Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fyrra voru gerðar nokkrar breytingar á lögum um skemmtanaskatt og þjóðleikhús frá 1927. Meðal annars var í þeim breytingum lagt sérstakt gjald á kvikmyndasýningar og dansleiki, og rennur það gjald í menningarsjóð. Þetta gjald nemur 1 kr. af seldum aðgöngumiða á kvikmyndasýningar og 2 kr. á seldan aðgöngumiða á dansleik. Þó er það með þeim undantekningum, að ekkert gjald er á aðgöngumiðum að barnakvikmyndasýningum og 2 kr. gjaldið á seldum aðgöngumiðum að dansleikjum nær ekki til sveita og til kauptúna, sem hafa undir 1.500 íbúa. Nokkur vafi þykir leika á því, hvort þessi gjöld eiga einnig að hvíla á sýningum, sem eru undanþegnar skemmtanaskatti skv. 1. Gr. laganna, og til þess að taka af öll tvímæli um það er þetta frv. flutt. Samkvæmt frv. er ætlazt til, að þetta gjald skuli greitt af öllum kvikmyndasýningum, þótt þær séu undanþegnar skemmtanaskatti skv. 1. gr., en breytir náttúrlega ekki hinum kvikmyndasýningunum, sem nefndar eru í 4. gr., þ.e.a.s. barnasýningum. Um gjaldið af dansleikjunum er það að segja, að skv. frv. er ætlazt til, að það leggist ekki á þá dansleiki, sem njóta undanþágu skv. ákvæðum 1. gr. laganna, en í henni er sagt, að ráðh. hafi heimild til þess að veita undanþágu frá skemmtanaskatti, eins og þar er nánar tiltekið. Reglan verður þá þessi skv. frv., að gjaldið skal greiða af seldum aðgöngumiðum að kvikmyndum, þótt þær séu undanþegnar skemmtanaskatti skv. 1. gr. laganna, en gjaldið skal ekki greiða af dansleikjum, sem njóta undanþágu skv. heimild í 1. gr. laganna. Hér eru því tekin af öll tvímæli um þessi efni. Menntmn. hefur athugað frv. þetta á tveimur fundum og mælir einróma með samþykkt frv. Tveir nm. hafa þó skrifað undir með fyrirvara, en það kom ekki fram á nefndarfundi, í hverju sá fyrirvari væri fólginn. Við 1. umr. þessa máls óskaði hv. þm. V-Sk, nokkurra upplýsinga um félagsheimilasjóð, og hét ráðh. því að velta slíkar upplýsingar við þessa umr. Þær upplýsingar lágu fyrir á síðari fundi n., og mun hæstv. menntmrh. væntanlega ræða um þær.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. skjóta og góða afgreiðslu á þessu frv., sem hér er nú til 2. umr. Við 1. umr. málsins var þeirri fyrirspurn beint til mín af hv. þm. V-Sk., hvernig hag félagsheimilasjóðs væri nú varið, eftir þær ráðstafanir til tekjuöflunar, sem gerðar voru á s.l. vori. Ég gerði ráðstafanir til þess, að þessar upplýsingar lægju fyrir hv. n., eins og formaðurinn hefur upplýst að orðið hafi, en ég skal skýra hv. dm. frá því í fáeinum orðum, hvernig þessum málum er varið, þar eð gera má ráð fyrir, að hv. deildarmenn hafi áhuga á að vita staðreyndir varðandi þetta mál. Rétt er kannske, að ég geri svolitla grein fyrir staðreyndum varðandi félagsheimilasjóðinn undanfarin ár. Fjárfesting vegna byggingar félagsheimila, frá því að félagsheimilasjóður tók til starfa, hefur verið sem hér segir, en lögin tóku gildi á árinu 1948: 1948 3.5 millj., 1949 1.9 millj., 1950 1.9 millj., 1951 1.9 millj., 1952 fer þetta mikið stökk upp á við, upp í 3.9 millj., 1953 3.7 millj., 1954 4.2 millj., 1955 5.9 millj. og 1956 annað gífurlegt stökk upp á við, upp í 9.4 millj., og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um fjárfestingu í ár í félagsheimilum um land allt, má gera ráð fyrir, að fjárfestingin í ár verði um 10 millj. kr. Alls hefur þá fjárfesting í félagsheimilum frá stofnun félagsheimilasjóðs numið um 46 millj. kr. Í gildandi lögum um félagsheimilasjóð er stjórn hans heimilað að veita félagsheimilum byggingarstyrk, er nemi allt að 40% byggingarkostnaðar. Fyrsta árið var svo gert ráð fyrir, að í félagsheimilasjóð rynnu 50% skemmtanaskattsins, en það var þegar á árinu 1949 rýrt ofan í 40%, og 1951 var hlutdeild félagsheimilasjóðs í skemmtanaskatti rýrð ofan í 35%, og var það - bara þessi 35% - allt þangað til á s.l. vori, að samþ. var stjórnarfrv. um, að hlutdeild félagsheimilasjóðs í skemmtanaskatti skyldi aftur aukin upp í 50%, eins og hún hafði verið fyrsta árið, sem lögin voru í gildi. En þær tekjur, sem félagsheimilasjóður hefur fengið af skemmtanaskatti, hafa frá upphafi numið sem hér segir: 1948 1.2 millj., 1949 1.2 millj., 1950 1.1 millj., 1951 1.1 millj., 1952 1.1 millj., 1953 1.3 millj., 1954 1.6 millj., 1955 1.6 millj., 1956, sem að vísu eru ekki fyllilega komin reikningsskil fyrir enn þá, verða tekjurnar þar 2 millj. Nákvæmari tölur get ég ekki nefnt, því að endanleg reikningsskil liggja ekki fyrir. Áætlunin, sem gerð hefur verið um árið 1957, en er þó varleg, nemur 2.4 millj. kr. En í sambandi við það er þess að geta, að ákvæði um hina auknu tekjuöflun koma ekki til framkvæmda, fyrr en á miðju yfirstandandi ári. Að skattstofninum alveg óbreyttum ætti að mega gera ráð fyrir því, að tekjur félagsheimilasjóðs yrðu á næsta ári 2.8 millj. kr. varlega reiknað, en þar eð gera má ráð fyrir því, að aukning verði á skattinum vegna aukinnar mannfjölgunar og slíkra atriða, auk þess sem búast má við, að skattstofninn gefi nokkru meiri tekjur vegna minnkandi undanþáguákvæða, mun óhætt að gera ráð fyrir því, að hlutdeild félagsheimilasjóðs á næsta ári verði ekki undir 3 millj. kr. Á árinu 1956 hefði sjóðurinn þurft að hafa yfir að ráða 4.7 millj. kr. til þess að geta styrkt allar félagsheimilabyggingar með 40% framlagi, en hafði aðeins yfir að ráða um 2 millj. kr. En miðað við það, að fjárfestingin verði 10 millj. kr. á yfirstandandi ári, er augljóst, að til þess að geta greitt 40% styrk af byggingarkostnaði, þyrfti sjóðurinn að hafa yfir að ráða um 4 millj. kr. En kunnugir telja, að fjárfestingin á árunum 1956 og á yfirstandandi ári sé óvenjulega mikil, enda tekur hún stökk úr 5.9 millj. 1955 upp í 9.4 millj. 1956 og er áætluð 10 millj. kr. núna, þannig að svo mikil fjárfesting sé algerlega óvenjuleg og ekki þurfi að reikna með henni framvegis, þar eð óþarfi sé að miða tekjuöflunaráætlanir handa félagsheimilasjóði við svo mikla fjárfestingu. Stjórn félagsheimilasjóðs, eða íþróttafulltrúi fyrir hennar hönd, gerði á s.l. vori áætlun um, að reikna mætti með árlegri fjárfestingu í félagsheimilum á næstu árum um talsvert árabil um 7 millj. kr. á ári. Þá áætlun hefur hann enn endurnýjað eða staðfest í bréfi nú. Miðað við það, að eðlileg fjárfesting í félagsheimilum verði á næstunni um 7 millj. kr., er sá hámarksstyrkur, sem gert er ráð fyrir úr félagsheimilasjóði, 2.8 millj. kr. á ári, en einmitt við þessa tölu voru þær ráðstafanir miðaðar, sem gerðar voru á s.l. ári, þegar félagsheimilasjóði voru tryggðar a.m.k. 2.8 millj. kr. árlegar tekjur með því að fá honum aftur helming af skemmtanaskatti, og má þó raunar gera ráð fyrir því, að tekjurnar verði heldur meiri. Það mun óhætt að gera ráð fyrir því, eins og ég gat um áðan, að tekjur af skemmtanaskatti 1958 og framvegis, ef ekki verða gerðar lagabreytingar í aðra átt, verði aldrei undir 6 millj. kr., þannig að hlutur félagsheimilasjóðs ætti að geta orðið ekki minni en 3 millj. kr. En með því móti er séð fyrir árlegum þörfum hans framvegis. Hitt er síðan annað mál, að vegna þess að undanfarin ár hefur hlutdeild félagsheimilasjóðs í skemmtanaskattinum verið of lítil, óeðlilega lítil, miðað við upphaflegar fyrirætlanir, þá er um að ræða byggingar, sem eðlilegt er að styrkja til viðbótar því, sem þegar hefur verið unnt að gera, þannig að þær geti einnig fengið styrk, er nemi um 40% af sínum byggingarkostnaði. Hvernig fram úr því máli verður ráðið endanlega, vil ég ekki um fullyrða núna, aðeins láta þess getið, að nú virðast málefni félagsheimilasjóðs vera komin í það horf, að tekjur hans standi undir eðlilegri árlegri fjárfestingu í félagsheimilum. Vonir standa til þess, að tekjurnar verði meiri, en sem því nemur, þannig að unnt verði sem allra fyrst að inna af hendi þær greiðslur, sem stjórn félagsheimilasjóðsins og ég tel bráðnauðsynlegt að inna af hendi sem allra fyrst, þ.e.a.s. greiðslur til þeirra aðila, sem enn hafa ekki fengið 40% styrk vegna byggingarkostnaðar sinna félagsheimila.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Árn. og ég skrifuðum undir nál. um mál þetta með fyrirvara, og var það tekið fram í n., að út af fyrir sig hefðum við ekki við þá leiðréttingu að athuga, sem stjórnarfrv. fer fram á. Fyrirvarinn miðast við það, að við erum ekki sammála þeirri tekjuöflun, sem ákveðin var á síðasta þingi um fjáröflun til vísindasjóðs o.fl. Þá var svo ákveðið, að leggja skyldi aukagjald á alla aðgöngumiða kvikmyndahúsa og enn fremur á dansleiki. Þessi ákvæði virðast ekki hafa verið nægilega skýr, og er þetta frv, flutt til staðfestingar á þeim skilningi, sem ráðuneytið hefur haldið fram að réttur væri, en ekki verið viðurkenndur af öllum aðilum. Sem sagt þetta frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins um að gera þessi ákvæði skýrari og staðfesta þann innheimtu-„praksis“, sem hafður hefur verið, og út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. Fyrirvarinn miðar að hinu. Í sambandi við þetta vil ég minnast á það, að nú hefur verið lagt fram frv. í Nd. á þskj. 133, flutt af hv. 1. þm. Reykv., sem miðar að því að breyta fjáröflun í þessu skyni, eins og gerð var grein fyrir á síðasta þingi, og skal ég ekki fara út í það mál frekar hér, en aðeins taka þetta fram til skýringar á þeim fyrirvara, sem ég og hv. 2. þm. Árn. gerum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi hag félagsheimilasjóðs. Það er að vísu erfitt að grípa svona tölur, sem lesnar eru upp. En mér skilst þó, að æði mikið fé vanti, til þess að hægt sé að fullnægja þörfum sjóðsins. Að vísu sagði hæstv, ráðh., að hann byggist við, að tekjur sjóðsins eftir aukninguna mundu fullnægja árlegri þörf sjóðsins. En ég vil þá leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hafi þá reiknað með þeirri viðbót, þeirri stórfelldri fjölgun aðila, sem eiga kröfu á hendur sjóðsins nú, eða hvort hann á eingöngu við það, eins og það var áður, þ.e. félagsheimilin aðallega í dreifbýlinu. Það skiptir vitaskuld miklu máli, hvort það er aðeins hin árlega þörf sjóðsins eftir byggingum í dreifbýlinu, eða hvort það nær einnig til þeirrar miklu fjölgunar, sem var ákveðin á síðasta þingi. Ef hæstv. ráðh. getur upplýst þetta, þætti mér vænt um það.



Herra forseti. Ég bað íþróttafulltrúa, sem fer með framkvæmdastjórn félagsheimilasjóðs, um að segja ráðuneytinu sína skoðun á því, hver yrði þörf fyrir fé úr félagsheimilasjóði skv. lögunum, eins og þau eru nú, þ.e.a.s., hvernig hann vildi áætla fjárfestingu til félagsheimila á næstu 5 árum að meðaltali skv. núgildandi reglum, sem gilda um rétt til sjóðsins. Hans svar um þetta efni var: 7 millj. kr. - Nú er þetta að vísu áætlun hjá honum, sem ég vil ekki gera of mikið úr og veit, að hann vill ekki heldur láta gera of mikið úr, en hygg þó, að hann hafi byggt á reynslunni undanfarin 5 ár og kynnt sér þær fyrirætlanir, sem uppi eru í hinum ýmsu héruðum og kaupstöðum um byggingu félagsheimila. Slíkar tölur eru auðvitað ágizkun einber, og ég vil ekki upp úr því leggja of mikið. Þetta var samt sem áður það, sem maður hafði við að styðjast, þegar ráðstafanir til tekjuöflunar voru gerðar á s.l. vori. Og miðað við þessar áætlanir ætti, eins og ég sagði áðan, núverandi tekjuöflun að duga til að standa undir árlegum framkvæmdum. Hitt er svo óleyst mál, svo að ég segi það aftur, hvernig á að ráða fram úr þeim vandkvæðum, sem fjárskortur um undanfarin ár hefur skapað. En það er í rauninni annað mál. Að síðustu vil ég svo aðeins geta þess, að aldrei hafa verið uppi till. um að ætla félagsheimilasjóði meiri hlut af skemmtanaskatti en helming, en 50 af hundraði, enda kæmist Þjóðleikhúsið ekki af með minna, en það hefur nú, þ.e. hinn helminginn. Það þyrfti því, ef reynsla næsta árs eða næstu ára sýndi, að væntanleg fjárfesting yrði meiri en umræddar 7 millj., og Alþ. væri reiðubúið til þess að styðja slíkar framkvæmdir með sama hætti og undanfarið, að gera sérstakar fjárveitingarráðstafanir til að efla félagsheimilin. Og ég tel raunar, að hér sé um svo ágætar framkvæmdir að ræða, að það komi sannarlega til athugunar, ef reynslan sýnir, að fjárfesting verður áfram jafnmikil og hún hefur verið s.l. 2 ár. En það er mál, sem bíður síns tíma og reynslan verður að skera úr um.



Herra forseti. Allshn. hefur á fundi sínum athugað frv., sem fyrir liggur. N. varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Var einn þm., hv. þm, V-Sk. (JK), andvígur frv. í heild og mun hann skila séráliti. Meiri hl. n, leggur hins vegar til, að frv. verði samþ. með nokkrum minni háttar breytingum. Eru brtt. þær á þskj, 135 og þarfnast ekki mikilla skýringa. Sú fyrsta er þess efnis, að í stað orðanna „frambjóðendur og umboðsmenn framboðslista“ í síðari efnismálsgr. 1. gr. frv. komi: frambjóðendur og umboðsmenn þeirra eða framboðslista. Önnur till. er aðeins um breytt orðalag á 3. gr. Í þriðju till. er því bætt inn í 4. gr., að kjörstjórn skuli senda kjörskráreintök, sem notuð hafa verið við kosningu, í innsigluðum umbúðum til yfirkjörstjórnar. Fjórða og fimmta till. eru aðeins um það, að í stað „önnur auðkenni“ í 5. og 6. gr. komi: önnur slík auðkenni. Loks er í sjötta lið lagt til, að síðari efnismálsliður 8. gr. frv. verði felldur niður. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar brtt. meiri hl. n., þær skýra sig í rauninni sjálfar. - Einn nm., hv. 11. landsk. þm., var fjarverandi og tók því ekki þátt í afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég býst við, að hæstv. forseta sé kunnugt um, að það er á leiðinni nál. frá minni hl. allshn. Ég kann ekki við það, að málið sé rætt hér og tekið til fullnaðarmeðferðar hér við þessa umr., án þess að nál. liggi fyrir, og ég óska þess, að hæstv. forseti hinkri nokkrar mínútur eftir nál., svo að hægt sé að halda áfram á þinglegan máta hér.

Forseti (BSt): Þegar ég frestaði fundinum áðan, var það með tilliti til þess, að nál. frá hv. minni hl. allshn. var ekki komið, og að ég til tók klukkan hálfþrjú, að fundurinn ætti að hefjast, var sökum þess, að þá var mér lofað því, að þetta nál. yrði komið, og nú hefur hv. d. samþ. þau afbrigði, að málið megi takast fyrir. Nú á ég von á nál. á hverri stundu, og er nú að vísu leiðinlegt að fresta fundi hvað eftir annað, en það skal þó verða tekið til greina, þar sem það er ósk hv. þm., og fundi frestað til klukkan þrjú. Þá vona ég að nál. verði komið.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. forseta fyrir þá sanngirni, sem hann sýndi hér áðan að fresta fundi í nokkrar mínútur, til þess að öll þskj. gætu legið fyrir. Annars eru vinnubrögðin í sambandi við þetta frv, með eindæmum. Þegar málið er lagt hér fram, er það óðara sett á dagskrá til 1. umr., án þess að mönnum gefist tími til þess að lesa frv. og því síður að kanna innihald þess í sambandi við kosningalögin. Svo er málið knúið áfram í n. með miklum hraða, án þess að nokkur veruleg athugun væri á því gerð. Þó er frv. sjálft úr hófi flausturslega samið og ýmis ákvæði þess svo úr garði gerð, að það er nánast hlægilegt að setja slíkt í löggjöf. Hv. meiri hl. allshn. hefur reynt að sníða verstu gallana af frv. Þetta er virðingarvert út af fyrir sig, en engan veginn fullnægjandi, því að vegna þeirrar stefnu, sem frv. markar, verður það alltaf óskapnaður. Hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir segja, að tilgangurinn með þessu frv. sé sá að reyna að skapa frið um kjördaginn. Allir, sem nokkuð þekkja til, hljóta að viðurkenna, að með frv. er einmitt stefnt í þveröfuga átt, enda vita allir, að tilgangurinn með frv. er ekki sá að skapa meiri frið um kjördaginn. Hann er allt annar. Tilgangurinn er sá að torvelda kjósendum að neyta atkvæðisréttar síns. Það er ótti við dóm kjósenda, sem hér gægist fram. Þess vegna er á allan máta reynt að torvelda mönnum að neyta atkvæðisréttar síns, m.ö.o., eins og ég gat um þegar við 1. umr., er hér stefnt í einræðisátt, og ég tel þetta gersamlega ósamboðið lýðræðisþjóðskipulagi. Ég hef gert nokkuð ýtarlega grein fyrir afstöðu minni í nál. á þskj. 149. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara í gegnum það ýtarlega, því að það liggur frammi hjá hv. dm. Ég hef einnig leyft mér að flytja brtt. við 2. gr., að í stað þess, að kosningu skuli slitið klukkan 23, komi kl. 24, þ.e.a.s., að kjördagurinn sé látinn renna út, þegar kosningu er slitið, sé ekki verið að klípa aftan af honum. Hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar ræða mikið um frið í sambandi við þetta frv., og þeim friði hyggjast þeir ná með því að takmarka kosningarréttinn, takmarka rétt kjósenda, sem láta í ljós vilja sinn við almennar kosningar, Vafalaust kysi hæstv, ríkisstj, helzt að ganga skrefi lengra. Hún kysi að banna stjórnmálaflokka, hún kysi að færa sig inn í ríki kommúnistanna, þar sem allir stjórnmálaflokkar eru bannaðir og allar umr. um stjórnmál, nema það sé í anda ríkisstjórnanna. Þetta er það, sem gægist hér fram. Þá er skammt yfir í ríki kommúnistanna, en þetta er máske stefnan. Ég mun ekki hafa þessi orð fleiri. Eins og ég gat um, tel ég ýmsar þær brtt., sem hv. meiri hl. flytur á þskj. 135, standa til bóta, en þær nægja vitaskuld ekki til þess að gera frv. þannig úr garði, að það geti talizt aðgengilegt. Ég legg því til, að frv. verði fellt.

Forseti (BSt): Hv. þm. V-Sk. (JK) sagði í upphafi ræðu sinnar, að meðferð þessa máls væri með eindæmum, og færði það m.a. til, að það hefði verið tekið á dagskrá sama daginn og frv. var lagt fram. Hv. þm. veit það vel, að þetta er ekki rétt, að það sé með nokkrum eindæmum. Þetta er þvert á móti ákaflega venjulegt, þegar líður að þinghléi eða þinglausnum, að stjórnarfrv. eru gjarnan tekin á dagskrá sama daginn og þau eru lögð fram. Því höfum við báðir oftsinnis verið vitni að og báðir stutt þau mál undanfarið. Ég mótmæli því algerlega, að svo miklu leyti sem ég kann að eiga þessar ádeilur, að ég hafi beitt neinu ofbeldi sem forseti í þessu máli.

Ég ásaka ekki hæstv. forseta.

Ja, fyrir að taka frv. á dagskrá, skilst mér.



Herra forseti. Ég var svo óheppinn að vera fjarverandi s.l. mánudag. Hélt ég nú satt að segja, að það væri óhætt að fá frí einn dag, og uggði ekki að mér, að slíkur fjörkippur mundi færast í störf d. þennan eina dag, sem ég var fjarverandi. En það var nú svo. Að kvöldi þess dags var búið að leggja fram frv. til breytinga á lögum um kosningar til Alþingis og ekki nóg með það, heldur búið að vísa því til n. Finnst mér í þessu efni vera gerð meiri krafa til hv. allshn. Ed. um, að hún hristi þetta frv. fram úr erminni á minna en einum sólarhring, heldur en þeirrar n., sem kosin var fyrir mörgum árum til þess að endurskoða kosningalögin í heild, en ekki er farin að skila áliti enn. Hygg ég, að rétt væri að spyrja um, hvað dveldi fulltrúana í þeirri nefnd. Mér hefur ekki gefizt kostur á að líta á nál. minni hl. allshn. fyrr en nú, að ég rétt renndi yfir það augunum, eftir að það var lagt fram, en þá hafði fundi verið tvífrestað, til þess að það næði því að verða lagt fram nú. En ég verð að lýsa því yfir strax, að ég er að meginefni til alveg sammála hv. þm. V-Sk., bæði um það, er segir í nál. hans, og einnig um þá brtt., sem hann hefur borið fram á þskj. 138. Ég vil sérstaklega vekja athygli á einni gr. í nál. hv. þm., en þar segir: „Við setningu stjórnarskrár og kosningalaga undanfarna áratugi hefur það jafnan verið stefna og tilgangur löggjafans að gera kjósendum auðveldara fyrir um að neyta atkvæðisréttar síns, bæði á þá lund að rýmka kosningarréttinn frá því, sem áður var, og fremur hvetja menn og örva til þess að neyta hans heldur en að gera það torveldara.“ En ég hygg, að það, sem lesið verður út úr þessu frv. við fljótan yfirlestur, gangi allt í þveröfuga átt, og það álit ég illa farið. Ég vil því aðeins lýsa því yfir, að ég mun styðja brtt. hv. þm. V-Sk., því að ég álít, að það sé ekki farið fram á of mikið, þó að kjósendum sé leyft að neyta kosningarréttar síns, þessa mikilvæga og dýrmæta réttar, til loka kjördags.



Herra forseti. Það má að sjálfsögðu lengi deila um það, hvaða tímatakmörk skuli setja um lok kjörfundar. Það mál er þess eðlis, að ekki er óeðlilegt, að sitt sýnist hverjum. En hitt held ég að flestir séu sammála um, að óheppilegt sé, að kjörfundur standi fram á næsta dag eftir kjördag, en slíkt hefur, svo sem kunnugt er, átt sér stað, bæði hér í Reykjavík og sjálfsagt í öllum eða flestum stærri kaupstöðum landsins undanfarið. Með ákvæðum hins nýja frv. er gert ráð fyrir, að þessi háttur falli niður, og tímamarkið er sett kl. 23, þó þannig, að þeir, sem þá hafa gefið sig fram til kosningar, fái að kjósa. Frá mínu sjónarmiði er þetta eðlilegt og skynsamlegt, þótt öðrum kunni að sýnast á annan veg þar um. Víða erlendis og það hjá viðurkenndum lýðræðisþjóðum er kosningu lokið miklu fyrr að kvöldi, en hér er gert ráð fyrir. Þannig mun það vera, að því er mér er tjáð, bæði í Bretlandi og Vestur-Þýzkalandi, að þar er kosningu lokið kl. 8 að kvöldi, að vísu hefst kosning þar kl. 8 að morgni, í stað þess að hér hefst hún kl. 10. En þar stendur kosningin tólf klst., en hér er gert ráð fyrir, að hún geti staðið 13 klst. Bæði Bretar og Vestur-Þjóðverjar eru viðurkenndar lýðræðisþjóðir, og mun engum detta í hug að vilja bera löggjafarþingum þessara þjóða á brýn ofbeldi í þessu sambandi, þótt þar sé við haldið löggjöf á þennan veg. Ég tel, að öll rök bresti fyrir þeim fullyrðingum, að frv. þetta miði að því að taka upp óhæfilegar takmarkanir á kosningafrelsi. Slíkar staðhæfingar falla um sig sjálfar, enda þótt ekkert sé eðlilegra, en að sitt geti hverjum sýnzt um þessi tímatakmörk. Mig furðar ekki á því, þó að menn séu ekki allir sammála um þau. E.t.v. mundu sumir vilja hafa þarna skemmri tíma og aðrir lengri. Áróður og smölun á kosningadaginn er í mínum augum til mikilla lýta á yfirbragði kosninganna, og ég tel rétt, að úr þessu verði dregið, eins og frv. miðar að. Það má einnig deila um það, hversu langt skuli ganga í þeim efnum, og hefur að sjálfsögðu hver sín sjónarmið þar um. En það er skoðun mín, að hver maður eigi að ráða því sjálfur, hvort hann neytir kosningarréttar síns eða ekki, og hann eigi að hafa frið um sínar ákvarðanir um það. Það er að sjálfsögðu einkamál hvers og eins, hvort hann neytir atkvæðisréttar, á sama hátt og það er einkamál hvers og eins, hverjum hann ljær atkvæði sitt. Frumvarpsákvæðin miða því að þessu leyti í rétta átt, þótt e.t.v. megi, eins og ég sagði áðan, deila um það, hversu langt skuli í þessu ganga. En ég álít, að það sé alrangt hjá hv. þm. V-Sk., að nokkur rök séu fyrir því að halda því fram, að frv. sé sett til þess að torvelda kosninguna af ótta við kjósendur. Slíkar fullyrðingar eru naumast svaraverðar frekar en það, að með þessu frv. sé stefnt í einræðisátt, eins og hann hafði orð um. Mér nægir um þetta að vísa til þess, er ég lét hér getið áðan um þessar tvær þjóðir, sem láta kosningu ljúka kl. 8 að kvöldi, og enginn hefur talað um, svo að ég viti, að þær séu bendlaðar við einræði eða ofbeldi.