Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Við vissum það eftir umfjöllun á opinberum vettvangi á síðasta ári, um sölu Landsbankans á Borgun, að það fyrirtæki hafði verið selt til útvalinna kaupenda sem voru sérvaldir af Landsbankanum og fengu einir að bjóða í Borgunarhlutinn. Salan fór fram í leyni og án nokkurrar samkeppni um verð og verðið var hlálegt miðað við virði fyrirtækisins og arðgreiðslur úr því. Það sem síðan hefur komið í ljós, þetta vissum við allt fyrir, er að Landsbankinn hefur gert alvarleg mistök við verðmat á fyrirtækinu og samningsgerðina, hefur ekki tryggt sér aðgang að þeim gríðarlegu greiðslum sem fyrirtækið mun nú að óbreyttu fá, eins og hann þó gerði við söluna á Valitorhlutnum á svipuðum tíma. Bankinn virðist líka hafa gróflega vanmetið það viðskiptatækifæri sem í fyrirtækinu Borgun fólst, ef hægt er að nýta það á einu ári til að afla gríðarlegra verðmæta umfram það sem söluverð á 20% hlut hljóðar upp á. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við og endurreisa traust á Landsbankanum eftir þessa hörmungarsögu alla saman? Styður hann hugmyndir okkar um rannsókn á sölunni, fyrirkomulagi hennar og tildrögum? Mun hann standa með okkur að því að knýja fram slíka rannsókn til að allt fáist upp á borð varðandi þessi viðskipti og þá sé hægt að draga af því lærdóm þegar við höldum áfram með fyrirsjáanlega sölu ríkiseigna á næstu missirum?

Virðulegi forseti. Landsbankinn er með sjálfstæða stjórn og í þá stjórn er skipað eftir lögum, Bankasýslan fer síðan með hlutabréfið, eins konar armslengdarsjónarmið ráða för um skipan stjórnarinnar, þannig að málefni Landsbankans eru í sjálfu sér ekki á nokkurn einasta hátt, nema bara með almennum hætti eins og á við um önnur fjármálafyrirtæki, inni á borðum fjármálaráðherra. Það getur þess vegna ekki verið hlutverk fjármálaráðherrans að bera ábyrgð á trausti Landsbankans. Það er stjórnenda og stjórnar bankans og eftir atvikum Bankasýslunnar sem fer með þessi mál að fjalla um þau og bera á þeim ábyrgð. Ég ætla ekki að fara í umræðu hér um það hvernig var staðið að sölunni, enda hef ég ekki neina forsendu til þess, en mér skilst að stjórnendur Landsbankans hafi áður komið fyrir þingnefnd hér og gert grein fyrir málinu. Ég tek eftir því að Landsbankinn hefur sömuleiðis í tvígang í gær birt skýringar á heimasíðu sinni og undirstrikar með því að hann beri sjálfur ábyrgð á því að viðhalda trausti gagnvart bankanum. Það er margt þegar komið fram um þessi viðskipti, m.a. það að virðisaukinn í Borgun virðist hafa orðið til að verulegu leyti til eftir sölu Landsbankans á sínum hlut í Borgun, þ.e. vegna þess að eftir að salan átti sér stað ákvað félagið að fara í útrás á erlenda markaði sem er stór hluti þeirrar skýringar sem er að baki auknu virði hlutabréfanna eða eignarhlutarins, hlutdeildarinnar, í Visa Europe. Að öðru leyti hef ég í sjálfu sér engar forsendur til þess að fara inn í þetta mál. En ég styð að sjálfsögðu ef menn vilja skoða með einhverjum hætti 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að stjórnendur hafa sent frá sér yfirlýsingar og mætt fyrir þingnefnd, en staðreyndirnar sem liggja fyrir opinberlega ríma ekki við skýringarnar sem gefnar eru. Það er nú mergurinn málsins og vandamálið sem við er að etja. Það er þess vegna sem ég held að það sé mjög mikilvægt að alvöru rannsókn fari fram. Ég tek því þannig að hæstv. ráðherra leggist ekki gegn því og mun þá taka það upp á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þingsins að við förum yfir það hvaða úrræði eru tiltæk. Það skiptir máli að rannsaka þetta vegna þess að fyrir dyrum er frekari sala ríkiseigna. Hæstv. ráðherra lagði hér fram frumvarp fyrir jól sem hann leggur mikla áherslu á að verði afgreitt fyrir lok þessa mánaðar. Í því er gert ráð fyrir að eignasafn Seðlabankans fái í hendurnar 60 milljarða eignir og komi þeim áfram í sölu. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að stjórn eignarhaldsfélagsins sé ábyrgðarlaus af öllu sem gert er og að einstakir starfsmenn geti tekið ákvarðanir um sölu eigna allt að einum milljarði króna. Ég segi bara, 

Herra forseti. Ég veit ekki til þess að uppi sé neinn grundvallarágreiningur um það hvernig standa eigi að sölu ríkiseigna Ég bara kannast ekki við þann ágreining eða í hverju hann er fólginn efnislega. Frumvarpið sem vísað var til hér, varðandi stöðugleikaframlagið, er einmitt hugsað til þess að stórauka gagnsæi en á endanum verða einhverjir einstaklingar að taka ákvarðanir. Við getum ekki haft þetta þannig að við höldum þjóðaratkvæðagreiðslu í hvert sinn sem á að selja eignir. Það er ekki hægt að hafa það þannig. Það mál þolir alveg umræðu hér og það er  Síðan er það þannig, með allar þessar eignir sem er verið að vísa til, að menn skulu bara gefa sér tíma og vera ekki með sleggjudóma, gefa þá stjórnendum bankans tækifæri til að koma fyrir nefndina, eins og þeir hafa áður gert og ég er viss um að þeir eru tilbúnir til að gera aftur. Á endanum held ég að það væri ágætt að menn hugleiddu hversu mikilvægt er, í öllu þessu ljósi, til að draga úr tortryggni, að koma þessum eignarhlutum út til almennings. Þá geta menn verið vissir um að ekki er verið að reyna að toga upp stærri spotta eins og sífellt er verið að halda fram, heldur fara hagsmunirnir þá saman með ábyrgðinni.

Virðulegur forseti. Árlega berast af því fréttir að verið sé að hella niður fullgóðum bjór vegna þess að til er reglugerð sem kveður á um hver sölutími jóla- eða páskabjórs sé, og sú reglugerð er hjá fjármálaráðuneytinu. Mér finnst þetta vera fáránleg sóun. Þessi reglugerð er mannanna verk en þetta er 7. gr. í reglugerð um vöruval og sölu áfengis. Um er að ræða árstíðarbundna vöru. Þó að ég gæti hugsað mér að drekka jólabjór í dag, myndi frekar vilja það en að honum yrði hellt niður, á ég ekki möguleika á því vegna þess að það má ekki selja hann, eins og ég skil þetta. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann gangi ekki bara í það verk að breyta þessari reglugerð þannig að komið verði í veg fyrir þessa sóun.

Herra forseti. Hér er tekið upp stórmál, enn eitt dæmið um það hve langt við höfum oft og tíðum viljað ganga við að handstýra þjóðfélaginu. Það skal ekki keyptur páskabjór nema það séu páskar. Það skal ekki drukkinn jólabjór nema það séu jól fram undan og ekki of lengi eftir að jólahátíðinni lýkur. Að sjálfsögðu eru þetta reglur sem ætti að taka til endurskoðunar, sem og þær hvar megi selja bjórinn. Það er alveg hárrétt að mikil sóun er í því fólgin þegar verið er að taka vöru, sem að öllu leyti er í lagi með, og hella henni niður vegna þess að merkingarnar stangast á við dagatalið. Þetta er auðvitað sóun, það er alveg hárrétt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort það var einhver kaldhæðni í þessu hjá hæstv. ráðherra, að þetta væri stórmál. Þetta er stórmál. Matarsóun er alvarlegt mál. Það er talað um að einn þriðji af þeim matvælum sem eru framleidd í heiminum endi með einum eða öðrum hætti sem úrgangur, frá akrinum og allt þar til búið er að framleiða bjórinn og honum er hellt niður. Þannig að við eigum að bregðast við alls staðar þar sem við getum til að minnka matarsóun. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að hann ætlaði að ganga í málið, ég vildi gjarnan fá skýrt svar við því eða hvort ég þurfi að fylgja þessu eftir með skriflegri fyrirspurn.

Herra forseti. Það var með engum hætti ætlunin að gera lítið úr fyrirspurninni. Það er bara svolítið frískandi að fá umræðu sem snýr að neyslu áfengis á þessum forsendum eftir langa umræðu um ríkiseinokun í smásölu. Þegar það mál er rætt er það sagt vera smámál sem tímasóun sé að fjalla um hér á þinginu. En eins og þessi fyrirspurn er til vitnis um þá eru mörg smámálin kannski stórmál. Ef þeim er ekki gefinn gaumur þá smám saman, í litlum skrefum, hrakar samfélagsþróuninni. Mér finnst þetta bara ágætisdæmi, eins og ég rakti í fyrra svari mínu, um hversu langt menn hafa viljað ganga í að handstýra þjóðfélaginu. Ég held að það megi vinda ofan af því á fleiri sviðum en þessu.

Forseti. Mig langar að byrja á því að hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir framgöngu hans í máli er lýtur að viðskiptaþvingunum gagnvart Rússum. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga að ef maður fer í aðgerð og er búinn að vera hluti af einhverju kerfi og ætlar síðan að snúa við út af hagsmunum innan lands og þrýstingi þá er maður í raun og veru ekki með virka utanríkisstefnu. Í hv. utanríkismálanefnd hefur oft verið rætt um viðskiptaþvinganir og gagnsemi þeirra. Mig langaði í ljósi þeirrar umræðu, sem meðal annars hv. utanríkisráðherra hefur tekið þátt í, að spyrja hvort það standi yfir einhvers konar vinna í ráðuneytinu um að hverfa af þeirri braut að vera þátttakendur í viðskiptaþvingunum sem heyra undir þá utanríkisstefnu sem við erum aðilar að í dag. Mér finnst mjög mikilvægt að viðskiptaþvinganir séu skoðaðar í heild sinni á þeim vettvangi þar sem við eigum fulltrúa í alþjóðastarfi og langaði að heyra hvort ráðherra lumaði á einhverjum upplýsingum um gagnsemi slíkra þvingana eður ei. Mig langar líka að heyra hvort hæstv. ráðherra telji þessar viðskiptaþvinganir sem og aðrar sem við höfum tekið þátt í hafa skilað þeim árangri sem þeim var ætlað að skila.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og ágæt orð. Það er vitanlega eðlilegt að menn ræði þvinganir, viðskiptaþvinganir og til hvers þær eru og hvort þær virki og skili einhverju. Gjarnan hefur verið litið þannig á að það séu þrjú stig í samskiptum á alþjóðavettvangi. Það er þessi diplómasía, samtalið, að menn reyni að ræða hlutina áður en gripið er til einhverra aðgerða. Þvinganir eru þá næsta stig og áfram halda menn að ræða hlutina samt sem áður. Því miður er þriðja stigið einhvers konar vopnuð átök sem sjást því miður að sjálfsögðu allt of oft. Sem betur fer er í einhverjum tilfellum haldið áfram að ræða málin og reyna að finna lausn. Það stendur ekki nein vinna yfir um það í ráðuneytinu að hverfa frá þeirri utanríkisstefnu sem við höfum haldið og verið partur af fram að þessu. Það er hins vegar sjálfsagt að fara yfir þau lög sem gilda um þvinganir á Íslandi. Ég hef í hyggju og hef rætt það í ríkisstjórn að skipa starfshóp í það minnsta til að byrja með, settan embættismönnum, til þess að yfirfara lögin sem gilda um þvinganir. Við sjáum svo til í framhaldinu hvort við gerum eitthvað meira í því eða víkkum þann hóp út eða hvað við gerum með það. Í það minnsta verða þær vangaveltur kynntar á einhverju stigi fyrir utanríkismálanefnd að sjálfsögðu. Er gagn að þvingunum eður ei? Já, það eru til dæmi um gagnsemi þeirra, þær eru líka umdeilanlegar að sjálfsögðu. Hlutirnir breyttust í Suður Afríku til hins betra vegna viðskiptaþvingana svo dæmi sé tekið og við sjáum núna árangur af þvingunum gagnvart Íran, þar er komið samkomulag um að lyfta stórum hluta þeirra, ekki öllum reyndar, en það mun gefa Írönum tækifæri til þess að byggja upp land sitt og þeir hafa uppfyllt þau skilyrði sem beindust að þeim gagnvart kjarnorkuþróun og öðru slíku. Það hefur líka verið viðurkennt af hálfu forseta Rússlands að þvinganirnar hafa haft áhrif þar í landi 

Forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög skýr svör sem er óvanalegt oft á tíðum þegar maður spyr ráðherra út í það sem mann langar að vita um það sem er að gerast í stefnu þeirra. Ég hlakka til að skoða betur þá vinnu sem er væntanlega hafin í ráðuneytinu með því að skipa starfshóp til þess að fara ítarlega yfir tilgang og regluverk í kringum viðskiptaþvinganir. Mér fannst ráðherrann koma inn á mjög mikilvægan punkt þegar við erum að ræða um viðskiptaþvinganir. Þó svo að þær skili oft minni árangri en vonast er eftir eins og réttilega hefur komið fram, þá eru þær næsta skref og ýtrasta skref til að koma í veg fyrir stríð.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er betra að grípa til þessara aðgerða en að lenda í vopnuðum átökum. Við vitum í raun og veru ekki hvað hefði gerst í Evrópu ef ekki hefði verið gripið til þeirra þvingana sem gripið var til vegna ástandsins í Úkraínu. Ég vil þó leyfa mér að segja hér að það fyrirkomulag sem er á þessum þvingunum í dag gagnvart ríkisstjórn og Alþingi er ekkert alslæmt. Það er ákveðið ferli sem við þurfum að fara í gegnum þegar nýjar þvinganir eru samþykktar o.s.frv., en það er sjálfsagt að yfirfara þær og skoða. Það hafa komið áskoranir um slíkt og þá gerum við það. Við byrjum á að fara þessa leið eins og ég sagði áðan á embættismannastigi og kynnum þetta svo fyrir utanríkismálanefnd og sjáum hverju fram vindur. Þetta er eitthvað sem mun að sjálfsögðu taka tíma en við byrjum að minnsta kosti á þessu.

Herra forseti. Það hefur komið fram að Póst- og fjarskiptastofnun hefur heimilað Íslandspósti að fækka dreifingardögum í dreifbýli í annan hvern virkan dag í stað daglegrar dreifingar og er það gert samkvæmt heimild í reglugerð innanríkisráðuneytisins. Sveitarstjórnir hafa mótmælt þessu harðlega og er ég hér með erindi frá bæði Dalabyggð og Strandabyggð þar sem þeim áformum er mótmælt. Í ályktun frá Dalabyggð segir að sem dæmi megi taka, um þær skerðingar sem verði við þetta, að bændur hafi getað pantað lyf hjá dýralækni í símatíma að morgni og fengið þau með póstinum samdægurs. Sama gildi að einhverju leyti um sendingar frá apóteki og um varahluti í búvélar sem eiga til að bila og þarf þá skjótrar þjónustu við. Í erindi frá sveitarstjóra Strandabyggðar segir að skert póstþjónusta bitni á þeim sem hafa ekki kost á annarri þjónustu af sama toga þar sem ekki sé um aðra dreifingaraðila að ræða, auk þess sem sömu svæði búi við lítið sem ekkert netsamband. Önnur afleiðing skertrar póstþjónustu sé enn meiri fækkun starfa á landsbyggðinni og megi líkja ákvörðun sem þessari við að enn einn naglinn sé rekinn í líkkistu dreifbýlis á landsbyggðinni. Ég vil því spyrja hæstv. innanríkisráðherra út í þessi áform sem innanríkisráðuneytið, með breyttri reglugerð, opnar á; að Íslandspóstur geti tekið þá ákvörðun að fækka dreifingardögum til sveita og í dreifðum byggðum, en sú ákvörðun var tekin árið 2005 af þáverandi samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssyni, að bjóða upp á fimm daga póstþjónustu út um land allt, samanber það sem er innan Evrópusambandsins. Mér finnst þetta vera mikil aðför að þessum dreifðu byggðum.

Virðulegi forseti. Ég get ekki fallist á að með þessari heimild í reglugerð sé verið að reka nagla í líkkistu landsbyggðarinnar. Mér finnst heldur djúpt í árinni tekið þegar svo er sagt. Ég skil alltaf þær áhyggjur sem þingmenn hafa af dreifðum byggðum, að sjálfsögðu. Ég veit að þjónusta þar skiptir mjög miklu máli. En ég held að það sé fulllangt gengið að segja að þó að heimild sé í reglugerð til að fækka póstburðardögum í þrjá, að það sé einhver sérstök aðför að landsbyggðinni. Ég fellst ekki á það. Hér er um að ræða heimild í reglugerð sem síðan þarf að vinna áfram til að ákvörðun sé tekin um fækkun póstburðardaga. Innanríkisráðuneytið ákvað, í tengslum við breytingu á þessari reglugerð, að gera könnun á því, almenna könnun meðal landsmanna, hvernig menn litu á þjónustu póstsins, hversu oft þyrfti að dreifa pósti í hús. Niðurstaðan var satt að segja sú að töluvert miklar breytingar eru orðnar á því hvernig menn nálgast póst. Þetta hefur færst mikið á internetið eins og við þekkjum. Það kom ekki fram í þeirri könnun að almenn andstaða væri við því að meiri sveigjanleiki sé í póstburðardögum. Ég hef ekki orðið vör við þessi miklu mótmæli sem hv. þingmaður nefnir, að minnsta kosti ekki að svo komnu máli. Ég held að menn eigi aðeins að anda rólega út af þessu. Hér er um að ræða heimild í reglugerð sem ég sé enga ástæðu til að hafa þvílíkar áhyggjur af og hv. þingmaður hefur.

Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Talsmönnum hinna dreifðu byggða fer fækkandi og þá veitir ekki af fyrir okkur hin að standa í lappirnar með að vera talsmenn þeirra hér á Alþingi. Það eru einmitt sveitarfélög sem hafa dreifðar byggðir innan sinna marka sem eru að senda okkur þingmönnum bréf og lýsa áhyggjum sínum og óánægju með að enn eina ferðina eigi að bjóða upp á annars flokks þjónustu hjá ríkisfyrirtæki, Íslandspósti, á þessum svæðum sem eru mjög veik fyrir. Þetta ýtir undir að búsetuskilyrði á þessum svæðum veikjast. Samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga og Fjórðungssamband Vestfjarða, sem hefur komið að þessu máli, er lítið sem ekkert. Á þeim vettvangi töldu menn að þetta væri ekki í bígerð. En síðan er þessu skellt svona fram, það er opnað á þetta með reglugerð, og Íslandspóstur er búinn að segja upp 

Virðulegi forseti. Ég hafna því algerlega að hér sé um að ræða eitthvert sérstakt skilningsleysi á aðstæðum landsbyggðarinnar hjá mér, ég hafna því algerlega. Það er þannig vegna bögglaþjónustu - hv. þingmaður nefndi það sérstaklega í fyrri spurningu sinni að menn þyrftu stundum á tilteknum hlutum að halda - að ekkert kemur í veg fyrir það með þessari breytingu að menn fái slíka þjónustu samstundis. Það er mikill misskilningur ef hv. þingmaður heldur að svo sé. Mér finnst, og ætla að ítreka það, býsna langt gengið þegar því er haldið fram að með því að gera breytingar af þessu tagi sé með sérstökum og nánast skipulegum hætti verið að ráðast gegn landsbyggðinni. Það er algerlega fráleitt og ég hafna því alfarið.

Lakari þjónusta.

Hæstv. forseti. Frá árinu 2010 hefur verið í gangi stefnumótun í húsnæðismálum og niðurstaðan hefur alltaf verið sú sama, að efla leigumarkaðinn með uppbyggingu leigufélaga og auka stuðning við leigjendur. Það hefur verið pólitísk samstaða um þetta, ekki bara hjá hinum pólitísku flokkum, heldur líka hjá aðilum vinnumarkaðarins og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Mér vitanlega hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki hreyft mótmælum við þessari stefnu. Nú loksins eru húsnæðismálin komin til umfjöllunar í velferðarnefnd. Það gekk ekki þrautalaust fyrir félags- og húsnæðismálaráðherra að koma málunum til þings. Sögusagnir heyrast um að andstaða sé við málin innan Sjálfstæðisflokksins. Því vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra nokkurra spurninga: Ég vil spyrja hvort Sjálfstæðisflokkurinn standi ekki heils hugar að baki frumvörpum félags- og húsnæðismálaráðherra. Ég vil spyrja hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi stutt málin í ríkisstjórn. Ég vil spyrja hvort þau hafi verið afgreidd af þingflokki Sjálfstæðisflokksins án fyrirvara. Ég vil spyrja hvort gagnrýni ritara Sjálfstæðisflokksins á frumvörpin endurspegli afstöðu Sjálfstæðisflokksins til þeirra.

Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að segja við þessari ræðu.  
             Það sem við höfum verið að gera í þessari ríkisstjórn eru markvissari, umfangsmeiri og jafnframt árangursríkari aðgerðir en við höfum séð í langa hríð. Þær tengjast ekki síst lánamálunum. Okkur hefur tekist á örskömmum tíma að stórlækka skuldabyrði heimilanna sem er einhver stærsta húsnæðisaðgerð sem hefur verið ráðist í á Íslandi. Varðandi frumvörpin sem eru komin á þing þá ætti maður ekki að þurfa að standa hér og svara því hvort málin njóti stuðnings í ríkisstjórn og þingflokkum, mál sem eru komin í nefndina þar sem hv. þingmaður situr. Hvurs konar fyrirspurn er þetta? Að maður þurfi að svara svona löguðu. 

Hæstv. forseti. Þetta var aldeilis. Ég spurði nokkurra spurninga og gat ekki fengið skýr svör við þeim. Að sjálfsögðu fara þingmál í efnislega meðferð og tekið er tillit til góðra ábendinga. En það er mikilvægt fyrir okkur sem sitjum og erum að vinna málin að vita hvort ríkisstjórnin ætli sér ekki að afgreiða þau í raun og veru. Hæstv. fjármálaráðherra gat svona skotið því inn í aukasetningu að jú, jú, Sjálfstæðisflokkurinn styddi þetta, en hann gat ekki svarað beinum spurningum um stuðning hans við frumvarpið og fyrirvaralausa samþykkt á því í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Á sama tíma hafa húsaleigubætur ekki hækkað í þrjú ár. Könnun meðal lægst launuðu félagsmanna ASÍ sýnir að þeir greiða um 40–70% af ráðstöfunartekjum sínum í húsaleigu. Aðgerðir hæstv. fjármálaráðherra hafa snúið að þeim sem 

Virðulegi forseti. Er það ekki svo að frumvörpin eru komin fram á þinginu? Er ekki búið að mæla fyrir þeim?  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að flytja mig ekki hreppaflutningum. Það er vandasamt að selja banka. Við höfum af því reynslu, og bitra reynslu, frá síðustu einkavæðingu ríkisbanka að það er hætt við að önnur sjónarmið en hagsmunir almennings af eðlilegu verði og samkeppni um hið selda fái ráðið. Það tókst gríðarlega illa til síðast og þá sátu þessir sömu flokkar í ríkisstjórn og þeir hafa ekki staðið að rannsókn á þeirri einkavæðingu sem þá fór fram. Ógagnsæi og flókin eignatengsl voru rótarmein að þeirri atburðarás sem síðar leiddi til fjármála- og gengishrunsins 2008. Í tíð síðustu ríkisstjórnar voru settar leikreglur við sölu eignarhluta ríkisins og Bankasýslu komið á fót og henni ætlað hlutverk við það verkefni. En það er engu að síður margt sem þarf að hafa í huga við þær aðstæður sem við búum við nú. Fyrsta spurningin sem vert er að spyrja sig að er: Hvað hastar? Landið er í gjaldeyrishöftum. Það eru engar líkur á því að neinir fjárfestar á Íslandi hafi ráð á því að kaupa ríkisbanka fyrir eigin rammleik á grundvelli eigin efnahags. Því er sú hætta enn fyrir hendi að menn muni kaupa á annarlegum forsendum, menn muni borga yfirverð fyrir banka til þess að komast í þá aðstöðu að mjatla kaupverðið út úr almenningi, íslenskum fyrirtækjum og íslenskum almenningi, næstu áratugina á eftir í skjóli hafta og í skjóli þeirrar einangrunar sem íslensk króna veitir bankakerfinu. Það er líka mjög mikilvægt að taka alvarlega athugasemdir Bankasýslunnar sem í nýlegri skýrslu segir að ekki sé ráðlegt að hefja sölu á eignarhlut í Landsbankanum fyrr en menn gera það upp við sig hvar ætlunin er að enda með Landsbankann. Ætlar ríkið til langframa að vera meirihlutaeigandi þar, minnihlutaeigandi eða selja sig alveg út úr bankanum? Þetta liggur ekki fyrir og satt að segja er himinn og haf á milli viðhorfa stjórnarflokkanna í þeim efnum og Framsóknarflokkurinn stendur fyrir auglýsingaherferð gegn sölu Landsbankans þessa dagana á samfélagsmiðlum. Það er þannig að áður en hægt er að hefjast handa á sölu á hlut í Landsbankanum þarf að liggja fyrir hver stefnan er um framtíðareignarhald bankans. Ég get sagt fyrir mig að það væri eðlilegt að sjá fyrir sér hlutdeild ríkisins í Landsbankanum til langframa. Hún þarf ekki endilega að vera meirihlutaeign en það þarf að vera þannig að ríkið hafi lykilstöðu þar andspænis dreifðu eignarhaldi. Það er líka mikilvægt að tryggja fjölbreytt eignarhald annarra banka á Íslandi. Helst þannig að lífeyrissjóðir komi að einum banka og að erlent eignarhald verði að þeim þriðja. Erlent eignarhald skiptir máli til að draga úr áhættunni í fjármálakerfinu vegna þess að þegar á bjátar í íslensku efnahagslífi og erfitt er að fjármagna banka þá er, ef hagsveiflan er sérstök, niðursveifla á Íslandi, stoð í því að hafa erlent eignarhald þar sem hinir erlendu eigendur geta þá fjármagnað sinn eigin banka og þar með dregið úr fjármögnunaráhættu í litlu bankakerfi með einangrandi gjaldmiðil. Það er líka mikilvægt að fara yfir það núna hvort ekki sé tækifæri til að gera fleiri grundvallarbreytingar á fjármálakerfinu. Um allan heim er verið að fjalla um að fjármálakerfið eins og það er orðið núna sé farið að þjóna sjálfu sér, sjúgi verðmæti af verðmætaskapandi atvinnulífi og heimilum, búi til sífellt flóknari og flóknari afurðir til þess að tryggja stjórnendum og þeim sem starfa innan geirans gríðarlegar tekjur, bónusa og ávinning en almenningur sitji uppi með herkostnaðinn. Ég vitnaði í nýlega bók eftir hinn fræga hagfræðing John Key, Other People's Money, sem fjallar einmitt um það hvernig fjármálakerfið byggist á því að sölsa undir sig annarra aðila fé. Við í Samfylkingunni munum fá John Key hingað til lands í vor. Það er mikilvægt að við nýtum það tækifæri sem er núna, þegar eignarhaldið er vegna ýmissa atburða að færast á hendur ríkisins á nýjan leik, til þess að hugsa frá grunni hvernig fjármálakerfi við viljum hafa. Viljum við kannski ryðja braut í því að hafa fjármálakerfi sem þjónar fyrst og fremst fólki og verðmætaskapandi fyrirtækjum en ekki sjálfu sér? Viljum við snúa baki við þeirri öfugþróun sem hefur verið almennt á fjármálamörkuðum 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir tækifærið til að ræða þessi stóru mál sem eru tengd eignarhaldi ríkisins á fjármálafyrirtækjum, annars vegar Landsbankanum, sem er kannski það sem við höfum meira verið að ræða, og hins vegar Íslandsbanka, sem er að koma í hendur ríkisins núna sem stöðugleikaframlag og er fyrir okkur tiltölulega nýleg staða og breytir umhverfinu töluvert mikið. Með því er ríkið orðið yfirgnæfandi stærsti eigandinn á fjármálamarkaði á Íslandi. Það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar, eins og fram hefur komið í fjárlögum undanfarin ár, að selja þennan hlut í Landsbankanum, þ.e. hlut sem er 28,2%, þetta eru tæp 30% í bankanum. Ég tel að það sé ekki æskilegt til lengri tíma litið að ríkið eigi jafn stóran hlut í fjármálakerfinu og nú er uppi. Það er bæði óeðlilegt að ríkið eigi mikið undir áhættusamri starfsemi og að sama skapi skekkir það verulega samkeppni á fjármálamarkaði ef ríkið ber höfuð og herðar yfir aðra aðila. Ég ætla að byrja á því að segja ég er í öllum meginatriðum algjörlega sammála því sem frummælandi leggur upp með, þ.e. að fjármálakerfið eigi ekki að uppistöðu til að vera í höndum ríkisins, það geti verið ákjósanlegt fyrir okkur að eiga umtalsverðan hlut, þó minni hluta í einum banka til lengri tíma, en að öðru leyti eigi bankarnir og fjármálakerfið að vera í höndum einkaaðila. Ég er líka sammála hv. þingmanni þegar hann segir að ágætt væri að fá erlent eignarhald að að minnsta kosti einum bankanum. Það er nokkuð sem okkur hefur aldrei tekist á Íslandi. Það hefur aldrei safnast upp nægilegur áhugi annars staðar á að eiga hlut í fjármálafyrirtæki á Íslandi, þótt við héldum á tímabili að það væri vottur að einhverjum slíkum áhuga virtist það vera úr lausu lofti gripið. Við höfum svo sem séð einhver merki um áhuga, t.d. við sölu fjármálafyrirtækja á sínum tíma, en það reyndust ekki vera þeir sem voru tilbúnir til þess að greiða hæsta verðið. Ég er því sammála öllum þeim megináherslum sem hv. þingmaður leggur upp með varðandi eignarhaldsstrúktúrinn til lengri tíma. Þá er spurt: Hvað hastar að selja hlut ríkisins? Við berum mjög mikinn vaxtakostnað um þessar mundir. Það er ríkið sem er með hvað mestan vaxtakostnað allra Evrópuríkja. Við erum meira að segja með meiri vaxtakostnað en Grikkir vegna þess vaxtastigs sem við búum við, meiri vaxtakostnað hlutfallslega en Grikkir. Það ætti að segja okkur eitthvað um það hversu mikið við eigum undir því að koma eignum í verð og greiða upp skuldir. Það er enn ein ástæðan fyrir því, fyrir utan þær tvær sem ég nefndi áðan, að ríkið á ekki að vera of umsvifamikið, á ekki að bera höfuð og herðar yfir aðra, ekki vera um of í áhættusækinni starfsemi. Þetta er enn ein ástæða fyrir því að það eru góð rök með því að selja ríkiseignina Landsbankann. Ég ætla að segja það jafnframt að mér finnst ekki hægt að halda því fram að við séum að flýta okkur eitthvað á árinu 2016 þegar við erum að huga að sölu á takmörkuðum hlut ríkisins í Landsbankanum. Það er - takið eftir - 2016. Við fengum bankann í fangið 2008. Við höfum átt hann 2009 og 10 og 11 og 12 og 13 og 14 og 15. Nú er 2016 og við erum að tala um að selja ekki einu sinni 30% hlut. Það er mat Bankasýslunnar, sem hefur það lögboðna hlutverk, að nú séu að skapast aðstæður til að hrinda þeim áformum sem við höfum lengi haft í framkvæmd. Í stöðuskýrslu sem Bankasýsla ríkisins birti 8. janúar sl. er að finna fjögur viðmið sem stofnunin hefur sett um það hvenær sé rétt að hefja söluferli á jafn stórum eignarhlut og þeim sem ríkið fer með í Landsbankanum. Viðmiðin eru að íslenskt efnahagslíf hafi styrkst og náð stöðugleika, að virðismat á fjármálafyrirtækjum sé ásættanlegt, að fjárfestar hafi áhuga og bolmagn á fjárfestingu í eignarhlut og að rekstur, afkoma, fjárhagsskipan og stjórnarhættir bendi til þess að fyrirtækið geti talist álitlegur fjárfestingarkostur. Það er í stuttu máli niðurstaða Bankasýslunnar að þau skilyrði séu öll uppfyllt og því er rétt að hefja sölumeðferð á Landsbankanum að mínu áliti. Við getum síðan ekkert ráðið því hvernig markaðsaðstæður skipast á þessu ári eða því næsta, en mér finnst einsýnt að við eigum að halda þessum áformum áfram og fylgja þeim eftir. Hvað varðar lagarammann fyrir fjármálafyrirtæki er ég að renna út á tíma en vil vekja athygli manna á þeim gríðarlega miklu breytingum sem við erum þegar búin að leiða í lög og erum með 

Herra forseti. Því verður tæpast á móti mælt að við Íslendingar höfum vítin til að varast í sambandi við einkavæðingu banka. Þeir sem eru orðnir eitthvað ryðgaðir í þeim efnum gerðu rétt í að draga fram skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og lesa, ef ég man rétt, t.d. 6. bindið þar um. Í öðru lagi er rétt að minna á að það var ekki ríkið sem eigandi að bönkum sem setti bankakerfið á hliðina og nærri landið allt með. Nei, það voru einkaaðilar. Þeim tókst á aðeins sex árum að rústa bankakerfinu sem þeir höfðu fengið í hendur. Ef við horfum til stöðunnar nú virðist sú undarlega staða blasa við að mestu hagsmunir ríkisins séu fólgnir í því að sá eini af stóru bönkunum þremur sem ríkið á ekki eða kemur til með að eiga, Arion banki, seljist. Við það eru bundnar háar greiðslur stöðugleikaframlags með veði í bankanum að sá banki seljist á næstu árum. Þegar horft er þar af leiðandi til markaðsaðstæðna má halda því fram með gildum rökum að ríkið vinni gegn sjálfu sér og eigin hagsmunum að hrófla við eignarhlut sínum í öðrum bönkum á meðan. Markaðurinn hér og fjárfestingargetan, jafnvel þótt lífeyrissjóðirnir sýni þessu áhuga, er ekki slík að það sé líklegt að margir stórir bankar seljist í heilu lagi eða að verulegu leyti án þess að veittur verði verulegur afsláttur. Margt fleira færir rök fyrir því að það sé óskynsamlegt og í öllu falli ótímabært að hefjast nú handa með eitthvert brölt varðandi eignarhlut í Landsbankanum. Þó að heilmikil umbreyting hafi orðið á löggjöf um fjármálamarkað þá er þeirri vinnu ekki lokið. Hæstv. fjármálaráðherra veit til dæmis vel að það er ekki komin endanleg niðurstaða um það hvernig farið verður með framtíðarlöggjöf um slit fjármálafyrirtækja, hvort það verður af aðskilnaði viðskiptabanka og fjárfestingabankastarfsemi, hverjar verða endanlegar eiginfjárkröfur eftir að Basel III-reglurnar hafa verið að fullu innleiddar. Það vantar framtíðarstefnumótun.  
             Niðurstaðan er að þetta brölt er ótímabært.

Virðulegur forseti. Ég mun seint halda því fram að það sé ekki vandasamt að selja banka, einkavæða banka. Ég held að við Íslendingar séum með ansi bitra reynslu af því verkefni. Við ættum að geta lært af því að mikilvægt er að flýta sér ekki um of, hlusta á öll sjónarmið og gera það faglega. Í stuttu máli sýnist mér vera töluverður aðdragandi að þeim áformum að selja þennan takmarkaða eignarhlut, þ.e. upp undir 30% hlut ríkisins í Landsbankanum. Ég styð að það verði gert með faglegum hætti. Ég held að við getum líka dregið lærdóm af því hvernig það tekst til. Að því sögðu að maður verður að horfast í augu við að þetta er ekki einfalt mál þá vil ég líka segja það alveg skýrt að ég tel ekki skynsamlegt að ríkið eigi banka. Það getur verið skynsamlegt að eiga takmarkaðan hlut í fjármálakerfinu, en ég tel ekki skynsamlegt að ríkið standi í bankarekstri. Mér fannst slæm reynsla af því þegar ríkisvaldið rak bankana á Íslandi. Það var grasserandi pólitísk spilling í því kerfi. Ég held að eignarhald ríkisins í fjármálakerfi bjóði upp á slíka spillingu. Ég held líka að bankarekstur sé of áhættusamur til að réttlætanlegt sé að ríkið fari með ráðandi eignarhlut í fjármálakerfinu. Ég held að það hefði verið mjög slæmt ef ríkið hefði átt bankana sem fóru á hausinn hérna 2008. Það bauð einmitt upp á möguleika í endurreisn fjármálakerfisins að ríkið átti ekki bankana. Það er stundum sagt að ríkið taki bara tapið þegar fjármálakerfi fer á hliðina, en það er ekki alveg rétt. Það var hægt að fara inn í fjármálakerfið og endurreisa bankana með eigin fé sem var tekið að láni. Það var alltaf gert ráð fyrir að selja hlutina og borga upp þau lán, en það voru líka teknar yfir eigur á móti og ríkið tók yfir eigur til þess að tryggja 

Virðulegi forseti. Í stöðuskýrslu Bankasýslunnar er komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að hefja söluferli á allt að 28,2% hlut ríkisins í Landsbankanum. Sú niðurstaða kemur á óvart, ekki síst í ljósi þess að verðmat á hlutabréfum banka í Evrópuríkjum er enn mjög lágt miðað við sögulegt meðaltal, auk þess sem innlendir fjárfestar hafa ekki bolmagn til að kaupa hlutinn að mati Bankasýslunnar. Við þetta bætist sú staðreynd að Arion banki er í söluferli og markaðurinn er því mettur. Við aðstæðurnar sem nú ríkja er ekki heppilegt eða mögulegt að fá hæsta verð fyrir hlut ríkisins í Landsbankanum. Það fylgir því mikil ábyrgð að hefja sölu hlutarins við svo óhagfelldar aðstæður og tjón ríkissjóðs af flýtinum gæti numið tugum milljarða þegar upp er staðið. Ríkið hefur uppskorið mikinn arð og eignaauka af Landsbankanum, samtals hátt í 200 milljarða. Til viðbótar mun vera hægt að greiða 63 milljarða úr bankanum á þessu ári í ríkissjóð. Þótt gert sé ráð fyrir hóflegri arði í framtíðinni mun hann samt áfram vera hærri en kostnaður ríkisins af því að eiga hlutinn áfram. Með því að eiga eignarhlutinn áfram munu allir landsmenn njóta góðs af þeim ávinningi sem rennur í ríkissjóð. Með því að selja hlutinn nú rennur ávinningurinn til þrengri hóps. Bankasýslan telur að erlendir fjárfestar gætu haft áhuga á hlut í Landsbankanum. En hvernig getur það þjónað hagsmunum okkar að selja úr landi hlut í stærsta og arðbærasta fyrirtæki landsins og það á tombóluprís? Er ekki augljóst að arður og eignaauki mun þá um ókomin ár renna úr landi í erlendri mynt sem dregst frá gjaldeyrisforðanum? Ef stór hluti bankakerfisins endaði í eigu erlendra fjárfesta, eins og suma dreymir um, mundi það vera til þess fallið grafa undan lífskjörum í landinu til lengri tíma litið, enda gæti gjaldeyrisútstreymið numið hundruðum milljarða á aðeins einum áratug. Það hlýtur að vera skylda stjórnvalda að afstýra slíku slysi. Virðulegi forseti. Þetta mál er viðameira en svo að hægt sé að reifa öll rök á tveimur mínútum en ég hvet alla þingmenn til að kynna sér þetta gríðarstóra hagsmunamál ofan í kjölinn. Niðurstaða mín er sú að við núverandi aðstæður sé ekki hægt að fá gott verð 

Virðulegi forseti. Það er ekki margt sem hægt er að segja um þetta mál af mikilli dýpt á tveimur mínútum. Nú kvarta ég enn og aftur yfir því að tíminn í sérstökum umræðum á þinginu sé almennt of stuttur. Þegar kemur að einkavæðingu bankanna, sérstaklega þessum hluta, er mér er óljóst nákvæmlega hvernig best sé að hafa það til framtíðar. Ég held að engin leið sé örugg. Ástæðan fyrir því er sú að ég tel íslenska hagkerfið mjög sérstakt í veigamiklum atriðum þannig að klassískar hagfræðikenningar, sem ég aðhyllist ellegar og mundi aðhyllast mun sterkar í stærra hagkerfi, ganga ekki upp á Íslandi upp að því marki sem þær mundu ganga upp í stærri samfélögum. Stór hluti af þessu atriði er einfaldlega fámennið á Íslandi. Annar gríðarlega stór hluti er íslenska krónan sem veldur einangrun á íslenskum fjármálamarkaði og í íslensku hagkerfi. Þess vegna þykir mér alltaf mikilvægt að við ræðum hluti eins og einkavæðingu bankanna í samhengi við einkenni Íslands, þ.e. íslensku krónuna og einangrunina sem er óhjákvæmileg að mínu mati, svo ég tali nú ekki um aðstæður ef við ljúkum þessari einangrun og opnum aftur eins og var fyrir hrun. Ef okkur tækist að afnema til dæmis fjármagnshöft með öllu þá held ég að hætt væri við því að almenningur í landinu og fyrirtæki tækju sjálf upp á sitt einsdæmi upp aðra gjaldmiðla. Ég held að það væri mjög slæm þróun ef ákvörðunin yrði ekki tekin af yfirvöldum og með hliðsjón af því hverjar afleiðingar af slíku yrðu. Ég tel þetta allt skipta mjög miklu máli þegar kemur að bönkunum sér í lagi vegna þess að þeir eru drifkraftur peningakerfisins. Hvort almennt sé gott samkvæmt klassískum hagfræðikenningum að ríkið eigi banka eða ekki - ég skil mætavel þau sjónarmið að ríkiseign hafi tilhneigingu til þess að bjóða upp á spillingu, en það eru aðrir þættir sem skipta líka máli í íslensku hagkerfi. Því miður hef ég ekki meiri tíma til að fara nánar út í það, en þakka fyrir þessa umræðu og hvet til þess að hún haldi áfram.

Herra forseti. Ég vil vara við því að of geyst sé farið í sölu á eignarhlutum í bönkunum og tel að nú sé mikilvægt að vega stöðuna vandlega og meta. Það stendur hins vegar í stöðuskýrslu Bankasýslunnar um fyrirhugaða sölu á Landsbankanum að stofnunin telji nú, eftir mat á efnahagslegum viðmiðum um efnahagslegan stöðugleika, verðmat á hlutabréfum í fjármálafyrirtækjum og mat á fjárhagslegu bolmagni mögulegra kaupenda og stöðu Landsbankans, að rétt sé að hefja sölumeðferð á eignarhlutum í bankanum og að ef ákvörðun ráðherra um sölumeðferð liggi fyrir vorið 2016 verði unnt að ljúka sölu á síðari hluta ársins í samræmi við áherslur ráðherra í fjárlögum fyrir árið 2016. Gylfi Magnússon, doktor í hagfræði og fyrrverandi viðskiptaráðherra, segir í nýlegu erindi að svara þurfi áleitnum spurningum áður en hugsanleg sala fer fram. Huga þurfi að hlutverki ríkisins sem er annars vegar eigandi og hugsanlega seljandi banka og hins vegar mótar það regluverk fjármálakerfisins og hefur eftirlit með því. Gylfi spyr hvaða krafa verði gerð um eigið fé til íslenskra banka. Verður gerð krafa um dreift eignarhald á banka? Verður gerð krafa um frekari aðskilnað viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi? Að auki þurfi helst að svara spurningum um framtíðargjaldmiðil og hversu stórt bankakerfið eigi að vera áður en sala eignarhluta fari fram. Alþingi hefur samþykkt rannsókn á einkavæðingu bankanna en ekki hrint henni í framkvæmd. Niðurstöðum rannsóknarinnar er ætlað að auðvelda mótun viðmiða fyrir sölu eignarhluta ef arðbært þyki að ríkið selji eignarhluti sína í bönkunum. Við ættum að gefa okkur tíma til að svara verðugum spurningum Gylfa Magnússonar, ákveða hvernig við viljum sjá bankakerfið okkar til framtíðar og draga lærdóm af fyrri sölu áður en rokið er til. Það liggur ekkert á.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi gleymist oft í umræðunni að við greiðum gríðarlega háar fjárhæðir í vexti. Á síðasta ári var upphæðin hærri en sem nam öllum framlögum til Landspítalans og Sjúkratrygginga Íslands. Þær eru litlu lægri í dag. Í öðru lagi. Evrópska bankakerfið er í fangi skattgreiðenda. Það er okkar vandamál. Við byggjum á evrópskum reglum og þar er innstæðutryggingakerfi sem gengur engan veginn upp. Sömuleiðis er það almenna reglan og sérstaklega á Íslandi að bankar eru allt of stórir sem þýðir að þeir eru gríðarlega kerfislega mikilvægir. Í þriðja lagi. Allir bankar fóru á hausinn í alþjóðlega bankahruninu, svo sannarlega einkabankarnir, alveg sama hvernig þeir voru einkavæddir. Sparisjóðirnir fóru lóðrétt á hausinn og sérstaklega varð nú skellurinn eftir bankahrunið. Það þekkja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar mætavel. Ekki síst fór þar illa samfélagsbankinn, Íbúðalánasjóður, sem hefur kostað slíkar fjárhæðir að við hefðum getað nýtt þær til að byggja nýjan Landspítala. Við skulum hafa það alveg á hreinu að Íbúðalánasjóður hefur öll einkenni svokallaðs samfélagsbanka sem menn tala um svo digurbarkalega bæði í þingsölum og annars staðar. Í fjórða lagi þá er það nú þannig, virðulegi forseti, að ríkisbankinn hefur verið gagnrýndur, og mér finnst það vera réttmæt gagnrýni, fyrir að selja ekki eignir í opnu söluferli. Það er ekki nýtt. Það er ekki fyrirtækið sem rætt er um núna, Borgun, á síðasta kjörtímabili voru það Húsasmiðjan, Plastprent, Icelandic Group, Skýrr, EJS, HugurAX og Vodafone sem voru seld með þeim hætti. Og þrátt fyrir það, virðulegi forseti, að menn tali nú digurbarkalega og hafi sett á fót sérstaka stofnun sem á að hafa eftirlit með þessu, sem heitir Bankasýsla ríkisins. Virðulegi forseti. Ég vona að menn átti sig á því að ef við ætlum að ná þeim árangri sem menn tala um og m.a. málshefjandi, þá þurfum við að ræða þessi mál í grundvallaratriðum. 

Herra forseti. Hv. þingmanni Guðlaugi Þór Þórðarsyni láðist að geta sölu banka sem ekki er í eigu ríkisins, á eignarhlutum sem mjög hafa sætt gagnrýni að undanförnu, svo sem Arion banka í Símanum o.s.frv. Það er rétt, við borgum háar fjárhæðir í vexti og þá er einmitt gott að eiga mjólkurkýr eins og Landsbankann sem hefur verið að greiða tugi milljarða í arð á ári hverju í ríkissjóð. Það er hægt að nota þá peninga til að borga vexti og eiga bankann áfram, það er nú kosturinn við það að eiga arðbær fyrirtæki, þau gefa af sér ár eftir ár, en menn selja þau bara einu sinni. Reyndar held ég að þetta mál allt saman sé ótímabært ekki síst vegna þess að stjórnarflokkarnir þurfa greinilega að byrja á því að tala saman áður en þeir fara að bera það inn í sali þingsins að þeir ætli að fara að selja banka. Eða gera menn ekkert með það þegar formaður efnahags- og viðskiptanefndar flytur jafn sterk rök og hann flutti hér gegn því að þetta væri skynsamleg ráðstöfun? Hvernig er ástandið á stjórnarheimilinu í þessum efnum? Ég er sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að rökin eru öll þeim megin að það er ótímabært og óskynsamlegt að leggja í þennan leiðangur við þessar aðstæður. Stjórnarliðar ættu að byrja á því að reyna að koma sér saman um einhvern skapaðan hlut í þessum efnum. Varðandi Landsbankann þá er hann stærsti banki landsins og hann er eina fjármálastofnunin á mjög stórum landsvæðum vegna þess að hann að uppistöðu til hefur tekið yfir net sparisjóðanna. Ég tel hugmyndir um samfélagsbanka eða þjóðbanka af einhverju tagi í sambandi við Landsbankann mjög áleitnar í því samhengi. Með því væri til dæmis hægt að leggja skyldur á herðar bankans að veita sómasamlega þjónustu á þeim stóru landsvæðum þar sem hann er einn um að vera með bankastarfsemi. Eigandinn, ríkið, gæti þar af leiðandi í eigendastefnu sinni fallist á það og væri sáttur við það, þótt það kæmi eitthvað örlítið niður á arðsemi bankans, gegn því að hann sinnti slíkum samfélagslegum og byggðapólitískum skyldum. Að lokum. Er ekki betra að ríkið eigi banka og við sjáum til þess að þeir séu ábyrgt og sómasamlega reknir 

Virðulegur forseti. Ég hafði nokkuð ákveðnar skoðanir á þessu máli en svo þegar ég heyri öll sjónarmið þá er ég farin að sveiflast eins og lauf í vindi. Almennt finnst mér að ríkið eigi ekki að standa í bankarekstri og við eigum alveg nóg með Íbúðalánasjóð mundi ég halda. Hins vegar, eins og hefur verið sagt hérna og það þarf kannski ekki að þylja það upp, þá þarf auðvitað að vanda til verka og læra af sögunni. Ég held að fjölmiðlaathyglin vegna þeirrar einkavæðingar sem þá færi fram yrði slík að ef menn gætu ekki vandað til verka þá væri þeim hreinlega ekki viðbjargandi. Við höfum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þar finnst mér vera mjög góð úttekt á einkavæðingu bankanna upp úr aldamótum. Ég hef ekki alveg skilið af hverju við ættum að fara aftur í að rannsaka það, þetta er mjög góð úttekt sem ég býst við að allir lesi sem koma að þessum málum. Ég treysti fjármálaráðherra til að standa sig í stykkinu. Svo er það auðvitað okkar þingmanna, almennings og fjölmiðla að veita aðhald. Mér finnst þetta ágæt skýrsla sem kom út hjá Bankasýslunni og ég veit ekki hvort ég er eitthvað barnaleg í þessu en mér finnst þetta ekki vera alveg eins rosalegt og menn tala um. Við erum ekki að tala um að selja allan Landsbankann. Þá finnst mér líka rétt að taka fram eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að það að ríkið eigi banka er engin trygging fyrir fagmennsku, samanber það sem var í gangi með þegar Landsbankinn var að selja hlutinn í Borgun. Ríkið á bankann, en hvað? Þetta gerist bara fyrir framan nefið á okkur og enginn getur gert neitt. Það er regluverkið og lagaramminn sem þarf að vera almennilegur. Virðulegur forseti. ég hef ekki meira um þetta að segja á þessu stigi en ég þakka samt fyrir þessa umræðu, hún er mjög mikilvæg.

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa sérstöku umræðu um mögulega sölu bankanna og heimildir til hennar. Það er afar mikilvægt að við, fulltrúar allra flokka, fáum tækifæri til að ræða þetta mál hér með hæstv. fjármálaráðherra, ekki síst í ljósi þeirra heimilda sem eru og hafa reyndar verið um skeið. Þá er ég að vísa til heimildar í fjárlögum og fyrirætlana um sölu á tæplega 30% hlut í Landsbankanum, og ekkert síður í ljósi umræðunnar sem tengist því að hlutur Íslandsbanka færist til ríkisins. Það er óhjákvæmilegt að horfa til lengri tíma og sjá fyrir sér skipulag fjármálakerfisins og peningamála og svo hlutverk bankanna í því samhengi. Bankasýslan sem hefur alveg skýrt hlutverk í sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum hefur nú þegar hafið undirbúning á söluferli og gefið út prýðisstöðuskýrslu um fyrirhugaða sölumeðferð. Þar koma fram fjölmargir þættir sem þarf að horfa til og hafa verið reifaðir í umræðunni, m.a. um eignarhald og regluverk. Þegar litið er til helstu sjónarmiða sem styðja sölu er í mínum huga grundvallarspurningin hvort ríkið eigi yfir höfuð að vera í þessari starfsemi. Slíkri starfsemi fylgir áhætta, ég sakna þess punkts í umræðunni. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir jafn háum arðgreiðslum og hingað til út í hið óendanlega og þá er skynsamlegt að endurheimta fjárfestingu til að greiða niður skuldir sem til var stofnað og ná þannig niður vaxtakostnaði. Það hlýtur að vera skynsamlegt til lengri tíma litið og þetta snýst um það núna hvort við fáum ásættanlegt verð fyrir þessa hluti en umfram allt að allt söluferlið 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég skil ekki bráðlætið. Það er mörgum Íslendingum minnisstætt hvernig til tókst við fyrri einkavæðingu bankanna í boði þeirra flokka sem ætla að gera það núna aftur. Og ekki hef ég séð að við séum búin að laga grunninn til að hægt sé að gera þetta þannig að þetta ferli verði trúverðugt og geti ekki beinlínis orðið þjóðinni til skaða til langs tíma litið. Alþingi lét gera samantekt um það hvað hafi verið gert til að framfylgja þeirri þingsályktun sem átti að vera lærdómur og leiðir til að endurreisa Ísland á traustari grunni en áður var. Í 11. lið þeirrar þingsályktunar, sem við samþykktum öll á síðasta kjörtímabili, kemur fram að stofnuð verði sjálfstæð ríkisstofnun sem fylgist með þjóðhagsþróun og semji þjóðhagsspá. Það er ljóst að það hefur ekki verið gert. Tilburðir voru til þess þegar efnahags- og viðskiptaráðuneytið var stofnað en nú hefur Hagstofan, sem á að sjá um þetta, verið flutt undir forsætisráðuneytið. Í ljósi þess sem maður hefur fylgst með undanfarna daga verð ég að segja eins og er að það á eftir að rannsaka betur hvað fór úrskeiðis. Við getum ekki farið í þetta ferli með þessa flokka sem nú eru við stjórnvölinn. Við getum ekki gert það. Ég mun gera allt sem ég get til að standa í vegi fyrir því að svo verði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem hér hefur verið. Ég held að mikilvægasta verkefni okkar sé að ákveða hvað við viljum að fjármálakerfið geri og þar með talið allir bankar þannig að við drögum úr áhættusækni í kerfinu. Lausnin getur ekki verið sú að ríkið eigi einn banka og ákveði að tapa peningum á honum í samkeppni við aðra banka. Við þurfum að ákveða hvað allt fjármálakerfið á að gera og passa að hanna það þannig að það falli ekki aftur ofan á almenning í landinu. Í skýrslu Bankasýslunnar, sem nú liggur fyrir, er sagt skýrum orðum að forsenda þess að hægt sé að selja þennan hlut sem nú er heimild til að selja sé að mörkuð sé stefna um framtíðareignarhald Landsbankans. Hversu langt á að selja hann niður? Ætlar ríkið að verða meirihlutaeigandi? Ætlar það að vera hlutaeigandi? Ætlar það að selja sig alveg út? Um þetta þarf að taka ákvörðun. Það er ekki hægt að ganga fram eins og hæstv. fjármálaráðherra gerir núna. Við lesum um það í blöðum að verið er að auglýsa eftir ráðgjöfum við sölu á þessum hlut á sama tíma og ríkisstjórnin er ekki búin að ákveða hvort eða hvernig eigi að haga eignarhaldi ríkisins í Landsbankanum til langframa. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson er engin geimvera sem hægt er að horfa í gegnum og láta eins og hann sé ekki hérna. Hann er formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins, fyrsti talsmaður Framsóknarflokksins í þessari umræðu. Ég þekki satt að segja engan ráðherra Framsóknarflokksins í þessari ríkisstjórn sem segir með skýrum hætti að hann vilji selja Landsbankann. Heimavinnan er óunnin af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Ef hann veður af stað með það að ráða ráðgjafa til að selja þennan hlut þvert á faglegar ráðleggingar Bankasýslunnar, þá er hann að falla á fyrsta prófi í fagmennsku. Hann þarf að ákveða fyrst hvernig ríkisstjórnin ætlar að haga eignarhaldi Landsbankans til framtíðar, hver vilji þessara flokka sé. Það er ekkert hægt að vera sammála mér um það, hann verður að vera sammála samstarfsflokknum í sinni eigin ríkisstjórn um það.

Frú forseti. Þetta hefur verið ágætisumræða. Það er að sjálfsögðu knappur tími til að reifa öll sjónarmið, en það hefur verið fróðlegt að fá ólíkar skoðanir fram. Mig langar að staldra fyrst við það, sem ítrekað er sagt, að allt hafi farið í vaskinn síðast þegar selt var. Í mínum huga er það þannig að í sjálfu sér var það ekki röng ákvörðun að koma bönkunum á sínum tíma úr eignarhaldi ríkisins. Það sem gerðist hins vegar í kjölfarið var að regluverkið reyndist ófullnægjandi og áhættusækni nýrra eigenda var það sem kom okkur öllum í koll með svipuðum hætti og gerðist annars staðar. Það þýðir þess vegna ekki að draga þá ályktun af þeirri niðurstöðu að það hafi verið röng ákvörðun að selja og nota hana síðan til að andmæla því að menn losi um eignarhald ríkisins í dag. Menn nefna hér að verð séu ekki nægilega góð um þessar mundir. Hollenska ríkið er að selja hluti sína í ABN AMRO. Bretland seldi í RBS og Loyds og hluta í Northern Rock bankanum, Írar hafa selt í Bank of England. Við þær markaðsaðstæður sem menn eru að vísa í núna að skapi ófullnægjandi verð. Ég held að menn ættu líka að fara varlega í fullyrðingar um að verðið verði miklu hærra einhvern tímann seinna. Ég skil ekki heldur þá umræðu að vegna þess að bankinn skili svo miklum arði þá sé miklu betra að eiga hann. Í fyrsta lagi skulu menn skoða hinar rekstrarlegu forsendur fyrir arðinum. Í öðru lagi liggur fyrir að tekinn verði út mikill arður áður en bankinn verður seldur. Og í þriðja lagi eru fyrirtæki sem skila að jafnaði miklum arði að seljast á gríðarlega háu verði. Þetta eru því rök sem falla um sig sjálf. Ég vil minna fólk á það hér, þingmenn og aðra, að matsfyrirtækin hafa lagt áherslu á að það skipti máli hvernig við förum með stöðugleikaframlagið varðandi þróun lánshæfismats Íslands. Þannig að það eru tengingar við það hér í þessu. Að lokum, virðulegi forseti, varðandi það að Bankasýslan megi ekki ráða sér ráðgjafa til að veita stjórnvöldum ráð. Heyr á endemi. 

Virðulegi forseti. Ég held nú, í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað, og þeirra upplýsinga sem komið hafa fram frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, um afstöðu hans sem talsmanns Framsóknarflokksins í þessari umræðu, að sú staða sé uppi að óvíst sé að þingmeirihluti sé fyrir því að selja Landsbankann. Við erum með í höndunum skýrslu frá Bankasýslu ríkisins sem segir að ekki eigi að byrja á sölunni nema menn hafi gert það upp við sig hvernig þeir ætli að ljúka henni, hvað ríkið ætli að eiga til langframa mikinn hluta. Það er verið að auglýsa eftir ráðgjöfum í dag. Hæstv. fjármálaráðherra gerir lítið úr því og segir að þeir séu að fara að ráðleggja ríkisstjórninni. Hér verður að taka hlutina í réttri röð. Er verið að ráða ráðgjafa til að ráðleggja ríkisstjórninni hversu stóran hlut hún á að eiga í Landsbankanum? Nei, er ekki verið að ráða ráðgjafa til að ráðleggja um sölu bankans? Það er allt annað mál. Það er óeðlilegt að hefjast handa við þetta ferli þvert á faglegar ráðleggingar þeirrar stofnunar 

Forseti vill benda þingmönnum á það að liðurinn um fundarstjórn forseta er ekki ætlaður til að nota sem áframhald á umræðu sem lokið er og afmarkaður var tími.

Frú forseti. Ég held að það sé samt ekki misnotkun á þingsköpum að ræða þá pólitísku stöðu sem hefur afhjúpast hér í þessari umræðu. Djúpstæður ágreiningur er milli stjórnarflokkanna um það hvert halda skuli í þessu máli. Þá er rétt að benda á að þetta eru heimildir en ekki skylduákvæði. Það er heimilt að hefja sölu í bönkunum en það er ekki skylt. Að sjálfsögðu geta menn endurskoðað það á hvaða tímapunkti sem er hvort sú heimild sé nýtt. Varðandi bókfærslu á áætluðum sölutekjum í bókhald ríkisins þá verður eignin áfram til staðar þannig að það er ekki eins og eitthvað sé að fara í burtu frá mönnum í þeim efnum þó að það mundi hafa áhrif á áformaða niðurstöðu fjárlaga á árinu 2016. Ég held að með einhverjum hætti verði að taka þessa stöðu málsins til skoðunar og umræðu hér í þinginu, í þingnefndum eða eftir atvikum hér í salnum, það sé ómögulegt að láta þetta standa svona, nema ef hæstv. fjármálaráðherra er einbeittur í því að setja undir sig hausinn og vaða 

Hæstv. forseti. Ég held að þingmenn verði að nota það tækifæri sem gefst í þessum lið, um fundarstjórn forseta, til að ræða þetta mál áfram, eins og hér hefur verið gert. Í þessari umræðu hefur komið fram að Framsóknarflokkurinn styður ekki áform um sölu á tæplega 30% hlut í Landsbankanum. Það kemur fram í ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Forsætisráðherra sagði hér fyrir nokkrum dögum að það lægi ekkert á að selja hlut í Landsbankanum. Bankasýsla ríkisins er komin á fulla ferð við að undirbúa söluna. Þetta er staða málsins. Vegna síendurtekinna ummæla framsóknarmanna, um að þeir styðji ekki söluna, efast maður um að þingmeirihluti sé fyrir þessari sölu. Það er það sem er verið að brjóta hér til mergjar. Framsóknarflokkurinn er reyndar samur við sig. Hafa skal í huga að hann samþykkti fjárlög þar sem gert var ráð fyrir sölunni og gert ráð fyrir tekjum á þessu ári af sölunni. 
             Það sem liggur hér fyrir - sem er mjög erfitt verkefni, ég geri mér grein fyrir því - er að reyna að gera sér grein fyrir því hvort Framsóknarflokkurinn meinar eitthvað með því sem hér er verið að segja eða hvort þetta er bara áframhald á því að hafa fyrirvara og geta sagt: Það er hæstv. fjármálaráðherra sem er vondi maðurinn sem ætlar að selja.

Forseti vill árétta orð sín og minna hv. þingmenn á það að þessi liður, um fundarstjórn forseta, er ekki ætlaður til efnislegrar umræðu um mál sem umræðu hefur verið lokið um.

Virðulegi forseti. Mér þykir að jafnaði fínt að þingmenn séu ósammála, jafnvel þótt þeir tilheyri báðir ríkisstjórnarflokkum. Ég vil enn og aftur gera athugasemd við tímalengd svona umræðna. Hér koma menn upp undir liðnum um fundarstjórn forseta og taka einhverja efnislega umræðu og það er gagnrýnt, alveg með réttu að mínu mati, en mér þykir það vera ákall um að þessar sérstöku umræður þurfi að vera lengri. Mér finnst okkur vanta einhvers konar leið til að halda svona umræðum áfram. Oft verða sérstakar umræður sem varða ekki beinlínis þingmál til umræðu og þá er mjög erfitt að ræða svona mál til mergjar á þingi. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við gerum þetta. Að því sögðu, ég ætla ekki út í neina efnislega umræðu um málið, finnst mér að til að laga svona hluti eigum við að breyta þingsköpum í þá átt að við getum meira rætt svona mál.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta því að þetta er sá liður sem maður á að nota til að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hann er hins vegar misnotaður eins og virðulegur forseti hefur bent á. Ég tel rétt að virðulegur forseti slái þá í bjölluna og það verði almenn regla ef við ætlum að halda svona áfram. Við erum búin að vera hér í nokkra daga, þetta er fyrsta vikan, og vissir hv. þingmenn hafa nú þegar hafið málþóf  Það eru næg önnur tækifæri fyrir þingmenn til að koma skilaboðum áleiðis þótt við tökum ekki þennan lið í gíslingu.

Virðulegi forseti. Ég tek eftir því að hér virðist ætla að halda áfram umræða sem er nýlokið. Menn vísa til þess að eitthvað sé óskýrt varðandi framtíðaráform ríkisins um eignarhluti og það kalli á frekari umræðu. Ég ætla bara að segja um það og hefði kannski betur komið fram í umræðunni áðan: Það þarf að uppfæra eigendastefnu ríkisins. Það er alveg hárrétt. Það verður gert og þar verður kveðið á um hvernig þessi ríkisstjórn sér fyrir sér að eignarhald ríkisins í fjármálafyrirtækjum verði til framtíðar. Ég tel að það sé hárrétt hjá Bankasýslunni að það skipti mjög miklu fyrir áhuga nýrra aðila að hafa skýrar línur um það hvað ríkið hyggst fyrir í náinni framtíð með eignarhluti sína og það mun þá eiga við bæði um Íslandsbanka og Landsbankann. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með þeirri umræðu hér. Hér eru ríkisbankasinnar sem vilja að ríkið eigi 

Forseti vill enn ítreka orð sín varðandi þennan lið og hvernig við nýtum hann hér, hv. þingmenn.

Forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hér komu fram hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni. Það er svo mikilvægt, þegar við erum að ræða um svona stór og flókin mál, að við fáum að gera það þannig að maður upplifi að það komi eitthvað alvöru út úr því og maður geti náð utan um málaflokkinn. Ég vil jafnframt ítreka síendurtekna ósk okkar þingmanna Pírata um að nefndarfundir séu opnir og sér í lagi þegar við erum að fjalla um svona mál þannig að allir þingmenn geti notið góðs af því sem kemur fram á þeim fundum því það að geta tekið þátt í upplýstri umræðu um svo flókin mál eins og þetta er óumdeilt. Ég lít svo á að hér sé ég algerlega að fjalla um fundarstjórn forseta og óska eftir því að forseti beiti sér fyrir því að nefndarfundir séu að öllu jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vátryggingastarfsemi. Helsta markmið frumvarpsins er að auka vernd vátryggingartaka og vátryggðra og tryggja stöðugleika á fjármálamarkaði. Frumvarpið byggir á tilskipun 2009/138/EB, um stofnun og starfrækslu vátryggingafélaga, sem kölluð hefur verið „Solvency II“-tilskipunin, þ.e. heitir svo á enskunni. Tilskipunin kveður á um fulla samræmingu milli aðildarríkja samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og því er lítið svigrúm til að hafa ákvæðin á annan hátt í frumvarpinu en tilskipunin kveður á um. Mörg ákvæði frumvarpsins eru nú þegar í gildandi lögum vegna ákvæða í eldri tilskipunum um vátryggingastarfsemi. Þá eru ýmis ákvæði í frumvarpinu sem byggð eru á gildandi lögum en eru komin úr tilskipun ESB. Flest þeirra ákvæða tengdust viðleitni stjórnvalda til þess að bregðast við áföllum á fjármálamarkaði sem hófust á síðari hluta síðasta áratugar og komu inn í lögin 2010. Ég mun nú fara stuttlega yfir helstu nýmæli í frumvarpinu en það eru níu atriði sem ég ætla að víkja sérstaklega að og þau eru starfsleyfi, eftirlit, stjórnarhættir, birting upplýsinga, vátryggingaskuld, gjaldþol, gjaldþolskrafa, lágmarksfjármagni og sérstakar ráðstafanir. Þá eru í fyrsta lagi nokkur orð um starfsleyfið. Í frumvarpinu eru gerðar þyngri kröfur til þess að vátryggingafélag fái starfsleyfi. Með umsókn um starfsleyfi verða að fylgja gögn um að gjaldþolskröfu og kröfu um lágmarksfjármagn sé fullnægt ásamt gögnum um að stjórnarhættir uppfylli ákvæði frumvarpsins. Í öðru lagi um eftirlitið. Reglur um útreikning á fjárhagsgrundvelli vátryggingafélags eru breyttar og verklag við eftirlit verður áhættumiðað verði frumvarpið að lögum. Þá verður verklag á EES-svæðinu samræmt. Ítarlegri greining verður gerð á veikleikum og áhættum vátryggingafélags og því munu aðferðir Fjármálaeftirlitsins við eftirlit breytast. Meðal annars verður upplýsingasöfnun Fjármálaeftirlitsins notuð til þess að móta eftirlitsáætlun, þ.e. niðurstöður úr eigin áhættu- og gjaldþolsmati vátryggingafélags og mati þess á hæfni stjórnar og stjórnarháttum. Fjármálaeftirlitið mun meta sérstaklega og hafa eftirlit með því hvernig vátryggingafélög fullnægja kröfum um stjórnarhætti, vátryggingaskuld, gjaldþol, reglur um fjárfestingar, gæði og fjárhæð gjaldþolsliða. Fjármálaeftirlitið skal leggja mat á það hvort fjárhagsleg staða vátryggingafélags fari versnandi og það á að meta hæfi vátryggingafélags til þess að standast mögulega atburði eða breytingar á markaði. Í frumvarpinu eru gerðar auknar kröfur um gagnaskil vátryggingafélaga til Fjármálaeftirlitsins og tíðni og umfang gagnaskila mun aukast. Með frumvarpinu er lagt fyrir Fjármálaeftirlitið að haga störfum sínum á gagnsæjan hátt. Fjármálaeftirlitinu ber því til dæmis að birta opinberlega upplýsingar um þau viðmið og matsaðferðir sem það notar við eftirlit. Í þriðja lagi um stjórnarhættina. Ákvæðin í frumvarpinu miða að því að stjórnkerfi vátryggingafélags sé skilvirkt og gagnsætt og gert er ráð fyrir því að stjórnkerfið sé rýnt reglulega. Þá skal vera til staðar fyrirkomulag sem tryggir samfellu í starfsemi og að til staðar sé viðbragðsáætlun. Innan stjórnkerfis vátryggingafélags þarf að vera starfssvið áhættustýringar, regluvörslu, innri endurskoðunar og tryggingastærðfræðings. Smærri vátryggingafélög geta fengið heimild til að fela sama einstaklingi eða deild að sinna fleiru en einu af þessum verkefnum. Vátryggingafélag skal meta hæfi þeirra sem bera ábyrgð á verkefnum og tilkynna ábyrgðaraðila til Fjármálaeftirlitsins sem getur tekið hæfi þeirra eða stjórnarmanna og jafnvel forstjóra til skoðunar á hverjum tíma. Fjármálaeftirlitið skal hafa aðgang að allri útvistaðri starfsemi vátryggingafélaga og skal vera upplýst áður en mikilvægum verkefnum er útvistað. Í fjórða lagi um birtingu upplýsinga. Auknar kröfur eru gerðar um opinbera birtingu í frumvarpinu. Meðal annars skulu vátryggingafélög birta árlega skýrslu um gjaldþol og fjárhagslega stöðu til að tryggja gagnsæi á markaðnum. Niðurstaða um lágmarksfjármagn skal tilkynnt ársfjórðungslega til FME og að auki skal vátryggingafélag birta upplýsingar að eigin frumkvæði þegar meiri háttar atburðir hafa áhrif á upplýsingar sem eru opinberar. Í fimmta lagi um vátryggingaskuld. Vátryggingaskuld er skuldbinding vátryggingafélags vegna vátryggingarsamninga. Vátryggingin skal á hverjum tíma nema þeirri fjárhæð sem vátryggingafélag þarf að greiða ef vátryggingaskuldbinding þess væri flutt til annars vátryggingafélags með skömmum fyrirvara. Meginreglur um tryggingastærðfræðilegar og tölfræðilegar aðferðir sem liggja að baki útreikningi vátryggingaskuldar hafa verið samræmdar á EES-svæðinu til að auðvelda samanburð og tryggja gagnsæi. Verði frumvarpið að lögum munu vátryggingafélög hafa innri ferla og verklag til að tryggja að gögn sem notuð eru við mat á vátryggingaskuld séu viðeigandi, heildstæð og nákvæm. Þá skal vátryggingafélag geta sýnt Fjármálaeftirlitinu fram á að fjárhæð vátryggingaskuldar þess sé hæfilega ákvörðuð og að þau tölfræðilegu gögn sem stuðst er við séu fullnægjandi. Ef mat á vátryggingaskuld er ófullnægjandi getur Fjármálaeftirlitið krafist þess að fjárhæð vátryggingaskuldar sé hækkuð. Í sjötta lagi um gjaldþol. Gjaldþol er það fjármagn sem vátryggingafélag þarf að hafa tiltækt til að mæta óvæntum áföllum sem ekki er gert ráð fyrir í vátryggingaskuld. Oftast er fjárhæð þessi jöfn eigin fé félagsins, eftir atvikum að frádregnum frádráttarliðum. Í frumvarpinu er gjaldþolið byggt á viðurkenndum gjaldþolsliðum sem eru flokkaðir eftir gæðum í þrjá gjaldþolsþætti. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með því að vátryggingafélögin flokki gjaldþolsliðina rétt. Öll ákvæði í frumvarpinu varðandi gjaldþol vátryggingafélags eru mun ítarlegri en í gildandi lögum. Í sjöunda lagi um gjaldþolskröfuna. Í frumvarpinu eru tvær fjármagnskröfur sem þarf að fullnægja. Annars vegar er það gjaldþolskrafan sem er mælikvarði yfir alla mælanlega áhættu vátryggingafélags. Frumvarpið leggur til ramma um það hvernig hún er ákvörðuð en nánari útfærsla mun verða sett í reglugerð. Vátryggingafélagið á að reikna þessa kröfu einu sinni að minnsta kosti árlega en þarf stöðugt að fylgjast með henni. Hins vegar er það krafan um lágmarksfjármagn sem er áttundi liðurinn sem ég ætla að rekja hér. Lágmarksfjármagn má aldrei nema lægri fjárhæð en sem nemur kjarnagjaldþolsliðum vátryggingafélagsins. Starfsleyfi vátryggingafélagsins skal afturkallað ef virði gjaldþolsliða þess fer undir lágmarksfjármagn og félagið getur ekki rétt við fjárhag sinn á skömmum tíma, sem sagt ef virði gjaldþolsliðanna fer undir lágmarksfjármagn og ekki eru möguleikar til þess að rétta við fjárhæðina á skömmum tíma er starfsleyfi vátryggingafélags afturkallað samkvæmt frumvarpinu. Lágmarksfjármagnið skal ákvarðað að minnsta kosti ársfjórðungslega. Í níunda lagi vil ég ræða aðeins um sérstakar ráðstafanir sem svo eru nefndar. Meðal nýmæla í frumvarpinu er að vátryggingafélag skal hafa verklagsreglur sem gera því kleift að greina versnandi fjárhagsstöðu og skal félagið tilkynna Fjármálaeftirlitinu án tafar ef hætta er á því að gjaldþolskröfu eða kröfu um lágmarksfjármagn verði ekki fullnægt. Fjármálaeftirlitið mun geta takmarkað eða bannað ráðstöfun vátryggingafélags á eigum sínum og fjármunum ef það fullnægir ekki kröfum um vátryggingaskuld. Í frumvarpinu er lagt til að vátryggingafélag sem fullnægir ekki gjaldþolskröfu eða telur hættu á að slíkt geti gerst innan þriggja mánaða skuli tilkynna Fjármálaeftirlitinu um þá stöðu. Eftirlitið getur þá veitt vátryggingafélaginu frest til allt að níu mánaða til að gera áætlun um endurreisn fjárhags. Sama tilkynningarskylda er lögð til ef vátryggingafélag sér fram á að fullnægja ekki kröfu um lágmarksfjármagn. Endurfjármögnunaráætlun má þá ekki taka til lengri tíma en þriggja mánaða og Fjármálaeftirlitið mun hafa heimild til þess að takmarka eða banna ráðstafanir félagsins á fjármunum sínum og útgáfu nýrra vátryggingaskírteina meðan á því stendur. Ef endurfjármögnun tekst ekki skal Fjármálaeftirlitið afturkalla starfsleyfi félagsins Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er samið af nefnd sem skipuð var fulltrúum frá ráðuneytinu, Fjármálaeftirlitinu ásamt tryggingastærðfræðingum og lögfræðingum frá vátryggingafélögum. Helstu áhrif frumvarpsins á vátryggingafélög, verði það að lögum, eru að þau þurfa að efla innra starf sitt og endurskipuleggja, annars vegar til að hafa tiltækar upplýsingar fyrir gjaldþolsútreikninga og nýjar skýrslur sem frumvarpið gerir ráð fyrir, hins vegar til þess að fylgja reglum um skipulag og stjórnarhætti þar sem innleiddar eru nýjar og ítarlegri reglur en nú gilda. Verði frumvarpið að lögum mun það bæta verulega vernd vátryggingartaka og vátryggðra auk þess að stuðla að traustari fjármálamarkaði. Allur rammi í kringum vátryggingastarfsemi verður efldur með þessu frumvarpi þar sem reglur verða ítarlegri og grunnur að starfsemi vátryggingafélagsins verður sniðinn að þeirri áhættu sem það mun standa frammi fyrir. Önnur áhrif frumvarpsins eru að reglur um vátryggingastarfsemi hér á landi verða samræmdar að reglum EES-svæðisins og öll samvinna og eftirlit á svæðinu verður þar með einfaldara og hagkvæmara. Ég tel mikilvægt að frumvarpið nái fram að ganga til að styrkja starfsemi vátryggingafélaga hér á landi. Mikilvægt er að neytendur hafi aðgang að upplýsingum um starfsemi vátryggingafélaga og að það liggi ljóst fyrir hvaða aðferðir Fjármálaeftirlitið notar til að stuðla að því að eftirlit með vátryggingafélögum sé fullnægjandi á öllum tíma. Slíkt gagnsæi eykur trúverðugleika á vátryggingamarkaði og gerir hann traustari í augum neytenda. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um fullgildingu stofnsamnings um Innviðafjárfestingabanka Asíu. Ísland sóttist eftir því að vera meðal stofnaðila að bankanum í mars sl. í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar. Að loknum samningaviðræðum sem Ísland tók virkan þátt í voru stofnskjöl bankans formlega undirrituð af stofnaðilum hinn 29. júní 2015 í Peking, þar með töldu Íslandi. Bankinn tók svo formlega til starfa nú í janúar í kjölfar stofnfundar sem haldinn var hinn 16. janúar sl. en fjármálaráðherra sótti fundinn fyrir Íslands hönd. Virðulegi forseti. Innviðafjárfestingabanki Asíu er fjölþjóðlegur þróunarbanki sem mun styðja við aðgerðir til að efla innviði í Asíu og þannig stuðla að hagvexti og sjálfbærri efnahagslegri og félagslegri þróun í álfunni. Verður þar sérstaklega litið til þarfa fátækustu ríkjanna á svæðinu. Mikil þörf er á langtímafjármögnun til frekari uppbyggingar innviða, svo sem samgöngukerfa, orkukerfa og fjarskiptakerfa, og er almennt talið að viðfangsefnið sé af slíkri stærðargráðu að bankar eins og Alþjóðabankinn og Þróunarbanki Asíu hafi ekki nægjanlegt bolmagn einir og sér til að ráða við slík verkefni. Að því sögðu er bankinn ekki stofnaður til höfuðs öðrum fjölþjóðlegum þróunarbönkum. Starfsemi bankans mun þvert á móti styðja við starfsemi þeirra sem þegar sinna uppbyggingu innviða í þessum heimshluta. Gert er ráð fyrir nánu samstarfi við aðrar fjölþjóðlegar og tvíhliða þróunarsamvinnustofnanir til að taka á fyrirliggjandi áskorunum. Starfsemi bankans mun þannig stuðla að því að nýsamþykkt heimsmarkmið um sjálfbæra þróun náist í ríkjum Asíu. Má þar helst horfa til 9. heimsmarkmiðsins að byggja upp sterka innviði, stuðla að sjálfbærri iðnvæðingu fyrir alla og hlúa að nýsköpun. Auk þess getur bankinn að mínu mati gegnt mikilvægu hlutverki í að tryggja aðgang að öruggri og sjálfbærri orku í samræmi við heimsmarkmið nr. 7. Virðulegi forseti. Aðild Íslands að bankanum mun styrkja enn frekar góð samskipti Íslands og Asíuríkja og styðja við nýja vaxtarbrodda á viðskiptasviðinu. Það getur þýtt aukin tækifæri fyrir íslenskt viðskiptalíf í Asíu auk þess að gera Ísland sýnilegra á þessu stærsta vaxtarsvæði heimsins. Stofnaðild að bankanum færir Íslandi einnig ákveðið forskot þar sem hún felur í sér beina aðkomu að samningaviðræðum um allan stofnanalega og lagalegan ramma bankans, rekstur hans og forgangssvið og tryggir þannig eins og kostur er að tekið sé tillit til íslenskra hagsmuna strax í byrjun. Heildarstofnfé bankans mun nema 100 milljörðum bandaríkjadala og nemur heildarskuldbinding Íslands um 17,6 millj. dala eða 0,0179% af stofnfé. Það samsvarar um 2,3 milljörðum íslenskra kr. Atkvæðavægi Íslands verður þó mun meira sem stofnaðila eða ríflega fimmtánfalt miðað við stofnfjárhlutinn. Stærsti hluti skuldbindingarinnar verður svokallað innkallanlegt stofnfé en eingöngu fimmtungur stofnfjárins verður greiddur til bankans í fimm jöfnum greiðslum á komandi árum. Hefur fjármála- og efnahagsráðherra þegar fengið heimild Alþingis til að takast á hendur umrædda heildarskuldbindingu af hálfu Íslands samkvæmt fjáraukalögum 2015. Í fjárlögum fyrir árið 2016 var einnig veitt heimild fyrir greiðslu á fyrstu innborguninni. Ég vil taka það fram að þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC, mun á næstu mánuðum skera úr um hvort stofnfjárframlag til bankans muni teljast að fullu til opinberrar þróunaraðstoðar, ODA. Er talið líklegt að svo verði, en mörg Evrópuríki hafa talað fyrir því máli. Virðulegur forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum við þingsályktunartillöguna mun sambærilegt fyrirkomulag verða á stjórnun bankans og öðrum alþjóðlegum fjármálastofnunum. Æðsta stjórn bankans mun verða bankaráð sem verður skipað fulltrúum aðildarríkja. Bankaráðið mun kjósa stjórn bankans ásamt því að kjósa forseta hans. Þá munu aðildarríkin mynda svokölluð kjördæmi sem tilnefna aðalfulltrúa og varafulltrúa í stjórn bankans. Kjördæmin verða tólf talsins, níu innan Asíu og þrjú utan Asíu. Fyrirséð er að Ísland mun tilheyra kjördæmi með öðrum ríkjum á Norðurlöndum, að undanskildu Finnlandi, auk Bretlands, Póllands og Sviss. Ísland mun í gegnum kjördæmið eiga greiða leið að virkri þátttöku í stjórnarstarfi bankans og getur þannig fylgst með framgangi verkefna og árangri með kerfisbundnum hætti. Þá mun Ísland eiga varamann í stjórn árin 2022–2024 í samræmi við innra skipulag kjördæmisins og með því geta haft bein áhrif á störf bankans til framtíðar. Reynsla okkar af Alþjóðabankanum er með svipuðum hætti og er góð. Virðulegi forseti. Þróun síðustu ára og framtíðarhorfur sýna æ vaxandi mikilvægi í Asíu í hinu alþjóðlega samhengi. Aðild að Innviðafjárfestingabanka Asíu mun fela í sér tækifæri fyrir Ísland til að hafa áhrif á þá uppbyggingu sem fram undan er. Sem aðili að bankanum frá upphafi getum við talað fyrir hagsmunum hans á mikilvægum tímum í starfi bankans, þegar áherslur og stefnumið verða skilgreind. Með því gætu falist tækifæri fyrir íslenskt viðskiptalíf, ekki síst til uppbyggingar hreinnar orku á svæðinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að þingsályktunartillögu þessari verði að lokinni umræðunni vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Það eru nokkrar spurningar sem mig langar að beina til hæstv. utanríkisráðherra um þessa tillögu. Ég hefði sjálf talið heppilegra að við hefðum verið búin að afgreiða þessa þingsályktunartillögu áður en fjárheimild var veitt. Í ljósi þess að ríkisstjórnin samþykkti að taka þessa ákvörðun í vor spyr ég hæstv. utanríkisráðherra hvað hafi tafið málið hingað inn í þingið. Því var ekki útbýtt fyrr en í desember. Í greinargerð og í ræðu hæstv. ráðherra kemur fram að þróunarsamvinnunefnd OECD muni leggja mat á það hvort stofnframlag Íslands inn í þetta teljist framlag til þróunarsamvinnu. Ef svo yrði spyr ég hæstv. ráðherra: Mundi það þá bætast við framlög okkar til þróunarsamvinnu? Af því að lesa stofnskjöl bankans sé ég ekki betur en að þetta sé mjög hefðbundin bankastarfsemi, a.m.k. að sumu leyti. Í markmiðunum er bara talað um fjárfestingu í innviðum, það er ekki sérstaklega tiltekið hvað. Það er rætt um sjálfbært hagkerfi en sjálfbærnin ekkert skilgreind í þeim efnum og ekkert minnst á það hvort fjárfestingar eigi að stuðla að því að berjast gegn loftslagsbreytingum svo dæmi sé tekið. Á einum stað er minnst á félagslega þróun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um sýn hans á þetta. DAC-nefndin er ekki búin að úrskurða um þetta en horfir hæstv. ráðherra á þetta fyrst og fremst sem þróunarsamvinnu eða lítur hæstv. ráðherra fremur á þetta sem fjárfestingartækifæri? Rökstuðningurinn með tillögunni snýst fyrst og fremst um að þarna séu vaxandi hagkerfi, miklar fjárfestingar fram undan og það sé mikilvægt að vera hluti af þeim tækifærum. Mér finnst dálítið mikilvægt að við á Alþingi ræðum það hvort við erum að tala hér um framlag til þróunarsamvinnu eða hvort við lítum á þetta sem fjárfestingu 

Virðulegur forseti. Það má alveg velta fyrir sér hvort það hefði verið heppilegra að hafa einhverja aðra röð á því hvernig málin koma inn í þingið. Þó er alveg ljóst að Alþingi hefur veitt heimildir til þess, í fyrsta lagi á fjáraukalögum og svo fjárlögum, og haft þar af leiðandi tækifæri til að fara ofan í málið. Ástæðan fyrir því að þingsályktunartillagan kemur frekar seint fram er sú að það er einfaldlega búinn að vera hraði á málinu en um leið ákveðinn vandi við að afla upplýsinga og þess háttar. Við vildum gera þetta vandlega og vel og þar af leiðandi erum við í seinna lagi með þingsályktunartillöguna, það er alveg rétt. Það eru líkur á því að framlög til bankans geti talist til þróunarsamvinnu, það er rétt. Það er þó ekki búið að kveða upp úr um það eins og kom fram í framsögu minni áðan. Verði það þannig að menn telji þessi stofnframlög til þróunarsamvinnu mun það að sjálfsögðu gerast hér líka. Er bankinn fjárfestingabanki fyrst og fremst eða er hann þróunarbanki? Ég er þeirrar skoðunar að hann sé nær því að vera þróunarbanki en fjárfestingabanki. Það er vegna þess hvernig menn leggja upp með þau verkefni sem hann á að vinna að. Eins og ég nefndi áðan styður hann við heimsmarkmiðin að einhverju leyti, a.m.k. eitt eða tvö þeirra, ef við köfum hreinlega ekki mjög djúpt ofan í hlutina. Það er full þörf á því að styrkja innviði í Asíu, það sjáum við bæði þegar við förum þangað og eins þegar við fylgjumst með fréttum og öðru um ástandið þar. Það vantar verulega upp á raforkukerfið, aðgang fólks að orku o.s.frv. Það er alveg ljóst að það er full þörf fyrir verkefni eins og bankinn ætlar að einbeita sér að. Hann mun hafa svipað fyrirkomulag á starfsemi sinni og Alþjóðabankinn eins og ég nefndi í framsögu minni. Alþjóðabankinn vinnur einmitt að ýmsum verkefnum sem eru þróunarsamvinnutengd og þar höfum við Íslendingar til dæmis lagt mikla áherslu á að endurnýja orku og nýta til dæmis þekkingu á jarðhita.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Verði það svo að DAC úrskurði með þeim hætti, sem við fáum að vita innan nokkurra vikna, að framlög til þessa banka eða þessi fjárfesting teljist til þróunarsamvinnu vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki algjörlega á hreinu að það verði hrein viðbót við framlög Íslands til þróunarsamvinnu og verði ekki nýtt til þess að draga enn frekar úr þeim. Þá er ég náttúrlega að vitna í hlutfallið en ekki krónutöluna. Hins vegar langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um eitt af því að ég þekki það hreinlega ekki nægilega vel. Við erum með banka sem heitir Þróunarbanki Asíu og aðild að Innviðafjárfestingabanka Asíu er til dæmis boðin þeim sem eru aðilar að Þróunarbanka Asíu. Getur hæstv. ráðherra útskýrt fyrir mér nákvæmlega muninn á Þróunarbanka Asíu annars vegar og Innviðafjárfestingabanka Asíu hins vegar? Stofnskjölin eru undirrituð í Peking eftir því sem mér sýnist á greinargerðinni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort Kínverjar séu þá leiðandi í þessu samstarfi. Hæstv. ráðherra nefndi nauðsynina á innviðafjárfestingu í til dæmis raforkukerfum og öðru slíku í Asíu og ég spyr hvort einhver svæði séu þar undir fremur en önnur. Er þá einhver sérstök landfræðileg þungamiðja í þeim aðilum sem taka þátt, þ.e. eru það Kínverjar fyrst og fremst eða eru mjög sterkir aðilar annars staðar í Asíu sem koma að því? Ég er að spyrja um pólitísku stöðuna innan bankans og hverjir ráða þar för. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað hann sjái fyrir sér varðandi mögulegan ávinning Íslendinga af þátttöku í bankanum. Gæti hann á þessum örstutta tíma farið yfir tækifærin sem hann sér í því væntanlega fyrir Ísland að verða aðili þarna?

Virðulegi forseti. Svo ég svari fyrst um muninn á þessum banka og þróunarbankanum kann hann að vera ekki svo mikill við fyrstu sýn. Þó er það þannig að verkefnin sem þessi nýja stofnun á að vinna eru meira fókuseruð á ákveðnari hluti en þróunarbankinn, það er kannski munurinn einna helst. Þetta er sem sagt svipuð nálgun á verkefnin. Ég held að þær muni styrkja hvor aðra, við sjáum það að minnsta kosti þannig fyrir okkur. Varðandi DAC og hvort þetta sé almenn viðbót lít ég svo á að þetta verði viðbót, þetta komi ekki til með að skerða þau framlög sem við veitum til málaflokksins í dag. Ég held að engum detti það í hug. Varðandi þungamiðjuna er rétt að Kínverjar eru leiðandi í þessu, en hins vegar er öll Asía undir þegar kemur að innviðauppbyggingunni og verkefnunum. Við vitum að nú þegar eru til dæmis íslensk fyrirtæki, eða í það minnsta fyrirtæki með íslensk tengsl, í verkefnum á sviði jarðhita í Kína, Indónesíu, á Filippseyjum, mögulega í Víetnam og á fleiri stöðum. Allt eru þetta dæmi um það þar sem unnið er að því að styrkja innviði, finna endurnýjanlega orku og ekki síst eru þetta þá líka tækifæri til að styrkja raforkukerfi sem er nauðsynlegt. Samgöngur eru annað og svo aðgangur fólks að því sem við teljum sjálfsagt, hreint vatn o.s.frv. Það eru næg verkefni, þau vantar ekki. Og fyrir íslenska aðila eru þarna klárlega tækifæri til að taka þátt í einhverjum verkefnum. Ég sá það á för minni  Ég held að ég hafi ekki tíma í öllu meira.

Virðulegi forseti. Við ræðum samþykktir Innviðafjárfestingabanka Asíu. Eins og kunnugt er fékk fjármálaráðuneytið með fjáraukalögum fyrir árið 2015 heimild til að skuldbinda ríkissjóð um 2,3 milljarða vegna kaupa á hlut í Innviðafjárfestingabanka Asíu. Í þingræðu um fjáraukalög mælti ég eindregið gegn þessari ráðstöfun, enda er ávinningur af henni mjög óviss, en auk fjárframlagsins krefjast samþykktir bankans þess að honum og starfsmönnum hans verði veitt sérstök fríðindi og undanþágur frá lögum og eftirliti. Vandséð er að veita megi slíkar undanþágur án heimildar Alþingis og hún hefur ekki enn verið veitt. Ég mun færa rök gegn því að hún verði veitt. Starfssvið þessa banka er að vera fjölþjóðlegur fjárfestingarbanki til að lána til uppbyggingar á innviðum í Asíu og Eyjaálfu eingöngu og höfuðstöðvar bankans verða í Kína. Hér hefur verið rætt hvort hugsanlega megi líta á þetta sem þróunaraðstoð, framlag okkar til bankans. Ég held að öllum hér sé ljóst að uppgangur í Asíu og velmegun er miklu meiri þar en í þeim ríkjum sem líða sáran skort og þar sem er mikil fátækt. Ég held að ef við viljum leggja meira til þróunaraðstoðar ættum við að beina henni þangað sem hennar er ríkari þörf. 2,3 milljarðar gætu komið sér gríðarlega vel fyrir sveltandi börn en munu engu máli skipta fyrir þessa innviði. Við munum engu máli skipta í bankanum en samt munum við finna fyrir þessari heildarskuldbindingu í efnahag okkar. Þetta eru 2,3 milljarðar. Vissulega greiðist aðeins fimmtungur skuldbindingarinnar í peningum en það er hægt að kalla eftir afganginum hvenær sem er. Hlutdeild Íslands í bankanum verður innan við 0,3% og Ísland mun hvorki fá fulltrúa í bankaráði né í framkvæmdastjórn bankans, hefur lítil sem engin áhrif á stefnu bankans og rennur blint í sjóðinn með það hvaða pólitík verður rekin af bankanum, sem verður að 26% stýrt af Kínverjum. Ráðuneytið telur að þátttaka í bankanum muni efla góð samskipti Íslands og Asíuríkja. Ég tel að það séu margar aðrar leiðir beinni og færari til þess en að vera eigandi að agnarsmáum hluta í þessum banka. Hvað varðar að Ísland verði sýnilegra í Asíu held ég að það þurfi ansi stóran kíki til að sjá Ísland frá Asíu en ef hægt er að koma því í kring með þessari fjárfestingu er það mikið ævintýri. Að aðild Íslands gæti skapað aukin tækifæri fyrir íslenskt atvinnulíf í Asíu - binda menn vonir við það? Hvaða fyrirtæki hafa óskað eftir því að ríkissjóður leggi að veði 2,3 milljarða svo þeim gangi betur að selja lausnir sínar í útlöndum, í Asíu? Mín reynsla er sú af útflutningi á hugbúnaði og tæknivörum að ef þessi tækni stenst ekki samanburð við það sem best er, bæði hvað varðar gæði og verð, þá verður hún ekki keypt. Ef þið lesið samþykktir bankans sem við erum að fjalla um er það eitt af skilyrðum bankans fyrir fjárveitingum að ekki verði hægt að einskorða lausnamengið sem fer inn í þessar framkvæmdir við ákveðin lönd. Það þarf að kaupa það sem er best og hagkvæmast á hverjum tíma. Þá munu íslensk fyrirtæki að sjálfsögðu eiga möguleika, ef þau eiga bestu og hagkvæmustu lausnina. Það verður ekki litið á það hvort við eigum 0,3% í bankanum. Það er því af og frá að þetta muni hafa nokkur áhrif til þess að bæta hag íslenskra fyrirtækja eða íslenskra skattgreiðenda eða skipta nokkru máli fyrir nokkra neyð í heiminum. Ég tel þetta mjög gagnrýnivert. Það er annað í þessu. Í andsvari við mig taldi fjármálaráðherra að þessi fjárfesting mundi mynda eign, framseljanlega eign, seljanlega eign, og það væru öll merki þess að með því að taka þátt í stofnun bankans og vera stofnaðili gætu menn horft fram á að virði fjárfestinga mundi vaxa og allt þar fram eftir götunum. En ef maður les samþykktina kemur í ljós að það er ekki hægt að selja hlutabréfin í bankanum. Maður getur ekki farið og selt þau á markaði. Maður getur innleyst þau í bankanum á bókfærðu verði. Svo les maður í tímaritum sem fjalla um þennan banka og almenna heimspólitík að það verði hlutverk bankans að vera samfélagsbanki. Þetta er banki hinum megin á hnettinum, samfélagsbanki sem hefur ekki það hlutverk að skila hagnaði. Hlutabréf í bankanum munu ekki vera góð söluvara. Það væri vel sloppið að geta fengið peninginn sinn til baka án taps. Ég skil ekki að á sama tíma og það má ekki hlusta á þá hugmynd að breyta Landsbankanum í samfélagsbanka liggi reiðinnar býsn á að kaupa hlut í samfélagsbanka hinum megin á hnettinum, sem er ríkisbanki í eigu einhverra ríkissjóða. Ég skil þetta ekki. Erum við að fara að samþykkja þetta? Ég verð að segja að þegar þessi heimild var veitt á fjáraukalögum talaði ég við marga þingmenn og þeir sögðu að þetta er væri heimild og ekki víst að hún yrði nýtt. Svo átti alveg eftir að skoða þessar samþykktir og öll þau fríðindi og heimildir sem er verið að veita bankanum. Ef við kíkjum á heimildirnar og lesum þær vandlega stendur í samþykktunum sem liggja fyrir að bankinn greiði enga skatta, hvorki starfsmenn hans né ráðgjafar í fullu starfi, skv. 50. gr og 51. gr. Hann fær skv. 33. gr. að hafa reikning í Seðlabankanum. Bannað verður að rannsaka starfshætti bankans skv. 47. gr. Bannað að haldleggja eignir bankans skv. 47. gr. Bannað að hindra millifærslur á vegum bankans skv. 19. gr. Erum við að fara að leyfa að hérna sé banki, fjölþjóðleg samtök, sem við höfum enga aðild að og höfum engin áhrif á og engin áhrif á stefnuna, sem við megum ekki hafa neitt eftirlit með? Það eru enn þá fjármagnshöft í landinu sem öll þjóðin þarf að sæta en þessi banki mun ekki þurfa að sæta þeim. Hann getur fært hér inn peninga, inn og út að vild. Þetta eru býsna víðtækar heimildir sem verða ekki veittar án samþykkis okkar. En verði þær veittar er þessi banki kominn með heimild til að færa fjármagn til og frá landinu án þess að hægt sé að sporna við því á nokkurn hátt. Ekki verður hægt að kanna uppruna né tilgang fjármagnsflutninganna eða leggja á þá nokkurn skatt af nokkru tagi. Hvers vegna ætti Ísland að veita nokkurri stofnun slíkar undanþágur frá lögum? Það er spurningin. Til þess að réttlæta slíkar undanþágur þurfa að vera miklir almannahagsmunir í húfi. Eru þeir hér undir? Það er mjög óljóst. Fleiri spurningar vakna. Af hverju er framlag Íslands þrjátíufalt stærra en Portúgala miðað við íbúafjölda? Af hverju taka einungis 50 af 200 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna þátt í þessum banka? Af hverju vilja Bandaríkin, Kanada, Mexíkó, Japan, Tævan, Argentína, Marokkó og fleiri ríki ekki vera með? Hvers vegna ættu íslenskir skattgreiðendur að leggja til hliðar 2,3 milljarða í gjaldeyri til að styðja útrás íslenskra fyrirtækja í Asíu, fyrirtæki sem við vitum ekki hver eru og kemur greinilega fram að ekki er hægt að hygla þótt að við leggjum þessa peninga að veði? Hafa einhver íslensk fyrirtæki þrýst á aðild að þessum banka? Ég hef ekki orðið var við það. Ég vona að sú nefnd sem fjallar um þetta mál kanni það mál. Hvaða fyrirtæki eru þetta? Vonandi mun bankinn gegna mikilvægu hlutverki í uppbyggingu innviða í Asíu í framtíðinni en árangurinn mun trauðla ráðast af því hvort Ísland verður með eða ekki. Þetta er ekki þróunarbanki af þeirri tegund að hann muni hjálpa sveltandi börnum. Ef auka á þróunaraðstoð okkar skulum við beina henni þangað sem neyðin er sárust. Erfitt er að sjá að þessi aðild muni hafa nokkuð að segja fyrir íslenskt atvinnulíf. Allt sem hefur komið fram hér er bábilja. Hitt er alveg skýrt að 2,3 milljarðar króna eru miklir fjármunir sem gætu runnið til mikilvægari verkefna hér og Ísland þarf að fara mjög gætilega í því að veita stofnunum undanþágu frá lögum, sköttum og eftirliti, ekki síst stofnunum þar sem áhrif Íslands eru engin.

Frú forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þetta mál efnislega en ekki bara í tengslum við almennar fjárheimildir. Ég hef sagt að mér finnst óheppilegt þegar verið er að taka ákvarðanir fyrst og fremst í gegnum fjáraukalög og fjárlög. Sú gagnrýni lýtur fyrst og fremst að forminu. Mér finnst þessi umræða mjög áhugaverð og hvert markmið okkar er. Ég hef þá tilfinningu að menn sjái markmið með þátttöku í þessum banka með talsvert ólíkum hætti. Ísland er auðvitað þátttakandi í alþjóðlegum bankastofnunum sem hafa misjafna ferilskrá ef við getum orðað það þannig. Ég er ekki segja að þessi banki muni endilega reynast verri en ýmsir aðrir alþjóðabankar. Það var áhugavert að lesa umfjöllun um aðdragandann að stofnun þessa banka. Ég spurði áðan hæstv. ráðherra um muninn á þessum banka og Þróunarbanka Asíu sem fyrir er. Hæstv. ráðherra sagði að kannski væri ekki endilega mikill munur á inntaki þessara bankastofnana, viðfangsefnin væru í raun nokkuð svipuð. Ég held að það sé alveg rétt. Hins vegar, miðað við það sem hægt er að lesa af þeim sem hafa fjallað um þessi mál á alþjóðavettvangi, þá virðist stofnun þessa banka fyrst og fremst snúast um að styrkja stöðu Kínverja í hagkerfinu því að Japan hefur haft mjög ráðandi stöðu í Þróunarbanka Asíu. Þarna er verið að styrkja stöðu tiltekinna ríkja. Það sjáum við víðar. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að Bandaríkin hafa verið mjög gagnrýnin á þetta því að þau telja völd sín í gegnum Alþjóðabankann minnka um leið og þessi banki kemur til skjalanna. Við horfum upp á mjög mikla valdabaráttu sem birtist í ítökunum í efnahagskerfi heimsins. Við sjáum annan þróunarbanka, Nýja þróunarbankann, þar sem saman koma Brasilía, Indland, Rússland, Kína og Suður-Afríka. Það er verið að færa talsvert af valdabaráttunni um fjármála- og hagkerfi heimsins í það form þar sem lönd koma saman og taka höndum saman um að styrkja stöðu sína. Það hefur komið fram að búið er að taka þessa ákvörðun í gegnum fjárheimildir og fjármálaráðherra er búinn að fara til Asíu og skrifa undir. Mér finnst fólk tala hér með talsvert ólíkum hætti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt áherslu á þróunarþáttinn. Mér finnst aðrar raddir hafa heyrst sem lúta fyrst og fremst að meintum tækifærum íslenskra fyrirtækja í gegnum þetta, að þetta snúi fyrst og fremst um hagsmuni Íslands í þessu máli. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er það sem lesa má út úr stofnsamningnum, ef við kjósum að líta svo á að þetta sé jákvætt skref í þróunarsamvinnu. Ég vonast til að hv. utanríkismálanefnd muni taka það vel fyrir í umfjöllun sinni um málið. Ég tel það alls ekkert endilega vísa í þá átt. Þó að þar komi fyrir orð á borð við sjálfbærni og félagslega þróun, sem ég nefndi áðan í stuttu andsvari, þá er ekki hægt að lesa úr þessum stofnsamningi neina breytingu, t.d. hvað varðar raunveruleg umhverfismál. Ég er líka búin að kynna mér aðeins umræðu á þeim vettvangi og menn hafa verulegar áhyggjur af því að þarna verði ekki endilega starfað að því að horfa sérstaklega til loftslagsbreytinga, enda hef ég ekki séð þær nefndar, ég á eftir að lesa það betur í þessum stofnsamningi, sem ættu að vera höfuðverkefni allra samfélagslegra bankastofnana sem við tökum þátt í akkúrat núna. Við erum að koma út úr heitasta ári sögunnar frá því að mælingar hófust og því er spáð að 2016 verði enn hlýrra. Eftir Parísarfundinn ættu allir að taka á því hvernig við getum látið allt kerfið fara að vinna að þessu markmiði. Þar sem ég hef kynnt mér þetta mál óttast menn einmitt að þótt hér sé talað um sjálfbærni séu engin raunhæf markmið sett fram um það að miða eigi fjárfestingar að því að ná loftslagsmarkmiðunum. Ef Ísland ætlar að vera stofnaðili að þessum banka og er í raun og veru orðið það og ætlar að taka þátt þarna og eiga einhvern fulltrúa þá ætti Ísland að tala fyrir því að loftslagsmarkmiðin yrðu hluti af stofnsamningnum. Það gerist náttúrulega ekkert nema einhver komi fram með slík sjónarmið. Annars gerist ekkert. Ef við horfum á stöðuna í Kína og hvað hefur verið að gerast þar varðandi iðnaðaruppbyggingu og annað þá held ég að það sé mikil þörf á því að þar verði sett skýrari markmið um hvernig eigi að vinna gegn loftslagsbreytingum. Þar höfum við séð mikla fjárfestingu sem hefur alls ekki hjálpað þeirri þróun. Ég tel að við séum að horfa fyrst og fremst á alþjóðapólitískt mál þar sem ríki eru að styrkja stöðu sína í hinu pólitíska alþjóðasamhengi. Mér finnst eðlilegt að við ræðum það á þeim forsendum hvar við viljum stilla okkur upp og setja okkur á bás í þeim efnum. Ég hef fylgst með þessari umræðu og veit að aðrar Norðurlandaþjóðir og Evrópuríki hafa ákveðið að taka þátt í þessu, ekki síst af því að þau telja að þarna sé mjög mikill vöxtur fram undan og sjá fyrir sér fjárfestingartækifæri. Mér finnst að minnsta kosti mikilvægt að í umræðu utanríkismálanefndar verði skoðaður munurinn á því hvort Ísland er að fara í þetta til að skapa íslenskum fyrirtækjum betri tækifæri - en eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson nefndi hér áðan er ekkert endilega víst að aðild að þessum banka geri það sérstaklega og það þarf þá að ræða það í utanríkismálanefnd - eða hvort við lítum á þetta sem framlag til þróunarsamvinnu og teljum virkilega að fullnægjandi ákvæði í stofnsamningnum renni stoðum undir það. Ég verð að segja að eftir fyrstu umferð tel ég svo ekki vera. Ég sé ekki að hér sé nægilega klárlega gengið frá því að þessi banki eigi að vinna að samfélagslegum markmiðum og umhverfismarkmiðum, eins og þyrfti að vera ef við ætluðum að tryggja að uppbygging í Asíu yrði sjálfbær í raun og sann og gengi ekki um of á auðlindir jarðar til lengri tíma. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en lýsi þessum áhyggjum í fyrri umræðu og vonast til að þessi sjónarmið verði tekin til skoðunar í hv. utanríkismálanefnd.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 115/215, um breytingu á XIII. viðauka um flutningastarfsemi og XIX. viðauka um neytendavernd við EES-samninginn, og fella inn í samninginn reglugerð um réttindi farþega í hópbifreiðum. Reglugerðin hefur það að markmiði að bæta réttindi og neytendavernd farþega í hópbifreiðum til jafns við réttindi og neytendavernd flugfarþega og farþega á sjó. Reglugerðin tekur fyrst og fremst til farþega í áætlanaferðum sem eru að minnsta kosti 250 kílómetrar. Ákvæði reglugerðarinnar eiga að tryggja farþegum fullnægjandi aðstoð og bætur ef tiltekin töf verður á ferðum. Þá er kveðið á um aðstoð til handa fötluðum og hreyfihömluðum á hópbifreiðastöðvum og um borð í hópbifreiðum. Lágmarksreglur eru settar um upplýsingagjöf til farþega um réttindi þeirra og ferðaupplýsingar, um kvörtunarþjónustu þeim til handa og um sjálfstæðar stofnanir í hverju ríki sem annast skulu framfylgd reglugerðarinnar. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir því að hæstv. innanríkisráðherra leggi fram frumvarp til laga um almenningssamgöngur á yfirstandandi þingi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi er hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeim breytingum á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 116/2015 um breytingu á XIII. viðauka við EES-samninginn um flutningastarfsemi og fella inn í samninginn reglugerð og réttindi farþega sem ferðast á sjó. Markmið reglugerðarinnar er að réttindi farþega á sjó og skipgengum vatnaleiðum verði sambærileg réttindum flugfarþega og farþega á landi. Með gerðinni eru settar reglur um flutninga á sjó eða skipgengum vatnaleiðum að því er varðar bann við mismunun farþega hvað varðar flutningsskilyrði og bann við mismunun fatlaðra og hreyfihamlaðra. Réttindi sem gerðin snýr að varða ábyrgð rekstraraðila þegar slys eiga sér stað, aðgengi fatlaðra og fólks með skerta hreyfigetu, réttindi farþega og skyldur rekstraraðila þegar röskun verður á ferðatíma, upplýsingaskyldu rekstraraðila og hraða málsmeðferðar í tengslum við brot gegn réttindum farþega. Gerðin tekur til allra tegunda skipa sem annast farþegaflutninga í atvinnuskyni á sjó og skipgengum vatnaleiðum. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir að hæstv. innanríkisráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á siglingalögum á yfirstandandi þingi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 188/2015 um breytingu á XIII. viðauka EES-samningsins um flutningastarfsemi og fella inn í samninginn tilskipun um mengun sem á upptök sín um borð í skipum og innleiðingu viðurlaga við brotum. Tilskipunin breytir eldri tilskipun þannig að frekari áhersla er lögð á að gera brot gegn reglum um mengun hafs frá skipum refsiverð samkvæmt hegningar- eða sérrefsilögum. Slík refsiábyrgð á að falla á einstaklinga en einnig er til þess tekið að leggja beri ábyrgð á lögaðila sem að málinu koma. Skilyrði refsiábyrgðar eru almenn saknæmisskilyrði, ásetningur eða stórfellt gáleysi ásamt því að verknaður rýri vatnsgæði. Ekki er gert ráð fyrir að refsað sé fyrir smáleg brot sem rýra ekki vatnsgæði en gert er ráð fyrir að ítrekuð slík brot eigi þó að leiða til refsiábyrgðar. Tilskipunin felur ekki í sér skilyrði um beitingu og lögsaga hennar er háð löggjöf hvers ríkis um sig. Tilskipunin kveður ekki á um hversu háar sektir eða hversu löng fangelsisrefsing skuli liggja við viðkomandi brotum, heldur aðeins hvers konar umhverfisbrot skuli talin refsiverð, hverjir skuli bera refsiábyrgð og hvers konar þátttaka í brotum skuli talin refsiverð. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda á yfirstandandi þingi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 191/2015 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál og fella inn í samninginn tilskipun um vernd umhverfisins með refsiákvæðum. Tilskipunin kveður á um að refsiákvæðum skuli beitt til þess að vernda umhverfið með árangursríkari hætti. Þannig skal tryggja að viðurlög við brotum séu áhrifarík í samræmi við brotin og hafi varnaðaráhrif og að tiltekin háttsemi sé gerð refsiverð þegar hún er ekki í samræmi við lög og reglugerðir og framin af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi. Samkvæmt tilskipuninni eru ekki aðeins ólögmætar athafnir refsiverðar heldur einnig tiltekin vanræksla. Tilskipunin kveður ekki á um hversu háar sektir eða hversu löng fangelsisrefsing skuli liggja við viðkomandi brotum, aðeins hvers konar umhverfisbrot skuli refsiverð, hverjir skuli bera refsiábyrgð og hvers konar þátttaka í brotum er refsiverð. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir á yfirstandandi þingi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 195/2015, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn um umhverfismál og fella inn í samninginn tilskipun um raf- og rafeindabúnaðarúrgang. Tilskipunin er endurútgáfa á eldri tilskipun um raf- og rafeindatækjaúrgang sem innleidd hefur verið hér á landi. Í tilskipuninni eru nokkur nýmæli svo sem að lögð er fram ný flokkun á raf- og rafeindatækjum, sett eru fram ný markmið um söfnun á raf- og rafeindatækjaúrgangi og um endurnýtingu. Þá er kveðið á um að úrgangur sem safnað hefur verið fái meðhöndlun við hæfi og að sérstakt eftirlit sé með úrgangi af þessu tagi sem fluttur er úr landi. Í tilskipuninni koma fram jafnframt auknar kröfur til skráningar í skráningarkerfi framleiðenda og innflytjenda. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar hérlendis og er gert ráð fyrir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra leggi fram frumvarp til breytinga á lögum um meðhöndlun úrgangs á yfirstandandi þingi. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum, á þskj. 730, mál nr. 456. Með frumvarpi þessu er megináhersla lögð á einföldun fyrir atvinnulífið í landinu, að draga úr umsýslukostnaði minnstu félaganna og bæta viðskiptaumhverfi þeirra. Við undirbúning frumvarpsins var farið markvisst yfir greinar laganna, þær skoðaðar með tilliti til mögulegrar einföldunar og farið var yfir ábendingar um hvað betur mætti fara. Er þetta í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um endurskoðun regluverks atvinnulífsins með einföldun og aukna skilvirkni þess að leiðarljósi, þess að draga úr óþarfa skrifræði og einfalda samskipti við opinbera aðila um leið og kostnaði er haldið niðri. Einnig er með frumvarpinu innleidd tilskipun Evrópusambandsins sem fjallar um ársreikninga félaga af tiltekinni gerð og fellir úr gildi eldri ársreikningatilskipanir Evrópusambandsins. Markmið tilskipunarinnar er meðal annars að draga úr umsýslukostnaði lítilla og meðalstórra félaga og bæta viðskiptaumhverfi þeirra. Vinnuhópur undir forustu sérfræðings í ráðuneytinu vann að undirbúningi frumvarpsins. Í vinnuhópnum sátu fulltrúar frá ársreikningaskrá, Fjármálaeftirlitinu, Félagi löggiltra endurskoðenda og Félagi bókhaldsstofa. Í byrjun september síðastliðnum var hagsmunaaðilum boðið á opinn kynningarfund þar sem frumvarpið var kynnt og í framhaldi var það sett á heimasíðu ráðuneytisins og óskað eftir umsögnum. Alls bárust 11 umsagnir sem farið var yfir og gerðar breytingar á frumvarpsdrögunum þar sem tekið var tillit til nokkurra þeirra athugasemda sem bárust. Helstu nýmæli frumvarpsins eru til dæmis að lögð er til ný stærðarflokkun félaga. Nýr flokkur, svonefnd örfélög, eru félög sem fara ekki yfir mörkin á að minnsta kosti tveimur af eftirfarandi þáttum: Að vera með 20 millj. kr. í niðurstöðutölu efnahagsreiknings, 40 millj. kr. í hreina veltu og þrjú ársverk að meðaltali. Aðrir flokkar eru lítil félög, meðalstór félög og stór félög, en þau stærðarmörk eru þau sömu og í Evrópu. Flokkur örfélaga, og það vekur athygli, nær þó yfir rúmlega 80% allra íslenskra félaga og mun frumvarpið því hafa víðtæk áhrif til einföldunar í íslensku atvinnulífi. Þessum félögum verður heimilt að skila einfaldri útgáfu af ársreikningi til ársreikningaskrár sem byggist á skattframtali félagsins. Forsvarsmenn félagsins geta um leið og þeir skila skattframtali valið að gefa samþykki sitt fyrir því að lykiltölur úr skattframtali félagsins verði sendar ársreikningaskrá sem fullgildur ársreikningur til birtingar. Við höfum unnið að þessu um nokkurt skeið í góðu samstarfi við ríkisskattstjóra undir vinnuheitinu „hnappurinn“ þar sem ætlunin er að þetta verði gert með sem einföldustum rafrænum hætti og að við skil á skattframtali vegna reikningsársins 2016 verði „hnappurinn“ kominn í framkvæmd. Ég leyfi mér að halda því fram hér að þetta muni hafa jafn mikil áhrif til einföldunar og aukinnar skilvirkni og þegar skattskil einstaklinga og fyrirtækja voru gerð rafræn og auðvelda alla umsýslu til muna. Slíkan ársreikning þarf hvorki að yfirfara af skoðunarmanni né endurskoða og ekki þarf að láta skýrslu stjórnar fylgja með honum. Þetta einfaldar skil fyrir um 80% félaga á Íslandi og minnkar stjórnsýslukostnað þessara félaga verulega. Einnig má ætla að fleiri félög skili ársreikningum á réttum tíma með þessu fyrirkomulagi, sem mun bæta gæði ársreikningaskrárinnar. Þetta skapar einnig tækifæri fyrir eftirlitsaðila til að einbeita sér að skilum stærri félaga. Þau ákvæði tilskipunarinnar er lúta að einföldun fyrir örfélög eru valkvæð og er það látið í hendur EES-ríkjanna að ákveða hvort og þá hvernig þau vilja haga einföldun sérstaklega fyrir þessi allra minnstu félög Evrópu. Þegar stærðarmörkin voru sett af Evrópusambandinu með tilskipuninni var ætlað að um 75% félaga í Evrópu féllu undir stærðarmörk tilskipunarinnar. Vinnuhópur ráðuneytisins, sem ég nefndi áðan, skoðaði þau mörk með tilliti til markaðarins hér á landi. Séu notuð algerlega sömu viðmið og fram koma í tilskipuninni mundu um 90% íslenskra félaga falla undir þá skilgreiningu að vera örfélag. Það var mat nefndarinnar að fara ætti milliveginn á milli 75% og 90% og stærðarmörkin látin ná utan um 80% félaga sem er svipuð leið og önnur ríki á Norðurlöndum eru að fara. Það má að sjálfsögðu hafa skoðun á því hvar þessi mörk ættu að liggja og vil ég hvetja hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að fara yfir það og meta hvort gera skuli breytingar á mörkunum. Mín ákvörðun var að fara að tillögum nefndarinnar að þessu leyti og láta það í hendur þingsins að meta hvort gera eigi á því breytingar. Með löggjöf um reikningsskil þarf að tryggja jafnvægi milli hagsmuna viðtakanda reikningsskila og hagsmuna félaga með tilliti til þess að skylda til skýrslugjafar sé ekki óþarflega íþyngjandi. Samkvæmt frumvarpinu er dregið úr upplýsingagjöf í ársreikningi lítilla félaga og ekki er gerð krafa um að lítil félög birti sjóðstreymi með ársreikningi sínum. Einnig eru litlar samstæður undanþegnar þeirri skyldu að semja samstæðureikning. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu eru enn fremur lagðar til breytingar í ljósi reynslu síðustu ára og einstök atriði skilgreind nánar. Má þar nefna breytingu á 19. gr. laganna sem felur í sér að eigin hlutir skuli færðir til lækkunar á heildarhlutafé. Samkvæmt þessu verður óheimilt að eignfæra eigin hluti, enda eru þeir ekki eign í sjálfu sér heldur aðeins breyting á fjármagnsskipan félagsins. Einnig er fellt niður ákvæði í 110. gr. laganna um að sameignarfélög og samlagsfélög skuli senda ársreikningaskrá tilkynningu um nafn, heimilisfang, félagaform og atvinnugrein sína samtímis því að þau senda henni í fyrsta sinn birtingarskyld gögn. Þessar upplýsingar eru nú skráðar í firmaskrá sem vistuð er hjá fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra og því er ekki talin þörf á þessu ákvæði. Með frumvarpinu er einnig innleidd tilskipun Evrópusambandsins er varðar birtingu tiltekinna stórra félaga og samstæðna á ófjárhagslegum upplýsingum og upplýsingum um fjölbreytileika. Samkvæmt tilskipuninni skulu stór félög með 500 starfsmenn eða fleiri upplýsa um áhrif þeirra á umhverfi og samfélag en markmið hennar er að auka gagnsæi hjá fyrirtækjum og bæta frammistöðu þeirra í umhverfis- og samfélagsmálum. Lagt er til, aftur að tillögu vinnuhópsins, að ákvæðið nái til stórra félaga hér á landi með 250 starfsmenn eða fleiri í samræmi við löggjöf í löndunum í kringum okkur en það eru um 90 félög af þeirri stærðargráðu á Íslandi. Þetta er annað atriði sem ég bið hv. efnahags- og viðskiptanefnd að taka sérstaklega til skoðunar í meðferð sinni, hvort að stærðarmörkin samkvæmt tilskipuninni eigi að ráða eða sú stærðarflokkun sem vinnuhópurinn lagði til og er skrifuð í frumvarpið. Aðrar breytingar í frumvarpinu miða að því að auka gagnsæi í viðskiptum, þar með talið að sporna við kennitöluflakki og bæta skil ársreikninga. Í því sambandi er lögð til breyting á 1. gr. laganna til að tryggt sé að öll félög sem falla undir lög um ársreikninga skili ársreikningum til ársreikningaskrár hvort sem þau stunda atvinnurekstur eða ekki. Jafnframt er lagt til að styrkt verði sektarheimild ársreikningaskrár þannig að ferlið við að knýja fram skil á ársreikningum taki styttri tíma og sé einfaldara í framkvæmd en verið hefur. Enn fremur er lagt til að stytta ferlið varðandi slit félaga hafi ársreikningi ekki verið skilað. Jafnframt er lagt til að heimild til að krefjast slita verði færð til ársreikningaskrár en nú er sú heimild hjá ráðherra. Markmiðið með þessum breytingum er að ársreikningaskráin endurspegli betur en nú raunveruleikann í íslensku atvinnulífi þar sem að brögð eru að því að svokölluð „dauð“ félög hangi inni á skránni um árabil þótt engin starfsemi sé eða standi til í viðkomandi félagi. Enn fremur var farið yfir viðurlagaákvæði laganna og á þeim gerðar gagngerar breytingar. Þar má fyrst nefna breytingar til einföldunar við álagningu stjórnvaldssekta vanræki félög skyldu sína til að standa skil á ársreikningi eða samstæðureikningi til opinberrar birtingar innan tilskilins frests eða leggi fram ófullnægjandi upplýsingar eða skýringar með ársreikningi eða samstæðureikningi. Lagt er til að ársreikningaskrá sendi bréf þar sem úrbóta er krafist og jafnframt er lögð á félagið stjórnvaldssekt að fjárhæð 600 þús. kr. Skili félagið svo fullnægjandi upplýsingum innan 30 daga beri ársreikningaskrá að lækka sektarfjárhæðina um 90%. Skili félagið innan tveggja mánaða lækkar sektin um 60% og innan þriggja mánaða um 40%. Ef ekkert er aðhafst eftir átta mánuði skal ársreikningaskrá krefjast skipta á búi félagsins. Auk þess eru refsiákvæðin tiltekin í ljósi skýrleika refsiheimilda, þ.e. fyrir hvaða brot er verið að refsa og hve þung sú refsing sé. Þá eru í frumvarpinu lagðar til minni breytingar sem hljótast af almennri yfirferð yfir lögin, breytingar sem leiða af tilskipuninni og ábendingum um hvað betur mætti fara. Herra forseti. Með frumvarpi þessu erum við að einfalda starfsumhverfi og lækka kostnað hjá um 80% fyrirtækja landsins. Við erum einnig að gera markaðinn gagnsærri með því að öll félög skili ársreikningi og hreinsa markaðinn af þeim félögum sem ekki eru virk. Það hjálpar okkur að fá betri heildarmynd yfir markaðinn, sem er grundvöllur fyrir því að geta til að mynda ráðist gegn kennitöluflakki sem mikið hefur verið í umræðunni og er mikil meinsemd í atvinnulífinu. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Mig langaði að spyrja sérstaklega um það sem hún nefndi og kemur fram á bls. 25 í greinargerðinni, sem eru þær breytingar sem er sagt að sporni gegn kennitöluflakki. Kennitöluflakk er búið að vera mikið til umræðu og margir orðnir langeygir eftir frumvarpi frá hæstv. ráðherra um markvissar aðgerðir til að sporna gegn því. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti útskýrt fyrir okkur þær breytingar sem lagðar eru til um að dauðum félögum, eins og það er orðað, verði gert skylt að skila ársreikningum. Hvernig á sú breyting eftir að virka til þess að sporna gegn kennitöluflakki? Gott væri ef hæstv. ráðherra gæti farið ítarlegar yfir það. Hæstv. ráðherra hefur líka sagt að þetta frumvarp sé nauðsynlegt til þess að aðrar breytingar verði gerðar, eins og ég skildi hana. Hún getur þá leiðrétt mig ef það er rangur skilningur að þetta frumvarp þurfi að verða að lögum áður en hægt sé að leggja fram frumvarp um aðrar breytingar til að sporna gegn kennitöluflakki. Mig langar að spyrja af hverju það er, ef það er réttur skilningur hjá mér. Að lokum: Hvenær eigum við von á einhverju frumvarpi til þess að sporna gegn kennitöluflakki? Ég held að við getum öll sameinast um að það er algjörlega óásættanlegt að kennitöluflakk tíðkist enn þá miðað við þann góða vilja sem hefur komið fram hjá stjórnmálamönnum þvert á flokka að taka á því.

Virðulegi forseti. Það sem er mikilvægt í baráttunni gegn kennitöluflakki, sem ég tek undir með hv. þingmanni að er meinsemd sem við öll, sama hvar í flokki við erum, deilum skoðunum um að þurfi að uppræta, er að gæta að ákveðnu jafnvægi. Við viljum ekki koma með íþyngjandi aðgerðir sem miða að því að uppræta vandamál sem er einungis hjá hluta þeirra sem reka atvinnurekstur en munu bitna á öllum hinum líka sem stunda heiðvirðan og góðan atvinnurekstur hvar sem er í atvinnulífinu. Þegar við hófum þessa vinnu rákumst við á það að við höfðum ekki nægilega góðar upplýsingar um þá sem stunda þetta athæfi sem nefnt hefur verið kennitöluflakk en er ekki til í lagabókstafnum. Ef það væri til eitthvað sem héti kennitöluflakk værum við öll væntanlega búin að sameinast um að banna það. En kennitöluflakk er athæfi þegar menn keyra atvinnurekstur í þrot gagngert til þess að skilja eftir skuldbindingar, hvort sem þær eru skattaskuldbindingar eða skuldir gagnvart birgjum, og stofna annað fyrirtæki lausir allra mála og hafa þá skekkt samkeppnisstöðuna sem því nemur. Þetta frumvarp hef ég sagt að sé nauðsynlegur undanfari annarra vegna þess að þarna erum við að hreinsa til í skránni og skoða mengið „fyrirtæki á Íslandi“. Við sjáum betur hvaða fyrirtæki eru í rekstri. Við erum að hreinsa út af skránni þau fyrirtæki sem eru ekki starfandi og eru oft þau fyrirtæki sem eru notuð í þeim tilgangi að taka yfir nýjan rekstur. Þær aðgerðir sem eru í boði til þess að takast á við vandann í framhaldinu geta orðið mjög 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið hvað varðar þetta frumvarp. Mig langar að ítreka spurningu mína. Hvenær eigum við von á öðrum tillögum að breytingum á lögum um kennitöluflakk eða það athæfi sem hæstv. ráðherra lýsti þar sem skuldir væru bara skildar eftir í þrotabúum? Það hafa verið uppi hugmyndir, og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um hennar sýn á þær, um að það væri einfaldlega hægt að setja hér reglur um að kanna betur hæfi forráðamanna fyrirtækja. Ef ég man rétt hefur til dæmis formaður efnahagsnefndar þingsins, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, viðrað slíkar hugmyndir. Ég sé ekki að regluverkið þurfi að vera íþyngjandi í sjálfu sér því að hæstv. ráðherra leggur áherslu á að það sé einfalt. Ég vil fyrst og fremst leggja áherslu á að regluverkið sé skýrt. Það má gjarnan vera einfalt en það verður að vera skýrt og ná þeim markmiðum sem því er ætlað. Eins og staðan er núna þá náum við ekki yfirlýstum markmiðum okkar um að sporna gegn kennitöluflakki. Þyrfti reglusetning sem miðar að því að meta hæfi forráðamanna fyrirtækja, eins og hefur verið í umræðunni, að vera svo íþyngjandi? Ég velti þessu stundum fyrir mér þegar ég heyri sögur af fyrirtækjum sem setja svartan blett á alla hina og fara á milli og skilja eftir sig sviðna jörð. Neytendur sem eru oft fórnarlömbin í þessum málum hafa í raun enga möguleika á því að kynna sér sögu þessara fyrirtækja sem ætti samt að vera aðgengileg. Það er mjög íþyngjandi fyrir heiðarlegt fólk, sem stendur í atvinnurekstri, að þurfa að horfa upp á að þessi svarti skuggi falli á fyrirtæki þess líka á meðan við grípum ekki til markvissra aðgerða gegn kennitöluflakki. Ég held að þegar við ræðum um íþyngjandi aðgerðir þá geti það í raun og veru orðið gríðarlega jákvætt skref fyrir atvinnulífið á Íslandi að fá markvissar aðgerðir gegn kennitöluflakki sem setur leiðindablæ á heildina þó að fæstir standi í slíku.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála. Þetta snýst nefnilega um að ekki er hægt að banna þetta athæfi með einfaldri lagasetningu heldur er þetta nokkuð sem við öll þurfum að taka þátt í að breyta. Hv. þingmaður nefndi að ekki væri hægt að rekja upplýsingar. Þetta bætir það. Hér erum við að bæta ársreikningaskilin. Hér geta birgjar, lánardrottnar og aðrir fengið upplýsingar með einföldum hætti. Þegar við erum búin að koma fyrirtækjaskránni og ársreikningaskránni í rafrænt form verður einfalt fyrir lánardrottna eða birgja að leita eftir upplýsingum. Auðvitað þurfum við núna að spyrja okkur hvernig þessi starfsemi geti átt sér stað. Af hverju? Maður heyrir sögur um að hinir og þessir hafi keyrt fjöldann allan af fyrirtækjum í þrot. Af hverju fá þessir einstaklingar alltaf lán? Af hverju selja birgjar þessum einstaklingum alltaf vörur upp á krít og fá aldrei borgað? Þetta finnst mér vera algjörlega óskiljanlegt. Þau verkfæri sem við getum beitt eru til dæmis að setja á laggirnar hlutafélagaskrá á netið, eins og hefur verið unnið að í Danmörku í dálítinn tíma, það er flókið, þannig að alltaf sé hægt að fylgjast með. Skráin er lifandi. Þar er líka ákveðið jafnvægi á milli persónuverndar og slíks og þess vegna hefur þetta tekið langan tíma í Danmörku. Það er líka hægt að fara út í lagasetningu og banna fólki sem hefur farið á hausinn, hvort sem það er einu sinni, tíu sinnum eða oftar, þ.e. setja einhver mörk, að setja aftur á laggirnar fyrirtæki eða sitja í stjórnum fyrirtækja. Þetta er eitthvað sem við getum skoðað. Við verðum hins vegar alltaf að gæta þess að það er ekki ólöglegt að fara á hausinn, t.d. í nýsköpunargeiranum þar sem við sjáum frábæra grósku núna 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Ég verð að segja að ég var á svipuðum slóðum og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir með þær spurningar sem ég ætlaði að spyrja. Ég þakka fyrir þær upplýsingar sem komu fram en engu að síður hefur hæstv. ráðherrann ekki enn þá svarað því hvenær þingið getur átt von á því að fá frumvarp um kennitöluflakkið. Mér finnst eins og menn séu svolítið ýta því frá sér. Ég veit að það er ekki auðvelt en engu að síður finnst mér þær skýringar sem hér eru gefnar ekki fullnægjandi um það af hverju mjög svo áríðandi frumvarp kemur ekki fram. Auðvitað er það rétt sem ráðherrann sagði að fyrirtæki geta orðið „fallít“ en það er allt annað mál en þetta kennitöluflakk. Ef þetta verður allt rafrænt, sem er mjög gott og ég fylgi því, þá velti ég fyrir mér, af því að ráðherrann sagði að það hefði tekið langan tíma í Danmörku að koma rafræna kerfinu á: Hvenær telur hæstv. ráðherra að kerfið verði komið og þær upplýsingar sem hún segir að hún telji nauðsynlegar að liggi fyrir áður en hún getur lagt frumvarpið um kennitöluflakk fram, sem hún var á síðasta kjörtímabili mjög áhugasöm um og talaði oft um? Hvenær telur hún að það geti orðið, ekki bara hvenær það verður tilbúið heldur allt það sem þarf að vera fyrir hendi áður en að frumvarpið kemur fram? Hvenær telur hún að það geti orðið?

Virðulegur forseti. Það er nú einu sinni þannig að ég hef engan áhuga á að koma með frumvarp sem ég er ekki sannfærð um að ráði bót á þeim vanda sem við er að etja. Af því að þingmaðurinn spurði um þróunina í Danmörku þá fórum af stað í upphafi kjörtímabilsins til að skoða sambærileg mál annars staðar á Norðurlöndunum og við spurðum: Hvað gerið þið þegar fólk skilar ekki ársreikningum? Hvað gerið þið þegar skráin endurspeglar ekki raunveruleikann? Hvernig eruð þið með þessar upplýsingar? Þá voru svörin: Þetta er í lögum um að fólk eigi að skila ársreikningi og fyrirtæki og við glímum ekki við þetta vandamál. Þetta er eitthvað sem þekkist ekki þar. Skrárnar og upplýsingarnar sem frændur okkar annars staðar á Norðurlöndunum eru með, og þá vil ég sérstaklega nefna Danmörku, endurspegla einmitt raunveruleikann. Þess vegna er það að mínu mati nauðsynleg forsenda fyrir okkur að gera nákvæmlega það sama þannig að við getum byggt þær ákvarðanir sem við tökum á upplýsingum en ekki einhverri tilfinningu sem við höfum öll og erum algjörlega sammála um að við þurfum að berjast gegn. Hvenær koma þessi frumvörp? Eigum við ekki að segja að þegar við erum sannfærð um þá leið sem ákveðið verður að fara koma þau frumvörp. Við erum líka með aðra hluti á döfinni sem til dæmis hefur verið bent á af hálfu ASÍ, sem gaf út ágæta skýrslu fyrir einhverju síðan, að það þurfi að veita meiri upplýsingar og leiðsögn til þeirra sem eru að stofnsetja fyrirtæki um réttindi þeirra og skyldur og það er í undirbúningi að  En ég segi það aftur og ítreka sem ég sagði í fyrra svari mínu að ég hef engan áhuga á því að koma fram með aðgerðir 

Virðulegi forseti. Ég skil vel að hæstv. ráðherrann vilji ekki koma fram með frumvarp sem enginn veit hvað á að gera við og deyr í þinginu vegna þess að það er svo illa ígrundað og eitthvað svoleiðis. Ég skil vel að hún þurfi að hugsa sig um í því. Menn hljóta náttúrulega að passa sig á því að falla ekki í þá gryfju tvisvar sinnum. En það er ekki svar. Stundum finnst manni eins og hæstv. ráðherrann hafi komist í ráðherrastól í gær eða fyrradag en það eru bráðum orðin þrjú ár síðan og ekkert kemur um þetta sem var þó sérstakt áhugamál hennar og er svo sem áhugamál mitt líka, að koma böndum á þetta kennitöluflakk. Mér er svolítið illa við það þegar það koma frumvörp sem eru til þess að innleiða einhverjar tilskipanir en svo er heilmikið annað með. Það er bara svona í prinsippinu að mér finnst það ekki skýrt og það er stundum hægt að tala um smyglvarning með EES-gerðum sem koma inn. Ég er ekki búin að lesa þetta frumvarp gaumgæfilega en mig langar að spyrja einfaldrar spurningar: Kemur það skýrt fram í öllu hérna hvað er vegna tilskipananna og hvað er heimatilbúið? Hvað er til heimamarkaðar, innanlandsmarkaðar, ef ég má þannig að orði komast?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af þeirri túlkun þingmannsins að ég hafi sagt að ég vilji ekki koma með frumvarp sem þingið mundi hafna. Það er ekki það. Ég er alveg viss um að mér tækist að fá stjórnarandstöðuna með mér í lið við að banna og setja mjög strangar reglur ef menn héldu að það væri leiðin til þess að stemma stigu við kennitöluflakki. Það er ekki það sem ég átti við. Ég vil vera viss um að ég sé að leysa það viðfangsefni sem fyrir hendi er áður en slíkt frumvarp kemur. Og þetta frumvarp er liður í því. Varðandi smyglumræðu hv. þingmanns þá er það þannig að þetta frumvarp, eins og ég sagði í upphafi, er tvíþætt. Annars vegar vorum við byrjuð í þeirri vinnu og byrjuðum á því í ráðuneytinu að fara yfir þessa löggjöf eins og alla aðra löggjöf sem undir okkur heyrir um leið og við tókum við með einföldun og skilvirkni að leiðarljósi. Síðan kemur þessi Evróputilskipun og er búin að vera í undirbúningi í einhvern tíma og ég veit að það gleður hv. þingmann, sem er kannski hlynntari Evrópusambandinu að öllu jöfnu en sú sem hér stendur, að í þessu tilfelli fóru hagsmunir og áherslur ljómandi vel saman. Evrópusambandið var í tilskipun sinni einmitt með það að leiðarljósi að auka skilvirkni, sérstaklega fyrir smærri fyrirtæki. Þetta fór því vel saman. Það er skýrt tekið fram í greinargerð hvað tilheyrir og er nauðsynlegt vegna tilskipunarinnar og hvað ekki. Ég vakti athygli á tveimur stærðarmörkum sem eru frábrugðin í þessu frumvarpi frá tilskipuninni og ítreka það að ég hvet hv. nefnd til þess að skoða það. Þetta var niðurstaða vinnuhópsins sem hafði skoðað þetta ítarlega og því legg ég þá tillögu fram. En mér finnst mjög mikilvægt að nefndin fari vel yfir þessi atriði.

Virðulegur forseti. Þessi umræða um frumvarpið hefur farið dálítið út um víðan völl, finnst mér, því að það er eins og frumvarpinu sé fyrst og fremst ætlað að taka á glæpastarfsemi, get ég kallað vegna þess að það að svíkja út vörur og verðmæti og skilja skuldir eftir í hlutafélögum án nokkurrar ábyrgðar er náttúrulega glæpastarfsemi og fjársvikastarfsemi. Fyrst ætla ég að segja að þessu frumvarpi er fyrst og fremst ætlað að auka gagnsæi í viðskiptalífi og þar sem reikningshald er skipulögð færsla fjárhagslegra upplýsinga þá er birting ársreiknings birtingarmynd fjárhagslegra upplýsinga. Allt sem eykur skýrleika í viðskiptalífinu ætti að vera til bóta. Ég vil minna þingmenn á að í ýmsum lögum er tekist á við það sem er kallað kennitöluflakk, t.d. í hegningarlögum þar sem er fjallað um hrein fjársvik. Ef um veðsvik er að ræða er náttúrulega fjallað um það í lögum um veð. Hverjir verða fyrir tjóni? Jú, það eru oft á tíðum eins og ágætir menn segja bankar og bensínstöðvar, bankar og birgjar. Ég vorkenni í rauninni bönkum minnst í þessu sambandi því að þeir hafa allar aðstæður til þess að ganga úr skugga um það til hvers konar viðskiptasambanda þeir stofna og þarf ekki lagabreytingar til. Við skulum muna það. Sömuleiðis geta birgjar krafið viðsemjanda sinn um upplýsingar ellegar tryggingar vegna fyrirhugaðra viðskipta. Það er ekki hægt að leggja allt á hæstv. viðskiptaráðherra, að hún bjargi öllu í þessu máli. Það verður að gera kröfu til þeirra sem stunda viðskipti að þeir vinni sína heimavinnu. Mörg eru tækin í þeim efnum. Sömuleiðis vil ég vekja athygli á því að stjórnarseta í hlutafélögum getur haft í för með sér verulega ábyrgð. Ef reglum hlutafélagalaga er ekki fylgt, þ.e. lögum um takmarkaða ábyrgð, þá er spurning hvort þetta hafi nokkurn tíma verið hlutafélag heldur einkaviðskipti þeirra einstaklinga sem stóðu að viðskiptunum. Ýmsar eru leiðirnar sem ég ætla ráðherra ekki að leysa úr. Næst vil ég nefna að hið opinbera hefur tryggt sig að nokkru leyti, t.d. í vörslusköttum þar sem mjög stífar refsiábyrgðir eru lagðar á þá sem stunda rekstur. Heimildirnar eru ýmsar til að koma í veg fyrir að fyrirtæki séu tæmd af verðmætum og skildar eftir skuldir. Eitt ætla ég að nefna í framhjáhlaupi sem hvarf nú eiginlega með sparisjóðunum. Það gerðist alloft í sparisjóðum að menn komu að sunnan með mikla veltu og voru oft miklir bjargvættir sparisjóða um stund. En slíkir herramenn að sunnan með mikla veltu skildu eftir sig skuldir og slóð. Þá er ég aftur kominn að þeim upphafspunkti að fjármálastofnanir hafa skyldur til að verja sig og hafa tæki til að verja sig. Ég bara treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd vinni sína vinnu og komi þessu frumvarpi í gegn, einfaldi skil, bæti skil og auki gagnsæi og virkni í viðskiptalífinu. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007, á þskj. 371 í máli nr. 457. Frumvarpið er byggt á frumvarpi sama efnis sem lagt var fram á síðasta þingi en þó hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar. Hér er á ferðinni aðeins víðtækara frumvarp þar sem áherslan er annars vegar á einföldun regluverks og hins vegar á breyttan flokk heimagistingar. Meginefni frumvarpsins varða breytingu á skilgreiningu og notkun gistiflokks I, heimagistingar. Í öðru lagi fráhvarf frá rekstrarleyfisskyldu fyrir veitingastað í flokki I, þ.e. veitingastaði án áfengisveitinga. Í þriðja lagi ótímabindingu rekstrarleyfa sem sýslumaður veitir. Nánari skýringar á breytingum frumvarpsins eru sem hér segir. Fyrst er varðar breytta skilgreiningu á heimagistingu. Eins og öllum er kunnugt hefur ferðamannastraumur til landsins verið að stóraukast síðustu árin. Þessi fjölgun hefur leitt til þess að hótel og gististaðir hafa ekki náð að anna eftirspurn. Meðal annars þess vegna höfum við séð mikinn vöxt í heimagistingu hér á landi, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Þá hefur einnig haft áhrif uppgangur og vinsældir hins svokallaða deilihagkerfis. Það má segja að lög og reglur um gististaði og veitingastaði hafi ekki verið í takt við þennan nýja veruleika þar sem erfitt hefur verið fyrir einstaklinga að bjóða upp á heimagistingu löglega. Umhverfið hefur verið flókið og fráhrindandi í þeim efnum. Það sýnir sig í því að samkvæmt nýlegri skýrslu sem Háskólinn á Bifröst vann fyrir ráðuneyti mitt hafa aðeins um 13% af heimagistingu í boði á höfuðborgarsvæðinu gild rekstrarleyfi eins og lögin í dag gera ráð fyrir. Þó ber að taka fram að í þessu frumvarpi er ekki verið að taka utan um allt þetta heldur þann flokk sem snýr að einstaklingum, ekki lögaðilum. Inni í tölum Bifrastar er mengið stærra þar sem þeir sem leigja út í atvinnuskyni eru líka þar undir. Með frumvarpinu er verið að uppfæra löggjöfina til samræmis við þennan breytta veruleika og tilvera deilihagkerfisins viðurkennd ásamt því að verið er að einfalda regluverkið gagnvart einstaklingum sem vilja taka þátt í þessu. Í frumvarpinu er lögð til útvíkkun á flokki heimagistingar, gistiflokki I, en í dag er flokkurinn skilgreindur sem gisting á einkaheimili leigusala gegn endurgjaldi og gert er ráð fyrir að í það minnsta einn af heimilismönnum búi á heimilinu. Flokkurinn verður nú endurskilgreindur þannig að hann taki til gistingar gegn endurgjaldi á lögheimili einstaklings eða í einni annarri fasteign sem hann hefur til persónulegra nota og er í hans eigu. Húsnæðið má ekki bjóða til leigu lengur en 90 daga samanlagt á ári hverju. Það eru þessar tvær eignir. Til þess að starfrækja heimagistingu þurfa einstaklingar að skrá sig á vefsvæði sýslumanns á viðkomandi stað eða á tiltekinni sameiginlegri vefsíðu eða vefgátt. Lögaðilum verður ekki heimilt að skrá sig í flokk heimagistingar, einungis einstaklingum. Ekki verður lengur gerð krafa um rekstrarleyfi og þessir einstaklingar munu þannig ekki fara í gegnum sama umsagnarferli og umsækjendur um gistileyfi í öðrum flokkum. Aðilum ber þó að uppfylla kröfur um brunavarnir sem fram munu koma í reglugerð, svo sem varðandi fjölda reykskynjara og annarra brunavarna. Þá er gististarfsemi, þar með talin heimagisting, starfsleyfisskyld samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Þessi löggjöf heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðherra en þegar þetta frumvarp verður að lögum mun umhverfis- og auðlindaráðherra breyta heilbrigðisháttalögunum og reglugerð um hollustuhætti þannig að skráðum heimagistingaraðilum dugi að tilkynna um útleigu og sæta eftirliti hlutaðeigandi heilbrigðisnefndar. Þá leggur frumvarpið einnig þá kröfu á aðila með skráða heimagistingu að þeir skili nýtingaryfirliti til sýslumanns á viðkomandi svæði. Sýslumenn verða eftirlitsaðilar með skráðum og skráningarskyldum aðilum í heimagistingu og hafa heimild til að beita nýjum úrræðum svo sem afskráningu, synja um endurskráningu og eins að leggja stjórnvaldssektir á þá einstaklinga sem stunda útleigu án skráningar. Það nýmæli er sett að aðilum verður úthlutað númeri sem þeim ber að gefa upp og sýna við markaðssetningu á fasteign, þar á meðal á vefsíðum og í auglýsingum. Þetta á við bæði um einstakling í heimagistingu og lögaðila í öðrum gistiflokkum eða veitingahúsaflokkum. Þetta mun gera eftirlitsaðilum mun auðveldara að fylgjast með gisti- og veitingaiðnaðinum, sérstaklega þeim sem ekki gefa upp númer. Þá styrkir þetta einnig neytendavernd því að neytendur munu geta beint viðskiptum sínum að þeim sem starfa löglega og uppfylla þá meðal annars kröfur um brunavarnir, hvort sem er í heimagistingu, á gistiheimilum eða hótelum. Virðulegur forseti. Annað atriði sem frumvarpið tekur á varðar veitingastaði án áfengisveitinga. Það er ekki lengur rekstrarleyfisskyld starfsemi, þ.e. leyfisskylda á veitingastöðum sem ekki selja áfengi fellur niður. Þetta einfaldar leyfismál þessara staða umtalsvert og sparar kostnað. Nái frumvarpið fram að ganga mun starfsemi þessara staða einungis vera háð leyfi frá viðkomandi sveitarfélagi og starfsemin metin út frá hollustuháttum, byggingarreglugerð og skipulagsmálum. Staðirnir munu einnig áfram sæta lögbundnu eftirliti. Þarna er verið að fela ábyrgðina og umsjónina á þessu til sveitarfélaganna sem eru í miklu betri færum til að annast þessa starfsemi. Rekstrarleyfi fyrir veitingastaði í flokkum II og III og gististaði í flokkum II, III og IV verða með þessu frumvarpi gerð ótímabundin. Í núgildandi kerfi eru leyfin veitt til fjögurra ára í senn og mögulegt er að sækja um endurnýjun að þeim tíma liðnum. Breyting þessi er í samræmi við tillögu stýrihóps Ferðamálastofu um einföldun starfsumhverfis og regluverks í ferðaþjónustu. Heimildir til að afturkalla leyfi verða þó áfram þær sömu. Þess má geta að ný lög um bílaleigur sem samþykkt voru á síðasta ári eru einmitt með sama hætti, með leyfin ótímabundin. Í ljósi markmiða um einföldun regluverks felst einnig í frumvarpinu samræming á umsögnum sveitarfélags, byggingarfulltrúa, slökkviliðs og heilbrigðiseftirlits. Markmið breytingarinnar er að einfalda ferli leyfisveitinga gagnvart umsækjanda á þann hátt að sveitarstjórn safni saman umsögnum frá aðilum innan síns stjórnkerfis og gefi að því búnu út sameiginlega umsögn. Gert er ráð fyrir að hvert sveitarfélag hafi ákveðið svigrúm til að útfæra ferlið. Markmið frumvarpsins er því að ná fram verulegri einföldun í starfsumhverfi veitingastaða og gististaða með afléttingu á leyfisskyldu og ótímabundnum leyfum. Þá er það markmið okkar að með breytingunum á umhverfi heimagistingar verði fólki einfaldað að leigja út heimili sín til ákveðins hámarkstíma á ári. Þannig verði tekið meðal annars á leyfislausum gististöðum. Heimagisting í gegnum vefsíður á borð við Airbnb og booking.com hefur verulega sótt í sig veðrið á undanförnum árum og hér er einfaldlega verið að koma til móts við þá stöðu og gera regluverkið í kringum þann raunveruleika sem við upplifum þannig úr garði að menn geti tekið þátt í þessu með einföldum og löglegum hætti. Með því munum við vonandi líka ná til svartrar atvinnustarfsemi, ná henni upp á borðið, og einstaklingar eiga mun auðveldara, eins og ég sagði áðan, með að standa löglega að málum. Ég trúi því að meginþorri almennings vilji standa löglega að málum og því þurfum við að viðurkenna að þessi raunveruleiki er til og gera umhverfið einfalt og skýrt. Í þessu samhengi vil ég sérstaklega nefna fasteignaskatta. Mikill munur er á fasteignagjöldum sem greiðast af íbúðarhúsnæði annars vegar og atvinnuhúsnæði hins vegar. Tilgangur frumvarpsins er ljós hvað varðar heimagistinguna, þ.e. þá sem einstaklingar en ekki lögaðilar stunda. Hann er sá að flokkur heimagistingar eigi almennt ekki að taka til einstaklinga í atvinnustarfsemi, fremur til persónulegrar hagnýtingar eignar. Það er einnig ljóst að það eru fjölmargar íbúðir í svartri útleigu allt árið sem ættu að vera skráðar sem atvinnuhúsnæði. Þar eru sveitarfélögin að missa tekjur. Það er því stórt hagsmunamál að þetta mál nái fram að ganga og að með frumvarpinu gefist eftirlitsaðilum betra færi á að einbeita sér að þeim hópi og eins þeim sem hafa þann einbeitta vilja að svíkja undan skatti og fara á svig við reglur. Frumvarp þetta hefur verið unnið í ríkri samvinnu við ferðaþjónustuna ásamt samvinnu við bæði innanríkisráðuneytið, velferðarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Nú tekur við frekari skoðun og yfirferð í atvinnuveganefnd. Við vitum að ýmis sjónarmið munu koma fram og meðal annars höfum við heyrt ávæning af gagnrýni vegna 90 daga reglunnar. Í frumvarpinu sem var lagt fyrir þingið á síðasta þingi voru þetta átta vikur en það var vegna umsagna sem bárust þinginu á þeim tíma sem tekin var ákvörðun um að lengja þetta tímabil upp í 90 daga. En það geta verið sjónarmið og má færa rök fyrir því, menn hafa áhyggjur af því að þetta geti þá verið óeðlileg samkeppni á milli þeirra sem segjum reka gistiheimili yfir hásumarmánuðina sem gætu verið 90 dagar og þeim teljist til að þetta geti skekkt þá samkeppnisaðstöðu. Ég hvet því nefndina til að fara vel yfir þessi sjónarmið, heyra allar hliðar þess máls, og taka ákvörðun um það hvort þessu beri að breyta. Ég lýsi því yfir að ráðuneytið og starfsfólk þess, hvort sem það er ég eða starfsmenn mínir, er tilbúið til samstarfs hvað þetta varðar. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir frumvarpið. Ég sé að það hefur tekið ágætum breytingum frá því að það var lagt hér fram á síðasta þingi þó að það sé alltaf erfitt að ná utan um þessi mál eins og við best vildum gera. En það hefur batnað töluvert á milli þinga. Aðeins varðandi flokkunina. Ef ég rek tíu rúma gistiheimili yfir hásumartímann, segjum bara í þrjá mánuði, þarf ég að borga leyfisgjöld og fara í gegnum ferlið, en ég get líka skráð það sem heimagistingu og ekkert borgað fyrir það. Ég þarf að fá aðeins betri skýringu á því. Þetta er veruleikinn úti á landi. Til eru dæmi um gistiheimili með tíu rúmum og þá þarf ekki tilteknar eldvarnir og svo framvegis en gistiheimilið er fært inn sem lögaðili af því að gerðar voru kröfur um það. En svo leigja aðilar út sambærilegan rúmafjölda og samkvæmt þessu þurfa þeir ekki að fara í gegnum sama prósess eða borga sömu gjöld. Mig langar líka að spyrja varðandi það að eiga íbúðir Fram kemur á blaðsíðu 14 að verið er að mælast til þess að aðstaðan sé helst í öðru póstnúmeri þótt það sé ekki skilyrði. Það er líka þannig að við stöndum frammi fyrir því að fólk á kannski tvær eignir á sama stað í sama póstnúmeri, svo á það tvær eignir á höfuðborgarsvæðinu í sitthvoru póstnúmerinu. Er það þá í lagi en hitt síður í lagi? Mér finnst vera lagt til á blaðsíðu 14 að það þurfi eiginlega að vera hvort á sinn veginn.

Virðulegur forseti. Hugsunin með frumvarpinu er að ná utan um ákveðinn hluta af þessum veruleika, þ.e. að þegar einstaklingar, fjölskyldur, vilja drýgja tekjur sínar með því að leigja út heimili sitt eða sumarhús eða aðra eign til dæmis þegar viðkomandi fer í sumarfrí eða nýtir ekki eignina á þeim tíma. Þetta nær utan um deilihagkerfishugsunina. Það er erfitt að setja skýr mörk þannig að við séum viss um að þetta verði ekki misnotað eða skekki samkeppnisaðstöðu þeirra sem eru í atvinnustarfsemi. Varðandi spurningu þingmannsins um tíu rúma gistiheimilið þá er sett inn það skilyrði hér að það sé lögheimili viðkomandi eða önnur eign sem er til persónulegra nota. Ég á ekki von á að það séu margir með tíu rúma gistiheimili til persónulegra nota. Að sjálfsögðu verður það haft sem viðmið en hugsunin er sú að um sé að ræða lögheimili eða sumarbústaðinn. Það er mengið. Hvað varðar brunavarnirnar þá er alls staðar gerð krafa um slíkt, líka í þessu efni; menn verða að uppfylla ákveðnar kröfur um brunavarnir, þannig að það sé skýrt. Varðandi póstnúmerið. Við undirbúnings þessa frumvarps var það mikið rætt og var auk þess hugmynd á einhverjum tíma að leggja til að leigja mætti út lögheimili og aðra eign, þó ekki í sama póstnúmeri. Þá ráku menn sig á til dæmis - ég get nefnt dæmi úr mínu kjördæmi - að ef einhver býr á Höfn í Hornafirði, á sumarbústað í Lóninu, þá er það sama póstnúmer. Þannig að við vildum ekki 

Herra forseti. Ég þakka ráðherranum svarið. Það er auðvitað miðað við fimm herbergi með tíu rúmum og þess vegna er gert ráð fyrir að það sé til staðar, þess vegna spyr ég. En það er ágætt að fá þessi svör. Grunnhugsunin er góð í þessu, en gert er ráð fyrir að viðkomandi aðili megi leigja út í 90 daga allt árið, ef ég skil það rétt. Það þarf ekki að vera samfleytt heldur má það ná yfir allt árið. Eftirlitið hlýtur að verða ansi snúið, ég held að það hljóti bara að vera. Það á að skila skýrslum um daganýtinguna. Það er ekkert flókið í sjálfu sér að skila því. Það getur hver og einn gert það en leigt svo umfram það, kjósi hann svo. Þetta er jú starfsemi sem við erum að reyna að fá upp á yfirborðið, starfsemi sem fólk hefur farið með fram hjá lögunum. Svo hef ég líka velt því fyrir mér því sem kemur fram á blaðsíðu 24, að lögreglan hefur í rauninni ekki sinnt eftirliti nema ef henni hefur verið bent á það. Sveitarfélögin eiga svolítið að halda utan um þetta og láta vita, sérstaklega varðandi rekstur veitingahúsa og svoleiðis. En hvað breytist í raun við eftirlitsþáttinn annað en að einhver mun sjá sér hag í að tilkynna það til viðkomandi aðila? Svo er það þetta með atvinnustarfsemi eða ekki atvinnustarfsemi. Þá detta mér í hug leigutekjur. Af hverju var því ekki velt upp? Hér á höfuðborgarsvæðinu vitum við til dæmis að maður getur leigt út húsnæði í 90 daga fyrir gríðarlegar fjárhæðir en maður gerir það hugsanlega ekki einhvers staðar úti á landsbyggðinni þar sem tekjurnar verða miklu minni af svona starfsemi en þær geta orðið hér.

Virðulegur forseti. Ef ég skildi hv. þingmann rétt var hún að spyrja hvort ekki væri örugglega rétt að ekki væri gerð krafa um útleigu í 90 daga samfellt heldur samtals þá er það réttur skilningur. Það er samtals yfir árið fyrir þær tvær eignir sem um ræðir. Eftirlitið færist frá lögreglu til sýslumanna. Tekið er fram bæði í greinargerð og í kostnaðarumsögn frá fjármálaráðuneytinu að bæta þurfi fjármunum við. Það kom skýrt fram hjá fulltrúa innanríkisráðherra. Það er reyndar þannig varðandi þetta, eins og kemur vel fram í kostnaðarumsögninni, að önnur verkefni falla niður þannig að verið er að togast á eins og alltaf um það hvað þetta mun kosta. En það er algerlega skýrt að ef þetta á að ganga upp verður að vera eftirlit. Menn verða að vera vissir um að ef þeir skila ekki tilskildum gögnum eða stunda þessa starfsemi í lengri tíma en leyfilegt er eru viðurlög við því og það verður haft eftirlit með því. Fólk fer fram hjá þessu núna, segir hv. þingmaður. Það er rétt. Það er raunveruleikinn sem við erum að glíma við. Ein skýringin á þeim raunveruleika er að umsóknarferlið og regluverkið í kringum þetta er of flókið. Hér erum við að bregðast við því. Við rennum auðvitað blint í sjóinn því að þetta er nýtt. Við erum að reyna að ná utan um þennan nýja veruleika. Ef í ljós kemur að það dugar ekki til verður það að sjálfsögðu metið. En það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig þessi lagasetning, sem er gríðarleg einföldun fyrir akkúrat þann hluta sem varðar einstaklingana, mun hafa til þess að færa þessa starfsemi meira upp á yfirborðið. Núna er það þannig að menn falla í efri flokk í fasteignagjöldum ef þeir leigja út. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka ráðherranum fyrir að flytja þetta mál nú. Víst er að margt er til bóta í þessu frumvarpi miðað við það sem var flutt í fyrravor en hér eru samt enn þá atriði sem ég er mjög hugsi yfir. Hér er talað fyrst og fremst um einföldun kerfisins og það er af hinu góða en ég velti hins vegar fyrir mér hvaða einföldun er falin í því að færa eftirlit frá lögreglunni til sýslumanns og að færa umsjónina með þessu máli frá lögreglu til sýslumanns. Ég sé ekki betur en að hér sé eftirlit og skráning og fleira á tveggja hendi, þ.e. sýslumenn eiga að sjá um skráningu, þeir eiga síðan að fela lögreglunni að hafa eftirlit. Þetta þykir mér vont. Ég er líka sannfærður um að þetta er dýrara þegar upp er staðið fyrir ríkissjóð en að hafa þetta allt á einum stað, undir einu þaki. Lögreglan er í miklu betri færum til þess að hafa eftirlit með þessum málum en sýslumannsembættin. Ég held að ef menn ætla að halda uppi einhverju alvörueftirliti af hálfu sýslumanns þá hljóti það að kalla á mannaráðningar. Aftur á móti getur lögreglan sem best samtvinnað þessi verkefni öðrum eftirlitsverkefnum sem hún sinnir. Þannig að þarna sé ég ekki einföldunina. Það eru líka önnur atriði sem ég velti aðeins fyrir mér, t.d. varðandi brunavarnir. Ég sé í athugasemdum að í Katalóníu á Spáni eru strangari reglur um útleigu til ferðamanna, þ.e. varðandi heimagistingu, þá er mælt fyrir um að eigandi skuli vera á staðnum. Það segir sig sjálft að ef eigandi er ekki á staðnum þá hlýtur að þurfa að merkja mjög vel og ganga mjög vel frá brunamerkingum og flóttaleiðum sem eru náttúrlega kunnugar ef eigandinn er á staðnum. Þarna finnst mér því ekki alveg nógu skýrt að orði kveðið. Það er eitt í viðbót sem ég vil nefna og er í 8. gr. frumvarpsins, þar segir: „Rekstrarleyfi til starfsemi samkvæmt lögum þessum skal vera ótímabundið.“ En síðan er talað um að eftirlitið sé háð eftirlitsgjaldi. Og nú spyr ég enn um einföldun. Er ekki réttara að hafa rekstrarleyfið til kannski fjögurra ára, endurnýja það síðan gegn gjaldi? Það getur margt gerst á fjórum árum. Hugsanlega slaka menn á klónni. Ég held að það væri miklu nær og væri líka til einföldunar að mæta á staðinn kannski á fjögurra ára fresti, þriggja ára fresti jafnvel, í staðinn fyrir að vera með eftirlit gegn eftirlitsgjaldi sem er ótilgreint og yrði náttúrlega líka íþyngjandi fyrir þá sem reka þessa starfsemi. Þetta eru allt saman atriði sem hljóta að koma til skoðunar þegar málið gengur til nefndarinnar. Ég vil fagna því að tímalengdin er orðin 90 dagar. Ég tel það af hinu góða vegna þess að átta vikna tímabilið taldi ég persónulega algjörlega ótækt. Ég held líka að þeir sem reka ársgistingu verði nú ekki kvaldir af því þó að þessi gisting sé í flokki I. Ef hún er rétt skráð þá á hún ekki að vera ógnun við þá sem eru í 12 mánaða gistingu með alvörugistiheimili eins og maður segir. Það á alls ekki að vera. Ég fagna því mjög að frumvarpið skuli vera komið fram núna vegna þess að ástandið eins og það hefur verið, að aðeins 13% af þessu húsnæði skuli hafa verið skráð, hefur verið óþolandi, það er óþolandi undanskot á skattfé. En þá spyr ég mig líka um skráninguna. Þar sem frumvarpinu er ætlað að taka til heimagistingar þá hljótum við jafnframt núna, um leið og frumvarpið gengur sína leið í gegnum þingið, að herða eftirlit strax með lögaðilum sem eru óskráðir. Það er ekki eftir neinu að bíða með það vegna þess að þessi nokkur þúsund gistirými sem eru t.d. á höfuðborgarsvæðinu í útleigu eru alls ekki öll í heimagistingu. Það hlýtur að vera akkur fyrir okkur að byrja þá strax að, ég vil bara segja að herja á þá aðila þannig að þeir láti skrá sig þegar. Þá segi ég aftur: Þess vegna er nauðsynlegt að lögreglan haldi utan um þetta mál frá öllum hliðum en ekki að því sé kastað á milli sýslumanns og lögreglu. Ég tel það ekki gott. Síðan kemur skráningargjaldið. Ótímabundið skráningargjald fyrir 8 þús. kall. Það kostar 25 þús. kall að eiga jeppa í hálft ár til þess að aka á um landið. Þarna geta menn gert sér að tekjum „forud“ fyrir 8 þús. kall. Ég er ekki alveg viss um að mér finnist þetta nándar nærri nógu há upphæð, þ.e. ef við ætlum ekki að tímabinda gjaldið. En þá segi ég aftur: Ég væri alveg til í þessa upphæð ef tímabilið væri fjögur ár eða eitthvað slíkt. Þarna held ég að við þurfum aðeins að athuga okkar mál. Það kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Lögaðilum er ekki heimilt að skrá sig í flokk heimagistingar, einungis einstaklingum.“ Þetta er mjög gott ákvæði. Þeir fyrirvarar sem ég er núna að fara yfir beinast allir að því að mér finnst ekki nógu langt gengið í einföldun. Einföldunin er þeirra megin sem reka gististarfsemi, einföldunin er ekki ríkisins megin. Það er ekki verið að spara fé með þessu fyrirkomulagi sem hér er sett fram. Síðan er eitt atriði sem ég varð ekki var við að væri í athugasemdum með frumvarpinu. Nú er nýbúið að dreifa því þannig að ég bið ráðherra velvirðingar ef ég er að fara með rangt mál, en í skýrslu sem ráðherra vitnaði til áðan sem var gerð af Háskólanum á Bifröst er getið um tekjufærslu þessarar starfsemi eða hvað á ég að segja, hvar tekjur af útleigu þessarar starfsemi eigi heima, hvernig eigi sem sagt að skattleggja þessar tekjur. Það er spurning um það hvort að þurfi að skerpa þar á. Ég hjó eftir því sem ráðherra sagði áðan um samráð við önnur ráðuneyti, að þar heyrði ég ekki fjármála- og efnahagsráðuneyti nefnt. Kannski er það bara af því að ég heyri ekki vel en það hefði þurft að vera með vegna þess að á bls. 15 í skýrslunni frá Háskólanum á Bifröst segir, með leyfi forseta: „Reglur um skattlagningu tekna af skammtímaleigu eru ekki nægilega skýrar. Leigutekjur eru almennt skattskyldar samkvæmt c-lið 7. gr. tekjuskattslaga nr. 90/2003. C-liðs skattur, svokallaður fjármagnstekjuskattur, er 20% samkvæmt 3. mgr. 66. gr. tekjuskattslaga. Samkvæmt sömu málsgrein er 30% frítekjumark af tekjum manns af útleigu íbúðarhúsnæðis. Atvinnurekstur er hins vegar skattskyldur samkvæmt b-lið 7. gr. tekjuskattslaga.“ Þarna tek ég undir með skýrsluhöfundum. Mér hefði fundist að með þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir þyrfti að vera skerping á því hvernig tekjur af skammtímaleigu eru skattlagðar. Það er líka til þess að skýra málin fyrir þeim sem hyggjast hasla sér völl á þessu sviði. Þeir hafa náttúrulega ekki þurft að hafa áhyggjur fram til þessa af því að þeir hafa ekki borgað neina skatta. En það er kannski ágætt fyrir þá að vita hvað það kostar ef þeir gerast löglegir. Ég held að það væri af hinu góða fyrir alla, fyrir þá sem hyggjast leigja út og fyrir ríkissjóð, að menn viti nákvæmlega að hverju þeir ganga til að vera í þessari starfsemi. Ég held að þessi fjögur atriði sem ég nefndi aðallega þurfi að skoða betur, fyrst og fremst einföldunin, þ.e. að lögreglan sjái um allt utanumhald með þessu máli og ég verð að fá mjög sterk rök fyrir því að ekki sé rétt að gera það. Ég veit að það er verið að færa þetta frá núna en ég verð að fá mjög sterk rök fyrir því að það sé betra að lögreglan og sýslumaður séu að kasta þessu á milli sín en að lögreglan sé með þetta alfarið í sínum höndum. Síðan, svo ég ítreki það, held ég að það yrði mjög til bóta ef við mundum setja skilyrði inn í frumvarpið svipað því sem gert er í Katalóníu að þegar menn leigja heimili sitt eða hluta þess séu þeir á staðnum og þess vegna sé ekki gefinn afsláttur heldur gert auðveldara um vik með brunavarnir. En svo ég ítreki það þá er ég ánægður með að frumvarpið skuli vera komið fram. Ég efast ekki um að hægt er að sníða af málinu þá agnúa eða þau atriði sem ekki eru nógu skýr að mínu áliti og ég hlakka mjög til að taka þátt í því starfi í atvinnuveganefnd að afgreiða þetta mál fljótt og örugglega en með nauðsynlegum breytingum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þann áhuga sem hann sýnir þessu máli. Ég veit að hann gerði það líka þegar frumvarpið, sem ekki náðist að klára hér á síðasta þingi, var til meðferðar nefndarinnar. Fyrst varðandi eftirlitið: Það var kannski það snúnasta í þessu máli að finna út hvernig er best að haga því. Ég hvet nefndina til að skoða það. Það varð að niðurstöðu okkar að fela sýslumönnum það eftirlit. Já, það verður dýrara vegna þess að lögreglan, sem hefur þetta eftirlit með höndum núna, er ekki að sinna því, kemst hreinlega ekki yfir það að sinna því. Með því nýmæli sem verið er að taka upp, að mönnum er gert skylt að vera með númer, er hægt að skoða þetta meira á netinu. Síðan verður að sjálfsögðu gott samstarf á milli lögreglu og sýslumanna um að fara á staðinn. Ég get ekki tekið undir það með hv. þingmanni að það þýði að verið sé að kasta hlutunum á milli. Ég held að það sé góð niðurstaða að fela sýslumönnum að hafa yfirumsjón með þessu þannig að þeir beri ábyrgð á þessu. Það er líka í samræmi við það markmið okkar, þegar sýslumannsembættin voru sameinuð, að fela þeim fleiri verkefni og þau eru til staðar úti um allt land. Það eru góð rök fyrir því og ég hvet nefndina til að fara yfir það. Brunavarnakröfurnar verða útfærðar í reglugerð. Varðandi það hvort leyfin eigi að vera tímabundin eða ótímabundin þá er ég einfaldlega ekki sammála hv. þingmanni í því efni. Ég tel engin rök fyrir því að nota það sem ástæðu að það sé tekjulind að endurnýja leyfisgjald, sem rök fyrir því að snúa fólki að óþörfu, hvort sem það tengist einstaklingum eða atvinnurekstri. Þetta er sú leið  Ég mun klára athugasemdirnar í síðara andsvari mínu, en þó vil ég segja að lokum að hér er ekki neitt eftirlitsgjald lagt til þannig að það er einhver misskilningur af hálfu þingmannsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þetta andsvar. Það er ekki af engu sem ég tala um að sýslumenn séu ekki í færum til að hafa þetta eftirlit með höndum. Jú, rétt er það að sýslumannsembættum hafa verið færð verkefni við sameiningu en gallinn er sá að fjármagn hefur ekki fylgt, ekki nóg. Það hefur komið fram og það er áhyggjuefni. Ég sé að talað er um í athugasemdum að 30–40 milljónir komi til, ef ég man rétt. Þá segi ég aftur: Ég held að þeim peningum væri betur varið til að styrkja lögregluna ef með þarf. Hæstv. ráðherra sagði að lögreglan hefði ekki komist yfir að sinna þessu eftirliti,  Það er reyndar eitt líka sem hæstv. ráðherra minntist á, sem er fagnaðarefni, það eru þessi númer sem gististöðum verða gefin. Ég tek það þá þannig að húsnæðið sem viðkomandi gisting er í verði líka merkt þessu númeri, það er að segja til dæmis við útidyr. Ég held að það væri mjög til bóta. Eigi svona beint eftirlit að fara fram þá hlýtur það að vera til bóta að sjá á færi hvort menn hafa númer uppi við eður ei. Það er þá hægt að sleppa því að heimsækja þá sem eru virkilega vel merktir. Hvað varðar eftirlitsgjald og að það sé misskilningur þá ætla ég nú að taka það í næsta svari því að ég gat ekki betur séð en það stæði hér í athugasemdum með frumvarpinu að ætlast væri til þess að það yrði gert. En ef svo er ekki þá ætla ég enn að halda því fram að 8.000 kr. fyrir ótilgreint ótímabundið leyfi sé of lág upphæð.

Virðulegur forseti. Varðandi þetta síðasta þá vil ég bara taka það sérstaklega fram að þessu 8.000 kr. skráningargjaldi er ekki ætlað að vera stórfelld tekjuöflun fyrir ríkissjóð heldur er það það gjald sem menn nota til að skrá sig til að koma þessum hlutum og þessari starfsemi upp á yfirborðið. En við lítum ekki á þetta sem stórfellda tekjuöflun. Annað, sem ég kom ekki að í fyrra andsvari mínu, var varðandi skattlagningu á mismunandi gistingu, mismunandi leigutekjum og allt slíkt. Það er allt rétt, sem hv. þingmaður nefndi, og það er þess vegna sem vinnuhópur á vegum RSK er að skoða þessa hluti. Í þessu er ekki verið að fjalla um skattlagningarhlutann enda á það heima í öðrum lögum þannig að þeirri vinnu er vísað til ríkisskattstjóra. Varðandi það sem þingmaðurinn nefndi um Katalóníu, að gera það að kröfu að menn séu á staðnum, þá er það akkúrat það sem við erum að breyta. Það mundi ekki ná utan um þessa starfsemi eins og hún er; deilihagkerfishugsunin er að ég leigi íbúðina mína til ferðamanna hér á meðan ég er ferðamaður annars staðar. Eða ég er í burtu og er ekki að nota eignina mína. Það var niðurstaða þessarar vinnu að þetta mundi ekki passa inn í þá hugsun sem við erum að færa fram hér. Varðandi það hvort húsnæðið eigi líka að vera merkt númerinu þá hvet ég nefndina til að skoða það. Það er eitthvað sem við höfum ekki fjallað sérstaklega um. Ég mundi hvetja til að það yrði líka skoðað út frá öryggissjónarmiðum. Ef húsið þitt er merkt á áberandi hátt með slíku númeri gæti það haft þau áhrif 

Hæstv. forseti. Hvað varðar það að 8.000 kr. eigi ekki að verða tekjuöflun fyrir ríkissjóð þá ætla ég að halda því fram, sem gamall innheimtumaður ríkissjóðs og fjárgæslumaður ríkissjóðs, að 8.000 kr. séu bara ekki nóg til að standa undir þeim kostnaði sem skráningunni og eftirlitinu fylgir.  En auðvitað eru þetta atriði, eins og hæstv. ráðherra nefndi réttilega, sem nefndin getur farið yfir. Hvað varðar það að númering á þessu húsnæði sé líkleg til að verða segull fyrir innbrotsþjófa, þá leyfi ég mér að efast um það. Ég bendi á góða reynslu af öryggismerkingu sumarhúsa úti um allt land. Sumarhús hafa þá öryggisnúmer og ef eitthvað kemur upp á þá eru þau kortlögð þannig að eftirlitsaðilar geta komið á staðinn. Fyrir utan það að númering á húsnæðinu segir líka viðskiptavininum, sem er að leigja, að þarna sé skráð starfsemi, að ekki sé verið að versla við skattsvikara eða þá sem stunda skattasniðgöngu, svo að maður sé kurteis. Þannig að ég held að það gæti alveg verið ágætisatriði. En auðvitað förum við yfir þetta í nefndinni og eins og ég sagði áðan hlakka ég til að afgreiða þetta fljótt og vel. Ég mundi hins vegar mæla mjög sterklega með því - það er auðvitað rétt að skattlagningin er annars staðar og í öðru ráðuneyti og í öðrum lögum - að þau lög verði þá tekin til skoðunar, eða þau ákvæði, samhliða þessu þannig að hvort tveggja fái afgreiðslu á svipuðum tíma.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að fara í gegnum þetta mál. Þetta eru fínar umræður og þær voru það líka síðast og leiddu meðal annars af sér að frumvarpið hefur batnað á milli þinga, eins og ég sagði áðan. Meðal þess sem mér þykir gott í frumvarpinu eru hin ótímabundnu leyfi sem verið er að veita minnstu stöðunum og held að það sé einmitt leiðin til að létta á öllu ferlinu og sé nauðsynlegt til þess að koma til móts við þann þátt sem gagnrýndur hefur verið mjög mikið, að litlir aðilar þurfi að ganga í gegnum nákvæmlega sama ferli og stórir aðilar þótt þeir séu með miklu minna umfang. Mér finnst mjög gott að tekið sé á því. Ég velti samt áfram fyrir mér heimagistingunni. Mér finnast reyndar 8.000 kr. vera alveg ágætisfjárhæð vegna þess að það skiptir máli, það getur verið hæfilegt fyrir þann sem leigir út sumarhúsið sitt örfáa daga á ári en vill samt vera löglegur og með allt uppi á borðinu, eins og sagt er. Hann jafnvel leigir það út þannig að það þarf að undirbúa það, búa um rúm og þrífa og gera klárt, en það eru samt kannski ekki 90 dagar sem hann nær að leigja það út, kannski bara 20 eða 30. En hér á höfuðborgarsvæðinu fær maður stundum inn mjög háar fjárhæðir á fáum gistinóttum. Það er svona kannski eitthvert meðalhóf í því, ég skal ekki segja, en ég skildi það einmitt þannig að þetta væri árlegt. Ég hefði líka viljað sjá að þetta væri einmitt ekki bara hugsað út frá dagafjölda heldur líka leigutekjum. Hugsanlega mundi það ekki ná viðskiptunum upp á yfirborðið ef það væri líka svo. Ég hef áhyggjur af fasteignasköttunum. Ég mundi vilja fá svolitla umræðu um það í nefndinni af því að það er mjög mismunandi hvernig sveitarfélög gera þetta. Þau leggja fasteignaskatta á aðila sem leigja út ákveðið marga daga á ári, og þessar átta vikur eins og var í lögunum eða hvað það var, eins og um rekstur sé að ræða. Ég held að það mundi þurfa að samræma það mun betur þannig að það sé ekki hentistefna sveitarfélaga hverju sinni hvernig það er. Mig langar svo næst að tala um það sem kallast veitingastaðir án áfengis, starfsemi ekki lengur rekstrarleyfisskyld. Ég vil samt aðeins velta því upp af því að hér er bara tekið dæmi um bakarí sem hefur nokkur borð, að þetta getur auðvitað verið stór staður. Það getur alveg verið staður með 100 sæti. Það er ekkert sem mælir gegn því. Það eina sem segir þar er að ekki megi selja áfengi. Það er í rauninni það sem er frábrugðið annars konar veitingastað. Mér hefði fundist að nefndin hefði þurft að skoða það hvort setja bæri eitthvert hámark á það hversu stórir staðirnir mættu vera sem falla þarna undir eða hversu mörg sæti þeir mega hafa. Síðan er það eftirlitið sem við höfum talað töluvert um og gerðum það líka síðast. Ég hef, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, áhyggjur af eftirlitinu af því að eins og kemur fram í greinargerðinni, umsögninni frá fjármálaráðuneytinu, að ég held, er sagt að eftirlitið hafi verið lítið og aðallega byggst á athugunum í framhaldi af ábendingum eða kvörtunum frá nágrönnum. Eins og ég sagði áðan er kannski ekkert sem segir að það verði eitthvað öðruvísi núna en það hefur verið. Það er eiginlega ekkert sem styður það þó að sýslumönnum sé falið eftirlitið að hluta eða eitthvað slíkt. Svo kemur síðar fram að ákveðnir aðilar eiga að safna þessu saman og tilkynna þannig að frekar verði hægt að hafa eftirlit með þessu. Eins varðandi þessa 90 daga, það er að mínu mati mjög erfitt að halda utan um það ef maður fær að leigja í 90 daga yfir allt árið, maður leigir þrjá daga í janúar, sjö í maí, 30 í júní, en hver á að fylgjast með því? Í rauninni getur verið þannig ef um sumarhús er að ræða eða íbúð sem maður á er í rauninni rosalega erfitt að ná utan um það hversu mikið er leigt út. Þetta er tilraun til þess að taka utan um það að einhverju leyti, en ég hef miklar efasemdir um eftirlitið. Ráðherra svaraði ágætlega og sagði að það skipti ekki höfuðmáli að húsnæðið sem leigt er út væri í sama póstnúmeri, hvort sem um frístundahúsnæði eða annað er ræða. Hún benti á dæmi úr sínu kjördæmi og ég þekki einnig slíkt úr mínu kjördæmi. Varðandi d-lið 8. gr. um númerið. Mikið er talað um það í frumvarpinu að þegar komi að endurnýjun leyfa falli aðilar inn í þetta nýja system. Fylgir þessi númeraúthlutun því eða á að reyna að ná utan um þetta strax? Svo er það í d-lið 15. gr. þar sem talað er um tækifærisleyfi og sækja þurfi um þau með þriggja vikna fyrirvara í stað einnar. Rökin sem færð eru fyrir því að það gæti þurft að leita umsagna og gæti tekið tíma. Mér finnast þrjár vikur of langur tími, sjá d-lið 15. gr. á bls. 19. Það er oft sem kemur eitthvað upp á. Ég hef staðið í svona rekstri  Svo verð ég að lokum að koma að samráðinu og kostnaðinum þar sem í rauninni er verið að færa eftirlitið töluvert mikið til sveitarfélaganna, heilbrigðiseftirlitsins og byggingarfulltrúans, slökkviliðsins o.s.frv. Þessir aðilar eiga að standa fyrir því að koma samræmdum skilaboðum áleiðis. Það er nú vissulega svo. Sveitarfélögin veita jú umsagnir um leyfi og það er samstarf á milli þeirra og sýslumanna og allt það, en talað er um að þetta geti leitt til kostnaðarauka að einhverju leyti. Þótt ráðuneytið geri ekki ráð fyrir að hann verði mikill legg ég til að nefndin kanni það því að sambandið gerir hér athugasemdir og vilja nú láta vakta áhrif fyrirhugaðra breytinga og meta hvort þær valdi verulegum kostnaðarauka. Það á kannski eftir að koma í ljós hvort sú skilvirkni sem frumvarpið byggir töluvert mikið á nái fram að ganga af því að það stendur og fellur með því að þessir aðilar, þ.e. sveitarfélögin og eftirlit á þeirra vegum, standi undir þeim væntingum sem gerðar eru til þeirra. Meiningin var að færa aukin verkefni til sýslumanna. Ég hef talað mikið fyrir því að það eigi að gera það. Hér er talað um fimm stöðugildi á bls. 25 í umsögn fjármálaráðuneytisins. Ef ég skil það rétt fara þau öll á höfuðborgarsvæðið þar sem vissulega er mestur fjöldi og mesta álagið. Talað er um að þetta rúmist innan útgjaldaramma innanríkisráðuneytisins. Jafnframt er talað um kostnað vegna forritunar og kerfisvinnu, 10 millj. kr. o.s.frv. Ég veit að það þarf aukið fjármagn til þessara fimm stöðugilda, en eftirlitið með heimagistingunni á að rúmast innan fjárhagsramma ráðuneytisins. Á þá að millifæra milli lögreglunnar og sýslumannanna? Það má skilja það þannig af því að talað er í sömu setningunni um að kostnaðurinn dragist saman hjá lögreglustjóranum en aukist svo aftur hjá sýslumönnunum. Allir þessir aðilar hafa verið að kvarta yfir því að hafa ekki næga fjármuni á milli handanna eða til að reka embættin. Þetta var nú fyrsta atrenna. Þetta leiðir auðvitað til kostnaðarauka um rúmar 30 millj. kr. árlega sem felst væntanlega fyrst og fremst í styrkingu sýslumannsembættanna og umsýslu varðandi skráningu heimagistingarinnar að stærstu leyti. Mér finnst eins og landsbyggðarsýslumenn eigi að taka þetta af rekstrarfé sínu að mestu leyti en að hér eigi að bæta við töluvert af mannskap.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fínar ábendingar, margar hverjar, sem ég hvet nefndina til að skoða vel í meðförum þingsins. Þingmaðurinn talaði um að senda þurfi skýr skilaboð til sveitarfélaganna varðandi gjaldtöku, fasteignagjöldin, eins og ég skildi. Þar er ég algjörlega sammála. Markmiðið með þessu er að ná til einstaklinga en ekki lögaðila, það er ekki ætlunin. Núna er það þannig að einstaklingar þurfa að greiða hærri fasteignagjöld og þurfa að greiða hærri kostnað og það er eitt af því sem er að letja fólk til að skrá sig. Ég tel því afar mikilvægt, og hvet sveitarfélögin til að koma sér saman um að hugsa það þannig með okkur, að hafa þetta án hærri fasteignagjalda og einbeita sér að því með okkur að ná utan um lögaðilana sem stunda þetta í atvinnurekstri. Ég skil heldur ekki hvernig ætlunin er að framfylgja því. Segjum að sveitarfélag ætli að koma með 90 daga rukkun til einstaklinga sem skrá sig, en heimildin er til 90 daga, svo getur vel verið að eignin leigist bara út í viku þegar viðkomandi fjölskylda er í sumarfríi. Hvernig er hægt að hafa eftirlitið með því? Ég held að það sé snúið og að það fæli einstaklinga frá því að taka þátt í þessu. Þannig að ég vil senda skýr skilaboð til sveitarfélaganna um það. Varðandi eftirlitið og sýslumenn, og heimildina til sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, þá er þetta nefnt í kostnaðarmatinu og verður að sjálfsögðu innanríkisráðuneytisins og þeirra að útfæra það hvernig þessum fjármunum 

Herra forseti. Ég þakka ráðherranum svarið. Maður getur tekið dæmi úr nærumhverfi sínu, maður þekkir þessa hluti, og þetta með fasteignagjöldin skiptir gríðarlegu máli. Þetta er stór pakki sem fer kannski úr nokkrum tugum þúsunda í hundruð þúsunda þegar þú ert að borga fasteignagjöld miðað við að þú sért í rekstri. Þess vegna þykir mér það einmitt vont ef þetta eru geðþóttaákvarðanir eins og að einhverju leyti virðist hafa verið. Þess vegna hef ég líka áhyggjur. Við vorum að tala um þessa 90 daga - þú getur alveg átt hús sem þú ert að leigja annað slagið yfir allt árið, einhverja daga í senn, eða nótt og nótt, þá getur það orðið til þess að menn telji að um sé að ræða atvinnustarfsemi, leyfi sér að túlka það þannig. Jafnvel þó að þú skráir þig inn með þeim hætti sem hér er lagt til, sem heimagistingaraðili, þá fara menn að hugsa: Bíddu, er hún búin að leigja meira en 90 daga eða er hún að leigja minna? Þetta er eitt af því sem ég tel að pínulítið erfitt verði að eiga við. Skráningin á að ráða, mundi ég halda, ef maður skráir sig inn, nema hægt verði að færa haldbærar sönnur á að það sé á herðum sveitarfélaganna að sanna að viðkomandi sé að gera eitthvað annað en hann hefur skráð að hann væri að gera. Það er kannski eitthvert spil sem hægt er að setja út. Það þarf alla vega að tryggja þetta, finnst mér.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og ítreka þá hugsun að við erum að tala um heimild til einstaklinga í 90 daga, ólíkt því sem gerist þegar menn eru í atvinnustarfsemi sem ber hærri fasteignagjöld. Varðandi d-lið 15. gr., vika eða þrjár vikur, þá hef ég nú skipulagt það margar uppákomur með stuttum fyrirvara að ég hef ákveðna samúð með þessu sjónarmiði og hvet nefndina til að skoða það. Varðandi veitingastaði í flokki I sem geta verið stórir og að taka þurfi tillit til þess: Já, ég er sammála því en ég held að sveitarfélögin séu best til þess bær að meta hvað þeir eiga að vera lengi opnir og hvar þeir mega vera. Þau eru með skipulagsvaldið, þau eru með nærumhverfið, þannig að ég held að það sé gott fyrir sveitarfélögin að geta tekið þessa ákvörðun sjálf. Það er það sem við erum að vísa til með opnunartíma: þetta fellur inn í verksvið þeirra almennt. Varðandi eftirlitið og hvatningu frá þingmönnum, eins og ég skil það, til að fara í eftirlit strax, ná utan um þetta strax, og passa upp á að þetta fari vel af stað, þá er ég algjörlega sammála. Ég held að það sé það sem verði að vanda vel til þegar þetta kerfi fer af stað, þ.e. að það sjáist að við treystum fólki. Við erum að segja: Komið þið með, við erum með tillögu að lausn fyrir þetta ákveðna viðfangsefni, við ætlum að hafa reglurnar einfaldar og skýrar, en við munum fylgja þeim vel eftir. Komið þið með okkur í þetta verkefni. Ég er mjög spennt að sjá hvort þetta virkar. Ef það reynist þannig að meira eftirlit þurfi, að fólk sé að svindla, þá verð ég bara að éta hatt minn og viðurkenna að ég hafi verið of auðtrúa hvað varðar mannlegt eðli. En ég vil trúa því, og hef heyrt nógu marga segja mér það, að þeir vilji taka þátt 

Herra forseti. Ég þakka ráðherranum þetta. Það sem ég átti við varðandi þessa staði, og það að sveitarfélögin séu best bær til að finna út úr því, er aðallega þetta: Eigum við að segja hámark á borðafjölda yfirleitt eða gestafjölda? Eða mega staðirnir taka þúsund manns, bara ekki selja áfengi til að falla í neðsta skala? Þó að menn hafi kannski mest upp úr því að selja áfengi þá hafa menn auðvitað líka tekjur af hinu. Þess vegna finnst mér að nefndin þurfi aðeins að skoða hvort ástæða er til þess. Varðandi merkin - það var það sem ég var að velta fyrir mér. Ef ég er með fyrirtæki í rekstri sem lýtur þeim lögum sem nú eru í gildi og það á að endurnýjast eftir tvö ár, fæ ég merkið um leið og lögin taka gildi 1. maí eða ekki fyrr en kemur að endurnýjunartíma, er það svoleiðis? Það er það sem ég var að spá í upp á að númerakerfið  Mér finnst þetta hafa verið fín umræða og þetta er áleiðis. Við þurfum bara að reyna að snyrta þetta örlítið til, þá held ég að vert sé að láta á þetta reyna.

Virðulegu forseti. Ég missti því miður af framsöguræðu hæstv. ráðherra um þetta mál og umræðunni í kjölfarið og kem núna ferskur að þessu. En ég er búinn að fylgjast með málinu af athygli og lúslesa frumvarpið núna og þegar það kom fram á síðasta þingi. Mér finnst þetta mjög áhugavert mál og mikilvægt, að reyna að einfalda regluverkið varðandi heimagistingu og veitingastaði og reyna að takast á við þann veruleika sem blasir við að deilihagkerfið er einfaldlega komið til að vera. Fólk vill leigja íbúðir sínar til ferðamanna og við verðum að reyna að taka utan um þá þróun og fagna henni. Þetta eykur fjölbreytni í gistimöguleikum og ég held að öll þessi þróun, Airbnb og fleiri heimasíður, auki fjölda ferðamanna til Íslands. Mér finnst þetta gríðarlega aðkallandi. Ég las skýrslu um einföldun í regluverki ferðaþjónustu sem hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu komu að og ég var svolítið „svag“ fyrir þeim niðurstöðum sem þar voru birtar, sérstaklega þegar kom að heimagistingunni. Mér hefur lengi fundist það algjörlega augljóst að regluverkið í kringum heimagistinguna, þar sem eru í raun gerðar sömu kröfur til heimagistingar og til gistiheimila, sé algjörlega úrelt miðað við þann veruleika sem blasir við. Það leiðir einfaldlega til þess að þessi þjónusta fer niður í svarta hagkerfið, fólk sækir ekki um leyfi og við náum ekki tökum á þessu. Ef ég man rétt þá lagði þessi hópur eða nefnd til að regluverkið yrði einfaldað þannig að fólk sem vildi leigja út rými mætti bara leigja út að hámarki tvö rými eða hvort það voru þrjú. Að minnsta kosti var leigan bundin við fjölda rýma. Leiðin sem farin er í frumvarpinu er sú að binda hana við fjölda daga. Hópurinn lagði til að heimagisting yrði bara tilkynningarskyld eins og hæstv. ráðherra leggur til í frumvarpinu, það þyrfti ekki að sækja um öll þessi leyfi, en vissulega þyrfti að uppfylla skilyrði um brunavarnir og það allt saman sem er augljóst. Það yrði bara þessi tilkynningarskylda en leigan var hins vegar ekki bundin við dagafjölda heldur einfaldlega fjölda rýma. Ef maður er með eitthvert rými heima hjá sér sem maður ætlar ekki að nota til eigin nota og vill gjarnan leigja út, vill gjarnan stunda þann lífsstíl að fá ferðamenn inn í húsið sitt allan ársins hring, þá hefði það samkvæmt tillögu þessarar nefndar verið tilkynningarskylt. Í frumvarpinu er farin sú leið að binda þetta við 90 daga, maður megi bara stunda þennan lífsstíl að leigja ferðamönnum rými í húsinu sínu, þótt það sé jafnvel bara eitt rými, í 90 daga. Ræða mín er eiginlega eins konar andsvar, ég missti af tækifærinu til að koma í andsvar við ráðherra áðan, en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju er farin þessi leið? Af hverju er þetta bundið við 90 daga? Hvar lendir fólk sem vill leigja út varanlega eitt eða tvö rými heima hjá sér inn á Airbnb eða til ferðamanna? Verður það eftir sem áður að sækja um leyfi á sama hátt og það væri að reka gistiheimili?  Það kemur upp þessi furðulega staða að fólk er með eitthvert rými heima hjá sér og vill leigja það út og taka þátt í deilihagkerfinu og bjóða ferðamönnum upp á þennan gistimöguleika, nennir ekki að fara í þessar leyfisumsóknir fyrir gistiheimili, en veruleikinn er sá gagnvart þessu fólki að það má bara leigja út rýmið í 90 daga og restin af árinu stendur það autt. Af hverju er þessi leið farin? Mig langar að spyrja að því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og ég skil þingmanninn þá er hann að velta fyrir sér af hverju við erum að binda þetta við eignina, ákveðinn tíma, í staðinn fyrir að ef ég vildi bara leigja forstofuherbergið mitt allt árið til ferðamanna þá sé mér heimilt að gera það. Mér er heimilt að gera það, en þá fell ég ekki undir þessi lög, þá er þetta bara herbergi til leigu og lýtur almennum leigulögum, eins og þegar maður leigir forstofuherbergi til námsmanna við háskólann eða eitthvað slíkt. Þá fer það eftir þeim lögum og er ekki bundið af því hver leigjandinn er, ef maður er með herbergið til leigu allt árið um kring eins og ég skil fyrirspurnina. Af hverju 90 dagar? 90 dagar er vegna þess að það sem er verið að reyna að ná utan um hér er bara þetta venjulega fólk sem vill ná sér í aukatekjur eða taka þátt í deilihagkerfinu með því að leigja t.d. út íbúðina sína þegar það fer í burtu í sumarfrí og ná sér í tekjur á meðan, annaðhvort eignina eða sumarbústað, en ekki einhvern sem stendur að öllu jöfnu í leigustarfsemi. Það er sú hugsun sem hér birtist. Ég horfi á þingmanninn og ég er örugglega eitthvað að misskilja fyrirspurnina vegna þess að hann er dálítið hugsi á svipinn. En eins og ég skil fyrirspurnina þá erum við að tala um tvo ólíka hluti.

Virðulegur forseti. Ég held við séum ekkert að misskilja hvort annað, en ég er þá bara svolítið ósammála þessari leið. Já, það er rétt, frumvarpið mætir þörfum þess fólks sem vill leigja út húsið sitt á meðan það fer í frí og má gera það upp undir 90 daga, en það mætir ekki hinu fólkinu. Ég held að flestir sem taka þátt í deilihagkerfinu og leigja hluta af sínu rými, forstofuherbergi eða stúdíóíbúð í kjallara eða eitthvað, á Airbnb, geri það allt árið. Er ekki markmið frumvarpsins að reyna að ná því? Mjög margir leigja einfaldlega rýmið út allt árið eða mundu gjarnan vilja gera það allt árið. Markmið frumvarpsins er að reyna að ná þessari starfsemi upp á yfirborðið, að hún komi upp á yfirborðið og fólk greiði skatta og gjöld, og einfalda regluverkið í kringum nákvæmlega þessa starfsemi þegar fólk leigir út forstofuherbergi til ferðamanna allt árið. En þetta frumvarp gerir það ekki. Það einfaldar ekki regluverkið gagnvart því fólki. Það þarf eftir sem áður, ef það ætlar að stunda þennan lífsstíl að leigja út ferðamönnum allt árið, ekki bara í 90 daga eða meðan það fer í frí, að fara í gegnum allan þennan frumskóg leyfa og allt saman. Það verður í rauninni höndlað áfram eins og það sé í gistiheimilisrekstri. Það gagnrýni ég. Mér finnst það skrýtið. Mér fannst betri tillagan sem kom frá hópnum um einföldun á regluverki í ferðaþjónustu sem sagði, og ég held að ég fari örugglega rétt með: Það má leigja allt að tvö rými í eigin eign án þess að þurfa að fara í gegnum allan frumskóginn. Það var bundið fjölda rýma. Þá náum við öllum þessa litla heimilisrekstri, sem ég held að ekki sé hægt að segja að sé einhver rosalegur atvinnurekstur, upp á yfirborðið. En frumvarpið eins og það er lagt fram gerir það ekki. Það mætir bara þörfum fólks sem ætlar að fara í frí og leigja út húsið sitt á meðan. Við erum ekki að tala um það endilega þegar kemur að Airbnb.

Virðulegur forseti. Já, það er réttur skilningur hjá þingmanninum, það er í raun ekki tekið á þessu. Fólkið sem er í þessu allt árið um kring og leigir út hluta af rými eða séreign er þá komið í flokk II sem er í raun gistiheimili og þarf að sækja um leyfi sem slíkt. Hérna náum við utan um þennan kima af viðfangsefninu. Ég vona svo sannarlega að þetta verði til þess. Þetta er kannski fyrsta tilraunin til þess að ná utan um þetta með einföldum hætti. Ég vona svo sannarlega að lögin, ef frumvarpið verður samþykkt, nái markmiðum sínum og við munum auðvitað hafa þau í náinni skoðun til þess að sjá hvort þau geri það. Það getur vel verið að atvinnuveganefnd sem fer yfir málið telji ástæðu til að skoða þessar flokkanir, eða, sem ég teldi mikilvægt, að við mundum líta til þess þegar reynsla er komin á það hvernig lögin virka.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að við skiljum hvort annað, það er allt saman orðið frekar skýrt um hvað verið er að tala. Það er þá þannig að frumvarpið mætir bara þörfum þess fólks sem vill fara í frí og leigja út húsið sitt á meðan eða leigja út sumarbústaðinn sinn meðan það er ekki að nota hann. Það held ég að sé frekar lítill hópur, án þess að ég viti það svo sem, af þeim sem stunda það að leigja út á Airbnb. Ef markmiðið er að reyna að ná deilihagkerfinu þegar kemur að heimagistingu, að ná þessari Airbnb-væðingu upp á yfirborðið og einfalda regluverkið í kringum það allt saman, fagna þeirri fjölbreytni sem birtist í gistimöguleikum með tilkomu Airbnb, þá mundi ég nú leggja þá skoðun í púkkið að það yrði að fara aðra leið. Mér finnst sú leið sem var lögð til í skýrslunni betri, að segja einfaldlega við fólk sem vill leigja út rými að það sé bundið við tiltekinn fjölda rýma. Mér finnst skynsamlegt að binda það við tvö rými, tvö herbergi eða eitthvað svoleiðis. Ég held að heimagisting eins og hún er núna með allri leyfisskyldu og því öllu sé núna bundin við átta rými, þannig að það væri strax verið að keyra það mjög mikið niður. Ef fólk vill leigja út tvö rými væri það innan marka þess að vera ekki í atvinnurekstri, það væri bara eðlileg þátttaka í deilihagkerfinu. Ef við bindum gistinguna við daga held ég að við fáum ekki þá niðurstöðu að þessi starfsemi komi upp á yfirborðið. Þá held ég að fólk sem vill leigja út allt árið muni freista þess að gera það áfram á svörtu.