Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og þegar hefur verið tilkynnt á vef þingsins tók Auður Lilja Erlingsdóttir sæti á Alþingi í gær í stað Árna Þórs Sigurðssonar, 5. þm. Reykv. n., sem verður fjarverandi sökum veikinda næstu þrjár vikurnar. Kjörbréf Auðar Lilju Erlingsdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Forseta hefur borist svohljóðandi bréf: „Þar sem ég get af persónulegum ástæðum ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Ólafur Þór Gunnarsson öldrunarlæknir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Ögmundur Jónasson, 10. þingmaður Suðvesturkjördæmis.“ Ólafur Þór Gunnarsson hefur áður tekið sæti á þingi á þessu kjörtímabili og er boðinn velkominn til starfa á ný. Forseta hefur borist svohljóðandi bréf frá Illuga Gunnarssyni: „Rannsóknarnefnd Alþingis hefur ákveðið að vísa málum er tengjast rekstri peningamarkaðssjóða til áframhaldandi rannsóknar, en undirritaður átti sæti í stjórn slíks sjóðs. Óvíst er hvert framhald þeirra mála verður. Mat mitt er að óvissan sem myndast hefur vegna þessa sé til þess fallin að draga úr trúverðugleika á störfum mínum á Alþingi. Meðan svo er tel ég nauðsynlegt að taka mér leyfi frá þingstörfum þar til niðurstaða hefur verið fengin um framgang þessara mála. Ég óska þess vegna eftir því að 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, Sigurður Kári Kristjánsson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Illugi Gunnarsson, 3. þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður.“ Forseta hefur einnig borist bréf frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur: „Alþingi hefur til umfjöllunar skýrslu rannsóknarnefndar þingsins um aðdraganda og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Nafn mitt og fjölskyldu minnar kemur þar við sögu. Af þeim sökum hef ég ákveðið, bæði með hliðsjón af umfjöllun Alþingis um skýrsluna og í þágu fjölskyldu minnar, að taka mér leyfi frá þingstörfum á meðan þeir þættir eru til umfjöllunar á yfirstandandi þingi sem að mér snúa. Ég óska þess vegna eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varamaður minn af lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, 5. þingmaður Suðvesturkjördæmis.“ Kjörbréf þeirra Sigurðar Kára Kristjánssonar og Óla Björns Kárasonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. Sigurður Kári Kristjánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Óli Björn Kárason hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni skv. 2. mgr. þingskapa.

Óli Björn Kárason hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til að fá að gera fyrir hönd ríkisstjórnarinnar grein fyrir þróun mála hvað varðar gosið í Eyjafjallajökli og viðbúnaði og aðgerðum stjórnvalda í því sambandi. Þær miklu náttúruhamfarir sem þar eiga sér nú stað minna okkur hastarlega á hvar við búum og hversu lítil við erum þegar náttúruöflin minna á sig. Ástandið undir Eyjafjöllum þar sem öskufall hefur orðið mest er að sjálfsögðu mjög alvarlegt og þrúgandi og hugur okkar er með íbúunum þar umfram allt annað. Að sjálfsögðu munu stjórnvöld gera það sem í þeirra valdi stendur til að aðstoða íbúa svæðisins. Ráðherrar og yfirmenn stofnana sem málin varða hafa heimsótt svæðið og munu gera áfram því að mikilvægt er að menn setji sig inn í aðstæður íbúanna, þekki þær frá fyrstu hendi og geti þannig sem best metið hvað þarf að gera og hvað hægt er að gera til að glíma við þessar erfiðu og ógnvænlegu aðstæður. Ríkisstjórnin ræddi málið ítarlega á fundi sínum í morgun. Viðkomandi ráðherrar og reyndar flestir ráðherrar ríkisstjórnarinnar gerðu grein fyrir vinnu innan ráðuneyta sinna og undirstofnana sem tengjast aðgerðum eða viðbúnaði. Það er nú svo að þessir atburðir láta fæst svið mannlífsins ósnortin. Meðal þess sem þar var á dagskrá var eftirfarandi: Ríkisstjórnin ákvað á fundi sínum í morgun að ríkissjóður muni ábyrgjast nauðsynleg lán eða tryggja Bjargráðasjóði nægjanlegt fé til að sinna sínu lögbundna hlutverki hvað varðar tjónabætur sem undir verksvið sjóðsins falla. Þá kom fram að Viðlagatrygging Íslands er fjársterk og mun ekki eiga í neinum vandræðum með að bæta það tjón sem kann að heyra undir hennar verksvið. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra munu sameiginlega halda utan um þennan þátt málsins. Það er mikilvægt að skráning og mat verði samræmt og vandað og unnið í samráði við þá aðila sem málið varðar þannig að sem fyrst liggi fyrir greinargóðar upplýsingar um tjón sem hefur orðið og hvernig með skuli fara. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að upplýsingum sé skipulega komið á framfæri við íbúa svæðisins og þeim veitt eftir atvikum sálgæsla og annar nauðsynlegur stuðningur. Þjónustumiðstöðvar verða opnaðar tímabundið á Heimalandi og í Vík en dómsmálaráðherra mun í umræðunni gera nánari grein fyrir þessum þáttum og öðru sem að almannavörnum snýr. Upplýsingamiðlun til annarra en íbúa á svæðinu er komin í fastar skorður hjá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra með samstarfshópi um upplýsingamál. Daglega eru sendar út tilkynningar um stöðu mála til innlendra og erlendra fjölmiðla sem og þeirra aðila sem koma að aðgerðum á svæðinu. Án efa hefur vinna hópsins sem fer með upplýsingamálin leitt til þess að fréttaflutningur erlendra fjölmiðla tók umtalsverðum framförum frá fyrstu dögum gossins til dagsins í dag. Upphaflega einkenndist fréttaflutningur um of af hræðslu og gífuryrðum er áttu sér litla stoð í raunveruleikanum. Þetta hefur smám saman breyst með virkri upplýsingastýringu en mikilvægt er að ræða um þessi mál af yfirvegun og leggja nýjustu upplýsingar frá sérfræðingum á hverjum tíma til grundvallar í umræðum um þau. Sú þróun gossins sem hófst að því er virtist á sunnudagsmorguninn úr sprengigosi í rólegra gos með minni sprengivirkni og vonandi minna öskufalli og meira hraunflæði er að sjálfsögðu jákvæð en ekkert er þó hægt að fullyrða um framhaldið. Sams konar gos gæti tekið sig upp á nýjan leik á nýjum stað undir jöklinum og sérfræðingar stofnana okkar sem málið varðar fylgjast grannt með og leggja sífellt mat á ný gögn. Í því sambandi hefur reynst ákaflega dýrmætt að hafa nú aðgang að landhelgisgæsluflugvélinni nýju sem er búin besta fáanlegum búnaði sem tiltækur er við rannsóknir úr lofti af því tagi sem þar fara fram. Einnig vitum við, og það er fagnaðarefni, að á þessu sviði standa sérfræðingar okkar framarlega í heiminum. Flugsamgöngur eru vonandi að komast smátt og smátt í eðlilegt horf. Það er mikilvægt að leggja á það áherslu út á við að að slepptu áhrifasvæði gossins þar sem ástandið er vissulega alvarlegt ganga hlutirnir eðlilega fyrir sig á Íslandi. Það er með öllu óþarft og mjög óheppilegt að skapaður sé viðbótarórói og hræðsla með t.d. vangaveltum um mögulegt Kötlugos. Yfirveguð umfjöllun og æðruleysi er mikilvæg við þessar aðstæður. Skilaboðin til umheimsins eiga að vera þau að hér sé full stjórn á öllu sem mannlegur máttur fær við ráðið. Við megum ekki draga upp þá mynd af landinu út á við að hér sé eitthvert upplausnar- eða ógnarástand, að Ísland sé hættulegt land að heimsækja eða annað í þeim dúr. Það er óþarfi að fjölyrða um hversu alvarleg og neikvæð áhrif slíkt getur haft, t.d. á ferðaþjónustu okkar, fleiri greinar og hagsmuni landsins alls. Hitt er öllum ljóst að Ísland er land þeirrar gerðar sem raun ber vitni og við erum minnt á um þessar mundir. Fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, Alþingis og þjóðarinnar allrar færi ég þeim fjölmörgu sem nú hafa lagt hart að sér, og gera enn, vegna þessara atburða þakkir fyrir störf þeirra. Ég nefni þar sérstaklega almannavarnayfirvöld, bæði samhæfingarmiðstöðina í Skógarhlíð og þá sem stjórna á vettvangi í nágrenni gosstöðvanna. Ég nefni lögreglu, björgunarsveitir, Landhelgisgæsluna, Vegagerðina, vísindamenn okkar o.fl. sem af mikilli ósérhlífni og dugnaði leggja nú á sig erfið störf við vandasamar aðstæður. Við verðum að vona það besta og treysta því að það takist að vinna úr þessum málum á eins farsælan hátt og kostur er. Við Íslendingar erum auðvitað vön því af langri sambúð við okkar fögru en óblíðu náttúru að þar getur dregið til stórra tíðinda og við erum ágætlega undir það búin að takast á við þau eins og sjá má af vönduðum skýrslum sem fyrir lágu og kortlagt höfðu hættu af hlaupum og eldgosum í Mýrdalsjökli og Eyjafjallajökli. Þær hafa nú sannað gildi sitt. Viðbúnaður af því tagi er okkur mikilvægur og hefði betur verið til á fleiri sviðum þegar hamfarir af manna völdum gengu yfir í öðrum tilvikum. Þetta vildi ég um málið segja, frú forseti, og þakka fyrir að fá aðstöðu og tíma til að gera grein fyrir stöðu mála af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Upphaf aðgerða má rekja til eldgoss sem hófst í Fimmvörðuhálsi 21. mars sl. en þá var þegar í stað lýst yfir efsta hættustigi, samhæfingarskipulag Almannavarna virkjað og gripið til rýminga sem nauðsynlegar voru taldar á svæðinu. Fjöldahjálparstöðvar voru virkjaðar og gripið til lokana á vegum og svæðum. Gefnar voru út daglegar tilkynningar um stöðu mála á gossvæðinu og leiðbeiningar um þær aðgangstakmarkanir sem í gangi voru á hverjum tíma. 12. apríl var viðbúnaður vegna gossins á Fimmvörðuhálsi færður niður um eitt stig, af neyðarstigi og niður á hættustig. Þann 14. apríl hófst stærra gos í Eyjafjallajökli og strax um nóttina var svæðið umhverfis jökulinn og vestur um Landeyjar og Fljótshlíð rýmt. Viðbúnaður var færður aftur á neyðarstig. Til að verja brúna yfir Markarfljót voru rofin skörð í veginn og er talið að með þeirri aðgerð hafi tekist að bjarga brúnni og þar með miklum verðmætum. Gosinu fylgdi mikið öskufall. Í fyrstu var öskufallið austan Eyjafjallajökuls en síðan þá hefur öskufallið verið hvað mest undir Eyjafjöllum. Öskufall hefur minnkað en það er þó áfram ásamt umtalsverðu öskufoki undir Eyjafjöllum og austur fyrir Mýrdalssand. Reglulegir fundir hafa verið haldnir með vísindamönnum um framgang gossins. Vísindastofnanir fylgjast grannt með öllum mælakerfum sem gefið geta vísbendingar um framgang gossins og breytingar í því. Að auki hefur Landhelgisgæsla Íslands farið í fjölda flugferða með vísindamenn, bæði á flugvélinni TF-Sif og þyrlum, til að meta ástandið. Lögreglu- og björgunarsveitir hafa aðstoðað íbúa á margan hátt, m.a. með því að sinna lokunum vega og aðstoða við smölun og umönnun búfjár. Þá hafa björgunarsveitir aðstoðað bændur við að moka ösku af þökum og lagfæringar á húsum. Í fyrstu sinntu björgunarsveitir á svæðinu þessum verkefnum en eftir því sem á hefur liðið hafa björgunarsveitir annars staðar af landinu komið til aðstoðar. Rauði kross Íslands hefur ásamt starfsmönnum heilbrigðisgeirans sinnt áfallahjálp og öðrum sálrænum stuðningi. Í Heimalandi undir Eyjafjöllum hefur verið athvarf fyrir fólk undan Eyjafjöllum þar sem boðið hefur verið upp á mat og aðra aðhlynningu. Þar hefur fólk getað leitað skjóls undan öskufalli. Allt frá því að verulega fór að bera á öskufalli undir Eyjafjöllum hefur íbúum þar staðið til boða aðstoð við að fara af svæðinu. Sveitarstjórn Rangárþings eystra hefur boðið þeim sem það vilja þiggja húsnæði á Hvolsvelli og fleiri húsnæðisúrræði hafa verið boðin fram. Fundað var með íbúum á svæðinu í gær á Gunnarshólma í Landeyjum, Heimalandi undir Eyjafjöllum, Vík í Mýrdal og á Kirkjubæjarklaustri. Á þessum fundum voru ríkislögreglustjóri ásamt starfsmönnum heilbrigðiseftirlits, Matvælastofnunar, lögreglustjóranum á Hvolsvelli og fulltrúum Bjargráðasjóðs, Veðurstofu og Rauða kross Íslands. Í dag eru áformaðir fundir á Laugalandi í Landssveit og í Vestmannaeyjum, og á Hvolsvelli og Hellu á morgun. Á þessum fundum er farið yfir stöðuna, spurningum íbúa svarað og tekið á móti ábendingum um það sem betur má fara og verður þeim atriðum komið til hlutaðeigandi ráðuneyta og stofnana. Þá hefur þjónustumiðstöð verið komið á fót á grundvelli heimildar í 14. gr. laga um almannavarnir. Til að byrja með verður þjónustumiðstöð opnuð á Heimalandi og í Vík og síðan á öðrum stöðum eftir þörfum. Verkefni þjónustumiðstöðvanna felast einkum í upplýsingagjöf til almennings og þjónustu við þá aðila sem hafa orðið fyrir tjóni og sem hin tiltekna hætta hefur haft önnur bein áhrif á. Fyrirkomulag verður þannig að þjónusta verður veitt á mismunandi stöðum og fyrir fram auglýstum tímum. Margir aðilar koma að rekstri þjónustumiðstöðvarinnar auk Rauða krossins og sveitarfélaganna. Mikil þörf hefur verið fyrir miðlun upplýsinga af gangi eldgossins í Eyjafjallajökli og á aðgerðum í tengslum við það. Skjótt var brugðist við þessu með því að setja á fót sérstakt teymi í samhæfingarmiðstöðinni í Skógarhlíð og á Hvolsfelli til að sinna þessu. Að því verki hafa komið fjölmiðlafulltrúar frá ráðuneytum og stofnunum auk aðstoðar fagfólks úti í bæ. Fjölmiðlateymi í Skógarhlíð tekur að sér að sinna þessari samræmingu. Komið hefur verið upp fjölmiðlamiðstöðvum í björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð og á Hvolsvelli. Þar hafa síðustu dagar verið upplýsingafundir fyrir fjölmiðlafólk þar sem jarðvísindamenn, veðurfræðingar og fulltrúar aðgerðastjórnar hafa greint frá ástandi mála og svarað spurningum. Til þessa hafa einkum erlendir fjölmiðlar nýtt sér þessa þjónustu en áformað er að bjóða hana áfram næstu daga enda hefur hún mælst vel fyrir. Vegna eldsumbrotanna hefur birgðastaða í landinu verið könnuð sérstaklega. Ekki kemur til skorts á matvælum þar sem aðeins mjög viðkvæm matvæli eru flutt með flugi, eins og t.d. viðkvæm salöt. Hvað varðar nauðsynleg lyf og hjúkrunarvörur er ekki ástæða til að hafa áhyggjur af skorti á slíku. Almannavarnir eru í stöðugu sambandi við fjarskipta-, veitu- og orkufyrirtæki til að fylgjast með stöðu mála hjá þeim og fulltrúar þeirra starfa í samhæfingarmiðstöðinni. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu ítreka ég þakkir til lögreglu, björgunarsveita og viðbragðsaðila allra og þakka þeim fyrir þeirra vandasömu störf. Einnig vil ég óska íbúum svæðisins velfarnaðar.

Virðulegi forseti. Það var ekki seinna vænna að hæstv. ríkisstjórn léti frá sér heyra um eldgosið í Eyjafjallajökli. Allt sem kom fram hjá hæstv. ráðherrum er af hinu góða en hins vegar er alveg ljóst að það þarf að bregðast við á markvissari hátt. Mig langar til að reifa það stuttlega. Það sem var mikilvægast í yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra var að hann staðfesti að ríkisstjórnin muni tryggja fjármagn til Bjargráðasjóðs til að greiða bætur fyrir tún og girðingar. Þetta er mikil hvatning fyrir bændur á svæðinu og sveitarfélagið allt þar sem vandinn er og skiptir mjög miklu máli. Það er ljóst að Viðlagatrygging sér um húsakost og slíkt og þar er til nóg af peningum. Hjá Bjargráðasjóði er lítið af peningum en nú var mikilvægt að heyra þessa yfirlýsingu frá ríkisstjórninni þannig að það á að vera á hreinu. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli eins og kom fram hér að koma upplýsingum skipulega til fólks, til íbúanna, en það má keyra betur. Ég tel að það verði að grípa til þess strax að skipa ákveðna mannvirkjanefnd. Almannavarnir og ríkislögreglustjóri sjá um ákveðna hluti sem ríkisstjórnin fól þeim en þeir eru ekki með þá verkþekkingu og kunnáttu sem þarf til að meta varnargarða, skemmdir á túnum, skemmdir á mannvirkjum og slíkri aðstöðu. Þar væri æskilegast að þriggja manna nefnd stýrði því, nefnd sem væri til að mynda skipuð sveitarstjóranum á Hvolsvelli, í Rangárþingi eystra, landgræðslustjóra og vegamálastjóra. Þeir hafa allir þá tengingu sem þarf til þess að bregðast skjótt við. Í öðru lagi held ég að það sé mjög mikilvægt að ráða nú þegar a.m.k. 100 björgunarsveitarmenn sem mundu sinna því verkefni sem þarf að gera. Þá yrði það miklu markvissara en gert er þó að margt hafi verið vel gert hingað til. Einnig held ég að það sé mikil ástæða til að virkja sjálfboðaliða sem hafa margir tjáð sig, víðast hvar um landið, að þeir vilji ganga til aðstoðar við bændur á eldgosasvæðinu. Þetta er nokkuð sem þarf að virkja, þetta yrði mikil hvatning fyrir íbúana og styrkur í þeirri baráttu sem þeir eiga í. Baráttugleðin er mikil og lögregla og björgunarsveitir hafa staðið sig mjög vel í þeim hamförum sem hafa gengið yfir en það sýnir sig vel að til að mynda Sigurður bóndi á Önundarhorni er þegar búinn að leigja tvær gröfur, er að reyna að fá stórvirka bíla, svokallaðar búkollur, og er að fara að moka úr skurðunum. 60 hektarar af túnum, öll túnin á Önundarhorni, eru ónýt og þarf að byggja þau upp. Bóndinn sem hefur þannig versta stöðu er byrjaður að snúa vörn í sókn. Sama má segja til að mynda um Ólaf á Þorvaldseyri sem fór sjálfur í að styrkja varnargarðana sem fóru þegar hlaup gekk yfir þann hluta sveitarinnar. Það þarf að ganga til verka þannig að allir séu að gera það sem hægt er. Almannavarnir og ríkislögreglustjóri gera það sem þeir geta, þeir sem geta gert aðra þætti betur, eins og til að mynda þeir sem ég nefndi, landgræðslustjóri, vegamálastjóri og a.m.k. sveitarstjóri Rangárþings eystra, eiga að fá tækifæri til þess og umboð til að taka til hendinni og leggja hönd á plóginn. Það gengur þá hraðar og er skilvirkara. Þetta skiptir miklu máli vegna þess að hver dagur er dýrmætur. Þeir sem hafa verið á svæðinu og séð aðstæður á jörðu sjá svo auðveldlega að það verður að bregðast strax við. Í raun og veru hefur enn þá orðið ótrúlega lítið tjón af þessu gosi og vonandi er það í rénun. En nokkrar jarðir hafa farið illa og þar þarf að bregðast við. Þar er komið nánast steypulag á sum tún því að þessi létta aska hefur með rigningu orðið að hörðum leir. Hann er ekki þykkur, hann er 10–15 sentímetrar, en það þarf að bregðast við með réttum tækjabúnaði og það þarf að virkja þá aðila sem ég nefndi að vantaði inn í myndina. Það er þakkarvert að ríkisstjórnin hefur nú tilkynnt að tjónið verði bætt, fjármagn tryggt til Bjargráðasjóðs, en 

Virðulegi forseti. Aðgerðir hafa hingað til gengið mjög vel miðað við þessar erfiðu aðstæður. Gríðarlega margir eiga þó um sárt að binda og hugur okkar allra er án efa með íbúum á staðnum sem ganga í gegnum gríðarlega erfiðleika enda horfa þau mörg á eftir búfénaði sínum, eignum, auk þess sem daglegt líf fer úr skorðum. Við vitum öll að til lengri tíma getur slíkt haft gríðarlega erfið áhrif á alla einstaklinga. Þess vegna skiptir máli að aðgerðirnar séu vel kynntar og menn viti vel hvað stjórnvöld eru að gera. Það skiptir miklu máli að þessi skýru skilaboð séu komin fram eins og dregið hefur verið fram hér, að Bjargráðasjóði verði tryggt fé svo hann geti staðið undir ábyrgðum sínum. Þær aðgerðir sem dómsmálaráðherra kynnti áðan um aðgerðir skipta líka miklu máli og sömuleiðis þjónusta við íbúana. Það er algjört lykilatriði. Áhrifin, eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á áðan, eru samt gríðarlega víðtæk. Í mínu ráðuneyti er okkur auðvitað hugleikin ferðaþjónustan á þessum tímum vegna þess að nú gengur í garð á Íslandi eitthvert stærsta ferðamannasumar í sögunni. Mjög mörg störf eru undir í ferðaþjónustunni auk auðvitað þeirra þungu efnahagslegu áhrifa sem þetta gos getur haft. Þess vegna skiptir máli að það sé gengið örugglega til verka í þeim efnum. Iðnaðarráðuneytið stóð fyrir því á föstudaginn að settur yrði á laggirnar viðbragðshópur ferðaþjónustunnar sem hefur unnið ötullega alla helgina. Við hittumst núna mjög þétt. Í þessum viðbragðshópi eiga sæti fulltrúar Almannavarna, Ferðamálaráðs, Ferðamálastofu, Höfuðborgarstofu, Icelandair, Iceland Express, Samtaka ferðaþjónustunnar, Útflutningsráðs auk fulltrúa iðnaðarráðuneytis, utanríkisráðuneytis og samgönguráðuneytis. Þessir aðilar fara núna daglega í fyrsta lagi yfir upplýsingar um fjölda og aðbúnað þeirra erlendu ferðamanna sem hér eru fastir, það eru bráðaaðgerðirnar sem unnið er í. Sömuleiðis höfum við þurft að vinna í upplýsingamálunum vegna þess að það skiptir máli að annars vegar komi fram réttar og yfirvegaðar upplýsingar um gosið sjálft og áhrif þess og sömuleiðis upplýsingar um þá innviði sem hér eru og hafa sýnt sig sterka. Þessi hópur er að fara yfir almenna umfjöllun um eldgosið í fjölmiðlum. Sömuleiðis er um að ræða samstarf við móttöku og miðlun upplýsinga til erlendra blaðamanna sem staddir eru hér á landi og erlendis ásamt fjölmiðlavöktun og upplýsingagjöf til sendiráða sem er auðvitað á höndum utanríkisráðuneytisins. Þá er líka mikilvægt að við komum því til skila að þrátt fyrir það stóra gos sem við horfumst í augu við núna eru innviðir landsins traustir og daglegt líf á Íslandi gengur að mestu sinn vanagang. Það er öruggt fyrir ferðamenn að vera á Íslandi. Ég hef líka falið þessum viðbragðshópi ferðaþjónustunnar að vinna að aðgerða- og viðbragðsáætlun fyrir ferðaþjónustuna til næstu mánaða. Þá skiptir máli að dregnar séu upp nokkrar ólíkar sviðsmyndir af þeirri aðstöðu sem greinin mun e.t.v. standa frammi fyrir á næstu vikum og mánuðum þannig að við förum yfir það hvað gerist ef samgöngur eru ekki eins og við þekkjum þær, þ.e. ef hringvegurinn er ekki opinn í allt sumar, hvernig við bregðumst við því, hvernig við bregðumst við röskun á flugsamgöngum o.s.frv. Í þessu eru sérfræðingar að vinna akkúrat núna á meðan við stöndum hér. Þetta skiptir máli til að sem minnst röskun verði hjá ferðaþjónustunni hér á landi í sumar. Í fjórða lagi horfir þessi hópur til lengri tíma vegna þess að það skiptir líka öllu máli að það gos og þær hamfarir sem við horfumst nú í augu við valdi ekki ferðaþjónustunni skaða til lengri tíma vegna þess að rangar upplýsingar hafi komist á kreik. Þess vegna skiptir máli að við horfum á kynningarmálin í stóru samhengi og líka til lengri tíma og að því vinnur þessi hópur samhliða þessu. Þarna horfum við til þess að vinna til skemmri tíma og við horfum til lengri tíma, við horfum til kynningarmálanna og 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þær yfirlýsingar sem ráðherrar, ekki síst fjármálaráðherra, hafa gefið um stuðning við Bjargráðasjóð og eins að nægir fjármunir séu í Viðlagatryggingasjóði til að standa við bakið á fólkinu sem hefur orðið fyrir verulegum áföllum undir Fjöllunum og í Mýrdalnum, á áhrifasvæði Eyjafjallajökuls. Það er á þessum stundum sem þjóðin uppgötvar að hún er ekki stór og stendur ein sem ein þjóðarsál, við höfum gert þetta oft áður, Vestmannaeyjagos, snjóflóð, jarðskjálftar á Suðurlandi, og það er á þessum tímum sem við uppgötvum að við stöndum best og traustust og náum bestum árangri með því að standa saman. Þess vegna er mjög mikilvæg yfirlýsing úr þingsal í dag að við sem hér erum, ríkisstjórn og stjórnmálaflokkar, stöndum einhuga á bak við þær aðgerðir sem staðið er í, að þær gagnist fólkinu og að fólkið sem þarna þarf að búa við þessi áföll finni fyrir því að á bak við það sé staðið og til þess hugsað. Það eru fjölmargir þættir sem hafa gengið vel. Við höfum komið upp áður og hrósað bæði Almannavörnum, ríkislögreglustjóra, björgunarsveitunum og heimamönnum sem hafa staðið fyrir fumleysi og fagmennsku í öllum sínum störfum. Við það hefur bæst núna að fjölmargar aðrar stofnanir bæði ríkis og sveitarfélaga hafa komið að þessu verki svo eftirtektarvert er hreinlega. Maður fyllist þeirri bjartsýni að hægt sé að endurreisa samfélagið úr þessu efnahagshruni ef við getum nýtt okkur þá fagmennsku og samstöðu sem við náum fram þegar náttúruöflin ráðast gegn okkur og hafa svo sem gert í gegnum aldirnar. Ég tel þetta afar mikilvæga yfirlýsingu og hrósa ríkisstjórninni fyrir að koma fram með hana svona afdráttarlausa. Eins og komið hefur fram í umræðunni þarf að skapa bjartsýni, von og trú. Auðvitað veit enginn hvernig náttúran ætlar að hafa þetta, hversu langar eða erfiðar þessar hamfarir verða, en við verðum að hafa þá trú að þær endi og þegar það gerist hefjist endurreisnin á þessu svæði eins og öllum öðrum svæðum á landinu sem hafa orðið fyrir áföllum á liðnum árum, áratugum og árhundruðum. Það er mikilvægt að skipta þessu upp í tvennt, horfa annars vegar inn á við, horfa á sálgæslu, heilsugæslu og öryggismál. Til þess þurfa jafnvel að koma til fleiri hlutir frá ríkisvaldinu eins og fjárstuðningur til ýmissa stofnana, ríkisvalds og sveitarfélaga sem snúa að þessu máli, björgunarsveitanna, sveitarfélaganna á svæðinu sem gætu bæði orðið fyrir verulegu tekjutapi og eins auknum útgjöldum vegna þessa, og eins vísindasamfélagsins. Það er þessi hópur sem hefur sýnt sig að geta stutt vel og rækilega við bakið á fólkinu. Ég hef heyrt það á fólkinu undir Eyjafjöllunum og í Mýrdalnum, á þessu svæði, að það er þakklátt fyrir þá vinnu og þann stuðning sem það finnur að menn leggja á sig. En það þarf líka að horfa út á við því að við erum að velta fyrir okkur að ferðaþjónustan verði eitt helsta atvinnutækifæri okkar og atvinnugrein í framtíðinni. Það er augljóst að það gæti þurft að koma til þess að ferðaþjónustan yrði styrkt með einhverjum hætti, aukið fjármagn sett til markaðssetningar eða með einhverjum þeim hætti tryggt að ferðaþjónustan sem verður nú fyrir nokkrum áföllum vegna afbókana treysti sér til að halda áfram og sækja fram. Auðvitað munum við komast í gegnum þetta eins og hvað annað. Það eru líka nokkrir þættir sem ríkisvaldið þyrfti að velta fyrir sér til að liðka fyrir í daglegum störfum sem óhjákvæmilega verða að koma til. Ég treysti því að ríkisvaldið og ríkisstofnanir verði tilbúnar til þess. Ég ítreka að það sem er mikilvægast hér og nú er að þau skilaboð séu afar skýr, og mér heyrist að þau séu það, að allur þingheimur, ríkisstjórn, allir flokkar og þjóðin öll standi á bak við það fólk sem berst við náttúruöflin bæði daga og nætur. Með samstöðunni munum við án efa komast í gegnum þennan skafl eins og svo marga aðra en til þess þarf framsýni, dug og þekkingu og ég hef fulla trú á þeim aðilum sem eru að vinna á þessu sviði í dag.

Virðulegur forseti. Ég átti þess kost að keyra undir Eyjafjöllum í gærdag, fór í brýna heimsókn til fjarskyldra ættingja austur í Skaftártungu og fór í tvígang um svæðið undir Eyjafjöllum. Ég verð að segja eins og er og segja þingheimi frá því að aðstæður á þessu svæði eru vægast sagt ömurlegar. Ég er enn þá í hálfgerðu áfalli eftir að hafa ekið í gegnum öskufall af þeim toga sem var þarna í gær. Það er óbúandi á þessu svæði og það verður að gefa fólki sem býr þarna kost á flutningi tímabundið eitthvert annað og styðja það í því, ekki bara að kúra á dýnu á næturstað í félagsheimili eða annað því um líkt, heldur þarf að gera samstillt átak í að gefa fólki kost á að flytja heimili sitt, a.m.k. með sína kærustu muni, eitthvert annað til bráðabirgða meðan á þessu stendur. Þetta eru hrikalegar aðstæður að koma í þar sem öll raunveruleg tilvera mannsins er í svart/hvítu eða, réttara sagt, mismunandi tónum af gráu. Það eru engir litir, það eru engin hljóð, það er ekkert líf. Það bara mokast niður aska af himnum ofan og meira að segja sólin sjálf er grá eins og allt hitt. Það þarf að koma á skilvirkara og markvissara skipulagi á svæðinu er mín reynsla af þessu. Ég ræddi þarna við lögreglumenn og björgunarsveitarmenn og þó að þeir hafi unnið mikið og óeigingjarnt starf og séu kannski að þrotum komnir er umferð t.d. ekki stýrt nægilega markvisst um svæðið. Fólki er hleypt inn á svæðið án þess að útskýrt sé nákvæmlega fyrir því inn í hvað það er að fara og frammi fyrir hverju það mun standa þegar það kemur á svæðið. Sumt af þessu fólki á brýn erindi og þarf að fara þarna um og næstu daga og vikur verður einfaldlega að hleypa umferð um svæðið. Það er ekki hægt að loka af heilu landshlutunum vegna þessa en það væri þarft verk ef því fólki sem fer þarna um yrði gerð grein fyrir því hvert það er að fara og á hverju það getur átt von við þessar aðstæður. Það voru misjafnar aðstæður í gær. Ég fór fyrst austur fyrir í gærmorgun og þá var ég u.þ.b. 20 mínútur í gegnum versta svæðið en á bakaleiðinni hófst mjög mikill eiginlegur skafrenningur alveg frá austasta hluta Mýrdalssands og alla leið vestur á Sólheimasand þar sem skyggni var ekki nema u.þ.b. 100–200 metrar alla leiðina og það sem tók við þar var enn þá verra. Þar fór skyggnið niður í 50 metra og stundum jafnvel niður í ekki neitt þar sem menn þurftu einfaldlega að stöðva og bíða af sér mestu hryðjurnar. Það þarf að gera betur í þessu og það er ánægjulegt að heyra á fjármálaráðherra að Bjargráðasjóður fær fjármagn. Það er illa komið fyrir fólki á þessu svæði og þegar fréttir koma af því að fólk er að fara að bregða búi og ætlar að flytja í burtu, a.m.k. tímabundið hvað sem svo má segja um framhaldið, verður að vera til viðbragðsáætlun fyrir Vestur-Skaftafellssýslu og Suðurlandsundirlendið því að það þarf ekki nema breytta vindátt til að breyta hamfarasvæðinu. Ég heimsótti þarna fullorðið fólk í gær í Skaftártungu, fólk sem var það fullorðið að foreldrar þess upplifðu síðasta Kötlugos, og þau lýstu fyrir mér á fjórðu viku vítis sem foreldrar þeirra höfðu upplifað. Sú lýsing kom alveg nákvæmlega heim og saman við það umhverfi sem ég keyrði í gegnum í gær, umhverfi sem er þannig að maður keyrir inn í það og um leið og maður er kominn inn í það á maður þá ósk heitasta að komast út úr því aftur. Það er óbúandi í svoleiðis umhverfi og hið opinbera verður í samvinnu við heimamenn og yfirvöld á staðnum að koma því þannig fyrir að fólkið sem býr við þessar aðstæður geti með sómasamlegum hætti látið fara vel um sig annars staðar á meðan.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það kemur ekki á óvart að hana einkennir mikill samhugur. Við aðstæður sem þessar verðum við Íslendingar öll ein fjölskylda. Þegar hefur þó nokkurt tjón orðið á mannvirkjum og umtalsverð óvissa hefur skapast um búskaparskilyrði, einkum undir Eyjafjöllum, vegna hins mikla öskufalls sem þar hefur orðið og að hluta til vegna flóða á þeim jörðum sem harðast hafa orðið úti. Það skiptir þó mestu máli að áfram takist þannig til að ekki verði um að ræða manntjón eða meiri háttar slys á fólki. Annað er hægt að bæta og annað ber að sjálfsögðu að bæta eins og kostur er. Það skiptir líka miklu máli að héðan séu send þau skilaboð til íbúa svæðisins að stjórnvöld muni standa með íbúunum og gera það sem mögulegt er til að aðstoða þá í samræmi við óskir og vilja íbúanna sjálfra. Það er að sjálfsögðu mikilvægast að hafa í huga. Aðstæðurnar eru erfiðar. Það er ekki einfalt að koma við venjubundinni rýmingu og brottflutningi frá svæðum þar sem búpeningur er á húsi og honum þarf að sinna og þar fram eftir götunum. Það er rétt sem hér hefur verið bent á, samhæfing aðgerða skiptir miklu máli sem og upplýsingamiðlun. Málið varðar fjölmarga aðila. Hér hafa komist til tals Bjargráðasjóður, Viðlagatrygging, Landgræðslan, Vegagerðin og að sjálfsögðu fjölmargir fleiri og samhæfing verkefnanna er mikilvæg. Að því verður að sjálfsögðu unnið og að mínu mati hefur tekist afar vel til það sem af er hvað varðar viðbúnaðarundirbúninginn sjálfan og hlutur Almannavarna og tengdra aðila hefur verið til fyrirmyndar. Það besta sem við getum gert í þessum efnum er að vona að úr fari að rætast og það fari bæði í yfirfærðri merkingu og eiginlegri að sjá til sólar sem fyrst.

Áður en við tökum fyrir annað dagskrármálið vekur forseti athygli á því að búast má við atkvæðagreiðslum á næsta klukkutímanum eða svo.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda mig á svipuðum slóðum og fyrri ræðumenn og beina máli mínu til hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Í ljósi þeirra áhrifa sem eldgosið í Eyjafjallajökli hefur haft á flugsamgöngur í heiminum að undanförnu hafa vaknað upp spurningar um öryggi flugsamgangna hér á landi, jafnt innanlandsflugs sem flugs til og frá Íslandi. Það er ljóst að meiri háttar eldgos getur haft mikil áhrif á flugsamgöngur hér á landi og tafið flug innan lands sem utan. Ég spyr því hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hvort í þessu samhengi sé til einhver viðbragðsáætlun vegna eldgosa varðandi flugsamgöngur innan lands og til og frá landinu, og ef ekki hvort þá sé unnið að gerð slíkrar áætlunar af hálfu ráðuneytisins. Í þessu sambandi þarf ekki aðeins að huga að viðbrögðum vegna flugumferðar í háloftunum heldur þarf að mínu mati ekki síður að kanna hvernig viðbúnaði flugvalla er háttað gagnvart gjóskufalli og öðru sem kanna að leiða af stærri eldgosum. Þetta á að mínu viti ekki síður við um varaflugvelli vegna millilandaflugs en aðalflugvelli landsins. Ég spyr einnig hæstv. ráðherra hvernig samskiptum ráðuneytisins við önnur ríki og flugmálayfirvöld hefur verið háttað varðandi áhrif eldgossins í Eyjafjallajökli og hvert framhaldið á þeim samskiptum gæti orðið að mati ráðherrans í ljósi þess sem ég hef hér sagt. Hvaða reynslu má draga af viðbrögðum annarra þjóða hvað flugumferð varðar og við eldgosi af því tagi sem hér hefur verið? Virðulegi forseti. Það er auðvelt að vekja upp ótta meðal fólks um það sem hugsanlega getur gerst í kjölfar meiri háttar eldgosa hjá þeim sem kjósa að gera svo. Reyndan af eldgosinu í Eyjafjallajökli hvað þetta varðar og góð viðbrögð stjórnvalda eru til vitnis um það að með vel skipulögðum aðgerðum er hægt að bregðast við þannig að vel fari. Því hlýtur að vera afar mikilvægt að í landinu sé til skýr áætlun um viðbrögð við slíkum náttúruhamförum 

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að svara hv. þingmanni um samgöngur til og frá landinu, bæði í þeirri stöðu sem við höfum verið í frá því á fimmtudaginn og síðan því sem gæti hugsanlega gerst við meiri háttar eldgos. Áætlun er svo gott sem tilbúin, það er búið að hugsa mikið í samgönguráðuneytinu um hvað gerist ef t.d. Keflavíkurflugvöllur lokast og hvað við þurfum þá að gera á varaflugvöllum, hvort sem það eru Egilsstaðir, Akureyri eða Reykjavík. Sú áætlun er sem sagt til og er unnið eftir henni. Svo horfum við til þess í ráðuneytinu hvað gerist ef allt flug til Íslands stoppar, ekkert verður flogið. Þá eru til plön sem unnið verður eftir. Akkúrat í dag kom ferjan Norræna til Seyðisfjarðar sem leiðir hugann að því að þar eru þá farþegaflutningar. Norræna siglir sem betur fer á veturna núna og hún kom sem sagt í morgun með mjög marga farþega, óvenjulega marga farþega. Mér er ljúft og skylt að segja frá því að ég hef átt samtal við forráðamenn Norrænu um þetta mál, m.a. um þá farþega sem koma til landsins núna, alveg eins og ég hef rætt við forsvarsmenn flugfélaganna um þá farþega sem eru strandaglópar úti og hafa ekki komist heim þannig að þetta er allt saman, skulum við segja, á mjög góðu vinnslustigi. Það er ekki beint hægt að segja að allt hafi verið til hvað þetta varðar en ég leyfi mér að halda því fram að við séum alveg á réttri leið hvað varðar að vinna áætlun og upphugsa alla mögulega kosti sem gætu komið upp við það ástand sem gæti skapast hér verði meiri háttar eldgos eða flugsamgöngur stoppa í langan tíma. Virðulegi forseti. Þótt alþingismenn og aðrir hafi séð það á vefmiðlum í dag vil ég geta þess að það er í raun og veru aðdáunarvert hvað flugfélög, og þá alveg sérstaklega Icelandair, hafa þó gert mikið, verið tilbúin til að 

Frú forseti. Ég er á kunnuglegum slóðum því að eins og margir aðrir þingmenn hugsa ég til fólksins sem býr í nágrenni Eyjafjallajökuls. Svör við sumum spurningum mínum hafa reyndar þegar komið fram en mig langar engu að síður að velta sérstaklega fyrir mér stöðu bænda á svæðinu. Við höfum séð að rýmingaráætlanir fyrir fólk virka og það gengur mjög vel og hratt fyrir sig að rýma svæðið en ég velti fyrir mér dýrunum á svæðinu og mig langar að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort einhver rýmingaráætlun sé til fyrir búfénað á svæðinu og eins hvort kannað hafi verið hvort með einhverjum hætti sé hægt að losna við eða fjarlægja öskulagið af ræktuðu landi. Ég get vel skilið að íbúar kjósi að vera heima um sinn og halda áfram sínu daglega lífi eins og hægt er, en hvað gerist ef gosið og öskufallið dregst á langinn? Er réttlætanlegt að hafa skepnur úti við í þessu ástandi í langan tíma eða almennt á svæðinu? Er hægt að flytja þær í burtu, og þá hvert? Annað hefur eiginlega komið fram í umræðunni í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir spurninguna. Að sjálfsögðu er hugur okkar líka hjá bændum, búfénu og einnig við framtíðarstöðuna sem þetta fólk stendur frammi fyrir, bæði til skemmri og lengri tíma. Það er alveg hárrétt að það eru ekki til rýmingaráætlanir fyrir búfé í sjálfu sér enda er í þeirri skyndiaðgerð að rýma fyrst og fremst hugsað um fólk. Engu að síður eru þær stofnanir sem hafa þetta með höndum, sveitarfélögin, Matvælastofnun, yfirdýralæknisembættið og dýralæknarnir, Búnaðarsambandið og búnaðarfélögin, með viðbúnað og þeir ferlar eru nokkuð þekktir. Ég hef kallað saman alla þessa aðila, gerði það í síðustu viku, þannig að það er búið að skipa aðgerðahóp undir forustu ráðuneytisstjóra sem allir þessir aðilar koma að, Bændasamtökin, yfirdýralæknisembættið og Samband íslenskra sveitarfélaga í samvinnu við Almannavarnir, til að fara kerfisbundið yfir málið. Það hefur núna verið gert. Það er búið að athuga hvernig staðan er með búfé á þessu svæði, hvernig er með húsakynni, hvernig er með hey og annað því um líkt. Núna er þetta allt saman komið í mjög fastar og eins góðar skorður og nokkur kostur er þannig að það er í lagi. Hins vegar þarf síðan að horfa til næstu vikna eins og hv. þingmaður minntist á, hvað við gerum þá. Ef gosið hættir núna er nokkuð einfalt að vinna úr málinu en við þurfum líka að vera búin undir að eitthvert framhald geti orðið á. 

Ég þakka ráðherranum fyrir ágæt svör. Ég ætlaði reyndar ekkert að koma upp aftur og er að hugsa um að setjast aftur þannig að hann geti haldið áfram að tala.

Frú forseti. Það verður að hæla hv. þingmanni fyrir mikla hógværð en þó að gefa ráðherra tækifæri til að svara betur því að hann hefði ekki getað það ef hv. þingmaður hefði ekki komið hingað upp í millitíðinni. Takk fyrir það. Síðan er verið að skrá og fara yfir heybirgðir, ekki aðeins á þessu svæði heldur á landinu öllu þannig að við vitum nákvæmlega hverjir möguleikar okkar eru til að bregðast við. Það er hægt að hafa fé á húsi og það er í lagi með nautgripi en vandi verður með fé í sauðburði þegar frá líður og þá verðum við að vera líka með tiltæka viðbragðsáætlun. Það er ekkert smámál að ætla að flytja búfé langa vegu en allt er þetta samt til skoðunar. Það verður allt gert til þess að bæta tjón bænda á svæðinu og tryggja heilsu og gott ástand bústofnsins og enn fremur framtíðarmöguleika til landbúnaðar og búsetu á þessum svæðum. Þetta er allt komið í gang og af hálfu ráðuneytisins 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti og fleira, frá hv. þm. Helga Hjörvar og fleirum. Eins og segir í nefndaráliti fékk nefndin á sinn fund Benedikt Bogason frá réttarfarsnefnd og fjallaði um umsagnir sem bárust frá Alþýðusambandi Íslands, embætti sérstaks saksóknara, Félagi atvinnurekenda, Félagi löggiltra endurskoðenda, Fjármálaeftirlitinu, Hagsmunasamtökum heimilanna, Íbúðalánasjóði, Neytendastofu, réttarfarsnefnd, Samtökum atvinnulífsins, Seðlabanka Íslands, tollstjóranum í Reykjavík og Viðskiptaráði Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að bráðabirgðaákvæði verði bætt við XXVII. kafla laganna þess efnis að tímamörk og frestir til að rifta ráðstöfunum þrotamanns skv. XX. kafla laganna skuli á tímabilinu 6. október 2008 til 31. desember 2011 vera fjögur ár. Nefndin ræddi þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Í XX. kafla gjaldþrotalaganna er að finna almennar reglur um riftun. Eru riftunarreglur í 131.–139. gr. bundnar við nánar tilgreind atvik sem átt hafa sér stað á tilteknu tímabili fyrir frestdag við skiptin. Þessir tímafrestir eru í flestum tilvikum sex mánuðir en rýmri frestir, allt upp í tvö ár, geta átt við þegar í hlut eiga þeir sem eru nákomnir þrotamanni. Með riftunarreglunum er þrotabúi gert kleift að ná undir skiptin eignum sem ráðstafað hefur verið í aðdraganda skipta eða leiðrétta mismun milli kröfuhafa og tryggja jafnræði meðal lánardrottna skuldarans. Flestar riftunarreglur eru hlutlægar í þeim skilningi að þrotabúið þarf ekki að sanna að sá sem riftunarkrafa beinist að hafi verið grandsamur um fjárhag skuldara á þeim tíma sem riftanleg ráðstöfun fór fram. Í umsögn réttarfarsnefndar um málið kom m.a. fram gagnrýni á það að með frumvarpinu væri lagt til að allir frestir til að rifta ráðstöfunum verði rýmkaðir tímabundið í fjögur ár óháð því hvort um sex mánaða frest eða allt að tveggja ára frest væri að ræða samkvæmt lögunum. Samkvæmt frumvarpinu skal riftunarfrestur ná aftur til 6. október 2008 og eru því sex mánaða frestir sem liðu frá þeim tíma löngu liðnir. Af því leiðir að ráðstöfun gæti verið riftanleg yrði frumvarpið að lögum óbreytt þótt svo hafi ekki verið samkvæmt gildandi lögum í nærfellt sautján mánuði. Réttarfarsnefnd benti á að með þessu fæli frumvarpið í sér afturvirkni sem hlyti að orka tvímælis hvort staðist gæti ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi eignarréttarins. Allsherjarnefnd taldi þessar athugasemdir réttmætar og leggur því til breytingu á frumvarpinu í samræmi við almennar lagaskilareglur þannig að ekki verði hróflað við þeim tímafrestum sem liðnir eru, en þeir frestir sem ekki eru liðnir, þ.e. tveggja ára frestir, verði rýmkaðir. Nefndin tekur fram í því sambandi að mál vegna skipta verði sífellt flóknari og því tímafrekara að fara t.d. ofan í það hvort kröfuhöfum hafi verið mismunað eða hvort um málamyndagerninga hafi verið að ræða. Nefndin telur því nauðsynlegt að framlengja frestina og leggur til að þeir frestir verði rýmkaðir tímabundið þannig að þeir gildi í þeim málum sem höfðuð eru fyrir árslok 2012. Nefndin ræddi einnig um málshöfðunarfresti gjaldþrotalaga á fundum sínum, en samkvæmt 148. gr. þeirra verða þrotabú að höfða riftunarmál innan sex mánaða frá því að skiptastjóri átti þess fyrst kost að gera kröfuna. Samkvæmt gildandi lögum um fjármálafyrirtæki er málshöfðunarfresturinn tvö ár. Í umsögn réttarfarsnefndar er tekið fram að þegar krafa um gjaldþrotaskipti hefur verið tekin til greina liggur fyrir frestdagur við skiptin, en af honum ráðast riftunarfrestir. Réttarfarsnefnd bendir sérstaklega á að á hinn bóginn sé hættara við að málshöfðunarfrestir 148. gr. laganna renni út ef skiptin ganga ekki greiðlega. Nefndin telur ljóst að við þessu þurfi að bregðast með sömu rökum og búa að baki tillögum um lengingu riftunarfresta. Nefndin leggur því til að við bráðabirgðaákvæðið bætist að málshöfðunarfrestur skuli vera tólf mánaða frestur fram til ársloka 2012. Allsherjarnefnd tekur fram í nefndaráliti sínu að við þær aðstæður sem nú eru í viðskiptalífinu sé í reynd verið að gefa aðilum lengri frest til að vera í rekstri án þess að beita vanefndaúrræðum, en telur að sama skapi sé nauðsynlegt að veita aðhald og lengja frest ekki um of til að gæta jafnræðis gagnvart réttindum kröfuhafa. Telur nefndin að með lögfestingu þessara lengdu fresta sé meðalhófs gætt og að þetta sé mikilvægur þáttur í því að byggja upp traust í þjóðfélaginu að nýju. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem sjá má í þingskjalinu. Vísa ég til þess. Um þessa niðurstöðu nefndarinnar og þetta nefndarálit var samstaða í allsherjarnefnd. Undir nefndarálit rituðu allir þeir nefndarmenn sem viðstaddir voru, það voru Steinunn Valdís Óskarsdóttir, formaður nefndarinnar, sá sem hér stendur, Ögmundur Jónasson, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal og Róbert Marshall. Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir og Þráinn Bertelsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þór Saari er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og lýsti sig samþykkan þessu áliti. Ég vildi aðeins árétta, hæstv. forseti, að þegar málið kom fyrst til umræðu á vettvangi allsherjarnefndar, komu fram innan nefndarinnar ákveðnar áhyggjur af þeim þætti sem réttarfarsnefnd gerði síðan athugasemdir við. Það voru athugasemdir um að með frumvarpinu kynni að vera gengið gegn hefðbundnum sjónarmiðum um afturvirkni laga og lagaskil þannig að aðilar gætu lent í því samkvæmt frumvarpinu, ef það verður að lögum, að eftir á væru settar reglur sem gerðu stöðu þeirra verri en voru fyrir hendi þegar þau atvik áttu sér stað sem lögin fjalla um. Þetta atriði var í raun og veru það sem fyrst og fremst var tekist á um í nefndinni og réttarfarsnefnd kom með athugasemdir um það. Við endanlega útgáfu málsins var haft samráð við fulltrúa réttarfarsnefndar. Til þess að upplýsa þingmenn um það er réttarfarsnefnd sérfræðinganefnd á vegum dómsmálaráðuneytisins sem hefur það hlutverk að vera til ráðgjafar um réttarfarsleg málefni. Innan þeirrar nefndar eru þrír sérfræðingar á sviði réttarfars, og alla vega á mínum ferli í allsherjarnefnd hafa orð þeirra haft mikið vægi, enda er um að ræða viðurkennda fræðimenn á því sviði. Niðurstaðan var sem sagt sú sem hér segir. Það náðist samstaða innan nefndarinnar og samráð var haft við réttarfarsnefnd um þetta. Ég held að nefndarmönnum hafi verið ljóst að hér er verið að fara inn á viðkvæmt svið vegna þess að það er erfitt að ætla að taka ákvarðanir um breytingar á réttarfarslögum í ljósi tímabundinna, skammvinnra aðstæðna. Það verður að fara gætilega þegar slíkar ákvarðanir eru teknar, ekki síst þegar um er að ræða ákvarðanir sem hugsanlega gætu haft í för með sér einhverja afturvirkni sem mögulega yrði vísað á bug af dómstólum ef mál færu þangað. Hinn almenni réttarpraxís hér á landi er sá að lög sem eru afturvirk og fela í sér íþyngingu fyrir aðila sem í hlut eiga eru talin fara í bága við stjórnarskrá, þannig að þetta er svið sem þarf að fara mjög gætilega að. Niðurstaðan var sem sagt ákveðin í sameiningu og nefndin stendur sameiginlega að þessu áliti eins og fram kemur í því nefndaráliti sem hér liggur fyrir.

Forseti. Ég fagna því mjög að þetta mál sé komið fram og að búið sé að vinna þetta í allsherjarnefnd. Ber að hrósa allsherjarnefnd sérstaklega fyrir það þar sem þetta er þingmannamál. Ég held sé þetta annað þingmannamálið sem kemur til 2. umr. á þessu þingi. Mig langar að spyrja um það sem þingmaðurinn ræddi í lok ræðu sinnar, varðandi afturvirknina og þær ábendingar réttarfarsnefndar um að frumvarpið feli í sér afturvirkni. Hún bendir á að það hljóti að orka tvímælis hvort ákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar, um friðhelgi eignarréttarins, geti staðist. Ég mundi telja að eignarrétturinn fari í báðar áttir hér. Hérna er verið að tala um að rifta gjörningum hjá þeim sem höfðu yfir fyrirtækinu eða eignunum að ráða fyrir þrot. Er ekki spurning um hvort það sem verið var að reyna að gera með upphaflega frumvarpinu hafi einmitt verið að tryggja friðhelgi eignarréttarins fyrir þrotabúið? Hérna virðist vera eins og réttarfarsnefnd taki frekar afstöðu með þeim sem eru að ráðstafa eignum sem eiga að vera í eigu þrotabúsins. Mig langar að taka aðeins upp umræðu sem er mjög áhugaverð og er í siðfræðihluta rannsóknarnefndarskýrslunnar. Þar er talað um svokallaða lagahyggju, sem virðist einkenna mjög íslenska lögfræðinga, þar sem lög eru túlkuð mjög þröngt. Meira og minna allir lögfræðingar hafa fengið sitt uppeldi í Háskóla Íslands, eins og hv. þingmaður ætti nú að kannast ágætlega við, og réttarfarsnefnd meira og minna líka. Hún hefur jafnvel verið í því að mennta lögfræðingana sem hafa komið út úr Háskóla Íslands. Er þetta einkenni á þeirri lagahyggju sem verið er að gagnrýna mjög í siðfræðihluta rannsóknarnefndarskýrslunnar?

Hæstv. forseti. Ég tók eftir þessu sama ákvæði eða sama kafla í áliti þessarar ágætu siðfræðinefndar og hugsaði með mér að það hefði vantað lögfræðing í nefndina. 
             Staðreyndin er auðvitað sú að þegar verið er að fjalla um lagaleg atriði, atriði sem getur reynt á fyrir dómstólum, verða menn að taka afstöðu til málanna út frá þeim lögum sem eru gildandi í landinu og setja lög sem standast miðað við lagasetningarvenjur, t.d. ramma stjórnarskrárinnar. Mér finnst því kannski ekki rétt að tala um lagahyggju í þessu sambandi. Dómstólar eiga að dæma eftir lögum, þeir hafa ekki heimild til að gera neitt annað en að dæma eftir lögum í landinu.  Varðandi efnislegar athugasemdir í andsvari hv. þingmanns, verð ég að koma að því í síðara andsvari.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður benti á eru lög mannanna verk og lög eiga að endurspegla hvers konar samfélag við viljum byggja upp. Það held ég að hafi komið fram á undanförnum mánuðum frá því að hrunið varð að við hér á Íslandi - ég nefni hér sérstaklega dómstólana - og lögfræðingar sem starfað hafa hér á Íslandi virðast hafa túlkað lög mjög þröngt. Menn horfa mjög stíft á ákveðnar greinar í jafnvel í heilum lagabálki sem var samt hugsaður af Alþingi að væri skoðaður í heild. Og það koma líka upp tilfelli þar sem fólk virðist, eins og við gætum jafnvel verið að tala um hér, sleppa undan því sem við teljum að sé siðferðislegan rétt eða einhverju sem ætti að vera á ábyrgð viðkomandi, vegna þess að lagatextinn er túlkaður mjög þröngt. Ég bíð spennt eftir því að heyra útskýringar þingmannsins og þar með allsherjarnefndar á því hver er ástæðan fyrir því þegar verið er að vega og meta afturvirknina. Að þarna sé í raun sagt að friðhelgi eignarréttarins vegi þyngra fyrir þann sem hugsanlega hefur brotið lög eða hefur gert eitthvað sem við teljum vera rangt, jafnvel ólöglegt, ekki siðferðislega rétt, eða eignarréttur þeirra sem við eigum að vera að gæta að, sem eru þeir sem eiga lögmæta kröfu í þrotabúin. Eins og ég skildi þetta var tilgangur þessara laga að gefa rýmri frest til þess að hægt væri að tryggja að 

Hæstv. forseti. Það var markmið nefndarinnar og samstaða um það í nefndinni að það var gengið eins langt í þessa átt eins og menn töldu hægt, eins og menn töldu að mundu standast fyrir íslenskum dómstólum. Þeir þingmenn sem komu að þessu máli í allsherjarnefnd voru efnislega ekkert ósammála hv. þm. Eygló Harðardóttur og gengu eins langt í lagasetningunni eða í tillögugerð sinni og talið var fært og talið var að mundi standast fyrir íslenskum dómstólum. Það er þýðingarlaust fyrir okkur að ætla að setja hér í lög atriði sem mikil hætta er á að standist ekki þegar mál eru borin upp við dómstóla. Ef við teljum að það þurfi að ganga lengra eða víkja frá sjónarmiðum um afturvirkni laga, bara svo dæmi sé tekið, og friðhelgi eignarréttarins, þurfum við að krukka í stjórnarskrána og breyta þannig þeim grundvallarreglum sem setja lagasetningu okkar ramma. Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á það, af því það er kannski nauðsynlegt að það komi inn í þessa umræðu, að þetta frumvarp felur í sér almenna breytingu á gjaldþrotalögunum. Sú breyting sem hér er að finna á ekki bara við um einhverja útrásarvíkinga eða stórmógúla í viðskiptalífinu, hún á líka við um einstaklinga sem verða gjaldþrota, jafnvel út af húsnæðislánum. Það er líka sjónarmið sem við þurfum að hafa í huga þegar við tökum þessa umræðu. Þetta er almenn breyting. Hún á ekki bara við um fyrirtæki. Hún á ekki bara við um útrásarvíkinga eða aðra þá sem menn hafa grunsemdir um að reyni í stórum stíl að fara með eignir undan. Hún á við alla sem lenda í gjaldþrotaskiptum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni og hv. allsherjarnefnd kærlega fyrir þessar tillögur og fyrir að taka þetta mikilvæga mál úr nefnd og setja það til afgreiðslu hér inn í þingsalinn. Ég vil fyrst aðeins segja um afturvirknisjónarmiðin að þau eru til komin löngu eftir að málið var lagt fram, því að málið var fyrst lagt fram í þessum búningi í aprílbyrjun árið 2009, þegar ekki voru enn þá liðnir sex mánuðir, hvað þá 24 mánuðir frá hruninu. Það er því fyrst og fremst vegna þess hversu langan tíma það tekur að afgreiða mál í þinginu að það nær ekki fram á því þingi þegar það er lagt fram. Það nær heldur ekki afgreiðslu á sumarþinginu þegar það var lagt fram öðru sinni og er síðan hér til meðhöndlunar þriðja sinni. Á þeim tíma sem leið frá því það kom fyrst fram og til dagsins í dag, komu fram afturvirknisjónarmið og ég ber fulla virðingu fyrir þeim sjónarmiðum. Það er auðvitað mikilvægt að um leið og við teygjum arm laganna eins langt og unnt er eftir brotastarfsemi hvers konar, er um leið mikilvægt að við gætum meðalhófs og þess að þau lög sem við setjum hér haldi fyrir dómi. Ég tel að með þeim breytingum sem allsherjarnefnd hefur gert sé öllum meginmarkmiðum frumvarpsins náð því að það nær til þess að lengja tveggja ára frestinn í fjögur ár. Í dag, 20. apríl eða svo, eru ekki tvö ár liðin í langflestum þeim tilfellum sem við munum þurfa að fást við. Ástæða þess að þessi löggjöf er afar mikilvæg er einfaldlega sú að það er brýnt að skapa sátt í samfélaginu, að mönnum haldist það ekki uppi að tæma félög, að hreinsa eignir út úr félögum sem eru á leið í þrot, að koma eignum yfir á maka sína eða nákomna ættingja með óeðlilegum hætti eða að mismuna þannig aðilum í aðdraganda galdþrots. Það er þó því miður algengt vegna þess að þá gætir oft ákveðinnar örvæntingar hjá mönnum um eigin hag og nákominna og um framtíðarhag. Það skapar freistnivanda sem sagan sýnir okkur oft og iðulega að hefur leitt til brotastarfsemi. Það er því miður ástæða til að ætla að þegar fjárhagsvandinn er jafnvíðtækur og hann er í okkar samfélagi, hafi slík brotastarfsemi verið talsvert víðtæk. Þess vegna er mikilvægt að skiptastjórar, sem eru þeir sýslunnar menn sem við skipum yfir þessi bú, hafi mjög rúmar heimildir til þess að rifta þessum gjörningum. Þeir sem hafa áhyggjur af því að fjögur árin séu síðan ekki nóg eiga að hafa í huga að hér erum við að lengja heimildir skiptastjóra til þess að rifta gjörningunum án þess að þurfa að færa sönnur á að menn hafi verið sér meðvitaðir um það sem gert var. Eftir sem áður munu skiptastjórar geta, jafnvel þó að fjögur árin séu liðin, stefnt til riftunar og höfðað mál og annað þess háttar, geti þeir fært sönnur á það sem ranglega var gert. Með því að sá frestur sem skiptastjórinn hefur til þess að grípa til aðgerða er lengdur úr sex mánuðum í tólf held ég að búið sé að grípa til þeirra ráðstafana sem hægt er að grípa til núna á þessari stundu, þótt það hefði auðvitað verið árangursríkara ef það hefði tekist að gera málið að lögum þegar er það kom fram. En ég held að það sé sannarlega fagnaðarefni að hér kemur á þessum vetri annað þingmannafrumvarpið til afgreiðslu. Það hefur því miður ekki verið hluti af okkar hefð og það er eitthvað sem við þurfum sannarlega að breyta. Ég þakka fyrir hina víðtæku samstöðu sem hefur náðst um málið í öllum stjórnmálaflokkum hér á þinginu og í allsherjarnefndinni allri. Ég þakka þann mikla stuðning sem ég hef fundið við málið úti í samfélaginu, þar sem menn þekkja svo ótalmargar sögur af því að sumir hafa því miður komist upp með að grípa til óeðlilegra ráðstafana í aðdraganda gjaldþrots og hafa þannig skaðað kröfuhafa sína enn þá meira en þegar var orðið og með fullkomlega óþolandi hætti. Það er þess vegna eðlilega krafa um að löggjafinn geri allt sem hann getur til þess að koma í veg fyrir að mönnum haldist uppi slíkt athæfi og geri allt sem í hans valdi stendur til þess að koma í veg fyrir það. Ég tel að það megi segja að með þessum breytingum og samþykkt frumvarpsins og því að það verði að lögum, sé því náð.