eða aðrir þingmenn kynnu að vilja leggja í það púkk, t.d. á hausti komanda, sem við gætum orðið sátt um þá væri alveg rakið að það tæki gildi á sama tíma. Með öðrum orðum, það er ekki útilokað að við getum orðið sammála um einhverjar fleiri breytingar þegar líður á haustið. En ef við hefðum bara setið hér og ekki hugsað okkur að gera nokkrar einustu breytingar þá væri nú ekki vel komið fyrir okkur. Menn hafa rætt um það árum saman að laga til í Stjórnarráðinu hvað varðar verkaskiptingu og skipan ráðuneyta en núna, loksins þegar það er verið að hreyfa við lágmarksbreytingum, stökkva menn hér jafnvel upp á nef sér og mikla þetta fyrir sér sem eitthvert gríðarlegt stórmál og nú má allt í einu engu breyta. Það er a.m.k. tónninn hér í sumum þingmönnum, ekki þeim sem talaði síðast en sumum sem hér hafa látið í sér heyra í dag. Einhvers staðar verður að byrja á þessu og það er það sem verið er að leggja hérna til. Ég man mjög vel eftir því að 1983 var sett á laggirnar sérstök nefnd í kringum stjórnarmyndunina þá til þess að gera svona tillögur. Þeir komust ekki lönd eða strönd þrátt fyrir að eyða í það miklum tíma vegna þess að þeir ætluðu sér um of, þeir ætluðu að taka allt málið í einu og reyna að klára það allt saman. Það er margbúið að sýna sig að sú aðferðafræði hefur ekki skilað árangri og þess vegna höfum við valið þá leið núna að fara í tilteknar lágmarksbreytingar sem þó eru einfaldar og skýrar, felast í þessu frumvarpi, og ég held að ef allir þingmenn mundu skoða hug sinn ættu þeir auðvelt með að samþykkja þessar breytingar. Hvað síðan kemur í framhaldinu verðum við að skoða þegar þar að kemur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir jákvæð viðbrögð við máli mínu. Það sem má segja að sé kannski kjarninn í þeirri gagnrýni sem hér hefur komið fram er að í því frumvarpi sem fyrir liggur er aðeins tekið á afmörkuðum þáttum málsins, það er rétt, og menn sakna þess að sjá ekki meira á spilin, hvaða hugmyndir eru í gangi. Í framsöguræðu sinni með frumvarpinu sagði hæstv. forsætisráðherra m.a. að það þyrfti að klára þetta stjórnarráðsfrumvarp strax svo allir viti hvert stefna ber og hafi fast land undir fótum. Ég tek undir þetta, það er mikilvægt að menn hafi fast land undir fótum. En sannleikurinn er auðvitað sá að fæstir hafa fast land undir fótum með þessu frumvarpi vegna þess að það vita allir að það hangir meira á spýtunni með reglugerðarbreytingu og þeir sem eru undir það settir hafa ekki fast land undir fótum. Þess vegna hefði verið gott að fá að sjá hugmyndir hæstv. ríkisstjórnar í nefndinni jafnvel þó að þær væru þar aðeins til kynningar en ekki endilega til endanlegrar afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Það verður auðveldara að greiða úr þessum málum eftir að þetta frumvarp hefur hlotið afgreiðslu. Þingmaðurinn má ekki gleyma því að hvað sem líður afdrifum þessa frumvarps þá er hægt að breyta reglugerðinni um Stjórnarráðið hvenær svo sem ríkisstjórnin ákveður. Forsætisráðherra hefur það í hendi sér og það hefur nokkrum sinnum verið gert, málaflokkar hafa verið fluttir án nokkurs atbeina Alþingis, vegna þess að það er í valdi forsætisráðherra og ríkisstjórnarinnar samkvæmt núgildandi stjórnarráðslögum að gera það. Það er því ekkert nýtt að slíkar breytingar geti orðið. Ég fagna því að þingmaðurinn tekur málefnalega á þessu og ég vona að það sama verði um aðra þingmenn í hans þingflokki og á reyndar ekki von á öðru.

Frú forseti. Mér er fullkomlega ljóst að það er hægt að breyta reglugerð um Stjórnarráðið og það er hægt að flytja til verkefni, mjög umfangsmikil verkefni á milli ráðuneyta með reglugerðarbreytingu. En ég tel samt sem áður að þegar um mjög umfangsmiklar breytingar er að ræða á skipan Stjórnarráðsins sé eðlilegt og sjálfsagt að þær séu ræddar í þinginu í samhengi við breytingar á lögum. Nú geta menn auðvitað deilt um það eða haft misjafnar skoðanir á því hvort það sé eðlilegt að reglugerðarmál séu rædd á þingi eða í þingnefnd og mér skilst að það sé ekki hefð fyrir því að það sé gert. En þegar það er angi af svona stóru máli, hluti þess máls kemur inn í þingið í formi lagafrumvarps, hluti af því er síðan afgreiddur með reglugerð, þá er það afstaða mín að það hefði verið jákvætt að geta rætt það í heildarsamhengi í viðkomandi þingnefnd a.m.k. En menn geta haft misjafnar skoðanir á þessu.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða um breytingar á lögum um Stjórnarráðið og aðalröksemdafærslan fyrir þessu máli er að reyna að efla Stjórnarráðið. Að mínu mati hefði verið betra að ganga lengra á þeirri braut en hér er gert. Ég vil koma inn á það að báðir stjórnarflokkarnir hafa ályktað um að það eigi að setja upp atvinnuvegaráðuneyti og Sjálfstæðisflokkurinn tilgreinir sérstaklega í ályktun sinni að það sé auðvelt að gera það, það er auðvelt að fækka ráðuneytum með sameiningu í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Samfylkingin ályktar á sama hátt. Mér er því spurn: Af hverju er það ekki gert? Jú, hæstv. forsætisráðherra segir að það sé betra að taka stutt skref til að komast eitthvað af stað en ég átta mig ekki á því af hverju ekki var hægt að taka þetta skref bara til fulls fyrst stjórnarflokkarnir eru báðir sammála um það. Reyndar hafa fleiri flokkar ályktað á svipuðum nótum, Framsóknarflokkurinn hefur t.d. ályktað um að fækka beri ráðuneytum og hefur nefnt töluna 10 ráðuneyti. Ég tel að hér sé ekki nógu langt gengið, tækifærið er ekki nýtt til að sameina líka iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið atvinnuvegaráðuneytinu. Það er að sjálfsögðu ekki gert af því að menn eru að búa til ráðherrastóla fyrir tvo þingmenn Samfylkingarinnar. Það liggur í augum uppi að þetta er redding til þess að hægt sé að hafa áfram 12 ráðherra. Þó að orðræðan segi að flokkarnir vilji allir fækka ráðuneytum er það ekki gert. Framsóknarflokkurinn segir í sinni ályktun að, með leyfi virðulegs forseta, „leitast verði við að ráðuneyti í næstu ríkisstjórn sem Framsóknarflokkurinn á aðild að verði ekki fleiri en 10“. Síðan segir, með leyfi virðulegs forseta: „Framsóknarflokkurinn vill skýrari verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Verkaskipting ráðuneyta skal taka tillit til samfélags- og atvinnuhátta og áherslna ríkisstjórnar á hverjum tíma.“ Stjórnarflokkarnir hafa ekki nýtt þetta og ég vil gjarnan fá að heyra viðhorf Samfylkingarinnar sérstaklega. Hér í salnum er hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þannig að það væri gaman að heyra röksemdafærslu formanns Samfylkingarinnar í þessu máli. Það væri líka áhugavert að heyra hvað hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, segði um þetta af því að hann fór á sínum tíma með himinskautum vegna þess að það átti að setja upp atvinnuvegaráðuneyti. Það er ekki gert hér, virðulegur forseti.

Þetta er fyrsta skrefið.

Já, þetta er fyrsta skref, en þetta er alls ekki eðlilegt skref. Miðað við þær ræður sem hér voru fluttar og þau mál sem Samfylkingin flutti á sínum tíma hlýtur maður að álykta sem svo að það hefði átt að taka skrefið til fulls og sameina þessi ráðuneyti öll í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Þá hefði hæstv. iðnaðarráðherra ekki getað setið í þeim stóli þannig að það er auðvitað röksemdafærslan á bak við þetta mál. Varðandi sýn Samfylkingarinnar verður maður hissa þegar maður les þetta frumvarp vegna þess að Samfylkingin flutti frumvarp á síðasta þingi, 133. þingi, sem var endurflutt frá þinginu þar á undan, og nánast óbreytt. Fyrsti flutningsmaður á því frumvarpi er hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og er allur þingflokkur Samfylkingarinnar á málinu. Þar vill Samfylkingin fækka ráðuneytum í níu. Fyrsta ráðuneytið sem er tilgreint þar er atvinnuvegaráðuneyti og í greinargerðinni með frumvarpinu er sérstaklega tekið fram að það sé brýnasta verkefnið, allra brýnasta verkefnið, að setja upp atvinnuvegaráðuneyti. Hér stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Samfylkingin flutti þingsályktunartillögu um stofnun atvinnuvegaráðuneytis á 131. löggjafarþingi þar sem hún taldi það fyrsta og mikilvægasta skrefið í endurskipulagningu og nútímavæðingu Stjórnarráðsins.“ Úr því að Sjálfstæðisflokkurinn ályktar líka um þetta átta ég mig ekki á því af hverju þetta er ekki gert. Þetta hlýtur Samfylkingin að upplýsa í umræðunni, þ.e. af hverju þetta skref hafi ekki verið tekið fyrst að þetta var mikilvægasta verkefnið í endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Ég vil líka spyrja sérstaklega fulltrúa Samfylkingarinnar í ríkisstjórninni um lið f í 1. gr. í frumvarpinu. Þar segir að það megi „sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands“ og hæstv. forsætisráðherra gaf til kynna að það yrði gert síðar, sem sagt einhver ráðuneyti tekin í heilu lagi og sameinuð og ráðuneytum þannig fækkað. Samfylkingin segir sérstaklega í frumvarpi sínu sem ég gat um áðan í 1. gr.: „Ráðuneyti má eigi á stofn setja né af leggja nema með lögum“ og færir rök fyrir því í greinargerðinni að það sé skynsamlegra að binda þetta í lög en ekki. Reyndar hefur Framsóknarflokkurinn talið að það ætti að vera opið að sameina ráðuneyti án þess að gera það endilega með lögum en Samfylkingin var ekki þeirrar skoðunar. Nú er hins vegar verið að flytja frumvarp þess efnis og það er f-liðurinn í 1. gr. Ég tel eðlilegt að Samfylkingin upplýsi hér af hverju hún er tilbúin til þess að fara þá leið núna að breyta ráðuneytum án laga fyrst hún vildi það alls ekki síðast þegar hún flutti mál af þessum toga hér í þinginu. Það er búið að boða hér talsverðar breytingar á reglugerðum og hlutverkum ráðuneyta. Félags- og tryggingamálaráðuneyti á hið nýja félagsmálaráðuneyti að heita og þangað á að færa almannatryggingar. Þó áttar maður sig ekki á því á núverandi stigi hvort sjúkratryggingar eigi að fara þar inn eða bara lífeyrishluti almannatrygginga og það væri ágætt ef hægt væri að upplýsa það hér hvort sjúkratryggingarnar eigi að fara inn í félagsmálaráðuneytið. Á sama hátt væri eðlilegt að fá hér upplýst, af því að það hefur verið rætt um að færa málefni aldraðra til félags- og tryggingamálaráðuneytisins væntanlega, hvað það þýðir. Eiga hjúkrunarheimilin að fara líka inn í félagsmálaráðuneytið eða er bara verið að tala um lífeyrishluta almannatrygginga? Þetta er mjög óljóst, og eðlilegt að það sé upplýst í umræðunni hvernig þessu verður fyrir komið. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Hagstofan verði stofnun en ekki ráðuneyti og ég tel að það sé eðlileg breyting og hef ekkert sérstakt við hana að athuga. Varðandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið nýja er alveg ljóst að það er boðað að taka ýmis verkefni frá landbúnaðarráðuneytinu, skógrækt, landgræðslu, skólana o.s.frv. og þá er nánast ekkert eftir þannig að það liggur auðvitað í augum uppi að þá er eðlilegt að sameina það. En manni er spurn: Af hverju er þá ekki tekið skrefið til fulls og sameinað í atvinnuvegaráðuneyti? Hér kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra áðan að það yrði svo risavaxið ráðuneyti. Það getur þó varla átt við mikil rök að styðjast fyrst báðir ríkisstjórnarflokkarnir hafa ályktað í þá veru að það bæri að gera og var eitt fyrsta skrefið sem Samfylkingin vildi taka. Varðandi það að geta sameinað ráðuneyti með úrskurði forseta og sleppt þá því að fara í gegnum svona lagabreytingar hefur maður velt fyrir sér hvort það væri eðlilegt, og ég legg það hér inn í umræðuna, að hafa ákvæði um lágmarksfjölda ráðuneyta þannig að þau yrðu t.d. aldrei færri en sjö. Ég skýt því hérna inn í umræðuna af því að þetta er atriði sem hefur komið til tals hjá okkur í Framsóknarflokknum að það gæti verið eðlilegt að binda í löggjöf af þessu tagi lágmarksfjölda ráðuneyta þannig að menn hefðu aðeins skýrar hvað væri hægt að ganga langt í að fækka ráðuneytum. Varðandi þær greinar frumvarpsins sem kveða á um að færa starfsmenn á milli ráðuneyta tel ég að það sé jákvæð breyting. Það skapar meiri sveigjanleika og þýðir að það er hægt að færa betur starfsmenn á milli ráðuneyta án teljandi vandræða og hafta. Ég tel að það sé jákvæð breyting og held reyndar að það mætti gera ýmsar breytingar á lögum um opinbera starfsmenn til þess að auka sveigjanleika að þessu leyti. Virðulegur forseti. Það sem mér finnst mikilvægt að draga hérna fram er hvort við getum ekki, við sem munum fjalla um þetta mál í allsherjarnefnd - mér skilst að bæði þessi frumvörp, um þingsköpin og Stjórnarráðið, fari til allsherjarnefndar - fengið meiri upplýsingar um hvað er í farvatninu varðandi reglugerðarbreytingar. Það hefur verið upplýst hér að það er ekki allt tilbúið en mér finnst eðlilegt að við fáum að sjá það sem þó er ljóst að hverju er stefnt. Það er búið að ræða um að landbúnaðarskólarnir fari til menntamálaráðuneytisins og Matvælaeftirlitið til nýja sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, vatnamælingarnar fari úr iðnaðarráðuneytinu og til umhverfisráðuneytisins og ferðamálin úr samgönguráðuneytinu í iðnaðarráðuneytið. Reyndar sagði Samfylkingin á sínum tíma þegar hún flutti sitt frumvarp um stjórnarskipunarlög að ferðamálunum hefði verið holað inn í samgönguráðuneytið en núna á sem sagt væntanlega þá að hola þeim inn í iðnaðarráðuneytið ef sama orðalag er notað og Samfylkingin notaði á þeim tíma. Er ekki hægt að upplýsa okkur betur um þetta? Mér finnst líka eðlilegt að fá svör frá fulltrúum Samfylkingarinnar við þessu: Eiga jafnréttismálin að fara í forsætisráðuneytið? Er umræða um það? Það var atriði sem Samfylkingin gerði að miklu umtalsefni í síðustu kosningabaráttu, þá var sagt að jafnréttismálin ættu að fara í forsætisráðuneytið, að forsætisráðuneytið ætti að bera ábyrgð á því að samþætta kynja- og jafnréttissjónarmið í stefnumótun og starfi allra ráðuneyta. Mér finnst eðlilegt að það sé upplýst hvort til standi að gera einhverjar breytingar að þessu leyti. Virðulegur forseti. Í heildina séð er þetta frumvarp þess eðlis að það hefði verið betur af stað farið ef lengra hefði verið gengið. Það er helst hrópandi vöntun á atvinnuvegaráðuneyti sem ég vil gera athugasemdir við, sérstaklega af því að báðir stjórnarflokkarnir hafa ályktað um það. Það er líka í anda þeirrar ályktunar sem við framsóknarmenn höfum gert um að fækka ráðuneytum. Það hlýtur að skiljast sem svo að þessar breytingar gangi of skammt og það að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið er ekki sameinað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu er einungis til þess að skapa ráðherrastóla fyrir Samfylkinguna. Mér finnst mikilvægt í þessari umræðu að Samfylkingin tjái sig. Mér finnst hrópandi fjarvera þingmanna Samfylkingarinnar í þessari umræðu og var í umræðunum um þingsköpin. Stjórnarflokkarnir bera auðvitað báðir ábyrgð á þessu máli þó að hæstv. forsætisráðherra flytji það. Í ljósi þess að Samfylkingin fór mikinn á síðasta þingi og þarsíðasta varðandi breytingar á Stjórnarráðinu og þessar tillögur eru í engu samræmi við það sem Samfylkingin sagði, engu, hlýtur Samfylkingin að ætla að tjá sig um þær breytingar sem hér eru boðaðar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því bara að hv. þingmaður skipar sér í hóp þeirra þingmanna sem telja að frumvarpið gangi í raun og veru of skammt og vill ganga lengra, og ítrekar það úr sæti sínu. Það ætti þá ekki að vefjast fyrir henni að styðja þetta mál svo langt sem það nær og slást síðan í hópinn með þeim sem vilja ganga lengra við fyrsta tækifæri. Það verður einhvern tímann að stíga fyrsta skrefið í þessum breytingum. Það er það sem ég hef verið að reyna að segja í dag í þessari umræðu. Þetta eru ekkert miklar eða flóknar breytingar sem verið er að leggja til á lögunum um Stjórnarráðið. Þetta er bara það í rauninni sem hver þingmaðurinn á fætur öðrum er búinn að vera að tala um í mörg ár. Þess vegna skil ég ekki af hverju gert er veður í þessari umræðu út af þessum sjálfsögðu breytingum.

Virðulegur forseti. Já, það er rétt. Ég hefði talið eðlilegt, fyrst að farið er af stað með þessum hætti, að stjórnarflokkarnir hefðu átt að ganga lengra, eins og þeir hafa sjálfir ályktað, þ.e. að setja á stofn atvinnuvegaráðuneyti. Það yrði þá ráðuneyti sem í væri landbúnaðurinn, sjávarútvegurinn, iðnaðarmálin og viðskiptamálin. Báðir flokkarnir hafa ályktað um það en þeir heykjast á því og gera það ekki. Í heild sinni er málið þannig að verið er að reyna að einfalda stjórnsýsluna, eins og ég skil það. Þarna eru málaflokkar færðir á milli. Sumt af því er ágætt en annað gerum við verulegar athugasemdir við. Sumt vitum við ekki alveg um meira en við höfum heyrt einhverjar sögusagnir um. Ég tel eðlilegt að lífeyristryggingar fari yfir í félagsmálaráðuneytið en ég hef efasemdir um að sjúkratryggingarnar eigi að fara þangað. Svona mætti lengi telja. Mér finnst mikilvægt að við, sem munum fjalla um þetta mál í allsherjarnefnd og ekki bara við heldur reyndar þingmenn allir, fáum betri upplýsingar um verkaskiptingu ráðuneytanna. Það er eðlilegt að þingmenn fái upplýsingar um það. Að minnsta kosti um allt það sem er tilbúið. Ég átta mig á því og það hefur komið fram í tali hæstv. forsætisráðherra að ekki sé allt tilbúið, stjórnarflokkarnir eru enn að semja um þessi mál. Þeir ættu samt að upplýsa um það sem búið er að semja um þannig að við séum með þokkalega hreint borð hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að mörgu leyti ágæta ræðu og margt athyglisvert sem kom fram í máli hennar. Ég vil þó vekja athygli á því að Framsóknarflokkurinn sat í ríkisstjórn í tólf ár og ég man ekki til þess að hann hafi staðið fyrir fækkun ráðuneyta eða breytt Stjórnarráðinu á þeim tíma, þrátt fyrir að næg tækifæri hafi gefist. Kjarninn í þessum breytingum er í mínum huga sá að í stað þess að engar breytingar verði gerðar á Stjórnarráðinu nema að undangengnum lögum er í reynd verið að gefa ráðherrum eða framkvæmdarvaldinu tækifæri til að skipuleggja sig sjálft að einhverju leyti og leggja sig niður, þ.e. að ráðherrunum gefist færi á að fækka sér. Það er í raun umboðið sem hér er verið að leggja til, að þingið leyfi að framkvæmdarvaldið hafi meira um eigið skipulag að segja. Ráðuneyti verða ekki lögð niður, það er klárt, nema með lögum. Ráðuneytum verður ekki fjölgað, það er klárt, nema með lögum. En það er hægt að sameina þessi ráðuneyti og þau fá væntanlega ný nöfn í kjölfarið. Í reynd er því verið að taka þetta litla skref og ég get tekið undir það með ýmsum sem segja að taka hefði mátt stærri skref. En stærri skref verða ekki tekin í þessari umferð. Vel má vera að fleiri skref verði tekin í framhaldinu en mér finnst sjálfum ágætt að framkvæmdarvaldið fái heimild til að fækka ráðherrum. Það er í reynd heimildin sem við leggjum til að veitt verði. Það er engin heimild til þess að fjölga ráðherrum eða neitt í þá veruna, fyrst og fremst að fækka þeim og leyfa þeim að endurskipuleggja sig. Ég held að það sé skynsamlegt.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt að ekkert hafi verið unnið í þessum málum í tíð síðustu ríkisstjórnar en það var einmitt Halldór Ásgrímsson sem setti á stofn nefndir til að fjalla um þessi mál. Síðan tók hæstv. forsætisráðherra við því kefli og kynnti breytingar fyrir forustumönnum flokkanna fyrir síðustu kosningar en þar sem ekki náðist víðtæk pólitísk samstaða um það var ekki farið í breytingar. Nú er verið að kynna breytingar án nokkurrar samstöðu um þær. Það er sagan sem liggur að baki. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson segir að með þessari lagabreytingu geti framkvæmdarvaldið skipulagt sig sjálft og sameinað ráðuneyti. Reyndar er hægt að leggja niður ráðuneytið, við sameiningu er verið að leggja niður ráðuneyti. Ef tvö eru sameinuð í eitt. Þetta er rétt hjá hv. þingmanni. Hins vegar var Samfylkingin allt annarrar skoðunar á síðasta og þarsíðasta þingi þegar þeirra mál leit dagsins ljós. Það segir alveg skýrt í því máli í 1. gr.: „Ráðuneyti má eigi á stofn setja né af leggja nema með lögum.“ Í greinargerðinni er síðan sagt að skynsamlegra sé að binda þetta í lög, þ.e. að löggjafinn ákveði þetta en ekki framkvæmdarvaldið sjálft, eins og segir í f-liðnum hérna. Samfylkingin er því búin að breyta um skoðun í þessu. Eins og þetta mál er vaxið, ef það verður að lögum, kemur löggjafinn ekki meira að því, sé ráðuneytum fækkað, þ.e. hreinum ráðuneytum er skellt saman. En Samfylkingin var ekki þeirrar skoðunar á síðasta þingi þannig að þar hefur orðið kúvending.

Virðulegi forseti. Á þeim tólf árum sem Framsóknarflokkurinn var í stjórn voru engar breytingartillögur lagðar fram og engar breytingar gerðar. Það getur vel verið að unnið hafi verið í nefndum og ráðum að breytingum en ekkert leit dagsins ljós. Hér er á ferðinni lítið skref og ég held að þeir sem vilja taka stærri skref hljóti að fagna því að þetta er þó a.m.k. áfangi í rétta átt. Í umræðunni heyrist mér að það sé örlítill misskilningur í gangi hvað það varðar að menn eru að rugla saman ráðherrum annars vegar og ráðuneytum hins vegar. Hér er í reynd verið að fela framkvæmdarvaldinu heimild til þess að fækka ráðherrum. Það er kjarninn í málinu en ekki að heimila að leggja af ráðuneyti. Þetta er algert lykilatriði og um þetta snýst málið. Því er ekki verið að breyta neinu um hverju skuli skipað með lögum og hverju ekki. Hér er fyrst og fremst heimild fyrir framkvæmdarvaldið til að fækka ráðherrum og endurskipuleggja sig á þann hátt. Hér er verið að leggja til að þjóðþingið veiti þessa heimild. Að sumu leyti hefur mér þótt menn gera of lítið og of mikið úr ráðherrunum og fjölda þeirra því að í sjálfu sér fer allt í gegnum Alþingi á endanum sem betur fer. Þannig á það að vera en hvort ráðherrarnir séu 8, 10, 11 eða 9 finnst mér ekki kjarninn í þessari umræðu. Fyrst og fremst hvernig ráðuneytunum er skipað og að málin koma á endanum til kasta þingsins.

Virðulegur forseti. Þetta er einhver grundvallarmisskilningur hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Það stendur í frumvarpinu sem við erum að fjalla um hér, í f-lið: „Þó er heimilt að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands.“ Þá eru menn að sameina væntanlega tvö eða fleiri í eitt og leggja eitthvert ráðuneyti niður. Það stendur ekki að heimilt sé að fækka ráðherrum.  Þessi breyting gengur því alls ekki út á það sem hv. þingmaður var að segja. Þessi lagabreyting gengur þvert á það sem Samfylkingin vildi á síðasta þingi. Ráðuneytunum verður ekki skipað með lögum, eins og Samfylkingin vildi og hvorki setja þau á stofn né leggja þau af nema með lögum. En í dag er verið að flytja frumvarp um að heimilt sé að sameina ráðuneyti fram hjá löggjafanum, fram hjá okkur hér inni. Þetta er því einhver grundvallarmisskilningur sem hv. þingmaður ber hér á borð. Samfylkingin hefur breytt algjörlega um stefnu í þessu máli.

Forseti vill áminna þingmenn um að ávarpa forseta en ekki þingmenn beint úti í sal.

Frú forseti. Í framsöguræðu sinni fjallaði forsætisráðherra réttilega um með hvaða hætti og hvernig staðið var á sínum tíma að setningu laga um Stjórnarráð, hvernig sá merki laga- og stjórnmálamaður, Bjarni Benediktsson, stóð að því, fyrst sem þingmaður í stjórnarandstöðu. Honum fannst hentast að hafa hlutina þannig að þingið kæmi að og hefði með að gera það hvernig hlutirnir þróuðust og breyttust. Það sem við erum að fjalla um núna eru í sjálfu sér ekki stórir hlutir. Þá er ég að tala um það sem fjallað var um í 1. gr., a til e-lið sem varðar m.a. Hagstofu Íslands, þar sem verið er að breyta stöðu hennar, og síðan ráðuneytin. Ég hjó eftir því sem hæstv. forsætisráðherra sagði í framsöguræðu sinni, þ.e. að sameining sjávarútvegsráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis væri til einföldunar og sumir hefðu viljað ganga lengra. Ég er einn þeirra sem hefðu viljað ganga miklu lengra. Ég er ekki sammála hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni um að það skipti ekki máli hvort ráðherrar eru 8, 9 eða 10. Því færri, þeim mun betra. Ég hygg líka að menn þurfi að leggjast yfir það og fara í virkilega skoðun á því hvort við séum ekki í raun með allt of mörg ráðuneyti og hvort ekki væri æskilegra og leiddi til meiri skilvirkni að fækka ráðuneytum. Eins og menn hafa komið inn á, hver þingmaðurinn á fætur öðrum í þessari umræðu, er spurningin í fyrsta lagi um hvort ekki eigi að taka upp eitt atvinnumálaráðuneyti. Ég hygg að það væri skynsamlegt. Hæstv. forsætisráðherra sagði í framsöguræðu sinni að með því að sameina sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið væri horfið til minni ríkisafskipta. Ef hægt væri að sameina ráðuneyti í eitt atvinnuvegaráðuneyti gæti það horft í átt til minni ríkisafskipta. Það væri að sjálfsögðu af hinu góða. Ég velti því fyrir mér hvað hæstv. forsætisráðherra á við þegar hann talar um minni ríkisafskipti af sjávarútveginum og landbúnaðinum. Er verið að tala um að leggja af kvótakerfi í sjávarútvegi? Er verið að tala um að leggja af kvótakerfi í landbúnaði? Á að afnema innflutningshöft? Er verið að tala um að afnema opinberar verðákvarðanir? Er spurningin sem forsætisráðherra er að tala um hvað þessar atvinnugreinar varðar að gera markaðskerfið raunverulega virkt? Sé það vilji hans mun ég heils hugar standa með honum í því. Ég vænti þess að það standist sem hann sagði í þessu efni, sem að vísu þarfnast nokkurrar skýringar við: Með hvaða hætti má búast við því að með sameiningu sjávarútvegsráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis sé stefnt í átt að minni ríkisafskiptum? Að hvaða leyti verða ríkisafskiptin minni, í hvaða þáttum? Hæstv. forsætisráðherra vék að því að aðrar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands mættu bíða haustsins. Það er nú einu sinni þannig, varðandi þetta frumvarp sem við erum að fjalla um, að það hefði mátt bíða haustsins í heilu lagi vegna þess að þau atriði sem um er fjallað í 1. gr., lið a til e, taka ekki gildi fyrr en þann 1. janúar 2008. Það er ærinn tími til að afgreiða þá hluti sem hér er um að ræða á þeim tíma á haustþingi í staðinn fyrir að taka þetta sérstaklega til meðferðar. Þá hefði líka mátt koma hlutum þannig fyrir að þau atriði sem hæstv. forsætisráðherra gaf fyrirheit um, þ.e. aðrar breytingar og fyllri á lögum um Stjórnarráð Íslands, fylgdu með. Þetta hefði mátt flytja sem eitt frumvarp í samfellu í staðinn fyrir að slíta málið með þessum hætti úr samhengi. Það er ljóst að þingmenn Frjálslynda flokksins vilja greiða þessu frumvarpi leið í gegnum þingið og telja að það í höfuðatriðum til bóta. Það er þó eitt atriði sem við stöldrum við og veltum fyrir okkur og teljum að sé nokkuð varhugavert en það er f-liður 1. gr., þ.e. spurningin um að heimila að ráðuneyti verði sameinuð með úrskurði forseta Íslands. Það er spurning hvort það horfir til bóta að þau atriði fari úr höndum þingsins og verði einfaldlega á höndum ríkisstjórnar og forseta hverju sinni. Sjálfur tel ég að það sé varhugavert og ekki eigi að hrapa að slíkri ákvörðun enda er ekki nokkur þörf á að gera það með þeim hætti. Um atriðin sem varða starfsmenn í Stjórnarráðinu í 3. og 4. gr. er í sjálfu sér allt gott að segja en ástæða til að kalla til forustumenn í samtökum þeirra til að heyra þeirra sjónarmið. Væntanlega gerist það í allsherjarnefnd við meðferð á málinu. Höfuðatriðið í þessu máli er að hér er hreyft við breytingum á lögum á Stjórnarráði Íslands sem var löngu tímabært. Þess vegna er engin ástæða til að setja á langar ræður um með hvaða hætti og hvernig hlutirnir hefðu getað orðið eða hvort fiskur liggi undir steini. Það er ekki nokkur ástæða til þess að ætla að svo sé. Varðandi útgáfu reglugerða er það hárrétt sem hæstv. forsætisráðherra benti á, að reglugerðarheimildir eru að sjálfsögðu í höndum ráðherra hverju sinni. Alþingi kemur ekki að því en reglugerðir verða ekki gefnar út nema þær hafi stoð í lögum. Virðulegi forseti. Við í Frjálslynda flokknum munum greiða fyrir því að þetta frumvarp geti fengið hraða og góða afgreiðslu hér á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra vitnaði til þess mæta stjórnmálamanns og lagaspekings Bjarna Benediktssonar og ég tók undir hér í dag að hann hefði verið einn af spökustu lögmönnum þessarar þjóðar, og hvort sem hann talaði í stjórn og stjórnarandstöðu var tekið tillit til málflutnings hans. Af því að það henti hæstv. forsætisráðherra að minnast á þennan merkilega mann og bera þetta skyndiverk þeirra frá Þingvöllum saman við það sem Bjarni Benediktsson lagði til árið 1958 hér í þinginu segir, með leyfi forseta, í greinargerð þingsályktunar Bjarna Benediktssonar eftirfarandi: „Æskilegast er, að þær umbætur verði lögfestar með samráði og samvinnu ríkisstjórnar og stjórnarandstæðinga, svo að líkur verði fyrir meiri festu í þessum efnum en verið hefur,“ segir hann. Síðar segir hann í ræðu sinni: „Þetta er áreiðanlega þýðingarmeira mál en í fljótu bragði skyldi ætla“ - sem sé breytingar á Stjórnarráðinu - „og mál sem mikilsvert er, eins og sum fleiri, að menn reyni að koma sér saman um að leysa án flokkságreinings. Það eru líkur til þess í lýðræðisþjóðfélagi, að flokkar skiptist á um völd, einn hafi völdin í dag, annar á morgun. Það er ákaflega mikilsvert, ef þeir sem nokkra reynslu hafa af þessu og þekkja af eigin raun, hverjir ágallar eru, gætu komið sér saman um nýtt og betra skipulag, sem byggt væri á þeirri reynslu, sem fengin er. Það hafa allir stjórnmálaflokkar jafnan hag af því, að stofnun slík sem Stjórnarráðið sé hæf til að sinna starfi sínu og hún sé í uppbyggingu þannig, að hún verði sá bakhjallur góðrar stjórnar í landinu, sem hún þarf að vera, og geti leyst sín verkefni vel af hendi með sem minnstum mannafla, og þar með minnstum kostnaði. Þess vegna held ég, að það sé líklegra til árangurs í þessu, að tekið væri upp um lausn þessa máls samstarf allra flokka.“ Það er eins og hæstv. forsætisráðherra reyndi í mars sl. að hafa hér í frammi við þáverandi stjórnarandstöðu og var samkomulag um í þeirri ríkisstjórn sem ég sat í með hæstv. forsætisráðherra. En nú keyrir hæstv. forsætisráðherra breytingarnar áfram af slíkum hraða og með svo óljósum hætti að þingheimur veit í rauninni ekkert hvað um er að vera. Það er búið að margfara yfir það í dag að verið er að höggva upp Stjórnarráðið hér og þar í snepla til þess að búa til ráðuneyti. Eini ávinningurinn sem virðist vera í fækkun er blessuð litla Hagstofan. Hún verður að stofnun en ekki að ráðuneyti. Síðan er farið, eins og ég hef rakið hér í dag, í handahófskenndar breytingar, bæði með landbúnaðarráðuneyti, iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, sem var auðvitað lítið ráðuneyti fyrir og er varla tveggja manna verk. Það er auðvitað ljóst að í samskiptum þessara flokka á Þingvöllum hefur það verið val Sjálfstæðisflokksins að hirða til sín fleiri verkefni í Stjórnarráðinu en láta Samfylkinguna sitja uppi með sama fjölda ráðherra. Þetta er svona skipting, pólitísk hrossakaup sem eiga sér stað undir þeim kringumstæðum að ríkisstjórn er að fæðast. Þess vegna verð ég að ítreka: Ólíkt var skynsamlegri hugsun Bjarna Benediktssonar sem sá það fyrir sér að mikilvægt væri að allir flokkar kæmu að slíkri breytingu. Sannleikurinn er auðvitað sá að ríkisstjórnir koma og fara og flokkar sitja í ríkisstjórn í dag og ekki á morgun, og þannig mun lífið halda áfram. Einhvern tímann verður Sjálfstæðisflokkurinn utan ríkisstjórnar, ég trúi að völd hans vari ekki hér að eilífu og ráðríki í Stjórnarráðinu þegar þannig er unnið, þegar þannig er skipt um skoðun, eins og hæstv. forsætisráðherra sem leit á þetta sem samkomulagsmál í mars. Nú er það bara einkamál tveggja manna, hans og hæstv. utanríkisráðherra. Og þau hafa ekki enn klárað málið eins og glöggt hefur komið fram í ræðu hans. Hæstv. forsætisráðherra segir hér að hann sé að stíga fyrsta skrefið. Þetta er mjög undarlegt skref. Síðan finnst honum undarlegt að menn geri athugasemdir, finnist þetta einkennileg vinnubrögð og geri veður út af þessu, eins og hann orðar það, hæstv. forsætisráðherra. Ég er ekkert hissa á því miðað við þau sinnaskipti sem hafa orðið. Ég verð að segja að mér líst mjög illa á margt í þessu og mér finnst kastað til hendi. Ég verð að segja það sem alþingismaður á löggjafarþingi þjóðar minnar að ég vil auðvitað við þessar breytingar fá það uppgefið hvað um er að vera. Hvert eru málaflokkarnir að fara? Hvað ætlar ríkisstjórnin sér í þeim efnum? Ég hef sjálfur tekið sæti í þingnefnd og það er mjög óljóst hver verkefni þeirrar nefndar verða. Það hendir hins vegar hæstv. forsætisráðherra að snupra mig hér, saklausan manninn, af því að ég er ekki alveg sammála honum í þessu, og ber á mig afturhaldssemi. Ég skal segja hæstv. forsætisráðherra að það mun koma í ljós að mörgum manninum í hans flokki mun vera þannig skipað að hann verður mér nokkuð sammála um það sem ég er að tala. Honum mun finnast að það sem við höfum verið að gera í ríkisstjórn sem hæstv. forsætisráðherra stýrði einnig, endurskipuleggja landbúnaðinn, stofnanakerfi hans - ég hef nefnt hér landbúnaðarháskólana sem við höfum byggt upp sem atvinnuvegaháskóla og talið eðlilegt að heyrðu undir landbúnaðarráðuneytið og atvinnuveginn. Inn í landbúnaðarháskólana færðum við Rannsóknastofnun landbúnaðarins með öllum þeim vísindamönnum sem landbúnaðinum tilheyra. Það kann að vera að áhyggjur sæki að mörgum sjálfstæðismanninum við þessar breytingar alveg eins og að mér. Auðvitað get ég látið mér detta það í hug eins og öðrum að landbúnaðarháskólarnir fari til menntamálaráðuneytisins. Reynslan hræðir. Skólar annarra atvinnuvega, hvort sem það er sjávarútvegsins eða iðnaðarins, hafa nánast dáið inni í hítinni í menntamálaráðuneytinu. Þeir hafa ekki verið þau óskabörn sem hafa verið klædd upp og farið með þau eins og ber. Þess vegna óttast margur aðsteðjandi breytingar á landbúnaðarháskólunum sem hafa verið í miklum vexti, hæstv. forsætisráðherra. Ég hygg að þegar ég byrjaði sem landbúnaðarráðherra hafi verið í þessum tveimur skólum u.þ.b. 150 manns. Þar er núna hátt á fimmta hundrað manns við nám. Þessar skólastofnanir eru orðnar mjög virtar vísindastofnanir í miklu samstarfi. Það er ekkert óeðlilegt að áhyggjur sæki að mönnum. Litlir háskólar eiga rétt á sér. Það eiga ekki allir háskólar að vera í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Litlir, fallegir háskólar gegna mikilvægu hlutverki á landsbyggðinni. Kannski hefur íslenska þjóðþingið og ríkisvaldið verið nískt við það að gefa byggðunum þau tækifæri sem í háskólunum eru fólgin. Við sjáum það vissulega að Háskólinn á Bifröst blómstrar í dag.  Ég vil með málefnalegum hætti vekja athygli hér, hæstv. forsætisráðherra, á þeirri hættu. Mér þykir vænt um þessa skóla. Þeir eru landbúnaðinum mjög mikilvægir. Þess vegna er það ekki af neinni afturhaldssemi eða annarlegum sjónarmiðum sem ég velti upp þessum rökum og bið hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. ríkisstjórn, þar með hæstv. forsætisráðherra, að fara vel yfir þessa hluti áður en gripið er til þessara ráða. Þá hef ég sagt: Sé þetta óhjákvæmilegt getur sjálfseignarformið, eins og Bifröst þrífst undir, verið eitthvað sem við eigum að huga að. Ég þarf ekkert, hæstv. forsætisráðherra, að heita afturhaldsmaður þótt ég sé á sömu skoðun og Sjálfstæðisflokkurinn var um 1990 hvað varðar landgræðslu og skógrækt. Ef það er ætlan forsætisráðherra hefur hann ekki greint frá því. Ef það er ætlan hans og það samkomulag sem hann gerði með hæstv. utanríkisráðherra á Þingvöllum að fara með landgræðsluna í Gunnarsholti sem starfar um allt land og Skógrækt ríkisins undir umhverfisráðuneytið er hann að brjóta blað í sögu síns flokks. Sannarlega hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið þeirrar skoðunar að þessar miklu stofnanir séu framkvæmdastofnanir og eigi að heyra undir landbúnaðarráðuneytið, og skógrækt um allan heim er verkefni landbúnaðarins. Þess vegna hef ég líka beðið hæstv. landbúnaðarráðherra að fara vel yfir þessi rök. Ég vona auðvitað, hæstv. forsætisráðherra, að þetta sé ekki á dagskrá. Þetta væri skemmdarverk. Það eru þúsund skógræktarbændur á Íslandi á dag. Það er mikill uppgangur, og nýr, í þessari grein sem var settur í gang í ágætri ríkisstjórn sem við unnum saman í. Ég er fyrst og fremst með varnaðarorð að biðja menn um að fara yfir þetta með málefnalegum hætti en ekki með neinar úrtölur eða afturhald. Ég heyri líka talað um það jafnvel að búvörusamningarnir eigi að fara inn í fjármálaráðuneytið. Svona ganga þessar sögur sem maður heyrir 

Forseti biðst afsökunar, en getur þingmaðurinn upplýst um hversu langa ræðu hann eigi eftir og hvort hann ætli að nota tíma sinn?

Allan þann tíma sem ég á eftir mun ég nýta, hæstv. forseti.

Þá ætla ég að óska eftir að hv. þingmaður geri hlé á ræðu sinni því að nú verður gert kvöldverðarhlé. Tekur þá ræðumaður til við ræðu sína og lýkur henni þegar fundi verður haldið áfram.

Hæstv. forseti. Ég hef verið að fara í ræðu minni yfir það sem Bjarni Benediktsson, sá mikli lögspekingur og sterki stjórnmálamaður, hafði lagt til á sínum tíma. Ólíkt hafast menn að þegar tveggja manna samkomulag býr til svo óráðna niðurstöðu eins og hér er verið að kynna, og ekki að kynna, í dag. Enda sagði hæstv. forsætisráðherra ef ég man rétt fyrr í umræðunni að þess vegna væri verið að sníða Stjórnarráðið að samkomulaginu og flytja fleiri málaflokka milli ráðuneyta. Hæstv. forsætisráðherra vissi að þetta var allt saman óljóst. Ég hef verið að fara yfir landbúnaðarráðuneytið og þær breytingar sem ég varaði við og fór málefnalega yfir sem ég bið hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn að skoða vel án þess að vinna þar skemmdarverk. Ég mótmæli þeim orðum hæstv. forsætisráðherra sem hann viðhafði hér, að það væri of lítið að gera í landbúnaðarnefnd. Ég hygg að ef sagan verður skoðuð hafi aldrei jafnstórir kaflar í löggjöf landbúnaðarins verið endurskoðaðir og á síðustu árum. Ég hygg að Drífa Hjartardóttir, fyrrverandi formaður landbúnaðarnefndar, telji að hún hafi haft jafnmikilvægu hlutverki að gegna hér og stundum meiri verkefni en margar aðrar nefndir þingsins. Þessu vildi ég halda til haga. Ég vil segja að það liggur í sjálfu sér ekki þannig fyrir í ljósi þess að allir flokkar vilja breytingar á Stjórnarráðinu. Auðvitað gat komið til þess að landbúnaðarráðuneytið og eitthvert ráðuneyti sameinuðust. Ég hefði kannski getað séð fyrir mér aðra mynd, landbúnaðarráðuneyti, byggðamál, samgöngumál. Landbúnaður og sjávarútvegur geta vissulega átt á margan hátt vel saman og margt í báðum ráðuneytum nýst en ég gagnrýni að það eigi að taka annað ráðuneytið, höggva góðan hluta af störfum þess ef það er rétt og stinga því svo inn í hitt ráðuneytið í hendurnar á reyndar prýðilegum ráðherra sem ég hef mætur á. En hann situr auðvitað fyrir í ráðuneyti. Ég vil vekja athygli hæstv. forsætisráðherra á því ef það er svo að virðing hans hafi minnkað fyrir íslenskum landbúnaði, sem mér finnst á öllu tali hér og framferði stjórnarflokkanna að Samfylkingin hafi þar haft mikil áhrif. Það er nú svo, hæstv. forsætisráðherra, að landbúnaður um allan heim, landbúnaðarráðuneyti um allan heim, er vísbending þjóða um mikið matvælaland. Það yrði mikið áfall fyrir Íslendinga ef landbúnaðarráðuneytið væri ekki til. Landbúnaðarráðuneyti er mjög sterkt í öllum matvælalöndum heimsins, hefur mikla þýðingu og segir mikla sögu og í rauninni miklu sterkara en sjávarútvegsráðuneyti. 90% af öllum matvælum heimsins koma frá landbúnaði og ég get tekið undir það að matvælaráðuneytið eða matvælastofnun fari til þessa sameinaða ráðuneytis. Ég held að það sé góður kostur í sjálfu sér. Ég hef verið talsmaður þess að maturinn sem kemur úr haga í maga, frá fjörð á borð eða, eins og þeir segja á Norðurlöndum, frá hafi til maga líka er mikilvægt að ábyrgðin sé með þessum hætti. Ég ætla ekkert að mótmæla því. Ég vildi samt fara yfir þetta svona. Ég vil svo auðvitað segja hér að það er líka mikilvægt að halda vel utan um landbúnaðinn af því að hann hefur verið í mikilli þróun. Hann hefur mætt nýjum tíma og endurskipulagt sig. Hann getur búist við því sjálfsagt að alþjóðasamningar eigi sér stað. Ég ætla a.m.k. að vona að hæstv. forsætisráðherra standi gegn því fikti sem Samfylkingin hefur lagt til í tollum og öðru á síðustu árum til að skekkja þessa mynd. En hann getur staðið frammi fyrir miklum breytingum og hann hefur verið að búa sig undir það í hinni hefðbundnu landbúnaðarframleiðslu með þeim búvörusamningum sem við höfum gert fyrir utan hitt að það liggur auðvitað fyrir að landbúnaðurinn hefur í dag mörgum nýjum verkefnum að gegna í nýsköpun sveitanna sem voru ekki til fyrir 10 árum. Ég hef nefnt hestinn, skóginn, ferðaþjónustuna o.fl. Það er mjög mikilvægt að landbúnaðurinn fái að þróast áfram við þær aðstæður að löggjöfin sé heppileg og hann njóti þeirrar virðingar sem honum ber. Svo vil ég auðvitað, hæstv. forseti, segja að mér finnst margt, hæstv. forsætisráðherra, mjög óljóst eins og ég er búinn að margfara yfir í dag. Sagan er ekki nema hálfsögð. Ég hef nefnt þar Íbúðalánasjóð. Verður hann settur inn í fjármálaráðuneytið og seldur? Þetta skapar óvissu á markaðnum og frá þessu þarf auðvitað að skýra. Ég hef beðið um umræðu við hæstv. félagsmálaráðherra um þetta stóra mál því að það er komið fram að Íslendingum þykir mikilvægt að standa vel að Íbúðalánasjóði og telja hann mikilvægan í tilveru sinni utan um eign sína þannig að það er ekki sama hvernig að þessu er farið. Þannig er með mörg fleiri verkefni sem ég hef farið yfir í fyrri ræðum og ætla þá ekki að ítreka hér en vil að lokum segja, hæstv. forseti, að mér finnst ógæfulegt að geta ekki náð samstöðu um svona mál. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvað hefur breyst í höfði hans frá því í mars? Hvers vegna leitaði hann eftir samkomulagi við stjórnarandstöðu í mars en núna í júní þarf hann enga samstöðu við stjórnarandstöðu? Ég vil fá það skýrt frá hæstv. forsætisráðherra hvaða breytingar hafa átt sér stað. Hvers vegna hafa þessi sinnaskipti hans nú orðið? Er það vegna hins stóra meiri hluta eða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að hv. þingmaður þarf ekki að óttast að minn hugur gagnvart landbúnaðinum sé eitthvað öðruvísi en hann áður var. Það hefur reyndar ekkert með þetta frumvarp að gera. Þetta frumvarp er um skipulagsmál í Stjórnarráði Íslands en ekki um afstöðu mína eða annarra sem að þessu máli koma til landbúnaðar eða sjávarútvegs. Ég ber mikla virðingu fyrir landbúnaðinum og það hefur engin breyting orðið á því. Ég tel reyndar að hv. síðasti ræðumaður hafi verið afar góður landbúnaðarráðherra. Ég vil bara gjarnan koma því hér á framfæri ef einhver skyldi halda eitthvað annað. Ég vil líka segja við hann, vegna þess að hann sagðist hafa beðið hæstv. sjávarútvegsráðherra og núverandi landbúnaðarráðherra um það og beindi því einnig til mín að menn mundu vanda sig í framhaldinu, sérstaklega varðandi landbúnaðarskólana en einnig landgræðslu og skógrækt, að auðvitað verður það gert. Ég vil bara fullvissa hv. þingmann um það. Það stendur ekki annað til, þess vegna m.a. ætlum við okkur tímann til áramóta til að ganga frá öllu þessu máli. Lagabreytingin hérna er einföld og felur ekkert annað í sér en það sem hér segir. Ef menn ætla að færa landbúnaðarskólana eins og er ásetningur okkar er vel hægt að gera það án þess að breyta stjórnarráðslögunum. Það er hægt að gera það með breytingu á lögunum um búnaðarfræðslu. Það er ekki þetta mál hér. Sama er að segja um margt annað sem hv. þingmaður var að spyrja um. Það má ekki flækja þetta mál um of. Ég freistaði þess í marsmánuði að ná samkomulagi allra flokka um að gera þá breytingu á stjórnarráðslögunum sem er að finna í f-lið 1. gr., að það mætti sameina ráðuneytin með úrskurði forseta. Ég taldi að allir stjórnmálaflokkar kynnu að óska þess eftir kosningar að hafa þann möguleika. Um það náðist ekki samkomulag. Nú er 

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra áfram: Nú hafði hann náð því mikla markmiði að taka inn í bú sitt stærsta stjórnarandstöðuflokkinn með samtals 18 þingmönnum sem virðist þá hafa fallist á þessa meðferð. Framsóknarflokkurinn var áður í ríkisstjórn. Hvers vegna datt ekki forsætisráðherra í hug að það væri myndarlegt og líkt Bjarna Benediktssyni að leita eftir samráði allra þingflokka um þessa gríðarlegu breytingu? Í rauninni eins og hér hefur komið fram liggur ekkert á málinu. Ég fagna því að heyra að hæstv. forsætisráðherra segir það sem við höfum verið að segja í dag, að þetta er hálfunnið verk. Auðvitað hafa flokkarnir ekki náð niðurstöðu í málinu. Það er hæstv. forsætisráðherra búinn að viðurkenna núna. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að ætla að fara enn betur yfir þetta með landbúnaðarháskólana og hvernig það gerist þá. Ég tek það alveg skýrt fram, hæstv. forsætisráðherra, að landgræðsla og skógrækt hefur samkvæmt stefnumörkun í Sjálfstæðisflokki, sem ég hef dáðst að hvað það varðar, verið alveg skýrt landbúnaðarmál. Hér börðust þeir með kjafti og klóm þegar umhverfisráðuneytið var stofnað og við vorum hér ungir menn, ég og hæstv. forsætisráðherra, gegn því að þessar stofnanir rynnu inn í umhverfisráðuneytið. Umhverfisráðuneytið er verndarráðuneyti. Þetta eru framkvæmdastofnanir. Það getur vel verið að gamlir birkiskógar geti heyrt undir umhverfisráðuneyti en ég bara þakka þau orð hæstv. forsætisráðherra að hann ætlar að fara vel yfir þessi mál um leið og ég harma það, sem ég hef gert í dag, hvers lags offors þetta er, hvers lags ráðríki og hvers vegna ekki sé hægt að kynna málið í heild sinni, bæði fyrir stjórnarliðum sem mér finnst að viti takmarkað um málið og ég tala ekki um líka stjórnarandstöðunni. 

Virðulegur forseti. Hér er hvorki offors né ráðríki á ferðinni. Þetta mál var kynnt á fundi fyrir m.a. hv. þingmanni og formönnum stjórnarandstöðuflokkanna og hefði þeim verið í lófa lagið að taka sömu afstöðu og þingmenn Frjálslynda flokksins hafa gert hér sem ætla að greiða fyrir þessu máli vegna þess að þeir líta þannig á að hún sé til góðs, sú breyting sem hér er lögð til, hvað svo sem mönnum kann að finnast um framhaldið. Hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins vill ganga lengra en þetta frumvarp. Hún lýsti því yfir áðan. Þannig er um fleiri þingmenn hér en einhvers staðar verða menn að byrja. Það var heppilegt að hv. þingmaður skyldi minnast á umhverfisráðuneytið. Þá var hann í stjórnarmeirihluta og ég í minni hluta. Skyldi hann ekki muna eftir því hvernig þáverandi stjórnarmeirihluti reyndi með offorsi og ráðríki að koma því máli í gegn og tókst á endanum? Ekki var leitað samkomulags um þá hluti. Ekki var vitnað í Bjarna Benediktsson við það tækifæri.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft þau áhrif þá að landgræðsla og skógrækt fóru ekki undir umhverfisvernd. Það kann að vera að það hafi verið hlustað á stjórnarandstöðuna þannig að ég minnist þeirra átaka sem þá voru. Ég minni hæstv. forsætisráðherra á þá umræðu og ég hygg að það hafi verið með þeim hætti. Í lófa lagið, segir hæstv. forsætisráðherra, að styðja mál, kallaði hér til fundar þar sem skýrt er frá þessari vegferð án þess að segja, hæstv. forsætisráðherra, hvað í pakkanum væri. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki skýrt frá því enn þá hvaða stórbreytingar eru í nánd. Það hefði auðvitað verið allt annað mál því að sannarlega er það svo að það er ekki verið að stíga neitt rosalega stórt skref, hæstv. forsætisráðherra, það er verið að sníða svuntu í kringum eina ríkisstjórn, það er bútasaumur til að koma ráðherrum fyrir í litlum hornum í ráðuneytum. Það er ekki verið að fara skipulega í það mál sem allir flokkar hafa ályktað um. Þetta er með allt öðrum hætti. Allir flokkar eru sammála um að þeir vildu sennilega flestir að hér yrðu 10 ráðuneyti, nokkurn veginn jafnvíg að stærð, jafnstór að verkefnum, og fullt verkefni fyrir hvern ráðherra. Við erum auðvitað undrandi á því að það sé bara litla Hagstofan sem ekki er ráðuneyti lengur og fari síðan að fitla við hitt með óskipulegum hætti og hæstv. forsætisráðherra ætlar reyndar að taka sér tíma fram að næstu jólum. Gleðileg jól, hæstv. forsætisráðherra.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður og formaður Framsóknarflokksins Guðni Ágústsson hafi hitt naglann á höfuðið í seinna andsvari sínu þegar hann sagði að þetta mál væri ekki svo stórt. Þess vegna finnst mér dálítið merkilegt hvað hv. þingmaður er ótrúlega viðkvæmur gagnvart því og hefur uppi stór orð. Mig langar til þess að varpa fram spurningu til hv. þingmanns af því hann eyddi töluverðu púðri í sinni ræðu í að fjalla um landbúnaðarháskólana og framtíð þeirra. Hann nefndi það sérstaklega að honum þætti vænt um þessa skóla. Ég hygg að allir þeir sem sitja í þessum þingsal séu sammála hv. þingmanni um það að okkur þykir öllum vænt um landbúnaðarháskólana og viljum veg þeirra sem mestan. En það hafa verið uppi sjónarmið um að menntamálaráðuneytið eigi að fara með yfirstjórn þessara skóla, eins og yfirstjórn menntamála yfirleitt. En hv. þingmaður hefur verið mikill talsmaður þess að landbúnaðarháskólarnir sem atvinnuvegaháskólar falli undir landbúnaðarráðuneytið. Þá hlýt ég að spyrja hv. þingmann, af því það þýðir ekki að segja bara A, menn verða líka að segja B: Sér hv. þingmaður það fyrir sér að aðrir atvinnuvegaháskólar falli undir fagráðuneyti á hverju sviði? Telji hv. þingmaður að landbúnaðarháskólarnir eigi að falla undir landbúnaðarráðuneytið, ætti þá ekki það sama t.d. að gilda um Iðnskólann í Reykjavík? Væri ekki skynsamlegast að sá ágæti skóli félli undir iðnaðarráðuneytið? Hvað með Fjöltækniskóla Íslands? Væri honum ekki að minnsta kosti að hluta best komið undir sjávarútvegsráðherra o.s.frv.? Mér þætti vænt um að fá svör frá hv. þingmanni 

Hæstv. forseti. Mér þykir vænt um þessa spurningu hv. þingmanns. Því sannarlega hef ég ekkert á móti menntamálaráðuneytinu og störfum þess. Hins vegar hef ég hér vitnað til þess, bæði hvað sjávarútveginn og iðnaðinn varðar, að mörgum finnst að greinar þessa atvinnulífs hafi ekki þrifist sem skyldi. Margir óttast að þegar landbúnaðarháskólarnir hverfa inn í þá hít sem menntamálaráðuneytið er, þá hafi þeir ekki þann forgang og sérstöðu sem þeir hafa um leið og þeir hafa verið byggðir upp í tengslum við atvinnuveginn sjálfan. Þess vegna hef ég kannski gert mér grein fyrir því, hv. þingmaður, að þetta mundi gerast. Ég nefni það hér sem dæmi að stærri hluti af vísindamönnum landbúnaðarins sem þjóna íslenskum landbúnaði, þeir eru undir þessum skólum sem atvinnuveginum. Það þarf auðvitað að ná samkomulagi um hvernig þeir þjóna atvinnuveginum áfram. En ég bið fyrir alla muni þá stjórnarliða sem hér eru að vanda sig í þessu verki og fara yfir það. Ég hefði kosið að hafa þetta óbreytt, ekki síst vegna þeirrar miklu þróunar sem er í atvinnugreininni og í þessum skólum. Ég gat þess hér að nemendafjöldi í þessum skólum er nú sennilega hátt á fimmta hundrað, mikil þróun. Þeir eru á landsbyggðinni, gegna sérstöku hlutverki. Ég hef velt fyrir mér hvort sjálfseignarformið komi til greina sem getur verið til að styrkja þá enn meira og skapa þeim meiri sérstöðu. Þannig að ég hef verið að velta hér vöngum yfir því hvernig best væri að standa að þessu vandaverki ef svo færi. Ég viðurkenni að ég er andvígur því. Mörgum sýnist að það sé sjálfsagður hlutur að færa þá. Ég minni á Stýrimannaskólann. Ég minni á skóla iðnaðarins. Hvar eru þeir? Þeir hafa því miður ekki þrifist sem skyldi. Þannig að það eru 

Herra forseti. Auðvitað er það þannig þegar menn gera breytingar í okkar menntakerfi þá hljóta menn að vanda sig, hvort sem það varðar landbúnaðarháskóla eða aðrar menntastofnanir. Ég get ekki tekið undir það að hv. þingmaður hafi ekki verið með neina fordóma gagnvart menntamálaráðuneytinu og því fólki sem þar starfar. Vegna þess að í ræðu sinni hélt hann því fram að tilteknar menntastofnanir hefðu beinlínis dáið undir stjórn þessa ráðuneytis. Og það að tala um ráðuneyti sem einhverja hít er náttúrlega ekki orðbragð sem menn eiga að taka sér hér um það metnaðarfulla starf sem átt hefur sér stað á sviði menntamála og hv. þingmaður hefur verið þátttakandi í að byggja upp. En hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni. Ég óska eftir því að hann geri það. Ef hv. þingmaður væri samkvæmur sjálfum sér og talaði fyrir því að einn atvinnuvegaskóli yrði tekinn út úr yfirstjórn menntamála og yfir í landbúnaðarráðuneytið, er hann þá ekki þeirrar skoðunar að það sama eigi að gilda um aðra skóla? Ætti ekki Iðnskólinn í Reykjavík samkvæmt röksemdafærslu hv. þingmanns að falla undir hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson og iðnaðarráðuneytið? Væri Fjöltækniskóla Íslands ekki betur komið fyrir undir hæstv. sjávarútvegsráðherra o.s.frv.? Hvað með aðrar fagdeildir annarra háskóla, t.d. á sviði heilbrigðisvísinda? Þar fara fram rannsóknir alveg eins og í landbúnaðarháskólunum. Væri læknadeild Háskóla Íslands ekki betur komin undir hæstv. heilbrigðisráðherra o.s.frv.? Þetta eru spurningar sem ég bið hv. þingmann að svara. Ég hef varpað þeim fram einu sinni og ég geri það aftur og ég óska eftir skýrum svörum frá hv. þingmanni.

Hæstv. forseti. Hvar er Stýrimannaskóli Íslands? Hvar er hann? Það gæti vel verið að hann væri starfandi í Vestmannaeyjum eða einhvers staðar annars staðar hefði hann aldrei farið frá sjávarútveginum. Þannig að við megum ekki vera kaþólskari en páfinn í þessum efnum. Ég hygg að það sé svo að víða um heim séu atvinnuvegaháskólar viðurkenndir og ég hef bent á það í ræðum mínum, t.d. við umræðuna um stefnuræðu forsætisráðherra, að næstbesta formið gæti verið að skapa frelsi þessara skóla í gegnum sjálfseignarstofnun til að varðveita þá. Ég er ekkert frá því, hv. þingmaður, nema við séum of stífir. Ég er heldur ekkert frá því, þó ég hafi miklar mætur á því fólki sem vinnur í menntamálaráðuneytinu og hafi átt mjög gott samstarf við það um öll þau málefni sem ég fór með sem landbúnaðarráðherra, að bókin sé enn aðalgrundvöllurinn í huga þess ráðuneytis. Þannig hef ég verið að velta því fyrir mér, og get bara tekið undir það, það getur vel verið að þessir skólar, bæði Iðnskólinn, Stýrimannaskólinn, ef Stýrimannaskólinn væri til, og Iðnskólinn væri þess vegna öflugri ef hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson færi höndum um hann. Þá gæti skapast samkeppni sem Sjálfstæðisflokknum þykir nú yndisleg. Samkeppni er af því góða í þeirra huga eins og okkar allra. Því samkeppni skapar frjótt samfélag. Það gæti þá verið samkeppni hvað þetta varðar á milli atvinnuvegaskóla sem heyra undir þau ráðuneyti sem fara með atvinnugreinina. En ég er í rauninni þeirrar skoðunar, hv. þingmaður, þó ég reyni fyrst og fremst við þessa umræðu að vekja athygli á því, bæði við hæstv. landbúnaðarráðherra og hv. þingmenn 

Hæstv. forseti. Þetta er í sjálfu sér fróðleg og skemmtileg umræða sem hér fer fram um það frumvarp sem liggur fyrir um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Áhugi þingmanna leynir sér ekki. Þetta eru málefni sem við höfum gaman af að ræða og takast á um og ég vil leyfa mér að halda því fram að það hefði verið farsælla og vænlegra til góðs eða gjöfuls árangurs í þessum málum að fara öðruvísi að á fyrstu stigum, kannski í mars sl. þegar hæstv. forsætisráðherra ámálgaði það við formenn stjórnmálaflokkanna hvort hægt væri að ná einhvers konar samkomulagi um það sem hann segir okkur nú að sé einungis f-liður 1. gr., þ.e. að heimilt ætti að vera að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta, með forsetavaldi. Hann er að upplýsa okkur um það hér, hæstv. ráðherra, að það hafi einungis verið þetta sem það samkomulag sem hann ætlaði að reyna að ná í mars hafi falið í sér Ég tel að í þessu fyrsta máli sem við tökum hér til umfjöllunar séu hæstv. ráðherrar að sniðganga lykilsetningu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þ.e. niðurlagssetninguna í fyrstu efnismálsgrein stefnuyfirlýsingarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi og standa vörð um sjálfstæði Alþingis og eftirlitshlutverk þess.“ Mér þykir auðvitað mjög miður að ríkisstjórnin skuli ekki fara betur af stað hvað þetta varðar en raun ber vitni. Hér er dæmigert mál sem þarfnast samvinnu og samkomulags þannig að ég hefði haldið að hér hefði ríkisstjórnin átt að sýna á fleiri spil, sýna okkur þá framtíðarsýn sem ég ímynda mér að hún hafi a.m.k. að einhverju leyti og leyfa okkur að takast á um það í nefndastörfum á Alþingi eða á einhverjum vettvangi þar sem allir stjórnmálaflokkar eiga jafna aðkomu. Eða hefur ríkisstjórnin enga framtíðarsýn varðandi þetta mál sem hér er lagt fram? Ef svo er ekki hvaðan eru þá komnar þær flugufregnir sem við höfum haft á takteinum og heyrt í umræðunni og við höfum sennilega flestar úr fjölmiðlum um þær breytingar sem mögulegar eru í vændum? Þá er ég að tala um það sem nefnt hefur verið hér varðandi málefni t.d. Íbúðarlánasjóðs. Hefur ríkisstjórnin það á stefnuskrá sinni eða er talað um það í baklandi hennar að færa eigi málefni Íbúðarlánasjóðs til fjármálaráðuneytisins? Eiga ferðamálin að fara í iðnaðarráðuneytið? Eiga matvælamálin að fara í landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið? Eiga vatnamálin að fara í umhverfisráðuneytið og hvaða þættir þeirra þá? Á þróunaraðstoðin að fara í viðskiptaráðuneytið? Landgræðslan og skógræktin í umhverfisráðuneytið? Um þetta höfum við heyrt fregnir. En hæstv. forsætisráðherra þegir þunnu hljóði um þetta hér og sýnir ekki á nein spil þannig að ég vil ítreka hér beiðni frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að þær hugmyndir sem eru hér á bak við ef einhverjar eru verði allar lagðar fram í umfjöllun málsins í allsherjarnefnd. Það er það minnsta sem hæstv. ráðherra getur gert til að reyna að láta líta svo út að verið sé að tala saman á einhverjum jafnréttisgrunni í þingnefndinni um þetta viðamikla mál sem okkur er öllum hjartans mál. Okkur er öllum mikið niðri fyrir um þetta mál og langar til að koma að því að skapa það í sameiningu. Einhver sagði að 21. öldin væri öld samsköpunar. Það ætti að kenna ríkisstjórninni það að fara eftir þeim orðum sem hún sjálf leggur inn í stefnuyfirlýsingu sína. Hæstv. ráðherra sagði áðan í framsöguræðu sinni að verið væri að búa í haginn fyrir frekari breytingar, þetta væru lágmarksbreytingar nú og þetta væri í raun og veru lítið skref. Allt þetta gefur okkur til kynna að hér séu frekari breytingar í vændum og okkur finnst að það sé rétt að fá tækifæri til að ræða þær á breiðum grunni hér og nú. Að mínu mati er æskilegt að fækka ráðuneytum og það er æskilegt að mati flestra þeirra sem hafa tjáð sig um þessi mál á undanförnum missirum. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde hefur sagt í fjölmiðlum og ég er t.d. með útskrift af frétt úr Ríkisútvarpinu frá því í apríl sl. þar sem hann fjallar um það í tengslum við landsfund Sjálfstæðisflokksins að honum finnist það álitlegt að fækka ráðuneytum í tíu, það væri álitlegt að hafa tíu öflug ráðuneyti og jafnframt sveigjanleika til að breyta verkaskiptingu milli ráðuneytanna á skilvirkari hátt en nú væri heimilt. Tíu ráðuneyti, ég get alveg tekið undir það. Mér finnst það skynsamlegt og mér finnst skynsamlegt að gera slíkar breytingar í tengslum við ríkisstjórnarskipti þannig að ég hefði haldið að ríkisstjórn ætti að koma fram með hugmynd um tíu ráðuneyti nú, um eitt stórt atvinnuvegaráðuneyti en ekki að fara undan í flæmingi í umræðunni eins og hæstv. ráðherra gerir og segir að eitt stórt atvinnuvegaráðuneyti sé einfaldlega of risavaxið til að fara út í þá framkvæmd núna. Ég er ekki viss um að það sé neitt risavaxið því þetta er eitthvað sem fulltrúar í flestum stjórnmálaflokkum hafa viljað ræða og viljað velta upp. En við viljum eiga þátt í því að sjá fyrir okkur á hvern hátt málaflokkunum yrði komið fyrir innan slíks ráðuneytis. Það er sem sagt spurning um hvað hafi verið samið milli stjórnarflokkanna, hvort um eitthvað hafi verið samið og hvaða breytinga sé að vænta að mati þeirra sem sitja þar við stjórnvölinn fyrir hönd stjórnarflokkanna. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum viljað fara þá leið að skera upp Stjórnarráðið. Við höfum greint frá því í stefnumótunarplaggi okkar um græna framtíð á hvern hátt við sjáum t.d. stjórnsýslu umhverfismálanna sem við teljum vera einn af þeim meginmálaflokkum sem 21. öldin þarf að fjalla um og við teljum grundvallaratriði að málefni umhverfisráðuneytisins færist skör ofar í stjórnsýslunni en verið hefur til þessa. Okkur hefur fundist að ráðuneyti umhverfismála hafi verið svolítil afgangsstærð og það hafi kannski aldrei fengið þann byr í seglin sem það hefði þurft. Í raun og veru geldur það þess enn að vera yngsta ráðuneytið og okkur finnst efni standa til þess að umhverfisráðuneytið fái miklu virðingarmeiri sess í Stjórnarráðinu. Það má segja sem svo að ráðuneyti fjármála sé næstsett forsætisráðuneytinu þar sem fjármálaráðuneytið setur öllum hinum ráðuneytunum lög, öll hin ráðuneytin verða að vinna samkvæmt fjárlögum sem samin eru í fjármálaráðuneytinu. Við vinstri græn gætum séð fyrir okkur sams konar fyrirkomulag varðandi umhverfisráðuneytið. Við viljum sjá fyrir okkur umhverfisráðuneyti sem væri á pari við fjárlagaráðuneytið í Stjórnarráðinu þannig að umhverfisráðuneytið væri það umhverfis- og auðlindaráðuneyti sem legði öllum hinum atvinnuvegaráðuneytunum línurnar. Það gæfi þeim ákveðinn ramma og þau gætu síðan stýrt eða stjórnað auðlindum og nýtingu þeirra út frá þeim grundvallaratriðum sem yrðu samþykkt eða samin í umhverfisráðuneytinu. Í okkar huga er þetta lykilatriði í stjórnsýslunni og í nýjum hugmyndum um Stjórnarráðið, að umhverfisráðuneyti og fjármálaráðuneyti séu jafnsett og hafi sterkara umboð en núna er og leggi línurnar fyrir önnur ráðuneyti. Við álítum að t.d. rannsóknirnar á náttúruauðlindunum bæði til lands og sjávar, verndun náttúruauðlindanna og allar meginlínur í áætluninni um nýtingu auðlindanna eigi að vera á forræði umhverfisráðuneytisins. Í því sambandi höfum við talið að það ætti að heita umhverfis- og auðlindaráðuneyti og hefði þá fengið víðara og efnismeira hlutverk en það hefur í dag. Skipulagsmálin eru mál sem eru fyrirferðarmikil í umræðunni núna. Það er alveg ljóst að það má endurskoða á hvern hátt þeim er fyrir komið í stjórnsýslunni og við eigum örugglega í vændum á næsta haustþingi að fjalla um ný skipulags- og byggingarlög eða skipulags- og mannvirkjalög. Það væri því viðeigandi að efla umhverfisráðuneytið og auka hlutverk þess og vægi í tengslum við þau nýju lög sem við munum fjalla um innan skamms. Það er mitt mat að atvinnuvegaráðuneyti hefði verið skynsamleg lausn og ég held að við séum alveg tilbúin að fara út í það að stofna eitt öflugt atvinnuvegaráðuneyti. Það má segja af því að hæstv. fyrrverandi landbúnaðarráðherra, hv. núverandi þingmaður Guðni Ágústsson ber fyrir brjósti skógrækt og landgræðslu - það geri ég líka og ég hefði gaman af því að eiga orðastað við þingmenn almennt um málefni skógræktar og landgræðslu - og hv. þm. Guðni Ágústsson sagði áðan að það gæti vel verið að einhverjir gamlir birkiskógar mættu verða eftir í umhverfisráðuneytinu en skógræktin og landgræðslan ættu að vera í landbúnaðarráðuneytinu. Ég er sammála hv. þingmanni að því leytinu til að atvinnuvegurinn, t.d. skógarhögg eða nytjaskógrækt á að sjálfsögðu heima í atvinnuvegaráðuneytinu eins og landbúnaðarráðuneytinu en að sama skapi finnst mér að vernd skóglendis eigi að vera í umhverfisráðuneytinu. Ég held meira að segja við hv. þm. Guðni Ágústsson getum náð fínu samkomulagi um einhverja línu sem yrði dregin þarna á milli atvinnuvegarins sem slíks og síðan verndarþáttarins. Það sama má segja um landgræðsluna. Landgræðslan er að hluta til atvinnuvegur, þ.e. hvað landbúnaðinn varðar, störf bænda og hlutverk þeirra í landgræðslunni en landgræðsla er líka landvernd þannig að ég held að þarna sé dæmigerður málaflokkur sem á að skipta upp, annars vegar undir atvinnuvegaráðuneyti og hins vegar undir verndarráðuneytið. Þetta segi ég til marks um að hér eru stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn sem hafa skoðanir, hreinar og klárar skoðanir á því hvernig á að véla um málin. Stjórnmálamennirnir sem standa að stjórnarflokkunum hafa þessar skoðanir líka og það er óeðlilegt að við förum af stað í þessa vegferð án þess að stjórnmálamenn sýni okkur á spil sín, að það sé teiknuð hér upp einhvers konar framtíðarmynd af því sem hin nýja ríkisstjórn sér fyrir sér. Í mínum huga byggir áframhaldandi starf hennar og grundvöllur á því hvernig þetta fólk sér Stjórnarráð Íslands fyrir sér í allra nánustu framtíð. Af því að við erum að nefna atvinnuvegaráðuneytin þá rakst ég á leiðara í Morgunblaðinu frá því í desember sl. þar sem fjallað er um verkaskiptingu ráðuneyta. Morgunblaðið skírir þennan leiðara sinn Verkaskipting ráðuneyta og af því að það hefur verið fjallað um það nú í umræðunni að Morgunblaðið sé virkur þátttakandi í stjórnarstefnunni og mótun stjórnarstefnunnar þá fannst mér alveg viðeigandi að koma með örlitla frásögn af þessum leiðara inn í umræðuna. Þar átelur Morgunblaðið þáverandi stjórnvöld fyrir að ósamræmi sé í verkaskiptingu ráðuneytanna og ráðuneytin vinni hvert gegn öðru og þá ekki síst þau sem með atvinnuvegina fara. Eitt ráðuneytið byggi upp markað erlendis á meðan annað ráðuneyti brjóti niður. Þessi leiðari var skrifaður á þeim tíma sem ríkisstjórnin hafði heimilað hvalveiðar á nýjan leik, 8. desember 2006. Það kom t.d. fram í máli leiðarahöfundarins að gagnrýnt var að ferðaþjónustan, sem samgönguráðuneytið fer með, setji tugi milljóna í kynningu á Íslandi sem samfélagi þar sem lifað er í sátt við náttúruna fyrir ferðamenn í löndum eins og Þýskalandi og Bretlandi þar sem umhverfisverndarsamtök eru gríðarlega sterk en síðan tryggir sjávarútvegsráðherra fjölmiðlum í sömu löndum myndir af Íslendingum að hluta í sundur hvali. Leiðarahöfundur lýkur leiðara sínum með því að segja, með leyfi forseta: „Þetta hlýtur að vera það, sem átt er við þegar talað er um verkaskiptingu ráðuneyta.“ Ég vona að það sé ekki svona verkaskipting sem stjórnarherrarnir sjá fyrir sér núna. Ég vona að við séum að fara inn á einhverja braut þar sem hægt verður að búa til meira samræmi og meiri samhljóm en leiðarahöfundurinn í Morgunblaðinu í desember sl. gefur til kynna að sé til staðar. Það er ekki bara á Íslandi sem ný ríkisstjórn er að taka við. Það er líka í Frakklandi og af því að ég var að segja frá því hvernig við vinstri græn sjáum fyrir okkur nýja stöðu umhverfisráðuneytisins á 21. öldinni þá þykir mér afar athyglisvert að Nicholas Sarkozy, nýr forseti í Frakklandi, skuli leggja af stað með sína nýju ríkisstjórn á þeim nótum að hann ákveður að umhverfisráðuneytið skuli frá og með nú færast úr 13. sæti í virðingarröðinni í skipaninni í franska stjórnarráðinu, upp í 2. sæti. Með öðrum orðum, umhverfisráðuneytið í frönsku stjórninni á að vera næststatt forsætisráðuneytinu og Alain Juppé umhverfisráðherra er þar af leiðandi orðinn næstæðsti ráðherrann í ríkisstjórninni. Hvers vegna vill Nicholas Sarkozy hafa þetta svona? Hann segir að baráttumál umhverfisins séu baráttumál 21. aldarinnar og það skipti verulegu máli að orkuiðnaðurinn, samgöngurnar og umhverfismálin eigi heima í öflugasta ráðuneyti ríkisstjórnarinnar. Hann setur orkumálin öll undir umhverfisráðuneytið og lítur á orkumál sem umhverfismál og sömuleiðis samgöngumálin. Í tengslum við hina nýju ríkisstjórn Frakklands og hina nýju skipun umhverfismálanna þar nefna menn loftslagsbreytingarnar sem forgangsmál og raunhæfar aðgerðir til að stemma stigu við þeim. Orkusparnaður er í öllu því starfi sem þar fer fram núna lykilorð og lykilatriði og sömuleiðis að orkuiðnaðurinn falli undir eða lúti lögmálum umhverfisráðuneytisins og þeim reglum sem umhverfisráðuneytið setur. Hvert var svo fyrsta verk hins nýja umhverfisráðherra? Það var að boða samráðsfund, stóran öflugan samráðsfund félagasamtaka sem starfa á vettvangi umhverfismálanna til þess að ræða þessar stjórnkerfisbreytingar. Þá var búið að ræða þær við ríkisstjórnarborðið þannig að fyrsta verk hins nýja ráðherra var að kalla félagasamtökin til skrafs og ráðagerða um hinar nýju stjórnkerfisbreytingar og það hvernig samtalið á milli þessara aðila eigi að vera í náinni framtíð, hvernig þau geti í sameiningu markað stefnu sem byggi á umhverfissjónarmiðum, umhverfissjónarmiðum sem eru þá uppspretta nýrra tækifæra t.d. hjá atvinnuvegunum. Það er talað um það hjá frönsku ríkisstjórninni að fjárfestingar í umhverfismálum séu þess eðlis að þær eigi að nýta sem fjárfestingar og sem hluta af hagvextinum í samfélaginu og ný tækifæri en ekki alltaf sem einhverja byrði eða einhvern bagga. Ég get svo sem farið yfir það í mörgum orðum hvernig Frakkar fara að þessu í sínu landi. Mér hefur fundist það vera til fyrirmyndar og ég hefði talið að í sambandi við þessa umræðu ættum við að geta fjallað á sama hátt djúpt um þetta mál og velt upp öllum hliðum þess og á endanum fengið út niðurstöðu sem að mínu mati væri skynsamleg, sem er fækkun ráðuneyta. Í því sambandi er rétt að nefna það hér sem hefur verið nefnt í þessari umræðu að skipting ráðuneytanna í hinni nýju ríkisstjórn er athyglisverð í sjálfu sér og það er ekkert óeðlilegt þó að fólki sýnist Samfylkingin hafa farið með fremur rýran hlut frá þeirri skiptingu þar sem Samfylkingin hefur miðað við fyrri skipan mála einungis fimm ráðuneyti en Sjálfstæðisflokkurinn hefur í raun yfir sjö ráðuneytum að ráða. Þar af hefur Sjálfstæðisflokkurinn fengið að taka til sín heilbrigðisráðuneytið beinlínis í pólitískum tilgangi sem manni finnst auðvitað afar miður. Hæstv. forseti. Að þessu leyti er hér um að ræða mál sem verðskuldar samráð, samvinnu okkar sem hér störfum á löggjafarsamkomunni. Að mínu mati hefði betur verið ef við hefðum getað farið af stað með örlítið meiri samstarfsvilja en hér er sýndur og við hefðum þá líka vitað aðeins meira um það sem að baki býr, vitað um þau sjónarmið og þá sýn sem ríkisstjórnin ætlar sér að keyra eftir inn í nánustu framtíð.

Virðulegur forseti. Þær umræður sem hér hafa farið fram um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands hafa að mörgu leyti verið mjög áhugaverðar. Hér hefur komið fram í umræðunni að margir þingmenn hafa hugmyndir um það hvernig Stjórnarráði Íslands væri best skipað og um ýmsar grundvallarbreytingar sem þingmenn telja að gæti verið tímabært að gera á Stjórnarráðinu. Ég geri ráð fyrir að allir flokkar hafi með einhverjum hætti gert um það samþykktir á flokksþingum sínum hvernig þessum hlutum væri best fyrir komið og margir flokkar hafa flutt hér frumvörp til laga um þetta, þar á meðal flokkur minn, Samfylkingin, en ég var einmitt 1. flutningsmaður að frumvarpi til laga um breytingar á Stjórnarráðinu sem flutt var hér á síðasta þingi. Þar við bætist svo að það hefur auðvitað verið til skoðunar, og ef ég veit rétt þá var sérstakur vinnuhópur starfandi á vegum fyrrverandi forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, meðan hann var í forsætisráðuneytinu, og reyndar líka, hygg ég, á vegum Davíðs Oddssonar, fyrrverandi forsætisráðherra, meðan hann var þar, án þess að niðurstaða hafi fengist í þau mál. Það segir okkur kannski að það er heldur flóknara en menn hafa oft talið að vinna að grundvallarendurskoðun á Stjórnarráði Íslands. Þar sem um er að ræða er að frumvarpið sem hér liggur fyrir felur ekki í sér grundvallarendurskoðun á Stjórnarráðinu, það felur í sér að tryggingamálin eru færð undir félagsmálaráðuneytið og ég hélt satt að segja að um það væri nokkuð víðtæk sátt í þinginu að þau mál væru betur komin hjá félagsmálaráðuneytinu, þ.e. almannatryggingarnar, en í heilbrigðisráðuneytinu. Ég minni líka á að margvísleg samtök, m.a. aldraðra, hafa margsinnis ályktað um þetta, að rétt væri að bæði almannatryggingarnar sem og málefni aldraðra heyrðu undir félagsmálaráðuneytið, enda væri öldrun ekki sjúkdómur og ætti því ekki heima í heilbrigðisráðuneytinu eins og nú er. Það sem þetta felur síðan líka í sér er sameining sjávarútvegsráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis í eitt ráðuneyti og í þriðja lagi að sett sé inn heimild í lögin um að hægt sé að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Ég geri mér grein fyrir því að það kann að vera nokkur andstaða við það að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti hjá einstökum þingmönnum. Ég vil hins vegar minna á það í þessu sambandi að í marsmánuði sl. þegar hæstv. forsætisráðherra kynnti fyrir formönnum stjórnmálaflokkanna hér á þingi hugmyndir um að afgreiða fyrir vorið breytingar á lögum um Stjórnarráðið sem fólu það einmitt í sér að sett yrði inn heimild til að sameina ráðuneyti, þá man ég ekki betur en einmitt formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi nefnt í þeirri umræðu að það gæti verið skynsamlegt í stað þess að vera með eitt atvinnuvegaráðuneyti að sameina sjó og land eins og það er kallað inn í eitt matvælaráðuneyti. Það má þá kannski segja að það sé stigið skref í þá átt með því frumvarpi sem hér er lagt fram. Ég varð ekki vör við það í þeirri umræðu sem fór hér fram í mars að mikil andstaða væri við að setja slíka heimild inn í stjórnarráðslögin nema af hálfu Vinstri grænna þar sem settur var ákveðinn fyrirvari vegna þess að mönnum væri ekki ljóst hvað þetta fæli í sér. Það skal tekið fram hér að sá fyrirvari kom fram af þeirra hálfu. Af minni hálfu sem sat þennan fund og var þá í stjórnarandstöðu kom fram að ég teldi skynsamlegt að gera þetta. Ég teldi skynsamlegt að setja slíkt ákvæði inn í stjórnarráðslögin vegna þess að óháð því hverjir sætu í ríkisstjórn að kosningum loknum þá gæti sú ríkisstjórn talið nauðsynlegt að gera ákveðnar breytingar á skipulagi Stjórnarráðsins og vildi ná fram ákveðnum breytingum og þyrfti að hafa til þess svigrúm. Ég var í stjórnarandstöðu þegar ég lýsti þessu yfir og viðhorf mitt hefur ekkert breyst. Það er það sama, að það sé skynsamlegt að þessi heimild sé hér til staðar. Þetta eru breytingarnar sem hér eru á ferðinni og þær eru ekki stórvægilegar en það sem hefur blandast inn í þessa umræðu eru hugmyndir sem uppi eru núna og hafa svo sem alltaf verið uppi, að kannski væri skynsamlegt að gera ákveðna breytingu á reglugerðinni um Stjórnarráðið og flytja til verkefni á milli ráðuneyta. Það er ekki gert hér í þessu frumvarpi, það tekur ekkert á því máli. Það þarf að gerast eftir yfirlegu og vinnu og íhugun í sumar að gera þá breytingu á reglugerðinni um Stjórnarráðið og koma með það inn í þingið í haust sem breytingu á ýmsum sérlögum sem þarf að gera vegna slíks verkefnatilflutnings. Komið hefur það sjónarmið upp, bæði hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að hér væri verið að sníða stjórnarráðslögin að því fyrirkomulagi sem ríkisstjórnin vill hafa á þessum hlutum. Það er út af fyrir sig alveg rétt en er eitthvað rangt við það? Farið hefur verið í smiðju til kvenna, farið hefur verið inn í reynsluheim kvenna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að hér væri verið að prjóna peysu utan um búkinn sem á að vera í henni. Það gerir maður yfirleitt alltaf, maður prjónar peysu utan um búkinn sem á að vera í henni. Og hv. þm. Guðni Ágústsson sagði að hér væri verið að sníða svuntu utan um eitthvert tiltekið fyrirkomulag. Það er líka eðlilegt. Það er eðlilegt að sníða svuntuna utan um þann sem á að bera hana. Þess vegna er það auðvitað fullkomlega eðlilegt að ríkisstjórnin komi með það til þingsins að hún vilji hafa hér eitthvert fyrirkomulag á Stjórnarráðinu sem getur ekki talist að feli í sér einhverja umbyltingu á því. Þetta eru ákveðnar tilfærslur en þetta er ekki umbylting á Stjórnarráðinu. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á pólitíkinni sem er í málinu í þessari umræðu. Eins og ég gat um áðan getur verkefnatilflutningur á milli ráðuneyta falið það í sér að gera þurfi breytingar á ýmsum lögum og þá kemur það auðvitað til kasta þingsins í haust. Þegar verkefnisstjórn sest yfir það verkefni í sumar að skoða hvaða verkefni er skynsamlegt að flytja til þá mun sú umræða auðvitað koma upp. Það er ekki verið að ljúka málinu hér, það er aðeins verið að gera ákveðnar lágmarkstilfærslur í Stjórnarráðinu sem eru ekki stórpólitískar að mínu viti. Það hefur oft tekið tíma að gera breytingar á Stjórnarráðinu. Þegar fyrstu stjórnarráðslögin voru sett, stofnlögin um Stjórnarráðið voru sett árið 1903, voru afar takmarkaðar leiðbeiningar í þeim um það hvernig haga bæri skipulagi og starfsemi Stjórnarráðsins. Þá gengu menn reyndar í smiðju til Dana sem enn þann dag í dag eru ekki með lög um stjórnarráð heldur hefur ríkisstjórnin danska mjög mikið svigrúm til að breyta skipan stjórnarráðs síns eftir þeim áherslum sem ríkisstjórnin er með uppi hverju sinni. Þegar stjórnarskránni hér var breytt árið 1920 var ekki talið heimilt að takmarka vald konungs eins og það var þá, og þar með ríkisstjórnar, til að ákveða tölu ráðherra eða stofna ráðuneyti eða færa verkefni á milli með almennri löggjöf. Það er ekki fyrr en með lögunum um Stjórnarráðið 1969 sem skipulag Stjórnarráðsins er í rauninni lögfest. Það tók sem sagt 70 ár að ræða sig í gegnum það og lögfesta þetta skipulag. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni að það var mikill lögspekingur og stjórnlagafræðingur, Bjarni Benediktsson, sem leiddi þá vinnu og gerði það vel og farsællega. Síðan eru liðin ansi mörg ár, það eru liðin 40 ár og samfélagið hefur auðvitað breyst mikið á þeim tíma. Þegar vel er vandað til verka getur slíkt staðið lengi en því eru samt alltaf takmörk sett hvort eðlilegt og skynsamlegt er að halda lögum óbreyttum svo lengi meðan allt er á fleygiferð í samfélaginu að öðru leyti. Þau lög voru heldur ekki óumdeild þegar þau voru sett. Það var ekki þannig að allir væru á eitt sáttir um þau lög því að þau fólu m.a. í sér verulega fjölgun ráðuneyta og það var ein umdeildasta breytingin sem gerð var með þeim lögum. Það sem við erum kannski að reyna að ná utan um núna með þessari lagabreytingu er heimildin til að sameina ráðuneyti með úrskurði forseta Íslands. Ekki til þess að stofna ný, ekki til þess að fjölga þeim, ekki til þess að leggja þau sérstaklega af, heldur til að sameina þau ef menn telja það skynsamlegt án þess þó að nokkrar sérstakar hugmyndir séu uppi um það á þessu stigi. Ég vil aðeins geta um það að þegar lögin um Stjórnarráðið voru sett sköpuðu þau ákveðna forsendu fyrir því að marka nýja heildarstefnu um verkaskiptingu ráðuneytanna. Hins vegar fór ekki fram skipuleg greining á því á þeim tíma hvernig best væri að ákveða samsetningu viðfangsefna einstakra ráðuneyta. Að mörgu leyti ber reglugerðin sem sett var um Stjórnarráðið 1969 svipmót þeirrar verkaskiptingar sem hafði einkennt Stjórnarráðið fyrir gildistöku laganna 1969 vegna þess að það gekk verr að gera breytingar á reglugerðinni en lögunum á þeim tíma. Reglugerðin er í ýmsum tilvikum orðin úrelt enda eru þar víða talin upp stjórnvöld og verkefni sem eru ekki lengur á starfssviði viðkomandi ráðuneyta og ný lögbundin viðfangsefni eru ekki tilgreind í reglugerðinni. Það er því ekkert óeðlilegt við að taka þessi mál til skoðunar og það frumvarp sem hér er flutt markar hvorki upphaf né endi þess máls - það markar kannski upphaf en sannarlega ekki endi - og er ekki nein umbylting í sjálfu sér heldur þarf að fara í miklu betri skoðun á þessum málum og vandaðri umfjöllun. Það verður auðvitað gert. Virðulegur forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa um þetta fleiri orð en bendi á að jafnvel þó að við kæmum ekki með þetta frumvarp inn í þingið og værum ekki að gera þær breytingar sem frumvarpið felur í sér, þá er ekkert sem kemur í veg fyrir að reglugerðin um Stjórnarráðið gæti verið í mikilli grundvallarskoðun hjá okkur og við værum með hugmyndir um breytingar á henni og kæmum með frumvörp til laga í haust, sérlög sem fælu í sér breytingu á verkaskiptingu milli ráðuneyta. Það er í sjálfu sér alveg óháð því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Ég bið menn að gæta að því að þarna er ekki um neina byltingu að ræða. Þetta mál á eftir að koma aftur til þingsins til frekari skoðunar þegar gerðar verða breytingar á sérlögum sem leiða af hugmyndum um breytta verkaskiptingu milli ráðuneyta og þá gefst auðvitað mikið ráðrúm og tími til að fara yfir þessi mál öllsömul.

Herra forseti. Það er að sönnu rétt að ríkisstjórnin gæti verið með í undirbúningi víðtæka breytingu á verkaskiptingu milli ráðuneyta og haft í smíðum nýja reglugerð um Stjórnarráðið. Það er einmitt það sem við höfum verið að gagnrýna hér og benda á. Af hverju ber málin ekki að með þeim hætti að þeirri vinnu sé lokið, að ríkisstjórnin vinni heimavinnuna sína, komi sér niður á það hvernig hún ætlar að hafa þessar breytingar efnislega og komi svo með pakkann hér fullmótaðan fyrir þingið og láti málin ganga hér með eðlilegum hætti í gegnum þingið? Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. utanríkisráðherra almennt um vinnubrögðin í þessu máli. Er hæstv. utanríkisráðherra stolt af því og sátt fyrir hönd síns flokks að þessi mál skuli bera að Alþingi með þeim hætti sem hér ber raun vitni? Að hefðir um þingsköp séu rofnar, að afbrigðum sé beitt með þeim hætti sem hér var gert síðastliðinn fimmtudag, að þingmál fái meðhöndlun af því tagi sem frumvarpið um þingsköpin fékk í allsherjarnefnd í kvöld? Að á einum fundi í kvöldmatarhléi sé mál af því tagi tekið á dagskrá, rætt og rifið út úr nefnd og öllum óskum hafnað um að það fái eðlilega þinglega meðferð og skoðun? Því er hafnað að það fái að verða samferða þessu frumvarpi og að sömu gestir að hluta til væru kallaðir til út af málinu í heild, geti komið til nefndarinnar og tjáð sig. Þetta heitir ofbeldi á okkar máli í þingræðislegum skilningi þegar meiri hlutinn beitir fullkomnu ofbeldi af þessu tagi og meinar mönnum að láta mál fá eðlilega skoðun, hafnar að gestir séu kallaðir til. Því er hafnað að nefndarmönnum gefist ráðrúm til að skoða málin. Hin þinglega meðferð er gerð að sýndarmennsku með þessum hætti. Er formaður Samfylkingarinnar sáttur við að málin séu unnin með þessum hætti í gegnum Alþingi og að þinghefðir og þingskyldur, og þar á meðal að rannsóknar- og upplýsingaskylda þingnefnda, 

Virðulegur forseti. Ég sé enga ástæðu til þess að vinnu við að skoða reglugerð um Stjórnarráðið og hugsanlegan tilflutning verkefna milli ráðuneyta sé lokið áður en þetta frumvarp kemur til þingsins. Þetta frumvarp felur bara í sér að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti í eitt ráðuneyti og þá fara væntanlega þau verkefni sem hafa verið undir þeim ráðuneytum undir þetta sameinaða ráðuneyti nema þegar kemur að því að gera breytingar á reglugerð og viðkomandi lögum. Það felur í sér þá stefnumörkun að tryggingamálin verða færð undir félagsmálaráðuneytið. Þetta er stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og það er í samræmi við hana sem síðan verður unnið í sumar að því m.a. að greina í sundur þá málaflokka sem nú eru hjá Tryggingastofnun ríkisins, slysatryggingar, sjúkratryggingar, almannatryggingar. Þetta er vinna sem þarf að fara af stað til þess að hægt sé að flytja málaflokkinn yfir í félagsmálaráðuneytið. Hvað varðar önnur verkefni verður bara að koma í ljós hvaða skynsamlegar hugmyndir koma fram í sumar um slíkan tilflutning verkefna en þetta frumvarp í sjálfu sér kallar ekkert á að þeirri vinnu sé lokið. Varðandi þingskapalögin, að þau séu tekin hér fyrir fyrst og afgreidd úr allsherjarnefnd, þá leit ég svo á að það hefði verið til þess að mæta gagnrýni sem kom fram hjá stjórnarandstöðunni við því að það væri fyrst verið að afgreiða lögin um Stjórnarráðið og að hlutast til með þeim hætti um málefni þingsins í stað þess að þingið tæki þingskapalögin fyrir. Það var gagnrýnt hér að ekki væru kosnar þær nefndir sem þingsköpin kveða á um. Ég leit svo á að með því að setja frumvarpið um þingsköpin fyrst á dagskrá væri verið að reyna að mæta þeirri gagnrýni þannig að hægt væri að ganga í það verk að kjósa þær nefndir sem verið var að kalla eftir. En þetta kann að vera misskilningur af minni hálfu.

Frú forseti. Það er erfitt að draga aðrar ályktanir af svarinu en að hæstv. ráðherra telji þessi vinnubrögð eðlileg og taki fulla ábyrgð á þeim. Þetta eru samræðustjórnmálin eins og þau eru tíðkuð nú til dags, samráðs- og sáttarviljinn sem við mætum af hálfu þessarar ríkisstjórnar, að beitt er fáheyrðu ofbeldi í þinglegu starfi og þinglegri umfjöllun um mál af því tagi sem virðist hafa átt sér stað í allsherjarnefnd í kvöld. Ef þessi mál eru svona léttvæg og smá í sniðum og gagnrýni okkar og athugasemdir allar á svo miklum misskilningi byggðar, að þetta sé eiginlega ekki neitt neitt - af hverju þá þessi læti? Af hverju er þá verið að troða þessu í gegn? Hvaða máli skiptir það fyrir hæstv. ríkisstjórn að fá þetta í gegn úr því að það á hvort eð er efnislega ekki að taka gildi fyrr en um áramót? Hvers vegna í ósköpunum á að troða þessu ofan í kokið á Alþingi eins og nú er verið að gera? Það getur varla verið neitt annað en að hæstv. ríkisstjórn telji sig þurfa táknræna staðfestingu þess að hún ætli að gera það sem hún ætlar sér að gera og að það megi ekki vinna þessa reglugerð um Stjórnarráðið og sortera málaflokkana í sundur óháð þessu, að sjálfsögðu, enda áttu þessi mál þá að bíða og koma þegar pakkinn væri tilbúinn. Síðasta málið sem hér átti að fá afgreiðslu voru þingskapalögin, að sjálfsögðu, þegar Alþingi sæi fyrir sér breytingarnar í heild sinni. Þá er eðlilegt að Alþingi, ekki ríkisstjórnin takist á við það að laga skipulag sitt og starfsreglur þingsins að þeim nýja veruleika. Sjálfsagt hefði það farið í grófum dráttum saman við þær breytingar sem orðið hefðu á ráðuneytaskipan en það er þó ekki algerlega sjálfgefið að það verði. Þar ætti Alþingi sjálft að hafa tíma og aðstöðu til að meta málin og ráða sínum leikreglum sjálft. Þar eiga þær að vera undirbúnar, frumkvæðisskyldan er hér. Það er alveg sama hvernig að þessu máli er komið. Það er dapurleg 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði hér áðan felur þetta frumvarp í sér tvíþætta stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar. Annars vegar að færa almannatryggingarnar undir félagsmálaráðuneytið frá heilbrigðisráðuneytinu. Ég hafði ekki áttað mig á því að andstaða væri við það í þinginu. Ég minni enn og aftur á öll þau félagasamtök sem hafa ályktað í þessa veru. Ég hef ekki skoðað allar samþykktir þeirra flokka sem fulltrúa eiga á þingi en mér er nær að halda að hingað til hafi ekki verið andstaða við það af hálfu þeirra flokka að þetta væri gert og gæti verið nokkuð góður samhljómur um þetta mál. Þetta er önnur stefnumörkunin, stefnumörkun númer eitt. Það er mikilvægt að hún liggi fyrir þannig að hægt sé að fara að vinna að því að sortera þetta í sundur í sumar og öllum sé ljóst að hverju er stefnt. Stefnumörkun númer tvö er að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti í eitt ráðuneyti. Ef ég hefði haldið að einhver væri því sérstaklega andsnúinn hefði ég a.m.k. ekki talið það vera formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Mér hefur fundist hann tala í þá veru að það gæti verið skynsamleg lending að stofna eitt matvælaráðuneyti úr þessum tveimur ráðuneytum. Ég get skilið fyrrv. landbúnaðarráðherra, sem er sárt um sitt gamla ráðuneyti í þessari breytingu, en ég á mjög erfitt með að skilja formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að gera svo mikið pólitískt mál úr þessum tveimur stefnumarkandi tillögum í þessu frumvarpi. Þetta frumvarp felur ekkert annað í sér á þessu stigi, ekkert annað.

Hæstv. forseti. Það er eins og leiðtogum ríkisstjórnarinnar sé fyrirmunað að skilja um hvað málið snýst. Hæstv. utanríkisráðherra heldur að það að breyta Stjórnarráðinu sé bara hennar eigin svunta eða hennar eigin peysa. Ég er búinn að fara hér yfir ræðu Bjarna Benediktssonar sem var stór stjórnmálamaður. Fyrir 50 árum sagði hann, með leyfi forseta: „Þetta er áreiðanlega þýðingarmeira mál en í fljótu bragði skyldi ætla og mál sem mikilsvert er, eins og sum fleiri, að menn reyni að koma sér saman um að leysa án flokkságreinings. Það eru líkur til þess í lýðræðisþjóðfélagi að flokkar skiptist á um völd, einn hafi völdin í dag, annar á morgun.“ Bjarni Benediktsson leit svo á að sín eigin svunta, sín eigin peysa, ætti engu að ráða í málinu heldur væri það þingræðið, jöfn skipting og sterk ráðuneyti. Þegar hæstv. utanríkisráðherra játar smæð sína hér rifjast upp fyrir mér að fyrir nokkrum mánuðum flutti hún frumvarp um breytingu á Stjórnarráðinu. Þar leggur hæstv. utanríkisráðherra til að ráðuneytin verði níu og jafnræði á milli þeirra í verkefnum. Ég vil bara spyrja: Hvað hefur breyst á þessum tíma? Svo vil ég segja að málið snýr ekkert að neinum sársauka hvað mig varðar. Mér sárnar hins vegar ef grípa á af óráðvendni til aðgerða gagnvart landbúnaðarráðuneytinu til að skerða möguleika þess til að þjóna atvinnuveginum. Ég hef verið að fara yfir það og hef sagt við þessa umræðu að auðvitað geta þessir gömlu atvinnuvegir verið saman í einu ráðuneyti. Ég fagna því ef matvælin koma þar inn, en ég vil að þetta sé gert af virðingu. Ég undra mig því á þessari umræðu og mér finnst hún taktlaus 

Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið en þetta er eiginlega fyrsti reglulegi vinnudagur minn í þingsölum ef frá er talinn þingsetningardagurinn sjálfur. Hann hefur verið mér mjög lærdómsríkur. Hér höfum við unnið samkvæmt skilgreiningu 63 einstaklingar í fjórar klukkustundir, það eru sem sagt 252 vinnustundir, við eitthvað sem ég hélt lengi vel að 61 okkar vissu ekki hvað snerist um. Ég hef eiginlega áttað mig á því nú að þar hafði ég rangt fyrir mér, ég held að 63 okkar viti ekkert um hvað málið snýst. Það hefur ekki farið fram hjá þingheimi að það er verið að samþykkja breytingar á Stjórnarráðinu sem forustumenn stjórnarflokkanna vita ekki hvort eru upphaf á öðrum og meiri breytingum á Stjórnarráði Íslands. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagði í ræðu áðan að þetta væri e.t.v. upphaf að þeim breytingum og örfáum mínútum síðar í sömu ræðu að þetta væri e.t.v. óháð þeim breytingum. Þetta kom fram í sömu ræðunni. Það er mjög langt síðan ég hef unnið á vinnustað þar sem ég vissi ekki hvað ég var að gera. Mig rámar þó í það í frystihúsi sem strákur, að þá höfum við stundum látið sem verið væri að láta okkur gera eitthvað sem við skildum ekkert í en eftir á held ég að það hafi legið í því að það var verið að láta okkur þrífa. Við þóttumst aldrei skilja þau verkefni í móttökunni. Ég á svo sem ekki fjölbreytilegan starfsferil að baki og hef lengst af unnið við blaðamennsku. Í því starfi hef ég tíðum glímt við að fá upplýsingar frá stjórnmálamönnum, ráðherrum og sveitarstjórnarmönnum, bæjarstjórum og fleirum sem fara með völd í þessu landi. Í dag fylgdist ég með því þegar þingheimur reyndi að knýja á um að fá svör frá ráðherrum. Ég verð að játa að ég sé ákveðna afturför í þessari starfsskiptingu minni vegna þess að sem blaðamaður á ég mun auðveldara með að fá skýr svör hjá ráðamönnum en þingheimur hefur nokkra möguleika á. Ég fullyrði að ef blaðamönnum væri svarað með þeim hætti sem hér er gert, gagnvart stjórnarandstöðu, þá væri það ekki uppskrift að góðum samskiptum við fjölmiðla. Það er ekki nóg að hafa yfirborðskurteisi, þótt ég ætli ekkert að bera í bætifláka fyrir það að mér hafi skjöplast á henni í dag og gleymt að nota góð orð sem ég ber fulla virðingu fyrir að séu notuð í þinginu, eins og hv. þingmaður. Það er líka mikilvægt að kurteisin risti dýpra, að spurningum sé svarað og okkur sé sagt þegar ekki á að svara spurningunum. Ég er ekki að segja með þessu að blaðamenn hefðu fengið það klárt og kvitt út hjá ráðamönnum, hefðu þeir spurt. Þeir fá ekki alltaf klárt og kvitt út nákvæmlega hvað gera eigi, upphafið að hverju þessi lagabreyting væri. En þeir hefðu fengið svör á borð við: Þetta færð þú ekki að vita núna, þetta er leyndarmál í bili. Því hefði verið svarað hreint út. Þegar bent var á það í dag að meira að segja væri búið að reikna út þann fjölda starfsmanna Stjórnarráðsins sem mundi breyta um starfsvettvang við þessa breytingu þá var það augljóst að vitað er hvað stendur til. Það er ákveðið plan í gangi en það er ekki gefið upp eða þá að menn eru svo innbyrðis ósammála um það að þeir geta ekki talað um það. Það er samt athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra vísaði tvívegis í dag í umræðunum til þess að menn gætu lesið um þetta í blöðunum. Hann vísaði þingheimi beinlínis á að um þetta hefði verið fjallað á opinberum vettvangi. Ég gat ekki skilið það betur en svo að við ættum að fletta upp þeim Morgunblaðsgreinum þar sem ráðherra og forráðamenn stjórnarflokkanna hafa trúað blaðamönnum fyrir því hvað standi til að gera, trúað þeim fyrir því að t.d. standi til að taka helst öll verkefnin undan landbúnaðarráðuneytinu og gera málefni sveitarfélaga að deild í Vegagerðinni. Mér þykir þetta tvennt ekki beinlínis benda til mikillar virðingar fyrir málefnum landsbyggðarinnar og ekki lofa mjög góðu um frammistöðu þessarar stjórnar gagnvart landsbyggðinni. Hæstv. forsætisráðherra vísar tvívegis til þess í dag að við getum lesið um þetta í blöðunum en hæstv. ráðherra neitar að gefa okkur upp hið sama og blöðunum er sagt. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra. Ég vil aðeins taka fram, varðandi vísanir í reynsluheim kvenna, sem hæstv. utanríkisráðherra vék hér aðeins að, að það er rétt hjá utanríkisráðherra - þá reynslu hef ég af hannyrðum kvenna sem ég hef haft svolítið gaman af þótt ég hafi ekki komist í að stunda þær lengi - að það er alveg rétt, Steingrímur, að peysur eru prjónaðar um ákveðna búka.