Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Hér erum við að fjalla um stjórnarfrumvarp um breytingu á lögum um sveitarstjórnir sem hefur borist frá hæstv. félagsmálaráðherra. Efni þess er í sjálfu sér einfalt. Það er að heimila að fresta þeim kjördegi sem settur hafði verið inn í lög og átti að vera nú 23. apríl næstkomandi varðandi átak í sameiningu sveitarfélaga. Nú er það í sjálfu sér ekki tilefni langra ræðuhalda að horfast í augu við veruleikann. Þessi dagsetning er auðvitað gersamlega óraunhæf eins og allt er í pottinn búið. Þó er ekki hægt að láta það fara alveg umræðulaust, a.m.k. ekki af minni hálfu, í gegnum þingið hvernig að þessu máli hefur verið staðið og hvernig ýmislegt í kringum það hefur verið rekið af hæstv. ríkisstjórn. Mér þætti ákaflega vænt um ef hæstv. forseti gerði hæstv. fjármálaráðherra viðvart um það að hann á alveg erindi hingað í þingsalinn, m.a. í kjölfar orða sinna í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag þar sem hann var að blanda sér nokkuð sérkennilega í þessi mál og senda sveitarfélaginu Reykjavík kveðjurnar eða hitt þó heldur. Ég sé að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir heiðrar okkur með nærveru sinni þannig að helmingurinn af þeim orðaskiptum er þá til staðar í salnum. En það væri ánægjulegt ef hæstv. fjármálaráðherra væri hérna til að styðja við bakið á félagsmálaráðherra sínum eða kannski hitt þó heldur því stundum læðist að manni sá grunur að hæstv. ríkisstjórn sé ekki tiltakanlega samstillt í þessum málum frekar en ýmsum fleirum. Ég vil a.m.k. ekki trúa því að hæstv. félagsmálaráðherra sé ánægður með uppskeruna, að geðleysi hans og metnaðarleysi fyrir hönd sveitarfélaganna sé því um líkt að hann geri orð hæstv. fjármálaráðherra að sínum, að bærilega sé boðið af hálfu ríkisvaldsins í þessum samskiptum. Ef svo er held ég að hæstv. félagsmálaráðherra ætti að hugleiða að biðja formann sinn um að fá sér eitthvert annað ráðuneyti því að ég held að sveitarfélögin þurfi á meiru að halda en hagsmunagæslumanni sem væri sáttur í félagsmálaráðuneytinu við það sem komið hefur út úr þessum viðræðum eða í stefnir nú. Það þarf náttúrlega ekki að fara mörgum orðum um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Hún liggur fyrir. Þær staðreyndir geta menn kynnt sér. Þær hafa iðulega verið dregnar fram í dagsljósið á Alþingi á undanförnum missirum og árum og eru í hnotskurn þær að sveitarfélögin hafa verið rekin með tapi um 15 ára skeið, samfellt 12–14 ár a.m.k., kannski með þeirri einu undantekningu að eins og á einu ári hafa þau náð nokkurn veginn endum saman, verið rekin á núllinu. En viðvarandi hallarekstur sveitarfélaganna er staðreynd og skuldasöfnun af stærðargráðunni 2 og 3 til 4 og 5 milljarðar á ári. Þetta er einfaldlega veruleikinn hvernig sem menn belgja sig út um eitthvað annað og hvað sem stendur í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar eða hvað sem menn segja hér úr ræðustól jafnvel þó að þeir séu hæstv. fjármálaráðherrar, þá liggur þetta fyrir, þetta eru staðreyndir. Þær er hægt að sækja inn á heimasíðu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það liggur fyrir í ársskýrslum o.s.frv. Gætt hefur alveg ótrúlegrar tregðu af hálfu ríkisvaldsins til þess að skapa hinu stjórnsýslustiginu í landinu, sveitarstjórnarstiginu, lífvænleg og viðeigandi starfsskilyrði, viðeigandi í þeim skilningi að í raun sé hægt að ætlast til þess að einhverjir gefi sig að því að vera í forsvari fyrir sveitarfélög. Það er ekki tekið út með sældinni að axla ábyrgð af því að reyna að reka svona meðaltalssveitarfélag, venjulegt sveitarfélag, t.d. sjávarútvegssveitarfélag á landsbyggðinni, við þessar aðstæður þegar róðurinn þyngist ár frá ári og menn eru í sífellt meiri björgunarneyðaraðgerðum til þess að lifa af, seljandi frá sér eignir, skerandi niður þjónustuna og geta hvorki hreyft hönd né fót til uppbyggingar nema slá það allt að láni. Þannig eru aðstæðurnar og það á bara að ræða um þá hluti eins og þeir eru. Þess vegna vakti það mikla undrun satt best að segja að einmitt á sama tíma og ríkisstjórn taldi sig geta lagt hér fyrir þingið tillögur um hátt í 30 milljarða skattalækkun á þremur árum, hátt í 30 milljarða afsal á tekjum af hálfu ríkisins, þá var ekki nokkur leið að koma til móts við sveitarfélögin svo neinu næmi í varanlegum tekjustofnum eða varanlegri úrlausn á stöðu þeirra. Það var að vísu vissulega boðið dálítið í tímabundnar reddingar og gulrætur ef menn vildu fara að þeim óskum ríkisstjórnarinnar að fara í stórfellda sameiningu sveitarfélaga og taka í framhaldinu við útgjaldafrekum verkefnum. Þá var eitthvað svolítið í boði en ekki til þess að bæta úr þeim hallarekstri sem sveitarfélögin búa við og er staðreynd og er af þessari stærðargráðu og ekki er tiltölulega mikið um deilt að er þessi, þ.e. að lágmarki um 3–4 milljarðar í varanlegum tekjum á ársgrundvelli miðað við núverandi verkefni. Engu slíku var til að dreifa. Hvað er boðið af hálfu ríkisins í þessu samkomulagi? Jú, menn leggja þetta allt saman, sameiningargulræturnar og tímabundnar ráðstafanir, m.a. framlengingu á greiðslum vegna málaflokka eins og fráveitumála sem hafa dregist og þar sem mikið verk er óunnið. Þeir telja sér þetta allt saman til tekna, sem einhverja úrlausn í sambandi við fjárhagsstöðu sveitarfélaganna vegna rekstrarins í núinu. En auðvitað er það ekki þannig. Það eru útgjöld á móti í þessum fráveitumálum sem sveitarfélögin þurfa þá að ráðast í, ekki satt? Þetta reikniverk er því allt saman með endemum og það sér hver einasti maður strax í gegnum þetta. Hvað er varanlegt í þessum pakka sem ríkisstjórnin er að bjóða upp á, hæstv. fjármálaráðherra af rausn sinni sem telur ríkissjóð svona vel staddan að hann geti misst af 30 milljörðum frá og með árinu 2007 á ársgrundvelli? Jú, það eru 600 eða 800 millj. kr. eftir því hvernig það er reiknað og eru fyrst og fremst fólgnar í því að ríkið ætlar að greiða fasteignagjöld af eignum sínum í ríkari mæli en gert er. Hverjir fá þær tekjur? Að uppistöðu til Reykjavík. Að sjálfsögðu, hér er obbinn af hinu stóra opinbera húsnæði. Er það í samræmi við málflutning hæstv. fjármálaráðherra hér fyrr í dag sem sagði að menn hefðu sérstaklega ætlað í þessar ráðstafanir til að styrkja stöðu verst settu sveitarfélaganna? Er þá aðferðin sú að ríkið fari að borga svolítil fasteignagjöld af eignum sínum sem eru fyrst og fremst staðsettar í nokkrum stærstu sveitarfélögum landsins þar sem eru miðstöðvar hinnar opinberu þjónustu, þar af auðvitað langmest í Reykjavík? Ég tel að hæstv. fjármálaráðherra eigi að koma hér upp og standa fyrir máli sínu og reyna ekki að bera á borð fyrir Alþingi þvætting af þessu tagi og biðjast afsökunar á árásum sínum á Reykjavík og Reykjavíkurlistann hér áðan. Auðvitað er þetta alveg furðulegt, virðulegur forseti. Forsetar leyfa sér stundum að setja ofan í við þingmenn ef þeir fara út af sporinu og fara í umræður um alveg óskyld málefni. En aldrei hafa svo ég viti til verið gerðar neinar athugasemdir við að Sjálfstæðisflokkurinn setji hér á leikrit til þess að bera nöldrið úr minni hlutanum í Reykjavíkurborg inn í sali Alþingis. Duglegastir við það eru auðvitað borgarfulltrúarnir sjálfir sem eiga hér jafnframt sæti, hæstv. ráðherra Björn Bjarnason og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. En þetta er orðin bara allsherjarlína í flokknum þannig að jafnvel þingmenn úr öðrum sóknum eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir koma hér upp sem leikendur í leikritinu svo að hæstv. fjármálaráðherra geti komið hér með ónotin í garð R-listans. Var málefnalegt að ráðast sérstaklega á Reykjavíkurlistann eða Reykjavíkurborg fyrir það að kynna áform sín um að halda áfram þegar markaðri stefnu um að taka skref í áttina að gjaldfrjálsum leikskóla sem er þegar í framkvæmd? Fyrsti áfangi hófst frá og með síðastliðnu hausti og liggur fyrir í samþykktri fjárhagsáætlun þessa árs o.s.frv. Þetta voru ekki nýjar fréttir. Hv. þingmenn hafa þá fylgst illa með. Borgarfulltrúarnir í minni hlutanum í Reykjavík hafa verið fulllengi að hringja í félaga sína á þingi og láta þá vita af þessu. Það er að verða ársgömul frétt  Ég hélt að Reykjavíkurborg væri fjárráða og mótaði stefnu um það hvernig hún ráðstafaði tekjum sínum. Að reyna að tengja þetta svona ómálefnalega við það að þessi harmkvælaniðurstaða, ef niðurstöðu skyldi kalla, bar upp á um svipað leyti eftir þessar óskaplegu meðgönguhríðir og fæðingarhríðir, nær ekki nokkurri átt. Það bara kemur málinu ekkert við. Reykjavík ráðstafar sínum tekjum og tekur um það sjálfstæðar ákvarðanir, hélt ég. Menn ættu ekki að þurfa að láta sér koma það á óvart að þar væru félagslegar áherslur við lýði, eða hvað? Hafa menn ekki áttað sig á því hvernig meiri hlutinn er samansettur hér í borginni? Ég veit að það er sárt fyrir Sjálfstæðisflokkinn og örvænting þeirra virðist vaxa með hverjum deginum sem líður eins og við sjáum af þeim leikritum sem hér eru sett upp hvað eftir annað, þar sem hvert minnsta tilefni er notað til þess að reyna að leita höggstaðar á Reykjavíkurlistanum. Það er stundum nefnt hið fornkveðna að menn séu að reyna að hefna þess í héraði sem hallaðist á Alþingi. Ég held að þetta snúi þannig. Hér þarf kannski að snúa því við, að menn eru að reyna að hefna þess á Alþingi sem hallaðist á þeim í héraði, þ.e. minni hlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur er svo slappur og aumur að gervallur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins þarf að reyna að ganga í lið með honum og nota til þess ræðustólinn á Alþingi, að sarga á Reykjavíkurlistanum og meiri hlutanum í borgarstjórn Reykjavíkur. Það er reisn yfir því, eða hitt þó heldur. Það væri gaman ef við þingmenn í landinu tækjum almennt upp þessa stöðu, að menn færu að gera ræðustólinn á Alþingi að sérstökum vígvelli skoðanaskipta um málefni sveitarfélaga sinna og rífast um þau. Hér eru tveir þingmenn úr Vestmannaeyjum sem hefðu t.d. getað leikið þann leik og víðar að eru auðvitað þingmenn sem gætu gert þetta að málstofu fyrir sjónarmið meiri hluta og minni hluta, sérstaklega kannski minni hluta í þeim sveitarfélögum þar sem þeir væru grátt leiknir og stæðu sig illa í málflutningi. Það er ekki hægt annað en ræða þetta því þetta keyrir um þverbak hvernig sjálfstæðismenn láta í þessum efnum, m.a. úr ræðustóli á Alþingi. Reykjavíkurborg er sem betur fer nokkuð aflögufær sem sveitarfélag, enda er það ekki skrýtið þar sem um er að ræða langstærsta og langtekjuhæsta sveitarfélag landsins. Reykjavíkurborg reynir að ráðstafa þeim tekjum í ýmis góð félagsleg uppbyggingarverkefni, mætti gera meira af því mín vegna, en þó er virkilega ánægjulegt að sjá það sem vel er gert og er í rétta átt, eins og það átak sem hér hefur verið gert á sl. áratug í dagvistunarmálum. Við lítum á það að gera leikskólann gjaldfrjálsan sem hluta af því og tilheyrir þeim málaflokki. Það er líka mjög gleðilegt hvernig pólitískur stuðningur við þá stefnu hefur vaxið ört undanfarna mánuði, meira að segja er svo komið að þau gleðitíðindi bárust af flokksþingi framsóknarmanna. Má ég ekki nefna það, forseti, mér er legið á hálsi fyrir að vera of upptekinn af því en ég vona að framsóknarmenn gleðjist þegar ég ætla að hrósa þeim, að það var ein pínulítil ljósglæta á þinginu hjá þeim þegar Framsóknarflokkurinn gekk í lið með okkur hinum sem vill berjast fyrir gjaldfrjálsum leikskóla. Á þeim forsendum sem auðvitað blasa við, að þetta hlýtur að gerast sem samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga. Þarna er um að ræða útgjöld sem nema um 2,5 milljörðum kr. sem sveitarfélögin þyrftu að taka á sig ef þau felldu með öllu niður leikskólagjöld af u.þ.b. 11 milljarða kostnaði við málaflokkinn. Þetta liggur allt saman fyrir í fylgiskjölum með þingsályktunartillögu okkar um samstarfsverkefni um gjaldfrjálsan leikskóla, þannig að gögnin eru til staðar. Upplýsingarnar eru fyrir hendi. Við vitum u.þ.b. hvað þetta mundi kosta sveitarfélögin ef þau gerðu þetta öll. Auðvitað vilja þau þetta öll, nema kannski einhver örfá helblá sveitarfélög þar sem íhaldið ræður ríkjum. Það kann vel að vera að menn séu þar svo forstokkaðir, þó efast ég um það, því ég sé ekki einu sinni að þetta sé endilega að fara í mikið flokksgreinarálit, nema þá helst að minni hlutinn í Reykjavík sé í fýlu út af þessu eins og flestu öðru. Ég setti í greinargerð með tillögu okkar í haust að tvö sveitarfélög í landinu væru komin af stað með þetta. Það gerði ég vegna þess að ég hafði þá ekki upplýsingar um meira en að það væru Reykjavíkurborg og sveitarfélagið Fjarðabyggð, sem var þá í undirbúningi að fjárhagsáætlun sinni að leggja sama til. Síðan var ég í heimsókn vestur á fjörðum og mér til mikillar ánægju þegar við heimsóttum sveitarfélagið Súðavík gátu menn þar á bæ upplýst okkur um það og voru stoltir af að þeir hefðu líka tekið fyrsta skrefið í þessa átt, að fimm ára börn væru þar að verulegu leyti gjaldfrjáls í leikskólanum.  Það sem ég vil segja að lokum, virðulegur forseti, um fjárhagsmálin almennt, fjárhagsleg samskiptamál ríkis og sveitarfélaga og stöðuna sem þar er nú þegar þessi dapurlega niðurstaða, ef niðurstöðu skyldi kalla, er uppi á borðum í framhaldi af nefndarstarfinu er að hvernig sem þessu reiðir af nákvæmlega núna er eitt ljóst, að hér hafa ekki litið dagsins ljós neinar varanlegar tillögur sem duga sem grundvöllur þessara samskipta til einhverra ára. Það er viðurkennt af öllum nema ríkisstjórninni. Ég vísa í afgreiðslu málsins á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem sérálit bæjarstjórans í Hafnarfirði, Lúðvíks Geirssonar, fær verulegar undirtektir og erfitt að komast hjá því að álykta að það hafi verið sá andi sem sveif yfir vötnunum á þinginu þegar maður les bókun stjórnarinnar og samþykkt 19. landsþings sambandsins frá 18. mars. Þar er beinlínis sagt það sama og segir í bókun minni hlutans í tekjustofnanefndinni, að hér séu eingöngu tímabundnar aðgerðir á ferðinni. Því er vísað frá að þarna hafi náðst niðurstaða sem sé varanleg í nokkrum skilningi. Það er alveg ljóst að það er ákaflega fátæklegur stuðningur við það sem meirihlutafulltrúarnir í tekjustofnanefnd létu sig hafa að skrifa undir eftir allt þófið sem þeir hafa staðið í við ríkisstjórnina og skilar þessari ákaflega mögru niðurstöðu. Ótrúlegri satt best að segja. Það eitt kemur út úr því að ríkið fær að borga svolítil fasteignagjöld af eignum sínum sem dreifist mjög sérkennilega í ljósi þess hvaða sveitarfélög eiga í hlut o.s.frv. Verklagið í ferlinu vekur líka ýmsar spurningar. Hversu tilgangslaust það er að hafa þessa hluti í þeim farvegi sem þeir hafa verið. Ég sé ekki annað en taka verði verkefnið af framkvæmdarvaldinu. Það er ekki fært um að eiga samskipti við sveitarfélögin í landinu með eðlilegum hætti. Það er ljóst. Ég held að Alþingi ætti að sjá sóma sinn í því að taka málið í sínar hendur og leysa það með þeim hætti að einhver mannsbragur væri að. Stokka upp hin fjármálalegu samskipti þannig að sæmilegt jafnræði væri með stjórnsýslustigunum hvað afkomu snertir. Ég veit ekki betur en við séum skuldbundin til þess. Við erum aðilar að Evrópusáttmála um sjálfstæði sveitarfélaga og þar hvílir á okkur sú skylda að sjá sveitarstjórnarstiginu fyrir skynsamlegum og fullnægjandi starfsskilyrðum, sanngjörnum starfsskilyrðum og fullnægjandi tekjustofnum til að inna verk sín af hendi. Þannig er það ekki í dag. Það þýðir ekki að koma endalaust og segja að vegna þess að aðstaða sveitarfélaganna sé misjöfn þurfi ekkert að gera, skýla sér á bak við einhver endalaus meðaltöl og segja að þess vegna sé þetta ekki okkar mál. Ekki gerum við það gagnvart vanda þeirra hópa í samfélaginu sem eiga erfitt og þurfa á stuðningi að halda. Við notum það ekki sem afsökun fyrir því, alla vega ekki þeir sem taka sjálfa sig alvarlega, að gera ekki neitt í málefnum tekjulægstu hópa samfélagsins að meðaltekjur í landinu séu sæmilegar. Það væri þá nýtt. En það er í raun það sem menn eru að segja í sambandi við sveitarfélögin. Er það þó ekki einu sinni sambærilegt að því leyti til að meðalsveitarfélagið er svo sannarlega ekki í lagi hér. Menn skjóta sér á bak við það að lítill minni hluti sveitarfélaganna sem teljandi eru, ef ekki á fingrum annarrar handar þá a.m.k. samtals á fingrum þeirra beggja, nær endum saman og býr við þolanlega afkomu, en þeim fer ört fækkandi, samanber t.d. hversu mörg sveitarfélög bættust í hópinn um síðustu áramót sem fullnýta nú tekjustofna sína. Ástæðan fyrir því að nokkur í viðbót gera það ekki er sú að menn hafa viljað taka slíkar hækkanir í áföngum. Menn hafa ekki viljað skella á einu bretti of harkalegum hækkunum á af skiljanlegum ástæðum. Þeim mun undarlegri verður því niðurstaðan og þeim mun meiri athugasemdir er óhjákvæmilegt að gera við verklagið. Það er gott að menn horfast í augu við raunveruleikann og átta sig á því að kosningar 23. apríl almennt í sveitarfélögunum hefðu verið eins og hver annar barnaskapur við þessar aðstæður. Mönnum á að sjálfsögðu að vera frjálst og menn að meiri ef þeir sjá að sér í slíkum efnum. Það er því sjálfsagt að greiða götu þess að kosningunum verði frestað. En það má spyrja hvort eitthvað sérstakt bendi til þess að staðan breytist mikið ef ríkisstjórnin eða fjármálaráðherra heldur því til streitu að gera ekki neitt í viðbót við það sem komið er og ef málin skýrast ekki á einn eða neinn hátt hvað varðar þann grundvöll sem sveitarfélögin hafa inn í framtíðina, varanlegan grundvöll til að sinna verkefnum sínum. Verður óvissan eitthvað mikið minni í haust? Ég er ekki viss um það. Þá og því aðeins tel ég að sá tími sem er til stefnu þangað til gagnist mönnum eitthvað og nýtist að menn setjist yfir þessa hluti aftur og komist að einhverri sanngjarnri niðurstöðu. Hún er ekki í höfn. Hún er ekki í sjónmáli. Hún er úti í hafsauga í því tilboði eða þeim afarkostum ríkisvaldsins sem að vísu meiri hluti tekjustofnanefndar lét sig hafa að skrifa undir af hvaða ástæðum sem það var, ég skal ekki hafa uppi neinar getgátur um það. Það virðist þó því miður vera svo að á einhvern hátt bresti þá samstöðu sem manni hefði fundist að hefði átt að vera auðvelt að byggja upp meðal sveitarfélaganna í landinu um að láta ekki bjóða sér þetta lengur. Ég verð að segja það hér, eins og ég hef oft hugsað það, að mig undrar langlundargeð og þolinmæði forustumanna sveitarfélaganna í landinu holt og bolt og þeirra sem þar eru sérstaklega í forsvari, að draga stanslaust stutta stráið í samskiptum við ríkið, að láta hlunnfara sig og hafa af sér í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Það vantar ekki listana þegar þau mál ber á góma, en vera svo alltaf tilbúin til að gera einn samninginn enn á sömu nótum þar sem ekkert er í hendi um að verið sé að taka varanlega á málum. Við heyrum kvartanir yfir því hvernig skattkerfisbreytingar án nokkurs samráðs við sveitarfélögin hafi af þeim stórfelldar tekjur. Við heyrum um allar nýju reglugerðirnar og tilskipanirnar sem í gegnum löggjafann og ríkisvaldið lenda á sveitarfélögunum og þau standa uppi varnarlaus gagnvart og verða að taka á sig útgjöldin. Við heyrum klögumálin út af því hvernig ríkið kemur ekki með sinn hluta fjármunanna í sameiginlega málaflokka, eins og húsaleigubætur, eyðingu refa og minka eða fastakostnaðarhlutdeild í uppbyggingu t.d. í framhaldsskólum. Í öllum tilvikum líðst ríkisvaldinu, framkvæmdarvaldinu, í skjóli meiri hluta síns á Alþingi að láta halla á sveitarfélögin í slíkum samskiptum, því miður. Menn eru uppi með útreikninga um milljarðana sem þarna eigi í hlut. En samt finnst manni eins og að menn ætli enn einu sinni að kyssa vöndinn og ganga til samkomulags um hluti sem eru alls ekki forsvaranlegir og standast ekki þær kröfur sem við ættum að gera til þess að samskipti stjórnsýslustiganna í landinu, löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins annars vegar og sveitarstjórnarstigsins hins vegar uppfylli skilyrði um að vera sanngjörn og réttlát og búa báðum aðilum viðunandi og sambærileg kjör. Það getur ekki verið sanngjarnt eða réttlátt að haga þessu þannig að á löngum, löngum árabilum sé annar aðilinn að greiða niður skuldir, hreykja sér af því að geta lækkað álögur en hinn aðilinn sé settur í þá stöðu að verða að gera hið gagnstæða; safna skuldum og hækka álögur. Það ætti þá að færa hlutina þarna til eins og við höfum reyndar lagt til og ég minni á að fyrir þinginu liggur frumvarp til laga um breytingu á tekjustofnum sveitarfélaga þar sem lagt er til að sú prósenta í tekjuskatti sem lækkaði um síðustu áramót færist yfir til sveitarfélaganna sem heimild til frekari útsvarshækkana. Nú er það að vísu ljóst að sveitarfélögin hafa verið uppi með tillögur og hugmyndir um að málið yrði leyst með þeim hætti að þau fengju hlutdeild í stærri, breiðari og varanlegri tekjustofnum en í tillögum ríkisins eða í boði ríkisins er öllum hugmyndum sveitarfélaganna um aukinn hlut í föstum tekjustofnum vísað frá. Meginkröfu sveitarfélaganna í þessum viðræðum var einfaldlega vísað frá og ríkið var ekkert til viðtals um hana. Það væri þá a.m.k. skref í áttina að þau fengju að nýta í ríkari mæli þennan helsta tekjustofn sinn, þ.e. útsvarið, þau sveitarfélög sem þurfa þá á því að halda. Staðan sýnir að væntanlega yrði það yfirgnæfandi meiri hluti sveitarfélaganna sem mundi strax frá byrjun reyna að nota sér það, þurfa á því að halda og gera það. Síðan mætti þá með tekjujöfnun í gegnum Jöfnunarsjóð bæta því sem á vantaði við þau sveitarfélög sem lakast standa að vígi vegna lágra meðaltekna. Þetta er sjálfsagt ekki, herra forseti, í síðasta sinn sem við tökumst á um þessi mál því að ætli þessi frestun leiði nú annað yfir okkur en að þurfa að koma að málinu aftur strax næsta haust með einum eða öðrum hætti, eins og bóndinn hérna handan Skerjafjarðar mundi segja, hvernig sem kosningunum reiðir af, ef þær verða, 28. október eða hvenær það nú er. Þá er allt hitt eftir sem lýtur að því að skoða framhaldið. Ég endurtek að lokum þá eindregnu hvatningu mína að menn noti tímann í vor og sumar til að komast eitthvað áleiðis í þessu. Varla getur það verið þannig að hæstv. félagsmálaráðherra og ríkisstjórn langi til að koma hér með allt niður um sig á nokkurra mánaða fresti og verða að hrökklast undan og biðja um fresti og viðurkenna að þeir hafi ekki getað unnið verkið sem til stóð, heldur koma þessum hlutum þannig fyrir að kominn væri einhver grundvöllur til þess að hafa þessa kosningu og ræða svo eða skoða framhaldið um verkaskiptingu.

Hæstv. forseti. Það var eins og við var að búast, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór vítt og breitt með stóryrðum um það samkomulag sem nú hefur verið gert á milli ríkis og sveitarfélaga um tekjustofna sveitarfélaga. Það er eiginlega alveg ótrúlegt af því að hér tók hv. þingmaður það upp í ræðu sinni að ég hefði spurt hæstv. fjármálaráðherra út í hvort hann hefði gert eitthvert sérsamkomulag við borgarstjórann í Reykjavík út af gjaldfrjálsum leikskóla. Það er alveg ótrúlegt hvað hv. þingmaður er viðkvæmur út af þessu atriði. Ætli það sé vegna þess að honum finnist að Samfylkingin sé búin að stela þessu góða málefni frá Vinstri grænum? Af því að borgarstjórinn í Reykjavík tilheyrir samfylkingararminum í R-listanum, þá sé svo komið að búið sé að stela góðu málefnunum frá Vinstri grænum? Eða hvað skyldi liggja þarna á bak við? Ég einfaldlega spurði hæstv. fjármálaráðherra sem vörslumann ríkissjóðs hvort þarna væri eitthvert samkomulag við borgarstjóra. Af hverju skyldi ég hafa spurt að því? Af því að fram hefur komið í mörgum viðtölum við borgarstjórann að ríkið mundi koma að því að greiða niður gjaldfrjálsan leikskóla. Og í ljósi þess að við ræddum þetta samkomulag hér fyrir helgi - þá var ekki minnst einu orði á að ríkið ætlaði að fara að borga gjaldfrjálsan leikskóla - fannst mér full ástæða til að vita hvort þetta samkomulag hefði verið gert og engin ástæða til annars en að ræða það í þinginu. Menn hafa stundum og minni hlutinn hér í þinginu, stjórnarandstaðan, viljað spyrja að minni atriðum og af minna tilefni. 

Herra forseti. Ég er aldeilis ekki viðkvæmur fyrir umræðum um þetta og vil gjarnan ræða þetta sem mest. Ég óskaði eftir hæstv. fjármálaráðherra hingað líka til að geta haldið þessari umræðu áfram af því að ég er mjög spenntur fyrir henni satt best að segja. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta að ég held að það sé ekki rétt orðanotkun að tala um samkomulag, fullt samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaganna um þessi mál, það er bara einfaldlega ekki þannig. Tekjustofnanefndin klofnaði og ályktun aukalandsfundar landsþings sveitarfélaganna ber það bersýnilega með sér að megn óánægja er þar með þessa niðurstöðu og mjög skiptar skoðanir um hana. Sú óánægja og sá ágreiningur fer auðvitað áfram inn í málið ef svo heldur sem horfir. Þess vegna m.a. er ég að hvetja menn til þess að reyna að nota tímann og gera betur. Varðandi gjaldfrjálsa leikskólann fögnum við að sjálfsögðu hverjum liðsmanni sem bætist í þann hóp, sem fer sem betur fer ört vaxandi. Menn eru að kveikja á því að það er löngu tímabært skref í áframhaldandi uppbyggingu okkar velferðarsamfélags að taka þetta fyrsta skólastig og meðhöndla það með sama hætti og grunnskólann, að þetta verði óaðskiljanlegur hluti af þeirri umönnunar-, uppeldis- og fræðslustarfsemi sem öllum standi til boða á jafnræðisgrundvelli þangað til skyldunámi lýkur a.m.k. og auðvitað áfram. Við fögnum því að þessi skref hafi verið tekin í hvaða sveitarfélagi sem er og af hvaða stjórnmálamönnum sem er. Ég er ekkert hræddur um að þessu máli verði stolið af Vinstri grænum enda eigum við auðvitað engan einkarétt á því frekar en neinn annar á góðum málum þó að það sé staðreynd sem ekki verður afmáð að við vorum sá flokkur sem fyrst tók þetta upp sem baráttumál á landsvísu og gerðum það að baráttumál í kosningum fyrir tvennum kosningum síðan eins og kunnugt er. Að mínu mati þarf ekki að spyrja að því hvort fjármálaráðherra hafi gert samkomulag við Reykjavíkurborg, 

Hæstv. forseti. Það kom auðvitað í ljós að það var ekkert samkomulag en í ljós kom að borgarstjórinn í Reykjavík hafði bara ekki meira á bak við sig í þessum yfirlýsingum sínum en þetta. En það voru ekki allir ánægðir með þetta útspil borgarstjórans í Reykjavík. Má lesa í fréttum að Lúðvík Geirsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, var ekki sérstaklega ánægður með þetta og lýsti því yfir að þetta væri verkefni sem væri ekki rætt á milli sveitarfélaganna og ekki við ríkið heldur og það þyrfti þá að gera áður en slík skref yrðu stigin. Og af því að Lúðvík Geirsson var með sérálit varðandi niðurstöðu tekjustofnanefndar vakti þetta athygli mína, að þarna væri mjög undarlega staðið að verki. Hæstv. forseti. Þetta sýnir bara að menn eru alls ekki einhuga í þessu máli. Það er alveg rétt eins og hv. þingmaður sagði, það eru misjafnar skoðanir. En þeir sveitarstjórnarmenn sem ég heyrði í á landsþinginu voru býsna ánægðir með niðurstöðuna. Aldrei er það svo að fullkomin sátt sé um þetta og það þarf enginn að segja mér sem gömlum sveitarstjórnarmanni að ekki sé endalaust hægt að nota meiri peninga í góð verkefni hjá sveitarfélögunum. Það eru metnaðarfullir sveitarstjórnarmenn sem þannig hugsa og vilja auðvitað hafa meira ráðstöfunarfé til þess að veita góða þjónustu. En það þýðir ekki að mjög skynsamlegt sé að fara þá leið og að menn hafi þá fulla stjórn 

Herra forseti. Ég held að það sé ekki góð aðferðafræði að reyna að svelta sveitarfélögin til hlýðni eða svelta þau til ábyrgðar eins og mér finnst stundum liggja í þeim málflutningi þegar fjárhagsvanda sveitarfélaganna ber á góma, þá koma strax ræðurnar um nauðsyn þess að veita þar aðhald o.s.frv. og jafnvel bent á einstök sveitarfélög þar sem mönnum hafi kannski verið eitthvað mislagðar hendur tímabundið við fjármálastjórn eins og gengur og gerist. En ég held að ríkið megi líka líta í sinn eigin barm í þeim efnum og ætli menn séu þá ekki stundum að kasta steinum úr glerhúsi, það skyldi nú ekki vera? Það liggur alveg fyrir að þessi málaflokkur, ef fella á niður leikskólagjöldin í heild fyrir allan leikskólann, þá verði útgjöld miðað við núverandi stöðu upp á um 2,5–3 milljarða kr. og síðan þarf vissulega að sjá fyrir sér þróunina og þær breytingar sem í framhaldinu geta orðið. Þetta getur kostað meira þegar fram líða stundir þegar allir væru farnir að nýta sér þetta. En þá eru menn líka að fá mikið í staðinn og þetta eru ekki útgjöld af þeirri stærðargráðu að við þurfum að hrökkva eitthvað undan með það, ekki a.m.k. þegar þau eru sett í samhengi við skattalækkunaráform upp á 30 milljarða. Þá er greinilega talsvert svigrúm til staðar í þjóðfélaginu. Ég hef hvergi heyrt borgarstjórann í Reykjavík halda því fram, það kann að hafa farið fram hjá mér í þeirri umræðu, að gert hafi verið neitt samkomulag við ríkið um þetta. Hitt er annað mál að það liggur alveg ljóst fyrir að erfitt verður fyrir sveitarfélögin að hrinda þessu í framkvæmd að óbreyttum tekjulegum samskiptum. Þau hafa ákaflega lítil efni á því og raunar engin. Þess vegna hafa flestir sett þetta upp og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði frá byrjun sem samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaganna. Þannig hljóti þetta að þurfa að gerast og koma inn í endurskoðun á tekjulegum samskiptum þeirra. En að lokum stendur eftir ein spurning og henni er ósvarað: Hver er afstaða Sjálfstæðisflokksins í þessu máli? Eru ónot fjármálaráðherra í dag í garð áforma 

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns inna eftir því hvort hæstv. fjármálaráðherra sé staddur í húsinu fyrst hann er ekki staddur á fundinum.

Hæstv. fjármálaráðherra er ekki staddur í húsinu samkvæmt þeim upplýsingum sem forseti hefur.

Þá óska ég eindregið eftir því við hæstv. forseta að þeirri hvatningu verði komið á framfæri við hæstv. fjármálaráðherra að hann komi í húsið og verði við umræðuna.  Við ræddum það frumvarp sem hér liggur nánast óbreytt á fimmtudaginn var og í sjálfu sér engin efni til annars en að styðja frumvarpið enda styðja fulltrúar Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd þessa afgreiðslu málsins og finnst í raun sjálfsagt að veita hæstv. félagsmálaráðherra þetta svigrúm með sameiningarkosningarnar fram á haustið, því að það sem hér er til afgreiðslu er í sjálfu sér ekki annað en það að áður ákveðin dagsetning um kosningar til sameiningar sveitarfélaga, sá frestur verði lengdur fram á haustið án þess þó að varna því að menn geti kosið nú ef þeir svo kjósa og einhver sveitarfélög munu nýta sér það. Ástæðan fyrir því að frumvarp þetta er fram komið er tiltölulega einföld. Hún er sú að stórhuga og metnaðarfull áform hæstv. félagsmálaráðherra um að efla sveitarstjórnarstigið, standa þar fyrir verulegum sameiningum, verkefnatilflutningi og öðru slíku, öll þau miklu áform eru nú strönduð með öllu og nokkuð einsýnt að þetta kjörtímabil mun nýtast illa til að efla sveitarfélögin í landinu. Ég held að í því efni sé síst við hæstv. félagsmálaráðherra að sakast. Ég held að metnaður hans hafi staðið til þess að ná einhverju fram í þessu. Það er greinilegt að Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið mjög fastur fyrir og neitað algerlega að veita sveitarfélögunum í landinu nokkra úrlausn að heitið geti í hinum fjárhagslegu samskiptum eins og kallað er. Það verður þess valdandi að ekki er hægt að fara í þær sameiningar sem þó er þörf á, sameiningar á sveitarfélögum í stórar og öflugar einingar þannig að þær geti tekið við verkefnum frá ríkisvaldinu. Það er til að mynda niðurstaðan í nefnd hæstv. heilbrigðisráðherra um verkefnatilflutning til sveitarfélaganna að efla þurfi sveitarfélögin langt umfram það sem nú er og umtalsvert umfram tillögur sameiningarnefndar til þess að þau verði nægilega stór og burðug til að taka við frekari verkefnum. Það er hins vegar þjóðþrifamál að flytja margvíslega þjónustu frá ríki til sveitarfélaganna. Ég nefni þar málefni fatlaðra, ég nefni þar sérstaklega heilsugæsluna og heimahjúkrunina, nærþjónustu af þessu tagi sem varðar íbúa í hverju sveitarfélagi miklu og við höfum góða reynslu af að sveitarfélögunum er vel treystandi fyrir og þau veita sannarlega þannig að sómi er að. Við höfum reynsluna af því í grunnskólanum og við höfum líka reynsluna af leikskólanum, en hér hefur einmitt í dag farið fram nokkur umræða um hversu mikil metnaður og stórhugur er í sveitarfélögunum að veita fyrsta flokks þjónustu á þessum tveimur skólastigum og ætti auðvitað líka við ýmis verkefni sem ríkið mætti sannarlega sinna betur en gerði best með því að efla sveitarstjórnarstigið og flytja verkefnin til þess. Það er sannarlega miður að nú líði heil fjögur ár án þess að menn nái nokkrum áföngum í þessu. Á Íslandi er ríkið með tvo þriðju hluta verkefnanna en sveitarfélögin aðeins með þriðjung. Þessu er algjörlega öfugt farið í nágrannalöndum okkar þar sem sveitarfélögin annast um tvo þriðju hluta þjónustunnar en ríkið aðeins um þriðjung. Hefur það sannarlega reynst farsælt og líka til þess fallið að dreifa valdi og gera það að verkum að þjónustan lagi sig betur að þörfunum á hverjum stað og í hverju sveitarfélagi. Því er full ástæða til að harma það að öll þessi áform hafi strandað í tekjustofnanefndinni eins og raunin er. Þó að ég vilji ekki álasa hæstv. félagsmálaráðherra fyrir það verð ég að segja að mér hefur kannski ekki þótt hann vera sá öflugi málsvari sveitarstjórnarstigsins í þessari umræðu sem maður hefði gjarnan óskað sér. Ég eggja hæstv. ráðherra til að láta til sín taka í umræðunni og lýsa skoðun sinni á þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, m.a. um leikskólastigið og á þeim yfirlýsingum sem hæstv. fjármálaráðherra var með um hin fjárhagslegu samskipti, hvernig sveitarstjórnirnar ætli að eyða og spenna þeim peningum sem verið er að fá þeim. Ég held að það sé a.m.k. sú lágmarkskrafa sem maður verði að gera til hæstv. ráðherra að hann svari fyrir sveitarstjórnarstigið af þeim myndugleika sem hægt er að ætlast til af einum félagsmálaráðherra en sitji ekki þegjandi hér undir svívirðingum hæstv. fjármálaráðherra Geirs Haardes um samflokksmenn sína, m.a. borgarfulltrúana Alfreð Þorsteinsson og Önnu Kristinsdóttur í borgarstjórn Reykjavíkur. Ég hef lýst þeirri skoðun áður og geri það enn að ég tel að þessar deilur um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga séu algerlega á misskilningi byggðar. Þær eru byggðar á þeim grundvallarmisskilningi að Geir Haarde hæstv. fjármálaráðherra eigi að ráða því hvert skattstigið og þjónustustigið er í hverju og einu sveitarfélagi á Íslandi, að hæstv. fjármálaráðherra eigi að ákveða hvað útsvarið megi vera í sveitarfélögunum og hvað ekki. Sú miðstýringarárátta ríkisins að vilja búa til eitt landsútsvar, eina meðaltalsprósentu sem öll sveitarfélög í landinu skuli laga sig að, hið eina sanna meðaltalsríkisútsvar, hefur leitt alla umfjöllun um sveitarstjórnarstigið í þær ógöngur sem það núna er. Hún hefur varnað því að hér gæti orðið sú nauðsynlega þróun á sveitarstjórnarstiginu sem við þurfum að sjá. Auðvitað varðar hæstv. fjármálaráðherra, Geir Haarde, ekkert um hvert útsvarið er í hverju og einu sveitarfélagi. Það er bara ekki málefni hæstv. fjármálaráðherra eða hins háa Alþingis. Útsvar í einu sveitarfélagi stendur á milli íbúa þess sveitarfélags og viðkomandi sveitarstjórnar. Hver og ein sveitarstjórn á að mínu viti að vera frjáls að því að leggja á það útsvar sem hún telur þurfa til að standa undir þeirri þjónustu sem veitt er í sveitarfélaginu. Íbúarnir í því sveitarfélagi segja skoðun sína á þeim ákvörðunum sveitarstjórnarinnar í almennum kosningum til sveitarstjórna og fella sveitarstjórnir ef þær ganga óhóflega langt í skattheimtu. Ég tel þó að til greina gæti komið að sveitarstjórnirnar fengju aðhald eins og við þekkjum t.d. vestan hafs, þannig að þær gætu ekki hækkað útsvar nema fá fyrir því samþykki í almennri allsherjaratkvæðagreiðslu. Ég vek t.d. athygli á hugmyndum sem ritstjórn Morgunblaðsins hefur talað fyrir um að sveitarfélögin hefðu svigrúm til að fara í allsherjaratkvæðagreiðslur um að hækka útsvarsgreiðslur til að efla grunnskólann og aðstöðuna í grunnskólanum. Það væri þá ákvörðunaratriði manna í hverju sveitarfélagi fyrir sig hversu mikið skattgreiðendurnir eru tilbúnir til að láta renna til skólans, hversu öflugan þeir vilji hafa hann. Með því að fá sveitarfélögunum það frelsi, þann sjálfsákvörðunarrétt og í raun og veru þann sjálfsagða sjálfsákvörðunarrétt að ráða sjálf tekjustofnum sínum en þurfa að eiga samráð um það við íbúa sína gefst okkur miklu betra tækifæri til að þróa og bæta þjónustuna í landinu. Auðvitað eiga það að vera íbúarnir í sveitarfélaginu sem t.d. geta tekið ákvörðun um hvort þeir séu tilbúnir til að greiða hærra útsvar gegn því að hætt verði að innheimta skólagjöld á leikskólastiginu. Það er einföld pólitísk spurning sem snýr að útsvarsgreiðendunum í því sveitarfélagi og þeirri sveitarstjórn sem þar er og þeir aðilar eiga að geta leyst sín í milli. Hæstv. fjármálaráðherra á ekki að ákveða það hér í þröngsýni sinni á Alþingi hvort veita megi þá þjónustu í hinu eða þessu sveitarfélaginu. Þau eiga einfaldlega að vera frjáls að því í samráði við íbúa sína að taka slíkar ákvarðanir. Ræða hæstv. fjármálaráðherra í dag um yfirlýsingar Reykjavíkurlistans frá því í síðustu viku eru náttúrlega algerlega dæmalausar. Hið farsæla samstarf Framsóknarflokksins, VG og Samfylkingarinnar í borgarstjórn Reykjavíkur bar í síðustu viku enn einn ríkulega ávöxtinn í skóla- og leikskólamálum í borginni. Í haust var tekin sú ákvörðun og það hafið að veita ókeypis leikskólaþjónustu í þrjár stundir á dag fyrir fimm ára börn og því lýst yfir að því yrði fylgt eftir með frekari skrefum. Á fimmtudaginn var lýsti borgarstjórinn í Reykjavík því yfir með hvaða hætti það yrði gert og leiðtogi Framsóknarflokksins í Reykjavík, Alfreð Þorsteinsson borgarfulltrúi, gerir síðan ágætlega grein fyrir því góða máli í Morgunblaðinu í dag. Viðbrögð Sjálfstæðisflokksins við þessum yfirlýsingum hljóta að vekja nokkra athygli því að hæstv. fjármálaráðherra, Geir Haarde, rýkur hér upp. Ég sagði í dag að hann hefði rifið hár sitt og skegg yfir því að nú ætti að fara að létta þessum skólagjöldum, þessum ósanngjarnasta skatti í landinu, leikskólagjöldunum, af barnafjölskyldum í borginni. Það var ekki maklega sagt, því að ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi aðeins getað rifið hár sitt yfir þessu. Hann fór hér mikinn gegn þessum hugmyndum og fjallaði um það hversu ábyrgðarlaus meðferð á fjármunum þetta væri. Verið væri að stilla öðrum sveitarfélögum í landinu upp við vegg og neyða þau til þess að auka útgjöld sín. Virðulegur forseti. Hér talaði sá hæstv. fjármálaráðherra sem fannst ekkert mál fyrir nokkrum mánuðum að létta af nærri 30 milljörðum í sköttum aðallega auðvitað á hátekjufólki og stóreignamönnum, en sér núna gríðarlegum ofsjónum yfir því að verja eigi um 1 milljarði króna til þess að létta af barnafjölskyldum í borginni ósanngjarnasta skatti á Íslandi, leikskólagjöldunum, skólagjöldunum á fyrsta skólastiginu í opinberri þjónustu. Hvar er nú fjölskyldustefna Sjálfstæðisflokksins? Hvar eru nú hástemmdu ræðurnar Sjálfstæðisflokksins um aðbúnað barnafjölskyldna í landinu og um að efla og treysta hjónabandið sem stofnun? Hvar eru nú ræðurnar um fjölskyldugildin? Þær voru a.m.k. ekki haldnar hér í dag heldur bara bölsótast yfir því af hæstv. fjármálaráðherra að barnafjölskyldur í Reykjavík fái þessa miklu búbót sem getur numið á þriðja hundrað þús. kr. fyrir eina fjölskyldu með eitt barn og enn hærri upphæðum þar sem fleiri en eitt barn eru á leikskóla í sömu fjölskyldu. Það sætir auðvitað furðu að hæstv. fjármálaráðherra sem nýbúinn er að létta hér af erfðasköttum, eignarsköttum, hátekjusköttum og tekjusköttum upp á nærri 30 milljarða kr. skuli telja að þetta verði til að raska stöðugleikanum þegar aðeins brot af þeirri upphæð er tekið og nýtt til þess að skapa hér ókeypis leikskóla í sjö stundir á dag fyrir börnin í Reykjavík. Ég auglýsi eftir sjónarmiðum hæstv. félagsmálaráðherra, Árna Magnússonar, til þessa máls. Hvort þingmaður Reykv. n., hæstv. félagsmálaráðherra, Árni Magnússon, fagnar þeim skrefum sem verið er að stíga í Reykjavík eða hvort hann andmælir þeim og tekur jafnvel undir með hæstv. fjármálaráðherra um að þetta setji samkomulagið sem kallað er eða þennan áfanga í tekjuskiptingu sveitarfélaganna í eitthvert uppnám. Ég vil líka spyrja hæstv. félagsmálaráðherra af þessu tilefni, vegna þess að þessi dagur hefur verið, öllum að óvörum, helgaður leikskólanum, hvort hann deili ekki þeim áhyggjum sem fram komu á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga um að það kunni að vera svo að ekki séu öll sveitarfélög í stakk búin til að veita ókeypis þjónustu af þessu tagi. Hvort hæstv. félagsmálaráðherra telji það ekki áhyggjuefni ef svo er. Hvort við séum ekki sammála um að sú mikilvæga grunnþjónusta, ókeypis leikskóli, sé þess eðlis að það sé þjónusta sem verði að vera í boði í öllum sveitarfélögum á Íslandi. Hvort hæstv. félagsmálaráðherra sjái fyrir sér að það geti gengið þannig til frambúðar að slík þjónusta sé boðin í Reykjavík en hún sé ekki í boði annars staðar á landinu vegna erfiðra aðstæðna. Hvort hæstv. félagsmálaráðherra telji þá ekki að þetta atriði verði að taka upp í viðræðum við Samband íslenskra sveitarfélaga og í kringum verkaskiptamálin til að tryggja megi að þessi grunnþjónusta við yngstu börnin í skólakerfinu verði örugglega veitt á a.m.k. svipuðum forsendum um land allt. Um leið og maður hlýtur að samgleðjast barnafjölskyldum og leikskólabörnum í Reykjavík að þessi metnaðarfullu áform eru fram komin, og auðvitað að hluta til komin til framkvæmda frá síðasta hausti, hlýtur maður auðvitað að hafa áhyggjur af því ef það er rétt sem fram kom á landsþingi sveitarfélaga að þessum gæðum verði misskipt um landið og að fjárhagur sumra sveitarfélaga sé með þeim hætti að slíka þjónustu sé ekki hægt að veita þar. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort hann teldi ekki að um slíka grundvallarþjónustu væri réttast að setja almenn lög á Alþingi og að það gilti nokkuð jafnt þjónustustig fyrir sveitarfélögin öll í þessu efni. Að síðustu fagna ég því enn einu sinni að hin þröngsýnu sjónarmið Sjálfstæðisflokksins, um að ekki komi til greina að verja fjármunum til að létta af ósanngjörnustu sköttum á Íslandi, leikskólagjöldunum á yngstu börnin, skuli hafa orðið undir. Að í Reykjavík hafi menn þrátt fyrir þröngan fjárhag sveitarfélaganna haft þann kjark, það frumkvæði og pólitíska þor sem þarf til að taka þá grundvallarafstöðu að fyrsta skólastigið eigi að vera gjaldfrjálst og að öll börn eigi að njóta leikskólans með svipuðum hætti og grunnskólans, því að það frábæra starf sem fram fer í leikskólanum er sannarlega grundvöllur að farsæld hvers einstaklings og getur verið honum ómetanlegt veganesti út í lífið og mikilvægt að allir njóti þess óháð efnahag.

Herra forseti. Ekki er þörf á því að endurtaka það sem fram fór hér við 1. umr. en þá hélt ég nokkuð viðamikla ræðu og fór yfir flest efnissvið málsins. Það sem fyrst og fremst verður til þess að ég kem hér upp er að hæstv. fjármálaráðherra átti orðastað við hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur og má segja að afar sérkennilegur leikþáttur hafi farið hér fram varðandi það mál sem verið er að ræða. Það er mjög sérstakt að þegar fyrir lágu margar óundirbúnar fyrirspurnir til hæstvirtra ráðherra skyldi hæstv. forseti velja eina fyrirspurn sem tengist því máli sem hér er á dagskrá. Þá lá fyrir að þetta mál yrði rætt, þannig að það er með ólíkindum að það form væri valið á þá umræðu að aðeins tveir þingmenn gætu rætt saman án þess að nokkrir aðrir gætu skipt sér af þeirri umræðu. Ótal spurningar kviknuðu undir umræðunni, m.a. spurning sem væri eðlilegast að hæstv. fjármálaráðherra svaraði sjálfur. Hæstv. ráðherra er ekki viðstaddur hér, eingöngu hæstv. félagsmálaráðherra, og það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þennan málaflokk og hæstv. félagsmálaráðherra einn á hlýðir. Það segir okkur hluta af þeirri sögu hvernig þessi mál standa milli flokkanna í ríkisstjórninni. Hæstv. fjármálaráðherra gaf fyllilega í skyn að það samkomulag sem náðst hefði í tekjustofnanefnd væri í uppnámi. Hæstv. ráðherra talaði um að komið hefði verið í bakið á sér með ýmsa þætti. Það er nauðsynlegt að hæstv. félagsmálaráðherra segi okkur það hér í umræðunni hvort ekki sé rétt skilið að þetta samkomulag hafi verið samþykkt í ríkisstjórninni. Liggur ekki fyrir að ríkisstjórnin muni standa við þær niðurstöður sem þó fengust í tekjustofnanefndinni? Það er hins vegar líka athyglisvert að velta fyrir sér hvort hæstv. fjármálaráðherra ætlar þá ekki að standa við þann hluta samkomulagsins sem kallar á lagabreytingu, þ.e. þegar breyta þarf 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, þeirri sem tengist breytingum á tekjusköttum eða undanþágu á greiðslu tekjuskatta. Hæstv. ráðherra talaði á þeim nótum að það hefði verið eitthvað allt annað en samið hefði verið um, að sveitarfélögin fengju að halda sjálfsákvörðunarrétti sínum um það hvernig þau færu með tekjur sínar. Ég vona að hæstv. félagsmálaráðherra geti upplýst okkur eitthvað um það hvernig þessi mál standa í ríkisstjórninni og hvort þetta mál sé jafnvel í hreinu uppnámi á milli flokkanna. Nú liggur fyrir að Framsóknarflokkurinn stendur að því samkomulagi sem orðið hefur í Reykjavíkurborg, innan R-listans, um það hvernig menn ætla að standa að því að lækka gjöld í leikskólum. Það er greinilegt að þetta hefur farið afskaplega illa í Sjálfstæðisflokkinn og það vekur út af fyrir sig enga undrun að Sjálfstæðisflokkurinn reyni að snúa þessu máli í eitthvað allt annað en það snýst um. Það er eðlilegt ef við lesum t.d. niðurstöðu 19. landsþings Sambands íslenskra sveitarfélaga sem var samþykkt svohljóðandi, með leyfi forseta: „19. landsþing Sambands íslenskra sveitarfélaga haldið 18. mars 2005, tekur undir bókun stjórnar sambandsins um þá niðurstöðu tekjustofnanefndar að hér sé fyrst og fremst um tímabundna ráðstöfun að ræða sem leiði ekki nema að takmörkuðu leyti til varanlegrar styrkingar á tekjustofnum sveitarfélaga.“ Lokaorð þessarar ályktunar eru, með leyfi forseta: „Enn fremur verði því markmiði náð sem stefnt var að, að treysta fastan tekjugrunn sveitarfélaga til framtíðar og um leið að leiðrétta þá tekjuskerðingu og útgjaldaaukningu sem sveitarfélögin hafa orðið fyrir á umliðnum árum.“ Þar með lýkur þeirri ályktun. Það er augljóst mál að innihald þessarar ályktunar er í engu samræmi við málflutning hæstv. fjármálaráðherra og málflutning ýmissa hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem komið hafa trekk í trekk fram og sagt að ekkert væri að í tekjustofnum sveitarfélaga, þar þyrfti raunverulega ekkert að gera. Það er ekkert skrýtið þó að þingmenn Sjálfstæðisflokksins setji upp svona leiksýningu eins og var í byrjun þingfundar í dag þar sem enn á ný var sagt að ekkert væri að tekjustofnum sveitarfélaga. Hæstv. fjármálaráðherra segir að komið hafi verið í bakið á sér með yfirlýsingu Reykjavíkurborgar. Það hlýtur að vekja upp þá spurningu sem hæstv. félagsmálaráðherra getur hugsanlega svarað, hvort fulltrúar hæstv. fjármálaráðherra í samninganefndinni eða tekjustofnanefndinni hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera eða hafi ekki flutt hæstv. fjármálaráðherra allar þær upplýsingar sem þar komu fram. Það er auðvitað augljóst mál að með bara skipun nefndarinnar var viðurkennt að vandi væri í fjármálum sveitarfélaganna. Í öðru lagi er líka viðurkennt með niðurstöðunni, þó að hún sé ekki nema áfangi á þessari leið, að þarna hefði verið vandi til staðar. Þess vegna er afar sérkennilegt þegar hæstv. fjármálaráðherra fullyrðir að komið hafi verið í bakið á sér og að greinilega væri ekki sá vandi fyrir hendi sem honum hefði verið sagt að væri til staðar. Það hlýtur að vekja þá spurningu hvort samningamenn ríkisins eða fulltrúar fjármálaráðuneytisins í samningunum hafi ekki vitað hvað þeir voru að gera. Það kallar upp í hugann minningar um það að fulltrúar fjármálaráðuneytisins hafa verið að gera ýmsa aðra samninga. Við höfum séð það við gerð fjárlaga að menn hafa oft og tíðum áætlað að kjarasamningar kostuðu ákveðna fjármuni. Niðurstaðan hefur yfirleitt verið allt önnur. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvernig sé reiknað í fjármálaráðuneytinu. Ef þetta er enn eitt dæmið um það að menn viti ekki hvað verið er að gera þegar þeir ganga frá samningum er það mjög alvarlegt mál. Ég vænti þess, herra forseti, að hæstv. félagsmálaráðherra geri okkur grein fyrir því í lok umræðunnar hvernig þessum málum er háttað í ríkisstjórninni. Ef maður á að taka fullt mark á því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði er það grafalvarlegt mál því að ekki var hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að í raun og veru væri niðurstaða tekjustofnanefndar í uppnámi eftir yfirlýsingu frá Reykjavíkurborg.

Virðulegur forseti. Það hefur verið fróðlegt að hlýða á þá umræðu sem hér hefur farið fram. Þrátt fyrir að það frumvarp sem hér liggur fyrir lúti fyrst og fremst að því að gefa upp fleiri valkosti hvað varðar dagsetningar á kosningum vegna hugsanlegrar sameiningar sveitarfélaga verður ekki undan því vikist að ræða það sem kannski mestu máli skiptir hér nú um stundir, þ.e. niðurstöður og tillögur tekjustofnanefndar. Ég vil eins og fleiri nefna þá sérstæðu stöðu sem hér kom upp í dagskrárlið í þinginu sem heitir óundirbúnar fyrirspurnir. Þá er gengið út frá þeirri hugmynd að um raunverulega óundirbúnar fyrirspurnir sé að ræða. Hæstv. fjármálaráðherra átti sorglega innkomu í þá umræðu þar sem hann lýsti því yfir að yfirlýsing borgarstjóra um áframhaldandi vinnu að því markmiði að tryggja sjö tíma gjaldfrjálsan leikskóla væri að einhverju leyti yfirlýsing sem kæmi í bakið á ríkisstjórninni. Það þótti a.m.k. okkur í stjórnarandstöðunni afar sérstæð yfirlýsing, þá einkum í ljósi þess að sveitarfélögin eru sjálfstæð og geta ráðstafað fjármunum sínum í samræmi við eigin niðurstöður og ákvarðanir sem þar eru teknar. Ef skilja mátti yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra svo að ríkið hefði aldrei gengið til samninga við sveitarfélögin á þeim nótum sem það gerði hefði það vitað að þessi yfirlýsing væri yfirvofandi er það sérstætt og algerlega nýtt að ríkisvaldið skuli koma að fjármálum sveitarfélaganna á þann hátt sem hæstv. fjármálaráðherra gerði hér í dag. Ég verð að lýsa mikilli vanþóknun og hneykslan á því sem þar átti sér stað. Hins vegar hefur það verið dregið fram og kannski einkennt þessa umræðu, því miður, að afstaða ríkisins til sveitarfélaganna virðist vera sú að hér sé ekki um að ræða tvo aðila sem hafa með framkvæmd opinberrar þjónustu að gera hvor um sig, þ.e. ríkið annars vegar og sveitarfélögin hins vegar. Bæði fara þó með verkefni sem lúta að þjónustu við almenning í landinu, þ.e. framkvæma opinbera þjónustu, hafa tiltekin verkefni á sinni könnu o.s.frv. Mér hefur fundist í þessari umræðu sem fulltrúar - ef hægt er að kalla þá svo - ríkisvaldsins sem hér hafa tjáð sig líti svo á að þetta sé alveg yfirdrifið nóg fyrir sveitarfélögin. Þeir nálgast þetta verkefni fyrst og fremst þannig að það eigi að skammta sveitarfélögunum úr hnefa, ríkisvaldið sé á einhvern hátt æðra og hlutverk þess sé að skammta. Það eru viðhorf og sjónarmið sem mér finnast vera algerlega fráleit vegna þess að ríkið og sveitarfélögin hafa einfaldlega mismunandi verkefni á sínum herðum og verkefni sem að stórum hluta eru ákveðin hér á hinu háa Alþingi. Að því leytinu til hefur mér þótt heldur dapurlegt hvernig sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins, og þá einkanlega Sjálfstæðisflokksins, hafa tjáð sig í þessari umræðu. Þeir segja að þetta sé ærið og þetta sé að einhverju leyti nóg og tryggi aukna fjármuni til sveitarfélaganna o.s.frv. Kjarni málsins er hins vegar sá, eins og hér kemur skýrt fram bæði hjá meiri og minni hluta fulltrúa sveitarfélaganna í tekjustofnanefndinni, að um skammtímalækningu er að ræða fyrst og fremst og ekki er gert ráð fyrir því að leysa úr þeim vandamálum sem eru uppi á nokkurn hátt til lengri tíma. Það liggur fyrir í þessari umræðu að hér er um skammtímalækningu að ræða. Mig langar einnig að gera að umtalsefni þá yfirlýsingu eða stefnumörkun sem væntanlega Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu máli. Má ekki túlka hana á þann hátt að hann sé lítt fylgjandi því að um gjaldfrjálsan leikskóla verði að ræða? Það verður ekki hægt að túlka orð hæstv. fjármálaráðherra á annan veg en þann að flokkurinn sé ekki mjög hrifinn af því að að því markmiði skuli stefnt. Ég held að full ástæða sé til að ræða þetta með opnum hug og kannski líka í því ljósi að menn eru almennt sammála um að ekki skuli stefnt að upptöku gjalda í háskóla, slíkt vinni gegn jafnrétti til náms. Það er það grundvallarsjónarmið sem hér hefur ríkt og flestir flokkar hafa tekið undir þau sjónarmið til þess að tryggja jafnrétti til náms, að nám og möguleikar til náms byggist ekki á fjárhagslegri stöðu fjölskyldna eða einstaklinga heldur að flestir hafi þessi tækifæri. Menn hljóta að velta fyrir sér þessari hugmyndafræði í því samhengi að mönnum þyki það, a.m.k. sumum hverjum, ekkert tiltökumál að fjölskyldur séu rukkaðar um allt að 30 þús. kr. á mánuði fyrir leikskólavist eins barns. Það hlýtur að vera umhugsunarefni í þessu samhengi hvað mönnum þyki sjálfsagt að menn greiði há gjöld í leikskólann en séu algjörlega andvígir því að taka upp einhvers konar gjöld við háskólana. Menn hljóta að ræða þetta í þessu samhengi. Því hljóta held ég flestir sem eru félagslega þenkjandi og styðja sjónarmið um jafnrétti til náms að taka undir þau sjónarmið að stefnt skuli að gjaldfrjálsum leikskóla þegar til lengri tíma er litið. Þess vegna þótti mér miður sú yfirlýsing sem hæstv. fjármálaráðherra gaf hér í dag, að ríkisvaldið hefði engan hug á því að koma að og styðja við bakið á þeim sveitarfélögum sem hygðust stefna að því að ná því markmiði. Í umræðunni hefur einnig komið skýrt fram að staða sveitarfélaga er mjög misjöfn. Það hefur komið fram að staða sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu er betri en víðast hvar um landið. Það þarf í sjálfu sér ekki að koma á óvart í ljósi mikillar hagræðingar sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi, sem hefur einkanlega falist í að fækka störfum í sjávarbyggðum, sem um leið hefur lækkað tekjustofna sveitarfélaganna. Það er alveg ljóst að sveitarfélög eru misvel í stakk búin til að takast á við þau verkefni sem ég tel að sveitarfélög eigi að stefna að, þ.e. að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla. Þau eru misvel í stakk búin og því er alvarlegt, ætli menn að ráðast í þetta verkefni á landsvísu, að fulltrúar ríkisvaldsins gefi þá yfirlýsingu á hinu háa Alþingi að ríkið sé ekki tilbúið að koma að þeirri vinnu. Hæstv. félagsmálaráðherra tjáði mér hins vegar áðan að hann ætlaði að skýra sjónarmið sín og þá væntanlega hluta ríkisstjórnarinnar gagnvart þessu máli. Hæstv. félagsmálaráðherra er í flokki sem er þátttakandi í R-lista samstarfinu, sem hefur gefið þessa yfirlýsingu. Það er því ljóst að vík er á milli stjórnarflokkanna í þessum efnum hvað varðar stefnu þeirra í málefnum leikskólanna. Ég vona að hæstv. félagsmálaráðherra geti tekið undir að það sé framtíðarmarkmið að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla. Á sama hátt og menn eru ekki tilbúnir að taka upp gjöld við háskóla þá ætti hið sama að gilda um leikskólann. Auðvitað eru leikskólinn, grunnskólinn, framhaldsskólinn og háskólinn allt saman liður í að skapa hér öflugt samfélag. Hvorki sveitarfélög né ríkisvald geta skorast undan því verkefni að tryggja það. Virðulegi forseti. Ég vildi draga fram þessi sjónarmið og sérstaklega það að ríkið er ekki af góðseminni einni að skammta sveitarfélögum fjármuni. Þannig er málið ekki vaxið. Sveitarfélög og ríkið hafa mismunandi hlutverki að sinna og halda utan um opinbera þjónustu við almenning í landinu. Ég frábið mér slíkt tal og frábið mér einnig að ríkinu sé gert svo hátt undir höfði að það hafi þessa stöðu. Um leið og við vinnum bug á þessum hugmyndum, þessum sjónarmiðum og sveitarfélög og ríki fara að umgangast hvort annað sem jafningja, er ég sannfærður um að þessi málefni fari að komast í betra horf.

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni félagsmálanefndar, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrir markviss og góð vinnubrögð við þetta frumvarp. Félagsmálanefnd hefur tekið umrætt frumvarp til umsagnar. Samstaða varð um frumvarpið með þeim breytingum sem hv. formaður félagsmálanefndar hefur kynnt. Það er nauðsynlegt að færa kosninguna um sameiningu til 8. október vegna þess að mörg sveitarfélög höfðu óskað eftir fresti til að fara í kosningar um sameiningarmál þar til tekjustofnanefnd lyki störfum. Hins vegar er ekki nægur tími til stefnu til að tillögur sameiningarnefndar geti hlotið nægilega kynningu og umfjöllun í viðkomandi sveitarfélögum fyrir kjördag. Einnig er undirbúningur atkvæðagreiðslu um tillögu sameiningarnefndar kominn misjafnlega vel á veg. Það kom fljótlega í ljós í sameiningarumræðunni hjá sveitarstjórnarmönnum að þeir lögðu alla áherslu á að vita hvað væri í pakkanum frá tekjustofnanefnd áður en sameiningarnefnd skilaði af sér. Þetta var almenn ósk. Umræða um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga fór minnkandi eftir því sem á leið. Tekjustofnanefnd hefur lokið störfum og skilað af sér. Ég fagna því sérstaklega. Samkomulagið er um rúmlega 9 milljarða kr. á næstu þremur árum, annars vegar með beinu framlagi ríkissjóðs og hins vegar teljast ýmsar hliðranir fyrir sveitarfélögin ígildi peninga. Það sem ég hef gagnrýnt varðandi tillögur tekjustofnanefndar tengist því er við skoðum framtíðartekjur sveitarfélaga. Samkvæmt tillögum tekjustofnanefndar, þ.e. eftir árið 2008, kemur inn álagning fasteignaskatta á ríkisstofnanir. Varanleg tekjuaukning eftir árið 2008 fyrir sveitarfélögin eru rúmar 1.500 millj. kr. Þar af eru 600 milljónir, eða 20%, lagðar á ríkisstofnanir í formi fasteignaskatta sem ekki voru greiddir áður. Reykjavíkurborg fær rúmar 300 millj. kr. af þessum 600 millj. kr. Hafnarfjörður og Kópavogur tæpar 60 millj. kr., þannig að landsbyggðin fær 250 millj. kr. af 600. Af þeim 240 milljónum fær Akureyrarbær 45 millj. kr. Þá standa eftir 195 milljónir til annarra sveitarfélaga. Fjárhagsvandi sveitarfélaga er ekki á höfuðborgarsvæðinu. Á höfuðborgarsvæðinu fjölgar íbúum og þar með skattgreiðendum á kostnað landsbyggðarinnar. Með fækkun íbúa á landsbyggðinni fækkar skattgreiðendum, en þeir þurfa samt sem áður að sinna lögbundinni þjónustu. Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að í höfuðborg landsins sé töluvert af ríkisstofnunum, þótt hluti þeirra gæti að mínu mati verið annars staðar á landinu með ákveðna starfsemi. Höfuðborgin nýtir einnig skatta flestra þessara starfsmanna ríkisins. Ég hefði viljað sjá ígildi álagðra fasteignaskatta á ríkisstofnanir, þ.e. 600 milljónir, fara sem jöfnun til landsbyggðar í stað þess að rúm 60% þeirra endi á höfuðborgarsvæðinu. Ég fjallaði um mál þetta í sal Alþingis á fimmtudaginn var og í þeim töluðu orðum tilkynnti Reykjavíkurborg að hún ætlaði sér að taka upp gjaldfrjálsan leikskóla. Það er ljóst að fyrst borgin hefur efni á því þá þarf hún ekki á viðbótartekjum að halda þegar rætt er um fjárhagsvanda sveitarfélaga. Dæmið lítur þannig út fyrir mér að niðurgreiðsla Reykjavíkurborgar til að gera leikskóla gjaldfrjálsa komi m.a. til vegna tekjuaukningar á fasteignasköttum af ríkisstofnunum á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Þetta er aðalástæða gagnrýni minnar. Það er ekki félagsmálanefndar að breyta þessu enda hefur hún ekki heimild til þess. Það er eðlilegast að taka þetta mál upp á vegum fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga í samráði fulltrúa í tekjustofnanefnd og ég vona að það verði gert. Ég vil einnig geta þess að samkomulag tekjustofnanefndar segir ekki löggjafanum hvernig þessum fjármunum skuli varið. Ég styð frumvarpið heilshugar, hæstv. forseti, en sé ástæðu til að gera grein fyrir óánægju minni með einn lið í tillögu tekjustofnanefndar. Ég er tiltölulega sáttur við annað sem þar kemur fram.

Virðulegur forseti. Ég deili ekki sjónarmiðum hv. þingmanns um hlut Reykjavíkur í þessari tekjuskiptingu en ég ætla að láta það liggja á milli hluta. Ég fagna því að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, sem fer fyrir Sjálfstæðisflokknum í þessum umræðum um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, skuli taka þátt í umræðunni. Ég vildi beina þeirri einföldu spurningu til hv. þingmanns, í framhaldi af þeim umræðum sem hér hafa verið: Lítur Sjálfstæðisflokkurinn ekki á það sem forgangsmál í fjármálum sveitarfélaganna að veita leikskólabörnum gjaldfrjálsa dvöl í leikskóla í allt að sjö stundir á dag, fyrstu skólaárin í leikskólanum? Eða styður Sjálfstæðisflokkurinn yfir höfuð ekki að fjármunum sé í verulegum mæli varið til þessa þarfa og góða verkefnis? Gæti hv. þingmaður skýrt afstöðu Sjálfstæðisflokksins til þessa mikilvæga atriðis í verka- og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga?

Virðulegi forseti. Félagsmálanefnd fékk umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga til sín varðandi gjaldfrjálsa leikskóla. Þar kom fram að ef sinna ætti þeirri þjónustu þá vantaði 57 þús. fermetra rými í leikskólum landsins. Þar erum við að ræða um að sveitarfélögin þurfi að taka lán fyrir 11,5 milljörðum kr. í viðbót til að sinna þessari þjónustu. Við ræðum hér um fjármál sveitarfélaga en þessir peningar eru ekki til hjá sveitarfélögunum. Í viðbót við þetta kostar þetta rekstur sveitarfélaganna í viðbót 7,5 milljarð kr. Ég sé því ekki að forsendur séu fyrir því að fara með þeim hætti í málið miðað við fjárhagsstöðu sveitarfélaga.

Virðulegur forseti. Ég þakka oddvita Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni, fyrir að taka af öll tvímæli um að Sjálfstæðisflokkurinn er andvígur því að börnum verði veitt gjaldfrjáls dvöl á leikskólum. Hann sér ekki að við núverandi aðstæður í fjármálum sveitarfélaganna sé nokkur kostur á að verja þeim fjármunum sem til þarf í slík verkefni. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa talað alveg heiðarlega og skýrt um þetta efni. Þetta var í anda þess sem hæstv. fjármálaráðherra sagði fyrr í ólundarræðu sinni í dag. Það er auðséð að Sjálfstæðisflokknum er mikið keppikefli að halda áfram þessum skatti á barnafjölskyldurnar í landinu. Ég spyr hv. þm. Guðjón Hjörleifsson: Hvernig samræmist þetta því að hann er á sama þingi nýbúinn að létta nærri 30 milljörðum kr. af hátekju- og eignafólki sem ella hefðu verið tekjur fyrir hið opinbera? Fyndist honum ekki nær að nota eitthvað af því svigrúmi til að létta af þessum ósanngjörnu gjöldum, skólagjöldunum á leikskólana, af íbúum sveitarfélaganna, m.a. heima í Vestmannaeyjum? Ég veit að hv. þingmanni hlýtur að vera annt um leikskólabörnin í Vestmannaeyjum og vilja hag þeirra sem mestan, efla starfsemina þar og raunar í öllu kjördæmi hans. Hvernig getur hv. þingmaður hafnað því að gera þetta að forgangsmáli þegar hann hefur efni á skattalækkunum til hægri og vinstri fyrir nær alla hópa í samfélaginu? Það verður hv. þingmaður að útskýra betur fyrir mér.

Virðulegi forseti. Mér er annt um leikskólabörnin og þá miklu og góðu starfsemi sem fram fer í leikskólum. Það kom fram í bókun tekjustofnanefndar að menn ætluðu að endurskoða og fara yfir frumvörp og reglugerðir sem hér fara í gegn þannig að á þeim væri verðmiði. Það er jafnábyrgðarlaust að leggja fram frumvarp um gjaldfrjálsan leikskóla og að leggja það á sveitarfélögin að byggja upp fyrir 11,5 milljarða kr. Ég bendi á að þetta var rætt í félagsmálanefnd. Við erum líka að ræða um 7,5 milljarða kr. í viðbótarrekstrarkostnað vegna þessara breytinga og stækkunar á leikskólum. Ég segi að það séu ekki forsendur fyrir þessu og þetta mál þurfi þá að taka upp í heild sinni, fremur en að skoða þetta eingöngu út frá því að leikskólinn verði gjaldfrjáls. Sveitarfélögin ráða ekki við þessa uppbyggingu og viðbótarrekstrarkostnað miðað við stöðu þeirra í dag.

Virðulegi forseti. Við sem störfum í stjórnmálum og pólitík sitjum uppi með að þurfa að forgangsraða. Hugmyndir okkar um pólitík skipta okkur í stjórnmálaflokka. Það fer eftir því hvernig við sjáum samfélaginu best borgið og hvaða atriði og áherslur við teljum eiga að ráða í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson hefur birst í umræðunni sem oddviti og forustumaður Sjálfstæðisflokksins í málinu. Hann sagði í stuttri ræðu sinni að sú ákvörðun borgarstjóra og borgarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík að stefna að sjö klukkustunda gjaldfrjálsum leikskóla, staðfesti aðeins að Reykjavíkurborg þurfi ekki á tekjuaukningu að halda. Ákvörðun þeirra um að stefna að gjaldfrjálsum leikskóla var því ákvörðun um að ráðstafa fjármagni í óþarfa. Þetta verður ekki skilið á annan hátt og um leið er hv. þingmaður, sem oddviti Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, að segja að sjálfstæðismenn séu andvígir gjaldfrjálsum leikskóla. Ég lít svo á að það að stefna að gjaldfrjálsum leikskóla sé samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga og geti aldrei orðið á annan hátt. Mér þykir mjög miður ef Sjálfstæðisflokkurinn, annar tveggja flokka í ríkisstjórn, er ekki tilbúinn að koma í samstarf við sveitarfélögin um að stefna að því markmiði hringinn í kringum landið að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla. 

Virðulegi forseti. Til lengri tíma litið eru 1.500 milljónir í þessum potti frá tekjustofnanefnd til sveitarfélaganna. Ég var að segja að Reykjavíkurborg fær 50% og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu fá 10% af fasteignasköttum, þ.e. 60% sem eru 360 milljónir. Akureyrarbær fær 45 milljónir. Eftir standa 195 milljónir til annarra sveitarfélaga. Á höfuðborgarsvæðinu eru ríkisstofnanir sem sinna allri landsbyggðinni. Mér finnst óeðlilegt að þessir fasteignaskattar fari allir í þennan pott og ég segi að fyrst það er ákvörðun Reykjavíkurborgar að bjóða upp á gjaldfrjálsan leikskóla þá hafa þeir bara tekjur í það. Ég tel að það sé meiri þörf fyrir að fasteignaskattarnir fari til jöfnunar í sjóði fyrir landsbyggðina.

Virðulegi forseti. Kannski er ekki miklu við þetta að bæta. Hv. þingmaður staðfesti einfaldlega ákveðin pólitísk viðhorf, ákveðin pólitísk sjónarmið, ákveðna forgangsröðun, þ.e. að Sjálfstæðisflokkurinn telur það ekki forgangsmál að tryggja leikskólabörnum gjaldfrjálsa vist og telur annað vera forgangsmál. Hann svaraði ekki hv. þm. Helga Hjörvar þegar hann spurði hvort það væri meira forgangsverkefni að lækka skatta á þá sem meiri tekjur hafa en að tryggja þetta. Ég held að orð hans verði ekki túlkuð á annan hátt en svo að hann telji það ekki vera. Virðulegi forseti. Ég vil því þakka hv. þingmanni fyrir greinargóð svör sem fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu um að flokkurinn telji ekki forgangsverkefni að tryggja leikskólabörnum gjaldfrjálsan aðgang að leikskólum.

Virðulegi forseti. Ég ræddi um gjaldfrjálsan leikskóla áðan og forsendurnar sem þurfa að liggja fyrir þegar farið er í slíkar framkvæmdir og slíkar ákvarðanir. Þetta er mín persónulega skoðun á þessu máli. Ég hef verið sveitarstjórnarmaður í 13 ár og nú er ég þingmaður landsbyggðarinnar þannig að ég tel að þessi umræða eigi rétt á sér og við eigum að vera fleiri landsbyggðarþingmenn sem þorum að fara í pontu á hinu háa Alþingi og taka umræðu með þessum hætti.

Herra forseti. Ég ætla að lýsa yfir stuðningi við þetta frumvarp sem við erum að ræða hér og taka undir með ýmsum ræðumönnum sem hafa sagt að hér sé um sérstakan vanda að ræða, að vandamál sveitarfélaganna séu einmitt vandamál sveitarfélaganna og sjávarbyggðanna og landsbyggðarinnar. Það er vissulega vel þess virði að ræða hvers vegna þessum byggðarlögum hefur vegnað svona illa í stjórnartíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins. Ég fór aðeins yfir það í ræðu minni við 1. umr. og þá brást hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson mjög illa við þegar ég benti honum á að það kerfi sem hann hefur stutt hefur leikið heimabyggð hans mjög grátt. Auðvitað skilur maður það að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Þegar stjórnarþingmenn halda frekar með flokkum sínum í verkum gegn sínum heimabyggðum þá er það óskiljanlegt og er í raun óafsakanlegt. Ég tel að sagan muni dæma þessa ágætu þingmenn mjög hart. Það er mjög undarlegt að menn skuli hafa látið þetta yfir sig ganga. Nefnd var hagræðing í þessari atvinnugrein. Það er engin hagræðing þegar aflinn er helmingi minni en fyrir daga kerfisins. Getur hver maður séð að það gengur ekki upp. Fleiri aðgerðir kvótaflokkanna má nefna sem hafa leikið byggðirnar mjög grátt. Nefna má Búðardal. Vegna þess að hæstv. landbúnaðarráðherra var í salnum finnst mér rétt að minnast á að mér finnst níðingsverk gagnvart atvinnustarfsemi þar að loka sláturhúsinu og bera við einhverjum Evrópureglum. Þar fór hann algerlega yfir strikið. Aðalástæðan fyrir því að ég tek til máls er ræða hæstv. félagsmálaráðherra við 1. umr. Hann sagði, með leyfi herra forseta: „Það er engin leið að skilja afstöðu Frjálslynda flokksins til málsins öðruvísi en svo að hann sé þá á móti þeirri leiðréttingu í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem hér hefur ítrekað komið til tals. Þetta er athyglisverð afstaða, raunar óskiljanleg ...“ Ég verð þá að grípa til þess að skýra út fyrir hæstv. félagsmálaráðherra hvað ég var að ræða. Ég var að ræða um vöxt hins opinbera. Hið opinbera samanstendur af annars vegar ríkinu og hins vegar sveitarfélögunum. Ég tel það mjög mikið áhyggjuefni að hlutfall hins opinbera sé orðið helmingur af þjóðarframleiðslu. Það hefur vaxið gríðarlega í stjórnartíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins, flokksins sem þykist alltaf ætla að draga úr bákninu. Í raun er það áhyggjuefni að sjálfur hæstv. félagsmálaráðherra áttar sig ekki á að þetta er alvarlegt og það ber að stríða á móti þessu. En ef maður skoðar verk Framsóknarflokksins í að þenja út ríkisbatteríið, svo sem eins og að fjölga sendiherrum um 70% á örfáum árum þá er það áhyggjuefni. Ég vona að ágætir framsóknarmenn fari nú að opna augun fyrir því að þetta gengur ekki svona áfram. Mér virtist mega skilja það á hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur að henni þætti vera eitthvað undarlegt við þessa forgangsröðun þegar við ræddum um að sami fjöldi hefði verið hjá Samkeppnisstofnun í áraraðir og engin hreyfing þó að stór mál væru til umræðu en Framsóknarflokkurinn hefði fjölgað sendiherrum um 70%. Ég vona að Framsóknarflokkurinn átti sig á því að þetta er ekki rétt forgangsröðun. Sama má segja um fleiri mál þar sem Framsóknarflokkurinn er á villigötum í að þenja út eitthvað sem engum er til gagns og jafnvel þjóðinni til ógagns svo sem að fara í öryggisráðið. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn ætla að verja 800–1.000 milljónum í það. Þetta er það sem ég er að tala um, að vera ekki að þenja út hið opinbera. Ég var ekki að tala um hvernig verkaskiptingin ætti að vera milli hins opinbera, þ.e. annars vegar ríkis og sveitarfélaga. Það er allt annar handleggur. Svo vill til að í fleiri málum er ýmis sérfræðikostnaður að þenjast út. Ég vil nefna t.d. að þegar Framsóknarflokkurinn þarf að réttlæta gjörðir sínar er bara keypt einhver sérfræðivinna, til dæmis alla leið upp í Háskóla og Eiríkur Tómasson, ágætur flokksmaður Framsóknarflokksins og prófessor, er beðinn um álit. Af því að ég vil gæta þess að útgjöld ríkisins fari ekki fram úr hófi hef ég spurt á hinu háa Alþingi um kostnaðinn við þetta, bæði við framboðið í öryggisráðið og um kostnaðinn sem hlaust af kattarþvotti Eiríks Tómassonar. Þetta virðist vera svo viðkvæmt mál hjá Framsóknarflokknum að maður fær engin svör og maður botnar í raun ekkert í því að ekki sé svarað svo einföldum spurningum. Auðvitað ætti það að liggja fyrir áður en menn sækja um aðild að öryggisráðinu hvað það kosti. Eru það 800 eða 1.000 milljónir, 2.000 milljónir? Það er eðlilegt að menn spyrji um þetta. Öryggisráðið virðist vera svo viðkvæmt hjá hæstv. utanríkisráðherra að hann hefur ekki séð sér fært að svara og það eru komnir fjórir mánuðir. Mér finnst það með ólíkindum og það eru fleiri á þessari skoðun. Í tengslum við þessa umræðu má nefna að hinar dreifðu byggðir standa illa og þær koma jafnvel illa út úr útþenslu ríkisins. Ágæt skýrsla kom frá Vífli Karlssyni, dósent á Bifröst, sem sýndi fram á að skatttekjur hins opinbera af landsbyggðinni fyrir utan skattumdæmi Reykjavíkur og Reykjaness eru um 30%. En einungis helmingi af skatttekjum er varið þannig að það er beint fjárstreymi af landsbyggðinni suður til Reykjavíkur. Þetta skiptir máli. Þess vegna höfum við þingmenn landsbyggðarinnar áhyggjur af útþenslustefnu Framsóknarflokksins sem virðist öll fara fram á Reykjavíkursvæðinu og er þá öfug byggðastefna. Ef maður skoðar byggðaþróun hefur hún líka bara verið einhliða. Annað er að verið er að ræða um að sameina sveitarfélög. Það er í raun ekki lausn á byggðavandanum. Það er ekki hægt að líta til þess að sameiningin ein og sér skipti öllu máli og það að búa til einhvern jöfnunarsjóð sem flytur fjármuni milli sveitarfélaga. Byggðavandinn snýst um atvinnumál og að kvótaflokkarnir hafa bundið atvinnuvegi bæði til sjávar og sveita í mikil höft. Það er áhyggjuefni. Að lokum ætla ég að nefna eitt mál sem ég spurði hæstv. félagsmálaráðherra um, þ.e. að nemendur í stórum sameinuðum sveitarfélögum eiga ekki rétt á húsaleigubótum á meðan sveitarfélög sem hafa staðið utan við eiga rétt á bótunum. Hann svaraði að mögulega stæði til að kippa þessu í liðinn. Ég tel að hæstv. félagsmálaráðherra ætti að vera löngu búinn að kippa þessu í liðinn. Það er varla hægt að ætlast til þess að fólk sem verður af húsaleigubótum, t.d. í Akrahreppi í Skagafirði, eigi að kjósa um sameiningu. Mér finnst sjálfgefið að kippa þessu í liðinn. Að lokum er rétt að ítreka að sjálf sameiningin mun ekki leysa byggðavandann. Ég óttast að þetta sé einmitt umræða sem menn taka til að forðast raunverulegan vanda byggðanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram í dag um þetta mál sem kannski að stærstum hluta og mörgu leyti hefur verið endurtekning á umræðu okkar við 1. umr. um málið sem við áttum á fimmtudaginn var. Ég vil bregðast við nokkrum atriðum sem hér hafa komið fram, í fyrsta lagi við athugasemdum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að hér væri um að ræða - og vísa þá til þess hluta málsins sem lýtur að skiptingu tekna á milli ríkis og sveitarfélaga - eins og þingmaðurinn orðaði það, gulrót af hálfu ríkisins gagnvart sveitarfélögunum ef menn færu að vilja ríkisstjórnarinnar um sameiningu sveitarfélaga. Rétt er að árétta það, hæstv. forseti, að hér er um samvinnuverkefni ríkis og sveitarfélaga að ræða sem er ráðist í fyrir frumkvæði og forgöngu sveitarfélaganna að undangengnum margítrekuðum samþykktum á vettvangi Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hér er því ekki um að ræða verkefni sem ríkið keyrir eitt og sjálft, allt að því í andstöðu við sveitarfélögin, eins og mátti skilja hv. þingmann, heldur samvinnuverkefni þar sem menn hafa tekið höndum saman um að efla, stækka og sameina sveitarfélögin og eru sammála um að brýn þörf sé á því. Hér hefur mönnum sömuleiðis orðið tíðrætt um útspil borgarstjórans í Reykjavík á fimmtudaginn, um leikskólamál, um gjaldfrjálsan leikskóla, og ítrekað verið spurt um afstöðu félagsmálaráðherra til þeirrar grundvallarhugsunar sem í því útspili borgarstjórans felst. Hæstv. forseti. Það er skemmst frá því að segja að Framsóknarflokkurinn hefur ályktað um þetta mál, ekki einu sinni og ekki tvisvar, heldur að ég hygg oftar, síðast á flokksþingi sínu nú sem nýliðið er. Það liggur alveg fyrir að það er eitt af áherslumálum flokks míns að til þessa geti komið í framtíðinni. Það er hins vegar ekki sérstaklega á dagskrá núverandi ríkisstjórnar. Það liggur sömuleiðis fyrir. Ég fagna sem þingmaður Reykvíkinga þeim hugmyndum að hér verði boðið upp á gjaldfrjálsan leikskóla. Vegna þess við hvaða aðstæður þetta mál er rætt er auðvitað nauðsynlegt að minna á og rifja upp að á 19. landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga á föstudaginn gagnrýndu sveitarstjórnarmenn fulltrúa Reykjavíkur allnokkuð og bentu á að þetta útspil borgarinnar mundi skapa þrýsting á önnur sveitarfélög í landinu til að gera slíkt hið sama. Eins og fram hefur komið í umræðunni hér í dag eru þau auðvitað mjög misjafnlega í stakk búin til að bregðast við því. Ég hygg að við sem hér erum séum öll sammála um það. Það er kannski ekki síst það sem málið snýst um þegar við ræðum tekjustofna sveitarfélaganna og fjárhagslega stöðu þeirra að staðan er ákaflega misjöfn, allt frá því að vera mjög góð yfir í það að vera verulega slæm. Þær tillögur sem tekjustofnanefnd kom sér saman um að undanskildum einum fulltrúa í henni lúta að tvennu eins og kom fram hér á fimmtudaginn, annars vegar að því að bregðast við til skamms tíma og hins vegar lengri tíma, annars vegar að bregðast við stöðu verst settu sveitarfélaganna sem eru á landsbyggðinni og hins vegar er komið nokkuð til móts við hin sveitarfélögin, þar á meðal Reykjavík, með breytingum á innheimtu fasteignaskatts. Það má auðvitað spyrja sig, hæstv. forseti, hvort yfirleitt sé ástæða til að taka upp einhverjar sérstakar viðræður um greiðsluþátttöku ríkisins í gjaldfrjálsum leikskóla eins og hefur gjarnan verið til umræðu hér á Alþingi. Tillaga Vinstri grænna gengur m.a. út á það og ef ég veit rétt er hún til umfjöllunar í hv. félagsmálanefnd. Er yfirleitt ástæða til að ræða slíkar hugmyndir ef sveitarfélögin treysta sér til að ganga í þetta verkefni ein og óstudd eins og Reykjavíkurborg hefur nú ákveðið að gera? Ég ítreka, hæstv. forseti, að það er út af fyrir sig fagnaðarefni. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. fjármálaráðherra í dag að það liggur ekkert samkomulag fyrir milli ríkis og sveitarfélaga um þetta mál, hreint ekki. Mér vitanlega hafa engar viðræður farið fram um það. Það er engin ástæða til að gera meira úr þeim orðum finnst mér en ég hygg að hafi verið stofnað til. Einfaldlega engar viðræður hafa átt sér stað um málið milli ríkis og sveitarfélaga eftir því sem ég best veit. Ég hygg að ég hafi svarað nægilega skýrt hvað þetta varðar. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson spurði hvort tekjustofnamálið væri í uppnámi í heild sinni af þessum sökum. Ég tel svo alls ekki vera. Við höfum náð niðurstöðu í þessu máli eftir langar og strangar viðræður. Sú niðurstaða stendur. Eins og kom fram í máli mínu hér á fimmtudaginn á hins vegar eftir að útfæra nákvæmlega með hvaða hætti verður unnið úr niðurstöðunni. Niðurstaðan hvað þetta varðar er þó sú að til þessa verður varið 600 milljónum af hálfu ríkisins. Við það verður að sjálfsögðu staðið. Lengra er það ekki komið eins og ítrekað kom fram í umræðum á fimmtudaginn var. Hæstv. forseti. Að lokum vildi ég aðeins nefna það sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom inn á í máli sínu. Hann nefndi til kafla úr ræðu minni frá því á fimmtudaginn þar sem ég áttaði mig ekki almennilega á því hver afstaða Frjálslynda flokksins væri til tillagnanna um breytta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að þrátt fyrir ræðu hv. þingmanns hér áðan er ég engu nær. Ég átta mig á því að hv. þingmaður hefur áhyggjur af útgjaldaþenslu hins opinbera  Hv. þingmaður ítrekaði líka spurningu sína, sem ég raunar svaraði hér á fimmtudaginn, um stöðu mála varðandi nemendur í stórum sveitarfélögum sem sækja þurfa framhaldsskóla um langan veg. Það kom fram í máli mínu sl. fimmtudag og hefur komið fram í máli mínu í þinginu áður að ég tel fulla ástæðu til að fara yfir það mál. Það er verið að því í samráðsnefnd um húsaleigubætur. Það er nú þannig, og það er rétt að hv. þingmaður átti sig á því, að við breytum ekki reglum um húsaleigubætur nema um það liggi fyrir samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga. Ríki og sveitarfélög verða að koma sér saman um það. Þetta yrði til útgjaldaauka og menn þurfa þá að ná saman um það hvernig eigi að brúa það bil.

Herra forseti. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði mjög skýrt um afstöðu sína og flokks síns til gjaldfrjáls leikskóla, og er auðvitað fagnaðarefni að þar er ekki verið að bakka nokkurn skapaðan hlut í þeirri stefnumörkun sem Framsóknarflokkurinn hefur gagnvart hinum gjaldfrjálsa leikskóla. Það sem vekur hins vegar athygli er þegar hæstv. félagsmálaráðherra reynir að milda orðalag hæstv. fjármálaráðherra sem talaði býsna skýrt í leikþættinum sem hér átti sér stað í byrjun þingfundar í dag og fullyrðir að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki sagt neitt meira en að hann teldi þetta hafa valdið ólgu. Hæstv. ráðherra sagði hins vegar að þetta hefði komið í bakið á sér. Ég spyr því hæstv. félagsmálaráðherra, vegna þess að hæstv. ráðherra nefnir að eftir séu útfærslur: Er það hugsanlegt að einhvern veginn öðruvísi verði staðið að breytingum á 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga en skilja má af niðurstöðum tekjustofnanefndarinnar, þ.e. að lögunum verði breytt? Vissulega er útfærslan flókin gagnvart 2006 og 2007, er hugsanlegt að þeirri útfærslu verði á einhvern hátt breytt miðað við niðurstöðu nefndarinnar?

Forseti mismælti sig áðan og vill taka fram að aðeins er ein mínúta til ráðstöfunar í hverju andsvari og svari.

Hæstv. forseti. Ég vil engu um það spá með hvaða hætti þetta verkefni verður útfært, ekkert frekar en ég treysti mér til að gera á fimmtudaginn var og þá var þetta útspil borgarstjórans í Reykjavík ekki fram komið. Ég tók það fram í umræðum á fimmtudaginn að nú ætti eftir að útfæra þetta mál, fyrir lægi samkomulag um að ríkið mundi greiða fasteignaskatta af tilteknum eignum sínum, fyrir lægi hvert það fjármagn yrði, 600 milljónir á ári þegar til fullra framkvæmda væri komið, en hins vegar lægi ekki fyrir með hvaða hætti þetta yrði útfært. Það hefur ekkert breyst og afstaða mín til málsins ekki heldur.

Herra forseti. Það er augljóst mál að ekki er tekinn af allur vafi um það að hér geti einhverjar breytingar átt sér stað. Ég vek sérstaka athygli á því að þessi breyting á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga er verkefni hæstv. fjármálaráðherra. Miðað við þau orð sem hæstv. ráðherra lét falla hér í dag hljótum við að velta því fyrir okkur mjög alvarlega hvort þetta samkomulag sé ekki í ákveðnu uppnámi. Ég heyrði hins vegar að hæstv. félagsmálaráðherra sagði að það væri frágengið. Ég skil það þá þannig að ríkisstjórnin hafi samþykkt það og það sé frágengið af hennar hálfu. Þetta hlýtur engu að síður að vekja upp þá spurningu hvort hér sé ekki a.m.k. einhver óvissa komin upp gagnvart þessum lið. Ég spyr enn og aftur hæstv. félagsmálaráðherra: Er hugsanlegt að á einhvern hátt verði breytt þeirri útfærslu sem er kynnt í tillögum tekjustofnanefndar og þá á þann veg að það verði hugsanlega greitt á einhvern annan hátt til sveitarfélaganna en hér er gefið til kynna?

Hæstv. forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni að fyrir liggur núna staðfesting þeirra aðila sem að þessu samkomulagi standa, þ.e. í fyrsta lagi ríkisstjórnar sem hefur fjallað um málið á fundi sínum og í öðru lagi stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga sem sömuleiðis hefur gert það. Ég get ekkert kveðið öðruvísi að orði í mínu seinna andsvari en í hinu fyrra. Ég vil ekkert útiloka né heldur slá nokkru föstu um útfærslu málsins, ekkert frekar í dag en í gær né þá heldur á morgun.

Virðulegur forseti. Þó að hæstv. félagsmálaráðherra vilji fáu slá föstu var á honum að skilja að hann teldi fjárhag margra sveitarfélaga þannig að þau gætu ekki boðið íbúum sínum upp á gjaldfrjálsan leikskóla. Við hljótum þess vegna að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort hann telji það viðunandi að aðeins börn í Reykjavík og betur stæðum sveitarfélögum muni njóta gjaldfrjáls leikskóla. Eða vill hann sem félagsmálaráðherra gefa út þá yfirlýsingu að hann muni beita sér fyrir því að í sameiginlegu átaki ríkis og sveitarfélaga verði öllum sveitarfélögum gert kleift að veita börnunum slíka þjónustu?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort sá er hér stendur sé tilbúinn til að gefa yfirlýsingu um það að rétt sé að öll börn njóti þessa. Ég lýsti því yfir áðan hver stefna flokks míns er. Ég lýsti því líka yfir að sú stefna er ekkert sérstaklega tiltekin í stjórnarsáttmála. Ég hefði talið heppilegra, hæstv. forseti, að ríki og sveitarfélög tækju upp viðræður um þetta mál og kæmust að einhverri niðurstöðu um það. Nú hefur hins vegar Reykjavíkurborg tekið af skarið og ég fagna því fyrir hönd foreldra í Reykjavík en það breytir ekki hinu að afar mörg sveitarfélög í landinu eru ekki í stakk búin fjárhagslega til að taka þetta verkefni upp hjá sjálfum sér og standa ein straum af því. Það verður auðvitað bara að koma í ljós, hæstv. forseti, hvernig sveitarfélögin spila úr þessu. Það liggur líka fyrir að það er ekkert vilyrði af hálfu ríkisins hvað þetta mál varðar.

Virðulegur forseti. Ég fagna eindregnum stuðningi Framsóknarflokksins við gjaldfrjálsan leikskóla. Það er ástæða til þess eftir ólundarræðu hæstv. fjármálaráðherra hér fyrr í dag. En fyrst hæstv. félagsmálaráðherra telur að best væri að ríki og sveitarfélög ættu í viðræðum um það hvernig þessari þjónustu yrði komið á vil ég hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til að fylgja þeirri sannfæringu sinni eftir gagnvart a.m.k. öðrum sveitarfélögum en Reykjavík. Þó að þetta hafi verið tryggt í Reykjavík búa þar ekki nema 40% barnanna í landinu. Fyrst það er sannfæring hæstv. félagsmálaráðherra að mörg önnur sveitarfélög muni ekki geta boðið þessa þjónustu hvet ég hæstv. félagsmálaráðherra til að beita sér fyrir því af krafti sem ráðherra sveitarstjórnarmála að viðræður verði teknar upp milli ríkisins, eftir atvikum menntamálaráðuneytisins líka, við Samband íslenskra sveitarfélaga um það hvernig tryggja megi jafnræði um þessa þjónustu um land allt. Ég held að það sé ekki bara mikilvægt að innleiða þessa þjónustu 

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum á Alþingi er að því stefnt að á komandi hausti liggi fyrir endanlegar tillögur um það með hvaða hætti færa megi verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Ég hygg að það verði kannski þunginn í viðræðum sem eiga munu sér stað milli ríkis og sveitarfélaga á næstu mánuðum að fara yfir það mál og komast þá að einhverri niðurstöðu um það. Fyrir liggja tillögur verkefnisstjórnar um ákveðin verkefni á því sviði sem fyrst og fremst lúta að heilbrigðis- og félagsmálum þannig að ég á síður von á því að viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um þetta verkefni sérstaklega verði teknar upp á næstu vikum.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram hefur dregið mjög skýrt fram að það er ólíklegt að núverandi ríkisstjórn muni beita sér fyrir því að koma á gjaldfrjálsum leikskóla hringinn í kringum landið, ekki vegna þess að hæstv. félagsmálaráðherra hafi ekki áhuga á málinu, það er einfaldlega ágreiningur milli ríkisstjórnarflokkanna um það. Meðan þessir flokkar eru saman í ríkisstjórn er ljóst að ríkisstjórnin mun ekki beita sér fyrir þessu. Ástæðan fyrir því að ég bað um andsvar við hæstv. ráðherra var kannski til að leiðrétta hann. Það er rétt að sumir gagnrýndu borgarstjórann í Reykjavík fyrir að koma fram með þá hugmynd sem hún gerði á fimmtudaginn en aðrir tóku einmitt undir og sögðu: Það er svo mikilvægt að hér er um ákveðna stefnumarkandi ákvörðun að ræða sem önnur sveitarfélög munu þurfa að fylgja. Það er ljóst að sveitarfélögin í landinu eru ekki öll tilbúin til að takast á herðar þetta verkefni. Því er alveg ljóst og það er alveg rétt hjá hæstv. félagsmálaráðherra að ríkisstjórnin mun örugglega þurfa að taka þátt í þeirri stefnumótun sem 

Hæstv. forseti. Málið snýst fjarri lagi fyrst og fremst um að einhver áherslumunur kunni að vera milli stjórnarflokkanna. Málið snýst fyrst og fremst um það í því samhengi sem við ræðum það hér, að eitt sveitarfélaganna, Reykjavíkurborg, hefur ákveðið upp á sitt eindæmi að bjóða gjaldfrjálsan leikskóla. Við því er ekkert að segja, en viðkomandi sveitarfélag stendur þá bara undir því. Það er kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Það er kannski alveg ástæðulaust að munnhöggvast við hæstv. félagsmálaráðherra sem hefur sömu sýn á málið og sá er hér stendur. Hins vegar ber að þakka meiri hlutanum og R-listanum í borgarstjórn fyrir að marka stefnuna, stefnu sem hefur verið mörkuð og tekin ákvörðun um að hefja vinnu að. Auðvitað mun stefnan leiða til þess að ríkisstjórnin verður dregin nauðug viljug að því að tryggja gjaldfrjálsan leikskóla hringinn í kringum landið. Að sumu leyti skil ég hæstv. fjármálaráðherra vel að vera ósáttur við að vera dreginn inn í verkefnið en þannig er bara veruleikinn. Borgarstjórinn í Reykjavík hefur ýtt af stað bolta sem mun klárlega leiða til þess að ríkisstjórnin mun neyðast til að taka upp viðræður við sveitarfélögin til að tryggja að ekki verði mismunun á leikskólum og háskólum, verið er að tryggja öllum jafnrétti í þessum efnum og ástæðulaust að rukka leikskólabörn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir ræðu hans. Ég gef mér og ætla að setja það fram sem fullyrðingu, þar sem hv. þingmaður á þess ekki kost að svara fyrir sig, að hann sem sveitarstjórnarmaður í Vestmannaeyjum muni beita sér fyrir því með oddi og egg að leikskólabörn þar hafi gjaldfrjálsan leikskóla.

Herra forseti. Mér fannst gæta ákveðinnar viðkvæmni þegar ég minntist á sjávarútveg og ég skil það, enda hefur Framsóknarflokkurinn mjög vondan málstað að verja. En ástæðan fyrir því að ég dró sjávarútveginn inn var að ég vildi ræða rót vandans, atvinnuástandið á landsbyggðinni. Sumir ágætir framsóknarmenn hafa áttað sig á því en það er eins og það hafi gleymst hjá núverandi ríkisstjórn. Ég vil t.d. minnast á fyrrum ráðherra, Pál Pétursson, hann fór með störf út á land. En það er ekki hægt að segja um þá ríkisstjórn sem nú er við völd, heldur hefur hún bara dregið störf suður til Reykjavíkur. Það er náttúrlega óþolandi og rót vandans. Ég held að það sé ekki leiðin til að rétta hlut sjávarbyggðanna að fara að róta með peninga og stækka jöfnunarsjóð, ég lít ekki á það sem verkefni til framtíðar og ég held að hver maður sjái það.

Hæstv. forseti. Ég velti aðeins fyrir mér hvort ég ætti að taka sérstaklega upp málefnið Staða ullariðnaðarins undir þessum lið, en ég ætla að láta það hjá líða. En ég kalla eftir skýrri afstöðu Frjálslynda flokksins til þeirra hugmynda um breytta tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem liggur fyrir í málinu. Er Frjálslyndi flokkurinn á móti því að færa 9,5 milljarða frá ríki til sveitarfélaga næstu þrjú ár?

Herra forseti. Það er mjög erfitt að verða vitni að því að þegar ræða á rót vandans fara framsóknarmenn alltaf í þau spor að rótera peningum fram og aftur og búa til einhverja sjóði, t.d. jöfnunarsjóð sem tveir menn skilja. Ég hefði talið miklu vænlegra fyrir Framsóknarflokkinn ef hann áttaði sig á því að laga þarf atvinnumálin á landsbyggðinni en ekki að stækka sjóði. Það er löngu orðið tímabært að núverandi ríkisstjórn fari að átta sig á því. Auðvitað þarf að minnka hlut hins opinbera en það er ekki þar með sagt að skiptingin á milli ríkis og sveitarfélaga - ég og við í Frjálslynda flokknum teljum miklu eðlilegra að sú kaka sem verður hjá sveitarfélögunum verði mun stærri. Ég vona að hæstv. félagsmálaráðherra sé okkur sammála hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson fór eins og köttur í kringum heitan graut eins og fyrri daginn þegar hann er spurður þessarar spurningar beint út. Ég get ekki lesið það öðruvísi en með nákvæmlega sama hætti og sl. fimmtudag, að Frjálslyndi flokkurinn er á móti tekjutilfærslunni milli ríkis og sveitarfélaga. Og það er gott - eins og fyrir fjórum dögum - að það liggur fyrir.

Herra forseti. Ég var minntur á að samkomulag væri um að ljúka þingstörfum og hver þingflokkur ætti að halda sig við hálftíma og ég mun standa við það. Ég reyni að standa við orð mín. Mér fannst það vera skylda mín að bregðast við þar sem hæstv. félagsmálaráðherra var að túlka stefnu Frjálslynda flokksins varðandi tekjuskiptingu og afstöðu okkar til einhvers samkomulags sem er ekki einu sinni til umræðu hér. Við ræðum sameiningu sveitarfélaga en umræðan hefur farið út í hver rót vandans sé. Ég tel hollt fyrir Framsóknarflokkinn að hann fari að átta sig á byggðavandanum. Það er ekki leið sem Framsóknarflokkurinn er að fara, að rótera peningum á milli sveitarfélaga, heldur verður að líta á hvernig atvinnan er í sveitarfélögunum. Það er miklu nær í staðinn fyrir að ætla að stækka einhverja sjóði sem tveir menn skilja. Ég held að allir ættu að vera sammála um að það er ekki leiðin og ég vona svo sannarlega að hæstv. félagsmálaráðherra átti sig einnig á því. Fyrst við ræðum um sameiningu sveitarfélaga finnst mér rétt að fara yfir það mál. Það er mjög sérstakt að verða vitni að því að Framsóknarflokkurinn vill alltaf fara út á land að sameina sveitarfélög. Sum sveitarfélög eru orðin æðistór, t.d. sveitarfélagið sem ég bý í, Skagafjörður. Það er jafnvel orðið það stórt að búa þarf til hverfafélög og eitt og annað. Miklu nær væri, ef maður liti á þjóðarhag, að skoða höfuðborgarsvæðið. Hér er tækifæri til sameiningar, t.d. á Seltjarnarnesi. Eru einhver rök að það sé sérsveitarfélag? Hvers vegna einblínir Framsóknarflokkurinn ekki á það? Ég hefði talið að þar væri einmitt tækifæri þar sem hægt er að ná fram hagræðingu. Nei, það er ekki svo. Ég hefði einnig talið sjálfgefið að ef fara á í verkefnatilflutning í sveitarfélögum, svo sem á Ströndum, að menn ræði það í tengslum við ýmis önnur verkefni eins og samgöngumál. Fyrir liggur að skynsamlegt væri að sameina yfir í Reykhólahrepp og þá þarf auðvitað að fara að byggja upp samgöngumannvirki. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að komið sé að Norðvesturkjördæmi og mér finnst löngu orðið tímabært að það verði tekið fyrir. Í tengslum við það væri mjög fróðlegt að fá fram afstöðu hæstv. félagsmálaráðherra til sameiningar Reykhólahrepps og Hólmavíkur. Þar væri mögulega hægt að fá einhver samlegðaráhrif. En að ætla sér að fá eitthvað út úr sameiningu t.d. Drangsness og Hólmavíkur og flytja einhver verkefni þangað, ég sé ekki að það sé mikill akkur í því fyrir sveitarfélögin. Ég hefði talið að ef menn vildu efla hag þeirra sveitarfélaga væri miklu nær að horfa á atvinnuástandið, horfa t.d. á útræðisrétt, að tryggja að fólk geti komist í vinnuna. En Framsóknarflokkurinn virðist halda svo í þetta kerfi þó svo að það hafi ekki skilað neinum árangri að það má ekki færa það í tal. Þá verða menn reiðir og koma og segja að þessi maður, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, sé að ræða um sjávarútvegsmál þegar við eigum að tala um einhverja merkilega hluti, sameiningu sveitarfélaga, og það megi ekki spilla þeirri umræðu með sjávarútvegsmálum. Auðvitað skilur maður það, þegar það er viðkvæmt hjá framsóknarmönnum að ræða atvinnumál, en þetta eru atvinnumál og það er það sem þetta snýst um, staða sveitarfélaganna. Ekki að menn séu að leggja saman einhver tiltölulega lítil sveitarfélög eins og fram kom á ágætum fundi hjá Frjálslynda flokknum á Drangsnesi, að menn hefðu vissar efasemdir um að ef lagðir yrðu saman tveir hálfgerðir ræflar hvort menn fengju eitthvert rosalega fínt sveitarfélag sem gæti tekið að sér hin og þessi verkefni. Auðvitað verða menn að ræða þetta, hv. þm. Birkir J. Jónsson.  Ég var að velta fyrir mér, vegna þess að hæstv. félagsmálaráðherra sneri út úr varðandi að hlutur hins opinbera væri að stækka og vöxturinn færi fram á suðvesturhorninu, að þetta virðist vera mjög viðkvæmt mál, því ég hef reynt að færa þetta í tal í utandagskrárumræðum. Formaður flokksins, sem var þingmaður af landsbyggðinni en virðist vera flúinn suður og virðist endanlega staðfesta flutning flokksins á mölina, hefur færst undan að ræða þetta. Á meðan hafa framsóknarmenn jafnvel tekið upp á því að ræða sömu mál tvisvar. Svo er verið að kvarta yfir því að ég ræði um sjávarútvegsmál. Það er alveg með ólíkindum þegar menn ræða margsinnis í utandagskrárumræðum um sama málið með nokkurra daga millibili. Þetta er alveg með ólíkindum. Að lokum, fyrst hæstv. dómsmálaráðherra er hér og er örugglega stoltur af ríkisútgjöldunum sem hann hefur þanið út, er rétt að minna á að hlutur hins opinbera hefur vaxið gríðarlega í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins. Samt kennir flokkurinn sig við það að minnka báknið. Það er náttúrlega mjög einkennilegt en hæstv. ráðherra getur eflaust skýrt hvernig menn geta minnkað báknið og aukið útgjöld hins opinbera. Ég skil það a.m.k. ekki. Þetta er mitt hjartans mál, landsbyggðarmálið, og ég óttast að menn séu að drepa umræðunni á dreif með því að tala ætíð um sameiningu sveitarfélaga, sem á svo sannarlega rétt á sér víða, í stað þess að tala um atvinnumál á landsbyggðinni þar sem skórinn virkilega kreppir.