Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. var að lýsa því yfir að tillagan væri flutt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Mér hafði verið tjáð að niðurstaðan hefði verið sú á fundi formanna þingflokka að hæstv. fjmrh. mundi gefa ótvíræðari yfirlýsingu en þá sem hann var hér að flytja því satt að segja segir það ósköp lítið að hæstv. ráðherra . . .

Þú hefur ekki hlustað á yfirlýsinguna.

Jú, ég gerði það reyndar.

Þarf ekki þingmaðurinn að fá þetta skriflegt frá fjmrh.?

Það var nú ágætt að hæstv. umhvrh. greip fram í vegna þess að eitt af því sem ég ætlaði að spyrja að var hvort hæstv. umhvrh. hefði vitað af þessari tillögu áður en hún var borin fram í þingsalnum. Er hæstv. umhvrh. reiðubúinn að staðfesta það í ræðustólnum sem hann hefur gert í samtölum í þinghúsinu að hann hafi ekki vitað af þessari tillögu fyrr en hún kom í þingsalinn? Hvenær var þessi tillaga samþykkt á ríkisstjórnarfundi sem tillaga ríkisstjórnarinnar og hvaða ráðherrar tóku þátt í þeirri afgreiðslu? Getur ekki hæstv. fjmrh. upplýst hvenær ríkisstjórnin tók ábyrgð, á hvaða fundi sínum ríkisstjórnin tók ábyrgð á þessari tillögu? Síðan sagði hæstv. fjmrh. að þetta væri flutt á ábyrgð stjórnarflokkanna. Mér er ekki kunnugt um að Alþfl. hafi formlega tekið ábyrgð á þessari tillögu. Það hefur verið sagt í samtölum þingmanna, og það verður þá leiðrétt ef það er rangt, að þingflokkur Alþfl. hafi ekki fundað efnislega um þetta mál. Það væri því fróðlegt að vita hvaðan hæstv. fjmrh. hefur þá vitneskju að ábyrgð Alþfl. sé á bak við þessa tillögu. Ég vildi sem sagt beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh. að hann upplýsti hér hvenær ríkisstjórnin tók ákvörðun um að bera ábyrgð á þessari tillögu og hvaðan hann hefur það að Alþfl. hafi tekið ábyrgð á þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Að svo miklu leyti sem það er á mínu valdi að svara þessari fyrirspurn sem er andsvar við ræðu minni, en ég get að sjálfsögðu ekki svarað fyrir þá aðra sem málið var beint til, þá vil ég segja frá því að þetta mál hefur að sjálfsögðu verið rætt í ríkisstjórn og niðurstaðan varð sú að tveir ráðherrar skrifuðu formanni nefndarinnar bréf eins og lýst hefur verið fyrr í umræðu á hinu háa Alþingi. Það er ekki mitt og það er ekki siður að svara því og ég tel mig ekki þurfa að standa fyrir því að segja nákvæmlega um dagsetningar í því sambandi, en ég hygg nú að hv. þm., sem er fyrrv. ráðherra í ríkisstjórn, viti að það hlýtur að vera ætlast til þess að orðum ráðherra sé trúað þegar svona er sagt. Ég vil einnig að það komi fram að þessi yfirlýsing sem gefin var áðan er gefin með fullri vitund formanns þingflokks Alþfl. og það gildir um þessa tillögu eins og aðrar tillögur sem fluttar eru á vegum stjórnarflokkanna að það er ekki verið að ætlast til þess að við sækjum atkvæði í raðir stjórnarandstæðinga til þess að tryggja þessari tillögu framgang.

Varaformaður flokksins er flutningsmaður

. Já, að sjálfsögðu. Það kemur fram á sjálfu þingskjalinu hverjir eru flutningsmenn tillögunnar. Þar á meðal er varaformaður Alþfl. og ég get upplýst það að formaður flokksins kom að þessu máli líka. Ég tel því að Alþfl. eins og Sjálfstfl. styðji þetta mál. Ég þarf ekki að endurtaka það, virðulegi forseti, það hefur komið fram í minni ræðu, að það fer með þessa tillögu eins og aðrar slíkar. Við höfum fylgst með atkvæðagreiðslum bæði fyrr á þessu þingi og fyrri þingum og ég held að það eigi ekkert að koma mönnum á óvart í þessu máli og það sé ekkert því til fyrirstöðu að þessari umræðu sé haldið áfram, enda hefur engin beiðni komið um það af hálfu stjórnarþingmanna að umræðum sé frestað.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Matthías Bjarnason upplýsti það fyrr í kvöld að þetta mál hefði aldrei verið rætt í þingflokki Sjálfstfl. Því var ekki mótmælt í þingsalnum og hefur ekki verið mótmælt enn að sú yfirlýsing hafi ekki verið rétt. Það er þess vegna í fyrsta skipti í kvöld að þingflokkur Sjálfstfl. tekur þetta mál til umfjöllunar. Fyrr var ekki hægt að tala um neina ábyrgð þingflokks Sjálfstfl. á málinu. Það má vel vera að formaður þingflokks Alþfl. ætli að axla ábyrgðina á þessari tillögu fyrir hönd Alþfl. en það verður auðvitað gengið eftir því í umræðum, ef þær halda áfram, hvort hæstv. umhvrh. er aðili að þessari ábyrgð ríkisstjórnarinnar á málinu því að hann er sá eini ráðherranna sem hefur sérstaka sérþekkingu í þessum málaflokki og hefur starfað að hliðstæðum málum hér á árum áður. Auðvitað væri það æskilegt í ljósi málsins alls að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir hvenær ríkisstjórnin axlaði þessa ábyrgð en það getur verið að það reynist snúið fyrir hæstv. ráðherra að gera það. Hins vegar hefði mátt spara sér töluvert miklar umræður í þingsalnum ef hæstv. fjmrh. hefði lýst því skýrt og skorinort yfir fyrr í kvöld að þessi tillaga væri flutt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Það hefur ekki komið fram fyrr en nú heldur var ávallt sagt áður að hún væri flutt af þessum fjórum þingmönnum að beiðni hæstv. fjmrh. og þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir fékkst það ekki uppgefið hvort Sjálfstfl. hefði tekið afstöðu með eða á móti tillögunni.

Virðulegi forseti. Mér þykir rétt að taka svolítinn þátt í þessum spurningaleik og þá til þess að svara. Ítrekað hefur verið spurt hvort Alþfl. standi að þessari tillögu. Þannig er að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, varaformaður Alþfl., er einn af flutningsmönnum tillögunnar og ef litið er til baka yfir þetta kjörtímabil þá hygg ég að það hafi ekki brugðist að þingflokkur Alþfl. hafi staðið að baki sínum mönnum í tillöguflutningi og þannig mun verða nú. Hins vegar, virðulegi forseti, var hér söguleg stund áðan og nokkur tímamót, alla vega fyrir mig, á þessu kjörtímabili. Það var í fyrsta sinn sem ég hef heyrt úr þessum ræðustóli að vitnað sé til einkasamtala hér í húsinu og það þótti mér mjög miður.

Virðulegi forseti. Ég tel það ekki vera neitt einkamál þótt ráðherra sé spurður að því í sæti sínu í þingsölum eða hér á þessum vettvangi hvort hann styðji tillögu sem flutt er væntanlega á vettvangi ríkisstjórnar eða hvenær hún hafi verið rædd og afstaða tekin í ríkisstjórn. Ég tel það enga sérstaka nýja siði í þinginu að það þurfi eingöngu að spyrja ráðherra slíkra spurninga úr ræðustól til þess að svör þeirra séu gild. Við höfum a.m.k. margir tamið okkur það í starfsháttum í þinginu að ef spurt er slíkra spurninga um formlega afstöðu ráðherra og afgreiðslu í ríkisstjórn þá sé það ekki einkamál eða einkasamræður sérstaklega þegar búið er að flytja málið inn í þingsalinn. Ég vísa algerlega til föðurhúsanna einhverjum ásökunum hv. þm. í minn garð út af tilvitnunum í svör hæstv. umhvrh. En þau koma væntanlega skýrar fram í umræðunni á eftir ef hún heldur áfram. Hitt hefur hins vegar verið upplýst að málið hefur ekki verið rætt í þingflokki Alþfl. Formaður þingflokks Alþfl. var að staðfesta það að málið hefði ekki verið rætt í þingflokki Alþfl. Og þá hefur það komið fram hér í kvöld að tillagan var hvorki rædd í þingflokki Sjálfstfl. né þingflokki Alþfl. áður en hún var flutt hér. Það liggur fyrir. Það er auðvitað mikilvægt að það liggi ljóst fyrir hvort þingflokkur Alþfl. kýs að fylgja varaformanninum eða ekki. Það kemur bara í ljós. En afstaða þingflokkanna lá á engan hátt fyrir áður en þessi tillaga var flutt.

Hæstv. forseti. Það var víst meiningin að halda áfram 3. umr. um frv. til lánsfjárlaga sem var hafin nokkuð fyrr á kvöldinu, eða í gærdag réttara sagt og truflaðist svo af vissum ástæðum eins og hv. þm. þekkja og mun ég kannski víkja lítillega að því á eftir. En fyrst ætlaði ég að greina aðeins frá því sem var megintilefni þess að efh.- og viðskn. kom saman og fundaði milli 2. og 3. umr. eins og boðað hafði verið að gert yrði. Það var fyrst og fremst tvennt sem þá stóð eftir af verkefnum nefndarinnar eins og rætt hafði verið. Það er annars vegar að ganga úr skugga um það hver yrði hin endanlega niðurstöðutala í 1. gr. lánsfjárlaga um heildarlántökur ríkissjóðs fyrir sína hönd og aðstandenda á næsta ári og það er 1. liður brtt. fjórmenninganna frægu, hv. þingmanna, sem leiðir það í ljós. Í öðru lagi var ætlunin, sem og gert var, að fá til viðtals við nefndina aðila út af málefnum Flugstöðvar Leifs Eríkssonar hins heppna, þ.e. mannsins ekki flugstöðvarinnar, í Keflavík vegna rekstrarvanda þess fyrirtækis og beiðni um lántökur upp á allt að 2 milljörðum kr. á næsta ári. Það hafði ekki unnist tími til þess að fá yfirferð á þeim þætti frv. fyrr en nú í kvöld og til fundar við nefndina komu menn frá fjmrn. og utanrmn. út af því máli. Ég, hæstv. forseti,. hafði aðallega ætlað mér að víkja nokkrum orðum að því máli við 3. umr. enda geymdi ég mér það, og við þingmenn flestir, að ræða það við 2. umr. Og þá verð ég að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ill þótti mér fjarvera hæstv. utanrrh. í dag og hefur mér þótt almennt í þessum umræðum, en ég tel það gersamlega óviðunandi að hæstv. utanrrh. mæti ekki hér til þess að taka þátt í umræðum um þennan þátt frv. þegar sérstaklega er búið að halda fund í efh.- og viðskn. og kalla til embættismenn og aðila til að upplýsa um stöðu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Var nú svo sannarlega tilefni til því að það munar um minna en lántökur upp á 2 milljarða kr. á næsta ári og rekstrarvanda sem nemur líklega um 200--300 millj. á ári næstu árin verði ekkert að gert, þ.e. til þess að standa straum af afborgunum og vöxtum lána sem hvíla á flugstöðinni þarf um 300--350 millj. kr. á ári næstu árin þó þeim verði skuldbreytt í 25 ára lán. Það gefur smáhugmynd um stöðu mála þannig að ég vil inna eftir því, hæstv. forseti: Er það ætlunin að hæstv. utanrrh. komist upp með það að hundsa þessa umræðu alveg þegar hér er sérstaklega komið á dagskrá mál sem heyrir undir hann, málefni Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar? Ég óska eftir upplýsingum um það hvar hæstv. utanrrh. er staddur og hvort hann er væntanlegur til umræðunnar áður en ég held áfram máli mínu, forseti. 

Forseti getur ekki svarað spurningu hv. þm. að öðru leyti en því að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að gera hæstv. utanrrh. viðvart um að hans nærveru sé óskað hér.

Já. Hæstv. forseti. Ég get út af fyrir sig snúið mér að fáeinum atriðum öðrum sem ég ætlaði að nefna í sambandi við þetta frv. núna og tekið í það 5--10 mínútur og geymt mér á meðan að fjalla um þennan þátt flugstöðvarinnar. En þá mun ég inna eftir því aftur hvar hæstv. utanrrh. sé á vegi staddur og gjarnan fá þá að gera hlé á ræðu minni þangað til utanrrh. er kominn í hús ef þess er að vænta. Hvað hæstv. forseti vill þá gera ef hæstv. ráðherra kemur ekki til fundar verðum við að ræða síðar. En satt best að segja, hæstv. forseti, bæði miðað við stærð þessa máls og eðli og ekki síst í ljósi þess að embættismenn lýstu því í hnotskurn þannig að það sem út af stæði og þyrfti að gera í málefnum flugstöðvarinnar væri pólitísk ákvarðanataka um meðferð málsins þá er náttúrlega ekki nokkur leið að ljúka þessari umræðu þannig að hæstv. utanrrh. komi ekki hér og standi fyrir sínu máli í þeim efnum. Ég geri ekki kröfur til þess að hæstv. fjmrh. geri það vegna þess að þetta er á verksviði utanrrh. samkvæmt þeirri sérkennilegu skipan sem allir þekkja að þetta samgöngumannvirki heyrir undir utanrrn. af vissum ástæðum og málið er á forræði hæstv. utanrrh. Ég óska eindregið eftir því að 3. og síðustu umr. um lánsfjárlög, ljúki ekki fyrr en hæstv. utanrrh. er hér kominn til svara. Að öðru leyti, hæstv. forseti, er svo sem ekki margt um frv. að segja við 3. umr. sem ekki hefur áður komið fram. Brtt. við 1. gr. staðfestir það sem við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram að hallinn á ríkissjóði er að aukast. Þó að það sé ekki mikið er verið að hækka heildarlántökuheimild ríkissjóðs um litlar 700 millj. eða svo og það þó að í sömu brtt. sé verið að lækka á móti lántökuheimildir Lánasjóðs ísl. námsmanna á næsta ári. Það segir sína sögu um það að ríkissjóður sjálfur þarf á meira lánsfé að halda á næsta ári, svo nemur auknum halla a.m.k. eins og hann er samkvæmt nýafgreiddu fjárlagafrv., talsvert á annan milljarð kr. Við hv. þm. Alþb. greiddum atkvæði gegn þessari skerðingu á lántökuheimild lánasjóðsins m.a. vegna þess að við höfum verið andvíg og barist gegn þeirri skerðingu námslána og því hvernig þrengt hefur verið að námsmönnum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ef útlánareglur og starfræksla lánasjóðsins væri með eðlilegum hætti þá þyrfti lánasjóðurinn á öllu þessu fé og rúmlega það að halda til að uppfylla þarfir og óskir námsmanna. Það er eingöngu vegna þess að þannig hefur verið hert að námsmönnum og skertir þeirra möguleikar til að fá lán úr sjóðnum að nú er unnt að lækka svona lántökuheimildir lánasjóðsins. Það er alveg ljóst að það hefur að hluta til tekist sem ríkisstjórnin greinilega ætlaði sér, að gera mönnum það erfitt fyrir í þessum efnum, m.a. með upptöku vaxta á námslán og hertum endurgreiðslureglum og öðru slíku, að það er búið að fæla það marga námsmenn frá námi og/eða gera þessi viðskipti við lánasjóðinn það ófýsileg að núna sækja færri um en áður var. Og það veldur því að lánasjóðurinn kemst samkvæmt þessum ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar af með talsvert minna fé en áætlað var. Það vekur upp minningar um hæstv. umhvrh. sem stóð hér einu sinni í ræðustóli og sagðist mundu endurskoða afstöðu sína, gott ef ekki til ríkisstjórnarinnar í heild, a.m.k. til ýmissa þátta í sambandi við skólamál, ef það kæmi á daginn að það drægi úr aðsókn í skóla og skerðingar hæstv. ríkisstjórnar á námslánum og upptaka skólagjalda yrðu til þess að draga úr sókn ungs fólks í nám, þá mundi hæstv. núv. umhvrh. endurskoða afstöðu sína til stuðnings við þessa ríkisstjórn. Nú er svo illa komið að hæstv. umhvrh. er ekki bara stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, hann situr í henni, hæstv. ráðherra. Hvað er þá orðið um áformin um að endurskoða viðhorfið til skólagjalda og skerðingar námslána ef það kæmi á daginn að það drægi úr aðsókn í nám? Sem hefur gerst og þessar brtt. sem lækka lántökuheimildir Lánasjóðs ísl. námsmanna um meira en 200 millj. kr. eru óræk sönnun um. Það væri nú gaman að heyra einu sinni í einum krata, hæstv. forseti, og er ekki tilvalið fyrir hæstv. umhvrh. sem er endurnærður og ferskur í þingstörfunum að trítla nú einu sinni í ræðustólinn og segja okkur svolítið af því hvernig hugrenningar hann ber til þessarar þróunar í skólamálum og sóknar ungs fólks í nám um þessar mundir sem endurspeglast í því að hér er lögð til breyting til lækkunar á svigrúmi til Lánasjóðs ísl. námsmanna á næsta ári. Hefði maður þó talið eðlilegt við þessar aðstæður atvinnuleysis, ekki síst meðal ungs fólks, að þess sæi þá frekar stað í því að fleiri reyndu að nýta tíma sinn til að mennta sig við slíkar aðstæður en að mæla göturnar. Hæstv. forseti. Síðan er á þskj. 509 brtt. frá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni o.fl., 3. tölul., um það að fjmrh. sé fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að ábyrgjast með sjálfsskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf., allt að 50 millj., gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja. Um hina mjög svo óvenjulegu sköpunarsögu þessarar tillögu hefur þó nokkuð verið rætt og held ég að það sé í engu ofmælt að allt frá getnaði til fæðingar hafi þessi sköpunarsaga verið mjög óvenjuleg. Það kemur hér í ljós að þetta er samkvæmt yfirlýsingu hæstv. fjmrh. stjórnartillaga, hefur sömu stöðu og stjfrv., að stuðningsmenn ríkisstjórnar séu að breyttu breytanda skuldbundnir til að fylgja henni. Samt er aðdragandi hennar slíkur að það er í fyrsta lagi ekki hægt að gefa það upp hvenær ríkisstjórnin gerði þessa samþykkt sem að baki stendur og það kemur í öðru lagi í ljós að hvorugur þingflokka stjórnarliðsins hafði fjallað um tillöguna eða hafði hugmynd um að hún yrði hér fram borin sem slík fyrr en þá eftir á. Auðvitað er þetta ákaflega óvenjuleg málsmeðferð og óvenjulegur aðdragandi. Hæstv. forseti, málið er líka nokkuð óvenjulegt. Staðreyndin er sú að það er fremur óvenjulegt að það birtist hér á síðustu stigum tillaga af þessu tagi um ríkisábyrgð á lánveitingum til handa einu fyrirtæki. Vissulega eru þó fyrir því ýmis fordæmi frá fyrri tíð, en það hljóta að þurfa að teljast nokkuð sérstakar aðstæður sem réttlæti það að standa svona sértækt að málum. Ég vil upplýsa það hér, hæstv. forseti, að ég lét það koma fram í efh.- og viðskn., og vil vera sjálfum mér samkvæmur í því hér, að ég get efnislega stutt þessa tillögu og hafði hugsað mér að gera það og ætlað mér að gera það, þ.e. vegna þess að ég tel að það séu þrátt fyrir allt ýmis rök fyrir því, sem færð voru fram, að afstýra því að þetta fyrirtæki a.m.k. leggi upp laupana nú, eins og ástatt er, um miðjan vetur og það sé í því ákveðin skynsemi að reyna að tryggja að þau verðmæti sem eru í stöðinni komist í gagnið, þ.e. seiðin komist í sjó og hægt sé að endurheimta þau sem fisk. Það breytir svo engu um það að kannski mætir þetta fyrirtæki skapadægri sínu einhvern tíma í framtíðinni og þá það. En ég held í öllu falli að það sé ljóst í fyrsta lagi að það er ekki mjög heppilegur tími fyrir seiðaeldisstöð að ljúka starfsemi um hávetur þegar lítið er við seiðin að gera. Í öðru lagi er þetta eina stóra eða langstærsta fyrirtækið sem starfar á þessu sviði og í þriðja lagi tengjast því ákveðnar rannsóknir og tilraunir með kynbætur á hafbeitarfiski sem ég held að væri veruleg eftirsjón í. Þannig að það eru að mínu mati vissulega og sannanlega fyrir hendi ákveðin efnisleg rök til að standa að einhverjum stuðningi við þetta mál. Hitt er svo annað mál, hæstv. forseti, að það má auðvitað lengi um það ræða hvernig að því væri eðlilegast staðið og ég skal fúslega játa og viðurkenna að þetta er frekar óvenjuleg aðferð og óvenjuleg nálgun í þessu máli. Það er enn fremur svo að það er ekki því að leyna að hér er á ferðinni vægast sagt sértæk ráðstöfun og þá rifjast nú upp deilurnar um hinar almennu og hinar sértæku aðgerðir og sértækari verða þær varla þegar komið er niður í eitt einasta fyrirtæki sem er að fá fyrirgreiðslu á fjárlögum eða lánsfjárlögum eins og er í þessu tilviki. Ýmsir hv. stjórnarliðar og m.a. núv. hæstv. forsrh. og fleiri hafa á köflum haft um aðgerðir fyrri ríkisstjórnar, t.d. varðandi útflutningsatvinnuvegina á árunum 1988--1990, stór orð og m.a. það að þær væru sértækar í þeim skilningi að það sætu ekki allar atvinnugreinar við sama borð og má til sanns vegar færa. Þær aðgerðir voru sérstaklega miðaðar að því að styðja útflutningsatvinnuvegina. En síðan hefur þessi ríkisstjórn afrekað það að fara út í svo sértækar aðgerðir að ég held að þess séu engin dæmi í veraldarsögunni að annað eins hafi verið gert og vísa ég þar m.a. til þess þegar valinn var út einn einasti landshluti og einni atvinnugrein í þessum landshluta, að uppfylltum mjög sérkennilegum skilyrðum, veitt fyrirgreiðsla. Skilyrðin voru þau að aðeins þau fyrirtæki sem höfðu sameinast öðrum fyrirtækjum og voru í sveitarfélögum sem höfðu sameinast öðrum sveitarfélögum fengu aðstoðina. Þvílíkar krossgirðingar af skilyrðum til að gera aðgerðir sértækar hef ég aldrei séð á minni ævi.  Hæstv. forseti. Þá á ég ekki annað eftir en það sem ég ætlaði að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. um og ég ítreka þá beiðni mína, þá ósk mína, að það verði kannað hvort hæstv. utanrrh. er væntanlegur á fundinn og ef svo er og í raun og veru hvort sem heldur er þá hefði ég gjarnan kosið að gera þá hlé á ræðu minni þangað til hæstv. utanrrh. væri kominn hér í hús.

Má ég þá spyrja hvort ég fengi leyfi til að veita andsvar við fyrri hluta ræðu þingmannsins?

Það er alla vega ekki hægt, hv. þm., fyrr en ég fer úr ræðustólnum.

Nei, ég var ekki að biðja um það.

Ég er nú eiginlega að bíða eftir svari frá hæstv. forseta hvort hæstv. utanrrh. sé væntanlegur í hús.

Forseti veit að það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að gera hæstv. utanrrh. viðvart og það er ekki betur vitað en hæstv. ráðherra sé á leiðinni og þætti nú forseta ágætt að ekki þyrfti að gera hlé á ræðu hv. þm. því við höfum nú orðið að tefja nokkuð þessar umræður í kvöld af skiljanlegum ástæðum. Þannig að kannski hefur hv. þm. eitthvað fleira að segja svo hann geti bara haldið áfram í ræðustólnum og notað tímann á meðan.

Það er nú svo, hæstv. forseti, að ég er búinn að flytja allmyndarlega ræður, að mínu mati, og jafnvel fleiri, um þetta mál við 2. umr. og hafði nokkurn veginn tæmt efnislega það sem ég ætlaði mér að segja um þessi lánsfjárlög. Ég sé því eiginlega ekki tilgang í því að fara að fimbulfamba hér eitthvað út í loftið um málið. Ég óska eftir því að fá að gera hlé á ræðu minni þangað til utanrrh. kemur nema forseti vilji haga þessu einhvern veginn öðruvísi, enda skilst mér að það séu hér aðrir menn á mælendaskrá og geti nýtt tímann.

Ekki vill nú forseta kvarta undan því að hv. þm. hafi ekki talað vel í málum, en þá væri það ráð að hv. þm. frestaði sinni ræðu og á meðan tæki næsti ræðumaður til máls.

Það er velkomið.

Má ég skýra. Vegna þess að fyrri hluti ræðu þingmannsins er um alveg . . .

Þá mun forseti gefa hv. 14. þm. Reykv. tækifæri til þess að veita andsvar við ræðu hv. þm. Forseti gerir undantekningu.

Hæstv. forseti. Ég lít svo á að þingmaðurinn hafi frestað ræðu sinni. Þessi umræða um ríkisábyrgð fyrir Silfurlax er þess eðlis að ég held að það sé ástæða til þess að upplýsa hv. þingheim um það hverjir standa að þessari stöð. Fyritæki í Svíþjóð heitir TetraPak og er eitthvert auðugasta fyrirtæki í Evrópu. Það er í eign, ef ég man rétt og ég vona að ég fari rétt með nafnið, tveggja bræðra sem heita Rösing held ég eða Rovsing, ekki skal ég fullyrða það. En þessir menn eru meðal allra auðugustu einstaklinga áreiðanlega í Evrópu og þó víðar væri leitað, enda hafa þeir þegar lagt í þetta fyrirtæki líklega eitthvað á annan milljarð og munar ekki mikið um. Það hlýtur því að vera sérkennilegt, frú forseti, að hér skuli fárast yfir 50 millj. íslenskra króna, sem eru ekki nema dagpeningar eða vikupeningar manna á borð við þessa góðu bræður, á meðan fyrirtæki sem stendur ágætlega án slíkra, fiskeldisstöðin á Tálknafirði, er neitað jafnvel um fyrirgreiðslu í bönkum. Stöð sem talin er standa allsæmilega. Ég vil spyrja: Vita hv. þm. um greiðslugetu og fjármagnseign þessara ágætu eigenda, sem þegar eru búnir að láta í þetta á annan milljarð? Hvaða ástæða, og ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða ástæða er til að fara að ábyrgjast 50 millj. fyrir eigendur TetraPak? Vita menn um hvað þeir eru að tala? Þessir ágætu Svíar geta ekki lengur verið í Svíþjóð og hafa ekki verið um árabil vegna þess að þar höfðu þeir allt of háa skatta, búa báðir í Englandi, eftir því sem ég best veit. Ég vil fá að vita hvort hæstv. ráðherra eru þessi mál kunnug.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vísu að svara sem minnst fyrir hæstv. fjmrh., enda verður hann að standa fyrir sínu hér. En vegna þess að hv. þm. ræddi hér um allmikil stórmenni sem standa að þessu fyrirtæki að hluta til, þá er það rétt að það kom fram að meirihlutaeigendur í þessu fyrirtæki eru erlendir aðilar, sænskir aðilar, og það munu vera menn nokkrir fyrir sér, allmiklir á velli í efnahagslegum skilningi, enda hlýtur svo að vera úr því að mennirnir hafa lagt inn í þetta ævintýri hundruð millj. kr. árum saman og halda enn áfram. Því staðreyndin er sú að einmitt í tengslum við þessa fyrirgreiðslu er þeim ætlaður hlutur, þ.e. aðrar 50 millj. á móti í nýju hlutafé. Síðan var upplýst að yfir stæði til viðbótar hlutafjársöfnun upp á 200 millj. kr. og verður að segjast alveg eins og er að mennirnir þurfa ekki bara að vera sæmilega ríkir til að standa í þessu heldur líka býsna þolinmóðir og þrautseigir, svo ekki sé sagt beinlínis hugsjónamenn í þessu sambandi, að reyna að ná upp ábatasömum rekstri í hafbeit uppi á Íslandi. En það er að vísu líka rétt að minna á það að í fyrirtækinu er líka innlend eign. Það munu vera eitthvað um 30% eða svo í eigu innlendra aðila og fyrirtækið er jafnframt samstarfsaðili við ríkið um rannsóknir á þessu sviði og það er kannski líka eftir ákveðnum, óbeinum hagsmunum að slægjast í þeim efnum. En hitt get ég auðvitað tekið undir með hv. þm. að allt sem vitað er um ríkidæmi þessara erlendu aðila bendir svo sem til þess að það sé bitamunur en ekki fjár í þeirra munni þessar 50 millj. sem eiga að koma frá ríkinu í formi ábyrgðar þó, ekki framlags.

Frú forseti. Það kemur mér á óvart hversu minn ágæti flokksfélagi, hv. 4. þm. Norðurl. e., tekur þessum tíðindum, sem kannski voru fyrir honum engin tíðindi. Þó þykir mér rétt að bæta aðeins við söguna af þeim góðu sænsku bræðrum sem eiga TetraPak. Og ef menn þekkja ekki til TetraPaks, þá er það fyrirtæki í eigu þessara bræðra en þeir eru verkfræðingar og fundu upp fernurnar undir drykkjarvörur. Og það var greinilega góð hugmynd því að á því hafa þeir orðið ríkari en flest annað fólk og svo ríkir að samkvæmt nýlegum tíðindum munu þeir hafa verið taldir ríkustu menn í Bretlandi og jafnvel farið fram úr auðæfum sjálfrar Bretadrottningar. Svo að þeir eru vel að manni þessir góðu bræður, afskaplega geðfelldir menn. Ég hef reyndar hitt annan þeirra á fundi einhvern tíma. En það breytir ekki því að hér er auðvitað ekkert grínmál á ferðinni, hv. þingmenn og frú forseti. Þórslax er gjaldþrota ef hann fær ekki þá fyrirgreiðslu sem hann bað um. 

Hæstv. forseti. Það er aðeins eitt í viðbót. Ég vil ekki að mín ágæta flokkssystir og hv. síðasti ræðumaður velkist í neinum vafa um mína afstöðu í því að það er sannarlega ekki vegna þess að ég telji maklegt eða rétt hvernig fór fyrir fyrirtækinu Þórslaxi á Tálknafirði nú fyrir skemmstu. Þvert á móti, segi ég, hefði betur komið hér einhver tillaga um það að því og öðrum sambærilegum fyrirtækjum væri veittur einhver stuðningur og hefði svo sannarlega ekki staðið á mér að styðja það. Ég tel einmitt mjög til vansa hvernig mörgum aðilum, sem ekki síður réttmætt og að mörgu leyti miklu réttmætara hefði verið að veita liðsinni, hefur verið látið blæða út í þessum efnum. Við Íslendingar verðum að átta okkur á því að við munum seint ná einhverjum árangri í nýsköpun íslensks atvinnulífs ef við gefumst alltaf upp í miðri á með öll mál um leið og á móti blæs. Og af því að þetta sæla fyrirtæki, TetraPak, hefur verið nefnt hér, þá sagði mér einhver þá sögu að það hefði nú ekki verið gróðafyrirtæki fyrstu árin. Ætli það geti ekki verið í og með sú reynsla þessara erlendu aðila, að þeir hafa af því reynslu að stundum þarf að sýna þolinmæði og þrautseigju og leggja til áhættufé árum saman áður en það fer að skila árangri. Fyrirtæki eins og Þórslax á Tálknafirði, sem hafði alla burði til að verða gott fyrirtæki og var það í raun og veru og látið stranda fyrir skort á minni háttar rekstrarfé. Ætli staðan í fiskeldi í Noregi væri sú sem raun ber vitni, að þaðan sé nú að vænta 60--70 milljarða kr. útflutningstekna á næsta ári og helsta vandamál þeirra sé skortur á fóðri fyrir fisk, ef menn hefðu gefist upp þar við þá erfiðleika sem norskt fiskeldi hefur gengið í gegnum? Ætli skýringin sé ekki sú að þessi grein er nú að verða á stærð við íslenskan sjávarútveg í gjaldeyristekjum fyrir Norðmenn, að menn hafa stutt hana í gegnum þá erfiðleika sem hún hefur mætt.

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta hafi leyst mjög farsællega, að gera þetta stutta hlé á ræðu minni og taka upp andsvör á meðan hæstv. utanrrh. var að hraða sér til fundar og kemur þá að því sem ég ætlaði sérstaklega að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. um. Það eru málefni flugstöðvarinnar í Keflavík, hinnar nýju og að sumra mati glæsilegu, sem kennd er við Leif Eiríksson hinn heppna, sem fann Vínland hið góða og hefur nú verið ákveðið fyrir nokkru að hengja nafn hans við flugstöð þessa þó að erfiðlega gangi, skilst mér, að fá menn til að bera sér það í munn, sérstaklega útlendinga sem eiga í erfiðleikum með að bera fram nafnið Leifur Eiríksson, svo að ekki sé talað um hinn heppni sem þeir skilja nú enn síður. Þannig er, hæstv. forseti, eins og ég veit að hæstv. utanrrh. er nokkuð vel kunnugt, að kostnaður fór nokkuð úr böndunum við byggingu þessa mannvirkis. Þegar upp var staðið þá hafði hlutur Íslendinga, sem átti samkvæmt fyrstu áformum að vera óverulegur í mannvirkinu, því aðallega átti að velta því yfir á bandaríska herinn að borga brúsann, eins og stundum áður, vaxið svo úr hófi fram að allar áætlanir voru margsprungnar og kom þar ekki síst til að af pólitískum ástæðum var ákveðið að hraða svo mjög byggingu flugstöðvarinnar að unnt yrði að opna hana fyrir alþingiskosningar 1987. Það var kosningavíxill þeirra kosninga, svo að ekki verður um deilt, að þáv. hæstv. ríkisstjórn, einstakir ráðamenn í henni, vildu láta mynda sig utan við flugstöðina og meðframbjóðendur sína í Reykjaneskjördæmi til að státa sig af í þeim kosningum. Það ásamt með öðru í ýmsum íburði og óheppilegri hönnun og flottræfilshætti af ýmsu tagi olli því að þessi bygging varð óhóflega dýr. En þar endar ekki sagan vegna þess að síðan hafa þessar skuldir, þ.e. Íslandshlutinn í framkvæmdunum, hlaðist upp, safnað á sig kostnaði og nema nú samkvæmt upplýsingum sem við fengum í efh.- og viðskn. í kvöld um 4 milljörðum kr., hæstv. utanrrh., um 4 milljörðum kr. Og hæstv. ráðherra staðfestir ef það er ekki rétt. Síðan standa reikningarnir þannig að af þessum 4 milljörðum gjaldfalla nálægt 2 á næsta ári og langt til allur afgangurinn á árinu 1997. Þessir rosavíxlar upp á 4 milljarða eru sem sagt til nokkurra mánaða eða nokkurra ára og er það nú væntanlega ekki hagstæðasta fjármögnunin á þessum pakka. Það er ljóst að þó svo að þessum lánum fengist skuldbreytt í 25 ára lán á venjulegum lánskjörum þá þarf um 300--350 millj. kr. á ári til þess að standa straum af þeim afborgunum. Þar með er jafnframt ljóst að núverandi tekjur flugstöðvarinnar duga engan veginn til. Það er reyndar bullandi hallarekstur á flugstöðinni fyrir, áður en hún hefur borgað niður eina einustu krónu af þessum lánum. Hún á ekki nærri því fyrir vöxtunum og það lætur nærri samkvæmt því sem fram kom í efh.- og viðskn. í kvöld að það muni þurfa að tvöfalda tekjur flugstöðvarinnar að óbreyttum rekstrarkostnaði til þess að hún ráði við þessar afborganir fengist þeim svona skuldbreytt og liggur þó fyrir að það er ekki auðvelt að fá á erlendum lánamörkuðum eða annars staðar lán til þetta langs tíma. Þau liggja ekki á lausu í sjálfu sér og látum nú vera þó að þessu yrði stillt þannig upp að þetta væru kannski 10--15 ára lán sem síðan yrðu að einhverju leyti endurfjármögnuð. En svona standa sem sagt málin. Það er enn fremur upplýst, hæstv. forseti, að tekjur eða rekstrarfé flugstöðvarinnar kemur fyrst og fremst af tvennu, þ.e. innritunargjaldi eða hluta af innritunargjaldi sem lagt er á farseðla og alla flugfarþega og af leigutekjum. En vandinn er ærinn, m.a. vegna þess að leigutekjurnar eru að dragast saman. Leiga í flugstöðinni er óheyrilega há, hún er dýr og aðilar kvarta þar mjög sáran undan því að bera hana. Jafnvel, stórir og sterkir aðilar eins og Flugleiðir, Póstur og sími og Landsbankinn hafa séð sig knúna til þess að draga saman, rifa seglin í rekstri og þjónustu í flugstöðinni sökum hinnar háu húsaleigu. Þannig að það virðist ekki vera álitlegur kostur, hæstv. forseti, að hækka húsaleiguna og engar húsaleigubætur í boði í þessu kerfi. Auðvitað hafa menn velt fyrir sér öðrum möguleikum og skýrslur á skýrslur ofan hafa verið gerðar um þetta mál. Menn hafa lengi velt fyrir sér möguleikunum á því að auka eitthvað nýtingu flugvallarins og flugstöðvarinnar og fá meiri tekjur í gegnum meiri umferð og annað því um líkt, en það hafa hingað til reynst orð á blaði og ekkert orðið þar úr neinu. Það liggur líka fyrir að hugmyndir hafa verið uppi um það t.d. að flugstöðin fengi til þess að standa straum af sínum rekstri aðild að eða hlut að flugvallargjöldum eða ríkishluta innritunargjaldanna. Og ég vil að þessu sögðu, hæstv. forseti, spyrja hæstv. utanrrh.: Hvað af þessum kostum stendur til að velja? Hver er stefna hæstv. utanrrh., sem fer með þessi mál, í þessu sambandi? Því ég sé ákaflega lítinn tilgang í því að Alþingi afgreiði hér að lítt skoðuðu máli 2 milljarða kr. lántökuheimild til þess að velta þessum vanda áfram ef ekkert verður á málinu tekið og ég held að það verði þá að taka það úr höndum hæstv. utanrrh. sem hefur baksast með þetta núna í bráðum 7 ár eða á áttunda ár, eða hvað það nú er, sem hæstv. utanrrh. hefur farið með þetta embætti. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að þetta mál ætti alls ekki heima í utanrrn. Auðvitað ætti þetta að heyra undir samgrh. eins og önnur samgöngumannvirki og er ,,skandale`` að þetta skuli vera að þvælast í utanrrn., sem hefur ekkert vit á og engan áhuga á samgöngumálum og á ekkert að hafa það og ég er ekkert að biðja það um að hafa það. Embættismenn sem komu fyrir efh.- og viðskn. í kvöld sögðu í grófum dráttum eftirfarandi: Það liggja allar upplýsingar fyrir. Það eru allar skýrslur til sem þarf í þessu máli og ef við búum til eina enn þá er hún bara endurtekning á einhverju gömlu. Þá er hún bara eins og skýrslan í fyrra eða hittiðfyrra eða þar áður. Allar hugmyndir og allar tillögur hafa komið fram áður og við förum bara í hring í þessu máli. Við komum upp með gamlar hugmyndir um að gera þetta svona eða hinsegin. Það sem vantar er pólitísk ákvörðun um það hvernig á að leysa rekstrarvanda flugstöðvarinnar í Keflavík, hvaða tekjur eiga að koma til til þess að borga niður þessar skuldir. Á að veita ríkisframlag? Á að taka upp nýja tekjustofna? Á flugstöðin að fá hluta af flugvallargjöldum? Á hún að fá stærri hluta af innritunargjöldum? Á hún að fá hagnað Fríhafnarinnar? Hvað á að gera? Það að velta þessum bolta svona á undan sér árum saman, kjörtímabil eftir kjörtímabil, gengur auðvitað ekki. Það er til vansa og til skammar. Ég óska eftir því að hæstv. utanrrh. upplýsi okkur um afstöðu sína í þessu efni og hvað hæstv. ráðherra hyggst leggja til. Ég tel að það sé í raun og veru alveg eins hægt að láta þetta liggja eins og það er og sleppa því að afgreiða þessa heimild eins og að afgreiða hana blankó og hafa ekkert í hendi um það hvernig eigi þá að taka á málinu og gera það sómasamlega upp. Það er auðvitað ljóst að það er er ófremdarástand að láta þetta liggja svona. Það stendur mönnum fyrir þrifum. Ég held að það hljóti að vera ómögulegt að halda utan um rekstur mannvirkisins og mála þar syðra nema þessu sé komið í lag. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að þarna lægju miklir vannýttir möguleikar og mér finnst það til skammar að menn skuli ekki hafa reynt að leggja í það einhverja alvöru orku og þess vegna fjármuni að nýta þá möguleika sem þessi geysilega mikli og vannýtti flugvöllur ætti að bjóða upp á og liggur alveg gjörsamlega á borðinu að býður upp á. Ef gert væri út á það að nýta möguleikana til að auka umsvif, þjónustu og umferð, þá eiga þarna að vera til þess allir möguleikar með sambærilegum hætti og til að mynda Írar hafa gert við sinn millilendingar- og þjónustuflugvöll o.s.frv. Þarna hefur byggst upp hin ágætasta aðstaða að flestu leyti í gegnum uppbyggingu bæði Flugleiða, olíufélaganna og fleiri aðila til að veita þarna þjónustu og nógu flott er nú mannvirkið, mikið og fínt og stendur hálftómt í rúmlega 20 klst. á hverjum sólarhring. Því eins og kunnugir þekkja og vita best, ekki síst hæstv. utanrrh. sem fer nú sennilega allra núlifandi Íslendinga oftast í gegnum bygginguna nema ef vera skyldi að einhverjir atvinnumenn í flugi færu þar jafnoft, er þarna fyrst og fremst einhver nýting í fáein korter á hverjum morgni og hverjum eftirmiðdegi. Það er eitt mál enn, hæstv. forseti, sem ég óska eftir að hæstv. utanrrh. taki með í sinni umfjöllun hér og það eru ítrekaðar óskir Bandaríkjamanna um að við Íslendingar komum inn í rekstur Keflavíkurflugvallar, þ.e. flugvallarins sjálfs, og tökum til við að borga einhvern óskilgreindan eða skilgreindan hluta af rekstrarkostnaðinum við sjálfan flugvöllinn sem við gerum ekki í dag. Til þess rynni þá eitthvað af þeim tekjum eða allar þær tekjur sem við höfum af lendingargjöldum og þjónustugjöldum á svæðinu. En eins og kunnugt er þá er það þannig að Bandaríkjamenn hafa byggt þennan flugvöll, þeir hafa haldið honum við, þeir reka þarna slökkvilið, þeir sjá þarna um aðflugsbúnað o.s.frv. Íslendingar hafa mest lítið gert annað en að nota völlinn og hirða af honum nokkrar tekjur. Það liggur alveg fyrir að Kanar hafa ámálgað það æ ofan í æ upp á síðkastið að við tökum þátt í rekstrarkostnaði vallarins. Þá er náttúrlega eðlilegt að horft sé til lendingargjalda í því sambandi. Þá hlýtur það eðli málsins samkvæmt að orka tvímælis að fara að leggja það til sem lausn á fjárhagsvanda flugstöðvarinnar að fara inn á þann tekjustofn en hugmyndir hafa verið uppi um það. Ég vil því spyrja, hæstv. utanrrh.: Hvernig standa þau mál í viðræðum við Bandaríkjamenn, sem væntanlega eru einhverjar uppi, þegar ljóst er að samdrátturinn heldur áfram í herstöðinni í Keflavík og herinn er að fara í áföngum eins og kunnugt er? Það varð niðurstaðan þrátt fyrir allt að herinn færi í áföngum eins og var lagt til fyrr á öldinni. Þá hljóta kröfurnar að mæta okkur af auknum þunga um að við yfirtökum þennan rekstur í vaxandi mæli. Það er talsvert viðfangsefni við að glíma, svo ekki sé nú meira sagt, ef ætti að reka þennan flugvöll með svipuðu sniði og jafnmiklum lúxus, má segja, og gert hefur verið með fullmönnuðum sólarhringsvöktum á öllum sviðum, slökkviliði, brautarþjónustu og öðru. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það muni reynast okkur Íslendingum dýrkeypt að standa frammi fyrir því verkefni að reka tvo meiri háttar flugvelli á suðvesturhorni landsins í staðinn fyrir einn ef mál hefðu skipast öðruvísi og sem að mínu mati hefði átt að byggjast á Álftanesi og vera aðalflugvöllur fyrir suðvesturhorn landsins bæði í innanlands- og millilandaflugi. En sú saga verður svo sem ekki tekin upp úr því að svo fór sem fór með það stæði. Hæstv. forseti. Þetta vildi ég sem sagt segja við hæstv. utanrrh. Ég óska eftir því að hann svari fyrir þetta mál. Ég tel ekki boðlegt að afgreiða þessa stóru heimild upp á tæpa 2 milljarða kr. án þess að fá svona upplýsingar. Ég vek athygli á því að þetta er í fyrsta sinn sem mál af þessu tagi kemur inn í lánsfjárlög. Að því leyti er það ólíkt þeim sem má segja að séu gamlir kunningjar eins og hefðbundnar skuldbreytingar Landsvirkjunar og annað því um líkt. Hér er nýmæli á ferð. Hér er í fyrsta sinn verið að taka heimild af þessu tagi inn vegna Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og þess vegna flokkast það undir, ég segi kannski ekki vönduð vinnubrögð en a.m.k. tilburði í þá átt að reyna að draga fram ákveðnar upplýsingar um málið og láta ekki afgreiða þessa heimild alveg blindandi frá Alþingi.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi það sem hv. þm. nefndi síðast, þ.e. meintar óskir fulltrúa bandarískra hernaðaryfirvalda um kostnaðarþátttöku við rekstur flugvallarins. Svar við því er að engar slíkar kröfur hafa verið settar fram eftir að samningar tókust 4. jan. sl. um starfsemi varnarliðsins á grundvelli varnarsamningsins með sérstakri bókun. Þar á móti varð samkomulag um það að samstarfsaðilarnir ynnu sameiginlega að lækkun tilkostnaðar við rekstur og þjónustu við varnarliðið. En um kröfu um kostnaðarhlutdeild við rekstur flugvallarins er ekki að ræða. Að því er varðar fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar þá er það rétt sem fram kom í máli hv. þm. sjálfs að allar upplýsingar um það mál liggja fyrir. Ótal tillögur hafa verið settar fram um lausn málsins og mér er tjáð að þær hafi allar út af fyrir sig verið kynntar við umfjöllun í efh.- og viðskn. og þess vegna óþarfi að setja langar tölur um miðjar nætur um þetta mál því það er að fullu upplýst. Ef mig ekki misminnir þá hef ég í fjórgang á þessu kjörtímabili flutt tillögur um lausn málsins.

Hvar?

Í ríkisstjórn. Á þessu hausti fyrst þann 1. nóv. sl. og flutti nýjar tillögur að nokkru breyttar þann 25. nóv. Fyrsta atriði þeirra tillagna er að leitað verði eftir heimild Alþingis til að skuldbreyta lánum þannig að afborganir miðist við þær tekjur sem munu skila sér með þeim tillögum sem lagðar voru fram þegar tekið hefur verið tillit til rekstrarkostnaðar. Vegna þess að það er rétt sem fram hefur komið að á árunum 1995 fellur í gjalddaga um helmingur þeirra lána sem voru tekin á sínum tíma vegna byggingar þessarar flugstöðvar. Það eru 1.965 millj. kr. af alls 4.200 millj. kr. og á árinu 1997 falla í gjalddaga önnur lán stöðvarinnar. Fyrsta tillagan var um það að skuldbreyta þessum lánum og fá til þess heimild Alþingis þannig að endurgreiðslur dreifist á 20--25 ár. Því næst verði gripið til margvíslegra aðgerða varðandi rekstur stöðvarinnar og gjaldtöku vegna flugs og starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Fyrsta tillagan var reyndar sú sem hv. þm. nefndi að frá ársbyrjun 1996 þá tilheyri rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar samgrn. Þetta er tillaga sem var flutt í málamiðlunarskyni vegna þess að allar tillögur sem ég hef flutt um lausn á þessum fjárhagsvanda hafa hingað til strandað á samgrn. sem hv. þm. sagði að hefði feykilega mikið vit á rekstri samgöngumannvirkja umfram utanrrn. Tillagan var með öðrum orðum um að stjórnun flugstöðvar og Flugmálastjórnar yrði aðskilin. Sjálfstæð stjórn hefði það hlutverk að vera yfirstjórn rekstrar flugstöðvarinnar, ábyrg fyrir fjárhagslegri afkomu, markaðssetningu og samskiptum við leigutaka. Hún ráði sér framkvæmdarstjóra sem fari með daglegan rekstur og stjórnun og þessi breyting taki gildi þá þegar. Aðrar tillögur vörðuðu breytingu á verslunarrekstri fyrst og fremst sem átti að skila verulega auknum tekjum sem áttu að renna til flugstöðvarinnar, m.a. með því að stækka verulega verslunarrými og auka vöruúrval án þess þó að gera breytingu á því rekstrarformi sem þar er. Þær tillögur voru í ýmsum öðrum smáatriðum en gerðu ráð fyrir verulega auknum tekjum vegna aukins rýmis og aukins vöruúrvals og aukinnar verslunarþjónustu. Að því er varðar tekjuöflun þá voru gerðar tillögur um breytingar á húsaleigu. Þótt það sé rétt að húsaleiga sé há þá hvílir hún misþungt á aðilum eftir því hvaða rekstur er um að ræða, hvort um er að ræða ábatasaman og veltumikinn verslunarrekstur eða þjónustu. Húsaleigu átti að breyta í annars vegar grunnleigu, fast gjald á hvern fermetra, og hins vegar veltuhlutfall hvers leigutaka. Fastagjaldið gæti verið annaðhvort breytilegt eftir starfsemi eða það sama hvar sem er í verslunar- og þjónustustarfsemi, leiga vegna geymsluhúsnæðis verði lægri, sameiginlegur kostnaður leigutaka greiðist í hlutfalli við húsaleigu þeirra. Þessi breyting taki gildi um næstu áramót. Þessi tillaga hefði skilað umtalsverðum fjármunum. Ein tillagan var sú að þriðjungur núverandi farþegagjalds renni til flugstöðvarinnar en verði ekki tekjustofn flugmálaáætlunar. Farþegagjald í millilandaflugi er nú 1.250 kr. á farþega en 165 kr. á farþega í innanlandsflugi. Allar tekjur vegna farþegagjalds hafa farið til fjármögnunar á framkvæmdum á innanlandsflugvöllum samkvæmt flugmálaáætlun þrátt fyrir að meginhluti teknanna verði til í millilandaflugi. Eðlilegt er að hluti þessara tekna renni til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar enda er uppbygging annarra flugvalla langt komin. Þessi breyting átti að taka gildi í ársbyrjun 1996. Reynt verði síðan að auka flugumferð, m.a. með breytingum á rekstrarformi, með sérstöku kynningarátaki og með heimild stjórnar til sveigjanlegrar gjaldskrár til að laða að aukna starfsemi sem gæti skilað tekjum. Þetta eru aðalatriði þeirra tillagna, skuldbreyting, breyting á verslunarrekstri og auknar leigutekjur og að einhver hlutdeild af þeim tekjum sem þarna verða til verði til að standa undir þessu. Þannig átti að vera tryggt að tekjur væru fyrir hendi til að standa undir árlegri greiðslubyrði við framlengingu lána. Ef mig ekki misminnir þá er þetta í fjórða sinn sem ég hef flutt tillögur í ríkisstjórn um lausn á þessum vanda því sannleikurinn er sá að það er til vansa að þetta mál hefur verið látið drattast árum saman í tíð margra ríkisstjórna, þar á meðal í tíð þeirrar ríkisstjórnar þegar við hv. þm. sátum saman, hann sem samgrh. og beitti sama neitunarvaldinu og sömu andstöðinni við slíkar tillögur. Niðurstaðan að því er varðar þessar tillögur er sú að þar sem ágreiningur er uppi við samgrn. þrátt fyrir það að tillaga hafi verið gerð til málamiðlunar um að færa forræði yfir rekstur stöðvarinnar til samgrn. frá árinu 1996, eins og gert var í þessum tillögum, að því var beint til forsrh. að hann beitti sér fyrir því að leysa þennan ágreining milli ráðuneyta svo sem er starfsregla ef ágreiningur er uppi milli fagráðherra. En tillögurnar eru fyrir hendi. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. að þær eru út af fyrir sig ekkert sérstaklega nýjar. Það hefur aldrei skort tillögur. Tillögurnar hafa verið fyrir hendi frá utanrrn. árum saman en því miður ekki verið enn pólitísk samstaða um þær. Nú er tíminn að renna frá okkur að því er það varðar. Þessu máli verður ekkert skotið lengur á frest og það verður að taka afstöðu. Þess vegna er leitað eftir þessari lengingu lána og settar fram tillögur um tekjuöflun til að standa undir greiðslubyrðinni.

Virðulegur forseti. Ég held að það hafi verið mjög gagnlegt að fá hæstv. utanrrh. hingað því að staðreyndin er sú að þeir ágætu embættismenn sem mættu hjá efh.- og viðskn. treystu sér ekki til að bera fram neinar útfærðar tillögur og töldu það réttilega vera pólitískt úrlausnarefni. En út af þessum tillögum vil ég bera upp spurningu til hæstv. utanrrh. þar sem nánast allar tillögur sem ráðherrann bar fram og snertu rekstrarafkomu flugstöðvarinnar gengu á einhvern hátt út yfir afkomu ríkissjóðs, meira að segja aukinn verslunarrekstur, ef það er aukinn rekstur fríhafnarverslunar þá tapar ríkið þar einhverjum tekjum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið skoðað hvað þessi tillögupakki þýði gagnvart ráðstöfunarfé ríkissjóðs, annaðhvort beint eða óbeint því að hluti af þessu rennur til markaðra tekjustofna sem ríkið síðan ver til reksturs og framkvæmda.

Virðulegi forseti. Mér láðist að geta þess áðan að forsenda þessara tillagna var sú að rekstur fríhafnarverslana skili ríkissjóði áfram svipuðum tekjum og verið hefur og hefur því ekki neikvæð áhrif á afkomu ríkissjóðs.

Virðulegur forseti. Nú hrundi spilaborgin öll því að ég hef verið að velta þessu fyrir mér eftir að við fengum þessar upplýsingar í nefndinni í kvöld og mín niðurstaða hefur verið sú að að óbreyttri umferð um völlinn og öðrum aðstæðum gerðist þetta ekki öðruvísi en svo að þetta kæmi við ríkissjóð. Ég held að við verðum að horfast í augu við þá staðreynd því að okkur er sagt að leigugjöldin séu of há, flugvallarskatturinn sé of hár. Það sé ekki hægt að sækja auknar tekjur þangað. Það er talað um að ná þeim af tekjum fríhafnarverslunarinnar, hugsanlega að einhverju leyti af flugvallargjöldum sem allt eru tekjustofnar sem er ráðstafað með fjárlögum. Ég verð því að biðja hæstv. utanrrh. að útskýra þetta nánar. Það líkist svolítið kanínukúnstum hæstv. forsrh. fyrr í kvöld hvernig á að ná þessu fram án þess að það hafi áhrif á afkomu ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Það er nú eðli málsins samkvæmt svo að útfærsla tillagna af þessu tagi í smáatriðum á ekki að ræða úr ræðustól á Alþingi heldur í nefnd sem fjallar um málið. En hafi hv. þm. ekki heyrt það sem ég hér sagði þá eru tekjustofnanir þessir: Það er aukið umfang í verslunarrekstri og aukin velta og aukin tekjuöflun og það er aukningin á þeim verslunarrekstri sem á að renna til flugstöðvarinnar sjálfrar. Það er ekki rétt að menn gefi sér þá forsendu að ekki megi breyta leigugjöldum að svo miklu leyti sem þau verða núna veltu- og tekjutengd. Og það er aukningin á tekjum vegna húsaleigu að hluta til sem á að skila sér til þess að standa undir lánum. Því næst er ein tillagan sú að tekjustofn flugmálaáætlunar að einum þriðja renni til þess að standa undir gjöldum af lánum flugstöðvarinnar í stað þess að renna til annarra þarfa flugmálaáætlunar með þeim rökum að byggingarframkvæmdum er þar vel á veg komið. Það er eina breytingin á því hvernig tekjum af þessari starfsemi hefur verið varið hingað til. Því næst byggjast þessar tillögur á því að það er um að ræða sjálfstæða rekstrarstjórn og sveigjanlega gjaldskrá til þess að auka flug og umferð sem líka er metið að skili auknum tekjum. Forsenda fyrir þessu var að skerða ekki núverandi tekjur ríkissjóðs en dæmið samt sem áður getur gengið upp með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess sem hæstv. ráðherra sagði í lokin um leiguna þá vil ég láta það koma fram að fulltrúar utanrrn. sem komu á fund nefndarinnar fyrr í kvöld upplýstu það að vegna hárrar leigu væri farið að draga verulega úr þjónustu og nefndu þar sérstaklega til Póst og síma og Landsbankann. Ég held þess vegna að það sé afar varhugavert að fara mikið inn á þá leið. En ég kom hér upp vegna þess að hæstv. ráðherra minntist á breytingar á verslunarrekstri og mig langar til að inna hann eftir því hvort sú hugmynd, sem oft hefur verið uppi, að brjóta verslunarreksturinn upp og bjóða hann út til einstaklinga, til einkaframtaksins, eins og mjög víða er gert erlendis, sé enn uppi á borði hjá ráðuneytinu. Þessari spurningu mundi ég gjarnan vilja fá svar við.

Virðulegi forseti. Sú tillaga að bjóða út þennan verslunarrekstur hefur oft verið uppi á borðum. Hún er hins vegar ekki partur af þeim tillögum sem ég var hér að lýsa, um það hefur ekki verið samstaða, heldur var fyrst og fremst um það að ræða að auka verslunarrýmið, auka umfang verslunarinnar í flugstöðinni og nýta það betur en í óbreyttu rekstrarformi.

Hæstv. forseti. Ég held að það megi vel halda tekjum ríkissjóðs þó að þessi rekstur yrði boðinn út til einkaframtaksins og reynslan af því blasir við víðast hvar erlendis. Ég held hins vegar að sú stefna sem nú er við lýði, að stækka verslunarplássið og auka úrvalið, sé mjög varasöm því að hún er í beinni samkeppni við aðila á heimamarkaðnum. Nægir þar að nefna sem dæmi að í Fríhöfninni, ég hef reyndar hvergi séð það annars staðar, eru seldir hlutir eins og t.d. reiðhjól, útigrill og hlutir þar fram eftir götum. Ég held því að Fríhöfnin sem slík sé komin út á mjög hálan ís hvað vöruval snertir.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. utanrrh. að mestallar þessar upplýsingar komu fram í efh.- og viðskn. í kvöld, en þar var jafnframt sagt að það sem vantaði í málinu væru pólitískar ákvarðanir og þess vegna má hæstv. utanrrh. ekki verða undrandi á því að eftir því sé lýst hvaða afstöðu hann hafi í þeim efnum. Það voru gagnlegar upplýsingar út af fyrir sig að hæstv. ráðherra hefur líklega fjórum sinnum árangurslaust lagt til tiltekin úrræði í sambandi við þennan vanda. Ég skil það einnig mjög vel að menn hafa ekki haft hátt um það hér að hluti af þessum tillögum sé að skerða flugvallarfarþegagjaldið um einn þriðja til viðbótar þeirri 70 millj. kr. skerðingu sem var verið að gera samkvæmt fjárlögum á flugmálaáætlun. Það er skiljanlegt að menn hafi ekki flaggað því að þar til viðbótar væri e.t.v. í farteskinu viðbótarskerðing upp á einn þriðja af öllu því sem innheimtist í Keflavík. Í þriðja og síðasta lagi er það svo rangt hjá hæstv. ráðherra að ég hafi sérstaklega staðið í vegi fyrir honum í síðustu ríkisstjórn varðandi það að leysa þetta mál. Það eina sem ég gerði í sambandi við þetta mál þar var að ég lýsti þeirri skoðun minni, sem ég hef lengi haft, að þetta samgöngumannvirki ætti auðvitað að heyra undir samgrn. eins og önnur. Að öðru leyti lagði ég ekki stein í götu hæstv. ráðherra hvað það varðaði að taka á þessum vanda enda var þá arfurinn nýlega til kominn.

Virðulegi forseti. Aðalatriði málsins er kannski að það er sanngirnismál þegar á það er fallist að færa forræði og stjórnun yfir þessari flugstöð, sem skapar miklar tekjur með sinni starfsemi, frá einu ráðuneyti til annars og þar með inn í samgrn. þá eru það auðvitað jafnframt aukin rök fyrir því að þær tekjur sem þar myndast og eru partur af tekjustraumi til samgöngukerfisins svo sem eins og verið hefur, ef menn telja að það sé betra að reka þetta sem hluta af samgöngukerfinu og þá undir sjálfstæðri stjórn en undir forræði þess ráðuneytis, sem hv. þm. hefur nú verið að segja að hefði verið hans skoðun, þá ættu menn jafnframt til samkomulags að fallast á að það megi, þegar búið er að blóðmjólka þessar tekjur mjög lengi til nytsamlegra framkvæmda en stundum misráðinna, þá verða á því einhver breyting. Sameiginlega vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er að þeir sem stóðu að byggingu þessarar flugstöðvar á sinni tíð efndu til mikilla útgjalda en sáu ekki fyrir eða gerðu ekki ráð fyrir því hvernig ætti að standa undir þessum gjöldum. Það er löngu kominn tími til að það verði gert og til þess þurfa menn að sýna einhvern samkomulagsvilja.

Hæstv. forseti. Ég tel að forræði þessa máls sé eitt og það hvernig leyst verður úr þessum fjárhagsvanda annað og það eigi ekkert að vera að blanda því saman. Að nota það sem einhverja, eins og hér er greinilega í uppsiglingu, verslunarvöru eða beitu, að með því að afhenda forræðið til samgrn. þá verði menn jafnframt að afhenda tekjustofna flugmálaáætlunar til að gera upp vandann er náttúrlega alveg fráleitt. Auðvitað væri miklu nær að senda Sjálfstfl. reikninginn. Það er alveg rétt. Hann ber mesta ábyrgð á því sukki sem þarna átti sér stað á árunum þegar verið var að byggja flugstöðina og sérstaklega auðvitað þeim gríðarlega umframkostnaði sem hlóðst upp þegar ákveðið var að klára hana fyrir kosningarnar 1987 svo að hægt væri að mynda ónefnda stjórnmálaforingja framan við bygginguna rétt fyrir þær kosningar. En ég held að það hafi verið gagnlegt að fá þessar upplýsingar fram. Þær hafa lýst dálítið inn í málið og ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin.

Virðulegi forseti. Það er rangt hjá hæstv. utanrrh. að hann hafi í tíð síðustu ríkisstjórnar flutt tillögur um lausn á fjárhagsvanda flugstöðvarinnar sem strandað hafi á neitunarvaldi þáv. samgrh. og hæstv. utanrrh. væri maður að meiri ef hann viðurkenndi það hér að þetta sé rangt með farið. Málið var aldrei með þeim hætti til umfjöllunar í tíð síðustu ríkisstjórnar. Hvað hefur gerst í tíð þessarar ríkisstjórnar er annað mál, en það er óþarfi fyrir hæstv. utanrrh. að vera bera menn sökum sem voru ráðherrar í síðustu ríkisstjórn vegna þess að hann nær ekki samkomulagi í núverandi ríkisstjórn um málið. Og ég fer fram á það að hæstv. utanrrh. viðurkenni að honum hafi orðið á þau mistök að bera fyrrv. samgrh. og félaga sína í fyrrv. ríkisstjórn röngum sökum.

Hæstv. forseti. Þar sem ég skrifaði ekki undir brtt. efh.- og viðskn., þá hyggst ég gera örstutta grein fyrir ástæðunum fyrir því. Ég vil kannski fyrst koma inn á þau vinnubrögð sem voru viðhöfð í kringum þessa brtt. og þá kænsku sem stjórnarandstaðan sýndi í því máli vegna þess að af minna tilefni hefur stjórnarandstaðan rokið upp og kvartað undan vinnubrögðum og látið öllum illum látum. Mér leist svona hálfpartinn illa á það andrúmsloft sem var í nefndinni í kvöld. Þegar stjórnarandstaðan sagði ekki orð og leist bara vel á málið og vildi koma því út úr nefndinni sem allra fyrst þá botnaði ég ekki almennilega í þeim af fyrri reynslu en upplifi það síðan þegar brtt. var dreift í þinginu hver ástæðan var og ég held að það megi hrósa þeim, hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar, fyrir mikla kænsku í þessu máli. Það er auðvitað alveg ótækt að tillaga sem þessi skuli koma fram jafnseint og hún gerir og vera sýnd í fyrsta sinn á fundi efh.- og viðskn. í kvöld. Fram að þeim tíma hafði ég aldrei séð þessa tillögu og á þó sæti í þeirri nefnd. Það kom hins vegar fram hjá hæstv. fjmrh. að einstökum séra Jónum hafði verið sýnd þessi tillaga en sá sem hér stendur er væntanlega ekki með þann mikla titil fyrir framan sitt nafn. Ég hafði ekki séð þessa tillögu fyrr en í kvöld og fordæmi það að þau vinnubrögð skuli vera viðhöfð sem raun ber vitni í þessu máli. Ég fór fram á það við fulltrúa fjmrn. á nefndarfundinum að skilað yrði greinargerð um málið þannig að menn gætu áttað sig á umfangi þess og hver staða fyrirtækisins væri í raun og veru en vegna tímaskorts, vegna þess að það lá svo mikið á að afgreiða málið út úr nefndinni, þá var það ekki hægt. Það kom reyndar fram hjá aðstoðarmanni fjmrh. að það væri til bréf frá landbrn. sem væri með fyllri rökum en vegna tímans væri ekki hægt að afhenda það fyrr en á morgun og þá væri það orðið of seint þar sem meiningin var að afgreiða þetta mál og greiða atkvæði um það fyrir miðnætti eða í gær. Ég á því mjög erfitt með það að greiða slíku máli atkvæði mitt, sérstaklega í ljósi þess að fulltrúi landbrn. sem kom á fund nefndarinnar, það má segja að það hafi verið nokkuð óformlegur fundur því að hann snæddi með okkur mat inni í öðru herbergi, þetta var matarfundur og undir pitsunni var rætt um þessar 50 millj. og má segja að nefndin hafi sporðrennt 50 millj. með pitsubitunum. Það sem stóð út úr í máli fulltrúa landbrn. og var rauði þráðurinn í hans máli var fyrst og fremst það að þessar milljónir væru sennilega glataðar. Það var rauði þráðurinn í gegnum allt að þetta fyrirtæki færi sennilega á hausinn. Mér finnst gæta svolítils tvískinnungs í málflutningi um þetta mál. Annars vegar segja menn að ef fyrirtæki fær ekki þessa 50 millj. kr. ríkisábyrgð þá fari það á hausinn. Á hinn bóginn segja menn að hér standi að baki fyrirtækinu mjög fjársterkir Svíar sem eiga 70--80% í fyrirtækinu. Þeir hafa verið þrautseigir og þolinmóðir við það að efnast, hafi mátt þola tap í mörg, mörg herrans ár, og ætli síðan að segja það að þessir menn muni gefa upp á bátinn þær hundruð milljóna, og hér eru meira að segja nefndir milljarðar, fyrir einhverjar litlar 50 millj. kr. Þetta skýtur auðvitað skökku við. En þegar málið er þannig lagt fyrir á borð nefndarinnar af fulltrúa landbrn. að hér sé nánast um glatað fé að ræða þá er ekki hægt að standa að slíku máli. Það er ekki hægt fyrir ábyrga nefnd, menn sem fara með fjárveitingavaldið, að taka 50 millj. kr. vitandi vits og henda þeim út um gluggann. Það er ekki til þess sem við erum kjörin hingað inn. Hér stöndum við almennir þingmenn og berjumst fyrir 500 þús. kr., 100 þús. kr., einni millj., Íþróttasjóð upp á 14,5 millj., blóðugri baráttu. Síðan er komið 27. des. inn í efh.- og viðskn. og við erum beðnir um að henda 50 millj. kr. út um gluggann. Ég segi að þetta er algjörlega óþörf tillaga vegna þess að ef þessir Svíar sem eiga 70--80% í þessu fyrirtæki eru jafnöflugir og þeim er lýst þá munu þeir aldrei láta þetta fara á höfuðið fyrir 50 millj. kr. Aldrei nokkurn tímann. Ég segi það líka, ef erlendir aðilar, eins og þessir ágætu Svíar, og það er mjög gott að þeir skuli fjárfesta á Íslandi, eiga 70--80% í þessu fyrirtæki þá á þessi tillaga að vera borin fram í sænska þinginu en ekki hér.

Þeir eru landflótta vegna skatta.

Það má vel vera að þeir séu landflótta en ég þekki ekki til þess. Þetta mál var sent í bréfi til landbrh. 3. nóv. og það kemur inn í efh.- og viðskn. 27. des. og það er von að það hafi verið spurt fyrr í kvöld af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni hvenær þetta mál var tekið fyrir í ríkisstjórn. Það er eðlileg spurning vegna þess að það er komið hátt í tvo mánuði síðan erindið barst. Síðan þegar maður les skilyrðin sem fjmrn. setur fyrir ríkisábyrgðinni þá má lesa það berum orðum hér að fjmrn. gerir ráð fyrir því að fyrirtækið fari í gjaldþrot. Liður númer 2, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Áður en ábyrgðin verður veitt skal landbrn. hafa samið við veðhafa í móttökumannvirkjum Silfurlax hf. um afnot mannvirkjanna þannig að tryggt verði að hægt sé að taka á móti fiski ef félagið verður gjaldþrota áður en endurgreiðsla ábyrgðarinnar fer fram.`` Þarna er það nánast sagt berum orðum að ráðuneytið geri ráð fyrir því að þetta fyrirtæki fari á höfuðið. Hvað erum við þá að gera með 50 millj. kr. ábyrgð? Við erum að segja að hún fellur á ríkissjóð, við erum að henda henni út um gluggann. Þetta er mál sem ég get fyrir mitt leyti ekki staðið að. En ég ætla ekki að ásaka ráðuneytið fyrir það og ég ætla ekki að ásaka ríkisstjórnina fyrir það. Ég ætla að ásaka efh.- og viðskn. fyrir það vegna þess að við eigum ekki að vera einhverjar gólftuskur fyrir ráðherra. Ef það eru mál sem við erum innst inni sammála um að eru tóm vitleysa þá eigum við að stöðva þau. Það er okkar ábyrgð. Þannig að það er við okkur sjálf að eiga. Hæstv. forseti. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Hvernig ég svo greiði atkvæði í málinu er ekki ljóst alveg á þessari stundu en ég mun ekki ýta á græna takkann.

Virðulegur forseti. Það var út af fyrir sig ágætt að fá það fram hjá hv. þm. að hann væri í stjórnarliðinu. Hv. þm. ku ekki sitja þingflokksfundi hjá Sjálfstfl. þannig að á þessu hefur verið nokkur vafi, en þó ekki því ég bendi hv. þm. á að þingmaðurinn hefur umyrðalaust greitt öllum öðrum brtt. stjórnarmeirihlutans í efh.- og viðskn. sitt jáyrði. Umyrðalaust. Ég man ekki betur heldur en hv. þm. hafi einnig greitt atkvæði með öllu bixinu sem var í 6. gr. fjárlaga, tekið þar ábyrgð á öllum veituframkvæmdum á Vesturlandi með einu pennastriki sem enginn veit hvað kostar. Það þýðir ósköp lítið að koma síðan núna upp allt í einu út af þessu máli eftir að vera búinn að taka ábyrgð á hverju einasta atriði í fjárlagagerð og efnahagsráðstöfun þessarar ríkisstjórnar fram að þessu. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að fara að verja þessa tillögu því það er búið að koma skýrt fram að þetta er stjórnartill. og hv. þm. segist styðja þessa ríkisstjórn. En ég hlýt þó að benda á það og leiðrétta það sem kom varðandi málflutning aðstoðarmanns landbrh. sem er ekki þekktur að því að fara með fleipur. Aðstoðarmaðurinn taldi sér skylt að vekja athygli á því að þarna væri áhættfé og að sjálfsögðu er þetta áhættufé. Það væri ekki verið að biðja um ábyrgðina öðruvísi. En aðstoðarmaður ráðherra sagði aldrei að þetta væri glatað fé því hann lagði áherslu á það að þetta væri með bakábyrgð í fiski sem gengi í stöðina árið 1996. Verði rekstrinum haldið áfram út þetta ár þá er það nánast tryggt að það verður sú fiskgengd í stöðina 1996 að það geti dekkað þessa ábyrgð.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hefur iðulega miklar áhyggjur af því hvort ég mæti á fundi hjá þingflokki Sjálfstfl. Ég veit ekki hvað vakir fyrir þingmanninum að draga þetta ætíð fram sem upphafsorð í sínum ræðum.

Ég hef ekki gert það áður.

Ó jú, jú, hv. þm. hefur gert það áður. En það er rétt hjá honum, ég studdi mest og megnið af fjárlagafrv. en ekki allt og ég held að þingmaðurinn ætti að kynna sér það betur áður en hann fer með staðlausa stafi eins og hann gerði rétt áðan hvernig atkvæðagreiðslan fór fram. En ég studdi vel yfir 90% af því sem þar fór fram og er ekkert feiminn við að viðurkenna það. Síðan sagði hann að ég hefði stutt allar efnahagsráðstafanir. Ég vissi ekki að búið væri að greiða atkvæði um ráðstafanir í ríkisfjármálum í þingsal svo að við skulum aðeins doka við og sjá hvað skeður þar. Hins vegar ef þingmanninum þykja það eðlileg vinnubrögð að fara að veita veð í fiski sem hann veit ekki hvort skilar sér til baka eða ekki, að hafa slíkt fljótandi veð sem lendir í netum hjá erlendum veiðimönnum, þá er það kannski stefna sem Framsfl. er að boða en það þykir mér ekki merkileg og ekki góð stefna.

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka það að ég ætla ekki að fara að verja stjórnartill. en varðandi afgreiðslu á ráðstöfunum í ríkisfjármálum þá verð ég því miður að hressa upp á minni þingmannsins því það gekk eilítið á við þá afgreiðslu og það var gerð sú krafa að það mættu allir stjórnarsinnar á fundinn. Brtt. stjórnarmeirihlutans voru bornar undir atkvæði og samþykkt að afgreiða málið með þeim brtt. með fimm atkvæðum gegn fjórum, stjórnarandstæðinganna, og það kom ekki þar fram neinn fyrirvari. Þetta vil ég minna hv. þm. á.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. verði enn einu sinni að kynna sér málin betur, t.d. með því að lesa það nál. sem fram kom við þetta mál. Þar eru lokaorðin þau að Ingi Björn Albertsson áskilji sér rétt að fylgja brtt. sem fram koma og flytja sjálfur brtt.

Virðulegi forseti. Hér hafa fyrr í kvöld orðið miklar umræður um frv. til lánsfjárlaga sem er til afgreiðslu. Þær umræður hafa leitt í ljós með mjög skýrum hætti þá miklu skuldasöfnun sem átt hefur sér stað í tíð núv. ríkisstjórnar. 2. umr. um þetta frv. lauk á þann veg að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. viðurkenndu með mjög afgerandi hætti þann viðskilnað sem nú blasir við eftir fjögurra ára valdasetu þessarar ríkisstjórnar. Ég ætla ekki við 3. umr. að taka það nánar til umfjöllunar. Hins vegar hefur það gerst að fjmrh. hefur beitt sér fyrir því að hér sé flutt brtt. sem felur í sér ríkisábyrgð upp á 50 millj. kr. til ákveðins fyrirtækis sem starfar að fiskeldi. Það hefur jafnframt verið upplýst af hæstv. fjmrh. og formanni þingflokks Alþfl. að stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin taki ábyrgð á þessari tillögu. Ég tel þess vegna nauðsynlegt, hæstv. forseti, að hæstv. umhvrh. og hæstv. viðskrh. mæti til umræðunnar. Ég þarf að bera fram við þessa tvo hæstv. ráðherra ákveðnar fyrirspurnir. Ef þeir eru ekki í húsinu er ég reiðubúinn að gera hlé á ræðu minni en ég tel ekki kleift að ljúka þessari umræðu án þess að bera fram fyrirspurnir og fá svör frá þessum tveimur hæstv. ráðherrum, hæstv. viðskrh. og hæstv. umhvrh. Ég vil rökstyðja þessa ósk mína með nokkrum orðum. Hæstv. umhvrh. er sá maður á Alþingi sem mesta menntun hefur á sviði fiskeldis. Hann gegndi jafnframt sérstökum trúnaðarstörfum fyrir fjmrn. í stjórn Framkvæmdasjóðs á sínum tíma og tók þá þátt í því samkvæmt þeirri stefnu sem mótuð var í tíð þeirrar ríkisstjórnar að stöðva ábyrgðar- og lánveitingar til fiskeldis sem tíðkast höfðu í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat á undan. Mér leikur þess vegna óneitanlega nokkur forvitni á að fá svör við því frá hæstv. umhvrh. hvort hann hefur nú skipt um stefnu. Með hvaða rökum hann styður nú þá tillögu sem hér hefur verið flutt og hver var málflutningur hans í ríkisstjórn eða á vettvangi Alþfl. þegar þessi tillaga var þar til umfjöllunar. Ég tel það ekki ná nokkurri átt að hér sé í fyrsta sinn eftir margra ára hlé farið að veita ríkisábyrgð með skýrum hætti í lánsfjárlögum til ákveðins fiskeldisfyrirtækis og sá maður innan ríkisstjórnarinnar og Alþingis sem mest hefur unnið að þessum málum og gegnir ráðherraembætti verði ekki hér til svara. Í öðru lagi hefur það rækilega verið rakið af hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, m.a. í opnugrein sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 27. nóv. hvernig bankakerfið í landinu beitti valdi sínu til þess að stöðva rekstur annars fiskeldisfyrirtækis sem tvímælalaust var þó betur statt en það sem er hér til umræðu og hafði meiri veð að bjóða en það fyrirtæki sem hér er til umræðu. Það hafa ekki í langan tíma verið settar fram jafnþungar ásakanir á stjórnendur Landsbanka Íslands og hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, gerði í þessari opnugrein í Morgunblaðinu sunnudaginn 27. nóv. Þar sakar þingmaðurinn Landsbankann um að hafa vitandi vits sett þetta fyrirtæki á höfuðið. Það er auðvitað alveg óhjákvæmilegt að hæstv. viðskrh., Sighvatur Björgvinsson, svari því hér: Hvert er samhengið í þeirri lánastefnu stjórnvalda sem felst í því að láta bankastjóra ríkisbankanna beita valdi sínu með þeim hætti sem hv. þm. Matthías Bjarnason hefur lýst og rakið rækilega í þessari grein og leggja svo til hér á Alþingi 50 millj. kr. ríkisábyrgð gagnvart því fyrirtæki sem tillagan fjallar um? Það er satt að segja framkoma með þeim hætti að mismununin er hrópandi. Á að láta það viðgangast að bankastjórar Landsbankans beiti geðþóttavaldi sínu til að slátra fyrirtæki í fiskeldi sem er betur statt, á meiri veð heldur en það fyrirtæki sem hér er verið að veita ríkisábyrgð? Ætlar hæstv. viðskrh. Sighvatur Björgvinsson að standa að því að slík mismunun sé innleidd gagnvart fiskeldisfyrirtækjum í landinu? Því er það, virðulegur forseti, óhjákvæmileg krafa hjá okkur sem tökum þessa umræðu alvarlega og þá tillögu sem hér er sett fram í skyndingu án nokkurs fyrirvara um 50 millj. kr. ríkisábyrgð til tiltekins fiskeldisfyrirtækis að bæði hæstv. viðskrh. og hæstv. umhvrh. komi til fundar svo þeir geti svarað þeim spurningum sem við kjósum að bera upp við þá. Það ber að þakka að hæstv. utanrrh. kom til fundar þegar um hann var beðið. Með sama hætti fer ég fram á það, virðulegur forseti, að þessir tveir hæstv. ráðherrar komi hér til umræðunnar. Ef þeir eru ekki staddir í þinghúsinu þá verði gripið til þess ráðs, eins og gagnvart hæstv. utanrrh., að fá þá til fundar. En ég óska eftir að fá að gera hlé á ræðu minni þar til þeir eru mættir hér þannig að hægt sé að fá þá til andsvara áður en umræðu lýkur.

Forseti vill taka fram að hann mun gera ráðstafanir til að kanna hvar hæstv. ráðherrar eru og hvort þeir geta komið til þinghússins. Ef hv. þm. er tilbúinn til að stoppa við í ræðu sinni og hleypa öðrum hv. þm. að sem gæti talað á meðan beðið er eftir ráðherrunum þá vill forseti óska eftir því að þm. hv. svaraði því.

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekkert að tefja umræðu hér. Ég ætla eingöngu að nýta þann rétt minn að fá svör frá þessum tveimur ráðherrum og er þess vegna reiðubúinn til að gera hlé á ræðu minni og lofa öðrum að tala á meðan. Ég óska eindregið eftir að ráðherrarnir verði kvaddir til umræðunnar hið fyrsta.

Forseti mun gera ráðstafanir til að fá hæstv. ráðherra til fundarins.

Virðulegur forseti. Þetta er orðin allævintýraleg umræða sem hér hefur átt sér stað í kvöld. Hún stafar af þeim furðulegu vinnubrögðum sem hér hafa tíðkast og eru svo sem engin nýlunda í þingstörfum því ég minnist þess í umræðum frá síðustu árum um skattamál að tillögur hafa verið að fæðast fram á síðustu stundu og þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt að standa svona að málum. Eins og þingmenn hafa orðið varir við og eins og nefnt var í hliðarherbergi áðan þá er þetta í rauninni orðin ný umræða sem hér hefur átt sér stað í kvöld. 3. umr. um lánsfjárlög, sem að öllu jöfnu hefði sennilega orðið fremur stutt, þetta er orðin mikil umræða vegna þess máls sem tekið var hér inn nánast fyrirvaralaust. Þeirri spurningu var varpað fram af hv. þm. Inga Birni Albertssyni hverjir hefðu fengið að sjá þessa tillögu og ég get upplýst það hér að ég fékk að heyra um þessa tillögu einhvern tímann fyrir jól. Það er náttúrlega vegna þess að menn voru að reyna að hafa stjórnarandstöðuna góða og svona fyrirbyggja að það yrðu einhver læti út af þessu. Svo kom í ljós að lætin upphófust í stjórnarliðinu, þ.e. innan Sjálfstfl. Einmitt þau læti sem við höfum orðið vitni að hér í kvöld með sérstökum þingflokksfundi Sjálfstfl. og andmælum ákveðinna þingmanna vekja spurningar um hvað hér sé á ferð. Hvers konar mál er þetta sem hér er á ferð? Ég vil taka undir það sem fram kom í ræðum þingmanna að það er mjög slæmt að fá mál af þessari stærðargráðu hér inn á síðustu stundu án þess að viðkomandi nefnd eða þingmenn hafi nokkurn tíma til að skoða málið í heild. En ég verð að viðurkenna það að eftir umræðurnar í efh.- og viðskn., þar sem við fengum auðvitað heilmiklar skýringar á málinu, þá stóð ég í þeirri meiningu að þetta væri tiltölulega einfalt mál þó ég hafi hugsað mér að láta ríkisstjórnarflokkana bera ábyrgð á þessu. En það hefur komið í ljós hér í umræðunni og ekki síst vegna þeirra viðbragða sem hér hafa orðið að málið er engan veginn einfalt. Ég ætla að koma betur að þessu máli á eftir en víkja nú að hinu málinu sem við geymdum okkur milli 2. og 3. umr. þ.e. Flugstöð Leifs Eiríkssonar. En fyrst er þess þó að geta, herra forseti, sem ekki hefur verið nefnt mikið í umræðunni að nú liggur fyrir hver er heildarupphæðin sem verið er að veita heimildir fyrir, lántökur ríkissjóðs, upp á 21,9 milljarða kr. Það er nokkuð fróðlegt að bera þetta saman við lánsfjárlögin sem samþykkt voru í fyrra þar sem heildarupphæðin var 27 milljarðar 750 millj. kr. á þessu ári. Þá er því við að bæta að fyrir nokkrum vikum voru samþykkt lánsfjáraukalög þar sem, ef ég man rétt, bættust við rúmir 2 milljarðar til viðbótar. Við hljótum að spyrja í ljósi þess sem hér hefur verið að gerast og í ljósi þess sem fram undan er í efnahagsmálum: Hver verður hin raunverulega niðurstöðutala lánsfjárlaganna fyrir árið 1995? Það er töluverð lækkun á milli ára en þessi tala 21,9 milljarðar kr. á eflaust eftir að hækka ef að líkum lætur. En að Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég minnist þess frá fyrstu árum Kvennalistans hér á Alþingi að þá gagnrýndu oft og iðulega þær sem þá sátu á þingi fyrir Kvennalistann þann flottræfilshátt og þá miklu peningaeyðslu sem átti sér stað í flugstöðinni og var oft leitað þangað eftir tekjum í ýmis verkefni og því lýst að það mætti nú fresta framkvæmdum þarna og draga úr eyðslunni. Nú er það komið á daginn að hér er um afar erfitt dæmi að ræða fyrir ríkissjóð. Eins og ég nefndi við 2. umr. fyrr í dag þá er þarna dæmi um eitt af þessum ævintýrum sem Íslendingar hafa lagt út í fyrirhyggjulaust og það er bara eytt og spennt eins og menn lystir án þess að hugsa nokkuð um afleiðingarnar. Við eigum fleiri dæmi um það sem ekki síst er að finna innan veggja Landsvirkjunar í orkumálum og reyndar í þeim málum sem hér eru til umræðu, fiskeldi og loðdýrarækt, verslunarrekstur og fleira og fleira mætti nefna þar sem menn hafa farið afar óvarlega í fjárfestingum og ekki spurt um þörf heldur bara dembt sér út í málin fyrirhyggjulaust. Eins og fram kemur í frv. til fjárlaga fyrir árið 1995, sem reyndar er nú orðið að lögum, þá er allítarleg skýring á stöðunni í flugstöðinni á bls. 358. Loksins í dag eða í kvöld tókst okkur í hv. efh.- og viðskn. að fá einhverjar skýringar á þessu heildardæmi sem að flugstöðinni snýr. Eins og kemur fram í fjárlagafrv. þá er þar lögð áhersla á nauðsyn þess að taka á þessu vandamáli, það megi ekki bíða lengur. Og eins og hér hefur komið fram í umræðum þá stöndum við frammi fyrir því að lánin eru að falla í gjalddaga. Á næsta ári þarf að standa skil á 2 milljörðum kr. Þess vegna er nú verið að veita heimild til flugstöðvarinnar til að hægt verði að fara út í skuldbreytingar og lengingar á þessum lánum. En það breytir ekki því að eins og dæmið lítur út í dag með þeim tekjum sem flugstöðin aflar og renna í ríkissjóð þá er þetta gjörsamlega óleysanlegt dæmi. Það er tap á rekstri flugstöðvarinnar eins og hún er rekin nú og þær tekjur duga rétt fyrir vöxtum og þá er allur rekstur eftir. Stóra spurningin er hvernig menn ætla að taka á þessu mikla dæmi. Eins og hér hefur komið fram þá liggja fyrir margvíslegar tillögur um það hvað hægt sé að gera. En þær t.d. fela í sér aukinn verslunarrekstur í flugstöðinni í samkeppni við innlenda verslun. Reyndar hefur verið vakin athygli á að þarna sé um óeðlilega samkeppni að ræða og jafnframt að þá flytjist mikil verslun út úr landinu með þeim kjörum sem þarna er að finna. Hins vegar eru menn að tala um tillögur sem ganga á tekjustofna sem ætlaðir eru í annað. Þannig að við eigum eftir að sjá þessar tillögur útfærðar og ég á eftir að sjá að þetta dæmi gangi upp. Það er auðvitað alveg ljóst að það er pólitísk ákvörðun sem þarf að taka til að leysa þetta mál og finna varanlega lausn. Mér segir svo hugur um að flugstöðin og rekstur hennar eigi eftir að verða mikill höfuðverkur hér á næstu árum. Ég minnist þess að fyrir eitthvað um tveimur árum þá stakk ég upp á því við hæstv. fjmrh. að hann tæki nú flugstöðina til einkavæðingar breytti henni í hlutafélag og reyndi að selja hlutabréfin í henni, það er kannski leið sem ætti að fara. Ég veit ekki hvort það er eitthvert sáluhjálparatriði að ríkið reki flugstöð eða flugstöðvar. Það væri gaman að skoða þetta dæmi út frá þeim sjónarhóli. En ég er svo sem ekki viss um að það mundi leysa vandann heldur. Ég er meira að segja þetta hér til gamans en í alvöru enda ýmis þessi einkavæðingaráform sem hér hafa verið til umræðu heldur hæpin. Það er ljóst að það þarf að auka tekjur flugstöðvarinnar um 100--150 millj. kr. á ári til að hægt verði að gera dæmið upp og þá að því tilskildu að tekist hafi að lengja lánin og að ná fram skuldbreytingu. Ég ítreka því að hér er mál sem næsta ríkisstjórn þarf greinilega að taka á í ljósi þess ef rétt er sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. að pólitískur vilji hafi ekki verið til staðar hjá núv. ríkisstjórn til að leysa þetta mál. Ég ætla þá að koma hér aðeins að máli Silfurlax. Ég vil koma því á framfæri, sem mér finnst ekki hafa komið fram hér í umræðunni, að samkvæmt þeim skýringum sem við fengum í hv. efh.- og viðskn. í kvöld þá er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir eru að leggjast á sveif með þessu fyrirtæki annars vegar það að ríkið á hlutafé í þessu fyrirtæki, skuldum hefur verið breytt í hlutafé, og þarna er um aðila að ræða sem á í allmiklum viðskiptum við Stofnfisk. Silfurlax á í töluverðum viðskiptum, væntanlega með seiðakaupum og jafnvel kaupum á fóðri, það kom ekki fram nákvæmlega í hverju þessi viðskipti felast. Annars vegar eru það þessi viðskipti, hins vegar er það sú staðreynd að þarna er um eina af örfáum hafbeitarstöðvum að ræða og menn meta það þannig að það sé 50 millj. kr. virði að reyna að halda þessu fyrirtæki gangandi vegna þeirrar þekkingar og vegna þeirra tilrauna sem verið er að gera þarna. Þannig að sá samanburður sem hér hefur komið fram í kvöld og sú reiði sem við höfum orðum vitni að hér vegna laxeldisfyrirtækisins í Tálknafirði, þetta er ekki alveg réttmætt vegna þess að þarna er um annars konar rekstur og annars konar fyrirtæki að ræða. Það er þarna ákveðin tilraunastarfsemi í fiskeldi. Það breytir hins vegar ekki því að það þarf auðvitað að vega og meta stöðu fyrirtækisins. Okkur skortir einfaldlega upplýsingar um þessa stöðu og því lýsi ég því yfir hér með að ég treysti mér ekki til að styðja þessa tillögu, það er algjörlega af og frá, þó ég sé því almennt fylgjandi að hér séu stundaðar tilraunir og ég er tilbúin að trúa því að þarna sé þekking á ferð sem vert er að varðveita og ýta undir. En þetta mál ber þannig að og hér skortir svo mikið á undirbúning og kynningu á málinu, að það er ekki nokkur leið að styðja þetta mál. Þó að þeir starfsmenn, þ.e. aðstoðarmaður landbrh. og ráðuneytisstjóri fjmrn., hafi verið allir af vilja gerðir til að upplýsa okkur og láta í té haldbærar upplýsingar þá voru þær bara einfaldlega ekki til staðar. Við höfum svona lauslegar hugmyndir um það hvernig eignarhald er samansett og við höfum verið upplýst hér í kvöld um þessa ríku Svía, sem eins og fleiri landar þeirra hafa yfirgefið sæluríki Svíþjóðar vegna hárra skatta sem þar eru. Það kom einnig fram að þessir aðilar, þessir bræður sem þarna standa að verki, hafa tapað hundruðum milljóna á þessum rekstri. Þar af leiðandi er nú erfitt að sjá það hvað þessar 50 millj. gera, en þó kom fram að þetta væri spurningin um það að fleyta fyrirtækinu yfir vetrarmánuðina og að alla vega annar eigandinn, sem vitnað var í, taldi sig ekki geta á svo stuttum tíma útvegað viðbótarhlutafé. Nú get ég tekið undir það með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að ef þessir menn eru jafnríkir og sögur fara af . . .

Það er ekkert ef.

Ja, peningarnir geta nú verið bundnir í ýmsu og það er ekki víst að það liggi allt á lausu. Ekki hef ég hugmynd um hvernig þeim málum er háttað, en samt finnst manni svona heldur ótrúlegt að þeir þurfi á 50 millj. kr. ábyrgð að halda frá íslenska ríkinu. En svona er málið vaxið, svona er þetta kynnt fyrir okkur, og það verður bara að segjast eins og er að það er varla hægt að afgreiða mál með þessum hætti. Ég get ekki annað en lýst ábyrgð á hendur ríkisstjórnarflokkunum fyrir að koma svona seint með málið. Það hefur komið hér fram að þessi bréf eða beiðni um þessa ábyrgð barst fyrir tæplega tveimur mánuðum síðan og þetta er bara enn eitt dæmið um þessi furðulegu vinnubrögð sem tíðkast hjá núv. ríkisstjórnarflokkum, að koma hér inn með mál á allra síðustu dögum þingsins. Ég rifja það enn þá upp með hinn svokallaða bandorm eða ráðstafanir í ríkisfjármálum þar sem um er að ræða nánast hvern einasta kafla sem búið var að segja fyrir um eða ákveða í frv. til fjárlaga. Fjárlagafrv. var lagt hér fram á réttum tíma, í byrjun október, en síðan lýtur frv. um ráðstafanir til ríkisfjármála ekki dagsins ljós fyrr en rétt undir lok þinghaldsins eða þess sem átti að verða lok þinghaldsins, rétt upp úr miðjum desember. Þetta lá allt saman fyrir. Hvað eiga svona vinnubrögð að þýða? Það er mér algjörlega óskiljanlegt hvers vegna menn þurfa að standa svona að málum og það leiðir auðvitað af sér umræður eins og þessar hér, þar sem menn eru að kalla á skýringar og hafandi uppi efasemdir þegar málin eru jafnilla unnin. Ég held að þetta sé, því miður, Alþingi Íslendinga til háborinnar skammar og segir auðvitað mest um þá sem hér standa að verki.

Virðulegi forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvenær hæstv. viðskrh. og hæstv. umhvrh. eru væntanlegir til umræðunnar. Ég varð við þeirri ósk forseta að fresta ræðu minni þar til þeir væru komnir til umræðunnar og vildi inna hæstv. forseta eftir því hvenær von sé á ráðherrunum?

Forseti getur ekki svarað því á þessari stundu en vonast til að það náist samband við hæstv. ráðherra þannig að hægt sé að svara þessari spurningu fljótlega úr forsetastól.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það en það hefur nú náðst samband við ráðherrana vegna þess að starfsmaður þingsins hefur spurt mig, bæði frá hæstv. umhvrh. og hæstv. viðskrh., hvað ég vilji ræða við þá, svo það hefur nú þegar náðst samband við þá. Þannig að það er ekki vandamálið. Ég vil bara árétta, virðulegur forseti, að það eru tvö frv. hér í þinginu á hverju þingi, fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv., þar sem áratugahefð er fyrir því að þingmenn eigi rétt á því að fá að ræða við þá ráðherra sem þeir óska eftir að fá að ræða við. Þetta eru þau tvö frv. þar sem sá réttur er viðurkenndur. Það er ekki hægt að halda þessu máli áfram til loka hér ef það á að fara að brjóta þann rétt hér og nú.

Eins og forseti gat um þá hefur verið reynt að ná sambandi við hæstv. ráðherra og forseti mun áfram leitast við að ná því sambandi og koma þessum skilaboðum til hæstv. ráðherra og vonast til að það liggi fyrir strax og næsti hv. þm. hefur lokið máli sínu.

Hæstv. forseti. Þessar umræður eru nú orðnar næsta furðulegar og kannski má reyndar segja að þær séu spegilmynd af því hvernig hér hefur verið haldið á málum af hálfu stjórnarflokkanna við þinghald. En ég get ekki látið hjá líða að minnast aðeins á vinnubrögð eins og þau hafa komið fram hér við þessa umræðu. Ýmislegt hefur þar komið á óvart, jafnvel þó margt hafi gerst að undanförnu sem kannski ætti að koma í veg fyrir að manni komi nokkuð á óvart. Mér finnst það reyndar vera táknrænt fyrir stjórn þessara mála hjá stjórnarflokkunum að ég skuli nú vera annar þingmaðurinn sem kemur inn í ræðu annars hv. þm. og meira að segja var farið að hafa andsvör hér í kvöld inn í miðri ræðu þingmanns. Ég minnist þess aldrei fyrr en hjá þessum stjórnarflokkum að þingmaður fengi að fresta ræðu sinni til þess að hleypa öðrum þingmanni að. Ef þingmaður óskaði eftir að fá að ræða við eða fá ráðherra til að hlýða á sitt mál þá varð ávallt að fresta ræðunni og fresta fundi. Ég vissi ekki til að það væri samkvæmt fundarsköpum Alþingis að fara þannig að kljúfa ræðu sundur. Ef það varð að binda enda á ræðu þingmanns þá varð hann að ljúka sinni ræðu og hefja nýja ræðu þegar ráðherra væri við ef fundi væri ekki frestað. Þetta finnst mér vera eitt dæmi um þann losarabrag sem er orðinn á þinghaldi. Það er hlaupið út og suður í málin og erfitt að gera sér grein fyrir því eftir hvaða skipulagi er farið í vinnubrögðum. Það finnst mér gilda líka um þetta mál sem við erum að ræða núna. Ég varð undrandi á ummælum hv. 8. þm. Reykv., formanns þingflokks Sjálfstfl., eftir að þingflokksfundi þeirra lauk, þar sem hann taldi að engin spurning væri um það hverjir stæðu raunverulega að brtt. á þskj. 509. Sem betur fer mun hv. þm. hafa séð að sér og eftir fundarhlé fékkst nú skýring á þessu og hæstv. fjmrh. bætti þar úr. En auðvitað stafa þessar uppákomur, eins og varla er hægt annað en að nefna þau vinnubrögð sem hér hafa farið fram, ekki af öðru en því að það er enginn undirbúningur á málatilbúnaði hér. Það virðist algerlega vera tilviljun hvernig málum er kastað hér inn. Það var vissulega ástæða til þess við lok fjárlagaumræðu að taka fyrir vinnubrögð sem nefnd hafa verið hér í dag, brtt. hæstv. fjmrh. um heimild til samninga um milljarða kr. lántökur eða eignakaup ríkissjóðs án þess að mæla fyrir þessari tillögu. Mér finnst það satt að segja vera ótrúleg fyrirlitning gagnvart alþingismönnum sem þeim eru sýnd með svona vinnubrögðum. Mér finnst líka, því miður, vinnubrögð efh.- og viðskn. í þessu máli ekki vera nægilega vönduð og verð að taka undir með hv. 5. þm. Reykv. um það. Það er sagt að þar hafi verið tvö mál sem hafi verið tekin til umræðu á milli 2. og 3. umr. Annars vegar var það málefni flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, þar sem fjallað var um milljarða kr. lántökuheimild til ríkissjóðs vegna hennar, hins vegar tillögu á þskj. 509 um sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. Þegar við lesum þessa brtt. þá endar hún með orðunum, með leyfi hæstv. forseta: ,,. . . gegn skilyrðum sem fjármálaráðherra og landbúnaðarráðherra setja.`` Fyrsta spurningin hjá mér þegar ég sá þessa tillögu var: Hver eiga þau skilyrði að verða? Við því er ekkert svar að fá í þingskjölum. Það er vegna þess að það er ekki skilað neinu frhnál. um þessi málefni. Úr því að efh.- og viðskn. taldi nauðsynlegt að halda fund milli 2. og 3. umr. og fjalla þar um svo stór mál, annað alveg nýtt og hitt þar sem mikilvægar nýjar upplýsingar komu fram á nefndarfundi þá var það lágmarkssanngirni gagnvart öðrum þingmönnum að meiri hlutinn gæfi út frhnál. þar sem þessi gögn væru sem fskj. sem gáfu þær upplýsingar sem hér hafa verið lesnar upp á tætingi af hinum og þessum en við þingmenn höfum ekki fengið neina heildarmynd af þessum upplýsingum. Ég vildi fara fram á það við hv. efh.- og viðskn. að það yrði bætt úr þessu áður en þessari umræðu lyki og gefið út frhnál. með þeim gögnum og upplýsingum sem liggja til grundvallar í þessum málum. Mér finnst algerlega óviðunandi fyrir hinn almenna þingmann að svona sé haldið áfram að vinna algerlega af handahófi og undirbúningslaust og upplýsingar ekki gefnar sem eru nauðsynlegar forsendur fyrir afstöðu til málanna. Sá dráttur sem hefur orðið á þessari umræðu nú er að kenna þessum handahófsvinnubrögðum, þ.e. að málin eru ekki kynnt í þingflokkum stjórnarliðsins áður en farið er að leggja tillögurnar fram af því að það er engin stjórn og engin yfirsýn virðist vera yfir málefnin sem þarf að leysa og leggja fyrir þingið. Slík vinnubrögð eru auðvitað niðurlægjandi fyrir Alþingi og gefur því miður ekki nógu góða mynd af störfum þess fyrir þjóðina. Ég ætla ekki að fjalla efnislega um þessa tillögu en vil taka undir það sem hér hefur komið fram að mér sýnist að eftir þeim upplýsingum sem ég hef verið að reyna að leggja saman gæti verið um að ræða mikilvægar rannsóknarniðurstöður sem fengjust ef þessi starfsemi héldi áfram, þó ekki væri nema eitt ár, rannsóknarniðurstöður sem væru kannski margfalt meira virði en þessar krónur þó há upphæð sé, 50 millj. En hins vegar vil ég taka undir það sem hér hefur verið sagt að þetta handahóf að ákveða að styðja þetta fyrirtæki en ekki hitt er náttúrlega algerlega ólíðandi en í samræmi við þessi handahófs- og fálmkenndu vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna. Það hefur aðeins verið vikið hér að sögu fiskeldisins og einu sinni enn heyrist sú skýring að þetta mál hafi ekki verið tekið nægilega föstum tökum af ríkisstjórninni þegar fiskeldi var að byggjast hér upp. Ég get tekið undir að slíkt hefði verið æskilegt en það var ekki viðhorf sem átti upp á pallborðið á þeim tíma. Á minn fund komu þá ýmsir áhugamenn um fiskeldi, m.a. Svíi sem knúði mikið á um að fá leyfi til að hefja það fyrirtæki, Silfurlax, sem hér er til umræðu. Það var hvorugur þessara ágætu bræðra sem hér hafa verið nefndir og þekki ég ekkert þá sögu síðan. En þessir frumherjar stofnuðu fljótlega með sér samtök og eitt var alveg grundvallaratriði í samþykktum þessara samtaka. Það var að þeir vildu ekki afskipti ríkisvaldsins af sínum málum. Það mátti ekki gerast að ríkisvaldið væri að hefta framtak þessara ágætu manna því að ef það gerðist mundi það ekki góðru lukku stýra. Því miður fór það svo að vonirnar rættust ekki og þá var síðan farið að snúa sér til ríkisins þegar í óefni var komið. Vissulega get ég tekið undir að það hefði verið betra að slíkt viðhorf hefði verið fyrr hjá þessum ágætu aðilum. Það var hins vegar erfitt að standa þannig að málum að hægt hefði verið að segja að vegna afskipta ríkisins hefði verið lagður steinn í götu þessara hugsjónamanna til að byggja upp álitlegan atvinnuveg því að það er ég enn sannfærður um að fiskeldið er þó að svona hafi tekist til hér. Sanna tölurnar sem hafa verið nefndar frá Noregi að hér er vissulega um mikilvægan atvinnuveg að ræða. Þá er eitt atriði að lokum sem ég vildi víkja að og það er ræða hæstv. forsrh. í lok 2. umr. um þetta mál. Vissulega hefði verið ástæða til þess að kveðja sér hljóðs þá þegar að lokinni þeirri ræðu en ég vildi ekki tefja það að hægt væri að ljúka 2. umr. um málið. En því miður mun því vera svo farið að hæstv. forsrh. hefur a.m.k. ekki verið við 3. umr., ég veit ekki hvort hann er í húsinu, þannig að hægt sé að ræða þetta mál í hans viðveru. Það er eitt einkennið á umræðum á Alþingi þessar síðustu vikur að hæstv. forsrh. hefur ekki sést mikið við þær. Þá endurtók hæstv. forsrh. aftur og aftur hvað samkeppnisstaða íslenskra atvinnuvega væri afskaplega góð. Hér hefðu orðið þáttaskil og nú væru orðnar bjartar horfur í íslensku atvinnulífi. Mér datt í hug þegar hann fór að lýsa þekkingu sinni á sjónhverfingum að það hefði því miður farið svo hjá honum að þessi lærdómur hans hefði beinst inn á þá braut að blekkja fyrst og fremst hann sjálfan. A.m.k. stangast þessi lýsing hæstv. forsrh. á stöðu íslenskra atvinnuvega ákaflega mikið á við þá lýsingu sem hv. 3. þm. Austurl., formaður landbn., gaf á stöðu íslensks landbúnaðar og þá ekki síst sauðfjárræktar þar sem hann sagði að nú á nokkrum árum dragist saman tekjur bænda um 47%. Ég get ekki skilið hvernig hægt er að telja það góða stöðu atvinnuvegar sem þannig er ástatt fyrir. Og ætli garðyrkjubændur vilji fallast á að aðgerðir þessarar ríkisstjórnar hafi styrkt og bætt afskaplega mikið stöðu þeirrar atvinnugreinar. Það virðist því vera að hæstv. forsrh. fylgist alls ekki með raunveruleikanum í íslensku atvinnulífi og það virðist ekki vera að hv. 3. þm. Austurl. ræði við hæstv. forsrh. um stöðu íslensks landbúnaðar eða geti komið honum í skilning um það hvernig staðan er þar raunverulega úr því að hæstv. forsrh. ítrekar hvað eftir annað að samkeppnisstaða íslenskra atvinnuvega sé svo ákaflega góð. Eða er hæstv. forsrh. búinn að afskrifa landbúnað sem íslenskan atvinnuveg? Það væri ákaflega æskilegt að fá skýringar hæstv. forsrh. á þessum ummælum hans. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. er í húsinu til þess að svara því. En ég vildi a.m.k. ekki að umræðu um lánsfjárlög lyki án þess að þessum röngu fullyrðingum hæstv. forsrh. væri mótmælt og e.t.v. verður hægt að inna hann eftir því við umræðu um önnur mál sem eftir eiga að koma hvernig stendur á svona fullyrðingum hjá honum. Ég ætla ekki að tefja umræðuna meira að þessu sinni en áskil mér rétt til að ítreka þessar spurningar síðar ef ég ekki fæ svör við þeim núna, ef hæstv. forsrh. hefur ekki heyrt mitt mál og er í húsinu. Eða þá hv. 3. þm. Austurl. gæti gefið skýringar á því af hverju hæstv. forsrh. tekur ekkert mark á lýsingum hans, hv. 3. þm. Austurl., Egils Jónssonar, á staðreyndum sem blasa við í íslenskum landbúnaði.

Forseti getur upplýst hv. þingmenn um að hæstv. forsrh. er skráður í húsið.

Virðulegi forseti. Ég stend ekki upp til þess að ræða 1. eða 2. tölul. þess breytingatillagnaskjals sem hér liggur fyrir, sem þó eru aðalatriði skjalsins heldur eingöngu, virðulegi forseti, til þess að ræða um 3. tölul. skjalsins sem lýtur að því að heimild til þess að veita fyrirtækinu Silfurlaxi hf. lán með sjálfskuldarábyrgð allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja. Út af fyrir sig ef allt væri eðlilegt og þetta mál hefði haft eðlilegan aðdraganda er ekki að vita nema það væri hægt að taka á þessu máli fremur jákvætt og án þess að hafa nokkra fyrirvara þar um, en eins og hér er í pottinn búið og eins og aðdragandi þessa máls er er óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að ræða þetta dálítið nánar. Nú er það svo að ég er ekki mjög kunnugur starfsemi þessa fyrirtækis og ýmislegt af því sem ég veit núna var mér ekki kunnugt um í upphafi umræðunnar og ýmislegt af því sem hv. þm. hafa sagt um þetta fyrirtæki var mér nýnæmi og þess vegna var og er afstaða mín til þess fyrirtækis býsna jákvæð fyrir fram vegna þess að ég hafði enga sérstaka skoðun á því og hafði ekki gert mér neinar hugmyndir hvorki háar né lágar um starfsemi þess fyrirtækis. Ég dreg ekkert í efa það sem hér hefur verið sagt í þessari umræðu, t.d. af hv. 4. þm. Norðurl. e. sem er mjög kunnugur fiskeldismálum, að á vettvangi þess fyrirtækis fari fram merkileg starfsemi. Og það er örugglega rétt sem líka hefur komið fram í umræðunni í kvöld að eigendur fyrirtækisins, sem munu vera sænskir að meiri hluta, hafa lagt í það mikið af eigin fé. Ég er ekki eins og sumir efasemdamaður gagnvart því að útlendingar eigi hlut í fyrirtækjum sem hér starfa, síst af öllu fiskeldisfyrirtækjum vegna þess að ég held að það sé þarft að fá slíkt áhættufjármagn frá útlöndum vegna þess að það liggur fyrir að á Íslandi fæst slíkt áhættufjármagn ekki. Þess vegna, virðulegi forseti, er ég fyrir fram fremur jákvæður gagnvart því að styðja við bakið á atvinnustarfsemi af því tagi sem hér er verið að tala um, þ.e. fiskeldi í einhverri mynd, hvort sem um er að ræða hafbeitarstöð, eins og hér er um að ræða, eða einhvers konar hefðbundið fiskeldi af öðru tagi og hvort hér er um að ræða þátttöku útlendinga eða ekki finnst mér ekki skipta mjög miklu máli. Það sem er hins vegar ákaflega athugavert við þetta mál er aðdragandi þess ef það er skoðað í tilteknu samhengi. Samhengið sem ég held að sé nauðsynlegt að þetta mál sé skoðað í er einfaldlega það sem hér hefur verið vakin athygli á að það eru til önnur fyrirtæki, kannski ekki nákvæmlega í sömu starfsemi og þetta fyrirtæki sem hér um ræðir en fyrirtæki á sviði fiskeldis sem þurfa á sérstakri fyrirgreiðslu að halda til þess að þau geti haldið áfram sinni starfsemi og hafa þurft á sérstakri fyrirgreiðslu að halda til þess að þau hefðu getað haldið áfram sinni starfsemi. Vandinn var bara sá og það var hin sorglega niðurstaða að menn töldu ekki á þeim tíma að hægt væri að ljá því máls. Menn töldu að það væru ekki efnislegu rök til þess að grípa til álíka aðgerða og hér er verið að grípa til, þ.e. að veita tiltekna ríkisábyrgð til þess að auðvelda starfsemi þessara fyrirtækja. Því fór sem fór. Þar sem ég þekki best til er um að ræða fyrirtækið Þórslax á Tálknafirði sem hefur verið nokkuð mikið til umræðu við 3. umr. lánsfjárlagafrv. Þar var það svo að fyrirtækið hafði eins og mörg önnur fiskeldisfyrirtæki fengið fyrirgreiðslu hjá ábyrgðadeild fiskeldislána en varð vegna þess að skilmálar ábyrgðadeildarinnar voru svo erfiðir að segja upp tryggingum sem gerðu að að verkum að þessi lán voru öll gjaldfelld. Fyrirtækið varð að borga upp sín lán hjá ábyrgðadeildinni jafnskjótt og greiðslur bárust fyrir afurðir og vandanum var þar með velt af ábyrgðadeildinni yfir á viðskiptabanka þessa tiltekna fyrirtækis. Þegar svo var komið að ekki var hægt öllu lengur að veita slíka fyrirgreiðslu af hálfu viðskiptastofnunar fyrirtækisins. Þá var eftir því leitað hvort hægt væri að greiða fyrir málinu þannig að sú fyrirgreiðsla sem þá lá í loftinu að yrði veitt og raunar kemur fram í 11. gr. þessa frv. að þegar lögin um ábyrgðadeild fiskeldislána falla úr gildi þá sé fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að breyta útistandandi ábyrgðaheimildum í lán, sbr. tiltekin lög. Niðurstaðan varð sú á þeim tíma að þetta var ekki hægt vegna þess m.a. að þá þyrfti að grípa til álíka aðgerða og verið er núna að grípa til gagnvart fyrirtækinu Silfurlaxi hf. Með öðrum orðum þyrfti að ganga lengra en ætlunin var í þessu frv. til lánsfjárlaga skv. 11. gr. og þess vegna væri þetta ekki hægt. Nú vil ég strax taka það fram að hér var um að ræða mun lægri upphæðir en talað er um í þessari brtt. og lýtur að lántöku Silfurlax hf. Það var um að ræða mun lægri upphæðir. Engu að síður varð þetta niðurstaðan. Og menn vita hvernig fór. Fyrirtækið var að lokum því miður tekið til gjaldþrotaskipta, eitt elsta og merkasta laxeldisfyrirtæki landsins. Ég nefndi það áðan að í frv. til lánsfjárlaga er verið að ljúka ákveðnum kaflaskiptum í sögu fiskeldisins með því að leggja ábyrgðadeild fiskeldislána niður. Ég verð að játa það að ég sé ekkert sérstaklega eftir þeirri deild í sjálfu sér. En við skulum hins vegar aðeins átta okkur á samhengi hlutanna. Þar er verið að tala um að yfirtaka ábyrgðaheimildir upp á 60 millj. kr. miðað við stöðuna 5. júlí á þessu ári. Ef ég skil það rétt þá eru m.a. inni í því ábyrgðir vegna þessa tiltekna fyrirtækis sem ég hef þráfaldlega verið að nefna. Hins vegar er ætlunin að veita sérstaka ábyrgð, reyndar með mjög ströngum skilyrðum, það ber að játa, til þessa fyrirtækis, Silfurlax, upp á 50 millj., þ.e. álíka upphæð og verið er að tala um varðandi ábyrgðadeildina. Ég viðurkenni það fúslega að það er verið að setja ströng skilyrði til handa þessum eigendum samkvæmt bréfi sem efh.- og viðskn. barst frá fjmrn. Það er gert ráð fyrir því að hluthafar útvegi jafnháa fjárhæð, þ.e. 50 millj. kr., og önnur skilyrði jafnframt sett sem mér er mætavel ljóst að venjulegur meðaljón mundi eiga í miklum erfiðleikum með að uppfylla. Engu að síður er þetta sjálfsagt mál sem hluthafar og eigendur Silfurlax geta uppfyllt vegna þess að það hefur verið upplýst hér að eigendur fyrirtækisins eru vel stæðir og þeir hafa örugglega burði til þess og er ekkert nema gott um það að segja. En þá vekur það athygli líka að veðin og tryggingarnar byggjast á því að það er afli ársins 1996 sem er veðsettur, ekki næsta árs, því að hann er veðsettur, heldur ársins 1996. Og það, svo að ég taki ekki dýpra í árinni, vekur dálitla forvitni. Virðulegi forseti. Ég er sjálfur mikill áhugamaður um vöxt og viðgang fiskeldisins og ég hef aldrei ljéð því eyra þegar menn hafa verið að tala gegn þessari atvinnugrein og gera lítið úr henni og fjargviðrast yfir þeim mistökum sem þar hafa orðið. Það hafa vissulega orðið mikil mistök en þar er þó ekki eingöngu við þá að sakast sem stóðu að rekstri fyrirtækjanna. Þeir lentu í gríðarlegum töpum vegna þess að forsendurnar sem menn treystu á í upphafi hrundu. Tekjurnar hrundu, aðstæðurnar breyttust og það sem líka verður að hafa í huga er að þau skilyrði sem þessari grein voru búin voru auðvitað mjög erfið. Það hefur t.d. verið reiknað út að þegar allt er talið með, tryggingar, allur lántökukostnaður og þess háttar í þessari ábyrgðadeild, þá hafi fjármagnskostnaðurinn á ári svarað til um það bil 25%. Og það sér hver einasti maður að engin atvinnugrein, hvorki fiskeldi né önnur, stenst slíkar arðsemiskröfur. Virðulegi forseti. Ég taldi nauðsynlegt vegna þessa máls, vegna þess að það hefur komið mjög til umræðu þetta tiltekna mál varðandi Þórslax á Tálknafirði sem ég geri ráð fyrir að ég þekki betur en ýmsir aðrir sem hér eru inni, að ég varpaði aðeins ljósi á það vegna þess að mér finnst að afgreiðsla þess hafi verið gersamlega á skjön við það sem við sjáum birtast í þessum brtt. Ég ítreka það að ég hef engar óskir nema jákvæðar í garð fyrirtækisins Silfurlax og ég dreg ekkert í efa að það sé merkileg starfsemi sem þar fer fram og þýðingarmikil og nauðsynlegt að slík fiskeldisstarfsemi eins og önnur fiskeldisstarfsemi í landinu geti haldi áfram. En það er alveg óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að vekja athygli á því hversu þetta er á skjön við það sem áður hefur gerst og það vekur með manni, ég vil segja í senn, ákveðin vonbrigði, sárindi og reiði.

Forseti vill taka fram áður en næsta hv. þm. verður gefið orðið að það hefur verið haft samband við þá hæstv. ráðherra sem óskað var eftir að kæmu til fundar. Það hefur ekki náðst til hæstv. umhvrh. en hæstv. iðn.- og viðskrh. telur sér ekki fært að mæta til fundar.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hæstv. forseta fyrir tilraunir sem hann hefur látið þingið gera til þess að hafa samband við viðkomandi ráðherra. Ég hef ekki ætlað mér að tefja þessar umræður og hef til þess að greiða fyrir umræðum samþykkt það að einstakir þingmenn flyttu sínar ræður þótt ég hafi gert hlé á minni ræðu og bendi í því sambandi á gagnrýni hv. þm. Jóns Helgasonar, sem var lengi forseti Alþingis, á þann hátt að ekki væri einfaldlega frestað fundi þegar þingmaður frestaði ræðu sinni vegna fjarveru ráðherra. Og til þess að sýna enn frekari tillitssemi, virðulegi forseti, þá ætla ég ekki að halda því til streitu að hæstv. umhvrh. sé kallaður til umræðunnar. En hins vegar verð ég að segja það að þegar hæstv. viðskrh. neitar að mæta til umræðu um lánsfjárlög er auðvitað ekki hægt að halda umræðunni áfram, það er einfaldlega þannig. Ef það er afstaða Alþfl. og hæstv. viðskrh. að það sé ekki svo brýnt að afgreiða þetta mál á þessum sólarhring að hann hirði ekki um að koma hingað, svara spurningum og taka þátt í umfjöllun um málið þá er það einfaldlega tilkynning til okkar hinna um að það sé ekki brýnt að ljúka málinu. Þeir sem sátu áður í þessu embætti, t.d. hæstv. þáv. ráðherra, Jón Sigurðsson, virtu ávallt þá skyldu sína hvenær sem var á sólarhringnum ef beðið var um að viðskrh. væri viðstaddur afgreiðslu lánsfjárlaga. Ég held að síðasta ræðan sem hér var flutt af hv. þm. Einari Guðfinnssyni sýni, ásamt því sem ég sagði hér áðan, að það er auðvitað alveg nauðsynlegt að ræða samhengið í framgöngu lánastofnana í landinu gagnvart fiskeldinu við þá tillögu sem hér er ætlunin að samþykkja. Þess vegna, virðulegi forseti, verð ég því miður að segja það að fyrst þetta er afstaða hæstv. viðskrh. þá held ég að við verðum að bíða með lokin á þessari umræðu þar til á morgun. Ég mun ekki ætla mér að lengja þessa umræðu neitt sérstaklega og skil vel að hæstv. fjmrh. vilji láta ljúka henni sem fyrst og mun reyna að styðja hann í þeirri viðleitni, en ég vona að bæði fjmrh. og hæstv. forseti skilji það líka að það er ekki hægt að ljúka þessari umræðu án þess að hæstv. viðskrh. mæti hér til þess að svara.

Virðulegi forseti. Þegar menn gerðu þetta samkomulag, sem margoft hefur komið til umræðu í kvöld, þá var að mínu viti gengið út frá því að allir hæstv. ráðherrar sem málinu tengjast, þar á meðal hæstv. viðskrh., væru til staðar hér í þinginu til þess að greiða fyrir málinu gegnum þingið. Ég held að það sé nú svo með öll okkar sem komum nálægt því að gera þetta samkomulag, að þá hafi sá skilningur verið til staðar að ríkisstjórnin væri hér með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar að koma þessu máli í gegnum þingið og það ætti að gerast í góðu samstarfi og samvinnu við stjórnarandstöðuna. Ég tel að fram undir þetta hafi þetta samstarf að meginhluta til gengið upp og það er því dálítið alvarlegt nú þegar komið er undir lok umræðunnar og óskað er eftir því að einstakir hæstv. ráðherrar verði hér til svara þá skuli því svarað að þeir munu ekki mæta. Nú hefur það komið fram hjá hv. 8. þm. Reykn. að hann óskaði ekki eftir því að hæstv. umhvrh. komi til umræðunnar  Ef ekki verður hægt að fá svör við þeim spurningum sem hv. 8. þm. Reykn. vill spyrja hæstv. viðskrh. þá er það auðvitað á ábyrgð ríkisstjórnarinnar ef þarf að fresta þessari umræðu til morguns. Það er ekki á ábyrgð stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan hefur verið hér að störfum í kvöld, fylgst með þessari umræðu, en það er ríkisstjórnarliðið, það eru hæstv. ráðherrar sem neita að vera við þessa umræðu. Og það verður að gera þá kröfu til forseta þingsins og samráðherra hæstv. viðskrh. í ríkisstjórninni að þeir óski eftir því að hæstv. viðskrh. komi og verði viðstaddir lok umræðunnar, sé það vilji hæstv. fjmrh. að ljúka þessari umræðu hér í kvöld. Ef ekki, þá er það í lagi stjórnarandstöðunnar vegna að málinu verði haldið áfram á morgun.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að minna á það hér að ástæðan fyrir því að við erum komin með þetta mál til afgreiðslu milli jóla og nýárs er ekki sú að stjórnarandstaðan hafi verið að þvælast fyrir málum fyrir jólin. Hæstv. fjmrh. hefur margítrekað úr þessum stól að það hver seinagangur er, sé eingöngu við ríkisstjórnina að sakast. Við stjórnarandstæðingar sem komum að þessu máli m.a. í efh.- og viðskn. samþykktum það og gengum inn á það samkomulag að koma til þingstarfa fyrsta dag eftir stórhátíð sem er nýtt í þingsögunni, að vera mætt hér um miðjan dag fyrsta dag eftir stórhátíð og klára afgreiðslu málsins á þeim sólarhring, ef kostur væri. Þess vegna finnst mér það lýsa nánast ótrúlegum hroka hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar að neita að vera við umræðuna og sýnir nú ekki mikinn vilja ríkisstjórnarinnar til þess að klára þetta mál. Og ég hlýt, virðulegur forseti, að ítreka þá beiðni sem hér hefur komið fram að sá eini ráðherra sem eftir stendur, og menn eru sáttir við að klára umræðuna ef hann mætir, skuli bera þau skilaboð hingað að hann sjái sér ekki fært að mæta. Hann sjái sér ekki fært að mæta til þess að reyna að bjarga klúðri ríkisstjórnarinnar, því það er ekkert annað en slóðaskapur af hálfu ríkisstjórnarinnar að við þurfum að vera hér milli jóla og nýárs til þess að afgreiða lánsfjárlög. Og þegar það svo gerist að ráðherrar hafa ekki einu sinni dögun í sér til þess að fylgjast með umræðunni og reyna að greiða fyrir framgangi mála þá er spurning hvað við eigum að halda þessu mikið lengur áfram. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur ráðherrann engan áhuga á því lengur að koma þessu máli fram? Er hæstv. ráðherra orðið alveg sama þó að þetta velti hér eitthvað fram eftir vetri? Ég get ekki séð að hæstv. ríkisstjórn hafi nokkurn áhuga á því að koma þessu máli áfram.

Virðulegi forseti. Fyrir jól var gert samkomulag um það hvernig afgreiðslu mála skyldi háttað og mér var sagt þannig frá að það hefðu farið fram nokkuð hátíðlegar umræður um það hvenær lánsfjárlögum skyldi lokið og ég fæ ekki annað séð en að stjórnarandstaðan hafi staðið við sitt. En það er auðvitað mjög undarlegt ef stjórnarflokkarnir sjá ekki til þess að þeir ráðherrar sem málið snertir mæti hér. Og að ráðherrar skuli lýsa því hér yfir um miðja nótt að þeir sjái sér ekki fært að mæta, hvað eigum við hin að segja sem þurfum að halda hér áfram á morgun og þurfum að standa í umræðum allan daginn og sjálfsagt langt fram á kvöld? Ég vil benda á það að í þessu frv. eru auðvitað ýmsir þættir sem hefði verið ástæða til að fara nákvæmlega ofan í en í rauninni höfum við sýnt mikinn samningsvilja og höfum sleppt ráðherrum við það að vera kallaðir til umræðunnar þó að ástæða hefði verið til. Það hefði t.d. verið ástæða til þess að ræða svolítið við menntmrh. um ástandið í Lánasjóði ísl. námsmanna, það hefði verið ástæða til að ræða við félmrh. enn og aftur um ástandið í húsnæðismálum, en við höfum ekki farið fram á það að þessir ráðherrar yrðu kallaðir til, enda veit ég að hæstv. félmrh. er staddur erlendis. Þannig að það er lágmark að þegar loksins er óskað eftir því að einn ákveðinn ráðherra mæti hér til þingfundar, sem honum ber auðvitað skylda til þess að sækja eins og okkur hinum, að þá sé orðið við því. Og ef hann er svo illa forfallaður að geta ekki mætt þá er ekki um annað að ræða en að fresta umræðunni, því miður, og þar stendur á ráðherrum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það er sjaldgæft að menn takist í hendur til þess að innsigla samkomulag um störf í þinginu. Það var gert fyrir jól eftir að talsvert langar umræður höfðu farið fram á milli formanna þingflokka, þeirra flokka sem eiga aðild að þinginu, og það sem samið var um var í fyrsta lagi hvaða mál skyldu rædd fyrir jól og í öðru lagi að lánsfjárlög skyldu afgreidd fyrsta dag eftir jól. Um þetta var gott samkomulag. Það voru haldnir tveir eða þrír fundir og loks var þetta innsiglað með handabandi, sem er afar sjaldgæft. Í dag hefur síðan farið fram fyrst 2. umr. málsins, sem hófst kl. 3 í dag, fyrir um það bil 12 tímum síðan. Sú umræða stóð til klukkan langt gengin í átta og í henni tóku þátt m.a. forsrh., sem var hér og flutti yfirgripsmikla ræðu og fjallaði þar um ýmsar spurningar sem til hans var beint. Að sjálfsögðu fjmrh., sem hér stendur, því að hann fer með þessi mál sem hér eru til umræðu. Eftir kvöldmat og eftir fundi nefndarinnar kom í ljós að menn töldu að ný atriði hefðu komið upp. Haldnir voru fundir til þess að fjalla um þau og aftur vissi ég ekki betur en að niðurstaða hefði fengist. Ég stóð hér upp og það er ekkert leyndarmál að það var vegna þess að menn vildu fá skýr svör um afstöðu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna til tiltekinnar tillögu. Það var gert í fullu samkomulagi og þegar það samkomulag var gert hafði ég ekki heyrt að það væri sérstaklega óskað eftir viðskrh. hér við umræðuna, enda sé ég ekki hvað honum kemur þetta mál við frekar en öðrum ráðherrum. Það hefði verið eðlilegt um miðnætti að láta þá vita, þegar öll mál voru komin upp á borðið, hvaða ráðherrar væru beðnir um að vera viðstaddir umræðuna. Ég hef nefnilega grun um það að sá leikur sé leikinn hér af hálfu formanns Alþb., því miður, og ekki í fyrsta skipti, að draga það fram eftir nóttu að koma í ræðustól og óska eftir því að einstakir ráðherrar séu hér viðstaddir og þá þeir sem hann veit að eru nýfarnir úr húsinu. Þetta er gamall siður, en ekki góður. Ég vil aðeins taka það fram að fyrir mitt leyti tel ég að það hafi verið staðið fyllilega við það samkomulag sem var gert. Það hefur verið reynt eftir öllum mætti að standa við það sem eftir er, en menn hafa ekki vilja og það verður auðvitað að leita skýringar á því hvers vegna formaður Alþb. vill ekki standa við það samkomulag sem gert var við formann þingflokks Alþb., Ragnar Arnalds.

Virðulegi forseti. Sú atburðarás sem hæstv. fjmrh. hefur lýst hér er í öllum meginatriðum hárrétt og ég staðfesti að svo sé. Það verður hins vegar að teljast fullkomlega eðlilegt, að mínu viti, að einstakir þingmenn sem þátt taka í þessari umræðu óski eftir því að einstakir ráðherrar séu viðstaddir umræðuna og komi til umræðunnar til að svara fyrirspurnum frá einstökum þingmönnum. Það hlýtur að vera sanngirniskrafa. Af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni er fullur vilji fyrir því að ljúka umræðunni í kvöld og standa við það samkomulag sem gert var milli stjórnar og stjórnarandstöðu fyrir jól um að þessari umræðu gæti lokið á þessum degi. Aftur á móti er það ríkisstjórnarinnar að svara því hvort hún er tilbúin til að senda þá ráðherra sem í ríkisstjórninni eru til þeirrar umræðu sem fer hér fram. Ef hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til þess þá er ábyrgðin hennar á þessu máli að það frestist til morguns en ekki stjórnarandstöðunnar. Því að það er auðvitað bara sanngirniskrafa stjórnarandstöðunnar að fá þá ráðherra er málið snertir hingað til þessarar umræðu.

Virðulegi forseti. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. hlýði á mál mitt.

Hann hlýðir á mál þitt.

Það er gott að heyra það, hæstv. fjmrh., vegna þess að ég sit ekki undir þeim getgátum sem hæstv. fjmrh. var með hér áðan. Ef hæstv. fjmrh. grandskoðar umræðuna þá sér hann það að ég var hér fyrstur á mælendaskrá eftir að nefndarmennirnir höfðu talað. Ég hafði beðið um orðið alllöngu áður, en forseti kaus að láta nefndarmenn tala fyrst og ég gerði enga athugasemd við það. En ég var fyrstur þingmanna utan nefndarmanna til þess að koma hér í ræðustól og ég fór strax í byrjun ræðu minnar fram á það að þessir tveir hæstv. ráðherrar yrðu hér viðstaddir og rökstuddi þá beiðni mína. Það er þess vegna algerlega rangt hjá hæstv. fjmrh. að hér séu einhver undirmál af minni hálfu um tafir og bið um það að koma þessu sjónarmiði á framfæri. Það var gert um leið og mér var gefið hér orðið fyrstum manna eftir að nefndarmenn höfðu talað. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. fjmrh. að það var nokkuð liðið fram yfir miðnætti þegar að því kom, m.a. vegna þess að þingflokkur hæstv. fjmrh. tók hér þrjá stundarfjórðunga fyrr á þessu kvöldi í sérstakan fund. Ég skal játa það, hæstv. fjmrh., að það hvarflaði ekki að mér að það þyrfti að biðja sérstaklega um það að viðskrh. yrði viðstaddur þessa umræðu. Ég hef vanist því, bæði þegar ég hef verið í stjórnarandstöðu og eins í ríkisstjórn, að það sé talið reyndar sjálfsögð og almenn regla að flestir ráðherrar ríkisstjórnar séu viðstaddir lokaumræðu um fjárlög og lánsfjárlög og sérstaklega viðskrh. varðandi lánsfjárlögin. Auk fjmrh. er það talið nauðsynlegt að hann sé þar viðstaddur. Það er þess vegna, virðulegi fjmrh., ekki hægt að halda því fram með nokkurri sanngirni að það sé ósanngjarnt sjónarmið að óska eftir því að viðskrh. komi til þessarar umræðu. Ég vek athygli fjmrh. á því að ég hindraði í engu að umræðan gæti haldið áfram, hæstv. fjmrh., ég samþykkti að hér gætu þeir þingmenn sem á mælendaskrá voru tekið til máls. Vandi ríkisstjórnarinnar er hins vegar sá að hún hefur ekki vald á sínum mönnum og ekki á lykilráðherrum í málinu. Það er vandi sem hæstv. ríkisstjórn verður að glíma við á sinni heimaslóð. En ég tel það, virðulegi forseti, stórhættulegt fordæmi að það verði viðurkennt að hægt sé að láta umræðu um lánsfjárlög fara fram án þess að hæstv. viðskrh. þurfi að svara þeim spurningum sem til hans er beint. Ef hæstv. viðskrh. hefði verið hér í kvöld þá værum við sjálfsagt að ljúka þessari umræðu. Það hefur enginn okkar í stjórnarandstöðunni sýnt tilburði til þess að reyna að flytja langar ræður eða tefja umræður. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé líka nauðsynlegt að það komi inn í þessar umræður um stöðu mála hér að samkomulag er gert við tilteknar aðstæður og á grundvelli tiltekinna forsendna. Þegar aðstæður síðan breytast og nýir hlutir koma til sögunnar eins og nú hefur gerst þá verður að hafa hliðsjón af því. Það er staðreynd að það sem hefur m.a. breytt gangi mála í kvöld og í nótt er langur þingflokksfundur sjálfstæðismanna vegna deilna sem upp komu í þeirra röðum um mál sem kemur hér á dagskrá. Það eru ræður stjórnarliða um það mál sem taka hér tíma. Og það er í þriðja lagi að þarna er á ferðinni nýtt mál sem ekkert lá fyrir um að yrði til afgreiðslu við 3. umr. lánsfjárlaga, brtt. um alveg nýjan efnisþátt inn í frv. Þetta verða menn að hafa í huga þegar menn ræða um þetta samkomulag. Í öðru lagi er það svo það að menn gerðu ráð fyrir því og gera jafnan að umræður gangi fyrir sig með eðlilegum hætti og þeir menn sem óskað er eftir að komi til umræðunnar, þeir hæstv. ráðherrar, þeir geri það. Svo hefur jafnan verið að réttmætar og rökstuddar óskir um það að geta átt orðastað við ráðherra sem fer með mál sem fellur undir umræðuefnið, dagskrárefnið, að þær geti átt sér stað. Það eru engin fordæmi fyrir öðru en að við slíku sé orðið við eðlilegar aðstæður enda séu óskirnar réttmætar og rökstuddar og studdar efnislegum rökum. Ég bendi á sem dæmi að það var óskað eftir hæstv. utanrrh. til að ræða málefni flugstöðvarinnar. Hæstv. utanrrh. kom og það tók svona hálftíma að útkljá það mál í umræðum við hæstv. utanrrh., hann pakkaði saman og fór og þar með var það mál afgreitt. Auðvitað á þetta að gerast eins með hæstv. viðskrh. Hann á að mæta hér, svara spurningum og taka þátt í umræðum um þann þátt sem að honum snýr og þar með er málið úr sögunni og málið leyst. Við getum ekki vorkennt hæstv. viðskrh. þau ósköp að vaka eina næturstund og sinna þingskyldum eins og aðrir menn. Hann var við bestu heilsu í þinghúsinu í kvöld og ekki vitað annað en hann sé í bænum. Ég minni bara á fyrri fordæmi fyrir því að það var talið óhjákvæmilegt að menn mættu til fundar á nóttu sem degi, til að mynda á síðasta kjörtímabili, ef eftir þeim var óskað og menn höfðu þar engin undanfæri. Hæstv. núv. landbrh. og samgrh. var sérstakur íþróttamaður á þessu sviði og gerði sér það t.d. einu sinni til gamans að kalla þann sem hér er um miðja nótt til fundar, mætti mér svo að vísu á tröppunum og var þá á leiðinni út úr þinghúsinu og hló við. En það er önnur saga. En eitt lá alveg ljóst fyrir og það var það að mér datt ekki í hug annað en að mæta umsvifalaust úr því að eftir því var óskað og á dagskrá var mál sem undir mig heyrði. Þannig hefur það jafnan verið. Þannig að óskin um það að hæstv. viðskrh. komi hér, ræði til að mynda efnahagsþátt þessa máls, vexti og annað, er réttmæt, rökstudd og efnisleg og það eru engin fordæmi fyrir öðru en að við henni sé orðið.

Virðulegur forseti. Ég held að það verði ekki hægt að segja um stjórnarandstöðuna í þinghaldi fyrir jól og nú í dag annað en að hún hafi staðið fullkomlega við það samkomulag sem gert var. Ég er þess vegna nokkuð undrandi á orðum hæstv. fjmrh. hér áðan um það að menn væru að haga sér af einhverjum leikaraskap og fara fram með vinnubrögð sem væru í andstöðu við samkomulag, meira að segja handsal eins og hann orðaði það og er sjálfsagt rétt frá skýrt. Ekki efast ég um að það sé rétt. En ég fullyrði að sú töf sem hefur þó orðið á því að hægt væri að ljúka málinu er fyrst og fremst að kenna málsmeðferð hæstv. stjórnarliða. Það er öllum ljóst sem hafa hlýtt á þessa umræðu í dag og fylgst með að þar er að leita ástæðnanna fyrir því að málinu skuli ekki þegar vera lokið. Það er auðvitað ekkert góður siður að kalla menn til þings um miðjar nætur til þess að svara fyrirspurnum en verri er sá siður hæstv. ráðherra sem virkilega hafa um þetta mál að segja og gera að vera ekki viðstaddir umræðuna. Það er sú krafa sem við hljótum að gera til hæstv. ráðherra, ekki síst þeirra sem málið varðar hvað mest og þar leyfi ég mér að nefna auk hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. að sjálfsögðu hæstv. viðskrh. þegar fjallað er um lánsfjárlög sem varða lántökur ríkisins, vaxtamál og ríkisfjármál í heild og auðvitað á sá hæstv. ráðherra að vera viðstaddur alla þessa umræðu og vera til svara ef þörf er á. En það er lágmarkskrafa að hann geri það. Við stjórnarandstæðingar erum tilbúnir til þess að halda okkar samkomulag, klára þetta mál á næstu mínútum, það þarf ekki að taka langan tíma. Ég hygg að mælendaskrá sé svo til tæmd. En ef hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. leggur á það höfuðáherslu að málið verði klárað nú þá skulum við bara gera örstutt hlé og krefjast þess að hæstv. viðskrh. komi í húsið fyrst hann sér ekki sóma sinn í því að hafa verið viðstaddur þessa umræðu í allan dag eins og hann hefði átt að gera og við skulum síðan ljúka fundi á örskömmum tíma eftir að hann hefur komið hér og hlýtt á mál manna og svarað fyrirspurnum eftir atvikum.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram að ég hef síðustu mínútu reynt að ná sambandi við hæstv. viðskrh. en síma hefur ekki verið svarað. Síðan má aftur velta því fyrir sér hvernig sú ósk er til komin að hæstv. viðskrh. sé við þessa umræðu. Það er vegna umræðna sem hér hafa átt sér stað um viðskipti Landsbankans við einstök fyrirtæki sem í sjálfu sér koma þessu lánsfjárlagafrv. ekki beinlínis við.

Forseti vill nú gera örstutt hlé á fundinum og óska eftir því að hitta formenn þingflokka í fundarherbergi forseta. Fundarhlé. --- 02:59

Fundi er fram haldið í Alþingi. Vegna þess hlés sem var gert á fundi er rétt að geta þess að hæstv. iðnrh. og viðskrh. er á leiðinni og er rétt ókominn í hús.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál um það sem hér liggur fyrir en mér skilst að það sé einkar hentugt að ég tali nokkra stund meðan hæstv. viðskrh. er á leiðinni í húsið. Það sem ég ætlaði einkum að gera að umræðuefni er 3. tölul. í brtt. á þskj. 509 en áður en að því kemur vildi ég aðeins örlítið og örstutt víkja að tveimur atriðum frv. til lánsfjárlaga á þskj. 508 eftir 2. umr. og þá kannski fyrst að 1. tölul. í 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að endurlánað sé allt að 3,8 milljörðum kr. til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Þessi tala kemur í staðinn fyrir 4 milljarða og 30 millj. kr. sem var í upphaflega frv. og þarna munar 230 millj. sem er áætlað lægra framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna en fyrr var gert. Ástæðan er mönnum kunn. Hún er sú að það hefur verið þrengt svo að kjörum námsmanna til þess að taka sér námslán að það er ekki þörf á því fjármagni sem upphaflega var ætlað til þess. Það sér hver maður að þetta er stefna sem hlýtur að vera afskaplega óhagkvæm og ekki síst eins og hér hefur komið fram í umræðum áður á tímum atvinnuleysis þegar okkur er e.t.v. meiri þörf á en nokkru sinni fyrr að mennta það unga fólk sem við höfum í stað þess að það gangi atvinnulaust. Í öðru lagi vil ég ræða aðeins um 2. tölul. í 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir að endurlánað verði allt að 2 milljörðum 380 millj. kr. til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Það hefur komið fram á Alþingi fyrr í vetur í umræðum um Þróunarsjóðinn að þessir fjármunir er ætlað til þess að úrelda fiskiskip og fiskvinnslustöðvar og meðan ég beið hér áðan þá reiknaði ég aðeins út hvað þetta felur í sér, þessir 2 milljarðar 380 millj. kr. Það felur í sér að verðmæti 5 milljarða 520 millj. kr. verður eyðilagt með einum eða öðrum hætti. Það verður á sjötta milljarð kr. notað til þess að eyðileggja skip og eins og áður hefur líka komið fram við svari við fsp. hv. þm. Petrínu Baldursdóttur er hér um að ræða oft og tíðum svo til glæný fiskiskip sem eru tekin og brennd á báli eða söguð sundur, gerð ónýt. Þessir 5,5 milljarðar kr. miðast þó við eldri viðmiðun, þ.e. þær umsóknir sem höfðu borist fyrir árslok 1994 þær njóta þessarar 45% reglu. Hins vegar ef farið er í þá viðmiðun sem síðan tekur við, þ.e. að 40% verðmæti er notað til úreldingar, þá er um að ræða tæpa 6 milljarða, eða 5 milljarða 950 millj. kr. Ég get ómögulega látið hjá líða að lýsa þeirri skoðun minni að þetta sé vond stefna í sjávarútvegsmálum, að þegar við eigum í miklum vanda, bæði útgerðarfyrirtæki og fiskvinnslufyrirtæki, eru á heljarþröm vegna fjárhagsvandræða þá skuli þessir fjármunir vera notaðir til að eyðileggja verðmæti fyrir fleiri fleiri milljarða eða allt að 6 milljörðum kr. Um þetta mætti hafa mörg orð og miklu fleiri þó ég geri það ekki hér en ítreka það sem ég hef áður sagt um þetta að þessi stefna er að mínu viti afskaplega slæm stefna. En það er varðandi 3. tölul. á brtt. á þskj. 509, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja`` og eru að mér skilst nokkuð ströng. Þetta ákvæði kom inn mjög skyndilega og hefur reyndar komið mjög skýrt fram í þessari umræðu að verulegu leyti án þess að menn séu á því hvað það þýðir og hvað á bak við það stendur. Vegna þess að hér hefur fiskeldi í Tálknafirði komið til umræðu og einkum fyrirtækið Þórslax þá langar mig til að upplýsa örlítið um það hvaða hlutverki Tálknafjörður hefur gegnt í fiskeldismálum. Það er raunar miklu stærra heldur en hefur komið hér fram í umræðunni og miklu eldra. Því löngu áður en svokallað fiskeldisævintýri hófst þá var byrjað að þróa fiskeldi í Tálknafirði. Ætli það séu ekki rétt um 30 ár síðan þar hófst tilraunastarf í fiskeldismálum og það var reyndar fullorðinn maður, kominn á eftirlaun, sem ákvað að taka upp þessa starfsemi. Hann hafði samráð við fiskeldisfræðing, eftir því sem ég best veit þann fyrsta á Íslandi, Sigurð Helgason, sem reyndar er ættaður úr Tálknafirði og rak stöð rétt hjá Grindavík, þannig að það þróunarstarf sem unnið var í Tálknafirði var unnið í samstarfi við þá frumherja sem unnu að fiskeldismálum. Á þessu þróunarstarfi byggist starf og starfsemi þeirra tveggja stöðva sem aðallega hafa verið í Tálknafirði, það hafa reyndar verið fleiri og smærri, þ.e. Þórslax sem nú er gjaldþrota og Sveinseyrarlax sem enn þá hjarir. Nú veit ég ekki hvort þær aðgerðir eða það aðgerðarleysi sem ríkir í fiskeldismálum þjóðarinnar verður til þess að Sveinseyrarlax fer fyrr eða síðar sömu leiðina. Það vona ég sannarlega að ekki verði því þarna er verið að vinna mikið þróunarstarf. Verði þeim fáu stöðvum sem eftir eru í landinu gert ókleift að starfa þá held ég að allt það starf frumherjans sem unnið hefur verið sé kastað á glæ og til ónýtis unnið. Þórslax, sem hér hefur verið mikið til umræðu í dag í kvöld og í nótt, var fiskeldisfyrirtæki sem byrjaði smátt, byrjaði sitt starf á því þróunarstarfi sem ég lýsti áðan og þessu hefur stýrt einstaklingur sem var hér á árum áður mjög kunnur aflamaður, harðduglegur maður sem hefur byggt þetta upp mest af eigin rammleik og þetta hefur smástækkað. Síðan eftir því sem sú þróun hefur orðið sem lýst hefur verið hér þegar þetta svokallaða fiskeldisævintýri hófst þá var verð á eldisfiski afar hátt. Menn byggðu á tölum frá Norðmönnum sem voru nokkuð á undan okkur með sölu á eldislaxi og gerðu sér áætlanir í samræmi við það. Samkvæmt þeim áætlunum var fiskeldi afskaplega arðvænleg atvinnugrein þegar út í þetta var farið. Það má segja að víða hafi verið allt of geyst farið af stað, fyrirtækin allt of stór í sniðum og kunn eru þau dæmi sem hér urðu mörg að undirbúningurinn og stórhugurinn var svo mikill að hönnunarkostnaður einn nam nokkurn veginn því sem starfræksla Þórslax og uppbygging hefur kostað allan tímann. Enda fóru þær tilraunir illa eins og kunnugt er af þessari sögu. Það sem gert hefur verið fyrir fiskeldi á Íslandi er það að Byggðastofnun og þeir sem þar hafa stjórnað hafa vissulega sýnt þessu máli skilning. Þeir hafa lagt sig fram um að reyna að styðja við bakið á þessari grein og veita styrki til uppbyggingar. Hins vegar var mjög fljótlega svo komið fyrir Byggðastofnun að úr henni voru dregnar allar tennurnar, það var dreginn allur máttur úr þeirri stofnun til að sinna þessu verkefni eins og vert væri. Annað sem gleymist er að það voru ýmsar ytri aðstæður sem menn gátu ekki séð fyrir. Hérna var t.d. farið af stað með íslenskan eldisstofn sem reyndist vera mjög óhagkvæmur. Það var ekki fyrr en nú allra síðustu ár sem annar stofn af norskum uppruna er kominn til sögunnar og er fyrst nú á allra síðustu árum farinn að seljast. Sá stofn var mun vænlegri til eldis, óx mun fljótar og skilaði þess vegna miklu betri arði en hinn íslenski. Þarna var um að ræða byrjendavandamál sem menn gátu ekki séð fyrir og e.t.v. hefðu rannsóknir á vegum ríkisins getað komið í veg fyrir svo stórfellt eldi á þessum stofni sem ekki reyndist betur en þetta hefði átt sér stað en því var ekki til að dreifa. Það sem hins vegar gerðist með uppbyggingu Byggðastofnunar var það að þessum fyrirtækjum voru veittir styrkir til uppbyggingar. Það var komið til móts við vandræði þegar þau höfðu skapast til þess að afskrifa skuldir en aftur á móti frá upphafi þessarar greinar þá hefur því aldrei verið sinnt að fiskeldið ætti þá möguleika til rekstrar sem þurfti. Afurðarlán hafa aldrei verið með eðlilegum hætti og eru alls ekki með eðlilegum hætti í dag. Tryggingar á fiskinum voru og eru afskaplega dýrar auk þess sem sjálfsábyrgð var það há að þó að áföll yrðu í greininni þá náðu þær yfirleitt ekki nema rétt upp í sjálfsábyrgðina svoleiðis að það að tryggja fiskinn var því sem næst ókleift. Enda fóru mjög margar stöðvar út í það að hætta að tryggja og taka áhættuna á eigin vegum. Það var í rauninni sú nauðsyn sem ekki varð hjá komist. Nú er svo komið að hérna er komin á borðið tillaga um að grípa til sértækra aðgerða fyrir Silfurlax hf. og er verið að tala um 50 millj. kr. Þetta kemur milli 2. og 3. umr. á örstuttum fundi. Það var fróðlegt að heyra hjá hv. 3. þm. Vestf. áðan þegar hann var að lýsa hvernig skoðun sín á þessu máli hefði breyst í umræðunni. Það lýsir því best hvernig þessi tillaga er komin fram og hvernig átti að lauma henni í gegnum þingið án þess að þingmenn og þar með taldir stjórnarliðar áttuðu sig á gildi þessarar tillögu. Hv. 3. þm. Vestf. sagði: Mér leist ekki illa á þessa hugmynd í upphafi. Ég hafði ekki skoðun á fyrirtækinu, sagði hann, og ég hafði ekki þekkingu á stöðu þess. Ég reikna með að hið sama eigi við um flesta hv. þm. hér í salnum þegar þetta er lagt fram. Það kemur síðan í ljós við umræðuna að það eru margir agnúar á og mér sýnist á þeirri ræðu sem hv. 3. þm. Vestf. hélt áðan að það gæti vel verið að margir fleiri hv. þm. hefðu breytt um skoðun og hafi breytt um skoðun við þessa umræðu við þá upplýsingu sem í umræðunni var. Þetta þykir mér afar athyglisvert í þessu máli. Það hefur komið fram hér að það eru erfið skilyrði fyrir fiskeldi. Það hefur líka komið fram að Norðmenn, með miklum ríkisstuðningi, hafa náð mjög langt í þessari grein. Það hefur verið nefnd hér talan 70 milljarðar sem fiskeldi skili Norðmönnum. Það hefur líka komið fram að neysluaukning á fiski á næstu árum muni verða því sem næst öll í fiskeldi. Fiskeldi fer í ýmsum tegundum að nálgast og er jafnvel komið lengra en veiðar úr hafinu. Þess vegna held ég að allir þeir sem hafa fylgst með þróun þessarar greinar, fiskeldinu, hér á Íslandi hljóti að hafa miklar áhyggjur af því ef hægt er að grípa til aðgerða, allt að 50 millj. kr., nefndar voru reyndar hugmyndir um 100 millj. kr. aðstoð, ef hægt er að grípa til þeirra á hálftíma eða klukkutíma fundi nefnda hér í þinginu og skella þeim fyrir þingið á sama tíma og ekki er hægt að grípa til aðgerða sem væru þá ekki sértækar heldur almennar. Ég fullyrði að ef fiskeldið hefði fengið eðlilega afurðalánafyrirgreiðslu allan tímann frá upphafi með stuðningi og ábyrgð stjórnvalda þá hefði ekki verið eins mikil þörf fyrir þær aðgerðir sem Byggðastofnun hefur þurft að grípa til. Því mikið af vanda fiskeldisfyrirtækja hefur stafað af erfiðleikum, vanskilum, tryggingagjöldum sem hafa verið óeðlilega há og dráttarvöxtum. Hér hefur verið nefnd stórmerk starfsemi í lúðueldi hjá Fiskeldi Eyjafjarðar ef ég man nafnið rétt. Þar er vafalaust geysilega mikil framtíð. Ég held ég hljóti að taka undir að það er alveg nauðsynlegt að það verði farið að móta eldisstefnu hér. Stefnu, ekki bara í laxeldi, ekki bara í lúðueldi, heldur í eldi sjávardýra yfirleitt. Menn reyni að horfa fram í tímann eins og áratug eða svo, móta stefnu og gera sér grein fyrir því að ríkisvaldið verður að koma hérna inn í með rannsóknastarf, með fyrirgreiðslu, með ábyrgðir, því að einmitt nú á tímum þegar mikill samdráttur er í veiðum á Íslandi þá hljóta menn að skoða hvernig hægt sé að komast inn í þann mikla vöxt sem fyrirsjáanlegur er að muni verða á næstu árum og áratugum í eldi. Við hljótum að leita bjargar í því á næstu árum. En það gerist ekki öðruvísi en að stjórnvöld komi til, móti sér stefnu og framfylgi henni síðan. Það hefur einmitt verið nefnd hér sú yfirlýsing hæstv. forsrh., að samkeppnisstaða íslenskra atvinnuvega sé góð og betri en löngum fyrr. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. forsrh. telur samkeppnisaðstöðu fiskeldis góða. Ég leyfi mér að efast um eins og ástandið er í þeim málum í dag eins og sú hætta sem er fyrir hendi að Þórslax verði ekki síðasta fyrirtækið sem fer á hausinn í laxeldi heldur, verði ekki að gert og komið til móts við þessa grein sem þó er búið að þróa svo vel og er komin hjá ýmsum fyrirtækjum allvel á veg, ef ekki verður gripið til þess að fylgja því eftir og styðja þau þessi síðustu skref þá muni fara illa.

Virðulegi forseti. Ég greip ekki alveg orð hv. 2. þm. Vestf. þar sem hann vék að ræðu minni áðan. En til að taka af allan vafa þá vil ég segja að það sem ég sagði um þetta fyrirtæki Silfurlax hf. var einfaldlega það vegna þess að ég þekkti þetta mál ekki nægilega þegar ég kom til þessarar umræðu þá skoðaði ég það algerlega fordómalaust. Ég hafði enga skoðun sérstaka á fyrirgreiðslu til þessa tiltekna fyrirtækis. En ég gagnrýndi það hins vegar mjög harðlega og benti á að þetta væri alveg gjörsamlega úr samhengi við það sem áður hefði verið gert og það var þungamiðjan í minni gagnrýni hér áðan. Ég gagnrýndi það sem sagt að sú fyrirgreiðsla sem hér væri uppi á borðum væri úr samhengi við það sem áður hefði verið um talað og ákveðið og ég lýsti mikilli furðu og ég held að ég hafi orðað það reiði og vonbrigðum yfir því að svona skyldi vera að verki staðið og við það stend ég. Ég ítreka það að ég hef svo sem enga skoðun til né frá á þessu tiltekna fyrirtæki aðra en þá að mér hefur heyrst á þessari umræðu að þarna sé á ýmsan hátt merkileg starfsemi eins og ég tel reyndar að fari fram víðast hvar í fiskeldisfyrirtækjum í kringum landið og hafi gert það um árabil þó að sumt hafi mistekist eins og gengur vegna aðstæðna sem á margan hátt voru óviðráðanlegar. Þetta vildi ég bara að kæmi skýrt fram til þess að enginn misskilningur væri hér á milli. Ég er ekkert viss um að hv. 2. þm. Vestf. hafi neitt misskilið mig en ég heyrði ekki ummæli hans að fullu og vildi til þess að taka af allan vafa segja þessi orð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir þessi orð og ég vil gleðja hann með því að ég get tekið undir eiginlega hvert orð í hans ræðu og er honum hjartanlega sammála því líkt og hann þá hef ég mikinn áhuga á því að fiskeldi fái að dafna hér á landi og ég hef mikinn áhuga á því að ekki verði um fleiri slys eins og ég tel að hafi verið þegar Þórslax varð gjaldþrota, ég tel að það hafi verið slys eða réttara sagt skortur á skynsamlegum aðgerðum sem hefðu getað bjargað þessu fyrirtæki sem átti það mikinn lífmassa í stöðunni og átti það mikla möguleika á að starfa hefði það fengið eðlilega og sjálfsagða fyrirgreiðslu. Þannig að ég er honum algjörlega sammála. Hins vegar, það sem ég var að víkja að orðum hans var einmitt það sem hann sagði sjálfur. Hann skoðaði fyrirtækið fordómalaust en eins og hann líka tók fram, án þeirra upplýsinga sem skiptu máli til þess að móta sér skoðun á þessu erindi sem allt í einu spratt hérna fram og kom inn á borð þingmanna án þess að menn hefðu skoðun á fyrirtækinu eða þekkingu á stöðu þess. Það fylgdu engar upplýsingar. Það var einmitt þetta, ég var eiginlega að taka undir orð hv. 3. þm. Vestf. með það að þetta er mál sem er mjög sérkennilegt og ég tek undir það. Í þessari umræðu þá held ég að mjög margir hv. þm. hafi fengið svolítið aðra mynd af þessari beiðni, þessu erindi, sem ég get tekið undir að er vissulega stefnubreyting að menn fari að huga að málefnum fiskeldisins en þessi aðgerð var mjög sérkennileg sem sú fyrsta. En að öðru leyti tek ég undir hvert einasta orð sem hann sagði í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það hefði mátt spara mikinn tíma í nótt ef hæstv. viðskrh. hefði verið viðstaddur klukkan 1.40 til þess að ég hefði þá getað borið fram fsp. mínar til hans. Hins vegar ber sjálfsagt að virða það að hæstv. viðskrh. er loksins kominn til umræðunnar kl. 3.30 að nóttu til þótt ekki sé gaman að þurfa að standa í rifrildi við hæstv. aðra ráðherra og forseta til þess að fá viðskrh. til umræðunnar. Ástæðan fyrir því að ég óskaði sérstaklega eftir því að hæstv. viðskrh. kæmi til umræðunnar er að knýja hann til þess að svara okkur um samhengið sem er á milli afskipta hæstv. viðskrh. af málefnum Þórslax og Þórsbergs annars vegar og hins vegar aðild og ábyrgð hæstv. viðskrh. á þeirri 50 millj. kr. ábyrgð sem veitt er Silfurlaxi hf. Hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, birtir í grein sinni í Morgunblaðinu 27. nóv. sl. bréfaskrif annars vegnar 1. þm. Vestf. til hæstv. viðskrh. og hins vegar bréfaskrif hæstv. viðskrh. til 1. þm. Vestf. og bréfaskrif Landsbankans til hæstv. viðskrh. vegna þess bréfs sem viðskrh. sendi Landsbanka Íslands í nóvember 1993. Þessi bréfaskipti sýna það að hæstv. viðskrh. hefur í embættisnafni fyrir hönd iðn.- og viðskrn. beitt sér fyrir því sérstaklega að Landsbanki Íslands taki umrætt fyrirtæki í viðskipti. Í bréfi hæstv. viðskrh. kemur fram að hann fallist á þau rök að sparisjóðurinn geti ekki sinnt fyrirtækinu vegna stærðar þess en tekur sér jafnframt fyrir hendur að skrifa Landsbanka Íslands og fara fram á það að Landsbankinn taki fyrirtækin í viðskipti. Landsbankinn hins vegar svaraði innan sólarhrings með þremur orðum eins og frægt er orðið: Svo er ekki. Þar með var málinu lokið og fyrirtækið varð síðan gjaldþrota vegna þessarar niðurstöðu. Það hefur verið upplýst í umræðunum af hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að sú upphæð sem þarna var farið fram á sé lægri, ef ég skil hv. þm. rétt, en sú upphæð sem um getur í sérstakri brtt. við lánsfjárlögin og tengist lántöku Silfurlax hf. Það eru töluverð tíðindi að hæstv. viðskrh. skuli samkvæmt yfirlýsingu hæstv. fjmrh. fyrr í þessari umræðu vera orðinn sérstakur ábyrgðaraðili með því að taka ríkissjóð með beinum hætti inn í rekstrarerfiðleika eins tiltekins fyrirtækis, Silfurlax. En hæstv. viðskrh. sér hins vegar ekki ástæðu til þess að beita sér fyrir því hér eða á sínum tíma að þau fyrirtæki tvö sem hann beindi bréfaskriftum til Landsbankans um, Þórslax og Þórsberg, njóti sambærilegrar fyrirgreiðslu. Þar með er hæstv. viðskrh. að móta hér þá stefnu að mismuna fiskeldisfyrirtækjum með mjög afgerandi hætti. Að gerast ábyrgðaraðili að sérstakri ríkisábyrgð á sama tíma og hann sem viðskrh. sættir sig við að afstaða viðskiptabankans, Landsbankans, ríkisbankans, leiði til þess að annað fyrirtæki er dæmt í gjaldþrot. Nú hefur það verið upplýst hér, hæstv. viðskrh., að fyrirtækin Þórslax og Þórsberg voru betur stödd hvað veðhæfni snerti en fyrirtækið Silfurlax. Það voru þess vegna meiri líkur á því, hæstv. viðskrh., að ríkið mundi ekki þurfa að bera í reynd ábyrgðina sem væri tengd þessum fyrirtækjum heldur en Silfurlaxi. Hver eru þá rökin fyrir því, hæstv. viðskrh., að fara fram hjá bankakerfinu, fara fram hjá lánasjóðunum og koma beint inn í fjáraukalögin með milliliðalausa ríkisábyrgð gagnvart Silfurlaxi þegar staðfest hefur verið að það fyrirtæki hefur minni veðhæfni, er verr í stakk búið en fyrirtækin á Tálknafirði til þess að standa við þessa skuldbindingu? Það hefur verið grundvallarregla í afstöðu stjórnvalda til fiskeldisfyrirtækis á undanförnum árum að þeim væri ekki mismunað, að það yrði reynt til hins ýtrasta að fylgja almennum reglum í þeim efnum. Þess vegna m.a. hafa menn horft upp á það að úrskurður Landsbankans gagnvart fyrirtækjunum á Tálknafirði væri dauðadómur yfir þessu fyrirtæki því það hefur engum dottið það í hug að fara hér inn í lánsfjárlögin með sérstaka ríkisábyrgð fyrir einstök fyrirtæki fyrr en það gerist eftir kvöldmat í kvöld að sýnd er brtt. og kynnt að hún sé flutt á ábyrgð ríkisstjórnarinnar allrar til þess að taka upp þá siði. Hefðu einstakir þingmenn og einstök fyrirtæki talið það á annað borð opið að fara inn í lánsfjárlögin með ríkisábyrgðir af þessu tagi þá er alveg ljóst að málin stæðu öðruvísi. Þess vegna, hæstv. viðskrh., vegna beinna afskipta iðn.- og viðskrn. af málefnum Landsbankans og fyrirtækjanna á Tálknafirði er nauðsynlegt að hæstv. viðskrh. útskýri það í þinginu hvers vegna hann sætti sig við niðurstöðu Landsbankans í málefnum fyrirtækisins Þórslax og Þórsbergs en hann hins vegar telur nauðsynlegt að flytja hér tillögu og gerast sérstakur ábyrgðaraðili á henni varðandi ríkisábyrgð fyrir lántökur Silfurlax upp á hærri upphæð eða 50 millj. kr. Það getur vel verið að hæstv. viðskrh. finnist þetta skemmtimál og hann telji við hæfi að vera að deila einhverjum bröndurum með einstökum þingmönnum hér úti í sal en það fólk, sú fjölskylda á Tálknafirði, sem varð að sætta sig við gjaldþrot eftir áratuga uppbyggingu á þessu fyrirtæki sínu telur þetta ekki gamanmál, hæstv. viðskrh. Kannski hefur engin fjölskylda lagt eins mikið eigið fé í fyrirtæki á Íslandi, íslensk fjölskylda, eins og fjölskyldan á Tálknafirði varðandi fiskeldi. Ég hugsa að það sé rétt að það sé leitun á íslenskri fjölskyldu sem hefur lagt eins mikið eigið fé í fiskeldisfyrirtæki og hætti eins miklu og fórnað eins miklu í langtímauppbyggingu vegna þess að þar var ekki unnið af skyndingu, í von um skyndigróða, heldur voru þessi fyrirtæki á Tálknafirði til fyrirmyndar um það að þar var í áratugi unnið stig af stigi, þrep fyrir þrep, og hugað vel að öllu. Engu að síður er órökstuddur þvergirðingsháttur Landsbanka Íslands látinn vera dauðadómur yfir þessu fyrirtæki og hæstv. viðskrh. kaus að hafast ekkert að. En nú kemur hann hér eftir kvöldmat á þriðja degi jóla og biður þingið um það að veita 50 millj. kr. ríkisábyrgð varðandi Silfurlax sem er þó, eins og hér hefur verið upplýst, að 70--80% í eigu útlendinga --- er 70--80% í eigu einhverra auðugustu manna í sænsku atvinnulífi. En að hjálpa íslenskum athafnamönnum, vestfirskri fjölskyldu sem lagt hefur allt sitt í fyrirtæki og þurfti ekki nema á broti af þessari upphæð að halda og hafði betri veð, hæstv. viðskrh., hafði betri tryggingar og var betur stödd varðandi sitt fyrirtæki þá lét hæstv. viðskrh. staðar numið. Það er þessi mismunun, hæstv. viðskrh., sem við viljum fá skýrða hér í þingsalnum því hér hefur hv. 1. þm. Vestf., 27. nóvember, lagt þessi bréf hæstv. viðskrh. fyrir alþjóð og birt þau þannig að það þýðir ekki fyrir hæstv. viðskrh. að koma hér upp og segja að viðskrn. hafi ekki haft nein afskipti af málinu, að viðskrh. hafi ekki komið við sögu fiskeldisins á undanförnum mánuðum og missirum, að iðnrn. og viðskrn. hafi ekki haft neina stefnu gagnvart bankakerfinu í málinu því það vita auðvitað allir í bankakerfinu að formlegt bréf skrifað á formlegan haus iðn.- og viðskrn., sem er auðvitað mjög alvarlegt, erindi til viðkomandi bankastjórnar þótt bankastjórn Landsbankans hafi síðan sýnt viðskrn. þá vanvirðu að hafa óskina að engu og rökstyðja ekki einu sinni neitunina. Það hefur orðið til þess að hv. 1. þm. Vestf. hefur á öðrum vettvangi haft uppi mjög stór orð um það sjálfdæmi sem bankastjórar Landsbankans hafa tekið sér. En nú vill svo til að sá sem er prókúruhafi fyrir hönd þjóðarinnar gagnvart Landsbankanum, fer með vald íslensku þjóðarinnar gagnvart Landsbankanum, er hæstv. viðskrh. Sighvatur Björgvinsson. Það er hann sem mætir á ársfundi Landsbanka Íslands og undirritar ársreikninga Landsbanka Íslands fyrir hönd þjóðarinnar. Bankinn er þess vegna gerður út í umboði þjóðarinnar og á ársreikningsprókúru sem viðskrh. veitir bankanum. Það væri út af fyrir sig stefna sem hægt væri að skilja að viðskrh. segði: Ég ætla mér ekki að taka fram fyrir hendur á bankastofnunum og lánasjóðum þó ég beini til þeirra tilmælum og það eru endalok máls. En það gerðist bara í kvöld, hæstv. viðskrh., að það voru ekki endalok máls. Lánsfjárlögin voru opnuð fyrir sérhannaðri, sértækri fyrirgreiðslu handa einu fyrirtæki sem er þó vel statt eins og ég hef sagt og aðrir hafa rökstutt með minni veð og minni veðhæfni en þau fyrirtæki sem Landsbankinn dæmdi af. Þess vegna teljum við mörg að ekki sé hægt að ljúka umræðunni um þá tillögu sem því miður er síðasta umræðan því að þetta er 3. umr. og tillagan var ekki sýnd fyrr en 3. umr. hófst nema hæstv. viðskrh. útskýri fyrir okkur í þingsalnum afstöðu sína í þessum tveimur málum, þá stefnubreytingu sem hann er ótvírætt aðili að. Það var spurt um það fyrr í kvöld, hæstv. viðskrh., hver bæri ábyrgð á tillögunni um 50 millj. kr. ábyrgðina gagnvart Silfurlax. Það var upplýst af hæstv. fjmrh. að ríkisstjórnin bæri öll ábyrgð, tillagan hefði verið samþykkt í ríkisstjórninni. Þar með liggur fyrir að hæstv. viðskrh. hefur einhvern tíma fyrir einhverjum vikum samþykkt tillöguna. Jafnframt var upplýst af hálfu formanns þingflokks Alþfl. að Alþfl. tæki ábyrgð á tillögunni. Þess vegna er hún ekki bara mál þeirra fjögurra þingmanna sem flytja hana. Það hefur verið upplýst að hún er mál ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að tefja umræðuna. En það stórmál sem er til umfjöllunar, því að það er stórmál þegar verið er að brjóta í blað og fara inn á nýjar brautir varðandi ríkisábyrgð gagnvart einstökum fiskeldisfyrirtækjum, er nauðsynlegt að hæstv. viðskrh. útskýri í ljósi þeirra bréfa sem birt voru þjóðinni af hv. 1. þm. Vestf. 27. nóvember.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að skipta mér af bankalegum þætti þessara mála en það er alveg bráðnauðsynlegt að það sé gerður skýr greinarmunur annars vegar á því fyrirtæki sem hér er til umræðu af og til sem heitir Þórslax annars vegar og síðan á fyrirtækinu Silfurlax hins vegar því að þetta eru alveg gerólík mál. Varðandi Þórslax snýr málið í 11. gr. í lánsfjárlagafrv. þannig að verið er að loka ábyrgðadeild fiskeldislána. Það eru þrjú fyrirtæki sem þar er verið að fjalla um, það er Sveinseyrarlax, það er Þórslax og fyrirtæki norður á Akureyri. Það var mjög vel rannsakað hvort hægt væri að fara aðrar leiðir en farnar voru í fjmrn. og niðurstaðan varð sú að það væri því miður ekki hægt. Vissulega var hægt að fara fram á það við þingið að leggja fram meira fé eða meiri ábyrgðir en ekki var kosið að fara þá leið því að það var talið opna fyrir fjölmörg fyrirtæki. Ég tek fram að Byggðastofnun hefur veitt þessum fyrirtækjum aðstoð, sérstaklega þó Sveinseyrarlaxi og reyndar fjöldamörgum öðrum fyrirtækjum. Ef við snúum okkur hins vegar að fyrirtækinu sem hefur verið til umræðu vegna brtt. sem kom fram við 3. umr. þá eru eigendur þess fyrirtækis að leggja fram verulegt nýtt fé, hundruð milljóna. Íslendingar hafa ekki enn tapað á þessu fyrirtæki. Nokkurri upphæð Framkvæmdasjóðs var breytt í hlutafé en að öðru leyti var þetta fyrirtæki ekki í viðskiptum við ríkisábyrgðadeildina. Hér er um hafbeitarfyrirtæki að ræða og talið var af íslenskum rannsóknaraðilum afar brýnt og mikilvægt að sú þekking sem þar var að finna og var verið að þróa fengi aðeins lengri tíma eða um eins árs skeið til viðbótar. Niðurstaðan var sú að talið var heppilegt að leggja fram þessa ábyrgð. Ég tek fram að þetta er ábyrgð á láni og miklar líkur eru á því að þessir peningar fáist greiddir þó það séu ekki fullar líkur á því. Þetta eru þess vegna tvö aðskilin og ólík mál, en það er ekki eðlilegt að verið sé að ræða þau í sama orðinu eins og sumir hv. þm. hafa gert hér í kvöld, því miður.

Virðulegi forseti. Þingmönnum finnst svo augljóst samhengi á milli þessara mála að haldinn var sérstakur þingflokksfundur í Sjálfstfl. í umræðunni til þess að ræða það samhengi. Hv. þm. Einar Guðfinnsson hefur mjög ítarlega rökstutt það í ræðu sinni hvert það samhengi er, hæstv. fjmrh. Auðvitað er það þannig að flest fiskeldisfyrirtæki á Íslandi ef ekki öll eru með einhverjum hætti sérstök. Það er einu sinni þannig með fiskeldið á Íslandi að sjálfsagt er ekki hægt að finna nein tvö fyrirtæki sem eru alveg eins eða hliðstæð. Með vissum hætti er það alveg rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur sagt að mörg íslensk fiskeldisfyrirtæki eru í eðli sínu tilraunastarfsemi og ég held að það fyrirtæki sem starfað hefur lengi á Tálknafirði, Þórslax, sé einmitt tilraunafyrirtæki af því tagi. Eins og ég nefndi áðan var ekki rokið í það að byggja upp það fyrirtæki með einhvern skyndigróða í huga. Það var tilraunafyrirtæki af því tagi að það var fjölskylda sem um langt árabil, stig af stigi, skref fyrir skref vandaði sig mjög með eigið fjármagn til þess að byggja þar upp traustan grundvöll. Það hefur líka verið upplýst hér að það þurfti mun minna fjármagn, hæstv. fjmrh., til þess að tryggja framtíð þess fyrirtækis en þessar 50 millj. sem um er rætt. Þá var auðvitað eðlilegt að meta það ef ríkissjóður ætlaði sér á annað borð að fara að veita viðbótarábyrgðir fyrir fiskeldi fyrst sú stefna var tekin. Í nóvember barst erindið til landbrn. að fyrst á annað borð var farið að veita viðbótarábyrgðir þá væri eðlilegt að meta það hvort ekki væri sjaldgæft að hluti af því kæmi til góða fleiri fyrirtækjum en þessu eina.

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að skýra það út fyrir hv. þm. og reyndar öðrum hér inni að hér er um mjög eðlisólík mál að ræða. Annars vegar, og það skal tekið fram vegna umræðunnar um Þórslax, þá tek ég fyllilega undir allt sem sagt hefur verið um eigendur fyrirtækisins, dugnað þeirra og þeir hafa lagt mikla fjármuni fram úr eigin rekstri. Það verður kannski ekki það sama hægt að segja um fjölmörg önnur fyrirtæki sem hafa farið á hausinn. Við höfum tapað milljörðum á þessari nýju atvinnugrein, því miður. En þetta eru ólík fyrirtæki vegna þess að það fyrirtæki sem verið er að ræða um nú, fyrirtækið Silfurlax, það er ekki verið að veita því fyrirtæki afurðalán. Það er í þeim skilningi eins og hin fyrirtækin fengu lán út á og ábyrgðir út á, það er verið að taka fram að þetta sé alveg sérstakt lán til þess að klára ákveðna þróunarstarfsemi, ákveðna rannsóknastarfsemi sem talin er ákaflega mikilvæg fyrir þekkingu á þessu sviði. Þetta er eina fyrirtækið sinnar tegundar sem hér starfar og mjög miklir erlendir peningar eru lagðir til fyrirtækisins. Það er á þessum grunni og vegna þess að þetta er viðskiptafyrirtæki við fyrirtæki í eigu opinberra aðila sem hefur mikilla fjárhagslegra hagsmuna að gæta í þessu máli sem þessi leið var valin sem farin var með þessari tillögu. Hitt málið er hins vegar sambærilegt öðrum málum sem snúa að ábyrgðadeild fiskeldislána og ég veit að hv. þm. þekkir þau mál vel. Það var verið að gera þar upp samkvæmt niðurstöðu nefndar sem skilaði áliti 5. júlí og þar hefur ríkið auðvitað tapað sínu, þar á meðal inn í þetta gjaldþrot sem varð hjá Þórslaxi hf. Þetta vil ég að komi fram hérna, virðulegi forseti, áður en umræðan fer að snúast um Landsbankann og fleiri slík lán.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í bréfi iðnrh. og viðskrh., Sighvats Björgvinssonar, til 1. þm. Vestf. 23. nóv. í fyrra, er vandi Þórslax ekki sá að fyrirtækið sé illa statt rekstrarlega. Vandinn er eingöngu sá að reksturinn er orðinn of umsvifamikill til þess að Eyrarsparisjóðurinn geti sinnt honum út frá þeim almennu reglum sem gilda um viðskipti og stærðarhlutföll lánastofnana. Þess vegna eru ekki neinir erfiðleikar í rekstri fyrirtækisins sem knýja það til að leita til Landsbankans. Það eru einfaldlega þær almennu reglur um stærð fyrirtækja sem eiga að vera í viðskiptum við tilteknar lánastofnanir. Neitun Landsbankans er þess vegna sérstök að því leyti að hún er ekki rökstudd með neinni tilvísun í rekstrarerfiðleika eða hæpinn grundvöll í viðkomandi fyrirtæki. Um það snýst málið ekki, hæstv. fjmrh. Málið snýst eingöngu um það að fyrirtækið er orðið of stórt fyrir litla sparisjóðinn í byggðarlaginu og þess vegna verður að leita til Landsbankans til að fyrirtækið geti starfað eðlilega. En Landsbankinn segir hins vegar nei og það er á þeim grundvelli sem er ekkert óeðlilegt að spurt sé: Er eðlilegt að ein bankastofnun geti dæmt fyrirtæki til dauða einfaldlega vegna þess að fyrirtækið er orðið of stórt fyrir aðra og minni lánastofnun? Er virkilega þannig að hæstv. viðskrh. og ríkisstjórn ætli að láta peningakerfið í landinu og atvinnulíf þróast þannig að þegar fyrirtækin vaxa upp fyrir litlu sparisjóðina geti stóru flokkarnir bara dæmt þau til dauða með því að segja nei, við tökum ekki viðskipti? Þess vegna hefði auðvitað verið fullkomlega eðlilegt fyrst ríkisvaldið var á annað borð byrjað að grípa inn í að horfa einnig á þetta sérstaka tilvik. Ég held að hæstv. fjmrh. ætti að skoða þau bréfaskipti vandlega, sem fóru milli Landsbankans, 1. þm. Vestf. og hæstv. viðskrh. um þetta mál.

Virðulegi forseti. Það er einmitt nú sá tími ársins að loknum þriðja degi jóla sem íslensk þjóðtrú segir okkur að mikið af kynjaverum sé á kreiki. Einna þekktust þeirra eru sveinar einn og átta sem hver höfðu sitt hlutverk í tengslum við jólahelgina.  að gefa Landsbanka Íslands fyrirmæli um lánveitingar? Hvað er það að vera með ársreikningsprókúru fyrir banka? Þetta orð hef ég aldrei heyrt fyrr og veit ekki til að það hafi nokkra merkingu. En það er eins og hv. þm. gerir oft í sínum ræðuflutningi, að hann býr til einhvers konar, í sumum tilvikum loftkastala, í öðrum tilvikum heimasmíðaðar kenningar, sem hann notar svona til þess að reyna að rökstyðja sitt mál þegar annað betra ekki gefst. Það er ósköp eðlilegt að ef viðskrh. fær ósk um það að hann láti kanna hvort fyrirtæki sem er mikilvægt í atvinnulífi á viðkomandi stað og ekki á fullnægjandi bankaviðskipti, hvort það sé mögulegt að ríkisbankarnir vilji taka við því í viðskipti. Þetta gerði ég að beiðni hv. 1. þm. Vestf., spurðist fyrir um það hvort Landsbankinn vildi taka þetta tiltekna fyrirtæki í viðskipti. Ég gaf honum engin fyrirmæli um það því að það get ég ekki þó að ég eigi að heita ársreikningsprófkúruhafi þessa banka, sem ég skil nú ekki hvað er. Landsbanki Íslands svaraði mér, eðlilega, gaf mér upp sína afstöðu og við því er ekkert að segja. Hann ræður því. Ársreikningsprókúruhafinn gerir það ekki. Frekar hef ég ekkert um þetta mál að segja, virðulegi forseti, en ég er að sjálfsögðu alveg við því búinn að einhverjar fleiri hurðarskellingar upphefjist hér á þingi áður en þessi nótt er liðin og verður þá bara að taka því.

Virðulegi forseti. Mér finnst hæstv. viðskrh. taka frekar létt á þessu máli. Ég get upplýst það að viðskipti þessara tveggja fiskeldisfyrirtækja í Tálknafirði við Landsbankann hafa verið afskaplega slæm. Það hefur hvað eftir annað og ítrekað verið reynt að fá einhverja fyrirgreiðslu, afurðalánaviðskipti eða annað hjá Landsbankanum og það hefur ekki verið til neins, sú málaleitan hefur ekki borið nokkurn árangur. Og nú er, eins og komið er fram, Þórslax orðinn gjaldþrota og það er ágætt að upplýsa það hér að upp úr því gjaldþroti mun væntanlega spretta eignarhald Norðmanna á þessari stöð, því þeir hafa gert tilboð í stöðina og væntanlega verður því tilboði tekið. Það er kannski þetta sem við viljum sjá um fiskeldið okkar, að það lendi í höndunum á Norðmönnum og þeir þannig tryggi sér markað vestur um haf. Þeir höfðu það a.m.k. í huga meðan allar horfur voru á því að þeir gengju inn í Evrópubandalagið. Ég fullyrði það að Sveinseyrarlax gengur enn þá. Hann mundi ekki gera það ef ekki hefði komið til velvilji þessa litla sparisjóðs sem er allur af vilja gerður, hefur lagt sig fram um að þjóna þessum fyrirtækjum af veikum mætti. En ég spyr: Nú gengur Sveinseyrarlax bara þokkalega miðað við fiskeldi í landinu, hvenær kemur að því, ef áfram gengur vel í Sveinseyrarlaxi, að hann verði svo stór að Eyrarsparisjóði verði bannað að hjálpa honum? Hvað tekur þá við? Tekur nokkuð annað við en nýtt gjaldþrot? Er þetta sú stefna sem menn vilja sjá í fiskeldismálunum? Ég vek athygli hæstv. viðskrh. á því að Landsbankinn hefur ekki staðið í stykkinu á þessum slóðum. Hann hefur ekki veitt neina fyrirgreiðslu eins og eðlilegt er að hann geri sem stærsta og nánast eina máttuga lánastofnunin á þessu svæði. Og ég tel algerlega óviðunandi að á þessu sé tekið svo léttilega eins og mér finnst hæstv. viðskrh. gera.

Forseti vill taka það fram að þrír hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hæstv. iðn.- og viðskrh. og verður forseti því að stytta ræðutíma þingmanna.

Virðulegi forseti. Það eru mörg dæmi um það víðs vegar af landinu að fyrirtæki fái ekki viðskipti við bankastofnun sem þau eru sátt við. Það er bara einfaldlega þannig og það verða hv. þingmenn að skilja, að viðskrh. getur engu um það ráðið gagnvart viðskiptabönkunum hvaða viðskipti bankastjórnir viðskiptabankanna ákveða að taka upp. Bankastjórnirnar ráða því alfarið sjálfar. Og það eru mörg dæmi um það að Landsbankinn og raunar hinn ríkisviðskiptabankinn líka hafi hafnað viðskiptabeiðnum fyrirtækja sem hafa viljað komast þó ekki væri nema í afurðalánaviðskipti við bankann. Viðskrh. hefur ekkert vald í þeim efnum til þess að gefa ein eða nein fyrirmæli til ríkisviðskiptabankanna. Hann getur beint tilmælum eða spurst fyrir um afstöðu þeirra, en niðurstaða bankanna er ótvíræð og afgerandi. Ársreikningsprókúruhafinn hefur þar ekkert vald.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rengja orð hæstv. viðskrh. hvað snertir Landsbankann. Það sem ég er að vekja athygli á er þessi staða greinarinnar í heild. Þessi grein býr við það að hún nýtur ekki eðlilegrar fyrirgreiðslu í formi afurðalána neins staðar, hvorki hjá Landsbankanum né öðrum ríkisbönkum. Það er einungis ef einhver bankastofnun, sem er ekki of bundin í viðjar einhverra boða og banna, sér sér fært að eigin frumkvæði og eigin hvötum, eins og Eyrarsparisjóður hefur gert, að veita þessum mönnum fyrirgreiðslu, að þeir fá eitthvað. Það er þetta sem ég er að vekja athygli á og sé það svo að ekkert sé hægt að tala við Landsbankann varðandi þetta, sem vel kann að vera, þá vil ég beina því til hæstv. ríkisstjórnar að hún beiti sér fyrir því að þessi grein sitji við sama borð og aðrar atvinnugreinar í landinu og henni verði gert kleift með einhverju móti að fá almenna lánafyrirgreiðslu fyrir afurðir.

Virðulegi forseti. Bæði þessi ríkisstjórn og aðrar á undan henni hafa gert sitt til að reyna að styðja við bakið á þessari atvinnugrein. Staðreyndin er einfaldlega sú að það hefur gengið mjög illa vegna þess að því miður hefur þessi atvinnugrein ekki skilað þeim árangri sem menn væntu þegar fyrstu frumkvöðlar fiskiræktar á Íslandi hófust handa og það er vandamálið. Það er m.a. skýringin á því að bankastofnanir hafa verið mjög erfiðar í taumi um að taka slík fyrirtæki í viðskipti. Svarið sem maður fær þegar spurst er fyrir um ástæðuna er einfaldlega þetta: Við höfum þegar tapað svo miklu fé á viðskiptum við fyrirtæki af þessu tagi. Það er hið einfalda svar sem fæst.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskrh. treystir sér ekki til að svara þeirri meginspurningu sem til hans var beint. Það var enginn að draga það í efa að viðskrh. gæti ekki veitt bankastofnunum fyrirmæli og ég sagði það meira að segja gagngert í minni ræðu hér áðan, að það hefði verið skiljanleg afstaða ef hæstv. viðskrh. hefði þá látið staðar numið. En það gerði bara hæstv. viðskrh. ekki. Og spurningin sem hér var borin fram, ástæðan fyrir því að hæstv. viðskrh. er knúinn til að mæta hér til umræðunnar, er krafa um að fá svar við því hvers vegna hæstv. viðskrh. stendur núna að því með sérstakri tillögu frá ríkisstjórninni að taka eitt fyrirtæki út úr. Það er spurningin sem beint er til hæstv. viðskrh. og henni svaraði hann ekki hér áðan. Hann má flytja hér eins margar jólasveinasögur og hann vill, en það breytir ekki því að hann hefur ekki svarað spurningunni. Og hún er endurtekin hér, hæstv. viðskrh.: Hver eru rökin fyrir því að hæstv. viðskrh. stendur nú að því að taka eitt fyrirtæki út úr? Hafna öllum hinum. Öllum hinum er hafnað. En í fyrsta skipti í mörg ár flytur hæstv. viðskrh. ásamt öðrum ráðherrum tillögu um sérstaka ríkisábyrgð upp á 50 millj., sem er hærri upphæð en þau fyrirtæki sem hér er um rætt hefðu þurft á að halda til þess að geta enn þá verið í eðlilegum rekstri. Spurningin er þess vegna endurtekin, hæstv. viðskrh.: Hvers vegna stendur ráðherrann að því að taka eitt fyrirtæki hér út úr?

Virðulegi forseti. Málið ber að sjálfsögðu þannig að að einn tiltekinn ráðherra flytur tillögu, fjmrh. tekur hana til afgreiðslu og athugunar og kemst að þeirri niðurstöðu að um þetta sérstaka tilvik séu ríkjandi þær aðstæður sem hæstv. ráðherra lýsti hér áðan og ég hef engu við að bæta. Auðvitað má alltaf deila um slíkar afgreiðslur, en menn hafa nú staðið að slíkum afgreiðslum áður. Ég skýt mér ekkert undan því að ég samþykkti á sínum tíma sem formaður fjárlaganefndar tillögu frá öðrum hæstv. fjmrh. um að mismuna fyrirtæki þegar hæstv. þáv. fjmrh. ákvað að taka veð í hugbúnaði fyrirtækisins Svart á hvítu. Það var mikil mismunun á milli fyrirtækja. En hann mat það þannig sjálfur, ráðherrann á þeim tíma, að þarna væri ekki áhætta tekin. Þetta væri hið besta mál. Þarna væri ekki verið að mismuna fyrirtækjum og ég féllst á hans rök. Það kom hins vegar í ljós þegar fram liðu stundir að hæstv. ráðherra hafði ekki haft rétt fyrir sér og þannig getur það alltaf farið. Ég hef fallist á þær röksemdir sem hæstv. fjmrh. hefur hér flutt og á þá tillögu sem flutt var í ríkisstjórninni og stend því að þessari tillögu eins og aðrir ráðherrar. En það getur vel verið, eins og kom fram í máli hæstv. fjmrh. áðan, að þá komi í ljós að þessir aðilar geti ekki risið undir þeirri ábyrgðarkröfu sem verið er að veita þeim og um það getur enginn sagt fyrir fram. Þannig að það orkar allt tvímælis þá gert er. En hv. þm. sem var fjmrh. og ég átti þá ágæta samvinnu við um marga hluti, veit það ósköp vel að í starfi tók hann margar sambærilegar ákvarðanir og sumar, kannski ekki einu sinni hægt að segja að séu sambærilegar við þetta og fékk þó sitt fram, hv. þm., m.a. með stuðningi þess sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Það er nú greinilega fokið í flest skjól þegar hæstv. viðskrh. verður að grípa til þess að fara að ræða enn á ný Svart á hvítu til þess að finna sér einhverja vörn í þessu máli. Í því máli var um að ræða að það fyrirtæki, ásamt ýmsum öðrum, fékk að fresta greiðslu á skattaskuldum í þeirri von að það gæti staðið við skattaskuldirnar. Ég komst síðan að þeirri niðurstöðu í minni fjármálaráðherratíð að það kerfi var rangt og ég lagði það kerfi af með góðri samvinnu við ýmsa ágæta þingmenn sem þá voru. Hér er hins vegar verið að fara inn á þá braut að í sama frv. og ábyrgðadeild fiskeldislána er lögð niður er tekin upp sérstök ríkisábyrgð á einu fyrirtæki. Um leið og verið er að marka þá stefnu að leggja ábyrgðadeildina niður og hætta allri starfsemi, að veita ábyrgðir fyrir fiskeldisfyrirtæki, er eitt fyrirtæki tekið út úr og það tekið fram yfir öll. Og það eru satt að segja kaldar kveðjur, hæstv. fjmrh., sem hæstv. fjmrh. fær frá viðskrh., að viðskrh. telji helst við hæfi að sækja þá líkingu sem hann notaði í sínu svari hér áðan til þess að finna eitthvað sambærilegt sem hann gæti notað til þess að réttlæta afstöðu sína.

Virðulegi forseti. Það breytir engu í þessu máli þó að hv. þm. hafi síðar komist að þeirri niðurstöðu að hann hafi breytt rangt þegar hann ákvað að veita þessu tiltekna útgáfufyrirtæki, sem hann ræddi um, ríkisábyrgð út á ekki traustari veð heldur en hann hafði. Auðvitað kom það síðan í ljós að menn urðu að afskrifa þetta og leggja þær byrðar á skattborgara og ekkert merkilegt við það þó að hann hafi séð það síðar að þarna hafi hann staðið rangt að og hafi þess vegna breytt þeim starfsreglum sem hann fylgdi sjálfur. En ég ítreka það að sú afgreiðsla sem hér á sér stað á sér mörg fordæmi. Ég hef fallist á rökstuðning hæstv. fjmrh. fyrir þessari afgreiðslu og stend að henni með honum, en mér er það fyllilega ljóst að þetta, eins og mörg önnur mannanna verk sem við stöndum að hér á Alþingi, orkar tvímælis þá gert er. En það verður bara að koma í ljós hvort það er meiri áhætta tekin í þessu tilviki en í því tilviki sem við hv. þm. ræddum um hér áðan og endaði með því að það varð að leggja tuga millj. kr. byrði á herðar skattborgara vegna rangrar ákvörðunar.

Hæstv. forseti. Þegar hæstv. viðskrh. er hér að segja sögur af ríkisstjórninni, jólasveinum einum og átta, og ræðir svo um Hurðaskelli, þá er nú rétt að upplýsa það að hinn eini og sanni Hurðarskellir hér á þingi er flokksbróðir hæstv. viðskrh., fyrrv. hæstv. umhvrh., nú sendiherra í Ósló. Hann fékk þessa nafngift á næturfundi í efri deild 1987, þáv. formaður þingflokks Alþfl. og skellti mjög hurðum í reiðiskasti miklu. Ég held að það sé best að skilja þessa nafngift eftir hjá honum, hún sé vel komin þar. Varðandi það sem hér er svo umræðuefni, lánafyrirgreiðsla til fiskeldis, þá getur það auðvitað ekki undrað hæstv. viðskrh. þó að hann sé spurður út í samhengi þessara hluta þegar í sama frv. eða brtt. við það er annars vegar verið að loka ábyrgðadeild fiskeldislána, það liggur fyrir að bankarnir neita að taka fiskeldisfyrirtæki í viðskipti, bara ,,kategóriskt``, þeir gera það, en svo skýtur upp kollinum brtt. um sértæka fyrirgreiðslu til eins fyrirtækis, sem að vísu eru ýmis rök fyrir. En þetta samhengi liggur auðvitað þannig að það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra svari þarna einhverju um. Og það er útúrsnúningur að með þessu sé verið að ætlast til þess að viðskrh. blandi sér í málefni einstakra fyrirtækja. Það er verið að spyrja um það, hvar á þessi atvinnugrein, að svo miklu leyti sem hún er enn þá til í landinu, að fá einhverja fyrirgreiðslu? Og hinar frægu blaðagreinar hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, eru lýsandi fyrir ástand mála. Ef menn komast ekki inn hjá einhverjum litlum sparisjóðum eða geta fjármagnað sig sjálfir eða rekið sig án þess að taka afurðalán, eins og eitt eða tvö fyrirtæki gera, þá eru þeim allar bjargir bannaðar. Þannig ætlar ríkisstjórnin að skilja við málefni þessarar greinar hér við afgreiðslu þessara mála. Og ég held að hæstv. viðskrh. verði bara að nudda stírurnar úr augunum og reyna að svara almennilega fyrir það hvernig hæstv. ráðherrar hyggjast standa að málum.

Virðulegi forseti. Ég held nú satt að segja að ef menn líta á það sem gert hefur verið fyrir hinar ýmsu atvinnugreinar í landinu af hálfu hins opinbera þá geti forráðamenn fiskeldis og fiskeldisfyrirtækja ekki kvartað undan því að þeir hafi ekki fengið stuðning frá opinberum aðilum og er ég þá ekkert fremur að telja þessa ríkisstjórn en aðra. Því sú ríkisstjórn, sem hv. þm. sem talaði hér síðast sat í, veitti einmitt þessari atvinnugrein mjög mikinn stuðning. En staðreyndin er einfaldlega sú, að þær vonir um tekjumöguleika og afkomumöguleika sem menn gerðu sér upphaflega þegar hafist var handa um fiskirækt í stórum stíl hér á Íslandi hafa ekki gengið upp og það má segja að einu forsendurnar sem hafi staðist séu forsendur um orkuverð. Allt annað hefur verið víðs fjarri því sem menn gerðu sér vonir um í upphafi og það er vandamálið, ekki skortur á stuðningi. Því að íslenskur almenningur á enn eftir að borga þau miklu lán sem tekin voru m.a. í útlöndum til þess að veita fyrirtækjum í þessari starfsgrein aðstöðu fyrir milligöngu ríkisins. Þannig að það verður ekki kvartað undan því að hið opinbera hafi ekki sýnt þessari starfsgrein skilning. Ég vil aðeins taka fram til þess að leiðrétta það sem hv. þm. sagði, að í 11. gr. frv. til lánsfjárlaga er verið enn einu sinni að koma til móts við þau þrjú fyrirtæki sem enn lifa í þessari grein, því þar er ekki verið að fella ábyrgðadeildina úr gildi heldur verið að breyta útistandandi ábyrgðaheimildum í lán án þess að farið sé fram á og krafist einhverra umtalsverðra trygginga sem aðrir lántakendur munu þurfa að leggja fram. Þarna er því enn einu sinni verið að reyna að ganga til móts við þau fyrirtæki sem eru starfandi í þessari atvinnugrein.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hæstv. viðskrh. að það hefur ýmislegt verið gert eða reynt að gera vegna vanda fiskeldisins og stærsta einstaka ákvörðunin í því er auðvitað sú sem hæstv. viðskrh. bar sem slíkur, stuðningsmaður ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, ákvörðun á. Sú ákvörðun sem langmestu hefur skipt um þetta þegar ákveðið var að setja 800 millj. í að ala öll seiði sem þá voru til í landinu 1988 þegar seiðamarkaðir í Noregi lokuðust og í kjölfarið sigldi stór hluti þeirrar fjárfestingar sem síðan hefur verið afskrifaður. Þannig að sannarlega er hæstv. núv. viðskrh. það mál skylt. Erfiðleikarnir hafa síðan orðið gríðarlegir, um það deilum við ekki. En það er til vísir að þessari atvinnugrein enn þá í landinu og sum þau fyrirtæki sem hafa þraukað af alla erfiðleikana eru kannski þrátt fyrir allt lífvænlegasti hlutinn af þessu öllu saman. Og ef við ætlum einhvern tíma að reisa þessa grein við og gera okkur vonir um verðmætasköpun úr henni, þó ekki væri nema brot af því til að mynda sem Norðmenn eru að fá núna, 60--70 milljarða kr. í gjaldeyristekjur, þá verðum við að reyna að finna okkur aðferðir til þess að gera þessum fyrirtækjum kleift að starfa og ríkisstjórnin skilur þau mál eftir algerlega í uppnámi og lausu lofti. Það er niðurstaðan af þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. sagði hér áðan að ríkisstjórnin sem starfaði á sínum tíma undir forsæti Þorsteins Pálssonar gerði ýmislegt til að reyna að styðja við þessa grein. En vandi hennar er einfaldlega þessi: Sá fiskur sem alinn er upp með ærnum tilkostnaði selst ekki á mikið hærra verði nú á erlendum mörkuðum heldur en þorskur sem er veiddur villtur við Ísland. Og það segir sig sjálft að á meðan staða greinarinnar er slík og verðið fyrir afurðirnar er svona lágt þá geta menn ekki gert ráð fyrir því að hægt sé að stunda fiskeldi með góðum árangri á Íslandi. Það er ekki hægt. Jafnvel þó svo að viðkomandi atvinnustarfsemi fengi heimildir til að afskrifa allan sinn fjárfestingarkostnað þá er rekstrarkostnaðurinn meiri en svo að það lága verð sem nú er á ræktuðum laxi á heimsmarkaði nægi til þess að standa undir hlaupandi rekstrarkostnaði íslensku fiskeldisstöðvanna. Það er vandamál greinarinnar en ekki það að brestur hafi verið á opinberum stuðningi.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessa umræðu eða gera hér neinar kröfur, en mér varð það á í kvöld að mismæla mig nokkuð illa uppi í ræðustól. Í flestum tilfellum lætur maður sér nægja að leiðrétta slíkt í þingtíðindum, en þar sem ég heyrði því fleygt hér á göngum þingsins að sem dæmi um dáðleysi og dugleysi stjórnarandstöðunnar hér í kvöld væri það að hún gæti ekki farið rétt með íslenskt mál þá tel ég mér skylt að gera hér nokkra leiðréttingu. Ég áttaði mig á því um leið og ég steig ofan úr ræðustól og sá framan í félaga minn, 4. þm. Norðurl. e., að ég mundi hafa farið með einhverja ambögu. Það sem ég ætlaði að segja var það að hæstv. viðskrh. hefði ekki döngun í sér til þess að koma hér til umræðunnar, en varð það á að segja að hann hefði ekki dögun í sér, sem að sjálfsögðu er hin versta ambaga. En e.t.v. er þetta vegna þess að það var komin nokkur dögun í umræðuna og að öllu réttu ef við væri hér á öðrum árstíma væri sólin komin upp, þá býst ég við að það hafi verið ástæða þess að þetta kom svona út úr mér. En að hafa ekki döngun til einhvers er náttúrlega eins og allir vita að hafa ekki dug til einhvers, en að hafa ekki dögun til einhvers veit ég ekki til að hafi neina merkingu í íslensku máli.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hæstv. forseta fyrir það að hafa knúið á um það að hæstv. viðskrh. kom hér til umræðunnar og ég vil nú beina því til stjórnarliðsins að læra af þessum atburðum hér ákveðna lexíu. Hæstv. fjmrh. og formaður þingflokks Sjálfstfl. og reyndar einnig í hliðarsölum hæstv. forsrh., voru að brigsla okkur stjórnarandstöðuþingmönnum um það að við ætluðum ekki að standa við samkomulagið. Ég held að framganga okkar hér í þessum umræðum bæði gagnvart hæstv. utanrrh., sem einnig var kallaður hingað til að veita ákveðin svör, og nú gagnvart hæstv. viðskrh., sýni að það er á engan hátt hægt að saka okkur um það, en við viljum hins vegar eiga orðastað við þá ráðherra sem málin snerta. Og ef hæstv. viðskrh. hefði einfaldlega verið hér viðstaddur fyrr í kvöld, þá hefði þessari umræðu geta lokið fyrr. Það er auðvitað ábyrgðarhluti hjá hæstv. ráðherrum að vera að halda þannig vöku fyrir þingmönnum að láta þá bíða lengi eftir sér hér þegar þeim þóknast að vakna og koma til fundarins eftir að hafa orðið hugsað til jólasveinanna heima hjá sér alveg sérstaklega. Það er svo efnislega innlegg ráðherrans í málið sem ég ætla ekki að ræða hér frekar, en verður auðvitað vikið að síðar, að hann hefur lýst því yfir hér að hann telji þessa tillögu hæpna, mjög umdeilanlega og kunni að koma ríkisstjórninni í koll og það er auðvitað mikilvægt að fá þá yfirlýsingu hæstv. viðskrh. til þessarar sérstöku tillögu sem flutt var hér við 3. umr.

Virðulegi forseti. Bara til að öllu sé nú til skila haldið þá vil ég taka það fram að ég kom ekki hingað sökum beiðni forseta eða sakir upphringingar frá honum heldur segi ég það dagsatt að ég hrökk upp af værum svefni og kveikti á Sýn og sá þá að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að ganga úr ræðustóli eftir að forseti hafði veitt 10 mínútna hlé vegna þess að ég var ekki viðstaddur. Þannig að ég vildi bara svona ,,for the record`` og ég bið forseta afsökunar á því að ég skuli sletta erlendu máli, láta það koma fram að ég hrökk upp eins og ráð var fyrir gert og ráð er fyrir gert þegar Hurðaskellir gengur um ganga. Þannig er nú það. Enn fremur vil ég taka það fram að ég sagði um þessa sérstöku tillögu að allt orki tvímælis þá gert er. Ég lýsti því alls ekki yfir, eins og hv. þm. er að reyna að leggja mér í munn, að ég ætti von á því að þessi tillöguflutningur mundi enda með tjóni fyrir ríkissjóð. Ég á ekki von á því, það er ástæðan fyrir því að ég féllst á að styðja tillöguna. En ég sagði hins vegar að allt orki tvímælis þá gert er og það veit hv. þm. að er rétt. Hann þekkir það nefnilega, virðulegi forseti, af eigin reynslu.

Virðulegi forseti. Það sýnir nú best hve hæpin þessi lýsing hæstv. viðskrh. er að það eru margir mánuðir síðan Sýn hætti að sjónvarpa frá þinginu. Þannig að ef hæstv. ráðherra hefur vaknað upp um miðja nótt og farið að horfa á Sýn þá hefur hann greinilega verið léttruglaður ef það hefði verið tilefni þess að hann kom hingað til þingsins því að þar er ekkert nema stillimynd. Orð hæstv. ráðherra hins vegar um tillöguna eru geymd í þingtíðindum og verða auðvitað varðveitt þar sem skýr vitnisburður um afstöðu ráðherrans til þessarar tillögu.

Virðulegur forseti. Ég veit ósköp vel að það er ekki ætlast til þess að undir þessum lið fari menn í efnislega umræðu, en ég get þó ekki stillt mig um að benda á það að trú hæstv. viðskrh. á því að ríkissjóður tapi ekki á þessari ábyrgð byggist á því að skilyrði ríkisstjórnarinnar fyrir málinu eru þau að það sé tekið veð af fiski í sjónum, þ.e. þeim laxi sem er í beit, og er svolítið fróðlegt að skoða þetta í samhengi við deilur einstakra ráðherra og umræðu um veðrétt sem hefur verið í þjóðfélaginu á síðustu dögum.

Virðulegi forseti. Með sama hætti og hv. þm. Jóhannes Geir leiðrétti sig hér áðan og sagðist ekki hafa ætlað að segja dögun heldur döngun þá er rétt að ég leiðrétti mig. Ég ætlaði ekki að segja Sýn heldur Stöð 2. En að öllu öðru leyti var þetta nákvæmlega svona, að ég hrökk upp og vaknaði við það að hv. þm. gekk úr ræðustól og óskaði eftir nærveru minni. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að mæla fyrir brtt. við frv. til lánsfjárlaga. Efh.- og viðskn. kom saman áðan til þess að fjalla aðeins um frv. til lánsfjárlaga fyrir 1995. Það voru þrjú atriði sem farið var yfir. Í fyrsta lagi var fjallað um 1. gr. og hún aðlöguð að þeim tölum sem komu fram í niðurstöðum fjárlaga sem voru samþykkt fyrir jólin. Í öðru lagi var fjallað um Flugstöð Leifs Eiríkssonar og hennar málefni, en í frv. er lagt til að það verði lántökuheimild upp á tæpa 2 milljarða til þess að fleyta lánum þar áfram. Í þriðja lagi var síðan fjallað um málefni Silfurlax hf. og hér er lögð fram tillaga um það að ríkissjóður geti ábyrgst með sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja. Ég vil aðeins gera grein fyrir þessum brtt. Í fyrsta lagi er brtt. við 1. gr., eingöngu niðurstöðutalan úr fjárlagafrv. og fjárlögunum og venjubundin. Ýmsir hv. þm. hér sem hafa tekið til máls hafa haft áhyggjur af því að það gengi erfiðlega að fjármagna þær lántökur sem hér er lagt upp með. Ég held þó að þær áhyggjur séu að mestu leyti óþarfar því að staðreyndin er sú að við erum að reka þjóðfélagið með viðskiptaafgangi á næsta ári. Það verður þess vegna gott jafnvægi í þjóðfélaginu og á fjármagnsmarkaðnum. Það sem er hins vegar að gerast er það að fjármagnsmarkaðurinn er allur að opnast. Það hafa verið miklar breytingar á fjármagnsmarkaðnum. Eins er nokkur óvissa fram undan varðandi kjarasamninga og það hefur líka verið í gangi umræða um að það ætti að breyta grunni lánskjaravísitölunnar rétt eina ferðina. Allt hefur þetta orðið til þess að fjárfestar á markaðnum hafa frekar viljað fara yfir í ECU-bréf heldur en að fjárfesta í verðtryggðum skuldabréfum útgefnum af ríkissjóði og þess vegna hafa þau kannski ekki selst á sömu kjörum og þau mundu annars hafa gert. Hins vegar er á það að líta að það er engin sérstök vaxtasprenging á þeim pappírum í gangi. Það sést gjörla á þeim ávöxtunarkröfum sem verið hafa í viðskiptum á verðbréfaþingi með notaða pappíra. Varðandi þá tillögu sem gerð er um Silfurlax þá hafa málefni fyrirtækisins verið til skoðunar í fjmrn. og landbrn. um nokkurt skeið. Þarna er verið að gera úrslitatilraun til þess að snúa við þeirri vonbrigðasögu sem hafbeit á Íslandi hefur verið. Þetta er liður í því að rannsaka sérstaklega hvort það sé hægt að byggja upp stofna af hafbeitarlaxi sem skila sér betur heldur en hingað til hefur verið. Þeir sem hafa rekið hafbeitarstöðvar á undanförnum árum hafa einmitt lent í því að heimtur af laxi hafa verið með afbrigðum lélegar. Það sem hér er að gerast er líka það að fjmrh. og landbrh. munu væntanlega setja skilyrði fyrir þessari ábyrgðarveitingu og þessi skilyrði koma fram í bréfi sem fjmrn. hefur skrifað efh.- og viðskn. Fyrra skilyrðið er það að ábyrgðin verði tryggð með 1. veðrétti í seiðum og hafbeitarlaxi félagsins sem aflast 1996 þar sem afli 1995 er þegar veðsettur. Ábyrgðinni verði aflétt eigi síðar en 1. nóv. 1996. Árleg endurnýjun skuldabréfa og skjala vegna sérstaks rekstrarláns landbrn. sem veitt var á árunum 1992 og 1993 skal hafa farið fram áður en ábyrgðin er veitt. Í öðru lagi. Áður en ábyrgðin verður veitt skal landbrn. hafa samið við veðhafa í móttökumannvirkjum Silfurlax hf. um afnot mannvirkjanna þannig að tryggt verði að hægt sé að taka á móti fiski ef félagið verður gjaldþrota áður en endurgreiðsla ábyrgðarinnar fer fram. Við sem stöndum að þessari brtt. höfum fallist á þau rök sem fjmrn. og landbrn. hafa sett fram í þessu máli og við teljum að það sé skynsamlegt að gera þessa útslitatilraun í hafbeit á laxi frá Íslandi. Þess má geta að í þessu fyrirtæki hafa þegar tapast feykilegar upphæðir en eigendur þess hafa verið tilbúnir til þess að fjármagna það tap hingað til. En nú er sem sé verið að láta reyna á það væntanlega í síðasta sinn hvort þetta geti gengið eða ekki. Og þar sem þetta veð sem um er að ræða er líklega eins tryggt og hægt er og hangir líka saman við rannsóknir sem verið er að gera á vegum Stofnfisks og Laxeldisstöðvarinnar í Kollafirði þá höfum við sem stöndum að flutningi þessarar tillögu talið rétt að gera þessa tilraun og verða við þessum óskum.

Virðulegur forseti. Það lá ljóst fyrir, svona sem bein afleiðing af seinagangi við framlagningu mála hér fyrir jólin, að það yrði að fara hér yfir nokkra þætti sem tengdust lánsfjárlögum milli 2. og 3. umr. Það voru einkum nokkur atriði sem þar komu til. Við höfðum ekki náð neinu sambandi við fulltrúa utanrrn. varðandi flugstöðina á Keflavíkurflugvelli og fengum á fund nefndarinnarinnar í kvöld þá Róbert Trausta Árnason og Sigurð --- ég læt það liggja á milli hluta, ásamt ráðuneytisstjóra í fjmrn. sem upplýsti ýmislegt í því máli. Og til þess að gera langa sögu stutta þá lítur það dæmi þannig út að það hvíla á þessu skuldir upp á 4 milljarða. Af því gjaldfalla 1,9 milljarðar 1995 og 1,7 milljarðar 1997. Það er út af fyrir sig eðlilegur hlutur að þessu þurfi að skuldbreyta því að það eru ekki nokkrar líkur á að það náist að borga þetta allt upp á svo skömmum tíma. Hitt er svo annað mál og það upplýstist einnig á fundi nefndarinnar, að þessi aðgerð ein, skuldbreytingin, bjargar ekki. Það verður að koma meira til einfaldlega vegna þess að eins og mál standa í dag, eftir að búið væri að skuldbreyta þessum 4 milljörðum sem þarna eru til 20--30 ára, þá er kostnaður við þessi lán, vextir og afborganir, 300--350 millj. kr. á ári. Miðað við tekjur flugstöðvarinnar í dag vantar 150 millj. kr. til þess að hægt sé að standa undir þessu. Það var þetta sem ég var að spyrja um í umræðunni í dag og spurði eftir því hvort skuldbreytingin mundi nægja, hvort það væri ekki eingöngu þá verið að lengja í snörunni, hvort það þyrfti ekki meira til og það reyndar staðfestist á þessum fundi. Það verður að segjast eins og er að ekki er mikið um ráð til úrlausnar. Tekjurnar eru leigugjöldin og innritunargjöld og það kom fram hjá fulltrúum utanrrn. að báðir þessir tekjustofnar eru spenntir í botn og líklegast gott betur. Leigutekjurnar fara lækkandi vegna þess að leigukaupar eru að segja upp húsnæðinu, minnka við sig eins og þeir geta og það væri afar slæmt að hækka innritunargjöldin með tilliti til ferðamanna eða áhuga manna á að auka hér ferðamannastraum. Síðan eru tekjur af Fríhöfninni. --- Virðulegur forseti. Það lítur út fyrir að eitthvað af þeim tillögum sem hér eru lagðar fram hafi hleypt það illu blóði í stjórnarsinna að hér eru fundir í gangi í öllum hliðarherbergjum. --- Ég var kominn þar í máli mínu að síðan eru verulegar tekjur af Fríhöfninni en henni er ætlað að láta þær renna að mestum hluta í ríkissjóð. Síðan eru flugvallargjöldin sem eru sérmarkaður tekjustofn fyrir kostnaði við uppbyggingu flugvalla hér á landi. Síðan er einn möguleiki enn sem var ræddur og það var að auka tekjurnar en um það hafa menn rætt árum saman án þess að verulegur árangur náist. Það var upplýst þarna að tillögur til úrbóta eru orðnar á annan hillumetra án árangurs þannig að það er vandséð hvernig á þessum málum er tekið og hvernig það verður bætt á annan hátt en það komi að einhverju leyti og á einhvern hátt við afkomu ríkissjóðs. Það er hægt að hugsa sér að taka tekjurnar af Fríhöfninni sem mun vera einhver algengasta leiðin til þess að reka flughafnir að það sé gert fyrir tekjur af fríhöfn. Að taka af hinum mörkuðu tekjustofnum til flugmála --- virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það er varla hægt að halda hér ræðu miðað við hvað mikið gengur á hér í salnum.

Forseti er sammála hv. þm. Það er hávaði í hliðarsölum sem forseti hlýtur að biðja menn um að hafa hemil á.

Niðurstaða þessa máls er sem sagt sú að það þarf meira að koma til heldur en þessi skuldbreyting til að greiða úr þessu máli. Það vantar um það bil 150 millj. kr. tekjur á ári næstu 20 árin til þess að standa undir afborgunum af þessum lánum. Gróft reiknað stendur reksturinn í dag um það bil undir rekstrarkostnaði og vöxtunum þannig að það vantar fyrir afborgunum af þessu mannvirki sem vissulega er glæsilegt og mikið í það borið, en menn hefðu kannski átt að hugsa það aðeins betur þegar þetta var byggt að það kæmi að skuldadögum og þetta þyrftum við að borga. Ég hef oft hugsað til þess þegar ég fer um flughöfnina í Lúxemborg, Lúxemborgarar eru hagsýnir menn. Það er kannski helst að maður finnur hana ekki alltaf við fyrstu atrennu því að byggingin er svo lág og látlaus. En það hefði kannski verið léttara fyrir okkur að reka flugstöð hér ef eitthvað hefði verið staðið að málum í líkingu við það sem þar var gert. En þetta mál sem sagt stendur svona, að það þarf að taka á því á næstu árum hvernig á að standa undir afborgunum á þessum lánum. Það urðu hér miklar umræður í kvöld og ég hlýt nú, virðulegur forseti, að sakna þess að einn af aðalleikurunum í þeirri sýningu mætti ekki eftir hlé og það kann aldrei góðri lukku að stýra með framhald sýningar ef aðalleikararnir eru ekki mættir.

Hver er aðalleikarinn

. Hæstv. forsrh. sem hélt hér mikla ræðu í kvöld sér nú ekki ástæðu til þess að fylgja þessu máli eftir og reyna að sjá til þess að lánsfjárlögin komist fram eða kannski er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra mætir ekki að hann telji að það væri frekar til að flýta fyrir framgangi málsins miðað við það sem hér gekk á í kvöld. Það kom ýmislegt fram hjá hæstv. forsrh. sem er út af fyrir sig ástæða til þess að gera hér að umræðuefni og mér fannst hæstv. ráðherra lýsa efnahagsástandinu á ansi einlitan hátt. Hann tók eiginlega bara aðra hliðina á peningnum. Ég býst við að það séu ýmsir sem geta tekið undir það sem hæstv. ráðherra sagði hér í kvöld. En það er líka stór hópur og því miður stækkandi hópur sem einskis nýtur af þeim bata sem hér hefur orðið. Það vita þeir sem standa fyrir hvers kyns líknarstarfsemi eða hjálparstarfsemi hér innan lands. Það vita þeir sem sjá ekki fram úr biðröðum í félagsmálastofnunum eða taka á móti umsóknum til mæðrastyrksnefndar svo eitthvað sé nefnt. Og því miður er þetta hin hliðin á peningnum. Hin hliðin á peningnum er einnig sú að við búum í dag við atvinnuleysi sem hér hefur ekki þekkst í þessum mæli síðan fyrir stríð svo að myndin er ekki alveg eins björt og hæstv. forsrh. vildi vera láta og ég leyfi mér að fullyrða það að þeir hópar sem ég hef verið að nefna geti ekki tekið undir nema lítið af þeirri ræðu sem hæstv. forsrh. flutti hér. Hæstv. ráðherra sagði m.a. að það væru sömu líkur á því að fjárlög fyrir næsta ár mundu standast, þ.e. hallinn væri ekki meiri en reiknað var með í fjárlögum og það eru sömu líkur á því og ekki minni líkur en með yfirstandandi ár. Hæstv. ráðherra gleymdi einu í þessu tilfelli. Hann gleymdi að geta þess að við fjárlagagerðina fyrir næsta ár er búið að reikna batann inn og eyða honum öllum en við fjárlagagerð fyrir yfirstandandi ár kom enginn bati fram frá því að frv. var lagt fram og þar til gengið var frá lögunum þannig að batinn sem kom frá þessu yfirstandandi ári nýttist allur að svo miklu leyti sem hann kom fram í veltuaukningu hjá ríkinu til þess að lækka fjárlagahallann. En í ár fyrir fjárlög næsta árs er búið að reikna batann inn og milljarð til viðbótar og eyða því öllu fyrir fram svo að strax að þessari forsendu gefinni eru minni líkur á að fjárlög fyrir næsta ár standist en fyrir yfirstandandi ár. En hæstv. ráðherra bendir hins vegar á eitt þarna sem var í þversögn við annað sem forsrh. sagði í sinni ræðu. Hæstv. ráðherra sagði það eina ráðið til þess að bregðast við ríkissjóðshalla að skera niður. Það er einmitt það sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur gert. Hún hefur skorið allt niður sem hún hefur mögulega getað gert og í hamaganginum gáðu menn ekki að sér og skáru niður atvinnulífið að hluta til í leiðinni. Það er að koma í ljós og það sýnir þetta ár að langsamlega besta leiðin til þess að ná niður fjárlagahalla er ekki að skera niður, það er að örva. Og það er eina leiðin til að ná þessum halla niður, það er að örva atvinnulífið, það er að örva þannig framtakssemi þegnanna að við náum upp veltu því að velta skilar sér ekki síður í ríkissjóð. Það er ekki fyrr en á síðasta ári þessa kjörtímabils sem sá tónn er sleginn af ríkisstjórninni. Þrjú fyrstu árin var sami söngurinn uppi alltaf. Það var svartnættisrausið og auðvitað dregur slíkt kjark úr einni þjóð sem þarf á því að halda að ríkisstjórn og forustumenn telji í menn kjark en dragi ekki úr mönnum kjark eins og hér var gert. Því betur áttum við menn sem höfðu þann þrótt og dug að þeir sóttu í orðsins fyllstu merkingu á ný mið þrátt fyrir ríkisstjórnina, ekki fyrir tilverknað hennar. Hæstv. ráðherra sagði einnig að varðandi ríkisfjármál væri stjórnarandstaðan alfarið með óábyrgan málflutning. Ég minni á það að bæði við fjárlagagerð á síðasta ári og við fjárlagagerð núna viðhöfum við framsóknarmenn nákvæmlega sömu vinnubrögðin. Við segjum sem svo: Við förum ekki með stjórn ríkisfjármála þannig að við ráðum engu um hinn endanlega ríkissjóðshalla. Við höfum hins vegar lagt fram tillögu bæði gjalda- og teknamegin sem hafa miðað að því að jafna skattbyrði og bæta úr nokkrum brýnum úrlausnarefnum. En bæði þá og eins og við erum að stilla upp tillögunum núna, þá stillum við þeim þannig upp að þær hafa núll áhrif á afkomu ríkissjóðs þannig að ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að vísa þessum málflutningi hæstv. forsrh. á bug. Ég ætla að koma örfáum orðum að tillögu sem er á þskj. 509, það eru breytingartillögur við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1995. Það er fyrsti liðurinn sem endurspeglar einfaldlega ríkissjóðshallann. Síðan kemur annar liðurinn sem er lítil tillaga og var til umræðu í efh.- og viðskn. í kvöld. Þar er um að ræða tillögu um að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja. Þessi tillaga er fram komin eins og hún er kynnt fyrir okkur á þann hátt að þarna sé búið að leggja fram á annan milljarð í tilraunir við hafbeit og fari svo að þessi ábyrgð fáist ekki, þá séu mestar líkur á að þessi starfsemi hætti og þar með leggist hafbeit hér á landi undir lok. Þetta bréf barst til nefndarinnar frá fjmrn., sameiginlega sett fram af fjmrn. og landbrn. Vissulega orkar þetta tvímælis. Ég hygg þó að það sé rétt að veita þessa ábyrgð. Ég rökstyð það með því að það sé hlutverk ríkisins að styðja við atvinnulífið þegar það á við, styðja við þróunar- og uppbyggingarstarf. Ég hafði hins vegar þann fyrirvara í nefndinni hvort þetta væri hinn rétti farvegur því að þetta væri í eðli sínu rannsóknar- og þróunarstarf og það hefði hins vegar hugsanlega verið eðlilegt að þetta hefði farið í gegnum aðra farvegi. Þar ræddum við m.a. um Byggðastofnun, við ræddum um rannsóknasjóði. En ég tel að það sé rétt að veita þessa ábyrgð og láta á það reyna til fullnustu hvort hér sé hægt að byggja upp hafbeit. Þetta tengist m.a. seiðaeldisfyrirtæki sem ríkið hefur lagt pening í þar sem hafa verið stundaðar rannsóknir í þessa veru. Ég hins vegar skil fullkomlega þau viðbrögð sem maður verður var við hjá einstaka stjórnarþingmönnum sem hafa barist í því allt þetta kjörtímabil að halda fiskeldi gangandi hér á landi og ég skil ósköp vel að þeim hv. þm. þyki ríkisstjórnin bregðast nokkuð seint við og snúa nokkuð seint við blaðinu. En kannski má segja: Betra er seint en aldrei. Það er einu sinni svo að nú þegar það er að gerast hér að við erum að berjast fyrir lífi fiskeldis hér á Íslandi og sjáum ekki enn fyrir endann á því hvort það lifir eða deyr, þá er vandamál Norðmanna í ár ekki það hvað þeir geti ræktað eða selt af fiski heldur hvað þeir geti keypt mikið af fóðri ofan í fiskinn og hafa áhyggjur af að loðnubrestur á Íslandsmiðum geti orðið þess valdandi að þeir geti ekki framleitt allt það sem þeir geta selt í dag á góðu verði. Það var eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórn að dæma þessa atvinnugrein úr leik á Íslandi.

Ne-hei.

Ne-hei, segir hv. virðulegi þm. Egill Jónsson, nei segir hann. En hvað stóð í skýrslu landbrh.? Það vill svo til að ég las þá skýrsu um leið og hún kom út. Sú skýrsla sagði einfaldlega: Fiskeldi á Íslandi á ekki fyrir breytilegum kostnaði og er þess vegna enginn grundvöllur fyrir því. Þetta var niðurstaða skýrslu ríkisstjórnarinnar, klippt og skorið. Og það veit ég að hv. þm. þekkir það mikið til rekstrar að þegar búið er að segja honum að hann eigi ekki fyrir breytilegum kostnaði þá er ekkert að gera annað en hætta. Þetta var niðurstaða ríkisstjórnarinnar og ein af þeim fyrstu sem hún kom fram með. En fyrir tilverknað góðra manna og duglegra, m.a. hv. 1. þm. Vestf., formanns Byggðastofnunar, þá tókst að koma einhverju viti fyrir menn þannig að þessi atvinnugrein er ekki að fullu liðin undir lok í dag. Og hvernig halda menn að Norðmenn hafi náð því að selja á næsta ári eldisfisk fyrir 70 milljarða? Haldið þið að það hafi verið með einhverri hipsumhaps-aðferð? Nei, með markvissu uppbyggingarstarfi sem byggðist á aðstoð ríkisvaldsins meðan var verið að koma þessu á fót. Á sama hátt og Norðmenn eru í dag með í gangi 10 ára plan þess efnis að í lok þess tímabils verði þeir búnir að ná tökum á því að ala þorsk til manneldis. Hvað eru Íslendingar að gera á þessum sviðum á meðan? Hvað erum við að gera í fiskeldi í dag, ekki bara varðandi ferskfiskinn? Hvað erum við að gera varðandi fiskeldi sjávarfiska? Er eitthvað þar stórt í gangi að frumkvæði stjórnvalda? Nei. Nálægt ekki neitt. Það eina sem þar er markvert að gerast í dag er Fiskeldi Eyjafjarðar þar sem menn eru að ná tökum á lúðueldi og eru í fremstu röð í heiminum og það er fyrst og fremst fyrir dugnað eins manns, Ólafs Halldórssonar fiskifræðings. Ef hans hefði ekki notið við í þessu þá værum við Íslendingar ekki að gera nokkurn skapaðan hlut í fiskeldi á sama tíma og allir sem kynna sér málið vita það að öll aukning á sölu fiskmetis í heiminum á næstu árum kemur frá fiskeldi. Og við teljum okkur vera fiskveiðiþjóð og fisksöluþjóð. Þetta eru því miður hinar nöpru staðreyndir varðandi fiskeldi hér á landi. Vissulega gerðu menn mörg byrjendamistök í fiskeldinu. Því er ekki hægt að mótmæla. En þau mistök voru að hluta til gerð vegna þess að ríkisvaldið brást en ég er ekki að kenna þessari ríkisstjórn þar um. Það brást varðandi það forustuhlutverk sem ríkisvald í einu þjóðríki þarf að hafa varðandi frumrannsóknir í atvinnulífinu. Þess vegna er það mjög skiljanlegt að það skuli fara fyrir brjóstið á einstökum stjórnarþingmönnum að það skuli fyrst núna nokkrum vikum áður en núv. ríkisstjórn fer frá sjást í verki eilítið dæmi þess að menn skilji það að ríkisvaldið þarf að koma að málum til þess að byggja upp atvinnugrein eins og fiskeldi. Virðulegur forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð í þessari umferð. Ég hins vegar sakna þess eins og ég sagði áðan að hæstv. forsrh. skuli ekki vera viðstaddur. Ég hlýt að reikna með því að hæstv. ráðherra sé annaðhvort í húsinu eða hann muni koma hér og ég vil spyrja virðulegan forseta að því hvort hæstv. forsrh. sé í húsinu.

Forseti getur upplýst að hæstv. forsrh. er í húsinu.

Það er ágætt að heyra að hæstv. forsrh. sé í húsinu og ég vona þá að hann hafi heyrt það af ræðu minni sem fjallaði um tölu hans hér í kvöld. Að öðru leyti ætla ég ekki hafa fleiri orð um það sem komið hefur fram milli umræðna um lánsfjárlögin.

Forseti vill upplýsa áður en andsvör hefjast að þingflokksformaður Sjálfstfl. hefur óskað eftir því að kl. 22.15 verði gefið hlé vegna þingflokksfundar en forseti hyggst láta ljúka andsvörum fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis mótmæla því að núverandi ríkisstjórn hafi farið með einhverjum ofsóknum á hendur fiskeldi. Ég vil minna hv. þm., formann efh.- og viðskn. á það að við vorum rétt áðan að ræða um það og rifja upp á fundi nefndarinnar að það hafi einmitt farið 300 millj. kr. í sérstök lán í fiskeldi á starfstíma þessarar ríkisstjórnar til þess að hjálpa þeim fyrirtækjum sem þá voru illa stödd. Mikið af þessum fjármunum eru þegar tapaðir. Síðan held ég að það sé langt til seilst hjá hv. þm. að kenna hæstv. ríkisstjórn um það hvort það er komin sem niðurstaða úr skýrslu og niðurstaða úr reikningum fiskeldisfyrirtækja að þau hefðu ekki fyrir breytilegum kostnaði. Mér finnst að það sé ansi langt gengið að telja það til sérstaks ámælis til handa ríkisstjórninni að það sé verið að fjalla um ákveðnar staðreyndir í rekstri fyrirtækja og ef það kemur út úr reikningum að staðan hafi verið slík á þeim tíma, þá er ekki annað en gera grein fyrir því og reyna síðan að vinna út frá þeim staðreyndum. Hv. þm. þekkir það vel til í rekstri að ef það liggur fyrir samkvæmt reikningum einhvers fyrirtækis að það hefur ekki fyrir breytilegum kostnaði þá þarf að sjálfsögðu eitthvað að gera, annaðhvort að hækka tekjurnar eða lækka kostnaðinn þannig að þetta geti gengið. Eitt af því mikilvægasta sem þessi ríkisstjórn hefur einmitt gert er að styrkja útflutninginn í landinu með því að skrá gengi krónunnar rétt og skrá það á markaði og þessi ríkisstjórn hefur rekið efnahagslífið með viðskiptaafgangi gagnvart útlöndum í fyrra, á þessu ári og væntanlega á næsta ári sem er algert úrslitaatriði til þess að einhver útflutningsatvinnuvegur hér á Íslandi geti borið sig og rekist af einhverju viti.

Virðulegur forseti. Ég gagnrýndi ekki skýrsluna sem slíka, ég gagnrýndi þær ályktanir sem hæstv. ríkisstjórn dró af skýrslunni. Það er einmitt hárrétt hjá hv. þm. að það að menn sýna að þeir eigi ekki fyrir breytilegum kostnaði þarf ekki að dæma viðkomandi rekstur til dauða. Hann getur átt sér framtíðarvon ef möguleikarnir eru fyrir hendi en það var hins vegar ekki gert í þessu tilfelli. Afleiðingarnar eru kannski eins og hv. þm. man, að það munaði engu, offorsið var svo mikið, að öll lán Framkvæmdasjóðs ríkisins erlendis yrðu gjaldfelld á einu bretti vegna niðurstöðu þessarar skýrslu sem þegar hún barst til okkar lánardrottna eða það sem þeir lásu út úr þessu var það að þetta væri allt á hausnum og Framkvæmdasjóður kominn með öfugan höfuðstól. Það urðu að vera snöggar björgunaraðgerðir í þinginu til þess að forða því að svo færi. En varðandi þessar 300 millj. nefndi ég það í minni ræðu að fyrir tilverknað góðra manna hefði verið hægt að snúa eilítið ofan af þessu þannig að það tókst að grípa til lágmarksaðgerða til þess að atvinnugreinin tóri enn þá.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson rifjaði upp áðan þá þurfti að sjálfsögðu að grípa til róttækra aðgerða varðandi fiskeldið þegar núv. ríkisstjórn tók við. Menn höfðu byggt það upp allt of skarpt og á forsendum sem ekki gátu staðist. Mál greinarinnar voru komin í óefni og eins og hefur náttúrlega komið á daginn í afdrifum þeirra fyrirtækja sem hafa verið í þessum atvinnuvegi. En núna er sem betur fer að byggjast upp á nýjan leik starfsemi víða þar sem fyrirtæki höfðu áður farið á hausinn og við skulum vona að þetta geti byggst upp á nýjan leik og menn geti horft björtum augum til framtíðarinnar hvað það snertir. En ég held að það sé ekki rétt af hv. þm. að draga núv. ríkisstjórn fram sem einhvern sérstakan óvin þessarar atvinnugreinar. Þvert á móti þurfti að taka á málum og ég held að núv. ríkisstjórn hafi vaxið í áliti einmitt hjá lánardrottnum þjóðarinnar erlendis fyrir það hversu myndarlega var tekið á þessum málum á sínum tíma og horfst í augu við þann vanda sem til staðar var. 
            

Virðulegur forseti. Varðandi það sem hv. þm. sagði hér um viðskiptajöfnuðinn þá er það vissulega jákvætt að vera með hann réttu megin við núllið. Ég held hins vegar því miður að síðustu tvö árin endurspegli viðskiptajöfnuðurinn að einhverju leyti samdrátt í þjóðfélaginu. Það er einfaldlega þannig að það er hægt að keyra hlutina svo niður, það er hægt að draga svo úr fjárfestingu, sem kemur okkur þá í koll seinna meir, að viðskiptajöfnuðurinn verði jákvæður. Við verðum að reyna að greina þar eilítið á milli hvað af því er jákvætt ef má nota það orð í þessu samhengi og hvað aftur með neikvæðum formerkjum. Ég er þeirrar skoðunar að hluti af þessu sé einmitt sá að hér hefur sl. þrjú ár ríkt stöðnun í atvinnulífinu þannig að fjárfestingar eru komnar langt niður fyrir þau hættumörk sem eru viðurkennd alls staðar í kringum okkur því að hv. þm. er mjög tamt að vitna til þess sem gerist í okkar nágrannalöndum og viðskiptalöndum og vill að við tengjumst þeim sem sterkustum böndum. Ég minni þá hv. þm. á þetta að hér eru fjárfestingarnar komnar langt niður fyrir hættumörk og það kemur vissulega fram í viðskiptajöfnuði.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að það virtist ekki vera mikill áhugi hjá núv. ríkisstjórn á að sinna málefnum fiskeldis á Íslandi þegar hún tók við. En það má líka hafa það með og bæta því inn í reikninginn að verð á afurðum fiskeldis hafði frá árinu 1985 til ársins 1993 lækkað úr 100 niður fyrir 30 og það getur þá hver spurt sjálfan sig og svarað fyrir sjálfan sig hvort nokkur atvinnugrein í landinu þyldi slíka lækkun. Það er rétt sem fram kom að ríkisstjórnin lagði 300 millj. til laxeldis og því var lýst yfir að það fengi ekkert fyrirtæki á Íslandi lán til laxeldis nema fyrirtæki sem væri fullkomlega öruggt fjárhagslega. Og frsm. þeirrar tillögu sem þessar umræður hafa spunnist út af lýsti því yfir áðan að þessar 300 millj. væru tapaðar. Þetta tel ég mjög merka yfirlýsingu af því að það er ekki lengra síðan þessum 300 millj. var ráðstafað. En svo komum við að því, hvar á að skilja á milli feigs og ófeigs? Hverja á að drepa og hverjir eiga að lifa? Þessi tillaga er dæmigerð fyrir þá lausung og það sinnuleysi sem ráðuneyti og fjórir nefndarmenn í efh.- og viðskn. hafa sýnt rétt eftir að heiðarlegt og gott fyrirtæki fékk ekki lán út á sínar furðir sem voru lítt veðsettar, ekki hjá sparisjóði vegna þess að hann er of lítil lánastofnun og ekki hjá stóru lánastofnuninni sem svaraði því að taka fyrirtæki í viðskipti: Svo er ekki. Það þurfti ekki frekari greinargerð. Þetta fyrirlít ég.

Virðulegur forseti. Þó að þetta hafi verið andsvar við þann sem hér stendur þá var þessu fyrst og fremst beint að ríkisstjórn, ráðuneytum og frsm. meiri hluta efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, svo að ég hef í sjálfu sér litlu við þetta að bæta. En ég nefni þó það sem hv. 1. þm. Vestf. nefndi um að verðlag hefði lækkað á þessum árum úr 100 niður í 30. Það er einmitt það sem menn verða að vera viðbúnir ef menn eru að byggja upp áhættuatvinnugreinar, sem menn vita að búa við óstöðugt verðlag, þá verða menn að vera tilbúnir til þess að taka þessar sveiflur. Menn verða jafnframt að vera tilbúnir til að taka þessar sveiflur þó svo þær komi á uppbyggingartíma í greininni þar sem þar er lítið eigið fé til staðar. En annars fannst mér að andsvar hv. þm. hafi í meginatriðum staðfest það sem ég sagði í minni ræðu um framgang fiskeldis hér á landi síðustu árin.

Nú eru komnar 5 mínútur fram yfir þann tíma sem forseti lofaði að þingflokksfundur gæti hafist hjá sjálfstæðismönnum og hann vill spyrja hv. 8. þm. Reykn. hvort það sé langt mál sem hann hyggst færa fram. Nú hafa tveir hv. þingmenn beðið um orðið og forseti getur ekki orðið við þessu.

Það er óhjákvæmilegt, hæstv. forseti. Samkomulagið sem við stöndum í meiningu um að hafi verið gert í þinginu og það er óhjákvæmilegt að fá að vita hvað er að gerast.

Forseta er nú nokkur vandi á höndum vegna þess að talað var um að fundur sjálfstæðismanna hæfist kl. 22.15 en í trausti þess að hv. þm. reyni að stytta mjög mál sitt þá hyggst forseti gefa hv. 8. þm. Reykn. orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil beina því til forseta að það verði athugað mjög rækilega í fundarhléinu að fresta þessum umræðum til morguns. Það var að vísu samið um það milli þingflokka fyrir jól að þessari umræðu lyki á þessum sólarhring en það er væntanlega öllum þingmönnum ljóst að sú uppákoma sem hér hefur orðið og leitt hefur til þess að þingflokkur Sjálfstfl. telur nauðsynlegt að halda neyðarfund í miðri umræðu er auðvitað þess eðlist að það er ekki hægt að ætlast til þess með eðlilegum hætti að umræðan haldi svo áfram hér í kvöld þegar aðrir þingmenn hafa ekki haft hugmynd um það hvað hér er að gerast, hvað þá heldur að aðrir flokkar hafi haft aðstöðu til þess að taka til meðferðar þá tillögu sem nú er að leiða til þess að þingflokkur Sjálfstfl. boðar sérstakan neyðarfund. Þess vegna vil ég nú, virðulegi forseti, beina því til forsetaembættisins að þetta fundarhlé verði notað til þess að taka þá skynsamlegu ákvörðun að fresta bara umræðu til morgundagsins og við getum þá sameinast um að ljúka þeim þá og allt í góðu lagi með það en tímanum sé ekki spillt með þeim hætti sem nú er í uppsiglingu.

Virðulegi forseti. Ég get í meginefnum tekið undir orð hv. 8. þm. Reykn. að það var gert ákveðið samkomulag um að klára þetta mál í kvöld en það virðist nú vera í upplausn vegna sundurlyndis í þingflokki Sjálfstfl.

Það getur ekki verið.

þannig að við verðum í það minnsta að fá rækilega skýringu á því eftir þetta hlé, sem er gert að beiðni að mér skilst þingflokksformanns Sjálfstfl., 

Virðulegi forseti. Þó ég hafi notað dagskrárliðinn fundarstjórn forseta til þess að kveðja mér hljóðs þá er það fyrst og fremst vegna þess að hér eru að eiga sér stað atburðir og meðferð mála sem er allóvenjuleg. Það var lagt á það gífurlegt kapp af hálfu fjmrh. og forustu ríkisstjórnarinnar fyrir jól að það yrði gefin skuldbindandi yfirlýsing um það af hálfu stjórnarandstöðunnar að lánsfjárlagaumræðunni yrði lokið á þessum sólarhring. Nú gerist það hins vegar við 3. umr. að nokkrir þingmenn stjórnarliðsins flytja brtt. sem er búin að setja málið í slíkt uppnám að þingflokkur Sjálfstfl. er búinn að þurfa 45 mínútur til þess að halda sérstakan neyðarfund. Ég vil spyrja hvort það sé virkilega ætlunin að svo haldi umræðan áfram eins og ekkert hafi í skorist og þessu sé lokið núna í kvöld. Heldur Sjálfstfl. virkilega að hlutirnir gangi þannig fyrir sig? Það kom ekkert fram um það um hvað þessi þingflokksfundur hafi verið. Hvers vegna var þörf á honum? Hvers vegna er samkomulag um það að halda umræðum áfram rofið af Sjálfstfl. til þess að halda sérstakan neyðarfund í 45 mínútur? Og síðan er enginn af forustumönnum Sjálfstfl. sem hefur í sér manndóm til þess að biðja um orðið til að skýra frá því hvað sé að gerast eða kalla til sín forustumenn annarra flokka til að upplýsa það.

Það var boðið upp á áheyrnarfulltrúa.

Það var hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem gerði það en hann fer nú ekki með . . .

Hann er ekki tekinn alvarlega.

Nei, hann er ekki tekinn alvarlega eins og hv. þm. Matthías Bjarnason segir en það vill hins vegar svo til að þessi Vilhjálmur Egilsson er 1. flm. að þessari brtt. sem setti allt upp í loft. Ég vil í fyrsta lagi spyrjast fyrir um það hvað er hér eiginlega að gerast og í öðru lagi vil ég beina því til forsetaembættisins að það verði skoðað að þessari umræðu verði frestað til morguns vegna þess að varla getur Sjálfstfl. ætlast til þess að aðrir flokkar haldi áfram umfjöllun um málið þegar Sjálfstfl. sjálfur hefur þurft 45 mínútur rétt fyrir miðnætti fyrir sérstakan neyðarfund. Það hlýtur því að koma til álita að við ljúkum ekki þessari umræðu hér og nú heldur gefist okkur tækifæri til þess að meta þessa nýju stöðu í ljósi þeirra upplýsinga sem hér kunna að koma fram um niðurstöðurnar af þingflokksfundi Sjálfstfl. og ég óska eftir því að hér verði flutt skýrsla um niðurstöðurnar af þingflokksfundi Sjálfstfl. áður en umræðan heldur áfram. Það er fullkomlega eðlilegt og ekkert hlægilegt, hæstv. umhvrh., og síðan verði það metið í ljósi þeirrar skýrslu hvort umræðan heldur áfram í kvöld eða hvort það verði tekið hlé á henni og henni lokið á morgun. Það er sjálfsagt að ljúka henni á morgun en það getur verið nauðsynlegt að skoða málin áður en hún heldur áfram.

Forseti hlýtur að ítreka við hv. þingmenn að ræða ekki hver um annan á þann hátt sem hv. 8. þm. Reykn. gerði. Vilhjálmur Egilsson er hv. 5. þm. Norðurl. v.

Virðulegi forseti. Það er eins og fyrri daginn að hv. 8. þm. Reykn. á erfitt með að fara með rétt mál. Það hefur ekki verið haldinn neinn neyðarfundur í þingflokki sjálfstæðismanna. Sex eða sjö sinnum hefur hann tekið sér þetta orð í munn fyrir og eftir þetta hlé sem ég óskaði eftir að við fengjum til að ræða mál í þingflokki sjálfstæðismanna. Það er eins og hv. þm. mundi segja lýðræðisvenja í okkar flokki að halda þingflokksfundi þegar eftir því er óskað. Það var eftir því óskað í kvöld. Sá fundur var haldinn og honum er nú lokið. Það er líka rangt hjá hv. þm. að það hafi ekkert verið rætt um þessi mál við forustumenn annarra flokka. Það eru bara hreinustu ósannindi vegna þess að formenn þingflokka sátu á fundi saman að viðstöddum fjmrh. áður en þessi þingflokksfundur var haldinn þar sem þetta var m.a. ítarlega rætt, fundarefni okkar fundar svo að ég held að hann ætti aðeins að kynna sér betur það sem hann er að tala um. Það er kannski til of mikils mælst og hefur löngum verið að hann geri það en þessar ávirðingar eru gersamlega úr lausu lofti gripnar. Varðandi hins vegar það samkomulag sem við formenn þingflokka gerðum og handsöluðum í síðustu viku um fundarhaldið í dag þá stendur það auðvitað og hlýtur að gera að fundarhöld gangi þannig fram að 3. umr. um þetta mál geti lokið. Við höfum hins vegar talað um það að atkvæðagreiðsla verði ekki fyrr en á morgun og er það út af fyrir sig sjálfsagt mál. En það er ekkert tilefni til þess að verða við kröfu formanns Alþb. um að fresta þessum umræðum. Hún var reyndar komin fram fyrir fundarhléð áðan. Þetta vildi ég láta koma fram, virðulegi forseti. Í öðru lagi verð ég að segja alveg eins og er að formann Alþb. varðar ekkert um það sem fram fer á þingflokksfundi sjálfstæðismanna og á engan rétt á neinni skýrslu um það sem þar fer fram.

Virðulegi forseti. Þetta hefur greinilega verið mjög erfiður fundur í þingflokki Sjálfstfl. Það má vel vera að hv. þm. Geir Haarde vilji ekki kalla það neyðarfund þegar forustuflokkur ríkisstjórnarinnar klukkan rúmlega 10 að kvöldi til þegar á að fara að ljúka afgreiðslu lánsfjárlaga biður um sérstakt fundarhlé til þess að geta haldið þingflokksfund vegna ágreinings sem kominn er upp í Sjálfstfl. Ef það er ekki neyðarfundur í þingflokki, sama þingflokki og er að biðja um að málið sé afgreitt, þá veit ég ekki hvað er neyðarfundur. Síðan er það einnig rangt hjá hv. þm. að forustumönnum flokka hafi verið skýrt frá því hver hafi orðið niðurstaðan af þingflokksfundi Sjálfstfl. Það hefur engin slík skýrsla verið gefin. Og heldur hv. þm. virkilega að það geti haldið áfram umræða eins og ekkert hafi í skorist þegar hv. þm. Matthías Bjarnason er búinn að lýsa þeirri brtt. sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði fyrir fyrir fundarhléð með þeim hætti sem hv. þm. Matthías Bjarnason gerði? Við viljum fá að vita það hér: Styður þingflokkur Sjálfstfl. þessa brtt. eða ekki?

Það kemur bara í ljós.

Kemur bara í ljós. Já, akkúrat. Sjálfstfl. þorir nefnilega ekki að láta upplýsa á þessum sólarhring hvort þingmenn Sjálfstfl. styðja þessa brtt. Og þess vegna hefur Sjálfstfl. ákveðið það að atkvæðagreiðslan eigi ekki að fara fram fyrr en á morgun. Nú er allt í einu hægt að fresta atkvæðagreiðslunni. Nú allt í einu liggur ekkert á að ljúka málinu á þessum sólarhring af því að það passar ekki í ágreininginn í þingflokki Sjálfstfl. Og það er auðvitað mjög merkilegt að það sé ekki hægt að fá svör við því hér hvort þingmenn Sjálfstfl. styðja þessa brtt. eða ekki.

Til þess er atkvæðagreiðslan að fá það fram.

Nú, það er bara orðið svona í þingflokki Sjálfstfl. Það veit bara enginn hver styður hvað af því sem stjórnarliðið flytur fyrr en málin koma til atkvæða. Maður fer þá að velta því fyrir sér til hvers þessir þingflokksfundir eru yfir höfuð. Er það bara til þess að hv. þm. Matthías Bjarnason geti lesið mönnum pistilinn og síðan komi það bara í ljós hér í þingsalnum hvernig atkvæðin falla? Það dugir okkur ekki, hv. þm. Við viljum fá að vita t.d. hvort hæstv. forsrh. styður þessa brtt. í ljósi þess sem hann hefur sagt um fiskeldið á undanförnum árum. Við viljum fá að vita, hvort hæstv. fjmrh. styður þessa brtt. og við viljum fá að vita hvort meiri hlutinn í þingflokki Sjálfstfl. hefur komist að þeirri niðurstöðu að styðja þessa brtt. eða ekki. Og ef það er virkilega þannig að það liggur ekkert fyrir um það eftir þennan þriggja stundarfjórðunga fund hvort Sjálfstfl. styður þessa brtt. eða ekki þá er auðvitað fullkomlega óeðlilegt að hægt sé að halda umræðunni hér áfram. Þegar þingmaður stjórnarflokksins hefur forustu um það eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson gerði að tala fyrir brtt. við lánsfjárlögin á síðustu stundu og ekki fæst svar við því hvort þingflokkur fjmrh. styður brtt. eða ekki er það fullkomlega eðlilegt að þeirri umræðu sé frestað þar til málið hefur verið upplýst.

Virðulegur forseti. Út frá umræðunni sem hefur spunnist um þessa litlu tillögu hlýtur að verða að koma fram að hér er ekki um að ræða neina venjulega þingmannatillögu sem sé eitthvert hipsumhaps hvernig fari með í atkvæðagreiðslu. Hér er um að ræða tillögu sem er flutt af fjórum nefndarmönnum í efh.- og viðskn. að beiðni hæstv. fjmrn. Nefndinni barst bréf frá fjmrn. undirritað af ráðuneytisstjóra þar sem farið er fram á að við þessu verði orðið. Og þegar tillagan kemur fram, sem ég í fáfræði minni og fávisku taldi víst að hæstv. fjmrh. væri búinn að tryggja meiri hluta fyrir í stjórnarliðinu, kemur í ljós að Sjálfstfl. þarf að halda langan þingflokksfund til þess að fjalla um tillöguna. Þá þýðir ekkert fyrir formann þingflokks Sjálfstfl. að koma og segja að það komi okkur hinum ekkert við hvað gerðist á þeim fundi. Ég veit ekki hvernig menn skilja hlutverk okkar hér á Alþingi ef menn leyfa sér að tala svona. Mér datt ekki annað í hug en í framhaldi af þingflokksfundinum yrði kallaður saman fundur formanna þingflokkanna til þess að fara yfir málið og framhald málsins eftir að Sjálfstfl. er búinn að stefna því samkomulagi í voða sem hæstv. fjmrh. lagði ofurkapp á, að afgreiðsla lánsfjárlaga yrði kláruð á þessum sólarhring. Síðan er tillaga borin fram að beiðni hæstv. fjmrh. sem setur allt upp í loft. Svo kemur hv. þm. Geir Haarde og segir: Það kemur ykkur bara ekkert við af hverju við tókum klukkutíma hlé. 

Virðulegi forseti. Stundum er undarlegt að hlusta á ræður hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og má taka undir það sem segir í einu ævintýri H.C. Andersens að mikið má maður nú heyra frá þessum hv. þm. áður en eyrun detta af. Hann gerir þá kröfu að fá nákvæma skýrslu um það sem fram fer á þingflokksfundi í öðrum þingflokki en hans eigin og gerir kröfu um það að umræðan verði felld niður þangað til hann fái skýringar sem hann getur sætt sig við  Hinu verð ég svo að bæta við, virðulegi forseti, og það er eiginlega ástæðan fyrir því að ég kem upp að það er enn ein rangfærslan hjá hv. þm., enn ein ósannindin sem hann hefur látið sér um munn fara í kvöld, að það sé vegna þessa sem þingflokksformenn hafa orðið ásáttir um að atkvæðagreiðslan fari ekki fram fyrr en á morgum. Það er hlutur sem var byrjað að tala um löngu áður en þetta mál kom upp. Nauðsynlegt er að það komi líka fram. Það getur hann átt við sjálfan sig og sinn æsing út af því atriði en þannig liggur nú það mál. Ef hann vill hafa atkvæðagreiðsluna í nótt er það auðvitað okkur að meinalausu.

Virðulegi forseti. Fróðlegt er að fylgjast með því hvað hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson og Ólafur Ragnar Grímsson hafa miklar áhyggjur og reyndar líka mikinn áhuga á því hvað gerist í þingflokksherbergi Sjálfstfl. Ég vil fagna þeim áhuga því að ekki eru margir sem sýna jafnmikinn áhuga á því sem gerist í þingflokksherbergi okkar. Hins vegar verð ég að segja að sem betur fer voru þeir ekki á fundinum því að ef þeir hefðu setið þann fund hefði hann ekki staðið í þrjá stundarfjórðunga heldur í klukkutíma og þrjá stundarfjórðunga eftir þeim tiltektum sem þeir sýna hér úr ræðustóli.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að menn hafi gert samkomulag um að ljúka þessu frv. til lánsfjárlaga á fundinum í kvöld. Það er alveg rétt, það gerðu menn fyrir jól og handsöluðu því við fjmrh. þegar menn luku fundi. Á þeim fundi þar sem gengið var frá því samkomulagi gekk ég eftir því við hæstv. fjmrh. hvort ekki væri alveg klárt að ekki kæmu fram neinar breytingartillögur við frv. Fjmrh. svaraði því þá svo að hann vissi ekki til þess að neinar breytingartillögur kæmu fram og það væri alveg klárt að engar yrðu breytingartillögur fluttar. Því væri hægt að ljúka 2. og 3. umr. um málið á þessum degi. Hins vegar er rétt hjá hv. þm. Geir H. Haarde að umræðan um atkvæðagreiðslu á morgun var löngu hafin áður en þessi uppákoma varð og ég sé ekki að það breyti miklu ef umræðunni lýkur í kvöld hvort atkvæðagreiðslan fer fram á morgun eða ekki. En það sem breytir talsverðu í málinu er það að nú er það upplýst sem var ekki upplýst á fundi með forseta þingsins áðan að þessi tillaga er flutt að ósk hæstv. fjmrh. Það er auðvitað dálítil breyting vegna þess að ég spurðist fyrir um þetta áðan og þá var mér sagt að brtt. væri flutt af nefndinni og væri þar af leiðandi fjmrh. alveg óviðkomandi. Ef hún hefði einhver truflandi áhrif á það að umræðunni gæti lokið í kvöld væri sjálfsagt að taka hana út. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. þannig að menn geti haldið þingstörfum áfram og staðið við það samkomulag sem var gert fyrir jól hvort hæstv. fjmrh. ætlar ekki að beita sér fyrir því að brtt. verði afturkölluð sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. flutti hér.

Virðulegi forseti. Í tilefni af þessum síðustu orðum er rétt að taka það fram að það eru engir fjórir af nefndarmönnum í efh.- og viðskn. sem flytja tillöguna. Það voru reyndar aðrir nefndarmenn sem lýstu yfir stuðningi við málið en því er ekki að leyna að auðvitað vantar okkur frekari upplýsingar um málið og er í rauninni mjög óeðlilegt að mál af þessu tagi skuli koma inn á síðustu augnablikum í umræðunni. En ég vil ítreka spurningu hv. þm. Finns Ingólfssonar sem hann bar fram í lokin. Ég held að við getum ekki haldið umræðunni áfram án þess að fá niðurstöðu í það mál hvort tillagan verður dregin til baka. Eða er samkomulag í Sjálfstfl. um það hvernig eigi að afgreiða málið? Við hljótum að verða að fá upplýsingar um það áður en umræðan heldur áfram

Hæstv. forseti. Ég held að það þurfi að koma skýrt fram sem reyndar hefur verið gert að hluta til að tillagan er flutt af meiri hlutanum sem reyndist að vísu í þessu tilviki ekki vera nema fjórir menn því einn af stjórnarliðunum kaus að standa ekki að flutningi brtt. En þetta er hluti af breytingartillögum meiri hlutans við frv. til lánsfjárlaga og 2. liður brtt. er leiðrétting á niðurstöðutölu 1. gr. frv. þannig að þarna er á ferðinni brtt. um tvö aðskilin efni og þessi fiskeldis- eða hafbeitartillaga, sem fræg er orðin, er einungis hluti af breytingartillöguskjalinu sem þarna er á ferðinni. Að sjálfsögðu hefði aldrei komið annað til greina en að það yrði hlutverk meiri hlutans að flytja brtt. af því tagi því að minni hlutinn stendur ekki að afgreiðslu lánsfjárlaga og situr hjá við við afgreiðslu málsins. Í öðru lagi er rétt að það komi fram að þessi brtt. er ekki aðeins flutt að beiðni hæstv. fjmrh. samkvæmt bréfi heldur er hún og kynnt þannig að að baki hennar standi samkomulag í ríkisstjórn um það að staðið verði að málinu með þessum tiltekna hætti. Það var upplýst að upphaflega óskin hefði staðið til þess að fyrirgreiðslan yrði af stærðargráðunni 100 millj. en það hefði orðið niðurstaða í ríkisstjórn að lækka þá fjárhæð í 50 millj., enda kæmi mótframlag hjá eigendum. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta liggi fyrir vegna þess að þar með er það auðvitað svo augljóst mál að eðlilegt er að við stjórnarandstæðingar spyrjum: Hvaða stöðu hefur málið? Hefur þetta breyst úr því að vera mál sem flutt er að ósk ríkisstjórnar og það er hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnar sem ber þá beiðni fram við nefndina eða er eitthvað annað orðið upp á teningnum? Ég held að hv. stjórnarliðar og þá ekki síst hv. þm., formaður þingflokks Sjálfstfl., hljóti að átta sig á því að eðlilegt er að við spyrjum um þessa stöðu málsins áður en umræðan heldur lengra. Það eru ekki frambærileg svör að segja að þetta komi í ljós í fyllingu tímans og að öðru leyti komi málið okkur ekki við. Það er ekki þannig þegar spurt er um stöðu sem þingmál hafi. Er áfram meiri hluti á bak við þessa tillögu og ætlar hann að tryggja henni brautargengi eða var ætlunin að reiða sig að hluta til á stuðning stjórnarandstöðunnar? Stjórnarandstaðan vill vita ef hún á að taka þátt í því að bjarga í gegn málum meiri hlutans. Það hljóta allir þingreyndir menn að sjá og skilja. Þess vegna eru þær spurningar sem hafa verið bornar fram eðlilegar og ekki síst í ljósi þess hver aðdragandi og staða málsins er eins og ég hef verið að reyna að rekja hana.

Virðulegi forseti. Nú er búið að ræða utan dagskrár um fundarsköp og stjórn fundarins í nokkuð langan tíma. Ég vil minna á það í upphafi að samkomulag var gert fyrir jól um meðferð málsins og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við það samkomulag verði staðið og málið klárað í kvöld og atkvæðagreiðslunni síðan frestað sem ákveðin var miklu fyrr í kvöld heldur en sú ósk sem kom fram um þingfrestun sjálfstæðismanna. Það er rétt sem hefur verið sagt að það var samkomulag í ríkisstjórninni um að fara með málið þessa leið og mér og hæstv. landbrh. var falið að rita nefndinni bréf sem var gert og dagsett 21. des. til formanns efh.- og viðskn. Orðrétt segir þar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hér með er leitað eftir því að þingnefndin taki inn í lánsfjárlög fyrir árið 1995 eftirfarandi heimildargrein`` eins og hún birtist í þskj. Ástæðan var m.a. sú að sett eru skilyrði með þeim hætti að í sjálfri lagagreininni er sagt að skilyrðin verði sett af fjmrh. og landbrh. en eðlilegt þótti að lýsa þessum skilyrðum bréflega til nefndarinnar þannig að ljóst væri út á hvað þau gengju. Ég stóð í þeirri meiningu að þetta hefði verið kynnt í nefndinni fyrir jól. Það er sjálfsagt minn misskilningur að hafa haldið það. Annað hefur komið í ljós. Hún var hins vegar ekki kynnt í þingflokki sjálfstæðismanna þá og sjálfsagt ekki í þingflokki Alþfl. heldur, ég á ekki von á því. Hins vegar hefur hún núna verið rædd í þingflokki sjálfstæðismanna. Það er ekkert því til fyrirstöðu að ræða það mál sem er á dagskrá áfram í kvöld. Það hefur engin beiðni komið frá sjálfstæðisþingmönnum um að fresta umræðunni um það mál sem hér er á dagskrá. Það hefur aðeins verið beðið um að halda þingflokksfund og beðið var um þinghlé og þingflokksfundinum er lokið. Fjórir þingmenn eru formlegir flutningsmenn þessarar tillögu. Þeir hafa ekki afturkallað tillöguna eins og hér hefur verið spurst fyrir um. Það liggur fyrir að staðið verður að tillögunni og engin slík beiðni hefur borist. Þetta liggur allt saman fyrir og ég sé ekki að neitt sé því til fyrirstöðu að þetta mál geti verið rætt áfram. Það hefur engin beiðni komið frá neinum þingmanni Sjálfstfl. um að fresta málinu. Þetta held ég að hljóti að skýra málið nægilega vel til þess að umræða geti haldið hér áfram og henni lokið.

Virðulegur forseti. Aðeins út frá orðum hæstv. ráðherra um að hann hefði staðið í þeirri meiningu að þetta mál hefði verið kynnt fyrir efh.- og viðskn. fyrir jólin, þá er um það það að segja að þessi tillaga var kynnt einstökum nefndarmönnum, m.a. þeim sem hér stendur. Hins vegar var enginn fundur haldinn í nefndinni eftir að það var gert þannig að það gafst ekkert tækifæri til þess að fjalla um málið í nefndinni. Það kom í ljós þegar fundur var haldinn í dag að tillagan mun ekki hafa verið kynnt fyrir öllum nefndarmönnum fyrir jólin þannig að einhverjir nefndarmenn voru að sjá hana í fyrsta skipti á fundinum í kvöld. Það er reyndar búið að koma tillögunni í möppu nefndarmanna en ég býst við að fæstir hafi gluggað í möppur sínar yfir jólin. Ég þekki engan þingmann sem hefur það mikinn áhuga á sínum störfum að hann hafi staðið í því. Formlega var þetta því ekki kynnt í nefndinni fyrr en upp úr kl. 8 í kvöld á fundi sem þá var haldinn.

Virðulegi forseti. Ég var því miður ekki alveg ánægður með svör hæstv. fjmrh. við þeim spurningum sem ég og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir bárum hér fram. En það vildi svo til að við sátum áðan fund með forseta þingsins og hæstv. fjmrh. þar sem ég skildi hæstv. fjmrh. þannig að þetta væri ekkert vandamál. Þessi tillaga ætti ekki að hafa nein úrslitaáhrif og þingstörfin gætu gengið eðlilega fram á þessu kvöldi. Því spyr ég og vil ítreka spurningu mína til hæstv. fjmrh.: Er nokkuð því til fyrirstöðu að þessari tillögu verði bara kippt út og hún sé ekki lengur á dagskrá, hæstv. fjmrh. beiti sér fyrir því --- ég tala nú ekki um ef hæstv. fjmrh. vill ekki kannast við málið? Það er dálítið merkilegt að fjmrh. sem kemur úr Sjálfstfl. skuli vilja með þingmeirihluta Alþfl. og sjálfstæðismanna að baki sér knýja fram þessa tillögu til atkvæðagreiðslu sem er um gríðarlega sértækar aðgerðir. Sjálfstfl. er ekki bara að taka heilu byggðarlögin og grípa til sérstakra aðgerða gagnvart einstökum byggðarlögum í landinu með sérstökum aðgerðum heldur er Sjálfstfl. farinn að pikka út einstök fyrirtæki hingað og þangað um landið þar sem á síðan að krefjast þess að Alþingi veiti ríkisábyrgð. Mér er alveg sama hvort sú ríkisbyrgð er tryggð með eitthvað sérstaklega góðum veðum eða ekki. Það segir bara allt um þá afstöðu sem Sjálfstfl. hefur til atvinnulífsins. Ég óska eindregið eftir því, hæstv. fjmrh., að stjórnarandstaðan fái svör við því frá ráðherranum hvort hæstv. ráðherra sé tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að þessi tillaga verði dregin til baka. Ef ekki þá finnst mér mjög eðlilegt til þess að hægt að halda eðlilegum þingstörfum áfram að forseti þingsins geri hlé á þingstörfum og ráðfæri sig við formenn þingflokka um hvernig að þessu skuli staðið það sem eftir lifir kvölds.

Virðulegi forseti. Ég skal með glöðu geði lýsa efnislega afstöðu minni til málsins í umræðum um málið. Ég tel að það eigi ekki að gera það undir liðnum fundarstjórn forseta einfaldlega vegna þess að engin beiðni hefur komið frá sjálfstæðismönnum um að fresta málinu. Þvert á móti hefur komið fram vilji frá öllum þeim sem hafa talað af hálfu Sjálfstfl. að staðið verði við það samkomulag sem gert var. Einustu tafirnar sem hafa orðið á þessum fundi var tæplega 40 mínútna fundur sjálfstæðismanna og nú, rúmlega hálftíma umræða um fundarsköp, en ég mun að sjálfsögðu taka þátt í efnisumræðu um málið á eftir og vona að það muni duga.

Forseti hefur ákveðið að verða við þeirri beiðni að þingflokkar geti borið saman bækur sínar og hefur ákveðið að fresta þessum fundi til kl. 23.45.

Virðulegi forseti. Vegna umræðna sem hafa orðið um tillögu nr. 3 á þskj. 509 vil ég taka fram að þessi tillaga er flutt á ábyrgð ríkisstjórnar og stjórnarflokkanna og um hana gildir það sama og um aðrar tillögur sem fluttar eru á ábyrgð stjórnarflokkanna og það er að sjálfsögðu þeirra að tryggja framgang tillögunnar. Ég vonast til þess, virðulegi forseti, að þessi yfirlýsing nægi til þess að hægt verði að ræða þetta mál áfram og ljúka umræðum þannig að atkvæðagreiðsla geti farið fram á morgun.