Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hreyfði því hér í gær, að mér þætti óviðkunnanlegt, að það yrði leitt í lög, að sunnudagur skyldi vera kosningadagur. Ég heyrði ekki hæstv. forseta lesa dagskrána, og gerði mér líka von um, að hv. allshn. mundi taka til greina þau orð, sem ég mælti hér í gær, ella hefði ég gert brtt. um þetta atriði. Hér er verið að skerða helgihald sunnudagsins, a. m. k. í fjölmennari stöðunum. Vel má vera, að kosningar fari svo rólega fram í sveitum, að þessa gæti ekki mikið, en hitt vitum við öll, að t. d. hér í Rvík er ekki sá blær yfir kosningadögum, sem á að vera yfir helgi- eða hvíldardögum. Í því trausti, að fleiri séu hér í hv. d., sem líta þetta sömu augum og ég, þá hefi ég leyft mér að bera hér fram skrifl. brtt. um, að í stað orðanna „síðasta sunnudag í júnímánuði“ komi: síðasta dag í júnímánuði. Nú getur stundum komið fyrir, að það sé sunnudagur, en um það er öðru máli að gegna, því þar ræður hending, og tel ég það ekki skipta jafnmiklu máli eins og að lögfesta það, að kosningarnar fari fram á sunnudegi.



Ég hefi leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við frv. Við 2. umr. lét ég í ljós, að ég væri ekki allskostar ánægð með ýms ákvæði frv. Tíminn hefir nú verið heldur skammur til þess að fara vandlega í gegnum svona stórt frv. En brtt. mínar miða að því að bæta úr þeim göllum frv., sem ég tel mest knýjandi þörf á að bæta úr. Í 3. gr. frv. er svo ráð fyrir gert, að skólanefndir geti bægt burt frá skóladvöl þeim börnum, sem eiga örðugt um nám, vegna andlegs eða siðferðislegs vanþroska, nefnilega börnum, sem eru annaðhvort ódæl eða treggáfuð. Það er í sjálfu sér sjálfsagt, að slík börn séu höfð annarsstaðar við nám en með öðrum börnum, sem eru betur gefin. En það er nokkuð kaldranalegt af hendi hins opinbera að gera engar ráðstafanir til að sýna þeim þá linkind að gera ráð fyrir, hvað um þau verði. Hér er ekkert annað ákvæði um þau heldur en það, að halda þeim frá skólavist með öðrum börnum. Þess vegna ber ég fram till. um, að skólanefnd í samráði við forráðamenn barnanna sjái slíkum börnum fyrir dvalarstað um lengri eða skemmri tíma, eftir því sem þurfa þykir, þar sem það er nokkurn veginn tryggt, að þau verði fyrir góðum áhrifum og séu látin læra það, sem þau eru fær um. Vangæf börn þurfa ekki endilega að vera neitt sérstaklega illa gefin til lærdóms. Þeim getur verið þannig farið, að þau með góðum aga og atlæti verði nýtar manneskjur. Mér þykir rétt að taka það fram, að það er í þessu frv. gengið nokkuð mikið framhjá forráðamönnum barnanna, sem oftast eru foreldrarnir. En ég hygg, að flestir menn séu svo skapi farnir, að þeir vilji yfir höfuð ráða töluverðu um dvalarstað barna sinna. Þess vegna finnst mér það alveg sjálfsögð krafa, að forráðamenn barnanna séu hafðir með í ráðum um þetta atriði. Að ég hefi hnýtt hér við barnaverndarnefnd, er að sjálfsögðu af því, að í kaupstöðum eru skipaðar barnaverndarnefndir samkv. l. Þær hafa með höndum fyrst og fremst að vinna að því, að börn þau, sem hér er um að ræða, geti orðið sæmilegir og nýtir menn í þjóðfélaginu. En því miður hafa barnaverndarnefndir haft fulllítil tök á að inna þetta starf af höndum, en eigi að síður ber að því að stefna, að þær fái sem bezta aðstöðu til þess. Þessi uppástunga mín hlýtur því að teljast í hæsta lagi sanngjörn krafa og skynsamleg, þar sem oft er til þessara nefnda leitað, vegna þess að þær eru kunnugri ýmsu um kjör og heimili margra barna heldur en flestir aðrir. Er því mjög æskilegt fyrir skólanefndir að geta leitað til þeirra um ýmsar upplýsingar o. fl. Þá kem ég að hinum barnahópnum, sem einnig er talað um í 3. gr. frv., þau veslings börn, sem ekki hafa þegið svo miklar gáfur í vöggugjöf, að þau geti fylgzt með öðrum börnum við nám, treggáfuðu börnin, tornæmu börnin, sem ekki geta fylgzt með betur gefnum börnum við nám. Það er sama um þau að segja, að það er ákaflega hart að þeim gengið, er þeim með lögum er bægt burt frá skólavist með öðrum börnum, án þess að sjá þeim fyrir nokkurri fræðslu, en það er alls ekki gert í frv., eins og það er nú. Það má náttúrlega alltaf segja sem svo, að foreldrarnir og skólanefndir muni sjá þeim fyrir fræðslu. En þesskonar ágizkanir afsaka engan veginn þá vanrækslu, sem löggjöfin ber vott um í þeirra garð, verði engu breytt frá því, sem frv. fer fram á. Þess vegna vil ég, að skólanefnd í samráði við forráðamenn barnanna og hlutaðeigandi barnaverndarnefnd sjái þessum börnum fyrir sérstakri fræðslu við þeirra hæfi, þar sem hentugt þykir. Svo er smábreyt., sem ég fer fram á, sem ekki skiptir mjög miklu máli, en mér þykir þó betur fara. Í frv. er talað um, að börn skuli kunna nokkur íslenzk kvæði. Mér virðist það mjög vel við eigandi, að börnin viti þá dálítið um höfunda kvæðanna, þekki aðalæfiatriði þeirra og kunni skil á helztu skáldum þjóðarinnar. Við 13. gr. ber ég fram nokkrar brtt., þar sem ég fer fram á, að við 2. málsgr. 13. gr. bætist: „Skólanefnd skal varast að mæla með öðrum kennurum en þeim, sem þekktir eru að reglusemi í hvívetna og eru ekki bendlaðir við stjórnmálaáróður.“ Það kann af sumum að þykja einkennilegt að bera slíkt fram sem till. til lagafyrirmælis. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að þetta sé í mesta máta orð í tíma talað á vorum tímum, a. m. k. hvað snertir stjórnmálaagitationir. Og það, að skólanefndir varist að mæla með öðrum kennurum heldur en þeim, sem þekktir eru að reglusemi, er ákvæði í reglugerð, sem nýlega er komin frá kennslumálaráðuneytinu. Að lögbinda þetta virðist mér praktiskt, enda þótt reglugerðin sé til. Sem betur fer hygg ég, að kennarastéttin sé reglusöm stétt eins og stendur. Og mönnum þykir kannske þess vegna ekki ástæða til að taka þetta ákvæði fram í l. En ekki veldur sá, er varar. Um hitt ákvæðið, að kennarar skuli ekki vera bendlaðir við stjórnmálaáróður, vil ég segja, að margir foreldrar mundu óska eftir því. Ég álít varhugavert fyrir foreldra að afhenda börn sín í hendur kennurum, sem eru æstir í pólitík. Er þess skemmst að minnast, að í einu kauptúni landsins hefir kennari gengið berserksgang á móti sínum eigin skólabörnum vegna pólitískra æsinga. Mér finnst, að það minnsta, sem hægt er að krefjast af kennurum, sé, að þeir láti sem minnst bera á stjórnmálaskoðunum sínum. Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram um mínar brtt. En hér er brtt. á þskj. nr. 495 frá hv. þm. N.-Ísf., sem ég vil örlítið minnast á. Það er brtt. við 10. gr. frv., þar sem talað er um, hvernig skipa skuli fræðsluhéruðum. Er í frvgr. sagt, að þó skuli sameina hrepp eða hluta úr hreppi fræðsluhéraði annarar sýslu, ef slíkt hentar betur vegna staðhátta, þegar fræðslumálastjórn mælir svo fyrir. Hv. þm. N.-Ísf. vill, að á eftir orðunum „vegna staðhátta“ komi: „og viðkomendur óska þess“. Ég tel þessa viðbót mjög réttmæta. Þegar þetta mál var til 2. umr., sagði ég að mér þætti of lítið tillit tekið til vilja viðkomandi fólks í þessu efni, fólksins, sem á börnin, með því að láta það hafa svo sem ekkert um þetta mál yfirleitt að segja, heldur láta það eingöngu hlíta úrskurði fræðslumálastjóra um þetta. Með því að samþ. þetta ákvæði eins og það er í frv. væri gengið spor aftur á bak frá því, sem ákveðið er í gildandi l., þar sem í l. er ráð fyrir gert, að þegar slík sameining fari fram, þá skuli hún ekki framkvæmd, fyrr en viðkomandi hreppsbúar hafa greitt um það atkv., þannig að slík sameining byggist fyrst og fremst á vilja fólksins, sem málið kemur mest við. Ég hefði borið fram brtt. við þessa 10. gr. frv., ef þessi brtt. hv. þm. N.-Ísf. hefði ekki verið komin fram á þskj. 495, og mæli ég að sjálfsögðu eindregið með henni. Um aðrar brtt. á þessu þskj. ætla ég ekki að fjölyrða. Það er mikið talað hér um skólaskyldualdurinn. Mér þykir fullsnemmt að hneppa börn í skóla aðeins 7 ára að aldri. Barnæskan er ekki lengi að líða, en öll hin löngu fullorðinsár bera þó menjar hennar. Og allt of strembið nám og skólasetur geta vissulega átt sinn drjúga þátt í því að lama andlegan þroska barnsins. Allt verður það að vera í hófi. Hygg ég, að mörgum muni þykja nóg um 7 ára skólaskyldualdurinn.