Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er því miður enn þá forfallaður sökum veikinda frá að mæta hér í d. Hann hefur hins vegar beðið mig að fara þess á leit við hv. dm., að þeir féllust á það, að þetta frv. yrði engu að síður tekið til 1. umr. og vísað til n. Það er orðið það áliðið þings, að það er ekki auðið annað en þoka málinu áfram, og nauðsynlegt, að það sé hægt að hefja á því nefndarathugun. Hann er hins vegar að sjálfsögðu reiðubúinn til að gefa þeirri hv. n., sem fær frv. til meðferðar, allar nauðsynlegar upplýsingar í sambandi við málið og sömuleiðis við 2. umr. þess hér í hv. d. að gera grein fyrir þeim atriðum, sem hv. þdm. þætti nauðsynlegt að fá frekari skýringar á. Eins og hv. þdm. hafa án efa kynnt sér, er allýtarleg grg, með þessu frv., þar sem gerð er nákvæmlega grein fyrir þeim breyt., sem frv. felur í sér frá gildandi l. um tekjustofna sveitarfélaga, þannig að í meginatriðum liggja fyrir í grg. upplýsingar um allt það, sem höfuðmáli skiptir til þess að gera sér grein fyrir afstöðu manna til málsins. Ég vildi því leyfa mér, herra forseti, að bera fram þessa ósk hæstv. ráðh. og vonast til þess, að eftir atvikum geti hv. þdm, fallizt á þessa meðferð málsins.



Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt af þessari hv. d. að verða við þeirri ósk hæstv. fjmrh. að taka þetta mál til 1. umr., þó að hann geti ekki sökum veikinda tekið þátt í henni. Að vísu er það miklu verra að geta ekki á fyrsta stigi málsins hér rætt um efni frv. við hann. En þetta eru mjög eðlilegar ástæður, og verður ekki um þær sakazt. „Skattur og útsvör lækka,“ sögðu blöð hæstv. ríkisstj. um daginn, þegar komið var að því, að lögð yrðu fram á Alþ. stjórnarfrv. tvö um breytingar á l. um tekju- og eignarskatt og í öðru lagi frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. „Loksins, loksins lyftist vorsins brá,“ hugsuðu skattþegnarnir. Frv. virtist bara falleg sumargjöf eftir skrautlegum umbúðum, sem þau voru reifuð í af Morgunblaðinu, Vísi og Alþýðublaðinu. Svona sumargjöf gefa mínir menn þjóð sinni, sögðu stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. þar og brostu í breiðara lagi. Engum er alls varnað, sögðu stjórnarandstæðingar, dálítið vantrúaðir á svipinn að vísu. Ekki má vanþakka allt, bættu þeir við, og það er alveg rétt. En svo var farið að taka umbúðirnar utan af. Fyrst var byrjað á frv. um breytingar á tekju- og eignarskattslögunum. Þá urðu ýmsir nokkuð langleitir, af því að innan úr kom ekki skattalækkun, heldur skattahækkun, - skattalækkun aðeins borið saman við meiri hækkun. „Snuð,“ hefðu krakkar sagt sín á milli um slíka gjöf. „Snuð!“ En þá var frv. um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga eftir. Hvað er í þeim sumargjafarböggli? Blöðin gáfu í skyn, að það væri mikilsverð lagfæring, lækkun útsvara, fyrst og fremst á þeim, er þess þyrftu mest með, og álagningin gerð fjórum sinnum auðveldari og léttari fyrir alla hlutaðeigendur, skildist manni helzt, með því að fækka þrepum útsvarsstigans úr 8 í 2 þrep. En hvers vegna þrepið var ekki haft eitt, úr því að svona vel tókst að fækka þrepunum; það nefndu blöðin ekki. Það hefur kannske þótt ofrausn svona í einu. En sennilega verður þess ekki langt að bíða í höndum sömu smiða. Væri það ekki hin fullkomnasta jafnaðarmennska að hafa skattaprósentuna eina og sömu prósentu fyrir alla? Nú liggur þetta frv. hér fyrir, og athugum nú þessa sumargjöf ofur lítið nánar. Léttist álögubyrðin hjá sveitarfélögunum, ef frv. verður að lögum, eins og fólk álítur eftir túlkun stjórnarblaðanna að verða muni? Auðvitað léttist hún ekki um eina einustu krónu, frekar hið gagnstæða, eins og ég mun síðar koma að. Öll álögð gjöld hjá sveitarfélögunum voru árið 1963 781307779 kr., og þessi upphæð lækkar ekki, hún hækkar v afalaust stórlega. Tekjuútsvörin voru 1963 596687446 kr., eignarútsvörin 18711420 kr., fasteignaskattur 34143660 kr. og aðstöðugjald 181765253 kr. Þetta gerir samtals, eins og ég sagði áðan, 781307779 kr. Á engan hátt er með frv. þessu dregið úr þörf sveitarfélaganna fyrir tekjuöflun. Hitt er ljóst, að með þeirri óhemju dýrtíð, þeim óhemjulega dýrtíðarvexti, sem átt hefur sér stað síðan í fyrra, að sveitarfélögin lögðu á áðurnefndar gjaldfúlgur, hefur álöguþörfin stórlega vaxið. Sjálft Alþingi hefur bætt á byrðina með hækkun gjalda sveitarfélaganna til almannatrygginga og enn fremur með 5.5% söluskattsviðauka. Tryggingartillagið er hár liður í útgjöldum sveitarfélaganna. Mér skilst, að sá liður út af fyrir sig verði um 60% hærri 1964 en hann var í fyrra. Eftir fréttum að dæma af áætlunum sveitarfélaganna á þessu ári hækkar útgjaldahlið áætlananna stórlega. Til þess að mæta þeirri hækkun þurfa sveitarfélögin að hækka útsvarsfúlguna, því að hún er aðaltekjuöflunin og hinir tekjuliðirnir eru óhreyfanlegir frá ári til árs. Ég er með fréttir af því úr mínu kjördæmi, að á Akureyri er áætlað, að útsvarsfúlgan hækki um 32%, og á Húsavík er talið, að hún þurfi að hækka um 40%. Þetta eru fjölmennustu sveitarfélögin í Norðurlandskjördæmi eystra. Og allt mun í þessu efni vera á eina leið alls staðar í landinu, hækkun á hækkun ofan. Þetta fylgir núverandi stjórnarstefnu ófrávíkjanlega eins og draugur, og hæstv. ríkisstj. kveður ekki þann draug niður á sviði sveitarfélaganna með þessu frv. Í frv. er ekki lækkað það, sem jafna þarf niður á gjaldendur, en álögusviðið er þrengt. Öðrum megin frá er það þrengt með því, að gjaldendum er eitthvað fækkað með því að taka upp ákveðinn persónufrádrátt frá hreinum tekjum, sem nemur 25 þús. kr. fyrir einstakling, 35 þús. kr. fyrir hjón og 5 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára. Sízt er nú þetta of mikill frádráttur, þegar litið er til þess, hve lífskostnaðurinn er orðinn hár í krónutölu. Aftur á móti má búast við, að til séu sveitarfélög, sem þoli illa að fella alveg niður útsvör hjá nokkrum, sem borið hafa útsvör að undanförnu. Kemur þá einnig til greina, að reynsla er fyrir því, að menn telja misjafnlega rétt fram tekjur sínar og hafa komizt upp með það. Vitanlega herða þessi ákvæði frv: á nauðsyn þess, að menn geti ekki með röngu framtali komizt niður fyrir álögumarkið og orðið útsvarsfríir í skjóli þess. Sveitarfélögum er samkv. gildandi l. heimilt að bæta allt að 30% ofan á útsvör, sem lögð hafa verið á eftir fullnýttum gildandi útsvarsstiga, ef þau nægja ekki til að ná þeirri heildarfjárhæð, sem sveitarfélagið þarf á að halda. Samkv. frv. er heimildin til ofanálags færð úr 30% niður í 20% og þannig þrengt sviðið frá þeirri hliðinni. Tekjustofnalögin hafa gilt í 2 ár. Á þeim gildistíma hafa sveitarfélögin ekki þurft að grípa til heimildarákvæðisins. En hver veit, hvað kann að verða nú, þegar dýrtiðin hefur tekið hástökk og þyngdar hafa verið af löggjafans hálfu byrðar sveitarfélaganna, en gjaldendum á að fækka með hækkuðu lágmarki útsvarsskyldra tekna? Ég er ekki á móti þessari þrengingu, ég tek það fram, á álögusviðinu, þótt ég bendi á, að ekki sé tryggt, að vel reynist. Ég tel þetta tilraunavert. Síðan tekjustofnalögin komu til framkvæmda, hafa öll sveitarfélög getað bæði gildisárin lækkað útsvör frá hinum lögboðna útsvarsstiga og álagningu samkv. honum. Ég hef kynnt mér þetta og séð, að lækkunin 1963 var frá 8% upp í 87%. Eitt sveitarfélag hefur þannig þurft að nota stigann að 92%, en annað ekki nema 13% af honum. Svo misjöfn hefur álöguþörfin reynzt. Þessi munur sýnir, hve torvelt er að sníða þeim öllum sameiginlegan álöguskatt. Ég fyrir mitt leyti hef alltaf talið vafasamt, að rétt væri af löggjafanum að gera það, hef talið, að fámennari sveitarfélögin hefðu sérstöðu, sem samrýmdist ekki reglum fyrir hin fjölmennari. En um það skal ég ekki ræða nú, heldur frv., eins og það liggur fyrir í sambandi við þau lög, sem gilda í dag. Vel getur maður látið sér detta í hug, að þau sveitarfélög, sem þurftu s.1. ár að leggja á, svo að ekkert teljandi væri eftir af útsvarsstiganum, lendi yfir hann samkv. frv., ef það verður að lögum og í raun og veru er það sagt í grg. frv., að höfundar þess búist við því, að það geti komið fyrir. Og ef sveitarfélögin lenda 20% yfir stigann, hvað þá? Þá á jöfnunarsjóður að bæta við því, sem á vantar. Ég bendi á þetta, af því að það sættir mig við, að þrengt sé álögusviðið þrátt fyrir óvissuna um það, hve álöguþörfin kann að stíga hátt af völdum hinnar ofsalegu verðbólgu og kröfugerðar á hendur sveitarfélögunum. Ég álít, að jöfnunarsjóðurinn eigi meira og meira að koma til sögunnar til að jafna álöguþungann hjá sveitarfélögunum og jafna framkvæmdagetu þeirra í þágu byggðarlaganna. En til þess að það megi verða, þarf að efla jöfnunarsjóðinn, eða honum miklu meiri tekjur en nú er gert. Það þarf að ætla honum víðtækari landsútsvör og meiri hlutdeild í söluskattinum til jöfnunar innbyrðis. Landsútsvörin gerðu aðeins 27 millj. 1962. Ég hef ekki getað fengið upplýsingar um það, hvað þau muni gera fyrir 1963. En 1962 varð hlutur sveitarfélaganna 27 millj. í landsútsvörunum, en hann er 3/4 hvers útsvars. Hlutdeild jöfnunarsjóðs í söluskatti er, eins og menn vita, bara 1/5 hluti, og það var ekki ætlaður til sveitarfélaganna 1/5 hluti af þeim 5.5% viðbótarsöluskatti, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir, að lögleiddur var í vetur, og tel ég það rangt. Tel ég sveitarfélögunum misboðið með því, eins og ég gat um við umr. þess máls, þar sem vitanlega hækkar þessi söluskattur tekjuþörf sveitarfélaganna. Mundi ég í sambandi við frv. þetta vilja prófa, hvort ekki er vilji fyrir því að auka eitthvað tekjur jöfnunarsjóðsins, því að efling hans er áreiðanlega það, sem koma skal. Ég hef þá, að ég held, minnzt á það, sem telja má aðalatriði frv., vil þó aðeins drepa á fleira. Ég er samþykkur því að færa aðstöðugjald fiskiðnaðar úr hámarksheimild, sem er 11/2%, niður í 1% hámarksheimild, eins og lagt er til í 2. gr. frv. Ég tel mjög umdeilanlegt, að rétt sé að fækka útsvarsstigaþrepunum úr 8 niður í 2, en þessi 2 þrep verða 20% og 30% af útsvarsskyldum tekjum, eins og 6. gr. frv. gerir ráð fyrir. Með því verður álagningin að vísu einfaldari í framkvæmd, en hún verður grófari og ónákvæmari, tekur minna tillit til tekjumunar, verður ójafnaðarmennskulegri í þess orð venjulegu og beztu merkingu. Ef litið er á útreikningana í grg., má sjá þetta glöggt, en meira verður það þó áberandi, ef 20% álagningarhækkuninni er bætt við, eins og rökrétt er að gera ráð fyrir að geti orðið að einhverju leyti, jafnvel öllu. Mér finnst, að Alþfl. muni í þessu eins og fleiru nú í stjórnarsamstarfinu hafa sett sjónauka sinn fyrir blinda augað. Þá er 8, gr. frv. Hana tel ég, að fella eigi niður. Hún er um það að skylda sveitarfélögin til að endurgreiða skattyfirvöldunum kostnað af álagningu útsvara og aðstöðugjalda. Tekinn var með 1. um tekjustofna sveitarfélaga, er gengu í gildi 1962, rétturinn af sveitarstjórnum til að jafna niður útsvörunum nema þar, sem íbúatala var ekki yfir 500, skattstjórum þess í stað falið að ganga frá útsvarsskrám. Enn fremur var skattstjórum falið að annast álagningu aðstöðugjalda í öllum sveitarfélögum, sem þær álögur nota. Þetta var misviturleg ráðstöfun. Á landsþingi sveitarfélaga s.l. sumar mátti glöggt heyra, að sveitarstjórnarmenn töldu þetta hafa gefizt illa, tafið álagningu útsvara og verið sums staðar meira að nafninu til en í reynd í höndum skattstjóranna. Ég tel, að ákvæðinu um þetta ætti að breyta, en býst þó naumast við, að þeir, sem settu ákvæðin, vilji strax ganga inn á það, ef ég þekki þá rétt. Aftur á móti vil ég vænta þess, að þeir vilji sýna sveitarfélögunum þá sanngirni að auka ekki útgjöld þeirra með því að gera þeim reikningskröfur fyrir óumbeðna og yfirleitt mjög vafasama greiða í þessum efnum. Það að gera sveitarfélögunum reikning fyrir þetta væri naglaskapur fyrir hönd ríkissjóðs í garð sveitarfélaganna. Í þessu sambandi skiptir ekki máli, þótt hið nýja skattstjórafyrirkomulag kunni að hafa reynzt dýrt og hafi ekki verið til sparnaðar, eins og gert var ráð fyrir að yrði af þeim, sem komu því á. Engin ástaeða er til að velta vegna þess kröfum yfir á sveitarfélögin að neinu leyti. Ég hef nú ofurlítið skoðað í sumargjafaböggulinn, sem stjórnarblöðin vöfðu skreyttum umbúðum. Öllum má ljóst vera, að hér er um enga lækkun á útgjaldabyrðum sveitarfélaga að ræða. Eins og ég þykist hafa rökum stutt, eru sum atriði frv. þó fremur til bóta. Önnur orka aftur á móti tvímælis, og til eru þar ákvæði, sem alls ekki á að lögleiða, en þar á ég einkum við 8. gr. frv. Ég hef með nokkrum háðshreimi að vísu kallað frv. þetta sumargjöf vegna þess, hve mikið var af því gumað. En ég skal játa, að engin von er til þess, að hæstv. ríkisstj. geti lagt fram frv. til l. um fjármál sveitarfélaga, sem fögnuð veiti eins og góðar sumargjafir, meðan hún er háð efnahagsmálastefnu, sem elur óðaverðbólgu.



Herra forseti. Það er leitt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa tækifæri til þess að tala fyrir þessu frv. hér nú við 1. umr., en með því að hann hefur lögmæt forföll, er ekki um að sakast og varla þess að vænta, að hann geti unað því öllu lengur, að málið tefjist sökum veikindaforfalla hans. Það eru örfá atriði, sem mig langar til á þessu stigi að hafa orð á meðfram vegna þess, að minn flokkur á ekki sæti í þeirri hv. n., sem væntanlega fær þetta frv, til meðferðar. Ein veigamesta breyt, í þessu frv. frá gildandi lögum snertir útsvörin: Samkv. frv. skal skattstiginn lækkaður í heild. Þetta er talið fært að gera að fenginni reynslu af útsvarsstiga, sem unnið hefur verið eftir til þessa og sýnt sig vera óþarflega hár, þannig að sveitarfélögin hafa getað gefið afslátt á útsvörum álögðum samkv. þeim skattstiga frá 10 og upp í 90%. Með þessari lækkun útsvarsstigans verður þá um leið að gera ráð fyrir því, að möguleikar sveitarfélaga til slíks afsláttar minnki að sama skapi, enda gert ráð fyrir því í þeim aths., sem frv. fylgja. Þetta tel ég í raun og veru kost við þetta frv., að möguleikarnir til þessa afsláttar sveitarfélaganna minnki, því að að mínum dómi hefur þessi afsláttur sveitarfélaganna verið í sumum sveitarfélögum mjög hár, ekki verið réttlátur. Hann hefur sem sé verið með þeim hætti að þeir menn, sem hæstu tekjurnar hafa haft, hafa fengið mesta afsláttinn reiknað í krónutölu. Að því leyti sem breytingin kynni að hafa það í för með sér, að úr drægi þessu misrétti, tel ég, að um kost sé að ræða, sem ég vil hafa hér orð á. En svo eru önnur atriði í þessu frv., sem meira orka tvímælis, þegar um endurbætur er að ræða frá gildandi lögum. Það er gert ráð fyrir því, um leið og útsvarsstiginn í heild er lækkaður, að þá sé gjaldþrepum skattstigans fækkað úr 8 niður í 2. Hvaða afleiðingu hefur þetta í för með sér fyrir útsvarsgreiðendur? Ég sé ekki, að það hafi aðra breytingu en þá í för með sér, að með þessu ákvæði sé hinum tekjulægstu í þjóðfélaginu íþyngt á kostnað þeirra, sem tekjuhærri eru. Það er sem sagt með þessu spori stefnt í þá átt að draga úr hinni stighækkandi útsvarsálagningu, þannig að menn greiði í hækkandi hlutfalli við tekjurnar. Þetta er að vísu í samræmi við annað í stefnu hæstv. ríkisstj. í þessum efnum: Stefna hennar í skattamálum hefur frá öndverðu verið sú að draga úr allri stighækkun skatta, þannig að fátæki maðurinn komi til með að greiða svipað og sá ríki. Þetta kom berlega fram, þegar söluskattur var lögfestur hér fyrir nokkrum áram. Þetta tel ég mikinn ljóð á stefnu hæstv. ríkisstj. Í gildandi lögum er heimild fyrir því, að ef útsvarsstiginn reynist of hár og sveitarfélag geti lækkað útsvör, megi gera það með því móti að draga vissa upphæð, allt að 800 kr., frá útsvörum allra. M.ö.o.: það er heimild fyrir því, að draga megi sömu krónutölu frá öllum útsvörum. Þetta verkar í öfuga átt við það, sem ég gat um áðan; og er hinum tekjulága til hagsbóta. Ef þessi heimild ér notuð, fær hann tiltölulega meiri afslátt á sínu útsvari en sá ríki. En þessa heimild á nú að nema úr lögum samkv. þessu frv. Ég tel það mikinn galla, því að heimildarákvæðið, hvort sem það hefur verið notað að litlu eða miklu leyti, var sanngjarnt og átti fyllilega rétt á sér í lögum um útsvör. Samkv. þessu frv. eiga allir að lækka í útsvari, jafnt þeir, sem tekjulágir eru, og þeir tekjuháu. Þetta er þó ekki alveg undantekningarlaust. Ef við lítum á lágtekjumann og reiknum hans tekjur ekki í krónum, heldur sem þurftartekjur, hækkar útsvar hans nú samanborið við árið 1962. Ef miðað er við þurftartekjur samkv. vísitöluútreikningi hagstofunnar, ber þeim manni, sem þær hefur, að greiða hærra útsvar nú en 1962, og nemur mismunurinn hér um 2000 kr. Á þetta þykir mér einnig vert að benda í sambandi við þetta frv. Þá vildi ég aðeins fara nokkrum orðum um persónufrádráttinn, eins og hann er hugsaður í þessu frv. Fyrir ekki allmörgum vikum var rætt hér í hv. ð. um frv. til l. um hækkun bóta almannatrygginganna. Það kom þá í ljós og raunar í fjórða sinn, að fjölskyldubætur skyldu ekki hækkaðar, enda þótt allar aðrar bætur almannatrygginganna hækkuðu. Þannig hafa fjölskyldubæturnar, sem eru svo mikils virði barnmörgu fólki, staðið í stað, á meðan aðrar bætur hafa a.m.k. hækkað um 40-50%. Þetta afsakaði hæstv. ríkisstj, í vetur með því, að til stæði að gera stórfellda breyt. á lögum um álagningu útsvars og tekjuskatts í þá útt að auka persónufrádráttinn stórkostlega. Aðstoðin við barnmörgu fjölskyldurnar skyldi sem sagt öll koma á þennan frádrátt við álagningu skatta í stað þess að láta fjölskyldubseturnar hækka að krónutölu í samræmi við dýrtíð. Það er ekki óeðlilegt að nú sé á þetta atriði litið hér í þessu frv. hvað útsvörin snertir. Þá kemur í ljós, að hækkun persónufrádráttar, eins og hún er hugsuð í þessu frv., nemur rétt liðlega 50% eða nálægt því sem svarar til dýrtíðaraukningar, síðan ákvæði voru sett í lög um þetta efni 1962. Það má því segja, að hækkun persónufrádráttarins í þessu frv. samsvari dýrtíðaraukningunni, miðað við það, sem var 1962, en það er alls ekki gert ráð fyrir að bæta stórum fjölskyldum það upp, að fjölskyldubæturnar hafa ekki hækkað. Ég vildi gjarnan benda á þetta nú á þessu stigi málsins og á það, að ef rétturinn á að ske gagnvart barnmörgum fjölskyldum í landinu, þarf nú að hækka persónufrádráttinn við álagningu tekjuskatts og útsvars um hvorki meira né minna en 90–100%. Annars er gengið á þeirra rétt við skattlagningu. Það er annað, sem ég rak augun í í sambandi við þessa breytingu á persónufrádrættinum, þessa breytingu, sem fyrirhuguð er í frv., og það er, að persónufrádrátturinn, eins og hann er áformaður, er því lægri sem tekjur eru minni. Þetta kemur mér ákaflega spánskt fyrir, en svona mun þetta vera. Samkv. gildandi lögum fær maður, sem hefur fyrir konu og 3 börnum að sjá, 4100 kr. í persónufrádrátt, en samkv. frv. á sami maður að fá 4400 kr., eða sem næst alveg sömu upphæð í krónutölu og ákveðið var 1962. Þetta á að gilda um mann, ef hann hefur 70 þús. kr. í hreinar tekjur. En hafi hann 100 þús. kr. í hreinar tekjur, fa?r hann 6600 kr., ekki 4400, heldur 6600 kr. í frádrátt, og hafi hann 140 þús. kr. hreinar tekjur, fær hann 6700 kr. í frádrátt. Þetta er maður með konu og 3 börn á sínu framfæri. Hann fær því meiri frádrátt sem hann er tekjuhærri, a.m.k. upp að vissu marki, eins og fram kemur í þessu dæmi. Ég vil sérstaklega benda hv. d. á þetta atriði, að það virðist svo sem persónufrádrátturinn eigi að fara hækkandi með tekjunum, og ég hef þar ekki ómerkari heimild fyrir mér en samanburðinn, sem gerður er á bls. 4 og 5 í aths., sem frv. fylgja. Þetta er það helzta, sem ég vildi koma á framfæri þegar við 1. umr., ekki sízt vegna þess, að við í Alþb. höfum ekki tækifæri til að ræða þetta í einstökum atriðum í n. Ég verð að ljúka máli mínu með því að láta í ljós nokkur vonbrigði með þetta frv. Það virðist fela í sér of fáa kosti og of fáar leiðréttingar á ranglæti, sem allir eru annars orðnir sammála um, að orðið hafi með vaxandi dýrtíð í skatta- og útsvarsmálum. Breytingarnar eru að vísu talsverðar, en koma því miður allt of lítið að gagni þeim, sem helzt þurfa þess með, þeim, sem tekjulægstir eru eða þyngstar byrðarnar hafa að bera sem gjaldþegnar. Ég læt máli mínu lokið að þessu sinni, en vænti þess, að þessi fáu atriði, sem ég benti á, verði athuguð rækilega, áður en frv. verður að lögum.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir, að þeir hafa fyrir sitt leyti fallizt á þá meðferð málsins að vísa því til n, nú, og vil þá, af því að mér láðist það í ræðu minni áðan, leggja til, herra forseti, að því verði að umr. lokinni vísað til hv. heilbr: og félmn. Í ræðum þessara tveggja hv. þm. komu fram ýmis atriði, sem fróðlegt hefði verið að gera að umtalsefni, en ég skal ekki langt út í þær umr. fara. Það er eðlilegt og verður vafalaust gert nánar, þegar hæstv. ráðh. hefur aðstöðu til þess að vera hér viðstaddur við framhaldsmeðferð málsins. En þó eru aðeins örfá meginatriði, sem mig langaði til að minnast á og leggja áherzlu á til frekari skýringar á bæði þessu frv. og frv: um breyt. á l. um tekju- og eignarskátt, sem hér hefur einnig verið til meðferðar og hv, 1, þm. Norðurl. e. (KR) vék lítið eitt að í sambandi við þetta mál. Hann sagði, að það hefði mikið verið gumað af þessum tveimur málum, og kallaði þau sumargjöf, að því er mér skildist af lítilli hrifningu. Ég held, að í þessu sé fólginn ákaflega mikill misskilningur hjá hv. þm. Það hefur ekkert óeðlilega verið gumað af þessum málum, heldur hreinskilnislega sagt, hvað í þeim falist, og það er langt síðan að því var vikið af hæstv. fjmrh., þegar í haust í fjárlagaræðu, að það stæði til að gera tilteknar breytingar á þessum lögum, fyrst og fremst l. um tekju- og eignarskatt, sem snertu skattamál ríkisins, og það var beinlínis á þann hátt að leiðrétta þessi lög með hliðsjón af þeim dýrtíðarhækkunum, réttara sagt hækkunum á kaupgjaldi, sem orðið hefðu frá því, að tekjuskattslögin vom sett, til þess að þau meginhlunnindi, sem gert hafði verið ráð fyrir í þeim lögum; yrðu áfram í fullu gildi. Við þetta hefur fullkomlega verið staðið í því frv. um tekju og eignarskatt, sem hér liggja einnig fyrir hv. d. til meðferðar, en svo sem kunnugt er, var það grundvallaratriði, þegar tekjuskattslögin voru sett, að þurftartekjur, sem kallað var, eða almennar launatekjur yrðu gerðar skattfrjálsar. Auðvitað má löngum um það deila, hvað séu almennar launatekjur, en þar var þó miðað við ákveðið form, eins og var gengið frá því í þeim lögum, og á því hefur engin breyting orðið nú, þannig að frádrátturinn, sem gert er ráð fyrir; persónufrádrátturinn, er hækkaður sem þessu nemur, þannig að þeir, sem lægstar tekjur hafa, eru gerðir jafnsettir gagnvart sköttunum og áður vom þrátt fyrir þær hækkanir, sem orðið hafa. Hitt er rétt, að í sambandi við, það mál eru ekki samsvarandi lækkanir gerðar á öllum tekjustigum, enda hefur því aldrei verið lofað í sambandi við skattamálin, að það skyldi gert, heldur miðað við hinar lægstu tekjur, þannig að á vissum tekjubilum verður mismunurinn minni og lækkunin minni en sem þessu svarar, þegar allt kemur til alls. En þar ber þó þess að gæta að lokum, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, sem fram hefur komið, að það gæti verið villandi, vegna þess að fram hefur komið hér í þessum umr., að hvorki í þessu frv. né frv. um tekju- og eignarskatt er gert ráð fyrir neinum óeðlilegum lækkunum á hátekjum. Það er gert ráð fyrir sömu skölum þar sem áður og engar breytingar gerðar til óeðlilegrar lækkunar miðað við þá, sem lægri eru í tekjum, frá því, sem áður var, nema síður sé, þannig að vitanlega er það rétt, að þegar komið er upp í visst tekjubil, verður auðvitað, má segja, kaupgeta þeirra tekna alls ekki sambærileg við það, sem var, þegar tekjuskattslögin voru sett. En það er annað mál. Það var höfuðatriði þessa máls og það, sem var höfuðtilgangurinn með núverandi breytingu á skattalögunum, að persónufrádrátturinn væri aukinn þannig að hlunnindin, sem menn nytu af honum á hinum lægri tekjubilum eða á hinum almennu launatekjum, væru jafnmikil og gert var ráð fyrir í núgildandi skattalögum. Varðandi útsvörin, sem hér liggja fyrir, hefur það mál alltaf horft öðruvísi við, og auðvitað er þá takmarkað, hvað hægt er af hálfu ríkisvaldsins að ráða í því efni. Það eru vissar þarfir sveitarfélaganna, sem verður að taka tillit til, og því ekki hægt fyrir ríkið einfaldlega að slá því föstu, að svona og svona mikið skuli veittur afsláttur frá útsvörum eða breytt til frádráttarheimildum að vild. Þar verður að hafa hliðsjón af því, hverjar þarfir þessara aðila eru fyrir tekjur. Því hefur, eftir því sem ég bezt veit, aldrei verið haldið fram, að þetta frv, fæli í sér einhver stórkostleg hlunnindi í því efni. Hitt er staðreynd málsins, að það felur í sér mikilvæg hlunnindi engu að síður fyrir þá einmitt, sem hafa lægstu tekjurnar. Og það er, eins og hefur raunar verið upplýst hér af hv. 9. þm. Reykv., í þessu frv. einmitt um að ræða mjög verulega hækkun á persónufrádrættinum, þar sem breytt er algerlega um form á honum og hann mjög verulega aukinn frá því, sem nú er. Einstök atriði málsins skal ég hins vegar ekki út í fara, en þetta er áreiðanlega mjög veigamikið og þýðingarmikið atriði einmitt fyrir þá, sem verr eru settir, og það er alveg rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði hér, að það er auðvitað til mikilla bóta einmitt fyrir þá, sem minni tekjur hafa, að sú breyt, er nú gerð að breyta útsvarsstíganum í þá átt, að ekki sé möguleiki til þess að gefa eins stórfelldan afslátt frá útsvari og áður var, vegna þess að afsláttur var gerður í ákveðnum prósentum, þannig að sjálfsögðu fengu þeir miklu meiri afslátt; sem höfðu hæstu útsvörin og hæstu tekjurnar. Af því leiðir þess vegna, að raunverulega eru hlunnindi þessa frv:, að bilið á milli þeirra, sem er í lágum tekjum og háum tekjum, er með þessu frv. raunverulega mjög verulega aukið; en ekki hið gagnstæða, þegar við athugum það, sem um var að ræða, mjög verulegar prósentulækkanir á álögðum útsvörum. Og prósentulækkanir munu hafa verið gefnar, að ég hygg, í öllum sveitarfélögum og sums staðar mjög verulegar, þannig að að þessu leyti held ég, að sé engum efa bundið, að þetta er til bóta einmitt hvað snertir þá, sem eru tekjuminni og eru því í rauninni harðar úti að segja má í útsvörum eftir hinni fyrri reglu. Hv. 1. þm. Norðurl. e. ræddi um það, að ekki væri í þessu frv. að finna neinar lagfæringar á tekjumálum sveitarfélaga. Það er alveg rétt, og það hefur heldur aldrei staðið til, að það væri í þessu frv. En það var hins vegar rétt, sem hann sagði í sinni ræðu, að tekjuþarfir sveitarfélaganna hafa auðvitað vaxið mjög verulega á síðustu árum, þannig að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að hægt sé að veita stórkostleg útsvarsfríðindi, þó að, eins og ég áðan sagði, hér sé um að ræða þó verulegar lagfæringar, því að sveitarfélögin verða náttúrlega að ná á einhvern hátt inn sínum tekjum. Ég hygg hins vegar, að það séu óneitanlega hlunnindi fyrir sveitarfélögin og fólkið, sem í þeim býr þá fyrst og fremst, að það er gert ráð fyrir því að setja viss takmörk og það strangari takmörk en áður varðandi aukaálagningu útsvara, þannig að ef þarfirnar fara umfram það, verði það bætt sveitarfélögunum með öðrum hætti. Þarna er um að ræða aukið aðhald að sveitarfélögunum hvað snertir útsvarsálagningu, sem er auðvitað til bóta fyrir fólkið, sem þar býr. Varðandi svo almennar hugleiðingar hans um dýrtíð og annað þess konar, skal ég alveg stilla mig um að ræða það á nokkurn hátt. Það hins vegar hljómar dálítið einkennilega að vísu alltaf hjá framsóknarmönnum, þegar þeir eru að óskapast yfir því, að ekki skuli vera svona og svona stór hluti af söluskatti látinn renna til sveitarfélaganna, því að við munum þá tíð, þegar hv. núv. formaður Framsfl. hótaði stjórnarslitum, ef það yrði samþykkt í þingi, að sveitarfélögin fengju hluta af söluskatti. Þetta er staðreynd, sem ekki er hægt fram hjá að ganga. Hitt er annað mál, að það er rétt, að það hefur alltaf verið áhugamál sveitarfélaganna að fá hluta af söluskatti, og það hefur komið í ljós, sem vitað var, að sá hluti, sem þau hafa fengið af söluskatti að undanförnu, hefur orðið þeim til mikilla hagsbóta og m.a. lagt grundvöllinn að því, að þeir verulegu aíslættir hafa verið gefnir frá útsvörum, sem að undanförnu hafa verið gefnir. Að öðru leyti vil ég svo ekki fara að efna til neinna frekari umr. um það mál né heldur um skattamálin almennt. Ég tel eðlilegt, að það verði þá rætt við framhaldsumr. hér, þegar hæstv. fjmrh. er viðstaddur, en vildi aðeins neina þessi meginatriði, sem mér fannst nauðsynlegt, að fram kæmu. Það getur vel verið rétt, sem hv. 9. þm. Reykv. sagði, að það væri æskilegt, að það væru fleiri leiðréttingar í þessu frv. á útsvarsmálum. Það skal ég ekkert um dæma, og það er auðvitað alltaf álitamál og vafalaust alltaf töluvert meira, sem til bóta stendur, heldur en hverju sinni er hægt að gera. Það getum við vafalaust verið sammála um. En ég held, að það sé engum efa bundið, að bæði þetta frv. hér og frv, um tekju- og eignarskatt sé það mikið til hagsbóta fyrir allan almenning í landinu, að það sé alveg ástæðulaust að vera að hafa þau mál að nokkru sérstöku grínefni.