Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bjarni Jónsson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að þessari 2. umr. sje frestað og málinu vísað til hinnar nýkjörnu nefndar, bjargráðanefndarinnar.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg ætla mjer nú ekki að innleiða þessa till., á þgskj. 10, með langri framsögu. Aðalástæðan fyrir því, að við þingmenn Árnessýslu flytjum þessa till., er brjef Ágústs dannebrogsmanns Helgasonar í Birtingaholti, sem prentað er með till. sem fylgiskjal. Og í þessu brjefi eru færðar ástæður fyrir því, hvers vegna ekki megi selja umrædda jörð með tilheyrandi hjáleigum. Jörð þessa, Ólafsvelli, telur Ágúst heyra undir þær jarðir, er 2. gr. í lögum um sölu kirkjujarða frá 16. nóv. 1907 gerir ráð fyrir að ekki megi selja. Með brjefinu, sem ella liggur frammi á lestrarsalnum, fylgja tveir útdrættir úr sýslufundargerðum Árnessýslu, er sýna, að sýslunefndin í Árnessýslu hafi áður litið eins á málið. Árið 1916 úrskurðar nefndin með atkvæðagreiðslu, 13:1 atkv., að jörðin heyri undir þær jarðir, er ræðir um í 2. lið 2. gr. áðurnefndra laga. Jörðin Ólafsvellir er sem sje talin hentugt skólasetur. Fyrir nokkrum árum var stofnun lýðskóla austanfjalls mjög ofarlega á dagskrá. Og þessu máli er enn haldið vakandi þar eystra. í sambandi við þessa skólastofnun var stungið upp á Ólafsvöllum sem skólasetri. Og það verður ekki annað sagt en að jörðin sje hentug til þess, allra hluta vegna. Sjerstaklega má minna á það, að henni er vel í sveit komið og hún liggur nálægt veginum upp Skeiðin. Og þetta hefir ekki breyst frá því 1916. Það, sem þá mælti með jörðinni sem skólasetri, er enn í fullu gildi. Þess vegna kemur það undarlega fyrir, að sýsluhefndin skuli nú vera horfin frá þessu og vilja leyfa sölu á jörðinni. Það var leyft á nýafstöðnum fundi með 8:5 atkv., og 2 greiddu ekki atkvæði. Ýmsir eru hálfhræddir um, að hjer hafi staðið á bak við einhverjir annarlegir kraftar - eða andar - er valdi þessum undarlegu fyrirbrigðum. Sá, sem sækir nú um kaup á jörðinni - eða er látinn gera það - er presturinn á Skeiðunum, síra Brynjólfur Jónsson. Hann er maður hniginn að aldri og býr ekki sjálfur á jörðinni og hefir ekki búið á henni í nokkur ár. Því eru ekki horfur á, að þessi maður geti haft neitt við jörðina að gera til framtíðarábúðar. En jafnvel þótt Ólafsvellir gæti ekki talist heyra undir 2. gr. kirkjujarðasölulaganna, þá er það álit mitt, og það í fullu samræmi við heildarskoðun mína á þessu jarðasölumáli, að þessa jörð ætti alls ekki að selja. Og þegar hjer við bætist, að jörðin er að dómi sýslunefndar Árnessýslu áður mjög hentug til skólaseturs, þá er því síður ástæða til þess að láta jörðina af hendi. Og þótt þessi skólastofnunarhugmynd hafi nú legið niðri síðustu árin, þá er hugsuninni þó haldið vakandi, og málið getur orðið tekið fyrir á ný þá og þegar. Þess vegna er það, að þær ástæður, sem 1916 voru taldar góðar og gildar móti sölunni, eru enn þær sömu og hafa ekki mist kraft sinn. En til þess nú að hrapa ekki að þessu máli, þar sem verið getur, að einhverjir háttv.þm. eigi enn eftir að átta sig á því, ætla jeg að stinga upp á því, að því, verði vísað til landbúnaðarnefndar og þessari umr. frestað. Það er auðvitað, að jeg geri þetta einungis af velvild til málsins. En því hefir verið hvíslað að mjer, að frestun á samþykt tillögunnar gæti leitt til þess, að hún fjelli síðar meir. Á þetta vil jeg engan trúnað festa, því að jeg vil ekki væna neinn háttv.þm. þess, að hann láti hafa áhrif á sig til þess að greiða öðruvísi atkv. um málið seinna en hann hefði gert nú, eftir að hafa kynt sjer málavöxtu alla. Jeg tek þetta fram til vonar og vara. Jeg undirstrika það, að jeg ætla ekki að svo komnu að kvíða fyrir „agitationum“ manna, sem kunna að standa bak við þetta mál í skúmaskotum.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Á síðastliðnu þingi var flutt till. samhljóða þeirri, er hjer liggur fyrir. Jeg býst við því, að allir telji nú ekki síður en þá þörf á að gera einhverjar ráðstafanir mönnum til bjargar. Dýrtíð og atvinnuleysi þrengir nú að miklu meir en nokkru sinni fyr. Horfurnar á því, að sjávarútvegurinn, helsti bjargræðisvegur þjóðarinnar og aðaltekjulindin, geti starfað, eru því miður ískyggilegar, og ýmsar aðrar atvinnugreinar standa nú mjög svo höllum fæti sakir dýrtíðar og ýmsra annara erfiðleika, er af heimsstyrjöldinni leiða. Eitthvert allra helsta verkefni þessa þings er að reyna að hjálpa við atvinnuvegum landsmanna til sjávar og sveita, svo að þeim verði starfað sem allra mest, og helst að það verði gert svo mikið, sem orka og tæki leyfa. Ef þingið gæti þannig greitt fyrir atvinnuvegum landsmanna, að þeir gætu starfað í fullu fjöri eða því sem næst, þá er það eflaust það langbesta, sem það getur gert í dýrtíðarmálunum. Það er hollasta hjálpin fyrir hvern einstakling þjóðfjelagsins og þjóðina alla í heild sinni. Það er engum efa bundið, að dýrtíðin og atvinnuleysið sverfur langmest að kauptúnabúum. Er slíkt eðlilegt, þar sem sjávarútvegurinn hefir rýrnað svo tilfinnanlega, og þessi fáu skip, sem eftir eru í landinu, hafa sumpart lítið eða þá alls ekki neitt getað stundað veiðar, sakir dýrleika og skorts á þeim nauðsynjum, er til útgerðarinnar þarf. Gæti þingið á einhvern hátt ljeð þessum atvinnuvegi lið, svo að hann gæti starfað, þá mundi sú ráðstöfun verða til hagsælda landi og lýð. Og þótt svo kynni að fara, að ekki reyndist kleift að halda öllum fiskifleytunum til veiða, þá getur það, sem minna er, verið til bóta, en því meira sem að því væri gert, þess betra. Þetta mundi kaupstaðabúum þekkasta liðsinnið, og jeg er ekki í neinum efa um það, að það mundi í reyndinni verða ódýrasta og á allan hátt notadrýgsta hjálpin. Verkefni þessarar nefndar er ærið mikið og vandasamt. Og þótt jeg viti, að allir þm. muni leggja lið sitt til að gefa bendingar um, á hvern hátt unt sje að verjast atvinnuleysi og skorti í landinu, þá er það þó aðalætlunarverk þessarar nefndar að leggja á ráðin, hvernig þjóðin best getur varist dýrtíðinni með öllum hennar afleiðingum. Því miður eru nú horfur á því, að erfitt verði að koma með þau ráð, er að verulegu haldi megi koma. En þótt útlitið sje nú svona ískyggilegt, þá verðum við að vona, að þetta þing beri giftu til þess að ráða þjóðinni þau bjargráð, er henni megi að verulegu liði verða. Það er nú alkunnugt, að þjóðin væntir mikils af þinginu í þessum efnum. Og það er öldungis rjettmætt, að þjóðin vænti slíks af fulltrúum sínum. En af öllu því, sem þingið gerir, hag þjóðarinnar til viðreisnar, er það hollasta og hagfeldasta hjálpin að halda við atvinnuvegunum. Jeg býst við, að vjer allir flutningsmenn till. sjeum þeirrar skoðunar, að þetta liðsinni væri hið allra besta. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um till. þessa, því að jeg skoða hana sem sjálfsagða.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Um till. á þgskj. 11 er það að segja, að jörð sú, er þar um ræðir, Gaulverjabær í Árnessýslu, heyrir, að áliti sýslunefndar í Árnessýslu, undir 2. lið 2. gr. kirkjujarðasölulaganna. Hefir því sýslunefndin verið á móti sölu þessarar jarðar að undanförnu. Á sýslunefndarfundi Árnesinga 1917 var spurt um það, hvort þessi jörð, Gaulverjabær, teldist heyra undir 2. gr. nefndra laga. Var því þá svarað af sýslunefnd með 8:7 atkv., að ekki beri að selja nefnda jörð. Nefndin lýsti því annars yfir á þessum fundi, að hún væri yfirleitt á móti sölu opinberra jarðeigna í landinu. Að jeg flyt þessa till. er því bæði í samræmi við gerðir sýslufundar Árnessýslu og í samræmi við þá skoðun mína, að ekki beri að selja þessa jörð, frekar en Ólafsvelli. Gaulverjabær er góð og gagnsöm jörð og vel í sveit komið. Get jeg hugsað mjer, að margir álíti þá jörð hentuga til sundurskiftingar og grasbýlabúskapar. Sá, sem nú býr á jörðinni, er Skúli Thorarensen, ungur maður og áhugasamur. Hefir hann hug á að eignast jörðina, og er það ekki láandi. En það hefi jeg margsinnis sagt honum, að honum ætti að vera innan handar að komast að svo góðum samningum um leigumála og jarðabætur, að hann mætti vel við una. Hann hefir áhuga á því að bæta jörðina, og ætti hann að geta það þótt hann fengi ekki jörðina keypta. Er vafalaust hægt að búa svo um hnútana, að hann fái kostnað sinn endurgoldinn, að svo miklu leyti, sem jarðabæturnar hafa ekki greitt hann eða borgað sig. Verð jeg því að leggja áherslu á, að þessi jörð verði ekki seld. Skal jeg svo ekki orðlengja um þetta, en óska, að till. þessi sje vísað til hv. landbúnaðarnefndar og 1. umr. frestað.