Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ingvar Pálmason Jeg þarf ekki mörgum að svara af skeytum þeim, sem beint hefir verið til okkar tveggja í meirihl. nefndarinnar, vegna þess, að hv. 5. landsk. (JJ) hefir svarað þeim flestum. Í upphafi fyrstu ræðu sinnar gat hæstv. fjrh. (JÞ) þess, að þeir, sem vildu fresta málinu, vildu ekki, að Landsbankinn tæki við seðlaútgáfunni yfirleitt. Jeg veit ekki, á hverju þetta er bygt, sjeu það ekki getsakir, heldur skoðun, sem jeg ætla að sje. En sá hefir lítið af rökum, sem við slíkar skoðanir ætlar að styðjast. Jeg hefi litið svo á, að Landsbankinn muni taka við seðlaútgáfunni, þegar fram líða stundir. Jeg hefi ekki djúpa þekkingu á þessum málum, en jeg hefi reynt að mynda mjer skoðun, og ef jeg á að fara eftir henni, þá verð jeg að leggja til, að málinu sje frestað og það sje rannsakað. Af því má ekki leiða það, að jeg vilji undir engum kringumstæðum, að Landsbankinn taki seðlaútgáfuna. Sje mín skoðun rjett, leiðir rannsókn það í ljós, en ef hún er röng, þá gæti fresturinn orðið til þess, að málið yrði samt betur undirbúið. Jeg býst við, að fyrir okkur öllum vaki að leita þess, sem rjett er í þessu máli, og annars ekki, og í sambandi við það má geta þess, að það liggja fyrir mikil gögn um nauðsyn á ítarlegri rannsókn. Og jeg fæ ekki betur sjeð en að rannsókn á milli þinga, sú, er þegar hefir fram farið, hafi ekki orðið fullnægjandi. Frv., eins og það liggur nú fyrir, hefir ekki verið borið undir sjerfræðing, einmitt af því, að tími hefir ekki verið til þess. Hinsvegar ætti öllum að. vera ljúft, að þetta væri rannsakað sem best. Það er alveg ástæðulaust að segja, að fyrir þeim, sem frestinn vilja, vaki aðeins það eitt, að hindra frv. Jeg vildi minna á þetta, af því mjer finst það ekki hafa verið tekið nægilega fram. Þá kem jeg að því, sem hæstv. fjrh. sagði um afstöðu mína, borna saman við þá í fyrra. Hann vitnaði í orð í framsöguræðu minni í fyrra og gerði mjer þann heiður, að gera þau að sínum orðum nú. Það vildi hann ekki þá. Vinningurinn við þá rannsókn, sem gefinn er kostur á, er sá, sem áður er tekið fram. En jeg leyfi mjer að gera mjer vonir um, að hæstv. fjrh. (JÞ) verði að fresti þeim loknum kominn ennþá nær mínum skoðunum. Annars er ekki ástæða til fyrir mig að fara langt út í þetta. Því að hv. 5. landsk. (JJ) er þegar búinn að sýna fram á, að hjá okkur er um enga stefnubreytingu að ræða. Í fyrra taldi jeg rjett, að málinu væri haldið áfram í þingi, en endað með því að fresta því til frekari rannsókna. Þá var það miklu fyr á ferð á þingtímanum. Nú er orðið svo áliðið, að það er ekki kostur að sökkva sjer ofan í málið. Það er viðurkent, að rannsókn milli tveggja þinga er naumast nægileg. Jeg tel því rjett að halda áfram á sömu braut og gert var í fyrra, en meðferð málsins sje á valdi sjerstakrar nefndar, en ekki hæstv. fjrh. (JÞ). Fresturinn milli þinga nægði honum til þess að kynna sjer málið. Hann er því búinn að taka fasta afstöðu til þess. En um aðalatriðið, hvernig koma eigi fyrir seðlaútgáfunni, þar skiftast skoðanir. Þó get jeg ekki falist á skoðun hv. 2. þm. G.-K. (BK), þó jeg viðurkenni, að það sje djarft af mjer og öðrum leikmönnum að dæma slíkt markleysu. Það er ekki gott að segja, hvernig fer nú. Jeg geri ráð fyrir, að dagskrá.meirihl. verði samþ.- þingið skipi milliþinganefnd. Hæstv. fjrh. sagði í einni ræðunni, að dagskrá okkar væri óforsvananleg. Þetta getur verið, en jeg lít ekki þannig á. En hitt er óforsvaranlegt, að skilja við málið í greinarleysi. En það kalla jeg að skilja við málið í greinarleysi, ef engin skipun er um það gerð. Þá kom hæstv. fjrh. inn á ýmsar aðfinslur, sem koma fram í sjernál. okkar. Jeg skal ekki jagast um það, en hinu þykir mjer lítil heimild fyrir, sem hv.þm. Vestm. (JJós) og hæstv. fjrh. halda fram, að við höfum í fyrra viljað samþykkja frv. breytingalítið. Það lítur að vísu svo út í nál., en er þó mjög óákveðið og aðeins til 3. umr. Þetta er orðhengilsháttur og ekki rök, og ef hægt er að gera sjer þetta að rökum, þá eru þau auðkeypt orðin. Jeg veit, að hv.þm. Vestm. (JJós) kemur sem oftar með þingtíðindin til þess að lesa úr. Og jeg er ekki að saka hann um það, að hann kunni ekki að lesa. En hann vill stundum ekki lesa nema það, sem honum finst við eiga. En jeg held, að þessi orðhengilsháttur bjargi engum út úr málinu. það var aðeins drepið á, að þetta ætti ekki að gera að flokksmáli. Jeg tek hiklaust undir það, og líka það, sem sagt hefir verið af meðnefndarmanni mínum, að til þess hefir heldur engin tilraun verið gerð af okkar hálfu. Það verður ekki borið á okkur með rjettum rökum. Jeg ætla ekki að standa og munnhöggvast um skoðanaskifti okkar hv. 5. lansk. (JJ). En við finnum okkur hvorugur sekan um skoðanaskifti og teljum annað sæmra en að nota óheyrilegan orðhengilshátt til þess að rökstyðja þá skoðun. Jeg legg málið undir úrskurð hv. deildar. Verði dagskrá meirihl. samþ., höfum við lýst því yfir, að við munum koma með þáltill. Ef hún verður ekki samþ., verða þeir, sem fella hana, að ráða fram úr þessu máli. Þá verður einskis af okkur krafist.

Frsm. meirihl. (Sigurður Eggerz) Jeg hefi fengið leyfi hæstv. forseta til þess að tala í 10 mínútur, og þakka jeg það hjer með. Það stendur fast, sem jeg sagði, að gengissveiflurnar eiga svo föst ítök í viðskiftalífinu, að mjög örðugt er að ráða við þær. Dæmi hæstv. fjrh. (JÞ) um Finnland og Svíþjóð þarf ekki að sanna neitt. Viðleitni Finnlendinga mun hafa verið að halda finska markinu niðri. Hvergi hefir eins gott ástand verið og í Svíþjóð, af því að Svíar tóku eftir því á stríðstímunum, hvernig línurnar lágu. Hvað viðvíkur kaupum á sterlingspundum, þá er sýnilegt, að slík kaup eru ekki hagstæð, þar sem gengi krónunnar fer hækkandi. Ef Íslandsbanki byði Landsbankanum kaup á innieign sinni erlendis, þá mundi Landsbankinn neita. En slík kaup væru hagstæð fyrir Íslandsbanka. Að kaupa núna pund til þess að borga enska lánið, eins og hæstv. fjrh. (JÞ) sagði, að gera mætti, væri hreinasta fjarstæða. Jeg hefi ekki sagt, að seðlabankinn eða Landsbankinn mætti ekki kaupa gjaldeyri, en jeg hefi haldið fram, að hann mætti ekki safna í stóran sjóð, því að það drægi of mikið fje frá atvinnuvegunum. Gömlu bankarnir verða að gjalda gamalla synda á ýmsan hátt. Nýr banki gæti haft reynsluna til viðvörunar. Hún yrði honum kjölfesta. Hæstv. fjrh. (JÞ) talaði um árið 1920, sagði, að þá hefði krónan lækkað í verði. 1919–20 varð mesta tapið á síld og fiski. Þjóðirnar eru háðar sömu lögum og einstaklingurinn, að meðan tekjurnar eru meiri en útgjöldin, er alt vandræðalaust. En þegar tekjurnar bregðast, eru vandræðin fyrir dyrum. Því er altaf þörf á varkárni. Hvað lánaþörfinni viðvíkur, þá er það almannarómur, að bankarnir láni of lítið, og ekki sje hægt að draga úr dýrtíðinni, af því að ekki fáist lán til húsabygginga. - Hvað snertir nýjan banka, þá á slíkt frv. ekki að koma frá öðrum en stjórninni. Þá talaði hæstv. fjrh. (JÞ) um, að nægt gæti það bankafyrirkomulag, sem verið hefði fyrir 80–90 árum. Það þykir mjer fremur broslegt. Er ekki sjálfsagt að hagnýta sjer þá reynslu, sem síðan er fengin.

Mitt er að yrkja, ykkar að skilja, sagði Gröndal!

Hv. 2. þm. S.-M. (IP) kallar það orðhengilshátt, að vera að vitna í ummæli hans og annara frá síðasta þingi. það er auðvitað þrautavörn hans, en breytir eigi að síður engu í málinu.

Jónas Jónsson Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir nú gert málinu talsvert gagn með því að skýra þinginu frá, að hann virðist leggja mikla áherslu á það, að draga Landsbankann undan áhrifum ríkisvaldsins. En jeg skal ekki tala mikið um það nú, en vil aðeins benda á það, að þessi breyting er ákaflega stórfeld, og jeg get sagt hæstv. fjrh. (JÞ) það, að í hans eigin herbúðum út um land mælist þetta ákaflega illa fyrir, að vilja draga bankann undan ábyrgð ríkisvaldsins. Jeg get hugsað, að hann fái lítið þakklæti fyrir það úr ýmsum áttum. Hinsvegar hafa væntanlega einstöku kaupsýslumenn viljað komast í þann feita kjötpott, sem þetta fyrirkomulag hefði getað veitt þeim aðgang að. Hlutabrjefin gætu borgað sig tiltölulega mjög fljótt. Jeg vil því ekki draga í efa, að úr ýmsum áttum geti verið lögð mikil áhersla á þetta, en hitt er annað mál, hvort þær ýmsu áttir eru svo mjög hollar þjóðfjelaginu. Þá sagði hv.þm. Vestm. (JJós), að jeg hefði verið gramur yfir þeirri ræðu, sem hann hefði haldið. En jeg er þvert á móti hryggur, þegar hv.þm. (JJós) heldur ljelegar ræður. Nú hefir hv.þm. (JJós), eins og hans flokkshöfuð, gengið inn á það, sem var aðalstefna okkar í fyrstu; þessvegna finst mjer það hálfgeri óþakklæti við okkur, sem höfum vísað veginn, að vera með nokkurn rembing, en jeg tek það ekkert illa upp og vil aðeins benda á og undirstrika það, að þessu er haldið fram í nál. okkar. Menn vilja ekki, að bankinn hætti að vera þjóðareign. Þessvegna held jeg, að hv.þm. gangi illa að sanna það. Þegar verið er að tala um hrein og bein eignaryfirráð bankans, þá fer málið að snerta nokkuð mikið æðstu yfirráðin, þá er verið að breyta um þann grundvöll, sem búið er að halda síðan 1885. Eignin er aðalatriðið, og eignir skapar stjórnina.

Frsm. meirihl. (Sigurður Eggerz) Jeg kannast fullkomlega við nefndarálit það, sem háttv.þm. Vestm. og jeg rituðum undir á síðasta ári. Í því er ekkert ósamræmi við það, sem jeg nú hefi haldið fram, því jeg bið háttv.þm. að veita því eftirtekt, að það er seðlaútgáfan, sem jeg segi, að muni verða Landsbankanum til óhappa, ef hann fær hana. Annars er það ákaflega óþægilegt að fá slíkar athugasemdir, eftir að maður hefir ekki leyfi til að tala nema svo stutt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Út af því, sem hv. 5. landsk. (JJ) sagði, viðvíkjandi þeim orðum manna, að það hefði verið lögð áhersla á það, úr ýmsum áttum, að bankinn fengi sem sjálfstæðasta aðstöðu gagnvart ríkisstjórninni og löggjafarvaldinu, þá skal jeg taka það fram, að jeg átti sjerstaklega við það, sem Krabbe sendiráðsritari leggur áherslu á og prófessor Nielsen sömuleiðis. Krabbe segir í áliti sínu, á bls. 1, að seðlaútgáfan eigi að vera hjá peningastofnun, er bæði sje sjálfstæð gagnvart ríkisstjórn og fjármunahagsmunum einstaklinganna, og hafi mátt til þess að halda uppi peningamálum landsins.