Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá Magnúsi Stefánssyni, varaformanni þingflokks framsóknarmanna, dagsett 15. apríl 2005: „Þar sem Siv Friðleifsdóttir, 5. þm. Suðvesturkjördæmis, getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna læknisaðgerðar óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi, Una María Óskarsdóttir, uppeldis- og menntunarfræðingur, Kópavogi, taki sæti hennar á Alþingi á meðan, en 1. varamaður listans, Páll Magnússon, er í fæðingarorlofi.“ Þá hefur borist bréf frá 1. varaþingmanni Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi, Páli Magnússyni, þar sem hann tilkynnir um forföll sín. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Unu Maríu Óskarsdóttur sem er 2. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi. Jafnframt hefur kjörbréfanefnd haldið fund áður en þingfundur hófst til að fjalla um kjörbréfið.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd kom saman í dag og fór yfir kjörbréf Unu Maríu Óskarsdóttur, 2. varaþingmanns Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi, sem landskjörstjórn gaf út í dag, 18. apríl. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Unu Maríu Óskarsdóttur verði samþykkt.



Kjörbréfanefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Una María Óskarsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Una María Óskarsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra sem yfirmanns einkavæðingarnefndar vegna þeirrar hreyfingar sem farin er af stað meðal almennings um að bjarga Símanum út úr einkavæðingarferli ríkisstjórnarinnar með því að þjóðin bindist samtökum um að kaupa fyrirtækið af sjálfri sér. Það er auðvitað tímanna tákn og sýnir hversu gersamlega hefur gengið fram af almenningi í landinu sú stefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt í þessum efnum. Auðvitað ætti hæstv. ríkisstjórn að sjá að sér, loksins, og hætta við þessa einkavæðingu enda bersýnilegt að hún er í andstöðu við vilja meiri hluta þjóðarinnar eins og rækilega og ítrekað og endurtekið hefur komið fram í skoðanakönnunum. En það er algert lágmark í ljósi þeirra aðstæðna sem upp eru komnar að almenningi verði gert það mögulegt og greitt verði fyrir því af hálfu stjórnvalda að almenningur geti þá orðið þátttakandi í þessum kaupum ef af þeim á að verða. Til þess þurfa menn væntanlega meiri tíma til að safna liði og skipuleggja sig og hafa reyndar þegar komið ósk þar um á framfæri við stjórnvöld. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé ekki tilbúinn til að gefa um það yfirlýsingu hér og nú að hann eða ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að slíkur rýmri tími verði gefinn til að undirbúa þátttöku almennings í þessum viðskiptum, ef ekki beinlínis að sjálft söluferlið verði endurskoðað og því breytt þannig að það auðveldi aðkomu almennings að þessu máli og geri þjóðinni þannig mögulegt að bjarga sínu eigin fyrirtæki úr klónum á einkavæðingarferli ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið var ákveðið að tillögu einkavæðingarnefndar og ráðgjafarfyrirtækisins Morgans Stanleys að selja fyrirtækið Símann í einu lagi. Það var af þeirri ástæðu að ráðgjafarfyrirtækið taldi að verð fyrir Símann yrði um það bil 20–25% hærra ef þessi aðferð yrði notuð. Það þjónar að sjálfsögðu jafnframt hagsmunum almennings að fá sem hæst verð fyrir fyrirtækið. Að því er varðar það tiltekna mál sem hv. þingmaður gat hér um átti ég fund með forsvarsmönnum þessa félags fyrir helgi. Ég beindi því til einkavæðingarnefndar að taka það til umfjöllunar. Það mun verða gert seinna í dag. Ég tel að sá tími sem viðkomandi aðilar hafa til ráðstöfunar sé allmiklu meiri en gert var ráð fyrir þannig að ég vænti þess að þeir, eins og aðrir, hafi nægilegan tíma til að koma inn tilboði í fyrirtækið. Það liggur fyrir að það þarf ekki fyrir þann tiltekna frest sem var þar tilgreindur að vera búið að mynda þá hópa sem þarf þegar menn þurfa að senda inn bindandi tilboð. Ég vænti þess því að þessir aðilar hafi nægilegan tíma og ég fagna áhuga þeirra eins og allra annarra. Mjög mikill fjöldi aðila hefur sýnt þessu fyrirtæki áhuga sem bendir til þess að mjög gott verð muni fást fyrir fyrirtækið fyrir hönd almennings í landinu.

Herra forseti. Af því að hæstv. forsætisráðherra nefnir fyrirtækið Morgan Stanley vil ég spyrja hverju það sæti að sú skýrsla og sú ráðgjöf skuli ekki vera gerð opinber. Í öðru lagi skiptir verðið á fyrirtækinu kannski ekki öllu máli. Ef þjóðin er að kaupa af sjálfri sér er það úr einum vasanum í annan hjá þjóðinni. Síðan verð ég að segja að mér finnst það ekki ganga hjá hæstv. forsætisráðherra að ætla að skýla sér á bak við einkavæðingarnefnd. Ríkisstjórnin hefur öll tök á þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra sem yfirmaður nefndarinnar eða hæstv. fjármálaráðherra sem fer með málefni Símans geta með einu símtali eða einu bréfi lagt það fyrir einkavæðingarnefnd að veita rýmri tíma. Það er auðvitað annað mál að safna saman þúsundum og jafnvel tugþúsundum einstaklinga til að vera þátttakendur í þessu en fyrir fyrirtæki að skipuleggja sig saman. Það veldur mér vonbrigðum að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki taka af skarið og segja afdráttarlaust að almenningi muni veitast nægur tími til að vera fullgildur þátttakandi í þessu.

Herra forseti. Þessu erindi verður svarað með eðlilegum hætti síðar í dag. Það er rétt að taka það fram að Ríkisendurskoðun fylgist með öllu þessu ferli. Ég hef rætt þessi mál við ríkisendurskoðanda og ég óskaði sérstaklega eftir því að Ríkisendurskoðun fylgdist með öllum þáttum þessa ferlis. Auðvitað er Ríkisendurskoðun stofnun Alþingis. Mér vitanlega hefur enginn þingflokkur á Alþingi óskað eftir því að Ríkisendurskoðun fylgist sérstaklega með þessu. Ég hef gert það og ég tel það sjálfsagt og nauðsynlegt. Ég vænti þess að Alþingi Íslendinga treysti eftirlitsstofnun sinni, Ríkisendurskoðun, til að hafa eftirlit með þessu máli eins og öllum öðrum.

Herra forseti. Það er auðvitað góðra gjalda vert að Ríkisendurskoðun sinni hlutverki sínu en það kemur ekki í staðinn fyrir það sem hér er um spurt, að greitt verði fyrir því að almenningur fái tíma til að skipuleggja sig og gera tilboð í þessi viðskipti ef menn ætla að halda áfram með þessa sölu. Ríkisendurskoðun hefur fyrr gert úttekt á framkvæmd einkavæðingar hjá hæstv. ríkisstjórn og gefið henni heldur lága einkunn en því miður virðist ríkisstjórnin lítið hafa af því lært. Ætli það séu ekki einar tvær skýrslur sem liggja fyrir, annars vegar úttektin á SR-mjöli á sínum tíma og hins vegar úttekt á einkavæðingunni einhvern tíma rétt fyrir 2000 sem báðar voru með mikla gagnrýni á það hvernig menn hefðu sífellt breytt um aðferðir og hringlað með þessi mál. Það er auðvitað orðið deginum ljósara að það sem þarf er ítarleg opinber rannsókn á vinnubrögðunum við þessar einkavæðingar allar, og þá ekki síst einkavæðingu Búnaðarbankans.

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög merkileg yfirlýsing. Ríkisendurskoðun skilaði skýrslu um þessi mál í desember 2003. Nú segir hv. þingmaður að fara þurfi fram sérstök rannsókn á málinu. Er það sem sagt svo að hv. þingmaður treysti ekki lengur Ríkisendurskoðun sem eftirlitsstofnun Alþingis? Það er orðið mjög alvarlegt mál ef Alþingi sjálft treystir ekki þeirri eftirlitsstofnun sem heyrir beint undir Alþingi, og vill fara að skipa einhverjar rannsóknarnefndir í tilteknum málum. Hér liggur allt annað undir. Það er verið að reyna að gera hluti tortryggilega sem hefur verið farið yfir og skýrslum skilað um. Auðvitað á Ríkisendurskoðun að halda áfram þessu starfi. Það er að mínu mati sjálfsagt að efla Ríkisendurskoðun vegna þess að Ríkisendurskoðun er sú stofnun sem hefur eftirlit með framkvæmdarvaldinu fyrir hönd Alþingis. Ef Alþingi treystir ekki sínum eigin stofnunum lengur er illa komið.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra og varðar hún áform ráðuneytisins um að sameina heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu alla undir einn hatt. Mér var kunnugt um þessar hugmyndir í febrúar sl. Ég átti fund með hæstv. heilbrigðisráðherra þann 22. febrúar og ég skildi niðurstöðu þess fundar á þann veg að hér væri um hugmyndir að ræða, áform sem ekki væru niðurnjörvuð eða niðurnegld. Á sama hátt hafa fulltrúar bæjarfélaganna Hafnarfjarðar og Garðabæjar lýst yfir efasemdum og raunar andstöðu við þessi áform, enda fæ ég ekki séð að neina nauðsyn beri til að ganga þessa vegferð. Í fyrsta lagi mun það lengja leiðslur milli heimamanna, ráðuneytis og heilsuverndarstöðva væntanlega. Sú nærþjónusta sem heilsugæslan er svo sannarlega verður því varla jafnbeinskeytt eftir. Aukinheldur vil ég nefna að heimilishjálp og öldrunarþjónusta sem er nátengd starfsemi heilsugæslustöðva verður ekki tengd með sama hætti og fyrr, þ.e. þjónusta heimamanna viðkomandi sveitarfélaga. Í þriðja lagi vil ég nefna, herra forseti, að þessar hugmyndir ganga þvert á fyrri hugmyndir og raunar fyrri yfirlýsingar heilbrigðisráðherra sjálfs í þá veru að að því beri að stefna að færa heilsugæsluna heim í hérað á nýjan leik. Ég hef ekki heyrt betur í þessum sal en að það sé góð stemmning fyrir þeirri hugmynd að stefna í þá áttina. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ekki megi ganga út frá því sem gefnu að hann muni ekki knýja þessar hugmyndir, þessi áform, fram gegn eindregnum vilja heimamanna, heldur hefja viðræður við aðila um það með hvaða hætti megi þróa og efla heilsugæsluna á hverja lund sem er.

Herra forseti. Undanfarin missiri höfum við í heilbrigðisráðuneytinu verið að skoða skipulag heilbrigðisþjónustunnar á landsvísu. Fram hafa farið nokkrar sameiningar sem hafa reynst vel og sú síðasta á Suðurlandi. Við höfum sett fram hugmyndir um það að sameina heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, eins og hv. þingmaður segir. Við höfum í sjálfu sér getað gefið út ákvörðun um það en ég taldi rétt að við settum fram þessar hugmyndir, ræddum þær og kynntum fyrir sveitarstjórnum á höfuðborgarsvæðinu og starfsfólki heilsugæslunnar. Þau skoðanaskipti hafa farið fram undanfarið. Við höfum sett fram okkar rök og þau hafa sett fram sín. Það er óttast að þetta lengi leiðslur, eins og hv. þingmaður sagði. Ég held að það sé ástæðulaus ótti. Það er ekki ætlunin að þjónusta heilsugæslunnar breytist í sjálfu sér neitt við þetta, nema sameinuð heilsugæsla hefur tækifæri til að taka myndarlegar á stærri verkefnum. Nærþjónusta og heimilishjálp ættu að geta gengið fram með sama hætti. Við munum skiptast á skoðunum um þetta og fara yfir málið. Eins og ég sagði vildi ég vinna þannig að þessu. Það er engin stefnubreyting af minni hálfu varðandi sveitarfélögin, heilsugæsluna og öldrunarþjónustuna. Ef menn eru tilbúnir að fara í það á landsvísu erum við tilbúin til þess. Ég sé ekki sólarmerki um að mikil hreyfing sé á því máli um þessar mundir en við erum tilbúin 

Herra forseti. Ég fagna skýrri og afdráttarlausri yfirlýsingu hæstv. ráðherra í þá veru að hér hafi hann fyrst og síðast verið að hreyfa hugmyndum, og hans ráðuneyti, og að ekki verði haldið áfram með þetta mál í fullri andstöðu við heimamenn. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta drengskaparbragð sem ég vissi að hann mundi lýsa yfir. Ég ætla ekki að setja á efnislegar umræður um málið að öðru leyti. Ég vil bara segja að ég hef ekki fest hendur á það með hvaða hætti, þar sem um er að ræða 170 þús. manns á þessu svæði, verði hægt að tengja betur nærþjónustu með því að setja þetta allt undir hatt Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík. Ég fæ það ekki séð. Ég fæ heldur ekki séð hvernig á að spara peninga í þessum efnum. En það er seinni tíma mál og ég vænti þess að hæstv. ráðherra ræði þau mál við heimamenn áfram, þreifi á þessu um eitthvert skeið og komist að skynsamlegri niðurstöðu. Það verður með öðrum orðum ekki knúð fram með ráðherratilskipun, ákvörðun sem gangi í berhögg við heimamenn. Fyrir það þakka ég hæstv. ráðherra Jóni Kristjánssyni hjartanlega.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð en ég endurtek að auðvitað hefði ég getað gefið út reglugerð um þetta mál. Sveitarfélögin taka ekki lengur beinan þátt í heilsugæslunni. Ég hef ekki viljað vinna þannig og ég hef viljað skiptast á skoðunum. Við höfum viljað fara yfir þetta mál þannig að það liggi alveg ljóst fyrir. Við erum í þeirri vinnu þessa dagana. Ég vona að það verði skilningur á þessu, en ég get ekkert sagt um það á þessu stigi hvernig málinu lyktar. Ég vona að við getum komist að sameiginlegri niðurstöðu um þetta mál þegar allar skýringar eru komnar fram í því.

Hæstv. forseti. Umræða um sölu Símans hefur verið ansi fyrirferðarmikil í þjóðfélaginu að undanförnu eins og við hv. þingmenn heyrðum m.a. hér áðan. Við þessa fyrirhuguðu sölu munu losna milljarðatugir, fjármunir sem hafa verið bundnir í þessu fyrirtæki í áratugi. Þessir fjármunir verða nýttir, eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra áðan, í þágu þjóðarinnar. Að teknu tilliti til þessa ber stjórnvöldum að hámarka söluandvirði Símans og því hefur hæstv. ríkisstjórn farið eftir ráðleggingum Morgans Stanleys um að selja fyrirtækið í heilu lagi því það þjónar hagsmunum almennings hvað best. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan verður andvirðinu varið m.a. til þess að bæta hagsmuni almennings, bæta stöðu ríkissjóðs sem mun svo verða í framtíðinni betur í stakk búinn til að standa undir velferðarþjóðfélagi okkar. Það er óumdeilt að minnkandi skuldir ríkissjóðs í tíð núverandi ríkisstjórnar eru fjármunir framtíðarinnar. Við verjum í dag miklu minni fjármunum í vaxtagjöld af skuldum ríkissjóðs en fyrir tíu árum, og þá fjármuni er hægt að nota til brýnni verkefna um ókomna tíð. 
             Hæstv. forseti. Ég vil þó gefa mér í ljósi þess að Síminn muni skila þjóðarbúinu milljarðatugum, ef af sölu hans verður, að einhverjum fjármunum verði varið til einhverra brýnna verkefna í þágu almennings. Í ljósi mikillar umræðu um samgöngumál sem nú á sér stað í þjóðfélaginu vil ég spyrja hæstv. forætisráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að verja hluta af söluandvirði Símans t.d. í uppbyggingu mikilvægra samgöngumannvirkja hér á landi. Ef svo er, þá hverra?

Herra forseti. Í því ferli sem nú er farið af stað er gert ráð fyrir því að sölu Símans ljúki í júlímánuði. Hugsanlega gæti það dregist eitthvað fram í ágúst. Það er ekki fyrr en að því loknu sem vitað er hvað fæst fyrir þetta fyrirtæki. Það liggur þó alveg ljóst fyrir að það mun auka möguleika ríkisins til að ráðast í mörg verkefni sem við hefðum annars ekki getað farið í. Þar kemur vissulega margt til greina. Það hefur verið rætt um það. Það er síðan meiri hlutans á Alþingi, og Alþingis ef meiri hluti um það myndast, að ráðstafa þessum tekjum, fyrst og fremst til að styrkja stöðu ríkisins en líka hugsanlega til að ráðast í tiltekin verkefni. Við getum farið í meiri fjárfestingar, sérstaklega á árunum 2007 og 2008. Það er að sjálfsögðu Alþingis að taka ákvörðun um það. Mörg verkefni hafa verið nefnd í þessu sambandi. Það liggur fyrir að það er mikill áhugi hér á Alþingi hjá hv. alþingismönnum að ráðast í mörg samgöngumannvirki sem ekki eru á vegáætlun. Það er sjálfsagt að fara í það. Það hefur komið skýrt fram að við þurfum að fara í Sundabraut og fjármagna hana sérstaklega og auðvitað kemur til greina að ráðstafa hluta af tekjum sem koma vegna þessa í slíkt verkefni. Það kemur til greina, en til þess þurfum við að taka afstöðu þegar þar að kemur. Fyrst er að ganga frá þessari sölu og að alþingismenn hafi úthald í það að fá sem mest verð fyrir þetta mikilvæga fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir það svar að hann telji það koma til greina að verja hluta af söluandvirði Símans til Sundabrautar. Sundabrautin er trúlega eitt brýnasta verkefni í samgöngumálum Íslendinga í dag. Því miður er ekki búið að klára endanlega hönnunarvinnu við verkið en það er mjög brýnt að fjármunir séu til staðar til að fara í þessa framkvæmd. Hún varðar ekki eingöngu hagsmuni höfuðborgarbúa. Hér er um mikið landsbyggðarmál að ræða, málefni sem hefur verið í mikilli umræðu í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að beita sér fyrir því að ef af sölu Símans verður - sem ég vona svo innilega - muni hluti af söluandvirði hans fara til að byggja Sundabraut. Það er mjög mikilvægt mál fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins og íbúa landsbyggðarinnar og við ættum öll að geta sammælst um ágæti þeirrar framkvæmdar. 
            

Virðulegi forseti. Þann 4. apríl sl. var til umræðu á Alþingi Gallup-könnun á viðhorfi til álvers. Í máli hæstv. iðnaðarráðherra kom fram að fólk var spurt á þremur svæðum á Norðurlandi, þ.e. í Skagafirði, á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu og Húsavík og Þingeyjarsýslu, um viðhorf sitt. Það kom einnig fram í máli hæstv. ráðherra að könnun af þessu tagi kostaði lítilræði og í því skyni vil ég spyrja hæstv. ráðherra Valgerði Sverrisdóttur hvort hún muni beita sér fyrir því að sams konar kannanir um viðhorf almennings til álvers verði gerðar í Suðurkjördæmi.

Hæstv. forseti. Já, það fór fram könnun á Norðurlandi í sambandi við hugsanlega uppbyggingu stóriðju, og þá er það álver sem verið er að ræða um. Ég lét það koma hér fram að þetta væri ekki mjög kostnaðarsamt, það er rétt haft eftir hjá hv. þingmanni. Könnunin skipti máli fyrir umræðuna. Það er ekki þar með sagt að niðurstaða könnunarinnar skipti öllu máli en hún er þó a.m.k. innlegg í þá umræðu sem fer fram á Norðurlandi í sambandi við uppbyggingu áliðnaðar. Fyrirtæki hafa gefið sig fram sem eru áhugasöm um það að fjárfesta í álveri á Norðurlandi og þess vegna erum við að fjalla um Norðurland. Ef slíkt hið sama kæmi upp um önnur landsvæði er ekkert því til fyrirstöðu að fara í sambærilega könnun á þeim svæðum. Þar sem þetta er raunverulegur kostur í dag, þó að þetta sé ekki hlutur sem er að gerast alveg á næstu árum, varð þetta niðurstaðan í sambandi við Norðurland. Ég trúi ekki að hv. þingmaður sé að gagnrýna það að fólkið í landinu sé spurt um álit í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Síður en svo. Þessi fyrirspurn mín kemur ekki fram í gagnrýnisformi, heldur er málið þetta: Hverjir eiga að ráða staðsetningu næsta álvers á Íslandi? Eiga það að vera athafnamenn frá Bandaríkjunum eða annars staðar að úr heiminum eða eigum það að vera við, Íslendingar sjálfir? Það sem hefur verið að gerast á Reykjanesi undanfarin missiri er til að mynda að útlit er fyrir að fyrirhuguð stálpípuverksmiðja sem samflokksmenn hæstv. ráðherra hafa verið að tala um undanfarnar vikur og mánuði verði ekki að veruleika. Enn fremur má minnast þess að í Suðurkjördæmi er einhver almesta orkuframleiðsla í landinu en enginn orkufrekur iðnaður. Á Reykjanesi erum við með öfluga stórskipahöfn sem er illa nýtt í dag. Því er eðlilegt að þessi umræða komist á það stig sem ég er að reyna að koma henni á. Ég spyr því hæstv. ráðherra aftur hvort hún muni beita sér fyrir því að sá kostur verði skoðaður alvarlega í framtíðinni að næsta álver á Íslandi verði í Suðurkjördæminu.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður geri óþarflega mikið úr mínu valdi með því að telja að ég ákveði hvar næsta álver verði sett niður. Það er ekki þannig. Fjárfestirinn ákveður það og þar skiptir orkuverð lykilmáli. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á þeim tíma sem virkjanaframkvæmdir fara fram á Suðurlandi, á Þjórsár-/Tungnaársvæðinu, er það vegna álvers í Straumsvík. Ég kann ekki að fara yfir þá sögu en ég býst við að Suðurlandið sé ekkert sérstaklega sterkt hvað varðar góðar hafnir og það geti hafa skipt einhverju þar um. Ég vil bara ítreka það að ég horfi jákvæðum augum á allar þær hugmyndir sem koma upp í sambandi við uppbyggingu atvinnulífsins og nýja kosti í þeim efnum og það á við um álver eins og annað. Guði sé lof kemur samt mjög margt annað til greina.

Það er alveg rétt að það er ekki mikið um stórskipahafnir á Suðurlandi en ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi kynnt sér Reykjanesið og til að mynda skoðað Helguvíkurhöfn þar syðra, enda er hún ansi stór og mikil, búin þeim kostum að geta tekið á móti stórum skipum og er í þessu kjördæmi. Mér er líka spurn hvort sveitarfélögin á þessum svæðum hafi sett sig í samband við hæstv. ráðherra um sömu mál, hvort þau hafi sýnt þann metnað í verki að koma að máli við ráðherra og athuga möguleika á uppbyggingu álversiðnaðar á svæðinu.

Hæstv. forseti. Mér er kunnugt um að Samband sveitarfélaga á Suðurlandi hefur efnt til samstarfs í sambandi við atvinnuuppbyggingu og þá ekki síst stóriðju. Það er tiltölulega nýskeð þannig að það er ekki hægt að segja að það sé komið á formlegt samband við ráðuneytið í framhaldi af því. Engu að síður efast ég ekki um að það verði. Af því að hv. þingmaður nefndi Helguvík er það alveg rétt sem fram kemur hjá honum að þar er búið að útbúa gríðarlega áhugavert svæði fyrir atvinnurekstur. Það er mjög dapurlegt ef ekki verður af þeirri stálpípuframleiðslu sem reiknað hafði verið með sem ég held að ekki sé endanlega búið að afskrifa. Það er vissulega mál sem iðnaðarráðuneytið kom að með sveitarfélögum á Suðurnesjum. Við reynum alltaf að leggja okkur fram þegar einhverjar nýjungar eru í boði en stundum fer það ekki eins og áform eru uppi um og það er náttúrlega verra. Ég ítreka bara að við erum alltaf reiðubúin að taka vel á móti góðum málum.

Virðulegi forseti. Einn er sá málaflokkur sem ég held að þingheimur geti alveg verið sammála um að sé mjög mikilvægur og hefur nokkuð verið í umræðunni í tengslum við umræðu um samgönguáætlun en það eru umferðaröryggismál. Mig langaði til að spyrja hæstv. samgönguráðherra tveggja spurninga í tengslum við þau. Annars vegar vil ég spyrja hann út í EuroRAP-verkefnið, vegrýmisverkefnið, hver staða þess sé á Íslandi, hvort samgönguráðherra hafi áhuga á að skoða það, hvort það hafi verið gert innan ráðuneytisins, hver staða þess verkefnis sé og nálgun ráðherrans hvað það varðar. Til upplýsingar fyrir þingheim er EuroRAP verkefni sem farið var af stað með árið 2000 og hefur núna verið tekið upp í mjög mörgum löndum í Evrópu. Það er samstarfsverkefni margra aðila sem hafa það að markmiði að bæta umferðaröryggi eftir ákveðnum aðferðum sem of langt mál er að fara í gegnum í þessari stuttu fyrirspurn. En í stuttu máli hefur gengið afskaplega vel í öðrum löndum og engin ástæða er til að ætla annað en að það sama gæti átt við hér á landi. Síðan vildi ég líka spyrja hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, þeirrar spurningar hvort árangur sé talinn hafa náðst með störfum rannsóknarnefndar umferðarslysa á liðnum árum, og hvernig sér ráðherra fyrir sér að vinna að umferðaröryggismálum þróist á næstu árum?

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns varðandi svokallað EuroRAP-verkefni er þess að geta að þar er um að ræða sérstakar aðgerðir til að meta ástand þjóðvegakerfisins út frá umferðaröryggisþáttum. Aðilar á Íslandi hafa sýnt þessu mikinn áhuga og það er rétt að upplýsa það hér að ég hef falið Umferðarstofu að vinna að þessu máli í samstarfi við þá aðila sem hafa lýst sig viljuga til að koma að þessum verkefnum. Ég tel að það sé mjög af hinu góða að ganga til slíks samstarfs og það hefur gefið góðan árangur í öðrum löndum. Partur af öllum þessum aðgerðum er auðvitað það sem kemur fram í samgönguáætlun, að leggja upp með aðgerðir til að bæta verstu kafla þjóðvegakerfisins. Þetta kerfi getur gengið mjög vel út á það verkefni og verið í tengslum við það en það er sem sagt Umferðarstofa sem hefur fengið verkefnið að vinna að því máli. Hvað varðar árangur af störfum rannsóknarnefndar umferðarslysa fer ekki á milli mála að það er geysilega mikilvægt fyrir okkur að rannsaka umferðarslys, ekki síður en flugslys og sjóslys, læra af þeirri hörðu reynslu sem fylgir slysum og leggja á ráðin um endurbætur á öllum sviðum að fengnum upplýsingum um slysin. Rannsóknarnefndin hefur unnið að þessu og nú er að renna upp ný tíð með lögum sem taka gildi um næstu áramót, lögum um rannsóknir umferðarslysa. Það er fyrsta löggjöfin sem sérstaklega fjallar um þá þætti og ég bind miklar vonir við það starf sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör. Ég held að þetta sé eitt af næstu stóru verkefnum í samgöngumálum. Það eru náttúrlega mörg verkefni en ég lít svo á að við séum komin á þann þáttinn að við þurfum að fara sérstaklega að huga að umferðaröryggismálum. Við höfum á undanförnum árum verið mjög mikið að koma bundnu slitlagi á þjóðvegi landsins sem auðvitað er mjög þarft. Við vorum mörgum árum á eftir öðrum þjóðum til margra áratuga. Það er svo sem að færast í betra horf en næstu verkefni hljóta að vera á þessu sviði, að huga að umferðaröryggismálum. Ég fagna því og met það svo að hæstv. ráðherra hafi verið að lýsa því hér yfir að menn fari af fullum krafti í þetta EuroRAP-verkefni sem er samstarfsverkefni 21 bifreiðaeigendafélags í Evrópu. Sá aðili sem er með málið á Íslandi er FÍB. Á sama hátt sjáum við öflugt starf í rannsóknarnefnd umferðarslysa sem er eðli málsins samkvæmt mjög mikilvæg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þær ábendingar sem fram komu í fyrirspurn hans sem vekja auðvitað rækilega athygli á því hversu mikilvægt það er fyrir okkur að fá alla aðila saman að einu borði til að vinna að þessum umferðaröryggismálum. FÍB hefur svo sannarlega lagt sitt fram í þeim efnum. Umræður um umferðaröryggismálin eru nauðsynlegar. Ég vil bara ítreka og undirstrika það sem ég sagði fyrr, ég bind miklar vonir bæði við þetta EuroRAP-verkefni og það samstarf við alla aðila og ekki síður það starf sem á vegum rannsóknarnefndar umferðarslysa á að fara fram í framtíðinni. Það verður að sjálfsögðu liður í því að auðvelda Vegagerðinni og Umferðarstofu það mikilvæga verkefni að auka umferðaröryggi á þjóðvegum landsins, ekki síður en í gatnakerfi þéttbýlisins.

Ég vil láta þess getið að gert er ráð fyrir því að starfsáætlun þingsins verði breytt á þann veg að nefndafundir verði á föstudag í þessari viku og mánudag í næstu viku en ég mun hitta formenn þingflokka á miðvikudag til að ræða frekar um fundatilhögun í næstu viku.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 60/1998, um loftferðir. Með frumvarpi þessu til laga um breytingu á loftferðalögum, nr. 60/1998, er lagt til að innleiddar verði í íslenskan rétt ýmsar Evrópureglur á sviði flugverndar og flugöryggis. Hér höldum við áfram á þeirri braut sem við höfum sett okkur, þ.e. að setja öryggi flugsamgangna ávallt í fyrsta sæti. Frumvarp þetta var samið af starfshópi á vegum samgönguráðuneytisins með fulltrúum ráðuneytisins og Flugmálastjórnar Íslands. Ráðuneytið leitaði umsagnar fjölmargra aðila, og var að nokkru leyti tekið tillit til þeirra. Þá var leitað umsagnar ráðgjafarnefndar um opinberar eftirlitsreglur sem telur að breytingarnar séu í fullu samræmi við viðeigandi kröfur og lög og reglur um opinbert eftirlit. Alþingi hefur þegar samþykkt aðild að Flugöryggisstofnun Evrópu. Með þátttökunni í stofnuninni er annars vegar stigið mikilvægt skref í átt að auknu flugöryggi hér á landi og hins vegar greiðir hún fyrir öllum samskiptum við flugmálayfirvöld í Evrópu sem styrkir hina miklu útrás íslenskra flugrekenda. Í frumvarpinu verða ítarlegri reglur varðandi aðild Íslands og innleiðingu á reglugerðum ESB um stofnunina. Annar mikilvægur þáttur sem vikið er að í frumvarpinu og lýtur að öryggi er ákvæði um tilkynningarskyldu flugatvika og meðferð þeirra. Gert er ráð fyrir því að söfnun og miðlun upplýsinga milli landa á þessu sviði eigi eftir að auðvelda greiningu á öryggisvandamálum áður en þau leiða til slysa, og breytingar á refsiákvæðum laganna munu gera þann þátt virkari. Með þessu verði stigið mikilvægt skref í forvörnum og Íslendingar skipa sér í fremstu röð þjóða hvað þetta varðar. Annar grunnþáttur sem tengist öryggi flugs og tekið er á í frumvarpinu lýtur að flugverndarmálum en stöðugt er unnið að innleiðingu á alþjóðlegum reglum á því sviði hér á landi. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera ítarlegri grein fyrir einstökum breytingum sem fyrirhugaðar eru með frumvarpinu. 1. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu taka mið af breytingum sem orðið hafa á flugmálum innan Evrópu með stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu, EASA. Meginhlutverk stofnunarinnar er að vinna að auknu flugöryggi í Evrópu og tryggja samræmdar öryggiskröfur í flugi á svæðinu. Stofnunin yfirtekur ýmis verkefni, bæði lagalegs og tæknilegs eðlis, sem hafa verið í höndum Flugöryggissamtaka flugmálastjórna Evrópu (JAA). Stofnuninni hefur einnig verið falið að sjá um hluta af þeim verkefnum flugmálastjórna á EES sem lúta að útgáfu og viðurkenningum á tegundarskírteinum flugvéla og íhluta þeirra. Það er ljóst að flugöryggisstofnunin mun hafa gríðarleg áhrif á þróun flugöryggismála í Evrópu. 2. Frumvarpið gerir ráð fyrir breyttum reglum um tilkynningarskyldu í almenningsflugi og innleiðingu á tilskipun ESB á því sviði. Auk þess er hér lagt til að refsiákvæðum laganna verði breytt þannig að þeim sem tilkynna um flugatvik frá eðlilegri starfsemi verði ekki refsað þó að reglur hafi verið brotnar að öðrum skilyrðum uppfylltum. Unnið er að samræmingu á reglum á þessu sviði í Evrópu og verið að taka upp samræmt kerfi skráningar auk upplýsingaskipta um atvik og orsakavalda óhappa. Nauðsynlegt er að miðla upplýsingum milli ríkja um þessi mál þar sem orsök slysa í einu ríki getur verið óþekkt í öðru. Flugið hefur algera sérstöðu gagnvart öðrum samgönguþáttum hvað varðar rannsóknir slysa og fyrirbyggjandi aðgerðir og þar hefur náðst verulegur árangur í lækkun slysatíðni. Meginmarkmið nýju tilskipunarinnar og frumvarps þessa sem og rannsókna á flugslysum og flugatvikum er að auka flugöryggið. Í þessu skyni er mikilvægt að tilkynna um öll frávik frá eðlilegri flugstarfsemi. Alþjóðaflugmálastjórnin hefur lagt á þetta áherslu. Það er einnig viðurkennd staðreynd að verulega hefur skort á að öll flugatvik hafi verið tilkynnt. Ekki er ástæða til að ætla að því sé öðruvísi farið hér á landi en erlendis. Í frumvarpinu er því lagt til að þau atvik sem eru tilkynnt í samræmi við þessi ákvæði leysi tilkynnanda undan refsiábyrgð að uppfylltum öðrum skilyrðum. Þetta er mjög mikilvægur þáttur í því að tryggja að upplýsingar um brotalamir á þessu sviði komi fram. Með þessu erum við að feta í fótspor Dana en reynsla þeirra af sams konar breytingu hefur verið góð. Ég vil geta þess hér að við samningu þessara ákvæða var haft sérstakt samráð við flugrekendur og hagsmunafélag flugmanna, flugumferðarstjóra og flugvirkja sem varðar þetta mál miklu. Jafnframt er gert ráð fyrir að allar tilkynningar séu vistaðar í sérstökum gagnagrunni og að ríki innan EES geti skipst á upplýsingum um atvik og orsakir. Þannig er lagður grunnur að miðlun upplýsinga sem hugsanlega geta komið í veg fyrir frekari slys eða óhöpp. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er fyrst og fremst verið að leggja áherslu á forvarnir en með tilkynningum, úrvinnslu þeirra og miðlun upplýsinga milli flugöryggisstofnana innan Evrópu er lagður öflugur grunnur að þessum þætti auk þess sem lögð er áhersla á vernd upplýsinga sem safnað er með þessum hætti. 3. Með frumvarpi þessu verður stigið skref í innleiðingu á reglugerðum ESB um samevrópska loftrýmið sem gerir m.a. kröfu um að flugleiðsöguþjónusta skuli leyfisskyld í samræmi við alþjóðlegar reglur og staðla. Því fylgir einnig krafa um aðskilnað þjónustu og eftirlits. Með væntanlegri aðild Íslands að samevrópska loftrýminu verða m.a. innleiddar á Evrópusvæðinu sameiginlegar reglur um flugleiðsöguþjónustu og skírteini flugumferðarstjóra. Með þessu er tekist á við ýmsar lagahindrandir sem hafa haft áhrif á þróun flugumferðar og möguleika flugleiðsöguþjónustunnar til að takast á við framtíðarkröfur. Endurskipulagning loftrýmis er gerð möguleg út frá flæði flugumferðar frekar en landamærum ríkja jafnframt því sem þeim er ætlað að auka öryggi og bæta afköst og hagkvæmni flugstjórnarkerfisins í Evrópu. Þá er einnig leitast við að koma upp einsleitu kerfi varðandi tæknibúnað og verklag sem mun auka öryggi og hagkvæmni á þessu sviði. 4. Alþjóðaflugmálastjórnin og Evrópusambandið hafa tekið flugverndarmál upp á arma sína og hafa lagt mikla áherslu á þessi mál eftir atburðina 11. september 2001. Gefnar hafa verið út sjö EB-reglugerðir vegna málaflokksins og unnið er að innleiðingu á þessum reglugerðum hér á landi. Vegna þessa er m.a. nauðsynlegt að taka upp ítarlegri ákvæði og heimildir inn í þessa grein loftferðalaganna. Með breytingunni er aðallega verið að skjóta fleiri lagastoðum undir Evrópureglugerðir um flugvernd sem Ísland hefur skuldbundið sig til að taka upp. Þá er nauðsynlegt að hafa skýrar lagaheimildir til ýmiss konar aðgerða er tengjast flugvernd sem bæði þrengja að almennum réttindum borgaranna og leggja kvaðir á fyrirtæki. 5. Í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september 2001 hefur allt eftirlit með flugi verið stóreflt. Stjórnvöld um allan heim hafa brugðist við þeirri vá sem af hryðjuverkum stafar. Stjórnvöld í Bandaríkjunum hafa ítrekað gefið út viðvaranir vegna ógnananna sem þau hafa talið beinast að sér. Jafnframt hafa komið fram kröfur frá þeim um að vopnaðir verðir séu um borð í flugvélum sem fljúga til Bandaríkjanna. Ljóst er að sú krafa er mjög umdeild og að mörg ríkin, flugrekendur og hagsmunafélög flugmanna eru mjög andsnúin henni. Það breytir ekki þeirri staðreynd að verði flugfélag ekki við kröfu um vopnaða verði um borð fá þau ekki heimild til flugs til Bandaríkjanna. Ítrekað hefur t.d. verið fellt niður flug frá Bretlandi vegna kröfu þess efnis. Ísland hefur öflugri flugsamgöngur til Bandaríkjanna en velflest ríki Evrópu vegna sterkrar stöðu Icelandairs á þessum markaði. Ef krafa um vopnaða verði kemur fram og stendur í einhvern tíma er ljóst að það mundi hafa alvarlegar afleiðingar fyrir samgöngur héðan til Bandaríkjanna. Nauðsynlegt er að hægt sé að bregðast við því ef ekki eru önnur úrræði tæk til að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Ef til þess kemur þarf að liggja fyrir skýr lagaheimild. Breyting sú sem hér er lögð til miðar að því að leggja grunn að slíkri heimild. Nauðsynlegt er að hafa í huga að ákvæðið er hugsað sem þrautalending sem er háð mjög ströngum skilyrðum ef aðrar leiðir reynast ekki færar. Þannig eru eftirfarandi fyrirvarar um beitingu ákvæðisins: Samgönguráðherra leggur sjálfstætt mat á beitingu ákvæðisins. Til þess þurfa að vera brýnar ástæður. Beiðni verður að hafa borist frá íslenskum flugrekanda vegna þessa. Sú krafa þarf að vera til komin vegna kröfu erlends ríkis. Dómsmálaráðherra þarf að mæla með því. Utanríkisráðherra þarf að mæla með því. Það er að sjálfsögðu von mín að ekki þurfi til þess að koma að ákvæðinu verði beitt. 6. Að lokum eru lagðar til nokkrar breytingar á gildandi lögum sem miða að bættri og einfaldari stjórnsýslu í samræmi við almenna stefnu ráðuneytisins á því sviði. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir sem hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir skírskotar, eins og ráðherrann kom inn á í framsögu sinni, til sviðs breyttra reglna sem lúta að öryggismálum bæði í flugi og á flugvöllum. Sjálfsagt er á ýmsan hátt eðlilegt og rétt að við fylgjum evrópskum eða alþjóðlegum reglum hvað það varðar og náttúrlega óhjákvæmilegt annað í millilandaflugi. Hins vegar hljótum við líka að verða að horfa til hófs í þeim efnum, sérstaklega hvað innanlandsflug varðar. Aukinn kostnaður í þessu eftirliti og þessum reglum hlýtur óneitanlega líka að hafa áhrif á verðlagið á þjónustunni - og hana borga neytendur. Við verðum þá að huga að þeirri forgangsröðun sem við erum með varðandi öryggiskröfur, hvar þær koma niður, hvernig, bæði á einstökum flugvöllum og t.d. á farþegum. Við megum ekki setja þær reglur að við skerðum möguleika flugsins innan lands. Ég er ekki að segja að það sé gert hér en í öllu þessu fári út af öryggismálum er engu að síður mikilvægt að hafa þetta allt saman í huga. Það eru nokkur atriði sem ég vildi gera að umtalsefni og spyrja um. Í fyrsta lagi: Er það ekki rétt hjá mér að hér sé verið að tala um algildar reglur, reglur sem gilda bæði um flugferðir og flugþjónustu innan lands og líka í millilandaflugi? Það má vel vera að ég hafi ekki alveg skilið til fulls hvort það séu sértækar reglur í millilandafluginu og aðrar í innanlandsfluginu og hvort einhverjir þættir þeirra laga sem lúta að breytingu á lögum um loftferðir lúti bara að öðru hvoru, millilandafluginu eða innanlandsfluginu. Ég hefði gjarnan viljað fá það skýrt. Sé munur á, hvaða munur er þá á reglum gagnvart innanlandsflugi eða utanlandsflugi ef um það er að ræða? Séu þetta hins vegar reglur sem gilda um alla flugvelli, alla flugþjónustu, innan lands líka, hvaða kostnað erum við þá að tala um að geti orðið varðandi flugþjónustuna sem fer út í verðlagið og neytendur verða að borga? Í umsögn fjármálaráðuneytisins um kostnaðinn er bara talað um gagnagrunninn sem slíkan þar sem segir: „Kostnaðurinn við gagnagrunninn er áætlaður 4 milljónir króna á ári sem eru laun hjá einum nýjum starfsmanni.“ Einnig er talað um kostnað við þessar auknu kröfur sem fellur þá væntanlega á ríkið. Eftirlitið er áætlað 15 millj. kr. þannig að samtals er verið að tala um að það geti orðið um 19 millj. kr. í kostnaðarauka á ári fyrir ríkið. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé allur kostnaðurinn, eða er einhver annar kostnaður utan við þetta sem gert er ráð fyrir að farþegar og flutningur beri til viðbótar við þessar 19 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að kostnaður ríkisins aukist? Í niðurlagsorðum fjármálaráðuneytisins stendur: „Að mati fjármálaráðuneytisins á kostnaðurinn að rúmast innan fjárheimilda samgönguráðuneytisins, þ.e. þessar 19 milljónir króna.“ Ég vil bara gefa hæstv. ráðherra færi á að segja okkur hvar þær 19 millj. kr. eru geymdar hjá samgönguráðuneytinu eða hvort gert hafi verið ráð fyrir þessu í fjárlögum þessa árs. Það má vel vera. Flugvellirnir eru flokkaðir niður hjá okkur í áætlunarflugvelli og aðra flugvelli, og þeir eru flokkaðir niður í flugvelli í grunnneti og utan grunnnets. Síðan eru aðrir flugvellir og lendingarstaðir utan grunnnets. Ég hefði gjarnan viljað heyra hjá hæstv. ráðherra hvaða áhrif þessar reglur sem hér er verið að setja hafa á hina einstöku flugvelli. Það er verið að auka kröfur, öryggi og eftirlit. Hvaða áhrif hefur þetta á stöðu hinna einstöku flugvalla? Eru þeir nú þegar í stakk búnir til að taka á móti þessum kröfum ef lögin gera þær til þeirra? Ef svo er ekki, hvað kostar þetta þá í auknum endurbótum á flugvöllum og auknum rekstrarkostnaði einstakra flugvalla, ef um það yrði að ræða? Þetta er öryggismál sem lýtur að öllu flugi. Ráðherra getur með tilskipunum og reglugerðum aukið vægi þessara laga eða fjölgað flugvöllum og verkefnum sem falla undir þau og þá veltir maður fyrir sér stöðu þeirra flugvalla sem eru utan grunnnetsins, hvernig þeir falla undir þetta herta öryggiseftirlit. Í 9. gr. er fjallað um hergögn og hergagnaflutninga og ég get alveg tekið undir það sem stendur í greininni, að hergögn megi eigi flytja í loftförum án leyfis samgönguráðherra. Ég vildi helst að sagt væri að þau mætti bara ekki flytja í íslenskum loftförum, ég teldi það eðlilegast og það væri í samræmi við íslenskar hefðir og íslenskar venjur að við værum ekkert að opna á möguleika á flutninga á hergögnum í íslenskum loftförum, hvort sem það væri með eða án vilja samgönguráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig er þetta núna? Eru einhver ákvæði núna sem banna hergagnaflutninga, nema þá með einhverjum afbrigðilegum aðstæðum eins og þegar íslenska ríkisstjórnin beitti sér fyrir hergagnaflutningum til Íraks eins og við munum? Þótti sumum það vera nokkurt brot á jafnvel íslenskum lögum að íslenskar flugvélar sem lutu íslenskri lögsögu skyldu vera notaðar til hergagnaflutninga fyrir önnur ríki. Það væri fróðlegt að heyra ráðherrann lýsa því hvernig hann ætlar að beita ákvæðunum um hergögn. Ég hefði viljað sjá að það væri bannað að flytja hergögn í íslenskum loftförum. Einnig spyr ég hvernig ráðherrann hyggist beita því ákvæði að samgönguráðherra setji fyrirmæli um hvað teljist hergögn og veiti almenna undanþágu frá ákvæðum þessarar greinar í samráði við dómsmálaráðherra. Hæstv. samgönguráðherra á að fara að skilgreina hvað teljist hergögn, og þá veltir maður fyrir sér hvaða forsendur ráðherrann ætli að hafa til að skilgreina þau. Ég ítreka aftur þá skoðun mína að miðað við þann skilning sem ég legg í „hergögn“ eigi að banna flutning hergagna í íslenskum loftförum. Einnig er kveðið á um að samgönguráðherra geti ákveðið að vopnaðir verðir séu um borð í íslensku loftfari í almenningsflugi enda séu til þess brýnar ástæður, beiðni hafi borist frá flugrekanda að kröfu erlends ríkis þess efnis og dómsmálaráðherra og utanríkisráðherra mæli með því. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að þetta ákvæði sé þarna inni þó að ég taki undir frómar óskir hæstv. ráðherra um að þessu ákvæði muni aldrei þurfa að beita í íslenskri fluglögsögu hjá okkur í íslenskum loftförum. Ég spyr: Verður það ekki alveg ófrávíkjanleg krafa að slíkir vopnaðir öryggisverðir verði undir íslenskri stjórn, það verði íslenskir öryggisverðir sem lúti íslenskum lögum, íslenskri ábyrgð og íslenskri forsjá, þannig að á engan hátt sé opnað á það að einstaka þjóðhöfðingjar eða erlend ríki geti farið að gera þá kröfu að þeirra vopnuðu verðir sem lúta annarra ríkja lögsögu fari að gæta öryggis í flugi í íslenskum flugvélum? Þarna er fullkomlega íslensk lögsaga á ferðinni og hún verður ekkert framseld, er það ekki öruggt? Varðandi hergögnin, maður áttar sig ekki alveg á lögsögu málsins, hvort þetta sé lögsaga yfir íslenskum flugvélum á íslensku fluglögsögusvæði, eða er þetta í íslenskum flugvélum hvar sem er í heiminum? Er þetta í öllum flugvélum sem fljúga í íslenskri lofthelgi og undir íslenskri flugumferðarstjórn? Til hvaða flugflota ná þessi lög og ákvæði eins og þau um hergagnaflutninga? Í 11. gr. er fjallað um að samgönguráðherra sé heimilt að setja frekari reglur um skilyrði til flugrekstrar, þar með taldar fjárhagskröfur sem gerðar eru til flugrekenda. Þetta atriði hefur nokkuð verið gagnrýnt af ýmsum flugrekstraraðilum vegna óskýrra krafna um fjárhag og fjárhagslega burði þannig að maður veltir fyrir sér hvort ráðherrann sé eitthvað að breyta þarna til frá því sem verið hefur varðandi fjárhagskröfur til flugrekenda. Einnig minnir mig að það hafi verið gagnrýnt að flugrekstrarleyfi hefur oft verið bundið til skamms tíma, kannski eins árs í senn, og síðan hafa flugrekstraraðilar þurft að endurnýja beiðnina um flugrekstrarleyfi og jafnframt leggja þá fram öll gögn um fjárhag sinn. Ég spyr ráðherrann - ég sé hvergi minnst á tímalengd rekstrarleyfisins, hvort við höfum átt að gefa það út til lengri tíma en eins árs, tveggja ára eða fimm ára - hvaða reglur munu gilda um það. Í 13. gr. er fjallað um heimild til að veita styrki til áætlunarflugs. Samgönguráðherra er heimilt að setja reglur um styrkveitingar til áætlunarflugs til jaðarsvæða eða á flugleiðum til flugvalla með litla umferð. Ég hygg að það sé bara hið besta mál að þessi heimild sé sett þarna eins og gert er. Ég tel reyndar mikilvægt að þetta sé inni því að eins og við vitum þjóna ýmsir flugvellir byggðum þar sem ekki er hægt að gera ráð fyrir því að greiðslur notendanna standi undir öllum flugrekstrinum. Þá er hægt að bjóða hann út með þeim hætti eins og við þekkjum að hefur verið gert t.d. til Gjögurs og Grímseyjar, svo að þessir tveir staðir séu nefndir. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að bæði Gjögurflugvöllur og reyndar Vopnafjarðarflugvöllur ættu að vera inni í grunnneti flugvalla. Þetta eru grunnsamgönguæðar viðkomandi byggða og séu þær inni í grunnnetinu er það skilgreining á vissri ábyrgð ríkisins á þjónustu við þessa flugvelli. Það gerir stöðu þeirra mun sterkari en ella þó að ég ætli ekki að gera því skóna að af hálfu ríkisins sé ætlunin að skerða þá þjónustu sem nú er við flugvelli eins og á Gjögri og Vopnafirði. Ég teldi þó eðlilegt að þeir væru inni í grunnneti flugvalla í sjálfu sér því að ekki eru stöðugar vetrarsamgöngur á landi til þessara staða. Þó að það komi þessu máli ekki beint við hefði ég samt viljað velta upp spurningum um aðra öryggisþætti á flugvöllunum og þjónustugetu, t.d. eldsneytisafgreiðslu. Við ræddum á sínum tíma bæði um eldsneytisafgreiðslu og eldsneytisverð á flugvöllum eins og Egilsstöðum, Höfn í Hornafirði og reyndar víðar en það hlýtur engu að síður að vera hluti af öryggiskerfi flugvalla og líka af þjónustuhlutverki þeirra að geta veitt með eðlilegum hætti eldsneyti á stórar vélar og án þess að það sé þá á einhverju ósamkeppnishæfu verði. Mig langar til að spyrja út í eldsneytisafgreiðsluna á þessum flugvöllum gagnvart bæði stærri og minni vélum. Hvaða öryggiskröfur og hvaða þjónustukröfur eru gerðar til þeirra hvað það varðar? Ég hef áður líka í tengslum við vegáætlun og vegalögin gert að umtalsefni stöðu veganna að flugvöllunum. Ég tel að ekki sé einangrað hægt að horfa á flugvellina sem slíka, heldur verði líka að horfa á nánasta umhverfi þeirra. Þó að flugvellir hafi verið lagðir niður sem áætlunarflugvellir gegna þeir engu að síður mikilvægu hlutverki sem þjónustuflugvellir til ferðaþjónustu, einkaflugs, sjúkraflugs o.s.frv. þannig að þeir flugvellir sem falla úr tölu áætlunarflugvalla gegna gríðarlega miklu hlutverki áfram. En þá vill svo til að vegirnir að þessum flugvöllum detta úr tölu þjóðvega við það að flugvöllurinn verður ekki áætlunarflugvöllur lengur. Vegirnir að slíkum flugvöllum verða allt í einu einskis manns vegir. Það er enginn sem í rauninni ber ábyrgð á þeim nema þá sé samið við einhvern um að vera veghaldari. Mér finnst þetta mjög óeðlilegt. Ég tel að vegirnir að flugvöllunum, hvort sem það eru áætlunarflugvellir eða aðrir þjónustuflugvellir, eigi að vera hluti af vegakerfi landsmanna og á ábyrgð Vegagerðarinnar sem slíkir. Ég tel þetta líka vera hluta af öryggismálum og þjónustukröfum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki beita sér fyrir því að endurskoða réttarstöðu veganna að flugvöllunum þannig að þó svo að flugvöllur fari úr tölu áætlunarflugvallar haldi völlurinn áfram gildi sínu og vegurinn að honum líka. Flugvöllur án vegar er í sjálfu sér enginn þjónustuflugvöllur. Þetta frumvarp kemur svo til samgöngunefndar og þar gefst tækifæri til að fara betur ofan í einstaka þætti þess en ég læt gott heita að sinni varðandi þetta mál. Ég ítreka að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum sem ég hef lagt fram um einstaka þætti sem þetta frumvarp felur í sér ef hann getur.

Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur fylgt úr hlaði breytingartillögum við loftferðalög sem aðallega eru um innleiðingu eða aðlögun að reglum Evrópusambandsins á sviði flugverndar og flugöryggismála auk annarra alþjóðlegra krafna á því sviði. Má segja að á mínum fyrsta þingdegi eftir hálfs mánaðar fjarveru vegna starfa í nefnd á vegum Alþingis erlendis - maður sem hefur m.a. setið í flugvél í 18 klukkustundir til að komast á áfangastað, ekki þó í einni ferð, eða tekið allt að 30 klukkustunda ferðalag, farið í gegnum þau öryggishlið og annað sem boðið er upp á - hafi ég töluverðan áhuga á flugöryggismálum og sé sammála því að þau séu samræmd og farið yfir þau eins og hér er verið að gera. Með öðrum orðum er ánægjulegt að Evrópusambandið skuli vera í fylkingarbrjósti við það að búa til samræmdar reglur fyrir hið evrópska svæði og eins að við séum að leiða þær í lög. Það er ánægjulegt vegna þess að ekki veitir af að auka flugvernd. Ýmsar fréttir berast mönnum af alls konar vá sem getur skapast í flugi, bæði vegna flugumsjónar og flugstjórnunar og þeirrar miklu flugumferðar sem er í háloftunum núna. Umferðin hefur aukist mjög mikið eins og hér er m.a. getið um, ef ég man rétt um allt að 50% síðasta áratug og áætlað að hún tvöfaldist til ársins 2020, þ.e. flugumferð bara á Evrópusvæðinu. Þá er auðvitað mjög mikilvægt að þetta sé samræmt. Við fyrstu yfirferð mína á því frumvarpi sem hæstv. ráðherra hefur flutt sé ég ekki annað en að við séum á góðri leið með því að taka upp þau ákvæði sem Flugöryggisstofnun Evrópu er að beita sér fyrir að samræma. Við samþykktum m.a. á Alþingi á síðasta ári að taka upp að það verði gert á þann hátt sem hér er lagt til. Ég hef ýmsa fyrirvara um einstök atriði sem eiga eftir að koma betur fram í hv. samgöngunefnd. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ég rek mig a.m.k. tvisvar sinnum á galla í frumvarpinu. Hér er t.d. vitnað í flugöryggismál, í tilkynningu um flugatvik er vitnað til 14. gr. sem er nú orðin 12. gr. þannig að ég ímynda mér að einhverju hafi verið samþjappað á einhverju stigi en þá gleymst að breyta þessu. Jafnframt er vitnað í lög um loftferðir frá 1988 en þau lög eru frá 1998. Þetta eru vonandi smámunir, virðulegi forseti. Ég vildi samt sem áður nefna það hérna vegna þess að það er frekar óvenjulegt að svona sé, en auðvitað er þetta bara smálagfæring sem þarf að gera og er ekki stórt mál. Villurnar eru í athugasemdunum við frumvarpið. Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, er þetta gert í framhaldi af vinnu starfshóps á vegum samgönguráðuneytis með fulltrúum Flugmálastjórnar. Við Íslendingar erum aðilar að Flugöryggisstofnun Evrópu, EASA eins og hæstv. ráðherra kaus að kalla þessa skammstöfun, sem kemur þá í staðinn fyrir Flugöryggissamtök flugmálastjórna Evrópu, JAA. Þetta er allt hið besta mál og er verið að vitna til og setja í lög okkar þessar samræmdu aðgerðir. Það eru þó nokkur atriði, virðulegi forseti, sem ég á örugglega eftir að fara betur yfir við þessa samræmingu á reglum sem töluverð vinna er við, meðal annars frá Evrópu, og setja inn í þetta samræmda kerfi. Eins og hér hefur líka komið fram er reiknað með að búa til samræmdan gagnagrunn sem Flugmálastjórn og aðrir sem láta sig flugöryggismál og flugmál varða geta farið í til að skoða atvik sem eiga sér stað í einu landi, hvort það sé eitthvað sem viðkomandi aðilar geta breytt hjá sér til að fyrirbyggja að slík óhöpp gerist. Þetta er auðvitað mjög mikilvægt atriði. Hér er líka fjallað um að það sé óheimilt að færa nöfn tilkynnenda í gagnagrunninn, þeirra sem tilkynna flugatvik, og að vinnuveitendum sé óheimilt að beita starfsmenn viðurlögum vegna slíkra tilkynninga. Þetta tel ég mjög mikilvæga vernd, virðulegi forseti, fyrir þá sem láta vita um svona atvik sem væntanlega verða til þess að flugöryggi eykst, atvik sem flugmenn eða starfsmenn flugumsjónar eða aðrir láta vita af. Það er mikilvægt að þeir hafi vernd fyrir því að vera ekki hreinlega reknir eða teknir á teppið fyrir að láta vita af svona atriðum. Auðvitað eigum við alltaf að vera á varðbergi. Það er best að geta verið í fyrirbyggjandi aðgerðum, að við þurfum ekki að fá einhvers konar flugóhapp eða flugslys til að læra af slíku til að bæta öryggi flugfarþega sem ekki veitir af. Þetta snýst sem sagt um flugöryggi og flugatvik og ég held að það sé það sem vitnað er til í 12. gr. þessa frumvarps. Hér er í athugasemdum líka talað um að tekin verði upp ákvæði um flugafgreiðslu og eins um afkastagetu flugvalla og mig langar að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort það sé fyrirsjáanlegt að þessi tvö atriði geti t.d. haft einhver áhrif á Keflavíkurflugvöll, hvort þau kalli á miklar breytingar, mikil fjárútlát við eitthvað annað og meira en stefnt er að núna við að taka þetta upp. Eða er þetta trygging Evrópusambandsins fyrir því að þeir sem reka slíkar flugafgreiðslur og flugvelli séu skyldugir til að veita nýjum aðilum fulla þjónustu? Fyrir nokkrum árum kvörtuðu nýir aðilar á markaði, eins og lággjaldaflugfélög, yfir þjónustu í flugafgreiðslum og á flugvöllum vegna þess að stóru aðilarnir sem voru þar fyrir reyndu að spyrna fótum við því að nýir aðilar kæmu á markaðinn. Þegar ég segi þessi orð, virðulegi forseti, fer ég að hugsa um hversu langt sé síðan þetta átti sér stað. Það er ekkert mjög langt síðan menn notuðu alls konar hindranir til að koma í veg fyrir að nýir sprotar kæmust inn á markaðinn. Það er sem betur fer búið, vonandi, og er auðvitað hluti af þeirri auknu flugstarfsemi sem á sér stað víða um heim, kannski sérstaklega í Evrópu þar sem við þekkjum best til, þ.e. lággjaldaflugfélögin sem hafa komið inn og gera það að verkum að fólk ferðast miklu meira nú en áður. Það kostar með öðrum orðum ekki eins mikið að ferðast nú t.d. frá Keflavík til Kaupmannahafnar sem er töluvert miklu ódýrara en að ferðast frá Reykjavík til Vopnafjarðar svo að dæmi sé tekið. Þá er það nýmæli og ég fagna því að það skuli vera sett inn í frumvarpið, þ.e. 13. gr., ákvæði um styrkveitingar í flugi sem byggist á reglugerð Evrópusambandsins frá 23. júlí 1992 um aðgang bandalagsflugfélaga að flugleiðum innan bandalagsins. Þetta höfum við notað hér, styrkveitingar á flug til tiltekinna staða, og höfum fengið heimild stóra bróður í Brussel, Evrópusambandsins, fyrir því. Það er ekki nema gott eitt um það að segja að þetta skuli vera gert. Það er þekkt víða um Evrópu að það þurfi að styrkja flug til afskekktra staða eða minni staða þar sem flugfélög treysta sér ekki til að halda uppi flugi nema með fjárveitingu frá hinu opinbera til að það geti haldið áfram. Þetta höfum við gert hér og ég fagna því, og ég fagna því að þetta sé sett í lög. Það er stundum rætt um það, þó að ég vilji ekki fara út í þá sálma, að styrkveitingar í alls konar flutningastarfsemi, hvort sem er með fólk eða vörur, séu vel þekkt fyrirbæri hjá Evrópusambandinu og ég verð að segja að ég harma það að sú leið skuli ekki hafa verið notuð til að kanna með áframhaldandi strandsiglingar hér á landi. En við erum ekki að ræða strandsiglingar í þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Það kemur fram líka að við Íslendingar höfum sérstaka aðlögun að ákveðinni reglugerð Evrópuþingsins nr. 2320/2002, frá 16. desember 2002. Ef ég skil rétt er það m.a. vegna sérstöðu Íslands þar sem innanlandsflugið er undanskilið þessari reglugerð. Því spyr ég hæstv. samgönguráðherra hvað gerist ef við neyðumst til að flytja miðstöð innanlandsflugs frá Reykjavík til Keflavíkur. Getur þá verið að allt aðrar og miklu meiri kröfur vegna flugöryggismála muni dúkka upp, ef svo má að orði komast? Þegar við förum í gegnum Reykjavíkurflugvöll í dag gengur allt tiltölulega fljótt fyrir sig. Ég þekki það frá flugi ekki alls fyrir löngu að þegar ófært var á Reykjavíkurflugvelli þurfti að fara til Keflavíkurflugvallar og ýmislegt tók þar lengri tíma. Er ég þá ekki að tala um ferðatímann heldur ýmislegt þar til hliðar. Ég vil spyrja hæstv. samgönguráðherra: Ef það yrði þannig að innanlandsflug og utanlandsflug færu fram á sama flugvelli í gegnum sömu flugstöð, koma þá upp allt aðrar kröfur að hans mati gagnvart því að tékka sig inn og fara í gegnum flugstöðina sjálfa? Það er ákaflega mikilvægt, virðulegi forseti, að fá svör við þessu. Það varðar ferðatímann sem breytist ef við getum ekki flogið lengur frá Reykjavíkurflugvelli í aðskildu flugi innan lands frá millilandafluginu. Ég held að ég sé bara með eina spurningu enn til hæstv. samgönguráðherra. Við það að taka þessa reglugerð alla upp, er þá fyrirsjáanlegt að kostnaður við rekstur einstakra flugvalla á Íslandi, hvort sem það er Keflavíkurflugvöllur, Reykjavíkurflugvöllur eða hinir litlu flugvellir úti um landið, muni aukast eitthvað við þetta atriði? Rétt að lokum, virðulegi forseti, um það sem snýr að 9. gr. þessa frumvarps, þ.e. kröfu um vopnaða verði um borð í flugvélum í almenningsflugi. Ég tek undir með mönnum og segi: Auðvitað fara menn ósjálfrátt að skjálfa eða út sprettur kaldur sviti þegar maður les það og hugsar til þess að vopnaðir verðir þurfi kannski að ferðast með manni í flugvél. Vegna þess að ég vitnaði í langt flug mitt og annarra félaga minna á Alþingi nýlega með ýmsum flugfélögum sem ég varla kann að nefna á nafn er ansi sérstakt að segja það að auðvitað hafði maður á tilfinningunni að ákveðnir farþegar í því flugi væru öryggisfulltrúar viðkomandi flugfélags. Hvort þeir hafa verið með vopn í belti eða annað skal ég ekki segja til um. En auðvitað er það hryllileg staðreynd að við þurfum að hafa þann möguleika. Ég er hræddur við þetta ákvæði en styð það engu að síður að heimildin sé fyrir hendi. Okkar mikla flugstarfsemi í vesturátt, til Bandaríkjanna, má ekki líða fyrir það ef Bandaríkjamenn setja algert stopp á okkur hvað þetta varðar sem ég vona að verði aldrei, ég tek það skýrt fram. Samt sem áður er ég miðað við fyrstu yfirferð hlynntur því að þetta ákvæði sé inni en það sé háð þeim ströngu skilyrðum sem hér eru sett fram af hálfu samgönguráðherra. Þetta er ákaflega mikilvægt atriði því að eins og ég sagði áðan er það hryllingur að við skulum þurfa að ræða um að setja í lög að það geti verið nauðsyn að vera með vopnaða verði um borð í farþegaflugvélum. Virðulegi forseti. Þetta var það helsta sem ég vildi segja í fyrstu atrennu um þetta frumvarp. Þar sem ég á sæti í samgöngunefnd gefst vonandi betri tími, þó að stutt sé eftir af störfum þingsins, til að ræða þetta mál frekar. Ég vona og vænti þess að sú nefnd sem þetta hefur unnið, m.a. með Flugmálastjórn, sé búin að fara yfir alla þá þætti sem skipta máli og að við séum sannfærð um að við séum að stíga góð skref, hvorki of né van, í þessum flugöryggismálum. Alltaf munum við taka flugöryggi og flugvernd fram yfir ýmislegt annað, eins og t.d. þetta sem ég var að nefna með vopnaða verði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir ágætar undirtektir við frumvarpið sem hafa komið fram í ræðum þeirra og vil ég aðeins víkja að þeim atriðum sem beint var til mín í umræðunni. Fyrst er að taka til þess sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi. Það liggur algerlega ljóst fyrir að um millilandaflugið gilda sérstakar reglur. Hér er fyrst og fremst verið að fjalla um þær, og þær gilda þá um þá flugvelli sem eru alþjóðaflugvellir og flogið er til. Í okkar tilviki hefur verið stundað millilandaflug frá Keflavíkurflugvelli, að sjálfsögðu, og svo Reykjavíkur-, Egilsstaða- og Akureyrarflugvöllum þannig að við eigum ekki að þurfa að gera ráð fyrir því að þurfa að stilla upp öryggisaðgerðum á Gjögur- eða Grímseyjarflugvöllum með sama hætti og er í millilandafluginu. Það er nauðsynlegt að hv. þingmenn átti sig á því. Út af fyrir sig er ekki um umtalsverðar breytingar að ræða að öðru leyti en því að hér er verið að taka upp reglur sem m.a. leggja áherslu á aðskilnað annars vegar eftirlits og hins vegar framkvæmdar í rekstri og þjónustu á flugvöllum og flugstöðvum sem er geysilega mikilvægt að undirstrika. Hvað varðar ákvæði um hergagnaflutninga er í rauninni ekki um neitt nýtt að ræða að öðru leyti en því að ráðherra getur framselt framkvæmdina á þessu til Flugmálastjórnar en ekki er um nein nýmæli að ræða að öðru leyti hvað varðar hergagnaflutningana. Hins vegar er heimildin um vopnaða verði nýmæli eins og ég kom mjög rækilega inn á í framsöguræðu minni. Ég fagna viðbrögðum og því raunsæja mati sem kom fram hjá þeim hv. þingmönnum sem hér töluðu um það. Að sjálfsögðu verða öryggisverðir, ef til þess þyrfti að koma í íslenskum flugförum á vegum Íslendinga, væntanlega íslenskir ef um það yrði að ræða. Aðalatriðið er þó að þeir yrðu algerlega undir valdi og umsjón þeirra sem íslenskir eru og ég vil bara undirstrika að til þess kemur ekki nema mjög margir aðilar komi að þeirri ákvörðun, fyrst og fremst fjallar auðvitað ríkislögreglustjóraembættið um slíka þætti. Tímalengd flugrekstrarleyfa er ekki bundin. Gefin eru út flugrekstrarleyfi en síðan er strangt eftirlit með flugrekstraraðilum. Þannig tryggjum við öryggið. Útgáfa leyfanna er ekki endurtekin með sérstöku millibili en fyrst og fremst er það eftirlitið sem er mikilvægt og er mjög skýrt skilgreint. Hv. þm. Kristján Möller benti á það að Evrópusambandið hefur lagt áherslu á að vera í fararbroddi um flugöryggismál og að hluta til endurspeglum við þá staðreynd með því að fjalla um þetta frumvarp og þær breytingar sem um er að ræða. En ég vil gera það að sérstöku umtalsefni að þar hafa Íslendingar komið mjög sterkt að. Okkar ágæta fólk sem vinnur að flugöryggismálum á vettvangi Flugmálastjórnar hefur mikla reynslu og er afskaplega vel metið á þessum vettvangi sem m.a. má sjá af því að nú hefur flugmálastjóri Þorgeir Pálsson verið valinn til forustu í Flugöryggissamtökum flugmálastjórna Evrópu og tekur við formennsku þar í ágústmánuði. Okkar fólk er að vinna að undirbúningi, bæði hvað varðar stefnumótun og regluverkið allt saman, þannig að við erum ekki blindandi að taka upp reglur, heldur erum virkir þátttakendur í því að skapa þetta flugöryggisumhverfi sem við Íslendingar höfum lagt svo ríka áherslu á.

Virk í Evrópu… .

Við erum að sjálfsögðu virk á hinu Evrópska efnahagssvæði og það er í samræmi við þann ágæta samning sem er fullnægjandi í öllum atriðum hvað þetta varðar fyrir okkur Íslendinga. Við getum komið þar mörgu góðu til leiðar og haft áhrif til hins betra á það starf allt. Hvað varðar ákvæði um flugafgreiðslur og afkastagetu eru þarna ýmis nýmæli sem skipta geysilega miklu máli. Ákvæði eru skýr um reglur um flugafgreiðslur sem í gildi þurfa að vera og þær kröfur sem eru gerðar til þeirra aðila sem sinna þessari þjónustu. Þess vegna er mjög gott að hv. þingmaður skyldi benda á þetta. Með sama hætti er afkastagetan. Mjög skýrt er kveðið á um að hægt sé að hafa eftirlit með því að flugvellir bjóði ekki upp á þjónustu sem stendur ekki undir nafni. Þess vegna eru þarna mjög skýr ákvæði sem eru að sjálfsögðu til öryggis fyrir flugrekendur vegna afgreiðslu og móttöku í flugumsjón, og þá ekki síður fyrir neytendur sem eru ekki alltaf hamingjusamir með að þurfa að bíða í biðröðinni á flugvöllum sem hafa ekki þá afkastagetu sem þeir hafa gefið sig út fyrir að hafa. Hvað gerist ef innanlandsflugið færist til Keflavíkur? Ég er mjög undrandi á þessari spurningu, mjög undrandi að nokkrum detti í hug að það standi til og spyrji slíkrar spurningar. Hins vegar er sjálfsagt að svara hv. þingmanni. Við höfum nokkrum sinnum talað um það á hinu háa Alþingi, og eins og þekkt er höfum við tekið ákvörðun um að endurbyggja flugvöllinn og búa þannig um hnúta að þessari mikilvægu þjónustu, innanlandsfluginu, megi sinna frá Reykjavíkurflugvelli. Ef til þess kæmi að flytja þyrfti innanlandsflugið annað er alveg ljóst í mínum huga að það verður að byggja upp þá þjónustu alveg á nýjum forsendum. Í Keflavík yrði þá að koma upp umfangsmikilli aðstöðu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar með tilheyrandi kostnaði. Það er ekki eins og að hægt yrði að ganga inn á morgun og nýta þá aðstöðu sem þar er. Það er fjarri lagi. Mikill fjárfestingarkostnaður mundi fylgja slíkri breytingu og mikið rask, og endurskipuleggja þyrfti flugstöðina algerlega upp á nýtt í því ljósi. Að öðru leyti, virðulegi forseti, þakka ég fyrir ágætar umræður hér og vænti þess að hv. samgöngunefnd fari vandlega og rækilega yfir þetta frumvarp. Sá er jú tilgangurinn með umfjöllun á Alþingi.

Herra forseti. Ég náði því ekki alveg hvaða hluti þessa frumvarps snýr eingöngu að millilandaflugi og þeim flugvöllum sem eru millilandaflugvellir eða uppfylla þau skilyrði annars vegar og hins vegar innanlandsfluginu þar sem tengingin er á Keflavíkurflugvöll eða Reykjavíkurflugvöll og síðan á aðra flugvelli sem ekki eru millilandaflugvellir. Ná þessi lög eingöngu til millilandaflugsins og þeirra flugvalla sem þjóna sem viðurkenndir millilandaflugvellir? Er innanlandsflugið að öðru leyti óháð þeim reglum og kröfum sem hér er verið að setja? Ég spurði líka t.d. um kröfur um þjónustu til þeirra sem eiga að verða slíkir flugvellir. Þetta eru fyrst og fremst öryggiskröfur en það er ekki verið að ræða neinar þjónustukröfur, eins og t.d. um eldsneytisafgreiðslu. Þetta er sjálfsagt komið í lag á Egilsstöðum en það var mál á sínum tíma að eldsneytisdælan dældi svo hægt að engar stórar flugvélar gátu lent þar. Á sínum tíma var margra klukkutíma bið að fylla vélarnar. Er eldsneytisafgreiðsla t.d. ekki hluti af þeirri viðbragðs- og öryggisþjónustu sem þessir flugvellir þurfa að hafa? Er hún í lagi á þeim flugvöllum sem eru millilandaflugvellir eða hafa þá stöðu hér?

Virðulegi forseti. Það verður vitaskuld að gera tilteknar kröfur til þjónustu á flugvöllum. Eitt af þessum grundvallaratriðum er að gera afgreitt eldsneyti þannig að ég á ekki von á öðru en að það geti verið í eðlilegu horfi þó að kannski hafi á einhverjum tíma verið gerðar athugasemdir við það. Hvað varðar annars vegar millilandaflugvellina og hins vegar innanlandsflugið varða þessar reglur allar að því leyti innanlandsflugið að hér er verið, m.a. vegna tilkynningarskyldu um flugatvik og fleira, að auka öryggið með upplýsingagjöf og með því að gera tilkynningar um flugatvik auðveldari. Sá lærdómur sem af því er dreginn kemur að notum í innanlandsfluginu. Það er þó ekki verið að herða sérstaklega kröfur um rekstur í innanlandsflugi með þessu, heldur er almennt verið að fjalla um aukna flugvernd og aukið flugöryggi. Hvað varðar það að aðskilja í meira mæli annars vegar eftirlitið og hins vegar rekstur varðar það að sjálfsögðu flugið allt.

Herra forseti. Mér finnst þetta aðeins loðið því að stór hluti af öryggiseftirlitinu, bæði í innanlandsflugi og millilandaflugi, er flugleiðsöguþjónustan. Nú held ég að í þessu frumvarpi sé gert ráð fyrir því að hún sé sérleyfisskyld. Í 7. gr. stendur, með leyfi forseta: „Nú vill aðili hefja starfrækslu flugleiðsöguþjónustu og skal þá umráðamaður og/eða eigandi sækja um starfsleyfi til Flugmálastjórnar Íslands minnst þremur mánuðum fyrir upphaf þjónustunnar.“ Getum við átt von á því að hér séu margir aðilar, einkaaðilar, sem er boðið út og geta farið að reka flugþjónustu? Þetta orðalag bendir til að þetta eigi að verða urtagarður af flugleiðsöguþjónustufyrirtækjum. Ég held að það sé mjög óheppilegt, og tel reyndar að Flugmálastjórn gæti vel sinnt báðum þessum verkefnum ef settar væru um það skýrar reglur þannig að ekki ætti að þurfa að búta þetta niður. Herra forseti. Mér finnst loðið að hve miklu leyti þetta tekur tillit til innanlandsflugs og millilandaflugs. Að sjálfsögðu nýtist gagnaöflun og þekking sem kemur inn með eftirliti með millilandaflugi líka innanlandsfluginu en ég held að við þurfum að vera á varðbergi gagnvart því að samþykkja ekki yfir okkur að óathuguðu máli auknar kostnaðaraðgerðir í innanlandsfluginu og reyndar líka í millilandaflugi því að þar er líka hörð samkeppni en þar fylgjum við þó alþjóðalögum. Ef við getum innan lands beitt innlendum lögum tel ég það verulegan kost.

Virðulegur forseti. Ég get mjög heils hugar tekið undir það með hv. þingmanni að við eigum ekki að efna til óþarfakostnaðar vegna almannaþjónustu. Það kveður alveg við nýjan tón að heyra það frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að hann skuli ýta við okkur hvað það varðar, og er það vel. Bara til að undirstrika það vil ég segja að auðvitað gilda sömu reglur um flugumferðarþjónustu hvar sem er yfir landinu og hvar sem er yfir flugvöllum landsins þannig að það er aðeins einn réttur í þeim efnum og hann er sá sem búinn er til á forsendum þeirra breytinga sem þetta frumvarp felur í sér. Ég vil undirstrika það sérstaklega þannig að ég tel að það að taka þessar reglur upp sem frumvarpið gerir ráð fyrir, sem eru unnar á forsendum þess regluverks sem við höfum verið þátttakendur í að skapa á vettvangi Evrópusamstarfsins, sé af hinu góða. Það eykur öryggið í þessari þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skipan ferðamála, en frumvarpi þessu er ætlað að leysa af hólmi lög nr. 117/1994, um skipulag ferðamála. Þróun ferðaþjónustunnar hér á landi hefur verið ör undanfarna áratugi. Tölur um fjölda ferðamanna og þróun í gjaldeyristekjum vitna um þennan mikla vöxt. Fjöldi ferðaskrifstofa hefur til að mynda margfaldast á þessum tíma og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Einnig hefur öll aðstaða og þjónusta við ferðamenn stórbatnað á landinu og sala á ferðaþjónustu og landkynningu hefur breyst verulega. Kemur þar til notkun internetsins, mikið framboð flugfélaga, tilkoma lággjaldafélaga, auknar siglingar til landsins og ekki síst stóraukin framlög stjórnvalda til markaðsmála. Frumvarpið var samið í samgönguráðuneytinu og var haft víðtækt samráð við hagsmunaaðila og samtök þeirra. Frumvarpið var gert aðgengilegt almenningi á vef ráðuneytisins rétt fyrir jól, þ.e. á sama tíma og það var sent til hefðbundinnar umsagnar. Var ánægjulegt að fá athugasemdir frá ýmsum aðilum sem eiga hagsmuna að gæta eða eru áhugamenn um framgang ferðaþjónustunnar en standa utan þeirra hagsmunasamtaka og stofnana sem leitað var umsagnar hjá. Þessi ráðstöfun gafst svo vel að ákveðið hefur verið að nota þetta verklag í samgönguráðuneytinu framvegis. Umsagnartími var einnig óvenjurúmur og er það mat ráðuneytisins að það hafi haft áhrif á hversu vandaðar og vel ígrundaðar umsagnir bárust. Megintilefni þess að ráðist var í heildarendurskoðun laganna var að gera skrifstofu Ferðamálaráðs kleift að gegna hlutverki stjórnsýslustofnunar og rjúfa valdboð á milli stofnunarinnar og Ferðamálaráðs sem er m.a. skipað hagsmunaaðilum. Samkvæmt gildandi lögum sér samgönguráðuneytið um útgáfu leyfa ferðaskrifstofa og aðra umsýslu er því tengist. Aðilar hafa því eins og staðan er í dag ekki möguleika á að skjóta ákvörðunum til æðra stjórnvalds og er það andstætt góðum stjórnsýsluháttum nútímans. Annað tilefni endurskoðunarinnar var að skilgreiningar laganna hafa ekki þótt nægilega skýrar, heldur eru til þess fallnar að valda misskilningi á því hvaða starfsemi er leyfis- og tryggingaskyld. Er í frumvarpi þessu leitast við að gera skýringar og skilyrði fyrir leyfum einfaldari og skýrari. Helstu breytingar og nýmæli frumvarpsins eru að nýrri stofnun, Ferðamálastofu, er falin framkvæmd ferðamála og eru verkefni tilgreind, þó ekki með tæmandi hætti heldur er gert ráð fyrir að ráðherra geti falið stofnuninni frekari verkefni. Helstu verkefni Ferðamálastofu verða útgáfa leyfa, skráning á starfsemi og eftirlit með að skilyrðum fyrir þeim sé fullnægt, þróunar-, gæða- og skipulagsmál ferðaþjónustu, þ.e. framkvæmd markaðrar ferðamálastefnu, samræming umhverfis- og fræðslumála, miðlun upplýsinga, svæðisbundin þróun og alþjóðlegt samstarf, markaðs- og kynningarmál ferðaþjónustu, í samræmi við ákvörðun ráðherra hverju sinni. Ráðherra getur með reglugerð kveðið nánar á um hlutverk og starfshætti Ferðamálastofu og einstök verkefni hennar. Ferðamálastofu er heimilt með samþykki ráðherra að fela öðrum að annast ákveðin verkefni og vera aðili að samstarfsverkefnum. Er hérna m.a. haft í huga samstarf núverandi skrifstofu Ferðamálaráðs við ferðamálaráð hinna Norðurlandanna um rekstur landkynningarskrifstofu í Bandaríkjunum og vestnorrænt ferðamálasamstarf á Bryggjunni í Kaupmannahöfn. Einnig er Ferðamálastofu með þessu gert kleift að stofna til samstarfs við hagsmunaaðila um einstök kynningarverkefni innan lands og utan. „Iceland naturally“ verkefnið sem samgönguráðuneytið stýrir fyrir hönd íslenskra stjórnvalda er einnig dæmi um það hvernig opinberir aðilar geta tekið þátt í samstarfi um landkynningu með öðrum útflutningsgreinum um ferðaþjónustu. Hlutverk Ferðamálaráðs er gert skýrara með frumvarpinu og tengsl þess við Ferðamálastofu rofin og er það til samræmis við önnur ráð á vettvangi samgönguráðuneytisins, t.d. flugráð og siglingaráð. Er kveðið á um að Ferðamálaráð verði ráðherra til ráðgjafar á sviði ferðamála, veiti umsagnir um breytingar á lögum og reglum og geri árlega eða oftar tillögur til ráðherra í markaðs- og kynningarmálum. Bein áhrif Ferðamálaráðs á stefnumörkun eru því tryggð enn betur en í núgildandi lögum þar sem segja má að Ferðamálaráð gegni fyrst og fremst hlutverki stjórnar yfir skrifstofu ráðsins. Skipan Ferðamálaráðs breytist nokkuð og verða í því átta fulltrúar í stað sjö eins og nú er. Samgönguráðherra skipar formann og varaformann án tilnefningar. Samtök ferðaþjónustunnar tilnefna þrjá fulltrúa í stað tveggja í núverandi Ferðamálaráði. Ferðamálasamtök Íslands tilnefna tvo fulltrúa í stað eins og útflutningsráð einn fulltrúa en það hefur ekki tilnefnt fulltrúa í Ferðamálaráð fram að þessu. Samtök sveitarfélaga hafa fram að þessu tilnefnt tvo fulltrúa í Ferðamálaráð en frumvarpið gerir ekki ráð fyrir að samtökin tilnefni fulltrúa í ráðið. Ferðamálasamtök Íslands eru á vettvangi sem sinnir ferðamálum á sveitarstjórnarvísu og eru starfandi ferðamálasamtök á höfuðborgarsvæðinu, á Vesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og eystra, Austurlandi, Suðurlandi og Reykjanesi. Ferðamálasamtökunum hefur verið úthlutað fjármunum frá Alþingi til reksturs samtakanna og upplýsingamiðstöðva. Einnig hefur samgönguráðuneytið haft samstarf við ferðamálasamtökin vegna kynningar á Íslandi fyrir íslenska ferðamenn, uppbyggingar upplýsingamiðstöðva og árlegrar ferðasýningar samtakanna. Þannig hafa ferðamálasamtökin verið virkur aðili í samstarfi við stjórnvöld þó að sveitarfélög hafi vissulega komið að uppbyggingu á ferðaþjónustu á hverju svæði og rekstri t.d. upplýsingamiðstöðva. Eins og áður segir er fulltrúum Samtaka ferðaþjónustunnar fjölgað um einn. Það er mjög mikilvægt að tryggja öfluga aðkomu hagsmunasamtaka í ferðaþjónustu að Ferðamálaráði, ekki síst þegar því hefur verið falið það hlutverk að gera árlega eða oftar tillögu til ráðherra um markaðs- og kynningarmál. Sú sérþekking sem rekstraraðilar búa yfir nýtist þannig enn frekar við mótun þess umhverfis sem ferðaþjónustunni er búið, ekki síst á sviði landkynningar og hvernig háttað skuli meðferð opinbers fjár á þessum vettvangi. Við þetta fyrirkomulag eru bundnar miklar vonir, að með því náist að sameina krafta stærstu hagsmunasamtakanna, ferðamálasamtaka og annarra útflutningsgreina með aðkomu Útflutningsráðs. Þeir fulltrúar sem skipaðir eru án tilnefningar sem og fulltrúar Ferðamálasamtaka Íslands eru fulltrúar þeirra fjölmörgu einstaklinga, sveitarfélaga og fyrirtækja sem standa utan Samtaka ferðaþjónustunnar en eru virkir þátttakendur í mótun íslenskrar ferðaþjónustu. Virðulegi forseti. Samkvæmt 8. gr. frumvarpsins kemur fram að hver sá sem hyggst starfa sem ferðaskipuleggjandi eða ferðaskrifstofa skal hafa til þess leyfi Ferðamálastofu. Þetta er eins og í núgildandi lögum en hugtökin hafa verið skilgreind á ný. Einungis ferðaskrifstofur selja alferðir sem eru skýrðar sérstaklega í frumvarpinu. Allir aðilar sem stunda starfsemi sem undir lögin falla eru því ferðaskipuleggjendur. Er hér stigið gríðarlega mikilvægt skref í því skyni að gera fyrirtæki sem selja afþreyingarferðir af ýmsu tagi leyfisskyld því að frumvarpið gerir ráð fyrir að þeir sem selja í atvinnuskyni hestaferðir, vélsleðaferðir, fljótasiglingar og ævintýraferðir með sérútbúnum ökutækjum þurfi til þess leyfi Ferðamálastofu. Með þessu er komið til móts við kröfur hagsmunaaðila í ferðaþjónustu um aukna fagmennsku í greininni og að þeir sem hefja starfsemi á þessum vettvangi geri sér grein fyrir ábyrgð sinni. Ferðafélögum eru ekki gerð sérstök skil í frumvarpinu en í núgildandi lögum njóta þau undanþágu frá leyfisskyldu. Ferðafélög selja ferðir í samkeppni við einkaaðila og einnig hafa nokkur brögð verið að því að aðilar sem bjóða ferðir til sölu hafi skilgreint starfsemi sína sem starfsemi ferðafélags til að komast hjá því að afla leyfa og leggja fram tryggingu. Það skal þó tekið fram að tryggingar ferðaskrifstofa eru einungis til endurgreiðslu fjár sem viðskiptavinur hefur greitt vegna alferðar sem enn er ófarin og til heimflutnings viðskiptavina úr alferð komi til gjaldþrots eða rekstrarstöðvunar ferðaskrifstofu. Frumvarpið gerir ráð fyrir sams konar tryggingu vegna sölu alferða og er í gildandi lögum en þó er gert ráð fyrir nokkurri lækkun á því hlutfalli af veltu sem tryggingin er reiknuð út frá. Litlar sem engar breytingar eru því gerðar á fyrirkomulagi vegna þessara trygginga nema fellt er út að leiguflug erlendis frá sé tryggt sérstaklega. Þykir ekki lengur ástæða til að hafa þann hátt á þar sem minni skil eru nú á milli þeirra sem selja áætlunarflug og leiguflug, auk þess sem með þessu er tryggingaskyldu að hluta létt af ferðaskrifstofum og samkeppnisstaða þeirra gerð betri. Í frumvarpinu er lagt til að leyfin verði ótímabundin. Í núgildandi lögum eru þau veitt fyrst til tveggja ára og síðan til fimm ára í senn. Hefur þetta haft í för með sér óþarfaumstang fyrir leyfishafa auk þess sem aðeins hluti þeirra er með tryggingaskylda starfsemi Leyfishafa er almennt skylt að hafa fasta starfsstöð sem skuli vera opin á auglýstum tíma. Þó er heimilt að víkja frá því ef þjónusta er einungis boðin rafrænt en þá skal uppfylla skilyrði laga um rafræn viðskipti. Nýmæli er að leyfishafi geti rekið útibú án þess að sækja sérstaklega um það og er lagt til að Ferðamálastofa hafi yfir að ráða sérstöku myndrænu auðkenni sem leyfishafar og skráðir aðilar nota t.d. í auglýsingum. Er þetta gert til að rekstraraðilar og almenningur skynji mikilvægi leyfanna og geri greinarmun á starfsemi með öll lögbundin leyfi í lagi og ólöglegri starfsemi. Í frumvarpinu er hugtakið upplýsingamiðstöð skilgreint í fyrsta sinn í íslenskum lögum. Upplýsingamiðstöðvar fyrir ferðamenn skipta nokkrum tugum og eru reknar víða um land af einkaaðilum og/eða sveitarfélögum. Margar stöðvar njóta einnig ríkisstyrkja eins og fyrr hefur verið getið um. Í frumvarpinu er gerður greinarmunur á bókunarþjónustu og upplýsingamiðstöð og kveðið á um bókhald og fjárhagslegan aðskilnað þegar hvort tveggja er rekið af sömu aðilum og nýtur opinberra styrkja. Er með þessu komið til móts við nýlegan úrskurð samkeppnisráðs vegna reksturs bókunarþjónustu í Upplýsingamiðstöð ferðamanna í Reykjavík en í því tilfelli kom fram kæra frá einkaaðila sem taldi á sér brotið þegar fyrirtæki í opinberri eigu starfaði á sama sviði. Bókunarþjónusta og upplýsingamiðstöð eru skilgreindar sem skráningarskyld starfsemi og er það nýjung. Þessum aðilum er þannig gert að senda skriflega tilkynningu um starfsemi sína til Ferðamálastofu sem gefur út skírteini til staðfestingar því að ákvæði um tilkynningarskyldu hafi verið uppfyllt. Nýmæli eru í frumvarpinu um brottfall leyfa. Bæði er gert ráð fyrir að leyfi falli niður sjálfkrafa og heimild til handa Ferðamálastofu að fella leyfi úr gildi eftir að gætt er andmælaréttar leyfishafa. Komi til þess að starfsemi sé rekin án tilskilins leyfis eða skráningar er unnt að leita dómsúrskurðar um stöðvun starfseminnar, þar á meðal við lokun starfsstöðvar og heimasíðu. Í núgildandi lögum vantar slík úrræði og hefur því oft verið óhægt um vik þegar starfsemi sem sannanlega er leyfisskyld hefur ekki sinnt óskum samgönguráðuneytisins um að sækja um leyfi og leggja fram lögboðna tryggingu. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. samgöngunefndar og 2. umr.

Herra forseti. Það eru ákveðin tímamót núna sem verða kannski allt of oft, Sjálfstæðisflokkurinn er að stofna enn eina stjórnsýslustofnunina. Ég hélt að nóg væri komið. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvers vegna hann eftirláti ekki stjórnsýsluhlutverk þessarar stofnunar öðrum stofnunum sem eru þegar í landinu, og þá á ég við sýslumennina. Það er auðvelt að bæta á þá verkefnum í staðinn fyrir að búa til enn eina eftirlitsstofnunina. Ég átta mig í rauninni ekki á því hvað Sjálfstæðisflokkurinn er að fara með þessu. Það er Fiskistofa, nú er Ferðamálastofa og hvað verður næst?

Virðulegi forseti. Það sem hér er um að ræða er að í staðinn fyrir að samgönguráðuneytið sinni þessu eftirlitshlutverki og útgáfu leyfa til ferðaskrifstofa og þeirra sem sinna ferðaþjónustu teljum við eðlilegt að Ferðamálastofa sem kallast Ferðamálaráð í dag sinni þessum verkefnum. Ég tel að þau séu út af fyrir sig ekki til skiptanna og það sé í fyllsta máta eðlilegt að Ferðamálaráð sinni þeim. Ferðamálaráð er staðsett á tveimur stöðum á landinu, í Reykjavík og á Akureyri, með öfluga starfsstöð á Akureyri, og við í samgönguráðuneytinu teljum að það sé í samræmi við góða stjórnsýsluhætti að koma því þannig fyrir að neytandinn, sá sem er undir þá sök seldur að þurfa að leita eftir leyfum, í þessu tilviki til Ferðamálastofu, geti þá kært niðurstöður, afgreiðslur, úrskurði Ferðamálastofu til æðra setts stjórnvalds, ráðuneytis í þessu tilviki. Það er af þessari ástæðu. Við erum stöðugt að bæta stjórnsýsluna í landinu og það á ekkert skylt við vilja til að færa verkefni út um land sem hér er verið að gera, heldur fyrst og fremst verið að bæta stjórnsýsluna. Ég teldi á engan hátt eðlilegt eða heppilegt að lögreglustjórarnir í landinu færu að sinna útgáfu á leyfum til ferðaskrifstofa og þyrftu að fara að byggja upp sérþekkingu á þeim sviðum vítt og breitt um landið.

Herra forseti. Staðreyndin er sú að Sjálfstæðisflokkurinn er með þessari lagasetningu að fjölga eftirlitsstofnunum. Í öðru lagi höfum við verið að leita að verkefnum fyrir sýslumenn í landinu. Ég sit í allsherjarnefnd og þar er verið að ræða þá hluti. Ég hefði talið kjörið fyrir sýslumenn sem eru margir hverjir staðsettir úti um land að fá aukin verkefni af þessu tagi. Þar er ágætur mannskapur til að fara yfir þá þætti sem er ætlað að fara yfir varðandi útgáfu leyfa. Ég skil í rauninni ekki heldur með hverju þessari stofnun er ætlað að hafa eftirlit. Í 4. gr. frumvarpsins kemur fram að Ferðamálastofu er ætlað víðtækt hlutverk og ég spyr þá hæstv. ráðherra: Hvaða eftirlit á þessi stofnun að hafa með höndum? Á hún að hafa eftirlit með gæða- og skipulagsmálum? Ef menn eru að tala um, eins og kemur fram í athugasemd frumvarpsins, að 6 milljónir eigi að fara í þessa stofnun finnst mér það varlega áætlað. Mér finnst það mjög ótrúverðugt. Þess vegna væri áríðandi að hæstv. ráðherra gerði grein fyrir því hvaða eftirlit verið er að tala um. Að auki finnst mér að gera þurfi betur grein fyrir því hver mörkin séu á milli þessarar nýju eftirlitsstofnunar og Ferðamálaráðs. Mér finnst það ekki koma skýrt fram. Það kemur fram í frumvarpinu að ferðamálastjóri, sem er yfirmaður þessarar eftirlitsstofnunar Sjálfstæðisflokksins, hafi málfrelsi og sitji fundi Ferðamálaráðs. Það er óneitanlega mjög sérstakt.

Virðulegi forseti. Það er alveg bersýnilegt að hv. þingmaður hefur ekki lesið frumvarpið  Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér málið betur og koma síðan í umræðuna.

Virðulegi forseti. Á sama tíma og umfang ferðaþjónustunnar í íslensku atvinnulífi og þjóðlífi hefur aukist alveg gríðarlega á undanförnum árum - til að mynda jukust gjaldeyristekjur af ferðamönnum um 5,4% milli ára 2003 og 2004 og slíkar tölur mætti margar aðrar tína til um aukið umfang ferðaþjónustunnar í íslensku atvinnulífi - stendur greinin að mörgu leyti á veikum grunni. Gjaldþrot og fjárnám innan greinarinnar eru langt umfram vægi ferðaþjónustunnar í þjóðarbúskapnum þannig að um leið og það er mjög mikill uppgangur í greininni og auknar tekjur af henni stendur hún að mörgu leyti svolítið veikt og víða þarf að taka á. Því tengdu spyr ég hæstv. samgönguráðherra út í ályktun sem kom frá aðalfundi Samtaka ferðaþjónustunnar fyrir nokkrum dögum. Aðalfundur Samtaka ferðaþjónustunnar lýsti miklum vonbrigðum með það að dregið skyldi úr opinberum framlögum til markaðsmála í ferðaþjónustunni á sama tíma og greinin berst við að standa af sér mikla tekjurýrnun vegna hins sterka gengis krónunnar. Það segir, með leyfi forseta: „Fáar atvinnugreinar á Íslandi eru jafnberskjaldaðar fyrir gengissveiflum og ferðaþjónustan og því brýn þörf á að hún búi við mikinn skilning opinberra aðila. Skorað er á stjórnvöld að efla á ný markaðssókn á mörkuðum og að haldið verði áfram öflugu samstarfi hins opinbera og atvinnugreinarinnar.“ Þetta er ansi sterkt til orða tekið og augljóst að Samtök ferðaþjónustunnar eru mjög óánægð með framgöngu stjórnvalda hvað varðar þátttöku hins opinbera í framlögum til markaðsmála. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort til standi að snúa af þessari braut og verða að einhverju leyti við áskorun ferðaþjónustunnar.

Virðulegi forseti. Aðkoma stjórnvalda að hagsbótaaðgerðum gagnvart ferðaþjónustunni er margs konar. Í fyrsta lagi er það tengt verulegri landkynningu og markaðsaðgerðum en einnig er það tengt því að bæta aðgengi að fjölförnum ferðamannastöðum, og ég tala nú ekki um uppbyggingu samgöngukerfisins og stuðning við almenningssamgöngur, bæði í flugi, siglingum og starfsemi rútufyrirtækjanna. Ríkisvaldið kemur með ýmsum hætti að stuðningsaðgerðum gagnvart ferðaþjónustunni sem á ekki við um aðrar atvinnugreinar. Ástæðan fyrir því að við höfum talið eðlilegt að gera þetta er að þetta er ung atvinnugrein sem er að feta sig áfram og við teljum nauðsynlegt að standa vel við bakið á henni. Eftir 11. september 2001 fórum við af stað með mjög öflugar markaðsaðgerðir, bæði í Evrópu og Norður-Ameríku, og veittum til þess aukna fjármuni. Þetta hefur borið mikinn árangur, geysilega mikinn árangur, og hefur allt saman verið gert í góðu samstarfi við greinina. Nú ákváðum við að draga örlítið úr framlögum til markaðsaðgerða og landkynningar á þessu ári en svo bregður við að það er ekkert lát á vextinum. Ferðamönnum til landsins heldur áfram að fjölga þannig að það virðist vera sem við höfum náð geysilega góðum árangri og það sé ekki eingöngu hægt að mæla það á þann mælikvarða króna sem settar eru inn af hálfu ríkisins, heldur hafa aðgerðir og vinnubrögð Ferðamálaráðs og stjórnvalda verið að ná árangri. Það er því alls ekki rétt að líta svo á að minni fjármunir muni skaða greinina. Ég tel að það sé fjarri lagi en 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að ítreka akkúrat það sem fram kemur í ályktuninni frá Samtökum ferðaþjónustunnar og taka undir með þeim, að á sama tíma og uppgangur er í greininni og þessi miklu tækifæri blasa við til að ná enn meiru út úr henni og skjóta enn frekari stoðum undir hana hlýtur að skjóta skökku við að hið opinbera skuli daga úr opinberum framlögum til markaðsmála. Greinin er klárlega að ganga í gegnum ansi erfiða tíma núna og viðkvæma þó svo að áfram sé þessi vöxtur. Eins og fram hefur komið voru gjaldeyristekjur ferðaþjónustunnar rúmlega 39 milljarðar á síðasta ári og jókst, eins og ég sagði áðan, um 5,4%. Er aukningin að stærstum hluta vegna eyðslu erlendra ferðamanna, þ.e. 26 milljarðar kr. Eins má nefna í sambandi við farþegafjölgun að hún hefur verið talsverð á milli ára. Það eru þó blikur á lofti. Eins og bent var á í ályktuninni frá aðalfundi Samtaka ferðaþjónustunnar á greinin einnig við erfiðleika að stríða og sérstaklega þar sem hún er að standa af sér hina miklu tekjurýrnun vegna sterks gengis krónunnar. „Fáar atvinnugreinar á Íslandi eru jafnberskjaldaðar fyrir gengissveiflum og ferðaþjónustan“ segir þar og því á að sjálfsögðu að styðja við bakið á greininni, byggja undir þennan mikla uppgang. Ástæða er til að harma það að samgönguyfirvöld og hið opinbera skuli kjósa að draga úr framlögum til markaðsmála á sama tíma og öll tækifærin blasa við í greininni. Er ástæða til að taka eindregið undir með Samtökum ferðaþjónustunnar sem harma það hvernig stjórnvöld ganga fram í málefnum sem lúta að framlögum til markaðsmála í greininni.

Virðulegur forseti. Já, það má margt um það segja þegar hagsmunasamtök álykta úti í bæ um nauðsyn þess að ríkið leggi meiri fjármuni til starfseminnar. Ég má til með að rifja það upp að við tífölduðum framlög til aðgerða á fjölförnum ferðamannastöðum árið 2000 þegar afgreiddum fjárlögin og ég minnist ekki sérstakra ályktana í tengslum við það. Á árunum 2002, 2003 og 2004 var stóraukið framlag til markaðsaðgerða og landkynningar sem bar árangur, eins og ég nefndi áðan. En á Alþingi vinnum við að frumkvæði ríkisstjórnar eftir svokölluðum rammafjárlögum. Samgönguráðherra á úr vöndu að ráða þegar hann raðar síðan fjárveitingunum innan þessa ramma. Það var mitt mat að mikilvægara væri að nota peninga innan þess ramma til að fjölga ferðum Herjólfs og fjölga styrktum flugferðum innan lands en að halda áfram nákvæmlega á þeirri braut sem við höfum gert með framlögum til landkynningar og markaðsaðgerða. Við efldum innlendu ferðaþjónustuna með því að fjölga ferðum Herjólfs og styrkja flugferðir innan lands. Ég tel að það hafi borið árangur. Ég stórefast um að þingmaðurinn sé þessari skiptingu ósammála. Við höfum ákveðna fjármuni, við verðum að gera upp á milli og þessi varð niðurstaðan.

Virðulegi forseti. Það eru margir fletir á málefnum ferðamála og ferðaþjónustunnar sem vert er að ræða og skoða þegar frumvörp og þingsályktanir koma fram sem fjalla um þau mál enda hefur uppgangurinn í greininni verið mikill á undanförnum árum, undanförnum áratugum má segja, eins og ég sagði áðan í andsvörum við hæstv. ráðherra. Það er fróðlegt að skoða tölur aftur í tímann um umfang ferðaþjónustunnar í íslensku atvinnulífi og íslensku samfélagi og bera saman milli ára og áratuga. Það hefur orðið algjör stökkbreyting á fáeinum áratugum og því ber í sjálfu sér að fagna, enda má einnig benda á að helstu sóknarfæri dreifbýlisins, hinna dreifðu byggða allt í kringum suðvesturhorn Íslands, felast ekki síst í ferðaþjónustunni. Hafa mjög margir þar nýtt sér þau tækifæri og byggt upp öfluga ferðaþjónustu til að mæta þeim atvinnuvanda sem steðjaði eðlilega að mörgum byggðum eftir að hinar hefðbundnu greinar fóru að láta undan, þjappast á færri hendur og öll umgjörð landbúnaðar og atvinnuhátta í dreifbýlinu fór að breytast. Margir hafa nýtt sér þau miklu tækifæri og sóknarfæri sem er að finna í ferðaþjónustunni. Mig langar að benda á nokkrar athyglisverðar tölur um komur, t.d. til Keflavíkurflugvallar á síðustu árum og hvernig aðilum innan ferðaþjónustunnar hefur tekist að auka jafnt og þétt ferðamannafjöldann allt árið um kring, fjölga hingaðkomum yfir veturinn sem er náttúrlega meginmálið, að lengja tímann. Það skortir svolítið festuna í atvinnugreinina sem byggir á miklum törnum yfir sumartímann en liggur mikið til niðri yfir veturinn. Störfin eru mönnuð með sumarstarfsfólki og þeim sem eru þar í vinnu í skemmri tíma. Í janúar árið 2000 komu til Keflavíkurflugvallar tæplega 17.800 farþegar en fjórum árum síðar voru þeir orðnir 27 þús., þ.e. 10 þús. farþegum fleiri. Aukningin var augljóslega mjög mikil á þessum fáu árum. Samtals hafa komur á Keflavíkurflugvöll aukist úr 540 þús. árið 2000 yfir í tæp 700 þús. árið 2004. Það eru mikil tækifæri í ferðaþjónustunni sem við þurfum að nýta okkur vel en það eru einnig blikur á lofti. Þá er um að gera að taka mið af ástandinu og því sem fram hefur komið í umræðunni upp á síðkastið. Var athyglisverð samantekt um gjaldþrotatíðni í ferðaþjónustunni sem Edda Rós Karlsdóttir, forstöðumaður greiningardeildar Landsbankans, og Björk Ólafsdóttir, fjármálastjóri Lánstrausts, kynntu fyrir skömmu. Brá þá mörgum við að uppgötva hve viðkvæmt ástandið er innan greinarinnar. Á málþingi Samtaka ferðaþjónustunnar um virði ferðaþjónustunnar 17. febrúar komu fram margar tölfræðilegar upplýsingar sem voru mjög athyglisverðar, svo að vægt sé til orða tekið, og ástæða er til að taka mið af þeim þegar við fjöllum um skipan ferðamála til framtíðar. Þetta voru mjög mikilvægar og athyglisverðar tölur. Kom t.d. fram að á síðasta ári hefðu verið skráð 527 árangurslaus fjárnám og gjaldþrot í ferðaþjónustunni. Þó að samtalan segi ekki til um fjölda fyrirtækja að baki tölunum hefur hún þýðingu þegar þetta er skoðað sem hlutfall af heild. Sá er einmitt mergurinn málsins en fjárnám í ferðaþjónustunni eru um 10% af öllum fjárnámum sem gerð eru hér á landi. Ef skoðaður er fjöldi fyrirtækja sem fer í gjaldþrot er vægi ferðaþjónustunnar tæp 9%, langtum hærra hlutfall en vægi greinarinnar í þjóðarbúskapnum gefur til kynna og ætla mætti. Ekki liggja fyrir neinar rannsóknir á þessu en margt bendir til að kennitöluflakk sé hlutfallslega algengara í þessari grein en öðrum, því er a.m.k. haldið fram. Þótt kennitöluflakkarar séu fáir og standi einungis undir litlum hluta heildarveltu í greininni er ljóst að þeir skaða bæði ímynd hennar og samkeppnisumhverfið. Þarna þykir kominn stærsti þátturinn sem fælir fjárfesta frá greininni. Mikill vöxtur í henni er meðal þess sem ætti að laða fjárfesta að þar sem erlendum ferðamönnum hefur fjölgað um ríflega 8% árlega á síðustu 10 árum og neysla þeirra og gjaldeyristekjur hér á landi hafa að meðaltali aukist um 6% árlega umfram verðbólgu. 6% er verulega mikið, og 8% fjölgun ferðamanna árlega síðustu 10 árin er mikil stígandi þannig að það þykir ljóst að ef svo fer fram sem horfir og byggt verður undir ferðaþjónustuna erum við á grænni grein. Það er hægt með þeim ramma sem við ræðum hér um skipan ferðamála sem ég held að sé að mörgu leyti til bóta um leið og það ber að harma að fjármunir til landkynningar og markaðsmála séu skornir niður. Eins og fram hefur komið er verið að vinna, má segja, gegn hinni miklu aukningu sem er í greininni. Það er áríðandi að stjórnvöld taki mið af þeirri stöðu sem er uppi. Eins og Samtök ferðaþjónustunnar hafa bent á má halda því fram að gjaldeyristekjurnar á síðasta ári hefðu verið röskum 2 milljörðum meiri ef gengið hefði haldist óbreytt en miklar sveiflur í gengi eru fyrirtækjunum mjög erfiðar. Við erum að tala um allt að 2 milljarða þannig að greinin er að ganga í gegnum nokkuð erfiða tíma meðan hin mikla fjölgun ferðamanna stendur að mörgu leyti undir því og vinnur þar gegn. Samtökin halda því fram að verulega auknir fjármunir verði að koma til markaðsmála eigi að takast til eins og efni standa til á næstu árum. Um leið og samtökin benda á margt annað sem þyrfti að skoða í samstarfi stjórnvalda og atvinnulífsins sem vænlegar leiðir til að byggja upp farsælt umhverfi í ferðaþjónustunni kallar ferðaþjónustan eftir öflugra samstarfi við hið opinbera og atvinnulífið í heild sinni til að gera hana samkeppnishæfari á alþjóðamarkaði með hagstæðara rekstrarumhverfi, öflugra samstarfi við landkynningu og aukinni og breyttri tölfræði. Um margt má segja að það frumvarp til laga sem við ræðum hér, um skipan ferðamála, sé liður í því. Ef vel tekst til og frumvarpið fer frá Alþingi eins og best verður á kosið er það liður í því að bæta rekstrarumhverfi og efla allar aðstæður í greininni. Það á ekki síst við til að efla öryggi innan greinarinnar og fagmennsku almennt. Þó að víðast sé að sjálfsögðu gætt ýtrasta öryggis og fagmennnskan höfð í fyrirrúmi þekkjum við öll dæmi um að það geti að sumu leyti verið hættulegt eða a.m.k. torfært að komast um Ísland. Stór hluti ferðaþjónustu byggist upp á slíkum ferðaháttum þannig að fyllsta öryggis þarf að gæta í hestaferðum, bátasiglingum, flúðasiglingum og hvers konar slíkum ferðum. Það er nauðsynlegt að efla og skýra rammann. Þetta frumvarp um skipan ferðamála held ég að sé ágætisskref í þá átt að svo megi verða. Þó munum við að sjálfsögðu skoða það með gagnrýnum augum í nefndinni, bæði hvað varðar leyfi, skráningu og eftirlit, hvernig því verði fyrir komið án þess að verið sé að reisa upp eftirlitsstofnanir eða óhóflegar leyfiskröfur sem gætu hamlað vexti innan þessarar greinar. Ég held samt að víða megi bæta þar úr, að víða sé pottur brotinn og margt megi betur fara innan ferðaþjónustunnar í þeim málum sem lúta að öryggi og fagmennsku hvers konar þannig að greinin megi verða öflugri. Í sjálfu sér er ástæða til að hvetja til þess að þau mál verði skoðuð eins og önnur þegar við lítum yfir sviðið hvað varðar stöðuna í ferðamálum í heild sinni. Þótt hagsmunaaðilar geri kannski ýtrustu kröfur og seilist eins langt og hægt er til að efla þá grein sem verið er að berjast fyrir kom á aðalfundi Samtaka ferðaþjónustunnar fram mjög margt athyglisvert sem taka ber mið af. Margt er hægt að læra af því að hlusta á greinina sem í hlut á. Það var t.d. nokkuð afdráttarlaus ályktun um hvalveiðar sem kom fram á aðalfundinum á Grand Hótel 7. apríl sl. þar sem ítrekuð var harkaleg gagnrýni á stefnu stjórnvalda í hvalveiðimálefnum. Fundurinn lagði sérstaka áherslu á að þegar hafi komið fram sterkar vísbendingar um skaðleg áhrif hvalveiða á ímynd landsins og fyrirtæki í ferðaþjónustunni. Fundurinn benti á að möguleikar í útflutningi á hvalkjöti væru litlir sem engir og innanlandsmarkaðurinn nánast horfinn. Skoraði aðalfundur Samtaka ferðaþjónustunnar á stjórnvöld að fresta frekari áformum um veiðar á hvölum þar til áhrif veiðanna á ferðaþjónustuna hafa verið rannsökuð til hlítar. Ég held að fram hjá svo afdráttarlausum varnaðarorðum sé ekki hægt að líta og ástæða sé til að draga fram í umræðu um skipan og tilhögun ferðamála hvort stjórnvöld séu að stórskaða greinina, t.d. með hvalveiðistefnu sinni. Það er vert að það komi fram við þessa umræðu að þar er ástæða til að stíga varlega til jarðar og velta fyrir sér hvort verið sé að fórna töluverðum hagsmunum fyrir minni eða enga. Það er ástæða til að ræða þau mál í þessu samhengi. Ég vil aftur ítreka það við hæstv. ráðherra og stjórnvöld, af því að við erum að ræða þessi mál hérna, að við eigum að mæta þeim mikla vexti sem hefur verið í ferðaþjónustunni á síðustu árum. Á síðasta ári fjölgaði t.d. erlendum ferðamönnum um 13,5% og gistinóttum um 7% á landsvísu. Greinin verður þar af leiðandi alltaf mikilvægari og mikilvægari fyrir íslenskt þjóðarbú. Ferðaþjónustan er þegar orðin ein af öflugustu stoðunum í íslensku atvinnulífi og aflaði á síðasta ári um það bil 40 milljarða kr. í erlendum gjaldeyri, allt saman tekið, með fargjöldum og gjaldeyristekjum innan lands, 40 milljarða kr. Þetta er orðið mikið afl í íslensku atvinnulífi sem skiptir verulegu máli, orðin ein af meginstoðum okkar. Spurning er líka hvernig greininni muni farnast á næstu árum þegar þessi ofsafengna stóriðjustefna stjórnvalda fer að líta betur dagsins ljós og áhrif hennar að koma fram á ferðaþjónustuna. Maður spyr hvort þessi harðskeytta stóriðjupólitík hljóti ekki á einhverjum tímapunkti að skaða verulega ferðaþjónustuna. Menn hljóta að horfa mjög til þess að fylgjast með áhrifum hinna miklu stóriðjuframkvæmda á ferðaþjónustuna víða um land. Ferðaþjónustan er að sjálfsögðu mjög verðmæt og viðkvæm grein sem stóriðjan getur raskað verulega og unnið gegn. Það fer ekki mjög vel saman í mörgum tilfellum að byggja stóriðju víða og efla ferðaþjónustuna. Það hlýtur að koma inn í þessa umræðu hér hvernig eigi að mæta því. Ég vil aftur, virðulegi forseti, nota þetta tækifæri til að skora á stjórnvöld að bregðast við fram komnum áhyggjum þeirra sem eru að vinna í greininni af niðurskurði stjórnvalda á framlögum til markaðs- og landkynningarmála í ferðaþjónustunni. Þetta er algjört lykilatriði. Grundvallaratriði í uppbyggingu ferðaþjónustu til framtíðar hlýtur að vera öflugt landkynningarstarf þar sem hið opinbera og atvinnulífið taka höndum saman um að byggja grunninn undir ferðaþjónustuna þannig að hún geti áfram skilað okkur þessum mikla ábata í þjóðarbúið, og miklu meiri ábata. Ef uppgangur hennar verður með þeim hætti sem við höfum horft á núna á síðustu árum styttist í að erlendir ferðamenn nái tölunni 1 milljón, innan ekki svo margra ára. Ég held að það sé áríðandi að taka mark á þessum ályktunum. Það er ekki verið að ræða um svo gríðarlega fjármuni að það skipti sköpum, heldur er um að ræða ákveðna forgangsröðun í umsvifum hins opinbera. Það er ástæða til að skora á stjórnvöld að efla aftur markaðssóknina sem var í ágætum málum fyrir nokkru síðan. Ég held að það sé mál manna að við Íslendingar höfum mætt nokkuð vel þeim áhrifum sem blöstu við okkur af hryðjuverkunum hrikalegu þann 11. september 2001 og þeim samdrætti sem þá blasti við í ferðaþjónustunni almennt. Ég vil aftur skora á stjórnvöld að efla markaðssóknina. Þetta skilar árangri, getur skilað okkur miklu meiri ábata en nemur þeim fjármunum sem við verjum til þess þannig að sátt ætti að geta náðst um.

Forseti vill geta þess um dagskrá dagsins í dag að komi til þess að ekki verði unnt að ljúka umræðu um 14. dagskrármálið, Fjarskipti, verður umræðu um það dagskrármál fram haldið á morgun. Auk þess verður á dagskrá fundarins á morgun skylt mál, þ.e. mál nr. 746 á þskj. 1111, sem ber yfirskriftina Tillaga til þingsályktunar um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010. Þetta vildi forseti láta fram koma áður en lengra er haldið.

Herra forseti. Hér ræðum við frumvarp um skipan ferðamála og um það er ýmislegt að segja en ég vil byrja ræðu mína á því að vara við því að búa til enn eina stjórnsýslustofnunina í stjórnkerfinu. Ég hefði talið miklu nær að flytja eftirlitsverkefni til þeirra stofnana sem fyrir eru í landinu í stað þess að stofna enn eina eftirlitsstofnunina. Mér finnst það ekki lofa góðu. Hér var stofnuð Fiskistofa. Þar var lagt upp með að störfin yrðu ekki fleiri en 11 en þau eru orðin nokkuð fleiri. Hér er svo einmitt verið að leggja til enn eina stofnunina og það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði, að ég hefði ekki lesið frumvarpið. Ég vona að hann taki tillit til þessarar gagnrýni og skoði í alvöru hvort ekki beri að færa þessi verkefni til sýslumannanna í landinu í stað þess að búa til enn eina stjórnsýslustofnunina. Það sem þessari eftirlitsstofnun, Ferðamálastofu, er ætlað að skrá er oft og tíðum það sama og sýslumennirnir í landinu eru að skrá fyrir viðkomandi fyrirtæki. Þess vegna ættu menn að skoða með opnum huga að bæta þeim þáttum sem þessu frumvarpi er ætlað að taka á við verksvið t.d. sýslumannanna í stað þess að búa til enn eina stofnunina og skrá sömu hlutina á fjölmörgum stöðum í stjórnkerfinu. Ég geri t.d. ráð fyrir að sýslumennirnir séu að skrá nafn, starfsemi, kennitölu, heimilisfang, rekstrarfyrirkomulag, nafn og kennitölu forráðamanns og ítarlega lýsingu á starfsemi skv. 13. gr. Ég hugsa að það komi fram hjá sýslumanni. Menn eiga að skoða hvort ekki sé hægt að hagræða í opinberum rekstri en það er eins og að það sé ekkert á dagskrá hjá ríkisstjórninni, enda hefur hið opinbera blásið gríðarlega út á síðustu árum. Á síðustu örfáum árum hefur Sjálfstæðisflokkurinn aukið hlut hins opinbera um heil 10%. Þess vegna er ég nokkuð hissa á því að hæstv. ráðherra taki ekki þessum ábendingum vel og skoði það í alvöru að færa þessi verkefni til sýslumannanna í landinu. Það er einmitt verið að skoða hvaða verkefni þeir geti tekið að sér. Í stað þess að fækka sýslumönnunum væri vert að láta þá njóta þeirra verkefna að skrá niður ýmis atriði sem koma við rekstri á þeim stöðum þar sem reksturinn er. Ég tel það miklu nær í staðinn fyrir að stofna einhverja eftirlitsstofnun. Svo fara menn að slást um það hvar hún eigi að vera staðsett, hvort hún eigi að vera á tveimur stöðum og eitt og annað. Það er sérstaklega einkennilegt þegar verið er að skrá nánast sömu hlutina hjá margvíslegum stofnunum í kerfinu, ef frá er talin tryggingarskylda. Ég hefði talið rakið fyrir sýslumennina að bæta því verkefni á sig. Menn eiga að vera opnir fyrir því að einfalda stjórnsýslu í landinu en það var því miður ekki að heyra á hæstv. ráðherra. Menn eru að tala um að það þurfi aukið fjármagn inn í greinina til kynningar. Auðvitað getur það hjálpað starfseminni að einhverju leyti en það eru aðrir þættir sem ber miklu frekar að horfa á, t.d. hátt gengi krónunnar og hvernig hægt sé að minnka þann skaða sem fyrirtækin verða þannig fyrir. Það þarf að ræða, og einnig t.d. áfengisgjaldið. Ferðaþjónustunni mundi koma það verulega vel ef stjórnvöld lækkuðu áfengisgjaldið. Við erum með meira en tvöfalt hærra áfengisgjald en er í Bretlandi og margfalt hærra en annars staðar á Norðurlöndum. Ég held að hagur ferðaþjónustunnar batni ekkert við það að búa til enn eina eftirlitsstofnunina sem Sjálfstæðisflokkurinn er að koma á fót. Það væri miklu nær að horfa til þeirra þátta að spara í útgjöldum ríkisins og vita hvort þá mætti ekki lækka eitthvað gjöldin á ferðaþjónustuna, t.d. áfengisgjaldið. Síðan hafa menn verið að ræða ýmsa aðra þætti, t.d. hvort veitingahús gætu greitt áfengisgjaldið eftir á Það er einn möguleikinn. Þá lægju þau ekki með stóran lager sem þau væru búin að greiða skatt af fyrir fram. Það er einn þáttur sem tíðkast annars staðar, að menn greiði skattinn af áfenginu um leið og varan er seld. Það væri einn möguleikinn. Einnig verða menn að horfa til þess að þó að lág skattprósenta á hagnað fyrirtækja komi atvinnulífinu til góða kemur virðisaukaskatturinn ferðaþjónustunni verulega illa. Vegna þess að hann er miklu hærri en í samkeppnislöndunum veldur hann því að vöruverð er hærra og þess vegna tel ég miklu nær að horfa til þess að lækka eitthvað útgjöld ríkisins, reyna það eftir fremsta megni og reyna þá eitthvað að lækka álögur á atvinnuvegina og fólkið í landinu. Mér finnst það miklu nær. Ferðaþjónustan er að umfangi mikilvæg í gjaldeyrisöflun en því miður er hagnaðurinn ekki mikill af greininni. Menn verða að fara að ræða í alvöru hvað það er sem kemur ferðaþjónustunni vel og hvernig megi þá hagræða í hinu opinbera í stað þess að taka því illa eins og hæstv. ráðherra gerði þegar honum var bent á að það væri kannski vitleysa að vera að skrá sömu fyrirtækin á fjölmörgum stöðum. Þegar hv. þingmenn benda viðkomandi ráðherra á að hægt sé að ná fram sparnaði og ýmsum markmiðum sakar hann þá um að þeir hafi ekki lesið ákveðin frumvörp. Mér finnst það alger fásinna. Ég tel að það eigi að líta til þess að þessi atvinnugrein geti vaxið og dafnað, við eigum að gera allt til þess og horfa með opnum hug til þess hvaða breytingar geta orðið atvinnugreininni til góða.

Virðulegi forseti. Oft heyrist það þá rætt er í þessum sal um ferðamál - þá er venjulega klifað á því - hvað áfengisgjaldið hér sé hátt og við illa staddir, Íslendingar, í samanburði við erlenda aðila varðandi alkóhól í hvaða mynd sem það er, hvort sem er í sterkum drykk eða bjór. En sé grannt skoðað er annað upp á teningnum. Ég get bent hv. þingmanni á að ef hann fer t.d. til Kaupmannahafnar er hann að greiða fyrir bjórglas mjög svipað verð og jafnvel á stundum hærra en þarf að borga í Reykjavík. Í annan stað, þegar menn eru að tala um sterka drykki eru þeir að bera saman tvo ólíka hluti. Annars vegar er mælieiningin á Íslandi 3 sentílítrar en þegar menn panta áfengi erlendis er sú mælieining venjulega 2 sentílítrar. Af því leiðir að magnið er meira á Íslandi en erlendis og þess vegna eru sterkir drykkir dýrari hér en þarlendis. Telur þingmaðurinn að það mundi lækka verulega áfengi, bjór og sterka drykki, í veitingahúsum ef ríkið mundi fella niður áfengisgjaldið sem núna er líklega 60–70 kr., ef það yrði t.d. lækkað um 30 kr.? Mundi þess gæta í verðlagningu veitingahúsanna á sterku víni og bjór? Ég tel að svo sé ekki, enda er verðið sambærilegt þegar grannt er skoðað miðað við það sem er að gerast annars staðar á Norðurlöndunum.

Herra forseti. Heimildin sem ég notaði kemur beint frá samgönguráðuneytinu og er um meginmarkmið í ferðamálum. Þar er m.a. fjallað um áfengisgjaldið og þar kemur fram að á Íslandi er það orðið tífalt hærra en í Danmörku. Það er nefnilega mergurinn málsins. Þótt hann greiði álíka hátt verð og í Danmörku þá situr meira eftir hjá veitingamanninum. Það er einmitt það sem við þurfum á að halda í atvinnurekstri, að það sitji eitthvað eftir í atvinnurekstrinum og myndist gróði. Það er mikilvægt. Ég vona að hv. þingmaður sjái að þeir sem selja bjór á Íslandi hagnast ekki eins og þeir sem selja bjór í Danmörku. Ég hefði talið mikilvægt að atvinnugreinin hagnaðist af sölunni en ég get upplýst hv. þingmann um að bjór er samt sem áður ódýrari í Danmörku á ýmsum stöðum en hér. Auðvitað er þetta breytilegt en það er ekki hægt að líta fram hjá því að ferðamenn sem koma til Íslands frá Bandaríkjunum og eru krafðir um 10 dollara fyrir bjórglasið er nóg boðið. Það verður að vera eitthvert samræmi í þessu. Ég horfi til Bretlands. Ég er ekki að tala um að menn fari niður úr öllu valdi með áfengisgjaldið heldur að maður sjái einhverja þróun í átt að því sem er í samkeppnislöndunum. Mér finnst það eðlilegt.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um skipan ferðamála og það verður að segjast að samgönguráðherra hefur tekið nokkuð heildstætt á málefnum ferðaþjónustunnar. Það er í raun sannarlega tímabært að tekið sé á málum ferðaþjónustunnar sem alvöruatvinnugreinar í landinu enda er hún rækilega búin að hasla sér völl og er jafnvel annar eða þriðji stærsti útflutningsatvinnuvegur þjóðarinnar, a.m.k. þegar horft er til nettóþjóðartekna. Það er fyllilega tímabært að sett séu heildarlög eða heildarrammi um þessa gríðarlega mikilvægu atvinnugrein. Henni er jú líka nauðsyn að fá forgang að þeim auðlindum, bæði verndun og nýtingu þeirra, sem hún byggir á vöxt sinn og viðgang. Þetta hefur núna verið gert. Fyrir nokkru síðan var mælt fyrir þingsályktunartillögu um ferðamál sem byggð var á skýrslu sem unnin var af hópi á vegum samgönguráðuneytisins, um meginmarkmið í ferðamálum á árunum 2006–2015. Ég tel að þessi nálgun sé mjög virðingarverð. Á þingi höfum við áður, í umræðu um ferðamál og áðurnefnda þingsályktunartillögu, rætt um forgangsröðun varðandi ferðamál. Þar er í forgangsröðinni sett sem liður nr. 1, að náttúra Íslands, menning þjóðarinnar og fagmennska verði ráðandi þættir í þróun íslenskra ferðamála. Ég tel viss tímamót að slíkar áherslur séu settar í forgang í íslenskri ferðaþjónustu, atvinnugrein sem er að verða önnur eða þriðja stærsta útflutningsgreinin og sú grein sem vex hvað hraðast hér á landi. Ferðaþjónustan er einnig sú grein sem skilar hvað mestum þjóðhagslegum ábata af starfsemi sinni. Hún hlýtur því að geta gert kröfur til stjórnvalda um forgangsröðun á verkefnum. Eins og þessi tillaga til þingsályktunar er lögð upp, með áherslu á náttúru Íslands, menningu þjóðarinnar og fagmennsku, er ljóst að hún fer ekki saman með stóriðjuáformum hinna ráðherranna í ríkisstjórninni né heldur stórvirkjanaáformum þeirra. Að því leyti hafa hagsmunir ferðaþjónustunnar verið fyrir borð bornir. Gangi stefna þeirra fram, um að byggt skuli álver í hverri vík og í hverjum firði og sem flestar ár virkjaðar og skemmdar, þá fer hún engan veginn saman við áherslur í ferðamálum. Þess vegna er fyllilega tímabært að við á Alþingi og ráðherra ferðamála gæti að þeim áherslum, að kröfum þessarar atvinnugreinar verði stillt upp gegn stóriðjuáformum. Menn sjá að hagsmunir ferðaþjónustunnar stangast mjög rækilega á við áform álráðherranna sem trúa bara á ál, að ál skuli það sem þjóðin skuli vinna að og orka hennar nýtt til. Ég ítreka að ég tel að þarna nálgist menn málin á sanngjarnari hátt gagnvart þessari atvinnugrein. Hitt er annað mál að við viljum sjálfsagt alltaf að betur sé gert. Í fyrsta lagi að forgangur ferðamálanna verði miklu ákveðnari og miklu ríkari, að við eigum ekki að þurfa að slást um það norður í Skagafirði hvort nýta eigi Héraðsvötnin til uppbyggingar ferðaþjónustu og ímyndar Skagafjarðar sem slíkrar eða til að lúta álgræðgi einstakra annarra aðila sem ekkert annað sjá. Við eigum ekki að þurfa að kljást um þetta. Það á að vera svo sjálfsagt að ferðaþjónustan fái þar forgang. Ef við víkjum aðeins að frumvarpinu, frumvarpi til laga um skipan ferðamála. Þar er lagt til að búa um greinina sérstaka stofnun og maður verður alltaf svolítið varkár þegar til stendur að búa til eina stofnunina enn, eins og við segjum. Er ekki til í samfélaginu nægar þær stofnanir nú þegar að hægt sé að fela þeim þessi verkefni? Svona stofnanir sem hér er lagt til að stofna, Ferðamálastofa - við höfum aðra sem áður hefur verið nefnd í umræðunni Fiskistofu og svo er landbúnaðarráðherra að stofna einhverja Landbúnaðarstofnun - þessar stofur eða stofnanir hafa ríka tilhneigingu til að lifa eigin lífi og búa sér til eigið líf. Það er því alveg eðlilegt að menn gjaldi varhuga við því sem t.d. hæstv. landbúnaðarráðherra er að spekúlera með Landbúnaðarstofnun. Og þegar slagsmál hefjast um hvar hún eigi að vera þá sjá menn aðalhaginn í henni í því að ná í útsvörin af starfsmönnunum. Það eru náttúrlega ekki fagleg markmið. Hið sama gæti líka komið upp varðandi Ferðamálastofu. Ég fer strax að hugsa: Mikið væri gott að fá þessa Ferðamálastofu, því hún verður orðin 10–20 starfsmenn innan fimm ára, að Hólum í Skagafirði, á Blönduósi eða eitthvað slíkt.

Á Hólum.

Á Hólum t.d., eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson nefnir og ég tek heils hugar undir. Þessi umræða er svo sem eðlileg í kjölfarið og í tengslum við svona lagað. Þess vegna finnst mér að í lögum ætti að vera tillaga um hvar viðkomandi stofa eða stofnun skuli vera. Í kringum svona stofnun skapast gríðarleg þungamiðja. Við erum með miðstöð rannsókna og kennslu í ferðamálum á Hólum í Hjaltadal og stofnunin væri þess vegna velkomin þar, ef hún yrði stofnuð. En tilurð svona stofnana fær sitt eigið líf. Þess vegna þarf að velta fyrir sér hvort þetta sé nauðsynlegt eða ekki. Er ekki hægt að fela þeim stofnunum sem nú þegar eru fyrir hendi að taka að sér þessi verkefni? Ég held að við eigum að fara mjög vandlega í gegnum það og skoða þetta frumvarp út frá því hvort þessi stofnun sé nauðsynleg eða ekki og hver verkefni hennar eigi að vera. Það er talað um að hún eigi að koma í staðinn fyrir Ferðamálaráð Íslands sem nú er. Stjórnsýsluleg staða Ferðamálaráðs er ekki mjög sterk eða skilgreind í núgildandi lögum. Það hefur ekkert framkvæmdarvald sem slíkt. Ég sé því ekki beint að hún komi í staðinn fyrir Ferðamálaráð enda á áfram að vera til einhvers konar ferðamálaráð. Þó svo þessi Ferðamálastofa yrði stofnuð yrði áfram til ferðamálaráð með óskilgreind stjórnsýsluleg verkefni. Að lítt athuguðu máli sýndist mér sem ferðamálaráð yrði með þessu algerlega óþarft. Ef Ferðamálastofa eða slík stofnun er komin upp þá er engin ástæða til þess að vera með stjórnsýslulegt ferðamálaráð.

Það er einmitt það sem kvartað hefur verið yfir.

Ég veit það. Hv. þm. Halldór Blöndal bendir réttilega á það en eigum við þá að hafa bæði með Ferðamálastofu og ferðamálaráð? Það held ég að sé alger óþarfi.

Hvað viltu gera við ferðamálaráð?

Ég tek undir, herra forseti, að ég tel að hv. 2. þm. Norðaust. ætti einmitt að velta því fyrir sér hvað við höfum með Ferðamálastofu að gera. Ég held það í alvörunni. En ég set spurningarmerki við að stofnuð sé Ferðamálastofa eða stofnun með stjórnsýslulega stöðu sem ég geri ráð fyrir að eigi að vera A-hluta stofnun, fá stjórnsýslulega stöðu A-hluta stofnunar ef hæstv. ráðherra gæti svarað því, en mér sýnist að hún eigi að fá stjórnsýslulega stöðu A-hluta stofnunar innan ríkiskerfisins. Það er a.m.k. lagt upp þannig og þá sé ég ekki að ferðamálaráð hafi haft neitt hlutverk því að við verðum áfram með ráðuneytið og þessa fagstofnun. Í 6. gr. segir varðandi ferðamálaráð: „Ferðamálaráð gerir, árlega eða oftar, tillögu til ráðherra um markaðs- og kynningarmál ferðaþjónustunnar.“ Ég tel að hin mörgu félög ferðaþjónustunnar eigi að sjálfsögðu að álykta um áherslumál sín í ferðamálum, markaðsmálum og öðrum og síðan sé það ráðherrans að taka ákvörðun um hvað veitt er á fjárlögum til þeirra þátta. Ráðherra kallar eðlilega til þá aðila sem honum þykir nauðsynlegt að fá til sín til að ákveða skiptingu fjármuna. Ég er t.d. viss um að ekkert ferðamálaráð hefði samþykkt niðurskurð á markaðspeningum á fjárlögum þessa árs.  Maður veltir líka fyrir sér eftirlitshlutverki þessarar stofnunar eins og hér hefur áður komið fram. Gert er ráð fyrir að stofnunin hafi eftirlitshlutverk og innheimti eftirlitsgjöld fyrir ákveðin verkefni eins og kemur m.a. fram í 18. gr., með leyfi forseta: „Ferðamálastofu er heimilt að taka gjöld af ferðaskrifstofum sem renna til Ferðamálastofu til að standa straum af eftirliti samkvæmt lögum þessum. Fjárhæð gjaldanna skal koma fram í reglum sem samgönguráðherra setur skv. 2. mgr. 17. gr. að fengnum tillögum Ferðamálastofu.“ Þarna er Ferðamálastofa orðin beggja megin borðs, hún gerir tillögur um gjöldin og hún innheimtir þau o.s.frv. Við erum komin þarna í svolítinn hring og ég efast um að það ætti að vera hlutverk Ferðamálastofu að vera innheimtuaðili fyrir eftirlitsgjöld. Ég dreg stórlega í efa að það sé stjórnsýslulega rétt. Nær væri að þau verkefni væru þá falin sýslumönnum en ég held að ferðaþjónustunni finnist ærin eftirlitsgjöld nú þegar á þessari atvinnugrein þó að ekki sé verið að bæta einum aðilanum við sem innheimtir eftirlitsgjöld. Varðandi kaflann um tryggingarskyldu vegna alferða þá er talað um í 14. gr. að ferðaskrifstofur skuli hafa tryggingu. Mér er að vísu ekki alveg ljóst hver er munurinn á tryggingu og ábyrgð. Flestar atvinnugreinar eru með ábyrgðartryggingu, þ.e. þær eru tryggðar gegn þeirri ábyrgð sem á þær gæti fallið eins og ábyrgðartrygging á bílum og þess háttar. Mér hefði fundist nær að nota orðalagið ábyrgðartrygging. Það skýrði betur það sem átt væri við, að ferðaskrifstofan væri ábyrg fyrir því sem á hana gæti fallið með dómum eða öðru sem henni yrði gert skylt að greiða. Í 14. gr. eru talin upp ýmis atriði hvernig þessi trygging skuli vera eða ábyrgðir, eins og ég vil kalla þær. Hún er í fyrsta lagi samkvæmt a-lið „Fé sem lagt er inn í viðurkenndan banka eða sparisjóð í nafni Ferðamálastofu“. Ég set aftur spurningarmerki við stöðu Ferðamálastofu þarna. Ég tel að Ferðamálastofa eigi að vera A-hluta stofnun, stjórnsýslulega sett sem A-hluta stofnun, og á erfitt með að sjá hana öðruvísi samkvæmt þeim verkefnum sem henni eru falin og ábyrgð sem hún ber gagnvart ráðherra, hún er beint á ábyrgð ráðherra eins og eðlilegt er. Því finnst mér að Ferðamálastofa eigi ekki að vera aðili sem tekur á móti ábyrgðargreiðslum eða tryggingum eða eins og sagt er í a-lið: „Fé sem lagt er inn í viðurkenndan banka eða sparisjóð í nafni Ferðamálastofu.“ Mér finnst þessi nálgun á hlutverki Ferðamálastofu ekki stjórnsýslulega rétt og þurfi að skoðast vandlega hvort þetta sé í rauninni heimilt. Í b-lið er talað um ábyrgð viðskiptabanka eða sparisjóðs og það er hin hefðbundna leið sem oft hefur verið farin að viðskiptabankinn leggur fram ábyrgðartryggingu fyrir starfsemi viðkomandi fyrirtækis. Síðan er c-liðurinn sem ég ætlaði líka að spyrja ráðherra hvað þýddi. Þar stendur, með leyfi forseta: „Önnur trygging sem Ferðamálastofa metur sambærilega.“ Þegar við lítum til þess að Ferðamálastofu er gert að vera stjórnsýslustofnun sem heyrir beint undir ráðherra þá er óeðlilegt að Ferðamálastofa meti gildi ábyrgðartrygginga, ég tala nú ekki um samkvæmt svo opnu orðalagi sem þarna er þar sem ekki er skylt að leggja fram ábyrgðaryfirlýsingu viðkomandi viðskiptabanka. Í heild sinni finnst mér alveg eðlilegt að í kaflanum um tryggingarskyldu vegna alferða sé skilgreind sú ábyrgð sem fyrirtæki og ferðaskrifstofur bera á þessum ferðum en ég get ekki séð að Ferðamálastofa sé stjórnsýslulega rétti aðilinn til að hafa milligöngu um að setja fram skilyrði fyrir þessar ábyrgðir að ég tali ekki um að geyma þær eins og kveðið er á um í a-lið, að leggja megi trygginguna inn í banka í nafni Ferðamálastofu. Ég get ekki séð stöðu Ferðamálastofu sem A-hluta stofnunar í því hlutverki. Mér finnst að fara þurfi yfir þessi atriði því að fátt er erfiðara og viðkvæmara eftir langa farvegi í gegnum dómskerfið hugsanlega en að meta eða kveða á um ábyrgð ferðamálafyrirtækis ef upp koma atvik sem krefjast þess. Ég hef áður spurt um eftirlitið eins og kveðið er á um í 18. gr. Þar er talað um eftirlit og víðar er minnst á eftirlitshlutverk þessarar Ferðamálastofu og innheimtu gjalda hvað það varðar. Mér finnst alveg eðlilegt að slík stofa gæti verið með gæðaeftirlit en sé ekki innheimtuaðili gjalda sem slíku eftirliti geta fylgt. Þá er Ferðamálastofa orðin báðum megin við borðið og mér finnst það ekki rétt. Það eru ýmsar fleiri áherslur sem maður veltir fyrir sér í ferðamálum, eins og t.d. almenningssamgöngum. Í umræðunni um ferðamál finnst mér staða, hlutverk og verkefni almenningssamgangna á landi vera allt of veik. Ég nefni sem dæmi þegar hægt var að halda uppi almenningssamgöngum við Þingvelli sem er einn af fjölsóttustu ferðamannastöðum landsins. Mér finnst að skipuleggja verði og hugsa hlut almenningssamgangna miklu sterkar inn í þessa mynd ferðamálanna en gert er. Frú forseti. Ég kemst ekki yfir fleiri atriði í frumvarpinu. Mér finnst gott að fá það til kynningar og þær hugmyndir sem þar eru sem hluti af þeim ferðamálapakka sem ráðherrann er að leggja fram en ég tel að þær þurfi miklu meiri skoðunar við áður en við afgreiðum málið á þessu þingi en það kemur væntanlega til meðferðar samgöngunefndar þar sem ég á sæti.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að gera athugasemd við það sem hv. þingmaður nefndi þar sem hann efast um að A-hluta stofnun, í þessu tilviki Ferðamálastofa, sé til þess bær að sjá um tryggingar vegna alferða vegna þess að hún sé A-hluta stofnun. Við höfum mörg dæmi um það hjá Vegagerðinni þar sem um verksamninga er að ræða að verktaki verði að skila inn tryggingu til að fá verk. Það eru náttúrlega óteljandi dæmi þess að A-hluta stofnun sé fær um að sinna slíku verkefni og það fer að sjálfsögðu eftir settum reglum. Ráðuneytið, sem hlýtur að flokkast undir að vera stjórnsýslustofnun allra stjórnsýslustofnana, sinnti þessu áður. Breytingin sem verið er að gera með því að færa útgáfu þessara leyfa til Ferðamálastofu er að koma á tryggari, betri og traustari stjórnsýsluháttum þar sem stofnunin Ferðamálastofa sinnir þessari útgáfu og eftirliti en hægt er að kæra meðferð máls hjá viðkomandi stjórnsýslustofnun til æðra stjórnvalds sem er ráðuneytið. Það var mat allra sem að málinu komu að þetta væri til mikilla bóta og ég held að þetta eigi ekki að þurfa að tefja afgreiðslu þessa afar mikilvæga máls sem hér er til meðferðar.

Frú forseti. Að sjálfsögðu má færa hinni hugsanlegu stofnun ýmis verkefni eins og það sem lýtur að þessari tryggingarskyldu eða að hafa það með höndum, en þá er verið að færa henni umfangsmikla peningalega stjórnsýslu. Þá er verið að hugsa þarna um býsna umfangsmikið apparat, ef svo má segja. Það þarf sérfræðinga og sérstakt starfslið til að annast slíka starfsemi og þá erum við að hugsa um stofnun sem getur vaxið býsna mikið á skömmum tíma ef þörf er á. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort þessi framkvæmdalegu verkefni væru ekki betur komin í höndum einhverra annarra aðila, innheimtuaðila ríkissjóðs eins og hér hefur áður verið nefnt, sýslumanna vítt og breitt um landið. En því fleiri slík umsýsluverkefni sem þessari stofnun gætu verið falin því meiri líkur eru til þess að hún þenjist og fari að lifa af sjálfu sér. Ég set spurningarmerki við það og tel nauðsynlegt að farið verði mjög vandlega í gegnum þessi mál. Til dæmis ef þessi stofnun á líka, eins og stendur í c-lið 14. gr., að meta hvaða tryggingar eru gildar, aðrar en skilgreindar bankaábyrgðir, þá er verið að færa henni flókin verkefni sem hún þarf þá að hafa mannafla og stöðu til að takast á við.

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að af fenginni reynslu er ekki hætta á að þarna verði mikil útþensla. Þessi verkefni hafa verið í samgönguráðuneytinu hingað til og starfsmönnum hefur ekki fjölgað mikið þar. Öll sérfræðivinna sem snýr að þeim hefur verið aðkeypt, bæði hafa endurskoðendur unnið að því að meta tryggingarskyldu og lögfræðingar sömuleiðis. Þetta hefur allt verið innan mjög hæfilegra og hóflegra marka. Ábendingar hv. þingmanns tel ég góðra gjalda verðar og ég fagna þeirri afstöðu þingmannsins að hann skuli vera kominn í hóp talsmanna aðgátar í því að þenja út ríkisstofnanir og við þurfum auðvitað að gæta að því. Hvað varðar hins vegar það sem hann nefndi, að færa mætti þessi verkefni annað, þá er einmitt í 4. gr. frumvarpsins heimild til að fela öðrum hluta þeirra verkefna sem Ferðamálastofu er ætlað að fengnu samþykki ráðherra. Það er ekkert sem mælir gegn því ef finnast öflugir og traustir aðilar, sem ég efast ekki um að eru á hverju strái, slíkir sýslumenn, sem gætu sinnt einhverjum þeirra verkefna sem þarna er gert ráð fyrir að séu unnin. Ef það er sérstakt keppikefli þá er heimild fyrir Ferðamálastofu að færa út verkefni að fengnu samþykki ráðherra. Ég tel sjálfsagt að gera það, enda liggur það að baki þessu ákvæði að skapa möguleika til að færa verkefni til aðila utan Ferðamálastofu. Embætti sýslumanna koma þar vel til greina.

Frú forseti. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar og verð að ríkisstofnun eigi ekki að stofna að óþörfu. Nóg er orðið af eftirlitsstofnunum í sjálfu sér í samfélaginu þar sem hver eftirlitsstofnunin á eftir annarri hefur verið sett á fót á undanförnum árum og allar krefjast þær gjalda sem leggjast síðan stöðugt á einstaklinga og þau mörgu fyrirtæki sem í greininni eru. Ég hugsa að aðilum í ferðaþjónustu þyki orðið ærið nóg um eftirlitsgjöld, leyfisgjöld o.s.frv. án þess að ég ætli að leggja mat á það hver þeirra séu ónauðsynleg og hver ekki. Fiskistofa hefur oft verið nefnd sem dæmi þar sem gert var ráð fyrir að í hæsta lagi fjórir menn störfuðu þegar setja átti hana á stofn í upphafi. Engum datt í hug þá, a.m.k. í orði, að hún yrði neitt stærri og nú er hún orðin ein af stærri stjórnsýslustofnunum og eftirlitsstofnunum í samfélaginu, þannig að sporin hræða hvað það varðar. Þá kemur líka til staðsetningin því þá fara hinir ýmsu aðilar að horfa á verkefnin sem tengjast þessu og útsvör og annað. Ég tel að fara eigi mjög varlega hér og efna ekki til þessarar stofnunar að óþörfu og að huga þurfi þá vandlega að því hver skuli vera stjórnsýsluleg verkefni hennar. Talað er um í 4. gr. að fela megi þau öðrum. Mér finnst að þar ætti að standa að stjórnsýsluleg verkefni séu falin öðrum opinberum stjórnsýslustofnunum en opna ekki á möguleika á einkavæðingu í opinberu eftirliti eins og þessi setning gæti vitnað til. Frú forseti. Við skoðum málið í hv. samgöngunefnd á þeim hraða sem eðlilegt er að slíkt mál sé unnið.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um skipan ferðamála sem um hefur verið allhressileg umræða og kemur ekki á óvart því ferðamál eru þingmönnum augljóslega nokkuð hugleikin. Hafa menn nálgast frumvarpið með ólíkum hætti og inn í þetta blandast mál óskyld frumvarpinu, svo sem áhyggjur manna af fjárveitingum til markaðssetningar ferðaþjónustu, Fiskistofa og þar fram eftir götunum, en ekkert af því hefur beinlínis með frumvarpið að gera. Ég tel, frú forseti, að frumvarpið fjalli aðeins um tvennt. Annars vegar að færa verkefni úr ráðuneyti í þar til gerða Ferðamálastofu og hins vegar að stuðla að gæðamálum í ferðaþjónustu. Menn hafa nefnt og haft áhyggjur af því að stofnun sem Ferðamálastofa kunni að tútna út og vitna gjarnan til Fiskistofu, en rétt er að vekja athygli á því að fram kemur í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu að kostnaður sé talinn rúmast innan ramma langtímaáætlunar samgönguráðuneytisins. Menn leggja því alla vega upp með að það verði ekki mikið bákn út úr þessu, en enginn veit hvað gerist í framtíðinni. Fiskistofa hefur verið nefnd og má nefna fleiri stofur, svo sem Umferðarstofu, Orkustofnun, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun landbúnaðarins svo einhverjar séu nefndar. Hvað eiga þessar stofur eða stofnanir sameiginlegt? Þær þjóna utan ráðuneytis atvinnuvegum sem hafa skipað sér fastan sess í íslensku atvinnulífi, starfsemi sem hefur verið lengi, áratugum og jafnvel öldum saman. Þær hafa skipað sér ákveðinn sess og mótast af því innan stjórnsýslunnar og starfsemi þeirra fer ekki fram innan ráðuneyta. Með frumvarpinu má segja að verið sé að reka endahnútinn á það og segja að ferðamál, ferðaþjónusta er orðin burðug atvinnugrein, svo burðug að hún kallar í kringum sig á sérstaka stjórnsýslu. Það er auðvitað til marks um að margt hefur gerst á síðustu áratugum í þeirri ungu atvinnugrein, svo mikið að hún er farin að skipa mikilvægan sess í efnahagslífi okkar og er líklega næstmikilvægasta atvinnugreinin í atvinnulífi okkar. Þar af leiðandi er ekki óeðlilegt að um þá mikilvægu atvinnugrein sé fjallað með sérstökum lögum um skipan ferðamála með útfærslu á Ferðamálastofu. Það er rétt að vekja athygli á því, frú forseti, að það eru ekki mörg ár síðan að ferðaþjónusta okkar hérlendis byggðist á vorskipum og haustskipum þar sem erlendir ferðamenn voru mældir í tugum eða nokkrum hundruða á ári hverju. Til samanburðar höfum við í dag stöðugt vaxandi samgöngur sem skipta jafnvel tugum ferða með flugleiðum ýmiss konar á degi hverjum yfir háannatímann þar sem bæði íslenskir og erlendir ferðamenn eru á faraldsfæti. Allar tölur sem við höfum séð og sjáum, ánægjulegar tölur um stöðugan vöxt og aukningu í þessari mikilvægu atvinnugrein segja okkur einfaldlega að við höfum sem þjóð verið að standa okkur vel í ferðaþjónustu því annars værum við ekki að sjá þessar ánægjulegu tölur. Hins vegar er alveg ljóst og hefur komið fram, m.a. hjá Samtökum ferðaþjónustunnar, að styrkja megi innviði hinnar ungu atvinnugreinar. Hún hefur vaxið afskaplega ört og landinn verið afskaplega hugmyndaríkur í að skapa sér tækifæri innan ferðaþjónustunnar, en þar hafa auðvitað komið fram ákveðnir vaxtarverkir og má segja að að sumu leyti séu innviðir hinnar mikilvægu atvinnugreinar nokkuð veikir. Ég lít svo á að meginmarkmið frumvarpsins sé einmitt að styrkja innviði ferðaþjónustunnar með því að setja gæðastaðla, með því að koma á lógói og að sjálfsögðu að fylgja því eftir með eftirliti að menn uppfylli þá gæðastaðla sem Ferðamálastofa og sérfræðingar á hennar vegum munu setja upp í samstarfi við atvinnugreinina. Það tel ég, frú forseti, vera meginatriðið í þessu og falli mjög saman við þær áherslur sem Samtök ferðaþjónustunnar og aðilar í ferðabransanum hafa einmitt verið að leggja áherslu á. Það þarf ekki nema einn skussa til að koma óorði á ferðaþjónustuna, skaða hana, með því að bjóða falska þjónustu og lélega þjónustu. Með því að koma upp lógói þar sem ákveðin lágmarksgæði eru tryggð erum við að henda skussunum út úr greininni. Ég lít einnig svo á að Ferðamálastofu sé ætlað að beita sér fyrir því að rannsóknir séu stundaðar, væntanlega í samstarfi við bæði skóla og aðra aðila, skoðuð séu þau tækifæri sem til staðar kunna að vera fyrir hina mikilvægu atvinnugrein. Undir það hljóta allir að taka. Fram hefur komið að það kann að vera einhver ágreiningur um með hvaða hætti eigi að skipa markaðsmálunum þar sem Samtök ferðaþjónustunnar vilji frekar höndla það mál á eigin vegum og færa fyrir því ágæt rök. Það má líka segja að það séu mótrök gegn því að það sé ekki eðlilegt að aðilar úti í bæ sem hagsmunaaðilar séu með þeim hætti að sýsla með hið opinbera fé sem ríkisvaldið leggur til markaðsmála. Það má því segja að það sé nokkuð ásættanleg leið, fengin ágæt millilending án þess að vera nokkur brotlending, að fulltrúar Samtaka ferðaþjónustunnar og fulltrúar ferðamálasamtaka skuli eiga, ef ég man rétt, samtals fimm fulltrúa af átta í stjórn Ferðamálaráðs. Það er ágæt millilending á milli þess að greinin og hagsmunaaðilar þar höndli um þetta og síðan hinn opinberi aðili. Yfir það munum við að sjálfsögðu fara í hv. samgöngunefnd. Ég þarf ekki að orðlengja um þetta. Ég ítreka að ég lít svo á að hér sé fyrst og fremst verið að stuðla að tvennu, þ.e. að taka verkefni úr ráðuneyti sem mér finnst eðlilegt og fela það Ferðamálastofu, en jafnframt, sem er meginatriðið, að tryggja gæði í þessari mikilvægu atvinnugrein. Ég vil, frú forseti, að lokum nefna varðandi skilgreiningar að það eru ágætir kaflar í frumvarpinu þar sem orð eru skilgreind, ferðaskipuleggjandi og ferðaskrifstofa. Ég ætla ekki að fara frekar í það, vísa frekar í þingskjalið. En rétt er að benda á það sem fram hefur komið m.a. hjá Samtökum ferðaþjónustunnar að skilgreiningar Hagstofunnar á tekjum vegna ferðaþjónustunnar kunna að vera rangar. Hefur verið nefnt sem dæmi að bensínsölur, sem eru meira en bensínsölur í dag, þetta eru orðnar miklar sjoppur og selja ferðamönnum alls konar gúmmelaði, skapa ákveðnar tekjur sem ekki eru færðar beinlínis á ferðaþjónustu. Ég tel einmitt mjög heppilegt fyrir Ferðamálastofu að fjalla um verkefni af þessum toga, taka slíkt upp við Hagstofuna þannig að hinar raunverulegur tekjur af ferðaþjónustunni sjáist. Þær kunna með öðrum orðum að vera enn hærri en hinar opinberu tölur vegna þess sem má kalla eða eru kannski ónákvæmar skilgreiningar. Ekki fleiri orð um það, frú forseti. Ég tel að frumvarpið staðfesti að ferðaþjónustan er orðin alvöru atvinnugrein hér og í henni eru mikil tækifæri og Ferðamálastofa kann að verða okkur ágætt vopn til þeirrar sóknar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir undirtektir undir frumvarpið og tel að þær umræður sem hér hafa orðið séu góður aðdragandi þeirrar vinnu sem nauðsynlegt er að fari fram í hv. samgöngunefnd. Ég vil sérstaklega taka undir þá greiningu sem hv. þm. Hjálmar Árnason viðhafði í lokin og tel að sú sýn sem fram kom af hans hálfu sé rétt um þau mikilvægu viðfangsefni sem Ferðamálastofu eru ætluð og aðkomu fulltrúa greinarinnar í ferðamálaráði. Að lokum þakka ég hv. þingmönnum fyrir mjög málefnalegar umræður og góðar ábendingar sem hv. samgöngunefnd mun væntanlega fara rækilega yfir þegar nefndin fær frumvarpið til meðferðar.