Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Tilefni þess, að ég hef farið fram á það að fá leyfi til að segja hér nokkur orð utan dagskrár, er fregn, sem birtist í dagblaðinu Tímanum miðvikudaginn 28. apríl, en þar er skýrt svo frá, að Samband ísl. samvinnufélaga hafi keypt hlut í sælgætissamsteypu norrænu samvinnusambandanna. Mun þar vera að ræða um, eftir því sem stendur í þessari fregn, nálægt 1% af hlutafé umrædds fyrirtækis. Þetta er geysilega stórt og mikið iðnfyrirtæki á sínu sviði. Ég verð að segja það, að ég hef alltaf verið málsvari þess og oft bent á bað bæði í ræðu og riti að við þyrftum að liðka til um ákvæði þau er snerta gjaldeyrisskipti við útlendinga og sérstaklega að því er snertir vegferð fjármagns að og frá landinu. Þessi fregn var mér því mjög til ánægju, að þarna hefur íslensku fyrirtæki verið gefinn kostur á að taka þátt í fjárfestingu í erlendu iðnfyrirtæki, sem ég efast ekki um að megi bera góðan árangur. Ég vil þó í þessu sambandi geta þess, að ég er ekki alls kostar ánægður með það' val sem aðilar hafa gert um þá grein iðnaðar sem þeir hafa gerst aðilar að, sem er sælgætisverksmiðja, ekki síst með tilliti til þess að það kom fram í einhverju dagblaðanna að ekki væri útilokað að hér á landi yrði sett á stofn útibú frá umræddri sælgætissamsteypu. Ég hygg einmitt að sælgætisiðnaður okkar hafi sýnt merkilega góðan og mikilvægan árangur í sinni starfsgrein. En nú er einmitt þannig ástatt hjá þeim iðnaði, að eftir um árabil eða réttara sagt frá því að við gengum í EFTA að hefur hann átt í sívaxandi samkeppni við erlenda aðila. Ég er ekki alveg öruggur um að þarna hafi verið valið hagkvæmasta verkefnið. En hvað um það, það er þessi stefna að leyfa okkur að vera þátttakendur í erlendum atvinnurekstri sem ég vil lýsa ánægju minni yfir. Og þá kem ég að aðalefninu, sem er það að ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskrh. hvort þessa ákvörðun hlutaðeigandi gjaldeyrisyfirvalda um að gefa þarna leyfi til fjárfestingar í erlendu fyrirtæki, allverulega upphæð á íslenskum mælikvarða, beri að skoða sem einhverja stefnubreytingu hjá yfirstjórn gjaldeyrísmála á Íslandi. þannig að nú sé búið að taka ákvörðun um að slaka nokkuð til á þeim reglum sem eitt hafa um möguleika fyrirtækja og einstaklinga til þess að fjárfesta í erlendum fyrirtækjum og/eða taka upp nánara samstarf við erlenda aðila og þá gjarnan með erlendu lánsfé sem hlutaðeigendur gætu útvegað sér til slíkra framkvæmda. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef þetta er stefnumarkandi ákvörðun, há er hér um að ræða mjög mikilvæga lyftistöng fyrir allt frjálst athafnalíf í þessu landi.

Dómsmrh.(Ólafur Jóhannesson): Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég taka eftirfarandi fram: Gjaldeyrisyfirvöld samþykktu heimild fyrir Samband Ísl. samvinnufélaga til þess að kaupa 1% hlutafé í Nord- Chocolate, eða í súkkulaðiverksmiðju samvinnusambandanna á Norðurlöndum. Þessi samþykkt var gerð á grunvelli bréfs Sambandsins dags. 3. mars 1976. Engin gjaldeyrisyfirfærsla átti sér stað í sambandi við þessi viðskipti. Því heimilað var að andvirði bréfanna mætti greiðast af innstæðu Sambandsins hjá Nordisk Andelexport og Nordisk Andelsforbund. Í bréfi Sambandsins frá 3. mars til gjaldeyrisdeilda bankanna er gerð eftirfarandi grein fyrir þessum viðskiptum, og vil ég leyfa mér að lesa það upp með leyfi hæstv. forseta, en bréfið er dags. 3. mars 1976 og er svo hljóðandi: Síðan 1948 hefur Sambandið tekið þátt í samstarfi innan NAF - Samvinnusambands Norðurlanda - og síðar í NAE - Útflutningssamvinnusambandi Norðurlanda - eftir að það var stofnað árið 1954. Innan þessara félagssamtaka eru samvinnusamböndin á öllum Norðurlöndum. Á síðari árum hefur innan NAF - Nordisk Andels Forbund - verið mikið rætt um samnorrænan iðnað á vegum samvinnufélaganna. Nokkur samnorræn iðnfyrirtæki eru nú starfandi á Norðurlöndum. Samband ísl. samvinnufélaga er aðili að tveimur slíkum fyrirtækjum: Nordspray, sem hefur bækistöðvar í Finnlandi og framleiðir úðavörur, og Nordkronen, sem hefur bækistöðvar í Noregi, en fyrirtæki þetta framleiðir sápuvörur. Af hálfu Sambands Ísl. samvinnufélaga hefur verið lögð áhersla á að það gæti verið með í þessu samstarfi, og er þá haft í huga að einhvern tíma komi röðin að Íslandi að hér verði settur á stofn samnorrænn iðnaður á vegum samvinnusambandanna. Sambandinu stóð til boða á s.l. sumri að eignast 1 % hlutafé Nord-Chocolate, sem er eign samvinnusambandanna á hinum Norðurlöndunum. Stjórn Sambandsins samþ. að taka þessu tilboði. Er um að ræða kaup á 27 hlutabréfum fyrir fjárhæð að upphæð sænskar kr. 40 500 eða að viðbættu stimpilgjaldi sænskar kr. samt. 40 560.75. Vér viljum hér með fara þess á leit við gjaldeyrisdeild bankanna, að oss verði veitt leyfi til kaupa á þessum hlutabréfum og að andvirði bréfanna megi greiðast af innistæðu vorri hjá Nordisk Andelsexport, sænskar kr. 24 685, og mismunurinn, sænskar kr. 15 875.75, af innistæðu vorri hjá Nordisk Andels Forbund.“ Þetta leyfi var, eins og ég sagði áðan, veitt af gjaldeyrisyfirvöldum. Spurt var hvort hér væri um stefnubreytingu að ræða hjá ríkisstj. Þeirri spurningu verður að svara neitandi, þ.e.a.s. um stefnubreytingu varðandi fjárfestingu íslenskra aðila erlendis. Eins og kunnugt er hafa verið mjög lítil brögð að slíkum fjárfestingum, enda ekki sérstaklega eftir þeim sóst nema í örfáum tilfellum. Helstu dæmin, sem kunnugt er um við fljótlega athugun, eru fyrirtæki SH og SÍS í Bandaríkjunum, sameignarfyrirtæki SH og japansks fyrirtækis um loðnusölu til Japans. Enn fremur hefur Prjónastofa Borgarness fengið leyfi til að kaupa hlut í fyrirtæki í Skotlandi og Stáliðjan ásamt Gamla kompaníinu til að kaupa hlut í samsetningarfyrirtækinu Nord-Steel Furniture í Skotlandi. Þar sem svo stóð á sem fram kemur í bréfi Sambandsins svo og í því, sem ég hef hér sagt, þótti eðlilegt að verða við þessari beiðni. Ég fyrir mitt leyti tel æskilegt að hér gæti í framtíðinni, eins og segir í bréfi Sambandsins. komið röðin að Íslandi, þannig að hér á landi gæti orðið sett á fót iðnfyrirtæki á vegum norrænu samvinnusambandanna. Það er að því augljóst hagræði að svo sterkur aðili standi þar á bak við, auk þess sem með því að samvinnusamböndin á Norðurlöndum standi þannig sameiginlega að fyrirtæki getur verið tryggður markaður betur en ella væri unnt að gera. Það er að sjálfsögðu svo. að það er ekki neitt sérstaklega við það bundið að það verði þessi súkkulaðiverksmiðja sem hér verður sett á fót. Hygg ég svo alls ekki vera, heldur er það hugsað til þess að áframhald gæti orðið á þessari samvinnu og Sambandið tekið þátt í þeirri iðnvæðingu eða iðnaðaruppbyggingu sem á sér stað með slíkum fyrirtækjum sem stofnuð eru á vegum samvinnusambandanna á Norðurlöndum. En ég vil endurtaka, að það er ekki hægt að segja að þetta beri vott um neina stefnubreytingu, auk þess sem á það hefur ekki reynt, vegna þess að mér er ekki kunnugt um að það hafi verið yfirleitt uppi sérstakar óskir frá íslenskum aðilum um að fjárfesta í erlendum fyrirtækjum, a.m.k. ekki þann tíma sem ég þekki sérstaklega til.



Herra forseti. Frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1974 liggur hér til meðferðar á þskj. 436. Einnig hefur verið lagt fram frv. til fjáraukalaga vegna sína árs og hefur verið gerð sérstök grein fyrir því í Sþ. A-hluti ríkisreiknings fyrir árið 1974. fullbúinn af hálfu ríkisbókhalds, var afhentur þm. í maí 1975. Gerði ég þá grein fyrir helstu niðurstöðum hans, en með fjárlagafrv. fyrir árið 1976 s.l. haust gerði ég ítarlega grein fyrir honum og lagði fram grg. ríkisbókhaldsins um afkomu ársins. Reikningurinn í heild með B-hluta hans, en án athugasemda yfirskoðunarmanna, var jafnframt lagður fram á Alþ. og hann fenginn yfirskoðunarmönnum til meðferðar. Reikningurinn með athugasemdum þeirra, svörum við þeim athugasemdum og till. yfirskoðunarmanna hefur nú verið lagður fram til meðferðar á hv. Alþ. Yfirskoðunarmenn gerðu fyrirspurnir í 14 liðum og birtu auk þeirra yfirlit um viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð samkv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1974 með hliðstæðum hætti og áður hefur verið gert. Svör við fyrirspurnum sínum telja yfirskoðunarmenn ýmist fullnægjandi eða rétt að víðkomandi atriði verði til athugunar. Till. sínum skiluðu yfirskoðunarmenn í febr. s.l., og leyfi ég mér að vísa í ríkisreikninginn varðandi þær svo og fyrirspurnir þeirra og svör við þeim, Tel ég ekki ástæðu til að gera nánari grein fyrir þeim að svo stöddu. Með fyrrnefndu frv. til fjáraukalaga fyrir 1974 gerði ég stutta grein fyrir helstu frávikum reiknings og fjárlaga ársins 1974 og tel því ekki ástæðu til að rekja efni þess frv. að öðru leyti en því að geta stærstu liða A-hluta ríkisreiknings. Ég vil eins og áður vekja athygli á tveimur meginreglum við uppgjör A-hluta ríkisreiknings samkv. núgildandi lögum, nr. 52 frá 1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Önnur er sú, að álagðar tekjur og áfallin gjöld eru lögð til grundvallar við uppgjör rekstrarreiknings, en ekki greiðsluhreyfing þessara líða, þ.e. innheimta tekna og útgreiðsla gjalda. Af því leiðir að í efnahagsyfirliti eru óinnheimtar tekjur meðal eignarliða og ógreiddar gjaldaskuldbindingar meðal skuldaliða. Hin meginreglan er sú, að fjárfestingarútgjöld A-hlutans eru talin með gjöldum þess árs þegar til þeirra er stofnað, en þeim ekki dreift með afskriftum á þann árafjölda sem gert er ráð fyrir að fjárfestingin endist, eins og gildir um uppgjör fyrirtækja og sjóða ríkisins í B-hluta ríkisreiknings. Heildarniðurstaða rekstrarreiknings A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974 var sú, að gjöld námu 3 milljörðum 287 millj. 248 þús. kr. umfram tekjur, gjöld rekstrarreiknings námu 41 milljarði 700 millj. 880 þús. kr., tekjur námu 37 milljörðum 720 millj. 632 þús. kr., endurmatsjöfnuður var óhagstæður um 575 millj. 601 þús. kr. Samtala jafnaðar-, rekstrar- og endurmatsreikninga var því óhagstæð um 3 milljarða 862 millj. 849 þús. kr. Samsvarar sú fjárhæð aukningu skuldalíða umfram aukningu eignaliða í efnahagsreikningi þegar efnislegir fjármunir eru ekki taldir með. Sú breyting kom fram í verri stöðu sjóðs- og óbundinna bankareikninga í árslok en í ársbyrjun um 3 milljarða 170 millj. 835 þús. kr., en um 3 milljarða 390 millj. 905 þús. kr. að meðtöldum lánareikningum við Seðlabankann. Bætt staða annarra greiðslujafnaðarliða nam nettó 876 millj. 724 þús. kr. Í þeirri fjárhæð kemur fram aukning óinnheimta tekju- og eignarskatta um 446 millj. 809 þús. kr. og söluskatts um 898 millj. 483 þús. kr. Á móta þessum greiðslujafnaðarliðum kemur lánajöfnuður. Hann fól í sér hækkun hlutabréfseignar og stofnfjárframlaga um 119 millj. 559 þús. kr. og skuldaaukningu vegna nýrra lántaka umfram afborganir og hreyfingu veittra lána um 1 milljarð 468 millj. 227 þús. kr., ef áður greindur lánajöfnuður við Seðlabankann er talinn með greiðslujöfnuði. Um það bil helming gjalda A-hluta ríkisreiknings má rekja til þriggja þátta: Í fyrsta lagi framlög til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs að fjárhæð 12 milljarðar 10 millj. 21 þús. kr., og eru þá markaðar tekjur meðtaldar, að fjárhæð 1 milljarður 197 millj. 593 þús. kr. Í öðru lagi niðurgreiðslur á vöruverði 3 milljarðar 740 millj. 377 þús. kr., auk uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir, 935 millj. 657 þús. kr., eða samtals 4 milljarðar 676 millj. 34 þús. kr. Í þriðja lagi gjöld vegamála, 3 milljarðar 5 millj. 113 þús. kr. Þessir þrír þættir námu samtals 19 milljörðum 691 millj. 168 þús. kr. eða 48% af gjöldum A-hlutans. Gjöld skóla- og fræðslumála, er falla undir menntmrn., auk bændaskólanna námu 5 milljörðum 916 millj. 406 þús. kr. eða 14.4% heildargjalda. Þessir fjórir þættir námu því um 3/s hlutum gjalda A-hluta ríkisreiknings fyrir árið 1974. Þrír stærstu liðir tekna á árinu 1974 voru: söluskattur 11 milljarðar 863 millj. 430 þús. kr., almenn aðflutningsgjöld 9 milljarðar 114 millj. 808 þús. kr. og tekjuskattur 5 milljarðar 492 millj. 367 þús. eða samtals 26 milljarðar 470 millj. 597 þús. kr. Þessir þrír liðir svara til 70% heildartekna A-hluta ríkisreiknings árið 1974. Tekjur ríkissjóðs af hagnaði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins námu á árinu 3 milljörðum 275 millj. 461 þús. kr. og tekjufærður launaskattur nam 1 milljarði 954 millj. 777 þús. kr. Framangreindir fimm teknaliðir námu samtals 31 milljarði 700 millj. 835 þús. kr. eða 84% heildartekna A-hluta ríkisreiknings. Ég mun ekki gera nánari grein fyrir niðurstöðutölum ríkisreiknings fyrir árið 1974. Um frávik reiknings og fjárlaga hef ég fjallað, eins og ég sagði áður, með frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1974. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Útbýtt hefur verið í deildinni frv. til laga um breyt. á lögum nr. 59 28. maí 1969, um tollheimtu og tolleftirlit, sbr. lög nr. 2 11. febr. 1970 og lög nr. 66 30. apríl 1973, um breyt. á þeim lögum. Ríkisstj. hefur ákveðið að leggja lagafrv. þetta fyrir Alþ. til samþykktar, en megintilgangurinn með því er að breyta ýmsum ákvæðum IX. kafla laganna um tollheimtu og tolleftirlit sem lúta að refsingu og öðrum viðurlögum vegna ólögmæts innflutnings á vörum til landsins. Tekið skal fram að brett. þessar fela ekki í sér neina nýsmíði, en ef frv. nær fram að ganga munu ákvæði þessi verða tollgæslunni til styrktar og veita einstökum ákvæðum laganna meiri virkni en nú er. Skal ég nú víkja örfáum orðum að einstökum ákvæðum frv. Í 2. mgr. 61. gr. núgildandi laga um tollheimtu og tolleftirlit eru svo hljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Sömu refsingu skal sá sæta sem selur eða afhendir vöru, enda viti hann eða megi vita að þær séu ólöglega innfluttar.“ Með 1. gr. frv. er lagt til að orðalagi þessarar mgr. verði breytt þannig að viðtaka á ólöglega innfluttum vörum, hvort sem hún er gegn endurgjaldi eða ekki, verði ótvírætt gerð að sjálfstæðu broti, með breyt. í þá átt verði eigi lengur dregin í efa heimild í lögum til refsingar fyrir úað atferli að kaupa eða veita viðtöku án endurgjalds ólöglega innfluttum vörum sem viðtakandi veit eða má vita að þannig eru til komnar. Má ljóst vera að með því að gera meint atferli sérstaklega refsivert, þá muni það orka til varnaðar og gera ákvæðið í heild virkara og þannig draga úr ólöglegum innflutningi á vörum til lands. Vísast að öðru leyti til aths. við 1. gr. frv. Breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á 2. mgr. 71. gr. og 2. mgr. 76. gr. núgildandi laga, eiga fyrst og fremst rætur að rekja til verðlagsbreytinga og neikvæðra áhrifa þeirra á þau markmið, sem stefnt er að með nefndum ákvæðum, að auka varnað og létta álagi á dómstólum vegna smærri brota. Samkv. gildandi lögum er hámarksfjárhæð sekta bundin við 500 þús. kr. og heimild tollyfirvalda til ákvörðunar sekta fyrir ólöglegan innflutning vara bundin því skilyrði að brot varði eigi hærri sekt en 20 þús. kr. Þar sem sektarákvæði þessi eru, eins og áður segir, eigi lengur í neinu samræmi við verðlag í landinu og áhrifa þeirra til varnaðar gætir því lítt lengur, auk þess sem eigi er lengur bægt að afgreiða minni háttar mál utan réttar og því nauðsynlegt að senda hinum ýmsu embættum til afgreiðslu, er lagt til að nefndum sektarmörkum verði breytt þannig, að hámarksfjárhæð sektar verði hækkuð í 4. millj. og heimild tollyfirvalda til að ákvarða sektir bundin hámarkssekt 60 þús. kr. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur verið lagt fyrir Alþ. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 74 21. ágúst 1971, um meðferð opinberra mála. Samkv. því frv. er m.a. lagt til að sektarheimild lögreglustjóra verði hækkuð úr 10 þús. kr. í 60 þús. kr., þannig að hún geti náð til fleiri brota en nú er. Verði frv. þessi að lögum verður fullt samræmi í lögum varðandi sektarheimildir lögreglustjóra annars vegar og tollyfirvalda hins vegar. Ég sé eigi ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. þetta, en vænti að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. frv. Leyfi ég mér að leggja til að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er leitað heimildar fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán er Landsvirkjun hyggst taka vegna framkvæmda við Sigölduvirkjun. Er hér um að ræða lántökur að fjárhæð allt að 15 millj. bandaríkjadala eða 2679 millj. kr. á gengi einn dollar ísl. kr. 178.60. Samkvæmt fjárhagsáætlun Landsvirkjunar eru lántökur að þessu marki nauðsynlegur liður í lokafjármögnun stofnkostnaðar Sigölduvirkjunar. Í aths. með frv. er vikið að tiltekinni skuldabréfaútgáfu Landsvirkjunar í Bandaríkjunum í þágu þessarar lánsfjáröflunar á vegum The First Boston Corporation í New York, Af ýmsum ástæðum er nú talið ólíklegt að unnt verði að afla lánsfjár nema að nokkru leyti með umræddri skuldabréfaútgáfu. Er því fyrirhugað að fara aðrar leiðir í þessu efni eftir þörfum. Getur þá komið til álita að ríkissjóður taki lán og endurláni Landsvirkjun. Í fyrirliggjandi frv. er ekki gert ráð fyrir heimild til ráðstöfunar sem þessarar. Mun ég því leggja til við hv. fjh.- og viðskn. hv. d. að frv. verði breyti í meðförum n., þannig að leitað verði slíkrar heimildar með sérstöku viðbótarákvæði þar að lútandi í samræmi við fyrri lántöku- og ríkisábyrgðarheimildir til handa Landsvirkjun. Jafnframt tel ég æskilegt að í 1. gr. frv. komi skýrar fram en nú að ríkisábyrgðarheimildin takmarkist ekki við ákveðna fjárhæð í krónum, heldur taki til lánsfjáröflunar að fjárhæð allt að 15 millj. bandaríkjadala. Ég tel rétt að í þessu skyni verði gerðar nauðsynlegar breytingar á frv. Við umr. þessa frv. þykir mér hlýða að víkja almennt að Sigölduframkvæmdum, gildandi löggjöf varðandi Sigölduvirkjun, núgildandi ríkisábyrgðarheimildum í hennar þágu og áætluðum stofnkostnaði virkjunarinnar. Með l. nr. 37 frá 16. apríl 1971 veitti Alþ. Landsvirkjun heimild til að reisa allt að 170 mw. raforkuver í Tungnaá við Sigöldu ásamt aðalorkuveitum svo og allt að 170 mw. raforkuver í Tungnaá við Hrauneyjafoss, ásamt aðalorkuveitum. Í sept. 1971 samþ. stjórn Landsvirkjunar að haldið skyldi áfram undirbúningi að virkjun Tungnaár við Sigöldu, og á árinu 1972 fór fram útboð á framkvæmdum við virkjunina. Tekið var tilboðum í byggingarvinnu frá Energoprojekt, Júgóslavíu, og var hlutaðeigandi verksamningur undirritaður 23. ágúst 1973. Er samningsupphæðin 1 149 282 735 kr. að viðbættum 14 014 237 bandaríkjadollurum og 8156 047 vestur-þýskum mörkum, eða alls 4 milljarðar 94 millj. kr. á skráðu gengi hinn 1. mars 1976. Í véla- og rafbúnað virkjunarinnar var tekið sameiginlegu tilboði frá Brown, Boveri & Cie: Vestur-Þýskalandi og Energomachexport í Sovétríkjunum. Var hlutaðeigandi verksamningur undirritaður hinn 14. sept. 1973. Er samningsupphæðin 162 968 687 kr. að viðbættum 19 509 203 vestur-þýskum mörkum og 3 886 697 rúblum, sem greiðast í krónum á genginu 100 svissneskir frankar 24.51 rúblur. Nemur samningsupphæðin alls 2 milljörðum 101 millj. kr., einnig á skráðu gengi hinn 1. mars 1976. Stofnkostnaður Sigölduvirkjunar áætlast í dag sem hér segir án vaxta á byggingartíma: Undirbúningskostnaður 341 millj. kr. Byggingarvinna 1 milljarður 149 millj. kr. Véla- og rafbúnaður 163 millj. kr. Vélauppsetning o.fl. 34 millj. kr. Háspennulína Sigalda–Búrfell 112 millj. kr. Verkfræðiþjónusta, eftirlit og stjórnun 429 millj. kr. Verðbætur 2 milljarðar 22 millj. kr. Vinnubúðir, vegir og brýr 268 millj. kr. Ýmislegt 257 millj. kr. Svarar þetta alls til 11 milljarða 152 millj. kr. án vaxta á byggingartímanum miðað við gengið hinn 9. apríl 1976, en þá er dollarinn skráður á 178.64 kr. Eftir er þá að taka fullt tillit til gengisbreytingarreiknings vegna erlendra lána í þágu virkjunarinnar, en hann er að sjálfsögðu háður breytingum á byggingartímanum. Verksamningar vegna Sigöldu miðast við þrjár vélasamstæður. Er hver þeirra 50 mw. eða alls 150 mw. Gera þeir ráð fyrir að fyrsta vélasamstæðan verði tekin í rekstur 15. júní nú í ár, önnur 15. sept., síðar á árinu, og sú þriðja 15. des. á þessu ári. Af ýmsum ástæðum er hins vegar nú fyrirsjáanlegt að fyrsta vélasamstæðan verður ekki komin í rekstur fyrr en seint á þessu ári, önnur og þriðja vélasamstæðan ekki fyrr en á árinu 1977. Skv. orkuspám Landsvirkjunar koma þessar seinkanir þó ekki til með að valda orkuskorti á orkuveitusvæði Landsvirkjunar. Framleiðslugeta vatnsaflstöðva Landsvirkjunar í Sogi og í Þjórsá við Búrfell er nú 300 mw., ástimplað afl, og 2150 gwst. á ári. Er allar þrjár vélasamstæður Sigölduvirkjunar verða komnar í rekstur eykst framleiðslugeta vatnsaflstöðva Landsvirkjunar um 150 mw. og um 800 gwst. á ári eða úr 300 mw. í 450 mw. af ástimpluðu afli og úr 2150 gwst. á ári í 2950 gwst. á ári. Í aths. þeim, sem fylgdu frv. að l. nr. 37 frá 16. apríl 1971, er gerð grein fyrir rannsóknum á áætlanagerðum Landsvirkjunar í þágu virkjana í Tungnaá við Sigöldu og Hrauneyjafoss, en þá þegar þótti sýnt að þessar virkjanir væru hagkvæmastar á orkuveitusvæði Landsvirkjunar í framhaldi af Búrfellsvirkjun. Voru þá hinir miklu miðlunarmöguleikar, sem Þórisvatn býr yfir, þungir á metunum, en þeir nýtast jafnt fyrir virkjanir í Tungnaá og í Þjórsá neðan ármóta Tungnaár og Þjórsár. Við umrædda lagasetningu var virkjanarannsóknum á Tungnaársvæðinu þó ekki að fullu lokið né endanlegar kostnaðaráætlanir fyrirliggjandi, en með tilliti til þess að undirbúningur, fjáröflun og framkvæmdir meiri háttar virkjunar taka að jafnaði um 5–6 ár þótti tímabært að leita þá þegar nauðsynlegra heimilda Alþ. og hefjast handa í þessu efni. Eins og áður segir, samþ. stjórn Landsvirkjunar í sept. 1971 að halda áfram undirbúningi að virkjun Tungnaár við Sigöldu, og var þá að því stefnt að virkjunin kæmist í rekstur 1975–1976 þar sem orkukerfi Landsvirkjunar yrði þá svo til fullnýtt. Var af ýmsum ástæðum talið eðlilegra og æskilegra að virkja við Sigöldu á undan virkjun við Hrauneyjafoss og í því efni stuðst við niðurstöður verkfræðideildar Landsvirkjunar. Með l. nr. 37 frá 16. apríl 1971 var ríkissjóði heimilað að veita ríkisábyrgðir á lánum sem Landsvirkjun tæki vegna fjármögnunar á kostnaði við undirbúning virkjunar Tungnaár, bæði við Sigöldu og Hrauneyjafoss, og við byggingu þeirrar sem fyrr yrði ráðist í svo og miðlunarmannvirkjanna við Þórisvatn og við lúkningu Búrfellsvirkjunar. Seinni áfanga Búrfellsvirkjunar lauk sumarið 1972 og Þórisvatnsmiðlun var að fullu lokið á árunum 1972 og 1973, en eins og áður er komið fram lýkur Sigölduvirkjun á þessu og næsta ári. Téð ríkisábyrgðarheimild frá 1971 takmarkaðist við 2 milljarða 772 millj. kr., 31.5 millj. bandaríkjadala eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í annarri erlendri mynt, en á genginu 1 bandaríkjadollar 88. kr. Á þeim tíma lágu ekki fyrir endanlegar áætlanir um stofnkostnað Sigölduvirkjunar, enda virkjunin þá ekki komin á útboðsstig. Endurskoðaðar áætlanir hér að lútandi á grundvelli verksamninga og þróunar í verðlags- og efnahagsmálum sýna að ríkisábyrgðarheimildir vegna lána í þágu Sigölduvirkjunar þurfa að hækka um 15 millj. bandaríkjadala eða um 2679 millj. kr. á skráðu gengi 1 bandaríkjadollar kr. 178.60. Í frv. þessu er því farið fram á heimild fyrir ríkisábyrgð á lántökum að þessu marki, eins og ég hef nú gert grein fyrir. Með skírskotun til þess, sem ég sagði í upphafi máls míns, mun ég leggja fram hjá fjh.- og viðskn. brtt. sem ég hef þegar gert grein fyrir. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Frsm. (Steinþór Gestsson;: Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., hefur verið afgr. frá hv. Ed. fyrr á þessu þingi. Við höfum, landbn.- menn lítið á þær breyt. sem gerðar hafa verið á frv. í Nd. og eru tilefni þess að frv. kemur hér fyrir aftur, og við lítum svo á að þær séu þess eðlis að ekki sé ástæða til annars en að samþ. þær án athugasemda. Þau atriði, sem færð eru inn í frv., komu vissulega til umr. hjá okkur í landbn. þegar við höfðum þetta mál til meðferðar, en við töldum að ekki bæri nauðsyn til að breyta lagagr., sem hér um ræðir, í það form sem gert er í Nd. þó að það sé á engan hátt nauðsynlegt að fella niður þær breyt., sem gerðar voru. Ég vil m.a. benda á það, að í framsöguræðu minni þegar ég mælti fyrir áliti landbn. varðandi flokkun um mat á gærum, þá minntist ég á annan þeirra þátta sem hér er komið að, sem matsmenn þyrftu að taka vei til athugunar, en það er um fyrirristu á gærunum. Það hefur Nd. séð ástæðu til að færa inn, og höfum við að sjálfsögðu enga ástæðu til þess að gera aths. við slíkt. Eins og ég sagði, hafa landbn.- menn, þó ekki hafi verið á formlegum fundi, skoðað þetta mál og borið saman bækur sínar um það, og við leggjum til að frv. verði samþ. eins og það kemur frá Nd. og liggur fyrir d. hér.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta og hv. meðdeildarmönnum mínum fyrir að samþ. að brtt. mínar, sem ég hef lagt fram á þskj. 563, fái hér greiðan veg inn á dagskrá, en ég vil þó hafa örlitla forsögu um leið till. að þessum áfanga. Ég hafði reynt að vinna þeim fylgi á flokksfundi hjá okkur sjálfstæðismönnum, en mér var sagt að þær væru of seint fram komnar, samstaða væri um frv. þetta til l. um orlof og því ekki líklegt að hægt væri að ná fram breyt. á því. Síðan var mér bent á að koma þeim till. á framfæri við félmn. þessarar hv. d., svo sem ég gerði. En ég varð ekki var við það í framsöguræðu formanns n. að hann minntist á tilveru þessara brtt. og þótti mér miður, og frekar en að láta ganga þannig alveg fram hjá óskum mínum og hugmyndum um breyt. á lögunum sem lagðar eru fram í þessari hv. d. sem ég hef verið kjörinn til að starfa í, þá kaus ég að koma þeim á framfæri á þann hátt sem ég hef gert, á milli 2. og 3. umr. Að sjálfsögðu kem ég fram með þessar till. vegna þess að ég held að þær séu til bóta miðað við það frv. sem lagt hefur v; rið fram af ríkisstj. og samið hefur verið af embættismönnum og samþ. af viðkomandi stjórnarflokkum, en þær eru - með leyfi forseta - svo hljóðandi: „1. Við 1. gr. 3. málsgr. orðist svo: Orlofsnefnd hefur umsjón með framkvæmd orlofslaganna og afgreiðir kvartanir frá launþegum og vinnuveitendum sem telja sig misrétti beitta samkv. lögum þessum. 2. Við 6. gr. 3. málsgr. orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 1. málsgr. 4. gr. laga þessara er skólafólki heimilt að taka allt orlof sitt utan orlofstíma.“ Þetta komi í staðinn fyrir eins og það hljóðar í frv. eins og það liggur hér fyrir til samþykktar: „Þrátt fyrir ákvæði 1. málsgr. 4. gr. laga þessara er skólafólki, sem stundar nám við viðurkennda skóla“ o.s.frv., þannig að skólafólki almennt, en ekki bara einhverju sérstöku úrvalsfólki sé veitt þessi heimild. „3. Við 8. gr. 1. málsgr. hún orðist svo: Atvinnurekandi skal greiða e orlofsfé til lausráðinna starfsmanna 81/3% af launum“ þar við bætist: „þegar laun eru greidd.“  Í beinu framhaldi af þessu falli niður 12,, 13. og 14. gr., greinar sem verða óþarfar, og að sjálfsögðu falli niður 3. liðir í 1. málsgr. 16. gr. Ég hef tekið hér saman á blað, sumt af því hef ég þegar sagt hér, en ætla þó að lesa það til þess að það gæti kannske skýrt betur það sem ég hef þegar látið fylgja þessum brtt., en aths. mínar eru þá svo hljóðandi: Með þessum brtt. er lagt til að launþegar, sem ekki eru fastir starfsmenn, fái orlofsfé sitt útborgað hjá vinnuveitendum við hverja kaupgreiðslu. Við þessa einföldun vinnst þrennt: 1. Launþegar geta nú sjálfir fylgst með því og tryggt það að þeir fái orlofsfé sitt greitt. 2. Launþegar geta ávaxtað orlofsfé sitt þar til orlof er tekið. 3. Kostnaðarsamt innheimtukerfi má fella niður.“ Í samræmi við þessa till. er gerð breyting á starfssviði orlofsnefndar í 1. gr. frv. Hið sama gildir um breytingu vegna skólafólks í 5. gr. frv. Breytingin á 1. málsgr. 8. gr. frv. er gerð til þess að þar komi fram hvernig þessari einföldun á greiðslu orlofsfjár skuli háttað. Þar með verður 12. gr. óþörf. Lagt er til að 13. gr. falli niður, þar sem þar virðist atriði, sem ætti að falla undir almenn mannréttindi, vera takmarkað, réttur fólks til að taka við launuðu starfi. Ég álít að við getum ekki og eigum ekki að takmarka hann. Slík takmörkun hlýtur að koma verst við þá sem hafa lágar tekjur eða lenda í sérstökum fjárhagsvandræðum. Takmörkunarákvæði sem þetta virðist því ekki eiga heima í lögum yfirleitt. 14. gr. fellur niður vegna einföldunar á greiðslu orlofsfjár. Rétt er þó að benda á að þetta ákvæði kveður á um ráðstöfun og upptöku eigna án þess að nokkrar bætur komi fyrir. Eðlilegt væri að fyrningarfrestur væri ekki tvö ár, heldur væri farið með óvitjað orlofsfé á sama hátt og sparifé á sparisjóðsbókum sem eigandi vitjar ekki í 15 ár samfleytt. Ég hef reynt að kynna mér hvernig farið er með sparifé sem ekki er vitjað í ákveðinn tíma, en eftir 15 ár skilst mér eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið símleiðis frá bönkunum, að það renni inn í eignir bankans, en þessu ákvæði hefur ekki verið beitt í neinum af þeim bönkum sem ég hringdi til. Það er aðeins heimild til þess. 3. liður 1. málsgr. 16. gr. er feldur niður þar sem lagt er til að þær greinar, sem vísað er í, falli niður. Þessar brtt. og þessar aths., eins og ég hef nú lesið þær upp, til viðbótar því sem ég sagði þegar ég fylgdi mínum brtt. úr hlaði, vélritaði ég til þess að auðvelda hv. félmn. að skilja þau gögn sem ég lagði fram svo síðbúin, en hv. frsm. félmn. sá ekki ástæðu til þess að minnast á að hafa tekið á móti þeim. Ég hef lokið máli mínu. Ég vona að hv. félagar mínir í þessari hv. d. veiti mér þá ánægju sem starfsbræður að fella ekki að óathuguðu máli þessar brtt. mínar þótt samstaða sé um frv. án þeirra meðal stjórnarflokkanna. Ég endurtek, að sjálfur held ég að þær séu til bóta. Annars hefði ég að sjálfsögðu ekki borið þær fram og síst af öllu svo seint við afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Mér þykir leiti að verða ítrekað að leiðrétta misskilning, svo auðvelt sem það mætti vera að skilja það sem hér er um að ræða. Hv. síðasti ræðumaður, 12. þm. Reykv., var að tala um sérstök viðskipti hans við hv. félmn. varðandi þetta mál og brtt. þær sem hann hefur borið fram. Hann sagði að hann hefði afhent mér blað til þess að gera félmn. betur skiljanlegt hvað hann ætlaði að bera fram, hvaða till. til breyt. við það frv. sem hér er til umr. Það er alveg rétt. En hann bar ekki fram till. Þær hafa ekki komið fyrir þessa deild fyrr en nú áðan, það varð að leita afbrigða til þess að væri hægt að ræða þessar till. í þessum umr., og hv. d. samþ. að veita þessi afbrigði. Svo talar hv. þm. í einhverjum ásökunartón um það, að frsm. félmn. hafi ekki sérstaklega rætt þessar till. við 2. umr., - till. sem ekki hafa legið fyrir þessari d. En það er öllum kunnugt að menn ræða ýmislegt í n., og mér fannst alveg sjálfsagt að ræða þessar till. hv. 12. þm. Reykv. í félmn. fyrst ég vissi um þær og honum var þægð í því, og ég taldi það auk þess ágætt í sjálfu sér að ræða þær, en það bar enga skyldu til þess að ræða þessar till. þar, enda voru þær ekki í skilningi þingskapa orðnar neinar till. Það var ekki búið að leggja bær hér fram. - Það er næsta raunalegt að þurfa að vera að segja svo sjálfsagða hluti sem þetta, en ég sit ekki þegjandi undir neinum ásökunum út af þessu efni. Þá eru till. sjálfar, sem hér liggja fyrir og hv. 12. þm. Reykv. hefur lagt fram. Um þær vil ég segja það, að ég tel að það sé ekki hægt að samþ. eina einustu þeirra. Nú kann vel að vera - og ég vil taka það skýrt fram - að það megi betrumbæta ýmislegt í orlofslöggjöfinni eins og hún er nú - betrumbæta gildandi lög - það gæti vel verið. Og ég tel ekkert útilokað og meira að segja líklegt og fullvíst að það megi bæta frv. það sem hér liggur fyrir. En þetta mál er sérstaks eðlis. Orlofsmálin eru mál sem aðilar vinnumarkaðarins láta sig mjög miklu varða, Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið. Og ég veit ekki til þess að þessum lögum hafi verið hreyft á undanförnum árum nema það hafi legið fyrir samkomulag milli þessara aðila um breytingar. Nú er það svo að n. sú, sem samdi frv. sem hér liggur fyrir, var skipuð fulltrúum frá aðilum vinnumarkaðarins, og það var ekki gert út í loftið. Það var gert til þess að það yrðu viðhöfð sömu vinnubrögð og áður, að freista þess að ná samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins. Það tókst og það samkomulag liggur frammi í þessu frv. En auk þess er þess að geta, að til viðbótar þessu samkomulagi, sem frv. felur í sér, gerðu aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusambandið og Vinnuveitendasamband Íslands, frekara samkomulag. Eitt atriði þessa viðbótarsamkomulags þarf lögfestingar við, og þess vegna bar félmn. fram brtt. við frv., við 7. gr. þessa frv., og sú brtt. var samþ. við 2. umr. Nú er frv. komið í það horf sem samkomulag er um milli aðila vinnumarkaðarins, en frá þessu samkomulagi var að lokum gengið í sambandi við kjarasamningana á s.l. vetri. Þetta var þýðingarmikill þáttur í heildarsamkomulaginu, og sumt, sem varðaði orlofsframkvæmdina, skuldbatt ríkisstj. sig með sérstökum yfirlýsingum að sjá um að framkvæmt yrði. Með tilliti til þessa tel ég að það sé ekki rétt að hrófla neitt við þessu frv. eins og það liggur nú fyrir, því að breyting á því gæti valdið því að það væri rofið eða brotið það samkomulag sem aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um. Ég vil taka það fram, að þegar hugmyndir þm. Alberts Guðmundssonar, 12. þm. Reykv., voru ræddar í félmn., þá voru þar til staðar fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, bæði Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambands Íslands, og það var farið yfir alla liði þessara brtt. og komist að þeirri niðurstöðu að það væri ekki hægt að taka þá til greina ef ætti að virða samkomulagið milli aðila vinnumarkaðarins. Þetta vildi ég að hér kæmi fram, og ég vænti þess að þetta sé nægileg skýring á því að hv. þingdeildarnefnd samþ. ekki brtt. þær sem nú hafa komið fram við 3. umr.



Herra forseti. Það þarf ekki lengi að ræða þetta mál. Hins vegar vil ég taka það fram, að ég sá strax þegar till. hv. þm. Alberts Guðmundssonar komu fyrir augu okkar í félmn. að þær stríddu vitanlega algjörlega á móti anda orlofslaganna frá upphafi á þann hátt, að það var ráð fyrir því gert að orlofsféð yrði greitt út jafnharðan. Andi orlofslaganna er vitanlega fyrst og fremst sá að fólk taki sér orlof, og með því fyrirkomulagi, sem á því hefur verið, og ekki síst eftir síðustu breytingu, þá á það að vera betur tryggt, - ég segi ekki fulltryggt, en það á að vera betur tryggt að fólk taki sér sitt rétta orlof. Ég sá það hins vegar strax hvers vegna þessar till. voru fluttar, og ég virði það mjög við hv. þm. að taka þetta mál upp vegna þeirra ástæðna, þ.e.a.s. vegna þess að bæði hann og við allir hér vitum að í vissum tilfellum er um vanskil atvinnurekenda að ræða á þessu orlofsfé. Það er að vísu mjög takmarkað, mjög lág prósenta þegar allt kemur til alls, og það er vitanlega mjög fallega hugsað, svo að ekki sé meira sagt, að vilja koma í veg fyrir þessi vanskil. Það er það jákvæðasta, sem ég sé bak við þennan tillöguflutning, og hlýtur að vera meginástæðan fyrir honum. Hitt er svo annað mál, að vegna þess að þetta er ekki í samræmi við anda þessara laga og við þetta forna baráttumál verkalýðshreyfingarinnar, þá er vitanlega útilokað að samþ. það, fyrir utan svo það, sem var tekið fram af hv. formanni félmn., að hér er um samkomulagsatriði að ræða. Þessar till. voru bornar undir viðkomandi aðila. Þeir voru þeim algjörlega andvígir, sem skiljanlegt var. Við eigum auðvitað fyrst og fremst að reyna að koma þessu kerfi í það horf að þessi vanskil geti ekki átt sér stað og það sé fylgst miklu betur með því en verið hefur að atvinnurekendur komist ekki upp með þessi vanskil og hert séu viðurlög við því að þeir hrjóti þannig orlofslögin. En aðeins vildi ég taka það fram, að í sambandi við þetta frv. kom fram í máli hv. formanns félmn. í gær - eða hvenær sem þetta frv. var nú til 2. umr. - að ein meginforsendan er vitanlega sú að hér er verið að lögfesta ákvæðin um vissa vexti af þessu orlofsfé. Það er rétt að það var mikil óánægja meðal launþega með að þetta fé skyldi liggja vaxtalaust. Nú er úr þessu bætt með samkomulagi milli atvinnurekenda og verkafólks, og þó að við sjáum ekki enn hvaða vextir verða á þessu fé, þá er þetta stór bót í rétta átt. Ég skal svo aðeins taka það fram í lokin, að það var orðin viðtekin venja, þar sem ég þekkti til. að greiða orlofsfé út með launum. Það var orðið það þrátt fyrir skýr lagafyrirmæli þar um. Og þegar þessu var hætt algjörlega, fyrir þetta tekið algjörlega, þá urðu menn töluvert óánægðir að fá ekki þessa peninga jafnharðan. Undan þessu var kvartað. Og ég man eftir því að ég sem þm. stóð að þeirri lagasetningu sem kom endanlega í veg fyrir þetta, ég var skammaður töluvert fyrir þetta af fólki, að lofa því að fá þessa peninga jafnharðan. Ég get fullvissað hv. 12. þm. Reykv. um það, að í yfirgnæfandi tilfellum nú - kannske öllum eða nær öllum, þá fagnar fólk því, að fá þessa upphæð síðar, einmitt þegar það þarf á því að halda að fara í sumarfrí, fara í orlof, og ekki síður verður ánægja þess mikil þegar þetta fé liggur ekki lengur vaxtalaust, heldur er með þessum lögum verið að tryggja því allsæmilega vexti af þessu orlofsfé.



Herra forseti. Við höfum einróma í þessari hv. d. samþ. afbrigði um brtt. bornar fram af hv. þm. Albert Guðmundssyni, of seint fram komnar. Þar með ætla ég að við höfum fallist á að það sé við hæfi að við ræðum þær og þær fái þinglega meðferð. Ég sætti mig ekki við að það bindi hendur hv. Alþ. hvers konar samkomulag hefur verið gert á milli aðila vinnumarkaðarins um einstök mál, um einstök atriði lagafrv., áður en þau koma hér til meðferðar. Séu brtt., sem lagðar eru fram við frv., þó stjórnarfrv. séu, sem aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um, - séu þessar brtt. að okkar dómi til bóta, þá eigum við ekki að þurfa að hafa áhyggjur af því hvers konar skuldbindingar ríkisstj. hefur tekist á herðar varðandi afgreiðslu þessara mála. Það er hugsanlegt að ríkisstj., svo sem eins og sú sem nú situr eða aðrar álíka, takist á herðar skuldbindingar sem hv. Alþ. þykja óhæfilegar og ósæmilegar. Ég hafði hugsað mér, þegar ég bað um orðið, að fara þess á leit að þessari hv. d. gæfist frestur til þess að athuga brtt. Alberts Guðmundssonar fyrst búið er að taka bær til greina hér með afbrigðum. Að vísu skal ég játa að hv. síðasti ræðumaður, Helgi F. Seljan, hann skýrði þær að verulegu leyti fyrir mér í ræðu sinni áðan. En eigi að síður fer ég nú þess á leit að okkur gefist tími til þess að hugleiða þessar brtt. Alberts.



Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég fór ekki fram á annað en að starfsbræður mínir hér í þessari hv. d. athuguðu vel þessar brtt. sem ég hef leyft mér að flytja hér til mikils ama fyrir hv. formann félmn. Hann talaði hér af óþolandi stærilæti í mínum augum, og skal ég færa rök að þessum orðum mínum. Ég vil byrja á að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að ég hefði reynt að koma þessum brtt. á framfæri á flokksfundi hjá Sjálfstfl. En þessum brtt. mínum var beint inn á þessar brautir, til félmn., í staðinn fyrir að leggja þær fram, sem ég hefði að sjálfsögðu átt að gera. En sem nýr þm. verður maður að læra af reynslunni og þreifa sig áfram. Síðan skýrði ég frá því að félmn. eða formaður félmn. hefði fengið þessar till. í hendur. Ég gat ekki heyrt það á tali hans í framsögu fyrir þessu frv. til l. umr. um orlof við 2. umr. að brtt. mínar hefðu komið fram eða um þær verið fjallað í félmn. Það kom ekki fram í hans framsögu, og þess vegna gerði ég athugasemdir og þess vegna kom ég með þær í því formi sem þær liggja hér fyrir nú. Ég vil líka taka það fram aftur, til þess að það verði ekki misskilningur, að ég lagði mig fram um að viðurkenna það að till. væru seint fram komnar, kannske ekki alveg á þann máta sem hæstv. forseti þessarar d. óskaði eftir. Ég hef skýrt ástæðuna fyrir því að þær komu ekki fyrr fram, og ég þakkaði d. sérstaklega fyrir að hafa samþ. afbrigði til þess að það kæmi hér á dagskrá. Þess vegna sé ég ekki að hæstv. forseti sé að gera mér einhvern persónulegan greiða eða nokkrum öðrum þm. þegar samþ. er að taka mál hér á dagskrá sem eru of seint fram komin, og slíkt stærilæti sætti ég mig ekki við af hans hálfu. Ég stend ekki í neinni þakkarskuld, hvorki við hann né aðra dm., fyrir að taka á dagskrá með afbrigðum eitt og annað mál. Ég tel ekki heldur að nokkur þm. standi í þakkarskuld við mig þó ég greiði því atkv. að mál séu tekin hér fyrir þó að þau séu of seint fram komin. Ég tel það sjálfsagt. Hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur nú sagt ýmislegt af því sem ég ætlaði mér að segja. Ég vil þó undirstrika það, að það hindur enginn hendur mínar úti í bæ. Þegar mál koma hér fyrir hv. Alþ., þá vil ég fá að ræða málin, og ef ég er ekki ánægður með þau mál, sem koma fram, þá vil ég fá að koma með brtt. sem gera mig ánægðan, hvort sem þær eru samþ. eða felldar. Og svo við förum í þær brtt. sem ég hef hér lagt fram, þá hafa ræður þeirra, sem eiga sæti í félmn., aðallega snúist um það að ekki skuli greiða út það orlofsfé sem um er rætt. En það er ýmislegt annað í till. sem ég álít að sé til bóta, og skal ég ekki þreyta þessa hv. d. með því að eyða mörgum orðum eða miklum tíma í að ræða þær. En eitt vil ég þó benda á bara sem dæmi, og það er í 13. gr. Eigum við með lögum frá Alþingi - eigum við virkilega með lögum frá Alþ. að samþ. annað eins og hér segir: „Óheimilt er manni að vinna fyrir launum í starfsgrein sinni eða skyldum starfsgreinum meðan hann er í orlofi, og má setja um þetta nánari ákvæði í reglugerð“ - eigum við að fara að banna manni að vinna ef hann vill vinna í sínum frítíma?  Það er orðið allt of mikið af boðum og bönnum í þessu blessaða þjóðfélagi. Búið er með lögum að samþ. eignarapptöku á fé sem ríkið á alls ekkert í. Orlofsfé er fé fólksins. Ef það vill eiga það inni í þessari innlánsstofnun - ég kalla þetta ekkert annað en innlánsstofnun - í meira en tvö ár, þá hefur það ekki aðgang að því lengur, það er gert upptækt. Ég óska fulltrúum alþýðunnar, sem telja sig vera, til hamingju með þessa samþykkt. Ég veit ekki hvort fólkið vill þetta. Hér stendur í 14. gr.: „Orlofsfé sem orlofsþegi hefur ekki tekið út innan tveggja ára frá lokum orlofsársins, rennur í sérstakan orlofssjóð sem nota skal til hagsbóta fyrir orlofsþega. Varsla og ráðstöfun sjóðsins er í höndum orlofsnefndar ríkisins og stendur sjóðurinn sjálfur undir kostnaði við rekstur sinn.“ Fólkið hefur ekki aðgang að sínu fé eftir tvö ár. Ég get haldið áfram með einstakar greinar og gagnrýnt þær, eins og ég hef gert við þessar tvær greinar, til að benda á að það er ýmislegt annað en staðgreiðslur til fólksins, til lausráðinna, eins og till. mín segir til um, í þessu frv. Og ég fagna því að það skuli þó vera einn maður sem tekur undir það að frv. verði betur athugað. Það getur vel verið að aðilar vinnumarkaðarins hafi komið á fund félmn. til þess að segja henni að skila til Alþ. að þeir hefðu samþ. eitthvað úti í bæ. En það bara hentar mér ekki sem þm. að taka við skömmtunarseðlum frá aðilum úti í bæ, jafnvel þó þeir heiti aðilar vinnumarkaðarins.



Herra forseti. Hér hafa nú orðið allathyglisverðar umr. um frv. til l. um orlof og ég skal ekki tefja tíma deildarinnar óhæfilega með frekari umr. um það. En ég hefði gjarnan kosið að þessar till. hefðu komið fyrr fyrir augu mín og kannske okkar fleiri svo að okkur hefði gefist tóm til að hugleiða það sem í þeim felst. Hér hafa verið gefnar skýringar á því hvers vegna það var ekki, og ég blanda mér ekki í þær deilur og gagnrýni það ekki heldur á neinn hátt að við 3. umr. máls komi fram brtt., það er algengt. En hér eru allviðamiklar brtt. á ferðinni, og þess vegna hallast ég að því, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. gerði að sinni till., að við þyrftum ekki endilega að greiða atkvæði um þessar till. í dag, við fengjum aðeins að skoða þær. Hitt er svo annað mál, að við fljótlega yfirsýn er ég nú ekki samþykkur sumum þessara till. T.d. það, sem hv. 12, þm. Reykv. sagði um 13. gr. og 14. gr., það fellur ekki í þann farveg sem ég hafði hugsað mér að orlof ætti að vera í. Ég tel að orlofslögin séu til þess sett að fólk raunverulega taki leyfi, en ekki kaupuppbót, og þess vegna lít ég svo til, að þessar greinar séu eðlilegar, og vísa í því sambandi til ræðu sem ég hlýddi á hv. 7. landsk. þm. halda hér rétt áðan. En það er fleira í þessum till., brtt. hv. 12. þm. Reykv., sem mér finnst athyglisvert, eins og t.d. það, að lausráðið starfsfólk fái orlof sitt greitt um leið og annað kaup, því að ella er hætta á því að vanskil verði og alla vega umsvifasamt og kannske nokkrum erfiðleikum háð að innheimta það síðar. En aðalerindi mitt hingað var að fara þess á leit við hæstv. forseta að gefa okkur eins og dags frest til þess að hugleiða þær brtt. sem hér eru bornar fram. Að vísu er hér um stjórnarfrv. að ræða, og ég mun hafa fallist á það í þessari ríkisstjórn, svo að ég noti nú orðalag hv. 5. þm. Norðurl. e., að það yrði flutt eins og það var. En ég tek það ekki þannig að hafi ég þar með skilyrðislaust fallist á að samþykkja frv. óbreytt og hafna öllum brtt., hversu góðar sem þær kynnu að vera, enda hefur nú sú orðið raunin á, að við höfum þegar breytt. frv. frá því sem það var lagt fram. En þetta eru sem sagt tilmæli mín til hæstv. forseta, að við þurfum ekki að greiða atkvæði í dag um frv., því að ef að það verður tekið til atkvgr. nú, þá treysti ég mér ekki til að taka þátt í henni.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að lengja þessar viðræður mínar við hv. 12. þm. Reykv. Ég held að það sé alveg ljóst hvernig það mál stendur. Hann ásakar mig fyrir það að tala ekki hér um till. sem ekki höfðu komið fram og hafa ekki komið fram fyrr en í dag. Ég ber af mér sakir í því efni. Ég tel það engar sakir að ræða ekki mál hér sem ekki hafa komið fram sem frv. eða brtt. og ég held að þetta megi vera öllum ljóst. Það er náttúrlega hreinasta fjarstæða að telja að félmn. sé með einhver fyrirmæli um að binda hendur hv. þdm. eða þm. í þessu máli. Auðvitað hafa þm. sínar skoðanir á því hvað þeir vilja. En félmn. leyfist líka að hafa sínar skoðanir. Ég var að túlka hennar skoðanir í þessu máli og skýringuna á því hvernig var háttað afgreiðslu félmn. á þessu máli. Ég vænti þess að það þyki ekkert athugavert við það þó að félmn. hafi skoðanir á þessu máli. En það er ekki þar með sagt, að hv. félmn. ætli sér að binda hendur einhvers. Ég skil ekki svona tal. Það er náttúrlega hreinasta fjarstæða að reyna að læða því hér inn, að ég hafi ætlað að gefa í skyn eða gefið í skyn að flm. brtt. á þskj. 503 ætti að vera eitthvað þakklátur mér fyrir að það hafi verið veitt afbrigði hér. Ég nefndi ekki þess vegna að það hefðu verið veitt afbrigði. Ég nefndi það til þess að undirstrika, að till. hefði ekki komið fram fyrr en núna. Læt ég svo útrætt um þetta. Nú hefur komið fram till. um að hinkra við með afgreiðslu þessa máls og athuga málið nánar. Mér finnst sjálfsagt að það sé orðið við því og menn geti þá kynnt sér þetta mál betur, kynnt sér betur þær brtt. sem hér liggja fyrir. Ég er þess vegna algjörlega sammála þeim vinnubrögðum og tel rétt að við frestum þessum umr. núna og athugum málið á milli funda.

Albert Guðmundsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki halda hér neina ræðu, en ég vil alveg sérstaklega þakka hæstv. utanrrh. fyrir undirtektir hans hér. Undirstrikar það mat mitt á honum sem drengskaparmanni.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr., og mælir n. með samþykkt frv. með brtt. sem hún ber fram á þskj. 552. N. hefur einnig haft til athugunar brtt. frá Oddi Ólafssyni á þskj. 479 og mælir með samþykkt þeirrar brtt. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Steingrímur Hermannsson og Eggert G. Þorsteinsson. Frv. það, sem hér er til umr., felur í sér tvenns konar breytingar. Er um að ræða breytingu sem fram kemur í 1. gr. frv. Allt frá því að lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins voru endurskoðuð með lögum nr. 30 frá 1970 hefur verið heimiluð lánveiting húsnæðismálastjórnar til kaupa á eldri íbúðum, en það hefur verið bundið í lögum hversu hárri heildarfjárhæð væri heimilt að verja í þessu skyni á ári. Fyrst var hér um að ræða 50 millj. kr., síðan var það hækkað upp í 80 millj. kr. Nú er gerð till. um að breyta þessu fyrirkomulagi, ekki að binda þessa heimild við ákveðna upphæð, heldur að veita húsnæðismálastjórn, eins og segir í 1. gr. frv., heimild til þess að veita lán til kaupa á eldri íbúðum og til endurbóta á eigin húsnæði öryrkja. Er gert ráð fyrir að húsnæðismálastjórn geri árlega till. til ráðh. um þá heildarfjárhæð sem heimilt er að veita á ári hverju í þessu skyni. Í þessu felst breytingin sem á verður samkvæmt frv. um þetta atriði. Í 2. gr. frv. er svo um að ræða breytingu sem varðar byggingu leiguíbúða sveitarfélaga. Frá því að lögin voru sett um þessar byggingarframkvæmdir hafa þeim verið settar takmarkanir á tvennan hátt: annars vegar að þessar framkvæmdir skyldu vera á vegum sveitarfélaga einna og hins vegar að íbúðirnar skyldu vera leiguíbúðir. Nú er gert ráð fyrir því að á verði breyting hvað hið síðara atriði snertir, að hér verði ekki einungis um leiguíbúðir, heldur einnig um söluíbúðir að ræða. Þetta er í samræmi við óskir Sambands ísl. sveitarfélaga sem hefur samþ. að fara þess á leit við félmrh. að hann hlutaðist til um að þessi breyting yrði gerð á þessari löggjöf. Og þessi málaleitan er til komin að beiðni fjölmargra sveitarfélaga í þéttbýli þar sem verið er að byggja slíkar íbúðir sem hér um ræðir. Hlutaðeigandi sveitastjórnir telja, að ef ekki verði af þessum breytingum, þá verði stefnt í hreinar ógöngur, það sé eðlilegt að taka upp hliðstætt fyrirkomulag og var með byggingu Breiðholtsíbúðanna, þar sem var um söluíbúðir að ræða, þó þannig að í þessu tilfelli geti hvort tveggja verið og sveitarstjórnirnar hafi frjálst val í þessu efni milli leiguíbúða og söluíbúða. Það eru þessar breytingar sem hv. félmn. mælir með að verði samþ. En auk þessa gerir félmn. brtt, á þskj. 552 um að það komi ný grein sem fjalli um breytingarvá 2. málsgr. B-liðar 8. gr. laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins frá 1970. Það stendur nú í gildandi lögum að á næstu 5 árum sé heimilt að veita sveitarfélögum lán út á allt að 1000 leiguíbúðir. Í stað þessara orða er lagt til að komi: „Á næstu 5 árum skal veita slík lán út á eigi færri en 150 íbúðir hvert ár eða samtals 750 íbúðir, enda sé eftirspurn eftir lánum þessum af hálfu sveitarfélaga.“ Þessar byggingarframkvæmdir eiga sér nokkra forsögu. Það var 1973 sem Alþ. samþ. heimild til þess að veita lán til leiguíbúða sveitarfélaga, lán með sérstökum kjörum, betri kjörum en hin almennu lán húsnæðismálakerfisins, bæði til lengri tíma og hærri upphæð, allt að 80% af byggingarkostnaði, Jafnframt þessu var svo ákvæði um að það væri heimilt á næstu 5 árum að byggja 1000 íbúðir með þess konar lánum sem hér um ræðir. Þegar þetta ákvæði var sett inn í lögin upphaflega reiknuðu menn með því að það mundu verða byggðar 1000 íbúðir á næstu 5 árum. En á þessu hefur orðið breyting. Það hefur ekki farið eftir því sem gert var ráð fyrir, þannig að þó að lög þessi hafi verið sett 1973 og þessum byggingarframkvæmdum hefði þá átt að vera lokið 1978 eða 1979, þá er augljóst að með sama áframhaldi og var fyrstu árin tekur þetta miklu lengri tíma en 5 ár að ljúka þessum framkvæmdum. En það verður að játast, að nú í ár og síðasta ár hefur komið heldur meiri skriður á þessi efni og nú standa málin þannig að það eru um 280 íbúðir sem hefur verið hafist handa við. Þetta þýðir, að það eru 700–800 íbúðir sem eftir eru. Nú hefur félmn. þótt eðlilegt að það yrði ákveðið að það yrði lokið þessu upphaflega 5 ára verkefni sem var sett 1973, þ.e. að því verði lokið á næstu 5 árum. Til þess að svo geti orðið þarf að byggja um 150 íbúðir á hverju ári. Félmn. telur að það þurfi að tryggja að það fáist lán til þessara íbúða svo að þessar framkvæmdir geti haldið áfram með þessum hraða og að þeim verði lokið innan 5 ára eða á næstu 5 árum. Ég geri ráð fyrir að þessu marki sé stillt mjög í hóf, og mér virðist að á þeim umsvifum, sem hafa verið undanfarna mánuði í þessum efnum, að þá sé um að ræða álíka hraða og mætti ætla að yrði á framkvæmdum þessum, eins og nú horfir. Þó teljum við að það sé réttara að fastbinda þetta og allur er varinn góður í þessu efni. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir áliti félmn. og brtt. þeirri sem n. leggur fram.



Herra forseti. Við 1. umr., þá fagnaði ég þeim breytingum sem á húsnæðisstofnunarlögunum eru nú gerðar. Ég taldi reyndar í sambandi við 1. gr. frv. að það væri nauðsynlegt að einhver ákveðin lágmarksupphæð stæði þar eða þá a.m.k. kæmi einhver ákveðin prósenta af heildartekjum Húsnæðismálastofnunarinnar sem yrði varið til þessara verkefna, kaupa á eldri íbúðum og endurbóta á íbúðum öryrkja og, eins og nú hefur verið samþykkt eða mælt með af okkur í félmn., einnig til íbúða til lífeyrisþega eða endurbóta á þeim, en um það flutti hv. þm. Oddur Ólafsson sérstaka brtt. sem við að sjálfsögðu studdum. Ég held að ég geti fallist á það að þarna sé ekki neitt slíkt ákvæði, þó að vitanlega hefði það verið skemmtilegra og betra að menn hefðu getað gengið að því sem vísu, að t.d. einhver lágmarksprósenta af tekjum Húsnæðismálastofnunarinnar rynni örugglega til þessa verkefnis, af því að þessu verkefni hefur verið illa sinnt og upphæðirnar, sem hafa farið í eldri íbúðirnar, hafa verið allt of lágar, sbr. það að hæstv. félmrh. upplýsti hér að meðalupphæð lána hefði verið 300 þús. á s.l. ári. og þarna getur oft verið um að ræða kaup á margmilljóna eignum. En við verðum að vona, að húsnæðismálastjórnin taki sig töluvert á í till. sínum til ráðh. Auðvitað kallar þetta allt saman á aukið heildarfjármagn til húsnæðismála og á því er vitanlega full þörf, það er eitt af forgangsverkefnunum í okkar þjóðfélagi að sjá svo til að til þeirra sé veitt nægilegt fjármagn. Við þessa umr. vék ég einnig að leiguíbúðum á vegum sveitarfélaga og efndunum á þeirri heimild, sem var lögfest árið 1973, og nauðsyn á því að þetta yrði gert að forgangsverkefni í svipuðum mæli og verkamannabústaðirnir. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson vakti þá alveg sérstaka athygli á því að í stað heimildar kæmi beinlínis skylda, það verði skylt að veita þessi lán. Ég styð því mjög eindregið þá brtt. sem við höfum hér flutt um að í staðinn fyrir heimildina komi: „skal veita slík lán.“ Ég var, eins og hv. formaður félmn. veit, örlítið hugsandi varðandi töluna þarna, en sætti mig þó við hana eftir atvikum. Hér er um að ræða eigi færri en 150 íbúðir ár hvert. Það er ekkert sem mælir á móti að þær geti orðið 200, eins og ráð var fyrir gert í upphafi. Og alveg sérstaklega miða ég auðvitað við það, að núna að hálfnuðu þessu 5 ára tímabili eða við skulum segja miðað við 3 ár af þessu 5 ára tímabili, þá eru ekki samningar uppi um nema 281 íbúð og ekki einu sinni séð fyrir fjármagni til þeirra allra að fullu á þessu ári. Þá er hér auðvitað um mikla framför að ræða ef við mættum eiga von á 150 íbúðum þó öruggum á næstu 5 árum. Því er það að ég hef stutt frv. sem slíkt og þá brtt. sem hér hefur verið kynnt af formanni n. Ég tel sem sagt þá skyldu, sem hér er lögð á Húsnæðismálastofnunina eða húsnæðismálastjórn, mjög mikilvæga, þannig að hún láti þetta verkefni nú ekki reka á reiðanum svo mjög sem gert hefur verið og setji þetta verkefni jafnhliða a.m.k. verkamannabústöðunum, þó að ég viti að það kerfi þarf að efla einnig og samhliða. Einnig fagna ég því að við skyldum getað orðið sammála um, að mæla með hinni ágætu till. hv. þm. Odds Ólafssonar.



Herra forseti. Mig langar alveg sérstaklega til að þakka félmn. fyrir að mæla með samþykkt þeirrar brtt. sem ég hafði munnlega borið fram hér og hef síðan flutt skriflega á sérstöku þskj. Brtt. er á þskj. 479 og er við 1. efnismálsgrein 1. gr. frv. og hljóðar svo: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að veita lán til kaupa á eldri íbúðum og til endurbóta á eigin húsnæði öryrkja og ellilífeyrisþega.“ Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt., er sú, að í flestum sveitarfélögum þessa lands munu um 80% af þeim ellilífeyrisþegum, sem ekki eru á stofnunum, búa í eigin húsnæði. Þetta er kannske nokkuð misjafnt eftir sveitarfélögunum, en yfirleitt mun sú vera reglan að það eru milli 70 og 80% eða milli 80–90%. Með vaxandi kostnaði við húsbyggingar og endurbætur, með vaxandi erfiðleikum í viðhaldi og framfærslu, þá er sýnilegt að fyrir ellilífeyrisþega er mikils virði að geta fengið einhverja opinbera lánaaðstoð til þess að halda við húsnæði sínu. Það vita allir hér í hinu háa Alþ. hvers virði það er að fólkið geti búið sem lengst í sínum eigin íbúðum, því að stofnanalíf er bæði óeðlilegt og þar að auki mjög dýrt. Það er áhugamál okkar allra að eldra fólkið geti sem lengst búið við eðlilegar aðstæður í heimahúsum. Nú er það svo að við það að fólkið hættir sinni vinnu, þá minnka fjárhagslegir möguleikar þess. En það skeður einnig fleira. Því er enn þá meiri þörf en áður að búa í góðu húsnæði vegna þess að það hreyfir sig minna, og því er hættara við að fá alls konar kvilla. Og vegna hinna rýrðu tekjumöguleika vill oft verða svo að einmitt viðhald á húsnæði, situr á hakanum. Afleiðingin er svo sú, að margir þeir, sem komnir eru á efri ár, búa í tiltölulega lélegu húsnæði, - húsnæði sem þó mætti oft endurbæta og gera mjög vel íbúðarhæft með litlum tilkostnaði. Því er þessi brtt. flutt, að reyna að einhverju leyti að ráða bót á þessum annmarka. Ég vil sérstaklega endurtaka þakkir mínar til félmn. fyrir hennar ágætu afgreiðslu á tillögunni.