Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil láta það koma fram að ég hef ákveðnar efasemdir um að í þessu frv. hefur ekki verið sett neitt þak á hámarksgreiðslur sem þýðir í raun að sá einstaklingur sem fer í fæðingarorlof og hefur 2 millj. kr. í tekjur getur fengið 1.800 þús. kr. fæðingarorlofsgreiðslu meðan sá sem hefur 100 þús. kr. tekjur fær 80 þús. kr. í greiðslu. Skoðun mín er sú að það hefði átt að vera þak á þessum greiðslum. Það hefði mátt vera nokkuð hátt, 350--500 þús. En ég lýsi efasemdum mínum með að hafa þetta alveg óheft og ekkert þak á þessu.

Herra forseti. Hér er stigið mjög merkt skref í átt til jafnréttis, jafnréttis kynjanna og þá væntanlega jafnréttis allra. Þjóðfélagið í heild sinni græðir á því. Það á að nýta krafta allra einstaklinga að fullu og með réttu skipulagi á atvinnulífið að geta breytt stöðunni þannig að það græði jafnvel á breytingunni. Einnig er rétt að geta þess að sveitarfélög munu spara umtalsverða fjármuni í gæslu barna og foreldrar sömuleiðis. Ég tel að þetta sé mjög gott mál og styð það eindregið.

Herra forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni mjög mikilvægt hagsmunamál fyrir almenning á Íslandi, alla landsmenn. Hér er verið að stíga framfaraspor. Settur er á fót fæðingar\-orlofssjóður. Inn í hann er greitt hlutfall af launatekjum fólks sem skýrir hvers vegna hægt er að mismuna greiðslum úr sjóðnum því mismunað er í streyminu í sjóðinn. Ég tel með öðrum orðum að hér séu stigin mikilvæg spor og málin séu hugsuð út frá sjónarhóli barnsins. Mjög mikilvægt er að tryggja að það fái notið samvista við foreldra sína á fyrstu dögum lífsins.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um eitt merkasta mál þessa þings. Hér er verið að greiða atkvæði um mikið jafnréttis- og fjölskyldumál. Full ástæða er til að gleðjast sérstaklega yfir afgreiðslu þess. Allir þingmenn ættu að fylgja þessu frv. og ég trúi ekki öðru en þeir muni gera það í hjarta sínu.

Herra forseti. Frv. sem við afgreiðum er tilraun til að breyta hugarfari með lögum. Þetta er tilraun til að láta fyrirtæki gera eðlilegan hlut, þ.e. ráða hæfasta fólkið til starfa þannig að fyrirtæki græði, og meira að segja að viðlagðri refsingu. Ég hef ekki sérstaklega mikla trú á að það takist að breyta hugarfari með lögum. Hins vegar er þetta ágætistilraun og ég styð frv. sem slíkt.

Virðulegi forseti. Tillaga okkar er að hugtakið ,,auðlind`` samkvæmt lögum þessum taki til allra ólífrænna og lífrænna auðlinda hafsbotnsins. Það hefur komið fram í umræðunni, og því er tillagan lögð fram, að við teljum að auðlind eigi ekki bara að vera skel eða annað það sem grafið er eftir heldur það sem er að finna á hafsbotninum. Ég hvet til þess að þessi tillaga verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mun ekki tefja atkvæðagreiðsluna mikið en þannig er að í morgun ætlaði ég að ræða þetta mál örlítið, þ.e. ræða mál sem tengjast vátryggingastarfsemi í landinu og geri það hér með í þessari athugasemd. Orð mín beinast ekki að þessu frv. sem slíku heldur almennt að starfsemi vátryggingafélaganna, hvernig þau haga sér og hvernig þau samtryggja sig. Vissulega er ástæða til að hafa um það nokkur orð. Ég hygg að rekja megi það frv. sem hér er til meðferðar til EES-samningsins. Ég er hins vegar að ræða mál sem m.a. er fjallað um í grein eftir Runólf Ólafsson í Morgunblaðinu frá 22. mars þar sem bent er á samráð íslenskra tryggingafélaga. Fjármálaeftirlitið gerir síðan athugasemd við starfsemi tryggingafélaganna sem þetta frv. byggist á. Hægt er að rekja svona dæmi eftir dæmi nokkur ár aftur í tímann þar sem í hverri greininni á fætur annarri er sýnt fram á að tryggingafélögin hafi lag á að koma ábyrgð á almannatryggingakerfið þar sem þau ættu greinilega að bera sjálfir ábyrgðina, t.d. í umferðarslysum og því um líku. Svo er annað sem þyrfti að taka á. Það væri nauðsynlegt fyrir hæstv. dómsmrh., sem því miður er ekki hér, að skoða það að láta endurmeta ábyrgðir tryggingafélaganna eða skyldur þeirra til að taka einstaklinga til trygginga. Tryggingafélögin geta óháð öllu hafnað hverjum sem er sem sækir um tryggingu hjá þeim. Þessi atriði tel ég sjálfsagt að nefna við umræðuna er menn velta fyrir sér stöðu tryggingafélaganna og skyldum þeirra. Það er til umræðu, þ.e. að athuga með gjaldþol. En í leiðinni nefndi ég samtryggingarkerfi tryggingafélaganna. Þetta, herra forseti, gat ég ekki látið hjá líða að minnast á í umræðu um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti og breytingu á lögum um verðbréfasjóði. Ég mæli fyrir munn meiri hluta efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og sent til umsagnar til aðila sem getið er um í nál. Með frv. er tekið á nokkrum atriðum sem komið hefur í ljós að þarf að þróa áfram í löggjöf okkar um verðbréfaviðskipti og nefndin hefur fjallað um. Þá urðu í nefndinni miklar umræður um ýmis atriði sem tengdust þessu máli og önnur atriði en þau sem fram komu í frv. sem slíku, enda hafa málefni verðbréfamarkaðarins mikið verið til umfjöllunar að undanförnu. Miklar umræður urðu t.d. um hvort unnt væri að setja í lögin heimild til handa ráðherra til að setja reglugerð um viðskipti fruminnherja. Varð niðurstaða meiri hlutans sú að leggja ekki til slíka breytingu á frv. Það er einfaldlega þannig að þær reglur sem hafa í för með sér mikla takmörkun á eignarrétti manna verða að hafa skýra lagastoð og Alþingi getur ekki framselt það opið til ráðherra til að ráðstafa slíku með reglugerðarheimild. Hæstaréttardómar sem nýlega hafa fallið staðfesta það. Þá telur meiri hlutinn einnig óeðlilegt að ráðherra verði falið að setja reglugerð um þau atriði sem fjallað er um í 7. gr. frv. Þau mál þarf að taka upp með ákveðnari og beinni fyrirmælum í lögum. Í viðskrn. mun vera hafið nefndarstarf sem lýtur að því að smíða lagafrv. um þessi atriði og meiri hlutinn leggur áherslu á að þetta frv. verði tilbúið í upphafi næsta löggjafarþings og stefnt verði að því að það mál fái afgreiðslu helst í októbermánuði. Það kom líka fram við meðferð málsins í nefndinni að jafnvel þótt opin reglugerðarheimild væri gefin til að fjalla um þau svið sem ég nefndi, þ.e. viðskipti fruminnherja og þau atriði sem kveðið er á um í 7. gr. frv., þá yrði slík reglugerð ekki tilbúin fyrr en í haust. Það er því bitamunur en ekki fjár á því hversu snemma þessir hlutir komast í gagnið í löggjöfinni. Ég hygg að ekki sé mikill efnislegur ágreiningur um hvernig þessi löggjöf eigi yfirleitt að líta út, kannski meiri spurning um áherslur og aðferðafræði. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögur til breytinga á frv. í sjö liðum: Í 1. lið er brtt. við 1. gr. frv. þar sem bætt er inn hugtakinu afleiðusamningar. Í 2. lið brtt. er umorðun á b-lið 2. gr. frv. þar sem kveðið er nákvæmar á um skýringar á hugtökum. Í 3. lið er brtt. við 5. gr. frv. sem er umorðun á þeirri grein og er ekki í sjálfu sér mikil efnisleg breyting en þó þannig að í reglugerð skuli kveða á um prófkröfur og heimildir til að veita undanþágur frá einstökum hlutum slíks prófs eða prófi í heild ef aðili hefur lokið jafngildu námi. Greinin er umorðuð að þessu leyti. Í 4. lið brtt. er gerð tillaga til breytingar á 7. gr. frv. Í stað þess að 7. gr. snúist um 20. gr. laganna er þar kveðið á um breytingar á 18. gr. laganna og bætist við svohljóðandi málsliður: ,,Sama gildir varðandi vitneskju eða grun um að viðskipti brjóti gegn 30. gr.`` Þetta eru ákvæði sem snúast um að auka ábyrgð fyrirtækja í verðbréfaþjónustu varðandi bann við milligöngu þar sem grunur er um brot á reglum um meðferð trúnaðarupplýsinga. Kveðið er á um skyldur fyrirtækja í verðbréfaþjónustu til að tilkynna Fjármálaeftirlitinu ef grunur vaknar um að viðskipti grundvallist á trúnaðarupplýsingum eða um sé að ræða sýndarviðskipti. B-liður brtt. fjallar einnig um sama atriði. Í 5. lið brtt. eru orðalagsbreytingar á 8. gr. frv. Í 6. lið er brtt. við 9. gr. sem felst einungis í því að setja Fjármálaeftirlitið inn fyrir bankaeftirlitið sáluga. Í 7. lið brtt. er tillaga um breytingu á 13. gr. þar sem fjallað er um gildistöku laganna. Þar er gert ráð fyrir að fyrirtæki í verðbréfaþjónustu skuli hafa aðlagað starfsemi sína 5. gr. laga þessara fyrir 1. janúar 2002 en í 5. gr. er einmitt fjallað um menntunarkröfur til starfsmanna fyrirtækja í þessum viðskiptum. Í meiri hluta nefndarinnar eru auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Anna Þórðardóttir, Pétur H. Blöndal og Gunnar Birgisson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti ehf.- og viðskn. en að því nál. standa ásamt mér hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson. Þegar við komum til þings í haust hélt ég að þetta mál sem við erum að fjalla um hefði átt að verða eitt af stærstu málum þingsins og við hefðum metnað og burði til að afgreiða trausta löggjöf sem tryggði bærilega og stuðlaði að traustari og heilbrigðari viðskiptaháttum í fjármálaviðskiptum og verðbréfamarkaði en verið hefur. Því er ekki að heilsa, herra forseti, þegar þetta mál er komið til 2. umr. Ég hafði einnig vonast til þess, herra forseti, að svo hefði getað orðið miðað við viðbrögð hæstv. viðskrh. þegar hún tók við embætti sínu sem ráðherra viðskiptamála. Þá höfðu einmitt komið upp ákveðin tilvik á verðbréfamarkaðinum sem raunar hafa komið reglubundið upp. Hæstv. ráðherra brást nokkuð hart við og taldi að setja þyrfti stranga löggjöf varðandi ákveðna þætti í lög um verðbréfaviðskipti, ekki síst það sem sneri að innherjaviðskiptum og meðferð trúnaðarupplýsinga. Ég held að hægt sé að segja um þetta frv. sem formaður efh.- og viðskn. hefur mælt fyrir og þurfti stuttan tíma til, að fjallið hafi tekið jóðsótt og lítil mús fæðst. Þetta frv. er afar máttlaust og veikburða og tekur að litlu leyti á þeim vandamálum sem upp hafa komið á verðbréfamarkaðnum. Ég held að þrátt fyrir góð fyrirheit hæstv. ráðherra þá stöndum við frammi fyrir löggjöf sem er afar máttvana. Reyndar er það svo að meiri hluti efh.- og viðskn. vísar veigamiklum atriðum sem snerta verðbréfaviðskipti til viðskrh. á nýjan leik, gefst raunverulega upp við það verkefni að setja hér burðug lög um verðbréfamarkaðinn. Herra forseti. Mér eru það afar mikil vonbrigði að svona skuli hafa farið. Mér fannst ég skynja það í starfi nefndarinnar að fullur vilji væri fyrir því að taka á þessu máli. Mér finnast satt að segja þau rök sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. hefur teflt fram fyrir því að fresta mikilvægum þáttum þessa máls afar haldlaus. Ég held að í reynd stöndum við frammi fyrir því að minni hluti nefndarinnar, sem flytur hér brtt. við frv. með það að markmiði að hafa leikreglur um verðbréfamarkaðinn traustari og heilbrigðari, hafi meira traust á ráðherranum. Við teljum að hún geti útfært þau reglugerðarákvæði sem hæstv. ráðherra yrðu falin samkvæmt brtt. okkar, öfugt við meiri hlutann. Ég held að það sem haldið er fram af meiri hlutanum og kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar sé ekki haldbært, að það þurfi ríkari lagastoð fyrir ákvæðum sem setja þarf um innherjaviðskipti, sérstaklega fruminnherja, og meðferð trúnaðarupplýsinga vegna þess að í vinnu nefndarinnar hefði einfaldlega verið hægt að skjóta lagastoð undir slík ákvæði. Þannig er enginn vafi á að þau mundu standast lög, ákvæðin sem hæstv. ráðherra hefði síðan þurft að útfæra í reglugerð. Hv. formaður nefndarinnar vísar hér til dómstólanna og segir að vafasamt hafi verið að setja lög þar sem reglugerðarákvæðum er vísað til ráðherra. En það heldur ekki vegna þess að við hefðum auðvitað getað sett þá lagastoð undir þau reglugerðarákvæði, eins og við í minni hlutanum gerum reyndar í brtt. okkar. En ákvæði þessa frv. taka á nokkrum þáttum og eru vissulega til bóta þó að mörg mikilvægustu ákvæðin séu skilin eftir. Þau taka fyrst og fremst á menntunarkröfum sem gerðar eru til starfsmanna fyrirtækja í verðbréfaþjónustu og hjá lánastofnunum, breytingu á starfsábyrgðartryggingu, uppgjörum vegna afleiðusamninga og aðskilnaði einstakra starfssviða fyrirtækja í verðbréfaþjónustu og verklagsreglum honum tengdum, þ.e. svokölluðum kínamúrum. Með þessum ákvæðum er vissulega sýnd ágætis viðleitni en þau ganga afar skammt. Við tökum vissulega undir og munum styðja þau ákvæði í frv. sem lúta að því að auka menntunarkröfur starfsmanna og leggja þær skyldur á fyrirtæki í verðbréfaþjónustu sem felast í aðskilnaði einstakra starfssviða fyrirtækjanna og skýrari reglum um eigin viðskipti þeirra. Hins vegar er alveg ljóst, herra forseti, að ekki er tekið á þeim vanda sem upp hefur komið og snertir m.a. innherjaviðskipti og meðferð trúnaðarupplýsinga en einmitt þessir mikilvægu þættir verðbréfaviðskiptanna hafa grafið undan trausti fólks á fjármálafyrirtækjum. Brýnt væri að setja í lög ákvæði sem treystu þessa þætti, þ.e. innherjaviðskipti og meðferð trúnaðarupplýsinga, þar sem afar slæmt er --- það vita allir sem til verðbréfamarkaðarins þekkja --- ef fólk missir traustið á fjármálamarkaðnum. Ég vil í stuttu máli fara yfir það sem gagnrýnt hefur verið, herra forseti. Gagnrýnt hefur verið að stjórnendur eða starfsmenn fjármálafyrirtækja nýti sér með óeðlilegum hætti upplýsingar í eiginhagsmunaskyni sem aðrir hafa ekki aðgang að. Mikil hætta er á hagsmunaárekstrum innan verðbréfafyrirtækja sem bæði stýra eignasöfnum viðskiptavina og eiga viðskipti með verðbréf fyrir eigin reikning. Einnig hafa verið gagnrýnd viðskipti starfsmanna með óskráð verðbréf og þátttaka þeirra í útboðum sem fyrirtækið hefur umsjón með. Þetta hlýtur að hljóma kunnuglega í eyrum þeirra sem fylgst hafa með þeim skakkaföllum, ég vil orða það svo, herra forseti, sem menn hafa orðið fyrir á verðbréfamarkaðnum. Einmitt þessum þáttum á nú að slá á frest og á þeim er ekki tekið í frv. Ýmsir aðilar á markaðnum, fyrir utan stjórnmálamenn ýmsa og stjórnmálaflokka --- ég nefni hér sérstaklega til leiks Samfylkinguna --- sem hafa kallað eftir því að Alþingi manni sig upp í að setja trausta löggjöf um verðbréfamarkaðinn. En aðilar eins og Fjármálaeftirlitið, sem hefur eftirlit með eftirlitsskyldum aðilum á verðbréfamarkaði, hefur jafnframt ítrekað óskað eftir slíkri lagasetningu. Í tillögum okkar í minni hlutanum er vissulega komið til móts við sjónarmið Fjármálaeftirlitsins. Fleiri, t.d. Verðbréfaþing, hafa kallað eftir traustari leikreglum varðandi þá þætti sem ég nefndi hér og mun fara nánar yfir í máli mínu á eftir. Ég bendi á, herra forseti, að Verðbréfaþing gaf raunar út yfirlýsingu í tengslum við mál sem upp kom í Búnaðarbankanum fyrr í vetur og kallaði eftir ákveðnum reglum og nefndi að nauðsynlegt væri að setja skýrari ákvæði í lög og reglur um framkvæmd útboða um viðskipti umsjónaraðila, innherja og starfsmanna með bréf í tengslum við útboð, svo og um viðskipti hlutafélaga með eigin bréf, en í umsögn Verðbréfaþings með þessu frv. eru gerðar athugasemdir vegna IV. kafla laganna sem fjallar um meðferð trúnaðarupplýsinga. Þar kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Að mati Verðbréfaþings er æskilegt að bæta við 27. gr. laganna heimild til ráðherra um að setja nánari reglur um framkvæmd viðskipta fruminnherja, m.a. um takmarkanir á viðskiptum, tilkynningar viðskipta innherja og birtingu þeirra, tilgreiningu aðila sem teljast til fruminnherja og birtingu lista yfir þá. Með fruminnherja er um að ræða aðila eins og stjórn, helstu stjórnendur og lykilstarfsmenn, endurskoðendur og ráðgjafa, svo sem lögfræðinga og starfsmenn verðbréfafyrirtækja.`` Í umsögn Fjármálaeftirlitsins kom fram að eftirlitið teldi æskilegt að styrkt yrði ákvæði laga um verðbréfaviðskipti varðandi takmarkanir á viðskiptum, tilkynningar um viðskipti og birtingu þeirra, tilgreiningu aðila og birtingu lista yfir þá. Jafnframt lagði Fjármálaeftirlitið til að ábyrgð fyrirtækja í verðbréfaþjónustu yrði aukin varðandi bann við milligöngu þar sem grunur leikur á broti á reglum um meðferð trúnaðarupplýsinga. En það er einmitt á þessum þáttum sem minni hlutinn tekur í nál. sínu og ekki síst í brtt. sínum. Það er athyglisvert að Verslunarráð Íslands hefur lagt til mjög ákveðna og skýra breytingu sem ég tel afar mikilvæga til að koma á góðum og skýrum leikreglum á verðbréfamarkaðnum. Þær hugmyndir þjóna almannahagsmunum en ekki sérhagsmunum. Það er kannski ekki mjög oft sem ég tek undir tillögur þeirra í Verslunarráði en í þessu tilviki tökum við í minni hlutanum upp tillögu þeirra. Þeir leggja til að skýrt verði kveðið á um að hver einstök viðskipti stjórnenda starfsmanna og maka væru, eftir því sem við ætti, samþykkt fyrir fram af viðkomandi yfirmanni. Af hverju skyldi þetta nú vera lagt til, herra forseti? Það er til þess að ábyrgð yfirmanna sé skýr í þessu efni. Þá fer ekki á milli mála að yfirmaðurinn ber ábyrgð á þeim viðskiptum sem starfsmenn hans taka þátt í og að þau séu í samræmi við lög og reglur en á það hefur skort. Í þessu sambandi vil ég nefna að Fjármálaeftirlitið sendi ekki alls fyrir löngu frá sér frétt vegna verklagsreglu um verðbréfaviðskipti. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið telur eðlilegt að verðbréfakaup sem fela í sér brot á verklagsreglum verði látin ganga til baka þar sem því verður við komið ...`` Þar er Fjármálaeftirlitið að fjalla um niðurstöðu á athugun sinni á broti á verklagsreglum hjá sex fyrirtækjum, sem hv. þm. þekkja frá því í vetur. Fjármálaeftirlitið hafði beint athugasemd til stjórna sex fjármálafyrirtækja vegna framkvæmda á reglunum en athugasemdirnar vörðuðu brot á reglum um bann við viðskiptum starfsmanna með óskráð bréf og eftir atvikum öðrum ákvæðum viðkomandi verklagsreglna. Fjármálaeftirlitið fól stjórnum þessara fyrirtækja að taka málið til frekari athugunar, tryggja úrbætur og leggja mat á aðgerðir að öðru leyti. Fjármálaeftirlitið óskaði eftir sjónarmiðum og skýringum stjórnanna vegna málsins. Fjármálaeftirlitinu höfðu borist skýringar stjórna þessara fyrirtækja og það kemur fram í frétt frá Fjármálaeftirlitinu að það hafi í framhaldi af því fært fram frekari sjónarmið og eftir atvikum beint frekari athugasemdum til einstakra fyrirtækja. Meðal þess sem Fjármálaeftirlitið tók til athugunar var hvernig fara skuli með óskráð verðbréf sem starfsmenn keyptu í andstöðu við ákvæði gildandi verklagsreglna. --- Mér hefði nú þótt nokkuð fróðlegt, herra forseti, að hafa hæstv. viðskrh. viðstaddan hér til að heyra viðbrögð hennar við þessari yfirlýsingu eða frétt frá Fjármálaeftirlitinu, sem er niðurstaða þeirra varðandi þetta brot á verklagsreglum um verðbréfaviðskipti.

Hæstv. viðskrh. er í húsinu og forseti mun senda henni boð um að koma til fundarins.

Ég þakka fyrir það. Þá mun ég aðeins bíða með að klára að fara yfir þetta bréf. En það tengist einmitt því sem Verslunarráðið er að leggja til, þ.e. skýrari yfirmannaábyrgð að því er varðar verðbréfaviðskipti og þeir segja að það sé mikilvægt að ábyrgðin liggi ljós fyrir í þessu efni. Ég vil rifja það upp og halda því til haga að Verslunarráðið hefur sent frá sér afar gagnlegar tillögur í skýrslu sem kynnt var nýverið, bæði varðandi innherjaviðskipti og tilkynningarskyldu þeirra, ákvæði um upplýsingagjöf vegna skýldrar eignar og birtingu uppgjöra. Meiri hluti efh.- og viðskn. telur málið greinilega ekki það brýnt að á því þurfi að taka og vísar helstu athugasemdum sem fram hafa komið frá Fjármálaeftirlitinu, Verðbréfaþinginu og Verslunarráði til viðskrh. Það er nokkuð sérstakt að hv. formaður nefndarinnar, sem ég man eftir að hafa tjáð sig opinberlega um að slík yfirmannaábyrgð þyrfti að vera skýr og ljós, skuli ekki hafa getað fallist á að bæta þessu ákvæði við upptalninguna sem er í 8. gr. frv., herra forseti, en þar hefði átt að bæta við því atriði, þ.e. yfirmannaábyrgð gagnvart kaupum starfsmanna á verðbréfum eða hlutabréfum. Þar er einmitt talað um að fyrirtæki í verðbréfaþjónustu skuli vegna eigin viðskipta með verðbréf sem þeim eru falin til sölu og vegna viðskipta eigenda virkra eignarhluta, stjórnenda, starfsmanna og maka framangreindra aðila meðal annars gæta atriða, sem þar eru síðan talin upp. Þar hefði þessi yfirmannaábyrgð vel getað fallið inn. Og það eru ekki rökin, herra forseti, sem hv. formaður og meiri hluti nefndarinnar teflir fram að verið sé að vísa einhverjum óljósum reglugerðarákvæðum til ráðherra vegna þess að þarna hefði verið hægt að hafa algjörlega skýra lagastoð í þessu efni og engin rök fyrir því að verið sé að setja ákvæði sem ekki hafa trausta lagastoð. Þetta er einmitt mjög mikilvægur þáttur sem ýmsir aðilar hafa bent á, m.a. Verslunarráðið. Ég fagna því að hæstv. viðskrh. skuli vera komin í salinn en ég hafði hug á því að heyra sjónarmið ráðherrans á frétt frá Fjármálaeftirlitinu sem er dagsett 25. febrúar sl. þar sem Fjármálaeftirlitið er að gera grein fyrir niðurstöðum sínum varðandi framkvæmd verklagsreglna um verðbréfaviðskipti hjá þeim sex fyrirtækjum sem Fjármálaeftirlitið var með til skoðunar. Þar kemur fram, og ég ætla að vitna orðrétt í þær, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið telur eðlilegt að verðbréfakaup sem fela í sér brot á verklagsreglum verði látin ganga til baka þar sem því verður við komið.`` Það er auðvitað óásættanlegt fyrir þingið og fyrir verðbréfamarkaðinn að síðan sé ekkert vitað meira um þetta. Fjármálaeftirlitið hefur gefið út álit sitt, þ.e. að þessi viðskipti eigi að ganga til baka þar sem því verður við komið. Og hver er það sem á þá að vera í forustu fyrir því að kanna það að þau viðskipti verði látin ganga til baka og að það sé sérstaklega skoðað? Mér finnst óásættanlegt að skilja málið bara eftir í slíkum farvegi. Síðan segir Fjármálaeftirlitið, með leyfi forseta: ,,Í því sambandi kann að þurfa að taka tillit til þess hvort viðskiptin hafi átt sér stað með samþykki stjórnenda viðkomandi fyrirtækis.`` Þarna komum við akkúrat að því atriði sem við í minni hlutanum höfum lagt áherslu á að verði sett í lög, að yfirmannaábyrgð sé skýr. Það er fráleitt, eins og meiri hlutinn skýlir sér á bak við, að verið sé að vísa þessu í reglugerð vegna þess að hægt hefði verið að hafa skýran lagatexta varðandi þetta ákvæði. Við höfum lent í vandamálum út af því að þetta er ekki skýrt og ég spyr: Hví í ósköpunum erum við að fjalla hér um og afgreiða löggjöf um verðbréfaviðskipti og skilja þetta mikilvæga mál eftir? Þetta er alveg óháð því sem meiri hlutinn er að vísa aftur til viðskrh. af því það þurfi að skoða þetta betur því ekki sé hægt að skilja þetta eftir og afgreiða þetta í reglugerð. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því að við í minni hlutanum höfum gert heiðarlega tilraun til að styðja vel við bakið á ráðherranum í þessu efni og styðja sjónarmið hennar sem komu fram þegar hún settist í stól ráðherra, að setja skýra og trausta löggjöf um verðbréfamarkaðinn, hvort hæstv. ráðherra getur þá ekki stutt tillögu okkar sem felur einmitt í sér ákvæði um að yfirmannaábyrgðin sé skýr í þessu efni. Áfram segir síðan hjá Fjármálaeftirlitinu: ,,Fjármálaeftirlitið tekur sérstaklega fram að það telur óeðlilegt að stjórnendur lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu og þeir sem bera ábyrgð á framkvæmd verklagsreglna innan þeirra njóti hagnaðar af þeim viðskiptum sem þeir kunna að hafa átt og ekki samræmast gildandi verklagsreglum.`` Af hverju, herra forseti, er Fjármálaeftirlitið að taka það fram að það telji óeðlilegt að þeir sem ábyrgð bera á framkvæmd verklagsreglna innan þeirra, þ.e. lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, njóti hagnaðar af þeim viðskiptum sem þeir kunna að hafa átt og ekki samrýmist gildandi verklagsreglum? Það er vegna þess að það liggur þá ljóst fyrir að þeir aðilar hafi notið hagnaðar sem ekki samræmist gildandi verklagsreglum og það er það sem Fjármálaeftirlitið er að kalla eftir. Verða slík viðskipti látin ganga til baka? Og hver er þá hlutur hæstv. viðskrh. í því að það verði skoðað og þau viðskipti verði látin ganga til baka? Hæstv. ráðherra hefur væntanlega kynnt sér það sem ég spurði hæstv. ráðherra um við 1. umr. málsins en ráðherrann gat þá ekki svarað. Ég spyr því, vegna þess að nú hefur Fjármálaeftirlitið lokið athugun sinni á þessum sex fjármálafyrirtækjum: Hvert var umfang þeirra ólöglegu viðskipta sem áttu sér stað hjá þessum fyrirtækjum á verðbréfamarkaði? Það er óásættanlegt að skilja málið eftir með þessum hætti eins og mér virðist eiga að gera. Ráðherrann hlýtur að vita, hvert var umfang ólöglegra viðskipta hjá þessum sex verðbréfafyrirtækjum. Og síðan segir Fjármálaeftirlitið, með leyfi forseta: ,,Fjármálaeftirlitið mun í framhaldi af athugun þessari taka til nánari skoðunar tiltekin atriði í starfsemi nokkurra fyrirtækja og meðal annars meta hæfi og ábyrgð stjórnenda og þeirra sem bera ábyrgð á framkvæmd verklagsreglnanna.`` Herra forseti. Ekki er betur hægt að lesa í þetta en að dregið sé í efa hæfi og ábyrgð stjórnenda og þeirra sem bera ábyrgð á framkvæmd verklagsreglna og ber því auðvitað að fagna því að á því er þó tekið í frv. hæstv. ráðherra að menntunarkröfur séu auknar hjá þeim sem starfa við verðbréfafyrirtæki. Og síðan segir aftur, herra forseti: ,,Fjármálaeftirlitið ítrekar í þessu sambandi að ábyrgð á framkvæmd verklagsreglnanna hvílir á stjórnum viðkomandi fyrirtækja. Það er jafnframt þeirra að tryggja viðunandi lyktir málsins og standa vörð um trúverðugleika fyrirtækjanna.`` Merkja þessi síðustu orð Fjármálaeftirlitsins að það séu þá yfirmenn viðkomandi fjármálafyrirtækja sem hafa brotið verklagsreglurnar sem eiga að ganga eftir því að þessi viðskipti verði látin ganga til baka? Hæstv. ráðherra hefur væntanlega kynnt sér vel og ítarlega þessa niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins sem er nú orðin nokkuð gömul, síðan 25. febrúar. Mér finnst því ástæða til að hæstv. ráðherra svari þessu. Ég vil nefna það sem ég sagði áðan að ég veit að hæstv. ráðherra hefur vissulega vilja til að taka á þessu máli en meiri hlutinn vísar málinu aftur til viðskrh. og teflir því fram að ekki sé nægjanleg lagastoð fyrir þeim reglugerðarheimildum sem átti að færa ráðherra með þessu frv. Meiri hlutinn gengur meira að segja svo langt að hann samþykkti ekki þær brtt. sem komu frá ráðuneytinu, sem gengu heldur lengra en frv. gerir ráð fyrir til þess að taka t.d. á meðferð trúnaðarupplýsinga og fruminnherjaviðskiptum, og fellir niður 7. gr. í frv. ráðherrans sem fjallar um almennt útboð verðbréfa og hvernig með skuli farið. Hann fellir þetta hreinlega niður. Ég verð að segja, herra forseti, af því að þetta ákvæði felur reyndar það í sér varðandi almennt útboð að hæstv. ráðherra eigi að útfæra það nánar í reglugerð, bæði gerð útboðsgagna og aðdraganda útboðs, tilkynningar um almennt útboð, reglur um fyrsta söludag almennra útboða og tilkynningar verðbréfafyrirtækja og annarra aðila, sem hafa milligöngu um almennt útboð, um heildarsölu verðbréfa í almennu útboði o.s.frv., að sagt er í frv. hæstv. ráðherra akkúrat um þessa grein að þetta ákvæði sé afar brýnt sem meiri hlutinn vill núna fella út. Herra forseti. Minni hlutinn virðist treysta hæstv. ráðherra betur en meiri hlutinn vegna þess að minni hlutinn er þó í brtt. sínum að vísa ákveðnum atriðum til ráðherra sem hæstv. ráðherra er falið að útfæra en þó eru settar frekari lagastoðir undir ýmis ákvæði sem voru óljós eins og t.d. um eignarhaldstíma á verðbréfum í fruminnherjaviðskiptum. Það er nokkuð sérstakt að minni hlutinn treysti hæstv. viðskrh. betur en meiri hlutinn. Það ætti að vera ákveðið umhugsunarefni fyrir hæstv. ráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherra, af því að hún hefur bæði tjáð sig um það fyrir utan þinghúsið, hér í þingsal og í svari við fsp. að hún telji að það komi vel til greina, og ég hef aldrei skilið orð hæstv. ráðherra öðruvísi en svo en að hún telji nauðsynlegt að settur sé ákveðinn eignarhaldstími á bréf í innherjaviðskiptum, en á því er ekki tekið. Á því er tekið í tillögum minni hlutans með því að hæstv. ráðherra er fengin reglugerðarheimild til að setja einmitt reglur um eignarhaldstíma bréfa og er miðað við allt að sex vikna eignarhaldstíma, ef ég man þetta rétt, þannig að lagastoðin er þarna komin. Þetta var einmitt ákvæði sem meiri hlutinn óttaðist mest, að það stæðist ekki að vera að vísa til ráðherra ákvæðinu sem snertir eignarhaldstíma sem ekki hefði lagastoð. En minni hlutinn hefur auðvitað séð við þessu og setur hér ákveðna lagastoð undir þetta. Mér finnst satt að segja, herra forseti, að hæstv. ráðherra eigi frekar að hallast að tillögum minni hlutans en meiri hlutans í þessu efni. Mér virðast tillögur minni hlutans falla miklu betur að því sem hæstv. ráðherra hefur sagt. Þegar til kastanna kemur virðist þó sem hæstv. ráðherra sé að renna á rassinn eða hafi a.m.k. ekki stjórnarliða á bak við sig til að fylgja eftir því sem hæstv. ráðherra hefur sagt opinberlega. Mig langar, herra forseti, af því að ég tel mig vera ágætan bandamann hæstv. viðskrh. varðandi verðbréfamarkaðinn og hvernig á að taka á honum, að nota tækifærið til að fullvissa hæstv. ráðherra um að hún á sér líka trausta bandamenn í minni hlutanum að því er varðar samkeppnislöggjöfina, að því er varðar frv. um breytingu á samkeppnislöggjöfinni. Þar virðist hæstv. ráðherra, líkt og í verðbréfaviðskiptunum, eiga sér traustari bandamenn og stuðning í minni hlutanum, í stjórnarandstöðunni, en hjá meiri hlutanum. Reyndar er það svo, herra forseti, að við höfum oft varað við því í hvaða selskap Framsfl. er með Sjálfstfl. En samkvæmt upplýsingum sem fram komu í morgun virðist sem hörð átök séu um þessi samkeppnislög milli stjórnarflokkanna, ekki milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þó að það sé kannski líka, heldur aðallega milli stjórnarflokkanna. Hér er reyndar sagt að formaður efh.- og viðskn., sem stýrir því verki að koma þessu frv. ráðherrans í höfn, sé fullur efasemda um málið. Í mínum huga, herra forseti, af því að Samfylkingin hefur flutt nokkur mál sem snerta fjármálamarkaðinn og leikreglur í atvinnulífi á fjármálamarkaðnum, bæði varðandi Fjármálaeftirlitið og siðareglur á fjármálamarkaði, þá er samkeppnislöggjöfin og það sem henni tengist langmikilvægust í þessu efni og það sem brýnast er að ná fram. Ég tel breytingar á samkeppnislöggjöfinni, miðað við þá fákeppni sem ríkir í stórum atvinnugreinum á vinnumarkaðnum og nú síðast á matvörumarkaðnum, eitt stærsta mál þingsins í vetur. Að mínu viti er mikilvægast fyrir viðskiptalífið og atvinnumálin að ná fram breytingum á samkeppnislöggjöfinni. Ef fram heldur sem horfir, það stefnir í að ljúka þessu þingi næstkomandi fimmtudag, fer hver að verða síðastur að ná þessu frv. fram. Því væri gott að fá afstöðu hæstv. ráðherra til þessa máls í umræðunni. Það hlýtur að líða að því núna, þegar við erum komin hér á þriðjudegi, að stjórnarandstaðan í efh.- og viðskn. fari að óska eftir fundi í efh.- og viðskn. til að taka fyrir þetta mál sem meiri hlutinn ætlar greinilega að láta brenna hér inni og ábyggilega í óþökk ráðherrans. Þessu vildi ég halda til haga þegar við ræðum um verðbréfamarkaðinn. Í grein í Degi, herra forseti, segir beinlínis: ,,Frv. er enn til meðferðar í efh.- og viðskn. og óvíst hvenær það verður afgreitt úr nefndinni vegna andstöðu sjálfstæðismanna. Verði frv. að lögum fá samkeppnisyfirvöld auknar heimildir til að takmarka samruna og hringamyndanir fyrirtækja.`` Er nokkuð eðlilegra en að samkeppnisyfirvöld fái auknar heimildir til að takmarka samruna og hringamyndanir fyrirtækja? Það má Sjálfstfl. greinilega ekki heyra. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Það er þyrnir í augum margra sjálfstæðismanna, stórfyrirtækja og þeirra sem hagsmuna hafa að gæta á fjármálamarkaði og matvælamarkaði og víðar í efnahagslífinu. Af einstökum aðilum hefur andstaðan einna mest verið innan Verslunarráðs Íslands en framkvæmdastjóri þess, Vilhjálmur Egilsson, er jafnframt formaður efh.- og viðskn. Alþingis.`` Síðan segir síðar í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Þá gætir einnig verulegrar tortryggni hjá sjálfstæðismönnum og stjórnendum margra stórfyrirtækja út í Samkeppnisstofnun. Af þeim sökum vilja þeir ekki ljá máls á því að samkeppnisyfirvöld fái aukið vald til að koma í veg fyrir hagræðingu.`` Hvers vegna í ósköpunum skyldi það vera að það ríki einhver tortryggni margra stórfyrirtækja gagnvart Samkeppnisstofnun? Það er vegna þess að Samkeppnisstofnun hefur verið að sinna skyldum sínum og ekki nokkurn skapaðan hlut annað. Það þola þessi stórfyrirtæki ekki sem þrífast auðvitað best í skjóli fákeppni og einokunar. En þessu vildi ég halda til haga til þess að minna hæstv. ráðherra á að hann á góða vini í stjórnarandstöðunni. Það er líka umhugsunarefni, af því að verið er að vísa málinu aftur til hæstv. ráðherra: Hverjir eru það sem eiga að vinna frv. með ráðherranum? Það væri fróðlegt að vita það við þessa umræðu. Meiri hlutinn kallar eftir því að unnið verði að því í sumar og fram á haust að setja ný ákvæði í löggjöfina um verðbréfamarkaðinn að því er varðar meðferð trúnaðarupplýsinga og innherjaviðskipti. Hverjir munu koma að því verki? Það er nefnilega töluvert áhyggjuefni að það skuli vera eftirlitsskyldu aðilarnir sjálfir, fyrirtækin á verðbréfamarkaðnum, sem ég hef grun um að muni koma að því verki. Þeir hafa komið mjög náið að þeirri löggjöf sem sett hefur verið um verðbréfamarkaðinn og um Fjármálaeftirlitið og verulegt tillit verið tekið til þeirra skoðana. Að mínu viti hefur sumpart verið gengið of langt í því efni að fara að tillögum og sjónarmiðum eftirlitsskyldra aðila. Í því sambandi nefni ég sérstaklega t.d. löggjöfina um Fjármálaeftirlitið, að þar skuli hagsmunaaðilarnir sjálfir, sem Fjármálaeftirlitið á að hafa eftirlit með, koma að verki. Ég tel það umhugsunarefni ef það er líka svo varðandi þessa löggjöf um verðbréfamarkaðinn að þeir sem eiga hagsmuna að gæta eigi að ráða ferðinni um hvernig reglur við setjum um verðbréfamarkaðinn. Því væri fróðlegt, herra forseti, að heyra hvernig hæstv. ráðherra hyggst standa að þeirri vinnu sem stendur fyrir dyrum ef farið verður að tillögu meiri hlutans. Ég vil, herra forseti, í framhaldi af inngangi mínum í þessum málum fara aðeins yfir þau ákvæði sem minni hlutinn leggur áherslu á. Eins og ég nefndi er lítið tekið á innherjaviðskiptum og það vantar skilgreiningu á því hverjir eru innherjar. Á því tökum við einmitt í brtt. okkar. Það er akkúrat, svo ég vitni nú enn einu sinni í það því það er svo sjaldan sem ég tek upp tillögur Verslunarráðsins, það sem Verslunarráðið sagði í skýrslu sinni frá því í febrúar í vetur, að skilgreina þurfi betur innherja og tilkynningarskyldu þeirra. Verslunarráðið leggur til að meiri vinna verði lögð í að skilgreina hvaða hópur telst vera innherjar og hvernig tilkynningarskyldu innherja verði háttað. Þetta kom fram í skýrslu ráðsins til Viðskiptaþings. Einnig vantar skýrar verklagsreglur, eins og við höfum komið inn á, um aðgang starfsmanna sem búa yfir trúnaðarupplýsingum að kaupum á hlutabréfum í fyrirtækjum og hvort og þá hvernig þeir mega sjálfir koma að útboðum sem eru í gangi á hlutabréfum í fyrirtækjum sem þeir vinna hjá. Þetta er mikið kjarnaatriði í þessum málum. Satt að segja trúði ég varla að það ætti ekki að taka á því í þessu frv. Hvenær mega þeir koma að útboðunum? Þetta eru aðilar sem búa yfir ákveðnum trúnaðarupplýsingum og mikilvægt er að það liggi skýrt fyrir hvenær þeir mega koma að útboðunum. Síðan vantar að 7. gr. frv., sem meiri hlutinn leggur að vísu til að falli brott, taki til lokaðra útboða, m.a. um hvernig staðið skuli að upplýsingum og kynningu slíkra bréfa. Á því var að vísu ekki heldur tekið í frv. ráðherrans. Ég vænti þess að meiri hlutinn leggi áherslu á að einnig verði tekið á því í þeirri vinnu sem fram á að fara vegna þess að vantar mjög skýrar reglur um hvernig á að fara með lokuð útboð. Við nefnum hér, þó að það eigi heima í ákvæðum laga um kauphallir, 26. gr. þeirra laga, að ákvæði vanti um upplýsingagjöf vegna skýldrar eignar. Þar minnum við einmitt á þegar eignarhaldsfélag Orca-hópsins neitaði að gefa upplýsingar um hverjir væru eigendur félagsins. Síðan nefnum við einnig að ástæða sé til að að taka á viðskiptum verðbréfafyrirtækjanna sjálfra fyrir eigin reikning. Við leggjum til í brtt. okkar að hæstv. ráðherra fái heimild til þess að taka á því máli. Því hefur nú einmitt verið haldið fram af ýmsum sem þekkja til á verðbréfamarkaðnum að á því máli þurfi að taka, ekki sé eðlilegt að verðbréfafyrirtæki sem sýsla með eignasöfn viðskiptavinanna standi sjálf í miklum viðskiptum fyrir eigin reikning. Sumir telja meira að segja og ganga svo langt, sem mér finnst nú töluvert vera til í, að slíkt fyrirkomulag, að það sé algjörlega óheft hvað þessi fyrirtæki geta verið með mikil viðskipti fyrir eigin reikning, geti haft óæskileg áhrif á verðmyndun bréfanna. Ávallt þegar þetta er nefnt og aðrir þættir er vísað til þess sem kemur fram í þessu frv., sem er alveg gott og gilt og við munum auðvitað styðja í minni hlutanum, hinna svokölluðu kínamúra. Ef ráðherrann kemur upp í þennan ræðustól veit ég að hún mun vísa mikið í ákvæði frv. sem fjallar um aðskilnað einstakra starfssviða fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, um að þau verði gerð skýrari og verklagsreglur um eigin viðskipti þeirra sem og eigenda þeirra, stjórnenda, starfsmanna og maka, verði gerð ítarlegri. En við teljum það ekki nægilegt og viljum veita ráðherranum svigrúm til að geta sett reglur um þetta efni. Það kom fram í blaðagrein eða úttekt nýlega --- mér sýnist þetta vera Morgunblaðið --- að verið var fara yfir dönsku lögin um verðbréfaviðskipti en þar er að finna sérstök ákvæði um viðskipti yfirmanna í fyrirtækjum með verðbréfaþjónustu fyrir eigin reikning. Ég held að dönsku lögin séu löggjöf sem við ættum að skoða vel og taka okkur til fyrirmyndar í ákveðnum efnum. Hér segir einmitt um þetta atriði: ,,Trúlega mundu dönsk yfirvöld líta svo á að innherjaviðskipti yfirmanna verðabréfafyrirtækja, sambærileg við þau sem fjórmenningarnir í Búnaðarbankanum stunduðu, séu spákaupmennska samkvæmt ákvæðum laganna og brjóta þar með gegn lögunum. Eflaust er þetta þó háð mati hverju sinni t.d. út frá því hve mikil fjárfestingaráætlun er og hvort kaupin eru fjármögnuð með lánsfé eða eigið fé viðkomandi yfirmanns.`` Síðan er vitnað einmitt í dönsku lögin, í 12. gr. verðbréfaviðskiptalaganna frá 1995, en þar segir að framkvæmdastjórum og aðstoðarframkvæmdastjórum, deildarstjórum og aðstoðardeildarstjórum í fyrirtæki í verðbréfaþjónustu sé óheimilt að stunda spákaupmennsku með verðbréf fyrir eigin reikning. Einnig er sú skylda lögð á stjórnendur fyrirtækja að þeir setji reglur innan fyrirtækisins um hvaða öðrum starfsmönnum sé óheimilt að stunda spákaupmennsku. Að endingu er í greininni kveðið á um að danska fjármálaeftirlitið skuli setja nánari reglur um það hvenær um spákaupmennsku starfsmanna sé að ræða. Ég tel því að sú heimild sem við í minni hlutanum erum hér að veita ráðherranum sé afar mikilvæg. Það sem ég hef nefnt er allt mjög mikilvægt til þess að styrkja verðbréfamarkaðinn og auðvelda eftirlit með honum sem er nauðsynlegt til þess að eyða tortryggni og skapa traust á verðbréfamarkaðnum. En mér finnst satt að segja, herra forseti, að frv. í heild með breytingum meiri hlutans, sem flestar hverjar eru nú tæknilegar að mínu viti, virðast litlu breyta um skýrari, heilbrigðari og eðlilegri leikreglur á fjármálamarkaðnum en verið hefur því að mikilvægum ákvæðum er sleppt eins og ég hef margfarið inn á um innherjaviðskipti og meðferð trúnaðarupplýsinga. Við flytjum því, herra forseti, brtt. í minni hlutanum en eins og ég sagði áður skipa hann hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Þær snerta í 1. tölul. lokað útboð sem við teljum að þurfi að taka á í frv. Þær snerta, eins og ég nefndi áðan, að ráðherra geti með reglugerð, að fenginni umsögn Fjármálaeftirlitsins, takmarkað heimildir verðbréfafyrirtækja til að eiga viðskipti fyrir eigin reikning. Þær kveða á um að almennt útboð verðbréfa, annarra en ríkisskuldabréfa, skuldabréfa með ríkisábyrgð og ríkisvíxla, skuli fara fram fyrir milligöngu verðbréfafyrirtækja skv. 8. gr. eða annarra aðila sem til þess hafa heimild í lögum. Þær kveða á um að óheimilt sé að bjóða almenningi til kaups verðbréf sem falla undir grein þessa, en hafa ekki verið boðin út í samræmi við ákvæði hennar. Jafnframt að í reglugerð sem ráðherra setur skuli kveða nánar á um almennt útboð verðbréfa, svo sem um gerð útboðsgagna og aðdraganda útboðs, tilkynningar um almennt útboð, reglur um fyrsta söludag almennra útboða og tilkynningar verðbréfafyrirtækja og annarra aðila sem hafa milligöngu um almennt útboð um heildarsölu verðbréfa í almennu útboði. Þá skuli ráðherra, að fenginni umsögn Fjármálaeftirlitsins, setja reglugerð um lokuð útboð, m.a. um skilyrði fyrir þeim, aðdraganda og framkvæmd þeirra og um heimildir til viðskipta með verðbréf sem boðin eru í lokuðu útboði. Og þar vil ég, herra forseti, aðeins fara inn á umsögn Fjármálaeftirlitsins sem snertir almenn og lokuð útboð en þar segir, með leyfi forseta: ,,Markmið reglna um almennt útboð er m.a. að tryggja að fullnægjandi upplýsingar liggi fyrir um útgefendur verðbréfa og verðbréf þau sem boðin eru almenningi til kaups. Ekki þykir rétt að fyrirtæki geti leitað til almennings um fjármagn nema að almenningur geti tekið upplýsta ákvörðun um þá fjárfestingu á grundvelli fullnægjandi gagna. Með öðrum orðum verður að tryggja að fyrirtæki sem leita til almennings um fjármögnun, veiti nauðsynlegar upplýsingar og beri ábyrgð á þeim gagnvart almennum fjárfestum.`` Með vísan til þess leggur Fjármálaeftirlitið til að kveðið verði á um það með beinum hætti í frv. að óheimilt sé að bjóða almenningi tiltekin verðbréf til sölu nema þau hafi verið kynnt almenningi með almennu útboði. Ég hygg að með sölu á deCODE-bréfunum hafi einmitt verið nokkur misbrestur á því að almenningi hafi verið kynnt þau verðbréf sem þar voru til sölu með þeim hætti sem nauðsynlegt var enda vantaði reglur þar um og það er það sem Fjármálaeftirlitið er að kalla eftir. Síðan leggja þeir til að hægt sé að styrkja ákvæði í 1. mgr. 7. gr. með nýjum málslið og þeir segja: ,,Óheimilt er að bjóða almenningi til kaups verðbréf sem falla undir grein þessa en hafa ekki verið boðin út í samræmi við ákvæði hennar.`` Síðan segir: ,,Það er hins vegar mikilvægt að fyrirtæki geti aflað sér fjár á verðbréfamarkaði án þess að þurfa að fara í almennt útboð. Það ferli getur verið þungt í vöfum fyrir mörg fyrirtæki. Þá getur verið að fyrirtæki séu ekki tilbúin til að veita þær upplýsingar sem nauðsynlegt þykir að veita í almennu útboði. Hér er aðstaðan sú að fyrirtækin leita til fjárfesta sem hafa mikið fjármagn með höndum og að sama skapi meiri reynslu og þekkingu á fjármagnsmarkaði. Ekki er því ástæða til að gera sömu kröfur til upplýsingaskyldu fyrirtækja við slíkar aðstæður, þar sem ekki er verið að bjóða almenningi bréfin.`` --- Þarna er lögð megináhersla á það atriði að ekki sé verið að bjóða almenningi bréfin. Síðan segir: ,,Það er hins vegar ljóst að bréf sem boðin eru út með þessum hætti mega ekki ná til almennings, hvorki við útboðið né á eftirmarkaði. Þetta helgast af því að almennt liggja ekki fyrir nauðsynlegar upplýsingar um fyrirtækið þannig að almenningur geti tekið upplýstar ákvarðanir um fjárfestingu sína og dregið fyrirtækið eða aðra aðila til ábyrgðar vegna þeirra. Fjármálaeftirlitið leggur því til að bætt verði við nýrri skilgreiningu við 2. gr. frumvarpsins og nýrri málsgrein við 7. gr. sem fjalli um lokuð útboð og gæti verið svohljóðandi: Lokað útboð: Sala samkynja verðbréfa sem boðin eru afmörkuðum hópi einstaklinga eða lögaðila til kaups í fyrsta sinn án almennrar og opinberrar auglýsingar eða kynningar sem jafna má til opinberrar auglýsingar. Ráðherra skal setja reglugerð um lokuð útboð, m.a. um skilyrði fyrir þeim, aðdraganda og framkvæmd þeirra og um heimildir til viðskipta með verðbréf sem boðin eru í lokuðu útboði.`` Þetta er einmitt, herra forseti, ákvæði sem við í minni hlutanum tökum upp í tillögur okkar og það er ekki einu sinni að meiri hlutinn taki undir það að setja þetta inn í lög núna heldur er fallið frá því, eins og ég nefndi áðan, sem hæstv. ráðherra setti þó í frv. sitt að setja ákvæði um það sem ráðherrann nefndi í athugasemdum um greinina, að mjög brýnt væri að lögfesta. Það er einnig fallið frá þessu hjá meiri hlutanum. Hann dregur úr frv. ráðherrans en herðir þar alls ekki á, nema í einu atriði sem við fögnum. Þar er lagt til að í stað 7. gr. um almennt útboð sem á að falla brott verði aukin ábyrgð vegna banns við milligöngu varðandi verðbréfamiðlun. Það er, herra forseti, ákvæði sem er svohljóðandi: ,,Sama gildir varðandi vitneskju eða grun um að viðskipti brjóti gegn 30. gr.`` --- Og: ,,Vakni grunur skv. 1. mgr. skal fyrirtækið þegar í stað tilkynna það til Fjármálaeftirlitsins.`` Þarna er verið að styrkja og auka ábyrgðina vegna banns um milligöngu vegna verðbréfamiðlunar. Þetta er raunverulega eina ákvæðið sem meiri hlutinn tekur upp til að styrkja frv. ráðherrans en fellir um leið brott 7. gr. og setur þessa í staðinn, þ.e. 7. gr. sem fjallaði um almenn útboð. Síðan segir Fjármálaeftirlitið varðandi meðferð trúnaðarupplýsinga og sýndarviðskipti, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu eru eins og áður segir ákvæði sem ætlað er að stuðla að auknum trúverðugleika á verðbréfamarkaði. Ákvæði þessi lúta að kínamúrum, verklagsreglum og menntunarkröfum.`` --- Hér er verið að vitna til þess sem er í frv. --- ,,Fjármálaeftirlitið telur hins vegar æskilegt að styrkt verði ákvæði laga um verðbréfaviðskipti hvað varðar meðferð trúnaðarupplýsinga.`` --- Ég veit að hæstv. ráðherra er þessu hjartanlega sammála en hæstv. ráðherra hefur bara ekki stuðning meiri hlutans til þess að þetta verði að lögum og hún geti unnið að því þegar í stað að setja reglugerð um meðferð trúnaðarupplýsinga sem gæti tekið gildi fljótlega. Og síðan segir Fjármálaeftirlitið: ,,Æskilegt er að stjórnvöldum verði veitt reglugerðarheimild þannig að nauðsynlegt svigrúm og sveigjanleiki sé fyrir hendi, enda mega slíkar reglur hvorki vera of veikar eða strangar. Því er lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við 27. gr. laga nr. 13/1996, um verðbréfaviðskipti, svohljóðandi: Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd greinar þessarar, m.a. um takmarkanir á viðskiptum, tilkynningar um viðskipti og birtingu þeirra, tilgreiningu aðila og birtingu lista yfir þá. Þá leggur Fjármálaeftirlitið til að ábyrgð fyrirtækja í verðbréfaþjónustu verði aukin varðandi bann við milligöngu þar sem grunur er um brot á reglum um meðferð trúnaðarupplýsinga.`` Þetta er niðurstaðan, herra forseti, sem við stöndum frammi fyrir hér við 2. umr. málsins að meiri hlutinn sýnir algjöra uppgjöf og vísar málinu aftur til föðurhúsanna, vísar málinu aftur til hæstv. ráðherra og vill fresta því fram á næsta þing. Það er auðvitað a.m.k. góð viðleitni sem fram kemur í þeim orðum formanns efh.- og viðskn. og kemur reyndar fram í nál. einnig að þegar í upphafi næsta þings verði slíkt frv. tilbúið sem taki á þeim ákvæðum sem við höfum verið að gagnrýna að vanti í þetta frv. og jafnvel er verið að tala um lögfestingu á þessum atriðum strax í október. Ef svo fer, herra forseti, að hæstv. ráðherra ætlar sér að halla sér að þeim sem ekki vilja styðja það, þ.e. meiri hlutanum en ekki að okkur í minni hlutanum og styðja tillögur okkar þá verður svo sannarlega eftir því gengið að það frv. komi fram strax í upphafi þings og verði sem fyrst gert að lögum. En ég hef áður, herra forseti, af því að ég hef nokkra þingreynslu, heyrt slíkar frómar og góðar óskir þegar menn eru að ýta frá sér ábyrgð og vilja ekki takast á við vandamál og verkefni sem sett eru fyrir löggjafann og ýta málinu á undan sér, þá koma oft svona frómar áætlanir um að menn ætli þegar á næsta þingi að leggja fram frv. og lögfesta það. Ég held að reynslan muni sýna að einhver dráttur verður á því. Herra forseti. Við leggjum síðan til, eins og ég nefndi, við upptalningu sem fram kemur í 8. gr. í frv. bætist nýr töluliður, svohljóðandi: ,,að hver einstök viðskipti stjórnenda, starfsmanna og maka séu, eftir því sem við á, samþykkt fyrir fram af viðkomandi yfirmanni.`` Þetta er tillaga sem orðrétt er tekin upp úr tillögum Verslunarráðsins sem hv. formaður efh.- og viðskn. hefur talað fyrir opinberlega. Ég spyr hv. formann nefndarinnar: Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að bæta þarna við nýjum tölulið sem tekur upp ákvæði sem Verslunarráðið og formaðurinn sjálfur hefur talað fyrir? Hér er ekki verið að vísa í reglugerð heldur er verið að tala um beina lagasetningu á þessu tiltekna ákvæði á 8. gr. sem nýjum tölulið.

Þarf ekki lög.

Þarf ekki lög, segir hv. formaður nefndarinnar. Var þetta framkvæmt þannig í þeim viðskiptum verðbréfafyrirtækja þar sem fram kom að verklagsreglur hefðu verið brotnar? Var yfirmannaábyrgðin skýr í þeim tilvikum? Í frétt frá Fjármálaeftirlitinu er verið að tala um brot á þessum verklagsreglum og ég ætla að vitna orðrétt í bréf Fjármálaeftirlitsins út af frammíkalli hv. þm.: ,,Í því sambandi kann að þurfa að taka tillit til þess hvort viðskiptin hafi átt sér stað með samþykki stjórnenda fyrirtækisins.`` Fjármálaeftirlitið hefur kannað brot á verklagsreglum hjá þessum sex fyrirtækjum en samt liggur þetta ekki klárt fyrir þegar Fjármálaeftirlitið er að gefa út niðurstöðu könnunar sinnar. Hvers vegna í ósköpunum er í umsögn Verslunarráðsins, sem hv. formaður efh.- og viðskn. þekkir vel, kallað eftir slíkri lagabreytingu ef það þarf engin lög eða lagabreytingu um þetta efni? Við leggjum síðan til að við 27. gr. laganna bætist ný málsgrein: ,,Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd greinar þessarar, m.a. um takmarkanir á viðskiptum, tilkynningar um viðskipti og birtingu þeirra, birtingu rekstraráætlana,`` sem mig minnir að Verslunarráðið hafi einmitt verið að benda á að mikilvægt væri að fá fram. Við tökum það upp, birtingu rekstraráætlana, að ekki sé bara litið til fortíðar heldur hafi þeir sem eru í þessum viðskiptum einhverjar hugmyndir um rekstraráætlun fyrirtækjanna. Við ræðum jafnframt um tíðari uppgjör fyrirtækja eins og ársfjórðungsuppgjöra, sem mikið hefur verið talað um og tilgreiningu aðila og birtingu lista yfir þá. Því næst segir: ,,Þá er ráðherra heimilt að ákveða í reglugerð að tilteknir aðilar teljist fruminnherjar í fyrirtæki og að þeir geti ekki átt í viðskiptum með verðbréf sín fyrr en að liðnum allt að sex vikum frá birtingu afkomutalna þess.`` Hv. formaður nefndarinnar nefndi að þetta þyrfti að skoða því að þetta hefði ekki lagastoð og einmitt þessi þáttur væri mjög viðkvæmur. Ég get auðvitað fallist á að þessi þáttur er viðkvæmur en með þeim hætti sem við í minni hlutanum setjum þetta fram er búið að gefa þessu mikilvæga atriði varðandi verðbréfamarkaðinn ákveðna lagastoð til að hvíla á. Við leggjum til aðra gildistöku en frv. ráðherrans gerir ráð fyrir. Þar gerum við ráð fyrir að lög þessi öðlast þegar gildi, að undanskilinni 7. gr. um almennt og lokað útboð verðbréfa sem taki gildi 1. júlí 2000. Í frv. ráðherrans var talað um 1. okt. 2000, ef ég man rétt, en meiri hlutinn hefur að vísu fellt út þessa 7. gr. um almennt útboð og vísað aftur til ráðherrans. Síðan gerum við ráð fyrir því að aðlögun starfandi fyrirtækja í verðbréfaþjónustu, þ.e. í 5. gr. laganna um menntunarþáttinn, verði lokið fyrir 1. janúar 2001. Í frv. ráðherrans hæstv. er gert ráð fyrir að það verði hálfu ári seinna eða 1. júlí 2001. Við teljum að svigrúmið sem hér er gefið bæði varðandi reglugerðarsetningu að því er varðar almennt og lokað útboð fram til 1. júlí 2000 og síðan varðandi aðlögun fyrirtækja að ákvæðum frv. til 1. janúar 2001 sé algjörlega nægjanlegt til að verðbréfafyrirtækin geti tekið á sínum málum. Herra forseti. Ég hef í nokkuð ítarlegu máli farið yfir þetta frv. og stöðu þess við 2. umr. málsins. Ég tel málið afar mikilvægt og þýðingarmikið fyrir verðbréfamarkaðinn að við setjum trausta og skýra löggjöf sem stuðli eins og kostur er að heilbrigðum viðskiptum á verðbréfamarkaðnum. En því miður, eins og frv. lítur út við 2. umr. og eins og stefnir í að frv. verði lögfest, finnast mér ákvæðin afar máttlaus. Ég vil líka nefna að við í Samfylkingunni höfum flutt till. til þál. um setningu siðareglna í viðskiptum sem einnig hefur verið fjallað um af efh.- og viðskn. og afgreidd með ákveðnum hætti hér til þingsins. Ég tel að slíkar reglur séu afar mikilvægar í viðskiptum og um það þurfi ekki að deila. Herra forseti. Ég hef beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra. Þær lúta að tveimur meginþáttum, annars vegar því sem fram kom í bréfi Fjármálaeftirlitsins, dags. 25. febr. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það hér. En ráðherrann hæstv. hlustaði á mál mitt og ég tel afar mikilvægt að fá svör varðandi það. Eins spurði ég hæstv. ráðherra að gefnu tilefni um stöðuna að því er varðar ný samkeppnislög sem eru fyrir efh.- og viðskn. Í einu dagblaði í dag kemur fram að hörð átök séu milli stjórnarflokkanna um það frv. sem mér finnst afar slæmt vegna þess að ég hafði gert mér vonir um að það væri hægt að ná breiðri og góðri samstöðu um það frv. í efh.- og viðskn. Ég vil segja hæstv. ráðherra það til hróss að frv. sem liggur fyrir í efh.- og viðskn. um breytingar á samkeppnislöggjöfinni er mjög gott að mínu viti. Það styrkir verulega Samkeppnisstofnun og þau tæki sem hún þarf að búa yfir til að hægt sé að taka á fákeppni og einokun sem er að finna í ýmsum starfsgreinum. Mér til mikillar ánægju kinkar hér kolli hv. þm. Pétur Blöndal sem þekkir vel til verðbréfamarkaðarins. Ég tek það sem merki um að hv. þm. sé sammála því að afgreiða þurfi þetta frv. um samkeppnislöggjöfina sem er enn óafgreitt í efh.- og viðskn. Ég hef eina lokaspurningu, herra forseti, til formanns efh.- og viðskn., af því að stefnan er að því er ég best veit að ljúka þingi á fimmtudaginn, hvernig sem það tekst. Ég sé ekki annað en að boða þurfi til fundar þegar í kvöld eða í síðasta lagi í fyrramálið í efh.- og viðskn. til að taka út þetta frv. Ég spyr formann efh.- og viðskn. sömu spurningar og hæstv. ráðherra: Megum við eiga von á því að til fundar verði boðað í efh.- og viðskn. til að taka á þessu máli? Ef svarið er neikvætt eða einhverjar efasemdir um það þá hljótum við í minni hlutanum að hugleiða að fara formlega fram á það við formann nefndarinnar að hann kalli til slíks fundar í nefndinni til að geta farið yfir málið þar. Ég sagði áðan að ég teldi breytingar á samkeppnislöggjöfinni eitt stærsta málið sem fyrir þetta þing hefur komið og mikilvægasta málið fyrir atvinnulífið og eðlilega og heilbrigða samkeppni. Ég teldi það stjórn og stjórnarandstöðu til mikils sóma ef það gæti orðið eitt af þeim málum sem við mundum afgreiða á lokadögum þingsins. Ég er vitanlega að tala um, herra forseti, að hæstv. ráðherra standi nú fast í ístaðinu og láti ekki draga úr þeim ákvæðum sem þar koma fram. Öllu máli skiptir hvernig málið kemur frá efh.- og viðskn. og þetta ágæta frv. sem ráðherrann beitti sér fyrir á þingi á þessum vetri fái farsælan framgang á þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ágætt starf að þessu frv. Ég held að það hafi sýnt sig, bæði í starfi hennar að málinu og eins ræðu hennar að efnislega beri ekki svo mikið á milli. Ég held að við séum bæði miklir áhugamenn um framþróun á verðbréfamarkaðnum. Tillögur hv. þm. sem hún hér lýsti eru flestar um atriði sem mikið er fjallað þessa dagana og margar alveg ágætar. Spurningin er hins vegar um tæknilegar útfærslur og hvort sum atriði eigi betur heima í lögum eða reglugerðum og hvernig löggjöfin er búin. Við erum bæði áhugamenn um vandaða löggjöf. Ég held að það sem máli skiptir sé að eftir standi að löggjöfin sé vönduð, að hægt sé að starfa eftir henni og þokkalegur friður ríki um hana á fjármagnsmarkaðnum. Ég treysti því að næsta haust, þegar okkar vaski hæstv. viðskrh. er búinn að leggja fram frv. um þetta mál, muni ekki standa á hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að taka þátt í að klára það fljótt og afgreiða helst fyrir októberlok. Varðandi fund í efh.- og viðskn. þá kemur að sjálfsögðu til greina að halda fund í nefndinni. Ég veit það að hv. þm. er alltaf tilbúinn til að mæta á þá fundi að nóttu sem degi.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni efh.- og viðskn. hlý orð í minn garð. Það er alveg rétt sem hann nefndi að ég væri tilbúin að mæta hvort sem væri að nóttu eða degi til að afgreiða það mikilvæga mál sem liggur eftir í efh.- og viðskn. Ég tek það sem svo, vegna þess sem hv. formaðurinn nefndi hér áðan, að til fundarins verði boðað. Ég legg þá fram þessa formlegu ósk, að boðað verði til fundarins til að ræða þetta mál. Ég heyri að af hálfu hv. formanns nefndarinnar er ekkert því til fyrirstöðu að verða við þeirri ósk. Að vísu hefði ég viljað heyra betur frá formanni nefndarinnar hverjar líkur væru á því að hans mati að ná fram málinu. Við erum að fjalla um stjfrv., það er ekki einu sinni svo að ég sé að reyna að pína hv. formann nefndarinnar til að ná út einhverju stjórnarandstöðumáli heldur er um stjórnarmál að ræða, stjfrv. sem hörð átök eru um milli stjórnarflokkanna. Ég vona bara af því að ég þekki hv. formann nefndarinnar að því að hann sýni það í verki að hann flytji þetta mál alla leið hingað til þingsins aftur og við fáum að greiða atkvæði um það en það standi ekki upp úr í umræðunni um þetta mál sem og það mál sem við erum að fjalla um núna, um verðbréfaviðskipti, að hæstv. ráðherra eigi sér meiri vini í stjórnarandstöðunni en í stjórnarliðinu. Hæstv. ráðherra getur greinilega bæði í þessu frv. um verðbréfaviðskipti og um samkeppnislöggjöfina treyst miklu fremur á stuðning okkar í stjórnarandstöðunni en í stjórnarliðinu. Ég vona því að það gangi ekki eftir eftir þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég er hrærður yfir hinni miklu vináttu hv. þm. og viðskrh. og ég tek það þannig að ég eigi að leggja mig allan fram um að vera jafnmikill vinur hæstv. ráðherra og hv. þm. er. En hv. þm. veit líka að það er ekki minn stíll að bera samræður mínar og hæstv. ráðherra á torg.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að túlka þetta sem mjög jákvætt innlegg í málið og fer mjög bjartsýn úr þessum ræðustól um það að á morgun verði tekið til óspilltra málanna að ræða við 2. umr. frv. hæstv. viðskrh. um breytingu á samkeppnislöggjöfinni.

Hæstv. forseti. Það fer svo vel á með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. formanni efh.- og viðskiptanefndar að mér finnst eiginlega óviðeigandi að blanda mér í þau skoðanaskipti. En út af orðum hv. þm. fyrr í umræðunni get ég sagt það til að byrja með að ég er ákaflega ánægð að heyra það mikla traust sem hún ber til mín. Mér finnst reyndar að hún hefði mátt sýna það meira í verki með því að standa þá með meiri hlutanum að áliti og að málinu í heild sinni því að varla óttast hún að málið komi að hluta til aftur til ráðuneytisins miðað við öll þessi fögru orð. Ég get alveg samþykkt það með hv. þm. að sú löggjöf sem við erum nú að setja er ekki endanleg. Það á eftir að vinna áfram að þessum málum og ég treysti því og er reyndar alveg sannfærð um að sá áfangi sem við munum vonandi taka síðar á þessu ári og varðar ekki síst innherjaviðskipti er mjög mikilvægur. Það þarf einfaldlega örlítið meiri tíma til að sú lagasetning geti farið fram núna þannig að vel sé. Um þær spurningar hv. þm. sem lúta að Fjármálaeftirlitinu og hún bar upp þá er það nú svo, eins og hún veit, að Fjármálaeftirlitið er sjálfstæð stofnun og fer með eftirlitsþátt á verðbréfamarkaði og fjármagnsmarkaði. Mér finnst mikilvægt að ráðuneytið sé ekki að skipta sér allt of mikið af því sem Fjármálaeftirlitið gerir en fylgist hins vegar að sjálfsögðu með því. Það er rétt sem kom fram í máli hennar að Fjármálaeftirlitið lét koma fram í bréfi sínu miklar athugasemdir gagnvart ákveðnum stofnunum og eins og hv. þm. nefndi er það á ábyrgð stjórna viðkomandi stofnana að sjá til þess að tekið sé mark á þeim ábendingum.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra ákaflega lítillát ef hún telur gott og blessað að meiri hluti efh.- og viðskn. vísi frá veigamiklum þáttum sem ráðherrann hefur lagt áherslu á að fá lögfest. Það er auðvitað það sem meiri hlutinn er að gera, hann er að hafna og vísa frá þinginu ákveðnum þáttum sem varða meðferð trúnaðarupplýsinga og ákvæði í löggjöf um innherjaviðskipti. Við erum aftur á móti að styðja ráðherrann í því að fá lögfest þau atriði sem ég hef ekki skilið öðruvísi en svo að ráðherrann leggi áherslu á. Þetta heitir nú bara að snúa hlutunum á hvolf ef ráðherrann telur að það sé fullnægjandi að málum sé vísað frá sem ráðherrann sjálfur leggur áherslu á að fá afgreidd á hv. Alþingi. Síðan verð ég að segja það, herra forseti, að það dugir ekki að tala um Fjármálaeftirlitið sem sjálfstæða stofnun eins og mér finnst ráðherrann ítrekað gera þegar hún er spurð spurninga sem snerta verðbréfaviðskipti og Fjármálaeftirlitið. Vissulega veit ég að þetta er sjálfstæð stofnun en ráðherrann hlýtur þó að fylgjast með þeim tillögum sem Fjármálaeftirlitið setur eins og í þeim brotum á verklagsreglum hjá sex fyrirtækjum sem Fjármálaeftirlitið sagði að væru viðskipti sem ættu að ganga til baka. Ráðherrann hlýtur þá að hafa fylgst með því hvernig hefur verið framfylgt þeim tilmælum, beiðnum eða óskum eða hvað það á að kalla þetta frá Fjármálaeftirlitinu. Ef það eru yfirmenn fyrirtækjanna sem eiga að ganga eftir því að þessi viðskipti séu látin ganga til baka þá spyr ég: Hefur það verið gert? Mér finnst alveg lágmark að hæstv. viðskrh. viti um það hvort svo er eða ekki. Hún þarf ekki að svara því nema með einu orði að þetta hafi verið látið ganga til baka eða að verið sé að kanna þetta eða hvernig staðan sé í þessum málum. Ég óska eftir svari við því. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra um samkeppnislöggjöfina sem er enn til meðferðar hjá efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég lít mjög alvarlegum augum þau brot sem hafa átt sér stað á verklagsreglum og það hef ég látið koma fram áður í þinginu. Vegna þeirrar spurningar hv. þm. hvernig brugðist verði við gagnvart þeim fyrirtækjum þar sem þessi brot hafa verið framin þá er reyndar ekki komin niðurstaða í það mál. Ég get því ekki á þessari stundu svarað því nákvæmlega hver viðbrögð viðkomandi stjórna verða. En það er rétt að niðurstaða Fjármálaeftirlitsins var sú að þessi viðskipti skyldu ganga til baka ef kostur væri. Það sem átt er við er m.a. það að þar sem um viðskipti hefur verið að ræða sem heimiluð hafa verið af yfirmönnum þá er ekki hægt annað en að skrifa þau á þeirra ábyrgð en ekki á ábyrgð þeirra starfsmanna sem hafa átt viðskipti í þeirri trú að þau stæðust verklagsreglur. Í sumum tilvikum liggur ábyrgðin því hjá yfirmönnum en í öðrum tilfellum liggur hún hjá viðkomandi starfsmönnum, sem hafa, ég ætla ekki að segja stundað ólögleg viðskipti, en hafa átt viðskipti sem standast ekki þær reglur sem settar hafa verið af stjórnum viðkomandi fyrirtækja. Um samkeppnislög er það að segja, eins og hv. þm. veit, að þau eru til meðferðar í efh.- og viðskn. Ég veit ekki betur en þau verði afgreidd frá nefndinni og verða vonandi þá að lögum áður en við ljúkum störfum í vor.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að þakka hæstv. ráðherranum vegna þess að nú talaði hæstv. ráðherra skýrt. Samkeppnislögin verða afgreidd frá efh.- og viðskn. og þau verða gerð að lögum í þessari viku og er mjög gott til þess að vita. Það er líka mjög gott að fá fram það sem fram kom hjá ráðherranum varðandi þau sex fyrirtæki sem hafa brotið verklagsreglur. Ég skil það svo að þessum málum sé enn ólokið og verið sé að vinna að því að fullnusta tilmæli Fjármálaeftirlitsins um það að þessi viðskipti verði látin ganga til baka þar sem þess er kostur og þar sem það er hægt. Þegar niðurstaða liggur fyrir í því ætlast ég til að a.m.k. efh.- og viðskn. fái einhverja vitneskju um hana. Auðvitað ætti þetta ekki að fara neitt dult þannig að það ætti að liggja fyrir opinberlega hver niðurstaðan verður í að fullnusta þau tilmæli sem koma fram hjá Fjármálaeftirlitinu varðandi brot þessara sex fyrirtækja. Verði því ekki mótmælt lít ég svo á að hæstv. viðskrh. muni beita sér fyrir því að niðurstaðan varðandi lyktir málsins verði gerð opinber.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem orðnar eru allmargar frá því að lögin voru upphaflega sett. Nefndin hefur unnið málið með því að senda það til umsagnar til margra aðila og fengið þá sem sendu inn umsagnir á fund sinn eins og getið er í nál. Að sjálfsögðu eru lagðar til nokkrar breytingar á skattalögunum í frv. en nefndin gerir brtt. við frv. í einum sjö liðum sem ég mun gera grein fyrir. Í 1. lið brtt. er lagt til að 1. gr. falli niður eins og hún stendur en að tekið verði inn nýtt ákvæði sem fjalli um að heimilt skuli vera að draga frá tekjum meðlög sem samsvara fyrst meðlagi sem nemur fjárhæð barnalífeyrisins og síðan til viðbótar það sem úrskurðað er að auki. Þó getur heildarfrádráttur vegna meðlags ekki orðið hærri en tvöföld fjárhæð barnalífeyris. Þetta kemur í veg fyrir að meðlagsgreiðslur séu tvískattaðar, að greiddur sé skattur af þeim hjá meðlagsgreiðandanum og meðlagsviðtakandanum líka. Slíkt væri að sjálfsögðu í algjöru ósamræmi við tilgang meðlaganna sem er þátttaka í kostnaði á framfærslu barna. Í 2. lið brtt. eru ýmsar orðalagsbreytingar sem eru til skýringar á þeim ákvæðum sem fjalla um kauprétt og skattalega meðferð kaupréttar á hlutabréfum. Í 3. lið brtt. er tillaga til breytinga á 3. gr. frv. að hún orðist svo: ,,Framlag launagreiðanda til öflunar lífeyrisréttinda samkvæmt lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.`` Það er ekki talið til tekna hjá launþega, nema í undantekningartilvikum sem ég rek nú. Það skal talið til tekna, þ.e. ,,framlag launagreiðanda til öflunar lífeyrisréttinda til skattskyldra tekna ef iðgjaldagreiðslur frá launagreiðanda eða sjálfstætt starfandi manni skapa réttindi til greiðslu ellilífeyris umfram þau meðallaun sem greitt hefur verið af síðustu fimm ár miðað við að ellilífeyrir sé tekinn með jöfnum greiðslum frá 65 ára aldri. Við mat á réttindum til ellilífeyris skal miðað við að áfram sé greitt í lífeyrissjóð af meðallaunum síðustu fimm ára eftir því sem lög eða kjarasamningar mæla fyrir um.`` Með þessu er sett ákveðið þak á hvað þetta skattfrestunartæki getur virkað hátt og hvernig í rauninni hægt sé að nota það til að mynda sér lífeyrisréttindi. Síðasti málsliðurinn í þessari brtt. er á þessa leið: ,,Hafi í kjarasamningum verið samið um iðgjald í lífeyrissjóð eða það bundið í lögum skal það aldrei teljast til skattskyldra tekna.`` Meginbreytingin frá því sem var í frv. felst í því að frv. gerði ráð fyrir því að allar iðgjaldagreiðslur sem renna frá launagreiðanda til lífeyrissjóðs yrði taldar til skattskyldra tekna hjá launþeganum en síðan væri ákveðið þak á hvað launþeginn gæti dregið mikið frá skatti. Þessu er breytt þannig að þetta framlag launagreiðanda er ekki talið til tekna hjá launþeganum nema með þeirri undantekningu sem ég rakti en framlag launagreiðenda til öflunar lífeyrisréttinda verður þó ávallt frádráttarbær rekstrarkostnaður. Í 4. lið brtt. eru breytingar á 4. gr. frv. sem eru þá í samræmi við það sem ég hef rakið vegna breytinga í 3. lið. Þá verður 4. gr. einungis þannig þau 2% sem heimilt hefur verið að draga sérstaklega frá til viðbótar hjá launþegum í viðbótarsparnað, hækka í 4%. Í 5. lið brtt. er einungis tæknileg breyting, þ.e. að bæta við tilvísun til kauphallar á Evrópska efnahagssvæðinu. Í 6. lið brtt. er kveðið á um að lífeyrisiðgjöld sem fyrirtæki greiða séu frádráttarbær rekstrarkostnaður og í 7. lið brtt. er fjallað um að hnykkja á því hvernig farið skuli með beiðni um bindandi álit sem fjallar um hvernig farið skuli með á yfirgangstímanum með hliðsjón af þeim breytingum sem lagðar eru til í 11. gr. frv. Virðulegi forseti. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Anna Þórðardóttir, Pétur H. Blöndal sem hefur fyrirvara og Gunnar Birgisson.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að stundum er það verulegur kostur að nefndarálitum er ávallt dreift skriflegum áður en þau eru flutt því að töluvert erfitt er að fylgjast með framsögu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, formanns efh.- og viðskn., þar sem honum liggur svo lágt rómur. En ég mæli, virðulegi forseti, fyrir nál. frá minni hluta efh.- og viðskn. og þar segir, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Um er að ræða m.a. breytingu á frestun á skattlagningu vegna iðgjalda til lífeyrissjóða, meðferð tekna af kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti, skattfrelsi vegna kaupa á erlendum hlutabréfum, mat á erlendum hlutabréfum til eignarskattsstofns og túlkun og framkvæmd á tvísköttunarsamningum. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frumvarpið og fengið umsagnir um það. Meðal annars barst ítarleg umsögn frá ríkisskattsjóra þar sem hann bendir á að ákvæði skattalaga um frádrátt iðgjalda til lífeyrissjóða hafi lengi verið ófullnægjandi, réttarástand óljóst og ósamræmi í framkvæmd og að skortur á skýrum reglum hafi leitt til misnotkunar og ágreinings. Ríkisskattstjóri gerir verulegar athugasemdir við ýmsar aðrar breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og dregur verulega í efa að rétt sé að ráðast í þær eins og fram kemur í ítarlegri umsögn hans sem fylgir með nefndaráliti þessu. Það vekur athygli að lítið sem ekkert tillit er tekið til athugasemda sem bárust frá ríkisskattstjóra í breytingartillögum meiri hlutans. Minni hlutinn er hlynntur þeim breytingum sem lagðar eru til varðandi aukið skattfrelsi lífeyrisiðgjalda. Um er að ræða að launafólk og sjálfstætt starfandi einstaklingar fá auknar heimildir til að draga frá skattskyldum tekjum sínum greiðslur í lífeyrissparnað. Minni hlutinn tekur undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að þessi breyting hvetji til aukins sparnaðar landsmanna. Minni hlutinn hlýtur þó að vekja athygli á því að ríkissjóður gæti tímabundið orðið fyrir umtalsverðum tekjumissi af þessum sökum. Minni hlutinn lýsir eindreginni andstöðu við þá þætti frumvarpsins sem miða að auknum frádrætti vegna fjárfestinga í hlutabréfum og breytingu á skattalegri meðferð kaupréttar eða valréttarsamninga. Þær breytingar fela meðal annars í sér að að uppfylltum ákveðnum skilyrðum verði tekjur starfsmanna af kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti ekki skattlagðar sem launatekjur með 38,37% skatthlutfalli heldur sem fjármagnstekjur með 10% skatthlutfalli. Þessi breyting mun koma hluta starfsmanna hlutafélaga til góða en ekki öðru launafólki eða elli- og örorkulífeyrisþegum. Í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir að hér sé aðeins um að ræða vel menntað og sérhæft starfsfólk. Því má draga í efa að þessi undanþága standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar eins og fram kemur í umsögn ASÍ. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að reglur um frádrátt vegna fjárfestinga í hlutabréfum verði rýmkaðar. Heimildin verði ekki lengur bundin því að fjárfest sé í innlendum hlutabréfum heldur nái hún einnig til fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Fyrir þessari breytingu eru færð þau rök að í gildandi lögum felist mismunun sem brjóti í bága við skuldbindingar okkar vegna EES-samningsins. Minni hlutinn tekur undir það sjónarmið sem fram kemur í umsögn ASÍ og BSRB að ef um sé að ræða brot á ákvæðum EES-samningsins sé eðlilegra að afnema afsláttinn vegna hlutabréfakaupa í stað þess að leggja til þá útvíkkun sem frumvarpið felur í sér. Jafnframt er ástæða til að vara við því að um misnotkun geti orðið að ræða þegar skattaleg meðferð er mismunandi vegna launagreiðslna og aukinna ívilnana vegna kaupa á hlutabréfum. Minni hlutinn fagnar því að meiri hluti nefndarinnar hefur tekið upp breytingartillögu sem kemur til móts við frumvarp þingmanna Samfylkingarinnar á þskj. 862 um að meðlagsgreiðslur umfram lágmarksmeðlög verði ekki skattlagðar. Fram til þessa hafa meðlög umfram lágmarksmeðlög verið skattskyld sem verður að teljast mjög ósanngjarnt. Í fyrsta lagi er það vegna þess að í hugum flestra er meðlag foreldris með barni ekki tekjur móttakanda heldur fremur ráðstöfun tekna meðlagsgreiðanda í þágu barnsins. Í öðru lagi má segja að um sé að ræða tvísköttun, þ.e. fyrst er greiddur skattur af tekjum meðlagsgreiðanda og síðan af meðlaginu þegar það er komið í hendur þess sem hefur forræði yfir barninu. Minni hlutinn vekur þó athygli á því að í þessu sambandi þyrfti einnig að gera breytingu á lögum sem tryggja að Innheimtustofnun sveitarfélaga innheimti meðlagsgreiðslur umfram lágmarksmeðlag líkt og nú er gert varðandi lögboðið lágmarksmeðlag. Minni hlutinn flytur einnig breytingartillögu við frumvarpið sem felur í sér að mikil hækkun á fasteignamati skerði ekki barna- og vaxtabætur. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur vakið athygli á því að fasteignamat eigna á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað 1. desember 1999 um 18%, en hækkun á eignaviðmiðun skattalaga hækkar aðeins um 2,5% milli ára. Miðað við að eignarskattstofn, þ.e. eignir að frádregnum skuldum, hækki um 10% milli áramótanna 1998 og 1999, gerir Þjóðhagsstofnun ráð fyrir að barnabætur skerðist um 15 millj. kr. og vaxtabætur um 70 millj. kr. Í breytingartillögu minni hlutans er gert ráð fyrir að eignarskattstofn að frádregnum skuldum hækki um 15% milli ára sem ætla má að sé raunhæfara miðað við 18% hækkun á fasteignamati eigna. Með vísan til framanritaðs er ljóst að minni hlutinn styður eingöngu eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins, þ.e. að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda verði aukið, en mun greiða atkvæði gegn þeim ákvæðum sem lúta að kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti og auknu skattfrelsi vegna kaups á erlendum hlutabréfum.`` Meðfylgjandi eru umsagnir ASÍ, BSRB og ríkisskattstjóra. Undir nál. rita sú sem hér stendur og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson. Virðulegi forseti. Sú breyting sem lögð er til í frv. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt hefur hlotið mjög mikla umfjöllun í efh.- og viðskn. og verður að segja eins og er að afar skiptar skoðanir eru, bæði hvað varðar þær breytingar sem gerðar eru varðandi aukna möguleika á skattfrelsi vegna greiðslna lífeyrisiðgjalda og einnig hvað varðar breytingarnar sem lúta að hlutabréfakaupum eða launum greiddum í formi þess og svo rýmkun heimilda til að draga frá skattstofni kaup á hlutabréfum erlendis. Minni hlutinn mun aðeins styðja þær brtt. og þær greinar sem lúta að hvað varðar lífeyrissjóðina, þ.e. 1. gr. frv., 4. gr. og 6. gr. frv. og þær brtt. sem lagðar eru til á þessum greinum nákvæmlega. Jafnframt munum við styðja tillöguna um meðlagsgreiðslurnar og vekjum athygli á eins og bent er á í nál. okkar að við teljum að jafnframt því að gera þær breytingar varðandi umframmeðlagsgreiðslur, þ.e. umframlágmarksmeðlag, verði ekki skattlagðar, ein meðlagsgreiðsla, þá teljum við mjög nauðsynlegt að gera aðrar lagabreytingar sem tryggja að Innheimtustofnun sveitarfélaga innheimti meðlagsgreiðslur umfram lágmarksmeðlag líkt og gert er gagnvart lögboðnu lágmarksmeðlagi. Þannig er það ekki í dag, heldur er það svo að sé dæmt tvöfalt meðlag með barni þá verður forráðamaður barns, í flestum tilvikum móðir, að sækja þetta umframmeðlag og innheimta það sjálf án nokkurrar aðstoðar Innheimtustofnunar sveitarfélaga eða annarra opinberra aðila. Það þýðir oft og tíðum og hefur sýnt sig í mörgum tilvikum að þá þarf viðkomandi einstaklingur að fara með slíka innheimtu í lögfræðing sem er mjög dýr þjónusta og hefur í raun og veru orðið til þess að þær mæður eða þeir einstæðu feður sem hafa fengið það sem um er að ræða, að dæmt hefur verið tvöfalt meðlag með hverju barni, þá hafa þeir tapað þessu umframmeðlagi vegna þess að þeir hafa ekki haft efni á að sækja það. Við teljum að gera þurfi ákveðnar breytingar varðandi lög um Innheimtustofnun sveitarfélaga til þess að kippa þessu í liðinn þó þarna sé vissulega um ákveðna réttarbót að ræða og við viljum ítreka þær ábendingar okkar. Í umsögn Alþýðusambands Íslands kemur glögglega í ljós að Alþýðusambandið styður þær breytingar sem gerðar eru hvað varðar lífeyrissjóðina en leggst gegn öðrum breytingum á sama hátt og minni hluti efh.- og viðskn. og má segja að sjónarmið okkar, ASÍ og BSRB fari saman hvað varðar afgreiðslu eða álit á frv. Ég vil, virðulegi forseti, fara yfir umsögn sem barst frá Alþýðusambandi Íslands, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn ASÍ hefur fengið til umsagnar frumvarp um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Á fundi miðstjórnar í dag, 26. apríl, var eftirfarandi umsögn samþykkt: Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á þremur þáttum laga um tekjuskatt og eignarskatt; frádrætti vegna fjárfestinga í hlutabréfum, skattlagningu kaupréttar og skattalegri meðferð lífeyrisgreiðslna. Einnig eru lagðar til nokkrar breytingar á framkvæmd laganna. 1. Frádráttur vegna fjárfestinga í hlutabréfum. Í frumvarpinu er lagt til að reglur um frádrátt vegna fjárfestinga í hlutabréfum verði rýmkaðar þannig að heimildin verði ekki bundin því að fjárfest sé innlendum hlutabréfum heldur nái hún einnig til fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Rök frumvarpshöfunda fyrir þessari breytingu eru að núverandi framkvæmd feli í sér mismunun á milli innlendra og erlendra fjárfestingarkosta og sé því óheimil samkvæmt skuldbindingum Íslands vegna EES-samningsins. Markmiðið með því að leyfa einstaklingum að draga frá tekjum sínum fjárfestingar í innlendum hlutabréfum hefur fyrst og fremst verið að styðja við íslenskt atvinnulíf. Árið 1994 var t.d. hætt við að þrepa frádráttinn niður í áföngum og var það hluti af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við endurmat kjarasamninga ASÍ í maí 1994. Ástæðan var sú að atvinnuleysi var þá mikið hér á landi og nauðsynlegt var talið að örva fjárfestingar í íslensku atvinnulífi. Alþýðusamband Íslands er þess vegna mótfallið því að sú mismunun sem vissulega er fyrir hendi nú verði leyst þannig að einnig verði leyfður frádráttur frá tekjum einstaklinga vegna fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Alþýðusambandið telur að þá mismunun eigi að leysa með því að afnema frádrátt vegna hlutabréfakaupa alfarið þar sem efnahags\-ástand sé nú allt annað en það var þegar horfið var frá því að afnema hlutabréfaafsláttinn 1994. Í frumvarpinu er lögð til breyting á skattalegri meðferð kaupréttar- eða valréttarsamninga. Lagt er til að séu ákveðin skilyrði uppfyllt, verði tekjur starfsmanna af kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti ekki skattlagðar sem launatekjur með 38,37% skatthlutfalli heldur sem fjármagnstekjur með 10% skatthlutfalli. Tekjuauki starfsmanna vegna kaupréttarsamninga verður annars vegar til vegna þess að mismunur er á því verði sem er á hlutabréfum við gerð kaupréttarsamningsins og því verði sem er á hlutabréfunum þegar þau eru afhent starfsmanni (afhendingardegi). Hins vegar getur tekjuauki starfsmanns komið til vegna mismunar á verði hlutabréfanna þegar starfsmaður selur þau og því verði sem var á bréfunum þegar hann fékk þau afhent. Nokkur rök eru fyrir því að skattleggja mismun á markaðsverði hlutabréfa við afhendingu og söluverð hlutabréfanna sem fjármagnstekjur eins og hjá öðrum sem kaupa og selja hlutabréf. Hins vegar eru tekjur starfsmanns af verðmismuni á gengi bréfanna við gerð kaupréttarsamnings og við afhendingu þeirra klárlega tekjuskattsskyldar enda segir orðrétt í greinargerð með frumvarpinu: ,,Undanfarin missiri hefur færst mjög í aukana að fyrirtæki semji við starfsmenn um að hluti launa verði greiddur með kauprétti starfsmanna á hlutabréfum í félagi sem þeir starfa hjá. Í gildandi lögum er ekki sérstaklega kveðið á um skattlagningu slíkra tekna, heldur litið svo á að þær falli undir almenna reglu 7. gr. laganna um starfstengdar greiðslur. Hér er því um að ræða endurgjald til starfsmanns fyrir vinnuframlag hans sem ber að skattleggja hjá honum á sama hátt og aðrar launatekjur.`` En þrátt fyrir að enginn vafi virðist leika á því að hér sé um launatekjur að ræða er í frumvarpinu lagt til að þær verði skattlagðar með aðeins 10% skatthlutfalli (sem fjármagnstekjur) en ekki 38,37% eins og aðrar tekjur launafólks. Alþýðusamband Íslands leggst alfarið gegn því að sú undantekning frá meginreglu tekju- og eignarskattslaganna sem lögð er til í frumvarpinu verði samþykkt. Þessi breyting hefði einnig í för með sér töluvert tekjutap fyrir hið opinbera, þó ekki hafi verið reynt að leggja mat á það í umsögn fjármálaráðuneytisins, enda erfitt að meta það fyrr en reynsla er komin á framkvæmdina. Hins vegar er ljóst að þar sem hér er um verulegt skattalegt hagræði fyrir fyrirtæki og starfsmenn að ræða þá hlýtur að mega gera ráð fyrir aukningu á gerð slíkra samninga. Ljóst er að hér getur verið um töluverða niðurgreiðslu á launkostnaði fyrirtækja að ræða og verulegan skattafslátt fyrir starfsmenn sem í hlut eiga. Ef marka má greinargerð með frumvarpinu, þá er hér fyrst og fremst um að ræða ,,vel menntað og sérhæft starfsfólk``. Þessi breyting mun einungis koma starfsmönnum hlutafélaga til góða en ekki öðru launafólki eða elli- og örorkulífeyrisþegum. Það má því einnig draga í efa að þessi undanþága standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Tekjutap hins opinbera af breytingum sem þessum hefur í för með sér að þeir sem ekki njóta borga meira í skatta en ella. Að lokum er vert að benda á að mismunur á tekjuskattshlutfalli og skatthlutfalli fjármagnstekjuskatts er mun meiri hér á landi en í öðrum löndum eins og kemur skýrt fram í greinargerð með frumvarpinu. Því er skattlagning kaupréttar með fjármagnstekjuskattshlutfalli mun verðmætari hér á landi en í öðrum löndum.`` Um skattalega meðferð lífeyrisiðgjalda kemur fram í umsögn ASÍ, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er lagt til að bæði framlög einstaklings og atvinnurekanda til öflunar lífeyrisréttar teljist til skattskyldra tekna þess sem lífeyrisréttinn fær. Einstaklingurinn fái síðan rétt til frádráttar, bæði á sínu framlagi og framlagi atvinnurekanda. Þess vegna er einnig lagt til í frumvarpinu að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda verði aukið. Þannig verði hægt að draga allt að 20% af iðgjaldastofni, þó aldrei hærri upphæð en 1,5 milljónir kr. frá tekjuskattsstofni. Alþýðusamband Íslands er hlynnt þessari breytingu en telur jafnframt nauðsynlegt að ljóst sé hvernig bæta eigi hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, það tekjutap sem það verður fyrir vegna þessarar breytingar. Hér getur verið um að ræða nokkurra milljarða króna tekjutap.`` Þess ber að geta, virðulegi forseti, að frá því að þessi umsögn hvað varðar breytingarnar sem lagðar voru til í frv. um greiðslur í lífeyrissjóði var send inn hefur nefndin gert þar verulegar breytingar á en umsögn ASÍ er nokkuð samhljóða því sem kemur fram hjá ríkisskattsjóra þó heldur færri orð séu notuð af hálfu ASÍ en ríkisskattstjóra um sama mál. Lagt var mat á tekjutapið, sem minnst er á í umsögn Alþýðusambandsins, af efnahagsskrifstofu fjmrn. Erfitt er að meta þetta en okkur var sagt að með því að gefa sér ákveðnar forsendur, þ.e. að reikna með að helmingur þeirra sem nú þegar nýta sér skattfrelsi viðbótarlífeyrissparnaðar auki sparnað sinn í 4% og að 5% til viðbótar komi inn í kerfið, megi reikna með að tekjuáhrifin, þ.e. tap ríkissjóðs vegna aukins frjáls lífeyrissparnaðar, verði 500--600 millj. kr. en þess ber að geta, virðulegi forseti, að reikna má með að þessar tekjur skili sér síðar meir. Hins vegar er ekki lagt mat á tekjutap ríkissjóðs vegna þessara hlutabréfakaupa eða launagreiðslna í formi hlutabréfa og það kemur ekki fram í þeirri upptalningu sem við höfum undir höndum. Því er erfitt að leggja mat á það, eins og fram kemur í umsögn ASÍ, hvort hér getur verið um að ræða nokkurra milljarða kr. tekjutap. Fróðlegt væri að heyra frá hæstv. fjmrh. hvort hann tekur undir það sjónarmið sem fram kemur í umsögn ASÍ hvað þetta varðar vegna þess að reiknað er með að í þeim frv. sem voru lögð fram eftir 1. apríl, miðað við þann pappír sem við höfum frá efnahagsskrifstofu fjmrn., sé um að ræða tekjutap sem getur numið allt að 2,6 milljörðum kr., sem er ekki lítil upphæð. Því er erfitt fyrir okkur að standa að öllum þessum frv. og þeim breytingum sem hafa verið lagðar til í ljósi þeirra viðvarana sem hafa komið frá helstu efnahagsstofnunum okkar. Á sama tíma og vantar fjármagn inn í ýmsa þætti sem við, þingmenn Samfylkingarinnar, vildum gjarnan sjá að betur væri gert við, eins og það sem lýtur að félagslegri þjónustu, heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu vildum við heldur sjá þessar tekjur inni í ríkissjóði og þeim væri þá ráðstafað til uppbyggingar t.d. í heilbrigðiskerfinu. Af því að rætt var utan dagskrár um byggingu á dvalarheimili eða hjúkrunarheimili fyrir aldraða þar sem mikil þörf er til staðar, og reyndar þau heimili sem eru rekin í dag þurfa á auknu fjármagni að halda og ég nefni t.d. sérstaklega hjúkrunardeild Sjúkrahúss Suðurlands þar sem er hjúkrunardeild fyrir aldraða þar sem þarf verulegar endurbætur, væri eðlilegra að þessum tekjum væri haldið inni í ríkissjóði og farið í þær úrbætur sem nauðsynlegt er að gera. En BRSB sendi einnig inn umsögn um þetta frv. sem er nokkuð samhljóða málflutningi okkar í minni hluta í efh.- og viðskn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Lagt er til með frumvarpinu að gera breytingar á lögum um tekjuskatt og eignaskatt varðandi frádrátt vegna fjárfestinga í hlutabréfum, skattlagningu kaupréttar og á skattalegri meðferð lífeyrisgreiðslna. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að rýmkaðar verði reglur um frádrátt frá skatti vegna fjárfestinga í innlendum hlutabréfum á þann veg að heimildin nái líka til fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Rökin fyrir breytingartillögunni eru þau að ekki sé heimilt samkvæmt skuldbindingum Íslands vegna EES-samningsins að mismuna milli erlendra og innlendra aðila. Tilgangurinn með því að heimila einstaklingum að draga frá tekjum fjárfestingar í innlendum hlutabréfum hefur verið að styðja íslenskt atvinnulíf. Nú er allt önnur staða uppi í efnahagslífi þjóðarinnar en var þegar afslátturinn var tekinn upp og forsendur fyrir honum eiga ekki við ef hann á að gilda um erlenda aðila einnig. BSRB leggur til að afnema afsláttinn vegna hlutabréfakaupa frekar en að rýmka hann til þess að uppfylla skuldbindingar vegna EES-samningsins. BSRB leggst alfarið gegn tillögu í frumvarpinu um að breyting verði gerð á skattalegri meðferð kaupréttar- eða valréttarsamninga þannig að tekjur starfsmanna af kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti verði ekki skattlagðar sem launatekjur heldur sem fjármagnstekjur. BSRB er fylgjandi tillögu um breytingu á skattalögum um heimildir til að draga frá skattskyldum tekjum iðgjöld og framlög til öflunar lífeyrisréttinda. Miklu máli skiptir þó hvernig að slíku er staðið og er ljóst að hið opinbera gæti orðið fyrir umtalsverðu tekjutapi. Áður en ráðist er í þessar breytingar er brýnt að fram komi hvernig það verði bætt.`` Sömu áhyggjur koma fram í umsögn BSRB og ASÍ hvað varðar tekjutap ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem fram kemur í báðum þessum umsögnum að á þeim tíma sem var heimilt að leyfa einstaklingum að draga frá tekjum sínum fjárfestingar í innlendum hlutabréfum var hugsunin fyrst og sú að styðja við íslenskt atvinnulíf þar sem atvinnuleysi var mjög mikið. Þetta var þáttur í því að reyna að efla atvinnulífið og á sínum tíma verkaði sem ákveðin sprauta inn í efnahagslífið. En sú útvíkkun á heimildum sem hér er lögð til er að okkar mati fráleit. Við teljum eðlilegt að fella út þá heimild sem er til staðar og í þess stað að heimila að kaup á hlutabréfum erlendis verði einnig frádráttarbær. Einnig er tekið upp það nýmæli að setja inn í lög að heimilt sé að greiða laun með hlutabréfum, hlutabréfaeign og skattleggja þau laun með allt öðrum hætti en aðrar launatekjur. Við leggjumst alfarið gegn þessu eins og fram kemur í nál. og fram kemur í umsögnum ASÍ og BSRB. Við teljum í fyrsta lagi að þarna sé um mjög gróflega mismunun að ræða. Rökin fyrir þessu eru m.a. að ef þetta sé ekki gert verðum við ekki samkeppnisfær á alþjóðlegum vinnumarkaði, og þá kannski fyrst og fremst Evrópumarkaðnum, vegna þess að það hafi færst verulega í vöxt að fyrirtæki greiði laun eða geri samninga við starfsmenn sína með þeim hætti sem hér um ræðir. Við teljum að ef farin er sú leið að greiða laun með hlutabréfum í þá veru sem frv. gerir ráð fyrir sé eðlilegt að þær launatekjur séu skattlagðar eins og aðrar launatekjur fólks. Það eru mjög takmarkaðar og nánast hverfandi líkur á því að almennir starfsmenn, þ.e. ýmsar láglaunastéttir sem starfa hjá sömu fyrirtækjum og verðlauna þetta vel menntaða og sérhæfða starfsfólk sitt, eins og segir í frv. --- ég tek fram, virðulegi forseti, að þetta eru orð sem notuð eru í frv. en ekki frá mér komin --- að þessi leið verður notuð fyrst og fremst fyrir þá sem eru með hæstu tekjurnar innan hvers fyrirtækis sem munu nýta þennan möguleika. Aðrir þeir sem eru á lágum launum og á taxtakaupi eða eru á þeim launum sem verkalýðshreyfingin er að semja um þessar vikurnar munu í engu njóta þess forms á launagreiðslum og verða að greiða fullan tekjuskatt af launum sínum. Hv. þm. Pétur Blöndal hristir höfuðið og segir um leið jú. Þar sem talað er um vel menntað og sérhæft starfsfólk þá tel ég ólíklegt þótt segja megi að þeir sem sjá t.d. um skúringar í slíkum fyrirtækjum séu sérhæfðir, að þeim verði boðið upp á slík kjör og að greiða aðeins 10% skatt af launum sínum. Ég tel það bara afar hæpið. Við drögum í efa og tökum undir það sjónarmið sem fram kemur hjá ASÍ að sú undanþága sem þarna er standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og hefðum viljað að okkur hefði unnist tími til þess að láta skoða þau atriði sérstaklega. Síðan vörum við auðvitað við því að alltaf er hætta á misnotkun þegar svona undanþágur eru settar inn í skattalög, undanþágur sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur varað mjög við og talið að frekar ætti að fækka þeim en fjölga. Hvað varðar iðgjöld til lífeyrissjóða þá eru lagðar til verulegar breytingar á frv. frá því sem lagt var til í upphafi og þar tel ég að farin hafi verið millileið og sú eina leið sem við sáum í raun færa og við styðjum þær brtt. sem meiri hlutinn leggur til við þær greinar sem þar um ræðir, þ.e. 1., 4. og 6. gr. frv. Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það að okkur barst mjög ítarleg umsögn frá ríkisskattstjóra upp á nokkrar síður. Seinna fengum við viðbótarumsögn um þær brtt. sem þá voru í smíðum hjá efh.- og viðskn. Mjög margt í þessari umsögn frá ríkisskattstjóra kemur á óvart en þó eru sjónarmið hans gagnvart iðgjöldum til lífeyrissjóða mjög skýr hvað það varðar að telja eigi fram sem tekjur viðkomandi einstaklings það sem greitt er af í lífeyrissjóð þess einstaklings, og undir það sjónarmið tekur reyndar ASÍ í sinni umsögn. Það varð ekki ofan á í tillöguflutningi nefndarinnar. Að öðru leyti er ríkisskattstjóri tiltölulega ánægður með þær breytingar sem gerðar eru hvað varðar lífeyrisiðgjöldin. En síðan kemur fram mjög mikil gagnrýni á ýmsa aðra þætti og þær breytingar sem lagðar eru til á þessu frv., bæði brtt. sem lagðar eru til af efh.- og viðskn. og einnig frv. eins og það var lagt fram af hæstv. ríkisstjórn. Svo virðist vera, virðulegi forseti, að um sé að ræða ágreining um túlkun og framkvæmd laga um tekju- og eignarskatt á milli fjmrn. og ríkisskattstjóra. Það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur. Ég vil hvetja til þess, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. fari yfir þá umsögn sem ríkisskattstjóri sendi og menn vinni úr þeim ágreiningi sem virðist hafa komið upp á milli fjmrn. og ríkisskattstjóra um einstaka þætti frv. og framkvæmd á þessum lögum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu öllu meir en orðið er og ítreka aðeins það sjónarmið okkar í minni hluta efh.- og viðskn. að við teljum að þær breytingar sem lagðar eru til varðandi iðgjöld til lífeyrissjóða séu af hinu góða og við munum styðja þær allar. Hinu greiðum við atkvæði gegn og munum þá að öllum líkindum sitja hjá við lokaafgreiðslu þessa frv. En við teljum að þær breytingar sem lúta að sköttun á iðgjöldum til lífeyrissjóða séu hvetjandi til sparnaðar og sú leið hafi reynst, miðað við þær skýrslur sem liggja fyrir, nokkuð vel og getur hugsanlega gert enn betur. Ég vil að lokum taka undir þau sjónarmið að um leið og við erum að auka greiðslur inn í lífeyrissjóði þá þurfi að setja enn skýrari reglur um meðferð fjármuna innan lífeyrissjóða en til eru í dag. Það þarf að vera alveg klárt hvaða heimildir lífeyrissjóðir hafa til þess að fara með þá fjármuni sem þeim er treyst fyrir, hvernig stjórnir mega haga sér gagnvart þeim fjármunum og einnig þurfa að vera alveg skýrar reglur um upplýsingagjöf til þeirra sem greiða í lífeyrissjóði og gera þarf mun strangari hæfniskröfur en gerðar eru í dag til stjórnenda lífeyrissjóða. Ég tel að þetta sé seinni tíma mál sem þurfi að taka hér upp til ítarlegrar umfjöllunar á næsta þingi, ekki síst í ljósi þess að heimildir lífeyrissjóða til að ráðstafa því fé sem í lífeyrissjóðunum er hafa verið auknar að undanförnu. Við vorum að afgreiða frv. þess efnis fyrir stuttu síðan. En samhliða hefði mátt gera auknar kröfur til stjórnenda lífeyrissjóða. Ég tel að það séu þættir sem þurfi að taka til verulegrar endurskoðunar hér á næsta ári. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur oftsinnis vakið athygli á þessum málum og þó ég sé ekki sammála öllum þeim tillögum sem hann hefur lagt fram í þeim efnum tel ég að þar sé samt sem áður verið að hreyfa mjög þarfri umræðu.

Herra forseti. Ég hefði kosið að lagabreytingarnar sem fram koma í því frv. sem hér liggur fyrir hefðu komið fram í tveimur aðskildum frv. því að sumar þessara breytinga eru jákvæðar og þess virði að veita stuðning, aðrar eru mjög neikvæðar. Í fyrsta lagi tel ég mjög æskilegt að gera þá breytingu á tekjuskattslögunum sem heimili aukinn sparnað, lífeyrissparnað, og niðurfellingu eða öllu heldur frestun á skattlagningu tekna sem látnar eru renna inn í lífeyrissjóði. Samkvæmt núgildandi lögum eru iðgöld til sameignarsjóða, lífeyrissjóða, skattfrjáls og ekki alls fyrir löngu var lögum breytt í þá veru að 2% til viðbótar skyldu undanþegin skatti og með þeirri breytingu sem hér er verið að gera er sú skattprósenta hækkuð í 4%. Þessu er ég mjög fylgjandi, enda þótt þetta gæti haft veruleg áhrif á tekjustreymið til ríkissjóðs en samkvæmt mati fjmrn. gæti hér verið um að ræða 500--600 millj. kr. Það eru miklar upphæðir að sönnu. En þá ber að hafa í huga að þessir fjármunir kæmu til skattlagningar síðar þegar þeir kæmu út úr lífeyrissjóðunum að nýju, þegar einstaklingarnir fengju þá í eigin vasa. Upphaflega þegar frv. kom fram var gert ráð fyrir því að hafa þetta hlutfall hærra og jafnvel heyrðust þær raddir að óeðlilegt væri að setja nokkurt þak á skattfrelsi þeirra fjármuna sem rynnu til lífeyrissjóða og það má vissulega færa rök fyrir því að það væri eðlilegt einfaldlega vegna þess sem ég nefndi, að hér er fyrst og fremst um skattfrestun að ræða. Þegar til lengri tíma er litið ættu þau rök við. Hins vegar þarf einnig að huga að skammtímahagsmunum ríkissjóðs og í ljósi þeirra hagsmuna styð ég að hafa prósentuna í því marki sem hún er sett þarna fram. Það eru önnur atriði í frv. sem eru mjög til bóta. Þannig kemur frv. til móts við ágætt frv. sem lagt var fram af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og annarra þingmanna Samfylkingarinnar um að meðlagsgreiðslur umfram lágmarksmeðlög verði ekki skattlagðar. Hér má færa rök fyrir því að um tvísköttun sé að ræða vegna þess að einstaklingurinn sem lætur þessa fjármundi af hendi rakna, faðirinn, hefur áður verið skattlagður fyrir þá peninga. Það er mjög gott og lofsvert að meiri hluti efh.- og viðskn. skuli hafa fallist á að taka þetta frv. sem hér var lagt fram og hefur ekki verið mælt fyrir, ekki gefist tóm til þess, inn í þessar lagabreytingar. Ég fagna því að sjálfsögðu. Þessum þáttum frv. fagna ég og styð heils hugar. Hvað aðra þætti frv. snertir þá er ég ekki eins upprifinn yfir þeim og ætla ég að víkja örfáum orðum að þeim, en vil áður nefna að í umsögnum samtaka launafólks um þetta frv. kemur fram stuðningur við þá breytingu á lögunum sem heimila frádrátt af skattskyldum tekjum til öflunar lífeyrisréttinda. Þannig segir í álitsgerð BSRB, með leyfi forseta: ,,BSRB er fylgjandi tillögu um breytingu á skattalögum um heimildir til að draga frá skattskyldum tekjum iðgjöld og framlög til öflunar lífeyrisréttinda. Miklu máli skiptir þó hvernig að slíku er staðið og er ljóst að hið opinbera gæti orðið fyrir umtalsverðu tekjutapi. Áður en ráðist er í þessar breytingar er brýnt að fram komi hvernig það verði bætt.`` Hér er tekið undir þær áhyggjur og þau varnaðarorð sem við höfum haft uppi og við höfum bent á í þessu sambandi, þ.e. að skattabreytingar samkvæmt frumvörpum ríkisstjórnarinnar munu hlaupa á milljörðum kr. Þannig er reiknað með því að breytingar á persónuafslætti muni draga úr tekjustreymi til ríkissjóðs um 900--1.200 milljónir. Öllu heldur væri nær að setja dæmið öðruvísi upp og segja að ríkissjóður gæti aflað þessara fjármuna með því að frysta skattleysismörkin. Það teldi ég hins vegar óeðlilegt enda hef ég stutt heils hugar að persónuafslátturinn verði hækkaður að lágmarki til samræmis við lágmarksumsamda kjarasamninga, umsamda kjaraþróun, þannig að ég hef verið mjög fylgjandi því. Varðandi breytingar á vörugjaldi af bifreiðum þá ætla menn að þar dragi úr tekjum til ríkissjóðs um 300--350 millj. kr., breytingar á vörugjaldi af bifhjólum og vélsleðum 50--60 millj. kr., breyting á lögum um vörugjald 150 millj. kr. Þar vógu vörugjöldin af rafmagnsvörunum þyngst. Við vorum með þau til umfjöllunar og atkvæðagreiðslu í dag, líka byssurnar, marghleypurnar og byssustingina, poppkornið og saltstangirnar. En það frv. gerir ráð fyrir tekjusamdrætti hjá ríkissjóði um 150 millj. kr. Vegna breytinga á lögum um virðisaukaskatt fer ríkissjóður 100 millj. kr. í mínus og vegna breytinga á lögum um tryggingagjald 180 millj. kr. til viðbótar. Þetta frv. sem hér er til umfjöllunar mun að öllum líkindum leiða til samdráttar hjá ríkinu um 500--600 millj. kr. en þar er um frestun á skatttekjum að ræða. Þetta kemur fram í áliti BSRB. Álitsgerð ASÍ er mjög í sömu veru en þar segir, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands er hlynnt þessari breytingu en telur jafnframt nauðsynlegt að ljóst sé hvernig bæta eigi hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, það tekjutap sem það verður fyrir vegna þessarar breytingar. Hér getur verið um að ræða nokkurra milljarða króna tekjutap.`` Álitsgerðin var send til efh.- og viðskn. áður en horfið var frá því að hafa hærra þak á skattafslættinum en reyndin er í frv. eins og það liggur nú fyrir. Aðrir þættir frv. eru einnig mjög gagnrýnisverðir. Í fyrsta lagi er um að ræða frádrátt vegna fjárfestinga í hlutabréfum. Ég ætla að leyfa mér að vitna hér í álitsgerð ASÍ en þar segir, með leyfi forseta: ,,Í frv. er lagt til að reglur um frádrátt vegna fjárfestinga í hlutabréfum verði rýmkaðar þannig að heimildin verði ekki bundin því að fjárfest sé í innlendum hlutabréfum heldur nái hún einnig til fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Rök frumvarpshöfunda fyrir þessari breytingu eru að núverandi framkvæmd feli í sér mismunun á milli innlendra og erlendra fjárfestingarkosta og sé því óheimil samkvæmt skuldbindingum Íslands vegna EES-samningsins. Markmiðið með því að leyfa einstaklingum að draga frá tekjum sínum fjárfestingar í innlendum hlutabréfum hefur fyrst og fremst verið að styðja við íslenskt atvinnulíf. Árið 1994 var t.d. hætt við að þrepa frádráttinn niður í áföngum og var það hluti af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við endurmat kjarasamninga ASÍ í maí 1994. Ástæðan var sú að atvinnuleysi var þá mikið hér á landi og nauðsynlegt var talið að örva fjárfestingar í íslensku atvinnulífi.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands er þess vegna mótfallið því að sú mismunun sem vissulega er fyrir hendi nú verði leyst þannig að einnig verði leyfður frádráttur frá tekjum einstaklinga vegna fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Alþýðusambandið telur að þá mismunun eigi að leysa með því að afnema frádrátt vegna hlutabréfakaupa alfarið þar sem efnahagsástand sé nú allt annað en það var þegar horfið var frá því að afnema hlutabréfaafsláttinn 1994.`` Í umsögn BSRB eru mjög svipuð viðhorf uppi. Í henni segir, með leyfi forseta: ,,Frv. gerir ráð fyrir því að rýmkaðar verði reglur um frádrátt frá skatti vegna fjárfestinga í innlendum hlutabréfum á þann veg að heimildin nái líka til fjárfestinga í erlendum hlutabréfum. Rökin fyrir breytingartillögunni eru þau að ekki sé heimilt samkvæmt skuldbindingum Íslands vegna EES-samningsins að mismuna milli erlendra og innlendra aðila. Tilgangurinn með því að heimila einstaklingum að draga frá tekjum fjárfestingar í innlendum hlutabréfum hefur verið að styðja íslenskt atvinnulíf. Nú er allt önnur staða uppi í efnahagslífi þjóðarinnar en var þegar afslátturinn var tekinn upp og forsendur fyrir honum eiga ekki við ef hann á að gilda um erlenda aðila einnig. BSRB leggur til að afnema afsláttinn vegna hlutabréfakaupa frekar en að rýmka hann til þess að uppfylla skuldbindingar vegna EES-samningsins.`` Undir þessar álitsgerðir ASÍ og BSRB tek ég heils hugar. Ég tel alveg fráleitt að koma fram með frv. sem gerir ráð fyrir enn frekari stuðningi við hlutabréfakaup. Ég ætla nú ekki að nota hugtakið brask þó að það sé mér ofarlega í sinni þegar ég horfi á það sem er að gerast á hlutabréfamarki. Ég hefði haldið að það væri ekki til góðs fyrir nokkurn og allra síst ríkissjóð sem hefur nóg með peningana að gera og ætti að sjá sóma sinn í því, og þeir sem þar halda um stjórnvölinn, að beina fjármagni úr honum til öryrkja og atvinnulausra, til lágtekjufólks og annarra þeirra sem sárlega þurfa á peningum að halda í stað þess að niðurgreiða hlutabréfabrask. Þetta er forgangsröðun sem mér er ekki að skapi en mjög í ætt við það sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir í þeim skattbreytingarfrumvörpum sem hún hefur staðið fyrir og stendur fyrir. Hitt meginefnið í þessu frv. sem ég tel ámælisvert lýtur að skattalegri meðferð kaupréttar- eða valréttarsamninga sem gerir ráð fyrir því að tekjur starfsmanna af kaupum á hlutabréfum samkvæmt kauprétti verði ekki skattlagðar sem launatekjur heldur sem fjármagnstekjur. Þetta þýðir að með frv. er verið að ívilna hlutafélögum sem vilja greiða starfsmönnum sínum í formi hlutabréfa, selja þeim hlutabréf á hagstæðum kjörum í stað þess að greiða þeim laun. Síðan búa þeir svo um hnútana með hjálp vina sinna í ríkisstjórn að af þessu verði ekki greiddir eðlilegir skattar. Út á það gengur þetta ,,fiff`` sem er að finna í frv. Þetta gagnrýnum við að sjálfsögðu harðlega. Við tökum undir þá gagnrýni sem fram kemur í umsögn BSRB sem mælir mjög eindregið gegn samþykkt þessa hluta frv. Hið sama er uppi á teningnum hjá ASÍ. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Alþýðusamband Íslands leggst alfarið gegn því að sú undantekning frá meginreglu tekju- og eignarskattslaganna sem lögð er til í frumvarpinu verði samþykkt.`` Ég vil taka það sérstaklega fram að í umræðu um þetta mál í efh.- og viðskn. þingsins kom fram, af hálfu þeirra sem beita sér fyrir þessum breytingum, talsmanna hlutafélaganna, hverja þeir höfðu í huga sem mundu njóta þessara skatt\-ívilnana. Það var ekki lágtekjufólkið. Það var hátekjufólkinu innan hlutafélaganna sem þeir ætluðu að ívilna með þessum hætti. Þeir ætluðu að fá tilstyrk og liðsinni frá ríkissjóði, frá skattborgaranum til slíkra verka. Þetta finnst mér hreinlega ósæmilegt. Mér finnst þetta ósæmilegt á sama tíma og öryrkjum, atvinnulausum og láglaunafólki eru búin þau kjör á Íslandi sem raun ber vitni. Á meðan því verður ekki þokað að mannréttindi séu virt gagnvart öryrkjum sem eru færðir niður í tekjum við það eitt að vera í hjónabandi eða í sambúð niður í 16.000 kr. tæpar á einum mánuði, á meðan ekki fæst nein breyting á þessum hlutföllum er ætlunin að ívilna hátekjufólki hjá hlutafélögum. Mér finnst þetta, herra forseti, ekki vera sæmandi. Ég mun greiða atkvæði gegn þessum tveimur hlutum frv. sem ég hef gert hér að umræðuefni. Annars vegar er ég á móti stuðningi og niðurgreiðslum, aðstoð við fólk sem er að festa kaup á hlutabréfum í útlöndum. Ég er því algerlega andvígur að ríkissjóður komi þar við sögu. Ef samræma þarf gagnvart heilögu testamenti hins Evrópska efnahagssvæðis til að mismuna ekki ber hreinlega að afnema þennan stuðning ríkissjóðs við hlutabréfakaup hér innan lands. Reyndar er löngu kominn tími til að svo verði gert, að sá stuðningur verði afnuminn Þetta átti hugsanlega við --- hugsanlega segi ég --- á þeim tíma sem hér var samdráttur í efnahagslífi og menn vildu stuðla að fjárfestingum í innlendri atvinnuuppbyggingu. Þá átti þetta hugsanlega við þótt ég skuli alveg gera þá játningu að ég var þessu alltaf andvígur. Ýmsir færðu rök fyrir því að það gæti verið eðlilegt á þeim tíma. En nú um stundir er fráleitt og með öllu ósæmilegt að grípa til þessara ráðstafana með þeim lagabreytingum sem hér liggja fyrir. Að lokum, herra forseti, vil ég minna á að við í minni hlutanum flytjum brtt. við frv. sem felur það í sér að mikil hækkun á fasteignamati skerði ekki barna- og vaxtabætur. Í álitsgerð sem ég skrifa undir auk hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, sem hafði framsögu fyrir okkar hönd, og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur beitt sér mjög í þessum málum, kemur þetta fram. Hér segir, með leyfi forseta, m.a.: ,,Ráðgjafarstofa heimilanna hefur vakið athygli á því að fasteignamat eigna á höfuðborgarsvæðinu hafi hækkað 1. desember 1999 um 18%, en hækkun á eignaviðmiðun skattalaga hækkar aðeins um 2,5% milli ára. Miðað við að eignarskattsstofn, þ.e. eignir að frádregnum skuldum, hækki um 10% milli áramótanna 1998--1999 og 1999--2000, gerir Þjóðhagsstofnun ráð fyrir að barnabætur skerðist um 15 millj. kr. og vaxtabætur um 70 millj. kr. Í brtt. minni hlutans er gert ráð fyrir að eignarskattsstofn að frádregnum skuldum hækki um 15% milli ára sem ætla má að sé raunhæfara miðað við 18% hækkun á fasteignamati eigna.`` Þetta er í grófum dráttum sú afstaða sem ég hef til þessa frv. Ég styð eindregið þær tillögur sem hér koma fram varðandi skattalega meðferð á meðlagsgjöldum og meðlagsgreiðslum sem eru í samræmi við frv. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt hér í þinginu en ekki hefur gefist tóm til að ræða. Ég styð þá tillögu að lagabreytingu að heimila skattafslátt af iðgjöldum til lífeyrissjóða, hækka mörkin úr 2% í 4%. En ég er mjög andvígur stuðningi og niðurgreiðslum við hlutabréfakaup á erlendri grundu og finnst nú annað við peningana að gera en að ívilna tekjuhæsta fólki í hlutafélögum landsins.

Herra forseti. Ég ætla ekki að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson um frádrátt vegna hlutabréfakaupa, sem hann kallar brask, þar sem hann er mér miklu fremri í því og starfar við þetta alla daga sem stjórnarmaður í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég ætla að spyrja hv. þm. um umsögn ASÍ þar sem segir að ASÍ sé hlynnt þessari breytingu, þ.e. að bæði framlög einstaklinga og atvinnurekenda til öflunar lífeyrisréttar teljist til skattskyldra tekna þess sem lífeyrisréttinn fær. Hvernig hugnast hv. þm. sú umsögn? Og svo ætla ég að spyrja hv. þm., af því að hann ræddi um kauprétt, hvað hann ráðleggi ungum tæknifyrirtækjum sem hafa lítið eigið fé og geta ekki borgað mikil laun en gætu fengið mjög hæfa starfsmenn gegn því að lofa þeim kauprétti ef vel skyldi ganga. Eins og hv. þm. veit náttúrlega er kauprétturinn einskis virði ef illa gengur. Hvað mundi hann ráðleggja ungum tæknifyrirtækjum í viðleitni þeirra til að fá vel menntað starfsfólk til starfa í stað þess að bjóða því kauprétt?

Herra forseti. Meginginntakið í umsögn ASÍ varðandi skattívilnanir eða undanþágu á iðgjöldum til lífeyrissjóða er í þeim anda sem ég hef talað fyrir. Hitt er eiginlega meira spurning um orðalag. Varðandi ráðleggingar mínar til lítilla tæknifyrirtækja finnst mér það sannast sagna ekki vera alveg í þeim anda sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur iðulega talað. Honum verður tíðrætt um jafnræðisreglur, að öll fyrirtæki sitji við sama borð, og mig langar til að spyrja hann núna á móti hvort hann vilji draga einhverja línu á milli fyrirtækja sem æskilegt er að styðja og annarra sem síður er æskilegt að styðja. Ef hann vill ekki draga þessar línur situr hann uppi með stuðning við þetta frv. sem gerir ráð fyrir að ívilna öllum hlutafélögum í landinu og gera þeim auðvelt að hygla þeim starfsmönnum sem þar hafa hæstar og mestar tekjurnar.

Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið að bæði framlög einstaklinga og atvinnurekenda teljist til skattskyldra tekna hjá þeim sem lífeyrisréttinn fær, þá er afstaða Alþýðusambandsins sú að það er hlynnt þeirri breytingu. Þess vegna spurði ég hv. þm., af því að hann er í verkalýðshreyfingu og er að berjast fyrir kjörum umbjóðenda sinna, hvort hann telji iðgjald atvinnurekenda til lífeyrissjóðs ekki eign eða tekjur hjá umbjóðendum sínum. Varðandi það að ég dragi línu á milli þeirra fyrirtækja sem eru ung tæknifyrirtæki og annarra fyrirtækja. Mér finnst alveg sjálfsagt að öll fyrirtæki noti þetta, að þau geri starfsmenn sína virka í því að skila hagnaði þannig að hagsmunir starfsmannanna og hluthafanna fari saman. Með kauprétti gerist það nefnilega að starfsmennirnir hafa hag af því ef fyrirtækið gengur vel. Það kom fram hjá fyrri ræðumanni í umræðunni að þetta mundi ekki eiga við um ræstingafólk og annað slíkt. Auðvitað getur þetta átt við um ræstingafólk líka, að því verði boðinn kaupréttur vegna þess að fyrirtækið vill vera vel ræst og vel þrifið. Þetta á líka við um símaþjónustu, þá sem svara í símann. Það er mjög mikilvægt starf hjá hverju fyrirtæki að vel sé svarað í símann. Það getur því vel verið að stjórnandinn sjái hag í því að veita þeim sem svarar í símann kauprétt til að hann svari enn betur í símann.

Herra forseti. Ég vil benda hv. þm. Pétri H. Blöndal á að allar greiðslur í lífeyrissjóði eru undanþegnar skatti hvort sem þær teljast til tekna launamannsins eða framlags af hálfu launagreiðandans, það er frádráttarbær rekstrarkostnaður. Hitt er svo akademískara mál hvernig beri að skilgreina þetta, hvort beri að gera það sem tekjur launamannsins eða framlag atvinnurekandans. Ég hef verið á því máli að halda þessu aðskildu þó að ég sjái að það væri náttúrlega freistandi fyrir alla statistík, alla talnagerð að hækka laun í landinu um 6% með þessu móti jafnvel þótt ekkert hreyfðist í launaumslaginu. En hvað varðar hitt, hverjir koma til með að njóta þessa, þá hef ég trú á því að fyrirtækin, hlutafélögin meti starfsfólkið ekki eftir þeim mælikvörðum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gaf í skyn að þau gerðu. Það kemur einfaldlega fram í launum núna, þau eru mjög mismunandi, og það eru þeir sem standa næst kjötkötlunum sem hafa mestar tekjurnar og meira að segja mjög miklar í sumum fyrirtækjum þannig að nemur hundruðum þúsunda ef ekki milljónum á mánuði hverjum, á meðan öðrum eru búin miklu lakari kjör. Og nú vill hv. þm. Pétur H. Blöndal og ríkisstjórnin ívilna því fólki og láta ríkissjóð niðurgreiða kjörin til þeirra.

Herra forseti. Hv. frsm. minni hlutans, Margrét Frímannsdóttir og hv. síðasti ræðumaður, Ögmundur Jónasson, hafa gert nál. minni hluta efh.- og viðskn. ítarleg skil í því máli sem hér er til umræðu. Ég þarf því út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð um frv. Skoðun mín í málinu kom líka ítarlega fram við 1. umr. Það eru þó fjögur atriði sem ég vil árétta við 2. umr. Ég held að full ástæða sé til þess að hafa nokkrar áhyggjur af því sem fram kemur í frv. því það gengur út á að hægt sé að taka hluta af launum í hlutabréfum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum samkvæmt kauprétti sem ekki eru skattlagðar sem launatekjur heldur sem fjármagnstekjur með 10% skatthlutfalli. Ég óttast, herra forseti, að þó að sett sé ákveðið þak á það í frv. hve mikið hægt er að nýta þetta samkvæmt þessari leið með lægra skatthlutfallinu þá geti ákvæðið leitt til þess að þeir sem hafa aðstöðu til að fá hluta launa sinna greiddan á þennan hátt nýti það að fullu. Ég kalla það ákveðna mismunun gagnvart þeim sem taka tekjur sínar út í launum sem greiddur eru af tæplega 39% skattur, og að við séum raunverulega að auka misskiptinguna í þjóðfélaginu með þessu. Af því ber auðvitað að hafa ákveðnar áhyggjur. Þess vegna er það auðvitað rétt og eðlilegt sem við í minni hlutanum leggjum til, að þetta gangi ekki fram á þann hátt eins og meiri hlutinn leggur til. Hitt atriðið sem ég vil nefna sem mér finnst mjög sérkennilegt, jafnvel þó verið sé að vitna til þess að það atriði brjóti í bága við skuldbindingar okkar vegna EES-samningsins, þ.e. að fjárfesting í erlendum hlutabréfum eigi að hafa sömu skattalega stöðu og innlend hlutabréf, er að mér finnst mjög óeðlilegt hvernig að þessu er staðið af hálfu meiri hlutans og tel að það hefði fremur verið ástæða til þess, ef þarna þarf að gæta ákveðins jafnræðis, að breyta þá þessari skattalegu ívilnun sem er á kaupum á innlendum hlutabréfum. En þarna er verið að auka þessar ívilnanir og láta þær ná núna til erlendra hlutabréfa. Auk þess má við þetta bæta sem ég held að full ástæða sé til að skoða og vænti að hæstv. ráðherra hafi skilning á því atriði en það er hvernig útreikningi er háttað á skatti á hlutabréfum þar sem skattaleg meðferð eða skattur reiknast á nafnverð bréfanna en ekki markaðsvirði hjá einstaklingum sem eiga hlutabréf. Mér finnst alveg full ástæða til að skoða það vegna þess að ég býst við að nafnverðið sé kannski u.þ.b. 1 / 5 af markaðsverði. Og ég held, herra forseti, varðandi þennan þátt málsins, að full ástæða sé til að skoða það sérstaklega og því finnst mér óeðlilegt í þessari stöðu að verið sé að breyta þessu varðandi erlendu hlutabréfin. Varðandi brtt. sem við í minni hlutanum erum með þá hafa bæði hv. þm. Ögmundur Jónasson og Margrét Frímannsdóttir gert því ágæt skil að ljóst er að fasteignamatið, sem hefur hækkað gífurlega eða um 18% vegna hækkana á verði á fasteignum á höfuðborgarsvæðinu, leiðir til þess að vegna þess að hækkun á eignaviðmiði skattalaga er aðeins um 2,5% á milli ára, getur leitt til verulegrar skerðingar á vaxtabótum og barnabótum. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna hefur einmitt vakið athygli á þessu og sett fram í skýrslu sinni að eignaviðmið skattalaga þurfi að taka mið af hækkun á fasteignamati á hverju ári til að ekki komi til skerðingar á vaxtabótum og barnabótum. Og ef við miðum við um 15%, sem ég hygg að sé sá munur ef við drögum skuldir frá, og lítum bæði til eigna og skulda getur verið um 100--150 milljónir að ræða í þessu sambandi sem vaxtabætur og barnabætur skerðast um. Ráðgjafarstofa heimilanna hefur sett fram dæmi sem ekki er tilbúið heldur raunverulegt í erindi sem hún fékkst við. Í því tilviki lækkuðu barnabætur um 77 þúsund hjá hjónum einmitt vegna þess að hækkun á fasteignamatinu var um 18% meðan eignaviðmið í skattalögum hækkaði aðeins um 2,5%. Þess vegna tel ég eðlilegt að á það verði látið reyna nú. Það er nægjanlegt að fólk hafi þurft að bera bæði gífurlega hækkun á fasteignaverði, þ.e. ungt fólk sem er að kaupa sér íbúð, og hækkun á fasteignagjöldum þó að ekki komi til viðbótar skerðing á vaxtabótum og barnabótum. Við viljum því láta á þetta reyna hér í þinginu við 2. umr. þessa máls og ég harma það mjög að ekki náðist samstaða um þessa litlu brtt. í efh.- og viðskn. Ég vil síðan sérstaklega fagna því og þakka efh.- og viðskn. fyrir að hafa tekið upp að hluta til efni úr frv. sem ég hef flutt ásamt nokkrum félögum mínum í Samfylkingunni og snertir framkvæmd á meðlagsgreiðslum umfram lögboðna lágmarksgreiðslu og skattalega meðferð þeirra. Gerð hefur verið grein fyrir þessu hér við umræðuna að það er auðvitað mjög óeðlilegt að það sé einungis lögboðið lágmarksmeðlag sem ekki er skattskylt en þegar kemur að aukameðlögum þá séu þau skattskyld. Vissulega er um tvísköttun að ræða og eðlilegt að halda því til haga að slíkur lífeyrir sem meðlögin eru er fyrst og fremst eign barnsins og mjög óeðlilegt að hún sé skattlögð með þeim hætti sem gert hefur verið hingað til. Ég hélt því reyndar fram þegar ég kynnti þetta mál að sennilega væri um það að ræða að þetta hefði farið fram hjá mönnum frekar en að menn hafi ætlað að skattleggja aukameðlög. Það er líka reynslan að einstæðir foreldrar sem hafa forræði yfir barni hafa ekki treyst sér til að krefjast aukameðlags bæði vegna þess að þetta er skattlagt og ekki síður vegna þess að Innheimtustofnun á ekki samkvæmt lögum að innheimta það meðlag og því treysta mjög margir einstæðir foreldrar sér ekki til þess að ganga á eftir greiðslum umfram lögboðin meðlög. En það er hluti af þessu máli sem efh.- og viðskn. tekur hér upp, þ.e. skattfrelsi aukameðlaga, og því ber að fagna. Eftir stendur að Innheimtustofnun ber einungis skylda til þess að innheimta lágmarks lögboðið meðlag en ekki aukameðlag og á það verður auðvitað látið reyna á næsta þingi, enda erum við að fjalla um hóp fólks, einstæða foreldra, en skýrsla um stöðu þeirra sem lögð var fyrir þetta þing sýnir slæma stöðu þeirra í mörgum tilvikum. Ástæða er til að huga sérstaklega að stöðu einstæðra foreldra og minni ég einmitt á það sem fram kom í utandagskrárumræðu í gær að hæstv. félmrh. tók undir það að sérstaklega þyrfti að huga að aðgerðum til þess að bæta stöðu einstæðra foreldra. Svo er auðvitað spurning hvað verður úr efndum að því er það varðar. Herra forseti. Ég vildi sérstaklega árétta þessi fjögur atriði núna við 2. umr. málsins sem ég taldi ástæðu til að leggja áherslu á.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. hv. efh.- og viðskn. með fyrirvara sem fólst í því að það sem var í 1. gr. upphaflegs frv. um að iðgjald launagreiðanda teljist til tekna hjá launþeganum --- eins og það er, það eru tekjur hjá launþeganum --- er fellt niður og farin aftur sú skrýtna leið sem verið hefur hingað til að telja þetta til frádráttar hjá launagreiðandanum og ekki sem tekjur hjá launþeganum. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu þegar þar að kemur. Síðan er sett inn nýtt ákvæði um að meðlag skuli vera frádráttarbært og ég er hjartanlega sammála því. En ég vil ekki hafa þau mörk sem eru í frv. um að það sé bara upp að tvöfaldri fjárhæð barnalífeyris sem þetta er frádráttarbært. Ég skil ekki af hverju ekki má draga frá hvaða upphæð sem er á meðlagi, það er jú búið að borga skatt af meðlaginu hjá þeim sem greiðir það.

Herra forseti. Ég stend hér aðeins upp til að taka undir það sem hv. þm. nefndi varðandi meðlagsgreiðslurnar, að setja ákveðið þak varðandi tvöföldun á meðlagi, vegna þess að í því frv. sem ég hef flutt hér í þinginu er ekki sett þak á tvöföldun á meðlagi heldur er það ótakmarkað ef um er að ræða meira en tvöfalt meðlag. Mér finnst það eðlilegt og sanngjarnt. En vissulega fannst mér þetta skref í rétta átt sem hv. formaður efh.- og viðskn. beitti sér fyrir. Ég ætla því ekki að gera athugasemdir við þetta að sinni, en vildi að því gefna tilefni að hv. þm. Pétur Blöndal nefndi það, geta þess að þetta er einmitt sú framkvæmd sem ég vil viðhafa og fram kemur í frv. mínu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1998, um loftferðir. Með frv. þessu er leitast við að styrkja gjaldtökuheimildir loftferðalaga. Þá er gert ráð fyrir því nýmæli að farið verði að innheimta sérstakt leiðarflugsgjald til Flugmálastjórnar til fjármögnunar flugleiðsöguþjónustu við flugrekendur auk þess sem ákvæði í loftflutningskafla laganna eru lagfærð. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frv. Þær helstu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lögð til breyting á þyngdarflokkum vegna eftirlitsgjalda í 1. og 3. gr. frv. Með þeirri breytingu verða lægri eftirlitsgjöld fyrir vélar sem eru 5.701--6.700 kg en ella hefðu orðið. Lagt er til að lendingargjöld verði greidd fyrir lendingar loftfara í innanlandsflugi með 2.000 kg hámarksflugtaksmassa, en ekki 1.500 kg eins og gert er ráð fyrir í frv. Þá er lagt til að mælt verði fyrir um lendingargjöld fyrir lendingu loftfara í millilandaflugi, en í frv. er einungis gert ráð fyrir lendingargjöldum í innanlandsflugi. Lendingargjöld í millilandaflugi eru nú innheimt á grundvelli gjaldskrár. Lagt er til að vopnaleitargjald verði ekki einskorðað við Keflavíkurfluvöll, eins og gert er ráð fyrir í frv., heldur verði það greitt á öllum flugvöllum þar sem leit fer fram. Þá er lagt til að gjaldið renni til Flugmálastjórnar en ekki sýslumanns, eins og gert er ráð fyrir í frv. Lagt er til að fjárhæð gjaldsins verði fest í lög og verði 125 kr. fyrir hvern farþega eldri en tólf ára, 65 kr. fyrir farþega tveggja til tólf ára, en börn yngri en tveggja ára verði undanþegin gjaldskyldu. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti samgn. en auk mín standa að álitinu hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og Jón Bjarnason. Einnig brtt. á þskj. 1258 sem sömu menn flytja við 2. gr. frv. sem fjallar um að taka upp hið svonefnda leiðarflugsgjald. Við erum hlynntir ákveðnum breytingum sem lagt er til að gera með þessu frv., eins og með þyngd véla í 1. og 3. gr., þar sem komið er til móts við óskir þeirra sem reka minni flugvélar í innanlandsflugi, eða sem sagt lækka þá skatta sem þeir eiga að greiða. Hins vegar erum við afar ósáttir við að tekið verði upp leiðarflugsgjald og í nál. okkar, sem hér hefur væntanlega eða á eftir að útbýta, segir svo: Með frv. þessu eru ýmsar gjaldtökuheimildir loftferðalaga færðar úr gjaldskrám í lög. Einnig er gert ráð fyrir því nýmæli að lagður verði skattur á innanlandsflug með upptöku sérstaks leiðarflugsgjalds til fjármögnunar flugleiðsöguþjónustu við flugrekendur. Rekstur innanlandsflugs er ekki með því móti að það geti staðið undir auknum sköttum, enda eru umsagnir þessara aðila allar á einn veg, nýja skattinum er mótmælt harðlega. Flugfélag Íslands, Íslandsflug og Samtök ferðaþjónustunnar mótmæla öll eindregið upptöku nýs skatts á flugrekendur í innanlandsflugi. Flugfélag Íslands segir m.a. í umsögn sinni: ,,Samkvæmt formúlu sem gilda á um þessi nýju gjöld þýðir það að greiða þarf t.d. 10,65 kr. fyrir hvern floginn kílómetra Fokker 50 flugvélar í innanlandsflugi. Í athugasemdum með frv. kemur fram að þessu nýja gjaldi sé ætlað að skila Flugmálastjórn um 30 millj. kr. viðbótartekjum í ár. Aðdragandi þessarar nýju gjaldtöku af innanlandsfluginu kom fram á fundi sem samgönguráðuneytið hélt 19. ágúst 1999 með fulltrúum sex íslenskra flugrekenda. Á þeim fundi kom m.a. fram að hér væri ,,aðeins um fyrsta stig slíkrar innheimtu`` að ræða. Á þeim fundi mótmæltu flugrekendur harðlega slíkum viðbótarálögum og vitnuðu í því sambandi til þeirrar staðreyndar að íslenskt innanlandsflug hefur um árabil verið rekið með töluverðu tapi.`` Íslandsflug mótmælir upptöku leiðarflugsgjalds, og segir m.a. í umsögn sinni: ,,Rekstur innanlandsflugs hefur verið erfiður og þolir ekki frekari álögur.`` Samtök ferðaþjónustunnar segja m.a. í umsögn sinni: ,,Samtökin mótmæla harðlega tillögu um að lögfesta álagningu flugleiðsögugjalds í innanlandsflugi sem í mörg ár hefur verið rekið með tapi eins og menn vita.`` Fram kemur í umsögnum þessara aðila að skattheimta sem þessi mun auka enn frekar erfiðleika þeirra í innanlandsflugi. Gjaldið á að fjármagna flugleiðsöguþjónustu við flugrekendur og greiða allan kostnað Flugmálastjórnar af innanlandsflugi, en hann er nú áætlaður allt að 180 millj. kr. á ári. Minni hlutinn leggst alfarið gegn þessari auknu skattheimtu á innanlandsflug og flytur brtt. um að hætt verði við hana. Mun minni hlutinn greiða atkvæði með einstökum greinum frv. sem eru til bóta en ekki greiða atkvæði með frv. í heild af fyrrgreindum ástæðum sem ég hef hér rakið.`` Herra forseti. Þetta er í raun og veru allt sem segja þarf um þetta atriði sem hér er fjallað um. Auk þess er í brtt. meiri hlutans kveðið á um vopnaleitargjaldið á flugvöllum úti á landi sem mun gefa um 1,2 millj. kr. tekjur til Flugmálastjórnar. En sú breyting sem gerð er við 1. gr. frv. af meiri hluta samgn. og ég lýsti áðan yfir að er til þess að bæta þeim sem reka minni flugvélar að lækka þau gjöld á það þá er það skref í rétta átt og því erum við samþykk. Í umsögnum annarra aðila kemur ýmislegt fram í þessu efni sem gaman hefði verið að ræða enn frekar ef betri tími hefði verið til. En eins og ég sagði áðan, herra forseti, ætla ég við þessa umræðu ekkert að orðlengja þetta miklu meira, það hefur sennilega engan tilgang, því miður. Hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að taka upp leiðarflugsgjaldið sem mun íþyngja flugrekstraraðilum mjög mikið, eins og hér hefur komið fram og ég hef lesið í umsögnum þessara aðila. En ég bendi á að við þá erfiðleika sem eru í innanlandsflugi þar sem verið er að hætta flugi til ýmissa staða úti á landi frá Reykjavík og frá Akureyri til annarra staða. Vegna þessa ástands held ég að ekki sé ástæða til að taka þetta upp. Hins vegar ætla ég alveg hiklaust að fagna því sem komið hefur fram að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið um það ákvörðun að styrkja flug innan lands til ýmissa staða og bjóða það út og þá vonandi með sjúkrafluginu sem einnig er rætt um. Samt sem áður tel ég það afar hæpnar aðgerðir að taka upp leiðarflugsgjald á þessum tíma þegar við erum í þessari óvissu. Reyndar tel ég að þetta ætti að fara út og hvet hér aðra til að ljá máls á því að við þessa skattheimtu verði hætt á þessu stigi. Áætlað er, eins og ég sagði áðan, að hún gefi um 30 milljónir í tekjur á þessu ári og hugsanlega tvöfaldar tekjur eða á bilinu 50--60 milljónir allt árið 2001. En inni í þessu er líka því miður möguleiki að halda áfram og fara í þær 180 milljónir sem þetta kostar í dag. Það kom fram í umræðum aðila sem komu á fund hv. samgn. að þetta væri aðeins fyrsta skref, að þeir ættu að greiða fyrir þessa þjónustu sem hana nota. Við erum því andvíg þeirri skattheimta sem þarna er boðuð og munum greiða atkvæði gegn henni á hv. þingi.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um loftferðir þar sem verið er að leggja til aukna skattheimtu á þessa almenningsþjónustu í landinu. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að við hefðum gjarnan viljað vera að fjalla um aðra aðkomu ríkisins að samgöngum með flugi innan lands en ræða um aukna skattheimtu. Við horfum upp á það að hver flugleiðin á fætur annarri leggst af vegna þess að þeir sem þar eru í flugrekstri sjá ekki rekstrargrundvöll fyrir það flug. Kveðjurnar frá hv. Alþingi eru að hækka gjöldin á innanlandsflugið. Áætlunarflug innan lands hefur fram til þessa ekki notið nema afar takmarkaðra styrkja eða beinna fyrirgreiðslna af hálfu hins opinbera en er þó alþekkt í nágrannalöndum okkar þar sem nauðsynlegt er að halda uppi flugsamgöngum um allt landið þó svo að einstaka flugleið reynist ekki arðbær út frá þeim reiknireglum sem flugrekstraraðilar setja sér fyrir slíkt flug. Ég vek athygli á því, herra forseti, að hér er um skattlagningu að ræða. Ekki er verið að innheimta gjöld vegna beinnar tilgreindrar þjónustu, ekki á móti neinum tilgreindum kostnaði heldur er þarna um að ræða skattheimtu. Jafnframt hefur það komið fram, eins og hv. þm. Kristján Möller vitnaði einmitt til, að aðilum sem þetta snertir var tilkynnt það á fundi með samgrn. 19. ágúst 1999 að þetta væri aðeins fyrsta stig slíkrar innheimtu. Það er því ljóst, ef ekki verður þarna veruleg stefnubreyting að ætlunin er að hækka gjaldið enn á næstunni og sjálfsagt að stefna að því að fá að fullu greiddan þann kostnað sem talinn er fylgja flugleiðsögunni með gjöldum á flugreksturinn, þ.e. um 180 millj. kr. Ég mótmæli þessari fyrirætlan. Ég mótmæli þessari stefnu sem stjórnvöld hafa gagnvart flugsamöngum í landinu og hvet eindregið til þess að önnur aðkoma verði að áætlunarflugi og samgöngum í flugi á landinu en þetta frv. til laga gefur tilefni til. Ég vil benda á að flestallir aðilar sem hafa gefið umsögn um þetta mótmæla eindregið þessari skattlagningu. Flugleiðir mótmæla henni. Íslandsflug mótmælir henni. Samtök ferðaþjónustunnar mótmæla henni afar harðlega og segja reyndar að þessi skattlagning gangi í berhögg við yfirlýsta stefnu stjórnvalda um eflingu ferðaþjónustu í landinu og eflingu samgangna til þess að styrkja ferðaþjónustuna. Skattheimtan sem hér er verið að leggja til gengur því, herra forseti, í berhögg við yfirlýsta stefnu stjórnvalda um að styrkja almenningssamgöngur, um að styrkja ferðaþjónustu í landinu. Það er því hörmulegt til þess að vita að það skuli vera viðbrögð hv. Alþingis að íþyngja þessum samgöngum enn, og aðeins með fyrsta stigi boðaðar auknar álögur ef fram verður haldið sem hér er stefnt til, og því er ég algjörlega andvígur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. vegna frv. til laga um breyting á lögum um álagningu gjalda á vörur. Frv. þetta er svokallaður bandormur og í allnokkrum köflum sem fjalla um breytingu á mismunandi flokkum gjalda. Nefndin hefur fjallað um þetta mál, sent það til umsagnar og  Nefndin gerir tillögu til breytingar á frv. sem eru í einum ellefu liðum og mun ég nú gera grein fyrir þeim. Í fyrsta lið brtt. er fyrst og fremst fjallað um breytingar sem varða brúðkaupsgjafir og hvað þær mega vera dýrar til þess að þær séu gjaldfrjálsar. Í öðrum lið brtt. er fyrst og fremst verið að skýra betur heimildir tollstjóra til niðurfellingar á tollum. Í þriðja lið brtt. er tilvísanabreyting. Í fjórða lið brtt. er enn fremur tilvísunarbreyting. Í fimmta lið brtt. er verið að fella niður toll af ákveðnu tollskrárnúmeri sem er 1904.1002 og á við um morgunkorn. Þegar hefur verið felldur niður tollur af morgunverðarkorni sem kemur frá hinu Evrópska efnahagssvæði en með þessari breytingu verður þessi tollaniðurfelling almenn. Það er rétt að geta þess að í nefndaráliti er ekki sagt rétt frá því hvað þessi breyting þýðir og er rétt að það sé haft í huga. Í sjötta lið brtt. er tilvísanabreyting. Í sjöunda lið brtt. er verið að breyta niðurfellingu á gjöldum fyrir björgunarsveitir þannig að það nær ekki aðeins til bifreiða og vélsleða heldur einnig til annarra ökutækja. Í áttunda lið brtt. er fyrst og fremst verið að breyta tilvísunum og skýra út að vörugjald skuli ná til vörgjalds af ökutækjum samkvæmt þessum lögum eftir því sem við getur átt. Í níunda lið er fyrst og fremst verið að breyta orðunum ,,Bifreiðar og vélsleðar`` og ,,bifreið eða vélsleði`` í: ,,ökutæki``. En þetta varðar heimild til niðurfellingar á gjöldum af ökutækjum til björgunarsveita eins og ég hef fjallað um hér áður. Varðandi 20. gr. frv. er verið að breyta því að í stað orðsins ,,aðilar`` komi: ,,rannsóknaraðilar``. Þetta er líka spurning um endurgreiddan virðisaukaskatt, þ.e. að aðeins rannsóknaraðilar fái slíkan virðisaukaskatt endurgreiddan af rannsóknartækjum. Í ellefta lið brtt. er ákv. til brb. sem varðar yfirgangstímann, hvernig fara skuli með heimildir sem innflytjendur og framleiðendur hafa við gildistöku laga þessara til niðurfellingar tolls af hráefni, efnivöru og hlutum í innlendar framleiðsluvörur og hvaða reglur gilda um þennan yfirgangstíma. Virðulegi forseti. Undir nefndarálitið rita allir hv. nefndarmenn en þrír hv. þm. þau Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson hafa fyrirvara.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um álagningu gjalda á vörur, en í frv. eru lagðar til breytingar á ákvæðum ýmissa laga er kveða á um álagningu gjalda á vörur sem fluttar eru hingað til lands eða eru framleiddar hér á landi. Hv. formaður efh.- og viðskn. hefur farið nokkrum orðum um helstu breytingarnar sem hér er um að ræða. En í umsögn um frv. sem efh.- og viðskn. barst frá fjmrn. og fylgdi reyndar þessu stjfrv. er því haldið fram að einu áhrifin sem frv. hafi á gjaldahlið ríkissjóðs séu af endurgreiðslum skatta á búnaði björgunarsveita. Ég tel að áhrifin frv. geti verið önnur og meiri og nefni þar að á meðal þeirra breytinga sem verið er að leggja til að gerðar verði sé að fella niður áfengisgjald í fríhöfnum og á frísvæðum. Hvað er hér um að ræða háar upphæðir? Úr fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli, Leifsstöð, er um að ræða á milli 170 og 200 millj. kr. á hverju ári sem ríkissjóður fær vegna álagningar áfengisgjalds bara þar. Síðan kemur til áfengisgjald annars staðar frá, Akureyri, Reykjavík og af frísvæðum væntanlega. Þar er sennilega um óverulegar upphæðir að ræða. Stærsta upphæðin er frá Keflavíkurflugvelli. Ég er mjög andvígur því að þetta gjald verði fellt niður, ekki síst í ljósi fyrirhugaðra breytinga á Leifsstöð. Við vorum reyndar upplýst um það í efh.- og viðskn. að þetta frv. hefði verið undirbúið áður en fram kom sá vilji hæstv. utanrrh. að einkavæða flugstöðina með manni og mús. En eins og mönnum er kunnugt þá liggur fyrir Alþingi frv. þess efnis. Mér finnst sannast sagna, herra forseti, skjóta skökku við að ráðast í það á þessari stundu, á meðan allt er óljóst um hver verður framtíð Leifsstöðvar, að leggja til lagabreytingu sem fellir niður veigamikinn tekjustofn fyrir ríkið af áfengissölu á Keflavíkurflugvelli. Nú er hægt að segja sem svo að unnt sé að ná þessum tekjum öðruvísi inn en í gegnum áfengisgjaldið. Það mun hafa verið svo að áður en það var lagt á hafi greiðslur sem þessari upphæð nemur runnið í ríkissjóð. Það er alveg rétt. Það er hægt að millifæra þarna á milli og þess vegna fela nýjum eigendum, ef farið verður út í að selja flugstöðina sem hæstv. utanrrh. segir að vel komi til greina, eða gera þeim að inna þessar greiðslur af hendi einhvern veginn öðruvísi. En ég á afskaplega erfitt með að skilja, herra forseti, að hæstv. fjmrh. skuli á þessari stundu, nú þegar við stöndum frammi fyrir því að taka ákvörðun um framtíð Leifsstöðvar, koma hér með frv. sem sérstaklega ívilnar þessu væntanlega hlutafélagi um 170 millj. kr. Vegna þessara orða minna um að hægt sé að ná þessum tekjum örðuvísi inn, vil ég minna á sagnfræðina í fríhöfnum landsins. Sú var tíðin hér forðum að Ferðaskrifstofa ríkisins hafði aðstöðu og annaðist sölu ýmiss varnings í Keflavík, í fríhöfn. Seldur var margvíslegur varningur og af honum rann dágóð summa í ríkissjóð. Og hvernig var henni ráðstafað? Henni var ráðstafað til landkynningar, til ferðakynninga og til landkynningar. Þegar þessu var breytt og nýir rekstraraðilar, Íslenskur markaður og aðrir, komu til sögunnar í Keflavík var farið út í annars konar skattheimtu. Innheimtur var sérstakur skattur af hverjum ferðamanni sem kom til landsins. Síðan var slakað á þessu og ekki innheimt gjald af öðrum en þeim sem komu hingað, þ.e. ekki þeim sem fóru á milli flugvéla eða millilentu hér. Síðan kom að því að lokum að þetta gjald gufaði upp. Þá fóru menn að óskapast yfir því að ekki væru peningar til landkynningar, til kynningar fyrir ferðaþjónustuna. Nú er ég ekki að leggja til afturhvarf til þessara tíma. Að sjálfsögðu er ég ekki að gera það. Það er liðin tíð. En ég er bara að minna á að svo kann að fara fyrir ásetningi nú um að ná þessum fjármunum inn með öðrum hætti og góðum áformum, eins og fór fyrir þessum tekjustofni sem ríkið hafði og ferðaþjónustan og var varið til landkynningar. Ég vil því heyra sjónarmið hæstv. fjmrh. í þessu efni og auglýsi eftir afstöðu hans og hvernig á þessu standi nú á þessari stundu þegar Alþingi stendur frammi fyrir því að taka afstöðu til þess hvort gera eigi Leifsstöð að hlutafélagi með það fyrir augum að selja hana. Það hefur að sjálfsögðu ekki verið ákveðið enn að ganga alla þá leið en hæstv. utanrrh. sem stendur fyrir frv., flytur frv. um hlutafélagavæðingu Leifsstöðvar, segir að það komi vel til greina. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta nánar. En ég vil helst ekki ljúka máli mínu fyrr en ég hef vissu fyrir því að hæstv. fjmrh. veiti hér einhver svör. Ég er að andmæla því að nú, rétt áður en tekin er ákvörðun um hvort gera eigi Leifsstöð að hlutafélagi, leggi hæstv. fjmrh. að þinginu að samþykkja frv. sem afnemur áfengisgjald, 170 millj. kr. tekjustofn á ári. Mér finnst þetta ekki ganga upp og þess vegna hef ég ásamt þingmönnum í minni hluta efh.- og viðskn. lagt fram brtt. við frv. sem gerir ráð fyrir að horfið verði frá þessari ráðagjörð.

Herra forseti. Þetta frv. gengur út á að lögfesta þá álagningu gjalda sem felst í þeim lagabálkum sem hér er um að ræða og afnema rétt ráðherra til að leggja á gjöld með þeim hætti sem áður var. Þetta er auðvitað liður í ákveðinni lagahreinsun í kjölfar stjórnarskrárbreytingarinnar 1995. Í dag vantar í lögin grundvöll fyrir heimildir ráðherra til niðurfellingar eða álagningar þessa svokallaða áfengisgjalds. Hugmyndin í upphaflega frv. var auðvitað sú að í stað þess að leggja gjald á vörur sem fara inn á tollfrjálst svæði þá yrði álagningin í versluninni, sem er í eigu ríkisins, látin standa undir því eða annar ávinningur af þessum rekstri. Þannig var það alls ekki hugmyndin að þetta yrði tekjurýrnun fyrir ríkissjóð. Eftir að hitt frv. kom til skjalanna, um að breyta Leifsstöð í hlutafélag, er ljóst að beita þarf öðrum ráðum. Það er hægt að gera. Hv. þm. var áðan að biðja mig um að hlusta og ég sný þessu nú við og bið hv. þm. að hlusta. Þeim tekjum er hægt að ná t.d. með hlutdeild í flugvallarskatti eða öðrum þeim tekjum sem ríkið hefur af þessu hlutafélagi. Auðvitað er alveg ljóst að ætlunin er ekki að afsala hér einhverjum 150--170 milljónum í hendurnar á nýju hlutafélagi, jafnvel þó að það verði í eigu ríkisins að því er þetta varðar. Ég vil gjarnan upplýsa að það er á hreinu að þarna er ekki um neina tekjurýrnun fyrir ríkissjóð að ræða frekar en almennt í þessu frv. nema að því er varðar björgunarsveitirnar.

Herra forseti. Reyndar rakti ég í mínu máli hver urðu afdrif tekjustofns sem Ferðamálaráð eða ferðaiðnaðurinn hafði í Fríhöfninni áður fyrr sem gufaði síðan upp. Góður ásetningur kann því að reynast haldlítill þegar á reynir. Ég óttast að svo kunni að fara með þessu þótt mér sé fyllilega kunnugt um ásetning hæstv. fjmrh. Í lögunum er nú heimildarákvæði, eins og hæstv. ráðherra gat um, til að leggja á þessi gjöld. Ég hefði talið eðlilegt að halda því heimildarákvæði áfram inni í lögunum en fella það ekki niður með þeim lagabreytingum sem hér er verið að leggja til. Ég hefði talið að eitt ætti yfir alla að ganga í þessum efnum, Fríhöfn sem aðra aðila. Þetta ætti að vera gjald sem alls staðar væri innheimt. Ég endurtek að mér finnst það mjög mikilvægt á þessari óvissustundu. Við stöndum frammi fyrir því að gera Leifsstöð að hlutafélagi eins og hæstv. utanrrh. leggur til með það fyrir augum að selja stofnunina. Endanleg ákvörðun hefur ekki verið tekin um það en hæstv. utanrrh. segir að það komi mjög vel til greina. Hann hefur lýst því yfir hér á Alþingi og í fjölmiðlum en ég segi: Á þessari stundu skulum við halda inni heimildarákvæðinu fyrir fjmrn. í stað þess að fella ákvæðin brott úr lögunum með öllu.

Herra forseti. Ég met það að sjálfsögðu mikils að hv. þm. skuli vilja halda í lögum sérstökum heimildum fyrir fjmrh. til þess að leggja á eða fella niður ákveðin gjöld. En slíkar heimildir standast ekki lengur. Þess vegna er, í þessum bandormi sem tekur á breytingum á mörgum lögum og reyndar víðar í lögum sem við höfum verið að vinna að sameiginlega í þinginu og í ríkisstjórn, verið að afnema allar slíkar heimildir svo þær hafi skýra og örugga lagastoð og séu framvegis á valdi þingsins en ekki framkvæmdarvaldsins. Það er auðvitað í samræmi við þær breytingar sem við beittum okkur fyrir hér mörg hver þegar stjórnarskránni var breytt árið 1995 á þann veg að engan skatt megi á leggja eða af leggja nema með lögum. Þess vegna getum við ekki leyft okkur það framvegis að veita ráðherra opnar heimildir í þeim efnum, hvorki að því er varðar áfengisgjald né aðra skatta. Þannig er þetta mál. Þess vegna þarf að kveða skýrt á um hvert þetta gjald eigi að vera eða þá, eins og lagt er til í frv., kveða á um að þetta verði fellt niður við sölu til tollfrjálsra verslana. Ég tel að það sé eðlilegt og rökrétt. Ef þingmaðurinn vill halda sig við skoðun sína þá á hann ekki að leggja til að frumvarpsgreinin falli brott og fjmrh. hafi áfram þessa heimild, heldur á hann að leggja til einhverja ákveðna tölu, upphæð áfengisgjalds á þessum vettvangi, inn á tollfrjálst svæði. Það væri upphæð sem þingið hefði ákveðið og yrði því ekki breytt aftur nema með lögum. Málið snýst um að lögfesta sjálfan skattinn, annað hvort prósentu eða upphæð.

Herra forseti. Málið snýst náttúrlega fyrst og fremst um það að tryggja hag íslenskra skattgreiðenda og eigenda flugstöðvarinnar, að tryggja að þeir fái notið arðsins sem þar skapast. Ég er að sjálfsögðu til viðræðu um hvernig það verði gert. Það er alveg rétt sem fram kemur hjá hæstv. fjmrh. að vegna stjórnarskrárbreytinga, ákvæða í stjórnarskrá Íslands, hefur verið unnið að því, og ég hef stutt það, að nema brott úr lögum heimildarákvæði og festa í lög. En það sem fyrir mér vakir, herra forseti, er að tryggja hag skattborgarans. Mér finnst óeðlilegt að afnema á þessari stundu 170 millj. kr. tekjustofn fyrir ríkið í þeirri óvissu sem nú ríkir um framtíð Leifsstöðvar. Varðandi fullyrðingu hæstv. fjmrh. og ásetning sem ég efast ekkert um að er einlægur af hans hálfu, að við getum tryggt með öðrum hætti þessar tekjur til ríkissjóðs, þá hef ég um það ákveðnar efasemdir. Ég bendi á sögu þessara mála, reyndar af öðrum tekjustofni sem rann til landkynningar og ferðaiðnaðar. Ég er reyndar sannfærður um að í framtíðinni muni fríhafnir ekki njóta skattalegra sérréttinda heldur muni þær hafa verslun og viðskipti vegna þess að þær eru fríhafnir og hafa nauðuga kaupendur á sínum snærum. Þetta verður þess valdandi að fólk verslar í fríhöfnum í framtíðinni. Þess vegna á hið sama að gilda um þær og aðra sem höndla með áfengi eða aðrar vörur. Það er tímaskekkja að veita Fríhöfninni sérréttindi, svo ekki sé minnst á að það skuli gert núna nokkrum klukkustundum áður en taka á fyrir mjög umdeilt frv. hæstv. utanrrh. um að hlutafélagavæða og hugsanlega selja fríhöfnina í Keflavík, eina stærstu tekjulind íslenska ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. á þskj. 1189 um tillögu til þál. um stofnun nýbúamiðstöðvar á Vestfjörðum. Nefndin hefur fjallað um málið og telur mikilvægt að stofnun nýbúamiðstöðvar á Vestfjörðum verði hraðað, en upplýsingar liggja fyrir um að undirbúningur að stofnun slíkrar miðstöðvar sé þegar hafinn í félmrn. Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar. Undir þetta nál. rita allir hv. þm. í félmn.

Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um gjaldmiðil Íslands og lögum um Seðlabanka Íslands. Málið snýst ekki um að taka upp evruna í þetta skiptið heldur snýst það um að heimila bankanum með leyfi ráðherra að slá sérstaka tilefnismynt samkvæmt lögum um Seðlabanka Íslands. Þetta er breyting á lögum um gjaldmiðil Íslands. Síðan er líka lögð til breyting á lögum um Seðlabanka Íslands með nýrri málsgrein í 5. gr. laganna: ,,Tilefnismynt sem bankinn gefur út skal vera lögeyrir til allra greiðslna með fullu ákvæðisverði. Seðlabankanum er heimilt að ákveða að tilefnismynt sé seld með álagi á ákvæðisverð hennar. Ágóða af sölu tilefnismyntar skal varið til lista, menningar eða vísinda samkvæmt ákvörðun ráðherra.`` Með frv. fylgir greinargerð sem er að sjálfsögðu fróðleg og góð lesning fyrir þá sem vilja kynna sér þetta mál frekar. En efh.- og viðskn. hefur kynnt sér þetta mál og rætt það og flytur. Því er ekki gerð tillaga um það að því sé vísað til nefndarinnar heldur til 2. umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um setningu siðareglna í viðskiptum á fjármálamarkaði. Nefndin sendi þetta mál til umsagnar og ræddi það á fundi og hefur ákveðið að gera tillögu um að þessi tillaga verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: ,,Alþingi ályktar að fela viðskiptaráðherra að kanna hvort stofnanir og fyrirtæki á fjármálamarkaði hafi sett sér siðareglur í samræmi við tilmæli framkvæmdastjórnar ESB frá 25. júlí 1977 um siðareglur Evrópubandalaganna um viðskipti með framseljanleg verðbréf, 77/534/EBE, og almennt viðurkenndar meginreglur FIBV, Alþjóðasambands kauphalla, um viðskiptahætti í verðbréfaviðskiptum frá 1992. Ráðherra skili Alþingi skýrslu um niðurstöðu könnunarinnar í upphafi haustþings.`` Undir þetta rita allir hv. nefndarmenn.

Virðulegi forseti. Sú till. til þál. sem hér er til umræðu er hluti af þeim málum sem þingflokkur Samfylkingarinnar lagði fram í haust. Þar var um ýmsar aðgerðir að ræða sem snerta fjármagnsmarkaðinn. Þar voru frv. til laga um Fjármálaeftirlit og Samkeppnisstofnun og síðan skýrslubeiðni þingflokksins um eigna- og stjórnatengsl í íslensku atvinnulífi auk þessarar tillögu sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir er 1. flm. að. Eins og fram kom í framsögu hv. þm. Vilhjálms Egilssonar, formanns efh.- og viðskn., gerði nefndin ákveðnar breytingar á tillögunni sem við höfum fyrir okkar leyti fallist á vegna þess að það sem við teljum vera hvað mikilvægast er að fyrirtæki og stofnanir á fjármálamarkaði setji sér sérstakar siðareglur í viðskiptum. Hins vegar liggur ekki fyrir nein athugun á því hvort stofnanir hafi sett sér slíkar reglur í dag og nefndin leggur til að í þá skoðun verði farið og ráðherra skili síðan Alþingi skýrslu um niðurstöðu könnunarinnar í upphafi haustþings og í framhaldi af því munum við í þingflokki Samfylkingarinnar síðan meta hvort við teljum ástæðu til að endurflytja eftirfarandi hluta þessarar tillögu, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela viðskiptaráðherra að sjá um að allar stofnanir og fyrirtæki á fjármálamarkaðinum setji sér sérstakar siðareglur í viðskiptum.`` Komið hefur í ljós á undanförnum vikum og mánuðum og nú síðast bara á síðustu dögum, þar sem Fjármálaeftirlitið hefur veitt tiltal ýmsum forráðamönnum fyrirtækja og þar á meðal ríkisstofnana sem starfa á fjármagnsmarkaðnum, að þörfin fyrir slíkar siðareglur er mjög rík. Hins vegar föllumst við á þá leið að farið verði í þessa könnun fyrst.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, Margrétar Frímannsdóttur, var tillaga sú sem hér er til umfjöllunar flutt af þingflokki Samfylkingarinnar á haustdögum í samhengi við önnur mál sem höfðu það öll að markmiði að sporna gegn fákeppni og óeðlilegri valdasamþjöppun í samfélaginu. Tillagan byggir m.a. á tilmælum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um viðskipti með framseljanleg verðbréf, en samkvæmt þeim eru aðildarríkin hvött til að setja sér siðareglur á fjármagnsmörkuðum til að koma á snurðulausri framkvæmd starfsemi markaða og til að efla virk tengsl þeirra á milli. Nokkuð hafa verið til umræðu í samfélaginu mál sem einmitt snerta það svið sem hér er verið að ræða um og tillagan snýr í raun að. Við þekkjum umræðuna um innherjaviðskipti og hvaða áhrif það getur haft á fjármagnsmarkaðnum þegar slíkt vantraust getur komið upp á milli viðskiptavina og milli þeirra sem eru að höndla með verðbréf. Við bentum á það í okkar tillögu að íslenskur verðbréfamarkaður er ungur og í stöðugri mótun og til þess að hann megi þróast eðlilega allri þjóðinni til hagsbóta er nauðsynlegt að hlúa að heilbrigðum og gagnsæjum viðskiptaháttum á öllum fjármagnsmarkaðnum. Þessi tillaga var hugsuð sem viðleitni í þá veru. Það hefur verið að gerast í löndunum í kringum okkur að fyrirtæki setja sér í æ ríkari mæli slíkar siðareglur. Það má segja að sú þróun hafi hafist í Bandaríkjunum og hið sama hefur verið að gerast í Evrópu. En einhverra hluta vegna hefur þessi þróun ekki skilað sér til Íslands í sama mæli. Að minnsta kosti virðist skorta á að bankar, sparisjóðir og aðrar fjármálastofnanir setji almennar siðareglur sem gildi í öllum viðskiptum á fjármagnsmarkaðnum. Eins og fram kom í máli frsm. hv. efh.- og viðskn. áðan taldi nefndin ekki eðlilegt að viðskrh. hefði bein afskipti af því að fyrirtæki setji sér siðareglur eins og tillögugreinin gerir ráð fyrir. En ég vil þrátt fyrir það lýsa yfir ánægju minni með niðurstöðuna. Ég tel að nefndin hafi fallist á það meginatriði málsins að þetta verði skoðað og að stjórnvöld taki á þann hátt þátt í þessari umræðu um viðskiptasiðferði og geti kannski stuðlað að því að hún skili sér inn í fyrirtækin á komandi mánuðum. Ég vil því lýsa yfir ánægju minni með að hv. efh.- og viðskn. hafi afgreitt þetta mál á þennan hátt. Ég tel lendinguna góða og hvet að sjálfsögðu til þess að hún verði studd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um till. til þál. um skipan nefndar um verkaskiptingu hins opinbera og einkaaðila. Nefndin sendi tillöguna til umsagnar og fjallaði um hana. Nefndin leggur til breytingu á tillögugreininni. Leggur hún til að umræddri nefnd verði falið að gera samanburð milli landa á þróun og reynslu af breytingum í tengslum við einkavæðingu og einkaframkvæmd og vísar þar sérstaklega til reynslu þeirra sem gengið hafa lengst einkavæðingu, eins og Bretlands og Nýja-Sjálands. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd, sem í verði m.a. fulltrúar allra þingflokka, sem geri samanburð á þróun og reynslu af breytingum í tengslum við einkavæðingu og einkaframkvæmd og fjalli um framtíðarkosti í þeim efnum.`` Með samanburði er átt við samanburð á milli landa, en það mætti kannski hugsanlega skilja tillögugreinina öðruvísi. Undir þetta nefndarálit rita allir hv. nefndarmenn.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. formanni efh.- og viðskn. fyrir að beita sér fyrir því að þetta mál yrði afgreitt frá efh.- og viðskn. Ég er að sjálfsögðu ánægður með að nefndin skuli öll hafa sameinast að baki áliti sem mælir með því að þessi tillaga verði samþykkt. Eins og fram kom í máli hv. þm. Vilhjálms Egilssonar hefur tillögunni verið breytt lítið eitt frá því hún var borin fram af undirrituðum og öðrum hv. þingmönnum í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Reyndar er það kannski fulllítið sagt að henni hafi verið breytt lítið því að samkvæmt tillögunni eins og hún kom fyrir þingið upphaflega vildum við að á meðan slík athugun og könnun sem gert er ráð fyrir í þáltill. yrði framkvæmd yrði slegið á frest öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkaframkvæmd á vegum stjórnvalda. Það sem fyrir okkur vakir er að fá málefnalega umræðu um þessi efni og leiða fram í dagsljósið rök og upplýsingar sem liggja fyrir hjá þeim þjóðum sem farið hafa út á braut einkavæðingar og einkaframkvæmdar. Þar er ekki síst vísað til ríkja á borð við Bretland og Nýja-Sjáland. Ég held að tillögutextinn misskiljist ekkert. Það er þetta sem vakir fyrir þeim sem að þessari tillögusmíð standa, að fá fram í dagsljósið upplýsingar um reynslu annarra þjóða af einkaframkvæmdinni og að sjálfsögðu okkar eigin. En því miður lengist reynslusagan ört og hér í dag vorum við t.d. að fjalla um elliheimili sem ákveðið hefur verið að fara með út í einkaframkvæmd. Við teljum mjög mikilvægt að í stað þess að nálgast málin pólitískt þá geri menn það málefnalega og ég er mjög þakklátur efh.- og viðskn. fyrir að sameinast að baki þessari tillögugerð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um breyting á tollalögum sem felst í því að Höfn í Hornafirði og Þorlákshöfn bætist í hóp aðaltollhafna. Þetta mál er búið að vera mikið baráttumál ákveðinna þingmanna á undanförnum þingum og það er mér mikil ánægja að geta nú mælt fyrir því að þetta baráttumál þessara ágætu þingmanna nái nú loks fram að ganga. Undir þetta nefndarálit ritar gjörvöll efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég hlýt náttúrlega að fagna því að þetta frv. var afgreitt frá efh.- og viðskn. á svo jákvæðan hátt sem raun ber vitni þar sem ég er einn af flutningsmönnum þess. Ég vil samt aðeins nefna það hér að ef það verður niðurstaðan að Alþingi samþykki að til verði tollhöfn í Þorlákshöfn, þá er það þannig að í dag er starfandi tollvörður við sýslumannsembættið á Selfossi og ég tel eðlilegt, og lýsi þeirri skoðun minni enn og aftur, að þessi þjónusta og þessi starfsemi verði þá alfarið í Þorlákshöfn, að þarna sé ekki um viðbót að ræða. Ég tek það jafnframt fram af því að ég sé að hv. 1. flm. þessa frv. er ekki á staðnum að um þetta erum við ekki endilega sammála, flutningsmenn frv. Ég vil nú líka halda skoðunum hans til haga þar sem hann er ekki í salnum. Ég tel að mjög nauðsynlegt sé að koma á tollhöfn í Þorlákshöfn. Aðstæður þekki ég ekki eins á Höfn en miðað við þau rök sem fram eru færð í frv. tel ég að þær séu mjög sambærilegar. En ég ítreka þá skoðun mína að hér verði ekki um viðbót að ræða heldur færist starfsemin niður eftir þannig að kostnaðurinn af þessari breytingu verði þá minni en ella.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Landbn. hefur fjallað um frv. til laga um breyting á lögunum sem ég áður nefndi. Frv. er flutt til að lögfesta tiltekin ákvæði sem er að finna í samningi milli ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands um framleiðslu sauðfjárafurða. Sá samningur var undirritaður 11. mars á þessu ári. Samningurinn tekur við af samningi frá 1. okt. 1995 um framleiðslu sauðfjárafurða og sá samningur rennur út um næstu áramót. Þó svo að hv. landbn. bærist frv. um breyting áðurnefndra laga ekki fyrr en fyrir mánuði síðan til umfjöllunar hefur nefndin lagt kapp á að afgreiða málið á þessu löggjafarþingi. Sauðfjárbændur verða að hefja aðlögun að nýjum búvörusamningi þegar á þessu vori með tilliti til búskaparáforma svo sem áburðarkaupa og í framhaldi af því ákvörðun um ásetning og framleiðslu ársins 2001. Nefndin fékk á á sinn fund Guðmund Sigþórsson og Sigríði Norðmann frá landbúnaðarráðuneyti, Sveinbjörn Eyjólfsson, aðstoðarmann landbúnaðarráðherra, Ara Teitsson, Ernu Bjarnadóttur og Sigurgeir Þorgeirsson frá Bændasamtökum Íslands og Þórólf Sveinsson og Snorra Sigurðsson frá Landssambandi kúabænda. Umsagnir bárust um málið frá landbúnaðarnefnd Vopnafjarðar, Þjóðhagsstofnun, Samtökum verslunar og þjónustu og meiri hluta og minni hluta stjórnar Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Þá bárust nefndinni minnisblöð og erindi frá Bændasamtökum Íslands, landbúnaðarráðuneytinu og Landssambandi kúabænda. Við yfirferð frv. hefur það legið ljóst fyrir að sá samningur sem gerður var milli Bændasamtakanna og ríkisstjórnarinnar nýtur verulegs stuðnings sauðfjárbænda í landinu. Samningurinn var lagður fyrir sauðfjárbændur til atkvæðagreiðslu sem ekki hefur verið gert við fyrri samninga um sauðfjárrækt. Hann hlaut stuðning tæplega 64% þeirra sem atkvæði greiddu en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var góð. Af útkomunni sést að það er mat sauðfjárbænda að með þessum samningi séu þeim tryggð starfsskilyrði til næstu sjö ára, þ.e. þeirra ára sem samningurinn nær til. Þeir telja hann ásættanlegan fyrir búgreinina, muni styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda eins og að er stefnt og er yfirlýstur tilgangur samningsins og laganna. Stjórnvöld hafa við samningagerðina gengið langt í þá átt að styrkja markaðsstöðu og samkeppnishæfni sauðfjárræktarinnar með þeim árlegu fjárframlögum sem samið hefur verið um og tímabundnum styrkjum til uppkaupa og hagræðingar í greininni. Þó að stuðningur til sauðfjárbænda í formi beingreiðslna til bænda sé ekki markaðstengdur leiðir það af sjálfu sér að sauðfjárbændum er unnt að selja afurðir sínar á lægra verði en ella þar sem beingreiðslurnar bæta afkomu búsins. Hlutur beingreiðslna í verðmyndun kindakjöts var í eldri samningi talinn um helmingur. Í þeim samningi sem fyrir liggur næstu sjö árin má ætla að hlutdeildin verði ívið meiri vegna þess samdráttar sem orðið hefur í neyslu kindakjöts. Í samningi þessum eru, herra forseti, miklir fjármunir fólgnir --- of miklir að sumra mati --- og vil ég aðeins hyggja að þeim staðhæfingum. Eftir alþjóðlegum mælikvörðum á stuðningi við landbúnað eftir svokölluðum PS-gildum, PSE- og CSE-gildum, sem mæla stuðning við framleiðendur er stuðningur við sauðfjárrækt á Íslandi minni en stuðningur við aðrar kjötframleiðslugreinar. Árið 1999 mælir Efnahags- og framfarastofnun Evrópu stuðning við sauðfjárræktina sem 54 stuðningsígildi, við kjúklingaframleiðslu 86, við svínaframleiðslu 66 og við framleiðslu á nautgripakjöti 59. Stuðningur mældur á þennan kvarða er því hlutfallslega lægstur við sauðfjárframleiðslu og rúmlega 30% lægri en við framleiðslu á svínakjöti. Allt þetta ber að hafa í huga þegar fjallað er um aðgerðir í markaðsmálum landbúnaðarins hvort sem um beinan fjárhagsstuðning er að ræða eða óbeinan stuðning sem felst í takmörkunum á markaðsaðgangi erlendis frá. Með tilliti til byggðanna er framlag sauðfjárræktarinnar mikið. Hún er grundvöllur búsetu dreifðari byggða landsins og stuðningur við greinina er því um leið stuðningur við byggð og það að viðhalda því menningarumhverfi sem byggð skapar á hverjum stað. Um þann þátt landbúnaðarins fer fram vaxandi umræða á alþjóðlegum vettvangi. Við væntanlegar breytingar á samningnum um Alþjóðaviðskiptastofnunina, sem tók gildi fyrir íslenskan landbúnað um mitt ár 1995, er lögð mikil áhersla á fjölþætt hlutverk landbúnaðarins í byggðamálum, í menningarmálum, í að vernda og nýta landið skynsamlega og viðhalda fjölbreytileika tegundanna auk þess veigamikla hlutverks að tryggja matvælaöryggi í landinu. Þegar samið er til jafnlangs tíma og hér er gert, nánast til ársins 2008, er þýðingarmikið að sá samningur sé í takt við alþjóðlega þróun en ekki sé farið í aðra átt. Því reynum við og allir aðilar að huga að alþjóðaumhverfinu í þessu tilliti. Allt þetta ber að hafa hugfast við samningagerð og við lagasetningu sem þessa. Það sem ekki er ljóst eða mótað í samningnum og þar af leiðandi ekki í lagasetningunni heldur eru gæðastýringarákvæðin. Það er ekki skilgreint í frv. hvernig þessum skilyrðum gæðastýrðrar framleiðslu verði háttað og leggur meiri hluti landbn. áherslu á að þar sem gert er ráð fyrir að ákveðnum hluta beingreiðslna verði varið til að greiða sérstakar álagsgreiðslur fyrir gæðastýrða framleiðslu þurfi að setja lög um þær reglur sem gilda skuli um úthlutun þeirra. Gert er ráð fyrir að landbrh. taki ákvörðun um álagsgreiðslurnar að fengnum tillögum framkvæmdanefndar búvörusamninga, en hún er að hluta til skipuð fulltrúum framkvæmdarvaldsins. Hér er um að ræða verulega fjármuni sem nefndin telur óeðlilegt að hægt sé að úthluta til framleiðenda með stjórnvaldsfyrirmælum. Eitt af markmiðum samningsins er að sauðfjárrækt verði í samræmi við umhverfisvernd, landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið. Hins vegar er enginn einhlítur mælikvarði fyrir hendi sem styðjast má við þegar landnýting er metin og ljóst að mikil vinna er fram undan við kortlagningu á gróðurjörðum. Með hliðsjón af þessu gerir meiri hluti nefndarinnar brtt. við frv. þess efnis að ráðherra verði gert að leggja fyrir Alþingi eigi síðar en 1. febrúar 2002 frv. til laga um álagsgreiðslur vegna gæðastýringarinnar, en gert er ráð fyrir að ákvæðin um gæðastýringuna verði virk árið 2003. Þannig er tryggt að sjálfri framkvæmd gæðastýringarinnar verði skipað með lögum. Að sjálfsögðu ræddi nefndin einnig talsvert um heimild til framsals á greiðslumarki. Gert er ráð fyrir því í samningnum að framsal greiðslumarks milli lögbýla verði heimilt án takmarkana eigi síðar en 1. janúar 2004. Fram til þess tíma eða þar til ríkissjóður hefur keypt upp 45.000 ærgildi er flutningur greiðslumarks milli lögbýla aðeins heimill með sérstökum skilyrðum. Markaður fyrir lífrænt ræktaðar og vottaðar vörur er í sókn. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að eitt af markmiðum samningsins er að styrkja sauðfjárrækt sem atvinnugrein og bæta afkomu sauðfjárbænda. Með því að taka upp gæðastýrða framleiðslu er stigið skref í þá átt að hvetja til vistvænnar framleiðslu sem getur verið áfangi í framleiðslu lífrænna afurða. Við meðferð málsins barst nefndinni beiðni um að breytt yrði ákvæði 20. gr. laganna um verðskerðingargjald af nautgripakjöti. Þar sem um er að ræða beiðni frá hagsmunasamtökum nautgripabænda um innheimtu sérstaks gjalds á þá sjálfa sem gengur jafnt yfir alla félagsmenn telur meiri hluti nefndarinnar eðlilegt að gera breytingartillögu þessa efnis við frv. Brtt. er einnig gerð við 3. mgr. 2. gr. frv., en vegna mistaka við gerð þess voru ákvæði um útflutningsuppgjör að hluta annars efnis en til var ætlast. Gerir meiri hluti nefndarinnar brtt. til leiðréttingar á þessu. Þá er gerð brtt. við 2. mgr. 40. gr. frv. Hún er tvíþætt, það eru leiðréttingar fyrst og fremst samkvæmt samningnum og e.t.v. óþarfi að fara langt út í það en þar féll einfaldlega niður orð í prentun. Hins vegar er gerð brtt. þess efnis að ásetningur líflamba hjá þeim bændum sem eru að koma upp bústofni eftir fjárleysi vegna niðurskurðar teljist til framleiðslu, þ.e. sá hluti ásetnings sem er umfram eðlilegt viðhald bústofnsins. Með því verða þeir bændur jafnsettir öðrum bændum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð grein fyrir og gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nál. rita sá sem hér stendur og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Drífa Hjartardóttir, Jónína Bjartmarz, Guðjón Guðmundsson og Einar Oddur Kristjánsson. Herra forseti. Góður friður og bærileg sátt ríkir um íslenskan landbúnað nú um stundir. Hann fetar sig til nýrra aðstæðna eftir föngum. Menn tileinka sér nýja tækni, aðlaga framleiðsluna að nýjum viðhorfum og leggja mikið upp úr því að framleiða holla og góða neysluvöru. Áður hef ég minnst á hlut stjórnvalda, skilning ríkisstjórnarinnar hæstv. á málefnum bænda og byggðamálum. Sauðfjárrækt verður ekki skilin frá byggðasjónarmiðum og byggðastefnu, í mörgum fámennum byggðum er hún undirstaða búsetu. Því er það að á tilteknu stigi í samningagerðinni var vilyrði gefið fyrir sérstökum stuðningi við sauðfjárrækt í þeim byggðum sem mest eiga undir sauðfjárræktinni. Ríkisstjórnin hefur fjallað um það og ég vænti þess að hæstv. landbrh. geri grein fyrir þeim sérstaka stuðningi sem reiknað er með að Byggðastofnun setji reglur um hvað úthlutun varðar. Ég vil svo, herra forseti, þakka meðnefndarmönnum mínum í hv. landbn. öllum með tölu fyrir gott samstarf og árangursríkt við þessa lagasmíð. Án þeirrar góðu samvinnu og vilja allra nefndarmanna til að komast að niðurstöðu og ljúka málinu hefði það ekki tekist á þessu vorþingi. Ég þakka sérstaklega fyrir þetta og einnig samstarfið við ráðuneytið, Guðmundi Sigþórssyni og fleiri sem að komu og þeim sem sendu okkur umsagnir eða höfðu samband með öðrum hætti.

Hæstv. forseti. Þingsköpin eru flókin. Þetta er frekar meðsvar en andsvar. Ég vil láta í ljós þakklæti fyrir vel unnin störf hjá nefndinni sem hefur nú skilað þessu stóra máli hér inn. Ég fellst á sjónarmið nefndarinnar og þær brtt. sem meiri hluti hennar hefur lagt fram. Hv. þm. Hjálmar Jónsson, formaður nefndarinnar, minntist á það sem fyrr hefur komið fram í umræðunni að í tengslum við þessa samninga ræddu bændur og ekki síður stjórnmálamenn um hinar veiku byggðir sem ekki eiga marga aðra möguleika í atvinnumálum en sauðfjárræktina og hvort einhverjar áætlanir væru til þess að styrkja þær sérstaklega og bæta hlut þeirra. Ég vil því lýsa því yfir að þetta, eins og kom fram hjá hv. þm., hefur verið rætt í ríkisstjórn. Þetta er auðvitað flókið mál og vandasamt og þarf að leggja í það vinnu. En ríkisstjórnin er sammála, í tengslum við nýjan samning um framleiðslu sauðfjárafurða, um að lýsa yfir vilja sínum til að úthluta 7.500 ærgildum til þeirra svæða sem sérstaklega eru háð sauðfjárrækt og möguleikar á annarri tekjuöflun eru takmarkaðir. Framkvæmd úthlutunarinnar verður þannig að Byggðastofnun verður falið að skilgreina svæðin og undirbúa reglur sem til viðmiðunar verði hafðar við úthlutun. Við úthlutun verður haft samráð við viðkomandi sveitarstjórn og Búnaðarsamtökin. Þetta vildi ég láta koma fram við upphaf 2. umræðu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. 1. minni hluta landbn., sem auk mín er myndaður af Guðmundi Árna Stefánssyni. Hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. gerðu samninginn um framleiðslu sauðfjárafurða við Bændasamtök Íslands í mars síðastliðnum. Bændur hafa samþykkt samninginn fyrir sitt leyti í allsherjaratkvæðagreiðslu, enda þótt skiptar skoðanir hafi verið meðal þeirra um ágæti hans. Því er það svo að Alþingi stendur frammi fyrir orðnum hlut. Áðurnefndir ráðherrar hafa væntanlega gengið frá samningnum í þeirri fullvissu að þingmeirihluti stjórnarinnar mundi staðfesta hann þegar kæmi að formlegri afgreiðslu á Alþingi. Má ætla að þingflokkar stjórnarflokkanna hafi fengið málið til umfjöllunar áður en frá því var gengið og undir samninginn var ritað. Stjórnarandstaðan hafði hins vegar enga aðkomu að málinu. Fulltrúar Samfylkingarinnar í landbúnaðarnefnd spurðu eftir því ítrekað á yfirstandandi vetri hver væri staða þeirra viðræðna sem þá áttu sér stað milli samningsaðila. Efnisleg svör voru engin og fylgdumst við því með þróun viðræðna í fjölmiðlum eins og aðrir landsmenn. Í þessu ljósi hlýtur pólitísk ábyrgð málsins að vera ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans á Alþingi. Alþingi stendur frammi fyrir orðnum hlut og ljóst er að allar breytingar á samningnum mundu setja hann í uppnám og í raun fella hann úr gildi. Svigrúm löggjafarvaldsins er því vægast sagt ákaflega takmarkað. Með þessum samningi framselur Alþingi fjárveitingavald sitt að miklu leyti. Skuldbundnir eru tæpir 17 milljarðar kr. á næstu sjö árum. Það sem meira er, í ákvæðum samningsins er gert ráð fyrir að framkvæmdanefnd búvörusamninga hafi heimild til að færa fjármuni á milli einstakra verkefna sem tilgreind eru í samningnum breytist fjárþörf þeirra á samningstímanum, eða eins og segir í samningnum, með leyfi forseta: ,,Samningsaðilar geta tekið ákvörðun um aðra skiptingu fjármuna milli verkefna og ára en í samningi þessum segir.`` Slíkt allsherjarframsal á fjárveitingavaldi vekur áleitnar spurningar. Ég árétta því í ljósi aðdraganda málsins og hinnar formlegu hliðar þess að samningurinn sé á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og á að vera það. Ljóst er að ýmis markmið sem tilgreind eru í samningnum eru á þann veg að vonir standa til að leiði til faglegri framleiðslustjórnar í greininni. Ákvæði um álagsgreiðslur vegna gæðastýringar eru meðal annars til marks um það og framlög til fagmennsku í sauðfjárrækt sömuleiðis. Þjónustu- og þróunarkostnaður sem meðal annars á að nýta til hagræðingar og vöruþróunar og til að örva slátrun utan hefðbundins sláturtíma er líka nokkuð sem getur haft góð áhrif á þróun mála ef rétt er að verki staðið. Markmið um uppkaup á greiðslumarki lúta einnig þessum lögmálum. Það sem skortir þó á í þessum samningi eru m.a. betri og skýrari tengingar við byggðir landsins. Því ber, herra forseti, að fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. landbrh. las hér áðan í tengslum við afgreiðslu þessa máls. Ég tel því mörg jákvæð teikn á lofti sem undirstrika þau kunnu sjónarmið Samfylkingarinnar að bæta þurfi framleiðsluferlið og starfsumhverfi bænda og skapa þeim þannig ný sóknarfæri á markaði. Það mundi jafnframt bæta erfiða stöðu þeirra og slaka afkomu á liðnum árum. Hinu verður þó ekki litið fram hjá að framkvæmd samningsins er um margt opin. Það er alkunna að ýmis ákvæði samningsins frá 1995 náðu því miður ekki tilgangi sínum og ber þar auðvitað hæst að ekki hefur tekist að bæta stöðu sauðfjárbænda. Miklu skiptir hvernig framkvæmdanefnd samningsins tekst á við viðamikil verkefni sín. Árangurinn af samningnum stendur raunar og fellur með þeirri framkvæmd, en ekki þeim lagaramma sem Alþingi setur samningnum. Þar er aðkoma Alþingis engin, en framkvæmdarvaldið hefur þau völd og þá ábyrgð alfarið á hendi. Í ljósi þess sem hér hefur verið sagt munu þingmenn Samfylkingarinnar í landbúnaðarnefnd því ekki leggjast gegn framgangi málsins en vísa ábyrgð á upphafi og efndum þess á hendur ríkisstjórnarmeirihlutanum. 1. minni hluti mun því sitja hjá við afgreiðslu málsins í heild. Við meðferð málsins náðist um það samkomulag í nefndinni að leggja til breytingartillögu um ákvæði til bráðabirgða þar sem gert er ráð fyrir að hæstv. landbúnaðarráðherra leggi fram frumvarp til laga um framkvæmd álagsgreiðslna vegna gæðastýringar. Þar er mjög komið til móts við áðurnefnd sjónarmið Samfylkingarinnar um aðkomu Alþingis að samningnum og munum við styðja þá tillögu. Jafnframt styður 1. minni hluti breytingartillögu meiri hluta nenfdarinnar við 1. mgr. 20. gr. laganna er varðar verðskerðingargjald af verði hrossakjöts og nautgripakjöts. Sú breyting er í raun alls ótengd búvörusamningnum og er tilkomin vegna óska Landssambands kúabænda og hefur ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Herra forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta landbn.

Herra forseti. Með ánægju vil ég segja um leið og ég þakka hv. þm. fyrir hans mál, að ríkisstjórnarmeirihlutinn tekur alveg ábyrgð á þessu máli en hefur hvorki framselt sitt vald né þingsins eins og fram kom í máli hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar. Þegar fjárlagafrv. er undirbúið hverju sinni fyrir komandi ár koma alltaf til afgreiðslu fjárln. og þingsins þeir fjármunir sem ætlaðir eru til sauðfjárræktarinnar sem annarra greina og annarra málaflokka. Það er Alþingi sem hefur síðasta orðið og gerir fjárlagafrv. svo að lögum með áorðnum breytingum hverju sinni.

Herra forseti. Vissulega er það rétt hjá hv. þm. Hjálmari Jónssyni að fjárlagasamþykktin er auðvitað hin endanlega varðandi fjármunina. Hins vegar liggur ljóst fyrir að samningurinn er bundinn við það að við hann sé staðið og hann væri þá settur í uppnám ef ekki væri staðið við það sem í honum felst. Þess vegna er það ítrekað að framkvæmdin og upphafið er að sjálfsögðu á ábyrgð þeirra sem að samningnum stóðu, og þarf í raun ekki að koma á óvart að það er ríkisstjórnarmeirihlutinn sem fer með framkvæmdarvaldið og ber þar af leiðandi ábyrgð á því að við samninginn verði staðið.

Herra forseti. Ef aðstæður breytast svo mjög á samningstímanum að gera þarf breytingar þá er það að sjálfsögðu nokkuð sem Alþingi hefur fullt vald á að gera. Það er verið að gera samning til langs tíma og það getur alltaf átt sér stað að breytingar verði. Ef svo er þá þurfa bændur eða Bændasamtök Íslands að meta hvort forsendur samningsins séu brostnar eða ekki. En það er ekkert annað í hugum manna í dag en að standa við þennan samning og allir eru alls óhræddir við að lögfesta hann.

Herra forseti. Hér fjöllum við um frv. til laga um breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, eða eins og við köllum hann okkar á milli, sauðfjársamninginn. Frv. og samningurinn komu til landbn. fyrir um mánuði síðan, eins og hér hefur komið fram. Landbn. kom ekkert að samningagerðinni og fylgdumst við bara með framvindu mála í fjölmiðlum. Það var ekki fyrr en samningurinn var undirritaður að hann kom inn á okkar borð. Gagnrýni bænda á samninginn er mismunandi og fer alveg eftir því hvaða áhrif hann hefur á búskap einstakra bænda því að það er mismunandi hvernig þau eru. Hún ræðst mikið af því á hvaða aldri bændur eru, hvort þeir eru ungir eða gamlir. Hún ræðst af stærð búa og það fer líka eftir viðhorfi bænda til gæðastýringarinnar hvort þeir séu tilbúnir til þess að taka þátt í þessu nýja verkefni eða ekki. Samningurinn sem slíkur snýr því mjög misjafnlega að bændum. Að mínu mati er samngurinn að mörgu leyti jákvæður og getur veitt bændum sóknarfæri ef hann er vel nýttur. Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti og brtt. 2. minni hluta landbn. sem ég skrifa undir. Frv. byggist á samningi ríkisstjórnar Íslands og Bændasamtaka Íslands um framleiðslu sauðfjárafurða frá 11. mars 2000 og þarf að breyta tilteknum ákvæðum laga nr. 99/1993 til þess að markmið samningsins nái fram að ganga. Skrifað hefur verið undir samninginn með fyrirvara um samþykki bænda og Alþingis. Bændur hafa þegar samþykkt samninginn í atkvæðagreiðslu og því er svigrúm Alþingis til breytinga lítið. Samningnum er ætlað að bæta afkomu sauðfjárbænda, en hún er verulegt áhyggjuefni. Margt er jákvætt í þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu og samningnum en þar eru einnig breytingar sem ekki er fyrirsjáanlegt hvaða áhrif hafa á afkomu búgreinarinnar og búsetu í landinu. Hvað varðar gæðastýringuna tekur 2. minni hluti undir nefndarálit meiri hlutans að því viðbættu að varað er við miklu og kostnaðarsömu eftirliti gæðastýringarinnar, sérstaklega þeim þætti sem snýr að bændum. Heimilt er ríkissjóði að kaupa upp 45.000 ærgildi. Ekki er vitað hvernig uppkaupin dreifast um landið og hvaða áhrif þau geta haft á einstakar byggðir, t.d. ef mikil uppkaup verða af takmörkuðu svæði. Því er mikilvægt að kanna áhrif uppkaupanna á afkomu og búsetuskilyrði bænda áður en frjálst framsal verður leyft. Þessi könnun verði gerð óháð grein 6.3 í samningnum um endurskoðun og úttekt að þremur árum liðnum á framkvæmd samningsins með tilliti til markmiða hans. Við endurskoðun skal sérstaklega hugað að hvernig til hefur tekist með undirbúning og framkvæmd gæðastýringar og hve stór hluti stuðnings skuli greiddur út á gæðastýrða framleiðslu. Mikilvægt er að þeir fjármunir sem eru ekki fullnýttir til greiðslu eða uppbóta fari til verkefna innan búgreinarinnar. 2. minni hluti telur því að þeir fjármunir, sem kunna að sparast fyrir ríkið með uppkaupum á allt að 20.000 ærgildum sem ekki verður endurúthlutað, eigi að ganga á einhvern hátt aftur til greinarinnar. Þar má nefna sem dæmi stuðning við bændur sem vilja nota gæðastýringuna sem leið að lífrænum sauðfjárbúskap eða til að tryggja greiðslur vegna flutningskostnaðar á sláturfé. Þetta á sérstaklega við um bændur sem flytja fé um lengri leiðir en áður hefur þekkst vegna samkeppni milli sláturleyfishafa og fækkunar sláturhúsa. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hluta landbn. eykst stöðugt markaður fyrir lífrænt ræktað vörur og er dilkakjöt þar engin undantekning. Framleiðslukostnaður er nokkuð hærri en í hefðbundinni framleiðslu en á móti kemur hæsta afurðaverð. Lífrænn landbúnaður er vaxtarbroddur nýsköpunar sem hefur mjög jákvæða ímynd enda eru slíkir búskaparhættir í góðu samræmi við sjálfbæra þróun og virðingu fyrir jarðvegi, gróðri og búfé. Með meiri hvatningu og stuðningi gæti lífrænn landbúnaður jafnframt stuðlað að eflingu byggðar í sveitum landsins og í úrvinnsluiðnaði. Þessi valkostur getur hentað sumum bændum. Hvorki í samningnum sjálfum né frumvarpinu er að finna nokkurn hvata fyrir bændur til þess að hefja eða leggja stund á slíka ræktun. Þó er gæðastýrð sauðfjárframleiðsla skilgreind sem dilkakjöt sem framleitt hefur verið eftir kröfum um ákveðinn framleiðsluferil, hollustu og umhverfisvernd og því stutt í lífræna vottun. Nýta mætti sjö ára gildistíma samningsins sem nokkurs konar aðlögunartíma að aukinni lífrænni framleiðslu og eins því að bændur muni í framtíðinni mæta harðari samkeppni en hingað til í framleiðslunni og á innanlandsmarkaði.

Það er fullmikill kliður í salnum.

Því þarf að hvetja og styðja bændur til þess að laga búskap sinn að lífrænum búskaparháttum. Í ljósi bágrar afkomu sauðfjárbænda undanfarin ár og veikrar stöðu byggðar víða í sveitum, ekki síst þar sem byggt er á sauðfjárrækt, verður að draga í efa að þessi samningur dugi til að bæta ástandið að einhverju ráði. Tekjur sauðfjárbænda og fjölskyldna þeirra verða að hækka, annaðhvort með betri afkomu af búrekstrinum eða auknum stuðningi að einhverju leyti. Því hefði 2. minni hluti talið að ef eitthvað er þyrfti meiri fjármuni, a.m.k. fyrstu ár samningsins. Annar minni hluti flytur breytingartillögur á sérstöku þingskjali um tvö mikilvæg atriði. Verði þær samþykktar gæti 2. minni hluti stutt meginefni frumvarpsins með vísan til þess fyrirvara sem fyrr greinir. Að öðrum kosti mun Vinstri hreyfingin -- grænt framboð sitja hjá við afgreiðslu málsins. Herra forseti. Ég ætla þá að mæla fyrir brtt. þeim sem 2. minni hluti leggur hér til en þær eru, með leyfi forseta: ,,Við 6. gr. a. 2. efnismgr. orðist svo: Heimilt er að flytja greiðslumark milli lögbýla fram til 1. janúar 2004 með eftirtöldum skilyrðum: við sameiningu lögbýla; ef eigandi lögbýlis, sem hefur búið og stundað framleiðslu síðastliðin tvö ár, flytur á annað lögbýli; og ef eigandi að sérskráðu greiðslumarki flytur á annað lögbýli. Þegar ríkissjóður hefur keypt upp 45.000 ærgildi, sbr. 4. mgr., og áður en kemur til frjáls framsals greiðslumarks, skal gera úttekt á áhrifum uppkaupanna á búsetu og afkomu sauðfjárbænda. Frjálst framsal greiðslumarks verði heimilað með tilliti til niðurstöðu úttektarinnar. Framsal greiðslumarks skal taka gildi 1. janúar ár hvert og beingreiðslur greiðast framsalshafa frá sama tíma. Tilkynna skal Bændasamtökum Íslands framsal fyrir 15. janúar ár hvert vegna beingreiðslna fyrir viðkomandi ár. b. Við bætist ný málsgrein, og orðast svo: Verði þeir fjármunir ekki fullnýttir sem ætlaðir eru til greiðslu eða uppkaupa samkvæmt samningi þessum skal þeim varið til verkefna innan búgreinarinnar.`` Ég ætla að leggja áherslu á meginbreytinguna í þeirri tillögu sem hér er við 6. gr., en það er að fresta gildistöku frjáls framsals þar til búið verði að gera úttekt og könnun á því hvaða áhrif uppkaup 45 þús. ærgilda hefur. Við vitum ekki fyrir fram hvort þetta dreifist jafnt um landið eða kemur niður á afmörkuðum svæðum. Það er ekkert í samningnum sjálfum að mínu mati sem leyfir það ekki að við gætum varúðar og förum ekki út í frjálsa framsalið nema að skoða þetta rækilega. Herra forseti. Ég vil geta þess að landbn. barst bréf frá sauðfjárbændum í Vopnafirði þar sem fram kom athugasemd við samninginn og þeir benda á að í samningnum sjálfum --- það kemur ekki inn í lagabreytingarnar --- sé ekki hægt að selja hluta af greiðslumarkinu. Þeir benda á að ungir bændur sem séu skuldum vafnir gætu hugsað sér að létta á skuldum, þó ekki væri nema lausaskuldum, með því að selja hluta af greiðslumarkinu, en það er ekki heimilt samkvæmt samningnum. Það er annaðhvort allt eða ekkert. Um þetta þarf að setja reglugerð og ég beini því til viðkomandi að hugsa til þeirra bænda og hvort ekki eigi að hafa þessa stöðu í huga þegar reglugerðin er sett. Herra forseti. Í máli hæstv. landbrh. kom fram að hann muni beita sér fyrir því eða sjá til þess að 7.500 ærgilda greiðslumarki verði úthlutað sem byggðastyrkjum. Í nál. minni hlutans kom fram áðan að það mætti vera meira sem viðbót við samninginn, en ég tel þetta jákvætt skref og getur komið þeim svæðum til góða sem hugsanlega mundu fara illa út úr þessum uppkaupum, þ.e. ef þetta kemur niður á takmarkað svæði eða þetta verði sett inn á svæði sem eru mjög veik fyrir. Vissulega er þetta ekki stór úthlutun 7.500, en er þó til bóta.

Herra forseti. Frv. og brtt. meiri hlutans lýsa fyrst og fremst uppgjöf gagnvart þeim vandamálum sem brýnt er að taka á og snerta innherjaviðskipti og meðferð trúnaðarupplýsinga. Þó allt of skammt sé gengið hjá stjórnarliðum til að tryggja eðlileg og traust viðskipti á fjármálamarkaðnum, raunar farið bara hænufet, þá eru ákvæði frv. í sjálfu sér til bóta sem minni hlutinn mun styðja en flytur jafnframt fjölmargar brtt. til þess að styrkja verðbréfamarkaðinn.

Herra forseti. Hér er um að ræða fyrstu af mörgum brtt. sem minni hlutinn flytur við frv. sem taka m.a. til meðferðar á trúnaðarupplýsingum, innherjaviðskiptum, viðskiptum með óskráð verðbréf, viðskiptum verðbréfafyrirtækja fyrir eigin reikning, þátttöku starfsmanna í útboðum og ábyrgð yfirmanna í þeim efnum. Þessar tillögur lúta allar að því að styrkja verðbréfamarkaðinn og margar af þeim hafa komið fram hjá Fjármálaeftirlitinu og Verðbréfaþingi sem talið hafa nauðsynlegt að setja þessi ákvæði.

Virðulegi forseti. Um er að ræða brtt. þess efnis að ekki verði einungis lágmarksmeðlag samkvæmt lögum um almannatryggingar undanþegnar tekjuskatti heldur einnig aukameðlag sem úrskurðað hefur verið af sýslumanni eða hlotið staðfestingu hans. Með þessari brtt. er komið til móts við frv. þingmanna Samfylkingarinnar sem er á þskj. 862 og við viljum lýsa sérstakri ánægju með að þessi brtt. hafi verið tekin upp.

Herra forseti. Í þessu frv. er að finna tillögur um lagabreytingar sem eru sumar til bóta. Við styðjum að meðlagsgreiðslur umfram lágmarksmeðlög verði undanþegnar skatti. Við erum því fylgjandi að hækka skattfrádráttarmörk um tvö prósentustig vegna lífeyrissparnaðar og styðjum að sjálfsögðu þá brtt. sem felur í sér að mikil hækkun á fasteignamati skerði ekki barna- og vaxtabætur. Við erum hins vegar mjög andvíg því að ríkissjóður verði látinn niðurgreiða hlutabréfakaup utan landsteinanna og ef þörf er á samræmingu í þessu tilliti á EES-svæðinu ber að fella niður allan stuðning skattborgarans við hlutabréfakaup og löngu tímabært. Þá erum við andvíg því að veita hlutafélögum skattívilnanir innan fyrirtækja með því að heimila að laun séu greidd með hlutabréfaágóða án þess að þau séu skattlögð eins og hverjar aðrar launatekjur.

Herra forseti. Hér er í einni atkvæðagreiðslu verið að greiða atkvæði um þrjú atriði. Í fyrsta lagi er felld niður sú grein í frv. að iðgjaldahluti atvinnurekanda til lífeyrissjóðs sé tekjur launþegans. Ég er á móti þeirri breytingu. Svo er jafnframt sett í staðinn að meðlag skuli vera skattfrjálst hjá móttakanda og ég er með því. Svo eru sett mörk á það við tvöfalt meðlag og ég er á móti því.

Herra forseti. Með þessari tillögu er verið að tryggja að mikil hækkun á fasteignamati skerði ekki barna- og vaxtabætur. Ég segi já.

Herra forseti. Með þessari brtt. er reynt að koma í veg fyrir að ríkissjóður verði af áfengisgjaldi. Samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans er gert ráð fyrir því að áfengisgjald á fríhafnir og frísvæði verði afnumið. Hér er um að ræða tekjupóst upp á 170--200 millj. kr. frá fríhöfninni í Keflavík einni. Í ljósi þess að fyrir Alþingi liggur frv. til laga um að gera fríhöfnina að hlutafélagi með það í huga að koma henni á markað þá er þetta harla undarleg ráðstöfun. Þessi tillaga gengur út á að reyna að hafa vit fyrir ríkisstjórninni í þessu efni.