Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Vegna þess að brtt. á þgskj. 306 hefir komið fram seinna en svo, að háttv. þingdeildarmenn hafi getað haft tækifæri til að glöggva sig á henni, leyfi jeg mjer að leggja til að málið verði tekið út af dagskrá.



Jeg tek í sama streng, því að jeg hygg, að menn þurfi nokkurn - tíma til þess að átta sig á brtt. Menn hefir áður greint mjög á um efni hennar, og sams konar tillaga var nýlega feld í hv. Nd. Jeg hygg því, að nú sje einmitt ástæða til að neyta þess ákvæðis í þingsköpum, að tillögum sje útbýtt daginn áður, og að rjett sje, að gefa mönnum tóm til umhugsunar, áður en gengið er til atkvæða um hana.

Karl Einarsson ; Þessi sama tillaga var á ferðinni hjer í fyrra, og gafst þá deildarmönnum tækifæri til þess að athuga hana. Jeg álít því þarflaust að taka mál- ið út af dagskrá hennar vegna. Þegar hjer var komið umræðum, tók forseti málið út af dagskrá.



Jeg verð að leyfa mjer, áður en jeg fer að tala um frumvarpið sjálft og breytingartillögur nefndarinnar, að fara nokkrum orðum um málið í heild sinni og koma með nokkrar athugasemdir því viðvíkjandi. Jeg vil þá fyrst taka það fram, að það eru að eins 7 mánuðir síðan bannlögin gengu að fullu í gildi. Á árunum 1912–15 var eins konar millibilsástand. Á þeim árum var að vísu óleyfilegt að flytja vín til landsins, en það var hins vegar leyfilegt að selja vín til ársloka 1914. Það gat því ekki hjá því farið, að í skjóli þessarar vínsölu ætti sjer stað nokkur ólöglegur innflutningur á víni, enda lágu ýmsar aðrar orsakir til þess, sem jeg hirði ekki að tala um. En þrátt fyrir þetta og hinn stutta tíma, sem lögin hafa að fullu verið í gildi, sje jeg ekki betur en að blessun og áhrif laganna hafið þegar komið áþreifanlega í ljós. Jeg talaði ekki mikið um frumvarpið við 1. umr., en jeg gat þess þá, að sveitirnar væru nú að mestu orðnar þurrar og að það væri að eins í kaupstöðunum og við sjó, að nokkuð af víni væri eftir. Bleytan af víninu er því að mestu horfin af þessu landi. En áður var landið alt einn votur völlur, eins og ein sveit hjer á landi hefir verið kölluð Votuvellir. Menn geta sannfærst um þessa breytingu þegar menn ferðast um landið. Nú sjest varla drukkinn maður, nema örsjaldan. Þegar menn mæta lest úr kaupstað eða koma á almenna mannfundi geta menn sannfært sig um þetta, er menn bera það saman við það, sem áður var. Þetta er breytingin í sveitunum, og í kaupstöðunum er breytingin hin sama. Áður var vínveitingahús í flestum kaupstöðum og fleiri en eitt í mörgum þeirra, og þá var það ekki sjaldgæft að sjá menn ósjálfbjarga á strætum úti. Nú sjást ölvaðir menn örsjaldan. Jeg hefi verið hjer í Reykjavík nú í sumar og undanfarin ár og hefi sannfærst um þá miklu breytingu, sem orðið hefir í þessu efni á síðustu árum. Nú er það sjaldgæft að sjá ölvaðan mann, ekki af því, að það komi ekki fyrir að menn verði ölvaðir, það veit jeg vel, heldur af því, að menn eru farnir að blygðast sín fyrir að láta sjá sig ölvaða. Þingmenn og þingskrifarar sanna þetta. Jeg hefi nú verið á 5 þingum, þetta er það 6., og get borið vitni um það, að áður var það ekki svo sjaldgæft, að maður sæi þingmenn ölvaða á þingfundum, og þingskrifarar voru stundum svo drukknir, að þeir gátu ekki gætt starfa síns. Jeg vil nú ekki segja að þetta sje alveg horfið, því t. d. var einn þingskrifarinn úr neðri deild að ráfa hjer um gangana í þinghúsinu í gær talsvert drukkinn. En yfir höfuð eru þingmenn og þingskrifarar nú mestu reglu- og snyrtimenn. Jeg gæti nefnt fleira því til sönnunar, hvað vínnautnin hefir minkað, en það er óþarfi að telja fleira að sinni. En hverju er þessi stórkostlega breyting að þakka? Fyrst og fremst bindindisstarfseminni, sem hjer er búin að standa í 30 ár, og þar næst hinum mörgu og góðu lögum, sem bindindisfjelögin hafa komið til leiðar og nú síðast aðflutningsbannslögunum. Jeg nefndi bindindisstarfsemina. Þeir hafa verið misjafnir, dómarnir um hana. Jeg man að jeg kom hingað til Reykjavíkur á fyrstu árum eftir að Goodtemplarareglan kom hingað til lands. Bindindismennirnir voru þá lýttir og illa um þá talað af háum jafnt sem lágum. En nú kveður við annan tón bæði hjá bannmönnum og andbanningum. Nú lofa jafnvel andbanningar bindindisstarfsemina á hvert reipi. Nú segja andbanningar: „Bannnlögin eru afskræmi en bindindisstarfsemin er ágæt, en bannlögin hafa eyðilagt hana.“ En þeir menn, sem svona tala, eru einmitt menn með sama hugsunarhætti og þeir, sem áður löstuðu bindindið. Þeir eru á eftir tímanum um 30 ár. 1885 þegar bindindisstarfsemin hófst gátu þeir ekki skilið nytsemi hennar. Árið 1915 þykjast þeir skilja bindindið, en þeir skilja ekki nytsemi bannlaganna. Árið 1945 býst jeg við að þeir skilji þau, því að þeir eru á eftir tímanum um 30 ár, en ekki meira. Andbanningar finna bannlögunum það til foráttu, að þau sjeu brot á persónulegu frelsi. Þetta kveður við alstaðar, og maður skyldi ætla að það væri einhver sannleikur í þessu, fyrst svo margir virðast sammála um það. En má jeg spyrja. Hvaða lög eru ekki takmörkun á persónulegu frelsi? Lögin eru einmitt til vegna þess, að mennirnir eru ekki nógu fullkomnir. Það þyrfti engin lög nje takmarkanir á persónulegu frelsi, ef mennirnir væru nógu góðir, en það erum við ekki, og þess vegna þarf lög. Þau eru ekki handa góðu og upplýstu mönnunum, heldur handa þeim vondu og fáfróðu. Andbanningar og áfengisvinir hneykslast á aðflutningsbannslögunum eins og þau væru einu bannlögin. Það er óþarft að sýna fram á að til sjeu fleiri bannlög, en þó má geta þess, að á öllum síðustu þingum höfum við verið að samþykkja fjölda bannlaga, svo sem friðunarlög fyrir fugla, hreindýr o. fl., og enginn hefir haft neitt á móti þeim lögum, en á móti þessum lögum hamast andbanningar eins og á móti mestu þrælalögum, og þeir gefa þeim nafnið þrælalög. Maður getur ekki neitað því, að andbanningar eru dálítið fyndnir með þessu, þó að fyndnin komi niður á þeim sjálfum. Mjer hefir ekki þótt eins vænt um neitt nafn eins og þetta nafn, þrælalög, því að það tekur einmitt fram tilgang laganna. Ófriðurinn milli suður- og norðurríkjanna í Bandaríkjunum hefir verið kallaður þrælastríðið, af því að hann var meðal annars háður, til þess að leysa þrælana úr ánauð: Aðflutningsbannslögin mega vel kallast þrælalög, af því að tilgangur þeirra er sá, að leysa menn undan þrældómi Bakkusar. Bindindismennirnir þurfa þessara laga ekki fyrir sitt leyti; þau eru ekki til vegna þeirra. Þau eru til orðin vegna ofdrykkjumannanna og til þess að varna því; að að menn venjist á að drekka og verði þannig þrælar drykkjuskaparins og Bakkusar. Andbanningar segja: „Íslendingar eru eina þjóðin, sem heldur fast við bannlagaheimskuna“, sem þeir svo kalla. En það er ekki rjett, að við sjeum eina þjóðin, sem heldur fast við þá fögru hugsjón mannúðar, frelsis og bróðurkærleika, er felst í áfengisbannslögunum. Eins og menn vita eru um 80 fyki í Bandaríkjunum, sem hafa líkt áfengisbann, þótt nokkur munur sje á, svo sem eðlilegt er; vegna mismunandi staðhátta. Í þessum ríkjum eru um 27–30 miljónir manna. Þar er algengt sölu og aðflutningsbann. Og mörg önnur ríki eru orðin þar fyrir sveita- og hjeraða samþyktir. Margar miljónir manns berjast þar fyrir alríkisbanni, og búast þeir við að það fáist eftir fá ár, eða upp úr 1920. - Í Noregi og Svíþjóð er búist við að algjört bann komist á innan skamms tíma og jafnvel í landinu, sem við höfum fengið okkar áfengi frá, Danmörku, er farið að nefna árið 1930 sem það ár, er slík lög muni komast þar á. Styrjöldin mikla hefir betur en alt annað sýnt, hvert heimurinn stefnir í þessu efni. Rússakeisari hefir bannað sterkasta áfengið í sínu mikla og víðlenda ríki. Í Frakklandi, vínlandinu mikla, sem varnaði því fyrir nokkrum ár með mótmælum sínum, að bannlög kæmust á í Finnlandi og Noregi, hafa nú verið gefin lög um bann gegn tilbúningi, sölu og útflutningi áfengis þess, er absint heitir og jafnvel einhverra sterkari áfengra drykkja. Í Þýskalandi er stefnt að líku marki. Englandskonungur hefir afnumið alla vínnautn við sína hirð. Menn kunna nú að segja að þetta stafi einungis af styrjöldinni og muni falla niður, þegar henni er lokið. En það hygg jeg þó ekki verði. Hvað er talið mesta bölið í heiminum? Fyrst er talið áfengisbölið og hernaðarbölið þar næst. Ófriðarbölið hefir aldrei komið fram í eins stórkostlegri mynd og nú, og áfengisbölið ekki heldur náð jafn voðalegum tökum á mannkyninu sem nú. En þegar bæði þessi böl ætla að sliga þjóðirnar, er eðlilegt að þær reyni að varpa af sjer öðru bölinu, til þess að geta betur risið undir hinu. En þegar styrjöldinni er lokið munu þjóðirnar verða orðnar svo skynsamar að halda áfram bardaganum á móti áfengisbölinu, og skipa fyrir um það með löðum eins og við höfum gjört. Við höfum ekkert að segja af styrjöldinni, nema þá óbeinlínis að því leyti, sem hún hefir áhrif á vöruverð og viðskifti, en við höfum mörg önnur böl að berjast við. Við höfum ís, og harðindi, sem stafa af ísnum: Það er því sjálfsagt, að við vörpum af okkur þeim byrðum, sem okkur eru sjálfráðar, til þess að við getum betur staðið á móti hinum, sem okkur eru ósjálfráðar. Við getum ráðið við áfengisbölið, en við getum ekki ráðið við ísinn og ekki til fulls við harðindin. Jeg sýndi fram á þá breytingu, sem orðið hefir hjer á landi á seinni árum. Sveitirnar eru orðnar þurrar, en við sjóinn og í kaupstöðunum er enn þá rakt. Jeg held að það vanti ekki nema herslumuninn til þess, að við losnum að fullu við áfengisbölið. Og til þess þurfum við að bæta úr helstu göllunum á bannlögunum, því að eðlilega hefir það komið í ljós, að nokkrir gallar eru á þeim. Þetta verðum við að lagfæra einkum vegna þess, að málefnið er alheimsmál, en ekki einungis íslenskt. Ekkert, sem hin íslenska þjóð hefir gjört, hefir vakið á oss eins mikla athygli út um heiminn, eins og þessi lög. Ekki af því, að þau hafi sett á okkur skrælingjamerki, eins og andbanningar sögðu að þau mundu gjöra, heldur er það hin háleita hugsjón, hin mikla, siðbætandi, mannfjelagsbætandi hugsjón, er felst í bannlögunum, sem því hefir valdið. Og svo þetta, að minsta og fámennasta þjóðin hafði hjer í miklu og göfugu máli riðið fyrst á vaðið, gjört fyrstu tilraunina, hvort þessi hugsjón væri framkvæmanleg. Það var svo göfugmannlegt, frægilegt og stórkostlegt. Jeg man það, að 1909 lögðu andbanningar mikla áherslu á það, að við, sem værum svo fáir, fátækir, smáir, ættum ekki að gjöra fyrstu tilraunina, ættum ekki að vera að „experimentera“ með þetta mál. Þessi orð voru skökk. Eins og einstaklingarnir hafa skyldur, og því ber enginn á móti, og eins og stóru þjóðirnar hafa skyldur, þannig hafa einnig smáþjóðirnar skyldur, þegar tækifærið kemur. Tækiðfærið kom hjer 1909; þá ákvað Alþingi að gjöra tilraun til að útrýma áfengi og áfengisböli úr landinu með lögum. Þau lög voru þá ekki svo vel úr garði gjörð sem skyldi; til þess lágu mörg atvik, sem ekki verða rakin hjer. Nú, þegar lögin eru komin í framkvæmd, koma gallarnir í ljós. Þá þarf að laga, ekki vegna þess, að lögunum sje bein hætta búin fyrir þá sök, heldur skiftir það miklu máli, að lögin sjeu sem best úr garði gjörð, til þess að sem best reynsla fáist í þessu máli og fáist sem fyrst. Umheimurinn horfir með eftirvæntingu til Íslands og spyr: „Hvernig reynast bannlögin á Íslandi? Það er skylda vor Íslendinga, að gjöra alt, sem í voru valdi stendur, til þess að árangurinn verði sem bestur, og það sem fyrst. Við því liggur sæmd vor og heiður. Oss er sæmdarauki að lögunum. Sæmd vor verður meiri, þegar aðrar þjóðir geta sagt: „Þar, úti í ysta reginhafi, er fengin áreiðanleg reynsla í því, hvernig losast má og losast á við mestu meinsemd mannfjelagsins á þessum tímum“. Jeg skal svo snúa mjer að einstökum greinum frumvarpsins og breytingartillögum þeim, er nefndin hefir gjört. En jeg vil áður vekja athygli háttv. deildar á prentvillu, sem slæðst hefir inn í þgskj. 262, 4. gr. Þar stendur í „5. málsgr., sem verður 4“, . . á að vera 6. málsgr., sem verður 5. Aðalmunurinn á 1. gr. á þgskj. 136 og samsvarandi 5. gr. bannlaganna er sá, að frumvarpið gjörir ráð fyrir, að alt áfengi verði innsiglað á fyrstu höfn, þegar skip kemur frá útlöndum, og það geymt innsiglað, þangað til skipið fer frá síðustu höfn á landinu. Aftur stendur í 5. gr. bannlaganna, að áfengi, sem ætlað er til skipsforða, skuli undanþegið innsiglan. Reynslan hefir nú sýnt, að gildandi ákvæði er ekki heppilegt og lítt framkvæmanlegt. Skipsforðinn er stöðugt óinnsiglaður, og. með því fyrirkomulagi hefir reynslan sýnt, að þótt ekki sje gripið til þess inni á höfn, þá er þó tekið til þess strax fyrir utan landhelgislínuna. Af þessu hefir oft leitt, að menn taka sjer far stutta leið með þessum skipum, sem eru fljótandi vínsöluhús, til þess eins að ná í áfengi. Slíkt gæti ekki komið fyrir, ef áfengi alt væri innsiglað á fyrstu höfn. Sú óregla, sem stafar af gildandi lögum, gæti ekki átt sjer stað, ef 1. gr. frumvarpsins yrði að lögum. Auk óreglunnar, sem leiðir af gildandi lögum, er hætt við, að óhlutvandir skipverjar selji landsmönnum áfengi. Á sumum skipum gjöra þetta næstum allir. Það er ómögulegt fyrir lögreglustjóra, hve duglegur sem hann er, að hafa nægilegt eftirlit með þessu; það er ókleift, því að skipsforðinn er vanalega fremur ríflegur; og látinn óinnsiglaður. Aftur á móti yrðu lögin framkvæmanlegri og ljettara eftirlitið, ef alt áfengi væri innsiglað á fyrstu höfn. Skipstjóri ber þá líka ábyrgð á, að engu sje skotið undan og ekkert innsigli rofið, fyrr en skipið er alfarið. Eftirlitið verður ljett, ef innsiglað er á fyrstu höfn og skoðað á síðustu. Ef innsigli er rofið eða áfengi skotið undan, hlýtur það að komast upp og skipstjóri sætir þá hegningu. Sami skipstjóri mun þá varla oftar en einu sinni gjöra sig sekan í því. Lögin yrðu þá haldin af þeim skipum, sem oftast eru hjer við land. Og eftirlit lögreglustjóra yrði þá litið í samanburði við það, sem nú er. Það má gjöra ráð fyrir, að einhver kunni að hreyfa þeim mótbárum gegn innsiglun alls áfengis, að sumir skipverjar kynnu að hafa, samkvæmt lögum sinnar þjóðar, rjett til ákveðins skamts af áfengi. Mjer er ókunnugt um, hvernig því er varið, en jeg veit þó, að skipverjar sumra þjóða hafa alls engan rjett til þess. Jeg hygg, að þó svo væri, að skipverjar væru þannig ráðnir, að, þeir ættu að hafa daglegan áfengisskamt, þá ættu þeir að sætta sig við, að fá ekkert áfengi, meðan þeir eru hjer við land; þeir eru þá komnir undir landsins lög, og verða að hlýða þeim. Jeg get ekki sjeð, að nokkur óþægindi mundu leiða af þessu. Að eins lítil ónot fyrir skipstjóra, sem kæmu hingað í fyrsta skifti og væri ókunnugt um lagaákvæðin. Eimskipafjelag Íslands hefir tekið upp þá reglu, að hafa ekkert áfengi á skipum sínum, meðan þau eru hjer við land. Það er bæði fallegt og gott, en alt annað væri svívirða og stórhneyksli. Hvernig mundu útlendingar líta á það, ef áfengi væri haft á þeim skipum, sem landssjóður og landsmenn eiga? Jeg hefi heyrt marga kalla Eimskipafjelag Íslands óskabarn Íslands, og það er það líka. Það gæti orðið fyrir óhag, ef óinnsiglað væri alt áfengi á öllum öðrum skipum; það getur beðið óhag við það, ef frumvarp þetta verður ekki að lögum. Jeg tel víst, að framvegis verði ekkert áfengi á skipum Eimskipafjelags Íslands, og jeg er líka viss um, að hluthafarnir gjöra stranga kröfu til þess. En ef útlendum skipum leyfist að sigla með áfengi með ströndum fram, getur það freistað andbanninga og áfengisvina, til þess að taka þau fram yfir skip Eimskipafjelags Íslands, og taka sjer fremur far með þeim. Það getur því beðið fjárhagslegan óhag af því. Breytingartillögurnar við 1. gr., það er að segja 2. og 3. gr. á þgskj. 262, standa í nánu sambandi innbyrðis. Ábyrgð í 4. málsgr. á að færast inn í 2. gr.; 4. málsgr. verður því óþörf og fellur burt. Jeg vona að mönnum skiljist, af hverju 4. gr. stafar. Nefndinni þótti óeðlilegt að láta skipstjóra bera ábyrgð á öllum brotum, ómögulegt fyrir hann að ábyrgjast farþega, að þeir hefðu ekki áfengi. Henni þótti því nægja að hann bæri ábyrgð á brotum skipverja. 5. breytingartillagan hljóðar um það, að síðasta málsgr. 1. gr. falli burtu. Í frumvarpinu stóð, að lögreglustjóri skyldi hafa heimild til að sleppa rannsókn í útlendum fiskiskipum, sem koma snöggvast að landi. Nefndin áleit, að það gæti verið athugavert að veita þetta, og ákvað því að sleppa henni. Eftir það skýrði ráðherra frá, að það gæti valdið óþægindum, því að á frakkneskum fiskiskipum væru hásetar ráðnir upp á vissan áfengisskamt á dag. Nefndin tekur því þessa breytingartillögu aftur. Þá kemur 2. gr. frumvarpsins, og sjest það í nefndarálitinu, að nefndin áleit, að ekki væri þar um neitt nýtt að ræða. Í lögreglusamþyktum bæjanna er veitt heimild til að taka ölvaða menn fasta, ef þeir á almannafæri raska ró og friði, eða eru ósjálfbjarga. Enginn lögreglustjóri mundi beita þessu ákvæði, meðan maðurinn væri sjálfbjarga og hagaði sjer vel. Þegar þessi ákvæði eru komin inn í almenn lög, er hægt að beita þeim víðar en í kaupstöðum. Það er þá einnig hægt í verslunarstöðum og sjávarþorpum. Í sveitum þarf þeirra varla með. Aftur á móti er það nýmæli í greininni, að geti ölvaður maður ekki sannað, að hann hafi fengið vín á leyfilegan hátt, skuli hann talinn brotlegur gegn 1. gr. bannlaganna. Þetta nýmæli var tekið upp, af því að verið getur, að ölvaður maður við rannsókn neiti að skýra frá, hvernig eða hjá hverjum hann hefir fengið vín. Af því að hegningarákvæði vantar, ef maður neitar að skýra frá þessu, þótti nefndinni nauðsynlegt að eitthvert refsiákvæði væri sett, og þótti nóg að binda hegningarákvæðið við það, að maðurinn neitaði að gjöra grein fyrir, hvar og hvernig hann hefði ölvaður orðið. Meiri hluta nefndarinnar þótti viðurhlutamikið, að færa sönnunarskylduna yfir á manninn. Síðari málsgr. 2. greinar er orðuð um. 7. breytingartillagan er að eins orðamunur en ekki efnismunur. Þá kemur 3. gr. frumvarpsins. Hún er orðin til fyrir það, að reynsla hefir sýnt, að menn vanrækja að skýra frá áfengisbyrgðum. Engin hegning er lögð við því í bannlögunum: Það er auðskilið mál, að allir skuli gefa þetta vottorð, og gefa það rjett. Í annan stað þótti nauðsynlegt að hafa ákvæði í lögum, er knýji menn til þess. Það er reynt að gjöra þetta með 3. gr. frumvarpsins, sem er í 2 málsgreinum. En svo þótti nefndinni nauðsyn að bæta 2. málsgreinum inn í þessa 3. gr. frumvarpsins. Fyrri málsgreinin hljóðar um það, að eyðublöð skuli vera alstaðar til undir vottorðin eða framtalið, sem á að vera greinilega sundurliðað. Síðari málsgreinin er aftur um það, að lögreglustjóra sje heimilt að skoða, eða láta umboðsmann sinn skoða vínbirgðirnar. Tilgangurinn með því ákvæði er að knýja menn til að gefa rjett vottorð. 9. breytingartillagan hljóðar um að koma þessum 2 ákvæðum inn í 3. gr. frumvarpsins milli beggja málsgreinanna. 8. og 10. brtt. er um að lengja frestina úr 4 vikum í 12 vikur, og 14 dögum í 8 vikur. Þessa fresti miðaði nefndin við þörf manna, ekki í kaupstöðum, heldur þar sem ógreiðar samgöngur eru, en nauðsynlegt er, að allir viti þetta nógu snemma. Enginn getur þá heldur afsakað sig með að honum hafi verið ókunnugt um skyldu sína, eða hvað við liggur, ef út af er brugðið. Þá kem jeg að 4. gr. frumvarpsins. Aðalbreytingin þar er, að bannað er að löggilda til lækninga í lyfjaskrá landsins þá áfengisvökva, er ætlaðir eru til neytslu. Orsökin er sú, er nú skal greina: Það var svo í byrjun ársins 1914, að. hreyfing kom upp hjer í Reykjavík í þá átt, að læknar gætu gefið lyfseðil upp á alt áfengi. Frá þessu máli er skýrt í brjefi landlæknis til stjórnarráðsins. Fyrirsögn þess er: Um áfenga drykki til lækninga. Það er gott, að menn kynni sjer málið, og vil jeg því skýra lítið eitt frá því. Það byrjaði þannig. Magnús dýralæknir Einarsson kvartaði undan því við stjórnarráðið, að hann gæti ekki fengið áfengt öl í lyfjabúðinni handa konunni sinni, sem læknir hafði ráðlagt áfengt öl til heilsubótar, og ljet fylgja álit frá Læknafjelagi Reykjavíkur, þess efnis, að sjálfsagt væri, að lyfsalar væru skyldir að hafa til alt það, er læknar vildu reyna til lækninga. Þetta álit var sent landlækni til umsagnar, og þá samdi hann umrætt brjef. Það er ekki tími til að fara út í það hjer, nema að örlitlu leyti. Jeg býst við, að þar sem landlæknir er þingmaður hjer í háttv. deild, muni hann ef til vill skýra frá því að nokkru leyti. Hann skýrir frá því í brjefi sínu, að hann mótmæli því, að nauðsynlegt sje fyrir lækna, að hafa vín eða áfengt öl til lækninga. Landlæknir skýrir svo frá í erindi sínu til landstjórnarinnar, að hann hafi skoðað lyfjabúðir hjá 38 hjeraðslæknum. Af þessum hjeraðslæknum höfðu 29 alls engin vín, og kváðust ekki vanir að hafa það handa sjúklingum, og í 25 hjeruðum af þessum 29 var engin áfengisverslun. 9 af hjeraðslæknunum höfðu eitthvert vín, og þó flestir mjög lítið, nema helst einn þeirra, er hafði þrjár tegundir vína, vínum oporto, vinum xeres og vinum malaga. Hinir höfðu lítið af víni og þrír þeirra höfðu að eins vinum xeres, og það í því skyni, að leysa upp í því fáein eiturlyf. Þar sem nú 29 af þessum 38 hjerðslæknum, sem voru í sveit, eigi hafa haft vín, þá hygg jeg að það geti ekki komið af öðru en því, að þeir telji ekki áfengi nauðsynlegt til lækninga, telji það ekki lyf, og úr því það er ekki nauðsynlegt í sveitunum, þá getur það heldur ekki verið nauðsynlegt í þessum sex kaupstöðum landsins. Í þessu sama brjefi ritar landlæknirinn um öl, og farast honum svo orð um það: „Ölföngin eru að ýmsu leyti mjög frábrugðin öðrum áfengum drykkjum. Í mörgum góðum öltegundum eru auk áfengisins önnur markverð efni, þannig blönduð, að drykkurinn geti verið til hollustu; bæði fyrir heilbrigða og sjúka og áhættulaust að neyta hans, ef ekki er mjög mikið áfengi í honum. Nú er farið að brugga alls konar öl með tvennu móti, 1. Þannig, að í því verði allmikið af áfengi, svo og svo mörg %, upp í 7–8%; það er gamla lagið. 2. Hins vegar eru nú víða bruggaðar þær sömu öltegundir og áður, en með þeim mun, að í þeim er ávalt mjög lítið af áfengi, ekki yfir 2¼%. Þessar áfengislausu öltegundir ryðja sjer nú óðfluga til rúms í öðrum löndum og útrýma meir og meir gamla áfenga ölinu. Nú er alfrjáls hjer á landi aðflutningur og sala á öllum þessum nýju og ágætu, áfengislitlu öltegundum. Er enginn verulegur munur á þeim og gömlu ölföngunum annar en þessi áfengismunur. Það er síður en svo; að sjúklingar eigi erfitt með að afla sjer ölfanga til heilsubótar . . . Það er því öldungis ástæðulaust að kvarta undan ölskorti handa sjúklingum“. Jeg get ekki stilt mig um að taka það fram, að mjer þykir hún stóreinkennileg, þessi ósk læknanna; að lyfjabúðirnar hafi alt, er þeir kunni að girnast, jafnt öl sem annað. Og mjer þykir það einkennilegt, að þessi ósk kemur ekki fyrst fram frá mannalækni, heldur frá dýralækni. Hún kemur fram frá manni, er hefir verið og er harðvítugur og svæsinn andbaningur, frá manni, sem hjer um árið ritaði mjög óviturlega grein í Andvara um aðflutningsbannið, einhverja þá óviturlegustu grein, að mínum dómi, er komið hefir fram á móti því. Og hann þarf að fá ölið handa konu sinni. Svo ganga læknarnir í fjelagið, og þá er málinu hrundið af stað. En hver fann nú upp púðrið? púðrið til að sprengja í loft upp bannlögin? Það gjörir sá maður, sem annars er ekki kunnur að uppfundningum; það görði herra Magnús Einarsson. Það er margt undarlegt í henni veröldu, og eitt af því er óneitanlega það, ef menn halda, að dýralæknir hafi meira vit á þessu en mannalæknar, og það sjálfur landlæknirin. Og ekki batnar þetta neitt við það, þó einn eða fleiri mannalæknar verði svo óheppnir,- að villast inn í hjörð dýralæknisins og hjálpa honum til þess að halda áfram þessari rekistefnu. Nú er þessari deilu haldið hjer áfram á Alþingi, og það gjöra þeir herrar, er flytja aðra breytingartillöguna á þingskj. 263. En tilgangur þeirra og tilgangur Magnúsar Einarssonar er ljós, svo ljós, að á honum villist enginn; hann er sá, að tortíma bannlögunum. Dýralæknirinn rak erindi andbanninga, og nú reka flutningsmennirnir að annari tillögunni á þingskj. 263 erindi þeirra. Jeg vil því mæla sterklega með því, að breytingartillaga þeirra á þingskj. 263 verði feld, en greinin samþykt svo, sem meiri hluti nefndarinnar óskar. Ellefta breytingartillaga nefndarinnar er sjálfsögð, því málsgrein þessi er óþörf, og af þeirri breytingu leiðir aftur 12. breytingartillagan, sem þá líka er sjálfsögð. Þrettánda breytingartillagan er um að orða síðustu málsgrein 4. greinar á annan veg. Þetta kemur til af því, að svo er ákveðið í 4. gr. aðflutningsbannlaganna, að gjöra skuli það áfengi óhæft til drykkjar, sem nota á til verklegra afnota. En við reynsluna hefir komið fram vafi á því, hvort hægt væri að gjöra áfengið óhæft til drykkjar, án þess að það missi notagildi sitt til þess, sem það er ætlað. Samkvæmt þessu virðist þá nauðsynlegt, að breyta orðalagi greinarinnar, og að því miðar 13. breytingartillaga nefndarinnar. Fjórtánda breytingartillagan er um sektir fyrir brot gegn 1. gr. frumvarpsins, eða 2. gr., ef 1. breytingartillaga. verður samþykt, þær eigi að verða hinar sömu og við brot gegn 1. gr. bannlaganna. Með þessu verður lágmark sektanna eins, en við ítrekað brot verða þær nokkuð hærri eftir bannlögunum, og er því hjer ofurlítið hert á. Þá er 15. brtt.; hún er um að afnema heimild þá, er sendiræðismönnum erlendra ríkja var veitt á Alþingi 1913, til þess að flytja inn vissan skamt af áfengi. Þessi heimild var þá sett í lög eftir beiðni frá stjórn Frakka. En nú hafa Frakkar lögleitt hjá sjer bann gegn tilbúningi og útflutningi á sumu áfengi, og sendiræðismaður þeirra kvað ekki ætla að nota heimildina í ár, og kærir sig ekki um hana. Það er því ástæða til þess, að nema þessa heimild úr lögum, og það því fremur, sem heimild þessi hefir verið óvinsæl hjer á landi, bæði af bannmönnum og andbanningum. Jeg vil taka það fram, að nefndin bar þetta atriði undir hæstv. ráðherra, og taldi hann, að af því mundu ekki stafa nein óþægindi. Sextánda breytingartillagan er afleiðing af þeim fyrri, og því sjálfsögð, verði hinar samþyktar. Og um 17. breytingartillöguna er það að segja, að hún er bein afleiðing af 15. brtt. nefndarinnar. Jeg finn svo ekki ástæðu til að ræða málið frekar, fyrr en þeir þm. Strand. (M. P.) og þm. Vestm. (K. E.) hafa gjört grein fyrir breytingartillögum sínum, og jeg heyri röksemdir þeirra.

Karl Einarsson : Eins og þingskjöl þau, er hjer liggja fyrir, sýna, þá hefir nefndin ekki getað orðið að öllu leyti samferða. Þó virtist það svo, á meðan nefndin starfaði, að þar væri rokkurn veginn góð samvinna og að nefndarmennirnir væru sammála í aðalatriðunum. Jeg fyrir mitt leyti, og eins nefndin, vildum lagfæra þær misfellur, sem eru á frumv., en það hefir ekki tekist að öllu leyti, og vil jeg benda á nokkrar misfellur, er jeg tel nauðsyn að verði lagfærðar við 3. umr. Í 2. brtt. á þgskj. 262 er svo fyrir mælt, að skipstjóri skuli bera ábyrgð á, að engu áfengi sje skotið undan innsiglun, og í 4. brtt. á sama þingskjali, að hann skuli aðeins bera ábyrgð á brotum skipverja, en eins og greinin verður orðuð með þessum breytingum, þá lítur svo út, sem skipstjóri eigi einnig að bera ábyrgð á því, ef einhver farþegi skýtur áfengi undan innsiglun. Þetta getur ekki hafa verið tilgangurinn, og verður því að lagfærast til 3. umr. Við 5. tillöguna á þgskj. 262, um að síðasta málsgrein 1. greinar falli burtu, hefi jeg það að athuga, að jeg hefi ekki orðið þess var, er hátt. framsögum. (B. Þ.) var að tala um, að nefndin hefði samþykt að taka hana aftur, og hefi jeg þó mætt á öllum nefndarfundum, er jeg hefi verið boðaður til.  (Björn Þorláksson: Meiri hluti nefndarinnar)  . Það getur verið, en mjer er ókunnugt um að nefndin hafi klofnað, eða nokkurir sjerfundir haldnir í nefndinni, og við hinir höfum enga tilkynningu um það fengið, sem hefði þó rjett verið. Í 4. gr. vantar enn fremur ákvæði um, að eigi megi nota sama lyfseðil oftar en einu sinni. En það má laga við næstu umræðu. Þá kemur það, sem jeg er ekki samþykkur meiri hluta nefndarinnar um. Jeg vil að felt sje burtu ákvæðið um það, að ekkert íslenskt fiskiskip megi hafa áfengi milli landa eða utan landhelgi; mjer finst með öðrum orðum ekki vera ástæða til þess, að önnur regla gildi um þetta fyrir íslensk fiskiskip en fyrir íslensk farþegaskip. - Og ef þetta ákvæði á að vera til þess, að síður sje hægt að fara kring um lögin, þá er engin ástæða til þess, að ætla að svo verði eða þurfi að verða. Ef íslensku fiskiskipin á annað borð vilja brjóta lögin með áfengisflutningi, þá vita allir, sem nokkuð eru kunnugir, að þau geta það hæglega, með því að fela áfengið, er skoðun fer fram, Þau hafa nógar holur og smugur til þess. Hvað þetta snertir; þá er ákvæðið þýðingarlaust og að eins óþarfa títuprjónsstingur til útgjörðarmanna og skipstjóra. Það er með öðrum orðum alveg eins hægt fyrir skipstjóra að leyna áfengi, þó þeir hafi það, og að skjóta undan innsiglan, og vil jeg heldur halda, að þeir fremur gjörðu hið fyrra en síðara. Jeg gæti þó felt mig við þannig lagað ákvæði, ef það næði til allra íslenskra skipa, jafnt flutningsskipa sem farþega- og fiskiskipa. Yfir höfuð eiga þau ákvæði eða lagabreytingar, er við samþykkjum, að miða til þess, að hægra sje að framkvæma lögin, en ekki til þess að vekja óþarfa deilur. Jeg get að öðru leyti um frv. vísað til þess, er háttv. framsm. (B. Þ.) sagði, og ef hann hefði ekki borið fram þetta frv., þá hefði jeg komið fram með frv. um að skerpa eftirlitið með skipunum; annars koma bannlögin ekki til fullra nota. Jeg sje ekki að það sje neitt athugandi við það, þó þeir sjeu sektaðir, sem eru ölvaðir á almannafæri, einkum á landi, þar sem menn hafa ekki leyfi til að kaupa eða selja áfengi nje flytja til, og þó menn hafi leyfi til að hafa áfengisforða heima hjá sjer, þá leiðir ekki af því, að þeir hafi leyfi til þess óhegnt, að sýna sig ölvaða á almannafæri. Þá vil jeg minnast nokkuð á brtt. hv. þm. Strand. (M. P.) við 1. gr. Það er þetta eftirlit með skipunum, sem er erfiðast, og það sem jeg tel hjer okkar verk, er að gjöra þetta eftirlit effektivt, án þess að skerða rjett annara manna. Það hefir komið fram, að það þykir ekki fært, að innsigla allar áfengisbirgðir, er frakknesk fiskiskip hafa, vegna þess, að skipverjar eiga að hafa daglegan skamt af áfengi eftir þeirrar þjóðar lögum. En það er ekki allskostar rjett, að þar fyrir megi þau hafa ótakmarkaðan forða og ekkert eigi að innsigla. Mjer finst það vera ofur einfalt að spyrja, hversu lengi skipin eigi að vera inni a höfn, og má þá fljótlega sjá hversu mikið áfengi þau þurfa eftir reglum sínum; ekkert annað en margfalda dagskamt skipverja með dagafjöldanum. Þann forða þurfa þau, en hitt á að innsigla. Þetta finst mjer vera afareinfalt mál og brotalaust, og því greiði jeg atkvæði með brtt. á þgskj. 296 og síðan þgskj. 264. Þó eftirlitið með skipunum sje á öllum höfnum, vegna þess, að þau væri talin burtfarin er þau færu til fiskjar, og því óforsiglaði forðinn minni, en ef hann væri talinn yfir vertímann, þá sje jeg ekki að af því leiði annað en að lögin sjeu síður brotin, birgðirnar minni til að selja af og eftirlitið betra. Og þó að af þessu leiði einhvern aukinn kostnað, þá getur hann ekki numið mjög miklu, en jeg geri ráð fyrir því, að nokkur muni hann verða. Og það ber að athuga, að eftirlitið eykst ekki stórum við þetta. Jeg lít líka svo á, að skoðun þá, er framkvæma skal, er skipin koma frá útlöndum, þurfi líka að borga,, því að 10 krónur þær, sem lögreglustjórinn fær nú, þær eru fyrir alt annað starf, þær eru fyrir tolleftirlitið. Jeg hygg að hv. meiri hluti nefndarinnar gjörði hyggilega, ef hann tæki þessum brtt. vel, því að þær eru hiklaust heppilegar frá þeirra sjónarmiði. Þá er 2. brtt. á þgskj. 263. Jeg lít svo á, að ekki sje heppilegt fyrir lögin og framtíð þeirra í landinu, að tekið sje fram fyrir hendur þeirra manna, sem eiga að stunda sjúklinga. Jeg vil segja, að það geti komið fyrir, að eftirlifandi ættingjar einhvers dáins manns gætu ef til vill álitið að hann hefði eigi afborið sjúkdóm þann, sem dró hann til dauða, sökum skorts á vínlyfjum. Ættingjana mundi taka þetta sárt, og allmargir mundu þeir verða af alþýðu manna, sem ekki mundu skilja lögin í þessu efni. Jeg hefði ekki gjörst flutningsmaður að þessum tillögum, ef jeg hefði ekki vitað til þess, að læknir einn ágætur, sem við allir þekkjum, álítur það hafa verið skaðlegt fyrir meðhöndlun hans á sjúklingum, að hann hafði ekki vín undir höndum. Leyfi jeg mjer með leyfi háttv. forseta að lesa hjer upp ritgjörð eftir hann. Ritgjörð þessi átti að koma út í Læknablaðinu, en hefir ekki komið enn þá, óvissra orsaka vegna: Mixturæ vinosæ. Hjer í Vestmannaeyjum gekk - eins og víða um land - illkynjuð lungnabólga í vetur og vor. Jeg er einn þeirra, sem tel áfengi sjálf. sagt í meðferð lungnabólgu, nærri því eins nauðsynlegt og Digitalis eða 01. Camph. pro inject., sem jeg treysti best af öllu. Í þessari epidemi kom mjer afar illa að geta ekki notað Sherry, eins og jeg var vanur. Það er bragðgott og hitaveikir menn hafa fremur lyst á því en flestu öðru áfengi. Þess utan hafa margir sjúklingar trölla trú á Sherry sem styrkjandi lyfi. Mátt þeirrar trúar á læknirinn ekki að lítilsvirða, heldur nota. Mjer fellur illa að vera sviftur nokkuru því, sem jeg hefi notað til lækninga og gefist vel. Jeg fæ ekki heldur sjeð, að bannlögin gjöri ráð fyrir neinu slíku sbr. 8. gr.: . . . Þó mega lyfsalar og hjeraðslæknar selja mönnum áfenga drykki eftir lyfseðli glöggildra lækna. . . . Um sölu lyfja þeirra, sem áfengi er í, setur landlæknir reglur um o. s. frv. Læknum og lyfsölum ætti því að vera heimilt að flytja t. d. Sherry, Portvín. Mundi bannlögunum stafa nokkur hætta af því, frekar en Spir. concentr.? Það skil jeg varla. Vinum Malaga er smeðjulegt og ólystugt þeim, sem hitaveiki hafa, og verði, engin breyting á þessu á. stanodi, hljóta menn að notast við mixturæ vinosæ. Jeg hefi reynt ýmsar samsetningar, en sjúklingum falla þær flestar illa. Mixt. flava og mixt. vinosa (F. n. c, h.) eru báðar bragðvondar. Litlu betra er t. d.: Rp. Spir. concentr. vini Chinse aa grm 60. Aquæ communis Syr. Sacchari aa grm. 40. 1 staup 3–4 s. á dag, eða Spir. concentr. Aquæ communis Syrupi cerasi (eða annað Syr.) Mixt. acidi Sulphurici aa grm. 50. a. 1 staup í einu. Enn fremur hefi jeg reynt : Rp. Spir. concentr. Aquæ communis Syr. cerasi aa grm. 50. Tinct. Amygdalæ (Mandel-Essents). guttas V. s 1 staup í einu. (Er hjer um bil nákvæmlega sama og kallað er Sherry Cordial). Karlmönnum, sem neytt hafa áfengis, þykir brennivín í kaffi skárra en alt þetta, þ. e. RP. Aquæ aa grm. 150 Ætherol. Carvi guttas IV. Þetta og fleira hefi jeg reynt, en líkar ekkert af því. Bið því góðfúsa collega að bæta úr og senda Læknabl. nokkrar uppskriftir af góðum áfengisblöndum. Þetta gæti orðið vísir til „Formulæ islandicæ“ sem Læknablaðið og bættur fjelagsskapur, vor á meðal, vonandi hefir í för með sjer fyrr eða síðar. Halldór Gunnlaugsson. Um mixturur þær, sem hjer er talað, sagði læknirinn mjer, að tveir sjúklingar, sem hann hefði reynt það við, hefðu annar kastað þeim upp, en hinn ekki viljað líta við þeim, og var þó annar þeirra drykkjumaður. Sjúklingar þessir dóu báðir; ekki held jeg því þó fram, að það hafi stafað af því, að vínið vantaði. Jeg álít mjög skaðlegt fyrir lögin, að menn geti með nokkrum sanni sagt, að þau sjeu til ills að einhverju leyti. Hvort vín sje nauðsynlegt fyrir lækna; það fer jeg ekki út í; læt sjerfræðingana um það, en hinu held jeg fram, að það er skaði fyrir lögin, ef almenningur heldur að svo sje. Hættuna, sem stafi af því, að læknar hafi vín, sje jeg ekki, enda liggur hún þá fyrir nú þegar, þar eð þeim er leyfilegt að nota spir. concentr. eins og þeir vilja, og hefir ekki borið á að þeir hafi stórkostlega misbrúkað það vald. Úr spiritus concentr. geta þeir búið til brennivín, og það var einmitt þjóðdrykkur okkar Íslendinga til. skams tíma. Hættuna og vandann, sem stafi af þessu, sje jeg ekki; bið jeg því hv. deild að hugsa sig tvisvar um, áður en hún fellir tillöguna. 3. brtt. er sjálfsögð afleiðing af þeirri 1. og verður tekin aftur, ef sú 1. er feld. Hvað viðvíkur 9. brtt. á þgskj. 262, að í síðustu málsgrein stendur, að heimilt sje að skoða hjá mönnum, vil jeg benda á að það á ekkert skylt við húsrannsókn og er alt annað, því ef svo væri, væri hjer að tala um beint brot á stjórnarskránni.

Magnús Pjetursson : Jeg hefi ekki getað orðið sammála hv. meðnefndarmönnum mínum um ýms atriði í þessu frv., og mun jeg því leyfa mjer að færa rök að því. Jeg get strax tekið það fram, að frá upphafi hefi jeg verið andvígur bannmálinu. Þó hefir þessi óvilji gegn bannlögunum sjerstaklega magnast hjá mjer, síðan bannlögin gengu í gildi og fóru að starfa að fullu, og reynslan fór að sýna, að sárfáar af vilspám bannvina rættust, en því fleiri af hrakspám andbanninga. Þrátt fyrir þetta, er jeg ekki á máli þeirra manna, sem þegar vilja láta af nema bannlögin. Veldur það, að því var teflt í þá miklu tvísýnu, að banna aðflutning á áfengi, þá álít jeg að lögin eigi að fá að reyna sig til hlítar, og býst jeg við að skýlan falli þá af augum margra bannvina. En til þess að bannmennirnir komi ekki síðar og segi, að lögin hafi reynst illa af því einu, að þeir fengu ekki að laga á þeim agnúana, þá get jeg gengið inn á að rjetta þeim höndina, til þess að breyta lögunum til hins betra. Jeg get virt svo mikils þeirra sannfæringu, þó hún sje ekki mín, og þó jeg búist við alt öðru í framtíðinni í þessu efni en þeir. Enda þykir mjer alla ekki ósennilegt að sumir af þeim, sem gjörðu sjer glæsivonir um afleiðingar vínbannsins, sjeu nú þegar farnir að sjá dökkna fyrir eli því, sem fyrr eða síðar sópar þessu banni úr landinu. Það sem mest virðist vaka fyrir meðnefndarmönnum mínum, eins og líka er tekið fram í nefndarálitinu, er, að gjöra lögin framkvæmanleg, og þetta er einmitt það, sem jeg undir vissum skilyrðum vil hjálpa þeim til. Þetta, að gjöra lögin framkvæmanleg, má þó ekki lenda í öfgum. En það fer út í öfgar, ef beita á ofmikilli hörku og mannúðarleysi. Fjesektir og fangelsi, rjettarhöld og rekistefnur geta aldrei orðið til að afla slíkum lögum vinsælda, en vinsældir eru einmitt fyrstu skilyrði til þess, að ljettara verði að framkvæma lögin. Og allar mínar brtt., bæði þær, sem jeg er einn um, og engu síður þær, sem hv. þm. Vestm. (K. E.) er meðflutningsmaður að, miða einmitt að því, að minka vankanta þá hina mörgu, sem enn eru á bannlögunum og þessu frv., og þó tekur frv., stórum bótum frá því, sem var, með sumum breytingum nefndarinnar, enda veitti ekki af Og síður en svo að þessar brtt. mínar varni því að tilgangur hv. meðnefndarmanna minna náist. Þær miða allar að því, að gjöra lögin vinsælli, rjettlátari og framkvæmanlegri. Þá kem jeg að hinum einstöku brtt., og þá fyrst að brtt. við 1. gr. frv. á þgskj.. 264. Þessi brtt. er til orðin vegna þess, að mjer finst ósanngjarnt, ilt til orðs og líklega óframkvæmanlegt, að skipa fyrir með lögum, að skipverjar á útlendum skipum megi ekki neyta áfengis meðan þeir eru hjer við land. Og þó jeg sje ekki. lögfræðingur, og kann ske líka af því að jeg ekki er löfræðingur, þá finst mjer það mjög vafasamt, hvort við hefðum nokkurn rjett eða getu til þess að banna útlendum útgerðarmönnum að veita skipverjum hvað sem þeim sýnist, að minsta kosti ekki utan landhelgi. Í nefndinni var því haldið fram, sem sjálfsagt má til sanns vegar færa, að íslensk skip sjeu partur af Íslandi. Ef svo er, þá gildir hið sama um útlendu skipin, að þau eru hvert partur af sínu föðurlandi. Og ef við getum sett. lög, sem gilda á dönsku, norsku eða sænsku skipi utan Íslands, utan landhelginnar, ja, þá getum við, að mjer finst einnig sett lög úti í þeim sömu löndum. Gjörum nú ráð fyrir, að brotið sje, utan landhelgi á útlendu skipi, innsigli fyrir vínforða. Hvað er þá hægt að gjöra? Er hægt að sekta fyrir það? Jeg skil ekki í því. Að eins hægt að innsigla aftur. Vel getur verið, að lögfræðingarnir reki alt þetta ofan í mig, en þá er að taka því, og beygja sig fyrir vísdóminum, en enn. sem komið er fæst þetta ekki inn í mig. Brtt. mín við brtt. er gjörð eftir tillögum lögfræðings, til þess að gjöra hana aðgengilegri. Skeð getur, að haga mætti þessu öðru vísi betur, en þó held jeg að brtt. mín sje talsvert til bóta, og gjöri frv. ofurlítið vitmeira og framkvæmanlegra. Þá er næsta brtt. mín á sama þgskj. Hún miðar til þess sjerstaklega, að gjöra frv. ofurlítið mannúðlegra og líkara til vinsælda. Hún fer fram á að sleppa fjesektum þeim, er leggja á við, ef menn sjást ölvaðir á almanna færi, 10–100 kr. Mjer finst, satt að segja, bannofstækin teygja sig nokkuð út í gönur, þegar á að fara að beita fjesektum fyrir það, þó að menn sjeu við öl á alfara vegi. Halda nú hinir hv. bannfrömuðir, að slík ákvæði lengi mjög lífdaga bannlaganna, eða afli þeim enn meiri vinsælda. Ja, ef þeir halda slíkt, þá er jeg sannfærður um; að þeim skjátlist hrapallega. Til þess að varna bannlagabrotum, er það sannarlega nóg, að leyft sje að leiða hvern góðglaðan náunga fyrir, dómara og láta hann þar gjöra grein fyrir, hver á hann hafi dreypt. Og ef hann vill ekki um það segja, þá sje hann sekur um vínaðflutning. Hvað viljið þið hafa það meira? Nei, þessar fjesektir eru alls ekkert viðkomandi aðflutningsbanni; þær eru einungis spark bindindismanna í þá menn, sem eiga löglega fengnar birgðir og einhvern tíma kynnu að sjást ölvaðir sjálfir, eða gesti þeirra. Sama er að segja um síðustu málsgrein þessarar gr. frv. Þá kem jeg að 2. brtt. á sama þgskj., og skal jeg straks taka fram, að það er sú brtt., sem jeg legg mesta áherzlu á. Jeg veit að nú, eftir ræðu hv. framsm., er öllum hv. deildarmönnum kunnugt um þenna stjórnarráðsúrskurð frá 8. apríl 1914, sem sker úr því, að ekki megi flytja inn til lækninga önnur áfeng lyf en þau, sem í lyfjaskránni standa. Þessi úrskurður stjórnarráðsins er feldur samkv. tillögum landlæknis, og verð jeg að segja það, að hann kom mjer mjög á óvart og sjálfsagt mörgum öðrum læknum og landsmönnum. Því jeg hafði aldrei búist við því, að bannlögin yrði skilin svo, eða notuð til þess, að sparka í íslensku læknastjettina og brjóta á henni eðlilegan og sjálfsagðan rjett, þann rjett, að geta fyrirskipað í hverjum einstökum sjúkdómi þau lyf eða efni; sem hver um sig álítur bezt henta eftir sinni eigin reynslu og sannfæringu. Mjer finst það liggja í hlutarins eðli, að löggjafarvaldið geti ómögulega með nokkru viti, rjetti eða sanngirni sett læknum stólinn fyrir dyrnar og sagt við þá: Þessi efni, þessar blöndur bönnum við ykkur að nota til lækninga, því við álítum að þið getið gjört ilt með því og misbrúkað þær. Hafa nú hv. alþingismenn gert sjer ljóst, hversu hjákátlegt og fáránlegt þetta er og hvers konar braut þingið er komið inn á með þessu? Ætli það gætu ekki orðið nokkuð mörg lyf, er banna þyrfti innflutning á, ef taka ætti öll þau efni, sem hægt væri að gjöra skaða með og sem einhver læknir kynni að álita að ekki væru bráðnauðsynleg? Talsvert skarð gæti orðið í lyfjaforðann, ef sú braut yrði troðin. Það er þá gaman að íhuga ofurlítið lítið ástæður þær, sem færðar eru fyrir þessari nú gildandi rjettarskerðingu læknanna. Jeg held, að ástæðurnar komi hvergi fram, nema í tillöguskjali landlæknis, og að þar sje tjaldað því, sem til er. Þetta skjal er að vísu ekki eins skýrt og ljóst eins og búast hefði mátt við úr þeirri átt, eða svo, að hægt sje að taka það lið fyrir lið, og síst svo, að ólæknisfróðir menn geti fylgst með. Ætla jeg því að eins að taka helstu máttarstoðirnar undan þeirri byggingu. Fyrsta ástæðan er sú, að vinin standa ekki á lyfjaskránni. Auðvitað; því ef þau stæðu á lyfjaskránni, þá þyrfti ekki framar vitnanna við. - Ólærðir menn gætu nú ef til vill ímyndað sjer, að á þessari lyfjaskrá standi öll lyf, sem læknar nota. Nei, því fer svo fjarri. Það er fjöldi af lyfjum, sem ekki standa á skránni, sem notuð eru afarmikið og mörg bráðnauðsynleg. Það, að vínin standa ekki á lyfjaskránni, er því síður en svo að sje nokkur sönnun þess, að þau sjeu ekki nauðsynleg til lækninga. Og svo er annað. Okkar lyfjaskrá er danska lyfjaskráin, löggilt með auglýsingu 21. sept. 1908. Framan við sjálfa lyfjaskrána er þess getið, að vínum og öðrum auðfegnum efnum sje ekki lýst í skránni (Vine - - - og andre lettilgængelige Stoffer). Nú eru vín auðfengin utan lyfjabúða í Danmörku og voru það hjer á landi, þegar lyfjaskráin gekk í gildi, og því engin þörf að hafa þau á lyfjaskrúnni, en nú geta þau varla talist hjer auðfengin. Mjer datt því ekki annað í hug en að eins mundi vera með vínin og önnur lyf, sem standa ekki á lyfjaskránni, að lyfsalar myndu útvega læknum þau þegar þeir óskuðu eftir, og þannig átti það að vera. Annars ættu lyfsalar að vera skyldir til að útvega læknum alt, sem þeir vilja nota til lækninga, en lyfsalar hjer eru greiðviknir menn, svo þetta hefir ekki komið að sök. Jeg held að háttv. deildarmönnum hafi á þessu skilist, að ekki hefir sú ástæða, að vínin standa ekki á lyfjaskránni, mikið sönnunargildi. Þá kemur næst sú ástæða landnæknis, að hann telur vín ekki nauðsynleg til lækninga. Ekki svo að skilja, að honum detti í hug að mótmæla að vínandinn sje lyf, heldur hitt, að vínin í þessari mynd sjeu óþörf; - hægt sje að nota sprittblöndu í staðinn. Á þessum vettvangi álít jeg alveg tilgangslaust að deila mikið um þetta. Ólæknisfróðir menn gætu ekki fylgst með í slíku. Jeg skal að eins nefna eitt dæmi. Jeg gæti ímyndað mjer, að einhver af hv. deildarmönnum hefði einhvern tíma fengið rauðvín sem læknislyf. Mundu hinir sömu geta látið sjer detta í hug, að sama væri þó þeir hefðu fengið líkt sterka sprittblöndu? Frá vísindalegu sjónarmiði geta hv. deildarm. ekkert um þetta sagt. En heilbrigð skynsemi getur leitt þá á rjetta leið í þessu. En setjum nú svo, að þetta væri rjett, að sprittblöndur og vín gætu haft sömu verkanir. Við skulum ganga út frá skoðun landlæknis. Þá kemur hjer til greina annað mikilvægt atriði. Til þess að sjúklingarnir hafi gagn af lyfjunum, þarf fyrst og fremst að koma lyfjunum í þá. En nú er straks fengin talsverð reynsla fyrir því, að sjúklingar eiga miklu verra með að taka inn sprittblöndurnar heldur en vínin, og nokkur dæmi eru þess, að ómögulegt hefir verið að láta sprittblönduna tolla niðri í þeim, þó vín með sama áfengisstyrkleika hafi gjört það. Aldrei má heldur gleyma því, hvernig sjúklingunum er við meðulin. Það hefir áreiðanlega oft mikil áhrif á verkanir lyfja, hvort sjúklingarnir treysta þeim. - Og það er að búast. við, að þeir treysti betur þeim lyfjum, sem þeim áður hafa reynst vel og sjeð góðar verkanir af, heldur en öðrum blöndum, þá reynt sje að telja þeim trú um, að í þeim sje alveg sama. Jeg gæti nefnt mörg dæmi til sönnunar öllum þessum atriðum,. en vil ekki lengja mál mitt með því, að svo stöddu. Af þessu, og reyndar fleiru, ætti öllum að vera ljóst, að vínin eru nauðsynleg til lækninga, að minsta kosti fyrir þá, sem telja vínandi lyf og auðvitað fleiri, og mig stórfurðar á því. að nokkrum skuli hafa. komið til hugar að halda því fram, að sprittblöndur geti all af komið í staðinn fyrir vín. Jeg skal þá minnast á þá ástæðu, sem. hv. framsögumaður mintist á úr tillöguskjali landlæknis, að hann hefði skoðað? hjá fjölda lækna á árunum 1908–1911, og fundið vín að eins hjá litlum minni-hluta. Jeg bið háttv. deildarmenn að taka sjerstaklega vel eftir þessu „á árunum 1908 –1911“, - á þeim árum, sem vínin voru auðfengin svo afarvíða, að ekki þurfti annað en segja við sjúklingana: „fáið ykkur þetta vín þarna og þarna“, þá sjá allir, að ástæðulaust var fyrir nema einstaka lækna að hafa vínbirgðir, þó þeir ætluðu að nota vín til lækninga. Og svo vildi jeg jafnframt skjóta, því til hv. 5 kgk. þm. (G. B.) hvort ekki gæti skeð að suma af þessum læknum hefði einnig vantað talsvert af öðrum lyfjum, sem nauðsynleg hefðu þótt eða þættu. Mjer finst því þessi ástæða hafa nauðalítið sönnunargildi. Þá kem jeg að þeirri síðustu, og jeg held veigamestu ástæðu, sem háttv. Alþingi á auðveldast með að dæma um. En ástæðan er sú, að læknar væru leiddir í mikinn vanda, ef þeir mættu ná í vín, til þess að lækna með þeim. Mjer skilst svo, að í þessum vanda muni eiga að felast tvent. Fyrst og fremst það, að við sjálfir freistumst til að drekka vínin í öðru skyni en beint til heilsubótar, og svo það, að við munum freistast til að láta kunningjana fá flösku eða lyfjaseðil, til þess að gleðja sig á. Jeg ætla nú ekkert að fara hjer að dæma í sjálfs mín sök, eða þræta hjer um þetta atriði. Hitt ætla jeg að eins að benda á, að ef þessi vandi eða voði, hverju nafni sem það nefnist, getur verið fyrir læknana, þá er þessi vandi þegar fyrir hendi, úr því við megum fá spíritus. Enn sem komið er getum við fengið vínanda ótakmarkað og búið til úr honum blöndur, sem eru nægilega ljúfar þeim, sem áfengi vilja ná í til nautna, þó veiku fólki síður geðjist að þeim. Við erum því áreiðanlega þegar í þessum voða vanda staddir, og hann mun ekkert eða sárlítið vaxa, þó vínin bætist við. Eða haldið þjer, herra forseta, og háttv. deildarmenn, að maður, sem óskar eftir að drekka sig drukkinn, að hann fari til læknis og biðji hann um sherry eða rauðvín eða þvíumlíkt. Nei, það er sannarlega spíritusinn, sem þá mundi fyrst óskað eftir. Þessi ástæða er því alveg út í hött, og er líkust því eins og gengið væri út frá því, að læknar nú hafi ekkert áfengi undir höndum. Svo er nú einnig það; að áreiðanlega mikill fjöldi lækna landsins óskar eftir að fá að nota þessi lyf, þegar þeim sýnist svo, og eru þeir þá ekki sjálfir þeim vanda vaxnir, sem slíkt hefir í för með sjer, eins og svo mörgum öðrum vanda, sem læknum ylgja? Bera þeir ekki sjálfir ábyrgð á sínum gjörðum? Eða er það ef til vill meiningin, að löggjafarvaldið og aðrir ætli að bera sig að eins og nokkurs konar stóri bróðir gagnvart læknastjettinni og passa að hún fari sjer ekki að voða? Jeg býst við að flestir læknar frábiðji slíka umhyggju. Að minsta kosti geri jeg það. Og þó nú það væri vitanlegt, að einhverjir læknar mundu vanbrúka vínin, sem jeg verð algjörlega að mótmæla, væri það þá næg ástæða til þess að banna öllum að hafa þau um hönd? Það vita sjálfsagt margir, að í öllum löndum koma fyrir læknar, sem misbrúka sum efni, bæði handa sjálfum sjer og öðrum t. d. morfín og cocain. Ætli nokkrum mundi þess vegna detta í hug að banna öllum læknum að hafa þau um hönd? Já, sjálfsagt engum, nema þá löggjafarþingi Íslendinga. Jeg gæti trúað því til þess, ef það fellir þessa brtt. okkar háttv. þm. Vestmannaeyja. Jeg gat þess áðan, að mikill fjöldi lækna mundi á mínu máli, og til þess að færa sönnur fyrir því, að jeg stend ekki hjer einn uppi í dýrahjörð dýralæknisins, eins og háttv. framsögumanni fórust orð, er hjer álit nokkurra utanþingslækna úr Rvík. Með leyfi hæstv. forseta ætla jeg að lesa það upp: „Um breytingartillögu á þingskjali 263 hefir álits vors verið leitað. Að vísu teljum vjer æskilegast, að samþykt, sem gjörð var í læknafjelagi Reykjavíkur 10. febr. 1914, gæti komist í framkvæmd, því hún ein fullnægir þeim kröfum, sem vjer viljum gera. Hún hljóðar svo: „Læknafjelag Reykjavíkur telur sjálfsagt, að rjettur lækna til að fyrirskipa sjúklingum hvert það efni, er þeir álíta gagnlegt, sje í engu skertur og lyfsalar sjeu því gegn borgunartryggingu skyldir til að útvega alt það, er læknar æskja eftir til lækninga, jafnt öl og vín sem annað, er ekki fæst utan lyfjabúðar hjer á landi“. Þótt. breytingartillaga á þingskjali 263, sem hjer er um að ræða, sje miklu yfirgripsminni en samþykt Læknafjelagsins, eins og eðlilegt er, eftir því sem málið horfir við á Alþingi, viljum vjer undirritaðir láta þá skoðun vora í ljós, að vjer teljum hana til bóta á því ástandi, sem nú er. Reykjavík 10. ág. 1915. Matth. Einarsson. Jón Kristjánsson. Gunnl. Clæssen. M. Júl. Magnús. Sig. Magnússon. V. Bernhöft. P. J. Halldórsson. Sæm. Bjarnhjeðinss. G. Magnússon. Þ. J. Thoroddsen. Þórður Sveinsson. Ól. Gunnarsson. Þ. Edílonsson. Ól. Þorsteinsson. Þessi fríði læknahópur talar nógu greinilega, svo eiginlega ætti ekki að þurfa að bæta fleiru við. Þetta eru nefnilega allir læknar bæjarins, sem heima voru og ekki sitja á Alþingi, nema einn, sem liggur veikur. Vilja nú háttv. deildarmenn virkilega taka þá ábyrgð á sig að banna okkur, þessum læknum og sjálfsagt mörgum fleirum, að ná í það, sem við óskum eftir að hafa til lækninga? En það gjöra þeir hv. þingmenn, sem atkvæði greiða á móti brtt: okkar, því í frumv, stendur beint, að bannað sje að löggilda vín til lækninga. Jeg get ekki stilt mig um að spyrja: Hvað hefir eiginlega íslenska læknastjettin unnið til saka, svo að hefta þurfi og takmarka rjettindi hennar og samþykkja lög, sem fela í sjer megnasta vantraust á læknum og um leið römmustu getsakir. Jeg skal endurtaka það, sem jeg drap á í upphafi máls míns, að jeg er alveg á sömu skoðun og þessir 14 hv. stjettarbræður mínir, sem jeg áðan nefndi, um að hið eina rjetta og sjálfsagða hefði verið fyrir þingið að láta okkur hafa alveg óbundnar hendur, eins með notkun áfengra lyfja sem annara. Og það er takmarkið; þangað vona jeg við keppum og ljettum ekki fyrr en því er náð. Þessi brtt. mín er fram komin til samkomulags og að eins til að bæta úr bráðustu nauðsyninni, þar sem hún inniheldur þær áfengistegundir, sem algengast er að nota til lækninga. Nú hefi jeg um hríð talað um þá hlið þessa máls, sem að okkur læknunum veit. En til er önnur hlið á þessu máli, sem að almenningi veit, og þá sjerstaklega að bannvinunum. Það er þegar farinn að koma kurr víða, sem jeg hefi til spurt, meðal almennings út af því, að læknar skuli ekki mega láta vínin til lækninga, eins og verið hefir. Og jeg verð að segja það, ef mjer væri eins ant um bannlögin. eins og hv. framsögumanni, þá mundi jeg hiklaust greiða atkvæði með þessari brtt., til þess að afla lögunum vinsælda, því það er mín hjartanleg sannfæring, að ef þetta verður ekki lagað, þá verði þetta fyrsti og stærsti steinninn í götu bannlaganna, sem þau fyrst hnjóta um. Jeg get t. d. sagt sem dæmi, að jeg hefi heyrt þann orðróm úr nokkrum hjeruðum, að sumir væru farnir að kenna bannlögunum um, hvað lungnabólgan er afarmannskæð. Jeg er ekki að segja þetta af því, að jeg álíti þessa skoðun rjetta. Það dettur mjer ekki í lifandi hug. Að eins vildi jeg benda bannvinum á, að ef óvinir bannsins notuðu þennan streng hjá þjóðinni til að slá laglega á hann, þá gef jeg ekki mikið fyrir framtíð bannlaganna. Áður en jeg sest niður get jeg ekki stilt mig um að segja við háttv. deildarmenn: Ef þið nú háttv. bændur og búaliðar, prestar og prelátar og aðrir, sem ekkert vit getið haft á gagnsemi vína til lækninga, eftir að hafa hlustað hjer á tvær andstæðar skoðanir um þetta, segið svo við mig og okkur, sem viljum fá að nota vínin til lækninga: Við bönnum ykkur að nota þetta til lækninga, þið þurfið þess ekki, þá vildi jeg helst geta sagt við ykkur, sem betur vitið: Viljið þið þá ekki gjöra svo vel og taka við að lækna sjálfir ?

Björn Þorláksson Háttv. þm. Vestmannaeyinga (K. E.) virtist undrast yfir því, að jeg skyldi taka aftur 5, brtt., án þess að bera það undir hann. Jeg tel mjer nægja að bera það undir meiri hluta nefndarinnar. Eins og menn sjá, hefir ágreiningurinn verið svo mikill í nefndinni, að segja má, að hún hafi klofnað; og þess vegna fanst mjer ástæðulaust að bera þetta undir hann. Þessi sami háttv. þingmaður talaði um að það mundi baka lögreglustjórum kostnað, að fara út í öll skip og innsigla þar áfengisbirgðirnar og virtist hallast að því, að þann kostnað ætti landssjóður að borga. Jeg fyrir mitt leyti er alveg á sömu skoðun. Háttv. þm. Strand. (M. P.) hóf ræðu sína með því, að taka það fram, að hann væri ekki bannvinur. Það var í rauninni afveg óþarfi, því það vissu allir, og mun jeg enda segja honum í fundarlok, hvers vegna hann er ekki bannvinur. Háttv. þingmaðurinn (M. P.) hjelt því fram, að það mundi vera ólöglegt að innsigla alt áfengi á skipum meðan þau dveldu hjer við land. Hann kvaðst sjálfur reyndar enginn lagamaður vera, og verð jeg að segja það sama um sjálfan mig. En jeg hefi leitað álits eins besta lögfræðings, sem kostur er á í bænum, og er hann þeirrar skoðunar, að ekkert sje á móti þessu. Háttv. þingmaðurinn (M. P.) talaði enn fremur um það ákvæði í frumvarpinu, að sekta mætti ölvaða menn, og fann þessu ákvæði það til foráttu, að óhlutvandir dómarar kynnu að nota það gegn mönnum, sem þeim væri í nöp við. En þá hefði legið nær að hann hefði valið aðra leið en þá, sem hann hefir farið, til þess að leiðrjetta þetta, t. d. að breyta ákvæðinu í þá átt, að sekta mætti menn, ef þeir í ölæði vektu óspektir og röskuðu almanna friði, eða væru ósjálfbjarga. Í lögreglusamþyktum bæjanna hafa slík ákvæði lengi verið, og hjer er ekki um annað að ræða en að þau skuli framvegis gilda einnig í kaupstöðum og sjóþorpum, enda er ekki gott að sjá, hvers vegna menn eigi að vera rjettlægri þar en í bæjunum, gagnvart ölvuðum mönnum. Háttv. þm. Strand. (M. P.) talaði mest um áfengi sem læknislyf í sinni löngu ræðu, og las hann upp máli sínu til stuðnings brjef frá 14 læknum, sem eru hlyntir brtt. hans. En á móti þessum 14 læknum standa 29 sveitalæknar, sem samkvæmt brjefi landlæknis til stjórnarráðsins, hafa tjáð, að þeir notuðu ekki áfengi sem læknislyf. Hinn háttv. þm. Strand. (M. P.) var reyndar að malda í móinn gegn þessu og sagði, að á þeim árum, sem landlæknir tilfærir, hefðu læknar ekki þurft að hafa áfengi í lyfjabúðum sínum, því að þú hefði alstaðar verið hægt að ná til þess. En margir læknar búa svo fjarri kaupstöðum, að það hefði verið bein skylda þeirra að hafa áfengi við höndina, ef þeir hefðu haft nokkra trú á því til lækninga. Jeg hygg því, að skjal þessara 14 lækna sanni harla lítið. Að mínum dómi hafir tvent valdið klofningnum í nefndinni, - því að klofin er hún í raun og veru, - nefnilega togararnir og læknarnir. Jeg ætla mjer ekki að fara fleirum orðum um læknana; það mun annar háttv. þingmaður hjer í deildinni gjöra, en vil leyfa mjer að fara nokkrum orðum um togarana. Háttv. þm. Vestm. (K. E.) taldi það ósamræmi í frv., að útlend skip gætu flutt áfengi, en íslenskum togurum væri bannað það. En hjer er um ekkert ósamræmi að ræða, því að löggjafarvald vort nær ekki yfir útlend skip, en íslenskir togarar verða að lúta íslenskum lögum.  (Karl Einarsson: Jeg talaði ekki um útlend skip, heldur innlend flutningaskip)  . Það er satt að það er ósamræmi, að íslenskum farþegaskipum haldist uppi að hafa með sjer áfengi, ef togurunum er bannað það, en væntanlega verður hægt að lagfæra það við 3. umr. Jeg sný mjer aftur að fiskiskipunum. Ákvæðið um þau er sett til þess, að hindra óreglu, enda er lögreglustjórum lítt kleift að fara út í hvert einasta slíkt skip, til þess að innsigla áfengisbirgðir. Mjer þykir því meir en undarlegt, að mótmæli gegn þessu skuli koma frá lögreglustjóra, sem þar að auki þykist vera bannvinur, og ætti því að láta sjer sjerstaklega hugarhaldið, að lögin væru. svo úr garði gjörð, að þau væru framkvæmanleg. Og nú vil jeg leyfa mjer að spyrja: Til hvers eiga íslensk skip að hafa áfengi meðferðis? Setjum svo, að alt áfengi yrði innsiglað, hvað lengi á þá innsiglið að haldast? Sjálfsagt ekki lengur en þangað til þau eru komin út fyrir landhelgina. Þá eiga þau auðvitað að hafa leyfi til að leggjast borð við borð og skipverjar að þreyta drykkju af kappi! Óþarft held jeg sje að fjölyrða um, hvað mikið ilt getur leitt af þessu. Óskaplegar eru afleiðingar drykkjuskaparins á landi, en margfalt eru þær þó voðalegri á sjó. Jeg þykist mega fullyrða, að slysförum mundi ekki fækka, nje afli vaxa, ef slíkt háttalag yrði heimilað með lögum. En annars er jeg fullviss um, að útgjörðarmenn mundu aldrei þola þetta; þeir mundu grípa í taumana og sjálfra sín vegna afstýra slíkri óhæfu. En þó að nú útgjörðarmenn vildu þola að áfengi væri haft um hönd á skipum þeirra, þá væri það eigi að síður gagnstætt íslenskum lögum, því að fyrir því finst hvergi íslenskur lagastafur, að hásetar á íslenskum skipum hafi rjett til þess að fá vín. Mjer er raunar sagt, að til sje gömul reglugjörð, sem fari í gagnstæða átt, en hún hlýtur þá að falla úr gildi, því að hún getur ekki staðið við hlið bannlaganna. Jeg er líka hræddur um, að vátryggingargjaldið mundi ekki lækka, ef leyft væri að hafa áfengi um borð í skipunum. Skiptjón hafa oft orsakast af völdum áfengis, og mundi vátryggingargjaldið því hækka, hvort sem vátrygt væri hjer eða erlendis. Enda er bannað sumstaðar í útlöndum að hafa áfengi um borð í fiskiskipum, og mundu það því ekki verða nein meðmæli með sjómannastjett vorri í þeim löndum, ef þessi brtt. yrði samþ. Jeg vona nú, að óþarft sje að fjölyrða meir um þetta mál, enda er mjer kunnugt að ýmsir merkir menn hjer, sem nákunnugir eru togaraútveginum, líta á þetta mál eins og jeg. Svo er t. d. um Jón bæjarfógeta Magnússon, Hannes Hafliðason formann Fiskifjelagsins, Þorstein Guðmundsson fiskimatsmann á Suðurlandi, Jakob Jónsson verslunarstjóra Duus-verslunar og formann fiskiútgjörðar mikillar o. fl. Til árjettingar vil jeg leyfa mjer, með leyfi forseta, að lesa nokkrar línur úr grein um bannlögin og togarana, sem fyrir skemstu birtist í blaðinu „Vísir“. Þar segir svo: „Erlend útgjörðarfjelög hafa seinni árin stranglega bannað vínnautn á togurum sínum og vátryggingarfjelögin lagt mikla áherslu á þetta atriði, svo að sum hafa gjört slíkt bann að skilyrði fyrir vátryggingu skipanna. - Hvað segja nú vátryggingarfjelögin, erlend og innlend, þegar þau fá að vita, að íslenskir togarar og fiskiskip eru fljótandi knæpur, sem búast má við að þau verði, ef ekki er tekið fyrir þenna ósóma. Mundu þau ekki fara að líta í kring um sig og verða treg til vátrygginga gegn venjulegu gjaldi?“ Jeg hygg því, sem betur fer að ekki mundu verða mikil brögð að vínnautn á togurunum, þótt brtt. yrði samþykt. Enda er bersýnilegt, að refarnir eru til alls annars skornir; - maður getur skilið fyrr en skellur í tönnunum. Leikurinn er til þess gjörður, að hægt sje að flytja áfengi inn í landið. Það á að nota lækna og togara til þess að koma óorði á bannlögin. Jeg verð að játa, að í upphafi átti jeg bágt með að trúa, að svo spiltur hugsunarháttur væri til, en nú er mjer sjón sögu ríkari. Og það eru tveir embættismenn, læknir og lögreglustjóri, sem eru fengnir til að vinna slíkt verk. Jeg get ekki betur sjeð en að þar með brjóti þeir beint í bág. við embættisskyldu sína, og er það hræðilegt tímanna tákn. Mjer verður á munni hið fornkveðna: „O! tempora! 0! mores!“ Þessu næst vil jeg minnast á. brtt. á þgskj. 264 og 296. Það er háttvirtur þm. Strand. (M. P.), sem þær brtt. flytur, og er jeg algjörlega andvígur þeim báðum. Um fyrri brtt. er það að segja, að það er ótilhlýðilegt að veita stjórnarráðinu slíka heimild, sem þar er gjört ráð fyrir, og bætir, það lítið úr skák, þótt því sje bætt við, að aldrei megi gefa eða selja öðrum en skipverjum af skipsforðanum. Ef brtt. yrði samþykt, mundu erfiðleikarnir við framkvæmd bannlaganna stórum vaxa. Það er ekki vafi á því, að þá mundi útlendingum gefast tækifæri til þess að fara í kring um bannlögin, en reynslan hefir sýnt, að flestir þeirra hafa ríka tilhneigingu í þá átt. Jeg tel illa til fallið að gefa stjórnarráðinu heimild,til þess að veita slíkar undanþágur; það, gæti orðið sumum af þeim háu herrum,sem þar sitja, fullmikil freisting, ekki síst, ef sá orðrómur er sannur, að ekki sjeu allir í stjórnarráðinu of miklir vinir bannlaganna, Og hver á svo að að meta, hvað sje hæfilegur skipsforði? Jeg sje því ekki betur, en að þessi brtt. sje óhæfileg. En þó er meira blóð í kúnni! Á þgskj. 296 kemur hv. þm. Strand. (M. P.) með nýja brtt. við brtt. á þgskj. 264. Þar er farið fram á, að útlend skip megi, án þess að sækja um neitt leyfi, hafa hæfilegan skipsforða óinnsiglaðan „til næstu hafnar“. Engin ástæða er færð fyrir þessari till. Hvers vegna á skipsforðinn endilega að vera óinnsiglaður til næstu hafnar? Segjum að skip komi fyrst til Fáskrúðsfjarðar, á það þá að hafa leyfi til að hafa skipsforðann óinnsiglaðan til Eskifjarðar - en síðan ekki við söguna meir? Hvers vegna ætti það fremur að komast í fordæminguna á Eskifirði en ekki á Fáskrúðsfirði? Jeg skil ekki annað eins og þetta, - og skil það þó. Hjer er enn verið að búa til nýja smugu fyrir áfengið. Jeg get tekið fleiri dæmi. Ef skipið kemur fyrst til Vestmannaeyja, þá á ekki að innsigla fyrr en í Reykjavík, og geta allir á þeirri leið notið góðs af skipsforðanum. En ef skip kemur fyrst til Rvíkur og Ísafj. eða Seyðisfj. er næsta höfn, þá ætti hver og einn að geta sagt sjer sjálfur, að greiðviknir skipverjar gætu miðlað talsverðu af áfengi á svo langri leið. Og greiðviknir á slíkt eru útlendir sjómenn venjulega; það vita allir, og er því engin hætta á, að þeir ljetu menn deyja úr þorsta, þó að þeir væru ekki læknar. Nei, till. ristir djúpt, og hún ber vitni um djúpsæi hv. þm. Strand. (M. P.), eða þeirra, sem hafa hleypt honum af stað. Jeg mun því verða á móti þessari brtt. þótt, hún sje framkomin til þess, að svala þyrstum sálum. Útlend skip hjer við land verða að lúta landslögum, enda er það víst, að sum útlend skip hafa engan áfengisforða. Svo var t. d. um „Flóru“ fyrst þegar hún kom hingað, en seinna var því breytt, vegna samkepni við önnur skip hjer við land, sem áfengi höfðu. Jeg get látið útrætt um þessa brtt. Breytingartillagan á þgskj. 264 fer fram á að breyta 1. gr. frv. þannig, að fella burtu ákvæðið um, að ölvaða menn, sem eru á almanna færi, megi taka og setja í hald. Jeg hefi farið nokkrum orðum um þetta atriði í framsögu minni og í nefndarálitinu, og hefi fáu við það að bæta, en að eins vil jeg geta þess, að ef menn eru hræddir við að samþykkja frv., vegna þess, þá er mönnum innan handar að koma fram með brtt, við 3. umræðu, sem takmarki þessa heimild við það, að hinn ölvaði maður raski ró eða friði. Og jeg get sagt það fyrir mitt leyti, að jeg væri því með, mæltur að þetta yrði gjört, en að öðru leyti verð jeg að leggja á móti breytingartillögunni, eins og hún er nú. 2. brtt. á þgskj. 263 fer fram á það, að löggiltar verði sem læknislyf 5 víntegundir og öl áfeng. Ef þetta yrði samþykt, mundu allir 50 læknar landsins hafa leyfi til þess, að selja þessa drykki. Jeg skal lýsa því yfir, að jeg held að flestir þeirra mundu ekki vanbrúka þetta, en það er eins í þessari stjett eins og annarsstaðar, að mennirnir eru misjafnir. Það liggur það orð á um suma lækna, að þeir drekki upp spíritusinn, sem þeir eiga að hafa til lækninga, og það mundi óheppilegt fyrir þessa menn, ef brtt. yrði samþykt. Þau vín, sem hjer eru talin, yrðu þeir að hafa sjálfir, af því að lyfjabúðir eru fáar, og mundi það ekki holt fyrir þá. Jeg get ekki komist hjá því, að lýsa því yfir, þó mjer sje það nauðugt, að læknar hafa stundum hjálpað mönnum til að ná í vín til neytslu, og gjörst með því frómuðir drykkjuskapar. Ef þessi breyting yrði samþykt, mundi það sama og að fá beittan brand í höndur örvita mönnum, að því er suma lækna snerti. Menn verða að fyrirgefa mjer, þó jeg segi, að mjer finst það hneyksli, ef þessi tillaga nær fram að ganga, og að hún mundi verða til þess, að veikja virðingu fyrir læknastjett landsins, og að vandaðir læknar, sem margir eru hjá okkur, svo sem betur fer, mundu einnig súpa seyðið af því.



Jeg ætlaði ekki að taka til máls nú við þessa umræðu, en gjörði grein fyrir því við 1. umr., að jeg mundi ekki geta greitt frumv. atkvæði mitt. En það er hvorttveggja, að fram hafa komið þarfar brtt. við frv. og svo er málið svo mikils vert, að jeg vil gjöra frekari grein fyrir skoðun minni á því og hvers vegna jeg get ekki verið með frumvarpinu, þrátt fyrir brtt. nefndarinnar. Það, sem gjörir að bannlögin eiga svo erfitt uppdráttar, er í fyrsta lagi það, að þau brjóta bág við rjettlætistilfinningu landsmanna, bæði bannmanna og andbanninga. Það brýtur bág við rjettlætistilfinningu hvers manns, að gjöra það að glæp að neyta áfengis, en það er einmitt rauði þráðurinn sem gengur í gegn um bannlögin. Annað atriði er það, að þau skerða persónulegt frelsi manna. Að vísu eru þau ekki einu lögin, sem gjöra það, en í flestum öðrum lögum reyna menn að komast hjá því, að blanda sjer í framferði manna, að því er snertir sjálfa þá eða heima fyrir. En hjer er gjörð fyrirskipun um það, hvers menn megi neyta. Þriðja atriðið, sem athugavert er, er hvernig eigi að koma þeim lögum, sem ganga svo langt og brjóta svo mjög bág við rjettlætistilfinningu manna, í framkvæmd. Breytingar á bannlögunum hefðu því átt að ganga í þá átt, að milda þau og gjöra þau framkvæmanlegri, því að úr því að lögin eru komin, þá á að gjöra eins gott úr þeim og hægt er. Það mundi gleðja mig, ef jeg gæti sagt við sjálfan mig: Þær hrakspár, sem þú komst með 1909, hafa ekki rætst. Þær hafa reynst rangar. En því miður hefi jeg ekki sjeð neina dagsbrún enn þá. Og þessar breytingar, sem hjer er farið fram á, gjöra hvorki að bæta úr þeim agnúum á lögunum, sem jeg gat um áðan, nje heldur að ljetta framkvæmd þeirra. Jeg skal minnast á einstök atriði, en get farið fljótt yfir sögu. Vil jeg þá fyrst minnast á 1. gr. frv. Samkvæmt henni mega útlend skip ekki hafa skipsforða: óinnsiglaðan á meðan þau eru hjer við land. Það getur verið rjett, að við getum lögboðið þetta, að minsta kosti um þau skip, sem komin eru á hafnir, en vafasamt er hvort við getum látið það ná til skipa þessara, þegar þau eru komin út af höfnum, að minsta kosti þegar þau eru komin út úr landhelginni, þó þau sjeu í siglingum hjer við land. En þó við höfum lagalegan rjett til þessa, þá er það ekki kurteisi gagnvart öðrum þjóðum, að banna skipverjum á útlendum skipum, að neyta áfengis á meðan þau eru hjer við land. Jeg held að það sje einn af ókostum bannlaganna frá 1909, að þau gjöra útlendum ferðamönnum erfitt fyrir, og koma því til vegar, að þeir sjá sig knúða til að brjóta lögin. Og komist þetta í lög, held jeg að kvartað muni yfir því af útlendingum, og gæti þá svo farið, að landsmönnum veitti erfitt að halda þessu uppi. Þá er annað atriði í frv., sem jeg álít að herði mjög á og spilli bannlögunum; það er að taka megi menn fasta, ef þeir eru ölvaðir á almannafæri, þó þeir engan óskunda gjöri, og fara með þá sem þjófa. Að það megi taka þá og hafa þá í haldi 24 tíma, þó að þeir hafi orðið ölvaðir af sínu eigin áfengi, sem þeir hafa fengið á algjörlega lögmætan hátt, er hart. Lengra var ekki hægt að ganga, því að stjórnarskráin bannar það. Þetta ákvæði er alveg óþarft og einn af þeim títuprjónum, sem skaða bannlögin. Þá er 3. gr. 1. liður, sem mælir svo fyrir, að ef þeir, sem áfengi finst hjá, geta ekki sannað, að þeir sjeu komnir að víninu á lögmætan hátt, skuli þeir skoðast sekir um innflutning áfengis. Þetta held jeg að hljóti að skaða framkvæmd bannlaganna mjög.  (Björn Þorláksson: Nefndin leggur til að þessu verði breytt)  . Jeg held því fram, að því sje að minsta kosti ekki nógu skýrt breytt. Enn er margt fleira athugavert, sem jeg gæti nefnt, en jeg ætla að eins að minnast á síðustu brtt. nefndarinnar, um að fella úr gildi lögin frá 20. okt. 1913. Það getur að vísu verið, að það sje ekkert á móti þessu, eftir því sem framsögumaður sagði, en jeg hefði óskað að nefndin hefði haft meira til að byggja á en hún hefir haft. Alþingi 1913 áleit nauðsynlegt að lögleiða þetta, samkvæmt ósk sendiræðismanna erlendra ríkja. Nefndin hefði því átt að hafa yfirlýsingu sendikonsúlanna þriggja um, að þeir óskuðu ekki að halda þessari heimild, því að það er leitt, ef þessi breyting yrði til þess, að lögin næðu ekki fram að ganga, þegar Alþingi hefði samþykt þau. Þær brtt., sem fram hafa komið, breyta og bæta lögin talsvert, einkum breytingartillögur hv. þm. Strand. (M. P.), en þó ekki svo, að jeg álíti rjett að samþykkja frumvarpið. Jeg ætla ekki að tala meira um einstakar brtt., en að eins minnast á brtt. á þgskj. 263, seinni liðinn, sem fer fram á, að löggiltar verði til lækninga nokkrar víntegundir, sem alment eru notaðar til lækninga. Þessa tillögu álít jeg sjálfsagt að samþykkja, og er jeg á sama máli og hv. þm. Strand. (M. P.) um að hún miði að því, að vinna bannlögunum gagn. Jeg veit að það mælist ákaflega illa fyrir út um land, að læknar skulu ekki mega nota vín til lækninga. Jeg bý í strjálbygðu hjeraði, en hefi þó ekki sjaldan orðið var við, að sjúklingar þurfi þessara vína sjer til lækninga. En jeg hygg, að ekki geti komið til mála, að þessi vín yrðu notuð til drykkjar. Það er ekki af þeirri ástæðu, að jeg er á móti bannlögunum, að jeg vil ekki samþykkja frumvarpið, heldur af því, að mjer virðist það spilla bannlögunum. Það hafa komið fram ýmsar fullyrðingar af hálfu þeirra, sem eru með þessu frv. Framsm. sagði t. d. að sveitirnar væru orðnar þurrar, áður hefðu þar verið votar. Jeg mótmæli því, að þetta sje rjett, að því er hið síðara snertir. Jeg get að vísu ekki sagt um þetta fyrir allar sveitir, heldur að eins fyrir þann hluta landsins, sem jeg er kunnugur. Þær voru orðnar þurar áður en aðflutningsbannið kom, og var það þakka bindisstarfseminni. Það er eins og þeir góðu bannmenn hafi gleymt að bindindi var til hjer á landi áður en Goodtemplarareglan kom. Það var að miklu leyti að þakka þeirri bindindisstarfsemi, sem var hjer á undan Goodtemplarareglunni, að sveitir voru orðnar þurrar og vín aðeins til í kauptúnum. Jeg held jeg þori því að fullyrða, að ástandið þá hafi ekki verið verra en nú; að vísu mun þá hafa verið meira vín til í landinu en nú, en nú hafa menn að eins sterkustu og óhollustu drykkina. Þessu hafa menn gleymt. Í Þingeyjarsýslu er það að minsta kosti svo, að menn hafa geymt aðallega sterkustu drykkina. Þótt bleytan því sje minni, er óhollustan alls ekki minni. Háttv. þm. (B. Þ.) sagði að kaupstaðirnir væru mikið breyttir til batnaðar í þessu efni frá 1909, en því mótmæli jeg. Drykkjuskapurinn hafði minkað mikið um árabil áður en bannlögin komust á. Þess vegna var samanburður hv. þm. um Reykjavík þannig lagaður, að hann sannaði ekkert. Þegar jeg kom hingað 1904, undraðist jeg hve lítill drykkjuskapur var hjer. Nú er hann að sjálfsögðu minni, en það, sem drukkið er, er aðallega sterku, óhollu og stundum baneitruðu drykkirnir. Þetta er háskinn. Háttv. þm. talaði um að andbanningar hefðu lítið kynt sjer, hvað bannmálinu liði utanlands, og það er ef til vill rjett. Þó gat jeg kynt mjer árið 1909 hvað því leið í Ameríku, og jeg gat ekki annað sjeð en að bannlög Bandaríkjanna væru líkari lögunum okkar frá 1899, en bannlögunum 1909; þau voru líkari þeim lögum, enda hafa þau átt mjög mikinn þátt í að draga úr áfengisnautn hjer á landi, jafnvel meiri en snapsalögin 1882. Bannhreyfingin hjer hefði einmitt átt að fara í líka átt og í Ameríku, þá hefði hún reynst vinsælli. Hv. þm. benti á, að í Ameríku væri búist við bannlögum um 1920. Fari svo, hygg jeg að þau bannlög verði mýkri en okkar lög og betur að alþýðu skapi. Rússar hafa nú í ófriðnum að eins bannað brennivínið sitt, sterkustu drykkina, eins og Frakkar, þeir hafa bannað absintið. Sú stefna hlýtur að reynast mikið vinsælli. Þess vegna vænti jeg þess, þegar jeg heyrði að breytingartillögur væru á ferðinni, að þær gengju í þá átt, að mýkja lögin, í þá átt, sem auðvitað hefir verið aðaltakmarkið, að útiloka sterku óhollu drykkina, en hleypa þeim hollu inn. Það lítur út fyrir, að bannlögin hafi miklu fremur gjört hitt að verkum, að útiloka hollu drykkina, en hleypa þeim skaðlegu inn. Háttv. flutningsmaður endaði á því, að Íslendingar yrðu kallaðir brautryðjendur erlendis. Jeg held að hann hafi litið of stórum augum á okkur. Jeg held að erlendar þjóðir nefni okkur ekki sem brautryðjendur, heldur segi: „Þetta hafa Íslendingar reynt, til þess eru vítin að varast þau“. Jeg er viss um að Englendingar taka þetta mál öðruvísi. Það er rjett, að Englendingar eru farnir að hugsa um bann, en þeir fara aðrar leiðir en við. Og jeg hygg ensku aðferðina betri en ofstopann frá 1909.

Ráðherra: Jeg óska að eins að gjöra. tvær athugasemdir, sem báðar horfa út á við, Það hefir verið skýrt frá því, að samkvæmt lögum Frakka eigi skipverjar þeirra rjett til að fá vissan áfengisforða daglega, skipsforða. Ef þetta yrði nú sett í lög, að innsigla alt áfengi, svo að ekki verði því náð án lögbrots, mundi franska stjórnin mótmæla, og lögin ef til vill ekki ná staðfestingu. Þetta vildi jeg benda hv. deild á, áður en lögin eru samþykt, ef hún vill láta þau ganga fram og ná staðfestingu konungs. Hvað viðvíkur hinu atriðinu, þá er það um afnám laga nr. 23, 20. okt. 1913, sem heimila sendikonsúlum erlendra ríkja, að flytja ákveðinn forða til heimilis síns árlega, 800 lítrar á ári mun það vera. Það er satt, að jeg átti tal við nefndina, sem um þetta fjallar. Jeg stend við það, að það er ekkert í milliþjóðarjetti um það, að sendikonsúlar verði ekki að hlíta landslögum í því efni eða líkum efnum, er hjer greinir. En það er annað atriði, sem kemur til greina, og það er „international“ kurteisi. Jeg hefi átt tal við einn erlendan sendikonsúl hjer, og mjer virtist hann vera á því máli. Jeg býst við, að sendikonsúlarnir kynnu því illa, ef tekið væri af þeim þetta leyfi, er þeim hefir verið veitt. Þeim þykir óþægilegt að breyta oft um lifnaðarhætti, og ófrelsi að mega ekki hafa vín með mat, þegar þeir eru vanir því. Þetta atriði mundi þó varla valda staðfestingarsynjun, en við megum síst á þessum tímum gjöra nokkuð til þess, að brjóta af okkur hylli annara þjóða. Og þó að konsúlarnir fái að halda þessari heimild, þá er það ekki fórn á altari Bakkusar, heldur er það bannlögunum í rauninni óviðkomandi. Sendikonsúlarnir mundu auðvitað alls ekki misbrúka þetta leyfi á neinn hátt. Við getum óhræddir gengið út frá því. að bannstefnan er því ekki brotin með þessu leyfi. Þetta tvent, vildi jeg biðja háttv. deild að athuga, en að öðru leyti ætla jeg ekki að blanda mjer inn í umræður um þetta mál.

Háttv: þm: Strand. (M P.) játaði, að vín væru ekki nefnd í lyfjaskránni, en fræddi menn á því, að það væru svo fjarska mörg lyf, sem ekki væru nefnd þar. Þessu gjörði jeg einmitt grein fyrir í erindi mínu til stjórnarráðsins. Þess hefði líka gjarnan hátt geta; að í gömlum lyfjum mörgum er áfengi, en ekki í nýju lyfjunum, nema örfáum, af öllum þeim mikla grúa. Af hundruðum ólöggiltra lyfja hjer í lyfjabúðinni var að eins áfengi í þremur. Það er eitt orð háttv. þm. Strand., sem vert er að hafa í minnum. Hann kallaði vínin, sem hann er með, „lyf“. Jeg vil vekja eftirtekt manna á því, að þar er háttv. þm. Strand. einn síns liðs. Í yfirlýsingunni frá Læknafjelaginu höfðu læknarnir ekki slíkt orðbragð; þeir kölluðu vínin ekki lyf, og það af þeim ástæðum, er nú skal greina. Hvað er í þeim gamalkunnu vínum? Aðalefnið er vínandi, auðvitað blandaður vatni. Saman við er svo oft sykur og ávalt einhver smekkefni. Þetta kalla menn vín. Vitanlega voru þau í gamla daga búin til úr drúfum, en nú eru þau flest „óekta“, sprittblöndur með ýmiskonar litarefnum og bragðmiklum efnum. Jeg hygg, að harla lítið hafi verið drukkið hjer á landi af „ekta“ vínum. Vínandi út af fyrir sig er lyf, það játar hver læknir, og jeg ekki síður en aðrir. En að kalla alt þetta samsull, alla þessa alkunnu, áfengu drykki lyf, það er stórkostlegt rangnefni, og stjettarbræður mínir, þessir 14, láta sjer ekki slíkt um. munn fara. En háttv. þm. Strand. (M. P.), hann hefir sæmt þá gömlu drykki þessu heiðurs nafni. Nú vil jeg biðja menn að gá að því; að læknarnir hafa þó ekki löggjafarvald; þeir eru ekkert yfiralþingi; hjer er eingöngu að ræða um það, hvort, þessir gömlu drykkir eru nauðsynlegir til lækninga eða ekki. Það er eftirtektarvert, að þessir merku læknar, sem vilja losna úr aðflutningsbanninu, þeir kalla ekki vínin lyf. Þeir tala um rjett sinn til að heimta alt, sem þeim dettur í hug. Við eigum að hafa rjett til að nota vín, segja þeir. Þeir segja ekki; að þeir þurfi þess. Hvers vegna eru nú þessir merku læknar svo varkárir í orðum? Það get jeg sagt ykkur. Þeim er vel kunnugt um, að þessa máli er svo farið, að það hlýtur að verða hljóðbært út um heiminn. Ef það bærist út um heiminn, ef erlendir vísindamenn heyrðu, að íslenskir læknar kalli áfenga drykki lyf, þá yrði það ekki til þess, að auka heiður íslensku læknastjettarinnar. Það vita læknarnir. Þetta er tvent ólíkt, það, hvort læknar eigi að vera rjetthærri en aðrir menn, og hitt, hvort vín sjeu nauðsynleg til lækninga. Háttv. þm. Strand. (M. P.) og háttv. þm. Vestm. (K. E.) fóru hjartnæmum orðum um sjúklingana, sem færu á mis við þessa makalausu lífselixíra, rom, sherry &c., sögðu, að margir væru þeir sjúklingar, sem ómögulega gætu tekið inn neinar sprittblöndur, þeir yrðu að hafa vín, þeim yrði ilt af öllu öðru áfengi! Brjóstgæðin eru falleg, og jeg býst við, að þessi fagra prjedikun hrifi hjörtu manna. Jeg hefi nú fengist dálítið við lækningar í 20 ár og oft notað áfengi. Jeg hefi reynt bæði vinin gömlu og áfengisblöndur. Og jeg hefi frá því að segja, sem allir geta skilið, að jeg hefi horfið frá vinunum og kýs heldur áfengi úr lyfjabúðinni, blandað ýmsum smekkbæti. Kaupi jeg vín, veit jeg aldrei hvaða efni eru í þeim búðardrykk, og veit það er varasamt, að gefa það samsull sjúklingum, sem hafa veikan maga. Jeg vil vita hvaða efni það eru, sem jeg læt sjúklinga mína taka inn, og þess vegna kýs jeg að gefa áfengisblöndur, samsettar í lyfjabúðinni, því að jeg veit alt af hvaða efni eru í þeim því ræð jeg sjálfur. Þess vegna er jeg t.d. fyrir löngu gjörsamlega hættur að gefa börnum vín, en hefi stundum haft áfengi handa þeim í ýmsum lyfjabúðarsamsetningum. En það er annað í þessu efni, sem var rjett hjá háttv. þm. Strand. (M. P.) og Vestm. (K. E.). Þeir töluðu báðir um það, að margir hefðu meiri trú á áfengum drykkjum en áfengisblöndum úr lyfjabúð. Það er öldungis rjett. Fyrr meir var höfð tröllatrú á vínum til lækninga; eitt vín átti við þessum sjúkdómi og annað við hinum. T. d. þegar kóleran gekk í Danmörku, var það alþýðu trú, að hægt væri að verja sig fyrir henni með kognaki, Jeg hefi nefnt eitt dæmi upp á þessa þjóðtrú í skýrslu minni til stjórnarráðsins. Það kom til mín maður ofan úr sveit og sagði mjer að hann hefði heyrt getið um vin, sem væri svo ágætt við geðveiki. Það hjeti lacrima Christi, Krists tár. Það eimir enn eftir af þessari gömlu víntrú; það eru enn til menn, sem hafa þá trú. Það er eðlilegt. En hitt er ekki eðlilegt, að löggjöf landsins sje hagað eftir slíkri röklausri hjátrú. Jeg hefi orðið þess var, að eitt af því, sem óvinir bannlaganna hafa stöðugt í frammi, er að ala á þessari alþýðu trú á lækningakrafti vinanna. Það er ekki hægt að segja mikið til þess, þótt hinir og þessir gjöri það, en jeg verð að telja það illa farið, ef nokkur læknir verður til þess, að ala á þessari gömlu hjátrú, til þess að vekja ótrú á bannlögunnm. Jeg saka engan um það, en jeg tel það illa farið, ef svo væri. Það var eitt atriði í ræðu háttv. þm. Strand. (M. P.), sem var mjög athugavert. Árin 1908–1911 hafði jeg orðið þess áskynja. að allur þorri lækna var hættur að nota vin til lækninga. Það, sem háttv. þm. Strand. (M. P.) svaraði þessu, er mjög eftirtektarvert. Hann sagði að þá hefði verið vin til í búðunum, hægt t. d, á Norðurlandi að senda til Akureyrar eftir víni, sjúklingarnir sjálfir getað fengið það þar í búðunum. En þetta er smáskrítið! Hv. þm. Vest. (K. E.) lagði út af því, að áfengi væri nauðsynlegt í lungabólgu. Segjum nú að einhver norður í Öxarfirði fengi lungnabólgu; ætli það væri þá ekki nokkuð langt að sækja áfengið til Akureyrar? Ætli það kæmi þá ekki heldur seint handa sjúklingnum. Jú, jeg býst við því. Það kæmi of seint. Því er það rjettara, sem háttvirtur þm. Strand. (M. P.) hjelt fram, að þegar vínið fekkst í kaupstöðunum, þá hafi engin ástseða verið fyrir læknana að hafa það, en nú þegar það er ekki, þá þurfi þeir að hafa vínbúðir. Já, „vínbúðir“ sagði hann; það eru hans orð, og það er eftirtektarvert orð. En það er ekki nema um tvent að tala. Annað hvort er áfengið nauðsynlegt sem læknisdómur, og þá á að skylda hjeraðslæknana til að hafa það til, eða það er ekki nauðsynlegt, og það hefir sannarlega ekki verið hrakið með brjefi læknanna, að nauðsynlegt sje að hafa nema spiritus conentr. til lækninga, og þá er sannarlega ekki nauðsynlegt að leyfa læknum, að setja upp 50 vínbúðir í landinu, eins og háttv. þm. Strand. (M. P.) orðaði það. Sami háttv. þm. (M. P.) sagði, að það væri saklaust, þó að læknum væri heimilað þetta, því að þeir hefðu hvort sem er nóg áfengi, nógan vínanda, sem þeir gætu látið úti. Þetta er í fullu samræmi við það, sem háttv. Vestm. (K. E.) var að segja, en hann var að tala um „national“drykk Íslendinga, brennivínið. En það er þá merkilegt, að þessi góði lungnabólguborgari í Vestmannaeyjum skyldi ekki hafa lyst á sjálfum „national“-drykknum. Þó það sje víst, að brennivín hafi verið mikið drukkið hjer á landi, þá hafa þeir ekki látið hæst, sem það drukku. Þeir, sem mest láta, eru heldri mennirnir, sem gæddu sjer á „fínu“ vínunum. Þá vantar kognak, portvín, sherry &c. Hann er ekki langur, reynslutími bannlagunna enn þá, einir 7 mánuðir. En, hæstv. forseti, jeg vil ekki segja alt, sem jeg veit um reynsluna í lyfjabúðunum síðan, þó að jeg viti að það styrkir mitt mál.: En jeg ætlast til þess, hæstv. forseti, að menn trúi mjer, er jeg segi, að það eftirlit, sem jeg á að hafa, verður miklu erfiðara, ef brtt. háttv. þm. Strand. (M. P.) nær fram að ganga. Ekki skal jeg þó leyna því, að síðan á nýári, og fram á þennan dag, hefir talsverð misbrúkun átt sjer stað. Það eru þeir læknar til, sem látið hafa úti áfengi, bersýnilega til nautnar. En það má enginn skilja þetta sem hnjóð í alla læknastjettina; því er nú, mjer liggur við að segja fjandans verr, að læknarnir eru manneskjur, og það brotlegar manneskjur, alveg eins og aðrir, og það er því rangt að ætlast til þess, að lög, sem við þá eiga, verði ekki brotin eins og önnur landslög. Þetta eftirlit er mjög erfitt. Og háttv. þm. Strand. (M. P.), sem sjálfur er læknir, hlýtur að skilja það manna best hjer í háttv. deild, hve þetta eftirlit hlýtur að verða örðugt fyrir landlæknirinn, ef tillögur hans ná fram að ganga. Við skulum nú hugsa okkur, að það komi fyrir, að einhver hafi út úr lækni í dag 10 £b af spiritus og 4 £b næsta dag, eða 12 flöskur í dag og 4 flöskur næsta dag. Og segjum svo, að landlæknir finni að þessu. Þá getur læknirinn svarað sem svo, að hann ráði sjálfur hvað hann gefi sjúklingum sínum til heilsubótar og hversu mikið hann gefi þeim. En það gæti þó sjálfsagt komið fyrir, að það leyndi sjer ekki, að læknir bryti aðflutningsbannslögin - ljeti áfengi úti til neytslu. Hvað á þá að gjöra?  (Magnús Pjetursson: Refsa)  . Já - refsa. Í bannlögunum er lögð hegning við því, ef læknar brjóta þau, en það verður jafnan afar erfitt að sanna þau brot. Þá eru líka lögin um lækningaleyfi frá 1911. Þau gefa landlækni heimild til þess að áminna lækninn, og jeg býst við að hann byrji á því. En ef áminningin ekki hrífur, þá má landlæknirinn, eftir þeim lögum, svifta lækninn læknisleyfi. Á hann að gjöra það?  (Magnús Pjetursson: Jeg svara, er jeg stend upp)  . Mjer væri kært að fá svarið strax.  (Magnús Pjetursson : Læknirinn á ekki að vera laus við refsingu; það er sjálfsagt að refsa honum)  . Mjer þykir mjög mikilsvert að hafa fengið þetta svar. En háttv. forseti, jeg vil leyfa mjer að bera spurninguna líka undir háttv. þingdeild. Vill nokkur hv. þingmanna svara öðru vísi? Nei! Það samþykkja allir með þögninni þetta svar; sem háttv. þm. Strand. (M. P.) gaf upphátt. Það hljóta líka allir að viðurkenna að það er rjett. En jeg veit að allir skilja, að það er ekki skemtilegt fyrir landlækni þetta eftirlitsstarf. Svo er það um öll mál, að það er ábyrgðarhluti fyrir hvern mann, hvað hann leggur til þeirra. Fyrir hvern mann í landinu er það ábyrgðarhluti, hvað hann leggur til þjóðmála. Jeg veit að menn skilja það, að það er óþægileg aðstaða fyrir mig, þar sem jeg stend nærfelt einn míns liðs á móti því, er margir helstu læknar landsins halda fram. Þeir bera ábyrgð á því, er þeir halda fram, en jeg ber ábyrgð á mínu máli. Og nú eiga hv. þingmenn að skera úr, hver rjettara hefir, og það er líka ábyrgðarhluti fyrir þá, því rjettmæti eins máls fer ekki ekki eftir höfðatölunni, ekki eftir því, hversu margir eru með því eða móti. Hver rjettara hefir fyrir sjer, jeg eða stjettarbræður mínir, það er enn óafgjört mál, og það er ekki vandalaust fyrir hv. deild, að gjöra þar upp í milli, skera úr. En það vil jeg segja, hæstv. forseti, að það alvarlega í þessa máli, ágreiningurinn sjálfur, honum er ekki lokið hjer í dag með þessum umræðum. Þetta mál er þessa stundina íslenskt þingmál, en það verður á komandi stund að alheimsmáli. Hver úrslit málið fær hjer, það verður ekki dulið fyrir umheiminum. Þetta vissi jeg strax í upphafi, og því vandaði jeg dóm minn vel og rækilega, og nú, er jeg fæ tækifæri til að íhuga hann enn á ný, þá finn jeg ekki ástæðu til að breyta hvorki einu nje neinu af því, sem jeg hefi sagt í því álitsskjali mínu. Málstaður minn er sá, að þessir gömlu drykkir sjeu ekki lyf, og jeg er óhræddur um þennan málstað minn, er málið fer til æðra dóms - til vísindamanna í öðrum löndum. En heiður minn er heiður læknanna; því er mjer það gleðiefni, að stjettarbræður mínir hafa ekki borið það fram - að 1 eða 2 undanteknum - að áfengir drykkir sjeu nauðsynleg læknislyf. Aðalkvörtun þeirra er sú, að þeir sjeu sviftir „rjetti“ sínum. Þeir gjöra þá kröfu, að þeir megi heimta af lyfsölum til lækninga alt það milli himins og jarðar, er hugur þeirra kann að girnast, þótt það svo væri t. d. rustasneiðin af tunglinu! Þessi krafa er býsna fljóthugsuð, en það er oft erfiðast að fá menn ofan af því, sem minst er vitið í. Hjer er því um það að ræða, hvort háttv. Alþingi vill uppfylla þessa frelsiskröfu læknanna og leysa þá úr aðflutningsbanninu, leysa þá undan lögunum um aðflutningsbann á áfengum drykkjum til Íslands. Og jeg vil ljúka máli mínu hjer með því, að lýsa yfir því, að jeg tel það engan ósigur fyrir mig, þótt að brtt. hv. þm. Strand. (M. P.) yrði samþykt, en ekki vil jeg draga dul á það, að jeg óttast, að það yrði allri íslensku læknastjettinni til óhamingju, og ef svo færi, þá yrði sá sigur hv. þm. Strand. (M. P.) ósigur fyrir alla íslenska lækna, og þá líka fyrir mig - og hann sjálfan. Eitt var það í ræðu hv. þm, Ísaf. (S. St.) við fyrstu umræðu þessa máls, sem vel var sagt. Hann vildi að bannlögin væru látin reyna sig; hann var þess fullviss, að þau mundu verða þjóðinni til blessunar, ef þau yrðu vel haldin og hann sagði að bannlögin væru ekki fullreynd fyrr en núverandi kynslóð væri dáin, og það var þetta, sem var svo vel sagt. Jeg vil, úr því jeg er að ræða bann¬lögin, skjóta .því fram, að ef jeg hefði átt sæti á Alþingi 1909, heði jeg nauðugur greitt atkvæði með bannlögunum svona gölluðum eins og þau eru. En hvað hafa andbanningar gjört? Fyrst hjeldu andbanningar því fram, að lögin ætti að afnema hið bráðasta. En það hlaut ekkert fylgi. Þá vildu andbanningar að lögin væru borin undir þjóðaratkvæði, en það fór á sömu lund, og þeir urðu að hverfa frá því ráði. Og nú eru allir orðnir sammála um, að lögin eigi að fá að reyna sig. En hvað meina menn með því, að lög¬in fái að reyna sig? Hvað menn meina með því, er víst mjög mismunandi, þó fáir orði það eins fallega og háttv. þingmaður Ísaf. (S. St.) um daginn. Það játa allir - í orði kveðnu, að gott væri, ef það tækist, að útrýma á¬fenginu úr landinu, en lengra nær sam¬komulagið ekki. Margir menn óska þess einlæglega, eins og t. d. jeg og háttv. þm. Ísaf. (S. St.), að oss takist með lögunum að útrýma allri áfengisnautn úr landinu. En þeir eru aðrir, sem óska þess jafneinlæglega, að bann¬lögin reynist ekki vel, að þau reynist illa; Það eru hinir sannkölluðu andbanningar. Enn eru nokkrir þeir menn, sem ekki tíma því, að bannlögin reynist vel, og eru þess vegna móti þeim nú, en telja það þó þjóðarheill, ef þau skyldu reynast vel; í þeim hóp eru jafnmikils metnir og góðir menn, eins og t. d. háttv. 1. kgk. þingm. (E. B.). En því ber ekki að leyna, að til eru þeir menn, sem gjöra alt hvað í þeirra valdi stendur, til þess að bannlögin reynist illa. Jeg hefi heyrt tigna menn, sem hafa á hendi trúnaðarstörf fyrir þjóðina, segja, að bannlögin skuli verða brotin, togararnir okkar skuli „smúla“ og læknarnir skuli hjálpa mönnum til að drekka. o. s. frv. Þessar hótanir hafa dunið í eyrum mjer, af vörum ýmsra mikilsmetinna manna. Jeg vil alls ekki segja, að það sje af þeim hvötum, sem þeir háttv. þm. Strand. (M. P.) og háttv. þm. Vestm. (K. E.) láta sjer svo einkar ant um, að leysa böndin af togurunum og læknunum. En jeg segi, hæstv. forseti, að þeir, sem af heilum hug óska þess, að aðflutnings¬bannlögin reynist vel, þeir hljóta að vera á móti því, að togararnir megi koma hingað hlaðnir áfengi - sem „skipsforða“! og þeir hljóta að vera á móti þessum „vín¬búðum læknanna“, sem háttv. þm. Strand. nefndi svo og lætur sjer svo ant um.

Karl Einarsson : Það var tvent, er jeg áðan spurði háttv. framsögumann (B. Þ.) að, hvort að nefndin mundi ekki lagfæra frv. til 3. umræðu, og annað var um hvort skipstjórar ættu að bera ábyrgð á brotum farþega.  (Björn Þorláksson: Jeg kalla nefndina saman, áður en atkvæðagreiðsla fer fram)  . Það læt jeg mjer nægja, ef úr því verður, og finn því ekki ástæðu til að ganga nánar inn á þetta. Mig furðar satt að segja á umtali því, er orðið hefir um brtt. þá, er jeg ber fram með háttv. þm. Strand. (M. P.). Mig furðar það mjög, að nokkrir menn skuli halda því fram, að það eigi að gilda hjer önnur lög fyrir íslensk skip en fyrir útlend. Og jeg sje ekki hvernig menn geta komið með getsakir og óviðurkvæmilegar aðdróttanir til okkar fyrir jafnsjálfsagða tillögu. Jeg læt mjer nægja með að svara fyrir sjálfan mig; jeg virði þessar getsakir og hótanir einskis. Jeg vil taka það fram, að hver maður er nokkuð hugsar mál þetta, hlýtur, ef hann hefir sæmilega skynsemi og rjettsýni, að viðurkenna það, að það er beinn skrælingjaháttur, ef til væru tvenn lög í landi, önnur fyrir Íslendinga, en hin fyrir útlendinga, en svo verður það, ef brtt, vor verður feld. Það er eins og við værum komnir til Japan, Kína eða í hið mikla Tyrkjaveldi, því þar lifa útlendingar, þeir er þar búa, eigi undir landslögum, heldur undir landslögum sínum. Jeg vil benda háttv. þingmönnum á, að þó skipin hafi þessar vínbirgðir, þá verða þær mjög takmarkaðar. Sýndi jeg það ljóslega áðan, er jeg talaði, en auk þess má takmarka það enn þá frekar; væri nóg að hvert skip fengi að hafa óinnsiglaðan forða til næstu hafnar, og ef þeir hafa meira áfengi, þá eigi þeir að greiða af því toll; því það ættu þeir að gjöra eftir tolllögunum; en það lítur svo út, sem þessir háttv. þingmenn hafi hvorki hugmynd um tolllögin eða neitt annað, sem þeir þó eru að tala um. Það er ekki nema gott, ef útgjörðarfjelögin banna, að áfengi sje haft um hönd í skipum sínum, en það bann á alveg eins við íslensk farþegaskip eins og fiskiskip. Þá er síðasta málsgrein 1. greinar. Jeg tel heppilegast, að hún sje feld í burtu. Tel jeg miklu betra að samþykkja tillögurnar á þgskj. 296 og 264. Ef að útlend fiskiskip eru látin órannsökuð, þá skil jeg ekki þýðingu 1. gr., og það vita allir, að frönsk og norsk fiskiskip hafa miklar vínbirgðir, og ef þau mega hafa þær öldungis óáreitt, þá eru bannlögin með öllu þýðingarlaus. Mjer var sagt áðan af fulltrúa bæjarfógetans hjer í Reykjavík, að útlend skip, sem hingað kæmu, hefðu miklar vínbirgðir innanborðs, svo ef ekki ætti að innsigla þær, þá væri jafn mikil hætta á ferðum og með hver önnur skip, ef ekki væri innsiglaðar. Viðvíkjandi 1. brtt. á þgskj. 263 hefi jeg ekkert að athuga. Ef hún er samþykt, ætti að taka fram hvað mikinn forða íslensk fiski- og flutningaskip mættu hafa. Við þekkjum vegalengdirnar, og stjórnarráðið gæti gefið reglur þessu viðvíkjandi, en hitt kann jeg ekki við, að aðrar reglur gildi fyrir þau heldur en önnur skip. Annars vil jeg frábiðja mjer getsakir hálfv. flutningsmanns, og vísa þeim frá mjer, þar eð jeg þykist ekki eiga þær skilið. Um 2. brtt. á þgskj. 263 þarf ekki að fjölyrða meir en búið er. Jeg vil að eins. taka það fram, að jeg hefi ekki sannfærst af ræðu háttv. 5. kgk. þm. (G. B.). Hann. hvorki reyndi nje treysti sjer að neita, að. vín væri betra en mixtúrur til lækninga. Jeg álít því að rjett hefði verið, að leyfa læknunum að gefa lyfseðil á áfengi, sem lyfjabúðir væru skyldar að flytja inn, og löggilda þau vín, sem læknar vilja. Hitt álít jeg ekki, að einn maður eigi að ráða í þessu máli, þó góður læknir og landlæknir sje. Hjer var jafnvel látið í ljós megnasta vantraust á læknastjettinni yfirleitt. Hv. ræðumaður (G. B.) reyndi líka að hártoga eitt orð í ræðu háttv. þm. Strand. (M. P.) og gjöra brtt. okkar hlægilega. En jeg sje enga ástæðu til að óttast hana, því hættan er nú þegar fyrir hendi, ef hún annars er nokkur, eins og jeg tók fram í fyrri ræðu minni. Brennivín verður jafnt drukkið eftir sem áður þrátt fyrir það: Mjer finst algjörlega ástæðulaust að halda, að læknar muni misbrúka leyfi þetta. Hv. 5. kgk. þm. (G. B.) treysti sjer heldur ekki til að halda því fram að umræddir 29 læknar notuðu ekki vín, þrátt fyrir það þó framsögumaður vildi segja svo. Jeg vona því, að brtt. 234, 263 og 296 verði samþyktar, þar eð jeg álít þær til. mikilla bóta.

Magnús Pjetursson : Jeg get ekki komist hjá að standa upp, en það er ekki. margt sem svara þarf. Fyrst eru tillögurnar á þgskj. 264 og296. Mjer þykir vænt um og þakka hv. ráðherra fyrir að hann hefir skýrt flutningsmenni frá því, að möguleiki sje fyrir, að frumvarpið nái ekki staðfestingu, ef til. daga mín verður feld. Þetta sýnir þó það, að allar tillögur mínar ganga ekki í þá átt, að tortíma bannlögunum. Þarf jeg því ekki öðru við að bæta, því þetta sýnir svo greinilega hve rjettilega jeg hefi litið á málið. Jeg mun síðar koma að því, sem flutningsmaður (B. Þ.) talaði til okkar læknanna, en fyrst vil jeg minnast á það, sem háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) sagði. Hann kom reyndar ekki með neitt nýtt, ekkert annað en það, sem stendur í álitsskjali hans, sem jeg áður hefi hrakið. Hann hneykslaðist á því, að jeg kallaði vín lyf, og þótti vænt um, að stjettarbræður mínir gjörðu sig ekki seka í því sama, en það var tæpast von, því að þeir nefna þetta atriði ekki á nafn. Málfræðingur er jeg ekki, en öll þau efni kalla jeg lyf, sem notuð eru til lækninga. En hvers vegna hneykslast háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) á þessu, þegar hann sjálfur í álitaskjali sínu kallar áfengi lyf. Vín eru blönduð af áfengi með ýmsum fleiri efnum. Úr því nú áfengið sjálft er lyf, er það þá ekki einnig lyf, þó það sje í ýmsum þynningum, ef ekki er látið neitt það efni saman við, er eyðileggi lækniskraft þess? Þetta er því að eins hártogun. Þá er ótti háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) við það, að þetta yrði læknastjettinni til vansæmdar, ef hún fengi vínin til lækninga. Slíkan ótta hefi jeg ekki, og. þetta eru að eins getsakir á engum rökum bygðar. Jeg vona að háttv. deild sje ljóst, að jeg held því fram, að jeg geti ekki búið til áfengisblöndur, sem sjeu jafn gómsætar sjúklingum og þessi vín; háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) heldur hinu fram; annað ber okkur ekki á milli. Hvað við víkur áhættunni, þá er hún sú sama nú, eins og jeg hefi áður tekið fram. Þá talaði háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) um, að í skjali læknanna 14 kæmi tvent ólíkt fram, sem sje rjettindi lækna og að hafa vín til lækninga. Rjett er það, að þetta sje tvent, en hjer fer það saman, og er hvað bundið öðru, svo að ekki er unt að aðgreina það. Þá hneykslast háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) á því, að jeg skuli hafa nefnt vínbúðir, sem jeg ber ekki á móti, þó það muni hafa verið mismæli fyrir vínbirgðir, en auðvitað gat jeg ekkert annað meint með því en vín í búðum lækna, sem kallast lyfjabúðir. Alt annað, sem lagt væri í það orð, er vísvitandi útúrsnúningur. En hann undirstrikaði, að ef tillaga mín yrði samþykt, þá yrðu vínbúðir hjá öllum læknum landsins. Einnig talaði háttv. þm. (G. B.) um, að eftirlitið yrði erfitt. Ekki skil jeg að það yrði mikið erfiðara, því nú þarf hann þó að hafa eftirlit með áfengisblöndunum. Viðvíkjandi spurningum þeim, sem háttv. þm. (G. B.) kom með, þá verð jeg að gangast við því, að jeg skildi alls ekki hvað hann átti við. Hann spurði t. d. hvort læknar ættu að vera lausir við að halda lögin? Mjer vitanlega höfum við aldrei gjört kröfu til að vera þeim undanþegnir, eða hver hefir farið fram á slíkt? Þá talaði háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) um misbrúkun ýmsa, sem komin væri þegar í ljós hjá læknum, og var með dylgjur þar að lútandi. Það er leitt, að hjer er að eins einn læknir til að bera af sjer, en þessi ásökun nær til allra, og þykir mjer harla óviðeigandi af háttv. þingmanni (G. B.), að koma fram með slíkt hjer í þingsalnum, enda mundi verða erfitt um sannanir, ef lengra væri látið fara, og það jafnvel þó landlæknir eigi hlut að máli, og því enn ósæmilegra af honum að bera slíkt upp á stjett sína. Fleiru þarf jeg ekki að svara háttv. 5, kgk. þm. (G. B.), en vildi örlítið víkja að því, sem flutningsmaður (B. Þ.) sagði. Háttv. flutningsmanni (B. Þ.) var mikið niðri fyrir, er hann stóð upp; sagðist vera hás, en það rættist furðanlega úr honum, þegar fram í sótti. Aðallega talaði háttv. flutningsmaður (B. Þ.) í getsökum og stóryrðum. Hann ljest mundi skýra frá því hvers vegna jeg væri bannfjandi, og bjóst jeg við einhverjum mikilsverðum upplýsingum út af þeim orðum, og hefir það víst átt að vera þetta, að jeg væri í fjelagi, ásamt háttv. þm. Vestm. (K. E.) togara og lækna, sem hygðust að tortíma bannlögunum. Mikil er nú trúin og viskan! Því jeg gjöri ráð fyrir að hann hafi heyrt þetta einhver staðar; hitt er ótrúlegt, að hann hafi búið þetta til sjálfur. En ósvinna má það heita. að hann er svo trúgjarn að hlaupa með slúðursögur og koma með rakalausar staðhæfingar í garð manna hjer í deildinni. Barði hann sjer á brjóst yfir spillingu okkar tveggja embættismanna, sem heldur er ekki einkennilegt, ef hann trúir á þetta leynifjelag. En það er nú einu sinni svo með bannvini, að þeir verða alt af að hnýta í okkur, sem lítum öðruvísi á það mál heldur en þeir. Þetta er geðveiki í þeim og því vorkennandi. Jeg var fyrir skömmu að tala við bannvin um það, hvort hann óttaðist, að við, sem erum andstæðingar bannlaganna, mundum verða lögunum að falli. „Nei“, sagði hann, „ekki þið bannfjendur, heldur bannvinirnir með öllu sínu ofstæki“.

Frsm. (Björn Þorláksson) : Hv. 2. kgk. (Stgr. J.) sagði ýmislegt, sem talsvert var athugavert, en jeg nenni ekki að eltast við það alt. Einkum lagði hann áherslu á, að það væri ekki kurteist gagnvart útlendum þjóðum, að innsigla vínföng á skipum þeirra. Jeg skal ekki segja um það, en hann efaðist jafnframt um, að það væri löglegt. Þar ber jeg fyrir mig ummæli annars lögfræðings, jafngóðs, sem áleit það fyllilega löglegt. Þá kvartaði hann um, að ekki væri rjett að leggja það á lögreglustjóra, án þess að fje væri veitt til þess sjerstaklega, en jeg vil halda því fram, að framkvæmdirnar yrðu auðveldari, ef breytingarnar næðu fram að ganga. Talaði hann um hve lögin væru ströng, og að þau mundu eyðileggja sig sjálf þess vegna. Viðurkendi hann að mikil hreyfing væri í bannlagaáttina í hinum enska heimi, en gat þess þó, að ekki væri okkar bannlög komin þaðan, eða sniðin eftir þeim fyrirmyndum, sem þar gæfust.  (Steingrímur Jónsson: Nei)  . Jeg segi jú. En á fleira ætla jeg ekki að minnast hjá hv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.). Við ræðu háttv. þm. Vestm. (K. E) hefi jeg tvent að athuga. Vildi hann mótmæla því, að 5. brtt. væri tekin aftur, en. jeg skyldi hann sem klofinn út úr nefndinni og bar hana því ekki undir hann,. en hjelt, að nóg væri að fá samþykt meirihluta nefndarinnar. Mun verða rætt um hana í nefndinni seinna og hann þá líka taka þátt í því. Sama er að segja um 15. brtt., sem talar um að nema úr gildi heimild erlendra sendiræðismanna; hún er nú tekin af dagskrá, til þess að nefndin geti athugað hana frekar. Út af orðum háttv. ráðherra verð jeg að lýsa yfir því, að mjer þótti leitt, það sem hann sagði nú, þar eð hann hefir lýst yfir öðru áður. Háttv. þm. Strand. (M. P.) sagði í ræðu sinni, að það hefði hneykslað sig, hverorð jeg notaði, er jeg sagði að dýralæknirinn hefði hrundið þessu af stað; hefði hann að eins verið að leita konu sinni lækninga, og skil jeg ekki við hvað hann átti. Jeg þykist stilla orðum mínum stillilega. En jeg hneykslast á orðum hv. þm.Strand. Hann segir: „Hvað var dýrið sem talað var um? Það var konan hans“ Þetta hneykslaði mig, því jeg ætlaði ekki að hnjóða í frúna. Háttv. sami þm. var dálítið stórorður út af því, að jeg hefði sagt hann vera í fjelagi, til þess að koma lögunum fyrir kattarnef. Jeg sagði þetta ekki beinlínis,. en að hann ræki erindi annara. Mjer finst framkoma hans bera vott um það. Og í því efni er sjón sögu ríkari. Hann segist gjöra þetta til þess, að varðveita lögin. Jeg vildi nú leggja þá spurningu fyrir háttv. deildarmenn, hverir sjeu nú líklegri til að vilja lögunum vel, vinir þeirra eða óvinir. Háttv. þingmaðurinn hóf ræðu sína með því, að lýsa því yfir, að hann hafi ávalt verið mótfallinn bannlögunum. Er hann þá manna líklegastur til að gjöra þau þannig úr garði, að best gegni? Hann virtist vera í öngum sínum út af því, að jeg mundi ekki efna það, að skýra honum frá, hvers vegna hann væri andbanningur. Hann má vera óhræddur; jeg skal efna það eftir örlitla stund. Jeg ætla áður að minnast nokkrum orðum á 4. gr. frumvarpsins. Um hana hefir nú orðið allmikill ágreiningur hjer í deildinni, eins og menn hafa heyrt. Jeg ætla lítið um þann ágreining að tala, því jeg játa, að jeg hefi ekki full skilyrði til þess, að geta dæmt þar um. Háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) hefir líka tekið þar alt ómak af mjer, og talað á þá leið, að jeg gæti engu þar við bætt. Læknarnir hjer í deildinni hafa leitt saman hesta sína í dag. Ágreiningurinn milli þeirra var í stuttu máli sá, hvort áfengi væri þarft eða óþarft sem læknislyf. Jeg skal auðvitað ekki um það dæma hvor þeirra hefir rjett fyrir sjer; en þó er það trúa mín, að eitthvað talsvert sje bogið við þessa brtt. háttv. þm. Strand. og lækningakraft áfengisiös. Jeg held, að það sje eitthvað líkt um hana og trúna gömlu á Gratiu og Brama og Kína-elixírinn. Núna er sú trú gengin úr gildi, og áfengistrúin er að fara sömu leiðina. Tröllatrú alþýðunnar á áfengið er alveg horfin. Sje hún einhversstaðar eftir, þá er það helst hjá þeim, sem vanist hafa áfengi svo, að þeir eru orðnir ímyndunarveikir, og halda að áfengið bæti öll sín mein. Ágreiningurinn var mikill á milli þessara tveggja lækna, landlæknir öðru megin og hjeraðslækni Strandamanna hins vegar. En jeg get ekki að því gjört, að mjer finst; sem jeg hafi einungis hlustað á einn lækni. Ræða landlæknis bar vott um að honum er ant um heilsu og velferð manna, og lítur á málið sem föðurlandsvinur. Þegar jeg heyri menn tala, þá dæmi jeg þá eftir þeim anda, sem þeir tala af. Háttv. þm. Strand. (M. P.) talaði sem andbanningur, en ekki sem læknir, og vill sýnilega gjöra lögin með öllu óframkvæmanleg. Hann hefir ásamt háttv. þm. Vestm. (K. E.) komið fram með brtt., sem snertir togarana og aðra, og um að löggilda ýmsar víntegundir á lyfjaskrá landsins. Með þessu öllu. hefir háttv. þm. Strandamanna sýnt það, að hann kemur hjer fram eingöngu sem andbanningur, en alls ekki sem læknir. Að því leyti, sem háttv. þm. Vestmannaeyinga er flutningsmaður með honum að þessum tillögum, þá verður hann að sæta sama vitnisburði frá mjer fyrir þetta, hvort sem honum líkar það betur eða miður. Jeg hyg að mörgum manni muni þykja það undarlegt, að tveir embættismenn landsins skuli verða til þess, að bindast samtökum um, að tortíma bannlögunum. Því jeg endurtek það, að það eru þeir að reyna að gjöra. Jeg hygg, að margur muni undrast, að sýslumaður og læknir, skuli veljast til þess skaðsamlega starfs. En mjer hefir dottið í hug, hver orsökin muni vera, og skal jeg nú skýra frá henni. Jeg hef þekt menn, sem grætt hafa fje á því, að selja áfengi, og hefi jeg tekið eftir því, að margt bölið hefir oft fylgt heimili þeirra. Börn þeirra hafa alist upp við þá skoðun, að áfengissala væri heiðarlegt og nauðsynlegt starf. Synir sumra þessara manna hafa oft eyðilagas fyrir ofdrykkju, þegar þeir komust á legg, og allir hafa þeir átt það sammerkt, að hafa óbeit á bannlögum og bindindi. Þetta hygg jeg muni vera orsökin til þess, að þessir menn hafa orðið til þess, að bera fram þessar tillögur. Það vill svo til, að báðir þessir menn eru synir vínveitingamanna og aldir upp á vínveitingahúsi. 



Það er kominn svo mikill alvöruþungi í umræðurnar, að jeg get ekki þagað lengur en tel mjer skylt, að gjöra grein fyrir mínu atkvæði í þessu máli. Hjer hefir einkum verið deilt um þrjú aðalatriði, sem mjer virðast mestu máli skifta. Fyrsta atriðið er það, hvort Alþingi geti sett lög um það, að innsigla skuli allar vínbirgðir allra skipa, sem sigla hjer við land (samkvæmt frumvarpinu), eða hvort Alþingi geti það ekki. Nú er það öllum vitanlegt, að skip, sem sigla hjer með ströndum fram, fara oft út fyrir landhelgina á leið milli hafna. Lögin yrðu því að ná út fyrir landhelgi landsins, og gilda þar - jafnvel fyrir útlend skip. Lögfræðingum kemur ekki saman um, hvort heimilt mundi að selja slík lög. Það er að vísu engin ný bóla, því lögfræðingum kemur aldrei saman um neitt. Jeg læt mjer því í ljettu rúmi liggja álit þeirra, en verð að fara eftir mínu höfði. Og mín niðurstaða verður sú, að vjer getum ekki sett slík lög. Að minsta kosti ekki framkvæmt þau. Löggjafarsvið þingsins fæ jeg ekki sjeð nje skilið, að geti náð út fyrir landhelgina, að minsta kosti ekki að því er snertir útlend skip. Hver útlendur skipstjóri mundi fara sínu fram, utan landhelgi, hvað sem lögum vorum og innsiglum liði. Og vjer mundum engri ábyrgð geta komið fram á hendur neinum fyrir innsiglisrof utan landhelgi. Jeg verð því á móti því, að ákvæði frv. um þetta efni verði að lögum. Annað deiluatriðið er það, hvort Alþingi megi banna að löggilda eða leyfa áfengi til lækninga, þótt læknar telji það nauðsynlegt. Vísindamönnunum á því sviði, læknunum hjer í deildinni, fer eins og lögfræðingunum á sínu sviði. Þeim kemur ekki saman um þetta. Jeg verð því að fara minna ferða hjer, eins og í hinu. Og niðurstaða mín verður sú, að það sje mjög varhugavert, að banna nokkrum lækni, að nota nokkurt lyf, sem hann sjálfur telur sig eiga að nota. En þar fyrir er jeg ekki heldur ánægður með brtt. háttv. þm. Strandamanna. Hún felur líka í sjer bann, ætlast til að nokkrar ákveðnar víntegundir verði lögboðnar, en aðrar útilokaðar. Jeg álít hana því ónóga, og mun stuðla að því, að við 3. umræðu . málsins komi fram brtt., sem fari í líka átt og læknasamþyktin, sem lesin var upp hjer í deildinni í dag. Þriðja atriðið; sem ágreiningi veldur, er það, hvort banna eigi fiskiskipum að flytja áfengi til landsins. Jeg álít rjettast, að láta þau sæta sömu lögum og önnur skip í þessu efni. Áður en jeg setst niður, vil jeg taka það fram, að jeg hefi verið hlyntur bannlögunum og vonað að þau yrðu til góðs, enda þótt mjer þættu þau sett of snemma, með mikið oflítinn meiri hluta að baki sjer. En trú mín á þau dofnar stöðugt. Andófið gegn þeim er mjög öflugt og furðu alment, og verður að taka fult tillit til þess. Það verður aldrei sefað með því að beita ofbeldi ofan við þá, sem lögunum eru mótfallnir. Hitt er eina ráðið, að fara að öllu sem hóflegast og reyna að sætta menn við lögin með alúð og lempni. Ætti því heldur að lina þau en herða. Þetta virðist mjer að ýmsir helstu vinir bannlaganna ekki taka til greina. Og því get jeg ekki orðið þeim samferða lengur. Og fari þeir hjer eftir eins geyst og hingað til, virðist mjer bersýnilegt, að framferði þeirra verði hinn hættulegasti ásteitingarsteinn laganna, þótt þeir auðvitað gjöri alt í bestu meiningu.

Kristinn Daníelsson : Þessi tillaga hefir verið borin upp í Nd., að tilhlutun sjávarútvegsnefnda beggja deilda, sem hafa starfað saman, og var hún samþykt þar með nálega öllum atkvæðum. Vona jeg að hún fái svipaðar undirtektir hér í þessari hv. deild, því að hjer er um mikið nauðsynjamál að ræða, sjerstaklega fyrir vjelabátaútgjörðina, sem hefir aukist svo mjög hin síðari árin, og fer óðum í vöxt. Það eru einkum vondar hafnir, sem víða hamla þeirri útgjörð, og er tillaga þessi komin fram til þess, að hrinda einhverju áleiðis til að bæta úr því. Jeg vil nefna til dæmis, að í Gerðum í Garði hefir jafnan verið ein hin besta og aflasælasta veiðistöð landsins. En þar er ekki hægt að láta vjelabáta liggja, og nú er svo komið, að varla verður lengur hægt að fá þá vjelbáta vátrygða, sem ganga þaðan, jafnvel á sumrin. Því miður mun varla gjörlegt að bæta svo lendinguna á þessum stað, að fulltryggilegt sje, en það er aftur á móti hægt víða annarsstaðar, og víða mun þurfa að rannsaka, hvað hægt sje að gjöra með kleifum kostnaði. Svo er t. d. um svo nefnda Ósabotna í Höfnum á Reykjanesskaga. Þar inni er góð höfn, en grynningar í innsiglingunni, og mætti ef til vill ráða bót á því, og væri stórmikils vert. Sama er að segja um svo nefnt Hóp í Grindavík, sem væri ágætis höfn, ef fram úr því mætti grafa, svo að skipgengt yrði. - Tillagan miðar sem sagt í þá átt, sem að hlýtur að reka, að þing og stjórn fari að gefa gaum þessu mikilsvarðandi málefni, og legg jeg hana að svo mæltu óhræddur undir atkv. hv. deildar.