Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögumaður (Sig. Hjörleifsson) Eg skal ekki tala langt um þetta mál; Eins og kunnugt er, var skipuð nefnd hér í deildinni til þess að íhuga málið. Aðalhlutverk þeirrar nefndar var að athuga hvort frumv. væri í samræmi við samning, er Akureyrarbær og Hrafnagilshreppur hafa með sér gert. Nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að frumv. og samningurinn væri algjörlega samhljóða, og ræður deildinni því til að samþykkja frumv. eins og það liggur fyrir.

Sigurður Stefánsson Eg tók fram við 1. umræðu ástæðurnar fyrir því, að bæta við kennara, og skal því ekki fara út í þær hér. Að eins vildi eg minnast á það nýmæli í 3. gr., að nemendur, er heimavist hafa, skuli árlega greiða 6 kr. í skólasjóð. Heimasveinar greiða þá 5 kr. fyrir heimavistina, en auk þess 1 kr. í skólasjóð, eins og aðrir nemendur. - Nefndin áleit, að sjóður þessi gæti orðið skólanum til góðs stuðnings. Það væri að vísu ekkert ákveðið um það, á hvern hátt honum skyldi verja, en það yrði gert í skipulagsskránni, sem stjórnarráðið semdi, eftir tillögum skólastjóra. En annars vona eg, að sjóður þessi geti orðið fátækum piltum til góðs stuðnings, er stundir líða. Skal eg svo ekki orðlengja um þetta frekar, en vænti þess, að deildin sýni frumvarpinu sömu velvild nú sem við fyrstu umræðu.

Framsögum. (Sigurður Stefánsson: Ástæðurnar fyrir tillögu þessari eru teknar fram í nefndaráliti nefndar þeirrar (A. 223), er hafði til athugunar þingsályktun um stofnun gagnfræðaskóla á Ísafirði, og hefi eg þar litlu við að bæta. Eg verð að telja rétt, að landsjóður í þessu efni sinni þörfum héraðanna. Skólar þessir eru liðir í alþýðumentuninni. Því er nú svo varið, að hin lögskipaða uppfræðing, er lokið er við ferminguna, ber mjög misjafnan árangur, sem við er að búast. Bæði eru hæfileikarnir mjög misjafnir, og auk þess geta ýms önnur atvik komið þar til greina. Eg og nefndin eru þess fullviss, að unglingar 18-19 ára eru bezt hæfir til þess að taka á móti fræðslu, er þeim má að verulegu gagni koma. Vér Íslendingar erum yfir höfuð seinþroska, og reynsla mín er sú, að unglingar læra meira á 1 ári á þeim aldri, en tveim eða þrem árum fyrir innan fermingu. Sú stefna, að styrkja slíka unglingaskóla er því mjög heppileg, enda sýnir það sig, að þar sem slíkir skólar eru komnir á fót, bera þeir góðan ávöxt; t. d. hefir einn slíkur skóli verið settur á stofn í Strandasýslu, og er eg viss um að sýslubúar þrá ekkert meira, en að sá skóli gæti þrifist. Þá vakti það og fyrir nefndinni, að unglingaskólar þessir myndu geta orðið milliliðir milli barnaskólanna og gagnfræðaskólanna, og mætti skipa fyrir um það samband með reglugjörð, svo að nemendur gætu af unglingaskólunum gengið inn í 1. bekk gagnfræðaskólanna og ef til vill inn í 2. bekk, en nú geta fermingarhæf börn tæpast gengið inn í gagnfræðaskóla undirbúningslaust. Nefndin vill að sjálfsögðu ekki, að nein slík reglugjörðarákvæði verði sett, er gjöri mönnum erfiðara fyrir að færa sér fræðslu slíkra skóla í nyt, svo sem með því að binda styrkveitingu úr landsjóði við stór fjárframlög af hendi hlutaðeigandi héraða, eða með öðrum þvílíkum ákvæðum, en hitt telur hún heppilegt, að gera þá að millilið milli barnaskóla og gagnfræðaskóla. Nefndin telur sjálfsagt, að landstjórnin hafi hönd í bagga með, að því er snertir stjórn slíkra skóla, og setji þeim ákveðnar reglur, enda bein skylda fjárveitingarvaldsins, að hafa eftirlit með, hvernig þær stofnanir eru, sem það veitir fé til. Eg vona að deildin fallist á tillögu þessa, og skal því ekki fara um hana frekari orðum.

Lárus H. Bjarnason Unglingaskólarnir eru rökstuddir með því, að þeir eigi að vera millibilsskólar milli barnaskólanna og gagnfræðaskólanna. En þeir hafa það í för með sér, að reisa verður ný skólahús, fá nýja kennara, og margt fleira, sem veldur töluverðum kostnaði. Það væri sýnu hægra að ná sama takmarki, með því annaðhvort að bæta einum bekk ofan við barnaskólana, eða neðan við gagnfræðaskólana. Þá þyrfti engin ný hús, en í hæðsta lagi að bæta við kennara hér eða þar. Eg efast að öðru leyti um nauðsyn slíkra reglugjörða, sem hér ræðir um, en eg fylgdi Akureyrarskólanum, og mun líka fylgja þessari tillögu; hún er heldur til bóta en hitt, og vænti eg þess jafnframt, að hinn háttv.þm. Ísf. muni bæði atkvæði mitt og sín fögru orð, er háskólamálið kemur til atkvæða hér í deildinni.

Framsögum. (Sigurður Stefánsson) Það er alls eigi meiningin, eins og virtist vaka fyrir háttv. 5. kgk. þm., að landsjóður fari að kosta neinu til húsbygginga við þessa skóla, heldur að eins að koma til móts við óskir landsmanna með styrk til kenslunnar. Eg álít það beina skyldu fjárveitingarvaldsins að hafa hönd í bagga með stjórn þeirra stofnana, er styrktar eru með fjárframlögum úr landsjóði. Sjálfsagt, eins og háttv.þm. sagði, að hafa skóla þessa sem framhaldskenslu af barnaskólunum, þar sem því verður við komið, en þannig er ekki ástatt alstaðar, að slíkt sé hægt, t. d í strjálbygðum héruðum, þar sem engir barnaskólar eru. Öðru máli er að gegna í kaupstöðum. Á Ísafirði er hið nýja barnaskólahús einmitt bygt með það fyrir augum, að það líka geti rúmað slíkan unglingaskóla. En sú hefir orðið reynslan þar, að aðsóknin að unglingaskólanum hefir orðið meiri en svo, að bæjarfélagið hafi getað risið undir kostnaði þeim bæði til húspláss og kenslukrafta, er af skóla þessum leiddi. Skólann hafa ekki einungis sótt unglingar úr kaupstaðnum sjálfum, heldur líka bæði úr vestur- og norðursýslunni, og jafnvel víðar að. Annars liggur Ísafjarðarskólinn ekki fyrir til umræðu nú, en eg fæ vonandi tækifæri til þess að minnast á hann við umræður fjárlaganna hér í deildinni.

Kristinn Daníelsson Tillagan er trygging í 2 áttir, annars vegar gagnvart landsmönnum, en hins vegar gagnvart fjárveitingarvaldinu. Það er ekki fyrir tilstilli landstjórnarinnar, heldur að þakka samtökum einstakra bygðarlaga, eða jafnvel dugnaði og örlæti einstakra manna, að skólar þessir eru komnir á fót. En mér sýnist það augljóst, að það verði fyr eða síðar hlutverk landstjórnarinnar að sjá fyrir þessum skólum og koma á fót einhverju er svarar til þess, sem kallað er »Mellemskoler« í nágrannalöndum vorum. Slíka skóla hefir vantað hingað til, en er nauðsynlegur liður í alþýðumentuninni. Fyrir því er það að mínu áliti sjálfsagt, að styrkja tilraunir landsmanna í þessu efni svo sem kostur er á. Eg álít það beina skyldu landstjórnarinnar, að sjá um að þær tilraunir, sem nú er verið að gjöra í þessu efni víðs vegar um land, verði ekki tómt Sisyfusarstrit, en jafnframt að gæta þess, að fé landsjóðs sé ekki kastað út í stjórnleysu. Fyrir því álít eg tillöguna stefna að réttu marki og mun gefa henni atkvæði mitt.