Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EÁrna): Þar sem lítur út fyrir, að nú sé að verða lokið þeim deildarfundum, sem hægt verður að halda fyrir páska, hefir mér dottið í hug að stinga upp á, hvort ekki væri hægt að láta falla niður frekari umr. við þessa umr. málsins og brtt. þær, sem fyrir liggja, væru teknar aftur til 3. umr.



Ég vil f. h. n. taka aftur til 3. umr. þær till., sem hún hefir borið fram, og munu þá jafnframt verða tekin til athugunar milli umr. ýmis atriði þessa máls.

Forseti (EÁrna): Hv. þm. Vestm. hefir kvatt sér hljóðs, og vil ég spyrja hann, hvort hann geti ekki einnig fallizt á að geyma ræðu sína til 3. umr.



Ég fyrir mitt leyti hefi ekkert á móti því að geyma til 3. umr. það, sem ég hefi að segja um þetta mál. Ég kvaddi mér hljóðs áðan, en ég var búinn að því áður en tilmæli komu fram um að fresta umr. um málið. Ef það er ósk hæstv. forseta að fresta umr. til 3. umr., þá er ég þar ekki maður í milli og skal ekki neitt halda því fram að fá að tala í þessu máli nú, ekki síður fyrir það, að hv. frsm. hefir lýst því yfir, að þær brtt., sem fram eru komnar, verði athugaðar fyrir 3. umr. Allt þetta virðist mér frekar styðja að því, að sátt og samkomulag geti orðið um að geyma frekari umr. til þess tíma.



Ég vil taka undir þetta sama. Ég hefði náttúrlega orðið að taka til máls, af því að ég er hálfgerður minni hl. í n., en ég get vel gengið inn á að fresta málinu til 3. umr., einnig í þeirri von, að finna mætti einhvern samkomulagsgrundvöll á þeim tíma.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Um síðustu mánaðamót barst allshn. þetta frv. frá hæstv. dómsmrh. með tilmælum um, að n. flytti það. N. varð við þeim tilmælum, þar sem l., sem ákveða skrifstofufé sýslumanna og bæjarfógeta, frá 1933, féllu úr gildi við síðustu áramót. N. leit því svo á, að sjálfsagður hlutur væri að taka þetta mál til athugunar á þessu þingi, og féllst á þá skoðun rn., að nauðsynlegt væri að setja l. um þetta efni. Jafnframt áskildi n. sér rétt til að bera brtt. fram. Nú hefir n. milli 1. og 2. umr. athugað þetta mál nokkru nánar, farið yfir þau gögn, sem dómsmrn. lét fylgja frv., sem eru aðallega bréf frá sýslumönnum og bæjarfógetum, þar sem þeir bera sig upp undan því, að skrifstofufé þeirra sé allt of lítið. Til þess að kynnast þessu máli sem bezt óskaði n. eftir viðtali við endurskoðanda ríkissjóðs, Jón Guðmundsson, og leitaði hjá honum upplýsinga um málið. Varð hann fúslega við því og gaf n. ýmsar mjög rækilegar bendingar. Við samanburð á því skrifstofufé, sem sýslumenn og bæjarfógetar hafa fengið síðustu ár, virtist n. koma í ljós, að nokkurs misræmis gætti í ákvörðun þessa fjár, og er það ekki með öllu óeðlilegt, því að reynslan hefir orðið sú frá því að l. voru sett og þar til nú á síðustu árunum, sem þau hafa gilt, að það hafa orðið geysilega miklar breyt. á úthlutun þessa skrifstofufjár, þannig lagað, að allir bæjarfógetar, að undanteknum einum, hafa fengið hækkað sitt skrifstofufé til mikilla muna, og nokkrir sýslumenn hafa líka fengið það. Þetta gerir það að verkum, að n. virðist, að nokkurt misræmi hafi komizt á um ákvörðun þessa fjár. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rifja upp þær breyt., sem orðið hafa á þessu tímabili, en allar bera þær þess merki, að á þessu 5 ára tímabili, sem l. hafa gilt, hefir starf þessara embættismanna vaxið býsna mikið. Virðist n., að fyrir því megi finna rök, þegar litið er til þeirra margháttuðu breyt., sem orðið hafa á skattalögum landsins á þessu tímabili, og þegar litið er til þeirra afleiðinga, sem óhjákvæmilega hafa orðið af þeim viðskiptahöffum, sem stj. hefir orðið að gera. Meiri hl. n. komst að þeirri niðurstöðu að gera við frv. nokkrar breyt., sem fram eru komnar á þskj. 221. Þær miða allar að því að hækka að nokkrum mun skrifstofufé nokkurra sýslumanna. Ég hirði ekki um að fara út í neinn sérstakan samanburð í þessu efni, en vil aðeins geta þess, að hækkunin er sízt hlutfallslega meiri hjá þessum embættismönnum en sú hækkun, sem orðið hefir á því tímabili, sem f. hafa gilt, hjá öðrum hliðstæðum starfsmönnum. Hækkunin er nokkuð misjöfn, og hygg ég, að því megi finna stað, því að þó að viðurkenning sé fengin fyrir því, að réttlátt sé, að skrifstofufé hækki, er mismunandi, hve mikil hækkunin á að vera. Þessi hækkun, sem hér er um að ræða, er hjá sex af sýslumönnum landsins og nemur samtals 4200 kr. Ég get tekið það fram, að n. hefir ekki eins rækilega athugað skrifstofufé bæjarfógeta og sýslumannanna. Það er líka erfiðara viðfangs, og má gera ráð fyrir, að fram geti komið einhverjar brtt. frá n. við 3. umr. að því er þá snertir. Ég vil ennfremur taka það fram, að eins og ég hefi bent á áður, hefir skrifstofufé bæjarfógeta allra verið hækkað á þessu 5 ára tímabili, nema hjá einum, og er þar um að ræða yngsta embættið, en þessi hækkun hefir eðlilega verið misjöfn, og ég viðurkenni, að þurfa muni frekari rannsóknar við um samanburð þar á milli. Ég sé ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist, að fara fleiri orðum um brtt. n. Hinsvegar er rétt að víkja að því, að n. vill breyta nokkuð frv. í fleiri atriðum en hvað snertir hækkun eða lækkun skrifstofufjár. Fyrsta brtt. við 1. gr. (brtt. 221, 1. a) er á þá leið, að í stað „söfnun innflutningsskýrslna“ komi: inn- og útflutningsskýrslna. N. telur rétt að taka það fram, að það er fyrir söfnun þessara tvennra skýrslna, sem skrifstofuféð er ákveðið eins og er í frv. Liðirnir b-g fjalla allir um nokkra hækkun á skrifstofufé og hefi ég þegar gert grein fyrir því. H-liðurinn er til leiðréttingar til þess að sýna, hvernig við viljum, að frv. líti út að lokinni atkvgr., og stendur í sambandi við 2. brtt., en þar er lagt til, að síðasti liður 1. gr. verði færður yfir í sérstaka gr. Þetta byggjum við á því, að við teljum, að efni síðasta liðs sé annars eðlis en hinna liðanna. Höfum við því sett hann í nýja efnisgr. og orðað hann nokkuð á annan veg en gert er í frv. Að síðustu leggjum við til, að í fyrirsögn frv. verði bætt orðunum „o. fl.“, af því að við teljum, að hin nýja gr., sem verður 2. gr., um skrifstofufé lögreglustjóra á 4 stöðum á landinu, sé annars eðlis en hinar gr. frv. Þess vegna er rétt, að í fyrirsögnina bætist „o. fl.“. Þá vil ég loks taka það fram, að það kom til orða í n. að athuga möguleika til breyt. á 2. gr. frv., eins og það er nú, um hækkun eða lækkun skrifstofufjárins eftir verðgildi peninga. Ákvæði um það hefir verið í l. um nokkur undanfarin ár og er tekið inn í frv. eftir því. En ég tel, að það sé mjög til athugunar, hvort ekki væri rétt annað tveggja að fella niður gr. eða að miða möguleika til breyt. um hækkun eða lækkun við annað en miðað er við í 2. gr. frv., nefnilega við vísitölur hagstofunnar. Ég taldi rétt að láta þetta koma fram, þó að ég viti ekki enn, hvað ofan á verður í n. fyrir 3. umr.



Herra forseti'. Ég sé á frv., að gert er ráð fyrir að hækka skrifstofukostnað ýmissa sýslumannsembætta landsins. Ég er sérstaklega kunnugur einni bæjarfógetaskrifstofu á landinu, sem sé í Siglufjarðarkaupstað, þar sem ég hefi unnið þar um 10 ára skeið. Ég sé, að því embætti eru aðeins ætlaðar 11 þús. kr., en á sambærilegum stöðum, eins og á Ísafirði, í Hafnarfirði, Eyjafjarðarsýslu og Akureyrarkaupstað og í Vestmannaeyjum, er skrifstofuféð ákveðið töluvert hærra. Meðan ég starfaði hjá bæjarfógetanum á Siglufirði, vorum við þrjú í skrifstofunni, og stundum fjögur, og eins og nú háttar, er ekki hægt að fá þetta fólk fyrir minna en 10800 kr. Fulltrúinn fær 4200 kr., gjaldkerinn það sama, vélritunarstúlka 2400 kr. Það er einkennilegt, að embættinu á Siglufirði skuli vera ætlað þetta minna fé en á sambærilegum stöðum. Það er að vísu rétt, að Siglufjörður hafði minna skrifstofufé áður, eða 7000 kr., en bæjarsjóður létti þá að nokkru leyti undir með ríkissjóði, því að skrifstofan hafði með höndum innheimtu vörugjalds fyrir bæjarsjóð og fékk greiðslu fyrir það. Nú hefir verið stofnað sérstakt bæjargjaldkeraembætti, og einnig hefir verið samþ. í bæjarstj. að kjósa sérstakan bæjarstjóra, og má gera ráð fyrir, að innheimta vörugjalds verði flutt þangað. Þetta hefir í för með sér, að íþyngja verður embættinu um launagreiðslur, því að það er ekki hægt að fækka starfsmönnum, vegna hinna nýju l. um innheimtu tolltekna, sem bæta á sýsluskrifstofuna meiri störfum en því nemur, sem flyzt yfir á bæjargjaldkeraskrifstofuna. Það kann í fljótu bragði að virðast, að reka mætti Siglufjarðarembættið ódýrara en á Akureyri, í Hafnarfirði og í Vestmannaeyjum, því að þar eru umdæmin miklu stærri en á Siglufirði. En það er ekki svo, heldur næstum þvert á móti. Ég hefi fengið að sjá um þetta skýrslur hjá hagstofunni, og það sést af þeim, að 3 síðustu árin eru störf dómara og lögreglustjóra á Siglufirði fullkomlega eins mikil og á hinum stöðunum, en við það bætist, að á engum stað á landinu er eins mikil þörf á eftirliti með gjaldeyrisverzluninni og á Siglufirði. Næst á eftir Reykjavík er mestur útflutningur þaðan. Þá hefir verið tekin upp sú regla að afgreiða skip á hvaða tíma sólarhringsins sem er, og það er ekki hægt að gera nema með einhverjum kostnaði. Ég fékkst aðallega við þetta, á meðan ég var hjá bæjarfógeta. Það var farið fram á að taka gjald af skipunum, en því var neitað. Ég fékk 500 kr. aukalega fyrir þetta starf, og ég gerði það að gamni mínu að reikna út, hvað mikið þetta yrði um tímann, en það urðu 50–60 aur. Ég vil mælast til, að hv. allshn. taki þetta til athugunar og afli sér upplýsinga um, hvort hér er ekki að öllu leyti rétt hermt. Hv. n. þarf að kynna sér, hvað starfsfrekt eftirlitið á Siglufirði er. Og það er mjög mikilsvert fyrir ríkissjóð, sem hefir þarna svo mikilla hagsmuna að gæta, að góðir menn fáist í þessi störf. Embættismaðurinn getur ekki fylgzt með öllu sjálfur. heldur verður hann að fá sem hæfasta menn, sem hann getur treyst og trúað. En menn, sem eru duglegir í sinni grein, eiga hægara með að fá pláss annarsstaðar, þar sem þeim bjóðast ef til vill betri kjör en hjá ríkinu.



Úr því að ég stend upp, verð ég að votta allshn. þakklæti mitt fyrir, að hún hefir litið í náð til mín og hækkað hjá mér skrifstofufé um 25 kr. á mán. Af því að ég er þessum málum kunnugri mörgum hér, vildi ég láta í ljós mitt álit, en það er það, að meira samræmi verður en áður um skrifstofuté sýslumanna, ef brtt. allshn. ganga fram. Að vísu má segja, að rétt hefði verið að færa frekar niður upphæðina í muni sýslu, þar sem skrifstofufé er geysilega hátt og hefir verið lengi, en erfiðleikar í embættisfærslunni ekki að sama skapi miklir. Hv. nm. hafa samt hikað við það, og er það kannske að vonum. Að því er snertir bæjarfógetana, hefi ég ekki athugað eins um þeirra hag, en vera má, að eitthvert ósamræmi sé þar. Ég hefi heyrt talað um bæði Siglufjörð og Ísafjörð, en það hygg ég, að n. hafi hvergi farið eins hátt og reikningar sýna, að kostnaður hefir verið. Ég vil taka það fram, að enda þótt ég telji brtt. n. til bóta, tel ég, að ef almennt á að hækka skrifstofufé bæjarfógeta, verði einnig að hækka enn hjá sýslumönnum. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég vil aðeins benda á út af ræðu hv. 11. landsk., að ég gat þess einmitt, að n. hefði ekki athugað málið eins nákvæmlega um bæjarfógeta og um sýslumenn, en mundi gera það fyrir 3. umr. En út af samanburði hv. þm. um skrifstofufé á Siglufirði og svo hinsvegar á Akureyri, Ísafirði og í Hafnarfirði, vil ég benda honum á, að auk bæjarfógetastarfs hafa þeir embættismenn einnig stórar sýslur til umsjár. Hygg ég, að ef þær sýslur væru sérstakar og ekki í embættislegu sambandi við kaupstaðina, mundu þær verða með kröfufrekari sýslum um skrifstofufé. Það verður einnig að taka tillit til þessa. Hv. þm., Dal. minntist á það, hvort ekki væri rétt að lækka í einni sýslu, og mun hann þar hafa átt við Árnessýslu. En þess ber að gæta, að þó að þetta virðist hátt þar í samanburði við skrifstofufé annara embætta, hefir þetta verið svo eigi aðeins í þau 5 ár, sem l. hafa gilt, heldur í nokkur ár þar á undan, og n. taldi varhugavert; þar sem hækkað er við aðra starfsmenn, að lækka þetta, þó að vera kunni, að ýmsir líti svo á, að það hafi verið of hátt.

*Erlendur Þorsteinsson: Ég vil þakka hv. 2. þm. S.-M. fyrir, að hann vill taka til athugunar það, sem ég hafði fram að færa í þessu máli. Ég er ekki að halda því fram, að hin embættin fái of mikið skrifstofufé, heldur aðeins, að Siglufjörður fái of lítið. Skömmtun skrifstofufjárins á ekki að fara eftir því, hvort viðkomandi umdæmi er stórt eða lítið, heldur eftir því, hvað embættið er fjárfrekt og starfsfrekt. Og á Siglufirði eru sérstakar ástæður fyrir hendi vegna eftirlits með gjaldeyrisverzluninni og hins mikla útflutnings.