Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. 3. umr. um þetta mál var frestað eftir tilmælum hæstv. samgmrh.- og frsm. n., til þess að n. gæti athugað brtt., sem fram voru komnar frá hv. 1. þm. Árn, (JörB) og eru á þskj. 453. - N. hefur leitað umsagnar bæjarráðs um þessar till., og hefur nú borizt umsögn þess, sem, með leyfi hæstv. forseta, er á þessa leið: „Bæjarráð leggur móti því, að 1. og 2. brtt. tillögunnar verði samþ., en lætur afskiptalaust, hvort 3. tillagan verði samþykkt.“ - N. hefur síðan rætt um þessar till., og hefur þar ekki orðið samkomulag um þær, en meiri hl. n. hefur fallizt á að leggja það sama til og bæjarráð. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni.



Herra forseti. Mér þykir fyrir því, að hv. n. skuli ekki hafa fallizt á þessar brtt. mínar. Mér skilst þó, að hv. n. sé því frekar hlynnt, að 3. liður brtt. nái samþykki, en raunar fylgir þá 2. liður með, því að hann byggist á brtt, undir 3. tölul., eðli málsins samkvæmt, en öðru máli gegnir um 1. tölul. Hins vegar þykir mér ekki rétt að slá því lengur á frest, að ríkið gerist aðili, en þangað til Sogið er hálfvirkjað. - Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta. Atkvgr. mun skera úr. Ég tel hættu á því, að Reykjavíkurbær kunni að verða heldur sparsamur við fyrirtæki og aðila utan Reykjavíkur, ef þessu verður ekki breytt. Auðvitað getur löggjafarvaldið hvenær sem er gripið fram í, en til þess þarf að skapast annað viðhorf en nú ríkir. Það er eðlilegt, að Reykjavík hlúi að sínum hag, en það er ekki sanngjarnt, að hún sitji yfir annarra hlut, en mér virðist ekki laust við, að sumir fulltrúar, sem eiga kjörfylgi í bænum, líti svo á. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en láta atkvgr. skera úr.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Ég vil taka það fram, að ég tel rétt, að 1. brtt. hv. þm. Árn. verði felld. Þess er skemmst að minnast, að þegar Ljósafoss var virkjaður og ríkið átti samkvæmi lögum rétt á að taka þátt í virkjuninni, taldi það sig ekki tilbúið að taka þátt í virkjuninni. Ég held, að hv.1. þm. Árn. geti sparað sér allan ótta við það, að Reykjavík muni misnota sína aðstöðu og skammta sveitunum rafmagn, því að í 6. gr. stendur, að Reykjavíkurbæ sé skylt að láta í té raforku til almenningsnota utan Reykjavíkur. Verði þetta ekki hægt, er bænum skylt að auka virkjunina.



Það þýðir raunar ekkert að ræða um þetta. Það sannaði að vísu ekkert, sem hv. 11. landsk. sagði. En ef það væri lagaskylda, að ríkið gerðist aðili að virkjuninni, gæti það ekki skotið sér undan því, en að öðrum kosti verður það ætíð vilji Reykjavíkur, sem ræður, og við því á löggjafinn að sjá, að engra hlutur sé fyrir borð borinn.

Frsm, (Sigurður Thoroddsen) : Hv. þm. Árn. sagði, að það sannaði ekkert, þótt ég hefði upplýst, að ríkið hefur ekki enn þá viljað eiga þátt í þessari virkjun. Ég vil taka fram, að ég hef þessar upplýsingar frá rafmagnsstjóra Reykjavíkur.



Herra forseti. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að um leið og það öðlast gildi, ef það verður samþ., þá falli úr gildi að mestu leyti l. frá 1941, um Byggingar- og landnámssjóð. Og í brtt., sem fyrir liggja frá hv. landbn., er lagt til, að þessi l., sem ég nefndi, falli að öllu leyti úr gildi um leið og þetta frv. verður að 1. Sömuleiðis er lagt til að fella úr gildi l. nr. 58 frá 1941, um landnám ríkisins. Enn fremur er sagt, að þessi löggjöf komi að öllu leyti í staðinn fyrir þessi eldri l., enda er tekið upp í þetta frv. margt af því, sem er í núgildandi l., þó að nokkur af ákvæðum hinna eldri l. séu ekki tekin upp í þetta frv., og hef ég við samanburð á þeim sérstaklega komið auga á einn kafla l. frá 1941, um Byggingar- og landnámssjóð, en það er III. kafli þeirra l., en í hans stað eru tekin upp í þetta nýja frv. önnur ákvæði. Samkv. gildandi l. um byggingarstyrk leggur ríkissjóður árlega fram nokkra fjárupphæð, sem varið hefur verið til að styrkja endurbyggingu bæjarhúsa á jörðum. Og þó að þarna hafi aldrei verið um stóra fjárupphæð að ræða, hefur þetta komið að talsverðum notum og verið verulegur styrkur fyrir ýmsa, sem hafa orðið að ráðast í endurbyggingu á jörðum sínum. Og ég geri ráð fyrir, að það valdi töluverðum vonbrigðum hjá ýmsum, ef þetta verður fellt niður. Mér þótti vænt um að heyra, að einn af nm. landbn., hv. þm. Mýr., gat þess í ræðu sinni í gær, að hann vildi athuga þetta nánar og jafnvel flytja um það brtt., að ákvæði í þessa átt yrði tekið upp í frv. Eins og hann benti á, held ég, að það væri ekki nein hætta fyrir ríkissjóð að verja nokkru fé árlega í þessu skyni, þannig, að menn gætu valið um það, hvort þeir tækju eingöngu hærra lán til byggingar, eins og nú er gert ráð fyrir í frv., eða fengju að nokkru leyti óendurkræfan styrk og þá minna lánsfé og e. t. v. með eitthvað hærri vöxtum. Ég vildi vænta þess, að samkomulag gæti orðið um að taka þetta ákvæði um endurbyggingarstyrkinn upp í þetta frv. áður en það verður afgr. héðan úr hv. deild. Ég vildi þá líka víkja nokkuð hér að einstökum atriðum þessa frv., og er það þá fyrst 6. gr. þess, en hv. landbn. leggur til, að á þeirri gr. verði gerðar lítils háttar breyt. Í 6. gr. eru ákvæði um landnám, sem skuli fara fram á landi, sem er eign ríkis og bæja eða byggðarfélaga. Og enn fremur að keypt skuli land í þessu skyni, þar sem þess gerist þörf, og er heimilt að taka jarðir, sem ekki eru í sjálfsábúð, eignarnámi til þessara nota og einnig einstakar sjálfseignarjarðir, sem ekki næst samkomulag um kaup á og eru inni á milli landssvæða, sem taka á til landnáms. Ég vildi benda á í þessu sambandi, að ég tel það varhugavert að gera þarna upp á milli þeirra, sem búa á eigin jörðum, og ýmissa annarra manna, sem búa á leigujörðum. Ég get ekki séð ástæðu til þess, hvers vegna ætti frekar að taka af þeim mönnum, sem þannig eru settir, en sjálfseignarbónda. Það er áreiðanlega hægt að finna mörg dæmi þess, að menn, sem búa á leigujörðum, hafa þannig samninga um .ábúð, að það jafngildir í raun og veru sjálfsábúð. Þeir hafa jörðina samkv. byggingarbréfi á leigu til lífstíðar og jafnvel þannig um samið, að eftirkomendur þeirra geta tekið við ábúðinni á þessum jörðum. Ég sé ekki, hvers vegna ætti frekar að taka slíkar jarðir eignarnámi og þar með svipta þessa menn ábýlisjörð sinni heldur en sjálfseignarbóndann. - Ég vil þess vegna mælast til þess við hv. n., að hún taki til athugunar þessa gr. nánar. Þá er hér næst 14. gr. frv., sem er um lánveitingar byggingarsjóðs, en við hana er brtt. á þskj. 565 frá landbn. En mér virðist þessi brtt. n. vera þannig orðuð, að ef hún verður samþ., gætu menn fengið lán úr sjóðnum t. d. til þess að byggja á jörðum sínum, sem næmi öllum byggingarkostnaðinum. Í brtt, stendur: „Lánin mega vera það hæst, að samtals hvíli á jörðinni allt að 75% fasteignamatsverðs að viðbættu kostnaðarverði þeirra bygginga, sem reistar kunna að verða.“ Nú skulum við hugsa okkur, að engin lán hvíli á jörðinni og fasteignamatsverð sé 25 þús. kr. Síðan byggir jarðareigandi hús, sem kostar 75 þús. kr., og þá getur hann samkv. þessu ákvæði í brtt. n. fengið allt að 75 þús. kr. lán, eða sem svarar öllum byggingarkostnaði. Ég tel ástæðu til þess að athuga það nánar, hvort það væri ekki rétt, að hafa þessi ákvæði t. d. þannig, að til bygginga á jörðum væri ekki lánað yfir 75% af byggingarkostnaði og síðan mætti jafnframt hafa ákvæði um það, að lán, sem hvíla á jörðum, mættu ekki nema meiru en - eins og þarna segir - 75% af fasteignamati að viðbættu kostnaðarverði bygginganna, sem reistar kunna að verða. Hv. landbn. leggur til, að 22. gr. verði alveg orðuð um. Í brtt. n. segir svo : „Búnaðarbanki Íslands annast framkvæmdastjórn sjóðsins og skal bankastjórinn ákveða allar lánveitingar hans.“ En í næsta málslið á eftir segir þó : „Um lánveitingar til nýbýla jafnt í byggðahverfum sem til einstakra býla skal hann fara eftir till. nýbýlastjórnar.“ Mér skilst á upphafi gr., að bankastjóri Búnaðarbankans skuli ákvarða þessar lánveitingar, en seinna er sagt, að farið skuli með þær eftir till. nýbýlastjórnar, og virðist mér því, að í síðari liðnum sé tekið aftur ákvæði, sem sé í þeim fyrri. V. kaflinn er um byggðarhverfi, og skilst mér, að hann eigi að koma í stað ákvæða núgildandi l. um nýbýli og samvinnubyggðir. Það skiptir ef til vill ekki miklu máli, hvort þetta er kallað byggðarhverfi eða samvinnuhverfi, en mér finnst, að gjarnan mætti taka til athugunar, hvort ekki væri hægt að finna hér annað nafn. Í 28. gr. frv. segir svo : „Þegar ákveðið hefur verið, að byggðarhverfi skuli reist á landi, sem ríkið hefur áður numið, skal landnámsstjóri láta rækta 5 ha. túns og reisa íbúðarhús og nauðsynlegustu peningshús, hlöður og verkfæraskemmur þeirra býla, sem þar eiga að rísa.“ Síðan segir svo, að hann skuli fá lán til þessara framkvæmda úr Byggingarsjóði. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á fyrirmælum, sem eru í núgildandi l. um nýbýli og samvinnubyggðir. Þar segir t. d. svo í 2. tölul. 25. gr.: „Áður en hafizt er handa um stofnun samvinnubyggða skal formaður nýbýlastjórnar tryggja það, eftir því sem hann telur þurfa, að nægilega margir ábúendur í væntanlegri samvinnubyggð séu reiðubúnir að mynda félag og gera með sér samþykkt samkvæmt ákvæðum l. (þ. e. 27. gr.).“ Þarna er í gildandi l. gert ráð fyrir því, að það skuli athugað, hverjir vilji gerast þátttakendur í þessum byggðarfélagsskap, og tel ég, að bæri að athuga, hvort ekki væri rétt að setja eitthvert slíkt ákvæði þarna inn í, í stað þess að gera ráð fyrir því, að ríkið komi þessum framkvæmdum upp án nokkurs samráðs við væntanlega bændur á þessum býlum. - Þá segir enn fremur í sömu l., 3. málsl. 25. gr.: „Væntanlegir ábúendur í samvinnubyggðum skulu, eftir því sem um semst og unnt er, vinna að stofnun býlanna.“ Hins vegar er ekki gert ráð fyrir þessu í frv. því, sem hér liggur fyrir, nema að vísu í 35. gr. þess, þar sem gert er ráð fyrir, að ef 10 menn eða fleiri - en 5 samkv. brtt. n. - stofni með sér félag, þá vinni þeir að þessu, en að öðru leyti er gert ráð fyrir því í þessu frv., að það verði ríkið, sem reisi þetta að verulegu leyti, og síðan komi það til á eftir, hverjir vilji gerast bændur á þessum býlum. - Hér stendur enn fremur í 4. lið 25. gr. í núgildandi l.: „Nýbýlastjórnin ákveður býlafjölda í hverri samvinnubyggð, hversu mikið land skuli fylgja hverju býli í samráði við ábúendur, svo og hvers konar búskapur skuli aðallega stundaður á býlunum.“ Í gildandi l. er því gert ráð fyrir því, að þetta verði frá upphafi gert í samráði við væntanlega bændur á þessum býlum. Álít ég, að skynsamlegra sé að hafa slíkt ákvæði í þessum tilvonandi l., því að það er vel hugsanlegt, að þeir, sem vilja gerast þátttakendur í þessum félagsskap, vilji þegar frá upphafi vinna að verulegu leyti að framkvæmdunum í stað þess að kaupa allt, eins og gert er ráð fyrir í frv., og taka við lánum, sem nemi 75% af kostnaðarverði, en borga hinn hlutann úr eigin vasa. Vildi ég mælast til þess, að hv. landbn. taki til athugunar, hvort ekki væri hægt að gefa væntanlegum ábúendum kost á að framkvæma þetta að einhverju leyti sjálfir og að fylgjast með framkvæmdunum frá byrjun. Þá segir svo í 30. gr. frv.: „Ef eigandi og ábúandi býlis í byggðarhverfi vill selja býli sitt, hefur Byggingarsjóður forkaupsrétt að því gegn kostnaðarverði að frádreginni fyrningu.“ Sams konar ákvæði er og í 40. gr. frv., þar sem ræðir um einstök nýbýli : „Ef eigandi nýbýlis vill selja það eða verði að láta það af hendi, gilda um það sömu reglur og um sölu og afhendingu býla í byggðarhverfum.“ Samkv. þessu er gert ráð fyrir því, að Byggingarsjóður sé ekki eingöngu lánsstofnun, heldur fáist hann einnig við jarðakaup. Hins vegar hef ég ekki séð ákvæði í frv. um það, hvað Byggingarsjóður eigi að gera við þessi býli, sem hann þannig eignast, þ. e. hvort hann eigi að leigja þau út eða selja og þá eftir hvaða reglum sú sala yrði framkvæmd. Finnst mér nauðsynlegt að hafa skýr ákvæð um þetta í frv., úr því að rétt þykir að láta Byggingarsjóðinn hafa forkaupsréttinn að býlunum. Þá segir svo í 43. gr. frv.: „Ef ábúenda- og eigendaskipti verða við sölu á fasteign, sem veðbundin er Byggingarsjóði, skal sjóðurinn, nema um erfðaskipti sé að ræða, hafa forkaupsrétt að eigninni,“ - og er þetta í samræmi við þær tvær gr., sem ég hef áður gert að umtalsefni - „og ef um nýbýli er að ræða, gegn kostnaðarverði að frádregnu metnu álagi vegna fyrningar og skemmda, enda er enginn kaupsamningur m eignina gildur nema með árituðu samþykki sjóðsstjórnarinnar eða þess fulltrúa hennar, sem umboð hefur til slíkrar áritunar. Með þessum ákvæðum í þrem gr. frv., þ. e. 30., 40. og 43. gr. þess eru lagðar allmiklar kvaðir á bændur. Með þeim er að verulegu leyti tekinn af þeim umráðarétturinn yfir jörðunum og þeim er ekki frjálst að selja jarðir sínar hverjum sem er og fyrir hvaða verð sem er, fyrir það verð, sem býðst, þegar um nýbýli er að ræða. Þetta eru engin nýmæli í l., því að oft áður hafa verið settar ýmsar kvaðir á menn í sambandi við lánveitingar og styrki frá því opinbera. Það var stundum hér áður talað um 17. gr. jarðræktarl. meðan hún var og hét, og var árum saman mikill blástur hér á hæstv. Alþ. út af þeirri gr. Voru þau ákvæði, sem þar um ræðir, þó miklu vægari en þau, sem í þessu frv. er um að ræða, því að í þessari 17. gr. var ekki sett hámarksverð á jarðir til sölu, enda sýndi það sig í framkvæmdinni, að þessi ákvæði voru ekki háskaleg. En það hafa líka verið í l. til skamms tíma önnur ákvæði um kvaðir á jarðeigendur og er þau að finna í l. um nýbýlasjóði frá 1941. Í 30. gr. þeirra l., sem var í kaflanum um réttindi og skyldur ábúenda og fjallaði um nýbýli, var ákvæði um það, að skylt væri að tilkynna nýbýlastjórn, ef nýbýli væru seld, og væri kaupsamningur því aðeins gildur, að hún samþykkti hann. Þetta ákvæði er nú tekið upp í þetta frv. Síðan var í þessari 30. gr. nefndra l. ákvæði um það, hvað selja mætti þessi býli hæst, en þó eru þau ekki nákvæmlega eins og þau eru í þessu frv., en hliðstæð. Það er einnig í þessu frv. ákvæði um hámarksverð á þessum jörðum, en það er gengið enn lengra, því að í frv. er bætt við einum nýjum aðila, sem á að hafa forkaupsrétt, til viðbótar við það, sem var samkv. eldri l., þar sem er Byggingarsjóður. Í 47. gr. í þessum eldri l. voru ýmsar kvaðir settar, ef ábúenda- og eigendaskipti urðu við sölu á fasteign eða ef um samninga var að ræða, og þetta er nú tekið upp í frv. það, sem nú liggur hér fyrir. Hafa þessi ákvæði eldri l. verið felld úr gildi, einmitt fyrr á þessu þingi, þ. e. 17. gr. jarðræktarl. og þessi ákvæði í 30. og 47. gr. um Byggingar- og landnámssjóð. Snemma á þessu þ. var flutt frv. til l. um breyt á l. um Byggingar- og landnámssjóð. Var það 23. mál og flutt fyrst af hv. Ed., kom síðan til þessarar hv. d. og var afgr. til hv. landbn., er skilaði áliti um það 11. febr. þ. á. Lagði meiri hl. n. til, - en frsm. hennar var hv. þm. A.-Húnv. (JPálm), sá hinn sami, sem er frsm. í máli því, sem hér liggur fyrir, - að 30. og 47. gr. þessara l. skyldu felldar niður. Var frv. afgr. sem l. frá hæstv. Alþ. 25. febr. í vetur. Ég held, að þessi sami hv. þm. hafi haft framsögu af hálfu hv. landbn. um 17. gr. jarðræktarl. Nú er senn liðinn mánuður síðan þessi ákvæði voru numin úr l. og virðist þá tími kominn - eftir að Adam er búinn að vera svona lengi í Paradís að taka þau í l. aftur. Ég sé að vísu ekkert athugavert við það, að ákvæði séu í þessu nýja frv., sem eiga að hindra, að farið verði að braska með þessi býli, en álít, að setja verði nánari fyrirmæli um það, hvernig Byggingarsjóðurinn eigi að fara með þær jarðir, sem hann kaupir, þannig að hann geti ekki sprengt upp verðið á þeim. Eins og ég hef þegar leitt rök að, þá er um hliðstæð ákvæði að ræða í þessu nýja frv. við þau, sem búið er að nema úr l. fyrr á þessu þingi, og lítur því út fyrir, að mönnum þyki eitthvað sætara á bragðið, þegar þessi ákvæði koma nú í frv., sem samið er af nýbyggingarráði, heldur en þegar þau eru í eldri l. En menn fá þarna ef til vill skýringu á því, að þingið stendur nokkuð lengur en ýmsir gerðu ráð fyrir í upphafi, því að þegar flutt eru tvö frv. snemma á þessu þingi um það að nema burt úr l. ákveðin fyrirmæli og síðan flutt frv. á sama þingi um að taka þau aftur í l., þá flýtir slíkt ekki fyrir störfum þingsins. Loks vildi ég minnast hér á 38. gr. frv., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Sá, sem reisa vill nýbýli og hefur tryggt sér til þess umráðarétt á landi, sendi landnámsstjóra umsókn um, að hann fái heimild til að reisa býli, er njóti þeirra hlunninda, er lög þessi veita. Landnámsstjóri lætur þá athuga alla aðstöðu til stofnunar nýbýlisins og úrskurðar, hvort hús séu nægilega góð til þess, að stutt skuli að því, að býlið skuli reist.“ Vildi ég spyrja að því hvort hús væru yfirleitt á þessum stöðum. Er þetta líklega prentvilla og þyrfti að sjá um, að þetta verði leiðrétt, því að annars getur það valdið misskilningi, ef frv. verður að l. með þeim breyt., sem til bóta eru, sem ég vona, því að ég tel það að ýmsu leyti vera til bóta, þar eð í því er gert ráð fyrir meira fjárframlagi til Byggingar sjóðs en veitt hefur verið til þessara mála áður.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Ég skal fara hér nokkuð gegnum brtt. þær, sem komið hafa fram við till. landbn. Viðvíkjandi ræðu hv. 1. landsk. skal ég ekki vera langorður eða ræða þann ágreining, sem varð í n. Hv. 1. landsk. er á annarri skoðun en við hinir varðandi samfærslu byggðarinnar. Í frv. er þetta látið mjög frjálst. Það er lagt á vald nýbýlastjórnar, hve dreift þetta fé er veitt. - Þá vildi hv. 1. landsk. breyta um skipun nýbýlastjórnar og taldi, að hún mundi verða íhaldssöm. Ég held, að ekki sé ástæða til að ætla þetta. En nú skal vikið beint að till. hv. þm. 1. brtt. er um, að eignarnám skuli fara fram skilyrðislaust, ef svo ber undir. Á þetta vildi n. ekki fallast. Við vildum ekki jafna saman í þessu tilfelli sjálfseignarjörð og opinberri jarðeign. Samkvæmt okkar till. er gert ráð fyrir, að eignarnám nái aðeins til jarða, sem ekki eru í sjálfsábúð. Varðandi 2. brtt., sem hv. 1. landsk. flytur, er þess að geta, að í henni felst ekki mikil breyting frá því, sem er í frv., að öðru leyti en því, að takmarkið um 75% er fellt niður. Viðvíkjandi ræðu og brtt. hv. þm. Mýr. skal ég í fyrsta lagi taka það fram, að mér þykir engin ástæða vera til þess hér, þar sem við afgreiðslu þessa máls ríður mest á, að um það fáist samkomulag, að fara að þræta um, hverjum það sé að þakka, að málið er komið í þetta horf. En hv. þm. vildi í ræðu sinni draga það fram, að þetta væri honum og hans flokksmönnum að þakka. Aðalatriðið fyrir okkur er það, að þetta mál verði samþ., því að frv. felur í sér mikla réttarbót fyrir alla aðila, sem hlut eiga að máli. - Viðvíkjandi brtt. hv. þm. Mýr. vil ég segja það, að 3. brtt., þar sem farið er fram á aukin lán eða breyt. á fyrirkomulagi, kemur mér á óvart, því að hv. þm. orðaði þetta atriði ekki neitt í n. Varðandi þá till. vildi ég, að hv. þm. tæki hana aftur til 3. umr. Snertandi 2. brtt. hans, þá er það ákvæði, sem hafði fallið niður af vangá hjá n. Við vorum búnir að ræða þetta og ætluðumst til, að þetta ákvæði kæmi í 2. gr. Gert var ráð fyrir, að um þetta gæti orðið fullt samkomulag í n. En það getur orkað tvímælis, hvort það skuli fært í 9. gr. eða í kaflann um nýbýli, eins og ætlazt var til, þegar þetta var rætt í n. Ég vil því mælast til, að hv. þm. Mýr. taki þessa brtt. aftur til 3. umr., því að ég vona, að um þetta verði gott samkomulag í landbn. - Varðandi till. um kosningu nýbýlastjórnar gegnir öðru máli. Hún var af hv. þm. boðuð í n., og um það atriði varð ekki samkomulag. En sannleikurinn er sá, að því, sem hv. þm. virðist vilja ná með þessari brtt., nær hann ekki með því að hafa nýbýlastjórnina skipaða aðeins 3 mönnum eins og nú er. Mér virðist það vaka fyrir hv. þm., að fram komi í stjórninni sjónarmið allra flokka, sem hlut eiga að máli. Og það virðist hv. þm. telja betur tryggt, ef nýbýlastjórnin er kosin í sameinuðu Alþ. en ef 2 eru kosnir af landbn. þingsins og einn skipaður af ráðh. Ef breyta á til á annað borð, þá ætti að færa tölu nm. upp í 5 og kjósa alla í sameinuðu Alþ. Ég skal ekkert um það segja, hvort réttara sé, að brtt. komi nú undir atkv. eða ekki. En ef unnt er að ná samkomulagi, færi betur á því, að hv. þm. tæki hana aftur til 3. umr. Næst sný ég mér að aths. hv. þm. V.-Húnv. og skal segja nokkuð um álit mitt og hv. n. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að samkv. því, sem frv. liggur fyrir, þá er gert ráð fyrir því, að III. kafli l. falli niður. En það er af vangá þeirra, sem sömdu frv. Það er ekki því til að dreifa, að landbn. hafi gert á frv. neinar breyt. aðra en þá, sem til var ætlazt að fælist í þessu að áliti þeirra, sem frv. sömdu. Við höfum reiknað það út, að undir öllum venjulegum kringumstæðum er það fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir, lágir vextir og lán til langs tíma, hagstæðara fyrir þá, sem byggja hús, heldur en hitt fyrirkomulagið, sem nú er. Því að þær fjárhæðir, sem veittar eru til þessara mála, nægja ekki til að fullnægja þessu ákvæði, sem gert er ráð fyrir samkv. II. kafla l. Við höfum komið okkur saman um það í landbn., að áður en frv. fer út úr hv. d., verði að setja einhver nánari ákvæði um, hvenær skiptin komi til framkvæmda, og var gert ráð fyrir að taka það til athugunar milli 2. og 3. umr. Það getur orkað tvímælis, hve lengi eigi að gilda ákvæðin um endurbyggingarstyrk og hvenær hitt á að taka við. Það gæti orðið nokkur árekstur í þessu. Varðandi 2. aths., um 6. gr., sem hv. þm. V.-Húnv. bar hér fram, þá vil ég svara því til, að um það þarf ekki að orðlengja meira. Um aths. varðandi 14. gr. þá vil ég geta þess, að ég tók það fram í minni framsöguræðu, að þarna þyrfti að gera breytingu. Því að það getur komið fyrir, ef engin lán hvíla á jörðinni, sem byrjað er að taka byggingarlán út á, að þá sé hægt að fá út á hana hærra lán en til er ætlazt eða 75%. Þess vegna skal ég lýsa því yfir og biðja hæstv. forseta að taka það til athugunar, að við tökum aftur til 3. umr. b-lið 13. brtt. Varðandi aths. hv. þm. V.-Húnv. um 22. gr. þá er ekki hægt að sjá, að það rekist neitt á, þótt það sé sagt, að bankastjóri Búnaðarbankans ákveði lánin og taka verði til greina till. nýbýlastjórnar þegar um nýbýli er að ræða. Það kann að vera að megi orða þetta betur, en það er þó vissa fyrir því, að samkv. brtt. n. þá er þetta. miklu skýrar orðað en það er í gr. frv. Hv. þm. V.-Húnv. gerði aths. við 28. gr. Vill hv. þm. halda áfram því, sem er í l., að það sé tryggt fyrir fram, að það sé fyrir hendi viss hópur manna, sem vilji gerast ábúendur á þeim býlum, sem verið er að stofna í samvinnubyggingum eða byggðarhverfum. Það kann að vera, að þetta verði öllu ljósara, ef þetta verður áfram, en ég geri ráð fyrir því, að það muni engin nýbýlastjórn leyfa, að sett sé upp byggðarhverfi án þess að hafa fyrir fram tryggt, að menn væru til, sem vildu setjast þar að. Það ætti því ekki að vera um neina hættu að ræða, þótt þetta ákvæði sé óbreytt frá því, sem nú er. Og það ætti alltaf að geta orðið samkomulag um það, að menn, sem hlut eiga að máli, fái vinnu við þessar framkvæmdir, ef það er líklegt, að menn vilji vinna þarna sjálfir við byggingar og ræktun og kæra sig ekki um, að hið opinbera láti undirbúa landið á þann hátt, sem til er tekið í greininni. Það þarf ekki að setja nein ákvæði inn í l. um þetta atriði. Þessi ákvæði um, að nýbýlastjórn og landnámsstjóri skuli láta rækta og byggja og annast undirbúning á landinu, eru sett inn í frv. af þeim, sem að því standa, til þess að tryggja, að framkvæmdir komist á og verði vel og haganlega gerðar. Þá er síðasta aths. hv. þm. V. Húnv. Hún er varðandi 30. gr., er snýr að því, að Byggingarsjóði er gefinn forkaupsréttur að þessum býlum. Hv. þm. var með glósur um það, að hér væri verið að taka upp sömu ákvæði, sem voru felld úr gildi á síðasta þingi. Þetta eru ekki sömu ákvæði. Þetta eru skyld ákvæði, en ekki þau sömu. Í þeim ákvæðum, sem felld voru niður, var ekki um að ræða neinn forkaupsrétt fyrir Byggingarsjóð eða stofnun, sem hér átti hlut að máli. Hér er breytt til frá því, sem verið hefur samkv. II. kafla þessa frv., og sú breyt. felur það í sér, sem getur orkað tvímælis og má ræða um. Þessi kafli felur í sér, að ekki er gert ráð fyrir, að þeir menn sem verða bændur í þessum hverfum, verði landeigendur. Það er ætlazt til, að ríkið eigi landið, en þó sé tekið fram, þegar um kaup er að ræða, að þá eigi hlutaðeigandi menn mannvirki, sem þarna eru gerð, bæði ræktun og hús 

Heyr fyrir þessum þm.

. Ég tek það ekki nærri mér, þótt hv. 2. þm. N.-M. segi heyr fyrir þessu. Ég hef frá upphafi verið sammála ýmsu því, sem hann hefur sagt um það atriði. Það er ekki æskilegt, að ákvæði framkvæmdanna séu notuð til að hækka verð jarða, en hitt er ógeðfelldara, eins og hér var ætlazt til með 17. gr. jarðræktarl., að gera ítak í þann styrk, sem ríkið lagði fram. Ég vil nú mega vænta þess, þótt hér kunni að vera ágreiningur milli einstakra manna um einstök atriði frv., að hann sé ekki svo verulegur, að það þurfi að standa í vegi fyrir því, að þetta frv. nái afgreiðslu og það með sæmilegu samkomulagi.



Áður en þetta frv. var lagt hér fram á Alþ. var það sent til umsagnar stjórn Búnaðarfélags Íslands. Stjórn Búnaðarfélagsins tók frv. til athugunar og lagði til í bréfi til nýbyggingarráðs, dags. 7. febr. s. l., að gerðar væru nokkrar breyt. á frv., einkum þó varðandi aðalatriði frv. Sérstaklega gilti þó þetta um þau atriði, sem fólu í sér veruleg hagsmunaatriði gagnvart þeim, sem eiga að njóta góðs af þessum l. Bréf þetta var svo sent landbn. Nd. ásamt frv., og mér til mikillar ánægju sé ég, að í þeim brtt., sem hér liggja fyrir, hefur landbn. tekið þær till., sem í bréfinu felast, til greina í öllum aðalatriðum, enda eru till. Búnaðarfélags Íslands meginkjarni þeirra brtt., sem n. ber hér fram. Það er aðeins í einu atriði, sem n. hefur vikið frá um þá tilhögun. Það er viðvíkjandi 2. gr. frv. Stjórn Búnaðarfélagsins lagði til, að nýbýlanefnd starfaði áfram eins og er samkv. gildandi l. Þó hefur landbn. í till. sínum tekið upp þá skipun nýbýlastjórnar, sem Búnaðarfélagsstjórnin lagði til, að öðru leyti en því, að landbrh. skipar einn mann í stjórnina, en samkv. till. Búnaðarfélagsstjórnar átti það að vera gert eftir tilnefningu Búnaðarfélags Íslands. Aðeins þetta er fellt niður í till. landbn., enda er það svo, að þær breyt., sem landbn. ber fram við frv., eru til mjög mikilla bóta á frv., þótt það að sjálfsögðu geti enn þá staðið til bóta, sem ekkert er undrunarvert, og er vel undir það tekið af frv. frsm. n. að taka til athugunar fyrir 3. umr. þær breyt., sem hér hafa verið bornar fram, og þær bendingar, sem fram hafa komið til breyt. á frv. nú við þessa umr. Í bréfi því, sem stjórn Búnaðarfélagsins sendi í sambandi við athugun á þessu frv. og frv. um Ræktunarsjóð Íslands, leggur stjórn Búnaðarfélagsins áherzlu á það, að þessi frv. bæði geti fengið afgreiðslu á þessu þingi, því að stjórnin líti svo á, að þau bæti mjög úr lánaþörf landbúnaðarins og komi að því leyti að góðum notum fyrir hann. Ég vildi taka þetta fram, af því að ég varð þess ekki var, að frsm. landbn. gæti um það. Að öðru leyti skal ég ekki blanda mér inn í þær deilur, sem farið hafa fram um þetta mál. Þó vil ég aðeins benda á nokkur atriði í sambandi við það, sem hér hefur verið rætt. Ákvæði eru um það, að þegar eigandi og ábúandi í byggðarhverfi vill selja býli sitt, þá hafi Byggingarsjóður forkaupsrétt gegn kostnaðarverði að frádreginni fyrningu o. s. frv. Þetta gildir jafnt hvort sem um er að ræða eiganda nýbýlis eða ábúanda í byggðarhverfi. Í þessum ákvæðum eru settir tveir kostir fyrir sölu. í fyrsta lagi á viss aðili forkaupsrétt. Í öðru lagi má ekki selja jörðina fram úr ákveðnu verði, sem markað er í þessum gr. Í 7. kafla er gerð sú frávikning frá þessu ákvæði, að ef hús eða eign, sem hér um ræðir, er ekki í veðböndum við Byggingarsjóð, þá geti viðkomandi sveitarstjórn skotizt fram fyrir Byggingarsjóð og öðlazt forkaupsrétt. Ef um veðbönd er að ræða, kemur sveitarstjórn ekki til greina sem forgangsaðili, þá hefur Byggingarsjóður forkaupsréttinn. Ég vil í þessu sambandi benda á, að ég get tekið undir það, sem kom hér fram áðan, að það skýtur skökku við, að á sama þingi, þegar verið er að upphefja hliðstæð ákvæði, þá skuli vera tekin upp ákvæði sem þessi. Hv. frsm. gat um, að það stæði að því leyti sérstaklega á, að eign viðkomandi manns væri ekki óskert, í þessu efni á hann að eiga hús og ræktun, en hins vegar væri grunnurinn eign ríkissjóðs. En í þessu falli er afnotarétturinn af grunninum tryggður viðkomandi manni. Og það er mjög algengt, að menn hafi t. d. erfðafesturétt til ákveðins tíma á löndum og geti selt þennan rétt, náttúrlega innan þeirra takmarkana, sem erfðafestan nær til, alveg eins og sína' eigin eign á slíku landi. En slíkur erfðafesturéttur leggur engar skyldur á herðar mannsins, því að löggjöfin tekur ekkert tillit til þeirra viðskipta. Og eftir þessu ættu þá tveir aðilar að hafa forkaupsrétt að fasteigninni, ábúandi og sveitarfélagið. Ég vil nú aðeins spyrja, hvort þetta stangist ekki á, þar sem tveir aðilar eiga sama réttinn. Ég tel, að svo sé, og legg því til, að landbn. athugi þetta sérstaklega. Þá tel ég rétt, að l. verði gerð þannig úr garði, að menn fái hagkvæm lán, svo að þeir sem fyrst geti eignazt jarðir þær, er þeir taka að sér, því að það er ríkt í eðli manna að vilja eiga jarðir sínar sjálfir. Að sjálfsögðu mætti fara að einhverju leyti eftir efnum og ástæðum, en ég tel þetta nauðsyn, til þess að menn leggi verulega rækt við búskapinn. Ég ætla þá ekki að segja meira að sinni, en vona, að d. taki þessar aths. til íhugunar. Þessi löggjöf er mjög þýðingarmikil og því áríðandi, að hún mæti skilningi.



Ég vil lýsa ánægju minni yfir, að þetta mál skuli vera til umr. í deildinni. Það var lagt fram í byrjun þings annað frumvarp um sama efni, sem forseti hefur sofið á og ekki leyft umræður um, og því er sérstaklega ástæða fyrir okkur, sem að því stóðum, að fagna þessu frumvarpi nú. Ég heyri sagt, að landbn. hafi lofað að íhuga málið enn betur og í því sambandi vil ég benda á eitt atriði sérstaklega, sem ég tel vanta. Það er um það, hvernig fara eigi með þá menn, sem áður hafa fengið lán og komnir eru áleiðis með að byggja nýbýli, og einnig þá, sem loforð hafa fengið um endurbyggingarstyrk og lagt hafa í framkvæmdir eftir því loforði, en ekki enn lokið byggingunni né fengið styrkinn. Þegar þessi l. koma til framkvæmda, hafa þessir menn lagt af stað með öðrum forsendum en verða fyrir hendi, er þessi lög hafa verið samþykkt, en hin numin úr gildi. Spurningin er því, hvort þeir geti komizt undir þessi nýju lög. Ég tel vanta ákvæði varðandi þessa menn, sem mundi gilda næstu 2 eða 3 ár, ef til vill upp í 5 ár. Ég vil biðja n. að athuga þetta vel, svo að þessir menn, sem hér um ræðir, verði ekki settir útundan. Um þessa menn þarf sérákvæði í bráðabirgðaákvæðum. Það var sagt í gamla daga, að erfitt væri að kveða niður gamla drauga, því að þeir vildu rísa upp aftur, og svo virðist ætla að vera með 17. gr. Og það gleður mig að sjá hana hér, þó að í nýrri mynd sé, og sjá hana endurvakta af þeim, sem hafa talið sig á móti henni og lagt hönd að því að fella hana úr lögum.

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég get fallizt á það hjá 2. þm. N.-M., að nauðsyn er að setja skýr ákvæði um þá menn, sem þegar hafa hafið nýbyggðir. Ég gæti hugsað mér þá aðferð, að þeir mættu velja, hvort þeir kysu lánið eða styrkinn. Það er að sjálfsögðu stórt atriði, að engir árekstrar verði, en það verður að sjálfsögðu aðallega framkvæmdaratriði, enda er það kannske vandasamasta atriðið. Varðandi það, sem þm. Borgf. sagði um álit og till. B. Í., þá var það rétt, enda eðlilegt, þar sem frv. er samið í samráði við B. Í. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. sagði um, að einn maður væri tilnefndur í ráðið af B. Í, þá er það eins og það er nú í lögum. Varðandi takmörkun á eignarrétti, sem þm. var að minnast á, þá er það aðallega takmörkun á afnotarétti og ég held, að þessi takmörkun sé þannig sett, að hún sé mjög heppileg til tryggingar rekstrinum þegar eigendaskipti fara fram. Ég held það sé svo ekki fleira, sem gefur tilefni til að fjölyrða um málið á þessu stigi. En ég vil lýsa ánægju minni yfir því, hversu vel stefnir með afgreiðslu þessa þýðingarmikla máls, þó að nokkur atriði séu að vísu óútkljáð.



Út af því, að haldið hefur verið fram, að nýbýlastjórn hafi verið búin að gera till. áður en Búnaðarfélagsstjórnin gerði sínar till., þá vil ég taka það fram, að þar var ekkert samband á milli, þó að ræða frsm. gefi tilefni til að ætla slíkt.



Ég tek hér með allar mínar brtt. aftur til 3. umr., ef það gæti eitthvað flýtt fyrir málinu.

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég þakka hv. þm. Mýr. fyrir það, að hann tekur brtt. sínar aftur til 3. umr.