Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 2. des. 1977. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Ólafur Þ. Þórðarson skólastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf.“ Ólafur Þ. Þórðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi. Ég sé að hann er ekki viðstaddur í augnablikinu, en geri ráð fyrir, að hann komi þá og þegar, og býð hann velkominn til starfa. Umræður utan dagskrár.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár þeirra erinda að inna hæstv. forsrh. ettir því, hvaða úrræði ríkisstj. hyggist til að gripa til hjálpar íbúum Þórshafnar á Langanesi sem eiga nú við að etja mjög alvarlega örðugleika í sambandi við atvinnurekstur sinn þar nyrðra. Ég mun ekki orðlengja um þessa fsp. mína, en gera þó aðeins lauslega grein fyrir eðli þessa vandamáls á þessa lund: Þórshafnarbúar höfðu á árunum eftir 1972 unnið að því að koma sér upp fullkomnu fiskiðjuveri, einu því besta sem á varð kosið hér á landi, vitaskuld í trausti þess að þeim yrði ekki meinað að afla sér farkosts til fiskveiðanna. Á svipuðum tíma urðu þeir fyrir því óhappi að heimamið þeirra, bátamiðin, gengu til þurrðar e.t.v. fyrst og fremst vegna ágangs erlendra togara þar fremur en á ýmsum miðum öðrum, og þarf ekki að rekja það mál fyrir hv. þm. Er frystihús þetta var að verða fullsmíðað hafði hins vegar orðið sú breyting á að ekki var tiltækt að fá skip og var þó fast eftir því leitað. Niðurstaðan varð svo sú, að heimamenn vildu kaupa gamalt skip af Suðurnesjum sem þeim sjálfum var kunnugt um að hvergi nærri var nægilega gott. Þessu fengu þeir framgengt með stuðningi góðra manna, og er mér það minnistætt að hæstv. forsrh, gekk í það mál að beiðni þm, kjördæmisins að hjálpa Þórshafnarbúum með fyrirgreiðslu til þess að ná þessu skipi. Hér reyndist hins vegar, þegar til kom, vera um að ræða öllu hrörara fley heldur en við höfðum nokkrir ímyndað okkur, og hefur það ekki reynst þeim Þórshafnarbúum vel. Hafa bilanir verið tíðar og skipið alls ekki reynst nógu gott til þess að afla hráefnis handa frystihúsinu. Nú er svo komið rekstri þessa fyrirtækis þeirra Þórshafnarbúa, sem raunar er í almannaeigu, að við algjörri stöðvun liggur og gjaldþroti. Skip þeirra, Fontur, hefur verið langtímum í viðgerð, og nú er svo komið að hráefnislaust er í frystihúsinu, yfir 60 manns atvinnulausir eða meira en þriðji hver maður á Þórshöfn, engir peningar fyrir hendi til þess að láta gera við Fontinn rétt einu sinni, en heimamenn bjóða til sölu beinaverksmiðju sina, síldarverksmiðju sína, ef þeir skyldu fá með þeim hætti fé til þess að kosta viðgerð á skipinu. Ég vil sem sagt inna hæstv. forsrh. eftir því, hvað ríkisstj. hafi gert í máli þeirra Þórshafnarbúa og hvenær þess sé að vænta að ráðið verði fram úr vandkvæðum þeirra.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. hafði nefnt það við mig fyrir helgi, að hann hygðist bera fram þessa fsp., um sama leyti og óskað var af hálfu þm. Norðurl. e. eftir fundi með ráðh. til að fjalla um það vandamál er fsp. nær til. Hann mun hafa forfallast sökum veikinda að sækja þann fund, en þar var greint frá hvað gert hefði verið af hálfu ríkisstj. til að reyna að greiða úr vandamálum þeirra Þórshafnarbúa. Efast ég raunar ekki um að hann hafi fengið eða a.m.k. að auðvelt hafi verið fyrir hann, að fá upplýsingar um hvað fór fram á þessum fundi. Þrátt fyrir það skal ég ekki láta undir höfuð leggjast að greina hér frá hvernig staða málsins er í dag. Eins og hv. þm. drap á, hafa Þórshafnarbúar boðið fram fiskimjölsverksmiðju á staðnum til sölu til Síldarverksmiðja ríkisins, en með þeim hætti væri unnt að skapa grundvöll fyrir rekstri togarans. Hefur ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. sérstaklega beitt sér fyrir því við stjórn Síldarverksmiðja ríkisins að viðræður yrðu teknar upp um það efni. Sannast best að segja hefur stjórn Síldarverksmiðja ríkisins fremur haft önnur fjárfestingaráform fyrr í huga en kaup á þessari verksmiðju, en hins vegar er það mál ekki enn til lykta leitt og er enn til meðferðar af hálfu stjórnvalda og af hálfu stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins sérstaklega. Í þessu sambandi vil ég aðeins minnast á að það mun hafa verið fyrir nokkrum árum, samkvæmt beiðni Þórshafnarbúa, að Síldarverksmiðjur ríkisins seldu staðarmönnum þessa síldarverksmiðju sem þeir vilja nú selja aftur. Að vísu er það af þeim sökum, að fárra góðra kosta er völ og þessi er helstur þeirra er staðarmenn sjá til þess að skapa rekstrargrundvöll fyrir togara og fiskvinnslu. Meðan þessi mál eru enn í athugun af hálfu Síldarverksmiðjanna hefur ríkisstj. óskað eftir því, að Byggðasjóður veiti bráðabirgðafyrirgreiðslu, svo unnt sé að halda áfram viðgerð togarans Fonts, því að ætla verður að það fiskiskip standi undir þeim útgjöldum sem endurbæturnar kosta. Mér finnst hv. þm, mála óþarflega dökkum litum hvert ástand skipsins er, því að mér er sagt að eftir þær viðgerðir, sem nú eru í gangi og fyrirhugaðar eru, verði um fyrsta flokks togara og fiskiskip að ræða. Á þessu stigi er ekki meira að upplýsa í þessum málum, en að þeim er unnið, eins og ég hef hér greint frá.



Herra forseti. Í tilefni af orðum hæstv. forsrh. vil ég láta koma fram þá skoðun mína, að þessi fsp. eigi fyllsta rétt á sér og sé harla tímabær til umr. hér á Alþingi. Það er að vísu rétt, sem hæstv. forsrh. segir, að um þetta mun hafa verið fjallað á sérstökum fundi þingmanna kjördæmisins og ríkisstj. í síðustu viku, en mér skilst að ekki hafi legið fyrir nægilega skýr svör í lok þess fundar. Staðreynd er, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar fjallaði um þetta mál á föstudagsmorgni, og þá kom ljóslega fram að afstaða ríkisvaldsins í þessu máli lægi ekki nægilega skýrt fyrir. Það liggur fyrir að staðan í atvinnumálum á Þórshöfn er mjög alvarleg og margir, sem gerst þekkja tii, telja að það mál þoli alls ekki neina bið. En til þess að hægt sé að sjá fyrir endann á þessum málum verður það að liggja fyrir, hvort ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir því, að síldarverksmiðjan á staðnum verði keypt eða hvort hún ætlar að láta málið kyrrt liggja. Það er ósennilegt, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins sjái sér fært að kaupa þessa verksmiðju, miðað við hin mörgu fjárfestingarplön sem Síldarverksmiðjur ríkisins hafa uppi um þessar mundir, án þess að Síldarverksmiðjum ríkisins verði með einhverjum hætti auðveldað, og þess vegna sýnist mér á öllu að það standi upp á hæstv. ríkisstj. að svara því, hvort hún ætlar að beita sér fyrir því að Síldarverksmiðjum ríkisins verði gert kleift að ráðast í þessi kaup sem eru greinilega lykillinn að lausn vandans. Ef þessi kaup eiga sér ekki stað, þá er bersýnilegt að atvinnulíf á staðnum hrynur bókstaflega talað í rúst og stendur þá ekki steinn yfir steini, hvorki varðandi útgerð né fiskvinnslu, og slíkt má að sjálfsögðu alls ekki ske. Ég lít svo á að hér sé um að ræða harla óvenjulegt mál og að þetta sé ekki mál sem varði fyrst og fremst Síldarverksmiðjur ríkisins, hvort atvinnulíf á þessum stað hrynur í rúst eða ekki. Þetta er mál sem varðar Alþ., varðar hæstv. ríkisstj. vegna þess að Þórshöfn er óvenjulega viðkvæmur hlekkur í byggðakeðjunni á norðaustanverðu landinu og það hefði ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir nálæg byggðarlög ef hrun yrði í atvinnustarfsemi á þessum stað. Þetta vildi ég láta koma skýrt fram vegna orða hæstv. forsrh., sem gaf í skyn að ef hv. þm. Stefán Jónsson hefði verið viðstaddur þennan þingmannafund, þá hefði hann e.t.v. ekki þurft að spyrja hér. Ég lít svo á að þannig standi nú málin ekki. Ég held að við þm. allir þurfum að fá að vita hver verði afstaða hæstv. ríkisstj. í þessu máli, því að það er greinilegt að það er ríkisvaldið með ríkisstj. í broddi fylkingar sem heldur á lyklinum til lausnar þessu vandamáli.



Herra forseti. Í tilefni af því máli, sem hér er til umr., vil ég taka það fram, að alla s.l. viku voru þm. Norðurl. e. mjög uppteknir af þessu máli. Við héldum bæði fund innbyrðis og náðum fundi með forsrh. um þetta mál. Fyrir okkar forgöngu var haldinn aukafundur í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar til þess að fjalla um þessi vandamál Þórshafnarbúa. Ég held að okkur sé öllum ljóst, að hér er um gífurlega mikið vandamál að ræða sem krefst úrlausnar og hennar skjótrar. Ég hef ástæðu til að ætla að svo verði haldið á þessum málum, að þessi vandræði verði leyst. Frá mínum bæjardyrum séð finnst mér að reyni fyrst og fremst á Byggðasjóð sem slíkan að leysa vandræði eins og hér er um að ræða. Hins vegar er þetta mál, eins og hefur verið bent á af hv. fyrirspyrjanda og hv. 5. þm. Norðurl. v., mikið vandræðamál í sambandi við þessa byggð. Ég vildi aðeins koma hingað í ræðustól til þess að skýra hv. þd. frá því, að þetta mál hefur fengið mikla athugun, það er verið að vinna að lausn málsins, og ég hef óbifandi trú á því að okkur takist að fá þann skilning hjá þeim, sem halda um stjórnvölin, að fljótlega verði þetta mál farsællega leyst fyrir hluteigandi byggðarlag.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans. Ég hlýt þó að vekja athygli hans á því, að einmitt vegna þess, sem fram kom á fundi þm. kjördæmisins þar sem ég var því miður forfallaður, - einmitt vegna þess, sem þar fram kom og ég hef sannfrétt, taldi ég fullkomna ástæðu til að inna eftir því núna hvað síðan hefði verið gert í málinu. Í ljós kom, að enda þótt vilji hæstv. forsrh. sé góður og ég efast ekki um hæstv. ríkisstj. allrar hefur þessu máli ekki verið ráðið til lykta, ákvörðun hefur ekki verið tekin um hvað eigi að gera til að leysa þennan vanda Þórshafnarbúa. Það liggur í augum uppi, að það er ekki hægt að láta það á vald stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins hvort eitthvað gert verði til þess að leysa þennan vanda Þórshafnarbúa. Nú er ég alveg viss um að hæstv. forsrh. vill ekki heldur láta málið liggja á þann veg. Svo vikið sé aðeins að verksmiðju þeirri sem Þórshafnarbúar bjóða nú sér til höfuðlausnar, þá má geta þess, að hún hefur vegna fjárskorts, vegna þess að Þórshafnarbúar hafa ekki haft til þess fjárhagslegt bolmagn, verið ónotuð á þessum liðnu árum, ekki verið notuð til loðnubræðslu, vegna þess að fjármunir, sem fyrst munu hafa numið í kringum 25 millj. kr., en fyrir áhrif verðbólgu mundu nú sennilega nema 100–150 millj. kr., - fjármunir, sem nota hefði þurft til þess að endurbæta verksmiðjuna, fengust ekki. Nú eru Þórshafnarbúar neyddir til að bjóða þessa verksmiðju sína, sem ella gæti efalitið lagt plássinu til fé og orðið til stuðnings atvinnulífinu þar heima, - bjóða hana til sölu, vitaskuld í því fulla trausti að verksmiðjan verði rekin af Síldarverksmiðjum ríkisins þar á staðnum, þó að heimamenn muni ekki setja nein skilyrði um tímamörk í því skyni. Hver dagur, sem líður, kostar Þórshafnarbúa sennilega um það bil 30% atvinnuleysi, geysilega mikið fé og mikið angur. Þjóðina alla kostar hver dagur, sem líður án þess að þetta góða frystihús með duglegu fólki sé rekið, einnig stórfé. Mundi ekki láta fjarri að það næmi um það bil hálfri annarri millj, í gjaldeyri á dag. Þess vegna tel ég ákaflega þýðingarmikið að sem fyrst verði ráðið fram úr því, með hvaða hætti Þórshafnarbúum verði hjálpað. Og það er ég efalaus um að það mál hvílir á ríkisstj. fremur en Byggðasjóði, og þá náttúrlega langtum fremur á ríkisstj. heldur en stjórn Síldarverksmiðja ríkisins.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., hefur verið tekið fyrir í fjh.og viðskn. þessarar hv. d. Þar voru menn einróma samþykkir því að mæla með því að frv. verði samþ., eins og kemur fram í nál. á þskj. 128. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru tveir hv. þm., Albert Guðmundsson og Jón Árm. Héðinsson.