Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Ísleifur Högnason: Þetta frv. er ekki nýtt hér á þingi, því að á hverju einasta þingi er beðið um að framlengja þetta vörugjald. Upphaflega var borin fram sú ástæða fyrir frv., að útsvör í Vestmannaeyjum innheimtust svo illa, að ekki væri hægt að standa straum af útgjöldum bæjarins, nema þetta gjald kæmi til, en ég hygg, að óvíða innheimtist útsvör eins vel og í Vestmannaeyjum. Hér fyrir framan míg liggur reikningur, saminn af gjaldkeranum, og þar sést, að áætlaðar tekjur 1935 hafa verið 181330 kr., en innheimzt hafa 155868 kr., en svo er innfært sem innborgað 187299 kr., eða 6000 kr. meira en áætlað hefir verið, en ég geri ráð fyrir, að þarna sé um að ræða eitthvað af útsvörum frá fyrra ári. Nú þegar frv. er flutt, er ekki færð fram sú ástæða fyrir því, að útsvörin innheimtist svo illa, heldur að þetta komi engum öðrum landsmönnum við en Vestmannaeyingum. Vitanlega kemur þessi skattur þyngst niður á fátæka fólkinu, en verður til að minnka útsvörin, sem eru beinn skattur, um 30000 kr. Hagsmunina af þessu hafa vitanlega efnuðu mennirnir í Vestmannaeyjum, en óhaginn alþýðan. En hvers Vestmannaeyingar eiga að gjalda hjá Alþingi, að bæjarstjórninni skuli vera leyft að skattleggja þannig alþýðuna, get ég ekki skilið, og vildi ég gjarnan fá að heyra einhver frambærileg rök fyrir því. Hér stendur í ástæðunum fyrir frv., að Vestmannaeyjar fái ekki einn eyri af því fé, sem ætlazt er til úr jöfnunarsjóði til bæjar- og sveitarfélaga. Þetta er ekki rétt. Ég var í Vestmannaeyjum fyrir viku síðan, og þá var fjárhagsáætlun bæjarins fyrir árið 1938 þar til umr., og þá var áætlað, að 15 þús. kr. fengjust úr jöfnunarsjóði. Nú ber þess að gæfa, að framlag úr jöfnunarsjóði fer eftir því, hvað mikið er lagt til fátækraframfæris og menntamála á hverjum stað, og þá er innan handar fyrir Vestmannaeyjar að skera þessi framlög svo við neglur sér, að gjaldið úr jöfnunarsjóði verði lítið. En að Alþingi eigi að leggja blessun sína yfir slíka fjárhagsáætlun með því að veita ráðandi mönnum í Vestmannaeyjum leyfi til að skattleggja fólkið á þann hátt, sem hér er beðið um, get ég ekki séð, að sé rétt, og vildi ég gjarnan heyra einhver frambærileg rök fyrir því, ef nú á enn að framlengja þetta vörugjald, en slíka framlengingu áliti ég mestu ósvinnu. Þetta gjald var frá upphafi ranglátt og er það ekki síður nú, eftir að þessu jöfnunargjaldi hefir verið komið á. Ég mun því greiða atkv. móti þessu frv. til 2. umr. og vænti þess, að þingið sjái sóma sinn í því, að aflétta þessum rangláta óbeina skatti á alþýðu manna í Vestmannaeyjum, sem er aðeins til hagsmuna fyrir efnaðri mennina, en til óþurftar fyrir alþýðuna.

* Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Herra forseti! Þetta frv. er fram borið af fjórum þm. Reykv. vegna nauðsynjar á að setja sérstaka löggjöf um innheimtu útsvara og skatta hjá erlendum mönnum, sem dvelja hér um stundarsakir, um tiltekinn eða ótiltekinn tíma. Það hefir þótt brenna við, að ýmsir slíkir menn, sem hafa hér atvinnu það lengi, að þeir verða útsvarsskyldir, komast héðan burt án þess að greiða lögmæta skatta, og má kenna það fyrirkomulagi innheimtunnar. Eins og vitað er, fer útsvarsálagning fram í Rvík í maí ár hvert, en fyrsti gjalddagi er 1. júlí þar á eftir. Ýmsir menn, sem hér hafa verið útsvarsskyldir, hafa verið farnir af landi burt, þegar hægt hefir verið að krefja þá um skattinn, en þessu frv. er ætlað að bæta úr þessu. Það er ekki einungis heimild, heldur skylda, að halda eftir ákveðnum hluta af kaupi þeirra, og undir vissum kringumstæðum bera vinnuveitendur þeirra persónulega ábyrgð á greiðslunni. Það nær engri átt, að menn njóti hér atvinnu um svo og svo langan tíma og komist svo hjá að greiða opinber gjöld. Og þó að þetta frv. sé kannske ekki sem fullkomnast, verður ráðin nokkur bót á því ástandi, sem ég hefi lýst, ef það verður samþ. Það, sem einkum er erfitt við að eiga í þessu sambandi, er að ákveða, hve viðtæk á að vera ábyrgð þeirra manna, sem atvinnu veita. Mennirnir geta líka unnið hjá fleirum en einum vinnuveitanda, og þá þarf að skipta með þeim ábyrgðinni. Þess vegna er fram komin brtt. við 2. gr. Annars þarf ég ekki að tala sérstaklega um brtt., nema hvað ég vil drepa á brtt. við 4. gr. Það þótti rétt að veita ekki aðeins vinnuþiggjanda, heldur og vinnuveitanda möguleika til að fá um það úrskurð skattayfirvaldanna, hve miklu af kaupi skattgreiðanda skyldi haldið eftir. Þrátt fyrir þær brtt., sem nú eru fram komnar, hygg ég, að þessi löggjöf, sem er að vissu leyti nýmæli, muni þurfa breyt. við síðar. Það er eðlilegt, að hún mótist og myndist eftir því, sem reynslan segir til um. Þá vil ég aðeins geta þess, að allshn. hefði átt að athuga eitt atriði nánar, nefnilega þá hlið á þessu máli, sem að Dönum snýr. Í 1. gr. stendur: „Gagnvart útlendingum, sem landvistar- og atvinnuleyfi hafa“ o. s. frv., en Danir munu ekki þurfa slíkt landvistarleyfi. Það mætti því skilja 1. gr. svo, að frv. næði ekki til Dana, en svo er þó eigi, enda er þorrinn af þeim mönnum, sem hér koma til greina, danskir. Ég mun fyrir 3. umr. hafa talað um þetta nánar við allshn. Ég vil svo mælast til, að frv. verði samþ. með brtt. allshn. á þskj. 191.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Fjhn. hefir haft þetta mál til meðferðar og hefir lagt til, að á því verði gerðar lítilsháttar breytingar. Hafa þær brtt. verið orðaðar í samráði við flm. frv. og eru að öðru leyti gerðar í samráði við forstjóra tryggingarstofnunar ríkisins. Ég leyfi mér f. h. n. að mæla með því, að þær nái fram að ganga.



Ég vil þakka n. fyrir góðar undirtektir undir þetta frv. og get lýst yfir því, að ég sem flm. felli mig eftir atvikum við breyt., sem stungið er upp á að gera. Ég get og lýst yfir f. h. stjórnar Ljósmæðrafélagsins, að ljósmæður feila sig einnig við þessar brtt. Þó verð ég að segja, að 4. brtt., við 12. gr., kann að orka tvímælis, sérstaklega með tilliti til þess, að það er ekki gerandi ráð fyrir því, að hún hafi mikla þýðingu til að tryggja afkomu sjóðsins; en það mun vera tilgangurinn. Hún er í því fólgin að lengja biðtíma tryggingarinnar úr 10 árum í 15 ár, til þess að létta kvöðum á sjóðnum frá ljósmæðrum, sem hafa starfað stuttan tíma. En aðaltryggingin er fólgin í því, að hinar lögmætu ástæður séu fyrir hendi um að hætta starfi og komast á eftirlaun, en það eru sjúkdómur eða elli. Elli kemur naumast til greina fyrir ljósmæður, sem svo stuttan tíma hafa verið að starfi. og sjúkdómar, sem örorku valda, eru sem betur fer næsta fátíðir. En ég get hugsað, að nokkuð ósanngjarnt kunni að þykja, að ljósmæður, sem starfað hafa upp undir 15 ár, eigi enga kröfu á lífeyri úr þessum sjóði. þar sem aðeins yrði um það að ræða, að hætt væri starfi vegna sjúkdóms, og er þó bót í máli, að þá fá þær iðgjöld sín endurgreidd. Ég geri ráð fyrir því, að þótt þetta verði nú samþ. svona í þetta sinn, þá komi fram kröfur um breyt. á þessu atriði síðar. En við því er ekkert að segja, og sætti ég mig við breyt. n. Hið sama gerir ljósmæðrastéttin. Mæli ég með því að frv. verði samþ. samkv. till. n.



Ég býst við, að það eigi að skilja þetta frv. þannig, að þegar til þess kemur að greiða eftirlaun úr sjóði þessum, sem mér skilst vera fyrst 1940. þá sé eftirlaunahæðin miðuð við starfsárafjölda og ekki annað. Ég hafði og skilið það svo, að með samþykkt þessa frv. féllu niður í fjárl. fjárveitingar til einstakra ljósmæðra og heyrðu þær þá algerlega undir ákvæði þessara l., og starfsárafjöldi lagður til grundvallar. En samkv. 9. gr. virðast þær ljósmæður, sem eftirlaun hafa á fjárl., eiga að fá áfram sömu upphæð úr ríkissjóði, sem þær hafa nú. Þetta virðist mér í fljótu bragði rekast á. Ef ég misskil þetta, veit ég, að hv. flm. leiðréttir mig. En þetta þarf að vera skýrt og ótvírætt. Mér er kunnugt, að fyrir fjhn. liggja umsóknir frá ljósmæðrum, sem þegar hafa látið af embætti og eru búnar að starfa mjög langt árabil. Mér skilst, að samkv. þessu frv. eigi þær einskis að vænta fyrr en á árinu 1940. Og til þess, að þær njóti þeirrar viðurkenningar og stuðnings, sem ljósmæður hafa notið undanfarið, virðist réttmætt að taka upp í fjárl. fyrir 1939 einhverja fjárveitingu til þeirra. Þær ljósmæður, sem samkv. 9. gr. geta ekki komizt undir ákvæði þessara l. en eru nú á fjárlögum, býst ég við, að beri nokkru minna úr býtum en ef þær kæmu undir þessi l., t. d. þær, sem lengst hafa starfað.



Ég held, að það sé alveg tvímælalaust, að allar ljósmæður, sem nú njóta persónulegs styrks á fjárl., komi undir ákvæði þessara væntanlegu laga, þannig að þær fái sömu eftirlaun greidd úr sjóðnum sem til þessa hafa fengizt greidd úr ríkissjóði. Sjóðurinn tekur því næst að sér að greiða þeim ljósmæðrum eftirlaun, sem, eftir að þessi l. ganga í gildi, hætta störfum af gildum ástæðum og hafa starfað nægilega lengi eftir ákvæðum l. Loks í 3. lagi geri ég ráð fyrir, að sjóðurinn verði að taka að sér að greiða þeim ljósmæðrum eftirlaun, sem til þessa hafa fengið greidd eftirlaun samkv. ákvæðum ljósmæðralaganna. En hinsvegar koma ekki til greina eftirlaunagreiðslur úr sjóðnum til þeirra ljósmæðra, sem þegar hafa látið af störfum eða láta af störfum, eftir að þessi l. ganga í gildi, og hafa engin eftirlaun fengið sér ákveðin. hvorki af sýslunefndum samkv. ljósmæðral. né á fjárlögum sem persónulegan styrk. Það má vera, að fyrir liggi umsóknir um eftirlaun frá ljósmæðrum, sem þannig stendur á fyrir, og að fleiri slíkar umsóknir munu berast á næstu árum. Ef þeim á að sinna, yrði að gera það sérstaklega með ákvæðum í fjárl., því að sjóðurinn er ekki miðaður við, að hann taki að sér slíkar kvaðir. Og það hygg ég, að hafi alls ekki verið athugað, hvað þær ljósmæður kunna að vera margar, sem þannig er ástatt um Ég vil taka það fram, jafnvel þótt ég muni hafa getið þess við 1. umr., að þótt ég sé flm. að frv., ber ég ekki ábyrgð á útreikningum þeim, sem frv. byggist á. Ég hefi rannar nokkuð tortryggt þá, því að mér virðist ríkissjóður sleppa ótrúlega vel, ef hægt er að komast af með þessi útgjöld. Brynjólfur Stefánsson tryggingafræðingur hefir fyrir nokkrum árum reiknað þetta úr. Ég skaut því að fjhn., að nauðsyn bæri til að endurskoða þessa útreikninga, vegna þess að nokkuð er um liðið, og ráðlagði n. að snúa sér til tryggingarstofnunarinnar. Geri ég ráð fyrir, að þetta hafi verið gert. og séu útreikningarnir þar með staðfestir. En ef þetta er rétt, þá er samþykkt þessa frv. reglulegur búhnykkur fyrir ríkissjóð, þar sem gert er ráð fyrir, að hann borgi ekki meira en nú er borgað ljósmæðrum til eftirlauna þeirra samkv. fjárl., og um leið tryggi hann sig gegn þeim kröfum í framtíðinni, þótt nokkrar undantekningar kunni að verða vegna þeirra ljósmæðra, sem þegar hafa látið af starfi, eða láta af starfi áður en l. ganga í gildi, en engin eftirlaun hafa fengið sér ákveðin.



Það er ofurlítil skýring, sem ég vil biðja hv. þm. N.-Ísf. um. Mér skildist á honum, að nú ætti að tryggja með l. þessum, að ljósmæður. sem nú þegar hafa eftirlaun samkv. ákvæðum fjárl. eða samkv. ljósmæðralögunum, ættu að njóta eftirleiðis þess sama og þær hafa haft. Án þess .að ég hafi þó farið nákvæmlega út í frv., virðist mér, að til þess að tryggja þetta þurfi að bæta í 9. gr. á eftir ákvæðinu „úr ríkissjóði“ þessum orðum: „eða samkvæmt ákvæðum ljósmæðralaga“. Ég vildi aðeins óska upplýsinga frá hv. þm. N.-Ísf. um þetta atriði.



Það má vera, að skilmerkilegra hefði verið að geta um það í þessum væntanlegu lögum, að með þeim væri ætlazt til, að lífeyrissjóður greiddi eftirlaun þeim ljósmæðrum, sem nú hafa eftirlaun samkv. ljósmæðralögum. En ljósmæðralögin sjálf taka þó, ef ég man rétt, öll tvímæli af um þetta. því að það stendur þar, að greiða skuli þar um rædd eftirlaun, þangað til sett hafa verið sérstök l. um lifeyrissjóð ljósmæðra. Verður það varla skilið á annan veg en þann, að þá taki lífeyrissjóður ljósmæðra við þeim greiðslum. En ef skilmerkilegra þykir að setja þetta í lögin, þá geri ég ráð fyrir, að fjhn. taki það til athugunar.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Út af útreikningum tryggingarstofnunar ríkisins vil ég geta þess, að frv. var sent henni til umsagnar 1933, og taldi forstöðumaður hennar þá vera mjög gætilega. Síðan frv. var endurskoðað, hefir tryggingarstofnunin enn haft það til athugunar. Það eina, sem ástæða gæti verið til að óttast, er, að ekki verði handbært fé fyrir hendi í sjóðnum fyrstu árin. En þess er að geta, að tekjur hans fyrstu árin eru 10000 kr. úr ríkissjóði og þar til iðgjöld lögskipaðra ljósmæðra, um 3850 kr., eða alls um 13850 kr. á ári. - Þar sem gert er ráð fyrir, að lífeyrissjóður ljósmæðra taki að sér að greiða eftirlaun ljósmæðra eftir núgildandi fjárlögum (persónufjárveitingar), sem munu nema 8300 kr., og auk þess hluta ríkissjóðs af eftirlaunum ljósmæðra samhv. ljósmæðralögum, rúmi. 2000 kr., eða samtals rúml. 10300 kr., ætti að verða afgangs handa ljósmæðrum, sem bætast við á eftirlaun, nálægt 3550 kr. Og hvort það nægir til að greiða þau eftirlaun, sem við bætast, fer eftir því, hvað margar ljósmæður láta af störfum á fyrstu árum sjóðsins. Þó er þess að gæta, að ekki er ætlazt til, að sjóðurinn taki til starfa fyrr en í fyrsta lagi 1. jan. 1910, og þá eiga að vera greidd inntökugjöld til sjóðsins fyrir 1938 og 1939. - Eftir því áliti tryggingarstofnunarinnar, sem hér liggur fyrir, að dæma, ætti ekki að vera þörf á að taka fram, að lífeyrissjóðurinn eigi að taka að sér þennan hluta af tryggingarsjóði ljósmæðra, sem áður hefir verið greiddur úr ríkissjóði.



Ég held það hafi ekki verið alveg rétt skilið hjá hv. þm. Ísaf., að lifeyrissjóðurinn taki að sér hl. ríkissjóðs af þeim eftirlaunum, sem nú hafa verið ákveðin með ljósmæðralögunum. Sjóðurinn verður að taka að sér allar eftirlaunagreiðslurnar samkv. reglum þessara laga. Hvað mikið það er, veit ég ekki, en ég geri ráð fyrir, að þeir, sem hafa reiknað þetta allt saman út, hafi athugað það.

* Frsm. (Finnur Jónson): Hv. þm. N.-Ísf. segir, að sjóðurinn taki að sér eftirlaunagreiðslurnar sem heild. en þar sem ráða má annað af orðalagi tryggingarstofnunarinnar, þyrfti að taka þetta nánar fram í frv.



Ég býst við, að það sé full ástæða til að athuga ákvæði 9. greinar fyrir 3. umr. með tilliti til þeirra ljósmæðra, sem nú þegar hafa látið af störfum eða gera það fyrir 1. jan. 1940, og ekki hafa verið teknar upp á fjárlög með einhvern sérstakan styrk þar. Ég vænti þess að mega eiga samvinnu við hv. 1. flm. um að athuga þetta fyrir 3. umr.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég á hér brtt. á þskj. 210 við 3. gr. frv., um það, að í staðinn fyrir að slá því föstu, að væntanlegur viti á innsiglingunni inn Borgarfjörð verði reistur á Þjófakletti, skuli standa í lögunum: Á Þjófakletti eða Miðfjarðarskeri í Borgarfirði. Ástæðan til þessarar brtt. er sú, að ýmsir, sem þarna fara um, og þar á meðal yfirmennirnir á skipinu Laxfossi, hafa látið í ljós við mig, að þeir teldu vitann betur settan á Miðfjarðarskeri en á Þjófakletti. Út af umræðum, sem hér hafa farið fram, get ég lýst yfir því, að ég er þeim mönnum samþykkur, sem vilja verja til nýrra vita eins miklu fé og fært er á hverjum tíma. Ég vil taka undir með þeim um þörfina, og þá sérstaklega vitna til leiðarinnar milli Akraness og Borgarness, en það er sú leið hér við land, sem flestir farþegar fljóta nú um árlega, þúsundir manna, og er alveg vitalaus. Samt sem áður get ég ekki annað en fallizt á brtt. á þskj. 183, um að fella niður 2. gr. frv. og láta haldast þetta skilyrði núgildandi laga: ,.ef ástæður ríkisins leyfa“ - fyrir því að vitagjaldinu öllu skuli skilmálalaust varið til vitabygginga. Enda lit ég svo á, að með þessu ákvæði einu væri ekki tryggt, að fénu yrði öllu þannig varið. Á undanförnum árum hefir það ekki verið unnt, og ég er hræddur um, að það ástand haldist, því miður, að það þyki ekki fært, hvorki vegna gjaldeyris né ríkissjóðs. Því hefir verið haldið fram, að ákvæði 9. gr. um, að þessir vitar skuli reistir, „þegar fé er veitt til þess í fjárlögum“, nægi til þess að gera skilyrðið: „ef ástæður ríkissjóðs leyfa“ - óþarft. Mér virðist það misskilningur. Því að þegar búið er að ákveða afdráttarlaust, svo sem gert er í 8. gr., að öllu vitagjaldinu skuli verja til nýrra vita, er ómögulegt að leggja meira inn í áðurnefnd orð 9. gr. en að fjárveitingavaldið ráði því árlega, í hvaða röð vitarnir séu teknir. Ef brtt. á þskj. 183 verður samþ., sé ég ekki betur en að Alþingi sé á hverjum tíma bundið við að verja gjaldinu til vitamála. En þegar það er ekki hægt, er það ekki heldur neitt vit. Hitt er annað mál, að þegar gjaldeyrir er til og hagur ríkissjóðs leyfir, er sjálfsagt að verja þessu fé og miklu meira til vitabygginga. Ég mun greiða atkv. með brtt. meiri hl. sjútvn.

*Emil Jónsson: Við 2. umr. minntist ég á það, að fallið mundi hafa niður úr frv. viti á Straumnesi við Skagafjörð, og ber nú fram brtt. á þskj. 207 um að lagfæra það. Ég fór um þetta nokkrum orðum við 2. umr. og tel mig ekki þurfa að gera það frekar. Ég gæti látið útrætt um málið fyrir mitt leyti, en vil þó minnast á sjónarmið hv. þm. Mýr. og nokkurra annara þm., að það sé hættulegt að lögfesta, að öllu vitagjaldinu skuli verja til vitamála, því að ómögulegt sé að framfylgja því. - Það er ekkert auðveldara en að færa nokkuð af því fé milli ára, þegar nauðsyn krefur, en láta það þó ekki ganga óafturkallanlega inn í ríkissjóðinn. Þannig var þetta framkvæmt til 1933, þegar núgildandi lög voru samin. En þá hafði að vísu safnazt nokkuð fyrir um tveggja ára skeið. Þetta er því engin mótbára, þó að ekki verði hægt að nota féð allt á hverjum tíma. En þessi útgjöld útgerðarinnar eiga óumdeilanlega að ganga til umbóta á vitakerfinu.

Hvað má ganga langt í að færa milli ára?

. Það gæti þingið ákveðið.