Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Landbn. flytur hér 2 brtt. Önnur er í samræmi við þær umr., sem fóru fram við 2. umr. þessa máls. Sú till. er um að fella niður ákvæði um, að vextir skuli vera 6%. Þar sem engum opinberum stuðningi er heitið í þessu frv. um vaxtaframlög frá ríkissjóði, verða vextirnir því að vera í samræmi við þá vexti, sem lánadeildin verður að borga af því fé, sem hún fær frá ríkissjóði. Má gera ráð fyrir, að það fari ekki fram úr 6%. Hin brtt., sem n. flytur, er á þá leið, að auk bankastjóra skipi bankaráð bókara og gjaldkera.



Ég á hér litla brtt. á þskj. 253, og þar sem ég mælti fyrir henni við 2. umr., þarf ég ekki að endurtaka neitt af því, sem ég sagði þá, og skal því vera stuttorður. Má búast við því, ef farið verður að fela einni n. Alþ. að ráða stjórn eða stjórnarnefndarmenn við einhverja stofnun, eins og hér í frv. að fela á landbn. Alþ. að kjósa stjórn Búnaðarbankans, að aðrir aðilar rísi upp og vilji fá hliðstæða íhlutun um stjórn þeirra stofnana, sem fara með þau mál, er sérstaklega heyra undir þeirra verksvið. Iðnaðarn. mundi, ef til vill, vilja ráða stjórn iðnlánasjóðs, fjvn. og fjhn. stjórnum bankanna, sjútvn. stjórn fiskveiðasjóðs og ýmsu fleiru, sem útgerðinni við kemur. Mér sýnist, að hér sé að þarflausu verið að stofna til þess, að smærri hópar manna innan Alþ. taki að sér að ráða hlutum, sem í eðli sínu heyra undir ríkisstj. eða sameinað Alþ. Ég vil, að hér sé numið staðar á þeirri braut í tíma. Ég hafði ætlað mér að bera fram brtt. viðvíkjandi 2. gr. f. þessa frv., þar sem ákveðnir eru vextir af útlánum. En hv. frsm. málsins gaf mér þær upplýsingar, að landbn. mundi koma með brtt. þessu viðvíkjandi við 3. umr., og lét ég því fyrir farast að flytja brtt. við þennan lið frv. Nú sé ég, að hv. n. hefur farið þá óvissu leið í þessum efnum að bera fram till. um, að ekki skuli vera í l. nein ákvæði um upphæð vaxtanna, en þá fellur það náttúrlega undir stofnunina sjálfa að ákveða þetta. Nú fæ ég ekki skilið, hvers vegna væntanlegir lántakendur úr þessari lánadeild, sem hér er um að ræða, mega ekki eiga það víst fyrirfram, hvað vextirnir eru háir, og þar af leiðandi er ég óánægður með þessa úrlausn málsins. En af því að þetta er síðasta umr. málsins hér í hv. d., þá vil ég leyfa mér að bera fram skriflega brtt. um það, að í stað 6%, eins og hér liggur fyrir í frv., komi 4½%.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : N. sá sér ekki fært að bera fram till. um ákveðna vexti, nema um leið væri heitið framlagi úr ríkissjóði til þess að greiða vaxtamismun, ef lán deildarinnar væru það dýr, að vextirnir þyrftu að vera hærri en 4½ til 5%. Þetta vaxtaákvæði mundi því þýða það, að lánadeildin þyrfti að hætta störfum, ef vextirnir væru dýrari en 4½%. Hins vegar eiga lántakendur víst, hvaða vexti þeir eiga að borga af lánum sínum, meðan þau standa, því að vöxtum verður ekki breytt frá því, sem þeir eru fyrst, þegar lánin eru tekin. Lánin verða vafalaust skyldulán, og á þeim eru fastir og ákveðnir vextir, og af þeim lánum, sem veitt eru, meðan þau skyldulán hrökkva til, verða vextirnir líka fastir og ákveðnir, rétt eins og í veðdeild. Mér þykir það skorta á till. hv. 5. þm. Reykv., að ríkissjóður eigi að greiða vaxtamismuninn, ef deildin greiðir hærri vexti en hún tekur sjálf og ríkisframlagið hrekkur ekki til að jafna þann mismun. Landbn, heldur fast við sína tillögu um það, að bankaráðið sé kosið af landbn. Landsbankan. er dæmi um þetta, og mörg önnur dæmi eru til, því að það er mjög venjulegt, að þingið feli bæði stofnunum og n. og þá sérstaklega ríkisstj. að tilnefna menn eða n. Það er þá mjög eðlilegt, að Alþ. framselji þetta vald sitt, en þá er jafnframt ætlazt hér til, að sömu hlutföll gildi í flokkaskiptingu hjá þeim n., sem taka við þessu valdi, og hjá Alþ. sjálfu. Og þegar ekki eru kosnir nema 2 menn, er öruggt, að þau hlutföll, sem eru milli flokkaþingsins, fái að njóta sín í n. Þessi n. er sem. og er náskyld starfi því, sem Búnaðarbankinn á að sinna, og flokkaskiptingin er sú sama og í Alþ., og ef Alþ. framselur sitt vald, er ekkert við það að athuga. N. heldur fast við sína till., og tjáir ekki meira um það að tala.



Það má vel vera, að það skorti á, að ákveðið sé, að ríkissjóður greiði vaxtamismun, ef ekki er unnt að fá lán með svo bærilegum kjörum, að 4½% útlánsvextir standist, þrátt fyrir framlag ríkissjóð. En nú er ekki hægt að segja um það fyrirfram, með hvaða kjörum slíkt lán sem þetta fæst, og þess vegna er í raun og veru ekki hægt að láta þessa heimild, um greiðslu úr ríkissjóði á vaxtamismun, fyrr en það er komið í ljós. En það er alltaf opin leið til þess og gengið út frá því, að þegar Alþ. afgreiðir 1., sem beint eða óbeint skapa ríkissjóði útgjöld, þá verði á eftir ekkert því til fyrirstöðu, að slík heimild fáist, ef hennar þarf þá með. Það má vel vera, að þegar svona stendur á, þurfi heimildar með, en annars er venjulega gengið út frá því, að ríkisstj. sé heimilt að greiða allan þann kostnað, sem 1. frá Alþ. skapa. Ég held þess vegna, að það sé alveg óhætt að ákveða vexti án þess að þessi heimild fylgi nú þegar. En það er ekki hægt að neita því, að það er dálítið óeðlilegt og einnig óvenjulegt með þessi lán, sem ætluð eru til býla og ræktunar jarða eða húsabygginga, að þeim fylgi ekki einmitt ákvæði um vexti. Ég álít, að þessi tegund býla eigi ekki að sæta neitt lakari vaxtakjörum heldur en annað hliðstætt, sem ríkið hefur styrkt og komið á fót til þess að skapa afkomumöguleika fyrir almenning. Út af hinu atriðinu í brtt. minni hér á þskj. 253, þá hefur frsm. komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta sé eðlilegt, og eins og hann sagði, að Það væri öruggt, að sameinaðar n. beggja d. mundu sjá um það, að sömu hlutföll yrðu hjá stjórnendum svona stofnunar, eða að minnsta kosti milli þeirra manna, sem n. kysu, eins og í sjálfu Alþ. Ég er alls ekki viss um það, að það sé það einasta, sem þarf að gæta að, því að það er náttúrlega réttmætt frá landsmálalegu sjónarmiði, að hlutföllin verði svipuð eins og þau eru í þinginu. En þá gæti það nú vel verið, að til væru þeir menn, sem frá sjónarmiði Alþ. væru svo sjálfsagðir til þess að hafa íhlutun í stjórn svona fyrirtækis, að þar mættu nú pólitískir litir víkja. Einnig gæti verið, að til væru menn, sem væru svo ákveðnir málbúningsmenn, utan við alla pólitík, að ekki væri hægt að draga þá í pólitískan dilk, en væru þó vel til þess fallnir að hafa hlutdeild í ábyrgðarstarfi hjá slíkum lánsstofnunum. Ég sé enga ástæðu til þess að trúa einni n. þingsins betur fyrir slíku málefni en Alþ. í heild. Ég sé ekki líkur til þess, að slík n. fyndi farsælli ráð heldur en þingið sjálft. Hitt sýnist mér, að vel gæti verið, að n. í þinginu gerðust í svona máli eins konar hagsmunaklíkur, þó að það sé kannske ekki fallega spáð, og færu að setja við þessar stofnanir alls konar fólk, sem þessi fámenna hagsmunaklíka teldi sér bera að sjá fyrir brauði. Og ég kæri mig ekkert um að stofna til þess, að þetta verði framkvæmt af svo að segja hverri n. í þinginu, og hver n. færi að taka að sér sérstaka menn, sem hún þyrfti að útvega brauð, kannske að minnsta kosti með því að líta mjög mildum augum á það, hvernig þessir menn væru til þess fallnir að rækja sitt starf. Það má kannske segja, að það sé ekki sverjandi fyrir það, að Alþ. í heild kunni ekki einnig að geta gert sig sekt um þessa hluti, en það mundi þó verða að framkvæma sínar gerðir fyrir allra þm. augum og eyrum, og ég vil halda, að það sé meiri trygging fyrir því, að með þetta væri sæmilega farið, heldur en ef það væri í höndum fámennrar n. Ég get því ekki vikið frá því að halda fram þessari till. og legg meira að segja mikla áherzlu á það, að hún verði samþ., því að ég er sannfærður um það, að allt annað er leið til þess að koma á óheilbrigðu skipulagi í þessu máli, að draga þau frá augum og eyrum almennings og inn í þröngan hring, þar sem hægt er að pukra miklu meira með þau. Það má telja, að þetta séu getsakir einar, en lífið og reynslan hafa sannað þetta, og þess vegna er ekki nema nauðsynlegt að setja undir slíkan leka sem þennan.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég fæ ekki betur séð en að Alþ. sjálft hafi sömu kosti og galla og hv. 5. þm. Reykv. eignaði n. Andstæðingar eru vanir að segja hið sama og hann sagði nú um allar kosningar, sem fara fram í sjálfu Alþ. Að fela slíkt mál n. er því ekki á neinn hátt að pukra með það, því að kosningar á Alþ. sjálfu eru umræðulausar, og það eina, sem birtist almenningi, hver hlaut kosningu, og þetta birtist engu síður, þó að kosið sé í n. Hér er því ekki um neitt pukur að ræða við kosningar á nefndarfundum, því að þá er birt hið sama og við kosningar á opinberum þingfundum. Það er því ekki ástæðulaust að fela þessari n. þessar framkvæmdir, meðan ekki kemur í ljós, að það sé óheppilegt. Þeir menn, sem standa utan við bankamál og væru æskilegir bankaráðsmenn, hafa engu minni möguleika til þess að vera kosnir í n. heldur en af sjálfum aðalflokkum Alþ.

* Flm. (Jón Pálmason) : Í þessu frv. á þskj. 242 er tekið fram, hver ætlunin sé með þessum breyt., sem frv. fer fram á. En það hefur, eins og öllum þdm. er kunnugt, komið æ meira og meira í ljós, að það eru mjög miklir annmarkar á því, að því lagaákvæði sé hlýtt, að allir eigi löglegt heimilisfang á sama stað, og mjög mikil óreiða og vandræði eru það, sem ríkja á þessu sviði. Ég hef rætt þessi atriði við ýmsa þá menn, sem með þessi mál hafa að gera og standa í sambandi við kosningarrétt og gjaldskyldu til sveita og bæja, og við fulltrúa í stjórnarráðinu, sem með úrskurð sveitamála hafa að gera, og menn í framfærslun., og hjá öllum þeim, sem ég hef minnzt á þetta mál við, hefur komið í ljós sama sagan, sem sé sú, að það séu mjög mikil vandræði og óreiða á þessu sviði og fari vaxandi. Hvort þau ákvæði, sem þetta frv. felur í sér, kunna þar úr að bæta, er óvíst og ekki hægt að fullyrða neitt um það. En það, sem mér og flm. hefur virzt einna mest valda því, hve illa hefur tekizt að halda reglu á þessu sviði, er það, að það eru engin ákvæði, sem banna einstaklingum að flytja heimilisfang sitt, ekki einungis milli bæja innan sveitar, heldur líka milli sveita- og bæjarfélaga, svo oft sem verða vill á hverju ári. Þess vegna er mikil nauðsyn á því að setja ákveðna takmörkun um það, hvað oft og með hvað miklum fyrirvara menn geta flutt sig, og uppástungan, sem við flutningsmenn höfum orðið ásáttir um, er sú, að ekki sé löglegt að skipta um heimilisfang oftar en á 6 mánaða fresti, og er miðað við áramót og 1. júlí. Þetta hefur að vísu það í för með sér, að þeir, sem flytja í fardögum, fá ekki löglegt heimilisfang fyrr en tæpum mánuði eftir að þeir fluttu og öðlast þess vegna ekki sveitfesti, gjaldskyldu eða kosningarrétt fyrr en sá tími er liðinn. Annað er það, að það eru ekki nein ákvæði um það, hvaða lagagildi það manntal hefur, sem prestar taka um hver áramót, en það skiptir miklu máli og kemur í ljós, þegar verið er að semja kjörskrár, að það er ákveðið gildi, sem þetta manntal hefur. Í þessu frv. er ætlazt til þess, að það manntal, sem tekið er um áramót og ætlazt er til að sé lokið fyrir lok janúar, gildi til 1. júlí. Í l., sem nú gilda um heimilisföng, eru ákvæði um það, að hreppstjórar og lögreglustjórar eigi að taka á móti tilkynningum um breytingar, sem verða á heimilisföngum manna milli manntala, og halda skýrslu um það. Það hefur komið í ljós, að þessum ákvæðum hefur mjög lítið verið fylgt, og virðist í sjálfu sér mikið eðlilegra og réttara, að það séu þeir aðilar, sem hingað til hafa haft manntal með höndum, sem sé prestar í sveitum og kauptúnum og lögreglustjórar í kaupstöðum, sem hafi þessar skyldur. Enn fremur höfum við sett í 3. gr. ákvæði um það, að menn séu gjaldskyldir þar, sem þeir eru heimilisfastir, þegar gjaldið er lagt á. Gjöldin eru svo mörg, að það er nauðsynlegt, að það séu ákvæði um það í l., hvar menn séu gjaldskyldir, enda hefur það komið mjög mikið í ljós, að það eru sífelldar þrætur um það, bæði milli sveitar- og bæjarfélaga og sveitarfélaga innbyrðis, að það er oft miklum vandræðum bundið að fá úr því skorið, hvar hið löglega heimilisfang er, því að það er svo oft, sem heimilisföng eru færð á milli, og meira að segja eru ýmsir menn, sem reynast eiga heima á 2 stöðum, og getur orðið örðugt að skera úr því . Ég get vel búizt við því, að það þurfi við athugun málsins að koma fleiri breyt. á þessa löggjöf, og .vil því gjarnan mega eiga von á því, að sú n., sem fær þetta til meðferðar, sem ætlazt er til, að verði hv. allshn., beri sig saman um það við mig, áður en hún afgreiðir frv. frá sér. Að sinni sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en vænti þess, að hv. þm. sjái, að hér er á ferðinni nauðsynlegt mál, sem fullkomin ástæða er til að lögfesta nánari ákvæði um, því að það ástand, sem nú ríkir á þessu sviði, er með öllu ófært. Ég óska svo eftir, að þessu frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til hv. allshn.

* Flm. (Stefán Stefánsson) : Herra forseti! Á þskj. 243 flyt ég, ásamt hv. þm. Dal., frv. þetta. Það er hvorki stórt né margbrotið, eins og sjá má. Aðalástæðurnar fyrir frv. þessu ná lesa í greinargerð þess, en samt ætla ég nú að fylgja frv. úr hlaði með nokkrum orðum. Frá því jarðræktarl. voru sett 1923 hefur ræktun landsins fleygt fram, svo nú er ræktað land allt að því helmingi stærra. Við, þeir fáu bændur, sem eigum sæti hér í hv. deild (en við erum því miður allt of fáir), sjáum, og hv. þm. sjá allir, að ræktun er mjög ábótavant. Heyfengur ekki sem skyldi, hvorki að magni né gæðum. Ástæðan fyrir öllu þessu er, að framræsla landsins er af skornum skammti. Bændur hafa ekki treyst sér til að taka lán með þeim kjörum, sem hafa verið fyrir hendi. En það er með 5½% vöxtum. Einnig hefur það verið svo, að bændur hefur skort bæði skilning og þekkingu á þessu sviði, en sem betur fer er áhugi þeirra nú að vakna, og margir hafa nú þegar hafizt handa við framræsluna. Við flm. teljum nauðsynlegt, að ríkisvaldið rétti bændum hér hjálparhönd. Samkvæmt 1. gr. frv. á að stofna framræslusjóð. Ekki verður með vissu sagt, hve miklu fé sjóðurinn kann yfir að ráða til að byrja með. En það er ekki meginatriðið, heldur hitt, að sjóðurinn verði til. Samkvæmt 4. gr. er gert ráð fyrir, að lán verði veitt með 2% vöxtum, en hinir raunverulegu vextir yrðu 2½% -, og yrði þetta mikill munur frá því, sem áður var. Auk þess eru ýmis ákvæði í frv., svo sem að rekstur og stj. sjóðsins fari eftir reglum um Ræktunarsjóð Íslands, því framræslusjóðir eru sérstök deild úr þeim sjóði. Ég get látið mér detta í hug, að einmitt nú sé ef til vill dálítill áhugi fyrir framræslumálum. Allir eru nú sammála um blessaðar sveitirnar. Þær eru nú griðastaðir fyrir börnin, og einnig hefur verið skorað á verzlunar- og skrifstofufólk að vinna að sveitastörfum í sumarleyfinu. Ég vona, að þetta sé ekki augnablikshugur, heldur megi hann haldast lengi. Hv. Alþingi hefur sýnt skilning í öllu, er að landbúnaði lýtur, og ég vænti þess, að með því að samþ. þetta frv., þá sýni það hug sinn í því, sem er undirstaða allrar ræktunar landsins, og til að framleiðsla megi dafna í landinu. Ég mun svo ekki segja meira um þetta, en legg til, að málinu verði visað til 2. umr. og landbn.