Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umfjöllunar, hefur áður verið til meðferðar í þessari hv. d. og afgreitt héðan. Á því hafa hins vegar orðið breytingar í meðförum hv. Nd. Meginefni frv. og stefna stendur þó óbreytt frá því að málið var afgreitt frá Ed. á sínum tíma. Þær breytingar, sem hafa verið gerðar, eru að áður en fé kemur til skipta eru settar til hliðar 100 millj. kr. sem fara að hluta, eða 75 millj. kr., til lífeyrissjóðs sjómanna til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur og aðrar tryggingabætur til sjómanna, en annar hluti,15 millj., fer til orlofshúsa sjómannasamtakanna og þriðja hlutanum, 10 millj. kr., yrði varið til öryggismála sjómanna samkv. nánari ákvörðun sjútvrh. og samgrh. Í annan stað hefur 3. gr. að því er b-lið varðar verið umorðuð. Má segja að sú breyting feli fyrst og fremst í sér nánari skilgreiningu á því verkefni sem gengismunarfé er ætlað að rækja. Hlutfallsskipting fjár er hin sama og ávallt hefur verið gert ráð fyrir. Í stað undirliðar a í b-lið 3. gr. kemur tölul. 1. Í stað undirliðar b í b-lið 3. gr. koma tölul. 2 og 3. Varðandi tölul. 3 er það að segja, að tekin hefur verið upp heimild til að sameina Aldurslagasjóði fiskiskipa það fé sem hér um ræðir. Það er þá blaðfest stefna í þeim efnum, en slíkt hefur áður verið gefið til kynna. Tölul. 2 og 3 ganga upp í fyrri undirlið b, og tölul. 1, sem gengur upp í það sem áður var undirliður a, eru sem sagt nánari skilgreining þar sem fyrst og fremst er lögð áhersla á að þetta fé skuli veita til hagræðingar og til að leysa sérstök staðbundin vandamál. Er nánar kveðið að orði um til hvers lán skuli veita í því tilefni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég tel, að það skýri sig að öllu leyti sjálft, og vænti þess að d. sjái sér fært að afgreiða málið með sem skjótustum hætti eins og það er nú í hendur hennar búið.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur gert grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa á frv. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu frá því það var afgreitt fyrr á þessu þingi frá hv. Ed. Fjh.- og viðskn. hefur athugað málið eftir þær breyt. sem hv. Nd. gerði á því, og meiri hl. n. mælir með að frv. verði samþ. eins og það er nú komið aftur til Ed., en minni hl. mun sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á lögum nr. 108 frá 31. des. 1974, um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, sem hér er til umfjöllunar, er flutt jafnframt frv. til l. um breyt. á lögum nr. 55/1971, um fiskvinnsluskóla. Meginmarkmiðið með þessum frv., ef að lögum verða, er að tryggja réttarstöðu fiskiðnaðarmanna, en þeir hafa lokið prófi frá Fiskvinnsluskólanum, og setja skýrari ákvæði um lokapróf, verklegt próf svo og starfsþjálfun að prófi loknu. Jafnframt er stefnt að því að afmarka betur en nú er gert hlutverk þessara stofnana varðandi námskeiðahald fyrir matsmenn svo og endurmenntun þeirra. Í 3. mgr. 10. gr. laga nr. 55/1971, um fiskvinnsluskóla, segir: „Til þess að öðlast starfsréttindi sem fiskiðnaðarmaður skal nemandi hafa staðist próf úr fiskiðndeild og auk þess lokið 11 mánaða skipulagðri starfsþjálfun, sem lyktar með prófi eða sérstöku verkefni“. Þau réttindi, sem hér um ræðir, eru ekki skilgreind nánar. Í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 108/1974, um Framleiðslueftirlit sjávarafurða, segir hins vegar „lögreglustjóri löggildir matsmenn samkv. tilnefningu forstjóra Framleiðslueftirlits sjávarafurða“ Ekki hafa verið settar neinar reglur um hvað forstjóri Framleiðslueftirlitsins skuli miða við eða styðjast við varðandi tilnefningu matsmanna til löggildingar. Varðandi mat á saltfiski, skreið og síld hefur venjan verið að maður, sem hefur viljað afla sér löggildingar sem matsmaður, hvort heldur um hefur verið að ræða fiskiðnaðarmann eða óskólagenginn mann, hefur verið látinn starfa með löggiltum matsmanni ótiltekinn tíma uns hinn löggilti matsmaður hefur talið viðkomandi mann hafa sýnt nægilega hæfni til að starfa sjálfstætt og hljóta löggildingu sem slíkur. Síðan hefur komið til kasta forstjóra Framleiðslueftirlitsins að meta niðurstöður hins löggilta matsmanns hverju sinni og taka síðan ákvörðun um tilnefningu fyrir lögreglustjóra til löggildingar. Þetta fyrirkomulag þykir skapa óviðunandi aðstöðu fyrir fiskiðnaðarmenn og tel ég nauðsynlegt að afmarka námsefni og námstíma að sérskólanámi loknu til lokaprófs sem veitir matsréttindi. Fyrir því er lagt til í 2. gr. frv. þessa að settar séu nýjar fastmótaðar reglur um þau skilyrði sem fiskiðnaðarmenn, er lokið hafa prófi frá Fiskvinnsluskólanum, þurfa að uppfylla til þess að að þeim skilyrðum fullnægðum geti þeir hlotið löggildingu sem fiskmatsmenn fyrir saltfisk, skreið og saltsíld. Aðrir menn, sem vilja afla sér löggildingar sem matsmenn, verða að hlíta þeim skilyrðum sem nú eru í gildi. Fiskiðnaðarmenn hafa hingað til viðstöðulaust hlotið löggildingu til ferskfiskmats og freðfiskmats, og verður svo væntanlega áfram. Í 2. gr. frv. eru einnig sett aðhaldsákvæði sem ætlað er að tryggja að fiskiðnaðarmenn, sem mat vilja stunda, haldi við þekkingu sinni. Þá er og með 2. gr. frv. sú breyting gerð, að framvegis löggildi sjútvrn. matsmenn í stað lögreglustjóra. Þetta ætti að verða til hagræðis og bóta að öðru leyti vegna tengsla rn. við Framleiðslueftirlit sjávafafurða, og það ætti einnig að geta leitt til samræmdari krafna og reglna um löggildingu. Í 3. gr. laga nr. 55/1971, um fiskvinnsluskóla, er mælt fyrir um skyldu skólans til að halda námskeið fyrir starfsfólk í hinum ýmsum greinum fiskiðnaðarins. Í 4. tölul. 1. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 71/1973, um mat á saltfiski til útflutnings, segir að Fiskmat ríkisins skuli halda námskeið fyrir fiskmatsmenn samkv. nánari ákvæðum þar um. Þessi reglugerð er eldri en lögin um Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Samkv. sérstöku ákvæði í 19. gr. laga nr. 108/1974, um Framleiðslueftirlitið, heldur fyrrgreind reglugerð þó enn gildi sínu. Í lögunum sjálfum eru hins vegar ekki nein bein ákvæði um námskeið á vegum Framleiðslueftirlitsins, en í 3. mgr. 2. gr. almenn fyrirmæli um að þar skuli veita leiðbeiningar um fiskverkun og meðferð sjávarafurða. Það verður tæpast talin ástæða til að tveir aðilar haldi námskeið um sama efni, þ. e. meðferð og mat sjávarafurða. Vegna ótvíræðra ákvæða í lögum um Fiskvinnsluskólann um skyldu hans til að halda þess háttar námskeið þykir rétt að hann sinni þeirri skyldu einn, en að Framleiðslueftirlitið láti honum í té æskilegt og nauðsynlegt fulltingi í því efni. Þetta fyrirkomulag ætti einnig að létta nokkrum kostnaði af Framleiðslueftirlitinu. Jafnframt frv. þessu er því flutt af hæstv. menntmrh. frv. til l. um breyt. á lögum um Fiskvinnsluskólann, sem er í nánum tengslum við efni þessa frv., og það er æskilegt að þau fylgist sem mest að í meðferð þingsins og hljóti afgreiðslu nokkuð samtímis. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. með frv. og geri að till. minni að þessu máli verði vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild til hækkunar framlags Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Efni þessa frv. er að Íslendingar haldi hlutfalli sínu, kvóta sínum, hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þrátt fyrir þær hækkanir sem ákveðnar hafa verið á upphæðum þar. Fjh.- og viðskn. var sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er gamall kunningi hér í þingi. Hins vegar er því ekki að neita, að því hefur mikið verið breytt frá því að það var lagt fyrir fyrst. Það hefur verið gert miklu einfaldara, einkum stjórnunarákvæðin. En hins vegar heldur frv. alveg megintilgangi sínum að gera mögulegt að samhæfa og skipuleggja betur en áður þá starfsemi sem frv. fjallar um, þ. e. a. s. Ríkisútgáfunnar, Skólavörubúðarinnar og Fræðslumyndasafnsins og svo Námsgagnastofnunar þegar hún kynni að verða sett á fót. Við höfum orðið vör við það í n. að frv. nýtur ákveðins stuðnings - ég vil segja allra þeirra sem að þessum málum vinna, að því er ég best fæ séð. Og álit hagsýslunnar um kostnaðaráhrif frv. er á þá leið, að samþykkt frv. hafi ekki áhrif í þá átt að auka kostnað, heldur gerist slíkt eingöngu þá við fjárlagaafgreiðslu. Nú vil ég ekki fjölyrða frekar um þetta. Menntmn. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt, en tveir hv. nm. skrifa þó undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Við Ragnhildur Helgadóttir skrifuðum undir þetta nál. með fyrirvara og byggist það á því að okkur fannst ekki liggja alveg í augum uppi hve mikil útgjöld fyrir ríkissjóðinn væri hér um að ræða. Námsgagnastofnun hefur örugglega möguleika til mikilla umsvifa. Því er að sjálfsögðu ekki að leyna að með þeim breytingum á skólaháttum, sem nú eru uppi í landinu, er ósköp eðlilegt að ýmislegt þurfi að prenta og margt að gefa út. En það, sem okkur fannst fyrst og fremst áberandi í þessu frv., var að það gæti farið inn á starfssvið hinna venjulegu útgefenda og einkum væri sá möguleiki fyrir hendi, ef menn kærðu sig um, að tiltekið námsefni væri valið úr bókum, sem venjulega eru gefnar út af útgefendum, og það yrði notað til skólalærdóms. Á þennan hátt væri sá möguleiki fyrir hendi að mjög yrði gengið á rétt útgefenda. Treystum við okkur því ekki til að samþ. frv. og ákváðum að sitja hjá við afgreiðslu þess.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta mál. Við 1. umr. gerði flm., hv. 4. þm. Reykn., grein fyrir efni frv., en það felur í sér að gefa sjónskertum möguleika á að kjósa hjálparlaust með þar til gerðum útbúnaði. Ekki er nokkur minnsti vafi á að hér er um að ræða mjög verulega réttarbót fyrir það fólk. Ekki virðast vera tæknilegir annmarkar á að framkvæma þau fyrirmæli sem í frv. felast. Allshn. leggur því til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mig langar að þakka allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Þó að það láti lítið yfir sér er það mikilvægt fyrir vissan hóp sjónskertra. Mér þykir vænt um að málið er komið þetta áleiðis og vona að það fái greiðan gang héðan.



Herra forseti. Ég skal vera mjög fáorður um þetta frv. Ég minni fyrst á að ákveðin hefur verið bygging útvarpshúss, skóflustunga var tekin á sínum tíma og grafinn grunnur og munu nú vera fullgerðar teikningar af næsta áfanga. Í útvarpslögunum eru fyrirmæli um að leggja 5% af brúttótekjum Ríkisútvarpsins í framkvæmdasjóð. Það er skylt að gera það. Ég hygg að einkum hafi verið haft í huga, þegar það ákvæði var tekið upp í lögin, bygging og búnaður útvarpshúss. Ég ætla ekki að rekja sögu sjóðsins hér, menn þekkja hana. Þegar ákveðið var að hefja verkið sumarið 1978 lagði ég til í ríkisstj. að næstu árin a. m. k. yrði framlag til húsbyggingarsjóðs tvöfaldað. Ákvörðun um það var frestað, en afnotagjöld voru hins vegar ákveðin með það í huga síðsumars 1978 að þetta væri hægt, og sú varð raunin á, sbr. uppgjör reikninga 1978 sem sýna nokkurn afgang eða sem þessu hefði numið. Um þörf Ríkisútvarpsins fyrir nýtt og betra húsnæði ætla ég ekki að fjölyrða hér. Sú þörf hefur margsinnis verið kynnt, m. a. hér á Alþ. En ég vil minna á að ítrekað hefur verið sagt upp húsnæði því sem Ríkisútvarpið hefur núna til afnota á Skúlagötu 4, einfaldlega vegna þess að sjútvrn. telur að að stofnunum þeim, sem starfa í húsinu á vegum rn. og hafa starfað þar lengi og í raun og veru er ætlað þetta húsnæði, sé nú mjög þrengt og þær þurfi á að halda auknu húsnæði - nú þegar hluta af því sem útvarpið hefur og öllu síðar meir. Með frv. þessu, ef að lögum yrði, tvöfaldaðist framlag til Framkvæmdasjóðs. Ég minni aftur á að afnotagjaldið á síðasta árshelmingi liðins árs leyfði þetta og þyrfti þess vegna ekki nema dýrtíðarhækkanir, eins og þau voru ákveðin þá, til þess að þetta væri mögulegt. Með þessu móti væri fjármögnun húsbyggingarinnar leyst á 12–15 árum að fjármagnskostnaði meðtöldum, því það yrði að taka lán á síðari hluta byggingartímabilsins sem svo aftur yrði greitt innan þessa árabils. Þetta er auðvitað miðað við þær áætlanir sem gerðar hafa verið, annars vegar um byggingarkostnað og hins vegar um þróun afnotagjaldanna eða öllu heldur þróun brúttótekna, því þetta framlag er reiknað af brúttótekjum. Komið hefur fram í umr. hér á Alþ. og oftar en einu sinni, að þm. hafa fullan hug á að styðja við bakið á Ríkisútvarpinu fjárhagslega. Ég held að ekki fari milli mála að húsið verður að byggja, m. a. vegna þess að það er bókstaflega undirstaða eðlilegrar þróunar stofnunarinnar. Verkið verður auðvitað að fjármagna með einhverjum hætti. Að mínum dómi er bæði eðlilegt og aðgengilegt að fjármagna það á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Þetta frv. er ákaflega einfalt að gerð, og helst vildi ég mega vona að hv. þm. yrðu mér sammála um framgang málsins í svipuðu formi, en fyrst og fremst vænti ég að málið sé svo einfalt að hv. þm. treysti sér til að taka efnislega afstöðu til þess. Ég vil svo leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa tanga framsögu fyrir þessu máli. Málið hefur verið alllengi í undirbúningi og er um að ræða endurskoðun á ýmsum ákvæðum sem nú eru til um varnir gegn sjúkdómum og meindýrum á plöntum. Þetta mál er undirbúið af sérfræðingum á þessu sviði, fyrst og fremst hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Grg. með frv. gerir grein fyrir að gildandi lög eru frá 1927. Þau heita lög um varnir gegn sýkingu nytjajurta. Þau lög eru löngu orðin úrelt og nauðsynlegt að endurskoða, eins og mönnum hlýtur að vera ljóst af ártali þeirra einu saman. Í grg. eru rakin meginatriði þessa frv. og ætla ég ekki að tengja umr. með að endurtaka það í þessari framsögu. Að lokinni þessari umr. legg ég til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Segja má að enn sé rætt um allfornt ákvæði sem þarfnast breytinga. Lög um tilbúning og verslun með smjörlíki o. fl. hafa verið óbreytt í nærri því hálfa öld. Samkv. þeim lögum er óheimilt að blanda smjör með ómengaðri jurtafitu eða jurtaolíu. Sá háttur hefur hins vegar mjög víða verið upp tekinn, m. a. til að koma í veg fyrir að smjör verði mjög hart þegar geymt er í kæli. Það frv., sem hér er flutt, er flutt í þeim tilgangi að heimila slíka blöndun í smjör. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um málið langa framsögu, en vil þó geta þess, að hér er um að ræða viðleitni til að auka sölu og neyslu smjörs með því að hafa það á markaðnum í breytilegra formi en nú er. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þetta frv. er um breytingu á lögum um tollskrá o. fl., um að þar verði tekið upp heimildarákvæði í 3, gr. um að ákveða að aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum og hlutum í þau megi verja til stofnbúnaðar Ríkisútvarpsins. Ég vil vísa til stuttrar grg., sem þessu frv. fylgir, og skal reyna að endurtaka ekki það sem í henni segir. En að öðru leyti vil ég taka þetta fram: Þetta mál, þ. e. a. s. aðflutningsgjöld af sjónvarpstækjum, hvort þau skuli renna til stofnbúnaðar útvarpsins eða ei, hefur nýlega verið rætt á Alþ. og þá rætt öðru sinni á þessum vetri, í báðum tilvikum að mig minnir í fyrirspurnatíma. Í bæði skiptin lýstu þm. þeir sem til máls tóku mjög sterklega, að mér virtist, áhuga sínum á dreififramkvæmdum og öðrum stofnframkvæmdum Ríkisútvarpsins. Heimild til að verja aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum til stofnframkvæmda var felld niður með breyt. á lögum um tollskrá 1976 eftir að hún hafði verið í gildi og notuð í 12 ár. Eftir þetta tókst samkomulag með þáv. ráðh. menntamála og fjármála um að halda uppteknum hætti og láta þær tekjur renna til stofnbúnaðar Ríkisútvarpsins. Varð þó veruleg seinkun á greiðslum frá ríkinu til útvarpsins. Það bar á þessu strax í lok ársins 1977 og árið 1978 var seinkunin orðin mjög veruleg og tilfinnanleg. Svo urðu stjórnarskipti, og það gerðist fyrir og eftir stjórnarskiptin að þessar tolltekjur jukust gríðarlega mikið, margfölduðust frá því sem áætlað hafði verið. Þá var horfið alveg frá fyrri tilhögun. - Með frv. er sem sagt lagt til að taka á ný inn í lög heimild til að ætla útvarpinu tolltekjurnar. Nú hefur það gerst og ekki fyrir löngu að hæstv. menntmrh. hefur m. a. lýst stuðningi við þessa tilhögun og flokkur hans hefur gert um það flokkstjórnarsamþykkt. Einn af þm. Sjálfstfl. hefur flutt brtt. í Nd. við lög um breyt. á tollskrárlögum sem gengur í sömu átt. Og meðal þeirra þm., sem mjög ákveðið tóku upp hanskann fyrir Ríkisútvarpið einmitt í þessu máli og voru hlynntir því að útvarpið fengi þessar tekjur voru þm. úr Alþfl. mjög ákveðnir talsmenn þess máls. Ég hef að sjálfsögðu rætt þetta frv. í þingflokki Framsfl. og ég vænti ekki sérstakrar andstöðu við það þar. Ég sé þess vegna ekki að það ætti að vera neitt því til fyrirstöðu að samþ. þá heimild, sem í frv. felst, og afgreiða þetta mál nú. Það er líkt og málið, sem ég talaði fyrir áðan, ákaflega einfalt, en hefur þar að auki í raun og veru verið rætt hér efnislega töluvert lengi. En ég vil leggja áherslu á að jafnframt því ef horfið yrði að því að samþ. þessa heimild aftur yrðu hv. alþm. vitanlega að gera sér grein fyrir, að ríkissjóður þarf sínar tekjur, og þurfa því að vera viðbúnir að bæta ríkissjóði það tekjutap sem hann óhjákvæmilega verður fyrir ef frv. yrði að lögum og heimildin yrði notuð. Hins vegar er rétt að vekja athygli á að í ýmis þau verk, sem þá yrðu fjármögnuð með þessum markaða tekjustofni, ef ég má segja svo um það sem greitt er skv. heimild, hlytu menn að ráðast í alveg næstu árum, hvort sem aflað yrði tekna til þeirra á þennan hátt eða með einhverju öðru móti. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en vil leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Stjfrv. það til l. um lyfjadreifingu, sem hér er til umr., er samið af nefnd átta manna sem ég skipaði með bréfi dagsettu 25. sept. s. l. Nefndinni var ætlað að semja frv. um tilhögun lyfjadreifingar í landinu á grundvelli ákvæðis í samstarfsyfirlýsingu ríkisstj., þar sem segir, með leyfi forseta: „Athugað verði að tengja lyfjaverslun heilbrigðisþjónustu og setja hana undir félagslega stjórn.“ Í nefndinni áttu sæti fulltrúar tilnefndir af helstu hagsmunaaðilum, þ. e. Apótekarafélagi Íslands, Lyfjafræðingafélagi Íslands og lyfjavöruhópi Félags ísl. stórkaupmanna, en auk þess áttu þar sæti fulltrúi úr lyfjamáladeild heilbrrn., úr hópi sveitarstjórnarmanna, frá Háskóla Íslands og landlæknisembættinu. Formaður nefndarinnar var Almar Grímsson deildarstjóri í heilbrrn. Í grg. um störf nefndarinnar kemur fram, að hún hefur aflað sér upplýsinga umfram sérþekkingu einstakra nm. m. a. frá borgarlækni, yfirdýralækni, forstöðumanni Lyfjaverslunar ríkisins og Tilraunastöðvar Háskólans í meinafræði að Keldum svo og frá þeim lyfjafræðingum sem bera ábyrgð á vörslu og dreifingu lyfja á stærstu sjúkrahúsum landsins. Í örstuttu máli má segja að þróun lyfjaverslunar hér á landi hafi verið þessi: Skipuleg lyfjasala hófst hér á landi um leið og embætti landlæknis var stofnað árið 1760, og annaðist Bjarni Pálsson landlæknir lyfjasöluna um 12 ára skeið eða þar til Björn Jónsson, fyrsti íslenski lyfsalinn, var skipaður með konungsúrskurði 18. mars 1772. Lyfjabúð hans, Reykjavíkur Apótek, var flutt frá Nesi við Seltjörn til Reykjavíkur með konungsúrskurði 13. mars 1833. Á 19. öldinni bættust svo við fjórar lyfjabúðir utan Reykjavíkur, þ. e. á Akureyri, í Stykkishólmi, á Seyðisfirði og Ísafirði. Um 1930 voru lyfjabúðir á landinu orðnar 14 alls, þar af 4 í Reykjavík, 1970 voru þær 29 alls, þar af 11 í Reykjavík, og nú eru þær 38, þar af 13 í Reykjavík. Staðarval og fjölgun lyfjabúða utan Reykjavíkur hefur fyrst og fremst þróast með læknaskipun og myndun þéttbýlla staða. Opinber fyrirmæli um lyfjasölu voru frá 1760 í konunglegri tilskipun frá 4. des. 1672 um lækna og lyfsala. Segja má að sú tilskipun hafi að grundvelli til verið í gildi þar til lyfsölulögin öðluðust gildi 1. júlí 1963. Landlæknir gaf út ýmsar auglýsingar varðandi framkvæmd lyfja- og lyfsölumála fram til lýðveldisstofnunar, en eftir það gaf viðkomandi rn. út hvers konar opinber fyrirmæli í þeim málaflokki. Þegar sérstakt heilbr.- og trmrn. var stofnað árið 1970 voru lyfja- og lyfsölumál eins og aðrir heilbrigðisflokkar færð til þess rn. Sérstök lyfjamáladeild tók til starfa 1. des. 1971. Þróun lyfjaheildsölu var lengst af samstiga rekstri lyfjabúða sem önnuðust sjálfar eigin innflutning á lyfjum. Síðan tóku þó einstakar lyfjabúðir að mynda heildsölu og hélst sú skipan mála allt til loka fjórða áratugs þessarar aldar. Komu þá til sögunnar sérstök innflutnings- og heildsölufyrirtæki sem síðan hafa starfað samhliða þeim fyrirtækjum sem lyfjabúðirnar hafa myndað með sér. Alls annast nú 11 fyrirtæki þessa starfsemi. Með þessu frv. er lokið endurskoðun gömlu lyfsölulaganna, nr. 30 frá 1963. Ný lög um lyfjafræðinga tóku gildi árið 1978 - lög nr. 35 frá 1978 - og lyfjalögin nýju, nr. 49 frá 1978 öðluðust gildi hinn 1. jan. s. l. Taka þau til allra faglegra atriða sem varða skráningu og framleiðslu lyfja. Auk þessara laga má svo minna á lög um ávana- og fíkniefni, nr. 65 frá 1974, og lög um eiturefni og hættuleg efni, nr. 85 frá 1968, sem bæði tengjast þessu sviði. Virðist mér sú spurning ein vakna nú, hvort æskilegt sé að setja ítarlegri ákvæði um innlenda lyfjaframleiðslu en nú er að finna í V. kafla lyfjalaganna. Kann að vera heppilegra að leyfa innlendu lyfjaframleiðslunni að þróast og vaxa meira en orðið er áður en í slíka lagasetningu verður ráðist. Sú víðtæka endurskoðun lyfjamála, sem ég hef nú rakið, hefur ekki gengið árekstralaust fyrir sig, enda hér í húfi margvíslegir og miklir hagsmunir, ekki síst fjárhagslegir. Má í því sambandi minna á að frv. til l. um Lyfjastofnun ríkisins, sem lagt var fyrir Alþ. á 93. löggjafarþingi 1972–1973, og frv. til l. um lyfjaframleiðslu, sem lagt var fyrir Alþ. árið 1974, á 95. löggjafarþingi, mættu bæði verulegum mótbyr í þinginu, einkum hið fyrrnefnda, og dagaði þau bæði uppi. Markmið þeirrar endurskoðunar á lyfjadreifingunni, sem núverandi stjórnarflokkar urðu ásáttir um í samstarfsyfirlýsingu sinni, eru, eins og áður er fram komið, tvíþætt: annars vegar að tengja lyfjadreifinguna betur heilbrigðisþjónustunni og hins vegar að setja hana undir fétagslega stjórn. Að baki þessari stefnumörkun liggja þau sjónarmið, að verslun með lyf og meðferð lyfja almennt eru veigamikill þáttur í almennri heilsugæslu. Lyf eru auk þess vandmeðfarinn og hættulegur varningur og ber heilbrigðisyfirvöldum því skylda til að vaka yfir meðferð þeirra. Til að koma á nánari tengslum milli heilbrigðisþjónustu og lyfjaverslunar er sú leið farin í frv. að skipta landinu í sérstök lyfsöluhéruð sem samsvara og tengjast læknishéruðunum í lögum nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu. Innan þeirra héraða er gert ráð fyrir lyfsöluumdæmum sem svara til og tengjast heilsugæsluumdæmum í heilbrigðisþjónustulögunum. Er raunar gert ráð fyrir að í hvert skipti sem byggð er ný heilsugæslustöð í umdæmi þar sem lyfjabúð er fyrir eða á að koma sé athugað sérstaklega hvort staðsetja skuli lyfjabúð í viðkomandi heilsugæslustöð. Verður tæpast komið við öllu rækilegri tengingu milli heilbrigðisþjónustu og lyfjaverslunar. Hvað varðar hitt atriðið í samstarfsyfirlýsingunni, að lyfjaverslunina skuli setja undir félagslega stjórn, hefur það ekki verið skilið sem bein þjóðnýtingarfyrirætlun, heldur á þann veg að opinbert eftirlit og aðhald með lyfjadreifingunni skuli vera öflugt og virkt. Hér kemur auðvitað það til m. a. að ríkið er langstærsti lyfjagreiðandi landsins og að lyf kosta samfélagið verulegar fjárupphæðir, bæði í gegnum tryggingakerfið og lyfjanotkun í sjúkrahúsum. Í fjárlögum þessa árs eru greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins vegna lyfjakaupa áætlaðar 2 milljarðar og 370 millj, kr., og bendir raunar flest til að sú fjárhæð sé stórlega vanáætluð. Því er nauðsynlegt að allir þættir lyfjadreifingarinnar séu undir öflugu eftirliti heilbrigðisyfirvalda, jafnt af fjárhags- og öryggissjónarmiðum. Í raun hefur slíku eftirliti þegar verið komið á í veigamiklum atriðum þótt rekstur lyfjabúða og lyfjaheildsala sé að mestu í einkaeign. Engin erlend sérlyf má selja hér á landi nema sérstök opinber nefnd - lyfjanefnd - fallist á skráningu þeirra og ráðh. staðfesti þá ákvörðun. Innkaupsverð lyfjanna er staðfest við skráningu þeirra og má engar breytingar gera á því nema heilbr.- og trmrn. samþ. það að fengnum till. Lyfjaeftirlits ríkisins. Lyfjaverðlagsnefnd hefur eftirlit með framleiðsluverði innlendra lyfja og gerir til ráðh. till. um vinnugjaldskrá. Hún ákveður því grundvöll heildsölu- og smásöluálagningar svo og grundvöll vinnu- og afhendingargjalds lyfja. Loks annast Lyfjaeftirlit ríkisins, sem er sjálfstæð stofnun undir yfirstjórn heilbr.- og trmrn., eftirlit með verðlagi lyfja bæði í heildsölu og smásölu. Má því ljóst vera að opinbert eftirlit með verðlagi á lyfjum er fjölþætt og virkt. Lyfjaeftirlitið hefur auk þess með höndum faglegt eftirlit með lyfjabúðum, lyfjaheildsölum og öðrum stofnunum sem geyma lyf eða dreifa þeim. Loks er þess að geta, að rekstur lyfjabúða og innflutningsfyrirtækja er háður opinberum starfsleyfum. Í þessu efni hefur því ekki þótt ástæða til enn frekara aðhalds og eftirlits. Hins vegar skiptir það máli að Lyfjaverslun ríkisins, sem er bæði lyfjagerð og lyfjaheildsala í ríkiseign og hefur fyrst og fremst það hlutverk að þjóna sjúkrahúsunum, er með frv. tryggður réttur til innkaupa á öllum erlendum sérlyfjum beint frá framleiðendum á skráðu innkaupsverði. Í einhverjum tilvikum hefur gætt þeirrar tilhneigingar af hálfu einkaumboðsaðila að takmarka eða torvelda þennan milliliðalausa innflutning Lyfjaverslunar ríkisins. Rík ástæða er til að taka af allan vafa í því efni að tryggja óheftan rétt Lyfjaverslunarinnar til innflutnings á sem bestum kjörum. Ekki skal um það fjölyrt, hvort öllum hv. þm. stjórnarflokkanna er að skapi að fallið skuli frá, þeirri stefnu um ríkisrekstur á lyfjainnflutningi og lyfjaheildsölu sem mörkuð var með frv. um Lyfjastofnun ríkisins árið 1973. Margt mátti gott um það frv. segja, og staðreynd er að reynsla Norðmanna af slíkum ríkisrekstri virðist vera góð, en þeir hafa einir nágrannaþjóða okkar áskilið ríkisfyrirtæki einkarétt á inn- og útflutningi og heildsölu lyfja, þ. e. Norsk Medicinal Depot. Hins er að gæta, að ýmsir þeir agnúar, sem frv. um Lyfjastofnun ríkisins var ætlað að bæta úr og snertu m. a. birgðahald, verðlaginu, ábyrgð og eftirlit, eru nú ekki lengur fyrir hendi í þeim mæli sem þá var. Eru því engan veginn til staðar nú ýmsar þær forsendur sem byggt var á í því frv. Hvort til staðar er nú í þinginu sá pólitíski meiri hl., sem á skorti árið 1973, skal ósagt látið. Heldur þykir mér það þó ósennilegt. Ég ætla þessu næst að gera grein fyrir helstu breytingum sem í frv. þessu felast frá gildandi lögum: Ég nefni þá í fyrsta lagi umdæmisskiptinguna sem áður er vikið að og er algert nýmæli. Í öðru lagi eru ákvæðin um lyfjadreifingu á sjúkrahúsum nýmæli í lögunum. Í þriðja lagi eru það nýmæli, að lyfjasala færist alfarið úr höndum lækna og skipan á sölu dýralyfja er breytt. Í fjórða lagi má nefna heimild þá sem Háskóla Íslands er veitt til að starfrækja lyfjabúð og kaflann um undirstofnanir lyfjabúða, þ. e. lyfjaútibú, og lyfjaforða, sem telja má til nýmæla þótt heimild til stofnunar útibús væri raunar til í eldri lögunum. Í fimmta lagi má nefna heimild lyfsölusjóðs til að kaupa og reka lyfjaverslanir samkv. samkomulagi við starfandi lyfsala. Loks vil ég svo í sjötta lagi nefna ákvæðin um Lyfjaverslun ríkisins. Það er nýmæli að sú stofnun heyri undir heilbr.- og trmrn., en ekki fjmrn. eins og verið hefur. Einnig nefni ég ákvæðin um stjórnun stofnunarinnar og loks ákvæði það um óheftan rétt hennar til innflutnings allra erlendra sérlyfja á kostnaðarverði, sem ég áður vék að. Auk þessa eru fjölmörg ákvæði laganna skýrari og ítarlegri en var í gömlu lyfjalögunum. Svo vikið sé að einstökum köflum frv. er í I. kafla fjallað um yfirstjórn lyfjadreifingarinnar. Er gert ráð fyrir að hún verði áfram hjá heilbr.- og trmrn. eins og verið hefur og sjálfsagt er, en að deildarstjóri í lyfjamáladeild rn. fái starfsheitið lyfjamálastjóri, sem þykir skýra betur verksvið hans. Í II. kafla er fjallað um stofnun lyfjabúða og lyfsöluleyfi. Þar er kveðið á um héraðaskipan og lyfsöluumdæmi. Hef ég áður gert nokkra grein fyrir þeim þætti. Með þessari skipan verður staðarval lyfjabúða lögbundið að mestu, nema í Reykjavíkurhéraði þar sem hafa skal hliðsjón af ákvörðun borgarstjórnar um staðarval heilsugæslustöðva. Auk þess er gert ráð fyrir að lyfjadreifing á Seltjarnarnesi verði samræmd skipulagi heilbrigðisþjónustunnar í Reykjavík. Við ákvörðun staðsetningar lyfjabúðanna er við það miðað að íbúar á því svæði, sem þær þjóna, séu helst ekki undir 3 þús. talsins. Er talið vonlítið að viðunandi rekstrargrundvöllur geti ella verið fyrir hendi. Fjöldi lyfjabúða utan Reykjavíkur er samkv. frv. 25, eða jafnmargar og nú er. Við bætist ný lyfjabúð í Laugarási, en sjálfstæð lyfjabúð fellur hins vegar niður á Seyðisfirði. Fjöldi lyfjabúða í Reykjavík er ekki fastákveðinn, eins og áður segir, en þær eru nú 13 talsins. Gert er ráð fyrir að lyfjaútibú verði 20 talsins og þjóni svæðum þar sem íbúafjöldi er um eða yfir 1000 manns. Rétt er að undirstrika það rækilega, að þótt lyfjaútibúin séu ekki sjálfstæðar rekstrareiningar, heldur lúti þau faglegri stjórn frá þeirri lyfjabúð sem þau tilheyra, munu lyfjaútibúin geta í öllum meginatriðum veitt sömu þjónustu og lyfjabúðirnar sjálfar. Þar verður skylt að hafa til sölu öll algeng lausasölulyf auk lyfjagagna, hjúkrunar- og sjúkragagna. Þar verður auk þess heimilt að afgreiða öll lyfseðilsskyld lyf. Loks er í þessu sambandi rétt að geta svonefnds lyfjaforða, sem gert er ráð fyrir að staðsetja í strjálbýli þar sem langt eða erfitt er að komast til næstu lyfjaverslunar, sbr. 32. gr. Aðlögunartími þessa landsskipulags er í frv. ákveðinn 3. ár. Í II. kafla frv. er auk þessa ákvæði um veitingu lyfsöluleyfa og niðurfellingu þeirra. Ekki eru í þessu efni gerðar neinar veigamiklar breytingar frá eldri lyfsölulögum. Þó er það nýmæli að lyfsölustjóri skuli taka sæti í þeirri nefnd, sem fjallar um hæfni umsækjanda um lyfsöluleyfi, til viðbótar þeim tveim fulltrúum sem skipa þá nefnd samkv. gildandi lögum og eru tilnefndir af félögum lyfjafræðinga og apótekara. Þykir þessi breyting gefa nefndinni aukið vægi. Í 3. gr. er ákvæði sem veitir Háskóla Íslands heimild til að kaupa og reka eina af starfandi lyfjabúðum landsins. Mikil áhersla hefur verið lögð á nauðsyn þessa af forráðamönnum Háskólans, sem telja sig með þessu móti geta tryggt skólanum nauðsynlega aðstöðu fyrir rannsóknastarfsemi og kennslu. Er vissulega vel ef svo tekst til því að enn í dag þurfa lyfjafræðingar að fara úr landi til að ljúka námi sínu. Er vonandi að hin nýja tilhögun skapi aðstöðu til að breyting gæti hér orðið á og ánægjulegt ef afrakstur af starfrækslu slíkrar lyfjabúðar gæti stuðlað að eflingu nauðsynlegrar rannsóknastarfsemi Háskóla Íslands á sviði lyfjamála. Í aths. Apótekarafélags Íslands er á það bent að félagið telji óheppilegt að rekstrarform lyfjabúða séu mörg og ólík. Á sú aths. ekki síður við um samvinnurekstur á lyfjabúðum. Það kann að vera rétt að m. a. vegna mismunandi skattlagningar hinna ólíku rekstrarforma sé þessi tilhögun ekki gallalaus. Staðreynd er það hins vegar að verslunarstarfsemi í landinu er á öllum sviðum rekin undir margvíslegu rekstrarformi. Sama gildir yfir höfuð um alla atvinnustarfsemi landsmanna. Virðist mér sú tilhögun hafa reynst vel, þegar á heildina er lítið, og engra sérstakra sambúðarerfiðleika hefur gætt með hinum margvíslegu rekstrarformum sem heimiluð eru í löggjöf þessa lands. Fæ ég ekki séð að verslunarrekstur lyfjabúða hafi slíka sérstöðu að þar þurfi að gilda önnur lögmál. Í 3. gr. er ákvæði sem ætlað er að tryggja að rekstur lyfjabúða geti haldið áfram með eðlilegum hætti þótt enginn hæfur umsækjandi fáist um hlutaðeigandi lyfsöluleyfi. Skal lyfsölusjóður þá kaupa og annast um rekstur lyfjabúðarinnar. Ákvæði um lyfsölusjóð er í X. kafla lyfjalaganna nr. 49 frá 1978, en helsti tekjustofn hans er 1% gjald af cif-verði innfluttra lyfja og lyfjaefna svo og árgjald af öllum starfandi lyfjabúðum. Er áætlað að þær tekjur nemi um 20 millj. kr. á þessu ári. Loks er í 3. gr. ákvæði sem gæti reynst áhugavert nýmæli, en það heimilar lyfsölusjóði kaup á lyfjabúðum, sem eru í fullri starfrækslu, ef hlutaðeigandi lyfsali óskar þess sjálfur. Á lyfsalinn þá rétt á að starfa við lyfjabúðina áfram sem forstöðumaður hennar út starfstíma sinn. Eins og málum er nú háttað verður sá lyfjafræðingur, sem vill taka að sér faglega forstöðu fyrir lyfjabúð, jafnframt að taka að sér rekstrarlega ábyrgð á henni. Það er hins vegar alveg ljóst að með menntun og hæfni á tiltölulega þröngu fagsviði, eins og lyfjafræðin er, þurfi alls ekki að fara saman vilji til að taka að sér rekstrarlega stjórnun fyrirtækis eða kunnátta til slíkra verka. Fjármálavafstur með tilheyrandi ábyrgð og áhættu, bókhald og reikningsskil, skýrslugerðir og önnur slík störf viðskiptalegs eðlis geta vafalaust oft orðið lyfjafræðingi beinlínis fjötur um fót, tekið upp drjúgan hluta af tíma hans og jafnvel yfirskyggt hinn faglega þátt í rekstrinum sem hann er þó sérstaklega menntaður til að gegna. Sá lyfsali, sem nú vill losna frá hinum rekstrarlega þætti í starfrækslu lyfjabúðar, verður að segja lyfsöluleyfi sínu lausu og glata þar með öllu tilkalli til faglegrar forstöðu eða yfirleitt allra faglegra starfa hjá lyfjabúðinni. Hefur því þótt rétt að opna lyfsölum með þessu ákvæði nýja leið til að losna frá rekstraramstrinu án þess að þjóðfélagið missi um leið af þeirri faglegu þjónustu sem sérmenntun þeirra gerir fært að veita. Lyfsölusjóður tekur þá við rekstrinum og síðan er það ákvörðun ráðh. hvort leyfið skuli auglýsa á nýjan leik með venjulegum hætti eða verslunin vera áfram rekin af lyfsölusjóði þegar starfstíma forstöðumannsins lýkur. Um þetta ákvæði varð ágreiningur í nefndinni. Þeir fimm fulltrúar, sem skipaðir eru af ráðh. án tilnefningar, styðja það allir, en fulltrúar tilnefningaraðila skiluðu séráliti sem fylgir með aths. frv. Vel má vera að einhverjum þyki þetta ákvæði ríkisrekstrarlegt og auðvitað gæti það leitt til þess með tímanum að rekstur smásöluverslunar með lyf færðist að einhverju leyti á hendur hins opinbera. Væri vissulega áhugavert að láta á það reyna hvernig slíkt fyrirkomulag gæfist sérstaklega á þessu sviði þar sem hagsmunir og skyldur ríkisins eru með svo sérstökum hætti sem áður er lýst. Gæfi þessi tilhögun hins vegar ekki góða raun er alltaf opin leið til að fela reksturinn aftur einkaaðilum með venjulegum hætti. Að síðustu skal þess getið um efni II. kafla frv., að með 4. gr. er lagt í vald ráðh. að ákveða hvort þau samvinnufélög, sem nú reka lyfjabúðir, skuli áfram halda þeim rétti eftir að liðin eru þau 25 ár sem starfsleyfi þeirra samkv. lyfsölulögunum frá 1963 var takmarkað við. Tvær lyfjabúðir eru nú reknar af samvinnufélögum, þ. e. á Akureyri og Selfossi. Eins og fram kemur í aths. með frv. gera þrír nm. þá till. að þessi starfsleyfi verði ekki framlengd eftir að gildistíma þeirra lýkur árið 1988. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, að ekkert sé við það að athuga að verslun með lyf sé að einhverju leyti rekin hér á landi samkv. samvinnufyrirkomulagi, eins og gildir um aðra verslunar- og atvinnustarfsemi í landinu. Reynslan af rekstri þeirra tveggja lyfjabúða, sem nú eru í eigu samvinnuhreyfingarinnar, benda alls ekki til þess að hagsmunum neytenda sé á nokkurn hátt verr borgið með þeirri tilhögun. III. kafli frv. fjallar um rekstur lyfjabúða og er hann að miklu leyti í samræmi við núgildandi skipan. Ég vek þó athygli á 8. gr., þar sem ákveðnar skorður eru reistar við því, hvaða varning lyfjabúðirnar megi hafa á boðstólum. Hefur ýmsum þótt að nokkuð mikill krambúðarsvipur væri stundum á lyfjabúðunum og það ekki beinlínis heilsugæslulegt að þær versluðu m. a. með byssur og skotfæri, svo sem dæmi munu vera til um. Í frv. er gert ráð fyrir að takmarka vöruval lyfjabúðanna við lyf, lyfjagögn og þess háttar vörur, auk þess sem þar sé heimilt að selja snyrti- og barnavörur, svo sem tíðkast hefur um langan aldur. Ég vek athygli á ákvæðum 12. gr. sem heimila lyfsala að fá keyptan búnað og áhöld þeirrar lyfjabúðar sem hann tekur við rekstri á, ef þau teljast nauðsynleg við rekstur hennar. Sömu ákvæði gilda áfram um skyldu hins nýja leyfishafa til að kaupa húseign og vörubirgðir lyfjabúðar. IV. kafli frv. fjallar um starfsmenn lyfjabúða. Eru þar ítarlegri ákvæði en í gildandi lögum um þagnarskyldu þeirra og missi starfsréttinda, auk nýmæla er varða starfsmannafjölda í lyfjabúðum og menntun aðstoðarfólks við lyfjagerð og lyfjaafgreiðslu. Þarfnast þessi ákvæði ekki nánari skýringa. Í V. kafla er fjallað um afgreiðslu lyfja. Eru þar að mestu farnar troðnar slóðir, nema í 25. og 26. gr. þar sem skýr og ítarleg ákvæði eru sett um afgreiðslurétt á lyfjum og eiturefnum og eftirlit með allri meðferð slíkra efna. Er ábyrgð og eftirlitsskylda lyfjafræðinga og aðstoðarlyfjafræðinga gerð tvímælalaus. Er vissulega þörf á að í þessu efni ríki engin óvissa. Í VI. kafla er fjallað um undirstofnanir lyfjabúða. Hef ég þegar gert nokkra grein fyrir þeim. Með þessum ákvæðum er leitast við að þétta þjónustunet lyfjaverslunarinnar og tryggja, eftir því sem föng eru á, að allir landsmenn geti átt tiltölulega greiðan aðgang að þeim þætti heilsugæslunnar. Ég vek athygli á 34. gr., sem mótar ákveðna stefnu í þá átt að nær öll lyfjasmásala í landinu færist til lyfjabúða og undirstofnana þeirra. Heimildir lækna til þess að versla með lyf verði hins vegar mjög þrengdar og takmarkaðar alfarið við aðsetur á þeim stöðum þar sem engar lyfjaverslanir eru. Til grundvallar liggur það sjónarmið, að forðast beri, þar sem þess er kostur, að saman fari ráðgjöf og fyrirmæli um val og notkun lyfja og hagsmunir af sölu þeirra. Önnur ákvæði þessa kafla þarfnast ekki sérstakra skýringa. Um innflutning og heildsölu lyfja er fjallað í VII. kafla. Hef ég þegar gert grein fyrir þeirri skipan í öllum aðalatriðum. Að meginefni til er gert ráð fyrir óbreyttri skipan á innflutningi og heildsölu lyfja frá því sem nú er. Þó koma nú inn ýmis ný ákvæði, svo sem um faglega stjórnun heildsölufyrirtækja, um skyldu einkaumboðsmanna til birgðahalds og um stöðu Lyfjaverslunar ríkisins. Í 40. gr. er þó ákvæði sem miklum ágreiningi hefur valdið og nauðsynlegt er að gera nánari grein fyrir. Þar er mælt fyrir um að starfandi læknar, þar með taldir dýralæknar og tannlæknar, lyfsalar og aðrir starfsmenn lyfjabúða og sjúkrahúsapóteka megi ekki gegna starfi umboðsmanna fyrir erlenda sérlyfjaframleiðendur. Sams konar ákvæði var í gömlu lyfsölulögunum frá 1963. Hér liggur til grundvallar sama hugsun og ég skýrði frá varðandi lyfjasölu lækna, að forðast beri og girða eftir föngum fyrir að saman fari ábati eða hagsmunir af sölu einhverra ákveðinna lyfja annars vegar og fagleg ráðgjöf um lyfjanotkun eða lyfjaval hins vegar, að einstaklingurinn verði að geta treyst því fullkomlega, er hann í þessu efni felur trúnað sinn lækni eða lyfjafræðingi, að ráðgjöf eða fyrirmæli um val eða notkun lyfja sé óumdeilanlega óháð öllum hagsmunum eða fjárhagstengslum. Um þetta atriði voru nm. allir sammála. Í séráliti Apótekarafélags Íslands segir orðrétt: „Apótekarafélag Íslands álitur sjálfsagt að lyfsölum og starfsmönnum lyfjabúða sé óheimilt að vera persónulegir umboðsmenn erlendra sérlyfjaframleiðenda.“ Í 40. gr. frv. er hins vegar gengið nokkru lengra, reyndar á alveg sömu braut að mínu mati, með því að leggja bann við því að til umræddra hagsmunatengsla sé stofnað með þeim hætti að sömu aðilar, þ. e. læknar, lyfsalar og starfsmenn lyfjabúða, séu eignaraðilar að fyrirtækjum sem gegna umboðsmennsku fyrir erlenda sérlyfjaframleiðendur og flytja inn og dreifa lyfjum í heildsölu. Það er skoðun mín, að á þessu tvennu sé aðeins stigsmunur, en ekki eðlis. Fallist menn á annað borð á það grundvallaratriði að þessir aðilar skuli ekki vera persónulega umboðsmenn erlendra sérlyfjaframleiðenda, þá leiðir af sjálfu sér að girða verður á sama hátt fyrir að þeir geti verið einir sér eða í félagi við aðra eigendur fyrirtækja sem stunda slíka umboðsmennsku. Á því er ekki eðlismunur hvort hugsanlegur ábati rennur beint eða milliliðalaust óskiptur í vasa hlutaðeigandi fagmanns, en með viðkomu í einkafyrirtæki, eða skiptist milli fleiri fyrir milligöngu sameignarfyrirtækis. Það er alveg ljóst að fram hjá banni við persónulegri umboðsmennsku má skjóta sér fyrirhafnarlaust og fara í kringum það að vild ef það bann tekur ekki jafnframt til eignaraðildar að umboðsfyrirtækjum. Það er þetta viðbótarákvæði 40. gr. sem ágreiningi hefur valdið, og er ástæðan sú að það heggur nærri hagsmunum eins ákveðins fyrirtækis sem er í eigu lyfsala og fæst jöfnum höndum við lyfjaframleiðslu og innflutning erlendra lyfja. Fyrirtæki þetta mun nú framleiða um 220 tegundir eigin lyfja, en fer jafnframt með umboð fyrir um 20 erlenda sérlyfjaframleiðendur. Er ljóst að verði ákvæði 40. gr. óbreytt að lögum mun þetta fyrirtæki í framtíðinni þurfa að helga sig innlendu framleiðslunni einni, en láta af umboðsmennsku fyrir erlenda framleiðendur. Þar sem fyrirtæki þetta hefur á ýmsan hátt nokkra sérstöðu, sem er ítarlega skýrð í aths. Apótekarafélags Íslands, hefur meiri hl. nefndarinnar lagt til að ráðh. sé með sérstöku ákvæði til bráðabirgða heimilað að víkja frá ákvæðum 40. gr. með ákveðnum skilyrðum, sem eru reyndar beinlínis sniðin að hinu tiltekna fyrirtæki. Þessi undanþáguheimild er óskilyrt og ótímabundin, en öðrum fyrirtækjum er með bráðabirgðaákvæði þessu settur fjögurra ára aðlögunartími án frekari undanþáguheimilda. Þrír nm. hafa skilað séráliti varðandi bráðabirgðaákvæðið, þar sem skipan þess er breytt á þann veg að ráðh. geti framlengt aðlögunarfrestinn við tilteknar aðstæður sem eiga við þetta fyrirtæki, en ekki fallið almennt frá skilyrðum 40. gr., enda sé þar um grundvallaratriði að ræða. Læt ég þeirri hv. n., sem fær frv. til umfjöllunar, eftir að velja á milli þessara kosta. Ég hlýt þó að vara við því almennt að mjög langt sé gengið í þá átt að sníða ákvæði í löggjöf að hagsmunum einstakra fyrirtækja. Í VIII. kafla frv. er fjallað um Lyfjaverslun ríkisins. Hef ég áður vikið að ýmsum ákvæðum þess kafla. Hin stefnumótandi ákvæði í 43. gr. um starfsemi og skyldur Lyfjaverslunarinnar eru efnislega shlj. 9. gr. laga um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, nr. 63 frá 1968. Sú skylda hvílir á Lyfjaverslun ríkisins að útvega sjúkrahúsum og dvalarheimilum aldraðra, sem rekin eru af ríki og sveitarfélögum, hvers konar lyf, lyfjagögn og sjúkragögn. Þá er Lyfjaverslun ríkisins skylt að útvega sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum bóluefni til ónæmisaðgerða, sbr. 16. gr. laga nr. 36 frá 1950, um ónæmisaðgerðir. Að því er varðar skýringu á hugtakinu „sjúkrahús“ samkv. frv. tel ég vafalaust að styðjast þar við 24. gr. laga nr. 57 frá 1978, um heilbrigðisþjónustu, þar sem ákveðin er flokkun sjúkrahúsa í svæðissjúkrahús, deildasjúkrahús, almenn sjúkrahús, hjúkrunar- og endurhæfingarheimili, sjúkraskýli, vinnu- og dvalarheimili og gistiheimili. Tel ég tvímælalaust að réttindi og skyldur lyfjaverslunar taki til allra þessara flokka sjúkrahúsa. Er rétt að geta þess sérstaklega, þar sem sjúkrahúshugtakið virðist vera mun þrengra í 42. gr. almannatryggingalaga þar sem greint er á milli sjúkrahúsa annars vegar og hæla og stofnana hins vegar. Lyfjaverslunin annast einnig framleiðslu lyfja og birgðahald fyrir Almannavarnir ríkisins. Starfsemi fyrirtækisins verður því samkv. frv. áfram tvíþætt, þ. e. lyfjainnflutningur eða lyfjaheildverslun, sbr. 39. gr. frv. um óheftan rétt Lyfjaverslunarinnar til innflutnings eða kaupa,af lager umboðsmanna á kostnaðarverði, sem ég hef áður rakið, og lyfjaframleiðsla sem nú fer fram í þremur deildum, sterildeild sem framleiðir dreypi- og stungulyf, töfludeild sem blandar efnið til töflugerðar og mótar það og laboratorium sem framleiðir margar gerðir lyfja, svo sem smyrsl, duftblöndur, stikkpillur, saftir o. fl. Má ætla að Lyfjaverslun ríkisins verði mjög vel í stakk búin til að rækja þetta mikilsverða hlutverk sitt eftir þær gagngerðu endurbætur sem staðið hafa yfir á allri aðstöðu hennar að undanförnu. Hlutur Lyfjaverslunarinnar í lyfjakaupum sjúkrahúsa hefur vaxið jafnt og þétt á síðustu árum og er það vel. Þanrúg var hlutdeild hennar í heildarlyfjakaupum ríkisspítalanna 40.96% árið 1973, 43.57% árið 1974, 53,7% árið 1975, 61.24% árið 1976 og fór upp í 82.24% árið 1977. Ég hef áður gert grein fyrir þeim breytingum á yfirstjórn stofnunarinnar, sem í frv. eru fólgnar, og skal ekki endurtaka það hér. Er þá komið að IX. kafla, sem fjallar um lyfjaþjónustu á sjúkrahúsum. Þessi kafli er að mestum hluta nýmæli í löggjöf, þó að heimild til stofnunar sérstakra sjúkrahúsapóteka í deildaskiptum sjúkrahúsum hafi raunar verið í lyfsölulögum frá 1963. Í meginatriðum er gert ráð fyrir vali á milli tveggja aðferða við dreifingu lyfja á sjúkrahús. Annars vegar er sú tilhögun að stofna á deildaskiptum sjúkrahúsum sérstök sjúkrahúsapótek samkv. 49. gr., en slíkar stofnanir eru nú í raun starfræktar á stærstu sjúkrahúsunum þótt sums staðar sé það við þröngan kost. Hins vegar er sú skipan að Lyfjaverslun ríkisins sjái um afgreiðslu beint til hinna einstöku deilda sjúkrahússins á öllum algengum lyfjum, en ýmis önnur lyf, sem nauðsynlegt er að hafa við höndina af öryggisástæðum, séu þá afgreidd til sjúkrahúsapóteks sem þá mundi nánast gegna hlutverki aðallyfjaskáps. Eru ákvæði um þessa skipun í 54. gr. Einhverjar viðræður munu hafa farið fram um slíka skipan milli stjórnarnefndar ríkisspítalanna og Lyfjaverslunar ríkisins með það fyrir augum að draga með þeim hætti úr kostnaði við birgðahald, skráningar og reikningsskil, innpökkun o. fl. Gerir frv. ráð fyrir að val milli þessara leiða sé lagt í hendur stjórnar sjúkrahússins að höfðu samráði við viðkomandi yfirlyfjafræðing. Samfara báðum þessum leiðum er svo gert ráð fyrir virku eftirliti lyfjafræðinga með allri meðferð og notkun lyfja innan sjúkrahússins. Er slíkt ákaflega mikilsvert, hvort heldur litið er á málið frá faglegu eða hagrænu sjónarmiði. Eru því í þessum kafla ákveðin fyrirmæli um störf lyfjafræðinga á sjúkrahúsum almennt svo og sérákvæði er varða deildaskiptingu sjúkrahússins. Mikilvæg heimildarákvæði eru í kaflanum sem varða afhendingu sérstakra lyfja, sem aðeins eru skráð til notkunar á sjúkrahúsum, til sjúklinga sem þangað leita til lækninga, en þurfa ekki að leggjast inn. Heimildin nær og til þeirra almennu lyfja sem sjúklingar þurfa að hafa með sér í leyfum um helgar eða hátíðar. Eru þetta öryggis- og hagkvæmnisatriði fyrir viðkomandi sjúklinga auk þess að skipta máli fjárhagslega fyrir sjúkrahúsin, sem nú hafa enga heimild til gjaldtöku fyrir þau lyf sem afhent eru sjúklingum sem dveljast utan sjúkrahússins. Skiptir þetta t. d. miklu máli í sambandi við þá aukningu sem orðin er á göngudeildarþjónustu sjúkrahúsanna. Þá vek ég athygli á lyfjanefndum sem gert er ráð fyrir að starfi ólaunaðar á sérhverju sjúkrahúsi, marki stefnuna varðandi lyfjagjöf á sjúkrahúsinu og ákveði sérstaka lyfjalista fyrir það. Loks vil ég geta stefnumarkandi ákvæðis í 52. gr., sem mælir fyrir um að þegar val er á milli fleiri jafngildra lyfja skuli fremur nota það sem ódýrara er og innlend lyf fremur en erlend. X. kafli frv. fjallar um dreifingu dýralyfja. Þar er mælt fyrir um óbreyttar heimildir til handa Tilraunastöð Háskólans í meinafræði á Keldum til innflutnings, framleiðslu og dreifingar á dýralyfjum. Hins vegar er lagt til að brott falli heimildir til almennra verslana til sölu á dýralyfjum þannig að hún einskorðist við lyfjaverslanir og dýralækna. Jafnframt er sú kvöð lögð á lyfjabúðirnar að hafa jafnan á boðstólum öll þau dýralyf sem almennt eru notuð í umdæmi þeirra. Standa engin gild rök til þess að dýralyf séu fremur en mannalyf undanþegin því faglega eftirliti sem lyfjaverslunum og læknum er einum fært að annast svo að öruggt sé. Ég tel ekki þörf á að skýra umfram það sem fram hefur komið í aths. með frv. ákvæði XI. kafla, um eftirlit, málarekstur og refsingar, né niðurlagsákvæði XII. kafla. Ég vænti þess, að hv. þm. geti orðið mér sammála um að hér sé lögð til sú skipan ð tengslum lyfjadreifingarinnar við heilbrigðisþjónustu landsins og félagslega stjórnun hennar sem best samrýmist ríkjandi aðstæðum í þjóðfélagi okkar. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr. Vegna þess, hversu langt er liðið á þann tíma sem þingið mun sitja, geri ég ekki ráð fyrir að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Hér er um yfirgripsmikið mál að ræða sem sjálfsagt er til bóta miðað við það sem áður hefur verið. Ég ætla ekki að ræða mikið um þetta mál, en einu atriði finnst mér ástæða til að vekja athygli á, ekki síst þar sem málið á eftir að fara í meiri skoðun þar sem ekki er gert ráð fyrir að það verði afgreitt sem lög á þessu þingi, og það er í sambandi við lyfjaútibúin að því er varðar V. kaflann. Ég vil aðeins vekja athygli á að sú skipan, sem lögð er til í II. kafla frv. um stofnun lyfjabúða og lyfsöluleyfi, getur orkað tvímælis í mörgum tilfellum, að mínu mati. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh. er lagt til grundvallar að mati þeirrar nefndar, sem hefur samið frv., að til að hægt sé að starfrækja lyfjaverslun þurfi umdæmi með um 3000 íbúa. Vel má vera að nauðsynlegt sé að hafa þá viðmiðun. En ég vil vekja athygli á að eftir að lögin um heilbrigðisþjónustu tóku gildi er víða verið að byggja nýjar heilsugæslustöðvar og hagar þannig til að íbúafjöldi er sums staðar á milli 2 og 3 þús., sem fellur samkv. II. kafla frv. utan við áður greinda skilgreiningu. Þá vil ég vekja athygli á að nauðsynlegt er að mínu mati að setja skýrari og strangari ákvæði um lyfjaútibúin en kemur fram í V. kafla frv. Ég tel að það þurfi að vera skýr ákvæði og mjög vönduð reglugerð um hvað felist í orðinu „lyfjaútibú“ og hvernig það eigi að starfrækja. Í aths. við 2. gr. frv. er einmitt kveðið nokkuð á um þetta. Hins vegar ber þess að geta, að lyfjaútibúin geta veitt þjónustu sem nálgast verulega þjónustustig lyfjabúða. Slíkt er skilgreint þarna nokkuð ákveðið og þess vegna þarf að mínu mati að semja mjög greinileg reglugerðarákvæði um lyfjaútibúin og allt sem þeim fylgir. Ég segi þetta vegna þess að mér er kunnugt um að til þessa hefur stefnan í þessum efnum verið mjög losaraleg í reipum, svo ekki sé meira sagt. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að sjálfsagt mætti tala langt mál um hvernig lyfsalar hafa notað sér lyfjaútsöluna til almenns verslunarrekstrar. Þó að ég hafi að vísu ekki orðið var við skotfæri í lyfjaverslunum er hægt að segja að það vöruval, sem þar er á boðstólum, yfirskyggir atgerlega þann tilgang, sem maður hefur gert sér í hugarlund að lyfjaverslanir ættu að hafa, og það hlutverk sem þær eiga að gegna. Á þessu þarf að verða breyting, og ég fagna því að greinilega kemur fram í frv. að þarna verða settar strangar reglur. En ég endurtek: Ég tel að frv. þetta sé mjög gott á margan hátt og fjalli um mál sem hefur ekki verið nógu fast í mótun, og ég legg sérstaka áherslu á að ákvæðið um lyfjaútibú fái vandlega skoðun og um þau verði sett ítarleg reglugerð.