Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar sem verður með sama hætti og á síðasta þingi. Ræðutími verður sem hér segir: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsögu sinni, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn flokka hafa 20 mínútur í fyrstu umferð og síðan tvisvar sinnum 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Með talsmönnum er átt við fyrsta ræðumann þingflokka í umræðunni. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki síðar í dag eða í kvöld eftir atvikum.

Herra forseti. Ég mæli nú í sjöunda sinn fyrir frumvarpi til fjárlaga, að þessu sinni fyrir árið 2005, helstu áhersluatriðum þess og forsendum. Jafnframt mun ég gera grein fyrir stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum fyrir næstu ár sem liggur fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þessi stefnumótun er afar mikilvæg í ljósi þeirra umfangsmiklu framkvæmda við virkjanir og stóriðju sem hafnar eru og gera kröfu um ábyrga en sveigjanlega hagstjórn og staðfestu í ríkisbúskapnum. Mikill uppgangur er nú á flestum sviðum þjóðarbúskaparins og fátt sem bendir til annars en að framhald verði á þeirri þróun næstu árin. Þannig eru horfur á að landsframleiðsla aukist um nær fjórðung á árunum 2003 til 2007 og kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna um 15%. Verðbólga mun verða vel innan marka verðbólgumarkmiðs Seðlabankans og störfum fjölga umtalsvert. Framkvæmdir við uppbyggingu stóriðju ráða miklu um hagvöxtinn en einnig aukin einkaneysla og íbúðafjárfesting. Við þessar aðstæður er mikilvægt að beita ríkisfjármálunum til að hamla gegn innlendri eftirspurn á næstu tveimur árum þegar framkvæmdirnar eru sem mestar. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005 endurspeglar þessar áherslur. Þar er gert ráð fyrir rúmlega 11 milljarða króna tekjuafgangi eða sem nemur 1,25% af landsframleiðslu. Þetta er 3,5 milljörðum króna meira en síðustu áætlanir fyrir árið 2004 benda til og 17,5 milljarða króna viðsnúningur frá árinu 2003. Breytingin er enn meiri þegar leiðrétt hefur verið fyrir ýmsum óreglulegum gjalda- og tekjuliðum sem hafa ekki áhrif á rekstur ríkissjóðs, eða sem nemur 21 milljarði milli 2003 og 2005. Betri afkoma ríkissjóðs stafar annars vegar af auknum umsvifum í efnahagslífinu sem skilar meiri tekjum og hins vegar af auknu útgjaldaaðhaldi. Ég vek athygli á því að í frumvarpinu er ekki að svo stöddu gert ráð fyrir sérstökum tekjum af sölu eigna umfram það sem hefðbundið er að áætla af sölu fasteigna og jarða. Hins vegar er í frumvarpinu gert ráð fyrir fyrsta skrefi í lækkun tekjuskatts einstaklinga. Í fjárlagafrumvarpinu er jafnframt, annað árið í röð, lögð fram stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára. Slík stefnumörkun styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika í efnahagslífinu. Rauði þráðurinn í þessari stefnumörkun er, líkt og í fyrri langtímaáætlun, að ríkisfjármálunum verði beitt með öflugum hætti til að halda aftur af innlendri eftirspurn þegar stóriðjuframkvæmdirnar standa sem hæst og að sama skapi til að örva hagvöxt þegar þeim lýkur. Helstu markmið stefnunnar í ríkisfjármálum 2005–2008 eru eftirfarandi: 1. Fylgt verði aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum. Þannig verði árlegur vöxtur samneyslu ekki umfram 2% að raungildi. Þar verði meðal annars miðað við að launakostnaður ríkisins hækki ekki umfram laun í samkeppnisgreinunum. Enn fremur verði árleg hækkun tilfærsluútgjalda ekki umfram 2,5% að raungildi. 2. Dregið verði úr framkvæmdum ríkisins um 2 milljarða króna árin 2005 og 2006 frá því sem er í ár, en þær auknar aftur um sömu fjárhæðir árin 2007 og 2008. 3. Á árunum 2005–2007 verði verulegum fjármunum varið til skattalækkana í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og til forgangsverkefna. Þessi stefnumörkun kallar á ýtrasta aðhald í almennum rekstri, bæði í launamálum og öðrum rekstrarútgjöldum. Svipaða sögu er að segja af ýmsum tilfærsluútgjöldum sem hafa aukist mjög mikið á undanförnum árum. Jafnframt er nauðsynlegt að draga úr framkvæmdum á vegum ríkisins á næstu tveimur árum þegar stóriðjuframkvæmdirnar standa sem hæst. Framkvæmdir verða síðan auknar á árunum 2007 og 2008 þegar hægir á hagvexti, eins og þegar er fram komið. Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum er ekki einungis mikilvæg forsenda fyrir stöðugleika í efnahagsmálum næstu árin heldur einnig fyrir framgang skattalækkunaráforma í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Með hliðsjón af horfum í efnahagsmálum og tímasetningu stóriðjuframkvæmda er miðað við að meginþungi skattalækkananna komi til framkvæmda á síðari hluta kjörtímabilsins. Á næsta ári er gert ráð fyrir að fyrsti áfangi lækkunar tekjuskatts einstaklinga komi til framkvæmda og að skatthlutfallið lækki úr 25,75% í 24,75%. Enn fremur er gert ráð fyrir að eignarskattar einstaklinga og lögaðila verði felldir niður á kjörtímabilinu. Annar áfangi tekjuskattslækkunar einstaklinga tekur gildi árið 2006 og lokaáfanginn árið 2007. Með þessum breytingum mun tekjuskattur einstaklinga hafa lækkað um 8,66% frá árinu 1997, úr 30,41% í 21,75%, eða um meira en fjórðung. Stefnt er að því að lögfesta þessar breytingar nú á haustþingi. Auk þess verður unnið að endurskoðun virðisaukaskatts í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Áður en lengra er haldið langar mig að fara nokkrum orðum um þau áform ríkisstjórnarinnar að verja hluta af tekjuafgangi ríkissjóðs á næstu árum til þess að lækka skatta. Sumir hafa gagnrýnt þessi áform og sagt þau ótímabær og að skattalækkanir geti orðið til að kynda óeðlilega mikið undir innlenda eftirspurn á næstu árum. Ég er ósammála þessu og tel þvert á móti skynsamlegt að ráðast í skattalækkanir og láta heimilin njóta þess þegar mikill afgangur er á ríkissjóði, enda eru þær tímasettar með tilliti til efnahagsaðstæðna. Í þessu máli eins og svo mörgum öðrum er mikilvægt að menn horfi á heildarmyndina og skoði þróun ríkisfjármálanna í heild á næstu árum. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að verja umtalsverðum fjárhæðum til að lækka skatta er tekin að vel athuguðu máli eftir að hafa skoðað alla þætti efnahagsmála vandlega, ekki síst hvernig megi auka aðhald í útgjöldum ríkissjóðs. Farið hefur verið vandlega í saumana á fjölmörgum þáttum útgjalda með það fyrir augum að hagræða og spara og verður hert á þeim áformum á næstu missirum. Þessi viðleitni endurspeglast glöggt í niðurstöðutölum fjárlagafrumvarpsins sem sýna að útgjöldin muni standa í stað að raungildi milli áranna 2004 og 2005 og lækka í hlutfalli við landsframleiðslu úr 32,2% í 30,8%. Þessi þróun heldur áfram á árinu 2006 en þá er gert ráð fyrir að hlutfall útgjalda lækki enn frekar, eða í 29,8% af landsframleiðslu. Niðurstaðan af þessu er sú að skattalækkanir munu ekki hleypa öllu í bál og brand eins og sumir hafa verið að spá. Þvert á móti er niðurstaðan sú að skattalækkunaráformin muni falla vel að áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum. Ég tel því fyllilega tímabært að halda áfram á þeirri braut sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa markað á undanförnum árum bæði á þessu kjörtímabili og hinu næsta á undan þegar markvisst hefur verið gripið til skattalækkana, bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Eins og ég nefndi áðan var tekjuskattur einstaklinga lækkaður verulega á árunum 1997–1999, eða um 4%. Því næst var tekjuskattur fyrirtækja lækkaður úr 30% í 18% árið 2002. Afleiðing þess var sú að tekjur ríkissjóðs af þeim skatti jukust en minnkuðu ekki eins og ýmsir spáðu. Á sama tíma voru eignarskattar einstaklinga og fyrirtækja lækkaðir um helming. Erfðafjárskattur var lækkaður um helming á þessu ári og einnig var nýtt skref stigið í átt til niðurfellingar hátekjuskattsins svokallaða og mun hann endanlega falla niður í lok næsta árs. Nú er röðin komin að því að stíga næstu skref í lækkun tekjuskatts einstaklinga og afnema eignarskattana. Herra forseti. Meginniðurstaða langtímaáætlunar í ríkisfjármálum er sú að áfram muni ríkja stöðugleiki í efnahagslífinu þrátt fyrir aukin umsvif vegna stóriðjuframkvæmda og aukna innlenda eftirspurn meðal annars vegna breyttra aðstæðna á íbúðalánamarkaði. Gert er ráð fyrir umtalsverðum hagvexti 2005 og 2006 en heldur minni vexti árin 2007 og 2008. Mikill innflutningur vegna stórframkvæmda leiðir óhjákvæmilega til umtalsverðs halla á viðskiptum við útlönd en talið er að rekja megi meira en helming hallans til þeirra. Það dregur því verulega úr viðskiptahalla á nýjan leik þegar framkvæmdum lýkur og álútflutningur nýrrar verksmiðju segir til sín. Búast má við að verðbólga aukist lítillega þegar framkvæmdirnar eru í hámarki en lækki aftur þegar þeim er lokið. Kaupmáttur mun aukast verulega og atvinnuleysi minnka fyrri hluta tímabilsins. Á síðari hlutanum hægir á kaupmáttaraukningunni og atvinnuleysi eykst lítillega. Einnig verður umtalsverður afgangur á ríkissjóði þegar framkvæmdirnar eru í hámarki á árunum 2005–2006 eða sem nemur um 1,25% af landsframleiðslu. Jafnframt lækka skuldir ríkissjóðs á sama mælikvarða. Samkvæmt framreikningunum er hins vegar gert ráð fyrir nokkrum halla árin 2007 og 2008 enda dragast þjóðarútgjöld þá beinlínis saman og verulega hægir á hagvexti. Rétt er að hafa nokkurn fyrirvara á framreikningum af þessu tagi sem ná yfir þetta langt tímabil. Eins er mikilvægt að hafa í huga að í forsendum langtímaáætlunar er ekki gert ráð fyrir tekjum af sölu Landssímans. Hér ráða varfærnissjónarmið ferðinni eins og eðlilegt er í slíkri áætlanagerð. Það verður hins vegar að teljast afar líklegt að Landssíminn verði seldur á kjörtímabilinu, vonandi á næstu missirum. Það mun skila umtalsverðum sölutekjum í ríkissjóð og gefa færi á lækkun skulda umfram það sem hér er gert ráð fyrir. Árlegur vaxtakostnaður ríkisins mun því geta lækkað umtalsvert sem aftur bætir stöðu ríkissjóðs. Að öllu samanlögðu má því ætla að afkoma ríkissjóðs verði að jafnaði þó nokkru betri á framreikningstímabilinu en hér er sýnt, ekki síst ef ráðist verður í enn frekari stóriðjuframkvæmdir eins og ýmislegt bendir til að geti orðið. Herra forseti. Ég mun nú víkja að helstu þáttum fjárlagafrumvarps næsta árs. Tekjuafgangur ríkissjóðs árið 2005 er áætlaður 11,2 milljarðar króna í frumvarpinu og styrkist staðan nokkuð frá áætlaðri útkomu þessa árs og verulega miðað við ríkisreikning 2003. Bætta stöðu ríkissjóðs má bæði rekja til aukinna tekna vegna meiri umsvifa í efnahagslífinu og aðhaldi að gjaldahlið frumvarpsins. Þannig er gert ráð fyrir 3 milljarða króna lægri útgjöldum en annars hefði orðið og er það í samræmi við langtímastefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Lánsfjárafgangur styrkist ekki eins mikið og tekjuafkoman sem skýrist að mestu af því að handbært fé frá rekstri er áætlað minna árið 2005 vegna þess að stórir flokkar spariskírteina verða á gjalddaga það ár. Það veldur auknum vaxtagreiðslum umfram gjaldfærða vexti. Er því reiknað með 4 milljarða króna lánsfjárafgangi á næsta ári. Í tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005 er gert ráð fyrir áframhaldandi auknum umsvifum í efnahagslífinu og að hagvöxtur haldist áfram mikill og stöðugur. Spáð er að hagvöxtur verði um 5% á árinu 2005 og verðbólgan um 3,5% miðað við árið í ár. Einkaneyslan er talin munu aukast um 5% og kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann um 3,25%. Á þessum forsendum er áætlað að skatttekjur ríkissjóðs muni hækka um rúmlega 6% frá fyrra ári og fara í rúmlega 280 milljarða króna. Heildartekjur ríkissjóðs eru taldar verða tæplega 306 milljarðar króna og hækka um 16 milljarða frá árinu 2004. Heildargjöld ríkissjóðs árið 2005 eru áætluð 294,6 milljarðar og hækka um 12 milljarða frá áætlun 2004. Útgjöldin standa hins vegar nánast í stað að raungildi frá útgjaldaáætlun ársins 2004. Rekstrargjöld ríkissjóðs hækka aðeins um 0,5% að raungildi frá áætluðum útgjöldum árið 2004, einkum vegna þess að gerð er almenn 1% hagræðingarkrafa til reksturs flestra stofnana ríkisins. Viðhald og stofnkostnaður lækka að raungildi um tæp 9% en þar munar mestu um áformaða frestun framkvæmda er nemur 1,9 milljörðum króna. Loks lækka vaxtagjöld ríkissjóðs um 1,4% að raungildi milli ára. Lítil hækkun rekstrarútgjalda og lækkun fjárfestingarútgjalda endurspeglar aukið útgjaldaaðhald. Alls er í frumvarpinu gert ráð fyrir aðgerðum sem skila 3 milljarða króna lækkun útgjalda frá því sem annars hefði orðið. Í langtímaáætlun sem birt var í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2004 var gert ráð fyrir 3 milljarða króna frestun framkvæmda árið 2005. Þessi áform hafa nú verið endurskoðuð í ljósi stöðunnar á vinnu- og verktakamarkaði og er nú gert ráð fyrir 2 milljarða króna frestun framkvæmda og 1 milljarðs króna lækkun annarra útgjalda ríkissjóðs. Frestun framkvæmda er annars vegar 1,9 milljarðar kr. frá vegáætlun og hins vegar 100 millj. kr. í endurbótum menningarbygginga. Lækkun annarra útgjalda felst í að gerð er 1% hagræðingarkrafa á rekstur stofnana að frátöldum stóru sjúkrahúsunum tveimur í Reykjavík og á Akureyri og að frátöldum rekstri hjúkrunarheimila. Áætlað er að sú aðgerð skili 800 millj. kr. lækkun rekstrarútgjalda. Loks er gert ráð fyrir að vaxtabætur verði 200 millj. kr. lægri en annars hefði orðið vegna áforma um að greiddar bætur verði 95% af reiknuðum bótum samkvæmt gildandi lögum. Gangi áform fjárlagafrumvarpsins eftir verður samanlagður lánsfjárafgangur frá 1998 til ársins 2005 rúmlega 68 milljarðar króna og er honum ráðstafað til að bæta stöðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, bæta stöðuna við Seðlabanka Íslands og til að halda aftur af skuldum ríkissjóðs. Þetta hefur skilað þeim árangri að skuldir ríkissjóðs hafa minnkað um nær helming frá árinu 1995. Heildarskuldir ríkissjóðs lækka úr 51,2% af landsframleiðslu árið 1995 í 27,6% samkvæmt áætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005. Hreinar skuldir ríkissjóðs lækka úr 34,3% af landsframleiðslu árið 1995 í 17,2% árið 2005. Sala á Landssíma Íslands gefur færi á að lækka skuldirnar enn frekar. Lækkun skulda leiðir eðlilega til lægri vaxtagreiðslna. Ef ekki hefði komið til skuldalækkunar ríkissjóðs frá árinu 1998 hefðu vaxtagjöld á næsta ári orðið rúmum 11 milljörðum króna hærri en áætlað er í frumvarpinu. Það munar um minna. Viðbótarframlög ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins með vöxtum nema tæplega 80 milljörðum króna á tímabilinu 1999–2005. Staða sjóðsins hefur því styrkst sem því nemur og seinkað þeim möguleika um fjölda ára að til þess komi að greiða verði lífeyri B-deildar LSR beint úr ríkissjóði. Herra forseti. Ég hef áður gert að umtalsefni í fyrri fjárlagaræðum mínum þær breytingar sem gerðar hafa verið á íslensku efnahagslífi frá árinu 1991, enda má líkja þeim við byltingu. Markmið þessara breytinga hefur verið að gera efnahagsumhverfi heimila og fyrirtækja hér á landi eins gott og helst betra en þekkist í okkar helstu viðskiptalöndum þannig að menn þurfi ekki að leita til annarra landa til að bæta lífskjör sín. Stórlega hefur verið dregið úr afskiptum hins opinbera og kröftum einkaframtaksins og einstaklinga leyft að njóta sín. Ríkisfyrirtæki hafa verið seld og samkeppni innleidd á fjölmörgum sviðum þar sem áður ríkti einokun. Frelsi hefur verið innleitt á flestum sviðum. Skattar af einstaklingum og fyrirtækjum hafa verið lækkaðir. Þannig mætti lengi telja. Árangur þessarar stefnu sést glöggt í þeirri miklu grósku sem er í atvinnulífinu. Jafnframt hefur kaupmáttur heimilanna stóraukist. Nýlegar breytingar á íbúðalánamarkaði þar sem almenningi gefst nú kostur á hagstæðum íbúðalánum hjá bönkunum eru mikilvæg viðbót á þessum markaði og er bein afleiðing þeirrar stefnu, ekki síst einkavæðingar bankanna. Breytt skipulag efnahagslífsins hefur ekki einungis bætt stöðu heimila og fyrirtækja heldur einnig skapað grundvöll fyrir breyttar áherslur í hagstjórn. Þannig hefur skapast almennur skilningur á því að ábyrg stefna í ríkisfjármálum og traust staða þeirra er mikilvæg forsenda stöðugleika í efnahagsmálum. Sama gildir um mikilvægi sjálfstæðrar peningamálastjórnar Seðlabankans. Þessar áherslubreytingar í hagstjórn hafa stuðlað að stöðugra efnahagsumhverfi hér á landi en áður hefur þekkst og munu án efa auðvelda hagstjórnarhlutverk stjórnvalda á næstu árum. Enn fremur hefur bætt staða ríkisfjármála skapað skilyrði til þess að stórauka greiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega, mennta-, menningar-, samgöngu- og félagsmála, hækka atvinnuleysisbætur og auka framlög til þróunaraðstoðar. Undanfarin ár hafa verið gerðar margvíslegar breytingar á lífeyriskerfi almannatrygginga, bætur hækkaðar og dregið úr tengingu bóta við atvinnutekjur. Útgjöld almannatrygginga hafa tvöfaldast frá árinu 1998, eða úr 19,2 milljörðum króna í 38 milljarða. Þar af hafa greiðslur til öryrkja hækkað úr 4,9 milljörðum í 14,3 milljarða króna. Kaupmáttur bóta hefur vaxið hröðum skrefum frá árinu 1998 eða um 25,6% hjá einhleypum öryrkjum og um 45,2% hjá öryrkja í hjúskap eða sambúð með maka sem ekki er lífeyrisþegi. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir auknum framlögum til menntamála og rannsókna. Þannig hafa framlög til háskóla og rannsókna auk framhaldsskóla vaxið hröðum skrefum undanfarin ár. Þess sjást glögg merki í frumvarpinu þar sem framlög til menntamála aukast um tæplega 9% frá áætlun þessa árs. Framlög til rannsókna hækka áfram í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um eflingu vísinda- og rannsóknasjóða. Þannig hækka framlög í Rannsóknarsjóð hjá menntamálaráðuneyti um 85 millj. kr. og verða 500 millj. kr., framlög til Tækniþróunarsjóðs sem heyrir undir iðnaðarráðuneyti hækka um 140 millj. kr. og verða 340 millj. kr. Þá er framlag í rannsóknarsjóð til að auka verðmæti sjávarfangs tvöfaldað og verður 200 millj. kr. Í samanburði við önnur ríki OECD verja Íslendingar næstmestu af opinberu fé til rannsókna á mann á eftir Bandaríkjunum en önnur ríki koma þar talsvert á eftir. Í frumvarpinu er stigið lokaskrefið í sérstöku átaki til að draga úr bið eftir þjónustu á sambýlum og er veitt rúmlega 200 millj. kr. til málaflokksins. Þar af eru 130 millj. kr. til að sambýla og nýrra búsetuúrræða fatlaðra. Í heilbrigðismálum má helst nefna að framlög til Landspítala hækka um 500 millj. kr. auk þess að framlög til heilbrigðisstofnana aukast og rekstur stofnana er styrktur. Framlög til fjölgunar á hjúkrunarrúmum og til dvalarheimila aukast um 587 millj. kr. og er gert ráð fyrir að taka í notkun 55 ný rými á næsta ári og 65 rými frá þessu ári verða tekin í heilsársrekstur auk þess að framlög til dagvista og hvíldarinnlagna aukast. Framlög til löggæslu eru aukin um tæplega 200 millj. kr. þar eru rúmlega 90 millj. kr. til að efla sérsveitina og 55 millj. kr. vegna fjölgunar lögreglumanna í Reykjavík. Þá aukast einnig framlög til sýslumanna vegna fjölgunar lögreglumanna í embættum úti um land. Loks má nefna að framlög til þróunaraðstoðar hækka um 500 millj. kr. í frumvarpinu og framlög til íslensku friðargæslunnar hækka um 125 millj. kr. Hefur framlag Íslendinga til þróunaraðstoðar þá hækkað úr 0,09% af landsframleiðslu árið 1999 í 0,21% árið 2005. Sumir hafa dregið í efa þá staðreynd að íslenskt efnahagslíf hafi tekið eins miklum stakkaskiptum og haldið hefur verið fram. Gleggsti vitnisburðurinn í þeim efnum er að horfa til samanburðar við stöðuna í öðrum löndum. Allar alþjóðlegar hagtölur staðfesta að flestir efnahagslegir mælikvarðar sýna sterka stöðu Íslands miðað við önnur lönd. Hagvöxtur er meiri hér en annars staðar. Atvinnuleysi er langt undir því sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Staða ríkisfjármála er einnig mun betri og sama gildir um skuldastöðu ríkissjóðs. Verðbólga er einnig svipuð þótt hún sé nær efri mörkum en það stafar alfarið af því að hagvöxtur er hér mun meiri en annars staðar. Þegar horft er lengra fram í tímann kemur í ljós að staða okkar er einnig betri en víðast hvar annars staðar. Þannig er lífeyrissjóðakerfið mun öflugra hér á landi þar sem það er að verulegu leyti byggt á sjóðssöfnun en ekki gegnumstreymi. Þetta þýðir að ekki þarf að grípa til sérstakra ráðstafana hér á landi til þess að mæta hlutfallslegri fjölgun ellilífeyrisþega, hvorki með hækkun skatta né skerðingu lífeyrisréttinda. Öll þessi atriði hafa orðið til þess að bæta lífskjör almennings og styrkja samkeppnisstöðu fyrirtækja verulega á undanförnum árum. Þetta hefur síðan skilað sér í því að Ísland er komið í hóp þeirra ríkja sem bjóða upp á hvað bestu lífskjörin og hlúa hvað mest að atvinnulífinu. Um þetta eru menn almennt sammála eins og sést best af umsögnum alþjóðlegra stofnana eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD sem og þriggja virtustu matsfyrirtækja heims sem hafa sett okkur í flokk þeirra ríkja sem njóta einna bestu lánskjara á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Herra forseti. Ég vil undir lokin undirstrika þá meginniðurstöðu bæði fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005 og langtímaáætlunar í ríkisfjármálum að áfram muni ríkja stöðugleiki í efnahagslífinu á næstu árum þrátt fyrir aukin umsvif vegna stóriðjuframkvæmdanna. Ástæðan fyrir þessu er sú aðhaldsstefna í ríkisfjármálum sem ríkisstjórnin hefur markað og ætlar sér að fylgja. Þessi stefna miðar einnig að því að skapa svigrúm til lækkunar skatta og aukinna útgjalda til sérstakra forgangsverkefna í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, eins og ég hef rakið hér að framan, án þess að raska þeim meginmarkmiðum efnahagsstefnunnar að viðhalda stöðugleika. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er ekkert einfalt og þaðan af síður vinsælt að framfylgja slíkri stefnumörkun á sama tíma og mikill uppgangur er í efnahagslífinu. Þótt samgönguframkvæmdir hafi aukist verulega undanfarin ár er vissulega enn ýmislegt ógert og sjálfsagt má nefna margt annað sem menn gætu hugsað sér að verja auknum fjármunum til. Við stöndum hins vegar í þeim sporum að fram undan eru afar umfangsmiklar framkvæmdir á okkar mælikvarða sem munu reyna mjög á innviði okkar litla hagkerfis. Við þessar aðstæður er óhjákvæmilegt að stjórnvöld axli hagstjórnarlega ábyrgð sína af fullum þunga og geri það sem í þeirra valdi stendur til að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Þetta á sérstaklega við um stefnuna í ríkisfjármálum og peningamálum en ég tel einnig nauðsynlegt að sveitarfélögin axli sína ábyrgð því að það er ekkert síður hagsmunamál fyrir þau að hér ríki áfram stöðugleiki. Mér finnst þess vegna mikilvægt að umræða um fjárlagafrumvarpið og langtímaáætlunina taki mið af þeim efnahagslega raunveruleika sem við stöndum frammi fyrir. Auðvitað má alltaf deila um áherslur og forgangsmál. Það á hins vegar ekki að þurfa að deila um heildarsamhengi efnahagslífsins og þörfina fyrir aðhaldssama hagstjórn. Í beinu framhaldi af þessu get ég ekki látið hjá líða að minnast á villandi málflutning um ríkisfjármálin undanfarna daga þar sem því hefur verið haldið blákalt fram að allt hafi farið úr böndunum undanfarin ár og afkoman orðið um 80 milljörðum króna lakari en fjárlög gerðu ráð fyrir. Hér er farin sú leið að bera saman annars vegar niðurstöðutölur fjárlaga og hins vegar endanlegar tölur samkvæmt ríkisreikningi. En er það ekki eðlilegur samanburður? kann einhver að spyrja. Svarið er nei. Þetta er þvert á móti afar villandi og í rauninni ekki marktækur samanburður fylgi honum ekki eðlilegar skýringar. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að hafa í huga að oft þarf að bregðast við sérstökum aðstæðum og óvæntum atvikum í fjáraukalögum sem ekki voru fyrirsjáanleg þegar fjárlög voru samþykkt og raska niðurstöðum samþykktra fjárlaga. Allir þingmenn hafa tekið þátt í afgreiðslu fjáraukalaga og þekkja þetta. Árið 2003 voru þannig samþykkt tvenn fjáraukalög, hin fyrri gagngert til að auka útgjöld til byggðamála og vegaframkvæmda og draga þannig úr afgangi á fjárlögum. Í öðru lagi verður, þegar verið er að fjalla um ríkisfjármálin og hvernig þeim hefur verið stjórnað, að taka ákveðna liði út úr samanburðinum sem hafa ekkert að gera með hinn eiginlega og daglega rekstur ríkissjóðs og liggja yfirleitt ekki fyrir fyrr en löngu eftir lok hvers fjárlagaárs. Hér má ekki síst nefna gjaldfærslu lífeyrisskuldbindinga ríkisstarfsmanna sem nemur milljarðatugum á síðustu árum, mest um 25 milljörðum á einu ári. Þetta eru hins vegar ekki greiðslur úr ríkissjóði og þær hafa því engin áhrif á hagstjórn líðandi stundar. Sama á við um afskrifaðar skattkröfur. Í þriðja lagi vil ég nefna tekjur af sölu eigna umfram bókfært verðmæti sem einnig flokkast með óreglulegum liðum. Alla þessa þætti þarf að undanskilja því að annars fæst ekki rétt mynd af þróun ríkisfjármála. Á þetta hefur verið rækilega bent í mörg ár í athugasemdum Fjársýslu ríkisins með ríkisreikningi þannig að það ætti ekki að koma á óvart, allra síst þingmönnum. Mér finnst því hægt að gera þá kröfu til þeirra að þeir fari rétt með þessar tölur. Jafnframt vil ég nefna að allar stefnumótandi ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum undanfarin ár taka mið af stöðu ríkissjóðs að frátöldum þessum óreglulegu liðum. Villandi og óábyrg umfjöllun sumra þingmanna og fjölmiðla um þessi mál að undanförnu hefur ekki orðið þeim til álitsauka og hafa þeir þó sumir ekki úr mjög háum söðli að detta í þeim efnum.  Ég get nefnt eitt tiltekið dæmi sem sýnir hversu fáránlegt er að horfa á afkomutölur ríkissjóðs án þess að undanskilja þessa óreglulegu liði. Árið 1989 - og sumir þingmenn hér í salnum voru þá á Alþingi og meira að segja í ríkisstjórn - voru gjaldfærðar í einu lagi lífeyrisskuldbindingar sem námu þá 61 milljarði króna sem reiknast til um 120 milljarða á verðlagi í dag. Þetta varð til þess að það kom fram gríðarlegur bókhaldslegur halli á ríkissjóði þetta ár sem nam um 125 milljörðum króna á núvirði. Þótt mörgu hafi verið ábótavant í fjármálastjórn ríkisins á þeim tíma held ég að engum hafi dottið í hug að telja þessa gjaldfærslu með í umræðu um hallarekstur ríkissjóðs. Og hvað leiðir þá réttur samanburður í ljós? Ef við tökum ríkisreikning áranna 1998 til 2003 og leiðréttum fyrir þessum óreglulegu liðum er niðurstaðan sú að yfir tímabilið í heild er uppsafnaður tekjuafgangur ríkissjóðs, afgangurinn af raunverulegum rekstri ríkissjóðs, um 95 milljarðar króna á verðlagi hvers árs. Þetta svarar til 16 milljarða tekjuafgangs á hverju ári. Jafnframt var afkoma ríkissjóðs 7 milljörðum króna betri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Þetta verður að teljast býsna vel af sér vikið þegar haft er í huga að á þessum árum var meðal annars gripið til sérstakra aðgerða til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Eins hefur verið gripið til sérstakra atvinnuskapandi aðgerða, svo sem í vegamálum o.fl. Loks hafa komið til skjalanna áhrif kjarasamninga sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum. Fyrir slíkum viðbótarútgjöldum er síðan leitað heimilda í fjáraukalögum hverju sinni. Niðurstaðan af þessu er því sú að hér hafi ríkt traust ríkisfjármálastjórn. Þetta hefur verið staðfest í umsögnum alþjóðlegra stofnana eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og OECD og þriggja virtustu matsfyrirtækja heims eins og ég hef þegar nefnt. Herra forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að ítreka að sú stefna sem birtist í fjárlagafrumvarpinu og langtímaáætlun í ríkisfjármálum sýnir að ríkisstjórnin er ráðin í að taka ríkisfjármálin sterkum tökum og beita þeim til þess að hamla gegn þenslu í efnahagslífinu á næstu árum. Ég er sannfærður um að þetta er rétt stefna og að hún muni, þegar upp er staðið, skila tilætluðum árangri og styrkja stöðu okkar í samfélagi þjóðanna sem land þar sem okkur finnst eftirsóknarvert að búa í lífskjaranna vegna og þar sem fyrirtækjum finnst hagstætt að starfa. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpi þessu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina nú sem endranær og vona að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við starfsáætlun þingsins svo sem verið hefur undanfarin ár.

Herra forseti. Það var einkennileg deyfð yfir hæstv. fjármálaráðherra. Undanfarin ár hefur hann verið býsna glaðbeittur á þessum stundum. Hann hefur verið ánægður með verk sitt en nú er eitthvað að naga hæstv. ráðherra. Ég ætla ekki að vera með neinar getgátur um hvað veldur. Óneitanlega vekur það athygli að fjölbreytnin í talnaleiknum hjá hæstv. ráðherra er ekki mjög mikil. Hér er 1% lækkun á tekjuskatti og 1% hagræðingarkrafa á stofnanir. Það er þetta 1% sem virðist aðalatriðið hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég ætla í stuttu andsvari ekki að fara í allar myndir þessa eina prósents en það er nauðsynlegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra strax að því hvernig á því stendur að niðurstaða ríkisstjórnarinnar hafi verið að lækka tekjuskatt um 1% flatt á alla jafnt og eyða í það um það bil 5 milljörðum kr., lækka hátekjuskatt um 2% og eyða í það 650 millj. kr. en ekki velta upp ýmsum öðrum möguleikum til að nota sömu fjármuni til að skila þeim á jafnari hátt til íbúa þessa lands. Hvernig stendur á því að sama upphæð var t.d. ekki notuð til að lækka hinn svokallaða matarskatt úr 14% í 7%? Kostnaður við það er, eins og ég sagði, svipaður og þær áætlanir sem hér er gert ráð fyrir. Af hverju var ekki farið í að hækka skattleysismörk, sem einnig var hægt? Hver er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin velur þá leið sem skilar sem ójafnast til þjóðarinnar þeim lækkunum sem um er að ræða?

Herra forseti. Að sjálfsögðu mun koma fram sérstakt frumvarp um breytingar á skatthlutföllum og öðru sem því tengist. Það er ekki hluti af fjárlagafrumvarpinu að öðru leyti en því að það hefur áhrif á tekjuspána í frumvarpinu. Ég skal með ánægju svara hv. þm. Það er gert ráð fyrir 1% lækkun tekjuskatts, eins og fram er komið. Það er hluti af áætlun ríkisstjórnarinnar til þriggja ára um lækkun tekjuskattsins. Menn vilja lækka jaðarskattinn sem leggst á hverja viðbótarkrónu sem almenningur aflar sér í tekjur. Það er skýringin. Við höfum jaðarskatt til ríkisins, upp á 25,75%. Skoðun mín og margra annarra er að það sé of hátt hlutfall þegar við bætist það sem til viðbótar kemur til staðgreiðslu og rennur til sveitarfélaganna. Markmiðið er að minnka jaðaráhrifin í skattkerfinu og gera eftirsóknarverðara að afla sér meiri tekna. Þetta eru með öðrum orðum vinnuhvetjandi aðgerðir, hvetja til þess að vinnuframboð aukist. Það er engin tilviljun. Það er sérstök þörf á því á næstu árum að hvetja til þess að meira vinnuframboð verði á vinnumarkaðnum með tilliti til þess sem þar er fram undan varðandi framkvæmdir. Þetta er ástæðan. Auðvitað er hægt að tína til margar aðrar leiðir til að ráðstafa fjármunum úr ríkissjóði. Það þekkjum við öll. Samfylkingin hefur aldeilis ekki legið á liði sínu í því efni, að koma með góðar hugmyndir um að fella niður tekjur ríkissjóðs.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gefur ágætar skýringar á þeirri leið sem ríkisstjórnin valdi, fyrst og fremst að hvetja hátekjumenn til að vinna meira. Það er göfugt markmið út af fyrir sig. En það var fleira sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi í ræðu sinni sem vakti athygli mína. Það er hið mikla aðhald sem áfram skal beitt í ríkisfjármálum. Það er líklega svipað aðhald og beitt var á fjárlagaárinu 2003 þegar útgjöldin jukust um rúmlega 27 milljarða kr. eða um heilar 3 millj. kr. á hverri einustu klukkustund ársins. Kannski er sendiherrabústaðurinn sem á að fara að byggja í Berlín fyrir litlar 230 millj. kr. dæmi um aðhaldið. Það er líklega besta aðhaldsdæmið sem ég fann í fjárlagafrumvarpinu. Það er ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra: Er sendiherrabústaðarbyggingin svo nauðsynleg á árinu 2005 að hjá henni verði ekki komist? Á einstaka stöðum í fjárlagafrumvarpinu er beitt aðhaldi en það er ekki að sjá að það sé í anda þess sem sums staðar er beitt. Þess vegna er hæstv. fjármálaráðherra spurður: Er sendiherrabústaðarbyggingin í Berlín dæmi um það aðhald sem hann vill sjá í fjárlögum næsta árs?

Hæstv. forseti. Nú er stórt spurt. Í 300 milljarða kr. fjárlagafrumvarpi er búið að tína einn lið út og spurt hvort hann sé til marks um aðhald. Þingmaðurinn veit vitanlega að ríkissjóður hefur átt lóð í Berlín í mörg ár sem ekki hefur verið byggt á en staðið til að byggja þar sendiherrabústað. Það verður ekki hjá því komist, m.a. vegna krafna frá borgaryfirvöldum í Berlín og yfirvöldum þar í landi, að nýta þessa lóð sem fékkst á mjög góðum kjörum á sínum tíma og mun hagstæðari en aðrir þurftu að greiða fyrir sambærilegar lóðir. Nú er að því komið að klára að byggja þennan bústað og vonandi verður hann íslensku þjóðinni til sóma þegar upp er staðið. Hann er náttúrlega dýr vegna þess að byggingarkostnaður er hár í Þýskalandi. En sem betur fer munu þau útgjöld ekki hafa áhrif til þenslu á byggingarmarkaði hér innan lands vegna þess að hann er byggður í útlöndum. Þetta ætti að skýra sig sjálft. Samfylkingin er sjálfri sér lík. Hún gerir á víxl kröfur um meiri útgjöld og minni útgjöld, meiri tekjur og minni tekjur. Hvað rekur sig á annars horn í málflutningi Samfylkingarinnar í ríkisfjármálum. Er ekki komið nóg, hv. þm., í þeim efnum?

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur kynnt fjárlagafrumvarpið. Í því er svo sem ekkert nýtt. Áfram er réttur hlutur þeirra sem hæstar hafa tekjurnar og skertur hlutfallslega hagur þeirra sem hafa lægstar tekjur. Þetta er stefna þessarar ríkisstjórnar og hefur verið. Hæstv. ráðherra var að hæla sér af meðferð fjárlaganna í ráðuneytinu. Ég leyfi mér að vekja athygli ráðherrans á því að á árunum 1999–2002 voru tekjur ríkissjóðs 38 milljarðar kr. og gjöldin 90 millj. kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Við erum þarna að tala um ráðherrafjárlög. Ég hef ekki á móti því að vitlaus fjárlög séu leiðrétt. Þau hafa reynst mjög vitlaus. Það hefur skort verulega fjármagn til rekstrar einstakra stofnana og svo framvegis og þannig verið nauðsynlegt að leiðrétta þau. En það á að gera á þinginu. Hefur eitthvað gerst í fjármálaráðuneytinu eða hefur ráðherra farið á námskeið í áreiðanleika fjárlagagerðar sem sýnt gæti fram á aukinn trúverðugleika þeirrar vinnu sem í hönd fer varðandi fjárlagagerðina í ljósi síðustu ára þar sem fátt eitt hefur staðist nema skerðingin á kjörum þeirra sem lægra eru settir? Gæti hæstv. ráðherra upplýst um hver niðurstaða fjárlaganna síðastliðin fimm ár yrði ef sala ríkiseigna væri tekin út?

Herra forseti. Það er greinilegt að hv. þm. hefur ekki lagt vel við hlustir þegar ég flutti mál mitt. Ég fór yfir það hve mikill afgangurinn á ríkissjóði væri þegar búið er að taka frá þær sölutekjur sem hann nefndi og aðra óreglulega liði. Hver varð niðurstaðan? 95 milljarðar kr. í afgang á árunum 1998–2003. Ég heyrði ekki betur en hv. þm. væri að bjóða mér upp á námskeið í meðferð ríkisfjármála. Ég skal gjarnan mæta á námskeið hjá honum í þeim efnum. Mikið verður gaman í þessum sal þegar hv. þm. Jón Bjarnason verður orðinn eftirmaður minn. Hann er helsti sérfræðingur Vinstri grænna í ríkisfjármálum og talsmaður þeirra á þeim vettvangi. Þá förum við saman á námskeið. Það er rangt að leggja hlutina upp með þeim hætti sem hv. þm. gerði. Það er sjálfsagt að tala um málið af sanngirni, hvað hefur farið úrskeiðis og hvað hefur gengið eftir en það verður að bera saman réttu hlutina eins og ég fór rækilega yfir í ræðu minni. Ég tel að ýmislegt sem áður hefur verið fært til gjalda umfram fjárlögin, t.d. lífeyrisskuldbindingar, muni minnka á næstu árum. Við höfum gert það miklar ráðstafanir, t.d. í innborgunum í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins að það fer að vega þungt þar upp á móti, eins og ég vænti að hv. þm. hafi tekið eftir í skýringum mínum fyrr í dag og af kynningarfundi um fjárlagafrumvarpið fyrir helgi.

Herra forseti. Það er auðheyrt að það kemur við kvikuna á hæstv. fjármálaráðherra að ræða það sem við erum að bera saman því að í einu dæminu er hann kominn með nokkurra tuga milljarða kr. afgang en í öðru er hann kominn í allt annað. Ég held því að það sé virkilegt ráð, hæstv. ráðherra, að taka saman einhverja skilvirka vinnureglu í ráðuneytinu um það hvernig bera eigi fjárlagaliðina saman frá ári til árs og innan árs svo að menn geti ekki talað út og suður eins og hæstv. ráðherra gerir hér. Ég vil líka inna hæstv. ráðherra eftir einu: Mun hann eða hefur hann nú þegar sent áminningarbréf úr ráðuneytinu hliðstætt því sem hann sendi 23. október í fyrra þar sem lagst er gegn því að forstöðumenn ráðuneyta og stofnana komi til fjárlaganefndar og beri upp erindi sín, þar sem þeim er meinað um það sem liður í einhverjum húsagatilskipunum ráðuneytisins? Hefur slíkt bréf verið sent eða mun slíkt bréf verða sent aftur út eða fá forstöðumenn stofnana frjálsan og óhindraðan rétt og möguleika til að bera mál sín upp að eigin frumkvæði við fjárlaganefnd? Þau gerræðislegu vinnubrögð sem ráðuneytið sýndi á liðnu hausti voru alveg með fádæmum. Því er eins gott að fá þetta nú þegar í stað á hreint. Verður slíkum gerræðislegum vinnubrögðum beitt áfram?

Herra forseti. Allt eru þetta nú efnismiklar athugasemdir sem hér koma fram. Ekkert bréf eins og hv. þm. spurði um hefur verið sent. En ég geri ráð fyrir því að við munum hafa sama háttinn á nú eins og undanfarin ár, að leggjast gegn því að forstöðumenn stofnana fari með sín erindi í  
             Ég var nú að svara því sem ég var spurður um, hv. þm., hvort slíkt bréf hefði verið sent í haust. Það hefur ekkert slíkt bréf verið sent. En ég geri ráð fyrir því að það geti orðið vegna þess að við munum hafa sama háttinn á núna og undanfarin ár. Þakka ég síðan hv. þm. fyrir mjög fínt innlegg hér varðandi ríkisfjármálin og fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár.

Herra forseti. Það er eðlilegt við 1. umr. um fjárlög að ræða almennt um það sem þar kemur fram en ekki fara yfir einstaka liði eins og gert verður í meginumræðunni sem er 2. umr. Ljóst er að það hagvaxtarskeið sem við getum sagt að hafi hafist árið 2003 mun halda áfram og heldur áfram með meiri krafti en gert var ráð fyrir. Hagvöxturinn er mun meiri en gert var ráð fyrir fyrir nokkrum árum og er vaxandi. Þetta er góðs viti en auðvitað vandi sem þarf að taka á. Viðskiptahallinn er síðan það hættumerki sem við þurfum að fylgjast með. Aukning verðbólgu er einnig hættumerki sem þarf að fylgjast með. Stöðugleikinn er hins vegar okkur algjör nauðsyn. Þess vegna skiptir fjárlagafrumvarp hvers árs máli. Þess vegna skipta fjárlög hvers árs miklu máli. Það er vegna þess að ríkisfjármálin skipa verðugan sess í efnahagslífi þjóðarinnar og þess vegna er afar mikilvægt að fjárlagafrumvarpið sem slíkt sé sem allra best úr garði gert. Því miður verður að segja allt eins og það er. Því miður hefur það ekki verið raunin undanfarin ár að nægilega vel hafi verið staðið að verki, að fjárlagafrumvarpið hafi verið nægilega nákvæmt, að fjárlagafrumvarpið hafi verið nægilega vandað, að nægilega vel hafi verið áætlað fyrir útgjöldum einstakra stofnana ríkisins. Því miður verður að segja að reynslan sýnir að harla lítið mark er takandi á fjárlagafrumvörpum ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og það hvort sem litið er til ríkisútgjalda eða þess afgangs sem áætlaður er. Það virðist því miður vera þannig að afskaplega lítil stjórn sé á útgjaldaaukningu ríkisins. Það sem hefur hins vegar bjargað því sem bjargað verður er að hagvöxturinn hefur verið það mikill að hann hefur skilað ríkissjóði stórauknum tekjum og þannig hefur verið hægt að ná endum saman. En það er kannski ekkert skrýtið þó að þessi niðurstaða sé eins og hún er. Við heyrðum hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi tala um að það væri óeðlilegt að bera saman ríkisreikning og fjárlög eða fjárlagafrumvarp. Við höfum auðvitað ekkert annað til þess að bera saman, eða hvað á að bera fjárlagafrumvarpið saman við? Á að bera það saman við fjárlög ársins á undan? Á að bera það saman við væntanlega útkomu núverandi árs? Því miður eru engar af þessum tölum þannig að hægt sé að bera þær saman. Hins vegar vita menn að þegar ríkisreikningurinn er kominn þá er ýmislegt fleira komið til en er í fjárlagafrumvarpinu. En það afsakar ekki að áætlað sé fyrir ýmsum af þessum þáttum. Til er liðurinn Annað og ófyrirséð og í fjárlagafrumvarpi þessa árs er m.a. sett inn upphæð sem er áætlaður kostnaður af væntanlegum kjarasamningum. Auðvitað er því hægt að standa betur að verki. En það er eins og hæstv. ráðherrar vilji geta ráðstafað ýmsum hlutum eftir á vegna þess að það er á einhvern hátt þægilegra. Og það er athyglisvert, þegar hæstv. fjármálaráðherra kemur hér svo í morgun og fer að svara þessum samanburði, að taka eftir dæminu sem hann tekur, dæminu sem hann finnur. Hann þarf að fara allt aftur til ársins 1989 til þess að finna það. Auðvitað væri hægt að taka miklu fleiri dæmi á þessu tímabili sem við vorum að bera saman. En hæstv. ráðherra fer alveg aftur til 1989 til þess að finna sínar tölur. Þegar hann fer að skoða tímabil þá notar hann tímabilið 1998–2003 en ekki sama tímabilið og við notuðum, þ.e. árið 2000–2003. Hvers vegna notuðum við það? Jú, vegna þess að ákveðin breyting var gerð 1998 þegar allt var sett á rekstrargrunn og það verður að segjast eins og er að það er auðvitað eðlilegt að það taki einhvern tíma að sú breyting komi fram að fullu. Við ákváðum þess vegna að sleppa tveim fyrstu árunum þegar við unnum okkar tölur. En annað er miklum mun athyglisverðara í máli hæstv. fjármálaráðherra og það er að hæstv. fjármálaráðherra notar líka ríkisreikninginn til samanburðar þegar hæstv. ráðherra hentar. Ég vil vitna orðrétt í ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Þar segir með leyfi forseta: „Tekjuafgangur ríkissjóðs árið 2005 er áætlaður 11,2 milljarðar króna í frumvarpinu og styrkist staðan nokkuð frá áætlaðri útkomu þessa árs og verulega miðað við“ - og miðað við hvað? - „ríkisreikning 2003.“ Það er nýjasti ríkisreikningurinn og afskaplega eðlilegt að við hann sé miðað og hæstv. ráðherra gerir það að sjálfsögðu. Það finnst mér eðlilegt því að það eru auðvitað þær tölur sem við höfum gleggstar um slíkar niðurstöður. Herra forseti. Ég sagði að því miður væri reynslan þannig að fjárlagafrumvörpin væru afskaplega lítt marktæk og það er alvarlegt. Það er mjög alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess efnahagsástands sem við búum nú við vegna þess að það þarf að sýna aðhald og það þarf að ná utan um ríkisútgjöldin. En það er auðvitað ekki sama hvernig það er gert. Ég tel ekki að 1% hagræðingarkrafa sé besta leiðin til þess. Ég tel að það þurfi að fara yfir rekstur ríkisstofnana og skoða nákvæmlega hvað aflaga hefur farið, hvernig á því standi t.d. að sumar ríkisstofnanir eru reknar með halla ár eftir ár en aðrar ríkisstofnanir safna inneignum ár eftir ár. Þarna er eitthvað sem hlýtur að þurfa að skoða. Það verður að segja hæstv. ríkisstjórn til tekna að nú hefur hún loksins ákveðið að setja niður ráðherranefnd til þess að fara yfir stofnanakerfi ríkisins. Vonandi verður útkoman sú að tekið verði til í kerfinu. Loksins núna telur ríkisstjórnin ástæðu til þess að setja niður ráðherranefnd til þess að fara yfir þessa þætti þrátt fyrir að ítrekað hafi verið, ár eftir ár, bent á að þetta væri nauðsynlegt og það ekki bara af okkur stjórnarandstæðingum í þingsölum heldur hefur hver skýrslan af annarri frá Ríkisendurskoðun bent til þess að þetta væri nauðsynlegt. Herra forseti. Örlítið meira um tölur. Þegar bornar eru saman tölur ársins 2000–2003 varðandi ríkisútgjöldin liggur fyrir að frá fjárlagafrumvarpi til ríkisreiknings skeikar um 113 milljörðum kr. Að meðaltali er þetta þess vegna um 28,3 milljarðar kr. á milli fjárlagafrumvarps og þeim raunveruleika sem við blasir í ríkisreikningi fyrir þessi fjögur ár. Sé hins vegar litið til samþykktra fjárlaga annars vegar og hins vegar ríkisreikningsins þá munar að meðaltali á hverju ári 23,5 milljörðum kr. Hæstv. fjármálaráðherra taldi þetta allt saman blekkingar og nokkuð sem alls ekki ætti að gera vegna þess að t.d. kæmi í fjáraukalögum ýmislegt sem ekki væri fyrirséð. Vissulega eru dæmi um slíkt. En því miður hefur það nú verið þannig flest undanfarin ár að flest það sem samþykkt hefur verið í fjáraukalögum hefur allt saman verið fyrirséð, allt saman verið meira og minna fyrirséð. Vegna þess að það er of mikið kæruleysi við fjárlagagerðina hafa menn verið að koma með inn hluti í fjáraukalögum sem áttu svo sannarlega heima í fjárlögum, ýmist yfirstandandi árs eða þá í fjárlögum næsta árs. Vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra gerði svo mikið úr fjáraukalögunum skal ég gleðja hæstv. ráðherra með því að segja honum að á þessu sama tímabili skeikar á milli ríkisreiknings og fjárheimilda, þ.e. fjárlaga plús fjáraukalaga, um 19 milljörðum kr. að meðaltali á ári og er það ekki munur sem neinu meginmáli skiptir. Aðalatriðið er að þessi munur er allt of mikill. Á því þarf að taka og það er nauðsynlegt að menn horfist í augu við að það verður að bæta áætlunargerðina. Dæmið sem ég nefndi áðan um ráðherranefndina sýnir auðvitað að ríkisstjórnin hefur áttað sig á því að það þarf að bæta hlutina og ætlar vonandi að taka á því máli. Vonandi er þetta ekki einhver nefnd sem á bara að vinna og vinna og skila skýrslu sem fer ofan í skúffu. Vonandi verður einhver árangur af þessu. Það er einnig athyglisvert þegar bornar eru saman tölur um afgang ríkissjóðs, því þar skeikar gífurlega miklu, að á þessu sama árabili, frá 2000–2004, er mismunurinn á afganginum miðað við fjárlagafrumvörpin og ríkisreikninginn um 85 milljarðar kr. og að meðaltali þá um 21 milljarður á ári. Ef hins vegar er litið til fjárlaganna þá er munurinn meiri eða 22,5 milljarðar að meðaltali á ári, sem sýnir að menn hafa verið of bjartsýnir í breytingunum hér í þingsal, breytingum sem vissulega eru fyrst og fremst á ábyrgð ríkisstjórnar. En það er ekki bara svo að illa sé staðið að áætlunargerð einstakra ríkisstofnana og eins og ég sagði áðan þá er það ekki bara stjórnarandstaðan sem hefur verið að benda á að ekki sé almennilega að þessum málum staðið. Ríkisendurskoðun hefur reglulega gefið út skýrslur. Í sumar kom út ný skýrsla. Í júnímánuði 2004 kom út skýrsla sem heitir Framkvæmd fjárlaga árið 2003. Þar eru ýmsar mjög merkilegar upplýsingar. Á bls. 35 er t.d. birt afskaplega merkileg tafla um þjóðhagsstærðir í fjárlagafrumvörpum árin 1999–2003 og raunniðurstöður. Það verður að segjast eins og er að munurinn þar er gífurlegur þannig að forsendur fjárlaganna öll þessi ár hafa greinilega verið víðs fjarri raunveruleikanum. Nokkur dæmi héðan úr töflunni: Áætlað var að verg landsframleiðsla mundi aukast að meðaltali á árunum 1999–2002 um 2,4%. Rauntalan er 8,2%. Þarna skeikar heilum 5,8%. Þegar þessi grundvöllur undir allan reikninginn er nýttur er það ekkert skrýtið þó að mismunur verði ansi mikill. Ef við skoðum síðan samneysluna sjáum við að meðaltalið 1999–2002 í forsendunum var 2,8%. Raunveruleikinn er hins vegar 11,7%. Þarna er mismunurinn upp á 5,4%, einnig gífurlega mikill. Ef síðan er tekið einstakt ár, árið 2003, sjáum við að áætlað var í forsendunum að verg landsframleiðsla mundi aukast um 1,5%. Raunveruleikinn varð 3,6% eins og fram kemur í tölum Hagstofunnar og birt er hér. En miðað við nýjustu tölur virðist þetta nú vera enn hærri tala, ef ég man rétt upp á 4,3%, þannig að enn er munurinn gífurlega mikill eða töluvert á þriðja prósentið. Sama er að segja um samneysluna. Í forsendunum var gert ráð fyrir að hún mundi aukast um 1%. Raunveruleikinn var 7,1%. Munurinn þarna er því rúmlega 6%. Þess vegna er ekki skrýtið að Ríkisendurskoðun bendi á í skýrslu sinni það sem ég vil vitna orðrétt í, með leyfi forseta: „Ljóst er að verulegrar ónákvæmni hefur gætt undanfarin ár í þeim spám og forsendum sem fjárlög hafa byggst á.“ Herra forseti. Auðvitað er þetta hluti af skýringunni. Þetta er ekki niðurstaða stjórnarandstöðunnar eða Samfylkingarinnar sem hæstv. ráðherra virðist líka svo illa við að bent sé á. Þetta er orðrétt úr skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það er fleira, herra forseti, sem fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar. En það er rétt að halda því til haga að hæstv. ráðherra var ekkert mjög ánægður í sumar með skýrsluna og gerði við hana ýmsar athugasemdir. En ég er ekki að vitna held ég í þau atriði sem hæstv. ráðherra gerði athugasemdir við heldur þau sem tengjast þeim málflutningi sem við höfum haft uppi og ég er enn að ítreka. Það kemur m.a. fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að í árslok 2003 hafi um 120 fjárlagaliðir af 530 verið með verulegan uppsafnaðan fjárlagahalla og í fjárlagafrumvarpinu nú er ekkert tekið á þeim vanda. Þegar verið er að tala um verulegan uppsafnaðan fjárlagahalla þá er það yfir 4% sem miðað er við í reglugerð fjármálaráðuneytisins um það að skoða þurfi sérstaklega slíkar stofnanir. En því miður virðist vera minna gert í því en ástæða er til. Herra forseti. Fyrst ég er á annað borð byrjaður að vitna í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í sumar er rétt að halda því áfram. Hér segir m.a. á bls. 7 orðrétt í skýrslu Ríkisendurskoðunar: „Í 41. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að „ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum“. Það getur vart talist ásættanlegt að margar stofnanir og ráðuneyti hafa farið langt fram úr fjárheimildum á undanförnum árum.“ Það er í raun og veru farið á skjön við stjórnarskrána þegar slíkt gerist. Nú gætum við sagt: „Þetta er alltaf að gerast,“ og það er margt til í því. Þetta er því miður alltaf að gerast og hefur gerst á Íslandi allt of lengi. Það er kominn tími til að því linni. Það kemur orðrétt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, svo hæstv. fjármálaráðherra sé ekki að bera Samfylkinguna fyrir þeim upplýsingum að: „Í nágrannalöndum eru fjárlög virt og það heyrir til undantekninga að stofnanir fari fram úr heimildum.“ Hvernig stendur á því að þetta er allt öðruvísi á Íslandi? Er allt í himnalagi á Íslandi? Er stjórn íslenskra ríkisfjármála með þeim hætti að það er allt í himnalagi þrátt fyrir að þetta gerist eingöngu hjá okkur. Ekki bara einu sinni og ekki bara tvisvar heldur ár eftir ár. Ég hef tekið þátt í fjárlagaumræðum í fimm ár. Öll þau ár hefur þessi sama mynd verið uppi og því virðist ekkert vera að linna. Það virðist ekkert draga úr þessu ástandi. Hvernig stendur á því? Jú, ástæðan er auðvitað sú að fjárlagagerðin er ekki nægilega vönduð og það er ekki nægjanlegt eftirlit með framkvæmd fjárlaganna. Ýmsar stofnanir, eins og ég sagði áðan, eru með uppsafnaðan vanda og það er ekkert tekið á honum. Það er engin krafa um það frá ríkisvaldinu að þær stofnanir dragi úr þjónustu sinni sem væri eðlilegt ef ríkisvaldið vildi að þær væru reknar fyrir þá peninga sem þeim er ætlað. Það er ekki gert, heldur er haldið áfram ár eftir ár eftir ár. Á sama tíma eru ýmsar aðrar stofnanir, eins og ég sagði áðan, að safna inneign og ekkert gert í því heldur. Það er því nauðsynlegt að fjárheimildir og fjárlög hvers árs miði við raunveruleikann. Þannig á það auðvitað að vera gagnvart hverri einstakri stofnun og hver stofnun á að fá fjárheimild sem dugar fyrir þeirri þjónustu sem ætlast er til að stofnunin framkvæmi. Meðan svo er ekki heldur þetta áfram. Ég held því að hæstv. fjmrh. ætti að sleppa því að fara á námskeið hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég held að það væri nær að hæstv. fjmrh. liti til kollega sinna í nágrannalöndunum og kannaði hvað við gætum betur gert. Ég trúi því að það sé sameiginlegt áhugamál okkar að ná utan um vandann, vegna þess að fjárlögin skipta máli og þau geta haft veruleg áhrif á efnahagslífið. Herra forseti. Ég ætla að láta þetta duga í bili varðandi tilvitnanir í þá skýrslu Ríkisendurskoðunar sem út kom í sumar, en geri ráð fyrir að í seinni ræðum mínum muni ég hugsanlega líta örlítið meira í það ágæta rit. Herra forseti. Það er athyglisvert sem fram kemur um skattaloforð ríkisstjórnarinnar. Við munum öll að eitt meginmál stjórnarflokkanna í síðustu alþingiskosningum var loforð um lækkun skatta. „Lækkum skatta á heimilin,“ var yfirskrift á stóru og miklu áróðursplakati sem dreift var og víða sýnt fyrir kosningar. Það er augljóst mál að nú virðist vera, eins og segir í einhverjum texta frá fjármálaráðuneytinu, komið að heimilunum. En það sem er svo sérkennilegt í þessu öllu saman er að farið er í verulegt manngreinarálit um það hvaða heimili eigi að njóta. Það er augljóst mál að þar eru áherslur ríkisstjórnarinnar algerlega á skjön við það sem við í Samfylkingunni viljum. Við teljum eðlilegt að þegar skapast hefur svigrúm, sem við erum út af fyrir sig sammála hæstv. fjmrh. um að er til staðar vegna þess mikla hagvaxtar sem augljóslega á sér stað og þar af leiðandi stórauknar tekjur ríkissjóðs, þó það sé ekki nema vegna þess, þá er ákveðið svigrúm. Við teljum hins vegar að það eigi að dreifa þessu öðruvísi. Við höfum áður lifað hagvaxtarskeið í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þá var heldur ekki beitt jöfnunaraðgerðum í að dreifa því sem afgangs var. Og aftur á að fara sömu leið. Við höfum þess vegna lagt til, eins og fram hefur komið, að matarskattur verði lækkaður úr 14% í 7% og teljum að með því, og þá séu notaðar svipaðar upphæðir, sé verið að dreifa þeim miklum mun réttlátar til fólksins því við vitum að matarinnkaup þeirra sem lægri hafa launin eru hlutfallslega mun hærri en hjá hinum og þangað eiga þessir peningar að fara. Síðan er auðvitað hægt að halda áfram með útfærslur af þessu tagi miðað við þær upphæðir sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að nota til skattalækkana. Herra forseti. Þar sem tími minn er senn á þrotum mun ég í seinni ræðu minni fara frekar yfir skattalækkanirnar, en rétt að lokum fjalla um stöðuna í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Það er algerlega með ólíkindum að sú staða skuli ekki vera löngu leiðrétt. Að vísu átti nefnd, sem var gefið hlé meginhluta þessa árs, að fara yfir þessi mál en nú hefur verið ritað undir viljayfirlýsingu um að skoða eigi málin af einhverri alvöru, viljayfirlýsing sem átti að sjálfsögðu að liggja fyrir strax í upphafi nefndarvinnunnar. Því miður hafa sveitarfélögin verið rekin með miklum halla undanfarin ár, halla sem ekki virðist draga úr og þess vegna eru þau í algerri spennitreyju. Þetta er augljóslega eitt af brýnustu úrlausnarefnum sem nú liggja fyrir, að bæta fjárhag sveitarfélaga eða réttara sagt að rétta af kúrsinn, þ.e. að tekjur sveitarfélaganna taki eitthvert mið af hinum stórauknu tekjum ríkissjóðs á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hélt áfram þeim ótrúlega samanburði sem Samfylkingin hefur haldið uppi á milli ríkisreiknings og fjárlaga. Menn bera stundum saman epli og appelsínur, og hvað er líkt með eplum og appelsínum? Þetta eru hvoru tveggja ávextir. Ríkisreikningur og fjárlög eru sannarlega hvort tveggja tæki þegar litið er á ríkisfjármálin og suma þætti þessara tveggja tækja er hægt að bera saman. En eins og margoft hefur komið fram og kom fram áðan í ræðu hæstv. fjmrh. þá er einfaldlega ekki hægt að bera saman alla þætti þessara tveggja tækja. Eins og fram kom er ekki hægt að bera saman niðurstöður ríkisreiknings og fjárlaga. Það er hægt að bera saman tekjur ríkisreikningsins og fjárlaganna en þegar búið er að taka inn í ríkisreikninginn þætti varðandi ýmislegt í fjáraukalögum, gjaldfærslu lífeyrisskuldbindinga ríkisstarfsmanna, afskrifaðar skattakröfur og tekjur af sölu eigna umfram bókfært verðmæti þá erum við auðvitað ekki að tala um sömu hlutina. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að þessi bleyjuhagfræði Samfylkingarinnar er einfaldlega ekki traustvekjandi. Þessar samanburðaraðferðir þeirra ganga hreinlega ekki upp.

Herra forseti. Það er augljóst mál að hv. þm. Sjálfstæðisflokksins hafa verulegar áhyggjur af þessum samanburðarfræðum. Vissulega getur í öllum samanburði ýmislegt ekki verið alveg 100% samanburðarhæft. Menn beita samt sem áður oft samanburði til að reyna að glöggva sig á myndum og við höfum dregið fram það sama og gert var í skýrslu Ríkisendurskoðunar í sumar, að það er ekki nægjanlega vel að verki staðið. Tökum t.d. eitt dæmi sem hv. þm. tók um afskriftir skatta. Hvernig stendur á því að það er alltaf sama talan meira og minna ár eftir ár? Er þá ekki hægt að áætla fyrir henni? Eða er hægt að breyta viðmiðunarreglum til að ná betur utan um þetta? Ég held að hv. þm. ætti að anda rólega og að við ættum frekar að reyna að standa saman að því að bæta þetta ferli allt saman. Það er ekki nógu gott að munurinn sé svona mikill. Það er alveg sama hvaða samanburð við tökum. Ég tók líka í ræðu minni samanburðinn við forsendur fjárlaga. Það er auðvitað ekki nógu gott að það skuli muna svona gífurlega miklu. Það er heldur ekki nógu gott að ríkisstofnanir skuli sitja uppi með halla ár eftir ár eftir ár, það er því eitthvað að. Ég held að það sé meginatriðið og það var markmið okkar að reyna að draga fram skýra mynd um að þetta þurfi að bæta. Við erum að sigla inn í mikið þensluástand í efnahagslífinu. Þess vegna er mjög mikilvægt að við náum almennilega utan um fjárlagaferlið. Við erum fyrst og fremst að benda á það. Ég trúi því ekki, herra forseti, að það sé ekki sameiginlegt markmið okkar allra að reyna að bæta fjárlögin þannig að þau nálgist raunveruleikann eins mikið og kostur er. En miðað við hvernig sumir hv. þm. tala virðist það því miður vera óskastaða þeirra að fjarlægjast raunveruleikann meir og meir þannig að þeir geti skemmt sér sem allra mest við framlagningu fjárlagafrumvarps en gleyma svo öllu þegar ríkisreikningur kemur.

Hæstv. forseti. Við getum verið algerlega hreint sammála um að við viljum bæta fjárlagaferlið. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að dregin sé upp skýr mynd af því sem við getum borið saman. En það sem Samfylkingin hefur lagt sig sérstaklega fram um er að draga upp villandi mynd af fjárlögunum og samanburði þeirra við ríkisreikninginn. Það er ekki til þess að bæta umræðuna um fjárlögin eða fjárlagaferlið þannig að ef að við hv. þm. Einar Már Sigurðarson getum sameinast um að reyna að draga upp skýra mynd af því sem við fjöllum um þá er almenningur í landinu betur upplýstur um það um hvað við erum að tala. En forsendan er sú að ekki sé verið að reyna að villa um fyrir fólki í umræðunni.

Herra forseti. Markmiðið er nákvæmlega það, að draga upp skýra mynd svo almenningur geti áttað sig á því hvað hér er á ferðinni. Það verður að sjálfsögðu ekki gert með því að flækja hlutina of mikið og segja: Ef þetta er tekið með en ekki þetta o.s.frv. heldur reynum við að fá sambærilegar tölur eins og kostur er. Ég er sannfærður um að þó svo að við tökum eitthvað út, eins og ég var að gera áðan þegar ég bætti fjáraukalögunum við, þá er munurinn samt sem áður allt of mikill og um það hljótum við að vera sammála. Slíkt gengur ekki. En vegna þess að hv. þm. fór að tala áðan um bleyjuhagfræði og tengja hana við útkomuna í ríkisreikningi og samanburðinn þá hefur hv. þm. eitthvað misskilið málið því bleyjudæmið okkar ágæta var eingöngu til að fólk sem er með ung börn áttaði sig á því hvað ríkisstjórnin er að gera í skattalækkunarmálum sínum, þ.e. að skilaboð ríkisstjórnarinnar með skattalækkun sinni eru að grunnskólakennarinn fái um það bil bleyjupakkavirði í skattalækkun á mánuði á meðan hátekjumaðurinn geti farið í sólarlandaferðina sína í hverjum mánuði. Þetta eru skilaboðin sem ríkisstjórnin er að senda út til almennings í landinu, að svona eigi að jafna kjörin. Svigrúmið sem er til staðar til skattalækkunar skal nýtt á þennan hátt. Herra forseti. Ég er algerlega ósammála þessu og það er kannski málið. Munurinn á jafnaðarmannaflokki og hægri flokki eins og Sjálfstæðisflokknum kemur kannski gleggst fram í þessu. Við viljum nota skattkerfið til þess að jafna kjörin í landinu en hægri flokkurinn hefur allt aðrar áherslur í skattamálum. Hann vill bæta hag þeirra sem hafa betri hag fyrir enn meir. Þetta er skýrt, þetta er einfalt. Við erum að sjálfsögðu ósammála um þetta og út af fyrir sig er ekkert annað við því að gera en að skipta um ríkisstjórn.

Herra forseti. Fjárlagafrumvarp sem ríkisstjórn leggur fram sýnir í hnotskurn hver stefna ríkisstjórnar er á hverjum tíma. Í því frumvarpi sem hér er lagt fram er í sjálfu sér ekki nein meginbreyting frá því sem verið hefur undanfarin ár hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn enda um sama fjármálaráðherrann og sömu ríkisstjórn að ræða. Í frumvarpinu kemur þó fram t.d. hvernig tekna skal aflað og hvernig tekjujöfnun ríkissjóðs er skipt niður á þegnana og atvinnulífið. Þá koma einnig fram tillögur og áherslur ríkisstjórnarinnar við ráðstöfun teknanna til einstakra málaflokka og verkefna. Í umræðunni um fjárlögin og meðferð þeirra birtist með skýrum hætti munurinn á stefnu stjórnmálaflokkanna í þjóðfélagsmálum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill að íslenskt samfélag einkennist af jöfnuði, frelsi fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn okkar er að allir fái að njóta sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill hverfa frá núverandi áherslu á auðhyggjusamfélag þar sem efnahagslegur mælikvarði er lagður á allt og alla og sú stefna sem stjórnvöld hafa haft leiðir þjóðfélag okkar inn á hættulega braut einhæfni í atvinnulífinu. Þar hefur áhersla núverandi ríkisstjórnar hins vegar verið á risavaxnar töfralausnir sem passa engan veginn í okkar fámenna og dreifbýla landi. Síðan hefur ríkisstjórnin orðið að vera á handahlaupum til þess að bjarga sér, forða sér undan svokölluðum ruðningsáhrifum slíkra stórframkvæmda svo ekki sér fyrir endann á. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafnar fákeppni og alþjóðavæðingu á forsendum hinna ríku og við höfnum því að náttúrunni sé fórnað fyrir skyndigróða. Náttúra, velferð og menning eiga að fá jafnt vægi og efnahagsleg rök. Lausnir á vandamálum jarðarinnar verða aðeins fundnar með því að jafnt tillit sé tekið til félagslegra, efnahagslegra og lífrænna menningarlegra þátta. Í slíku samfélagi blómgast sveit og borg á eigin forsendum og þar er mannlíf atvinnulíf og náttúra. Lögmálið um framboð og eftirspurn skýrir ekki eitt sér óendanlegan fjölbreytileika tilveru okkar. Herra forseti. Þetta er sá grunnur sem við höfum til að leggja mat okkar á tillögur ríkisstjórnarinnar sem við nú ræðum. Sem betur fer hefur Íslendingum vegnað að ýmsu leyti vel í efnahagslegu tilliti á undanförnum missirum og uppgangur verið talsverður. Áhyggjuefni er hins vegar að íslensk fyrirtæki og fjármagnseigendur fjárfesta nú nánast ekkert í innlendu atvinnulífi heldur er fjármagnið sogað út úr atvinnulífinu og flutt burt úr landi. Skemmst er að minnast þeirra aðgerða og uppskipta sem urðu í sjávarútvegsfyrirtækjum á sl. vetri þar sem á nokkrum mánuðum voru sogaðir út úr íslenskum sjávarútvegi tugir milljarða króna þannig að sjávarútvegurinn stóð eftir með verulega skerta samkeppnishæfni. Slík þróun er á fleiri sviðum og er sannkallað áhyggjuefni. Þó að margt sé gott í útrás íslenskra fyrirtækja er ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri einhliða þróun sem hér á sér stað. Það er sjálfsagt að gæta hagsýni í rekstri og ná hæfilegum arði af fjárfestingum en þegar arðsemin ein ræður ferð er vá fyrir dyrum. Innlent atvinnulíf hrópar á fjárfestingar, hrópar á það að komið sé með fjármagn til að styðja við nýjungar, styðja við nýsköpun og styðja líka það atvinnulíf og atvinnugreinar sem fyrir hendi eru að sjálfsögðu. En þegar fjármagnseigendurnir og stórfyrirtækin hugsa um það eitt hvernig þeir geti hagrætt og farið með fjármagn sitt úr landi til þess að fjárfesta þar sem launin eru lág hlýtur það jafnframt að vera til skerðingar því sem heima er. Samfélagsleg ábyrgð þessara stórfyrirtækja og fjármagnseigenda er því hverfandi, ef hún er, og sú þróun sem átt hefur sér stað í þeim efnum er íslensku samfélagi hættuleg. Þá er jafnframt áhyggjuefni í þeirri þróun að bilið á milli ríkra og fátækra í þeirri uppsveiflu sem nú kallast hefur stöðugt verið að aukast. Stefna ríkisstjórnarinnar og aðgerðir hennar hafa valdið þessari síaukinni misskiptingu í íslensku samfélagi. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 sem nú liggur fyrir boðar síst breytingar á slíkri misskiptingu heldur felst í því frekar aukin misskipting. Þannig eiga þeir að fá mest sem hafa nú þegar mest fyrir og þeir að fá minnst sem nú þegar hafa líka minnst. Vinstri hreyfingin – grænt framboð getur ekki samþykkt slíka aðferðafræði eða pólitík og mun berjast fyrir sanngjarnari skiptingu náttúru-, félags- og fjármagnslegra gæða. Frumvarp til fjárlaga liggur nú fyrir. Samkvæmt því eru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar um 305,8 milljarða kr. og gjöldin upp á tæpar 294,6 milljarða kr. Samkvæmt því er gert ráð fyrir 11,2 milljarða kr. tekjuafgangi í frumvarpinu. Reynsla undanfarinna ára hefur hins vegar því miður sýnt okkur að mikill munur er á því hvað ríkisstjórnin hefur lagt upp með í fjárlagafrumvarpi og síðan hver niðurstaðan hefur orðið samkvæmt ríkisreikningi. Þannig má nefna að í fjárlögum fyrir árið 2003 var gert ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs yrðu um 260 milljarðar kr., reyndin varð hins vegar um 280 milljarðar kr. Ef við gefum okkur að gjöldin muni hækka með sama hlutfalli á fjárlögum 2005 má gera ráð fyrir að heildarútgjöld verði 317 milljarðar kr. Þetta er að vísu talnaleikur sem ég ætla ekki að fara lengra út í hér en bendi þó á hve alvarlegt það er hversu fjárlagavinnan er illa undirbúin. Alþingi er í þeirri stöðu að hafa nú misst Þjóðhagsstofnun sem alþingismenn og Alþingi gat leitað til til að fá hlutlausar upplýsingar og sannreyna tölur og áætlanir fjármálaráðuneytisins. Þjóðhagsstofnun var slátrað og verkefnin að því er kallað var voru færð inn í fjármálaráðuneytið, á efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins að hluta. En efnahagsskrifstofan er að sjálfsögðu bara hluti af framkvæmdarvaldinu og þess vegna þá líka hluti af þeirri áætlanagerð og erfitt fyrir þingmenn að eiga að sækja þar hlutlaus ráð og umfjöllun á því sem verið er að vinna með. Ég hef áður gagnrýnt einmitt þetta, þá stöðu sem þingið er í gagnvart efnahagsvinnunni og fjármálavinnunni sem er þó ein af frumskyldum þingsins að takast á við og þingið í raun á að bera ábyrgð á. Það er því ekki hægt annað en að deila hér nokkuð á fjárlagagerðina og fjárlagavinnuna sem hefur einmitt birst okkur með þeim hætti að ríkisstjórnin samþykkir einhver rammafjárlög og síðan er rammanum deilt út á ráðuneytin. Þetta er pólitísk ákvörðun, er sagt, en síðan er ráðuneytanna að vinna úr. Ráðuneytin deila því svo út á stofnanir eftir því sem þeim sýnist og telja vafalaust réttast. Síðan reynist kannski raunveruleikinn allur annar. Þegar við í fyrsta lagi fáum vinnuna hér inn í þingið skortir verulega á að nauðsynlegir útgjaldaliðir hjá einstökum stofnunum og samtökum séu þar færðir á raunvirði. Fjárlög sem eru afgreidd með þeim hætti að taka ekki raunhæft á málum og vera þar með óskhyggju á ferðinni eru ekki sönn fjárlög. Reyndin verður sú að á árinu sem kemur á eftir fjárlagagerðinni verður að hlaupa upp til handa og fóta til að bjarga í horn og við síðan samþykkjum á fjáraukalögum eða stofnanir eru sveltar og látnar fara með halla yfir áramót. Þessi stefna við fjárlagagerðina er afar óskynsamleg og leiðir í raun ekki til annars en þess að við erum stöðugt með ósanna mynd að fást við. Til viðbótar þessu sendi fjármálaráðuneytið út bréf á sl. ári til ráðuneyta og bað ráðuneyti að dreifa því til stofnana sinna að mælast gegn því að forstöðumenn einstakra stofnana kæmu fyrir fjárlaganefnd og gerðu grein fyrir rekstri og fjárhagsstöðu stofnana sinna miðað við þau verkefni sem þeim væru falin. Þetta er afar óskynsamlegt og reyndar bein valdníðsla. Það er mjög mikilvægt fyrir þingið og fyrir fjárlaganefnd að fá til sín sem gleggstar upplýsingar um stöðu mála í samfélaginu og á stöðu þeirra verkefna og mála sem einstakar stofnanir á vegum ríkisins fara með, fá þær beint inn til þingsins og þingnefndarinnar sem er að vinna með þær, sé það talið æskilegt annars vegar af hálfu forstöðumannanna og hins vegar af hálfu þingmannanna sjálfra. Ég skora því á hæstv. fjármálaráðherra að breyta nú um vinnutaktík og segja að af hans hálfu og ráðuneytisins væri stofnunum alveg frjálst og frítt og eðlilegt að þær beri mál sín fyrir þær þingnefndir og þá þingmenn sem þær telja á hverjum tíma rétt og nauðsynlegt. Það er hluti af hinni lýðræðislegu og eðlilegu umræðu sem við þurfum að hafa í fjárlagagerðinni. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á að skattkerfinu sé beitt til að afla hinu opinbera nægilegra tekna til að standa undir brýnum samfélagslegum verkefnum og öflugu velferðarkerfi. Jafnframt þarf skattkerfið að fela í sér tekjujöfnun þannig að byrðum samfélagsins sé dreift á sanngjarnan hátt. Við erum því ekki sammála þeirri stefnu sem nú er lagt upp með í skattamálum. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að lækka tekjuskattinn. Lækkunin kemur fyrst og fremst hátekjufólki til góða, prósentuleg breyting gefur því hærri tölur sem tekjurnar eru hærri sem henni er beitt á, þannig að þeir sem eru með hæstar tekjurnar fá mestu ívilnunina. Við hefðum viljað sjá þær breytingar í skattamálum að menn hefðu horft til þess að breyta fjármagnstekjuskattinum en hann er nú einungis 10%. Við hefðum lagt til og leggjum til í frumvarpi sem kemur fram á þinginu nú í upphafi hausts að tekinn verði upp fjármagnstekjuskattur. Hann getur verið innan við 20%, getur farið þess vegna hækkandi í þrepum, en þar sé samt líka ákveðin upphæð í fjármagnstekjum sem sé skattfrjáls þannig að eðlilegur sparnaður fólks sé ekki skattlagður, eins og reyndar nú er gert. En með þessu væri verið að stilla fjármagnstekjum annars vegar og launatekjum hins vegar á nokkurn jafnræðisgrunn hvað skattheimtu varðar. Í samfélaginu á ekki að vera munur á skyldum gagnvart samneyslunni hvort teknanna sé aflað af tekjum af fjármagni eða launum. Hvers vegna eigum við alltaf stöðugt að láta launamanninn og lífeyrisþegann bera byrðarnar? Herra forseti. Þetta eru þær áherslur og þau stefnumið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur að leiðarljósi í öflun tekna. Skattastefna núverandi ríkisstjórnar er skýr. Þeir sem hafa mest fá mest. Þannig er t.d. gert ráð fyrir að tekjuskattur einstaklinga lækki um 1% á þessu ári. Ef dæmi er tekið af einstaklingi með 2 millj. kr. í árstekjur mun skattalækkunin gefa þeim einstaklingi 20 þús. kr. á ársgrundvelli. Skattalækkun gefur hins vegar einstaklingi með 6 millj. kr. í árstekjur 60 þús. kr. eða þrefalt meiri ráðstöfunartekjur. Er það ætlunin? Er það þörfin, að létta skattbyrðinni af hinum tekjuhærri á kostnað hinna tekjulægri? Ef svigrúm hefði verið til skattalækkana hvers vegna var þá ekki skattleysismörkunum lyft, sem einhverjir mundu vilja sjá, eða á annan hátt komið til móts við þá tekjulægstu? Þá er hátekjuskatturinn lækkaður. Hann var lækkaður í fyrra og enn er hann lækkaður, nú úr 4% í 2%. Hefði ekki verið hægt að fresta þessari lækkun á hátekjuskattinum sem gefur nokkur hundruð millj. kr. lækkun til þess að standa við samninginn við öryrkjana t.d. ef við berum saman það sem hér er verið að takast á um, annars vegar að standa ekki við gerðan samning við öryrkja um framlag fjármagns og hins vegar að skerða hátekjuskattinn? Hefði ekki verið hægt að fresta honum og standa þarna við gerðan samning? Herra forseti. Önnur stefna ríkisstjórnarinnar birtist og það er að leggja á skólagjöld, skólagjöld í ríkisháskólunum. Hækkun innritunargjaldanna í Háskóla Íslands um 40% er ekkert annað en skólagjöld. Vísir að því sem koma skal. Þau voru hækkuð fyrir tveimur árum og nú kemur næsta hækkun. Mig minnir, og hæstv. forseti getur þá leiðrétt mig, að átök hafi verið um það á sínum tíma í þingflokki framsóknarmanna, sem að mestu er óbreyttur þeim flokki sem nú er hér, hvort ætti að setja á skólagjöld þá. Er það ekki rétt hjá mér, hæstv. fjármálaráðherra, að viss átök voru í þingflokki framsóknarmanna þá? Er Framsóknarflokkurinn núna samþykkur að stórhækka skólagjöldin í háskólanum? Hvar kom sú stefnubreyting fram? Kom hún fram fyrir síðustu kosningar? Ekki man ég eftir því. Það væri fróðlegt að heyra hvaðan þessi stefnubreyting Framsóknarflokksins kom um að það væri núna stefna Framsóknarflokksins að stórhækka skólagjöld í Háskóla Íslands, sem var deilumál í Framsóknarflokknum gamla fyrir um þremur árum. Og þó að það sé ekki mikið þá sýnir það innrætið að komugjöld á heilsugæslustöðvar skulu hækka. Það er kannski ekki svo há upphæð, 26–28 millj. kr. er gert ráð fyrir á fjárlögum. Það er sennilega til að mæta ruðningsáhrifunum vegna stóriðjunnar sem hæstv. fjármálaráðherra talaði svo mjög um. En þetta sýnir innrætið hjá núverandi ríkisstjórn, að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar um 26–28 millj. kr. Það sést hvar á að bera niður til að jafna út tekjuskattslækkunina á hátekjufólkinu. Herra forseti. Ég hef áhyggjur af efnahagsstjórninni. Ég hef áhyggjur af þeim mikla viðskiptahalla sem við stöndum frammi fyrir. Talað er um 60–70 milljarða viðskiptahalla á þessu ári, hann geti farið upp í 80–100 milljarða á næsta ári eða jafnvel meiri. Einungis tæpur helmingur af þessum viðskiptahalla er talinn stafa af hinni margumræddu stóriðju. Hverju stafar hinn af? Hann stafar af innflutningi á neysluvörum fyrst og fremst. Og þessi viðskiptahalli er ekki góðkynja eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur látið hafa eftir sér. Í þessu andrúmslofti á síðan að fara að beita skattalækkunum. Ég veit ekki hvar hæstv. fjármálaráðherra hefur fengið slík ráð en þau eru að flestra mati sem fjalla um efnahagsmál talin hið mesta óráð við þær aðstæður sem nú eru. Einmitt núna þurfum við að takast á við það að halda uppi velferðarsamfélaginu, halda uppi öflugu velferðarsamfélagi til að þess að þeir sem m.a. hafa lægstar tekjur verði ekki enn frekar undir í samkeppninni í samfélagi okkar. Hvert er síðan tekjuaukinn sóttur? Jú, hann er sóttur núna fyrst og fremst í stórhækkun á virðisaukaskatti og vörugjöldum. Skattlagning á þessum viðskiptahalla. Það er svo sem gott að fá tekjurnar en það er samt áhyggjuefni hvað stendur á bak við þær því að viðskiptahalli getur ekki verið tekjustofn til framtíðar, hann getur ekki verið það. Ef ríkissjóður ætlar að fara að stíla upp á framtíðarrekstur sinn á að skattleggja viðskiptahallann er hann á býsna hættulegri braut, eins og hæstv. fjármálaráðherra er nú. Frú forseti. Fjárlagafrumvarpið fer nú til fjárlaganefndar þar sem ég á sæti og þar verður farið vandlega yfir alla þessa þætti, einstaka þætti í gjöldum og tekjum. Ég vona að við fáum á fund nefndarinnar þá einstaklinga, fulltrúa fyrirtækja, stofnana og samtaka sem óska eftir að koma sjónarmiðum sínum beint á framfæri við fjárlaganefnd. Ég vona að þeir fái greiða leið til þess.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nú mælt fyrir fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2005. Umfjöllun um frumvarp til fjárlaga setur jafnan mikinn svip á störf Alþingis á hverju haustþingi, enda felur það í sér pólitíska stefnumótun ríkisstjórnarinnar í einstökum málaflokkum. Samþykkt fjárlaga er grundvallarlagasetning um rekstur og starfsemi ríkisins á hverju ári og hafa fjárlögin því mikil áhrif á þjóðlífið og snerta hagsmuni hvers einasta Íslendings á einhvern hátt. Samkvæmt starfsáætlun Alþingis er gert ráð fyrir að lokaumræða um fjárlagafrumvarpið fari fram þann 3. desember nk. Það er mikilvægt að Alþingi takist að ljúka afgreiðslu fjárlaga sem fyrst fyrir upphaf þess fjárlagaárs sem frumvarpið tekur yfir. Það skiptir máli fyrir alla aðila að vita tímanlega um niðurstöður fjárlaga svo þær forsendur sem þær fela í sér séu ljósar með góðum fyrirvara þannig að sem best svigrúm sé fyrir stofnanir og aðra til að ganga frá rekstraráætlunum og starfsáætlunum fyrir komandi ár. Til þess að starfsáætlun Alþingis gangi eftir er ljóst að fjárlaganefnd og allir aðilar sem koma að umfjöllun um frumvarpið þurfa að vinna markvisst og vel á þeim tíma sem fram undan er á þessu haustþingi. Virðulegur forseti. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005 ber með sér að ríkissjóður stendur vel. Það kemur einnig fram í upplýsingum í fylgigögnum frumvarpsins og er ljóst að í megindráttum hefur tekist að halda uppi efnahagslegum stöðugleika á undanförnum árum og allt útlit er fyrir að svo verði einnig á allra næstu árum. Hagvöxtur hefur verið nánast viðvarandi. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist mikið og allt útlit fyrir að sú þróun haldi áfram. Allt er þetta í samræmi við þau meginmarkmið sem stjórnarflokkarnir hafa unnið að frá því þeir hófu ríkisstjórnarsamstarf árið 1995. Þessir þættir skipta hvað mestu máli fyrir þjóðfélagið í heild. Vakið hefur athygli á alþjóðlegum vettvangi hve vel hefur tekist til hjá ekki stærri þjóð en okkar. Það að okkur skuli takast að reka tæplega 300 þúsund manna þjóðfélag með allri þeirri þjónustu sem við rekum og með þeim góða árangri sem verið hefur í efnahags- og atvinnumálum, er mörgum undrunarefni í hinu alþjóðlega samfélagi. Eins og kunnugt er teljast lífsgæði á Íslandi með því allra besta sem þekkist í heiminum. Okkur tekst að halda uppi einhverri bestu heilbrigðisþjónustu sem þekkist. Sama má segja um velferðarmálin almennt. Menntunarstigið er alltaf að aukast með sífellt öflugra menntakerfi. Það er ljóst að við getum öll verið stolt af þessari stöðu. Hins vegar má alltaf gera betur á einstökum sviðum. Seint verður sagt að hinum fullkomna árangri sé náð. Metnaður okkar allra í þessum efnum er mikill og svo hefur verið í langan tíma. Við sættum okkur einfaldlega ekki við annað en það besta sem völ er á. Grundvöllur þess að þessi árangur hefur náðst er hve vel hefur tekist til með að halda uppi atvinnuuppbyggingu í landinu. Það er gömul saga og ný að öflugt og arðsamt atvinnulíf er það sem skiptir grundvöll efnahagslegra framfara og varðar hagsmuni ríkissjóðs hvað mest. Það er síðan að sjálfsögðu undir stjórnvöldum hverju sinni komið hvernig spilað er úr. Í stjórnartíð núverandi stjórnarflokka hefur tekist vel til við fjármálastjórn ríkisins. Haldið hefur verið uppi aga og aðhaldssömum aðgerðum sem hefur skilað árangri, en í því sem öðru er ljóst að alltaf má gera betur. Það er mikilvægt að ná upp sem mestum aga í öllu sem varðar rekstur ríkissjóðs og starfsemi ríkisins. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2005 birtast í megindráttum sömu markmið og áður. Stjórnarflokkarnir ætla sér að viðhalda góðum efnahagslegum árangri. Samhliða frumvarpinu hefur verið lögð fram þjóðhagsspá þar sem m.a. er gerð grein fyrir spá og markmiðum varðandi ríkisfjármál næstu árin. Fram kemur að áfram er gert ráð fyrir bættum hag ríkissjóðs og þjóðarbúsins í heild. Það er mikilvægt markmið að vinna að því að allt þetta gangi eftir, enda felast í því hagsmunir alls almennings í landinu. Nú eru mikil umsvif í hagkerfinu og svo verður allra næstu árin. Það er því mikilvægt að góð festa verði í hagstjórninni. Hagspekingar hafa lagt mikla áherslu á gott aðhald í ríkisfjármálum við þessar aðstæður og að afgangur fjárlaga verði sem mestur til þess að hamla gegn óæskilegum þensluáhrifum og meðfylgjandi óáran í efnahagsmálum. Markmið stjórnarflokkanna eru skýr í þessum efnum og samrýmast þessum sjónarmiðum. Eins og fram hefur komið gerir fjárlagafrumvarpið ráð fyrir tekjuafgangi sem nemur rúmlega 11 milljörðum kr. sem eru um 1,25% af landsframleiðslu. Er það hærra hlutfall af landsframleiðslu en fjárlögin 2004 gera ráð fyrir. Það er afar mikilvægt að þessi áform nái fram að ganga, enda í takt við yfirlýst markmið um efnahagsstjórnina. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir tekjum af sölu hlutabréfa í Landssíma Íslands og er það eðlilegt þar sem ekkert liggur fyrir um hverjar tekjur af sölunni verða og er því um ákveðið varfærnissjónarmið að ræða í þessu efni. Virðulegur forseti. Um rekstur ríkissjóðs á það sama við og allan annan rekstur, hvort sem um er að ræða heimilin, atvinnufyrirtæki eða annað. Það er mikilvægt til framtíðar að halda skuldunum í lágmarki. Það hefur verið eitt af meginmarkmiðum stjórnarflokkanna að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Náðst hefur góður árangur í þeim efnum og samfara því hafa útgjöld vegna vaxta minnkað verulega undanfarin ár. Sem dæmi má nefna að ef hlutfall vaxtakostnaðar af vergri landsframleiðslu væri svipað nú og var árið 1998, þyrfti að gera ráð fyrir 11 milljarða kr. meiri útgjöldum til þess en raunin er. Það eru fjármunir sem koma sér vel varðandi aðra útgjaldaþætti fjárlaga, svo sem til velferðarmála. Lækkun á skuldabyrði ríkissjóðs er auðvitað hagsmunamál til framtíðar og þar með til hagsbóta fyrir komandi kynslóðir. Með fjárlagafrumvarpi fylgir nú í annað sinn langtímaáætlun til fjögurra ára sem lýsir stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum næstu árin. Þessi nýbreytni sem tekin var upp fyrir ári síðan skiptir miklu máli og er til þess fallin að styrkja trúverðugleika efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og þar með skapar þetta ákveðinn grunn er varðar efnahagslegan stöðugleika. Í þessari áætlun koma fram markmið um aðgerðir til að ná þeim árangri sem að er stefnt. Eitt meginmarkmið er að ríkisfjármálum verði beitt með öflugum hætti til að halda aftur af innlendri eftirspurn þegar stórframkvæmdirnar standa yfir og til að örva hagvöxtinn þegar þeim lýkur. Samkvæmt langtímaáætluninni er gert ráð fyrir miklum hagvexti næstu tvö árin. Það er ljóst að eftir þann tíma er útlit fyrir minni hagvöxt og því ljóst að við verðum að búa okkur undir að mæta þeim breytingum sem þá verða. Virðulegur forseti. Við 1. umr. um fjárlagafrumvarpið 2005 er umræðan eðlilega meira á almennum efnahagslegum nótum en í smáatriðum um einstaka liði frumvarpsins, enda hefur fjárlaganefndin ekki hafið eiginlega umfjöllun um það. Ég mun því láta nánari umfjöllun um einstaka þætti bíða 2. umr. eftir að fjárlaganefnd hefur fjallað efnislega um frumvarpið. Þá mun ég heldur ekki taka þátt í þeirri talnaleikfimi stjórnarandstöðunnar sem verið hefur uppi síðustu daga og þeirri samanburðarfræði sem fram hefur komið á þeim vígvelli. Ég vil þó segja í framhaldi af umræðu sem hefur verið varðandi fjárlögin og framkvæmd þeirra að ég tel að áætlanagerð fjármálaráðuneytisins, ráðuneytanna og stofnana hafi farið mjög mikið fram á síðustu árum. Það er auðvitað vel og mikilvægt markmið að svo sé, vegna þess að það er auðvitað grunnur að því sem við erum að vinna með. Ég vil hins vegar við þessa umræðu víkja aðeins að aðstöðu fjárlaganefndar til vinnu við fjárlagafrumvarpið. Það er ljóst að sem fyrr er mikill þrýstingur á aukin útgjöld umfram það sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Það er gömul saga og ný og út af fyrir sig eðlilegur hlutur. Eins og fyrr mun fjárlaganefnd berast fjölmörg erindi þar sem leitað er eftir fjármunum til hinna ýmsu mála og eru þessi erindi jafnan mjög vel rökstudd. Það er því ljóst að hægðarleikur væri að ráðstafa mun meiri fjármunum en frumvarpið gerir ráð fyrir og til ráðstöfunar eru. Hins vegar legg ég áherslu á að við verðum að hafa það meginsjónarmið ríkjandi að halda vel utan um og vinna að þeim markmiðum um niðurstöðu fjárlaga sem lagt er upp með. Vísa ég þar m.a. til stöðu efnahagsmála almennt og þeirra markmiða sem tengjast þeim. Hvað varðar fjárlagaferlið, þ.e. þá verkferla sem unnið er eftir í vinnslu fjárlagafrumvarpsins, þá var lagt upp með það fyrir ári síðan að skoðaðir yrðu allir verkferlar og verkefni nefndarinnar með gagnrýnum augum, með það að markmiði að auka skilvirkni og bæta fagleg vinnubrögð. Um það gildir sama og fjölmargt annað að alltaf má bæta góða hluti og í okkar umhverfi á sér stað mikil þróun á mörgum sviðum sem við verðum að fylgjast með og bregðast við. Þessi vinna fór af stað síðasta haust og hefur verið lögð mikil vinna í að greina verkferla. Haft hefur verið samráð við fjölmarga aðila. Það hefur verið leitað upplýsinga frá öðrum þjóðþingum og safnað upplýsingum m.a. frá OECD þar sem mikið hefur verið fjallað um fjárlagaferli ýmissa landa og vinnubrögð í tengslum við það. Fjárlaganefnd hafði forgöngu um að kalla til fulltrúa ráðuneyta og stofnana til að fara yfir verklag og samskipti við nefndina. Út úr því komu upplýsingar sem nefndin þarf að vinna úr. Ég á von á því að nefndin muni fljótlega fjalla um þessi mál, en hins vegar er ljóst að allar breytingar á verkferlum og vinnubrögðum verða að vera vel ígrundaðar og við verðum að gefa þeim þann tíma sem þarf til þess að allt gangi sem eðlilegast fyrir sig. Þegar hafa átt sér ákveðnar úrbætur í þessum efnum. T.d. hefur verið gert átak í því að bæta upplýsingastreymi til einstakra ráðuneyta, Ríkisendurskoðunar og innan Alþingis. Þá er ýmis þróunarvinna í gangi eins og að auka upplýsingagjöf og gagnsæi upplýsinga enn frekar. Ég ítreka það að fjárlaganefnd mun við fyrsta tækifæri fjalla frekar um þessi mál og fara yfir þá vinnu sem þegar hefur verið unnin. Ég legg áherslu á að verkefni fjárlaganefndar Alþingis er ekki eingöngu að taka við fjárlagafrumvarpinu úr hendi hæstv. fjármálaráðherra, fjalla um það og skila tillögu til Alþingis um afgreiðslu á því. Ekki síður mikilvægt hlutverk nefndarinnar er að fylgjast með framvindu fjárlaga hverju sinni og veita framkvæmdarvaldinu ákveðið aðhald til þess að fjárlögin haldi. Ég lít á eftirlitshlutverk fjárlaganefndar sem mikilvægan þátt hvað varðar það að halda festu í rekstri ríkissjóðs og tryggja sem best að hin mikilvægu markmið efnahagsstjórnarinnar náist hverju sinni. Þar getum við eflaust gert betur. Við eigum að hafa það sem markmið að gera enn betur en við höfum gert. Virðulegur forseti. Ég vænti þess í lok ræðu minnar hér að við eigum gott samstarf í fjárlaganefndinni nú sem fyrr og einnig gott samstarf við þá fjölmörgu aðila sem munu koma að vinnu nefndarinnar á næstu vikum. Fram undan er annatími í störfum nefndarinnar og það er því mikilvægt að okkur takist að vinna vel og markvisst þannig að starfsáætlanir gangi eftir. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að svo verði, enda hefur reynslan sýnt að jafnan gengur það allt saman mjög vel.

Frú forseti. Ég tek undir þær óskir hv. formanns fjárlaganefndar, Magnúsar Stefánssonar, um von um gott samstarf í nefndinni við vinnu frumvarps til fjárlaga. Það sem mig langar að inna hv. þingmann eftir er hvort orðið hafi stefnubreyting í Framsóknarflokknum hvað lýtur að skólagjöldum í Háskóla Íslands. Þegar innritunargjöldin, sem eru bara óbein skólagjöld, voru hækkuð að mig minnir fyrir þremur árum voru um það deilur og þá bárust þær fregnir úr þingflokksherbergi framsóknarmanna að þeir væru andvígir því að taka upp þessi skólagjöld. Nú er lagt til að hækka innritunargjöldin við Háskóla Íslands, sem að mínu viti eru bara bein skólagjöld, um 40% á næsta ári. Það skilar upp undir 200 millj. kr. eða eitthvað á því bili. Styður hv. þingmaður Magnús Stefánsson það sjónarmið og Framsóknarflokkurinn að taka upp og hækka skólagjöld við Háskóla Íslands með þeim hætti sem hér er lagt til? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til þess að hækka komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður Jón Bjarnason velti hér upp tveimur málum og spurði hvort það sé stefnubreyting í Framsóknarflokknum varðandi innritunargjöldin í Háskólann. Því er til að svara að hér er fyrst og fremst um að ræða uppfærslu vegna verðlagsbreytinga. Það hefur engin stefnubreyting orðið í þessu máli. Það sama má segja um komugjöld á heilsugæsluna þar sem er gert ráð fyrir að komugjöldin skili 46,8 milljónum  Þetta er einfaldlega svarið. Þarna er um að ræða uppfærslu vegna verðlagsbreytinga. Ég er þeirrar skoðunar að gjöld eins og þessi t.d. sem eru í föstum krónutölum, eigi að uppfærast á hverju ári. Það er ekki gott að láta slíkt liggja í mörg ár jafnvel og taka síðan eitthvert skref í að leiðrétta það einhver ár aftur í tímann. Það veldur bara óþægindum og er óþarfi að mínu mati. Ég tel að uppfærsla miðað við verðlagsbreytingar eigi að gerast á hverju ári.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar ef ég hef nefnt of lága tölu í því sem framsóknarmenn ætla að innheimta í komugjöldum á heilsugæslustöðvum. Kannski verður þetta orðið enn hærra næst þegar hv. þingmaður kemur í ræðustól, ef stefna Framsóknarflokksins nær fram að ganga sem horfir. Er það tilfellið, frú forseti, að 40% hækkun á innritunargjöldum í Háskóla Íslands séu verðlagshækkanir? Er það svo? Nei, frú forseti, þarna er um beina stefnubreytingu að ræða. Þarna er um beina innheimtu á skólagjöldum að ræða. Eða hefur almennt verðlag á þessum tíma hækkað um 40%? Guði sé lof ekki. Mig langar líka til að inna hv. þingmann eftir því hvort hann muni beita sér fyrir því sem formaður fjárlaganefndar að staðið verði við það loforð sem hæstv. heilbrigðisráðherra gaf öryrkjum um að þeir fengju að því sem talið var á síðasta ári einhvers staðar nálægt einum og hálfum milljarði kr., en var aðeins fullyrt að þeir hlytu. Eins og hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti á sl. vetri væri að þessu sinni aðeins hægt að efna þetta í áföngum, u.þ.b. tvo þriðju við síðustu áramót og restin kæmi síðan á næstu fjárlögum. Þetta er tilvitnað bæði í viðtali við hæstv. ráðherra og í grein og í ágætri ritstjórnargrein Morgunblaðsins frá 27. nóvember 2003 er þetta rakið undir nafninu ,,Orð skulu standa“. Mun hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar beita sér fyrir því að Alþingi standi við þessi góðu fyrirheit og það góða handsalaða loforð sem hæstv. heilbrigðisráðherra stóð að við öryrkja?

Virðulegur forseti. Varðandi málefni öryrkja var á síðasta ári eins og við vitum ákveðinn einn milljarður til þess að bæta hag þeirra sem verða öryrkjar á unga aldri. Miðað við fjáraukalagafrumvarpið sem nú liggur fyrir sýnist mér að þessi fjárhæð verði töluvert hærri. Á síðasta ári var rætt um það að sá milljarður sem þarna er um að ræða sé til þess að uppfylla þetta samkomulag. Ekkert annað kemur fram í frumvarpinu. Ég vísa því bara til þess og tel þannig að búið sé að uppfylla þetta samkomulag. Við munum síðan örugglega ræða það í fjárlaganefndinni og ég geri ráð fyrir að ég og hv. þingmaður munum ásamt fleirum fara nánar yfir málið. Þetta er svar mitt og ég tel að málið standi svona.

Frú forseti. Ég vil bara nota andsvarsrétt minn til að þakka hv. þingmanni, Magnúsi Stefánssyni fyrir að koma inn á það starf sem unnið er í fjárlaganefndinni varðandi það að breyta verkferlum og reyna að ná betur utan um þá vinnu sem þar er unnin. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er býsna mikilvægt. Það er hins vegar búið að standa yfir í of langan tíma en við hv. þingmann er ekki að sakast í þeim efnum því að hann er auðvitað til þess að gera nýtekinn við sem formaður í fjárlaganefnd. Það hefur verið unnið betur á því ári sem liðið er frá því hann tók við en nokkur ár þar á undan. Þetta er hins vegar gífurlega mikilvægt verkefni og nauðsynlegt að ná sem allra mesti samstöðu um verkið. Ég mun í ræðu á eftir fjalla sérstaklega um það sem ég tel mikilvægast í þeim efnum. Ég vildi á þessu stigi aðeins rifja upp nokkra þætti og þá fyrst og fremst það hvernig ég ásamt fleirum höfum verið að upplifa það að framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið virðast tengjast of sterkum böndum, það sé ekki nægilega mikill munur þar á, þ.e. að löggjafarvaldið, fjárlaganefndin í þessu tilfelli, sé ekki nægilega sjálfstætt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Því er nú verr og miður og verður að segjast alveg eins og er að oft og tíðum finnst manni eins og meiri hluti fjárlaganefndar upplifi sig sem stimpil, þ.e. að það sé fyrst og fremst hlutverk meiri hlutans að stimpla það sem kemur frá ríkisstjórninni. Það er auðvitað ekki hlutverk nefndarinnar að gera slíkt heldur, eins og hv. þingmaður Magnús Stefánsson benti á, að sinna eftirlitshlutverki og gera þess vegna sjálfstæðar kannanir á stöðu stofnana og sjálfstæðar tillögur um breytingar. Ég vona að sú vinna sem við erum í muni bæta þetta og gera það þannig að fjárlaganefndin verði sjálfstæðari og geti tekið sjálfstæðar ákvarðanir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta innlegg varðandi það verkefni sem við erum að vinna að, við að fara yfir vinnubrögð og verkferla eins og við tölum um. Ég veit að þetta er sameiginlegt áhugamál allra í nefndinni og við höfum margoft rætt það. Ég veit að þetta hefur líka vakið athygli út fyrir nefndina. Það er mikill áhugi fyrir þessu verkefni utan nefndarinnar, í stjórnkerfinu og víðar. Ég lít því svo á að þetta sé mjög mikilvægt verkefni og mjög mikilvægt að okkur takist vel til. Ég legg áherslu á það sem ég sagði í ræðu minni áðan að allar aðgerðir og breytingar og annað sem við förum út í verða að vera vel ígrundaðar. Við megum ekki stökkva út í eitthvað sem er ekki fyllilega útfært. Allt tekur sinn tíma. Þetta er verkefni sem mun taka ákveðinn tíma að þróast og þroskast. En ég vil lýsa ánægju með það hvernig samnefndarmenn mínir úr öllum flokkum hafa tekið í þetta og jafnframt er ánægjulegt að finna fyrir þeim áhuga sem fram hefur komið utan nefndarinnar. Það er mikilvægt. Ég veit að okkur mun takast í sameiningu að vinna rétt úr þessu máli.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki ástæða til að endurtaka það sem hér hefur komið fram í máli okkar, mín og hv. þm. Magnúsar Stefánssonar. Aðeins vegna þeirrar áherslu sem hann leggur á að allt sé ígrundað. Ég er auðvitað sammála hv. þingmanni í að ígrunda þurfi þetta mál afskaplega vel og vanda það þannig að ekki komi upp einhver misskilningur. Hins vegar getum við ekki eytt endalausum tíma í það að vera með ígrundun. Við þurfum að fara að stíga fyrstu skrefin. Ég vænti þess að skref verði stigin í vetur, stór og mikil. Við höfum hafið þetta verk á vissan hátt, en því þarf að fylgja eftir. Ég vil minna á að hér voru sett ný fjárreiðulög árið 1996. Það verður að segjast eins og er að það hefur gengið misjafnlega að framfylgja þeim. Það er kannski fyrsta skrefið að við reynum að nálgast þau eins mikið og við getum því þar er vissulega mjög margt sem tekið er á. Ég nefni sem dæmi fjáraukalög fyrir árið 2004 vegna þess að þau liggja á borðum okkar þingmanna núna. Það er þetta dæmi, það frumvarp eða þau frumvörp sem fyrir hafa legið. Ég verð að hafa þann fyrirvara á að ég er ekki búinn að skoða þetta frumvarp mjög mikið núna. Frumvörp undanfarinna ára hafa því miður verið því marki brennd að þau hafa ekki staðist nákvæma skoðun í samanburði við fjárreiðulög, þ.e. að inni í fjáraukalagafrumvörpum og fjáraukalögum hafa oft og tíðum, því er nú verr og miður, verið þættir sem ekki eiga þar heima. Þetta er hlutur sem þarf að laga en það þarf að gerast í takt við framkvæmdarvaldið. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, til að fyllilega náist utan um það þarf nefndin að ná að sýna sjálfstæði í störfum sínum. Það er t.d. spurning sem menn hljóta að þurfa að ræða í nefndinni, hvort það sé eðlilegt, allt það samstarf sem formaður og varaformaður eiga við framkvæmdarvaldið. Væri ekki eðlilegt að kosið væri hlutfallskosningu í nefndinni ef eitthvert slíkt samráð í minni hóp þyrfti að eiga sér stað?

Virðulegur forseti. Varðandi það samstarf forustumanna fjárlaganefndar við framkvæmdarvaldið sem hv. þm. talar um  Út af því sem kom fram varðandi það sem við erum að vinna í fjárlaganefndinni vil ég segja að ákveðnar úrbætur áttu sér þegar stað á síðasta vetri. Þær snúa fyrst og fremst að upplýsingastreymi. Því hefur verið tekið vel og ég tel að þetta sé allt til bóta. Við munum síðan fara betur yfir þessi mál þegar frá líður.

Hæstv. forseti. Hér við 1. umr. fjárlaganna ætla ég að takmarka mig við nokkur efni sem ég vil ræða almennt varðandi stefnumótunina. Ég held að ég vilji þá bara byrja á að tala um það sem almennt í umræðunum er kallað þensla á landi hér, að hana beri að varast og það þurfi að gera sérstakar ráðstafanir til að draga úr þenslunni, m.a. eins og vikið er að í fjárlagafrumvarpinu með tillögu um að draga saman framkvæmdir á landinu á vegum ríkisins um tvo milljarða króna. Í því sambandi er einkum vitnað til þess að draga megi m.a. úr vegaframkvæmdum, hægja þannig á framkvæmdagleðinni í landinu og veita þenslunni aðhald. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að mér finnst framsetningin og umræðan um þessi mál á undanförnum árum að því er snýr að þenslu í landinu nokkuð á þann veg að þenslan sé bara alls staðar eins, það sé geysimikið um að vera í öllum landshlutum. Því miður er það ekki svo. Þess vegna vil ég gera þetta að sérstöku umræðuefni hér við umræðu um fjárlög og stefnumótun ríkisins fyrir næsta ár og þarnæsta að þessu leyti. Virðulegur forseti. Á landinu fara núna einfaldlega fram mjög miklar framkvæmdir, þ.e. á Austurlandi, á Miðausturlandi sérstaklega, sem munu nýtast því svæði vonandi vel í framtíðinni, efla þar störf og fjölga ásamt því að efla þar mannlíf. Vonandi mun íbúum fjölga þar og atvinnuástand verða gott um nokkurra ára skeið. Þegar álverið á Reyðarfirði verður formlega komið í rekstur verður þar vonandi varanlega einhver verulegur fjöldi framtíðarstarfa, ásamt auðvitað þeim margfeldisáhrifum sem fylgja slíkri atvinnustarfsemi. Það er allt mjög gott um það að segja að mínu viti. Ég tel að það sé afar nauðsynlegt, og vissulega hafi verið mikil þörf á því að efla atvinnustig á Austfjörðum. Það gengur vonandi allt saman eftir eins og til er stofnað. Það er líka afar ánægjulegt að á Austfjörðum skuli hafa verið staðið fyrir vegaframkvæmdum eins og göngunum á milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, að þar skuli menn vera komnir í gegnum fjallið og horfi til þess að því verki ljúki mjög farsællega og eðlilega. Ég vil einnig vekja athygli á því að við Almannaskarð munu menn sennilega klára göngin sem þar er verið að gera og komast í gegnum fjallið á næstu dögum. Ef ég man rétt á að fara þar í gegn 8. október. Það er auðvitað líka fagnaðarefni. Þarna er í báðum tilfellum verið að stytta vegalengdir og í raun og veru að komast á það sem ég hef kallað ,,varanlega láglendisvegi“ um landið. Ég er mjög hlynntur slíkum framkvæmdum og minn flokkur hefur beinlínis sett það fram í stefnumörkun að það væri það sem menn ættu að stefna að á landi hér, að komast undir erfiða fjallvegi og yfir firði og stytta þannig vegalengdir á milli landsvæða og staða og einnig almennt inn á aðalþjónustukjarna landsins á suðvesturhorninu. Til þess ættu menn að horfa alveg óhikað. Hér er um að ræða mjög arðsamar framkvæmdir fyrir framtíðina og varanlegar sem við búum að ekki bara í fá ár, heldur áratugi eða jafnvel aldir. Til þess ættum við að horfa sem varanlegra fjárfestinga sem munu skila okkur miklum arði í framtíðinni. Það hversu vel hefur gengið við þessar framkvæmdir á Austurlandi sýnir okkur enn á ný að þau orð sem ég sagði áðan um arðsemina og varanlegar samgöngubætur eiga við rök að styðjast. Þess vegna vil ég endilega að við tökum þá stefnu að skoða hvernig áframhald eigi að vera á því. Það var nefnilega þannig, virðulegur forseti, að fyrir nokkuð mörgum árum, 1996, voru tekin í gagnið göng á Vestfjörðum sem fóru undir Breiðadals- og Botnsheiðar. Þau tengdu saman byggðirnar á Vestfjörðum. Síðan gerðist nánast ekkert í jarðgangagerð í fleiri ár, því miður, að því er þetta varðar. Þó skulum við ekki gleyma Hvalfjarðargöngunum sem voru unnin í einkaframkvæmd og hafa vissulega bætt mjög mikið almennt í samgöngum á landi hér. Þær áætlanir sem stjórnvöld hins vegar höfðu uppi stöðvuðust nánast þar til hafist var handa við jarðgöng á Austfjörðum. Ég ætla rétt að vona, virðulegur forseti, að núna standi ekki til að láta annað slíkt tímabil koma á eftir þessum varanlegu framkvæmdum sem verið er að gera á Austfjörðum og að það dragist í missiri eða ár að hefjast handa við frekari jarðgangagerð. Þess vegna segi ég það, virðulegur forseti, að þenslan sem verið er að tala um að sé e.t.v. eða muni myndast vegna framkvæmdanna á Austurlandi er jú þar og landsvæðið mun vonandi njóta góðs af því. Vafalaust mun suðvesturhornið sem einn aðalþjónustukjarni landsins njóta líka góðs af því, sem og fjármálastarfsemin sem á undirstöðu sína á suðvesturhorninu. Samt er það svo, virðulegur forseti, að jafnvel á suðvesturhorninu nær þessi þensla t.d. ekki í allar byggðirnar á Reykjanesi. Það þarf ekki að fara langt frá kjarnanum í kringum Reykjavík til að finna staði sem hin almenna þensla nær ekki til. Ég vek athygli á þessu hér við 1. umr. fjárlaga vegna þess að ég tel afar mikilvægt að stjórnvöld átti sig á því að þenslan sem talað er um í stefnumótun ríkisstjórnarinnar er ekki til staðar á stórum svæðum landsins. Ég fullyrði það, virðulegur forseti, að það er engin þensla í Norðvesturkjördæminu. Hún er bara engin. Þar eru að vísu að fara af stað framkvæmdir í syðsta hluta kjördæmisins, í Norðuráli í Hvalfirði, sem munu hafa einhver áhrif á svæðin syðst í Norðvesturkjördæminu. Þar með er það upp talið. Þess vegna vara ég sérstaklega við því að farið verði í að draga saman framkvæmdir og það látið bitna á landshlutum þar sem engin þensla á sér stað, landshlutum sem þurfa á uppbyggingu að halda. Ég tala nú ekki um eins og vegakerfið er t.d. á Vestfjörðum. Þar hefur vissulega margt gerst á undanförnum árum en því miður erum við bara langt á eftir. Það er svo margt sem þarf að gera til að koma okkur í eðlilegt akvegasamband innan fjórðungs og út úr fjórðungnum. Hið sama á að mínu viti t.d. við um norðausturhorn landsins. Þar er auðvitað mikil þörf á að lagfæra vegi. Ég vara við því alveg sérstaklega og tjái afstöðu mína þannig að ég mun leggjast gegn því, alveg eindregið, að það verði niðurskurður framkvæmda að því er varðar þjóðvegakerfið í Norðvesturkjördæminu. Ég hafna því alfarið. Ef fjármálaráðherra hyggst framkvæma stefnuna þannig varðandi aðhaldið að hún bitni jafnt í vegaframkvæmdum á öllum landsvæðum vil ég fá skýringar hans á því hvaða rök hann hefur fyrir því að leggja málið upp með þeim hætti. Virðulegur forseti. Mörg sveitarfélög á landinu, einkum kannski hin minni, þó ekkert endilega þau alfámennustu, eiga við talsverða fjárhagsörðugleika að stríða. Við heimsókn forustumanna sveitarfélaganna á fund fjárlaganefndar fyrir nokkrum dögum hygg ég að þeir hafi í langflestum tilfellum tjáð það að sveitarfélögin ættu í talsverðum erfiðleikum og sum hver í miklum erfiðleikum. Þess eru auðvitað dæmi að sveitarfélög hafi helming tekna sinna úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Það er algjörlega ljóst, virðulegi forseti, kannski sérstaklega að því er varðar minni og meðalstórar byggðir hér á landi, sveitarfélög og sjávarútvegsþorp að þar eru menn í miklum vandræðum. Víða hefur verið samdráttur í þessum byggðum í atvinnulegu tilliti, tekjur hafa minnkað, menn hafa kennt ýmsu um en talið að ef til vill væri nú bjartara fram undan. Mér finnst hins vegar rétt að vekja athygli á því að það var vitað hvaða áhrif margt af því sem við höfum verið að gera í sjávarútvegsmálum mundi hafa. Ég minni á skýrslu sem var gefin út í október 2001 af Byggðastofnun um það hvaða áhrif kvótasetning þorskaflahámarksbátanna þá mundi hafa á Vestfjörðum, en í þeirri skýrslu stóð að fiskvinnslustörfum mundi fækka um tæplega 100, ef ég man rétt, og sjómannsstörfum á Vestfjörðum mundi fækka um tæplega 200. Það lá því algjörlega fyrir að það sem menn voru að aðhafast í stjórnarstefnunni mundi hafa áhrif á atvinnustigið. Sú tilhneiging að menn hafa farið yfir í einkahlutafélögin og þar með breytt tekjustreyminu og greiðslum, hvernig tekjurnar eru uppbyggðar til einstaklinganna, hefur ef til vill líka haft áhrif á tekjur sveitarfélaganna, að minnsta kosti sumra sem hafa haft megintekjur sínar úr sjávarútveginum. En ég vek athygli á því og minni á það aftur, virðulegur forseti, þetta var vitað. Þetta var skrifað í skýrslu Byggðastofnunar áður en menn aðhöfðust þessa hluti þannig að þetta átti ekki að koma á óvart og var í raun og veru stefna stjórnvalda að áhrifin yrðu þessi. Á fundi sem nýlega var haldinn norður í Eyjafirði, sem ég frétti af en var ekki á, ég held að það hafi verið sjávarútvegsnefnd sem þar var á ferð, þar upplýstu sjómenn við Eyjafjörð, trillusjómenn, að síðasta aðgerðin sem gerð var við kvótasetningu handfærabátanna mundi hafa þau áhrif við Eyjafjörð að sennilega mundu tapast milli 50 og 60 störf. Ég var því miður ekki á þessum fundi og hef ekki fengið þetta skriflegt en ég hef þessar upplýsingar af fundinum og það er auðvitað mjög miður að við skulum sífellt halda áfram í stefnumótun sem hefur neikvæð áhrif á atvinnustig á landsbyggðinni og í hinum minni sjávarbyggðum því að þar var vissulega nóg að gert í þeim efnum og var ekki á bætandi. Allt þetta hefur áhrif á stöðu byggðanna og tekjustreymi þeirra og síðan eru auðvitað fjöldamörg verkefni sem smátt og smátt hafa orðið til að auka kostnað sveitarfélaganna samfara lagasetningu hér á Alþingi sem hefur gert það að verkum að sveitarfélögin vantar fé í rekstur sinn. Mörg minni sveitarfélög nánast um allt land hafa talað um kostnaðinn af refa- og minkaeyðingu sem hefur vaxið talsvert og færst í meira mæli yfir á sveitarfélögin og ég held að framkvæmdina á því atriði og endurgreiðslu ríkisins verði að skoða algjörlega upp á nýtt. Sveitarfélögin ráða einfaldlega ekki við þetta verkefni og þau hljóta að velja önnur verkefni sem þeim ber lagaleg skylda til að veita þjónustu fram yfir þetta og láta þá þetta sitja á hakanum ef því er að skipta. Ég held því að það sé kominn tími til að endurskoða þetta algjörlega upp á nýtt og það væri t.d. hægt að gera með því að ríkið tæki alfarið að sér að sjá um minkaeyðinguna og bæri allan kostnað vegna þess. Áhyggjur manna af fjarskiptakerfinu hafa líka iðulega verið nefndar á þeim fundum sem sveitarstjórnarmenn hafa komið á hjá fjárlaganefnd og í hvað stefnir. Stefnumótun ríkisins er jú sú að selja Símann og dreifikerfið allt í einum pakka sem er að mínu viti mjög röng stefna. Ég tel að dreifikerfinu eigi algjörlega að halda sér, stofna um það sérfyrirtæki ef menn vilja og ríkið eigi síðan að sjá til þess að allir hafi aðgang að dreifikerfinu eða því fyrirtæki sem ríkið felur að sjá um dreifikerfið og gera þannig úr garði að ásættanlegt sé fyrir alla íbúa landsins. Ég tel að hlutverk slíks fyrirtækis ætti auðvitað líka að vera að vinna að öryggismálum eins og GSM-sambandinu og það seldi síðan síma- og fjarskiptafyrirtækjum aðgang að dreifikerfinu. Það held ég að væri kannski stefna sem hægt væri að ná einhverri sátt um hér í Alþingi, það verður aldrei hægt að ná sátt um að selja Símann með dreifikerfinu og fjármálaráðherra ætti að átta sig á því. Það er verið að mismuna fólki á landsbyggðinni eina ferðina enn með því að fara á þennan hátt í málin og það gengur ekki, hæstv. forseti. Ég held að menn ættu að skoða þá stefnumótun algjörlega upp á nýtt og reyna þá frekar að ná sátt um það að viðhalda dreifikerfinu og tryggja þar eðlilega samskiptamöguleika og jafnræði með fólki á landinu. Þá langar mig að víkja aðeins að skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem mér finnst óásættanleg og við í Frjálslynda flokknum höfum, eins og menn kannski muna og vita, lagt upp aðrar áherslur í skattamálum. Við bentum á það í kosningabaráttunni að það þyrfti að taka á persónuafslættinum og hækka hann þannig að skattalagabreytingar sem menn treystu sér til að gera nýttust betur þeim sem lægri launin hafa. Það held ég að væri miklu raunhæfara en það sem núna er verið að gera. Við erum algerlega andvíg því að verið sé að fella niður hátekjuskattinn meðan þeir sem lægstu launin hafa sitja eftir. Og það er sjálfsagt alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að skattgreiðendum hefur fjölgað á landinu á undanförnum árum, það eru fleiri sem greiða tekjuskatt. Og hvers vegna skyldi það vera? Það er jú vegna þess að persónuafslátturinn hefur ekki haldið raungildi sínu. Þar af leiðandi fjölgar skattgreiðendum jafnvel meira en þjóðinni fjölgar. Ég veit ekki hvort það er neitt til að hæla sér af að skattgreiðendum skuli fjölga og að menn séu farnir að greiða tekjuskatt af tekjum sem ekki duga til framfærslu. Í nýlegri blaðagrein hafa forustumenn ellilífeyrisþega, Benedikt Davíðsson, Ólafur Ólafsson og Árni Einarsson, minnir mig, vikið að þessari framkvæmd skattalagastefnunnar og bent á hvaða áhrif hún hefði á ellilífeyrisþegana. Það er algjörlega ljóst miðað við þá framsetningu þeirra, og ég vék að þessu í umræðum í gær undir stefnuræðu forsætisráðherra, að það er algjörlega ljóst að ellilífeyrisþegar greiða núna hærri skatta en þeir gerðu áður. Þar til viðbótar er svo inni í skattkerfinu og bótakerfinu ákvæði um það að ef þetta fólk hefur tekjur úr lífeyrissjóði þá skuli skerða bætur þess. Um þetta höfum við í Frjálslynda flokknum flutt ákveðið mál og lagt til að allar tekjur ellilífeyrisþega úr lífeyrissjóði undir 50 þús. kr. skertu engar bætur, menn héldu sem sagt fullri tekjutryggingu þó að þeir fengju greiðslur upp á 50 þús. eða minna úr lífeyrissjóði. Ég held að það væri afar vel til fundið að skoða það mál sem við höfum hér flutt til þess að bæta stöðu ellilífeyrisþega í landinu.

Hæstv. forseti. Einkennisorð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2005 eru fyrst og fremst traust fjármálastjórn. Sá stöðugleiki sem ríkt hefur í efnahagsmálum og góð stjórn ríkisfjármála, undir forustu Sjálfstæðisflokksins, mun halda áfram út þetta kjörtímabil í samstarfi núverandi stjórnarflokka. Ríkisstjórnin mun leggja mikið á sig til þess að verja stöðugleikann. Hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde leggur fram fjárlagafrumvarp sem lýsir stefnu ríkisstjórnarinnar 2005–2008. Þar er því lýst hvernig ríkisstjórnin mun með styrkum hætti leiða þjóðarbúskapinn í gegnum þau boðaföll sem óneitanlega geta myndast með miklum framkvæmdum á skömmum tíma. Stefnumörkun til lengri tíma styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika í efnahagslífinu. Þanþol fjármálastjórnar verður að vera býsna gott þegar á reynir vegna vaxandi frelsis á fjármálamörkuðum auk þess að mestu framkvæmdir Íslandssögunnar standa yfir á Austurlandi. Ríkisstjórnin mun hér eftir sem hingað til leggja mikið á sig til að verja stöðugleikann. Stöðugleikinn er mikilvægastur fyrir þjóðfélagsþegnana og fyrirtækin í landinu þegar til lengdar lætur. Stöðugleiki og aftur stöðugleiki. Íslendingar hafa vanist stöðugleikanum á undanförnum árum. Fyrir 20 árum leyfðu menn sér ekki að vona að sú tíð gæti komið á Íslandi að stöðugleiki gæti haldist í íslensku efnahagslífi, m.a. vegna þess hve háð við erum duttlungum náttúrunnar, hvað þá að við gætum kveðið niður verðbólgudrauginn. Það var svo fyrir 13 árum, með aðkomu Sjálfstæðisflokksins og samstarfsflokka hans, undir forustu Davíðs Oddssonar, að menn lögðu í það mikla verk að takast á við efnahagsmálin af alvöru. Með öflugri og ábyrgri aðkomu aðila vinnumarkaðarins tókst að færa Íslendinga í framvarðasveit þeirra landa sem það gera og færa þar með landsmönnum bestu kjör sem þekkjast. Ég ætla, hæstv. forseti, einkum að fjalla um lífeyrisskuldbindingar ríkisins, skattalækkanir og fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Svigrúmið sem skapast hefur með bættri afkomu ríkissjóðs hefur að stærstum hluta verið notað til að borga niður skuldir ríkissjóðs annars vegar en hins vegar til að búa í haginn fyrir framtíðina, eins og fjármálaráðherra gjarnan orðar það, þ.e. að gjaldfæra fyrir lífeyrisskuldbindingum. Ekki þarf að hafa mörg orð um hve skynsamlegt er að greiða niður skuldir og nota peningana í annað en vaxtagreiðslur. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs voru á tímabili, að því er mig minnir, jafnháar framlögum til menntamála. Þar hefur orðið mikill viðsnúningur. Það að greiða inn á framtíðarskuldbindingar vegna lífeyrisgreiðslna er ótvírætt afar skynsamlegt þegar horft er til þeirra sem erfa landið. Staða okkar að þessu leyti er mikið betri en víðast hvar annars staðar. Lífeyrissjóðakerfið hér á landi er mun öflugra en í nálægum löndum. Hér er það að verulegu leyti byggt á sjóðssöfnun en ekki gegnumstreymi. Þar með þarf ekki að grípa til sérstakra ráðstafana hér á landi til að mæta hlutfallslegri fjölgun ellilífeyrisþega, hvorki hækkun skatta né skerðingu lífeyrisréttinda. Ásmundur Stefánsson, ríkissáttasemjari og fyrrum forseti ASÍ, flutti athyglisvert erindi á morgunverðarfundi Tryggingastofnunar ríkisins í síðustu viku, sem hann nefndi „Aldraðir – yfirstétt framtíðarinnar“. Fáir þekkja lífeyrissjóðakerfið og sögu þess betur en Ásmundur Stefánsson. Í upphafi gerði hann samanburð við Norðurlöndin. Síðan kom hann að hinni almennu skoðun í umræðunni. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í erindi hans, þar sem hann segir: „Það er almenn, viðtekin skoðun í umræðum um aldraða í samfélagi framtíðarinnar, að við stöndum frammi fyrir óyfirstíganlegu vandamáli. Helstu rök eru þessi: Öldruðum fjölgar hratt. Þeir virku á vinnumarkaði hafa sífellt fyrir fleirum að sjá. Heilbrigðiskerfið verður stöðugt dýrara. Fjárhagur hins opinbera versnar stig af stigi. Unga fólkið mun ekki standa undir kostnaði við umönnun aldraðra. Aldraðir munu búa við fátækt og fá ekki viðunandi hjúkrunarþjónustu.“ Hæstv. forseti. Hér er staðan önnur. Fólk á vinnumarkaði axlar fyrir fram ábyrgð á elliárunum. Um það hafa aðilar vinnumarkaðarins samið. Sjóðssöfnun og ávöxtun hennar mun standa undir launum aldraðra í framtíðinni. Ásmundur horfði til ársins 2040 og komst að þeirri niðurstöðu að lífeyrisþegar framtíðarinnar mundu almennt standa undir framfærslu sinni og standa straum af þeirri opinberu þjónustu sem þeir munu nýta mest með skattgreiðslum. Ég vil fá að vitna áfram í erindi Ásmundar Stefánssonar. Hann segir, með leyfi forseta: „Lífeyrisþegar framtíðarinnar munu almennt sjálfir standa straum af framfærslu sinni og með skattgreiðslum munu þeir sem hópur gera meira en standa undir þeirri opinberu þjónustu sem þeir nýta mest. Án úttektar á því hvernig aðrir þjónustuþættir hins opinbera nýtast ellilífeyrisþegum verður ekki einhlítt fullyrt um það hvort þeir muni greiða meira til hins opinbera en það kostar til þeirra vegna. Niðurstaðan að ofan er vísbending um að svo verði. Ellilífeyrisþegar framtíðarinnar munu ekki verða samfélaginu byrði heldur þvert á móti. Þeir munu hafa stöðugar tekjur nánast óháð dyntum stjórnvalda á hverjum tíma og óháð hagsveiflum. Framfærsla þeirra verður ekki vandamál í hörðu árferði. Því verður öfugt farið. Ellilífeyrisþegar munu viðhalda eftirspurn á samdráttartímum með reglubundnum tekjum sínum. Þeim mun líkt farið og jarðeigendum miðalda sem lifðu á jarðarrentunni.“ Hæstv. forseti. Þetta er staðan þegar horft er til lífeyrissjóðakerfis okkar. Hún segir þá sögu að menn hafa haft framsýni til lengri framtíðar þegar aðilar vinnumarkaðarins voru að semja um laun og kjör. Fyrir nokkrum árum var tekið til við að breyta lífeyriskerfi opinberra starfsmanna. Nú er LSR skipt upp í A-deild sem er nokkuð sambærileg við hið almenna lífeyrissjóðakerfi og B-deild sem er hið gamla kerfi hjá ríkisstarfsmönnum. Ríkisstjórnin tók þá ákvörðun fyrir nokkrum árum að hefja innborganir í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins til þess að takast á við framtíðarskuldbindingar sjóðsins. Hefði ekki hefði verið gripið til þessara ráðstafana hefði fé B-deildar lífeyrissjóðsins verið uppurið árið 2014 og þá hefði reynt á bakábyrgð ríkissjóðs til greiðslu eftirlaunanna. Á árunum 1999–2005 námu greiðslur ríkissjóðs með þessum hætti 80 milljörðum kr. með vöxtum og verðbótum. Sjóðurinn hefur því styrkst verulega og mun geta staðið undir greiðslum, a.m.k. til ársins 2025. Þá mun ávöxtun innborgana fara að skila sér verulega og vega á móti auknum skuldbindingum sjóðsins. Áfallnar lífeyrissjóðsskuldbindingar eru mjög háar. Þær eru taldar um 183 milljarðar kr. um þetta leyti. Hæstv. forseti. Við höfum horft mjög vel fram á veginn. Með því að færa greiðslur úr ríkissjóði inn í Lífeyrissjóðs ríkisstarfsmanna erum við að takast á við framtíðina og þá sem taka við af okkur. Hæstv. forseti. Stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum kallar á ýtrasta aðhald í almennum rekstri, bæði launamálum og öðrum rekstrarútgjöldum. Stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum er einnig forsenda fyrir því að skattalækkunaráform nái fram að ganga. Fyrsti áfangi í þessari atrennu burt séð frá því sem áður hefur náðst fram er 1% lækkun tekjuskatts á næsta ári. Stefnt er að því að á árinu 2006 verði tekjuskattur aftur lækkaður, auk þess sem eignarskattur verður felldur niður það ár. Á árinu 2007 kemur til síðasti hluti lækkunarinnar og verður á því ári búið að lækka tekjuskatt um 4%. Með því að lækka tekjuskattinn er verið að ná beint til hins vinnandi manns. Skattleysismörkin hækka einnig með þessu móti. Þau verða þannig komin í um 80 þús. kr. árið 2007. Við þetta bætist að trúlega verða barnabætur einnig hækkaðar á því ári. Einnig er mikilvægt að það gangi eftir að lækka virðisaukaskatt af matvælum. Hinir tekjulægri og barnafólk eyða hlutfallslega meiri upphæðum af ráðstöfunarfé sínu í matarinnkaup en þeir sem hafa hærri tekjur. Því er það mjög ákjósanleg leið að bæta kjör þeirra sem lægri hafa launin að lækka virðisaukaskatt af matvælum. Það er mjög skýr pólitísk áhersla okkar sjálfstæðismanna að lækka skattálögur. Við treystum heimilunum í landinu mun betur til þess að ráðstafa sjálfsaflafé sínu með skynsamlegri hætti en ríkinu. Það á því ávallt að vera markmið okkar að beita ýtrasta aðhaldi í ríkisrekstrinum og hafa skatta sem lægsta. Það að birta núna áform um skattalækkanir til næstu ára er liður í að skapa stöðugt umhverfi í efnahagsmálum og draga úr óvissu. Það er gömul saga og ný að skattalækkanir eru olía sem smyr hjól efnahagslífsins. Við höfum einnig reynslu af því að þegar tekjuskattur á fyrirtæki var lækkaður þá skilaði hann hærri upphæðum í ríkissjóð heldur en hann hafði áður gert. Hæstv. forseti. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa verið nokkuð til umræðu að undanförnu. Um þessar mundir fer fram átak til eflingar sveitarstjórnarstiginu. Í því felst sú stefnumörkun að flytja beri í auknum mæli verkefni frá ríkinu til sveitarfélaganna. Sú stefna gerir auknar kröfur til sveitarfélaga um ábyrgan rekstur. Ábyrgðin gildir um rekstur einstakra málaflokka en ekki síður í vaxandi mæli gagnvart efnahagsstjórn. Ljóst er að með flutningi á fleiri verkefnum hins opinbera til sveitarfélaganna knýr það sveitarfélögin til meiri ábyrgðar í rekstri. Aðhald í opinberum rekstri, hvort sem ríki eða sveitarfélög veita þjónustuna, verður alltaf að vera til staðar. Að störfum eru nefndir ríkis og sveitarfélaga sem eiga að vinna að eflingu sveitarstjórnarstigsins. Nefndirnar fjalla um yfirfærslu verkefna, tekjustofna sveitarfélaga og um sameiningu sveitarfélaga. Á dögunum var undirritað samkomulag fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru stöðugt til umræðu. Fundir forráðamanna Sambands íslenskra sveitarfélaga, fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra eru fastir liðir. Einnig er skemmst að minnast tekjustofnanefndarinnar svokölluðu sem skilaði niðurstöðum sínum í nóvember 2000 og jöfnunarsjóðsnefndinni sem skilaði niðurstöðum sínum í október 2002. Sameiginleg viljayfirlýsing hefur verið gefin út til leiðbeiningar fyrir tekjustofnanefndina sem nú er starfandi, um það í hvaða farveg hennar starf mun fara. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að haldið verði áfram að færa verkefni frá ríki til sveitarfélaga og í upphafi verði lögð sérstök áhersla á verkefni á sviði velferðarmála. Í öðru lagi er hvatt til að lagt verði mat á fjárhagsleg áhrif tillagna um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og áætlun gerð um gildistöku þeirra breytinga. Jafnhliða verði tekin afstaða til mismunandi leiða til þess að tryggja sveitarfélögunum nægilegt fjármagn til að sinna nýjum verkefnum. Í þriðja lagi mun tekjustofnanefnd fjalla um horfur í fjármálum sveitarfélaga með sérstakri áherslu á að skoða þau sveitarfélög og svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega og meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geti til úrbóta. Í þeirri vinnu verði einkum tekin afstaða til eftirfarandi atriða: 1. Hvort rýmka beri heimildir sveitarfélaga til nýtingar núverandi tekjustofna. 2. Hvort til álita komi að marka sveitarfélögunum nýja tekjustofna. 3. Hvort ójafnvægis gæti í tekjumöguleikum sveitarfélaga og hugsanlegrar breytingar á jöfnunarkerfi í því sambandi. 4. Hvort Jöfnunarsjóði sveitarfélaga verði markaðir nýir tekjustofnar m.a. í tengslum við fækkun undanþágna frá fasteignaskatti. Allt eru þetta atriði sem verða til nánari skoðunar, hæstv. forseti, en ég vil einnig nefna að í samkomulaginu kemur fram að í tengslum við fækkun og eflingu sveitarfélaga getur skapast aukin þörf fyrir fjármagn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu í samræmi við reglur sjóðsins. Þeirri fjárþörf þarf þá sérstaklega að mæta hjá jöfnunarsjóðnum og hugsanlega með framlagi úr ríkissjóði á árunum 2005–2009 og gæti það komið inn hjá okkur í umræðum um fjárlagafrumvarpið. Í síbreytilegu þjóðfélagi verður auðvitað stöðugt að horfa á tekjur, rekstur og afkomu sveitarfélaganna. Nú er það svo að ónýttir tekjustofnar sveitarfélaganna eru um 1,2 milljarðar sem sveitarfélög sem vel standa hafa ákveðið að nýta ekki. Önnur sveitarfélög eru hins vegar verr haldin og hjá þeim verður auðvitað bæði að skoða rekstur og tekjumöguleika til þess að koma í veg fyrir viðvarandi hallarekstur. Það sem komið er í vinnu verkefnisstjórnar um eflingu sveitarstjórnarstigsins er ljóst að horft verði til þess að flytja velferðarmálin til sveitarfélaganna og þá væntanlega fyrst og fremst málefni fatlaðra og aldraðra. Í þeim sveitarfélögum þar sem það hefur verið reynt hefur fengist mjög góð reynsla af því og nefni ég þá Akureyri, Hornafjörð og Þingeyjarsýslur í því sambandi. Hæstv. forseti. Ég ákvað að fara yfir þetta þar sem umræða hefur skapast hér um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og það mun væntanlega verða verkefni okkar í fjárlaganefnd nú á haustdögum. Það verður einnig verkefni okkar í fjárlaganefnd að fara ofan í þær forsendur sem fjárlagafrumvarpið byggist á. Við þurfum öll að leggjast á eitt um að auka festu í fjármálum ríkisins. Stofnanir þurfa að bæta áætlanagerð sína og taka reksturinn fastari tökum og vil ég þá einnig nefna að fleiri verkefni frá stofnunum mega örugglega fara út á einkamarkaðinn og verða leidd þar. Að síðustu vil ég fagna því að ákveðið hefur verið að setja á stofn ráðherranefnd til að endurskoða stofnanakerfi ríkisins. Þar má víða taka til hendinni og væntum við góðrar niðurstöðu af því starfi. Hæstv. forseti. Ég vil svo að lokum óska góðs samstarfs í fjárlaganefnd við aðra nefndarmenn og ráðuneyti og stofnanir ríkisins.

Frú forseti. Það var athyglisvert að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir ræddi nokkuð um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og var auðvitað ekki vanþörf á. En það sem mér þótti skorta á var að talað væri skýrt varðandi það hvort hv. þm. teldi að rétt væri skipt á milli ríkis og sveitarfélaga, hvernig hv. þm. metur þá þróun sem átt hefur sér stað í þeim samskiptum, þ.e. samanburðinn á því hvernig tekjur ríkissjóðs hafa aukist jafnt og þétt og síðan hvernig tekjur sveitarfélaganna hafa þróast sem er auðvitað í allt, allt öðrum takti. Rétt til upprifjunar fyrir hv. þm. er rétt að geta þess að sveitarfélögin voru rekin með tæplega 6 milljarða kr. halla árið 2002 og rúmlega 5 milljarða kr. halla árið 2001 og það stefnir í rúmlega tvo eða tæplega þriggja milljarða kr. halla á yfirstandandi ári. Það er þess vegna spurning til hv. þm. hvað það er sem hefur valdið þessum vanda hjá sveitarfélögunum og hvernig á því stendur að þessi tregða hefur verið svo við lýði eins og fram hefur komið í því að menn hafa ekki náð árangri í því að ná niðurstöðu í tekjuskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga. Nú veit ég að hv. þm. hefur komið nokkuð nálægt þessum störfum og ætti að geta upplýst þingheim um það hvaða vandi er þarna fyrst og fremst á ferðinni og hvernig á því stendur að ríkissjóður, sem hefur stöðugt verið að bólgna út með vaxandi tekjum í hinum mikla hagvexti sem verið hefur, hefur sýnt slíka tregðu gagnvart sveitarfélögunum. Við vitum nýjasta birtingarformið í þessum vanda sveitarfélaganna sem kemur m.a. fram í því að nú eru allir grunnskólar landsins lokaðir.

Hæstv. forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni er það svo að fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru viðvarandi verkefni þessara tveggja stjórnsýslustiga. Þingmaðurinn spurði hvort rétt væri skipt. Við höfum farið yfir það oft og einatt og í þeim nefndum m.a. sem ég nefndi, bæði tekjustofnanefnd og jöfnunarsjóðsnefnd, farið yfir fjármál sveitarfélaganna og hvernig þeim væri best fyrir komið, hvaða tekjustofna sveitarfélögin þyrftu að hafa til þess að standa undir sínum rekstri. Eins og ég nefndi er þetta viðvarandi verkefni. Við komumst að niðurstöðu árið 2000 og við komumst að niðurstöðu árið 2002 í samstarfi ríkis og sveitarfélaga um þetta efni.

Það var ekki samkomulag.

Og þrátt fyrir að einn nefndarmaður hefði skilað séráliti í annarri nefndinni, eins og hann vill greinilega koma hér á framfæri í þingsalnum, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, um eitt atriði. 
             En það er fráleitt eins og hv. þm. var að reyna að gefa í skyn að það að sveitarfélögin eigi núna í samningaviðræðum við kennara hafi eitthvað með þetta að gera. Og það veit hv. þm. og hefur oft um það fjallað að það eru alls óskyld mál, kjarasamningar kennara eða einstakra stétta sem sveitarfélögin semja við og það hvernig fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru að öðru leyti. 

Frú forseti. Það er ekki hægt að segja að þetta svar hjá hv. þm. hafi skýrt myndina mikið. En það er hægt að aðstoða hv. þm. örlítið og rifja t.d. upp að þróun á endurgreiðslum vegna húsaleigubóta hefur auðvitað verið með þeim hætti að sveitarfélögin hafa þurft að bera þar þyngri hlut en ætlað var og hleypur það á nokkrum hundruðum milljóna. Við getum einnig rifjað upp einkahlutafélögin sem hafa líka skert þessa skiptingu verulega og er vægt áætlað að það sé eitthvað á annan milljarð króna. Þannig að auðvitað hefur verið að halla á. Síðan er fjöldi annarra dæma sem við vitum um að lög hafa verið sett þar sem sveitarfélögin hafa þurft að taka aukinn hlut í miðað við það sem áður var. En það er sem sagt þannig að það hallar verulega á sveitarfélögin og ég vona að hv. þm. taki þátt í að reyna að bæta þar úr og reyni að ná sem allra, allra fyrst niðurstöðu í það mál. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að sú kjaradeila sem nú stendur snýst ekki fyrst og fremst um þetta en alveg augljóst mál að ef fjárhagsleg staða sveitarfélaganna væri eðlileg stæðum við væntanlega ekki í þeim sporum sem við erum nú, þ.e. að hafa alla grunnskóla landsins lokaða. Hins vegar var fleira sem kom fram í ræðu hv. þm. sem athygli vakti. Hv. þm. notaði m.a. það orðalag að trúlega mundu barnabætur hækka árið 2007. Barnabætur hækkuðu ekki á yfirstandandi ári og munu ekki hækka á næsta ári miðað við fjárlagafrumvarpið því að enn er notuð óbreytt krónutala þannig að það er greinilegt að það er ekki ætlunin að hækka þær fyrr en 2007. Síðan vonaði hv. þm. að eitthvað yrði gert varðandi virðisaukaskattinn á matvælum og tek ég undir þá von og ósk að það verði fyrr en síðar. En merkast þótti mér þó orðalag hv. þm. þegar hún sagði orðrétt: ,,Við sjálfstæðismenn treystum heimilunum betur en ríkinu að fara með fjármuni.“ Frú forseti. Ég held að ekki sé hægt að taka betur undir gagnrýni okkar þingmanna í stjórnarandstöðu 

Hæstv. forseti. Það er algjörlega skýrt að það á að hækka barnabætur á seinni hluta kjörtímabilsins og það er einnig algjörlega skýrt að það á að lækka virðisaukaskattinn. Þetta eru engin ný tíðindi fyrir hv. þm. og þetta er margoft búið að koma fram, bæði í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í gær og fjárlagaræðu hæstv. fjármálaráðherra í dag. Þarna er því ekki um neitt að véla. Ég vil kannski aðeins að ítreka það að fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru viðvarandi verkefni þessara tveggja stjórnsýslustiga. Og það er alveg sama hvað hv. þm. reynir að tala um að þarna sé mikið gat á milli, á einhverjum tímum semja menn og síðan breytast aðstæður og þá fara menn yfir málin aftur. Ég veit að hv. þm. er mér algjörlega sammála um þetta og við höfum rætt það okkar á milli án þess að ég ætli að vitna hér í tveggja manna tal. En þeir samningar sem ríkið hefur gert við sveitarfélögin standa auðvitað á þeim tíma og síðan eru gerðir nýir samningar ef forsendur breytast. Það er það verklag sem við höfum í samskiptum þessara tveggja stjórnsýslustiga.

Frú forseti. Ég óska eftir því að fá að veita andsvar við ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttir, en var meinað um það og vísað til samkomulags sem þingflokksformenn hefðu gert í þá veru að talsmenn flokkanna einir og sér ættu orðastað hver við annan í fyrstu umferð og ég hef svo sem ekkert við það að athuga. En ég vissi ekki til þess að þeir væru tveir talsmenn Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu. Annars vegar hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og þessi regla gilti um hana. Við værum með öðrum orðum enn þá í fyrstu umferð þessarar umræðu. Það kemur mér dálítið á óvart. Ég hafði einmitt ætlað að inna hana eftir því sama og hún átti hér orðræðu um við hv. þm. Einar Má Sigurðarson þar sem ýjað er að samkomulagi ríkis og sveitarfélaga og ójafnri skiptingu fjármuna í því sambandi. Ég ætlaði að spyrja hana um hvort þau væru mörg sveitarfélögin í hennar fjórðungi sem hefðu mikið fé handa á milli.

Forseti óskar eftir því að hv. þm. fari ekki í efnislega umræðu um fjárlagafrumvarpið undir liðnum um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Af því að mér var meinað um þessa efnislegu umræðu þá langar mig að árétta fyrirspurn mína hvort þeir séu margir fleiri talsmenn Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu sem ekki megi eiga orðastað við nema sérteknir aðilar í þessum sal.

Eftir því sem forseti best veit er samkomulagið um það að fyrir utan ráðherra sem getur veitt andsvar í fyrstu umferð þá er einn talsmaður frá hverjum flokki. Um það snýst samkomulagið.

Frú forseti. Ég vil þakka þessar upplýsingar. Þá liggur það hér fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hefur þörf á tveimur talsmönnum við þessa umræðu og ég svo sem lýt höfði í því sambandi og hef allan skilning á þeirri þörf.

Frú forseti. Hér fyrr í dag kemur hæstv. fjármálaráðherra enn og aftur og leggur fram fjárlagafrumvarp sem við hljótum að gjalda ákveðinn varhuga við ef við horfum til reynslunnar af sams konar frumvörpum hans undanfarin ár. Hæstv. ráðherra telur sig komast upp með það enn og aftur að leggja fram glansmynd sem síðan, þegar til á að taka, stenst ekki. Búið er að fara yfir það fyrr í dag í umræðu hversu mikið þær væntingar sem fram hafa komið í fyrri frumvörpum standast þegar á hólminn er komið og hversu lítið hefur verið að marka niðurstöðutölur fyrri frumvarpa sem lögð hafa verið fram af hæstv. ráðherra fjármála. Það vekur sérstaka athygli hvaða áherslur eru lagðar fram í þessu frumvarpi og hvaða almennu skilaboð eru í því til þeirra sem þyngstu byrðarnar hafa borið á undanförnum árum. Einnig vekur það athygli sem ekki er í frumvarpinu. Hvar eru t.d. efndir loforða um aukningu barnabóta sem klingdu í aðdraganda kosninganna árið 2003? Þegar leitað var að efndunum fannst eftirfarandi klausa í athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Á árunum 2001–2003 voru barnabætur til fjölskyldna hækkaðar um 500 millj. á ári eða samtals um 1.500 millj. kr. á tímabilinu.“ Þetta vissu allir og þessu var haldið vel á lofti í kosningabaráttunni. Ég átta mig ekki alveg á hvaða vörn höfundar frumvarpsins telja að felist í því að telja það upp sem gerðist fyrir kosningarnar síðustu. Svo kemur framhald athugasemdarinnar, með leyfi forseta: „Til athugunar er að auka þessar greiðslur einnig á komandi árum. Þar sem eftir er að ljúka nánari útfærslu á þessum málum“ - lesist væntanlega: semja um það milli ríkisstjórnarflokkanna - „er gert ráð fyrir óbreyttri fjárheimild til barnabóta í frumvarpinu.“ Barnafólki hlýtur að líða miklu betur eftir að þetta liggur ljóst fyrir og hafa á því fullan skilning að þar sem leiðtogar ríkisstjórnarinnar hafa ekki náð samkomulagi verði ekki um neina hækkun að ræða að sinni. Eru þetta kannski barnakortin sem Framsókn talaði sem mest um í síðustu kosningum? Hvar eru efndirnar á loforðum um lækkun virðisaukaskatts? Jú, í sama farvegi. Formenn stjórnarflokkanna eru enn að semja um það mál. Er einhver vísbending í þessu frumvarpi um að tekið verði á fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga? Ekki tókst að finna þær vísbendingar. Þessi ríkisstjórn hefur flutt skattbyrðarnar frá hinum betur launuðu til hinna sem hafa meðallaun og lág laun. Þetta er bæði gert fyrir opnum tjöldum en einnig með því að persónuafsláttur vegna skattgreiðslna hefur ekki fylgt verðlagsþróun. Það er í raun nöturlegt að horfa upp á hversu kerfisbundið þessari breytingu á skattbyrði er komið á og hversu mjög forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar berja sér á brjóst og tala um gífurlegar skattalækkanir til allra og að nú sé komið að heimilunum í landinu. Sérstaklega er nöturlegt að horfa á Framsóknarflokkinn styðja þessa þróun en minna kemur á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn standi fyrir slíku. Sannleikurinn er sá að heimili þeirra sem liggja í efsta tekjulaginu hafa ríkulega notið tilfærslna þessarar ríkisstjórnar og munu gera það enn í ljósi skattatillagna hennar sem hér hafa verið opinberaðar. Ekki vekur síður athygli hversu harkalega bæði hæstv. fjármálaráðherra og einnig nýr hæstv. forsætisráðherra bregðast við tilraunum sveitarfélaganna í landinu til að ná fram réttlátari tekjuskiptingu milli þessara tveggja stjórnsýslustiga í landinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði í stefnuræðu sinni í gær að því færi fjarri að öll sveitarfélög í landinu ættu við vanda að etja og má það til sanns vegar færa að innan um eru sveitarfélög sem sæmilega eða vel standa en það skýrist að mestu af einhverjum sögulegum forsendum en ekki af því að þau hafi nú nægilega tekjustofna til að standa undir sinni þjónustu. Hvetja verður hæstv. forsætisráðherra til að hlusta betur á þá sem stýra sveitarfélögunum í landinu en hann virðist gera ef marka skal tilvitnuð orð hans hér að framan. Hæstv. fjármálaráðherra hefur margsagt að sveitarfélögin séu fullsæmd af sínu og að hann skilji ekki vælið í þeim. Það hefði verið fróðlegt fyrir hæstv. ráðherra að vera viðstaddur fundina sem fjárlaganefnd átti með fulltrúum sveitarfélaganna í landinu fyrir stuttu en þar kom ákaflega skýrt fram að þau hafa borið skarðan hlut frá borði í samskiptum við ríkisvaldið og eiga nú flest hver í vandræðum með að uppfylla lagaskyldur sínar um þjónustu við íbúana. Ekki væri úr vegi að skoða staðreyndir þessa máls frekar en að stinga höfðinu í sandinn eins og ráðamenn þjóðarinnar gera nú þegar rætt er um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ekki er gert ráð fyrir neinni breytingu á þessum samskiptum í því fjárlagafrumvarpi sem nú hefur verið lagt fram og eru það skýr skilaboð til þeirra sem stjórna sveitarfélögunum um að enn skuli ekki tekið á augljósum vanda þótt við blasi. Það er reyndar langt frá því að það séu einungis sveitarfélögin í landinu sem verða fyrir barðinu á þeirri stefnu að þverskallast eins lengi og unnt er við að leiðrétta misræmi og í einstökum tilfellum að gera það alls ekki fyrr en dómur fellur í Hæstarétti landsins um bót á aðsteðjandi vanda. Ekki er úr vegi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort sveitarfélögunum í landinu sé að mestu stjórnað af eintómum rötum. Eru bæði sveitarstjórnarmenn og þeir sem hafa verið ráðnir til starfa fyrir sveitarfélögin bara svona miklir klaufar í fjármálum? Er það einungis asnaskapur og angurgapaháttur þeirra að fá viðvörun vegna fjármála frá eftirlitsnefnd sveitarfélaga? Er nema von að spurt sé þar sem skilaboðin í þá átt eru ákaflega skýr frá hæstv. ráðherrum þessarar ríkisstjórnar? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að ná fram markmiðum sínum um sameiningu sveitarfélaga án þess að fyrir liggi hvernig fjárhagsmálefnum þeirra verði háttað til næstu framtíðar? Hvernig eiga sveitarstjórnarmenn að geta treyst því að mið sé tekið af vel rökstuddum og gaumgæfilega yfirförnum óskum þeirra um réttlátari skiptingu tekna þegar þeir upplifa þau svör sem fengist hafa frá ríkisherrunum? Staða sveitarfélaganna í samningum við ríkisvaldið er ákaflega veik í núverandi samskiptum milli aðila og verður að teljast undarlegt að einfaldar staðreyndir bíti ekki á hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar og þeim embættismönnum sem undir þeim starfa. Hver er sannleikurinn um fjármál ríkisins og sveitarfélaganna? Hver er hin raunverulega tekjuþróun þessara tveggja stjórnsýslustiga? Er ríkið að ná verulegum árangri í rekstri sínum en sveitarfélögin ekki? Nei, það er ekki svo og það er fróðlegt að skoða þróun tekna beggja frá árinu 2002 til 2004. Þá er ég að tala um beinar skatttekjur bæði ríkisins og sveitarfélaganna. Ríkið hafði í beinar skatttekjur á árinu 2002 rúma 220 milljarða. Á árinu 2004 er áætlað að skatttekjurnar verði 264 milljarðar, en verði rúmir 280 milljarðar á árinu 2005. Sveitarfélögin aftur á móti voru með rúma 72 milljarða árið 2002, en árið 2004 81,8 milljarða kr. Eins og ég sagði gera fyrirliggjandi fjárlög ráð fyrir því að skatttekjur ríkisins verði rúmir 280 milljarðar kr. á árinu 2005. Ef við lítum á skatttekjur ríkisins milli áranna 2002 og 2004 hækka þær um sem nemur tæpum 20%. Á sama tíma hækka skatttekjur sveitarfélaganna um tæp 13%. Ef sveitarfélögin hefðu haft sömu hækkun skatttekna og ríkið hefðu þau haft úr rúmum 5 milljörðum kr. meira að spila á þessu ári en raunin varð á og því rekið sig með talsverðum hagnaði. Ríkið hefði aftur á móti þurft að sætta sig við 15,6 milljörðum kr. minni tekjur ef þær hefðu þróast eins og hjá sveitarfélögunum og því hefði verið um mikinn hallarekstur að ræða á yfirstandandi ári stæði ríkið jafnfætis sveitarfélögunum. Miðað við þá tekjuáætlun sem fram er sett í fjárlagafrumvarpinu sem hér liggur fyrir munu skatttekjur ríkisins vaxa um rúma 16 milljarða kr. á milli ára og enn mun draga í sundur í tekjuþróun ríkis og sveitarfélaga. Í þeirri þenslu sem verið hefur í efnahagslífi landsmanna og sem sést best á miklum viðskiptahalla fitnar ríkið sem aldrei fyrr af veltutengdum sköttum, svo sem virðisaukaskatti og ýmsum vöru- og þjónustugjöldum. Sveitarfélögin byggja tekjur sínar ekki á þannig tekjustofnum og hafa setið eftir þegar þjóðhagskökunni er skipt. Þessu þurfum við að ráða bót á sem fyrst. Í stuttri ræðu við 1. umr. fjárlaga er ekki mikill tími til að fara í einstaka liði fjárlagafrumvarpsins og bíður það að mestu þeirrar vinnu sem fram undan er í fjárlaganefnd. Áherslurnar í tekjuöflun ríkisins eru skrýtnar og nægir til viðbótar við þá áherslu sem þeir leggja í skattalækkun að nefna hækkun stimpilgjalda á þá sem eru að afla sér húsnæðis. Ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að skattleggja fasteignaviðskipti fólks og ná til sín hluta af þeim ábata sem fólki stendur nú til boða með lækkun vaxta á húsnæðislán á sama tíma og skattar af hæstu tekjum lækka.

Hæstv. forseti. Þær hafa verið nokkuð athyglisverðar, umræðurnar hér í dag um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005. Fjármálaráðherra hefur gert vel og skilmerkilega grein fyrir þeim framtíðaráformum sem stjórnarmeirihlutinn hér á þingi hefur í þeim efnum hvað það varðar. Hér hefur komið fram að það er bjart fram undan í íslensku atvinnulífi, í íslensku þjóðfélagi. Skuldir ríkissjóðs lækka ár frá ári og það er bjart fram undan. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur stjórnmálamenn - það hefur borið dálítið á því í umræðum hér í dag að menn hafa viljað líta til fortíðarinnar - að við lítum líka fram á veginn. Í raun og veru má segja að núverandi ríkisstjórn hafi unnið mjög markvisst að því að búa í haginn fyrir framtíðina. Þar má nefna mjög mörg dæmi. Skuldir ríkissjóðs hafa lækkað umtalsvert á síðustu árum. Ef við horfum á árabilið 1995–2005, en ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks tók við árið 1995, voru hreinar skuldir ríkisins sem hluti af landsframleiðslu 34,3% árið 1995. Samkvæmt forsendum fjárlaga fyrir árið 2005 verða þessar hreinu skuldir ríkissjóðs 17,2% á næsta ári. Hér er um helmingslækkun að ræða og það tel ég vera mikinn árangur. Jafnframt þessu hefur íslenska ríkisstjórnin hafið stórátak í því að styrkja lífeyrissjóðakerfi landsmanna. Á árabilinu 1999–2005 hefur um 80 milljörðum kr. verið varið til þess að byggja upp Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það eru tölur sem koma ekkert fram við afgang fjárlaga eða annað slíkt. Þetta eru þær tölur sem íslenska ríkið hefur lagt sérstaklega inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sem kannski ella hefði verið hægt að nota til að sýna enn glæsilegri tölur við afgang á fjárlögum.

Ætlar Ögmundur ekki að ...?

Eins og ég hef sagt hér held ég að það sé mjög mikilvægt að við horfum til framtíðar hvað þetta varðar. Eitt stærsta vandamál þeirra ríkja sem við erum að bera okkur saman við dagsdaglega er akkúrat lífeyrissjóðakerfið, t.d. hjá Evrópuþjóðum, og það er að sliga fjárhag viðkomandi ríkja. Við horfum hins vegar á það hér að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er mjög sterkur lífeyrissjóður og ef ekki hefðu komið til þessir 80 milljarðar sem við höfum þó lagt inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins hefði trúlega þurft að skerða lífeyrisréttindi þeirra sem þaðan taka lífeyri sinn. Ég held að hér sé því um mjög mikilvægt mál að ræða, auk þess sem við höfum búið í haginn fyrir framtíðina með viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu. Mín kynslóð í dag og kynslóðin á undan mér leggja nú meira í viðbótarlífeyrissparnað sinn. Nýlega var því lýst yfir í fjölmiðlum eins og allir vita að trúlega verður sú kynslóð sem nú er að vaxa úr grasi, sú kynslóð sem nú er að útskrifast úr háskólum landsins, vellauðug þegar hún hefur náð 60 ára aldrinum vegna þess að þessi viðbótarlífeyrissparnaður er orðinn það há upphæð að það verður erfitt að koma henni í lóg. Þetta er nú framtíðarsýnin. Þetta er mikil bylting og það er gott til þess að hugsa að það verður gott að vera gamall í þessu landi. Ég held að við eigum að halda áfram á þessari braut. Við framsóknarmenn lögðum mikla áherslu á það fyrir síðustu kosningar að endurskipuleggja húsnæðislánamarkað landsmanna. Mikið grín var gert að því af hálfu margra stjórnarandstæðinga að það væri enn ein kosningabrella Framsóknarflokksins að fara af stað með endurskipulagningu á húsnæðislánakerfinu og hækka lánshlutfall af hæfilegu íbúðarhúsnæði í allt að 90%. Þetta er hins vegar allt að ganga eftir. Þegar stjórnarflokkarnir endurnýjuðu hjúskaparheit sín eftir kosningar fór hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon af stað með mikla vinnu í því að endurskipuleggja húsnæðislánakerfi landsmanna. Við höfum séð árangur þeirrar breytingar að í dag er hafin mjög mikil samkeppni á húsnæðislánamarkaðnum. Það höfum við ekki séð áður í sögu bankastarfsemi hér á landi. Það hefur aldrei verið nein raunveruleg samkeppni um húsnæðislán landsmanna. Við horfum á hana í dag. Vextir Íbúðalánasjóðs eru nú 4,3% og vextir á almenna bankamarkaðnum eru 4,2% og fyrir rétt um ári voru vextirnir 5,1%. Ef við horfum á heildarskuldir íslenskra heimila, þó það sé ekki nema bara í fasteignum þeirra, eru það trúlega 700–800 milljarðar og við getum sagt okkur hvað 1% skiptir þar gríðarlega miklu máli. Að 1% lækkun á vöxtum húsnæðislána mun skila íslenskum heimilum 7–8 milljörðum árlega í minni greiðslubyrði af lánum sínum. Það eru ekki litlir peningar þegar við horfum t.d. til vaxtabótanna sem eru í dag um 4,9 milljarðar. Sú breyting sem ég var að tala um mun trúlega skila íslenskum heimilum 7–8 milljörðum. Það er nálægt því að jafna framlag ríkisins til barnabóta og vaxtabóta samanlagt. Þetta málefni skiptir því framtíðina miklu máli, skiptir þá kynslóð sem er að eignast húsnæði í fyrsta skipti gríðarlega miklu máli. Hér erum við að tala um mikla fjármuni sem renna til íslenskra fjölskyldna. Annað nýmæli sem hæstv. fjármálaráðherra hefur beitt sér fyrir er langtímaáætlun í ríkisfjármálum þar sem við höfum nú fyrir framan okkur áætlun til fjögurra ára um framtíðarsýn okkar í íslenskum ríkisfjármálum. Þar er kveðið á um 4% lækkun tekjuskatts og það er alveg í samræmi við það, a.m.k. sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu fyrir síðustu kosningar. Þar er líka kveðið á um að við munum hækka barnabætur um allt að 3 milljarða kr. Barnabæturnar eru þannig uppbyggðar að þær eru tekjutengdar. Þó margir stjórnarandstæðingar séu á móti tekjutengingum yfir höfuð munu þær þó leiða til þess að hlutfallslega meira af þessum 3 milljörðum munu fara til þeirra sem minna mega sín í íslensku þjóðfélagi, lágtekjufólksins. Núverandi ríkisstjórn mun því bæta sérstaklega kjör lágtekju- og millitekjufólks sem á börn og er að koma sér upp húsnæði yfir höfuðið. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Ég hef ekki langan tíma, hæstv. forseti, en mig langar að endingu að minnast á eitt mál sem ég tel að núverandi ríkisstjórn muni sérstaklega verða minnst fyrir þegar fram líða tímar. Það er sérstakt átak í málefnum fatlaðra, í búsetuúrræðum fyrir fatlaða. Ég man að þegar ég hóf störf í félagsmálaráðuneytinu í ársbyrjun árið 2000 var vægast sagt allt í háalofti í þeim málaflokki. Tugir fatlaðra einstaklinga áttu þess ekki kost að eiga rétt á búsetuúrræðum við sitt hæfi og þáverandi félagsmálaráðherra, Páll Pétursson, beitti sér fyrir því árið 2001 að farið yrði í sérstakt búsetuátak fyrir fatlaða einstaklinga. Þess sér stað í fjárlögum fyrir árið 2005 þar sem stjórnvöld gera ráð fyrir að á tímabilinu 2001–2005 hafi húsnæðisúrræði fyrir fatlaða aukist um 110 búseturými sem er gríðarlegur árangur. Þetta hefur verið gert í farsælu samstarfi við Þroskahjálp og hússjóð Öryrkjabandalags Íslands. Ég tel að núverandi ríkisstjórnar verði minnst hvað þetta varðar að það hefur verulega áunnist í réttindabaráttu fatlaðra hér á landi hvað þetta varðar. Okkur stjórnarliðum er legið á hálsi, hæstv. forseti, að við séum ekki velferðarsinnar og viljum ekki hag velferðarkerfisins sem mestan. En það er staðreynd að aldrei í sögu íslenska lýðveldisins hefur jafnmiklum fjármunum verið varið til velferðarmála eins og í tíð núverandi ríkisstjórnar. Á árinu 2005 horfum við á það að frá árinu 1998 hafa fjárframlög til almannatrygginga tvöfaldast úr 19 milljörðum árið 1998 í 38 milljarða. Ég á eftir að sjá það að önnur ríkisstjórn hefði staðið sig betur hvað þetta varðar. Greiðslur til öryrkja hafa hækkað á sama tímabili úr 4,9 milljörðum í 14,3 og þetta er mikill árangur. Ég vil segja í lok máls míns að auðvitað er margt ógert og það má alltaf gera betur. En ég held að sú framtíðarsýn sem núverandi ríkisstjórn hefur markað í velferðarmálum og í málefnum íslensks almennings sem sér stað í langtímaáætlunum um ríkisfjármál, ég held að þegar þjóðin og almenningur sjá okkar góða vilja í þá átt að bæta kjör allra þjóðfélagsþegna hér í landi þurfi ríkisstjórnarflokkarnir og ríkisstjórn landsins ekki að kvíða framtíðinni og ekki íslenskur almenningur.

Frú forseti. Helst gat maður talið þegar maður sat úti í sal og hlustaði á hv. þm. Birki J. Jónsson að við ættum að þakka fyrir það að eiga bestu ríkisstjórn í heimi. Það sem helst kom fram hjá þingmanninum var að þessi góða ríkisstjórn muni bæta kjör lágtekjufólks. Spurning mín til hv. þm. er þessi: Af hverju er það ekki gert nú? Af hverju eru þær skattalækkanir sem verið er að ráðast í ekki notaðar til þess að bæta sérstaklega hag lágtekjufólks? Ég vil benda á fréttatilkynningu frá fjármálaráðuneytinu sem fram kom í fjölmiðlum 29. júlí fyrr á þessu ári. Þá var búið að leggja skatt á einstaklinga og lögaðila og þar kemur fram að 148 þús. einstaklingar í landinu greiða almennan tekjuskatt. 10% af þeim greiða hátekjuskattinn svokallaða til viðbótar, eða 14.896 einstaklingar. Það eru þessir 14.896 einstaklingar sem aðallega njóta nú skattabreytinga ríkisstjórnarinnar. Þeir aðilar fá 2% lækkun á hátekjuskatti og til viðbótar njóta þeir að mestu þessa 1% sem verið er að lækka almennan tekjuskatt um. Því hljótum við að spyrja hv. þm.: Af hverju í ósköpunum, ef ríkisstjórnin er svona góð, af hverju í ósköpunum ef það er rétt sem hv. þm. segir að hún muni bæta kjör láglaunafólks, af hverju í ósköpunum notar þá ríkisstjórnin ekki það svigrúm sem nú er og gerir þetta með fjárlögum ársins 2005? Það þýðir ekkert að vísa alltaf í einhverja óræða framtíð. Við erum að tala um það sem er að gerast núna og svörin sem við þurfum eru: Af hverju ekki nú? Af hverju seinna?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson er ekki lengi að gleyma. Ég man ekki betur en að á mínu fyrsta þingi hafi verið afgreitt fjárlagafrumvarp þar sem var afstaða var tekin til þess hátekjuskatts sem hv. þm. nefndi áðan. Ég man ekki betur en þingflokkur Samfylkingarinnar hafi greitt því atkvæði að sá hátekjuskattur skyldi falla niður. Ég man eftir því að hv. þingmenn Vinstri grænna greiddu atkvæði gegn því, en ég man ekki eftir því að Samfylkingin hafi mótmælt þessu sérstaklega. En fljótt skipast veður í lofti. Innan árs frá því að við greiðum atkvæði um þetta er Samfylkingin búin að taka heilan hring. Ég verð að segja að einstaklingur sem er með um 400 þús. kr. á mánuði, sem getur verið iðnaðarmaður í Reykjavík eða annað slíkt, duglegur maður sem vinnur 10–12 tíma á dag, það er nöturlegt að slíkur einstaklingur skuli lenda í hátekjuskatti og við megum ekki búa til þannig þjóðfélag að það verði vinnuletjandi að búa í þessu landi. Við Íslendingar erum duglegt fólk að eðlisfari en hátekjuskatturinn var farinn að fara þannig með mörg heimili að fólk sá sitt óvænna og fór að vinna á svörtum vinnumarkaði. Þannig er íslenskur veruleiki. Af því að hv. þm. talaði um að við ættum að tala um hlutina eins og þeir eru þá er íslenskt samfélag þannig. Ég tel að hátekjuskatturinn eins og hann var framkvæmdur hafi verið með allt of lág mörk. Auðvitað getum við deilt um það hvort maður með svimandi háar tekjur, með yfir milljón á mánuði eða eitthvað slíkt, eigi að borga meira til samfélagsins en aðrir. Mér finnst það umræða sem við getum alveg tekið. En eins og hátekjuskatturinn var framkvæmdur á sínum tíma, og er enn við lýði að hluta, þá var hann óréttlátur. Ég man ekki betur en Samfylkingin hafi verið ríkisstjórninni fylgjandi í því að afnema þennan skatt. En eins og ég segi, fljótt skipast veður í lofti.

Frú forseti. Það er erfitt að svara þeim útúrsnúningi sem fram kemur hjá hv. þingmanni. Frítekjumarkið fyrir hátekjuskattinn er nú um 375 þús. kr. Það er rétt sem fram kemur hjá honum að Samfylkingin studdi að hátekjuskatturinn mundi leggjast af í áföngum. En hv. þm. snerist undan því og sneri sér frá því að svara þeirri spurningu sem sett var fram. Úr því að það var staðreynd, úr því að búið var að lögfesta það að hátekjuskatturinn mundi lækka um 2% ...

Ertu ekki samþykkur því?

Ég var samþykkur því að hátekjuskatturinn ætti að lækka og falla út á árinu 2006.

Þá erum við sammála.

Nei. Við erum ekki sammála, ég og hv. þm. Birkir J. Jónsson, vegna þess að ég segi: Þeir 5 milljarðar sem verið er að lækka skatta á með því að lækka almennu skattprósentuna um 1%, þeir 5 milljarðar eiga að nýtast því fólki sem neðar er. Við höfum lögfest með hvaða hætti við ætlum að lækka skatta á þá sem hærri tekjurnar hafa. Við gerðum það á síðasta þingi og ég var sammála því. En ég tel að það svigrúm sem við höfum nú, rúmlega 5 milljarðar kr., eigi ekki að nýtast líka í þeim tekjuhópi. Það á að nota þá fjármuni neðar í tekjustiganum. Það getum við gert og það eigum við að gera. Ein spurning sem stendur kannski eftir eftir þessa umræðu og umræðuna sem verið hefur í fjölmiðlum síðustu daga varðandi fjárlagafrumvarp og skattalækkanir er, eins og hæstv. fjármálaráðherra og ekki síður hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir var að ýja að áðan, að ekki tækist að lækka virðisaukaskattinn af því að Framsóknarflokkurinn væri að þvælast fyrir. Ég vil spyrja hv. þm. Birki J. Jónsson beint: Getur verið að Framsóknarflokkurinn sé að þvælast fyrir því að matarskatturinn verði lækkaður úr 14% í 7%? Getur það verið og ef svo er, af hverju?

Hæstv. forseti. Sá málflutningur sem var viðhafður áðan fannst mér að mörgu leyti ekki sanngjarn. Hv. þm. talaði eins og skattalækkanir gögnuðust engum nema hátekjumönnum. Það er þannig að við hvert 1% sem skatturinn er lækkaður fylgir því um 4 þús. kr. aukning gagnvart skattleysismörkum. Ef við setjum það upp að við ætlum að lækka skatta á einstakling um 4% mun það líka gagnast lágtekjufólkinu um 16 þús. kr. á mánuði. Hér er því um mjög mikilvægt mál að ræða. Auðvitað má stilla hlutum upp með mismunandi hætti en ég verð að segja að mér finnst málflutningur Samfylkingarinnar í skattamálum mjög misvísandi. Talað var um það í aðdraganda síðustu kosninga að hækka skattleysismörkin. Nú rúmu ári eftir kosningar er hún komin með það stefnumið að lækka matarskattinn. Ég held að Samfylkingin þurfi að skýra skattstefnu sína betur því að það eru dálítið misvísandi skilaboð sem þaðan koma.

Frú forseti. Ég hefði viljað heyra hv. þm. Framsóknarflokksins, Birki J. Jónsson, lýsa stefnu Framsóknarflokksins í menntamálum og þeim viðhorfum sem þar koma fram að hækka innritunargjöld í Háskóla Íslands um 40% sem eru bein skólagjöld. Eftir því sem ég best man frá þinginu árið 2002 þegar þessi mál voru til umræðu, þá lagðist þáverandi þingflokkur framsóknarmanna gegn eða var mjög tregur í þessar miklu hækkanir á skólagjöldum. En nú þegar hin yngri kynslóð kemur inn, kynslóð sem er nýbúin að fara í gegnum háskóla, er stórhækkun á skólagjöldum í Háskóla Íslands eitt það fyrsta sem lagt er til. Er það þetta sem framsóknarmenn ætla sér að styðja og bakka upp? Er þetta þá kannski líka hluti af þeirri stefnu að reka háskóla með þeim hætti að hann hefur nú lýst yfir að hann treysti sér ekki til að taka neina nýnema inn eftir áramót vegna skertrar fjárhagsstöðu? Er það líka hluti af stefnu Framsóknarflokksins í menntamálum, sem hér er birtist? Og einnig að allur sá hópur, bæði yngri og eldri, sem vill komast í framhaldsskóla og fá að ljúka framhaldsskólanámi sínu, að framhaldsskólarnir geta ekki tekið þennan hóp inn vegna fjárskorts? Er það líka hluti af hinni nýju stefnu Framsóknarflokksins?

Ég vil þakka þessa fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar varðandi innritunargjöld í Háskóla Íslands. Þetta heita innritunargjöld en ekki skólagjöld. En Vinstri grænir vilja öllum hlutum ljótt nafn gefa. Þetta er gjald sem á að standa straum af innritunarkostnaði við Háskóla Íslands. Það er mjög mikilvægt að í þessari umræðu höfum við það fyrir framan okkur að háskólinn sjálfur fór fram á þessa hækkun en um þessar mundir er verið að skoða forsendur þessara verðlagshækkana og rökstuðning háskólans fyrir þeim. Ég held að við þingmenn verðum að bera þá virðingu fyrir þeirri samkomu sem hér er, löggjafarþinginu, að hér er einungis um frumvarp að ræða sem komið er til efnislegrar meðferðar þingsins og við skulum sjá hverjar lyktir þessa máls verða.

Frú forseti. Mér þykir gott að heyra að hv. þm. Framsóknarflokksins er reiðubúinn að renna á rassinn með þetta, þ.e. reyna að koma ríkisstjórninni til betri vegar og hætta við þessa hækkun. Það er engin afsökun að Háskóli Íslands sé með fjársvelti kvalinn til að leggja fram tillögur um fjáröflun. Ekki voru það stúdentar sem lögðu til að hækka skólagjöldin um 40%. Eða var það svo? Ég skora á framsóknarmenn að standa í lappirnar og keyra þetta til baka. Það er með ólíkindum að stefna Framsóknarflokksins hafi verið svo kúvent í menntamálum á þremur árum. Hafa þeir lagst svo flatir fyrir einkavæðingaráformum Sjálfstæðisflokksins í menntakerfinu að þeir láti allt yfir sig ganga í þeim efnum? Við skulum vona að svo verði ekki, frú forseti. Eitt meginefnahagsmarkmið þessarar ríkisstjórnar er að skera niður í samgöngumálum frá gildandi samgönguáætlun. Niðurskurðurinn á þessu ári er að mig minnir á milli 1.600 og 1.700 millj. kr. frá gildandi samgönguáætlun. Á næsta ári á að skera samgönguáætlunina niður um tæpa 2 milljarða kr., að mig minnir, eða samtals um nærri 4 milljarða kr. á þessu tveggja ára tímabili. Telur þingmaðurinn að þetta sé það brýnasta í niðurskurðinum, að skera niður vegaframkvæmdir á Norðausturlandi eða á Vestfjörðum? Hefði ekki verið rétt að bíða með þessa tekjuskattslækkun og standa við samgönguáætlunina?

Hæstv. forseti. Það er merkilegur frasi sem Vinstri grænir nota oft um okkur framsóknarmenn, að við séum að renna á rassinn í máli eftir máli gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Ég held að hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, hafi ekki verið í svo friðsömu stjórnarsamstarfi. Starfið gengur ágætlega og er enginn að renna á rassinn, hvorki framsóknarmenn né sjálfstæðismenn í því ágæta samstarfi. Það er virkilega ánægjulegt að heyra þann áhuga sem Vinstri grænir sýna stefnumálum okkar framsóknarmanna, sérstaklega í menntamálum. Þar standa aldeilis yfir framkvæmdir. Nú stendur yfir endurskoðun á Lánasjóði íslenskra námsmanna, þ.e. það stendur fyrir dyrum. Með því á að bæta hag íslenskra námsmanna. Ef Vinstri grænir hefðu stjórnað menntamálaráðuneytinu, er ekki víst að við hefðum fengið að sjá að einkaskólar - það er víst ekki fallegt orð þótt þetta séu sjálfseignarstofnanir og ekki reknar út frá hagnaðarsjónarmiði - að slíkar stofnanir hefðu blómstrað eins og þær hafa gert á síðustu árum. Það hefði varla gerst ef Vinstri grænir hefðu verið við völd. Ríkið verður að eiga allt á þeim bænum og verður að hafa bönd á öllum atvinnurekstri í íslensku þjóðfélagi. Það er bara þannig. Ég fullyrði að íslenskt skólastarf og íslenska menntakerfið hefur aldrei staðið styrkari fótum. Það hafa aldrei verið jafnmargir nemendur í íslenskum framhalds- eða háskólum. Íslenskt skólastarf hefur aldrei verið blómlegra en í dag og framlög stjórnvalda til menntamála hafa aldrei verið hærri en einmitt á fjárlagaárinu 2005 sem nú fer að renna upp.

Frú forseti. Það hefur áður komið fram á fundinum að gert var sérstakt samkomulag um þá umræðu sem hér fer fram milli forseta og formanna þingflokka. Því hefur verið fylgt býsna vel eftir, t.d. varðandi andsvör sem aðeins voru leyfð á ákveðinn hátt í fyrstu umferð. Fleira var inni í því samkomulagi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á 5. lið þess. Þar segir: „Lögð verður áhersla á að fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna.“ Frú forseti. Þannig er ástatt að aðeins eru tveir fagráðherrar staddir í salnum, þ.e. hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég verð því að spyrja, frú forseti: Eru fleiri fagráðherrar í húsi? Má búast við því að fleiri fagráðherrar fylgist með umræðunni eins og samkomulagið gerir ráð fyrir?

Forseti mun kanna hvort fleiri fagráðherrar eru í húsinu. Hæstv. fjármálaráðherra fylgist með umræðunum en samkvæmt því skjali sem ég hef í höndum getur forseti ekki séð að fagráðherrar séu almennt í sal og fylgist stöðugt með umræðunum.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að í 5. lið er sagt að lögð verði áhersla á að fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Ég geri mér grein fyrir því að þannig getur verið ástatt hjá sumum fagráðherrum að þeir séu uppteknir í dag og hafi þá fjarvist. Ég hef leyft mér að skilja samkomulagið þannig að ef fagráðherrar hefðu ekki fjarvist þá væru þeir tiltækir. Ég vil biðja hæstv. forseta um að kanna hver staðan er á því. Ég á eftir að halda ræðu seinna í dag og þá mun ég óska eftir því að a.m.k. fjórir fagráðherrar sem ég þarf að eiga sérstakan orðastað við verði viðstaddir. Í fjárlagaumræðunni hefur fyrst og fremst verið óskað eftir þessu við 1. umr. vegna þess að í 2. og 3. umr. er frumvarpið komið til fjárlaganefndar í vinnslu og ráðherrarnir geta þá fremur verið stikkfrí. Það er eðlilegt að við 1. umr. séu þeir viðstaddir fremur en við 2. umr. Ég óska eftir því við virðulegan forseta að kannað verði hvernig þessum málum er háttað, hvort tryggt sé að þeir ráðherrar sem ekki hafa fjarvist verði viðstaddir umræðuna.

Forseti mun láta athuga hvernig stendur á fjarveru ráðherra, athuga hvort þeir eru í húsi og gera þeim aðvart.

Hæstv. forseti. Hér hafa farið fram ágætar umræður um fjárlagafrumvarpið. Fjármálaráðherra gerði í upphafi skýra grein fyrir frumvarpinu og stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Við höfum búið við trausta fjármálastjórn ríkisins mörg undanfarin ár og þetta fjárlagafrumvarp sýnir að hér er öflugt athafna- og efnahagslíf. Jafnvægi og stöðugleiki í fjármálum ríkisins verður áfram tryggður með frumvarpinu. Lífskjör þjóðarinnar hafa á undanförnum árum batnað svo um munar. Hagstjórn undanfarinna ára hefur leitt til þess að kaupmáttur hefur vaxið meira en dæmi eru um síðustu áratugi. Forsendur stöðugleika eru hóflegar launahækkanir og lítil verðbólga. Stöðugleikinn er grundvöllur þess að kaupmáttur vaxi enn frekar. Kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna jókst umtalsvert á síðasta ári, þ.e. um 5,5%. Í þessu frumvarpi er annað árið í röð lögð fram stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára. Slík stefnumörkun styrkir trúverðugleika efnahagsstefnunnar og stuðlar að stöðugleika í efnahagslífinu. Helstu markmiðin eru að fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum og þannig verði árlegur vöxtur samneyslu ekki umfram 2% að raungildi. Dregið verði úr framkvæmdum ríkisins um 2 milljarða kr. árið 2005 og aðra 2 milljarða kr. árið 2006. Framkvæmdir verða síðan aftur auknar um 2 milljarða kr. árið 2007 og aðra 2 milljarða kr. árið 2008. Reyndar hefur komið í ljós að þensla vegna hinna miklu framkvæmda við Kárahnjúka hefur ekki orðið eins mikil og búist hafði verið við. Skuldir ríkissjóðs hafa minnkað um nær helming frá árinu 1995. Heildarskuldir hafa lækkað úr rúmu 51% af landsframleiðslu árið 1995 í 27%, samkvæmt áætlun þessa frumvarps. Þetta er hagsmunamál allra. Hæstv. forseti. Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum er ekki einungis mikilvæg forsenda fyrir stöðugleika í efnahagsmálum næstu árin heldur einnig fyrir framgang lækkunar skatta. Strax á næsta ári verða skattar lækkaðir um 1% og á árunum til 2007 um 3% til viðbótar. Það er eðlilegt að skattar lækki við þær aðstæður sem við búum við í dag. Skattalækkun kemur öllum til góða sem greiða skatta. Á milli stjórnarflokkanna fara fram viðræður um lækkun virðisaukaskatts og auknar barnabætur. Tillögur þar að lútandi munu líta dagsins ljós innan skamms. Hæstv. forseti. Um 60% af útgjöldum ríkisins ganga til heilbrigðismála, almannatrygginga, velferðarmála og fræðslumála. Þetta eru einnig þeir útgjaldaflokkar sem mestar sviptingar eru um á hverju ári enda eru þetta meginstoðirnar í samfélagi okkar. Ef við lítum á einstaka þætti frumvarpsins er helst til að nefna að rekstrargjöld heilbrigðis- og tryggingaráðuneytisins, að frádregnum sértekjum, eru áætlaðar um 61 milljarður kr. og hækka því um 4,2 milljarða kr. frá fjárlögum þessa árs. 500 millj. kr. viðbótarframlag er til Landspítala – háskólasjúkrahúss sem ætlað er að styðja rekstrargrunn sjúkrahússins miðað við óbreytta starfsemi. Þar að auki er á fjáraukalögum viðbót á þessu ári um 667 millj. kr. Heildarútgjöld Landspítala – háskólasjúkrahúss eru áætluð 26.120 millj. kr. Þá verður rúmlega 400 millj. kr. aukning á framlögum til öldrunar- og endurhæfingarstofnana og rúmlega 300 millj. kr. til heilbrigðisstofnana. Hjúkrunarrýmum aldraðra mun fjölga á næsta ári um 55. Á undanförnum árum hefur markvisst verið unnið að því að stytta biðlista fatlaðra eftir búsetu. Rýmum á sambýlum mun fjölga um 110 frá árinu 2001 til 2005. Þar með hefur þessum biðlistum verið eytt. Þá hefur verið mörkuð stefna til að tryggja fullnægjandi meðferð á búsetuúrræði fyrir geðfatlaða á árunum 2006–2010. Hæstv. forseti. Lífskjör hafa batnað umtalsvert á síðustu árum og ef áætlanir ganga eftir ætti kaupmáttur að aukast enn frekar á næstu árum. Flestir efnahagslegir mælikvarðar sýna sterka stöðu Íslands í alþjóðlegum samanburði. Hagvöxtur er meiri hér en annars staðar. Atvinnuleysi er langt undir því sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar en er samt meira en við sjálf getum sætt okkur við. Staða ríkisfjármála er einnig mun betri og það sama gildir um skuldastöðuna. Verðbólga er einnig svipuð þótt hún sé nærri efri mörkunum. Það stafar einkum af því að hagvöxtur er hér mun meiri en annars staðar. Sé horft fram í tímann kemur í ljós að staða okkar er betri en víðast hvar annars staðar. Lífeyrissjóðakerfið er mun öflugra hér á landi þar sem það er að verulegu leyti byggt á sjóðssöfnun en ekki gegnumstreymi. Þetta þýðir að ekki þarf að grípa til sérstakra ráðstafana hér til að mæta hlutfallslegri fjölgun ellilífeyrisþega, hvorki með hækkun skatta né skerðingu lífeyrisréttinda. Hæstv. forseti. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins er mjög fróðleg samantekt á atvinnumálum landsmanna. Þar sem tími minn er stuttur þá ætla ég aðeins að hlaupa á einni starfsgrein. Í þessari þjóðhagsspá kemur fram að margar atvinnugreinar sem tengja má einkaneyslu og ferðaþjónustu hafa dafnað vel eins og ýmis smásala, bílasala, hótel- og veitingahúsarekstur. Umsvif í fjármálaþjónustu og atvinnugreinum sem tengjast rekstri og sölu fasteigna hafa aukist gífurlega og þá er gert ráð fyrir að uppbygging ýmissa hátæknigreina haldi áfram eins og til að mynda lyfjaframleiðsla. Mikill vöxtur hefur verið í uppbyggingu ferðaþjónustu að undanförnu. Samhliða mikilli fjölgun erlendra ferðamanna til landsins hefur hótelrými um allt land aukist verulega. Fyrstu 7 mánuði ársins komu 30 þúsund fleiri ferðamenn til landsins í gegnum Keflavíkurflugvöll en á sama tíma í fyrra sem er 17% aukning. Heildarfjöldi farþega þessa mánuði nam 202 þúsundum alls. Bjartsýni manna um 350 þúsund ferðamenn í ár, sem er metfjöldi, stefnir í að ganga eftir og gott betur. Þessi þróun endurspeglast í auknum tekjum af erlendum ferðamönnum sem voru 15 milljarðar kr. á fyrra helmingi ársins og jukust um ríflega 5% að raungildi frá fyrra ári. Þetta sýnir okkur hve þessi atvinnugrein er mikilvæg fyrir þjóðarbúið. Virðulegi forseti. Ég ætla að láta hér staðar numið og óska eins og aðrir eftir góðri samvinnu og samstarfi í fjárlaganefnd.

Frú forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir gat þess að þensluáhrifin vegna stóriðjuframkvæmdanna fyrir austan hefðu orðið minni en ráð var fyrir gert. Eftir því sem mig minnir hafði verið gert ráð fyrir að allt upp undir 70% af því vinnuafli sem þyrfti við framkvæmdir þarna væri innlent. Það hefði verið í fyrstu áætlunum. Nú hafa þessar áætlanir breyst. Mig langar til að spyrja: Telur þingmaðurinn það vera gott að hlutfall innlends vinnuafls við framkvæmdirnar lækkar stöðugt? Stöðugt stærri hluti er erlendur. Erlent vinnuafl, erlendir verktakar sem halda niðri launum. Miklu minni hluti innlends vinnuafls en ráð var fyrir gert. Finnst þingmönnum það gott? Auk þess vil ég inna þingmanninn eftir öðru. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir kom inn á heilbrigðismálin. Ég veit að hv. þm. er mjög annt um heilbrigðismál og leggur sig fram í þeim málaflokki. Þess vegna spyr ég: Er þetta sæmandi? Hvað finnst henni? Að ráðist sé á komugjöld til heilbrigðisstofnana og þau hækkuð um 20 milljarða kr. eða nær 21 millj. kr. samkvæmt þessu frv.? Komugjöld á heilsugæslustöðvar eru hækkuð um 26,2 millj. Samtals eru þarna 46,8 millj. kr. sem eru teknar bara í auknum komugjöldum. Þetta er ekki há upphæð en þetta sýnir innrætið gagnvart þeim sem þarna þurfa að leita þjónustu. Er hv. þm. sammála þessum áherslum og þessu innræti sem hér er lýst og kemur fram í frv.?

Virðulegi forseti. Ég ræddi það áðan að þenslan hefði ekki orðið eins mikil á áhrifum Kárahnjúka eins og gert var ráð fyrir og hv. þm. Jón Bjarnason spyr mig hvort það sé vont að hafa erlent vinnuafl á Kárahnjúkasvæðinu. Ég tel að það sé ekki. Ég held að það sé bara af hinu góða. Ég get ekki séð annað og ég spyr hann á móti: Hvað kemur honum til að halda að laun verkamanna á Kárahnjúkasvæðinu haldi laununum niðri? Það hlýtur að eiga að greiða þar eftir ákveðnum töxtum eins og annars staðar. En það mun verða miklu meiri atvinna fyrir Íslendinga eða íslenska ríkisborgara þegar álverksmiðjan rís á Reyðarfirði. Það hefur miklu meiri margfeldisáhrif út í vinnumarkaðinn þegar sú mikla verksmiðja rís. Hvað varðar komugjöldin, og það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að ég ber hag heilbrigðisþjónustunnar mjög fyrir brjósti, en þetta er bara upphafsverð og ég tek undir með formanni fjárlaganefndar þegar hann sagði það hér áðan að að sjálfsögðu á að uppfæra komugjöldin með reglulegu millibili, að taka það ekki í einhverjum stökkum. Þetta á bara að fylgja vísitölunni og uppfæra eftir því sem við á. Ég tel ekki að komugjöldin séu þannig að fólk ráði ekki við þau. Það verður allt að kosta eitthvað og það gerir það svo sannarlega. Það kostar allt eitthvað og það er ekkert til sem heitir ókeypis.

Frú forseti. Hv. þm. svaraði ekki fyrri spurningunni. Það er að sjálfsögðu ekki mitt mat að erlent vinnuafl sé vont. En hitt að hinn innlendi hluti skuli vera svo miklu minni en ráð var fyrir gert segir sína sögu. Ég tel það ekki gott. Ég tel að það hafi verið eitt af markmiðunum með þessum framkvæmdum að þær skiluðu sem mestum tekjum inn í íslenskt þjóðarbú án þess að vera þó neitt á móti þeim erlendu einstaklingum sem koma til vinnu. Þessar hækkanir á komugjöldum eru langt umfram það að vera hluti af uppfærslu á verði. Þetta er bara aukin skattheimta og einmitt það fólk sem oftast þarf að fara og leita sér læknis er jafnframt það fólk sem lægstar tekjur hefur. Auk þess vil ég líka inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til skólagjalda við Háskóla Íslands. Við komum bæði utan af landi og við vitum að það er ærinn kostnaður að senda unglinga utan af landi og bera þann kostnað, húsnæðiskostnað, dvalarkostnað og allan þann kostnað sem fylgir því. Þetta er líka fyrir þá sem hér búa. Er á þetta bætandi og er það í samræmi við þá menntastefnu sem þingmaðurinn vill fylgja að einmitt þetta fólk skuli vera skattlagt og standa undir menntun sem a.m.k. við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum talið að ætti að vera á ábyrgð þjóðarinnar og það væri markmið hennar að allir fengju sem besta menntun og jafnasta? Styður þingmaðurinn þá stefnu að hækkun skólagjalda við Háskóla Íslands sé forgangsmál?

Hæstv. forseti. Þegar við erum að ræða um Kárahnjúka og áhrifin af þeim þá hafa þau orðið gríðarleg og það kom einmitt fram í viðtölum sveitarstjórnarmanna þegar þeir komu til fjárlaganefndar hve þetta hefði haft góð áhrif á afkomu sveitarfélaganna með auknum tekjum til þeirra, skatttekjum og öðrum umsvifum sem hafa komið inn í sveitarfélögin þannig að ég held að hv. þm. Jón Bjarnason ætti að fagna því hvað þetta hefur orðið mikil innspýting í samfélagið fyrir austan og maður finnur fyrir því hvað það er mikill aukinn kraftur eftir að farið var í þessar framkvæmdir þannig að ég held að það ættu allir að fagna því en gera ekki lítið úr því. Ég veit um marga bara úr minni sveit sem eru að vinna inni á Kárahnjúkasvæðinu, fólk sem hefur skipt um vinnu og farið til að ná sér í aukapening því að miklu betur er borgað þar heldur en í byggð svo að ég hvet Jón til að fara og fá sér vinnu á Kárahnjúkasvæðinu og auka þar með innlent vinnuafl. Hvað varðar innritunargjöld til Háskóla Íslands, þá eru þetta ekki skólagjöld, hv. þm. Jón Bjarnason. Þú borgar ekki fyrir menntun við Háskóla Íslands. Innritunargjöld eru þjónustugjöld og það er alveg frítt að nema við Háskóla Íslands.

Frú forseti. Það var athyglisvert að hæstv. fjmrh. hóf mál sitt eða svo gott sem á fyrir fram varnarræðu fyrir skattalækkunum ríkisstjórnarinnar. Af einhverjum ástæðum átti hæstv. ráðherra von á því að þær mundu sæta gagnrýni en kemur inn á það í ræðu sinni að ýmsir hafi efasemdir um efnahagslega skynsemi þess að vaða akkúrat í skattalækkanir núna þó ekki sé rætt um málið að öðru leyti  Það gefur alveg auga leið að það er efnahagslega óskynsamlegt við þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir núna í hagkerfinu að lækka skatta og setja marga milljarða þannig í umferð jafnvel þó að menn sýni fulla hörku í því að skera niður ríkisútgjöldin á móti. Þá kemur það einhvers staðar inn og veldur sársauka. Það er reyndar líka svo, frú forseti, að það fer eiginlega hrollur um mig þegar menn búa sér til glansmynd, svona ýkta glassúrmynd af þessu tagi sem Sjálfstæðisflokkurinn sérstaklega og að nokkru leyti Framsóknarflokkurinn er að reyna að draga upp af efnahagsástandinu af því að það er ekki þannig að það sé ekki neitt til að hafa áhyggjur af, að þetta sé bara teppalögð og bein braut inn í framtíðina og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af einu eða neinu. Það er bara ekki þannig, því miður. Betur að satt væri. Auðvitað hefur okkur gengið ýmislegt vel og það er margt jákvætt sem hefur gerst og er að gerast í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Það er hárrétt. T.d. gleðilegur og í raun og veru ótrúlegur vöxtur ferðaþjónustunnar ár frá ári sem er mesta vaxtargrein íslensks atvinnulífs, er að vaxa núna með 15% að meðaltali milli ára og er að skila stórauknum gjaldeyristekjum inn í þjóðarbúið á hverju ári. Ákvörðun Flugleiða um að hefja flug til vesturstrandar Bandaríkjanna er ígildi u.þ.b. eins þriðja álvers ef ekki hálfs álvers í störfum og í tekjum inn í þjóðarbúið og brotabrot af fjárfestingunni á bak við og ekki þarf að eyðileggja náttúru Íslands til þess. En það er þannig að þetta mun skapa 80–100 bein störf, auka veltu Flugleiða um líklega hátt í þrjá milljarða og hafa mikið afleidd og óbein áhrif í ferðaþjónustunni og víðar í hagkerfinu. Þetta er auðvitað virkilega gleðilegt. En dökki stóri langi skugginn sem ber yfir þetta allt saman er auðvitað sá að bati ríkissjóðs og hagvöxturinn er að miklu leyti drifinn áfram af eyðslu umfram efni. Það er þannig. Viðskiptahallinn á þessu ári og tveimur hinum næstu er áætlaður 300 milljarðar kr. eins og ég fór yfir í ræðu í gærkvöldi. Og í þessu hefti frá fjármálaráðuneytinu sem að mínu mati er að vísu á allan hátt lakara en sú þjóðhagsspá sem við fengum frá Þjóðhagsstofnun sálugu áður en hún fór að verða óþæg við ríkisstjórnina og var slegin af eins og kunnugt er, í reiðikasti yfir því að forstjórinn hafði ekki makkað rétt og verið á línunni, þá er þó verið að reyna að draga upp einhverja mynd inn í framtíðina. Ég vek athygli manna t.d. á töflu á bls. 6 í þessu hefti, ég hvet menn til að skoða hana. Ég bið um álit hæstv. fjármálaráðherra á því hvort þetta sé ekki til þess að hafa áhyggjur af. Þar er sagt að viðskiptahallinn á árunum 2004–2006 verði að meðaltali 10,5% af vergri landsframleiðslu. Og það sem verra er, á árinu 2007–2010, á næstu fjórum árum þar á eftir er áætlað að hann verði að meðaltali 5,25% af landsframleiðslu. Þetta þýðir sem sagt næstu þrjú árin að meðaltali 100, í ár og næstu tvö ár, að meðaltali 100 milljarða viðskiptahalli á ári. Næstu fjögur ár þar á eftir að meðaltali um 50 milljarða viðskiptahalli, ef við erum að leika okkur í kringum landsframleiðslu sem er u.þ.b. að verða 1.000 milljarðar kr. Sem sagt 500 milljarðar í viðskiptahalla fram til 2010 frá og með árinu í ár. Þarf engar áhyggjur að hafa af þessu, er þetta allt í lagi? Ég hélt ekki. Hver verður greiðslubyrðin orðin af þessum 500 milljörðum ef þeir söfnuðust nú allir saman inn á reikning og þó að við værum með þá á tíu ára lánum? Það tæki nú í. Afborganirnar að nafnvirði einar yrðu þá 50 milljarðar á ári og eigum við að segja 5% raunvextir, 3%? Það er fljótlegt að reikna þetta út. Það er nefnilega ekki nóg, því miður, þó að það sé gott í sjálfu sér að ríkissjóður sé rekinn með afgangi eða hafi bætt stöðu sína. Skárra væri það nú ef þjóðarbúið að öðru leyti, heimilin, atvinnulífið og sveitarfélögin eru öll að safna skuldum. Má ég þá biðja um útskýringar á því sem stendur í þessu hefti líka - kannski þarf að lesa það aðeins betur og vita hvað er mark á því takandi - það stendur hér á einum stað að sveitarfélögin hafi verið rekin með afgangi í fyrra. Ég man ekki betur en að það hafi einmitt verið að koma tölur frá Sambandi sveitarfélaga um halla upp á tæpa 3 milljarða, samtals 8 milljarða á tveimur árum, þ.e. 2002 og 2003. Hér á bls. 25 er engu að síður sagt: „Árið 2003 var afgangur á rekstri sveitarfélaga í fyrsta skipti frá árinu 1990.“ Það er að vísu rétt að þau hafa verið rekin með halla nánast árlega í hátt á annan áratug. En hver var þessi afgangur árið 2003? Það er einhver alveg sérstök reikniformúla fjármálaráðuneytisins, því samkvæmt þeim uppgjörsreglum sem sveitarfélögin nota nú sjálf og tóku upp 2001 þar sem eignir og fyrningar eigna eru komnar inn í reikningana eins og eðlilegt er og venjulegar uppgjörsreglur eru notaðar þá veit ég ekki betur en að það hafi verið upp undir 3 milljarða halli á sveitarfélögunum. Þau hafa safnað skuldum með einni einustu undantekningu að þær stóðu í stað milli áranna 1995 og 1996, held ég að ég muni rétt, allt þetta tímabil. Þetta þarf líka að taka með í reikninginn. Gaman væri að heyra hvernig hæstv. fjármálaráðherra útskýrir þessa setningu í heftinu sem hann hlýtur að bera hér höfundarréttarlega ábyrgð á. Svo ætlaði ég aðeins að nefna, frú forseti, að vegamálin fá sína venjulegu útreið í þessu frumvarpi. Ég hef verið að velta því fyrir mér: Hefur enginn maður áhyggjur af því að það er ævinlega gripið til vegamálanna, samgönguframkvæmdanna? Hvers eiga samgönguframkvæmdir eða vegaframkvæmdir að gjalda? Menn telja sig geta leikið sér með þær fram og til baka, bætt við þær eða skorið þær niður bara svona eins og mönnum hentar í einhverjum hagstjórnaræfingum og þó aðallega auðvitað til að þykjast vera að gera eitthvað í þeim efnum því að auðvitað eru þetta ekki stærðir sem skipta neinum sköpum. Með þessu er öll áætlanagerð á þessu sviði gerð að brandara, vegáætlunin, nýja, fína, samþætta samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra er bara eins og hver annar brandari því það er ekki orð að marka hana, því að svo koma menn í fjárlögum og þar er ýmist verið að fresta, skera niður, auka við, draga aftur saman og það líður stundum ekki árið á milli þess sem menn annars vegar auka vegafé og hins vegar skera það niður. Í desember 2002 tilkynntu menn um verulega aukningu samgönguframkvæmda, sem var gott, í því skyni að spýta aðeins í atvinnulífið o.s.frv. en það náði ekki ári, þá var búið að skera það niður aftur. Í september 2003 var boðaður niðurskurður á aukningunni frá því í desember árið áður. Þetta er auðvitað algjörlega ómögulegt og mér finnst vegamálin eiga betra skilið en að vera meðhöndluð með þessum hætti. Þegar maður lítur til þess hvernig umferðin er að þróast, hvernig flutningakerfið í landinu er að þróast, að það á að leggja niður strandsiglingar frá og með 1. desember nk., þá er þetta auðvitað allt saman út úr kú. Það er þvert á móti miklu frekar þörf fyrir það að reyna að finna leiðir til þess að hraða þar ýmsum brýnum framkvæmdum, þó ekki væri nema til þess að vegirnir bæru þessa flutninga, ef menn ætla að sitja uppi með þá alla saman á landi, og til þess að bæta úr hættulegustu stöðunum á þjóðvegakerfinu, einbreiðum brúm og öðru slíku.

Virðulegi forseti. Það kveður við dálítið annan tón í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar við umræðu um þessi fjárlög en var um þau síðustu sem lögð voru fram fyrir ári síðan. Þá kom ég inn á þing sem nýr þingmaður Sjálfstæðisflokksins og mér var legið á hálsi fyrir að í því fjármálafrumvarpi væri ekki gert ráð fyrir neinum skattalækkunum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gagnrýndi mig og reyndar félaga mína sem komu nýir inn á þing fyrir það að ná ekki fram skattalækkunum inn í það frumvarp. Nú eru skattalækkanirnar komnar fram og það er ljóst að fjárlögin taka mið af því að skattar verði lækkaðir eins og við lofuðum fyrir síðustu kosningar, en hvað segir hv. þm. þá? Hann fagnar því ekki nú að slík áform séu uppi og það liggi fyrir að ríkisstjórnin ætli að lækka skatta. Nei, nú er málflutningurinn sá að það sé ekki rétti tíminn til að lækka skatta. Og hver kannast nú ekki við þennan söng bæði frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni eða öðrum vinstri mönnum sem taka þátt í stjórnmálum, hvort sem það er á vettvangi Alþingis eða annars staðar úti í þjóðfélaginu? Það virðist aldrei að áliti þessara manna vera rétti tíminn til að lækka skatta, hvorki við kreppuaðstæður né þegar þensla er í þjóðfélaginu. Maður hlýtur að spyrja, úr því að hv. þm. lýsti því yfir í ræðu sinni að það væri ekki rétt að lækka skatta við þessar aðstæður og fyrst hann telur sig vera þess umkominn að skera úr um að svo sé: Hvenær er rétti tíminn eiginlega að mati þingmannsins til að lækka skatta? 

Frú forseti. Ég skal svara þessu með mikilli ánægju. Þegar samneyslan er vel haldin og vel er séð fyrir brýnum verkefnum sem hið opinbera á að sjá fyrir og efnahagsaðstæður eru hagstæðar til þess að lækka skatta þá er rétti tíminn til að gera það og lækka þá hjá þeim sem mesta þörfina hafa fyrir það, en ekki hjá hátekjuliðinu. Ekkert af þessu er til staðar í skattalækkunarprógrammi ríkisstjórnarinnar. Ég held reyndar að það sé rangt munað hjá hv. þm. að ég hafi sérstaklega verið að biðja um skattalækkanir í fyrra. Staðreyndin er nefnilega sú að Vinstri hreyfingin - grænt framboð hefur verið algjörlega sjálfri sér samkvæm í þessu. Við tókum ekki þátt í loforðakórnum fyrir kosningar 2003, við vöruðum við þessu. Við töldum það ábyrgðarleysi að ætla að fara niður með skatthlutfall á Íslandi en láta samt eins og menn gætu rekið hér velferðarkerfi sem stæði undir nafni á norræna vísu. Það er nefnilega ekki hægt, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, að gera hvoru tveggja, að elta Ameríkana í skattamálum og halda uppi norrænu velferðarkerfi. Þetta tvennt fer ekki saman, það er ósköp einfalt. Og það munu Íslendingar upplifa á eigin skinni, því miður, ef þessi ríkisstjórn og hjálparkokkar hennar allir koma þessu öllu saman í gegn. Ég var fyrst og fremst í stuttri ræðu minni að rökstyðja að það væri efnahagslega óskynsamlegt að fara í þessar skattabreytingar við núverandi aðstæður. Ég komst í raun og veru ekkert út í það að ræða hversu ranglátt skattalækkunarprógramm ríkisstjórnarinnar er, af því að það á fyrst og fremst að gagnast hinum efnameiri í samfélaginu og það er staðreynd. Ég held líka að það sé mjög hættulegt að nota tímann þegar ríkissjóður er að hagnast á viðskiptahallanum, því það er það sem gerir það að verkum að hæstv. fjármálaráðherra getur belgt sig út, að ríkissjóður er að hala inn á viðskiptahallann. Ef menn nota tímann þá og lækka beina skatta getur það komið mönnum illilega í koll síðar þegar veltan dregst kannski skyndilega saman í þjóðfélaginu, því veislan mun ekki standa um aldur og ævi. Hún mun ekki gera það.

Frú forseti. Þetta var athyglisvert svar við spurningu minni. Það var almennt hjá hv. þm. en hann svaraði hins vegar ekki spurningunni efnislega. Hann nefndi að það væri rétti tíminn að lækka skatta þegar samneyslan væri á því stigi að rétt væri að gera það. Bíddu, hvað hefur ríkisstjórnin verið að gera síðustu 13 ár? Ríkisstjórnin hefur verið að auka fjárframlög til samneyslunnar, til heilbrigðiskerfisins, til menntakerfisins og hefur komið okkur Íslendingum í fremstu röð á þessum sviðum miðað við það sem þekkist í Evrópu og raunar víðar. Hversu langt þarf að ganga að mati hv. þm. til að þær aðstæður skapist að rétt sé að fara út í skattalækkanir? Hann talaði um Bandaríkjamenn, að við gætum ekki lært mikið af Bandaríkjamönnum, Íslendingar. Ég vil benda hv. þm. á að Bandaríkjamenn gera margt betur en Evrópumenn í þeim málaflokkum sem hv. þm. er mjög annt um. Ég bendi honum á frétt í Morgunblaðinu í dag þar sem fram kemur að átta af tíu bestu háskólum heimsins eru í Bandaríkjunum og það er vegna þess að Bandaríkjamenn eyða mun hærra hlutfalli af landsframleiðslu sinni til menntamála en nokkurn tíma Evrópulöndin. Það má því ýmislegt gott segja um Bandaríkjamenn og læra af þeim. En mér líkar ekki hvernig hv. þm. talar um þá þjóð og þá stefnu sem þar er rekin og heldur ekki hvernig hann talar um þá Íslendinga sem hafa há laun og kallar þá hátekjulið. Ég leyfi mér að mótmæla því að það sé rangt að lækka skatta með þeim hætti sem hér hefur verið boðað. Það er einfaldlega sanngjarnt að þeir sem hæstu skattana greiða fái mestu skattalækkunina í krónutölu. Það er einfaldlega sanngjarnt og eðlilegt.

Frú forseti. Það er verið að gera meira en það, það er ekki bara um flata prósentulækkun á öllum tekjuskatti að ræða. Það er verið að lækka sérstaklega álagið á hærri laun, á það sem menn hafa borgað aukalega fyrir tekjur fyrir ofan viss viðmiðunarmörk. Það er verið að fletja íslenska skattstigann út og það er auðvitað búbót sem kemur eingöngu hinum tekjuháu til góða. Það er ekkert verið að gera fyrir þá sem liggja um eða neðan við skattleysismörkin, en það er því miður hin dapurlega staðreynd að það er mikill fjöldi fólks sem er á tryggingabótum eða jafnvel launum sem eru rétt við þau mörk, því miður. Ég var ekkert að fjalla um amerískt samfélag almennt eða ameríska þjóð og það er alveg fullkomlega ástæðulaust að vera svo ofboðslega viðkvæmur fyrir hönd Bandaríkjamanna að það megi ekki nefna skattamál í Bandaríkjunum, að þá sé það talin vera árás á bandarísku þjóðina. Ég var ósköp einfaldlega að benda á að það verður ekki rekið öflugt samábyrgt velferðarkerfi á grundvelli hins norræna módels, eins og oft er kallað, með skatthlutföllum upp á ameríska vísu þar sem samneyslan er langtum minni, þar sem menn eru með einkatryggingar og annað því um líkt til þess að komast einhvers staðar inn á sjúkrahús ef þeir veikjast o.s.frv. Það er margt mjög gott í bandarísku þjóðfélagi en það er líka margt mjög skelfilegt þar. Þar eru tugir milljóna manna án undirstöðuheilbrigðisþjónustu. Þar eru milljónir heimilislausra. Ég vil ekki svoleiðis þjóðfélag þó að það sé fínt að eiga dýra og fína háskóla sem þeir komast inn í sem geta borgað há skólagjöld. Og þó að það sé margt glæsilega gert í vísindum og listum í Bandaríkjunum þá er líka mjög margt miður í því samfélagi sem ég vildi ekki sjá hér á Íslandi. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skrifaði blaðagrein á dögunum þar sem hann sagði að kröfur um aukin framlög til háskólans væru sama sem kröfur um skattahækkanir. Þá virtist hv. þm. skilja samhengið. Er þá ekki skattalækkun sama og niðurskurður einhvers staðar? Ég held það, ef maður tekur hv. þm. á orðinu. Og ég held að það sé ekki svigrúm til að lækka skatta ef ekki 

Frú forseti. Stefna og markmið ríkisstjórnar hverju sinni birtist að jafnaði skýrt í árlegu fjárlagafrumvarpi. Hér höfum við fyrir framan okkur fyrirætlanir ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í ríkisfjármálum fyrir árið 2005 og fjármálaráðherra er glaður og ánægður, enda lifum við tíma þar sem aðstæður eru okkur hagstæðar. Miklir peningar í veltu enda er búið að selja hvert ríkisfyrirtækið af öðru á undanförnum árum, miklar framkvæmdir yfirstandandi, hátt afurðaverð á helstu útflutningsvörum og svo framvegis. Skilaboðin eru að skila eigi rúmlega 11 milljarða rekstrarafgangi á ríkissjóði. En við höfum séð fallegar glansmyndir áður. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa ítrekað bent á þá blekkingarmynd sem dregin er upp með framsetningu fjárlaga mörg undanfarin ár. Það er því miður svo að í tveim tilfellum af þrem sem raunverulega hefur tekist að skila afgangi í ríkisrekstrinum má rekja það til sölu eigna eða endurmats á eignum. Það er því eiginlega hálfraunalegt að horfa upp á leiksýninguna sem brugðið er upp árlega ekki síst núna þegar fjölmiðlar eru loksins búnir að sjá samhengið og átta sig á plottinu. Það hvarflar hugsanlega að einhverjum að kalla svona frumvarp góðar fyrirætlanir. En ég vil ekki einu sinni nefna það því nafni því ýmislegt kemur í ljós þegar farið er að skoða það og máta við það umhverfi sem kaus stóran hluta þingheims til setu á löggjafarþinginu því að þá skín í gegn vísvitandi vanræksla. Það er nefnilega með þetta frumvarp eins og mörg önnur undanfarin ár að stórir hlutar landsbyggðarinnar eru algerlega afskiptir. Norðausturhorn landsins, suðausturhluti þess og Norðausturkjördæmi eins og það leggur sig ef frá er talinn sæmilegur radíus út frá höfuðborgarsvæðinu. Allt eru þetta svæði sem eiga í miklum erfiðleikum og hafa meðaltekjur langt undir landsmeðaltali og nánast engin burðug fyrirtæki til að standa undir nýjungum og framþróun í atvinnulífinu. Allir vita hvernig staða sveitarfélaga er þó ríkisstjórnarmeirihlutinn þykist ekki vita það. Auk þess er sveitarfélögum reyndar ekki ætlað að standa undir atvinnulífinu. Maður skyldi ætla að núverandi hæstv. forsætisráðherra myndi þau orð sem hann hefur látið falla og sýndi þess merki nú þegar hann hefur tekið við þessu langþráða embætti að Norðvesturkjördæmi væri það svæði sem næst yrði sinnt af stjórnvöldum. Forsætisráðherrann hefur iðulega verið minntur á þessi orð og ég tel að menn hafi bundið vonir við að eitthvað væri á bak við þau. En það er ekki að sjá í þessu frumvarpi, þvert á móti. Til dæmis á að draga úr vegaframkvæmdum eins og hér hefur verið minnst á áður og það stórlega, en þau svæði sem ég taldi upp áðan eru einmitt þau svæði sem hvað lengst eiga í land með að vegamál séu komin þar í sæmilegt horf. Fjármagn til atvinnuráðgjafar hefur staðið í stað árum saman svo að við fjárlagagerð þessa árs, 2004, var það mat atvinnuþróunarfélaganna að 200 milljónir vantaði upp á til að þau héldu sínu. Í frumvarpinu sem nú er til umræðu er gert ráð fyrir 123,2 milljónum til atvinnuráðgjafar en til samanburðar er gert ráð fyrir 90 milljónum í sérsveitir lögreglustjóra. Fjármagn til nýsköpunar er smánarlega lítið. Kjör sem lántakendum eru boðin hjá Byggðastofnun eru verri en hjá bankastofnunum. Reyndar er það svo að fyrirtæki og einstaklingar á áðurnefndum svæðum hafa ekki einu sinni bolmagn til að setja fjármagn sem mótframlag, sem oftast er krafist af hálfu sjóða ríkisins og stofnana, hvað þá að standa undir framþróun ein. Og allir vita um veðhæfi fasteigna á þessum svæðum. Þannig er þeim einstaklingum sem sýna frumkvæði og þeir eru vissulega til og gætu staðið að nýsköpun ef fjármagn væri fyrir hendi allar bjargir bannaðar. Augljóslega er höfuðmarkmið sem fylgt er við gerð þessara fjárlaga það að sýna fram á sem mestan rekstrarafgang í frumvarpinu en litlar tilraunar gerðar til að taka á vandamálum eða kafa djúpt í hlutina. Þannig er ævinlega settur flatur niðurskurður á línuna, þó með þeirri undantekningu nú að heilbrigðismál eru undanskilin, enda sjáum við sömu myndina ár eftir ár þegar upp er staðið. Í stað afgangs er nær undantekningarlaust um að ræða halla á rekstri ríkissjóðs. Í þeim tilfellum sem rekstrarafgangur raunverulega varð má rekja hann til uppfærslu á mati ríkiseigna eða sölu á ríkiseignum á tímabilinu eins og áður sagði. Eignir ríkissjóðs hafa verið seldar ein af annarri í samstarfi Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og þær verða ekki seldar tvisvar. Verið er að draga upp glansmynd og það er líka leitast við að hafa myndina óskýra, eða hvers vegna er uppsetning fjárlagafrumvarpsins með þeim hætti sem raun er á? Við gerð fjárhagsáætlana fyrirtækja og sveitarfélaga er leitast við að gera samanburð á áætlun síðasta árs niðurstöðum rekstrar og nýrri áætlun. Þannig fæst á einfaldan hátt skýr mynd af því hvar hlutirnir hafa farið úrskeiðis og hvar áætlanir eru í lagi en ekki hjá ríkinu. Þar þarf að skoða frumvarp til fjárlaga, fjárlög, aukafjárlög, stundum tvenn eða þrenn aukafjárlög og að lokum ríkisreikning. Það er auðvitað göfugt markmið að sýna rekstrarafgang og aðhald í ríkisrekstri. En það er óafsakanlegt að vanrækja svo heilu landsvæðin að þau eru komin að fótum fram eins og nú er. Það er illa farið með fólk, fjárfestingar þess og lífsstarf. Þannig standa ekki efni til þess að hæstv. fjármálaráðherra hreyki sér af þessu frumvarpi jafnvel þó að einhverjar líkur væru á að sá árangur sem að er stefnt næðist en reynslan sýnir okkur að líkur á því eru nær engar.

Virðulegi forseti. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 og þjóðhagsspá fyrir árin 2004–2010 sýnir að traust stjórn efnahagsmála undanfarin ár mun áfram skila miklum ávinningi til alls almennings þessa lands. Á árunum milli 1990 og 2000 var mjög mikilvægum stöðugleika í efnahagslífinu náð. Sá stöðugleiki var grundvöllur að bættum lífskjörum. Við byggjum enn á þeim stöðugleika og í langtímaáætlunum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum eru lagðar línurnar um hvernig þeim stöðugleika verður viðhaldið. Stefna stjórnarflokkanna í ríkisfjármálum er í grófum dráttum sú að standa vörð um þann árangur sem náðst hefur og gera enn betur. Efnahagsstjórn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar gerbylti umhverfi atvinnulífs á Íslandi. Tekjuskattur á fyrirtæki var lækkaður verulega og er nú með því allra lægsta sem þekkist í Evrópu gjörvallri. Hver þekkir ekki muninn á stöðu fyrirtækjanna í dag og fyrir 10–12 árum? Við höfum á undanförnum árum séð fjölmörg öflug fyrirtæki verða til, atvinnulífið dafnar og aldrei fyrr hafa jafnmörg félög tekið með jafnkröftugum hætti þátt í alþjóðlegri samkeppni. Fyrirtæki á Íslandi veita almenningi framúrskarandi þjónustu og öflugt atvinnulíf er jafnframt forsenda þess að atvinnustig haldist hátt hér á landi en atvinnuleysi á Íslandi er langt undir því sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Virðulegi forseti. Fyrir upphaf þessa kjörtímabils var ljóst að beita þurfti ríkisfjármálum til að hamla gegn þenslu. Þegar frumvarp til fjárlaga er nú lagt fram öðru sinni á líðandi kjörtímabili má sjá að ríkisstjórnin er á réttri braut með þetta mikilvæga verkefni. Því ber að fagna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir helstu leiðum sem farnar eru í þessu markmiði. Fyrst er þar að nefna að afkoma ríkissjóðs batnar á næsta ári og verður 11,2 milljarðar. Þetta eru metnaðarfull en jafnframt raunhæf markmið um innan við 2% vöxt samneyslunnar. Dregið verður úr framkvæmdum á helsta þenslutímanum en við þær aukið síðar þegar framkvæmdatíma vegna stóriðjuframkvæmdanna lýkur. Bætt afkoma ríkissjóðs er farin að skila sér í lægri skuldum ríkisins og þar með lægri vaxtagreiðslum. Auk þess sem stöðugleikinn er forsenda áframhaldandi uppbyggingar atvinnulífsins skapar aðhald í ríkisfjármálum svigrúm til skattalækkana. Farið hefur verið ágætlega yfir þetta í dag en þingmenn stjórnarandstöðunnar standa sína plikt og gagnrýna frumvarpið frá öllum hliðum. Þeir reyna með öllum ráðum að slá ryki í augu almennings með afmörkuðum dæmum og talnaleik. Allt er þetta gert í þeim tilgangi að draga athygli frá kjarna málsins. Samkvæmt nýrri þjóðhagsspá stefnir í að hið nýja hagvaxtarskeið sem hófst árið 2003 geti orðið eitthvert lengsta hagvaxtarskeið sem hér hefur mælst. Er von að stjórnarandstöðunni líði illa við þessar aðstæður. Þegar frumvarp til fjárlaga var rætt í þessum sal fyrir ári síðan spurði stjórnarandstaðan: Hvar eru skattalækkanirnar? Óþolinmæðin var mikil en eins og menn muna voru fyrstu skrefin tekin á síðasta þingi og nú liggur fyrir að haldið verður áfram á sömu braut. Skattar verða lækkaðir frekar. Þá kemur stjórnarandstaðan og spyr: Af hverju að lækka þessa skatta? Við hefðum gert þetta öðruvísi. Stjórnarandstaðan er á móti vegna þess að hún á að vera á móti. Þessi málflutningur er svo gegnsær að staðreyndir málsins blasa við hverjum þeim sem kynnir sér það. Sagt var að hinn ósanngjarni erfðafjárskattur yrði lækkaður. Hann hefur verið lækkaður um helming. Við vildum hátekjuskattinn burt. Hann hefur verið lækkaður og mun falla niður. Stjórnarflokkarnir vildu lækka tekjuskatt. Í þessu frumvarpi kemur fram að fyrsti áfangi lækkunarinnar er handan við hornið. Árin 2006 og 2007 verður tekjuskattur lækkaður enn frekar. Tekjuskattur til ríkis mun þá hafa lækkað úr 30,41% árið 1997 niður í 21,75% árið 2007, þ.e. þegar þessum áföngum er lokið. Þegar þær lækkanir hafa komið til framkvæmda mun ríkið hafa gefið eftir 28% af þessum tekjustofni á téðu árabili. Það eru umtalsverðar skattalækkanir. Loks verður eignarskatturinn afnuminn eins og fram hefur komið í umræðu í dag. Það er til vitnis um hve vel árar hjá Íslendingum að samhliða þessum lækkunum á sköttum hafa framlög til ýmissa velferðarmála verið stóraukin og enn verður bætt í. Stjórnarandstaðan gerir mikið úr því í umræðum um fjárlagafrumvarpið að stjórnarflokkarnir beini sjónum sínum eingöngu að þeim sem betur eru settir í þjóðfélaginu. Ekkert gæti verið fjær sannleikanum. Kaupmáttur lægstu launa hefur stóraukist ár eftir ár og mun halda áfram að vaxa. Það er út af fyrir sig rétt að þegar almenna skattprósentan er lækkuð kemur það þeim best sem mesta greiða skattana en það er líka eðlilegt. Það er einfaldlega erfitt að lækka skatta þess sem enga skatta greiðir en lækkun tekjuskattsins mun óumdeilanlega koma öllum skattgreiðendum til góða. Þannig munu ráðstöfunartekjur einstaklings með 150 þús. kr. mánaðarlaun hækka um 4,7% við lækkun tekjuskatts um 1% og skattgreiðsla viðkomandi einstaklings lækkar um 18 þús. kr. á ári bara í þessum fyrsta áfanga. En í þessu sambandi er rétt að minna á að gert er ráð fyrir 3,25% kaupmáttaraukningu á næsta ári. Í öllum aðalatriðum eru því mjög jákvæð teikn á lofti í ríkisfjármálum. Við getum lækkað skatta og haldið áfram á sama tíma að auka framlög til mennta- og heilbrigðismála og fjölmargra annarra mikilvægra málaflokka. Umræðan um fjárlagafrumvarpið á þessu haustþingi mun m.a. snúast um forgangsröðun í þeim efnum. En við skulum þó ekki gleyma því í umræðum um fjármál ríkisins að enn eru víða tækifæri til hagræðingar í ríkisrekstrinum. Það er viðvarandi verkefni að endurskoða rekstur hins opinbera og við eigum að nýta kosti einkarekstrarins á fleiri sviðum en gert er í dag. Fjölgun starfsmanna hjá hinu opinbera á undanförnum árum vekur ákveðinn ugg auk þess sem fjöldi ríkisstofnana er óeðlilega mikill. Dæmi er um að verkefni sem tímabundið njóta stuðnings á fjárlögum fari þangað ítrekað inn undir safnliðum. Þannig fer fram ýmis starfsemi ítrekað ár eftir ár, eitt ár í senn inn á fjárlögin og er þannig kostuð af opinberu fé án þess að um eiginlegan ríkisrekstur sé að ræða. Það má finna fjölmörg svona dæmi sem við þurfum að beina sjónum okkar að og laga. Ég vil rifja það upp að samkvæmt tillögu til þingsályktunar sem ég ásamt þingmönnum tveggja annarra þingflokka lagði fram á síðasta kjörtímabili er haldið úti 50 ríkisstofnunum með færri en tíu ársverk. Það eru fjölmörg slík dæmi sem við eigum að halda áfram að huga að og gera betur. Eins og ég sagði áðan er það viðvarandi verkefni að huga að ríkisrekstrinum hvar sem við stöndum í honum. Með vísun til alls þessa vil ég ljúka máli mínu með því að fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu sem fylgir frumvarpi til fjárlaga að ráðist verði í sérstaka endurskoðun á rekstri ríkisins.

Frú forseti. Þetta var býsna lífleg og ánægjuleg ræða. Hv. þm. var mjög ánægður langt fram eftir ræðu sinni en síðan kom í ljós undir lokin að það er nú eitt og eitt atriði sem má laga í ríkisrekstrinum og taka örlítið til, en ég var farinn að halda að hv. þm. ætlaði að klára ræðu sína með eintómu lofi um allt og alla. En það tókst ekki og það er rétt að taka undir lokaorð hans um að það er mjög ánægjulegt að menn skuli hafa rumskað og áttað sig á því að það gæti nú þurft að taka eitthvað til í ríkisrekstrinum. Það er ánægjulegt og við vonum að það komi eitthvað út úr því. Það sem ég ætlaði fyrst og fremst að spyrja hv. þm. um - ég hafði það ekki alveg á hreinu þegar hann talaði um skattalækkanirnar hvort hann var að tala sig upp í ánægjuna með þetta allt saman eða hvort þetta er virkilega sannfæring hans um að þetta sé nákvæmlega rétt forgangsröðun. Við höfum talað um það - ég ætla að biðja hv. þm. að vera ekki að blanda saman endilega öllum flokkum í stjórnarandstöðunni í þessum málum vegna þess að ekki er algjör samstaða um það - að svigrúm væri til þess að lækka skatta. En við teljum afar nauðsynlegt að forgangsraða í þeim efnum og við höfum sagt að það séu ákveðnir hópar í samfélaginu sem eiga að hafa forgang. En við erum ósammála ríkisstjórninni í því. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé fyllilega sannfærður um að sú forgangsröðun, að þau dæmi sem hv. þm. nefndi um að þeir sem hæstar hafa tekjurnar fái mest, sé rétt. Ég vil minna hv. þm. á að það er ekki rétt hjá honum að það séu mjög margir sem ekki greiði skatta. Það er nefnilega þannig að að eru langflestir ef ekki allir sem greiða einhverja skatta. Málið er að það eru ekki allir beinir skattar. Við skulum ekki gleyma því að virðisaukaskatturinn er lagður m.a. á matvörur. Ég vil spyrja hv. þm. að því hvort hann sé ekki sammála okkur í Samfylkingunni um að það sé býsna nauðsynlegt að lækka matarskattinn svokallaða og við höfum verið með beina tillögu um það að helminga hann núna í fyrsta skrefi.

Virðulegi forseti. Það var dálítið spaugilegt svona beint í kjölfarið á yfirlýsingum um samstarf stjórnarandstöðuflokkanna um hin ýmsu mál á komandi þingi skuli þingmenn sjá ástæðu til þess að beina því til þingmanna stjórnarflokkanna að stjórnarandstöðuflokkunum verði ekki ruglað saman í umræðunni. En ég get fullvissað hv. þm. um það að ég hef sannfæringu fyrir því að það upplegg sem birtist í fjárlagafrumvarpinu og þær aðgerðir sem gerðar hafa verið í skattalækkunarátt hingað til eru samkvæmt því sem ég hef sannfæringu fyrir að sé rétt. Það er auðvitað þannig að enginn grundvallarmunur er á stefnu Samfylkingarinnar um lækkun virðisaukaskattsins á matvæli og stefnu Sjálfstæðisflokksins um nákvæmlega sama mál, alveg eins og það var í sjálfu sér ekki mikill munur milli þessara tveggja flokka fyrir síðustu kosningar hvað það snerti að það væri svigrúm hér til skattalækkana. Það hefur áður komið fram hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að áhugi er á því að lækka virðisaukaskatt og ég hygg að það hafi jafnframt komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að útfærsla á því hvernig virðisaukaskatturinn verður tekinn til endurskoðunar sé í gangi.

Frú forseti. Það er vissulega rétt að það er og hefur verið ákveðin samstaða með stjórnarandstöðunni og hún verður auðvitað áfram í ákveðnum málum. En það hefur hins vegar legið ljóst fyrir, hélt ég, í þessum þingsal að það væri ekki full samstaða varðandi skattamálin, það á því ekki að koma nokkrum manni á óvart. Ég var bara að biðja hv. þm. um að gæta nákvæmni í málflutningi þannig að ekki væri verið að rugla hlutum saman. Það út af fyrir sig kemur mér ekki á óvart að hv. þm. er sammála þessari stefnu, þessari ójafnaðarstefnu sem ríkisstjórnin fylgir og það er auðvitað ekkert við því að gera. Þannig er bara staðan í íslenskum stjórnmálum að það er ójöfnuður sem ræður för og við verðum auðvitað að taka afleiðingunum af því. Það er hins vegar athyglisvert að nú kemur hér hver þingmaðurinn á fætur öðrum og jafnvel hæstv. ráðherra til þess að lýsa því yfir að þeir séu sammála leið Samfylkingarinnar í virðisaukaskattsmálinu, þ.e. að lækka þurfi matarskattinn um helming. Það er út af fyrir sig ekki nýtt vegna þess að eins og hv. þm. benti á kom þetta fram í málflutningi Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar. Þar af leiðandi er spurningin sú í þessu samhengi: Hvað er það sem dvelur orminn langa? Ekki trúi ég því að Framsóknarflokkurinn sé allt í einu orðinn svona gífurlega öflugur í stjórnarsamstarfinu að hann geti stoppað virðisaukaskattslækkun. Það er þá eitthvað algjörlega nýtt ef Framsóknarflokkurinn getur stoppað eitthvað í þessu stjórnarsamstarfi. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm. hreinlega um það: Hvað lengi telur hv. þm. að það taki að beygja Framsóknarflokkinn í þessu máli? Það væri einmitt þjóðþrifamál að beygja hann í þessu máli frekar en ýmsum öðrum sem menn hafa verið að eyða kröftum í.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að vekja athygli hv. þm. á því að fleira er hægt að gera fyrir þá sem lægri hafa kjörin en að lækka skattprósentuna. Þannig hafa útgjöld til ýmissa málaflokka hækkað allverulega samhliða þeim skattalækkunum sem gerðar hafa verið. Ég minni hv. þm. einnig á að á tímabilinu frá 1994 fram til ársins 2002 jókst kaupmáttur lægstu launa um 58%. Við höfum tekið þátt í ríkisstjórnarsamstarfi sem tvöfaldaði útgjöld almannatrygginga frá árinu 1998 til ársins 2005, þ.e. úr 19 milljörðum hafa þau hækkað upp í 38 milljarða. Það má taka fleiri slík dæmi. Í ríkisfjármálunum er verið að koma mjög verulega til móts við ýmsa þá sem lægri hafa kjörin og illa eru settir í þjóðfélaginu, öryggisnetið hefur verið þétt svo um munar ár frá ári, ár eftir ár. Hvað dvelur orminn langa? spyr hv. þm. Í núverandi ríkisstjórn hefur verið gengið út frá því að meginþungi skattalækkananna muni koma til framkvæmda á síðari hluta kjörtímabilsins þannig að það er í sjálfu sér ekkert farið forgörðum þó að ekki hafi enn tekist samkomulag um það hvernig útfæra á lækkanir eða endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. En ég get alveg tekið undir með hv. þm. um að ég vil sjá niðurstöðu í því máli sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur verið svo elskulegur að reikna út fyrir okkur hvað láglaunafólkið fær í skattalækkanir, 1% fyrir mann með 150 þús. kr. á mánuði eru 18 þús. kr. á ári, þ.e. 1.500 kr. á mánuði eða eins og tveir bíómiðar. Ég ætla þess vegna að biðja hv. þm. Bjarna Benediktsson um að upplýsa okkur líka um hvað menn með sambærilegar tekjur og hv. þm. Bjarni Benediktsson fá í aðra hönd í skattalækkunum í 1% skattalækkuninni og í 2% lækkuninni á hátekjuskatti, eða hvað 3% af sambærilegum tekjum og hv. þm. hefur nemur hárri fjárhæð á mánuði og á ári svo að við höfum það hér til samanburðar í umræðunni ef hv. þm. vildi gjöra svo vel.

Virðulegi forseti. Ég hef nú ekki svör á reiðum höndum við þeim spurningum sem hv. þm. hefur beint til mín. Hins vegar get ég greint frá því að einstaklingur með helmingi hærri laun, með 300 þús. kr. á mánuði, skattgreiðslur hans á mánuði munu lækka um sem nemur 2.900 kr. til samanburðar við 1.500 krónurnar. Og það er auðvitað alveg í samræmi við það sem legið hefur fyrir í þessari umræðu að þeir sem hærri greiða skattana fá í krónum meiri skattalækkun með því fyrirkomulagi að lækka hina almennu skattprósentu.

Virðulegur forseti. Það er miður að hv. þm. sé ekki betur að sér í hlutfallareikningi að geta ekki reiknað út hvað 3% af tekjum er, en skattalækkunin fyrir hátekjumennina er einmitt 3%. Hafi menn til að mynda 600 þús. kr. í mánaðarlaun eru það 18 þús. kr., ekki á ári heldur í mánuði hverjum eða tólf sinnum meira í hlut þeirra en láglaunamannsins. Um það, virðulegur forseti, verður ekki annað sagt þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson geipir hér af örlæti sínu til láglaunafólks að vont er þeirra ranglæti en verra er þeirra réttlæti.

Virðulegi forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd hafa fjallað um fjárlagafrumvarpið með miklum ágætum og þar með fjallað um afstöðu Samfylkingarinnar til þess. Það eru þau Einar Már Sigurðarson, Jón Gunnarsson og Anna Kristín Gunnarsdóttir og ég þakka þeim sérstaklega fyrir þátt þeirra hér í dag. Ásamt þeim er Helgi Hjörvar einnig fyrir okkur í fjárlaganefnd og hann mun tala hér síðar. Og ég sé sérstaka ástæðu til að nefna þetta fyrir framgöngu þeirra. Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi má sjá áherslur viðkomandi ríkisstjórnar og það kemur ekkert á óvart í nýframlögðu frumvarpi. Núverandi ríkisstjórn hefur og stendur vörð um hagsmunahópa sína og það skilur ekkert á milli hægri flokksins, sem hefur leitt ríkisstjórnina, og Framsóknarflokksins, sem nú hefur tekið við og er með fullkomna fylgispekt í öllum málum nú orðið. Öll ríkisstjórnarárin hefur ríkisstjórnin átt sérstaka hagsmunahópa. Það eru peningamennirnir, það eru þeir sem eru þóknanlegir. Það eru þeir sem búið er að vinna í haginn fyrir með skattabreytingum fyrri ára og nú á að koma til móts við enn á ný. Núverandi ríkisstjórn er ekki félagslega sinnuð, það sjá allir sem skoða fjárlagafrumvarpið. Það hefur líka komið fram í öllum þáttum þar sem menn hafa verið að kryfja fjárlagafrumvarpið til mergjar og þar sem ekki er fólk frá stjórnarandstöðunni á þingi að fjalla um það sem ríkisstjórnin setur á oddinn. Ríkisstjórnin hefur sýnt alveg fádæma áhugaleysi varðandi tiltekna hópa. Ég ætla bara að nefna einn, virðulegi forseti, eitt dæmi. Túlkaþjónusta fyrir heyrnarlausa er búin að velkjast í kerfinu í tíu ár frá því sú sem hér stendur var félagsmálaráðherra árin 1994–1995. Og nú á loks endanlega að synja um þessi mannréttindi. Þarna er rödd sem ekki fær að heyrast. Hvað kostar það fyrir þessa ríkisstjórn? Hámark tíu milljónir kostar það að verða við þessum óskum og baráttu heyrnarlausra. En við, þessi þjóð, erum meðal tíu auðugustu þjóða heims, ekkert minna. Við erum meðal tíu auðugustu þjóða heims. Kemur það vel fram í áherslunum í fjárlagafrumvarpinu? Nei. Við högum okkur nefnilega, eða ríkisstjórnin réttara sagt hagar sér þannig í fjárlagafrumvarpinu eins og við séum fremur snauð. En fjármálaráðherrann er stoltur með efnahagsstöðu ríkisins og landsins. Það er gífurlega þýðingarmikið að tryggja stöðugleika efnahagsmála. Stærsta málið hverju sinni er að tryggja stöðugleikann og góða efnahagsstöðu. Síðan er hitt málið hvernig maður ætlar svo að fara með árangurinn og afraksturinn af því að það takist og um það erum við að takast á. Þess vegna er það líka áhyggjuefni að verðbólga mun haldast áfram í hærri kantinum, allt að 4%, og að viðskiptahallinn er algjörlega úr böndunum við þessar flottu aðstæður. Ég hlýt að benda á að gífurlegar efnahagsbreytingar hafa orðið sl. 10–15 ár. Tveir þættir standa upp úr varðandi þær sem ég vil halda til haga: EES-samningurinn, þegar hagkerfið var opnað og þar með talinn fjármagnsmarkaðurinn, og samkomulag á vinnumarkaði, jafnan kallað þjóðarsáttin. Það er umhugsunarefni hvernig fólki á almennum launamarkaði hefur verið launað það framlag til að snúa við illri þróun sem við vorum öll að berjast við og að komast út úr óðaverðbólgu og óstöðugleika í efnahagslífinu. Því fólki hefur ekki verið vel launað. Við opnum EES-samningsins varð líka frjáls innflutningur á vinnuafli. Í dag eru yfir 10% af vinnuaflinu á aldrinum 25–40 ára af erlendu bergi brotin. Þetta er athyglisvert. Þetta er fólk á byggingarmarkaði, í ræstingum og í þjónustustörfum, mjög oft í láglaunastörfunum. Þetta fólk á hins vegar mikinn þátt í að draga úr þenslu og að gert er ráð fyrir að verðbólgan haldist þó nokkuð í skefjum, eins og hér er sagt í umræðunni. Við erum í fyrsta sinn að upplifa góðan hagvöxt og atvinnuleysi samtímis. Það er líka alvarlegt umhugsunarefni. Atvinnuleysi stefnir í yfir 3% á þessu ári og það er mikið. Það er mikið hjá þjóð eins og okkar. Heimilin eru gífurlega skuldsett. Þau mega ekki við niðursveiflu í tekjum, hvað þá tekjumissi vegna atvinnuleysis. Mjög mikil hagræðing hefur orðið í atvinnulífi á Íslandi. Sameiningar hafa orðið í fyrirtækjum, yfirtökur í atvinnulífinu og fyrirtæki halda þess vegna að sér höndum með mannaráðningar. Það er líka eitthvað sem við eigum að vera á verði gagnvart. Fyrirtækin halda að sér höndum því þau eru líka að hugsa um að fara í frekari sameiningar, frekari hagræðingar. Tækniþróunin og hraðar breytingar á vinnumarkaði skúbba fólki af honum. Það er það sem hefur skapað breytinguna, að svo margir hafa dottið út af vinnumarkaði. Störf sem fólk hafði lært til hafa úrelst. Sérhæfing hefur orðið einskis virði í breyttu samfélagi á breyttum vinnumarkaði. Fólk sem komið er yfir miðjan aldur og lendir í þessum breytingum upplifir að þetta hefur haft áhrif á heilsu og líðan. Meðal annars þeir sem verða fyrir svona áföllum lengja listann yfir öryrkja í dag, listann sem skammast er yfir. Það er ekki sagt: Þetta þurfum við að skoða. Þetta er alvarlegt íhugunarefni fyrir okkur stjórnvöld. Getum við brugðist einhvern veginn við? Nei, sagt er: Það er svo dýrt fyrir okkur hvað öryrkjar eru orðnir margir. Sá er tónninn. Sá er tónninn hjá ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin skilur ekkert og virðist ekki vita hvað hefur verið að gerast og gerir sér ekki grein fyrir að það fólk sem þarna hefur lent inni á löngum lista er fórnarlömb. Þjóðarsáttin, EES-samningurinn og ný sóknarfæri á öllum sviðum áttu að opna fyrir fjölbreytni og þróun nýrra fyrirtækja og starfa. Ríkisstjórnin er hins vegar gamaldags. Árum saman hefur verið einblínt á hagvaxtaruppsveiflu eins og við gerðum þegar efnahagslögsagan var færð út í 12 mílur, 50 mílur og 200 mílur. Alltaf kom uppsveifla og nýtt hagvaxtarskeið hverju sinni. Það var þetta sem við sóttumst í. Það var líka hagvaxtarskeið þegar álverið í Straumsvík kom og virkjanirnar voru byggðar. Núna erum við inni í stóru sveiflunni, hagvaxtarsveiflunni, sem verður til vegna Kárahnjúka og álvers. Ég spyr: Ætlum við alltaf að vera að leita að nýrri sveiflu? Ætlum við alltaf að vera að leita að því hvernig við komumst inn í nýtt hagvaxtarskeið út af því nýja sem við ætlum að gera? Við í Samfylkingunni ætlumst til þess að á þessu skeiði verði tíminn nýttur vel til að mennta alla, til að skapa fjölbreytni á vinnumarkaði, til að búa til aðstæður fyrir smáfyrirtæki. Við skulum muna skattaleikfimina síðast þegar skattur á fyrirtæki var lækkaður gífurlega og nýttist bara þeim sem voru með miklar tekjur. Um leið var tryggingagjaldið hækkað hjá litlu sprotafyrirtækjunum sem reið sumum þeirra að fullu. Í stefnuræðunni í gærkvöld benti hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir á mismununina sem alltaf viðgengst hjá þessari ríkisstjórn. Hún fór yfir fjármagnstekjuskattinn og tekjuskattinn, að þeir ríkustu greiða 12% í skatt og þeir með lágu og meðaltekjurnar 25–27%. Helmingur þeirra 5 milljarða sem ríkisstjórnin ætlar að verja til skattalækkana næsta ár fer í vasa þeirra 25% tekjuhæstu, 2,5 milljarða í vasa þeirra tekjuhæstu. Við komum alltaf að hagsmunahópum þessarar ríkisstjórnar og skattastefnunni. Þess vegna ætla ég að minna á svar fjármálaráðherra hér á Alþingi um skiptingu skattbyrðarinnar sem lögð var fram á þingi skömmu fyrir kosningarnar í fyrra og var mjög til umræðu, bæði í kosningabaráttunni og hér á þingi. Þyngsta skattbyrðin var í neðstu hópunum. Þessu var skipt upp í 10 10% hópa og í 4–5 lægstu hópunum var þyngsta skattbyrðin. Það er ekki verið að taka á þeim hópum núna. Það er ekki verið að taka á hópunum sem ekki bera skatt. Fyrir kosningar vildu líka þessir stjórnarflokkar skoða matarverðið og lækka matarskattinn. Nú hefur Hagfræðistofnun Háskóla Íslands skilað ábendingum og komið með tillögur en ríkisstjórnin ætlar að setja svigrúmið í tekjuskattslækkun fyrir hópana sína. Hún er enn við sama heygarðshornið. Það sama má segja um þetta fjárlagafrumvarp, ríkisstjórnin sér um sína.

Virðulegur forseti. Það hefur verið forvitnilegt að fylgjast með umræðum í dag. Þær hafa verið með nokkuð svipuðu sniði kannski og hið fyrra ár sem ég var við þessa umræðu þótt ég verði að segja að maður sakni þess sárt að hafa ekki hér í salnum hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, varaformann fjárlaganefndar. Hann hefur fram að þessu verið einn þingmanna stjórnarliðsins til að tala hér nokkuð fyrir aðhaldi og reglufestu í ríkisfjármálunum. Ég verð að segja, þegar litið er yfir þróun útgjalda ríkissjóðs, að ekki væri vanþörf á því að ekki bara hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson væri hér í salnum, heldur að fleiri þingmenn stjórnarliðsins boðuðu slíkan boðskap við þessa umræðu um nauðsyn aðhalds og ráðdeildar en raun ber vitni. Sá fagurgali og sú glansmynd sem hér er upp dregin er auðvitað á ákveðinn hátt óábyrg skilaboð frá stjórnvöldum út í samfélagið, til fjölmiðla og til almennings. Hún á sér í fyrsta lagi ekki stoð í veruleikanum. Hins vegar er á tímum sem þessum þegar þensluskeið er, og sérstaklega er fram undan, nauðsyn að stjórnvöldin, að ég ekki tali um hæstv. fjármálaráðherra, séu talsmenn aðhalds, ráðdeildar og reglufestu í ríkisrekstrinum og hafi uppi áminningarorð um það að menn haldi þar áætlanir, að þar sé fjárlögum fylgt, fjárlögum hlítt sem lög væru. Það er nokkuð einkennileg upplifun að sjá hér í opinberri umræðu hæstv. fjármálaráðherra, Geir Haarde, aftur og aftur ekki vera talsmann aðhalds og reglufestu í ríkisrekstrinum. Þvert á móti heldur hann því fram að hér sé allt í himnalagi, góðærið svo að segja í hámarki og að smjör drjúpi af hverju strái. Hvaða skilaboð eru það út í samfélagið, til einstaklinganna og fyrirtækjanna? Eru það skilaboð um að fólk eigi að gæta aðhalds núna í þenslunni? Að við þurfum að gæta þess að ráðast ekki í offjárfestingar eða það að skuldsetja okkur um ekki of? Til þess að taka ekki kollsteypu eins og tekin var eftir svipaðan söng hjá hæstv. fjármálaráðherra Geir Haarde rétt um aldamótin síðustu þegar gengið allt í einu kollsteyptist þrátt fyrir allan sönginn um góðærið og að allt væri í himnalagi í ríkisfjármálunum, þegar verðbólgan rauk hér upp eitt árið í nærfellt 10% með tilheyrandi hækkun á skuldum allra heimila í landinu? Virðulegur forseti. Nei, það er einkennilegt að sjá Ríkisendurskoðun rísa á fætur í sumar og segja einmitt það sem við, fulltrúar Samfylkingar í fjárlaganefnd, höfum verið að segja undanfarna daga, að það sé langur vegur frá glansmyndum eða fjárlagafrumvörpum hæstv. fjármálaráðherra til niðurstöðunnar í ríkisreikningi. Þegar ríkisendurskoðandi kemur með aðvörunarorð og bendir m.a. á að 120 af 500 fjárlagaliðum séu verulega fram úr heimildum sínum um síðustu áramót rís hæstv. fjármálaráðherra ekki upp og þakkar Ríkisendurskoðun góðar ábendingar. Hann áminnir ekki forstöðumenn ríkisstofnana um það að fjárlög skuli halda. Nei, hann ver framúrkeyrsluna. Hann fullyrðir hér æ ofan í æ að allt sé í lagi og að ekkert sé að. Auðvitað er það ekki í lagi þegar jafnvel stofnanir eins og sjálft Alþingi Íslendinga, jafnvel forsætisráðuneytið og fjármálaráðuneytið eru oftar en ekki á sl. fimm árum með aukafjárveitingar á fjáraukalögum. Auðvitað er slík stjórn ekki í lagi. Það má til sanns vegar færa í málflutningi hæstv. fjármálaráðherra að ófyrirséð útgjöld geta komið upp. Til þess eru fjáraukalög að mæta slíkum útgjöldum. Að þau skipti hins vegar milljörðum á milljarða ofan nær auðvitað engu lagi. Að mismunurinn á afkomu ríkissjóðs sé að meðaltali yfir ákveðin tímabil yfir 20 milljarðar kr. frá frumvarpi til fjárlaga, að niðurstöðu ríkisreiknings, og að útgjöldin séu nærfellt 30 milljörðum hærri nær ekki nokkurri átt. Það kunna að vera einstök atriði sem hæstv. fjármálaráðherrann getur borið fyrir sig í því. Sem eðlilegt er í slíkri framúrkeyrslu hlýtur eitthvað að vera sem telja má eðlilegt. En slíkar skekkjur í rekstri ríkissjóðs eru auðvitað algjörlega óþolandi. Það þýðir ekki fyrir hæstv. fjármálaráðherra að tala hér um að þetta séu bara óreglulegir liðir. Hversu óreglulegir eru þessir liðir? Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað um að ósanngjarnt sé að líta til afskrifta skattkrafna því þær séu óreglulegir liðir. Þessar sömu skatttekjur hefur hann engu að síður tekjufært undir reglulegum liðum. Það borgaði bara aldrei neinn þá álögðu skatta. Eigum við þá að horfa á töluna sem var tekjufærð en aldrei borguð en líta alveg fram hjá því að það varð að afskrifa þessar áætlanir um skatta einhverra sem ekki urðu gjaldfærðir þegar upp var staðið? Nei, auðvitað verður að horfa á það hvað kemur inn í kassann og hvað fer út úr honum. Í þessu efni ætti hæstv. fjármálaráðherra auðvitað að vera talsmaður aðhalds og aga og halda hér þær ræður sem stjórnarandstaðan heldur um það að menn eigi að fylgja fjárlögum og um það að ekki sé viðeigandi að yfir 100 af 500 fjárlagaliðum séu langt fram úr við síðustu áramót. Hann ætti ekki að tala hér með þeim óábyrga hætti sem hann hefur gert og í raun og veru ýta undir neyslu og fjárfestingar úti um allt samfélag með því að draga hér upp glansmyndir á þeim tíma þegar mestrar er þörf aðhalds og aðgætni í fjármálum heimilanna, fyrirtækjanna og ekki síst ríkissjóðs Íslands. Ég vil, virðulegur forseti, halda hér til haga tveimur atriðum sem ég fjallaði um fyrir ári við umræður um fjárlögin sem ég held að við þurfum að færa til betri vegar um verklag okkar. Annað er að það er skoðun mín að við þurfum hér á Alþingi að fjalla um rammana sem úthlutað er til málaflokkanna á vorþingi á ári hverju þannig að þingið hafi lagt meginlínurnar um fjárlögin með pólitískri umræðu á vorþingi og þannig tekið þátt í því að móta þessar meginlínur, en ekki eins og nú er að taka einfaldlega við því sem næst fullsköpuðu frumvarpi 1. október og hafa í sjálfu sér ekki annað hlutverk í því en að auka nokkuð á útgjöldin, eins og reynslan hefur verið hér í meðförum Alþingis á fjárlagafrumvarpinu eftir því sem ég best veit hin síðustu ár. Og ég tel að ef þingið tekur ákvörðunina um rammana á vorþingi þá hljóti þingið að vera nokkuð bundið af þeim römmum þegar fjárlögin koma síðan inn að hausti og hafi ekki þær heimildir og kannski ekki þann vilja að auka í útgjöldin eins og verið hefur og það yrði þess vegna til farsældar fyrir alla fjárlagagerðina og framkvæmd fjárlaganna að breyta verklaginu með þessum hætti. Sömuleiðis vil ég halda því til haga að mér virðist skorta mjög á langtímaáætlanagerð hjá ríkissjóði. Sveitarfélögunum hefur verið gert að gera þriggja ára áætlanir um framkvæmdir og rekstur með mjög nákvæmum hætti. Það þekkja þeir sem starfað hafa í sveitarstjórnum að það er gríðarlega öflugt stjórntæki í fjármálum sveitarfélaganna. Hér er þessi langtímaáætlanagerð af mjög skornum skammti og ég hygg að það sé  En um málefni öryrkja og öryrkjasamninginn verð ég að fá að fjalla um síðar í umræðunni, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ræða hæstv. fjármálaráðherra var bæði athyglisverð og efnismikil svo að ég noti þau tvö lýsingarorð sem hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra notaði um ræðu hæstv. núverandi forsætisráðherra í umræðunum í gærkvöldi. Hvorugt orðið segir reyndar mikið um afstöðu þess sem þau notar til viðfangsins. En inntakið í henni var kannski það helst að koma því til skila til Íslendinga að hér væri allt í blóma og allt væri gott, það hefðu orðið mikil efnahagsumskipti á valdatíma Sjálfstæðisflokksins og honum bæri að þakka allt það góðæri sem hér er. Það er rétt að hér hafa orðið mikil umskipti í efnahagsmálum á undanförnum árum. En það er hins vegar full ástæða til þess að þakka það ýmsu fleiru en Sjálfstæðisflokknum. Og það er ekki hægt að þakka Sjálfstæðisflokknum fyrir hvaða áhrif hann hefur haft á það hvernig þessum gæðum hefur verið skipt á milli landsmanna því að þar hafa verið settir hjá ýmsir aðilar í samfélaginu sem ekki er boðlegt í jafnríku samfélagi og er á Íslandi. Rík þjóð hefur nefnilega miklar skyldur og það er engin afsökun fyrir ríka þjóð að standa ekki vel að málum gagnvart þeim sem minna mega sín í samfélaginu. Það er engin afsökun fyrir því að atvinnulausir, aldraðir eða öryrkjar hafi ekki þokkalega afkomu í þessu ríka samfélagi, en það hafa þeir ekki. Þetta hefur verið viðfangsefni stjórnmálanna undanfarin ár, og það eru ekki bara þessir hópar sem hafa verið settir hjá því að á þessum valdatíma hefur í raun og veru farið fram tilfærsla á sköttum þar sem þeir sem lægri launin hafa hafa borið þyngri og þyngri byrðar af sköttum eftir því sem árin hafa liðið. Og enn ætla menn að halda áfram á þeirri sömu braut og finnst ekki nóg komið. Enn skulu skattalækkanirnar koma þeim til góða sem mest hafa fyrir og hafa svo sem enga sérstaka þörf fyrir skattalækkanir. Ég taldi að í umræðunum sem fram fóru fyrir síðustu alþingiskosningar hefði komið fram að menn ætluðu að fara að breyta um kúrs, a.m.k. ætlaði Framsóknarflokkurinn að gera það. En við fáum aldeilis önnur skilaboð í umræðum hér, í viðræðum við hæstv. fjármálaráðherra í sjónvarpi og skilaboðum sem ganga um sali þingsins, að Framsóknarflokkurinn standi í vegi fyrir því að hægt sé að taka á virðisaukaskattinum sem kæmi öllum fjölskyldum í landinu til góða. Ég held að það væri rétt að menn kæmu og útskýrðu hvað það er sem er svona erfitt við þennan virðisaukaskatt og hvers vegna Framsóknarflokkurinn stöðvar framgang málsins í ríkisstjórninni. Það væri, held ég, ástæða til að það gerðist við þessa umræðu að menn upplýstu hvaða vandamál þetta eru. Hæstv. nýkrýndur forsætisráðherra sagði að það ætti ekki að breyta stefnunni neitt, stefnan væri góð. Til hvers barðist hann til valda í ríkisstjórninni? Í fyrstu ræðu sinni segir hann: Engu skal breytt, allt verður áfram eins og það var, stefnan var góð. Þurfti þá nokkuð nýjan foringja? Var einhver þörf á því? Og stefnan skal verða áfram eins og hún hefur verið. Það segir í ræðu hæstv. ráðherra að draga eigi úr draga úr samneyslunni um 2% á ári, þó að það liggi fyrir að menn geri ráð fyrir að verðbólgan verði hærri en það, þannig að samneyslan hlýtur þá að eiga að skreppa saman. Og þá þurfa menn auðvitað að útskýra með hvaða hætti þeir ætla að stýra þeim samdrætti. Hverjir eiga að bera skarðan hlut frá borði þegar samneyslan á að dragast saman? Það hefur ekki verið gert við þessar umræður. Það er fleira sem virðist angra þennan meiri hluta ríkisstjórnarinnar, fleira sem þeim hefur ekki tekist að ná saman um. Nú segir hæstv. fjármálaráðherra að hann vonist til þess að hægt sé að selja Símann einhvern tíma á næstu mánuðum. Þegar Framsóknarflokkurinn tók við því búi og hófst handa við að fara að selja Símann þá var það hans fyrsta verk að lýsa því nánast yfir að allur undirbúningur væri í skötulíki og það þyrfti að fá ráðgjafa og taka sér góðan tíma til þess að vinna að málinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að hnoðast með málið í fjöldamörg ár og niðurstaðan liggur sem sagt ekki fyrir enn þá. Við vitum ekki hvað verður gert við þá fjármuni ef þeir þá koma til einhverra skipta á komandi árum. Ætli æðistór hluti af þeim hagnaði sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að hæla sér af á undanförnum árum í ríkissjóði sé ekki einmitt fólginn í því að ríkissjóður hefur verið að selja eignir ríkisins? Það mundi muna um það í búið hjá fjármálaráðherra ef Síminn yrði nú seldur líka. En um það verður auðvitað ekki sátt undir þeim formerkjum sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði sér að hafa. Vonandi stendur Framsóknarflokkurinn í lappirnar og kemur í veg fyrir að niðurstaðan af sölu Símans verði gríðarlega stórt fyrirtæki með einokunartök á markaðnum, sem er auðvitað ekki boðlegt eftir allar umræðurnar sem farið hafa fram hér af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um hvernig taka þurfi á þeim sem hafi einokunartök á markaðnum. Hæstv. ráðherra talaði um það líka að enn frekari stóriðjuframkvæmdir væru líklegar. Það hafa verið að kvisast út fréttir af því að til standi að halda áfram í stóriðjuuppbyggingu í landinu. En hæstv. fjármálaráðherra kynnti það að nú skyldi skera niður í vegaframkvæmdum og það er svarið við þeirri spennu sem þessar stóriðjuframkvæmdir valda. Og það hefur verið skorið niður í vegaframkvæmdum. Það hefur verið skorið niður, lækkað framlag til framkvæmda í vegamálum um heilan milljarð á hverju ári sl. þrjú ár samkvæmt því sem nú liggur fyrir. Ef menn ætla sér að halda áfram uppbyggingu stóriðju með svipuðum hætti og verið hefur undanfarin ár og liggur fyrir að verður núna, hvernig ætla menn þá að leysa úr þeim vandamálum sem skapast í samfélaginu vegna þess að menn gera þær kröfur á ríkissjóð að hann skuli draga saman? Hvenær verður hægt að ráðast í þær framkvæmdir sem þörf er á? Ég spyr líka: Hvar sér þess stað í fjárlagafrumvarpinu að menn ætli með einhverjum hætti að koma til móts við þær byggðir landsins sem hafa farið halloka? Ég hafði bundið vonir við að það yrði fyrst og fremst í vegamálum, að þar yrðu stærstu framlögin til að koma til móts við þau byggðarlög sem verst standa í landinu. Það hefur nefnilega yfirleitt reynst best af því sem ríkisvaldið hefur gert. En nú skal skorið niður þar og það hefur ekki komið fram með neinum hætti hvar menn ætla að láta þess sjást stað að koma eigi til móts við þau byggðarlög sem verst standa. Ég endurtek að mér finnst sú stefna sem rekin hefur verið undanfarin ár og boðuð er áfram ekki samboðin svo ríkri þjóð sem Íslendingum. Hér verða menn að vera það stórir í sniðum að þeir skilji ekki eftir þá sem þurfa á samfélagshjálpinni að halda og skilji ekki heldur eftir byggðarlög eða landsvæði þegar verið er að líta til þeirra framkvæmda sem ríkið getur staðið fyrir og þess afls sem í ríkissjóði býr.

Frú forseti. Þingheimur og þjóð verða að geta gert ákveðnar kröfur til hæstv. fjármálaráðherra. Þær kröfur uppfyllir núverandi fjármálaráðherra alls ekki. Fjármálastjórn ríkisins á hans vakt hefur verið með ólíkindum. Áætlanir standast ekkert og það virðist vera nákvæmlega ekkert sameiginlegt með þeirri mynd sem hæstv. fjármálaráðherra dregur upp á hverju ári og síðan þeim raunveruleika sem blasir við þjóðinni þegar reikningarnir eru loksins gerðir upp. Ár eftir ár stenst ekki orð af því sem hæstv. fjármálaráðherra segist ætla að gera í ríkisfjármálum. Og tölurnar tala einfaldlega sínu máli. Ef við skoðum hinn meinta afgang sem er iðulega kynntur fyrir þjóðinni á hverju einasta hausti annars vegar og síðan hins vegar niðurstöðuna þegar reikningarnir eru gerðir upp kemur margt forvitnilegt í ljós. Árið 2000 gerði fjárlagafrumvarp ráðherrans ráð fyrir 15 milljarða kr. afgangi. Fjárlögin sem síðan voru samþykkt um jólin gerðu ráð fyrir 16,7 milljarða kr. afgangi. Hver varð niðurstaðan þegar reikningurinn var gerður upp? Rúmir 4 milljarðar í mínus. Árið 2001 gerðu bæði fjárlagafrumvarp og fjárlögin ráð fyrir u.þ.b. 30 milljarða kr. afgangi á ríkissjóði. Niðurstaðan varð hins vegar einungis 8 milljarða kr. afgangur. Árið 2002 gerðu fjárlagafrumvarpið og fjárlögin ráð fyrir u.þ.b. 18 milljarða kr. afgangi. Hver var niðurstaðan? Halli upp á 8 milljarða. Síðan í fyrra gerðu fjárlagafrumvarp og fjárlög ráð fyrir u.þ.b. 11 milljarða kr. afgangi. Hver var niðurstaðan? Halli upp á 6 milljarða. Þetta var áætlanagerð hæstv. fjármálaráðherra hvað varðar afganginn sem nánast undantekningarlaust varð að halla í hans meðförum. Að meðaltali munaði um 21 milljarði kr. á ári milli afgangs fjárlagafrumvarps og ríkisreiknings. Svipaða sögu er að segja um ríkisútgjöldin. Þau standast ekki heldur. Ef við skoðum árin 2000–2003 þá munaði að meðaltali u.þ.b. 28,3 milljörðum kr. á milli gjalda fjárlagafrumvarpsins og síðan þeim raunveruleika sem blasti við í ríkisreikningi. Ef við skoðum síðan ríkisreikning 2003, þá sjáum við að útgjöld ríkisins umfram fjárlagafrumvarpsins jukust um rúmlega 3 millj. kr. á hverri einustu klukkustund. En hæstv. fjármálaráðherra Geir H. Haarde telur sig hins vegar hafa svör við þessu öllu saman, á þessum 20 milljarða kr. sveiflum, hvort sem litið er á ríkisútgjöldin eða afgang ríkissjóðsins. Hann vill einfaldlega taka út óheppilega liði og fínpússa útkomuna aðeins. Hann fullyrðir að fjárlög og ríkisreikningur séu ekki samanburðarhæf. Hæstv. fjármálaráðherra bendir á fjáraukalögin sem eina af sínum skýringum. En það er auðvitað ofsalega þægilegt að hafa svona eftirástimpil sem fjáraukalögin eru fyrir allt sem umfram er. Fjáraukalögin eiga að mæta óvæntum útgjöldum ríkissjóðs. Það er tilgangur þeirra. Núverandi ríkisstjórn virðist hins vegar nota þau markvisst fyrir fyrirséð útgjöld sem ráðherrarnir leggja í eftir að fjárlögin hafa verið afgreidd. Það hafa verið afgreidd fjáraukalög upp á tugmilljarða kr. undanfarin ár. Aðeins á síðasta ári voru afgreidd fjáraukalög upp á 20 milljarða. Það er ekki góð fjármálastjórn að hafa regluleg fjáraukalög upp á tugmilljarða kr. Þess vegna er þessi skýring hæstv. fjármálaráðherra ekki góð og í raun staðfestir hún málflutning stjórnarandstöðunnar um óvandaðar áætlanir hæstv. ráðherra. Það er annað sem hæstv. fjármálaráðherra bendir á í sínu máli til að styðja það, það er gjaldfærsla lífeyrisskuldbindinga. Þetta á að vera eitthvert töfraorð sem tryggir málflutning ráðherrans. Hæstv. fjármálaráðherra virðist gleyma að í hans eigin fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir þessum lið eins og ber að gera. Þessi liður er núna í fjárlagafrumvarpinu. Því þýðir ekki að benda ætíð á að þessi liður sé einfaldlega hæstv. fjármálaráðherra og ríkisfjármálum alveg óviðkomandi. Ef hæstv. fjármálaráðherra sér fram á stóraukna gjaldfærslu lífeyrisskuldbindinga, þá á það að vera í frumvarpinu sjálfu. Það þýðir ekki að benda ár eftir ár á óvænta gjaldfærslu upp á tugmilljarða kr. Í raun staðfestir þessi skýring einnig málflutning okkar í Samfylkingunni að fjárlagafrumvarpið sé varla pappírsins virði. Í stuttu máli snýst málflutningur hæstv. fjármálaráðherra um að fjárlög og fjárlagafrumvarpið séu ekki samanburðarhæf við ríkisreikninginn sem sýni raunveruleikann eins og hann birtist. Hins vegar hikar ekki hæstv. fjármálaráðherra við að bera sjálfur saman fjárlögin við ríkisreikninginn þegar það hentar honum. Það er ekki lengra síðan en í morgun sem hæstv. fjármálaráðherra gerði það í sinni eigin framsöguræðu. Þar segir hann á bls. 4 með leyfi forseta: „Tekjuafgangur ríkissjóðs árið 2005 er áætlaður 11,2 milljarðar króna í frumvarpinu og styrkist staðan nokkuð frá áætlaðri útkomu þessa árs og verulega miðað við ríkisreikning 2003.“ Þarna ber hæstv. fjármálaráðherra sjálfur tekjuafgang við útkomu ríkisreiknings, alveg eins og við í Samfylkingunni höfum verið að gera. Það er einnig í þessu sambandi rétt að benda á annað frumvarp sem þessi sama ríkisstjórn lagði fram árið 1996. Þetta var frumvarp til laga um fjárreiður ríkisins. Þá var m.a. gerð sú breyting að fjárlagafrumvarpið var sett á rekstrargrunn í stað greiðslugrunns. Við skulum bara líta á hvað stendur bókstaflega í þessu frumvarpi ríkisstjórnar Geirs H. Haardes. Þar stendur, með leyfi forseta: „Hingað til hefur fjárlagafrumvarpið verið sett upp á greiðslugrunni en hér er lagt til að það verði á rekstrargrunni en greiðsluhreyfingar jafnframt sýndar. Breytingin hefur það í för með sér að áætlanir fjárlaga og niðurstöður ríkisreiknings verða að fullu samanburðarhæfar, ...“ Þetta stendur orðrétt í frumvarpi ríkisstjórnar Geirs H. Haardes. Þetta er einmitt það sem við í Samfylkingunni erum að gera. Við erum að bera saman fjárlögin eða fjárlagafrumvarpið við útkomna ríkisreikninga. En samanburðurinn er hæstv. fjármálaráðherra svo sár að hann reynir að þæfa umræðuna í þeirri von að geta búið til tortryggni í kringum okkar málflutning. Niðurstaðan sem m.a. Ríkisendurskoðun, sem er óháð ríkisstofnun, staðfestir er að fjármálastjórn ríkisins undir stjórn hæstv. fjármálaráðherra Geirs H. Haardes, er með öllu afleit og mundi ekki einu sinni duga í lítilli sjoppu hvað þá meira.

Herra forseti. Ég mun nú halda áfram þar sem frá var horfið fyrr í dag í ræðu minni þar sem ég ræddi um stöðu sveitarfélaganna og hvernig samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa verið. Það hefur að vísu nokkuð verið rætt síðar í ræðum hv. þingmanna og ég get því stytt mál mitt verulega hvað þetta varðar. Eitt atriði verð ég þó óhjákvæmilega að minnast á vegna þess að það eru gögn frá fjármálaráðuneyti sem stangast algerlega á við það sem fram kemur í tímariti sveitarstjórnarmanna, þ.e. Sveitarstjórnarmálum, sem er nýlega komið út. Í riti fjármálaráðuneytisins, Úr þjóðarbúskapnum, segir frá því þar sem er verið að tilgreina að rekstur sveitarfélaganna að á árinu 2003 hafi þau skilað afgangi í fyrsta skipti frá því 1990. Þetta passar ekki alveg saman og það er nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra skýri þann mismun sem kemur fram í þessu riti og því sem kemur fram í nýjasta tímaritinu, Sveitarstjórnarmál. Þar segir m.a. þar sem fjallað er um niðurstöður ársins 2003 að afkoman verði tæpir 3 milljarðar kr. Ekki nóg með það, heldur er það skýrt hér með tölum hvernig þetta hefur verið að þróast á milli ára. Ég mun ekki fara nákvæmlega yfir það, en hér kemur fram skýring sem er afar nauðsynlegt að við höldum til haga í umræðu um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Hér segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ástæður lakari afkomu á árinu 2003 í samanburði við árið á undan eru einkum raktar til óhagstæðrar gengisþróunar, en einnig til mikillar fjölgunar einkahlutafélaga, sem dregur úr útsvarstekjum sveitarfélaga.“ Hér er þetta staðfest hreint og klárt og síðan vitnað til þess að væntanlega skeiki þarna um á annan milljarð kr. bara út af þessum eina þætti. Það er því augljóst mál að það tal um að sveitarfélögin hafi í raun næga fjármuni á ekki við rök að styðjast. Það er hins vegar nauðsynlegt að fá skýringu á hvernig á því standi að þessar upplýsingar eru svona algjörlega á skjön. Herra forseti. Hér hefur nokkuð verið rætt, þó lítið hafi verið, um menntamál. Það er auðvitað alveg með ólíkindum að við þurfum að horfa upp á það á árinu 2004 að það þurfi að halda fólki frá skólagöngu. Flestar þjóðir í nágrenni við okkur hafa verið að gera sérstakt átak til þess að reyna að fá fólk inn í skóla. Hér fá unglingar, einnig yngra og eldra fólk sem hyggur á skólagöngu þau skilaboð frá stjórnvöldum að það sé ekki æskilegt í skólum. Þannig voru m.a. skilaboð til þeirra sem vildu komast í framhaldsskólana í haust að einungis aðgangur nýliðanna væri tryggður, þ.e. þeirra sem voru að ljúka grunnskóla, en það fólk sem hafði dottið út af einhverjum ástæðum átti að vera einhver afgangsstærð. Það er með ólíkindum að svona skilaboð skuli koma frá stjórnvöldum. Nú er gengið fram í því að reyna að bæta fjárhag háskólanna með því að stórhækka innritunargjöld. Það er ekki verið að hækka þau um einhver örfá prósent, heldur er farið í tæplega 40%, skólagjöldin skulu hækkuð úr 32.500 í 45 þús. kr. 
             Hæstv. menntamálaráðherra hlýtur að vera á leiðinni hingað, herra forseti, því ég var búinn að óska eftir því fyrr í dag að það yrði tryggt að fagráðherrar væru hér til staðar þegar ég mundi halda seinni ræðu mína.

Forseti skal kanna þetta mál, en það er ljóst að ýmsir ráðherrar hafa verið hér í dag eins og hv. þingmanni er kunnugt um. Ég skal kanna þetta.

Herra forseti. Það vill svo til að ég á einnig möguleika á þriðju ræðu og ég verð ef til vill að bíða með eitthvað af spurningum mínum þar til einhverjir hæstvirtra ráðherra ná að skila sér í hús. Nauðsynlegt er að fá hæstv. menntamálaráðherra hér í hús vegna þess að í frumvarpinu kemur fram að ekki sé bara verið að stórhækka innritunargjöld í háskóla. Þar eru einnig tölur um nemendafjölda, bæði í framhaldsskólum og háskólum, sem eru gefnar upp sem helsta skýring á því að verið er að auka fjármuni til þessara stofnana. Mér sýnist, þrátt fyrir að ég hafi ekki haft mikinn tíma til þess að skoða þessar tölur og sannreyna þær, að þær séu því miður allt of lágar. Í sumum tilfellum eins og í framhaldsskólunum virðast þær ekki einu sinni ná þeim tölum sem gert var ráð fyrir á þessu ári. Hér vantar greinilega mikið á. Ég er rétt byrjaður að glugga í fjáraukalög fyrir árið 2004. Þar kemur m.a. fram að verið sé að mæta auknum nemendafjölda í framhaldsskólum, en það á ekki að bæta skólunum það að fullu, heldur á að lækka viðmiðið frá því sem áður var. Þannig verður sagt: Við mætum nemendafjöldanum, en gerum það síðan ekki í krónutölunni. Þennan leik er búið að leika ár eftir ár eftir ár. Í fyrra var hins vegar verið að reyna að ná nemendafjöldanum, þá voru tölurnar lækkaðar. Þannig á að halda áfram, það á ekki að sinna menntakerfinu eins og eðlilegt er að við gerðum á þessu ári. Síðan koma alltaf hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og einstaka hv. þingmaður Framsóknarflokksins og endurtaka það í síbylju að það sé stöðugt verið að auka fjármuni til menntakerfisins. Það er auðvitað fyrst og fremst vegna þess að verið er að fjölga og bæta við í kerfinu sem er eðlilegt, en hins vegar verða menn auðvitað að mæta þeim þörfum sem til staðar eru. Svo væri eðlilegt, herra forseti, að fá einhverjar skýringar frá hæstv. menntamálaráðherra ef hæstv. menntamálaráðherra mundi sjást hér, vegna þess að það kemur fram í frumvarpinu að loksins - loksins - eigi að hlusta á þá gagnrýni sem við höfum sett fram ár eftir ár á reiknilíkan framhaldsskólanna, því nú á loksins að fara að endurskoða það líkan. Nú ætlar fjármálaráðuneytið og menntamálaráðuneytið að setjast sameiginlega yfir líkanið og reyna að átta sig á því hvað er að. Það er auðvitað kominn tími til. Ég hefði viljað fá að heyra það frá hæstv. menntamálaráðherra hvaða þætti á sérstaklega að skoða. Það hafa verið gerðar a.m.k. tvær skýrslur um reiknilíkanið. Það liggur því fyrir að stórum hluta til hvað á vantar í því, hvað hefur legið til hliðar. Herra forseti. Ég sé það að hæstv. heilbrigðisráðherra situr hér í salnum og mun því nýta tækifærið og eiga örlítinn orðastað við hæstv. ráðherra. Það hefur komið hér fram að Öryrkjabandalagið telur, ásamt fleirum, að ekki sé staðið við samkomulag sem gert var fyrir kosningar á síðasta ári. Það er talið og hefur verið reiknað út að það vanti um 500 millj. á þessu ári og væntanlega eitthvað hærri upphæð á næsta ári til þess að standa við þetta samkomulag. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að hæstv. ráðherrar komi hér hver af öðrum og fullyrði að í þessu samkomulagi hafi eingöngu verið samið um eina ákveðna krónutölu. Ég man ekki betur en að í umræðum hér fyrir ári síðan hafi hæstv. heilbrigðisráðherra staðfest að það hafi ekki verið samið um ákveðna krónutölu, heldur um ákveðna leið sem ætti að fara. Það er auðvitað nauðsynlegt að hæstv. heilbrigðisráðherra komi og skýri þá stöðu sem þetta mál er í nú og hvort búast megi við að því verði kippt í liðinn áður en fjárlög verða samþykkt. Einnig er nauðsynlegt, herra forseti, að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra varðandi hækkun komugjalda á heilsugæslustöðvar sem eiga að hækka nú um tæplega 50 millj. hvaða munur er á þessari hækkun og þeirri hækkun sem var í frumvarpinu fyrir ári síðan? Er enn verið að bæta í? Hvaða fyrirkomulag er fyrirhugað í þeim efnum? Það er einnig nauðsynlegt að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um ýmis vandamál í heilbrigðiskerfinu sem ég ætla ekki að fara nákvæmlega ofan í. En við heyrðum í fréttum í gær að Landspítali – háskólasjúkrahús, sem er stærsta sjúkrahús landsins, telur að miðað við fjárlagafrumvarpið þurfi það enn að grípa til niðurskurðaraðgerða. Því er nauðsynlegt að heyra frá hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða leiðir þar séu líklegastar til árangurs. Herra forseti. Enn á ný gerist það að tími minn rennur út áður en ég lýk öllu því sem ég hefði viljað koma að. Ég vil nota þær örfáu sekúndur sem eftir eru til að óska eftir því að áður en ég held þriðju ræðu mína verði hæstv. menntamálaráðherra komin hingað í salinn, ef einhver möguleiki er á, og hæstv. samgönguráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra, því við þessa þrjá ráðherra þarf ég að eiga örlítinn orðastað á eftir.

Forseti vill upplýsa að þeim óskum hv. þingmanns sem fram hafa komið hefur verið og verður komið á framfæri við viðkomandi hæstvirta ráðherra.

Herra forseti. Mönnum hefur verið tíðrætt hér á umliðnum dögum og vikum og mánuðum raunar um virðingu Alþingis og stöðu þess í þrískiptingu ríkisvaldsins, gagnvart framkvæmdarvaldinu, gagnvart dómstólum o.s.frv. Úr stóli forseta hafa verið fluttar gagnmerkar ræður í þá veru, raunar mjög umdeildar. Það er gjörsamlega óþolandi með öllu að hér skulum við við 1. umr. fjárlaga horfa upp á þann veruleika nú eftir fimm til sex klukkutíma umræðu þar sem einir 14 eða 16 alþingismenn hafa haldið sínar ræður, komið fram með athugasemdir sínar og fyrirspurnir, að ekki einn einasti fagráðherra hafi átt erindi upp í þennan stól til að svara fyrirspurnum, til að koma fram með stefnumörkun sína í þessu stærsta máli haustsins. Ég er eldri en tvævetur á hinu háa Alþingi, herra forseti, og minnist þess ekki að hér áður fyrr hafi mál verið með þessum hætti. Vissulega er það þannig að fjármálaráðherra fer fyrir flokki ríkisstjórnar, ráðherranna, í þessum efnum. Venjan hefur engu að síður verið sú að fagráðherrarnir hver um sig nota þetta tækifæri til þess að útlista sína sýn á komandi fjárlagaár, fara yfir hverjar áherslurnar eru, hvað liggi á bak við þær tölur sem er að finna í frumvarpinu. En það er ekki æmt. Ekki er sagt eitt aukatekið orð og ekki látið svo lítið að svara fyrirspurnum um einstök atriði í þessari umræðu. Svona getur þetta ekki gengið lengur. Við erum að tala um virðingu Alþingis. Ef því er sýnd einhvern tímann óvirðing þá er það við þessa umræðu. Ég tek undir með síðasta ræðumanni og fer þess á leit að við gerum hlé á umræðunni þar til þessir fagráðherrar eru mættir hér til leiks og sitja þennan fund og taka þátt í honum af fullum krafti. Það er lágmarkskrafa, herra forseti. Tillaga mín er því þessi: Gerum hlé á þessari umræðu þar til ráðherrar þessarar ríkisstjórnar gefa sér tíma og ráðrúm til að vera við hana.

Forseti endurtekur að gerðar hafa verið ráðstafanir til að koma skilaboðum til viðkomandi ráðherra.

Herra forseti. Ég vakti athygli á því fyrr í dag að það væri hluti af samkomulagi sem hefði verið gert milli forseta og formanna þingflokka að, eins og segir hér í 5. lið, áhersla yrði lögð á að fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Nú gerði ég ekki þá kröfu fyrr í dag að fagráðherrar væru hér í allan dag heldur tilkynnti að ég þyrfti að eiga orðastað við fjóra hæstv. fagráðherra og gaf þar af leiðandi nokkuð góðan frest til þess að þeir mættu vera hér í húsi þegar ég héldi ræðu mína. Það hefur aðeins einn hæstv. ráðherra orðið við þessari beiðni, hæstv. heilbrigðisráðherra. En hinir hæstv. ráðherrarnir hafa ekki látið sjá sig. Ég hlýt því að ítreka þá ósk mína að það sé lágmarkskrafa að þegar ég held þriðju ræðu mína á eftir, verði hér komin í hús hæstv. félagsmálaráðherra, hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra og ef ekki eru fullnægjandi fjarvistarástæður hæstvirtra ráðherra þá er óhjákvæmilegt að umræðunni verði frestað þar til hæstv. ráðherrar geta látið svo lítið að láta sjá sig hér í húsi.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þessar óskir hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. Mér finnst þetta eðlileg krafa og í samræmi við samkomulag sem gert var hér á sínum tíma. Við erum að nálgast lok 1. umr. um fjárlögin. Það var sett fram krafa af hv. þingmanni um viðveru tiltekinna ráðherra hér við umræðuna. Mér finnst ástæða til að við gerum hlé á fundinum þó ekki væri nema í fáeinar mínútur til þess að ráða okkar ráðum og kanna hvort þessir tilteknu ráðherrar séu á leið til þingsins.

Hæstv. forseti. Ég tek undir þær óskir sem fram hafa komið um að fagráðherrar verði hér við umræðuna. Í sjálfu sér væri ekkert eðlilegra en að þeir fagráðherrar sem hafa við það að glíma að fást jafnvel við mikinn niðurskurð, eins og samgönguráðherrann hæstvirtur í sínu ráðuneyti, komi hér og geri grein fyrir því hvernig brugðist verði við, hvernig þessi niðurskurður í vegamálum komi t.d.við vegáætlun og hvaða vinna sé í gangi í ráðuneytinu til þess að skipuleggja þessa hluti sem leiða af þeim mikla niðurskurði sem þar er - þetta á auðvitað við um fleiri ráðherra en hæstv. samgönguráðherra - til þess að skýra fyrir bæði þingi og þjóð hvaða áhrif helstu ákvarðanir í fjárlögunum hafa á a.m.k. þau ráðuneyti þar sem mest kemur við á hverjum tíma. Það er mjög eðlilegt að þetta gerist þannig. En hér virðist hafa verið að myndast með árunum einhvers konar afstaða hjá stjórnarliðinu á Alþingi sem gengur út á það að sitja af sér umræður í Alþingi, sitja þær bara af sér, að leyfa þeim bara að tala í stjórnarandstöðunni, reyna að lifa þetta svona einhvern veginn af, vera í bakherbergjum eða bara ekki í húsinu. Þetta er ekki boðlegt. Hér eiga menn að gera grein fyrir stefnu sinni. Að minnsta kosti gæti maður haldið að þeir væru ekki í neinum vandræðum með það. Nógu kotrosknir eru þeir yfir því hvað stefnan sé nú góð á hinum ýmsu stundum. Ætti t.d. hæstv. samgönguráðherra ekki geta komið hér og stillt málum upp? Hann hlýtur að hafa tekið þátt í að samþykkja þennan niðurskurð í vegamálum sem er fram undan. Hann hlýtur að geta sagt frá því hvernig hann ætlar að bregðast við úr því hann ætlar að taka stærsta pokann. Það ætti hann að gera við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vil nú bara halda því til haga að ég hef verið við þessa umræðu síðan klukkan hálftíu í morgun og ekkert farið úr húsi. Ég hef ekki tekið til máls enn þá. Ég hafði hugsað mér að taka til máls þegar liði á umræðuna bregðast þá við því sem til mín er beint. Ég vil bara að það komi fram.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem fram kom hjá síðasta ræðumanni þá er það nú stundum þannig að þeir eru skammaðir sem síst skyldi, þ.e. þeir sem eru viðstaddir, því ekki næst í hina. Kjarni málsins er vitaskuld sá að þessi umræða um fjárlög fer jafnan fram á þessum degi. Þetta eiga hæstv. ráðherrar að vita. Það á ekkert að koma þeim á óvart að þessi umræða sé í dag. Ég hefði talið, virðulegi forseti, að ef einhverjir ráðherrar hafi ekki haft vitneskju um að þessi umræða væri í dag þá væri a.m.k. mikilvægt að koma því til skila. Annað er kannski enn alvarlegra í þessu máli. Það er að hér hefur verið gert samkomulag. Það er búið að gera samkomulag um ákveðið form á þessari umræðu. Þar er kveðið skýrt á um að ráðherrar séu hér nema í undantekningartilvikum. Að undanskildum þeim tveim ráðherrum sem hér sitja, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra, höfum við ekki orðið vör við að aðrir ráðherrar sitji hér eða hafi gefið skýringar á fjarveru sinni. Það vissulega vekur þær hugrenningar hvort hægt sé að gera svona samkomulag, þ.e. ef niðurstaðan er sú að ráðherrar hæstvirtir eru ekki viðstaddir þessa umræðu. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að hafi þinginu skjöplast eitthvað við að upplýsa ráðherra um að þessi umræða færi fram í dag eða það á einhvern hátt farið fram hjá hæstv. ráðherrum þá er mikilvægt að þingið upplýsi um það. Þetta skilur svo eftir spurninguna um hvort hægt sé að gera samkomulag um þessa umræðu á komandi árum.

Að gefnu tilefni vill forseti geta þess að bæði samgönguráðherra og menntamálaráðherra hafa verið viðstaddir hluta þessarar umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Ég flutti hér ræðu og hef ekki sett mig á mælendaskrá aftur. Ég hafði vonast til þess að hæstv. samgönguráðherra kæmi í hús og léti í ljós skoðanir sínar á því sem ég gerði að stórum hluta að umræðuefni í ræðu minni, þ.e. niðurskurð í framkvæmdum sem sérstaklega sneri að vegamálum. Ég hef mikinn hug á því að heyra útskýringar hans og áherslur í þeim málaflokki áður en ég held seinni ræðu mína og ég tek algjörlega undir það að samkomulagið sem gert var við þingflokksformenn eigi að standa. Það getur ekki verið að ráðherrarnir hafi ekki vitað af þessari umræða sem við þingmenn vissum um í síðustu viku að færi hér fram á þessum degi í þessari viku. Ég tek því undir þau tilmæli til hæstv. forseta að hann sjái til þess að ráðherrar séu hér viðstaddir umræðuna og taki vonandi þátt í henni.

Hæstv. forseti. Ástæða er að leggja áherslu á að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið við umræðuna í allan dag. Það er rétt sem fram kom í hans máli. En hann er undantekningin sem nánast sannar regluna. Aðrir ráðherrar hafa ekki verið hér nema þá í mýflugumynd. Þetta er staðreynd. Af því að vísað er í samkomulag sem menn hafa gert um fyrirkomulag þessarar umræðu þá vil ég segja að það gengur út á það að stytta hana verulega. Ef við hefðum farið að hefðbundnum þingskapareglum hefðu ræður verið 20 mínútur eða 40 mínútur ef óskað hefði verið tvöföldun ræðutíma sem iðulega er gert. En það var tekin sú ákvörðun að stytta umræðuna þannig að þingmenn aðrir en talsmenn flokkanna fengju einvörðungu tíu mínútur hver. Hér segir svart á hvítu, með leyfi forseta: „Lögð verður áhersla á að fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna.“ Nú hefur verið óskað eftir því formlega hér úr ræðustól að tilteknir ráðherrar komi til umræðunnar. Við erum að nálgast lok hennar núna - eða það þótti fyrirsjáanlegt. Þetta kann að breyta einhverju um það reyndar hvenær henni lýkur - og þá á það að ráðast hvort þeir koma til þings eða ekki. Þess vegna ítreka ég fyrri óskir sem hér hafa verið settar fram um að hlé verði gert á þingfundinum þannig að við getum ráðið ráðum okkar og hægt verði að ganga úr skugga um hvort þeir ráðherrar sem hefur verið óskað eftir að komi í þingsalinn og verði hér við umræðuna séu yfirleitt á leið til þingsins. Ég legg áherslu á að gert verði stutt hlé á þingfundinum þar sem við getum fengið botn í þetta mál.

Forseti vill upplýsa að boðum hefur verið komið til þeirra ráðherra sem nefndir hafa verið. Skilaboðin eru á þá leið að félagsmálaráðherra hæstv. og samgönguráðherra séu svo til komnir í hús.

Herra forseti. Það er greinilegt að sumir þeirra sem tekið hafa til máls undir þessum lið hafa sjálfir ekki verið í þingsalnum í dag. Ég hef setið hér frá því í morgun. Ég vil upplýsa hv. þingmenn, sem eru nýkomnir í salinn, um að hér hafa, fyrir utan fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra, verið menntamálaráðherra, samgönguráðherra og dóms- og kirkjumálaráðherra. Forsætisráðherra sá ég og umhverfisráðherra var hér í morgun. Iðnaðarráðherra hefur verið hér auk félagsmálaráðherra og landbúnaðarráðherra. Sjávarútvegsráðherra er í leyfi. Ég vildi halda þessu til haga vegna þess að mér finnst það lykta af lýðskrumi þegar menn láta svona.

Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég hef ekkert við fundarstjórn forseta að athuga. En ég verð á hinn bóginn að segja að mér er orða vant eftir ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur áðan. Ef virðing þingmanna og sjálfsvirðing birtist í því sem hún sagði áðan þá erum við í vanda stödd. Ef þingheimur lætur sér það nægja að sjá ráðherra ríkisstjórnarinnar á ferli í þinghúsinu, langa stund eða skamma, þegar við ræðum um stærsta mál haustsins, fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, þá er Vöggur litlu feginn. Það gefur augaleið. Kannski birtist vandi þingsins í orðum hv. þm. Drífu Hjartardóttur, að láta sér nægja það. Við búum við það að hér eru gerð rammafjárlög. Þau eru með þeim hætti að fagráðherrarnir koma með tillögur og bera ábyrgð á sínum römmum. Af þeim ástæðum hefur umræðan í dag m.a. birst í því að einstökum ráðherrum hefur verið hlýtt yfir. Þeir eru spurðir spjörunum úr, hvað býr að baki tölunum. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra viti upp á punkt og prik hvað að baki liggur. Þannig er gangverkið í þessu, viti einhver ekki af því. Ég vil sérstaklega bjóða nýja hæstv. ráðherra velkomna til starfa við 1. umr. En mér finnst ekki mikill bragur á því að fyrstu dagar þeirra í nýjum embættum á hinu háa Alþingi séu þannig að þeir séu fjarverandi. Ég þakka engum fyrir það ef hæstv. ráðherrar láta svo lítið að koma til þings í skamma stund eða langa eða að hér þurfi þingheimur að bíða mínútum eða klukkutímum saman eftir að hæstv. ráðherrar komi til fundarins. Þetta er stærsta mál haustsins. Hér eiga þeir að sitja hvað sem tautar og raular og taka þátt í umræðunni, ekki bara vera hér á kreiki. Ég var að rifja upp að þetta hafi ekki verið með þessum hætti. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta nýja verklag sé með hans velvilja? Ég neita að trúa því. Ég held þvert á móti að hann vilji ekki hafa þetta svona. Ég vil enn fremur spyrja ráðherra að því hvort eitthvað hafi misfarist í boðun við ríkisstjórnarborðið. Gleymdist hreinlega að láta, a.m.k. nýja fagráðherra, vita af því hvert gangverkið er í þessum efnum? Eða er hæstv. ríkisstjórn kannski alveg sama? Er þetta nýjasta birtingarformið á þreytu hennar og uppgjöf? Kannski er það svo.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér blöskraði þegar það var kallað lýðskrum að þingmenn í salnum færu fram á að fagráðherrar væru til staðar til að svara spurningum og taka þátt í umræðum við 1. umr. um fjárlög. Það ætti ekki að þurfa að boða ráðherra til umræðunnar þegar klukkuna vantar tíu mínútur í fimm og umræðan hefur staðið síðan 10.30 í morgun. Þótt einhverjir ráðherrar hafi sýnt sig á göngunum ætti það að vera skylda þeirra, maður mundi ætla það, að vera viðstaddir. Ætla mætti að það væri hluti af starfsskyldum þeirra að vera viðstaddir þegar þessi umræða fer fram. Ég verð að segja að þetta er lítilsvirðing við þingið. Þetta er lítilsvirðing við þá sem taka þátt í þessari umræðu, að vera ekki til staðar til að svara fyrir málaflokka sína. Ég veit ekki betur en að gert hafi verið samkomulag um að þeir væru viðstaddir. Ég spyr: Er ekki hægt að gera samkomulag um nokkurn hlut við þessa ráðherra? Geta þeir ekki staðið við neina samninga eða samkomulag? Ég ætlaði að ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra, sem hefur verið viðstaddur í allan dag, um samkomulag sem ekki hefur verið staðið við, samkomulag við stóran hóp í samfélaginu sem hefur verið svikið. Er ekki einu sinni hægt að halda lítið samkomulag um umræðuna í þinginu? Hvar endar þetta? Ég fer, eins og aðrir á undan mér, fram á að gert verði hlé á þessari umræðu þangað til hæstv. ráðherrar treysta sér til þess að vera a.m.k. viðstaddir það sem eftir er af umræðunni í dag.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér þóttu orð hv. þm. Drífu Hjartardóttur afar óviðeigandi. Ég hélt að ég hefði á mjög málefnalegan hátt óskað eftir því að ákveðnir hæstv. ráðherrar yrðu viðstaddir umræðuna. Ég skal fara örlítið yfir það. Ég taldi eðlilegt að hæstv. félagsmálaráðherra væri hér. Töluvert mikið hefur verið rætt um samskipti ríkis og sveitarfélaga, fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þau koma vissulega mikið við fjárlögin. Hæstv. menntamálaráðherra hlýtur að tengjast því sem við höfum rætt um varðandi hækkun innritunargjalda í háskólum, endurskoðun á reiknilíkönum í framhaldsskólum og áætlaðan nemendafjölda í framhaldsskólum og háskólum. Það er auðvitað eðlilegt að hæstv. menntamálaráðherra sé viðstödd umræðuna og gefi einhverjar skýringar. Það hlýtur að vera eðlilegt að hæstv. samgönguráðherra sé viðstaddur þar sem ein meginaðhaldsaðgerð hæstv. ríkisstjórnar er í samgöngumálum. Við slíkar aðstæður hlýtur viðkomandi fagráðherra að koma nálægt umræðunni. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur gefið skýringar á því af hverju hann svarar ekki jafnóðum. Hann ætlar að svara spurningum þingmanna síðar í umræðunni. Það er að sjálfsögðu eðlilegt. En, herra forseti, að kalla slíkar óskir lýðskrum er með ólíkindum. Það hlýtur að nálgast það að hæstv. forseti hefði átt að aðvara hv. þingmann. Slíkt orðalag á ekki að eiga sér stað úr þessum stóli þegar svona mál eru rædd, þegar þau eru ígrunduð með þessum hætti. Ekki nóg með það heldur liggur hér fyrir samkomulag um að lögð verði sérstök áhersla á að fagráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Það er óviðunandi ef samkomulagið á eingöngu að ná til ákveðins hluta en ekki allra. Það verður að fást skýring á því hvernig á því stendur að hæstv. ráðherrar láta ekki sjá sig og taka ekki þátt í umræðunni. Er skýringin sú að hæstv. ráðherrar telja enga ástæðu til þess? Vilja þeir með því sýna í verki viðhorf framkvæmdarvaldsins til löggjafarvaldsins? Við höfum auðvitað fundið smjörþefinn af þessu í vinnu fjárlaganefndar á undanförnum árum. Við vorum einmitt að vona að breyting yrði á og þá í aðra átt en þessa. Eða er skýringin sú, herra forseti, að það hafi hreinlega gleymst að koma þessu samkomulagi til skila til hæstvirtra ráðherra? Það er nauðsynlegt að við fáum fullnægjandi skýringar á því sem hér er á ferðinni. Við þetta verður ekki unað.

Virðulegi forseti. Talsvert hefur verið rætt um að þingið sé ekki nægilega sjálfstætt, þ.e. að framkvæmdarvaldið vaði yfir þingið á skítugum skónum. Sú umræða hefur lengi staðið yfir. Hér erum við að ræða fjárlög, fyrst og fremst fjárlög ríkisstjórnarinnar. Þegar þingmenn vilja ræða við einstaka fagráðherra um einstök tiltekin mál er alveg skelfilegt að einstakir þingmenn sem hér sitja skuli koma upp og skjóta skildi fyrir fjarstadda ráðherra og lýsa þá jafnvel lýðskrumara sem kalla eftir því að ráðherrarnir séu viðstaddir. Það er ekki nema von, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin telji sig geta vaðið yfir þingið ef þetta er almennt viðhorf. Ef þetta er almennt viðhorf þeirra þingmanna sem styðja ríkisstjórnina. Það er í raun aðeins eitt fyrir hv. þm. Drífu Hjartardóttur að gera, þ.e. að koma hér upp og biðjast afsökunar á ummælum sínum. Það er það eina sem hv. þingmaður getur gert í þessari stöðu.

Herra forseti. Við erum í raun að ræða mjög alvarlegt mál, ekki síst í ljósi þess sem verið hefur í umræðunni, þ.e. að þingið haldi ekki sjálfstæði sínu og verði að lúta ráðherravaldi. Forseti þingsins, sem við væntum að væri forseti okkar allra, greindi frá því í sérstakri ræðu á þingsetningardeginum að forsetanum fyndist ekki þingið hafa sjálfstæði gagnvart forsetanum og þjóðinni. Ákveðið samkomulag var um fyrirkomulag á umfjöllun um fyrsta mál þingsins, þ.e. fjárlagafrumvarpið, þar sem stefnuskrá ríkisstjórnarinnar kemur í raun fram og hvernig einstök ráðuneyti framkvæmdarvaldsins forgangsraða þeim verkefnum sem því er falið. Þingmenn eiga að fjalla um það til undirbúnings fyrir áframhaldandi vinnu við fjárlagagerðina. En þá bregður svo við að ráðherrar eru svo gegnsýrðir af því að þetta séu bara ráðherrafjárlög sem þingið ráði hvort það spjalli um eða ekki. Þeir telja sig ekki hafa ástæðu til þess að vera viðstadda. Hér hefur ítrekað komið fram krafa um að þingfundi verði frestað uns ráðherrar eru komnir í salinn, a.m.k. kannað hvaða ráðherrar geti verið viðstaddir. Forseti hefur ekki enn tekið afstöðu til þess máls. Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að ráðherrar séu viðstaddir svona umræðu, bæði virðingar sinnar vegna og einnig vegna ábyrgðar þeirra á þeim málaflokkum sem þeir sinna gagnvart þinginu. Einstakir þingmenn eiga líka að geta kallað til ráðherra í slíkri umræðu til að svara spurningum sem upp kunna að koma og heyra viðhorf þeirra og forgangsröðun. Þetta á ekki að þurfa að vera umræðuefni í fleiri, fleiri tugi mínútna, herra forseti.

Herra forseti. Það hafa verið gerðar ráðstafanir til að ráðherrar geti verið viðstaddir. En það eru ekki margir þingmenn sem hafa tekið þátt í umræðunni í dag sem beðið hafa sérstaklega um að ráðherrar verði hér, nema þá hv. þingmaður Einar Már Sigurðarson. Hann tilgreindi þá fjóra ráðherra sem hann vildi að væru hér. Þeir eru komnir og hafa verið hér meira og minna í dag. Það sem ég var að tala um áðan var þegar hv. þm. sem ekki hafa setið hér í dag koma og láta ljós sitt skína. Það er ekki bara við þessa umræðu, þetta hefur æðioft gerst. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er núna genginn úr salnum. Hann hefur nánast ekkert verið hér í dag en kemur og hrópar og kallar og heimtar að aðrir séu viðstaddir umræðuna.

Menn eru nú að fylgjast með annars staðar.

Það gera líka fleiri.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af þessum orðum hv. þingmanns Drífu Hjartardóttur vil ég benda á að það vill svo til að þessir „aðrir“ eru ráðherrar sem eiga að sitja fyrir svörum og eru ábyrgir fyrir því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar, fjárlagafrumvarpinu. Þessi umræða er geymd en ekki gleymd. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa fjallað allítarlega um fjárlagafrumvarpið, farið um það almennum orðum, og hér vísa ég fyrst og fremst til fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd. Ég ætla að fara nokkrum orðum um einstaka þætti þess og byrja á því að slá nokkuð jákvæða nótu og víkja að lífeyrismálum. Hæstv. forsætisráðherra vék að því í ræðu sinni hér í gær - ég er nú orðinn vanur því að kalla hæstv. ráðherra Davíð Oddsson forsætisráðherra en hann mun vera kominn í utanríkisráðuneytið - en hann vék að því í gær að miklar fjárhæðir hefðu verið greiddar inn í opinbera lífeyriskerfið á undanförnum árum og það er rétt. Á þessu sviði hefur ríkisstjórnin sýnt fyrirhyggju og á lof skilið fyrir það. Það var ljóst um miðjan tíunda áratuginn að það stefndi í mikið óefni í þeim lífeyrishluta sem er á ábyrgð fjármálaráðuneytisins, þ.e. lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna, og þá var tvennt gert. Lögum um lífeyrissjóði var breytt, það var lögfest ný rammalöggjöf um lífeyrissjóði í landinu og lífeyriskerfi opinberra starfsmanna var einnig breytt í kjölfar samninga sem tókust milli heildarsamtaka opinberra starfsmanna annars vegar og fjármálaráðuneytisins hins vegar. Lög þessi voru staðfest síðari hluta árs 1996. Með þeirri lagabreytingu var opinbera lífeyriskerfið gert sjálfbært í þeim skilningi að sjóðurinn, þ.e. það sem kemur inn í sjóðinn, iðgjöldin, á að rísa undir þeim réttindum sem í sjóðnum skapast. Hitt sem gert var og hefur verið gert síðan eru þessar greiðslur inn í lífeyriskerfið, 7,5 milljarðar á yfirstandandi ári, 4 milljarðar á komandi ári. Þetta eru ekki niðurgreiðslur til lífeyriskerfisins, nær væri að segja að lífeyriskerfi opinberra starfsmanna hafi niðurgreitt aðra starfsemi á vegum ríkisins um áratuga skeið vegna þess að lífeyrissjóðurinn var notaður til að fjármagna margvísleg verkefni á vegum ríkisins, þaðan voru veittir peningar inn í húsnæðiskerfið svo dæmi sé tekið, og ef sjóðurinn hefði ekki verið til staðar hefðu byrðar almannatryggingakerfisins verið miklu meiri en þær ella hafa orðið. Þetta er nokkuð sem Íslendingar eru nokkuð stoltir af, að hafa byggt upp öflugt og kannski öflugra lífeyriskerfi en aðrar þjóðir eru að gera. Það varð fyrrverandi forseta Alþýðusambands Íslands tilefni til ræðuhalda á vegum Tryggingastofnunar ríkisins fyrir fáeinum dögum þar sem hann sagði að framtíðin væri svo björt fyrir eldri kynslóðina eða komandi eldri kynslóðir að hann sá ástæðu til að tala um hana sem forréttindastétt framtíðarinnar. Ég var staddur í salnum til að hlýða á þessar umræður sem voru bráðskemmtilegar. En þar stóðu nú upp einhverjir fulltrúar aldraðra sem sögðu að það væri varasamt að alhæfa svona um eldri kynslóðina. Ég vil einnig vara við svona mögulegri sjálfsblekkingu í þessum efnum vegna þess að þessi hugsun byggir á því að við séum að leggja peninga til hliðar svona í eins konar sparigrís upp í hillu og þegar að því kemur munum við sækja þá fjármuni. Það er eins og hún hafi gufað alveg upp umræðan sem var mjög öflug hér fyrir nokkrum árum, að eftir tvo til þrjá áratugi mundu hlutföllin eða aldurssamsetningin í þjóðfélaginu breytast á þann veg að það yrðu færri sem yrðu vinnandi og yrðu að sjá farborða þeim sem væru komnir á ellilífeyri, að þessi hlutföll yrðu erfiðari eftir því sem liði á og mikill vandi blasti við í framtíðinni. Nú er þessi umræða búin vegna þess að uppi í hillu stendur sparigrísinn. Staðreyndin er eftir sem áður sú að við þurfum að taka þessi verðmæti út úr efnahagskerfinu þegar þar að kemur, hvort sem við gerum það í gegnum skatta eða í gegnum arðtöku út úr fyrirtækjum í landinu og reyndar heiminum öllum, vegna þess að við erum farin að dreifa þessari áhættu. En það sem ég vildi sagt hafa er það að lífeyriskerfið í landinu er að eflast og það er talsvert til í því sem Ásmundur Stefánsson, fyrrvarandi forseti ASÍ, segir um stöðu aldraðra eftir tvo til þrjá áratugi. En ekki allra aldraðra. Og hvar er undantekningin þar? Það eru þeir sem ekki eiga aðild að þessu kerfi. Hverjir eru það? Það eru öryrkjar og sérstaklega þeir öryrkjar sem aldrei komast út á vinnumarkaðinn. Það er sá hópur sem kemur til með að búa við lökust kjörin nema eitthvað sé að gert. Og það var þess vegna sem menn fögnuðu því sérstaklega þegar undirritað var samkomulag í Þjóðmenningarhúsinu 25. mars 2003, fáeinum vikum fyrir alþingiskosningar. Það fór illa í marga að vísu að menn gerðu samkomulag sem vísaði inn í framtíðina, inn á næsta kjörtímabil. Margir litu á þetta sem eina af brellum Framsóknarflokksins en engu að síður ákváðu menn - ég gerði það fyrir mitt leyti - að fagna þessu samkomulagi, að fagna þessum samningi. Þessi samningur gekk út á það að tvöfalda grunnlífeyri, hækka hann úr 20.600 kr. í 41.200 kr. Síðan átti að koma skerðing um 421 kr. fyrir hvert ár að 67 ára aldri, línuleg skerðing upp á við. Þetta var samningur og frá þessum samningi var ítarlega greint í fjölmiðlum á þeim tíma. Það var skýrt frá samningnum í Ríkisútvarpinu, það var skýrt frá honum í Morgunblaðinu, það var skýrt frá honum á Stöð 2 og ég er með tilvitnanir í þessar fréttir. Ég ætla ekki að lesa þær upp vegna þess að ég hef ekki tíma til þess en ég er með þær allar. Það var líka greint frá þessum samningi í bréfi frá heilbrigðisráðuneytinu til Tryggingastofnunar 9. apríl. Þar segir, með leyfi forseta: „Sú breytta mynd af grunnlífeyri öryrkja sem samkomulagið gerir ráð fyrir er tvöföldun á lífeyrisupphæðir, þ.e. tvisvar sinnum 20.630 fyrir þá sem greinast með örorku 18 ára, sem lækkar um 421 krónu fyrir hvert aldursár öryrkjans með vísan hvenær hann er greindur með örorku. Meðfylgjandi tafla skýrir þetta betur.“ Þetta er samkomulag, þetta er samningur, og við fögnuðum þessum samningi. Síðan er núna farið að tala um þetta mál þannig að enginn samningur hafi verið gerður. Það gerðu menn ekki á síðasta ári og ekki síðast þegar við ræddum málið hér. 27. nóvember segir í leiðara Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Stjórnmálamenn, sem í vor töldu ríkissjóð hafa nægt svigrúm, þannig að bæði væri hægt að lofa að lækka skatta og heita öryrkjum brýnum kjarabótum, geta ekki verið þekktir fyrir að seinka nú efndum loforða sinna og raunar undirskrifaðs samkomulags. Þetta er spurning um trúverðugleika stjórnmálamanna gagnvart kjósendum sínum. Orð eiga að standa.“ Undir það tek ég. Síðan gerist það hér í gærkvöldi að nýr forsætisráðherra þjóðarinnar vísar í þetta mál, vísar í það sem hann kallar staðreyndir málsins og vísar þar í fréttatilkynningu sem var send sem byggði á kostnaðarmati á framkvæmd samningsins. Og ég segi, og vísa þar í reynslu mína við samningaborð, að ef menn ætluðu að fara á þennan hátt með kjarasamninga, 

Frú forseti. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa farið yfir það í dag hver megináherslumál flokksins eru hvað varðar þau fjárlög sem hér liggja fyrir og hafa verið rædd síðan klukkan hálfellefu í morgun. Ég tek undir þau sjónarmið sem þar hafa komið fram, bæði hvað varðar skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar og það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði hér síðast um samninginn við öryrkja. Það er auðvitað forkastanlegt að ríkisstjórnin skuli ganga fram í því máli eins og hún gerir. Ég hefði satt að segja búist við því að hæstv. heilbrigðisráðherra kæmi upp í andsvar við ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar en ég treysti því að hann eigi eftir að koma í ræðustól og svara fyrir þessi mál síðar í umræðunni. Hæstv. fjármálaráðherra segir í ræðu sinni að hugmyndin á bak við þetta fjárlagafrumvarp sé langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum enda sé ríkisstjórnin staðráðin í því að taka ríkisfjármálin sterkum tökum, eins og hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni, og menn hugsa sér að beita þessum sterku tökum sínum til þess að hamla gegn þenslu í efnahagslífinu á næstu árum. Eitt af því sem er svona meginstef í fjárlagafrumvarpinu í ár er lækkun tekjuskatts um 1% auk annarra tekjulækkunaráforma ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni í morgun varðandi lækkun tekjuskattsins að hér sé um aðgerðir að ræða sem hvetja eigi fólk til að afla aukinna tekna. Með öðrum orðum vinnuhvetjandi aðgerðir, held ég að hæstv. ráðherra hafi sagt, og talaði um að það kæmi ekki til með að veita af í náinni framtíð að auka við vinnustundir þjóðarinnar þegar horft væri til áframhaldandi stórframkvæmda hjá okkur. Í þessu sambandi langar mig til að nefna eitt atriði sem ég tel afar mikilvægt að við hugleiðum í þessu sambandi. Er ekki kominn tími til að ríkisstjórnin hugleiði í alvöru þá staðreynd að Íslendingar vinna lengri vinnudag, lengri vinnuviku en nokkur önnur þjóð í Evrópu? Íslendingar eru vinnulúin þjóð vil ég meina. Við höfum rætt hér okkar í milli, a.m.k. þegar við erum að tala um félagsmálin, að það sé þörf á því að fara að auka þann tíma sem foreldrar geta eytt með börnum sínum. Og ég veit ekki betur en hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni hafi gefið slíkar yfirlýsingar, að það sé þörf á því að foreldrar fari að eignast aukinn tíma til að eyða með börnum sínum. En mér virðist ekki vera neitt af slíku á dagskrá hjá hæstv. ríkisstjórn þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað, mér sýnist að hér eigi bara að bæta ákveðinni olíu á eld einkaneyslunnar, lækka tekjuskatt til að hvetja fólk til aukinna tekna og aukinnar vinnu og á sama tíma segir hæstv. fjármálaráðherra að hann ætli að hamla gegn þenslu í efnahagslífinu. Hvernig má það vera? Er það ekki þversögn? Er það ekki svipuð þversögn og búið er að vera að benda á í umræðunni í dag að hagvöxturinn hækkar á sama tíma og atvinnuleysi vex? Hvaða þversögn er fólgin í því? Hvaða della er hér í gangi, af hverju keyra menn fjárlagafrumvarpið svona á þversögnum? En af því að ég geri hér að umtalsefni að fólk þurfi að fara að eiga aukinn tíma með börnum sínum og geta eytt meiri tíma en hingað til hefur verið gert á heimilum sínum og í það að sinna fjölskyldum sínum þá er ég kannski komin að meginatriðinu sem mig langaði til að ræða í þessari ræðu minni en það er nokkuð sem kallast samþætting kynjasjónarmiða í allar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði hér fyrir jafnréttisáætlun á síðasta vori. Hún var samþykkt og framkomu hennar var fagnað eins og reyndar var gert líka fyrir fjórum árum þegar næsta jafnréttisáætlun þar á undan var lögð fram. Hæstv. félagsmálaráðherra viðurkenndi að ekki hefði okkur nú tekist nægilega vel til á síðasta fjögurra ára tímabili hvað það varðaði að samþætta kynjasjónarmiðin inn í allar ákvarðanatökur ríkisvaldsins. Ég verð að lýsa því yfir hér, frú forseti, að mér eru það mikil vonbrigði að sjá að hæstv. fjármálaráðherra og hans starfsfólk í fjármálaráðuneytinu skuli ekki hafa tekið mið af þeim sjónarmiðum samþættingar sem hæstv. félagsmálaráðherra talaði hér fyrir síðasta vor. Samþætting byggir á því að tekið sé tillit til kynjasjónarmiða við alla ákvarðanatöku. Fjárlögin eru þar ekki undanskilin. Þau þarf að skoða sérstaklega með tilliti til þeirra áhrifa sem þau hafa á kynin. Og varðandi skattalækkunaráform ríkisstjórnarinnar þá er alveg ljóst að skattalækkunaráformin koma ójafnt niður á kynjunum. Það er búið að tala um það hér í þeirri umræðu sem staðið hefur í dag að þessi áform nýtist fyrst og fremst þeim sem séu tekjuháir. Ekki eru konur svo fjölmennar í þeim hópi. Þá spyr maður: Hvers vegna gætir ríkisstjórnin ekki betur kynjasjónarmiða í fjárlagafrumvarpinu en raun ber vitni? Stríðir þetta ekki gegn þeim ásetningi sem hæstv. félagsmálaráðherra talaði fyrir í vor? Samþætting þarf að verða að viðteknum vinnubrögðum í stjórnsýslu okkar og það verður ekki gert nema með atbeina ráðherranna. Hæstv. fjármálaráðherra er þar ekki undanskilinn. Samþætting er þessi aðferð, verkfærið sem gerir okkur kleift að ná árangri í jafnréttismálum. Hann hefur verið lélegur hingað til. Það sannar niðurstaðan úr jafnréttisáætlun síðustu ára sem má lesa um í skýrslu félagsmálaráðherra sem dreift var á síðasta þingi. Þörf er á því að hæstv. ráðherrar vakni upp af þeim væra blundi sem þeir virðast sofa hvað þetta varðar. Ég auglýsi því hér eftir jafnréttissjónarmiðunum og samþættingunni í þessu fjárlagafrumvarpi. Að lokum langar mig til að gera að umtalsefni þá þætti sem lúta að menntamálum í fjárlagafrumvarpinu, frú forseti. Ef það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni að hækkunin til menntamála, sú 9% hækkun sem hæstv. fjármálaráðherra gerði grein fyrir í sinni ræðu og lesa má um í fjárlagafrumvarpinu, stafi fyrst og fremst af því að hér sé um aukinn nemendafjölda að ræða á háskólastigi og framhaldsskólastigi og ef frá eru taldar hækkanir til rannsóknasjóðanna, sem ég fagna að sjálfsögðu, þá finnst mér vera öfugmæli að tala hér um hækkuð framlög til menntamála því það veit hver maður sem fylgst hefur með fjárlagaumræðu undanfarin ár að nemendafjöldi hefur verið vanáætlaður hvert einasta ár. Ég get talað fyrir undanfarin fimm ár sem ég hef staðið í ræðustól Alþingis og rætt um vanáætlaðan nemendafjölda í framhaldsskólum og háskólum. Það er gott ef leiðrétta á það hér. En þá skulu menn bara segja það en ekki láta þjóðina halda að hér sé um að ræða einhverja hækkun til menntamála aðra en þá sem felst í leiðréttingunni á nemendafjöldanum. Ég ætla bara rétt að vona að sú leiðrétting sé þá raunsönn og rétt og að menntamálanefnd fái ekki inn til sín skólafólkið sem kemur til með að segja að hækkunin sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir sé enn ein vanáætlunin. Við vitum að 70% af hverjum árgangi núna sækir í háskólanám. Það er vitað. Við vitum líka fyllilega hvaða fjöldi sækir í framhaldsskólanám þannig að það ætti ekki að vera ofverkið okkar að reikna þessa hluti rétt. Ég krefst þess líka að hér sé gagnsæi og hlutirnir sagðir á réttan hátt og kem til með að geta sannreynt það þegar farið verður yfir málið í hv. menntamálanefnd Alþingis. Ég vil svo í blálok ræðu minnar taka undir með hv. formanni fjárlaganefndar sem talaði í ræðu sinni um hagvöxtinn og stöðu ríkisfjármála. Hann endurtók margsinnis í ræðunni að auðvitað mætti gera betur, að alltaf mætti gera betur. Ég get tekið undir þau orð formannsins. Mér sýnist að hér megi sannarlega gera betur en raun ber vitni, betur en hæstv. ríkisstjórn er að gera í þessum málafokki núna. Eins og ég kannski nefndi í ræðu minni þá mundi ég vilja sjá gert betur í menntamálum og jafnréttismálum og samþættingarmálum. Ég vonast til þess að í umræðunni sem á sér stað núna á næstu vikum getum við leiðrétt það sem aflaga hefur farið í þessu frumvarpi. Á endanum getum við kannski vænst þess að ná hér, alla vega að einhverju leyti, sátt og betri niðurstöðu en fjárlagafrumvarpið, eins og það liggur núna fyrir, gefur okkur kannski vísbendingar um.

Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma inn á nokkur atriði í þessari umræðu. Þingmenn Samfylkingarinnar sem sitja í fjárlaganefnd hafa nú allir tekið hér til máls og reifað helstu þætti sem þeir telja ástæðu til þess að vekja athygli á og vekja máls á hér. Jafnvel fleiri hafa tekið þátt í þessari umræðu. Mig langaði aðeins til að koma að velferðarmálunum og beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. heilbrigðisráðherra. Mun ég aðallega koma að kjörum aldraðra, kjörum öryrkja og rekstrinum á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Ég tók eftir því er ég hlýddi á ræðu hæstv. fjármálaráðherra í morgun að hann talaði um að bætt staða ríkisfjármála hefði skapað skilyrði til þess að stórauka greiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega. Ég verð að segja að mig rak í rogastans, en kannski var hæstv. ráðherra að tala um að hann hafi aukið greiðslurnar vegna þess að fjölgað hafi í þessum hópi. Það er svo að greiðslur til lífeyrisþega, aldraðra sem eru með greiðslur frá almannatryggingunum úr Tryggingastofnun hækkuðu um 619 kr., þ.e. ellilífeyririnn, um síðustu áramót. Síðan hækkaði tekjutryggingin um rúmar 3.000 kr. Inni í þeirri upphæð er hækkun sem samið var um sérstaklega haustið 2002. Ef maður skoðar greinar frá fulltrúum aldraðra í blöðunum undanfarið þá er alveg ljóst að þessi hópur sem er yfir 30 þúsund manns, þ.e. aldraðir eldri en 67 ára, er að bíða eftir kjarabótum. Hæstv. ráðherra talaði einnig um að dregið hefði verið úr tengingu bóta við atvinnutekjur. Ég velti fyrir mér hvað hæstv. ráðherra sé að tala um þar. Er hæstv. ráðherra að tala um lagabreytinguna þar sem tekjutengingin var færð úr 67% niður í 45% á tekjutryggingaraukanum, eins og tekjutryggingartengingin er? Þegar tekjutryggingaraukinn var settur í lög höfðu menn varla heyrt um aðra eins tekjutengingu og var sett á tekjutryggingaraukann, 67%. Það var yfirgengilegt. Því var ekki nema sanngjarnt að breyta þeirri tekjutengingu og ég er ekkert viss um að það skili sér til neitt sérstaklega margra því ekki það margir eiga rétt á þessu nema þá kannski þeir allra verst settu. Fyrir kosningar leitaði ríkisstjórnin til þessara hópa sem hún hafði vanrækt má segja á síðasta kjörtímabili og fór að gera samninga. Sett var á laggirnar samráðsnefnd við fulltrúa aldraðra fyrir kosningar þar sem átti að ræða um kjarabætur og annað sem sneri að þeim hópi. Það verður að segja eins og er að sú samráðsnefnd hefur ekki verið kölluð saman frá því löngu fyrir kosningar. Maður veltir því fyrir sér hvaða kosningabrella hafi verið þar á ferðinni. Eða stendur til að kalla þá samráðsnefnd saman á næstunni? Það væri fróðlegt að fá að heyra það hér í þessari umræðu hvað líður því nefndastarfi. Vegna þess að menn hafa verið að tala hérna nokkuð um jafnréttismálin þá minni ég á að þeir sem eru hvað verst staddir af öldruðum eru konur því fullorðnar konur sem eru á lífeyrisgreiðslum í dag eru mjög margar í þeirri stöðu að hafa aldrei greitt í lífeyrisjóð og þurfa að draga fram lífið af almannatryggingagreiðslunum. Þær eru að því er ég fullyrði undir framfærslumörkum, þær sem þurfa að lifa á almannatryggingabótunum einum saman. Mér þætti fróðlegt að heyra hér hjá hæstv. heilbrigðisráðherra hverja hann telji framfærsluþörf aldraðs einstaklings. Félög eldri borgara hafa farið fram á að tilgreindur verði kostnaður við lágmarksframfærslu og að síðan verði skattleysismörk í samræmi við þann kostnað. Þeir hafa einnig farið fram á að frítekjumark almannatrygginga verði leiðrétt í samræmi við launaþróun og að ellilífeyrir hækki til samræmis við launaþróun síðustu ára. Þeir mótmæla því að þurfa að draga fram lífið á þeim upphæðum sem þeim er boðið upp á og benda á að sífellt stærri hópur aldraðra búi við versnandi heilsugæslu og að þeir lifi við mjög kröpp kjör og hafi ekki efni á því að taka út lyfin sín. Ég ætla að láta hér skilið við málefni aldraðra. Ég ætla að reyna að koma að fleiri þáttum en vildi gjarnan fá svör við þessu frá hæstv. ráðherrum. Varðandi öryrkjana þá er náttúrlega yfirgengilegt að gera samning rétt fyrir kosningar við öryrkja um aldurshækkanir á örorkubótum og svíkja hann síðan þegar stór hluti öryrkja hefur gengið til kjörborðsins með þetta samkomulag hugfast og greiddi jafnvel atkvæði í ljósi þess að verulegar kjarabætur áttu að koma til þessa hóps. Það var ekki samið út frá kostnaðarmati. Það var gerður ákveðinn samningur um hvernig örorkugreiðslurnar ættu að hækka miðað við aldur. Ég sé að tími minn hleypur frá mér. En mig langar aðeins til að nefna nokkur atriði sem varða Landspítala – háskólasjúkrahús. Það hefur komið fram og kemur fram í þessum fjárlögum að Landspítalinn þurfi að draga saman um 600–700 millj. kr. á næsta ári miðað við þær fjárveitingar sem spítalanum eru ætlaðar á þessu ári. Við vitum að á síðasta ári var mjög þrengt að spítalanum. Þar þurfti verulega að draga saman og þar var sagt upp eða var fækkað um 180 dagvinnustöðugildi, yfirvinna minnkuð og vöktum fækkað. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig ætlast hann til þess að Landspítalinn komi til móts við þessa stöðu sem hann stendur frammi fyrir, þ.e. samdrátt um 600–700 milljónir? Hvernig á að mæta honum? Á að fækka starfsfólki? Hverjum á að segja upp? Er það fólkið á gólfinu? Er það fólkið sem er í umönnunarstörfunum? Eru það yfirmennirnir? Við vitum að 70% af kostnaði við rekstur spítalans eru laun. Því er mjög mikilvægt að stjórnvöld svari því hver stefna ríkisstjórnarinnar sé í þessu máli. Það er ekki alltaf hægt að vísa þessu yfir á starfsfólk, yfir á embættismenn, á yfirmenn spítalans. Það eru stjórnmálamenn sem eiga að taka ákvarðanir um slíkt. Það er stjórnmálamannanna að forgangsraða. Því geri ég ráð fyrir því að hæstv. ráðherra hafi svör á reiðum höndum um þetta. Á að draga saman þjónustu Landspítalans? Á að fækka starfsfólki? Eða hver verða tilmæli hæstv. ráðherra til yfirmanna spítalans í þessum efnum, þ.e. hvernig þeir eiga að mæta þeim samdrætti sem er fram undan vegna þeirra fjárveitinga sem spítalinn fær miðað við þetta fjárlagafrumvarp?

Virðulegur forseti. Ég hef í fyrri ræðu minni farið nokkuð yfir hversu lítið hefur verið að marka þá áætlanagerð sem fjallað var um við 1. umr. fjárlaga. Þó er einn þáttur sem þar er að marka, þar koma nefnilega gjarnan svikin fram, svikin stjórnarliðsins. Ég gerði einnig að umtalsefni réttlæti ríkisstjórnarinnar í andsvörum við hv. þm. Bjarna Benediktsson þegar hann gumaði af því örlæti ríkisstjórnarinnar að ætla að láta láglaunamönnum í té 1.500 kr. skattalækkun á mánuði eða 18 þús. kr. á ári, á meðan til stendur að meðalalþingismaðurinn fái á einum mánuði þá skattalækkun sem menn guma af að skenkja láglaunafólki á heilu ári, þ.e. að við í þessum sal njótum tíu sinnum meiri skattalækkana á næsta ári en láglaunafólkið. Það er auðvitað út af fyrir sig pólitík en mér finnst ekki alls kostar smekklegt að guma af því örlæti þegar menn ganga þannig fram í tekjuskiptingu í landinu. Mér finnst þess vegna heldur ekki fyllilega smekklegt þegar hæstv. fjármálaráðherra gumar af örlæti sínu í garð lífeyrisþega. Aukin útgjöld til þess málaflokks má vissulega rekja til fjölgunar lífeyrisþega og líka til hins að svo fast hefur hann haldið um aurinn gagnvart lífeyrisþegunum að aftur og aftur hefur þurft að reka ríkisstjórnina upp í Hæstarétt og dæma hana til þess að borga lifandi fólki í landinu mannsæmandi fjárhæðir. Af því eiga menn ekki að guma, virðulegur forseti, þó hver eigi að hafa sína pólitík eins og samviska hans býður honum. Samkomulag gerði þó ríkisstjórnin, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra, af fúsum og frjálsum vilja við Öryrkjabandalagið um milljarð til þess að reyna að bæta fyrir tekjuskerðingu yfir margra ára tímabil. Menn skulu muna að það samkomulag gerðu forsætisráðherra og heilbrigðisráðherra ekki vegna fjölgunar öryrkja, heldur vegna fækkunar framsóknarmanna. Það samkomulag gerði Framsóknarflokkurinn í örvæntingu kominn undir 10% í aðdraganda kosninga og Sjálfstæðisflokkurinn leyfði honum að gera þann samning vegna þess að samkvæmt skoðanakönnunum var stjórnarmeirihlutinn fallinn. Það er ástæðan fyrir eina sjálfviljuga framlaginu í lífeyrismálin á síðustu árum. Það er ekki gæska og góðsemi við þá sem minnst bera úr býtum í samfélaginu, heldur kosninganauð Framsóknarflokksins. Þegar hér var lagt fram frumvarp í fyrra spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvers vegna ekki væri gert ráð fyrir kostnaðinum að fullu við samkomulagið við Öryrkjabandalagið. Hæstv. heilbrigðisráðherra kom hér upp og sagði að hann gæti ekki efnt það að fullu á þessu ári, hann yrði að áfangaskipta efndunum. Þess vegna mundi vanta hálfan milljarð upp á að hann stæði við þetta að þessu sinni en hann mundi þó koma með síðari áfanga. Ég get játað það, virðulegur forseti, að ég snöggreiddist og sagði hæstv. ráðherra að maður áfangaskipti ekki æru sinni heldur ætti að standa við orð sín. Ég var nokkuð hugsi hvort ég hefði látið of þung orð falla. En viti menn: Hæstv. heilbrigðisráðherra kemur til þings ári síðar ekki með neinn síðari áfanga, og ekki nóg með það - nú kannast sá góði drengur ekki við að það sé neinn síðari áfangi. Nú heitir samkomulagið og samningurinn frá því í kosningunum viljayfirlýsing. Hjá hæstv. fjármálaráðherranum heitir það held ég fréttatilkynning. Virðulegur forseti. Samkomulag sem ríkisstjórn Íslands gerir við þá íbúa í landinu sem við kröppust kjör búa á að virða. Það á að efna. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ríkisstjórn að bera fyrir sig fjölgun öryrkja. Hvers konar eiginlega hundalógík er það? Ef bændum fjölgar, eigum við þá ekki að efna samningana við bændur? Ef gömlu fólki fjölgar í landinu, eigum við þá ekki að efna samninga við gamla fólkið? Mér sýnist raunar að ríkisstjórninni hugnist nú á sumum sviðum fjölgun, ekki fjölgun öryrkja en fjölgun sendiherra. Ekki stendur á ríkissjóði að standa undir henni. Það vantar 500 millj. kr. til að efna yfirlýsingarnar og heitin gagnvart örorkulífeyrisþegum í landinu eins og hæstv. heilbrigðisráðherra upplýsti við umræðurnar fyrir ári. Sama ríkisstjórn ætlar að byggja sendiherrabústað í Berlín á næsta ári fyrir 230 millj. kr. Hversu gamaldags getur ein valdapólitík orðið þar sem menn geta ekki efnt orð sín gagnvart þeim sem höllum fæti standa en geta svo ausið kvartmilljarði á sama tíma í snobbhús, í heimili fyrir einn embættismann í Berlín? Virðulegur forseti. Ég vil ekki gera lítið úr mikilvægi utanríkisþjónustunnar en þessi forgangsröðun segir meira en mörg orð um ríkisstjórn Íslands og afstöðu hennar til öryrkja í landinu. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Það hefur verið fjallað um fjölgun öryrkja sem einhvers konar útgjaldavandamál. Það er Hagfræðistofnun Háskólans sem á að rannsaka það mál fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég vissi ekki betur en fjölgun öryrkja væri heilbrigðisvandamál og að embætti landlæknis væri fullfært um að rannsaka orsakir þess og hafi raunar gert grein fyrir því með ýmsum hætti á undanförnum missirum. Það er raunar svo að rannsóknir á heilsufari þjóða sýna að mjög sterk tengsl eru á milli jöfnuðar í samfélaginu og heilsufars. Það hlýtur að vera stjórnvöldum nokkuð umhugsunarefni þegar öryrkjum fjölgar svo ört sem raun ber vitni hvað er verið að gera rangt, en það afsakar aldrei að menn efni ekki orð sín, samkomulag sitt við þá sem engan verkfallsrétt hafa, því þeir enga vinnu hafa. Orð skulu standa, virðulegur forseti. Ég verð að segja að málflutningurinn um fjölgun öryrkja er heldur ekki alls kostar geðslegur því ekki er laust við að það sé af hálfu sumra a.m.k. verið að gefa í skyn að menn hafi eitthvert óhreint mjöl í pokahorninu. Hver sá sem fylgst hefur með breytingum á vinnumarkaði á síðustu árum, hvernig æ meiri kröfur eru gerðar til starfa, hvernig einfaldari störf í atvinnulífinu eru smátt og smátt að leggjast af og fyrir þá sem hafa fylgst með því hvernig hér hefur verið viðvarandi atvinnuleysi um talsverðan tíma sjá auðvitað í hendi sér að það er atvinnuástandið og ýmiss konar þættir í þróun samfélagsins sem hafa gert þetta að verkum. Það er áhyggjuefni og við eigum að ráðast að rótum þess vanda, t.d. með því að opna framhaldsskólana og háskólana fyrir þeim sem hafa dottið úr námi og þurfa að komast aftur inn til að mennta sig, en ekki með því að úthýsa þeim. Þannig eigum við að nálgast þau verkefni í heilbrigðis- og menntamálum þjóðarinnar en menn eiga að efna þá samninga sem þeir gera við öryrkja hvort sem þeir eru fleiri eða færri.

Herra forseti. Ég vil byrja þar sem hv. síðasti ræðumaður endaði, að fara nokkrum orðum um samkomulagið við öryrkja. Það var samkomulag. Það var ekki undirskrifaður samningur, það skiptir ekki máli. Það var samkomulag og þau orð hafa staðið. Það var samkomulag um að tvöfalda bætur til yngstu öryrkjanna, taka upp aldurstengdar örorkubætur og verja til þess rúmum milljarði kr. Í samræmi við það samkomulag var flutt frumvarp á Alþingi í fyrra til þess að staðfesta það. Í því frumvarpi voru ákvæði í athugasemdum um að málið yrði síðan skoðað á miðju ári. Við gerðum það og þá kom í ljós að sú leið sem farin var kostar 1.200 millj. kr. á þessu ári og mun kosta 1.300 millj. kr. á næsta ári. Það er rétt að Öryrkjabandalagið hafði í huga útfærslu sem sagt var frá í blaðagreinum og við létum reikna út þá útfærslu, það er rétt hjá hv. 9. þm. Reykv. n., en í yfirlýsingunni voru ákvæði um að tvöfalda bæturnar til yngstu öryrkjanna og taka upp aldurstengdar bætur. Það stóð og þau orð hafa staðið. Ég legg áherslu á það. Hins vegar er í frumvarpinu í fjáraukalögunum og fjárlögunum u.þ.b. 2 milljarða kr. viðbótarfjármagn til örorkubóta, m.a. vegna hinna margumræddu fjölgunar öryrkja. Það er alrangt að ég hafi nokkurs staðar nokkru sinni látið liggja að því einu orði að öryrkjar hefðu eitthvert óhreint mjöl í pokahorninu. Ég vísa því algerlega á bug. Hins vegar hefur fólki á örorkubótum fjölgað langt fram yfir fjölgun þjóðarinnar og ástæða fyrir okkur til að athuga hvað veldur. Hvað er það í þjóðfélagsgerðinni sem gerir þetta? Ég held að það sé öryrkjum hagsmunamál að það sé gert. Ég hafna því að þetta sé eingöngu heilbrigðismál. Þetta getur verið í atvinnulífinu. Öryrkjar hafa sagt það sjálfir og forustumenn þeirra að þetta geti verið vegna hörku á vinnumarkaði, breytinga á vinnumarkaði. Það er það sem við þurfum að láta skoða. En ég hafna því algerlega og hef aldrei sagt það nokkurs staðar að fólk væri að gera það að gamni sínu að komast á örorkubætur eða að það ætti að skammast sín og skila þeim, eins og einn hv. þm. orðaði það svo smekklega í gærkvöldi. Það hefur aldrei verið látið að því liggja af minni hálfu. Það voru nokkrar fleiri fyrirspurnir til mín en nokkuð margir hafa komið inn á öryrkjamálið sem eðlilegt er, og það hefur verið spurst fyrir um hvernig Landspítalinn sé afgreiddur fyrir næsta ár. Við afgreiðum Landspítalann þannig að 500 millj. kr. er bætt inn í grunninn. Ekki er gerð krafa til hans um hagræðingu upp á 1% eins og fjöldamargra annarra stofnana sem þýðir eitthvað um 260 millj. Það eru tæpar 670 millj. í fjáraukalögum til spítalans til að koma til móts við uppsafnaðan halla spítalans og við erum einmitt að fara yfir þann halla en í fjáraukalögum er þessi upphæð til þess og ég tel að með því eigi að vera hægt að reka spítalann án þess að draga saman þjónustu. Hins vegar er spítalinn ekki felldur undan aðhaldi eins og aðrar stofnanir. Ég tel að Landspítalinn sé á góðu róli og þær aðhaldsaðgerðir sem hann greip til í upphafi árs hafi tekist og leitt til sparnaðar í rekstri hans. Og það sem betra er: Spítalinn hefur aukið afköst sín á árinu og stytt biðlista stórlega. Ég tel því að þar hafi verið unnið gott starf og hann eigi að geta veitt þá þjónustu sem við ætlumst til af honum en við gerum miklar kröfur til hans. Hv. 7. þm. Norðaust. spurði einnig um komugjöld á heilsugæslustöðvar. Það er rétt að við ætlum að auka almenn komugjöld á heilsugæslustöðvar um 100 kr., úr 600 í 700 kr. Á móti því er hagræðingarkrafan felld út að við tókum þá leið. Árið 2001 voru komugjöldin 850 kr., ef ég man rétt, þannig að við tókum því þessa leið. Ég tek fram að heilsugæslan hefur verið að auka þjónustu sína. Komum þangað fjölgaði á síðasta ári. Í fjárlagafrumvarpinu eru fjármunir til að auka þjónustu á höfuðborgarsvæðinu, bæði í Voga- og Heimahverfi og í Hafnarfirði þannig að það er eitt af því jákvæða í fjárlagafrumvarpinu sem lagt hefur verið fram. Hvað varðar málefni aldraðra þá spurði hv. 4. þm. Reykv. s. um það hvort samráðsnefndin yrði kölluð saman. Ég hef farið fram á að hún verði kölluð saman. Það hefur að vísu dregist ýmissa hluta vegna en það er ætlan mín að hún hittist sem allra fyrst og fari yfir þau mál sem ríkisstjórnin og aldraðir eiga sameiginleg. Við höfum verið að vinna að því að framkvæma áætlun sem byggð er á samkomulagi við aldraða um heimahjúkrun, hjúkrunarheimili og hækkun bóta. Það hefur verið unnið að þessu á undanförnum árum en við þurfum að fara yfir það í samráðsnefndinni hvað stendur út af í því. Ég hef ætlað mér að kalla samráðsnefndina saman eins fljótt og verða má og það eru engin áform um að leggja hana niður. Ég vona að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín var beint. Ég endurtek að í þessu frumvarpi er hvergi slakað á varðandi velferðarkerfið í landinu, það skiptir miklu máli. Ég tek undir með formanni fjárlaganefndar að auðvitað má alltaf gera betur en hins vegar tel ég að með þessum frumvörpum, bæði til fjárlaga og fjáraukalaga, stöndum við myndarlega við velferðarkerfið í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki samþykkja að svokallaðar aðhaldsaðgerðir á Landspítala – háskólasjúkrahúsi hafi tekist vel og gengið eftir nema þá hugsanlega þau áform hæstv. fjármálaráðherra að knýja stofnunina til aukinnar einkavæðingar. Ég ætla aðeins að víkja að öryrkjasamkomulaginu og spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig standi á því að ráðuneytið eða ríkisstjórnin hafi ekki gert athugasemd við fréttaflutning eftir blaðamannafundinn í Þjóðmenningarhúsinu vegna þess að þar var samkomulaginu lýst í smáatriðum, hver hækkun grunnlífeyris væri og tilgreind talan 421 kr. minnkun fyrir hvert aldursár. Það var greint frá þessu í öllum fjölmiðlum og í bréfi frá heilbrigðisráðuneytinu 9. apríl var þetta enn áréttað, í bréfi sem sent var til Tryggingastofnunar til útreiknings á útfærslunni þannig að samkomulagið var tíundað í öllum fjölmiðlum landsins en engin athugasemd var gerð við þetta, enda var það svo að í umræðu um málið á Alþingi í fyrra kom fram að hér væri um að ræða áfanga til þess að efna þetta samkomulag. Nú er hætt að ræða um þetta sem samkomulag, hæstv. fjármálaráðherra, sem án efa á eftir að koma nánar inn á málið í lokaræðu sinni, vísar til þess sem fréttatilkynningar. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Hvernig stóð á því að ráðuneytið eða hæstv. ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar gerði ekki athugasemd við fréttaflutning fjölmiðla í kjölfar undirritunar samningsins?

Herra forseti. Hvort þarna var um fréttatilkynningu að ræða eða samkomulag skiptir að mínu mati ekki höfuðmáli. Það skiptir máli hvað stóð í því. Þetta var vissulega fréttatilkynning um samkomulag sem við gerðum. Í því voru ákvæði um að tvöfalda bætur til yngstu öryrkjanna og taka upp aldurstengdar bætur sem hafði verið baráttumál Öryrkjabandalagsins frá 1998. Til þess átti að verja rúmum milljarði króna og það var það sem ríkisstjórnin samþykkti. Hins vegar voru á kreiki hugmyndir um útfærslu á þessu samkomulagi og það var ákveðið að setja útfærsluna í nefnd. Ráðuneytið bað um að þessar útfærslur yrðu reiknaðar út og þar komu upp þær upphæðir sem deilt hefur verið um síðan. Aðalatriðið er hvað stóð í þessu samkomulagi, það skiptir ekki máli þó að það hafi ekki verið undirritað, það var ekki neitt undirritað en það skiptir ekki máli að mínu mati. Þetta var fréttatilkynning um samkomulag og í henni var tíundað hvaða markmiðum ætti að ná og það skiptir mestu máli hvað stóð í henni.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að það sem máli skiptir er hvert innihald samkomulagsins var. Þetta innihald var tíundað í fjölmiðlum, í bréfi heilbrigðisráðuneytisins til Tryggingastofnunar. Þar var innihaldið tíundað í smáatriðum. En það er ekki alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það eitt skipti máli hvað í samkomulaginu stóð eða hvert innihald samkomulagsins var. Það skiptir nefnilega líka máli hvað kjósendum í væntanlegum alþingiskosningum var sagt og það var gert í fjölmiðlum í kjölfar vel auglýsts fréttamannafundar þar sem greint var frá þessu samkomulagi. Ég spyr og ítreka: Hvers vegna brást hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin ekki við og leiðrétti það sem hún taldi rangt í fréttaflutningi af þessum fundum vegna þess að ég tek undir það að að sjálfsögðu skiptir máli hvert var innihald samningsins. Það er mergurinn málsins. En hitt skiptir ekki síður máli að hreint sé komið fram gagnvart kjósendum í fyrirhuguðum alþingiskosningum.

Herra forseti. Ég endurtek að útfærsla þessa samkomulags var sett í nefnd en það sem skiptir máli er hvað stóð í samkomulaginu og ég hef þegar gert grein fyrir því.

Virðulegur forseti. Mér þykir tilhlýðilegt að hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson fái að afneita þrisvar því samkomulagi sem hann og hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson gerðu við Öryrkjabandalagið fyrir hönd örorkulífeyrisþega í landinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði sjálfur í þessum ræðustól í orðaskiptum við mig fyrir ári síðan að ekki yrði unnt að efna innihald samkomulagsins að fullu í fjárlögum fyrir árið 2004 heldur yrði að áfangaskipta efndunum og mundi vanta upp á 500 millj. kr. Núna segir hæstv. ráðherra að það hafi ekki verið neinn síðari áfangi og engar 500 millj. kr. Það er óhjákvæmilegt að hæstv. heilbrigðisráðherra geri grein fyrir hvernig þessu víkur við. Og það er rétt að minna hæstv. heilbrigðisráðherra á að honum ber að segja þinginu satt og rétt frá í þessum ræðustól og þessar tvær sögur ganga ekki heim og saman því það getur ekki bæði verið síðari áfangi með 500 millj. eins og ráðherrann sagði í þessum stól í fyrra og ekki verið síðari áfangi með 500 millj. eins og ráðherrann segir í sama stól núna.

Herra forseti. Ég þarf ekki að láta minna mig á sannsögli í þessum ræðustól og biðst undan því að fá slíkar áminningar. Staðreyndir þessa máls eru að leiðin sem Öryrkjabandalagið vildi fara, og kynnti í nefndinni sem ég nefndi áðan, kostaði 500 millj. Ég hefði auðvitað gjarnan viljað uppfylla það en það var ekki í samræmi við samkomulagið sem við gerðum. Ég vonast auðvitað til að sá dagur komi að við getum haldið áfram að bæta kjör öryrkja. Mér finnst ábyrgðarleysi að fara ekki yfir það núna á þessari stundu og gera sér grein fyrir ástæðunum fyrir þeirri útþenslu sem er í fjölda öryrkja í landinu. Mér finnst það í þágu öryrkja að gera það. Mér finnst að við verðum að staldra við og komast að því hvað það er í þjóðfélagsgerð okkar sem veldur því að t.d. ungum konum frá 25 ára aldri og upp í þrítugt, að öryrkjum í þeim aldurshópi fjölgar langt fram yfir aðra aldurshópa. Þurfum við ekki að staldra við og komast að ástæðunum fyrir því? Þurfum við ekki að laga eitthvað í þjóðfélagsgerðinni hjá okkur eða hvaða ástæður eru fyrir því? Er það ekki í þágu öryrkja?

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra svarar ekki spurningunni. Hann sagði sjálfur í þessum ræðustól að það vantaði 500 millj. kr. upp á að samkomulagið væri efnt, að síðari áfanginn væri 500 millj. kr. Eina ábyrgðarleysið í þessu máli, hæstv. heilbrigðisráðherra, er að efna ekki samkomulag sem maður sjálfur gerir sjálfum sér til upphefðar í kosningabaráttu og árangurs í kjöri. Það er ekki hægt að segja að það að ganga á bak því samkomulagi sé í þágu öryrkja eða að það þurfi að skoða ungar konur í hópi öryrkja, 25–30 ára, hæstv. ráðherra. Það er ekki í þágu þeirra kvenna sem ég trúi að við hittum báðir oft í viku og þekkjum erfiðar aðstæður og hin kröppu kjör þeirra og brýnar þarfir. Í þágu þeirra er að standa við það samkomulag sem hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson gerði með þér þegar hann sjálfur virtist ekki ætla að ná kjöri til Alþingis í Reykjavíkurkjördæmi norður, samkvæmt ítrekuðum skoðanakönnunum. Við slíka samninga eiga menn að standa, hæstv. heilbrigðisráðherra.

Herra forseti. Það er auðséð að hv. 9. þm. Reykv. n., Helgi Hjörvar, vill draga síðustu kosningar inn í þetta mál. Hann gengur það langt að draga inn í það einstakar tölur úr skoðanakönnunum. Ég vil upplýsa hv. þm. um að ég hafði átt viðræður við Öryrkjabandalagið um málið svo mánuðum skipti. Niðurstaðan var endapunkturinn á löngu viðræðuferli og hafði ekkert með kosningar að gera. Ég hafði góðan vilja í þessum viðræðum og það hafði formaður Öryrkjabandalagsins líka. Það hafði ekkert með skoðanakannanir eða kosningar að gera. Það sem ég vil taka fram, varðandi heildarniðurstöðuna í þessu máli, er að síðan 1998 hafa greiðslur til öryrkja í landinu þrefaldast.

Herra forseti. Ég vil víkja að öðru í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra. Það lýtur að heilsugæslunni. Hæstv. ráðherra gerði í ræðu sinni ráð fyrir fyrirætlunum og framlögum á fjárlögum til að auka og efla heilsugæsluna. Hann nefndi í því tilliti nýjar heilsugæslustöðvar, bæði í Heima- og Vogahverfi og eins í Hafnarfirði. Spurning mín lýtur að því hvort menn fái eflt hana, bæði með því að fjölga heilsugæslustöðvum en mig langaði einnig að heyra frá ráðherra fyrirætlanir um að halda úti vaktþjónustu, vaktþjónustu sem mér skilst að búið sé að taka upp á öllum heilsugæslustöðvum. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi líka nefnt það í ræðu sinni að komum á heilsugæslustöðvarnar hefði fjölgað mjög. Við þekkjum yfirlýsta stefnu ráðuneytisins og heilbrigðisnefndar líka undanfarin ár í að efla grunnþjónustu heilsugæslunnar og mæta þörfum allra íbúa, helst þeirra sem þröngt hefur verið um á höfuðborgarsvæðinu. Vaktþjónustan sem ég tel að sé komin á allar heilsugæslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu hefur leitt til þess að komum á heilsugæslustöðvar hefur stórlega fjölgað. Um leið er heilsugæslan dýrari í rekstri en hún hefur verið. Heyrst hefur að þeir hafi farið fram úr og geti ekki haldið sömu þjónustu áfram. Spurning mín til hæstv. ráðherra er í raun hvort hann geri ekki ráð fyrir því í fjárlögunum að þessi þjónusta, eins og hún hefur verið síðustu vikurnar, verði veitt á næsta ári. Við erum öll sammála um að það sé þjóðhagslega hagkvæmara að efla heilsugæslustöðvarnar sem er ódýrasta þjónustan. Það er líka álitaefni hvort ekki teljist líklegt að kostnaðurinn við rekstur bráðamóttökunnar á Landspítalanum og annarrar vaktþjónustu verði jafnframt ódýrari.

Herra forseti. Við teljum mjög mikilvægt að halda vaktþjónustunni. Það er nútímaþjónusta og þægilegt fyrir fólk sem er í vinnu að geta farið eftir kl. 4 og sótt þjónustu heilsugæslunnar. Það hefur sýnt sig að komum þangað hefur fjölgað. Reyndar hefur komum á læknavaktina líka fjölgað, sem er athyglisvert. Maður hélt að það mundi færast eitthvað á milli. En hins vegar er ánægjulegt að geta sagt frá því að komum á bráðamóttökuna á Landspítalanum hefur ekki fjölgað að sama skapi. Það er einmitt það sem við viljum, að fólk sæki frumþjónustuna fyrst en sæki því næst inn á önnur stig heilbrigðisþjónustunnar þegar frumþjónustunni sleppir. Þetta er því jákvæð þróun. Að vísu hefur bakþjónustan á heilsugæslunni eitthvað dregist saman en það kann að vera að fólk flytji viðtalstíma frá deginum og yfir á síðdegið eftir að fólk hefur lokið vinnu. En við leggjum á það mikla áherslu að halda þessari þjónustu. Við höfum reyndar gert ráðstafanir til þess til áramóta að halda henni. Við vonum að á næsta ári náist að halda henni í því formi sem hún hefur verið. Við leggjum á það mikla áherslu og teljum það bætta þjónustu við fólkið.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherrar, sem ég bað um fyrr í dag, hafi skilað sér. Ég tel að hæstv. samgönguráðherra hljóti að vera einhvers staðar nærri. Ég sá hann fyrir skömmu. Ég byrja því þriðju ræðu mína í dag á að spyrja hæstv. ráðherra spurninga sem ég tel mikilvægt að við fáum svör við í þessari umræðu. Hæstv. félagsmálaráðherra fer, eins og allir vita, með málefni sveitarfélaga. Það hefur býsna mikið verið til umræðu, bæði í þingsal í dag og í samfélaginu, hver fjárhagsstaða þeirra er. Ljóst er að mörg undanfarin ár hafa sveitarfélögin verið rekin með æðimiklum halla, jafnvel þannig að á örfáum árum er það farið að nema tugum milljarða. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort búast megi við því að reynt verði að gera eitthvað í þessum málum fyrr en síðar. Býsna lengi hefur verið að störfum nefnd sem ætlaði að fara yfir tekjustofna sveitarfélaga. Að vísu höfum við heyrt það nokkrum sinnum, bæði í almennri umræðu og hér í dag, að nýlega sé búið að rita undir viljayfirlýsingu. Hins vegar væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvað hefur tafið störf þessarar nefndar. Það er ekkert nýtt í þessari viljayfirlýsingu sem ekki hefði átt að liggja fyrir þegar þessi ágæti hópur tók til starfa. Ég hefði einnig viljað bera a.m.k. tvær tölur undir hæstv. ráðherra, þ.e. tölur sem berast úr herbúðum sveitarstjórnarmanna varðandi svokölluð einkahlutafélög, að fjölgun þeirra hafi dregið úr tekjum sveitarfélaga svo nemur á annan milljarð króna. Eins hefur komið fram að hallað hafi á sveitarfélögin varðandi húsaleigubætur, miðað við þau hlutföll sem upphaflega var rætt um, upp á um það bil 300 millj. kr. Það væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. félagsmálaráðherra hvort þessar tölur eru að mati ráðuneytisins eitthvað nærri lagi. Ég hafði jafnframt hugsað mér að spyrja hæstv. umhverfisráðherra einnar spurningar. En hæstv umhverfisráðherra er ekki hér og hefur ekki séð sér fært að vera hér áfram. Ég tel líklegt að hæstv. félagsmálaráðherra geti hjálpað okkur við upplýsingar í þeim efnum, þ.e. varðandi átak sem hefur staðið um nokkurt skeið í fráveitumálum sveitarfélaga. Gert er ráð fyrir að því ljúki á næsta ári. Ég spyr hvort ekki sé öruggt að það átak muni halda áfram. Mér sýnist, miðað við upplýsingar mínar, að áætla megi að jafnvel um helmingur sveitarfélaga verði ekki búinn að ljúka málum sínum eins og stefnt er að þegar tímabilinu lýkur sem gert var ráð fyrir að ríkisvaldið aðstoðaði sveitarfélögin við þær dýru og stóru framkvæmdir. Ég sný mér næst að hæstv. menntamálaráðherra. Auðvitað eru ýmis mál í fjárlagafrumvarpinu sem tengjast ráðuneyti hæstv. ráðherra. Eðlilegt er að byrja á að spyrja hvernig sú tala er fundin. Hver er ástæðan fyrir því að hún er ákveðin, að hækka innritunargjöld í háskóla um tæp 40%, þ.e. úr 32.500 í 45 þús. kr.? Hvaða röksemdir eru á bak við þessar tölur? Einnig er nauðsynlegt að fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðherra varðandi nemendatölurnar, sem eru meginskýringar þess að aukið fjármagn fer til framhaldsskóla og háskóla, hvernig þær tölur eru fengnar. Er meiri rökstuðningur fyrir þeim tölum heldur en var þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram fyrir ári? Í fjárlagafrumvarpinu fyrir yfirstandandi ár voru þessar tölur mjög fjarri raunveruleikanum. Spurningin er hvort meiri líkur séu á því að þær tölur sem nú eru í fjárlagafrumvarpinu séu réttar en þær sem voru þar í fyrra. Hæstv. ráðherra verður einnig að upplýsa hvort sama leið er farin í fjárlagafrumvarpinu við að reikna út tölurnar og farin er í fjáraukalagafrumvarpi, sem hér verður að vísu til umræðu eftir tvo daga. Í því fjáraukalagafrumvarpi kemur fram að nemendur í framhaldsskólum á yfirstandandi ári hafi verið mun fleiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum, þrátt fyrir að sú tala hafi hækkað nokkuð í meðförum Alþingis. Má ætla að þeim kostnaði sé ekki öllum mætt heldur sé talan fyrir meðalnemandann lækkuð? Það er nauðsynlegt að vita hvort sömu aðferð er beitt í fjárlagafrumvarpinu núna. Að lokum vil ég beina því til hæstv. menntamálaráðherra að í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að ráðuneyti fjármála og menntamála vinna saman að endurskoðun reiknilíkans framhaldsskóla. Að vísu hefur margoft verið bent á að þar þurfi að lagfæra og endurskoða. Nokkrar skýrslur liggja fyrir þar um. En það væri fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvað hún telur að þurfi að endurskoða í þessu reiknilíkani. Hver er ástæðan fyrir því að tvö ráðuneyti þurfi til að fara yfir þetta reiknilíkan? Fram að þessu hefur menntamálaráðuneytið verið látið duga. Það væri einnig fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti gefið okkur upplýsingar um hvað orðalagið sem notað er í frumvarpinu þýðir, en orðrétt segir, með leyfi forseta: „Markmiðið“ - þ.e. með endurskoðun reiknilíkansins - „er að útgjöld skólanna verði í samræmi við fjárveitingar í fjárlögum.“ Má skilja þessi orð sem svo að fram að þessu hafi útgjöld skólanna ekki verið í samræmi við fjárveitingar í fjárlögum? Er þá verið að viðurkenna að það hafi verið rangt gefið undanfarin ár og er þá fyrirhugað að bæta það sem rangt var gert á fyrri árum? Þá sný ég mér að hæstv. samgönguráðherra en samgönguráðuneytið er, miðað við fjárlagafrumvarpið sem hér liggur fyrir, það ráðuneyti þar sem mest þarf að skera niður. Það er að vísu ekki nýtt að frestað sé vegaframkvæmdum, það hefur verið stundað með reglulegu millibili undanfarin ár. Við fengum að vísu innskot í þá þróun rétt fyrir kosningar þegar 4,6 milljarðar voru settir í flýtiframkvæmdir, og ekki nema gott um það að segja. En við sáum frestun á yfirstandandi ári og aftur er fyrirhuguð frestun á næsta ári. Ég vil biðja hæstv. samgönguráðherra að gera okkur stuttlega grein fyrir því hvaða framkvæmdir þarna eru undir, hvaða framkvæmdum á að fresta á næsta ári sem gert var ráð fyrir í samgönguáætlun. Herra forseti. Ég átti eftir að bera upp eina spurningu til hæstv. fjármálaráðherra, sem varðar barnabætur. Þær hafa talsvert verið ræddar í dag og verið nokkuð misvísandi frá stjórnarliðum hvert stefnt er í þeim efnum. En fram kemur í fjárlagafrumvarpinu að það sé til athugunar að hækka barnabæturnar. En svo segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þar sem eftir er að ljúka nánari útfærslu á þessum málum eru þær óbreyttar milli ára.“ Það er að segja, krónutalan er óbreytt á milli ára og það sama er í fjárlögum þessa árs. Því er nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra útlisti örlítið fyrir okkur hvaða útfærslu þarf að ljúka nánar svo hægt sé að hækka barnabætur. Herra forseti. Ég á eftir einn afar mikilvægan kafla úr ræðu minni sem varðar vinnubrögð en á aðeins eftir eina mínútu af ræðutíma mínum, sem verður að duga. Ég hef örlítið rætt þau í andsvari við hv. þm. Magnús Stefánsson í dag en málið er mun stærra en svo að ég muni ljúka umræðu um það á einni mínútu en vil ekki sleppa því að nefna það. Það er nefnilega gífurlega mikilvægt að löggjafarvaldið sinni hlutverki sínu varðandi fjárlög og framkvæmd þeirra. Framkvæmdarvaldið er nefnilega meira og minna án alls aðhalds hvað varðar framkvæmd fjárlaga og raunverulega gerð fjárlaga. Ríkisendurskoðun benti okkur á það í gamalli skýrslu að rammafjárlögin héldu ekki nema fram að því að fjárlög eru lögð fram á Alþingi. Síðan gera ráðherrarnir fyrst og fremst tillögur um það að breyta því sem er í römmunum og þar með er allt komið á flot. Við þekkjum líka skilaboð fjármálaráðuneytisins frá því í fyrra þegar bréf var sent til allra helstu stofnana, meira að segja stofnana sem heyra undir Alþingi, um að stofnanirnar ræddu ekki við fjárlaganefnd. Ég held, herra forseti, að eitt brýnasta verkefni fjárlaganefndar á næstu missirum sé að treysta sjálfstæði sitt og halda uppi merki löggjafans þannig að framkvæmdarvaldið valti ekki algjörlega yfir menn. Einnig held ég að nauðsynlegt sé að ákveðin endurhæfing fari fram hjá einstaka nefndarmönnum í fjárlaganefnd þannig að þeir átti sig á því að þeir eru ekki bara í liði framkvæmdarvaldsins.

Herra forseti. Hv. þm. vakti athygli á því að samgönguráðuneytið þyrfti að fresta framkvæmdum í samræmi við fjárveitingar og að teknu tilliti til samgönguáætlunar sem er í gildi. Vegna fyrirspurnar hv. þm. minni ég á að við afgreiðslu fjárlaga þessa árs kom það skýrt fram að við gerðum ráð fyrir að hægja á framkvæmdum á árinu 2004 og á árinu 2005 til þess að ná þeim markmiðum í efnahagsmálum sem við höfum gert ráð fyrir að ná. Á þessu ári hefur þetta allt saman gengið upp og hægt var á nokkrum framkvæmdum. Stærsta einstaka framkvæmdin sem tekin var ákvörðun um að fresta eru göngin, svokölluð Héðinsfjarðargöng. Það er langstærsta fjárhæðin sem kemur í frestun vegna þessara ára og fyrir næsta ár, 2005, liggur fyrir að sú framkvæmd verði boðin út en framkvæmdin mun ekki hefjast að neinu marki fyrr en árið 2006. Það er í samræmi við þau áform sem kynnt voru við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár eins og ég gat um áður. Hvað aðrar framkvæmdir varðar liggur það ekki fyrir en verður tekið til meðferðar við endurskoðun á samgönguáætluninni. Sú vinna er að hefjast, endurskoðuð samgönguáætlun verður væntanlega lögð fram í byrjun næsta árs á grundvelli þeirra fjárlaga sem afgreidd verða í haust. Þangað til verður að sjálfsögðu unnið að uppstillingu á þeim áformum en ég lít svo til að það eigi ekki að verða neitt stórvandamál. Stærsta frestunarframkvæmdin er Héðinsfjarðargöngin og tekur hún kúfinn af þeim fjárhæðum sem þarna er um að ræða.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir upplýsingarnar sem voru ekki margar nýjar vegna þess að það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að búið væri að fresta framkvæmd Héðinsfjarðarganga. Hins vegar væri fróðlegt að fá töluna hjá hæstv. ráðherra, ef hann hefur hana handbæra, hversu hátt hlutfall frestun Héðinsfjarðarganga er af þeim tæpu 2 milljörðum sem áætlað er að fresta á næsta ári. Einnig væri fróðlegt að fá upplýsingar hjá hæstv. ráðherra um aðrar framkvæmdir. Þó svo að það liggi ekki fyrir eru væntanlega einhverjar hugmyndir í gangi um þær, varðandi t.d. hönnun og annað þess háttar sem er þá farið að draga úr vegna þess að ef einhverjar framkvæmdir eru ekki tilbúnar er kannski eðlilegra að fresta þeim en öðrum. Ég varð fyrir vonbrigðum með að hæstv. ráðherra skyldi ekki geta upplýst okkur nánar um það hvaða framkvæmdir væru á ferðinni fyrir utan Héðinsfjarðargöngin, sem var ekkert nýtt og búið að taka umræðu um. Frestun þeirra minnir mann á umræður sem áttu sér stað áðan vegna þess að búið er að lofa Héðinsfjarðargöngum í tvennum alþingiskosningum, annars vegar var vilyrði fyrir þeim 1999 og aftur 2003. Þá var búið að setja í gang útboðsferlið og útboðin lágu fyrir, en það er ekki fyrr en eftir kosningar sem ákveðið er að fresta framkvæmdunum. Það er ekki tími til þess að fara nákvæmlega yfir þá umræðu hér en ég hefði vænst þess að hæstv. ráðherra gæti gefið okkur einhverjar frekari hugmyndir um það hvaða framkvæmdum verið er að velta fyrir sér að fresta vegna þess að ekki hefur þessi ágæta tala komið af himni ofan, það hlýtur einhver rökstuðningur að vera á bak við hana.

Herra forseti. Eins og ég gat um áðan liggur ekkert enn þá fyrir um aðrar framkvæmdir sem við munum hægja á. Hins vegar er alveg ljóst að samgönguráðherra hefur haft úr verulega miklum fjármunum að spila vegna samgöngumannvirkja. Jafnframt liggur ljóst fyrir að mjög mörg verk hafa ekki komist af stað, annars vegar vegna þess að mikill tími hefur farið í umhverfismat og í einhverjum tilvikum hafa sveitarfélög stöðvað framkvæmdir vegna þess að framkvæmdaleyfið hafði ekki verið veitt. Það er kannski innlegg í þá erfiðu vinnu hjá samgönguráðherra að gera tillögur um frestun framkvæmda. Það er t.d. alveg ljóst að það verður ekki farið í það stóra verkefni sem við höfðum gert ráð fyrir, sem er mislæg gatnamót á mörkum Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar. Hér er því um ýmislegt að ræða. Það liggur sem sagt ekki fyrir hvaða framkvæmdum við munum hægja á að öðru leyti en þeim göngum sem ég nefndi fyrr.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. samgönguráðherra lifir þá tíð að hafa úr mjög miklum fjármunum að spila og jafnvel svo miklum að varla sé hægt að koma þeim öllum í lóg. En ég vænti þess, miðað við orð hæstv. ráðherra, að ekki sé ætlunin að fresta neinu sem snýr að jarðgangaáætlun, þ.e. athugun á næstu jarðgangakostum því það er auðvitað afar erfitt að horfa upp á það enn á ný að það muni koma eyða í jarðgangaframkvæmdir í landinu vegna þess að nú er aftur búið að safna upp verkkunnáttu sem væri gífurlega mikilvægt að nýta áfram og fá þar af leiðandi hagstæðari tilboð, en eins og við munum var ætlunin að bjóða Héðinsfjarðargöngin út með Fáskrúðsfjarðargöngum en hætt við það á síðustu stundu og síðan frestað öllum framkvæmdum við Héðinsfjarðargöng. Það hefur því ekki enn reynt á að bjóða út svolítinn pakka í jarðgöngum til þess að lækka kostnað og auka vonandi framkvæmdahraða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerir að umtalsefni við þessa umræðu fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það er rétt sem hv. þm. vitnaði til að fyrir um hálfum mánuði síðan, 17. september, náðist samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um ákveðin atriði sem tekin skyldu til umræðu og skoðunar milli þessara tveggja stjórnsýslustiga og varða fjárhagsleg samskipti. Þar kemur fram í 3. lið að nefndinni verði falið að fjalla um horfur í fjármálum sveitarfélaga með sérstakri áherslu á að skoða þau sveitarfélög og svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega, meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geta til úrbóta, og einkum verði horft til eftirfarandi atriða, þ.e. hvort rýmka beri heimildir sveitarfélaganna til nýtingar núverandi tekjustofna, hvort það komi til álita að marka þeim nýja tekjustofna, hvort ójafnræðis gæti í tekjumöguleikum sveitarfélaga og hugsanlegar breytingar á jöfnunarkerfi í því sambandi, og að síðustu hvort Jöfnunarsjóði sveitarfélaga verði markaðir nýir tekjustofnar, m.a. í tengslum við fækkun undanþágna frá fasteignaskatti. Í 6. lið kemur fram að í tengslum við fækkun og eflingu sveitarfélaganna geti skapast aukin þörf fyrir fjármagn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu í samræmi við reglur sjóðsins. Fram kemur að þeirri þörf verði mætt með framlögum úr Jöfnunarsjóði og ef þörf krefur með framlögum úr ríkissjóði á árunum 2005–2009. Hv. þm. spurði enn fremur um einkahlutafélög, húsaleigubætur og fráveitumál. Tími minn í fyrra andsvari mínu, hæstv. forseti, leyfir ekki svör við þeim spurningum en ég mun víkja að þeim í síðara svari mínu.

Herra forseti. Ég óttaðist einmitt að ef hæstv. félagsmálaráðherra færi í yfirlýsinguna mundi allur tíminn fara í það. Þess vegna baðst ég undan því að fá að fara yfir hana einu sinni enn því að það er búið að fara yfir hana áður í dag. En við skulum vona að hæstv. ráðherra komist yfir svörin í seinna andsvari. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra hafi heyrt það jafn vel og ég frá reyndum sveitarstjórnarmönnum sem hafa staðið í þessum bransa, sumir hverjir jafnvel áratugum saman, að þeir hafa í seinni tíð sagt að það hafi aldrei verið jafnerfitt að ná endum saman, það hafi aldrei verið jafnerfitt að reka sveitarfélög og á síðustu árum. Ég trúi ekki öðru en að það hafi verið markmiðið að tekjustofnanefndin, sem hefur starfað mjög lengi, væri búin að ljúka störfum núna. Það er ekkert í frumvarpinu um það hvernig á að nálgast sveitarfélögin. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það hvað tafði fyrst og fremst fyrir störfum nefndarinnar. Hvers vegna þurfti allt í einu í miðju ferli að fá einhverja viljayfirlýsingu um það hvað menn ættu að gera? Lá það ekki fyrir strax í upphafi hvert markmiðið var? Af hverju þurfti allt í einu að kalla fjármálaráðherrann til og fá hans stafi á blað til þess að hópurinn gæti starfað? Það skyldi þó ekki vera að það hafi einhvers staðar verið tregða í kerfinu að viðurkenna einhverjar staðreyndir sem fyrir liggja. Ég vona að hæstv. félagsmálaráðherra fari yfir þær tölur sem ég bað hann um að segja álit sitt á. Að lokum, herra forseti, er það algerlega nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi, þar sem ekki tókst að ljúka verkinu áður en fjárlagafrumvarpið var lagt fram, hvort það sé ekki alveg öruggt að vinnunni verði lokið áður en fjárlög verða afgreidd í þinginu.

Hæstv. forseti. Nú bættust svo margar spurningar við hjá hv. þm. að það er ekki nokkur möguleiki að svara þeim öllum. Ég skal þó gera mitt besta. Hv. þm. minntist á einkahlutafélögin og þá útreikninga sem Samband sveitarfélaga hefur sett fram í þeim efnum. Það verður eflaust eitt þeirra verkefna sem tekjustofnanefndin mun fjalla um. Það liggur ekki fyrir nein niðurstaða í því. Þarna er hins vegar um skattamál að ræða þannig að það er í sjálfu sér eðlilegra að fjármálaráðherra verði til svara hvað það varðar. Um húsaleigubæturnar er það að segja að gengið hefur verið frá samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga um uppgjör húsaleigubótanna. Ríkið hefur fyllilega, hæstv. forseti, staðið við sinn þátt þess samnings og stendur ekki annað til í framtíðinni. Um fráveitumálin. Hv. þm. bendir réttilega á að það samkomulag sem gert var um greiðsluþátttöku ríkisins hvað þau mál varðar rennur út í lok næsta árs. Ekki hefur verið tekin afstaða til þess hvort framhald verði á þeirri vinnu. Það verður tíminn að leiða í ljós. Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr: Hvað dvelur orminn langa? Það eru í sjálfu sér ekki ný sannindi að samningar um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga taki tíma. Ég tel, hæstv. forseti, að það sé fyllilega eðlilegt að menn taki sér tíma í það. Hins vegar liggur fyrir sameiginlegur vilji forustumanna sveitarfélaganna og ríkisvaldsins að ná saman um tiltekin atriði í þeim efnum. Við horfum til talsverðrar sameiningar sveitarfélaga og eflingar sveitarstjórnarstigsins og það er sameiginlegur skilningur þeirra aðila sem að því koma að frá þeim málum verði ekki gengið öðruvísi en sátt hafi tekist um tekjuskiptinguna og að verkefnunum fylgi þeir tekjustofnar sem til þurfa.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur beint til mín nokkrum spurningum sem mér er bæði ljúft og skylt að svara og reyni ég að gera það eftir fremsta megni. Um hækkunina á skráningargjöldunum upp í 45 þús. kr. er rétt að upplýsa að þetta var ósk sem kom fram á fundi mínum með háskólarektor og fleiri góðum mönnum. Það er sem sagt að ósk háskólans sem þessi hækkun er sett fram. Þetta er fyrst og fremst byggt á því að kostnaður háskólans vegna skráningargjalda og vegna skráningar innan háskólans eða til háskólans hefur aukist mjög fyrir utan það að inni í þessari upphæð eru einnig verðbætur síðustu ára. Þar af leiðandi fórum við að sjálfsögðu afar vel yfir þetta því að ég veit að það eru kannski aðrir en hv. þm. Einar Már Sigurðarson sem eru ef til vill ekki alveg eins vel upplýstir og hann sem mundu fara að leika sér að því að nefna þetta skólagjöld eða að koma eigi skólagjöldum á bakdyramegin. Það er engan veginn verið að gera það heldur er þetta raunkostnaður háskólans þegar kemur að skráningu og að sjálfsögðu fannst mér rétt að verða við þeirri ósk háskólamanna sem töldu þetta nauðsynlegt til að mæta þeim kostnaði sem hefur fallið á háskólann. Við fórum gaumgæfilega yfir þetta. Í öðru lagi hefur hv. þm. beint til mín þeirri spurningu varðandi reiknilíkanið, hvernig standi á því m.a. að bæði fjármálaráðuneytið og menntamálaráðuneytið standi að þeirri endurskoðun sem lýtur að reiknilíkani varðandi framhaldsskólana. Mér finnst það í rauninni bara jákvætt að þessi ráðuneyti eigi hlut að máli því að það er ekki eingöngu menntamálaráðuneytið sem kemur að málum framhaldsskólans eða menntakerfisins heldur að sjálfsögðu er það líka fjármálaráðuneytið þannig að mér finnst það heldur jákvætt að þessi tvö ágætu ráðuneyti einhendist í það að endurskoða reiknilíkanið. Ég mun í seinna andsvari mínu reyna að fara betur yfir það út á hvað sú endurskoðun nákvæmlega gengur.

Herra forseti. Það kemur fram hjá hæstv. ráðherra að hækkun skráningargjaldanna í háskólann er samkvæmt ósk stofnunarinnar. Hæstv. ráðherra fullyrðir að hér sé um raunkostnað að ræða og við skulum vona að svo sé því að ef ég man rétt gera lögin einmitt ráð fyrir að þetta gjald megi ekki vera hærra en það sem kemur á móti kostnaði. Yfir þetta verður að sjálfsögðu farið mjög vel í fjárlaganefnd vegna þess að þetta er ótrúlega mikil hækkun ef þarna er eingöngu um að ræða aukinn kostnað og verðbætur. Þetta er auðvitað alveg ótrúlega mikil hækkun miðað við það og auðvitað spurning í hverju þessi aukni kostnaður felst. Um reiknilíkanið, hæstv. ráðherra, held ég að ég geti alveg verið sammála, að það sé ágætt mál að ráðuneytin fari saman yfir reiknilíkan framhaldsskólanna og þó fyrr hefði verið vegna þess að mjög oft er búið að benda á að ákveðnar veilur eru í því líkani sem þarf mjög nauðsynlega að fara yfir og bæta. Ég vona auðvitað að þegar fleiri koma að verkinu séu meiri líkur á því að rétt niðurstaða fáist. Ég hafði ekki síður áhuga því - ég vona að hæstv. ráðherra komist yfir það í seinna andsvari sínu að svara mér um nemendatölurnar í framhaldsskólum og háskólum, þ.e. á hve traustum grunni þær byggja og hvort beitt hafi verið sömu aðferðum varðandi útreikninga í fjárlagafrumvarpinu og gert er í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár, þ.e. til að ná einhverri tilsettri tölu er meðalkostnaðurinn lækkaður til að geta hafa sagst mætt auknum nemendafjölda.

Hæstv. forseti. Varðandi reiknilíkanið get ég tekið undir með hv. þm. Einari Má að ákveðnar veilur hafa komið fram á því en ég tel þær ekki vera mjög stórvægilegar. Engu að síður eru þar hlutir sem við þurfum að fara vel yfir. Ég tel einnig að rétt sé að draga fram ákveðna kosti sem reiknilíkanið hefur haft í för með sér og helstir eru þeir að mínu mati að reiknilíkanið hefur leitt það m.a. af sér að meiri aðsókn er í framhaldsskólana en var áður. Menn segja mér það líka að stjórnunin innan skólanna sé mun betri og stýring á fjármagni innan skólanna er mun betri en áður m.a. á grundvelli reiknilíkansins og síðast en ekki síst er alveg ljóst að brottfallið hefur minnkað m.a. út af reiknilíkaninu. Menn leiða sem sagt minnkandi brottfall til þess hvernig reiknilíkanið gagnvart framhaldsskólunum er byggt upp. Það eru því bæði kostir og gallar við þetta kerfi en að sjálfsögðu eins og um öll önnur líkön og í rauninni öll önnur kerfi ber að fara mjög gaumgæfilega yfir þau. Þess vegna höfum við ákveðið að fara í þetta verkefni í sameiningu og í samvinnu við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Síðan er hitt atriðið, hvaða áætlanir liggja til grundvallar og hvernig það kemur fram, þá höfum við í ráðuneytinu verið að reyna að setja reglur um það hvernig hægt er að áætla nemendur þannig að það virkilega komi fram strax í byrjun hvað það eru margir sem sækja og vilja sækja framhaldsskólana. Í dag er mun erfiðara að áætla hverjir munu sækja framhaldsskólana m.a. út af þeirri jákvæðu þróun að eldri nemendur eru að koma í auknum mæli inn í framhaldsskólann en síðan er hitt atriðið að mjög erfitt er að aðgreina í dag muninn á þeim sem sækja dagskóla, kvöldskóla eða fjarnámið. Eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu eru menn að skipta á milli þessara þrepa eða aðgreiningar á framhaldsskólunum, þ.e. dagskóla, kvöldskóla eða fjarnáms. Það er því ekki alltaf hægt að áætla þetta. Þess vegna höfum við gert ráð fyrir m.a. að hafa í fjárlögunum 190 nemendur, óráðstafaða, sem við getum þá sett á milli framhaldsskóla og mætt þar af leiðandi þeim þörfum og kröfum sem framhaldsskólarnir setja hverju sinni. Það munum við gera. Þess vegna er m.a. þessi mikla hækkun til framhaldsskólanna sem ég vil sérstaklega vekja athygli á en raunhækkunin og útgjaldahækkunin til framhaldsskólans er 1.205 milljónir.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra náði því miður ekki að svara öllum spurningum mínum og var kannski ekki hægt að búast við því á jafnstuttum tíma en það verður bara til þess að við munum fara betur yfir þau mál í fjárlaganefndinni. Það er vissulega rétt hjá hæstv. ráðherra að það er auðvitað mjög margt jákvætt við reiknilíkanið og helstu kostir þess eru þeir að það átti að vera hægt að sjá í gegnum það hvernig fjárveitingar færu fram en því miður hefur það ekki ræst algerlega. Ég vona að þegar Hagfræðistofnun Háskólans er komin inn í þetta með ráðuneytunum báðum skili það því að niðurstöður verði betri og við náum betra reiknilíkani. Ég tók eftir í sambandi við nemendatöluna að hæstv. ráðherra svaraði því ekki varðandi háskólann heldur hélt sig fyrst og fremst við framhaldsskólann og svaraði heldur ekki því, og það þótti mér mjög miður, hvort notuð væri sama reikniaðferð og við fjáraukalögin, þ.e. að lækka meðaltalskostnaðinn til þess að ná niður einhverri tölu. Einnig tók ég eftir að hæstv. ráðherra lagði ekkert út af þeim texta sem ég las úr fjárlagafrumvarpinu, þ.e. að markmiðið með endurskoðuninni væri að útgjöld skólanna væru í samræmi við fjárveitingar í fjárlögum. Ég dreg því þá ályktun að hæstv. ráðherra sé sammála mér í túlkuninni, þ.e. að fram að þessu hafi útgjöld skólanna ekki verið í samræmi við fjárveitingar í fjárlögum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að sú umræða sem við áttum hér fyrr í dag um að einstakir ráðherrar væru hér til andsvara hefur að mínum dómi orðið til góðs. Vel má vera að þeir hefðu komið til umræðunnar án þeirra athugasemda sem við í stjórnarandstöðunni gerðum en ég vona að þetta verði framvegis hefð í þinginu að ráðherrar séu viðstaddir 1. umr. og reyndar umræðu um fjárlög og svari fyrirspurnum. Það fer ágætlega á því að þeir geri það í andsvörum eins og hér var gert þó að mér væri hugsað til þess þegar þeir komust ekki yfir að svara öllum spurningum að sá kostur er náttúrlega opinn fyrir ráðherrann að óska eftir orðinu og flytja ræðu ef þeir svo kjósa. Hæstv. forseti. Í gær var flutt stefnuræða forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsætisráðherra kom víða við, fjallaði meðal annars um velferðarkerfið. Hann sagði þar m.a., með leyfi forseta: „Heilbrigðisþjónustan er meginstoðin í þeirri samfélagsþjónustu sem víðtæk sátt er um í okkar samfélagi.“ Þetta held ég að sé rétt. Og hæstv. forsætisráðherra sagði enn fremur, með leyfi forseta: „Öflug heilbrigðisþjónusta fyrir alla landsmenn er kjarninn í velferðarkerfinu.“ Ég er sammála þessu. Og enn segir: „Sú þjónusta á að standa öllum opin, óháð efnahag.“ Sammála. „Sjúklingar standa alltaf höllum fæti og sáttin um velferðarkerfið byggist ekki hvað síst á þeim almenna vilja að hjálpa þeim sérstaklega.“ Ég er sammála þessu. Ég held að það sé líka rétt að um þetta er sátt í samfélaginu. Þetta eru orðin, en hverjar eru athafnirnar? Hvernig stendur á því að lagt er fram fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir að hækka komugjöld í heilsugæslu um samtals 26,2 milljónir og komugjöld til heilbrigðisstofnana eiga að hækka um 20,6 milljónir? Hvernig kemur þetta heim og saman við yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra og hvernig kemur það heim og saman við yfirlýsingar hans að Landspítalinn – háskólasjúkrahús og reyndar aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu hafa þurft að sæta afarkjörum, grípa til strangra aðhaldsaðgerða sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að væru mjög vel heppnaðar á Landspítalanum? Í hverju felst það? Fjölda starfsmanna var sagt upp störfum. Álagið víða á deildum sjúkrahússins hefur stóraukist. Deildir sem voru opnar alla vikuna loka núna um helgar. Ég vísa t.d. til öldrunardeilda. Eru þetta vel heppnaðar aðgerðir? Í öðrum tilvikum hefur sjúkrahúsið verið knúið til að einkavæða þjónustu og það skil ég vel að er vel heppnað samkvæmt pólitískum skilningi hæstv. fjármálaráðherra, Geirs H. Haardes, því að þetta er sú stefna sem Sjálfstæðisflokkurinn fylgir og hefur knúið Framsókn til að framkvæma. En öryggi hefur verið aukið á öðrum vígstöðvum þó að dregið hafi úr því gagnvart þeim sem standa höllum fæti, sjúklingunum, þ.e. hjá hæstv. dómsmálaráðherranum okkar, honum Birni Bjarnasyni, og það geysilega. Á því hefur hæstv. forsætisráðherra mikinn skilning. Hann fór um þetta orðum í stefnuræðu sinni í gær og sagði m.a., með leyfi forseta: „Á liðnum vetri samþykkti ríkisstjórnin tillögu dómsmálaráðherra um að breyta skipulagi sérsveitar lögreglunnar og að hún skyldi efld á næstu árum. Unnið hefur verið í samræmi við það og verður fjölgað í sveitinni á næsta ári. Efling sérsveitarinnar er í samræmi við alþjóðlega þróun. Ríkisvaldið þarf að gera meiri og öflugri ráðstafanir en áður til að tryggja öryggi hins almenna borgara.“ Þarna á að grípa til hertra öryggisráðstafana, auka fjárframlag, á sama tíma og skorið er niður við þá sem raunverulega standa höllum fæti í samfélaginu. Þetta er hinn pólitíski veruleiki sem okkur hefur verið boðaður bæði í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í gær og síðan í fjárlagafrumvarpinu sem er í rauninni framkvæmd á þessari stefnu. Ég ætla að nota þessar örfáu mínútur sem ég á eftir til þess að víkja að enn öðru sem fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra hér í gær. Það snýr aftur að öryrkjunum. Hæstv. ráðherra sagði, með leyfi forseta: „Stjórnarandstaðan og hagsmunaaðilar deila á ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki staðið við fyrirheit við öryrkja. Staðreyndir málsins eru þær, að sérstaða þeirra sem yngstir verða öryrkjar hefur verið viðurkennd með því að tvöfalda grunnlífeyri þeirra. Rúmum milljarði króna var varið til þessa verkefnis. Ekki nóg, ekki nóg, segir stjórnarandstaðan, og krefst frekari framlaga, og neitar að horfast í augu við umtalsverðan samfélagslegan vanda sem kann að vera að skapast vegna mikillar fjölgunar öryrkja. Halda menn að fjölgun öryrkja um 50% á sex árum segi ekki til sín í bókhaldi Tryggingastofnunar ríkisins?“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra hér í gær. Við höfum áður hér við umræðuna farið yfir samninginn sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands og hvernig hann var brotinn af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við höfum farið rækilega í saumana á þessu. En mig langar nú í lokin á minni ræðu til að gefa ágætum formanni Öryrkjabandalags Íslands, Garðari Sverrissyni, orðið. Ég ætla að vitna í grein sem hann hefur skrifað og birtist m.a. á vef Öryrkjabandalagsins. Garðar Sverrisson formaður Öryrkjabandalagsins segir m.a. í grein sinni, með leyfi forseta: „Í umræðunni hefur því ítrekað verið slegið upp að öryrkjum hafi fjölgað um 50% frá miðbiki síðasta áratugar. Án nánari skoðunar og samhengis er eðlilegt að við hrökkvum við og spyrjum okkur hvað sé eiginlega á seyði, hvort heilsu okkar hafi farið svona ört hnignandi eða tryggingalæknum orðinn svona laus penninn. Til að vitræn umræða geti orðið um þessi mál verðum við í fyrsta lagi að gera okkur grein fyrir því hvað örorkulífeyrisþegar eiga sameiginlegt. Það sem þeir eiga öðru fremur sameiginlegt er að þeir eru fólk sem vegna fötlunar sinnar, jafnvel lítils háttar fötlunar, er ekki talið uppfylla þær ört harðnandi kröfur sem gerðar eru á íslenskum vinnumarkaði. En hvers vegna skyldu kröfurnar hafa farið svona ört harðnandi? Svarið er sú gerbreyting sem hér hefur orðið á atvinnustigi - á eftirspurn eftir vinnuafli. Allt fram á síðasta áratug hafa fatlaðir Íslendingar átt því láni að fagna að hér hefur verið mjög mikil og góð eftirspurn eftir vinnuafli, raunar svo mjög að á áttunda og níunda áratug síðustu aldar var atvinnuleysi liðlega 0,5% að meðaltali. Síðan þá hefur það á hinn bóginn verið í kringum 3%. Viðvarandi atvinnuleysi hefur því að minnsta kosti aukist um 500% - tíu sinnum meira en nemur hlutfallslegri fjölgun öryrkja. Þegar litið er til vígstöðu fatlaðra í samkeppni við fullfrískt fólk á vinnumarkaði vekur þessi samanburður auðvitað athygli. Rennir hann stoðum undir þá reynslu okkar hjá Öryrkjabandalagi Íslands að fáir leggja harðar að sér en fatlaðir til að halda atvinnu sinni. Virk þátttaka virðist þá fyrst verða okkur ómissandi þegar við stöndum frammi fyrir því að eiga hennar e.t.v. ekki kost.“ Þetta voru orð Garðar Sverrissonar formanns Öryrkjabandalags Íslands og ég vil gera orð hans að lokaorðum mínum við þessa 1. umr. um fjárlög.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að flytja langt mál enda held ég að ég hafi ekki nema svona tíu mínútur. Ég vona að ég ljúki því sem ég ætlaði að segja á þeim tíma. Ég gerði að umræðuefni í fyrri ræðu minni spurninguna um það hvort þenslan hér á landi dreifðist jafnt um landið og hvort ástæða væri til þess að skoða sérstaklega hvernig menn ætluðu að fara í að hægja á framkvæmdum til að draga úr þenslu. Ég fullyrti og ætla að endurtaka það að ég hef ekki orðið var við nokkra einustu þenslu í mínu kjördæmi, því miður kannski. Ég fagna þeim framkvæmdum sem hafa átt sér stað á Austurlandi og er í raun mjög sáttur við það sem þar er að gerast. Ég vil líka segja að ég er afar ánægður með hvernig til hefur tekist í jarðgangagerð á Austurlandi og hversu hratt þeim verkum hefur miðað áfram. Í framhaldi af því hlýt ég að velta því fyrir mér hvað í jarðgangagerð valdi þenslu sérstaklega eða hafi veruleg áhrif til að draga úr þenslu. Þá hljótum við að spyrja okkur: Hvað vinna t.d. í raun margir að staðaldri í göngunum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar? Hversu margir voru þar að verki á þeim vöktum sem þar gengu og hvaða tækjabúnað ætli hafi þurft þar til? Þá má auðvitað spyrja í framhaldi af því: Er sá fjöldi þeirra var að störfum inn í fjalli við að gera jarðgöngin, þ.e. er sá verkþáttur einhver sérstakur þensluvaldur sem slíkur? Mér finnst vanta svör við þessum spurningum. Við verðum að velta þessu fyrir okkur. Þegar verið er jafnvel að hægja á framkvæmdum í jarðgöngum, mjög arðbærum framkvæmdum eins og ég kom að í ræðu minni í dag, er þá stöðvun á verki t.d. 50 manna sem vinna á vöktum við að bora sig í gegnum fjall sú aðgerð að hún hafi einhver veruleg áhrif til þess að draga úr þenslu almennt í landinu, ekki síst ef það er svo verið að framkvæma þessa verkþætti á landsvæðum þar sem nánast engin þensla á sér stað? Þessu vildi ég beina til hæstv. samgönguráðherra. Ég veit að hann mun leitast við að gefa okkur skýr svör um þetta. Ég spyr bara beint: Hvað voru margir að vinna í göngunum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og hvaða tækjabúnað þurfti þar til? Ég þykist svo sem hafa einhverja hugmynd um hvað þarf af tækjum í þetta. Það þarf gröfur og flutningstæki til að flytja það sem sprengt er út o.s.frv. og það þarf mannskap. En ég átta mig einfaldlega ekki á þessu og þess vegna spyr ég þá sem kannski betur vita: Hversu mikill þensluvaldur eru fimmtíu menn sem bora holu í gegnum fjall við framkvæmdir þannig að þeir hafi áhrif á landsvísu, ekki síst ef það er á svæðum þar sem mikil þörf er á því að framkvæma svona verk og þar sem beinlínis er hægt að sýna fram á að framkvæmdin sem slík færir okkur verulegan ábata, ekki á árinu 2005, ekki á árinu 2006 og jafnvel ekki á árinu 2007 en það gæti verið að hún gerði það 2008 og 2009 og þar á eftir? Og er það ekki þá sem þenslunni á að vera lokið hér á landi? Ég geri þetta að sérstöku umtalsefni vegna þess að mig óar við því ef það á að vera niðurstaðan að fara enn í frestunarferli á jafnarðbærum framkvæmdum og vegaframkvæmdum sem miða að því að losna við fjallvegi, fara undir fjöll og heiðar og/eða stytta vegalengdir með þverun fjarða þar sem það á við. Þess vegna vil ég að samgönguráðherra sé hér viðstaddur og leitist við að svara þessum spurningum sem ég veit auðvitað að hann mun reyna að gera af fremsta megni. Ég vék fyrr í dag að sveitarfélögunum. Það er búið að ræða þau mál í dag. En ég vonast til þess að hæstv. ráðherra fjármála víki m.a. að beinni spurningu sem ég lagði hér fram. Hvað með það að létta af sveitarfélögunum eyðingu á mink t.d., draga úr þeim mikla kostnaði sem mörg sveitarfélög hafa af því og sem hefur fallið á þau í meira mæli á undanförnum árum en ásættanlegt er? Ef sveitarfélög sem mörg hver hafa slakan fjárhag eiga að forgangsraða því hvaða lögbundin verkefni þau eiga að framkvæma þá munu þau örugglega skilja minkinn og refinn eftir og reyna frekar að þjónusta fólkið beint eins og þeim ber skylda til í sveitarfélaginu. Þetta er spurning sem menn þurfa að velta fyrir sér. Ég var aðeins byrjaður að ræða skattastefnuna og ætla að eyða lokaorðum mínum í þessari umræðu um hana. Ég vék að því í máli mínu að við í Frjálslynda flokknum hefðum lýst þeirri stefnu okkar fyrir síðustu kosningar að við teldum að hækka ætti persónuafsláttinn til þess að létta á skattbyrði þeirra sem lægri eru í tekjunum og hækka í raun afkomustig þeirra og rauntekjur og þar með auðvitað að hækka skattleysismörkin. Ég vék að grein sem forustumenn eldri borgara skrifuðu í Morgunblaðið á föstudaginn var. Þar drógu þeir það fram að skattleysismörkin væru núna rúmlega 71 þús. kr. en ættu, ef þau hefðu haldið verðgildi sínu síðastliðinn einn og hálfan áratug, að vera um 100 þús. kr. Ég tel að við verðum að horfast í augu við það að hækka verður persónuafsláttinn í áföngum á næstu þremur árum upp í það að hann verði að raungildi sá sami og hann var fyrir einum og hálfum áratug. Það væri virkilega mikil aðgerð fyrir þá sem hafa hér lægstu launin í landinu. Ég tel að það sé skattastefna sem mundi koma okkur vel og jafna kjörin í landinu. Þess vegna segi ég það enn og aftur að ég er andvígur því að fara þá leið sem ríkisstjórnin hefur samþykkt í þessari lotu að fella niður hátekjuskattinn og að fara í flata prósentulækkun á tekjuskattinum um eitt prósentustig nú og boða síðan að áframhaldandi aðgerðir verði í því út þetta kjörtímabil í stað þess að horfa á hvað mundi koma þeim best sem lægst hafa launin. Ég tel tvímælalaust að í skattamálum væri það aðgerð varðandi persónuafsláttinn að hækka hann þannig að þeir lægst launuðu kæmu betur út. Núverandi aðgerð í hátekjuskattinum og í skattþrepinu mun auðvitað leiða til þess að þeir sem hafa milljón á mánuði hagnast um 30 þús. kr. á mánuði, eða um það bil, en þeir sem hafa 100 þúsund kr. og minna hagnast um 1.500 kr. eða þar um kring og þeir sem greiða skatta, náttúrlega niður í ekki neitt. Þetta tel ég að séu óásættanleg stefnumörk og lýsi mig algerlega andvígan þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur boðað í sambandi við skattamálin og tel að það væri mikið nær fyrir ríkisstjórnina að leita sátta um að deila þessu með öðrum hætti heldur en gert er í því fjárlagafrumvarpi sem hér er boðað. Og að fella hátekjuskattinn niður á næsta ári og á þar næsta ári niður í núll er auðvitað sérstök aðgerð fyrir þá sem hafa hæstu tekjurnar en ekki þá sem hafa lægri tekjur. Ég held að ég láti þetta nægja enda tími minn að verða búinn og ég vonast til þess að hæstv. samgönguráðherra svari þeim spurningum sem ég var að velta fyrir mér. Meðal annars hvaða þensluáhrif fylgi því að 50 menn vinni við að hola fjall og einnig að hæstv. fjármálaráðherra víki að skattamálum og þeim spurningum sem ég lagði fram um þau og að stöðu sveitarfélaganna að því er varðar eyðingu refa og minka og að lokum almennt um stöðu sveitarfélaganna sem ég kom að meðal annars í fyrri ræðu minni í dag.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson velti fyrir sér áhrifum framkvæmda í samgöngumálum á atvinnustigið og verðlagsþróunina í landinu og það er ekki óeðlilegt að við förum yfir það en ég gat þess fyrr í þessari umræðu í andsvari að mikilvægt væri að taka tillit til þess. Það var hægt á framkvæmdum á þessu ári í þeim tilgangi að taka tillit til verðlagsþróunar og ég tel að það hafi verið hárrétt ákvörðun. Auðvitað er það svo að samgönguráðherra á hverjum tíma vill auðvitað hafa sem mesta fjármuni til framkvæmda og það gildir um þann sem hér stendur. Eins og hv. þingmenn þekkja þá er það svo að í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2005 sem hér er til umræðu gerum við ráð fyrir því að til vegamála gangi 13,2 milljarðar á næsta ári, reyndar til vega- og umferðarmála, og á þessu ári er um að ræða 13,6 milljarða. Síðan gerum við ráð fyrir því í langtímaáætluninni að aðeins sé dregið úr fjárveitingunni á árinu 2006 en hún síðan aukin upp í 16,7 til 16,8 milljarða á árinu 2007 og 2008. Þannig að í samgönguáætluninni sem gerð verður til næstu fjögurra ára á þetta að jafnast út og þau áform sem samgönguáætlunin gerði ráð fyrir um framkvæmdastig helst, en það álít ég vera mikilvægast, en aðalatriðið er auðvitað að áform okkar í samgönguáætluninni nái fram að ganga. Við sem höfum verið lengi í stjórnmálum vitum að það þarf stundum að horfa langt fram í tímann þegar verið er að leggja á ráðin um stórframkvæmdir og það á við núna. Aðeins vegna þess sem hv. þm. velti fyrir sér, hvort það væri þensluástand í tilteknum landshlutum vegna samgöngumannvirkja, þá vil ég minna á að landið er allt eitt vinnusvæði, einn vinnumarkaður þegar við lítum á verktakastarfsemina í jarðvinnuverktöku og mannvirkjagerð. Verktakar fara þvers og kruss um landið, verktakar úr Kópavogi, frá Ísafirði og verktakar héðan af höfuðborgarsvæðinu eru vinnandi austur um land við jarðgangagerð m.a. og verktakar af Héraði fara hingað suður á bóginn og þess vegna er ekki hægt að segja að einstakar framkvæmdir hafi meiri áhrif á vinnumarkað og efnahagslíf í einum landshluta fremur en öðrum. Ég legg áherslu á að við verðum að líta á landið sem eina heild þegar við erum að fjalla um fjárlög fyrir næsta ár og framkvæmdaáform okkar þá. Hv. þm. spurði hversu margir ynnu við jarðgangagerð í göngunum milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og ég get upplýst það að þegar unnið var við að bora þar í gegn þá voru um 90 manns að verki hjá verktakanum og nú þegar búið er að slá í gegn og unnið er að frágangi aðkomu gangamunnans og öðru þá eru 60 manns vinnandi þar. Þess utan starfa auðvitað margir á vegum fyrirtækisins sem tengjast þessum framkvæmdum en eins og við þekkjum sinna margs konar fyrirtæki þjónustu við svo stórt verk. Framkvæmd eins og jarðgangagerð hefur því heilmikil áhrif inni í okkar litla hagkerfi. Það er búið að slá í gegn í Fáskrúðsfjarðargöngunum. Næsta föstudag stendur til að gera slíkt hið sama í göngunum um Almannaskarð og það eru ánægjuleg tíðindi. Við sjáum nú fyrir endann á feiknalega mikilvægum framkvæmdum í samgöngukerfi okkar Íslendinga og á næsta ári má segja að ævintýralegar bætur hafi orðið í samgöngumálum á Austurlandi. Austfirðingar hljóta að fagna því alveg sérstaklega eins og raunar allir landsmenn því að þetta snýst um að bæta samgöngukerfi allra landsmanna. Ég held að ekki sé ástæða til að hafa fleiri orð um þetta við þessa umræðu. Ég fagna jákvæðri afstöðu sem fram kemur í ræðu þingmanna til framkvæmda á sviði samgöngumála og vænti góðs samstarfs við þingmenn í öllum kjördæmum þegar kemur að því að afgreiða samgönguáætlunina sem byggir á þeim fjármunum sem við höfum úr að spila í kjölfar fjárlaga ársins 2005 og langtímaáætlunar fyrir árin þrjú þar á eftir.

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað sagt en að ég hafi orðið fyrir töluverðum vonbrigðum með framlag hæstv. samgönguráðherra til umræðunnar. Það liggur fyrir að samgönguráðuneytið ætlar að taka að sér að skera niður um 2 milljarða til vegaframkvæmda og hæstv. ráðherra hefur engu til svarað öðru en því að fresta eigi jarðgöngum sem búið var að fresta áður um Héðinsfjörð. Ég minnist þess að þegar átak í vegamálum hefur verið kynnt á undanförnum árum ekki með löngum fyrirvara, t.d. það síðasta, mætti hæstv. samgönguráðherra með upptalningu á ýmsum verkefnum sem voru þá á borðinu sem ætti að flýta o.s.frv. En þegar á að skera niður þá eru svörin engin. Þá er ekkert skoðað eða farið yfir heldur virðist þessi tala bara ákveðin til að skera niður í vegaframkvæmdum og hæstv. ráðherra mætir til umræðunnar án þess að útlista það með neinum hætti. Ég verð að spyrja hæstv. ráðherra: Eftir yfirlýsingar fjármálaráðherra við umræðuna um að það sé að verða ljóst, eða svo virðist vera af orðum hans að framkvæmdir við stóriðju muni halda áfram á Íslandi og nýjar stóriðjuframkvæmdir taki við af þeim sem nú er þegar búið að ákveða, hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér framhald á þeim stórkostlegu verkefnum sem eru eftir í vegagerð og vegamálum á Íslandi í því umhverfi sem við búum nú við í samfélaginu ef menn sjá eingöngu samgönguráðuneytið þegar á að ákveða niðurskurðinn? Verður ekki farið að minnka um fjármuni til vegamála og samgöngumála ef svo fer? Það hlýtur að þurfa að velta þessum málum fyrir sér og mér finnst að hæstv. ráðherra hefði þurft að gefa skýrari svör.

Herra forseti. Það er að satt að segja ekki erfitt verk að valda hv. þm. Jóhanni Ársælssyni vonbrigðum í umræðum um þau málefni sem hér eru á dagskrá. En áhyggjur hans af hugsanlegu framhaldi framkvæmda í stóriðju held ég að séu ástæðulausar að svo komnu máli. Ég sé hins vegar ekki, þrátt fyrir hinn mikla áhuga sem er fyrir því að fjárfesta á Íslandi og til að nýta orkuna sem við höfum upp á að bjóða, þá sé ég ekki að í farvatninu séu neinar ámóta framkvæmdir á sviði orkuvinnslu og stóriðju eins og þær sem eru í gangi í dag. Þannig að þó að af stað færu frekari virkjunarframkvæmdir þá tel ég engar líkur á því að það hafi þau áhrif að við þurfum að bregðast við núna gagnvart samgöngumannvirkjunum og uppbyggingu þeirra. Ég er því býsna bjartsýnn á að okkur takist að halda áfram að byggja samgöngumannvirkin á Íslandi hratt og örugglega upp og samgönguáætlunin verði endurskoðuð í vetur og við munum þá fara í þessa umræðu í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við eftir að við höfum afgreitt fjárlög fyrir þetta ár. Ég held að engin ástæða sé fyrir hv. þm. Jóhann Ársælsson til að hafa þær áhyggjur sem hann hefur núna. Slíkar framkvæmdir í stóriðju og orkufrekum iðnaði eru mannvirkjagerð sem hefur langan aðdraganda, við þekkjum það, og ég geri ráð fyrir því að okkur takist að setja af stað þær framkvæmdir í vegamálum sem við höfum stefnt að samkvæmt núgildandi áætlun.

Hæstv. forseti. Það er svo sem ágætt að hæstv. ráðherra hafi ekki áhyggjur af þessu. Ég held hins vegar að hægt sé að líta til reynslunnar og sjá að stundum hefur verið farið af stað með framkvæmdir í stóriðjunni með tiltölulega litlum fyrirvara og við vitum að áhugi er á nýjum stóriðjuframkvæmdum. Það er svolítið merkilegt sem ég sagði áðan, og hæstv. ráðherra svaraði ekki, hvernig á því stendur að hann er svo vaskur þegar verið er að kynna nýtt átak í vegamálum, að hafa þá til staðar verkefnin sem stendur til að fara í og jafnvel ný verkefni sem ekki hafa verið á vegáætlun en þegar menn bregða niðurskurðarhnífnum þá er ekki hægt með sama hætti að gera grein fyrir því hvernig eigi að standa að málum og hæstv. ráðherra kýs að þegja um það. Það hlýtur hins vegar að vera umhugsunarefni hvernig menn ætla að bregðast við í framtíðinni ef svo miklar framkvæmdir sem í stefnir í landinu munu teygjast á langinn og þá þurfa menn kannski að hugsa hlutina með öðrum hætti en gert hefur verið. Alla vega geta menn ekki bara treyst á það að hægt sé að skera niður í vegaframkvæmdum til þess að vinna á móti þenslunni. Og ég er heldur ekki sannfærður um að slíkt virki svo óskaplega vel til þess að draga úr henni.

Herra forseti. Ég vil minna hv. þm. á að við erum í rauninni ekki í neinum stórkostlegum niðurskurði á framkvæmdum þegar við lítum til þess að þrátt fyrir þær miklu fjárveitingar sem við höfum á þessu ári til samgöngumannvirkja þá erum við að fara inn í næsta ár með nánast sömu tölur. Þó að við höfum gert ráð fyrir þessum feiknalegu miklu framkvæmdum í Siglufjarðargöngunum á sínum tíma í samgönguáætluninni þá var tekin ákvörðun um að hægja á því stóra verki og það er stærsti hlutinn af frestuninni sem við erum að tala um. En að öðru leyti höldum við þessu feiknalega háa framkvæmdastigi í samgöngumannvirkjagerðinni sem hefur verið síðustu ár þannig að ég 

Hæstv. forseti. Já, við erum að tala um kannski 70, 80 störf að meðaltali við framkvæmd svona mikils mannvirkis eins og Reyðarfjarðargöngin eru. Ég býst ekki við að við séum almennt að tala um fleiri störf hvort sem göngin eru einhverjum kílómetrum lengri eða ekki. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það sem nú er boðað varðandi Héðinsfjarðargöngin hafi síðan þau áhrif að göngin milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar, sem Vestfirðingar hafa beðið eftir í nokkuð mörg ár, frestist einnig. Ég ætla að leyfa mér að hafa þá skoðun þangað til mér verður sýnt fram á annað að tilfærsla á 70, 80 störfum, hvaðan sem menn eru af landinu við þau störf, hafi veruleg áhrif varðandi það hvert þenslustigið er í landinu. Ég tel að þau svæði landsins þar sem engin þensla er í gangi og vantar í raun og veru störf ættu a.m.k. að fá að njóta þess vafa og þar reyndu menn að halda framkvæmdunum áfram. Ég vil minna á að þegar trillurnar voru kvótasettar fækkaði fiskvinnslustörfum á Vestfjörðum um 100 og fiskveiðistörfum um 200. Við handfæratrillurnar núna fækkaði störfum við utanverðan Eyjafjörð og á Eyjafjarðarsvæðinu sennilega um 50–60. Ég held því að menn verði að líta á verk sín í samhengi og ríkisstjórnin geti ekki bara horft á það að kvótakerfið sé fullkomið en síðan eigi að skera niður að öllu öðru leyti til þess að forðast einhverja þenslu.

Herra forseti. Komið er að lokum 1. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005. Ég vil þakka þingmönnum fyrir þátttöku í henni og tel að umræðurnar hafi um margt verið málefnalegar og athyglisverðar. Auðvitað hefur margt borið á góma eins og eðlilegt er þegar fjallað er um frumvarpið með almennum hætti eins og vera ber við 1. umr. Sum þeirra mála sem hér hafa verið nefnd eru þó þess eðlis að þau verða betur rædd síðar við önnur tækifæri. Vil ég þar sérstaklega nefna skattamálin en um þau verður flutt sérstakt frumvarp fljótlega þar sem gefst tækifæri til að ræða þau mál ítarlega og vonandi frá öllum hliðum. Hvað varðar samskipti ríkis og sveitarfélaga þá hefur það einnig komið fram hjá hæstv. félagsmálaráðherra og öðrum ræðumönnum hér að þau mál eru í sérstökum farvegi, þau eru núna í vinnslu í samstarfi milli ríkis og Sambands sveitarfélaga, hafa reyndar verið það frá því skömmu eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Þá fóru í gang nokkrar samstarfsnefndir sem síðan hafa verið að vinna úr sínum málum en nýlega undirrituðum við félagsmálaráðherra ásamt forustumönnum Sambands sveitarfélaga viljayfirlýsingu um áframhald þess starfs. Þar horfa menn fram á veginn um það hvernig styrkja megi stöðu sveitarfélaganna, ekki síst þeirra sem lakasta stöðu hafa. Það er alveg ljóst að staða sveitarfélaganna er mjög misjöfn innbyrðis og þar kemur ekki síst til skoðunar hvert eigi að vera hlutverk Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og hvort núverandi staða kalli á breytingar með tilliti til þess. Mér finnst hins vegar dálítið hvimleitt að heyra sí og æ, bæði í þingsalnum og annars staðar, vitnað til mála sem er löngu búið að gera samkomulag um eins og t.d. húsaleigubótanna. Þar höfum við a.m.k. tvisvar sinnum undirritað samkomulag um að hin gamla skipting á grundvelli hlutfallanna 40:60 á ekkert lengur við. Samt heyrir maður sveitarstjórnarmenn ítrekað tala um þetta og maður heyrir enduróm af því í sölum Alþingis. Ég nefni þetta bara sem dæmi um eitt af því sem hefur komið fram í dag. En við munum ræða þau mál betur á vettvangi þingsins og hugsanlega strax síðar í þessari viku. Nokkrir þingmenn nefndu til sögunnar snemma í umræðunni skýrslu Ríkisendurskoðunar frá síðasta sumri. Ég hafði hálfpartinn gert mér vonir um að þeirri skýrslu yrði ekki blandað hér í umræðuna vegna þess að á þeirri skýrslu voru efnislegir ágallar og því miður alvarlegir ágallar sem við bentum á í fjármálaráðuneytinu. Ég ætla ekki að gera meira mál úr því en gert var í sumar. Við rituðum bréf til Ríkisendurskoðunar sem viðurkenndi mistök á ákveðnum stöðum, sem auðvitað var drengilegt af þeirra hálfu að gera, og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Það er hins vegar mjög röng og villandi og fáránleg túlkun að gera því skóna að fjármálaráðuneytið standi ekki með Ríkisendurskoðun þegar gerðar eru athugasemdir við að stofnanir fari fram úr. Það er auðvitað ekki boðlegur málflutningur að halda því fram að fjármálaráðherra verji framúrkeyrslu stofnana gagnvart þeim sjálfum og þá væntanlega gagnvart öllum þeim kröfum, m.a. hér í þinginu, þegar menn koma og heimta meiri peninga til hinna og þessara málaflokka. Það er auðvitað ekki boðlegt að halda því fram og stilla mönnum þannig upp í þeirri verkaskiptingu sem er eðlilega fyrir hendi. Ég er iðulega sakaður um það í þingsölum að standa gegn því að stofnanir fái eðlilega fjárveitingu og er svo með þessum hætti sakaður um að standa með framúrkeyrslunni, meira að segja af aðilum úr sama flokki. Það fer reyndar líka pínulítið fyrir brjóstið á mér hvernig menn haga stundum orðum sínum í þessari umræðu þó að hún hafi ekki verið mjög frábrugðin því sem tíðkast hefur. Menn bregða hér gjarnan upp orðaleppum eins „fagurgala“, „glansmynd“, „guma af“, „hreykja sér af“, „mont“ og „hroki“ og þess háttar sem er mjög óviðeigandi þegar menn eru að fjalla um alvarleg mál að tengja þau með einhverjum hætti slíkum orðum eða jafnvel tilteknum einstaklingum sem koma fram í þessari umræðu. Einn hv. þingmaður fór hér mikinn varðandi uppgjörsmálin, sem ég gerði að alvarlegu umtalsefni í framsögu minni. Því miður verð ég að segja að málflutningur hans var ekki bara barnalegur, eins og maður hefði kannski getað skilið, heldur ómerkilegur. Það er hægt að skilja það þegar ungir blaðamenn fá í hendur efni sem þeir hafa kannski ekki full tök á að þeir geri mistök en það er alvarlegra mál þegar þingmenn sem eiga að hafa allar upplýsingar í höndunum gera sig seka um slíkan málflutning, sérstaklega eftir að þeim hefur verið bent á hvar mistök liggja eða rangtúlkanir. Við breyttum lögum 1996–1997 um fjárreiður ríkisins. Árið 1997 voru þau samþykkt. Þá var horfið af greiðslugrunni hvað varðar fjárlögin yfir á rekstrargrunn og þar með var búinn til sambærilegur grundvöllur fyrir flestar stofnanir um að það væri hægt að bera saman fjárlög og ríkisreikning. Það þýðir ekki að heildarmyndin varðandi óreglulega liði alla saman væri sambærileg, því miður. Ég hafði barist fyrir því í mörg ár, ég var yfirskoðunarmaður ríkisreiknings í fjögur ár og benti á það á hverju ári að það væri óviðunandi að gagnvart einstökum stofnunum væru þessir tveir uppgjörgrundvellir ósambærilegir. Svo var því breytt. Það breytir svo ekki því sem ég rakti hér nákvæmlega í morgun að hvað varðar óreglulega liði er ógerningur að segja fyrir hvernig þeir muni þróast. Dæmi: Fyrir síðasta uppgjör eða uppgjör ríkisreiknings 2002 var ákveðið af aðilum sem að öðru leyti komu ekki nálægt þessum málum að leggja til grundvallar í uppgjöri lífeyrisreikninga breyttar lífslíkur, sem hafði auðvitað þau áhrif að færa varð til gjalda mun hærri fjárhæðir en áður hafði verið reiknað með sakir þess að ævilíkur höfðu lengst og þar með fyrirsjáanlegur kostnaður af skuldbindingum ríkissjóðs í lífeyrismálum. Var þetta hlutur sem núverandi fjármálaráðherra átti af hyggjuviti sínu og visku að sjá fyrir? Hvernig getur mönnum dottið í hug að halda því fram að það hefði átt að vera fyrirsjáanlegt atriði sem hefði átt að koma inn í fjárlög þess árs? Ég gat um það í fyrstu ræðu minni í dag að á einu ári, árinu 2000, hefðu verið færðir til gjalda 25 milljarðar kr. í lífeyrisskuldbindingum. Svo var því haldið fram hér í dag að það hefði bara átt að koma inn í fjárlögin fyrir það ár eða það lá í orðum viðkomandi. Auðvitað var það ekki hægt vegna þess að þetta byggðist á kjarasamningum sem var alls ekkert búið að gera og voru reyndar í þessu tilfelli ekki gerðir fyrr en á árinu 2001 en færðir til gjalda á árinu 2000, þar sem um var að ræða stórfellda aukningu í lífeyrisskuldbindingum vegna breyttrar samsetningar dagvinnulauna og heildarlauna. Ef breyting verður í sambandi við kjarasamninga kennara núna hvað varðar grunnlaun umfram það sem almennt gerist mun það hafa áhrif á lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs sem er ábyrgur fyrir B-deildinni þar sem kennararnir eru með réttindi sín. Nú veit ég auðvitað ekkert hvernig það endar en ef það gerist er það þá skammsýni fjármálaráðherra við fjárlagagerð fyrir árið 2004 að hafa ekki séð slíka breytingu fyrir? Ja, það er það sem hér var verið að halda fram. Það er alveg ótrúlegt eftir að búið er að fara yfir þessa hluti jafnoft og raun ber vitni fyrir fólki í þinginu og annars staðar að þessi málflutningur skuli vera uppi á borðum. Menn verða bara að gjöra svo vel að sætta sig við þetta. Því miður er uppgjörsgrundvöllurinn eins og hann er núna ófullkominn hvað þetta varðar. Getum við fundið einhverja leið til að bæta úr því? Það er hugsanlegt. Það er hægt að fara með þetta allt yfir á svokallað þjóðhagsreikningauppgjör Sameinuðu þjóðanna sem allar alþjóðlegar stofnanir nota og mörg erlend ríki og þá eru teknar út allar svona skuldbindingar og allar tekjur af söluhagnaði eigna. Það er sem sagt gert sem við gerum hér og ég rakti í framsöguræðu minni. Við tökum ríkisreikninginn á rekstrargrunni og drögum frá þessa óreglulegu liði. Þá nálgumst við þetta samræmda alþjóðlega uppgjör sem notað er á vegum Sameinuðu þjóðanna og víðar og sem þeir aðilar nota sem greina ástandið á Íslandi af hinum alþjóðlegu stofnunum, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, OECD og lánshæfismatsfyrirtækin, sem sjá í gegnum allt það sem verið er að segja hér þegar þau gefa okkur mat og einkunnir. Enda hvernig væri hægt að stilla Íslandi í efsta flokk meðal þjóða hvað varðar lánshæfi ef ríkisfjármálum væri svo komið eins og hér er verið að reyna að gefa í skyn? Hvernig væri það hægt? Og hvernig gætu menn þá, sem eru alvanir því að lesa út úr reikningum ýmissa landa og bera saman, pælt sig í gegnum þetta ef það væri sannleikur sem verið er að bera á borð fyrir fólk af hálfu Samfylkingarinnar hvað þetta varðar og í Fréttablaðinu t.d. sl. laugardag? En sem betur fer er það svo að það sem sagt er um þessi mál af slíkum aðilum hefur enga þýðingu. Það eina sem hefur þýðingu er það hvernig slíkir aðilar sem fara í gegnum þessi mál lesa úr þeim eftir að þeir eru búnir að fletta þessu öllu frá eins og ég var að reyna að gera í framsöguræðu minni í dag. Þá kemur í ljós að afgangurinn á ríkissjóði, að slepptum tekjum af eignum og að slepptum þessum óreglulegu liðum, er frá 1998–2003 hvorki meira né meira en 95 milljarðar. Hvernig hefðum við líka getað gert allt það sem búið er að gera nema staðan væri eitthvað þvílík? Ég ætlaði ekki að eyða svona mörgum orðum hér í lokin í þetta en það er því miður óhjákvæmilegt með tilliti til þess sem fram kom í ræðu sumra þingmanna í dag. Reyndar á að vera óþarfi að tala um þetta þegar við erum að ræða hér um fjárlög ríkisins. Menn eiga að hafa þetta á hreinu, sérstaklega í þessum sal, sérstaklega þeir sem sitja í fjárlaganefnd, sérstaklega sérstakir áhugamenn um ríkisfjármál og þeir sem tjá sig um þau á opinberum vettvangi. Eins og ég segi skiptir ekki máli hvað menn segja í skvaldurþáttum og rabbþáttum í útvarpi og sjónvarpi um þessi mál, jafnvel ekki hvað menn segja um þetta með þeim hætti sem ég hef hér rakið, það er hin blákalda niðurstaða sem skiptir máli þegar menn hafa greint kjarnann frá hisminu í þessu öllu saman. Ég ætla ekki að fara nánar yfir einstaka atriði í frumvarpinu. Aðrir ráðherrar eru búnir að gera það í löngu máli. Það er sjálfsagt ýmislegt sem þarf að fara betur í saumana á í starfi fjárlaganefndar. Ég óska henni alls góðs í störfum sínum. Ég ítreka það sem áður er fram komið og segir í þeim skjölum sem fylgja fjárlagafrumvarpinu að meginniðurstaða þess og langtímaáætlunarinnar er að áfram mun ríkja stöðugleiki í efnahagslífinu þrátt fyrir aukin umsvif vegna stóriðjuframkvæmda og aukna erlenda eftirspurn, m.a. vegna breyttra aðstæðna á íbúðalánamarkaði. Sú aðhaldssama stefna í ríkisfjármálum sem hér er gengið út frá skapar jafnframt svigrúm til lækkunar skatta í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar án þess að raska meginmarkmiðum efnahagsstefnunnar um stöðugleika. Það er mikilvæg forsenda alls þessa að við fylgjum eftir þeim aðhaldsmarkmiðum í ríkisfjármálastefnunni sem hér hefur verið rakin og lýst og sem þingmenn hafa flestir hverjir, a.m.k. í aðra röndina, lýst stuðningi við, í það minnsta þeir sem telja sig vera í ábyrgari hlutanum hér. Ég ítreka síðan það að fjármálaráðuneytið mun að sjálfsögðu vinna eins vel og hægt er með fjárlaganefndinni. Allir starfsmenn þess eru boðnir og búnir að leggja þar sitt af mörkum. Svo treysti ég því að okkur takist að ljúka þessu máli, eins og okkur hefur tekist undanfarin ár, snemma í desember eftir að okkur tókst að láta af þeim ósið að draga afgreiðslu fjárlaga alveg fram undir jól eins og við munum sum hver hvernig var hér fyrir ekki mjög mörgum árum.

Virðulegur forseti. Úr sínum háa söðli kaus hæstv. fjármálaráðherra að tilgreina hvað væri viðeigandi og hvað ekki við þessa umræðu og við virðingu þingsins. Því fylgdi hann síðan eftir með því að lýsa því yfir hér úr ræðustólnum að hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson væri ómerkilegur.

Ómerkilegur málflutningur.

Hæstv. fjármálaráðherra verður auðvitað að velja sér þau orð sem hann telur hæfa. Hvað var það sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson vakti athygli á og gerði hæstv. fjármálaráðherra svona reiðan? Það var að í þeirra eigin frumvarpi sögðust þeir breyta yfir á rekstrargrunn til þess að fjárlögin yrðu fullkomlega sambærileg ríkisreikningnum. Hér segir hæstv. fjármálaráðherra: Það er nú ekki hægt að sjá þetta allt saman fyrir. Það er út af fyrir sig eðlilegt. Auðvitað geta menn skilið það. Hæstv. fjármálaráðherra veit að skekkjan er alltaf í sömu áttina. Það er ekki einn milljarður eða tveir. Nei, árum saman 20–30 milljarðar á ári, á nokkrum árum yfir 100 milljarðar. Þó að sumt af því komi ekki til greiðslu nú þegar heldur muni koma til greiðslu á næstu áratugum er ekkert hægt að líta fram hjá því. Um þetta fjallaði Ríkisendurskoðun í skýrslu sinni í sumar, og átaldi. Það er ekki nema von að hæstv. fjármálaráðherra hefði heldur kosið að ekki væri talað um þá skýrslu hér. Hún er sannarlega ekki góður vitnisburður um það með hvaða aðhaldi og reglufestu hann hefur annast um framkvæmd fjárlaga síðan hann settist í stól hæstv. fjármálaráðherra. Ómerkilegan ætla ég þó ekki að kalla framgang hans hér en hann hlýtur að skýra framgang sinn nokkru betur.

Herra forseti. Hv. þm. fer enn villur vegar. Hann segir: Villan er alltaf í sömu átt. Það eru alltaf meiri útgjöld eftir á en tekjur. Þetta er ekki rétt. Á árinu 1999 ollu þessir óreglulegu liðir því að það var 20 milljarða kr. betri afkoma miðað við ríkisreikninginn en fjárlögin höfðu gert ráð fyrir. Samfylkingin náttúrlega kaus að sleppa því ári, byrja bara árið 2000 á sömu reikningum og reikna svo til 2003. Það hentar þeim betur þó að nýi uppgjörsgrunnurinn hafi byrjað strax á árinu 1998. Þetta er auðvitað ekkert rétt. Menn geta bara horft á þetta eins og eðlilegt er með því að sleppa þessum óreglulegu liðum sem er margbúið að útskýra hvers vegna á að gera. Ef hv. þm. sem hér talaði síðast hefur ekki áhuga á því að hafa það sem sannara reynist í þessum efnum ætti hann kannski að fara á námskeið hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem býður upp á kennslu í ríkisfjármálafræðum.

Virðulegur forseti. Ég teldi réttast að þau námskeið yrðu haldin fyrir hæstv. fjármálaráðherra í hinum tilvonandi sendiherrabústað í Berlín. Þar færi honum sennilega best að læra hvernig eigi að fara með fjármuni almennings. Hæstv. ráðherra segir að það eigi bara að líta fram hjá óreglulegum liðum. Hvernig má það vera? Óreglulegir liðir koma til tekna og gjalda. Í óreglulegum liðum er, til að taka dæmi fyrir áheyrendur, kostnaðurinn vegna dóms Hæstaréttar í öryrkjamálinu. Er það ekki útlagður kostnaður fyrir ríkissjóð? Þar er verið að afskrifa tekjur sem var búið að tekjufæra en komu aldrei í kassann. Hefur það ekki áhrif á stöðu ríkissjóðs? Það er verið að færa lífeyrisskuldbindingar. Það má til sanns vegar færa að þær dreifist yfir lengra tímabil og má þess vegna horfa á með sérstökum augum. Engu að síður er það kostnaður sem stofnað er til og gjarnan í kjarasamningum, kjarasamningum þar sem menn láta koma fram kostnað í lífeyrisskuldbindingunni til þess að draga úr kostnaði í rekstrinum sjálfum við launin frá mánuði til mánaðar með því að auka lífeyrisréttindi manna. Auðvitað er ekkert hægt að horfa fram hjá slíkum útgjöldum. Lífeyrisskuldbinding á næsta ári eykst um 13 milljarða. Eiga menn bara að horfa fram hjá því? Hér er verið að ofáætla tekjur af sköttum svo nemur milljörðum króna. Eiga menn bara að horfa fram hjá því? Eiga menn bara að horfa fram hjá því þegar Hæstiréttur dæmir ríkissjóð til að greiða öryrkjum bætur? Hæstv. fjármálaráðherra. Það verður að líta á heildardæmið. Það er ekki bara hægt að sleppa þeim liðum sem ekki henta hæstv. fjármálaráðherra í samanburðinum vegna þess að þeir gera myndina 113 milljörðum verri á árunum 2000–2003 en ráðherrann lagði fram í sólskinsfrumvarpinu sínu.

Herra forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu sem um margt hefur verið ágæt. Ég vil byrja á því að nota tækifærið og taka undir með hæstv. fjármálaráðherra og óska þess að við fáum að njóta stöðugleika áfram þó að við höfum nokkrir hér í dag verið að vara við ýmsu sem gæti orsakað að svo yrði ekki. Ég efast ekkert um að ráðuneyti hæstv. ráðherra muni sinna störfum sínum eins og venjulega með fjárlaganefndinni og auðvelda henni störf eins og kostur er. Ég vona að ráðuneytið átti sig á því að nefndin á samt sem áður að halda sjálfstæði sínu í störfum og vonandi verða ekki bréfaskriftir svipað og í fyrra varðandi eðlilegan aðgang stofnana að nefndinni. Ég tek líka undir það með hæstv. ráðherra að ég vona að við náum því eins og undanfarin ár að halda áætlunum okkar um það hvenær við ljúkum störfum okkar því það hefur sem betur fer gengið býsna vel hin síðari ár. Ég ætla ekki að eyða þessum litla tíma sem ég hef núna í að fara yfir samanburðarfræðin, ég ætla aðeins að segja að það er eðlilegt að við reynum að nálgast hin alþjóðlegu viðmið. Ég held að það hljóti að vera sameiginlegt markmið okkar að reyna að vinna að því að við séum með sambærilega hluti og almennt viðgengst í nágranna- og viðskiptalöndum okkar. Ég held að það væri ráð að hæstv. ráðherra kæmi í lið okkar með því að við reyndum að ganga frá því á þann hátt að menn séu með þetta sem sambærilegast. Aðeins að lokum, herra forseti, vegna þeirrar skýrslu sem Ríkisendurskoðun sendi frá sér í vor. Ég get ekki tekið undir með ráðherra um að ekki sé viðeigandi að ræða hana hér. Ég hins vegar nefndi það að hæstv. ráðherra gerði ýmsar athugasemdir. Ég vonaði að ég kæmist hjá því að fara inn á það sem hæstv. ráðherra gerði athugasemdir við. Ég vil að lokum lesa hér upp örlitla setningu, með leyfi forseta. Hún hljóðar svo, orðrétt: „Sú umframkeyrsla sem viðgengist hefur hjá ráðuneytum og einstökum stofnunum ár eftir ár hefur leitt til þess að markmið stjórnvalda um hóflega aukningu ríkisútgjalda og hallalausan rekstur síðustu ár hafa ekki gengið eftir.“

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framlag hans hér til umræðunnar í dag sem hefur verið mikið og gott eins og hans er vani. Hann nefndi það sem ég kom inn á varðandi breytt og samræmt uppgjör þessara mála sem er hið samræmda uppgjör Sameinuðu þjóðanna, svokallað SNA-uppgjör. Í þessu hefti hér, Þjóðhagsspánni, er að finna slíkt uppgjör sem er aðeins öðruvísi en við eigum að venjast. Þar kemur það öðruvísi út og meira í takt við það sem almennt tíðkast á alþjóðavettvangi. Mæli ég með því að menn kynni sér það. Þá kemur líka í ljós að það sem haldið hefur verið hér fram að undanförnu um afkomu ríkissjóðs á ekki við rök að styðjast. Það er sama hvar borið er niður. Þetta stenst ekki, enda er þetta bara áróður sem hefur þann tilgang að byrgja fólki sýn í umræðum um þessi mál.

Herra forseti. Það er ekki tími til að fara meira inn í þessa ágætu umræðu um uppgjörsmál og annað þess háttar. Hæstv. ráðherra fór í dag að ræða um hið ágæta rit Úr þjóðarbúskapnum og þá saknaði ég nokkurra skýringa á því sem í því stendur. Ráðherra telur greinilega þetta rit gulls ígildi og að allt sem ekki sé í samræmi við það sé áróður og til þess fallið að blekkja fólk. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra skýringa á því að í þessu riti stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Árið 2003 var afgangur á rekstri sveitarfélaga í fyrsta skipti frá árinu 1990.“ Í riti sveitarstjórnarmanna, Sveitarstjórnarmálum, kemur allt annað fram. Eiginlega er nauðsynlegt fyrir okkur sem erum í vanda með þessar tölur að vita hvað er rétt. Er þetta rit ráðuneytisins algjörlega óbrigðult? Er þar allt saman 100% rétt? Er þá ekkert að marka þær tölur sem eru í þessu nýjasta tölublaði Sveitarstjórnarmála þar sem fram kemur að halli sveitarfélaganna þetta sama ár hafi verið upp á 2,6 milljarða? Þarna skeikar nokkru. Þar sem ég hef ekki forsendur fyrir reikningunum, hvorki úr hefti fjármálaráðuneytisins né úr Sveitarstjórnarmálum, vona ég að hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um hvað veldur þessum mikla mun. Við vonum að við getum endað á ljúfum nótum um það að þar fáum við eitthvert samræmi í hlutina.

Ég tek undir það með hv. þingmanni að gott væri að fá samræmi í hlutina. Hv. þm. hefur ekki skýringuna á því hvernig þetta er tilkomið í okkar hefti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki lesið Sveitarstjórnarmál. Hins vegar er þessar tölur að finna í töflu 13 þar sem fram kemur samkvæmt bráðabirgðatölum að það sé tekjuafgangur upp á tæplega 200 millj. yfir sveitarfélögin í heild á árinu 2003. Hvort sveitarfélögin hafa síðan sjálf nýrri tölur veit ég ekki. Það getur vel verið. Það kemur vonandi í ljós í athugun nefndarinnar á þessu atriði. Auðvitað er það þannig líka, eins og ég gat um áðan, að afkoma sveitarfélaganna er mjög misjöfn. Sum komast bærilega af, önnur ekki. Þau eiga hins vegar samtals ónotaða tekjustofna upp á ríflega milljarð eins og bent var á í umræðunum í dag og virðist það benda til þess að einhver þeirra telji sig ekki þurfa á þeim peningum að halda. Að öðru leyti þakka ég þessa ágætu umræðu.