Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það þarf að leiðrétta gildistökuákvæði 6. gr. frv., og sást heilbr: ag félmn. yfir það í sambandi við fyrri brtt., sem hún hefur flutt, og leggur þess vegna til, að fyrsti málsl. 6. gr. breytist þannig, að í stað þess, að lögin öðlist gildi 1. maí 1955, standi: „Lög þessi öðlast þegar gildi“. Vil ég leyfa mér að leggja þessa brtt. fram skriflega f. h. nefndarinnar.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar nokkra hríð, og leggur n. til, að það verði samþ. með nokkrum breyt., sem prentaðar eru á þskj. 693, og vil ég leyfa mér fyrir hönd n. að fara um þær fáum orðum. Í gildandi lögum segir svo um fræðsluhéruð: „Hver sýsla og hver kaupstaður er fræðsluhérað. Þó skal sameina tvær sýslur í eitt fræðsluhérað svo og hrepp eða hluta úr hreppifræðsluhéraði annarrar sýslu, þegar fræðslumálastjórn mælir svo fyrir og hlutaðeigandi fræðsluráð samþykkja.“ Þessi lög hafa verið í gildi nú um 10 ára skeið, og þessi skipun er þegar orðin föst um skiptingu landsins í fræðsluhéruð. Ég hef það fyrir satt, að heimildin til þess að sameina sýslur eða hluta úr sýslum í fræðsluhéruð hafi hvergi verið notuð, heldur sé skipting landsins í fræðsluhéruð eingöngu bundin við sýslur landsins og kaupstaði. Nú er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., að þessi gr. standi áfram óbreytt í lögum, en 1. gr. frv. hefst samt sem áður á þeim orðum, að menntmrn. ákveði fræðsluhérað og skólahverfi o.s.frv. Það virðist mjög hæpið, að þetta geti hvort tveggja staðizt, að lög ákveði, að hver sýsla og kaupstaður sé fræðsluhérað, en leggja það jafnframt á vald menntmrn. að kveða á um þetta. En ef litið yrði nú svo á, að þau lög, sem síðar eru sett, ættu að þessu leyti að gilda og hin eldri ákvæði að víkja, þá liggur það ljóst fyrir, að með 1. gr. frv., eins og hún er orðuð, er opnuð leið til þess að raska þeirri skipan um skiptingu landsins í fræðsluhéruð, sem nú er orðin fastmótuð. Þá er enn fremur kveðið svo á í 1. gr. frv., að þar er talað um, að menntmrn. ákveði fræðsluhérað barnafræðslu, gagnfræðastigs og húsmæðrafræðslu. M.ö.o., að það er gert ráð fyrir því að skipa landinn í fræðsluhéruð fyrir hvert skólastig. Þetta er alger nýjung í íslenzkri skólamálalöggjöf. Fræðsluhéruðin eru föst og ákveðin félagsheild, bundin við sýslur landsins og kaupstaði. Hitt er svo aftur breytilegt, hve margir skólar eru stofnaðir og reknir innan hvers fræðsluhéraðs fyrir sig. N. hefur verið tjáð, að sú hugsun, sem liggur á bak við þetta orðalag 1. gr., sé að leggja það á vald rn., hvar skólar eru stofnaðir, og það er rétt og sjálfsagt, að menntmrn. hafi úrskurðarvald um það, en í þessu efni gildir ekki hið sama um barnafræðslu, gagnfræðastig eða húsmæðrafræðslu, vegna þess að barnafræðslustigið tekur til skólaskyldunnar, og um leið og ríkisvaldið segir við framfæranda barns: Þú skalt láta barnið þitt í skóla - þá ber ríkisvaldinn jafnframt skylda til að búa svo um hnútana, að hverjum aðila veitist tiltölulega auðvelt að stunda það nám, sem hann er skyldaður til af þjóðfélagsins hálfu. Þess vegna kveða l. svo á, að hverju fræðsluhéraði skuli skipt í skólahverfi. Ákvæði l. um þetta efni eru svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fræðslumálastjórn mælir fyrir um, hvernig fræðsluhéraði skuli skipt í skólahverfi, enda samþykki hlutaðeigandi fræðsluráð skiptinguna, og í hverju skólahverfi skal vera skólahús á hentugum stað, er fullnægi þörfum fyrir barnaskólahald í hverfinn.“ Um leið og fræðsluhéraði er skipt í skólahverfi, er það þá ákveðið, hvar barnaskóli skuli reistur. Gert er ráð fyrir því í þessu frv., að þessi ákvæði l. standi óbreytt, og þar með er það lagt á vald fræðslumálastjórnarinnar að kveða á um það, hvar barnaskólar eru reistir, en sú orðalagsbreyting, sem n. leggur til að gera á 1. gr. frv., miðar að því að halda þeirri skipan, sem nú er um skiptingu landsins í fræðsluhéruð, en leggja það aðeins á vald menntmrn., hvar skólar gagnfræðastigs eru reistir. Víða um land hagar svo til, að það er eðlilegt, að tvö eða jafnvei fleiri fræðsluhéruð standi saman að einum gagnfræðaskóla, og er eðlilegt og sjálfsagt, að menntmrn. kveði á um það, eftir að hafa leitað umsagnar og till. þeirra aðila, sem tekið er fram í frvgr. Í l. um húsmæðrafræðslu eru alveg sérstök ákvæði um það, hvernig vinna skal að því að stofna húsmæðraskóla. Þau ákvæði eru þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Til stofnunar húsmæðraskóla þarf : 1. Till. hlutaðeigandi fræðsluráðs eða fræðsluráða, þar sem jafnframt sé bent á skólastað. 2. Umsögn hlutaðeigandi kvenfélagasambands eða sambanda. 3. Samþykki hlutaðeigandi kaupstaðar, sýslufélags eða sýslufélaga. 4. Samþykki fræðslumálastjórnar á skólastað og uppdrætti að skólahúsi. 5. Fjárveitingu Alþ. til stofnunar skólans.“ Þessi ákvæði eru svo skýr, að samkv. þeim getur enginn vafi leikið á því, hvernig undirhúningi skal háttað um stofnun húsmæðraskóla og hver hefur úrskurðarvald um það; það er að síðustu Alþ. sjálft, sem á að veita fjárveitingu til skólans. Menntmn. telur, að þessi ákvæði eigi að standa óbreytt í l. og þau séu alveg fullnægjandi til að tryggja aðstöðu rn. í þessu efni. 2. brtt. n. er um það að bæta inn í gr. orðunum „að fengnum till. fræðslumálastjóra“. Það er lagt til, að inn í frv. bætist samsvarandi ákvæði á fleiri stöðum, og þarf það ekki skýringa við. B-liður 2. brtt. er aðeins orðalagsbreyting, en breytir ekki efni frv. á neinn hátt. 4. brtt. kveður á um það, að sett skuli nokkru skýrari ákvæði en nú eru í l. um það, hvað nemendur þurfa að vera margir til þess, að haldið sé uppi gagnfræðaskóla. Námsstjóri húsmæðrafræðslunnar kom á fund menntmn. og gerði þar grein fyrir þeirri skoðun sinni, að ákvæði 8. gr. um kennara við húsmæðraskóla væru of ströng. Niðurstaðan varð sú, að n. leggur til, að alls staðar sé miðað við lágmarkstölu þeirra nemenda, sem til er tekið í gr., en ekki látið hlaupa á tölum eins og nú er í frv. 6. brtt. er orðalagsbreyting, sem í engu breytir efni frv. 8. brtt. er um það, að þar sem segir, að reikningar skólanna skuli sendir menntmrn., þá leggur n. til, að samrit af reikningunum verði samtímis sent fræðslumálaskrifstofunni. 9. brtt. er aðeins leiðréttingar á ákvæðum um, hvað fellt er úr gildi, í samræmi við þær till., sem ég hef nú gert að umtalsefni.



Herra forseti. Við afgreiðslu þessa máls í hv. menntmn. varð n. sammála um þær breytingar, sem hv. frsm., þm. A-Sk. (PÞ), hefur nú flutt, og stendur öll n. að þeim. Ein var sú till., sem ég freistaði að fá samþykki fyrir í n., en hv. samnm. mínir töldu sig ekki geta fallizt á. Það er sú till., sem ég nú ásamt hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) og hv. 1. landsk. þm. (GÞG) flyt á þskj. 703. Þessi litla till. varðar það atriði frv., að í 2. gr. þess er gert ráð fyrir, að ef einhvers staðar séu hafnar skólabyggingar, án þess að áður hafi verið veitt fé til þeirra frá Alþ., þá skuli slíkar framkvæmdir ekki koma til greina við úthlutun fjár til skólabygginga af hálfu Alþ. Nú er því svo háttað, að á undanförnum árum hafa verið nokkuð örar skólabyggingar í landinu, og ríkissjóði ber að greiða þær að vissum hluta. Ríkissjóður hefur ekki haft við að inna af hendi þessar greiðslur, og skuldir hafa myndazt. Af þessum ástæðum verða það skiljanleg rök, að ríkið verði með einhverjum hætti að hafa hönd í bagga um það, hversu mikið er ráðizt í af skólaframkvæmdum á hverjum tíma, þannig að ríkissjóður verði útgjaldaskyldur þeirra vegna. Í frv. eru settar við þessu margháttaðar skorður aðrar en þær, sem ég legg til að numdar verði burt úr frv. Í fyrsta lagi er það gert að skilyrði fyrir ríkisframlagi til skólabygginga, að menntmrn. hafi samþykkt skólastaðinn. Í öðru lagi, að skólalóðin sé eign skólahverfisins eða að afnotaréttur hennar sé tryggður með óuppsegjanlegum samningi. Í þriðja lagi er það gert að skilyrði, að fullnaðarteikning mannvirkjanna og nákvæm kostnaðaráætlun hafi hlotið samþykki menntmrn. og húsameistara ríkisins. Allt þetta tel ég eðlilegt. En auk þess er í frv. það ákvæði, að Alþ. skuli hverju sinni ákveða, til hvaða skólaframkvæmda eða skólastofnkostnaðar framlög séu veitt. Ég álít, að það sé alveg óþarfi að hafa það líka í frv., sem segir í 3. mgr. 2. gr.: „og er ekki heimilt að hefja framkvæmdir, fyrr en fyrsta fjárveiting er fyrir hendi“. Ég vil benda á það, að gangur þessara mála er yfirleitt sá, að héraðsstjórnirnar hafa að sjálfsögðu alveg á sama hátt og þeir, sem fara með ríkisvaldið, áhuga fyrir því að eyða ekki meira fé til þessara hluta en nauðsyn krefur, en stundum knýr nauðsyn á af svo miklum þunga, að ekki verður undan skorazt að hefja framkvæmdir. Ég vil nefna það dæmi, að nú að undanförnu hefur íbúum í Vestmannaeyjum verið smám saman að fjölga. Af þessum ástæðum hefur barnaskólahúsið þar á undangengnu tímabili verið að verða meira og meira ófullnægjandi til þeirrar starfsemi, sem þar verður og á að fara fram samkvæmt lögum. Nú var svo komið í byrjun þessa árs, að bæjarstjórn Vestmannaeyja samþykkti að hefja undirbúning að viðbótarbyggingu við þetta barnaskólahús. Bæjarstjórnin gekk frá sinni fjárhagsáætlun, að ég ætla frekar síðari hlutann í janúarmánuði en fyrri hlutann í febrúarmánuði, og tók þar upp á fjárhagsáætlun 150 þús. kr. fjárveitingu til þess að standa straum af undirbúningi og byrjunarframkvæmdum við viðbótarbyggingu við barnaskólahúsíð. Auðvitað verður bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum að láta gera uppdrátt að húsinu. Hún verður að láta samþykkja hann hjá fræðslumálastjórninni. Hún verður að tryggja það, að lóðarsamningurinn undir húsið sé óuppsegjanlegur, hún verður að fullnægja öllum þeim þrem skilyrðum, sem ég hef hér talið upp, og auk þess á hún ekki von á neinu framlagi til þessarar byggingar, fyrr en Alþ. samþykkir. En ef frv. er samþ. í því formi, sem það nú er í, þá er viðkomandi bæjarstjórn algerlega bannað að láta grafa fyrir húsinu á þessu sumri, þó að hún vilji gera það á sinn kostnað. Ef þessi orð, sem ég legg til að felld verði út úr gr., væru burt úr henni numin, þá gæti hvert það bæjarfélag, sem í hlut ætti, byrjað á framkvæmdinni, en það skuldbindur ríkið á engan hátt til neinnar greiðslu til þeirrar byggingar, fyrr en Alþ. samþykkir. Ég sé enga ástæðu til þess, að skólaframkvæmdir séu svo torveldaðar sem gert er ráð fyrir í frv. Ég bendi á það, að bæjarstjórnir gera yfirleitt sínar fjárhagsáætlanir í byrjun árs. Ríkið gengur frá sínum fjárlögum síðast á ári. Þarna myndast eins árs tímabil, sem óhjákvæmilega heftir allar framkvæmdir og kemur í veg fyrir það, að nokkurt bæjarfélag geti hafizt handa um skólabyggingu, hversu sem á kann að liggja. Ég vil enn fremur benda á það, að það getur raunar ýmislegt fleira komið fyrir en það, að einn bær stækki hægt og sígandi og þurfi viðbót við sitt skólahúsnæði. Það er deginum ljósara, að skólahús geta fokið. Þau geta brunnið. Það geta orðið margvíslegar ástæður til þess, að skólahúsbyggingu þurfi að hefja, áður en Alþ. hefur samþ. nokkra fjárveitingu til þess, og frá mínu sjónarmiði getur það ekki skoðazt annað en hreint óráð að ganga svo frá l. um þetta mál, að þær byggingarframkvæmdir, sem viðkomandi hérað hefur lagt fé til og byrjað á, áður en Alþ. veitir fé til þess, séu útilokaðar frá því að geta notið styrks samkv. þessum lögum, en þetta er strangt fram tekið í lagafrv., og segir í síðustu mgr. 2. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ef hafnar eru framkvæmdir, án þess að framantöldum skilyrðum sé fullnægt, er stofnkostnaður ríkissjóði óviðkomandi.“ Mér skilst, að þá sé hann ríkissjóði óviðkomandi í bráð og lengd. Ég tel sjálfsagt að hafa þau skilyrði, sem skynsamleg eru, til þess að reisa skorður við því, að hlaupið sé út í fen um skólahúsbyggingar. Það er að sjálfsögðu hægt að hefja skólahúsbyggingar, sem ekki eru reistar af fullri nauðsyn og ekki er vit í því að framkvæma, en frá því álít ég að sé nægilega tryggilega gengið í frv., að ríkissjóður beri ekki kostnað af slíkum skólabyggingum, þótt út sé strikað það, sem við þremenningarnir í till. á þskj. 703 höfum lagt til. Ég vil svo að lokum taka það fram, að þetta atriði var borið undir fjárhagseftirlitsmann skólanna, þegar hann mætti á fundi hjá hv. menntmn., borið undir Aðalstein Eiríksson, og lét hann í ljós þá skoðun, að ekki væri óeðlilegt að strika yfir þau orð í frv., sem ég hef nú lagt til að verði felld niður. Ég hygg, að þegar hv. alþm. athuga málið nánar, og ég vil sérstaklega skora á menn að skoða þetta hver út frá sjónarmiðum sins héraðs og þar sem hann bezt til þekkir og gera það síðan upp við sig, hvort hann vill með því að láta þetta einkennilega atriði standa eftir í frv. ef til vill verða þess valdandi, að skólamálin í hans héraði dragist úr hömlu fram yfir það, sem hófi getur talizt gegna, og ef menn íhuga þetta rökrænt og láta ekki endilega þær fjárhæðir, sem safnazt hafa sem skuld hjá ríkissjóði vegna skólabygginga, trufla sig frá rökréttri hugsun, þá trúi ég vart öðru en að brtt. um að fella niður orðin: „og er ekki heimilt að hefja framkvæmdir, fyrr en fyrsta fjárveiting er fyrir hendi“ - verði felld niður úr þessu frv.



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur lagt fram brtt. á þskj. 711 við frv. það, sem hér er tekið til umr. Brtt. eru þessar: 1) Við 2. gr. Á eftir 1. tölul. bætist nýr tölul., svo hljóðandi: Framlag ríkissjóðs, 2 millj. kr. á ári, í fyrsta sinn á árinu 1956. 2) Við 6. gr. Fyrir „6%“ komi: 51/2%. Er frv. þetta var til 2. umr. hér í hv. d., gat ég þess, að sjútvn. mundi við 3. umr. flytja brtt. um, að ríkissjóður legði sjóðnum nokkurt árlegt framlag. Var þessa einnig getið í nál. sjútvn. á þskj. 515. Án efa væri æskilegt, að þessi fjárhæð, sem hér er lagt til, 2 millj. kr. á ári, og ríkissjóður á að leggja fram fiskveiðasjóði til eflingar, hefði getað ákveðizt nokkru hærri, en til þess treysti n. sér ekki að þessu sinni. Það er vitað, að fiskveiðasjóður þarf á miklu fé að halda, ef hann á að geta fullnægt, þótt ekki sé nema að nokkru leyti, þeirri miklu eftirspurn eftir lánum, sem útgerðarmenn og aðrir aðilar beina til sjóðsins í æ ríkara mæli. Þá er og vitað, að eftir að þetta frv. er orðið að lögum, aukast skyldur sjóðsins til útlána í þarfir sjávarútvegsins, eins og kveðið er á um í 4. gr. frv. Í 3. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskveiðasjóður má taka lán til starfsemi sinnar, þegar þörf krefur að áliti sjútvmrh. Er ríkissjóði heimilt að ábyrgjast lán fyrir sjóðinn í þessu skyni, allt að 50 millj. kr.“ Það er vitað, að margir útgerðarmenn og ýmis útgerðarfyrirtæki hafa á s.l. ári og það sem af er þessu ári gert samninga um smíði á fiskiskipum í trausti þess, að smíði þeirra verði lokið fyrir næstu vetrarvertíð. Þá treysta þessir aðilar einnig því, að fiskveiðasjóði verði tryggt nægilegt fjármagn til að lána út á þessi nýju fiskiskip eins og heimilað er í frv. því, sem hér er til umr. og væntanlega verður lögfest á þessu þingi. Hæstv. ríkisstj. mun hafa að undanförnu unnið að útvegun lánsfjár á erlendum vettvangi, fyrst og fremst til að tryggja byggingu sementsverksmiðjunnar og í öðru lagi fyrir fiskveiðasjóð. Ekki veit ég fyllilega um árangurinn af lánsútveguninni, en treysti því hins vegar, að hæstv. ríkisstj. finni leiðir til þess að sjá fiskveiðasjóði fyrir nægilegu starfsfé, svo að annar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, sjávarútvegurinn, þurfi ekki að bíða verulegan hnekki vegna skorts á lánsfé til nýsmíði skipa og til annarra framkvæmda í sambandi við hann. Brtt. sjútvn. á þskj. 711 stendur n. óskipt að. Vænti ég þess, að hv. d. samþ. þær og afgr. þar með frv. til hv. Ed.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta þess getið hér, að forstjóri fiskveiðasjóðs hefur sent n. till. til breytinga, sem engar hafa verið teknar til greina, og eins sé ég, að n. hefur orðið sammála um að flytja till. um að lækka vexti af öðrum lánum en til fiskiskipa um 1/2% - niður í 51/2 %. Það hefur greinilega komið fram hvað eftir annað hér, að fé sjóðsins er mjög lítið og allt of takmarkað eins og er. Það var gerð grein fyrir því af frsm. n., að n. hefði viljað fá miklu hærra árlegt ríkisframlag en hún leggur þó til, en ekki treyst sér til að fara hærra. En till. hníga nú allar samt sem áður, bæði að hætta að taka forvexti af lánum, eins og verið hefur, og eins að lækka vextina, heldur að því að draga úr getu sjóðsins. Ég hef látíð þetta liggja á milli hluta þannig, að ég hef ekki viljað taka upp þessar brtt., sem lagðar voru fram af forstjóra sjóðsins. Og um þetta atriði vildi ég ekki segja annað en að láta þess getið, að þetta er held ég að vissu leyti nokkuð vafasamt, því að mín skoðun er sú, að þeir, sem sækja eftir lánum úr fiskveiðasjóði til annarra hluta en til fiskiskipa, mundu ekki setja það fyrir sig að greiða 1/2% hærra, ef meira lánsfé væri á milli handa, og miðað við aðrar ráðstafanir, sem hér hafa verið gerðar í vaxtamálum á þinginu, kemur mér slík brtt. eins og þessi alveg á óvart.



Herra forseti. Það gætir nokkurs misskilnings hjá hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) í sambandi við till. þær, sem sjútvn. bárust frá stjórn fiskveiðasjóðs. Hv. þm. gagnrýndi sjútvn. fyrir það að hafa ekki sinnt óskum þeim, sem stjórn fiskveiðasjóðs færði fram um breytingar á frv. eftir samþykkt þess við 2. umr. hér í hv. deild. Brtt. þrjár voru þess eðlis, að sjútvn. var sammála um það, að þær væru ekki til þess fallnar að bæta frv., heldur hið gagnstæða. Fyrsta og önnur brtt. gengu skemmra og voru óákveðnari hvað orðalag snertir en nú er í frv. - og voru því sízt til bóta. Þriðja brtt. var hins vegar ósk um það, að sami háttur væri á hafður hjá sjóðnum, að vextir væru teknir fyrir fram, eins og frv. gerði ráð fyrir, er það var lagt fram hér í deildinni. Sjútvn. flutti brtt. við 2. umr. frv., að vextir yrðu teknir ettir á, eins og tíðkaðist við sjóðinn á tímabilinu frá 1905 til 1930. Þessi sami háttur um greiðslu vaxta eftir á er einnig viðhafður hjá ræktunarsjóði og byggingarsjóði - og einnig hjá veðdeildum Landsbankans og Búnaðarbankans. Í frv. er ákveðið, að vextir af lánum, sem veitt eru með veði í fiskiskipum, skuli vera 4%, en af öllum öðrum lánum 6%. Sjútvn. var sammála um að bera fram brtt. við frv., að hærri vextirnir yrðu ákveðnir 51/2% í stað 6%. Ég vona, að hv. d. geti orðið sammála sjútvn., sem stendur einróma að þessum brtt., og geti fallizt á, að þær verði samþ.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að láta í ljós með örfáum orðum undrun mína yfir þeim skorti á stefnufestu, sem virðist ríkja hjá hæstv. ríkisstj., þegar um grundvallarmál er að tefla eins og vaxtapólitíkina í landinu. Hér í þessari hv. d. hefur undanfarið verið til umr. hvert frv. á fætur öðru frá hæstv. ríkisstj., sem í hafa verið fólgnar verulegar vaxtahækkanir, bæði gagnvart landbúnaðinum og þó einkum og sér í lagi gagnvart byggingariðnaðinum eða húsbyggjendum. Það hefur verið yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj., að almennir vextir af byggingarlánum skyldu vera yfir 7%. Baunverulegir vextir í veðlánakerfinu, sem hæstv. ríkisstj. er nú í þann veginn að koma upp, verða hvorki meira né minna en 7.36%. Nú er hér hins vegar til umr. frv. frá hæstv. ríkisstj. sjálfri um fiskveiðasjóðinn, þar sem gert er ráð fyrir 6% vöxtum af útlánum úr fiskveiðasjóði til annarra þarfa en til fiskiskipasmíða, og þá koma stjórnarflokkarnir sjálfir hér í þessari hv. d. og breyta þessum fyrirætlunum hæstv. ríkisstj. í þá átt, að þeir gera ráð fyrir lægri vöxtum en hæstv. stjórn hafði gert ráð fyrir í sínu frv. Nú skal ég í sjálfu sér láta ósagt um það, hvort þessi vaxtahækkun, sem hér er gert ráð fyrir hjá fiskveiðasjóði til annarra þarfa en skipalána, úr 4% upp í 51/2%, sé ekki alveg nægilega mikil. Á hinu vil ég vekja athygli, að hæstv. ríkisstj. virðist vera hikandi á þessu sviði og að hv. frsm. sjútvn. gerði engan veginn nægilega grein fyrir því í framsöguræðu sinni, hvaða ástæður ]ægju til þess, að horfið er frá því marki, sem nefnt var í frv. upphaflega. Sagt var, þegar frv. var lagt fyrir, að það væri ófrávíkjanleg stefna ríkisstj. að hækka þessa vexti upp í 6%, sem jafnvel þá eru meira en 1% undir almennum markaðsvöxtum. Liggur næst við að ætla, að hrein tilviljun ráði, hvernig afgreiðslu stórmál fá. Annað eins mál og þetta virðist eiga að afgreiða hér á um það bil 10 minútum, og er hér þó sannarlega ekki aðeins um mikið hagsmunamál sjávarútvegsins að ræða, heldur einnig mikilvægt stefnumál. Hér gerist það sem sagt, eftir að búið er að knýja fram gegn miklum mótmælum stjórnarandstöðunnar mikla vaxtahækkun gagnvart landbúnaðinum og húsbyggjendum, að þá hörfa stjórnarflokkarnir sjálfir um fet aftur á bak,, þegar um er að ræða vaxtahækkun gagnvart sjávarútveginum, án þess að það sé stutt með nokkrum frambærilegum rökum. Það er látið duga að segja um þetta örfáar setningar og við það látið sitja. Ég vildi ekki láta þessari umr. ljúka án þess að vekja athygli á því, að hér eru stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj. ekki sjálfum sér samkvæmir í stórmálum. Það ber ekki að skoða þetta sem andmæli gegn þeirri till., að vaxtahækkunin verði aðeins 11/2% í stað 2%, og mun ég greiða atkvæði með þessari brtt. hv. sjútvn. En gleggri rök hefði ég viljað fá fyrir því, að í þessu efni virðast hv. stjórnarflokkar hafa aðra afstöðu en þeir hafa haft í hliðstæðum málum, sem verið hafa til meðferðar í þessari hv. d. undanfarið.



Herra forseti. Það er alger misskilningur hjá hv. 1. landsk., að hér sé um nokkra stefnubreytingu að ræða hjá stjórnmálaflokkum þeim, er styðja hæstv. ríkisstj., það er síður en svo. Sjútvn. hefur komið sér saman um að gera till. um það að lækka vextina um 1/2%. Fiskveiðasjóður hefur frá öndverðu tekið sömu vexti af öllum lánum, sem hann hefur veitt. Í frv. því, sem hér er til umr., er gert ráð fyrir að víkja frá því, eða að taka sömu vexti og áður af skipum, 4%, en 6% af öllum öðrum lánum. Það er ákaflega einfalt, sem hér hefur skeð. Allir hv. meðlimir sjútvn. eru sammála um það að telja þessa hækkun, 6%, óþarflega háa, eða úr 4% í 6%, og óska eftir, að hækkunin nemi aðeins 11/2 %, að hún verði sú sama og þegar hefur átt sér stað bæði hjá ræktunarsjóði og byggingarsjóði. Þar hafa vextirnir einnig verið hækkaðir um 11/2 %. Það er því ekki um neina stefnubreytingu að ræða. Ég held, að hæstv. ríkisstj. geti vel fallizt á brtt. sjútvn, um vaxtalækkun frá því, sem frv. kveður á um, eða úr 6% í 51/2%. Ég tel, að það sé ekki þörf á því að ræða þetta miklu frekar. Ég vil bara andmæla því, að hér sé um nokkra breytingu á stefnu ríkisstj. að ræða í þessum málum. Það eru ekki nema ákaflega eðlileg atvik, sem hér hafa skeð um vaxtabreytingu á útlánsvöxtum, bæði hvað snertir sjávarútveginn og landbúnaðinn. Þegar þess er gætt, að bankastofnanir þær, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn, sem veita forstöðu sjóðum þeim, er lána til sjávarútvegsins og landbúnaðarins, greiða vexti af innstæðufé upp í 7%, ef upphæðin er bundin í 10 ár, virðist ekki óeðlilegt, að af lánum, sem veitt eru til 42 ára, sbr. lán byggingarsjóðs, séu greiddir vextir, sem nema 31/2% á ári. Það var auðsætt, að í kjölfar þeirra hækkana á innlánsvöxtum, sem átt hafa sér stað hjá öllum bönkum og sparisjóðum, hlaut að sigla hækkun á útlánsvöxtum - og þá einnig af lánum til atvinnuveganna. Hjá vaxtahækkun á útlánum verður ekki komizt vegna hinna háu vaxta af innstæðufé almennt og einnig vegna hækkandi vaxta af lánum, sem þessir sjóðir, fiskveiðasjóður, ræktunarsjóður og byggingarsjóður, óhjákvæmilega verða að taka til að geta fullnægt eðlilegri lánaþörf atvinnuveganna.



Herra forseti. Á öndverðu yfirstandandi þingi flutti ég frv. til l. um breyt. á l. um öryggisráðstafanir, nr. 23 frá 1. febr. 1952, á þskj. 251. Skömmu síðar var málinu vísað til hv. iðnn. Nd. og hefur verið í athugun þar síðan. N. leitaði umsagnar allmargra aðila, eða allra þeirra aðila, sem málið snertir sérstaklega, a.m.k. þeirra, sem um getur í frv. að verði væntanlegir aðildaraðilar að hinu fyrirhugaða öryggisráði, og liggja nú fyrir umsagnir allra þessara aðila að undanskildum einum, þ.e. Landssambandi iðnaðarmanna. Ég held, að það sé ekki þörf á því á þessu stigi málsins, að farið sé að lesa sérstaklega upp umsagnirnar, en í stuttu máli mæla allir þessir aðilar með samþykkt frv. og telja það til mikilla bóta. Hefur öryggismálastjóri sérstaklega samið um þetta allýtarlegt og langt bréf, þar sem hann lýsir stuðningi sínum við frv., en óskar þó jafnframt eftir því, að tvær breytingar verði á frv. gerðar, og gat n. í heild fallizt á aðra brtt., þ.e. að í stað „Landssambands iðnaðarmanna“ komi: Vinnuveitendasamband Íslands, sem sé fulltrúi fleiri eða stærri aðila í samtökum atvinnurekenda en þó Landssamband iðnaðarmanna er. Og þar sem vitað er, að meginhluti þeirra, sem í Landssambandinu eru, eru einnig meðlimir Vinnuveitendasambandsins, taldi n. rétt og eðlilegt að verða við þessari ósk öryggismálastjóra. Um aðrar brtt. hans varðandi breytingu á núgildandi lögum um það efni og þó sér í lagi um innheimtufyrirkomulag varð hins vegar ekki samkomulag í n., og er því ekki flutt brtt. um það. Hins vegar hefur verið gerð nokkur breyting á fyrri brtt. minni við 11. gr. laganna, og er sú breyting aðallega í því fólgin, að ég hafði í minni till. um 11. gr. stuðzt við upphaflegt frv. laganna, sem flutt var hér af þáverandi iðnmrh., Emil Jónssyni, en hins vegar var samkomulag um það í n. að samræma það nokkuð við lögin eins og þau eru nú, en um verulega breytingu er þar ekki að ræða. Ég tel ekki þörf á því, nema sérstaklega gefist tilefni til, að lesa allar umsagnir þessara aðila. Þeir mæla allir með því, eins og ég sagði, og benda hver á sinn hátt á nauðsyn þess, að frv. nái fram að ganga. Hins vegar vil ég í lok máls míns þakka samnefndarmönnum mínum fyrir afgreiðslu málsins og vona, að málinu verði hraðað svo sem unnt er, þannig að það megi ná endanlegri afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Að öðru leyti vísa ég til framsöguræðu minnar fyrir frv. sjálfu í heild, er ég flutti, þegar málinu var útbýtt, og nauðsyn þess, að málið nái fram að ganga, og vona, að hv. þdm. og alþm. allir verði mér sammála um nauðsyn þess, að málið nái fram að ganga sem allra fyrst, því að hér er, vissulega um mjög veigamikið atriði að ræða hvað snertir hag og heill hinna vinnandi stétta og þá einnig hag atvinnurekendanna, að koma mætti í veg fyrir þau geigvænlegu slys, sem allt of oft eiga sér stað á vinnustöðunum. Að svo mæltu óska ég eftir því, að málinu verði, eins og ég áðan sagði, hraðað eftir föngum, þannig að það nái afgreiðslu á yfirstandandi þingi.