Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það þýðir nú kannske ekki lengur að deila við dómarann um það atriði, sem ég gerði hér nokkuð að umtalsefni í gær, þ.e.a.s. þá óvenjulegu ráðstöfun að lögfesta stórfelld lán til einkaaðila í frv., sem annars fjallar um opinberar framkvæmdir. En við 2. umr. málsins hafði ég hugsað mér að gera svolitla aths. við ræðu hæstv. fjmrh., en varð þó að falla frá því, vegna þess að ég þurfti óhjákvæmilega að hverfa af fundi. En ég vil þó ekki láta málið fara algerlega athugasemdalaust frá minni hálfu eftir það, sem fram er komið, þó að búið sé að samþykkja þetta. Kemur þar sérstaklega til, að ég vil lýsa alveg sérstakri furðu minni á þeim svörum, sem hæstv. fjmrh. gaf mér við hógværum og sjálfsögðum fyrirspurnum, sem ég held, að þd. hefði átt heimtingu á að fá greinileg svör við, þar sem um svo óvenjulegt mál eins og þetta er að ræða. Eins og ég sagði í gær, þá tel ég, að það þurfi að vera alveg sérstök og mjög þung rök fyrir því, ef sá háttur er hafður á að lögfesta sérstaka fyrirgreiðslu til einkaaðila með þeim hætti, sem hér er gert. En þeim spurningum, sem verulegu máli skipta í sambandi við þetta, og sérstaklega, hvort hér væri um þjóðhagslega hagkvæma framkvæmd að ræða og hvort hún væri líkleg til að hafa áhrif til lækkunar á fóðurvöruverð, sem er ákaflega mikilvægt fyrir okkar verðlagsmál öll, fékk ég ekki svarað með öðru en því, að ráðh. játaði, að hann væri þessu máli svo ókunnugur, að hann gæti ekki svarað þessu. Þetta er mér þeim mun meira undrunarefni, sem þessi hæstv. ráðh. er kunnur að því að vita sérlega góð skil á öllum þeim málum, sem hann fjallar um, og svara öllum fyrirspurnum, sem til hans er beint, greinilega og þannig að ekki sé um villzt. Ég verð að segja þess vegna, að svör hans hér í gær, svo ófullkomin og út í hött sem þau voru, komu mér mjög á óvart og alveg sérstaklega þar eð þau voru af hendi þessa ráðh. Ég ætla ekki að gera þetta að miklu umtalsefni og kannske ekki ástæða til, þar sem hann reyndi þó með þessum sérstaka hætti að svara, en raunverulega það eina, sem hann hafði verulega um málið að segja, var, að þetta væri gott fyrirtæki að mati þeirra, sem að því stæðu. Hver er það, sem vill fá lán, en telur ekki sitt fyrirtæki vera gott frá sínu sjónarmiði séð? En það er vitanlega ekki þungamiðja þessa máls. Þá sagði hann, að það hefðu ekki reynzt nein vandkvæði á því fyrir þá aðila, sem hér ættu hlut að máli, að flytja korn frá Bandaríkjunum vegna verðsins. Þetta er ekki rétt. Það hafa einmitt verið mikil vandkvæði á því að flytja korn frá Bandaríkjunum, vegna þess að það hefur verið dýrara. Og ef svo er, að það eru engin sérstök vandkvæði á þessu, hvers vegna er þá nauðsynlegt að lögfesta 30–40 millj. kr. hjálp til einkaaðila til þess að flytja inn korn frá þessu landi, á meðan það er ódýrara í Vestur-Evrópu? Ég held líka, og því hliðraði hæstv. ráðh. sér alveg hjá að svara, að það sé alveg auðsætt, að ef þarna sé um að ræða, eins og hann upplýsti eða sagði í sinni fyrstu ræðu hér, stærstu kornvöruinnflytjendur landsins, að þeir steypi sér saman í einn hring til þess að kaupa og þá væntanlega líka að selja fóðurvöru, að þá sé hér verið að hjálpa til við hringamyndun, og hefði ég haldið, að það væri a.m.k. ekki yfirlýst stefna hæstv. ríkisstj., að beita beinlínis opinberum aðgerðum til þess að auðvelda það. Það er vitanlega auðsætt, ef það er rétt, sem ég reyndar nú er farinn að draga í efa, að hér sé um þessa aðila að ræða, sem upplýst hefur verið, að þá muni þeir auðvitað semja sín í milli um verð bæði á þeim fóðurbæti, sem þeir flytja inn frá Bandaríkjunum og eins annars staðar frá. Það gefur auga leið. Og ég vil segja það, þótt hæstv. ráðh. væri svona með glensi að fagna því, að hann sæi hér alveg nýjan talsmann frjáls framtaks og samkeppni, að ég, án þess að ég ætli að fara í neinn mannjöfnuð við hæstv. ráðh., held, ef út í það er farið, að ég sé alveg eins mikill stuðningsmaður heilbrigðrar verzlunarsamkeppni og hann, og sýnilega í þessu máli meiri. Svo kemur enn eitt til, sem ég get ekki stillt mig um að benda hv. þd. á, þótt of seint sé, því að meiri hluti hennar sættir sig sýnilega við, að samþykkja þetta atriði frv. án þess að hafa um það nokkrar viðhlítandi upplýsingar. Það er ekki gott til afspurnar, en það er staðreynd, sem þegar hefur komið fram, og er ekkert við því í sjálfu sér að segja. En svo vill til, að ég rakst hér í morgun á Lögbirtingablaðið frá 8. apríl, og þar er tilkynning til hluthafaskrár Reykjavíkur um stofnun þessa góða fyrirtækis að dómi hæstv. ráðh. En þar er enginn upp talinn af þeim aðilum, sem hér hefur verið sagt, að stæðu að þessu. Þar er hvorki Samband íslenzkra samvinnufélaga, Fóðurblandan né Mjólkurfélag Reykjavíkur, heldur eru það, að mér sýnist fljótt á litið, á milli 10 og 20 einstaklingar. Sumir af þeim munu að vísu vera starfsmenn hjá þessum fyrirtækjum. Þar er einnig sagt, að hlutafjársöfnun sé lokið, svo það virðist ekki vera um það að ræða, að þessir aðilar, sem hafa verið bornir fyrir brjósti í sambandi við þetta mál, ætli að vera neinir þátttakendur í þessu hlutafélagi. Hér stendur í þessu blaði: „Hlutafjársöfnuninni er lokið og greitt hlutafé 1620 þús. kr.“ Mér sýnist þess vegna á þessu, að það sé ekki hið einasta, að þdm. eigi að sætta sig við það í þessu máli að fá algerlega ófullnægjandi upplýsingar, heldur séu þeim beinlínis gefnar rangar upplýsingar og ætlazt til þess, að þeir byggi sínar atkvæðagreiðslur og ákvarðanir á þeim, og það hlýt ég að víta. Eins og ég sagði áðan, er ekkert við því að segja, það er staðreynd, sem ekki verður umdeild, að meiri hl. hv. þd. telur sér enga þörf að kynna sér þetta mál eða vita einhver deili á því og ekki ráðh. heldur, og er það hvorugum aðilanum til sóma.



Herra forseti. Ég get nú ekki verið að karpa mikið um þetta mál til viðbótar því, sem áður hefur verið um það sagt, og ég sé ekki, að það þurfi að vera nein vansæmd fyrir hv. þd., þó að hún hafi litið á þetta mál þeim augum, sem gert hefur verið. Ég vil láta það koma fram, vegna þeirra upplýsinga, sem hv. þm. gat um, og þeirrar upplesningar úr Lögbirtingablaði, sem ég efast ekkert um, að hann hafi rétt lesið það, sem þar er skráð, þá er frá þessu máli gengið með öðrum hætti. Það hefur verið sett það skilyrði, að hlutafé í þessu fyrirtæki verði 6 millj., og að því hefur verið gengið. Það mun ekki verða veitt þetta lán, nema slík hlutafjársöfnun eigi sér stað. Varðandi það atriði, hvort þessi fyrirtæki, sem ég gat um í mínu máli, standa beint sem aðilar að þessu hlutafélagi, skal ég ekki segja um varðandi þá skráningu, eins og hún birtist þarna. En þetta fé mun ekki verða lánað, nema þessir aðilar standi ábyrgir fyrir því láni frá mínum bæjardyrum séð verandi ábyrgir fyrir endurlánum ríkissjóðs. Ég er ekki í neinum vafa, að það er hægt að tryggja þetta fé, því að það mun verða gert að skilyrði, að þessir þrír aðilar, sem ég gat um, standi ábyrgir fyrir lántökunni. Hvort þeir sem félög standa að þessu fyrirtæki, veit ég ekkert um, en ég veit, að þeir standa á bak við það.  Varðandi aftur hina hlið málsins sé ég ekki, að það sé með neinum endemum, þó að ég segi það, að frá mínum bæjardyrum séð skiptir það meginmáli að fallast á það að veita þetta lán. Með þessum hætti er auðið að tryggja, að hægt sé að hagnýta þetta lánsfé, sem þarna er í boði, af því að þessir aðilar vilja binda sig við það að kaupa korn frá Bandaríkjunum. Það er mat þeirra og einnig mat rn., sem hefur kannað málið, að þetta sé hagkvæmt fyrir bændur og með þessari sameiningu sé hægt að tryggja þetta korn með hagkvæmara verði, einnig frá Bandaríkjunum. Það er hið einfalda, sem ég held, að liggi í augum uppi, að þegar í stærri stíl er staðið að innkaupum, þá er hægt að gera það með hagkvæmari hætti. Þessi tilhögun, sem hugsuð er á flutningi kornsins, og aðrar breyttar starfsaðferðir, sem verða við tilkomu þessarar kornhlöðu, bæta alla viðskiptaaðstöðu og gera mögulegt að selja þessa vöru með hagkvæmari hætti. Eins og ég sagði í gær, þá er ekki lokað fyrir neina samkeppni, vegna þess að ef einhverjir aðilar óska eftir að flytja inn korn úr öðrum áttum, þá er ekki ætlunin að veita neinum einkarétt til að flytja fóðurkorn til landsins. Hér er ekki um einokun að ræða. Ætti að líta á þetta sem einokun, þá var slæmt, að þetta mál var ekki komið fram, áður en hér var fellt í d. frv., sem fjallaði nákvæmlega um þetta mál, um samkeppnishömlur og hringamyndun, sem ég held, að hv. þm. hafi verið á móti. En sleppum því, það skiptir ekki máli í þessu sambandi, og ég er ekkert að deila á hann fyrir það. Það getur hvor haft sína skoðun á því, hvort það er of mikil samstaða um innflutning til landsins. En kjarni málsins er sá, að með þessu er ekki ætlunin að veita neina einokun, þannig að bændur verði algerlega í höndunum á þessum aðilum. Auk þess vil ég halda, að hér sé um samtök bændanna sjálfra að ræða, þannig að það séu ekki miklar líkur til þess, þar sem veigamestu aðilarnir eru samvinnusamtök bænda, að þeir hafi sérstakan áhuga á því að okra á bændum með fóðurbæti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja frekar umr. í hv. d. um þetta efni. Ég vil aðeins segja, að ég hef út af fyrir sig aldrei vefengt, að Framkvæmdasjóður mundi tryggja þetta lán, sem þarna á að veita. Um það hefur aldrei verið nein deila milli mín og hæstv. ráðh. Ég hef auðvitað gert ráð fyrir því, að þessi stofnun gengi forsvaranlega frá tryggingu lánsins. Hann segir, að það standi allt eins og stafur á bók, sem um þetta hefur verið sagt, vegna þess að þessir þrír aðilar muni gerast ábyrgðarmenn að láninu fyrir einstaklingana. En við 1. umr. málsins þá sagði hæstv. ráðh., og ég veit að hann rengir það ekki, að þarna væri um að ræða samtök þessara aðila. En samkvæmt þessari heimild, sem ég tilgreindi, Lögbirtingablaðinu, þá virðist það ekki vera, nema þá að þessi fyrirtæki séu að fela sig á bak við leppa. Það verð ég að segja, að sá háttur er ekki neitt sérstaklega til þess að hæla honum fyrir, að ýta undir stórfellda aðstoð við þetta fyrirtæki. Ráðh. sagði, að þarna væri um samtök bændanna sjálfra að ræða og þess vegna ætti þetta allt að vera tryggt. Ég spurðist fyrir um það hjá formanni Stéttarsambands bænda, hvort bændasamtökin hefðu athugað þetta mál og myndað sér einhverja skoðun eða afstöðu til þess. Hann kvað svo ekki vera. Þeir hefðu ekki enn fengið neinar þær upplýsingar, sem þeir gætu byggt á afstöðu sína í þessu máli. Hins vegar væri hugmyndin að gera það, en enn sem komið væri lægi það ekki fyrir. Ég held þess vegna, að það sé alveg auðsætt, að hv. þd. hefur ýmist fengið rangar upplýsingar um þetta mál eða þá alveg ófullnægjandi upplýsingar. Það er það, sem ég er að víta. Ég hef aldrei fullyrt, að ekki kæmi til greina, að þetta fyrirtæki ætti rétt á sér. Ég hef haldið hinu fram, að hv. þd. ætti heimtingu á því að fá upplýsingar, sem hún gæti byggt á einhverjar skoðanir á þessu máli. Það hefur ekki verið gert.



Herra forseti. Ég mótmæli því algerlega að hafa gefið rangar upplýsingar um þetta mál eða einhverjum staðreyndum leynt í því. Það er eitt atriði, sem ég gleymdi í ræðu minni áðan að geta um, sem er að sjálfsögðu grundvallaratriði og skýringin á því, sem hv. þm. las hér upp varðandi stofnun þessa hlutafélags, að lögum samkvæmt geta hlutafélög eða fyrirtæki sem slík ekki verið stofnendur hlutafélags, heldur aðeins einstaklingar. Ég man t.d. eftir því á sínum tíma, að þegar Áburðarverksmiðjan var stofnuð, þá urðu starfsmenn rn. að vera hluthafar og stofnendur hlutafélagsins, vegna þess að það var skráð sem almennt hlutafélag, og ríkið gat ekki verið þar aðili að með þessum hætti. Þannig er hér um formsatriði að ræða, og þess vegna er það meðal annars, geri ég ráð fyrir, að þessi hlutafjárupphæð eigi sína skýringu. Að sjálfsögðu er það ætlunin, að þessir stofnaðilar eða fyrirtæki, sem ég nefndi, komi sér inn í kornhlöðuna. Hvort það heitir hlutafélag, man ég ekki, eftir að það hefur verið stofnað með þessu viðbótarhlutafé, en um það hefur verið sett skilyrði, og aðilar hafa lofað því, að það yrðu 6 millj. Kjarni málsins er sá, að stofnendur hlutafélagsins verða að vera einstaklingar.

Ef ég má grípa fram í fyrir ráðh., þá getur það varla verið krafa af hálfu ríkisstj. að binda ákvæðið við rekstrarform.

Nei, en það var ætlun aðilanna. Það var ekki krafa ríkisstj., að þeir ættu að stofna hlutafélag. Það var alltaf þannig gerð grein fyrir málinu af hálfu þessara aðila, að stofnað yrði hlutafélag um þetta fyrirtæki. Það er ekki krafa ríkisstj., en það var í sjálfsvald sett þessum aðilum, að þeir hefðu það með þessum hætti. Enda veit ég ekki, hvernig þeir hefðu átt að hafa það með öðrum hætti.

Frsm. meiri hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það mun hafa verið 28. október s. l., að framsaga var höfð af hálfu 1. flutningsmanns þessa frv. og því vísað til sjútvn. Þar hefur frv. verið síðan, og var leitað umsagnar, sem ég hef nú reyndar ekki við höndina, en þar var tekið undir þetta frv. að sumu leyti, og þó var önnur umsögn, sem lagðist á móti því, en mælti með öðru formi. Það er ekki nýtt, að menn hafa talið það forsendu fyrir togaraútgerð, og það hefur komið fram í umr. hér á undan, að ríkið stuðli að slíkri útgerð, það sé raunverulega ofviða einstaklingi, miðað við nútíma skip - og þá hafa menn í huga skuttogara - þau séu orðin það fjárfrek og stofnkostnaður það mikill, að ráðast í slík kaup án stuðnings frá ríkisvaldinu. Þetta sjónarmið virðist nú vera fyrir hendi í öllum stjórnmálaflokkum, og er það út af fyrir sig ánægjulegt. Við höfum rætt þetta í n. og með tilvísun í frv., er borið var fram af hæstv. ríkisstjórn, og flutt hér af sjútvmrh., leggjum við í meiri hl. það til í nál. okkar, en það nál. er nr. 588, að þessu frv. verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar með tilvísun í frv. um kaup á sex skuttogurum. Það hefur nú komið fram, að öðrum hv. deildarm. þykir þetta smátt tekið og munu áreiðanlega tala fyrir meiri aukningu hér á eftir, og er það gott út af fyrir sig. Það kom líka fram, að það myndi verða litið með velvilja á þá viðleitni ýmissa bæjarfélaga, að fá minni skip en 1000 tonna skip, hugsanlega af stærðinni 6–800 tonna, þó að það liggi ekki ákveðið fyrir enn þá. Með þetta í huga teljum við það rétt, að málinu sé vísað til hæstv. ríkisstj., því án stuðnings frá ríkisvaldinu verður ekki hafizt handa um stórfellda aukningu. Hæstv. 5. þingm. Reykv. ásakaði mjög Alþfl. og ríkisstj. hér í gær og vildi kenna henni alla hluti varðandi það, að togaraútgerð hér á Íslandi hefði farið hraðhrörnandi síðastliðinn áratug. Hann orðaði ekki aflaminnkun í því sambandi. Hann orðaði ekki ýmsa aðra þætti, sem eru samverkandi í þessu efni, sem ekki er á valdi neinna einstakra aðila að ráða við. Þetta með ýmsu öðru hefur valdið því, að togaraútgerðin stendur höllum fæti. Uppgripaafli var á síld og ýmsu öðru, og sem dæmi um aflabreytingu hér á landi má nefna, að 1964 var aflamagn á bátaflotanum 234 þús. tonn, en 1967 129 þús. tonn. Það seig niður á við um 105 þús. tonn. Að vísu minnkaði togaraaflinn nokkuð, en þó hvergi nærri í líkingu við þetta, því togararnir gátu. flutt sig til og farið á önnur mið, og það eru hin stóru rök fyrir eflingu togaraútgerðar hér á Íslandi, að togararnir geta flutt sig til og fiskaðvíðar. En það þarf meira til en það. Ég ætla ekki að fara að lengja þessar umr. með því að munnhöggvast við hv. þm., en það er of einföld skýring, að það sé bara illvilji örfárra manna og stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar eða hæstv. ráðherra, sem eru orsök þess, að togaraútgerð á Íslandi á í vök að verjast. Slík staðreynd blasir við hvarvetna hjá öðrum þjóðum, og það má minnast þess, að Englendingar hafa orðið að veita sinni togaraútgerð sem nemur mörgum hundruðum millj. og nemur orðuð milljörðum á þessum síðastliðnum áratug. Sama er að segja í Þýzkalandi, sama er að segja í Noregi. Þegar sjávarútvegur hér á Íslandi er undirstaða, þá getum við ekki flutt fjármagn til innan hans frá einni starfsgrein til annarrar svo miskunnarlaust, að það bitni ekki á þeirri grein, sem verður fyrir barðinu, ef illa tekst til um aflabrögð og fleira. Þetta er staðreynd, sem þýðir ekki að horfa fram hjá. Ég man eftir því, og það stendur í grg., að 1. flm. frv., formaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson, lagði einmitt á það mikla áherzlu, og það er auðvitað rétt, og á það má sífellt minnast, að afkastageta togara er mikil, og þeir eru hreyfanlegir. Það er hið stóra gildi þeirra, að geta komið með afla langt að og ráðstafað eftir þörfum. Þess vegna á togaraútgerð rétt á sér, þó að við erfiðleika sé að etja. Ég ætla ekki að hafa þennan formála lengri, en nál. okkar leggur til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 33, hefur legið alllengi hjá sjútvn., og eins og frsm. meiri hl. sjútvn. gat um, þá höfðu borizt nokkrar umsagnir um þetta frv., sumar jákvæðar, aðrar neikvæðar. Það fer ekkert á milli mála, að togararnir eru afkastamestu atvinnutækin, sem við höfum haft til hráefnisöflunar í sjávarútvegi. Togarafloti Íslendinga hefur verið einn af hyrningarsteinum þeirra umbóta og framfara, sem orðið hafa hér á landi á síðustu áratugum. Með útgerð hæfilega margra togara er bezt hægt að tryggja það, að frystihús og aðrar vinnslustöðvar hafi jafnan nægilegt og gott hráefni. Frsm. meiri hl. gat um nokkur atriði í sambandi við þetta áðan og minntist á það, að togararnir væru óumdeilanlega afkastamestu tækin og hefðu möguleika á því að miðla afla eða hráefni til löndunar víðs vegar um landið. Þetta er einmitt eitt af þeim höfuðatriðum, sem við teljum vera til stuðnings þessu frv., að það verður tæplega unnt að komast hjá því, að togarar verði gerðir út. Hins vegar hefur það verið svo á undanförnum árum, að togaraflotinn hefur dregizt mjög saman. Hann er orðinn gamall og úr sér genginn og flestir togararnir samsvara alls ekki kröfum tímans og eru þar af leiðandi mjög dýrir í rekstri. Samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir því, að sett verði á stofn og starfrækt útgerð fiskiskipa og þá sérstaklega togara og verði afli skipanna lagður á land víðs vegar í fiskvinnslustöðvum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að ríkisstjórnin leggi fram 100 millj. kr. sem óafturkræft stofnfjárframlag í þessu skyni, enn fremur er gert ráð fyrir heimild handa ríkisstjórninni til þess að ábyrgjast lán allt að 300 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði við byggingu skipa útgerðarinnar. Það hefur verið rætt töluvert um togara hér í þessari hv. d. undanfarna daga, og það er ekki ástæða til þess að endurtaka mikið af því, sem sagt hefur verið. Ég vil undirstrika það, að það er fyllsta nauðsyn á því, að ráðizt verði í það að endurnýja togaraflotann nú og ekki sé seinna vænna. Það má segja það, að það sé kannske gleðilegur vottur um það, að ríkisstjórnin hefur lagt fram frv. um kaup á sex skuttogurum. Þannig að það er þó að minnsta kosti komin hreyfing á þetta mál, og ber að virða það, sem gert er í því efni. Frv. þetta gerir einnig ráð fyrir því, að sérstaklega verði styrkt útgerð bæjar- og sveitarfélaga. Ég vill endurtaka það, að við, sem stöndum að þessu frv., erum engir sérstakir talsmenn ríkisútgerðar skipa yfirleitt eða ríkisafskipta, en það er óumflýjanleg nauðsyn, að þegar einstaklingar eða sveitar- og bæjarfélög geta ekki af eigin rammleik útvegað eða keypt þau atvinnutæki, sem nauðsynleg eru, verður ríkið að hlaupa undir bagga og leggja fram fjármuni til þess að þetta sé hægt. Þetta hefur verið gert og þetta verður óumflýjanlega að gera á komandi árum til þess að fyrirbyggja atvinnuleysi víðs vegar um landið. Ég vil endurtaka það, að það er að okkar áliti, óumflýjanleg nauðsyn, að togaraflotinn verði endurnýjaður og það verði efnt til togaraútgerðar á vegum ríkisins, ef ekki er annar kostur fyrir hendi. Við höfum lagt til í sambandi við annað frv., sem hér liggur frammi, eða um kaup á hinum margnefndu sex skuttogurum, að skipin yrðu fleiri, sem keypt yrðu. Þessum sex skuttogurum, sem um hefur verið að ræða, hefur verið ráðstafað, eða að minnsta kosti er talið, að búið sé að ráðstafa þeim ! En þegar maður fer að hugleiða það, kemur í ljós, að það vantar marga staði úti á landi, eins og komið hefur fram í umr. möguleika til þess að kaupa minni skip, 400–500 eða 600–800 tonna, eftir því sem talið er henta á hverjum stað. Mér er kunnugt um það, að á Vestfjörðum er uppi hreyfing um að kaupa tvö skip. Á Norðurlandi hafa að minnsta kosti verið uppi raddir um það að kaupa 2 eða 3 skip og sama er að segja um Austurland. Þannig að yrði bætt 6 skipum við í frv., sem hér hefur legið fyrir, og skipin yrðu 12, sem heimilt væri að byggja, þá mundu sennilega strax fást kaupendur að þeim. En þetta var að vísu útúrdúr. Við leggjum sem sagt til, að frv. um Togaraútgerð ríkisins og stuðning við útgerð sveitarfélaga verið samþykkt.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. hefur nú flutt rök fyrir niðurstöðu okkar í minni hlutanum, að samþ. beri þetta frv., og hef ég þar ekki neinu við að bæta. En að gefnu tilefni frá hv. frsm. meiri hl. langar mig til að segja nokkur orð. Ég vil þá fyrst undirstrika það, sem hann réttilega tók fram, að þetta frv. var fram borið og vísað til n. mjög snemma á þessu þingi og hefur verið til meðferðar í sjútvn. Ég vil leyfa mér að vona það, að þó að lyktir þess verði þær, að því verði vísað til ríkisstj., þá hafi framkoma þess og málflutningur um það orðið til þess að ýta undir framkvæmdir í þessu máli, og ég vil leyfa mér miðað við forsögu málsins að draga það í efa, að frv. hæstv. ríkisstj. hefði verið á ferðinni svo snemma, sem það þó er, að það tekst vonandi að afgreiða það á þessu þingi, ef þetta frv. hefði ekki komið fram. Það atriði, sem ég ætlaði aðeins að víkja örfáum orðum að er þetta, að ég vil undirstrika það, að hér er ekki aðeins um að ræða Togaraútgerð ríkisins. Annar kafli þessa frv. fjallar um stuðning við útgerð sveitarfélaga og þeirra útgerðarfélaga, sem stofnuð eru að frumkvæði sveitarfélaga og sveitarfélög eiga hlut að. En það er kunnara en frá þurfi að segja, að víðs vegar um landið er þannig ástatt, að það hefur verið komið upp fiskvinnslustöðvum, sem eru undirstaða atvinnulífs á þeim stöðum. Til þess að sjá þessum fiskvinnslustöðvum fyrir hráefni þarf skip. Heimamenn hafa mjög víða lagt á sig miklar fórnir og lagt fram mikið fé miðað við sína getu til þess að afla þeirra skipa. En samt sem áður er mjög víða þannig ástatt, að það sem stendur atvinnulífi þessara staða í vegi, er einmitt það, að það vantar skip til þess að afla hráefnis fyrir þessar fiskvinnslustöðvar. Þar með er það alls ekki sagt, að það þurfi alls staðar að vera togarar, og það er víst, að það geta ekki verið og verða ekki alls staðar togarar, sem vinna þá þjónustu af hendi. Það þarf skip af ýmsum stærðum, og það er einmitt brennandi áhugi mjög víða á þessum stöðum fyrir því að eignast skip, og þau félagasamtök, sem að því standa, eru einmitt mjög víða stofnuð með þessum hætti, að það er sveitafélagið eða kannske bæjarfélagið sums staðar, þar sem um svo stóra staði er að ræða, sem hefur átt frumkvæðið að því, að slík útgerðarfélög hafi verið stofnuð. Þessi útgerðarfélög hafa svo orðið að leita eftir fyrirgreiðslu ýmissa opinberra aðila og hafa að sjálfsögðu oft fengið hana. En samt sem áður þá er það skilyrði fyrir allri slíkri fyrirgreiðslu af opinberri hálfu og lánum úr Fiskveiðasjóði, að heimaaðilar hafi lagt fram tiltekið lágmarksstofnfé. Það er kannske ekki hátt miðað við þær tölur, sem mönnum eru tamar nú, en samt sem áður er það þetta stofnfé, sem oft er alger þröskuldur í vegi fyrir því, að hægt sé að fara af stað í þessum efnum. Þarna álit ég, að ríkisvaldið eigi með hægu og auðveldu móti að koma til móts við þessa aðila og taka nokkurn þátt í stofnun þessara félaga og leggja þannig nokkurt áhættufé fram í þessu skyni. Ég held, að miðað við þær tölur, - það fé, sem ríkið hefur handa á milli, þá sé ekki þarna um að ræða stórfé fyrir ríkið, en það getur greitt mjög mikið fyrir stofnun þessara félaga. Mér finnst, að meiri hl. hv. sjútvn. hafi ekki litið nægilega á þetta atriði í þessu frv., sem er vissulega ekkert smáatriði. Og ég verð að segja, að því miður þá virtist það henda aðila, sem umsögn gaf um þetta frv. Við fengum umsagnir um það, eins og hv. frsm. meiri hl. gat um. Umsögnin frá Alþýðusambandi Íslands var mjög jákvæð, en umsögnin frá Farmanna og fiskimannasambandinu var því miður neikvæð, að því er virtist, þ. e. a. s. þeir góðu menn lýstu því yfir, að þeir væru andvígir ríkisútgerð togara. Þeir sögðu að vísu ekki, að þeir vildu heldur enga togara en ríkisútgerð, en það hefði þó kannske með ekki neitt sérstaklega alvarlegum útúrsnúningi mátt lesa það út úr þeirri umsögn, sem þeir sendu. Ég verð að segja, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með þá umsögn, af því að þessir aðilar hafa látið í ljós mikinn áhuga á togarakaupum, en það, sem ég varð þó fyrir enn meiri vonbrigðum með í sambandi við þá umsögn, var það, að þeir minntust ekki einu einasta orði á II. kafla þessa frv., stuðning við útgerð sveitarfélaga. Ég læt það nú vera og ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Þá kem ég að lokaatriðinu, og það er það, að ég varð fyrir enn þá meiri vonbrigðum með það, að hv. frsm. meiri hl. skyldi ekki gera þessu atriði nein skil. Ég hef nefnilega staðið í þeirri meiningu, að bæjarútgerðir hafi til þessa verið sérstök eftirlætisbörn Alþfl., hann hafi státað af því með réttu, að hann hafi átt drjúgan hlut að því að koma þeim á fót í bæjarfélögum, þar sem hann hefur haft áhrifaaðstöðu. Það er alveg rétt, að Alþfl. hefur gert það. Hann gerði það á Ísafirði og gerði það í Hafnarfirði og hann átti vafalaust þátt í því ásamt öðrum að hrinda af stað bæjarútgerð hér í Reykjavík. Mér hefur virzt, að það hafi verið frá því sagt í Alþýðublaðinu að undanförnu, að það hafi verið mikill áhugi fyrir því hjá ráðandi öflum í Reykjavík, að leggja þessa Bæjarútgerð Reykjavíkur niður, en Alþýðublaðið og Alþfl. hafi snúizt sérstaklega sterklega gegn slíku. Þess vegna gekk ég satt að segja út frá því sem gefnu, að Alþfl. mundi grípa fegins hendi þessa hugmynd, sem hér er sett fram, að ríkið styðji bæjarútgerðir eða útgerðarfélög, sem sveitarfélög standa að, en það er nú nánast formsatriði víðast hvar, hvort þetta eru hreinar bæjarútgerðir eða það form er valið, sem sumum þykir henta betur, að þetta sé hlutafélag að formi til, enda þótt sveitarfélagið sé þar meginásinn í. En hv. frsm. meiri hl. vék ekkert að þessu efni frv. og lét ekkert í ljós um það, hver afstaða Alþfl. væri til slíkra hugmynda, að ríkisvaldið gengi til móts við sveitarfélögin um það að styðja útgerð þeirra, og á því er ég náttúrlega mjög undrandi. Ég verð að segja það, að ég hefði skilið afstöðu meiri hl. betur, nefnilega þá, að vilja vísa þessu máli til ríkisstj., ef meiri hl. í þessari hv. d. hefði fallizt á þá tillögu okkar, að gefa ríkisstj. hæfilega rúma heimild til þess að vinna að þessum málum, en það fékkst meiri hl. ekki til að gera, þannig að það er einskorðað eftir þessu frv., sem við erum búnir að afgreiða, og sem við erum út af fyrir sig allir sammála um, hvað ríkisstj. getur gert. Hún getur ekki keypt nema 6 togara, og þess vegna er það þýðingarlaust í sjálfu sér að vísa þessu máli til ríkisstj., að því er togara varðar. En hitt er þó enn þá óeðlilegra að vísa því til ríkisstj. að athuga um framlag í útgerðarfélög sveitarfélaga, án þess að n. eða meiri hl. hennar taki í raun og veru nokkra efnislega afstöðu til þeirrar hugmyndar, sem þar kemur fram. Mér sýnist mikil nauðsyn á því, að talsmaður Alþfl. skýri þessa afstöðu. Er Alþfl. enn einu sinni að snúast? Er Alþfl. nú að hverfa frá þeirri stefnu, að það sé eðlilegt að samtök almannavaldsins, sveitarfélögin og bæjarfélögin, hafi forystu í atvinnuuppbyggingu þessara staða með þeim hætti, að sveitarfélagið beiti sér fyrir stofnun útgerðarfélaga, og er Alþfl. á móti því, að ríkisvaldið rétti þessum útgerðarfélögum örvandi hönd, með þeim hætti, sem hér er lagt til? Togarar eru stórir, og það virðist svo, sem þessi II. kafli hafi fallið í skuggann af þeim, en það eru til margir litlir staðir, sem ekki ráða við togara og ekki munu eignast togara. Þeir staðir eiga sín vandamál og þau vandamál þarf að leysa með þeim hætti, sem þeim hentar. Hvernig hugsar Alþfl. til þeirra staða? Ég er út af fyrir sig ekkert undrandi á afstöðu Sjálfstfl. vegna þess, að hann hefur nú einu sinni þessa kreddukenningu á sinni stefnuskrá, að ríkið megi helzt ekki koma nálægt atvinnurekstri, sem beinn þátttakandi, og þó að hann hafi gert þar ýmis frávik frá, þá virðist það gert með talsverðri tregðu. En á Alþfl. er ég satt að segja ákaflega undrandi, að hann skuli taka slíka afstöðu sem þessa til þessa máls. Eins og ég sagði áðan, þá er þarna ekki um neitt stórfé fyrir ríkissjóð að tefla, þó að það sé talað um 50 millj. kr. í þessu sambandi, en 50 millj. kr. gætu alveg riðið baggamuninn í þessu efni, þannig að það gæti einmitt verið, að á mörgum hinum smærri stöðum væri hægt að koma af stað útgerðarfélögum og koma við skipakaupum, ef það væri lagt fram framlag til slíks félags. Þetta vildi ég bara leyfa mér sérstaklega að undirstrika, að þetta frv. er ekki aðeins um Togaraútgerð ríkisins, heldur um stuðning við útgerð sveitarfélaga. Um leið og menn greiða atkv. um þetta frv., þá taka þeir ekki eingöngu afstöðu til fyrri hl. um togaraútgerðina, heldur einnig til síðari hlutans um stuðning ríkisins við útgerð sveitarfélaga.

Frsm. meiri hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég tel óþarfa að hafa langan formála fyrir þessu nál., en það er þskj. 589 og kemur fram í því, að meiri hl. sjútvn. vill vísa frv. til hæstv. ríkisstj., og ég get leyft mér að vitna í þau rök, sem ég hafði hér áðan varðandi afgreiðslu 33. máls.

Frsm. minni hl. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Ég hafði ekki áttað mig á því fyrr en nokkuð seint, að þetta mál væri á dagskrá í dag og var þess vegna nokkuð síðbúinn með nál. minni hl., sem mér hafði verið falið að semja, en það er nú í prentun. Þar sem því hefur ekki verið útbýtt og það er stutt, þá ætla ég að leyfa mér að lesa það hér, en þetta nál. er undirritað af Ólafi Jóhannessyni, Bjarna Guðbjörnssyni og mér. „ N. hefur ekki orðið sammála um afgr. málsins. Meiri hl. vill vísa því til ríkisstj. með hliðsjón af fram komnu frv. um kaup á sex skuttogurum. Minni hl. n. telur það frv. með öllu ófullnægjandi, þar sem þar er einungis um að ræða heimild til ríkisstj. til að láta smíða 6 skuttogara alla af sömu stærð, 1000–1100 smálestir. Telur minni hl. nauðsynlegt, að hafinn verði undirbúningur að smíði fleiri skuttogara en þar um ræði og af öðrum stærðargráðum. Yrði með því móti komið til móts við óskir og fyrirætlanir útgerðarstaða víðs vegar um land, þar sem áhugi er á togaraútgerð til að bæta úr hráefnisskorti hraðfrystihúsa og treysta atvinnulíf þessara staða. Jafnframt telja undirritaðir rétt, að ráðstafanir verði gerðar af opinberri hálfu að gera innlendum skipasmíðastöðvum kleift að smíða nokkur hinna nýju togskipa. Með hliðsjón af framansögðu leggur minni hl. n. til, að frv. verði samþ.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa mörg orð um þetta mál, þar sem togaramálin hafa verið allrækilega rædd hér að undanförnu, en þó get ég ekki látið hjá líða, m. a. með hliðsjón af því, sem fram hefur komið í sambandi við það mál, sem rætt var hér næst á undan, um Togaraútgerð ríkisins, að fara um eitt atriði sérstaklega nokkrum orðum. Það er um það, hvernig afstaða hv. stjórnarsinna, bæði hæstv. sjútvmrh. og þá ekki síður hv. þm. Jóns Ármanns Héðinssonar, frsm. meiri hl., speglast í ræðum þeirra, í sambandi við öll þessi togaramál. Ég gat ekki heyrt annað, en meginhlutinn af ræðu hæstv. sjútvmrh., þegar hann mælti fyrir frv. sínu um 6 skuttogara, væri eins konar afsökun fyrir því að vera nú að koma fram með þetta mál. Hann varði megintíma sinnar ræðu til þess að sýna fram á það, að það hefði raunverulega enginn grundvöllur verið fyrir togaraútgerð á undanförnum árum og væri það tæplega enn, og ég held, að ég fari ekki mjög rangt með, að hin rökrétta ályktun ræðu hans hafi náttúrlega verið sú, að það væri ekkert vit í því að kaupa neina togara. Það hefur komið fram bæði fyrr og síðar, að því er mér virðist, hjá hv. frsm. meiri hl. í þessum tveimur málum, sem hér hafa verið til umr. nú, að hann er ekki ákaflega hrifinn af þessum hlutum. Ég ætla ekki að vera ókurteis, og þess vegna dettur mér ekki í hug, að hann hafi sett upp hundshaus í sambandi við málið, en hitt vil ég segja, að ólundarsvipur hefur verið á honum, að því er varðar afgreiðslu þessara togaramála, einnig þess að kaupa 6 skuttogara. Þar held ég tvímælalaust, að áhuginn hafi verið ákaflega lítill, og hann er ekki mikill enn. Það er um að ræða einlægar afsakanir fyrir því að hafa nú á endanum orðið við því kvabbi hinna og þessara aðila, að keyptir verði skuttogarar. Það er þetta, sem speglast í öllum þessum ræðum þeirra hv. stjórnarsinna, sem ég nef hér nefnt a. m. k. Því hefur verið sérstaklega borið við, að því er varðar skuttogara af minni gerðum en þessa 1100 tonna togara, sem nú hefur verið samþ. í þessari d. að heimila ríkisstj. að láta smíða, að það skorti rekstraráætlanir fyrir aðrar stærðir og gerðir togara. Ég verð að segja, að mér finnst þetta nokkuð furðuleg afsökun, þar sem það liggur fyrir, a. m. k. frá sumum þeim aðilum, sem sýnt hafa áhuga á togarakaupum af minni stærðum heldur en hæstv. ríkisstj. hefur nú ákveðið í sambandi við togarakaup, að rekstraráætlanir frá þeim, a. m. k. sumum, hafa legið fyrir lengi, og ég sé ekki, að það sé nein afsökun hjá hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvmrh. fyrir því, að hafa látið hjá líða að fela sínum trúnaðarmönnum og sérfræðingum að kanna þær rekstraráætlanir eða gera nýjar fyrir þessar minni gerðir togskipa. Hæstv. ríkisstj. ætti að hafa verið það ljóst, að það eru uppi nokkuð mismunandi sjónarmið, að því er það snertir, hvernig á að byggja upp togaraflota landsmanna, og það liggur alveg ljóst fyrir, að það eru a. m. k. tvö sjónarmið, og að mínu viti verður að sinna þeim báðum. Annars vegar er um að ræða nokkuð stóra togara líkt og þá, sem þegar hefur verið lagt fram frv. um af hálfu hæstv. ríkisstj. að kaupa, en það eru hins vegar, eins og allir vita, skip, sem myndu í ýmsum tilfellum hafa tilhneigingu til þess að sigla með ísaðan fisk og selja hann á erlendum markaði. En víðs vegar úti um land er hins vegar uppi, eins og margoft hefur verið tekið fram, mjög verulegur og einlægur áhugi á því að geta keypt skuttogara, sem sérstaklega væru við það miðaðir að bæta úrhráefnisskorti hraðfrystihúsanna, og efla á þann hátt atvinnu á þeim stöðum, þar sem atvinna hefur ekki verið næg a. m. k. á sumum árstímum. Ég get ekki látið hjá líða að minnast aðeins á þau orðaskipti, sem hér fóru fram á milli hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. frsm. meiri hl. í þessum tveimur málum, Alþýðuflokksmannsins og sessunautar míns Jóns Ármanns Héðinssonar. Mér þótti það að vísu ánægjulegt, að hv. frsm. meiri hl. lýsti því yfir, að Alþfl. væri enn hlynntur bæjarútgerðum. Miðað við ýmislegt, sem fram hefur komið, þá er ég raunar nærri því hissa á þeirri yfirlýsingu, en ég tel ágætt, að hann sé a. m. k. þeirrar skoðunar, ég er ekki einu sinni viss um, að hann mæli þar fyrir hönd flokks síns. Hv. 1. þm. Norðurl. v. virtist vera eins og svolítið undrandi á því, ef Alþfl. hefði nú skipt um skoðun, einnig í þessu máli. Ég er fyrir löngu hættur að verða neitt undrandi á þeim hlutum, sem þaðan koma í seinni tíð. Því miður er hæstv. menntmrh., formaður Alþfl., ekki hér staddur, en hér er nú varaformaður flokksins og einn ráðherra a. m. k., og í sambandi við það langar mig til þess að skýra þeim frá því, sem ég hef lengi ætlað að segja hæstv. menntmrh., að það hefur einhvern veginn borizt upp í hendur mér og ég á í fórum mínum drjúgt efni í tilvitnanakver eftir formann Alþfl., sem ég er að hugsa um að ganga frá, jafnvel til útgáfu fyrir næstu kosningar. Ég sé ekki betur, eftir því yfirliti, sem ég hef, en að í þessu tilvitnanakveri mundi vera um að ræða skeleggan og hressilegan rökstuðning, bæði með og móti svo að segja öllum þeim meginmálum, sem hafa skipt mönnum í flokka síðustu tuttugu til þrjátíu árin hér á þessu landi. Ég geri ráð fyrir því, að þetta verði allskemmtilegt kver, ef af verður að koma því á framfæri. Af því að þessi mál hefur borið á góma, þá datt mér í hug, að ég hef haft hér að gamni mínu í tösku minni í nokkurn tíma álit eins ágæts Alþfl.-manns á sumum þeim stefnuskiptum eða veðrabrigðum, sem orðið hafa þar í flokki nú á hinum síðari tímum, og það sýnir, að það eru kannske ekki allir ánægðir með þá stefnu. Þetta er ágæt, skemmtileg grein, sem birtist í Alþýðublaðinu 11. marz s. l. eftir Njörð Njarðvík. Ég skal ekki sítera þá ágætu grein mjög mikið, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Formaður Alþfl. hefur varið stjórnarsamstarfið m. a. með því að segja, að stöðugt stjórnarfar sé mikils virði, en það fer vitanlega eftir því, hvers konar stjórnarfar er um að ræða, og áframhaldandi viðreisnarstjórn er ekkert keppikefli fyrir jafnaðarmenn, öðru nær. Alþfl. hefur í rauninni aðeins eitt mál á stefnuskrá sinni, að koma á lýðræðislegum sósíalisma, og ekkert er slíkum málstað hættulegra en stjórnarsamstarf við íhaldsflokk. Vera má, að hægt sé að hækka almannatryggingar um nokkur hundruð krónur í slíku samstarfi“ - það gengur nú dálítið erfiðlega stundum - „en það er hégómi, sem engan dregur, og engan veginn má kaupa því verði, að flokkurinn teygist æ lengra til hægri, unz hann verður frjálslyndur miðflokkur í stefnulausri afgreiðslu-ríkisstjórn, sem vill stjórna til þess eins að stjórna.“ Ég ætla ekki að lesa lengra úr þessari góðu grein, en vænti þess, að hv. sessunautur minn, Jón Árm. Héðinsson, hugleiði það, sem þar er sagt.

Frsm. meiri hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það er sýnilegt, að vorið kemur að sunnan og hefur vakið hv. 5. þm. Reykn. Hann hefur virzt vakna til kosningabaráttu, því hann hefur sett þann ham á sig hér í þessari ræðu og dillað honum og viðrað vel eins og hani á vordegi í sunnanáttinni. Það er ekkert nýtt, að þeir beri fram eina kippu af kaupum skuttogara, þeir Alþb.-menn og fyrrverandi sósíalistar hér á hv. Alþingi, eins og það væri bara að rétta fram höndina og „vær sá god“. Þetta þekkir öll þjóðin, og menn kippa sér ekkert upp við svona skrum og galgopaskap. Hitt er svo annað mál, sem hann mætti sjálfur minnast á, hvers vegna þeir gáfust upp á sinni útgerð á vissum stöðum. Það vantaði þó ekki, að þeir ætluðu að vera fyrirmynd annarra manna, en lyppuðust niður, kannske vegna slæmrar stjórnarstefnu, það er víst eina skýringin. Aflamagn skiptir þá engu máli. Sölur á afurðum erlendis virðast ekki hafa skipt þá neinu máli. En það skiptir bara aðra þegna þjóðfélagsins nokkru máli, og þeir sem vilja vera ábyrgir og vilja standa við sínar gerðir, hugsa um, hvort útgerð eða önnur fyrirtæki geti verið rekin með tapi eða skilað einhverju, eða verið í sífelldu basli. Þess vegna hætti Neskaupstaður, af því að þeir gáfust upp á sinni togaraútgerð og völdu annað útgerðarform. Hvers vegna sagði Gísli Konráðsson, forstjóri Ú. A., hér í vetur í sjónvarpi, að erfiðleikarnir hefðu verið svo miklir, að um tíma hefði ekki verið nokkur grundvöllur fyrir togaraútgerð, bæði hér á Íslandi og annars staðar, vegna ytri aðstæðna, sem er ekki í mannlegu valdi að ráða neitt við. Það þýðir ekki að vera svo blindur, að menn loki augunum fyrir slíkum staðreyndum. Það, sem sennilega gefur hv. þm. og fleirum aukinn byr undir báða vængi núna, er aukinn afli. Það er sú gleðilega staðreynd, að það er aukinn afli hér á miðunum við Ísland og víða annars staðar, en um nokkurt árabil fór afli hraðminnkandi hér í N.-Atlantshafi, og það komu upp harðar raddir um það, að nauðsynlegt væri að setja á mjög mikla svæðafriðun. Við þekkjum tillögur um það að hafa kvótamagn, og þetta byggist á þeirri staðreynd, að menn voru hræddir um aflann, og togaraflotinn varð fyrir barðinu á aflaminnkun eins og bátaflotinn. Þess vegna er alveg út í hött að vera að kenna vissum persónum um sífellda neikvæða afstöðu til togara. En þeir, sem vilja vera ábyrgir gjörða sinna, hugsa um það, með hvaða hætti við getum rekið hér sjávarútveg, þannig að hann sé ekki til vandræða. En það hlutverk þekkja þm. í Alþb. alls ekki, og hv. þm. minnist aldrei á neitt slíkt. Það er alveg aukaatriði að þurfa að vera ábyrgur gerða sinna í hans flokki, það kemur a. m. k. hvergi fram. Nei, það er ánægjulegt, að við getum litið betur fram á við varðandi möguleika togaraútgerðar. Ríkisvaldið hefur á undanförnum árum hjálpað togaraútgerðinni um tugi milljóna. Það sér enginn eftir því, en það er ekki hægt að ganga fram hjá þeirri staðreynd varðandi aðstoð við aðra í landinu. Við höfum ekki ótakmarkað fjármagn. Og af hverju fara ekki Norðmenn út í stórkostlega togaraútgerð, ein mesta siglingaþjóð í heimi? Hvað er því til fyrirstöðu? Ætli þeir hafi skynjað þá erfiðleika, sem fylgja togaraútgerð? Þetta er bláköld staðreynd. Hins vegar höfðu Þjóðverjar, Bretar, Frakkar, Belgíumenn og Hollendingar hafið mikla togaraútgerð, lentu í lægð, en eru með breyttu formi - og þá helzt verksmiðjuskipum - að rísa við aftur. Samt sem áður er það grjóthörð staðreynd, að allar þessar þjóðir hafa orðið að hjálpa sinni togaraútgerð, sem nemur samtals mörgum milljörðum, og þetta geta þeir flutt á milli án vandræða, þar sem togaraútgerðin þar er aðeins örlítill þáttur í heildarstarfsemi þjóðfálagsins. Það er hægt fyrir þennan ágæta þm., ef hann vill hafa starf af öðru heldur en að gefa út tilvitnanir eftir formann míns flokks, að gerast togaraútgerðarmaður og verða forstjóri slíks útgerðarfyrirtækis, því togarar eru víða til sölu erlendis með góðum kjörum. Sjálfsagt gæti hann fengið ríkisábyrgð hér eins og aðrir, og sýni hann nú sína getu í verki og áhuga. Nei, það er ágætt að hafa hérna smáframboðsfund í Reykjaneskjördæmi á hv. Alþ. Það er skemmtilegt og viss tilbreyting í aflahrotunni. En bæði muna Keflvíkingar eftir togaranum, sem þar var, og Neskaupstaðarmenn og Vestmanneyingar og Ísfirðingar. Þeir gáfust upp vegna þess, að þessir menn vildu vera ábyrgir og standa skil á sínum skuldum, sem þó tókst illa, og ríkissjóður varð að taka þær á sig. Mér var á sínum tíma falið af hæstv. þáverandi fjmrh. að fara í gegnum uppgjör hjá Útgerðarfélagi Ísfirðinga með Ásbergi Sigurðssyni, sem þá var framkvæmdastjóri, og einum þm. í hv. Ed. Sú niðurstaða var hörmuleg, hreint hörmuleg. Þeir gáfust upp vegna ytri aðstæðna og sátu þó nálægt miðunum. Nei, ég og Alþfl. viljum leggja þessari útgerð ákveðið lið, en við göngum ekki fram hjá þeirri staðreynd, að hún hefur átt í erfiðleikum, og það kostar ákveðið framlag af fjármagni, sem við höfum ekki ótakmarkað. Við viljum vera það ábyrgir, að það sé sjálfsagt að hjálpa til við togaraútgerð, en við viljum líka líta á aðra þætti þjóðfélagsins, sem starfa eðlilega og á heilbrigðan hátt.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. er þekktur sem ágætur rithöfundur og útgefandi, og ég hlakka vissulega til þess, þegar hann fer að gefa út þennan pésa, sem hann boðaði hér, þar sem í verða ýmiss konar tilvitnanir í ræður form. Alþfl., og ég vil tilkynna þessum hv. þm., að ég vil gerast áskrifandi að þessum pésa. En ég hefði lagt til, að hann hefði samt þarna nokkurn eftirmála. Hann gæti tekið nokkrar tilvitnanir úr Frjálsri þjóð 1953 og þar á eftir, þegar þessi hv. þm. var mjög framarlega þar í flokki og skrifaði ýmislegt sjálfur, og þar var ýmislegt um hann skrifað, sem væri ástæða til þess að halda á lofti núna. Ég hefði því ráðlagt honum að hafa pésann nokkru þykkari og taka eitthvað með, sem þar stóð. En þó að þessum hv. þm. finnist, að form. Alþfl. sé fullvíðsýnn í ýmsum málum, þá veit ég ekki annað en að það hafi alltaf legið ljóst fyrir hjá þjóðinni, hvar hann hafi verið í flokki, og hvaða flokk hann hafi kosið. En svo er ekki með hv. 5. þm. Reykn. Það fékkst ekki gefið upp fyrir síðustu alþingiskosningar, hvaða lista hann ætlaði að kjósa í Reykjavík. Kannske hann gefi það upp í þessum pésa, sem hann ætlar að fara að gefa út?

Frsm. minni hl. (Gils Guðmundsson) : Herra forseti. Það er ánægjulegt að ræða þessi málefni Alþfl. við þá tvo ágætu Alþýðuflokks-Jóna, sem eiga sæti í þessari hv. d., og við síðasta ræðumann, hv. 3. landsk., Jón Þorsteinsson, vil ég aðeins segja það, að ef af því verður, sem ég vona að verði öllu fremur eftir þessa ræðu hans, að ég gefi út pésann með hinum umtöluðu tilvitnunum, þá skal ég reyna að muna eftir að senda honum áritað eintak. Hv. 5. landsk., Jóni Árm. Héðinssyni, virðist hafa sárnað eitthvað dálítið það, sem ég sagði um afstöðu hans í sambandi við öll þessi togaramál. En þegar leið á ræðu hans, gat ég ekki betur heyrt en að hann staðfesti algerlega þetta, sem ég var að halda fram hér áðan. Það hefur óneitanlega komið dálítið undarlega fyrir sjónir, að allar ræður þeirra hæstv. sjútvmrh. og þá alveg sérstaklega þessa hv. þm. um togaramálið, hafa beinzt að því fyrst og fremst að sýna fram á það, hversu gífurlegir erfiðleikar hafi verið og séu á útgerð togara, og í rauninni að sanna það, að það sé nánast ekki hægt og ekkert vit í því að gera út togara á þessu landi. Þetta ósamræmi - að vera þó að bera fram kaup á 6 skuttogurum og halda hinu fram, að það hafi ekki verið og sé nánast ekki neinn grundvöllur fyrir togaraútgerð - það er þetta, sem ég hef verið að víta. Hv. þm. sagði hér áðan í fyrri ræðu sinni eitthvað á þá leið, að togaraútgerð hér í nálægum löndum, útgerð skuttogara, væri alls staðar rekin með bullandi tapi, og mér skilst, að hún væri alls staðar þjóðhagslega óhagkvæm. Hvers vegna hafa menn þá verið að fjölga þessum togurum? Ég ber ekkert á móti því, að togaraútgerð hefur gengið upp og ofan hér á landi. Það hefur verið þannig oft á tíðum að henni búið, og eins og ég sagði, hefur stjórnarfarið átt sinn ríka þátt í því fyrir utan aflabrögð, sem áraskipti og jafnvel tímabilaskipti eru að - það hefur verið þannig að þessari útgerð búið oft á tíðum, að hún hefur átt í erfiðleikum. Því neita ég ekki. En ég fullyrði, að hvernig sem útgerðin hefur komið út á pappírnum, þá hefur alltaf verið þjóðhagslegur hagur af togaraútgerð, frá því að hún var tekin upp hér á landi. En það kann að vera, að það, sem hv. þm. hafi sárnað í þeim orðum, sem ég sagði hér áðan sé það, að ég lét í það skína, sem ég taldi mig hafa fulla heimild til eftir orðum hans bæði fyrr og síðar um þessi mál, að hann væri nánast andvígur þessari endurnýjun togaraútgerðar, a. m. k. í eins stórum stíl og ríkisstj. hefur nú lagt til, þ. e. a. s. þessi ósköp, að kaupa sex skuttogara. Hann er alltaf að tala um alls konar vandræði í sambandi við það. Og ef til vill hefur honum sárnað, þegar ég benti á þetta, vegna þess að ég veit, að meðal togaramanna er sá skilningur lagður í málflutning hans hér á Alþ. og þá alveg sérstaklega ræður hans hér á dögunum, að það sé hans keppikefli, að hér verði einungis smábátar. Þeir tala jafnvel um, að hann sé orðinn talsmaður þess, að farið verði að taka upp árabátafyrirkomulagið gamla.

Frsm. meiri hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það virðist vera vonlaust að rökræða við hv. 5. þm. Reykn. Hann virðist draga ýsur í staðinn fyrir að standa í aðgerð, og við slíka menn er ekki hægt að tala. Það kom aldrei fram hjá mér, og ég mun verja hvar sem vera skal, að það væri rétt að skipta togarakaupunum, sem fyrir dyrum stæðu, í fleiri gerðir heldur en þessir sex verða af. Ég tel það hiklaust rétt og mælti með því, en hæstv. ríkisstj. lagði til, að það yrðu boðin út sex skip í einu. En ég skammast mín ekkert fyrir að segja það, að það væri rétt að bjóða út þrjú af þeim stærri og þrjú af þeim minni, og láta reynsluna síðan meta eða vera okkur til hjálpar, með hvaða hætti við skulum endurnýja togaraflota okkar áfram, eins og hæstv.þm. virðist vera að tala um. En að ætla að kaupa 15 stykki á einu bretti er út í hött, og það hlustar enginn á svoleiðis gaspur, enginn ábyrgur maður, ekki nokkur. Og það mun enginn maður gera, sem hefur vit á útgerð. En það er hægt að gaspra svona fyrir þá, sem ætla sér að lifa á því að safna tilvitnunum í aðra.