Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[13:31] Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Petrína Baldursdóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður tilkynnt hér með, herra forseti. Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn.`` Petrína Baldursdóttir hefur áður átt sæti á Alþingi og kjörbréf hennar samþykkt. Er hún boðin velkomin til starfa.

[13:32] Klukkan 3.30 í dag verður utandagskrárumræða í hálfa klukkustund. Málshefjandi er Mörður Árnason og hæstv. menntmrh. verður til andsvara. Efni umræðunnar er málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna.

[13:34] Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fylgja úr hlaði fyrirspurn til hæstv. viðskrh. um rekstrarskilyrði smáfyrirtækja. Miklar vonir eru og hafa verið bundnar við jákvæð áhrif á efnahagslíf Íslendinga með virkjun fallvatna og fjárfestingu í stóriðju og þar er sannarlega mikið að gerast. Nægir þar að benda á nýgerða samninga við Alusuisse um stækkun álvers í Straumsvík, viðræður við Columbia Aluminium, umræður um magnesíumverksmiðju á Reykjanesi, stækkun Grundartanga og þannig má áfram telja. Allt eru þetta hinar jákvæðustu fréttir og sýna að sú kyrrstaða sem hefur verið í fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi hefur nú verið rofin. En það sem þó e.t.v. skiptir mestu máli er að þetta eykur bjartsýni og kjark þjóðarinnar varðandi efnahagsmál og atvinnulíf. Því er þó ekki að leyna að minna hefur veri fjallað um vaxtarmöguleika smærri fyrirtækja og stöðu þeirra innan atvinnulífsins. Í nýlegri skýrslu OECD er bent á sem leið út úr efnahagslægð að skapa smærri fyrirtækjum vænlegt rekstrarumhverfi þannig að nýsköpun verði aukin með hvatningu til einstaklinga um að hefja rekstur fyrirtækja. Þessa leið hafa fjölmargar þjóðir farið, m.a. Bandaríkjamenn, Kanadamenn og fleiri á leið sinni út úr efnahagslægð síðari ára með jákvæðum árangri. Oft er bent á verðmæti vel menntaðrar þjóðar. Þau verðmæti felast ekki síst á möguleikum einstaklinga til að virkja menntun sína og þekkingu í atvinnulífi. Má í því sambandi benda á nýja skilgreiningu OECD á ríkidæmi þjóðar þar sem er lögð meiri áhersla á menntunarstig hennar. Hér á landi hafa margir einstaklingar náð góðum árangri á þessu sviði. Má þar t.d. nefna undraverðan árangur fyrirtækja í hugbúnaðargerð, ferðaþjónustu, þjónustu í sjávarútvegi og þannig má áfram telja. Þrátt fyrir árangur nokkurra fyrirtækja hefur öðrum gengið miður vel. Bent hefur verið á að rekstrarskilyrði íslenskra smáfyrirtækja séu um margt óheppileg og til þess fallin að kæfa fremur en örva. Gerist það m.a. með því að þeim er gert erfitt um vik með að taka fjárhagslega áhættu í nýsköpun. Fjölmörg reglugerðarákvæði skapi þunglamalega skriffinnsku o.s.frv. Því beini ég þeirri fsp. til hæstv. viðskrh. hvort eitthvað sé unnið að því á hans vegum að bæta hag lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi.

[13:36] Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason spyr: ,,Hyggst ráðherra gera tillögur um bætt rekstrarskilyrði lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi líkt og nágrannaþjóðir okkar hafa gert?`` Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að hún leggi megináherslu á aðgerðir til atvinnu- og verðmætasköpunar með því að stuðla að nýsköpun og sókn í atvinnulífinu, m.a. í vöruþróun og markaðssetningu. Í framhaldi af þessu var sett á fót á vegum viðskrn. sérstök nefnd skipuð fulltrúum úr atvinnulífinu, verkalýðshreyfingu og stjórnkerfinu, mjög fjölmennur hópur sem var ráðgjafarnefnd til þess að gera tillögur um með hvaða hætti mætti ganga til móts og aðstoða lítil og meðalstór fyrirtæki á Íslandi sem eru öll íslensk fyrirtæki ef menn nota skilgreiningu Evrópusambandsins í þeim efnum. Þessi nefnd hefur verið að störfum frá því í sumar og bar fyrst og fremst að leggja áherslu á með hvaða hætti væri hægt að nýta þau tækifæri sem EES-samningurinn gæfi. Nefndin er þessa dagana að skila frá sér sínum fyrstu tillögum í bæklingi sem hefur verið gefinn út, og kom reyndar út í dag, um Evrópuverkefni á sviði lítilla og meðalstórra fyrirtækja þar sem nákvæmlega er skilgreint með hvaða hætti íslensk fyrirtæki geta hagnýtt sér þau tækifæri sem EES-samningurinn býður upp á. Í framhaldi af þessu er gert ráð fyrir því að halda í þessari viku kynningarfund með öllum atvinnuráðgjöfum í landinu þar sem þeim er kynnt innihald þessa bæklings og síðan verði þeir í raun og veru útverðir okkar í kynningu á þeim verkefnum sem þarna eru í fyrirtækjunum. Á þriðjudaginn í næstu viku er gert ráð fyrir að halda slíkan kynningarfund fyrir fyrirtæki í Reykjavík og í byrjun janúar að fara um allt land þar sem fulltrúar nefndarinnar kynna hvað þarna er á ferðinni. Tillögur nefndarinnar eru einnig fleiri en bara þessi bæklingur. Þær munu koma fram um miðja næstu viku og ganga síðan til ríkisstjórnar. Þetta eru að mörgu leyti fyrst og fremst aðgerðir til stuðnings litlum og meðalstórum fyrirtækjum og með hvaða hætti stjórnvöld geta brugðist við til að bæta rekstrarstöðu þeirra. Einnig er í undirbúningi á vegum iðnrn. sérstakt verkefni í samvinnu við Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð og Iðntæknistofnun sem við köllum Átak til atvinnusköpunar, þar sem er verið að undirbúa verkefni til þess að standa við bakið á litlum og meðalstórum fyrirtækjum í markaðsleit, rannsóknum og markaðssetningu á afurðum sem þau vilja koma frá sér. Það má segja að þessi verkefni nefndarinnar sé þríþætt: Í fyrsta lagi að draga saman þau kynningarverkefni og þá möguleika sem lítil og meðalstór fyrirtæki hafa til að nýta sér EES-samninginn. Í öðru lagi er starfsmaður í hlutastarfi á vegum ráðuneytisins úti í Brussel. Hann hefur unnið fyrir nefndina og mun síðan vera litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem vilja nýta sér þau verkefni í Evrópusamstarfinu til aðstoðar og ráðgjafar með hvaða hætti þau geta það gert. Í þriðja lagi eru í undirbúningi af hálfu nefndarinnar sérstakar aðgerðir til stuðnings litlum og meðalstórum fyrirtækjum, m.a. tillögur um það hvernig breyta skal fjárfestingarlánasjóðakerfi atvinnulífsins. Allt miðar þetta að því eins og kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að auka verðmætasköpunina og fjölga störfum.

[13:40] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. hans svör og lýsa ánægju með það sem þegar hefur verið gert. Ekki síður vil ég skilja svör ráðherra þannig að innan skamms megi búast við frekari tillögum og ekki síst aðgerðum sem stuðli að bættum rekstrarskilyrðum lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það er einmitt vert að undirstrika það sem hæstv. ráðherra nefndi áðan að langflest fyrirtæki á Íslandi falla undir þann stærðarflokk. Því hlýtur það að teljast rökrétt að hlúa þannig að smærri fyrirtækjum að þau megi vaxa og dafna. Ég fagna því þessum hugmyndum ráðherra, en minni jafnframt á mikilvægi þáttar nýsköpunar og áhættu. Þann þátt verður að virkja því að þar liggja sóknarfærin. Þar liggja möguleikar einstaklinga til athafna og framfara. Til þess þurfa líka ytri skilyrði af hálfu hins opinbera að vera hvetjandi. Ég skil svör ráðherra svo að að því sé stefnt og því ber að fagna. Meginatriðið er að skapa litlum og meðalstórum fyrirtækjum þau skilyrði að vöxtur efnahagslífs verði ekki síður á þeirra sviði heldur en í stóriðju.

[13:42] Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Það sem mestu máli skiptir í þessu sambandi er það að búa almennt vel að atvinnulífinu í landinu með því að rekstrarskilyrðin séu þeim hagstæð. Það getum við gert með því að skrá gengi með eðlilegum hætti, tryggja hér áframhaldandi efnahagslegan stöðugleika og tiltölulega lágt vaxtastig. Maður verður hins vegar oft var við það einmitt hjá forsvarsmönnum lítilla og meðalstórra fyrirtækja að þeir eiga oft erfitt við það að glíma við þann mikla reglugerðafrumskóg og lagafrumskóg sem er í kringum þessa atvinnustarfsemi og ekki síst þann mikla eftirlitsiðnað sem hefur verið að spretta upp á undanförnum árum í kringum atvinnustarfsemina í landinu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því, hvort eitthvað af þeim tillögum sem hann kynnti áðan að væru í farvatninu geri ráð fyrir því að reyna að grisja þann mikla eftirlitsiðnað og þann mikla eftirlitsskóg sem hefur umlukið þessa atvinnustarfsemi í landinu og ekki síst litlu fyrirtækin sem stundum eiga mjög erfitt með að rétta úr sér einmitt vegna þessara ströngu ákvæða sem því fylgir.

[13:43] Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er ýmislegt sem hvílir á litlum fyrirtækjum á Íslandi. Eins og síðasti hv. þm. gat um er það eftirlitsiðnaðurinn, sem menn segja að skilji eftir sig sviðna slóð. Svo er það skortur á þjónustulund opinberra aðila við litlu fyrirtækin. Það er líka skortur á upplýsingum um það hvernig menn eiga að bregðast við og hegða sér í þessu reglugerðaverki öllu saman, upplýsingar til lítilla fyrirtækja. Og síðast en ekki síst er það þessi skattur á nýsköpun sem er í gildi í dag. Það kostar 110 þús. kr. að stofna fyrirtæki og það stendur ekki til að lækka það neitt umtalsvert. Og spurning mín til ráðherra er sú: Er meiningin að breyta þessari skattlagningu á nýsköpun jafnvel þannig að það standi eitthvað undir sér, verði ekki skattur heldur bara gjöld fyrir rekstur Hlutafélagaskrár? Og er meiningin að veita meiri upplýsingar til þeirra sem eru að stofna fyrirtæki?

[13:44] Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að auðvitað skipta mestu máli fyrir öll fyrirtæki hin almennu rekstrarskilyrði sem þeim eru sköpuð. Sem betur fer eru rekstrarskilyrði atvinnulífsins nokkuð góð um þessar mundir og það er hlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að tryggja að svo sé. Það eru ýmsar tillögur sem kannski ekki liggja fyrir af hálfu nefndarinnar, en ég býst við að þær muni sjá dagsins ljós alveg næstu daga. Þar er gert ráð fyrir talsvert miklum breytingum á einmitt eftirlitsiðnaðinum eins og hann er hér nefndur. Ein tillagan sem nefndin hefur kynnt fyrir mér er sú að sérhvert ráðuneyti skipi starfshóp sem hafi það hlutverk að skipuleggja og hreinsa til í sínum eigin laga- og reglugerðafrumskógi sem snertir rekstur fyrirtækja með einum eða öðrum hætti. Þannig hefur í raun og veru hvert ráðuneyti fyrir sig það hlutverk að fara yfir þau lög og reglur sem í gildi eru og með hvaða hætti þau íþyngja atvinnulífinu. En það skiptir líka máli hvernig við búum að litlum fyrirtækjum og atvinnulífinu almennt með lagasetningu frá þinginu. Ein af þeim tillögum sem nefndin mun vera með í undirbúningi er að sérstök nefnd eða ákveðinn aðili fari yfir, líkt og fjmrn. gerir og leggur mat á öll lagafrumvörp og þingsályktunartillögur sem hér eru lagðar inn og meti hvaða áhrif slíkar tillögur hafa á ríkissjóð. Menn hafa rætt um Þjóðhagsstofnun í þessu sambandi. Ef Þjóðhagsstofnun verður fyrir valinu leggur hún mat á hvaða áhrif lög og reglur hafa á atvinnulífið þannig til þess að menn vandi sig í þessari virðulegu stofnun, að fara yfir lög og reglugerðir svo þær verði ekki til þess að íþyngja atvinnulífinu. Hv. þm. Pétur Blöndal benti á viðamikinn þátt tel ég en það er sá kostnaður sem hlýst af því að stofna hlutafélag. Það kostar í dag í kringum 100 þús. kr. Nú hefur þessu verið skipt upp, annars vegar í einkahlutafélag og hins vegar í almenn hlutafélög. Tillögur liggja fyrir um það í þinginu, en eftir því sem ég held er frv. um aukatekjur ríkissjóðs komið fram, þar sem gert er ráð fyrir að kostnaður við að stofna einkahlutafélag verði lækkaður úr 100 þús. kr. í 75 þús. kr. einmitt í þeim tilgangi eins og hv. þm. kom inn á að hvetja fólk til þess að taka þátt í atvinnulífinu.

[13:47] Virðulegi forseti. Á þskj. 227 leyfi ég mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um nýtingu og útflutning á jarðefnum. Það er þekkt að mjög víða á landinu eru námur og þeir sem ferðast um landið sjá þær svo að ekki fer á milli mála. Þar er bæði um að ræða námur sem í er sótt efni til vegagerðar og byggingar en einnig námur tengdar útflutningi á vikri. Hæstv. umhvrh. óskaði eftir því að Náttúruverndarráð kannaði ástand vegna efnistöku og hefur það skilað heljarmikilli skýrslu sem ber nafnið Námur á Íslandi og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ástandið virðist vera óviðunandi í öllum landshlutum. Námur eru oft margar og umgengni í þeim er víða ábótavant. Sums staðar verður að telja að hætta stafi af vegna slæms viðskilnaðar. Í sumar námur hefur verið safnað sorpi og brotamálmum. Ástæðurnar fyrir þessu ástandi í efnistökumálum eru margvíslegar. Þær helstu eru vanþróað vegakerfi sem einnig er stórt miðað við fólksfjölda, óskýr lög og skipulagsleysi við efnistöku. Vegna þessa er brýnt að efnistaka á Íslandi verði skipulögð og eftirlit með henni eflt. Setja þarf skýrar reglur um efnistöku. Færa ætti eftirlit með henni til sveitarfélaga og gera þarf ítarlegar náttúrufarskannanir í öllum landshlutum. Við núverandi ástand verður ekki unað,`` segir í skýrslu Náttúruverndarráðs. Sem betur fer á þetta ekki við efnistöku vegna vikurs að ég held. Engu að síður tel ég samt að skipulag þeirra mála sé ekki eins og æskilegt er talið. Þess vegna hef ég, hæstv. forseti, leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. iðnrh.: 1. Hversu mörg leyfi hafa verið gefin út fyrir vinnslu og útflutningi á vikri? 2. Eru í gildi reglur um útflutning á jarðefnum, t.d. vikri? 3. Hvaða kröfur eru gerðar um umgengni í námum og meðferð og vinnslu þeirra jarðefna sem seld eru til útflutnings? 4. Hver hefur eftirlit með þeim námum sem eru nýttar? 5. Hefur verið gerð áætlun um nýtingu jarðefna, t.d. vikurs, til útflutnings og lagt mat á verðgildi miðað við mismunandi vinnsluaðferðir? 6. Hverjar voru tekjur af útflutningi vikurs á sl. ári og hversu mörg ársverk eru í vikurútflutningi? Ég leyfi mér að bera fram þessa fyrirspurn til hæstv. iðnrh. vegna þess að ég tel að gæta verði þess að nýta auðlindina skikkanlega og með viðunandi hætti, bæði út frá umhverfissjónarmiði og gagnvart því að þetta eru verðmæti og ekki síst vegna þess að þarna eru möguleikar á að skapa atvinnutækifæri og koma á e.t.v. frekari nýtingu og verðmætasköpun í tengslum við byggingariðnað.

[13:50] Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson ber fram fyrirspurn á þskj. 227, um nýtingu og útflutning á jarðefnum. Fyrsta spurning hljóðar svo: ,,Hversu mörg leyfi hafa verið gefin út fyrir vinnslu og útflutning á vikri?`` Á Heklusvæðinu hafa þrjú fyrirtæki leyfi til vikurtöku samkvæmt ákvæðum námulaga, nr. 27/1973. Jarðefnaiðnaður hf. hefur rétt til vikurtöku á svæðinu vestan Heklu og austan Búrfells. Gildistími þess leyfis er til 1. júlí 1998. BM Vallá hefur rétt til vikurtöku á svæði vestan Þjórsár og austan Búrfells. Gildistími þes leyfis er til sama tíma og Vikur hf. í Reykjavík hefur rétt til að taka allt að 300 þúsund rúmmetra af vikri úr Trjáviðarkvoslægð vestan Búrfells og gildistími þess leyfis er til 1. október 1998. Á vikursvæðum við Snæfellsjökul hafa undanfarin ár verið starfandi þrjú fyrirtæki við vinnslu vikurs. Öll hafa þau samning við landbrn. um nýtingu efnis á ríkislandi, en aðeins eitt þeirra hefur fengið sérleyfi á grundvelli námulaga. Það sérleyfi er nú runnið út og hefur því ekkert fyrirtæki sérleyfi samkvæmt námulögum til vikurtöku á Snæfellsnesi. Vikuriðnaður hf. sem nú kallast Snæfellsvikur hf. hefur leyfi frá landbrn. til töku og vinnslu vikurs af landi ríkisins á sunnanverðum Jökulhálsi vestan Náttmálahnjúks. Leyfi þetta gildir til 1. desember 1999. Landbrn. gerði samning við Neshrepp 31. maí 1994 og gildir hann til 1. maí 2001. Vikurvinnslan hf. hefur einnig samning við landbrn. um vikurtöku á sunnanverðum Jökulhálsi á sama landsvæði og Vikuriðnaður hf. og leyfi landbrn. gildir til 1. janúar 1998. Samkvæmt framansögðu ríkir nokkur óvissa um réttarheimildir til vikurtöku á Snæfellsnesi. Ótvírætt verður að telja að vikurnám fellur undir ákvæði námulaga. Hins vegar verður að liggja fyrir leyfi landbrh. til að fyrirtækið geti nýtt jarðefni í landi ríkisins sem landbrh. hefur forræði yfir. Um þetta virðist ekki vera ágreiningur en nokkur vafi hefur skapast vegna reksturs þess sem nú er hafin á Snæfellsnesi. Önnur spurning frá hv. þm.: ,,Eru í gildi reglur um útflutning á jarðefnum, t.d. vikri?`` Í 14. gr. námulaga er iðnrh. veitt heimild til að banna útflutning óunninna jarðefna ef hann telur að útflutningur þeirra efna skaði íslenska framleiðsluhagsmuni eða vinnsla efnanna sé æskileg í landinu. Ef til stæði að nýta þessa heimild námulaga gagnvart útflutningi á vikri til aðildarríkja EES verður að líta til ákvæða þess samnings þar sem vikur fellur undir efnissvið 12. gr. EES-samningsins, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Magntakmarkanir á útflutningi, svo og allar ráðstafanir sem hafa samsvarandi áhrif, eru bannaðar milli samningsaðila.`` Auðsýnt er að útflutningsbann ráðherra á vikri skv. grundvelli 14. gr. námulaga mundi teljast vera óheimil magntakmörkun á skilningi 12. gr. EES-samningsins. Því virðist ljóst að iðnrh. getur ekki bannað útflutning á óunnum vikri til EES-ríkja með skírskotun til þess að sá útflutningur geti skaðað íslenska framleiðsluhagsmuni eða fullvinnsla efnanna á landi sé umfram annað æskileg. Þrátt fyrir að vilji kunni að standa til þess að setja útflutningi jarðefna einhverjar skorður á grundvelli innlendra iðnaðarhagsmuna virðast nokkrir annmarkar á því vegna EES-samningsins. Vikurvinnslunni er þó unnt að halda í skefjum með því að takmarka fjölda leyfishafa og með því að takmarka það landsvæði sem undir vinnslu er á hverjum tíma. Ég vil þó ógjarnan hrófla við veittum leyfum ef ekki koma til vanefndir á ákvæðum þeirra með stoð í námulögum. Sérleyfi þessi renna út eftir tæp þrjú ár og hef ég í hyggju að endurskoða stöðu vikurvinnslunnar rækilega áður en ný sérleyfi verða gefin út. Þriðja spurning: ,,Hvaða kröfur eru gerðar um umgengni í námum og meðferð og vinnslu þeirra jarðefna sem seld eru til útflutnings?`` Í námulögum eru almenn ákvæði um umgengni í námum og meðferð vinnslu jarðefna. Ákvæði þessi eru þó engan veginn fullnægjandi til að geta verið leiðbeinandi fyrir vikurvinnsluna um nýtingu efnis og frágang vinnslusvæða. Í lögum eru þó heimildarákvæði til að setja frekari ákvæði í reglugerð. Reglugerð um vinnslu og nýtingu vikurs hefur nýlega verið sett. Megininntak reglugerðarinnar er að tryggja betri og markvissari nýtingu námusvæðanna svo af þeim megi hafa hámarksafrakstur til lengri tíma litið og jafnframt að hindra ónauðsynlegt jarðrask og tryggja að frágangur námusvæða sé í fullu samræmi við ýtrustu kröfur um umgengni umhverfið. Talið hefur verið að vikur hefði mátt nýta betur á sumum hinna eldri svæða, bæði það efni sem nýtt hefur verið ofan að og það efni sem skilið hefur verið eftir á botni námanna. Með reglugerðinni er stefnt að því að efnisnýting verði yfir 90%. Fjórða spurning: ,,Hver hefur eftirlit með þeim námum sem eru nýttar?`` Í kjölfar setningar reglugerðarinnar um vinnslu og nýtingu vikurs var ráðinn sjálfstætt starfandi ráðgjafarverkfræðingur til að hafa þetta eftirlit. Fimmta spurning: ,,Hefur verið gerð áætlun um nýtingu jarðefna, t.d. vikurs, til útflutnings og lagt mat á verðgildi miðað við mismunandi vinnsluaðferðir?`` Vilji minn sem iðnrh. stendur ótvírætt til þess að unnt verði að nýta innlend jarðefni á sem hagkvæmastan hátt til að efla innlenda atvinnustarfsemi. Í þessu sambandi er einkum mikilvægt að sérstakir eiginleikar íslenskra jarðefna geti lagt grunn að nýsköpun í byggingariðnaði og annarri iðnaðarframleiðslu. Undanfarin ár hefur margt gerst í byggingarrannsóknum er leitt getur til þess að fullvinnsluiðnaður er byggir á vikri verði að veruleika. Ég tel mikilvægt að samstaða náist um þá framtiðarsýn að innlent byggingarefni verði fyrst og fremst nýtt í þágu landsmanna með hámarksvirðisauka að leiðarljósi. Ég legg því ekki áherslu á þann hefðbunda hráefnisvikurútflutning sem stundaður hefur verð um langt árabil. Hann skilar okkur ekki þeim ávinningi sem stundum er látið af. Á grundvelli framansagðs hef ég ekki látið gera áætlun um nýtingu jarðefna til útflutnings. Slíkur útflutningur kann þó að vera nauðsynlegur til að skjóta stoðum undir þann iðnað sem af honum gæti sprottið. Ég tel þó ekki ástæðu til að hvetja til hráefnisútflutnings á vikri. Virðulegi forseti. Ég á ósvarað einni spurningu og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hverjar voru tekjur af útflutningi vikurs á sl. ári og hversu mörg ársverk eru í vikurútflutningi?`` Á sl. ári voru flutt út tæplega 230 þús. tonn af vikri. Langmestur hluti hans eða tæplega 220 þús. tonn var svokallaður byggingarvikur sem fór til málmsteinsgerðar, aðallega í Þýskalandi. Auk þess voru flutt út 10 þús. tonn af svokölluðum gróðurhúsavikri. Heildarverðmæti þessa útflutnings nam 484 millj. kr. fob. Reiknað hefur verið með að á bak við hver 100 þús. tonn af útfluttum vikri séu 22 ársverk. Miðað við þetta hafa verið um 50 ársverk í vinnslu vikurs til útflutnings á síðasta ári.

[13:58] Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu vil ég vekja athygli á hinni hliðinni á þessu máli sem er umhverfishliðin. Það er auðvitað alveg skelfilegt að sjá hvernig víða er gengið um landið í þessu samhengi. Menn hamfletta heilu svæðin algerlega að því er virðist skipulags-, hömlu- og tillitslaust og það er algerlega ólíðandi að láta þessa hluti ganga svona áfram án þess að stjórnvöld taki á því máli sérstaklega. Í öðru lagi fylgja þessari vinnslu flutningar með gríðarlega stórum og þungum bílum sem eru afar erfiðir fyrir umferðina og vegakerfið. Það skiptir miklu máli að ræða þetta tvennt um leið þannig að menn telji ekki bara peningana upp úr malarnámunum heldur athugi líka hvað fylgir þessu verki.

[13:59] Herra forseti. Um leið og ég þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir málið vil ég taka undir það sem hv. þm. Svavar Gestsson nefndi áðan. Hér er hreyft verulegu vandamáli. Það nægir að vísa til úttektar ágæts fjölmiðlamanns, Ómars Ragnarssonar, þar sem hann lýsti ágætlega sviðinni jörð sem námur víða um landið skilja eftir sem og úttektar Náttúruverndarráðs sem hv. málshefjandi vitnaði til. Það segir okkur einfaldlega að hér ríkir algert skipulagsleysi svo að ég noti ekki orðið villimennska. Þegar veitt eru leyfi til námavinnslu er ekki nóg að hafa iðnað í huga, eins og ráðherra svaraði, heldur þarf að skoða aðrar atvinnugreinar. Vil ég nefna þar sérstaklega ferðaþjónustu sem er að verða ein af öflugri atvinnugreinum á Íslandi. Það má nokkuð ljóst vera að ferðamenn koma ekki hingað til þess að skoða tóftir og sviðna jörð eftir námavinnslu. Hér þarf að fara fram stefnumótun sem snertir ekki einungis iðnrn. heldur og ekki síður umhvrn. og ráðuneyti ferðamála.

[14:00] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir mjög greinargóð svör við þeim fyrirspurnum sem ég bar upp og ég tel að þar hafi komið fram mjög mikilvægar upplýsingar sem segja okkur að þarna þurfi að gæta að. Það verði að setja skýrari og strangari reglur hvað varðar umgengni um þessi svæði þar sem vikurvinnsla fer fram og einnig huga að því með hvaða hætti megi nýta þetta sem best. Hv. þm. Svavar Gestsson orðaði það svo að það þyrfti að líta á hina hliðina, þ.e. ekki þá sem varðar vikurvinnslu eða vikurútflutning sem atvinnugrein, heldur frá náttúruverndarsjónarmiðinu. Ég taldi mig gera það þegar ég mælti fyrir fyrirspurninni og vitnaði til þeirrar úttektar sem Náttúruverndarráð hefur gert þar sem vakin er athygli á því að það hefur ekki verið gengið eðlilega um náttúruna hvað þetta varðar. En ég vil undirstrika það að ég tel að þeir aðilar sem hafa verið að vinna að vikurútflutningi og vikurvinnslu hafi lagt sig fram um það sérstaklega að ganga bærilega um, en engu að síður tel ég að þar megi betur gera og læra af þeirri reynslu sem við höfum fyrir. Vegna svars hæstv. iðnrh. vil ég segja að ég tel að það eigi ekki að setja neinar sérstakar skorður sem stangist á við EES-reglur, fjarri því. Við eigum að reyna að nýta þessa auðlind eins vel og við getum og setja fyrst og fremst skorður hvað varðar umgengnina og reglur um nýtingu á landinu. Síðan mega auðvitað allir flytja út eins mikið og þeir geta og skapa verðmæti svo framarlega sem ekki er gengið á auðlindina eða henni spillt. Þetta vildi ég að kæmi fram í þessari umræðu. Að öðru leyti þakka ég fyrir svör hæstv. ráðherra. Ég tel að þau segi okkur að það þarf að setja skýrari og klárari reglur, en engu að síður vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa þó sett reglugerð. En ég tel að hún sé vanbúin og þurfi að vera ítarlegri og skýrari og hafa möguleika á að takmarka aðkomuna og nýtinguna með einhverjum hætti. Ég tel að það sé ekki fullnægjandi að einn ráðgjafarverkfræðingur hafi eftirlit með þessari námavinnslu. Sveitarfélögin verða að fá þarna ábyrgð og skyldu til eftirlits.

[14:03] Herra forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Ég tek undir það með hv. þm. Svavari Gestssyni að menn þurfa auðvitað að horfa á allar hliðar málsins í þessum efnum. Ég hef viljað takmarka þennan útflutning. Það er hins vegar annmörkum háð eins og ég gat um í svari mínu áðan. Fyrst og fremst hef ég áhuga á að takmarka útflutninginn vegna þess að ég tel að okkur bjóðist innan tíðar aðrir betri kostir til nýtingar á þessum vikri þannig að hann skapi meiri verðmæti fyrir íslenskt þjóðarbú en hann gerir í dag. Ef við tökum Heklusvæðið sem dæmi mundum við með sama magni og flutt var út árið 1994 flytja allan Hekluvikurinn út á 30 árum. Þarna er ekki um endurnýjanlega auðlind að ræða og þá sjá menn hversu gríðarlegir hagsmunir eru þarna í húfi.

Það þyrfti að fjölga eldgosum.

Já, fjölga eldgosum, það er hárrétt hjá hv. þm., því miður gerist þetta ekki öðruvísi. Áður en menn fá leyfi til þess að flytja út eða fá svokallað vinnsluleyfi, þarf að fara fram umhverfismat svo framarlega sem um er að ræða magn sem er yfir 150 þúsund rúmmetrar. Það er auðvitað framfaraspor. En ég legg áherslu á að eftirlitið skiptir líka höfuðmáli þarna. Þegar ég kom að þessu í byrjun sumars var mjög slæm nýting á vikursvæðunum austur við Heklu, sennilega 50--60% nýtingu á svæðum þar sem menn gátu nýtt þetta allt upp í 90%. Reglugerðin gengur út frá því að menn nýti þetta 90% og ráðgjafarverkfræðingurinn sem þarna hefur verið ráðinn, hefur einvörðungu verið ráðinn til þess að fylgjast með þessu svæði, þessum þremur stöðum í kringum Þjórsá og í kringum Búrfell. Ábyrgð sveitarfélaganna er líka nokkur í þessu, enda fá þau hluta af námugjaldinu einmitt til þess að fylgjast með því hvernig um er gengið. En aðalatriðið tel ég vera þetta. Við eigum að reyna að takmarka þennan útflutning. Það er ekki hægt með því að takmarka magnið inn á Evrópumarkaðinn. Það er hins vegar hægt með því að takmarka leyfin sem eru veitt. Síðan ég tók við í vor sem iðnrh. hefur ekkert leyfi verið gefið út og ég hef sagt að ég hafi ekki í hyggju að gefa út neitt viðbótarleyfi einfaldlega vegna þess að ég tel það mjög mikilvægt að taka þennan málaflokk í heild sinni til endurskoðunar, þegar gildandi leyfi renna flestöll út 1. október 1998.

[14:06] Herra forseti. Ég leyfi mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. dómsmrh. um meðferð kynferðis- og sifskaparbrota: 1. Hvað hafa gengið margir dómar í kynferðis- og sifskaparmálum sl. tíu ár? 2. Hvernig féllu dómar í þessum málum? Hve mörg prósent ákærðra voru sakfelld? Hver var refsing þeirra er voru fundnir sekir? 3. Er að finna viðurlög í lögum við slíkum brotum sem ekki hafa verið nýtt? 4. Hvaða reglur gilda hjá lögreglu og heilbrigðisstéttum um meðferð rannsóknar á meintum kynferðis- og sifskaparbrotum? 5. Telur ráðherra að hægt sé að bæta vinnubrögð við rannsóknir síkra mála, t.d. með setningu einhvers konar verklagsreglna? Á síðustu árum hafa sjónir manna í auknum mæli beinst að meðferð kynferðis- og sifskaparbrota. Ég tel að dómar séu almennt mjög vægir í nauðgunarmálum. Tiltölulega stutt er frá endurskoðun hegningarlaga þar sem lagfærðir voru ýmsir annmarkar og viðbætur settar inn. Þá hafa heilbrigðisstéttir og rannsóknaraðilar endurbætt vinnubrögð sín. Það er til bóta. Engu að síður tel ég mikilvægt að til séu samræmdar verklagsreglur sem farið sé eftir um allt land. Samræmd aðferðafræði við rannsókn og úrvinnslu þessara mála ætti að auka möguleika á því að fleiri mál verði upplýst. Því þurfa að vera til skýrar leiðbeiningarreglur um hvernig sakbending eigi að fara fram, yfirheyrsluaðferðir, svo sem hvenær er notað myndbandstæki og/eða önnur hjálpartæki. Þá er mjög mikilvægt að notuð séu samræmd vinnubrögð um allt land og fleira mætti telja. Hvenær sekt telst sönnuð er háð mati viðkomandi dómara. Ég tel eðlilegt að áður en dómarar fara að dæma í þessum málaflokki eigi þeir kost á að fara á námskeið þar sem fjallað verður m.a. um sálarástand þolenda og gerenda, um viðbrögð þeirra svo að þau valdi ekki misskilningi. Varla er hægt að gera þá kröfu að þolendur svari öllum spurningum í sama jafnvægi og spurt sé hvort viðkomandi ætli að kaupa mjólk í dag. Þá velti ég því fyrir mér hvort ýmsar venjur og starfshættir sem notaðir eru hérlendis séu í fullu samræmi við samning um afnám allrar mismununar gagnvart konum, sbr. 2. og 5. gr. Það er umhugsunarvert hve lágu hlutfalli nauðgunarmála lýkur með dómsniðurstöðum. Þessi mál eru viðkvæm og vandmeðfarin. Enginn í réttarríki vill að saklaus maður verði dæmdur fyrir glæp sem hann framdi ekki. En ég er ekki viss um að þær aðferðir sem nú tíðkast í dómskerfinu vegna þessara mála séu að öllu leyti mannúðlegar gagnvart þolendum. Er t.d. nauðsynlegt að þolendur í nauðgunar- og sifskaparmálum þurfi endilega að upplifa enn einu sinni sársaukafulla og erfiða reynslu í réttarsal? Ef svo er, er þá hægt að koma því þannig fyrir að aðeins lágmarksfjöldi verði viðstaddur og er nauðsynlegt að þolendur hitti ákærða? Geta myndbandsupptökur nýst að einhverju leyti í þessu sambandi? Ég tel mikilvægt að skoða leiðir sem hlífa fórnarlömbum án þess að ganga á rétt þess ákærða. Ég varpa því þessum spurningum fram. Einnig vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. hvort honum sé kunnugt um að til séu fleiri nothæf úrræði gagnvart þessum ofbeldismönnum sem beita má en fangelsisvist.

[14:10] Herra forseti. Umfang þessarar fyrirspurnar er býsna mikið og að mínu mati hefði verið rétt að bera þetta mál fram í beiðni um skýrslu. Svör við fyrirspurnum sem þessum eru alltaf takmörkuð við þau tímamörk sem þingsköp setja og það er mjög mikilvægt að mál séu borin fram með réttum hætti þannig að þingmenn fái þá umfjöllun um málin sem þeir óska eftir. Á þann veg vilja ráðuneytin svara og taka þátt í umræðu á Alþingi. Hér er í fyrsta lagi spurt um fjölda dóma í kynferðis- og sifskaparmálum síðustu tíu árin. Til skamms tíma hefur afbrotatölfræði verið lítið sinnt hér á landi, en með tilkomu nýja dómstólakerfisins 1. júlí 1992 var fyrst hafist handa við að halda tölvuskrár með upplýsingum um dómsmál, þar á meðal hvaða brot er ákært fyrir, niðurstöðu mála og refsingar. Frá þeim tíma hafa allar þessar upplýsingar verið skráðar og því hægt að veita upplýsingar um fjölda mála sem ákært hefur verið fyrir eftir brotategundum. Mikinn tíma tekur hins vegar að nálgast upplýsingar frá fyrri tíma þó að þær séu að sjálfsögðu til í dómabókum, en til þess hefur ekki unnist tími. Dómsmrn. hefur sent fyrirspurn til héraðsdómstólanna um fjölda kynferðis- og sifskaparmála frá 1. júlí 1992 og eru svör enn að berast. En svör hafa þegar borist frá þremur héraðsdómstólum sem fara með 75% sakamála í landinu, þar á meðal héraðsdómunum í Reykjavík og Reykjanesi. Á tímabilinu 1. júlí 1992 til 1. desember 1995, eða á tæpu þremur og hálfu ári, hafa 76 kynferðis- og sifskaparbrot komið til afgreiðslu hjá þessum þremur dómstólum. Af þeim eru sjö enn í dómsmeðferð. Af þeim 69 sem afgreidd hafa verið hefur 57 eða 83% lokið með sakfellingu, 9 eða 13% með sýknu, þrjú mál eða um 4% hafa verið felld niður eða endursend þar sem ekki hefur náðst til ákærðra. Þótt þessar tölur séu ekki tæmandi fyrir allt landið veita þær þó ákveðna vísbendingu um hlutfall sakfellingardóma og sýknudóma. Ekki hefur unnist tími til að kanna niðurstöðu Hæstaréttar, enda um mikið verk að ræða. En með tilkomu dómasafns Hæstaréttar í tölvutæku formi ætti að vera mögulegt að vinna úr dómum réttarins um þessi efni, en mér er tjáð að á morgun komi dómasafn Hæstréttar út í tölvutæku formi. Spurt er sérstaklega um refsingar þeirra sem fundnir voru sekir. Það er rétt að vekja á því athygli að einföld svör við spurningu eins og þessari geta verið misvísandi og jafnvel villandi. Þótt brotin séu öll alvarleg eru þau misjafnlega gróf, allt frá blygðunarsemisafbrotum og upp í hrottafengnar nauðganir. Þannig eru refsingar í þeim 57 málum sem sakfellt var í frá 10 þús. kr. sekt fyrir blygðunarsemisafbrot og upp í 10 ára fangelsi fyrir hrottalegar nauðganir. Ef tekinn er út einn flokkur brota, nauðgunarbrotin, má segja að algengasta refsingin fyrir slíkt brot hafi verið 18 mánaða fangelsi. Meðaltalsrefsingin liggur hins vegar nokkuð hærra vegna fárra mjög hrottafenginna nauðgunarbrota. Það sem gerir rannsókn á refsingum mikið vandaverk er að þessi tegund brota verður ekki algerlega aðskilin frá öðrum brotaflokkum. Þannig er í mörgum málum refsað fyrir fleiri en eina tegund kynferðis- og sifskaparbrota í sama máli eða slík brot ásamt t.d. auðgunarbrotum. Í sumum tilfellum er um að ræða að brotamenn hafa rofið skilorð reynslulausnar og óafplánuðum eftirstöðvum er bætt við refsinguna. Þá er refsing mishá eftir því hvort um er að ræða fyrsta brot eða brotamaður á að baki lengri brotaferil. Afbrotatölfræði er því vandmeðfarin og ítarleg og vönduð svör við fyrirspurnum eins og þessum krefjast allmikillar rannsóknarvinnu. Að því er varðar þriðju spurninguna um það hvort hér á landi sé að finna viðurlög í lögum sem ekki hafa verið nýtt er því til að svara að hámarksrefsing við nauðgun er 16 ára fangelsi. Hærri refsing en 10 ára fangelsi hefur ekki verið dæmd á því tímabili sem þessar tölur gefa tilefni til. En flestar refsingarnar liggja á bilinu 12--24 mánaða fangelsi. Herra forseti. Hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins hafa verið útbúnar ýmsar verklagsreglur sem lúta að meðferð slíkra mála, allt frá kæru til dómsmeðferðar. Þær reglur hafa verið mótaðar í nánu samráði við neyðarmóttöku vegna nauðgunar sem starfrækt er í Reykjavík og á Akureyri. Sérstök eyðublöð hafa verið hönnuð vegna slíkra rannsókna og önnur rannsóknargögn ávallt tilbúin í sérstökum umbúðum. Frumrannsókn brota hjá lögreglu og í heilbrigðiskerfinu er í höndum fagmanna sem vita nákvæmlega hvað þarf að gera til að vernda brotaþolana fyrir frekari áföllum en jafnframt hvað þarf til að tryggja að sem mestar líkur verði á að hinn seki finnist og hann verði sakfelldur. Að mínu mati er full þörf á að samræma vinnubrögð af þessu tagi þannig að þau nái til meðferðar þessara mála hjá öllum embættum um land allt. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það er mjög þarft að útfæra þær verklagsreglur og þau vönduðu vinnubrögð sem menn hafa verið að móta hér í Reykjavík, og um landið allt, og að því er stefnt.

[14:17] Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Ég veit að það er rétt sem hann segir að það er allmikið verk að taka saman þessar upplýsingar, en ég þakka fyrir þær og góða ábendingu um að óska eftir skýrslu.

[14:18] Herra forseti. Fyrirspurn mín varðar málefni samkynhneigðra, en snýr auðvitað öðrum þræði að almennum mannréttindum þar sem við höfum lengi staðið að baki öðrum Norðurlandaþjóðum og ýmsum Evrópuríkjum, a.m.k. hvað formshliðina varðar. Ég spyr sérstaklega um það hvernig hæstv. dómsmrh. gangi að semja frv. til laga um réttarstöðu samkynhneigðra í sambúð. Í raun væri ástæða til að spyrja um fleiri frumvörp sem nú eiga að vera í smíðum um breytingar á ákvæðinu um háð og róg gegn hópum manna í hegningarlögum, um fræðslu í skólum um þessi efni og fleira, en nær út fyrir ráðuneyti hæstv. ráðherra. Málið á þinglegan uppruna sinn í till. til þál. sem þáv. og núv. hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Össur Skarphéðinsson, Ólafur Þ. Þórðarson, Guðrún Helgadóttir og Einar K. Guðfinnsson fluttu og var samþykkt samhljóða með örlitlum breytingum í maí árið 1992. Raunar kom önnur slík tillaga fram 1985 en náði ekki úr nefnd. 1. flm. hennar var Kristín S. Kvaran sem þá sat á þingi fyrir hinn ágæta flokk, Bandalag jafnaðarmanna. Í þáltill. var ríkisstjórninni falið að skipa nefnd til að kanna stöðu samkynhneigðra á Íslandi, lagalega, menningarlega og félagslega og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi. Forsrh. skipaði nefndina tæpu ári síðar, í apríl 1993. Hún vann mikið verk og gott og skilaði svokallaðri skýrslu nefndar um málefni samkynhneigðra í október 1994. Þar var m.a. lagt til að smíðuð yrðu þau frumvörp sem áður er getið og tiltekið í tillögum frá meiri hluta og minni hluta í nefndinni hvað í þeim ætti að vera. Það er fróðlegt hvað varðar þessa fyrirspurn að í skýrslunni er að finna m.a. norræn lög um skráða sambúð samkynhneigðra, sem eru okkur eðlilegar fyrirmyndir. Ríkisstjórnin samþykkti skömmu síðar að vísa frumvarpsgerðinni til viðeigandi ráðuneyta. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, forseti, hversu brýn þessi frumvarpsgerð og lagasetning í framhaldinu er fyrir samkynhneigða og samfélagið allt sem frá því í forneskju hefur þjáðst af margvíslegum fordómum gagnvart hommum og lesbíum eins og samkynhneigt fólk kýs sjálft að kalla sig. Víst er það svo að lög ein og sér útrýma ekki fordómum og ofsóknum, en þau eru eins og allir vita mikilvægur áfangi í réttindabaráttu eins og þeirri sem samkynhneigt fólk hefur staðið í síðustu ártugi, einkum innan vébanda Samtakanna '78 sem kennd eru við stofnár sitt. Lög um sambúð samkynhneigðra mundu geta bætt stöðu þeirra á fjölmargan veg. Það má nefna forsjá barna, tæknifrjóvganir, skattalega stöðu, lífeyrismál og erfðarétt, sem dæmi um svið þar sem lög um sambúð samkynhneigðra geta bætt úr því misrétti sem nú viðgengst í samfélagi okkar á forsendum kynhneigðar einum saman. Í tillögu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og félaga var á sínum tíma vísað m.a. til samþykkta Evrópuráðsins og Norðurlandaráðs um þessi efni. Það væri við hæfi að lesa þingheimi þær ályktanir. Ég kýs þó að gera í lokin, að mínum þau orð sem biskup þjóðkirkjunnar hafði um ályktunartillöguna í umsögn sinni þar sem hann lýsti þeirri von að tillagan yrði skref til þess að efla sanngirni og skilning gagnvart samkynhneigðu fólki, líðan þess og hlutskipti og bætti við, með leyfi forseta, að fátt sé ,,jafnógeðfellt og fjarlægt frumatriðum kristinnar siðfræði og útskúfun þeirra sem eru öðruvísi en fjöldinn.`` Dómsmrh. mun á sínum tíma hafa haldið stystu þingræðu sem flutt hefur verið í sölum Alþingis. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: ,,Nei.`` Ég var að gantast við hann um daginn með því að hann gæti bætt um betur og komið með jafnvel enn styttri þingræðu eins og fyrirspurnin er orðuð, nefnilega svarinu já, en ég treysti því að hann tali aðeins lengur.

[14:22] Herra forseti. Svarið við fyrirspurninni er já. Frumvarp er væntanlegt um þetta efni. Það er á lokastigi í undirbúningi í ráðuneytinu og ég vænti þess að mér verði unnt að leggja það fyrir ríkisstjórn og síðar fyrir þingið innan mjög skamms tíma.

[14:23] Virðulegi forseti. Ísland á að hafa forustu á öllum sviðum mannréttindamála, ekki aðeins öðrum til fordæmis heldur fyrst og fremst sjálfra okkar vegna. Réttindabarátta samkynhneigðra sem nefna sig homma og lesbíur er mannréttindabarátta og Alþingi Íslendinga á að hafa forustu og sýna gott fordæmi á þessu sviði. Mig langar að spyrja hæstv. dómsmrh. hvort og hversu mikið réttindamál og lög homma og lesbía í Noregi hafa verið höfð til hliðsjónar við smíði þessa fumvarps og hvort réttindi þeirra verði tryggð með sama hætti og gert er í Noregi þegar frumvarpið verður að lögum. Í öðru lagi langar mig til að spyrja: Verður frv. afgreitt á þessu þingi ef verkáætlun gengur fram? Og sérstaklega langar mig til að spyrja um hversu langt frumvarpið nær hvað erfðir snertir. 
            

[14:24] Forseti. Ég þakka dómsmrh. fyrir sitt stutta svar sem var ákaflega gott og tek undir spurningar hv. 11. þm. Reykv. og vil lýsa þeirri skoðun minni að þetta þurfi að koma fram. Það væri fróðlegt að heyra ef dómsmrh. getur gefið upplýsingar um hvort þar er fylgt þeim tillögum sem nefndar eru í skýrslunni og þá hvort eitthvert tillit er tekið til minnihlutaálits í skýrslunni frá þeim sem voru fulltrúar samkynhneigðra. Ég vil svo segja að menn kunna að halda að hér sé um einhvers konar ,,abstrakt`` mannréttindabaráttu að ræða, en svo er ekki. Ýmislegt er beinlínis brýnt og knýjandi. Ég veit t.d. til þess að samkynhneigt sambúðarfólk þar sem annar hefur orðið alvarlega veikur eða önnur og hinn hefur viljað annast sambýlismann sinn, eða konu í þessu tilviki, á í alvarlegum vandræðum, því hefur verið synjað um svokallaðar makabætur eða umönnunarbætur sem veittar eru úr almannatryggingum til maka. Um þetta eru dæmi og það eru dæmi um alvarlega sjúkdóma, bæði krabbamein og alnæmi og því fyrr sem þingið ber gæfu til að setja lög um þessi efni og bæta úr misrétti, þeim mun betra.

[14:25] Herra forseti. Sem svar við fyrirspurn hv. 11. þm. Reykv. er það að segja að efni frumvarpsins sem er á lokastigi byggist á tillögum meiri hluta þeirrar nefndar sem um þessi mál fjallaði og hér hefur verið vitnað til. Um afgreiðslu málsins í þinginu get ég ekki sagt. Það er þingsins sjálfs að ákveða hversu hraða meðferð málið fær í þinginu.