Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti við því að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 115, um læknisfræðinám, frá Vigdísi Hauksdóttur.

Til svara eru fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna yfirlýsingu hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur í gær um að von sé á tillögum um skuldaleiðréttingar á allra næstu dögum. Beðið hefur verið eftir þeim með mikilli eftirvæntingu, tugþúsundir heimila í landinu glíma við skuldavanda og binda sannarlega vonir við þær tillögur og mikilvægt að þær komi fram hið fyrsta og að því fólki sé rétt sú hjálparhönd sem það sannarlega þarf og hefur verið kallað eftir. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Telur hann að seðlabankastjóri og aðalhagfræðingur Seðlabankans séu að beita sér pólitískt á nefndarfundum Alþingis? Telur hann að Seðlabanki Íslands sé að beita sér gegn framgangi stjórnarmálefna eins og tillagna í skuldaleiðréttingum?

Herra forseti. Ég var ekki á fundi nefndar í gær þar sem Seðlabankinn kom í heimsókn til að ræða um þessi mál en ég hef vissulega tekið eftir þeirri umræðu sem fór af stað í kjölfarið og ætla ekki að gerast þátttakandi í þeirri umræðu um það hvaða hugsanir eða meiningar lágu að baki þeim orðaskiptum sem þar áttu sér stað og ég var ekki vitni að. Aðalatriðið er að nú er unnið í nefndum að þessum málum. Öll sú umræða sem fer fram um það sem sagt er í aðdraganda þess skiptir í sjálfu sér engu máli í samanburði við það að taka efnislega umræðu um tillögurnar þegar þær koma fram. Annað eru einhverjar getgátur sem skila engu og vangaveltur sem menn geta leikið sér með í fjölmiðlum eða í þingsal en hafa ekkert vægi á móti alvöruumræðu um vandann sem við er að etja og hvernig við tökum best á honum. Ég segi bara að ég held að það gildi hið sama fyrir Seðlabankann og þingnefndina og aðra þá sem koma að þessu máli að langbest er að umræðan fari fram á grundvelli raunverulegra tillagna.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telji ekki viðeigandi að munnhöggvast við stjórnendur Seðlabankans í opinberri umræðu eða gera þeim upp einhverjar sakir hér á nefndarfundum í Alþingi. Þeir voru ekki að gera annað en að bregðast við spurningum sem til þeirra var beint, eins og ætlast er til af gestum. Svo tek ég undir það með hæstv. fjármálaráðherra að það væri miklu betra að við gætum rætt efni þeirra tillagna sem fram koma vegna þess að mikilvægt er að við fáum fram tillögur um skuldaleiðréttingar hjá því fólki sem er að stríða við allt of mikla skuldsetningu eftir hrunið. Því miður hefur okkur í minni hlutanum ekki verið hleypt að því borði með okkar tillögur og sjónarmið og höfum þess vegna orðið að giska á hvað kunni að vera í pakkanum. Ég inni þá hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort hann staðfesti ekki yfirlýsingu Elsu Láru Arnardóttur frá því í gær um að von sé á þessu núna fyrir mánaðamótin.

Herra forseti. Legið hefur fyrir frá því snemma í sumar að nefnd sem unnið hefur að málinu á að skila í þessum mánuði og mér heyrist að ítrekað hafi verið staðfest að það muni gerast. Ég get ekki annað en staðfest að mér hefur verið sagt að nefndin muni skila í mánuðinum þannig að við eigum ekki að velkjast lengur í vafa um það. Síðan verður stóra spurningin sú hvort hér á þinginu séu menn almennt sammála um að vandinn sé til staðar sem um er rætt og svo verður að láta á það reyna hvort við getum sammælst um leiðir til að takast á við hann. Flestir eru að því er mér sýnist sammála um að mjög há skuldsetning íslenskra heimila, hvort sem borið er saman við það sem gerist í öðrum löndum eða í sögulegu samhengi hér innan lands, hlýtur að vera okkur áhyggjuefni. Í því sambandi er nærtækt að horfa til þess hversu há skuldsetningin er sem hlutfall af ráðstöfunartekjum, svo einhver mælikvarði sé tekinn.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kem hingað upp í dag er í beinu framhaldi af því sem ég vakti máls á hér í gær og varðar störf í fjárlaganefnd Alþingis. Mig langar að eiga orðastað við fjármálaráðherra í beinu framhaldi af því sem hér var sagt áðan um hvenær þessar margumræddu tillögur koma fram. Við hljótum að þurfa að hafa þær þegar við tökum afstöðu til fjárlaganna. Á morgun er aftur fundarfall í fjárlaganefnd. Fjáraukalagafrumvarpið er ekki komið fram. Síðasti dagurinn er í dag fyrir þá nefndadaga sem fram undan eru til þess að leggja mál fram, a.m.k. ef á að ræða þau þar og það er ekki á dagskrá. Tillögur til 2. umr. hafa ekki heldur litið dagsins ljós í nefndinni. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvenær við megum eiga von á því að fjáraukalagafrumvarpið komi inn til þingsins og inn til nefndarinnar. Það er nánast ómögulegt að ætla sér að vinna eitthvað af viti í fjárlögunum ef þetta liggur ekki fyrir. Það má líka vekja athygli á því, og ég bið ráðherrann að staðfesta það hér, að væntanlega dregst 2. umr. fjárlaga sem á að fara fram þriðjudaginn 3. desember. Í næstu viku eru fundir miðvikudag, fimmtudag og föstudag. Megum við eiga von á þessu inn þá? Telur hann ekki, eins og ég segi, að það þurfi að færa til 2. umr. fjárlaga? Og þá hversu mikið?

Herra forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það að þetta er ekki allt eins og þetta ætti helst að vera, þetta er ekki allt eins og ég hefði helst viljað hafa það; og það er svo sem ekkert nýtt. Ég get nefnt að á undanförnum árum hafa tekjuöflunarfrumvörpin komið mjög seint hingað inn á þingið og við gerðum athugasemdir við það. Og fjáraukinn er of seint á ferðinni miðað við það sem að var stefnt. En ég hyggst leggja fjáraukalagafrumvarpið fyrir ríkisstjórn á föstudaginn og ég vænti þess að því verði dreift á dögunum þar á eftir eftir meðferð í stjórnarflokkunum. Það er því einungis dagaspursmál hvenær fjáraukalagafrumvarpið mun liggja fyrir hér þinginu. Ég vonast síðan til þess að geta mælt fyrir því á fyrsta þingdegi í næstu viku. Varðandi fjáraukann að öðru leyti, og samhengi við fjárlagafrumvarpið og vinnuna sem er í fjárlaganefnd, er ég ekki sammála því að það að fjáraukalagafrumvarpið sé ekki komið fram stöðvi vinnu við fjárlög næsta árs. Í sjálfu sér er óheppilegt að fjárlög séu tekin til afgreiðslu áður en fjáraukinn hefur verið kláraður en þess eru þó dæmi í fortíðinni að fjáraukalagafrumvarp hafi ekki verið afgreitt fyrr en eftir að fjárlög næsta árs voru kláruð. Það eru ekki það stórar breytur í fjáraukanum að það eigi að valda miklum forsendubresti fyrir áframhaldandi vinnu við fjárlög. En þá komum við að hugmyndum til breytinga fyrir 2. umr. fjárlaga. Að venju verður það samstarfsverkefni meiri hluta nefndarinnar og vonandi nefndarinnar allrar og ráðuneytanna, og þá sérstaklega samstarfsverkefni milli fjármálaráðuneytisins og nefndarinnar, að koma því frumvarpi saman. Þess má vænta að á næstu dögum 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að fjáraukalagafrumvarpið megi bíða. En svo veltir maður því fyrir sér hverjir það eru sem ætla að leggja fram breytingartillögurnar við 2. umr. Fulltrúar meiri hlutans í fjárlaganefnd vita ekki neitt um það hvenær það verður lagt fram eða hvað þar virðist eiga að vera. Að minnsta kosti var því svarað þannig í morgun, bæði af þingmanni og aðstoðarmanni ráðherra, sem þar sat, og formanni fjárlaganefndar, að þau vissu ekkert um það. Ég er ekki sammála því að þetta þurfi og þetta hefur ekki gerst í held ég ein 30 ár, utan 2008, að fjáraukalögin hafi ekki verið afgreidd fyrr. Þrátt fyrir að tekjuöflunarfrumvörpin hafi komið seint fram á stundum er nú liðinn um það bil mánuður síðan hefðbundin afgreiðsla hefði átt að fara fram á fjáraukanum. Er það ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Ég geri engan ágreining um það að best væri ef fjáraukalagafrumvarp væri komið fram og best væri ef það væri nú þegar afgreitt. Ég tel hins vegar að það eigi ekki að standa frekari vinnu við fjárlög næsta árs fyrir þrifum að við skulum vera seint á ferðinni með það frumvarp en til stóð. Varðandi 2. umr. fjárlaga er það alveg skýrt að málið er á forræði þingsins og það er til meðferðar í nefndinni þannig að það verður á endanum nefndin, eftir atvikum meiri hluti hennar, sem mun mæla fyrir breytingum á fjárlagafrumvarpinu. Eins og venja er mun fjármálaráðuneytið eftir samráð við öll fagráðuneyti leggja fram fyrir meiri hluta nefndarinnar hugmyndir sínar að breytingum sem verða teknar til meðferðar þar innan dyra. Þetta er nákvæmlega eins og verkið hefur verið unnið fram til þessa 

Herra forseti. Ekki má hindra neytandann í að leita réttar síns um réttmæti samningsskilmála áður en fullnustu lýkur, áður en nauðungarsala fer fram. Í íslenskum lánasamningum er kveðið á um, flestum þeirra, staðlað að það megi fara fram á nauðungarsölur áður en dómstólar taka af allan vafa um lánasamningana. Evrópudómstóllinn dæmdi fyrr á árinu að þetta mætti ekki og byggir að stærstum hluta á tilskipun 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Í þeirri tilskipun frá 1993, sem átti að innleiða í síðasta lagi 1994 á Íslandi, segir að hún hafi verið innleidd að hluta og í íslenskum lögum veitir hún hæstv. innanríkisráðherra verkfæri og ábyrgð um að vernda neytendur sem frá árinu 2001 hafa tekið neytendalán, húsnæðislán. Hvað segir ábyrgðin, hver er hún í tilskipun ráðsins? Það er á ábyrgð aðildarríkjanna að tryggja að í samningunum sem gerðir eru við neytendur séu ekki óréttmætir skilmálar. Aðildarríkin skulu tryggja að óréttmæta skilmála sé ekki að finna í samningum sem seljandi eða veitandi gerir við neytendur og ef slíka skilmála er að finna þrátt fyrir allt eru þeir ekki bindandi fyrir neytendur og samningur verði áfram bindandi fyrir samningsaðila með þeim skilmálum sem um hann getur gilt áfram án hinna óréttmætu ákvæða. Ákvæði um að fara megi í nauðungarsölur áður en dómstólar fjalla um efnið er óréttmætt og kemur fram í þessum samningsskilmálum. Hvaða verkfæri hefur innanríkisráðherra hvað þetta varðar? Tvö verkfæri hafa verið innleidd fyrir innanríkisráðherra, annars vegar lög frá 2001 um að innanríkisráðherra geti sett á lögbann eða höfðað dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Ætlar innanríkisráðherra að gera slíkt? 

Forseti minnir hv. þingmenn á að gæta að ræðutíma sem allir hafa hér tilskilinn.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir það. Með mikilli virðingu fyrir hv. þingmanni er þetta í þriðja sinn sem ég svara þessari sömu fyrirspurn hér á þingi.

Ekki rétt.

Þetta er í þriðja sinn sem þessi umræða kemur upp, þetta er önnur fyrirspurnin og málið hefur líka verið tekið upp í sérstökum umræðum á þinginu. Ég hvet þingmanninn, ef ég mætti hafa orðið, hv. þingmaður, til að flytja um þetta frumvarp. Ef hann vill að þingið blandi sér með þessum hætti í málið þá hvet ég hann til að beita áhrifum sínum hér sem þingmaður. Ég hef mörgum sinnum sagt og get ítrekað það, sá dómur sem vitnað er í hér í þriðja sinn í umræðum á þingi og ég er í þriðja sinn að svara er ekki talinn hafa fordæmisgildi fyrir Ísland. Vilji þingmaðurinn fara í mál eða taka löggjafann lengra í því máli verður hann að leggja þá tillögu fyrir þingið. Innanríkisráðherra getur ekki tekið sér slíkt vald.

Hann hefur …

Hann hefur það ekki. Það er rangt hjá þingmanninum vegna þess að dómurinn sem vitnað er í aftur og aftur er ekki talinn hafa þá stöðu hér á Íslandi svo að ég ítreki það. Ég er búin að segja það líka þrisvar. Sé þingmaðurinn ekki sammála mér getur hann beitt völdum sínum hér á þinginu og tryggt það að löggjafinn komi innanríkisráðherra á annan stað. Það er vald þingmannsins. Í stað þess að spyrja og þráspyrja þrisvar um sama hlutinn hvet ég virðulegan þingmann til að taka málið á næsta stað og fela þá löggjafanum að taka um það ákvörðun hvort beita eigi þessu með öðrum hætti. Ég er líka búin að svara því í þrígang, ef ekki oftar, sama þingmanni, að samhliða því sem tillögur um skuldamál heimilanna verða fluttar á þingi, sem líður nú senn að, verður tekin ákvörðun um það og flutt um það tillaga hvort fresta eigi um ákveðinn tíma fullnustu á reglum er gilda um nauðungarsölur. Þessu er ég líka búin að svara í þrígang. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, virðulegur forseti, það er ekki talið að sá dómur sem þingmaðurinn vitnar hér ítrekað til hafi það gildi sem þingmaðurinn telur hann hafa fyrir íslenskt samfélag. Þá vitna ég aftur til þess og hvet hv. þingmann að nýta það afl sem hann hefur sem þingmaður í staðinn fyrir að spyrja sama ráðherrann aftur og aftur um sama málið og fá þá löggjafann með sér á þann stað til að innanríkisráðherra 

Forseti vill minna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að nota tilhlýðileg ávarpsorð í ræðustól.

Herra forseti. Við höfum talað um þennan dóm áður og hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir hefur bent mér á að þetta eigi hugsanlega ekki við á Íslandi, hugsanlega ekki. Það er talið að það eigi hugsanlega ekki við þannig að það á kannski við. Samkvæmt þessari tilskipun og innleiddum lögum á Íslandi hefur hæstv. innanríkisráðherra heimild til að hefja dómsmál til að taka af vafann. Í fyrsta lagi, hvað tefur það? Í öðru lagi bættist við nýtt atriði hérna sem ég hef verið að læra á, og það er að samkvæmt þessari tilskipun um ósanngjarna samningsskilmála er ráðherra heimilt á grundvelli hennar að kveða nánar á með reglugerð um framkvæmd ákvæða laga þessara um ósanngjarna samningsskilmála. Eru það ekki ósanngjarnir samningsskilmálar á Íslandi að farið sé í nauðungarsölur áður en dómstólar taka af allan vafa um það? Þannig er það í Evrópu. Er það ekki þannig á Íslandi? Ef það er ekki þannig, 

Virðulegur forseti. Það er mikil ánægja að fara yfir málið aftur. Ástæðan fyrir því að innanríkisráðherra gerir ekki það sem hv. þingmaður er að krefjast að innanríkisráðherra geri er að innanríkisráðherra er ekki sömu skoðunar og þingmaðurinn. Það hefur ítrekað komið fram að innanríkisráðherra hefur látið kanna málið, eins og ég hef líka sagt hér áður, og er ekki talinn hafa lagalegar heimildir til að gera það sem þingmaðurinn óskar eftir að sé gert. Þess vegna er - og nú hristir þingmaðurinn höfuðið - og aftur bendi ég þingmanninum á - hann getur alveg hrist höfuðið eins mikið og hann vill og horft á pappírana eins oft og hann vill, hann er þingmaður á löggjafarþinginu, hv. Alþingi, 

Löggjafinn …

Nei, það er ekki talið þannig, hv. þingmaður, aftur og aftur og aftur. Það er ekki talið vera með þeim hætti sem hv. þingmaður fer hér aftur og aftur með. Þess vegna hvet ég þingmanninn, og ég ítreka það, til að flytja mál, fá löggjafann í lið með sér, ef þingmaðurinn er svona sannfærður  
            

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um framkvæmdir við Vestfjarðaveg nr. 60. Eins og margir vita er vegurinn mjög illa farinn og mjög hættulegur á köflum. Á leið hans eru erfiðar heiðar og hálsar sem lokast oft þegar vetrarveður gengur yfir landið og ekki þarf eingöngu vetrarveður til að loka veginum því að mikil bleyta verður einnig til þess að vegurinn verði ófær. Þetta hefur þau áhrif að sunnanverðir Vestfirðir einangrast þar sem ekki er heldur hægt að treysta á samgöngur yfir á norðanverða firði. Það ástand er ekki gott fyrir fyrirtæki og íbúa á svæðinu. Fyrirtæki á svæðinu hafa lent í því að komast ekki með vörur út fyrir svæðið eða inn á það hvað varðar verslun og þjónustu. Einnig hafa útgerðarfyrirtæki átt í vanda með að koma verðmætu hráefni frá staðnum til útflutnings. Til að sunnanverðir Vestfirðir verði samkeppnishæfir við aðra landshluta er nauðsynlegt að kippa samgöngunum í lag. Í sumar var haldið samgönguþing á Tálknafirði en þar voru samgöngumál á Vestfjörðum til umræðu. Þar var til umræðu leið B1 um Teigsskóg og ákveðið að reynt yrði að fara þá leið til að gera Vestfjarðaveg nr. 60 að heilsársvegi. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hver staðan er í samgönguáætlun um Vestfjarðaveg nr. 60 eftir að Skipulagsstofnun hafnaði leið B1 í sumar. Er leið B1 komin aftur inn á borð Skipulagsstofnunar, hver er staðan í því ferli? Ef svo er, hvenær má vænta niðurstöðu í þeim málum og ef leið B1 verður ekki samþykkt, hvenær á þá að taka ákvörðun um nýja leið? Íbúar sunnanverðra Vestfjarða hafa beðið lengi eftir öruggum heilsársvegi og ekki er hægt að mínu mati að láta þá bíða mikið lengur. Línan þarf að verða skýr í þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og að vekja athygli á þessu mikilvæga máli hér á þingi, sem reyndar hefur oft komið áður til umræðu. Viðmiðanirnar eru þær að vilji stendur til að standa við samgönguáætlun eins og hún er lögð fram hvað varðar þennan mikilvæga hluta af samgöngum á Vestfjörðum. Ég hef áður sagt það hér að ég tel að sú breyting sem þetta mundi fela í sér sé kannski ein af stærstu samgöngubótum sem við getum boðið upp á hér á landi vegna þess að það skiptir svo miklu máli fyrir Vestfirðina að ná þessum árangri og að tryggja að þessi samgöngubót sem allt of lengi hefur verið beðið eftir verði að veruleika. Það er hins vegar ekki alveg rétt þegar sagt er að því hafi alfarið verið hafnað eða málinu sé lokið hvað varðar skoðun á vegstæði í gegnum Teigsskóg. Að hluta til hefur verið komið með þá niðurstöðu að þetta sé nákvæmlega sambærilegt fyrri leiðum en það á eftir að fara í gegnum fullnaðarvinnu í því enda voru það drög af hálfu Vegagerðarinnar sem lögð voru fram núna síðla sumars, svo að það komi fram. Mín afstaða hefur verið alveg ljós. Ég tel að það eigi að leggja vegstæðið með þeim hætti sem Vegagerðin hefur lagt til og hefur verið fyrsti kostur íbúa á svæðinu. Ég hefði talið að það væri farsælast, það væri öruggasta leiðin og ég tel einnig að komið hafi verið mjög til móts við umhverfissjónarmið þar og vegurinn hafi verið lagfærður þannig að hann vinni betur með nágrenninu og umhverfinu á svæðinu. Mín von er enn þá sú að það takist og ég vona að við fáum svör við því sem allra fyrst. Hvað varðar samgönguáætlun almennt er hún í vinnslu hjá samgönguráði. Samgönguráðherra fær samgönguáætlun eða tillögu að henni fyrir næstu fjögur ár núna fyrir áramót og síðan fyrir tólf ár eftir áramót. Ég vona innilega að sá þáttur sem hv. þingmaður nefnir verði í þeirri áætlun.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir svörin. Ég vil einnig ítreka það aftur að mikilvægt er að lending fari að verða í samgöngumálum á Vestfjörðum - ég veit að hæstv. innanríkisráðherra mun beita sér fyrir því - og mikilvægi þess að staðið verði við samgönguáætlun. Á sunnanverðum Vestfjörðum er mikill uppgangur í atvinnulífinu og því er sorglegt að ekki hafi verið hægt að treysta á samgöngur til að koma verðmætum til og frá svæðinu. Einnig langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort fjármögnun fyrir þeim framkvæmdum sé tryggð. Að lokum vil ég biðja hæstv. innanríkisráðherra að vera dugleg að upplýsa okkur um gang þessara mála þegar ákvarðanir hafa verið teknar.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefnir um mikilvægi málsins og hversu mikilvægt þetta er fyrir atvinnuuppbyggingu og lífsgæði á þessu svæði. Varðandi það hvort fjármögnun sé tryggð þá er gert ráð fyrir þessu verkefni eins og hv. þingmaður þekkir í samgönguáætlun. Við höfum reynt að stefna að því að halda því eins óbreyttu og mögulegt er. Ég get hins vegar ekki annað en deilt þeim ákveðnu áhyggjum sem margir hafa af fjármagni til samgöngumála að því leyti, eins og allir vita, að við erum að hagræða og spara á öllum sviðum og Vegagerðin er þar ekki undanskilin. Það þarf sjálfsagt að reyna að vinna með þetta tímabil sem er næstu fjögur ár og hugsanlega breyta að einhverju leyti framkvæmdum sem lúta að verkefnum sem áður hafa verið áformuð vegna þess að fjármagn getur hugsanlega dreifst eitthvað öðruvísi en við sáum fyrir okkur. Það er hins vegar alveg ljóst og hefur verið ljóst í mínu máli og ég held af hálfu ríkisstjórnarinnar allrar og ég er sannfærð um að þetta verkefni er forgangsverkefni.

Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að vöxtur ferðaþjónustunnar er mikill. Það hefur dregið athyglina að mikilli þörf fyrir uppbyggingu á fjölsóttum ferðamannastöðum og úrbætur í sambandi við þjóðgarða og friðlýst svæði ásamt því að þörf er á að byggja upp nýja áfangastaði fyrir ferðamenn og draga þá út á fleiri svæði og dreifa þannig álaginu af miklum fjölda þeirra. Í gangi er mikið átak, langmesta átak sögunnar í uppbyggingu á fjölsóttum ferðamannastöðum í þjóðgörðum og á friðlýstum svæðum. Varið verður um 850–900 millj. kr. á þessu ári úr fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og með tekjum af gistináttagjaldi til margvíslegra framkvæmda á þessu sviði. Hins vegar eru horfurnar fyrir næsta ár afar óljósar. Hugmyndir hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar virðast helst vera þær að koma á svonefndum náttúrupassa eða ferðakorti, en nú hefur til að mynda formaður Samtaka ferðaþjónustunnar stigið fram og sagt að það sé með öllu óraunhæft að ætla að upptaka slíks passa verði fyrr en á árinu 2015. Sömuleiðis hafa ýmir fagmenn, svo sem ofan úr háskóla á sviði ferðamála, varað við því að náttúrupassi eða ferðakort sé ekki endilega besta leiðin og bent á ýmsa ágalla í því sambandi, mælt jafnvel frekar með beinni gjaldtöku í formi gistináttagjalda, farseðlaskatta eða annars slíks. Spurning mín til hæstv. ráðherra hlýtur því að vera nú: Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að tryggt verði að haldið verði áfram þessari bráðnauðsynlegu uppbyggingu og úrbótum á næsta ári? Verða tryggðir fjármunir til þess á fjárlögum þegar ljóst virðist vera að tekjur í gegnum náttúrupassa eða annað slíkt muni ekki skila sér? Eða verður árið 2014 ár glataðra tækifæra í þessum efnum og hverfandi möguleikar á því að halda áfram 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Það er algjörlega rétt sem þingmaðurinn bendir á, þetta er brýnt úrlausnarefni sem við stöndum frammi fyrir varðandi þá fjölgun ferðamanna sem við höfum orðið vitni að hér á undanförnum árum. Það er einmitt þess vegna sem ráðist hefur verið í það verkefni sem þingmaðurinn nefndi, að finna framtíðarfyrirkomulag þeirra mála. Vinna er farin af stað í miklu og góðu samráðsferli allra hlutaðaeigandi hagsmunaaðila við að finna farveg til þess að útfæra svokallaðan náttúrupassa eða ferðakort. Viðfangsefnið er eiginlega þríþætt. Það þarf að vernda náttúruna, vernda vöruna sem ferðamennirnir koma hingað til þess að sjá, það þarf að dreifa álaginu og fjölga fjölförnum ferðamannastöðum með því að byggja upp á fleiri stöðum, og tryggja þarf öryggi ferðamannanna. Það er alveg rétt sem bent er á að til þess þarf fjármagn. Ég get hrósað síðustu ríkisstjórn fyrir að hafa gefið verkefninu gaum. Það voru lagðir frekari fjármunir í þetta á síðasta kjörtímabili og var ekki vanþörf á. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir núna er að þeir auknu fjármunir sem komu inn vegna fjárfestingaráætlunarinnar eru sama marki brenndir og önnur þau góðu verkefni sem þar voru, það var ekki fjármögnun að baki. Því ætlum við að ráða bót á núna. Það er rétt að forsvarsmenn í ferðaþjónustunni hafa bent á að örðugt gæti verið að koma þessu að fullu til framkvæmda á næsta sumri. Ég hef sagt að við munum ekki fórna afurðinni og vandvirkninni við þetta verkefni fyrir tímasetninguna. Ég get að sjálfsögðu 

Herra forseti. Það er hughreystandi og ég hlýt þá að skilja það svo að hæstv. ráðherra geri sér vonir um að fá inn í fjárlög umtalsverðar viðbótarfjárveitingar, því að það er alveg augljóst mál af því sem hér er sagt að það verða engar tekjur með öðrum hætti til ráðstöfunar á næsta ári. Það verður enginn náttúrupassi farinn að skila tekjum hér á vordögum þegar þörfin er fyrir að nota sumarið til framkvæmda. Það munar um minna en það ef 750 milljónir hverfa út úr þessu og eftir verða einhverjir aurar í formi gistináttagjalds, sem er auðvitað ekki neitt neitt. Ég er því órólegur þrátt fyrir falleg orð hæstv. ráðherra. Ég vil sjá eitthvað hér á borði, alla vega áður en við lokum fjárlögunum, um að þetta fari ekki aftur á bak með þeim hætti sem annars virðist stefna í. Þörfin er gríðarleg, það er öllum ljóst. Umsóknirnar í Framkvæmdasjóð ferðamála endurspegluðu það að úti um allt land er þörf á stuðningi við margvísleg verkefni. Sum þeirra eru að fara af stað á grundvelli fyrstu fjárveitinganna. 

Virðulegi forseti. Það er gott að hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, viðurkennir núna að gistináttagjaldið sé misheppnað, af því komi bara einhverjir aurar. Það var það sem við gagnrýndum á síðasta kjörtímabili. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það verða framkvæmdir og fjármagn til þessara mála, fyrrnefnt gistináttagjald, og svo vil ég einnig benda hv. þingmanni á að ekki hefur náðst að úthluta öllum þeim fjármunum sem voru lagðir í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða vegna þess að verkefnin voru ekki komin nægilega langt á veg, þannig að fjármagnið hefur ekki verið sótt. Ég man ekki tölurnar nákvæmlega akkúrat á þessari stundu, en fyrr á árinu þurfti að endurúthluta vegna þess að það er bundið þeim skilyrðum að mótframlag komi fram en það hefur stundum ekki tekist þannig að sjóðurinn hefur ekki verið tæmdur. Fögur orð eru alla vega byrjunin á góðum hlutum og ég hvet 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur óskað að taka til máls um atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar leggst ekki gegn því að hér verði fundað fram eftir kvöldi í kvöld,  Ég hvet hæstv. forseta til að leggja á það áherslu við ríkisstjórnina að hér komi fram þingmál. Það er algerlega óboðlegt að fjáraukalagafrumvarpið sé ekki komið fram á þessari stundu.  
            

Forseti lítur svo á að ekki hafi komið fram ósk um atkvæðagreiðslu og skoðast þá tillagan samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara fá að þakka fyrir þann góða samstarfsvilja sem kom fram í orðum þingflokksformanns Samfylkingarinnar. Ég fagna því sem og því að menn séu tilbúnir að setja mál sem koma frá mér á dagskrá og við getum komið þeim sem fyrst til nefndar.

Virðulegur forseti. Ég hyggst ræða málefni Ríkisútvarpsins. Í bandormi þeim sem fylgir fjárlagafrumvarpinu er boðuð frestun á þeirri ráðstöfun sem samþykkt var í lögum í vor að útvarpsgjald skyldi heilt og óskipt renna til útvarpsins frá og með árinu 2014. Í staðinn átti að renna 200 milljóna uppbót til stofnunarinnar, en nú í október boðaði hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að hann hygðist leggja til við Alþingi að sú uppbót yrði sett í önnur verkefni. Á móti yrði hætt við hluta skerðingarinnar á auglýsingatekjum sem komið var á í nýjum lögum um Ríkisútvarpið í vor og átti að vera fyrsti áfanginn í að takmarka hlut Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og efla almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Hæstv. ráðherra hefur enn ekki kynnt hvernig hann hyggst útfæra þessa hugmynd og væri áhugavert að heyra aðeins meira um það í þessari umræðu. Hins vegar er nokkuð ljóst að þetta eykur enn hagræðingarkröfu á Ríkisútvarpið. Ég verð að minnast á það í þessari ræðu að þau lög sem samþykkt voru í vor voru afrakstur mikillar vinnu og samráðs. Um leið fór fram ítarleg umræða á tveimur þingum þar sem frumvarpið tók nokkrum breytingum. Mér þykir því dapurlegt að horfa upp á að núna sé verið að hluta í sundur þau lög sem samþykkt voru í vor með einungis fjórum mótatkvæðum, fyrst með breytingum á stjórnarskipan á sumarþingi, síðan þeirri hugmynd að útvarpsgjaldið skyldi ekki renna allt til Ríkisútvarpsins og nú boðuðum breytingum á þessum þætti laganna. Ef við horfum hins vegar núna fram á við er mjög líklegt að Ríkisútvarpið muni þurfa að skera niður í rekstri sínum á næsta ári og ég vil nota þessa umræðu til að inna hæstv. ráðherra í fyrsta lagi eftir því hvort og þá hvenær hann muni leggja fram frumvarp um að afnema takmarkanir á auglýsingum á Ríkisútvarpinu, eins og hann hefur boðað, og hver sé þá stefna hæstv. ráðherra um þátttöku Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði almennt. Er hæstv. ráðherra þeirrar skoðunar að það sé æskilegt að Ríkisútvarpið sé virkur þátttakandi á auglýsingamarkaði og afli allt að þriðjungi tekna sinna með þeim hætti eins og núna er? Ég spyr hæstv. ráðherra líka hvort honum sé kunnugt um hvernig Ríkisútvarpið hyggist mæta þessum breytingum í fjárhagsáætlun. Væntanlega hefur stjórn Ríkisútvarpsins, sú sem var kosin á Alþingi í sumar, kynnt ráðherra þær fyrirætlanir. Það væri áhugavert að heyra meira um það því að klárlega þurfa þær að samræmast bæði lögum og þjónustusamningi mennta- og menningarmálaráðuneytis við Ríkisútvarpið. Ég spyr þá enn fremur hæstv. ráðherra hvaða áherslur hann muni leggja í þjónustusamningi ráðuneytisins við Ríkisútvarpið, hvaða afstöðu þar megi til dæmis finna til starfsemi hljóðvarpsins, Rásar 1 og Rásar 2. Óumdeilanlega gegna þær mikilvægu hlutverki við að uppfylla menningarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins og væri áhugavert að heyra um framtíðarsýn hæstv. ráðherra á hljóðvarpið. Það er ekki laust við ónot vegna þeirra frétta sem berast nú um að ráðningu dagskrárstjóra útvarps hafi verið frestað beint ofan í ræðu verðlaunahafa Jónasar Hallgrímssonar, Jórunnar Sigurðardóttur, sem hæstv. ráðherra veitti þau verðlaun um helgina þar sem hún lýsti áhyggjum sínum af stöðu hljóðvarpsins og Rásar 1 og minnti á að ákvarðanir um það hvernig peningum er varið feli í sér gildismat og að það gildismat verði til út frá sýn okkar um það sem við notum þá til. Svo sagði hún, með leyfi forseta: „Útvarpið stendur á tímamótum, tæknilega og samfélagslega. Það þarfnast sárlega skýrrar sýnar frá umboðsmönnum eigenda sinna, yfirstjórn mennta- og menningarmála og ráðamönnum útvarpsins sjálfs.“ Hún lauk þessari efnisgrein með því að segja að Rás 1 mætti ekki hverfa. Það er ekki laust við að ég fyllist áhyggjum þegar ég heyri slíkar fregnir. Sjálf tel ég að hljóðvarpið eigi mjög bjarta framtíð og að hún geti þróast í auknu samstarfi við nýmiðlana, þ.e. netið. Það verður æ meira um að fólk hlusti á útvarpsefni á netinu, en þá skiptir máli að eitthvað sé til að hlusta á. Auðvitað má segja hið sama um sjónvarpsdagskrána. Það sem mestu skiptir er inntakið, efnið sjálft, að það uppfylli þær kröfur sem við gerum til almannaþjónustumiðils um menningarlegt og lýðræðislegt gildi í samfélaginu. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji það samrýmast anda laga um Ríkisútvarpið að aukin áhersla verði lögð á tekjuöflun í gegnum auglýsingar. Er ekki hættan sú að þar með verði lögð aukin áhersla á markaðs- og auglýsingadeild Ríkisútvarpsins í stað þeirra þátta sem við setjum efst í lögunum sem lúta að menningarhlutverkinu, lýðræðishlutverkinu, öryggishlutverkinu? Þetta er stór umræða og ég tel miklu skipta að við á Alþingi ræðum þetta hlutverk því að það er hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra sem leggur áherslurnar í þjónustusamningnum við stofnunina og það skiptir máli ef grípa þarf til hagræðingar á Ríkisútvarpinu að hún sé í takt við þær áherslur sem 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að vekja máls á fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins og áherslum varðandi strauma og stefnur. Allt eru þetta mikilvæg málefni sem við eigum alveg örugglega eftir að ræða oftar í þingsal. Hvað varðar í fyrsta lagi fyrsta þátt málsins sem hv. þingmaður opnaði hér á, þann sem snýr að stöðu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og þá yfirlýsingu sem ég gaf fyrir skömmu um að ég mundi leggja til við Alþingi breytingar á því fyrirkomulagi sem birtist í frumvarpi til fjárlaga, hafði ég lagt það upp að dregin yrði til baka sú 215 millj. kr. hækkun sem ætlað var að rynni til Ríkisútvarpsins af fjárlögum en í staðinn fengi Ríkisútvarpið til baka hluta af því svigrúmi sem það hafði á auglýsingamarkaði. Þar horfi ég til þess að fjöldi þeirra mínútna sem er til ráðstöfunar fyrir Ríkisútvarpið var tekinn úr tólf niður í átta, en því yrði snúið þannig að Ríkisútvarpið hefði aftur tólf eins og áður var en það hefði ekki áhrif á til dæmis kostun eða möguleika Ríkisútvarpsins til að rjúfa dagskrárliði með auglýsingum o.s.frv. Það verður með afmörkuðum hætti, það stendur alls ekki til, eins og stundum hefur verið sagt í umræðunni, að hleypa Ríkisútvarpinu lausu inn á auglýsingamarkaðinn. Þarna er um mjög afmarkaða aðgerð að ræða en það þýðir samantekið eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu að þeir fjármunir sem Ríkisútvarpið mun hafa úr að spila verða minni en áður. Það liggur alveg fyrir. Hvað varðar upplýsingagjöf frá Ríkisútvarpinu til mín sem ráðherra um þessi mál, hvernig það bregst við, með hvaða aðgerðum o.s.frv., er þarna svolítið flókið mál á ferðinni. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það. Það eru takmarkanir á upplýsingagjöf sem getur orðið um fjárhagsleg málefni Ríkisútvarpsins vegna þess að RÚV er með skuldabréf sem eru skráð á opinberum markaði. Það þýðir að upplýsingagjöf þarf að miða við það þannig að til að ég fengi slíkar upplýsingar sem ráðherra þyrfti að skrá mig sem innherja og fái ég slíkar upplýsingar í hendurnar - og þá er ég í stöðu innherja - get ég heldur ekki deilt þeim opinberlega. Upplýsingar um þessa stöðu verða að koma frá Ríkisútvarpinu ohf. sjálfu til Kauphallar eftir ákveðnum leiðum vegna þess að skuldabréfin eru skráð þar inni. Ég veit að þetta takmarkar mjög möguleika mína til að ræða þetta en þannig eru reglurnar. Mér finnst þó eitt mikilvægt í því sem hér hefur komið fram, mikilvægi þess að við tjáum okkur um stefnu í þessu máli, stöðu stjórnarinnar og að eigendurnir þurfi að koma að stefnumótun, akkúrat þau rök sem ég færði fyrir því að við héldum áfram að hafa það fyrirkomulag að stjórn þessarar stofnunar væri skipuð úr þessum sal. Við erum einmitt fulltrúar eigendanna, fulltrúar þjóðarinnar sem sitjum hér og förum með þessi mál og þetta eru sameiginleg málefni. Þess vegna var ég ekki þeirrar skoðunar að það væri eðlilegt að hagsmunasamtök og aðrir ættu að hlutast til um það hverjir sætu í stjórn þessarar stofnunar. Hvað varðar þjónustusamninginn þarf að ráðast í að endurnýja hann. Það eru hafnar viðræður milli menntamálaráðuneytisins annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar. Áhersluatriði mín í þessu máli eru þau að ég tel að öllu skipti fyrir Ríkisútvarpið að horfa til þess hvað það er sem RÚV gerir, sem markaðurinn gerir ekki, ef svo má að orði komast. Það er lykilatriði að tryggja breidd í efnisframboði, ekki þannig að Ríkisútvarpið sé til dæmis útvarp fyrir alla alltaf. Það á auðvitað að horfa fyrst og síðast á það sem markaðurinn getur ekki leyst og leysa það. Það snýr fyrst og fremst að sögu þessarar þjóðar, menningu hennar og listum þar sem má segja og halda fram með rökum að kannski sé takmarkaður, hefðbundinn markaður fyrir slíku efni. Það er þó efni sem er nauðsynlegt og verður að vera til. Þess vegna held ég að við hv. þingmaður deilum til dæmis þeirri áherslu að við viljum sjá því efni sem á Rás 1 er gert hátt undir höfði. Það skiptir máli, það er mín pólitíska skoðun og það er það sem þessi starfsemi gengur út á, að mæta þessari þörf til að tryggja breitt framboð af vönduðu efni og að það séu rökin fyrir því að við erum með Ríkisútvarpið. Það er margt annað sem hv. þingmaður kom inn á sem ég get mætt í seinni ræðu minni 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja ræðu mína um Ríkisútvarpið á því að óska Kastljósi Ríkisútvarpsins innilega til hamingju með þá viðurkenningu sem Barnaheill veittu Kastljósi á afmælisdegi barnasáttmálans fyrir baráttu gegn kynbundnu ofbeldi, gríðarlega vandaða og ítarlega og góða umfjöllun sem vakti þjóðina til vitundar um hversu alvarlegt vandamál slíkt ofbeldi er. Það minnir okkur líka á að Ríkisútvarpið hefur einmitt slíkt hlutverk. Það hefur það hlutverk að taka á ákveðnum málum, gagnrýna samfélagið, leita eftir bestu upplýsingum á hverjum tíma, leiða þjóðfélagsumræðuna þannig að almenningur geti fengið góðar upplýsingar. Þess vegna mátti aldrei fara í þann farveg að menn reyndu að hafa pólitísk áhrif á það hvernig útvarpinu yrði stjórnað. Við verðum að gæta þess að Ríkisútvarpið hafi tekjur til að sinna þessu hlutverki sínu. Í fyrsta lagi vekur athygli það sem hér er verið að gera, að treysta aftur á auglýsingamarkaðinn eftir ítarlega löggjöf sem sett var. Það er óljóst hvort Ríkisútvarpið nær þessum tekjum vegna þess að mér er sagt að það nái ekki einu sinni að nýta þær mínútur sem það hefur heimildir fyrir nú þegar. Í öðru lagi vekur athygli líka að í fjárlagafrumvarpinu nýja er útvarpsgjaldið hækkað um 3% eins og önnur gjöld hjá ríkinu en hækkunin er ekki látin renna til Ríkisútvarpsins. Þar er sem sagt kominn nýr skattstofn hjá hæstv. ríkisstjórn. Þetta er líka gert varðandi Háskóla Íslands þar sem innritunargjöld hækka um 15 þús. kr., það eru 189 milljónir í tekjur sem háskólinn hefði átt að fá en af þeim fara 39 millj. kr. til háskólans. Þetta er ný skattheimtuaðgerð á sama tíma og menn státa af því að vera að lækka tekjuskatt. Það er til dæmis þannig að hjá þeim sem fá nú tekjuskattslækkunina og eru með 

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég ræddi á dögunum við leikara sem tók þátt í sjónvarpsgerð fyrir danska Ríkisútvarpið, nánar tiltekið sjónvarpsþáttinn Örninn. Áður en sú upptaka hófst og menn byrjuðu að vinna að þeim þætti mætti danski sjónvarpsstjórinn og útskýrði fyrir þáttagerðarmönnunum hvað væri verið að gera með þessum þætti. Þeir ætluðu að skemmta Dönum með því að mennta þá. Þeir mundu gera það í framhaldinu með alls kyns þáttum og það höfum við séð, m.a. hér á landi í mjög vandaðri dagskrárgerð sem birtist okkur í Glæpnum, Borginni og Brúnni sem allir horfa á. Mér finnst þetta góð stefna. Mér finnst þetta vera nokkuð sem við mættum taka okkur til fyrirmyndar og nokkuð sem við þurfum að ræða áður en við förum að tala um 200 milljónir til eða frá og ákveða hvað við ætlum að gera með Ríkisútvarpinu. Mér finnst vont að þetta sé ákveðið og birt sé stefna með því að draga úr fjárframlögum, með því að maður rýni í fjárlögin og reyni að lesa úr þeim hvert sé stefnt með Ríkisútvarpið. Það er ekki hægt að sjá annað á fjárlögunum en að ríkisstjórnin hafi ákveðið að minnka Ríkisútvarpið. Þá vill maður vita: Hvernig Ríkisútvarp ætlum við að hafa? Það þurfum við að ræða. Við þurfum auðvitað líka, vegna þess að þarna er starfsemi í gangi, að vinna út frá þeim veruleika sem blasir við starfsfólkinu. Allir sem þekkja til fjölmiðlareksturs á Íslandi vita að frá því í júní á þessu ári hefur auglýsingamarkaðurinn verið botnfrosinn. Það er lítið að gerast þar, eftir litlu að slægjast. Ef hæstv. ráðherra ætlar að draga til baka hinar svokölluðu átta mínútna takmarkanir í staðinn fyrir þessar 200 milljónir sem áður er búið að taka af Ríkisútvarpinu þá er hann bara að koma með 80 milljónir inn. Hann verður að útskýra það í þessari umræðu hvaða tekjur eiga að koma þarna inn. Annars er bara verið 

Virðulegi forseti. Það er mikið talað um nauðsyn þess að forgangsraða í ríkisrekstri, að við setjum peningana í ákveðna grunnþjónustu sem flestir geta verið sammála um að sé nauðsynleg. Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir framlagi upp á um 3,5 milljarða króna til reksturs Ríkisútvarpsins. Þá fær RÚV heimild til að afla meiri tekna á auglýsingamarkaði í samkeppni við einkastöðvar. Rekstrarskilyrði á fjölmiðlamarkaði eru mjög erfið og hafa verið erfið svo lengi sem ég man eftir. Það er í því umhverfi sem við verðum að skoða framtíðarhlutverk Ríkisútvarpsins sem rekur í dag tvær útvarpsrásir, sjónvarpsrás og útibú víða um land. Er það réttlætanlegt á sama tíma og við erum með nánast ónýtt heilbrigðiskerfi? Er réttlætanlegt að halda til dæmis Rás 2 úti sem spilar fyrst og fremst dægurtónlist í samkeppni við einkastöðvar á sama tíma og við höfum ekki efni á að kaupa lífsnauðsynleg tæki fyrir Landspítalann? Má ekki einfaldlega selja Rás 2, stytta útsendingartíma Rásar 1 og sjónvarpsins og eyrnamerkja peningana sem fást tækjakaupum fyrir Landspítalann? Hvar er forgangsröðunin? Hvort skiptir okkur meira máli að hlusta á dægurtónlist á Rás 2 eða bjarga mannslífum? Auðvitað er þetta angi af stærra máli. Einhverjir vilja eflaust ganga lengra og spyrja hvort ég vilji að Þjóðleikhúsinu verði lokað o.s.frv. Svarið er nei. Menning er nauðsynleg. Við eigum að hlúa að menningarhlutverki RÚV, líka að fréttastofunni hvað sem hver segir. Það þýðir hins vegar ekki að ekki megi draga úr og spara. Þar eigum við að horfa til hluta eins og Rásar 2. Einkaaðilar sinna hlutverki hennar mjög vel og það sama gildir um ameríska sápuóperu og annað slíkt.

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég verð að viðurkenna að ég er svo einföld að ég trúi því þegar mér er sagt að settur sé á svokallaður nefskattur og að sá skattur eigi að renna til þeirrar stofnunar eða þeirrar þjónustu sem nefin eru sett á. Ég skil þá ekki hvernig hægt er að ráðskast með nefskattinn. Á hann ekki bara að vera fyrir þá sem manni er sagt að hann sé tekinn fyrir? Er þetta ekki einhver aukaskattur sem við borgum? Ég skil þá ekki hvernig hægt er að ráðstafa honum á einhvern annan hátt. Getur hæstv. ráðherra kannski útskýrt fyrir mér hvort þetta er eðlilegt og af hverju þetta er gert svona? Ég veit að það hefur verið gert áður með þennan tiltekna skatt. Loksins átti að koma þessum málum í rétt horf en síðan er vikið frá því og það truflar mig. Mig langar jafnframt að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri upplagt, fyrst það á að afnema takamarkanir, að hið sama mundi þá gilda um vef RÚV. Það verður að viðurkennast að fréttavefur RÚV er hvorki fugl né fiskur. Það er einfaldlega út af því að það má ekki auglýsa þar, það eru engar tekjur og þar af leiðandi er RÚV ekki einn af toppunum í fréttum á netinu, sem mér finnst miður. Ég les gjarnan BBC, sem mér finnst frábær vefur, og sú þjónusta er alveg jafn mikilvæg og útsendingar. Mig langaði því að spyrja hæstv. ráðherra ef hann hefur tíma til þess að hlusta, en hann hefur verið að tala við annan þingmann allan tímann sem ég hef rætt þetta hér, sem mér finnst miður. 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að mikilvægt sé að varpa aðeins fram pólitísku samhengi hlutanna og pólitískri stöðu RÚV í gegnum tíðina. Því miður hefur það oft verið raunin í gegnum söguna að Ríkisútvarpið hefur glímt við pólitíska andstöðu og þá sérstaklega atlögur og andúð sumra sjálfstæðismanna. Sumir talsmenn flokksins og leiðarahöfundur Morgunblaðsins hafa verið öflugir í því að undanförnu og sagt það fullum fetum að miðilinn ætti að leggja niður. Þá veltir maður fyrir sér þeim aðgerðum sem hér eru ræddar í því samhengi og vil ég sérstaklega nota tækifærið og biðja hæstv. ráðherra að bregðast við því að í dagbókarfærslu Björns Bjarnasonar, sem er mikill áhugamaður um pólitískt samhengi, í sumar segir, með leyfi forseta: „Þegar ég gegndi embætti menntamálaráðherra máttu framsóknarmenn ekki heyra orðinu hallað um ríkisútvarpið og stóðu gegn öllum róttækum breytingum á því. Nú nær óánægja með stofnunina langt inn í þingflokk framsóknarmanna og sumir ná vart andanum vegna reiðilegra ummæla Vigdísar Hauksdóttur, formanns fjárlaganefndar, um útvarpið. Frosti Sigurjónsson, þingmaður Framsóknarflokksins, er í forustu fyrir fésbókarsíðu til eftirlits með ríkisútvarpinu. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra skrifaði harða ádeilugrein á Ríkisútvarpið í Morgunblaðið. Hér er um sögulega pólitíska þróun að ræða sem ber með sér að núverandi stjórnendum Ríkisútvarpsins hefur tekist að skapa sér óvild innan stjórnmálaflokks sem fyrir fáeinum árum mátti ekki heyra á það minnst að hróflað yrði við Ríkisútvarpinu.“ Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefur eignast liðsauka í því að standa fyrir atlögu að Ríkisútvarpinu? Er Ríkisútvarpið í hættu í höndum hæstv. menntamálaráðherra? Ber að skoða þá aðgerð sem hér er rædd sérstaklega að því er varðar auglýsingamarkaðinn í þessu pólitíska samhengi?

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að gera eins og hv. þm. Róbert Marshall og óska Kastljósi til hamingju með þá viðurkenningu sem það hefur hlotið.  Í öðru lagi langar mig til þess að ræða það hér að þegar hæstv. þáverandi menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir kom fram með sérlögin um Ríkisútvarpið á síðasta kjörtímabili kom þar fram sú nýjung að þær mörkuðu tekjur sem þar voru ættu allar að renna til Ríkisútvarpsins, að nefskatturinn allur ætti að renna til Ríkisútvarpsins. Á sama tíma voru menn í fjárlaganefndinni að vinna að frumvarpi til þess að afnema markaðar tekjur. Gjörð hæstv. ráðherra fór því gegn því sem verið var að vinna að í fjárlaganefnd. Það náði hins vegar ekki fram að ganga að koma fram með frumvarp sem afnam markaðar tekjur, þannig að þetta var nýjung hjá þáverandi hæstv. ráðherra. Það var líka forvitnilegt að heyra hér frá fjölmiðlamanninum Róberti Marshall, nú hv. þingmanni, að þessi lækkun úr tólf mínútum í átta hefði ekki skipt neinu máli. Ríkisútvarpið taldi sig missa um 300 milljóna tekjur í þessari lækkun, en þeir á hinum kantinum, einkafjölmiðlarnir, sögðu að það væri rangt vegna þess að Ríkisútvarpið hefði aldrei getað fullnýtt þessar tólf mínútur. Síðan kemur fram í máli fjölmiðlamannsins fyrrverandi, hv. þm. Róberts Marshalls, að sú er staðreyndin. Nú hlýtur að koma í ljós hvort Ríkisútvarpið, sem mælti gegn því að þessar mínútur yrðu færðar til, hefur þann slagkraft á auglýsingamarkaði sem það taldi að það hefði til að geta nýtt sér tólf mínúturnar og hala inn þær 300 milljónir sem þeir töldu að þeir misstu við þessa breytingu.

Virðulegur forseti. Þetta er mikilsverð umræða. Ég tel Ríkisútvarpið vera eina af mikilvægustu stofnunum landsins, ríkisins. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra um að Rás 1 skipti okkur gífurlega miklu máli út frá öryggissjónarmiði, menningarsjónarmiði og öllum sjónarmiðum. En það er meira en Rás 1 sem skiptir máli, Ríkisútvarpið allt skiptir máli, sjónvarpsútsendingarnar skipta máli, fréttastofan skiptir máli. Þess vegna finnst mér svolítið athyglisvert að heyra hér í umræðunni að breytingin sem gerð var á stjórn Ríkisútvarpsins í vor - hún var fyrsta vísbendingin um að þessi ríkisstjórn vildi stjórnmálavæða alla hluti aftur og þyrfti að hafa sitt fólk á sínum stað og það var ekki bara vegna þess, eins og hæstv. ráðherrann sagði, að Kolbrún Halldórsdóttir átti að koma þar að málum. Það er alltaf þannig að ef einhver sem ekki er sjálfstæðismaður kemur einhvers staðar að málum verða þau hápólitísk. Við eigum væntanlega öll að vera eins og Haukur pressari sem sagði við Pétur heitinn Pétursson þul: Pétur, vertu ekki alltaf að rífast, vertu eins og ég, vertu hlutlaus og gakktu í Vörð. Alla vega skiptir þetta gífurlegu máli og það var engin tilviljun að gert var ráð fyrir því að það yrði markaður tekjustofn fyrir Ríkisútvarpið, það var til þess að Ríkisútvarpið vissi að hverju það gengi. Mér finnst líka skrýtið að Sjálfstæðisflokkurinn skuli alltaf vera ósamkvæmur sjálfum sér, það eru einmitt þeir sem reka frjálsa fjölmiðla sem fögnuðu því að Ríkisútvarpið væri tekið út af  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir umræðuna um blessað Ríkisútvarpið. Við höfum nú rætt þetta áður eftir að við byrjuðum á þingi, við þessi nýju, eins og á sumarþinginu. Mér finnst það alltaf sorglegt hvernig umræðan er í þjóðfélaginu um þessa mikilvægu stofnun sem mér finnst Ríkisútvarpið vera. Hún er alltaf um að það séu pólitískir menn sem vinni þarna og gangi erinda hinna og þessara, sem er alveg ótrúlega sorglegt því að mér finnst þetta svo mikilvæg stofnun fyrir okkur öll. Mér finnst t.d. að við eigum að vera að ræða hvaða hlutverk Ríkisútvarpið eigi að hafa. Kannski á hæstv. menntamálaráðherra bara að koma með stefnuna: Hvernig vilja þeir hafa þetta? Hvernig viljum við sjá Ríkisútvarpið fyrir okkur í framtíðinni og hvaða hlutverki á það að gegna? Það á náttúrlega að vera vagga íslenskrar dagskrárgerðar og það er það að mörgu leyti og hefur lagast mikið á síðustu árum. En við eigum kannski að leggja enn þá meiri áherslu á fréttaskýringa- og heimildaþætti um málefni líðandi stundar, fræða t.d. almenning í landinu um hvað er að gerast hér inni miklu meira en gert er í fréttatímum. Oftast eru fréttatímarnir þannig að þeir skilja eftir miklu fleiri spurningar en þeir svara. Við sjáum hvernig þetta er annars staðar á Norðurlöndunum, þar eru fréttaskýringaþættir á hverjum einasta degi þar sem stjórnmálamenn koma og ræða málefni líðandi stundar. Þannig mundum við skapa miklu meira gagnsæi í stjórnsýslunni en er í dag. Þannig eigum við að horfa á ríkissjónvarpið og Ríkisútvarpið. Það er okkar hlutverk hér inni að búa til stefnu sem við getum verið sátt við varðandi Ríkisútvarpið í staðinn fyrir að standa í endalausum deilum um þessa stofnun sem er okkur svo gríðarlega mikilvæg. Þar með erum við ekki að segja að ekki sé hægt að gera breytingar á henni. Þá ræðum við þær bara, komum með tillögur og ræðum þær efnislega hér í þingsal. Fyrir mér er Ríkisútvarpið mjög mikilvægt og það er mikilvægt fyrir okkur öll. Ég vona að okkur takist að mynda einhverja sátt um framtíðarstefnu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fullvissa þá sem koma hér í ræðustól Alþingis og búa til einhvers konar samsæriskenningar um að Framsóknarflokkurinn sé andsnúinn RÚV um að sá ótti er óþarfur. Það hefur að minnsta kosti verið mín stefna að standa vörð um RÚV, en ég vil segja að fréttaskýringar og efnistök Ríkisútvarpsins eru ekki hafin yfir gagnrýni frekar en önnur mannanna verk. Ég man eftir því að ég leyfði mér að gagnrýna þá ákvörðun á sínum tíma að leggja niður svæðisbundnar útsendingar sem ég taldi, og ég er enn þá þeirrar skoðunar, misráðið af stjórnendum RÚV og því miður gera það að verkum að umræða um allt landið um þau mál sem snúa að landsbyggðinni varð minni og kannski ekki eins vönduð, þótt ég viti að allir eru að gera sitt besta. Menn hafa kannski vonað og ég saknaði þess að heyra það í máli hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur þegar hún minntist á hið mikilvæga menningarlega hlutverk sem við verðum að horfa til varðandi Ríkisútvarpið, að hún skyldi ekki minnast á þann þátt að Ríkisútvarpið verður að sjálfsögðu að halda uppi umræðu hringinn í kringum landið. Ég vil svo taka undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og óska Kastljósi til hamingju með þeirra verðlaun, þetta var góð og gagnleg umræða um misnotkun á börnum, efnistök voru góð. Ég vil þó segja eitt. Það er hárrétt sem kom fram hér áðan að full samstaða var um það í fjárlaganefnd að hinar mörkuðu tekjur mundu ekki renna allar, 100%, til þeirra stofnana. Hugsunin var að ná fram aga á ríkissjóði sem er kannski stærsta og veigamesta verkefni okkar alþingismanna í dag. Þrátt fyrir þá samstöðu fór hin höndin á ríkisstjórninni í þá átt að færa allar mörkuðu 

Forseti. Það var mikið rætt um það í eftirmála hrunsins hversu mikilvægt væri að við værum hér með sjálfstæða fjölmiðla. Eitt af lykilatriðunum í því að fjölmiðlar geti verið sterkir og sjálfstæðir er að tekjurnar til þeirra séu afmarkaðar og þeir séu ekki upp á duttlunga stjórnmálamanna komnir. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Þess vegna segi ég enn og aftur að mér finnst furðulegt að ef búið er að afmarka tekjur sem eru í raun og veru afmarkaður skattur af almenningi til tiltekinna verkefna, af hverju í ósköpunum rennur það ekki óskipt til þeirrar stofnunar? Annars á ekki að kalla þetta nefskatt fyrir RÚV. Þá er það lygi. Mér finnst það alvarlegt mál. Mig langar, ef ráðherra hefur tíma til að svara öllum þeim spurningum sem hefur verið beint til hans, að spyrja hver stefna ráðherrans er. Ég veit að hæstv. ráðherrann hefur sennilega ekki tíma til að svara því ítarlega en hver er stefna ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra gagnvart RÚV og þeirri nauðsynlegu þróun sem þarf að eiga sér stað hjá stofnuninni til þess að komast betur inn í nútímann? Það er jafnvel mikil hagræðing fólgin í því og væri gagnlegt að fá hreinlega skýrslu frá ráðherra síðar á kjörtímabilinu um þá stefnu. Ég ítreka að við, bæði þingmenn og framkvæmdarvaldið, verðum að tryggja fullkomið sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það er svo mikilvægt. Ég er alveg sammála hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni um að við þurfum einhvern veginn að finna leið til að tryggja að landsbyggðin fái þann vettvang sem hún hafði áður 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum umræðuna. Mér finnst ástæða til að ítreka að ég óskaði eftir þessari umræðu meðal annars vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um hljóðvarp og þess vegna lagði ég áherslu á menningarhlutverkið í máli mínu. Það er ekki þar með sagt að Ríkisútvarpið hafi ekki öðrum hlutverkum að gegna hvað varðar að þjóna byggðum landsins, hvað varðar fréttahlutverk og lýðræðishlutverk og það má ekki líta þannig á orð mín að ég sé að gera lítið úr öðrum hlutverkum. Hreint ekki. Ég vil líka nefna, af því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir ræddi um þá nýjung mína að útvarpsgjaldið ætti að vera markað, að það var ekki meiri nýjung en svo að hv. fyrrverandi. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, var líka með þá nýjung í frumvarpinu 2007 þegar nefskatturinn var tekinn upp og þá voru tekjurnar markaðar. Því var svo kippt úr sambandi í hruninu. Við skulum halda sögunni til haga. Af hverju voru tekjurnar markaðar hjá þessum tveimur fyrrverandi ráðherrum? Af því að um Ríkisútvarpið gilda önnur lögmál en um þær stofnanir sem við erum að fást við vegna þess að það er fjölmiðill. Þetta er fjölmiðill og það er mikilvægt, eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sagði, að tryggja sjálfstæði fjölmiðilsins. Þess vegna fara allar nágrannaþjóðir okkar þær leiðir að hafa ýmist afnotagjöld eða afmarkaða skattheimtu og eru ekki með almannaþjónustumiðlana á fjárlögum. Það sama er hægt að segja um auglýsingamarkaðinn, þ.e. nágrannaþjóðir okkar fara flestar þá leið að vera ekki með almannaþjónustumiðla sína á auglýsingamarkaði. Við skerum okkur því úr á báðum þessum sviðum. Þess vegna lagði ég gríðarleg áhersla á að tekjurnar yrðu markaðar frá og með árinu 2014. En ég legg áherslu á, af því að tíminn er stuttur hér og margt sem maður hefur að segja, að þurfi að hagræða hjá Ríkisútvarpinu sé það gert í samræmi við lögbundið hlutverk og þær áherslur sem markaðar eru í þjónustusamningi, að Ríkisútvarpinu sé ekki ýtt þá leið að það þurfi að leggja aukna áherslu á öflun tekna í gegnum auglýsingar og láta það að einhverju leyti verða til þess að sú dagskrá sem dregur að fleiri auglýsingar sé forgangsraðað umfram aðra dagskrá. Þess vegna erum við með 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem hér hafa verið færðar um þessar umræður. Hvað varðar hlutverk Ríkisútvarpsins um að það eigi ekki einungis að vera menningarhlutverk heldur eigi það líka að vera til skemmtunar þá held ég að það fari ágætlega vel saman, að menning sé skemmtileg og hún er auðvitað eitthvað, sé vel haldið á spilunum, sem ætti að vera til ánægju og yndisauka og skemmtileg. Hvað varðar nefskattinn og þá umræðu verð ég að segja að mér finnst ákveðins misskilnings gæta hér. Þó að búið sé að ákveða nefskatt þá getur löggjafinn breytt upphæð nefskattsins. Að tala um að það sé einhvers konar öryggi fyrir einhverja stofnun að hún fái alltaf einhverja fasta fjármuni af því að um er að ræða markaðar tekjur frekar en nefskatt, það er bara mjög rangt. Þingið getur alltaf breytt upphæð nefskattsins með sama hætti og það breytir tölunum í fjárlögunum. Þessi umræða er því svolítið á villigötum. Hér var nefnt, virðulegi forseti, af hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að það hefði eitthvað haft að gera með persónu fyrrverandi hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur hvaða fyrirkomulag var sett á. Það er algjörlega fráleitt og ég vísa því algjörlega á bug. Þeir sem skoða þá umræðu sem var hér sjá auðvitað að enginn fótur er fyrir þeirri yfirlýsingu og mér finnst hún frekar ósmekkleg, virðulegi forseti. Hvað varðar að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði þá er rétt að halda því til haga að það er ekki svo að Ríkisútvarpið hafi verið alfarið tekið af auglýsingamarkaði eins og stundum er talað um hér. Langt í frá, það hefur gríðarlegar tekjur af auglýsingamarkaði. Það eina sem ég hef verið að leggja af snýr að því að segja: Þær auglýsingamínútur sem áður voru tólf verði færðar niður í átta. Ég hef verið að leggja upp með að farið verði aftur til baka, úr átta í tólf. Aðrir þættir sem snúa að auglýsingamarkaðnum og hafa verið takmarkaðir, ég hef ekki nefnt þá. Það sem ég hef aftur á móti gert - og þá kemur að svari mínu við hv. þingmann - ég hef kynnt þessa tillögu mína fyrir fjármálaráðherra og hann mun síðan væntanlega í samráði við formenn efnahags- og viðskiptanefndar og fjárlaganefndar skoða þá útfærslu, bæði hvað varðar bandorm 

Virðulegur forseti. Sú furðulega staða er komin upp í hv. fjárlaganefnd að formaður fjárlaganefndar hefur hafnað beiðni þriggja fulltrúa nefndarinnar um gestakomu fyrir nefndina. Beiðnin er mjög hógvær, það er beðið um gesti til þess að fara yfir stóra málaflokka til að undirbyggja umfjöllun nefndarinnar um fjárlagafrumvarpið. Hv. formaður fjárlaganefndar hafnar þeirri beiðni. Nú er það ekki svo að ekki sé tími í nefndinni vegna þess að fundarfall var á mánudaginn og það er einnig boðað fundarfall á morgun. Ég vil biðja hæstv. forseta að hlutast til um að hv. formaður fjárlaganefndar endurskoði afstöðu sína og eðlileg vinna geti farið fram á fundartíma nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og benda á að í 25. gr. þingskapalaga kemur fram að fjárlaganefnd eigi rétt á því að fá þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar um rekstur og fjárhagsáætlanir fyrirtækja og stofnana sem óska eftir framlögum úr ríkissjóði. Við höfum óskað eftir gestalista sem snýr beint að undirstofnunum þingsins þar sem stórir og miklir póstar eru. Ég vakti athygli á því áðan að fram undan eru fjórir nefndadagar og eins og bent var á áðan var fundarfall á mánudag og aftur á morgun. Það á að funda um fjárlögin á föstudaginn en ekki hefur fengist staðfesting á því að við getum fengið til fundar þá sem við óskuðum eftir þrátt fyrir að við bæðum hv. formann fjárlaganefndar að endurskoða hug sinn og ljóst er að fresta þarf 2. umr. fjárlaga vegna þessa, þ.e. að hvorki fjáraukinn né tillögur eru komnar til nefndarinnar er varða umræðuna. Það er með öllu ótækt, virðulegi forseti, að hægt sé að hafna beiðni nefndarmanna, þriggja nefndarmanna, við erum að tala um 

Virðulegi forseti. Ég bíð bara róleg eftir að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra komi í salinn. Virðulegi forseti. Ég flyt hér síðari ræðu mína í 1. umr. Ég vil taka það fram í upphafi máls míns að ég fagna því sem hefur komið fram við þessa umræðu í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, formanns umhverfis- og samgöngunefndar, um það vinnulag sem hann hyggst viðhafa í hv. umhverfis- og samgöngunefnd við vinnslu málsins. Það hefur komið fram að leitað verður umsagna frá þeim aðilum sem á sínum tíma veittu umsögn um náttúruverndarlögin og við munum fá góðan tíma til að fara yfir það mál með þeim aðilum og fá þá á fund nefndarinnar. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með þetta vinnulag. Ástæða þess að ég bað aftur um orðið er að ég kom því hreinlega ekki að í þeirri 20 mínútna ræðu sem ég hélt í fyrradag sem varðar mjög mikilvægan þátt í því sem ég tel felast í því ef lögin sem eiga að taka gildi í apríl falla brott og við munum hverfa aftur til ársins 1999 í lagaumhverfi náttúruverndar. Sá þáttur lýtur að 57. gr. laganna sem eiga að taka gildi í apríl og er ætlað að taka við af 37. gr. gildandi laga frá 1999. Þessi grein var töluvert rædd á sínum tíma þegar lögin voru samþykkt. Þar má segja að til framfara horfi að andlag verndunar sé betur skilgreint en í gildandi lögum. Þar eru stærðarmörk þrengd og við bætist verndarflokkur birkiskóga. Það kom fram tvenns konar gagnrýni á breytingarnar sem gerðar voru á greininni. Gagnrýnd voru ný stærðarmörk, þ.e. votlendismörkin, þar sem má segja að vernd náttúrunnar og margvíslegrar þjónustu standi gegn hagsmunum framkvæmdaraðila og stundum samfélagshagsmunum sem varða kostnað við framkvæmdir. Það er nauðsynlegt að minna þar á hnignun votlendis á Íslandi síðustu áratugi og aldir, það hefur auðvitað verið í brennidepli vegna loftslagsbreytinga. Í athugasemdum við frumvarpið kom fram á sínum tíma að þriggja hektara mörkin tækju til 60% af óröskuðu votlendi, en eins hektara mörk tækju til 95% óraskaðs votlendis. Það verður að hafa í huga þegar við ræðum verðmæti votlendissvæðanna sem fer auðvitað ekki nema að hluta til eftir stærð þeirra. Það varð eiginlega niðurstaðan að stærðarmörk geta aldrei verið neitt annað en ónákvæm nálgun í sjálfu sér. Það verður í raun að meta hvert tilvik um sig. Það er vart hægt að koma fullnægjandi skilyrðum fyrir í lög þannig að þau taki af öll tvímæli. Þá voru í þessari grein gagnrýnd skilyrði sem voru sett við röskun. Þau voru talin íþyngjandi fyrir framkvæmdir og starfsemi. Í skilyrðum frumvarpsins er sem sagt tiltekið bann við röskun „nema brýna nauðsyn beri til“ enda séu ekki í boði aðrir kostir. Það snýst í raun og veru um það, ef um er að ræða náttúrufyrirbæri sem kveðið er á um í 57. gr., að það þurfi að koma til brýn nauðsyn til að ráðist sé í framkvæmdir. Þetta var vissulega gagnrýnt. Vissulega er þetta hamlandi fyrir framkvæmdaraðila, en þetta sýnir auðvitað líka breytt viðhorf til náttúrunnar í lögunum, að hún njóti vafans með sanni. Það sem mér finnst kannski ástæða til að nefna í þessari stuttu sérræðu er að 37. gr. laganna frá 1999 hefur reynst mjög haldlítil. Ef við ætlum að bakka aftur í lagaumhverfi frá 1999 verðum við að horfast í augu við að 37. gr. veitir ekki þá vernd sem henni er ætlað. Í nefndaráliti þáverandi meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar er vitnað í rannsókn sem ber heitið Áhrif 37. gr. náttúruverndarlaga á framkvæmdir, frá 2008. VSÓ ráðgjöf vann þá rannsókn með aðstoð Rannsóknasjóðs Vegagerðarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Niðurstaða rannsóknarverkefnisins um áhrif 37. gr. náttúruverndarlaga á framkvæmdir er í megindráttum sú að greinin hefur lítil áhrif. Ástæður fyrir því geta legið í orðalagi lagagreinarinnar og skorti á skilgreiningum og leiðbeiningum. Einnig getur ástæðan legið í því að lítil áhersla er lögð á landslagsvernd hér á landi í samanburði við t.d. Skotland og önnur ríki […].“ Í rannsókninni kemur enn fremur í ljós að 37. gr. náttúruverndarlaganna hefur ekki áhrif á ákvörðun Skipulagsstofnunar um það hvort framkvæmdir skuli matsskyldar. Í lokin segir, með leyfi forseta: „Það er mat skýrsluhöfunda á grundvelli niðurstöðu þessarar rannsóknar að endurskoða þurfi 37. gr. náttúruverndarlaga í heild sinni.“ Það var gert. Það var gert í þeim lögum sem eiga að taka gildi í apríl. Þrátt fyrir þá gagnrýni sem ég rakti hér áðan sem laut að stærðarmörkum votlendis og orðalagi um brýna hagsmuni þar sem náttúran 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér afturköllun laga um náttúruvernd, laga sem voru samþykkt síðastliðið vor og hefðu að öllu óbreyttu átt að taka gildi 1. apríl á næsta ári. Um er að ræða heildstæða löggjöf um náttúruvernd sem leysa á af hólmi lög um náttúruvernd frá 1999 og ég ætla að stikla á stóru í þessari umræðu um tilgang laganna. Tilgangur laganna er að vernda fjölbreytta íslenska náttúru, að undirstrika þá skyldu almennings að ganga vel um náttúru landsins og tryggja rétt almennings til að fara um landið jafnframt því að virða hagsmuni landeigenda. Allt þetta þarf að spila vel saman, horfa þarf til réttar almennings en líka virða rétt landeigenda. Ég tel að eins og um þetta mál er búið í frumvarpinu sé þess gætt að hafa slíkt jafnvægi. Að þessari vinnu hefur komið fjöldinn allur af fólki, eins og fram hefur komið, allt frá því að vinnan hófst árið 2009 við að kortleggja ítarlega íslenska náttúru og undirbúa nýja löggjöf um náttúruvernd. Afurðin af því var viðamikil skýrsla, hvítbókin, sem ég tel merkilegt verk og sýna fram á hve vönduð og yfirgripsmikil vinna hefur verið unnin af fjölda fólks, leikum sem lærðum. Í framhaldi af þeirri vinnu var lagt fram frumvarp að lögum um náttúruvernd sem samþykkt var síðastliðið vor að undangenginni mikilli vinnu í umhverfis- og samgöngunefnd en mikill fjöldi gesta kom fyrir nefndina og fjöldi umsagna barst. Komið hefur verið inn á það, í ræðum hv. þingmanna, að mikil viðhorfsbreyting hefur orðið gagnvart náttúruvernd á ekki lengri tíma; ef við horfum bara aftur til ársins 1999 þegar náttúruverndarlögin voru síðast endurskoðuð og ég held að þar komi margt til. Við þekkjum baráttuna um hvort fara ætti út í stærstu framkvæmdir Íslandssögunnar, Kárahnjúkavirkjun. Það var í raun ákveðin vítamínsprauta inn í hjörtu náttúruverndarsinna að menn yrðu að rísa upp því að náttúran talar ekki sjálf, hún þarf að eiga öfluga talsmenn vítt og breitt um landið til að verja hana ágangi og ofnýtingu oft gráðugra manna sem telja að peningaöflin og lögmál markaðshyggjunnar eigi að ráða á kostnað náttúru landsins og sérstöðu hennar. Samspil manns og náttúru hefur breyst mikið á liðnum árum og því er mikilvægt að vönduð löggjöf nái yfir alla þætti sem snerta umgengni almennings við náttúru landsins. Á undanförnum árum og kannski áratugum - kannski síðustu 10 til 15 árin - hefur umferð farartækja eins og fjórhjóla og sexhjóla aukist mjög víða, ekki bara á hálendinu heldur líka nær þéttari byggð. Það er líka ágangur af reiðmennsku, hópum reiðmanna sem fara um landið til að upplifa íslenska náttúru, og ekkert nema gott um það að segja, en fara þarf varlega um viðkvæma náttúru. Það getur valdið náttúruspjöllum þegar stór hópur reiðmanna fer um á svæðum sem eru viðkvæm, svæðum sem ekki hefur áður verið mikill ágangur á. Við þurfum að afmarka svæði sem farið er inn á með slíkum hætti og ég vil líka nefna aukna ásókn í að fara á hreindýraveiðar og nýta til þess vélknúin farartæki. Með aukinni vitneskju og framþróun náttúruvísinda hefur verið að þróast nýtt réttarsvið, sem er umhverfisréttur. Ólíkir hagsmunir takast á og því er mikilvægt að skýra vel í lagatexta réttindi almennings og einnig þær skyldur sem við höfum undirgengist með alþjóðasamningum. Með því lagafrumvarpi sem samþykkt var síðastliðið vor um náttúruvernd tókst að mæta ólíkum sjónarmiðum og hagsmunum án þess að kasta fyrir róða því meginmarkmiði laganna að vernda til framtíðar fjölbreytni íslenskrar náttúru. Ég tel að menn hafi af mikilli samviskusemi og vandvirkni unnið að því á síðustu vikum þingsins að mæta ólíkum sjónarmiðum. Nokkrar breytingar koma fram í nýjum lögum um náttúruvernd. Má þar nefna varúðarregluna sem beita má til verndar náttúrunni svo að koma megi í veg fyrir óafturkræf náttúruspjöll, t.d. við skipulag og framkvæmdir þar sem ónógar upplýsingar liggja fyrir um áhrif á náttúruna. Þá þarf að rannsaka hvernig koma megi í veg fyrir spjöll eða lágmarka þau. Í þessum nýjum lögum er tekið fastar og skýrar á banni við utanvegaakstri og mér heyrist það samdóma álit allra sem að málinu hafa komið að á því þurfi að taka miklu fastar en verið hefur þó að menn greini kannski á um útfærsluna. En ég tel það sjónarmið eiga stuðning heilt yfir - sjónarmiðum þeirra hópa sem vilja hafa þetta sem frjálsast hefur verið mætt og ég held að allir skilji að einhvers staðar verða menn að mætast í málamiðlun og að náttúran eigi að njóta vafans en ekki mannfólkið með kröfur sínar hverju sinni. Staða almannaréttar í umgengni um landið er styrkt. Akandi umferð er tekin inn í almannarétt á vegum og vegslóðum. Það er skýrt að allur akstur utan vega er háður mjög ströngum skilyrðum. Það er verið að vinna að uppbyggingu kortagrunns en gerð kortagrunns fyrir landið er forsenda þess að hægt sé að taka akstur á vélknúnum ökutækjum inn í almannaréttinn. Breytingar eru gerðar á skilgreiningu á ræktuðu landi þar sem land telst óræktað eftir langvarandi notkunarleysi. Þetta var mál sem kom þó nokkuð mikið inn á borð þeirra sem voru að reyna að semja um lok þessa máls í vor en stóraukinn ferðamannastraumur til landsins kallar á nákvæmari upplýsingar um hvernig ferðast má um landið og umgangast náttúruna. Ég tel því mjög brýnt að við drögum ekki lappirnar og hröpum ekki niður til ársins 1999. Gagnrýnin sem kom fram á framangreind atriði og önnur sem ekki voru tíunduð við umfjöllun um frumvarpið í vor - ég tel að því hafi verið mætt að miklu leyti við lokavinnslu frumvarpsins. Ég vék að því í andsvörum í gær að ég hefði velt því fyrir mér hvort menn hafi ekki verið heilir í þeirri vinnu, hvort menn hafi verið að kaupa sér tímafrest, stjórnarandstaðan sem þá var hér, og aldrei ætlað annað en að kippa lögunum úr gildi. Auðvitað vona ég að svo sé ekki og ekki vil ég ætla mönnum það fyrir fram en miðað við að hæstv. ráðherra gengur svo bratt fram þá verð ég að viðra þessar hugsanir mínar. Ég hafði ekki trú á öðru og hafði ekki aðrar spurnir af þessari vinnu - sem vissulega ýtti mörgum öðrum málum út af borðinu í samningum við þinglok í vor - en að þar væru menn að leggja sig fram um að ná lendingu þvert á flokka. Það vekur því furðu að hæstv. umhverfisráðherra sjái ástæðu til að afturkalla lögin í heild og telji það leið til að ná víðtækari sátt í þessum viðkvæma málaflokki, þar sem öll þessi mikla og faglega undirbúningsvinna hefur farið fram í mörg ár. Hæstv. ráðherra tíndi til ýmsa þætti í framsögu sinni sem hann taldi réttlæta svo stóra ákvörðun að afturkalla lög um náttúruvernd. Talað var um skort á samráði og aukin boð og bönn. Ég get ekki séð nein merki um að skortur hafi verið á samráði. Vissulega verður erfitt að ná þeim punkti að allir séu nákvæmlega sammála. Allir þurfa einhvers staðar að gefa eftir en ég held að ekkert hafi skort á samráðið en vel má vera að ekki hafi allir gengið fullkomlega ánægðir frá borði. En hvenær gera menn það og við hvaða aðstæður? Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvort þannig sé það yfir höfuð þegar verið er að vinna að stóru og viðamiklu máli sem þessu, þar sem allir þurfa að mætast einhvers staðar en ekki bara á forsendum eins. Hæstv. ráðherra talaði um að verkaskiptingin væri ekki nógu skýr og að skipulagsvald sveitarfélaga væri ekki nógu skýrt. Já, þetta er eitt af þeim málum sem menn höfðu vissulega ólíka sýn á en ég tel þetta ekki stórmál, það væri eðlilegt að umhverfis- og samgöngunefnd skoði þetta og sjái hvort menn gætu lagfært eitthvað án þess að rífa þurfi upp heilt frumvarp og afturkalla það. Allt er þetta frekar óljóst og ekki skýrt með neinum rökum sem réttlæta slíka málsmeðferð. Ef ástæða þætti til að lagfæra einhverjar greinar mætti fela umhverfis- og samgöngunefnd að vinna þá vinnu þar sem nægur tími er til stefnu þar til lögin eiga að taka gildi næsta vor. Því miður lyktar þessi ráðstöfun af því að eitthvað annað hangi á spýtunni eins og það að endurskoðun opni á Norðlingaölduveitu. Ég trúi því varla að um það sé að ræða að ríkið horfi til þess að spara 105 millj. kr. á kostnað framtíðarhagsmuna íslenskrar náttúru, en ég skal ekki segja. Eitt er víst að þetta eru ekki vinnubrögð sem eru til fyrirmyndar hjá neinu stjórnvaldi og er ekki leið til að ná meiri sátt um umhverfisvernd í landinu. Kallað er eftir því úti í þjóðfélaginu að stjórnmálamenn sýni þann þroska að kasta ekki fyrir róða hugmyndum og faglegri vinnu sem miklir fjármunir og tími hefur farið í að útfæra og stendur fyrir sínu þó að ný pólitísk sýn sé hjá nýjum stjórnvöldum hverju sinni. Oftar en ekki er búið að vinna úr ólíkum sjónarmiðum og hagsmunum þegar niðurstaða er fengin í faglegri vinnu eins og þeirri sem lög um náttúruvernd byggjast á. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að fara ekki í utanvegaakstur en hafa frekar uppi varúðarnálgun í þessu stóra hagsmunamáli þjóðarinnar í sambúðinni við náttúru landsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki í þessu stutta andsvari að svara öllum þeim atriðum sem komu fram í ræðu hv. þingmanns. Ég mun reyna að gera það hér á eftir eftir því sem tilefni er til. Það er eitt atriði sem ég vildi vekja athygli á þar sem mér fannst gæta nokkurs misskilnings í ræðu hv. þingmanns og raunar í ýmsum ræðum sem hér hafa verið haldnar undanfarna daga um þetta mál. Það er að samkomulagið sem gert var um málsmeðferð varðandi afgreiðslu þessa frumvarps á síðasta þingi hafi falið í sér efnislega niðurstöðu af hálfu okkar sem þá vorum í stjórnarandstöðu. Ég held að ég hafi að minnsta kosti aldrei verið neitt að draga fjöður yfir það að ég teldi að sú frestun á gildistöku sem ákveðin var á lokastigum málsins, frestun á gildistöku til 1. apríl 2014, væri einmitt til þess gerð að gefa nýjum þingmeirihluta ráðrúm til þess að fara yfir málið, breyta því, vinna það öðruvísi en sá meiri hluti sem hér á síðasta þingi lagði upp með. Ég hygg að komið hafi fram bæði í ræðum hjá mér og atkvæðaskýringum að svo væri. Ég tel nokkuð ljóst að talsmenn Framsóknarflokksins hafi talað á sama veg. Ég held að það ætti ekki að koma þingmönnum á óvart að nýr þingmeirihluti og ný ríkisstjórn nálgist málið á annan hátt en fyrri ríkisstjórn gerði að þessu leyti. Það hefði, eins og hæstv. ráðherra rakti í upphafi umræðunnar, verið hægt að gera það með ýmsum hætti. Það hefði verið hægt að fara nú þegar í breytingar, en hann velur þá leið að leggja til að lögin verði felld úr gildi. Það þýðir hins vegar ekki í mínum huga að vinnu við þau mál sé lokið, heldur að menn ætli að nálgast og byrja frá nýjum punkti. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég efast ekkert um að menn hafi ekki allir nálgast málið eins í samkomulaginu sem gert var í vor, en þeir fóru samt í þá vinnu að gera efnislegar breytingar á frumvarpinu. Ég reikna með að í því felist einhver meining og vilji að því var breytt efnislega. Ef menn hefðu ekki ætlað sér að standa með þeim breytingum sem þar voru gerðar hefðu þeir bara getað látið frumvarpið fara í gegn og hugsað: Við ætlum að gera breytingar, eða sá meiri hluti sem verður eftir kosningar, og við höfum til þess rúman tíma. Ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að eðlilegt sé að meiri hluti hverju sinni skoði svona stór mál. Þarna var gefinn rúmur frestur til þess. Þess vegna tel ég að menn eigi að nýta þann mikla tíma sem er til staðar. Við erum búin að missa þó nokkuð marga mánuði frá því í vor, sá tími hefur ekki verið nýttur til að skoða hugsanlega þætti sem mætti slípa betur til til að ná breiðari sátt. Við höfum samt tíma til 1. apríl á næsta ári til að skoða þetta í nefndinni, vinna þá vinnu og hafa til þess rúman tíma, kalla til aðila fyrir nefndina og fara vel yfir hvort þarna sé eitthvað sem hægt er að slípa betur til, en fara ekki út í það verk sem ég tel vera óðs manns æði, að afturkalla lögin. Það er alvarleiki málsins.

Hæstv. forseti. Þar greinir okkur hv. þingmann á. Ég tel að það sé ekki óðs manns æði að afnema lögin frá því í fyrravor. Ég held að með því að nálgast málið með þeim hætti séum við hins vegar að taka af þá tímapressu sem 1. apríl skapar. Ég held að það séu skynsamleg vinnubrögð vegna þess að ljóst er að það eru fjölmörg atriði í þessum lögum sem alla vega þingmenn og ráðherrar núverandi stjórnarflokka hafa áhuga á að endurskoða, breyta og vilja beita sér fyrir samstöðu um það sem skilið var við í miklu uppnámi og í mjög umdeildu horfi þegar frá málinu var gengið sl. vor. Ég held að okkur veiti ekkert af því að hafa sæmilega rúman tíma til þess. Ég vil undirstrika að frá mínum bæjardyrum séð er það ekki svo að ákvörðunin um að fella lögin frá því í vor úr gildi feli í sér að henda eigi allri þeirri vinnu sem unnin hefur verið í aðdraganda málsins, alls ekki. Með því að nálgast málið með þessum hætti, eins og hæstv. ráðherra leggur til, er tekin af tímapressan 1. apríl og meira ráðrúm gefst til þess að leita að heppilegri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Mér finnst þingmaðurinn vera í mótsögn við sjálfan sig. Áðan kom hann inn á að menn hefðu ekki verið efnislega sammála niðurstöðu þessa frumvarps í vor en ákveðið að gera samkomulag um að hleypa því í gegn vegna þess að það væri rúmur tími til að fara yfir og skoða málið fram til 1. apríl 2014. Með því að afturkalla lögin núna standa menn ekki við það að ætla að nýta tímann frá síðastliðnu vori til 1. apríl á næsta ári til þess að gera akkúrat þetta, sem var þó meiningin og hv. þingmaður kom inn á hérna áðan. Væri ekki eðlilegra að menn færu í þessa vinnu? Ef fyrir lægi að þeir næðu ekki að sníða einhverja agnúa af á þessum tíma og ekkert væri fram undan annað gæti sá meiri hluti sem nú er við völd staðið fyrir því að afturkalla þessi lög. Það hlýtur að vera meiningin, eins og hv. þingmaður kom hérna inn á áðan, ef menn hafa verið heilir í því, að nýta þennan tíma til einhvers en ekki rjúka beint í að afturkalla lögin. Þetta stangast á, hv. þingmaður. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi frekar viljað vinna þetta í góðu tómi með nefndinni. Ég hef trú á því. Hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins rýkur hins vegar í þetta, sem ég tel vera óðs manns æði og ekki til fyrirmyndar og ekki góð vinnubrögð af hæstv. umhverfisráðherra.

Virðulegur forseti. Því er haldið mikið fram í umræðunni, sérstaklega af hæstv. ráðherra, að þetta mál hafi verið mjög umdeilt og vissulega var það það, um það voru deildar meiningar. En ég vil líka rifja það upp hérna að það var að svo mörgu leyti komið til móts við þau sjónarmið sem hreyft var við og þær umsagnir sem komu fram. Í gær gafst mér tóm til þess að rifja aðeins upp ferli þessa máls í gegnum umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta kjörtímabili og hér eru breytingartillögur á sex blaðsíðum sem nefndin gerði í umfjöllun sinni við frumvarpið. Það er röð af mjög afgerandi og umtalsverðum breytingum sem gerðar voru á frumvarpinu í ljósi umsagna og umfjöllunar í nefnd en það er líka gagnlegt að rifja upp til dæmis þær undirskriftasafnanir sem fram fóru gegn þessum lögum sem safnað var á vef Ferðafrelsis. Mikill fjöldi fólks skrifaði þar gegn lögunum en á grundvelli mjög misvísandi upplýsinga. Mig langar til þess að rifja upp nokkrar slíkar. Til dæmis sagði þar á þeim vef, með leyfi forseta: „Vissir þú að ef nýju náttúruverndarlögin fara í gegn óbreytt verður, með lokun leiða á hálendi og láglendi lokað á ferðamöguleika þeirra sem ekki geta gengið um landið með allan sinn farangur á bakinu? Getur þú gengið með þungar byrðar, 20 kílómetra leið í óbyggðum?“ Þetta er nú eitt dæmi um þann málflutning sem var gegnumgangandi í umfjöllun um þetta mál. Þetta er auðvitað alrangt, það er engum vegslóða lokað með frumvarpinu. Önnur athugasemd af þessu tagi hljómar svona, með leyfi forseta: „Vissir þú að ef nýju náttúruverndarlögin fara í gegn óbreytt getur þú fengið sekt fyrir utanvegaakstur þótt þú akir á vegslóða, þ.e. ef viðkomandi leið hefur ekki ratað inn í vegagagnagrunn ríkisins? Stangveiðimaður að aka“ meðfram á upp að veiðistað „væri þá til dæmis að brjóta lög um utanvegaakstur.“ Þetta er auðvitað mikill misskilningur. Allir vegslóðar áttu að vera greindir í samstarfi ráðuneytis og viðkomandi sveitarfélaga og gerð var tillaga um hverja þeirra skuli heimilt að aka á vélknúnum ökutækjum með eða án takmarkana. Önnur svona athugasemd sem mig langar til að rifja upp hljómar svona, með leyfi forseta: „Vissir þú að ef nýju náttúruverndarlögin fara í gegn óbreytt er ráðherra umhverfismála veitt vald til að banna vetrarumferð á ákveðnum stöðum ef einhverjum finnst hann vera ónáðaður af vélarhljóði? Býður þetta ekki upp á misnotkun?“ Þetta er líka ágætisdæmi um algjöran misskilning á frumvarpinu og afflutning á því sem þar stóð, að ekki sé nú talað um að í núgildandi lögum getur ráðherra í reglugerð bannað akstur á jöklum og á snjó þar sem hætta er á náttúruspjöllum eða óþægindum fyrir aðra sem þar eru á ferð, þannig að það var engin breyting gerð á þessari grein. Ég haldið lengi áfram að telja upp alls kyns misvísandi og mjög svo gildishlaðnar og rangar fullyrðingar um efni frumvarpsins sem síðan voru notaðar til þess að safna undirskriftum og afla því sjónarmiði stuðnings að það væru arfavond lög sem þarna væru á ferðinni. Meðal annars var gerð athugasemd við það að ekki hefði verið veittur nægur umsagnartími, en það er af og frá, mér er til efs að það hafi nokkurn tímann verið tryggt jafn umfangsmikið ferli þar sem almenningur og hagsmunasamtök höfðu tækifæri til að koma á framfæri sjónarmiðum sínum. Mig langar hérna rétt í restina, af því að tíminn er af skornum skammti, að rifja upp eina fullyrðinguna þar sem fjallað var um umferð gangandi manna. Þar var því haldið fram að boðið væri upp á þann möguleika að takmarka umferð gangandi fólks um landsvæði og það væri í fyrsta skipti sem það gerðist í löggjöf á Íslandi. Það er alveg kolrangt. Það var hins vegar verið að laga þá grein sem fjallar um almannaréttinn og rétt okkar til þess að fara um landið og gera hana mun betur afmarkaða en gert er í núgildandi lögum. Mér tekst vonandi að koma betur inn á það atriði 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni mjög mikilvæga yfirferð. Hann er einn þeirra sem voru í nefndinni við úrvinnslu málsins á lokametrunum og kemur mjög skýrt fram í máli hans að verulega hafi verið komið til móts við athugasemdir og sjónarmið við umfjöllun nefndarinnar og líka þær rangfærslur sem voru vísvitandi notaðar til þess að vinna málinu skaða í umræðunni úti í samfélaginu og hér inni í þingsölum. En mig langar til að biðja hv. þingmann að bregðast við þeim orðum sem hafa komið fram í bloggfærslu fyrrverandi hv. þm. Marðar Árnasonar, sem var framsögumaður málsins, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Það var athyglisvert við umfjöllun um lagafrumvarpið í umhverfisnefnd að fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks voru aldrei tilbúnir til neins konar umræðu eða samningsumleitana um niðurstöðu mála. Þeir höfðu ekkert fram að færa í umræðu um akstur utan vega. Þeir hvorki tóku undir bollaleggingar skógarmanna né andæfðu þeim. Og þegar til átti að taka vildu þeir ekki setjast niður til að athuga samningsfleti á ákvæðunum um „sérstaka vernd“.“ Þetta er mjög skýrt talað hjá fyrrverandi hv. þm. Merði Árnasyni. Mér finnst þetta áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að menn láta hér eins og að á lokametrunum hafi þeir orðið undir, þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, að því er varðar einhver efnisleg álitamál og efnisleg ágreiningsmál. Ég hafði þá tilfinningu sem ráðherra málaflokksins að meira væri verið að beita afli í svona hefðbundnum stjórnarandstöðustíl til að grilla málið, ef svo má að orði komast, þetta hafi aldrei í raun og veru snúist um efnisleg atriði máls. Mig langar til að biðja hv. þingmann að bregðast við þessum vangaveltum.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki séð þá færslu sem hv. þingmaður vísar til, hafða eftir fyrrverandi hv. þm. Merði Árnasyni. En í nefndinni fóru fram töluverðar umræður um þetta mál en það er alveg örugglega alveg rétt munað hjá Merði Árnasyni að ekki voru miklar deilur um málið í sjálfu sér í nefndinni eða mikill meiningarmunur að heyra gagnvart einstökum efnisatriðum. Hann kom fyrst og fremst fram á síðari stigum þegar búið var að ganga frá meirihlutanefndaráliti og ég var þá fyrst var við að það væru í raun og veru einhver efnisatriði sem menn höfðu eitthvað að athuga við. Ég held að ef þau efnisatriði hefðu komið almennilega og skýrt fram í nefndinni hefði verið lítið mál að bregðast við og finna málamiðlun um þau. Það er tilfinning mín gagnvart þessu máli og það er mín tilfinning líka gagnvart þeirri stöðu sem málið er komið í núna að hlaupin sé pólitík í það, því miður, vegna þess að þetta er gríðarlega metnaðarfull löggjöf, gríðarlega mikilvæg löggjöf sem þarf að vera góð sátt um. Og vegna þess að hér hafa nánast eingöngu talsmenn minni hlutans flutt ræður um málið hefur maður í raun og veru ekki miklar hugmyndir um hvaða skoðanir þingmenn meiri hlutans hafa á frumvarpinu, þ.e. að fella lögin algjörlega úr gildi. Það er auðvitað til mikils skaða fyrir umræðuna að menn skiptist ekki á skoðunum hérna um þetta.

Virðulegi forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af því hversu hefur skort á umræðu af hálfu stjórnarmeirihlutans í þessu mikilvæga máli. Ekki síst vegna þess að leitin að rökstuðningnum eða tilefninu hefur ekki skilað miklum árangri fyrir vikið. Í framsöguræðu hæstv. ráðherra og í greinargerð með þessu litla frumvarpi eru tínd til nokkur atriði, nefndar eru orðskýringar, og það er ekki mikill þungi, ekki í samræmi við það hversu þungt það er í raun að taka svona lagabálk og henda honum eða taka svona kirfilega til hliðar. Ég hef með því að skoða og fara í gegnum þær athugasemdir sem upp komu í meðferð málsins alveg frá hvítbókarumræðunni og síðan í gegnum þingið staldrað kannski helst við það að hjartað í lögunum, sem er í raun og veru varúðarreglan og er í raun ákvæðið um sérstaka vernd þar sem náttúran fær loksins að njóta vafans, öll hin ákvæði laganna eru svona stef við þann hjartslátt, ég hneigist til þeirrar tilfinningar að þar sé í rauninni rökin að finna. Það að setja loksins í lög eindregna varúðarreglu og afgerandi grein um sérstaka vernd sé þar með þeim aðilum sem gerðu athugasemdir við það, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og þeirra afla sem helst hafa hagsmuni af því að ganga á náttúruna hverju sinni - mig langar að heyra hvort hv. þingmaður deilir þeirri tilfinningu með mér 

Virðulegur forseti. Ég sakna þess fyrst og fremst að eiga efnislega umræðu við þá sem flytja málið og bera á því ábyrgð. Ég rakti og fór í langri ræðu í gær efnislega yfir hvert atriði í rökstuðningi hæstv. ráðherra fyrir málinu. Þar var til dæmis talað um að samskipti stofnana sem fara með náttúruvernd þyrftu að vera afmörkuð skýrar, samskipti sveitarfélaga og stofnana þyrftu að vera afmörkuð skýrar. Einnig var sagt að verið væri að ganga á rétt landeigenda. Ég rakti það og las upp úr lögunum að ráðherra er auðvitað í sjálfsvald sett að setja reglugerð um þau atriði sem honum finnast óskýr í málinu. Það eru ákvæði í lögunum um það. Það er á engan hátt verið að ganga á rétt landeiganda, verið er að afmarka með skýrari hætti en áður hefur verið gert í hvaða tilfellum hann hefur heimild til þess að banna för um land sitt og verið er að skilgreina hvernig það megi gera. Ég segi það í fúlustu alvöru vegna þess að hér á þingi eru mjög margir nýir þingmenn sem hafa ekki komið að náttúruverndarlögunum að ég sakna þess mjög að vera ekki með dýpri umræðu. Til dæmis flutti varaþingmaður í gær ágæta ræðu sem sveitarstjórnarmaður sem dýpkaði mjög umræðuna, hafði þekkingu á náttúruverndarnefndum, á málaflokknum út frá sjónarhóli sveitarstjórnarmanns sem dýpkaði umræðuna mjög. Ég held að menn gætu lært mikið af því að hlusta á þá og þá sem eru kannski talsmenn annarra sjónarmiða, til dæmis þegar kemur að varúðarreglunni, ef þeir mundu koma hingað upp og skýra mál sitt. Það væri gott fyrir umræðuna um málið.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp í seinni ræðu um frumvarp hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra um brottfall laga um náttúruvernd, nr. 60/2013. Mig langar við það tækifæri að reifa dálítið stöðu umræðunnar af því að eins og hefur komið fram verðum við að reiða okkur á framsögu hæstv. ráðherra og greinargerð og athugasemd við lagafrumvarpið að því er varðar afstöðu stjórnarmeirihlutans. Einhverjir hafa komið í andsvör, hv. þm. og formaður umhverfis- og samgöngunefndar, Höskuldur Þórhallsson, þar á meðal og hv. þm. Birgir Ármannsson jafnframt og nú sé ég að hann er kominn á mælendaskrá vonum seinna, en það er gott, og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson einnig. Það er orðið nokkuð framorðið að því er varðar þessa umræðu þannig að gott hefði verið að geta tekið umræðuna fyrr og heyrt þeirra afstöðu og sérstaklega hvað varðar það sem mig langar til þess að fara aðeins yfir. Það sem mér hefur fundist koma fram hjá mjög mörgum þeirra sem skipa stjórnarandstöðuflokkana er að vilji sé til þess að eiga samráð og samstarf um að skoða það sem út af kann að standa að því er varðar þessi lög. Sumt af því er nefnt í greinargerð hæstv. ráðherra og líka í framsögu hans og eru mál sem eru sum hver mjög einföld og mjög einfalt að skoða og fara yfir og hæstv. ráðherra hefur meira að segja staldrað við í framsögu sinni eða í andsvörum til að byrja með, eins og skilgreiningar á þéttbýli og ræktarlandi o.s.frv. Það er tæpast tilefni til þess að kasta svo umfangsmiklum lagabálki fyrir róða að menn séu eitthvað tvístígandi um stöku skilgreiningar. Þéttbýlisskilgreiningin er fyrir það fyrsta í samræmi við vegalög og það voru uppi vangaveltur um hvort hún ætti að vera í samræmi við vegalög eða skipulagslög en niðurstaðan varð þessi. Varðandi skilgreiningu á ræktarlandi var það fært til betri vegar í samræmi við Bændasamtökin á sínum tíma. Ég vil segja að því er varðar skipulagsvald sveitarfélaganna, um áhyggjur varðandi tiltekna kafla þar, að mér finnst þetta allt saman vera umfjöllunarefni sem hægt er að setjast yfir. Ég vil gera þinginu og hæstv. ráðherra grein fyrir því fyrir okkar hönd í þingflokki Vinstri grænna að við viljum leggja okkar af mörkum til að sú sátt megi nást. Ef það er svo, eins og fram kemur í orðum hæstv. ráðherra, að markmiðið sé að ná sátt og jafnvægi í málinu vænti ég þess að hann slái ekki á þá sáttarhönd ef viljinn stendur til þess í raun að ná einhverju jafnvægi í málinu. Það er einfaldlega ekki skynsamlegt að setja allt málið á byrjunarreit með því að ógilda lögin. Ég nefni það sem valkost eða hugmynd í þessu öllu saman ef sett yrði af stað eitthvert slíkt verklag að það væri hluti af endurskoðunarferlinu að skoða gildistímann, frekar að skoða gildistímann en að fara þessa afdráttarlausu leið. Ég vil í fullri vinsemd benda hæstv. ráðherra á að það er gríðarlega þungur og langur ferill fram undan ef maður kýs að fara á byrjunarreit með málið. Ég hef miklar efasemdir um að það sé skynsamlegt, ekki síst vegna þess sem hefur verið boðað og kom fram þegar ríkisstjórnin settist hér að völdum, að umhverfisráðuneyti yrði breytt. Við vitum ekki hvernig því verður breytt, hvenær því verður breytt og hver komi síðan til með að gegna embættinu, það er líka óljóst. En slík lykillöggjöf sem hér er undir, það er ekki ráðlegt að setja svo þunga löggjöf í fullkomið uppnám 

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst nokkuð með umræðum um afturköllun laga nr. 60/2013, 167. mál. Þar hefur örlað á málefnalegum innleggjum en að sumu leyti hefur umræðan verið vanstillt og á tímum illskiljanleg. Hún hefur líka verið nokkuð á sömu lund. Menn þráspyrja eftir tilgangi hæstv. ráðherrans með því að afturkalla lög nr. 60/2013. Ég verð að spyrja, herra forseti: Hlustuðu hv. þingmenn ekki á framsögu ráðherrans? Þar komu fram rök hans fyrir þeirri ákvörðun að afturkalla lögin nr. 60/2013 og þar er helst að nefna þrennt eða fernt. Í fyrsta lagi vegna óánægju sveitarfélaga, landeigenda, ferðafélaga og fleiri aðila með þessa lagasetningu. Í öðru lagi kostnað við gildistöku laganna, sem metinn er rúmar 100 millj. kr. og kemur niður á rekstri ríkisins og sveitarfélaganna. Í þriðja lagi óskýr verkaskipting milli stofnana. Allar þessar ástæður eru ærin tilefni til endurskoðunar laganna nr. 60/2013. Samt spyrja menn hér í ofvæni um rökin, flest ágætlega skynugt fólk sem situr í þessum sal. Hvað er svona óskiljanlegt? Herra forseti. Í umræðunni hefur ríkt nokkur vanstilling. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, sem því miður er ekki hér við þessa umræðu, notaði orðið „lygi“ í ræðu í gær, ekki einu sinni heldur tvisvar. Sá sem hér stendur og sat undir þessu í forsetastóli í gær biðst velvirðingar á að hafa ekki gert formlega athugasemd við þann málflutning og heitir því að sinna forsetaskyldum betur næst þegar slíkt heyrist úr ræðustól Alþingis. Vanstilling þingmannsins virðist einkum eiga rót í afhroði flokks hennar í nýloknum kosningum þar sem stefnu flokks hennar var hafnað rækilega. En eins og krakkarnir segja, með leyfi forseta: „Get over it.“ 
             Vanstilling hv. þingmanns beinist ekki síst að því að núverandi meiri hluti tekur lagabálkinn upp svo nýsamþykktan. En þessi lög voru hömruð í gegnum þingið í vor í andstöðu þáverandi minni hluta. Bjóst hv. þingmaður við því að við svo búið yrði látið standa eftir kosningar þegar þeir flokkar fengu brautargengi, m.a. á grundvelli andstöðu sinnar við þetta mál? Hæstv. forseti. Eitt atriði í viðbót, hvimleitt. Það er orðaleppurinn um hverra hagsmuni ríkisstjórnin standi vörð í þessu máli. Í stuttu máli stendur ríkisstjórnin vörð um náttúru og náttúrugæði í þessu máli. Í öðru lagi stendur ríkisstjórnin vörð um hagsmuni þeirra sem ekki var á hlustað við afgreiðslu frumvarpsins á sínum tíma, svo sem sveitarfélaga, landeigenda, ferðafélaga og fleiri. Ef ég skríð ofan í þennan sama skurð get ég spurt: Hverra hagsmuna gekk fyrrverandi ríkisstjórn í þessu máli? Var það Landvernd, Náttúruverndarsamtök Íslands eða einhverjir aðrir, með mikilli og djúpri virðingu fyrir þeim aðilum öllum? Áttu þeir aðilar ríkari rétt, eru fyrrgreind samtök rétthærri að mati minni hlutans en þeir sem ég tilgreindi hér áður, sveitarfélög og fleiri? Mér virðist þessi umræða einkum ætluð fjölmiðlum, en þeim virðist fyrirmunað að segja hlutlægt frá nokkrum sköpuðum hlut sem hér er sagt og gert á hinu háa Alþingi og hefur reynst stjórnarandstöðunni ágætlega áður. Ég vil minna á umræðuna um veiðigjöldin í sumar þar sem þingmenn minni hlutans gengu hér um og fóru með stórútgerðarþuluna aftur og aftur þrátt fyrir að ný ríkisstjórn hækkaði veiðigjöldin á þær sömu stórútgerðir í andstöðu við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. En ruglið um lækkun veiðigjalda stórútgerða gengur enn aftur í fjölmiðlum, annaðhvort af skorti á hlutlægni eða það sem verra væri, skorti á grundvallarþekkingu fjölmiðlunga og lágmarksskilningi á fréttamati. Herra forseti. Mig langar í sambandi við óánægju sveitarfélaganna að vitna nokkuð til ræðu ungs sveitarstjórnarmanns og hv. þingmanns Margrétar Gauju Magnúsdóttur sem notaði lunga ræðutíma síns í gær í það að tala sveitarfélögin niður. Það mun ábyggilega sópa að henni fylgi í komandi sveitarstjórnarkosningum. Þessi hv. þingmaður skildi ekkert í þessu veseni á sveitarfélögunum út af 50 millj. kr. kostnaði hjá þeim öllum samtals vegna laganna. Nú má virða þessum unga hv. þingmanni það til vorkunnar að hún er sveitarstjórnarmaður í fjölmennu sveitarfélagi sem einnig er reyndar eitt það skuldsettasta á landinu. Það hefur þá alla vega lánstraust og hefur eflaust komið sér upp nægum mannskap til að uppfylla skyldur sveitarfélagsins varðandi vernd náttúrufyrirbæra, eftirlit og rannsóknir með þeim eins og áskilið er í lögunum. En fjölmörg sveitarfélög, einkum fámenn og víðfeðm, ráða illa við kostnaðaraukann sem hlýst af nefndaskipan og fyrrgreindu eftirliti og rannsóknum. Í raun og veru er þetta fyrirkomulag þriðja leiðin, þriðja apparatið sem kemur að slíkum rannsóknum og eftirliti. Þegar eru starfandi í landinu Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofurnar sem eru í eigu sveitarfélaga og kostnaður þeirra er greiddur að stóru leyti af fjárheimildum í fjárlögum, en Náttúrufræðistofnun Íslands hefur þá skyldu að vakta náttúru Íslands. Nær hefði verið að skilgreina verkefni þessara fyrrgreindu stofnana betur, auka samvinnu þeirra og hætta tvíverknaði sem nú er þríverknaður. Þetta er vond stjórnsýsla og einn þáttur í því að nauðsynlegt er að taka þessi lög upp. Ég treysti því að við meðferð málsins verði tekið til höndum um að hámarka nýtingu þeirra fjármuna sem þarna liggja undir og um leið að bæta verklag og stjórnsýslu. Eins og allir sjá er ég ungur þingmaður og sat því sem aðrir slíkir undir sjálfbirgingslegum köpuryrðum í umræðunum í gær þar sem sagði eitthvað á þá leið að ungir stjórnarþingmenn hefðu afgreitt mál þetta í gegnum þingflokka eins og stimpilpúðar. Voru ungir þingmenn hvattir til að reka af sér þetta slyðruorð og mér er það ljúft. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir hafði sig mjög í frammi í þessari umræðu. Nú veit ég ekki hvað þingmaðurinn hefur fyrir sér í þessu efni annað en kannski sjálfsævisögulega reynslu, að þessar skoðanir byggist á reynslu hennar úr eigin þingflokki. En ég get fullvissað hv. þingmann um að hæstv. ráðherra misnotaði ekki æsku mína eða annarra nýliða við afgreiðslu þessa máls eða nokkurra annarra mála í þingflokknum. Þess utan hefur hv. þingmaður, sá sem hér stendur, ágæta yfirsýn yfir ný náttúruverndarlög, nr. 60/2013, hafandi unnið í umhverfis- og auðlindaráðuneyti allan þann tíma sem tilurð og undirbúningur frumvarpsins er síðan varð að lögum stóð og tel mig fullfæran um að taka upplýsta ákvörðun í málinu. Sá sem hér stendur tók t.d. þátt í greiningu á kostnaði á gildistöku laganna og getur viðurkennt ákveðinn ótta af því að þær rúmu 100 milljónir sem eru nefndar sem kostnaðarauki dugi ekki til þess að framfylgja lögunum. Það er því alveg óhætt fyrir hv. þingmann að draga ögn úr sjálfbirgingnum og kanna til hlítar þá meintu annmarka sem hún telur unga stjórnarþingmenn búa yfir, í stað þess að hreykja sér hér óverðskuldað á þeirra kostnað, þó að hún sé hokin af þingreynslu. Mig langar einnig að minnast á þá slæmu stjórnsýslu sem boðuð var í lögunum og varðar verkefni og verkaskiptingu tveggja stærstu stofnana landsins er fara með málefni náttúruverndar, þ.e. Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun. Með þeim breytingum sem eru gerðar með lögunum virðist mér að verkaskipting stofnananna verði enn óskýrari en nú og enn óskilvirkari og sé alls ekki fallin til þess að auka eða bæta samvinnu stofnananna heldur þvert á móti. Það er samt ærin ástæða til að bæta samskipti og samvinnu þessara stofnana. Herra forseti. Eitt fegursta orð íslenskrar tungu er orðið hugsjón. Ég get ekki varist þeirri tilfinningu að ýmsir fulltrúar minni hlutans hér inni telji sig eiga einkarétt á því orði, að það sé löggilt vörumerki, en í stað Coca-Cola merkisins sé þar að finna VG-merkið eða litla kratarós. En svo er ekki, því fer fjarri, herra forseti. Við framsóknarmenn erum ekki fólk sem fer um á allt of stórum skóm með járnkarl um öxl. Við framsóknarmenn erum ekki síðri náttúruverndarsinnar en margir þeir aðrir sem hér eru inni. Við stofnuðum enda umhverfisráðuneytið á sínum tíma, stóðum að stofnun þess. Og það má ekki gleyma því heldur að hið fagra orð hugsjón hefur nú í nær heila öld gengið hönd í hönd með öðru af fegurstu orðum íslenskunnar, en það orð er framsókn. Ég hef hér að framan reifað nokkur atriði sem varða afturköllun laga nr. 60/2013. Ég deili ekki áhyggjum sem komu fram í máli hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur áðan um að allri vinnu við lög sem eiga að taka gildi nú í apríl verði kastað fyrir róða. Ég hef þá trú að sú vinna sem þegar hefur farið fram nýtist við endurskoðun lagabálksins í heild og ég er næsta viss um að hún verður nýtt. Það hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra og hv. formanns umhverfis- og auðlindanefndar ríkur vilji til samráðs þegar að því kemur að ráðast í nýja lagagerð. Ég tek heils hugar undir þær óskir og hvet alþingismenn til að taka þátt í þeirri vinnu sem fram undan er við nýja lagagerð. Okkur hlýtur öllum að vera efst í huga að sú vinna sem hér er unnin sé fagleg og vel af hendi leyst. Við hljótum að leggja okkur öll fram um að í þessu máli náist lending sem allir geti haft sóma af, sem við náum saman um, þannig að nauðsynleg og dýrmæt sátt náist um þennan mikilvæga málaflokk.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir ágæta ræðu hans um dagskrármálið og vil byrja á að taka undir það með þingmanninum að orðið „hugsjón“ er auðvitað eitt af fegurstu orðum íslenskrar tungu og sannarlega er enginn einn stjórnmálaflokkur eða tveir eða þrír hér í þinginu sem eiga einkarétt á því fallega orði. Menn í öllum flokkum eiga sér hugsjónir, það er hverjum manni ljóst. Ég kem hér sem þingflokksformaður í aðra röndina og verð að árétta fyrir fjarstadda þingmenn mína að hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kallar hlutina bara sínum réttu nöfnum. Þess vegna er það sem hún hefur látið að sér kveða í þjóðmálum þannig að eftir hefur verið tekið, og ég held að hv. þingmaður eigi nú að hafa áhyggjur af fylgi einhverra annarra flokka en Samfylkingarinnar í Hafnarfirði miðað við orð hans um hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur. Ég vil hins vegar spyrja þingmanninn, vegna þess að hann segir, sem rétt er, að framsóknarmenn séu margir náttúruverndarsinnar, og að mikilvægt sé að skapa sátt um það mál sem hér er á ferðinni, hvort hann geti ekki verið mér sammála um að það væri gæfulegri aðferð við að leita eftir frestun á gildistöku annaðhvort laganna í heild sinni eða einstakra ákvæða meðan unnið væri að endurskoðun þess frumvarps, sem samþykkt var á vordögum, fremur en með því að hefja sáttina á því að taka vinnu alls þess fólks sem að þessu máli hefur komið og henda í ruslakörfuna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þetta andsvar og hef í sjálfu sér ekki stórar áhyggjur af fylgi annarra flokka en Samfylkingarinnar í Hafnarfirði, hef svo sem engar áhyggjur af því heldur. Það er langt til sveitarstjórnarkosninga og mörg lönd verða unnin áður en þær renna upp. Út af spurningu hv. þingmanns um hvort gæfulegra hefði verið að leita eftir frestun en að afturkalla lögin í heild - það kann svo sem vel að vera, hv. þingmaður, en þessi ákvörðun var ekki tekin í flýti. Það var farið vel fyrir það mál hvernig framsóknarmenn hygðust vinna að því og niðurstaðan varð sú að í stað þess að fara að bæta í einstaka kafla eða breyta þeim lögum sem áttu að taka gildi í apríl 2014 þá væri einfaldlega hreinlegra að afturkalla þau í heild og hefja vinnu við gerð nýs frumvarps. Ég vænti þess að sú vinna hefjist að þessu máli afgreiddu. Ég segi aftur: Jú, jú, það kann vel að vera að það fari illa í menn og þeir telji lítið samráð felast í því að gera þetta með þessum hætti. Ég endurtek það sem bæði hæstv. ráðherra og formaður umhverfis- og samgöngunefndar hafa sagt: Þeir vilji ná almennri sátt og hafa mikið samráð um afgreiðslu þessa máls.

Virðulegur forseti. Það kann vel að vera, segir hv. þingmaður, að það sé rétt hjá minni hlutanum að þetta sé óheppileg nálgun að endurskoðun málsins. Það sýnir auðvitað að það eru efnisleg tilefni til að taka hér nokkuð djúpa umræðu um þessar aðfarir vegna þess að ef framsóknarmenn eins og hv. þingmaður vilja að aðrir flokkar í þinginu viðurkenni sem er að framsóknarmenn geti bæði verið hugsjónamenn og náttúruverndarsinnar væri mikilvægt innlegg af hálfu Framsóknarflokksins að sýna öllu því fólki sem komið hefur að því að undirbúa þessa lagasetningu og vinna að henni árum saman þá virðingu að fara í endurskoðunina á grundvelli þeirrar vinnu en ekki að sýna öðrum sjónarmiðum í málinu þá óvirðingu að setja hana í tætarann. Ég ætla einfaldlega að hafna því að það hafi verið vel og ítarlega hugsað, 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar, allt orkar tvímælis þá gert er. Ég held að það séu óþarfaáhyggjur hjá hv. þingmanni að lögin í heild verði sett í tætara. Ég hef bæði þá trú og vissu að sú vinna sem þegar hefur farið fram verður nýtt að því leyti sem það er unnt og fellur að þeim breytingum sem menn vilja fá fram í þessu máli. Ég held að menn þurfi ekkert að óttast það. Ég tel síst að verið sé að sýna þeirri vinnu sem fram fór í þessi ár einhverja óvirðingu með því vegna þess að ég efast ekki um að margt úr þeim lagabálki sem átti að taka gildi verður áfram í nýjum lögum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir að framsókn sé fallegt orð og allt í góðu með það en mér finnst ekki vera mikil framsókn í þessu afturkalli hæstv. ráðherra, ég verð að segja það. Hvernig á að ná sátt? Nú hefur hv. þingmaður látið þess getið að hann hafi verið að vinna í stjórnsýslunni og mig langar að heyra skoðun hans á því hvort hann telji það vera góð vinnubrögð, með mál sem hafa verið í vinnslu mjög lengi í stjórnsýslunni, fjöldi manns komið að og farið fram mikil vinna, að þegar stjórnarskipti verða sé meginreglan að rífa upp með rótum frekar en að reyna að skoða málið og sníða af því hugsanlega agnúa. Telur hann það vera vönduð vinnubrögð gagnvart stjórnsýslunni og yfir höfuð þegar stór og mikil mál koma upp eins og þetta? Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki rétt að byrjað verði á því að reyna að ná sátt í nefndinni. Það kom fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar áðan að hugsunin hafi verið sú þegar samkomulag var gert í vor að menn nýttu þennan tíma fram að 1. apríl á næsta ári einmitt til að skoða þetta með nýjum meiri hluta sem yrði við völd? Hvort hann telji ekki eðlilegra að viðhafa þannig vinnubrögð frekar en að rjúka í að afturkalla heilan lagabálk.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafney Magnúsdóttur þetta andsvar. Það er þannig að þegar menn ætla fram á við þurfa þeir stundum að stíga skref til baka til að ná svo fleiri skrefum fram á við. Það er akkúrat það sem vakir fyrir mönnum í þessu máli. Til að sníða agnúa af því lagafrumvarpi, þeim lögum sem áttu að taka gildi 1. apríl 2014, þótti mönnum vænlegra að afturkalla lagabálkinn í heild en fara ekki að eiga við hann með einhverjum bútasaum. Ég ætla aftur að vitna í orð hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar, hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar, sem lýsti því yfir í gær að hann mundi leita eftir ríku samráði og samkomulagi í nefndinni. Ég efast ekki um að sá mæti drengur muni gera það og nefndin vinni einhuga að málinu. Það hefur hins vegar komið fram í máli hæstv. ráðherra að vinna við nýja lagasmíð hefjist nú þegar, þegar búið er að afgreiða þetta mál, og að hægt verði að kynna nýtt lagafrumvarp mjög fljótlega. Við erum því ekki að tala um endurtekningu á öllu því ferli sem átti sér stað við framlagningu og samningu laganna sem áttu að taka gildi nú í apríl 2014, sem tók einhver fjögur ár. Við erum ekki að tala um allan þann tíma. Ég ítreka að ég efast ekkert um að það verður góð umræða og sátt í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svör hans. Ég vil spyrja hann hvort honum finnist það ekki vera nauðsynlegt að allt það fólk sem kom að þeirri vinnu fái aftur að koma að nýju lagafrumvarpi sem væntanlegt er og hvort honum finnist ekki stangast á orð hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar og hæstv. umhverfisráðherra. Getur hvort tveggja farið saman, að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar vill vinna málið áfram í nefndinni en hæstv. ráðherra vill leggja fram lagafrumvarp? Og telur hv. þingmaður það góð vinnubrögð, segjum sem svo að hér komi vinstri sinnuð, umhverfissinnuð ríkisstjórn, kannski á næsta ári, að hún rífi upp með rótum og hendi fyrir róða þeirri vinnu sem unnin hefur verið í ráðuneytum og verið lögð hér fram? Fyndist honum það rétt? Á þá næsta stjórn að henda bara næsta lagafrumvarpi um náttúruvernd fyrir róða og byrja upp á nýtt, ping-pong?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir andsvarið. Að rífa upp með rótum - ég lít ekki svo á að það sé út af fyrir sig æskilegt að lagabálkar séu teknir upp í sífellu þegar ný ríkisstjórn kemur til valda. Í þessu tilfelli hefði þetta hins vegar ekki átt að koma nokkrum manni á óvart vegna þess, eins og fram kom í ræðu minni áðan, að málið var keyrt hér í gegn á síðustu metrunum í mikilli andstöðu. Það var mikill ágreiningur innan þings þannig að það átti ekki að koma neinum á óvart að afturkalla ætti þessa lagasetningu. Ég ítreka líka að á ákveðnum tímapunkti, þrátt fyrir alla þá miklu vinnu sem liggur að baki lögunum, var málinu lokað án þess að fullkomin sátt væri um það. Það er þessi sátt sem menn stefna á að náist.

Virðulegi forseti. Ég gat nú ekki annað en kvatt mér hljóðs og farið í andsvar við hv. þingmann þótt ekki væri nema til að ræða aðeins það sem hann bar upp á mig. Og talandi um sjálfbirgingshátt þá talaði þingmaðurinn með hæðni um að ég væri hokin af reynslu þrátt fyrir að vita að ég er líka nýr þingmaður þó að ég hafi verið varaþingmaður hér um tíma. Það sem ég var að óska eftir í gær var að það nýja fólk sem kvatt hefur sér hljóðs hér og verið duglegt við að brýna sína forustu til góðra verka, léti í sér heyra núna um þetta stóra og mikilvæga mál. Af hverju ekki? Að málin fari í gegnum flokkinn óáreitt hefur ekkert með reynslu mína í þingflokki Vinstri grænna að gera, ég get upplýst þingmanninn um það. En það vekur óneitanlega athygli að afar fáir af hinum nýju þingmönnum kjósi að taka þátt í umræðu um þetta mikilvæga mál, það vekur athygli. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt að spyrja um hvers vegna það sé. Þingmaðurinn fór nú svolítið vítt um í ræðu sinni. Ég velti því fyrir mér hvort það sem komið hefur fram í umræðunni fram til þessa af hálfu stjórnarandstöðunnar hafi þingmanninum kannski ekki fundist ýkja merkilegt - ég túlkaði a.m.k. orð hans þannig þegar hann spurði hvort við hefðum ekki heyrt hvað ráðherrann var að segja og hvert verið væri að fara. Varðandi orðið hugsjón held ég að við sem höfum rætt málin hvað mest tölum um hugsjón og að við séum hugsjónafólk fyrir verndun náttúrunnar og talsmenn hennar. Mig langar að spyrja hv. þingmann á hverju hann byggir þá skoðun sína að hægt verði að ná meiri sátt. Hvað er mikilvægt? Við hverja 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég skal alveg viðurkenna að það kom upp í mér þykkja hér í gær þegar ég sat undir því sem ég lýsti áðan. Mér fannst það ekki heillavænlegt að gera ráð fyrir því, eins og mér fannst hv. þingmaður gera í gær, að mál rynnu í gegnum þingflokk framsóknarmanna nánast órædd og óskoðuð, ég taldi ekki rétt að sitja undir því. Ég get hins vegar sagt það og það hefur komið fram áður að hugsjónir um náttúruvernd og nýtingu náttúrunnar til góðra hluta er ekkert nýtt mál hjá Framsóknarflokknum, það hefur verið í umræðunni árum og áratugum saman. Forustumenn flokksins voru og eru til skamms tíma náttúruverndarmenn. Ég get nefnt Hermann Jónasson, Eystein Jónsson og Steingrím Hermannsson o.s.frv. Ég ítreka að við komum  Hins vegar greinir okkur auðvitað á við fólk sem vill ganga lengra í aðrar áttir en við viljum gera, það er bara eðlilegt, það er eðlilegur skoðanamunur. En það verður seint sagt um Framsóknarflokkinn að hann sé ekki náttúruverndarflokkur. Ég vil benda á að flokkurinn á ríkan stuðning og ríkar rætur meðal bænda sem eru mestu landbótamenn þessa lands og hafa gengið hvað lengst fram í því að vernda landið og bæta það landi og lýð til heilla.

Virðulegi forseti. Það var akkúrat það sem hv. þingmaður kom inn á, menn greinir á í hvaða átt á að fara, um það snýst nefnilega málið. Þegar hæstv. ráðherra sagði hér á hliðarlínunni um leið og ég gekk í sæti mitt áðan að það ætti að ná sátt við alla jafnt, bara er það eðlileg spurning í framhaldinu hvort hv. þingmaður telur það mögulegt. Mér er til efs að það verði hægt. Það væri mjög æskilegt ef þannig væri um flest mál en ég held að það sé ekki þannig. Mig langar að öðru leyti að segja, af því að hv. þingmaður vitnaði til sveitarstjórnarkonu sem talaði hér í gær, að eftirfarandi kemur fram á bls. 3 í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Áður en frumvarpið varð að lögum færði Alþingi ákvæði um náttúruverndarnefndir til þess horfs sem það var samkvæmt gildandi lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, og er því væntur kostnaðarauki umræddra ákvæða ekki lengur fyrir hendi.“ Skilur þingmaðurinn það ekki eins og ég að þessi 20–50 millj. kr. kostnaðarauki sem gert var ráð fyrir, 

Hæstv. forseti. Að ná sátt við sem flesta. Hún mamma mín kenndi mér ungum að manni ætti að þykja jafn vænt um öll börnin sín. Þess vegna hafði ég þau orð uppi hér áðan að það var eins og þeir sem skildir voru eftir upphaflega utan garðs þegar nýju lögunum var lokað og þau samþykkt, hefðu ekki notið sömu alúðar og þeir sem komu fyrr að málinu. Ég deili ekki þeirri skoðun með hv. þingmanni að kostnaður sveitarfélaganna sé þegar dottinn niður. Og ég get alveg upplýst það hér að á meðan á vinnu við þessi lög stóð höfðu sveitarstjórnarmenn, sérstaklega í hinum dreifðu, víðfeðmu byggðum, miklar áhyggjur af þessum kostnaði. Það er því rík ástæða til þess 

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér er til umræðu er í efni sínu afskaplega einfalt. Það gengur út á að breytt lög um náttúruvernd sem samþykkt voru sl. vor, örskömmu fyrir kosningar, verði afnumin. Í orðum hæstv. ráðherra og annarra sem hér hafa tjáð sig hefur komið skýrt fram að með því er ekki ætlunin að staðar verði numið heldur að haldið verði áfram endurskoðunarvinnu varðandi náttúruverndarlög með það að markmiði að ná víðtækari sátt en tókst í vor. Margt hefur verið sagt í þessari umræðu og sumt byggir að mínu mati á talsverðum misskilningi. Ég reyndi t.d. í andsvari áðan að leiðrétta þann misskilning að niðurstaða málsins, eins og varð á þingi í vor, hefði byggst á efnislegu samkomulagi um innihald málsins. Svo var ekki. Það var samkomulag um málsmeðferð því að hlutir voru komnir í ákveðið óefni. Samkomulagið gekk út á það að gildistöku laganna var frestað til 1. apríl á næsta ári, og ekkert farið í felur með það af minni hálfu og fleiri þingmanna, til að gefa hugsanlegum nýjum meiri hluta á þingi ráðrúm til að koma að breytingum á þeim lögum sem um var að ræða. Ég get alveg upplýst að við sem sátum í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili töldum að það þyrfti lengri tíma en til 1. apríl 2014 til að ná niðurstöðu um það mál. Ég hygg að athugun umhverfisráðherra sem fékk málið í hendur í vor hafi einmitt leitt hið sama í ljós. Því er hér lagt til og því styð ég það sem hæstv. ráðherra leggur til að farin verði sú leið að í staðinn fyrir að reyna að keppast við að endurskoða lagaákvæðin fyrir 1. apríl þá verði lögin sem samþykkt voru sl. vor afnumin en engu að síður verði vinnu haldið áfram á grundvelli þeirra markmiða sem getið er um í frumvarpinu. Sagt hefur verið í þessari umræðu að að mörgu leyti hafi verið komið til móts við athugasemdir sem fram komu við málið á síðasta kjörtímabili. Það er rétt, það var komið til móts við ýmsar athugasemdir, alls ekki allar og í mörgum tilvikum gengið frekar skammt til móts við þær athugasemdir sem gerðar höfðu verið, en það er alveg rétt að gerðar voru ýmsar breytingar til bóta á frumvarpinu á lokametrunum í vor. Þar sem slík niðurstaða náðist og þar sem slík niðurstaða endaði í sátt er þar auðvitað um að ræða hluti sem hægt er að byggja á. Í öðrum tilvikum var enn þá töluvert langt á milli og ég tel að það sé rétt að undir forustu hæstv. umhverfisráðherra verði unnið að því að finna lausnir á þeim málum þannig að meira jafnvægi náist í endanlegri mynd þessa máls en náðist síðasta vor. Ég held að það sé rétt að rifja það upp að athugasemdir við frumvarp hæstv. fyrrverandi umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, voru af margvíslegu tagi. Það var ekki að tilefnislausu sem þetta mál var umdeilt hér síðasta vetur. Athugasemdirnar komu frá mörgum ólíkum aðilum. Það var ekki um einsleitan hóp að ræða sem gagnrýndi frumvarpið sem um ræðir. Þá var um að ræða, eins og hv. þingmenn muna sem fylgdust með umræðunni á síðasta vetri, harða andstöðu frá Samtökum íslenskra sveitarfélaga og einstökum sveitarfélögum. Samtök íslenskra sveitarfélaga tóku harða andstöðu gegn þessu frumvarpi; það kom skýrt fram í umsögnum og umfjöllun nefndar á síðasta kjörtímabili. Einstök sveitarfélög nálguðust málið með mismunandi hætti en þau voru sammála um að málið væri ekki tilbúið til afgreiðslu og báðu eindregið um að afgreiðslu þess yrði frestað svo að frekari tími næðist til að ná samstöðu um þau atriði sem að sveitarfélögunum sneru. Andstaða kom einnig frá bændum og öðrum landeigendum, aðilum sem raunverulega hafa í mörgum tilvikum bæði hagsmuni af nýtingu og vernd náttúrunnar. Í mörgum tilvikum byggja þau verðmæti sem bændur og landeigendur eiga einmitt á því að náttúran sé vernduð. Bændastéttin lifir auðvitað og starfar í nánari snertingu við náttúruna en flestir aðrir. Bændasamtökin og Samtök landeigenda tóku eindregna afstöðu gegn frumvarpinu. Andstaða kom úr fleiri áttum. Andstaða kom frá samtökum í atvinnulífinu, svo sem Samtökum iðnaðarins og samtökum orkufyrirtækja. Það þarf ekki að koma á óvart vegna þess að í mörgum tilvikum var að því er virtist hugmyndin á bak við einstakar breytingar á frumvarpinu sú að þrengja að möguleikum þessara aðila til að auka starfsemi sína. Það er eðlileg togstreita. Það er eðlilegt að togast sé á um nýtingu og vernd í þessum efnum en það gerir ekki að verkum að rök eða sjónarmið sem koma fram af hálfu þessara aðila, hvort sem það er Samorka, Samtök atvinnulífsins eða aðrir slíkir, séu að engu hafandi. Það er ekki svo. Andstaða kom líka frá útivistarfólki, mjög fjölbreyttum hópi ferðafólks. Þar var um að ræða samtök þeirra sem ferðast um landið á fjórhjóladrifnum ökutækjum, Ferðaklúbbinn 4x4 og skyld samtök, fjölmenn samtök sem í raun og veru samanstanda af fólki sem elskar íslenska náttúru og nýtur þess að ferðast um landið, ekki til að spæna upp mosaþóftir heldur til að ferðast á þessum tækjum til að njóta landsins. Þar á meðal voru líka samtök veiðimanna og ýmis áhugasamtök ferðafólks. Ég man að í umfjöllun málsins kom meira að segja fram að kajakræðarar og hjólreiðamenn teldu að að þeim væri sótt með því frumvarpi sem þarna var um að ræða. Við fengum einnig gesti á fundi nefndarinnar sem lýstu þeim sjónarmiðum. Hafi markmið fyrrverandi hæstv. ráðherra og þess meiri hluta sem stóð á bak við hana verið að ná sátt má segja að í þeirri sátt og viðleitni var stigið á ansi margar tær.

Og andstaðan frá náttúru.

- Náttúran hefur ekki rödd, hv. þingmaður, eins og við þekkjum, en mennirnir hafa raddir og mennirnir hafa sjónarmið og löggjöf af þessu tagi  Þar sem fólk lifir þar hefur maðurinn áhrif á náttúruna og ef menn ætla sér ekki að breyta Íslandi í einn allsherjarþjóðgarð þá verður að finna jafnvægi í þessu.  Í sumum málum verður kannski ekki hægt að ná fullkomnu samkomulagi um niðurstöðuna en það er að mínu mati hægt að ganga mun lengra í að samræma og samþætta sjónarmið en gert var hér fyrir síðustu kosningar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu. Ég held að það séu óþarfaáhyggjur af hálfu þingmannsins að til standi að breyta landinu í einn allsherjarþjóðgarð. Vegna þess að hv. þingmaður þekkir vel til efnis málsins og umfjöllunar allrar á síðasta þingi vildi ég spyrja hann um þau þrjú efnisatriði sem kannski eru mikilvægust grundvallaratriðin í málinu og um afstöðu hans til þeirra. Það er í fyrsta lagi varúðarreglan, í öðru lagi mengunarbótareglan eða greiðslureglan og í þriðja lagi ákvæðið um sérstaka vernd. Er eitthvert þeirra ákvæða eða öll þrjú ákvæðin þannig að þau hugnist ekki þingmanninum eða stjórnmálaflokki hans eða þannig að hann eða flokkur hans muni leggjast gegn þeim í framhaldi vinnu við löggjöf á þessu sviði?

Hæstv. forseti. Í stuttu máli mundi ég segja að mengunarbótareglan sem slík eigi ekki að þurfa að valda ágreiningi. Varúðarreglan er þegar inni í alþjóðlegum skuldbindingum sem Ísland hefur undirgengist. Á hinn bóginn getur skipt máli hvernig hún er útfærð. Það er hægt að túlka varúðarregluna svo að hún verði í raun og veru hálfgerður eða allsherjarhemill á allt sem gera skal en það er spurning um framsetningu og túlkun þar, sem skiptir máli. Hvað varðar hins vegar þetta konkret atriði sem hv. þingmaður nefndi í 57. gr. laganna, sem áður var 37. gr., ákvæðið um sérstaka vernd, kom skýrt fram af minni hálfu að ég teldi að þar væri gengið of langt í þeim lögum sem samþykkt voru síðasta vor, bæði hvað varðar útvíkkun þeirra svæða sem njóta skyldu sérstakrar verndar, þar sem um verulega breytingu var að ræða, og eins orðaði ég líka áhyggjur af því að verið væri að setja, hvað eigum við að segja, of þröngar skorður varðandi nýtingu svæða sem féllu undir þessa vernd. Þetta voru sjónarmið sem komu skýrt fram af minni hálfu á síðasta þingi.

Virðulegur forseti. Þetta var eins og hv. þm. Birgi Ármannssyni er líkt, ákaflega skýrt og greinargott. Ég held að það marki nokkuð völlinn í málinu og dragi fram þær ólíku áherslur sem þar eru sem eru í sjálfu sér allt of viðamikil efnisatriði til þess að fara frekar út í í einnar mínútu stuttu andsvari. Ég kýs að inna hv. þingmann bara eftir því hvaða athugasemdir kajakræðararnir höfðu.

Hæstv. forseti. Þess er að geta að kajakræðarar áttu aðild að Samtökum ferðafélaga sem komu til okkar og þeir höfðu áhyggjur af túlkun ákvæða sem vörðuðu almannarétt, meðal annars varðandi ferðir um fljót. Þar komu fram, eins og getið er bæði í nefndaráliti sem ég skrifaði undir og fleiri gögnum málsins, að þannig var skilið við málið á síðasta tímabili að þau sjónarmið sem komu fram annars vegar af hálfu bænda og landeigenda og hins vegar af hálfu ferðafólks fóru engan veginn saman, báðir voru óánægðir með það. Nú kunna sumir að ætla að það sýni að niðurstaðan hafi verið góð. Ég er ekki viss um það. Ég held að í þessu tilviki hvað varðar jafnvægið í því sambandi milli annars vegar hagsmuna landeigenda og hins vegar þeirra sem ferðast um landið sé meira en einnar messu virði að reyna að ná meiri sátt en tókst á síðasta tímabili.

Frú forseti. Það skyldu nú ekki eiga eftir að verða örlög þeirra sem nú segjast ætla að taka að sér að ná mikilli sátt um þetta mál að finna út að það er hægara sagt en gert. Það er auðvelt að elta uppi alla óánægju og ágreining sem rís þegar verið er að lenda stórum og flóknum málum af þessu tagi. Þetta snýst vissulega og réttilega, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson kom inn á, oft um að finna jafnvægi og „settla“ mál en það er hægara sagt en gert. Íhaldssemin er oft mikil þegar komast á áfram með framsækna löggjöf af þessu tagi. Varðandi andstöðuupptalningu þá hina miklu sem hér kom fram í ræðu ráðherrans - nei, ræðu hv. þingmanns, tilvonandi ráðherra hugsanlega einhvern tímann síðar á öldinni, þá bið ég hv. þingmann aðeins að gæta sín. Er ekki fullmikið í lagt að segja að allir þeir aðilar sem hv. þingmaður taldi upp hafi verið algjörlega á móti málinu? Það vill svo til að ég var í sambandi við suma af þessum aðilum sjálfur og það kom í ljós í fleiri en einu og fleiri en tveimur tilvikum að það var kannski eitt einasta efnislegt atriði sem eftir stóð sem sumir sögðu: Ja, ég er ekki viss um að ég sé sáttur við þetta, þetta er kannski ekki nógu vel úr garði gert. Aðilar sem voru tíundaðir sem andstæðingar málsins sögðust í raun og veru vera ánægðir með þessa nýju og metnaðarfullu löggjöf að öllu leyti nema einu eða tveimur atriðum. Dæmi um vegamálin og aksturinn. Þegar maður var búinn að fara yfir það og búið var að eyða þeim misskilningi að það ætti að fara að hefta ferðafrelsi fatlaðra eða loka akstursleiðum sem væru raunverulegir vegir í stórum stíl, stóð eftir ágreiningur um eitt atriði við einn af þessum aðilum sem ég ræddi við. Það var hvort leyfa ætti akstur í gegnum Vonarskarð. Það er alveg eðlilegt að menn geti verið ósammála um það. Ég skil að vísu ekki að nokkrum manni skuli detta það í hug að ætla að fara að leyfa mönnum að aka þar í gegn, en það er bara efnislegt. 

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það voru mismunandi atriði sem þeir aðilar sem ég nefndi og fleiri til gerðu athugasemdir við í frumvarpinu þegar það var til umfjöllunar á síðasta tímabili. Það voru mjög ólík atriði sem segjum t.d. landeigendur og bændur voru að hugsa um, skógarræktendur eða Samorka, svo að maður nefni nokkra af handahófi. Menn gerðu athugasemdir við ólík atriði. Mismunandi hópar ferðafólks voru með mismunandi atriði í huga, það er alveg rétt. Í mörgum tilvikum var athyglin hjá einstökum samtökum eða einstökum hópum fyrst og fremst á það sem þeir töldu að sneri helst að sínum hagsmunum eða sínu áhugamáli, eðlilega. Þess vegna var okkar nálgun síðasta vetur sú að það væri þess virði að reyna að leita leiða til að finna betra jafnvægi, ná meiri sátt um ólíka þætti í þessu efni. Í sumum tilvikum greinir menn einfaldlega á í grundvallaratriðum. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að ákveðinn grundvallarágreiningur sé t.d. um 37. gr. sem nú á að verða 57. gr., um þá miklu breytingu sem lögð er til varðandi hina sérstöku vernd. Ég held að það sé töluvert mikill ágreiningur um það. Í öðrum tilvikum er spurningin kannski frekar um tæknilega útfærslu. Þó að ég viðurkenni það sem hv. þingmaður segir, að það kann að vera auðveldara um að tala en í að komast að ná víðtækri sátt um þetta mál, var það mín tilfinning mjög eindregið eftir málsmeðferð í þinginu síðasta vetur að það væri hægt að gera betur en þá var niðurstaðan.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og ég tel að það sé mikilvægt að við höfum hér trúverðugt vitni um að það var auðvitað alls ekki þannig að allir þeir sem gerðu einhverjar athugasemdir við frumvarpið væru á móti því í heild sinni nema síður sé. Manni hefði enda brugðið í brún ef mörg þau ágætu samtök sem létu sig þetta varða, eðlilega, og eru almennt mjög umhverfisverndarsinnuð hefðu verið á móti þessum lögum sem slíkum. Það var ekki, en það getur verið núningur um einstök atriði. Nú veit ég ekki betur en að bæði í vinnsluferli málsins og svo í mikilli vinnu nefndarinnar hafi menn verið að hamast við að reyna að útkljá þessi núningsatriði og fækka ágreiningsefnum. Mikil vinna fór í það. Og jú, menn geta haft þá trú á sjálfum sér að þeir geri betur en það kemur þá í ljós, dómur reynslunnar fellur þá á það. Varðandi almannaréttinn sem hér var nefndur held ég að það eigi ekki að vera neinn grundvallarágreiningur um hann. 

Hæstv. forseti. Það er rétt, það eru mörg atriði í þessu þar sem ég held að málið snúist kannski frekar um útfærslu, túlkun og annað en grundvallaratriði. Það er allt rétt sem hv. þingmaður sagði um að mjög mörg af þeim ólíku samtökum og hópum sem gerðu athugasemdir við frumvarpið gerðu athugasemdir við ólíka hluti og sumir kannski bara við eitt ákvæði, aðrir við fleiri. Ég held að ég sé ekki að gera neinum rangt með því að segja að það hafi verið nokkuð samhljóma álit þeirra sem komu fyrir nefndina og höfðu gagnrýni uppi á einstaka þætti frumvarpsins, að þeir báðu einfaldlega um meiri tíma, frekari vinnu, meira samráð en jafnvel náðist í meðförum þingsins á síðasta tímabili. Ég held að það hafi verið nokkuð samhljóma álit þessara aðila.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom fyrr í andsvari að væntingum sínum um að vinna málið betur á þeim fresti sem var gefinn á gildistöku laganna. Ég vil velta því upp hvernig hann sér það fyrir sér ef sú vinna fer fram, sem verður vonandi þótt seint verði, að hæstv. ráðherra komi með nýtt lagafrumvarp um náttúruvernd á sama tíma og menn eru að vinna að því í nefndinni að reyna að ná sátt og samkomulagi og skoða ákveðnar greinar. Telur hann að það eigi ekki að vera jafn ítarleg umfjöllun um lagafrumvarpið vegna þess að vinna fer fram í nefndinni við að skoða ákveðnar greinar? Telur hann ekki að nýtt lagafrumvarp þurfi mjög ítarlega umfjöllun eins og þetta lagafrumvarp fékk á sínum tíma, á að gefa einhvern afslátt af því? Gæti þetta orðið ákveðinn tvíverknaður, að menn vinni eins og lagfæra eigi lögin sem þarna eru og eiga að taka gildi í vor og samhliða komi fram nýtt lagafrumvarp? Ég vil heyra skoðun hv. þingmanns á því. Vantar eitthvað sem verndar náttúruna í frumvarpinu sem við erum að ræða um að afturkalla? Vantar eitthvað séð frá hagsmunum náttúrunnar en ekki mannsins sem er oft með græðgi sína og yfirgangssemi að leiðarljósi?

Hæstv. forseti. Ég ætla að reyna að svara þessu eins vel og ég get. Ég álít að það sé skynsamleg og raunsæ leið hjá hæstv. umhverfisráðherra að leggja til að málið verði nálgast með þeim hætti að lögin frá síðasta vori verði afnumin en jafnframt verði hafist handa við undirbúning nýs lagafrumvarps sem feli þá í sér endurskoðun náttúruverndarlaga. Eins og hæstv. ráðherra rakti í framsöguræðu sinni hefði verið hægt að fara ýmsar aðrar leiðir. Það hefði verið hægt að leggja fram frumvarp um enn frekari frestun gildistöku eða eitthvað þess háttar. Ég held að það sé ágætt að aftengja dagsetninguna 1. apríl í því sambandi vegna þess að ég er sannfærður um það eftir reynsluna frá síðasta vetri að það muni taka lengri tíma að fara yfir álitaefnin í þessu og ná samkomulagi en tími til þess varir. 
            

Forseti vill upplýsa þingmenn um að eins og staðan er núna er tímamælingin frosin hjá okkur þannig að við þurfum að taka tíma á okkar eigin klukku.

Virðulegi forseti. Ég er að velta því fyrir mér hvort hægt verði að ná einhverri sátt í þessu máli. Það er mikið talað um að hægt sé að ná betri sátt og þá spyr ég: Verður það ekki á kostnað einhverra annarra aðila að þessu máli? Hvar ætla menn að enda í þeim efnum? Verður málinu ekki lokið fyrr en allir eru sáttir? Ef það verður þannig verð ég nokkuð ánægð því að þá hljóta þeir sem standa vörð um hagsmuni náttúrunnar að ganga sáttir frá borði. En af því að menn hafa hamrað á því að ekki hafi náðst sátt, að einhverju leyti, við þá aðila sem hafa verið nefndir hér verður þá ekki staðið upp frá vinnunni fyrr en sátt hefur náðst og allir eru fullkomlega sáttir hringinn í kringum þetta náttúruverndarborð? Eða er mikilvægt að ná sátt við suma 

Hæstv. forseti. Þessari spurningu er ekki hægt að svara öðruvísi en svo að þegar reynt er að ná sátt hljóta allir að slá af, það hlýtur að vera. Það sem fram kom í ræðu minni hér áðan var að ég teldi að þrátt fyrir að vissulega væri erfitt að ná sátt um ákveðna þætti og að í ákveðnum tilvikum yrði sennilega ekki hægt að ná niðurstöðu sem allir væru sáttir við, væri þó hægt að ganga lengra á sáttaveginum, getum við sagt, en gert var síðasta vor. Ég er sannfærður um, þó að ég geti auðvitað ekki frekar en nokkur annar maður sagt til um hver niðurstaðan verður af því ferli, að það er þess virði að reyna.

Frú forseti. Ég er afar ánægður með þessa umræðu sem orðið hefur um þetta mál og ég tel að hún hafi verið mjög gagnleg. Það var til dæmis áhugavert að heyra Framsóknarflokkinn skjóta þeim skildi fyrir sig að hann hefði staðið að stofnun umhverfisráðuneytisins. Mikið rétt. Framsóknarflokkurinn var í þeirri ágætu ríkisstjórn sem ásamt með m.a. þeim sem hér stendur kom því á. En muna allir hvernig það gekk? Ég var í þessu húsi þegar það var linnulaust málþóf, ekki síst hér uppi í henni efri deild sálugu, hinum megin við hurðina vikum saman, gegn því að koma á umhverfisráðuneyti á Íslandi. Það var núverandi og oft áður samstarfsaðili Framsóknarflokksins, Sjálfstæðisflokkurinn, sem þá stóð í miklu málþófi. Lesið upp úr merkum bókum og margt fleira skemmtilegt. Ég tel fyrst og fremst að umræðan hafi verið gagnleg vegna þess að hér hafa þrátt fyrir allt mjög margir slegið þann tón að engu að síður, þrátt fyrir tillögu ráðherrans, sé einnar messu virði að fara yfir málið í heild og skoða hvort aðrar leiðir eru færar til að ná meiri samstöðu um málsmeðferðina innan þings og vonandi utan líka. Ég leyfi mér hiklaust að túlka anda umræðnanna þannig að flestir sem tekið hafa þátt í henni hafi verið jákvæðir í garð þess að umhverfis- og samgöngunefnd sem nú tekur við keflinu fari vel yfir það. Þá eru auðvitað nokkrir kostir í stöðunni. Í fyrsta lagi sá kostur að lögin taki einfaldlega gildi á tilsettum tíma en hugsanlega með einhverjum breytingum. Mér fannst athyglisvert í því sambandi sem hér var nefnt af einum hv. ræðumanni að skoða þær reglugerðarheimildir sem ráðherra hefur eftir atvikum til að útkljá mál á gráum svæðum. Í allmörgum tilvikum eru í lögunum heimildir fyrir ráðherra til að útfæra betur ákvæði þannig að hægt sé að ná betri sátt um þau. Þetta mætti skoða saman. Ef ráðuneytið er í jákvæðum gír og stofnanir ráðuneytisins gagnvart því er það hægt. Það er í öðru lagi mögulegt að hluti laganna taki gildi, annaðhvort sem meginlögin eða sem viðbót við gildandi náttúruverndarlög. Hvoru tveggja er væntanlega ekki mjög flókið lagatæknilega séð að setja upp. Það hefði þann stóra kost t.d. hvað varðar grundvallarreglurnar að þá reyndi á það í þingsalnum hvort áfram sé meirihlutastuðningur við það á Íslandi að varúðarreglan sé í lögum. Er ekki lögmætt sjónarmið að við eigum heimtingu á að fá að vita það? Það var breiður stuðningur við það á síðasta kjörtímabili því að 38 þingmenn greiddu frumvarpinu atkvæði og stærstur hluti hinna sat hjá. Það var að minnsta kosti ekki mikil bein andstaða við það ef við túlkum það þannig. Eigum við þá ekki að láta á það reyna aftur frekar en að henda henni út úr lögum með þessari hráu aðferð? Ef nefndin teldi sig þurfa meiri tíma gæti hún auðvitað lagt til við þingið og staðið fyrir því sjálf að biðja um einn, tvo mánuði í viðbót. Þó að manni væri það ekkert ljúft segi ég fyrir mig að frekar vildi maður það en að þetta færi allt saman í tætarann eins og menn hafa kallað það. Langversti kosturinn finnst mér vera sá, og eiginlega sá sem komi ekki til greina, að henda þessu öllu saman því að það er afturför. Það er stórfelld afturför í umhverfislöggjöf á Íslandi ef ekkert af þessu fær að öðlast gildi. Það er mjög slæmt. Því fylgir að engin vinna fer af stað eða stöðvast þar sem hún er núna stödd. Nú hafa menn væntanlega verið að undirbúa sig undir þessa framkvæmd. Það hafa stofnanir undir hæstv. umhverfisráðherra verið að gera, ég veit það. Ég hef séð það á heimasíðum þeirra, í ársskýrslum þeirra og víðar. Menn hófust handa um að undirbúa sinn hlut í framkvæmd nýju náttúruverndarlaganna strax eftir að þau voru lögtekin í vetur sem leið og hafa verið að nota tímann í það. Það stoppast þá allt sem og gerð kortagrunnsins og það sem þar átti að vera. Það er viss galli í stöðunni að málið er ekki vel reifað. Þau efnisatriði eru ekki listuð upp og skráð sem núverandi hæstv. ráðherra, ríkisstjórn eða meiri hluti vill taka sérstaklega til skoðunar. Nú þá það, úr því að sú vinna var ekki unnin af ráðherra fer umhverfis- og samgöngunefnd í það, byrjar á því að kortleggja það. Það skyldi nú ekki koma á daginn að þetta séu ekkert óskaplega mörg atriði. Fingur beggja handa 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hv. þingmanni því að hann var afar faglegur í ræðu sinni, öfugt við hvernig hann var í gær. En ég vil bara spyrja hv. þingmann: Hvers vegna var málið ekki klárað á síðasta kjörtímabili? Ég spurði nokkra þingmenn að þessu í gær og við því komu reyndar engin svör. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvers vegna málið var ekki klárað á síðasta kjörtímabili.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður á við „klárað“ í skilningnum að öðlast þegar gildi er svarið ljóst. Það var einfaldlega þannig að við bjuggum hér á síðasta kjörtímabili, einkum þegar á leið, við stjórnarandstöðu sem á sér ekki fordæmi í þingsögunni. Ég held hún hafi verið ef eitthvað er verri en stjórnarandstaða Sjálfstæðisflokksins gegn ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, og ég hef nokkra yfirsýn yfir þetta. En það væri þá eina hliðstæðan sem kæmist eitthvað nálægt því að vera lík þeirri stjórnarandstöðu sem var hér á síðasta kjörtímabili. Það var reyndar ekki stjórnarandstaða í hefðbundnum skilningi, það var skipulagt eyðileggingarstarf. Þetta þróaðist þannig, því miður, í einhverju mjög súru andrúmslofti hér sem þjóðin horfði upp á agndofa að stjórnarandstaðan lagði metnað sinn í að meira og minna eyðileggja öll þingstörfin. Það leiðir aftur til þess, eins og hér hefur orðið að aðhlátursefni, að núna sitja ráðherrarnir uppi með að endurflytja fullt af málum sem þeir drápu hér í stjórnarandstöðu af meinbægni einni saman, alls konar innleiðingarmál og eitthvert dót sem reynist núna embættisskylda ráðherranna að reyna að koma fram. Þeir endurflytja nú helling af málum frá fyrri ríkisstjórn sem þeir stöðvuðu og sum algerlega óbreytt vegna þess að innleiðingarfrumvörpum er ekki auðvelt að breyta mikið vegna þess að tilskipanirnar eru eins og þær eru. Þetta er svarið. Varðandi það af hverju málið var ekki klárað að öðru leyti þá tel ég að það hafi verið mjög vel klárað. Umhverfis- og samgöngunefnd lagði gríðarlega vinnu í málið. Það sést til dæmis á yfir 50 breytingartillögum og því hvernig unnið var úr umsögnum og hvernig reynt var að mæta málefnalegum gagnrýnisatriðum sem fram komu þar. Ég tel því að málið hafi verið fullklárað efnislega eða mjög vel, en því miður leyfðu aðstæður í þinginu ekki að það öðlaðist fyrr gildi einfaldlega vegna þess að stjórnarandstaðan tók þingstörfin kverkataki í málþófi og það varð til þess að 

Hæstv. forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá var það svoleiðis að minni hlutinn réð þá hérna á síðasta kjörtímabili miðað við þetta. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann svona í lokin á umræðunni hvort hann skilji það þannig að athugasemdir sem bárust við náttúruverndarlögin á sínum tíma hafi verið svolítið misháar. Sumar virtust gilda meira en aðrar þegar náttúruverndarlögin voru sett fram.

Frú forseti. Réði þá minni hlutinn hérna á síðasta kjörtímabili? Svarið er auðvitað já. Hv. þingmaður segir það sjálfur. Minni hlutinn gekk lengra en ég þekki nokkur dæmi um í þingsögunni a.m.k. rúmlega í 30 ár aftur í tímann í því að taka sér vald sem var út yfir öll eðlileg mörk því að þingræðið er auðvitað ekki fólgið í því að minni hlutinn ráði algerlega. Það sem var eiginlega nýtt fyrir mér, og hef ég nú talsverða reynslu af stjórnarandstöðu, var að minni hlutinn vildi ekki bara ráða því hvaða mál fengjust afgreidd og hver ekki, heldur krafðist hann þess að ráða efnislegri niðurstöðu þeirra mála sem fengjust afgreidd, þ.e. minnihlutasjónarmið áttu að verða niðurstaða þingsins efnislega í þeim málum sem meiri hlutanum yrði náðarsamlegast leyft að fá hér afgreiðslu á. Það endurtók sig aftur og aftur og er mikið umhugsunarefni fyrir okkur þingræðislega séð.

Er það sama ekki að gerast í dag?

Það tel ég nú ekki vera og ég verð að segja við hv. þingmann, sem tók sér í munn orðið málþóf í gær eða fyrradag, að í fyrsta lagi er eiginlega ekki hægt að stunda málþóf í 1. umr. Það er nú einfaldlega þannig, hún er lokuð. Það er tiltekinn réttur sem þingmenn hafa, þeir geta fullnýtt hann ef þeir telja ástæðu til og svo er það búið. Það gildir öðru um 2. umr. vegna þess hversu fáránlega vitlaus þingsköpin eru sem menn afgreiddu hér í ágreiningi árið 2007. Varðandi umsagnir og athugasemdir, nei, ég nálgast það ekki þannig að þær vegi misþungt. Þær eru auðvitað mismunandi að umfangi, lúta að mismunandi þáttum, fyrir sumum er það meira eða þá minna. Ég held að þegar menn leggja það á sig að veita umsögn um þingmál og senda hana inn þá er það alltaf vegna einhvers sem þeir telja sig miklu varða - a.m.k. sig - og þá á að taka það alvarlega og hvort sem það eru heildarsamtök eða fámenn félagasamtök. Ef það er vel rökstutt, ef það er málefnalegt, ef það er eitthvað sem varðar viðkomandi aðila að hans mati þá á að taka tillit til þess, þá á að skoða það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir meira og minna málefnalega umræðu sem hér hefur staðið yfir í 1. umr. og tel að þau sjónarmið sem hér hafa komið fram muni m.a. nýtast okkur við áframhaldandi vinnu við að setjast niður og að koma fram með ný náttúruverndarlög. Ég ætla að bregðast við nokkrum þeim atriðum sem þingmenn hafa komið inn á. Ég vil taka undir með þó nokkrum sem hér hafa fjallað um málið að það sé mikilvægt að vanda lagasmíð þannig að líklegt sé að ný lög haldi lengur en eitt kjörtímabil, ég tek undir það, það er mjög mikilvægt. Það hafa þó nokkrir þingmenn staðið hér í ræðustól og spurt við hverja eigi að ná sátt. Mig langar að varpa annarri spurningu á móti og hreinlega spyrja: Er það einhvers minna virði að ná sátt við hitt stjórnsýslustigið í landinu, sveitarfélögin, við skógræktina, við Samút og fjölmörg önnur frjáls félagasamtök sem stunda ferðamennsku og eru sannarlega náttúruunnendur, nýta landið til ferða og ferðalaga á öllum tímum árs? Er það minna mikilvægt en við einhverja aðra? Ég sendi eiginlega spurninguna út á móti. Það hefur líka verið spurt: Er hægt að ná samkomulagi við allt og alla? Mín skoðun er sú að það sé mikilvægt að gera að minnsta kosti eins heiðarlega tilraun til þess og hægt er. Ég upplifði það á ágætisumhverfisþingi sem er nýliðið. Yfirskrift þess og innihald var annars vegar nýting náttúrunnar og hins vegar verndun náttúrunnar. Erindin voru mjög ólík og á þetta þing komu aðilar sem sátu í sumum tilvikum í fyrsta skipti í sama sal undir sama þaki og hlustuðu á ólík sjónarmið. Auðvitað gengu ekki allir út eftir eina ráðstefnu sáttir í bragði og voru búnir að finna sína heildarsamstöðulausn. En menn sátu kyrrir og hlustuðu, heyrðu alla vega það sem sagt var og skiptust á skoðunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Mitt mat varðandi athugasemdir t.d. á ferðafrelsi.is og hjá Samút og fleiri aðilum er að langsamlega stærsti hluti þeirra og nær allir er ferðast um landið og nýta það sé heiðarlegt og sómasamlegt fólk sem elskar náttúru Íslands. Ég get ekki talað um þennan hóp, löggjöf sem á að skerða réttindi þeirra, í sömu andrá og hegningarlög eins og hér var gert í gær eða fyrradag, ég get það ekki. Hér hefur líka verið rætt um að það sé svona og svona með þau rök að valdmörk ríkisstofnana eða ríkis og sveitarfélaga séu óljós og það séu heimildir til reglugerðarsmíðar ráðherra til að leysa úr því. Það er kannski besta sönnun þess að lögin séu ekki nægilega skýr ef það þarf reglugerðarheimild við hverja einustu grein til að skýra hverja grein fyrir sig. Ég tel mikilvægt að lög almennt séu ekki uppfull af reglugerðarheimildum ráðherra þó að oft og tíðum sé það nauðsynlegt og ekki hægt að komast hjá því. En mér finnst mikilvægt að sú umræða sem hér hefur átt sér stað sé miklum mun málefnalegri og hófstilltari en umræðan þegar við vorum að afgreiða þetta mál hér á vorþingi.  Á einstaka stundum í þessum ræðum var ég þó farinn að velta fyrir mér hvort menn hefðu gleymt því að það séu náttúruverndarlög í gildi og þau munu verða það áfram, til að mynda um akstur utan vega. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa 17. gr. núgildandi laga: „Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum, svo og á snjó utan vega utan þéttbýlis svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin. Ráðherra kveður, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar, í reglugerð á um aðrar undanþágur frá banni skv. 1. málsl. 1. mgr., m.a. vegna starfa manna við landbúnað, landmælingar, línu- og vegalagnir og rannsóknir. Ráðherra getur í reglugerð, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar takmarkað eða bannað akstur á jöklum og á snjó þar sem hætta er á náttúruspjöllum eða óþægindum fyrir aðra sem þar eru á ferð. Ólögmætur akstur utan vega varðar refsingu, sbr. 76. gr.“ Svo ætla ég líka að fá að vitna til 76. gr.: „Þegar alvarleg spjöll verða á náttúru landsins við akstur eða hann telst sérlega vítaverður að öðru leyti má gera upptækt með dómi vélknúið ökutæki sem notað hefur verið við framningu brots gegn ákvæðum laga þessara, nema ökutækið sé eign manns sem ekkert er við brotið riðinn.“ Ég las 76. gr. a, ég ætla að lesa 76. gr. um refsiábyrgðina: „Hver sá sem brýtur gegn ákvæðum laga þessara eða reglna settra samkvæmt þeim skal sæta sektum eða fangelsi allt að tveimur árum. Nú hljótast af broti alvarleg spjöll á náttúru landsins og skal brotamaður þá sæta sektum, að lágmarki 350.000 kr., eða fangelsi allt að fjórum árum. Lágmarksfjárhæð sekta skal taka mánaðarlegum breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs. Sektir renna í ríkissjóð.“ Nú er það ekki svo að það sé engin löggjöf í landinu. Við vitum hins vegar að það er erfitt að framfylgja henni. Kortagrunnurinn sem menn hafa mjög talað um hér og sú viðurkenning að þessi kafli hefði ekki verið nægilega góður og átt að skila af sér aftur inn í þingið á haustdögum eða á árinu 2017 - kortagrunnurinn átti ekki að vera klár fyrr en talsvert seinna en það. Þannig að við erum engan tíma að missa. En það er einnar messu virði að reyna að ná meiri sátt í samfélaginu um lög um náttúruvernd og ég hyggst gera það. Ég vil ljúka máli mínu hér með því að endurtaka það sem ég flutti í framsögunni að fari svo að Alþingi samþykki þetta frumvarp mun ég strax setjast að vinnu innan ráðuneytisins og skipa vinnuhóp m.a. með fulltrúum ólíkra sjónarmiða og sveitarfélaga til endurskoða lögin. Það breytir því auðvitað ekki að við höfum innan ráðuneytisins verið að skoða þau og sett slíkan undirbúning í gang en ekki er hægt að gera það með formlegum hætti fyrr en þingið hefur lokið sinni umfjöllun. Þetta verður auðvitað gert til að fá fram fulltrúa ólíkra sjónarmiða og sveitarfélaganna til að endurskoða lögin í samráði við fagstofnanir ráðuneytis á þessu sviði. Ég mun einnig leggja til að þess verði gætt við vinnuna að upplýsa umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis vel um gang mála. Er það von mín að sú vinna gangi vel og um þetta mikilvæga málefni megi skapa betri sátt í þágu íslenskrar náttúru og samfélags. Nú má vel vera að þingmenn telji að það sé erfitt að ná slíku háleitu og göfugu markmiði, að ná meiri sátt um málaflokk, náttúru Íslands, en hefur náðst. En ég trúi að ef maður reyni þá sé það í það minnsta einnar messu virði að reyna slíkt.

Frú forseti. Ég veit ekki hvort þessi París var einnar messu virði. Í upphafi þessa andsvars langar mig til að vekja eftirtekt á því að ég flutti ræðu snemma í umræðunni sem að minnsta kosti miðað við mælikvarðana sem stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili setti var giska málefnaleg. Ég varpaði fram til hæstv. ráðherra spurningum sem meðal annars lutu að því hvort hann treysti sér til að lýsa því yfir að þeirri vinnu sem hann ætlar að setja af stað og lýst er í greinargerð með frumvarpinu ætti yfir höfuð að vera lokið á þessu kjörtímabili. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki. Það sem skiptir auðvitað mestu máli er að þessi ríkisstjórn fór af stað með yfirlýsingar um sættir, um samvinnu, um samráð. Það sem hefur lýst af þessari umræðu síðustu tvo daga er í reynd eins konar tilboð til hæstv. ráðherra um að freista þess að ná samkomulagi. Í umræðunni hefur verið miklu meiri sáttatónn en var þegar hún geisaði undir lok síðasta kjörtímabils um þau lög sem eiga að taka gildi í apríl. Mér sýnist ekki hægt að túlka ræðu hæstv. ráðherra öðruvísi en að hann sé að slá nokkuð kröftuglega á þá sáttarhönd sem að honum var rétt. Ég hef lýst því ærlega í þessari umræðu að í lögunum, sem hæstv. ráðherra vill að taki ekki gildi og vill fella brott, séu ákvæði sem eru þess eðlis og ég hef barist svo lengi fyrir að ég er til í að reyna að ná málamiðlun fyrir mína hönd og minna pólitísku vandamanna með því að slá verulega af ýmsu öðru. Ég er þeirrar skoðunar eftir að hafa slegist síðan 1993 um meginreglur umhverfisréttarins að það sé svo mikils virði að jafnvel sé hægt að kyngja einhverjum öðrum prinsippum. Því er hæstv. ráðherra að hafna. 

Virðulegur forseti. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar líklega í gær frekar en fyrradag og verð að segja alveg eins og er að hún var mjög málefnaleg og þar var meiri sáttatónn en í þessu stutta andsvari sem hv. þingmaður kom með. Ég tel, og lýsti því yfir í lokaræðu minni áðan, að sá hljómur sem hefur verið í umræðunni um að menn vilji ná sátt, sem m.a. hv. þm. Össur Skarphéðinsson opnaði á, ef hann hefði verið í þingsölum síðastliðið vor hefðu menn kannski náð niðurstöðu og sátt um mál sem gæti staðið lengur en hugsanlega mun verða. Ég vil ítreka vegna spurningar hv. þingmanns um hvort stefnan sé að ljúka þessu á yfirstandandi kjörtímabili að það er augljóst markmið mitt. Þegar menn tala um að þessu verði ekki lokið fyrr en 2018 eða síðar vil ég minna á að sá kafli sem allir eru hvað mest sammála um að þurfi að laga og sé sá sem er einna verstur, kaflinn um utanvegaakstur, það átti að taka hann upp og honum átti ekki að ljúka fyrr en 2017. Eins og ég lýsti í lokaræðu minni hafa menn dálítið treyst á og lýst því yfir að nauðsynlegt sé að fá fram ákveðinn kortagrunn en hann átti ekki að koma fyrr en í lok þess tímabils. Það er því enn nauðsynlegt að setjast yfir það að reyna að finna lausn á þessu. Sá sem hér stendur hyggst gera allt sem hann getur, og er nokkuð bjartsýnn vegna sáttatónsins sem hefur verið í þingsölum í þessari umræðu, til að ljúka málinu miklu fyrr en í lok kjörtímabilsins, helst sem fyrst, og koma með nýtt mál hér inn í þingið.

Frú forseti. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar hæstv. ráðherra hefur sitt friðarferli með því að boða til ófriðar. Ég verð að segja eins og er að ég er ofandottinn yfir því að hæstv. ráðherra skuli í upphafi ferils síns, eftir það róstusama tímabil sem við lifðum á síðasta kjörtímabili, slá á þann möguleika að reyna að ná einhvers konar sátt um þetta. Ég geri mér alveg grein fyrir að það er auðvitað ýmislegt sem kann að reynast erfitt að ná sátt um. Ég skilgreindi í ræðum mínum í gær að um væri að ræða aðallega tvö atriði. Hæstv. ráðherra nefnir akstur utan vega. Vissulega er það svo að samfella er í þeim lögum sem hæstv. ráðherra vill fella brott, en það er eigi að síður þannig að sá kafli sem að því lýtur er með þeim hætti að jafnvel þó að hann væri ekki gerður að lögum en varúðarreglurnar yrðu hins vegar lögfestar gætu lögin staðið eftir sem áður. Þetta er það eina sem hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég lagði svona mikið púður í að útskýra núgildandi lög um akstur utan vega vegna þess að það mátti skilja það á ræðum einstakra þingmanna, sérstaklega hér í gær, að það væru hreinlega engin lög og engin löggjöf á þessu sviði og hér væri hreint út sagt villta vestrið. Við vitum auðvitað að um þetta eru lög, en það er hins vegar erfitt að framfylgja þeim. Þær tillögur sem birtust í frumvarpi sem á að verða að lögum 1. apríl nk. leystu ekki þann vanda til hlítar. Ég held að það viti allir sem eru í þessum þingsal, m.a. þess vegna var sett inn bráðabirgðaákvæðið um að fara yfir þetta að nýju. Ég tel mikilvægt að við getum og munum reyna að setjast niður með þeim aðilum sem gerðu mestar athugasemdir við m.a. þetta mál eins og önnur og reyna að finna sátt og koma með niðurstöðuna sem hraðast hingað inn í þingsal að nýju í formi nýs frumvarps um náttúruverndarlög.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að lokaræða hæstv. umhverfisráðherra olli mér miklum vonbrigðum þó að ég hafi kannski fyrir fram ekki haft miklar væntingar til þess sem embættinu gegnir í ljósi þess að hann hefur farið fram með sögulegu offorsi gagnvart þessum málaflokki. Sá sem embættinu gegnir byrjaði á því að lýsa því yfir að hann teldi að ráðuneytið ætti að leggja niður. Hann hefur ítrekað talað gegn náttúruvernd. Hann hefur ítrekað talað gegn niðurstöðu rammaáætlunar og þegar hann talar um að setjast niður með þeim aðilum sem mestar athugasemdir hafa gert þá er hann að tala um að færa náttúruverndarlöggjöfina fjær hagsmunum náttúrunnar. Þegar sá tónn hefur verið í þingsal hjá fulltrúum allra þeirra sem skipa flokka stjórnarandstöðunnar, sá tónn að vilja í fullri einlægni setjast yfir álitamálin, kemur ráðherra hingað í lok umræðunnar og gerir lítið úr því. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hann að brjóta blað í framkomu sinni og sýna á sér þær óvæntu hliðar að ráða yfir höfuð við það að leiða ólík sjónarmið til lykta án þess að beita náttúruvernd og þau sjónarmið sem hún stendur fyrir yfirgangi og ofbeldi eins og hann hefur gert hingað til?

Virðulegi forseti. Varðandi þær persónulegu ávirðingar sem hv. þingmaður kýs að nota hér í lok umræðunnar mun ég svo sem ekki svara. Mér finnst það ekki við hæfi þegar við erum að tala um mikilvægan málaflokk eins og náttúruvernd og náttúruna að leggjast í persónulegt niðurtal. Hvað varðar þá yfirlýsingu sem hv. þingmaður hefur nokkrum sinnum komið fram með, að það hafi verið fyrsta verk þess sem hér stendur að leggja til að leggja niður umhverfisráðuneytið, þá er það auðvitað útúrsnúningur af versta tagi. Í löngu blaðaviðtali sagði sá sem hér stendur að í hinum fullkomna heimi þyrfti hvorki umhverfisráðuneyti né reyndar jafnréttisráðuneyti eða eitthvað slíkt,  Ég geri mér fullkomlega grein fyrir að í þessum þingsal og í pólitík á Íslandi eru ólík sjónarmið. Það er hins vegar ekki þannig að þeir séu eitthvað fjær hagsmunum náttúrunnar, þeir sem stýra sveitarfélögunum í landinu, á hinu stjórnsýslustiginu. Það er heldur ekki þannig að þeir séu eitthvað fjær hagsmunum náttúrunnar sem vilja nýta allan sinn frítíma til að ferðast um og njóta náttúrunnar. Það eru aftur á móti til þau sjónarmið og því miður þau öfl sem hafa jafnvel reynt að gera það að einhverri pólitík að þeir aðilar séu verri verðir náttúrunnar en aðrir. Ég fellst ekki á slík rök. Ég vil heyra og sjá öll rök á jafnræðisgrundvelli, vega þau og meta, og ég trúi því að hægt sé að ná meiri sátt en náðist í frumvarpi fyrrverandi umhverfisráðherra, núverandi hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur.

Virðulegur forseti. Frumvarp til laga um brottfall laga um náttúruvernd, nr. 60/2013, hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. gr. Lög um náttúruvernd, nr. 60/2013, sem taka áttu gildi 1. apríl 2014, falla brott. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta tók 20 sekúndur. Þetta er frumvarpið sem hæstv. ráðherra leggur fram til höfuðs fjögurra ára vinnu.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað í gildi lög um náttúruvernd, það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir í þeim efnum. Hann tiltekur sérstaklega utanvegaaksturinn. Það eru líka refsiákvæði við utanvegaakstri í nýju lögunum og ég vona að það hljómi ekki of sjálfbirgingslega þegar ég segi að ég skrifaði þau ákvæði sjálfur, en vandamálið er hins vegar kortagrunnsleysið. Það er enginn kortagrunnur. Vandamálið og það sem ég kallaði í fyrradag í ræðu villta vesturs ástand er að einhver ekur einu sinni eða tvisvar og býr til slóða sem verður síðan umdeilanlegt hvort er vegslóði eða ekki. Þess vegna er svo mikilvægt að hraða vinnunni við kortagrunninn. Ég held að þó ekki væri nema að við næðum samstöðu um það hér á fyrri hluta kjörtímabilsins að láta það standa eða koma vinnu við kortagrunn í gang eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu væri verulegur árangur unninn. Þá væri málinu stefnt til frekari sátta. Ég held að það væri hægt að forða miklum skaða í þeim efnum en auðvitað er búið að setja í lögin ákvæði sem gera ráð fyrir upptöku ökutækja og miklum sektum ef menn valda alvarlegum spjöllum. Við viljum koma í veg fyrir það að fólk geti bara upp á sitt eigið einsdæmi ákveðið hvernig vegakerfið á hálendi Íslands líti út. Þar er stóri munurinn á því að láta þau lög sem hafa verið samþykkt og bíða gildistöku standa og því að fella þau úr gildi. Mér finnst skorta málefnaleg rök fyrir því að hætta við þessar fyrirætlanir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Róbert Marshall þetta andsvar sem og málefnalega umræðu í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað. Ég veit að hv. þingmaður er einlægur áhugamaður um ferðir á hálendinu og að það sé mikilvægt að fólk eigi þess kost að nýta það. Ég deili áhyggjum hans af skorti á opinberum kortum því að ég þekki það, ég hef setið í sveitarstjórn þar sem það uppgötvaðist að nýir aðilar fóru að keyra leiðir sem voru vissulega á útgefnum kortum. Þó að þeir væru teknir af lögreglu eða þar til bærum aðilum gátu þeir bent á að kort hefðu verið gefin út. Þau kort voru hins vegar ekki hluti af skipulagsáætlun viðkomandi sveitarfélags og voru í fullkominni andstöðu við stefnu sveitarfélagsins um hvar ætti að fara og hvernig það ætti að gerast. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin séu einmitt lykilþátttakendur í þessu og slík vinna hefur m.a. farið fram á því svæði sem ég kem frá, uppsveitum Árnessýslu, þar sem menn höfðu miklar áhyggjur af nákvæmlega þessu atriði. Þannig að ég held enn að það sé tækifæri til þess að setjast yfir þetta mál og reyna að finna lausnir og flýta þá þeim úrlausnarefnum sem blasa við til þess að tryggja að við getum farið að gera eitthvað í þessu. Vandinn verður samt alltaf sá að einhvern veginn þarf að auka eftirlit á þessu svæði og það sé lögreglan eða einhverjir sambærilegir slíkir aðilar sem það geti gert. Eins og kom fram í umræðunni m.a. hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fannst henni heldur óviðurkvæmilegt ef hún ætti að fara að segja til nágranna síns. Auk þess er ég ekki viss um að það dygði til sönnunar að menn tækju myndir af þessu á síma sinn, ég veit það ekki. Þetta er að minnsta kosti verkefni sem við þurfum að skoða og það er kannski eitt af þeim brýnustu verkefnum sem varða hálendið sem við þurfum að sinna, að stöðva utanvegaaksturinn.

Virðulegur forseti. Ég hef hlustað á rök hæstv. ráðherra og ég verð að segja að mér finnast þau léttvæg gegn þeim rökum sem felast í skýrari markmiðasetningu, kafla um meginreglur umhverfisréttar, þar með talið innleiðingu varúðarreglu og mengunarbrotareglu, aðlögun friðlýsingarflokka að alþjóðlegum viðmiðum Alþjóðanáttúruverndarsamtakanna, heimild til friðlýsingar heilla vatnasviða, viðbætur og breytingar á kafla um vernd jarðminja, vistgerða, vistkerfa og tegunda, endurbættan kafla um varnir gegn ágengum framandi tegundum, endurbættan kafla um akstur utan vega, nýjan kafla um vöktun náttúrunnar og bætt þvingunarúrræði stjórnvalda til að framfylgja lögunum.

Frú forseti. Ég vildi í lok þessarar umræðu tjá hryggð mína yfir því hvernig hæstv. ráðherra tekur því sem ég get ekki kallað annað en mjög óvanalegt boð af hálfu stjórnarandstöðunnar um það að reyna að ná sáttum í þessu máli. Ég skil vel og er kannski manna fyrstur til þess að skilja það þegar menn koma stríðsmóðir úr kosningabaráttu í áflogaham og eiga erfitt með að kasta honum og vilja helst jafna um hina nýju stjórnarandstöðu sem þeir litu hugsanlega á sem kvalara sína á síðasta kjörtímabili. Ég hef fullan skilning á því. En nú er hæstv. ráðherra búinn að hlaupa af sér hornin, hann hefur verið ráðherra í sex mánuði og menn geta haft sínar skoðanir á því hvernig hann fór af stað en ég er sannfærður um og hef verið það fram undir það síðasta að hæstv. ráðherra vilji vel, að hann vilji reyna að ná friði um viðkvæmasta málaflokkurinn af þeim sem undir hann heyra. Ég held að það hafi aldrei gerst á minni lífsfæddri þingmannstíð að þingmenn eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi komið hingað og bókstaflega boðið það að vinna með stjórninni að tilteknum málum. Það er mjög erfitt fyrir okkur sem komum þannig til dyranna hingað í ræðustól að skilja hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að hann boði ófrið um náttúruvernd á Íslandi. Við hljótum að ræða þessi mál á grundvelli hans eigin máls, hans eigin greinargerðar. Það hefur komið mjög skýrt fram í máli hans að það eru fyrst og fremst tvö atriði sem erfitt yrði að ná sátt um. Það er annars vegar færsla á skipulagsvaldi til ríkisins og hins vegar utanvegaakstur. Að öðru leyti eru í þeim lögum sem hann vill fella úr gildi mörg nýmæli sem margir hafa barist lengi fyrir. Ég hef til dæmis og lýsti hér mjög ærlega í löngu máli af hverju ég væri reiðubúinn að ganga mjög langt til þess að ná þeim inn í rétt Íslands. Hæstv. ráðherra vill ekki einu sinni reyna það. Hæstv. ráðherra sagði í lokaræðu sinni að það væri líka mikilvægt að ná sátt við sveitarfélögin í landinu. Ég er sammála honum um það. Hann telur síðan upp mörg samtök sem er mikilvægt að ná sáttum við. Ég er sammála honum um það líka. Ég ætla ekki að álasa hæstv. ráðherra fyrir það að hafa hugsanlega eytt sex mánuðum í ekki neitt en hann hefði getað byrjað slíka sáttaför strax þegar hann settist inn í ráðuneytið, en nótt er ekki öll úti enn. Við höfum bent á það hér að töluverður tími er þangað til að 1. apríl rennur upp. Hann gæti hugsanlega tekið sáttaboði stjórnarandstöðunnar og reynt að finna sátt millum hennar og ríkisstjórnarinnar fram til 1. apríl. Ef eitthvað stæði út af væri hægt að fella burt hluta af þessum lögum eða fara í þann leiðangur sem hann boðar núna ef hann telur að öll nótt verði þá úti. Hvoru tveggja gæti hann gert. Hann mundi einskis missa. Hæstv. ráðherra er í reynd að lýsa því yfir að hann vilji ekki reyna þessa sáttaferð á hendur stjórnarandstöðunni eða með henni. Hann vill einfaldlega hafa málin með þessum hætti. Þá verður maður að velta því fyrir sér hvað vaki fyrir honum. Ég held að það sé ekki nein persónuleg för hans. Það hlýtur þá að vera stefna ríkisstjórnarinnar sem hann situr í sem ræður för. Hún vill ekki frið við okkur í stjórnarandstöðunni um náttúruvernd vegna þess að hún hlýtur að sigla eftir sjókorti sem hún veit að er óásættanlegt af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hvað er þetta sjókort? Getur verið að það sem fyrir henni vakir sé eitthvað sem er þess eðlis að það sé háskalegt og skaðlegt fyrir þann leiðangur að hafa lög af þessu tagi til að þvælast fyrir fótum sér? Og hvað er það þá? Menn verða bara að ráða í þær vísbendingar sem hæstv. ríkisstjórn hefur sjálf gefið frá sér. Hverjar eru þær? Það liggur alveg ljóst fyrir hvert hugur hæstv. ráðherra og margra ráðherra hafa til dæmis verið gagnvart Norðlingaölduveitu. Þá skal ég segja hæstv. ráðherra að þó að ég sé í þeim armi Samfylkingarinnar sem hugsanlega er hallari undir nýtingu en aðrir þá skal hún aldrei verða meðan ég fæ nokkru um ráðið og meðan ég er enn á þingdögum. Hæstv. ráðherra veit það vel að sumir kollega hans hafa dregið upp ákveðið kort. Hér lýsti hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra því nánast yfir á dögunum að hún væri ósátt við þá stefnu sem Landsvirkjun hefur varðandi raforkusölu. Í kjölfar þess sendir hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins bréf til annarra stjórnmálaflokka og biður um tilnefningar í stjórn Landsvirkjunar. Hvað á að gera? Skipta um mannskap, skipta um stefnu, spretta upp rammaáætlun? Það er auðvitað út af þessu 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um svæðisbundna flutningsjöfnun, nr. 160/2011, sem er þingskjal 196, 164. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samráði við Byggðastofnun. Í því eru lagðar til þrjár efnislegar breytingar á lögum um svæðisbundna flutningsjöfnun. Í fyrsta lagi er lagt til að gildistími laganna verði framlengdur til ársloka ársins 2020. Í annan stað er lagt til að sveitarfélagið Tjörneshreppur falli undir styrkhæf svæði í flokki 2 þar sem heimilt er að endurgreiða 20% flutningskostnaðar. Í þriðja lagi er lagt til að orðskýringu á hugtakinu „byggðakort“ verði breytt. Ástæður þess að frumvarp þetta er lagt hér fram eru eftirfarandi: Lög um svæðisbundna flutningsjöfnun, nr. 160/2011, renna út í árslok 2013 en ríkur vilji er til að halda áfram þessu fyrirkomulagi. Almenn ánægja hefur verið með svæðisbundna flutningsjöfnun og er hún talin mikilvægur þáttur í að jafna aðstöðumun fyrirtækja sem starfa langt frá útflutningshöfnum eða meginmarkaðssvæðum sínum. Þar sem lögin hafa tilvísun í byggðakort ESA þykir eðlilegt að gildistími laganna miðist við gildistíma byggðakortsins, en hann er frá 2014–2020. Í öðru lagi virðast hafa átt sér stað mistök þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma, því Tjörneshreppur er ekki talinn upp meðal styrkhæfra svæða fyrir 20% endurgreiðslu flutningskostnaðar. Tjörneshreppur er þó umlukinn sveitarfélaginu Norðurþingi sem er styrkhæft og því ljóst að vilji löggjafans hefur ekki staðið til að undanskilja sveitarfélagið. Lagt er til að þetta verði leiðrétt hér með. Í þriðja lagi er talin ástæða til að orðskýring á hugtakinu „byggðakort“ sé ekki bundin við tiltekið málsskjal ESA heldur sé með almennum hætti vísað til byggðakorta ESA. Þetta er meðal annars gert þar sem málsskjöl er tilgreina byggðakortin fyrir næsta tímabil liggja ekki fyrir fyrr en á næsta ári. Til upplýsingar má svo bæta því við að fram til þessa hefur þessu verkefni verið úthlutað fjármunum á fjárlögum ári áður en útgreiðslur eiga sér stað. Ákveðið hefur verið að hverfa frá því vinnulagi og því er ekki úthlutað fjármagni til verkefnisins á næsta ári því að fjárheimildir ársins 2013 verða nýttar árið 2014. Þess í stað þarf að ætla verkefninu fjármagn á fjárlögum á næsta ári. Þess misskilnings gætti hér við umræður um stefnuræðu fyrr í haust að núverandi ríkisstjórn hygðist hætta með þessa flutningsjöfnun eða ekki fjármagna hana. Það var reynt að útskýra það og kemur sú útskýring reyndar fram í fjárlagafrumvarpinu að verið sé að breyta fjármögnun á því og alls ekki að hætta við það vegna þess að þetta sé hið ágætasta verkefni sem gengið hafi vel. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að komið er fram frumvarp til laga um að framlengja þá flutningsjöfnun sem sett var á með lögum árið 2011 til að koma til móts við ystu svæðin eða jaðarsvæðin. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra hvort hafi komið til álita - ég sé að þær efnisbreytingar sem hér eru lagðar fram eru nánast bara lagfæringar, annars vegar dagsetningin og síðan á að bæta Tjörneshreppi við - að stíga næsta skref, vegna þess að þetta mál átti sér langan aðdraganda. Menn voru búnir að lofa þessu í fjöldamörg ár en loksins eftir hrunið tókst okkur að koma því á. Reynslan er góð eins og hæstv. ráðherra sagði en menn hafa verið að velta fyrir sér hvernig hægt væri að koma til móts við þjónustufyrirtæki sem bera jafnvel verulegan kostnað af flutningum á dagvöru. Þannig er að sjóflutningar hafa komið til núna á síðustu mánuðum. Mig langar líka að heyra frá ráðherra hvernig reynslan af sjóflutningunum er og hvernig hún hefur áhrif á þessa úthlutun. Það er þetta tvennt sem mig langar að heyra um. Þessar upphæðir birtust ekki í fjárlagafrumvarpinu og það er náttúrlega dæmi um hvernig ný ríkisstjórn hefur beitt þeim brögðum að hún ætlar að segja: Þetta á ekki að borga fyrir fram, ráðstafað var í sjóð til að nota í þessar framkvæmdir. En nú ætla menn að færa það þannig að gert verði upp eftir á og þannig vinna þeir eitt ár. Þetta er svona hluti af því sem við sjáum í fjárlagagerðinni þar sem það breytir engu um afkomuna en lítur betur út á pappírunum. Guð láti gott á vita. Það skiptir miklu máli að halda þessu áfram. Ég fagna því að ákvörðun er hér um að svo verði.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að þetta er mikilsvert mál og kannski fyrsta skrefið í því sem við þurfum að færa okkur út í. Eitt af því sem mætti koma til skoðunar er að endurskoða þann radíus sem við höfum, velta fyrir okkur hvort önnur svæði búi við sambærilegar aðstæður eins og þau svæði sem eru tilgreind í byggðakortinu og hvort þau mundu samrýmast því. Og einnig það atriði sem hv. þingmaður nefndi, stuðning við sjóflutninga. Niðurstaðan varð að það mundi ekki verða gert í þessu frumvarpi. Við höfum velt því upp í öðru samhengi, þ.e. hvort hægt verði með einhverjum hætti að örva skipafélögin til að sigla á ákveðna staði. Það er viðfangsefni sem ég held við ættum að skoða, meðal annars til að styrkja þau svæði á landinu sem búa við erfiðastar samgöngur á landi og verða að treysta á sjóflutninga. En sumir staðir eru kannski heldur ekki með nægilega góða þjónustu eins og til að mynda suðurfirðir Vestfjarða, svo að þeir séu nefndir, þó að það geti auðvitað breyst mjög skyndilega með strandsiglingum eða aukinni starfsemi til dæmis í fiskeldi og öðrum flutningum sem þangað mundu þurfa að leita, þá getur kannski verið að markaðsöflin sjái sig um hönd og fari að sinna því svæði betur en gert er í dag. Það kom ekki til álita við tillögugerðina að þessu frumvarpi að setja sjóflutningana inn í að svo stöddu.

Hæstv. forseti. Ég vil hvetja ráðherra varðandi sjóflutningana að halda tilbúnum útboðsgögnum fyrir strandsiglingar, sem var kannski ástæðan fyrir því að bæði Eimskip og Samskip gáfu út tilkynningu um að þau ætluðu að fara að sigla á ströndina og þar með var ákveðið að bíða með það útboð. Ég held að það skipti máli að halda þeirri ógnun eða hótun yfir þeim. Það sem mig langar að spyrja betur út í varðar það sem ég spurði út í áðan - flutningsstyrkurinn nýtist fyrst og fremst framleiðslufyrirtækjum sem fá endurgreiðslur vegna flutnings á hráefnum og aðstoð við fyrirtækjarekstur. Hann nýtist því miður ekki varðandi neysluvöru og flutningskostnað á dagvöru sem ég kalla, þ.e. venjulegri matvöru, inn á ákveðin svæði. Ef maður skoðar eitt kíló af sykri eða einhverjar slíkar pakkningar á ákveðnum svæðum eins og Patreksfirði eða á norðausturhorninu, þá er um að ræða verulega háar álögur á þeim vörum vegna flutningskostnaðar. Spurningin er því, af því að við erum með jöfnuð í sambandi við olíugjald og annað, hvort styrkur vegna dagvöru hafi komið til álita. Ég hvet ráðherra til að skoða það áfram þó það komi ekki í þessu frumvarpi, hvort hægt sé að stíga eitt skref í viðbót í þá veru. Það er ekki auðvelt, ég geri mér alveg grein fyrir því, en ég held að það sé þess virði að reyna að jafna þannig stöðu fólks í landinu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir og þakka ábendingar og hvatningu hv. þingmanns í þá veru að við reynum að styrkja innviði kerfisins hvað það varðar að allir íbúar landsins, fyrirtæki og einstaklingar, sitji við sama borð og geti fengið að njóta sömu opinberrar þjónustu, svo að dæmi séu tekin. Eitt af því sem menn leggja mikið upp úr er að flutningur á vörum og jafnvel þjónustu verði sambærilegri og sanngjarnari en nú er. Ég ætla að bæta aðeins við varðandi sjóflutningana, að það er þó þannig að ef sjóflutningar eru ódýrari en landflutningar í núverandi kerfi þá koma styrkir til greina, sem sagt þeir verða styrkhæfir samkvæmt kerfinu. Það sem gerist hins vegar gjarnan við sjóflutninga, annars vegar strandsiglingarnar og eins ef menn fara að flytja útflutning frá útflutningshöfn, þá fellur styrkurinn náttúrlega þar með niður. Þetta er því býsna flókið kerfi. Það kerfi sem hér er verið að framlengja hefur gefist vel. Mat á umsóknum og úthlutanir hafa gengið mjög vel hjá Byggðastofnun. Þess vegna er ánægjulegt að geta haldið áfram. Ég er sammála hv. þingmanni að mikilvægt er að við höldum áfram á þessari braut og jöfnum kjör allra landsmanna betur en við höfum haft ráð til fram til þessa.

Frú forseti. Ég fagna því nú að þetta frumvarp er komið fram og er auðvitað ljóst að það þyrfti að framlengja lög vegna þess að þau höfðu tímabundið gildi og voru tengd við byggðakortið sem hér kemur við sögu. Það er mjög mikilvægt og ég fagna því að hér er lagt til að lögin haldi gildi lítillega breytt fram til ársloka 2020. Þá kemst vonandi festa á í kerfinu. Við skulum ætla að það sé sæmilega valdað pólitískt úr því að það komst á í tíð fyrri ríkisstjórnar og þessi ríkisstjórn hyggst framlengja líf þess. Þegar rætt er við fólk í hinum dreifðu byggðum og ekki síst þeim sem fjærst liggja valda- og viðskiptamiðstöð suðvesturhornsins heyrum við alltaf talað um hluti eins og flutningskostnað, kyndingarkostnað á köldum svæðum, lélegar samgöngur og bágt fjarskiptasamband. Um flutningskostnaðinn hefur nú lengi verið mikið rætt. Það eru a.m.k. 10 ár síðan býsna sver loforð voru gefin um að nú yrði farið í að jafna hann. Ég man eftir kosningunum 2003 og þáverandi ráðherra málaflokksins, Valgerði Sverrisdóttur, sem nánast lofaði því á framboðsfundum að þetta væri alveg að koma því að hún væri með fína skýrslu í skrifborði sínu sem hún væri nýbúin að fá frá Byggðastofnun eða einhverjum háskólum og að tillögurnar væru eiginlega klárar. Þær voru í grófum dráttum þær sem urðu að lokum að veruleika, en það þurfti síðustu ríkisstjórn og mestu kreppu lýðveldistímans til þess að koma þessu í framkvæmd. Maður var búinn að tala um þetta í 10, 15 ár en ekkert hafði verið gert. Hvað hafði gerst á þeim tíma? Jú, flutningskostnaðurinn hafði stórhækkað. Eftir að Skipaútgerð ríkisins var lögð niður illu heilli og ákveðin þróun fór í gang í kjölfarið; mikil fákeppni komst á á þessum markaði o.s.frv., hefur það gerst, og það vita allir, að flutningskostnaðurinn hefur stórhækkað. Vissulega eru fyrir því ástæður eins og hærri olíukostnaður og fleira sem erfitt er að ráða við. Þetta varð sem sagt loksins að veruleika og ég fagna því að það eigi að viðhalda því. Að mínu mati þarf að tryggja að fjárveitingarnar haldi raungildi sínu þannig að unnt sé að nýta heimildir laganna til fulls um þessa 20% og síðan 10% endurgreiðslu þannig að það má ekki standa á aurum í það, enda eru hér ekki stórar fjárhæðir á ferð ef það kostar eitthvað nálægt 200 milljónum plús/mínus að hjálpa aðeins til í flutningskostnaðinum að þessu leyti. Ég held að það þurfi nú varla að ræða breytingarnar á frumvarpinu, þær eru sjálfsagðar. Ég átta mig ekki á því en það er auðvitað dapurt ef láðst hefur fyrir misgáning að hafa hið gagnmerka sveitarfélag Tjörneshrepp með í löggjöfinni, hið merka fríríki okkar, Tjörneshrepp, sem liggur inni í Norðurþingi, það er sjálfstætt sveitarfélag. Að sjálfsögðu á það að vera á sínum stað í byggðakortinu. Varðandi fjármögnunina má vissulega nálgast þetta eins og hér er gert. Það er út af fyrir sig rétt. Það má bókfæra einskiptisávinning af því að fara úr fyrirframfjárheimildum yfir í að hafa það eftir á, en hugsunin var auðvitað sú að fjárheimildin væri til staðar á árinu sem flutningskostnaðurinn fellur til þannig að það var engin minnsta óvissa um að endurgreiðslan væri fjármögnuð. Það þarf auðvitað að treysta á það að vilji Alþingis standi til þess árið á eftir að skila nægilegri fjárveitingu til að niðurgreiða þegar áfallinn flutningskostnað ársins á undan ef þessi leið er farin. Það má þá a.m.k. ekki vera nein minnsta óvissa um að við slíkt verði staðið. Ég segi bara eins og er að mér hefði liðið betur með hitt fyrirkomulagið. Þrengingarnar í ríkisbúskapnum eru nú væntanlega ekki meiri núna en þær voru 2012 og 2013 þegar við vorum að koma þessu inn á sínum tíma. Þá vildum við fara þessa leið. Við vildum sýna fjárveitinguna í fjárlögum ársins hvers flutningskostnað ætti síðan að endurgreiða til þess að það lægi alveg fyrir að sú endurgreiðsla, niðurgreiðsla væri fjármögnuð. Auðvitað treystum við því þá bara að þetta haldi og er svo sem ekki ástæða til að ætla að pólitískur ágreiningur verði um það ef góð samstaða er um lögin og afgreiðslu frumvarpsins, að menn standi skil á fjárveitingunni. Það er aðeins eitt atriði að lokum sem ég vil nefna við ráðherra, ekki til að gera mál úr því og það varðar ekki í sjálfu sér frumvarpið. Það er að kannski væri ástæða til þess að ráðherra settist með sínu liði aðeins niður með Byggðastofnun og færi yfir vissa þætti endurgreiðslureglnanna. Ég hef rekist á það í einum tveimur tilvikum að framleiðendum úti á landi finnst koma upp skrýtin staða þegar þeir fá endurgreiddan flutningskostnað fyrir hluta af framleiðsluvöru sinni en ekki allar. Vissulega er það t.d. í tilviki þegar um grænmeti er að ræða eða eitthvað slíkt, það er vöruflokkur sem væntanlega hefur ekki verið felldur undir reglurnar. Ég var hjá ágætum framleiðanda sem framleiðir býsna breitt úrval af vörum, matvælum og unnum matvælum og hráefnum í matvæli og reyndar grænmeti. Niðurstaðan í hans tilviki er að það er einungis afar afmarkaður þáttur framleiðslunnar sem hann fær viðurkenndan til að fá endurgreiddan flutningskostnað á. Þetta er því ekki í öllum tilvikum sá stuðningur við framleiðslustarfsemi í fjarlægum landshlutum sem ég hafði eiginlega haldið að væri. Ég skal ekki fullyrða um það hvort auðvelt er að breyta þarna reglum, en ég held að það væri einnar messu virði að láta fara yfir þetta. Ég trúi að menn hafi heyrt athugasemdir. Byggðastofnun hlýtur að kannast við að sumum hafi þótt reglurnar skrýtnar að þessu leyti, því að viðkomandi aðilar hafa verið að reyna að ná leiðréttingu sinna mála með samskiptum við Byggðastofnun, kannski ráðuneyti líka, en rekið sig á að einhver flokkun á framleiðslunni og vörunum gerir það að verkum að sumt er viðurkennt til endurgreiðslu flutningskostnaðar og annað ekki. Það er ekki ólíklegt, líka í ljósi reynslunnar, að ástæða sé til að fara aðeins yfir þessar reglur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vil þakka hv. þingmanni fyrir ábendingarnar. Þær verða teknar til skoðunar og við veltum því fyrir okkur hvort við getum gert gott kerfi betra. Varðandi það að hér séu lög sem voru flutt af fyrri ríkisstjórn og gilda áfram er það sönnun þess, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem hér átti sér stað á undan um náttúruverndarlögin, að þegar við náum sátt um skynsamlega hluti er algjör fjarstæða að fara að breyta þeim bara til þess að breyta þeim þó að það sé komin ný ríkisstjórn. Þetta er kannski gott dæmi um það að þegar góð mál eru á ferðinni og menn eru sammála um þau eru þau einmitt komin til að vera. Þannig þarf stjórnsýslan auðvitað að vera. Hvað fjárheimildirnar varðar ætti hv. þingmaður sjálfsagt að þekkja það úr tíð sinni í fjármálaráðuneytinu að fjármálaráðuneytið gerði athugasemdir við fyrirkomulag þeirra, að það væri opinn tékki fyrir fram, ekkert ósvipað og með Kvikmyndasjóð. Ég býst við að hv. þingmaður þekki það. En það er alveg tryggt að með þessum lögum og þeirri stefnu sem hér er fylgt, sem allir eru sammála um að eigi að vera með þessum hætti, verði við það staðið að þeir fjármunir sem þurfi til þessarar framkvæmdar fáist á hverju ári. - Ég þakka fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vátryggingastarfsemi, nr. 56/2010, og lögum um miðlun vátrygginga, nr. 32/2005, sem er á þskj. 201, mál nr. 168. Efnislega samhljóða frumvarp var lagt fram á 141. þingi, mál nr. 489 á þskj. 630, en hlaut ekki afgreiðslu. Frumvarp þetta byggir annars vegar á ábendingum frá Fjármálaeftirlitinu um ágalla á gildandi lögum sem eftirlitið hefur hnotið um við eftirlit sitt og hins vegar á því áliti Eftirlitsstofnunar EFTA að innleiðingu tilskipunar ESB nr. 17 frá 2001 hafi verið ábótavant. Auk þessara megintilefna var höfð hliðsjón af umsögnum sem bárust við frumvarpið þegar það var lagt fram síðast. Mun ég nú fara nokkrum orðum um helstu ákvæði frumvarpsins. Í I. kafla eru tillögur að breytingum á lögum nr. 56/2010, um vátryggingastarfsemi. Helstu breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru þessar: Lagt er til að vátryggingafélögum sem ekki hafa starfsleyfi hér á landi sé ekki heimilt að markaðssetja sig á Íslandi og að öðrum vátryggingafélögum en þeim sem hafa starfsleyfi á Íslandi sé óheimilt að bjóða lögboðnar vátryggingar. Lagt er til að vátryggingafélagi verið gert að tilkynna til Fjármálaeftirlitsins ef það hyggst útvista þætti í starfsemi sinni. Þá er lagt til að mat á hæfi til að fara með virkan eignarhlut skuli vera viðvarandi og að verði breytingar á upplýsingum sem gætu haft áhrif á mat Fjármálaeftirlitsins geti það tekið hæfi aðilans til endurskoðunar. Lagt er til að settar verði skorður við þátttöku stjórnarmanna í meðferð eigin mála og takmarkanir settar á setu þeirra í stjórnum annarra eftirlitsskyldra aðila. Lagt er til að skýrt verði tekið fram að komi til gjaldþrotaskipta á vátryggingafélagi skuli fara eftir sömu málsmeðferðarreglum og ef til kæmi slitameðferð hjá Fjármálaeftirlitinu. Einnig er lagt til að vátryggingafélög skuli alltaf geta sýnt fram á eignir í efnahagsreikningi sem komi á móti kröfum sem eru á undan vátryggingaskuldinni í skuldaröðinni. Í II. kafla frumvarpsins eru tillögur um breytingar á lögum nr. 32/2005, um miðlun vátrygginga. Helstu breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru sem hér segir: Lagt er til að lögaðili sem sækir um starfsleyfi til vátryggingamiðlunar skuli skila inn upplýsingum varðandi fyrirhugaða starfsemi. Lagt er til að í þeim tilfellum sem vátryggingamiðlari, sem er undir eftirliti annars aðildarríkis, hefur gerst brotlegur við lög svo varðað geti réttindamissi skuli Fjármálaeftirlitið tilkynna það lögbærum eftirlitsaðila vátryggingamiðlarans. Þá er að lokum lagt til að vátryggingamiðlurum sé gert að setja upp skipulegt innra ferli til að svara og bregðast við kvörtunum. Vátryggingar gegna mikilvægu hlutverki í nútímasamfélagi og því mikilvægt að marka skýran lagaramma sem stuðlar að traustum og heilbrigðum rekstri vátryggingafélaga og vátryggingamiðlara. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerðina fyrir málinu og fyrir að endurflytja málið. Það kom til okkar í efnahags- og viðskiptanefnd á liðnu kjörtímabili og varðar eins og fram kom ákveðnar athugasemdir ESA. Þær lutu einkum að því að of langt væri gengið í því að tryggja íslenskum aðilum ákveðið athafnarými í vátryggingamiðlun. Ég held að einkanlega þau ákvæði frumvarpsins sem lúta að kröfum til stjórnarmanna og m.a. þess að þeir sitji ekki í stjórnum annarra eftirlitsskyldra aðila geti verið mikilvæg. Við þekkjum þess auðvitað dæmi hér á Íslandi að farið hafi illa þegar fjármálafyrirtæki blönduðust um of í rekstur vátryggingafélaga og önnur og annarleg sjónarmið tóku yfir í ráðstöfun bótasjóðanna. Það er full ástæða til að setja skorður við óheppilegum tengslum þar á milli. Ég geri ráð fyrir því að málið fái hefðbundið umsagnarferli í efnahags- og viðskiptanefnd og geti vonandi orðið að lögum á þessum vetri. Það er orðið býsna langt síðan tilskipunin frá 2001 var gefin út og nauðsynlegt að fara að bregðast við þeim athugasemdum sem hafa komið frá ESA að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum nr. 129/1997 sem fram komu í efnislega samhljóða frumvarpi sem hlaut að hluta til samþykki þingsins á haustdögum en þau efnisatriði sem teflt er fram í málinu að þessu sinni þótti þurfa að taka til nánari skoðunar á því þingi og varð því ekki úr að nefndin legði til að þessi atriði kæmu til atkvæðagreiðslu í þinginu. Í fyrsta lagi er um það að ræða að hér er lagt til að lífeyrissjóði verði veitt heimild til þess að skilyrða greiðslu örorkulífeyris við að sjóðfélagi fari í endurhæfingu, enda liggi fyrir álit trúnaðarlæknis sjóðsins. Samsvarandi ákvæði er að finna í lögum nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Lagt er til að öðrum lífeyrissjóðum verði heimilt að byggja á slíkum sjónarmiðum og í því sambandi sérstaklega litið til laga nr. 60/2012, um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, þar sem meðal annars er mælt fyrir um rétt þeirra sem þiggja örorkulífeyri frá lífeyrissjóðum til starfsendurhæfingar á vegum starfsendurhæfingarsjóða. Í öðru lagi eru lagðar til tvær breytingar á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða í 2. og 3. gr. frumvarpsins. Annars vegar er lagt til að mælt verði fyrir um að greiði launagreiðandi inn á skuldbindingu sína við lífeyrissjóð sem nýtur bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélaga með óskráðum skuldabréfum verði sjóðnum heimilt að eiga slík skuldabréf óháð fjárfestingartakmörkunum 36. gr. laganna. Er breytingunni ætlað að greiða fyrir samningum á milli lífeyrissjóða sem njóta bakábyrgðar ríkis eða sveitarfélags og launagreiðenda sem tryggðu starfsmenn í sjóðnum og ábyrgjast greiðslur til þeirra úr sjóðnum. Ákvæðið sem hér er lagt til hefur ekki áhrif á stöðu bakábyrgðar aðila. Þetta er fyrra atriðið. Hið síðara er að hér er lagt til að heimild lífeyrissjóða til að eiga allt að 20% hlutafé í samlagshlutafélögum verði framlengd um eitt ár, til 31. desember 2014, til að auðvelda lífeyrissjóðunum að standa að slíkum félögum með allt að 20% eignarhlut. Eins og kunnugt er voru heimildir lífeyrissjóða til að fara með slíkan eignarhlut rýmkaðar allnokkuð eftir fall fjármálakerfisins og með því sköpuð skilyrði til þess að auka hlutdeild lífeyrissjóðanna í félögum af þessari tegund, m.a. vegna hinnar umfangsmiklu endurskipulagningar á fjárhag ýmissa félaga í landinu sem fyrirséð var að mundi taka nokkur ár. Þessu tengdist að sjálfsögðu það að hlutabréf sem skráð voru í Kauphöllina hurfu meira eða minna út sem fjárfestingarkostir fyrir lífeyrissjóðina og þótt sú ánægjulega þróun hafi átt sér stað á undanförnum árum að fleiri félög sæki að nýju inn í Kauphöllina þykja engu að síður enn vera þær aðstæður að ástæða sé til að framlengja þessa heimild um eitt ár. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerðina fyrir þessu máli sem sömuleiðis var hjá okkur í efnahags- og viðskiptanefnd á liðnu kjörtímabili og er í rauninni bara endurflutt eins og það kom frá þáverandi ríkisstjórn. Hugmyndin eða umræðan í nefndinni á þeim tíma laut hins vegar að því að á grundvelli þeirra úttekta sem gerðar hafa verið á lífeyrissjóðunum og því sem aflaga fór í rekstri þeirra væri eðlilegt að gera frekari breytingar á fjárfestingarheimildum sjóðanna í heildarendurskoðun á lagaumhverfi sjóðanna. Þær breytingar sem hér um ræðir og ráðherra nefndi, í 2. gr. og 3. gr., eru þó auðvitað ekki stórvægilegar og út af fyrir sig ekki stórt mál að afgreiða þær. Önnur er tímabundin en til hinnar, um að taka við bréfum með þeim hætti sem ráðherra lýsti, þekki ég nú satt að segja ekki nægilega vel. Það er hins vegar umhugsunarefni hversu langt á að ganga í að framlengja heimildir til að eiga í samlagshlutafélögunum. Það er ljóst að það hefur auðvitað verið talsvert mikil útgerð á að fá sjóðina til fjárfestinga í ýmiss konar verkefni undir þessum formerkjum sem eru þá frekar litlar upplýsingar til um. Þetta er ekki skráð á markaði, það hefur ekki það aðhald sem kemur af eignarhaldi í kauphöll eða öðru slíku. Þó að það kunni tímabundið að vera rök til að heimila þetta fyrirkomulag er auðvitað hið æskilega að framboð á félögum í Kauphöllinni aukist og að sjóðirnir geti átt í skráðum félögum, þær fjárfestingar séu opnar og öllum aðgengilegar og lúti þeim reglum sem Kauphöllin þrátt fyrir allt lýtur enda sé það almennt séð óheppilegt að lífeyrissjóðirnir séu mikið að vasast með fé í óskráðum félögum. Ég held að almennt fari best á því að lífeyrissjóðirnir eigi skráða pappíra á markaði og hlutabréf í skráðum félögum á markaði vegna þess að í sjóðunum eru gríðarlega mikil verðmæti sem verið er að sýsla með af tiltölulega fáum einstaklingum og í slíkri starfsemi er það gagnsæi og aðhald sem opinber markaður eins og Kauphöllin veitir mikilvægt. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta. Í raun og veru bítur þetta dálítið í skottið á sér í því að eftir því sem við framlengjum heimildir sjóðanna meira og aukum þær meira til að eiga í óskráðum félögum þess minni hvati er fyrir félög til að skrá sig í Kauphöllina, ef lífeyrissjóðirnir mega eiga í þeim óskráðum og utan hennar. Ef við viljum hvetja til frekari skráningar félaga í Kauphöllinni og að viðskiptin fari þar fram og menn fjárfesti í félögum sem þar eru og lúti þeim reglum þegar þeir fjárfesta með lífeyrissparnað annars fólks er það umhugsunarefni hvort við eigum ekki að hafa alveg í lágmarki heimildir manna til að fara í óskráða pappíra og þannig hvetja félög til þess að fara í Kauphöllina til skráningar og sjóðina til þess að fjárfesta í þeim þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ágætisinnlegg í þessa umræðu frá hv. þingmanni. Það er margt sem við getum verið sammála um sem fram kom, sérstaklega mikilvægi þess að skapa sem allra fyrst að nýju undanþágulítið umhverfi fyrir fjárfestingarheimildir lífeyrissjóðanna. Í þessu máli er lagt til að heimildin til að fara með 20%, en ekki 15% eins og áður var, af hlutafé samlagshlutafélaga verði framlengt um eitt ár. Eins og hv. þingmaður tók fram er sú heimild kannski ekki stórvægileg en þingmaðurinn kom inn á að ástæða væri til að velta fjárfestingarheimildum lífeyrissjóðanna fyrir sér í víðara samhengi og ég tek undir það. Það er full ástæða til þess að bregðast við þegar upp koma merki um grundvallarbreytingar, t.d. í þátttöku lífeyrissjóðanna í kaupum á skráðum hlutabréfum eins og við verðum vitni að þessi missirin. Þátttaka lífeyrissjóðanna í kaupum á skráðum hlutabréfum hefur stóraukist. Þeir fara væntanlega með a.m.k. þriðjung allra skráðra hlutabréfa að markaðsvirði og hafa sömuleiðis breytt afstöðu sinni til þátttöku í stjórnum slíkra félaga. Varðandi óskráðu bréfin þá er dálítið einkennilegt ástand á mörkuðum vegna þess að það virðist vera skortur á fjármagni þegar kemur að fjárfestingu í litlum og jafnvel meðalstórum félögum, félögum sem henta í sumum tilvikum ekki lífeyrissjóðunum vegna þeirrar vinnu sem fylgir því að fara í slíkar fjárfestingar og vegna þess að heildarfjárfestingarþörf þeirra kallar á stærri einingar sem standa þeim til boða. Það er hins vegar afar óheppilegt að um leið og skráðu markaðirnir geta ekki uppfyllt fjárfestingarþörf lífeyrissjóðanna að við séum með skort á fjárfestingu á óskráða markaðnum. Þetta gefur tilefni til að velta því fyrir sér sem Viðskiptaráð benti til dæmis á núna í vikunni, hvort við gætum ýtt undir frekari skráningu á smærri markaði eins og First North markaðinn í kauphöllinni. Í því samhengi ættum við kannski að velta því fyrir okkur hvort fjárfestingar í skráðum bréfum á þeim markaði ættu að koma inn sem valkostur í fjárfestingarbók lífeyrissjóðanna. Þá mundum við slá tvær flugur í einu höggi eins og þingmaðurinn kom inn á. Það væri hvati fyrir félög að skrá sig þar inn og lífeyrissjóðirnir gætu þá með þeim heimildum mætt skorti á fjárfestingarkostum, sem augljóslega er til staðar í dag. Þetta er allt hluti af stóra samhengi hlutanna í fjárfestingarkostum innan lands. Það er stutt úr þessari umræðu yfir í umræðu um gjaldeyrishöft og aðra slíka þætti. Þau atriði sem er að finna í þessu frumvarpi, þó að þau geti verið tilefni til að opna þá stóru og nær ótæmandi umræðu, tel ég að séu á þessu stigi málsins sjálfsögð og eðlileg og rökrétt í ljósi þeirra aðstæðna sem enn eru uppi á mörkuðum.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 218, frumvarpi til laga um Orkuveitu Reykjavíkur. Forsaga þessa máls er sú að árið 2001 voru sett lög um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Með þeim lögum var veitt heimild til að Orkuveita Reykjavíkur, Akranesveita, Andakílsárvirkjun og Hitaveita Borgarness yrðu sameinaðar og að stofnað yrði sameignarfyrirtæki um reksturinn. Í dag rekur Orkuveita Reykjavíkur sem sérleyfisstarfsemi raforkudreifingu, hitaveitu, vatnsveitu og fráveitu, en sem samkeppnisstarfsemi framleiðslu og sölu raforku. Eigendur Orkuveitunnar eru Reykjavíkurborg, Akraneskaupstaður og Borgarbyggð. Um áramót verða grundvallarbreytingar á rekstri Orkuveitu Reykjavíkur. Þá verður rekstri fyrirtækisins skipt upp í aðskilda samkeppnis- og sérleyfisþætti til samræmis við kröfur í raforkulögum, nr. 65/2003. Ljóst hefur verið um nokkurt skeið að sú aðgerð kallar á breytingu á núgildandi lögum um Orkuveitu Reykjavíkur, nr. 139/2001. Að höfðu samráði við Orkuveituna og eigendur hennar þótti heppilegast við þessi tímamót að fella brott núgildandi lög og leggja fram frumvarp til nýrra heildstæðra laga um Orkuveitu Reykjavíkur. Það frumvarp sem hér er lagt fram gerir því Orkuveitu Reykjavíkur kleift að aðgreina samkeppnis- og sérleyfisþætti í rekstri sínum frá og með áramótum auk þess sem nokkrar breytingar eru lagðar til á lögunum frá 2001 til einföldunar. Um aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja er fjallað í 1. mgr. 14. gr. raforkulaga, nr. 65/2003. Það ákvæði kom inn í lögin með breytingalögum árið 2008, en gildistöku þess hefur í fjórgang verið frestað með vísan til aðstæðna á fjármálamörkuðum. Ákvæðið kemur hins vegar til framkvæmda 1. janúar næstkomandi þar sem ekki þykir ástæða til að fresta því í fimmta sinn. Fyrir þann tíma þurfa fyrirtæki á þessum markaði, þar með talin Orkuveita Reykjavíkur, að vera búin að aðgreina samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi sína í aðskilin fyrirtæki. Að undanskilinni Orkuveitu Reykjavíkur hafa frá 2008 orkufyrirtæki á Íslandi sem sinna bæði vinnslu og dreifingu raforku þegar framkvæmt aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í sínum rekstri. Þannig eru HS Orka og HS Veitur aðskilin fyrirtæki í rekstri og sama á við um Rarik og Orkusöluna annars vegar, Norðurorku og Fallorku hins vegar. Sem áður segir þykir ekki ástæða til að fresta gildistöku 1. mgr. 14. gr. raforkulaga í fimmta sinn og hefur Orkuveita Reykjavíkur því unnið að undirbúningi uppskiptingar fyrirtækisins um nokkurt skeið og miðað sinn undirbúning við að uppskiptingin taki gildi um áramót samhliða gildistöku umrædds ákvæðis raforkulaga. Eins og áður greinir var talið rétt við þau tímamót sem verða um áramót að fella brott gildandi lög frá 2001 og setja ný heildarlög um Orkuveitu Reykjavíkur. Það frumvarp sem hér er lagt fram kemur því í stað núgildandi laga nr. 139/2001, um stofnun Orkuveitu Reykjavíkur. Í grunninn byggir frumvarpið á texta laga nr. 139/2001. Helsta nýmæli frumvarpsins er að skýrt er tekið fram að Orkuveitu Reykjavíkur sé heimilt að eiga dótturfélög og framselja til þeirra tilgreind sérleyfi eða einkaleyfi, enda er fyrirtækinu það nauðsynlegt til að uppfylla skilyrði raforkulaga um aðskilnað sérleyfis- og samkeppnisstarfsemi. Skýrt er tekið fram í frumvarpinu að aðgreining í starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur skuli vera í samræmi við ákvæði laga hverju sinni og að þess skuli gætt að samkeppnisrekstur sé ekki niðurgreiddur af sérleyfisstarfsemi. Allt er það í samræmi við kröfur áðurnefndrar 14. gr. raforkulaga. Í 2. gr. frumvarpsins er fjallað um þá starfsemi sem Orkuveitu Reykjavíkur er heimilt að stunda. Vert er að geta þess að með frumvarpinu er heimildin þrengd frá gildandi lögum, en í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að hluti verkefna fyrirtækisins geti verið viðskipta- og fjármálastarfsemi samkvæmt ákvörðun stjórnar hverju sinni. Lagt er til að sú heimild verði felld út. Þannig er með frumvarpinu kveðið á um að Orkuveita Reykjavíkur og dótturfélög skuli stunda vinnslu, framleiðslu og sölu raforku og heits vatns og gufu og rekstur grunnkerfa, svo sem dreifiveitu rafmagns, hitaveitu, vatnsveitu, fráveitu og gagnaveitu. Einnig gerir frumvarpið ráð fyrir eins og er í núgildandi lögum að undir Orkuveituna geti fallið starfsemi sem nýtt getur rannsóknir, þekkingu eða búnað Orkuveitunnar sem og iðnþróun og nýsköpun. Í frumvarpinu er að öðru leyti með sambærilegum hætti og í gildandi lögum nr. 139/2001 kveðið á um eigendur Orkuveitu Reykjavíkur, rekstrarform, tilgang og markmið fyrirtækisins, ábyrgðir og skuldbindingu fyrirtækisins, heimildir til gjaldtöku og skipan í stjórn. Ákvæði um stjórn fyrirtækisins, aðalfund, ráðningu og hlutverk forstjóra og fleira er snýr að daglegum rekstri fyrirtækisins er einfaldað nokkuð frá gildandi lögum og í frumvarpinu vísað til þess að um þau atriði skuli kveðið á í sameignarsamningi eigenda eða samþykktum viðkomandi fyrirtækja. Í frumvarpinu eru ákvæði til bráðabirgða sem ætlað er að tryggja að uppskipting Orkuveitu Reykjavíkur muni ein og sér ekki hafa í för með sér skattalegar skuldbindingar sem ella hefðu ekki fallið til. Í bráðabirgðaákvæðunum felast ekki neinar skattalegar ívilnanir fyrir Orkuveitu Reykjavíkur eða fyrirhuguð dótturfélög, heldur er þeim ætlað að koma í veg fyrir fjárhagslegt óhagræði eða tjón af uppskiptingunni. Sú framkvæmd sem lögð er til í bráðabirgðaákvæðum er í samræmi við þann hátt sem hafður var á við uppskiptingu annarra orkufyrirtækja hérlendis og er ekki til þess fallin að gera stöðu fyrirtækjanna sem verða til við skiptinguna sterkari en hún hefði ella verið. Það frumvarp sem hér er lagt fram byggir því sem áður segir í grunninn á núgildandi lögum frá árinu 2001, en felur í sér nýmæli sem gerir Orkuveitu Reykjavíkur kleift að aðgreina samkeppnis- og sérleyfisþætti í rekstri sínum frá og með áramótum með því að stofna dótturfélög og kveður á um að aðgreining í starfsemi fyrirtækisins skuli vera í samræmi við ákvæði laga hverju sinni. Við gerð frumvarpsins var haft náið samráð við Orkuveitu Reykjavíkur og eigendur fyrirtækisins. Jafnframt var haft samráð við Orkustofnun sem og fjármála- og efnahagsráðuneytið vegna skattalegra atriða í tengslum við uppskiptinguna. Í kostnaðarumsögn með frumvarpinu kemur fram að ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi fjárhagsleg áhrif í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég lít svo á að með þessu frumvarpi sé verið að horfa til framtíðar og treysta undirstöður Orkuveitu Reykjavíkur á gegnsæjan hátt og jafnframt tryggja að öll orkufyrirtæki á Íslandi starfi á sama grundvelli í samræmi við þær kröfur sem okkar raforkulög gera til fyrirtækja á þessum markaði. Við skulum hafa í huga að eitt af markmiðum raforkulaga á sínum tíma var að efla samkeppni í raforkuframleiðslu neytendum til hagsbóta og er hér um mikilvægt skref að ræða í þá átt meðal annars í þá veru að tryggt er að sérleyfisstarfsemi sé ekki að niðurgreiða samkeppnisstarfsemi. Ég tel því að hér sé um afar brýnt og jákvætt mál að ræða sem undirbúið hefur verið í góðri sátt við fyrirtækið og fellur vel að framtíðarsýn þess. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessa yfirferð. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um ákvæði til bráðabirgða nr. V þar sem getið er um að þinglýsing eignarheimilda þeirra fasteigna sem færast yfir til hinna nýju rekstrarfélaga skuli ekki vera stimpilskyld á grundvelli laga nr. 36/1978, um stimpilgjald. Um bráðabirgðaákvæðið segir í greinargerð að það sé enda talið að slíkur lögþvingaður aðskilnaður eigi ekki að leiða til meiri fjárútláta en nauðsyn krefji. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hægt sé að tala í raun um lögþvingaðan aðskilnað þegar í fimmta sinn er fallið frá að veita Orkuveitunni frest til að aðskilja samkeppnis- og sérleyfisþætti. Mig langar að spyrja líka hæstv. ráðherra hvort staðið hafi verið að stimpilgjöldum með sama hætti þegar öðrum fyrirtækjum var skipt upp hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar spurningar. Já, þetta er lögþvingaður aðskilnaður með sama hætti og önnur orkufyrirtæki hafa farið í gegnum síðan raforkulögin tóku gildi. Jafnvel þótt búið sé að fresta gildistöku laganna eða þessa ákvæðis fjórum sinnum áður er þetta aðskilnaður sem er byggður á lagasetningu og er til kominn vegna lagasetningar þannig að hann er lögþvingaður. Já, það var eins farið með stimpilgjöld og meðferð þeirra þegar hinum orkufyrirtækjunum var skipt.

Virðulegur forseti. Mig langar að velta upp nokkrum sjónarmiðum um það frumvarp sem hæstv. ráðherra mælir hér fyrir sem er í raun og veru nýr heildarlagabálkur um Orkuveitu Reykjavíkur. Mig langar kannski að biðja hæstv. ráðherra að bregðast við í lokaræðu sinni þar sem það verða greinilega ekki miklar umræður hér um þetta mál. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingnefnd skoði málið ítarlega og þau sjónarmið sem uppi eru, en ég vil biðja hæstv. ráðherra fyrir það fyrsta að reifa með frekari rökum en hún gerði í framsögu sinni hvaða forsendur liggja því til grundvallar að þessi leið sé farin, þ.e. að setja saman alveg nýjan lagabálk um Orkuveitu Reykjavíkur. Rætt er um að verið sé að einfalda tiltekna þætti án þess að gerð sé bein grein fyrir því í greinargerð og maður veltir því kannski fyrst og fremst fyrir sér hvaðan frumkvæðið kemur um þær einfaldanir og hvaða sjónarmið verið er að koma til móts við. Svo virðist sem verið sé að þrengja heimildir félagsins til að mynda varðandi fjármögnun. Svo spyr ég líka um það hver staða dótturfélaga sé eftir breytinguna, hvort staða skylduverkefna Orkuveitu Reykjavíkur sé breytt. Það er margt hér í frumvarpinu sem kallar á ákveðnar spurningar og vangaveltur. Það kann að vera að þessu sé öllu vel fyrir komið. En vegna þess að tilefnið er fyrst og fremst þessi uppskipting en farin er leið heildarendurskoðunar kallar það kannski á aðeins dýpri umfjöllun af hendi ráðherra. Ég spyr um þau sjónarmið sem snúa að ábyrgð eiganda, þ.e. að hámark þeirra opinberu ábyrgða sem hægt sé að leggja upp með sé 80%. Ég spyr hvort verið sé að gera ráð fyrir einkafjármögnun að einhverju leyti og hvort verið sé að breyta inntaki sameignar fyrirtækisins. Orkuveita Reykjavíkur er náttúrlega mjög dýrmætt fyrirtæki og hefur lotið sérstökum lögum. Það skiptir fyrirtækið gríðarlega miklu máli hvort inntaki þess sem slíks sé breytt eða hvort það sé hið sama. Mig langar líka til að spyrja sérstaklega um samráð við eigendur og hvernig því hefur verið háttað, bæði væntanlega í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur og síðan í hópi eigendanna beinlínis. Við höfum auðvitað verið þeirrar skoðunar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að það sé óráð að skipta þessu fyrirtæki upp sem og öðrum orkufyrirtækjum. Við höfum raunar verið þeirrar skoðunar frá upphafi að „dírektívið“ hafi gengið of langt í íslenskri innleiðingu, að það hafi í sjálfu sér verið nóg að um bókhaldslegan aðskilnað fyrirtækjanna væri að ræða og ekki þyrfti að ganga svo langt að stofna ný fyrirtæki. Sem fyrrverandi stjórnarmaður í Orkuveitu Reykjavíkur hef ég áhyggjur af þeirri viðkvæmu stöðu sem fyrirtækið sannarlega hefur verið í. Því hefur verið stýrt af festu undanfarin ár og stjórnendur fyrirtækisins hafa náð miklum árangri í að sigla því inn í meira jafnvægi en verið hefur um langt árabil. Velti ég því líka upp hvort farið hafi verið nægilega vel yfir það hvort tímasetningin gæti verið afdrifarík og erfið fyrir fyrirtækið nákvæmlega í ljósi þessa, þ.e. að fara í þetta mikla uppskiptingarferli undir slíkum kringumstæðum. Það er auðvitað ekki tekið á rekstrarforminu í lögunum sjálfum, ég átta mig á því, en það væri gott ef hæstv. ráðherra gæti farið aðeins yfir það hvernig samspilið hefur verið við eigendur og stjórnendur Orkuveitunnar. Ég geri mér grein fyrir því og hef orðið þess áskynja að töluverður undirbúningur þessara breytinga hefur orðið í starfi Orkuveitunnar sjálfrar og starfsfólk er væntanlega upplýst um það sem er í pípunum. Það skiptir auðvitað máli að vafa sé eytt hvað það varðar og maður hefur skilning á því að það þurfi að liggja fyrir. Ég vil í þessari stuttu ræðu í fyrsta lagi viðra þessar efasemdir um tímasetninguna, í öðru lagi að spyrja um samráð og í þriðja lagi hvað liggur beinlínis þarna undir. Virðulegur forseti. Ég geri mér grein fyrir því að ég er eiginlega búin að búa til allnokkuð langt andsvar sem var nú kannski ekki meiningin með því að koma hér upp í ræðustól, en þar sem mér skilst að ekki séu margir á mælendaskrá ættum við væntanlega að geta átt um þessi mál einhver skoðanaskipti, sú sem hér stendur og hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Þetta hefði orðið efni í ansi langt andsvar þannig að ég ákvað að nota síðari ræðu mína til að fara yfir að minnsta kosti einhverjar af þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín og þakka henni fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Í fyrsta lagi biður þingmaðurinn mig um að reifa forsendurnar fyrir því að sett séu grundvallarheildarlög en ekki gerð breyting á lögunum. Eins og ég fór yfir í ræðu minni er um ákveðin tímamót að ræða. Upprunalegu lögin um Orkuveitu Reykjavíkur voru sett árið 2001 við stofnun sameignarfyrirtækisins og nú eru ákveðin tímamót í starfsemi fyrirtækisins. Það þótti hreinlega heppilegast í þessari frumvarpssmíð og varð að niðurstöðu á milli ráðuneytisins og starfsmanna og stjórnenda Orkuveitunnar, sem þetta frumvarp er unnið í nánu samráði við, að fara þessa leið, það þótti hreinlegra að það kæmi ný löggjöf sem lyti að uppskiptingunni. Það er verið að þrengja heimildir, ekki vegna fjármögnunar heldur til að hnykkja á þeirri grunnstarfsemi sem Orkuveitunni er ætlað að sinna í veitustarfsemi og raforkuframleiðslu. Í ljósi reynslunnar af Orkuveitu Reykjavíkur var talin ástæða til að takmarka þær heimildir. Þingmaðurinn spurði um það hvort verið væri að breyta skyldum og inntaki sameignarfélagsins. Það er ekki. Það er óbreytt. Spurt var um samráð við eigendur og stjórnendur fyrirtækisins. Frumvarpið hefur verið eins og ég sagði áðan unnið í nánu samráði og samstarfi milli ráðuneytisins og fyrirtækisins. Í aðdraganda lagasetningar eins og ég rifjaði upp áður hefur gildistöku þessa ákvæðis verið frestað fjórum sinnum. Síðast þegar eigendur Orkuveitunnar komu að máli varð úr að forveri minn í starfi, þáverandi iðnaðarráðherra, lagði fram frumvarp til frestunar á gildistöku í fjórða sinn. Því var tekið þannig á hinu háa Alþingi að hv. atvinnuveganefnd sagði: Nei, þið fáið ekki frestun um eitt ár á þessu ákvæði, þið fáið frest í tvö ár. Svo voru skilaboðin eiginlega: Þá viljum við heldur ekki sjá ykkur aftur. Það hefur legið fyrir í langan tíma að þessi uppskipting stæði til. Önnur orkufyrirtæki eins og ég fór yfir hafa lokið henni. Ef sú tilskipun sem raforkulögin byggðu á átti við um eitthvert fyrirtæki var það um Orkuveitu Reykjavíkur. Þannig að þegar þessu hefur verið frestað áður hefur það verið ekki síst vegna aðstæðna á fjármálamarkaði. Eins og hv. þingmaður benti á hefur tekist ágætisárangur í rekstri Orkuveitunnar á liðnum árum og hefur orðið viðsnúningur þar þannig að þær aðstæður sem áður þóttu réttlæta frestun eru ekki lengur til staðar. Og í samtölum mínum og ráðuneytisins í sumar við starfsmenn og stjórnendur fyrirtækisins voru þau skilaboð gefin að að uppskiptingu fyrirtækisins væri unnið og engar ástæður væru til að breyta út af því. Menn gerðu ráð fyrir því að uppskiptingin yrði núna um áramót. Ég get greint frá því að eigendanefnd Orkuveitunnar kom á minn fund í byrjun október og lét í ljós þeirra sjónarmið og óskaði eftir því að þessu yrðu frestað eina ferðina enn. Beiðnin var skoðuð í ljósi þess hver skilaboð Alþingis voru síðast þegar slík beiðni kom fram og ýmissa upplýsinga, til að mynda frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Að beiðni eigendanefndarinnar árið 2011 fékk iðnaðarráðuneytið Hagfræðistofnun til að gera úttekt á því hvort sá fyrirtækjaaðskilnaður sem mælt er fyrir í raforkulögum eigi að öllu leyti við um markaðsaðstæður á Íslandi og hvort hann sé til þess fallinn að skapa samkeppnisumhverfi sem sé neytendum raforkuþjónustu til hagsbóta. Til að gera langa sögu stutta er niðurstaða skýrslunnar sú að samkeppni hefur myndast á raforkumarkaði og að rekstrarkostnaður raforkufyrirtækjanna virðist ekki hafa aukist meira en verðlagsbreytingar. Það bendir til þess að ávinningur hafi orðið af því að búa til samkeppnisvænni umgjörð raforkumála með þessum aðskilnaði. Þannig að þegar allt var tekið til var niðurstaða mín að hafna beiðni eigendanefndar Orkuveitunnar, enda fannst mér hún mjög seint fram komin. Það var í byrjun október sem beiðnin kom fram. Þing hafði þegar komið saman. Það hafði legið fyrir í tvö ár að þetta yrði lagt fram. Mér þótti ekki ástæða, að öllum gögnum skoðuðum og eins og ég ítreka eftir samtöl við stjórnendur fyrirtækisins sem höfðu unnið að þessu um langa hríð, til að breyta þeim áformum. Því er þetta frumvarp fram komið. Viðkvæm staða, segir hv. þingmaður. Ég er ekki sammála því. Ég held að staðan sé ekkert viðkvæmari nú en áður. Þetta eru lög sem önnur orkufyrirtæki hafa þurft að sæta og hlíta á undanförnum árum. Hvað sem mönnum finnst um þau lög eru þau lög. Ég tel ekki líklegt og það er mat ráðuneytisins að ekki yrði auðsótt að fá breytingar á þeirri tilskipun eða undanþágu á þessu stigi máls, við erum komin fram yfir þann punkt. Þannig að tímasetningin er að mínu mati ágæt. Það var spurt um starfsfólkið, hvort það væri upplýst - það er vel upplýst um þetta. Og ég ítreka gott samstarf og samvinnu við starfsfólk Orkuveitu Reykjavíkur við samningu þessa frumvarps og ég fullvissa hv. þingmann að þetta er gert í góðu samráði og samstarfi við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessa yfirferð. Nokkrar spurningar koma upp í hugann. Í fyrsta lagi: Telur ráðherra möguleika á því að búa þannig um löggjöfina að unnt sé að hverfa frá aðskilnaði varanlega eða að án uppskiptingar varanlega, að það gæti haldið gagnvart tilskipuninni? Telur ráðherra það vera fullrýnt að fara slíka leið? Í öðru lagi kom fram að ráðherrann hefði ekki áhyggjur af tímasetningunni. Ég saknaði þess að fá skýrar fram í máli hennar hvernig hún rökstyður að hafna beiðni eigendanefndar og tala í sömu andrá um gott samstarf við eigendur. Má ég skilja það svo að eigendur komi til með að senda inn neikvæða umsögn gagnvart frumvarpinu í meðförum nefndarinnar og beita sér gegn þessari lagasmíð? Í þriðja lagi langar mig að heyra hvort ráðherrann hefur einhverjar upplýsingar um það á hvaða stað eigendur eru eftir samþykkt þessara laga, þ.e. hvaða breytingar á samþykktum þarf að gera varðandi samþykktir Orkuveitunnar, og þá er ég að tala bæði um stjórn Orkuveitunnar, borgarráð og bæjarráð, eigendur og eigendanefndina. Hvaða verkefni er fram undan og hvaða efnislegu atriði koma til álita við slíka endurskoðun?

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn spyr fyrst um mat mitt á því hverjir möguleikarnir séu á að hverfa frá þeirri tilskipun sem þessi uppskipting leiðir af. Ég veit ekki hvort það sé fullreynt - ég vil ekki taka svo sterkt til orða vegna þess að ég veit ekki hvort það hefur verið reynt af öðrum - en ég tel litlar líkur á því að það fengist í gegn. Ég vil einnig benda á að þegar eigendur Orkuveitunnar fóru þess á leit við iðnaðarráðuneytið, eins og ég greindi frá hér áðan, að gerð væri úttekt á því hvort skynsamlegt væri að hverfa frá því og hvort uppskiptingin og löggjöfin sem þetta byggir allt saman hafi verið skynsamleg var það niðurstaða Hagfræðistofnunar á sínum tíma að svo hefði verið og að þetta hefði leitt til bættrar samkeppni og skilvirkari raforkumarkaðar hér á landi. Ég sé því ekki ástæðu til þess að fara út í slíkar tilraunir. Tímasetningin varðandi það hvort eigendur Orkuveitunnar muni senda inn neikvæða umsögn - ég ætla að eftirláta þeim að skrifa umsögn sína. Ég vil ítreka að samstarfið, aðallega við forstjóra fyrirtækisins og hans starfsfólk, varðandi uppskiptinguna hefur verið mjög gott. Eigendanefndin kom til mín, eins og ég rakti, og óskaði eftir að þessu yrði frestað. Ég ítreka að ég í ljósi þeirra gagna sem lágu til grundvallar og í ljósi þess að önnur fyrirtæki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör. Það sem stendur kannski svolítið út af í þessum efnum er sú staðreynd að eigendanefndin leitar ásjár ráðherra í upphafi hausts, í október, með rökstuddri beiðni um að fyrirtækið yrði ekki látið fara í þetta uppskiptingarferli og að frumvarpið yrði ekki lagt fram eins og hér var gert. Eigendanefndin leitar ásjár ráðherra og fékk synjun þrátt fyrir ítarleg efnisleg rök sem ég geri ráð fyrir að eigendanefndin hafi fært fyrir beiðni sinni. Ráðherrann komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri ástæða til að verða við henni með þeim rökum sem ráðherrann hefur rakið hér og meðal annars með tilvísun til fyrri afgreiðslu þingnefndarinnar og þingsins. Virðulegur forseti. Ég held að ekki verði hjá því komist að staldra við að það getur ekki talist farsælt upphaf samstarfs við eigendur fyrirtækisins ef þeir byrja á því að leita ásjár ráðherra og biðjast undan frumvarpi sem ráðherrann síðan setur fram óháð þeirri ósk. Væntanlega þarf þingnefndin svo að leita eftir sömu sjónarmiðum sem leiddu eigendur á fund ráðherra á sínum tíma og væntanlega þarf þingnefndin að taka afstöðu til þess hvort rök ráðherrans fyrir því að fara fram eigi að síður haldi eða hversu sterk þau séu. Ég vonast auðvitað til að hv. þingnefnd leggi við hlustir og vinni málið vel og skynsamlega og að það 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég vona svo sannarlega að málið fái farsæla lúkningu hér og að það verði fyrirtækinu til góðs, þetta snýst allt saman um það, og að íslenskur raforkumarkaður uppfylli þær skyldur sem á hann eru lagðar. Ég vil benda á að þegar öðrum fyrirtækjum var gert að uppfylla þessi lagaákvæði voru þau ekki endilega sátt fyrir fram og komu væntanlega hingað til þingsins með sín sjónarmið. Á þau var ekki fallist, en ég get fullvissað hv. þingmann um að ekki hefur borið á kvörtunum þeirra fyrirtækja til mín eftir að ég tók við embætti mínu og þau fyrirtæki eru öll í góðum rekstri í dag. Það er rétt að eigendanefndin leitaði ásjár, eins og hv. þingmaður orðaði það, en eftir að hafa vitað að þetta stæði til í tvö ár þótti mér sú bón afar seint fram komin, einungis þremur mánuðum áður en þetta á að taka gildi því að hafði verið öllum ljóst og því hafði þegar verið frestað fjórum sinnum. Þrátt fyrir ítarleg gögn segir hv. þingmaður - nei, þetta voru sömu gögn og höfðu verið lögð til grundvallar áður, þar á meðal að óvissa ríkti gagnvart lánardrottnum en lánardrottnarnir hafa vitað þetta allan tímann. Ég, eftir samtöl við stjórnendur fyrirtækisins, var algjörlega fullvissuð um að þetta hafði verið í undirbúningi og fyrirtækið hafði ekki gert ráð fyrir neinu öðru en að uppfylla þessar lagaskyldur, enda skyldur. Þegar það var skoðað eftir þau samtöl þótti mér þessi bón of seint fram komin og ekki studd nægjanlega sterkum rökum til þess að á hana yrði fallist. Nú fer málið til meðferðar í þingnefndinni. Ég hvet hv. nefnd til þess að fara rækilega yfir gögnin. Nefndin þekkir málið vel hafandi haft það til 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Tilefni frumvarpsins er að með forsetaúrskurði frá 24. maí 2013, við skiptingu starfa ráðherra, voru verkefni velferðarráðuneytisins falin tveimur ráðherrum, félags- og húsnæðismálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Samkvæmt úrskurðinum fer félags- og húsnæðismálaráðherra með málefni aldraðra en heilbrigðisráðherra fer þó með mál sem varða hjúkrunarheimili, dvalarheimili, dagdvöl aldraðra og Framkvæmdasjóð aldraðra. Samkvæmt lögum um málefni aldraðra skipar ráðherra fimm manna samstarfsnefnd um þau málefni sem skal vera ráðherra og ríkisstjórn til ráðuneytis um málefni aldraðra, vera tengiliður milli ráðuneyta, stofnana og samtaka sem starfa að málefnum aldraðra og stjórna Framkvæmdasjóði aldraðra. Þegar samstarfsnefndin fjallar um málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra tekur fulltrúi tilnefndur af fjárlaganefnd Alþingis sæti í henni. Eins og nú háttar til fer samstarfsnefnd um málefni aldraðra með málefni sem heyra undir báða ráðherrana. Því er talið nauðsynlegt að taka málefni Framkvæmdasjóðs aldraðra undan samstarfsnefnd um málefni aldraðra og fela þeim ráðherra sem fer með málefni framkvæmdasjóðsins, þ.e. heilbrigðisráðherra, að skipa sérstaka stjórn sjóðsins sem hafi það hlutverk að stjórna sjóðnum og gera tillögur til ráðherra um úthlutun úr honum. Lagt er til að heilbrigðisráðherra eða sá ráðherra sem fer með Framkvæmdasjóð aldraðra skipi fjóra fulltrúa í stjórn sjóðsins, formaður verði skipaður án tilnefningar en þrír fulltrúar verði skipaðir samkvæmt tilnefningu Landssambands eldri borgara, Sambands íslenskra sveitarfélaga og fjárlaganefndar Alþingis. Skipan samstarfsnefndar um málefni aldraðra verður hins vegar óbreytt, hún verður skipuð af félags- og húsnæðismálaráðherra eða þeim ráðherra sem fer með málefni aldraðra. Verkefni hennar verða að vera ráðherra og ríkisstjórn til ráðuneytis um málefni sem varðar aldraða og vera tengiliður milli ráðuneyta, stofnana og samtaka líkt og hér var áður talað um. Eina breytingin sem gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu er að það verkefni samstarfsnefndar um málefni aldraðra, þ.e. að annast stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra, verði falið sérstakri stjórn sjóðsins sem skipuð verði af þeim ráðherra sem fer með málefni sjóðsins. Í kostnaðarumsögn um frumvarpið er bent á að kostnaður við samstarfsnefndina í heild sinni hafi verið óverulegur eða 700–800 þúsund kr. á ári. Ekki er gert ráð fyrir aukakostnaði við þessar breytingar, þ.e. að þær leiði ekki til aukinna útgjalda ríkissjóðs umfram núverandi fjárveitingar til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Það felst í þessu frumvarpi og er því ekki um að ræða miklar breytingar á lögunum. Mikilvægt er að frumvarpið verði afgreitt núna á haustþingi svo að hægt verði að auglýsa eftir umsóknum um framlög úr Framkvæmdasjóði aldraðra í byrjun árs eins og tíðkast hefur og stjórnin geti í framhaldinu hafið undirbúning tillagna til ráðherra um úthlutun úr sjóðnum. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á barnaverndarlögum, nr. 80/2002, og lögum nr. 80/2011, um breytingu á þeim lögum, þ.e. þingskjal 232. Kjarni þessa máls er að leggja til að fallið verði frá því að færa ábyrgð á stofnun og rekstri heimila fyrir börn, samkvæmt 84. gr. barnaverndarlaga, frá sveitarfélögum til ríkisins en sú breyting á að taka gildi 1. janúar 2014. Málefni þetta á sér því nokkra forsögu. Um allnokkurt skeið hafa verið uppi hugmyndir um að heppilegt væri að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga innan barnaverndar á þann veg að ábyrgð á heimilum fyrir börn, samkvæmt 84. gr. barnaverndarlaga, færðist frá sveitarfélögum til ríkisins. Fósturráðstafanir skyldu hins vegar áfram vera hjá sveitarfélögum. Með því móti yrðu allar vistanir barna á sérstökum heimilum eða stofnunum fyrir börn á einni hendi, þ.e. hjá ríkinu, og þar með yrði hugað að því að jafnræði barna, sem þyrftu þessar vistanir, yrði tryggt. Hvað fjármálalegu hliðina snertir var kveðið á um að ráðuneytið setti gjaldskrá þar sem ákveðin yrðu þau gjöld sem sveitarfélag skyldi greiða vegna vistunar barna á þessum heimilum. Við samningu frumvarpsins, sem varð að lögum nr. 80/2011, gerði Samband íslenskra sveitarfélaga hins vegar fyrirvara þar sem lögð var áhersla á að ganga þyrfti frá samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga um framkvæmd tillögunnar áður en hún yrði lögfest og að þessi verkefnaflutningur ætti að taka gildi 1. janúar 2013, sem sagt fyrir tæpu ári. Verkefnaflutningnum var hins vegar frestað til 1. janúar 2014, sbr. lög nr. 113/2012. Það sem fólst í breyttri verkaskiptingu - sú sérstaða er fyrir hendi að einungis eitt sveitarfélag hefur rekið heimili af því tagi sem hér er verið að fjalla um, sem ætti þá að færast yfir til ríkisins, og það er Reykjavíkurborg. Ljóst er að það heimili sem hefur verið rekið hér í höfuðborginni getur ekki tekið við börnum annars staðar frá án þess að skerða þjónustu við börn í Reykjavík. Því þyrfti að koma á fót nýrri stofnun fyrir börn utan Reykjavíkur eða leysa vistunarmál þeirra með öðrum hætti. Með vísan í það sem ég hef rakið hér þyrfti þannig tvennt að liggja fyrir til að tilfærsla þessara heimila frá sveitarfélögum til ríkis gæti orðið að veruleika. Í fyrsta lagi að ríkið legði Barnaverndarstofu og velferðarráðuneytinu til fjármagn til að koma á fót og reka nýtt heimili fyrir börn utan Reykjavíkur og í öðru lagi var samþykki sveitarfélaga fyrir gjaldtöku nauðsynleg forsenda fyrir breytingunni. Nú hefur legið fyrir að hvorugt er til staðar og hér er lagt til að fallið verði frá þessum áformum. Velferðarnefnd þingsins lagði einmitt áherslu á að þessum atriðum þyrfti að koma á hreint fyrir 1. janúar 2014 til að tryggja að þetta gengi eftir og lagði samhliða til við fjárlaganefnd að velferðarnefnd yrðu tryggðir þessir fjármunir. Það náðist ekki í gegn við fjárlagagerðina fyrir 2013 og liggur heldur ekki fyrir hvað varðar fjárlagagerðina 2014 og að sama skapi, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, hefur ekki náðst samkomulag við sveitarfélögin varðandi gjaldskrá eða upptöku gjalds. Þó að hér sé verið að leggja til þessa breytingu þá hefur mikil áhersla verið á það, frá hendi velferðarráðuneytisins, að tryggja að við getum náð þessum undirliggjandi markmiðum um ákveðið jafnræði og jöfnun á þjónustu. Hér er ekki verið að segja að verið sé að veita lakari þjónustu heldur að mikilvægt sé að reyna að veita sem sambærilegasta þjónustu á milli sveitarfélaga. Hugmyndin um tilfærslu þessarar þjónustu við börn til ríkisins er orðin nokkurra ára gömul og átti sér töluverðan aðdraganda þegar farið var í þessa lagabreytingu. Það hefur verið mat okkar sem höfum unnið að þessu máli að þær breytingar sem gerðar hafa verið varðandi ýmsa þá velferðarþjónustu sem sveitarfélögin sinna nú feli hugsanlega í sér ákveðin tækifæri til að leysa það sem snýr að jafnræði barna til þjónustunnar með öðrum hætti, þ.e. á vegum sveitarfélaganna sjálfra þannig að ekki þurfi að koma til slíks verkefnaflutnings til ríkisins. Fram hafa komið hugmyndir um að Samband íslenskra sveitarfélaga hafi frumkvæði að því að hvetja sveitarfélög til að auka samstarf sitt og efla þjónustu við börn. Þannig er hægt að sjá fyrir sér að sveitarfélög taki til dæmis höndum saman um tiltekin þjónustusvæði líkt og verið er að gera núna samkvæmt nýlegum lögum um fatlað fólk. Aukið samstarf sveitarfélaga á sviði velferðarmála, eftir tilfærslu þjónustu við fatlað fólk til sveitarfélaga, hefur þannig aukið líkur á að hægt væri að tryggja samstarf sveitarfélaga um þetta verkefni, meðal annars hér á höfuðborgarsvæðinu en líka hringinn í kringum landið. Þar má huga að því - af því að ég nefni hér ákveðin þjónustusvæði þá er sem sagt krafa um að það séu 8 þús. manns sem tilheyra því þjónustusvæði sem varða málefni fatlaðs fólks en þegar kemur að barnaverndarmálum þá erum við að tala um umtalsvert lægri tölu sem er lágmarkskrafan. Þetta eru ástæðurnar fyrir frumvarpinu og við teljum hér með að við séum búin að reyna það sem hægt er, á grunni þessara breytinga, til að framfylgja og tryggja að hægt sé að gera þetta. Niðurstaða okkar er hins vegar sú að það hefur ekki gengið eftir og bendum við líka á aðrar leiðir þar sem í raun er hægt að koma til móts við þá grunnhugsun að tryggja jafnræði hvað varðar þjónustuna. Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar varðandi fjárhag sveitarfélaganna - það er mat skrifstofu opinberra fjármála að frumvarpið, verði það að lögum óbreytt, hafi ekki áhrif til breytinga á fjárhag sveitarfélaga frá því sem nú er og hvað varðar ríkisfjármálin þá er talað um að vegna óvissu um afdrif málsins hafi ekki verið gert ráð fyrir að það kæmi til framkvæmda í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2014. Því er ekki gert ráð fyrir að lögfesting frumvarpsins hafi fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð á grunni þeirra ástæðna sem ég hef þegar farið í gegnum hér. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þetta mál fari til hæstv. velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur fyrir þessa yfirferð. Það eru kannski vangaveltur sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í vegna þess að breytingar eru í 2. gr. sem ég varð aðeins hugsi yfir miðað við það sem til stóð að gera. Hér er Barnaverndarstofu færð ákveðin stjórnvaldsheimild til að veita barnaverndarnefndum leyfi til að reka heimili og þess háttar, sem er af hinu góða því að Barnaverndarstofa á að vera þetta stjórnvald. En ef ekki hefði verið horfið frá því sem hér er verið að gera - og ég fagna því vegna þess að ég tel að veitt nærþjónusta sé betri en sú sem er veitt fjær. Í mínum huga er það til bóta að fallið sé frá þessu. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, hvernig var fyrirhugað eða veit hæstv. ráðherra hvernig var fyrirhugað að beita stjórnvaldinu ef Barnaverndarstofa átti sjálf að hafa umsjón með slíkum heimilum og sjá um rekstur þeirra? Hver var þá eftirlitsaðilinn þegar ríkið sjálft hafði tekið þetta til sín og gert það með þessum hætti? Hver var eftirlitsaðilinn með Barnaverndarstofu ef ekki hefði verið horfið frá þessu? Hvert væri þá stjórnvaldið sem aðilar gætu leitað til? Vangaveltur, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Ábendingar komu fram einmitt um það að þar sem Barnaverndarstofa hefur verið að veita barnaverndarnefndum ýmsa þjónustu færi það í rauninni ekki saman að Barnaverndarstofa mundi að sama skapi hafa eftirlit með þeirri þjónustu sem Barnaverndarstofa veitir, því að niðurstaðan var þannig að færa eftirlit með barnaverndarmálunum og Barnaverndarstofu yfir til velferðarráðuneytisins. Og staðan er þannig í dag. Hins vegar hefur ráðuneytið verið að skoða hvernig best sé að haga eftirliti almennt með velferðarþjónustu, og sérstaklega félagsþjónustunni sem snýr þá að félags- og húsnæðismálaráðherra. Ef við horfum á þá þjónustu sem er verið að veita í gegnum velferðarkerfið erum við með mun þróaðri eftirlitsþætti sem snúa að heilbrigðiskerfinu meðan almennt eftirlit með félagsþjónustu, sem barnaverndarmálin falla náttúrlega undir, hefur ekki verið eins gott. Það er því verið að fara yfir hvernig best sé að haga þeim málum. Hvort rétt sé að stofnun sem hefur núna farið með eftirlit sem snýr að heilbrigðiskerfinu ætti í rauninni líka að fara með það sem snýr að félagsþjónustunni. Hins vegar snúa þessi mál náttúrlega að sveitarfélögunum. Stefnan hefur verið, og ég hef verið þeirrar skoðunar, að reyna að færa sem mest af þessari nærþjónustu til sveitarfélaganna þar sem best er að veita hana - ég er sammála hv. þingmanni um það - og mest þekking er á. En þá er líka mjög mikilvægt, til að tryggja jafnræði í þjónustunni, að virkt eftirlit sé þá með því að sveitarfélög reyni að tryggja það sem best, en það hefur ekki verið til staðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þessu frumvarpi er meðal annars ætlað að koma til móts við athugasemdir ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, þess efnis að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá árinu 2006, um framkvæmd hinnar svokölluðu meginreglu um jöfn tækifæri og jafna meðferð karla og kvenna að því er varðar atvinnu og störf, hafi ekki verið að fullu innleidd með lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla hér á landi. Í athugasemdum stofnunarinnar kemur meðal annars fram að ákvæði fyrrnefndra laga endurspegli ekki nægilega vel orðalag tilskipunarinnar varðandi hugtökin bein og óbein mismunun, kynbundin áreitni og kynferðisleg áreitni. Einnig gerir Eftirlitsstofnunin athugasemdir við að í lögunum er ekki kveðið á um að kynbundin og kynferðisleg áreitni teljist mismunun og þar með óheimil hegðun sem og að í lögunum sé ekki kveðið á um að fyrirmæli um mismunun á grundvelli kyns teljist einnig til mismununar og þar með óheimil. Þá hefur stofnunin gert athugasemdir við að í lögunum er ekki kveðið á um að hvers konar óhagstæð meðferð einstaklings í kjölfar þess að hann hafi vísað á bug kynbundinni eða kynferðislegri áreitni eða hafi sætt sig við slíka hegðun teljist til mismununar og þar með óheimil. ESA telur að misræmi á milli íslenskra laga og fyrrnefndrar tilskipunar kunni að leiða til þess að einstaklingar geti í vissum kringumstæðum farið á mis við þá réttarvernd sem tilskipunin leggur grunn að. Hér er líka verið að innleiða að fullu tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá árinu 2010, um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð karla og kvenna sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur, en sams konar ákvæði er þar að finna. Megintilgangur þessa frumvarps er því að gera nauðsynlegar breytingar á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla í því skyni að innleiða með fullnægjandi hætti framangreindar tilskipanir og tryggja þar með réttarvernd beggja kynja hvað þetta varðar. Einnig er í frumvarpinu lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við ákvæði laga um launajafnrétti sem heimilar ráðherra að setja reglugerð við nánari framkvæmd þess ákvæðis, þar á meðal um framkvæmd staðals um launajafnrétti, svo sem hæfniskröfur til vottunarstofa og framkvæmd jafnlaunavottunar. Þetta er gert til að tryggja sem vönduðust vinnubrögð í þessu sambandi. Mjög mikið samstarf hefur verið á milli velferðarráðuneytis, aðila vinnumarkaðarins og Staðlaráðs Íslands varðandi innleiðingu á þessum staðli hvað varðar jafnlaunavottunina. Í þessu frumvarpi er líka lagt til að innleidd verði tilskipun ráðsins frá árinu 2014, um beitingu meginreglunnar um jafna meðferð karla og kvenna að því er varðar aðgang að og afhendingu á vöru og þjónustu. Þetta er í samræmi við þingsályktun sem Alþingi samþykkti í maí 2012. Í frumvarpinu er því að finna reglur sem eiga að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns í tengslum við vörukaup og þjónustu þannig að aðgangur eða afhending vöru annars vegar og aðgangur eða veiting þjónustu hins vegar sé ekki hagstæðari fyrir annað kynið. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því að þetta ákvæði útiloki mismunandi meðferð kynjanna ef lögmæt markmið réttlæta að aðgangur að eða afhending á vöru annars vegar og aðgangur að eða veiting þjónustu hins vegar bjóðist eingöngu einstaklingum af öðru kyni ef aðferðirnar til að ná fyrrnefndu markmiði eru viðeigandi og nauðsynlegar. Það getur verið að ýmsar aðstæður sem lúta að einkalífi og velsæmi réttlæti þannig mismunandi meðferð, t.d. hvað varðar gistingu hjá einstaklingi og annað. Þá getur réttlætt mismunandi meðferð þegar verið er að stuðla að kynjajafnrétti eða bættum hagsmunum annars kynsins, t.d. sjálfboðaliðasamtök fyrir annað kynið eða aðild að einkafélögum fyrir annað kynið. Lögð er mikil áhersla á að allar takmarkanir skuli vera viðeigandi og nauðsynlegar en þar með er þess ekki krafist að körlum og konum, eins og einhver gæti hugsað sér, sé alltaf veitt sameiginleg aðstaða heldur að tilskylda að sú aðstaða sé ekki hagstæðari fyrir annað kynið á grundvelli kyns. Alltaf skal huga að því að samningsfrelsi í viðskiptum sé til grundvallar og má alls ekki brjóta í bága við frelsi aðila til að velja sér samningsaðila. Til að taka það fram þá á þetta á ekki við um viðskipti á öðrum sviðum, svo sem hvað varðar fjölskyldu og/eða einkalíf. Þetta á hins vegar við þá sem veita vörur eða þjónustu sem býðst almenningi á almennum markaði og á opinberum markaði. Þetta á ekki við málefni sem varða vinnumarkaðinn og mundi því ekki gilda t.d. um tryggingar sem tengjast vinnumarkaðnum. Sem dæmi um slíkar tryggingar má nefna launþegatryggingar og starfsábyrgðartryggingar tiltekinna starfsstétta, svo sem lækna og lögmanna. Það sem verið er að leggja hér til snertir sérstaklega tryggingafélög. Ég tel að nefndin þurfi að fara mjög vel yfir það þegar málið kemur þangað til meðferðar. Við í velferðarráðuneytinu höfum einmitt lagt mikla áherslu á að leita eftir upplýsingum hvað þetta varðar. Ég hvet þess vegna nefndina til þess að skoða það líka sérstaklega. Lagt er til að bannað verði að nota kyn viðskiptavinar sem stuðul við útreikninga í tengslum við ákvörðun um iðgjald og við ákvörðun um bótafjárhæð vegna vátryggingarsamninga eða samkvæmt annarri skyldri fjármálaþjónustu sem leiðir til mismunandi iðgjalda eða bótafjárhæðar fyrir einstaklinga á grundvelli kyns. Ekki er gert ráð fyrir því að frumvarpið komi alfarið í veg fyrir að notaðar verði kynjabreytur í tryggingastærðfræðilegum útreikningi heldur verði slíkt áfram heimilt við útreikninga á iðgjöldum og bótafjárhæðum svo framarlega sem það komi ekki fram í mismunandi iðgjöldum eða bótafjárhæðum fyrir einstaklinginn sjálfan. Þegar tryggingafélagið þarf að tryggja sig getur það haft kyn sem breytu þar undir, en það er ekki hægt að mismuna fólki á grundvelli kyns hvað varðar iðgjöldin. Á grundvelli tilskipunarinnar er líka verið að innleiða í lög að lakari meðferð á konum vegna meðgöngu og fæðingar teljist bein mismunun og slíkt eigi að vera bannað í vátryggingastarfsemi eða annarri skyldri fjármálaþjónustu svo að kostnaður vegna hættu á meðgöngu og við fæðingu geti ekki eingöngu verið eignaður öðru kyninu. Töluvert hefur verið unnið að innleiðingu þessarar tilskipunar, eins og ég kom inn á áðan, í samráði við atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið, sem áður var efnahags- og viðskiptaráðuneyti, Samtök fjármálafyrirtækja og Fjármálaeftirlitið. Hugsunin á bak við það er sú að ef frumvarpið verður að lögum muni það leiða til jafnari stöðu kynjanna á tilteknum sviðum og auka réttarvernd beggja kynja á grundvelli laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Það er rétt að fram komi líka hér að við vinnslu málsins kynntum við okkur sérstaklega hvernig hefði verið staðið að innleiðingu þessa í öðrum löndum og miðað við þær upplýsingar sem við fengum er búið að innleiða þessar tilskipanir innan Evrópusambandsins. Núna fer fram könnun á því hvernig hefði verið staðið að innleiðingunni auk þess sem fyrir liggja líka dómar hvað varðar tryggingafélögin og iðgjöldin fyrir Evrópudómstólnum. Þegar kemur síðan að EES-löndunum er búið að innleiða þetta að hluta til í Noregi en hvað snýr hins vegar að því sem varðar tryggingafélögin er það í undirbúningi og gert ráð fyrir að það komi fram á þessu þingi þar. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og til 2. umr. Í umsögn skrifstofu opinberra fjármála varðandi fjárhag ríkisins er ekki gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þegar við óskuðum eftir gögnum frá tryggingafélögum, um hvaða áhrif þetta gæti haft á þau, gekk hálferfiðlega að fá nákvæmar upplýsingar um það frá þeim. Hér er hugað að því að þau séu í sambærilegri stöðu og önnur tryggingafélög á EES-svæðinu.

Virðulegi forseti. Mig langaði rétt aðeins að koma inn í umræðuna Ég held að þetta sé afar gott mál, alla vega finnst mér það svona fyrsta kastið eftir að hafa lesið yfir það. Mér fannst það afar áhugavert sem hæstv. ráðherra endaði mál sitt varðandi tryggingastarfsemina og kynjabreyturnar. Við vonum að velferðarnefnd fái a.m.k. þær tölur er varða útreikninga í þessu sambandi því að það er nokkuð ljóst að þetta leiðir alveg örugglega til hærri iðgjalda fyrir okkur konur. 
             Það sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra aðeins um og ég hef áhyggjur af varðar jafnlaunastaðalinn. Við höfum öll orðið vör við umræðuna varðandi kynjaskiptingu í ráðum og stjórnum og öðru slíku og hefur það gengið misvel og fengið misjafnar undirtektir. Ég velti fyrir mér hvaða hvata fyrirtæki og stofnanir sjá í því að koma upp þessum staðli og fá þessa vottun, af því að umræðan hefur verið svolítið á þann veg að margt af því sem við höfum verið að gera sé illframkvæmanlegt og eigi ekki við alls staðar o.s.frv. Vissulega er það að einhverju leyti rétt. En ég velti því bara fyrir mér hvaða hvata ráðherrann sjái sem ættu að ýta undir það að sem allra flest fyrirtæki og stofnanir taki þetta upp hjá sér og innleiði það.

Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning, ég þakka fyrir hana. Hér er ekki verið að setja á einhverjar kvaðir um að fyrirtæki eða stofnanir verði að fá sér jafnlaunavottun heldur er það valfrjálst. Lögð er áhersla á að fyrirtæki eða stofnanir geti fengið þessa vottun óháð stærð fyrirtækja. Við þurfum þá að horfa til þátta eins og aukinnar áherslu á samfélagslega ábyrgð fyrirtækja og stofnana, raunar allra rekstrarforma, og hluti af því er að tryggja að við mismunum ekki á grundvelli kyns þegar kemur að launum. Í velferðarráðuneytinu hef ég einmitt lagt mikla áherslu á að við sem vinnum að jafnréttismálum séum ákveðin fyrirmynd hvað þetta mál varðar. Við þekkjum öll að það er ekki einfalt að vera til fyrirmyndar í jafnréttismálum, það getur oft reynst mjög flókið. Þess vegna höfum við lagt áherslu á að þegar við verðum komin á þann stað að hægt sé að hefja vottunarferlið verði velferðarráðuneytið með þeim fyrstu sem fara í gegnum þá vottun. Með þeim hætti sendum við út þau skilaboð að það sé eitthvað sem skiptir máli. Þetta er líka nokkuð sem ég mundi telja að fyrirtæki vildu gera sem leggja áherslu á samfélagslega ábyrgð. Ég tel að þetta geti líka haft áhrif á val manna á vinnustað, hvort þeir vilja vinna hjá fyrirtæki sem er tilbúið að fara í gegnum þetta ferli eða ekki. Það hefur sýnt sig ítrekað að fyrirtæki sem eru með tiltölulega jafnt hlutfall karla og kvenna eru þau fyrirtæki sem hafa náð betri árangri. Að sjálfsögðu virkar þetta líka þannig að þeir sem vilja tryggja jafnrétti starfsmanna sinna mundu vilja fá jafnlaunavottun í fyrirtækinu eða stofnuninni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og tek undir með henni hvað það varðar að það ætti auðvitað að vera markmið hvers fyrirtækis og stofnunar að hafa þessa hluti í lagi og það er ánægjulegt að heyra að ráðuneytið ætli að byrja á því. Það er nokkuð sem við getum hugsað um; er það ekki bara ágætismarkmið í það minnsta á kjörtímabilinu að ráðuneytin verði öll búin að innleiða þetta innan ráðuneytanna og hugsanlega líka í einhverjum tilteknum stofnunum? Það kemur fram í lokin að ráðherra geti sett reglugerð um innleiðinguna hvað varðar hæfniskröfu og vottunarstofu og svo framkvæmdina. Það er spurning hvort hægt sé að setja þar inn einhvern hvata eða annað sem skipt gæti máli í þessu og gerði það fýsilegra fyrir fyrirtæki og stofnanir að innleiða þetta ferli. En auðvitað er rétt að ganga á undan með góðu fordæmi, það er auðvitað það sem stjórnvöld ættu að gera og ekki bara velferðarráðuneytið heldur líka öll hin.

Virðulegi forseti. Það liggja fyrir drög að reglugerðinni þannig að ég geri ráð fyrir að þau drög verði kynnt fyrir allsherjar- og menntamálanefnd þar sem málið fer inn í jafnréttismál. Þá getur nefndin náttúrlega komið athugasemdum á framfæri við gerð reglugerðarinnar. Ég verð hins vegar að segja að ég tel rétt að við innleiðum þetta þannig að það sé valfrjálst að fá vottun og við reynum frekar að vera til fyrirmyndar hvað þetta varðar. Það var mjög áhugavert að lesa frétt á mbl.is núna áðan þar sem verið var að fjalla um Festu sem er félagsskapur sem hvetur til samfélagslegrar ábyrgðar. Festa var með aðalfund þar sem félagar þar veltu fyrir sér hugtakinu „samfélagsleg ábyrgð“ og þá hvernig t.d. ríkið gæti sýnt samfélagslega ábyrgð. Ég held að það geti m.a. falist í því að vera ákveðin fyrirmynd fyrir einkageirann hvað þetta varðar þannig að fleiri ráðuneyti vilji feta í fótspor okkar. Það snýr sömuleiðis að stofnunum á vegum ráðuneytisins og stofnunum á vegum annarra ráðuneyta. Það er því verið að huga að því að hafa sem fjölbreyttasta flóru þegar ferlið hefst. Í mínum huga er samfélagsleg ábyrgð mjög víðtækt hugtak og snýr að mjög mörgum þáttum. Þetta getur svo sannarlega verið einn af þeim.