Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Umr. fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða hálfa klukkustund. Auk þess fær Bjarni Guðnason, utan flokka, til umráða 15 mínútur. Umferðir verða tvær, 20 mínútur í þeirri fyrri, 10 mínútur í þeirri síðari eða 15 mínútur í hvorri. Röð flokkanna verður þessi: Sjálfstfl., Alþfl., Alþb., SF og Framsfl. Bjarni Guðnason, 3. landsk. þm., talar síðastur í fyrri umferð. Ræðumenn verða: Fyrir Sjálfstfl. í fyrri umferð 2. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson og í síðari umferð 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason. Fyrir Afþfl. í fyrri umferð 8. landsk. þm., Benedikt Gröndal, og í síðari umferð 2. landsk. þm., Pétur Pétursson. Fyrir Alþb. í fyrri umferð 4. landsk. þm., Svava Jakobsdóttir, og 6. landsk. þm., Helgi F. Seljan, og í síðari umferð 5. þm. Sunnl., Garðar Sigurðsson, og 4. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds. Fyrir SF í fyrri umferð 7. landsk. þm., Karvel Pálmason, og í síðari umferð menntmrh. Magnús Torfi Ólafsson. Fyrir Framsfl. í fyrri umferð utanrrh. Einar Ágústsson og í síðari umferð 1. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls hv. 2. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í vetur strandaði erlent skip við suðurströndina. Samkv. blaðafrásögn skýrði skipstjóri strandið í sjóprófum. Hann hélt sig sigla vestur með suðurströndinni, þegar hann í raun var á austurleið. Þegar hann ætlaði að stýra suður til hafs, sigldi skipið til norðurs og í strand. Þetta var harmsaga. En því miður fer ekki hjá því, að mönnum komi í hug í ljósi starfsferils ríkisstj., hvort ríkisstj. sé ekki í sporum skipstjórans, hvort ríkisstj. geri sér nokkra grein fyrir, hvar þjóðarfleyið er statt eða hvert það stefnir. Í málefnasamningnum mikla og loforðalistanum langa er ýmsu heitið, en flest þveröfugt gert. Þar var því heitið að hafa sem nánast samstarf við samtök launafólks og atvinnurekenda um ráðstafanir í efnahagsmálum. Efndirnar eru þær, að forseti A. S. Í. hefur lýst því yfir, að ríkisstj. hafi a.m.k. 8 sinnum breytt eða reynt að breyta gildandi kjarasamningum. Heitið var að stefna að því, að gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, verði lækkuð eða felld niður. Nú þessa dagana er verið að hækka gjöld af iðnaðarframleiðslu, sjávarafurðum og landhúnaðarvörum. Heitið var að efla áætlunargerð, en í framkvæmdaáætlun fyrir árið 1973 gætir engrar heildarstefnu, hvorki í viðmiðun heildarframkvæmda né í forgangi framkvæmda, og skýrsla fjmrh. var sú stytzta og lítilfjörlegasta, sem lögð hefur verið fram síðan farið var að gefa slíkar skýrslur. Heitið var að auka sjálfsforræði byggðarlaga og hafa samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og landshlutasamtök þeirra, en efndirnar eru þær, að ný tekjustofnalög, sem þrengja hag sveitarfélaga, eru sett án samráðs við samtök þeirra, verkefni tekin af sveitarfélögum, án þess að þau fái nokkur ný, og ráðh. beita sér gegn löggildingu landshlutasamtakanna. Heitið var að endurskoða allt bankakerfið og vinna að sameiningu banka og sjóða, en þótt mikið álit bankamálanefndar hafi nú legið fyrir í nær 3 mánuði, er ekkert gert nema fjölga sjóðum, eins og iðnrekstrarsjóði, sem auðvitað á að hafa sérstaka stjórn. Heitið var að lækka óhóflegan húsnæðiskostnað almennings, m.a. með lækkun byggingarkostnaðar, en efndirnar eru þær, að byggingarkostnaður mun hækka um 50% á tveggja ára valdatíma stjórnarinnar samkv. byggingarvísitölu eftir áætlun hagstofunnar. Heitið var: Ríkisstj. mun ekki beita gengislækkun gegn þeim vanda, sem við er að glíma í efnahagsmálum, en ríkisstj. hefur samt þrisvar til gengisfellingar gripið. Af fleiru mætti taka. Það fer ekki á milli mála, að núv. ríkisstj. tók við blómlegu búi í góðæri á miðju ári 1971. Aflabrögð voru góð, útflutningsverð hagstætt og fór enn hækkandi. Almenningur hafði notið góðs af þessu góðæri með verulegum kauphækkunum 1970, jafnframt því sem afkoma atvinnutækja var hagstæð. Aðhaldi hafði verið beitt í fjármálum og peningamálum og ráðstafanir gerðar til þess að koma í veg fyrir, að kauphækkanir, sem samið hafði verið um, leiddu til áframhaldandi víxlhækkana kauplags og verðlags. Mestu máli skipti þó, að áframhald yrði á aðgát og aðhaldi og góðærið nýtt til þess að styrkja grundvöll efnahagslífsins og veita almenningi þá velmegun, sem efni stóðu til. En öllu aðhaldi var varpað fyrir róða og öllum tilraunum til að hafa stjórn á efnahagsþróuninni smám saman hætt með þeim afleiðingum, að fullkominn glundroði og stjórnleysi er ríkjandi og ríkisstj. treystir sér ekki til að móta eða framfylgja neinni stefnu. Ríkisstj. blandaði sér í kjarasamningana 1971 með lagasetningu um styttingu vinnutímans og hafði áhrif bæði í þá átt, að kostnaðarauki af samningunum varð meiri en ella hefði orðið og samningsfrelsi aðila skert þannig, að efni samninganna var jafnvel annað en aðilar hefðu kosið. Fyrirsjáanlegt var, að samningarnir mundu leiða til víxlhækkana kaupgjalds og verðlags. Því bar brýna nauðsyn til að draga sem mest úr peningaveltunni og eftirspurninni innanlands á sem flestum sviðum. Leitazt var við að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, en í stað þess hafa þau verið tvöfölduð á tveimur árum, og enn er verið að bæta við þau þessa síðustu daga þingsins með fjárveitingum utan fjárl., án þess að séð sé fyrir nýjum tekjum, með þeim afleiðingum, að aukið er á spennuna og vinnuafl dregið frá framleiðslunni. Þá átti auðvitað áfram að efla verðjöfnunarsjóð sjávarafurða til að draga úr spennunni innanlands sérstaklega, þar sem verðlag erlendis fór enn hækkandi, en þvert á móti var úr honum greitt í uppbótaskyni. Nauðsyn var að draga úr erlendum lántökum, en í stað þess voru þær auknar, einkum á vegum opinberra aðila. Hafa erlendar skuldir vaxið um 61/2 milljarð kr. eða um 50% á tveim árum. Hlaut það enn að auka á vinnuaflsskort atvinnuveganna og auka greiðslubyrði af erlendum lánum í mesta góðæri, sem yfir landið hefur gengið. Þá átti auðvitað fremur að minnka opinberar lántökur innanlands, til þess að atvinnulífið yrði ekki fjárvana, en í stað þess jók ríkisvaldið slíkar lántökur og bauð allt að 20% ársvexti, eins og raun hefur orðið í verðtryggðum lánum, í samkeppni við framleiðsluna og einstaklinga. Öll þessi þróun hefur aukið víxlhækkanir kauplags og verðlags, þannig að útflutningsatvinnuvegirnir stóðu ekki undir tilkostnaði, svo að grípa varð til gengislækkunar í des. s.l. samkv. ráði valkostanefndar. En valkostanefndin lagði áherzlu á, að hliðarráðstafanir væru nauðsynlegar: annars vegar samdráttur framkvæmda og hins vegar varnir gegn víxlhækkunum, en ríkisstj. hrósaði sér af, að engar slíkar ráðstafanir væru gerðar. Mátti þá sjá fyrir, að sú gengislækkun væri unnin fyrir gýg, enda opnuðust augu sjútvrh. Lúðviks Jósepssonar fyrir þessum sannindum, þegar hann sagði nokkru síðar: „Ég viðurkenni það, að þeir tímar geta verið, að það sé óhjákvæmilegt að fella gengið og gera tilfærslur í þjóðfélaginu. Ég viðurkenni ekki, að gengisfelling sé almennt neitt lausnarorð og allra sízt á meðan þær stéttir í þjóðfélaginu, sem hafa mikil völd, eru ákveðnar að afnema áhrif tilfærslunnar tiltölulega fljótt á eftir. Slíkar gengislækkanir hafa raunar lítið annað að segja en að færa okkur bara á nýtt útreikningsform“. Þótt sjútvrh. hafi með þessum orðum verið að vega að forseta A.S.Í, Birni Jónssyni, lýsa þau um leið vanmætti ráðh. sjálfs og ríkisstj. að takast á við vandann og boða raunar fjórðu gengifellinguna í tíð núv. ríkisstj. Á valdatíma núv. stjórnar hefur verð sjávarafurða, eins og frosins fisks og saltfisks, hækkað um nær 50% í erlendum gjaldeyri og verð loðnuafurða um 100-200%. En þessar hækkanir hafa þó ekki nægt í verðbólguhítina, heldur hefur þurft sífellt að fella gengi ísl. kr., auk desembergengisfellingarinnar tvisvar vegna gengisfellingar dollarans. Ef við hefðum aðeins fylgt falli dollarans að því marki, að útflutningur okkar minnkaði ekki í krónutölu, þá væri gengisfellingin 18% minni en orðið er og verðhækkanir erlendra vara sömuleiðis tilsvarandi lægri. Sannleikurinn er sá, að við hefðum ekki þurft að fylgja dollaranum, ef nokkur stjórn hefði verið á efnahagsmálum, vegna hinnar hagstæðu verðlagsþróunar á erlendum mörkuðum. Svo er „hrunadans“ kostnaðarverðbólgunnar trylltur, að þrátt fyrir hækkandi útflutningsverð kann að reynast hæpið, að útflutningsatvinnuvegir okkar, einkum iðnaðurinn, standi undir 10% launakostnaðarhækkun 1. júní n.k., og launþegar eru engu bættari. Þeir fá að vísu fleiri, en verðminni krónur. Stefnubreyting verður að eiga sér stað. 1) Skera verður niður útgjöld ríkissj., en þau hafa aukizt í hlutfalli við þjóðarframleiðslu úr tæpum 20% 1970 í nálægt 30% 1973. Aflafé þjóðfél.borgaranna hefur verið skert og um leið valfrelsi þeirra og sjálfsákvörðunarréttur. Sjálfstfl. bauð stjórnarfl. að standa að a.m.k. 500 millj. kr. niðurskurði á fjárl. til að mæta Vestmannaeyjavandanum. En það hæsta, sem ríkisstj. gat hugsað sér, var 160 millj. kr. Vitaskuld verður nauðsynlegur niðurskurður ríkisútgjalda erfiður, en hann er óhjákvæmilegur. 2) Um leið og dregið er úr skattheimtu almennt, ber sérstaklega að hverfa frá beinum sköttum. Hjón með 377 þús. kr. tekjur eru ekki hátekjufólk, en eru þó komin upp í hæsta skattstiga, 56–57%. Örva ber tekjuöflun einstaklinga, ekki sízt þegar skortur er á vinnuafli, því að í því felst verðmætasköpun fyrir þjóðfélagið í heild. Beinir skattar til ríkisins þyngdust að mun í fyrra af völdum skattalagabreytingar núv. ríkisstj., ekki sízt á elli- og örorkulífeyrisþegum. Skattar munu enn hækka hlutfallslega í ár, því að hækkun tekna í krónutölu er hærri en skattvísitalan 128. M.a. er talið, að laun hinna lægst launuðu, eins og hafnarverkamanna, hafi í krónutölu hækkað um 38%. Í stað þess að vera kominn í hæsta skattstiga með 377 þús. kr. tekjur, væri nær, að 400 þús. kr. tekjur hjóna væru ekki tekjuskattskyldar og í hæsta skattstiga væri fyrst komið, eftir að menn hefðu náð raunverulegum hátekjum, t.d. eitthvað á aðra millj. kr. Hætta ber greiðslu fjölskyldubóta með 1. barni, en fella þær að öðru leyti inn í skattkerfið sem persónufrádrætti og greiða þeim, sem hafa lægri tekjur en persónufrádrætti nemur, mismuninn. 3) Virða ber frjálsa kjarasamninga launþega og vinnuveitenda og leggja áherzlu á réttláta hlutdeild launþega í þjóðartekjum. Viðmiðun kaups við kaupgjaldsvísitölu hefur aldrei reynzt launþegum eins illa og í tíð núv. stjórnar, sem hefur fellt niður kaupgjaldsvísitölustig, frestað greiðslu þeirra og hagað niðurgreiðslum og verðhækkunum þannig, að launþegar fengju þær sem síðast uppi bornar í hækkuðu kaupi. Heilbrigðara væri að miða kaupbreytingar við vöxt þjóðartekna eða þjóðarframleiðslu til þess að koma í veg fyrir vítahring víxlhækkana. 4) Jafnvægi verður að nást á viðskiptajöfnuði við útlönd, á afkomu ríkissjóðs og í peningamálum. Gerbreyta verður núverandi verðlagskerfi. Til lengdar hafa verðlagsákvæði, boð og bönn ekki reynzt neytendum vörn gegn verðhækkunum. Þvert á móti draga þau úr samkeppni, koma í veg fyrir hagkvæm innkaup, valda vöruskorti, verri þjónustu og rýra valfrelsi neytenda í gæðamati. Ef jafnvægi er milli framboðs og eftirspurnar, er samkeppni trygging fyrir því, að neytandinn er stjórnandinn á markaðnum og seljendur verða að þóknast honum. Þótt bæði þjóðartekjur og þjóðarframleiðsla hafi vaxið hér á landi, hefur eyðsla, neyzla og fjármunamyndun aukizt enn meir. Mismuninn tökum við að láni erlendis. Slík lán auka á verðbólguvandann, og það kemur að skuldadögunum. Verðbólguhugsunarhátturinn nær æ fastari tökum á almenningi og kemur fram í gífurlegum hækkunum á verði fasteigna, kaupum á bifreiðum, heimilistækjum og samvarandi minni sparnaði og aukinni eftirspurn eftir lánsfé. Af hálfu ríkisstj. er hins vegar ekki um neina stefnu að ræða til þess að mæta þessum viðhorfum, heldur er allt látið reka á reiðanum. Þótt hart hafi verið deilt af hálfu okkar í stjórnarandstöðu í efnahagsmálum, þá hefur verið leitazt við að skapa sem mesta samstöðu í landhelgismálinu. Ríkisstj. sýnist að vísu láta sér í léttu rúmi liggja að efna það loforð í málefnasamningi að hafa samráð við stjórnarandstöðuna og gefa henni kost á að fylgjast með allri framvindu málsins. Langt er milli funda í landhelgisnefnd og viðræðufundir með Bretum og Vestur-Þjóðverjum hafnir og þeim lokið án þess samráðs, sem lofað var. Landhelgismálið hlýtur að vera okkur öllum Íslendingum tilfinningamál, en þrátt fyrir það eigum við að vera menn til þess á raunsæjan hátt að geta rökrætt okkar á milli, hvaða leiðir eru fljótvirkastar til þess að tryggja okkur yfirráð yfir fiskimiðunum umhverfis landið, ekki eingöngu 50 mílunum, heldur og landgrunninu öllu. Við eigum t.d. að geta borið saman bækur okkar, hvaða ályktanir beri að draga af aflaskýrslum Breta eftir útfærsluna. Þær sýna, að afli Breta á Íslandsmiðum s.l. ár hefur minnkað um 10% frá árinu áður, en síðustu 4 mánuðina eða eftir út færsluna aðeins um 4%, meðan afli okkar skipa minnkaði um 6% sömu 4 mánuði, svo hlutfallslega hafa Bretar bætt hlut sinn frá 1. sept. s.l. til áramóta. Það fer ekki á milli mála, að slíkar tölur eru okkur vonbrigði. Við getum huggað okkur við, að ekki sé um langan tíma að ræða og veiðarnar muni minnka, þegar til lengdar láti. En þó er rétt að hafa kjark til að horfast í augu við staðreyndir, eins og þær eru á hverjum tíma og marka stefnu okkar samkv. því. Við getum haldið óbreyttri stefnu og reynt að gæta landhelginnar með vörzlu og víraklippingu gæzluskipa okkar, eins og verið hefur. Ekki skal gert lítið úr frammistöðu Landhelgisgæzlunnar, miklu frekar vil ég þakka hana og dást að varðskipsmönnum okkar. Mér er hins vegar kunnugt um, að það kom fram í kvöldfréttum nú, að 18 íslenzkir skipstjórar fiskiskipa hafa sent ríkisstj. bréf og bent á, eins og þeir segja orðrétt, „að brezkir og þýzkir togarar hafa stundað veiðar sínar innan hinna nýju fiskveiðimarka á hverjum tíma, eins og þeim hefur bezt þótt henta hverju sinni, og hagað veiðiskap sínum eins og 50 mílna útfærslan hafi aldrei átt sér stað“. Hvetja skipstjórarnir til, að öllum veiðiþjófum verði með róttækum aðgerðum stuggað út úr hinni nýju fiskveiðilögsögu Íslendinga. Minna má á í þessu sambandi, að frv. sjálfstæðismanna um eflingu landhelgisgæzlunnar, bæði á síðasta þingi og þessu, hafa ekki fengið hljómgrunn hjá stjórnarliðinu. Hætt er við, að Bretar auki sóknarþunga sinn og gæzluskip án tillits til kostnaðar, sem vafalaust hefur vaxið mikið vegna athafna landhelgisgæzlu okkar. Sá kostnaður er ekki greiddur af brezku togaraútgerðinni, heldur brezka ríkinu, en togaraútgerðin nýtur aftur góðs af hækkandi fiskverði. Því miður má því allt eins búast við því, að Bretar geti jafnvel haldið óviðunandi mikilli hlutdeild í fiskafla á Íslandsmiðum miðað við óhreytt ástand og þar á meðal reytt upp ókynþroska smáfiskinn. Önnur leið er sú, að herða vörzlu fiskveiðilögsögunnar með þeim útbúnaði, sem við nú höfum yfir að ráða, sem vart verður gert með öðrum hætti en þeim, að landhelgisgæzlan reyni töku landhelgisbrjótanna. Ég treysti mér ekki að mæla með þeirri leið. Sem landkrabbi hef ég ekki næga þekkingu til þess. Mannslíf eru í veði, og þau eru það dýrmætasta, sem til er. Þeim vil ég ekki hætta umfram það, sem þegar er gert, og því síður fórna. Þriðja leiðin er sú að leitazt við að ná samningum við Breta og Vestur-Þjóðverja eins og shlj. samþykkt Alþ. frá 15. febr. 1972 leggur áherzlu á. Atferli brezkra og þýzkra togara í íslenzkri landhelgi er vissulega forkastanleg og til þess fallin að spilla samningum. Afstaða okkar til samninga til stutts tíma hlýtur þó að fara eftir því, hvort við tryggjum okkur meiri raunveruleg yfirráð yfir fiskimiðunum umhverfis landið og stærri hlutdeild í afla af Íslandsmiðum en án slíkra samninga. Ávinningur af samningum er væntanlega sá, að þeir mundu taka nálega til landgrunnsins alls, allra svokallaðra Íslandsmiða, eða 75% stærra hafsvæðis en 50 mílurnar ná yfir. Tvískinnungur innan ríkisstj. sýnist hafa verið í afstöðu til samningaumleitana, og fer illa á því. Svo virðist þó, að meiri hreyfing hafi komizt á samningaviðræður, eftir að kunngert var, að einn ráðh. væri fylgjandi því, að við sæktum mál okkar og verðum fyrir alþjóðadómstólnum í Haag. Líklegt er, að með þegjandi samkomulagi gerðu samhliða samningum yrði ákveðið, að aðilar ættu ekki í málarekstri, meðan samningur væri í gildi. Slíkt megum við þó engu verði kaupa í samningum. Ég er fylgjandi, að við tökum til sóknar og varnar fyrir Haagdómstólnum. Með því höfum við ráð á framvindu mála og getum séð svo um, að efnisdómur gangi ekki fyrr en að lokinni fyrirhugaðri hafréttarráðstefnu, þar sem fullyrt er, að meiri hluti þjóða og jafnvel allt að 2/3 hlutar þeirra aðhyllist reglur um víðáttu fiskveiðilögsögu, sem rýmri séu en þær, sem við höfum enn beitt. Við töpum ekki málinu í Haag, nema við töpum málinu á hafréttarráðstefnunni. Enginn hefur talið það líklegt. Það er því að mínu áliti allt að vinna og engu að tapa að standa fyrir máli sínu. Ég mun ekki víkja hér að utanríkis- og öryggismálum, með því að skýrslu um utanríkismál verður útbýtt hér á þingi á morgun og umr. fara fram um það á mánudaginn. En ég vil leggja áherzlu á það, að forsrh. og utanrrh. hafa gefið það loforð, að uppsagnarfrestir samkv. varnarsamningnum fari ekki að líða, fyrr en Alþ. hefur fjallað um uppsögn varnarsamningsins. Ég vil ekki efast um, að þessir ráðh. haldi loforð sín, þótt kommúnistar krefjist þess, að þeir gangi á bak orða sinna, eins og gert var í Þjóðviljanum í gær. Vitað er, að þingmeirihluti er ekki fyrir brottför varnarliðsins, eins og nú standa sakir. Þingi er nú að ljúka. Ríkisstj. vill bersýnilega losna við þm., þ.á.m. sína eigin stuðningsmenn, því að mistekizt hefur að marka stefnu til úrlausnar knýjandi vandamálum. Þjóðarfleyinu er stjórnað af skipstjórnarmönnum, sem vita ekki hvar þeir eru eða hvert þeir ætla. Þeir geta því allt eins siglt í austur, þótt meiri hl. þeirra vilji í vestur. Þeir vilja sjálfsagt stýra í suður frá strandi, en þeir geta allt eins siglt í norður og orðið fastir í sandi. Þjóðin öll er á þessu skipi. Landsmenn verða því að taka í taumana og skipts um skipstjórnarmenn hið fyrsta. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Oft er þras á þingum, var sagt í eina tíð, og það er vissulega sannmæli um Alþ. þessa dagana. Störfum á að ljúka fyrir páska samkv. ákvörðun ríkisstj., og nú keppast þm. við að afgreiða mál í n.d. og Sþ., á fundum árla morguns og fram á kvöld. Þetta ástand fyrir þinglok er ekki nýtt fyrirbrigði. Það vill fylgja okkur Íslendingum að fara rólega, en vilja síðan koma öllu í verk með hörðu áhlaupi. Og svona hefur Alþ. einnig verið. Þó mun langt síðan ástandið hefur verið eins slæmt og það er nú, því að ríkisstj. hefur flutt fjölda nýrra mála á síðustu stundu og sum þeirra stórmál, með kröfu um, að þau verði afgreidd sem lög á nokkrum dögum. Þar við bætist, að stjórnin, sem ætlaði að færa þjóðinni skipuleg vinnubrögð og áætlanagerð, getur sýnilega ekki einu sinni skipulagt sín eigin störf eða gert áætlun um, hvaða málum verði að ljúka á þinginu. Ráðh. keppa hver við annan um að troða sínum málum fram, og svo bítast þeir innbyrðis og togast á. Það var t.d. fróðlegt að sjá, þegar forsrh. þótti heilbr: og trmrh. fara inn á sitt valdsvið fyrir nokkrum dögum, og Ólafur fékk stuðning sjálfstæðismanna til að veita Magnúsi ráðningu. En hvort það stöðvar tilraun til úrbóta í læknismálum dreifbýlisins, en ekki ennþá ljóst. Allt ber þetta vott um, að ríkisstj. hefur misst vald á stjórn landsins og þar ríkir alger upplausn, sérstaklega á sviði efnahags- og fjármála. Afgreiðsla stjórnarflokkanna á frv. hér á Alþ. ber greinilega vott kæruleysis, rétt eins og ráðh. búist ekki við að þurfa að framkvæma og bera ábyrgð á þeim málum, sem þeir nú samþykkja. Forsrh. vill því ljúka þinginu sem fyrst í þeirri von, að unnt verði að bræða stjórnina betur saman og búa hana undir þá gífurlegu erfiðleika, sem fram undan eru, ef hún á að lifa meira en eitt sumar enn. Íslenzkt efnahagslíf hefur í áratugi þjáðst af hitasótt verðbólgunnar. Stundum hefur sóttin legið niðri, en svo koma köstin með ofsahita og óráði þess á milli. Núv. ríkisstj. hefur með ógætilegri stefnu kallað yfir þjóðina eitt versta hitakast verðbólgu, sem hún hefur fengið. Ekki þarf að færa þeim orðum frekar stað, því að allir landsmenn eru neytendur og fylgjast með þeim stórstígu hækkunum, sem orðið hafa og verða nálega á degi hverjum. Íslenzkir neytendur eru ýmsu vanir og hafa löngum verið seinþreyttir til vandræða. Það er til marks um, hve óðaverðbólga er mikil, að neytendur hafa nú risið upp og mótmæla skipulega. Stefnuskrá stjórnarinnar, sem jafnvel dyggustu stuðningsmenn hennar eru hættir að lesa kvölds og morgna, setti mjög hóflegt markmið hvað snertir verðbólgu. Ríkisstj. lofaði ekki að stöðva verðbólguna, heldur aðeins að halda henni í skefjum, svo að hún yrði ekki meiri en verðbólga í markaðslöndum okkar. Ekki hefur stjórninni þó tekizt að ná þessum árangri. Á árinu 1972 urðu kauplags- og verðlagsbreytingar um tvöfalt hærri hér á landi en í flestum markaðslöndum okkar og raunar tvöfalt hærri en hækkun útfl.verðlags. Af þessu má marka, að útflutningsatvinnuvegir okkar eru komnir í hinar mestu ógöngur, og hefur ekki dugað til að bjarga þeim, þótt gengið hafi verið lækkað þrisvar og ýmsar uppbætur greiddar að auki. Svo virðist sem verðbólga muni halda áfram að aukast fram eftir þessu ári, en óvíst er um frekari hækkanir á útflutningsvörum okkar. Er því fyrirsjáanlegt, að stórfelld vandræði eru fram undan á þessu sviði. Eitt af sjúkdómseinkennum verðbólgunnar eru mikill skortur á fé til fjárfestingar og vandræðaástand hjá fjárfestingarsjóðum. Þegar svo mikil óvissa ríkir í efnahagsmálum, hafa landsmenn tilhneigingu til að auka til muna fjárfestingu, en minnka sparifé. Þar við bætist, að núv. ríkisstj. hefur ekki gert neina tilraun til að beita skynsamlegri áætlanagerð við framkvæmdir hins opinbera eða annarra aðila og raða verkefnum eftir nauðsyn, heldur er á öllum sviðum sótt á og knúin fram fjárfesting langt umfram það, sem fjármagn og vinnuafl hrekkur til. Þessi stefna eða réttara sagt þetta stefnuleysi ýtir beinlínis undir verðbólguna og magnar hana. Meðal þeirra mörgu frv., sem ríkisstj. hefur flutt undanfarna daga og eiga að sigla hraðbyri gegnum Alþ., eru nokkur um fjáröflun til fjárfestingarsjóða. Það er að vísu óhjákvæmilegt að afla fjár til sjóðanna og gera það á innlendum vettvangi. Engu að síður er athyglisvert, hvernig ríkisstj. ætlar að leysa þetta mál. Iðnlánasjóð vantar fé, og hann á að fá 35 millj. til viðbótar úr ríkissjóði. En hvar tekur ríkissjóður það fé? Fiskveiðasjóð vantar risaupphæðir vegna mikilla skipakaupa og endurbóta á frystihúsum. Það á að taka 1% af verðmæti útflutningsvöru og taka þannig um 150 millj. Það fé hlýtur að dragast fyrr eða síðar að verulegu leyti frá fiskverði til sjómanna og útvegsmanna. Síðan á að taka annað eins úr ríkissjóði, og hvar tekur ríkissjóður það fé? Stofnlánadeild landbúnaðarins vantar hundruð millj., sem bæði verða teknar af bændum sjálfum, úr ríkissjóði og þar að auki á að hækka verð á öllum landbúnaðarvörum um 10-15 millj. kr. til að leggja í sjóðinn. Ætla mætti, að landbrh. mundi fara gætilegar eftir viðbrögð neytenda við síðustu hækkunum landbúnaðarafurða og höggva ekki strax aftur í sama knérunn. En sama daginn og húsmæður í Reykjavík héldu mótmælafund var til umr. á Alþ. stjfrv. um enn eina hækkun þessara afurða, hækkun, sem ekki rennur beint til bændanna, heldur í lánasjóðinn. Ég hefði haldið, að nauðsynlegt væri að koma á friði og sátt milli neytenda og framleiðenda landbúnaðarafurða, ekkert er báðum aðilum nauðsynlegra. En ríkisstj. svarar kvörtunum neytenda með enn einni hækkun. Það er sameiginlegt öllum þessum málum og raunar mörgum öðrum, að hrúgað er nýjum og nýjum böggum á ríkissjóð, en staða hans hefur ekki verið of góð í seinni tíð. Er því augljóst, að fjárl., sem hafa tvöfaldazt á tveimur árum, hljóta enn að hækka stórkostlega á næsta ári. Og hverjir skyldu greiða það fé, sem rennur í ríkissjóð? Er það ekki almenningur í landinu og þó aðallega hinir íslenzku meðalmenn, sem strita myrkra á milli og hafa miðlungs- eða sæmilegar tekjur. Þeir bera þunga byrðanna, hvað sem hver segir. Það má mikið vera, ef íslenzkir skattgreiðendur fara ekki að dæmi húsmæðra og rísa upp til að mótmæla stjórnleysi fjármálanna og sívaxandi álögum. Enn eitt sjúkdómseinkenni á hitasótt verðbólgunnar eru sívaxandi lántökur erlendis, svo að einnig þar er nú komið í óefni. Framkvæmdaáætlun er skrá yfir ýmsa nauðsynlega fjárfestingu, sem ríkið verður að útvega fé til. Slík áætlun ætti að verða samferða fjárl. og afgreiðast við afgreiðslu þeirra fyrir jól, en er nú enn óafgreidd á Alþ. Virðist ríkisstj. hafa gefizt upp við að finna það fé, sem til þarf. Þegar hún hefur tínt til allt, sem hún getur, eru enn ófundnar um 800 millj. kr., og þá er gripið til þess að segja: Erlend lán, án þess að nokkuð sé um það vitað, hvort slík lán eru fáanleg. Þegar núv. ríkisstj. kom til valda, voru erlendar skuldir þjóðarinnar um 11,5 milljarðar kr., en um næstu áramót eru allar líkur á, að þessi upphæð verði nálægt 20 milljörðum. Þykir ýmsum þetta vera glæfraspil, þegar skuldir þjóðarinnar erlendis nema 1/2 millj, á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Ef afli minnkar eða verðlag á fiski lækkar, eins og oft hefur gerzt áður, mun þessi skuldabyrði reynast þjóðinni þungbær, að ekki sé meira sagt. Þetta virðist vera skoðun Alþjóðahankans í Washington, sem mun hafa látið vita, að bankinn treysti sér ekki til að lána Íslendingum meira fé um sinn á eðlilegan hátt, skuld þeirra miðað við íbúafjölda sé orðin svo mikil. Viðskiptajöfnuður segir okkur, hve miklar tekjur þjóðin hefur haft í erlendum gjaldeyri og hve miklu hún hefur eytt í erlendum gjaldeyri. Á árunum 1969-1970 var viðskiptajöfnuður við útlönd hagstæður um hundruð millj., en síðan núv. stjórn tók við valdataumum, hefur hann orðið óhagstæður um nokkur þús. millj. Þetta er enn eitt hættulegt einkenni um hitasótt verðbólgunnar, því að halli á viðskipum þjóðarinnar við umheiminn má ekki vera mörg ár í röð. Gjaldeyrissjóðurinn hefur að vísu ekki minnkað, enda fær hann í gjaldeyri ölI erlendu lánin, sem tekin hafa verið, og koma þau þar í stað hallans, sem er á hinum raunverulegu viðskiptum okkar við umheiminn. Það er að vissu leyti blekking að halda gjaldeyrissjóði við á þann hátt. Það er blessunarlega mikil atvinna í landinu, og fólk hefur miklar tekjur, en afkoma þjóðarbúsins í heild er í alvarlegri hættu vegna stjórnleysis núv. ráðamanna. Hættumerkin eru hraðvaxandi verðbólga, meiri fjárfesting en fé og mannafli standa undir, vaxandi erlendar skuldir og stöðugur halli á viðskiptajöfnuði við útlönd. Allir hugsandi Íslendingar sjá þessi hættumerki og vita, hvað þau þýða. Fram undan eru vaxandi erfiðleikar, sem geta leitt til stöðvunar atvinnugreina og atvinnuleysis á mjög skömmum tíma, ef ekki tekst að spyrna við fæti. Hugsandi menn spyrja: Hvernig hefur það getað gerzt, að ríkisstj. hafi misst svo gersamlega stjórn efnahagsmálanna úr höndum sér og ástandið orðið svo alvarlegt, jafngott og útlitið var; þegar stjórnin kom til valda? Hvernig hefur það getað gerzt? Svarið er augljóst. Það er óeining stjórnarflokkanna, tortryggni þeirra hvers í annars garð og togstreitan þeirra á milli. Hversu fallega sem ráðh. og fylgismenn þeirra tala um gott samstarf og samheldna ríkisstj., er sannleikurinn augljós þeim, sem hafa tækifæri til að fylgjast með stjórnarstörfum viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, eins og hægt er að gera á Alþ. Meinsemd ríkisstj. er óeining, gagnkvæm tortryggni og innbyrðis valdabarátta. Ég hef einbeitt mér að efnahagssviðinu og þeim alvarlegu erfiðleikum, sem þar blasa við, af því að það er skylda stjórnarandstöðu að gagnrýna og veita ríkisstj. aðhald. Hitt vil ég ekki draga dul á, að þrátt fyrir allt þetta hafa fjöldamörg góð framfaramál verið til meðferðar á Alþ., og hefur þá oft og tíðum verið lítið um ágreining. Við Alþfl: menn höfum fylgt þeirri stefnu, sem við lýstum yfir við myndun stjórnarinnar, að styðja þau mál hennar, sem við teljum í anda jafnaðarstefnu og til framfara horfa. Hitt vil ég benda hlustendum á, að mörgum hinna góðu framfaramála, sem við höfum sameinazt um, er stofnað í hættu, ef stjórn efnahagsmála kemst ekki á réttan kjöl. Verðbólga, hallarekstur og vandræði ríkissjóðs geta eyðilagt þessi mál eða a.m.k. frestað þeim um ófyrirsjáanlega framtíð. Ég vil að lokum fara nokkrum orðum um mál málanna um þessar mundir, en það er landhelgin. Ein hlið þessa máls er nú til afgreiðslu á Alþ. Það er frv. um hagnýtingu landhelginnar, um nýja fiskveiðistefnu fyrir Íslendinga. Þetta frv. hefði átt að undirbúa og gera að lögum, áður en við færðum út landhelgina, til þess að við gætum sýnt umheiminum, að okkur er alvara um friðunaraðgerðir innan 50 mílnanna. Það var og er nauðsynlegt, af því að hörðum áróðri er haldið uppi gegn okkur einmitt á þessu sviði og sagt er, að okkur sé ekki treystandi til að vernda fiskstofna, því að við séum allt of gráðugir veiðimenn til þess. Það var hlutverk og skylda sjútvrh. að undirbúa þetta mál og hafa forustu um lagasetningu, um leið og landhelgin var færð út. Því hlutverki brást Lúðvík Jósepsson algerlega og gerði ekkert í þessu máli fyrr en síðar, er hann skipaði n. alþm. til að fjalla um það. Þm. hafa unnið samvizkusamlega, að vísu nokkuð seint, en hafa þó samið allgott frv. Þegar það var tilbúið, brást sjútvrh. öðru sinni, er hann fékkst ekki til að flytja frv. sem stjfrv. Lúðvík vill ekki hætta á að brenna sig á hreppapólitík, og því urðu alþm. sjálfir að flytja frv. Alþfl. fagnar þessu frv. og telur, að ekki megi skemmra ganga í friðunarátt, bæði vegna okkar sjálfra og framtíðar íslenzks sjávarútvegs og einnig vegna baráttustöðu okkar í landhelgismálinu. Það er að vísu óforsvaranlegt, að Alþ. hafi aðeins liðlega viku til að afgreiða slíkt stórmál, en samt sem áður mun Alþfl. veita því fullt brautargengi. Í sjálfu landhelgismálinu hafa verið allmiklar deilur um það atriði, hvort Íslendingar eigi að senda málfærslumenn til dómstólsins í Haag eða ekki. Mál þetta er bæði mikilvægt og verður því flóknara og erfiðara, sem menn kynna sér dómstólinn og alla málavöxtu betur. Við megum ekki gleyma því, að afstaða okkar til dómstólsins vefst mjög fyrir þeim mönnum erlendis, sem styðja málstað Íslendinga, og Bretar hafa notað þetta mál meira en nokkuð annað í áróðri gegn okkur. Þetta hef ég nýlega haft tækifæri til að sannreyna sjálfur. Það er mjög eðlilegt, að skoðanir séu skiptar um þetta mál, og sakar ekki, þótt ólík viðhorf komi fram í umr. um það. En Alþfl. mun ekki taka þátt í neins konar aðgerðum, sem gætu leitt til þess, að afstaðan til dómstólsins í Haag yrði til að spilla þeirri þjóðareiningu, sem verið hefur um landhelgismálið, síðan Alþ. markaði stefnuna fyrir tæplega ári. Þá einingu viljum við Alþfl. menn umfram allt varðveita, enda er hún höfuðstyrkur í þeirri erfiðu baráttu, sem háð er. Sameinaðir munum við Íslendingar vinna deiluna um 50 mílna fiskveiðilandhelgi okkar, og gangi hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna vel 1974 og 1975, gætum við öðlast enn meiri rétt, yfir landgrunninu öllu a.m.k. Við skulum vona, að svo fari. Ég þakka þeim, sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Margt er enn ókunnugt varðandi samningagerð viðreisnarstjórnarinnar við Breta um landhelgismálið, en með þeim samningum seldi þáv. ríkisstj. erlendum dómstól í hendur allt vald í fiskveiðisögu okkar Íslendinga. Dómstóllinn hefur nú birt forsendur sínar varðandi lögsögu sína. Þar kemur ýmislegt í ljós, sem stangast algerlega á við ýmsar fullyrðingar forustumanna Sjálfstfl. um samningana og tilgang þeirra. Hv. þm., Gunnar Thoroddsen, hefur haldið því fram, að fullur skilningur hafi ríkt milli aðila um það, að Bretar ættu að halda sig utan við 50 mílur, meðan Alþjóðadómstóllinn fjallaði um málið. Dómstóllinn sjálfur og Bretar hafa hins vegar aðra sögu að segja. Dómstóllinn skýrir svo frá: „Þann 2. des. 1960 fóru fulltrúar Breta í samninganefndinni fram á tryggingu fyrir því, að hugsanleg útfærsla Íslendinga mundi á engan hátt taka til brezkra veiðiskipa, meðan dómstóllinn fjallaði um málið“. Þáv. utanrrh. Íslendinga er sagður hafa svarað því til, að þetta gæti orðið alerfiðasti þáttur málsins, að gefa Bretum tryggingu fyrir því, að engin útfærsla ætti sér stað, meðan beðið væri eftir dómsúrskurði. En daginn eftir, 3. des., er í till. frá íslenzku ríkisstj. komin klausa um 6 mánaða tilkynningarskyldu Íslendinga, að Bretum skuli tilkynnt með 6 mánaða fyrirvara, ef Íslendingar hugsi til hreyfings í landhelgismálinu. Dómstóllinn segir, að 6 mánaða fyrirvarinn, sem íslenzka ríkisstj. bauð, hafi því trúlega verið hugsaður í því skyni að gefa aðilum ráðrúm til að semja á þessu tímabili eða til að leggja málið fyrir dómstólinn í Haag og þar með einnig það atriði, hvort útfærslan ætti að ná til Breta, meðan dómstóllinn fjallaði um málið. M.ö.o., Bretar báðu um tryggingu fyrir því, að útfærslan næði ekki til þeirra, meðan dómurinn fjallaði um málið, og 6 mánaða tilkynningarskyldan var boðin fram af hálfu viðreisnarstjórnarinnar til að veita Bretum þessa tryggingu. Þau orð Bjarna Benediktssonar, sem stjórnarandstaðan vitnar oft í þessa dagana, styðja líka fullkomlega þennan skilning Breta og Alþjóðadómstólsins. Bjarni Benediktsson sagði: „Það, sem ákveðið er samkv. samkomulaginu, er hitt, að við tilkynnum Bretum og þar með öðrum þjóðum um okkar einhliða útfærslu, sem tekur gildi að þeim 6 mánuðum liðnum, ef ekki áður er búið að hnekkja henni með úrskurði Alþjóðadómstólsins“. Hér fer ekki milli mála, að Bjarni Benediktsson hefur gert ráð fyrir þeim möguleika, að Alþjóðadómstóllinn væri búinn að kveða upp úrskurð, áður en 6 mánuðir væru liðnir. Enda gerði dómstóllinn það einmitt um þetta atriði. Hann kvað upp úrskurð um rétt Breta til veiða innan íslenzkrar landhelgi, áður en 6 mánuðir voru liðnir frá tilkynningunni um útfærsluna. Þann dóm kvað hann upp í ágúst 1972, þegar hann ákvarðaði aflamagn Breta innan íslenzkrar fiskveiðilögsögu. Forusta Sjálfstfl. fer því með staðleysur einar. Hvað þeim gengur til, vita þeir einir. Og ef þeir segja ósatt um þetta, segja þeir þá ekki ósatt um fleira? Og enn krefst forusta íhaldsins, að við göngum til móts við óskir Breta og sendum málflytjanda til Haag. Ekkert væri Bretum kærara. Brezki dómarinn í Alþjóðadómstólnum kvartar sáran undan því í sérstakri grg., að Íslendingar skuli ekki reka mál sitt í Haag, en þeir noti hins vegar hvert tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, bæði við dóminn og hjá Sameinuðu þjóðunum. Maður gæti freistazt til að halda, segir þessi brezki dómari, að Íslendingar gerðu þetta til að geta notið nánast jafngóðrar aðstöðu og ef þeir hefðu raunverulega mætt fyrir dómnum en jafnframt haldið þeim möguleika opnum, ef þörf krefur, að neita að viðurkenna lögmæti málsmeðferðar og dómsúrskurðar. Þessi brezki dómari við Alþjóðadómstólinn segir, að það sé enn tími fyrir Íslendinga að bæta úr þessu, og það er einlæg von hans, að við gerum það. Geir Hallgrímsson var áðan að koma þessari ósk brezka dómarans á framfæri hér og gera hana að sinni. Forsendur dómstólsins í Haag er raunalestur, svo að ekki sé meira sagt. Þar kemur greinilega í ljós, hvernig viðreisnarstjórnin lét hrekja sig til baka með hvert einasta atriði, sem varðaði rétt íslenzku þjóðarinnar, unz ekkert var eftir. Íslenzka ríkisstj. var kramin í þessum samskiptum við Breta eins og lús undir nögl. Þar þurfti engar ljónsklær. Sams konar þýlyndi ræður í afstöðu þessara manna til hersetu á Íslandi. Gagnrýnislaust gera þeir hagsmuni erlendra herforingja að sínum og reyna að telja þjóðinni trú um, að án erlends hers geti hún ekki lifað í landinu. Hvarvetna í vesturálfu eru nú birtar skýrslur og sagnfræðirit, sem afhjúpa þann blekkinga- og lygaáróður, sem talsmenn bandarískrar utanríkisstefnu hafa notað til að gera smáþjóðir sér háðar. Þessar uppljóstranir koma frá þeirra eigin mönnum, mönnum, sem með engu móti verða sakaðir um að vera hallir undir Rússa. En þessar upplýsingar koma ekki í Morgunblaðinu. Þar er enn alið á ótta og hatri milli þjóða. Stjórnarandstaðan treystir því, að ríkisstj. muni bregðast í herstöðvarmálinu, og reynir að læða að tortryggni, hvar sem hún getur því við komið. Víst er það furðulegt að leyfa sundlaugarbyggingu hjá herstöðinni einmitt núna. Það virðist nokkuð kaldhæðnislegt að leyfa mönnum að byggja sundlaug, sem þeir verða svo til samdægurs reknir upp úr. Og víst hefur dregizt úr hömlu að loka ameríska sjónvarpinu, það er engin ástæða til að láta mönnum haldast uppi lögbrot á íslenzkri grund, jafnvel þótt þeir séu á förum. En þótt stjórnarflokkana kunni að greina á um atriði sem þessi, þá eru þeir sammála um að efna loforð stjórnarsáttmálans að tryggja brottför hersins fyrir lok kjörtímabilsins. Það loforð er einn af hornsteinum stjórnarsamstarfsins, og Alþb. leggur ríka áherzlu á, að formlegar viðræður við Bandaríkjastjórn hefjist hið allra fyrsta. Samtímis gerbreyttri utanríkisstefnu hefur átt sér stað stórfelld félagsleg uppbygging í stjórnartíð núv. ríkisstj. Stjórnin hét því að tryggja jafnrétti þegnanna og stjórna í anda félagshyggju. Stórmerkir lagabálkar hafa verið afgreiddir á þessu þingi til efnda á þessu loforði. Jafnlaunaráð, sem á að tryggja jafnrétti kynjana í atvinnulífinu, er orðið að lögum. Lögfest er líka hlutdeild ríkisins í byggingu elliheimila og í byggingu og rekstri dagvistunarheimila. Lögð hafa verið fram frv. til efnda á því loforði ríkisstj. að koma lyfjaverzluninni undir félagslega stjórn. Unnið er áfram að endurbótum trygginganna, þar sýna tölur bezt, hversu myndarlega hefur verið að staðið. Á fjárlögum 1971 í tíð viðreisnarstjórnar var veittur rúmur milljarður til tryggingamála. Ári síðar, á fyrsta ári núv. stjórnar, var þessi upphæð meira en tvöfölduð. Ef við færum upphæðirnar á fjárlögum 1972 og 1973 til verðgildis krónunnar 1971, þá er upphæðin 1972 tæpir 3 milljarðar og árið 1973 rúmir 3 milljarðar. Stjórnarandstaðan kvartar undan hækkandi fjárlögum, og víst hækka þau, en þau hækka meðfram af þessari ástæðu, að til þeirra, sem minnst mega sín, fer nú meira fé en nokkru sinni fyrr. Sú stefna ríkisstj. að verja fé til félagslegra umbóta og aukinnar samneyzlu á sér áreiðanlega meiri hljómgrunn en sérhagsmunastefna hægri manna. Við skulum hafa það í huga, þegar stjórnin er gagnrýnd fyrir hækkandi fjárlög, að þá er jafnframt verið að gagnrýna þær stórfelldu félagslegu umbætur, sem nú eiga sér stað. Ég þakka þeim, sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Um langt árabil, áður en núv. ríkisstj. komst til valda, var hér um að ræða verulegt atvinnuleysi. T.d. var tala atvinnulausra hátt á þriðja þúsund í janúar 1970, svo að dæmi sé nefnt. Þetta ástand átti alveg sérstaklega við um ýmis byggðarlög úti á landsbyggðinni, þar sem atvinnuleysi í stórum stíl var landlægt. Á þessu hefur nú orðið og er að verða alger breyting. Nú er ástandið þannig, að aldrei hafa verið færri á atvinnuleysisskrá, Frá því að skráning hófst. Í stað atvinnuleysis vantar nú víðast hvar starfsfólk í ríkum mæli. Það er rétt, að menn geri sér ljóst hvað hefur skipt svo sköpum. Stefna ríkisstj. í atvinnumálum hefur alger úrslítaáhrif. Stærra og öflugra átak hefur verið gert í atvinnumálum okkar en nokkru sinni alveg sérstaklega í þeim byggðarlögum, þar sem áður ríkti lakast ástand. Þau byggðarlög hafa nú verið og eru að eignast atvinnutæki, stórvirkari en þau hafa áður átt. Einmitt þessa dagana eru sum þeirra að fagna komu þessara glæsilegu atvinnutækja. Hér á ég að sjálfsögðu við þau stórfelldu skuttogarakaup, sem gerð hafa verið af stórhug og framsýni. Ég nefni það, að á Austurlandi verða gerðir út á næstunni 8 skuttogarar í eigu jafnmargra byggðarlaga, á Norðurlandi 12 skuttogarar í eign 7 byggðarlaga og á Vestfjörðum 6 skuttogarar í eigu 4 byggðarlaga. Þessi atvinnutæki eru beinlínis keypt með það fyrir augum að tryggja atvinnu árið um kring einmitt á þeim stöðum, sem fólk hefur flúið frá áður sakir ónógrar atvinnu. Það er fyllilega rétt að undirstrika það einnig, að til sumra þessara byggðarlaga hefur því aðeins verið kleift að kaupa þessi skip, að heimaaðilar hafa við kaupin notið verulegs aukastuðnings frá byggðasjóði, en eitt fyrsta verk ríkisstj. var að koma á þeim sjóði í stað atvinnujöfnunarsjóðsins. Og haldi menn, að hér hafi aðeins verið um nafnbreytingu að ræða, eru um viðhorf ríkisvaldsins til þessara mála skýrar tölur, er sýna mismuninn nú og undir viðreisn. Ríkissjóður lagði atvinnujöfnunarsjóði beint til 15 millj. kr. síðasta ár viðreisnar, til byggðasjóðs fara á þessa árs fjárlögum 100 millj. kr. beint úr ríkissjóði. Tölurnar tala sínu máli. En skuttogararnir eru aðeins önnur hlið þessa máls. Samhliða þessum kaupum er verið að gera stórátak í frystihúsabyggingum víðs vegar um land, svo að frystihúsin séu fær um að taka við hinum auknu verkefnum. Ég nefni sem dæmi, að á Austurlandi hefur verið ákveðin nýbygging fjögurra frystihúsa, og svipaða sögu er að segja víða frá Norðurlandi. Auk þess er um að ræða stórframkvæmdir víða um land í endurnýjun og fullkomnun frystihúsanna. Öll þessi nýju verkefni kosta eðlilega mikið fjármagn, en núv. stjórnvöld hafa þá trú á okkar innlendu atvinnuvegum, að þau trúa því fullkomlega, að það fjármagn skili sér margfallt til baka í aukinni verðmætasköpun, aukinni atvinnu fólks í órofa tengslum við endanlegan sigur okkar í landhelgismálinu. Það dylst engum, að hér er um hreina byltingu í atvinnumálum landsbyggðarinnar að ræða. Hér er verið að leggja grunn að því margumtalaða byggðajafnvægi í reynd, í verki. Í kjölfar þessa hafa svo fylgt stórkostlega auknar framkvæmdir í hafnarmálum hinna ýmsu staða landsbyggðarinnar, uppbyggingin þar hlýtur að haldast í hendur við aukningu atvinnutækja og bætta vinnslumöguleika. Ný hafnalög munu hér einnig valda gerbreyttri aðstöðu sveitarfélaga og tryggja fjárhagslegan grundvöll framkvæmdanna enn betur en verið hefur. Framkvæmdir í vegamálum landsbyggðarinnar hafa aldrei verið meiri en nú, og til viðbótar við veigamikil verkefni á Austurlandi, Norðurlandi og á Vestfjörðum er svo stórframkvæmdin við hringveginn. Séu framkvæmdir í vegamálum í heild athugaðar, kemur það einnig áberandi í ljós, að nú er einmitt meginþunginn í vegaframkvæmdum úti á landsbyggðinni, þveröfugt við það, sem oft hefur verið. Einnig hér hafa orðið ánægjuleg straumhvörf. Á næsta ári á rafvæðingu sveitanna að ljúka samkvæmt þeirri þriggja ára áætlun, er ríkisstj. setti í upphafi valdaferils síns. Sú áætlun verður látin standast, og þar með verður einu mesta hagsmunamáli sveitanna komið í örugga höfn. Þessa dagana er verið að fjalla um eitt stærsta og þýðingarmesta hagsmunamál okkar úti á landsbyggðinni, heilbrigðisþjónustuna. Við það frv. eru miklar vonir margra bundnar. Það skal vonað, að með því skipulagða kerfi heilbrigðisþjónustu, sem upp á að koma, megi takast sem allra fyrst að leysa þann örðuga þátt í lífsbaráttu fólks úti í hinum dreifðu byggðum, sem fallizt hefur í öryggisleysi læknaskortsins. Til framkvæmda á þessu sviði hefur á stjórnarárum núv. ríkisstj. verið varið stórkostlega auknu fjármagni. Til framkvæmda í heilbrigðismálum utan Reykjavíkur var varið 56 millj. árið 1971, á þessu ári er upphæðin 135 millj. Hvað sem öllum verðhækkunum líður, er hér um hreina byltingu að ræða. Þess er sannarlega rétt að minnast, þegar stjórnarandstaðan er að ærast út af aukningu ríkisútgjaldanna, að þá eru þessir sömu herrar að mæla á móti þessum auknu framlögum til hafna, til vega, til heilsugæzlustöðva, að ekki sé nú talað um hina gífurlegu stökkbreytingu, sem orðið hefur í framlögum til tryggingamála og ýmislegra félagslegra umbóta. Hér hefur sannarlega verið brotið blað. Í stað áratuga orðræðna um byggðastefnu og byggðajafnvægi er nú af stórhug verið að framkvæma byggðastefnu, koma á byggðajafnvægi. Að þessu lýtur einnig sú stefna ríkisstj. að freista þess að flytja sem mest af starfsemi ríkisins út á landsbyggðina, stuðla að stóraukinni valddreifingu í ríkiskerfinu, en um það munu væntanlega lagðar ítarlegar till. fyrir næsta þing. Byggðastefna í verki er fólki ólíkt dýrmætari en fjálglegar orðræður um þessi efni. Öll stór orð og hávaði stjórnarandstöðunnar fær ekki haggað þessari staðreynd. Það er því rík ástæða til þess fyrir landsbyggðarfólk til sjávar og sveita að slá skjaldborg um þessa ríkisstj., því að stjórnarandstaðan er sannarlega hávaðasöm og sparar ekki stór orð um hrun og auðn. Menn hafa í kvöld fengið að kynnast nokkrum tilbrigðum í þeirri strandsinfóníu. En stjórnarandstöðunni er sannarlega nokkur vorkunn, henni er af eðlilegum ástæðum dimmt fyrir augum. Þrátt fyrir ýmiss konar gagnrýni almennings, sem reyndar er hverri ríkisstj. holl og nauðsynleg, er ein staðreynd ofar öðrum. Hún er svo sannarlega ljós þeim, sem nú una utan garðs. Það er ekki óskað eftir því, að þeir taki við stjórnartaumunum. Svo mikill er máttur mannlegrar gleymsku ekki, að íslenzk alþýða hafi ekki rækilega í minni athafnir þeirra og afglöp, af þeim fékk hún dýrkeyptari reynslu en svo, að hún vilji kalla slík örlög yfir sig á ný. Fólkið í landinu vill, að þessi ríkisstj. haldi áfram forustu í landhelgismálinu og leiði það til fulls sigurs. Það styður heilshugar þá innlendu atvinnuuppbyggingu, sem hvarvetna sér glæsileg merki. Ríkisstj. er sannarlega treyst til þess að halda áfram þeim stórfelldu verkefnum í félagslegum efnum, sem við er fengizt. Allt launafólk treystir því einnig, að þessi ríkisstj. tryggi því áfram þann aukna kaupmátt launa, sem er staðreynd í dag. Þessari ríkisstj. er einnig treyst til þess, ekki hvað sízt af æskunni í landinu, að hún losi okkur við óþrifin á Miðnesheiði. Til varðstöðu um þessi mál er Alþb. treyst fyrst og fremst af eðlilegum ástæðum sem róttækasta og framsæknasta aflinu innan stjórnarinnar. Já, stjórnarandstöðunni er því vorkunn að heyra í eyrum sér bergmála rödd fólksins í landinu, er það jafnhliða þessu hefur uppi þá heitstrengingu dýrasta: Aldrei aftur viðreisnarstjórn ! - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Vertíðarlok eru fyrir dyrum hér á Alþ. Við slík tímamót er vissulega ástæða til að staldra við, horfa um öxl og kanna, hvað gerzt hefur á liðnum vikum og mánuðum. Fyrir röskum mánuði var útvarpað héðan frá hv. Alþ, umr. um þáltill. sjálfstæðismanna um vantraust á ríkisstj. Ég held, að vart hafi í annan tíma nokkur stjórnarandstaða staðið verr að vígi um flutning slíkrar till. Þessi tillöguflutningur þeirra sjáifstæðismanna er að mínu mati allrar athygli verður, ekki vegna þess, að þeir skyldu manna sig upp í slíkt, heldur vegna hins, að í þeim málatilbúnaði voru stjórnarandstæðingar sundraðir. Alþfl. fékkst nefnilega ekki til þess að standa að flutningi vantrauststill. með Sjálfstfl. Það eitt sýnir, að hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslasyni, og hans liði er ekki alls varnað. Hver var svo málflutningur stjórnarandstöðunnar í þessum umr.? Sjálfsagt hefur enginn búizt við því, að hún blessaði hæstv. ríkisstj. í bak og fyrir, enda kom annað á daginn. Ég minnist ekki neins, ekki eins einasta verks, sem þeir töldu ríkisstj. hafa vel unnið. Þetta heyrðuð þið, hlustendur góðir, endurtekið í kvöld af varaformanni Sjálfstfl. Ég spyr ykkur hv. tilheyrendur. Er slíkur málflutningur á borð berandi fyrir nokkurn viti borinn mann? Ég tel hann móðgun við þá, sem á hlýða, nema því aðeins að þessir aðilar ætlist ekki til þess, að mark sé á þeim tekið. Þegar sjálfstæðismönnum var ljóst, að upphlaup þeirra með flutningi vantrauststill. hafði mistekizt, töldu þeir nauðsyn bera til annarra ráðstafana, og fyrir valinu varð allsherjar fundarboðun í flestum eða öllum kjördæmum landsins undir kjörorðinu: „Höldum vörð um þjóðarheill“. Ekki er mér gerla kunnugt um eftirtekjur þessarar fyrirhuguðu þjóðarvakningar, en þar sem ég þekki til, voru undirtektir hinar dræmustu. Varla kemur á óvart, þó að undirtektir almennings undir málflutning þeirra stjórnarandstæðinga séu dræmar. Ferill þeirra í viðreisnarstjórn í 12 ár er mönnum ekki gleymdur. Eitt af árásarefnum stjórnarandstæðinga á ríkisstj. er, að hún skyldi beita gengislækkun til lausnar þeim efnahagsvanda, sem við blasti í efnahagsmálum á síðasta hausti. Vandlæting þeirra manna, sem framkvæmt hafa mestu gengisfellingar, sem gerðar hafa verið hér á landi, út af gengisfellingu, sem nemur 10,7%, hlýtur að stafa af því, að hún sé á einhvern hátt á annan veg en þær gengisfellingar, sem þeir sjálfir stóðu að. Það er einmitt staðreynd, að meginmunur er á síðustu gengisfellingu og þeim, sem þeir félagar Jóhann og Gylfi stóðu að. Þetta undirstrikaði líka varaformaður Sjálfstfl. hér áðan. Nú héldu launþegar fullum vísitöluuppbótum á laun, en í tíð viðreisnar var það viðtekin venja, að gengisfellingu fylgdi afnám vísitölubóta. Andstaða þeirra sjálfstæðismanna og Alþýðuflokksmanna við gengisfellinguna í des. s.l. hlýtur að byggjast á þessum mun. Stjórnarandstaðan og málgögn hennar hafa gert sér mikinn mat úr því, að hv. 6. þm. Norðurl. e. og ég höfum verið ósammála ríkisstj. um ráðstafanir vegna jarðeldanna á Heimaey, svo og vegna frv. ríkisstj. um að breyta greiðslu verðlagsuppbóta á laun, þ.e. hins margumtalaða vísitölufrv. Ekki undrar mig, þó að það þyki tíðindum sæta í þeim herbúðum, að einstakir þm. lúti ekki í einu og öllu forskriftum forustunnar, burt séð frá þeirra eigin sannfæringu. Kjarni málsins er einmitt sá, hvort einstakir þm. eigi að hlíta ákvörðunum að ofan í hverju sem er. Brýtur það ekki í bága við þann eið, sem þm. gangast undir? Á því tel ég ekki nokkurn vafa. En það er rétt, að við Björn Jónsson vildum fara aðrar leiðir en hæstv. ríkisstj. til lausnar þess vanda, sem náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum valda. Við töldum eðlilegast, að landsmönnum væri gert að greiða það, sem þyrfti, án þess að brugðið væri gildandi kjarasamningum. Á þetta var fallizt, og ég tel, að afgreiðsla Alþ. á þessu máli, sem gerð var ágreiningslaust, hafi verið því til sóma. Um vísitölumálið er það að segja, að efni þess frv. er það að nema brott úr kaupgjaldsvísitölu nokkur stig, sem verðhækkunum valda. Hér er efnislega um að ræða sama mál og rætt var hér á Alþ. haustið 1970. Þá stóðu núv. stjórnarandstöðuflokkar að vísitöluskerðingu á útborguð laun. Núv. stjórnarflokkar, sem þá voru í stjórnarandstöðu, börðust réttilega á móti því. Nú hafa orðið hlutverkaskipti. Það, sem núv. stjórnarandstaða taldi sjálfsagt 1970, telja þeir nú óverjandi og kalla öllum illum nöfnum. Hitt kemur mönnum kannske meira á óvart, að sumir þeirra, sem börðust gegn vísitöluskerðingu árið 1970, skuli nú telja hana réttlætanlega. Er furða, þó að mönnum þyki slík vinnubrögð tíðindum sæta? Ég er viss um, að þið, hlustendur góðir, ætlizt til annarra vinnubragða en þeirra, sem hér hefur verið lýst. Núv. forseti Alþýðusambands Íslands var einn þeirra, sem barðist gegn þessum vinnubrögðum haustið 1970, og verkalýðshreyfingin í heild snerist gegn málinu þá eins og ávallt. Það sama gerðist nú. Verkalýðshreyfingin hefur barizt og mun berjast gegn því, að stjórnvöld breyti gildandi kjarasamningum með lagaboði. Með því er vegið að samningsréttinum, sem er einn af hyrningarsteinum verkalýðshreyfingarinnar. En þetta gerði viðreisnarstjórnin undir forustu þeirra Jóhanns og Gylfa og ekki bara einu sinni, heldur oftar. Nú telja þessir stjórnmálaspekúlantar sig þess umkomna að deila á þessi sömu vinnubrögð. Fullyrðingar þessara manna um þetta mál falla dauðar og ómerkar, nema jafnframt fylgi syndakvittun þeirra vegna slæmrar fortíðar. Telji stjórnvöld þess þörf að skerða laun, þá þarf það að gerast með öðrum hætti. Þá þarf að byrja ofan frá og minnka fyrst hjá þeim, sem hæstu launin hafa, og koma í veg fyrir spillingu í kerfinu, álíka þeirri, sem ríkir varðandi hæstaréttardómara, þar sem sú regla gildir, að þeir hafa í laun á þriðja hundrað þúsund á mánuði, eftir að þeir hætta störfum. Þótt þetta eina dæmi sé nefnt, mætti nefna mörg fleiri. Gegn þessu og öðru álíka ber að snúast fyrst, áður en farið er að tala um að skerða laun hinna lægst launuðu. Vissulega þarf að endurskoða vísitölukerfið. En slíka endurskoðun á að framkvæma í tengslum við gerð almennra kjarasamninga, fyrir því er verkalýðshreyfingin opin. Þá þarf einnig að lagfæra hið sjálfvirka kerfi, sem er þess valdandi, að þeir, sem hæstu launin hafa, fá margfaldar uppbætur á við þá lægst launuðu. Sumir stjórnmálamenn virðast þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé, að verkalýðshreyfingin taki mismunandi afstöðu til mála eftir því hverjir sitja í stjórn landsins. Ég tel það fyrst og fremst ógreiða við stjórnvöld, ef verkalýðshreyfingin fer að reyna að gera þeim einhvern ímyndaðan greiða með því að hvika frá stefnu sinni í grundvallarmálum. Verkalýðshreyfingunni ber að marka sína stefnu og halda henni fram gagnvart stjórnvöldum og öðrum. Telji hreyfingin, að stefna stjórnvalda leiði til ófarnaðar, ber henni fyrst og fremst að reyna að beita viðkomandi stjóravöldum inn á réttar brautir. Verkalýðshreyfingunni ber að viðurkenna þau verk hverrar ríkisstj., sem eru til hagsbóta fyrir félagsmenn hreyfingarinnar. En á sama hátt hlýtur hún að berjast gegn sérhverjum áformum ríkisvaldsins, sem beint er gegn sömu hagsmunum. Það er vissulega fagnaðarefni fyrir launþega, þegar að völdum sezt ríkisstj., sem hefur að yfirlýstri stefnu að starfa fyrst og fremst með hagsmuni þeirra fyrir augum. En engin ríkisstj. verður betri eða verri en hennar verk eru, hvað sem allri stefnu líður. Vissulega hefur margt áunnizt í tíð núv. ríkisstj., sem ástæða er fyrir verkalýðshreyfinguna að fagna. Kaupmáttur hefur farið vaxandi og er ekki ástæða til annars en að ætla, að allir möguleikar séu á því, að hann geti enn aukizt á næstu missirum. Aflabrögð á loðnuvertíð og verð á sjávarafurðum eru með þeim hætti, að tilefni gefast til slíkrar ályktunar. Til þess að sýna, hver búbót þjóðarbúinu er að hinum mikla loðnuafla á yfirstaðinni vertíð samfara mjög háu útflutningsverðmæti loðnuafurða, nægir að nefna, að verðmætaaukning loðnuafurða frá fyrra ári svarar til tvöfalds verðmætis útfluttra sjávarafurða frá Vestmannaeyjum á s.l. ári. Verðlag á sjávarafurðum hefur einnig stigið mjög á síðustu mánuðum. Síðasta dæmið eru nýgerðir samningar um sölu á saltfiski, þar sem verðlagshækkun er allt að 35%. Umtalsverð hækkun hefur einnig átt sér stað á frystum fiski. Það virðist því fullkomlega ástæðulaust að missa kjarkinn að því er varðar varðveizlu kaupmáttar á næstu mánuðum og full ástæða til bjartsýni um hag alls almennings og þjóðarinnar í heild á næstu missirum. Á þingi því, sem nú er að ljúka, hafa vissulega mörg merkileg mál verið lögð fram. Ég nefni hér nokkur dæmi um mál, sem hafa verið afgreidd sem lög frá Alþ. eða ætla má að verði afgreidd á þinginu. Ég nefni fyrst orkuver á Vestfjörðum. Samkv. því er heimiluð frekari stækkun Mjólkárvirkjunar, sem var orðin mjög brýn, og verða raforkumál Vestfjarða þar með leyst um sinn. Ég nefni lög um dvalarheimili aldraðra. Þar er viðurkennd þátttaka ríkisins í stofnun og rekstri dvalarheimila fyrir aldraða. Má vænta, að samþykkt þess verði til að ýta undir það, að sveitarfélög byggi dvalarheimili, en þörf fyrir þau er víða brýn. Ég nefni hafnalög. Frv. til nýrra hafnalaga hefur verið afgreitt, en samkvæmt því er þátttaka ríkisins í byggingu hafna stórlega aukin. Er þess að vænta, að með samþykkt þess frv. dragi úr því ófremdarástandi, sem verið hefur í hafnamálum víða um land. Ég nefni heildarlöggjöf um heilbrigðismál, þar sem m.a. er nýskipan læknishéraða, ákvörðun um heilsugæzlustöðvar og ákveðið, að ríkisframlag til byggingar þeirra og sjúkrahúsa verði 85% af kostnaði. Bindur landsbyggðarfólk miklar vonir við, að þetta frv. komi til með að breyta ástandi heilbrigðisþjónustu mjög til betri vegar, og er ekki vanþörf á. Löggjöf um fjölbrautskóla er stórt skref í þá átt að tengja betur en verið hefur skóla og atvinnulíf, og er það liður í heildarendurskoðun fræðslukerfisins. Að síðustu vil ég svo nefna frv. um húsnæðismál, sem væntanlega kemur til með að breyta ófremdarástandi í húsnæðismálum í hinum dreifðu byggðum landsins. Frv. gerir ráð fyrir hækkun lána húsnæðismálastjórnar úr 600 í 800 þús. kr., og í frv. felst einnig sú breyting að veita lán til byggingar leigubúða á vegum sveitarfélaga, sem nemi 80% af byggingarkostnaði. Hér er um að ræða útvíkkun á hinu svokallaða Breiðholtskerfi, sem ætlað er að nái nú til þeirra sveitarfélaga, sem ekki byggðu íbúðir samkvæmt því kerfi. Á næstu fimm árum verði veitt lán til byggingar 1000 íhúða, en það svarar til þess, að hvert bæjarfélag geti byggt eina íbúð á hverja 8 íbúa, eða að sveitarfélag með 1000 íbúa geti byggt 12 1/2 íbúð á þessum kjörum. Þegar Breiðholtsframkvæmdirnar voru ákveðnar árið 1965, var það hreint hnefahögg framan í íbúa landsbyggðarinnar, þar sem samkvæmt því voru höfuðborgarbúum veitt sérstök hlunnindi í lánum fram yfir aðra landsmenn. Á tíma viðreisnarstjórnar var einnig gerð önnur breyting í sömu átt. Þar er átt við breytingu á lögum um verkamannabústaði, sem gerði það að verkum, að í reynd gátu hin fámennari sveitarfélög aðeins byggt 1/2 til 11/2 íbúð á ári og framlög þeirra vegna byggingar verkamannabústaða voru stórhækkuð frá því, sem áður var. M.ö.o. sú stefna, sem viðreisnarstjórnin innleiddi í húsnæðismálum, var sérstakt kerfi fyrir Reykjavík með hagstæðum lánum, en mun lakari kjör fyrir aðra landsmenn, auk þess sem þeim var gert erfiðara um vik með byggingu verkamannabústaða. Með áðurnefndu frv. ríkisstj., sem verður vonandi samþ. á þessu þingi, er stigið stórt skref í jafnréttisátt í húsnæðismálum milli landsmanna. En rétt er að benda á, að meira þarf til, ef tryggja á búsetu um landið. Það þarf að snúa byggðaþróuninni við. Ég skora á ykkur, hlustendur góðir, alls staðar á landsbyggðinni að þrýsta svo á stjórnvöld, að þeim verði fullljóst, að alvara er á ferðum. Vissulega hefur rofað til, en miklum mun meira þarf að gerast til þess að fullbjart verði. Herra forseti. Ég hef hér í stuttu máli drepið á aðeins nokkuð af því, sem verið hefur að gerast hér á Alþ. Að sjálfsögðu er miklu fleira, sem ástæða væri til að nefna, en tími minn leyfir það ekki. Ég þakka þeim, sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Hv. áheyrendur. Nú er rúmlega hálft ár liðið síðan við færðum út fiskveiðilögsöguna í 50 mílur. Flestar þjóðir hafa í reynd viðurkennt útfærsluna, ýmist með því að halda skipum sínum utan markanna eða með því að gera við okkur sérstaka fiskveiðisamninga, er heimila þeim veiðar innan landhelginnar samkv. íslenzkum leyfum hverju sinni. Aðeins tvær þjóðir, Bretar og Vestur-Þjóðverjar, hafa haldið uppi ólöglegum fiskveiðum á Íslandsmiðum. Enda þótt við íslendingar viðurkennum engan sérstakan rétt einmitt þessara þjóða öðrum fremur til fiskveiða hér við land, ályktaði Alþ. þó hinn 15. febr. í fyrra, að áfram skyldi haldið þeim tilraunum til samninga, sem þá höfðu staðið yfir nokkra hríð við þessar þjóðir um bráðabirgðasamkomulag. Ástæðan til þessa er óefað sú, að mikill fjöldi Íslendinga skilur þá aðstöðu, sem fiskimennirnir í hafnarbæjum Englands, Skotlands og Vestur-Þýzkalands komast í, þegar hluti af fiskimiðum, er þeir hafa stundað, lokast snögglega, og vill, að þessu fólki sé gefinn aðlögunartími. Það er hins vegar misskilningur þessara manna, að þeir geti með endurteknum landhelgisbrotum skapað sér samningsaðstöðu gagnvart okkur. Rétta leið þeirra hefði verið sú, sem Færeyingar og Belgar fóru, að halda skipum sínum fyrir utan landhelgina, meðan samningaviðræður fóru fram um bráðabirgðalausn. En þrátt fyrir þessa framkomu hefur ríkisstj. þó haldið öllum samkomulagsdyrum opnum og gert ríkisstj. Vestur-Þýzkalands og Bretlands tilboð um bráðabirgðalausn, sem enn stendur. Nýlega er lokið embættismannaviðræðum hér í Reykjavík um þessi mál og ráðherraviðræður standa fyrir dyrum. Það er einlæg von mín, að samkomulag geti náðst, samkomulag, sem sé sæmandi og hagstætt fyrir Ísland á allan hátt og gefi jafnframt þessum þjóðum tíma til að laga sig að breyttum aðstæðum. Af okkar hálfu hefur verið miðað við 2ja ára tímabil, og verður að vona, að innan þess tíma hafi þær breytingar orðið á skipan landhelgismálanna í heiminum, að sjónarmið okkar um frjálsari tilhögun en hingað til hefur gilt hljóti brautargengi. Er þar einkum horft til hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Við Íslendingar bindum miklar vonir við þessa ráðstefnu, og jafnframt sjáum við þess vaxandi dæmi, að einstakar þjóðir taka sér fiskveiðilögsögu einhliða út frá þeim kringumstæðum, er gilda á hverjum stað. Við höfum því ríka ástæðu til þess að vona, að niðurstaða ráðstefnunnar verði okkur í hag, og nefni ég bara t.d. um þróunina síðustu ályktun utanrrh. fundar Norðurlanda um daginn, en þar var þeirri eindregnu ósk lýst, að Ísland og önnur strandríki fengju vilja sínum framgengt, að því er fiskveiðilögsögu varðar. Þungamiðja þessa máls fyrir okkur liggur í samstöðu þjóðarinnar, sem allir góðir Íslendingar vona að geti haldizt, svo sem verið hefur, og endist okkur alla leið til sigurs, og í þessu efni tek ég mjög undir orð Benedikts Gröndals hér áðan. Um málaferlin fyrir Haag-dómstólnum vil ég á þessari stundu aðeins segja, að íslenzka ríkisstjórnin hefur fylgt þeirri stefnu í samræmi við ákvörðun Alþ., að samningarnir frá 1961 eigi ekki lengur við og séu því ekki skuldbindandi fyrir Ísland. Samkv. þessum skilningi höfum við neitað að mæta fyrir dómstólnum, bæði þegar hann fjallaði um bráðabirgðaúrskurð og eins um eigin lögsögu. Þriðja atriði málaferlanna er eftir, sjálf efnismeðferðin. Það er skoðun mín, að við eigum enn að undirstrika það, að við getum ekki fallizt á dómsvald erlends dómstóls í lífshagsmunamáli okkar, með því að mæta ekki heldur við þann kafla málaferlanna. Um þetta eru nokkuð skiptar skoðanir. En við verðum með hliðsjón af hinni mikilvægu samstöðu þjóðarinnar að reyna að skoða einnig þetta mál rólega og yfirvegað og gera það, sem að beztu manna yfirsýn þjónar raunverulega hagsmunum Íslands á tryggilegastan hátt. Annar þáttur þeirra mála, sem ég hef fengizt við að undanförnu, eru hin svonefndu varnarmál. Það skal játað, að í þeim hefur ekki svo mikið gerzt sem vert væri. Koma þar fyrst og fremst til störf og annir vegna landhelgismálsins, er frá upphafi hefur haft algeran forgangsrétt hjá ríkisstj. og þá utanrrn. alveg sérstaklega. Nokkuð hefur þó verið að málinu unnið, og skal ég nefna það helzta. Allítarleg könnun hefur farið fram á efnahagslegum áhrifum þess fyrir okkur, að varnarliðið færi brott af landinu. Þessi könnun hefur verið gerð tvívegis með árs millibili. Þá hefur álits NATO verið leitað um mikilvægi herstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli fyrr varnir Atlantshafsbandalagsins, og hefur svar ráðsins borizt og verið kynnt utanrmn. Alþ. Allmiklar tilraunir hafa verið gerðar til þess að fá umsögn hlutlauss aðila um þýðingu Keflavíkurstöðvarinnar, en á því eru mikil vandkvæði, þar eð hlutlausir aðilar eru mjög ófúsir til að taka slíkt verk að sér. Þó hefur sænskur sérfræðingur gert á máli þessu nokkrar athuganir, og hafa niðurstöður hans legið fyrir nú um hríð. Þá fór ég ásamt embættismönnum utanrrn. í ferð til Washington í janúarmánuði s.l. og ræddi um varnarmálin við utanrrh. Bandaríkjanna og fulltrúa frá hermálaráðuneytinu, og hefur skýrsla mín um þá för einnig verið afhent ríkisstj. og utanrmn. Alþingis. Næsta skref í þessum málum verður að taka ákvörðun um það, hvenær endurskoðun varnarsamningsins skuli hefjast, og vænti ég þess, að það geti orðið bráðlega. Hvað sem skoðanamun líður um það, til hvers sú endurskoðun eigi að leiða, virðist svo sem allflestir séu sammála um, að hún skuli fara fram, enda fullkomlega eðlilegt, að 20 ára gamall samningur, sem gerður var við gjörólíkar aðstæður því, sem nú er, þurfi endurskoðunar við. Samningurinn við Efnahagshandalag Evrópu hefur verið fullgiltur, og koma ákvæði hans um iðnaðarvöru því til framkvæmda, en vegna fyrirvara bandalagsins um það, að tollaundanþágur fyrir fiskafurðir okkar verði háðar því, sem þeir kalla viðunandi lausn á landhelgismálinu, frestast þau ákvæði enn um skeið. Það er auðvitað mikils virði fyrir okkur að njóta tollfríðinda bandalagsins gagnvart helztu útflutningsafurðum okkar, og er það því viðbótarástæða við það, sem ég áðan sagði um það, að takast mætti að komast að hagstæðum samningum um landhelgismálið. Um utanríkismálin að öðru leyti ætla ég ekki að ræða í þessum stutta tíma hér í kvöld, enda mun ég alveg á næstunni flytja Alþ. skýrslu um þau mál í samræmi við ákvæði þar um í málefnasamningi ríkisstj. Ýmsum mönnum hér á hv. Alþ. gerist nú mjög tíðrætt um hið einstæða góðæri, er Íslendingar búi við um þessar mundir, eins og t.d. hv. þm. Geir Hallgrímssyni hér áðan. Það er auðvitað bæði rétt og satt, að verðlag á ýmsum útflutningsafurðum okkar er hátt og loðnuaflinn er meiri en nokkru sinni fyrr. En að fleiru þarf að hyggja. Aflabrögð á vetrarvertíð hafa t.d. verið léleg, um 25% minni en í fyrra. Og skyldi það ekki einhvern tíma hafa hlotið að teljast til meiri háttar áfalla, að stærsta verstöð landsins, þar sem milli 5. og 6. hluti allrar útflutningsframleiðslu landsins var unninn, hefur í einu vetfangi verið gerð óvirk og algerlega kippt úr sambandi? Og skyldi það ekki einhvern tíma hafa þótt auka byrðarnar og það verulega að þurfa að leggja á þjóðina nýja skatta, sem nema hvorki meira né minna en 2000 millj. kr. á einu ári, vegna þessa áfalls? Menn verða að hafa þetta í huga, þegar þeir eru að draga upp mynd af efnahagsástandinu og bera saman við það, sem áður var, annars verður myndin skrumskæld. Dýrtíðaraukningin er mikil hér og öllum áhyggjuefni og þá okkur í ríkisstj. ekki síður en öðrum. En gleymum því samt ekki, að hluti hennar er til kominn vegna þeirra sérstöku ástæðna, sem ég var að nefna. Þá hefur gengisfelling dollarans verið okkur þung í skauti, eins og eðlilegt er, þegar þess er gætt annars vegar, að meginhluti útflutningstekna okkar er greiddur í þeim gjaldeyri, en þorri innflutningsins keyptur fyrir þann gjaldeyri, er stórlega hefur hækkað í verði. Einnig á þennan hátt vex dýrtíðin og aðstaða útflutningsframleiðslunnar versnar, án þess að við fáum þar nokkra rönd við reist. Þá er það á allra vitorði, að dýrtíð í helztu viðskiptalöndum okkar hefur vaxið óðfluga undanfarin ár, og langar mig því til staðfestingar að nefna hér örlítið dæmi. Ég var á ferð í Noregi um daginn og þá sagði mér kunningi minn þar sögu, sem hann taldi táknræna fyrir þróunina í því landi. Hann sagði, að fyrir þremur og hálfu ári hefðu póstburðargjöld verið fyrir einfalt bréf 60 aurar norskir, nú væru þau komin upp í eina krónu. Þannig hefur þessi opinbera þjónusta í Noregi hækkað um hvorki meira né minna en 87% á rúmum þremur árum. Og sá, sem sagði mér, taldi, að hliðstæðar hefðu hækkanirnar verið einnig á öðrum sviðum. Þessarar dýrtíðaraukningar í viðskiptalöndum okkar gætir auðvitað einnig hér á landi. Við verðum að mæta henni án þess að fá á nokkurn hátt við hana ráðið. En hvað sem þessu líður, er það þó staðreynd, því miður, að dýrtíðin er of mikil hér, síðastur manna skal ég neita því, og við henni verður að snúast með öllum tiltækum ráðum. Ríkisstj. hefur hamlað gegn verðhækkunum, eins og kostur hefur verið, en allir vita, að þegar hún tók við, voru faldar margs konar hækkanir í kerfinu vegna verðstöðvunar viðreisnarstjórnarinnar, sem hlutu að brjótast fram, þegar þeirri verðstöðvun var aflétt. Kauphækkanir opinherra starfsmanna voru umsamdar og hlutu að leiða til hækkunar annarra launa, eins og líka kom á daginn í samningunum 1971, og einnig það hlaut að leiða til hækkunar á vöruverði. Það er því ljóst, að leita verður nýrra ráða til að hamla gegn verðbólgunni, og að mínu mati er helzta leiðin til þess sú að hafa samráð við atvinnustéttirnar í landinu og freista þess að komast að skynsamlegri niðurstöðu í vísitölumálunum, því að með þau mál öll í þeim rígbundnu skorðum, sem nú eru, verður fátt til varnar. Verðlagsuppbót á laun er öryggisventill launþegans, og honum þýðir ekki að fórna. Fyrrv. ríkisstj. reyndi að kippa víxlverkunum kaupgjalds og verðlags úr sambandi 1963. Sú tilraun mistókst, og dýrtíðaraukning varð sjaldan eða aldrei meiri en einmitt það ár. En núgildandi vísitölureikningur stendur á gömlum merg og e.t.v. er hann úreltur orðinn. Vonir standa til, að með samvinnu við launastéttirnar geti tekizt að finna eðlilegri grundvöll. Að þessu verður að vinna og nota tímann vel. En hvað þá um kjör manna og afkomu um þessar mundir? Er ástandið slæmt í þeim efnum? Þessu getur hver bezt svarað fyrir sjálfan sig. Viljið þið ekki, hlustendur góðir, gera úttekt á þessu? Líður ykkur efnahagslega illa? Getið þið ekki fengið nóg að vinna? Er kaupið lágt? Er kaupmáttur launanna lítill? Er skortur á nauðsynjavörum? Þessu svarar auðvitað hver fyrir sig, og að sjálfsögðu eru kjörin eitthvað misjöfn. En þegar á heildina er litið, blasa nokkrar staðreyndir við. Ég nefni þær helztu: Útreikningar hagrannsóknanefndar Framkvæmdastofnunarinnar sýna, að einkaneyzla á mann nam árið 1972 um 202 þús. kr. og hefur aldrei verið hærri. Fyrra hámark einkaneyzlu var árið 1967 og var þá 168 þús. kr., reiknað á sama verðlagi. Þessi hækkun nemur 20%. Að þessu leyti erum við sambærilegir við flestar þjóðir í Vestur-Evrópu og margfalt hærri en meiri hluti þjóða heims. Þá er það atvinnuöryggið. Staðreyndin, sem við okkur blasir, er sú, að það hefur aldrei verið meira að gera hér á landi en einmitt nú. Að vísu verður staðbundið atvinnuleysi hér alltaf við lýði og seint með öllu útilokað, en yfirleitt er ástandið þannig, að hér vantar alls staðar fólk, og eitt helzta vandamálið í útvegi og iðnaði í dag er einmitt vinnuaflsskorturinn. Og vinnustöðvanir hafa verið með minna móti, þótt verkfallið á togaraflotanum bregði þar nokkrum skugga á. Og kaupmáttur launanna, hvað er að segja um hann? Það kom fram í skýrslu, sem flutt var á þingi Alþýðusambands Íslands í nóv. s.l. að kaupmáttur launa verkafólks fyrir hverja greidda vinnustund í almennri vinnu í Reykjavík hafði hækkað í valdatíð núv. ríkisstj. um 28% á 11/2 ári og farið úr 107,2 stigum á öðrum ársfjórðungi 1971 upp í 137,6 stig á fjórða ársfjórðungi 1972. Í báðum tilvikunum var miðað við grunntöluna 100 á fyrsta ársfjórðungi 1968 og vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta segir alveg afdráttarlausa sögu um þær breytingar, sem orðið hafa á kaupmætti launanna að undanförnu. Og ekki þarf heldur lengi að ganga um götur Reykjavíkur til þess að sannfæra sig um það, að vöruskortur er hér enginn. Allar búðir eru sneisafullar af varningi. Þrátt fyrir þetta batnaði gjaldeyrisstaða þjóðarinnar um 700 millj. kr. á s.l. ári og vörukaupalán hækkuðu aðeins um 97 millj. kr., sem er miklu minna en undanfarin ár. Fjármál ríkisins eru jafnan mjög til umr., og s.l. ár spáði stjórnarandstaðan þar verulegum greiðsluhalla og taldi útlitið svart. Benedikt Gröndal var áðan að gefa í skyn, að staða ríkissjóðs væri mjög bágborin. Nú liggja staðreyndir fyrir. Ríkisreikningurinn 1972 hefur verið lagður fram, og er hann fyrr á ferðinni en nokkru sinni fyrr. Reikningurinn sýnir, að nettógreiðsluafgangur er 689,6 millj. kr., og ef ekki hefðu komið tíl framlög til vegamála, landhelgisgæzlu og þess háttar, sem ákveðið var af Alþ. utan fjárlaga með sérstökum lögum, en fært á rekstrarreikning ríkissjóðs, hefði rekstrarjöfnuðurinn orðið enn hagstæðari eða sem numið hefði 984,8 millj. kr. Þetta segja staðreyndirnar um hag ríkissjóðs við s.l. áramót. Ef við lítum á stöðu þjóðarinnar með sanngirni, eigum við Íslendingar því að geta horft hjörtum augum til framtíðarinnar. Alls staðar blasir uppbyggingin við. Við erum að stækka landhelgina. Við erum að eignast góðan húsakost fyrir alla þjóðina, fyrir 50 árum áttum við varla nokkurt hús. Við erum að eignast togara og fiskiskip í áður óþekktum mæli. Við erum að eignast öflugan útflutningsiðnað og eigum þegar verksmiðjur í öðrum löndum. Við erum að umbylta hraðfrystiiðnaðinum. Sveitirnar eru ræktaðar, uppbyggðar og óþekkjanlegar, frá því að ég var ungur maður. Við erum að eignast tröllaukin raforkuver, sem eru undirstaða stóriðju. Skólakerfi okkar er meðal þess, sem bezt þekkist annars staðar, heilbrigðisþjónustan einnig. Tryggingamál aldraðra eru að komast í heilbrigt horf. Og við erum að eignast hringveg um landið okkar, sem er forsenda eðlilegrar landnýtingar, svo að vitnað sé til orða annars manns. Já, alls staðar blasir uppbyggingin við, eins og ég áðan sagði, og stórfelldari en nokkru sinni fyrr. Við skulum halda sókninni áfram, Íslendingar, og skapa á þann hátt niðjum okkar bjarta framtíð í þessu blessaða landi. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti, Góðir hlustendur. Að þessu sinni mun ég gera að umtalsefni orð og athafnir stjórnmálamanna og vanda og verkefni vinstri hreyfingar í landinu. Þegar hin heimatilbúna gengisfelling um 10,7% var kunngjörð í des. s.l., létu stjórnmálaforingjar í ljós álit sitt á henni. Forsvarsmenn núv. ríkisstj. voru þeirrar skoðunar, að gengisfellingin væri góð, en gengisfellingar viðreisnarstjórnarinnar hefðu verið vondar. Aftur á móti töldu málsvarar stjórnarandstöðunnar, að þessi gengisfelling í des. væri vond, en gengisfellingarnar á tímum viðreisnar hefðu verið góðar. Þessi viðtöl í sjónvarpinu mega heita spegilmynd af íslenzkum stjórnmálaumr., þar sem hlutirnir eru annaðhvort málaðir svörtum eða hvitum litum. Millilitir eru vart til. Málflutningur af þessu tagi hentar án efa þeim mönnum, sem trúa á ákveðna stjórnmálaflokka, en hlýtur að vera fráhrindandi fyrir hugsandi og leitandi menn, sem vilja eftir megni reyna að mynda sér sjálfstæðar skoðanir eftir málefnum hverju sinni. En samfara þessu láta stjórnmálamenn sig oft og tíðum litlu varða stefnuskrá, markmið og kosningaloforð. Því skal sízt neita, að þegar menn vinna saman, verða þeir oft að hnika til skoðunum sínum til samkomulags. En það eru til, hljóta að vera til og eiga að vera til viss háleit baráttumál, sem ekki er leyfilegt að verzla með. Ef ekkert mál er lengur heilagt stjórnmálaflokki, á hann ekki lengur neinn tilverurétt. Og þetta á líka við stjórnmálamanninn sem einstakling. Þá er ekki lengur um að ræða þjóðmálabaráttu til farsældar fyrir land og lýð, heldur persónulega hagsmunabaráttu til að reyna að tryggja sér aðstöðu og forréttindi. Og því miður er helzti veikleiki vinstri hreyfingarinnar, að um þessar mundir eru meðal hennar liðsoddar, sem skeyta lítið um fyrirheitin. Þeir heita á vinstri menn að sameinast, en kljúfa hvern flokkinn á fætur öðrum. Þeir heita að grípa ekki til gengisfellinga, en krefjast síðan gengisfellingar. Þeir heita að rjúfa hið staðnaða flokkakerfi, en kappkosta nú að koma því í fyrri skorður. Þeir heita að útrýma flokksræði, en beita því á svo skefjalausan hátt, að þeir hafa kallað yfir sig lögbann. Þeir heita á þjóðina að standa saman í fiskveiðideilunni, þar sem útfærsla lögsögunnar sé mál Íslendinga einna, en rjúfa síðan einingu þjóðarinnar í málinu. Vandi vinstri hreyfingarinnar er vissulega mikill og ekki nema von, að sitthvað fari úrskeiðis. Það hlýtur að vera skýlaus krafa, að íslenzkir stjórnmálamenn reyni að tala um hlutina eins og þeir eru í reynd og standi við þau fögru fyrirheit, sem þeir gáfu, þegar þeir voru að biðla til kjósenda um stuðning til setu á Alþ. Af þessu er Ijóst, hvers vegna ég tala ekki um núv. ríkisstj. sem algóða eða alvonda, eins og öðrum þm. er nokkuð tamt, en leitast við í þess stað að Ijá liðsinni því, sem vel er gert, en gagnrýna það, sem miður fer. Í umr. hér á Alþ. fyrir röskum mánuði um vantraust á ríkisstj. gerði ég grein fyrir afstöðu minni til hennar. Sú afstaða hefur ekki breytzt. Þar lét ég m.a. svo um mælt, að með hinum háu fjárl. og gengisfellingunni í des. s.l. hefði ríkisstj. sjálf stuðlað að nokkru leyti að þeirri háskalegu verðlagsþróun, sem nú á sér stað í landinu. Að sönnu er vandkvæðum bundið að hafa hemil á verðbólgunni, en skylt er að reyna það eftir mætti. Koma þá upp í hugann tvö atriði: að fara ekki of geyst í framkvæmdir og beita sparnaði og aðhaldi í ríkisbúskapnum. Niðurstöðutölur núgildandi í fjárl. eru 22 milljarðar kr. Menn voru á því, að hér væri stefnt í ógöngur, og var því ríkisstj. veitt heimild til að lækka fjárl. um 15% til að draga úr þenslunni. En nú brá svo við, að Alþ. samþ. framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1973, og þar er gert ráð fyrir framkvæmdum, er kosta um 13–14 hundruð millj. kr. Við afgreiðslu málsins sat ég hjá og gerði eftirfarandi grein fyrir atkvæði mínu: „Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti þessum framkvæmdum, sem hét eru ráðgerðar, síður en svo. Samt virðist mér framkvæmdaáætlun þessi vera í mótsögu við þá stefnu að lækka útgjöld fjárl. um 15%, enda liggur ekki fyrir neitt heildaryfirlit yfir stöðu fjárfestingarsjóða, hvorki fyrir útlánafyrirætlunum þeirra né fjáröflun. Mikil atvinna er í landinu og jafnvel skortur á vinnuafli. Því væri ástæða til að koma á nokkru jafnvægi á vinnumarkaðinum með því að efna ekki til verulegra framkvæmda, eins og sakir standa, og þannig óbeint hamla á móti vaxandi verðbólgu og þenslu í þjóðfélaginu“. Mikill vinnuaflsskortur hefur verið í landinu, einkum við sjávarsíðuna. Hætt er við, að þessar miklu í fjárfestingarframkvæmdir laði til sín vinnuafl úr framleiðslugreinum, og hvernig förum við að því að manna fiskiskip okkar, ef sjómenn streyma í land? Hér þarf bersýnilega að gera tvennt: að búa svo vel að sjómönnum, að þeir uni við störf sín, og stofna ekki til of mikilla framkvæmda, þegar hörgull er á vinnuafli. Fleiri þjóðir en við eiga við sjúkdómseinkenni verðbólgunnar að stríða, svo sem Danir. Hvernig fara þeir að? Nýlega samþykkti danska þingið að skera niður ríkisútgjöld á næstu tveim árum og fresta um skeið gildistöku kostnaðarsamra laga og spara þannig rúmar 4000 millj. danskra kr. Þessi sparnaður kemur niður á framkvæmdum og félagsmálum engu síður en öðrum málaflokkum. Og ég vil minna á, að að þessum niðurskurði stóðu jafnaðarmenn og sósíliski þjóðarflokkurinn, þ.e. vinstri menn. Þetta hljóta að vera ákaflega óvinsælar ráðstafanir, en þær sýna, að Danir vilja leggja flest í sölurnar til að vernda verðgildi dönsku krónunnar og forðast gengisfellingu. Það er sannarlega kominn tími til fyrir Íslendinga að læra af reynslu annarra þjóða og af eigin reynslu í þessum efnum. Sparnaður, ráðdeildarsemi, aðhald, áætlunarbúskapur á að koma í staðinn fyrir árvissar gengisfellingar. Það þarf að breyta um stefnu í efnahagsmálum. Úr því að hér er minnzt á sparnað, kemur í hugann hin mikla yfirbygging í ríkisbákninu. Nýlega var gerð úttekt hjá Tryggingastofnun ríkisins, þar sem leitt var í ljós, að miklu var áfátt í daglegum rekstri stofnunarinnar og þjónustu við almenning. Úttektir af þessu tagi ætti að gera við öll ríkisfyrirtæki, stofnanir og rn. alltaf öðru hverju og fylgja þeim eftir. Einnig þarf að gera ýmsa aðra þarfa hluti, taka fyrir, að ráðh. láti að heita má gefa sér lúxusbíla, taka fyrir, að forstöðumenn ríkisstofnana geti fengið stórlán til 10 ára á 5% vöxtum til þess að kaupa sér einkabíla, taka fyrir, að fastir starfsmenn ríkisins taki 100 þús. kr. á ári fyrir setu í nefndum og ráðum, sem þeir vinna að mestu eða öllu leyti í vinnutímanum. Allir stjórnmálaflokkarnir tala um að draga úr og lagfæra þessa miklu yfirbyggingu, sem er að sliga þjóðfélagið. Af hverju er ekkert gert? Af því að allir flokkar eiga þátt í þessu. Hér kemur til hin rómaða samábyrgð, en henni fylgir getuleysi og viljaleysi til úrbóta. Bankakerfið er skýrt dæmi um samábyrgðina. Flokkarnir hafa skipt bankakerfinu á milli sín og eiga sína bankastjóra. Núv. bankamrh. Lúðvík Jósepsson hefur lýst því tvisvar yfir á Alþ., að lagt yrði fram á yfirstandandi þingi frv. um endurskoðun bankakerfisins. En auðvitað hefur ekkert orðið úr því. Bankakerfið er undirstaðan að tryggingakerfi flokkanna, og við því vilja þeir að sjálfsögðu ekki hrófla, svo að nokkru nemi. Heildarskoðun skattal. fer nú fram, og er sýnt, að verulegra úrbóta er þörf. Má nefna m.a. þessi atriði: 1) Dagvinnutekjur verkamanna verði ekki skattlagðar. 2) Persónufrádráttur verði hækkaður og sé miðaður við raunverulegan framfærslukostnað. 3) Skattþrepin séu breikkuð, þannig að fólk með miðlungstekjur og jafnvel þurftartekjur lendi ekki í hæsta skattstiga. 4) Stefnt sé að því að skattleggja eyðsluna, draga úr beinum sköttum, en afla fremur tekna með óheinum sköttum. 5) Tryggja verður miklu betur en nú er gert réttláta byrði, þannig að menn geti ekki smeygt sér undan því að greiða eðlileg gjöld til hins opinbera miðað við tekjur. Frádráttarliðir frá tekjuskatti, svo sem risna og einkabílar hjá fyrirtækjum, verði óheimilir. 6) Taka þarf upp staðgreiðslukerfi skatta. Það má ekki spenna bogann svo hátt með framkvæmdum, hversu æskilegar sem þær kunna að vera, að launafólki verði skattabyrðin áþján. Nú er verið að koma upp landshlutasamtökum, sem miðast við kjördæmi landsins og eiga að vera stjórnunareiningar. Ég fagna þessu mjög. Ég tel brýnt úrlausnarefni í íslenzkum stjórnmálum að veita fólki á landsbyggðinni meiri aðild að ákvörðun eigin mála, meira sjálfsforræði svo sem í fræðslumálum, atvinnumálum, heilbrigðismálum og fjármálum. Valdið til fólksins, dreifing valdsins. En samtímis má ekki binda fólkið í þéttbýlinu við mölina. Það verður að hafa aðgang að náttúru landsins og gæðum þess. Það er af hinu illa að ala á úlfúð milli dreifbýlis og þéttbýlis, því að ef grannt er skoðað, fara hagsmunir þeirra saman, og þannig ber að standa að þessum málum. Vinstri hreyfingin í landinu virðist ekki hafa neitt bolmagn til þess að gera neinar verulegar breytingar á efnahagskerfinu, svo sem að setja vátryggingar og olíudreifingu undir félagslega stjórn né heldur að knýja fram hagkvæmari dreifingu og rekstur fiskvinnslustöðva. Ein megin ástæðan er sú, að verkalýðshreyfingin er ekki lengur róttækt umbótaafl, heldur kyrrstöðuafl. Kosningar til stjórna verkalýðsfélaga og ASÍ verða æ fátíðari, og er sjálf stjórn ASÍ spegilmynd af ástandinu. Tryggingakerfi flokkanna tröllríður nú verkalýðshreyfingunni, og þar má engu hagga, líkt og í bankakerfinu. Meðan svo er, standa málin þannig í íslenzkum stjórnmálum, að erfitt er að tala um hægri og vinstri stefnu. Það má segja með nokkrum ýkjum, að við stjórnarskipti sé fremur skipt um menn en að um stefnubreytingu sé að ræða. Staðreyndin er sú, að núv. stjórnmálaflokkar, sem samkvæmt eðli og uppruna voru stofnaðir til að vera hreyfiafl framfara og umbóta, hafa ánetjast um of af sjálfu valdakerfinu, tryggingakerfi kyrrstöðunnar, að þeir eru naumast þeim vanda vaxnir að standa að meiriháttar þjóðfélagsbreytingum, þótt þeir fegnir vildu. Hið íslenzka flokkakerfi er því ekki í samræmi við kröfur tímans. Það ríður á að stokka það upp, þannig að einlægt félagshyggjufólk úr öllum flokkum nái að standa saman í einni fylkingu til að vinna að baráttumálum sinum. Hér á eftir vil ég telja upp 10 verkefni félagshyggjumanna: 1) Að breyta efnahagskerfinu þannig, að komizt verði hjá árvissum gengisfellingum. 2) Að draga úr miðstjórnarvaldi og auka sjálfstjórn landsbyggðarinnar. 3) Að taka til rækilegrar athugunar yfirbyggingu ríkisbáknsins í því skyni að koma á meiri sparnaði og hagkvæmni í rekstri. 4) Að stuðla að því, að verkalýðshreyfingin verði virkur þátttakandi í þjóðfélagsbaráttunni. 5) Að rjúfa staðnað flokkakerfi, til þess að unnt verði að leysa verkefnin, sem við blasa, á félagslegan hátt. 6) Létta skattabyrði á lágtekju- og miðlungstekjufólki. 7) Að endurskoða bankakerfið. 8) Að semja neytendalöggjöf, er næði ekki aðeins yfir vörur og þjónustu, heldur og húsnæði. 9)Að stuðla að því, að varnarliðið hverf úr landi. 10) Að tryggja jafnrétti þegnanna á öllum sviðum. Að þessum baráttumálum munum við í Samtökum frjálslyndra í Reykjavík vinna ótrauðir og mundum fagna því, að menn hvaðanæva af landinu gengju til samstarfs við okkur. Að lokum þetta: Allir hljóta að vona, að jarðeldunum í Heimaey taki nú að linna. Og lofsverður er dugnaður og bjartsýni þeirra manna, er berjast fyrir því öllum stundum, að Vestmannaeyjar verði áfram einn helzti útgerðar og athafnabær landsins. Megum við vissulega taka þessa menn til fyrirmyndar og vera bjartsýnir um framtíðina, a.m.k. á meðan íslenzkar sjávarafurðir stíga stöðugt í verði á erlendum mörkuðum og útflutningsverðmætin aukast ár frá ári. Vissulega eigum við Íslendingar í nokkrum vanda, þar sem við heyjum nú stranga baráttu við Breta og Vestur-Þjóðverja um viðurkenningu 50 mílna fiskveiðilögsögu. Í þessu efni þurfum við að taka á öllu okkar, ef vel á að farnast. Stjórnarandstaðan hefur haldið því fram, að sú stefna, sem mörkuð var í landhelgismálinu á Alþ. 15. febr. 1972 og ríkisstj. hefur fylgt, hafi ekki lengur þingmeirihl. að baki. Ég skora hér með á stjórnarandstöðuna að ganga úr skugga um það hér á Alþ. með flutningi till. um það efni. Að mínu viti ber ríkisstj. að slíta ekki þingi, fyrr en úrslit liggja fyrir í þessu máli. Ef svo reynist, að þingmeirihl. gangi í berhögg við hina einróma mótuðu stefnu, ber að rjúfa þing og láta þjóðina skera úr þessu með nýjum þingkosningum. Allur tvískinnungur og undansláttur slævir baráttuþrek þjóðarinnar í þessu lífshagsmunamáli hennar. En einungis órofa samstaða um markaða stefnu getur tryggt henni fullan sigur. Ég þakka áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Talsmenn núv. stjórnarflokka sögðu fyrir síðustu kosningar, að viðreisnarstjórnin réði ekki við verðbólguna, fjárl. hækkuðu ár frá ári, stjórnkerfið væri þanið út, vinnufriður væri ótryggur, gengisfelling væri árás á launþega í landinu, allt skipulag vantaði við opinberar framkvæmdir, nauðsyn bæri til að koma á heildarstjórn á lánasjóðum og hafa hemil á allri fjárfestingu. Þeir voru of margir, sem lögðu trúnað á málflutning þessara flokka á kosningadaginn, því fór sem fór. Núv. stjórn var mynduð að afloknum kosningum og hefur nú í sumar setið að völdum í 2 ár. Það er þess virði að gera örstutta grein fyrir, hvernig til hefur tekizt um þau atriði, sem fyrri ríkisstj. var framar öðru skömmuð fyrir af þeim, sem nú sitja í ráðherrastólum. Verðbólgan hefur aldrei verið meiri en nú, eins og allir finna, sem vörur kaupa, og fram undan eru stórstígar hækkanir. Fjárl. hafa tvöfaldast á þessum tveimur árum. Stjórnkerfið er þanið út, og fjölgaði fastráðnum ríkisstarfsmönnum um 585 frá júlímánuði 1971 til nóvembermánaðar 1972. Vinnufriður hefur verið ótryggur. Hvert stórverkfallið af öðru hefur dunið yfir, og nægir að minna á verkfallið á kaupskipaflotanum og nýafstaðið verkfall á togaraflotanum, sem stóð í tvo mánuði. Er það eitt lengsta verkfall á síðustu árum. Í málefnasamningi núv. ríkisstj. segir, að ríkisstj. muni ekki beita gengislækkunum til lausnar efnahagsvanda, og talsmenn stjórnarflokkanna hafa margoft endurtekið og krossað sig bak og fyrir, að slíkt gerræði mundi aldrei henda þessa stjórn. Gengi krónunnar breytti stjórnin þó í des. s.l., en á þessum skamma valdaferli hennar hafa orðið þrjár gengisfellingar, þar af ein alíslenzk, eins og hæstv. viðskiptarh. komst svo heppilega að orði. Komið var á fót Framkvæmdastofnun ríkisins, sem á að hafa á hendi heildarstjórn fjárfestingarmála og frumkvæði í atvinnumálum og gera áætlanir til langs tíma um þróun þjóðarbúsins og framkvæmdaáætlanir. Framkvæmdaráð þessarar stofnunar var sett undir stjórn þriggja pólitískra kommisara, og var fyrirmynd þess sótt í tæplega 40 ára gamalt haftakerfi gömlu Framsóknar. Með lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er henni gert að taka við starfsemi þriggja stofnana: Efnahagsstofnunarinnar, framkvæmdasjóðs og atvinnujöfnunarsjóðs. Talsmenn ríkisstj. töldu, að mikið hagræði væri að því að færa þessar stofnanir saman undir eina og sömu stjórn, jafnframt því að það mundi vera um sparnað í rekstri að ræða. Nú hefur þessi stofnun starfað í eitt ár, og það hefur sýnt sig, að kostnaðurinn við þessa starfsemi hefur vaxið á þessu eina ári um tæplega 60%. En þá spyrja menn: Hafa þá ekki verkefnin verið tekin öðrum tökum, hefur ekki orðið stórsparnaður að því, að þessi stofnun sjái um heildarfjárfestingu og allt skipulag? Ég hygg, að það geti enginn haldið því fram, þrátt fyrir alla þessa skipulagstillburði. Það væri fróðlegt að fá álit ræðumanna stj.flokkanna á því, hvort þeir telji, að heildarstjórn efnahagsmálanna sé með betri hætti en áður var, og þá jafnframt, á hvern hátt sú stjórn er betri, ef þeir telja svo. Það er undarleg árátta kommúnista að reyna að blása á glóðir óánægju í mesta hagsmunamáli þjóðarinnar, landhelgismálinu, eins og Svava Jakobsdóttir gerði hér áðan með því að sletta því fram, að Geir Hallgrímsson væri að ganga erinda Breta í landhelgismálinu. Það er smekklega gert af þessum þm. að bera íslenzkum alþm. það á brýn, að hann gangi erinda þjóðar, sem svo freklega gengur á okkar rétt í þessu stórmáli. Karvel Pálmason, sem talaði hér áðan fyrir Samtök frjálslyndra, sem flestir eru nú farnir að nefna „Mistökin“, og Bjarni Guðnason hefur lýst skemmtilega, sagði, að Alþfl. hefði ekki fengizt til að flytja vantrauststill. En hann gat þess ekki, að allir þm. Alþfl. greiddu atkv. með till., en það var kjarni málsins, Sami þm. minntist á vísitölufrv., sem ríkisstj. lagði fram, og meðal flm. þess voru Hannibal Valdimarsson og Magnús T. Ólafsson. Hann talaði einnig um skoðanaskipti í sambandi við þetta mál og reyndi að bera stjórnarandstöðunni á brýn skoðanaskipti í málinu. Hvaða skoðanaskiptum hefur stjórnarandstaðan tekið í þessu máli. Þessu máli var vísað til fjh.- og viðskn., sem þessi hv. þm. á sæti í. Þar hefur málið ekki verið tekið fyrir enn þá. Ef um einhver skoðanaskipti er að ræða í þessu máli, þá hlýtur þm. fyrst og fremst að hafa átt við Hannibal Valdimarsson, sem hefur verið andstæðingur alls fitls við vísitöluna þangað til nú. Ég held, að gamli maðurinn geti sagt: „Nú, og þú líka, barnið mitt Brútus.“ Karvel Pálmason lýsti mikilli ánægju með húsnæðisfrv., sem verið hefur hér fyrir Alþ., en hann gat þess ekki, að miðað við þarfir og gildandi lög í þessu máli vantar 700 millj. kr. Ég ætla að segja honum og öðrum það, að fólk byggir ekki íbúðarhús með lögum einum saman, það þarf að afla fjár til þeirra. Frá sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna fer það ekki á milli mála, að það ríkir algert stjórnleysi í efnahagsmálum. Það er sama, hvar borið er niður, stjórnleysið og eyðslan tröllríður öllu kerfinu. Skuldir þjóðarinnar við útlönd í formi fastra lána voru um 17000 millj. kr. um síðustu áramót, og mun láta nærri að hlutfalI þeirrar skuldar af heildartekjum af útfluttum vörum og þjónustu sé um 65%. Hlutfall árlegra greiðslna, afborgana og vaxta er nú um 12%. Skuldaaukningin við útlönd síðustu 2 ár er um 6500 millj. kr. Á þessu ári er stefnt í sömu átt. Fyrirhugaðar eru stórfelldar lántökur erlendis með líku sniði og verið hafa síðustu 2 árin. Ef við litum á fjárfestingarlánasjóðina, þá er staða þeirra þannig, að 60% af því fé, sem þeir höfðu til ráðstöfunar á s.l. ári, var aflað með lántökum, þar af voru 16% erlend lán, 23% voru óafturkallanleg framlög til sjóðanna, en eigið fé þeirra var aðeins 17%. Hæstv. utanríkísráðherra, Einar Ágústsson, beindi máli sínu til áheyrenda og spurði, hvort allir hefðu ekki nóg að vinna og nóg að borða. En hann spurði ekki um það, hvort þjóðin hefði ekki áhyggjur af skefjalausri skuldasöfnun við útlönd. Einar sagði enn fremur, að við værum að eignast raforkuver, vegi, íbúðarhús og betri hús og uppbyggingu í sveitum landsins. Heldur blessaður ráðh., að ekkert af þessu hafi gerzt, fyrr en hann og hans félagar settust í ráðh.stóla á Ísl.? Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, lagði hún mikið kapp á að stuðla að auknum lánum til framkvæmda, jafnfrmt því að hún gaf fyrirheit um, að vextir af stofnlánum yrðu lækkaðir. Hún lét ekki sitja við orðin tóm í þessum efnum. Sjútvrh. ákvað að lækka vexti af almennum lánum fiskveiðasjóðs úr 61/2% í 51/2%, jafnframt því sem hann ákvað, að lánstíminn yrði lengdur úr 15 árum upp í 20 ár. Þeir, sem áttu að njóta þessara góðu kjara, fögnuðu því mjög innilega. En ríkisstj. gleymdi að gera sér grein fyrir því, að eigið ráðstöfunarfé fiskveiðasjóðs er ekki nema lítill hluti af því heildarfjármagni, sem sjóðurinn þarf til þess að gegna hlutverki sínu. Af lánum, sem sjóðurinn þarf að taka erlendis, eru vextir 8-81/2% og vaxtakjör af innlendum lánum eru allt upp í 9-91/2%. Sjá því allir, að með þessari útlánastefnu rýrnaði ráðstöfunarfé sjóðsins gífurlega. Þessi ráðstöfun og jafnframt stóraukning á skipakaupum gerði það að verkum, að sjóðurinn þurfti á vaxandi fjáröflun að halda, og mun láta nærri, að hann þurfi yfir 1300 millj. kr. á þessu ári umfram eigið ráðstöfunarfé. Nú er svo komið, að ríkisstj. þvingar þennan stofnlánasjóð til að taka spariskírteinalán upp á 124 millj. kr. á þessu ári. Þetta gerir það að verkum, að sjóðurinn hefur sett þau ákvæði, að lán, sem hann veitir og eru yfir 500 þús. kr., til skipabygginga eða fiskvinnslustöðva eru háð því skilyrði, að 10% af lánsupphæðinni eru lánuð með sömu skilmálum og spariskírteinalán, en þau eru til 12 ára með 61/4% ársvöxtum og 1% lántökugjaldi. Endurgreiðsla þeirra er háð byggingarvísitölunni, sem var í upphafi valdaferils þessarar ríkisstj. 535 stig, en var komin 1. marz s.l. í 708 stig, og talið er, að byggingarvísitalan verði komin 1. júlí n.k. í um 800 stig. Þeir, sem láta byggja skip innanlands, eru skyldaðir til að taka 76% af kaupverði tækja, sem keypt eru erlendis frá, að láni í erlendum gjaldeyri. Þeir, sem byggja skip erlendis, þurfa að taka erlend lán til 8 ára með 7-71/2% ársvöxtum. Vaxtalækkun og bætt lánskjör, sem núv. sjútvrh. beitti sér fyrir, eru því horfin með öllu, en eftir standa miklu lakari lánskjör en voru, áður en þessi ríkisstj. tók við. Fyrrv. ríkisstj. ákvað fyrir nokkrum árum að lána 10% lán vegna skipasmiða innanlands umfram 75% lán fiskveiðasjóðs og 5% sjálfvirkt lán byggðasjóðs, þannig að stofnlán urðu 90% af byggingarverðmæti skipa. Rétt fyrir síðustu kosningar ákvað ríkisstj. að lækka lán þessi um 5%, vegna þess að skipabyggingar stóðu það vel og ekki þurfti í bili að örva þær. Þegar núv. stjórn tók við, hækkaði hún þessi lán strax aftur í samtals 90%, en nú fyrir áramótin ákvað ríkisstj. að fella þessi 10% lán alveg niður, og sjálfvirk lán byggðasjóðs voru einnig felld niður nema til skipa á tilteknum svæðum á landinu, og hafa því almenn lán til skipabygginga lækkað úr 90% í 75%. Ætli það hefði ekki verið betra fyrir ríkisstj. að fara örlítið rólegar í þessu eins og svo mörgu öðru í byrjun valdatímabilsins? Þegar frv. ríkisstj. um tekju- og eignarskatt var lagt fram á Alþ., leyfðu sumir ráðh. sér að halda því fram, að hér væri um stórfellda skattalækkun að ræða hjá almenningi, en hins vegar væri því ekki að leyna, að breiðu bökin yrðu að axla þyngri skattabyrði en áður. Við sjálfstæðismenn bentum þessum herrum á, að hér væri um stórhækkun skatta að ræða hjá öllum almenningi, og vöruðum ríkisstj. við að fella niður þann sérstaka frádrátt, sem fyrri ríkisstj. lét lögleiða vegna aldraðs fólks. Enn fremur mótmæltum við því að skerða hlunnindi fiskimanna með álagningu skatts og útsvars, eins og ríkisstj. lagði til að gera. Sama var að segja um hlunnindi sjómanna á kaupskipaflotanum, en þau voru stórlega skert með þessum lögum. Niðurfelling vaxtafrádráttar frá tekjum við álagningu útsvars var hnefahögg framan í efnalitið fólk, sem er að koma sér upp eigin húsnæði. Þessum mótmælum var ekki sinnt. En þegar skattaálagningu var lokið, kom í ljós að álagður tekju og eignarskattur nam 4449 millj. kr., en á árinu 1971, síðasta ári viðreisnarstjórnar, voru þessir skattar 1525 millj. kr. , þeir næstum því þrefölduðust á fyrsta stjórnarári þessarar ríkisstj. AImenn reiðialda reis hjá öllum landsmönnum og ríkisstj. sá sig tilneydda að rétta að litlu leyti það ranglæti, sem aldraðir voru beittir með þessum lögum. Sjálfstfl. telur, að skattlagningu til ríkis og sveitarfélaga eigi að haga á þann veg, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar og búið sé að atvinnurekstrinum þannig, að áhugi almennings fari vaxandi fyrir því að vera beinn aðili að atvinnufyrirtækjunum. Til þess að gera þennan ásetning að veruleika, ber fyrst og fremst að skattleggja eyðsluna og gæta hófs í skattlagningu sparnaðar. Í samræmi við þetta þarf að halda áfram þeirri viðleitni að draga úr beinum sköttum og stefna þar að ákveðnu marki á tilteknu árabili. Við afgreiðslu síðustu fjárl. var haldið utan fjárl. útgjaldaliðum, sem námu tæpum 500 millj. kr., til þess að koma í veg fyrir, að fjárl. væru afgreidd með greiðsluhalla. Til þess að mæta þessum halla gáfu stuðningsflokkar ríkisstj. henni heimild til að lækka rekstrarútgjöld og framlög til verklegra framkvæmda á fjárl. um 15% að meðaltali, en ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún muni nota sér þessa heimild. Þetta er eitthvað annað en sá fagurgali, sem Helgi F. Seljan var að lýsa hér áðan af barnslegri einfeldni sinni. Þrátt fyrir þá erfiðu stöðu, sem nú er á ríkisfjármálum, rignir yfir Alþ. frv. ríkisstj. síðustu daga þingsins eins og skæðadrífu, og er þingmönnum stjórnarliðsins skipað að afgreiða þau, þótt mörg þessara frv. kosti milljónatugi á þessu ári og hafi þau áhrif á fjárl. næsta árs, að útgjöld munu aukast um mörg hundruð millj. kr., án þess að eitt orð fylgi, á hvern hátt ríkisstj. ætlar að afla tekna á þessu ári til þess að standa undir þessum ósköpum, hvað þá heldur að hugsa fyrir fjáröflun á næsta ári, en í þess stað er lagt kapp á að losna við Alþ. fyrir páska. Mér þykir rétt að geta hér þriggja mála, sem lögð hafa verið fram síðustu daga af ríkisstj., en það er frv. um breyt. á lögum um fiskveiðasjóð, sem gerir ráð fyrir, að lagt verði á útveginn 1% útflutningsgjald á fob-verð útfluttra sjávarfurða, en talið er, að þessi skattur muni nema 160 millj. kr. á ársgrundvelli, og jafngildir þetta 2% lækkun fiskverðs. Jafnframt er ákveðið, að ríkissjóður greiði til fiskveiðasjóðs jafnháa upphæð árlega, þannig að skattur á sjávarútveginn og almenning í þessu eina frv. kemur til með að nema 320 millj. kr. Það vekur athygli, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki látið svo lítið að ræða þessi mál við samtök útvegsins eða samtök sjómanna, áður en hann leggur frv. fram hér á Alþ. Þá hefur verið lagt fram frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins og byggingar í sveitum, og gerir það ráð fyrir auknum tekjum, sem sannarlega veitir ekki af, þegar tillit er tekið til óska til lána úr sjóðnum. Með þessu frv. er lagt til, að gjöld á söluverð landbúnaðarvara hækki úr 0,75% í 1% og það gjald eigi að gilda til ársins 1980. Þessi skattur á að gefa á ársgrundvelli 94 millj. kr. Þessa skattlagningu kölluðu framsóknarmenn á sínum tíma bændaskattinn og virtust þá lítt hrifnir af. Framlög úr ríkissjóði eiga að vera jafnhá eða 94 millj. kr., en auk þess er fastaframlag ríkissjóðs til stofnlánadeildarinnar hækkað um 21 millj. kr., þannig að ný framlög ríkissjóðs samkv. frv. nema 115 millj. kr. á ári. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að leggja Landnám ríkisins niður frá næstu áramótum, án þess að jafnframt sé ákveðið, hvernig starfsemi og verkefnum þess verði komið fyrir. Landnámið hefur mörg og mikilvæg verkefni til meðferðar og hefur unnið mikið starf á undanförnum árum. Meðal verkefna þess er svonefnd Inndjúpsáætlun, og ég vil spyrja: Hvaða stofnun á að taka við af Landnáminu? Þá hefur verið lagt fram frv. um breyt. á lögum um iðnlánasjóð, þar sem gjöld, sem iðnaðurinn greiðir til sjóðsins, er hækkuð úr 0,4% í 0,5% og framlag ríkissjóðs hækkað úr 15 millj. kr. í 50 millj. kr., og á þetta framlag að gilda í fyrsta sinn fyrir þetta ár. Þessi frv. og mörg önnur eru góðra gjalda verð, en það þarf einnig að hugsa fyrir leið til að afla tekna á móti til þess að standa undir þessum útgjöldum öllum, en um það liggur ekkert fyrir, eins og áður hefur verið sagt. Meðal frv. og þáltill., sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram á þessu þingi, vil ég sérstaklega nefna eitt mál, en það er þáltill. um skipulag byggðamála og auknar ráðstafanir til hagkvæmrar byggðaþróunar, sem flutt er af 9 þm. Sjálfstfl. undir forustu Lárusar Jónssonar, en í þeirri till. er mörkuð stefna um auknar ráðstafanir til þess að vinna gegn óeðlilegri röskun byggðar í landinu. Tíma mínum er nú lokið. Það liggur Ijóst fyrir, að efnahagsstefna þessarar ríkisstj. hefur beðið algert skipbrot. Samstaða innan stjórnarinnar um lausn vandamála fyrirfinnst ekki. Hversu lengi ríkisstj. lafir, ætla ég ekki að spá, en eftir því sem hún lafir lengur, verður meira og erfiðara verk að byggja upp úr þeim fjármálarústum, sem hún kemur til með að skilja eftir sig. Við skulum þó gera okkur grein fyrir því, að ríkisstj. á eitt mál sameiginlegt, en það er hræðslan við kjósendur. Hversu lengi það heldur henni á floti, skal ósagt látið. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 6. landsk, þm., Helgi F. Seljan, var áðan að þakka núv. sjútvrh. uppbyggingu togaraflotans. Auðvitað veit þessi þm. eins vel og öll þjóðin, að samningar voru gerðir í tíð fyrrv. stjórnar um byggingu 12 skuttogara og grundvöllur hafði verið skapaður fyrir rekstur togaranna. Þetta vil ég minna þm. á. Þegar lítið er yfir aðgerðir og árangur ríkisstj. í þau tæp tvö ár, sem hún hefur verið við völd, blasir þessi mynd við íslenzkri þjóð: Verðbólga hefur aldrei verið geigvænlegri en nú og er hvergi meiri í nálægum löndum, allt verðlag hækkar frá degi til dags, fjárl. hafa tvöfaldast á tveimur árum og vel það, bankar og lánastofnanir eru þurrausin og miklu meira en það, erlendar lántökur hafa margfaldast svo alvarlega, að hætta er á, að lánstraust þjóðarinnar þverri, famkvæmdaáætlanir eru gerðar, án þess að séð sé fyrir tekjum til framkvæmdanna, alls konar skattar og skattlagning eru að sliga fólkið í landinu, langt umfram það, sem nokkurn tíma hefur þekkst áður. Sjálfsagt segir einhver: Ekki er nú lýsingin fögur, og hún er það ekki heldur. En ég held, að hver einasti maður finni, að hér er ekkert ofsagt. Þetta er það, sem hefur skeð í íslenzkum efnahagsmálum á tæpum tveimur árum. En það má líka minna á aðra hlið þessa máls. Skömmu eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, var gefin út bók, sem formlega hét Málefnasamningur ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Hún hefur í daglegu tali verið kölluð Ólafskver. Hvert einasta atriði, sem ég hef nefnt hér á undan, er einmitt líka nefnt í Ólafskveri, en það er bara alltaf sagt, að ríkisstj. ætli sér að vinna að lausn þessara mála. Hún hefur þvert á móti gert þessi vandamál svo erfið, að þau verða allt að því óviðráðanleg fyrir þá, sem næst taka við völdum í landinu. Okkur þm. var snemma ráðlagt af forsrh. að lesa þetta kver bæði kvölds og morgna og um miðjan dag. Ég skal játa, að þetta hefur farizt fyrir hjá mér upp á síðkastið. En nú vil ég ráðleggja áheyrendum mínum að lesa þetta kver að nýju og reyna að finna einhver atriði, sem staðið hefur verið við í samræmi við þennan boðskap, sem var gefinn út í byrjun stjórnartíðar núv. ríkisstjórnar. Þetta er sú ríkisstj., sem hefur viljað kalla sig vinstri stjórn eða stjórn hinna vinnandi stétta. Ég efast um, að snillingar í tilbúningi öfugmæla á fyrri öldum hafi getað fundið út jafn tvímælalaus öfugmæli og hér hafa komið á daginn. Við allt þetta bætist svo, að ríkisstj. er ósammála innbyrðis í veigamiklum málaflokkum, svo að ekki sé talað um þingmannaliðið, sem stendur að baki henni. Það finnst varla mál, þar sem svonefndir stuðningsmenn ríkisstj. eru að öllu leyti sammála. Mér finnst það hljóti að vera krafa þjóðarinnar, að það sé samstilltur meiri hl. þm., sem standi að baki þeirri ríkisstj., sem er við völd hverju sinni. En nú ætla ég að láta útrætt um ólán og ólánsathafnir ríkisstj., ég mun hins vegar segja hv. hlustendum frá nokkrum þeirra þingmála, sem við þm. Alþfl. höfum flutt á yfirstandandi vetri. Þegar sleppt er dægurmálum, þá finnst mér, að þm. eins og aðrir landsmenn séu skyldugir til þess að hugsa til framtíðarinnar. Það er áreiðanlega ekki erfiðast að stjórna þjóðfélaginu frá degi til dags með skuldasöfnun og tilheyrandi, en allir hugsandi menn hljóta að sjá og viðurkenna, að það sé eðlilegt og rétt, að vinnubrögð á Alþ. séu umfram annað miðuð við það þjóðfélag, sem verður á Íslandi eftir 20–30 ár. Það er því að mínu mati skylda þm. að gera sér grein fyrir því, hvaða ráðstafanir þarf að gera í tilteknum málum, til þess að sú kynslóð, sem næst tekur við, taki ekki bara við skuldaböggum og niðurbrotnu efnahagskerfi, heldur sé fyrir því hugsað, að fólki á Íslandi næstu áratugi geti liðið eins vel og helzt betur en okkur hefur liðið á undanförnum áratugum. Við þm. Alþfl. að frumkvæði Braga Sigurjónssonar á Akureyri höfum enn á ný flutt till. um það, að ríkisstj. láti sérfróða menn semja frv. um eignarráð og eignarréttindi yfir byggðu landi sem óbyggðu, stöðuvötnum í byggð og óbyggðum, fallvötnum, jarðhita og hvers konar vinnslu verðmæta úr jörðu. Við litum svo á, að allt þetta hljóti í framtíðinni að verða sameign allrar þjóðarinnar. Meginefni og tilgangur þessarar till. er að fá það sett í lög að undangenginni vandlegri athugun að koma í veg fyrir, að einstakir peningamenn eða braskarar geti komizt yfir svo og svo stór landssvæði, hvort sem er í byggð eða óbyggð. Við teljum, að óbyggt land eigi í reynd að vera eign allrar þjóðarinnar. Við teljum óeðlilegt og óréttlátt, að peningamenn geti eignazt fallvötn og aðgang að fallvötnum, sem eru mikils virði. Við erum enn fremur á móti því, að þótt svo hafi viljað til, að tiltekin fallvötn renni fram hjá eða í gegnum landareignir einstaklings, þá sé það sjálfgefið, að hann geti rakað saman millj. kr. t.d. vegna virkjana í almenningsþágu. Út yfir tekur þó, þegar braskarar láta jarðirnar fara í eyði, en hirða gróðann. Þá viljum við einnig að jarðvarmi, sem dylst langt niðri í jarðskorpunni, þannig að ekki gæti orðið um vinnslu þeirrar orku að ræða nema fyrir atbeina hins opinbera, sé alþjóðareign. Hitt vil ég taka fram gagnvart bændum, að gert er ráð fyrir því í okkar till., að þeir eigi sínar jarðir þangað til þeir vilja selja þær til annars en búskapar, en að öðrum kosti hafi ríkisforkaupsrétt, en ekki einhverjir braskarar. Ísland er stórt land og hér býr fátt fólk. Við Alþfl. menn teljum, að það sé stórhættulegt ef einstaklingar komast yfir stór landssvæði eða stór verðmæti í sambandi við eignaraðild að landinu sjálfu, svo að ekki sé talað um, ef útlendingar skyldu vera á bak við einhverja þessara manna. Má þá enn fremur benda á, að þessi mál verða erfiðari og erfiðari viðfangs, eftir því sem tímar liða. Þetta er eitt af þeim málum, sem verður að leysa á næstu áratugum, því að þjóðin hlýtur að viðurkenna, að í þessum efnum á að ríkja jafnrétti þegnanna, en ekki braskarasjónarmið. Íslenzkt land er eign allra Íslendinga. Ég vil ekki ganga á eignarrétt einstaklinganna, en ég vil segja hitt ákveðið, að þegar farið er að misnota þennan eignarrétt, þá á ríkisvaldið að taka í taumana og fyrirbyggja slíka misnotkun. Og hér er fyrsta dæmið um það, sem ég skil ekki, að svokölluð vinstri stjórn skuli ekki geta fallizt á, að þetta mál sé athugað af sérfróðum mönnum, eins og við höfum lagt til. Athugun ætti ekki að þurfa að kosta mikið, það yrði hvort eð er ákvörðun Alþ. á sínum tíma, hvort rétt sé að taka alvarlega á þessum málum. En svokölluð vinstri stjórn treystir sér ekki einu sinni til að láta athuga málið. Við hvað er ríkisstj. hrædd? Mig langar í annan stað að minnast á till., sem við þm. Alþfl. höfum flutt um atvinnulýðræði. Það er nú að verða almennara í nálægum löndum, að verkamenn í fyrirtækjum fái tiltekna aðild að stjórn fyrirtækja. Í Danmörku hefur þessi þróun orðið sérstaklega athyglisverð, þar hafa komið fram till. um, að verkafólk fyrirtækja fái tiltekinn eignarrétt í atvinnufyrirtækjunum eftir ákveðnum reglum, sem í reynd þýðir sparnað verkafólksins. Ef íslenzka þjóðin þarf einhvers við nú á dögum, þá er það svo sannarlega sparnaður hjá almenningi. Við Alþfl.menn teljum, að hér sé um meiri háttar mál að ræða fyrir uppbyggingu og stjórn atvinnufyrirtækja á næstu áratugum. Till. gerir ráð fyrir að fela ríkisstj. að skipa n. til að semja frv. til laga um atvinnulýðræði, þar sem launþegum yrðu tryggð áhrif á stjórn fyrirtækja og hlutdeild í arði af rekstri þeirra. Það er næsta ótrúlegt, að þm. stjórnarflokkanna og Sjálfstfl. skuli ekki þora að láta samþ. þessa till., heldur vísa henni til ríkisstj., sem þýðir auðvitað í raun, að ekkert verður gert. Af hverju má ekki athuga þetta mál? Hvaða skaða mundi það valda? Hvar er nú áhugi Alþb.-manna og SF á velferð vinnandi fólks. Þá vil ég minnast á eitt mál, sem hefur verið mikið áhugamál Alþb. síðustu 10–12 árin, en það er þjóðnýting olíuverzlunar á Íslandi. Alþfl. hefur í marga áratugi verið þess sinnis, að innflutning og sölu á olíuvörum í landinu eigi að þjóðnýta, m.a. vegna þess, að mest af þeim olíuvörum, sem til landsins koma, eru í reynd flutt inn af ríkinu. Þegar Alþfl. var í stjórn, fékk hann þessu ekki ráðið, en nú er komin vinstri stjórn í landinu, og í sjálfu Ólafskveri segir, að taka skuli skipulag olíusölunnar til endurskoðunar. Við þm. Alþfl. höfum flutt till. um, að kjósa skuli 7 manna n. til að gera till. um endurskipulagningu á innflutningi á olíuvörum og dreifingu þeirra í landinu í því skyni að tryggja fyllstu hagkvæmni í innkaupum, sölu og dreifingu olíuvara. Hér er aðeins um að ræða till. um að gera athugun á þessum málum. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa náttúrlega haldið því fram, að hér væri um þjóðnýtingu að ræða. En þessi till. gerir alls ekki ráð fyrir neinni þjóðnýtingu, heldur aðeins athugun á þessum málum í heild. Nú skyldi maður halda, að þegar vinstri stjórn er við völd í landinu, hlyti hún að vera því sammála, að slík athugun yrði gerð, og alveg sérstaklega má minna á það, að þm. Alþb. allir með tölu hafa lagt á það þunga áherzlu síðustu 12 ár, að þjóðnýting olíuverzlunar kæmist í framkvæmd, auk þess sem segir í Ólafskveri. Talsmenn hins frjálsa framtaks segja, að dreifingarkerfið geti ekki verið betra en það er nú. Ekki skal ég um það dæma, hins vegar þykist ég hafa rétt til þess að efast um, að svo sé. Þessi till. kom til afgreiðslu í atvmn. Sþ. fyrir nokkrum dögum. Ég satt að segja hélt, að annað hvort mundi ske, að talsmenn hins frjálsa framtaks vildu samþ. till. til þess að fá það staðfest, að þeirra skoðun væri rétt, eða þá hitt, að talsmenn stjórnarflokkanna vildu ganga úr skugga um, að þeirra skoðun, sem þeir sögðu í Ólafskveri, að þeir ætluðu að framkvæma, væri rétt, -og hefði þá farið saman við okkar skoðun, - en hvorugt skeði. Í atvmn. urðu fulltrúar stjórnarflokkanna og Sjálfstfl. sammála um að vísa þessu máli til ríkisstj. Málið snýst aðeins um það, á hvern hátt íslenzk þjóð geti hagað innkaupum, sölu og dreifingu olíuvara á Íslandi, þannig að það verði sem hagkvæmast fyrir þjóðina. Allir vita, að víða á landinu er þrefalt olíudreifingarkerfi, og það vita líka allir, að sama verð er á olíu, frá hvaða olíufélagi sem keypt er. Finnst mér það sérstaklega átakanlegt og hörmulegur atburður, þegar sjálfur formaður Alþb., Ragnar Arnalds, skrifar undir nál. meiri hl. atvmn. með sjálfstæðismönnum og öllum öðrum fulltrúum úr stjórnarflokkunum um það, að ekki megi samþ. svona till., heldur skuli vísa henni til ríkisstj. SF eltu svo auðvitað í þessu máli eins og í mörgum öðrum. Ég verð að segja, að það hefur ekki legið mikið á bak við áskoranir Alþb.- manna um 12 ára skeið, er þeir heimtuðu, að olíuverzlunin yrði öll þjóðnýtt, þegar þeir neita að láta fara fram athugun á því, með hvaða hætti landsmenn geti fengið olíuvörur með sem hagkvæmustum hætti. Er aldrei hægt að taka mark á þessum mönnum, sama hvaða málefni er um að ræða? Ég hef aðeins nefnt hér örfá af þeim málum, sem Alþfl. hefur viljað berjast fyrir sérstaklega. Auðvitað fáum við engin mál samþ., oftast vegna þess, að bæði stjórnarflokkarnir allir og Sjálfstfl. eru á móti þeim. Ríkisstj. hlýtur þó að viðurkenna, að við höfum staðið með ýmsum málum, sem hún hefur lagt fram. Við höfum samþ. þau mál ríkisstj., sem okkur hefur þótt vera til bóta fyrir íslenzkt þjóðfélag, en barizt gegn hinum, - sem því miður eru fleiri, - sem við teljum að sé óráð að framkvæma. Það veit enginn í dag, hvað langt verður til næstu kosninga, kannske hanga þeir saman til 1975. En ég þori að segja það, að ef þróunin í efnahagsmálum verður með svipuðum hætti og hún hefur verið síðustu tæp tvö ár, þá er ég a.m.k. óhræddur við að ganga til kosninga fyrir Alþfl. Flokkurinn gengur ótrauður til næstu orrustu, hvort sem hún verður fyrr eða síðar. Hann mun nú eins og alltaf áður treysta á dómgreind fólksins í landinu og láta málefnin ráða hverju sinni. Við munum halda áfram að berjast fyrir stefnu jafnaðarmanna á Íslandi. Þökk fyrir áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 6. landsk, þm., Helgi F. Seljan, var áðan að þakka núv. sjútvrh. uppbyggingu togaraflotans. Auðvitað veit þessi þm. eins vel og öll þjóðin, að samningar voru gerðir í tíð fyrrv. stjórnar um byggingu 12 skuttogara og grundvöllur hafði verið skapaður fyrir rekstur togaranna. Þetta vil ég minna þm. á. Þegar lítið er yfir aðgerðir og árangur ríkisstj. í þau tæp tvö ár, sem hún hefur verið við völd, blasir þessi mynd við íslenzkri þjóð: Verðbólga hefur aldrei verið geigvænlegri en nú og er hvergi meiri í nálægum löndum, allt verðlag hækkar frá degi til dags, fjárl. hafa tvöfaldast á tveimur árum og vel það, bankar og lánastofnanir eru þurrausin og miklu meira en það, erlendar lántökur hafa margfaldast svo alvarlega, að hætta er á, að lánstraust þjóðarinnar þverri, famkvæmdaáætlanir eru gerðar, án þess að séð sé fyrir tekjum til framkvæmdanna, alls konar skattar og skattlagning eru að sliga fólkið í landinu, langt umfram það, sem nokkurn tíma hefur þekkst áður. Sjálfsagt segir einhver: Ekki er nú lýsingin fögur, og hún er það ekki heldur. En ég held, að hver einasti maður finni, að hér er ekkert ofsagt. Þetta er það, sem hefur skeð í íslenzkum efnahagsmálum á tæpum tveimur árum. En það má líka minna á aðra hlið þessa máls. Skömmu eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, var gefin út bók, sem formlega hét Málefnasamningur ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar. Hún hefur í daglegu tali verið kölluð Ólafskver. Hvert einasta atriði, sem ég hef nefnt hér á undan, er einmitt líka nefnt í Ólafskveri, en það er bara alltaf sagt, að ríkisstj. ætli sér að vinna að lausn þessara mála. Hún hefur þvert á móti gert þessi vandamál svo erfið, að þau verða allt að því óviðráðanleg fyrir þá, sem næst taka við völdum í landinu. Okkur þm. var snemma ráðlagt af forsrh. að lesa þetta kver bæði kvölds og morgna og um miðjan dag. Ég skal játa, að þetta hefur farizt fyrir hjá mér upp á síðkastið. En nú vil ég ráðleggja áheyrendum mínum að lesa þetta kver að nýju og reyna að finna einhver atriði, sem staðið hefur verið við í samræmi við þennan boðskap, sem var gefinn út í byrjun stjórnartíðar núv. ríkisstjórnar. Þetta er sú ríkisstj., sem hefur viljað kalla sig vinstri stjórn eða stjórn hinna vinnandi stétta. Ég efast um, að snillingar í tilbúningi öfugmæla á fyrri öldum hafi getað fundið út jafn tvímælalaus öfugmæli og hér hafa komið á daginn. Við allt þetta bætist svo, að ríkisstj. er ósammála innbyrðis í veigamiklum málaflokkum, svo að ekki sé talað um þingmannaliðið, sem stendur að baki henni. Það finnst varla mál, þar sem svonefndir stuðningsmenn ríkisstj. eru að öllu leyti sammála. Mér finnst það hljóti að vera krafa þjóðarinnar, að það sé samstilltur meiri hl. þm., sem standi að baki þeirri ríkisstj., sem er við völd hverju sinni. En nú ætla ég að láta útrætt um ólán og ólánsathafnir ríkisstj., ég mun hins vegar segja hv. hlustendum frá nokkrum þeirra þingmála, sem við þm. Alþfl. höfum flutt á yfirstandandi vetri. Þegar sleppt er dægurmálum, þá finnst mér, að þm. eins og aðrir landsmenn séu skyldugir til þess að hugsa til framtíðarinnar. Það er áreiðanlega ekki erfiðast að stjórna þjóðfélaginu frá degi til dags með skuldasöfnun og tilheyrandi, en allir hugsandi menn hljóta að sjá og viðurkenna, að það sé eðlilegt og rétt, að vinnubrögð á Alþ. séu umfram annað miðuð við það þjóðfélag, sem verður á Íslandi eftir 20–30 ár. Það er því að mínu mati skylda þm. að gera sér grein fyrir því, hvaða ráðstafanir þarf að gera í tilteknum málum, til þess að sú kynslóð, sem næst tekur við, taki ekki bara við skuldaböggum og niðurbrotnu efnahagskerfi, heldur sé fyrir því hugsað, að fólki á Íslandi næstu áratugi geti liðið eins vel og helzt betur en okkur hefur liðið á undanförnum áratugum. Við þm. Alþfl. að frumkvæði Braga Sigurjónssonar á Akureyri höfum enn á ný flutt till. um það, að ríkisstj. láti sérfróða menn semja frv. um eignarráð og eignarréttindi yfir byggðu landi sem óbyggðu, stöðuvötnum í byggð og óbyggðum, fallvötnum, jarðhita og hvers konar vinnslu verðmæta úr jörðu. Við litum svo á, að allt þetta hljóti í framtíðinni að verða sameign allrar þjóðarinnar. Meginefni og tilgangur þessarar till. er að fá það sett í lög að undangenginni vandlegri athugun að koma í veg fyrir, að einstakir peningamenn eða braskarar geti komizt yfir svo og svo stór landssvæði, hvort sem er í byggð eða óbyggð. Við teljum, að óbyggt land eigi í reynd að vera eign allrar þjóðarinnar. Við teljum óeðlilegt og óréttlátt, að peningamenn geti eignazt fallvötn og aðgang að fallvötnum, sem eru mikils virði. Við erum enn fremur á móti því, að þótt svo hafi viljað til, að tiltekin fallvötn renni fram hjá eða í gegnum landareignir einstaklings, þá sé það sjálfgefið, að hann geti rakað saman millj. kr. t.d. vegna virkjana í almenningsþágu. Út yfir tekur þó, þegar braskarar láta jarðirnar fara í eyði, en hirða gróðann. Þá viljum við einnig að jarðvarmi, sem dylst langt niðri í jarðskorpunni, þannig að ekki gæti orðið um vinnslu þeirrar orku að ræða nema fyrir atbeina hins opinbera, sé alþjóðareign. Hitt vil ég taka fram gagnvart bændum, að gert er ráð fyrir því í okkar till., að þeir eigi sínar jarðir þangað til þeir vilja selja þær til annars en búskapar, en að öðrum kosti hafi ríkisforkaupsrétt, en ekki einhverjir braskarar. Ísland er stórt land og hér býr fátt fólk. Við Alþfl. menn teljum, að það sé stórhættulegt ef einstaklingar komast yfir stór landssvæði eða stór verðmæti í sambandi við eignaraðild að landinu sjálfu, svo að ekki sé talað um, ef útlendingar skyldu vera á bak við einhverja þessara manna. Má þá enn fremur benda á, að þessi mál verða erfiðari og erfiðari viðfangs, eftir því sem tímar liða. Þetta er eitt af þeim málum, sem verður að leysa á næstu áratugum, því að þjóðin hlýtur að viðurkenna, að í þessum efnum á að ríkja jafnrétti þegnanna, en ekki braskarasjónarmið. Íslenzkt land er eign allra Íslendinga. Ég vil ekki ganga á eignarrétt einstaklinganna, en ég vil segja hitt ákveðið, að þegar farið er að misnota þennan eignarrétt, þá á ríkisvaldið að taka í taumana og fyrirbyggja slíka misnotkun. Og hér er fyrsta dæmið um það, sem ég skil ekki, að svokölluð vinstri stjórn skuli ekki geta fallizt á, að þetta mál sé athugað af sérfróðum mönnum, eins og við höfum lagt til. Athugun ætti ekki að þurfa að kosta mikið, það yrði hvort eð er ákvörðun Alþ. á sínum tíma, hvort rétt sé að taka alvarlega á þessum málum. En svokölluð vinstri stjórn treystir sér ekki einu sinni til að láta athuga málið. Við hvað er ríkisstj. hrædd? Mig langar í annan stað að minnast á till., sem við þm. Alþfl. höfum flutt um atvinnulýðræði. Það er nú að verða almennara í nálægum löndum, að verkamenn í fyrirtækjum fái tiltekna aðild að stjórn fyrirtækja. Í Danmörku hefur þessi þróun orðið sérstaklega athyglisverð, þar hafa komið fram till. um, að verkafólk fyrirtækja fái tiltekinn eignarrétt í atvinnufyrirtækjunum eftir ákveðnum reglum, sem í reynd þýðir sparnað verkafólksins. Ef íslenzka þjóðin þarf einhvers við nú á dögum, þá er það svo sannarlega sparnaður hjá almenningi. Við Alþfl.menn teljum, að hér sé um meiri háttar mál að ræða fyrir uppbyggingu og stjórn atvinnufyrirtækja á næstu áratugum. Till. gerir ráð fyrir að fela ríkisstj. að skipa n. til að semja frv. til laga um atvinnulýðræði, þar sem launþegum yrðu tryggð áhrif á stjórn fyrirtækja og hlutdeild í arði af rekstri þeirra. Það er næsta ótrúlegt, að þm. stjórnarflokkanna og Sjálfstfl. skuli ekki þora að láta samþ. þessa till., heldur vísa henni til ríkisstj., sem þýðir auðvitað í raun, að ekkert verður gert. Af hverju má ekki athuga þetta mál? Hvaða skaða mundi það valda? Hvar er nú áhugi Alþb.-manna og SF á velferð vinnandi fólks. Þá vil ég minnast á eitt mál, sem hefur verið mikið áhugamál Alþb. síðustu 10–12 árin, en það er þjóðnýting olíuverzlunar á Íslandi. Alþfl. hefur í marga áratugi verið þess sinnis, að innflutning og sölu á olíuvörum í landinu eigi að þjóðnýta, m.a. vegna þess, að mest af þeim olíuvörum, sem til landsins koma, eru í reynd flutt inn af ríkinu. Þegar Alþfl. var í stjórn, fékk hann þessu ekki ráðið, en nú er komin vinstri stjórn í landinu, og í sjálfu Ólafskveri segir, að taka skuli skipulag olíusölunnar til endurskoðunar. Við þm. Alþfl. höfum flutt till. um, að kjósa skuli 7 manna n. til að gera till. um endurskipulagningu á innflutningi á olíuvörum og dreifingu þeirra í landinu í því skyni að tryggja fyllstu hagkvæmni í innkaupum, sölu og dreifingu olíuvara. Hér er aðeins um að ræða till. um að gera athugun á þessum málum. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa náttúrlega haldið því fram, að hér væri um þjóðnýtingu að ræða. En þessi till. gerir alls ekki ráð fyrir neinni þjóðnýtingu, heldur aðeins athugun á þessum málum í heild. Nú skyldi maður halda, að þegar vinstri stjórn er við völd í landinu, hlyti hún að vera því sammála, að slík athugun yrði gerð, og alveg sérstaklega má minna á það, að þm. Alþb. allir með tölu hafa lagt á það þunga áherzlu síðustu 12 ár, að þjóðnýting olíuverzlunar kæmist í framkvæmd, auk þess sem segir í Ólafskveri. Talsmenn hins frjálsa framtaks segja, að dreifingarkerfið geti ekki verið betra en það er nú. Ekki skal ég um það dæma, hins vegar þykist ég hafa rétt til þess að efast um, að svo sé. Þessi till. kom til afgreiðslu í atvmn. Sþ. fyrir nokkrum dögum. Ég satt að segja hélt, að annað hvort mundi ske, að talsmenn hins frjálsa framtaks vildu samþ. till. til þess að fá það staðfest, að þeirra skoðun væri rétt, eða þá hitt, að talsmenn stjórnarflokkanna vildu ganga úr skugga um, að þeirra skoðun, sem þeir sögðu í Ólafskveri, að þeir ætluðu að framkvæma, væri rétt, -og hefði þá farið saman við okkar skoðun, - en hvorugt skeði. Í atvmn. urðu fulltrúar stjórnarflokkanna og Sjálfstfl. sammála um að vísa þessu máli til ríkisstj. Málið snýst aðeins um það, á hvern hátt íslenzk þjóð geti hagað innkaupum, sölu og dreifingu olíuvara á Íslandi, þannig að það verði sem hagkvæmast fyrir þjóðina. Allir vita, að víða á landinu er þrefalt olíudreifingarkerfi, og það vita líka allir, að sama verð er á olíu, frá hvaða olíufélagi sem keypt er. Finnst mér það sérstaklega átakanlegt og hörmulegur atburður, þegar sjálfur formaður Alþb., Ragnar Arnalds, skrifar undir nál. meiri hl. atvmn. með sjálfstæðismönnum og öllum öðrum fulltrúum úr stjórnarflokkunum um það, að ekki megi samþ. svona till., heldur skuli vísa henni til ríkisstj. SF eltu svo auðvitað í þessu máli eins og í mörgum öðrum. Ég verð að segja, að það hefur ekki legið mikið á bak við áskoranir Alþb.- manna um 12 ára skeið, er þeir heimtuðu, að olíuverzlunin yrði öll þjóðnýtt, þegar þeir neita að láta fara fram athugun á því, með hvaða hætti landsmenn geti fengið olíuvörur með sem hagkvæmustum hætti. Er aldrei hægt að taka mark á þessum mönnum, sama hvaða málefni er um að ræða? Ég hef aðeins nefnt hér örfá af þeim málum, sem Alþfl. hefur viljað berjast fyrir sérstaklega. Auðvitað fáum við engin mál samþ., oftast vegna þess, að bæði stjórnarflokkarnir allir og Sjálfstfl. eru á móti þeim. Ríkisstj. hlýtur þó að viðurkenna, að við höfum staðið með ýmsum málum, sem hún hefur lagt fram. Við höfum samþ. þau mál ríkisstj., sem okkur hefur þótt vera til bóta fyrir íslenzkt þjóðfélag, en barizt gegn hinum, - sem því miður eru fleiri, - sem við teljum að sé óráð að framkvæma. Það veit enginn í dag, hvað langt verður til næstu kosninga, kannske hanga þeir saman til 1975. En ég þori að segja það, að ef þróunin í efnahagsmálum verður með svipuðum hætti og hún hefur verið síðustu tæp tvö ár, þá er ég a.m.k. óhræddur við að ganga til kosninga fyrir Alþfl. Flokkurinn gengur ótrauður til næstu orrustu, hvort sem hún verður fyrr eða síðar. Hann mun nú eins og alltaf áður treysta á dómgreind fólksins í landinu og láta málefnin ráða hverju sinni. Við munum halda áfram að berjast fyrir stefnu jafnaðarmanna á Íslandi. Þökk fyrir áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Fáum getur dulizt, að það, sem framar öðru einkennir þessar stjórnmálaumr., er tómahljóðið í talsmönnum stjórnarandstöðunnar. Það er ekki það, að þeir rembist ekki við að halda uppi einhverri gagnrýni, enda er þeim öllum ljóst, að það er þeirra skylda og þeir verða þó að vinna fyrir kaupi sínu. En viðleitnin er harla máttvana og kvartansönglandinn innantómur og þreytulegur, líkt og í skapvondu barni, sem búið er að vola lengi og man ekki meira, út af hverju það byrjaði. Eða hvað annað er unnt að segja um þennan endalausa síbyljusöng, að allt sé í kaldakoli í efnahagsmálum þjóðarinnar? Benedikt Gröndal talaði hér áðan um upplausn á sviði efnahags- og fjármála, Geir Hallgrímsson um fullkominn glundroða og stjórnleysi. Við höfum víst heyrt þennan söng áður. Frá því að ríkisstj. tók við fyrir tæpum tveimur árum, hefur látlaust dunið þessi áróður, að allt sé að fara úr böndunum í fjármálum þjóðarinnar, nánast ekkert fram undan nema þverhnípt hengiflugið. Getur verið, að til sé í landinu einhver svo saklaus íhaldsmaður, að hann sé enn tilbúinn að gleypa við endalausum hrakspám stjórnarandstöðunnar? Ef lýsingar stjórnarandstæðinga í fyrravetur um stjórn efnahagsmálanna væru eitthvað nærri staðreyndum málsins, væri nú þegar skollin hin versta kreppa yfir þjóðina. En hver er reyndin? Frá því að ríkisstj. kom til valda, hefur atvinnulíf og framleiðsla einmitt gengið með afbrigðum vel. Atvinnuleysi hefur jafnt og þétt farið minnkandi, þar til nú er svo komið, að mjög víða er sár skortur á vinnuafli. Tekjur manna hafa mjög farið vaxandi, ekki aðeins að krónutölu, heldur einnig verulega að kaupmætti, og framkvæmdir ríkisins hafa aldrei verið stórfelldari á nærfellt öllum sviðum. Hvar er þá þessi kreppa, sem stöðugt er reynt að hræða fólkið með? Er kannske skýringin sú, að þjóðin sé að éta sig út á gaddinn? Er ekki verið að tæma alla sjóði, eins og aftur og aftur hefur verið klifað á? Morgunblaðið er löngu búið að tæma verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og skella skömminni á Lúðvík Jósepsson. Geir Hallgrímsson endurtók þessa fullyrðingu hér áðan. Þó er það óvefengjanleg staðreynd, að sjóðurinn er nú talsvert meira en tvöfalt stærri en hann var, þegar stjórnin tók við, hefur vaxið úr 479 millj. í 1129 millj., í báðum tilvikum miðað við gamla gengið. Gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar hefur einnig vaxið jafnt og þétt og er nú um 4800 millj. miðað við gamla gengið. Geir Hallgrímsson býsnaðist yfir því hér áðan, að fjárl. hefðu hækkað mikið, þó að allir viti, að stjórnarandstaðan hefur ýmist verið samþykk þessum hækkunum eða sjálf haft frumkvæði að þeim. Stærsti útgjaldaliður ríkisins eru launagreiðslur, en í framhaldi af samningum opinberra starfsmanna fyrir tveimur árum hafa laun þeirra hækkað um 67%. Hver þarf þá að undrast, að fjárl. hækki líka verulega? Matthías Bjarnason fullyrti hér áðan, að lánsfé til innlendra skipabygginga hefðu verið lækkuð úr 90% í 75%. Þetta er alrangt og stafar af misskilningi Matthíasar, ég trúi a.m.k. ekki, að hann viti ekki betur. Lánin eru og verða 85-90% eftir aðstæðum. Gagnrýni stjórnarandstöðunnar er öll með þessu marki brennd. Þetta er innantómur áróður þreyttra manna, sem ekkert nýtt hafa fram að færa. Málefnafátækt stjórnarandstöðunnar hefur tekið á sig hinar kynlegustu myndir síðustu mánuði. Nú er allt í einu farið að hamra á því dag eftir dag, að við eigum að senda málflutningsmann til Alþjóðadómstólsins í Haag. Garðar Sigurðsson var rétt í þessu að gera þessu máli ágæt skil hér á undan mér, og ég þarf ekki að endurtaka það, sem hann sagði, enda er svo augljóst sem verða má, að auðir stólar í Haag segja almenningi í öðrum löndum nákvæmlega það, sem segja þarf af okkar hálfu, að við viljum ekki á nokkurn hátt vera aðilar að þessum málarekstri og við ætlum ekki að lúta niðurstöðum dómsins. En það er ein spurning, sem mig langar til að varpa hér fram. Ef stjórnarandstöðunni er þetta svo mikið kappsmál, sem hún vill vera láta, hvers vegna hefur hún þá ekki flutt þáltill. um að senda mann til Haag? Í einar 4 vikur hafa blöð stjórnarandstöðunnar básúnað áhuga sinn á því að senda út mann og fullyrt með miklu brauki og bramli, að þingmeirihluti væri fyrir því, en hér á Alþ. hefur nákvæmlega ekkert gerzt, og stjórnarandstaðan hefur ekki sýnt minnstu viðleitni til þess að koma vilja sínum fram. Héðan af kemur till. ekki fram, enda væri það fráleit sýndarmennska að koma með þess háttar till., þegar þingstörfum er nánast lokið. En hver er skýringin á því, að till. hefur ekki komið fram? Þegar allt kemur til alls, vilja forustumenn Sjálfstfl. og Alþfl. ekki, að málflytjandi sé sendur til Haag. Þeir bera einir alla ábyrgð á samningunum frá 1961, sem málareksturinn fyrir Alþjóðadómstólnum byggist á. Þeir óttast nú ekkert meir en að afglöp þeirra frá 1961 verði sérhverjum landsmanni endanlega ljós, ef svo fer, að hinn íhaldssami dómstóll verður okkur óhagstæður. Þess vegna vilja þeir geta borið því við, að málið hafi tapazt, vegna þess að málflytjandi hafi ekki verið sendur. Þeir vita að vísu eins og allir aðrir, að dómstóllinn hefur öll gögn í höndum til þess að dæma málið okkur í hag, ef hann vill, þó að enginn mæti af okkar hálfu, en þeir vilja gjarnan hafa einhverja viðbáru til málamynda, þess vegna segja þeir fátt á Alþ., en hrópa þeim mun hærra í blöðum. Þetta eru heilindi stjórnarandstöðunnar í mesta lífshagsmunamáli þjóðarinnar, að vekja upp hörkudeilur um þetta viðkvæma mál og meina þó í rauninni ekkert með því. En hvers er ekki að vænta af mönnum, sem sögðu það við útvarpsumr. á Alþ. í apríl 1971, að einhliða útfærsla landhelginnar væri siðleysi og það væri ævintýramennska að gera einmitt það í landhelgismálinu, sem gert hefur verið seinasta árið á grundvelli einróma samþykktar Alþingis? Í áramótagrein, sem Gylfi Þ. Gíslason, formaður Alþfl., ritaði í Alþýðublaðið fyrir síðustu kosningar, komst hann að þeirri niðurstöðu, að stjórnarmyndun að kosningum loknum væri óhugsandi án þátttöku Sjálfstfl., valið stæði aðeins um tvennt, annaðhvort yrði það stjórn Sjálfstfl. með Framsfl. eða Alþfl., víðar náði útsýn hans ekki. En reyndin varð þó önnur. Landsmenn höfðu fengið sig fullsadda af íhaldssömu stjórnarfari, sem leiddi til atvinnuleysis og fólksflótta af landi brott meira en verið hafði um áratuga skeið, og meiri hl. þjóðarinnar valdi nýja forustu. Allt í einu eru snögg umskipti orðin, Sjálfstfl. stendur ekki lengur við stjórnvölin með Gylfa Þ. Gíslason sem hjálparkokk, og það kemst skriður á mörg mál, sem lengi hafa legið óhreyfð. Skyndilega er farið að framkvæma það, sem vanrækt hefur verið um áratugaskeið. Nýr togarafloti er keyptur til landsins, máttur atvinnulífsins er stóraukinn, lífskjör launamanna batna um 20–25% og tryggingagreiðslur til aldraðra og öryrkja, sem verið hafa undir forsjá Alþfl. í 15 ár samfleytt, eru því sem næst tvöfaldaðar, um leið og Alþfl. hverfur úr ríkisstj., en eftir stendur Gylfi Þ. Gíslason með sína menn og hefur misst af strætisvagninum. Hvað sem líður afstöðu manna til núv. ríkisstj., þá er hitt víst, að ekki eru þeir margir, sem bíða með öndina í hálsinum eftir því, að þrautreyndir verðbólguriddarar eins og Jóhann Hafstein og Gylfi Þ. Gíslason taki höndum saman í nýrri stjórn, svo fljótir eru menn ekki að gleyma. Við Alþb.-menn erum ekki sammála öllu því, sem núv. ríkisstj. hefur staðið fyrir, en við teljum, að ríkisstj. hafi tvímælalaust áorkað mjög miklu á fjöldamörgum sviðum. Fram undan eru stórfelld verkefni: að tryggja áframhaldandi sókn í landhelgismálinu, að taka endanlegar ákvarðanir um brottför hersins, að ýta á eftir þeim stórfelldu áætlunum um uppbyggingu atvinnulífsins, sem nú eru á döfinni, og að vinna að breytingum og einföldun kerfisins, m.a. sameiningu og niðurskurð í banka- og milliliðakerfinu. Alþfl. flytur nú í gríð og erg till. um að athuga ýmislegt, sem miður hefur farið í 15 ára stjórnartíð flokksins, m.a. að athuga olíuverzlunina í landinu, eins og Pétur Pétursson nefndi hér rétt áðan. En í þessum till. er engin stefna mörkuð, og það er að sjálfsögðu ástæðan til þess, að á þeim tekur enginn mark. Það þarf að móta stefnu, sem raunverulega miðar að því að draga úr yfirbyggingu þjóðfélagsins. Það er verið að gera það, bæði hvað snertir bankana, tryggingafélögin, olíuverzlunina og lyfjaverzlunina. Þetta vanrækti hins vegar Alþfl., þegar hann var í stjórn, og hreyfði ekki litla fingur í þá átt að hreinsa til í kerfinu. Þess vegna tekur nú enginn mark á till. flokksins um rannsókn og athugun, án þess að nokkur stefna sé mörkuð. Við Alþb. menn vitum, að þessi örlagaríku mál, sem nú er unnið að, eiga víðtækum stuðningi að fagna meðal landsmanna, en jafnframt erum við reiðubúnir hvenær sem er, þegar þess gerist þörf, að leggja stefnu okkar og störf undir dóm þjóðarinnar. Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Hlustendur góðir. Nú liður að lokum annars þinghalds hér á Alþ. á ferli núv. ríkisstj., og brátt er kjörtímabilið hálfnað. Ástæða er því til að skyggjast um af miðmundahæð, ef svo mætti að orði komast, líta jöfnum höndum yfir farinn veg og leitast við að gera sér grein fyrir, hvað næst er fram undan. Til að átta sig á, hversu reitt hefur af til þessa og hvers helzt er að vænta, er síður en svo einhlítt að rifja upp lagasetningu í tilteknum málum og einstakar stjórnarathafnir. Allt orkar tvímælis, þá gert er, hljóðar orðskviður, sem oft hefur heyrzt í þessum sölum, hins vegar er dómur reynslunnar sá úrskurður, sem ekki verður áfrýjað. Allar hagtölur bera því vott, að afkoma er nú betri í landinu, þegar á heildina er litið, en dæmi eru til. Reyndar þarf ekki hagskýrslur til að sanna þetta, hver maður veit, að atvinnuvegir eru reknir af svo miklu kappi, að tilfinnanlegur skortur er á vinnuafli. Útflutningsverðlag er hagstæðara en lengi hefur þekkzt, og fjölbreytni útflutnings vex hröðum skrefum. Þrátt fyrir mikla einkaneyzlu og stórfelldar framkvæmdir, bæði á vegum einkaaðila og hins opinbera, hefur tekizt að halda svo á málum, að gjaldeyrisforði við síðustu áramót var ríflegri en nokkru sinni fyrr. Um það má að sjálfsögðu deila endalaust og er líka óspart gert, að hve miklu leyti megi þakka það, sem gengið hefur landsmönnum og ríkisbúskap í haginn, athöfnum stjórnarinnar, sem með völd fer, og hversu drjúgur sé í því efni hlutur atvika og aðstæðna, sem borið hefur að höndum og íslenzkir valdhafar hafa alls ekki eða þá að takmörkuðu leyti tök á. Um hitt getur engum blandazt hugur, að ekkert tilefni er til annars eins svartagallsrauss og hér hefur mátt heyra af völdum hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og Péturs Péturssonar. Samkv. þeirra málflutningi er allt í stakasta óefni á Íslandi. Ég vona, að hlustendur lái mér ekki, þó að ég veigri mér við að svara í sama tón málflutningi þessara talsmanna stjórnarandstöðunnar. Kjósendur hljóta að ætlast til annars af alþm. en að þeir leggi mesta áherzlu á að þylja talnarunur svo ótt og títt, að ekkert eyra fær numið að gagni, engu líkara en galdranorn væri að tauta töfraþulu fyrir munni sér. Matið, sem lagt er á líðandi stund, er gjarnan æði vilhallt, og ég leiði hjá mér að fara út í þá sálma. Ástæða er þó til að benda á nokkur atriði, sem eru svo augljós, að ekki ætti að þurfa um að deila. Þá er það fyrst til að taka, að líta má langt aftur til að koma auga á annað tveggja ára tímabil, þegar vinnufriður hefur haldizt jafngóður og undanfarin tvö ár. Sér í lagi er andstæðan áberandi, þegar litið er til áratugsins eftir 1960. Ekki ætti að vera þörf á að útlista, hverja þýðingu það hefur fyrir afkomu þjóðarbús og kjör almennings, þegar framleiðslustarfsemin gengur með eðlilegum hætti án teljandi skrykkja og stöðvana. Togaradeilan í vetur er hrein undantekning, og á hún í rauninni rót sína að rekja til þess, að á liðnum árum var endurnýjun togaraflotans vanrækt, unz í óefni var komið, svo að togaraútgerðin telur sér um megn að sjá starfsmönnum sínum fyrir sambærilegum kjörum við aðra starfshópa, sem hliðstæð störf vinna á fiskiflotanum. Góður vinnufriður á tvímælalaust rót sín að rekja til kjarasamninganna, sem gerðir voru síðla árs 1971 og núv. ríkisstj. veitti sinn atbeina til að tækjust. Síðastur manna skal ég neita því, að við þá samningsgerð og við lagasetningu um kjaramál, sem henni fylgdi, var teflt á tæpt vað og eftirköst hafa ekki einvörðungu reynzt hagstæð. En ekki verður lengur vefengt með neinum rökum, að hlutur ríkisvaldsins að þeim málalokum stuðlaði að því, að alla tíð síðan hafa framleiðsluöfl þjóðarinnar verið nýtt með bezta móti og skilað afrakstri í samræmi við það. Ríkjandi velmegun er þeim mun ánægjulegri sem lífskjör fólks hafa verið jöfnuð verulega. Misskiptingu lífsgæða hefur verið hnekkt með tvennu móti. Annars vegar hafa bætur almannatrygginga til þeirra, sem mesta hafa þörf fyrir lífeyrí af sameiginlegum sjóði landsmanna, verið stórauknar og séð um, að þær fylgist með verðlagi nauðsynja. Hins vegar hafa nefskattar, sem voru þung byrði á hinum tekjulausu eða tekjulágu, verið afnumdir, en skattgjöld aftur á móti þyngd á þeim, sem búa við rúmar tekjur. Fjarri sé mér að halda því fram, að í þessu efni hafi réttlætinu verið fullnægt, en því verður ekki á móti mælt, að verulega hefur miðað í jafnaðarátt, og um það hefur ríkisstj. haft forustu og frumkvæði. Markaðshagkerfið, sem við Íslendingar búum við, er undirorpið hagsveiflum, þensla og samdráttur eiga sér stað á víxl. Við slíkar aðstæður er stjórnlist þjóðmála í því fólgin að beita stjórntækjum, sem til umráða eru, til að jafna sveiflurnar eins og tök eru á. Ekki þarf orðum að því að eyða, að nú ríkir þensla í íslenzku hagkerfi, og er reyndar sömu sögu að segja um allan heimsmarkaðinn umhverfis okkur. Vissulega er það hlutverk sérhverrar ríkisstj. að gera ráðstafanir til að afstýra háskalegri ofþenslu, þegar aðstæður krefjast. En mikill misskilningur er, að það verði gert á einfaldan og sársaukalausan hátt með því að skera niður ríkisútgjöld og draga um leið úr fjáröflun til sameiginlegra þarfa þjóðfélagsins. Fjármunir, sem fara til einkaneyzlu eða einkafjárfestingar, hafa sízt minni þensluáhrif en sé þeim varið til sameiginlegra þarfa. Þar á ofan væri safnað vandamálum fyrir framtíðina, ef verkefni hins opinbera væru vanrækt að marki, samtímis því sem einstaklingar og fyrirtæki kepptust við að fullnægja sínum þörfum. Hömlur við ofþenslu hljóta eðli málsins samkv. að koma við einkaaðila ekki síður en ríki og sveitarfélög. Engum er greiði gerðum með því að reyna að telja fólki trú um, að vandamál ofþenslu verði leyst sársaukalaust, án þess að lausnin komi tilfinnanlega við nokkurn aðila nema hið ópersónulega ríki. Hvað okkur Íslendinga varðar bætast sveiflur af völdum náttúruafla við hagsveiflurnar frá umheiminum. Hversu mjög sem við kostum okkur til að auka fjölbreytni atvinnuveganna, verðum við seint óháðir gæftum og fiskigengd. Undanfarinn vetur höfum við staðið í harði baráttu til að fá viðurkenndan forgangsrétt okkar til lífsbjargarinnar úr sjónum við strendur landsins. Góðu heilli hefur okkur tekizt að verja rétt okkar eftir föngum, án þess að til voveiflegra tíðinda drægi. Aldrei verður landhelgisgæzlunni og þá fyrst og fremst áhöfnum varðskipanna fullþakkað, hversu vel hún hefur gengið fram við hinar erfiðustu aðstæður. Varðskipsmenn hafa á liðnum vetri ritað glæsilegan kafla í sögu íslenzkrar sjómennsku. Við höfum haldið á okkar málstað af festu, og ég fyrir mitt leyti tel tvímælalaust, að andstæðingar okkar séu nú tilleiðanlegri til að líta á málin af skynsemi en þeir voru á haustnóttum, þótt enn beri mikið á milli. Við Íslendingar eigum að staðaldri í höggi við höfuðskepnurnar, vind og sæ, en þar á ofan megum við búast við búsifjum af völdum eldsins í iðrum jarðar. Á liðnum vetri dundu ósköp, sem enga hliðstæðu eiga sér í allri eldfjallasögu Íslands, yfir eitt blómlegasta byggðarlag landsins. Jarðeldurinn, sem hrakti Vestmanneyinga frá heimkynnum sínum að næturþeli, var mest áfalI fyrir þúsundirnar, sem flosnuðu upp frá heimilum sínum í einni svipan, en þar að auki voru náttúruhamfarirnar og eru enn mikil þolraun fyrir íslenzkt þjóðfélag. Svo er fyrir að þakka, að við höfum hingað til borið gæfu og haft manndóm til að standast þá þætti prófsins, sem mest ríður á. Brottflutningurinn frá Vestmannaeyjum var afreksverk og óhjákvæmilegur þá stund, sem enginn vissi, nema gereyðing Heimaeyjar væri á næsta leiti. Frammistaða þeirra einstaklinga og stofnana, sem á einni dagstund útveguðu fertugasta hluta þjóðarinnar athvarf til bráðabirgða a.m.k. ber því órækan vott, að þegar á reynir, hefur þorri landsmanna engu síður hjartarúm en húsrúm. Og ég er ekki í vafa um, að þegar frá líður þykir mikið koma til hetjusögunnar, sem gerzt hefur í Heimaey síðustu mánuði og er enn að gerast. Þar hafa menn í fyrsta skipti í sögunni snúizt til baráttu gegn mögnuðum jarðeldi og auðnazt, þrátt fyrir reynsluleysi og ófullkominn tækjabúnað lengi vel, að vinna hvern varnarsigurinn af öðrum, hemja ófreskju, sem enginn vissi fyrr, að mannlegur máttur mætti buga. Að vísu sér ekki enn fyrir enda eldsumbrotanna, en fari sem nú horfir, virðast allar líkur á, að meginhluta Vestmannaeyjakaupstaðar og höfninni, sem tilvera hans veltur á, sé borgið. Enginn skyldi fagna unnum sigri í ótíma, en engin ástæða er heldur að dyljast þess, að upp á síðkastið hafa horfur vænkazt dag frá degi. Víst er það þungt áfall fyrir íslenzka þjóðarbúið, að Vestmannaeyjar hverfa um stund úr athafnakerfi landsmanna. Og þrátt fyrir skjóta aðstoð víðs vegar að, þar sem þó tekur yfir drengskapur bræðraþjóðanna á Norðurlöndum, munu eftirköstin segja lengi til sín í þjóðarbúskapnum, auka hvern þann vanda, sem fyrir var, en slíkt er stundarfyrirbæri. Hitt er aftur á móti ávinningur, sem aldrei verður frá þjóðinni tekinn, að mannbjörg og skyndihjálp fóru frábærlega úr hendi, og ég tala nú ekki um, ef þær vonir rætast, að íslenzkt hugvit og harðfengi íslenzkra manna auðnist það, sem aldrei hefur áður verið reynt á nokkru byggðu bóli, að hemja rennandi hraun og setja hervirkjum geisandi jarðelds skorður. En þannig hefur ætíð verið. Tilvera íslenzkrar þjóðar veltur á því, að við göngum að því sem hverju öðru verkefni, sem í augum annarra og fjölmennari þjóða væri talið gersamlega um megn svo fámennu samfélagi. Það er t.a.m. lyginni líkast, hversu íslenzkum fyrirtækjum hefur tekizt að ryðja sér til rúms á flugleiðum á Atlantshafi norðanverðu í grimmustu samkeppni, sem þekkist í samgöngum nútímans. Hér skal ekki rakið, hvaða atvik lágu til þess, að tvö íslenzk félög tóku upp flug milli landa, en um skeið hefur verið Ijóst, að framtíðarhagur íslenzkra flugmála krefst þess, að kraftarnir séu sameinaðir. Vegna þess, sem á undan var gengið, voru margir næsta vantrúaðir á, að tök væru á að koma til leiðar nauðsynlegu samstarfi eða samruna flugfélaganna, en í gær voru kunngerð þau fagnaðartíðindi, að stefnuákvörðun um sameiningu hefði verið tekin og tímamörk sett. Ég er viss um, að sérhver Íslendingur kominn til vits og ára er þakklátur þeim mönnum, sem fjallað hafa um sameiningu flugfélaganna, bæði forustumönnum þeirra beggja og n., sem hafði milligöngu í löngum og ströngum samningaumleitunum. En menn skyldu ekki láta sér sjást yfir, að til grundvallar þessari niðurstöðu liggur stjórnarákvörðun, sem fól samgrh. og fjmrh. að hrinda sameiningarviðræðum af stað. Löggjafarstarfið hér á Alþ. er ekki nema einn þáttur stjórnmálastarfsins, ákvarðanir teknar í ríkisstj. og rn. geta ekki síður verið afdrifaríkar en lagasetning. Jafnrétti og aukinn jöfnuður meðal allra þegna þjóðfélagsins er grunntónninn í stefnumörkun núv. ríkisstj. Árangurinn af störfum hennar veltur á því, hvernig henni auðnast að starfa eftir þessu kjörorði, hvort sem í hlut eiga einstaklingar eða fyrirtæki, starfsstéttir eða hagsmunahópar. Landsmenn þurfa að geta treyst því, að þeir séu ekki aðeins jafnir fyrir lögunum, heldur engu síður gagnvart stjórnvöldum. Þökk þeim, sem hlýddu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Við stjórnarskiptin í júlí 1971 varð líklega meiri og róttækari breyting á íslenzku stjórnarfari heldur en oftast áður við slík tækifæri. Á tímum viðreisnarstjórnarinnar vakti aðgerðaleysið í landhelgismálinu furðu manna. Við stjórnarskiptin var þessu strax snúið við. Þegar var hafin kynning á málstað okkar með þeim krafti og dugnaði, að allra athygli vakti. Nauðungarsamningnum við Breta frá 1961 var sagt upp, og fiskveiðilögsagan færð út eins fljótt og unnt var. Þessum aðgerðum hefur síðan verið fylgt eftir með þeirri festu, en þó ráðdeild, að flestum mun vera orðið Ijóst, að sigur er fram undan í þessari deilu, ef okkur auðnast að standa saman. Í þessu mikilvægasta máli íslenzku þjóðarinnar hefur hæstv. núv. ríkisstj. lagt áherzlu á sem ríkasta samstöðu. Fyrir milligöngu ríkisstj. fékkst fylgi allra alþm. 15. febr. 1972 við þál. þá, sem er grundvöllurinn að aðgerðum ríkisstj. í landhelgismálinu, m.a. þeirri ákvörðun að viðurkenna ekki lögsögu dómstólsins í Haag og senda því ekki málsvara þangað. Á slíka samstöðu hefur verið lögð áherzla í öllum málum, sem fiskveiðilögsöguna varða. Þetta tókst m.a. í frv. til l. um botnvörpuveiðar innan fiskveiðilögsögunnar nýju, sem nú liggur fyrir Alþ. Það er ekki lítilsvirði í svo viðkvæmu máli, að það náðist samstaða þm. úr öllum stjórnmálaflokkum. Fátt hefur hins vegar vakið meiri athygli alþjóðar nú upp á síðkastið, en viðleitni sjálfstæðismanna til þess að skapa ágreining og óeiningu í landhelgismálinu. Þar hefur Gunnar Thoroddsen verið í fararbroddi og hlotið að launum loforð um formennsku í þingflokki þeirra sjálfstæðismanna. Auðheyrt var hins vegar hér áðan, að Geir Hallgrímsson vildi ekki vera Gunnari minni maður. Stöndum saman, sagði Geir, - það vantar ekki, - en sendum mann til Haag. Ég get tekið undir það, sem Bjarni Guðnason sagði: „Boðuð er samstaða en unnið að sundrung“. Staðreyndin er sú, að yfir 30 þjóðir hafa fært fiskveiðilögsögu sína út fyrir 12 sjómílur. Ekki einni einustu af þessum þjóðum hefur dottið í hug að vísa slíku máli til dómstólsins í Haag. Og nú eigum við Íslendingar að fara að gerast tilraunadýr að þessu leyti með ófyrirsjáanlegum afleiðingum, ekki aðeins fyrir okkur sjálfa, heldur í raun og veru fyrir allar þessar þjóðir, sem við leggjum áherzlu á að eiga samstöðu með. Við skulum vona, að sú viðleitni beri ekki þann árangur, sem að er stefnt hjá þeim sjálfstæðismönnum, að skapa sundrung í þessu mikilvæga máli, enda mun flestum ljóst, að hér er aðeins um aumkunarverða tilraun að ræða til þess að breiða yfir herfileg mistök fyrrv. ríkisstj. með gerð landhelgissamningsins frá 1961, sem við Íslendingar súpum svo illilega seyðið af nú í meðferð Alþjóðadómstólsins í Haag í málinu. Það mun ekki ofsagt, að áframhaldandi festa og samstaða eru meginforsendur þess, að alger sigur megi vinnast. Á öðrum sviðum hafa ekki síður orðið breytingar við stjórnarskiptin. Í hinu stöðuga stríði við verðbólguna kunni viðreisnarstjórnin ekki önnur ráð en að takmarka fyrst og fremst hlut launþega og framboð á atvinnu. Það eru gömlu íhaldsráðin. Núv. ríkisstj. varpaði slíkum leiðum fyrir borð. Þessi ríkisstj. telur kaupmátt launa, atvinnuöryggi og lífskjör almennings mikilvægustu forsendur skynsamlegrar stefnu í efnahagsmálum, því að til hvers er unnið, ef slíkt er ekki tryggt í lengstu lög? Og málið er í rauninni afar einfalt. Það er staðreynd, sem ekki verður hrakin, að atvinnuöryggi hefur aldrei verið meira né Iífskjörin betri en nú í okkar ágæta landi. Vanmáttug viðleitni sjálfstæðismanna til þess að mála skrattann á vegginn í efnahagsmálum fær ekki breytt þessum staðreyndum, jafnvel þótt Matthías Bjarnason og Geir Hallgrímsson rembist eins og rjúpan við staurinn frammi fyrir alþjóð, eins og þeir hafa gert hér í kvöld. Á sviði atvinnuveganna er sömu sögu að segja. Þar eru stórtæk áform í undirbúningi, ef ekki þegar í framkvæmd. Landbúnaðarlöggjöfin hefur t.d. verið endurskoðuð að mestu leyti og færð til nútímahorfs. Ný jarðræktarlög voru samþ. í fyrra. Er þar að finna mörg merk nýmæli. Einnig voru samþ. breyt. á lögum um innflutning búfjár, og er þar með grundvöllur lagður að nýrri landbúnaðargrein, holdanautarækt, sem vænta má mikils af. Á þessu þingi hafa verið samþ. ný búfjárræktarlög, og lög um stofnlánadeild landbúnaðarins eru til meðferðar. Er þar gert ráð fyrir ýmsum nýmælum, m.a. aðild fulltrúa bænda að stjórn sjóðsins og bættri eiginfjárstöðu sjóðsins, fyrst og fremst með auknu fram1lagi ríkissjóðs. Önnur frv., eins og t.d. jarða- og ábúðarlög, hafa verið rædd á búnaðarþingi og sýnd á Alþ., og má vænta þess, að þau verði að lögum á næsta þingi. Ég harma, að frv. að nýjum framleiðsluráðslögum hefur ekki náð fram að ganga, en það er von mín, að svo verði. Staðreyndin er sú, að á sviði landbúnaðarins hefur verið mjög mikið unnið og er hagur bænda óvenjugóður og bjartsýni ríkjandi. Ég mun nú snúa mér fyrst og fremst að málaflokkum, sem varla heyrðust nefndir á tíma viðreisnarstjórnarinnar og lítið sem ekkert í þessum umr.: skipulagshyggju og byggðajafnvægi. Ríkisstj. boðaði skipulögð vinnubrögð við framkvæmdir í stað þess handahófs, sem áður ríkti. Sérstök stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins, var sett á fót til þess að annast áætlanagerð og tryggja heildaryfirsýn með ráðstöfun opinbers fjármagns til framkvæmda. Þar er nú verið að ljúka við ýmsar mikilvægar áætlanir. Sem dæmi má nefna áætlun um stórfellda endurnýjun hraðfrystihúsanna, sem þegar er unnið eftir, byggðaáætlun fyrir Skagaströnd, sem lokið er við, en stjórn stofnunarinnar hefur ákveðið að ná skuli til Húnaflóasvæðisins alls, þar með talin öll Strandasýsla. Samtals er unnið að yfir 40 áætlunum af ýmsum gerðum og á ýmsum sviðum. Ég viðurkenni, að þetta verk mætti ganga hraðar, en staðreyndin er sú, að verkið er margslungið og að mjög mörgu þarf að gá. Áætlanir þessar munu smám saman sjá dagsins ljós og skapa öruggan grundvöll fyrir skipulegri framkvæmdir og ráðstöfun opinbers fjármagns en áður tíðkaðist. Núv. ríkisstj. lagði þegar grundvöll að öflugu átaki á sviði byggðamála. Viðreisnarmönnum þótti það mikil rausn að leggja 15 millj. úr ríkissjóði í atvinnujöfnunarsjóð á sínum tíma. Sú fjárveiting var þegar af núv. ríkisstj. aukin í 100 millj. kr. á ári og lánsheimildir veittar. Hefur þannig stórlega aukizt það fjármagn, sem byggðasjóður hefur til ráðstöfunar. Fjármagn til atvinnuuppbyggingar í dreifbýfinu hefur jafnframt verið aukið eftir ýmsum öðrum leiðum. Má benda á mikla aukningu fjármagns til stofnlánadeildar landbúnaðarins og fiskveiðasjóðs og fjármagn á fjárlögum og framkvæmdaáætlun ríkissjóðs, sem ég mun ræða nokkru nánar síðar. En jafnvægi í byggð landsins næst aldrei með því einu að stórauka fjármagn til framkvæmda í dreifbýlinu. Þetta hefur framsóknarmönnum lengi verið ljóst. Því hafa þm. flokksins hvað eftir annað lagt fram á Alþ. frv. um samræmdar framkvæmdir á þessum sviðum. Á viðreisnartímanum töluðu þeir hins vegar fyrir daufum eyrum, enda hefði þá vægast sagt framkvæmdahraði í þessum efnum mátt vera meiri, eins og Matthías Bjarnason benti réttilega á í umr. á Alþ. nú nýlega. Það þing, sem nú situr, hefur hins vegar verið sérstaklega athafnasamt á þessu sviði. Ég vil fyrst nefna stjórnarfrv., sem öll stefna að því að jafna metin á milli dreifbýlis og þéttbýlis á einn máta eða annan. Ný hafnalög gera ráð fyrir stóraukinni hlutdeild ríkissjóðs í stofnkostnaði hafna. Hafnamálasamband sveitarfélaga fær hlutdeild í áætlanagerð. Ný heildarlöggjöf heilbrigðisþjónustu verður væntanlega samþ. á næstu dögum. Er þar gert ráð fyrir nýskipan læknishéraða, ákvörðun um heilsuverndarstöðvar, 85% ríkisframlagi til byggingar heilsugæzlustöðva og sjúkrahúsa, svo að eitthvað sé nefnt. Frv. þessu er að vísu að mínu viti ábótavant um ýmislegt, en vafalaust tel ég þó, að um mikilvægar endurbætur sé að ræða, fyrir dreifbýlið sérstaklega. Ég treysti því, að frv. til laga um byggingu 1000 leiguíbúða á næstu 5 árum á vegum sveitarfélaga nái fram að ganga. Það frv. má rekja til þáltill., sem við fluttum nokkrir þm. á síðasta þingi um athugun á þörf fyrir leiguíbúðir í dreifbýlinu og um ráðstafanir til að bæta úr þeirri þörf. Athugun leiddi í ljós, að þörfin er sízt minni en við töldum. Er gert ráð fyrir því að lána 80% af byggingarkostnaði afborgunarlaust fyrstu 3 árin, en endurgreiðist síðan á 30 árum. - Það er að sjálfsögðu rétt, sem hér hefur komið fram, að tryggja verður fjármagn til slíkra framkvæmda, en lögin eru til alls fyrst, og ég er sannfærður um, að ekki mun standa á fjármagni. - Ég vil einnig vekja athygli á því, að nú rennur rúmlega 1/3 af því fjármagni, sem Húsnæðismálastofnunin hefur til ráðstöfunar, þ.e.a.s. 412 millj. kr. í Breiðholtsframkvæmdir einar, og er þeim brátt lokið. Það er ekki nóg að stuðla að aukinni atvinnu og atvinnuöryggi. Íbúðir verða að vera fyrir hendi fyrir það fólk, sem vill setjast að á slíkum stöðum. Húsnæðismál dreifbýlisins eru að mínu viti einn versti þrándur í götu eðlilegrar byggðaþróunar. Með þessu frv. er stigið mikilvægt spor í rétta átt. Að rafvæðingu dreifbýlisins er unnið með endurnýjuðum krafti eftir lognmollu viðreisnarstjórnarinnar á þessu sviði samkv. 3 ára áætlun, eins og kunnugt er. Við þá áætlun mun verða staðið. Þetta kemur greinilega fram í framkvæmdaáætlun ríkissjóðs, sem nú liggur fyrir Alþ. Fjárveiting til rafvæðingar dreifbýlisins hefur verið aukin í meðferð þingsins um 40 millj. kr., til þess að standa megi við gerða áætlun að öllu leyti. Jafnframt hefur verð gerð breyting á orkulögum á þessu þingi, þar sem gert er ráð fyrir því, að lána megi allan kostnað vegna mótorrafstöðva, að meðtöldum kostnaði við flutninga og uppsetningu, þar sem ekki verður kostur á orku frá samveitum. Einnig var í meðferð Alþingis ákveðið að heimila aukin lán til vatnsaflsstöðva úr 2/3 af kostnaði í 3/4. Þá vil ég nefna undirbúningsfyrirtæki vegna þörungavinnslu að Reykhólum. Á vegum þess fyrirtækis er nú verið að ljúka endurskoðun áætlana, og bendir allt til þess, að þær standist og munu þá framkvæmdir hefjast á þessu vori og framleiðsla á næsta ári. Austur-Barðastrandarsýsla hefur verið með einna lægstar meðaltekjur á öllu landinu. Það mun gerbreytast með þessari framkvæmd. Á þessu þingi hafa alþm. sjálfir einnig verið athafnasamir í byggðamálum, m.a. hafa sjálfstæðismenn lagt á það ríka áherzlu að reka af sér slyðruorðið. Æði oft hafa þó þessar tilraunir verið heldur broslegar. T. d. má nefna, að nýlega lagði ég fram ásamt Tómasi Árnasyni frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að standa að „Breiðholts“-framkvæmdum í dreifbýlinu, svipuðum þeim, er Reykjavík hefur notið á síðustu árum. Það skal viðurkennt, að frv. þetta kom fram seint. Ég gerði mér ekki grein fyrir því, fyrr en ég fór að skoða húsnæðismálalögin ítarlega, að viðreisnarstjórnin hafði árið 1970 gert sér lítið fyrir og fellt slíka heimild fyrr aðra landshluta en Reykjavík úr lögum. Kom þar fram viðhorf þeirrar stjórnar og þeirra, sem þá réðu, til dreifbýlisins. En viti menn, nálægt því tveimur vikum eftir að við lögðum fram frv. okkar, birtist frv. um sama efni, og það er frá engum öðrum en Þorvaldi Garðari Kristjánssyni, sem hefði þó átt að vera Ijósar aðgerðir viðreisnarstjórnarinnar, auk þess var hann í stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar lengi vel. Matthías Bjarnason hældi sér hér áðan af þáltill. þeirra sjálfstæðismanna í byggðamálum. Staðreyndin er sú, að ég flutti fyrir nokkru þáltill. ásamt Vilhjálmi Hjálmarssyni og Stefáni Valgeirssyni um mörkun almennar stefnu í byggðamálum. Um það bil tveimur vikum seinna birtist þáltill. frá 9 sjálfstæðismönnum um sama efni. Till. okkar hefur fengið afgreiðslu frá n. og verður væntanlega afgreidd á þessu þingi. Er gert ráð fyrir því að taka verulegt tillit til viðleitni þeirra sjálfstæðismanna, enda sjálfsagt að fagna breyttu hugarfari og stuðla að sem mestri samstöðu í þessu mikilvæga máli. Enn sannast málshátturinn: „Oft vaknar við beiskan drykk“. Stjórnarandstaðan hefur reynzt sjálfstæðismönnum sem beiskur drykkur, en í afstöðu sinni til byggðamála hafa þeir sannarlega haft gott af honum, enda mun skynsamlegast af þjóðinni að halda þeim í stjórnarandstöðu sem lengst. Ég vænti mikils af því starfi, sem unnið verður á næstunni samkv. umræddri þáltill. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að á næsta þingi verði unnt að afgreiða ýmis lög, sem marka munu nýja stefnu í byggðamálum, ekki aðeins í þágu dreifbýlisins, heldur landsins alls, því að jafnvægi og heilbrigð þróun í byggð okkar lands er eitt af mikilvægustu málum allra Íslendinga. Störf þessarar ríkisstj. einkennast ekki sízt af stórhug í framkvæmdum. Svo hefur verið um allar þær ríkisstj., sem Framsfl. hefur veitt forstöðu. Það er nánast ótrúlegt t.d., hve mikið tókst að framkvæma á erfiðleikaárunum fyrir stríð. Nú blasir þörfin alls staðar við eftir 12 ára íhaldsstjórn. Ég hef áður nefnt sveitarafvæðingu. Aðrar framkvæmdir í raforkumálum eru einnig miklar á framkvæmdaáætlun. Er t.d. gert ráð fyrir fjármögnun samkv. áætlun um 47 millj. kr. til Lagarfossvirkjunar, um 96 millj. kr. til Mjólkár og 80 millj. kr. til Laxárvirkjunar. Einnig má nefna 4 millj. kr. til Blævardalsárvirkjunar. Þarna er einnig gert ráð fyrir 200 millj. kr. í Skeiðarársandsveg og 25 millj. kr. í Djúpveg, 42 millj. kr. í hafnir og flugvelli samkv. Norðurlandsáætlun, en 150 millj. kr. er ráðstafað til vegaframkvæmda á Norðurlandi, eins og heitið var, fyrst og fremst með eflingu vegasjóðs á fjárlögum. Aðeins vinnst tími til þess, að nefna þannig örfá dæmi um stórhug í framkvæmdaáætlun, sem mun leggja grundvöllinn að bættum lífskjörum um land allt. Góðir hlustendur. Störf núv. ríkisstj. einkennast af stórhug. Þau einkennast af festu og sigurvissu í landhelgismálinu, af réttlátari tekjuskiptingu, af atvinnuöryggi og bættum lífskjörum í efnahagsmálum, af róttækum umbótum á öllum sviðum atvinnumála, af viðurkenningu á mikilvægi byggðajafnvægis og skipulagshyggju og af framsókn á öllum sviðum opinberra framkvæmda. Þetta er æðiólíkt íhaldsstefnu viðreisnarstjórnarinnar. En við, sem styðjum þessa ríkisstj. leggjum áherzlu á fleiri og jafnvel enn mikilvægari grundvallarbreytingar. Við viljum gegna skyldum okkar við landið þannig, að við skilum afkomendum okkar betra landi en við tókum við, og við viljum setja markið hátt og stefna að auknum lífsgæðum í víðtækari merkingu öllum til handa, en ekki aðeins að bættum lífskjörum í þröngri merkingu. Það var með þetta í huga, sem fjármagn til náttúruverndar var margfaldað á fjárl. þessa árs. Þá kom íhaldsandinn einna gleggst fram, er málsvari sjálfstæðismanna, Matthías Bjarnason, sem hér talaði áðan, hneikslaðist sem mest á þeirri fjárveitingu í umr. um fjárl. fyrir áramótin. Ávallt hefur verið ljóst, að stórhuga framfarastefna getur verið erfið í framkvæmd. T.d. getur verið erfitt að nú jafnvægi í efnahagsmálum með auknum kaupmætti og atvinnuöryggi og mikilli samneyzlu, enda skal það viðurkennt, að ekki hefur tekizt að ná þeim tökum á dýrtíðinni, sem að er stefnt. Ég vil taka það fram, að ég var ekki hlynntur gengisfellingunni fyrir áramótin. Hins vegar viðurkenni ég, að það var litill munur á þeim bráðabirgðaráðstöfunum, sem þá komu til greina. Hið mikilvæga er, að samstaða náist á n.k. hausti um róttækar aðgerðir í dýrtíðar- og efnahagsmálum. Flestum mun nú vera orðið ljóst, að ekki verður komizt hjá því, að gera verulegar breytingar á vísitölugrundvellinum. Hinn mikli hraði, sem vísitalan veitir dýrtíðarskrúfunni, er sízt af öllu launþegum til góðs. Slíkt leiðir aðeins til gengisfellinga þriðja eða fjórða hvert ár, ef ekki oftar. Þetta er eitt stærsta viðfangsefnið á næsta leiti. Að því mun verða unnið í fullu samráði við launþega í landinu, og það er sannfæring mín, að sú samstaða mun nást, sem nauðsynleg er, því að hver vill fórna núv. framfarastjórn, stjórn vaxandi kaupmáttar og atvinnuöryggis og batnandi lífskjara og lífsgæða, fyrir nýtt viðreisnartímabil? Hver vill uppgjöf í landhelgismálinu? - Góða nótt.