Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Þar sem ég, vegna sérstakra anna í þágu Norðurlandaráðs og utanfarar í opinberum erindum, get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður landsk. þm. Alþb., Kjartan Ólafsson fyrrv. ritstjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Undir þetta ritar Guðrún Helgadóttir, 10. landsk. þm. Kjartan Ólafsson hefur setið áður á þessu þingi og kjörbréf hans verið kannað. Ég býð Kjartan Ólafsson velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Mig langaði til að spyrjast fyrir um hvað liði afgreiðslu frv. til l. um breytingu á lögum um grunnskóla úr menntmn. Fyrsti minni hl. hefur skilað áliti hér á sérstöku þskj. en málið er ekki enn þá komið á dagskrá. Er hægt að fá þetta upplýst?



Þess er nú beðið að aðrir minni hl. eða meiri hl. menntmn. skili áliti áður en þetta mál verður tekið fyrir, en nú hefur formaður menntmn. kvatt sér hljóðs.



Herra forseti. Það liggur fyrir að skila nál. varðandi þrjú mál sem til afgreiðslu eru í menntmn. Nd. Ég hygg að eins og þingstörf hafa gengið fyrir sig hafi þetta ekki orðið til að tefja störf þingsins. Miklu fremur hygg ég að nauðsynlegt sé að menn átti sig vel á nál. áður en þeir skila þeim frá sér.



Herra forseti. Það fór ekki á milli mála á fundi menntmn. hver væri afstaða minni hl., þ. e. 1. minni hl., í þessu máli. Ef formaður menntmn. segir nú að það sé eins gott að menn átti sig á eðli málsins þætti mér vænt um að fá það upplýst hvort sá 1. minni hl. hefur breytt um skoðun frá því sem túlkað var á fundinum.



Forseti vill taka fram að hann mun strax þegar nál. koma fram setja þetta mál á dagskrá og jafnvel kynni svo að fara að málið sæist á dagskrá ef það dregst úr hófi fram að aðrir skili nál.



Herra forseti. Mér sýnist að nægilega mörg mál séu á dagskrá deildarinnar til þess að ástæðulaust sé fyrir hæstv. forseta að viðhafa þau orð að það dragist úr hófi að skila nál. Ég held þvert á móti að menn hafi verið að ræða um efnisatriði þessa frv. Ég hélt að fleiri en 1. minni hl. menntmn. hefðu verið að hugleiða hvernig rétt væri að halda á þessu máli. Á hinn bóginn harma ég það ef það að nál. hefur ekki verið skilað hefur valdið því að kvöldfundir voru ekki haldnir í síðustu viku né heldur á laugardaginn var.



Herra forseti. Frv. þetta var flutt í hv. Ed. í desembermánuði s. l. Það varðar breytingu á því fyrirkomulagi sem er á flutningsjöfnuði á olíu og bensíni í sambandi við verðmyndun á þessari vöru. Í Ed. var gerð á þessu frv. nokkur breyting en við 1. umr. í deildinni kom skýrt fram að þm. óskuðu eftir því að frekari breytingar yrðu gerðar og ég lýsti mig fúsan til samstarfs um þá hluti. Það hefur nú orðið og á þskj. 1150 er grg. um þær breytingar sem hv. Ed. gerði á frv. Það er sérstaklega gert ráð fyrir því að í stað eins innkaupajöfnunarreiknings, eins og nú er hjá olíufélögunum, verði honum skipt þannig að það verði sérstakur reikningur í sambandi við innkaupajöfnun á olíu hjá olíufélögunum. Þetta er gert til þess að skapast geti nokkur samkeppni í sambandi við verðlagningu á þessari vöru og er það að mínum dómi af hinu góða. Um þetta mál varð fullt samkomulag í Ed. og vænti ég þess að þegar hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fer yfir frv. og skoðar þær breytingar sem á því hafa verið gerðar þá verði menn þar einnig sammála um að hér hafi verið bætt um betur frá því sem frv. var þegar það var flutt fyrst. Að öðru leyti vísa ég til grg. með frv. eins og það var þá flutt og þeirrar ræðu sem ég flutti með því máli í hv. Ed. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Fulltrúar viðskrn. eru að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að mæta á fundum n. og gefa þær upplýsingar sem þar verður óskað eftir.



Herra forseti. Vegna þessa frv. sem hér er komið til Nd. vil ég minna á umræður sem fóru fram um verðlagningu á olíuvörum af tilefni þáltill. sem flutt var af hv. 3. þm. Reykn. Kjartani Jóhannssyni. Við þá umræðu var rætt um þann samanburð sem gerður hefur verið á verðlagningu olíuvara, annars vegar hérlendis og hins vegar í nágrannalöndum, ekki síst til fiskiskipa. Hæstv. viðskrh. reiddi fram í þeirri umræðu munnlegar upplýsingar um stöðu þessara mála eins og hann taldi hana vera varðandi samanburð á verði á olíuvörum hérlendis og erlendis. Ég óskaði eftir því af þessu tilefni að þingið fengi skilmerkilega aðgang að þeim upplýsingum sem viðskrn. vissi réttastar í þessum efnum. En sem kunnugt er hefur mikið verið rætt og ritað um verðlagningu á olíuvörum hér. Síðast í desember s. l. og raunar aftur í mars, ef ég man rétt, komu fram upplýsingar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna sem engan veginn voru samhljóma þeim upplýsingum sem hæstv. viðskrh. gerði grein fyrir. Ég vænti þess að hv. þingnefnd sem fær þetta mál til meðferðar fái einnig upplýsingar sem þessa hluti snerta en teldi hins vegar mjög æskilegt að hæstv. viðskrh. kæmi á framfæri við þingið upplýsingum um verðmyndun, verðlagningu og samanburð á verði á olíuvörum hérlendis og í grannlöndum, svo sem Bretlandi, Danmörku og Noregi.



Herra forseti. Eins og hv. 5. þm. Austurl. sagði urðu hér umræður um olíuverð varðandi þá till. sem hv. 3. þm. Reykn. flutti. Þær tölur sem ég þar nefndi voru byggðar á gögnum sem lögð voru fyrir Ed., þ. e. fjh.- og viðskn. Ed., þó nokkuð löngu áður en þær upplýsingar sem hv. þm. hafði og kom hér fram með á eftir. Ég mun að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess að fjh.- og viðskn. og að sjálfsögðu þá þm. allir fái nýjustu upplýsingar í slíkum samanburði, hvort heldur er samanburður sem gerður er af hálfu viðskrn. og olíufélaganna eða, eins og hann hafði, upplýsingar frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Ég mun gera mitt til að stuðla að því að allar þessar upplýsingar komi fram til fjh.- og viðskn. og til þm. þannig að það liggi alveg ljóst fyrir hvernig þessi mál standa nú. En á þessu er ansi mikil hreyfing eins og við vitum frá einum mánuði til annars, einnar árstíðar til annarrar, og þess vegna kannske tölur í júnímánuði ekki sambærilegar til viðmiðunar við tölur sem gefnar voru upp í janúar. Eðlilegast er að þær tölur verði fengnar núna og við verðum með samanburð á verði í þessum mánuði og frá þessum aðilum öllum saman.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er vikið að nauðsyn átaks í húsnæðismálum. Segir þar m. a. að áhersla verði lögð á fjölbreytt sparnaðarform fyrir almenning er tengd séu kaupum eða byggingu íbúðar. Aukinn sparnaður er þjóðarnauðsyn en sérstök ástæða er til þess að hvetja þá sem vilja eignast íbúðarhúsnæði til forsjálni í fjármálum sínum og miða að því að eiga sparifé áður en ákvarðanir eru teknar um byggingu eða kaup á húsnæði. Í byrjun þessa árs var sérstök nefnd skipuð til þess að fjalla um að taka mætti upp samningsbundin innlán við banka og sparisjóði til þess að fjármagna lán til íbúðarhúsnæðis. Jafnframt skyldi nefndin athuga með hvaða hætti löggjafinn gæti veitt skattívilnanir þeim aðilum er tækju upp slíkan samningsbundinn sparnað. Nefnd þessa skipuðu Halldór Blöndal alþm., formaður nefndarinnar, Árni Kolbeinsson, sem þá var skrifstofustjóri í fjmrn., Eiríkur Guðnason, forstöðumaður hagfræðideildar Seðlabankans, Haraldur Ólafsson alþm. og Þórður Ólafsson, forstöðumaður bankaeftirlits Seðlabanka Íslands, en Jón Ögmundur Þormóðsson, deildarstjóri í viðskrn., aðstoðaði nefndina í störfum hennar. Nefndin aflaði ýmissa gagna um lög og reglur varðandi skipan húsnæðismála og fjármögnun þeirra í nágrannalöndum okkar. Sérstakur viðauki fylgir athugasemdum við þetta frv. og er þar að finna yfirlit um þá tilhögun sem við er höfð í Danmörku, Finnlandi, Noregi, Svíþjóð, Austurríki, Bandaríkjunum. Bretlandi, Frakklandi, Kanada og Þýskalandi. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka nefndinni og starfsmanni hennar fyrir vel unnin störf. Meginefni þessa frv. er að verði það að lögum gefst færi á að njóta mikils skattafsláttar með sparnaði. Hér er ekki aðeins um að ræða sparnað vegna kaupa eða viðhalds á húsnæði heldur einnig almennan sparnað. Munur er þó þarna á sem greint verður frá. Meginreglur frv. eru þær að reglubundinn sparnaður manna á húsnæðissparnaðarreikningum í bönkum og sparisjóðum skapar rétt til skattafsláttar sem nemur fjórðungi árlegs innleggs. Árlegur sparnaður skal vera minnst 12 þús. kr. en mest 120 þús. kr. og breytast upphæðir í samræmi við breytingar á byggingarvísitölu. Sparnaður skal vera reglulegur og varða vanskil ströngum viðurlögum, þ. e. missi skattafsláttar og hugsanlega missi annarra fríðinda skv. ákvörðun viðkomandi banka eða sparisjóðs. Sparifé má taka út eftir þriggja ára binditíma ef menn afla sér íbúðarhúsnæðis til eigin nota eða ráðast í meiri háttar endurbætur en ella er féð bundið í tíu ár, þó aðeins í fimm ár þegar um ellilífeyrisþega og 75% öryrkja er að ræða. Auk hins mikilvæga skattafsláttar nýtur spariféð bestu ávöxtunarkjara í viðkomandi banka eða sparisjóði og kann að skapa rétt á láni við úttekt sparnaðarins eftir því sem viðkomandi stofnun getur boðið. Þeir sem náð hafa 16 ára aldri geta stofnað til húsnæðissparnaðarreikninga. Samhliða þessu frv. er lagt fram frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt og geymir það frv. nánari ákvæði varðandi skattafslátt. Herra forseti. Frv. það sem hér er flutt markar nokkur tímamót því að í því felst hvatning til að efla fornar dyggðir, hvatning til ungs fólks til að leggja eitthvað til hliðar sem það getur síðar lagt fram til þess að eignast þak yfir höfuðið og dregið þar með úr lántökum sem ævinlega þýða fjárstreymi í annarra vasa. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er ekki hægt að láta það tækifæri fram hjá sér fara, þegar hæstv. ríkisstj. leggur eitthvað það fram til húsnæðismála sem hægt er að vera ánægður með og taka undir, að nota það og koma hér í ræðustól og gera það. Það vil ég gera. Hér er verið að taka upp í megindráttum svipað kerfi og viðgengst í ýmsum nálægum löndum og hefur þar reynst vel og verið liður í því að koma á skikkanlegu standi í húsnæðismálum þeirra landa. Það er ekkert nema gott og blessað um það að segja að ríkisstj. leiti sér að gáfulegum fordæmum út um heim, hún hefur þau hvort sem er ekki úr eigin ráðasafni. Þó er einn hængur á þessu máli sem má vera öllum ljós sem eitthvað um það hugsa. Hann er sá að þeir sem mesta hafa þörfina hafa minnsta möguleika til að nýta sér kosti þessa frv. Skáldið og grínistinn Piet Hein var fyrir lifandi löngu búinn að uppgötva þessi sannindi þegar hann orti á dönsku, með leyfi forseta: „Det er det gale ved pengene, at pengene tilhörer aldrig dem som virkelig trænger dem.“ Hér er sama vandamálið á ferðinni, það er það sem er að með peningana að þeir eru aldrei í eigu þeirra sem þurfa á þeim að halda.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. er flutt samhliða frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga sem ég mælti fyrir áðan. Hér er um að ræða þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, en gert er ráð fyrir að veittur verði 25% skattafsláttur af því fé sem menn leggja á tekjuárinu inn á húsnæðissparnaðarreikninga í bönkum eða sparisjóðum. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að sparnaður vegna húsnæðisöflunar þarf að vera bundinn samningum við banka eða sparisjóði eigi skattafsláttur að fást. Verði vanskil á innleggi fjár skv. samningnum getur skattafsláttur minnkað eða jafnvel fallið niður. Verði bæði þessi frv. að lögum mun fjmrh. gera ráðstafanir til að þessi ákvæði verði kynnt þeim sem spara sérstaklega. Áætlanir um tekjutap ríkissjóðs vegna þessa nýja kerfis hafa ekki verið gerðar, enda nær ógerningur að spá um það atriði að dómi skattasérfræðinga fyrr en séð verður hvaða undirtektir þessi skipan fær hjá almenningi. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég tel að hér sé um mjög þarft frv. að ræða. Hér er fjallað um það að skipaður skuli sérstakur dýralæknir fisksjúkdóma. Ég held að reynslan af fiskeldinu hér á landi kenni okkur að nauðsynlegt sé að slíkur læknir verði skipaður hið allra fyrsta. Ég legg því til að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn. og vænti þess að nefndin muni leggja áherslu á að málið fái afgreiðslu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. allshn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 55/1981, um breytingu á umferðarlögum nr. 40/1968. Ég ætla að lesa álitið, með leyfi forseta: „Meiri hl. n. telur að varanlegur grunnur að bættri umferðarmenningu og meira öryggi verði ekki lagður með sektarákvæðum. Úrbætur verða að fást með jákvæðri löggæslu, hvatningu og upplýsingum. umferðarkennslu og aðgerðum á sviði gatnaframkvæmda og skipulags, svo að dæmi séu nefnd. Notkun einstaklinga á bílbeltum verður að byggjast á fullvissu þeirra sjálfra um nytsemi hennar en ekki á ótta við lögreglu og dómsvald. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði fellt.“ Undir þetta skrifa: Guðmundur Einarsson sem er frsm., Ólafur Þ. Þórðarson, Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson með fyrirvara. Það má margt um svona mál ræða. Í þessu nál. er drepið á örfá atriði, þ. e. að menn velti fyrir sér hverjar séu hinar raunverulegu og varanlegu umbætur sem á hverjum tíma sé mögulegt að ná fram í umferð. Þar er augljóst að stefna ber að því að bæta þessi mál með jákvæðum aðgerðum svo sem eins og hvatningu og upplýsingum. Við höfum um það dæmi hérlendis að þegar verulegt átak hefur verið gert í þeim efnum, eins og gert var þegar hægri umferð var tekin upp á landinu, þá breytist umferðarmenning mjög til bóta. Þá gerðist það samtímis að í fyrsta lagi var mjög mikil fræðsla og mikill áróður hafður í frammi um umferðarmál. Til þess var beitt þeim aðferðum sem þá voru tiltækar. Þær voru nýttar mjög vel enda lét árangurinn ekki á sér standa. Sömuleiðis var gert mikið átak í því að bæta og breyta umferðarmannvirkjum þannig að umferð yrði sem auðveldust og það yrði sem ljósast fyrir hvern mann hvernig hann ætti að þessu að standa. Það er álit mitt og þeirra sem undir þetta nál. skrifa að aðgerðir af þessu tagi hljóti að vera þær sem mest og best áhrif hafa og stefna beri að. Einnig er augljóst að ýmsar aðgerðir til skipulagsbóta, aðgerðir t. d. sem beina umferð frá íbúðarsvæðum og aðgerðir sem miða að því að flytja umferð á sem auðveldastan hátt, eru hinar nytsamlegustu. Þegar að því kemur síðan að taka afstöðu til þess hvort eigi að skylda fólk til að nota bílbelti og sekta fólk fyrir að nota ekki bílbelti þá koma ýmis sjónarmið til greina. Í fyrsta lagi geta menn velt fyrir sér hvað eigi að ganga langt í þá átt að setja borgaranum á þennan hátt ákveðnar umgengnisreglur og skylda hann til að fara eftir þeim. Um þetta er ekki hægt að setja neina eina algilda reglu, það hlýtur að verða matsatriði hverju sinni sem óskir um slíkt koma upp. En þetta eru erfiðar ákvarðanir vegna þess að öll viljum við reyna að feta hinn gullna meðalveg, við viljum setja þau lög og þær reglur sem tryggja okkur sæmilega vandræðalausa umgengni hvert við annað, en við viljum ekki ganga svo langt í þá átt að hægt sé að segja að við séum með óeðlilegri forsjárhyggju að hafa vit fyrir fólki beinlínis. Það er hægt að nefna um þetta ýmis dæmi. Við vitum t. d. að menn hafa sagt sem svo: Reykingar eru óhollar fyrir fólk og beinlínis skaðlegar. Engum dettur samt í hug að banna vindlingareikingar með lögum að viðlögðum lögregluaðgerðum eða refsingum. Sumir telja t. d. að það sé óhollt fyrir þjóðina að hafa marga framsóknarmenn en það hefur enginn beinlínis mælt með því að þeir verði bannaðir með lögum heldur. Þannig verða menn að leita sátta og reyna að þræða milliveginn eins og hægt er hverju sinni. Ég tel ekki rétt að fara inn á þá braut að setja fólki þær skorður sem gert er með löggildingu og sektum vegna þess að nota ekki bílbelti. Það er líka atriði sem vert er að ræða í þessu sambandi hvort menn telja yfirleitt unnt að framfylgja svona lögum. Menn ættu að velta fyrir sér hvert álag slík löggjöf yrði á dómskerfið í landinu og í framhaldi af því hvort menn telji að það yrði almenn hlýðni við svona löggjöf. Í sambandi við þessi mál hafa menn litið dálítið til útlanda og reynt að taka hliðstæður og dæmi og sagt sem svo að erlendis hafi það sýnt sig að þetta fyrirkomulag, sem lagt er til í þessu frv., hafi leitt til þess að fólk noti bílbelti miklu meira en ella og þar af leiðandi segja menn að slíkt mundi gerast hérlendis. Það er hins vegar alveg óreynt. Það eru ýmsir sem telja sig með nokkrum rétti geta haldið því fram að Íslendingar séu a. m. k. í umferðarmálum alls ekki löghlýðið fólk. Þetta hvarflar stundum að mér þegar ég geng úr Þórshamri og hér út í þinghúsið og þarf að klofa fyrir einn eða tvo bíla sem lagt er ólöglega á gangstéttinni fyrir framan Þórshamar. Síðan liggur kannske við að keyrt sé yfir mann á horninu hérna við Dómkirkjuna og loks standa ráðherrabílarnir hér í röðum fyrir framan þinghúsið þar sem tryggilega er merkt að ekki megi leggja bílum. Ég held sem sagt að Íslendingar hafi ekki sýnt mikla áráttu til að virða umferðarlög þótt beitt sé sektum. Um það er hægt að nefna ýmis dæmi. Ég hef nefnt nokkur í sambandi við almenna umgengni í umferðinni hér í Reykjavík, við getum nefnt atriði eins og hlýðni við reglur um hámarkshraða o. fl. o. fl. Við vitum líka að þessi atriði sem ég nefndi hér áðan og sektir, lögregluaðgerðir og dómsaðgerðir í sambandi við þau valda miklu álagi á skrifstofum dóms- og lögregluvaldsins og tefja að ýmissa mati framgang stærri mála á þeim sviðum þannig að til baga er. Það er því að mörgu að hyggja. Það eru ýmsar aðferðir til að ná fram með góðu aukinni notkun bílbelta. Ég er ekki í nokkrum vafa um að notkun bílbelta er af hinu góða en það eru til ýmsar aðferðir sem virka hvetjandi á fólk til þess að gera þetta og þær aðferðir hafa verið reyndar víða erlendis. Það er fróðlegt fyrir þá sem hafa áhuga á þessu máli að lesa grein sem birtist í DV þann 3. apríl árið 1984 eftir Stefán Má Stefánsson lagaprófessor. Hann skrifar þar um bílbeltafrv. Þar eru ýmsar hugmyndir, upplýsingar og vangaveltur um þetta mál. Þar er vísað til reynslu annarra þjóða og það er vissulega þess virði að hyggja að því sem rætt er í þessari ágætu grein. Það gæti hugsanlega gerst við frekari umræðu þessa máls. Mér fyndist það vel við hæfi að þær hugmyndir sem varpað er fram í þessari grein kæmu hér fyrir eyru þm. og færu í þingtíðindi. En í þetta sinn ætla ég ekki að hafa mál mitt lengra.



Herra forseti. Það fyrirtæki sem fjallað er um í þessu frv. hefur átt við býsna mikla rekstrarörðugleika að etja á undanförnum árum og að mínum dómi er enn engan veginn sýnt hvort það getur staðið á eigin fótum. Ég er ekki andvígur því að heimamenn fái tækifæri til að stýra rekstri fyrirtækisins á komandi árum. Hins vegar er það mín skoðun að það sé ekki tímabært meðan svo mikil óvissa ríkir um rekstur fyrirtækisins að ríkisstj. setji í málinu úrslitakosti sem ég tel að mönnum hafi verið settir með þessu frv., þ. e. annaðhvort taki heimamenn við því með þeim skilmálum sem frv. fylgja ellegar fyrirtækinu verði lokað. Ég óttast að það felist of mikil bjartsýni í því að gera ráð fyrir að heimamenn nái að halda fyrirtækinu gangandi án stuðnings frá ríkisvaldinu á næstu árum, en hingað til hefur slíkur árlegur stuðningur komið til í meira eða minna mæli. Ég vek athygli á því að í byggðarlagi þar sem íbúafjöldinn er í kringum 200 manns er 60 einstaklingum skv. grg. frv., eða u. þ. b. þriðja hverjum manni að börnum og gamalmennum meðtöldum, ætlað að leggja fram ýmist 20 eða 30 þús. kr. árlega í fimm ár til að þetta geti gengið. Ég vil lýsa ábyrgð á hendur ríkisstj. varðandi þá áhættu sem með þessu er tekin hvað varðar rekstur fyrirtækisins og hvað varðar byggð í Austur-Barðastrandarsýslu sem mjög er því háð að þetta fyrirtæki geti starfað. Ég lýsi ábyrgð á málinu á hendur ríkisstj. og greiði ekki atkv.



Herra forseti. Ég hef skrifað með fyrirvara undir nál. um heimild til ríkisstj. til að selja Þörungavinnsluna hf. hlutafélagi heimamanna í Austur-Barðastrandarsýslu. Ég var bundinn á öðrum fundi þegar 2. umr. málsins fór fram hér í hv. deild s. l. föstudag og vil því að fyrirvari minn komi fram hér við atkvæðagreiðslu. Ég tel að heimaaðilar standi frammi fyrir gerðum hlut af hálfu stjórnvalda í þessu máli, annaðhvort að fyrirtækið verði lagt niður eða þeir taki við því með þeim skilyrðum sem í frv. felast. Ég tel að eigandi Þörungavinnslunnar hf., ríkissjóður, hefði átt að bregðast við vanda fyrirtækisins með öðrum hætti, þ. e. að hlaupast ekki undan merkjum eins og hér er gert. heldur auka eigið fé sitt í fyrirtækinu ásamt heimamönnum. Ég óttast að Austur-Barðstrendingum einum reynist um megn að rétta við hag fyrirtækisins. Ég vil hins vegar ekki leggjast gegn því að sú heimild sem felst í frv. verði veitt, fremur en að Þörungavinnslunni verði lokað og segi því já.



Herra forseti. Það vandamál sem þetta fyrirtæki á við að stríða er á sviði markaðsfærslu og stjórnunar. Það vandamál er nákvæmlega jafnóleyst þótt þetta lagafrv. verði samþykkt. Hér er sem sagt verið að svara rangri spurningu svo að segja að því er þetta fyrirtæki varðar, svarið verður jafnfjarri hvort heldur þetta rekstrarfyrirkomulag verður upp tekið eða hið núverandi. Hins vegar er ekki ástæða til að leggja stein í götu þess að menn geti fengið að takast á við vandamálin með þeim hætti sem þeir telja henta, það verður að vona að það takist. Í ljósi þessa greiði ég ekki atkvæði.



Herra forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn byggist á því að ég óttast að hér sé veikburða byggðarlag að reisa sér hurðarás um öxl. Ég lít í anda hinn vaska flokk vestfirskra alþm. þegar þeir koma og krefjast þess að ríkið hlaupi undir bagga með þessari verksmiðju. Þrátt fyrir þessa framtíðarsýn segi ég já.



Herra forseti. Með tilliti til þess að tekið var á dagskrá í umr. hér áður frv. til laga um Byggðastofnun svo og fleiri ástæðna, sem ég vænti að forseta séu kunnar, fer ég fram á að það dagskrármál verði tekið til umr. fyrr.

Það er auðvelt að verða við þeirri ósk.

Frsm. 3. minni hl. (Guðmundur Einarsson) (frh.): Herra forseti. Þar sem réttilega hefur verið úrskurðað að ég sé hér í tæplega miðri ræðu þá ætla ég að halda áfram máli mínu um Byggðastofnun. Þar var komið sögu að leikurinn hafði borist til þess að ræða hið almenna efnahagslega umhverfi sem fólk og fénaður í þessu landi býr við. Því hafði verið lýst í stuttu máli að sá hefði verið skikkur stjórnvalda nú lengi að reyna að hafa stjórn á efnahagslífi með ýmiss konar stórvirkum aðgerðum í efnahagsmálum. Þar má nefna aðgerðir eins og miðstýrða kjarasamninga, samninga sem eru gerðir á einum stað fyrir mikinn fjölda fólks og hafa þýðingu mjög víða í efnahagskerfinu. Þar má einnig nefna fiskverðssamninga sem sömuleiðis eru gerðir fyrir landið svo að segja í heild með aðild ríkisvaldsins. Þar má nefna búvöruverð sem er eitt dæmið enn um þessar algildu stórvirku stjórnunaraðgerðir í efnahagsmálum. Enn má nefna gengi sem er önnur aðferðin sem aftur og enn virkar almennt og víða. Menn geta hugleitt hver áhrif þessi siður hinnar stórvirku efnahagsstjórnunar hafi á rekstur einstakra eininga. Menn geta t. d. velt fyrir sér hvaða áhrif þetta efnahagsumhverfi hefur á bóndann og hver hvatning það verður honum til að standa vel að rekstri sínum og framleiðslu. Þættir eins og afurðaverð, áburðarverð, lánskjör, þ. á m. vextir, ýmiss konar styrkir og ýmiss konar aðgerðir eru gersamlega utan áhrifasvæðis hins einstaka bónda. Hann má teljast heppinn ef hann hefur vitneskju um þessar aðgerðir sama árið og framleiðslan fer fram. Sumar þessara ákvarðana eru ekki teknar fyrr en eftir að framleiðslan er löngu komin af stað og eftir að til hefur verið sáð. Þess eru dæmi, trúi ég, að verð á áburði hafi verið ákvarðað eftir að búið var að bera á og menn vita mætavel um afurðaverð og lánskjör og styrki, hversu handahófslega oft er staðið að þessum málum og hversu mjög það gerist úr tengslum við hið daglega rekstrarumhverfi bóndans. Herra forseti. Mér þætti ekki verra ef forsrh. væri viðstaddur þessa umr. Þetta er líklega eitt af óskabórnum hans sem hér er rætt um.

Þá skal ég gera ráðstafanir til þess að kanna hvort hæstv. forsrh. er í húsinu.

Við getum spurt okkur svipaðra spurninga fyrir iðnfyrirtæki í útflutningi. Þar eru laun ákveðin á einhverjum kontórum, ekki í fyrirtækinu sjálfu. Lánskjör, eins og í dæminu um bóndann, eru ákveðin gersamlega einhvers staðar annars staðar. Gengi er ákveðið án tillits til þess hvernig á stendur. Afurðalán og hlutföll einstakra mynta, þ. e. SDR, eru ekki í neinu samhengi við það hvernig framleiðslu viðkomandi er háttað. Mér er kunnugt um eitt ágætt dæmi um iðnfyrirtæki norðan heiða sem neyddist skv. venjum skrifræðisins til að taka afurðalán í SDR. Gengistapið á afurðalánunum nam um 10% launakostnaðar í fyrirtækinu. M. ö. o., eins og forstjóri þessa fyrirtækis sagði, ef hann hefði fengið að ráða vægi hinna einstöku mynta sem að baki afurðaláninu stóðu hefði hann getað hækkað laun starfsfólksins um 10%. Og eins og hann sagði áfram: Ég er ekki í gengisspekúlasjón, ég er að framleiða hérna ákveðnar vörur og ég vil útrýma gengisáhættunni úr mínum rekstri. - Það er ekki hægt vegna þess að á einhverjum kontór hér í Reykjavík sitja náungar með reiknistokka og reikna út það sem þeim finnst þægileg viðmiðun, að fólk og fyrirtæki um allt land taki afurðalán í SDR, það er svo þægilegt að reikna það. Þetta er eitt dæmi um efnahagsstjórnun sem er gersamlega úr takt við það sem menn telja að eigi að gerast í dag þar sem áherslur allar eru að beinast frá hinum stórvirku, alhæfu efnahagsstjórnunaraðgerðum til fyrirtækjanna sjálfra. Eins og forstjórinn fyrir norðan segir, ef hann fengi t. d. að ráða erlendum lántökum og fengi að taka lán sjálfur hjá erlendum bönkum þá hefði hann getað hækkað laun starfsfólksins í sínum fyrirtækjum um 10%. Á heimavellinum vita menn hvar skórinn kreppir og auðvitað eiga þeir að fá að ráða þessum málum. Það má rekja um þetta mörg dæmi. Það sem ég held að menn eigi virkilega að fara að spyrja sig er hvort tímabil hinna stórvirku, alhæfu aðgerða í efnahagsstjórn sé ekki liðið. Ég tel að raunveruleg byggðastefna, eins og ég hef lýst fyrr í þessu máli mínu og gerði þegar umræða fór fram um þetta síðast, verði til á þann hátt að vald og verkefni flytjast heim í héruð. En um leið og slíkri fylkjaskipan yrði komið á er nauðsynlegt að breyta algerlega um stefnu í efnahagsstjórn ríkisins almennt. Þess vegna á að gefa gengisskráningu frjálsa og koma upp gjaldeyrismarkaði. Það eitt út af fyrir sig mundi færa stórkostleg verðmæti á heimavöll þar sem framleiðendur fengju raunverulegt sannvirði þeirrar framleiðslu sem þeir hafa upp á að bjóða. Fyrirtækin ættu sjálf að geta fengið lán í erlendum bönkum og samið um lánskjör í stað þess að eiga nú lánskjörin undir því hvernig misvitrir sjóðsstjórar í Reykjavík semja við erlendar fjármálastofnanir og velta síðan afleiðingunum af óskynsamlegum lántökum yfir á varnarlausan atvinnurekstur í landinu. Dæmi um þetta er það sem ég nefndi áðan um SDR-lánin og stórkostlegasta dæmið eru dollaralánin þar sem óhagstæðri lántöku var beinlínis neytt upp á fólk út um allt land. Atvinnurekstur er víða í stórkostlegum öngum vegna þess núna. Það þarf að verða gerbreyting á bankastarfsemi í landinu þannig að í landshlutum verði til raunverulegar fjármálastofnanir en ekki svona innheimtukontórar fyrir gíróseðla eins og nú er. Ofan á þennan grundvöll, ofan á þessa gerbreyttu stefnu í efnahagsstjórn, þarf síðan að byggja kerfi valddreifingar, kerfi fylkisstjórna og frumkvæðis í heimahéraði. Þá breytist kannske til batnaðar. Stjórnarskrárbreytingar í átt til fylkjaskipulags verða einskis nýtar ef ríkisvaldið sleppir ekki ofstjórnartaumunum í þessum dæmum sem ég rakti áðan. Hvaða áhrif hefur það fyrirkomulag sem nú er? Það skapar og byggir upp paradís alls kyns fyrirgreiðslustarfsemi, enda sést það á því að nú kjósa flokkarnir í allar dreifingarstöðvar fjármagnsins í landinu, bankaráðin og alla sjóðina, og þeir kalla það lýðræði. Það er kallað lýðræði að þingflokkar kjósi menn í bankaráð. Duglegir menn á heimaslóð þurfa síðan milligöngu þingmanns síns til að koma óskum sínum um fjárhagsaðstoð eða hugmyndum sínum í atvinnumálum til skila. Þeir þurfa milligöngu þingmannsins. Hvar stendur í íslenskri stjórnarskrá að þetta sé lýðræði? Þetta er ekkert lýðræði. Það stendur alls ekki í stjórnarskránni að það þurfi að kjósa menn á Alþingi til þess að vera sjóðsstjórar eða bankastjórar. Af hverju eiga t. d. Akureyringar að fara í gegnum póstlúguna hjá hv. þm. Halldóri Blöndal ef þeim dettur eitthvað gott í hug í atvinnumálum? Alls ekki, þeir eiga að geta sótt vald, fé og aðstoð á heimavelli. Þeir þurfa ekkert á stórbankastjórum eins og hv. þm. Halldóri Blöndal og Stefáni Valgeirssyni að halda í þeim efnum enda voru þeir alls ekki kosnir til þeirra erinda. Þeir voru kosnir til að vera löggjafarmenn og setja öllum landslýð almenn lög en ekki bara fólki Norðurlands eystra. Þetta breytist ekki við það að þetta frv. um Byggðastofnun verði að lögum. Þess vegna m. a. er þetta ónýtt frv. Þetta frv. er þvert á móti að viðhalda tryggð kjósenda við póstlúgur þingmanna sinna. Mætti þess vegna kannske kalla það „Tryggðastofnun“ fremur en Byggðastofnun vegna þess að enn þá stendur ósjálfræðið á heimaslóð og enn þá stendur þetta valdarán þeirra sem hafa sest að kjötkötlunum. Þess vegna þarf allt aðra stefnu. Manni virðist reyndar að með þessu frv. um Byggðastofnun séu menn að leita allra annarra leiða en þeirrar einu sem getur gengið, sem er sú að ljá fólkinu sjálfu völd og áhrif. Ef ég sný mér nú, herra forseti, að frv. sjálfu nánar og ef ég gef mér að þetta frv. um Byggðastofnun verði samþykki þá vantar algerlega móttökustöðvarnar heima í héraði. Þetta er eins og að byggja sendistöð fyrir útvarp en það eru engin útvarpsviðtæki til að taka við þessum útsendingum. Það sem menn eru að tala um hérna með Byggðastofnun er að setja upp glæsilegan kontór með djúpum stólum og fínum skrifborðum - sem við skulum þó vona að verði innlend smíð - en það er hvergi einu orði vikið að því hvernig þessari dýrð eigi að koma til skila til fólksins. Það eru engin viðtæki, það eru engin móttökutæki heima í héraði, eins og framkvæmdastjórar landshlutasamtakanna bentu í raun og veru á með þögn sinni um þetta frv. Þeir mættu á fund nefndarinnar og þeir höfðu í raun og veru ekki neitt um þetta frv. að segja almennum orðum. Þeir sögðu ósköp einfaldlega: Okkur þykir miður að það er búið að þurrka út einu greinina sem við gátum byggt raunverulega fjárhagsaðstoð frá Framkvæmdastofnun á. Með ákveðinni grein, sem var í frv.. fengu landshlutasamtökin fjárhagsaðstoð frá Framkvæmdastofnun. Nú er búið að taka þá grein út. Þetta var þeirra eina efnislega afhugasemd. Þögn þeirra um önnur atriði sagði í raun og veru: Okkur þykir þetta frv. að öðru leyfi einskis nýtt og ekki umræðuvert. Þeir sögðu t. d. að ef menn væru að velta fyrir sér raunverulegri byggðastofnun kæmu þeir strax auga á það að það vantar allan lagaramma utan um starfsemi landshlutasamtaka. Sá lagarammi hefur ekki verið settur vegna þess að menn geta ekki komið sér saman um hvort eigi að styðja og styrkja starfsemi landshlutasamtakanna eins og hún er núna eða hvort gera eigi róttækar stjórnkerfisbreytingar eins og að byggja upp héraðsstjórnir eða koma á fylkisstjórnum. Þetta er hið raunverulega viðfangsefni í byggðamálum á Íslandi. Viðfangsefnið er ekkert uppi á Rauðarárstíg 25, 3. hæð t. v. Það skiptir engu máli hvað menn kalla kontórinn og það skiptir engu máli hvernig þeir snúa skrifborðunum þar. Þetta frv. gengur bara út á innanhússarkitektúr í Framkvæmdastofnun. Það kemur ekki að kjarna málsins sem er valddreifing, sem er sjálfræði og völd fólks á heimaslóð og hvernig viðtæki eigi að setja upp á heimavelli til að taka við útsendingum hinnar dýrlegu Byggðastofnunar þegar þar að kemur. Þetta er eitt meginatriði í þessu máli. Þegar að því kemur að velta því fyrir sér hvernig þessum málum skuli hagað heima fyrir þá vil ég benda á enn og aftur tillögu BJ um þróunarstofur landshlutanna sem var flutt á þinginu í fyrra og endurflutt á þinginu í vetur, þar sem bent er á raunverulega leið til að koma þessu valdi heim og þar sem fjallað er um hvers kyns frumkvæði -  Fundarhlé. Herra forseti. Nú hefjum við lesturinn þar sem greinir frá þróunarstofum landshlutanna og nú þætti mér vænt um ef hv. þm. Halldór Blöndal væri viðstaddur.

Forseti gerir reka að því að ná í hv. þm.

Herra forseti. Ég get svo sem rakið aðdraganda þessa máls. Ég var að ræða um það að ég tel það lykilatriði í sambandi við Byggðastofnun og byggðastefnu að menn taki til þess greinilega afstöðu hvernig frumkvæði og forræði þessara mála eigi að vera á heimaslóð. Það sem ég tel vera stærsta ágalla frv. um Byggðastofnun er að því máli er þar alls ekki sinnt. Eins og kom fram þegar framkvæmdastjórar landshlutasamtakanna mættu á fund fjh.- og viðskn. er enginn lagarammi til í landinu um það hvernig samstarfi manna á heimaslóð skuli vera háttað. Þetta hefur gengið vandræðalaust, a. m. k. vandræðalítið, fram að þessu þar sem samstarf þessara aðila, sveitarstjórna og sveitarfélaga, hefur ekki tekið til mjög fjárfrekra mála, þ. e. það hefur yfirleitt verið um samstarf að ræða, skrifstofuhald af einhverju tagi, áætlanagerðir og annað þess háttar þar sem ábyrgðir eru ekki stórar og menn greinir ekki á vegna þess að leiðir hagsmuna kunna að skerast. En þegar verkefnin, sem tekin eru heim, verða stærri og fjármunirnir, sem fjallað er um, verða meiri er nauðsynlegt að um það séu settar ákveðnar reglur. Eins og nú stendur er samstarfið í landshlutunum farið að gjalda þess að ekki eru til raunverulegar reglur um það og virk lög. Ástæðan er sú að menn tvístíga yfir því: Eigum við að lögleiða landshlutasamtökin eða eigum við að fara þá leiðina að gera þar miklar breytingar á í formi héraðsstjórna eða fylkisstjórna? Nú sé ég að hv. þm. Halldór Blöndal er genginn í salinn og þá ætla ég að víkja máli mínu þangað sem eru þróunarstofur landshlutanna. Í framsögu minni fyrir nál. mínu minntist ég á það að þróunarstofur landshlutanna væri tillaga BJ um það hvernig þessum málum ætti að vera hagað á heimaslóð. Hv. þm. Halldór Blöndal hafði þau orð um það að þessar stofur væru raunar lítils virði, stássstofur eða puntstofur nokkrar, og virðist halda því fram að Akureyri væri best borgið með honum sjálfum háttvirtum og Byggðastofnun þegar hún yrði þangað komin, eða „Tryggðastofnun“ eins og hún ætti kannske frekar að heita. Mér þótti heldur miður hversu lítilsvirðandi orðum hv. þm. fór um frumkvæði og sjálfstæði heimamanna í þessum efnum. Það sem tillögur BJ um þróunarstofur landshlutanna leggja áherslu á er einfaldlega það að heimamenn í samtökum sem þeir raða sér í og skipa sér í sjálfir taki ákvörðun um þessi mál og þurfi ekki að fara í gegnum póstlúgu hv. þm. hérna fyrir sunnan. Það er nefnilega lykilatriði þessa máls, að það þarf ekki að gera lítið úr því að settar séu sjálfstæðar stofur í landshlutunum til þess að sinna þessum verkefnum. Um orðavalið „stofur“ vil ég segja það að ýmsar merkar stofnanir í þessu landi, sem sinna miklum og merkilegum verkefnum, hafa hlotið þetta nafn og eru ekki til stáss heldur sinna mikilvægum og verðugum verkefnum. Ég nefni Reiknistofu Háskólans sem dæmi og verkfræðistofur ýmsar. Orðavalið er því vel við hæfi. Þar sem um er að ræða samstarfsvettvang þeirra sem heima í héraði fjalla um þessi mál, iðnþróun og skipulag ýmiss konar sem varða landshlutana, og af því að mér heyrðist á hv. þm. að hann hefði ekki lagt vandlega niður fyrir sér þessar hugmyndir BJ vil ég lesa þessa þáltill., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta semja frv. til l. um þróunarstofur landshlutanna. Frv. þetta feli m. a. í sér eftirtalin atriði: 1. Þróunarstofur hafi forgöngu um mótun byggðastefnu og veiti alhliða ráðgjöf á öllum sviðum atvinnulífs. 2. Stjórnir þróunarstofa séu skipaðar fulltrúum lýðræðislega kjörinna landshlutasamtaka og vísast þar til hugmynda Bandalagsins um fylkisstjórnir. 3. Þróunarstofur hafi sjálfsforræði um áætlanagerð, ákvarðanatöku og fjármagnsútvegun. 4. Þróunarstofur standi í nánum tengslum við byggða- og áætlunardeild núverandi Framkvæmdastofnunar sem verði sjálfstæð stofnun undir umsjón félmrn. 5. Þróunarstofur skulu m. a.: a) sjá um gerð og framkvæmd byggðaáætlana. Sé leitað til Alþingis eftir fjármagni til stuðnings byggðaáætlunum og það fjármagn samþykki á fjárlögum, skulu þróunarstofur bera ábyrgð á veitingu fjárins í samræmi við áætlanir, b) vera sameiginlegur vettvangur þess ráðgjafarstarfs sem þegar fer fram á ýmsum sviðum, c) varðveita iðnþróunarsjóði landshlutasamtaka og d) starfa í tengslum við landshlutastofur ríkisfyrirtækja.“ Það sem gert er með þessum tillögum er að forma raunverulegan samstarfsvettvang allra þeirra aðila sem að þessum málum vinna heima í héraði og að þeir vinni undir forræði lýðræðislega kjörinna stjórna. Þetta er nefnilega lykill málsins og það er skorturinn á einhverju þessu formi sem gerir það frv. um Byggðastofnun sem liggur hér fyrir algerlega ónýtt. Eins og ég sagði í umr. fyrr í dag er Byggðastofnun, eins og hún er skv. fyrirliggjandi frv., eins og útvarpsstöð sem sendir út en hefur engin viðtæki til móttöku. Það vantar viðtæki. Það sem þarf að gera er að byggja byggðastefnuna þannig upp að úti í landshlutunum séu sendistöðvarnar og þar geri menn prógrömmin og þar sendi þeir út innan síns svæðis. Síðan þarf að vera í Reykjavík eða einhvers staðar eins og segir í till., byggða- og áætlanadeild, þ. e. að safnað sé saman upplýsingum, gengið sé að því að henda reiður á þeim upplýsingum sem varða miklu á landsvísu og að þessi stofnun sé upplýsingamiðlunarstofnun fyrir orkubú byggðastefnunnar úti í landshlutunum, það er grundvallaratriðið. Slíka lausn á þessum málum verða menn að finna. Annað er algerlega til einskis. Mér finnst ekki við hæfi að tala lítilsvirðandi um stofu sem leggi áherslu á frumkvæði og sjálfstæði heimamanna. Sumir hafa haft á orði að það sé ekki beinlínis árennilegt að láta heimamenn leysa þessi mál sín vegna þess að þeim komi yfirleitt það illa saman að þeir vilji helst hafa fjarlægt vald til viðureignar. Málið er það að þeir verða einfaldlega að leysa úr þessum málum, þeir verða að finna til þess form og þeir munu finna til þess form og það er leiðin sem á að fara. Þetta var innlegg um þróunarstofur landshlutanna og það er hreint ekkert skoplegt í þessari hugmynd. Þetta er leið sem hefur verið farin víða erlendis þar sem menn hafa sett upp staðbundnar byggðastofur sem þessar og lagt einmitt á það ríka áherslu að þær hafi frelsi og frumkvæði. Byggðastofur sem þessar hafa margar hverjar náð mjög miklum og merkilegum árangri. Nú vildi ég víkja máli mínu frá þróunarstofum og að tiltekinni grein þessa frv. hér, nánar tiltekið 4. gr. Þar stendur, með leyfi forseta: „Stjórn Byggðastofnunar skal skipuð sjö mönnum, kosnum hlutfallskosningu í Sþ. að afstöðnum almennum þingkosningum. Kosnir skulu jafnmargir varamenn. Forsrh. skipar formann og varaformann úr hópi hinna þingkjörnu stjórnarmanna. Formaður stjórnarinnar boðar hana til funda. Á stjórnarfundum ræður afl atkvæða. Forsrh. ákveður þóknun stjórnarinnar.“ Þarna er komið að mjög mikilvægu atriði. Þarna er komið að því að það virðist vera um það nokkuð gott samkomulag hjá hinum gömlu flokkum þingsins að það sé engum efasemdum háð að löggjafarvaldið geti framlengt sig eftir kosningar inn í hinar ýmsu stofnanir samfélagsins. Þar er um að ræða stjórnir ýmissa stofnana og félagssamtaka, stjórnir fyrirtækja eins og sementsverksmiðju, áburðarverksmiðju og fleiri slíkra. Það er aldeilis furðuleg stefna að gera svona sjálfvirkt ráð fyrir því að hlutföll. sem fást í kosningum til löggjafarþings, séu á þennan hátt framlengd inn í hinar ótrúlegustu stofnanir eins og Sementsverksmiðju ríkisins. Hvers vegna á það að birtast í stjórn Sementsverksmiðju ríkisins hvernig atkvæði skipast í almennum kosningum á landinu til löggjafarþings? Sumir munu telja þetta lýðræði og þeir munu segja að það sé skerðing lýðræðis ef þingflokkar á Alþingi fá ekki lengur að kjósa í stjórn Sementsverksmiðju ríkisins. Ég segi: Það er rugl. Lýðræði er ekki það að framlengja þessi hlutföll úr alþingiskosningum inn í hinar ólíklegustu stofnanir og inn á hina ólíklegustu kontóra samfélagsins. Lýðræði er það að meiri hlutinn fær að ráða og minni hlutinn hefur til þess formlegar aðstæður að hafa áhrif og hann nýtur ýmiss konar réttinda, fundafrelsis, málfrelsis, prentfrelsis o. fl. til að reyna að verða meiri hluti og reyna að láta það lánast að betur gangi næst. En það þarf ekki að vera lýðræði í þeirri framkvæmd sem gert var ráð fyrir, allavega í árdaga, að það fylgi sjálfkrafa ef menn eru kosnir sem fulltrúar á löggjafarsamkundu þjóðarinnar að umboð þeirra framlengist, angar þessa valds framlengist inn í hina ýmsu kontóra framkvæmdavaldsins. Alþingi framlengir sig á þann eina hátt að það getur af' sér ríkisstj. og það er ríkisstj. sem ræður þessum kontórum. Það er ríkisstj. sem skipar stjórn sementsverksmiðjunnar og það er ríkisstj. sem skipar útvarpsráð ef menn á annað borð vilja vera með útvarpsráð. Til þess eru þeir kjörnir, til þess eru þeir settir upp. Þeir eru framkvæmdavaldið. Það sem Alþingi getur síðan gert er að hafa með því þinglegt eftirlit í gegnum nefndir sínar og réttindi til þess að kalla menn fyrir að eftir lögum og reglum sé farið og að engir séu misrétti beittir. En það er misbeiting þessarar aðferðar að kjósa á Alþingi inn á þessa kontóra. Það sem við þekkjum að gerist er það að þegar búið er á Alþingi að kjósa í þessar stjórnir, hvort sem það er stjórn sementsverksmiðjunnar, bankaráð eða hvað sem er, mynda þessir fulltrúar flokkanna á Alþingi skjaldborg um þessa starfsemi og varna því að eðlilegt eftirlit af hálfu þingsins fari fram vegna þess að fulltrúi tiltekins flokks í tiltekinni stjórn kemur í veg fyrir að flokkssystkini hafi þarna eftirlit, poti þarna í, stingi kannske á einhverjum kýlum. Í stað þess að tryggja opna framkvæmd lýðræðis lokar þessi aðferð virku lýðræði og virku eftirliti. Það er það sem er svo rangt. Það á að leggja á það áherslu að það er ríkisstj., hvort sem hún er til þess nefnd af Alþingi eða kosin í sérstökum kosningum eins og annars staðar tíðkast, sem hefur framkvæmdavaldið og hún hefur fullt umboð til þess að fara með það og hún á að skipa í stjórnirnar og ráðin, eins og ég segi. Ef við tökum t. d. dæmi af útvarpsráði þá er mér kunnugt um að t. d. í Bretlandi eru tvær stofnanir. Annars vegar er ráð sem er kannske hliðstætt útvarpsráði hér og hins vegar er nefnd sem er aftur hliðstæð áformaðri útvarpsréttarnefnd hér. Þetta ráð og þessi nefnd eru skipuð af Home Office sem er innanríkisráðuneytið. Já, það er innanríkisráðuneytið sem skipar útvarpsréttarnefnd og útvarpsráð þeirra. Starfsmenn eða nefndarmenn í viðkomandi nefndum eru ábyrgir gagnvart ráðherra sem síðan er ábyrgur gagnvart þingi. En engar krókaleiðir í gegnum þingflokka á þingi. Þetta er grundvallaratriði. Með þessari framkvæmd er tryggt að aðilar á þingi eiga virkan aðgang til eftirlits með framkvæmd. Þetta er mál sem ástæða er til að vekja athygli á vegna þessarar 4. gr. þar sem enn er farið þá leiðina að láta kjósa á þingi til þessa máls. Af því að ég var að tala um útvarpsráð eða útvarpsréttarnefnd þeirra Bretanna eða hliðstæðurnar við það sem við höfum hér, þá er mér líka minnisstætt þegar fyrrv. þýskur útvarpsstjóri lýsti göllum kerfisins sem var við tiltekna útvarpsrás þar í Þýskalandi. Ég man nú ekki lengur hvaða rás það var nákvæmlega en hann lýsti því hvernig sama hugmynd og framkvæmd var þar og hérna, þ. e. að pólitískir flokkar á þingi og síðan fulltrúar ýmissa samtaka úti í þjóðfélaginu í þokkabót hjá þeim höfðu hreinlega eyðilagt heilbrigða framkvæmd útvarpsstefnu hjá þeim. Í staðinn fyrir að fylgt væri ákveðinni stefnu á ábyrgð einhvers tiltekins aðila, sem mætti síðan taka á beinið ef mönnum sýndist svo, varð úr þessari framkvæmd vonlaus samsuða, enginn ábyrgur, ekki neinni raunverulegri stefnu fylgt, heldur gutlað við eitt og annað allt eftir því hvernig samkomulagi menn náðu í hrossakaupum í útvarpsráði. Ég held að mjög mikilvægt sé að menn geri sér grein fyrir þessu og hugsi sig vandlega um hvort þessari viðteknu venju hér, að láta Alþingi kjósa inn á kontórana, skuli haldið áfram eða hvort menn séu í raun ekki sannfærðir og sammála um að þetta sé ekki rétt beiting lýðræðis heldur geti miklu frekar orðið hrein misbeiting þess. Framkvæmdavaldið á að hafa með framkvæmd þessarar stefnu að gera og Alþingi á að hafa eftirlit með þessu. Ábyrgðin er ríkisstjórnarinnar en á ekki að dreifast milli fulltrúa hinna einstöku þingflokka sem þarna kunna að eiga setu. Þetta var um 4. gr. og það sem henni tilheyrir. Herra forseti. Ég læt nú þessum kafla ræðu minnar lokið en mun væntanlega koma hér aftur þegar mér finnst ástæða til vegna þess að það er margt sem þörf er að ræða í sambandi við byggðastefnu og Byggðastofnun. Ég legg áherslu á að þar þarf að huga að heildarskipulagi þessara mála, það þarf að huga að því hvernig að þessu er staðið á heimaslóð. Það þarf að tryggja sjálfræði og frumkvæði heimamanna og það þarf að búa svo um hnútana að stjórn Byggðastofnunar, ef af verður, verði þannig saman sett að Alþingi hafi einhverja möguleika á að hafa eðlilegt aðhald og eftirlit með henni.



Herra forseti. Ég held næstum að ég hefji ræðu mína á síðustu orðum hv. síðasta ræðumanns, að að sinni ætla ég ekki að hafa um þetta mjög mörg orð. En ég vil þó eiga ofurlítinn orðastað við hæstv. forsrh. og ekki síður við formann fjh.- og viðskn., frsm. meiri hl., hv. þm. Pál Pétursson, en hann lét hér ákveðin ummæli falla sem ég hefði gjarnan vilja ræða nokkuð við hann. Er hægt að fá úr því skorið, herra forseti, hvort þessir tveir heiðursmenn eru einhvers staðar nálægir?

Það er upplýst að aðalforseti er eins og útspýtt hundsskinn til þess að reyna að ná í þetta lið.

Ræðumaður sættir sig vel við það ef forseti ætlar að leggja svo mikið á sig til þess að verða við þessum óskum. En það má annars segja efnislega um þetta frv. að það hefur sínar góðu og miður góðu hliðar. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að menn fjalli um Byggðastofnun. Ég er þeirrar skoðunar að slík stofnun hafi enn sem fyrr og e. t. v. ekki síður nú hlutverki að gegna. Það má e. t. v. deila um uppbyggingu hennar en verkefnið er svo sannarlega fyrir hendi. Um það verður naumast deilt, herra forseti. Ég hygg að rétt væri að aðlaga þetta frv. meira en gert er þeim nýju sjónarmiðum sem nú eru helst uppi í byggðamálum, svo sem eins og að færa starf þetta meira út til einstakra landsvæða og tryggja það að Byggðastofnun sem slík sé vel uppbyggð og vel í stakk búin til þess að hafa sem nánast og best samstarf við þá aðila sem eru að sinna þessum málum á vettvangi, þ. e. í byggðunum þar sem verkefnin liggja. Það gefur auga leið að það er hið æskilegasta fyrirkomulag að þessum störfum sé sinnt þar eins mikið og kostur er. Ég held þó að á þessu stigi sé naumast rétt að gera því skóna að unnt sé að leggja niður eina miðju-byggðastofnun sem hafi ákveðnu samræmingar- og samstarfshlutverki að gegna. Ég er talsmaður þess að Byggðastofnun verði sett niður úti á landsbyggðinni. Þessi mál hefur borið þannig að að í tengslum við þau frv. sem hæstv. ríkisstj. flytur um endurskoðun á starfsemi þeirri sem nú fer fram innan veggja Framkvæmdastofnunar ríkisins eru lögð hér fram ekki færri en þrjú frumvörp. Einhvers staðar hefur það verið orðað svo að Framkvæmdastofnun sé að auka kyn sitt með þessum hætti. Ég lagði á það áherslu í umræðum um svonefnda þróunarstofnun að þessi tækifæri, sem hér gæfust til að sýna í verki viljann til að dreifa ríkisstofnunum og opinberum stofnunum um landið með öðrum hætti en verið hefur hingað til, yrðu ekki látin ónotuð. Enn er ég við það sama heygarðshorn, herra forseti, og það voru sérstaklega ákveðin orð, sem hæstv. forsrh. og hv. þm. Páll Pétursson létu falla í þessu samhengi, sem ég vildi gera hér að umtalsefni. Hæstv. forsrh. mun hafa látið þau orð falla - reyndar bæði hér á hinu háa Alþingi og eins víðar þar sem hann hefur tekið til máls á undanförnum dögum - að sér væri það ekki mjög á móti skapi að Byggðastofnun væri staðsett á Akureyri, en um það er einmitt flutt brtt. við þetta frv. af tveimur hv. þm., Svavari Gestssyni og Halldóri Blöndal. Þá vil ég inna hæstv. forsrh. aðeins nánar eftir þessum vilja hans og eiga við hann orðaskipti um hann. Mér hefur nefnilega borist það til eyrna, herra forseti, að hæstv. forsrh. telji það óeðlilegt að binda slíkt með lagasetningu. Það sé æskilegt og fremur í verkahring stjórnar að ákveða hvar stofnunin hafi aðsetur. Þessum málflutningi er ég ákaflega ósammála og tel það reyndar nokkuð mikinn barnaskap að bera það á borð fyrir hv. þm. og aðra sem horft hafa á þessi mál og sjá þau í ljósi reynslu liðinna ára því að þetta er ekki ný hugmynd, að reyna að færa stofnanir út um landið og stuðla þannig að jafnvægi í byggð landsins. Í ljósi reynslunnar, í ljósi þess hvernig það hefur gengið á undanförnum árum finnst mér það mikill barnaskapur að halda að hægt sé að skjóta sér á bak við það, sleppa þessu tækifæri úr greipum sér og segja: Við skulum láta væntanlega stjórn, hver sem hún verður, sjá um þetta. Herra forseti. Slíkar viljayfirlýsingar eru algerlega marklausar og gagnslausar. Ég hef satt best að segja ekki nokkra von um það, ef þetta tækifæri gengur okkur úr greipum, að þetta verði að veruleika. Ég hef ekki minnstu ástæðu til að ætla að það gangi betur hér eftir en hingað til nema Alþingi taki af skarið einmitt nú þegar það hefur gott tækifæri til þess. Það er ekki fremur í verkahring nokkurs aðila en einmitt hv. Alþingis að móta stefnuna í þessum efnum. Þar verður að taka af skarið. Hér er stundin og hér er staðurinn til þess að gera það. Það vil ég segja við hæstv. forsrh. En síðan á að standa að þessu með þeim hætti að gefa þessari stofnun í morgungjöf hálft hús á Rauðarárstíg í Reykjavík. Telja menn það líklegt að þessi nýja væntanlega stjórn láti það tilheyra sínum morgunverkum að pakka draslinu ofan í kassa og flytja það, búin að fá hálft hús að gjöf? Nei, það er hinn mesti barnaskapur, herra forseti. Ljós reynslunnar skin allt í þá veruna að af þessu verði ekki neitt og við stöndum í sömu sporum ef þessi tækifæri ganga okkur úr greipum. Hér er á ferðinni hinn sígildi aumingjaskapur og andleg leti þeirra manna sem hvorki vilja, geta né nenna að gera þessa hluti upp við sig á þeim stað og á þeirri stundu sem tækifæri er til þess að gera það. Þeir menn sem gefast upp við fyrstu mótbárur í þessum efnum ná aldrei neinum árangri, það er alveg morgunljóst. Mér finnst þessir riddarar Framsfl., hv. þm. Páll Pétursson og hæstv. forsrh., vera eins og litlir smalastrákar á ferð í þoku. Þeir sjá fram undan sér smáhraundrang og hann verður óðara að tröllkarli fyrir augunum á þeim og þeir renna á rassinn og til baka með öll sín áform og allar sínar skoðanir og þá er hinn góði vilji þeirra einskis nýtur. Hv. þm. Páll Pétursson talaði hér um hótanir þegar athygli hans og annarra þm. var vakin á því að fylgst væri með þessu máli, það yrði fylgst með því hvaða afgreiðslu þessar tillögur, um að nota þetta tækifæri til að flytja stofnanir út úr höfuðborginni, fengju. Það eru engar hótanir, herra forseti, það er einungis raunsætt mat á þeim mikla áhuga almennings vítt og breitt í byggðum landsins sem er fyrir þessum málum. Það vil ég leyfa mér að fullyrða. Það eru heldur ekki hótanir þó að ég segi það við þessa hv. alþm. - og það þótt þeir séu fjarstaddir - að það verði erfið staða fyrir þá að koma með sinn góða vilja út um landið eftir fimm ár eða eftir tíu ár, ef þessi tækifæri verða látin ónotuð, og standa frammi fyrir því að nákvæmlega ekkert hafi gerst vegna þess að tækifæri gengu mönnum úr greipum. En það er mín bjargföst sannfæring - og því ættu allir að gera sér grein fyrir - að sú verður niðurstaða þessa máls ef ekki verður tekið af skarið um þetta hér á Alþingi. Ég bið alla þm. hvaðan sem þeir koma af landinu, hvort sem þeir eru kjörnir til starfa af fólki af Norðurlandi eða í höfuðborginni, að hugsa um það augnablik og gera sér grein fyrir því að það er ekki á hverjum degi sem við hér á Alþingi erum með mál sem þessi í höndunum og stöndum frammi fyrir valkostunum, getum gert það upp við okkur hvort við viljum gera þetta eða ekki. Meinum við eitthvað með tali okkar um þetta eða ekki? Er byggðastefnan aðeins orðin tóm í hugum okkar? Eru valddreifing og jafnvægi í byggð landsins einungis hátíðaryrði til að nota í sunnudagsræðum eða viljum við nota tækifærin, sem við hér höfum, til að gera þessar hugmyndir að veruleika? Því verða menn að svara hér og nú og það gefst ekki betra tækifæri til þess að gera það. Það er nöturlegt, herra forseti, þegar fjallað er um frv. til l. um nýja og sjálfstæða byggðastofnun sem á alveg sérstaklega að gegna því hlutverki og því hlutverki einu sem undir það fellur, að þá skuli menn standa frammi fyrir því og hlusta á ræðumenn eins og hv. þm. Pál Pétursson sem telja það alveg sjálfgefið og nánast óhjákvæmilegt að þessi stofnun verði í Reykjavík og hvergi annars staðar. Ein af þeim röksemdum, sem hann færði fram, var sú að þessi stofnun ætti að þjóna öllu landinu. Að heyra á endemi! Ég hefði spurt þennan ágæta hv. þm., herra forseti, að því ef hann hefði verið hér nærstaddur, hvort hann á sínum fjölmörgu ferðum norður í Húnaþing, á sveitabæ sem heitir Höllustaðir, og til baka aftur frá þessum sama sveitabæ, Höllustöðum, og hingað til Alþingis hefði rekið sig á það að leiðin væri styttri í aðra áttina en í hina. Það er engu líkara, þegar menn bera svona lagað á borð fyrir hv. þm., en að þeir telji að það sé miklu styttra til Reykjavíkur alls staðar að heldur en öfugt. Þetta er nokkuð sérkennilegur málflutningur. Ég rakti það í umræðum um svonefnt þróunarfélag, herra forseti, að tímarnir hafa mikið breyst hvað þetta varðar. Rök sem áttu rétt á sér fyrir 10–15 árum og mæltu gegn því að heppilegt og framkvæmanlegt væri að dreifa ríkisstofnunum um landið, eiga ekki lengur við, þau eru úrelt. Þar koma til bæði nýir tæknilegir möguleikar á því að miðla efni og boðskap milli manna og landshluta, svo og bættar samgöngur og ýmislegt fleira sem tína mætti til. Ég hélt satt best að segja að það væri óþarfi, herra forseti, að halda slíkar ræður yfir hv. þm. og enn þá meiri óþarfi ætti það að vera að endurtaka þær. En mér virðist þó af ræðuhöldum ýmissa hv. þm. að ekki veiti af að stafa þetta fyrir þeim aftur lið fyrir lið. Ég rakti það t. d. hvernig hagað er áætlunarflugi til og frá Akureyri allan ársins hring til að menn hafi það þó á hreinu að sá staður er tiltölulega mjög vel í sveit settur hvað samgöngur varðar. Hann er með daglegar flugsamgöngur við flesta höfuðfjórðunga landsins. Staðir eins og Egilsstaðir og Ísafjörður eru í daglegum samgöngum við Akureyri, það eru ágætar samgöngur á landi til austurs og vesturs og um allt Norðurland og fjölmargar flugferðir á hverjum einasta degi milli höfuðstaðarins og Akureyrar. Hér er ég að nefna flugsamgöngurnar einar. Síðan vita þeir hv. þm. og aðrir, sem eitthvað hafa kynnt sér nýjustu tækni í boðmiðlun efnis, örtölvutækni og myndbönd og aðra fjarskipta- og flutningstækni, hvílíkir gífurlegir möguleikar hafa opnast á allra síðustu árum hvað þetta varðar. Ég vil nefna eitt lítið dæmi sem er tilkoma póstfax-sendinganna hjá Pósti og síma. Það er allt í lagi að segja nokkur falleg orð um þá stofnun einu sinni, það er sennilega ekki of oft sem það er gert hér á hv. Alþingi. En sú þjónusta ein gerir t. d. þm. eins og mér kleift að senda á einni eða tveimur mínútum hverja vélritaða örk héðan úr Reykjavík og norður á Akureyri og þar birtist hún móttakandanum sem getur beðið eftir henni á pósthúsinu þar, gengið með hana t. a. m. ofan í næstu prentsmiðju og þar getur hún verið orðin að prentuðu máli í dagblaði eða bók eða bæklingi á örfáum mínútum. Þetta er til þess að nefna aðeins einn af þeim fjölmörgu nýju möguleikum sem völ er á í þessum efnum. Það er því heldur hart að þurfa að hlusta á úrtölumenn og hugleysingja og aumingjahátt vaða upp í þm. þar sem reynt er að bera fyrir sig alls konar erfiðleika af þessu tagi sem eru meira og minna úr sögunni. Fyrir nú utan hugrekkið sem í þessu felst, að ætla að skjóta sér á bak við það að eðlilegra sé að stjórn eða hluthafafundur eða einhverjir slíkir aðilar taki ómakið af hv. Alþingi og taki ákvörðun í þessum efnum. Mér finnst það heldur lítilmannlegt að vísa vandanum þannig frá sér, að þora ekki að standa frammi fyrir því að hér er staðurinn og hér er stundin að taka þessa ákvörðun. Herra forseti. Það er nú svo og svo að ræða þessi mál að engum hæstv. ráðh. viðstöddum og að formanni og frsm. meiri hl. nál. í þessu máli fjarstöddum einnig. Ég fer fram á það, vegna þess að það hefur ekki borið mikinn árangur að óska eftir því að þessir menn væru viðstaddir, að ég fái að fresta þessari umræðu þangað til úr þessu verði bætt.

Það er rétt að upplýsa það að bæði hæstv. forsrh. og hv. 2. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson, þingflokksformaður þeirra framsóknarmanna, munu vera á fundi ásamt forsetum og þingflokksformönnum til að ræða um áframhald þinghalds. Ef hv. þm. treystir sér ekki til að halda máli sínu áfram án þess að þeir verði viðstaddir mun forseti að sjálfsögðu verða við því að hann fresti máli sínu. Enn eru þrír á mælendaskrá og það er spurning hvort einhver annar hv. þm., sem á mælendaskrá er, treystir sér til að tala án þess að þessir hv. þm. séu til staðar.

Herra forseti. Þetta eru að vísu fullgildar ástæður sem liggja til fjarveru þessara ágætu manna og skal ég taka þær til greina. En ég vil þó segja að ég tel að þingið og þessi hv. þd. eigi að taka sér þann tíma sem þarf til að fjalla um þessi mál með eðlilegum hætti. Ég fer því fram á það að þessari umr. verði frestað eða ég fái a. m. k. að fresta ræðu minni þangað til úr þessu neyðarástandi, ráðherraskorti og stjórnarliðaskorti, hefur verið bætt.

Forseti verður að sjálfsögðu við því að gefa hv. þm. kost á því að fresta ræðu sinni nú.

- Fundarhlé. Herra forseti. Nú vænkast hagur, þar sem þeir eru báðir mættir, hv. þm. Páll Pétursson sem yljar sér við ofninn og hæstv. forsrh. Ég ætla að eiga við þá ofurlítinn orðastað um þetta frv. til laga um Byggðastofnun, einkum og sér í lagi vegna þess að þessir tveir ágætu hv. þm. Framsfl. hafa gerst helstir úrtölumenn þess að þetta fyrirtæki verði flutt norður á Akureyri. En eins og kunnugt er hefur verið flutt brtt. um að sett verði inn í lögin um þessa stofnun, sem hér á að fara að samþykkja, að heimili hennar og varnarþing skuli vera þar. Ég tel nú óhjákvæmilegt, herra forseti, að endurtaka nokkuð af því sem ég sagði hér áðan sökum fjarveru þessara hv. þm. Ég vil þá byrja á því að lýsa því að ég tek það engan veginn sem nein rök fyrir því að þessi stofnun þurfi endilega að vera staðsett í Reykjavík að hún eigi að þjóna öllu landinu. En mig rekur minni til þess að ummæli af þeim toga hafi fallið í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar þegar hann lýsti andstöðu sinni við brtt. þá sem ég hef hér þegar gert að umtalsefni. Sömuleiðis hef ég heyrt það haft eftir hæstv. forsrh. - og sjálfsagt réttilega - að hann telji eðlilegra að væntanleg stjórn þessarar stofnunar taki um það ákvörðun hvar hún verði niður sett. Þetta finnst mér heldur léttvæg rök. Eðlilegast er að byrja á því að spyrja hæstv. forsrh. hvers vegna hann telji að væntanleg stjórn Byggðastofnunar eigi fremur að ráða þessu en löggjafarsamkoman. Ég vil þá fá einhver önnur og haldbærari svör en: Af því bara. Hvað mælir gegn því að hér á þessum stað verði ákveðið hvar þessi stofnun hafi heimili og varnarþing? Það þarf auðvitað ekki að segja hæstv. forsrh. það, sem sjálfsagt er lagafróður, að það er alsiða í lögum að taka af skarið, að kveða á um það við lagasetninguna hvar væntanlegt fyrirtæki, væntanleg stofnun, skuli eiga heima. Þannig er það t. d. í lögum um nokkrar opinberar stofnanir að þær skuli staðsettar í Reykjavík og stundum er það sett inn í lögin enn fremur að þeim skuli heimilt að setja á fót útibú einhvers staðar annars staðar á Íslandi. Er það eitthvað óeðlilegra að ákveða það í lögum að ein stofnun skuli búa á Akureyri en að ákveða að önnur skuli staðsett í Reykjavík? Mér þætti vænt um að hæstv. forsrh., þm. Vestf. og formaður Framsfl., svaraði þessu. Ég rakti það hér áðan og reyndar einnig við 1. umr. þessa máls hversu nú væru breyttir tímar hvað það varðar að hafa samband manna á milli og landshlutanna á millum, að koma áleiðis boðum og miðla hvers kyns upplýsingum í krafti þeirrar nýju og fjölbreyttu tækni sem við höfum nú yfir að ráða. Einnig er vert að minnast þess og minna hv. þm. á það - skyldu þeir hafa gleymt því - að samgöngur hafa batnað og fara batnandi ár frá ári sem betur fer. Allt þetta styður það að þær röksemdir, sem úrtölumennirnir báru á borð hér á árum áður, séu nú úreltar og enn þá úreltari orðnar en þær voru þá. Herra forseti. Mér finnst þessir hv. þm. og hæstv. ráðh. heldur litlir karlar og hugdeigir að treysta sér ekki til að taka af skarið og ákveða það, standi hugur þeirra á annað borð til þess, að þetta verði sett í lög þannig að ekki þurfi frekar um það að binda. Það er nefnilega sannfæring mín að takist það ekki hér og nú við afgreiðslu þessa máls að binda þannig um hnútana að ekki verði undan því flúið, þá verði ekkert af þessu og þá verði frómar og mærðarlegar samúðar- og viljayfirlýsingar harla gagnslitlar. Við getum þess vegna staðið í sömu sporum eftir tíu ár, en þá munu menn auðvitað minnast þess að þetta.ágæta tækifæri gekk mönnum úr greipum. Hv. þm. Páll Pétursson talaði hér um hótanir þegar einn ágætur ræðumaður hélt því fram að eftir þessu máli yrði tekið, menn mundu fylgjast með því víða um landið hvernig atkvæði féllu þegar þessi brtt. yrði tekin til afgreiðslu. Ég vil segja það við hv. þm. Pál Pétursson að þetta eru ekki hótanir, þetta er einungis raunsætt mat á þeim mikla áhuga sem er víða í landinu á að ná fram sanngjarnri leiðréttingu á því ófremdarástandi sem er og verður ef ekki verður undinn bráður bugur að því að breyta hér til. Það er svo, herra forseti, eins og þegar hefur verið bent á, sérstaklega nöturlegt ef þessi stofnun, Byggðastofnun, sérstök og sjálfstæð stofnun um byggðamál, verður að sæta þeim dauðadómi sinna eigin verkefna að hún komi sjálfri sér ekki upp fyrir Elliðaár. Það finnst mér heldur slæmur dómur um stöðu þessara mála. Mér hefur einnig borist það til eyrna, herra forseti, í gegnum fjölmiðla að hæstv. forsrh. hafi vitnað til mótmæla sem honum hafi borist frá Vestfjörðum við því að Byggðastofnun verði staðsett á Akureyri. Ég vil þá minna á á móti að við það hafa einnig borist stuðningsyfirlýsingar úr öðrum landshlutum. Ég vil segja það við hæstv. forsrh. og hvern þann Vestfirðing annan sem mótmælir því að þessi stofnun verði staðsett t. d. á Akureyri að landsbyggðin nær aldrei langt fram í þessum efnum ef menn halda áfram að troða skóinn niður hver af öðrum með þessu móti. Hitt væri öllu nær og vænlegra til árangurs að menn sameinuðust um að láta á það reyna í eitt skipti hvort hugur fylgir máli hjá þeim mönnum sem eru með munninn fullan í ræðuhöldum á sunnudögum um það að þeir vilji jafnvægi í byggð landsins, þeir vilji dreifa opinberum stofnunum o. s. frv. Hér er staðurinn og hér er stundin til að sýna það í verki að menn meini eitthvað með þessu tali. Fram hjá því komast menn ekki, ekki heldur með því að vísa til þess að stjórnir þessara stofnana geti ákveðið að þær séu einhvers staðar annars staðar en í Reykjavík. Það er mikið rétt en það er sannfæring mín að þær muni ekki gera það nema um það verði búið í lögum. Ég sé í anda æviráðna starfsmenn í opinberri stofnun, sem búnir eru að koma sér notalega fyrir, taka um það ákvörðun, þegar rétt nýverið er búið að gefa þeim hálft hús hér í Reykjavík, að pakka nú öllu draslinu niður í töskur og fara norður á Akureyri. Finnst hv. þm. Páli Péturssyni það mjög sennilegt að sú verði raunin á? Finnst hæstv. forsrh., sem hefur lýst yfir velvilja sínum, það sennilegt að sú verði raunin á? Ég hlýt að spyrja að þessu því að ég held að reynsla liðinna ára bendi þvert á móti til hins gagnstæða. Ég hafði nokkuð stór orð uppi um það, herra forseti, að það væri sígildur aumingjaháttur í þessum efnum sem birtist mönnum bak við það að vilja flýja í það að einhver stjórn gæti síðar meir, ef henni sýndist svo, tekið þessa ákvörðun og leyst hv. alþm. og hæstv. ráðh. af hólmi þannig að þeir þyrftu ekki að standa frammi fyrir því hér. Það fer auðvitað hvergi betur á því en einmitt hér á Alþingi að menn brjóti ísinn í þessum efnum og sýni að þetta sé hægt. Mér finnst þeir hv. þm. Páll Pétursson og hæstv. forsrh. vera ósköp líkir litlum smalastrákum sem ferðast í þoku - ég ætla að endurtaka þessa lýsingu vegna bóndans hv. þm. Páls Péturssonar sem hér situr - og sjá fram undan sér í móskunni svolitla hraunnibbu sem allt í einu verður að ógurlegum tröllkarli fyrir augunum á þeim og þeir renna auðvitað á rassinn og hlaupa heim skælandi: Mamma, ég sá tröll í þokunni. Þetta er ekki hægt. Þeir menn sem gefast alltaf upp fyrir fyrstu mótbárunum sem verða á vegi þeirra, fyrir fyrstu hraunnibbunni sem þeir sjá í þokunni, komast aldrei langt. Þeir ná aldrei mörgum kindum af fjalli, hv. þm. Páll Pétursson. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, herra forseti. að hér er tækifæri, bæði í þessu frv. og við þær brtt. sem hér hafa verið fluttar, einnig í frv. til laga um þróunarfélag og brtt. sem þar hafa verið fluttar, til þess að láta reyna á vilja manna í þessum efnum. Hér er verið að byggja upp að hluta til nýja stofnun og nýja starfsemi og þau tækifæri koma ekki á hverjum degi. Það hlýtur því að verða eftir því tekið hvernig viðleitni manna reiðir af í þessum efnum. Það er engin hótun, hv. þm. Páll Pétursson, þó að ég lýsi því sem minni skoðun að það verði erfitt fyrir menn eins og hv. þm. að fara út um landið eftir fimm eða átta ár og segja: Já, þetta er slæmt ástand í byggðamálum, þetta er erfitt allt saman. Reykjavíkurvaldið er fyrir hendi og það væri æskilegt að geta flutt einhverjar stofnanir út á land. Það verður erfitt fyrir hann að segja þetta ef hann lætur þetta tækifæri sér úr greipum ganga, treystir á einhverja stjórn sem hann veit ekki hver verður en sem síðan mundi kannske ekki gera neitt. Eftir stæði það að tækifærið fór forgörðum. Herra forseti. Ég vek nú svona rækilega athygli á þessu fyrir hv. þm. Páli Péturssyni og þeim öðrum sem hér hafa gerst úrtölumenn til þess að það megi e. t. v. renna upp fyrir þeim að þeir eru á sinn hátt að taka hér býsna stóra ákvörðun. Þetta er ekki flokkspólitísk ákvörðun því að Framsfl. á engan einkarétt á byggðastefnu eða öðrum slíkum málum, en þetta er tvímælalaust byggðapólitísk ákvörðun, fram hjá því verður ekki vikist. Ég vil svo taka undir það að það væri hægt að laga þetta frv. til og er náttúrlega óskynsamlegt að reyna ekki að gera það úr því að það er hér á ferðinni á annað borð og nógur er tíminn eins og allir vita, sumarið og haustið fram undan. Æskilegt væri að kveða nánar á um það hvernig þessi nýja stofnun á að starfa með þeim aðilum á vettvangi sem eru að sinna þessum málum og eiga að sinna þessum málum. Það er heldur óskynsamlegt að gera sér ekki grein fyrir þeirri þróun og þeirri viðleitni sem er í þessum málum m. a. úti í landshlutunum og þeim vilja heimamanna að taka þessi mál í meira mæli í sínar hendur. Ég tel að það ætti að setja inn ákvæði eins og flutt er reyndar brtt. um hér við þetta frv. Ég vil svo ítreka það að það er jafnlangt frá Akureyri til Reykjavíkur eins og frá Reykjavík til Akureyrar. Og það er jafnlangt frá Reykjavík norður í Höllustaði eins og frá Höllustöðum til Reykjavíkur.  Það er tímaskekkja að halda því fram í dag að eðlileg samskipti stofnana geti ekki farið fram þó þær séu sín í hverjum landshlutanum. Það er jafnréttismál, ekki bara byggðarlaganna heldur og jafnréttismál þess fólks sem byggir hinar dreifðu byggðir, að eitthvað af þeirri sameiginlegu þjónustu sem borguð er með sköttum allra landsmanna komi út um landið. Þess vegna lít ég á þetta, herra forseti, og ég leyni því ekki neitt, sem mikið prófmál. Ég er alls ekki viss um að annað slíkt tækifæri eða önnur slík komi upp í hendurnar á okkur á allra næstu árum. Þess vegna fyndist mér það harður og vondur dómur á þá viðleitni að snúa við þeirri óheillaþróun, sem alveg sérstaklega hefur vaðið uppi í tíð þessarar hæstv. ríkisstj., ef menn heykjast nú á þessu máli. Ég á nefnilega ekki von á því að aðrir verði frekar til þess en þó einmitt Alþingi að reyna að spyrna við fótum og snúa þessu við. Ég hef miklu minni tiltrú á æviráðnum starfsmönnum sem eru búnir að koma sér þægilega fyrir hér í íbúðarhúsum á Reykjavíkursvæðinu, hafa fest hér rætur. Ég skil vel þeirra aðstæður. Það ættu aðrir að gera og gera sér grein fyrir því að það er miklu ólíklegra að þeir verði til þess að breyta hér eitthvað um en við hv. þm. eða það vil ég a. m. k. vona. Þegar um nýja starfsemi er að ræða, eins og t. d. væntanlegt þróunarfélag, þá er ekki við þessa erfiðleika að glíma, þ. e. að verið sé að reyna að flytja stofnun sem þegar hefur fest sig niður. Þess vegna hélt ég að mönnum litist e. t. v. vænlegri sá kostur að taka þá stofnun og reisa hana á Akureyri og flutti hér um það brtt. En þá steig í pontu hæstv. forsrh. og taldi það miklu gáfulegra og miklu betra að flytja Byggðastofnun. Þá sagði ég við hæstv. forsrh.: Allt í lagi, við skulum ræða það mál. Ég er alveg til í það. Ef hæstv. forsrh., hæstv. ríkisstj., telur það betra og heppilegra hljótum við að skoða þann möguleika. Hér er nú komin fram brtt. um það og þess vegna hlýt ég nú að inna hæstv. forsrh. eftir því hvað lá á bak við orð hans hér á Alþingi á dögunum þegar hann taldi að frekar ætti að hafa Byggðastofnun norðan heiða en þróunarfélag. Hefur hans afstaða eitthvað breyst? Að síðustu vil ég fyrir fram biðja um dyggilegan röksemdaflutning ef hann ætlar enn og aftur að skjóta sér á bak við það að það sé á einhvern hátt eðlilegra að einhver stjórn, sem einhvern tíma verður sjálfsagt til yfir þessari stofnun, taki þessa ákvörðun. Hefur hann t. a. m. einhver stjórnskipunarleg rök fyrir því að það sé eðlilegra? Ég hefði gaman af að heyra þau. Ég minni enn á að það er alsiða að setja í lög einmitt þetta ákvæði hvar svona stofnun eða annað slíkt fyrirtæki skuli hafa heimili sitt og varnarþing. Ef hæstv. forsrh. - og það skulu vera mín síðustu orð - er hræddur um að kjósendur hans á Vestfjörðum muni bregðast honum og ekki veita honum brautargengi ef hann hundsar þau mótmæli, sem mér skilst að hann hafi þegar fengið við því að þetta fyrirtæki rísi þar, vil ég heita honum stuðningi mínum öllum í því að leita þá að annarri stofnun eða öðru fyrirtæki sem við getum flutt til Vestfjarða. Ég skal vera vakandi og sofandi tilbúinn til þess með hæstv. forsrh. að leita að því og stuðla að framgangi þess. Ég teldi reyndar heppilegt að það þessara tveggja fyrirtækja sem ekki lendir norðan heiða, ef svo illa tekst til, færi þá í einhvern annan landsfjórðung. Ég er viss um að við getum fundið eitthvert þægilegt og notalegt fyrirtæki eða litla stofnun sem við getum flutt á Norðurl. v. Ég get kannske ekki lofað því að menn treystist til að setja það niður á Höllustöðum en einhvers staðar í nágrenninu, vona ég. Þá ætti hv. þm. Páll Pétursson að vera ánægður og ekki þurfa að vera hræddur við sína kjósendur. Herra forseti. Það verður fróðlegt að sjá hvernig þessu lyktar. Fleiri munu eftir því taka en ég. Það eru engar hótanir þó að vakin sé á því athygli að einmitt í tengslum við ástandið í byggðamálum hefur umræða um þennan möguleika, þ. e. að sporna eitthvað við ójafnvæginu og óheillaþróuninni með því að færa til stofnanir og þjónustu hins opinbera, farið vaxandi, hún hefur vaknað upp á ný. Það er ofur eðlilegt. Hv. þm. Páll Pétursson hefur ekki hlustað mikið á umræðu manna úti á landi ef hann veit ekki af þessu, ef hann heldur að þetta séu einhverjar hótanir sem við höfum fundið upp hér, einhverjir vondir þm., til að hræða hann. Það er nú öðru nær. Herra forseti. Ætli ég endi ekki mína ræðu eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson sem búinn var að flytja hér í fjórum hlutum, að ég held, ágæta ræðu um byggðamál. Henni hafði verið frestað nokkrum sinnum og hann sagði að lokum: Ætli ég hafi það meira að þessu sinni?



Herra forseti. Hér er á dagskrá frv. til l. um Byggðastofnun. Það á vel við að ræða almennt um stöðu og þróun byggðamála í landinu undir dagskrárlið sem þessum. Hér er um það að ræða að skoða hvernig til hefur tekist með þá stofnun sem hefur átt að sinna þessu hlutverki undangengin ár. Nú gerir stofnunin út af fyrir sig, nafnið eitt, ekkert í þessum efnum og breytir þar engu um hvort viðkomandi heitir Framkvæmdastofnun ríkisins eða Byggðastofnun eins og hér er lagt til. Spurningin er og verður: Hver er stefnan og hver hefur hún verið? Varðandi þetta frv. eins og það nú liggur fyrir er að mínu viti ekki um neitt annað að ræða en nafnbreytingu frá því sem nú er. Ég verð ekki til þess að halda því fram að Framkvæmdastofnun og Byggðasjóður hafi ekki gert ýmislegt gott í gegnum árin frá þeim tíma sem þau voru á fót sett. En við skulum skoða hver þróun þessara mála hefur verið t. d. undangengin tvö ár. Nú nálgast tveggja ára afmæli hæstv. ríkisstj.

Það er liðið.

Það er liðið, fyrirgefið þið, liðið. Ég vissi að hæstv. iðnrh. var klár á því hvenær það var. Það gat vart farið fram hjá jafngætnum og íhugulum hæstv. ráðh. og honum. Tvö ár. Og hvað hefur gerst? Við vissum að vísu og vitum enn að nokkuð mörg undangengin ár hefur innan vébanda annars stjórnarflokksins, þ. e. Sjálfstfl., verið hópur sem menn hafa gjarnan kallað stuttbuxnadeild Sjálfstfl. og hefur viljað „báknið burt“, eins og menn hafa sagt, en hefur stundað það undangengin ár að láta það kjurt. Þetta eru engin ný tíðindi fyrir neinn hér innan dyra, að ég hygg. Eitthvað varð því hinn stjórnarflokkurinn að láta af hendi rakna til þess að ganga til móts að nafninu til við Sjálfstfl. Lokin urðu þau að skipta um nafn á stofnuninni. Það hafa nokkuð marga undanfarna daga verið hér til umræðu á Alþingi mál sem snerta byggðaþróun í landinu og þau eru mörg málin sem heyra undir það að hafa áhrif á það hver þróun byggðar í landinu verður. Þó að oft hafi litið illa út hygg ég að nokkuð langt sé síðan jafnilla hefur litið út fyrir landsbyggðina og nú horfir í hennar málum. Það hefur gerst þrátt fyrir það að við höfum Framkvæmdastofnun. Það sem auðvitað ræður því hvernig þessi mál þróast er efnahagsstefnan í landinu, það er sú stefna sem stjórnvöld hafa á hverjum tíma að því er varðar efnahagsþróun og efnahagsmálin. Það skiptir engu máli þó að 2–3 slíkar stofnanir, sem hér er um talað og verið hafa eins og Framkvæmdastofnun, væru til staðar ef efnahagsstefnan er öll á þá lund, eins og verið hefur undangengin tvö ár, að draga skóinn niður af landsbyggðinni, að byggja efnahagsþróunina og efnahagsstefnuna á því að halda öllu hér á stór-Reykjavíkursvæðinu í spennitreyju og spenna þannig upp t. d. byggingariðnaðinn, verslunina, bankastarfsemina, svo að eitthvað sé nefnt, með erlendum lántökum sem eru á útsölu samanborið við það sem undirstöðuatvinnugreinar hér í landinu þurfa við að búa. Nú fer það væntanlega ekki fram hjá neinum hv. þm. að það er fyrst og fremst landsbyggðin sem aflar þess gjaldeyris sem allt byggist á. Það er hún sem heldur uppi því kerfi sem við búum við. Það er fyrst og fremst sjávarútvegurinn og fiskvinnslan sem halda uppi þessu kerfi. Hver er staða sjávarútvegsins í dag? Ég hygg a. m. k. að þeim hv. þm. hér innan dyra sem eru frá sjávarútvegssvæðunum, sjávarplássunum, fiskvinnslustöðvum, ætti að vera nokkuð ljóst hver þessi staða er. Það er núna að skapast álíka ástand og var á áratugnum 1950–1960 þegar bátaflotinn var mannaður með útlendingum vegna lélegra kjara og besta fólkið úr fiskvinnslufyrirtækjunum gekk út vegna lélegra kjara og óöryggis í atvinnu. Ég hygg að hæstv. forsrh. sé um það kunnugt að t. d. í hans eigin kjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, vantar a. m. k. 300 manns í fiskvinnslufyrirtækin. Talið er að vanti a. m. k. 1500 manns í fiskvinnsluna almennt yfir allt landið. Jafnframt er talið að vegna þess mannaskorts, sem þarna er um að ræða og rekja má til lélegra launakjara og óöryggis í atvinnu, tapi þjóðarbúið a. m. k. einum milljarði árlega vegna þess að ekki er hægt að vinna aflann í þær dýrmætu pakkningar sem við þyrftum á að halda. Það er þegar brostinn á flótti bestu sjómanna úr sjómannastétt af báta- og togaraflotanum. Um það hygg ég að ekki þurfi að deila. Það er þegar brostinn á flótti besta og hæfasta fiskvinnslufólksins úr fiskvinnslufyrirtækjunum. Þetta ástand er sannarlega móðuharðindi af mannavöldum. Þrátt fyrir þessar staðreyndir gerist það eigi að síður nú fyrir nokkrum dögum hér í hv. deild að stjórnarliðið fellir að rétta hlut fiskvinnslufólks nokkuð í atvinnuöryggi frá því sem nú er. Þeir aðilarnir sem hafa launin sín tryggð, hafa atvinnuna trygga, standa að því hér á Alþingi að fella það að nokkuð sé gengið til móts við fiskvinnslufólk til þess að tryggja atvinnuöryggi þess stóra hóps sem þar er um að ræða. Það er mín skoðun að hv. þm., sem þannig haga sér, vilji annaðhvort ekki sjá það eða þeim sé Mátt áfram sama að hverju stefnir í þessum málum. Er mönnum virkilega ekki ljóst að þegar er brostinn á fólksflótti frá landsbyggðinni hingað á suðvesturhornið, á Reykjavíkursvæðið? Hingað munu nú flykkjast t. d. iðnaðarmenn vegna yfirborgana sem þeir fá hér í sínu starfi en ekki er um að ræða úti á landsbyggðinni og svo mun um fleiri stéttir. Hér er fullur dampur á öllu á sama tíma og gífurleg lægð hefur átt sér stað úti á landi. Þetta vandamál er ekki bara vandamál sjómannanna, fiskvinnslufólksins eða þeirra byggðarlaga sem þarna er um að ræða. Þetta er ekki síður vandamál þeirra einstaklinga sem eru með fyrirtæki í fiskvinnslu og fiskveiðum. Ég hygg t. d. að hæstv. forsrh. sé um það kunnugt að á síðasta ári var tap á fiskvinnslunni bara við Ísafjarðardjúp á annað hundrað milljónir eða sem svarar andvirði eins skuttogara, bara á því tiltölulega litla svæði. Hrein eignaupptaka í þessari atvinnugrein hjá fyrirtækjum nam á annað hundrað millj. kr. Hér er því um að ræða sameiginlegt vandamál verkafólks og sjómanna, íbúa þessara svæða og forsvarsmanna atvinnurekstrarins í þessari grein. Og hér er aðalbölvaldurinn sú efnahagsstefna sem rekin er af hálfu hæstv. ríkisstj. Það eru fyrst og fremst ráðherrarnir tíu og þeirra fylgdarlið sem hafa orðið þess valdandi með þeirri stefnu sem rekin hefur verið að nú er svo komið sem komið er. Það eru tveggja ára gömlu ráðherrarnir sem eru vandamálið ásamt hinum hlutanum sem þeim fylgir og skipar meiri hluta hér á Alþingi í þessum efnum.  Við gætum líka farið lengra aftur í tímann. Þó að vandamálið sé vissulega slæmt núna og hefur trúlega sjaldan verið verra, þá var það líka slæmt að þessu leytinu til í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. sem hv. 7. þm. Reykv. studdi og það dyggilega. Hún varð í mörgum tilfellum þess valdandi að byrjað var að halla undan fæti í þessum efnum á þeim tíma sem sú ríkisstj. var við völd.

En þegar Alþfl. var lengst í ríkisstj.?

Það er gott að hv. 10. landsk. þm. er búinn að fá orðið. Honum er ábyggilega orðið mál eftir allan þann tíma sem hann hefur verið úti. Þetta er rétt hjá hv. þm. Hluta af því tímabili sem Alþfl. var við völd ásamt öðrum flokki var ástandið álíka og það hefur verið. Það skal ekkert utan af því skafið og ekkert borið í bætifláka fyrir það á nokkurn hátt. En það bætir ekki ástandið sem nú er eða það sem var í tíð þeirrar stjórnar sem hv. 10. landsk. þm. studdi dyggilega. Fólk lifir ekki á því núna þótt ástandið sé álíka vont og það var þegar hann sjálfur réði ferðinni. Hér eru menn að karpa um þessa mjög svo alvarlegu hluti eins og strákar. Þú varst ekki betri þegar þú varst. Það er nauðsynlegt að breyta gersamlega um efnahagsstefnu. Vandinn við að ná því marki er það að þríeykið svokallaða, íhald, framsókn og kommar, hefur komið þessu ástandi á sem við búum við og virðist ætla að verða viðloðandi a. m. k. eitthvað enn um sinn. Það þarf því nr. eitt að losna við áhrifavald þessa þríeykis til þess að hægt sé að brjótast út úr þeim vanda sem í þessu máli er við að etja.

Er þm. kominn með geislabaug?

Ekki væri ég hissa þó að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sæi slíkan geislabaug í kringum þann flokk sem ég tilheyri nú, a. m. k. ef saman er borið við það sem gerist í hans eigin flokki.

Samanborið við flokkana sem hann hefur verið í áður.

Var fjallkóngur þeirra framsóknarmanna eitthvað að segja þarna bak við tjöldin?

Já, reyndar.

Það er nýtt að sjá hann hér í deildinni þessa dagana. Hann elur manninn yfirleitt annars staðar ef eyða á á hann orði hér í deildinni. En hann er greinilega hér nú, en þó bak við, að baki er hann. Eins og menn vita þarf ekki að nefna mann sem var að baki ákveðnum einstaklingi. Einn er sá þáttur sem er stór í þessum efnum og hefur líka að verulegu leyti orðið valdur að þeirri þróun sem átt hefur sér stað. Það er kvótinn. Það er sú rússneska stefna í stjórnun fiskveiða sem einkaframtaksflokkurinn, Sjálfstfl., hefur haft að leiðarljósi undangengin tvö ár við stjórnun fiskveiða hér á landi. Alræðisvald hæstv. sjútvrh., sem Sjálfstfl. hefur nú afhent honum í tvö ár hér á hinu háa Alþingi til þess að ráðskast með, er einn þátturinn í þeirri óheillaþróun sem hér hefur átt sér stað. Það er furðulegt ef hæstv. forsrh., sem a. m. k. mælti fyrir þessu hugarfóstri hér í fyrstu, er það ekki ljóst að nú er framið slíkt ranglæti í hans eigin kjördæmi undir handarjaðri flokksbróður hans, hæstv. sjútvrh., að því er varðar stjórnun fiskveiðanna að engu tali tekur. Þm. Vestfjarða hafa nú fengið í hendur undirskriftalista frá smábátamönnum á velflestum stöðum á Vestfjörðum sem núna eru að byrja róðra. Núna er vertíðin að hefjast þar en fiskveiðistefnan skipar svo fyrir að nú skuli þeir liggja í landi vegna þess að bátar annars staðar á landinu eru búnir að veiða þann afla sem hefði verið hægt að leyfa þessum aðilum að veiða. Tugir smábáta, ef ekki hundruð, liggja nú í landi dags daglega á Vestfjörðum vegna þess að stjórnvöld meina þeim að draga fisk úr sjó á handfæri. Hver hefði trúað því, þó ekki hefði verið farið langt aftur í tímann, að flokkur einkaframtaks og frjálshyggju stæði að þeirri löggjöf að það þyrfti sérstakt persónulegt leyfi framsóknarráðherra í ríkisstj. til þess að lifir bátar mættu fara á sjó til að draga fisk úr sjó með handfæri? Hver hefði trúað því að sá flokkur legðist svo lágt? Eigi að síður er þetta staðreyndin í dag. Ég hefði gaman af að spyrja hæstv. forsrh. - hann er að vísu farinn úr salnum - um þetta mál. Vonandi birtist hæstv. forsrh. áður en langt um líður. Meira að segja sá sem að baki var áðan er horfinn líka, hv. þm. Páll Pétursson. Eini ráðh., sem nú situr undir þessum umr., er hæstv. iðnrh. En hvað segir hv. þm.? Jú, honum finnst það tilkomumikið vissulega en það mættu gjarnan vera hér aðrir hæstv. ráðh. sem málið er skyldara en hæstv. iðnrh. þótt hann beri að vissu leyti sína ábyrgð á því. Ætli hæstv. ráðh. sé það ljóst að nú er um 30% færra starfsfólk í fiskvinnslu en verið hefur undanfarið? Það vantar 30% af besta vinnuaflinu sem skilar mestu verðmætunum í landinu vegna þeirrar stefnu sem rekin hefur verið af hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Er von að vel fari þegar slíkt ástand er látið líðast. og ekki bara látið líðast heldur beinlínis að því er virðist markvisst að því unnið að ástandið verði með þeim hætti? Þetta frv., sem hér er til umr., bjargar ekki þessum málum. Þetta frv. verður ekki til þess að besti starfskrafturinn í fiskvinnslufyrirtækjunum, bestu sjómennirnir á bátaflotanum eða togurunum, komi aftur til starfa. Það eina sem getur bjargað því er að augu stjórnvalda opnist fyrir því að þarna er breytinga þörf og breytingu verður að gera til þess að skapa þessum aðilum þær aðstæður, þau kjör og þann aðbúnað sem mönnum er sæmandi í nútímaþjóðfélagi. Herra forseti. Við ríkjandi aðstæður dugar ekki nafnbreyting ein og sér til þess að bæta það ástand sem nú er orðið. Ef ekki verður snúið við af þessari óheillabraut á ástandið enn eftir að versna. Það eru ekki uppörvandi fréttir sem við Vestfjarðaþingmenn fáum úr okkar eigin kjördæmi að því er varðar þessi mál. Tugir íbúðarhúsa eru nú á söluskrá vegna þeirra aðstæðna sem búið er að bjóða þessu fólki upp á í eigin heimabyggð. Það gengur jafnvel svo langt að eigendur íbúðarhúsnæðis fara án þess að geta selt sitt eigið húsnæði, án þess að hafa von um að geta selt það. Hafa menn trú á því þegar slíkt ástand er orðið að til baka verði snúið nema róttækar ráðstafanir verði gerðar til að breyta frá því sem er? Fyrst og fremst er þetta ástæðan, að stjórnvöld með sinni efnahagsstefnu hlúa fyrst og fremst að þjónustuatvinnugreinum í landinu en vanrækja framleiðsluatvinnugreinarnar. Á sama tíma og þetta er að gerast, verkafólki í fiskvinnslufyrirtækjunum, sjómönnunum á flotanum er neitað um réttarbætur, birtast með fárra daga millibili fregnir af annars konar réttarbótum sem einstaklingum í þessu þjóðfélagi er úthlutað. Er þar átt við bílafríðindi bankastjóra, nefndargreiðslur sumra hv. þdm., ég tala nú ekki um sjálft höfuðið á peningavaldinu í landinu sem virðist fá allnokkrar, svo ekki sé meira sagt, ívilnanir varðandi launagreiðslur á sama tíma og láglaunafólki er settur stóllinn fyrir dyrnar. Meðan slíkt siðgæði ræður ferðinni, annars vegar gagnvart launafólkinu í landinu og hins vegar gagnvart öðrum, er ekki við góðu að búast að því er varðar þróun byggðar í landinu, að því er varðar hina smáu og fáu úti á landsbyggðinni. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað grennslast fyrir um það hvort hæstv. forsrh. sé ekki einhvers staðar hér á næstu grösum, þannig að hægt væri að beina að honum spurningu.

Það verður athugað hvort hæstv. forsrh. er ekki í húsinu. Hæstv. forsrh. er á leið inn í salinn.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég sé að hæstv. forsrh. gengur nú í salinn. Ég vildi gjarnan spyrja hann hér einnar eða tveggja spurninga sem mér finnst að varði stefnuna í byggðamálum og byggðaþróun og málið heyrir undir hæstv. forsrh. Ég sagði hér áðan að nú fengju þm. Vestfjarða undirskriftalista umvörpum frá trillubátasjómönnum á Vestfjörðum þar sem þeir bæðu um leiðréttingu þess ranglætis sem þeir eru nú beittir og birtist í því að þeim eru meinaðir róðrar vegna þess að aðrir eru búnir að veiða allt það magn, jafnvel meira en það, sem átti að veiða á fyrsta veiðitímabili þess hluta flotans sem ekki tilheyrir beinum kvóta. Ég hef ekki trú á því að vestfirskir sjómenn uni þessu ástandi, að þeim sé með stjórnvaldsaðgerðum bannað að róa til fiskjar með handfæri og draga fisk úr sjó yfir hábjargræðistímann. Þá mundi ég gjarnan spyrja hæstv. forsrh. sem nú líklega gegnir störfum hæstv. sjútvrh.: Hvernig ætlar hæstv. forsrh., þm. Vestfjarðakjördæmis, að bregðast við þessum eðlilegu óskum vestfirskra trillubátamanna? Ætlar hæstv. ráðh. að einhverju leyti að beita sér fyrir því að hér verði breyting á? Eða ætlar hæstv. ráðh. að halda að sér höndum og gera ekki neitt? Verði ekkert gert til að leiðrétta þetta mál sem kemur til viðbótar öðrum þeim sem snúa að landsbyggðarfólki þá fullyrði ég að vestfirskir sjómenn muni ekki una því. Þeir munu ekki una því að vera beittir slíku ranglæti. Það er nánast hlálegt að hugsa til þess að skektuhorn, sem kannske einn maður getur verið um borð í, verði að fá leyfi frá stjórnvöldum til þess að mega fara á sjó með handfæri og draga fisk. Þetta er slík ofstjórn og heimska að mínu viti að engu tali tekur. Ég vil gjarnan ítreka spurninguna til hæstv. forsrh.: Hvernig ætlar hann að bregðast við undirskriftalistum vestfirskra trillubátamanna sem ég hygg að hann hafi fengið eins og ég - hann getur fengið ljósrit hafi ekki svo verið? Ætlar hann að beita sér fyrir leiðréttingu? Eða eiga sjómenn vestra að búa við það sem þeir nú búa við, að vera bannað að róa til fiskjar? Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessa umr. meira að sinni. Vel má vera að eitthvað það komi fram hér í umr. síðar sem ástæða væri til að segja meira um, raunar full ástæða til þess þó að ekkert sérstakt kæmi fram frekar. En ég skal ekki verða til þess að lengja þessa umr. frekar að sinni.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. hefur flutt hér langt mál um þetta frv., sumt hnyttið og kjarnyrt eins og hans er vandi. Og um margt er ég honum og reyndar fleiri ræðumönnum í þessari umræðu sammála. Og þá sérstaklega að stuðla beri að auknum sjálfsákvörðunarrétti fólks í þessu landi. Sú er stefna Kvennalistans og hana styðjum við einlæglega. En ég vil vara við offorsi og stóryrðum þegar þessi mál eru rædd. Það kann engri góðri lukku að stýra að ala á tortryggni og úlfúð milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar eins og stundum vill brenna við. Við heyrðum dæmi þess hjá hv. síðasta ræðumanni. Vissulega er engin vanþörf á því að minna höfuðborgarvaldið oft og rækilega á að það mætti sín harla lítils án landsbyggðarinnar. En það er fráleitt að snúa dæminu við og halda því fram að landsbyggðin þurfi eiginlega ekkert á höfuðborginni að halda. Ég er ekki að segja að hv. 4. landsk. þm. hafi gert sig sekan um það þótt fyrri ræða hans hafi fyrst og fremst orðið kveikja að þessum orðum mínum. En þessi hugsunarháttur er að ryðja sér til rúms og það gæti leitt til ófarnaðar. Við erum engin stórþjóð, Íslendingar, mannfjöldinn ekki meiri en svo að stöku stórfyrirtæki úti í heimi hafa álíka fjölda starfsmanna í þjónustu sinni. Við þurfum öll hvert á öðru að halda, hvert byggðarlag styður annað, hver atvinnugrein styður aðra. Frumvinnslugreinarnar þurfa svo sannarlega á þjónustugreinum að halda og öfugt. Læknirinn læknar sjómanninn, verslunarmaðurinn selur honum veiðarfærin og kennarinn býr börnin hans undir lífsstarfið. Að mínum dómi er enginn öðrum rétthærri í þeim hópi hvar á landinu sem hann býr. En það er eiginlega alveg makalaust hve illa og seint gengur að koma á nokkrum þeim breytingum sem geti stuðlað að virkara lýðræði og valddreifingu í landinu, valddreifingu sem mundi væntanlega draga úr þessari togstreitu milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar. Menn virðast mjög sammála um að sveitarfélögin eigi að fá meira sjálfsforræði, fleiri verkefni og að saman fari ábyrgð og framkvæmdir. Það er ekkert nýtt að talað sé um að rétt sé að flytja ríkisstofnanir út á land. Það hefur hins vegar hvorki gengið né rekið í þeim málum. Það hefur nokkrum sinnum verið reynt og staðið til að flytja ríkisstofnanir eða einhverja slíka starfsemi út á land. En það hefur strandað ýmist á stjórnendum, starfsfólki eða notendum þjónustunnar. Landsbyggðarfólki finnst því í rauninni ekki greiði gerður með því að dreifa þjónustustofnunum út um landið. Hornfirðingum finnst þægilegra að reka öll sín erindi á einum stað en að þurfa að leita um eitt til Reykjavíkur, annað til Ísafjarðar, þriðja til Akureyrar og fjórða til Egilsstaða o. s. frv. Með aukinni tækni má vitanlega ryðja ýmsum þröskuldum úr vegi. En mig furðar sérstaklega á því að ýmsar stofnanir landbúnaðarins skuli hrúgast saman í höfuðborginni og sífellt þenjast þar út. Einhvern veginn finnst manni að einmitt þær stofnanir hefðu mátt hafa höfuðstöðvar úti á landi. En á það hefur ekki mátt minnast. Þar finnst mér þeir hafa brugðist sem síst skyldi. Við frv. það um Byggðastofnun sem hér er til umræðu er brtt. þess efnis að stofnunin eigi heimili og varnarþing á Akureyri. Kvennalistinn mun styðja þá till. og virðist reyndar af öllum sólarmerkjum að dæma ekki ólíklegt að hún verði samþykkt, enda hef ég fyrir satt að starfsmenn byggðadeildar bíði allspenntir eftir niðurstöðu málsins. Það væri þó alltént breyting á fyrirkomulagi þessarar ríkisstofnunar. En í þessum málum gerist áreiðanlega ekkert að marki nema gerðar verði skipulagsbreytingar á stjórnkerfi landsins. Það er óneitanlega umhugsunarvert hvers vegna svo seint og' illa hefur gengið að koma slíkum skipulagsbreytingum á, því að vissulega virðist umtalsvert fylgi við svokallað þriðja stjórnsýslustig eða millistig á milli sveitarstjórna og ríkisstjórnar eða landsstjórnar, hvort sem það millistig heitir landshlutasamtök, fylkisstjórnir, héraðsstjórnir, svæðastjórnir eða eitthvað annað. Hins vegar má ljóst vera að aukin ábyrgð og auknar framkvæmdir á vegum sveitarstjórna og/eða fylkisstjórna kalla á auknar tekjur í þeirra hlut og minn grunur er sá að það sé sá flöskuháls sem þessar skipulagsbreytingar stranda yfirleitt á. Í þeirri ágætu nefnd sem kallast byggðanefnd þingflokkanna hef ég spurst fyrir um starfsemi nefndar sem er að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga. Sú hefur víst starfað lengi en lítið komið út úr því starfi enda ríkisvaldinu sárt um tekjustofna sína. En þetta mál verður að leysa, að öðrum kosti verður ekkert úr þeirri valddreifingu sem allir þykjast hlynntir. Sveitarfélögin verða að fá aukið sjálfsforræði, ekki bara til framkvæmda heldur einnig til tekjuöflunar. Mín skoðun er sú að þeim sé fyllilega treystandi til þess og ólíklegt að þau gangi nær sínum þegnum en ríkisvaldið sem vitanlega verður að láta eitthvað af sínum tekjustofnum í hendur sveitar.félaganna. Frv. það til 1. um Byggðastofnun sem hér er til umræðu breytir engu í þeim efnum að auka sjálfsforræði fólks úti um landið, frekar hið gagnstæða. Hér er ekki verið að minnka báknið, hér er ekki verið að draga úr miðstýringu höfuðborgarvaldsins, ekki verið að færa völd og ábyrgð út á landsbyggðina. Byggðastofnun ætti að mínu mati eingöngu að vera þjónustu- og upplýsingastofnun. Sem slík gæti hún gert mikið gagn hvort sem hún ætti heima í Reykjavík, á Akureyri, eða annars staðar á landinu. Hún ætti að vera sú uppspretta gagna og upplýsinga sem hinar ýmsu byggðir landsins byggja áætlanir sínar á. En hún á ekki að stjórna því með lánveitingum hvernig staðið er að uppbyggingu hér og þar um landið. Við verðum að breyta um vinnulag í þessum efnum, en á því er alls ekki tekið með því þingmáli sem hér er til umr. Það er að vísu rétt sem einhver ræðumanna kom inn á hér fyrr í umr. - ég held að það hafi verið hv. 4. landsk. þm. - að landshlutasamtökunum hefur ekki verið markaður lagalegur rammi sem gerir þau nægilega vel í stakk búin til að taka að sér önnur og meiri verkefni en einhvers konar samráðsfundi og áætlanagerð svo sem verið hefur. En það hlýtur að breytast, ef ekki landshlutasamtökin þá eitthvert annað miðstig stjórnsýslunnar eins og ég nefndi hér áðan, sem flestir virðast orðnir sammála um að til þurfi að koma til þess að valdið geti dreifst í auknum mæli út um landið. Þá á fjármagnið til uppbyggingar að koma í þeirra hlut, ekki að vera dreift frá einni stofnun. Þeirri kröfu hefur ekki verið ansað og því m. a. borið við að landshlutasamtökin valdi ekki því hlutverki. Þau halda þó uppi skrifstofum og hafa náð að marka sér ákveðna stöðu sem ég tel rétt að efla og það held ég að sé vilji fólksins úti um landið. Það frv. sem hér er til umræðu er ekki til neinna bóta. Það færir landsbyggðinni hvorki aukinn rétt né völd og ég sé engan tilgang með lagasetningu af þessu tagi. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu frv. í heild en styð, eins og áður sagði, brtt. á þskj. 1053 í þeirri von að það breyti á sinn hátt starfsemi þessarar stofnunar og verði til eftirbreytni.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu fjallar um Byggðastofnun sem ætlað er að koma í staðinn fyrir Byggðasjóð. Byggðasjóður var settur á stofn í byrjun áttunda áratugarins, það er liðið nokkuð á annan tug ára síðan, og hefur hann gegnt miklu hlutverki á því tímaskeiði. Ég held að það sé ákaflega margt líkt með ástandi okkar þjóðfélagsmála nú og var um það leyti sem ráðist var í að koma upp Byggðasjóði. Þá, í lok sjöunda áratugarins og byrjun þess áttunda, kringum 1970, hafði um langt skeið verið um að ræða ákaflega mikla flutninga fólks af landsbyggðinni hingað á Reykjavíkursvæðið og atvinnulíf úti um landið víða í niðurníðslu, ekki síst sjávarútvegurinn. Stofnun Byggðasjóðs var ein af ráðstöfunum ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar, sem Alþb. átti aðild að, til þess að vinna gegn þeirri óheillaþróun sem verið hafði á hinum svokölluðu viðreisnarárum og snúa henni við. Á sjöunda áratugnum munu um sjö þúsund einstaklingar hafa flutt frá kjördæmunum sex úti um landið hingað á suðvesturhornið umfram þá sem fluttu inn í kjördæmin sex úti um land. Það var mikil blóðtaka. En það sem hefur nú gerst er það að á síðasta ári hafa öll fyrri met varðandi þessa mannflutninga verið slegin. Á einu ári eru það á annað þúsund manns sem flytja frá landsbyggðinni og hingað á höfuðborgarsvæðið og er það hæsta tala á öllu því tímaskeiði sem tölur liggja fyrir um í þeim efnum, eða í aldarfjórðung. Þessi tala ein segir mjög mikla sögu. Ég hefði viljað vænta þess að frv., sem flutt er um Byggðastofnun einmitt við þessar aðstæður, bæri þess meiri merki en þetta frv. gerir, að hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að hafa uppi alvarlega viðleitni til að snúa þessari þróun við. Það er ekki aðeins að fólksstraumurinn hafi orðið jafnvel enn meiri en á sjöunda áratugnum heldur er einnig svo komið nú að sjávarútvegurinn. sem ber uppi allt atvinnulíf að heita má í byggðarlögum hringinn í kringum landið, og reyndar allan okkar þjóðarbúskap, er að mörgu leyti að verða jafn illa settur og hann var um það leyti sem Byggðasjóður var settur á stofn í byrjun áttunda áratugarins. Það er að vísu ekki með nákvæmlega sama hætti því að þá höfðu atvinnutækin einfaldlega drabbast niður á löngu valdaskeiði Sjálfstfl. og Alþfl., flotinn hafði ekki verið endurnýjaður og lítil uppbygging átt sér stað í fiskiðnaði. En nú er það hins vegar fyrst og fremst rekstrargrundvöllur þessarar frumatvinnugreinar okkar sem má heita að sé brostinn. Ég vil vekja athygli á því að ef fólksstraumurinn frá landsbyggðinni á suðvesturhornið verður á næstu árum álíka mikill og hann hefur verið síðustu tvö árin, frá því að núverandi ríkisstj. kom til valda, þá verður komið svo fyrir aldamót, sem eru ekki ýkjalangt undan, að meira en 2/3 af íbúum landsins verða komnir hingað á höfuðborgarsvæðið, þ. e. Reykjavík og Reykjaneskjördæmi, en innan við þriðjungur búsettur annars staðar á landinu. Ég held að slík framtíðarsýn ætti að vera áhyggjuefni fyrir fólk hvar sem það er búsett á landinu og einnig fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins því að það getur varla verið hagsmunamál eða fagnaðarefni á nokkurn veg að slík þróun verði að veruleika. Varðandi Byggðasjóð, sem hér er talað um að breyta í Byggðastofnun, horfa mál þannig á þessu ári að í stað þess að honum voru upphaflega tryggðar tekjur af framlagi ríkisins sem námu 2% af ríkisútgjöldum þá er þetta framlag nú komið niður í örlítið brot úr prósenti, örlítinn hluta af því sem vera átti skv. upphaflegum lögum. Allt ráðstöfunarfé Byggðasjóðs að lántökum meðtöldum er langt frá því að ná þessum 2% af útgjöldum fjárlaga. Í frv. sem hér er til umræðu um Byggðastofnun heitir það að vísu svo að tekjur hennar eigi að nema upphæð sem er sögð svara til u. þ. b. 2% af ríkisútgjöldum. En hætt er við að því sé valt að treysta eins og framkvæmdin í þeim efnum hefur verið og er á þessu ári í höndum hæstv. núverandi ríkisstj. Það segir einnig í 2. gr. frv. að hlutverk Byggðastofnunar eigi að vera að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmri þróun byggðar í landinu. En það segir ekkert um það hvaða skoðun ríkisstj. hafi á því hvað sé þjóðhagslega hagkvæm þróun. Á því eru sjálfsagt mismunandi skoðanir hvað skuli teljast þjóðhagslega hagkvæm þróun byggðar og hvað ekki. Í reynd þá hafa afleiðingarnar af stefnu núverandi ríkisstj. verið þær að beina fólkinu í stórlega vaxandi mæli á höfuðborgarsvæðið. Þar liggja niðurstöðurnar fyrir og varla er hægt annað en gera ráð fyrir því að ríkisstj. sé eftir atvikum sátt við þá þróun svo óheillavænleg sem hún þó er, a. m. k. sjást ekki merki þess að gegn þessari þróun sé unnið af hálfu stjórnvalda. Ég vil koma hér aðeins inn á brtt. sem fluttar hafa verið við frv. af hv. 3. þm. Reykv. Svavari Gestssyni. Þar er í fyrsta lagi að nefna till. um það að stofnunin skuli staðsett á Akureyri. Ég hef ekki heyrt hæstv. ráðh. tjá sína skoðun í þeim efnum hér úr ræðustól á Alþingi, en hins vegar séð það haft eftir hæstv. forsrh. í fjölmiðlum að hann teldi að Alþingi ætti ekki að taka af skarið í þessum efnum. Mér finnst sú afstaða hjá forsrh. ekki stórmannleg af hans hálfu. Hvað sem öðru líður held ég að það sé ekki margt brýnna en að efla samstöðu þeirra þm. sem bera hag byggðarlaganna úti um landið fyrir brjósti, hvort svo sem þeir eru þm. fyrir þetta kjördæmið í landinu eða hitt, samstöðu um það að leitast við að snúa þróuninni við og tryggja vaxandi hlut landsbyggðarinnar m. a. hvað varðar staðsetningu opinberra stofnana. Ég verð að líta svo á að það ætti að vera sjálfsagt mál með stofnun eins og Byggðastofnun að hún sé ekki staðsett hér á höfuðborgarsvæðinu heldur í einhverju kjördæmanna úti um land. Mér finnst ekki óeðlilegt að það sé ákveðið hér að hún fái sinn vettvang á Akureyri sem er fjölmennasti staðurinn utan Reykjavíkursvæðisins. Ég held að þeir sem hér eru fulltrúar fyrir kjördæmi utan Reykjavíkur og Reykjaness ættu að geta sameinast um slíka afstöðu og það ætti að auðvelda málflutning fyrir því að færa aðrar stofnanir eða útibú frá öðrum stofnunum eftir atvikum í hin ýmsu önnur byggðarlög vítt og breitt um landið. Ég tel það reyndar mjög virðingarvert af þm. höfuðborgarinnar að flytja þessa till. um staðsetningu Byggðastofnunar á Akureyri og vil gera mér vonir um að till. verði samþykki. Ég sé að hér er einnig á þskj. till. frá hv. 3. þm. Reykv., 2. minni hl. fjh.- og viðskn., sem kveður á um það að Byggðastofnun skuli hafa samvinnu við landshlutasamtök sveitarfélaga, sveitarstjórnir, þróunarfélög og aðra heimaaðila eftir atvikum. Ég held að þetta sé ákaflega mikilvæg till. og mjög æskilegt að hún fengi stuðning. Mér er kunnugt um það að landshlutasamtök sveitarfélaganna, sem hafa mörg hver haldið uppi ákaflega gagnlegri rannsóknarstarfsemi fyrir sveitarfélögin í sínum kjördæmum og varðandi þróun byggðar og atvinnulífs, hafa haft nokkurn stuðning frá Byggðasjóði til að standa undir þessum þýðingarmiklu verkefnum. Mér er einnig kunnugt um að í hópi forsvarsmanna landshlutasamtakanna hafa menn haft miklar áhyggjur út af því að nú kunni þessi stuðningur að falla niður þar sem ekki mun vera ráð fyrir honum gert í frv. hæstv. ríkisstj. um Byggðastofnun sem hér er til umræðu. Brtt. á þskj. 1079 frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. ætti hins vegar að tryggja það að þessi stuðningur haldi áfram og er það lágmarkskrafa. Ég ætla ekki að orðlengja svo mjög um þessi efni hér í kvöld, enda þunnskipað hér á bekkjum. En það hefði vissulega verið full ástæða til að taka hér upp mjög alvarlega umræðu um byggðamálin í heild, ekki eingöngu þennan þátt þeirra sem að vísu er mikilvægur varðandi lagasetningu um Byggðastofnun, heldur þau önnur efni sem þar eru skyldust og tengjast hinni alvarlegu óheillaþróun í byggðamálum sem hér hefur verið komið inn á í umr. í kvöld. Ég held að meginatriði þeirra mála sé að stjórnvöld leitist við að stýra fjármagninu í landinu til þeirra atvinnugreina sem bera þjóðfélagið uppi, til þeirra atvinnugreina sem eru undirstaða mannlífs hringinn í kringum landið, og nefni ég þá sjávarútveginn sem helsta dæmið, en hæstv. núverandi ríkisstj. hefur því miður farið þveröfugt að og beint fjármagninu í meira mæli en nokkru sinni fyrr frá þessum atvinnugreinum, frá þeim sem afla verðmætanna og til hinna sem eyða þeim. Því er nú komið sem komið er. Hér standa fyrir dyrum kjarasamningar í landinu og menn spyrja: Hvað verður um kjör fiskvinnslufólksins? Mál eru þannig vaxin að talsvert mörg einkafyrirtækjanna í landinu hafa slíkt fjármagn undir höndum, miklu meira en þau hafa haft nokkru sinni áður, að þau hafa bolmagn til að kaupa vinnuaflið upp. Hvergi á þeim vettvangi er spurt um kauptaxtana heldur er fólkið yfirborgað og í mörgum tilvikum kaupið tvöfaldað með yfirborgunum. En á sama tíma er búið þannig að fyrirtækjum í sjávarútvegi að kjör þeirra sem við fiskvinnsluna starfa fara sífellt versnandi miðað við þá samanburðarhópa sem helst koma til greina. Afleiðingin getur ekki orðið önnur en fólksflótti úr þessum undirstöðuatvinnugreinum. Sá flótti er þegar farinn að koma fram í mjög stórum stíl. Slíkt er auðvitað ekki eingöngu áhyggjuefni fyrir það fólk sem finnur eldinn brenna heitast á sjálfu sér, heldur fyrir alla landsmenn, allan okkar þjóðarbúskap, því að afleiðingin er nú þegar orðin sú að verðmæti framleiðslunnar er mun minna en það gæti orðið ef fyrirtækin væru fullmönnuð. Það eru þessi efni sem hefðu átt heima í frv. af því tagi sem hér er til umræðu um Byggðastofnun. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en má vera að tækifæri gefist hér fyrir þinglok til að ræða þessi efni nánar.



Herra forseti. Ég vakti á því athygli fyrr við þessa umr. að enn eru að bætast við Íslandsmet hjá hæstv. ríkisstj. Þau eru orðin býsna mörg metin sem hún hefur slegið á tveggja ára valdatíma. Hún vann það fyrst að ráðast á kjör launafólksins í landinu með harkalegri og grimmúðlegri hætti en þekkst hefur í sögu lýðveldisins. bannaði samninga um kaup og kjör í landinu eftir einræðisfyrirmyndum, stífði niður launin um hátt í þriðjung hjá launafólki. Það var ekki fyrr en launafólk tók höndum saman að unnt reyndist að hnekkja þeirri stefnu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar að neita samningum um kaup og kjör í landinu. Láglaunastefnunni er hins vegar við haldið af ríkisstj. enn þann dag í dag. Af þeirri braut hefur hún ekki vikið og þess sjást í raun engin merki að hún átti sig á því til hvers ófarnaðar sú stefna leiðir og þá ekki síst í byggðamálum í landinu. Annað atriði og það sem tengist því máli sem hér er til umræðu er einmitt uppskeran af stjórnarstefnunni varðandi búsetuþróun í landinu. Síðasta ár hefur tölulega flutt fleira fólk frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins en gerst hefur frá því skráning hófst á slíkum tilfærslum. þar sem ekki hafa flust færri en 1071 maður umfram aðflutta til landsbyggðarinnar. Landsbyggðin hefur tapað yfir 1000 manns nettó á einu ári. Slíkt hefur ekki gerst síðan árið 1961. Það bendir allt til þess að þessi þróun haldi áfram í enn auknum mæli. að þessi bylgja fólksflutninga frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins sé rísandi og það býsna bratt. Eitt af því sem heldur aftur af fólki úti um landið sem hneppt er í viðjar láglaunastefnunnar og þess aðstöðumunar sem ríkisstj. hefur gert enn meiri og bitrari en áður var - því að í rauninni er það ekki vilji manna úti á landi að pakka saman og yfirgefa sína heimabyggð - eru þeir erfiðleikar sem við blasa hvarvetna úti um landið að selja þær eignir sem menn hugsanlega eiga, losna við fasteignir á einhverju því verði sem geti gert mönnum kleift að endurnýja slíkt þar sem meiri umsvil eru í þjóðfélaginu, þar sem safnast saman þeir aðilar sem njóta stjórnarstefnunnar, þangað sem fjármagnið hefur verið flutt af ríkisstjórninni með hennar stefnu. Vegna þess að formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins hlýðir á þessa umr., hv. þm. Stefán Guðmundsson, vil ég inna hann eftir því hér, þar sem ég var að ræða um tölur varðandi fólksflutninga frá landsbyggðinni til Reykjavíkursvæðisins. hvernig standi á því að þessi mál eru ekki rakin og tíunduð í ársskýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins. Hvað veldur því að mörg meginatriði í þeirri vinnu sem starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins unnu í sambandi við byggðamálin fengu ekki rúm í ársskýrslu stofnunarinnar fyrir árið 1984 sem nýlega var lögð hér á borð þm. og ég hygg að eftir sé að mæla hér fyrir og ræða ásamt öðrum málefnum Framkvæmdastofnunar? Hvaða ástæður voru fyrir því að meiri hluti stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins vildi ekki taka inn í skýrslu stofnunarinnar þá megindrætti sem liggja fyrir í sambandi við óheillavænlega þróun byggðamála í landinu? Kinokaði stjórnin sér við því að leggja þær niðurstöður á borð þm. og fyrir fjölmiðla? Hvaða nýbreytni er það sem upp er tekin hjá meiri hluta stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins að hafa uppi ritskoðun af þessu tagi og leitast við að fela staðreyndir sem eru ekki aðeins óþægilegar fyrir landsbyggðina, sem byggðadeild Framkvæmdastofnunar á að þjóna, heldur virðist vera svo mikið feimnismál fyrir stjórnarmeirihlutann að því er hafnað að taka slíka þætti inn í ársskýrslu Framkvæmdastofnunar? Ég vænti þess að hv. stjórnarformaður Framkvæmdastofnunar ríkisins, Stefán Guðmundsson, skýri þessi mál af sinni hálfu og greini okkur þá frá því hvort það sé rangt sem ég hér staðhæfi að lagst hafi verið gegn því af stjórn Framkvæmdastofnunar að taka inn í þessa skýrslu þessi yfirlit um fólksflutninga í landinu og það Íslandsmet sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur slegið í þessum efnum að knýja fram þá þjóðflutninga sem nú eru í fullum gangi. Ég efast ekkert um að hv. þm. mun taka þátt í þessari umr. enda held ég að annað sé ekki sæmandi en að sjálfur stjórnarformaður Framkvæmdastofnunar, sem byggðadeild heyrir undir, láti sig þessi mál varða og greini frá sínum hug í sambandi við þróun þessara mála. Þegar litið er til þeirra þátta sem ráðandi eru um byggðaþróun á Íslandi er augljóst að þar ræður annað en landkostir, sem réðu búsetu manna hér og bólfestu í árdaga. Þá völdu menn sér búsetu eftir landkostum og landgæðum. Það heyrir því miður orðið sögunni til. Það eru önnur öfl sem þar ráða. Það eru öflin sem bundist hafa böndum í núverandi ríkisstjórn Íslands fastar en nokkru sinni í sögu lýðveldisins og þó lengra sé leitað, fjármagnsöflin í landinu. Þau öfl sem líta númer eitt á fjármagnið, gróðann, hagnaðinn sem áttavita í sambandi við pólitíska stefnu. Svo hefur farið að það er ekki aðeins flokkur einkaframtaksins og sá sem dýrkar gróðann sem meginleiðarljós sem stendur fyrir þessari stefnu, heldur er það flokkur sem eitt sinn var kenndur við félagshyggju, sem eitt sinn átti rætur sínar á landsbyggðinni, sem sótti fylgi sitt þangað, sem stendur fyrir þessari stefnu og er þar í forsæti, þ. e. Framsfl. Það er fleirum en mér og fleirum en okkur Alþb.mönnum ráðgáta hvernig það má vera að þessi flokkur, sem taldi sig til þess kvaddan að reisa merki samvinnu og félagshyggju á Íslandi hér fyrr á árum, skuli nú kyssa á vönd gróðaaflanna í þjóðfélaginu aftur og aftur í sambandi við flutning og afgreiðslu mála hér á Alþingi. Andstaða flokksins við markaðshyggju og gróðaöfl birtist okkur hér á Alþingi eingöngu í sýndarsérstöðu einstakra fárra þm. flokksins sem leyfa sér það stöku sinnum til þess að hægt sé að minna á það síðar meir, kannske í orrahríð næstu kosningabaráttu, að ekki hafi allir þm. Framsfl. elt íhaldið í þessu málinu eða hinu. En því er að sjálfsögðu alltaf þannig hagað undir hinni tryggu forustu hæstv. forsrh. og liðsmanna hans, formanns þingflokks Framsfl., bóndans frá Höllustöðum, að aldrei sé nokkur vafi um hvernig meiri hluti falli þegar á reynir í slíkum málum. Þó að stundum heyrist kvartað undan því í Morgunblaðinu að nokkur dráttur sé á afgreiðslu stöku máls í þingflokki Framsfl. á undirbúningsstigi hygg ég að þau mál heyri nánast til undantekninga miðað við það hvernig Sjálfstfl. hefur haldið á málum, hvaða vilja hann hefur knúið fram í þessu stjórnarsamstarfi í hverju stórmálinu á fætur öðru. Það er vegna efnahagsstefnu ríkisstj. og félagsmálastefnu ríkisstj. sem hún hefur slegið Íslandsmet varðandi fólksflutninga á Íslandi frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðisins. Þar eiga allir ráðherrarnir hlut að máli, hver einasti og einn, og þar gefa framsóknarráðherrarnir hinum íhaldsráðherrunum ekki nokkurn skapaðan hlut eftir. Það væri út af fyrir sig ástæða til að rekja það hvernig að þessum málum hefur verið staðið í einstökum ráðuneytum. En auðvitað er hlutur forsrh. sjálfs, þess sem á að fara með efnahagsstefnuna og sem jafnframt er húsbóndi Framkvæmdastofnunar og byggðadeildar hennar, mestur og um leið verstur í þessu máli. Það var hann, forsrh., sem beygði sig á síðasta sumri, sumrinu 1984, fyrir hinum nýja krónprinsi íhaldsins, hv. þm. Þorsteini Pálssyni, með því að gefa ávöxtun fjármagnsins á Íslandi frjálsa, gefa vextina á Íslandi frjálsa og gefa Morgunblaðinu þar með tilefni og tækifæri til að hrópa með stórum fyrirsögnum að brotið hefði verið í blað í sambandi við efnahagsstefnu á Íslandi. Það er þessi okurstefna fjármagnsins sem á nú þegar drýgri þátt en flest annað í þeim fólksflutningum sem ég var að nefna og er undirrót þeirra og á eftir að koma enn frekar fram. Hvernig halda menn að þróunin hafi verið í bankamálum á Íslandi á þessum tíma sem síðan er liðinn og reyndar í tíð ríkisstj. allrar? Þær tölur sem þar liggja fyrir og þið getið fengið hvern bankastjórann og útibússtjórann á fætur öðrum til að staðfesta sýna svo að ekki verður um villst hvar fjármagnið er, hvar menn eru aflögufærir á Íslandi og hvar menn eru orðnir þurfalingar. Þar standa tölurnar þannig t. d., svo að litið sé til Landsbanka Íslands, að í ársbyrjun 1983 voru 62.5% af heildarinnlánum hjá Landsbankanum úr Reykjavík, 37.5% utan Reykjavíkur. Á árunum 1983 og 1984 hækkaði raunvirði innlána hjá Landsbankanum um 1665 millj. kr. Af þessu nýja innlánsfé var hlutur landsbyggðarinnar hins vegar ekki lengur 37.5% eins og áður heldur aðeins 14.1%. Hlutur Reykjavíkur einnar var hins vegar kominn upp í 85.9% af innlánsaukningunni. Þetta eru tölur sem tala sínu máli. Þetta var Landsbankinn. Lítum til annarra banka, þ. á m. Búnaðarbankans, sem á mikil viðskipti við landsbyggðina eins og hv. formaður bankaráðs Búnaðarbankans gæti staðfest og greint okkur eflaust frá mörgum tölum þar að lútandi um öfugþróun af sama tagi og ég var að rekja hér í sambandi við Landsbankann. Þar standa málin nefnilega þannig - um það er mér kunnugt af viðtölum við bankastjóra Búnaðarbankans úti um landið - að innlánsaukningin hefur rýrnað í jafnmiklum mæli og eftirspurnin eftir fjármagni hefur vaxið. Þar standa hlutirnir nákvæmlega á haus miðað við það sem áður var, miðað við innlánsaukninguna í Reykjavík og nágrenni annars vegar og hins vegar úti um landið. Það er ekki fjandskapur við höfuðstað Íslands, Reykjavík, eða nágrenni hans að upplýsa um slíka þætti, að fara með slíkar tölur. Það er langt í frá. Ég el ekki í brjósti neinn fjandskap í garð þessa landshorns enda er ég þeirrar skoðunar að gæfa Íslands á heildina litið til lengri tíma sé ein og óskipt. Ég tel að sú þróun í byggðamálum sem nú á sér stað sé ógæfa höfuðborgarinnar og nágrennis hennar í reynd, ógæfa Íslands alls, sem á eftir að hefna sín fyrir þjóðarheildina og gerir það raunar nú þegar. Það er því aðeins raunsæi að líta á þá gífurlegu öfugþróun sem á sér stað í sambandi við fjármagnstilfærslur í landinu, aðbúnaðinn að atvinnuvegunum í landinu undir þessari ríkisstj. Það er þess vegna sem ég er að rekja þessa hluti hér. Hvernig er staða þeirra grunngreina sem verið hafa burðarásar atvinnulífs á landsbyggðinni um áratugi og eru ekki aðeins burðarásar atvinnulífs þar heldur undirstaða undir íslenskum þjóðarbúskap í reynd? Hvernig er komið stöðu þeirra burðarása sjávarútvegsins og landbúnaðarins undir forsæti Framsfl.? Ég rakti það nokkuð tölulega fyrr í þessari umr. hvernig fjármagnið hefur verið flutt frá fyrirtækjum í sjávarútvegi, sama hvort um er að ræða einkafyrirtæki eins og í Bolungarvík, bæjarútgerð eins og á Akureyri, samvinnurekstur eða blandaðan rekstur. Alls staðar hefur verið að fjara undan fyrirtækjum í þessum greinum hringinn í kringum landið. Hvaða upphæðir eru það sem þarna er um að ræða? Jú, það er svo komið að Morgunblaðið er farið að sjá sig tilknúið loksins að nefna slíkar tölur sem hafa nánast verið bannorð í málgögnum stjórnarflokkanna að undanförnu og hv. stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins sér enga ástæðu til að taka inn í skýrslu sína um byggðaþróun í landinu. Þetta eru 6000 millj. kr. í versnandi eiginfjárstöðu fyrirtækja í sjávarútvegi á aðeins tveimur árum. Er þetta ekki bara af því að þessum fyrirtækjum er svo illa stjórnað, hv. þm. Stefán Guðmundsson? Er þetta ekki bara slæm stjórn sem nauðsynlegt er að kippa í liðinn, að það fjari þannig undan fyrirtækjum í sjávarútvegi á Íslandi? Er það ekki bara versnandi afli, utanaðkomandi aðstæður? Er stjórnarstefnunni nokkuð um að kenna? Hvernig var staðan í ráðherratíð Steingríms Hermannssonar sem sjútvrh., ætlaði þm. að segja. Það er alveg rétt. Ég ræddi þá stöðu sjávarútvegsins í fyrra og hitteðfyrra hér á Alþingi, hvernig haldið var á málum sjávarútvegsins af Steingrími Hermannssyni sem sjútvrh. Það er kannske ekki von að það batni mikið staðan við það að sami hæstv. ráðh.. formaður Framsfl., flyst úr sjútvrn. upp í forsrn. og gerist þar oddviti efnahagsstefnunnar á Íslandi. Ég er alveg reiðubúinn að rifja það upp fyrir hv. þm. hvernig haldið var á ýmsum þáttum sjávarútvegsmála á Íslandi þegar hæstv. núv. forsrh. fór með þau mál og hv. þm. Tómas Árnason, sem nú er búinn að koma sér fyrir í Seðlabanka Íslands, fór með viðskiptamál á Íslandi. Þessir tveir ráðherrar hjálpuðust að því í ríkisstjórn undir forsæti dr. Gunnars Thoroddsens að undirbúa þá öfugþróun í íslenskum sjávarútvegi sem keyrt hefur um þverbak nú þegar þeir eru komnir í kompaní við Geirsarm Sjálfstfl. þar sem reyndar allur þingflokkurinn hefur skriðið saman í núv. ríkisstj. Ég get rifjað það upp fyrir hv. þm. Stefáni Guðmundssyni - því að hann virðist hafa þörf á að fá smávegis upprifjun - hvernig hæstv. sjútvrh. í ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens tók á málum sumarið 1982. Þá var málum þannig komið að mati þeirra sem í rekstri sjávarútvegs stóðu á þeim tíma að lá við strandi. Menn töldu það blasa við að það væri alveg vonlaust að halda áfram að gera út á Íslandi við þær rekstraraðstæður sem þá voru ríkjandi og gerðu kröfu um leiðréttingu. Sjútvrh. ætlaði að bregðast skjótt og hart við og hann setti á laggirnar það sem hann kallaði stormsveit. Ég held að það hafi verið í byrjun júlí eða var það í júnímánuði þarna um sumarið? Þessi stormsveit sérfræðinga sjútvrh. kom fram með sínar tillögur um mánaðamótin júlí/ágúst 1982 og sjútvrh. kom með þessar tillögur inn í ríkisstj. Eftir verulegar umræður í ríkisstj. og efasemdir margra samráðherra um að þessar aðgerðir nægðu til að skapa sjávarútveginum viðunandi grundvöll á sumarmánuðum 1982 var þó í meginatriðum á tillögur sjútvrh. fallist. Síðan stóð slagur um skiptin á þessu dæmi, fiskverð og annað slíkt. En þegar upp var gert og allt átti að vera komið þokkalega á hreint neituðu menn að róa. Ég held að það hafi verið eitt fyrsta stoppið um mjög langan tíma þar sem útgerðarmenn ekki undu við niðurstöðu eftir víðtækar efnahagsaðgerðir sem sjútvrh. eðli máls samkvæmt í ríkisstj. bar meginábyrgð á. Það urðu allir ráðherrar í ríkisstj. að leggjast á eitt á þessum tíma-og það veit ég að hv. þm. og þáv. hæstv. dómsmrh., sem hér hlýðir á, man og getur staðfest - til að leysa þennan hnút sem þá lá fyrir af því að rangt hafði verið spáð í spilin í sambandi við afkomumöguleika og aðstæður í íslenskum sjávarútvegi. Það mætti rekja fyrir hv. þm. Stefáni Guðmundssyni mörg svipuð dæmi fyrir utan það að nefna hvernig ráðherra sjávarútvegsmála á þeim tíma var alltaf fyrstur manna til að auglýsa nauðsyn gengislækkana með góðum fyrirvara áður en þær skullu á og varð að kalla til viðskrh., félaga hans, trekk í trekk til að lýsa því yfir mjög hátíðlega að þetta kæmi að sjálfsögðu ekki til greina, slíkt væri ekki til umræðu. Ég vísa til áramótanna 1982/1983. Framsfl. er því ekki fyrst að koma að sjávarútvegsmálum á Íslandi í núv. ríkisstj. En það hefur hins vegar syrt mjög alvarlega í álinn eftir að sameinast hafa í forystu ríkisstjórnar fyrrv. hæstv. sjútvrh. og núv. hæstv. sjútvrh., formaður og varaformaður Framsfl. Í þeirra tíð hefur það gerst að fjarað hefur í þessum mæli sem ég gat um undan fyrirtækjum í íslenskum sjávarútvegi, fyrst og fremst undan fyrirtækjum á landsbyggðinni, svo nemur 6 milljörðum kr. á tveimur árum. Ég ætla ekki að fara út í fleiri upprifjanir úr fortíðinni, ég ætla ekki að fara að rífa upp innkaupastefnuna varðandi skip hér á árum áður, hún hefur verið rakin fyrr og sitthvað sem henni tengist. Það eru ekki aðeins fyrirtækin í sjávarútvegi sem mörg hver eru þannig að komast á vonarvöl, sem er einn alvarlegasti þáttur í byggðaþróun á Íslandi nú. heldur er það svo, eins og hér hefur komið fram við umr., að ekki fæst lengur fólk til starfa í þessum fyrirtækjum vegna þeirrar láglaunastefnu og kreppustefnu gagnvart fólki sem vinnur við undirstöðuatvinnuvegi í landinu, sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Hún er búin að hrekja mikið af hæfu fólki út úr fiskvinnslustöðvum í landinu þannig að þar verður að kalla ýmist í útlendinga eða nýgræðinga til stórkostlegs tjóns fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Þetta er að gerast í kringum allt land og það veit ég að stjórnarformaður Framkvæmdastofnunar ríkisins þekkir af eigin raun, úr eigin heimabyggð, hvernig sú öfugþróun hefur verið á undanförnum misserum. Sú láglaunastefna og kjararánsstefna, sem uppi hefur verið gagnvart fólkinu sem vinnur við undirstöðuatvinnuvegi landsmanna og er um leið undirstaða atvinnulífs úti um landið, er kannske einn allra alvarlegasti þátturinn í stefnu núv. ríkisstj. Hvernig gróðaöflunum hér á Reykjavíkursvæðinu, öflum sem stunda þjónustustarfsemi af margháttuðu tagi, verslun og viðskipti, er gert kleift með efnahagsstefnu ríkisstj. að kaupa til sín vinnukraft eftir þörfum, yfirbjóða alla launataxta eftir því sem hentar, jafnt á hinum almenna vinnumarkaði sem opinbera starfsmenn. þetta þekkja allir, á sama tíma og fólki við fiskvinnslu og aðrar undirstöðugreinar eru skömmtuð laun sem á engan veg geta nægt til lífsframfæris og það býr við slíkt óöryggi í sambandi við sín störf sem blasir nú m. a. nöturlega við hér í fiskvinnslustöðvum á Reykjavíkursvæðinu og reyndar um allt land á sama tíma og stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi lætur sér sæma að fella frv. Guðmundar J. Guðmundssonar o. fl. sem átti að leiðrétta að nokkru það óöryggi sem þetta fólk, sem hörðum höndum vinnur við undirstöðuna, hýr við. Það er í rauninni orðin ósköp lítil von um að Eyjólfur hressist, að menn nái einhverjum áttum í þessari ríkisstj., þegar þeir eru eins heillum horfnir og birtist í síðustu viku þegar þetta réttindamál fólksins við undirstöðuatvinnuveg landsmanna var til atkvgr. hér á Alþingi. En það er fleira en fiskur úti um landið. Þar er líka unnið að landbúnaði. Og ætli sé ekki sæmilega blómlegt í byggðum þar sem menn fást við landbúnað á Íslandi þessi misseri eftir meiri árgæsku en a. m. k. mjög lengi hefur gengið yfir Ísland, óvenjulega árgæsku hvað veðurguðina snertir? En hljóðið í bændum, framtöl bændastéttarinnar, skuldastaða bændastéttarinnar, staða þeirra fyrirtækja sem bændur skipta aðallega við, afurðasölufyrirtækja bænda, vitna um eitthvað allt, allt annað. Þar hafa komið upp uggvænlegar tölur, m. a. í sambandi við ársreikninga kaupfélaganna. rauðar tölur, taptölur, tölur um skuldastöðu bænda sem eru hrikalegri en sést hafa um áratugi. Það er alveg ljóst að þessari ríkisstj. er ekki aðeins að takast það að flæma fólk úr fiskvinnslustöðvum í landinu í ríkum mæli, heldur er henni að takast að reka bændur upp af búum sínum í meiri mæli en þekkst hefur á Íslandi á skömmum tíma, bændur sem hafa leitast við að koma upp lífvænlegum aðstæðum á jörðum sínum, hafa fjárfest til þess að geta framleitt fyrst og fremst fyrir innanlandsmarkað vörur á því verði sem sæmilegt gæti talist fyrir neytendur, sem sagt að auka framleiðni í landbúnaði, en þeim er refsað með þeim hætti sem raun ber vitni. Skuldir fjölmargra bænda við afurðasölufélög, við kaupfélögin uxu um nærfellt 100% á síðasta ári og mörg dæmi eru um skuldaaukningu hjá þeim langt fram yfir það. Það þarf því engan að undra þó að skammt sé í að þeir menn taki pokann sinn og leiti út í óvissuna. Og hvar er boðið upp á gull og græna skóga? Ekki er það á næstu þéttbýlisstöðum. Nei, það er í borg Davíðs og nágrenni, þar sem umsvifin eru, þar sem húsgrunnarnir eru ekki lengur mældir í hundruðum fermetra heldur í hekturum í verslunarhöllum, eins og má sjá þegar menn aka hér upp Miklubrautina, þar sem einn slíkur húsgrunnur upp á a. m. k. einn hektara blasir við sjónum manna. Þar á að koma fyrir 6000 millj. sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur með efnahagsstefnu sinni verið að flytja frá landsbyggðinni undanfarin tvö ár hingað til borgar Davíðs. Ég veit að Reykvíkingar margir hverjir, því að hér eins og alls staðar á Íslandi er meiri hluti manna vel hugsandi fólk sem ann hag þjóðarinnar í heild, horfa ekki með neinni gleði upp á þá þróun sem hér er í gangi, byggðasvæðin tíu sem eru að þjóta upp hér undir verndarvæng borgarstjórnaríhaldsins í Reykjavík og ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar, hæstv. forsrh. Þeir skynja það að hér er verið að byggja upp á röngum forsendum. Undirstaðan sem menn telja sér trú um að þeir séu að leggja hér í húsgrunnunum í Reykjavík er ekki byggð á bjargi, hún er ekki bjarg, hún er í reynd sandur. Ef þessi ríkisstjórn getur haldið áfram ætlunarverkum sínum, því að hún veit hvað hún er að gera þó að sumir hverjir þori ekki að kannast við það og síst í þessum ræðustól, þá mun ekki lengi standa sú gósentíð sem nú ríkir í Reykjavík og grennd í atvinnulegu tilliti. Þá mun einnig hér á þessu svæði fjara undan og ekki skapast viðfangsefni fyrir það fólk sem nú er verið að reka upp úr heimabyggðum sínum í þéttbýlisstöðum við sjávarsíðuna og af jörðum í sveitum landsins. Það er þessi þróun sem er nauðsynlegt að ræða hér ítarlega þegar verið er að fjalla um frv. til l. um Byggðastofnun sem segir nákvæmlega ekki nokkurn skapaðan hlut um það að breyta eigi um áherslur í sambandi við stjórnarstefnuna að því er varðar byggðaþróun í landinu. Frv. það sem hér er til umræðu er nánast innihaldslaust með öllu og skiptir í rauninni ekki nokkrum sköpuðum hlut hvort fram gengur hér á Alþingi eða ekki. Við stjórnarandstæðingar erum með brtt. að reyna að sniða einstaka agnúa af þessu frv. og leggja til svo sjálfsagðan hlut að þessari breytingu á Byggðasjóði og Framkvæmdastofnun og tilkomu svonefndrar Byggðastofnunar fylgi a. m. k. það skref að þessi stofnun verði sett niður utan Reykjavíkur. En þá gerast þau undur og stórmerki að formaður þingflokks Framsfl. sér ástæðu til þess að koma hér upp í þennan ræðustól og gera alveg sérstaka athugasemd við þessa brtt. af hálfu okkar stjórnarandstæðinga við þetta frv. Og eins og rifjað hefur verið upp hér við umr. segir forsrh. náttúrlega, af því að hann vissi að það færi vel í eyrum á fólki norður í Eyjafirði, í gær eða fyrradag: „Jú, ég er alveg sammála þessu, en það má bara ekki setja það í lög. Stjórn þessarar stofnunar væntanleg á að ráða því hvar hún verður sett niður.“ Þetta eru í rauninni léttvæg atriði þó að þau séu táknræn. Það sem alvarlegt er í þessu máli er að hér er til umræðu frv. um byggðamál, þegar verr horfir í byggðaþróun á Íslandi en nokkru sinni fyrr, sem breytir ekki nokkrum einasta hlut í sambandi við forsendur þeirrar öfugþróunar sem í gangi er, þeirrar þróunar sem ríkisstjórn Verslunarráðsins og annarra þeirra afla sem mæla fyrir óheftum lögmálum markaðarins og gróðans, ríkisstjórn þeirra afla stendur fyrir. Ég held að það vefjist í rauninni ekki fyrir neinum sem virðir fyrir sér tveggja ára sögu þessarar ríkisstj. hver það er sem hefur lagt henni línurnar öllum öðrum fremur utan þings. Sá aðili ber heitið Verslunarráð Íslands. Og það hefur verið svo hreinskilið að ganga mjög hreint til verks og segja ríkisstj. fyrir verkum, flytja henni endurnýjað óskalista strax í byrjun í vöggugjöf og síðan að sjálfsögðu þegar þeir blessaðir formennirnir, Steingrímur og Þorsteinn, fóru að spá í spilin á síðasta ári, þá var að sjálfsögðu farið yfir málin á ný og Verslunarráð Íslands sendi nýja forskrift um næstu skref í efnahagsmálum á Íslandi í júlí 1984. Þeir gengu ekki frá endurskoðuðum stjórnarsáttmála þeir heiðursmenn hæstv. Þorsteinn Pálsson, ég leyfi mér að kalla hann hæstv. þó hann sé án ráðuneytis, og hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Ég held að það hafi verið komið fram í september þegar þeir luku því erfiða verki að úttæra nánar sáttmála sinn. En þá kom það líka í ljós að næstu skref Verslunarráðs Íslands í efnahagsmálum höfðu verið tekin nánast í öllum greinum, kannske ekki alltaf með alveg berum orðum eða nákvæmlega eins. inn í þennan nýja og endurskoðaða stjórnarsáttmála. Og það ern nú engir veifiskatar sem ráða ríkjum hjá Verslunarráði Íslands, það þekkja menn. Formaður Verslunarráðsins hefur gengið á fund hæstv. fjmrh. og fært honum ég held styttur og leiðbeiningar og plaköt til að hann gæti komið þessu fyrir á skrifstofu sinni og væri ætíð minnugur heilræða Verslunarráðsins. Ragnar Halldórsson, framkvæmdastjóri stærsta erlenda fyrirtækis á Íslandi, sem veitir Verslunarráði Íslands formenn,ku, var settur þar til starfa af Sjálfstfl. um það leyti sem deilur voru hvað harðastar í tíð fyrri ríkisstj. í sambandi við það fyrirtæki sem hann veitir forstöðu. En hann kann nú fræðin sín, pilturinn sá, og ætla ég ekki að fara að ræða það frekar hér að honum fjarstöddum, en þau hafa komist vel til skila í sáttmálum núv. ríkisstj. og í gerðum núv. ríkisstj. sem er miklu alvarlegra mál en orðin. Það eru athafnirnar sem á eftir hafa fylgt. Við hljótum að spyrja okkur þeirrar spurningar hér við umr. um Byggðastofnun: Er það svo að þeir sem fyrir landinu ráða nú séu þeirrar skoðunar að það sé í reynd ekkert púkkandi upp á landsbyggðina á Íslandi. hinar dreifðu byggðir vítt um landið, og það sé best að ýta undir þá þróun, sem nú er í fullum gangi hraðar en nokkru sinni fyrr, að koma þessum sálum sem slöku maður hefur fullyrt, meira að segja í ríkisfjölmiðlana, að best sé að komi sér fyrir hér við Faxaflóann og það fyrr en seinna? Er það svo að það sé í raun niðurstaða þeirra sem nú ráða fyrir stjórn landsins að þetta sé heillavænlegt? Ef litið er til gerða þeirra er ekki hægt að ætla annað. Tæma frystihúsin, reka bændur upp af jörðum, breyta togskipum landsmanna í frystitogara hið fyrsta, þannig að það sé þá hægt að manna þá með Reykvíkingum sem unnt er að fá út á sjó, gera út á miðum hvar sem er í kringum landið og helst náttúrlega að selja veiðileyfi eftir forskrift Verslunarráðsins. Það kemur næst. Ég held að það sé þörf á því að þessir ráðherrar, sem ég hef hér nefnt, allir með tölu gerðu grein fyrir sjónarmiðum sínum að þessu leyti og hvar það lið stendur sem tryggir þeim meiri hluta hér á Alþingi í þessum efnum. Hvar standa þm. landsbyggðarinnar sem horfa upp á þessa þróun í fullum gangi, hvað veldur þeim firnum að þeir skuli ekki bregðast við og segja ráðherrunum: Hingað og ekki lengra? Þetta gengur ekki, til þessa vorum við ekki kjörnir, að reka fólkið úr okkar kjördæmum suður til Reykjavíkur, út í óvissuna. á þann gadd sem þar mun skapast fyrr en varir þegar búið er að kippa undirstöðunum undan frumvinnslugreinum á Íslandi og menn komast að því að uppspretta auðs í þessu landi er ekki á vídeóleigum eða veitingastöðum hér í Reykjavík. Það hafa ekki margir talað hér í þessari umr. úr röðum hv. stjórnarliða. En sumarið er eftir á Íslandi að drjúgum hluta og það er alveg ljóst að ríkisstj. er alveg til með það og lítur á það sem nýmæli til að brydda upp á að Alþingi Íslendinga sitji yfir sumarið. Í það er stefnt nú og við sem í stjórnarandstöðu störfum tökum því að sjálfsögðu að eiga orðastað við ríkisstj. hér í allt sumar og hennar stuðningslið. Hins vegar er mönnum það nokkur ráðgáta hvernig á því stendur að ríkisstj. hefur þegar slegið Íslandsmet varðandi þingstörf og ætlar sér að bæta enn um betur í þeim efnum. Getur það hugsast að á bak við leynist hjá ráðherraliðinu sú hugsun að það sé nú ekki vert að hleypa þessum landsbyggðarþingmönnum stjórnarliðsins mikið heim undir í sumar? Þeir gætu kannske fengið orð í eyra og uppgötvað að það væri ekki allt með felldu með ráðsmennskuna hérna við Austurvöll og uppi í stjórnarráði. Það gæti verið að einstaka fyrrverandi stuðningsmaður ríkisstj. úti um landið hefði uppi einhver gagnrýnisorð þannig að þessir hv. þm. sæju ástæðu til þess að endurskoða hug sinn í þessum efnum. Þetta er hugsanleg skýring á þessari nýbreytni að stefna hér að sumarþingi og láta frjósa saman að hausti 107. löggjafarsamkomu og 108. þing, sem venju samkvæmt ætti að hefjast 10. október að hausti. Ég hef hér, herra forseti, vikið að nokkrum undirstöðuatriðum í sambandi við byggðamál á Íslandi. Ég hef hins vegar ekki komið hér í máli mínu að mörgum þeim atriðum sem ég tel nauðsynleg til að snúa þessari þróun við og það svo um muni. Ég hef hins vegar lagt fram um það þáltill. hér ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e. með hvaða ráðum ég tel vænlegt að breyta þróun byggðamála í landinu, þannig að til heilla horfi fyrir landið allt. þar á meðal höfuðborgarsvæðið, sem á eftir að súpa seyðið af þeirri holskeflu fólksflótta sem nú er að skella yfir það í auknum mæli, og ég hefði ástæðu til að gera mörg þessara atriða hér að umræðuefni vegna þess að við erum hér að tala um stærsta mál Íslands í raun, ef frá eru talin sjálfstæðismál þjóðarinnar, en í raun eru þessir þættir allir samtvinnaðir. Við erum hér í raun í umræðum um byggðamálin einnig áð ræða efnahagslega undirstöðu Íslands og þar með efnahagslegt sjálfstæði landsmanna. Menn hafa mátt greina það af máli mínu að ég tel að undir núv. stjórnarstefnu verði þessari þróun ekki snúið við og menn eru nú teknir að bera sig saman um það vítt um landið fram hjá stjórnmálaflokkunum hvað má oss til varnar verða. Um síðustu helgi héldu þing í Skjólbrekku í Mývatnssveit samtök fólks sem ekki hefur verið áberandi á stjórnmálavettvangi, fólks úr öllum landshlutum sem er á sinn hátt að velta því fyrir sér hvernig við getum reynt að koma vitinu fyrir landsstjórnina, þá sem ráða ferðinni á Íslandi. og stöðva þá skelfilegu þróun sem á sér stað í byggðarlögum um allt landið, fólks sem er að reyna að leita svara við þessu og láta til sín heyra. Ég skil vel þetta fólk og það eru reyndar í þessum hópi menn sem hafa setið á Alþingi Íslendinga, sem hafa gerst þar forgöngumenn og hefðu átt að vera stuðningsmenn núv. ríkisstj. ef þeir hefðu haldið tryggð við flokkinn sinn. Það er ekki að undra þó að slíkir menn gefi sig fram og ég er alveg viss um að þeim á eftir að fjölga. Við höfum rætt um einn þátt hér í sambandi við frv. um Byggðastofnun og ég nefndi það hér, spurninguna um heimilisfang hennar og aðsetur. Ég hef ekki verið mjög bjartsýnn á það að á skömmum tíma væri unnt að rífa upp fjölmennar stofnanir grónar hér á þéttbýlissvæðinu og flytja þær út á landið þó að ég vilji gjarnan ljá slíkri viðleitni lið. Ég er þeirrar skoðunar að það beri að stuðla að slíku í allt öðrum mæli en gerst hefur til þessa. En eitt á að vera sjálfgefið og það er að koma þeirri þjónustu sem á heima úti í landshlutunum, þar sem verkefnin liggja fyrir úti í landshlutunum, að koma henni upp á heimaslóð. Það á ekki einu sinni að vera togstreitumál við höfuðborgina, eða það fólk sem starfar í núverandi stjórnsýslu hér, að þannig sé haldið á málum. Og það er lífsnauðsyn að það verði gert jafnframt því sem stoðum verði komið undir þjónustustarfsemi í öllum greinum úti um landið. því að það er öllum ljóst að vöxturinn í störfum á Íslandi, ný tækifæri í störfum verða fólgin í þjónustustarfsemi af einhverju tagi, opinberri starfsemi og þjónustustarfsemi við atvinnulífið í landinu. Það sýna tölur okkur, það sýnir reynsla nágrannaþjóða og því verðum við að tryggja að þessi þjónustustarfsemi nái að dafna úti um landið með allt öðrum hætti en gerst hefur fram til þessa. Ég vil nefna eitt dæmi úr tíð síðustu ríkisstj., sem ég tel raunar með skárri verkum sem hún kom til leiðar og átti sjálfur nokkurn hlut þar að, ekki mjög stórt í sniðum, en sem hefur orðið til heilla fyrir landsbyggðina á þeim stutta tíma sem síðan er liðinn. Það er að koma upp iðnráðgjafastarfsemi, ráðgjöf í iðnaði úti í landshlutunum. Það var fest í lög með góðu samkomulagi innan ríkisstj. og hér á Alþingi 1981 að ég hygg. Síðan hafa komið til starfa iðnráðgjafar í öllum landshlutum og þessir starfsmenn á vegum landshlutasamtaka sveitarfélaganna hafa einmitt orðið kveikjan að mjög efldu starfi á þessu sviði og aukinni umhugsun heimamanna um þessi málefni, iðnaðarmálefni og líka uppbyggingu þjónustuiðnaðar og þjónustustarfa í tengslum við iðnað. Ég held að það hafi í rauninni fátt sem hefur kostað jafnlítið orðið til þess að koma slíkri hreyfingu af stað eins og þetta út af fyrir sig litla nýmæli, en nýmæli samt, að koma fótum undir ráðgjafastarfsemi af þessu tagi úti um landið. Ég heimsótti fyrir tveimur vikum iðnsýningu í mínu heimakjördæmi, Austurlandi, austur á Egilsstöðum þar sem fyrirtæki í iðnaði og þjónustu sýndu framleiðslu sína og starfsemi og kynntu hana. Til þessarar sýningar var stofnað af iðnþróunarfélagi og iðnráðgjafa á svæðinu, en iðnþróunarfélög hafa einmitt vaxið upp á þessum sama tíma úti í landshlutunum. Það er viðleitni af þessu tagi, það er stuðningur við starfsemi með þessum hætti sem þarf að koma til í margefldum mæli. Það á að vera verkefni okkar hér á Alþingi að ljá slíkri sjálfsbjargarviðleitni landshlutanna og byggðarlaganna um landið allt lið. Af slíku mun gróa. Ég get nefnt annað dæmi. Fyrir ámóta löngum tíma, ég hygg 1981 eða 1982 á fyrri hluta árs, stofnuðu Eyfirðingar sérstakt iðnþróunarfélag Eyjafjarðar, félagsskap sem sveitarfélögin við Eyjafjörð, Kaupfélag Eyfirðinga og ýmsir fleiri gerðust aðilar að. til þess að reyna að efla iðnað á sínu svæði og atvinnustarfsemi í víðum skilningi. Ég er kunnugur starfserni þessa félags, ég reyndi að ljá viðleitni heimamanna lið á sínum tíma með starfi nefndar sem gerði allítarlega úttekt á möguleikum á þessu svæði, og árangurinn af starfi þessa litla félags, Iðnþróunarfélags Eyjafjarðar, sem veltir sjálft ekki stórum upphæðum, hefur nánast verið undraverður. Þeim hefur tekist á ekki lengri tíma að stofna til nýrra fyrirtækja í flestum þéttbýlisstöðunum við Eyjafjörð, á Ólafsfirði, Dalvík og Akureyri og hugað hefur verið að því einnig í Grenivík að koma þar nýjum stoðum undir byggðaþróun og ný atvinnutækifæri. Þetta er viðleitni sem ber að efla. Til þess þarf hins vegar fjármagn að auðvelda slíkt og snúa straumnum við, snúa fólksstraumnum við. Og það mun sannast að þegar tekst að koma þeirri ríkisstj. frá sem nú situr, þegar landsmenn bera gæfu til þess að kjósa til verka hér á Alþingi og í stjórnarráðinu aðila sem horfa til Íslands alls og skilja gangverkið í íslensku þjóðfélagi og hafa vilja til þess að stilla það þannig af að byggðir geti blómstrað um allt land, þá þarf að sjá til þess að fjármagn og annað sem til þarf verði lagt til byggðamála og byggðaþróunar eins og við margir hverjir fulltrúar landsbyggðarinnar hér á Alþingi vildum sjá hana. Ég hef, herra forseti, ekki rætt hér nema lítið brot af því sem mér er í huga í sambandi við þetta frv. og þau stóru mál sem að baki þess liggja og ættu að standa í frv. en eru þar ekki. Ég hef ekki fjölyrt hér um stóra þætti og mjög afdrifaríka eins og menntamálin í landinu og hvernig á þeim er haldið með tilliti til landsbyggðarinnar. Það eitt væri efni í ámóta ræðu og ég hef þegar haldið, að tíunda það hvernig Sjálfstfl. með forustu menntamála í landinu er að brjóta niður raunar skólastarf á landinu öllu, en brjóta niður þó fyrst af öllu þá viðleitni sem hefur verið til þess að landsbyggðin stæði nokkurn veginn jafnfætis höfuðborgarsvæðinu að þessu leyti. Um það væri þörf að hafa mörg orð, því að menntastefnan tengist þeim hugmyndum sem menn eru hér í orði að gæla við á Alþingi, um þróun í atvinnulífi landsmanna, um nýsköpun í atvinnulífinu. En það er nú ekki svo að hægri höndin viti hvað sú vinstri er að gera á stjórnarheimili hjá hæstv. forsrh. sem ber þetta frv. hér fram. Það sýna og sanna störf Sjálfstfl. að menntamálum í landinu. En það verður kannske efni í næsta þátt í umr. þessa máls og á kannske frekar heima, herra forseti, að ræða það í sambandi við nýsköpun í atvinnulífinu, sem einnig er hér á dagskrá og sjálfsagt er að ræða á þessari björtu sumarnótt eða þegar lengra líður fram á sumarið og þokar fram okkar ánægjulegu störfum hér í þinginu við Austurvöll.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. með eldhúsdagsræðu nú. Það gerum við annað kvöld og ég skal ekki heldur tíunda hér afrek þess hv. þm., sem talaði hér síðast, í fyrrv. ríkisstj. í orkumálum og fleiru. Læt mér vel lynda að mér skilst að ég hafi ráðið hitastigi sjávar og að '76 -árgangurinn hvarf og öðru stóru. En ég skal svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Það er rétt haft eftir mér að ég hef sagt að ég gæti vel sætt mig við að Byggðastofnun yrði á Akureyri. Það er einnig rétt eftir haft að ég tel að stjórn stofnunarinnar eigi að ákveða það. Í raun og veru tel ég að staðsetning Byggðastofnunar sé ekki stórt mál. Í mínum huga er aðalmálið að hún þjóni öllu landinu, einnig Suðurnesjum t. d., þar sem atvinnuástandið er kannske einna erfiðast nú, miklir erfiðleikar í sjávarútvegi eins og allir vita. Ég mundi, ef ég væri í stjórn stofnunarinnar, t. d. kanna hvaða kostnaður fylgir staðsetningu á Akureyri. Kannske er hann enginn sérstakur. En mér finnst skylt að það liggi fyrir og mér finnst ekki rangt að ræða við núverandi starfsmenn Byggðasjóðs eða a. m. k. þá sem menn gera ráð fyrir að héldu áfram að starfa við Byggðastofnun. Ég hefði einnig fagnað því ef landshlutasamtökin gætu sameinast um það að mæla með staðsetningu Byggðastofnunar á Akureyri. En ég tel með öðrum orðum þetta ekki vera neitt úrslitaatriði í byggðamálum Hv. þm. Karvel Pálmason ræddi hér nokkuð um sjávarútvegsmál og takmörkun á veiðum færabáta. Ég vek athygli á því að í heildarsamkomulagi sem var gert um kvóta var m. a. samið um heildarkvóta fyrir færabáta. Ég vek athygli á því að þessir samningar allir eru yfirleitt mjög viðkvæmt mál. Nú kom hins vegar í ljós að smábátar náðu öllum sínum kvóta á mjög skömmum tíma, fyrst og fremst vegna þess að netaveiðar á suma þessa báta urðu mjög miklar og í raun og veru átti þá samkv. reglunum að stöðva veiðarnar með öllu. Það gerði sjútvrh. ekki, en kaus að takmarka þær með nokkru móti. Það er rangt að trillukarlar fái ekki að róa. Reglan er sú að þeir mega róa fimm daga af sjö. þ. e. ekki um helgar. Og einnig eru takmarkanir á veiðar um þann tíma sumars þegar erfiðast hefur gengið að fá fólk í frystihúsin. Það er langt frá því að lokað sé á allar veiðar þessara báta. Hins vegar tel ég eðlilegt að þessi regla verði endurskoðuð. T. d. ætti ekki að taka netaveiðar trillubáta með í þennan kvóta færabátanna. Það hef ég rætt við sjútvrh. Hins vegar vil ég upplýsa að þau mótmæli sem hafa borist munu liggja á borði sjútvrh. þegar hann kemur nú í vikunni og ég mun ræða þau atriði við hann og mun verða kannað hvort einhverjar breytingar er unnt að gera. En ég legg á það áherslu að einmitt vegna þess, sem réttilega hefur hér verið bent á, að víða um land höfðu færaveiðar varla hafist, þá er mjög breytt út af þeim reglum sem áður höfðu verið ákveðnar. Og oft eru það mjög viðkvæm mál þegar um slíkt er að ræða. Ég skal svo ekki heldur fara út í umræður um önnur byggðamál, þó að það væri út af fyrir sig ákaflega fróðlegt, t. d. um skiptingu landsins í fylki. Ég er því hlynntur að landshlutar fái aukið ákvörðunarvald. Auknu valdi fylgja að sjálfsögðu auknar ábyrgðir. m. a. öflun fjármagns til ýmiss konar framkvæmda. Ég álít að það væri að fara úr öskunni í eldinn fyrir okkar litla land að skipta því í svo og svo mörg meira eða minna sjálfstæð ríki. Ég hygg að það væri eitt mesta glappaskot sem við gætum gert. Ég get svo sem endurtekið aftur það sem einn væntanlegur íbúi Reykjavíkurfylkis sagði við mig. Hann kvaðst mundu fagna þessu mjög því þá gæti hann keypt smjörið sitt á fjórðungi verðs frá Danmörku og þá þyrfti hann ekki lengur að leggja í vegi norður í Húnavatnssýslu. Ég styð ekki þessa hugsun, en ég er ansi hræddur um að ef skipta á landinu um of í mörg fylki þá muni margir hugsa svo. Ég er ekki viss um t. d. að íbúar Norðurlands eystra væru reiðubúnir að ráðstafa fjármagni frá sér til Austfjarða ef Byggðasjóði væri skipt upp í jafnmargar einingar og fylkin. Ég held að þetta mál þurfi allt að skoðast miklu, miklu betur en það er núna rætt sem eins konar móðins fyrirbrigði og allsherjar lausn.



Herra forseti. Ef þetta mál þarf allt að skoðast miklu, miklu betur, hæstv. forsrh., hvers vegna er það þá lagt hér fram? Af hverju er það þá ekki skoðað miklu, miklu betur?

Ég var að tala um skiptingu landsins í fylki.

Ég held að það þurfi einnig að skoða þetta frv. miklu, miklu betur. Hæstv. forsrh. treystist ekki til þess m. a. af því að ekkert liggi fyrir um hugsanlegan kostnaðarauka, segir hann, af því að flytja Byggðastofnun norður á Akureyri og taka afstöðu til þess máls. Hvers vegna er það þá ekki skoðað, því er málið lagt svona illa undirbúið fram, af hverju var það m. a. ekki athugað? Og síðan viðhefur hæstv. forsrh. jafnskýrt orðalag eins og þegar hann er að lýsa afstöðu sinni, að hæstv. ráðh. segir: Það er rétt eftir haft að ég gæti vel sætt mig við það. Ég gæti vel sætt mig við það. Hvað felst í slíku tali? En jafnframt að hann telji að stjórn stofnunarinnar eigi að ákveða það, aðalatriðið sé að hún þjóni öllu landinu. Enn er það fært sem rök í málinu að þessi stofnun eigi að þjóna öllu landinu. Telur hæstv. forsrh. að hún geti ekki þjónað öllu landinu þó hún standi einhvers staðar annars staðar en við Rauðarárstíg? Ég ítrekaði það, herra forseti, að ég vildi fá rök fyrir því, t. d. hvort einhver stjórnskipunarleg rök mæltu gegn því að Alþingi Íslendinga tæki af skarið og ákvæði þetta í eitt skipti fyrir öll. Það komu engin svör við því. Svar hæstv. forsrh. var í raun og veru eins og krakkarnir í sandkassanum segja: Af því barasta. Ég vil vitna hér t. d. í lög um Hafrannsóknastofnun. Þetta eru splunkuný lög. Þau voru samþykkt hér á hinu virðulega Alþingi þann merka dag 17. maí árið 1984. Um það leyti sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var að verða eins árs gömul gekk hún frá þessum lögum um Hafrannsóknastofnun. Og hvað er inni í þeim lögum varðandi staðsetningu á ýmissi starfsemi þessarar stofnunar? Það segir í 16. gr.: „Hafrannsóknastofnuninni er heimilt að starfrækja útibú utan Reykjavíkur samkvæmt ákvörðun ráðherra“ o. s. frv. Hvað er verið að segja þarna í lögum sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hefur staðið að því að samþykkja hér? Það er verið að segja það að aðalaðsetur Hafrannsóknastofnunar skuli vera í Reykjavík og að hún hafi heimild til að starfrækja útibú úti á landi. Og hvað hefur breyst á þessu eina ári? Hvers vegna er ekki hægt að setja það í lög, í ný lög um Byggðastofnun að hún skuli eiga heima á öðrum stað? Og mér þætti við hæfi að setja það í lög að hún hafi heimild til þess að setja á fót útibú m. a. í Reykjavík. Það teldi ég við hæfi. Ég hef nú þá trú á ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, miðað við hvað henni gengur vel að þenja út báknið, að hún geti komið starfsmönnum fyrrv. byggðadeildar. ef það er það fyrirbrigði sem hæstv. forsrh. ber fyrir brjósti, fyrir einhvers staðar annars staðar á ríkisjötunni hér í Reykjavík ef þeir treystast ekki til þess að flytja með henni norður til Akureyrar. Svo vekur það auðvitað upp spurningar þegar hæstv. forsrh. talar um hagsmuni þess fólks sem þar starfar. Er það kannske svo. eins og hér hefur verið haldið fram, að það eigi ekkert að gera nema skipta um nöfn, færa til nafnspjöld á hurðum? Það sé nú öll kerfisbreytingin sem hér er til umfjöllunar. Það skyldi nú aldrei vera. Ég held að þessi vandamál séu auðleyst, hæstv. forsrh. Það þarf ekki að taka langan tíma að laga þetta til ef raunverulegur vilji er á því að færa þetta til betri vegar. Ég taldi reyndar í upphafi eðlilegra, og þess vegna flutti ég um það brtt. fyrst, að það yrði væntanlegt þróunarfélag sem menn beindu fyrst og fremst augum sínum að að setja á fót annars staðar en í Reykjavík, m. a. af þeirri ástæðu sem öllum ætti að vera ljós, að þar eru ekki nein vandamál í sambandi við starfsfólk sem fyrir er í störfum og búið er að festa rætur í einu ákveðnu byggðarlagi. Þá var það, eins og ég hef reyndar þegar rakið hér, hæstv. forsrh. sem kom hér í ræðustól og taldi miklu nær að hafa þetta Byggðastofnun og því erum við nú að ræða það, að segja má að hans eigin ósk, að beina athyglinni frekar að Byggðastofnun í þessu sambandi en að þróunarfélaginu. Þetta undanhald er náttúrlega allt hið sérkennilegasta, herra forseti, og mætti svo sem hafa mörg orð um það hugleysi sem í því felst að ætla að víkja sér á bak við einhverja stjórn í einhverri stofnun, sem á að verða til ef þetta frv. verður að lögum, um það að taka svona stefnumarkandi ákvörðun sem auðvitað á að útkljá hér. Svo hefði verið gaman, herra forseti, al' því að við höfum nógan tíma, sumarið er fram undan, að ræða ofurlítið um þau ummæli sem hæstv. forsrh. lét hér falla um fylki og innflutning á sméri frá Danmörku. Það hefur að vísu komið fram í blöðum undanfarið að hæstv. forsrh. er illa við kýr. Honum er mjög illa við kýr og hann skammaði bændur fyrir það að þeir væru alltaf að setja á kýr, og það er kannske af því hvað honum er illa við kýr, íslenskar kýr a. m. k., að hann vill fara að flytja inn smér frá Danmörku. En ég held að við ættum að geyma það e. t. v. til betri tíma að fara ofan í djúpa umræðu um fylkjafyrirkomulagið og ásetning kúa. Það væri æskilegast að mínu viti að reyna að útkljá þetta mál hér sem fyrst um Byggðastofnun og fá úr því skorið, það fer ekki að verða eftir neinu að bíða með það, fá úr því skorið hver er hinn raunverulegi hugur alþm. til þess að reyna að dreifa opinberri þjónustu og ríkisstofnunum og þjónustustofnunum yfirleitt út um landið. Ég ætla enn og aftur að undirstrika það að hér gefst tækifærið. Ég vona að ég sé búinn að segja það svo oft hér við þessa umr. að það fari varla fram hjá neinum hv. þm., hafi þeir ekki áttað sig á því nú þegar. Það verður spennandi að sjá hver niðurstaðan verður. En það hafa sem sagt, herra forseti, og það er gott að það komist inn í þingtíðindin, það hafa ekki komið fram nein efnisleg rök af hálfu þeirra úrtölumanna sem hér hafa komist í stól, engin efnisleg rök, einungis „af því barasta“ og síðan er reynt að flýja á bak við einhverja ímyndaða stjórn í framtíðinni. Það er alveg nauðsynlegt að þetta liggi ljóst fyrir. Ég tel mig hafa vitnað í það, m. a. með því að lesa hér upp úr nýlega settum lögum, að stjórnarskipunarlega séð eru fyrir því hefðir, langar og ríkar hefðir reyndar, herra forseti, um það vitnar lagasafnið, að um leið og Alþingi setur ákveðinni starfsemi lög tekur það ákvarðanir um hluti eins og staðsetningu viðkomandi fyrirtækja eða viðkomandi starfsemi. Það er engin tilviljun að hin ýmsu ríkisfyrirtæki eru þar sem þau eru. Og þá er það mál afgreitt, sá hluti málsins. Stjórnskipunarlega séð er það m. ö. o. mjög eðlilegt að hv. Alþingi negli þetta niður um leið og það setur önnur slík stefnumarkandi ákvæði inn í lögin. Það er hins vegar alveg sjálfsagt að væntanleg stjórn í væntanlegri Byggðastofnun færi til nafnspjöld og hún ráði litum á herbergjum og öðru slíku. Það er ekki hlutverk löggjafans, og engin ástæða til að við séum að setja slíkt inn. En byggðapólitíski atriði, stefnumarkandi byggðapólitískt atriði eins og það hvort menn hafa kjark og þor og vit til þess að nota þetta tækifæri og færa þessa stofnun eitthvað upp fyrir Elliðaár, það á að ákvarðast hér og hvergi annars staðar. Það vil ég að verði mín síðustu orð, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða hér löngum tíma. Ég kem hér til að svara tveimur fsp. sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson beindi til mín.

Er ekki rétt að láta kalla í þm. svo að hann heyri svarið?

Ja, það er svo sem nokkuð sama. Úr því að hv. þm. getur ekki verið við, þá verður hann bara að lesa það. en ég vil að það komi hér fram sem satt er og rétt í þessu máli. Hv. þm. hafði orð á því að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefði komið í veg fyrir að í ársskýrslu stofnunarinnar, sem er dreift hér á borð allra þm., hefði verið birt samantekt forstjóra byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, Bjarna Einarssonar, um þróun byggðar í landinu s. l. 10 ár. Ég held að ég fari nokkurn veginn rétt með það að þetta var kjarni þess sem hv. þm. spurði um. Það er matsatriði hverju sinni hvað í ársskýrslu skal vera og hvernig þessar skýrslur eiga að líta út. Hvað því viðkemur að ekki var fjallað um þessa samantekt um byggðaþróun í ársskýrslunni er það að segja að það var mat forstjóra stofnunarinnar að eðlilegra væri að sá mikli fróðleikur sem þm. minntist á væri frekar gefinn út sem sérprentað plagg heldur en að taka hann inn í ársskýrslu stofnunarinnar. Það var ekki mat stjórnar stofnunarinnar. Enga ritskoðun frá hendi stjórnar stofnunarinnar var um að ræða eins og mér fannst liggja í orðum hv. þm. Það var ákvörðun forstjóra stofnunarinnar að svo skyldi vera. Og ég vil að það komi hér greinilega fram að það er ekki stjórnarinnar heldur er það forstjóranna að ákveða það hvernig ársskýrslan lítur út og þannig hefur það verið. Hin spurningin var þannig: Hvað segir formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins um þetta frv. og hver er hans skoðun á frv.? Ég held að ég hafi nokkurn veginn hripað þetta rétt niður. Um þetta vil ég segja: Ég var einn af þeim sem sömdu þetta frv. um Byggðastofnun og hef þá trú að verði þetta frv. að lögum verði það til velfarnaðar fyrir hinar dreifðu byggðir landsins og reyndar landið allt. Ég vona að þetta nægi. 



Herra forseti. Ég vil sérstaklega mótmæla ósmekklegum aðdróttunum hv. 5. þm. Norðurl. v. í sambandi við þær umr. sem hér hafa farið fram um Byggðastofnun, þar sem hann talar um það að einstakir þm. hafi verið með málæði þó að þeir hafi rætt þetta eitt af mikilvægustu málum þingsins. Ég vona að hv. þm. geri sér grein fyrir því að á bak við þær umr. sem hér hafa farið fram liggur full alvara og ég vil mótmæla þessu, herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að hér er á dagskrá 210. mál Nd., þskj. 249, nál. á þskj. 649 og 652 og brtt. á þskj. 653, frh. 2. umr. um selveiðar. Þetta frv. er búið að vera lengi hér á dagskrá og ég man ekki betur en það hafi verið rætt mjög ítarlega, m. a. af hv. 5. þm. Austurl. og hv. 4. landsk. þm. Ég vil spyrja hverju það sætir að þetta frv. fær ekki framhaldsmeðferð hér í hv. deild. Er kannske hv. 4. landsk. þm. þar um að kenna? Hefur hann gert tilraun til að stöðva þetta mál? Eða er það hæstv. forseti sem hefur lagst á málið? Eða hefur hæstv. ráðh. sem með málið fer, þ. e. forsrh. í fjarveru sjútvrh., ákveðið að leggjast á mál þetta? Ég held að það sé óhjákvæmilegt, úr því að það er ætlun hæstv. forseta að halda hér fundum áfram inn í nóttina, að fá um það upplýsingar hvaða mál er meiningin að taka hér fyrir. Er meiningin að taka hér fyrir frv. um selveiðar? Er meiningin að taka hér fyrir frv. um getraunir Öryrkjabandalags Íslands? Er meiningin að taka hér fyrir frv. um dýralækna, frv. um flutningsjöfnunarsjóð og innkaupajöfnun olíu og bensíns? Frv. um húsnæðissparnaðarreikninga mun hafa verið afgreitt í dag. Hvaða mál eru það yfir höfuð. herra forseti, sem þú ætlar að taka fyrir hér á þessum næturfundi og hversu lengi hyggst stjórnarliðið halda þessum fundi áfram? Ég spyr vegna þess að það liggur fyrir, herra forseti, að þm. eru á launum í allt heila sumar. Það er auðvitað sjálfsagt að ætlast til þess að þeir gegni störfum sínum eftir því sem verkefnin liggja hér fram eftir sumri. Og það er engin ástæða til þess að vera að pína menn á kvöldfundum um mál lengi nætur þegar fyrir liggur að þingið hefur að því er virðist nógan tíma. Þessar spurningar vil ég leggja fyrir forsetann og þó sérstaklega hverju það sætir að frv. um selveiðar hefur ekki verið tekið enn fyrir á þessum langa fundi. Ég vil spyrja sérstaklega að því hvort það sé hv. 4. landsk. þm. sem hefur beitt sér fyrir því að leggjast á það mál.



Herra forseti. Ég sé mig tilneyddan til að fara hér í stól. Ég hef um skeið fundið anda köldu í minn garð vegna grunsemda um að ég tefji framgang selveiðifrv. Ég uni þessu ekki lengur og ég krefst þess að málið verði tekið á dagskrá. Ég hef ekki beitt aðstöðu minni hér í þinginu, herra forseti, til þess að tefja framgang þessa þarfa máls á meðan hringormurinn veður uppi um allt land og ég tel að það sé þingleg skylda að selveiðimálið komist sem fyrst í framhald 2. umr. Ætli ég sé ekki á mælendaskrá þar, þar sem ég mun skýra mín sjónarmið í þessu máli. Ég uni því ekki lengur að kollegar mínir sýni svona ódulda andúð á framgöngu minni í því máli og fer þess vegna fram á það við forseta að selveiðimálið komist á dagskrá helst nú strax á þessum fundi.



Þetta eru kannske fullkomlega eðlilegar óskir, en forseti telur samt réttara að hæstv. sjútvrh., sem nú er erlendis og reyndar gegnir ekki þingstörfum, verði viðstaddur þegar þetta mikilvæga mál verður tekið fyrir. Hins vegar, vegna fsp. sem kom fram frá hv. 3. þm. Reykv., þá er það ljóst af forseta hálfu að meiningin var að ljúka umr. um 9. dagskrármálið. Sömuleiðis var það meining forseta að taka fyrir 8. dagskrármálið og einnig hið 11. Þetta eru þau mál sem fyrst og fremst var meiningin að ræða hér á þessum kvöldfundi. Þær athugasemdir sem komu frá hv. 4. landsk. þm. um selveiðarnar verða teknar til athugunar, en því miður eru ekki tök á því að taka það mál fyrir nú. En ég vona að við getum haldið áfram umr. um 9. dagskrármálið. Þar er hv. 3. þm. Reykv. enn á mælendaskrá.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er ég einn af þeim sem hef látið mig skipta það mál sem hér er á dagskránni, frv. til l. um selveiðar, og hef haft verulegar áhyggjur af því máli, kannske fremur að þar yrði fram haldið að ráðum ríkisstj. Ég ætla annars ekki að ræða það mál hér efnislega. Ég er alveg sammála hæstv. forseta, ég tel óskynsamlegt að ætla hæstv. formanni Framsfl. og forsrh. fyrir hönd sjútvrh. að flytja þar eitthvað á milli og tel því mjög skynsamlegt af forseta að ákvarða að frv. þetta bíði heimkomu hæstv. sjútvrh., enda sé ég ekki að það liggi neitt á í rauninni að hraða umr. um þetta mál þegar ljóst er að við höfum sumarið fyrir okkur til þingstarfa og getum rætt væntanlega til nokkurrar hlítar þau vandamál sem tengjast selastofnunum við Ísland. Ég hef orðið var við það að þetta mál leitar á hugi fleiri þm. en okkar hv. 4. landsk. þm. Það eru nokkrir á mælendaskrá að ég veit í þessu mikilsverða máli, sem sitja þennan þingfund og hefðu þess vegna getað tekið þátt í umr., en ég tel óskynsamlegt að ætla hæstv. forsrh. það, ofan á allt það erfiði sem á honum mæðir daglega, að flytja á milli í þessu mjög flókna máli sem selveiðimálin og tengslin við hringorminn eru og allt það samhengi sem hér hefur verið gerð nokkur grein fyrir. Ég kvaddi mér hér hljóðs um þingsköp aðallega vegna ummæla hæstv. forseta um kvöldfund. Hæstv. forseti lýsti þeirri ætlan sinni að ræða hér til hlítar það mál sem var og er hér á dagskránni, frv. til l. um Byggðastofnun, en auk þess tvö önnur mál. Ég tók eftir því að hv. 3. þm. Reykv. innti hæstv. forseta eftir því hversu lengi hann hygðist halda fundi fram og við því komu ekki svör að ég heyrði, en aðeins rætt um kvöldfund. Nú lít ég svo til að kominn sé nýr dagur í rauninni. Er það stundum kallað næturfundur. Það er þó tæpast ástæða til að gera of mikið úr því á þessum tíma árs. En í öllu falli er hér hafinn nýr dagur og þá ber ég fram og ítreka þá fsp. sem hv. 3. þm. Reykv. bar fram: Hversu lengi fram á þennan dag nýbyrjaða ætlar hæstv. forseti að halda fram fundi? Það er m. a. með tilliti til þess hvaða næringu menn eiga að taka til sín, enn er kostur á því hér í matstofu þingsins, að æskilegt væri að fá þetta upplýst.



Eins og upplýst hefur verið þegar var það hugmyndin að tekin yrðu fyrir þau þrjú mál sem skýrt var frá. Það eru 8. og 9. dagskrármál og hið 11. Hversu lengi verður haldið áfram, það verður að ráðast. En ég var að vonast til þess að við gætum haldið áfram að ræða um Byggðastofnun, 9. dagskrármálið, enn um stund. Það er einn hv. þm. þar á mælendaskrá. Svo sjáum við til hverju fram vindur.



Herra forseti. Ég þakka yfirlýstan vilja forseta um að taka selveiðimálið á dagskrá. En vegna þeirra ósvífnu aðdróttana sem hér komu frá hv. 3. þm. Reykv. um að ég tefji framgang þessa máls þætti mér vænt um ef hægt væri að gefa um það yfirlýsingu úr forsetastóli að ég hafi á engan hátt misbeitt valdi mínu hér í þinginu til þess að tefja þetta mál þá tvo mánuði sem það nú hefur hvíli í 2. umr. Ég vil ekki liggja undir grun lengur um að standa að fjölgun hringormastofnsins við landið, ekki síst þar sem sjór fer hlýnandi og þetta gæti hreinlega orðið plága.



Forseti er fús til þess að hreinsa hv. þm. af öllum grun um það að hann hafi tafið þetta mál.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að ég hef ekki ástæðu til að ítreka grunsemdir mínar í garð hv. 4. landsk. þm. um að hann sé sérstakur vinur hringormsins og vænt um að hæstv. forseti hefur þvegið hann af þeim áburði. Ég kvaddi mér hins vegar hljóðs um þingsköp nú, herra forseti, til þess að benda á: Í fyrsta lagi er ekkert samkomulag fyrirliggjandi um þinghaldið. Í öðru lagi er ekkert samkomulag um það hvenær þingi lýkur. Í þriðja lagi er það meiningin að setja hér fund í dag, þ. e. á þessum sólarhring, kl. 14 og hann á að standa í Sþ. til kl. 16. Í kvöld er síðan ætlunin að hafa útvarpsumræður. Ég mótmæli því mjög harðlega að hæstv. forseti Nd. beiti valdi sínu til þess að halda hér áfram fundum langt inn í nóttina. Ég tel að við höfum nógan tíma til að ræða þessi mikilvægu mál á eðlilegum fundartímum. Ég tel að ekkert kalli á það að þessari umr. verði endilega lokið núna í nótt. Ég skora þess vegna á hæstv. forseta að sýna sanngirni og beita sér fyrir því að þessum fundi geti lokið innan klukkustundar eða svo, jafnvel þó að eitthvað kunni að verða órætt af þeim mikilvægu málum sem hér eru á dagskrá.



Þessi athugasemd verður tekin til athugunar. En nú verður haldið áfram að ræða það mál sem við vorum að ræða, 9. dagskrármálið, og til máls tekur hv. 3. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki átt kost á því að taka þátt í umræðum um þetta mál fyrr en nú fyrir utan það að ég gerði stuttlega grein fyrir nál. mínu og brtt. sem birtast um mál þetta, 456. mál þingsins. Ég tel hins vegar ástæðu til þess, í framhaldi af upplýsingum sem fram hafa komið og umr. um það, að ítreka nokkur aðalatriði í þessum málum sem hér eru á dagskrá eins og þau horfa við af minni hálfu. Ég vil þá fyrst víkja hér aðeins að brtt. sem flutt er af mér og hv. þm. Halldóri Blöndal á þskj. 1053 við frv. til l. um Byggðastofnun. Till. er á þessa leið: „Við 1. gr. bætist ný mgr. sem orðist svo: Byggðastofnun hefur heimili og varnarþing á Akureyri.“ Þessi till. hefur vakið upp hér miklar umr. þar sem þm. Norðurl. e. hafa rætt málið allítarlega og sömuleiðis hefur hæstv. forsrh. komið inn á þetta mál hér í kvöld. Ég verð að segja eins og er að ég varð fyrir mjög miklum vonbrigðum með afstöðu hæstv. forsrh. í þessu efni og get ég þó ekki sagt að ég geri mér yfirleitt háar vonir um þann mann í seinni tíð. En skv. útvarpsfréttum núna nýlega mátti skilja hæstv. forsrh. svo að hann teldi eðlilegt að Byggðastofnun yrði komið fyrir á Akureyri. Þegar svo er gengið á hæstv. ráðh. hér í umr. í Nd. Alþingis og hann spurður í þaula þá kemur í ljós að hann þvælist undan með ótrúlega framsóknarlegu orðalagi. Það er þetta orðalag: „Málið þarf að skoða miklu betur“ og „Ég gæti vel sætt mig við það að stofnunin væri á Akureyri.“ Þetta eru nú sterkar pólitískar yfirlýsingar í lagi, herra forseti, af formanni Framsfl. sem jafnframt er forsrh. þessa lands. Auðvitað er það alveg rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur bent á. Auðvitað á Alþingi að taka um það ákvörðun hvar þessi stofnun verður staðsett. Auðvitað er það okkar hlutverk hér á hv. Alþingi að taka um það ákvörðun. Til þess erum við hér. Það er fáránlegt, að ekki sé meira sagt, að vísa máli af þessu tagi eingöngu á stjórn stofnunarinnar eins og hæstv. forsrh. hefur gert. Ég held að það væri ráð, herra forseti, þó að ég beri mikið traust til forseta Nd., að fara þess á leit við þm. stjórnarliðsins, einn eða tvo auk forseta, að þeir séu hér viðstaddir þessa umr. Og ég vil fara fram á það að hæstv. forsrh. verði kallaður hér inn í þessa umr. Þarna er hann mættur, já. Hann er að fylgjast með bjórnum í efri, hann leggur eyru við stórmálin frekar en þessi smámál sem hér eru á dagskrá. Ég var að spyrja hæstv. forsrh.: Er það ekki hlutverk Alþingis að taka ákvörðun um það hvar stofnun eins og Byggðastofnun verður staðsett? Auðvitað hlýtur það að vera verkefni Alþingis. En ég verð hins vegar að segja það að ég tel að hin þvælulega afstaða hæstv. forsrh. í þessu máli bendi til þess að stjórnarliðið og Framsfl. ætlist til þess að stofnunin verði hér í Reykjavík. Það sé ákvörðun þessara aðila en þeir þori ekki að segja það. Ég fullyrði að það er ætlun þessara aðila að hafa þessa stofnun í Reykjavík. Meðan þeir ekki styðja till. okkar Halldórs Blöndals á þskj. 1053, meðan þeir ekki skammast til að styðja þá till. og taka afgerandi af skarið í því efni, þá er það ætlun þeirra að stjórna byggðastefnunni í landinu áfram frá Rauðarárstígnum í Reykjavík. En þetta verður að liggja fyrir. Okkur duga ekki svona loðnar formúleringar eins og þær, sem við heyrðum hér í kvöld: „Það þarf að skoða málið miklu betur“ og „Ég gæti vel sætt mig við það að stofnunin væri á Akureyri.“ Ja, fyrr mætti nú rota en dauðrota, að forsrh. sætti sig ekki við það að stofnunin væri á Akureyri. Fyrr mætti nú rota en dauðrota. Ég held að í þessum efnum sé nauðsynlegt líka, herra forseti, að líta hér aðeins yfir víðara svið þessara mála og spyrja þessarar spurningar: Hvað er það sem skapar mestan vanda í hinum dreifðu byggðum landsins um þessar mundir? Hvaða eitt atriði er hægt að nefna sem veldur þeim stórfellda vanda sem við er að glíma um allt land um þessar mundir og alveg sérstaklega í dreifbýlinu? Hvert er efnahagsvandamál á Íslandi nr. eitt um þessar mundir? Efnahagsvandamál á Íslandi nr. eitt um þessar mundir eru lág laun sem eru að keyra niður sjálfsvirðingu fólks í stórum stíl. Efnahagsvandamál nr. tvö á Íslandi um þessar mundir er vaxtaokrið sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar kom hér á vegna þess að hún hlýddi frjálshyggjuofstækinu í Sjálfstfl. Stuttbuxnadeildin í Sjálfstfl. er með hæstv. forsrh. í tjóðurbandi, hefur verið allan tímann frá því að þessi stjórn var mynduð og er enn - og nú með hv. þm. Pál Pétursson í bandinu líka. Þessi staðreynd liggur fyrir og það er þessi vandi sem blasir nú við byggðarlögunum í landinu, við bændum, við útvegsmönnum og við húsbyggjendum. Staðan er þannig í hinum dreifðu landbúnaðarhéruðum hér á Íslandi að það liggur við landauðn vegna þess að menn eru að gefast upp fyrir vaxtaokrinu, sem ríkisstj. Steingríms Hermannssonar, leiftursóknarríkisstjórnin hefur komið á. Það liggur við landauðn vegna þessarar fjármagnsokurstefnu Framsfl. Það liggur við landauðn vegna þess að Framsfl. hefur látið undan frjálshyggjuliðinu sem hefur heimtað það að niðurskurður yrði verulegur á niðurgreiðslum landbúnaðarafurða. Þær hafa nú hækkað svo í verði að almenningur, láglaunafólkið í landinu treystir sér ekki lengur til að kaupa þessar vörur. Á fyrri hluta ársins 1985, aðeins á örfáum mánuðum er samdrátturinn í sölu landbúnaðarafurða orðinn slíkur að talað er um að það jafngildi ársframleiðslu 200 grundvallarbúa. Stjórnarstefna ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar hæstv. forsrh. er m. ö. o. að leggja heilu landbúnaðarhéröðin í rúst. Hvað ætli séu margar bújarðir á Vestfjörðum? Hvað ætli séu margar bújarðir samanlagt í kjördæmi hæstv. forsrh.? Samdrátturinn í sölu búvara jafngildir því að búið sé að leggja í rúst verulegan hluta landbúnaðarins í kjördæmi hæstv. ráðh. Þetta er byggðastefnan sem Framsfl. beitir sér fyrir. Tökum annað dæmi, herra forseti. Tökum stöðuna hjá útgerðinni. Hvaða vandi er það sem er að sliga útgerðarfyrirtæki um allt land? Hvaða vandi er það sem veldur því að fiskvinnslan telur sig ekki geta borgað hærra kaup? Það eru stórkostlega hækkandi fjármagnskostnaður og sú staðreynd sem liggur fyrir að nú eru greiddir hæstu raunvextir sem hafa verið greiddir á Íslandi nokkurn tíma. Það er þetta sem blasir við og það er þetta sem fólkið er að flýja. Það eru afleiðingar af frjálshyggjuofstækinu í framkvæmd, því það verður engri byggð haldið uppi í landinu á grundvelli markaðsofstækisins. Það er ljóst að markaðsofstækið, sem núv. stjórn er að framkvæma, og félagsleg byggðastefna eru ósamrýmanleg. Og það er ömurlegt að horfa á að þm. Framsfl., sem maður heldur að einn og einn hafi kannske einhvern tíma í fortíðinni haft snert af æru, skuli leggja nafn sitt við þessa andstyggð sem er framkvæmd núv. ríkisstj. á byggðamálum í þessu landi. Ég lýsi ábyrgð á hendur þm. Framsfl., sem ganga hér glottandi um sali, gera sér ekki grein fyrir því að þeir eru að leggja dreifbýlið hér meira og minna í rúst. Það er þetta sem menn skulu athuga. Og það er þetta sem þessir menn skulu svara fyrir frammi fyrir sínum kjósendum þegar tækifæri gefst til. Herra forseti. Fyrir fáeinum dögum var hér á dagskrá mál sem á heima í þessari umræðu um byggðamál og byggðastofnun. Það var mál sem í rauninni var prófsteinn á vilja meiri hluta Alþingis til þess að stuðla að byggð í landinu, prófsteinn sem er miklu, miklu meira virði og merkilegri en þetta frv. um Byggðastofnun sem hér liggur fyrir. Það var prófsteinn á það hvort stjórnarmeirihlutinn hefði skilning á þeim lífskjörum sem fólkið í landinu býr við, fiskverkunarfólkið sérstaklega. Hverjir eru það sem standa undir meginhluta þeirra verðmæta sem þessi þjóð lifir á? Hverjir eru það sem standa undir meiri hluta þeirra verðmæta sem við lifum á, hvort sem við erum þm., læknar eða kennarar? Það er fólkið í sjávarútveginum sem skapar meginhluta þeirra gjaldeyrisverðmæta sem þjóðin lifir á. Það var flutt hér lítil till. af hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, formanni Verkamannasambands Íslands, um það að ekki væri hægt að reka þetta fólk með viku fyrirvara úr störfum í fiskverkunarhúsum, jafnvel eftir 30 ára starf. Þessi till. var felld. Hún var felld hér af meiri hl., lögð í líkkistu ríkisstj., eins og hv. 7. þm. Reykv. orðaði það. Vissulega kom það fram að hjá meiri hl. ríkir samúð með þessu fólki. Það kom fram hjá frsm. meiri hl. Og vissulega er það mikil gæfa fyrir fiskverkunarfólkið að vita af hinni ríku samúð sem um er að ræða hjá meiri hl. hér á hv. Alþingi.

Þetta er rangt haft eftir.

Þetta er nákvæmlega rétt haft eftir, hv. þm.

Eins rétt og þm. er vanur að hafa eftir.

Vill hv. þm. ekki bara fletta upp í ræðu sinni og koma með hana hér á eftir? Ég veit að hæstv. forseti er tilbúinn að skrá hann á mælendaskrá úr því að hann óskar eftir að gera grein fyrir máli sínu.

Það hefur þegar verið gert.

Það hefur ekki verið gert með nægilega skýrum hætti.

Ekki fyrir hv. þm.

Það sem skiptir máli í þessu efni er að stjórnarmeirihlutinn hafnaði þessu máli, sem er byggðamál, sem er jafnréttismál, sem er mannréttindamál. Það er byggðamál vegna þess að meiri hluti fiskvinnslunnar í landinu fer fram úti um hinar dreifðu byggðir landsins, og meginástæðan til fólksflóttans og öryggisleysisins þar er ástandið í sjávarútveginum, þar sem fólk býr við stöðuga óvissu um vinnu sína frá degi til dags, þar sem fólk býr við þær aðstæður um þessar mundir að það eru stöðugt að koma nýjar og nýjar kröfur á prentarann, tölvuprentarann frá þessum söluhringjum í Bandaríkjunum, Long John Silver og öllu því gengi, nýjar og nýjar kröfur til starfsfólksins í frystihúsunum um það að það geri meiri og meiri og meiri kröfur til sjálfs sín um leið og það hefur lægra og lægra og lægra kaup. Og þessu fólki er um leið boðið upp á það að búa ekki við frumstæðustu mannréttindi. Það má henda því út með viku fyrirvara, jafnvel þó það hafi unnið í frystihúsunum eða fiskverkunarstöðvunum í 30 ár. Þetta frv. var fellt, því var hafnað hér af meiri hl. og þar með afhjúpaði hann stéttareðli sitt. Hann gengur við hliðina á Vinnuveitendasambandinu gegn verkafólki í landinu, hann gengur við hliðina á Verslunarráði Íslands, sem auðvitað ræður stefnu þessarar stjórnar þegar allt er skoðað niður í kjölinn. Herra forseti. Þetta var mannréttindamál og þetta var byggðamál. En þetta var líka jafnréttismál vegna þess að meiri hluti þess fólks sem starfar í sjávarútveginum í landinu, í fiskverkunarhúsunum allt í kringum landið, eru konur. Í þessari afstöðu meiri hl. er sérstök lítilsvirðing sýnd þeim konum sem starfa við sjávarútveginn. Ég hef oft velt fyrir mér, herra forseti, hvað gæti gerst í þessu landi ef einmitt þessar konur tækju sig saman og skynjuðu það afl sem þær hafa þegar þær leggja saman. Það þarf að gerast. Það þarf að skapa aðstæður til þess að þær geti litið upp úr þrældómnum og bónuskúguninni sem þær búa við, litið upp og skynjað að í sameiningu eru þær afl sem getur ráðið þessu landi svo að segja ef þær vilja, vegna þess að þær halda um sjálfa lífæðina, framleiðsluna, útflutningsframleiðsluna sem þjóðin lifir á, útflutningsframleiðsluna sem er seld fyrir gjaldeyri sem heildsalarnir í Verslunarráðinu fá á færibandi þó þeir leggi aðeins inn litlar nótur til bankans. 11 þúsund manns starfa í fiskvinnslunni í landinu. 5500 manns starfa við heildverslunina. Á móti hverjum tveimur í fiskvinnslunni er einn heildsali. Það má segja líka, herra forseti, að á bakinu á hverjum sjómanni á Íslandi sé einn heildsali. Það er þetta þjóðfélag sem núv. ríkisstjórn Verslunarráðsins og leiftursóknarinnar er að byggja hér upp. En þegar kom að þessu máli þá sýndi meiri hl. hér á Alþingi raunverulegan skilning sinn á byggðastefnunni, á byggðavandamálum á Íslandi, því þarna var komið að kvikunni, lífskjörum þess fólks sem lifir í hinum dreifðu byggðum Íslands. Herra forseti. Ég held að þetta mál hafi kannske verið betri prófsteinn á afstöðu ríkisstj. til byggðamála en flest annað. Ég leyfi mér þessu næst að rifja það upp, herra forseti, að á þskj. 1079 flyt ég nokkrar brtt. auk þeirrar till. sem ég hef nú rætt um í sambandi við flutning á stofnuninni til Akureyrar. Ég geri till. um það í fyrsta lagi að Byggðastofnun heyri undir félmrh. Og hvaða rök skyldu nú vera fyrir því að stofnunin heyri undir félmrh.? Jú, félmrh. fer samkvæmt lögum um Stjórnarráð Íslands með málefni sveitarfélaganna. Hann fer með jöfnunarsjóð sveitarfélaganna og ber þannig ábyrgð á veigamiklum þætti byggðamála í landinu. Ég tel eðlilegt að byggðamálin verði í félmrn. svo að þar fáist yfirsýn yfir byggðamálin öll, en ekki sé verið að slíta þau í sundur á milli rn. eins og gert er með núverandi skipan. Mér er kunnugt um það að auk þess sem Alþb. hefur lagt á það áherslu í gegnum árin að félmrh. fari með þessi mál, þá hefur Alþfl. flutt frv. á Alþingi þar sem gert hefur verið ráð fyrir því að Byggðastofnun heyri undir félmrh. Og af þeim sökum er það, herra forseti, að ég flyt þessa till. og að einnig í fjórðu brtt. minni á þskj. 1079 er gert ráð fyrir því að félmrh. fari með þessi málefni. Nú skulum við ímynda okkur, herra forseti, að svo ólíklega færi að fyrsta brtt. mín á þskj. 1079 yrði felld og þá stæði eftir að stofnunin heyrði undir forsrh. Ef svo færi, herra forseti, þá væri eðlilegt að víkja við einu orði í 2. málsgr. 4. brtt. minnar. Ég mundi sem sagt ekki líta svo á að sú till. væri sjálffallin þó að fyrsta till. væri fallin, heldur líta þannig á að þá breyttist sjálfkrafa í fjórðu brtt. orðið „félmrh.“ í „forsrh.“ Önnur brtt. mín gengur út á það að þóknananefnd ákveði kjör stjórnar Byggðastofnunar fyrir nefndarstörf og stjórnarsetur. Það held ég að sé skynsamlegt. Það gæti að vísu þýtt það að laun stjórnarmanna Byggðastofnunar yrðu eitthvað lægri en nú er um að ræða í Framkvæmdastofnun, um það skal ég ekki segja, ég þekki ekki hvaða laun þeir menn eru með sem sitja í stjórn Framkvæmdastofnunar. En það gildir mig einu, ég tel að það væri eðlilegra að þóknananefnd hefði með þessi mál að gera. Í þriðja lagi legg ég svo til að 6. gr. orðist svo: „Stjórn Byggðastofnunar ræður einn forstjóra til sex ára í senn til að annast daglega stjórn stofnunarinnar. Kjaradómur ákveður laun og starfskjör forstjóra.“ Hér er ég með till. um að stjórn Byggðastofnunar ráði bara einn forstjóra, en í frv. eins og það liggur fyrir frá meiri hl. er greinilega opnað fyrir það að forstjórar geti orðið tveir. Það stafar af því að stjórnarflokkarnir ætla að fá hvor sinn forstjóra. Það er þessi fræga helmingaskiptaregla, framsókn fær einn og íhaldið einn. Og þá er ekki verið að spekúlera í því hvort stofnunin er lítil eða stór. Það er sem kunnugt er erfitt að skipta einum manni í tvennt milli íhaldsins og framsóknar, þó að það sé nú margt líkt með skyldum í seinni tíð, og þess vegna er hér gerð till. hjá stjórninni um að stofnunin hafi forstjóra, eða eins og það stendur hér, herra forseti: „Verkefni stjórnar Byggðastofnunar eru m. a. þessi: 1. Að ráða forstjóra.“ Þetta orð lítur eins út bæði í eintölu og fleirtölu. Á bak við þessa orðmynd leynist sú hugmynd stjórnarflokkanna að hola einum manni hvor inn í Byggðastofnunina. Ég hef ekki upplýsingar um það, herra forseti, hver það er sem á að fá þennan bitling. En það væri fróðlegt að vita það því að ég geri ráð fyrir því að stjórnarflokkarnir séu fyrir löngu búnir að braska um það. Þeir eru vanir að vera fljótir að semja um svona lagað þó annað vefjist fyrir þeim. Hvaða þm. ætli það séu sem stjórnarflokkarnir þurfa nú að losa sig við á næstunni? Hvaða þm. ætli það séu sem stjórnarflokkarnir þurfa helst að losa sig við? Hvaða þm. eru óþekkastir við stjórnarmeirihlutann af þm. stjórnarliðsins hér á hv. Alþingi? - Það skyldi þó ekki vera að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson eigi að vera annar forstjóri Byggðastofnunarinnar? Eða það skyldi þó ekki vera hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson? Þarna færu tveir góðir saman, eins og hv. 5. þm. Austurl. bendir á, það er rétt hjá honum. Hvaða menn eru það sem stjórnarliðið þyrfti helst að koma af höndum sér núna hið fyrsta? Mér detta helst í hug þessir menn vegna þess að þeir eru stundum uppi með röfl við stjórnarmeirihlutann og eru ekki tilbúnir að samþykkja hvað eina sem stjórnarmeirihlutanum dettur í hug. En það er bersýnilega ætlunin, herra forseti, að búa hér til tvær góðar stöður, eins og það heitir, til þess að geta komið mönnum fyrir þannig að það fækki á listunum einhvers staðar í næstu kosningum og það auðveldi aðeins prófkjörsslaginn hjá íhaldsflokkunum tveimur. Ég hef enga trú á því að það séu hv. þm. Ólafur G. Einarsson og hv. þm. Páll Pétursson sem ætla sér að verða forstjórar Byggðastofnunar. Það skyldi ekki vera? Það skyldi þó ekki vera að formenn þingflokka stjórnarliðsins ætli sér að fara í þetta? Það er a. m. k. örugglega vissara fyrir framsóknarmenn að reyna að tryggja sér góðar stöður eins og þetta er kallað í stjórnarbraskinu með stöður og bitlinga um þessar mundir. Ég geri till. um það, herra forseti, að ráðinn verði einn forstjóri því að það er nóg. Og ég geri till. um það að forstjórinn verði ráðinn til sex ára í senn þannig að gert verði ráð fyrir því að það gildi um þennan forstjóra endurnýjunarregla, að ekki verði hægt að ráða mann þarna til eilífðar heldur aðeins til takmarkaðs tíma og miðað við að ráðningartíminn verði sex ár. Ég held að þetta sé í raun og veru ein nauðsynlegasta endurbót á okkar stjórnkerfi sem hægt er að gera, að setja þá allsherjarreglu að forstjórar ríkisstofnana verði ráðnir til eins og sex ára í senn. Það hefði t. d. verið gott hjá Alþfl. þegar hann réð Jóhannes Nordal á sínum tíma, en Jóhannes var sérstaklega ráðinn af Alþfl. eins og kunnugt er, það hefði verið gott fyrir Alþfl. að ráða þá Jóhannes Nordal til sex ára. Það hefði verið skynsamleg niðurstaða t. d. miðað við yfirlýsingar núv. formanns Alþfl. um að það þurfi að reka Jóhannes sem Gylfi réð á sínum tíma. Ég er reyndar þeirrar skoðunar í fullri alvöru, herra forseti, að eitt brýnasta og erfiðasta úrlausnarefni stjórnkerfisins sé þráseta æðstu embættismanna er skapi stórkostlega erfiðleika við að knýja fram pólitískar breytingar jafnvel þó að sterkur pólitískur vilji sé á bak við, meiri hluti Alþingis. Ég held þess vegna að hér sé skynsamlegt að staldra við og setja þá reglu að forstjóri Byggðastofnunar (eða forstjórar) verði ráðinn til sex ára í senn. Það verði ekki byrjað á eilífðarráðningu eins og nú virðist vera gert ráð fyrir. Síðan legg ég til að Kjaradómur ákveði laun og starfskjör forstjóra. Það geri ég til þess að þeir ákveði ekki laun og starfskjör hvor hjá öðrum, þessir tveir forstjórar stjórnarflokkanna sem þarna er víst meiningin að setja. Ég treysti þeim ekki til þess. Reynslan af því hvernig þeir skammta sjálfum sér kaup og kjör er ekki þannig að Alþingi geti verið sæmandi að horfa á slíkt gerast. Í fjórða og síðasta lagi, herra forseti, flyt ég eftirfarandi brtt.: „Í starfi sínu skal Byggðastofnun hafa samvinnu við landshlutasamtök sveitarfélaga, sveitarstjórnir, þróunarfélög og aðra heimaaðila eftir atvikum. Stofnunin getur gert samstarfssamninga við slíka aðila um áætlanagerð og aðra skipulega starfsemi. Áætlanir, sem fela í sér tillögur um aðgerðir á sviðum sem heyra undir ýmis rn., skulu sendar félmrh. sem gerir ríkisstj. grein fyrir þeim. Viðkomandi rn. skulu síðan fjalla um tillögur Byggðastofnunar. Byggðastofnun fylgir eftir framkvæmd samþykktra byggðaáætlana. Áætlanir skal endurskoða eftir því sem tilefni eru til.“ Nú vil ég upplýsa, herra forseti, að ástæðan til þess að ég flyt þessa till. er fyrst og fremst sú, að það liggur fyrir sú ákvörðun frá meiri hl. á Alþingi, að óbreyttu frv., að höggva algerlega á samskiptin við landshlutasamtök sveitarfélaga. Það er vísvitandi stefna meiri hl. framsóknar og íhaldsins að höggva alveg á tengslin við landshlutasamtök sveitarfélaganna. Hv. þm. þekkja það að landshlutasamtök sveitarfélaganna hafa haft ákveðinn stuðning frá Byggðasjóði við áætlanagerð, hver í sínu kjördæmi og umdæmi. Nú er það ætlun ríkisstj, að höggva algerlega á þessi tengsl. Ég tel að með þessari afstöðu sinni sé ríkisstj. að ganga á svig við þær víðtæku kröfur sem uppi eru um valddreifingu og lýðræði í þessu landi. Ég gagnrýni harðlega þessa stefnu sem þannig birtist hjá ríkisstj. í því í raun og veru, herra forseti, að þrengja enn starfssvið og valdsvið Byggðastofnunar frá því sem þó hefur verið. Ég skora á hv. þm. stjórnarmeirihlutans að íhuga þessa till. af vinsemd og sanngirni og gera sér grein fyrir því að þetta er í raun og veru aðeins till. um að staðfesta þann hátt sem tíðkast hefur í sambandi við landshlutasamtök og heimaaðila. Herra forseti. Þetta mál þarfnast auðvitað vandaðrar umræðu og það hefur verið gerð tilraun til hennar hér í kvöld þó að stjórnarþm. eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. hafi kosið að hafa allt á hornum sér hér fyrr í kvöld af litlu tilefni. Það er athyglisvert að á sama tíma og Nd. Alþingis ræðir um þessi mál, þá er verið að fjalla um önnur mál í Ed. Alþingis. Og það er bersýnilegt að áhugi fjölmiðla á því máli sem verið er að fjalla um í Ed., þ. e. bjórmálinu, er meiri en á þeim stóru byggðamálum sem við erum að ræða um hér í Nd. Þetta dæmi frá kvöldinu í kvöld segir mér meira um fréttamenn á Íslandi en um Alþingi Íslendinga, herra forseti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið, en ég tel rétt að víkja hér að örfáum atriðum sem fram hafa komið. Það er rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að fjölmiðlar virðast hafa meiri áhuga á öðrum málum en því sem hér er nú rætt. En það eru líka fleiri sem virðast hafa meiri áhuga á því máli sem nú er verið að ræða í hv. Ed. heldur en því sem rætt er hér. Mér sýnist stjórnarliðið hafa meiri áhuga á umræðum þar en um það mál sem hér er nú verið að ræða. Ég furða mig á því andvaraleysi, því áhugaleysi, nánast kæruleysi sem hv. stjórnarþingmenn úr sjávarútvegsplássum sýna því máli sem hér er nú til umr. og ættu þeir þó að vera sér þess meðvitandi hvernig ástandið er að því er varðar byggðaþróunina. Ég hygg t. d. að hv. þm. Friðrik Sophussyni, þó þm. Reykv. sé, sé mjög vel kunnugt um það hver staða sjávarútvegs er t. d. á Vestfjörðum. Hv. þm. ætti því ekki að ganga með bundið fyrir bæði augu fram í þessu máli eins og hann gerir nú. Og svo er að sjálfsögðu um miklu fleiri. Hv. þm. Stefáni Guðmundssyni er ábyggilega ljóst hver staða fiskvinnslunnar og fiskveiða er á Norðurlandi vestra, á Norðurlandi eystra og víðar. Þessi hv. þm. ætti því ekki að ganga með bundið fyrir bæði augu fram í þessu máli eins og hann virðist ætla sér að gera. Er hv. þm. stjórnarliðsins hér á Alþingi og hæstv. ráðh. ekki ljóst hvað hefur verið að gerast að því er varðar sjávarútveginn á síðasta ári og er að gerast enn? Líklega eru komnar sendinefndir úr öllum sjávarútvegskjördæmum landsins til viðræðna við þm. úr viðkomandi kjördæmum til þess að bera sig upp undan þeim vandræðum sem sjávarútvegurinn er kominn í. Ég efast um að það hafi nokkurn tíma gerst fyrr að fulltrúar allra fiskvinnslufyrirtækja á Vestfjörðum hafi komið til Reykjavíkur til viðræðna við þm. um það geigvænlega ástand sem blasir við í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Í þessu kjördæmi, sem á nú tvo hæstv. ráðh. í ríkisstj., liggur við landauðn verði áfram haldið á þeirri braut sem hér er verið að gera. Og mér er spurn: Ætla hæstv. ráðherrar og stjórnarliðar úr þessum sjávarútvegskjördæmum virkilega að láta halda fram sem horfir í þessu máli? Heldur hv. þm. Stefán Guðmundsson að þetta frv., sem hér er til umr. nú, bjargi sjávarútveginum, fiskvinnslunni og atvinnunni almennt talað í sjávarplássunum úti á landi? Ég fullyrði að þetta frv. breytir engu þar um, af hversu miklum vilja sem menn eru gerðir til þess að svo ætti að vera. Það eina sem dugar til þess að breyta þessu viðhorfi, breyta þeim vandamálum sem nú er við að glíma að því er varðar byggðaþróun í landinu, það er að snúa af vegi þeirrar helstefnu sem ríkisstj. fylgir í efnahagsmálum, stefnu sem bitnar fyrst og fremst á landsbyggðinni og undirstöðuatvinnugreinunum í landinu. Og það er nánast furðulegt að forustumenn stjórnarmeirihlutans, eins og hv. þm. Páll Pétursson, formaður þingflokks Framsfl., stingi hér inn höfði bara annað slagið til þess að vita hvort hér sé umræða í gangi.  Ég veit ekki hvað hv. stjórnarlið hér ætlast fyrir í áframhaldi af þessu. En ég fullyrði það að sú afstaða og það hugarfar, sem mér virðist koma fram hjá hæstv. ráðherrum og hv. stjórnarliðum hér á Alþingi til þessa grundvallaratvinnuvegar þjóðarinnar er með endemum. Dettur hæstv. forsrh. í hug að hann fái vestfirska sjómenn, vestfirskt fiskvinnslufólk til þess að halda áfram við þau störf ætli hann sér sjálfur að halda sömu stefnunni í þessum efnum og hann hefur gert? Ég trúi því a. m. k. að þessir aðilar vestra, hvort sem um er að ræða sjómenn, fiskvinnslufólk eða atvinnurekendur í sjávarútvegi, þó framsóknarmenn væru, létu hæstv. forsrh. heyra í sér ef þeir næðu til hans, vitandi það hvernig hæstv. ráðh. heldur á málum að því er þessa atvinnugrein varðar. Ætli það sé nokkur tilviljun að einn flokksbróðir hæstv. forsrh. sagði á opnum fundi vestur á fjörðum í vetur að hann hefði ekki trú á því að honum entist kjörtímabilið til þess að ná hæstv. ráðh. í kjördæmið til þess að tala við hann. Þetta var flokksbróðir hæstv. forsrh. Mér er kunnugt um það að einstaklingar, drífandi atvinnurekendur í sjávarútvegi, eru búnir að gera ýmislegt til þess að reyna að koma hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi í skilning um það til hvers sú helstefna leiðir sem þeir eru nú að leiða yfir íslenskt þjóðfélag, yfir þessa grundvallaratvinnugrein. Eigi að síður halda menn áfram. Og þó að sumir hv. stjórnarliða hafi af því atvinnu part úr sumri að stýra sjávarútvegsfyrirtækjum vestur á fjörðum, þm. Reykjavíkur, og sjái í hendi sér hvernig staðan er, eigi að síður skal þessari helstefnu haldið áfram. Það er alveg furðulegt hvað þessir hv. þm. telja að sér muni líðast í þessum efnum. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta. Sumir telja nóg að gert. Ég tel hins vegar að svo sé ekki. Það hefði verið full ástæða til að eyða lengri tíma í að ræða almennt um þróun byggðamála og til hvers sú stefna, sem fylgt hefur verið, er að leiða í þeim efnum. Það er í mínum huga eitt meginatriði þess sem nú er að gerast í íslensku þjóðfélagi. Íslenskt þjóðfélag verður ekki lengi velferðarþjóðfélag ef áfram á að halda á þeirri braut að kippa stoðunum undan framleiðslugreinunum en hrúga öllu í þjónustugreinarnar hér á höfuðborgarsvæðinu. Það minnkar í buddum Reykvíkinga og Reyknesinga ef áfram verður haldið á þeirri braut. Það er fölsk atvinnustefna og uppbygging, sem nú er haldið uppi á þessu svæði með erlendum lánum, ef áfram á að halda á þeirri braut að rýra undirstöðuna undir framleiðslugreinunum. Að síðustu. Ég varð fyrir vonbrigðum með svör hæstv. forsrh. við áskorunum vestfirskra trillubátamanna. Ég hygg að við séum sammála um það, ég og hæstv. forsrh., að þessi stétt manna vestra gegnir mikilvægu hlutverki fyrir það landsvæði. Þessi atvinnuvegur er nauðsynlegur þó að sú útgerð sé aðeins stunduð hluta úr ári. Ég var því að vona að hæstv. ráðh. mundi beita sér í þessu máli til að fá á því leiðréttingu. Hann sagði að vísu að málið lægi á borði hæstv. sjútvrh. og hann mundi ræða það við hann þegar hann kæmi heim. Ég vil nú biðja hæstv. forsrh. að gera meira en snakka eitthvað við hæstv. sjútvrh. þegar hann kemur til landsins, því að mín reynsla er sú að við hæstv. sjútvrh. dugi ekki snakk. Þar þurfi menn að beita sér ef þeir ætla að hafa áhrif á að þarna fáist á breyting. Og ég vil í mesta bróðerni biðja hæstv. forsrh. þess lengstra orða, og taka þá með sér hæstv. samgrh. sér til halds og trausts, sem er úr sama kjördæmi, að beita sér fyrir því að leiðrétting fáist á þessu máli, því að ég veit að hæstv. forsrh. er það jafnvel kunnugt og mér að það er mikil ólga vegna þessa fyrir vestan og trúlega fyrir austan líka. Þó ég þekki það ekki eins þykist ég vita að það sé álíka. Ég vil ekki trúa því, fyrr en þá að það blasir við sem staðreynd, að á þeirri eintrjáningsstefnu sem mér finnst vera fylgt að því er varðar framkvæmd kvótakerfis á handfæraveiðum fáist ekki svo eðlileg og sjálfsögð breyting eins og hér er verið að fara fram á. Ég tel hins vegar að það eigi með öllu að afnema kvóta á handfæraveiðum og línuveiðum. Till. þess efnis var felld í desember s. l. af meiri hl. hér á Alþingi, því miður, og trúlega þýðir ekki um það að tala. En lágmark er að leiðrétting fáist nú á sumarvertíð vegna handfærabátanna fyrir vestan. Ég skora enn á hæstv. forsrh. að beita sér fyrir slíkri breytingu. Verði ekkert farið að gerast í þessu máli eftir miðja þessa viku hygg ég að búast megi við því að hér verði krafist utandagskrárumræðu um það mál. Þetta mál er einn anginn af byggðastefnunni og ekki sá minnsti. Spurningin sem svara verður er sú hvort áfram á að halda á þeirri braut að rýra svo kjör og aðstöðu landsbyggðarfólks að það flýi umvörpum á þetta svæði hér syðra. Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu en vil í þriðja skiptið ítreka áskorun til hæstv. forsrh. um að beita sér virkilega í þessu máli.