Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er akkúrat þetta. Í fyrri breytingartillögunni frá hv. þingmönnum Hreyfingarinnar stendur, með leyfi forseta: „Haga skal fundargerð með þeim hætti að í ljós sé leitt hverjir hafa með ráðum, fortölum, atkvæði eða á annan hátt stuðlað að hverju því sem tekið er fyrir á ríkisstjórnarfundi. Bókuð sé afstaða hvers ráðherra til mála.“ Það kann vel að vera að þetta sé liður í því að formgera hlutina, gera þá fastari, en ég held að við þurfum hins vegar að fá ákveðnar skýringar á því hvað er nákvæmlega meint með þessu. Ef ráðherra er á fundi, segjum bara á stórum fundi einhvers staðar úti í bæ, og þar koma í ljós einhverjar athugasemdir eða hugmyndir sem ráðherra vill gjarnan nýta sér í sínu embætti, þarf þá að færa til bókar hver hafi varpað þessu fram? Má þá ætla að ráðherrann gangi erinda viðkomandi þó að ráðherrann telji þetta einfaldlega mjög góða tillögu eða hugmynd?

Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmaður spyr um þessi atriði er eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu dálítið vont að hafa svona huglægt mat. Ég vil þó segja að það koma líka ágætisbreytingartillögur frá hv. allsherjarnefnd, til að mynda að það eigi að færa sérstaka skrá um samskipti og alla fundi milli ráðuneyta, Stjórnarráðsins og aðila fyrir utan það. Það tel ég til hins betra og hefði þurft að vera gert miklu fyrr. Í raun og veru eru í þessu frumvarpi ákveðin atriði til bóta. Eftir stendur þessi mikli ágreiningur um 2. gr. sem við þekkjum öll og ég ætla ekki að ræða hana neitt efnislega, það er búið að fara mjög vel yfir framsal valds frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Ég kom inn á það í ræðu minni núna að þá yrðu lækkaðir múrarnir þannig að við gætum farið í skynsamlegri sameiningu en við hefðum getað farið í þannig að það er sumt 

Virðulegi forseti. Það er alveg magnað að vinnubrögðin þurfi að vera með þessum hætti á þinginu, eins og ég hef áður komið að í þessari umræðu. Þetta á rætur að rekja til þess að hæstv. forsætisráðherra kýs að koma með mikil ágreiningsmál inn í þingið á síðustu metrum þess. Þetta upplifðum við í vor og skapaði mikla pressu þar sem tugir mála voru á dagskrá þingsins en að lokum tókst ekki að ljúka nema fáum þeirra og einhverjum var frestað til þessara haustdaga núna og þá upplifum við þetta aftur, hér koma mál sem ekki eru fullbúin í raun eins og ítrekað hefur komið fram í umræðunni og mikil óeining er um og það er reynt að keyra þetta í gegn með valdi. Þetta er nokkuð sem hæstv. ríkisstjórn á ekki að gera, það á ekki að bjóða þinginu upp á þessi vinnubrögð, um þessi mál á að geta verið miklu meiri samstaða og vinnubrögðin vandaðri en raun ber hér vitni. Eins og fram hefur komið er mikil andstaða við þetta mál, ekki aðeins á það við að það sé ágreiningur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur er málið þannig vaxið að það kom ekki einu sinni út úr ríkisstjórn með öllum greiddum atkvæðum, þar voru fyrirvarar við málið og hreinlega andstaða. Síðan er það þannig í ríkisstjórnarflokkunum að um þetta eru mjög skiptar skoðanir og kannski meira en borið hefur á hér í umræðunni. Mál sem þessi sem fjalla um Stjórnarráðið eiga auðvitað að hljóta miklu vandaðri undirbúning og um þau er mikilvægt að náist mikil samstaða. Það er ekki eins og ekki hafi eitthvað verið gert á þessum vettvangi vegna þess að frá því að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók við völdum í febrúar 2009 hefur lögum um Stjórnarráðið verið breytt þrisvar sinnum. Það hefur ekki farið fram nein skipulögð eða markviss úttekt á áhrifum þessara breytinga á skipulag og starfshætti Stjórnarráðsins. Það hefur ekki verið skoðað hvaða hagræðing hefur fengist af þessum skipulagsbreytingum og ég fullyrti í ræðu sem ég hélt hér í gær um þetta mál að staðan væri einfaldlega þannig að sennilega væri kostnaðurinn meiri við þessi ráðuneyti eftir breytingarnar en hann var áður. Þá spyr maður sig: Hvers vegna er verið að gera þetta við þær erfiðu aðstæður sem eru í okkar samfélagi? Af hverju erum við að stíga þessi skref? Er verið að breyta bara breytinganna vegna? Hér þarf að forgangsraða í þágu þeirra erfiðu tíma sem við stöndum frammi fyrir, í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu og karp eins og við horfum fram á hér á ekki að eiga sér stað, allra síst á svona erfiðum tímum. Málið var einnig fellt í allsherjarnefnd þingsins sem eru ekki mörg dæmi um. Formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Róbert Marshall, ætlaði að afgreiða málið út úr nefnd en hafði ekki til þess meiri hluta í nefndinni þannig að það er ekki hægt að segja annað en að málið hafi verið fellt og þá hófust einhver hrossakaup og inn komu atriði eins og það að upptaka skyldi fara fram á ríkisstjórnarfundum og við getum rætt um það lengi hvaða afleiðingar það mun hafa. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni þegar hann ræddi það hér áðan, þetta verður auðvitað til þess að á ríkisstjórnarfundum verður umræðan takmörkuð, ákvarðanir og umræður munu fara fram utan formlegra ríkisstjórnarfunda og síðan verða ríkisstjórnarfundirnir einhvers konar afgreiðslufundir. Er þetta heppileg þróun? Ég held að við séum flest sammála um að þetta er vitleysa. Þetta er afturför en samt skal þetta keyrt í gegn til að mæta duttlungum einhverra örfárra þingmanna sem á þetta leggja áherslu. Allt til þess að koma þessu máli í gegn. Við erum að eyða mikilvægum tíma í þras sem er þinginu ekki til sóma og kallar á gagnrýni alls staðar um svokallað málþóf. Í ræðu minni í þinginu í gær fór ég yfir hvað málþóf er og þeim ummælum mínum hefur verið velt hér upp í umræðunni í dag. Þegar um er að ræða málþóf eða lengri umræður eins og nú þýðir það ekki endilega að hér séu haldnar innihaldslausar ræður, alls ekki. Hér hafa verið fluttar mjög málefnalegar ræður og margir vilja tjá sig um þetta mál, en það hefur algjörlega skort á málefnalega umræðu af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, hv. þingmanna þeirra, í ræðustól Alþingis. Þeir hafa komið hér fram með ómálefnalega gagnrýni, gífuryrði, talað niður til þingmanna, talað um að þeir séu greindarskertir, þeir séu geðklofa og síðan talað niður til forseta Íslands. Þetta komast hv. þingmenn upp með nánast átölulaust frá forseta þingsins. Það er ámælisvert. Á þessu ber að taka af festu af virðulegum forseta á öllum tímum gagnvart öllum þingmönnum. Við eigum ekki að innleiða svona málflutning eða heimila hann í þinginu, við eigum að víta málflutning sem þennan. Málþóf eða svona langar umræður eru auðvitað þekktar og þetta er eina verkfærið sem við í stjórnarandstöðunni höfum til að koma ríkisstjórninni að samningaborðinu. Okkur hefur tekist það ágætlega á þessu kjörtímabili og þannig hefur það verið, en þetta er leiðindaaðferð og okkur ber að reyna að uppræta hana. Okkur ber að reyna að ná meiri samstöðu um hvernig mál fara í gegnum þingið þannig að til þessa þurfi ekki að koma. Það gengur ekki öðruvísi en að tekið verði meira tillit til aðstæðna og fulltrúa minni hlutans á hverjum tíma. Veigamestu breytingarnar sem hér eru lagðar til eru þær að lagt er til að í stað þess að Alþingi ákveði með lögum hvaða ráðuneyti eru starfandi í landinu verði ákvörðun um það tekin með forsetaúrskurði. Með þessu er valdið í þessum efnum fært frá Alþingi til ríkisstjórnar og þá auðvitað fyrst og fremst til forsætisráðherra. Um þetta stendur kannski megindeilan, að taka vald frá þinginu og færa það til framkvæmdarvaldsins. Þetta gengur þvert á alla þá umræðu sem hefur verið rauði þráðurinn frá hruni þar sem kallað hefur verið eftir aukinni valddreifingu og alls ekki því að vald verði of miðstýrt. Það má nefna þar skýrslu stjórnlaganefndar, það má nefna þjóðfundinn sem haldinn var, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og alls staðar kemur fram rauði þráðurinn, krafan er aukin valddreifing. Og reyndar meira vald til þingsins, að þingstarfið verði eflt, Alþingi verði eflt, og þá á kostnað framkvæmdarvaldsins. Hér er farið gegn því. Það er í raun verið að snúa hlutunum algjörlega á hvolf þegar hæstv. forsætisráðherra talar um að hún fylgi hér eftir niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það stenst enga skoðun og er í raun alveg undarlegur málflutningur. Þetta held ég að allir séu sammála um, þetta hefur komið fram ítrekað hjá nefndarmönnum sem unnu þessa skýrslu á vegum þingsins á sínum tíma og skilningur þeirra er algjörlega skýr í þessu máli. Ef aukið vald er fært til framkvæmdarvaldsins býður það líka heim meiri misbeitingu á valdi. Við höfum orðið vör við það hjá hæstv. ríkisstjórn að menn hika ekki við að misbeita valdi sínu. Hér hefur verið nokkur umræða um það, virðulegi forseti, undanfarna daga hver aðkoma ríkisvaldsins hefur verið að svokölluðu Magma-máli. Hæstv. fjármálaráðherra var á fundi iðnaðarnefndar í morgun til að fara yfir þau mál. Þar kemur skýrt fram í þeim gögnum sem ég hef og koma að afskiptum fjármálaráðuneytisins að þar er hæstv. fjármálaráðherra án nokkurs vafa að mínu mati að misbeita valdi sínu. Þar kemur fram að ekki sé hægt að skilja hlutina öðruvísi en að hæstv. fjármálaráðherra sé á sama tíma og ríkisstjórnin er að láta nefnd um erlendar fjárfestingar fara yfir þá möguleika jafnvel að þjóðnýta þetta fyrirtæki eða taka það til baka með einhverjum hætti að gera, að manni getur skilist, a.m.k. munnlegt samkomulag við Ross Beaty, forstjóra Magma. Það kemur fram í minnisblaði um fund í fjármálaráðuneytinu með þessum fulltrúum að Íslandsbanki óski eftir því að fá staðfestingu á því samkomulagi sem fjármálaráðherra og Ross Beaty gerðu með sér um að Magma mætti eiga allt að 50% hlut í HS Orku á móti innlendum aðila. Þegar ég spurði hæstv. ráðherra um þetta atriði á fundinum í morgun sagði hann hreinlega að þetta hefði verið ofmat eða oftúlkun hjá þeim embættismanni sem þetta skrifaði. Þegar ég spurði hæstv. ráðherra að því hvað ráðuneytið hefði gert til að leiðrétta þennan misskilning og þessa oftúlkun embættismannsins var ekkert um svör. Það hafði ekkert verið gert til að leiðrétta þetta. Svona er þessi skýrsla og þessi gögn, þau eru full af dæmum um þetta. Það kemur einnig fram í þessu að á sama tíma og ríkisstjórnin talar hér við aðila vinnumarkaðarins, Suðurnesjamenn og landsmenn alla, að öll áhersla verði lögð á það að álver rísi í Helguvík, á sama tíma er hér í samningsdrögum frá fjármálaráðuneytinu sem fara til Magma yfirlýsing um að Magma muni leita víðtækari kaupendahópa sem sérstaklega hefur umhverfisvænan iðnað að starfsemi. Þetta gerist á sama tíma og verið er að fullyrða hér við alla aðila, þingið og þjóðina að ríkisstjórnin sé heils hugar í því að greiða leið þessara framkvæmda á Suðurnesjum. Þetta kalla ég að misbeita því valdi sem menn hafa og fara á skjön við það. Svo var það rúsínan í pylsuendanum í morgun sem er í raun alveg táknrænt fyrir starfsemi eða framkomu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna að þegar ég lagði til í hv. iðnaðarnefnd eftir þennan fund að iðnaðarnefnd mundi sameinast um að láta fara fram rannsókn eða óska eftir því að fram færi rannsókn á þessum þætti þannig að það mætti hreinsa allt sem hér er út af borðinu, það mætti leggja hér skýrar línur, þá var það ekki til umræðu, ekki frekar en aðrar rannsóknir á störfum ríkisstjórnarinnar. Ég hef allan vara á því að færa aukið vald frá þinginu til hæstv. ríkisstjórnar. Og það er alveg sama hvaða ríkisstjórn er við völd, ég held að það gæti orðið erfitt að vinda ofan af þessu ákvæði ef við værum komin með það inn. Það er kannski ekki líklegt að einhverjar ríkisstjórnir fari að draga úr valdi sínu aftur eða færa vald sitt aftur til þingsins með breytingu á þessum lögum. Það sem er fyrirferðarmest í aðildarviðræðum okkar við Evrópusambandið eru málefni atvinnuveganna. Margir halda því fram að þær breytingar sem hér eru lagðar til séu einmitt til höfuðs sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, þar eigi annaðhvort að sameina ráðuneyti og mynda svokallað atvinnuvegaráðuneyti eða að færa verkefni frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, verkefni sem eru ríkisstjórninni ljár í þúfu að hafa þar í dag. Það er mikið hættuspil sem við værum að leika með því að gefa það vald til forsætisráðherra. Ég hef setið marga fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins sem að mínu mati eru dálítið skýrt dæmi um það sem getur gerst í þessum efnum. Á fundum Alþjóðahvalveiðiráðsins eru á áttunda tug ríkja með sína fulltrúa. Flest þau ríki sem eru andstæðingar hvalveiða, þessi hópur skiptist um það bil til helminga, hvort menn eru fylgjandi eða andvígir hvalveiðum, en í flestum þeirra ríkja sem eru andvíg hvalveiðum heyra þessi mál undir umhverfisráðuneyti viðkomandi landa, eins og hvalveiðar hafi eitthvað með umhverfismál að gera. Mér er minnisstætt þegar sendinefnd þýska þingsins kom til okkar í fyrra í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, þ.e. sú nefnd sem hefur með sjávarútvegsmál að gera þar, og við ræddum meðal annars hvalveiðar. Þá var ákveðinn skilningur í þeirri nefnd fyrir hvalveiðum okkar en þeir sögðu bara: Ja, þetta er bara ekki á okkar vettvangi, þetta er hjá umhverfisnefndinni. Við getum öll séð hver staðan væri ef hæstv. umhverfisráðherra hefði með hvalveiðar að gera núna, hver staðan væri í þeim málum. Það sama gæti átt við um aðildarviðræður að Evrópusambandinu, hvort það væri ekki einfaldasta málið fyrir hæstv. forsætisráðherra að færa þau verkefni frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu til einhverra annarra sem eru auðveldari í taumi í þeim efnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að þessu máli sé gefinn meiri tíma og það sé reynt að setjast yfir þessi mál af einhverri yfirvegun og ná um þetta víðtækari sátt en orðin er. Það er miklu mikilvægara fyrir þetta þing í öllu tilliti og ekki síst í þeirri viðleitni að efla virðingu þingsins að við snúum okkur að mikilvægari málum en við ræðum hér nú og eyðum öllum þessum tíma í. Það er erfitt ástand í samfélaginu, atvinnuleysið er vaxandi, við erum að sjá haustuppsagnirnar dynja á okkur núna eftir sæmilegt eða heldur betra ástand í sumar en var í fyrravetur. Við lesum orðið um uppsagnir aftur í blöðum og heyrum af þeim um allan bæ. Á meðan eyðum við tíma okkar í þessi mál. Ég hefði kosið að við værum að reyna að vinna að frekari fjárfestingu í íslensku atvinnulífi, við værum að skoða hér til dæmis og ræða það sem stendur í framtíðarskýrslu Landsvirkjunar sem er mjög áhugavert plagg og ég hvet alla hv. þingmenn til að kynna sér til hlítar. Í framtíðarskýrslu Landsvirkjunar, ef hún gengi eftir, en til að svo verði þarf að taka ákvarðanir sem þessi ríkisstjórn virðist ekki vera bær til að taka, það þarf að taka ákvarðanir um næstu virkjanaframkvæmdir. En ef það gengi eftir má áætla að árið 2012 verði heildartekjur ásamt fjárfestingu í iðnaði um 35 milljarðar og 2013 64 milljarðar. Áætluð áhrif á uppsafnaðan hagvöxt eru 2,5–3% árið 2012 og yfir 4% 2013. Þetta eru engar smátölur sem við erum að ræða hér. Það má reikna með að áhrif orku- og iðnaðarfjárfestinga á fjölda starfa árið 2012 gætu verið um 2.000 störf eða rúmlega það og nálægt 3.000 störfum árið 2013. Það eina sem þarf að gera hér er að ræða þessi mál og taka skynsamlegar ákvarðanir en það er ekki hægt vegna þess að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar stendur að það verði ekki gert fyrr en vinnu við rammaáætlun er lokið. Það gæti orðið ár í það eða meira jafnvel. Það er mikill ágreiningur um rammaáætlun. Á meðan verða engar ákvarðanir teknar, á meðan hjökkum við áfram í sama farinu og eyðum tíma okkar í mál sem þau sem við erum að ræða hér nú. Þetta er að mínu mati, virðulegi forseti, ekki boðlegt og málið er náttúrlega eins og fram hefur komið algjörlega vanbúið. Það var áhugavert að hlusta hér á hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fara yfir kostnaðarhluta þessa frumvarps. Á meðan við stöndum í sársaukafullum niðurskurði og heyrum af því að það þurfi að fara enn dýpra í þau verk við næstu fjárlagagerð, fyrir fjárlagagerð næsta árs, er komið með frumvarp inn í þingið þar sem kostnaðargreining fjármálaráðuneytisins er algjörlega opin án þess að sýna nokkrar tölur og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Í upphafi ræðunnar fjallaði hann um meginmarkmið laganna, þ.e. að færa valdsvið um skiptingu ráðuneyta frá þinginu til forsætisráðherra. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar var fjallað um þessi mál. Meginniðurstöður nefndarinnar varðandi Alþingi voru þær að það þyrfti að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og leggja meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku og undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin taldi brýnt að Alþingi tæki starfshætti sína til endurskoðunar, verði og styrkti sjálfstæði sitt og markaði skýr skil á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Alþingi ætti ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann telji að þær meginniðurstöður sem þingmannanefndin komst að og setti í skýrslu sína, og í þingsályktunartillögu sem síðan var samþykkt samhljóða á þingi, að meginmarkmið laganna, þ.e. að færa vald frá Alþingi og til forsætisráðherra, samrýmist niðurstöðunum á einhvern hátt. 

Virðulegi forseti. Ég held að frumvarpið sé í algjörri andstöðu við það sem er rauði þráðurinn í allri gagnrýni og úttekt sem við höfum farið í gegnum frá hruni. Ég tel að hlutum sé snúið algjörlega á hvolf þegar hæstv. forsætisráðherra heldur því fram að það sé fyllilega í samræmi við niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og að við þurfum miklu frekar að efla þingið með einhverjum hætti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherrar geti ráðið sér enn fleiri aðstoðarmenn. Ég minni á að um það leyti sem hrunið varð var búið að hrinda í framkvæmd ráðningum á aðstoðarmönnum þingmanna á landsbyggðinni. Við vitum að kjördæmin úti á landi eru mjög stór og það er mjög erfitt fyrir þingmenn að sinna skyldum sínum þar svo vel sé. Það er mikil vinna. Þetta eru víðfeðm kjördæmi og þarf víða að fara. Það var í rauninni ekkert óeðlilegt við að þingmönnum væri gert það kleift að hafa aðstoðarmenn í hlutastarfi til að hjálpa sér við þau störf. Þessi ríkisstjórn skar það af en svo ætlar hún að efla framkvæmdarvaldið. Það er ekki vandamál. Þá skipta peningarnir ekki máli. Er eitthvert samræmi í því? Er eitthvað tekið mark á allri þeirri gagnrýni sem við höfum fengið og því sem við höfum öll verið sammála um, að það þurfi að efla Alþingi, starfsemi þess og eftirlitshlutverk á kostnað framkvæmdarvaldsins? Það ætti frekar að færa 

Herra forseti. Ég held að skoðun hv. þingmanns á þessu hafi komið nokkuð skýrt fram. Annað meginmarkmið þessa lagafrumvarps kemur fram í 4. gr. þar sem lagt er til að forsætisráðherra geti með forsetaúrskurði komið með tillögu um að færa til ákveðna málaflokka. Í breytingartillögum meiri hlutans er það ekki lengur heilt ráðuneyti sem hægt er að færa til heldur einstök málasvið. Finnst þingmanninum líklegt að það leiði til meiri formfestu að forsætisráðherra geti tekið einstök mál af ráðherrum og fært til annarra, í ljósi þess sem væntanlega er ástæðan fyrir því að við fjöllum um þetta mál, þ.e. efnahagshrunið, bankahrunið, stjórnsýsluhrunið, í ljósi Glitnishelgarinnar svokölluðu þegar þáverandi viðskiptaráðherra var hafður afsíðis og mál tengd ráðuneyti hans færð til annarra ráðherra? Telur þingmaður að það leiði til þess að ábyrgð hvers og eins ráðherra, ráðuneytis, ráðuneytisstjóra og embættismanna í ráðuneytunum, verði skýrari þegar valdið er ekki lengur formfest á löggjafarsamkundunni, heldur geti forsætisráðherra lagt fram slíka tillögu á hverjum tíma? Finnst þingmanninum líklegt að með því verði öllum ljóst, eftirlitsaðilum þings, fjölmiðlum og öðrum, hvar eigi að 

Virðulegi forseti. Það er einmitt mergurinn málsins. Hér er verið að færa vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins, og ekki bara framkvæmdarvalds, heldur fyrst og fremst til eins ráðherra, hæstv. forsætisráðherra, sem fær með þessu mjög víðtæk völd til að gera breytingar og færa til verkefni innan ríkisstjórnarinnar. Við getum séð það fyrir okkur hvað það þýðir. Hvernig verður það í þeim málum sem ágreiningur er um í ríkisstjórn og menn þurfa að ná samkomulagi um á þeim bæ? Hvaða áhrif mun það hafa á störf viðkomandi ráðherra? Þora þeir að standa fast í lappirnar? Verkefnin verða bara tekin frá þeim ef þeir hlýða ekki duttlungum hæstv. forsætisráðherra, hverju sinni. Ég held því að við séum í mjög varasömum farvegi hvað það varðar og að afleiðingar séu ekki fyrirséðar. Þær fara auðvitað mjög mikið eftir því fólki sem hefur þá ábyrgð á hverjum tíma, þeim einstaklingi sem hefur þá ábyrgð. Ég held að við séum öll sammála um það og ekki síst eftir efnahagshrunið. Það er lærdómur sem við eigum að draga af því að við viljum auka valddreifingu. Við viljum ekki auka á miðstýringu valds. Það á alveg við um ríkisstjórnina eins og annars staðar. Hér eru einum aðila færð mjög aukin völd. Ég skil hreinlega ekki hvernig 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Ég ætlaði að vera á svipuðum nótum í fyrirspurnum mínum til hans og kom fram í síðasta andsvari, það er þetta gríðarlega valdaafsal. Mig langar að ræða við hv. þingmann um einmitt þann möguleika sem felst í þessu frumvarpi að mögulegt sé að flytja málefni einhliða frá einu ráðuneyti til annars. Hv. þingmaður kom inn á hvalveiðar og nú eru hvalveiðar í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, en eins og hv. þingmaður benti á flokkast hvalveiðar víða í kringum okkur undir umhverfisráðuneyti. Ekki alls fyrir löngu eða strax þegar þing kom saman var boðaður sameiginlegur fundur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, utanríkismálanefnd og umhverfisnefnd til að ræða stöðu hvalveiða. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur í það minnsta hingað til fylgt stefnu Alþingis, stefnu Íslendinga, um að okkur beri að stunda sjálfbærar hvalveiðar eða halda því áfram. Á þeim fundi hefur kvisast út og birst opinberlega mikil reiði þeirra sem eru hliðhollir Evrópusambandsaðild í garð embættismanna ráðuneytisins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég veit að hv. þingmaður hefur góða þekkingu á málefnum sem tengjast hvalveiðum - telur hann ekki raunverulega hættu fólgna í því, nái þetta frumvarp fram að ganga í þeirri mynd sem það er núna, að hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég hræðist þetta og ekki bara í hvalveiðimálinu þótt það sé nokkuð augljóst hver þrýstingurinn yrði innan ríkisstjórnarflokkanna sem nú eru á Alþingi. Þar er andstaða hjá mörgum við hvalveiðar þótt margir séu þeim fylgjandi, þessir flokkar eru skiptir, en það yrði alveg örugglega verulegur þrýstingur á að t.d. þessi málaflokkur yrði færður frá sjávarútvegsráðherra. Röksemdirnar yrðu eflaust þær að hér væri mál sem víða annars staðar, eins og t.d. víðast hvar í Evrópusambandinu, fellur undir umhverfismál og við þyrftum að samræma það eins og annað sem að því kemur. Í þessu ríkisstjórnarsamstarfi virðist öllu fórnandi á altari aðildarumsóknar að ESB. Við vitum að þetta á við í mörgum málaflokkum. Við vitum hvernig það er varðandi uppbyggingu í atvinnulífinu hér. Við vitum um hug margra þingmanna ríkisstjórnarflokkanna sem stefnir í allt aðra átt en ríkisstjórnin er að fara. Þingmenn tjá sig á torgum úti í bæ um að það þurfi að fara í aðgerðir, það þurfi að gera hitt og þetta en er síðan smalað inn í þingið með skottið á milli lappanna, vil ég segja, þar sem þeir styðja ríkisstjórnina áfram. Þannig er þetta. Það er öllu fórnað í þágu aðildarumsóknar að Evrópusambandinu, jafnvel mjög veigamiklum hagsmunum þjóðarinnar. Þannig mundi ég óttast að færi um þetta mál. Og ég mundi óttast líka, eins og staðan er núna á ríkisstjórnarheimilinu, að þeirri vinnu sem á að fara fram í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu vegna aðildarumsóknarinnar yrði komið með einhverjum hætti í burtu og undan þeim ráðherra sem stendur hvað fastast í lappirnar í þeim málum. 

Virðulegi forseti. Þetta valdaafsal sem mönnum er svo tíðrætt um og er búið að vera í umræðunni er rauði þráðurinn í þessu frumvarpi og í rauninni það sem mest hefur verið gagnrýnt. Nú virðist frumvarpið einkum og sér í lagi hafa verið lagt fram vegna þess. Það er stóra hryggjarstykkið. Ef maður skoðar þróunina eða réttara sagt hverju hæstv. forsætisráðherra hefur verið að reyna að ná fram varðandi stjórnarráðsbreytingar, tilflutning á málaflokkum og öðru slíku, þá hefur einfaldlega ekki gengið að koma því í gegnum þingið, löggjafarvaldið eða Alþingi hefur sýnt mjög sjálfstæða skoðun hvað það snertir. Hæstv. forsætisráðherra bregst við með þessum hætti. Erum við ekki á verulega hættulegri braut þegar hæstv. forsætisráðherra nær ekki málum í gegnum Alþingi Íslendinga og grípur til þess ráðs að taka einfaldlega völdin frá Alþingi og færa yfir til framkvæmdarvaldsins? Er það ekki verulega hættulegur hugsunarháttur hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar að telja það sjálfsagðan hlut að koma fram með frumvarp á Alþingi árið 2011 sem felur það í sér að færa vald frá Alþingi einungis vegna þess að þeir hafa ekki komið málum í gegnum Alþingi vegna meirihlutaandstöðu við þau? Hvaða hugsun býr þarna að baki? 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög hættuleg vegferð. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það. Af hverju skyldum við vera komin í þessa stöðu? Það er umhugsunarefni af hverju svo er. Það er mikill ágreiningur á ríkisstjórnarheimilinu í mjög mörgum málum. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki tekist að halda hjörð sinni saman svo vel sé. Eru þetta þá ekki tilburðir til að auka vald hæstv. forsætisráðherra, herða tökin þannig að ráðherranum sé mögulegt að setja meiri þrýsting á aðra ráðherra í ríkisstjórninni og á þingmenn ríkisstjórnarflokkanna? Ég held að það sé ástæðan fyrir því að þetta kemur fram og það eigi að keyra það í gegn með slíku offorsi sem raun ber vitni. Af hverju skyldu þingmenn þessara flokka vera sammála þessu? Hver er ástæðan fyrir því? Hver er ástæðan fyrir því að þingmenn Vinstri grænna, sem hafa í dag talað algjörlega þvert á fyrri málflutning sinn um sambærileg mál, hafa skipt um skoðun? Og hver er ástæðan fyrir því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru svo áfram um þetta núna? Við komum alltaf að sama punktinum í þessu ríkisstjórnarsamstarfi, sem er rótin að öllu: Það er þessi blessaða aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það skal öllu fórnað á því altari - öllu. Og þingmenn eru tilbúnir að láta það ganga yfir sig jafnvel þótt það sé þeim þvert um geð til þess að halda lífi í ríkisstjórninni sem er í raun ekki orðið annað en hræðslubandalag 

Herra forseti. Enn efnir hæstv. forsætisráðherra til deilna og setur störf Alþingis í uppnám á lokadögum þessa þings, sambærilegt við það sem gerðist í vor og hefur gerst áður, og það án fulls stuðnings ráðherra í ríkisstjórninni og jafnvel í stjórnarliðinu og vegna málefnis sem er fjarri því að vera forgangsmál í þeim vanda sem þjóðin glímir við, málefnis sem var fyrirséð að mundi valda miklum deilum og yrði mjög umdeilt. Miklu veldur sá er upphafinu veldur. Minn tími kemur, sagði hæstv. forsætisráðherra á sínum tíma eins og fleygt varð. Hennar tími kom, en hann kom án nokkurra breytinga á þeirri stjórnmálamenningu liðinna áratuga sem gagnrýnd var svo harkalega í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í 8. bindi skýrslunnar er á bls. 179 fjallað um íslenska stjórnmálamenningu sem hæstv. forsætisráðherra hefur hrærst í um áratugaskeið og þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þau dæmi sem tekin hafa verið hér að framan um viðbrögð og verklag í íslensku stjórnkerfi eru til marks um ákveðna stjórnmálamenningu. Eitt einkenni hennar er að foringjar eða oddvitar flokkanna leika lykilhlutverk en hinn almenni þingmaður er atkvæðalítill. Um það segir íslenskur stjórnmálamaður með langan feril úr pólitíkinni: „Auðvitað er það svo að flokksræðið nánast í öllum stjórnmálaflokkunum hefur þróast í ofurvald foringjans og klíkunnar. Þess vegna er lýðræðið okkar svona brothætt og veikt og ég velti því fyrir mér hvort í rauninni þurfi ekki að stíga mörg sterk skref vegna þessarar reynslu til að tryggja sterkari stjórnmálamenn og minna foringjaræði.“ Stjórnmálamenn draga hins vegar ávallt dám af þeirri stjórnmálamenningu sem þeir lifa og hrærast í. Séu stjórnsiðirnir slæmir og stjórnkerfið veikt geta sterkir stjórnmálamenn verið varasamir. Í foringjaræði verður hlutur löggjafarþingsins einkum að afgreiða mál sem undirbúin hafa verið í litlum hópi lykilmanna. Þannig gegnir þingið formlegu löggjafarhlutverki sínu, en bæði umræðuhlutverkið og eftirlitshlutverkið eru vanrækt.“ Svo mörg voru þau orð. Á sömu bls. 179 segir um hina lýðræðislegu umræðu, með leyfi herra forseta: „Hugtakið samræðustjórnmál á rætur sínar í þessari hugsjón um þingið sem vettvang rökræðu sem tekur öðru fremur mið af almannahagsmunum. Markmið rökræðu er að lýsa upp málefni; því verður hún að byggjast á upplýsingum um staðreyndir mála og sá sem stundar rökræðu af heilindum leitast við að hafa það sem sannara reynist. Gildi stjórnmálarökræðunnar er meðal annars fólgið í því að láta andstæð sjónarmið takast á og það er hlutverk stjórnarandstöðu að láta reyna á málflutning stjórnarliða til að skerpa röksemdir. Íslensk stjórnmál hafa ekki náð að þroskast í samræmi við þessa hugsjón lýðræðisins. Þau hafa þvert á móti oft einkennst af kappræðu og átökum þar sem markmiðið er að sigra andstæðinginn og sannfæra áheyrendur, burt séð frá því hvort það þjóni best almannahagsmunum og sé í samræmi við bestu upplýsingar. Í kappræðum skipast þingmenn í sveitir eftir fyrir fram gefnum flokkslínum fremur en eftir málefnum.“ Síðar segir á bls. 180 annað athyglisvert sem skiptir máli varðandi það frumvarp sem hér er til umræðu. Tilvitnunin er svohljóðandi, með leyfi herra forseta: „Mikið ráðherraræði eykur líkurnar á gerræðislegum ákvörðunum sem efla vald viðkomandi stjórnmálamanns. Þetta helst gjarnan í hendur við þrönga sýn á lýðræðið sem felst í því að stjórnmálamenn beri verk sín reglulega undir dóm kjósenda og þess á milli eigi þeir að hafa frjálsar hendur um það hvernig þeir fara með völd sín, svo lengi sem þeir halda sig innan ramma laganna. Þetta er afar þröng sýn á lýðræðislegt lögmæti stjórnarhátta. Það er mikilvægur hluti af lýðræðislegum stjórnarháttum að haga ákvörðunum stjórnvalda jafnan þannig að þær standist skoðun og séu teknar í sæmilegri sátt við þá sem málið varðar. Frá því sjónarmiði séð krefjast lýðræðislegir stjórnarhættir þess að mál séu faglega undirbúin, ígrunduð og vel kynnt, en ekki bara að verk stjórnmálamanna séu lögð í dóm kjósenda í lok kjörtímabils.“ Skyldi maður geta mátað þessar niðurstöður rannsóknarskýrslunnar við þetta frumvarp? Já. Það held ég að sé, og það hafa margir hv. þingmenn rökstutt afar málefnalega í ræðum um þetta mál, með því frumvarpi sem einbeittur vilji hæstv. forsætisráðherra stendur til að koma í gegnum þingið þótt önnur og brýnni mál séu á dagskrá. Það er að mínu mati í anda þeirrar stjórnmálamenningar sem ég hef rakið og rannsóknarnefnd Alþingis gagnrýnir svo harðlega. Staðreyndin er sú hvað sem tautar og raular að það er verið að færa aukin völd til forsætisráðherra. Í því felst framsal á löggjafarvaldi, atriðum sem nú er skipað með lögum sem ítarlega hafa verið rökstudd eins og ég sagði áðan. Í meginniðurstöðum og ályktunum þingmannanefndarinnar er tekið undir niðurstöður í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í skýrslu þingmannanefndarinnar segir orðrétt um Alþingi á bls. 5, með leyfi herra forseta: „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er sett fram gagnrýni á störf og starfshætti Alþingis sem mikilvægt er að bregðast við. Meginniðurstöður þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi eru þær að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki [að] vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Þingmannanefndin telur fulla ástæðu til að taka alvarlega gagnrýni í umfjöllun vinnuhóps um siðferði um íslenska stjórnmálamenningu og leggur áherslu á að draga verði lærdóm af henni. Alþingi á að vera vettvangur umræðu sem tekur mið af almannahagsmunum. Góð stjórnmálaumræða næst fram með því að láta andstæð sjónarmið mætast þar sem byggt er á staðreyndum og málin eru krufin til mergjar. Íslensk stjórnmál hafa ekki náð að þroskast nægilega í samræmi við það. Stjórnmálaumræður á Alþingi hafa einkennst um of af kappræðum og átökum og því þarf að efla góða rökræðusiði á Alþingi. Mikilvægt er að Alþingi ræki umræðuhlutverk sitt og sé vettvangur lýðræðislegra og málefnalegra skoðanaskipta. Alþingismönnum ber að sýna hugrekki, heiðarleika og festu í störfum sínum. Brýnt er að Alþingi og alþingismenn endurheimti traust þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum.“ Má spegla þetta frumvarp í þessu? Ég segi já við því. Framgangur þessa frumvarps er ekki með þeim hætti sem þarna er lýst og komið hefur fram réttmæt gagnrýni á að hér hafi ekki verið skipst á skoðunum. Hér hefur ekki verið svarað spurningum ýmissa hv. þingmanna og leitast við að upplýsa málið. Málið hefur ekki verið unnið með þeim faglega hætti sem til að mynda einkennir undirbúning lagafrumvarpa annars staðar á Norðurlöndum. Á bls. 15 í skýrslu þingmannanefndarinnar er að finna tillögu til þingsályktunar sem Alþingi afgreiddi fyrir hartnær ári með 63 greiddum atkvæðum. Eitt atriði í því er orðrétt svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur.“ Þetta gildir auðvitað um Alþingi jafnt og ríkisstjórn á hverjum tíma enda er hún skipuð alþingismönnum yfirleitt. Frá því að ég settist á þing vorið 2007 hef ég gengið í gegnum einar fimm umræður um stjórnarráðsbreytingar, fyrst á haustþingi 2007, og í raun hefur ekkert breyst á þessum tíma. Nei, ekki alveg rétt, það hafa orðið stjórnarskipti. Skipt hefur verið um hlutverk, Sjálfstæðisflokkurinn er í stjórnarandstöðu en Vinstri hreyfingin – grænt framboð í stjórn. Vinstri hreyfingin – grænt framboð gagnrýndi harkalega stjórnarráðsbreytingar árið 2007 og nú er Sjálfstæðisflokkurinn tekinn við, flokkur sem varði breytingarnar 2007 og aðfinnsluverð vinnubrögð við þær og undirbúning. En vel að merkja, Sjálfstæðisflokkurinn hefur það sér þó til málsbóta í þessum efnum að í millitíðinni kom fram skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og síðan skýrsla þingmannanefndarinnar þar sem ályktað var og afstaða tekin til niðurstaðna skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Ég hef ekki hvikað frá sjónarmiðum sem ég hef flutt fram um stjórnarráðsbreytingar úr þessum ræðustóli frá árinu 2007. Ég vísa meðal annars til ræðna sem ég flutti á haustþingi 2007 og til ræðu 4. maí sl. um það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Á haustþingi 2007 eyddi ég miklum tíma í að ræða ófaglegan og óvandaðan undirbúning slíkra frumvarpa. Það er illt að Alþingi lendi í gíslingu deilna um jafnmikilvæg mál og þetta sem jafnmikill og -réttmætur ágreiningur er um af því að þetta snýst um grundvallaratriði, snýst um sjálfstæði þingsins, framsal á löggjafarvaldi, oddvitaræði, að okkur þingmönnum skuli stillt upp við hver þinglok með þessum hætti. Það er óþolandi. Þetta gerist í málum sem unnt er að ná bærilegri sátt um. Það heyrðist ágætlega úr ræðustóli í dag, það komu fram ýmsar hugmyndir en þær hafa bara ekki verið unnar fram. Þessi sátt átti að nást í meginatriðum með vandaðri undirbúningsvinnu áður en frumvarpið var lagt fram. Virðing Alþingis er í húfi og sjálfstæði þess gegn ofurvaldi framkvæmdarvaldsins, ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum. Það eru nokkur mál sem er enn brýnna að ná samstöðu um en önnur, það er deginum ljósara. Það þarf að tryggja formfestu og stöðugleika og ég hygg að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, hafi tilgreint þau í ræðum um stjórnarráðsbreytingarnar á haustþingi 2007. Hver skyldu þá þessi mál vera sem við verðum að ná samstöðu um? Þetta eru ekki augnabliksmál, ekki málefni líðandi stundar. Þetta eru ekki málefni sem eiga að bjarga okkur í gegnum eitt ár, tvö eða þrjú. Þetta eru mál sem verða grundvallaratriði í stjórnskipun okkar og stjórnarfari varðandi Alþingi o.fl. Hver eru þessi mál sem ég hygg að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafi nefnt? Jú, hann nefndi auðvitað stjórnskipunina, stjórnarskrána.  Viljum við upplifa það að með hverri nýrri ríkisstjórn sé krukkað í þessar grundvallarreglur? Vilja menn að hver ný ríkisstjórn taki sig til og breyti þessum grundvallarreglum? Nei, það held ég ekki. Þetta eru mál sem varða fleiri en eina ríkisstjórn og löggjöf sem er sett til langs tíma og verður eðlilega að lúta formfestu og fastri stefnu í meginatriðum. Ekki er ég að tala á móti breytingum, að sjálfsögðu ekki, en grundvallarbreytingar í þessum efnum verða að nást fram með bærilegri sátt. Þetta hefur því miður ekki verið raunin og eins og ég sagði áðan var fyrirséð að um það frumvarp sem hér er til umræðu yrði djúpstæður ágreiningur. Það er málefnalegur djúpstæður ágreiningur eins og hér hefur ágætlega verið rökstutt. Samt skal það þvingað í gegn á lokadögum þingsins, og gríðarlega mikilvægum málum eins og sjá má af málalista dagskrárinnar í dag er fórnað til að koma fram þessu máli sem ekki er brýnt. Verði sú raunin að næstu ríkisstjórnir vilji krukka í þetta fer sama hringekja af stað að frumkvæði nýrrar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnir eru ekki eilífar, þær koma og fara. Ég nefndi fyrr í ræðu minni að með frumvarpinu sé löggjafarvald flutt til framkvæmdarvaldsins, þ.e. forsætisráðherra. Það hefur verið ítarlega rökstutt, bæði varðandi heiti ráðuneyta og verkefnaflutning. Forsætisráðherra fær meiri völd, oddvitaræðið er styrkt. Málum verður ekki skipað með lögum með sama hætti og nú er. Að mínu mati er það alls ekki í anda skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstaðna og ályktana þingmannanefndarinnar. Þetta er að mínu mati öfug þróun og gengur gegn niðurstöðum þessara nefnda um formfestu og rýrir enn hlut löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er á sama tíma og allir hv. þingmenn sem ég hef heyrt tala á þinginu kalla eftir auknu sjálfstæði þingsins,  „Það er mat þingmannanefndarinnar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir íslenskri stjórnsýslu, verklagi hennar og skorti á formfestu jafnt í ráðuneytum sem sjálfstæðum stofnunum sem undir ráðuneytin heyra. Svo virðist sem aðilar innan stjórnsýslunnar telji sig ekki þurfa að standa skil á ákvörðunum sínum og axla ábyrgð, eins og fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Vegna smæðar samfélagsins skiptir formfesta, skráning upplýsinga, verkferlar, tímamörk og skýr ábyrgðarsvið enn meira máli en í stærri samfélögum. Í ljós kemur að upplýsingaskylda ráðuneyta og stofnana, innbyrðis og út á við, virðist ekki hafa verið virk né heldur frumkvæðisskylda, gagnsæi og rekjanleiki.“ Síðar segir í þessum ályktunum um stjórnsýsluna, með leyfi herra forseta: „Oddvitaræðið og verklag þess sem tíðkast hefur í íslenskum stjórnmálum undanfarna áratugi dregur úr samábyrgð, veikir fagráðherra og Alþingi og dæmi eru um að mikilvægar ákvarðanir hafi verið teknar án umræðna í ríkisstjórn. Slíkt verklag er óásættanlegt.“ Það vald sem fært er til hæstv. forsætisráðherra á hverjum tíma með þessu frumvarpi er óásættanlegt. Frumvarpið felur ekki í sér aukna formfestu og stöðugleika hvað varðar valdframsal til forsætisráðherra. Það eflir oddvitaræðið sem aðgreint er með faglegum og sterkum rökum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og sem þingmannanefndin tók einhuga undir. Hún var sammála um þetta. Það sem verra er er að frumvarpið opnar fyrir geðþóttaákvarðanir þótt ég ætli ekki núverandi hæstv. forsætisráðherra það. Við þetta vil ég bæta því að umboðsmaður Alþingis skilar Alþingi á ári hverju skýrslu um störf sín. Í hverri einustu skýrslu sem ég hef kynnt mér frá því að ég settist á þing, og reyndar fyrr, hefur umboðsmaðurinn ítrekað kallað eftir aukinni festu og stöðugleika í stjórnsýslunni, þar með talið í ráðuneytunum. Ég vil ekki gera hér að umtalsefni margar ræður þingmanna sem hafa verið upp til hópa málefnalegar að mínu mati og komið inn á kjarna þessa máls en ég verð þó að vísa til þess að ég tek heils hugar undir ræður hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur þar sem hún fjallaði um niðurstöður þingmannanefndarinnar og ekki síður þá gagnrýni sem hún setti fram á núverandi hæstv. forsætisráðherra. Verum minnug þess að Alþingi setti á stofn rannsóknarnefnd Alþingis og það var Alþingi sem ákvað að setja á fót sérstaka þingmannanefnd til að lesa úr niðurstöðum í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og gefa álit sitt á þeim sem þingmannanefndin gerði. Á sama tíma og það gerist og skýrslan kemur út skipar hæstv. forsætisráðherra sérstakan starfshóp sem hún fól hlutverk sem skaraðist um ýmis atriði við hlutverk þingmannanefndarinnar.

Rétt.

Þetta voru afskipti af löggjafarvaldinu. Þetta vakti kurr meðal ýmissa í þingmannanefndinni og gerði henni um margt erfiðara fyrir. Þetta var inngrip í sjálfstæði Alþingis og afskipti framkvæmdarvaldsins af því sem kom þá mjög berlega í ljós. Ég hef gert grein fyrir ákveðnum þáttum í þessu frumvarpi sem eru mér þyrnir í augum, þ.e. valdframsalinu og auknu valdi framkvæmdarvaldsins. Það er þó ekki svo að ég finni þessu frumvarpi allt til foráttu, þvert á móti. Það eru ýmis ágætisnýmæli í því og margt vel unnið en ég hygg að þessi þáttur um valdframsalið sé afar óheppilegur, svo ekki sé meira sagt, og í þversögn við vilja allra hv. þingmanna sem ég hef heyrt tala um að styrkja sjálfstæði Alþingis eins og ég hef sagt áður. Í upphafi ræðu minnar talaði ég um undarlega forgangsröðun hvað þetta mál varðar og ég hef sagt að hæstv. forsætisráðherra keyri málið áfram á kostnað brýnna mála sem bíða úrlausnar. Nefndi ég þar gjaldeyrishöftin og þann fjölda annarra mála sem er á dagskrá þingsins. Fjöldi hv. þingmanna hefur réttilega gagnrýnt þessa forgangsröðun og rökstutt vandlega. Ég get tekið undir þá gagnrýni. Ég ætla þó að nefna mál sem mér brennur á hjarta og hefur valdið mér þyngstum áhyggjum í stjórnmálalífi mínu og einkalífi, mál sem átti að vera forgangsmál okkar númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og áfram, auðvitað baráttan gegn atvinnuleysinu, baráttan gegn því mikla böli og þeim afleiðingum sem því fylgja. Þúsundir Íslendinga eru atvinnulausar. Þúsundir Íslendinga hafa flutt af landi brott og leitað vinnu annars staðar. Það eru líka þúsundir Íslendinga, og það er sjaldnar nefnt, sem eru án atvinnu, eru vinnufærar en sækja ekki um og taka ekki atvinnuleysisbætur. Það er stór hópur líka. Í þessari ömurlegu stöðu sem mér finnst, í þessu ömurlega atvinnuleysi, er ESB-umsóknin forgangsmál ríkisstjórnarinnar og afleidd mál beint og óbeint tengd umsókninni, m.a. mikil fjölgun innleiðinga ESB-tilskipana.

Rétt.

Öll ráðuneytin eru á kafi í þessari umsóknarvinnu á kostnað skylduverkanna og hundruðum milljóna er varið til umsóknarinnar. Þegar ráðuneytin eru bundin á klafa þessarar umsóknar og það hriktir í stoðum þeirra sumra vegna mikils vinnuálags á svo í ofanálag að hræra í Stjórnarráðinu og skapa hugsanlega óvissu meðal starfsmanna. Svo sannarlega færi betur á því að orka ríkisstjórnar og ráðuneyta færi í að vinna bug á alvarlegu atvinnuleysi og brottflutningi af landinu. Tíma þingsins væri betur varið í að leysa alvarlegan vanda atvinnuleysis og það alvarlega böl sem því fylgir. Hæstv. forsætisráðherra hefur, eins og ég sagði áðan, stefnt störfum Alþingis í þá gíslingu sem þingið er í nú og það án þess að hafa stuðning allra ráðherra og jafnvel stjórnarliða að baki sér. Eins og ég sagði áðan var fullkomlega fyrirséð að þetta yrði raunin sem hefur orðið í dag, nákvæmlega með sama hætti og það var fyrirséð með stóra fiskveiðistjórnarfrumvarpið uns því var breytt og lagt fram í maí í vor. Það var fyrirséð að það mundi valda verulegum deilum og þá var ekki reynt til þrautar með sættir. Mér hefur stundum orðið hugsað til ævisögu séra Árna Þórarinssonar í þessu sambandi þegar ég hugleiði þessi vinnubrögð. Hann sagði um sveitunga sína á Snæfellsnesi, frændur mína, að þeir tækju ekki frið þegar góður ófriður væri í boði. Þessi setning úr þeirri ágætu ævisögu hefur oft hvarflað að mér. Það er afar brýnt verkefni þingsins að koma í veg fyrir að það lendi í þessari stöðu í framtíðinni og það kallar á meira sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þá er það sérstaklega brýnt í málum sem varða grundvöll stjórnskipunar og stjórnsýslu, kosningar, kjördæmaskipan og fleira. Það er verkefni okkar þingmanna að finna leiðir til að við lendum ekki í þessari stöðu aftur og aftur og svo sannarlega gildir það sama og miklum mun fremur um ríkisstjórnir á hverjum tíma. Virðing Alþingis er í húfi, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir afar einlæga ræðu. Við skulum minnast þess að hv. þm. Atli Gíslason fór fyrir þingmannanefndinni sem var falið að lesa úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þannig að hér er um þungavigtarþingmann að ræða í þessari umræðu. Við skulum ekki gleyma því. Hann fjallaði um að hæstv. forsætisráðherra hefði skipað aðra nefnd strax eftir að þingmannanefnd var skipuð til að gera lítið úr þingmannanefndinni. Hann sagði sjálfur að það hefði valdið titringi innan þingmannanefndarinnar. Vissulega benti hann á þá staðreynd að hæstv. forsætisráðherra velur ófrið þegar friður er í boði en það er nokkuð sem hæstv. forsætisráðherra hefur tamið sér. Hér í kvöld endurspeglast til dæmis sú meðvirkni með þeim aðila sem fer nú með ráðherradóm í forsætisráðuneytinu með því að hér titrar allt ef hún talar. 
             Mig langar að spyrja þingmanninn: Hvers vegna leggur ríkisstjórnin svo mikla áherslu á að þetta stjórnarráðsfrumvarp verði klárað á þessu þingi?

Herra forseti. Eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði í kvöld mun það svar ekki geta byggt á öðru en ágiskunum, en þó ágiskunum en ekki samsæriskenningum. Ég hef oft hugleitt hvort það sé ESB-umsóknin og það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli fara jafnheiðarlega eftir þingsályktun sem Alþingi samþykkti um að sækja um aðild að ESB. Það hefur löngum hvarflað að mér og hugsanlega það að hæstv. forsætisráðherra tíðkar oddvitaræði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni kærlega fyrir svarið. Við skulum líka minnast þess að þessi sami þingmaður hefur yfirgefið ríkisstjórnarflokkana og það kom líklega fram í máli hans hér í kvöld hvers vegna hann tók þá ákvörðun að ganga út úr ríkisstjórninni. Hann fór yfir það sem kemur fram í frumvarpi þessu og varað var við í rannsóknarskýrslu Alþingis og af þingmannanefndinni og í fleiri skýrslum, að hér ríkti foringjaræði, en nú er það gert að skilyrði í frumvarpinu að færa allt vald undir forsætisráðherra. Það er ekki nóg með það, heldur á líka að færa forsætisráðherra löggjafarvald. Þetta er mjög alvarlegt. Hér liggur ESB-umræðan undir. Það er alveg greinilegt og þingmaðurinn er sammála mér í því. Þegar hv. þingmaður minntist á ESB ókyrrðust meira að segja þingmenn Samfylkingarinnar allverulega og báðu um að fá að koma í andsvör. Það var því miður búið að fylla kvótann en þetta er greinilega mjög viðkvæmt mál hjá Samfylkingunni. Hvers vegna heldur þingmaðurinn 

Herra forseti. Aftur eru það ágiskanir af minni hálfu. Ég tek fram að ég hef með rökstuddum hætti, eins og hv. þingmaður nefndi, yfirgefið þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það rökstuddum við hv. þm. Lilja Mósesdóttir afar ítarlega. Hvað varðar hæstv. forsætisráðherra má kannski segja að hún, eins og ég sagði í ræðunni, hafi lifað og hrærst í stjórnmálamenningu sem gefin var falleinkunn í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Að mínu mati hefur hún ekki tamið sér nýja breytni í ljósi þeirra niðurstaðna og að mínu mati er alrangt að hægt sé að leita röksemda í niðurstöðum þingmannanefndarinnar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir ágæta ræðu. Mig langar til að spyrja hann hvort eftirfarandi tilvitnun sem er úr greinargerðinni með frumvarpinu sé rétt og sannleikanum samkvæm, með leyfi herra forseta: „Skýrsla nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands, Samhent stjórnsýsla, er byggð á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrslu starfshóps forsætisráðherra og skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar.“ Enn fremur: „Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpi þessu eru í öllum meginatriðum grundvallaðar á þeim tillögum sem settar eru fram í skýrslunni.“

Herra forseti. Að mínu mati er þessi staðhæfing í greinargerðinni bæði rétt og röng. Hún er röng varðandi það sem ég gerði að meginmáli í ræðu minni, þ.e. um framsal löggjafarvalds og skerðingu á sjálfstæði þingsins og það að geta flutt málefni að geðþótta milli ráðherra. Ég nefndi þó líka á hinn bóginn að ýmislegt í þessu frumvarpi væri til mikilla bóta og það á sér samsvörun í ábendingum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og niðurstöðum þingmannanefndarinnar.

Herra forseti. Í þessari tilvitnun er staðhæft að þær úrbætur sem hér eru lagðar til, þær breytingar sem eru lagðar til með frumvarpinu, séu í öllum meginatriðum grundvallaðar á þeim tillögum sem settar eru fram í skýrslu þingmannanefndarinnar sem byggði á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Svo langar mig til að spyrja út í nefndarálit meiri hluta hv. allsherjarnefndar en þar stendur, með leyfi herra forseta: „Frumvarpið byggist á tillögum úr skýrslunni Samhent stjórnsýsla en þar var fjallað um það hvernig unnt væri að bregðast við tillögum og ábendingunum í þessum skýrslum.“ - Skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar. - „Nefndin fjallaði m.a. um það hvort nægilega langt væri gengið í frumvarpinu við að fylgja eftir ábendingum og tillögum í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar og hvort breytingarnar í frumvarpinu séu til þess fallnar að styrkja stjórnkerfið, skýra ábyrgð og verkaskiptingu innan þess. Fyrir nefndinni kom fram  Er þetta rétt?

Herra forseti. Almennt nei. Sérstaklega hefur verið nefnt að það þurfi sveigjanleika. Það kemur skýrt fram í niðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem þingmannanefndin tók undir að hér sé þörf á formfestu og gagnsæi og að það sé full ástæða til að vinna gegn því sem þar er nefnt oddvitaræði. Þetta frumvarp nær því ekki að þessu leyti. Það opnar fyrir geðþóttaákvarðanir þó að ég hafi sagt að ég ætlaði ekki hæstv. núverandi forsætisráðherra það. Ég tek ekki svo stórt upp í mig. Hvað varðar skýrslu þingmannanefndarinnar er misheppnað að sækja þangað röksemdir fyrir 

Herra forseti. Að gefnu tilefni langar mig að segja að ég tel að hér hafi verið flutt tímamótaræða í umræðu um þetta frumvarp, ákaflega málefnaleg og rökföst ræða hjá hv. þm. Atla Gíslasyni enda bjóst ég svo sem ekki við öðru. Í þingsályktunartillögunni sem þingmannanefndin var með og var samþykkt af þinginu öllu er lagt til að endurskoða fullt af lögum og gera stjórnsýsluúttektir á nokkrum stofnunum, lífeyrissjóðum, sparisjóðum, Fjármálaeftirliti og Seðlabanka. Einnig er á bls. 6 fjallað um nauðsyn þess að Alþingi setji skýrar reglur um innleiðingu EES-gerða og hér er líka lagt til að stofna sjálfstæða ríkisstofnun. Enn fremur er lagt til að  Af því að þingmaðurinn 

Ég minni hv. þingmenn á að gæta að ræðutíma.

Herra forseti. Þetta mál er fjarri því að vera brýnasta málið sem er uppi. Ég held að ef góðir menn hefðu komið saman hefði verið hægt að sníða af þessu frumvarpi alla þá annmarka sem á því eru. Það hafa komið fram ýmsar tillögur um það. Ég tel að þær tillögur sem komu fram um sátt hafi ekki gengið nægilega langt og það eru fleiri atriði í frumvarpinu sem væri hægt að vinna. Þetta frumvarp er langt frá því að vera forgangsverkefni. Ég gæti talið upp fjöldamörg verkefni önnur í því sambandi en læt það vera á þessu stigi.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að af þeim verkefnum sem ég taldi þarna upp séu fjölmörg óunnin og óljóst hver og hvar eigi að vinna þau. Í mínum huga eru þau mun brýnni en þetta verkefni. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að eitt af þeim verkefnum sem þinginu var falið af sjálfu sér, af þingmannanefndinni, og samþykkt af öllu þinginu var að endurskoða lög um þingsköp. Það var gert í samráði allra. Það var unnið þannig að þegar umræða um það fór fram á vorþinginu rann það ljúflega í gegn þrátt fyrir alla þá spennu og tímaleysi sem þá réði vegna þess að þá var líka verið að troða átakamálum í gegnum þingið. Það hefur auðvitað komið fram að efnahagshrunið breytti hér ýmsu og margt af því sem menn áður töldu og hv. þingmaður kom inn á í umræðum um fyrri breytingar á frumvarpi um Stjórnarráðið hafði einmitt þær afleiðingar að menn voru ávallt í þessu átakaferli. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefði verið skynsamlegt 

Frú forseti. Jú, ég er alveg sammála því. Mér fannst vinnan við þingskapafrumvarpið til fyrirmyndar og það á við um fleiri frumvörp á þinginu. Við lögðum til að með bráðabirgðaákvæði við þingsköpin yrði stofnuð sérstök eftirlitsnefnd strax í haust svo við þyrftum ekki að bíða fram á vor eftir að eftirlitsnefnd kæmi fram og það olli mér sem formanni þingmannanefndarinnar vonbrigðum að það skyldi ekki verða. Sú eftirlitsnefnd átti þegar frá haustdögum, frá nýju þingi í október sl., að fylgjast með því að fylgt yrði eftir ábendingum þingmannanefndarinnar og þingsályktuninni sem samþykkt var með öllum greiddum atkvæðum. Það urðu mér vonbrigði að við skyldum missa þennan tíma úr, þennan vetur, og ég hygg að slík eftirlitsnefnd hefði getað kafað ofan í það hvort þetta frumvarp samrýmdist ályktunum og niðurstöðum þingmannanefndarinnar.

Virðulegi forseti. Þessa ræðu hefði verið hollt fyrir fulltrúa stjórnarliðsins að hlýða á  Kjarni málsins er sá sem hv. þingmaður sagði áðan, frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands er ekki augnabliksmál. Það er ekki mál af því tagi sem við erum að breyta frá degi til dags. 

Frú forseti. Ég þakka hlý orð andmælenda í minn garð, þar á meðal þess sem síðastur flutti ræðu, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Hér kom ekki fram bein spurning en hann gaf mér samt tilefni til að minnast þess að ég hef dvalið í Noregi við nám og fylgst með lagasmíð þar. Hún er til muna ólíkt vandaðri en hér og þetta segi ég vegna þess að það hefur verið minnst á Noreg sem fyrirmynd þessa frumvarps. Þar vinna menn það sem þeir kalla NOU eða „Norges offentlige utredninger“. Það er mjög vönduð vinna þar sem vandamál eru greind. Þetta eru nefndir skipaðar af þingi eða stjórnum og þær vinna upp slíkar skýrslur og benda í þeim á þau atriði sem betur mættu fara í löggjöf. Slík fagleg undirbúningsvinna með fullu samráði við alla hagsmunaaðila og aðra leiðir síðan til þess að upp úr slíkri skýrslu er unnið faglegt, gott frumvarp. Ég hefði gjarnan viljað sjá þau vinnubrögð tíðkuð varðandi stjórnarráðsfrumvarpið.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Atla Gíslasonar fletti ofan af mjög alvarlegum blekkingaleik. Við höfum tekið eftir því í þessari umræðu að það hefur verið þrástagast á því að frumvarpið byggi annars vegar á vinnu rannsóknarnefndar Alþingis og hins vegar vinnu þingmannanefndarinnar sem síðar var kosin. Nú hefur hv. þingmaður sýnt fram á það með algjörlega óyggjandi hætti að svo er ekki. Þess vegna er mikið alvörumál og ábyrgðarhluti þegar það kemur nú í ljós, m.a. og ekki síst vegna ræðu hv. þingmanns, formanns þingmannanefndarinnar, að hér hafa í öllum veigamestu atriðum verið sniðgengnar þær ábendingar sem þingmannanefndin og rannsóknarnefndin hafa haft fram að færa á þessu sviði. Með öðrum orðum virðist blasa við að það hafi átt að keyra þetta mál áfram með blekkingum og hreinlega ósannindum þar sem því var skrökvað upp á þingmannanefndina og rannsóknarnefndina að tillögur þeirra lægju til grundvallar þessu frumvarpi.

Frú forseti. Fyrr í kvöld óskaði ég eftir því að nokkrir hæstv. ráðherrar yrðu viðstaddir umræðuna. Ég vil benda hæstv. forseta á 56. gr. þingskapa Alþingis. Þar stendur í 1. mgr., með leyfi frú forseta: „Forseti gefur þingmönnum venjulega færi á að taka til máls í þeirri röð er þeir beiðast þess þá er dagskrármálið er tekið fyrir. Þó getur hann vikið frá þeirri reglu við ráðherra, sem hlut á að máli, og framsögumann, svo og til þess að ræður með og móti málefni skiptist á …“ Þessi umræða hefur verið steingeld, frú forseti, vegna þess að við erum alltaf að tala á aðra hliðina. Það kemur ekkert á móti, við fáum ekki svör frá framsögumanni eða ráðherrum. Ég sætti mig ekki við þetta, ég vil hafa almennilega umræðu og ekkert málþóf.

Forseti verður að upplýsa vanmátt sinn í þeim efnum að geta ekki raðað hv. þingmönnum inn á mælendaskrá sem ekki hafa beðið um orðið.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég inna hæstv. forseta eftir því hversu lengi við megum gera ráð fyrir að þessi þingfundur standi. Nú vantar klukkuna 25 mínútur í tvö og það eru nefndarfundir í fyrramálið þannig að það væri ágætt að heyra frá hæstv. forseta hver hennar hugur er til þess. Í öðru lagi vil ég benda hæstv. forseta á að ég á ræðu mína eftir. Ég hef ekki talað í þessu mikilvæga máli í ræðuformi. Ég hef farið í eitt og eitt andsvar, sem ekki er orð á hafandi. Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta að hæstv. forsætisráðherra verði viðstaddur þegar ég flyt ræðu mína, ég hef nokkrar fyrirspurnir sem ég vil beina til hennar. Ég vil einnig fara fram á að hinn forustumaður stjórnarflokksins, hæstv. fjármálaráðherra, verði viðstaddur þessa umræðu. Ég tel mjög brýnt að það ágæta fólk sem stendur að þessu máli verði viðstatt umræðuna og svari þeim spurningum sem ég ætla að leggja fram í ræðu minni á eftir.

Forseti vill upplýsa að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru í húsinu og hlýða á orð þingmanna. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson er á mælendaskrá en á undan honum eru einir þrír hv. þingmenn þannig að tíminn er nægur.

Virðulegi forseti. Það er gott að þær upplýsingar hafa komið fram að hæstv. forustumenn ríkisstjórnarinnar séu staddir í húsi. Þeir hafa þá augljóslega heyrt ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Þá ræðu sem leiddi til þess að málið er gerbreytt. Það sannaðist í ræðu þingmannsins að farið hefur verið fram með þetta mál af miklum blekkingum Vísað er til heimilda sem hv. þingmaður hrakti með afgerandi hætti. Þingheimi og landsmönnum öllum er sagt að frumvarpið sé reist á stoðum rannsóknarskýrslu Alþingis og síðar starfi þingmannanefndarinnar en hv. þm. Atli Gíslason hrakti það allt saman. Hann benti á að frumvarpið væri byggt á sérpantaðri útkomu nefndar sem hæstv. forsætisráðherra skipaði á vordögum um leið og þingmannanefndin var skipuð. Það verður því, frú forseti, að draga frumvarpið til baka, senda það til ríkisstjórnarinnar til að vinna það upp á nýtt og í samstarfi við alla flokka á þingi.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu í húsi en ákjósanlegt væri að þeir ágætu ráðherrar kæmu hingað og tækju þátt í umræðunni og svöruðu kannski einhverjum af þeim spurningum sem til þeirra er beint. Fyrr í kvöld óskaði ég eftir að aðrir hæstv. ráðherrar væru hér, eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hæstv. innanríkisráðherra, sem báðir hafa lýst efasemdum um málið, og ég hygg að séu á margan hátt sammála hv. þm. Atla Gíslasyni miðað við það sem haft hefur verið eftir þeim. Ég óska eftir upplýsingum um það hvenær hæstv. innanríkisráðherra er væntanlegur í hús. Frú forseti ætlaði, að ég hygg, að kanna það.

Það skal upplýst vegna orða hv. þingmanns að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra er í húsi og boðum hefur verið komið til hæstv. innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Engum blöðum er um það að fletta að hér var flutt tímamótaræða í þessu máli, ræða hv. þm. Atla Gíslasonar, sem er kannski betur að sér í þeim skýrslum sem unnar hafa verið en mörg okkar. Hann flutti mjög sterk rök fyrir máli sínu. Ég held að allt of fáir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafi heyrt þessa ræðu. Ég held að það væri ráð fyrir forustumenn þeirra flokka og þessa þingmenn að kalla saman þingflokksfund og spila ræðuna, hlusta á hana og fara yfir stöðu málsins í kjölfarið og sjá hvaða vitleysa er á ferðinni. Það væri þeim öllum hollt. Ég hefði gjarnan viljað hvetja þá sem voru hér og hlýddu á ræðuna til að óska eftir leyfi hjá virðulegum forseta til að mega koma í ræðustól núna og svara þeim málflutningi sem þar kom fram og koma með rök sín á móti því sem hér hefur verið flutt. 

Virðulegur forseti. Ég er einn þeirra sem hlustuðu á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, gerði það á skrifstofu minni handan vallarins og fannst hún um margt ágæt, ágætt innlegg í umræðu sem er orðin dálítið staglkennd. Það er því mjög ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður blandar sér í umræðuna. Ég er ekki sammála niðurstöðu hans að mörgu leyti en þó kannski fyrst og fremst út frá sömu forsendu og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir rakti í ræðu sinni í dag. Hún spurði: Er betra að einn stakur ráðherra geti haft örlög og öll mál ríkisstjórnarinnar í hendi sér? Annar ráðherra en forsætisráðherra sem þó hefur verið falið forustuhlutverk? Er skárra að einn ráðherra í ríkisstjórninni geti ráðið örlögum hennar og framgangi einstakra mála?

Frú forseti. Ég óska enn eftir því að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, sem hér áður fyrr krafðist þess ítrekað að ráðherrar væru viðstaddir mikilvæga umræðu, mæti við umræðuna og taki þátt í henni. Ég skora auk þess á hv. framsögumann nefndarálits meiri hlutans að taka til máls og ræða þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, alveg sérstaklega þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni sem veitti forstöðu þeirri nefnd sem vann þá vinnu sem sagt er að frumvarpið byggist á. Hv. þingmaður segir að það sé ekki rétt. Mér finnst það afskaplega alvarlegt þegar formaður þingmannanefndar Alþingis segir að grundvöllur frumvarpsins sé ekki réttur. Í greinargerð með frumvarpinu stendur að það byggi á starfi þingmannanefndarinnar en svo kemur formaðurinn hingað og segir að það sé ekki rétt. 
            

Forseti mun ítreka þau boð sem þegar hafa verið borin hæstv. innanríkisráðherra um að nærveru hans sé óskað í þingsal.

Virðulegi forseti. Við höfum staðið hér í ræðustól í tugi klukkutíma að verða og talað um þetta mál. Við höfum ítrekað fengið að heyra, við sem höfum tekið þátt í þessari umræðu, að verið sé að endurtaka hlutina hvað eftir annað, umræðan sé staglkennd og annað slíkt. Síðasta ræða, ræða hv. þm. Atla Gíslasonar, brá nýjum svip á málið. Því hefur verið haldið fram að frumvarpið byggi á þeirri miklu vinnu sem rannsóknarnefnd Alþingis vann en hv. þingmaður hefur sýnt mjög rækilega fram á að það er ekki rétt og fyrir það ber að þakka honum. Jafnframt ber að benda stjórnarliðum á að það er rangt hjá þeim, sem þeir hafa stöðugt haldið fram, að hér sé staglkennd umræða, innantóm, 

Frú forseti. Ég ætlaði að beina máli mínu til frú forseta og fara fram á það í mestu vinsemd að forseti beini því til þingmanna sem koma hér upp, til að mynda forsvarsmanns meiri hluta allsherjarnefndar sem fer upp og ræðir efnislega um mál, að það sé miklu auðveldara fyrir hv. þingmann að setja sig á mælendaskrá og geta þá rökstutt mál sitt á lengri tíma en þeirri mínútu sem við höfum til að ræða um fundarstjórn forseta. Þar fyrir utan langaði mig til að segja og bera það undir frú forseta hvort þessi umræða og sá tími sem við erum að ræða þetta mál, um miðja nótt, sé ekki dæmi um það sem við erum öll að gagnrýna í efnislegu umræðunni að sjálfstæði þingsins sé ekkert. Mig langar að spyrja frú forseta: Hver stjórnar því að við sitjum hér og ræðum þetta mál dag eftir dag og endalaust og hvenær lýkur þessari umræðu? 

Hæstv. forseti. Það eru tvö atriði sem ég ætlaði að nefna. Annars vegar er ég í sömu stöðu og hv. þm. Birkir Jón Jónsson að ég er boðaður á fund snemma í fyrramálið og því væri gott að vita hvort þingfundi verður lokið áður en nefndafundir hefjast í fyrramálið vegna þess að við höfum ekki fengið miklar upplýsingar um hversu lengi þingfundur á að standa. Hitt atriðið sem ég ætlaði að nefna er það sama og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á áðan að forseti hefur ákveðið svigrúm til að hleypa bæði hæstv. ráðherrum og t.d. hv. framsögumanni meirihlutaálits að í þessari umræðu og víkja frá mælendaskrá kjósi þeir að biðja um orðið. Ég heyrði á hæstv. forseta áðan að hún var öll af vilja gerð en hafði bara ekki fengið beiðni frá þessum hv. þingmönnum og ráðherrum en ég skora á hana að taka því vel þegar hv. þingmenn biðja um orðið, t.d. þm. Róbert Marshall, sem hlýtur að vilja svara með málefnalegum hætti ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn fara fram á það við virðulegan forseta að við fáum einhverjar hugmyndir um það hversu lengi standi til að halda fundinum áfram inn í nóttina. Komið hefur fram að nefndafundir byrja í fyrramálið hjá einhverjum þingmönnum og væntanlega langur þingfundadagur aftur á morgun. Mér finnst því alveg lágmarkskurteisi gagnvart þingmönnum að gefnar séu einhverjar hugmyndir um það hversu lengi verður haldið áfram. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér að hv. þm. Róberti Marshall verði hleypt í ræðustól til að gera grein fyrir máli sínu. Það kom fram einmitt hjá honum, það mátti lesa úr orðum hans áðan af hverju þetta frumvarp þarf að keyrast í gegn, þ.e. hvort það væri betra að valdið væri hjá einum ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð sem einstaka hv. þingmenn hafa beint til hv. þm. Róberts Marshalls, að koma í umræðuna eftir ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, sem var afskaplega yfirgripsmikil og góð, og svara henni á málefnalegan hátt. Hv. þingmaður sagði áðan að hann væri ekki sammála öllu sem þar hefði komið fram og það væri mjög áhugavert að heyra sjónarmið hans og þær athugasemdir sem hann gerir við ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar sem ég hlustaði á með mikilli athygli. Eins vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. forseta í mikilli vinsemd: Hvenær hyggst hæstv. forseti slíta þingfundi? Það væri mjög gott ef hægt væri að fá þær upplýsingar. Ég hef reyndar ekki skilið af hverju ekki er hægt að koma þeim upplýsingum á framfæri án þess að þurfa að kalla eftir því mjög oft hvenær hæstv. forseti hyggist slíta fundi. Ég hef verið hér síðan fyrir kl. 7 í morgun, ég þurfti að undirbúa mig fyrir nefndarfund sem var í morgun, og það væri því afskaplega gott að vita hvenær þingfundi muni ljúka, virðulegi forseti.

Forseti vill geta þess að ef marka má mælendaskrá og þá dagskrá sem fyrir þessum fundi liggur er ljóst að hann getur staðið eitthvað fram í nóttina.

Frú forseti. Hér hefur töluvert verið minnst á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, formanns þingmannanefndarinnar, þar sem hann gagnrýndi mjög þetta frumvarp, tilurð þess, með hvaða hætti það er lagt fram. Hann fór yfir það að hér væri í húfi sjálfstæði þingsins gegn ofurvaldi framkvæmdarvaldsins, svo ég noti þau orð sem hv. þingmaður notaði sjálfur. Hann fór jafnframt yfir það hver skoðun hæstv. fjármálaráðherra hefði verið á þessu máli árið 2007 og að þeir hefðu þá staðið hér saman og talað fyrir sjónarmiðum sem ættu fullkomlega rétt á sér enn þá í dag. Ég vil í ljósi þessa óska eftir því við frú forseta að ræða hv. þm. Atla Gíslasonar verði sett í prentun strax þannig að hv. þingmenn, bæði þeir sem eru í salnum og aðrir, geti kynnt sér hana strax. Ég held að það væri rétt að í það minnsta að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra fengju þessa ræðu til yfirlestrar, því að það er sitthvað 

Forseti vill árétta að undir þessum dagskrárlið ber að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja hæstv. forseta að koma þeim skilaboðum til forseta þingsins, ef hæstv. sitjandi forseti ætlar ekki að gera það sjálf, að funda með þingflokksformönnum - það hefur ekki verið gert um langa hríð - til að fara yfir stöðu mála í þinginu, hvernig gangurinn á að vera og hvernig dagskráin á morgun verður o.s.frv. Það er hefð fyrir því að funda með þingflokksformönnum til að fara yfir hlutina. En úr því að hér var verið að ræða ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar sem var að enda sína ræðu vil ég hvetja ... 
            

Forseti vill í fullri vinsemd hvetja hv. þingmann til að ræða fundarstjórn forseta en ekki ræður þingmanna.

Nei, ég er nefnilega að koma að því sem snýr að fundarstjórninni, forseti, í þessu, að hvetja forseta til að láta hv. þingmann fá ræðutíma til að endurtaka ræðuna, hún var mjög góð. 
            

Virðulegur forseti. Vissulega er það freistandi að taka til máls hér eftir ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, sérstaklega í ljósi þess hversu uppnumin stjórnarandstaðan virðist vera yfir þeim skilaboðum sem komu frá hv. þingmanni. Öðruvísi mér áður brá. Ekki voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins jafnuppnumdir og hrifnæmir yfir niðurstöðu þingmannanefndarinnar á sínum tíma.  Ég ætla að bíða þess að fleiri tali í þessu máli og mun svo svara fjölmörgum spurningum sem til mín og nefndarmanna hefur verið beint. En ég geri ráð fyrir því að mér gefist tóm til að koma mér á mælendaskrá án þess að njóta sérstakrar aðstoðar stjórnarandstöðunnar til þess.

Forseti vill árétta að undir þessum dagskrárlið ber að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég kem náttúrlega ekki upp undir þessum dagskrárlið nema til að ræða fundarstjórn forseta. Hvernig dettur forseta annað eins í hug? Ég er t.d. að koma hér til að ræða fundarstjórn forseta til að fá skýringar á því hvað hæstv. forseti á við með því að hér verði talað eitthvað inn í nóttina. Hvað er klukkan þegar sá tími er komin að talað er inn í nóttina? Nú vantar klukkuna fimm mínútur í tvö, frú forseti. Getur frú forseti gefið betri skilgreiningar á þessari tímasetningu? 
             Komið hefur fram að það séu fundir í þingnefndum í fyrramálið. Hér er skyndilega margt fólk í húsinu, margir ráðherrar komnir hingað inn. Hvað á þessi fundur að standa lengi, frú forseti? Ég vil jafnframt koma inn á það varðandi fundarstjórn forseta sem ég kom inn á í fyrri ræðu minni í kvöld undir þessum dagskrárlið, að ég hvet þá forseta sem sitja í stjórnarmeirihlutanum að ávíta sitt fólk þegar þeir koma sífellt upp og gera lítið úr þingmönnum stjórnarandstöðunnar.

Virðulegur forseti. Það er ljóst að það er farið að líða ansi langt inn í nóttina. Mig langaði í fyrsta lagi til að spyrja virðulegan forseta sirka hvað klukkan væri þegar langt væri liðið inn í nóttina, þannig að maður geti farið að búa sig undir það að tygja sig heim og fara að sofa til að geta mætt kátur og hress á þingfund á morgun. Ég vil spyrja forseta í mestu vinsemd og með mikilli virðingu: Hvenær áætlar virðulegur forseti að þessum þingfundi verði lokið?

Virðulegi forseti. Ég hef tekið eftir því að sá forseti sem nú situr á forsetastóli mætir yfirleitt hér til leiks rétt þegar fer að halla í miðnætti og virðist hafa það hlutverk sérstaklega að svara út úr þegar spurt er eftir því hvernig þingfundum verður háttað. Ég þekki söguna um véfréttina frá Delfí, og margir gera það, þar sem véfréttin svaraði spurningum með mjög óljósum hætti og allir beygðu sig og hlustuðu og sögðu: Hér er talað af miklu hyggjuviti. Hæstv. forseti sem nú situr á forsetastóli virðist vera að tileinka sér þetta fyrirkomulag við stjórn fundarins, að tala með óljósum hætti og án þess að nokkur einasti maður skilji hvað hæstv. forseti er að meina. Hvað þýðir það að tala inn í nóttina? Hæstv. forseti verður auðvitað að svara skýrt þegar spurt er einfaldra spurninga eins og þeirra hversu lengi þessi fundur eigi að standa. 

Virðulegur forseti. Ég kem upp og ítreka þá fyrirspurn mína hverjir stjórni þinginu og hver sé ástæða 

Frú forseti. Ég beindi mjög einfaldri spurningu til frú forseta áðan um það hversu lengi þingfundur mundi standa í nótt. Er einhver möguleiki að fá svar við þeirri spurningu? Maður veltir því fyrir sér hvort hæstv. forseti ætli í raun og veru ekki að svara þessari spurningu. Við þurfum að sjálfsögðu að skipuleggja vinnutíma okkar á morgun. Það er langur og strangur dagur fram undan. Ég ætla svo sem ekkert að kveinka mér undan því að vera hér þess vegna í alla nótt, ég get talað hér. Ég er á mælendaskrá milli kl. 4 og 5. Ég vil einfaldlega fá að vita hvort þingfundur muni standa þá? Er hægt að fá svar við þeirri spurningu, frú forseti? 

Forseti hefur svarað því til, þeim spurningum sem beint hefur verið til forseta varðandi lengd þingfundar, að ef marka má mælendaskrá og þann áhuga sem þingmenn sýna því að ræða þetta mál, að ekki sé nefnd sú dagskrá sem fyrir þessum fundi liggur, er sýnt að þingfundur þarf að standa enn um hríð eitthvað inn í nóttina, eins og forseti sagði hér fyrr. Hvenær lýkur því? Nú, þá fer væntanlega að halla í morgun.

Nú fer þetta að skýrast.


            

Virðulegi forseti. Þetta er allt að þokast í rétta átt. Nú erum við farin aðeins fram á veginn, það er ekki lengur inn í nóttina heldur farið að halla í morgun þegar frú forseti sér fyrir sér að ljúka þingfundi. Virðulegur forseti. Þá er mér verulegur vandi á höndum, því að eins og hæstv. forseti veit mætavel sem hv. formaður Þingvallanefndar þá hefur hæstv. forseti boðað fund í þeirri ágætu nefnd, ég mundi segja snemma morguns, t.d. kl. hálfníu, og ef ég á að vera hér þangað til hallar verulega í morgun og á svo eftir að keyra heim til mín til Keflavíkur og til baka get ég ekki séð, frú forseti, að þetta gangi hreinlega upp.

Nei, þetta gengur ekki upp.

Þetta gengur bara ekki upp, það er rétt hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Ég bið frú forseta að láta svo lítið að segja okkur kannski hver skilgreiningin á því er þegar halla fer í morgun svo við getum skipulagt Þingvallanefndarfundinn t.d. í fyrramálið.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseta, sem er reyndur stjórnmála- og félagsmálamaður, ætti að vera ljóst að málin eru í ákveðnum hnút. Eins og staðan er eru tvær leiðir fyrir hendi fyrir hæstv. forseta: Annaðhvort að leysa með einhverjum hætti úr þessum hnút eða berja höfðinu við steininn, jafnvel stinga höfðinu í steininn,  Það er auðvitað svo og engin deila um það að fjölmörg mál eru á dagskrá fundarins sem mikilvægt er að ræða. Ekkert þeirra hygg ég að versni þó að þau verði rædd á morgun ef út í það er farið. En varðandi það mál sem hér er á dagskrá þá er fyrir hendi einhver hnútur í því og hæstv. forseti ætti auðvitað að beita sér fyrir því að það verði einhvern veginn tekið til hliðar á meðan við ræðum þau mál sem við ættum þó að geta komist eitthvað áleiðis með.

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína áðan um það hvort hæstv. forseti geti verið eilítið nákvæmari hvað eitthvað inn í nóttina merkir og hvernig hæstv. forseti skilgreinir það hvenær morgunn byrjar. Síðan vil ég beina því í mikilli vinsemd til hæstv. forseta að taka það upp á næsta forsætisnefndarfundi, af því að ég er mjög umhverfissinnaður maður, að biðja hæstv. forseta þingsins að gefa ekki út starfsáætlun. Ég held að það sé mikilvægt bara til að spara pappír, því að það er ekkert farið eftir henni hvort sem er. Það lá fyrir að þing ætti að standa til 15. september og það er ekkert farið eftir því. Ég hvet hæstv. forseta til að taka það sérstaklega upp á fundi forsætisnefndar að vera ekki að eyða pappír í það heldur væri miklu skynsamlegra að fá tölvupóst beint úr forsætisráðuneytinu um hvernig þingfundum verði hagað. Þá þyrftum við ekki að prenta þetta út og það mundi kannski vera í anda núverandi hæstv. ríkisstjórnar að vera einhvers staðar umhverfisvæn.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi sat einu sinni þingmaður sem margir þekkja, sem hafði gjarnan á orði þegar hann var að gera sitt ýtrasta til þess að hamla framgangi þingsins að hann væri að greiða fyrir þingstörfum. Mér finnst þetta vera að birtast okkur núna, með svörum hæstv. forseta við eðlilegum spurningum okkar þingmanna um hvernig hæstv. forseti sæi fyrir sér að þinginu yndi fram á þessum sólarhring. Ég er farinn að hafa svolitlar efasemdir um það hvort maður eigi að ganga harðar eftir svari, því hæstv. forseti virðist frekar færast í aukana. Fyrsta svarið við spurningunni var að það yrði inn í nóttina, þegar útskýringa var síðan leitað á þessu var brugðið á nýtt orðalag sem var eitthvað inn í morguninn. Þess vegna ætla ég að spara það að spyrja enn eftir þessu, vegna þess að mér finnst ekkert ólíklegt að hæstv. forseti yfirbjóði sjálfa sig og greini okkur frá því að fundurinn verði haldinn eitthvað enn þá lengur. Sömuleiðis vil ég segja að mér finnst að sérkennileg viðbrögð stjórnarliða, ekki síst þeirra sem bera með einhverjum hætti ábyrgð á málinu, m.a. í gegnum hv. allsherjarnefnd, hafi ekki verið beinlínis til þess fallin að greiða fyrir því að málið yrði leitt til lykta og umræðunni lokið. Hér höfum við hvað eftir annað innt eftir svörum við tilteknum spurningum við efnisatriði frumvarpsins en að því hefur ekki verið hugað. Þetta er t.d. mín þriðja ræða, hygg ég, og andsvör þeirra sem hafa tekið til máls í þessu hafa byggst á því að hv. þingmenn hafa beðið um orðið áður en t.d. efnisleg umræða hefur hafist af minni hálfu og þess í stað hafa þeir farið að ræða um allt aðra hluti, gjarnan óskylda hluti, án þess að svara efnislegum spurningum sem settar hafa verið fram. 
             Til dæmis hef ég mjög velt því fyrir mér hvers vegna svona mikil áhersla er lögð á að ljúka málinu núna á þessum fáu dögum. Það hefur verið rakið mjög ítarlega, m.a. í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar áðan og hjá fjölmörgum öðrum, að ekki sé mjög skynsamlegt að afgreiða mál af þessu tagi eins og lögin um Stjórnarráð Íslands sannarlega eru, í miklum ágreiningi, í miklu hasti, án þess að menn reyni að leita lausna eða leiða til þess að komast út úr því öngþveiti sem greinilega er að skapast í kringum málið. Það öngþveiti hefur fylgt því algjörlega frá upphafi, frá fyrsta degi sem það var lagt inn í ríkisstjórn og það er enn í miklu öngstræti. Þess vegna finnst mér mjög brýnt að fá því svarað hvað það er sem gerir það að verkum að menn telja svo mikilvægt að afgreiða málið þrátt fyrir þennan mikla ágreining og þrátt fyrir að í umræðunni hafi hvað eftir annað verið imprað á ýmsum möguleikum sem hægt væri að skoða til þess að reyna að freista þess að ná meiri sátt um það. Ég vek líka athygli á því sem mér finnst vera stór tíðindi í þessu máli. Frumvarpið var á sínum tíma lagt fram með áformum um að hámarksfjöldi ráðuneyta skyldi vera tíu. Það er út af fyrir sig alveg stefna og sjónarmið. Við vitum að í gildandi lögum eru ráðuneytin talin upp og gert ráð fyrir því að ef menn hyggja á breytingar í þeim efnum þurfi að leggja málið fyrir Alþingi að nýju. Í frumvarpinu var eins og allir vita horfið frá því sjónarmiði en þess í stað sagt að þak yrði á fjölda ráðuneyta. Breytingartillaga hv. meiri hluta allsherjarnefndar gengur hins vegar út á að hverfa frá þessu. Fyrir því eru færð síðan mjög skýr rök. Efnislega eru rökin þau að með því fyrirkomulagi sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir og rökstuddi ítarlega í greinargerð með frumvarpinu og ræðu sinni þegar málinu var fylgt úr hlaði, sé verið að brjóta stjórnarskrá, hvorki meira né minna. Ég kallaði eftir svörum frá hæstv. forsætisráðherra sem sat nú raunar ekki í sæti sínu þegar ég flutti ræðu mína. Ég gerði mér vonir um að hæstv. ráðherra hefði hlýtt á ræðu mína, vegna þess að mér finnst að þetta atriði sé af þeim toga að það geti ekki legið hér og því sé ósvarað alla umræðuna. Það verður auðvitað að bregðast við þessu. Var málið svo illa undirbúið af hálfu hæstv. forsætisráðherra að ekki var hugað að því hvort þetta stóra atriði væri í samræmi við stjórnarskrá að mati hæstv. forsætisráðherra? Auðvitað hlýtur hæstv. forsætisráðherra að hafa gengið út frá því að frumvarpið sem hún lagði fram væri í samræmi við stjórnarskrá. Ég ætla engum annað en að hafa reynt að hugsa það þannig. Síðan gerist það að meiri hluti hv. allsherjarnefndar kemst að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki, þetta sé stjórnarskrárbrot. Það eru gríðarlega mikil tíðindi og maður hlýtur að kalla eftir því frá hæstv. forsætisráðherra sérstaklega hvort ekki hafi verið hugað að þessu við undirbúning málsins. Tíminn líður hratt. Mig langar að koma inn á eitt atriði. Það hefur verið mjög mikið rætt um þetta pólitíska aðstoðarmannakerfi upp á 23 aðstoðarmenn. Fyrir því hafa verið færð tiltekin rök. Í fyrsta lagi hefur verið sagt að með því móti væri hægt að draga úr því sem menn hafa kallað pólitískar ráðningar. En er það þannig? Mun tilkoma 23 aðstoðarmanna, þar af þriggja sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kallar með smekklegum hætti „stormsveitina“, þegar búið er að setja 23 pólitíska aðstoðarmenn inn í ráðuneytin, hverfi algjörlega freistingin til pólitískra ráðninga í öllu kerfinu? Þessi spurning svarar sér sjálf. Auðvitað er það ekki þannig. Þetta er í sjálfu sér ekki innlegg í það. Þó að sett séu á fót embætti 23 aðstoðarmanna, þar af þriggja stormsveitarmanna, svo ég noti nú orðalag hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, þó að mér finnist það nú mjög ósmekklegt í sjálfu sér, mun það auðvitað ekki hafa nein áhrif á slíkt. Í öðru lagi er það misskilningur hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur þegar hún sagði áðan að gert væri ráð fyrir því að 20 aðstoðarmenn dreifðust á ráðuneytin og tveir aðstoðarmenn væru í hverju ráðuneyti. Það er ekki þannig. Breytingartillögur meiri hluta hv. allsherjarnefndar kveða nefnilega á um að hámarksfjöldi ráðuneyta, sem í frumvarpinu sagði að ættu að vera tíu, hverfur. Enginn mun vita hversu mörg þessi ráðuneyti eiga að vera í framtíðinni, þau geta verið fimm, þau geta verið fimmtán eða raunar hvað sem er. Þetta er því mikill misskilningur. Vonandi er hugsunin ekki þannig að ef ráðuneytum verður fjölgað verði talan mun hærri en 23. Þetta rekur sig allt saman hvað á annars horn. Menn verða auðvitað að skoða þessi mál í einhverju samhengi. Gleymum því ekki að á sínum tíma var hér flutt frumvarp um að sameina nokkur ráðuneyti. Eins og allir vita var horfið frá því að nokkru leyti. Horfið var frá sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins, en rökin fyrir því að ganga í það að sameina ráðuneyti voru m.a. þau að spara peninga. Nú er hins vegar lögð fram breytingartillaga sem felur í sér fjölgun aðstoðarmanna. Ég verð að segja, og tek undir orð margra annarra, að greinilegt er að þetta mál hefur verið unnið í miklum flýti. Það hefur ekki einu sinni verið hugað að því að skoða kostnaðinn af þessu eða virkni þessa eða nokkuð annað. Þetta er eitthvað sem fæðist í nefndinni og hefur greinilega ekki fengið þá umræðu sem það verðskuldar. Ég er ekki að tala gegn því að ráðherrar hafi aukinn styrk af aðstoðarmönnum til pólitískrar stefnumótunar, það er í sjálfu sér ekki skökk hugsun, en í fyrsta lagi verða menn að skoða þetta í öðru samhengi, í samhengi við styrk Alþingis sem hér hefur verið mjög hafður á orði. Í öðru lagi hljóta menn að gera þá einföldu kröfu að menn hugsi svona mál til enda, geri sér grein fyrir því að um leið og búið er að opna á að fjölga ráðuneytum og líka að skipta ráðuneytum og búa til einhvers konar undirráðuneyti eða hliðarráðuneyti, eins og boðað er í frumvarpinu, þá er öll þessi hugmyndafræði orðin mjög sérkennileg og gengur ekki upp eins og blasir við öllum. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Eins og allir vita hefur hv. þingmaður marga fjöruna sopið í stjórnmálum, búinn að vera hér lengur en margur, setið í ríkisstjórnum o.s.frv. Ég hef heyrt í mörgum öðrum reyndum þingmönnum og fáum hefði dottið í hug að sækjast eftir þeim heimildum sem hér er verið að gera. Þegar horft er til sögu íslenskra stjórnmála og þeirra aðstæðna sem við höfum búið við, af því að gjarnan er verið að vitna og leita til annarra landa, man hv. þingmaður einhvern tíma eftir því að í hans stjórnartíð hafi komið til greina að ganga jafnlangt og verið er að gera hér - ég geri mér grein fyrir því að stjórnarráðslögunum var breytt meðan hv. þingmaður var á þingi - 

Virðulegi forseti. Því er til að svara að á sínum tíma, árið 2007, var með umdeildum hætti breytt lögunum um Stjórnarráð Íslands. Gefin var út heimild til að sameina ráðuneyti með forsetaúrskurði. Þá var ekki gengið eins lagt og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, hvað þá jafnlangt og gert er ráð fyrir í breytingartillögum meiri hluta hv. allsherjarnefndar. Engu að síður var hugmyndum um að sameina mætti ráðuneyti með forsetaúrskurði mætt af mikilli hörku. Þar gengu fremstir í flokki þingmenn VG sem fundu því allt til foráttu en virðast nú engu að síður ætla að standa að frumvarpi þar sem gengið er miklu lengra. Það er alveg augljóst mál að hv. þingmenn hafa skipt um skoðun án þess að hafa gert grein fyrir því hvað hafi valdið stefnubreytingunni 

Virðulegi forseti. Það er rétt að einstakt er að fara í þá vegferð sem hér er verið að fara. Þá hlýtur maður að spyrja sig hver markmiðin séu með því að gera hlutina svona. Hér er talað um sveigjanleika og það kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar að það sem síst þyrfti akkúrat núna væri meiri sveigjanleiki heldur þyrftum við formfestu og yfirvegun og einhverja skynsemi í stjórnmálin. Ég vona svo sannarlega að hv. þingmenn og aðrir sem mögulega eru enn á fótum og heyra þetta taki sig til og hlusti á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar því að hún var allt í senn fræðileg yfirferð og söguleg. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson nefndi það í ræðu sinni að hann hefði áhyggjur af málefnunum 

Virðulegi forseti. Ég geri ekki ráð fyrir því að ég hafi hugmyndaflug til að svara þessari spurningu. Auðvitað eru möguleikarnir endalausir þegar það blasir við að hverfa frá því að hafa hámarksfjölda ráðuneyta, hverfa frá því að tilgreina ráðuneytin í löggjöfinni og opna síðan á möguleika á því að taka út einstaka málaflokka og búa til sérstök ráðuneyti utan um tiltekna málaflokka. Ég held að hér sé verið að stíga miklu stærra skref en jafnvel var gert ráð fyrir þegar frumvarpið var lagt fram. Ég hef margoft vakið á því athygli að árið 1969 höfðu menn fengið sig fullkeypta af þeirri lausung sem hafði ríkt í þessum efnum og þess vegna hurfu þeir frá þessu og vildu setja meiri formfestu í fyrirkomulagið. Það má vel vera að menn vilji skoða þetta en ég tel að í þessum efnum, eins og frumvarpið liggur fyrir og ég tala nú ekki um breytingartillögurnar, sé gengið allt of langt 

Virðulegi forseti. Rifjum aðeins upp upphaf þessa máls. Eftir að út kom skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis skipaði forsætisráðherra nefnd til að fara yfir það sem úrskeiðis fór í stjórnsýslunni. Hún gaf út skýrslu sem heitir Samhent stjórnsýsla og á niðurstöðum þeirrar skýrslu er þetta frumvarp byggt. Það kom síðan hingað inn í þing og fór til allsherjarnefndar sem tók m.a. mið af ályktun þingmannanefndarinnar og gerði margháttaðar breytingar á málinu eins og hv. þingmaður rakti ágætlega í máli sínu. Stjórnarandstöðuþingmenn koma hingað upp trekk í trekk og halda því fram að um sé að ræða eitthvert sérstakt gæluverkefni forsætisráðherra til að færa til sín eins mikil völd og mögulegt er. Hins vegar gerir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mikið úr þeim breytingum sem þarna er verið að gera og hvernig þær fara gegn hugmyndum forsætisráðherra. Ég vil spyrja því hv. þingmann: Hvernig fer þetta tvennt saman?

Virðulegi forseti. Ég held að það hljóti að fara að verða augljóst mál öllum sem hafa farið í þessa umræðu og fylgst með henni að það sem verið er að gera hér er a.m.k. í veigamestu atriðum hvorki í samræmi við tillögur rannsóknarnefndar Alþingis né þingmannanefndarinnar. Hins vegar skipaði hæstv. forsætisráðherra sérstaka nefnd sem lagði til það fyrirkomulag sem við erum svo mjög búin að ræða hér um. Ég vakti athygli á því sem mér finnst skipta miklu máli og sæta heilmiklum tíðindum, að meiri hluti hv. allsherjarnefndar komst að þeirri niðurstöðu að frumvarpið eins og það var lagt fram upphaflega, með því að tilgreina fjölda ráðuneyta, stangaðist á við stjórnarskrá. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað fá svör frá hæstv. forsætisráðherra um það með hvaða hætti þetta sérstaka atriði hefði verið undirbúið og hvort skoðað hefði verið sérstaklega að það 

Virðulegur forseti. Mig langar líka til þess að spyrja hv. þingmann út í skoðun hans á þeim hæfisnefndum sem ætlunin er að taka upp við ráðningar inn í stjórnsýsluna.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að hæfisnefndir geti alveg átt rétt á sér og það kann að vera að það sé skynsamlegt að mörgu leyti að hafa hæfisnefndir. Það leysir menn hins vegar ekkert undan vandanum. Haukur Arnþórsson stjórnsýslufræðingur, sem starfaði á Alþingi um árabil, hefur skrifað um þetta mál mjög athyglisverða grein þar sem hann hefur m.a. vakið athygli á því að slíkar hæfisnefndir hafi líka sína ágalla, þær hafi haft tilhneigingu til að gera minna úr formlegum atriðum eins og menntun og reynslu og byggi meira á viðtölum við einstaka umsækjendur með afleiðingum sem höfundur greinarinnar, Haukur Arnþórsson, útlistar síðan með margvíslegum hætti. Þetta kann að eiga rétt á sér í ýmsum tilvikum en menn mega ekki líta svo á að þar með séu þeir lausir undan ábyrgð eða að þetta leysi allan vanda.

Herra forseti. Mig langar að inna hv. þm. Einar K. Guðfinnsson eftir ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, sem var formaður þingmannanefndarinnar og sá sem hér stendur sat reyndar í. Mér fannst ræða hv. þm. Atla Gíslasonar afar áhugaverð, málefnaleg og rökföst. Mig langaði að inna þingmanninn eftir því hvort honum fyndist það pólitískt og þar af leiðandi eitt af markmiðum meiri hlutans að gera alla hluti sveigjanlega þar sem það er gegnumgangandi lausnarorð í frumvarpinu á móti orðinu formfesta í skýrslum þingmannanefndar og rannsóknarnefndar Alþingis, sem eftir mínum kokkabókum er andstæðan við sveigjanleika. Er pólitískt markmið að hafa sveigjanleika þrátt fyrir að 

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar að hann lagði einmitt áherslu á að tillögur nefndanna sem við höfum svo mjög rætt hérna um hafi gengið út á það að auka formfestu og formfesta í þessum skilningi væri þá andstæðan við sveigjanleika. Við skulum viðurkenna að auðvitað þarf stjórnsýslan okkar að vera sveigjanleg en hún þarf hins vegar að lúta tilteknum almennum reglum og lögmálum sem hún á að fara eftir. Það sem mér hefur fundist þegar ég skoða þetta og velti fyrir mér hugtakinu sveigjanleiki, sem er eiginlega notað til að afsaka alla hluti í þessu frumvarpi, er að fyrst og fremst sé verið að vísa til þess að frumvarpið dugi til að sveigja og beygja Alþingi vegna þess að það er verið að taka völd sem Alþingi sannarlega hefur haft í gegnum löggjöfina og færa þau til framkvæmdarvaldsins. Það finnst mér vond þróun.

Herra forseti. Ég get tekið undir það og reyndar margt fleira sem fram kom í máli þingmannsins í ræðu hans áðan. Varðandi annað atriði, sem kom reyndar fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar og þingmaðurinn verður að virða það við mig að ég spyrji hann en ekki stjórnarliða sem gefa ekki kost á sér í þessa umræðu til að svara fyrir það, þá kom það mjög skýrt fram hjá hv. þingmanni í ræðu hans að oddvitaræðið, sem menn töldu hluta af því böli sem við höfum lifað við í stjórnmálamenningu fyrri tíma, kæmi hér inn margfaldað og ein af ástæðum þess væri sú að núverandi forsætisráðherra, sem leggur frumvarpið fram, væri frá þeim tíma og kæmist ekki út úr honum, ég held að hann hafi notað orðin „minn tími mun koma“ en sá tími sé tími fortíðarinnar. Hvað finnst 

Virðulegi forseti. Ef þetta frumvarp sækir sér fyrirmyndir til fortíðar þá er það ekki til nýliðinnar fortíðar, ekki til undanfarinna tíu ára, ekki tuttugu ára, ekki þrjátíu ára, ekki fjörutíu ára heldur miklu lengra aftur í tímann. Eins og ég hef áður vakið athygli á kusu menn að breyta stjórnarráðslögunum árið 1969 eftir að hafa haft bitra reynslu í 30 ár af þáverandi fyrirkomulagi, sem nú er verið að innleiða kannski í ýktari mynd, og töldu menn að það hefði gengið sér til húðar. Hafi menn verið að líta til fortíðar til að endurspegla einhvers konar pólitíska fortíð er það fyrst og fremst sú tíð sem var á árunum 1938–1969 áður en menn formfestu stjórnarráðslöggjöfina með þeim hætti sem allir vita að gerðist á árinu 1969.

Virðulegi forseti. Það er eitt atriði sem hefur verið talsvert til umræðu hér í dag og snýr að upptökum á ríkisstjórnarfundum. Sitt sýnist hverjum um þá tillögu og raunar hefur það komið fram í máli einhverra þingmanna sem hyggjast styðja þetta mál að þeir styðji ekki það ákveðna ákvæði. Hv. þingmaður hefur mjög langa þingreynslu og hefur verið ráðherra en ekki geta margir sem hafa tekið þátt í umræðunum talað af þeirri reynslu að hafa verið ráðherrar líka. Það hefði verið fróðlegt að fá hæstv. ráðherra til að fjalla um einmitt þessa tillögu. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi reynslu hans hvaða áhrif hann telur að það hafi ef hljóðritun á ríkisstjórnarfundum, eins og gert er ráð fyrir í breytingartillögum, nær fram að ganga.

Virðulegi forseti. Eins og ég hef skilið þetta ákvæði gengur það út á að gefa út samtöl sem eiga sér stað á ríkisstjórnarfundum á eins konar hljóðbók, sem verður kannski varðveitt í segulbandasafni Ríkisútvarpsins, og við fáum að hlusta á eftir 30 ár. Nú verð ég að játa það að miðað við þær skrautlegu æfingar sem eru milli ráðherra og innan stjórnarliðsins utan ríkisstjórnarherbergisins er ég fullur tilhlökkunar satt að segja að fá að hlusta á samtölin á ríkisstjórnarfundunum. Ég er að vísu kominn vel yfir fimmtugt þannig að ég verð á níræðisaldri þegar upptökurnar verða gefnar út, 

Virðulegi forseti. Á hv. þingmaður í raun og veru við það, sem hefur kannski legið svolítið undir í umræðunni í dag, að hugsanlega færu ríkisstjórnarfundir fram fyrir ríkisstjórnarfundina og ríkisstjórnarfundirnir yrðu þá eins konar blaðamannafundir sem þó yrðu ekki gerðir opinberir fyrri en 30 árum síðar? Nú bý ég ekki yfir sömu reynslu og hv. þingmaður, að hafa starfað í ríkisstjórn,  
            

Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki miklu við það að bæta sem mjög margir hafa bent á og hv. þingmaður vakti athygli á, að þetta gæti auðvitað leitt til þess að umræður sem ella færu fram á hefðbundnum ríkisstjórnarfundum ættu sér stað einhvers staðar annars staðar. Ég tók eftir því að þegar var verið að rökstyðja þetta var það gert m.a. með því að ef menn vissu að ríkisstjórnarfundirnir væru hljóðritaðir yrðu fundargerðirnar ítarlegri, nákvæmari og ættu - eins og kemur raunar fram í lagatextanum - að endurspegla umræður á ríkisstjórnarfundunum. Samkvæmt frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir því að þessar fundargerðir, sem þá verða orðnar miklu nákvæmari, verði gerðar opinberar eftir eitt ár þannig að þá verður væntanlega búið að ljóstra upp flestum þeim leyndarmálum sem fara fram á ríkisstjórnarfundum. Sé tilgangurinn sá, eins og hefur verið nefnt m.a. af flutningsmönnum þessara tillagna, að búa til nákvæmari fundargerðir finnst mér þetta stangast svolítið hvort á annars horn, annars vegar fundargerðir sem endurspegla umræðurnar 

Herra forseti. Það er mikið gleðiefni að sjá að hv. þm. Kristján L. Möller sitji hér sem hæstv. forseti. Hæstv. forseti er frá Siglufirði eins og ég og Siglfirðingar þykja úrræðagóðir á mörgum sviðum. Nú er mikilvægt að í stólnum sitji úrræðagóður einstaklingur eins og hæstv. forseti. Við höfum verið að reyna að fá það fram hjá þeim forsetum sem setið hafa hér í kvöld hvenær ljúka eigi þessum þingfundi. Það er heilmikill óróleiki í fólki og óöryggi sem stafar af því að síðasti hæstv. forseti sem sat á forsetastóli sagði að við ættum ef til vill von á því að funda fram til morguns og jafnvel fram að þeim tíma sem nefndafundir hefjast. Ég vil því spyrja hæstv. forseta í mikilli einlægni hvað hann ætli sér að halda fundinum lengi áfram þannig að við getum skipulag tíma okkar og störf á morgun því að nú vantar klukkuna 20 mínútur í þrjú og mikilvægt fyrir okkur að fá þessa hluti á hreint. Ég er þess fullviss að hæstv. forseti mun 

Það gerðist oft á Siglufirði á miklum vertíðum að menn þurftu að vaka allan sólarhringinn.

Virðulegi forseti. Vegna þess sem hæstv. forseti sagði áðan er ég nú búinn að vera margar vertíðir til sjós um ævina en enga eins og þá sem stendur yfir. Það er eins og maður viti ekki í hvaða bát maður á að fara á morgnana. Klukkuna vantar 20 mínútur í þrjú að nóttu og fyrrverandi hæstv. forseti svaraði því til að þingfundur yrði eitthvað inn í nóttina en yrði væntanlega lokið fyrir morguninn. Ég spyr eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson: Gæti hæstv. forseti verið svo vinsamlegur að svara því hvað hann hyggst halda þingfundi lengi áfram þannig að hv. þingmenn geti skipulagt tíma sinn eins og þeir þurfa eðlilega að gera? Eins vil ég beina því til hæstv. forseta, af því að hann nefndi vertíðirnar á Siglufirði, að það væri kannski ráð ef þetta vinnulag heldur áfram á hinu háa Alþingi að hæstv. forseti mundi beita sér fyrir því að settar verði kojur í þingflokksherbergin.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður Siglfirðinga um vertíðir eða annað enda hittumst við Skagfirðingar og Siglfirðingar yfirleitt í Ketilási þegar á þarf að halda. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. forseta þeirrar spurningar hvort eitthvað hafi gerst varðandi þá beiðni mína, sem reyndar var beint til annars forseta, að þingflokksformenn setjist niður með forseta og reyni að átta sig á planinu og skipulaginu á þingstörfunum. Einn hv. þingmaður orðaði það svo að þegar ríkisstjórnin var búin að fara suður á Suðurnes og vestur á firði og eitthvert annað að boða einhver úrræði, að það væri eins og hringleikahús sem færi hringinn í kringum landið og skemmti fólki. Það er þá ágætt ef færa á það til bókar og spila það í útvarpsleikriti seinna meir, eins og mér heyrist að menn hafi verið að ræða hér. Herra forseti. Það er mikilvægt að það sé festa í þingstörfunum sem er ekki í dag og hefur ekki verið undanfarið. Það er líka mikilvægt að þingmenn fái svör við þeim spurningum sem þeir beina til forseta, ekki síst varðandi framhald á fundinum.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að minnast á það þegar klukkan er langt gengin í þrjú að nóttu að þingmenn eru ekki vélar. Þingmenn eru mannlegir og þeir þurfa að hvíla sig eins og aðrir Íslendingar og aðrar mannlegar skepnur. Starfsfólk þingsins hefur afleysingarsystem en þingmenn hafa ekki afleysingarmenn til að leysa sig af í fyrramálið. Hér er ég klædd og við erum í útsendingu allan sólarhringinn. Þarf ég að vera í þessum fötum aftur á morgun? Er möguleiki á því að ég komist heim í sturtu og skipta um föt og laga á mér hárið? Getur forseti upplýst okkur um hvenær þessum þingfundi lýkur því að ég á að mæta á fund í umhverfisnefnd klukkan hálfníu í fyrramálið, eftir örfáar klukkustundir?

Já.

Ég bið hæstv. forseta að svara því hvenær þessum fundi lýkur.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig það er á vertíð í Siglufirði en eftir áætlun hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að dæma gerir hún ráð fyrir því að Siglfirðingar fari aldrei í bað og heldur aldrei heim að leggja sig. Þetta er að verða svolítið furðuleg fundarstjórn hjá hæstv. forseta og væri mjög gott að fá nákvæmari tímaáætlun; mun hann standa eitthvað inn í nóttina, verður honum lokið fyrir morgun, er hann eins og vertíð á Siglufirði sem gengur allan sólarhringinn? Gerir hæstv. forseti ráð fyrir því að ljúka fundi klukkan þrjú? Maður skyldi ætla að eftir þrjú værum við hætt að tala inn í nóttina og værum byrjuð að tala út úr nóttinni. Er það klukkan fjögur, fimm, sex? Það væri gott að fá aðeins nákvæmari tímasetningu á því þannig að menn geti gert 

Virðulegi forseti. Fyrr í kvöld lýsti ég áhyggjum mínum af fundarstjórn forseta. Ég vil af umhyggju fyrir hæstv. forseta ítreka þær áhyggjur mínar af fundarstjórn þar sem hæstv. forseti virðist eiga bágt með að svara spurningum sem að honum er beint. Hann svarar þeim með einkennilegum og óljósum hætti eða vísar til lífsreynslu sinnar á Siglufirði um einhverja hluti sem eru alveg ótengdir því sem forseti starfar nú við í fundarstjórn. Ég hygg að hæstv. forseti verði að fara að útskýra fyrir þingheimi hvað átt er við þegar sagt er að tala eigi inn í nóttina. Nú er klukkan að halla í þrjú. Hæstv. forseti hlýtur að geta svarað því með einföldum hætti hvort til standi að halda áfram fundi fram yfir klukkan þrjú. Ég ítreka enn og aftur að ég varpa þessum spurningum fram til virðulegs forseta af einskærri umhyggju fyrir fundarstjórn hans til að hann geti svarað okkur með skilmerkilegum hætti.

Virðulegi forseti. Já, já, við þekkjum þetta nokkur úr sauðburði líka. 
             Ég hef verið þeirrar ánægju aðnjótandi að starfa með virðulegum forseta í iðnaðarnefnd sem hann veitir forsæti. Ég vil hrósa hv. þm. Kristjáni Möller fyrir afburðagóða fundarstjórn þar og fyrir að vera maður sátta og fyrir að leita allra leiða til að ná samkomulagi við þá sem þar eru, enda hygg ég að störf gangi ekki betur í öðrum nefndum en í hv. iðnaðarnefnd. Nú höfða ég til þess drengs sem ég veit að virðulegur forseti hefur að geyma og ég veit að hann skilur vel þær spurningar sem fyrir hann eru lagðar. Ég veit að hann áttar sig á því að þær eru alveg eðlilegar. Nú bið ég hann um að taka ofan þann hatt sem hann hefur sett upp hér 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Að því loknu vil ég síðan gera alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég held að það skilji það ekki nokkur maður að ekki sé hægt að svara okkur þingmönnum með einföldum og skýrum hætti um hversu lengi áætlað sé að tala í þessari fundarlotu í kvöld. Í nótt? Til morguns? Fyrr í kvöld spurði hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir um áætlaðan Þingvallanefndarfund en þá sat í forsetastól sá hv. þingmaður sem er í forsvari fyrir Þingvallanefnd og er nú horfinn af vettvangi. Er meiningin að við, almennir þingmenn í þeirri nefnd, eigum að vera hér til morguns. Hvernig eigum við að koma undirbúnir til þess fundar sem þá verður haldinn? Það er óskiljanlegt fyrir alla þá sem á horfa 

Hæstv. forseti. Í ljósi þess sem fram hefur komið um áður boðaða nefndafundi í fyrramálið í fleiri en einni og sennilega fleiri en tveimur nefndum tel ég einboðið að hæstv. forseti láti þau boð út ganga til formanna þeirra nefnda að vegna þess að forseti hafi ákveðið að hafa þingfund fram á morgun sé ekki unnt að halda þá nefndafundi. Ég held að hæstv. forseti verði að gera það. Varðandi skipulag fundarins að öðru leyti veit ég að ég kann að hljóma í eyrum sumra eins og biluð plata en sú hugsun hlýtur að læðast að hæstv. forseta að það sé hægt að skipuleggja þetta betur, 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni og ég treysti því og trúi að hæstv. forseti sjái að það hlýtur að vera hægt að gera þetta örlítið betur þegar hann skoðar málið grannt og veitir því alla þá athygli sem hann hefur að geyma. Ég vil líka nefna annað atriði í þessu samhengi. Eins og hér hefur komið fram er komið langt fram yfir miðja nótt og nú er það þannig að sum okkar, m.a. sú er hér stendur, þurfa að ferðast um langan veg til að komast heim til þess að rétt skipta um föt og koma aftur á fund Þingvallanefndar í fyrramálið eins og hér hefur komið fram. Þá er það spurningin um umferðaröryggi sem ég veit að hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra er mjög mikill áhugamaður um. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. forseti geri ekki allt sem í hans valdi stendur 

Forseti er nokkuð viss um að það er lítil umferð á Reykjanesbrautinni um þessar mundir.

Herra forseti. Ég skil afstöðu herra forseta mjög vel. Hann stýrir þessum fundi ágætlega, það átti að ræða hérna inn í nóttina og ég skil ekki þessar umkvartanir þingmanna. Ég hef verið í síld og það er ekkert mál að vaka pínulítið. Hugsunin skerpist við hverja ræðuna á fætur annarri og ég hlakka til framhaldsins. Ég er númer sjö í röðinni og ég hlakka til að heyra öll þau sjónarmið sem munu kom fram þangað til að ég held mína ræðu. Mér líst vel á þetta allt saman og þakka herra forseta fyrir ágæta fundarstjórn. Menn tala um að í kvöld hafi verið sagt að það yrði talað inn í nóttina - en það var ekki sagt hvaða nótt. 
            

Virðulegur forseti. Þér hafið talað mikið um að menn þurfi stundum að vinna lengi og nefnt til sögunnar reynslu yðar frá Siglufirði. En ég geri ráð fyrir því að á Siglufirði hafi menn þó verið að vinna til að ná einhverju markmiði og skapa verðmæti.

Hér …

Hér virðist hins vegar skorta allt verksvit eins og hv. þingmaður úr Vestmannaeyjum, Árni Johnsen, mundi segja.  Ég hvet því hæstv. forseta til þess, ætli hann að láta fund standa hér áfram, að fá á staðinn og í umræðuna það fólk sem fyrir þessu öllu stendur svoleiðis að umræðan megi verða til þess að bæta málið.

Virðulegi forseti. Okkur, þessum nýju í þinginu, hefur verið sagt frá þeirri hefð sem hefur líka verið praktíseruð frá því að við komum hingað að fundað sé með þingflokksformönnum um dagskrá þingsins og þess háttar. Nú hefur ekki verið fundað með þingflokksformönnum síðan á mánudag og ég geri ráð fyrir að það sé kominn fimmtudagur ef ég er ekki alveg orðinn ruglaður í dögunum. Maður veltir fyrir sér hvort nýja stefnan sé þá að fara eftir því frumvarpi sem hér er verið að ræða og vera bara með einhvers konar þingforsetaræði. Þetta gengur ekki, herra forseti. Við erum að tala um mál sem ekki hefur fengist nokkur einasta skýring á af hverju liggur svona á að klára. Hvorki nokkur óbreyttur stjórnarþingmaður né ráðherra hefur komið hér upp og útskýrt fyrir okkur af hverju þetta er áherslumál ríkisstjórnarinnar á þessum svokallaða septemberstubbi. Við hljótum mörg að velta vöngum yfir því þegar við sjáum öll önnur mál sem eru á listanum. Við vitum að heimildir um gjaldeyrishöft 

Nú eru enn fjórir sem hafa óskað eftir að taka til máls um fundarstjórn forseta en forseti hefur verið spurður hvað við ætlum að halda hér lengi áfram. Forseti hafði hugsað sér að gefa fleirum tækifæri til að tala í þessu máli, það eru enn 11 á mælendaskrá og ég held að það sé ágætt að fleiri geti þess vegna tjáð sig.

Virðulegi forseti. Þetta voru greinargóð svör hjá hæstv. forseta, það eru 11 á mælendaskrá. Ég spurði áðan hvort til stæði að þingfundur stæði til klukkan þrjú, fjögur, fimm, sex eða jafnvel til klukkan sjö. Það er ekkert að því að ræða þetta mál hér áfram og ekkert að því að ræða önnur mál líka ef því er að skipta. En það er alveg með ólíkindum að við getum ekki með nokkru móti fengið fram neinar tímasetningar hjá hæstv. forseta og það er enn ótrúlegra að þingflokksformenn hafi ekki fundað síðan á mánudag. Þetta er algjört hneyksli. Ég trúi því ekki að jafngóðir menn og Siglfirðingar láti þessa óreiðu viðgangast. Siglfirðingar eru almennt mjög nákvæmir, hefur mér skilist, og stundvísir og ég trúi því ekki að þeir 

Eins og forseti sagði áðan hyggst hann gefa fleirum orðið og eftir því sem styttri tími fer í þennan lið, fundarstjórn forseta, þeim mun fyrr lýkur fundi.

Herra forseti. Ég bað um það fyrr í kvöld að hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson yrði viðstaddur umræðuna og tæki þátt í henni. Hann er vaskur maður og ég þekki hann að því að hafa getað vakað lengi og ég trúi því ekki að hann geti það ekki lengur. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra verði kallaður til fundarins vegna þess að hann hefur einhverjar efasemdir um þetta frumvarp.

Já, já.

Ég vildi gjarnan heyra þær efasemdir  
            

Herra forseti. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með fundarstjórn herra forseta þar sem hann neitar að gefa okkur upp þann tíma hvenær hann hyggist ljúka hér fundi. Ég er hingað kominn til að taka undir beiðni formanns þingflokks Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, um að þingflokksformenn verði kallaðir saman á fund forseta til að fara yfir skipulag þessa þingfundar sem og starfa í nótt og næstu daga. Það er ótrúlegt að þingflokksformenn hafi ekki komið saman síðan á mánudag. Ég held að það þurfi að leita einhverja áratugi aftur í tímann til að finna að á lokadögum þingsins hafi formenn þingflokka ekki hist dögum saman. Þvílíkt verklag. Það skýrir kannski af hverju hér bíða mál sem snerta almannahagsmuni á meðan við erum látin ræða eitthvert einkamálefni hæstv. forsætisráðherra. Hafi oddvitaræðið einhvern tíma verið skýrt er það í þessu máli.  
            

Eins og forseti hefur sagt hyggst hann ganga aðeins á þennan mælendalista sem telur enn 11 hv. þingmenn og ítrekar að því fyrr sem við komumst í það getum við lokið þessum fundi. Forseti hyggst taka tvo ræðumenn í viðbót.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að fara að lýsa því yfir að ég botnaði ekkert í skýringum hæstv. forseta á því hvernig halda ætti áfram hér með þingstörfin í kvöld. Mér þykir nokkur bragarbót hafa orðið á fundarstjórn forseta 

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. forseta fyrir að sýna ákveðna stjórnvisku þó að seint sé. Þegar hæstv. forseti fékk næði til að hugsa sitt ráð komst hann að niðurstöðu sem leysti pínulítinn hnút hérna og er það kannski forsmekkurinn að því sem síðar kann að koma ef sömu stjórnvisku er beitt í málinu í heild. Ég ætla, hæstv. forseti, að biðjast afsökunar á orðum sem ég lét falla í ræðu upp úr hádegi í dag. Ég gekk fulllangt í því að segja að ég hefði borið fram fjölmargar spurningar en engin svör fengið. Ég vil taka það fram að nokkur atriði af þeim sem ég hef getið um hér í ræðum mínum hafa orðið tilefni til svara af hálfu þingmanna stjórnarflokkanna og þá vil ég einkum nefna til sögunnar hv. þingmenn Álfheiði Ingadóttur og Valgerði Bjarnadóttur, sem hafa fylgst vel með umræðum og blandað sér í þær, reyndar ekki nú um nokkurt skeið en á fyrri stigum komu frá þeim svör við ákveðnum spurningum. Rétt er að geta þess sem vel er gert, þær svöruðu ákveðnum spurningum sem ég hef varpað fram í þessum umræðum og vil ég þakka fyrir það. Ég vildi hins vegar nefna það aftur sem ég kom inn á í ræðu minni fyrr í dag, eða í gær raunar, að fyrir utan 2. gr. frumvarpsins, sem er sú grein sem mest hefur verið rætt um og hefur valdið hvað hörðustum deilum, eru fjölmörg önnur atriði í frumvarpinu sem krefjast nánari skoðunar. Ég rakti í síðustu ræðu minni 12 önnur atriði í frumvarpinu sem ég teldi að þyrftu nánari skoðunar við. Þar er bæði um að ræða efnisþætti sem ég tel að séu ýmist gallaðir eða þarfnist að minnsta kosti frekari skýringa áður en ákvæðin eru lögleidd. Ég vildi, vegna þess að ég er ekki viss um að ég hafi gert það áður í þessari umræðu, greina hæstv. forseta frá því að í ljósi þess mun ég, ljúki þessari 2. umr. einhvern tímann, óska eftir því að málið gangi til nefndar milli 2. og 3. umr. Þannig að þeirri ósk sé komið skýrt á framfæri. Það er að mínu mati nauðsynlegt að taka þessi 12 atriði fyrir. Kannski hafa fleiri þingmenn efnisatriði þar um sem þeir vildu nefna og taka fyrir. Þetta eru atriði sem bæði eiga sér rót í upphaflegu frumvarpi og eins sem rekja má til breytingartillagna meiri hluta allsherjarnefndar. Ég get til upprifjunar nefnt þessar greinar. Ég næ náttúrlega ekki í stuttri ræðu að fara ofan í athugasemdir mínar við þær einstöku greinar en ég hef nefnt 2. mgr. 4. gr. sérstaklega, 6. gr., 7. gr., einkum þó breytingartillöguna um hljóðritun ríkisstjórnarfunda, 8. gr., þ.e. spurninguna um afskipti forsætisráðherra af málefnum einstakra ráðherra, 11. gr., þar sem ég hef ákveðnar áhyggjur af orðalagi, 12. gr., þar sem ég tel að óljóst sé hvað óbindandi álit á að þýða, 13. gr., sem varðar eftirlit með sjálfstæðum stjórnvöldum - og ég minni hv. þingmenn meðal annars á athugasemdir sem hafa komið fram frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur hvað það varðar og 14. gr. tengist því - 18. gr., varðandi ráðningarmál og fyrirsvar við ráðningar þar sem ég tel að þurfi að skýra hlutina þó að ég geri ekki efnislegar athugasemdir við þá hugsun sem ég hygg að sé í breytingartillögu meiri hlutans en tel að gera þyrfti lagatextann skýrari. Nú síðan nefndi ég 20. gr. og 22. gr., sem hefur reyndar fengið nokkra umræðu síðan ég gerði athugasemd við hana en engu að síður þarf að skýra hana örlítið nánar, einkum þó að því leyti hver eigi að skera úr um hvernig skipa eigi aðstoðarmönnum á einstaka ráðherra því að það er ekki ljóst af breytingartillögum hv. meiri hluta allsherjarnefndar. Að lokum vildi ég nefna 25. gr. þar sem ég vildi aðeins velta því upp hvort þörf væri á að breyta orðalagi varðandi samhæfingarnefnd um siðferðisleg viðmið, sem hún heitir, og samráð við Ríkisendurskoðun og umboðsmann Alþingis sem þarf að undirstrika, eins og ég nefndi í ræðu minni fyrr í dag, að eru sjálfstæðar stofnanir sem starfa á vegum Alþingis og heyra ekki með neinum hætti undir Stjórnarráðið eða einstök ráðuneyti. Allt eru þetta atriði, hæstv. forseti, sem ég tel að þurfi að taka til nánari skoðunar til viðbótar við 2. gr., stóra ágreiningsmálið. Ég hygg að í mörgum tilvikum þurfi ekki endilega miklar umræður eða miklar breytingar til að ná saman um þessi ákvæði. En ég teldi hins vegar ótækt að málið næði fram að ganga og greinarnar yrðu samþykktar eins og þær liggja fyrir án þess að um frekari skýringar væri að ræða, án þess að orðalag væri skýrt og meiri hlutinn í allsherjarnefnd og meiri hluti þingsins gerði ljóst með skýrari hætti hvað verið er að fara með þeim breytingum sem lagðar eru til. Hæstv. forseti. Fyrr í þessum umræðum beindi ég ákveðnum spurningum til hv. þm. Róberts Marshalls, framsögumanns og formanns allsherjarnefndar. Ég veit að ég get ekki knúið hann, og hæstv. forseti ekki heldur, til að svara þeim spurningum. Hann hefur lýst því yfir að hann muni gera það áður en yfir lýkur. En ég vil bara minna á að spurningum hefur verið beint til hv. þm. Róberts Marshalls og ég vonast til þess að hann sjái sér fært að svara þeim þegar lengra líður. Hann hefur fylgst vel með umræðunni og ábyggilega tekið niður þær spurningar sem til hans hefur verið beint og önnur þau sjónarmið sem hann telur sér skylt að svara. Ég bíð bara spenntur eftir að heyra svör hans við því, hvenær svo sem hann telur ástæðu til að koma inn í umræðuna með efnislegum hætti. Að lokum, hæstv. forseti, vildi ég geta þess að mér er kunnugt um að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu. Ég hef nefnt það fyrr í þessari umræðu að ég vildi beina ákveðnum spurningum til hennar. Nú þykist ég vita að hæstv. forsætisráðherra fylgist með umræðunni og ræðu minni og því ætla ég að láta spurninguna flakka þó að ég sjái hana ekki í augnablikinu. 

Virðulegur forseti. Ég tók niður spurningarnar sem hv. þingmaður bar fram í ræðu sinni í dag og hyggst gera athugasemdir við þær. Ég geri ekki ráð fyrir að fólk hafi mikinn áhuga á að heyra þær akkúrat núna þannig að ég mun setja mig á mælendaskrá á morgun. Ég er sammála hv. þingmanni um að það verði ekki mikill vandi að ná saman um þær athugasemdir sem hann gerði í ræðu sinni í dag. Varðandi síðasta atriðið, sem ég held að sé athugasemd við 25. gr., um samhæfingu Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis, þá er sú grein tekin beint upp úr lögum sem voru samþykkt vorið 2010, um siðareglur. Hún er orðrétt upp úr þeim lögum, ég man ekki númer hvað þau eru, og hv. þm. Birgir Ármannsson greiddi atkvæði með þeim breytingum, alla vega eftir því sem ég fletti upp í þingtíðindum.

Hæstv. forseti. Ég virði það að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur ekki tíma til að fara efnislega yfir alla þá þætti sem ég nefndi í ræðu minni í stuttu andsvari. Ég bíð bara spenntur eftir því að heyra það sem hún hefur fram að færa varðandi þessi atriði. Það er alveg rétt að meðal þeirra atriða sem ég nefndi í upptalningu minni, meðal þessara 12 greina sem ég tel að þurfi nánari skoðunar við, fyrir utan 2. gr., eru sum atriði léttvæg, ef við getum orðað það svo, eða tæknileg atriði sem lítið mál á að vera að leysa en önnur atriði eru flóknari og kostar ef til vill meiri pólitíska vinnu að komast að niðurstöðu um. Þetta eru bæði stór atriði og smá en ég tel að þeim þurfi öllum að gefa gaum áður en málið verður afgreitt. Ég verð að játa það, hæstv. forseti, að ég man ekki alveg hvernig ég greiddi atkvæði um þá breytingu á stjórnarráðslögunum sem afgreidd var hér.

Ekki stjórnarráðslögunum … siðareglur.

Það varð breyting á stjórnarráðslögunum þegar heimildin til að setja siðareglur var sett inn í þau, þá fylgdi það ákvæði með sem hv. þingmaður vitnar til. Ég ætla ekki að deila um það en auðvitað hljótum við að velta því fyrir okkur þegar við förum yfir þennan lagatexta og þetta frumvarp núna hvort orðalagið sé með öllu gott. Hafi ég tekið þátt í því að afgreiða þetta í einhverju ógáti á síðasta þingi þá lít ég svo á að við höfum tækifæri til að laga það núna.

Virðulegur forseti. Til að varðveita næturró hv. þingmanns og passa upp á að hann komist örugglega í háttinn og sofni vil ég fullvissa hann um að ég mun taka aftur til máls í umræðu um þetta mál á síðari stigum umræðunnar sem ég veit ekki hvort við erum komin á. Það er þess vegna sem ég hef ekki sett mig á mælendaskrá en það eru mörg atriði sem nefnd hafa verið sem ég vildi gjarnan koma betur inn á í ræðu minni. Ég ítreka og róa hv. þingmann hvað það varðar að ég hef í hyggju að taka aftur til máls í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég var kannski ekki orðinn mjög órólegur út af þessu enda tel ég að við eigum töluvert eftir af þessari umræðu. Ég hafði ekki áhyggjur af því að umræðunni væri að ljúka akkúrat á þessari stundu. Ég vildi aðeins árétta það, fyrst ég fékk tækifæri til þess hér í ræðustól, að ég hefði beint ákveðnum spurningum til hv. þingmanns og eins hefðu komið fram ákveðin sjónarmið sem ég teldi að hann sem formaður nefndarinnar þyrfti að svara. Ég er ánægður að heyra að hv. þingmaður hyggst taka til máls í þessari umræðu aftur og gera grein fyrir sjónarmiðum sínum, væntanlega gagnrökum gagnvart fjölmörgum röksemdum stjórnarandstæðinga sem hér hafa komið fram. Ég hlakka til að eiga orðastað við hv. þingmann á þeim forsendum og vonast til að hann fari efnislega yfir þá þætti sem athugasemdir hafa verið gerðar við. Er ég þá ekki bara að hugsa um þær ræður sem ég hef flutt í þessu máli heldur til dæmis líka prýðilega ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar fyrr í kvöld sem var afar málefnaleg, rökföst og skipti, eins og aðrir þingmenn hafa bent á, verulegu máli í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil líka upplýsa hv. þingmann um það að jafnvel kemur til greina í mínum huga að fara í atkvæðaskýringu þegar og ef þetta mál kemur til atkvæðagreiðslu. Þá mun ég gera grein fyrir skoðunum mínum á einstökum atriðum málsins.

Hæstv. forseti. Það er þakkarvert ef hv. þingmaður ætlar að fara í atkvæðaskýringu og gera á einni mínútu grein fyrir afstöðu sinni til einstakra þátta. Þó að ég geti að sjálfsögðu ekki gefið hv. þm. Róberti Marshall nokkur fyrirmæli um það hvernig hann á að haga afskiptum sínum af þessari umræðu vildi ég engu að síður koma á framfæri þeirri ósk til hans, sem formanns nefndarinnar og framsögumanns meirihlutaálits, að hann gefi sér kannski ívið meiri tíma en gefst í atkvæðaskýringum til að koma rökstuðningi sínum á framfæri og hugsanlega til þess að útskýra einstaka þætti málsins sem valdið hafa töluverðum umræðum í þingsal.

Herra forseti. Hv. þingmaður kom inn á mörg þau atriði sem ég gat um í fyrri ræðu minni í gærkvöldi og er ekki enn búið að svara. Stefna hv. þm. Róberts Marshalls, sem er framsögumaður meirihlutaálits, er lítilsvirðing við Alþingi. Hann ætlar að svara öllum þessum spurningum og öllum þessum sjónarmiðum í atkvæðaskýringu. Það er algjör lítilsvirðing. Og það að hæstv. forsætisráðherra, sem flytur málið, skuli ekki láta svo lítið að koma hingað og svara þeim sjónarmiðum sem hafa komið fram. Mér finnst þetta vera lítilsvirðing. Ég spyr hv. þingmann sem kom nefnilega inn á mjög mikilvægt atriði: Hvernig verður þessum lögum beitt þegar búið er að samþykkja þau? Hvað gerist þá? Það hefur ekkert verið rætt. Ekki hefur hv. framsögumaður sagt mér hvað gerist þegar búið er að samþykkja þetta sem lög. Það hefur enginn sagt mér það. Ekki hefur hæstv. forsætisráðherra komið hingað eða hæstv. innanríkisráðherra sem er á móti málinu og ekki heldur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hann hefur ekki sagt mér hvað gerist þegar búið er að samþykkja frumvarpið og hvernig lögunum verði beitt. Það er verið að fara á bak við Alþingi. Ég vil fá að vita hvað gerist með þetta frumvarp þegar búið er að samþykkja það. Ég skora á hv. þm. Birgi Ármannsson að krefjast þess með mér að framsögumaður meiri hlutans svari þessum spurningum og að hæstv. forsætisráðherra, innanríkisráðherra og landbúnaðarráðherra segi okkur hvað verður gert. Heimildirnar eru botnlausar og það stendur til að gera eitthvað, annars gæti málið beðið fram í október.

Hæstv. forseti. Nú ætla ég ekki að svara fyrir hv. formann allsherjarnefndar eða þá hæstv. ráðherra sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi. Ég er sammála honum um að það er mikilvægt að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar geri grein fyrir sjónarmiðum sínum í málinu. Ég held að það sé mikilvægt fyrir umræðuna. Ég tel að það væri gagn af því að það gerðist sem fyrst í þessari umræðu. Hugsanlega væri það til þess fallið að  Hver beiting þeirra ákvæða sem ætlunin er að setja í stjórnarráðslög verður, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi, er lykilspurning. Hv. þingmaður heyrði til mín í ræðu minni áðan þegar ég sagði að ég teldi gríðarlega mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra greindi frá því hvaða áform hún hefði um beitingu þeirra heimilda til breytinga á Stjórnarráðinu sem frumvarpið felur í sér. Ég er sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal um það að einhver áætlun, einhver áform, hljóti að vera fyrir hendi hjá hæstv. forsætisráðherra og þeim hv. þingmönnum sem styðja hana í þessu máli. Einhver áætlun hlýtur að vera fyrir hendi, annars væri ekki þessi asi í sambandi við afgreiðslu málsins. Það er engin rökleg skýring á því að við séum að keppast við að klára þetta mál á örfáum dögum í tímahraki 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að ætla að berjast með mér í því að reyna að fá þessar upplýsingar fram, kreista út úr hæstv. forsætisráðherra hvað hún hyggst fyrir þegar búið verður að samþykkja frumvarpið. Stjórnarmeirihlutinn þarf líka að vita það því að ég efast um að hann hafi spáð í hvað kemur út úr þessu. Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta stjórnarþingmann svara því hvað gerist þegar forsætisráðherra fær slíkt alræðisvald, núverandi forsætisráðherra og ráðherrar framtíðarinnar sem geta verið allt annarrar gerðar. Það er verið að gefa þarna gífurlegt vald. Það getur til dæmis bara verið eitt ráðuneyti, það er ekkert sem útilokar það, eða tvö, annað fyrir hæstv. fjármálaráðherra og hitt fyrir hæstv. forsætisráðherra. Þannig gæti ríkisstjórnin litið út í framtíðinni. Ég veit ekki hvort menn hafa áttað sig á því og hvernig flokksræðið og foringjaræðið verður algert.

Hæstv. forseti. Til að hnykkja aðeins á því að einhver áætlun hljóti að vera fyrir hendi þá er auðvitað svo. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu eru engar dagsetningar innbyggðar í frumvarpið sem gera kröfu til þess að það sé afgreitt í september frekar en í október eða nóvember, svo að dæmi sé tekið. Það eru engar dagsetningar í þessu frumvarpi. Mér er ekki kunnugt um að það séu neinar ytri aðstæður, aðstæður í þjóðfélaginu eða neitt slíkt, sem gera kröfu til þess að þetta sé afgreitt á morgun eða hinn frekar en um miðjan október eða í byrjun nóvember, ekki neitt, ekki nokkur skapaður hlutur. Ástæðuna fyrir þeim asa sem er á afgreiðslu málsins á þessum lokaspretti haustþings hlýtur að mega rekja til þess að einhver áætlun sé fyrir hendi, einhver áform um breytingar á Stjórnarráðinu, breytingar á ráðuneytum, tilflutning verkefna eða eitthvað slíkt. Það er eitthvað svoleiðis held ég hljóti að vera. 

Virðulegur forseti. Eins og ég og fleiri þingmenn bentum hæstv. forseta á fyrr í kvöld skiptir máli að umræðan hér verði til gagns. Til að svo geti orðið verða þeir sem að málinu öllu standa og leggja slíka ofuráherslu á að knýja það í gegn, að vera til staðar til þess að hlýða á umræðuna, þær ábendingar sem þar koma fram og þær viðvaranir sem menn reifa. Ef hæstv. forsætisráðherra tekur ekki þátt í umræðunni, hlustar ekki einu sinni á hana, hver er þá tilgangurinn með því að koma slíkum ábendingum á framfæri? Það hlýtur að vekja upp spurningar í huga hæstv. forseta um hvort ekki skapist hætta á því að menn neyðist til þess að endurflytja sömu ræðurnar til að reyna að koma þeim til hæstv. forsætisráðherra í þeirri von að hún átti sig á göllum eigin frumvarps og geti þá gert á því lagfæringar. Jafnframt er ástæða til að taka undir þær vangaveltur og áhyggjur sem birtust í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar og andsvörum hv. þm. Péturs H. Blöndals áðan. Menn hljóta að spyrja sig að því hvers vegna hæstv. forsætisráðherra leggi slíkt ofurkapp á að koma þessu máli í gegn akkúrat núna þegar það væri allt eins gott að taka málið fyrir í október eða nóvember, hvers vegna hæstv. forsætisráðherra er tilbúinn til að taka tugi annarra mála, sín eigin mál, í gíslingu til að knýja á um að þetta mál komist í gegn. Ekki er hægt að álykta annað en að hæstv. forsætisráðherra ætli sér sem allra fyrst að beita því mikla valdi sem hæstv. forsætisráðherra vill tryggja sér með frumvarpinu, ætli að beita því mjög fljótlega og væntanlega með afgerandi hætti, miðað við hversu mikil áhersla er lögð á að knýja það strax í gegn. Þetta eru spurningar sem við hljótum að velta fyrir okkur en eftir umræður kvöldsins hljótum við umfram allt að velta fyrir okkur ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar. Með henni féll í rauninni svo að segja allur málflutningur stjórnarliða og þeirra sem að frumvarpinu hafa staðið og hafa haldið því fram að tilgangur þess og tilurð byggðist á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og vinnu þingmannanefndarinnar. En hér kom sjálfur formaður þingmannanefndarinnar og útskýrði að þessu væri í rauninni þveröfugt farið, að með frumvarpinu væri gengið gegn því sem menn ætluðu sér með vinnu rannsóknarnefndarinnar og úrvinnslu þingmannanefndarinnar. Þetta eru stórar spurningar til að velta fyrir sér og líklega gefst ekki mjög langur tími til að velta þeim fyrir sér því farið er að styttast í að umræður hefjist að nýju. Ég hvet því þingmenn til að nota tímann áður en þeir leggjast til svefns í kvöld og hugleiða þessar spurningar svo að þeir verði tilbúnir til að taka þátt í umræðunni á morgun.

Virðulegur forseti. Mig langar til að bera upp spurningu til hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, vegna þessarar mjög óvæntu stuttu ræðu hans, hvernig hann sjái fyrir sér afgreiðslu á tillögum þingmanna Framsóknarflokksins, sem eru lausnamiðaðar eins og þeir hafa orðað það og lagðar hafa verið fram til að reyna að ná lendingu í málinu og leysa það. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að restin af þingflokki Framsóknarflokksins muni …  Því verður ekki haldið fram að mikið foringjaræði sé í þingflokki Framsóknarflokksins, mér finnst reyndar ekki vera nokkurt foringjaræði þar, ef marka má tíðindin af vettvangi dagsins í þinginu. Þess vegna leikur mér hugur á að fá að vita hvernig þingflokkurinn muni afgreiða þetta mál og hvort hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sjái fyrir sér frekari tíðindi af vettvangi Framsóknarflokksins, fleiri þingmenn muni yfirgefa flokkinn í kjölfar afgreiðslu flokksins á tillögunum.

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið því að hv. þingmaður hefur á undanförnum dögum, sérstaklega kvöldum, fengið hjá okkur viðurnefnið skylmingaþrællinn, hann hefur verið hér á vaktinni og komið með athugasemdir sem stundum hafa virkað svolítið eins og þær væru til þess ætlaðar að koma illu til leiðar, einhverjum leiðindum. En hér kemur hv. þingmaður í kjölfar umræðu um hættuna sem fylgi foringjaræði og gefur okkur framsóknarmönnum í raun heilbrigðisvottorð hvað það varðar. Ég þakka fyrir það. Hvað varðar spurninguna um afstöðu þingmanna flokksins hefur sú afstaða birst mjög skýrt í ræðum að undanförnu 

Virðulegi forseti. Þetta svar hv. þingmanns rímar mjög illa við þá kröfu sem er mjög hávær í þingsölum um skýr svör í umræðu um málið. Þetta var afskaplega óskýrt svar.  
            

Virðulegur forseti. Ekki verður annað sagt en að við hv. þingmenn höfum fyrr í kvöld varað hæstv. forseta við þeirri hættu sem fylgir því að láta þingfund standa langt fram á nótt. Menn verða þreyttir og hálfdofnir eins og birtist í andsvari hv. þm. Róberts Marshalls. Ég var búinn að gera honum grein fyrir því, eins og hann mátti reyndar segja sér sjálfur, að hv. þingmenn Framsóknarflokksins væru búnir að koma upp í ræður, sumir hverjir nokkrum sinnum, og ótal andsvör og gera grein fyrir afstöðu sinni. Samt þarf hann að biðja mig aftur um að útskýra fyrir sér afstöðu þessara þingmanna. Þetta hefur allt komið fram í umræðum og ég var reyndar búinn að útskýra þetta fyrir hv. þingmanni í fyrra andsvari mínu. Þetta er, virðulegur forseti, hættan sem fylgir því að halda svona á skipulagi þingsins og láta menn vaka langt fram á nótt, svoleiðis að þeir verða dofnir og geta ekki með góðu móti tekið þátt í umræðum.

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson þingflokksformaður Framsóknarflokksins gerir athugasemd við það að ég fari í andsvar við ræðu hv. formanns Framsóknarflokksins, fell ég frá orðinu.

Hæstv. forseti. Þetta er nú óháð þeim orðaskiptum sem áttu sér stað áðan milli hv. formanns Framsóknarflokksins og hv. formanns allsherjarnefndar en varðar þó svör við spurningum. Ég vil bara árétta það, hæstv. forseti, að hafi hæstv. forsætisráðherra ekki orðið var við að ég beindi fyrirspurnum til hennar í ræðu minni óska ég eftir að skilaboðum þar að lútandi verði komið til hæstv. forsætisráðherra. Eins og hæstv. forseti hefur tekið eftir hef ég ekki gert neinar sérstakar kröfur um að hæstv. forsætisráðherra kæmi í salinn, hlustaði á mál mitt eða svaraði jafnóðum. En ég árétta það að ég tel mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra svari þeim spurningum áður en umræðunni lýkur. Hafi það af einhverjum ástæðum farið fram hjá hæstv. forsætisráðherra að þeim spurningum var beint til hennar óska ég eftir því að henni verði gert viðvart um það.

Virðulegi forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við hvernig forseti stýrir fundi núna. Ég vil hins vegar segja að ég geri ekki athugasemd við það að hv. þm. Björn Valur Gíslason fari í andsvar við formann Framsóknarflokksins.

Þú gerðir það víst.

En hins vegar kom sú beiðni eftir að ræðunni lauk.

Nei.

… stýra fundinum.

Það er það sem ég er að gera athugasemdir við. - Hv. þm. Róbert Marshall stýrir ekki fundi. Ég vil segja það við hæstv. forseta …

Forseti vill taka fram að hann mat það þannig að tvær beiðnir væru komnar fram um andsvar áður en ræðunni lauk.

Ég geri athugasemd við fundarstjórn forseta. Það kom fram beiðni um andsvar eftir að ræðu lauk og ég óska eftir því að forseti boði til fundar á morgun með þingflokksformönnum þar sem farið verði yfir upptöku af þessum fundi þar sem kom glögglega fram að forseti er ekki að fara að þingsköpum og það er mjög alvarlegt mál.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki tekið þátt í þeim skemmtilega dagskrárlið á þinginu sem heitir um fundarstjórn forseta, sem er þó skemmtilegri en margar ræðurnar sem hér eru haldnar. Ég hef ekki farið í mörg andsvör, þó einhver, í þeirri umræðu á þeim dögum sem hún hefur staðið. Ég taldi mig hafa beðið um að fá að fara í andsvar við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson með samþykki forseta. Mér kom það verulega á óvart að þingflokksformaður Framsóknarflokksins skyldi reyna að hafa áhrif og hafði áhrif á störf þingsins með því að efast um réttmæti þess að ég gæti farið í þá umræðu. Það finnst mér ekki góður bragur á af hálfu þingflokksformanns Framsóknarflokksins, að hann skyldi reyna að hefta eðlilega umræðu um það mál sem verið er að ræða um, fyrst að kvarta yfir því að fundur standi lengi, síðan að óska eftir því að málið verði rætt til þrautar og síðar að kvarta yfir því að þingmenn fari í andsvör við formann flokksins. Þetta er algerlega fáheyrt, virðulegi forseti, og þingflokksformanni til skammar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þetta sekúnduspursmál sem hér er til umræðu. Ég ætla hins vegar að gera athugasemd við það að við hv. stjórnarandstæðingar erum vændir um málþóf. Við komum hingað og spyrjum spurninga, við komum hingað og gerum athugasemdir, við komum hingað og gerum athugasemdir við breytingartillögur frá meiri hluta hv. allsherjarnefndar en við fáum engin svör. Það er spurt aftur og aftur vegna þess að við fáum ekki svör. Svo kemur hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, og spyr Framsóknarflokkinn um einhverjar deilur innan þess flokks sem koma málinu ekkert við, í stað þess að svara öllum þeim sjónarmiðum og spurningum sem hér hafa komið upp í allri þessari umræðu. 

Virðulegur forseti. Hér hefur gerst sá fáheyrði atburður að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson neitar að taka við andsvörum frá þingmönnum eftir ræðu sína 

Virðulegi forseti. Í dag hafa þingmenn stjórnarflokkanna komið fram með orð eins og að stjórnarandstöðuþingmenn séu í raun vitgrannir, eins og einn hv. þingmaður kom fram með í ræðu. Annar sagði að einhver væri geðklofa og síðan var forsetinn kallaður ræfill.

Það er rangt.

Ég held að forseti þingsins ætti að skoða vandlega hvernig stjórnarflokkarnir haga málflutningi sínum. Ég vil þó segja eitt að ég hef að sjálfsögðu sem þingflokksformaður Framsóknarflokksins ekkert um það að segja hvaða þingmenn koma hér upp og fara í andsvör. Það er ekki valdsvið þingflokksformanns Framsóknarflokksins að banna hv. þm. Birni Val Gíslasyni að fara í andsvar. Ég geri hins vegar alvarlega athugasemd við fundarstjórn forseta því að að mínu viti var ræðu þingmannsins klárlega lokið þegar beiðni um andsvar kom. Eftir því sem ég best veit eru 

Forseti vill taka skýrt fram að hann hefði ekkert haft á móti því þó að umræðu væri lokið. Mitt mat var það að þessar beiðnir hafi verið komnar fram áður en ræðunni lauk og má taka undir það, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi áðan, að það sé eitthvert sekúndustríð.

Herra forseti. Að samþykktu þessu frumvarpi vil ég fá að vita hvað gerist. Vegna þess að hæstv. forsætisráðherra sem flutti þetta frumvarp hefur ekki tekið þátt í umræðunni í dag, í gær reyndar, vil ég, herra forseti, koma þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort hún hyggist beita þessu frumvarpi og þá hvernig þegar það er orðið að lögum. Hvernig hyggst hæstv. forsætisráðherra beita þessu frumvarpi? Þá vil ég að þeirri spurningu verði komið til hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hvort hann telji að eftir samþykkt frumvarpsins verði embætti hans lagt niður og einhverjir aðrir semji um aðild að Evrópusambandinu. Síðan er ein spurning til hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, um hvort hann styðji frumvarpið yfirleitt. Ég óska eftir að herra forseti komi þessum spurningum áleiðis vegna þess að umræðan á sér ekki stað.

Virðulegur forseti. Svo það komi fram spurði ég hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, þingflokksformann Framsóknarflokksins, áður en ég fór í andsvar hvort hann gerði athugasemd við að ég færi í andsvar. Hann kvað já við, hann gerði athugasemd við það, svo því sé haldið til haga. Ég ætla að vona að hv. þingmaður gangist því. Það finnst mér mjög aumt, virðulegi forseti, ef hv. þingmaður kemur síðan í ræðustól og vill fá að rannsaka hljóðupptökur af fundinum til að athuga hvort beðið hafi verið um andsvar sekúndunni áður en formaður flokksins náði að hlaupa úr ræðustólnum, til að reyna að forðast andsvör skiljanlega, eða ekki. Og ég spyr: Á að setja í þetta sérstaka nefnd? Hvernig fer slík rannsókn fram? Virðulegi forseti. Ég held að það sé langt síðan þingmenn hafi lagst jafn lágt í þingsal í ræðum sínum og málflutningi og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði fyrir hönd þess hluta Framsóknarflokksins sem er í kringum hann í það minnsta, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef gert ítrekað athugasemdir við fundarstjórn forseta í kvöld og bent á að ekki sé gáfulegt að taka þátt í umræðu á þessum tíma án þess að hafa hugmynd um til hvers hún sé, hvenær hún muni enda og annað. Hér hafa menn látið þvílík orð sér um munn fara í dag að reginhneyksli er.

Það er rétt.

Og þegar einn hv. þingmaður kemur hingað upp og talar um lágkúru, þá veit ég svo sem ekki annað en að skynsamlegast væri að vísa því beint til föðurhúsanna.

Heyrirðu það, Gunnar?

Hérna á ég við hv. þm. Björn Val Gíslason, svo ekki sé vafi á því, og eins hv. þm. Mörð Árnason líka. Varðandi hljóðupptökur veit ég ekki betur en að meiri hluti allsherjarnefndar leggi það til að hljóðupptökur séu af ríkisstjórnarfundum. Þær á reyndar ekki að birta fyrr en eftir 30 ár, en þær eru til að upplýsa 

Forseta barst í gær bréf frá Illuga Gunnarssyni, 3. þm. Reykv. n,. um að hann tæki sæti á Alþingi í nýju í dag. Er hann að nýju boðinn velkominn starfa á Alþingi.

Klukkan 15 í dag fer fram umræða utan dagskrár um afskriftir banka og fjármálastofnana á skuldum heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Mig langar að heyra afstöðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur til stöðu íslenskra fyrirtækja og krónunnar. Kæri þingheimur. Gaman væri að velta fyrir sér hvað eftirtalin fyrirtæki eiga sameiginlegt: Bakkavör, Actavis, Marel, Alcoa, Samherji, Norðurál, Össur, Landsvirkjun, HB Grandi, Síldarvinnslan, Íshúsfélagið, Þorbjörn, Vinnslustöðin, Hampiðjan, CCP, Rammi, Vísir, Eskja, Bláa lónið, Nikita, Latibær, Íslensk erfðagreining og svo Icelandair frá og með næstu áramótum. Öll þessi fyrirtæki og fleiri til, þ.e. 38 fyrirtæki af 300 stærstu fyrirtækjum landsins, eiga það sameiginlegt að hafa horfið úr hinu íslenska krónuhagkerfi og gera nú upp efnahagsreikninga sína í erlendri mynt. Þau hafa horfið úr því sveiflukennda óvissuástandi og hinum háu vöxtum sem krónan býður upp á. Það er merkilegt við þennan lista, frú forseti, að á honum eru 11 sjávarútvegsfyrirtæki með yfir 42% af úthlutuðu aflamarki en samtök þessara fyrirtækja eru í fararbroddi í baráttunni gegn því að almenningur fái notið sömu kjara og þau gera. Útgerðarmennirnir gera upp í evrum. Þeir njóta lægri vaxta og minni sveiflna en standa svo í baráttunni gegn því að starfsmenn þeirra, fiskvinnslufólk og sjómenn, njóti sömu kjara í sínum rekstri, heimilisrekstri. Frú forseti. Þau fyrirtæki sem mynda helstu stoðirnar í útflutningi okkar og færa verðmæti inn í landið í sjávarútvegi, orkufrekum iðnaði, ferðaþjónustu og hugverkaiðnaði, okkar verðmætustu fyrirtæki, hafa gefist upp á krónunni og eru farin annað. Um leið aukast líkurnar á því að þau flytjist alfarið búferlum eða hagi uppbyggingu rekstrar síns erlendis. Stóru verðmætu fyrirtækin eiga þess kost að fara út úr krónunni og það hafa mörg þeirra gert. Þau geta fengið lán á skaplegum vöxtum, þau vilja losna við sveiflur og óöryggi. Almenningur hefur ekki þennan valkost og situr eftir í óvissunni með háan kostnað við kaup á húsnæði eða önnur kaup. Fyrirtækin eru farin en eftir situr almenningur.

Virðulegi forseti. Það er ljóst af þessari upptalningu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams að evran er komin inn bakdyramegin sem annar gjaldmiðill þjóðarinnar. Um það þarf ekki að hafa mörg orð. Stór og vel rekin fyrirtæki telja hagsmunum sínum betur borgið í að gera upp í öðrum gjaldmiðli en íslensku krónunni. Það þarf að skoða. Við ræðum líka gjaldeyrishöft á þessu þingi og menn velta fyrir sér hvort fyrirtæki sem eru með yfir 70% í erlendum tekjum muni færa höfuðstöðvar sínar úr landi. Við stöndum frammi fyrir vandamáli sem er íslensk króna með núverandi peningastefnu. Frammi fyrir því vandamáli standa stjórnmálamenn á Íslandi. Hvernig ætla þeir að bregðast við? Kostur krónunnar er þau hagstjórnartæki sem bæði Seðlabankinn og stjórnvöld Íslands geta nýtt sér og stendur til boða en það er líka ljóst að hagstjórnartækin hafa oftar en ekki í för með sér gengissveiflur sem bitna á rekstri fyrirtækja og markaðsstöðu í útlöndum og vernda fákeppnisstöðu innlendra fyrirtækja. Niðurstaða mín, frú forseti, er einföld. Við getum ekki búið við krónuna og óbreytta peningastefnu en við stöndum líka frammi fyrir því að annar gjaldmiðill er ekki á leiðinni inn á næstu missirum. Hvað ætla íslensk stjórnvöld að gera í því máli á þessari stundu og í náinni framtíð?

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða málefni Kvikmyndaskólans sem hafa verið mikið í umræðunni að undanförnu en þau hafa nú tekið nýja stefnu. Niðurstaða Ríkisendurskoðunar sem fjallað hefur um fjárhag skólans, sú sem birt var í síðustu viku, er að ekki verði annað séð en að ríkisframlög til skólans hafi verið nýtt með eðlilegum og umsömdum hætti. Þetta skiptir mjög miklu máli og skapar forsendur að mínu mati til að leysa málið með samningum núna í kjölfarið. Það hefur lengi legið fyrir að skólinn ætti í rekstrar- og skuldavanda og vel má gagnrýna forsvarsmenn skólans fyrir að hafa ekki dregið saman seglin í rekstrinum þegar fyrir lá að stefndi í óefni. Hins vegar verður líka, til að allrar sanngirni sé gætt, að viðurkenna að skólinn hefur ekki notið jafnræðis gagnvart öðrum einkaskólum á framhaldsskólastigi og nægir þar að nefna Menntaskólann Hraðbraut sem hefur notið allt að fjórfalt hærri framlaga úr ríkissjóði en Kvikmyndaskóli Íslands sem þó er eini kvikmyndaskólinn í landinu. En þetta er fortíðin. Nú er sameiginlegt verkefni forsvarsmanna skólans og stjórnvalda að tryggja hag þeirra nemenda sem hafa fjárfest í þessu námi og valið þennan skóla umfram aðra kosti sem í boði eru í menntakerfinu. Þeir hafa í margar vikur verið í óvissu um hvort þeir fengju að ljúka námi sínu. Höfum í huga að nemendur eru í reynd stærsti fjárhagslegi bakhjarl þessa skóla því að 80% af rekstrartekjum skólans koma frá nemendum í formi skólagjalda. Ég tel því að nemendur eigi skýlausan rétt á því að fá viðunandi lausn sinna mála og ábyrgð stjórnenda skólans gagnvart þeim er mjög mikil. Ég tel eðlilegt að stjórnvöld stefni að því að gera samning til bráðabirgða út þetta skólaár en nýti jafnframt næstu mánuði til stefnumótunar um kvikmyndanám í framtíðinni þar sem fyrsta verkefni verði að láta vinna úttekt á faglegu starfi Kvikmyndaskóla Íslands. Jafnframt er mikilvægt að leita allra leiða til að fá fleiri aðila að þessum rekstri. Virðulegi forseti. Nú er lag að semja í þágu þeirra nemenda sem hafa valið þennan skóla og fjárfest í honum upp á stórar fjárhæðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir orð hans um Kvikmyndaskóla Íslands. Það er mjög mikilvægt að það verði núna strax, ekki á morgun eða hinn heldur núna strax, farið í að horfa til framtíðar og hvernig á að tryggja að þetta nám fari fram. Það kemur fram hjá hv. þingmanni, sem við þekkjum sem höfum fylgst með, að Ríkisendurskoðun gerði ekki athugasemdir við það hvernig fjármununum var varið. Skólinn þarf hins vegar sannarlega að njóta jafnræðis og sanngirni á við aðra skóla. Vitanlega á það líka við um stjórnendur skólans að þeir þurfa að aðgæta hvað þeir gera með skólann. Það sem þarf að gera núna er að stjórnvöld stígi fram og segi hvernig þau ætla að tryggja þetta nám til framtíðar. Það getur vel verið að það þurfi að leysa það tímabundið eins og hv. þingmaður nefndi og tek ég þá undir með honum að það skuli gert, en á sama tíma þarf að vinna með hagsmunaaðilum að því hvernig best verður tryggt að kvikmyndanám á Íslandi verði áfram í fremstu röð, eins og búið er að margviðurkenna, m.a. með þeim stuðningsyfirlýsingum sem hafa borist erlendis frá. Ég vona sannarlega, frú forseti, að það verði tryggt að í viðræðum sem vonandi fara fram, ég óska eftir að þær fari fram í dag, að gætt verði sanngirni og að ráðuneytið og framkvæmdarvaldið passi sig á því að ganga ekki það nærri nemendum, kennurum og þeim sem geta komið að því að reka þennan skóla áfram að upp úr sjóði aftur, að upp úr slitni. Það á ekki heldur að þvinga neinn til að taka á sig eitthvað sem er vafasamt að hann ráði við. Þá er betra heima setið en af stað farið. Þetta segi ég vegna þess að maður ber smáótta í brjósti um að það sem muni koma út úr þeim viðræðum sem væntanlega fara af stað verði ekki nógu gott, verði til að setja smáplástur á svöðusár. 

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni menntamálanefndar, hv. þm. Skúla Helgasyni, fyrir góða og drengilega ræðu um málefni Kvikmyndaskólans. Það vakti mikla athygli mína þegar formaður menntamálanefndar lét af einbeittum stuðningi sínum við Kvikmyndaskóla Íslands og að sanngjörn lausn fyndist á málefnum hans. Það gerðist í sömu andrá og sá orðrómur komst á kreik að ekki væri í lagi með fjármál Kvikmyndaskólans og að Ríkisendurskoðun hefði hann á borði sínu til að reyna að finna út úr svínaríinu. Hvaðan skyldi sá orðrómur hafa komið? Ég hef frá upphafi reynt að styðja við bakið á Kvikmyndaskóla Íslands vegna þess að mér hefur verið ljóst sem kvikmyndagerðarmanni hvílíkt afrek þessi skóli er. Þessi kvikmyndaskóli hefur fengið vottorð frá CILECT, samtökum kvikmyndaskóla, um að hann sé í fremstu röð kvikmyndaskóla í heiminum. Þessi skóli útskrifar nemendur með lægri tilkostnaði fyrir ríkið en má segja allir, eða örugglega flestir, aðrir sambærilegir skólar. Ég lít svo á og ætla að endurtaka þau ummæli mín að það væri klúður á heimsmælikvarða að eyðileggja þennan skóla. Það segi ég vegna þess að við eigum ekki marga skóla í íslensku menntakerfi sem hafa hlotið vottun upp á að vera á heimsmælikvarða en það er íslenski draumurinn í hnotskurn. Ég hef aldrei farið fram á sérstaka meðferð fyrir Kvikmyndaskóla Íslands. Allt sem ég hef farið fram á er sanngirni. Nú hefur verið farið illa með þennan skóla á ósanngjarnan hátt. 

Frú forseti. Allt frá því að ríki og sveitarfélög seldu yfirráð sín yfir Hitaveitu Suðurnesja sem svo hét, nú HS Orka, og misstu þannig forræði yfir fyrirætlunum félagsins á raforkusölu sinni til einstakra verkefna hefur deilan um samninga HS Orku og Norðuráls verið í hörðum hnút. Ekki tókst í sumar að leysa hana með samningum og nú er hún því fyrir gerðardómi í Svíþjóð sem frestaði ákvörðun sinni frá júlí þangað til í september, heimild sem hann hafði en getur ekki frestað lengur. Því mun gerðardómur væntanlega ganga í máli HS Orku og Norðuráls á næstu dögum. Þá skýrist vonandi og væntanlega hvernig fer með þá orku sem HS Orka var búin að heita Norðuráli til fyrsta áfanga álversins í Helguvík og deilan þannig verið leyst. Því vildi ég beina þeirri spurningu til hv. formanns iðnaðarnefndar hvort nefndin hafi einhverjar upplýsingar um það hversu afdráttarlaus búist er við að dómurinn verði. Munum við sjá með gerðardómnum hoggið á Helguvíkurhnútinn og munu menn vita hvernig þetta verkefni stendur, hver framtíð þess verður og hvernig verður öðrum fyrirætlunum HS Orku um raforkusölu háttað? Það er mjög mikilvægt að dómurinn verði endapunkturinn á þessari langvinnu og hörðu deilu, en þegar sveitarfélögin og ríkið seldu félagið misstu þau yfirráðin yfir einstökum fyrirætlunum. Deilan hefur komið í veg fyrir mikilvæga orkunýtingu á Reykjanesinu og suðvesturhorninu, hvort sem litið er til álversins í Helguvík eða annarra stórra framkvæmda. Meðan hún er í hnút er ekki ráðist í önnur verkefni sem gætu komið inn í staðinn fyrir álver ef af því yrði ekki. Vonir standa að sjálfsögðu til að af því verði. Mun það væntanlega skýrast með gerðardómi og því vildi ég spyrja hv. formann iðnaðarnefndar um mat hans á stöðu 

Hæstv. forseti. Á fundi iðnaðarnefndar sem við héldum nýverið með eiginlega öllum aðilum þessa máls þarna suður frá kom fram að menn reikna með því, og það er lokadagsetning, að gerðardómur felli sinn dóm eigi síðar en í lok september. Aðrar upplýsingar höfum við ekki um það né hvað verður í þessum gerðardómi en ég á enga ósk heitari en þá að dómurinn verði skýr og afdráttarlaus og að þá ljúki þessari deilu milli aðila, orkusöluaðila og orkukaupanda, og að verkið sem þarna er talað um komist þá í gang. Við skulum hafa það í huga, virðulegi forseti, að það verk sem þarna er hafið og er búið að eyða einum 25–30 milljörðum í er með öll tilskilin leyfi sem þarf fyrir slíka atvinnustarfsemi og slíka atvinnuuppbyggingu. Ég hef áður sagt það og skal segja það einu sinni enn að þetta er fljótvirkasta leiðin sem við höfum í dag til að minnka atvinnuleysið og koma hjólum atvinnulífsins í gang. Þess má líka geta að það hefur komið fram á fundunum að verkefnið er svo gott sem fullfjármagnað. Þetta er svæðið sem býr við mikið atvinnuleysi eins og við höfum séð í fréttum nýlega. Það jákvæða er hins vegar að kísilverkefnið svokallaða sem þarna er verið að ræða um er að fara á fulla ferð, að mér skilst, og þar mun draga til tíðinda eigi síðar en 15. október. Það er mjög ánægjulegt, það mun skapa 200–300 störf á byggingartíma og fjölmörg störf til framtíðar. Sömuleiðis eru mjög jákvæð skilaboð að koma núna, kannski loksins, um uppbyggingu netþjónabúsins á Keflavíkurflugvelli, að það sé líka að fara í gang. Út frá því sem við heyrðum líka í iðnaðarnefnd nýlega á fundum okkar með þeim aðilum getum við borið væntingar til þess að það verkefni fari líka í gang. Við skulum vona, virðulegi forseti, að þau atriði sem við höfum hér gert að umtalsefni séu öll að fara í gang. Þau munu hafa jákvæð skilaboð inn í atvinnulífið, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því í upphafi máls míns að taka undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller og endurtaka það sem ég hef margoft sagt í þessum ræðustól, að við verðum að koma þessu álveri í Helguvík af stað, við verðum að ljúka við þessi verkefni sem eru í pípunum. Þessi staða er óboðleg og það er tilefni þess að ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins. Í gær var í ríkissjónvarpinu frétt þess efnis að velferðarvaktin hefði skilað af sér áfangaskýrslu samstarfshóps á Suðurnesjum. Niðurstöðurnar komu svo sem ekki á óvart, að mesta atvinnuleysið væri á Suðurnesjum, Íbúðalánasjóður ætti flestar eignir á Suðurnesjum - 25% eigna Íbúðalánasjóðs eru á Suðurnesjum - lágt menntunarstig atvinnuleitenda, hlutfall barna sem eiga atvinnulausa foreldra er hæst, 22% - og það er mikið áhyggjuefni. Ástæðurnar fyrir þessu voru líka gamalkunnar. Í skýrslunni var tiltekið að Suðurnesjamenn hefðu orðið fyrir áfalli þegar varnarliðið fór. Þetta vissum við. Sjávarútvegur hefur dregist saman í gegnum tíðina, þetta vissum við, og kreppan kom verst niður á Suðurnesjum. Þetta vissum við líka. Þessari skýrslu var skilað í júní til hæstv. velferðarráðherra og er að komast í fréttir núna. Þess vegna vakti það áhuga minn, ég hélt að þarna væri eitthvað nýtt á ferð. Ég ætla að beina spurningu minni til hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur, formanns fjárlaganefndar og þingmanns frá Suðurnesjum: Hvað á að gera við þessa skýrslu? Á að skrifa fleiri skýrslur? Hér er bara vitnað í gömul verkefni og yfirlýsingar sem við þekkjum og getum rakið hér og þulið upp úr yfirlýsingu ríkisstjórnar úr Víkingaheimum sem ég gef faktískt ekkert fyrir vegna þess að við vitum að ekkert hefur orðið úr því. Spurningin er þessi: 

Virðulegi forseti. Oft eru skýrslur nauðsynlegar til að kortleggja ástandið en við Suðurnesjamenn hefðum ekki þurft að setja saman skýrslu. Við sem reynum þetta, ef ég leyfi mér að segja, á okkar eigin kroppi á degi hverjum vitum hvernig ástandið er þar. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sem og hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson og Kristján L. Möller töluðu um atvinnumál og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir um velferðarmál. Mér finnst mikilvægt að við hugsum um þessi mál í samhengi vegna þess hversu nátengd þau eru. Það þarf að vinna að þeim báðum, ekki síst á Suðurnesjum þar sem ástandið er slæmt. Þar fer ástandið í atvinnumálum hægt batnandi sem betur fer. Atvinnuleysið var í ágústmánuði 10,4% en var á sama tíma í fyrra 11,4%. Það munar um þetta eina prósentustig en Suðurnesjamenn eru óþreyjufullir og það þurfa allir að leggja sitt af mörkum til að styðja við þau stóru verkefni sem eru nú langt komin á undirbúningsstigi, stjórnvöld með því að skapa umgjörð og starfsumhverfi fyrir fyrirtækin og sveitarfélögin með ýmsum hætti, m.a. með skipulagsmálum. Þrír fjárfestingarsamningar hafa verið gerðir sem nýtast stórum verkefnum á Suðurnesjum og hafa stjórnvöld þannig stuðlað að því sem ég tala um, sem sagt starfsumhverfi fyrir fyrirtækin. Langtímaatvinnuleysi er staðreynd hér á landi og það þarf að vinna að þeim slæmu aukaverkunum sem því fylgja og tryggja virkni ungs fólks. Þess vegna er verkefnið sem nú er í gangi í menntamálaráðuneytinu og eins hjá aðilum atvinnulífsins mikilvægt en það gengur út á að fjárfesta 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason veltir upp deilu forsetans við ríkisstjórnina á bloggsíðu sinni í dag á smugan.is. Þar kemur fram að forseti Íslands ætli ekki að sitja undir aðför fjármálaráðherra að sér og veltir þingmaðurinn upp nokkrum spurningum í þessu sambandi, m.a. hvort forseti muni krefjast afsagnar fjármálaráðherra. Hann veltir fyrir sér hvort forseti muni svipta ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur umboði til áframhaldandi starfa. Mun forsetinn rjúfa þing og boða til kosninga eða fela stjórnarandstöðunni að mynda nýja ríkisstjórn? Svo veltir þingmaðurinn því fyrir sér hvort forsetinn muni skipa utanþingsstjórn. Þarna er hv. þm. Björn Valur Gíslason að gefa í skyn að forseti Íslands ætli í fyrsta sinn í lýðveldissögunni að grípa til 24. gr. stjórnarskrárinnar sem lýtur að því að forseti lýðveldisins geti rofið Alþingi og boðað tafarlaust til kosninga. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort þetta séu vangaveltur hans og hvort hann trúi því að forseti Íslands muni grípa til þessara úrræða þar sem forseti Íslands sér, eins og allir aðrir landsmenn, að hér starfar verklaus ríkisstjórn. Í öðru lagi langar mig til gagnspyrja þingmanninn hvort hann sjálfur eða ríkisstjórnin í heild sinni hafi hugsað þá hugsun til enda að grípa sjálf til 3. mgr. 11. gr. stjórnarskrárinnar og lýsa yfir vantrausti á forsetann. Samkvæmt þeirri grein stjórnarskrárinnar þarf þrjá fjórðu hluta þingmanna til að lýsa yfir vantrausti á forsetann. Samþykki þingið það skal slíkt fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Eru deilurnar á milli forsetans og 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvort þetta séu mínar vangaveltur. Já, þetta eru mínar vangaveltur. Ég er ekki að hnýta í forsetaræfilinn með neinum hætti eða beina orðum mínum til hans. Mér finnst þetta spurningar sem við eigum að velta fyrir okkur ef forseti lýðveldisins gerir athugasemdir við störf okkar á þingi. Ég get ímyndað mér það vel og auðveldlega að forsetinn gæti haft ýmislegt við málflutning hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að athuga af og til. Hvernig ætlum við að bregðast við því ef 

Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera?

Hvað ætlar forsetinn þá að gera? Mér finnst að auðvitað þurfi að svara því ef forseti ætlar ekki að sitja undir ummælum kjörinna fulltrúa á þingi. Hvernig í ósköpunum ætlar hann þá að bregðast við? Það er alveg óháð málunum sem slíkum, hvort sem við erum er að ræða Icesave-málið, fjárlög, gjaldeyrishöft eða til dæmis vegagerð eins og forsetinn hefur haft skoðanir á. Mér finnst það ekki skipta nokkru máli í þessu sambandi. Mér finnst það skipta máli að forsetinn segist ekki ætla að sitja undir ummælum kjörinna fulltrúa á þinginu, hvort sem það eru ráðherrar eða þingmenn. Ef hann ætlar ekki að gera það og ætlar ekkert að bregðast við - hann ætlar kannski bara að standa undir þeim, ég veit það ekki, en hann verður þá að sýna okkur hvernig hann ætlar að bregðast við. Við sem hér erum og hingað vorum kosin hljótum að eiga rétt á að fá að vita hver viðbrögð forsetans verða við því sem við segjum í þessum sal eða í krafti stöðu okkar. Það er ekkert ósanngjarnt við það. 

Frú forseti. Rétt í byrjun út af Kvikmyndaskólanum, ég fagna því að það er komið annað hljóð í strokkinn hjá stjórnarþingmönnum í þessu máli. Málið fær núna vonandi farsæla lausn því að það er mikilvægt að halda uppi kennslu í kvikmyndagerð eins og Kvikmyndaskólinn hefur sýnt svo sannarlega á umliðnum missirum. Ég vona að þetta mál sé komið í farsælan farveg en að sjálfsögðu mun þingið fylgjast með því hvernig fram vindur. Aðeins út af evrunni og peningamálastefnunni, ég held að það sé alveg rétt og það hefur margoft verið sagt að við getum ekki búið okkur til valkost fyrr en við erum búin að ná tökum á ríkisfjármálum. Og það er enn svolítið langt í að við uppfyllum til að mynda skilyrði Maastricht-samkomulagsins þannig að við þurfum að vinna í því. Það er ekki þar með sagt að á meðan við vinnum í því megi ekki ræða peningamálastefnuna. Ég held að það sé alveg ljóst að það er ekki lengur hægt að bjóða upp á gjaldmiðil sem býður upp á kollsteypur á fimm til tíu ára fresti fyrir fjölskyldur, heimilin og fyrirtækin í landinu. Þá verðum við, stjórnmálamenn allra flokka, að tala opinskátt og tæpitungulaust um það hvert við viljum fara. Við þurfum að móta stefnu. Þess vegna ítreka ég tillögur okkar sjálfstæðismanna sem við lögðum fram á árinu 2009 um að skipa hóp til að fara yfir það hver peningamálastefna okkar til lengri tíma á að vera. Það sem skiptir mestu máli er að við í þinginu sköpum valkosti, hvort sem er í menntakerfinu, heilbrigðiskerfinu og ekki síst í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við þurfum að búa til valkosti fyrir þjóðina til að hún geti áttað sig á því hvaða gjaldmiðil við tökum upp til lengri tíma og hvaða peningamálastefnu við viljum rækta til lengri tíma litið. Það er okkar skylda og þess vegna held ég að við eigum að sameinast um að skipa hóp með fulltrúum allra flokka sem móti peningamálastefnu til lengri tíma. Það er ekki hægt að líta fram hjá því að við verðum að fara að setja niður hvert við stefnum, ekki bara til næstu tveggja ára heldur til lengri tíma litið.

Frú forseti. Þótt ótrúlegt megi virðast vil ég byrja á að taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar þegar kemur að þessari umræðu um peningamálastefnuna og 

Forseti hvetur hv. þingmann til að fara að reglum og kalla hv. þingmenn fullu nafni.

Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, ég biðst afsökunar, frú forseti, og hvetja til þess að fram fari opin umræða um hvert við stefnum í peningamálum, gjaldmiðilsmálum og öðru slíku. Það veitir ekki af opinni umræðu um þessi mál, ekki hvað síst núna þegar við horfum á ástandið á evrusvæðinu og þann vanda sem þar blasir við. Ég veit að margir eru tilbúnir að taka þátt í þessari opnu umræðu og hvet til þess að hún fari í gang hið fyrsta. Það sem mig langar til að ræða eru orðaskipti sem eiga sér nú stað milli ríkisstjórnarinnar og forseta Íslands á Bessastöðum. Ég ætla ekki að fara út í það hér hvort embættið er að breytast, í hvaða átt það er að þróast og hvort forsetinn sé að undirbúa framboð á nýjan leik en ég held að ef við skoðum síðustu tvö ár - hvað er það þá sem við getum horft til í því embætti og lært af því? Hvað er það sem við eigum að hafa áhyggjur af hér? Við eigum að hafa áhyggjur af því að hér hafi ítrekað farið í gegn Icesave-samningar, og það á jafnt við þann sem hér stendur og aðra, þvert gegn þjóðarvilja og þingið hafi ekki stöðvað þá. Þeir fóru í gegnum ríkisstjórn, þingflokka og Alþingi og jafnvel án þess að þingið hafi átt að fá að sjá þá eða þeir birtir opinberlega. Það þurfti síðan forseta Íslands til að stoppa þessa samninga og koma þeim til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er stóra áhyggjuefnið fyrir okkur sem hér erum og við eigum öll að taka það til okkar.

Heyr, heyr.

Frú forseti. Mig langar að gera að umtalsefni þær umræður sem hafa verið um Stjórnarráðið undanfarna daga og hafa gengið undir nafninu málþóf. Ég þekki málið vel og mér finnst málflutningur þeirra sem hafa talað hér fram á rauðanætur hvorki sérstaklega sannfærandi né undirbyggðar af sérstakri hugmyndafræði þeirra stjórnmálaflokka sem hafa staðið í púltinu.

Ég mótmæli þessu.

Nú hefur komið fram breytingartillaga frá fjórum þingmönnum við þá grein sem mest hefur verið karpað um, 2. gr., þar af tveimur þingmönnum Framsóknarflokksins. Hugmyndin að þeirri tillögu var rædd strax um hádegisbilið í gær en samt heldur málþófið áfram. Ef þessi grein verður afgreidd er hægt að afgreiða þetta mál með sóma úr þinginu. Að öðrum kosti er einfaldlega um að ræða málþóf málþófsins vegna. Hvað varðar gjaldeyrishöftin hafa þær umsagnir sem beðið var um komið inn til efnahags- og skattanefndar. Þar liggur fyrir tillaga um að skipuð verði sérfræðinganefnd um valkosti í peningamálastefnu og valkosti í gjaldmiðilsmálum. Það er ekkert vit í því að aflétta gjaldeyrishöftum fyrr en valkostirnir liggja fyrir. Þar af leiðandi er áframhaldandi málþóf um gjaldeyrishöftin á þeim forsendum út í hött en svo fremi sem það verður unnið að því að vinna peningamálastefnu og möguleika í gjaldmiðilsmálum er engin ástæða til annars en að hægt sé að afgreiða það frumvarp líka. Þingið er að gera sig að algjöru athlægi úti í samfélaginu með þessu málþófi og ég skora á þingmenn að velta þessum málum fyrir sér upp á nýtt og láta af þessu bulli. 
            

Frú forseti. Sá sem hér stendur hefur engan áhuga á að munnhöggvast við forseta Íslands en það er sjálfsagt mál að svara honum fullum hálsi ef hann beinir orðum sínum til þingsins. Vitna ég þar til tjáningarfrelsis sem er við lýði á Íslandi. Mig langar miklu fremur að tala um möguleika ferðaþjónustunnar sem eru gríðarlegir hér á landi og velta fyrir mér þeim hugleiðingum sem stjórnmálaflokkar hér á landi hafa í þeim efnum. Sá sem hér stendur man eftir því þegar hann byrjaði í blaðamennsku fyrir margt löngu að hann beið lengi eftir því að 100.000. erlendi ferðamaður ársins stigi fæti á íslenska storð og það gerðist 1985. Um aldamótin voru þeir orðnir 300 þús. árlega, í ár eru þeir 600 þús. og ef fram heldur sem horfir verða þeir orðnir vel yfir eina og hálfa milljón þegar þessi áratugur er á enda. Hvernig ætlum við að taka á móti þessu fólki? Hvernig ætlum við að byggja upp ferðaþjónustuna? Hvernig ætlum við að koma í veg fyrir að mörg okkar merkustu náttúrusvæði verði oftroðningi að bráð? Það gerum við með því að dreifa ferðafólki æ betur yfir landið og æ betur yfir árið. Hvernig byggjum við upp ferðaþjónustuna án þess að fá aukið fé inn í landið? Það gerum við með því að taka með opnum og jákvæðum huga þeim mönnum sem vilja taka þátt í þessari uppbyggingu með okkur. Þess vegna kalla ég eftir skýrum svörum frá forustu allra flokka innan dyra á Alþingi um hvernig þeir vilja taka á móti þessari erlendu fjárfestingu. Er hún hættuleg sakir þess eins að hún kemur frá Kína? Er hún hættuleg sakir þess eins að hún kemur utan Evrópska efnahagssvæðisins? Ég kalla sérstaklega eftir skýrum og afdráttarlausum skoðunum forustu Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum vegna þess að mér hefur fundist hún óskýr. Eru sjálfstæðismenn núna árið 2011 orðnir hræddir við erlenda fjárfestingu eða vilja þeir eins og 

Virðulegi forseti. Við höldum hér áfram að ræða frumvarp um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Ég verð að segja það í upphafi máls míns, eftir að hafa hlustað á orð hv. þm. Þórs Saaris um málþóf og annað, að gjarnan kemur einnig úr þeim ranni orðið hrossakaup. Ég hugsa að í þingliðinu séu fáir jafnróttækir hrossakaupmenn og fulltrúar og þingmenn Hreyfingarinnar, hvar sem þeir eru akkúrat núna. Ég minni á þegar samþykkt var að ganga til viðræðna um Evrópusambandið. Hvaða hross gengu þá kaupum og sölum? Ég velti því fyrir mér. Átti ekki að stofna hér einhverja lýðræðisstofu eða eitthvað slíkt? Ég held reyndar að svo hafi ekki verið staðið við það. Nú skilst mér að búið sé að koma á framfæri breytingartillögum sem búið er að skiptast á hrossum um, af hálfu þessa þingflokks. Frú forseti. Ég ætla ekki að láta svona þvaður ergja mig í þessari ræðu. Ég ætla að fara enn og aftur yfir álitamál í frumvarpinu. Það er enn þá langt í að hægt sé að segja að eitthvað hafi komið fram til að leysa málið eða gera það þannig úr garði að við getum klárað það. Það sem er kannski sorglegast við þetta allt saman er að mörg mál eru á dagskrá þingsins. Ég vil segja enn og aftur, frú forseti, að nær væri að taka þetta mál út af dagskrá þingsins svo við gætum afgreitt önnur mál sem eru miklu mikilvægari en þetta. Ríkisstjórninni, meiri hlutanum, er að sjálfsögðu í lófa lagið að koma með nýtt mál í byrjun október og reyna þá að afgreiða það á skikkanlegum tíma í stað þess að vera alltaf með umdeilt mál á síðustu metrum hvers þings. Í vor vorum við með þetta mál og sjávarútvegsmálin og fleiri mál sem ekki nokkur einasta leið var í raun að klára - á síðustu metrum þingsins. Og aftur lendum við í því í septemberstubbnum. Þessi vinnubrögð eru vitanlega fyrir neðan allar hellur. Óhætt er að segja, þó að stjórnarmeirihlutinn vilji sjálfsagt seint viðurkenna það, að hér er auðvitað eingöngu verið að þóknast hæstv. forsætisráðherra með því að halda málinu inni og halda þar með þinginu og í raun þjóðinni um leið í gíslingu því að hér eru á dagskrá mál sem snerta t.d. Íbúðalánasjóð, að hann geti farið í óverðtryggð lán og þess háttar, sem við erum ekki enn farin að ræða að neinu viti, mál sem við munum væntanlega samþykkja á endanum en þurfa umræður. Hér eru líka sveitarstjórnarlög, svo fátt eitt sé nefnt, og upplýsingalög sem þurfa mikla umræðu. Við komumst hvorki lönd né strönd, frú forseti, meðan þetta er svona. Ég vil því skora á forseta að reyna að gera hæstv. forsætisráðherra grein fyrir því að þingið hefur annað að gera en eltast við duttlunga forsætisráðherra. Ýmislegt hefur komið fram um þetta mál í umræðum og að sjálfsögðu sýnist sitt hverjum. Það hefur einna helst verið gagnrýnt í ræðum, bæði við 1. umr. og nú 2. umr., og auðvitað eru ýmsir hlutir í þessu frumvarpi gagnrýndir, að ekki sé farið að tillögum eða ábendingum sem komu fram hjá hinni svokölluðu þingmannanefnd sem Atli Gíslason stýrði. Þetta hafa hv. þingmenn Sigurður Ingi Jóhannsson, Atli Gíslason og Unnur Brá Konráðsdóttir komið inn á í ræðum sínum. Ég verð að viðurkenna það og hef sagt það hér að mér finnst mjög sérkennilegt að tækifærið sé ekki notað til að auka formfestuna sem kallað er eftir og að draga úr oddvitaræðinu. Að mínu viti er verið að auka það með þessu frumvarpi. Í ræðum þeirra fáu stjórnarliða sem hér hafa talað um málið er gjarnan vitnað til þess að þetta sé sótt í skýrslur þingmannanefndarinnar og rannsóknarnefndar Alþingis. Miðað við upplýsingarnar frá þessum hv. þingmönnum sem sátu í nefndinni er það einhver misskilningur. Það er hins vegar alveg ljóst að hluti af þessu er sóttur í skýrsluna Samræmd stjórnsýsla sem er fylgigagn frumvarpsins. Þó svo að þetta sé gagnrýnivert og verði að breytast ef það á að vera hægt að samþykkja málið eru hér vitanlega fleiri greinar og þættir sem þarf að skoða. Það er reyndar ekkert mjög skemmtilegt að sjá þætti í frumvarpinu sem eru til bóta - það er mikilvægt að skýra suma hluti og setja á blað þó að þeir hafi kannski verið praktíseraðir einhvers staðar, t.d. hvernig fundargerðir eru skrifaðar og geymdar og hvaða reglur gilda um upplýsingar frá ríkisstjórnarfundum, siðareglur og ýmislegt annað sem má sannarlega tengja við skýrslur þingmannanefndarinnar og rannsóknarnefndarinnar - þegar maður sér líka þessa hluti sem styrkja ráðherraræðið, ef má orða það þannig, styrkja framkvæmdarvaldið. Það hugnast mér ekki, alls ekki. Hér hefur 2. gr. verið til umfjöllunar og sagt hefur verið að hún sé ekki nógu afgerandi, að forsætisráðherra hafi í raun einn um fjölda ráðuneyta og heiti að segja og það þurfi ekki að koma til þingsins. Ég er sammála þeirri gagnrýni. Ég hef líka áhyggjur af 4. og 5. gr. frumvarpsins þar sem er rætt um hvernig stjórnarmálefni eru flutt á milli ráðuneyta. Eins og ég les þetta og skil, og hef borið saman við þau lög sem nú eru í gildi, er þetta veiking. Það er verið að einfalda þennan flutning. Praxísinn kann að vera réttlætanlegur, að þetta auki einhvern sveigjanleika, en þetta eykur um leið vald eins ráðherrans. Hér hafa verið tekin dæmi um málefni sem forsætisráðherra getur gripið inn í ef honum sýnist svo. Sá forsætisráðherra sem nú situr mun einhvern tímann hverfa úr embætti og aðrir taka við. Ég vil taka fram að skoðanir mínar eiga ekkert síður við um framtíðina og framhaldið, að einhver sem er kannski ungur þingmaður í dag eigi eftir að sitja í forsætisráðherrastóli og hafa þessi völd og möguleikann á að gera þetta svona. Það hugnast mér alls ekki. Það fyrirkomulag sem gildir í dag, miðað við það sem ég hef kynnt mér af sögunni, hefur í sjálfu sér ekki gefist neitt illa. Skapast hafa tilefni til umræðna í þinginu þar sem löggjafarvaldið getur rætt það frumvarp sem hefur komið frá ríkisstjórninni sem er mjög til bóta. Löggjafinn setur þá mark sitt á það og samþykkir hvernig framkvæmdarvaldið á að líta út miðað við það sem þar kemur fram. Þannig að ég hef áhyggjur af því að þetta eigi að falla út. Ég ætla aðeins að fara yfir nokkrar greinar sem ég hef ekki fjallað mikið um áður. Aðeins var fjallað um 18. gr. í gær sem er um erindisbréf til aðstoðarmanna ráðherra. Ég hef mikinn skilning á hugsuninni í þessu, þ.e. að þessir aðilar eins og aðrir þurfi að hafa einhverjar leiðbeiningar um hvernig þeir eiga að starfa. Líkt og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sem fjallaði aðeins um þetta í gær hefur sá er hér stendur starfað sem aðstoðarmaður ráðherra. Það er ekkert einfalt að setja í embættisbréf í hverju það starf felst. Það er nánast allt milli himins og jarðar sem ráðherrum dettur í hug, það er nú bara þannig. Ég held að eftir upptalninguna um að sitja fundi, taka viðtöl, skrifa greinargerðir, lesa frumvörp o.s.frv., yrði að koma: allt annað sem ráðherra dettur í hug. Þannig hefur þetta verið praktíserað víða þótt það sé auðvitað misjafnt eftir ráðherrum. Þessu er einfalt að breyta og er ekki flókið eða stórmál, að mínu viti. Þá er það 22. gr. um aðstoðarmennina. Það kemur reyndar fram, svo allrar sanngirni sé gætt, að hún taki ekki gildi fyrr en að loknum næstu kosningum vegna fjárhagsstöðu ríkisins í dag. Engu að síður er þarna um 100 millj. kr. kostnað að ræða samkvæmt kostnaðarmati, verði þetta að veruleika. Það held ég að verði …  Ég hef ákveðinn skilning á að fjölga þurfi aðstoðarmönnum en þetta er ekki tíminn til þess. Ef einhvers staðar eru 100 milljónir afgangs til að fjölga starfsfólki eigum við þingmenn að segja: Fínt, við höfum fengið staðfest að við eigum 100 milljónir; notum þær til að styrkja löggjafann, styrkja Alþingi. Það er búið að vera að veikja Alþingi. Alþingi hefur þurft að skera hlutfallslega meira niður en framkvæmdarvaldið í undanförnum fjárlögum. Við þingmenn hljótum núna að segja stopp og segja við framkvæmdarvaldið: Hættið að ásælast fjármuni Alþingis til að styrkja framkvæmdarvaldið. Nú er það Alþingi sem skammtar peningana þannig að þetta er svolítið flókin staða. En þetta fúnkerar einfaldlega þannig að tillaga kemur frá framkvæmdarvaldinu um hvað Alþingi eigi að fá mikla peninga, svo hlaupa stjórnarþingmenn eftir því til að reyna að tryggja það, að „verði þinn vilji, hæstv. ráðherra“. Þannig gengur þetta fyrir sig. Það sem við þingmenn þurfum hins vegar að sameinast um er að láta þetta ekki henda, að það sé hægt að finna 100 milljónir í að finna aðstoðarmönnum ráðherra og styrkja framkvæmdarvaldið á meðan við getum ekki ráðið fleira starfsfólk til þingsins til að sinna t.d. verkefnum sem stjórnarandstaðan vill sinna á nefndasviði. Við erum með frábært fólk í Alþingi, en eins og var auglýst hjá einu sveitarfélagi: Við þurfum fleira frábært fólk. Það er einfaldlega þannig. Við þurfum líka að minnast þess að alþingismenn tóku því þegjandi og hljóðalaust þegar ákveðið var að landsbyggðarþingmenn fengju ekki aðstoðarmenn vegna sparnaðar og vegna ástandsins. Það skýtur því skökku við að meiri hluti þingsins eða stjórnarflokkarnir skulu vera búnir að finna leiðir til að fjármagna aðstoðarmenn hjá ráðherrunum, fjölga þeim, á meðan ekki er hægt að finna fjármagn til þess að standa við loforð gagnvart þinginu og þingmönnum. Þetta er kannski dæmi um það að ef vilji er fyrir hendi virðist vera hægt að finna peninga. Fyrir þessar 100 milljónir mætti fyrir löngu vera búið að leysa vanda Kvikmyndaskólans, svo eitthvað sé nefnt. 100 milljónir eru miklir peningar þegar horft er til niðurskurðar í heilbrigðisstofnunum og víðar. Það var m.a. þess vegna sem ég maldaði ekki í móinn þegar leggja átti hlutverk aðstoðarmanna þingmanna í landsbyggðarkjördæmunum til hliðar tímabundið. Það var vegna þess að stóra púllían er að sjálfsögðu þannig að tekið er úr henni allri. Í frumvarpinu eru góðir kaflar, t.d. um siðferðileg viðmið - mér finnst gott að settar séu siðareglur og þær skerptar ef á þarf að halda - og fundargerðir og slíkt. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um sumar af breytingartillögunum sem hafa komið fram um að hljóðrita fundina. Ég held að þá muni ríkisstjórnarfundirnir breytast. Ég held að þá verði einfaldlega búið að fjalla um málin áður með öðrum hætti. Það er bara einn af breiskleikum mannsins og þessum störfum gegnir venjulegt fólk. Ég sé heldur ekki tilganginn í að taka þetta upp ef allt er fært til bókar eftir reglunum sem hér eru settar. Ég get ekki séð annað en að þær dugi. Eins og ég sagði áðan tel ég að það þurfi að breyta 4. og 5. gr. Við 1. umr. voru hér ræður og andsvör eins og lög gera ráð fyrir og því var velt upp hvort núgildandi fyrirkomulag væri í einhverri andstöðu við stjórnarskrána. Var það hv. þm. Birgir Ármannsson er spurði hv. þm. Atla Gíslason, þá formann þingmannanefndarinnar svokölluðu, hvort svo væri. Hv. þm. Atli Gíslason svaraði því alveg skýrt af sínu viti, bæði sem formaður þingmannanefndarinnar og reynslumikill lögmaður, að svo væri ekki. Það þyrfti ekki að breyta fyrirkomulaginu, það stangaðist ekki á við stjórnarskrána. Það er einnig sagt í þeim umræðum að formfestan og foringjaræðið séu eins og hálfgerðir eineggja tvíburar. Ef ekki sé um formfestu í ráðuneytum að ræða hafi foringinn á hverjum tíma meiri völd til að sýsla með hlutina eftir eigin höfði. Áhyggjur þessara þingmanna sem komu þarna fram undirstrika það sem ég hef varað við í ræðum mínum. Það er líka svolítið sérstakt, frú forseti, að á meðan þingmannanefndin var að störfum og var að skila tillögum til okkar um hvað þyrfti að bæta og breyta, var settur af stað starfshópur forsætisráðherra sem skilaði skýrslunni Samhent stjórnsýsla og kom það nefndarmönnum nokkuð á óvart, að minnsta kosti sumum í þingmannanefndinni, að það skyldi gert vegna þess að þeir töldu að þetta gæti skarast við þeirra hlutverk. Ég hef velt því svolítið fyrir mér hvers vegna í ósköpunum þessi leið var farin, að skipa þennan starfshóp á sama tíma, hvers vegna ekki var stuðst við það sem kæmi frá þingmannanefndinni þannig að hún fengi enn meira vægi. Þetta lítur svolítið þannig út að þingmannanefndinni hafi kannski ekki verið fyllilega treyst til að klára verkefni sitt um stjórnsýsluna, því hafi þetta verið gert. Það var líka staðfest í ræðum, þar á meðal í ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, og hv. þm. Atli Gíslason vitnar í það í andsvari, að verið væri að opna heimild til að flytja stjórnarmálefni milli ráðuneyta viðkomandi ríkisstjórnar, þ.e. að létta það. Til þess hafi leikurinn einmitt verið gerður. Það er hins vegar spurning hvort ekki sé hægt að koma böndum á þetta og laga þetta svo að klára megi málið þannig að flestir geti sómasamlega farið frá því. Ég ítreka það, frú forseti, að það er alveg stórfurðulegt að vera með þetta mál á dagskrá þegar ekki er hægt að færa rök fyrir því að þetta sé brýnasta málið á dagskrá þingsins af þeim 35 málum eða hvað þau voru nú mörg þegar ég sá það síðast, það voru  Tími minn er senn á þrotum, frú forseti. Ég fór hér yfir 4. og 5. gr., aðeins yfir 2. gr., 18. gr. og 22. gr. Fleiri greinar á eftir að fjalla um. Ég reikna með að taka þátt í þeirri umræðu. Ég á einnig eftir í seinni ræðu að bera stuttlega saman lögin eins og þau eru í dag og þessar tillögur hér. Lög um Stjórnarráð Íslands eins og þau eru í dag hafa staðist ágætlega. Mér þykja þau vera betri fyrir Alþingi og styrkja og treysta löggjafann. Ég bið því hæstv. virðulegan forseta að setja mig aftur á mælendaskrá svo ég geti haldið áfram umfjöllun minni um málið. Ég hvet líka þingmenn til að kynna sér kafla 2.4 í niðurstöðu þingmannanefndarinnar á bls. 11 þar sem fjallað er um stjórnsýsluna, oddvitaræðið og formfestuna. Það er mjög holl lesning fyrir þingmenn, áður en þeir ákveða hvernig þetta mál á að enda, og ég vonast til að einhverjir munu sjá það sama út úr henni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu þar sem hann kom inn á ýmis mál sem eru til umfjöllunar í því frumvarpi sem við ræðum hér. Eitt af því sem hv. þingmaður velti fyrir sér er sá asi sem er á þessu máli og sú mikla áhersla sem hæstv. ríkisstjórn og ekki síst hæstv. forsætisráðherra leggur á það að málið verði afgreitt á þessum svokallaða septemberstubbi. Það sem er athyglisvert í því sambandi er að þar birtist á vissan hátt forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar. Það liggur sem sagt fyrir að aðaláhersluatriði ríkisstjórnarinnar við núverandi aðstæður í þjóðfélaginu er að auka vald hæstv. forsætisráðherra, auka valdið til að deila og drottna, auka valdið til að hóta. Ég hef ekki fengið svar við því hvað veldur því og hvaða nauðir rekur til þess að leggja svona mikla áherslu á að klára málið einmitt núna. Hv. þingmaður benti á að það er skammt í októberþing, það er u.þ.b. hálfur mánuður þangað til þingið kemur saman að nýju. Auðvitað ætti að vera hægur vandinn að ljúka málinu með sómasamlegri hætti á þinginu sem hefst hinn 1. október. Það er hins vegar greinilega ekki ætlunin. Ætlunin er sú að ljúka því á þessum dögum, klára það einhverjum dögum fyrr en ella yrði gert ef málið yrði borið upp að nýju á haustþinginu. Ég átta mig eiginlega ekki á hvað hér er á ferðinni og vildi biðja hv. þingmann um að deila með mér skoðunum í þeim efnum. Ég vek athygli á því að þegar núgildandi stjórnarráðslög frá 1969 voru samþykkt var það gert með breiðri samstöðu. Foringjar stjórnmálaflokkanna höfðu greinilega fengið sig fullsadda af því fyrirkomulagi sem hafði ríkt, þeirri lausung sem hafði verið, bentu á það í ræðum sínum og sögðu að það þyrfti að lögfesta þetta. Núna er hins vegar verið að hverfa til baka til ársins 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk í andsvaraumræðunni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég á í raun ekkert svar við því af hverju þetta er rekið með slíku offorsi í þinginu, því að eins og ég sagði áðan eru hér önnur mál sem ætti kannski að klára. Þetta er mál sem stjórnin ætti að geta leikið sér að að klára á þrem, fjórum vikum í upphafi nýs þings. En þegar haldið er á málum þannig að deilumálin eru öll sett á síðustu dagana endar þetta að sjálfsögðu með þessum hætti. Er asinn á málinu sá að það er vilji til að auka lausungina, eins og hv. þingmaður nefndi svo? Hverfa til hátta sem voru hér fyrir mjög svo löngu síðan? Ég vona sannarlega að svo sé ekki, því að skilaboðin sem við höfum fengið eftir hrunið og eftir þá naflaskoðun sem farið var í eru klárlega þau að við eigum einmitt ekki að fara þá leið. Við eigum að auka festuna, formfestuna. Þetta frumvarp er ekki til þess fallið að mínu viti. Ég held að verið sé að auka á lausungina sem hv. þingmaður kallaði svo. Forgangsröðunin er að sjálfsögðu stjórnarmeirihlutans á hverjum tíma, hvaða mál hann vill ná í gegn. Það er því algjörlega á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og að sjálfsögðu þeirra sem stjórna í þinginu hvernig málin eru sett upp og hvernig dagskrá þingsins lítur út. Ef mat stjórnarmeirihlutans er það að þetta sé veigamesta málið, að stjórnarmeirihlutinn vilji frekar ná þessu máli í gegn og það sé samþykkt en að breyta sveitarstjórnarlögum, að veita Íbúðalánasjóði tækifæri til að gefa út óverðtryggð lán, að fjalla um málefni heimilanna sem kallað hefur verið eftir, að ræða Evrópusambandið og gjaldmiðlana, þá er það bara komið í ljós að þetta er áherslumálið.

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika eitt: Það sem hér er verið að gera er að færa fyrirkomulagið aftur um rúmlega 70 ár. Menn höfðu 30 ára bitra reynslu af því fyrirkomulagi og kusu árið 1969 með breiðri pólitískri samstöðu að hverfa frá þessu. Nú er sem sagt verið að taka upp þessa eldgömlu stjórnarhætti sem menn sáu þegar þeir höfðu prófað þá að reyndust ákaflega illa. Mér sýnist hins vegar blasa við að ástæðan fyrir því að reynt er að ljúka þessu máli svona snemma hljóti að felast í því að ætlunin sé að nýta þær heimildir sem verið er að skapa hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni. Það eru heimildir sem fela í sér að brjóta upp ráðuneyti, sameina þau eða breyta þeim með öðrum hætti. Í öðru lagi er líka verið að opna á í 4. gr. eins og menn vita heimildir til að taka einstaka málaflokka undan einstökum ráðuneytum. Ekki er hægt að draga aðra ályktun af því en þá að 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, það hvarflar að manni að asinn sé svona mikill af því að það þurfi að nýta heimildina í hvelli. Þá hljótum við að spyrja okkur og kalla eftir því hvort svo sé. Ef svo er ekki að það liggi á að fá þessar heimildir hlýtur hæstv. forsætisráðherra, sem á þetta mál með húð og hári, að geta beðið fram í október þar sem málið yrði flutt og fengið það afgreitt í október/nóvember. Ég velti því fyrir mér: Hvaða mál þarf að klára áður en september rennur út? Er það svo að einhverjir málaflokkar liggi einhvers staðar illa unnir og ráðherra telji sig þurfa að færa þá eitthvert annað? Er það vegna þess að ráðherrann treystir ekki innanríkisráðherra til að klára málefni jarðarkaupa á Grímsstöðum á Fjöllum? Ég veit það ekki, það er eðlilegt að velta því fyrir sér. Það var reyndar athyglisvert þegar hv. þingmaður talaði um að fara aftur um 70 ár, ég get ekki betur séð en að við séum með ríkisstjórn sem vill færa allt aftur um 70 ár, atvinnuveg á allan hátt.

Frú forseti. Varðandi síðustu athugasemdina þá held ég að ríkisstjórnin sé að fara í tvær áttir á sama tíma, annars vegar til Evrópusambandsins og hins vegar, eins og hv. þingmaður sagði, aftur í tímann. Við ræðum hér um stjórnskipulag og hvernig stjórnun á að vera hjá ríkisstjórninni. Mér hefur oft fundist eins og við séum með allt að því 10 ríkisstjórnir í landinu eða 12, vegna þess að ráðherrar taka ákvarðanir bara sisvona eins og t.d., þó að ég hafi verið hlynntur því, að leyfa hvalveiðar eða umræðan um Grímsstaði á Fjöllum eða Evrópusambandið. Einn ráðherrann fer um alla Evrópu og er að bjóða Ísland inn í Evrópusambandið á meðan aðrir ráðherrar standa í nákvæmlega sömu ríkisstjórn og segja: Við eigum ekki að fara inn í Evrópusambandið.  Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hugleitt að koma með fyrirkomulag sem minnir á það sem heitir á ensku „teamwork“, sem kallað er hópvinna eða teymisvinna, að ríkisstjórnin þurfi öll að samþykkja 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að velta þessu upp með „teamwork“, því að ekki er hægt að lesa neitt annað út úr þessu frumvarpi en að það fjalli ekki um það að vinna sem meiri liðsheild, heldur er verið að auka vægi eins liðsmanns sérstaklega mikið. Ég hef ekki hugleitt það sérstaklega, svo ég segi það bara, að koma með tillögu í þá veru. Ég held að það þýði ekkert að koma með tillögu um „teamwork“ fyrir þessa ríkisstjórn. Ástandið er bara þannig á því heimili. Auðvitað er það rétt hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin eins og hún stendur í dag stefnir í margar áttir. Hv. þingmaður nefndi Evrópusambandið sem er mjög freistandi að taka hér nokkra umræðu um. Ég las í dag, ég held það hafi verið í Dagblaðinu eða einhvers staðar, að utanríkisráðherra sé að tala um að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði um endanlegan samning um Evrópusambandið. Jú, við erum öll sammála um að ef til þess kemur eigi þjóðin að gera það. En hverjir greiddu atkvæði gegn því að þjóðin fengi að greiða atkvæði um hvort við ættum að fara í þessar viðræður? Það var sami utanríkisráðherra, svo dæmi sé tekið, og fjölmargir aðrir þingmenn. Ríkisstjórnin veit ekki hvað hún sagði fyrir tveimur árum eða einu ári eða stjórnarþingmenn, eða hvað vinstri höndin ætlar að gera eða hægri höndin, en ef ástin á lýðræðinu er svona mikil hlýtur það sama að gilda þar. Ég hef ekki spáð í „teamwork“ fyrir hönd ríkisstjórnarinnar en ég væri alveg til í það með hv. þingmanni að finna leiðir til að koma ríkisstjórninni í skilning um að það geti verið mjög gott að vinna eftir slíku skipulagi. Það eru aðrir hlutir í þessu frumvarpi sem ég hef haft meiri áhyggjur af en því hvernig samstarfið innan ríkisstjórnarinnar er. En þetta er athyglisvert.

Herra forseti. Þetta hefur verið löng og mikil umræða, ég hef fylgst með henni eiginlega frá orði til orðs en þetta hefur ekki verið nefnt í umræðunni. Ég vildi gjarnan að menn færu að ræða þetta atriði því að þetta skiptir verulegu máli. Ætlum við að hafa eins manns ríkisstjórn, einræðisríkisstjórn, þar sem hann getur hótað því að taka verkefni frá einstökum ráðherrum eða bara hótað að reka þá? Ætlum við að koma með einhvers konar breytingartillögu sem Alþingi á að samþykkja og upplifa hérna kattasmölun aftur og aftur eins og var hér í sambandi við Evrópusambandsumsóknina? Það var alveg greinilegt af því að ekki var meiri hluti á Alþingi fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er hægt að lesa úr ræðum einstakra ráðherra. Ég hef margoft bent á þær furðulegu ræður. Eða ætlum við að hafa þetta þannig að hér sé ríkisstjórn þar sem allir ráðherrar eru sammála um stefnuna og geti þá vikið ella? Mér finnst það miklu heiðarlegra.

Virðulegi forseti. Það er margt í frumvarpinu og þessu máli öllu og hvernig haldið er utan um það sem maður veltir vöngum yfir. Ég hef hlustað á ræður þingmanna hér líkt og hv. þm. Pétur H. Blöndal og hlustaði einnig á ræðu hans hér í gær með athygli þar sem þingmaðurinn velti fyrir sér hvort við ættum að færa löggjafarteymin eða lögskrifunarliðin úr ráðuneytunum til þingsins og efla þar með hlutverk Alþingis í að semja lögin. Ég er mjög hrifinn af því. Ég velti því fyrir mér hvort við ættum að skoða það í alvöru, þingmenn, að fara í slíkar grundvallarbreytingar á kerfinu sem við búum við þannig að við fjárlagagerð ársins 2012, ef það er hægt, byggðum við á nýju skipulagi þar sem við hefðum fært þetta hlutverk 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þetta frumvarp, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti mér réttilega á í gær, er breyting frá formfestu og yfir í sveigjanleika. Nú greinir okkur á í því og ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að vera með ásökunarorð í garð þeirra sem vilja meiri sveigjanleika, nútímalegri stjórnun á Stjórnarráðinu en verið hefur. Ég sé ekki að það sé ekki óhætt að breyta skipulagi eftir 40 ár og þó að það skipulag hafi út af fyrir sig reynst okkur ágætlega sé ég fulla þörf á að breyta því núna til meiri sveigjanleika. Ég tel það ekki einræðisvald þó að forsætisráðherra skipi og segi til um hver ráðuneytin eigi að vera eða stingi upp á því. Það verður aldrei þannig. Ríkisstjórnin hlýtur að standa á bak við það. Það sem mig langar til að taka hér sérstaklega upp er skoðun hv. þingmanns á tillögu sem hefur verið lögð fram, málamiðlunartillögu sem ég tel mjög góða og hv. þingmaður kallar hrossakaup. Hann kallaði hana það, að nú hefði hv. þm. Þór Saari verið að mæla fyrir hrossakaupum. Eru það alltaf hrossakaup þegar komið er með málamiðlun, þegar komið er með aðra tillögu? Eru það hrossakaup ef ég fellst á þá tillögu sem hér er lögð fram frá m.a. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur illilega misskilið það sem ég var að tala um varðandi hrossakaupin. Ég vitnaði hér í allt aðra hluti og tillögur í máli mínu. Ég var ekki að ræða þessa tillögu á nokkurn hátt, ég var að velta öðrum hlutum fyrir mér. En úr því þingmaðurinn spyr um þessa tillögu er hún að mínu viti engin lausn á þessu máli. Ég er algjörlega ósammála því að tillagan sé til þess að leysa málið, enda hefur hún ekki verið rædd í þingflokki framsóknarmanna heldur ákváðu þessir þingmenn að leggja fram þá tillögu. Að sjálfsögðu er það þeirra val samkvæmt stjórnarskrárbundnum rétti þeirra. En þessi tillaga hefur ekki verið rædd í þingflokknum og á ekki stuðning minn. Það þarf allt aðra hluti til að klára 2. gr. og til að styrkja og klára þetta mál ef eitthvað á að breytast. Ég held að það væri nær að halda þessum hluta frumvarpsins eða þessara laga eins og þau eru í dag. Ég er ósammála þessu.

Virðulegi forseti. Nú er búið að ræða þetta mál í marga, marga, klukkutíma og það er því ósatt sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að ekki hefði gefist tími til að ræða málið, hér hefur það verið rætt í marga klukkutíma. Tvö sjónarmið eru uppi meðal þingmanna og er þá ekki rétt að úr því verði skorið með atkvæðagreiðslu hvort sjónarmiðið verður ofan á? Er það ekki leiðin sem við þurfum að fara þegar við náum ekki saman? Og þegar þingmaður segir að sáttatillaga af þeirri sort sem hér er fullnægi engan veginn þeim skoðunum sem hann hefur á þessu máli og hvernig hann vill að málinu sé háttað, er þá ekki kominn tími til að við göngum til atkvæða um málið? Er það ekki þannig sem gert er út um mál á Alþingi á endanum, að greidd séu atkvæði?

Virðulegi forseti. Flest mál enda náttúrlega með atkvæðagreiðslu, það er alveg rétt. En það er líka skylda okkar þingmanna og hlutverk að ræða málin, reyna að laga vond mál, mál sem yrðu til þess t.d. að skerða löggjafarhlutverkið. Við þurfum að styrkja löggjafann. Ég held að við séum engu bættari með að fara í atkvæðagreiðslu um mál sem er illa unnið eða ekki tilbúið. Ég er ekki endilega að segja að þetta mál sé þannig, en við getum verið í þeirri stöðu og höfum reyndar séð það allt of oft, hv. þingmenn, að mál fara hér í gegn á þvílíkum spretti að þau þurfa að koma aftur inn til að hægt sé að laga þau. Ég held að þetta mál þurfi miklu meiri yfirlegu áður en það fer í atkvæðagreiðslu, það er einfaldlega ekki tilbúið til þess að mínu viti. Það er mjög einfalt að segja: 

Herra forseti. Hv. þm. Þór Saari kom hér áðan upp og sagði að þingmenn væru í málþófi og ég andmælti því úr sæti mínu. Ég hefði óskað eftir að forseti tæki það upp hvort þingmenn væru í málþófi. Ég hélt ræðu í gærkvöldi klukkan hálfellefu og ég fullyrði að það var ekki málþóf. Og hv. þm. Þór Saari er ekki einu sinni viðstaddur umræðuna.

Virðulegur forseti. Ég vil benda hv. þm. Pétri Blöndal á að fá útprentaða ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar frá því í gær þar sem hann útskýrði hvers vegna hann stæði hérna í málþófi, af hverju það væri mikilvægt. Það er þá greinilegt að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa mismunandi skoðanir á því hvað fer hér fram. En það kom alveg klárt og kvitt fram í ræðu hv. þingmanns að hann leit svo á að hann væri hérna í málþófi, það væri réttur stjórnarandstöðunnar, og það gæti sumpart verið nauðsynlegt. Ég skil ekki hvers vegna hv. þm. Pétur Blöndal bregst svo reiður við. Þetta er kannski eitthvað sem hann ætti að taka upp og brýna raust sína frekar á þingflokksfundum hjá Sjálfstæðisflokknum.

Virðulegi forseti. Ég fer að halda að hv. þm. Róbert Marshall sé farinn að fara ofar en ég á sýndarandsvaralista hv. þm. Marðar Árnasonar miðað við þau andsvör sem þingmaðurinn viðhefur. Þetta er mjög sérkennileg nálgun sem þessir tveir ágætu stjórnarþingmenn hafa hér á hlutunum. 
             Frú forseti. Ég verð að segja - eða sýndarforsetaathugasemdir þá, orðum það bara þannig. Ég vil segja, hæstv. forseti, að ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal. Það er alveg furðulegt að sitja undir því að þingmenn sem ekki sjást í þingsalnum gagnrýni okkur fyrir málþóf. Það kann vel að vera að einn og einn þingmaður komi hingað upp og segi: Ég er á móti þessu frumvarpi, ætla því að vera í málþófi. Það er þá hans ákvörðun, væntanlega réttur hans líka. En flest okkar, langflest, erum búin að ræða þetta mál mjög efnislega, grein fyrir grein, velta upp hinum ýmsu hlutum, þar á meðal hv. þm. Pétur Blöndal sem gerði það í mjög athyglisverðri ræðu í gær sem ég held örugglega að hv. þm. Róbert Marshall hafi heyrt hérna meira að segja, hann er mjög iðinn við að sitja hér og þakka ég honum fyrir það. En það er hins vegar ekki hægt að sitja undir svona furðulegum árásum frá þingmönnum sem eru ekki einu sinni á svæðinu.

Ég vil minna þingmenn á að undir liðnum um fundarstjórn forseta er umræða um form en ekki efni.

Virðulegi forseti. Það eru nú orðnir fastir liðir eins og venjulega að þegar umræða hefur staðið um eitthvert mál í einn eða tvo tíma þá fara fulltrúar stjórnarflokkanna upp í ræðustól og kvarta undan því að það sé málþóf. 

Forseti. Hér stendur yfir málþóf og það viðurkenna sumir sjálfstæðismenn sem eru heiðarlegri en aðrir. Jón Gunnarsson lýsti því yfir í gær og það er sjálfsagt að Pétur Blöndal og aðrir hv. þingmenn sem kvarta yfir þessari einkunnagjöf fari og hlusti á Jón Gunnarsson þegar hann talaði um það að hann væri í málþófi með sínum flokki og hinum stjórnarandstöðuflokknum, hinum málþófsstjórnarandstöðuflokknum. Það er þannig að 16, nei, bíddu nú við, hvað eru þeir margir, ég held 13 af 16 

Ég vil biðja þingmenn um að gæta orða sinna og nota tilheyrandi ávörp um þingmenn og aðra.

Herra forseti. Ég vil að hv. forseti grípi inn í þegar menn byrja að alhæfa um það að þingmenn séu að beita málþófi. Þeir verða þá alla vega að undanskilja þá sem ekki eru í málþófi sem eru velflestir, því mér finnst flestar ræðurnar hafa verið mjög málefnalegar og góðar og þær hafa varpað nýju ljósi á það viðamikla mál sem við erum að ræða. Þó að hv. þm. Merði Árnasyni þyki þetta ómerkilegt þá er þetta mjög viðamikið mál sem þarf að ræða mjög ítarlega. Flestallir þingmenn eru sammála um það sem tekið hafa þátt í umræðunni nema hv. þingmaður. Ég vil að herra forseti, út af forminu, geri athugasemd við svona alhæfingar.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta ekki síst vegna þess að það sem hér fer fram er sjónvarpað um allt land. Ég vil því fara þess á leit við hæstv. forseta að þegar ýjað er að því af hv. þingmönnum að þeir sem ekki eru í þingsal fylgist ekki með umræðunni þá séu þingmenn áminntir um það. Og að þess sé líka getið sérstaklega að þingmenn geta fylgst með umræðum og hverju einasta orði sem hér er sagt á skrifstofum sínum og gera það mjög gjarnan. Þeir geta líka gert það heima hjá sér ef þeim sýnist svo. Ég vil því, hæstv. forseti, gera þá athugasemd við fundarstjórn forseta að þetta sé ekki tekið fram þegar menn ýja að því að þeir sem eru ekki hér akkúrat í salnum fylgist ekki með umræðum.

Virðulegi forseti. Það er á engan hátt hægt að tala um að hér sé málþóf í gangi. Hér hafa verið fluttar margar mjög góðar ræður og ég vil taka undir með þeim sem fjölluðu um ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Sú ræða sem hann flutti var mjög góð. Eftir því sem málið er rætt meira og kafað er meira ofan í það, þeim mun betur kemur í ljós hversu alvarlegt það er ef málið verður samþykkt. Það er ekkert alvarlegt við það að menn rýni í málið og reyni að ræða það og komi auga á hvað betur megi fara, þeim atriðum fjölgar alltaf. Það verður fyrst alvarlegt ef málið verður samþykkt og það orðið að lögum, herra forseti.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að heyra þann pirring sem birtist í ummælum hv. þm. Marðar Árnasonar um það málfrelsi sem við höfum í þinginu. Ég hef flutt eina 40 mínútna ræðu og fjallaði þar um með hvaða hætti grunnurinn að málinu virðist ekki vera í lagi, þ.e. hér er sagt að það sé byggt á niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar en svo vantar stóra kafla þar inn í. Ég benti á ákveðin atriði og vildi fá ákveðin svör. Þeim svörum reyndi hv. þingmaður að koma hér að í stuttu andsvari við mig í gær, en ég vonast til að í seinni ræðu minni nái ég að klára málflutning minn. Ég átti eftir að fara yfir ákveðin atriði varðandi þrískiptingu ríkisvaldsins meðal annars. Síðan væri ég mjög áfram um að fá að heyra svör þeirra hv. þingmanna sem sitja í meiri hluta allsherjarnefndar og eru á nefndaráliti meiri hlutans við þeim spurningum sem ég lagði fram. Ég get ekki séð 

Virðulegi forseti. Eftir því sem þessari umræðu hefur undið fram hef ég orðið stöðugt meira hugsi yfir því hvað í raun og veru sé að knýja þessa umræðu áfram nú á þessari stundu. Nú ætla ég ekkert að búa til neinar kenningar um annarlegar hvatir hæstv. forsætisráðherra eða ríkisstjórnarinnar í þessu máli, ég ætla einfaldlega að velta því fyrir mér af hverju ríkisstjórnin leggi svona mikla áherslu á að einmitt þessu mál sé lokið á þeim fáu dögum sem við höfum á þessu septemberþingi. Málið er þannig vaxið, eins og allir sjá, að hér erum við að tala um breytingar á grundvallarlögum, þ.e. lögunum um Stjórnarráð Íslands, og það eru auðvitað lög sem þarf sérstaklega að vanda til vegna eðlis málsins. Við þekkjum það líka að menn þurfa að hyggja að ýmsum hlutum þar og það er ekki mjög skynsamlegt að tefla þessu máli inn í þann tímaspreng sem það er sannarlega komið í né heldur að knýja það áfram þannig að það valdi hér miklum átökum. Við sjáum á málinu öllu að það eru ekki bara átök milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þetta er líka mál sem greinilega klýfur ríkisstjórnina eins og allir vita. Við munum að ríkisstjórnin afgreiddi þetta mál af fundi sínum með mjög sérstökum hætti. Einn hæstv. ráðherra bókaði mótmæli sín og annar sat hjá. Síðan gerðist það að heill þingflokkur, annar flokkur stjórnarinnar, kaus að bóka almennan fyrirvara við málið og enn er málið í þeirri stöðu að ýmsir þingmenn stjórnarliðsins hafa lýst fyrirvörum við það, líka við afgreiðslu meiri hluta allsherjarnefndar, þar sem svo og svo margir þingmenn úr stjórnarliðinu skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Síðan hefur það gerst að ýmsir hv. stjórnarliðar hafa komið hér og bent á ýmsa hluti í málinu eins og það stendur, þannig að það sjá allir að ekki er mikill bragur á afgreiðslu málsins við þessar aðstæður. Eftir því sem ég hef hlustað meira á þessa umræðu, og sérstaklega reynt að lesa úr þeim andsvörum hv. þingmanna stjórnarliðsins sem hér hafa talað, virðist mér að það sé að verða æ augljósara að ástæðan fyrir því að hæstv. ríkisstjórn er að reyna að knýja þetta mál í gegn einmitt á þessum dögum sé sú að það liggi á, að mati hennar, að nýta þau tæki og tól sem frumvarpið veitir hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra ef það verður að lögum. Nú vitum við að í þessu frumvarpi er stóra málið það, og það hefur komið fram, meðal annars af hálfu hæstv. ráðherra og kemur fram í nefndaráliti og í athugasemdum við frumvarpið, að stóra málið sé í 2. gr. þar sem kveðið er á um það að hæstv. forsætisráðherra geti gert tillögu til forsetans um skipan ráðuneyta og í raun farið með þetta mál nánast að vild sinni þó með samþykki annarra ráðherra. Þetta er annars vegar það sem um er að ræða. Þegar maður skoðar síðan þá breytingu sem ætlunin er að gera á 4. gr. frumvarpsins, þar sem verið er að ganga enn þá lengra og þar sem verið er að opna á þann möguleika að búa til hér alls konar viðbótarráðuneyti og nánast að skipa þessum málum eftir geðþótta á þessum tíma, sér maður að þarna er verið að færa algjörlega ný tæki og ný tækifæri í hendur þess sem heldur utan um stjórnvölinn í ríkisstjórnarsamstarfinu og eftir atvikum ríkisstjórninni til að gera miklar breytingar á Stjórnarráðinu án þess að það komi nokkurn tímann til umræðu hér í þinginu. Ef þetta verður niðurstaðan getur hæstv. forsætisráðherra tekið einstaka umdeilda málaflokka í fangið sjálfur og hæstv. forsætisráðherra getur þess vegna skákað þessum málaflokkum til og frá milli ráðuneyta. Ef hæstv. forsætisráðherra líkar ekki eitthvað sem er að gerast á vettvangi einstakra fagráðuneyta er hægur vandinn að gera það með þessum hætti. Þegar þetta allt er skoðað í þessu samhengi virðist mér myndin farin að vera nokkuð skýr. Það sem bögglaðist fyrir mér í upphafi þessarar umræðu var sem sagt það að ég átti erfitt með að skilja það hvers vegna svona mikil áhersla var lögð á þetta mál af því það er ekki tímabundið í þeim skilningi. Það eru engir tímafrestir að falla þó að þetta mál yrði ekki afgreitt núna fyrir 1. október. Það er ekkert sem gerir það að verkum að afgreiða þurfi þetta mál, eins og til dæmis varðandi gjaldeyrishöftin sem maður skilur að þurfa með einhverjum hætti að fá niðurstöðu vegna tímafresta. Við þekkjum það líka í ýmsum öðrum málum á fjárlagasviði eða öðru slíku að það eru tímafrestir. Það er ekkert slíkt í þessu máli. Hér er bara um að ræða ákveðna niðurstöðu sem ríkisstjórnin hefur að hluta til komist að varðandi skipan Stjórnarráðsins, breytingu á lögum sem núna eru rúmlega 40 ára gömul og í raun mundi ekkert stórt gerast þó að málið yrði afgreitt í október eða nóvember eða þess vegna á næsta ári. Það er ekki stóra málið, nema að ætlunin sé að beita þeim tækjum sem frumvarpið mun færa hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni verði það að lögum. Þess vegna er auðvitað augljóst mál hvað hér er á ferðinni. Hér er verið að byggja undir möguleika á því að gera breytingar, kannski ekki með sameiningu ráðuneyta, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki almennilegt vald á því máli vegna tæprar stöðu ríkisstjórnarinnar, en augljóslega til að færa til verkefni milli ráðherra, frá ráðherrum sem hæstv. forsætisráðherra eru ekki þóknanlegir í einhverjum málum og eitthvert annað. Þannig að þetta mál er núna loksins að fá á sig þá raunverulegu pólitísku mynd sem opnar augu okkar fyrir því sem er að gerast á bak við tjöldin í ríkisstjórninni. Það er þetta sem er svo mikilvægt fyrir okkur að gefa gaum þegar við ræðum þetta mál efnislega. Það á sér nefnilega þá skýringu, á sér þessa forsögu, og það á sér þetta tilefni. Þess vegna er verið að knýja svona hart á um það að málið verði rekið hér áfram og klárað núna á þessum fáu dögum. Það er mikið búið að tala um 2. gr. í frumvarpinu og ekki að tilefnislausu. Hún er burðarásinn sjálfur. Hún er svona miðjan sem allt annað hverfist utan um, því að ef 2. gr. væri ekki til staðar má segja að frumvarpið sjálft tæki grundvallarbreytingum. Ég kallaði eftir því í fyrstu ræðu minni í þessu máli að mér fyndist vanta efnislegar ástæður fyrir því að þetta fyrirkomulag sé tekið upp. Þar er vísað í það sem menn kalla sveigjanleika. Þá vaknar spurningin: Hefur þetta valdið vandræðum? Hefur þetta verið vandamál í íslenskri stjórnsýslu að það þyrfti að leggja það fyrir Alþingi ef breyta ætti fyrirkomulagi ráðuneyta? Mér er ekki kunnugt um það. Það eru engin rök um það í þessu nefndaráliti, það er hvergi sagt að þetta skapi eitthvert vandamál. Því er bara svarað með svona almennum hætti að ástæðan fyrir þessu sé eitthvað sem menn kalla sveigjanleika. Þegar menn eru að fjalla um þetta hljóta menn líka að tefla þessum rökum saman við önnur rök sem eru þau að það hljóta að vakna spurningar um það hvort ekki sé eðlilegt að Alþingi Íslendinga komi að þessu, hvort það sé yfir höfuð eðlilegt að verið sé að taka verkefni frá Alþingi, svona veigamikil verkefni, svona stórar grundvallarspurningar eins og um það hvernig ráðuneytum sé skipað, og færa það inn í ríkisstjórnina, og sérstaklega inn til hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst mikilvægt að menn ræði þetta algjörlega hispurslaust. Ég vakti athygli á því að þegar stjórnarráðslögin voru sett 1969 var það gert vegna biturrar reynslu, menn höfðu búið við fyrirkomulag eins og það sem nú er ætlunin að fara að lögfesta í 30 ár, frá 1938–1969. Þegar menn skoðuðu reynsluna af þessu voru allir sammála um að þetta gengi ekki. Þetta er eitt af því sem þarf að hafa formfestu, hvernig menn skipa ráðuneytum, það er ekkert flóknara en það. Vitaskuld geta menn beitt svona sveigjanleikarökum í öllum sköpuðum hlutum ef menn ætla sér það. En er mönnum ekki öllum ljóst að sveigjanleikinn sem menn kalla svo verður að hafa einhver endimörk, einhver takmörk. Þess vegna vilja menn ekki, þrátt fyrir að það kunni að vera þægilegt fyrir þann sem er að stjórna hverju sinni, sveigja svo mikið af leið í þessum málum að það komi niður á því sem við lítum á að sé meðal annars hlutverk Alþingis og því formi sem þurfi nauðsynlega að vera á málunum. Eitt þeirra mála sem nokkuð hefur verið rætt hér í umræðunni er breytingin sem boðuð er í breytingartillögum meiri hluta Alþingis um 4. gr. sem felur það efnislega í sér að fellt verði úr lögum skilyrði um að hvert ráðuneyti skuli lagt óskipt til eins og sama ráðherra. Hvað er hér á ferðinni? Ég hef nú hlustað eftir útskýringum á þessu máli, ég skal bara játa það að ég er engu nær. Hér sýnist mér að menn séu að taka upp fyrirkomulag sem þekkist að vísu í mjög stórum löndum. Ég þekki sæmilega til í Bretlandi og sannarlega er þetta fyrirkomulag til þar. Þar eru menn með það sem kallað er þar í landi „cabinet ministers“ sem eru eins konar aðalráðherrar og undir þá heyra síðan alls konar önnur minni ráðuneyti. Til dæmis er, svo að ég taki bara málaflokka sem ég þekki til, ráðuneyti til í Bretlandi sem heitir Defra og undir það heyra síðan fiskveiðimál, landbúnaðarmál, byggðamál o.s.frv. Hér sýnist mér að menn séu að reyna að feta sig í þessa átt, 300 þúsund manna þjóðin sé að reyna að feta sig inn í þá átt sem 60 milljón manna þjóðin hefur talið nauðsynlegt í stóru og flóknu samfélagi. Það er ekki alveg heiðarlegt að leggja þetta mál fram með þessum hætti öðruvísi en gera betur grein fyrir því hvað fyrir mönnum vakir með þessum breytingum. Og við verðum að skoða þetta í öðru samhengi. Í upphaflegu frumvarpi var lagt til að hér ættu að vera reglur um hámarksfjölda ráðherra, 10 ráðherra, 10 ráðuneyti. Í þessum breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar er horfið frá þessu. Ákvæðið um hámarksfjöldann er tekið út. Ég ætla að koma aðeins að röksemdunum sem þar eru fyrir. Það er augljóst að ef við lesum þá breytingu saman með þeirri breytingu sem verið er að gera á 4. gr. að öðru leyti og þegar við skoðum það síðan enn fremur í samhengi við þau völd sem verið er að færa hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni til þess að ráðskast með ráðuneytin að vild, er verið að opna möguleika á nánast óteljandi útfærslum á ráðuneytaskipun og ég hygg að enginn okkar hafi hugmyndaflug til að átta sig á til hvers slíkt muni leiða á næstu árum. Þannig að það sem menn þó sáu á árunum 1938–1969 verður greinilega barnaleikur ef menn missa tökin á þessu fyrirkomulagi. Auðvitað getur vel verið að hér verði svo ábyrgir ráðherrar í framtíðinni að menn reyni að fara varlega með þetta vald sitt, það vitum við ekki neitt, við höfum ekki hugmynd um það. En við sjáum hins vegar að í löggjöfinni er verið að opna á þennan möguleika með því að hafa ótakmarkaðan fjölda ráðherra og ráðuneyta og síðan hitt að hafa þennan möguleika á að skipta upp ráðuneytunum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi það í ræðu sem hún flutti hér að þetta væri gert til að ríkisstjórn gæti síðan búið til áhersluatriði, ef ríkisstjórn vildi til dæmis leggja áherslu á málefni barna væri hér búið til sérstakt barnamálaráðuneyti. Ef ríkisstjórn vildi leggja áherslu á þróunarsamvinnu væri búið til hér þróunarsamvinnuráðuneyti. Það sjá auðvitað allir að við erum hér komin út á miklar villigötur. Mér fannst líka mjög fróðlegt að sjá í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar þar sem fjallað er um ástæður þess að horfið er frá því að það verði hámarksfjöldi ráðherra og ráðuneyta í ríkisstjórn. Ef við skoðum frumvarpið sjálft sjáum við að nokkuð ítarlega er fjallað um þetta í athugasemdum. Þar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Þrátt fyrir framangreint“ - vísað er til annarra efnisatriða úr 2. gr. - „er lagt til að kveðið verði á um að ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skuli á hverjum tíma ekki vera fleiri en tíu. Er framangreint hámark sett fram til að fyrirbyggja að ráðuneytum fjölgi umfram það sem eðlilegt getur talist með hliðsjón af smæð íslenskrar stjórnsýslu og nauðsyn þess að kröftum hennar sé ekki dreift um of með of mörgum og smáum einingum með því óhagræði og kostnaði sem því fylgir.“ Þetta er skýrt. Þarna er sem sagt verið að búa til ramma og lögð á það áhersla að það skiptir miklu máli að þessi rammi sé til staðar af ástæðu sem ég var hér að vísa til. Hvergi nokkurs staðar er vikið að því að þetta kunni að stangast á við stjórnarskrá, enda höfum við haft það fyrirkomulag núna í 40 ár, þar sem kveðið er á um fjölda ráðuneyta. Ég er ósammála þeim sem halda því fram að þetta hafi brotið í bága við stjórnarskrá. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson hefur margoft nefnt í ræðum hér er það nú bara þannig að menn hefðu væntanlega beitt þessu ákvæði hefðu menn talið það brjóta í bága við stjórnarskrána og væntanlega hefðu menn sem hefðu talið sig vera órétti beittir af einhverju ráðuneyti látið á það reyna hvort ráðuneytið væri til í ósamræmi við stjórnarskrána. Af hverju nefni ég þetta? Jú, vegna þess að í breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar er það útskýrt þannig og forsvarað að þau þurfi að taka burtu þetta ákvæði um hámarksfjölda ráðherra og ráðuneyta með skírskotun til þess, með þeim rökstuðningi að þetta sé í ósamræmi við sjálfa stjórnarskrá Íslands. Eins og segir í nefndaráliti meiri hluta hv. allsherjarnefndar, með leyfi virðulegs forseta: „Ósamræmi þetta birtist annars vegar í ákvæði 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins þar sem mælt er fyrir um að ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skuli á hverjum tíma ekki vera fleiri en tíu og hins vegar að vissu leyti jafnframt í ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins þar sem segir að hvert ráðuneyti skuli óskipt lagt til eins og sama ráðherra.“ Það sem hér er verið að víkja að, í útskýringum meiri hluta allsherjarnefndar, er það að þetta ákvæði, eins og það var sett inn í frumvarpið upphaflega, sé brot á íslensku stjórnarskránni. Þetta eru heilmikil tíðindi. Getur það verið að það sé álit meiri hluta allsherjarnefndar Alþingis að ákvæði af þessu tagi, sem var stefnumótandi ákvæði í sjálfu sér í frumvarpinu, hafi verið svo illa úthugsað af hálfu hæstv. forsætisráðherra og þeim hluta ríkisstjórnarinnar sem studdi frumvarpið að það hafi ekki einu sinni staðist það mál að vera í samræmi við stjórnarskrána? Hæstv. forsætisráðherra hefur nú setið dálítið undir þessum umræðum. Hæstv. forsætisráðherra er hér ekki núna, ég ætla út af fyrir sig ekkert að fara að kalla eftir ráðherranum þó það væri út af fyrir sig freistandi. En það hefði verið mjög fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. forsætisráðherra til þessa áfellisdóms sem kveðinn er upp varðandi þetta mál í máli meiri hluta allsherjarnefndar, að verið sé að brjóta stjórnarskrána með því að setja þetta ákvæði um fjölda ráðherra og ég tala nú ekki um að skipa því með þessum lögum. Þetta segir manni að þetta mál hefur þá, að minnsta kosti að áliti meiri hluta allsherjarnefndar, verið illa undirbúið að þessu leyti. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að það er ekkert neikvætt við það þó gerðar séu ýmsar breytingar á frumvarpi í meðferð Alþingis. Það getur á vissan hátt verið styrkur Alþingis í þeim efnum. En þegar það er gert meðal annars með skírskotun til þess að veigamikill þáttur frumvarpsins stangist á við stjórnarskrána, hluti af þeirri stefnumótun sem frumvarpinu er ætlað að hafa í för með sér, að það sé á einhvern hátt í bága við stjórnarskrána, lýsir það nú ekki því áliti meiri hluta hv. allsherjarnefndar að þetta sé á einhvern hátt vel undirbúið mál. Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að fjalla hér um ýmis önnur mál og ég gerði ráð fyrir að þessar 20 mínútur dygðu mér til að fara inn á þau. Ég hef hins vegar af ýmsum ástæðum haft fleiri orð um það en ég hafði hugsað mér, þegar ég var að fjalla um þessar tvær greinar, annars vegar 2. gr. og hins vegar 4. gr. Ég tel með öðrum orðum að þessar greinar séu þannig úr garði gerðar að þær séu báðar til óþurftar eins og þær eru í frumvarpinu. Ég ítreka því að eðlilegast og skynsamlegast væri að leggja þetta mál til hliðar nú á þessum fáu dögum sem við höfum til stefnu til að afgreiða málið, taka málið upp síðar með eðlilegum hætti í haust og láta þær pólitísku ástæður sem greinilega eru að baki því að leggja áherslu á málið við þessar aðstæður til hliðar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hann út í reynslu hans sem ráðherra í ríkisstjórn Íslands af því að hér er verið að færa ríkisstjórnina meira í áttina að fjölskipuðu stjórnvaldi. Það kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals í andsvari áðan að ekki væri nægileg hópvinna á vettvangi ríkisstjórnarinnar en hér er greinilega verið að færa málin nákvæmlega í þá átt. Svo vil ég svara spurningu hv. þingmanns sem hann beindi til meirihlutamanna í allsherjarnefnd. Jú, það var skoðun meiri hlutans að gera þyrfti veigamiklar breytingar á frumvarpinu. Það er nefnilega ekki, eins og hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa haldið fram, eitthvert gæluverkefni forsætisráðherra. Þess vegna tók allsherjarnefnd það föstum tökum og gerði á því umtalsverðar breytingar sem hér eru lagðar fram í mjög ítarlegu máli. Það er nákvæmlega rétt sem hv. þingmaður rekur sig á, að það er búið að gera mjög miklar og margvíslegar breytingar á málinu í meðförum þingsins. Það er ekki gæluverkefni einnar manneskju. Það er ekki hugsað til þess að færa einhverjum einum forsætisráðherra alræðisvöld sem því miður hafa verið brögð að í íslenskum stjórnvöldum.

Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum ekkert að þræta um það að frumvarpið felur það í sér að verið er að færa völd til hæstv. forsætisráðherra. Það blasir við. Það er hinn bókstaflegi skilningur á frumvarpstextanum eins og hann liggur fyrir, bæði eins og hann lá fyrir þegar mælt var fyrir frumvarpinu en ekki síður núna eftir að búið er að fara um það höndum af hálfu hv. allsherjarnefndar eða meiri hluta hennar. Það er alveg óumdeilt. Völd sem áður voru hjá Alþingi verða þar ekki en verða hins vegar hjá hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni. Um þetta þurfum við ekki að þrátta, það stendur bara á blöðunum og við erum öll ágætlega læs. Það má vel vera, hv. þingmaður, að verið sé að breyta eðli ríkisstjórnarinnar með einhverjum hætti og þetta verði fjölskipað stjórnvald, ég held hins vegar að vandinn hafi ekki snúist um það. Auðvitað hafa ráðherrar komið með meiri háttar mál alla jafna inn í ríkisstjórn, það er bara þannig, og það þekki ég sjálfur að maður …  Það er alveg rétt að þetta mál hefur tekið allmiklum breytingum í meðferð þingsins. Þær breytingar hafa í sumum tilvikum verið til góðs en að öðru leyti ekki. Að mínu mati er það ekki endilega, eins og ég sagði áðan, til marks um að frumvörp séu illa undirbúin að þau taki breytingum, en þegar við sjáum að verið er að gera breytingar á frumvarpi með skírskotun til þess að það hafi ekki staðist stjórnarskrá, finnst mér það vera mikill áfellisdómur 

Forseti. Ég tel og margir með mér að þegar frá Stjórnarráði Íslands, frá skrifstofum ráðherra í Stjórnarráði Íslands, koma mikilvægar ákvarðanir eigi ríkisstjórn Íslands að standa öll að þeim með einhverjum hætti. Einn af þeim sem telur þetta með mér er hv. þm. Pétur Blöndal, sem hér sagði í umræðum t.d. að það væri óeðlilegt að einn ráðherra, hversu merkilegur og hæstvirtur sem hann er, gæti tekið ákvörðun eins og þá að hefja hvalveiðar á Íslandsmiðum sem getur haft miklar afleiðingar fyrir stöðu Íslands og íslensk utanríkismál. Það verður merkilegt að heyra hvað hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni finnst um þessa skoðun okkar Péturs Blöndals, hvort það sé ekki eðlilegt að við slíka ákvörðun, þessa sem tekin var á sínum tíma eða aðra með svipað vægi, sé fullt samráð við ríkisstjórnina, hvort það væri ekki eðlilegast að hana tæki ríkisstjórnin sjálf í heild. Því miður er ekki stefnt að því með þessu frumvarpi. Ég hefði viljað ganga lengra í þessu skrefi, hafa þetta skref stærra, og koma á ríkisstjórn sem væri fjölskipað stjórnvald með einhverjum hætti. Það eru til nokkrar gerðir af því. Það var ekki gert en það eru stigin skref í áttina að því. Og einmitt þetta dæmi sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi er merkilegt að spyrja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson um vegna þess að hann tók þessa ákvörðun sem Pétur Blöndal gagnrýndi.

Virðulegi forseti. Ég sagði áðan í andsvari að auðvitað er það eðlilegast og á að vera sjálfsagður hlutur að stærri mál séu borin undir ríkisstjórnina. Það kann á einhverjum tímapunkti að vera einhvers konar mat, sem er þá yfirleitt mat hæstv. ráðherra hvenær mál eiga að koma inn í ríkisstjórnina. Mín reynsla var sú að ráðherrar reyndu frekar að koma með fleiri mál en færri til þess einmitt að vanda sig eða tryggja það að ríkisstjórnin stæði sem heild á bak við málin. Þetta eru fjölmörg dæmi, t.d. var ákvörðun um heildarafla ævinlega borin undir ríkisstjórnina  Varðandi hvalveiðarnar, sem fara mjög í taugarnar á hv. þm. Merði Árnasyni, sem er mjög ergilegur yfir því að hann skuli vera í minni hluta á Alþingi og minni hluta meðal þjóðarinnar varðandi afstöðu til hvalveiða, þá var það bara þannig að þetta mál var ítrekað rætt af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hún var hins vegar ekki komin að niðurstöðu þegar ríkisstjórnin varð að hrökklast frá völdum og ég tók þá ákvörðun að halda áfram hvalveiðum sem áður var búið að taka ákvörðun um. Hér var ekki um að ræða nýja ákvörðun. Hæstv. þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sem tók við af mér í því embætti lét fara mjög rækilega yfir það hvort þetta hefði á einhvern hátt brotið í bága við íslenska stjórnskipun, íslenska löggjöf eða þess háttar. Niðurstaða hans var sú að þetta væri fullkomlega eðlileg niðurstaða sem ég hafði komist að. Nákvæmlega sama gerðist sumarið 2007 þegar tekin var ákvörðun um að halda áfram hrefnuveiðum. Ráðherrar Samfylkingarinnar bókuðu afstöðu sína í þeim efnum en sögðu jafnframt að þetta væri á forræði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þess vegna gætu þær veiðar haldið áfram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mig langar aðeins að minnast á, af því að umræðan var komin út í hvalveiðar og mögulegan flutning á málaflokkum milli ráðuneyta og vitnað var til ræðu Péturs Blöndals í því samhengi, að nýlega var talsverð umræða um einmitt hvalveiðar. Það liggur ljóst fyrir að í það minnsta hv. þingflokkur Samfylkingarinnar vill hætta einhliða hvalveiðum og afsala sér þeim alfarið til Evrópusambandsins og krafa hefur komið frá sambandinu um að hvalveiðum skuli hætt hér. Sumir hafa nefnt að það verði að gerast áður en köflum um umhverfismál sé lokað o.s.frv. Vandinn er hins vegar sá hjá Samfylkingunni að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vill að Íslendingar ákvarði sjálfir hvort þeir stundi hvalveiðar eða ekki. Kjarni málsins sem ég ætlaði að koma inn er þessi: Erum við ekki einmitt komin þarna að kjarnanum í frumvarpinu, að flytja málaflokka milli ráðuneyta og þeirri grein sem fjallar um það að hægt sé einhliða að flytja málaflokka milli ráðuneyta? Hv. þm. Pétur Blöndal benti á þetta í ræðu sinni og einmitt í sambandi við Evrópusambandsumsóknina. Getur ekki líka verið að reiði hv. stjórnarliða stafi að einhverju leyti af því að menn eru búnir að koma auga á þetta og eru að ræða þetta sem er kjarninn í þessu frumvarpi? Að þeir bregðist svona reiðir við vegna þess að allt er að sigla í strand og mun gera það ef forsætisráðherra fær ekki þær heimildir sem frumvarpið ber með sér?

Virðulegi forseti. Auðvitað er það ekki einleikið að ríkisstjórnin skuli reka þessi trippi svona hratt, reyni að leggja svona gríðarlega áherslu á að ljúka þessu tiltekna máli, sem hefur enga tímafresti í sér, á þeim fáu dögum sem við höfum í september. Vitaskuld er ekki hægt að skýra þetta öðruvísi en svo að á bak við búi löngunin til að fara að nota þær heimildir sem þetta frumvarp færir hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni ef frumvarpið verður samþykkt. Það er ómögulegt að horfa öðruvísi á þetta. Við vitum, af því að hv. þingmaður nefndi hér sem dæmi hvalveiðarnar, að hvalveiðar eru eins og fleinn í holdi ESB. Þetta eru trúarbrögð manna til að mynda í Þýskalandi. Þar hefur verið ályktað mjög harkalega gegn okkar hvalveiðum sem þó eru lögmætar, bæði samkvæmt íslenskum lögum og alþjóðalögum. Augljóslega lítur Evrópusambandið ekki á þær sem hverjar aðrar veiðar, ekki sem hverja aðra nýtingu á sjálfbærum stofnum eins og við höfum ákveðið að gera og er auðvitað eðlilegast að gera. Hér er um að ræða einhvers konar umhverfisvernd, einhvers konar ákvörðun um að banna tiltekna nýtingu á auðlindum sem þó er ætlunin að gera með sjálfbærum hætti. Ljóst er að Evrópusambandið, eins og það hefur svarað t.d. bréfum sem hafa gengið á milli í rýnivinnunni, lítur þannig á að hvalveiðar eigi að vera umhverfismál og þá sér maður auðvitað samhengi hlutanna enn betur. Það sem verið er að gera hér er að opna möguleikann á að svipta málaflokki eins og hvalveiðunum út úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, nýtingarráðuneyti, inn á einhvern annan stað þar sem talið er líklegra að hægt sé að koma í veg fyrir að hvalveiðum verði haldið áfram. Myndin verður stöðugt skýrari, dæmin blasa við manni hvert á fætur öðru og þá er allt í einu orðið ljóst af hverju lögð er áhersla á hraða meðferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Eins og málum er háttað í dag er slíkt ekki hægt nema bera það undir Alþingi. Kveðið er á um þetta í lögum og það þurfa að fara fram þrjár umræður á Alþingi, umsagnir og nefndarfundir, áður en mögulegt er að flytja verkefni með þessum hætti, stór verkefni milli ráðuneyta, og breyta ráðherraskipan. Alþingi hefur fyrr á þessu kjörtímabili einmitt sýnt vald sitt eða vilja sinn í þessum málum með því að taka út fyrirhugaða sameiningu í atvinnuvegaráðuneyti þegar frumvarp kom frá hæstv. forsætisráðherra. Hvað segir hv. þingmaður um það, er Alþingi þá ekki í raun að sýna fram á vilja til að halda þessu áfram inni og geta haft áhrif á hvernig ráðuneyti eru skipuð og með hvaða hætti málaflokkar raðast inn í ráðuneyti?

Virðulegi forseti. Höldum aðeins áfram að tala um hvalveiðarnar. Það er auðvitað svo að ef ríkisstjórninni dytti í hug að svipta þeim málaflokki frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu inn í eitthvert ráðuneyti til þess beinlínis að tryggja að ekki yrði hægt að halda áfram hvalveiðum og yrði, að óbreyttum lögum, að koma með slík áform sín inn á Alþingi þá veit hæstv. ríkisstjórn mjög vel að það yrði aldrei samþykkt. Hún yrði undir, hún yrði að bakka frá þessu alveg eins og hún varð að bakka frá þeim hugmyndum sem hún hafði á sínum tíma um sameiningu atvinnuvegaráðuneytanna svokölluðu. Það er þetta sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að búa sér til hjáleið frá, að komast hjá því að þurfa að bera svona hluti undir Alþingi í sínu nafni. Þess vegna býr ríkisstjórnin til alls konar hjáleiðir. Við verðum að skoða þetta í samhengi, það er verið að opna hér gríðarlega miklar heimildir og meirihlutaálit og breytingartillögur meiri hluta allsherjarnefndar auka enn á þann möguleika og gera í raun möguleikana 

Hæstv. forseti. Í síðustu ræðu minni sem ég flutti síðdegis í gær fór ég yfir nokkra þætti málsins en bar jafnframt upp fáeinar spurningar til hv. formanns og talsmanns meiri hluta allsherjarnefndar varðandi efnisatriði málsins. Ég hef nokkurn skilning á því að hv. þm. Róbert Marshall skuli ekki enn hafa haft tök á að svara þeim spurningum. Erindi hans í ræðustól hafa einkum verið að munnhöggvast við aðra þingmenn en ekki fara í efnisatriðin. Látum það vera. En hann hefur enn þá haft tækifæri til að svara þeim spurningum sem ég bar fram í gær. Ég vildi líka vekja athygli hæstv. forseta á því að í gær gat ég þess að ég hygðist bera fram nokkrar spurningar til hæstv. forsætisráðherra sem ekki var í þingsal þá og ekki heldur núna. Ég ætla ekkert að amast við því. Ég þykist vita að forsætisráðherra hafi mikilvægum skyldum að sinna við verkstjórn í ríkisstjórninni þannig að það er skiljanlegt að hún eigi ekki kost á að vera hér öllum stundum. Ég óska samt eftir því að leitað verði eftir því við hæstv. forsætisráðherra að hún komi til umræðunnar síðar, áður en umræðunni lýkur, þannig að unnt sé að spyrja hana ákveðinna spurninga varðandi málið. Frumvarpið felur ótvírætt í sér að hæstv. forsætisráðherra eru faldar ýmsar valdheimildir. Það er því mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra svari til um hver áform hennar eru varðandi það að nýta þær valdheimildir sem til stendur að færa henni með frumvarpinu vegna þess að hún er flutningsmaður og upphafsmaður málsins. Ég held að það geti verið mikilvægt fyrir umræðuna í þinginu og geti gefið okkur gleggri mynd af því hvað það þýðir að samþykkja sumar af þeim breytingum sem hér er að finna. Ég amast ekki við því þótt hæstv. forsætisráðherra sé ekki viðstödd umræðuna í augnablikinu en ég beini því til forseta að hann leiti eftir því við hæstv. forsætisráðherra að hún gefi kost á því að hv. þingmenn geti spurt hana út úr í þessum efnum síðar í umræðunni. Í samtali okkar í ræðustól í gær, mínu og hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, kom fram ósk af hennar hálfu um að ég gerði grein fyrir nokkrum atriðum sem ég hafði rétt tæpt á í ræðu minni sem lýsa má sem öðrum athugasemdum við frumvarpið en þeim sem fyrst og fremst lúta að 2. greininni. Við höfum mest talað um 2. gr., enda er þar að mínu mati um að ræða langróttækustu tillöguna, um víðtækan flutning valdheimilda frá Alþingi til forsætisráðherra. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir vildi fá upplýsingar um hvaða önnur ákvæði frumvarpsins ég teldi að þyrfti að skoða. Að einhverju leyti gat ég vísað til framsöguræðu minnar síðastliðið fimmtudagskvöld og nefndarálitsins sem við sendum frá okkur, ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, en umræðunnar vegna finnst mér samt nauðsynlegt að hlaupa á nokkrum af þessum þáttum þannig að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir geti tekið það niður og skráð hjá sér og jafnvel líka hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, því að allt eru það atriði sem ég teldi mikilvægt að hv. allsherjarnefnd skoðaði betur, fari svo að málið hafi frekari framgang á þessu þingi. Ef við tölum mannamál, ef einhver lausn fyndist varðandi 2. gr., eru fjölmargar aðrar greinar sem þyrfti að skoða. Það þyrfti ekki endilega að valda grundvallarágreiningi en þær þarf engu að síður að laga áður en gengið er frá frumvarpinu sem lögum frá Alþingi. Sum atriðin eru stór, önnur minni. Ég ætla að nota þær fáeinu mínútur sem ég hef í dag til að fara yfir það. Mér telst svo til að það séu u.þ.b. 12 greinar frumvarpsins af 27 sem ég mundi vilja gera athugasemdir við að þessu leyti og stendur það þá sem ég hef sagt í þessu máli frá upphafi að ákveðnir hlutar þessa frumvarps eru allt í lagi, sumir til bóta, aðrir a.m.k. skaðlausir. Það eru einar 12 greinar fyrir utan 2. gr. sem ég tel að þyrfti að skoða nánar áður en málið er afgreitt. Í fyrsta lagi vildi ég nefna 4. gr. frumvarpsins. Þar hef ég áður vikið að 2. mgr. 4. gr. þar sem er að finna þá grundvallarbreytingu að heimilt verði að skipa fleiri ráðherra en ráðuneyti, eða eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lýsti í gær verður hugsanlega hægt að hafa fleiri en einn ráðherra í hverju ráðuneyti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur einnig viðrað það í ræðustól, er mér bent á. Ég tel að það sé mikið umhugsunarefni og ég sætti mig ekki við að svo afgerandi breyting fari í gegn án þess að hún sé rædd í þaula. Við þekkjum það að í löndunum í kringum okkur eru fordæmi fyrir þessu, en við þurfum engu að síður að skoða það. Er það æskilegt? Er það það sem við viljum? Er það það sem við teljum að þurfi að setja í forgang, að fjölga ráðherrum þannig að þeir verði fleiri en ráðuneyti? Þótt þessi leið hafi þann kost að störfin dreifast á fleiri, þ.e. erfið störf ráðherra dreifast á fleiri, fylgja ókostir eins og aukinn kostnaður, hugsanlega óskýrari valdmörk milli einstaklinga, jafnvel óskýrari ábyrgð á stjórnarathöfnum o.s.frv., sem þarf að skoða í þessu samhengi. Málið má alla vega ekki fara í gegn órætt eða óathugað. Annað atriðið varðandi 4. gr. fjallar um úrskurðarvald forsætisráðherra komi upp vafi eða ágreiningur varðandi hvar stjórnarmálefni á heima. Það er mikilvægt málefni eins og m.a. hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur vikið að í umræðum. Ég vek athygli á því að í 8. gr. núgildandi laga er sagt í sambærilegu ákvæði að forsætisráðherra skuli flokka mál milli ráðuneyta. Þegar forsætisráðherra skiptir málaflokkum milli ráðuneyta þarf að gæta þess að ráðuneyti lúti málefni sem eðli sínu samkvæmt á þar heima, sbr. 4. gr. Því er kippt út þannig að möguleikinn á því að færa málaflokk frá viðkomandi fagráðuneyti eitthvert allt annað er aukinn, eins og t.d. hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hefur oft vikið að í umræðunni. Ég hef áður fjallað um 6. gr., í fyrsta lagi varðandi nýmæli í breytingartillögu meiri hlutans um að ráðherrar skuli skýra frá hinu og þessu sem á daga þeirra drífur á ríkisstjórnarfundum. Þá kann að vera rétt að gera það sem breytingartillagan gengur út á, að ráðherrar upplýsi samráðherra sína með betri hætti um það sem máli skiptir. En orðalagið í ákvæðinu er allt of víðtækt þannig að hætta er á að ríkisstjórnarfundir fari í endalausar upptalningar á málaflokkum sem eiga í sjálfu sér ekki erindi til ríkisstjórnar. Síðan vildi ég nefna varðandi 7. gr. að við þurfum óneitanlega að skoða miklu betur hugmyndina sem kom fram í breytingartillögum meiri hlutans um hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum. Ég efast nú reyndar um að meiri hluti sé fyrir þeirri tillögu í þinginu miðað við efasemdir sem komið hafa fram, jafnvel af hálfu manna sem eru stuðningsmenn frumvarpsins, en á það þarf að reyna. Ég tel alla vega að við getum ekki gengið frá málinu öðruvísi en ræða nánar hljóðupptökurnar og afleiðingar þeirra. Varðandi 8. gr. þarf að skoða betur að hve miklu leyti forsætisráðherra á að geta skipt sér af málum og málarekstri einstakra ráðherra. Varðandi 11. gr. þarf að athuga sérstaklega orðalag breytingartillögu meiri hluta allsherjarnefndar. Varðandi 12. gr. þarf að athuga betur hvaða merkingu og gildi orðalagið „óbindandi álit ráðherra“ á að hafa, hver ætlunin er með því ákvæði o.s.frv. Varðandi 13. gr. þarf, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni, að skoða betur orðalagið varðandi eftirlit ráðherra með sjálfstæðum stjórnvöldum. Varðandi 18. gr. þarf að skoða betur hvar ráðningarvald í ráðuneytum á ótvírætt að liggja. Varðandi 20. gr. þarf að skoða orðalag, sérstaklega í 2. mgr. Eins þarf að skoða betur 22. gr., um aðstoðarmenn. Síðan í 25. gr., svo ég ljúki máli mínu, þarf að velta fyrir sér hvað orðalagið um samhæfingu við starfsemi Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis á að þýða, því að Stjórnarráðið hefur ekkert yfir þessum sjálfstæðu stofnunum að segja.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu þar sem hann stiklaði á stóru um þær breytingar sem þarf að gera á frumvarpinu að hans mati. Mér fannst hv. þingmaður nú heldur hófsamur í máli þegar hann sagði að það væri margt gott í frumvarpinu en það þyrfti að gera á því breytingar og nefndi síðan að einungis um 12 greinum þyrfti nær að gjörbylta í frumvarpinu til þess að það mætti ganga í gegn. Annars væri frumvarpið nokkuð gott. Þannig að að mati hv. þingmanns þarf að endurskoða nær allt frumvarpið svo að það megi verða að lögum. Ég vil taka undir margt í gagnrýni hans, sérstaklega á stóru málin sem fjallað er um í frumvarpinu og gagnrýnd hafa verið. Mig langaði að velta því aðeins upp við hv. þingmann og fá aðeins betur fram hver sýn hans er á hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum. Hv. þingmaður fór kannski ekki ítarlega út í það en talaði um að skoða þyrfti nánar hvaða afleiðingar það hefði í för með sér til lengri tíma litið. Gæti hv. þingmaður farið aðeins betur ofan í hvaða afleiðingar hann telur að slíkar hljóðupptökur mundu hafa í för með sér? Sumir halda því fram að þetta sé að einhverju leyti mjög jákvætt, aðrir halda því fram að þetta sé mjög neikvætt skref. Um þetta eru mjög skiptar skoðanir og eins og kom fram í máli hv. þingmanns er jafnvel ekki viðbúið að margir þeirra sem styðja frumvarpið muni styðja þessa breytingartillögu. Það væri því fróðlegt að heyra aðeins nánar um það hvaða afleiðingar hv. þingmaður telur að þetta muni hafa í för með sér, verði þetta að lögum.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka fram að frá upphafi hef ég sagt að sitthvað væri nýtilegt í þeirri vinnu sem liggur frumvarpinu til grundvallar. Ég hef alltaf talið að í frumvarpinu væru ákvæði sem ýmist væru til bóta eða a.m.k. skaðlaus þó þau væru kannski ekki brýn. Eins og hv. þingmaður gat um voru það einar 12 greinar frumvarpsins, fyrir utan 2. gr., sem ég taldi ástæðu til að gera ýmist miklar breytingar á eða að minnsta kosti skoða betur. Hv. þingmaður spurði sérstaklega um hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum. Það er auðvitað nýmæli af því tagi að ekki er hægt fyrir Alþingi að afgreiða það frá sér öðruvísi en að um það fari fram góð og ítarleg umræða, og menn reyni að átta sig á því hvaða afleiðingar breytingin hafi. Ég held að í fyrstu ræðu minni um þetta mál hafi ég velt því upp að annars vegar gætu kostir þess að hafa regluna eins og hún er orðuð í breytingartillögum meiri hlutans, þ.e. hljóðupptökur sem varðveittar eru í 30 ár, verið tvenns konar, annars vegar hefði þetta ótvírætt sagnfræðilegt gildi og hins vegar gæti þetta stuðlað að því að þær fundargerðir sem menn gerðu á fundum yrðu nákvæmari en ella. Ókostirnir sem ég rakti hins vegar líka í máli mínu voru kannski fyrst og fremst þeir að þetta mundi breyta eðli ríkisstjórnarfunda, gera það að verkum að ráðherrar hikuðu meira við að koma með viðkvæm mál á ríkisstjórnarfundi og reyndu að ræða þau mál annars staðar. Svo í þriðja lagi mundu menn hugsanlega verða svo uppteknir af upptökunum að þeir færu að halda einhverjar ræður eins og 

Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir. 
            

Þingmaðurinn er beðinn um að beina orðum sínum til forseta í samræmi við þingsköp.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir andsvarið. Ég tek undir margar af vangaveltum hans hvað þetta snertir og að þetta þurfi verulegrar skoðunar við. Það er veruleg hætta á því að með þessum hljóðupptökum verði ríkisstjórnarfundir ekki með því sniði og þeir eiga að vera og jafnvel verði hætta á því að ríkisstjórnarfundir fari fram áður en hinir boðuðu ríkisstjórnarfundir hefjast. Ef boðaður væri ríkisstjórnarfundur klukkan níu mundu ráðherrarnir sammælast um að mæta klukkan átta,  Töluvert miklar umræður hafa orðið um þetta mál og um það eru mjög skiptar skoðanir og mikil andstaða er við þessa auknu valdatilfærslu frá Alþingi til forsætisráðherra og framkvæmdarvaldsins. Hv. þingmaður bendir mjög vel á þetta og rekur í nefndaráliti sínu. Hvað telur hv. þingmaður að heppilegast væri að gera? Nú liggur fyrir að lagaumgjörð um Stjórnarráð Íslands á að vera eitthvað sem á að mótast frá grunni og heppilegast að hún mótist frá grunni þannig að full samstaða sé um það. Þetta er mál sem maður skyldi ætla að væri hægt að ná samstöðu um frá fyrstu skrefum, frá því að frumvarpið verður til og þar til það verður að lögum. Hvað telur hv. þingmaður að væri heppilegast að gera? Er einhver von til að 

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason spyr um er auðvitað lykilatriði þar sem við erum stödd í umræðunni. Ég er þeirrar skoðunar að heppilegast væri að málið yrði lagt til hliðar á þessu haustþingi, enda knýr ekkert á um afgreiðslu þess. Engin efnisleg rök hafa komið fram fyrir því að við þurfum að klára þetta á næstu dögum. Eins og hv. þingmaður bendir á eiga lög um Stjórnarráðið að standa til lengri tíma og menn eiga ekkert endilega að hringla með þau í hvert skipti sem kosið er eða skipt um ríkisstjórn. Lög um Stjórnarráðið eiga að vera nokkuð stöðug, að minnsta kosti í grundvallaratriðum. Því sé ég ekkert því til fyrirstöðu að hæstv. forseti þingsins setji málið til hliðar og áfram verði unnið, jafnvel á þeim grundvelli sem kemur frá hv. allsherjarnefnd nú á haustdögum, með breytingartillögur, áfram leitað leiða til að ná sátt, taka út mestu ágreiningsefnin eða leiða þau í jörð með einhverjum hætti. Eins og menn hafa bent á í umræðunni er engin leið að átta sig á því hvaða hagsmunum er verið að stefna í hættu með því að geyma málið fram í október eða nóvember. Ekki neitt. Það er ekki nokkur skapaður hlutur í frumvarpinu sem ekki má bíða fram í október eða nóvember. Þá hefðum við meiri tíma til að vinna þetta, meiri tíma til að ná sátt og laga ýmis atriði og hugsa betur þau atriði sem kunna að vera óljós og ég hef m.a. bent á í máli mínu.

Í morgun undir dagskrárliðnum störf þingsins féllu orð um forseta Íslands sem forseti telur óviðeigandi og andstætt því sem stendur í 78. gr. þingskapa þar sem segir að ekki megi tala óvirðulega um forseta Íslands í þinginu. Orðin sem ég ætla hvorki að endurtaka né vísa í fóru því miður fram hjá forseta þeim sem hér stendur eins og vill því miður stundum verða í önnum á forsetastóli. Forseti harmar þessi ummæli og biður viðkomandi þingmann svo og þingmenn alla að gæta orða sinna að þessu leyti og fara að þingsköpum eins og þau eru á hverjum tíma.

Þrátt fyrir ákvæði 4. málsgreinar 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þetta? 
             Óskað er eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta.

Forseti. Þegar stutt er eftir til þingloka, einn og hálfur dagur eða svo, er skiljanlegt að menn vilji nýta tímann. Ég spyr mig hvort hér sé verið að nýta tímann og vil beina þeirri spurningu minni og gagnrýni til allra hlutaðeigandi. Til dæmis hefur ekki verið haldinn fundur þingflokksformanna síðan á mánudag þrátt fyrir að um það hafi verið beðið. Ég hvet fólk til að koma sér saman um að vinna hér í samvinnu. Ég ætla að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu því að ég sé ekki tilganginn í því að hafa þingfund ef menn ætla ekki að nýta tímann til þess að vinna. Ef menn ætla hins vegar að taka höndum saman finnst mér sjálfsagt að nýta kvöldið til góðra verka. 
            

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Það er lítill tilgangur með að halda fund hér að kvöldi til ef við vitum ekki hvert heildarplanið varðandi lok þingsins er. Ég vil ekki segja að við nýtum ekki tímann vegna þess að þær umræður sem hér fara fram um Stjórnarráð Íslands eru bæði gagnlegar og mikilvægar. Ég óska eftir því að forseti skýri nánar áður en gengið verður til atkvæða hversu lengi hún hyggst halda þessum þingfundi áfram, hvort það standi til að halda hann í dag, þ.e. til miðnættis, eða hvort hún hafi einhver frekari fundahöld í huga. Ef við erum að hugsa um að vera til miðnættis er það ekki óeðlilegt, en ef við verðum eitthvað lengra inn í nóttina verð ég að hryggja frú forseta með því að greiða atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp til að mótmæla þessari atkvæðagreiðslu. Nú er þetta afbrigði notað enn á ný á þessum septemberstubbi eins og septemberþing er kallað. Ég kalla eftir forgangsröðun hjá ríkisstjórninni og ég kalla ekki síður eftir forgangsröðun hjá forseta Alþingis. Ég benti á það hér í ræðu minni í gær að forseti Alþingis yrði að vera sjálfstæður í störfum sínum og óháður skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Nú kemur enn einn daginn í ljós að svo er alls ekki. Forseti þingsins verður að standa með þingmönnum öllum í að hafa þingstörf á þessu septemberþingi sem og öðrum þingum þannig að þau séu Alþingi til sóma. Þetta næturbrölt undanfarna daga er stofnuninni ekki til sóma og ég segi því nei við þessari atkvæðagreiðslu. Hér sé sífellt farið fram á með nýjum beiðnum að þingmenn sitji á kvöld- og næturfundum og við vitum að mistökin eru gerð í lagasetningu þegar þingmenn allir eru orðnir dauðþreyttir.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði að hér lægi ekki fyrir neitt plan um hvernig ætti að ljúka þingstörfum. Ég vil mótmæla því. Það er rangt. Reynt var að halda nokkra fundi hér í gær, þrjá eða fjóra, með formönnum flokka til að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um hvernig væri hægt að ljúka þessu þingi. Það vita allir að það eru aðallega tvö ágreiningsmál á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Stjórnarliðar og við formenn flokkanna lögðum fyrir formenn hinna flokkanna, stjórnarandstöðuflokkanna, tillögur um það hvernig við gætum komið til móts við stjórnarandstöðuna í þessum tveimur málum. Það var vel boðið þó ég hafi ekki tíma til að greina frá því hér sem lagt var fram í báðum þessum málum. Það kom enginn vilji fram af hálfu stjórnarandstöðunnar um að semja um þessi tvö mál. Meðan svo er ekki er ekki hægt að ljúka þessu þinghaldi.

Virðulegur forseti. Ég hélt að bankahrunið hefði kannski kennt okkur eitthvað, en svo virðist ekki vera. Við erum í sömu skotgröfunum núna og við höfum verið í í mörg, mörg ár á Alþingi. Þegar flokkar eru í stjórnarandstöðu á hverjum tíma hafa þeir brugðið á það ráð að fara í málþóf. Þetta á bæði við um núverandi stjórnarandstöðu og fyrrverandi stjórnarandstöðu sem núna situr sem ríkjandi stjórnvald. Því miður er málþóf alveg hræðilega leiðinlegt og varla boðlegt fyrir þjóðina að horfa upp á það þannig að við verðum að láta af þessu. Við þurfum að breyta því hvernig við tölum í pontu. Það þarf að breyta reglunum þannig að ræðutími verði fyrir fram skilgreindur eins og er gert alls staðar annars staðar á Norðurlöndum. Meðan við ætlum ekki að taka okkur á hér innan dyra verður staðan áfram eins og hún er núna. Það verður bara málþóf og svo rífumst við um það hver eigi að gefa eftir. Þetta gengur ekki upp, virðulegur forseti, og sýnir það að við verðum að breyta um takt og hætta að láta þjóðina horfa upp á málþóf hver sem á í hlut. 
            

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra fór yfir fundi sína með formönnum flokkanna. Á þessum fundum hefur komið fram vilji held ég allra nema þá helst hæstv. forsætisráðherra til að flýta málum í gegnum þingið og nýta þann tíma sem eftir er. Eins og hæstv. forsætisráðherra bendir á bíða tugir mála. Það væri ekkert því til fyrirstöðu að klára einhver þessara mála og gera það mjög hratt ef menn héldu ekki þannig á málum í skipulagi þingsins að þeir vildu ekki ræða neitt nema það mál sem tekur lengstan tíma í umræðu. Það væri ekkert því til fyrirstöðu að ljúka tugum mála í dag til dæmis ef hæstv. forsætisráðherra væri ekki að nota þau mál og það að þeim sé ekki lokið til að þvinga menn til að ræða sitt helsta áhugamál sem eru breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands til að fela henni enn þá meiri völd.

Frú forseti. Ég leggst að sjálfsögðu ekki gegn því að þingfundur sé lengdur svo að það sé hægt að ræða hér mál af þeim þrótti sem menn hafa viljað leggja í umræðurnar á þessu þingi. Ég tel hins vegar og tek undir með þeim sem hafa gert athugasemdir við það fram að þessu að sá tími sem við höfum haft á þessu septemberþingi hafi ekki verið vel notaður. Hér hafa verið haldnar ræður í 26 klukkustundir og þar af hafa verið gerðar um 410 athugasemdir á þessum septemberstubbi. Megnið af þeim athugasemdum hafa verið um fundarstjórn forseta. Frú forseti. Ég tel að tíma okkar sé ekki vel varið og mér finnst það hljóma hálfhjákátlega þegar þeir sem kveinka sér mest undan lengd þingfunda, sem eru stjórnarandstaðan, skuli á sama tíma standa hér í harðvítugu málþófi, mest um fundarstjórn forseta. Ég leggst að sjálfsögðu ekki gegn framlengingu fundarins en bið menn að nýta tímann betur.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla þeim orðum hæstv. forsætisráðherra að það sé vegna þvermóðsku stjórnarandstöðunnar sem ekki hefur náðst samkomulag um þinglok. Þvert á móti hefur stjórnarandstaðan verið viljug til þess á þeim fundum sem haldnir hafa verið að greiða fyrir þingstörfum, setja þau mál á dagskrá sem skipta máli fyrir endurreisn þjóðarinnar, setja þau brýnu mál á dagskrá sem við þurfum að ræða, en hæstv. forsætisráðherra er ekki til viðtals um annað en halda áfram að ræða það mál sem nú er á dagskrá. Síðan verð ég einnig að mótmæla því þegar hv. þingmenn koma hingað upp og nánast gagnrýna málfrelsi þingmanna í 2. umr. um frumvörp. Ég mótmæli harðlega því sem fólst í orðum 

Virðulegi forseti. Ég stend nú upp til að mótmæla orðum hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem hér komu fram. Það er einfaldlega rangt sem hv. þingmaður heldur fram og hrein ósvífni að halda því fram að ég hafi á þessum fundum verið sú eina sem ekki hafi sýnt vilja til þess að ná saman um þingstörfin. Þetta er rangt. Það getur hæstv. fjármálaráðherra örugglega staðfest. Ég kom með hugmyndir að lausn á þessum deilumálum. Önnur var að taka upp tillögu frá þingmanni Framsóknarflokksins um að þingið kæmi sjálft að því ef breyta ætti ráðuneytum í stjórnsýslunni og greiddi um það atkvæði hvort meirihlutavilji væri fyrir því. Hin sneri að gjaldeyrishöftunum þar sem verulega var komið til móts við stjórnarandstöðuna og er ekki hægt að neita því. Mér finnst stjórnarandstaðan sýna fullkomna óbilgirni í þessu máli. Um hvað snýst þetta mál? Það er verið að taka til eftir hrunið 2008 með ákvæðum í þessu frumvarpi m.a.  
            

Virðulegi forseti. Ég vissi ekki að samkvæmt þingsköpum mætti koma tvisvar upp í atkvæðaskýringu, en nú hefur hæstv. forsætisráðherra brotið hér 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að hann er að ræða um atkvæðagreiðsluna en ekki gefa atkvæðaskýringar.

Já, ég er að ræða um atkvæðagreiðsluna. Það er rétt, frú forseti. Það er einkennilegt að hæstv. forsætisráðherra geti komið hingað með efnislegar umræður og ásakanir á stjórnarandstöðuna varðandi þau tilboð sem hún hefur lagt fram á lokuðum fundum með formönnum flokkanna. En það er ágætt að svo sé. Í lokin missti hæstv. forsætisráðherra að sjálfsögðu stjórn á skapi sínu eins og venjulega þegar komið er út í hornið 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom hingað upp og lýsti því yfir að það væri ekki rétt að hún væri sú eina sem hefði ekki sýnt vilja til að leysa úr málum á fundum formanna og vísaði því til hæstv. fjármálaráðherra að hann staðfesti að sú væri raunin. Ég veit ekki hvort hæstv. fjármálaráðherra á að staðfesta að hann hafi ekki heldur viljað sýna samstarfsvilja til að greiða fyrir störfum þingsins. Staðreynd málsins er sú að það bíða rúmlega 50 mál. Stjórnarandstaðan hefur gefið eftir að nánast öllu leyti, verið tilbúin að hleypa um 50 af þessum málum mjög hratt í gegn -  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Frú forseti. Ég styð tillögu forseta. Það er fullkomlega ómaklegt og rangt að forsætisráðherra hafi verið sá eini á fundum okkar í gær sem ekki hafi sýnt samkomulagsvilja. Það var þveröfugt. Öll hreyfingin í málinu í gær var í formi tillagna okkar forsætisráðherra um málamiðlanir og að ganga til móts við megingagnrýnisatriði stjórnarandstöðunnar í þessum tveimur stóru málum sem aðalátökin hafa snúist um. Það er staðreynd. Á fyrsta fundinum lögðum við fram tilboð um verulegar tilslakanir í báðum tilvikum og reyndum þar að mæta þeim gagnrýnisatriðum sem helst má ráða af málflutningi stjórnarandstöðunnar að uppi hafi verið. Á fundi síðar um daginn bættum við í það tilboð og sögðum jafnframt að við sæjum ekki að við gætum boðið betur, t.d. í tilviki áætlunar um afnám gjaldeyrishafta, sem er gríðarlega vandasamt og stórt og viðamikið mál þar sem menn verða að stíga af ábyrgð niður til jarðar. Það er stórt og mjög mikilvægt verkefni, að þar takist vel til um afnám gjaldeyrishaftanna 

Forseti minnir á að ræðutími undir þessum lið er ein mínúta.

Ég skal bara …

Frú forseti. Hafandi verið á þeim fundum í gær um lausn á þessum málum veit ég það frá fyrstu hendi að ekki er mikið sem ber á milli heldur er einhvers konar þvermóðska sem situr í mönnum. Komið var umtalsvert til móts við tillögur stjórnarandstöðunnar í málinu. Ég tel okkur í Hreyfingunni tilheyra hvorugu liðinu í því og er því fyllilega dómbær á það. Það sem stendur út af er 2. gr. í frumvarpinu um Stjórnarráðið. Þar hefur komið fram breytingartillaga, þar á meðal frá tveimur þingmönnum Framsóknarflokksins og ég vil nota tækifærið og þakka þeim kærlega fyrir því að hún heggur á mjög erfiðan hnút. Hvað varðar frumvarpið um gjaldeyrishöft er það mál sem efnahags- og skattanefnd gæti leyst með einum fundi í nefndinni. Þar eru komnar fram tillögur sem enginn í nefndinni er raunverulega á móti. Það þarf einfaldlega að halda þann fund og halda svo áfram með málið og klára það. En að halda áfram á þessum nótum eins og var gert í gærkvöldi og í nótt og í fyrrinótt með málþófi er til skammar og ég held að þingmenn ættu ekki að gera það.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra um það sem fram fór á samningafundum í gær um lok þinghaldsins. Ég hefði nú satt að segja haldið að meiri bragur væri á því að þær umræður ættu sér stað utan þessa þingsalar  Það liggur algjörlega fyrir að þær tilslakanir sem hafa verið boðnar í þessum tveimur málum eru með mjög svo ólíkum hætti. Það er alveg vitað að hæstv. forsætisráðherra vill helst ekki gera neinar breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Meðan svo er verður ágreiningur um málið.

Frú forseti. Við ræðum tillögu um að framlengja þennan þingfund óákveðið inn í nóttina. Í sjálfu sér kveinka ég mér ekkert undan því, en ég er að hugsa um alla þá hv. þingmenn sem eiga fjölskyldur heima og hafa ekki séð börnin sín í marga daga. Þetta er skipulagsleysi sem ég legg til, og hef margoft lagt til, að menn færu nú að vinna bug á. Það er miklu betra að semja um þessi mál fyrir fram, fá almenna samstöðu og samráð allra þingflokka og þingmanna, sérstaklega um viðkvæm mál eins og gjaldeyrishöftin og annað slíkt. Það væri betra að fá þetta fyrir fram en að láta setja sig í svona meinþröng eins og hæstv. ríkisstjórn er komin í núna.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um hvort eigi að vera heimilt að halda áfram fundi eftir að tilskildum tíma lýkur samkvæmt þingsköpum. Ég tel það alveg einboðið, við ættum í raun ekki að þurfa að vera að ræða um það í atkvæðaskýringum varðandi framlengingu á fundi. Þó svo að við næðum samkomulagi, ef þeir þingmenn sem eru nú á mælendaskrá í 2. dagskrárlið tækju sig af mælendaskrá og við afgreiddum það mál til 3. umr., eru 35 mál á dagskrá í dag. Okkur veitir sannarlega ekki af kvöldinu og morgundeginum og þess vegna lengri tíma til að afgreiða þau mál. Mér finnst því svo augljóst að við eigum ekki að þurfa að ræða þetta þó svo þetta eina mál væri afgreitt nú í eftirmiðdaginn. 
            

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal sem bendir á að þau mál sem einkum hefur verið ágreiningur um eru þess eðlis að eðlilegt er að menn reyni sitt ýtrasta til að ná sátt á þinginu. Skipan Stjórnarráðsins er stórmál, langtímamál, og það er löng þinghefð fyrir því að menn leggi mikið á sig til að ná sátt um slíkt mál. Hér er forsætisráðherra að gera grundvallarbreytingu með 2. gr. og við höfum gert athugasemdir við það. Gjaldeyrismálið er líka stórmál fyrir þjóðina alla sem menn eiga að horfa til þar sem verið er að biðja um framlengingu til ársins 2016. Það hlaut auðvitað að koma að því að sú sem hér situr, hæstv. forsætisráðherra, og sá sem hér situr, hæstv. fjármálaráðherra, ræðukóngur Alþingis ár eftir ár og Íslandsmeistarinn í löngum ræðum á Alþingi Íslendinga - auðvitað hlaut að koma að því að þau segðu eftir að þau væru komin í þessi sæti: 

Virðulegur forseti. Þarna hitti hv. þm. Bjarni Benediktsson einmitt naglann á höfuðið. Núna er verið að nota það gegn sitjandi stjórnvöldum að þau hafi einu sinni verið í stjórnarandstöðu og stundað þar málþóf. Það er alveg rétt, það var gert, en það er stjórnarandstaðan að gera líka núna. Við fáum mjög lítið út úr því. Það hefur verið talað mjög lengi um eitt mál, stjórnarráðsmálið. Það var líka rætt um það á síðasta þingi, ansi lengi, þannig að mjög lítið nýtt er að koma fram í málinu.  Við nokkrir þingmenn, fjórir þingmenn, höfum lagt fram tillögu til að höggva á þennan hnút. Það er Eygló Harðardóttir, hv. þm. Framsóknarflokksins, sem á heiðurinn af því að lagt er til að þingið komi að því máli. Það er mesta gagnrýnin sem hefur snúið að því. Ég skil því ekki af hverju við getum ekki bara klárað það mál. Ég bið stjórnarandstöðuna, sem ég er hluti af, og hv. stjórnarþingmenn að sameinast um að reyna að klára málið. Það er hægt að klára það með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. 
            

Hæstv. forseti. Ég tel að nauðsynlegt sé að það komi fram við umræðuna að málið er ekki svo einfalt að tillaga sem komið hefur fram frá þessum tveimur hv. framsóknarþingmönnum, Siv Friðleifsdóttur og Eygló Harðardóttur ásamt tveimur öðrum meðflutningsmönnum, leysi það. Ég fór yfir það í ræðu minni að málinu er stillt þannig upp að verið sé að bregðast við athugasemdum úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Hæstv. forsætisráðherra fór líka yfir það í sinni stuttu yfirlýsingu áðan. Mitt mat er að það sé einmitt ekki verið að bregðast við meginathugasemdum rannsóknarnefndar Alþingis heldur er hér eitthvað allt annað á ferðinni. Hvar koma fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis einhverjar tillögur í þá áttina sem 2. gr. í frumvarpinu leiðir til? Hvar er það? Hvar sér þess stað? Hvar er verið að svara þeirri helstu gagnrýni rannsóknarnefndar Alþingis að eftirlitsheimildir ráðherra hafi ekki verið nægilega sterkar? Hvar er því svarað í umræddu frumvarpi? Þessu þarf að svara. Um þetta þarf að ræða. Þess vegna 

Virðulegi forseti. Þar sem ekki fékkst svar við þeirri spurningu um hversu lengi forseti hyggist halda fundi áfram hlýt ég að benda á það, eins og sést á atkvæðatöflunni, að ég leggst gegn því að þessi heimild verði veitt og tel að rökin sem hafa verið færð hérna af fulltrúum, alla vega sumra í stjórnarandstöðunni, skýri það mál vel.

Forseti vill geta þess að þingfundur mun standa svo lengi sem þörf er á.

Virðulegi forseti. Nú háttar svo til að það er næstsíðasti dagur þingsins samkvæmt starfsáætlun þó að útlit sé nú reyndar fyrir að við verðum hér allmarga daga til viðbótar. Ég hef beðið í þrjá mánuði og 11 daga eftir svari við fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir þinglok í vor og vil vekja athygli hæstv. forseta á því að í þingsköpum, í 6. tölulið 49. gr., er ákvæði um að hæstv. ráðherrar skuli að jafnaði svara skriflegum fyrirspurnum innan tíu daga. Svo bar við fyrir tveimur árum eða svo að fyrirspurn frá mér sem varðaði íhlutun orkufyrirtækja í stjórnsýslu sveitarfélaga dagaði uppi. Svar barst ekki fyrir þinglok og þykir mér það vont. Mig langar af því tilefni til að spyrja hæstv. forseta hversu mörgum fyrirspurnum er enn ósvarað á þessu þingi? Hvernig hyggst forseti tryggja að ráðherrar fylgi þingsköpum að þessu leyti?

Forseti mun kalla eftir upplýsingum um það sem hv. þingmaður óskaði eftir, um fjölda fyrirspurna. Forseti og skrifstofa þingsins hefur kallað eftir svörum frá ráðherrum við þeim fyrirspurnum sem hafa staðið út af. Það er svo að tveimur munnlegum fyrirspurnum er ósvarað og mun forseti sjá til þess að þeim verði svarað áður en þessu septemberþingi lýkur.

Forseti. Það er náttúrlega þannig að þegar menn standa í málþófi, eins og tveir stjórnmálaflokkar á þinginu gera núna, fer dagskrá þingsins úr skorðum. Og þá verður forseti að haga því þannig að sú riðlun komi ekki niður á þeim sem eru að reyna að taka þátt í störfum þingsins með venjulegum hætti, t.d. og sérstaklega reyndar þeim sem hafa lagt fram fyrirspurnir og beðið einmitt í þrjá mánuði eftir svari við þeim. Ég er í sömu stöðu og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem talaði áðan. Það vekur athygli mína að ekkert lát er á óundirbúnum fyrirspurnum þar sem ráðherrar koma og svara spurningum úr blöðum, úr fréttum gærkvöldsins, úr dagblöðum dagsins. Ég fer fram á að forseti láti svara þessum fyrirspurnum sem ósvarað er í tíma sem venjulega er ætlaður til þess að ráðherra svari óundirbúnum fyrirspurnum, því að ef eitthvað er eiga hinar undirbúnu fyrirspurnir sem lagðar hafa verið fram skriflega að ganga fyrir hinum. 
            

Forseti mun sjá til þess að þeim tveimur fyrirspurnum sem er ósvarað munnlega muni vera komið fyrir í dagskránni á viðunandi tíma. Forseti minnir á að utandagskrárumræða hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er næst á dagskrá, en hv. þingmaður vill tala um fundarstjórn forseta áður en umræðan hefst.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að óska eftir því að hæstv. forseti sýni þingmönnum stjórnarandstöðunnar jafnmikið umburðarlyndi og þingmönnum stjórnarliðsins. Mér finnst alltaf þegar þingmenn stjórnarandstöðu biðja um að fá að leggja orð í belg að það sé á einhvern hátt truflun við hæstv. forseta og dagskrá þingsins en á meðan mega stjórnarliðar streyma hér upp með alls konar erindi. Erindi mitt er reyndar í ætt við það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vakti athygli á áðan. Hún spurði hversu mörgum fyrirspurnum væri enn ósvarað af hálfu ráðherra? Ég hef beðið vel á þriðja mánuð eftir því að haldinn verði opinn fundur í utanríkismálanefnd til að ræða stöðu mála í Evrópusambandinu, því sambandi sem Íslendingar eru að sækja um aðild að. Enn hefur ekki gefist tími til að halda þann fund. Hann verður líklega ekki haldinn. Telur hæstv. forseti eðlilegt að ekki sé boðað til fundar um svo brýn mál 

Frú forseti. Hv. þingmaður veit ósköp vel að formaður utanríkismálanefndar hefur átt í samtölum við fundarbeiðendur að opnum fundi og að sá fundur er í undirbúningi. Tilefni eða tilgangur hans í ræðustól er því ómerkilegur. 

Virðulegur forseti. Það er ekki bara í hv. utanríkismálanefnd sem beðið er eftir opnum fundum. Beiðnin er búin að liggja frammi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í margar vikur. Það eru óskiljanleg vinnubrögð af hálfu framkvæmdarvaldsins og óásættanleg framkoma gagnvart þinginu þegar borið er á borð fyrir okkur, hv. þingmenn, að bíða þurfi í fleiri vikur eftir því að finna tíma með hæstv. ráðherrum til að taka þátt í slíkum fundum. Ég held við getum öll verið sammála um að það er óásættanleg framkoma gagnvart þinginu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, talar um að ómerkilegt sé að hv. þingmenn veki á því athygli úr ræðustól þingsins. Það er ómerkilegt af framkvæmdavaldinu að koma svona fram, ef eitthvað er ómerkilegt í þessu máli og 

Frú forseti. Það er staðreynd að það er á þriðja mánuð síðan fram kom beiðni um að haldinn yrði opinn fundur í utanríkismálanefnd. Ég sá hvernig hv. þm. formaður utanríkismálanefndar og hv. þm. varaformaður utanríkismálanefndar brugðust við óskum og ítrekunum fyrr á þessum septemberstubbi um að sá fundur yrði haldinn. Viðbrögð þeirra einkenndust af mikilli reiði. Maður hlýtur því að velta því fyrir sér hvað það er sem tefur fundarhöld. Hæstv. utanríkisráðherra gat sjálfur óskað eftir því með tveggja tíma fyrirvara að haldinn yrði fundur í utanríkismálanefnd þegar honum hentaði, en þegar beiðni kemur frá hv. þingmönnum um að fram fari opin umræða sem sé sjónvarpað þannig að fólk geti fylgst með því hvað er að gerast í ESB-ferlinu, tekur það á þriðja mánuð.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar varðandi fund í utanríkismálanefnd er fullkomlega eðlileg, alveg eins og svar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, formanns utanríkismálanefndar, er óeðlilegt. Ef stjórnarliðar létu hendur standa fram úr ermum í framgangi mála og sinntu þeim verkum sem þeir eiga að vinna, væri það boðleg afsökun að ekki sé tími til fundar í utanríkismálanefnd. Því er ekki til að dreifa. Þess vegna er það fáránlegur fyrirsláttur hjá hv. þingmanni, formanni utanríkismálanefndar, og leggur enn þá meiri áherslu á fyrirspurn Sigmundar Davíðs.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða þingsköp og nefna þingmenn fullu nafni úr ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað en að taka til máls vegna þeirra ummæla sem féllu hjá formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, að það væri óvirðing að ákveðinn þingmaður færi upp í ræðustól og bæri fram ósk sína að fundað yrði í utanríkismálanefnd vegna ESB-mála. Þau ummæli formannsins eru hrein óvirðing við þingið. Ég vil minna á að ábyrgð nefndarformanna er mikil eins og ábyrgð forseta Alþingis. Forseti Alþingis fer með stjórn þingsins og ber ábyrgð á nefndum og nefndarformönnum. Ég kalla enn eftir því að forseti Alþingis láti ekki framkvæmdarvaldið skipa sér fyrir verkum. Forseti þingsins er forseti allra þingmanna. Hér hefur ítrekað verið farið fram á að fundað sé í utanríkismálanefnd. Þar er tillaga frá mér um hvort fara eigi í þjóðaratkvæðagreiðslu um að halda aðlögunarferlinu áfram eða ekki. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson 

Frú forseti. Ég verð að segja þeim til upplýsingar sem ekki vita að tillaga kom fram um það frá fulltrúum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í utanríkismálanefnd að halda opna fundi um stöðuna, einkum og sér í lagi í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum í aðildarviðræðunum. Sú tillaga var lögð þar fram og ég greindi þá frá því að ég mundi á næstu fundum þar á eftir koma með tillögu um málsmeðferð, fyrirkomulag og tímasetningu þeirra funda. Það gerði ég tveimur eða þremur fundum síðar og lagði þar fram tillögu sem var samþykkt í utanríkismálanefnd um málsmeðferð með öllum greiddum atkvæðum, þar með talið atkvæðum sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Verið er að vinna nákvæmlega í samræmi við þá samþykkt - nákvæmlega í samræmi við hana. Þess vegna segi ég: Það er ómerkilegt að koma núna og segja að það sé ekkert verið að gera og kvarta yfir því að fundur sé ekki haldinn. Það er verið að vinna í samræmi við samþykkt utanríkismálanefndar sem þessir þingmenn tóku sjálfir þátt í að afgreiða. Ég vinn fyllilega eftir því sem utanríkismálanefnd hefur falið mér  
            

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp vegna ummæla hv. þingmanna um fund um aðildarviðræður við ESB í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og utanríkismálanefnd. Greint var frá því vel og skilmerkilega á fundi um daginn hvar þau mál stæðu og sagt að verið væri að undirbúa þann fund og það hefur verið ítrekað hér af hv. formanni utanríkismálanefndar. Þegar ég kom inn á Alþingi reiknaði ég með því að vitsmunir hér væru yfir meðallagi, að meðalgreindin væri vel yfir meðallagi. Ég verð að viðurkenna að eftir að hafa hlustað á stjórnarandstöðuna síðasta hálftímann efast ég um að vitsmunir hér séu yfir meðallagi.

Ávítur. Ávítur.


             
            

Forseti biður um hljóð í þingsal og biður þingmenn um að gæta orða sinna í annað sinn í dag úr þessum stóli.

Virðulegur forseti. Um leið og ég þakka hæstv. forseta fyrir að biðja þingmenn um að gæta orða sinna verð ég að lýsa fullkominni vandlætingu minni á ummælum hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur. Í öðru orðinu er talað um að við þurfum að gæta að virðingu Alþingis en í hinu orðinu kemur hv. þingmaður hér upp með slíkar ömurlegar yfirlýsingar sem gera ekkert annað en að lítillækka þingmanninn sjálfan. Slíkar athugasemdir koma þvílíku óorði á þennan vinnustað að ég gat ekki setið undir því athugasemdalaust. 
            

Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa smáhlé á umræðu um stjórnarráðsfrumvarp hæstv. forsætisráðherra til að ræða önnur og brýnni mál. Umræður um stöðu og skuldir íslenskra heimila hafa nú staðið í um það bil þrjú ár en ávinningurinn af þeim umræðum hefur því miður ekki orðið sem skyldi, ekki hvað síst vegna þess að þar hafa menn ekki, sama hversu mikið hefur verið rætt um málið, verið reiðubúnir að hlusta á rök og staðreyndir. Ég ætla ekki að verja löngum tíma í að rekja sögu glataðra tækifæra í þessum málaflokki en ég vil þó leggja áherslu á að ástæðan fyrir því að ótal tækifæri kunna að hafa glatast og mörg hver hafa örugglega glatast með verulegum kostnaði fyrir íslensk heimili og íslenska ríkið er ekki hvað síst sú að málin fengust ekki rædd út frá staðreyndum. Ég vonast því til að nú geti menn metið þá stöðu sem uppi er og skoðað hvort staðreyndirnar eins og þær liggja fyrir veiti ekki tækifæri til þess að taka á málinu. Nýlega kom fram í tilkynningu frá fjármálafyrirtækjum að afskriftir á undanförnum tveimur árum hefðu numið tugum og hundruðum milljarða króna. Þegar betur var að gáð var þar fyrst og fremst um að ræða afskriftir til fyrirtækja og þá líklega helst fjárfestingarfyrirtækja sem höfðu farið illa út úr efnahagshruninu en einnig afskriftir vegna dóms Hæstaréttar um ólögmæt myntkörfulán. Annars konar almenn leiðrétting á skuldum heimilanna, einkum og sér í lagi verðtryggðum fasteignaskuldum, er hins vegar ekki umtalsverð, nemur líklega nokkrum milljörðum. Að miklu leyti er þetta til komið vegna 110%-reglunnar svokölluðu en hún var niðurstaða maraþonfundahalda sem boðað var til í Þjóðmenningarhúsinu eftir mikil mótmæli síðastliðið haust. Niðurstaðan varð í samræmi við það sem bankarnir höfðu þá þegar gert ráð fyrir og boðist til að ráðast í þannig að aðkoma stjórnvalda og þessi miklu fundarhöld virtust skipta óskaplega litlu máli. Til viðbótar við þessar tölur um afskriftir sjáum við hvað eftir annað ótrúlegar hagnaðartölur nýju bankanna, hagnaðartölur sem jafnast á við það sem var hér á árunum 2007 og fyrri part árs 2008. Að langmestu leyti er þetta til komið vegna þess að menn hafa verið að endurmeta þær eignir sem færðar voru í þessa nýju banka, meta verðmæti þeirra hærra. Og hvaða eignir eru þetta? Þetta eru skuldir, ekki hvað síst skuldir íslenskra heimila sem nýju bankarnir keyptu með verulegum afslætti en eru nú að færa upp í verðmæti, ætla sem sagt að innheimta meira en gert var ráð fyrir að innheimtist í upphafi og styrkja með því eiginfjárstöðu sína. Er hæstv. velferðarráðherra sammála mér um það að bankarnir ættu að forgangsraða með öðrum hætti? Í stað þess að nota afskriftasvigrúm sitt til þess að auka eigið fé bankanna, ættu þeir að láta það ganga áfram til lántakenda og færa niður lán? Er hæstv. ráðherra sammála mér um að þannig væri þessu fjármagni vel varið eða þessu svigrúmi? Og munu stjórnvöld beita sér fyrir því að bankarnir nýti svigrúmið til að ráðast í almenna lánaleiðréttingu, einkum og sér í lagi með það að markmiði að draga úr áhrifum af ófyrirsjáanlegum verðbólguskotum í kjölfar hrunsins? Stjórnvöld hafa ýmis ráð til þess að fá bankana í lið með sér hvað þetta varðar hafi þau áhuga á því. Eitt er auðvitað að skapa einhverja framtíðarsýn og útskýra mikilvægi þess að allir leggist á eitt við það að koma hér efnahagslífinu af stað. Það er bönkunum sjálfum ekki í hag að stór hluti íslenskra heimila sé ekki gjaldfær, sé ekki fær um að taka þátt í samfélaginu og staðan sé jafnvel þannig að fólk telji sér ekki fært að ráða sig í vinnu vegna þess að ef það auki tekjur sínar þurfi það að fara að borga af lánum sem það á ekki fyrir. Annað sem stjórnvöld gætu gert væri að veita bönkunum einhvers konar fyrirheit í skattamálum um einhvern stöðugleika til að skapa hvata til að þeir láti það svigrúm sem þeir hafa ganga áfram til almennings. Munu stjórnvöld beita sér fyrir því að bankarnir láti svigrúm sitt til afskrifta ganga áfram og hvaða aðferðir sjá stjórnvöld fyrir sér í því efni?

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu um skuldastöðuna og afgreiðslu á lánamálum heimila. Það er í rauninni dapurlegt að þurfa að horfa til baka og horfa á þá kollsteypu sem átti sér stað hér haustið 2008 í boði þáverandi stjórnvalda með tilstyrk örgjaldmiðilsins íslensku krónunnar. Ég sem er kominn á sjötugsaldur, eins og það heitir, er að fara í gegnum það í þriðja skipti að tapa meira og minna þeim eignum sem ég átti. Það er umhugsunarefni hvernig á því hefur staðið og hvernig við ætlum að bregðast við því til langs tíma að við lendum í þessu reglulega. Við buðum upp á að menn gætu fengið allt að 90% lán og margir bankanna buðu meira að segja upp á 100% lán og upp í 110% því að þeir lánuðu 90%, lánuðu síðan fyrir útborguninni og jafnvel fyrir breytingum á íbúðinni. Á sama tíma hafði það gerst á árunum 2004–2007 að íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hafði hækkað um allt að 50% og af því að búið var að opna lánamarkaðinn gátu menn þá fengið 90% lán af þessari verðmætaaukningu þannig að þeir skuldsettu sig enn frekar. Nú er ég að tala um ákveðna hópa en alls ekki heildina. Síðan fáum við 20% verðbólguskot og höfuðstóllinn hækkar, greiðslur af lánum hækka líka og í þessari ótrúlegu stöðu stöndum við svo eftir hrun. Stjórnvöld völdu á sínum tíma að fara sértækar leiðir. Því var síðan breytt yfir í það að blanda saman bæði sértækum og almennum leiðum. Það má svo á hverjum tíma deila um hvernig til hafi tekist og hversu langt við erum komin, hvort við náum að endurstilla samfélagið, en einhvers staðar verðum við að setja mörk, eins og hér hefur oft komið fram, einfaldlega vegna þess að þau úrræði sem við buðum síðast upp á eins og 110%-leiðin hafa oft gagnast mest þeim sem í raunveruleikanum hafa ekki tekið á lausnunum heldur frestað greiðslum o.s.frv. Við skulum átta okkur á því líka, bara af því að við þurfum að ræða út frá staðreyndum, að í fyrsta lagi kom það fram að 30% af þeim sem eiga húsnæði skulduðu ekkert í húsnæði sínu í desember sl., í öðru lagi voru 16% af íslensku þjóðinni í vanskilum með lán sín og áttu í erfiðleikum fyrir hrun. Ég held að þetta sé vert að hafa í huga. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um, hvort nýta ætti þær afskriftir á húsnæðislánum sem bankarnir fengu við færslu á milli gömlu og nýju bankanna, er svar mitt afdráttarlaust: Já, ég ætlast til þess að bankarnir skili því til þeirra sem eiga þau lán. Á hinn bóginn eru það nýjar upplýsingar fyrir mér ef í ljós hefur komið að hagnaður bankanna sé vegna uppfærslu á íbúðalánum. Ég bið hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson að skýra það betur út fyrir mér ef hann hefur þær upplýsingar. Það er nýtt í málinu af því að við tölum hér um að ræða út frá staðreyndum. Hvernig sem við beitum okkur í framhaldinu er ljóst að niðurfellingin hefur orðið umtalsverð, við getum deilt um hversu mikil. Niðurfellingin er 144 milljarðar og þó að menn geri lítið úr því vegna þess að í þeirri tölu séu ólögmætu gengistryggðu lánin skiptir auðvitað líka gríðarlega miklu máli í hreinsuninni að þau séu tekin út. Lán hafa verið færð niður samkvæmt 110%-leiðinni um nokkra tugi milljarða. Síðan hafa verið settar inn endurgreiðslur á vaxtabótum sem nema 30%. Regluverkinu, sem var því miður svo gjörsamlega fjandsamlegt þeim sem skulduðu fyrir hrun, hefur verið breytt heilmikið. Við eigum í erfiðleikum með fullt af lagfæringum eins og varðandi ábyrgðarskuldbindingar þar sem bankarnir hafa gengið býsna hart fram í því að ganga að ábyrgðarmönnum, einnig þar sem hafa verið lánsveð. Við í ríkisstjórninni höfum reynt að breyta þessu aftur í tímann, við höfum því miður verið rekin til baka með það af dómstólum með tilvísun í stjórnarskrána. Mörg ljót dæmi koma fram í þessari skuldahreinsun. Varðandi það að fara að stuðla að skattafslætti til banka, eins og hv. þingmaður nefndi, verð ég að viðurkenna að mér hefur ekki hugnast það, mér hefur ekki dottið það í hug. Ég hefði frekar viljað skattleggja þá meira þannig að þeir kæmu betur til móts við fólk í þeim úrræðum sem enn eru óframkvæmd. Það er heilmikið eftir, þ.e. þau mál sem eru hjá umboðsmanni skuldara, þau mál sem eiga eftir að klárast varðandi 110%-leiðina og margt af því sem þar hefur verið kynnt og er í gangi. Við skulum skoða hvernig staðan verður eftir það. Þessi mál þyrftu auðvitað  Ég hlakka til að fylgjast með umræðunni og fæ að koma hingað í lokin til að við getum rætt aðeins betur það sem fram kemur.

Frú forseti. Við ræðum afskriftir banka og fjármálastofnana á skuldum heimilanna. Mér fannst ekki sanngjarnt af hæstv. velferðarráðherra að gagnrýna fyrri ríkisstjórn þar sem hæstv. forsætisráðherra var einmitt fyrirrennari hans í embætti, Jóhanna Sigurðardóttir, en hún sat nefnilega í hrunstjórninni og nokkur ár þar á undan. Það sem ég sakna mest og skil ekki af hverju hæstv. ríkisstjórn hefur ekki gert neitt í er að kanna stöðu heimilanna. Það liggja fyrir tvö frumvörp í hv. efnahags- og skattanefnd frá því í nóvember í fyrra og ekkert gert með þau, annað er meira að segja frá hæstv. ríkisstjórn. Menn tala hér stöðugt og vita ekki hvað þeir eru að gera og hvernig staðan er. Það finnst mér eiginlega verst. Það sem mér finnst næstverst er allur þessi hægagangur. Þegar lögin voru sett um umboðsmann skuldara, sem ég vann ansi mikið í í hv. félagsmálanefnd, vildi ég hafa ferilinn einfaldan, ekki óska eftir skattframtölum sem liggja fyrir á netinu, ekki óska eftir þessum og hinum gögnunum og láta fólk hlaupa fram og til baka með miklum kostnaði til að afla gagna sem liggja fyrir. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með framkvæmdina á þessum sértæku aðgerðum til að leysa vanda heimilanna. Hún gengur of hægt. Eins varð ég fyrir miklum vonbrigðum með hvað bankarnir hafa dregið lappirnar í því að gera upp við heimilin þó að það sé kannski kominn ákveðinn gangur í það núna, en það eru liðin þrjú ár frá hruni, frú forseti, og þessi ríkisstjórn hefur starfað í tvö og hálft ár. Þetta gengur allt, allt of hægt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal auglýsir eftir könnun á stöðu heimilanna. Ég vil halda því fram að sú könnun sé óþörf því að hérna hef ég í höndum mynd sem segir meira en þúsund orð og hundrað kannanir. Hún birtist í Fréttablaðinu í gær og er eftir snilldarteiknarann Halldór Baldursson. Með leyfi forseta, langar mig til að sýna þessa mynd. Hérna er venjulegt fólk, hjónin Jóna Jónsdóttir og maðurinn hennar Jón Jónsson, og þau velta á undan sér snjóbolta, ansi þungum þó fyrir þau, sem er eignamyndun á fasteignamarkaði. Á eftir þeim kemur rúllandi margfalt stærri snjóbolti sem er skuldamyndun á fasteignamarkaði og mun innan skamms kremja þessi ágætu hjón til dauðs. Svoleiðis er það. 

Hvað gerir ríkisstjórnin?

Ekki spyrja mig hvað ríkisstjórnin gerir, Pétur, spurðu einhvern annan að því. Það sem hefur gerst hjá venjulegu fólki  Bankarnir á Íslandi eiga sinn hlut í þessu. Þeir koma fram af fullkominni óbilgirni við venjulegt fólk. 

Forseti vill hvetja hv. þingmann til þess að ávarpa aðra þingmenn með fullu nafni.

Forseti. Það er sárt að búa á Íslandi í dag. Á hverjum degi horfum við upp á vaxandi misskiptingu í samfélaginu, réttlætið er fótumtroðið. Forseti. Ég vil vekja athygli á því að þegar bankarnir voru endurreistir voru lánasöfn hinna föllnu banka færð yfir í nýju bankana á hálfvirði. Þetta er lykilatriði. Það þýðir að nýju bankarnir hafa ekki verið að afskrifa neitt. Afskriftirnar fóru fram árið 2009 en þær hafa bara ekki gengið áfram til heimilanna.  Þessi atburðarás er á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar sem þó hefur boðið upp á ýmis sértæk og mannaflsfrek, hreinlega atvinnuskapandi úrræði sem henta þó fáum. Ég hef talsvert skipt mér af þessum málaflokki og margir hafa leitað til mín, bæði eftir ráðum en eins til að deila reynslu sinni. Reynsla raunverulegs fólks er að Ísland er óréttlátt. Meðferð skulda er tilviljanakennd, eins konar happdrætti djöfulsins. Það skiptir t.d. máli hvar fólk er í viðskiptum hvernig 110%-leiðin er útfærð, hvort það er í viðskiptum hjá Íbúðalánasjóði, sem er í eigu ríkisins, eða í ríkisbankanum Landsbankanum. Stenst þetta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar? Verst er staða þeirra sem skulda þrotabúum sem engan hag hafa af áframhaldandi viðskiptum, en best er staða þeirra sem skuldsettu sig sem mest og hafa minnst greitt. Bankarnir bjóða þeim mestu afskriftirnar, bara ef þeir fara að greiða aftur. Þetta kerfi, eða ættum við kannski að kalla þetta frumskóg, er ógagnsætt, ósanngjarnt og óverjandi. Forseti. Hinar raunverulegu afskriftir fóru fram árið 2009, þær hafa bara ekki gengið til heimilanna. Því verðum við að breyta. Það er svigrúm fyrir réttlæti. 
            

Frú forseti. Í stað þess að reisa skjaldborg um heimilin eins og norræna velferðarstjórnin lofaði var reistur Berlínarmúr um fjármagnseigendur og banka.  Frú forseti. Eignaupptakan hjá heimilunum fer fram í gegnum verðtrygginguna sem býr til okurvexti, sértækar afskriftir tapaðra skulda niður í aðeins 110% skuldsetningu og gjaldþrot of skuldsettra heimila með syndaaflausn eftir tvö ár. Eignarhlutur heimila sem tóku 70% lán og hafa greitt samviskusamlega af lánum sínum er að hverfa. Sífellt fleiri íhuga að hætta að borga vegna þess að þeim misbýður milljarða afskriftir bankanna hjá vildarvinum þeirra. Frú forseti. Norræna velferðarstjórnin hefur ekki einu sinni haft rænu á að tryggja þeim þak yfir höfuðið sem missa nú húsnæði sitt til bankanna og geta ekki greitt markaðsleigu. Hvar er húsnæðisöryggið og norræna húsnæðiskerfið með eignarleigu- og búseturéttaríbúðum sem hin norræna velferðarstjórn lofaði í samstarfsyfirlýsingu sinni? 
            

Virðulegi forseti. Ég væri tilbúin til að standa hér margar nætur og mörg kvöld til að ræða það málefni sem er á dagskrá. Það eru þessi málefni sem skipta þjóðina máli, frú forseti, en ekki þau málefni sem hæstv. ríkisstjórn ber á borð fyrir alþingismenn nú um stundir. Það er einnig athyglisvert að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra skuli ekki vera í salnum. Hvers vegna er hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra ekki viðstaddur þessa umræðu til að svara fyrir þær spurningar sem koma fram þar sem hann ber ábyrgð á málaflokknum?  Hæstv. forsætisráðherra situr hér og hlustar. Hæstv. forsætisráðherra var talsmaður þess að afnema verðtryggingu þau rúmu 30 ár sem hún var óbreyttur þingmaður. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra verið í ríkisstjórn í rúm fjögur ár og sat meira að segja í hrunstjórninni ásamt núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Hvað hefur hæstv. forsætisráðherra gert á þessum árum sem hún hefur setið í ríkisstjórninni í þá átt að afnema verðtryggingu á lánum?

Mjög margt.

Ekki nokkurn hlut,  Hæstv. velferðarráðherra gagnrýndi 90%-leiðina sem var farin á sínum tíma. Ekki ætla ég að verja hana, en þessi ríkisstjórn leggur til ásamt bönkunum 110% skuldsetningu. Það vita allir hvernig það endar. Ætlar ríkisstjórnin að taka sig saman í andlitinu og fara að sinna því sem máli skiptir, fjölskyldunum og heimilunum í landinu, og byggja upp atvinnu, eða ætlar hún að láta allt saman renna út í sandinn?

Forseti vill taka fram að hv. málshefjandi óskaði sérstaklega eftir því að ræða þetta mál við hæstv. velferðarráðherra. En svo háttar til að hann er einnig starfandi efnahags- og viðskiptaráðherra nú um stundir.

Frú forseti. Við ræðum um skuldavanda heimilanna og afskriftir bankanna á skuldum heimila. Hæstv. velferðarráðherra fór ágætlega yfir afstöðu okkar til þeirra mála. Það er staðreynd að heimilin á Íslandi eru skuldsettari en víða gengur og gerist í nágrannaríkjum okkar. Þar kemur til að Íslendingar eru tiltölulega ung þjóð og þar af leiðandi eru meiri skuldir hjá okkur en öðrum þjóðum. En fleira kemur til og vil ég þar sérstaklega nefna þá séreignarstefnu sem hér hefur ríkt í húsnæðismálum. Hún hefur valdið því að almenningur hefur þurft að taka þá áhættu sem fylgir fasteignaviðskiptum til að öðlast húsnæðisöryggi. Í húsnæðisstefnu stjórnvalda sem hefur verið unnin í víðtæku samráði í valdatíð hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, er lagt til að almennur leigumarkaður verði stórefldur til að koma sem valkostur við séreignarstefnuna og einnig að vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið verði aðlöguð hvort að öðru svo að opinber húsnæðisstuðningur ívilni ekki sérstaklega þeim sem eru tilbúnir til að taka áhættu sem fylgir fasteignaviðskiptum. Ég get fullvissað hv. þingmenn um að unnið er að þessu af fullu kappi, að koma þessum markmiðum í framkvæmd, en samtímis er líka verið að vinna að því að auka framboð lána með frumvarpi sem nú liggur fyrir þinginu um heimild til Íbúðalánasjóðs að veita óverðtryggð lán. Það er til þess að heimilin hafi frekari valkosti. Það sést að þau hafa verið að velja óverðtryggð lán hjá bönkunum. En mikilvægt er að Íbúðalánasjóður fái þessa heimild sem á að gæta hagsmuna almennings í útlánum sínum og horfa til þess að heimilin þurfi ekki að taka óhóflega áhættu.

Hæstv. forseti. Við ræðum mjög mikilvægt mál, þ.e. afskriftir banka og fjármálastofnana á skuldum heimilanna. Nú eru þrjú ár frá því bankarnir féllu. Við höfum átt umræðu sem þessa í þingsal reglulega frá því ég tók sæti á þingi og hún hljóðar alltaf á sama veg: „Það er mikill vandi hér. Það er ekki verið að taka rétt á honum.“ Það er hálfgerður æsingur í umræðunni vegna þess að mönnum er mikið niðri fyrir. Öll þekkjum við fjölskyldur sem eru í miklum vanda. Ég gæti haldið enn eina ræðuna um að ríkisstjórnin sé ekki að standa sig vel og að henni hafi ekki tekist að taka utan um þennan vanda, með mikilli reiði gæti ég staðið hér. Ég nenni því bara einfaldlega ekki lengur. Við höfum vissulega samþykkt úrræði. Við höfum öll tekið þátt í því í félagsmálanefnd að vinna að úrræðum. Þau hafa hins vegar reynst hægvirk og ekki til þess fallin að fækka þeim sem lenda í vanda. Ég held við eigum bara öll að viðurkenna það. Okkur hefur ekki tekist að ná utan um vandann. Við verðum hins vegar að líta á verkefnið eins og það liggur fyrir í dag og reyna að finna út úr því hvað er til ráða. Vissulega er það ágætt að til standi að efla leigumarkað og breyta vaxtabótakerfinu og húsaleigubótakerfinu, en er það það sem tekur á vandanum eins og hann liggur fyrir í dag? Eru það ekki frekar framtíðarlausnir? Verðum við ekki að ræða um hvort verið sé að gera nóg í dag, eins og staðan er, eða ekki? Ég tel og hef sagt það áður í þessum ræðustól að bankarnir hafi ekki gert nóg, þeir hafi ekki komið nægjanlega til móts við heimilin. Ég hef sagt það áður að stjórnvöld ættu að leggja enn meiri pressu, beita sér fyrir því að bankarnir komi í enn ríkari mæli til móts við skuldsett heimili. Það hefði átt að grípa til þess fyrr og fylgja því fastar eftir. Vandinn við verklagið frá upphafi var að upplýsingar voru ekki fyrir hendi. Stjórnvöld voru ekki með fullnægjandi upplýsingar um hver vandinn var. Og þar liggur hundurinn grafinn að mínu mati. Það var ekki hægt að fylgja þeirri kröfu fastar eftir vegna þess að okkur skorti upplýsingar. Upplýsingar í þessu máli sem öllum öðrum eru lykillinn að því að við náum árangri.  Hins vegar ítreka ég enn og aftur, það er ekki of seint fyrir okkur, fulltrúa allra flokka, að setjast niður  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum afskriftir banka og fjármálastofnana á skuldum heimilanna. Ekkert ríki í Vestur-Evrópu hefur gripið til jafnvíðtækra aðgerða til hjálpar skuldugum heimilum og gert hefur verið hér á landi. Það er fjórða hver króna sem landsmenn greiða í vexti af húsnæðislánum sínum endurgreidd úr ríkissjóði. Samkomulag milli ríkisins og lánastofnana um lækkun skulda heimila hefur hjálpað þúsundum heimila og á annað hundrað milljarðar hafa verið afskrifaðir af skuldum heimila í kjölfar þessa. Þúsundir heimila hafa nýtt sér allar þær leiðir sem boðið hefur verið upp á hingað til til skuldalækkunar og leiðréttinga. Reglum Íbúðalánasjóðs var breytt til að lækka greiðslubyrði skuldara. Nú stendur til að bjóða óverðtryggð lán og er unnið að því. Dráttarvextir hafa verið lækkaðir. Greiðslujöfnun íbúða- og bílalána lækkaði greiðslubyrði heimila umtalsvert. Sértæk skuldaaðlögun lækkaði greiðslubyrði verulega. Heimilum stóð til boða að frysta lán á meðan reynt var að leysa úr vanda þeirra. Gjaldþrotalögum hefur verið breytt. Stýrivextir hafa lækkað úr 18% í 4,5% á tveimur árum. Svo segja menn að ekkert hafi verið gert. Menn geta ekki talað svona. Í kjölfar kreppunnar hefur eigið fé heimila rýrnað mikið, líkt og í fyrirtækjum í landinu. Kreppan bitnar á okkur öllum sem þjóð. Við getum ekki horft fram hjá því. Erfiðleikar hafa verið miklir hjá heimilum og fjölskyldum landsins við að glíma við erfiða skuldastöðu. Við skulum ekki gleyma því að mikill árangur hefur náðst sem ekki er sjálfgefinn. Áfram verður unnið að bættri stöðu heimila í landinu. Við erum á réttri leið þótt alltaf sé hægt að segja að ekki sé nóg að gert.

Forseti. Á hverjum degi fæ ég að heyra um veruleika þeirra sem ná ekki utan um skuldir, eiga ekki fyrir mat, eiga ekki fyrir lyfjunum sínum, þurfa jafnvel að láta svæfa gæludýrin sín af því þeir hafa ekki efni á að gefa þeim að borða eða veita þeim nægilega umhirðu.

Hvað með börnin?

Fólk þarf sem betur fer ekki að svæfa börnin hinum langa dauða, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Ég heyri á hverjum degi mjög erfiðar sögur. Mig langar að nota tækifærið fyrst ég er hérna til að þakka fólki kærlega fyrir að hafa hugrekki til þess að senda þingmönnum bréf. Ég heyri allt of oft að þingmenn svari ekki því fólki, ekki nokkur maður, nema örfáir þingmenn Hreyfingarinnar og  Mig langar að benda á því að ég sá svo skýra mynd fyrir mér þegar hv. þm. Þráinn Bertelsson talaði um blóðsugubankana, að ég skil ekki hvernig hægt er fyrir þessa ágætu ríkisstjórn að sitja undir því að vera norræn velferðarstjórn en leyfa á sama tíma bönkunum að vera blóðsugur á heimilum landsins, sjúga til sín allar eigur heimilanna og bjóða þeim svo upp á að leigja þær. Þetta er alveg ótrúlegt. Því miður eru Írar að taka upp sama kerfi og við. Við skulum sannarlega reyna að vera ekki svo slæm fyrirmynd að aðrar þjóðir taki upp svona aðferðir. Ég skora á ríkisstjórnina að stoppa þetta og sýna bönkunum klærnar. Hún hefur alveg dug og hugrekki til að gera það. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að fara að standa meira með heimilunum í landinu.

Virðulegur forseti. Fyrst vegna athugasemda hæstv. forseta áðan er rétt að fram komi að ég bað upprunalega um að umræðan færi fram við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, en hæstv. velferðarráðherra bauðst til að hlaupa í skarðið. Ég þakka honum kærlega fyrir það. Ég vil jafnframt þakka hæstv. ráðherra fyrir margt sem kom fram í ræðu hans. Ég er sammála honum um að staða ábyrgðarmanna er mikið vandamál sem þarf að finna lausn á. Það sem ég hef hins vegar helst áhyggjur af vegna svara hæstv. ráðherra er að ekki er að heyra að ríkisstjórnin ætli að grípa til neinna aðgerða. Þetta snýst allt um að vonast til þess að bankarnir breyti allt í einu um stefnu. Hvað gefur til kynna að menn eigi að binda vonir við það í ljósi þess að þeir færa umtalsverðan hagnað, milljarða og tugmilljarða hagnað á bækur sínar í stað þess að nýta svigrúmið til að færa niður skuldir? Hvað gefur stjórnvöldum tilefni til að ætla að bankarnir taki upp á því hjá sjálfum sér að færa skuldir meira niður en orðið er? Þurfa stjórnvöld ekki að koma að þessu á einhvern hátt? Ég nefndi í fyrri ræðu minni hugmyndir um hvernig stjórnvöld gætu haft áhrif á bankana, þó að þau séu ekki í jafngóðri stöðu til þess núna og þau voru fyrir tveimur árum. Ætla stjórnvöld ekki að hafa frumkvæði að því að koma frekar að skipulagningu skuldamála eða stuðla að því að skuldir verða færðar niður? Telja stjórnvöld að hlutverki sínu sé lokið í þessu efni? Og ef svo er finnst mér það vera verulegt áhyggjuefni, því að víða í heiminum eru menn farnir að gera sér grein fyrir því að ekki verði snúið við þróun efnahagsmála nema að taka á skuldamálunum og ekki hvað síst hjá heimilunum. Nóbelsverðlaunahagfræðingar hafa fjallað ítarlega um þetta að undanförnu og meira að segja nýr forstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Christine Lagarde, lagði áherslu á það í ræðu nýverið. 
             Ef íslensk stjórnvöld, sem standa frammi fyrir jafnvel mestu reynslunni hvað þetta varðar og á margan hátt einum stærsta vandanum, 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og margt hefur komið fram þó að tíminn sé býsna naumur. Ég get tekið undir það að í ákvarðanatöku og umræðu vantar oft upplýsingar. Frumvarp liggur fyrir sem er óafgreitt en nefndin hefur ekki séð sér fært að afgreiða það. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni að ástandið er að mörgu leyti alveg ótrúlegt. Því miður eru mörg fórnardýr þess ástands sem við höfum verið að ganga í gegnum. Það er fátækt fólk á Íslandi og fólk sem er í miklum vandræðum. Það er auðvitað verkefni okkar allra og þess sem hér stendur að reyna að gera eins vel og hægt er til að liðsinna fólki út úr þeim vanda. Ég tek heils hugar undir með málshefjanda. Það er einmitt í þessari lotu núna sem á auðvitað að hreinsa út eins mikið og hægt er þannig að skuldir hangi ekki á fólki umfram það sem eðlilegt má teljast. Það er ágreiningur um hversu mikið var fært á milli. Ég hef heyrt töluna 70% hvað varðar íbúðalán. Hér eru tölur nefndar allt að 50%. Þetta er hluti af því sem þyrfti kannski að fá skýrar fram. Bankarnir hafa sagt 72% varðandi íbúðalán, enda hafa þau verið hvað öflugustu lánin. Það er svolítið merkilegt í umræðunni þegar maður skoðar tölur, að ég er núna að senda svar til hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um hvað húsnæði kostar, þ.e. hvað kostar að búa, hvað eyðum við stórum hluta af ráðstöfunartekjum í húsnæði. Þar kemur í ljós að árið 2010 er Ísland ekki með nema 21% af ráðstöfunartekjum í húsnæðiskostnað, sem er annað lægsta á Norðurlöndunum. Þetta er reiknað út samkvæmt samræmdri aðferð. Það eru ýmsar svona misvísandi upplýsingar eins og ég sagði áðan. Það er fullt af fólki skuldlaust og það er fullt af fólki í miklum vandræðum. Það er okkar að finna út hvernig við getum komist þannig frá málinu að við leysum það þeim til hagsbóta sem á því þurfa að halda. Það munum við að sjálfsögðu gera áfram. Málinu lýkur aldrei, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, einfaldlega vegna þess að við verðum alltaf að bregðast við og hjálpa því fólki sem á í erfiðleikum á hverjum tíma.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér stjórnarráðsmálið sem við höfum rætt mjög lengi í þinginu og ræddum meira að segja áðan undir atkvæðagreiðslum hvort við ættum að funda áfram um það í kvöld. Ég sat hjá við þá atkvæðagreiðslu vegna þess að ég hef vissan skilning á því að kvöldfundi þurfi að halda um málið, sérstaklega þegar menn þurfa að tala mikið í því. Menn hafa talað svo mikið í því að ég tel og ég held að allir telji að um málþóf sé að ræða. Ég tek fram að þetta er fyrsta ræðan mín í málinu að þessu sinni. Ég hef þó tekið til máls um mál af sambærilegum toga sem var rætt á síðasta löggjafarþingi, 138. löggjafarþingi, fyrir ári. Þá vorum við í júní 2010 að breyta Stjórnarráðinu og sameina ráðuneyti, og umræðan þá var að mörgu leyti mjög lík umræðunni eins og hún er núna. Ég tel að búið sé að koma flestum sjónarmiðum til þingheims og þjóðarinnar úr þessum ræðustóli. Ég ætla eigi að síður að nýta rétt minn til að halda að minnsta kosti eina ræðu um málið, sérstaklega af því að ég hef kannski nokkra sérstöðu í málinu og er ekki algjörlega sammála mörgum félögum mínum í stjórnarandstöðunni um það. Ég tel að þetta sé gott mál í heildina litið og vil gjarnan greiða fyrir því að við fáum að greiða atkvæði um það sem fyrst. Þess vegna hef ég, ásamt hv. þm. Eygló Harðardóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Margréti Tryggvadóttur, lagt fram breytingartillögu til að reyna að liðka fyrir því að málið klárist af því að ég held að það sé framfaramál. Ég vil líka sýna sanngirni í umræðunni, vera réttlát og sýna hógværð, a.m.k. eins mikla hógværð og mér er unnt. Það er allt of mikið um stórar yfirlýsingar í ræðustól Alþingis sem ég held að við ættum að draga úr, þeirri hörkuumræðu sem einkennir þingið svolítið á þessum dögum og hefur kannski gert að einhverju leyti eftir hrun. Sumt af því er skiljanlegt, annað er algjörlega óskiljanlegt. Mér finnst líka svolítið merkilegt, og ég ætla bara að koma strax inn á það áður en ég rifja aðeins upp forsöguna og stefnu Framsóknarflokksins í málinu, að inn í þetta stjórnarráðsmál, þar sem við ræðum hvernig eigi að skipa Stjórnarráðið almennt, sé reynt að draga, með frekar óvægnum hætti að mínu mati, umræðuna um aðildarumsókn okkar að ESB. Ég tel að þetta sé hálfgerð taktísk umræða þar sem sérstaklega þeir sem eru andstæðingar þess að við skoðum hvort við náum einhverjum góðum samningum við ESB, nota tilefnið eins og svo mörg önnur til að líta á málið algjörlega út frá þeim hóli og vega og meta nánast hverja einustu grein málsins út frá því hvort hún tengist ESB-aðildarumsókninni. Ég tel að það tengist henni alls ekki. Þetta er bara gott mál, verið er að reyna að skipa málum með nýjum hætti í Stjórnarráðinu og það tengist ekkert ESB-aðildarumsókninni. Ég tel að þeir sem halda öðru fram séu haldnir - það er til gott orð yfir það á íslensku - vænisýki eða paranoju, þeir sjái bara skrattann á veggnum. Það er að minnsta kosti upplifun mín. Mér finnst sú umræða eiginlega ekki eiga mjög mikið heima í þessu máli. Og menn draga það allt of mikið inn í umræðu, sem hefur einkennt kannski sérstaklega Vinstri græna, um stöðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar. Ég tel að málið komi því bara ekkert við. Ég vil halda stefnu Framsóknarflokksins aðeins halda til haga, vegna þess að mér finnst eðlilegt að gera það sem fulltrúi Framsóknarflokksins á þingi, ég er hluti af þeirri stefnumótun, hef samþykkt stefnuna á flokksþingum og lít ekki svo á að það beri að víkja frá henni í grundvallaratriðum þó að við séum í stjórnarandstöðu. Ég tel að flokkar eigi nokkurn veginn að halda sig við sína stefnu þótt þeir fari í stjórnarandstöðu um sinn. Ég hef hins vegar vissan skilning á því að aðrir hv. þingmenn hafi kannski ekki eins mikið fyrir því að halda stefnunni til haga þar sem þeir eru margir hverjir mjög nýir í okkar hópi og þurfa þá kannski ekki að velta mikið fyrir sér þeirri vinnu sem flokkurinn og við höfum lagt í varðandi stjórnarráðsmálin; líta á það sem hálfgert erfðagóss sem liggur þarna. Ég lít hins vegar ekki svo á, ég er hluti af stefnumótuninni og það eru reyndar fleiri þingmenn. Ég sé að hér er hv. þm. Eygló Harðardóttir í salnum, þingmaður Framsóknarflokksins, en hún sat einmitt í nefnd flokksins sem skoðaði sérstaklega skiptingu Stjórnarráðsins og umbætur á Stjórnarráðinu og lagði síðan ákveðnar tillögur til flokksþingsins enda bað flokksþingið árið 2005 um það. Flokksþing 2007 og 2009, flokksþingið 2009 var nú eftir bankahrunið, samþykktu bæði þá stefnumótun sem kom frá nefndinni sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sat í. Það er því talsverð forsaga í Framsóknarflokknum um breytingar á Stjórnarráðinu. Breytingarnar sem við hefðum viljað gera eru meira og minna í anda þess sem felst í frumvarpinu núna. Það er ekki stór munur þar á, það er einhver munur en ekki stór. Megingagnrýni stjórnarandstöðunnar í þessu máli gengur þvert á það sem framsóknarmenn hafa faktískt samþykkt í stefnumótun sinni varðandi Stjórnarráðið á flokksþingum sínum. Ég ætla að fara aðeins yfir það. Á flokksþingi 2005 var samþykkt að fara í þessa málefnavinnu og skipaður var sérstakur málefnahópur, svokölluð stjórnarráðsnefnd, til þess. Fyrsti formaður var Ingibjörg Ólöf Vilhjálmsdóttir lögfræðingur, hún fór svo til annarra starfa í útlöndum og þá tók við Gísli Tryggvason lögfræðingur og reyndar sérfræðingur, tel ég mig geta sagt, í skipan Stjórnarráðsins, af því að þegar hann var í laganámi í háskólanum vann hann nýsköpunarsjóðsverkefni þar sem uppbygging Stjórnarráðsins var skoðuð sérstaklega. Hann leiddi nefndina og hafði ákveðna sérþekkingu á skipan Stjórnarráðsins. Í þessari nefnd voru líka tveir fulltrúar frá hverju kjördæmi og svo fulltrúi flokksins í stjórnarskrárnefnd forsætisráðherra. Þetta var því ákveðinn hópur innan flokksins sem fór yfir stjórnarráðsmálin, hvernig ætti að skipa Stjórnarráðinu upp á nýtt og gera úrbætur. Á sama tíma og nefndin skoðaði þetta og í aðdragandanum að því unnu ungir framsóknarmenn líka í þessu, Samband ungra framsóknarmanna. Samband ungra framsóknarmanna gerði skýrslu sem heitir Umbætur á Stjórnarráðinu árið 2007. Þá var formaður SUF, Sambands ungra framsóknarmanna, Dagný Jónsdóttir, hv. fyrrverandi þingmaður. Það er mjög merkilegt að skoða niðurstöðuna í skýrslu unga fólksins í flokknum og bera hana saman við niðurstöðu stjórnarráðsnefndar flokksins. Í skýrslu unga fólksins í Framsóknarflokknum kom fram, og ég ætla að fá að vitna í það beint, virðulegur forseti. Tilvitnun hefst: „Í dag [er ráðuneytum] sem fara með atvinnumál skipt eftir einstökum atvinnuvegum. Þannig fer sjávarútvegsráðuneytið með málefni útgerðar og fiskvinnslu, landbúnaðarráðuneyti fer með málefni landbúnaðarins, samgönguráðuneytið fer með málefni ferðaþjónustu og samgöngufyrirtækja, viðskiptaráðuneytið með málefni fjármagnsmarkaðarins og iðnaðarráðuneytið með málefni iðnaðar og orkugeirans.“ Hér er farið yfir hvernig ráðuneytin voru á þessum tíma. Síðan segir seinna í skýrslu unga fólksins í Framsókn, með leyfi virðulegs forseta: „Þessi skipan er barns síns tíma þegar það tíðkaðist að ríkisvaldið gripi til sértækra aðgerða ríkisvaldsins til að vernda tilteknar atvinnugreinar. Þessi skipan á hins vegar illa við þegar leitast er við að móta almenna atvinnustefnu þar sem ekki á að hygla hagsmunum tiltekinnar atvinnugreinar framar annarri.“ Unga fólkið í Framsóknarflokknum segir ráðuneyti atvinnuveganna vera börn síns tíma og það beri að sameina þau í eitt atvinnuvegaráðuneyti og það hefur faktískt verið stefna Framsóknarflokksins hin seinni ár. Hins vegar hef ég vissan skilning á því að hagsmunasamtök þessara atvinnugreina, sjávarútvegsins, landbúnaðarins, iðnaðarins o.s.frv., eru í mjög miklum samskiptum við ráðuneytin og hafa byggt upp ákveðin tengsl þar inn og stundað þar ákveðinn lobbíisma, ef svo má kalla, hagsmunagæslu. Það er bara ósköp eðlilegt og ég skil alveg að þau óttist allar breytingar. Maður veit hvað maður hefur, maður veit ekki hvað maður fær. En það er ekki þar með sagt að ekki eigi að gera breytingar. Ég tel að rétt sé að gera þessar breytingar, að auka sveigjanleikann og reyna að koma upp atvinnuvegaráðuneyti, þrátt fyrir að hagsmunaaðilarnir mæli ekki með því. Ég held að við höfum alveg nógu sterk bein í þinginu til að sjá að það sé heppilegri leið, ég tel það að minnsta kosti, en sú uppbygging sem nú ríkir. Hins vegar eru margir hv. þingmenn mjög tengdir þessum hagsmunasamtökum eins og eðlilegt er líka og endurspegla þau viðhorf hér. Það verður bara að hafa það. Það er því alveg skiljanlegt af hverju margir hv. þingmenn tala á þeim nótum að alls ekki megi hrófla neitt við þessu. En ég tel að það sé betra að breyta í takt við nýjan tíma og sameina þessi ráðuneyti sem eru öll frekar lítil. Þó að þetta séu mikilvægar atvinnugreinar eru ráðuneytin frekar lítil og veikburða og það ber að sameina þau í stærra og sterkara atvinnuvegaráðuneyti. Stjórnarráðsnefnd framsóknarmanna sem vann á sínum tíma skilaði af sér niðurstöðu sem við samþykktum 2007 og 2009 á flokksþingum. Það var sérstaklega tilgreint í skýrslu hennar að mikil samstaða hefði náðst um niðurstöðuna í nefndinni. Það er alveg skýrt tilgreint í skýrslunni. Þar voru menn ekkert að koma með meirihlutaálit og minnihlutaálit. Það voru bara allir sammála í nefndinni, tveir úr hverju kjördæmi og þeir aðilar sem ég nefndi áðan. Og hverjar eru svo niðurstöður nefndarinnar? Það er athyglisvert að lesa það upp og ég ætla að fá að vitna beint í textann, með leyfi virðulegs forseta: „Meginatriði í tillögum nefndarinnar eru eftirfarandi: Áréttað er að ríkisstjórn skiptir sjálf með sér verkum en ekki löggjafinn. Grunneiningar Stjórnarráðsins verði um 60 skrifstofur. Mál, sem eðli máls samkvæmt heyra saman, falla undir sömu skrifstofu. Unnt verður að breyta samsetningu, fjölda og heitum ráðuneyta. Samsetning, fjöldi og heiti ráðuneyta eru ekki bundin í lögum. Illsamrýmanleg mál eiga ekki að heyra undir sama ráðherra. Forsætisráðherra fer að jafnaði ekki með önnur málefni en æðstu yfirstjórn. Áréttuð er heimild til þess að skipa ráðherra án ráðuneytis. Bætt er við heimild til þess að skipa aðstoðarutanríkisráðherra. Ráðherrar sitja ekki á þingi á meðan þeir gegna ráðherraembætti. Ekki er dregið úr sérþekkingu embættismannakerfisins og stöðugleika. Pólitísk forusta í Stjórnarráðinu gagnvart embættismannakerfi er stórefld.“ Þetta eru í heild meginniðurstöður stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins sem flokksþing 2007 og 2009 tóku undir. Þetta er stefnan, ekki bara að mínu mati, þetta stendur þarna, og ég hef tilhneigingu til að vilja halda henni á lofti, sérstaklega vegna umræðunnar sem hér hefur verið. Þótt framsóknarmenn séu núna í stjórnarandstöðu tel ég að við eigum að líta til þeirrar stefnu sem flokksmenn og flokksþing hefur mótað. Ég vil líka koma því á framfæri að þetta er gert með sama hætti og við höfum reynt hér, á Norðurlöndum. Það er alveg rétt að Ísland hefur ákveðna sérstöðu, við erum 300 þús. manns og getum kannski ekkert hagað okkur eins og milljónaþjóðir, en ég held að það eigi ekki við í þessu sambandi. Ég tel að við getum alveg horft til annarra Norðurlandaþjóða varðandi uppsetningu og skipan mála í Stjórnarráðinu, þar sé sérstaðan lítil sem engin hjá okkur, og við ættum því að líta til þeirra. Þar er það þannig, eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir, að skipan ráðuneyta  Þrátt fyrir allt þetta er ég tilbúin að koma með málamiðlunartillögu og hef lagt hana fram ásamt fleiri þingmönnum og ég ætla að lýsa henni betur hér á eftir. Ég held líka, virðulegur forseti, að núna eftir kreppuna þegar við þurfum að sannfæra þjóðina og færa rök fyrir því að mikið aðhald þurfi að sýna í rekstri og spara, og það er viðkvæmt, sé óeðlilegt og óskynsamlegt að topparnir byrji ekki á sjálfum sér. Er ekki eðlilegt að sameina ráðuneyti og reyna að hagræða þar og fá meira og betra fyrir fjármagnið frekar en að hagræða bara í undirstofnunum og í þjónustunni sem við veitum? Ég held að það sé mjög eðlilegt að Stjórnarráðið taki líka þátt í því að hagræða. Ég held að þetta mál feli í sér hagræðingu, við fáum meira fyrir fjármagnið, en ég held líka að það sé faglega sterkt, ég held að við fáum sterkara Stjórnarráð út úr þessu, sterkari ráðuneyti, ef við aukum sveigjanleikann þannig að ríkisstjórn hvers tíma geti, eftir því sem hlutirnir skipast, fært málaflokka á milli og sveigt þá meira að þeim atvinnuháttum og þeim málaflokkum sem taka þarf á hverju sinni. Það breytist að sjálfsögðu með tímanum. Ég tel að við eigum að líta til Norðurlandanna og læra svolítið af reynslu þeirra og breyta lögum hér og hafa þetta með svipuðum hætti og þar, sem sagt opna þetta upp miðað við það sem nú er. Þetta var stefna okkar framsóknarmanna í hnotskurn. Ég hef hlustað hér á ræður þingmanna og heyrt þá gagnrýni sem komið hefur fram og hún felst aðallega í því að frumvarpið sé eitthvert hrikalegt valdaframsal til hæstv. forsætisráðherra á kostnað þingsins. Ég tel að þetta vald eigi að vera hjá forsætisráðherra og sé ekki þá miklu hættu sem gæti verið falin í því. Einhver verður að hafa þetta vald og ég tel að vel fari á því að það sé í höndum forsætisráðherra og þeirrar ríkisstjórnar sem á hverjum tíma þarf að skipuleggja Stjórnarráðið. Menn hafa líka fært rök fyrir því að það væri hræðilegt ef hæstv. forsætisráðherra hefði þetta vald, ef einhver hæstv. ráðherra væri óþekkur og vildi ekki gera hitt og þetta sem til stæði að gera, og hæstv. forsætisráðherra gæti blandað sér í það. En ég vil líka líta á hlutina frá hinum endanum: Hvað ef einmitt sú staða er uppi að einhver óþekkur hæstv. ráðherra vill ekki gera hlutina? Á sá hæstv. ráðherra að ráða ferðinni? Er það eðlilegt? Ég held að það væri miklu eðlilegra að hæstv. forsætisráðherra réði ferðinni og hefði valdið, frekar en einstakur hæstv. ráðherra. Það væri miklu eðlilegra. Þetta vald þarf að liggja einhvers staðar, maður verður bara að velja hvar. En gagnrýnin hefur verið sú að framkvæmdarvaldið sé að taka sér þarna eitthvert gríðarlegt vald. Ég vil reyna að skoða hvort hægt sé að koma til móts við þá gagnrýni þó að það sé kannski ekkert endilega hlutverk mitt þar sem ég sit í stjórnarandstöðu. Það væri hefðbundið að vera bara hér í mikilli andstöðu en ég tel að við eigum að reyna að sýna sanngirni og leita lausna. Þess vegna er það mér mikil ánægja að vera meðflutningsmaður á breytingartillögu í þessu máli sem hv. þm. Eygló Harðardóttir er 1. flutningsmaður að, enda lausnamiðuð manneskja. Það er vöntun á slíku fólki í þinginu í augnablikinu, að mínu mati. Þetta eru þung orð. Hv. þm. Eygló Harðardóttir er 1. flutningsmaður breytingartillögunnar og meðflutningsmenn hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, Margrét Tryggvadóttir og sú er hér stendur. Ég ætla að fá, með leyfi virðulegs forseta, að tipla á tillögugreininni en þar stendur, þetta er mjög lítill texti: „Í stað 3. málsl. efnismálsgreinar 2. tölul. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Fjölda ráðuneyta, heiti þeirra og stjórnarmálefni hvers ráðuneytis skal ákveða með forsetaúrskurði, sbr. 15. gr. stjórnarskrárinnar, samkvæmt tillögu forsætisráðherra. Tillagan skal lögð fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu sem rædd skal og afgreidd við eina umræðu eftir reglum um síðari umræðu, sbr. ákvæði þingskapa Alþingis, áður en forsetaúrskurður er gefinn út.“ Þarna er lagt til að eftir að hæstv. forsætisráðherra hefur haft forgöngu um og sameinast með stjórnarflokkum sínum um nýtt stjórnarráð, búið er að velja ráðuneyti, hver þau eru og hvað þau heita og hvaða málaflokkar heyra þar undir, þá eigi í staðinn fyrir að keyra allt áfram eftir þessari nýju skipan að færa það til þingsins. Þingið á sem sagt að afgreiða þá tillögu með einni umræðu sem er eins og vantraustsumræða þar sem menn gera engar breytingar, það er bara „take it or leave it“, eða sem sagt, taktu það allt eða felldu það. Ég tel að með þessari tillögu sé komið til móts við megingagnrýnina sem sett hefur verið fram í þessu máli. Það er ekki komið til móts við allt en það er alveg örugglega komið til móts við megingagnrýnina. Þingið kemur að málinu og getur fellt þá skipan sem hæstv. forsætisráðherra þess tíma leggur til. Það er hægt að fella þetta, en það er líka hægt að samþykkja þannig að þarna er þingið ekki búið að afsala sér neinu valdi, ef menn telja að þetta sé mikið valdaafsal. Ég tel reyndar svo ekki vera og tel að hæstv. forsætisráðherra ætti að hafa þetta vald, en fyrst menn telja að svo eigi ekki að vera er þetta leið út úr því. Þá er það alveg skýrt að Alþingi Íslendinga þarf að blessa skipan Stjórnarráðsins, bæði fjölda ráðuneyta, heiti þeirra og málaflokkana undir þeim. Það er þá ekki hægt að færa á milli, menn hafa verið hræddir við það, að vippa Íbúðalánasjóði á milli ráðherra, ráðuneyta o.s.frv. Þarna er komið til móts við þessa megingagnrýni. Og ég verð að segja að það gladdi mig verulega í gær, þegar þingmenn sáu tillöguna, að fyrstu viðbrögð voru að minnsta kosti frekar góð. Ég vil nefna alveg sérstaklega eitt nafn, og það er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sem tók undir þessa tillögu, reyndar með þeim fyrirvara að hann væri nýbúinn að sjá hana og ekki búinn að stúdera hana mjög náið. Hann sagði að hún væri í rétta átt og tók jákvætt í hana. Það var ekki hægt að skilja orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar öðruvísi og reyndar tók líka hv. þm. Mörður Árnason jákvætt í tillöguna. Það vegur mjög þungt í mínum huga þegar fulltrúi úr stjórnarandstöðunni tekur jákvætt til máls um svona tillögu sem er að mínu mati lausnamiðuð. Virðulegur forseti. Ég vil líka koma inn á annað atriði en svolítið hefur verið rætt um styrk ráðuneyta, hvort þau séu sterk eða veik. Einhverjir hv. þingmenn hafa talað um að ráðuneytin séu alveg nógu sterk og það væri nær að styrkja þingið o.s.frv. Það er rétt að styrkja þarf þingið en það er líka algjörlega nauðsynlegt að styrkja ráðuneytin. Annað útilokar ekki hitt. Ráðuneytin eru allt of veik að mínu mati. Þau þarf að styrkja og ef það á að vera á kostnað einhvers, ef við eigum ekki meira fjármagn til að nota í það, tel ég að það verði að taka þann styrk úr undirstofnunum. Ráðuneytin eru allt of veik hlutfallslega miðað við undirstofnanir, og faglega mjög veik. Ég vil fá að lesa upp tilvitnun í því sambandi sem sýnir þetta algjörlega í hnotskurn, að mínu mati. Það er svar hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar til þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis vegna bankahrunsins. Þingmannanefndin gaf hæstv. ráðherrum, bæði þeim sem sátu fyrir hrun og í hruninu, kost á að koma með athugasemdir við skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Flestir nýttu sér það tækifæri, þar á meðal hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Hann lýsir í bréfi sínu, dagsettu á Selfossi 7. júní 2010, svolítið aðkomunni að ráðuneytinu þegar hann varð viðskiptaráðherra og lýsir því hvað ráðuneytið var ótrúlega veikt. Ég ætla að lesa upp úr þessum kafla þar sem sést hvað þetta ráðuneyti var veikt og sýnir hversu nauðsynlegt það er að styrkja ráðuneytin, hvað þá í ljósi reynslunnar eins og varðandi þetta ráðuneyti. Hér hefst tilvitnunin, með leyfi virðulegs forseta: „Hinn 27. maí 2007 var starfsemi viðskiptaráðuneytisins skilin frá starfsemi iðnaðarráðuneytis og ég tók við embætti viðskiptaráðherra. Þá hóf starfsfólk sameinaðs iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis störf í nýju ráðuneytunum tveimur. Rétt er að leggja sérstaka áherslu á að í upphafi ferils míns í hinu aðgreinda viðskiptaráðuneyti störfuðu þar aðeins fimm skrifstofustjórar og tveir sérfræðingar. Þeim var að sönnu fjölgað, en í ársbyrjun 2008 voru þeir þó ekki nema 14 talsins. Inn í þetta krítíska ár var mér falið að leggja með starfslið sem var að stórum hluta nýtt, og reynslan innan ráðuneytisins speglast kannski best í þeirri staðreynd að í upphafi ferðar hafði sá sérfræðingur, sem lengsta starfsreynslu hafði, einungis starfað í sex mánuði. Efalítið hafði þessi skortur á reynslu innan ráðuneytisins, sem ég gat ekki við ráðið en var þó á mína ábyrgð, áhrif á framvinduna. Hinu nýja ráðuneyti var falið að takast á við fjölþætt verkefni. Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands frá 31. desember 2007 (117/2007) fór viðskiptaráðuneytið m.a. með mál sem vörðuðu verslun og viðskipti með vöru og þjónustu, fjármálamarkað, vátryggingar og vátryggingastarfsemi, vexti og verðtryggingu, fjárfestingar erlendra aðila, gjaldeyri, samkeppnismál og óréttmæta viðskiptahætti, neytendavernd, hlutafélög, einkahlutafélög, Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu, fasteignakaup og sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa og hugverkaréttindi á sviði iðnaðar, svo að nokkuð sé talið. Þá heyrðu undir ráðuneytið fimm stofnanir, Samkeppniseftirlitið, Fjármálaeftirlitið, Einkaleyfastofa, talsmaður neytenda og Neytendastofa. Það er því ljóst að verkefnasvið þessa minnsta ráðuneytis Stjórnarráðsins var mjög víðtækt. Staðreynd er, að ráðuneytinu var ætlað að sinna mjög fjölbreyttum verkefnum með fáum starfsmönnum, sem fæstir höfðu mikla reynslu af málaflokknum, og innan þröngra fjárheimilda.“ Þetta sýnir, virðulegur forseti, í hnotskurn hvað ráðuneytin eru veik, ótrúlega veik, sérstaklega þegar við horfum á þau í samhengi við undirstofnanir. Þau eru mjög mannfá og því miður er í sumum þeirra, eins og þarna á þessum tíma, mjög lítil reynsla. Árið 2007 eru fimm skrifstofustjórar og tveir sérfræðingar í þessu ráðuneyti. Reyndar var einn sameiginlegur ritari, ég spurði hv. þm. Björgvin Sigurðsson aðeins út í þessar tölur, hvort ekkert stoðkerfi hefði verið í kringum þetta. Ja, það var sameiginlegur ritari með iðnaðarráðuneytinu í sjö, átta mánuði, síðan var ritari í fullu starfi. Þetta er bara ótrúlega veikt. Sá sérfræðingur sem hafði mesta starfsreynslu í upphafi 2008 þegar bankahrunið var yfirvofandi hafði starfsreynslu upp á sex mánuði. Ég veit ekki hvað maður á að nota sterk orð yfir þetta, ég ætla ekki að velja neitt. Þetta sýnir bara hvað þetta er ótrúlega veikt. Sú er hér stendur hefur nokkra reynslu úr tveimur öðrum ráðuneytum. Gott fólk sem vinnur þar og gerir sitt besta en ráðuneytin eru allt of veik miðað við málin sem þar þarf að afgreiða, t.d. strúktúrbreytingar, ég ætla að nefna heilbrigðisráðuneytið, það þarf að gera ofboðslegar strúktúrbreytingar. Þær þarf að vinna fyrir þingið, síðan þarf þingið að hafa kjark til að taka á þeim o.s.frv. en öll sú mikla vinna sem fer í lagabreytingar hefst í ráðuneytunum. Þau þarf virkilega að stórefla. Ég vona svo að jafnhliða breytingunum á Stjórnarráðinu sem við fáum vonandi að greiða atkvæði um bráðum, af því að við erum að mínu mati búin að ræða málið alveg nóg til þess, að farið verði í að styrkja ráðuneytin. Mikil umræða var hér um málþóf og ég vil að lokum, ég ætla ekki að nýta allan tíma minn í þessari ræðu, nýta nokkrar mínútur til að segja að málþóf hefur margoft verið stundað hér í þinginu af stjórnarandstöðu hvers tíma. Það er hvergi stundað á Norðurlöndunum, og reyndar í mjög fáum löndum í heiminum. Það hófst á tímum Katós, ef ég man rétt, þá mátti ekki ræða mál í þinginu og taka til afgreiðslu í myrkri og þá var reynt að þæfa málið til myrkurs og síðan var bara allt frosið. Þannig hófst málþóf á sínum tíma. Við höfum stundað þetta hér og minni hluti, þ.e. stjórnarandstaða hvers tíma, hefur litið á málþóf sem mikið valdatæki og hefur ekki viljað sleppa takinu á því nema fá einhver völd í staðinn. Ég held að þetta sé talsverður misskilningur, ég held að þetta sé ekki gott valdatæki. Og ég held að við eigum að láta af málþófi og koma því þannig fyrir að hægt sé að skipuleggja störf þingsins, ekkert endilega bara gagnvart málþófi heldur störfum þingsins almennt, og að hægt sé að skipuleggja hvenær mál er tekið til umræðu og um hvaða leyti því lýkur. Hver flokkur fær bara X margar mínútur til að ræða mál og svo þarf sá flokkur að deila þeim tíma niður á þingmenn sína. Þetta er gert annars staðar á Norðurlöndunum, þar komast ekkert allir þingmenn að í hverju einasta máli. Halda menn það? Nei, það eru talsmenn í málum. Þar eru reyndar miklu fleiri þingmenn en þar vita menn hvenær umræðan hefst og hvenær henni lýkur. Að mínu mati eigum við líka að gera þetta svona hér. Forseti á að koma með tillögu eftir að þingnefndir hafa lagt til hvaða mál það eru sem þurfa mikla umræðu til að fá góða umfjöllun. Undanskilja ætti fjárlögin og stjórnarskrármál en það ætti að vera hægt að haga ræðutíma þannig að mál verði fullrædd án þess að hér sé farið algjörlega úr hófi með ræðurnar. Það er mjög leiðigjarnt fyrir bæði okkur sem sitjum í þinginu og fyrir okkar borgara og kjósendur að þurfa að horfa upp á málþóf. Hér í gærkvöldi sagði einmitt einn stjórnarandstæðingur sem hefur verið í þessu málþófi, og nýtir sér þann rétt sem hann hefur í dag til málþófs, að þetta væri hundleiðinlegt,  Þetta eru mín viðhorf, virðulegur forseti. Í heildina er þetta gott mál sem við ræðum, horfir til framfara, er í takt við meginstefnu Framsóknarflokksins og ég tel því að það þurfi ekki að gera mjög miklar breytingar á því úr því sem komið er. Ég er þó flutningsmaður að breytingartillögu sem gengur talsvert skemur en ég tel að væri réttast. Það geri ég í þeirri von að hægt sé að sameina þingið um að afgreiða þetta mál. Tillagan sem forsætisráðherra leggur fram um skipan Stjórnarráðsins sé þá tekin inn í þingið, og þingið segi þá já eða nei. Þá fer ekkert vald héðan úr þinginu.

Virðulegi forseti. Ég tel fulla ástæðu til þess að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þessa ræðu. Þetta var tímamótaræða sem hér var flutt af stjórnarandstöðuþingmanni og hef ég nú ekki oft séð ástæðu til að þakka í þessum ræðustól fyrir ræður sem hafa verið fluttar þar af stjórnarandstöðunni á þeim 40 tímum sem hún hefur flutt ræður um þetta frumvarp. Hv. þingmaður talaði hér af einlægni með sinni sannfæringu og stefnu síns flokks,  Hv. þingmaður lýsti tillögum stjórnarráðsnefndar síns flokks sem voru samþykktar á flokksþingum Framsóknarflokksins 2007 og 2009. Hún sagði að þetta væru nánast sömu hugmyndir og væru í því frumvarpi sem við ræðum hér. Þetta var athyglisvert. Því veldur það auðvitað undrun að þingmenn Framsóknarflokksins, margir hverjir eða kannski flestir, hafa talað á móti þessu frumvarpi. Ég vil þakka fyrir þá breytingartillögu sem hún og hv. þm. Eygló Harðardóttir standa að ásamt tveimur öðrum þingmönnum. Svona eiga vinnubrögðin að vera. Hér er sett fram tillaga til lausnar á málum 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir hólið frá hæstv. forsætisráðherra þó að ég fái smábakþanka líka, af því að kannski eru ekki allir jafnánægðir með það sem sú er hér stendur hefur lagt til málanna í þessu máli. En það er rétt, ég hef endurspeglað hér stefnu Framsóknarflokksins eins og hún var mótuð á sínum tíma og ekki hefur verið samþykkt nein ný stefna í þessu máli. Ég skil nýja þingmenn okkar sem koma nýir að þessu máli og hafa önnur viðhorf en þetta er stefnan og ég hef verið hluti af þeim hópi sem hefur mótað hana og samþykkt hana á flokksþingum okkar. Ég tel að við séum á þeim stað í samfélagi okkar að við eigum að fara upp úr skotgröfunum. Ég vil ekki vera í skotgröfunum, ég vil sýna sanngirni og vera með réttlátan málflutning. Þess vegna ætla ég að halda því til haga sem ég tel réttast. Ég tel líka að þetta sé mjög hættuleg þróun sem hefur orðið í þinginu á Íslandi ekki bara seinni ár heldur síðustu áratugi þar sem menn stunda málþóf og koma öllu í þröng eins og hér var sagt og formenn eiga svo að semja um þinglok einhvers staðar úti í horni, höggva á hnútinn. Ég tel það vera mikið valdaframsal til formanna. Það er hálfgert foringjaræði falið í því, ekki satt? Þess vegna tala ég mikið fyrir því líka að við hættum svona málþófi og reynum að koma hér á reglum sem skipuleggja ræðutíma okkar frá upphafi til enda á ákveðnum tíma. Ég vil líka taka undir varðandi þessa tillögu að hún er sett fram til að reyna að leysa málin. Hún er hugsuð sem lausn. Þannig að ef menn vilja leysa þau eiga þeir að sjálfsögðu að 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það síðasta. Um leið og ég heyrði þessa tillögu og var búin að meta hana smástund sá ég að þetta var tillaga sem væri til þess fallin að leysa þann hnút sem er kominn upp í þessu máli í þinginu. Ég tek undir með hv. þingmanni að vonandi fáum við tækifæri til þess að greiða sem fyrst atkvæði um þetta mál. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir þegar hún hvetur menn til að fara upp úr skotgröfunum. Það er akkúrat það sem við þurfum í þinginu, að breyta um vinnubrögð einmitt í þá veru sem hv. þingmaður lýsir hér. Ríkisstjórnin skipti sjálf með sér verkum, segir í tillögum Framsóknarflokksins frá flokksþingi. Það er akkúrat það sem við erum að gera og er líka í samræmi við stjórnarskrána, í samræmi við það sem gerist hjá flestum Norðurlandanna sem hv. þingmaður þekkir vel til og vísaði til. Hv. þingmaður vísaði líka í atvinnuvegaráðuneyti og nauðsyn þess að stofna slíkt ráðuneyti. Ég fagna því að fá liðsmann með okkur í að fara 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ítreka þakkir mínar frá í gær fyrir þá tillögu sem hún hefur ásamt hv. 1. flutningsmanni Eygló Harðardóttur og fleirum lagt hér fram. Ég tel í rauninni að það liggi í loftinu að hægt sé að ná samkomulagi um þetta deilumál og leiða það til lykta með því móti sem var lýst í ræðunni á undan. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði um það hvert málþóf leiðir en ég vil þó bæta einu atriði við. Við gerum okkur auðvitað alveg ljóst að málþóf af þessu tagi bitnar líka á umræðum um önnur mál. Auðvitað er það til að skapa samningsstöðu, eins og hér hefur verið bent á réttilega, en þegar síðan stíflan fer úr, og við skulum vona að hún geri það fyrr en síðar, hefst hér hin hefðbundna keyrsla vegna þess að tímanum hefur verið sóað í annað. Þá er ekki hægt að ræða ýmis atriði annarra mála eins og þörf hefði verið á. Mig langar til að spyrja hv. þingmann í ljósi málflutnings hennar hér: Hver er afstaða hennar til þess sem hér hefur mikið verið rætt um í þingsal að það beri enga brýna nauðsyn til að afgreiða þetta mál, málið sé ófullburða og það megi alveg geyma það fram á næsta þing? Ég heyri að Framsóknarflokkurinn hafi fyrir nokkrum árum þegar talið brýnt að fara í slíkar lagabreytingar en mig langar til að spyrja hver sé afstaða hv. þingmanns til afgreiðslu málsins hér og nú.

Virðulegur forseti. Miðað við hvernig þetta mál er unnið tel ég unnt að afgreiða það núna. Ég tel að hv. þingmenn, og það eru örugglega margir sem munu andmæla því sem ég segi núna, hafi skoðað þetta mál það vel að þeir séu til þess bærir að taka afstöðu til þeirra greina sem felast í frumvarpinu. Það kemur líka fram í frumvarpinu sjálfu hvernig það var unnið. Það var ekki unnið þröngt, mjög margir komu að vinnslu málsins. Meðal annars fór ég í sérstaka yfirheyrslu hjá fólki sem kom og hitti mig og var að undirbúa þetta mál. Það hefur verið talað við mjög marga og málið skoðað frekar vel, tel ég. Ég held að það vanti ekkert upp á að við getum afgreitt þetta. Við höfum margoft afgreitt mál hér sem hafa fengið miklu, miklu minni skoðun. Það er hefðbundið þegar menn vilja ekki afgreiða mál og vilja skapa sér samningsstöðu, eins og menn hafa viðurkennt hér, að þá verði málþóf. Þá segja þeir auðvitað að það beri enga brýna nauðsyn til að samþykkja málið, nær væri að samþykkja öll hin málin o.s.frv. Hér er líka sagt: Við getum samþykkt tugi mála á mjög stuttum tíma, af hverju erum við að hjakka í þessu? Hin hefðbundna málsþófsaðferð er að nota málþóf til að skapa samningsstöðu og svo eiga formenn flokkanna, kannski með einhverja örfáa með sér, að höggva á hnútinn einhvers staðar í bakherbergjum. Þetta er foringjaræðið sem við erum alltaf að gagnrýna. Við eigum ekki að koma þessu í þennan farveg, alla vega að reyna að koma okkur eins langt frá honum og hægt er. Stundum þurfa formenn að höggva á hnúta en þetta er bara hefðbundið á hverju vori og fyrir hver jól að lenda í þessari þröng þar sem málum er stillt upp með þessum hætti. Svo er bara vílað og dílað einhvers staðar í bakherbergjum um hvað fari fram og hvað ekki. Ég tel að við eigum að við reynum að koma okkur út úr þessu eins og hægt er.

Hæstv. forseti. Í stuttu andsvari verð ég að reyna að koma nokkrum aðskildum hlutum að. Fyrst ætlaði ég að bregðast við því síðasta sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vék að hér sem var spurningin um dagskrá þingsins, forgangsröðina í dagskrá þingsins. Ég velti því fyrir mér, ég ætlast ekkert endilega til þess að hún svari því, hvort það séu skynsamleg vinnubrögð þegar haldið er hálfsmánaðar septemberþing til að ljúka málum sem eru ókláruð frá vorþingi að setja í forgang mál sem allir hafa vitað allan tímann að krefðist mikillar umræðu og væri mjög umdeilt. Hefði ekki verið nær að leggja áherslu á að ljúka málum sem samkomulag væri um, sem krefðust minni umræðu? Slík mál eru fjölmörg á þessum lista. Sérstaklega þegar horft er til þess, hæstv. forseti, að engin efnisleg rök, ekkert í þessu frumvarpi sjálfu eða ytri aðstæðum gerir kröfu um að það sé klárað á þessum fáu dögum, ekki neitt. Við vitum um vanda sem er fyrir hendi varðandi gjaldeyrislögin, við vitum það. Þar er einhver dagsetning sem skiptir máli. Ekkert í þessu máli segir að það sé óhollt fyrir það eða skaði það á nokkurn hátt að bíða fram í október, klára það í nóvember. Við erum væntanlega að hugsa um lagasetningu til lengri tíma, ekki til næstu vikna, eða er svo, hv. þingmaður?

Virðulegur forseti. Hinn svokallaði septemberstubbur, við sitjum núna á þingi sem kallast septemberstubbur, var ekki bara hugsaður til að afgreiða einhver dagsetningamál. Þetta var ekki hugsað til þess, þetta var hugsað til þess að afgreiða mál sem væru langt komin og unnt væri að afgreiða. Reyndar hefur það breyst svolítið, septemberstubburinn hefur verið notaður til miklu meiri hluta en hugsað var. Því miður hefur hann þróast í ranga átt að því leyti. Ég tel að ef ekki hefði verið stundað málþóf í þessu máli værum við löngu búin að afgreiða það. Það er mjög auðvelt að segja þegar menn stunda málþóf, flestir viðurkenna að þetta sé málþóf.

Ekki ég.

Það var viðurkennt t.d. af stjórnarandstöðunni í gær, af einum hv. þingmanni. Það sjá allir sem vilja sjá að þetta er málþóf. Ef það hefði ekki verið stundað væri búið að afgreiða málið. Þá væri það frá. Við værum komin í önnur mál. Það er bara þannig. Ég tel að hægt sé að afgreiða þetta mál. Ég tel að þetta horfi til framfara, þetta sé skynsamlegt mál og að sú breytingartillaga sem hv. þm. Eygló Harðardóttir og sú er hér stendur og Árni Þór Sigurðsson og Margrét Tryggvadóttir flytja sé til þess að flýta fyrir því að við getum farið að afgreiða önnur mál sem eru líka mikilvæg framfaramál. Ég held að það sé svolítið á höndum þeirra sem hafa stundað málþóf hvenær þetta mál afgreiðist.

Hæstv. forseti. Þegar maður tekur þátt í umræðum af þessu tagi eins og ég hef gert, haldið þrjár ræður, 

Það er rangt.

Ég hef ekki fengið málefnaleg svör við mjög mörgum af þeim spurningum sem ég hef haft fram að færa. Það má vera að það sé kallað málþóf ef maður kemur hér aftur og aftur og spyr spurninga sem maður fær ekki svör við. Það má vera. Ég ætla ekki að munnhöggvast við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur en ég frábið mér að það sem maður 

Virðulegur forseti. Það er mitt mat að öll sjónarmið hafi meira og minna komið hér fram og að við séum komin í málþóf í þessu máli. Það var hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem sagði hér í gærkvöldi, og ég held að hv. þm. Birgir Ármannsson hafi verið í salnum líka enda hefur hann verið duglegur að fylgjast með í þinginu, að það væri bara hundleiðinlegt að standa í þessu málþófi - þetta var í gærkvöldi kannski um tíu- eða hálfellefuleytið - þetta væri bara hundleiðinlegt en þetta væri til að skapa samningsstöðu. Hver sér það ekki? Hér er stundað málþóf í þessu máli, það sjá allir. Við erum ekki fædd í gær. Og það breytist ekkert þó að hv. þm. Birgir Ármannsson telji sig ekki hafa fengið svör við spurningum sínum, hér er málþóf, menn eru að skapa sér samningsstöðu vegna þessa máls og vegna gjaldeyrishaftanna. Þess vegna stöndum við hér í endalausum ræðum og endalausum andsvörum og almenningur sem fylgist með þessum andsvörum, fólk úti í bæ, talar um málþóf, það sér þetta. Það sjá þetta allir nema hv. þm. Birgir Ármannsson, hann sér þetta ekki.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú mikilvægt að við stöldrum aðeins við og athugum það, og ég bið forseta að kanna það, hvort ekki sé full ástæða til að finna út úr því hvort við getum ekki tekið önnur mál á dagskrá en það mál sem hér er um að ræða þar sem mjög margir ræðumenn eru enn eftir. Við sjáum að það er töluvert eftir af málum sem eru með dagsetningar sem við þurfum að klára. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við breytum því dagskránni og förum í þau mál. Það er alveg sama hvað menn kalla þessar ræður okkar hér úr ræðustól, þá erum við að reyna að kafa dýpra ofan í málið. Svör hafa ekki fengist við öllu því sem hér hefur verið velt upp. Þannig er það bara, því miður. Væntanlega koma þau svör. Ég vil líka nota tækifærið, forseti, og geta þess að ég er hér á mælendaskrá og mun fara vel yfir stefnu Framsóknarflokksins og aðrar stefnur.

Frú forseti. Ég ætla að gera athugasemd við það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði áðan um að hér væri málþóf. Ég geri bara alvarlega athugasemd við það vegna þess að ég flutti ræðu hér í gærkvöldi sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi fylgst með og ég ætla að svara henni í ræðu á eftir. Ég er ekkert viss um að hún hafi gert eins og ég ráðlagði í gær, að máta þetta frumvarp við sterka persónuleika eins og við þekkjum úr forsögu Íslands, stjórnmálasögu, þar sem forsætisráðherra fær öll völd og getur meira að segja haft eitt ráðuneyti.  
            

Frú forseti. Þau eru athyglisverð sinnaskipti hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, þingflokksformanns Framsóknarflokksins, og kannski ástæða til að fagna því að hann vilji gera hlé á þessari umræðu til að ræða önnur mál. Ég vænti þess að hann hafi lagt það inn á fundum formanna þingflokka. Mér er hins vegar svo farið að ég tel að hér séu mjög mikilvæg mál enn til umræðu. Við eigum von á því að fá að hlýða á hv. formann Sjálfstæðisflokksins sem er næstur á mælendaskrá ef mér skjátlast ekki. Það eru mjög margir enn á mælendaskrá sem ekki hafa enn tekið til máls um þetta mál. Ég held að þingmönnum sem hér hafa talað hvað mest sé hollt að hlýða á aðra líka.

Virðulegi forseti. Ég vil, í ljósi orða hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, koma því á framfæri að ég hef svo sannarlega lagt það fram við ýmsa aðila hér í þinginu er ráða hér ríkjum að rétt væri að koma málum á dagskrá sem virkilega liggur á að klára. Ég hef líka oftsinnis bent stjórnarmeirihlutanum á að það gæti nú verið hægðarleikur að létta á þingstörfunum með því að taka málið einfaldlega af dagskrá og nýta til þess þann meiri hluta sem er í þinginu í október til að klára málið fyrir nóvemberlok, svo að dæmi séu tekin. En það er þessi lenska hjá stjórnarmeirihlutanum að koma alltaf með umdeild mál á síðustu dögum þingsins og reyna að kreista þau einhvern veginn í gegnum þingið í krafti valds eða ofbeldis eitthvað slíkt. Ég verð nú að segja, frú forseti, að ég er eiginlega búinn að fá nóg af slíku þegar vinnubrögðin eru með þeim hætti að þetta er stundað. Nær væri að hæstv. forsætisráðherra sleppti klónni af þinginu og leyfði okkur að tala um þau mál sem skipta máli.

Forseti. Þó að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hafi haldið ræður hér í einar 70 mínútur, talað undir liðnum fundarstjórn forseta einum 10, 12 eða 15 sinnum á þessu septemberþingi, og verið í sýndarandsvörum einum 14 sinnum hygg ég, þ.e. sem beiðandi andsvara en ekki móttakandi þeirra, ræðum við hér í raun ákveðnar útgáfur af stefnu Framsóknarflokksins í stjórnarráðsmálinu, úr skýrslu stjórnarráðsnefndar Framsóknarflokksins sem Siv Friðleifsdóttir ræddi hér ágætlega, sem samþykkt var á flokksþingi Framsóknarflokksins 2007 og 2009.

En 2011?

Hv. þingmaður virðist vera á móti því að ræða mál sem nákvæmlega fylgir stefnu hans eigin flokks. Þetta er undarlegur geðklofi í einum þingflokksformanni og hefur maður þó margt séð hér á Alþingi.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta orða sinna hér í ræðustól.

Ég vil benda hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur á að ég er ekki komin hér upp til að stunda málþóf. Ég er komin hingað, frú forseti, til að reyna að leiða hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni það fyrir sjónir að það er ekki eins og við séum hér að ræða frumvarp hæstv. forsætisráðherra í 1. umr. Við erum að ræða málið í 2. umr. með þeim breytingartillögum sem hv. allsherjarnefnd hefur lagt fyrir þingið. Það mál sem hér er á dagskrá er lagt inn af hv. allsherjarnefnd. Mér, sem varaformaður þeirrar nefndar og þátttakandi í umræðum og gerð breytingartillagna í þessu nefndarstarfi, finnst fullmikil lítilsvirðing fólgin í orðum hv. þingmanns á störfum okkar nefndarmanna þegar hann fullyrðir að þetta sé bara eitthvað sem forsætisráðherra sé að leggja hér fram og eigi að draga út. Þetta er komið frá hv. allsherjarnefnd, þangað vísaði Alþingi málinu og hingað er það komið aftur frá nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég vil, líkt og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, mótmæla því að þetta frumvarp sé óunnið. Það hefur verið rætt ítarlega í allsherjarnefnd. Ég sit í þeirri nefnd og tók þátt í því, bæði í vor og haust á mörgum fundum. Þannig að það er ekki rétt að þessi umræða sé ekki fullbúin. Vel má vera, virðulegi forseti, að ekki séu allir á einu máli um frumvarpið, en það er allt annað mál heldur en að það sé ekki tilbúið til afgreiðslu. Þess vegna tel ég rétt að þeir sem vilja tala í þessu máli drífi sig í því og síðan verði gengið til atkvæða og atkvæðavægi ráði um úrslit þessara mála eins og gerist hér í þinginu þegar ekki allir eru á eitt sáttir. Ég vil nota tækifærið til að lýsa því að ég styð þá breytingartillögu sem fram er komin við 2. gr.

Virðulegi forseti. Hér kom hv. þm. Mörður Árnason og kallaði þann sem hér stendur geðveikan, að ég væri geðklofi. Mig langar að biðja hv. þingmann að biðja þá sem eiga við þann sjúkdóm að stríða afsökunar. Það er lítillækkandi - mér finnst það ómögulegt og þingmanninum til ævarandi skammar að draga fólk sem hefur slíkan sjúkdóm inn í þingsali og bera jafnvel aðra þingmenn því að þeir séu haldnir þeim sjúkdómi. Mér finnst þetta algjörlega til skammar fyrir þingmanninn. Hann ætti ekki að biðja mig afsökunar heldur þá sem eiga við þennan sjúkdóm að stríða.

Forseti. Bæði forseti og hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins hafa misskilið eða rangtúlkað þau orð sem ég hafði hér í frammi. Maður hefur fulla heimild til að nota líkingamál í þessum sal og það hefur verið gert frá því Alþingi var háð í fyrsta sinn, hið nýja Alþingi, fyrir hálfri annarri öld. 

Forseti vill ítreka að hann biður hv. þingmenn um að gæta orða sinna og mun nú gera hlé á þessum fundi.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands og höfum líka verið að ræða breytingar á ýmsum lögum vegna heildarendurskoðunar á lögum um Stjórnarráðið. Að gefnu tilefni vil ég taka það fram þar sem mikið hefur verið rætt um málþóf stjórnarandstöðunnar í þessu máli að ég er að taka til máls í fyrsta sinn um þetta mál, hef hvorki verið í andsvörum né flutt neina ræðu þannig að því verður seint haldið fram um mig að ég hafi verið valdur að einhvers konar málþófi hér í dag. Sú umræða gerir kröfu til þess að ég eyði í upphafi míns máls örstuttum tíma í að ræða þessa stöðu í hinu víða samhengi, þ.e. um samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu almennt á þessu kjörtímabili og jafnvel lengur og um það hvort hér sé eitthvað óeðlilegt eða óheilbrigt á ferðinni varðandi málsmeðferð og umræðu um þetta einstaka mál. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á að á árinu 2009 var af hálfu þess sama meiri hluta og hér fer með völd, reyndar með stuðningi Framsóknarflokksins, lagt til að stjórnarskránni yrði breytt. Þá var sama umræðan uppi, að þar sem sjálfstæðismenn gerðu við það athugasemdir og héldu uppi langri umræðu um það mál væri verið að beita einhvers konar ofbeldi gagnvart meiri hlutanum. En eftir því sem frá hefur liðið held ég að mönnum hafi orðið ljóst hvers konar frumhlaup það var af hálfu þeirra sem þá réðu för í þinginu að ætla sér að gera slíkar grundvallarbreytingar á einungis örfáum vikum og með nær engum aðdraganda. Sum mál eru einfaldlega þannig vaxin að það á að leita samráðs um þau, það á að vinna vinnuna fyrir fram til að fyrirbyggja mikil átök í þinginu. Allir stjórnmálaflokkar og þingmenn gera sér grein fyrir því að við höfum sameiginlega hagsmuni af því að sumt sem lýtur að rammanum sem við störfum eftir sé í föstum skorðum og sé ekki sífellt verið að breyta eftir því hver fer með meiri hlutann hverju sinni. Stjórnarskráin er einmitt og var þannig mál og ég vil meina að lög um Stjórnarráð Íslands falli í þann sama flokk. Um það efnisatriði þessa máls sem mest hefur verið deilt um hafa gilt reglur allt frá árinu 1969 sem ekki hefur verið hróflað við í grundvallaratriðum. Nú er lagt til að því atriði verði breytt og vald fært til forsætisráðherrans. Ég verð að lýsa ákveðinni undrun á þeirri umræðu sem farið hefur fram hér seinni partinn í dag sem snýr að því að þingið sé að beita meiri hlutann einhverju ofbeldi með því að ræða málið í löngum ræðum. Efnisatriði málsins snýst í raun og veru um átök á milli framkvæmdarvaldsins og þingsins og það er furðulegt að sjá þingmenn koma upp hvern á fætur öðrum og taka málstað framkvæmdarvaldsins á móti þinginu. Það er það sem er að gerast. Það er óumdeilanlegt að verið er að færa vald frá þinginu þar sem það hefur hvílt í þessa áratugi sem ég nefndi, frá 1969 meira eða minna óbreytt um þetta atriði, til forsætisráðherrans. Þess vegna hefur orðið forsætisráðherravæðing verið notað í samhengi við málið og það er að mínu áliti algerlega óútskýrt enn þá hvaða brýna þörf er á því að fela forsætisráðherranum þetta mikla vald. Ég get ekki látið hjá líða að minnast á að vegna þeirra átaka sem hafa verið á milli stjórnarflokkanna er eiginlega ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að skammtímapólitískir hagsmunir eða jafnvel pólitískar ástæður sem upp hafa komið mjög nýlega séu aðalástæðan fyrir því að það á að gera þessa langtímabreytingu. Það er ekki hægt að horfa fram hjá þessu. Þetta hlýtur að vera hluti umræðunnar hér og hefur reyndar verið nefnt á fyrri stigum þessa máls. Getur verið að hluti þess að hlaupin er svona mikil harka í þetta tiltekna atriði sé að forsætisráðherrann verði að fá þetta vald vegna þess hversu mikil deila er um málið, meira að segja á milli stjórnarflokkanna sjálfra? Ég talaði um það í upphafi míns máls að það væri mikilvægt að reyna að leita samráðs allra þingflokka þegar svona grundvallarmál fer fyrir þingið en í þessu tiltekna dæmi hefur ekki einu sinni tekist fullt samráð á milli stjórnarflokkanna. Hvert er hið umdeilda atriði? Ég vil leyfa mér að vísa í álit 1. minni hluta allsherjarnefndar um athugasemdir okkar sjálfstæðismanna almennt en það sem mest hefur verið deilt um í umræðunum er þetta sem ég hef gert að umtalsefni, hvort bera þurfi undir þingið fjölda ráðuneyta og hvaða einstök ráðuneyti skuli vera að störfum í Stjórnarráðinu hverju sinni. Það er lagt til að forsætisráðherra geti tekið ákvörðun um þetta. Var fjallað um þetta í skýrslu rannsóknarnefndarinnar? Nei, það er ekki hægt að leiða þessa niðurstöðu af umfjöllun skýrslu rannsóknarnefndarinnar heldur má finna hugmyndir um þetta fyrst og fremst í skýrslunni Samhent stjórnsýsla sem varð niðurstaða nefndar sem forsætisráðherra sjálfur kom á fót. Forsætisráðherrann setur af stað nefnd til að bregðast við skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Áður en Alþingi hafði komist að niðurstöðu um þá skýrslu, áður en efnislegri meðferð málsins var lokið á þinginu kom forsætisráðherra á fót nefnd og þegar sú nefnd sem hún hafði sjálf skipað komst að niðurstöðu um að þetta væri mikilvægt var lagt frumvarp um breytinguna á þinginu. Hvergi annars staðar hefur verið eitthvert sérstakt ákall um að gera þessa miklu breytingu. Það er meðal annars af þessari ástæðu sem mér finnst undarlegt að þingmenn eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir tali um að stjórnarandstaðan sé að beita einhverju foringjaræði með því að eiga samtal við formenn stjórnarflokkanna um það hvernig við ljúkum þingstörfunum. Foringjaræðið sem við eigum að vera að ræða er það sem birtist í málinu sjálfu sem er til umfjöllunar. Þegar við förum yfir öll efnisatriði þessa máls kemur margt annað upp í hugann. Varðandi breytingar á Stjórnarráðinu heilt yfir hlýtur öllum að vera ljóst að síendurteknar breytingar á Stjórnarráðinu skapa glundroða, valda óvissu, kosta peninga og draga úr hagkvæmni og skilvirkni. Þetta er að mínu áliti ekki góður tími til að draga úr skilvirkni og auka kostnað og óvissu í Stjórnarráðinu. Við skulum líka hafa í huga að frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda hefur núgildandi fyrirkomulag ekki komið í veg fyrir að gerðar væru breytingar á Stjórnarráðinu. Þvert á móti hefur oftar en einu sinni á undanförnum árum verið ráðist í breytingar á Stjórnarráðinu og þó höfðu verið gerðar breytingar í tíð fyrri ríkisstjórnar á árinu 2007. Til grundvallar þeim breytingum sem núna eiga að bætast við liggur engin sérstök úttekt eða mat á því hvaða áhrif fyrri breytingar hafa haft. Við vitum hins vegar að rætt hefur verið um það á milli stjórnarflokkanna að koma á laggirnar atvinnuvegaráðuneyti. Það hefur ekki náð fram að ganga þrátt fyrir fyrri breytingartillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram en manni býður í grun að vilji forsætisráðherrans til að koma á fót atvinnuvegaráðuneyti ráði hér alfarið för. Menn eiga þá bara að ræða það og rökstyðja hér hvaða brýna þörf rekur menn í að gera slíka hluti. Í efnisatriðum frumvarpsins er komið inn á fjölmarga ólíka þætti. Einn þeirra sem hefur verið talsvert til umfjöllunar í fjölmiðlum er sá að ríkisstjórnarfundir verði teknir upp. Dæmi um ein hrossakaupin sem þurfti að fara í til að tryggja stuðning við málið í nefnd er að fallist var á tillögu hv. þm. Þráins Bertelssonar um að ríkisstjórnarfundir skyldu teknir upp. Ákvæði sem á að gilda til framtíðar, og í þessu tilviki er um að ræða reglu þar sem upptökurnar verða ekki gerðar opinberar fyrr en að liðnum 30 árum, ber ávallt að varast, m.a. vegna þess að ákvæðinu er hægt að breyta með einfaldri lagabreytingu á þingi. Eftir að hafa gengið í gegnum þá hluti sem hér hafa gerst á undanförnum árum held ég að það sé fullt tilefni fyrir menn til að huga aðeins að því sem gerðist þegar hér urðu valdaskipti eftir hrunið 2008 og hvað meiri hlutanum sem þá tók við datt í hug að gera í hinu og þessu í kjölfarið. Ég get nefnt breytingar á stjórn Seðlabankans sem er stórmál en nýjum meiri hluta þótti þá sjálfsagt að gera. Ég var áður búinn að minnast á stjórnarskrárbreytingarnar. Það átti hvorki meira né minna en að grípa það stutta tímabil sem átti að líða fram að kosningum til að gera breytingar á stjórnarskránni sjálfri. Það var líka gengið í það verk að sópa út úr Stjórnarráðinu alls kyns embættismönnum og gera þar breytingar til að koma sínu fólki að og í kjölfarið, á árinu 2010, var hvorki meira né minna en í fyrsta sinn í þingsögunni farið í landsdómsmál. Halda menn virkilega að þeir sem hafa sýnt svona framkomu í tilefni af áfalli í þjóðarbúskapnum mundu víla eitthvað fyrir sér að létta trúnaði af ríkisstjórnarfundaupptökum? Er einhver minnsta ástæða, miðað við það hvernig stjórnarflokkarnir hafa komið fram undanfarin ár, til að ætla að hér muni ekki einhvern tíma í framtíðinni myndast meiri hluti eftir kosningar sem hefði hagsmuni af því að létta trúnaði af ríkisstjórnarfundaupptökum bara til að koma upp um einhver mál sem þar hefðu verið rædd? Ég er ekki í nokkrum einasta vafa eftir að hafa horft á þá atburði sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir að það eru líkur til þess, m.a.s. verulegar líkur, að einhvern tíma í framtíðinni gæti slíkur meiri hluti myndast á þinginu og þannig gert að engu þá tilraun sem hér er lögð til, vilja þess meiri hluta sem stendur á bak við hugmyndina um 30 ára trúnað, bara með einfaldri lagabreytingu. Ef menn gátu leyft sér að fara í landsdómsmál, breyta stjórnarskránni, henda seðlabankastjóra út á götuna o.s.frv. verður þetta smámál fyrir þannig hugsandi fólk fyrir utan auðvitað það að með því að hljóðrita ríkisstjórnarfundina er augljóst að menn yrðu mun varkárari í öllu orðavali á fundum, kæmu jafnvel með skrifaða talpunkta inn á ríkisstjórnarfundina þannig að þeir yrðu dálítið sótthreinsaðir og allur raunverulegur trúnaður færðist út af fundinum. Það eru í þessu fjölmörg fleiri atriði sem ástæða er til að staldra við. Eitt þeirra er forræði ráðherranna yfir undirstofnunum sínum eða þeim sjálfstæðu stjórnvöldum sem stjórnarfarslega heyra undir ráðherrann. Það er bent á það í nefndaráliti 1. minni hluta hvaða spurningar vakna. Ég get tekið sem dæmi átök vegna Magma á Suðurnesjunum og þess hvernig ríkisstjórnin talaði fyrir því að pólitískur vilji væri til staðar sem væri á skjön við niðurstöðu nefndar um erlenda fjárfestingu. Ég tel að eftir margt af því sem gengið hefur á á undanförnum missirum veki spurningar þegar maður les svona ákvæði um það til dæmis sem bent er á í nefndaráliti, hvort það eftirlit ráðherrans sem þarna er mælt fyrir um taki til þess hvernig hin sjálfstæðu stjórnvöld eiga að haga málsmeðferðinni. Þetta er dálítið fráhvarf frá því sem við höfum rætt almennt séð undanfarin ár um að auka faglega stjórnsýslu og draga aðeins úr hinum pólitísku afskiptum vegna þess að þetta mundi ganga í þveröfuga átt. Í 22. og 27. gr. er fjallað um aðstoðarmenn ráðherra. Ég tek það alveg skýrt fram að það hefur verið fullt tilefni til að taka það til endurskoðunar í góðu samstarfi þingflokkanna á Alþingi með hvaða hætti ætti að haga þessum aðstoðarmannamálum. Það hefur verið of algengt að það yrðu árekstrar milli embættismanna í stjórnsýslunni, sem við erum svo heppin að eiga marga mjög góða, og nýrra ráðherra sem koma þar inn. Við höfum séð dæmi þess á undanförnum árum að það virðist skorta á trúnað milli þeirra ráðherra sem koma nýir inn í ráðuneyti og þeirra sem hafa ef til vill verið skipaðir ráðuneytisstjórar eða háttsettir embættismenn í ráðuneytunum af forverum ráðherrans. Af þessari ástæðu hefur komið upp umræða um það hvort ráðherrann þurfi ekki að hafa eitthvert svigrúm til að hafa sjálfur frjálst val um sína nánustu pólitísku ráðgjafa og hér er sem sagt valin sú leið að fjölga pólitískum aðstoðarmönnum ráðherranna. Það er alveg bráðnauðsynlegt í þessu samhengi að rifja upp að þingið komst að þeirri niðurstöðu fyrir ekki mjög mörgum árum að það væri fullt tilefni til að láta þingmenn landsbyggðarinnar hafa aðstoðarmenn. Við höfum enn ekki stigið það skref til fulls á þinginu, við höfum ekki tekið fjármuni til hliðar til að tryggja landsbyggðarþingmönnum aðstoðarmenn fyrst og fremst með þeim rökum að það væru ekki til fjármunir til að láta þingmenn hafa aðstoðarmenn. Hér er hins vegar mikill áhugi fyrir því hjá stjórnarmeirihlutanum, að því er virðist, að láta ráðherrana hafa 23 nýja aðstoðarmenn með þeim hátt í 200 millj. kr. viðbótarkostnaði sem því fylgir. Þetta er þannig aftur dæmi um að það er mulið undir framkvæmdarvaldið og þingið sparar við sig á sama tíma. Þetta eru ekki tímar til að fara í svona breytingar. Þetta eru röng skilaboð út í samfélagið og það er engin augljós þörf á að bæta við hátt í 200 millj. kr. kostnaði við starfsmannahaldið í ráðuneytunum á sama tíma og þingið sker niður hvern einasta kostnaðarlið og hefur meira að segja sparað, eins og ég segi, við sig sjálft hvað varðar aðstoðarmenn þingmanna. Mér finnst þetta tvennt stangast mjög á. Síðan er í þessu samhengi athyglisvert að sjá að meiri hlutinn leggur til að ekki einungis skuli fjölga aðstoðarmönnunum heldur skuli það gerast strax þrátt fyrir að frumvarpið sjálft hafi gert ráð fyrir eða breytingin ætti ekki að taka gildi fyrr en á næsta kjörtímabili. Í því atriði sem snýr að valdi forsætisráðherrans vakna upp margs konar spurningar. Það er ekki ástæða til að gera því skóna að forsætisráðherra mundi nokkurn tímann misfara svo með vald sitt að hann rífi einstaka málaflokka af fagráðherrunum þegar ágreiningur kemur upp. Það er samt opnað á það. Málaflokkar sem eru komnir í ágreining eru samkvæmt þessu nýja frumvarpi undirseldir því valdi forsætisráðherrans að hann geti kippt þeim til sín og tekið af ráðherrunum, jafnvel er hægt að taka heilu málaflokkana af mönnum. Hver hefur málflutningur stjórnarandstöðunnar um þessi atriði verið? Hann hefur verið sá að þrátt fyrir öll önnur efnisatriði í frumvarpinu væri fullt tilefni til að viðhalda reglunni um að forsætisráðherra kæmi með málið inn í þingið. Hér hefur verið til umfjöllunar breytingartillaga fjögurra þingmanna um að það ætti að láta duga að frumvarp eða þingsályktunartillaga þess efnis kæmi hingað í eina umræðu og færi svo í atkvæðagreiðslu. Hvers vegna má ekki taka það mál til skoðunar í þinginu, senda til nefndar og ræða það? Í frumvarpinu er gengið út frá því að í stað þess að það komi lagafrumvarp hafi forsætisráðherrann þetta alfarið hjá sér. Þá kemur fram tillaga sem við getum nefnt málamiðlunartillögu um að þetta verði þá ekki í lagafrumvarpsformi heldur þingsályktunarformi og að hún megi bara fá eina umræðu. Hvers vegna þolir slíkt mál ekki tvær umræður? Er ekki öllum ljóst að það er langlíklegast að breytingar sem verða gerðar á Stjórnarráðinu almennt séð tengist ríkisstjórnarskiptum? Það er í kjölfar kosninga og við myndun nýrra ríkisstjórna sem er langlíklegast að einhverjar breytingar af þessu tagi verði gerðar. Þar kann líka að vera ákveðið að einhvern tímann á kjörtímabilinu verði aðrar breytingar gerðar. En er niðurlagning ráðuneyta, uppsetning nýrra ráðuneyta og tilflutningur málefna á milli ráðherra þess eðlis að ráðherrann þurfi alltaf að hafa við höndina heimildina til að gera þetta á morgun eða hinn eins og það komi alltaf reglulega upp í störfum forsætisráðherrans eða hverrar ríkisstjórnar eitthvert brýnt tilefni, það þurfi að tryggja forsætisráðherranum svo rúmt svigrúm að ef brýna nauðsyn beri til að leggja niður eitthvert ráðuneyti eða flytja heilan málaflokk yfir á eitthvað annað sé bara allt of viðurhlutamikið að ræða málið við þingið? Auðvitað er þetta ekki þannig mál. Þetta er ekki eitthvert mál sem við getum afgreitt eins og hverja aðra reglugerðarheimild fyrir ráðherra. Við erum að tala um sjálfan kjarnann í framkvæmdarvaldinu, hvaða ráðuneyti við ætlum að hafa og hvaða málaflokkar heyra undir hvert þeirra. Ég vil halda því til haga í þessu sambandi að við höfum ekki gert ágreining um að það væri alveg tilefni til að hafa Stjórnarráðið í reglulegri endurskoðun. Talsvert miklar breytingar hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu á undanförnum árum og ég nefndi áðan að meira að segja á þessu kjörtímabili hefur núverandi fyrirkomulag þessara mála ekki komið í veg fyrir að ríkisstjórnin gæti gert þessar breytingar. Það sem hefur hins vegar komið í veg fyrir að vilji forsætisráðherra næði að fullu fram að ganga er óeining innan stjórnarflokkanna. Það er málið. Þeir sem hafa fylgst með þessari umræðu skilja ekkert í því að hún taki langan tíma. Forsætisráðherrann kallar til stjórnarandstöðunnar að hún haldi uppi málþófi. Þessir aðilar verða að gera sér grein fyrir því og aðrir stjórnarliðar að frumvarpið í heild sinni hefur að okkar áliti ekki slíka ágalla að það þurfi alfarið að vísa því frá heldur höfum við fyrst og fremst tekist á um þetta eina atriði og það er þess efnis að það er engin brýn nauðsyn til að koma því í gegnum þetta þing fyrir 1. október. Það væri hægt að afgreiða meira eða minna öll önnur efnisatriði frumvarpsins og halda síðan áfram að ræða það með hvaða hætti samráð við þingið ætti að vera um skipan Stjórnarráðsins í framtíðinni. Þetta finnst mér að þessu leytinu til ekki hafa verið málefnalegt. Ég ræddi þetta áðan með þingsályktunartillöguna og ég skil ekki hvers vegna hún má ekki koma hingað inn eins og aðrar þingsályktunartillögur. Ef við á annað borð ætlum að ræða þingsályktunartillöguhugmyndina sem einhverja málamiðlun finnst mér að menn þurfi að útskýra hvers vegna hún má ekki koma hingað inn til venjulegrar meðferðar. Það er síðan þannig með þetta mál eins og mörg önnur sem lenda í ágreiningi undir lok þingstarfa að þau gefa okkur öllum tilefni til að velta því fyrir okkur hvers vegna við lendum ítrekað í þeirri stöðu á þinginu að þurfa að halda langa kvöldfundi og jafnvel fram á nótt og þessa fundi sem nefndir voru hér til vitnis um einhvers konar foringjaræði. Ég bendi á að forseti Alþingis að jafnaði hefur haft milligöngu um svona samninga og núverandi forseti Alþingis hefur staðið sig afar vel í að leita sátta milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Hún hefur beitt sér ítrekað í því, leggur áherslu á að vera þátttakandi í öllum slíkum viðræðum og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fyrir hennar atbeina til að hafa röð og reglu hér á hlutunum. Hvers vegna lendum við í þessu? Er ekkert til í því sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur fjallað hér um? Hún fékk mikið hrós frá hæstv. forsætisráðherra fyrir að segja að við þyrftum að gera einhverjar breytingar. Jú, jú, það er heilmikið til í því. En leysir þetta mál hér þann vanda, er þetta eitthvert innlegg í lausn þess vanda? Ég held að það sé þvert á móti, það er gengið í hina áttina og framkvæmdarvaldið látið fá meira vald. Þetta hefur ekkert sjálfstætt innlegg í lausn þess vanda. Það er hins vegar fyrir okkur til þess að hugleiða hvað hægt er að gera. Við Íslendingar skulum horfast í augu við það að við erum fámenn þjóð. Við erum eins og lítið þorp í alþjóðlega samhenginu og auðvitað hlýtur það að vera okkur til umhugsunar hvers vegna þessir dagar í árinu, sem eru jafnmargir hér og annars staðar, duga okkur oftast ekki til að ljúka þingstörfunum og þeim verkefnum sem fyrir okkur eru lögð. Hvers vegna er það? Þjóðþing annars staðar, jafnvel þar sem hundruð milljóna íbúa er að finna, hafa jafnmarga daga til að klára fjárlög og allar aðrar helstu brýnu lagabreytingar. Við erum meðvituð um að þar er mjög algengt að ræðutími sé takmarkaður, en það er ekki hægt að ganga þessa braut þannig að það sé gengið á möguleika stjórnarandstöðunnar til að koma fram sínum sjónarmiðum án þess að einhverjar aðrar mótvægisaðgerðir komi til á sama tíma til að rétta hlut stjórnarandstöðunnar. Í því efni er nærtækt að horfa til forseta Alþingis og hlutverks hans. Víða segir forseti viðkomandi þjóðþings af sér þingmennsku, víkur af þingi þegar og ef hann er kosinn vegna þess að hann hefur það meginhlutverk að sitja eins og á sátta- eða friðarstól yfir þinginu og hefur mikið með það að gera hvernig dagskráin fer þar fram. Þetta er nokkuð sem við getum tekið til umræðu og ættum að gera á næstu árum. Þetta tengist líka umræðunni um breytingar á stjórnarskránni, sem eru núna til umfjöllunar, og því með hvaða hætti kosið er til þings og hvert hlutverk forseta Íslands á að vera í framtíðinni. Allt tengist þetta. Núverandi stjórnarmeirihluti sem leggur til, eins og ég segi, að völd verði færð frá þinginu til framkvæmdarvaldsins hefur ekki á þessu kjörtímabili sýnt þessum málefnum mjög mikinn skilning. Ég nefni til vitnis um það að þegar núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum hér í febrúarmánuði 2009 var eitt fyrsta verk þeirra að víkja þáverandi hæstv. forseta þingsins, Sturlu Böðvarssyni, frá og koma með sinn eigin forseta til merkis um að hér væri kominn nýr meiri hluti og nýr forseti á vegum nýja meiri hlutans sem mundi hér stjórna för eftir því sem nýi meiri hlutinn vildi. Ekki var það gott innlegg af hálfu þeirra sem kvarta undan framgöngu stjórnarandstöðunnar til þróunar þessara mála. Þvert á móti, þetta var ömurlegur vitnisburður um það með hvaða hætti menn líta á átök minni hlutans og meiri hlutans í þinginu. Hið sama verður að segja um fjölmörg þau frumvörp sem við höfum tekist á um á þessu þingi. Ég nefni fiskveiðistjórnarmálið sem kom inn í þingið í sumar. Hver var krafa stjórnarmeirihlutans þar? Ráðherrarnir höfðu frest til 1. apríl til að koma fram með málið en hver var krafan þegar málið kom hér fram einhvern tímann upp úr mánaðamótunum maí/júní ef ég man rétt? Krafan var sú að málið fengi skilyrðislausa afgreiðslu. Þegar stjórnarandstaðan beitti sér gegn því og tók harkalega á móti - vissulega var farið í talsvert umfangsmikla 1. umr. um málið - var mjög kvartað undan því að málið fengi ekki að fara til nefndar. Átökum milli stjórnar og stjórnarandstöðu lauk með því að það rann upp fyrir stjórnarmeirihlutanum að málið hafði ekki bara komið allt of seint fram heldur var líka slík hrákasmíð, vil ég leyfa mér að segja, að hver og einn einasti umsagnaraðili vildi gera á því breytingar eða hafnaði því efnislega í öllum meginatriðum. Þessi sama ríkisstjórn og er núna að berja þetta mál í gegnum þingið og krefjast hér næturfunda og tilslökunar af hálfu stjórnarandstöðunnar, vill fá þetta í atkvæðagreiðslu, var að baki því máli. Og ég gæti tínt til fleiri dæmi. Vilji menn á annað borð þróa þingstörfin í átt til meira jafnvægis á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, heilbrigðari vinnutíma og hefja virðingu þingsins á hærra plan þannig að hún verði endurheimt, skulum við segja, hjá þjóðinni hefur þessi ríkisstjórn og þessi stjórnarmeirihluti nákvæmlega ekki neitt lagt til þeirra mála. Ég lýsi mig hins vegar reiðubúinn til að taka af heilum hug þátt í þverpólitísku samtali um það hvernig við gerum þessar breytingar þannig að við færumst nær því að skapa hér eðlilegt ástand á þinginu. Í því máli sem hér er undir sem fjallar um tilflutning valds frá þingi til framkvæmdarvaldsins er hins vegar ekki gengin sú braut sem ég hef talað fyrir. Ég hef beitt mér fyrir því hér á þeim árum sem ég hef starfað á þinginu að það yrði betur undirstrikað að þingið fer með æðsta valdið. Það er alveg óumdeilanlegt samkvæmt stjórnarskránni að æðsta valdið í þrískiptingu ríkisvaldsins liggur hjá þinginu. Héðan er framkvæmdarvaldinu veitt aðhald og héðan stafar öll lagasetning sem dómstólar dæma eftir og framkvæmdarvaldinu er í raun og veru sett fyrir að framkvæma. Þetta finnst mér ekki hafa endurspeglast nægilega vel í gegnum tíðina en við höfum þó fikrað okkur aðeins inn á réttar brautir. Eitt dæmi um jákvæða breytingu er aukin viðvera ráðherranna í fyrirspurnatímum. Ég tel að það hafi verið gott skref að fjölga fyrirspurnatímunum. Þeir hafa dregið á móti úr umræðum um störf þingsins og öðru sem var farið að nota til að koma af stað almennri stjórnmálaumræðu í þinginu. Þannig held ég að eitt og annað sem við höfum gert á hinum seinni árum hafi verið til þess fallið að bæta yfirbragðið og almenna umræðu á þinginu og skapað léttari og sveigjanlegri grundvöll fyrir orðaskipti. Þau löngu viðræðubil sem voru áður milli þings og ráðherranna eru ekki eins áheyrileg, mundi ég vilja segja, eins og fyrirspurnatímarnir sem við höfum núna fjölgað. Eins og ég tók fram áðan er ég mjög reiðubúinn að breyta því sem þarf og veit að margir, ef ekki allir, í mínum þingflokki eru sömu skoðunar um að það er fullt tilefni til að endurskoða þessi vinnubrögð á þinginu. Ég vil að það sé alveg skýrt að slíkar breytingar verður að gera í góðri sátt og ekki í skugga einhverra deilumála á milli stjórnarflokkanna hverju sinni. Þetta tiltekna mál og þetta umdeilda atriði hér í þessu máli eiga rætur sínar að rekja til þess að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi gert breytingar á Stjórnarráðinu á þessu kjörtímabili, sem er þó ekki nema tveggja ára gamalt, hefur henni ekki tekist að ná fram því markmiði sínu að koma á fót atvinnuvegaráðuneyti. Það vita allir hér að þingmenn hafa gengið úr stjórnarmeirihlutanum sem eru mótfalllnir þessari breytingu og meira að segja ráðherrar í ríkisstjórninni eru líka mótfallnir henni. Þetta verður að taka með í reikninginn þegar við spyrjum okkur: Hvers vegna er lögð svona mikil áhersla á að klára þessa grundvallarbreytingu hér í dag? Við skulum líka hafa annað í huga, það er frekar ólíklegt í framtíðinni að nokkur ríkisstjórn mundi eftir kosningar eða eftir einhvers konar valdaskipti í þinginu leggja til breytingu þess efnis að ganga aftur til baka eftir að þessi breyting hefur verið gerð. Það er ólíklegt að ríkisstjórn sem á annað borð er búin að fá vald til að haga þessu nákvæmlega eins og hún vill, eins og forsætisráðherrann leggur til, muni gefa það aftur frá sér til þingsins. Því eru allar líkur til þess að verði lögfest sú breyting sem felst í 2. gr. muni þetta ákvæði gilda um mjög langa framtíð. Valdaframsalið frá þingi til framkvæmdarvalds hefur tilhneigingu til að skila sér ekki aftur til þingsins. Það er hins vegar mun auðveldara að gera breytingar sem ganga í hina áttina, þ.e. að tempra það vald sem ríkisstjórnin hefur. Við höfum til dæmis verið með slík mál til umræðu í tengslum við skýrslu rannsóknarnefndarinnar og mikil samstaða var um það í þinginu að það þyrfti að finna leiðir til þess. Vandinn er bara sá að það tiltekna mál sem við erum að ræða hér gengur alveg í þveröfuga átt. Virðulegi forseti. Það eru fjölmörg atriði sem gefa tilefni til umræðu en eins og ég sagði áðan leyfi ég mér að vísa til athugasemda 1. minni hluta allsherjarnefndar sem þeir hv. þm. Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson skrifuðu undir. Þar eru rakin þau helstu sjónarmið sem varða allar þessar greinar lið fyrir lið á sjö síðum. Andinn í þessum breytingum sem fjallað er um á fyrstu tveimur síðum nefndarálitsins er samt meginatriðið. Það verður að geta þess, af því að ég minnist á nefndarálitið, að einungis þrír af sex úr meiri hluta allsherjarnefndar rituðu undir meirihlutaálitið án fyrirvara. Þrír þeirra, helmingur meiri hluta allsherjarnefndar, skrifa undir álitið með fyrirvara sem bendir til þess að fjölmörg ágreiningsatriði hafi enn verið óútkljáð. Ég hef ekki vikið að því í máli mínu fram til þessa en það er sjálfsagt að geta þess hér undir lokin að það er athyglisvert að meiri hluti allsherjarnefndar skuli ekki einungis leggja það til að ráðherrann fái þetta vald heldur bætir um betur og leggur til að ákvæðið sem kveður á um hámarksfjölda ráðuneyta verði líka fellt brott þannig að það verði gengið jafnvel enn lengra í að færa völd til forsætisráðherra en gert var ráð fyrir í upphaflegum búningi frumvarpsins. Þetta eru þessi helstu atriði um efnisatriði frumvarpsins sem ég vildi koma frá mér við þessa umræðu. Ég hef auðvitað komið líka inn á aðra umræðu sem hefur fylgt þessari sem snýr að samskiptum þings og framkvæmdarvalds og samskiptum meiri hluta og minni hluta á þinginu en ég læt þetta duga að sinni, frú forseti.

Forseti. Ég fékk á tilfinninguna þegar ég hlustaði á hina hófstilltu ræðu Bjarna Benediktssonar, sem var svona um daginn og veginn meðfram frumvarpinu eins og oft er, að frumvarpið og efni þess væru honum ekki eins á móti skapi og hann lét öðru hvoru í ræðunni. Ég vil þess vegna taka efnislega umræðu um þann meginþátt sem hv. þingmaður nefndi sem er að framkvæmdarvaldið sé látið um sitt, að skipuleggja Stjórnarráðið eftir því sem mönnum hentar á hverjum tíma, en að þinginu sé falið eftirlitshlutverk og sjálfstæði gagnvart þessu sama framkvæmdarvaldi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist stjórnskipaninni í Noregi, Svíþjóð og Danmörku þá sérlega áfátt af þessum sökum eða hvort þingin í þessum löndum beri vott um sérstakt ósjálfstæði vegna þess að þannig er það þar. 

Frú forseti. Það er afar margt sem er með öðrum hætti á þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndunum borið saman við það sem gildir hér. Ég hefði fagnað því ef komið hefði fram einhver greinargerð eða samantekt á fyrirkomulaginu annars staðar á Norðurlöndunum sem legði grunn að þeirri breytingu sem við ræðum hér. Ég horfi á málið út frá þeirri stjórnskipulegu stöðu sem er á Íslandi og ég spyr mig að því hvað kalli á þessa tilfærslu valds frá þinginu til forsætisráðherrans. Ég finn engin sérstök rök, hvorki í umræðunni né í málinu sjálfu, sem færð hafa verið fram hér, sem styðja þetta valdaframsal, þessa forsætisráðherravæðingu. Þess vegna er ekkert tilefni til að blanda fyrirkomulaginu á Norðurlöndunum inn í málið á þessu stigi.

Forseti. Í fjölmörgum þeim þáttum sem við erum að reyna að laga eftir hrunið, sem er hin raunverulega ástæða fyrir þessum breytingum, ef hv. þingmann rekur minni til þess að hér gerðust ákveðnir atburðir fyrir næstum þremur árum, höfum við einmitt sótt til þessara norrænu ríkja, til dæmis í þingskapafrumvarpinu sem varð að lögum þar sem stjórnarandstaðan á að fá meiri áhrif en áður, sem eflir sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það sækjum við til Norðurlanda. Í umræðum um m.a. Árósafrumvarpið var það sérstakt áhugaefni talsmanna Sjálfstæðisflokksins að við könnuðum norræna löggjöf. Það veit lögfræðingurinn og hv. þm. Bjarni Benediktsson vel að hin íslenska löggjöf og íslenska stjórnkerfið er að mörgu leyti lagað eftir danskinum. Það er ekkert skrýtið, það á sér sögulegar hliðstæður og þess vegna förum við oft fyrst til Danmerkur og síðan til Noregs og Svíþjóðar þegar við leitum okkur fyrirmynda um 

Frú forseti. Mikið væri það eftirsóknarvert ef við gætum tekið raunverulega faglega umræðu um þessi efnisatriði á grundvelli ítarlegrar vinnu þar sem þingflokkarnir hefðu allir komið að málinu, í stað þess að ræða um hvort forsætisráðherra gæti lagt niður einstök ráðuneyti og endurskipulagt Stjórnarráðið í skugga innbyrðis átaka í Stjórnarráðinu. Það verður bara að segjast alveg eins og er að átökin sem verið hafa við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra varpa skugga á málið.  Bara til þess að svara þessu 

Virðulegi forseti. Ég er ekki með beina spurningu til hv. þingmanns en mig langar hins vegar að gera smáathugasemd við það sem fram kom í ræðu hans. Hann minntist á að mörgum lögum hefði verið breytt í tíð núverandi ríkisstjórnar, til dæmis um Seðlabanka og ýmislegt annað, og var kannski ekki vanþörf á eftir þau skakkaföll sem þjóðfélag okkar varð fyrir því miður fyrir þremur árum. Hv. þingmaður segir að frumvarpið sé lagt fram vegna atvinnumálaráðuneytis. Það er hárrétt, það hefur lengi verið á stefnuskrá þess flokks sem ég er í að stofnað verði atvinnumálaráðuneyti og var flutt um það frumvarp á þinginu árið 2003 eða 2004. Þetta frumvarp, þessi bók, er hins vegar ekki hér þess vegna. Ég vil lesa, með leyfi forseta, úr skýrslu nefndar sem skipuð var árið 2009 og skilaði skýrslunni af sér rúmu hálfu ári eða ári seinna: „Verkefni nefndarinnar er að gera tillögur að heildarendurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands í þeim tilgangi að ná fram markmiðum  Er hægt að segja að það sé til þess 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er ýmislegt í frumvarpinu sem er alveg hreint ágætt. Sumt af því mætti alveg missa sig, það eru sjálfsagðir hlutir sem er í sjálfu sér óþarfi að færa í lög og hefur myndast venja fyrir í framkvæmd að haga með þeim hætti sem hér á að lögfesta. Annað eru atriði sem eru til þess fallin að ná þeim markmiðum sem hv. þingmaður vísaði til og vitnaði í þessa tilteknu skýrslu. En atriðið sem umdeilt er, 2. gr., hefur ekkert með það að gera að ná aukinni hagkvæmni eða skilvirkni eða neinu slíku. Hið umdeilda atriði sem fólk greinir mest á um á milli stjórnar og stjórnarandstöðu hefur bara með það að gera að færa völd til forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég er ósammála því að það hafi ekki með skilvirkni að gera að forsætisráðherra geti skipað ráðuneyti, hvernig þau eru samansett og hversu mörg þau eru. Ég held að það hafi allt með skilvirkni og sveigjanleika að gera. Ég lýsti því hins vegar yfir fyrr í dag að það er líkt farið með mér og hv. þm. Sif Friðleifsdóttur að ég er tilbúin að fallast á þá málamiðlun sem borin hefur verið fram. Málið hefur verið rætt í meira en 20 tíma, það var rætt ítarlega í 1. umr. í vor, það hefur verið rætt á fjölmörgum fundum allsherjarnefndar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki tími til kominn að farið sé eftir þinglegum reglum þar sem málið er fullrætt og gengið til atkvæða um það.

Frú forseti. Vandinn liggur í því að menn greinir á um hvenær mál eru fullrædd, það er nú vandinn. Ég var að taka til máls í fyrsta sinn um þetta stóra mál. Það er alveg klassískt vandamál að menn greini á um mál í þingsal. Eins og ég vék að fyrr í dag setti núverandi hæstv. forsætisráðherra met í lengd ræðu á sínum tíma. Það verður aldrei slegið á meðan núgildandi þingsköp gilda vegna þess að búið er að girða fyrir að slíkar ræður séu haldnar sem standa klukkutímum saman.  Í grunninn er ég sammála því að á endanum hljóta öll mál sem fengið hafa fulla umræðu að ganga til atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta og yfirvegaða ræðu. Þingmaðurinn hefur töluverða reynslu af þingstörfunum. Þó að ég viti að hv. þingmaður hafi ekki enn setið í stóli ráðherra langar mig, með leyfi …  Mér sýnist stundum af umræðunum hér um hvað má og hvað má ekki og þegar kemur að því að sækjast eftir völdum séu það gjarnan þeir sem setið hafa einhvern tíma í stólunum sem séu veikari fyrir því aðrir að hafa losarabrag og ná sér í frekari völd. Hv. þingmaður hefur nefnt það í ræðum eftir þingmannaskýrsluna og annað … 
            

Forseti vekur athygli á því að klukkan er biluð en hv. þingmaður er búinn með mínútuna sína.

Þar fór í verra. Er þetta til að auka formfestuna eða ekki?

Frú forseti. Nei, ég tel að það sé ekki til þess fallið. Þvert á móti tel ég að það skapi óvissu í stjórnsýslunni. Við getum bara ímyndað okkur ástandið í einstökum ráðuneytum í hvert sinn sem gengið er til kosninga eða ef slitnar upp úr meirihlutasamstarfi á þinginu og nýr meiri hluti myndast, þá skapast fullkomin óvissa ef þetta á að vera reglan í öllum ráðuneytunum. Þá fer allt á flot, menn vita ekki hvort þeir muni halda áfram að vinna á sama vinnustaðnum, hvort verkefnin verða slitin í sundur, fólk fært í ný ráðuneyti o.s.frv.

… í Noregi?

Ja, það er bara staðreynd málsins að sú hætta skapast. Formfestan verður því örugglega ekki aukin með þessari breytingartillögu. Ég skil ekki hvers vegna það þykir svona viðurhlutamikið að forsætisráðherra, sem hefur væntanlega meiri hluta á þinginu hverju sinni, komi í þingið og málið fái eðlilega umfjöllun áður en gengið 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er varasamt að veikja löggjafann, þ.e. að færa meira af völdum til framkvæmdarvaldsins. Ég er algjörlega andsnúinn því að það sé gert og mér sýnist að verið sé að gera það í þessu máli. Hér er líka fjallað um oddvitaræði, foringjaræði. Við þekkjum það ef til vill úr öllum flokkum að einhvern tíma hafi slíkt tíðkast. Ég man eftir því í Framsóknarflokknum að á árunum 2004–2006 var mikið oddvitaræði í flokknum, þá stjórnaði tiltölulega fámennur hópur flokknum. Á því hefur sem betur fer orðið mikil breyting í mínum ágæta flokki. Ég veit ekki hvernig það hefur verið í flokki hv. þingmanns. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að frumvarpið eins og það liggur fyrir sé til þess fallið að ráða bót á því oddvitaræði, foringjaræði sem hér er talað um.

Frú forseti. Nei, ég tel að frumvarpið sé ekki til þess fallið að ráða bót á foringjaræðinu að svo miklu marki sem það er vandamál í dag. Ég vil þó halda einu atriði til haga til að gæta allrar sanngirni í þessari umræðu; að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir því að við erum ekki að afnema þingræðisregluna með þessu frumvarpi. Ég geri mér fulla grein fyrir því að væntanlega verður vald forsætisráðherra í þessum efnum alltaf temprað af einhvers konar meirihlutavilja þingsins. Þó munu menn fara mjög varlega í að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina vegna einhverra breytinga í þessum efnum. Einmitt vegna þess að forsætisráðherra styðst við meirihlutastuðning þingsins hverju sinni finnst mér svo sjálfsagt að hann komi með málið til þingsins. Af því að vísað hefur verið í Norðurlöndin og sagt að þar hafi forsætisráðherra mjög víðtækar heimildir, hefur fyrirkomulagið einmitt verið öfugt þar, þar hafa verið minnihlutastjórnir í langan tíma og þá er ekki sjálfgefið hvernig tillögum sem þessum mundi reiða af.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir ræðu hans. Stjórnarliðar hafa komið upp í andsvör í dag og vísað gjarnan til Norðurlandanna varðandi stjórnarráðsmál. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann: Er ekki einkennilegt að slíkt sé notað sem rök í því máli sem liggur fyrir þessum þingfundi, þ.e. flutningi alræðisvalds til forsætisráðherra, þegar ekki er tekið tillit til þess að annars staðar á Norðurlöndunum eru til dæmis starfræktar lagaskrifstofur sem eru sía fyrir óvönduð lagafrumvörp inn í þjóðþingin? Ekki er tekið tillit til slíks hér þrátt fyrir augljós ákvæði í rannsóknarskýrslu Alþingis og þingmannanefndarinnar að fyrst og fremst þurfi að styrkja Alþingi Íslendinga en ekki framkvæmdarvaldið. Er ekki einkennilegt að taka út ein rök varðandi þjóðþing Norðurlandanna til að styðja við stjórnarráðsfrumvarp á Íslandi en sleppa svo mikilvægum þáttum sem eru svo hróplega í andstöðu við allt hér?

Frú forseti. Ein af mikilvægu verklagsreglunum á Norðurlöndunum er sú að mikil áhersla er lögð á að hafa algjöran einhug um stefnuna í utanríkismálum og þá ekki síst í varnar- og öryggismálum. Það er sérstaklega áberandi í Noregi þar sem flokkar hafa þurft að beygja sig og sveigja til að ná samstöðu á þinginu í því augnamiði sérstaklega að stefnan í varnar- og öryggismálum verði skýr út á við. Slíkt verklag og venjur eru til fyrirmyndar fyrir okkur eins og í þeim málaflokki og líka þegar við gerum grundvallarbreytingar eins og á Stjórnarráðinu eða á stjórnarskránni og tökum slík stórmál til umfjöllunar á þinginu. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að framkoma þessarar ríkisstjórnar og kröfur hennar um breytingar á slíkum lögum fram til þessa eru ekki til eftirbreytni í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Það er nákvæmlega kjarni málsins, sérstaklega það sem þingmaðurinn vék að og ég hef farið yfir í þingræðum, að það er mikil hefð fyrir minnihlutastjórnum annars staðar á Norðurlöndunum. Þar verður ríkisstjórn á hverjum tíma að fara fram með mál í sátt vegna þess að allt þingið verður að styðja þær framkvæmdir og þau lagafrumvörp sem fram koma ellegar missir ríkisstjórnin stuðning sinn. Í slíku fyrirkomulagi, með minnihlutastjórn, verður þingheimur að þola þá ríkisstjórn sem situr hverju sinni. Hér er mikil hefð fyrir meirihlutastjórnum og í enn einu málinu keyrir þessi verklausa ríkisstjórn nú áfram með mál, í þessu tilfelli stjórnarráðsmálið, í gegnum þingið í ósátt við nánast allt og alla. Það er ekki meiri hluti fyrir málinu í ríkisstjórnarflokkunum sjálfum og því þarf ríkisstjórnin að sækja þingstyrk út í sal til stjórnarandstöðunnar og einhverra flokka. Það sem mig langar að lokum til að spyrja þingmanninn um vegna þess að hann er lögfræðimenntaður, er eftirfarandi: Hvað finnst hv. þingmanni um það vald sem verið er að færa frá þinginu 

Frú forseti. Ég er almennt þeirrar skoðunar að styrkja þurfi þingið eins og ég vék að í ræðu minni áðan, þannig að ég er mótfallinn því að verið sé að færa mikil völd frá þinginu til framkvæmdarvaldsins. Hins vegar hefur það verið alveg sérstakt vandamál í Evrópuþinginu það sem menn hafa kallað á ensku „soft law“, reglugerðarvæðing var hugtakið sem hv. þingmaður tók sér í munn. Kvartað hefur verið undan því í vaxandi mæli á Evrópuþinginu að framkvæmdastjórnin taki til sín aukin völd með reglugerðarvæðingu og alls konar tilskipunum. Í mínum huga er það þannig, af því að við ræðum þessi mál í mjög víðu samhengi, að sum mál eiga að vera hafin yfir hversdagslegar pólitískar þrætur. Mér finnst t.d. að framtíðarskipan Stjórnarráðsins ætti að vera hafin yfir það. Við getum síðan tekist á um fiskveiðistjórnarkerfið og hápólitísk mál og ég held að það sé skilningur fyrir því í þjóðfélaginu, en ágreiningsatriði í þessu máli ættu að vera hafin yfir 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands og ég fagna því að hv. þm. Mörður Árnason og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir skuli nú þegar hafa óskað eftir að veita mér andsvar. Það er gott að vita að ég get borið fram nokkrar spurningar varðandi afstöðu þeirra ágætu þingmanna til málsins þar sem ég hef ekki fengið svör við öllum þeim spurningum sem ég bar fram í fyrri ræðu minni. Frú forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég hef haldið eina ræðu um þetta mál sem stóð í 40 mínútur. Í þeirri ræðu minni fór ég yfir það hvort sá rökstuðningur og þau skilaboð sem eru í greinargerð, um að þessar tillögur séu byggðar á tillögum úr rannsóknarskýrslu Alþingi og tillögum frá þingmannanefndinni, standast skoðun. Vissulega er reynt að koma til móts við margar af þeim tillögum sem koma fram í þingmannanefndinni af hálfu allsherjarnefndar sem sér stað í þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram við málið. Það er ágætt að allsherjarnefnd hafi sest yfir það. En það er fráleitt að halda því fram, líkt og hæstv. forsætisráðherra gerði fyrr í dag, að þetta frumvarp til laga byggi á tillögum úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar. Það er einfaldlega ekki rétt. Megingagnrýnin, sem var gegnumgangandi í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, felst í því að skort hafi á formfestu í stjórnsýslunni og að eftirlitið hafi brugðist. Í því ljósi er athyglisvert að skoða þann kafla í frumvarpinu sem snýr að stjórnunar- og eftirlitsheimildum ráðherra. Þegar maður skoðar þetta allt í samhengi er ljóst að ekki hefur náðst með frumvarpinu að ná utan um það verkefni að styrkja eftirlitsheimildir ráðherra. Og, frú forseti, ekki er gerð tilraun til að styrkja eftirlitsheimildir ráðherra og beinlínis fjallað um það í nefndaráliti frá meiri hlutanum að í þeim tillögum sem liggja frammi sé einvörðungu verið að lögfesta núgildandi skipulag. Þannig segir á bls. 7 í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Þannig er í reynd ekki verið að leggja til neinar breytingar á gildandi rétti heldur er einungis verið að skýra almennar yfirstjórnarheimildir ráðherra sem eru óskráðar og virðast ekki hafa verið nægilega skýrar.“ Og þær eru ekki nægilega skýrar, frú forseti, það birtist okkur í niðurstöðum og athugasemdum frá rannsóknarnefnd Alþingis sem síðan voru teknar upp í skýrslu þingmannanefndar sem falið var að vinna úr þeim tillögum. Það er flókið viðfangsefni að styrkja þessar eftirlitsheimildir, ég átta mig á því, og það verður ekki gert á handahlaupum. En það vekur athygli mína og vekur fullt af spurningum hvers vegna ekki er reynt að fara betur yfir það og reynt að vaða betur í það verkefni að styrkja þessar eftirlitsheimildir. Megintilgangurinn með vinnu okkar hér í þinginu fyrir ári, að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, fólst í því að draga lærdóm af því sem úrskeiðis fór og koma með tillögur sem mættu leiða til þess að það sem fór úrskeiðis í aðdraganda hrunsins gerðist ekki aftur. Það var tilgangurinn með vinnunni. Þá er ekki hægt að segja að frumvarpið sé til þess ætlað að bregðast við þeirri gagnrýni þegar ekki er tekið á þeim misbresti í lagasetningu sem ítrekað er bent á í þessum tveim skýrslum. Mig langar, frú forseti, að vísa aftur aðeins í nefndarálitið frá meiri hlutanum en á bls. 7 segir: „Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að í ákvæðum kaflans er verið að leitast við að orða nokkrar almennar leiðbeiningarreglur um þessar stjórnunarheimildir ráðherra og eftirlit sem af þeim leiðir gagnvart öðrum stjórnvöldum. Þar segir að inntaki þeirra verði þó ekki lýst nema að mjög takmörkuðu leyti og að ákvæðin feli ekki í sér tæmandi lýsingu á stjórnsýslulegri stöðu og sambandi ráðherra og annarra stjórnvalda og er því almennt ekki unnt að gagnálykta að þessu leyti.“ Frú forseti. Þetta er mjög athyglisverður kafli og ég tel virðingarvert að reynt sé að nálgast það að skrifa upp þann gildandi rétt sem hefur verið tíðkaður hér á landi. En í ljósi þeirrar orðræðu sem hefur átt sér stað varðandi umrætt frumvarp er algjörlega ljóst að ekki er á ferðinni frumvarp sem tekur á þessum tilteknu atriðum. Það er kristaltært í mínum huga. Það vekur mikla furðu hjá mér að þetta atriði hafi ekki verið skýrt nánar hér í umræðunni og ekki fengið nánari umfjöllun í þeirri umræðu sem orðið hefur, sem mörgum þingmönnum, að því er mér heyrist, þykir nóg um. Engu að síður tel ég að verið sé að skauta fram hjá meginatriði í gagnrýninni sem okkur beri öllum að takast á við. Það er því skoðun mín, frú forseti, að málið þurfi að fara aftur til allsherjarnefndar og taka þurfi á því annan snúning þar og reyna að taka betur utan um þau atriði sem út af standa. Mig langar líka að taka það fram, frú forseti, að þetta mál er ekki að mínu mati fullkomlega ómögulegt, alls ekki. Hér er reynt á almennan hátt að bæta löggjöfina að einhverju leyti og halda aðeins utan um þetta en hins vegar er ekki klárað að taka utan um einstaka verkefni og misbrest í löggjöf okkar að þessu leyti. Ég tel einfaldlega betra að taka þetta upp aftur, ganga þá lengra og reyna að skoða málin ofan í kjölinn. Mig langar, frú forseti, aðeins að ræða þá áherslu sem í umræðum hér fyrir ári var lögð á skýrslu þingmannanefndarinnar en sú vinna var byggð á vinnu sem snerist um yfirferð á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í þeirri umræðu sem birtist hér í þinginu kom mjög skýrt fram vilji þingmanna og áhersla einstakra þingmanna úr flestöllum flokkum á það verkefni að styrkja stöðu Alþingis, það var gegnumgangandi í umræðunni. Ég tel að menn séu enn á þeirri skoðun, ég ætla ekki að leggja nokkrum manni þau orð í munn að menn vilji ekki styrkja þingið. Hins vegar sér maður ekki að það ákvæði sem mest hefur verið rætt um, þ.e. 2. gr., sé í þá átt að reyna að ná því markmiði. Þvert á móti. Aðrir hv. þingmenn hafa farið yfir það hér í löngu máli og ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að fara yfir það, en ég sakna þess hins vegar að í umræðunni hafi ekki verið farið nánar út í það hvernig menn sjá fyrir sér nánari skil á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ég tel að það sé umræða sem ætti heima hér þegar við erum að fara yfir þessi ákvæði og ég held að við fengjum meira út úr því að ræða það út frá því sjónarhorni en vera að ræða um einstaka ráðherra og einstakar persónur sem okkur þykja vera fyrirferðarmiklar í íslensku samfélagi nú eða áður. Ég tel að við náum kannski meiri árangri ef við reyndum að fara í þá umræðu. Teljum við hér í þinginu að það væri athyglisverð tilraun að hafa þá reglu að ráðherrar sætu ekki á þingi? Er það ekki spurning sem við ættum að velta upp hér og ræða? Að mínu mati er það svo. Þess vegna sakna ég þess að við séum ekki að tala um þetta mál á aðeins breiðari grundvelli og í samhengi við aðrar lagabreytingar sem nauðsynlegar eru og munu þá líka byggjast á þeirri vinnu sem fór fram hér í þinginu á grundvelli skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þessi umræða er alveg eftir og ef hún á ekki að fara fram núna veit ég ekki alveg hvenær við ætlum að byrja á henni. Í ljósi alls þessa, frú forseti, finnst mér talsverð einföldun hafa komið fram í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að halda því fram að það eitt að fallast á þá breytingartillögu sem fram hefur komið varðandi 2. gr. sé fullnægjandi til þess að við getum lokið þessari umræðu og haldið áfram. Ég tel það mikla einföldun á málinu af því að ég hef miklu meiri athugasemdir við málið en að einblína eingöngu á 2. gr. Ég tel einfaldlega að of miklir misbrestir séu á undirbúningnum til að við getum hleypt því í gegn eingöngu með breytingartillögunni sem mér finnst reyndar alveg rétt að ræða. Hún felur reyndar í sér, að því er mér skilst, að fara eigi fram ein umræða um þessa þingsályktunartillögu og ég skil ekki alveg af hverju það á að vera. Af hverju á það ekki bara að vera eins og með aðrar þingsályktunartillögur? Síðan er annað atriði sem var gegnumgangandi í athugasemdum og ábendingum úr rannsóknarskýrslu Alþingis og það varðaði það atriði þegar ráðherrar vísuðu ábyrgð hver á annan, þ.e. menn sögðu: Það var ekki á minni könnu að bera ábyrgð á að þetta mál næði fram að ganga, ég hélt að hinn aðilinn væri að sinna þessu máli af því að sérstök nefnd var skipuð um það. Hér er gert ráð fyrir að hægt verði að stofna fjölmargar ráðherranefndir og talsverð hætta er á því þegar nefndirnar eru orðnar margar - verksvið þeirra hlýtur að skarast - að það verði óskýrt hver á að fara með hvaða verkefni. Ég þarf að minnsta kosti að átta mig betur á hvernig þetta á allt saman að virka í samhengi til að trúa því í einlægni að þau ákvæði sem hér eru lögð til taki á þessu stóra vandamáli. Ég er ekki viss um að við hefðum heldur náð utan um það viðfangsefni í þessu frumvarpi, því miður. Ég tel þess vegna, frú forseti, að umræðan um þetta mál sé ekki tæmd. Reyndar er ég því miður ekki það valdamikil að ég nái að snúa umræðunni inn á þau atriði sem ég tel að þurfi að ræða, það er greinilegt. Ég tel að lítið hafi verið fjallað um þessi atriði síðan ég hélt ræðu mína hér fyrr í umræðunni. Ég vonast þó til þess að fram komi einhver svör í síðustu ræðum frá meiri hluta allsherjarnefndar, þeim ágætu þingmönnum sem þar sitja. Talsvert hefur verið rætt um tilganginn með því að við séum á þessu septemberþingi að tala um þetta mál og menn skiptast í ólíka hópa varðandi það hvort málið eigi að fara hér í gegn eða hvort það hefði átt að komast á dagskrá af því að ekki ríkir einhugur um það. Eins og ég hef skilið septemberþingið á það að vera til þess að koma í gegn málum sem hafa verið kláruð en ekki hefur náðst að afgreiða á júníþinginu. Ég tel því að í raun hafi verið rangt að setja þetta mál á dagskrá þar sem það mörg atriði standa út af að ljóst mátti vera að við mundum ekki ná saman um það. Frú forseti. Ég er mjög hugsi yfir því vinnulagi í þinginu að við skulum gera tilraun til að ná málamiðlun milli ólíkra fylkinga um þetta mál hér í þingsal. Af hverju var sú tilraun ekki gerð fyrr? Hvers vegna er ekki gerð tilraun til þess í stórum málum að klára málamiðlunina í nefndarstarfinu? Ókei, menn geta verið ósammála mér og sagt að víst sé búið að reyna til fulls að ná málamiðlun, en ég held að það sé ekki rétt í þessu máli. Hér er komin fram breytingartillaga sem felur í sér breytingu á 2. gr. sem hæstv. forsætisráðherra er tilbúinn að stökkva á en ýmsir aðrir þingmenn ekki. Það er alveg ljóst að hægt hefði verið að teygja sig lengra og vinna þá hugmynd í aðrar áttir og í meiri sátt við stærri hóp þingmanna. Ég get ekki séð við umræðuna hér í dag að þrátt fyrir að 1. flutningsmaður tillögunnar komi úr Framsóknarflokki standi þingflokkurinn að baki henni. Þekking mín á þingstörfunum, í gegnum vinnu í félagsmálanefnd, segir mér að það er hægt að klára mál í nefndum, það er hægt að ná málamiðlun og breyta málum þar. Í félagsmálanefnd hefur einmitt verið unnið með mál frá ráðuneytinu sem nefndin hefur verið ósammála um. Nefndin hefur unnið að málinu, leitt saman ólík sjónarmið og náð lendingu sem náð hefur í gegn í þinginu. Hér er um svipað mál að ræða að því leyti að við erum að fá mál úr forsætisráðuneytinu og ljóst er að ekki er farið að öllum þeim tillögum sem þingið hefur lagt til, til dæmis þingmannanefndin. Miðað við breytingartillögurnar hafa hv. þingmenn í allsherjarnefnd áttað sig á því, og hefðu þess vegna þurft að leyfa sér að eyða meiri tíma í að skoða málið betur. Ég sit ekki í nefndinni og þess vegna er auðvelt fyrir mig að gagnrýna en ég tel engu að síður að þarna hefði verið hægt að ganga lengra og ná meiri samhljómi á milli þeirra tillagna sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og frá þingmannanefndinni og frumvarpsins. Ég hef áður sagt, og ítreka það enn og aftur, að þetta frumvarp er ekki með öllu ómögulegt, alls ekki. Hv. þm. Mörður Árnason gerði mér síðan þann greiða að koma hér í andsvar við mig þegar ég hélt fyrri ræðu mína og reyna að útskýra fyrir mér betur breytinguna á 4. gr. Ég veit að stuttur tími gefst í andsvör en vonast til að hv. þingmaður útskýri það betur í seinni ræðu sinni í hverju þessi breyting á að vera fólgin, þar sem það orðalag að hvert ráðuneyti skuli lagt óskipt til eins og sama ráðherra er fellt út. Mér skilst að hugmyndin sé sú að hægt sé að kippa ákveðnum málaflokkum út frá einu ráðuneyti og leggja þá fram einhvers staðar annars staðar þar sem þeir gætu betur átt heima. En miðað við ágætar athugasemdir, sem meðal annars komu fram hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrr í dag, þar sem bent var á hversu veik ráðuneytin eru - meðal annars bent á viðtal við þáverandi hæstv. ráðherra, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, um hvernig ástandið í ráðuneytinu hans hefði verið þegar hann tók við - þá sé ég ekki að það sé málaflokknum til góða, hvaða málaflokkur sem það er sem á að flytja til, að vera á ferðinni á milli ráðuneyta. Þá eru að mínu viti alltaf nýir starfsmenn að taka við þeim málum o.s.frv., og ég get ekki séð að það sé til þess að styrkja fagþekkinguna. Ég hef brennandi áhuga á að heyra það nánar frá flutningsmönnum þessarar breytingartillögu hver hugsunin á bak við þetta sé, sérstaklega vegna þess að ýjað hefur verið að því að með þessu sé stefnt að því að ná ákveðnum málum frá ákveðnum núverandi ráðherrum. Ég vil ekki nálgast þetta mál á þennan hátt, ég vil fá að skilja hvaða hugsun býr að baki vegna þess að ég trúi því virkilega að þeir sem leggja til breytingar á frumvarpinu séu að reyna að gera það til að gera löggjöfina betri, og ég vil þá bara fá að heyra nánari útskýringar á því. Ég vísa aftur til ágætrar ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur áðan þar sem rætt var um oddvitaræðið og það hvernig formenn flokkanna setjast hér saman í þinginu og ræða um það hvernig leysa eigi málin og hvaða mál eigi að klára. Ég skildi það svo á máli hv. þingmanns að það mál væri ákveðið vandamál. Er að mati þeirra hv. þingmanna sem hlýða á mál mitt að einhverju leyti reynt að spyrna gegn slíkum vinnubrögðum með þessu frumvarpi? Mér er spurn vegna þess að þetta kveikti ákveðnar spurningar í mínum huga, sú umræða sem átti sér hér stað. Í skýrslunni frá þingmannanefndinni er oft talað um oddvitaræði sem mikið vandamál og vitnað til þess að það hafi verið of ríkjandi í samfélagi okkar. Í ljósi þessa - þetta er umræða sem skapaðist hér fyrr í dag - er þá eitthvað í því frumvarpi sem fyrir liggur til þess fallið að sporna gegn því oddvitaræði sem að miklu leyti hefur verið ríkjandi í samfélagi okkar? Þetta er spurning sem mér finnst mjög áhugavert að ræða. Og þar sem það var eitt af þeim atriðum sem mikið púður fór í að gagnrýna í þessum tveim skýrslum sem ég hef vísað til - ef ekki á að taka á því hér eða gera að minnsta kosti tilraun til að nálgast það viðfangsefni í þessu frumvarpi, hvar á þá að gera það? Ég veit að það þarf að skoða þingsköpin og fara yfir það jafnframt en er ekki rétt að horfa á þetta allt í einhvers konar samhengi? Hljótum við ekki að þurfa að ræða þetta allt saman í samhengi og tengist þetta kannski þeirri spurningu sem ég bar fram hér áðan: Hvernig eigum við að velja ráðherra? Eiga þeir að vera utan þings o.s.frv.? Mundi það breyta þeirri áherslu sem hefur verið rædd hér fyrr í dag? Frú forseti. Að lokum langar mig að ítreka aðeins spurningar mínar eða vangaveltur varðandi 11. og 12. gr. og þá sérstaklega 3. mgr. 12. gr. þar sem talað er um óbindandi álit. Þar er gert ráð fyrir því að ráðherra verði nú heimilt með lögum að láta í té óbindandi álit sem þýðingu geti haft til leiðbeiningar fyrir stjórnarframkvæmdir. Þetta skilst mér komi úr dönskum rétti. Ég sé ekki að þetta sé útfært, alla vega ekki með það skýrum hætti í greinargerðinni að ég skilji nákvæmlega hvað þetta á að gera og hvað þetta á að gefa okkur  Frú forseti. Ég er því miður búin með tímann. Ég vonast til að ég fái að komast aftur á mælendaskrá til að klára mál mitt.

Forseti. Ég skal reyna að svara á þessari mínútu nokkrum spurningum sem þingmaðurinn hefur borið fram. Í fyrsta lagi spurning sem ég hef svarað áður. Hér var upplýst áðan úr ræðustól að stefna Framsóknarflokksins er sú að grunneiningar Stjórnarráðsins séu um það bil 60 skrifstofur, þ.e. við hugsum í skrifstofum, í málaflokkum, en ekki í gömlu stjórnarstofnunum sem hér urðu til meira og minna af sögulegri tilviljun. Fyrst var ráðherra, munið þið, ráðherra Íslands, síðan urðu ráðherrar þrír og þar með þrjú ráðuneyti o.s.frv. Hugsunin er sú að skrifstofur geti flust á milli án þess að það fari í gegnum þunga málsmeðferð í þinginu. Í öðru lagi með oddvitana er í raun og veru ákvæði um þá í breytingartillögum okkar, í b-lið 4. brtt. Í þriðja lagi með ráðherra sem eru ekki á þingi. Í einu landi sem ég þekki til eru ráðherrar ekki á þingi, þ.e. í Noregi. Þar eru ráðherrar ekki á þingi og þar er stjórnskipan sem við ættum kannski að herma meira eftir. 

Ég bið hv. þingmenn um að virða ræðutímann.

Hæstv. forseti. Takk fyrir þetta. Er þá hugmyndin í þessu frumvarpi byggð á skýrslu Framsóknarflokksins um þessi málefni, er það rétt skilið? Er það þá hugmynd þess hv. þingmanns sem hér talaði og er í allsherjarnefnd að einhvers staðar annars staðar í íslenskri löggjöf komi það fram að ráðherrar muni ekki sitja á þingi, þannig að ég átti mig á samhenginu? Er það samhengið eða er það spurning sem er ósvarað? Er það hluti af þessum breytingum að jafnframt sé það stefna núverandi stjórnarmeirihluta að ráðherrar eigi ekki sæti á þingi? Varðandi oddvitana er ég að reyna að átta mig á í hvað hv. þingmaður var að vísa, við höfum svo stuttan tíma. Var það 4. gr.?

… 6. gr.

6. gr. - ég held ég verði að ná að lesa það og taka það í seinna andsvari.

Forseti. Það er stefna Samfylkingarinnar, samþykkt á flokksráðsfundi, að ráðherrar eigi ekki að sitja á þingi. Það hefur reyndar lengi verið stefna framsóknarmanna, m.a. hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, sem nú situr á forsetastóli. Það er því miður ekki hluti af þessu frumvarpi og þar valda að því er sagt er fjárhagsaðstæður, þetta kostar töluvert fé og þess vegna hafa menn ekki náð samstöðu um það. Ég vona að menn geri það og fagna stuðningi hv. þingmanns við þetta. Nei, ég held að þetta frumvarp sé ekki byggt beinlínis á stjórnarráðsstefnu Framsóknarflokksins, en það eru mörg líkindi með því og ég fagna þeim líkindum og vildi að framsóknarmenn stæðu betur við stefnu sína en gert er, bæði gamlir og nýir framsóknarmenn. Um oddvitana á tíu sekúndum er það sumsé 4. liður breytingartillagna okkar. Það er ekki sagt „oddvitar“ vegna þess að þeir eru hvergi skilgreindir í lögum eða stjórnarskrá en það er talað um ráðherra ríkisstjórnarinnar. Þegar þeir koma sameiginlega fram eiga þeir að skila því inn í ríkisstjórnina þannig 

Hæstv. forseti. Takk fyrir þetta. Manni líður eins og maður sé í hraðaspurningum. Vegna oddvitaræðisins eða þeirrar umræðu og nálgunar sem kom fram í þinginu í dag að ekki væri aðeins átt við oddvita ríkisstjórnarinnar heldur störfin hér í þinginu þegar oddvitar allra flokka setjast saman og eiga með sér samráð - nú er ég að átta mig á því að hv. þingmaður á ekki tækifæri á að koma hingað upp aftur vegna þess að hann hefur tvisvar sinnum veitt andsvar við ræðu minni - ég tel að það sé líka atriði sem við höfum ekkert nálgast í þessari umræðu, nema hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á það í ræðu sinni að það væri atriði sem við þyrftum líklega að ræða en við eigum algjörlega eftir að fara yfir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu sem var um margt góð. En það er eitt í málflutningi þingmannsins og ýmissa annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem ég er svolítið hugsi yfir og það er það sem haldið er fram í nefndaráliti minni hluta allsherjarnefndar um að með breytingunni sem felst í 2. gr. frumvarpsins sé verið að færa vald frá Alþingi til ríkisstjórnar. Nú er í 15. gr. stjórnarskrárinnar gert ráð fyrir að forseti skipi ráðherra og veiti þeim lausn og ákveði tölu þeirra og skipti störfum en í 13. gr. er jafnframt tekið fram að forseti láti ráðherra framkvæma vald sitt. Ég sé því ekki betur en að það sé algjörlega skýrt bæði í stjórnarskrá og núverandi skipan að þetta vald sé hjá framkvæmdarvaldinu. Því langar mig til þess að heyra aðeins betur frá hv. þingmanni með hvaða hætti sé þá verið að taka þetta vald frá þinginu.

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta andsvar. Í máli mínu kom fram að við ræddum hér fyrir ári síðan um mikilvægi þess að auka sjálfstæði Alþingis. Og jú, hér er þingræðisreglan og hefð hefur verið fyrir því að breytingar á Stjórnarráðinu, á ráðuneytunum, hafa komið til þingsins og hafa farið þar í gegn. Að því leyti erum við að sjálfsögðu með þessu frumvarpi að breyta þessum áherslum. Það er alveg ljóst að við munum ræða um þessar áherslur. Viljum við hafa þetta hjá þinginu þannig að þingið hafi eitthvað um það að segja? Breytingartillagan sem fram hefur komið hér og hæstv. forsætisráðherra hefur tekið undir að sé í lagi gengur að því er mér skilst út á að þetta komi jafnframt inn í þingið þrátt fyrir að tillagan komi upphaflega frá forsætisráðherra. Sú spurning stendur því eftir: Erum við með þessu frumvarpi að nálgast þá áherslu sem við ræddum um hér í fyrra, að skerpa á skilunum milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, og erum við á leiðinni í rétta átt?

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Í mínum huga er einmitt með þessu frumvarpi verið að skerpa á skilum á milli þingsins og framkvæmdarvaldsins, en í ljósi þess sem þingmaðurinn upplýsti og við höfum rætt fyrr í dag, að komin er fram breytingartillaga sem gerir ráð fyrir því að skipan ráðherra komi til samþykktar þingsins við eina umræðu, þá þætti mér fróðlegt að heyra frá þingmanninum: Er hún ekki samþykk þeirri breytingartillögu? Mundi það ekki höggva á þennan hnút? Við erum auðvitað að ræða þessa breytingartillögu í samhengi við það sem til umræðu er í frumvarpinu sjálfu.

Virðulegi forseti. Ég reyndi að leggja áherslu á það í máli mínu að 2. gr. og sú breytingartillaga sem fram hefur komið varðandi hana er ekki meginástæðan fyrir því að ég tel að þetta frumvarp sé ekki fullbúið og ég muni ekki samþykkja það. Það eru önnur atriði sem ég tel að valdi því að þetta mál sé ekki fullrætt. Ég hafna þeirri aðferðafræði í þessu máli að einblína á 2. gr. og þá umræðu sem skapast hefur um að þetta snúist um persónur. Sumir hafa haldið því fram að hér sé verið að setja inn breytingartillögu sem miði að því að einn ákveðinn einstaklingur í núverandi ríkisstjórn ætli að taka til sín allt vald. Ég hafna því að fara í þessa umræðu þá þeim forsendum. Ég tek fram að það eru stærri mál sem við höfum ekki gert tilraun til að ná utan um. Það eru þær ábendingar sem birtast okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og ég tel einfaldlega þess vegna að okkur beri 

Frú forseti. Hv. þingmaður flutti hér alveg ágæta ræðu og fór vel yfir frumvarpið og breytingartillögur. Annar þingmaður sem sat með hv. þingmanni í þingmannanefndinni svokallaðri hefur líka flutt ágætisræðu og margt sammerkt með þeim ræðum. Fjallað er um ábyrgðina, um formfestuna og oddvitaræðið. Eftir því sem ég hef best skilið hv. þingmenn telja þeir að ekki sé verið að mæta því sem þingmannanefndin ályktaði og skrifaði í niðurstöðum sínum að þyrfti að bæta úr með þessu frumvarpi. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort ég skilji það rétt.

Hæstv. forseti. Já, ég tel að það sé akkúrat það sem ég hef verið að reyna að segja í máli mínu. Ég tel að menn séu ekki að einbeita sér að aðalatriðunum í málinu. Menn hafa fest af einhverjum orsökum í öðrum hliðum þessara breytinga. Hluta af því tel ég vera að þingið hafði sjálft ekki meira frumkvæði að því að smíða frumvarpið - ég tel að það sé grundvallaratriðið í þessu - heldur er það ráðuneytið sem gerir það og fær, áður en það var gert, nefnd sérfræðinga til að skila tillögum og yfirfara þessi mál, sem er í sjálfu sér allt í lagi. En við það flyst áherslan frá þeim tillögum og ábendingum sem birtast okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í þingmannanefndarskýrslunni yfir á tillögur frá sérfræðingunum, sem má alveg taka til umræðu en þá er ekki hægt að segja að málið sé sett fram til að mæta tillögunum sem koma fram í þessum tveimur skýrslum, það er einfaldlega rangt.

Frú forseti. Þetta er mjög mikilvægur punktur og mikilvægt að halda til haga í umræðunni. Við samningu frumvarpsins og í þeim útskýringum sem lagðar eru með og stjórnarliðar, þeir fáu sem hér hafa talað, hafa verið að vitna í að meginstoðin eða grunnur frumvarpsins sé að einhverju leyti tillaga þingmannanefndarinnar og rannsóknarskýrslan, þá virðist vera að þegar kemur að meginköflum og þessum stóru deilumálum í frumvarpinu sé um mikinn misskilning að ræða, að það sé byggt á einhverju öðru. Því vil ég leyfa mér, frú forseti, að halda því hreinlega fram að þarna sé um ákveðna blekkingu að ræða, verið sé í sjálfu sér að setja fram blekkingu í frumvarpinu um að þetta byggi á einhverju allt öðru en það gerir. Ég vil segja við hv. þingmann að það er áhyggjuefni að framkvæmdarvaldið, stjórnsýslan, skuli ekki hafa lært meira af hruninu en þetta.

Hæstv. forseti. Við deilum þeim áhyggjum og við deilum þeim áhyggjum að hér sé verið að leggja fram frumvarp og þar með verið í rauninni að krossa við á listanum að búið sé að mæta þeim ákveðnu atriðum sem þingmannanefndin og rannsóknarskýrsla Alþingis bendir á. Það er einfaldlega ekki þannig. Hins vegar eru í þessu aðrar breytingar og þá eigum við hina vinnuna eftir. Hér kristallast sá vandi sem bent var á fyrir ári síðan þegar þingmannanefndin skilaði af sér, að þingið tekur ekki nægilegt frumkvæði í því að smíða löggjöfina og þetta kristallast hérna einfaldlega enn og aftur. Þingið verður að vera sterkara og stíga betur fram og sýna að þingið ætlar að vinna úr þeim tillögum sem birtust okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og sem voru svo unnar að einhverju leyti upp í skýrslu þingmannanefndarinnar. Í þessu frumvarpi erum við með það einfaldlega svart á hvítu að þetta er enn hugarfarið, því miður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var ekki síðri en aðrar þær ræður sem hún hefur haldið um þetta mál og ég hlustaði á ræðuna af mikilli gaumgæfni. Ég hjó sérstaklega eftir því í máli hv. þingmanns þegar hún talaði um stóru myndina og stærri breytingar sem hún vildi sjá í því að styrkja löggjafarvaldið og styrkja þingið gegn framkvæmdarvaldinu. Hv. þm. Pétur Blöndal viðraði í gær ákveðna hugmynd sem sneri að því að Alþingi sjálft smíðaði lagafrumvörp. Ég og hv. þingmaður eigum sæti í félagsmálanefnd þar sem þetta hefur í grunninn verið gert í mjög stórum málum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að við ættum að stíga þetta skref bara almennt í þinginu 

Hæstv. forseti. Já, ég tel að við eigum að fara meira út á þá braut og ég tel að vinnan í félagsmálanefnd sýni okkur að það sé hægt. Hins vegar má segja að oft eru málin sem rata á borð félagsmálanefndar þess eðlis að hægt er að setjast í ró og næði yfir þau og ná einhverri sameiginlegri lendingu. Við förum þar með málaflokka eins og atvinnuleysismálin og skuldavanda heimilanna og fleiri mál af þeim toga þar sem við öll erum í grunninn að reyna að leita lausna til að bæta umhverfið. Ég tel að við verðum að reyna að sýna þann þroska og gera virkilega raunverulega tilraun til þess að setjast með þeim hætti yfir þungu málin líka, þar sem við tökumst meira á og þar sem eru í rauninni sterkari skil á milli stefnu flokkanna. Ég tel að hægt sé að nálgast þetta viðfangsefni í nefndunum, að reyna að láta viljann til að ná sameiginlegri niðurstöðu til að rétta lögin 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað þetta snertir og ég er sannfærður um að þetta er hægt. Það hefur sýnt sig í ákveðnum málum, ekki bara í félagsmálanefnd. Það sýndi sig til að mynda í mjög umdeildu máli í fjárlaganefnd á sínum tíma, Icesave-málinu, þar sem unnið var á þeim grunni jafnvel þó að ekki hefði verið komið með málið inn í sátt. Annað sem mig langar að inna hv. þingmann eftir, þ.e. að ráðherrar eigi ekki sæti á Alþingi. Hefði hv. þingmaður viljað sjá einhverjar konkret breytingar í allri þeirri vinnu hvað það snertir? Hefðum við ekki átt að stíga það skref samhliða því sem við erum að vinna þetta frumvarp og leggja það fram að ráðherrar ættu ekki sæti á Alþingi? Hvað telur þingmaðurinn að valdi því að það var ekki gert samhliða þessu máli?

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli mínu tel ég að þetta sé spurning sem þarf að ræða í samhengi við þetta mál. Af hverju það er ekki gert er vegna þess að annaðhvort er ekki tími til að fara í þær umræður eða þá að menn eru einfaldlega ekki búnir að leggja það niður fyrir sér í stjórnarmeirihlutanum hvaða skoðun þeir hafa á því máli, eða í þriðja lagi að menn treysta sér einfaldlega ekki í þá umræðu og telja hana ekki tímabæra. Ég tel ljóst á grundvelli þeirra umræðna sem hafa átt sér stað í þinginu undanfarið ár, þar sem fram kemur að löggjafarvaldið, þ.e. Alþingi, ætli að styrkja sína stöðu - og hvernig verður það gert? Verður ekki að gera skarpari skil á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds? Þetta er spurning sem við verðum að ræða, þetta er atriði sem að mínu viti á heima í þessari umræðu. Það væri gott ef ágætir þingmenn sem sitja í hv. allsherjarnefnd gætu upplýst okkur um það hvort umræða um þetta hafi að einhverju leyti átt sér stað í nefndinni þó að það birtist okkur ekki í þeirri umræðu sem fram fer hér í salnum.

Virðulegi forseti. Við hefjum hér enn á ný umræðu um frumvarp um Stjórnarráð Íslands, frumvarp sem við höfum rætt hér og eigum margt eftir órætt. Þetta setur öll þingstörfin úr skorðum eins og kunnugt er. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvernig á því standi að nú þegar þingstörfin eru í því uppnámi sem orðið er, af hverju formenn þingflokka séu ekki kallaðir til til að reyna að setjast yfir þetta vandamál og komast að samkomulagi. Er það ekki örugglega þannig, frú forseti, að það er hæstv. forseti Alþingis, forseti Alþingis sem er forseti okkar þingmanna allra og við tókum þátt í að kjósa í það embætti þó að það sé ekki sá virðulegi forseti sem situr nú í forsetastól, er það ekki svo að stjórn þingsins sé örugglega í höndum forseta þingsins? Ég vil benda hæstv. forseta á að taka til sín stjórnina  
            

Frú forseti. Ég ætla að ræða um fundarstjórn forseta í því samhengi að ég hef áhyggjur af því hvernig þessi fundur og dagskrá þingsins er að þróast í september. Við ræðum nú mál sem enginn hefur getað bent á að sé svo mikilvægt að það þurfi að fá það samþykkt fyrir lok septemberþingsins. Enginn hefur bent á að það sé eitthvað í frumvarpinu sem geri það að verkum. Á meðan bíða önnur mál sem við höfum kallað eftir að geta rætt. Við fáum ekki heldur svör við þeim spurningum sem hér eru settar fram. Ég vil líka gera athugasemdir við það, frú forseti, að svo virðist sem stjórnendur þingsins og forseti þingsins sé búin að gleyma því að hún á að hafa samband við þingflokksformenn um þingstörfin. Ekki hefur verið fundað hér með þingflokksformönnum í langan tíma. Við vitum ekkert hvert framhaldið verður með þingið. Forseti hefur ekki upplýst þingflokksformenn um það. Formenn stjórnmálaflokkanna munu vera að ræða hér einstök þingmál en framhald og störf þingsins, hvernig því skal lokið, hvaða 

Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram frá þingflokksformönnum tveggja flokka um það að þingflokksformenn virðast ekki vera að funda með forseta þingsins um hvernig dagskráin muni þróast. Í ljósi þeirrar umræðu sem hér fór fram fyrr í dag, eftir ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þar sem hæstv. forsætisráðherra kom í pontu og tók undir áhyggjur af því að oddvitar stjórnmálaflokkanna væru að ákveða framkvæmd mála í þinginu, tel ég rétt að forseti þingsins upplýsi okkur um hvort slíkur fundur oddvita stjórnmálaflokkanna standi yfir og þar sé verið að ræða dagskrá þingsins eða hvort það sé enn þá þannig að hæstv. forseti muni funda þingflokksformönnum og ræða þessi mál. Ég tók eftir því í gær í umræðu um fundarstjórn forseta að hv. þingmenn Þuríður Backman og Jónína Rós Guðmundsdóttir, sem gegna starfi þingflokksformanna 

Virðulegi forseti. Ég hygg að þeir fundir sem haldnir voru í gær á vettvangi formanna flokka hafi fyrst og fremst snúist um þau tvö ágreiningsmál sem hafa verið hér til umfjöllunar og voru til umfjöllunar í dag við atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar. Það breytir ekki því að hér eru önnur 33 mál á dagskrá, virðulegi forseti. Það á eftir að forgangsraða á þeim lista. Það er alveg nauðsynlegt. Ég vil reyndar benda á að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir benti einnig á það í dag undir þeirri atkvæðagreiðslu að ekki hafi verið haldnir fundir á vegum þingflokksformanna í marga daga. Það virðist ekki vera nein þörf á að ræða við þingflokksformenn um nokkurn skapaðan hlut. En það væri nú æskilegt að virðulegur forseti beitti sér fyrir því að einhver forgangsröðun yrði sett af stað og best af öllu væri auðvitað að þetta mál yrði tekið af dagskrá og slíkur forgangslisti settur fram og eftir honum farið.

Frú forseti. Það gleður mig mjög að sjá að hv. þm. Róbert Marshall, framsögumaður nefndarálits meiri hlutans, er viðstaddur umræðuna því að ég hef varpað fram nokkrum spurningum og fæ ekki svör. Ég fæ ekki vör við þeim spurningum og þeim hugmyndum sem ég hef komið með. Nú get ég vænst þess þegar ég flyt ræðu mína á eftir, sem ég brenn í skinninu eftir að fá að halda, að hv. þingmaður verði viðstaddur og þá fæ ég kannski svör. Ég legg hér til að flutningsmenn meirihlutaálitsins blandi sér í umræðuna öðru hverju og komi með ræður og svör við þeim spurningum og álitamálum sem hafa komið upp. Einnig sakna ég þess þar sem stöðugt er verið að vísa í að þessar tillögur séu byggðar á hugmyndum þingmannanefndarinnar - ég veit reyndar að formaður þeirrar nefndar heldur ræðu á eftir og ég bíð spenntur eftir að fá að heyra sjónarmið hans 

Frú forseti. Mér finnst vægast sagt mjög merkilegt og furðulegt að heyra hér að þingflokksformenn skuli ekki vera á reglulegum fundum eða hafi ekkert fundað til að fara yfir skipulag þingstarfanna. Þetta er alveg með ólíkindum, frú forseti. Þingstarfið er nánast í uppnámi. Mörg stór mál bíða vegna þess að ekkert annað mál kemst að. Nú hefur verið upplýst af tveimur hv. þingmönnum, formönnum tveggja þingflokka, að það hafi nær ekkert verið fundað með þingflokksformönnum. Ég hvet hv. forseta til þess að funda sem fyrst með þingflokksformönnum og kanna hvort einhver vilji sé til lausnar og breyttrar forgangsröðunar í þinginu. Þetta staðfestir kannski, frú forseti, það sem kom fram í umræðunni fyrr í dag um að ekki sé nokkur vilji til þess að haga málum með öðrum hætti, samanber fundi hæstv. forsætisráðherra með formönnum flokkanna í gær. 

Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum slóðum og félagar mínir í þinginu um að það sé náttúrlega enginn bragur á þessu eins og þetta er. Á dagskrá eru 33 mál og miðað við hvernig hefur gengið reiknast mér til að upp úr áramótum verðum við búin með dagskrána. Það er náttúrlega alveg ómögulegt. Þess vegna vil ég mælast til þess að virðulegur forseti eigi orðastað við þá sem stjórna þinginu fyrst forsetinn gerir það ekki, og mælast til þess að reynt verði að finna einhverja lausn á þessu máli. Það er enginn bragur á þessu, það er ekki hægt að bjóða fólki upp á að horfa á hvernig störfin í þinginu ganga fyrir sig. Því beini ég þessum vinsamlegu tilmælum til virðulegs forseta.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli forseta á því að hér hefur verið nokkuð mikill pirringur og stór orð verið látin falla úr ræðustól Alþingis í dag. Þetta á alveg sérstaklega við um þingmenn stjórnarflokkanna sem hafa gengið fram alveg með endemum, notað hér orð eins og „forsetaræfill“, kallað þingmenn „greindarskerta“ og „geðklofa“. Ég held, virðulegur forseti, þegar við höfum haft það öll hér á orði að mikilvægt sé að efla virðingu þingsins að þetta sé ekki til þess fallið. Ég vil beina því alveg sérstaklega til forseta að hún ræði þetta við þessa þingflokka, hv. þingmenn í stjórnarþingflokkunum, að þeir vandi orðbragð sitt í ræðustól Alþingis og reyni a.m.k. 

Forseti hvetur alla þingmenn og alla tíð að vanda orðaval og gæta sín í umræðum á Alþingi. Það á við í dag sem aðra daga fyrir alla.

Hæstv. forseti. Ég ítreka hér fyrirspurn mína um hvort til standi að kalla saman þingflokksformenn á fund. Sem dæmi um dagskrárbreytingu mætti leggja til að umræðu um 2. dagskrármálið yrði frestað eða því hreinlega vísað til nýs þings, og tekið á dagskrá mál nr. 31 frá menntamálanefnd þar sem fjallað er um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Hér er um að ræða mál sem var afgreitt í samstöðu úr nefndinni, ekta mál sem ég taldi að ætti erindi í afgreiðslu á þessum septemberstubbi. Þar er um að ræða u.þ.b. 90 einstaklinga sem bíða eftir því að málið verði afgreitt þannig að starfsréttindi þeirra fáist á hreint og er gríðarlega mikilvægt að skera úr um réttaróvissu í þessu stóra mál fyrir þá einstaklinga. 

Forseti tekur undir orð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að mörg brýn mál eru á dagskrá sem nauðsynlegt er og sómi fyrir þingið að afgreiða.

Frú forseti. Ég verð að tjá hv. forseta áhyggjur mínar af störfum þingsins. Hér erum við með dagskrá með 35 málum og við erum komin í 2. málið. Samt vantar það mál sem er hvað brýnast sem eru gjaldeyrislögin, frumvarp til gjaldeyrislaga. Þau lög renna út um næstu mánaðamót. Ég held því að menn þurfi að fara að taka á honum stóra sínum og ræða mál sem skipta einhverju máli og liggur á að afgreiða, hvort sem það er gert svona eða hinsegin. Varðandi gjaldeyrishöftin vil ég að gerð verði einföld breyting og þeim frestað til áramóta og að menn vinni almennilega á þeim tíma að því að aflétta höftunum. Ég hef dálitlar áhyggjur af þessu, frú forseti, vegna þess að samkvæmt dagskrá þingsins og skipulagi er síðasti dagur þingsins á morgun.

Forseti vill benda á í tilefni af orðum þeirra hv. þingmanna sem tekið hafa til máls um fundarstjórn forseta að enn eru 15 þingmenn á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Það skyldi þó aldrei vera að það geti orðið til þess að höggva á hnútinn og leysa málið að láta friðardúfurnar, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson og Ragnheiði Elínu Árnadóttur, formenn þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, fá aðkomu að þessu máli. 

Hæstv. forseti. Það bregst ekki að hv. þm. Róbert Marshall kemur hér upp til að greiða fyrir þingstörfum þegar rætt er um fundarstjórn forseta og leggur alltaf sitt af mörkum til að lægja öldurnar frekar en að ýfa þær upp. 
             Varðandi dagskrá fundarins og skipulag þingstarfsins hér eftir finnst mér að við eigum að líta á það sem ákveðið viðfangsefni. Við erum með ákveðinn fjölda mála. Við höfum ákveðinn tíma til ráðstöfunar. Við eigum að meta með raunhæfum hætti hvernig við getum lokið þeim málum sem brýn eru út frá einhverjum dagsetningum, út frá einhverjum utanaðkomandi tímaþáttum sem knýja okkur til að taka afstöðu. Við eigum jafnframt að ljúka þeim málum sem gott samkomulag er um, en auðvitað eigum við að ýta vandamálunum til hliðar ef ekkert 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að á þessu þingi og í þessu máli kann ég betur við trommuslátt Sjálfstæðisflokksins en gítarglamur Samfylkingarinnar. Ég ítreka að það er forseti þingsins sem ber ábyrgð á þingstörfum. Ef þingið fer allt í vitleysu og er í tómu klúðri er það á ábyrgð forseta þingsins. Ef þingið og forseti þingsins ætla að nota þann tíma sem við höfum til að sinna áhugamálum forsætisráðherra - ég kalla það mál sem við ræðum nú áhugamál forsætisráðherra, það er varla þingmál, það hlýtur að vera áhugamál - erum við í vondum málum. Þá þurfum við að gera einhverjar breytingar á þingstörfum, þingsköpum og stjórn þingsins. Ef svo er þarf klárlega að skýra getu löggjafans til að standa uppi í hárinu á framkvæmdarvaldinu, í þessu tilfelli forsætisráðherra. Ég verð að segja að mér þykir það mjög snúið og erfitt 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Það var ánægjulegt að heyra samhljóm með þingflokksformönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks annars vegar og hv. þm. Róberti Marshall hins vegar. Mér fannst örla á því í máli hv. þingmanns að hann teldi von til að hægt væri að ná einhvers konar samkomulagi um málið. Ég held að það væri kannski ráð hjá hæstv. forseta að athuga hvort hv. þm. og formaður allsherjarnefndar, Róbert Marshall, er ekki jafnvel tilbúinn til að sitja þennan fund með hæstv. forseta og formönnum þingflokka, því að hér eru mál sem væri hægt að taka til umræðu, eins og 31. dagskrármálið sem full samstaða er um, verðtryggingin, að veita Íbúðalánasjóði heimild til þess að veita óverðtryggð lán. Það er full samstaða um málið. Ég þykist vita að hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, er maður 

Virðulegi forseti. Maður fær ýmis nöfn í þessari umræðu. Ég hef verið kölluð yfirforseti og nú er ég friðardúfa. Ég verð nú að segja það að ég kann því nú bara ágætlega að vera kölluð friðardúfa og ég tel að ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson höfum reyndar í störfum okkar sem þingflokksformenn og í samvinnu við aðra þingflokksformenn sýnt það með verkum okkar að okkur hefur tekist að leysa ýmis erfið mál og leitt þau í jörð. Þrátt fyrir kerskni hv. þm. Róberts Marshalls leyfi ég mér að fullyrða að við gætum ekki orðið til meiri skaða fyrir lausn málsins en þær ógöngur sem það er í núna. Það frumvarp sem við ræðum nú snýst um sjálfstæði Alþingis. Þess vegna vil ég biðja hæstv. forseta um að beita sér fyrir því að þingflokksformenn 

Hæstv. forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af fundarstjórn hæstv. forseta. Hér hafa margoft verið bornar fram spurningar til hæstv. forseta og það er alveg ófært að fá hann til að svara þeim. Ég beini því aftur til hæstv. forseta hvort til standi að kalla saman fundi þingflokksformanna. Það væri ágætt ef hæstv. forseti gæti svarað þeirri spurningu. Einnig hefur margoft verið bent á að virðulegur forseti er forseti allra þingmanna. Nú er komin upp mikil deila í þingliði okkar og kominn tími til að virðulegi forseti beiti lagni sinni til að leysa úr þeim vanda. Hæstv. forsætisráðherra situr fastur við sinn keip og neitar að horfast í augu við að mál hæstv. forsætisráðherra um Stjórnarráðið nýtur engrar hylli í þingsölum. Þá er komið að virðulegum forseta að grípa inn í málið og leita lausna þannig að við getum farið að forgangsraða þeim málum sem afgreiða þarf fyrir þinghlé í stað þess að eyða tímanum í þetta mál sem varðar eingöngu 

Virðulegur forseti. Ég bið frú forseta að beita sér fyrir því að umræður fái að halda áfram um það mikilvæga mál sem er á dagskrá sem snýst um stjórnsýslubætur og er byggt á rannsóknarskýrslu Alþingis og tillögum sérfræðinga í stjórnsýslu. Eins og hv. þingmenn muna voru ein af helstu og skýrustu skilaboðunum í rannsóknarskýrslu Alþingis að stjórnsýsla Íslands sé veik og að hana þurfi að bæta og styrkja. Það kallar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson áhugamál forsætisráðherra. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er einnig áhugamál þeirrar sem hér stendur að við lærum af fortíðinni, lærum af skilaboðum sem rannsóknarskýrslan gaf okkur og höldum áfram að bæta stjórnsýsluna. 
            

Virðulegi forseti. Hér endurtekur sagan sig, það er eins og sumum hv. þingmönnum stjórnarliðsins sé ekki sjálfrátt, þeir geta ekki komið í ræðustól Alþingis öðruvísi en að vera með einhvern skæting. Það heyrðist best á málflutningi hv. þm. Róberts Marshalls áðan. Ég verð að segja að málið er í ógöngum og algjörlega óásættanlegt fyrir alla að slík vinnubrögð skuli vera viðhöfð í þinginu. Ég hvet virðulegan forseta til að gera nú hlé á umræðunni, að kæla málið aðeins og þá sem verið hafa hvað orðhvassastir í því, og taka á dagskrá þau mál sem eru brýn og miklu meiri samstaða er um að leysa á skömmum tíma svo við komum störfunum í eðlilegt horf. Það getur ekki verið eðlilegt að 

Virðulegur forseti. Ég skil ekki hvers vegna þessi ágæta umræða má ekki halda áfram um það mál sem er á dagskrá. Hæstv. forseti ræður þeirri dagskrá sem hér er og það er full ástæða til að ræða dagskrármálin. Að fulltrúar stjórnarandstöðunnar kalli á hlé á umræðunni lýsir því kannski að umræðan sé af þeirra hálfu að mestu leyti tæmd, enda hefur hún staðið alllengi og að ég hygg að flest sjónarmið séu komin fram í henni. Þá er ekki annað að gera en að ljúka umræðunni og ganga til atkvæða um málið og ljúka því með lýðræðislegum hætti. Það liggur fyrir hvað tekist er á um í málinu og það liggur líka fyrir að stjórnarmeirihlutinn er tilbúinn að koma til móts við sjónarmið minni hlutans í því og það má ná samkomulagi um lok þinghaldsins í september. Það er ekkert því til fyrirstöðu að formenn þingflokka og forustumenn flokkanna hafi um það samráð 

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér þegar ástandið á þinginu er eins og það er hvenær sé í raun ástæða fyrir hæstv. forseta að funda með formönnum þingflokka ef ekki núna. Ekki hefur verið fundað með formönnum þingflokka síðan á mánudaginn. Það kemur mér verulega á óvart. Ég kem hins vegar hér upp til að taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar. Mér þótti það nokkuð merkilegt þegar hv. þingmaður benti á það að væri mjög æskilegt að formenn þingflokka og forustumenn flokka mundu setjast niður og reyna að leysa málið. Ég held að það væri snjallræði fyrir hæstv. forseta að gefa málinu ákveðinn tíma, halda áfram dagskránni og taka einhver önnur mál á dagskrá. Ég tel að það sé rétt mat hjá hv. þm. Helga Hjörvar að það sé kannski ekki svo langt í að menn nái samkomulagi um málið. En auðvitað þarf hæstv. forseti að tukta til forustumenn flokkanna til að gera þeim grein fyrir því að það er að sjálfsögðu hæstv. forseti sem stjórnar þinginu og að við þurfum að halda áfram með dagskrána. Það held ég að væri mjög gott ráð.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar, það er ekkert athugavert við að við höldum áfram að ræða þetta mál. Hér hefur verið í gangi umræða sem síðan hefur þróast út í það sem stjórnarandstæðingar kalla málþóf og það er réttur þeirra. Það er ekki myndarlegur bragur á því, eins og þeir hafa sumir sagt, en það er réttur þeirra og þá á bara að láta það hafa sinn gang. Auðvitað á að reyna eftir fremsta megni að ná samningum ef einhver möguleiki er á því en stundum er það bara ekki hægt. Ef menn eru ekki tilbúnir að nálgast málin er ekkert við því að gera. Þá verða menn einfaldlega að sætta sig við að samningar náist ekki og þá eru greidd atkvæði með þeim lýðræðislega hætti sem verið hefur í samfélagi okkar. Hafa stjórnarandstæðingar eitthvað á móti því að meiri hlutinn ráði á Íslandi, á Alþingi? 

Hæstv. forseti. Verði haldið áfram með málið endar það í atkvæðagreiðslu þegar það hefur verið fullrætt, t.d. þegar hv. formaður allsherjarnefndar hefur svarað ýmsum þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið í umræðunum undanfarna daga og aðrir þingmenn hafa brugðist við þeim svörum með eðlilegum hætti. Hv. þm. Róbert Marshall segir að eðlilegt sé að reyna að ná samkomulagi um það viðfangsefni sem við stöndum öll frammi fyrir, þ.e. hvernig haga eigi þinghaldinu næstu daga. Ég taldi mig koma með frekar jákvætt og uppbyggilegt innlegg áðan um að farið yrði í ákveðna forgangsröðun þar sem horft yrði til þess hvaða mál væru raunverulega brýn, hvaða mál þyrfti að leysa á næstu dögum og vikum eða þangað til þing kæmi aftur saman 1. október. Hvaða mál eru það? Við vitum að það eru nokkur. Eigum við ekki 

Forseti hefur hlustað á athugasemdir og ábendingar hv. þingmanna og bendir á að enn þá eru 15 þingmenn á mælendaskrá og í þessum töluðu orðum bætist við einn. Nú eru 16 á mælendaskrá þannig að áhugi á umræðum er fyrir hendi.

Frú forseti. Er málþóf í gangi? Miklar umræður spunnust um það hér fyrr í dag hvort málþóf væri í gangi um þetta mál og hver skilgreiningin væri á málþófi og annað í þeim dúr. Áður en ég fjalla efnislega um málið má ég til - sérstaklega í ljósi þess að sá sem mælti fyrir þessu máli upphaflega á þingi er hæstv. forsætisráðherra og ef einhver er drottning í einhverju hefur hún verið málþófsdrottningin - að vitna til fréttaskýringar frá því að hæstv. forsætisráðherra var óbreyttur þingmaður. Mig langar að lesa úr fréttaskýringu sem birtist í Morgunblaðinu þriðjudaginn 19. maí 1998. Þar er verið að fjalla um umræður á þingi þegar hæstv. forsætisráðherra, sem þá var þingmaður, hafði haldið ræðu í tíu til tólf klukkustundir. Tilvitnun í þessa grein byrjar, með leyfi forseta: „Til snarprar orðasennu kom á þingfundi Alþingis síðdegis á laugardag eftir að Jóhanna Sigurðardóttir, þingflokki jafnaðarmanna, gerði að umtalsefni ummæli Davíðs Oddssonar forsætisráðherra í fjölmiðlum fyrr um daginn. Þar hafði hann m.a. sagt að umræðurnar á Alþingi undanfarnar vikur væru þinginu til skammar og því næst hefði hann boðað breytingar á þingsköpum Alþingis í vor eða haust í þeim tilgangi að takmarka ræðutíma þingmanna.“ Frú forseti. Það hefur vissulega komið upp í umræðunni í dag að það þurfi enn frekar að takmarka ræðutíma þingmanna en orðið er. Ég ætla að halda áfram með þessa tilvitnun: „Jóhanna sagði m.a. í upphafi umræðunnar um þetta mál að forsætisráðherra gerði það sem í hans valdi stæði til að stilla því upp sem málþófi þegar stjórnarandstæðingar ræddu ítarlega um sveitarstjórnarfrumvarpið, frumvarpið um eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu og húsnæðisfrumvarpið. Hún vísaði því á bug að um málþóf væri að ræða og sagði að stjórnarandstaðan hefði lýðræðislegan rétt á því að koma athugasemdum sínum á framfæri. Forsætisráðherra kvaðst þess hins vegar fullviss að þjóðinni léki mikil forvitni á því að vita hvenær Jóhanna hæfi málþóf ef yfir tíu tíma ræða væri það ekki.“ Frú forseti. Sá sem hér stendur hefur haldið eina 40 mínútna ræðu og er nú í annarri ræðu sem tekur 20 mínútur. Þetta er stórt og viðamikið mál. Í ljósi þess hve lengi forsætisráðherra talaði á sínum tíma á sá sem hér stendur enn þá eftir rúmlega níu klukkutíma. Mig langar að halda aðeins áfram að lesa upp úr þessari grein, með leyfi forseta: „Síðar í umræðunni fjallaði ráðherra um þann tíma sem það hefði tekið alþingismenn að ræða um fyrrnefnd þrjú frumvörp auk þjóðlendufrumvarpsins og sagði að þær umræður hefðu tekið samtals um 120 klukkustundir. Þrátt fyrir það horfði Jóhanna framan í þjóðina og segði að hún hefði ekki verið í málþófi. Jóhanna svaraði þessu með því að gagnrýna ráðherra fyrir það að telja mínúturnar og klukkutímana sem það tæki þingmenn að ræða mikilvæg mál.“ - Hver kannast ekki við það hér úr umræðunni að taldar séu mínúturnar og klukkutímarnir? - „Á sama tíma hefði hann ekkert að segja við það fólk sem hundruðum saman yrði án öryggis í húsnæðismálum þegar frumvarp félagsmálaráðherra um húsnæðismál næði fram að ganga. Sagði hún það til skammar að forsætisráðherra hefði engin skilaboð til þjóðarinnar önnur en þau hvað það tæki stjórnarandstöðuna langan tíma að ræða um þau mál sem henni lægju á hjarta.“  Áður en við höldum lengra vil ég segja að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við ræðum breytingar á Stjórnarráðinu á þessu kjörtímabili. Það virðist vera sem stjórnarráðsbreytingar séu eitt helsta gælumál Jóhönnu Sigurðardóttur. Fátt annað virðist komast að. Þetta virðist öll mál eiga að leysa. Mig langar að lesa upp úr minnihlutaáliti hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur þar sem hún rekur mjög vel hversu mikill hringlandaháttur hefur verið á þessum málum það sem af er kjörtímabilinu, með leyfi forseta: „Nokkur hundruð sjálfstæðar lagabreytingar hafa verið gerðar á kjörtímabilinu, með tilheyrandi kostnaði, á lögum til að innleiða ný nöfn ráðuneyta og þess eru mörg dæmi að sömu stjórnarmálefni hafi á innan við þremur árum heyrt undir ráðuneyti með þremur mismunandi ráðuneytisheitum. Þannig tilheyrðu löggæslumál fyrst dómsmálaráðuneyti, síðan dómsmála- og mannréttindaráðuneyti og frá síðustu áramótum innanríkisráðuneyti og í frumvarpi því sem lagt er fram samhliða þessu frumvarpi er lagt til að afnema nafn innanríkisráðuneytisins sem og annarra ráðuneyta.“ Þetta er því fjórða breytingin á þessum málaflokki það sem af er kjörtímabilinu, frú forseti. Er nema von þegar þingmenn og allir aðrir hafa fylgst með þeim hringlandahætti sem er búinn að vera á þessum málum, frú forseti, að menn hafi efasemdir um það hvort óhætt sé að veita forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn það vald sem Alþingi hefur þegar haft. Menn eru sammála um að það er ekki jákvætt að vera með þennan gríðarlega hringlandahátt á þessum málaflokki. Til að varpa ljósi á óákveðni ríkisstjórnarinnar í þessu efni má til gamans geta að á síðasta þingi voru gerðar 193 lagabreytingar til að innleiða orðið innanríkisráðuneyti og innanríkisráðherra. Nú nokkrum mánuðum síðar á að gera 193 lagabreytingar til að afnema þær lagabreytingar sem voru framkvæmda fyrir ekki svo löngu síðan.  Það hefur verið mikill ágreiningur um þessi mál og maður hefði ekki talið ósennilegt, hefði verið leitað þverpólitískt eftir því strax að afloknum kosningum með svipuðum hætti og gert var í þingmannanefndinni varðandi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og annað, að menn hefðu getað tekið markvissa umræðu um það hvert bæri að stefna í þessum málum hvað Stjórnarráðið snertir. Menn eru þegar öllu er á botninn hvolft allir sammála um, eða því vil ég í það minnsta trúa, hvað þessi mál snertir að það eigi að vera hægt að vinna þau í mikilli sátt og á breiðari grunni en gert hefur verið. Frú forseti. Stundum hefur verið talað um að Bjarni Benediktsson eldri hafi verið mjög ákveðinn og ráðríkur maður, en hann gerði sér grein fyrir því á sínum tíma hversu mikilvægt væri að ná víðtækri sátt um þennan málaflokk. Í greinargerð með þingsályktunartillögu sem lögð var fram fyrir um 50 árum síðan er þetta skýrt mjög vel út. Verið var að fjalla um hvernig ætti að koma skipulagi og endurskipulagningu á Stjórnarráðið. Þá var fjallað um hversu mikilvægt það væri að ná víðtækri sátt og að ólíkir stjórnmálaflokkar kæmu að vinnu sem þessari. Það er grunnurinn að öllu starfinu. Þeir sem ráða í dag geta verið komnir í stjórnarandstöðu á morgun. Jafnvel þótt langt sé síðan þetta var þá hefur því verið haldið fram reglubundið síðan hversu mikilvægt er að ná víðtækri sátt um það hvernig við vinnum öll málefni sem tengjast Stjórnarráðinu. Í staðinn fyrir að vinna þetta með þeim hætti er komið fram með tillögur, sem fyrir fram eru í ágreiningi í ríkisstjórn þar sem tveir hæstv. ráðherrar eru hugsanlega andvígir þeim breytingum, til þingflokkanna og þingsins. Svo virðist vera, frú forseti, í málum þar sem auðséð er að eigi að vinna í samvinnu að ríkisstjórnin velji ekki friðinn ef mikill ófriður er í boði.  Það hafa verið nokkrar umræður, frú forseti, um þetta mál. Ég vil koma aðeins inn á breytingartillögu sem hefur verið lögð fram í þinginu af því að ég hygg að ákveðnir stjórnarliðar muni spyrja út í hana í andsvörum á eftir. Lögð hefur verið fram breytingartillaga til að koma að einhverju leyti til móts við þetta, að því er sagt er, en sú breytingartillaga er á margan hátt mjög gölluð og tekur ekki á stóra vandanum í málinu. Í fyrsta lagi er óvíst hvort hún taki á vandanum. Síðan er það tillagan sjálf, það er mjög óeðlilegt að hún komi fram með þessum hætti, að henni sé hent inn í þingið án þess að hún sé send út til umsagnar án þess að búið sé að ræða hana neitt í nefnd sem einhvers konar heildarlausn á þessum vanda. Ef við skoðum tillöguna sjálfa þá er staðreynd málsins sú að hún felur í sér að það getur komið fram þingsályktunartillaga sem kveður á um ráðuneytaskipanina og málefnaflokkana, þó það sé nokkuð óljóst orðað, og sú tillaga fengi einungis eina umræðu hér í þinginu. Í dag eru þrjár umræður: Málið kemur fram sem lagafrumvarp, það fer í 1. umr., síðan fer málið út til umsagnar, því næst í 2. umr. og 3. umr. Með þessum hætti er ekkert umsagnarferli um þessar breytingar, frú forseti, umsagnaraðilar hafa ekkert um það að segja hvernig ráðuneytaskipan verður háttað. Frú forseti. Reynslan á þessu kjörtímabili hefur sýnt okkur að þörf hefur verið á því að veita umsögn um þessi mál. Það er mikilvægt fyrir þennan málaflokk, Stjórnarráð Íslands, að það sé mögulegt að veita umsögn um það hvernig Stjórnarráðið sé skipulagt. Við þurfum ekki einu sinni að fara aftur fyrir síðustu kosningar til að rifja upp þegar þingið gerði breytingar á frumvarpi forsætisráðherra um Stjórnarráðið og felldi úr frumvarpinu það sem hæstv. forsætisráðherra hafði lagt til, þ.e. að stofna svokallað atvinnuvegaráðuneyti. Af hverju var það gert? Meðal annars vegna þess að það barst fjöldi umsagna um málið. Fjöldi hagsmunaaðila og fleiri, jafnvel flokksráð annars stjórnarflokksins, lögðust gegn þessum breytingum. Með leyfi forseta, langar mig að lesa upp þá sem lögðust gegn þessu frumvarpi - ég veit ekki hvort þetta er tæmandi listi: Samtök ungra bænda lögðust gegn sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis í atvinnuvegaráðuneyti, aðalfundur Landssambands kúabænda, aðalfundur Landssambands sauðfjárbænda, búnaðarþing 2010, Búnaðarsamband Austurlands, Félag ungra bænda á Austurlandi, Félag ungra bænda á Norðurlandi, stjórn Landssambands smábátaeigenda, flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, annars stjórnarflokksins, sveitarstjórn Skagastrandar, sveitarstjórn Skagafjarðar, Búnaðarsamband Skagfirðinga, Vesturlands, Vestfjarða, Kjalarness, Húnaþings og Stranda, stjórn Bændasamtaka Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband stangveiðifélaga, Landssamband veiðifélaga, Samtök atvinnulífsins, Samtök fiskvinnslustöðva, Sjómannasamband Íslands, VM – Félag vélstjóra og málmtæknimanna. Þetta eru aðilar sem veittu umsögn um stjórnarráðsbreytingar. En ekki er gert ráð fyrir að hægt sé að veita umsögn um þingsályktunartillöguna í breytingartillögu 1905, sem virðist vera vanhugsuð á mjög margan hátt. Við skulum gefa okkur það að hæstv. forsætisráðherra sé enn á þeirri skoðun að það þurfi að búa til atvinnuvegaráðuneyti, þá getur hún gert það með frumvarpinu eins og það er óbreytt án þess að ræða við þingið og án þess að ræða við nokkurn þeirra aðila sem höfðu þetta um málið að segja á sínum tíma. Með þessari breytingartillögu getur hún vissulega gert það, hún getur borið það undir þingið í einni umræðu án þess að haft sé samráð við nokkurn utan veggja Alþingis. Er það stefnan, frú forseti? Ég vil í það minnsta ekki stefna þangað. Það kann að vera að hæstv. forsætisráðherra vilji stefna þangað í þessu máli, en ég er ekki tilbúinn að stefna í þá átt að hægt sé að ráðast í breytingar sem auðsjáanlega hafa á þessu kjörtímabili notið mikillar andstöðu hjá öðrum stjórnarflokknum meðal annarra, án þess að nokkur utan veggja Alþingis geti veitt umsögn um málið. Maður hlýtur að spyrja sig, frú forseti, hvort þetta hafi verið ætlunin og hvort sé með einhverjum hætti hægt að laga þessa breytingartillögu. Það er hægt að laga þessa breytingartillögu með því að láta það gilda að Alþingi þurfi með lagafrumvörpum að fjalla um þessi mál eins og verið hefur. Ég skil ekki af hverju hæstv. forsætisráðherra og núverandi stjórnarmeirihluti sækir það svo fast að fá þessu breytt. Af hverju er svona hættulegt að spyrja Alþingi og fólk utan veggja Alþingis hvernig skipan Stjórnarráðsins á að vera háttað? Þá kem ég að því af hverju ég vitnaði í frétt frá árinu 1998 áðan þar sem hæstv. forsætisráðherra virðist hafa talið, ef maður les þessa grein, framkvæmdarvaldið hafa beitt sig miklum órétti. En hvað gerist svo? Þegar hæstv. forsætisráðherra er komin í ríkisstjórn, sú sem stóð hér fyrir tíu til tólf árum og gagnrýndi þetta gríðarlega, þegar hún er kominn hinum megin við borðið gerir hún nákvæmlega það sama og hugsar með sama hætti og þeir sem hún gagnrýndi öll þessi ár. Ég held að það sé okkar stærsti vandi við að breyta störfum og venjum á Alþingi að þau sem eru í forustu í ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, hafa verið í áratugi á Alþingi og hafa upplifað nákvæmlega það sama og þau eru að gera núna. Frú forseti. 

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann vegna þess að fram hefur komið að mjög mikið ósamræmi er í skoðunum hv. þingmanna Framsóknarflokks í þessu máli: Hvernig var vinnulagi í þessu máli háttað innan þingflokks Framsóknarflokksins? Ræddu menn ekki saman um tillöguflutning? Er það svo að menn leggi fram breytingartillögur í þinginu án þess að hafa rætt saman og svo kemur bara í ljós í þingsalnum hvort þingmenn Framsóknarflokksins eru sammála eða ekki? Við höfum heyrt af því tíðindi að formaður Framsóknarflokksins borði núna ekkert annað en íslenskan mat en svo virðist að þeir sem ekki eru sammála honum eigi helst að éta það sem úti frýs.

Vegna þessara orða og fleiri sem hafa fallið í dag vill forseti minna hv. þingmenn á að gæta orða sinna í einu og öllu.

Frú forseti. Það er ágætt vinnulag í þingflokki framsóknarmanna. Þar eru haldnir reglulegir þingflokksfundir og málin eru rædd. Ég hygg að það sé ekkert við það að athuga. Ég hef ekki orðið var við það þann skamma tíma sem ég hef verið í Framsóknarflokknum. En úr því að hv. þingmaður spyr út í það hvernig vinnulagið er og hvort menn geti ekki komið fram sem ein heild og annað þá er öllum frjálst að flytja tillögur. Það væri kannski rétt að hv. formaður allsherjarnefndar, úr því að hann er kominn út í það hvernig vinnulag er í þessu máli, rifjaði upp hvernig atkvæðagreiðslan var þegar taka átti þetta mál út úr allsherjarnefnd á sínum tíma og það var fellt í allsherjarnefnd.

Virðulegi forseti. Mér þótti það heldur skrýtin röksemdafærsla hjá hv. þingmanni að réttlæta málþófið í dag með því að vísa í hvernig hlutirnir voru gerðir í gamla daga. Ég er reyndar ekki alveg jafnupptekinn af fortíðinni og gömlu vinnuháttum og hv. þingmaður, ég tel að breyta eigi vinnubrögðum á Alþingi, þjóðin á skilið ný vinnubrögð hér, og þess vegna eigi ekki alltaf að vísa í fortíðina til að sækja sér röksemdir. Þá þótti mér einnig athugavert að heyra andstöðu hans við sameiningu ráðuneyta sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar. Hann hefur áhyggjur af 18 starfsmönnum iðnaðarráðuneytisins, að þeir muni tröllríða öllu starfi sjávarútvegs og landbúnaðar, en þarna munu verða á milli 60 og 70 starfsmenn þegar ráðuneytin verða sameinuð. Mín skoðun er sú að auka þurfi samvinnu milli greina, þvert á greinar. Við sjáum fyrir okkur stórkostlega möguleika þegar nýsköpunarmál, matvæli og ferðaþjónusta, Byggðastofnun, málefni ferðamála og landbúnaðar verða á sama vettvangi. Ég held að þar séu stórkostleg tækifæri fyrir landbúnaðinn, sjávarútveginn og iðnaðinn, ferðaþjónustu, 

Frú forseti. Ég var ekki að vitna í Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, fyrir að segja að hér færi fram málþóf. Ég var að vitna til þess sem hæstv. forsætisráðherra sagði á sínum tíma, að menn hefðu lýðræðislegan rétt til að ræða málin og fara yfir málin. Ég gerði það mjög vel í ræðu minni áðan og náði reyndar ekki að klára allt sem ég ætlaði að fara yfir. Ég hjó reyndar eftir því þegar hv. þingmaður sagði áðan „þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verður sameinað iðnaðarráðuneytinu og til verður atvinnuvegaráðuneyti“. Þetta er akkúrat andinn sem er í gangi. Í dag er ekki búið að sameina þessi ráðuneyti vegna þess að Alþingi Íslendinga tók þetta út úr frumvarpinu á sínum tíma en hæstv. forsætisráðherra og hv. þingflokkur Samfylkingarinnar sættir sig ekki við þá niðurstöðu og þess vegna kemur þetta frumvarp fram. Það er einmitt vegna þess að hugsunarhátturinn er sá: þegar þetta verður sameinað. Því miður er ekki vilji til þess í dag á Alþingi Íslendinga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir mjög fína ræðu þar sem hann fór vel yfir þetta mál og rakti meðal annars ástæður þess af hverju við erum sammála, ég og hann, um að það sé ekki vænlegt að flytja valdið um skipan Stjórnarráðsins frá Alþingi til forsætisráðherra. Eins og þingmaðurinn sagði snýst þetta um að hafa tækifæri til að hlusta á umsagnir, bæði á þinginu og frá umsagnaraðilum, og það er mjög mikilvægt að hlusta á þetta allt. Einnig rakti hann vel hversu miklar breytingar hafa verið gerðar í gegnum tíðina þrátt fyrir að ríkisstjórnir hvers tíma hafi þurft  
             Ég spyr hv. þingmann: Hvort telur hann að þessar breytingar, verði þær samþykktar, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í ljósi þess hversu áhugasamur hæstv. forsætisráðherra hefur verið um að hringla í Stjórnarráðinu í tíma og ótíma og í ljósi þess hversu miklar breytingar hafa verið gerðar, ómarkvissar, óskýrar og með litla framtíðarsýn, hef ég sannfærst enn meira um að það sé beinlínis hættulegt að hæstv. forsætisráðherra fái það vald að geta hringlað með þetta allt saman hægri og vinstri án þess að bera það undir Alþingi, án þess að bera það undir nokkurn utan Stjórnarráðsins. Reynsla síðustu tveggja ára sýnir okkur, einkum og sér í lagi meðan þessi hæstv. forsætisráðherra er starfandi, að það er hættulegt. Það á einnig við um alla sem eiga eftir að 

Forseti biður hv. þingmenn að ávarpa þingmenn og ráðherra með réttum hætti.

Frú forseti. Ég skil það á svari hv. þingmanns að honum finnist ekki felast í þessu mikil aukning á formfestu en það var akkúrat gagnrýnt mest í kjölfar hrunsins. Það var ekki það að það vantaði meiri sveigjanleika og meira vald til forsætisráðherra, heldur að skortur á formfestu í stjórnsýslunni hefði verið meðal þess sem kom okkur í koll. Vegna orða hv. þingmanns um núverandi forsætisráðherra, við þurfum reyndar ekki að ræða þetta út frá einum forsætisráðherra, skulum við hugsa okkur að þetta væri komið á og þá spyr ég: Telur hv. þingmaður að einhver ríkisstjórn sem komin væri með þetta vald mundi einhvern tímann gefa það frá sér? Telur þingmaðurinn einhverjar líkur á því að Alþingi 

Frú forseti. Það er erfitt að áætla hvað framtíðin ber í skauti sér en ég hefði verulegar áhyggjur af því að ríkisstjórn sem væri komin með þetta vald mundi ekki láta það frá sér aftur. Skortur á formfestu hefur einmitt verið gagnrýndur mjög mikið, m.a. af nokkrum fulltrúum úr þingmannanefndinni. Hv. þm. Atli Gíslason talaði um það við 1. umr. málsins, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson líka. Þetta hefur komið fram hjá flestum þessara þingmanna. Einu þingmennirnir sem voru í þingmannanefndinni og hafa ekki talað svona eru hv. þingmenn Samfylkingarinnar - og voru að loka dyrunum hér til hliðar af því að þeim líkaði ekki að horfast í augu við staðreyndir.

Frú forseti. Hv. þingmaður er búinn að svara fyrri spurningunni sem ég ætlaði að beina til hans, hvort það sé rétt sem getur um bæði í frumvarpinu og nefndaráliti meiri hlutans að þetta frumvarp sé byggt á skýrslum rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar. Það sem mig langar þá til að spyrja hv. þingmann er um það sem kemur fram á síðu 15 í greinargerð með frumvarpinu. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Það að einstakir ráðherra sitji í skjóli forsætisráðherra birtist í því að forsætisráðherra hefur stjórnskipulegt vald til að gera tillögu til forseta um að einstakir ráðherrar verði leystir frá embætti. Tillögu um slíkt þarf þó fyrst að bera upp í ríkisstjórn eins og önnur málefni sem bera þarf undir forseta til staðfestingar. Forsætisráðherra er þó ekki bundinn af afstöðu ríkisstjórnar til tillögunnar en þarf þó jafnan að gæta að því að ákvörðun kann að hafa áhrif á afstöðu Alþingis til ríkisstjórnarinnar …“ Það sem hér er verið að segja, frú forseti, er að forsætisráðherra getur tekið einstök málefni eins og Evrópusambandið undan landbúnaðarráðuneytinu, tekið það til sín í forsætisráðuneytið og tekið svo ákvörðun sjálfur.

Frú forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og er eitt af því sem hefur verið gagnrýnt mjög við þetta frumvarp. Það eru ekki einungis málefni sem tengjast Evrópusambandinu. Við getum tekið málefni sem hefur verið ágreiningur um, til að mynda kaup jarðarinnar Grímsstaðir á Fjöllum. Hvernig færi með þá ákvörðun þar sem hæstv. innanríkisráðherra ber ábyrgð á þeim málaflokki? Ef hæstv. forsætisráðherra er honum andsnúinn, getur hún þá tekið þennan málaflokk undan? Er hægt að gera þetta í fleiri málum? Það eina sem virðist hamla þessu er að ríkisstjórnin verður að njóta áfram meirihlutastuðnings á Alþingi. Það er gríðarlegt áhyggjuefni að við skulum vera að stíga þetta skref. Þetta mun leiða til þess að allir ráðherrar sitji í skjóli forsætisráðherra og forsætisráðherra verði eins konar yfirmaður með litla þjóna í kringum sig sem 

Frú forseti. Aftur svaraði hv. þingmaður spurningu minni fyrir fram. Ég ætlaði að spyrja hvort það yrði þá ekki þannig að allir ráðherrar aðrir en forsætisráðherra væru undir ógnarstjórn þar sem hann getur hvenær sem er vikið þeim úr embætti, tekið frá þeim verkefni og ef þeir ekki haga sér nákvæmlega eins og hann vill missa þeir viðkomandi verkefni til annarra ráðherra, til forsætisráðherra sjálfs eða verða leystir frá störfum. Verður þetta ekki til þess að hér verður byggð upp ákveðin ógnarstjórn? Mér finnst að þeir stjórnarþingmenn sem styðja þetta frumvarp þurfi að svara þessari spurningu en ekki hv. þingmaður. Hann er stjórnarandstæðingur eins og kunnugt er.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni með að það væri mjög fróðlegt að fleiri sem eru fylgjandi þessu máli og tala um mikilvægi þess að það verði samþykkt tækju þátt í þessari umræðu og færu meðal annars yfir þau atriði sem hafa verið gagnrýnd. Hver er hugmyndafræðin á bak við þetta? Telja menn eðlilegt að færa einni manneskju, hvort sem það er núverandi hæstv. forsætisráðherra eða einhver sem á eftir kann að koma, allt þetta vald? Það kann að vera að hv. þingmaður verði orðinn forsætisráðherra að einhverjum árum liðnum. Telja menn eðlilegt að einn maður hafi þetta vald, hvort sem það er hv. þingmaður, núverandi hæstv. forsætisráðherra eða einhver annar? Ekki ég. Og mér finnst með ólíkindum að menn ætli í blindni að samþykkja þetta.

Frú forseti. Við ræðum enn frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands og þau nefndarálit sem dreift hefur verið frá meiri hluta og tveimur minni hlutum í hv. allsherjarnefnd. Eins og ég hef margoft sagt og vil undirstrika það að margt í frumvarpinu er til bóta. Verið er að skerpa á vinnuferlum, verið er að tryggja skráningar o.s.frv., margt af því sem hefur farið úrskeiðis. Svo ætla menn að auka sveigjanleika. Menn ætla að auka sveigjanleikann, ég er líka hlynntur því. Ég er hlynntur því að sveigjanleikinn sé aukinn, en menn ganga hættulega langt. Ég er næstum fullviss um að menn hafi ekki áttað sig á því hvað þeir eru í rauninni að gera. Ég fullyrði það. Ég hef beðið menn um að máta þetta frumvarp við sterka einstaklinga sem við þekkjum úr fortíðinni, ákveðna einstaklinga, og athuga hvernig þeir mundu bregðast við. Þá var kallað frammí á sínum tíma þegar ég hélt ræðuna að þetta hefði nú verið gert engu að síður. En í hvaða stöðu er Alþingi ef menn eru með einræðistilburði með stuðningi í lögum, frú forseti? Mér líst illa á það. Þegar frumvarpið er lesið, maður þarf ekki að lesa nema fyrstu greinarnar sem eru ekkert voðalega langar, eru í því skýr skilaboð um að forsætisráðherra, hver sem hann verður í framtíðinni - mér finnst stundum eins og menn séu að vinna hérna með einhverja skammtíma- eða bráðabirgðalög. Þetta er frumvarp sem á að gilda í 30, 40 ár, kannski 100 ár. Allir þeir einstaklingar sem munu verða forsætisráðherrar á þeim tíma fá með frumvarpi þessu, ef að lögum verður, ómæld völd. Og það sem meira er, þeir fá valdastuðning til að hóta og kúga. Ég er ekki viss um að menn hafi áttað sig á því hvað þetta þýðir. Ég er ánægður að sjá að hér eru fleiri stjórnarliðar mættir og fá þá kannski að heyra eitthvað annað. Ég bíð mjög spenntur eftir því að heyra í hv. þm. Atla Gíslasyni sem hér talar á eftir. Ég bíð verulega spenntur eftir því vegna þess að í frumvarpinu er margoft vitnað til þess að þetta byggi á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í greinargerð með frumvarpinu, á bls. 7 stendur, með leyfi forseta: „Ljóst er að niðurstöður í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eru áfellisdómur yfir stjórnsýslu efnahagsmála í landinu. Hrunið og atburðarásin í aðdraganda þess reyndi mjög á getu stjórnsýslunnar til viðbragða, samhæfingar, eftirlits, stefnumótunar og skynsamlegrar ákvörðunartöku. Við slíkar aðstæður er viðbúið að veikustu hlekkirnir í keðjunni gefi sig. Af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis má ráða að helsti veikleiki íslenskar stjórnsýslu hafi verið skortur á samhæfingu þeirra stjórnvalda sem störfuðu að skyldum verkefnum á sviði efnahagsmála.“ Síðan segir að þessi skýrsla „nefndar um endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands, Samhent stjórnsýsla, er byggð á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, skýrslu starfshóps forsætisráðherra og skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar.“ Núna bíð ég mjög spenntur eftir því hvort formaður þingmannanefndarinnar, hv. þm. Atli Gíslason, sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndarinnar geti staðfest það að frumvarpið sé í samræmi við og byggt á því starfi. Vegna þess að sú nefnd sagði að Alþingi væri allt of veikt og framkvæmdarvaldið væri of sterkt og foringjaræðið væri of mikið. Það kom fram í nefndinni. Þess vegna bíð ég mjög spenntur eftir því vegna þess að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sem var reyndar í þingmannanefndinni, hefur talað hér og sagt að þetta sé ekki í samræmi við niðurstöðu þingmannanefndarinnar og þetta auki vald framkvæmdarvaldsins á kostnað Alþingis, öfugt við það sem þingmannanefndin lagði til og var samþykkt hér þingsályktun, 63:0, af Alþingi. Ég fór í gegnum þessi atriði. Ég vildi gjarnan að hv. þingmenn læsu fyrstu tíu greinarnar. Ég skora á hv. þingmenn að lesa þær. Þetta er ein síða í smáu broti. Það stendur alls staðar að það skuli vera forsætisráðherra sem fari til forseta, þ.e. „fjöldi ráðuneyta innan þeirra marka skal ákveðinn með forsetaúrskurði, sbr. 15. gr. stjórnarskrárinnar, samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Forsætisráðherra ákveði sem sagt fjölda ráðuneyta hvenær sem er. Hann gæti bara skipt því út - þetta er mjög mikill sveigjanleiki. En það er forsætisráðherra sem ræður þessu. Hver einasti ráðherra í ráðuneyti hans veit að þetta vald hefur forsætisráðherra hverju sinni. Það er þá eins gott að vera hlýðinn og góður við forsætisráðherra. Þetta frumvarp er eins konar - í hundaskóla mundi maður, frú forseti, ég ætla nú ekki að líkja þessu saman, en þetta er svona hlýðniákvæði, frú forseti. Síðan er 4. gr., hún er nú öllu verri því að þar stendur - það er reyndar búið að breyta henni með breytingartillögum, maður þarf því dálítið að vara sig. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnarmálefni ber undir ráðuneyti“ - þetta heyrir undir ráðuneyti, mundi ég segja á íslensku - „eftir ákvæðum forsetaúrskurðar“ - forsetinn úrskurðar - „sbr. 15. gr. stjórnarskrárinnar, sem kveðinn er upp samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Sem sagt, forsætisráðherra þarf aðeins að gera sér ferð til forsetans og biðja hann um að kveða upp forsetaúrskurð, sem hann gerir að sjálfsögðu því að honum ber að gera það samkvæmt stjórnarskránni, um að flytja ákveðið málefni frá ákveðnu ráðuneyti, þ.e. ráðherrar vita það hér með, eftir samþykkt þessa frumvarps, að ef þeir eru eitthvað óþekkir eða í einstökum málum kemur upp deila milli þeirra og forsætisráðherra þá er það forsætisráðherra sem alltaf ræður. Þá er bara eins gott að vera hlýðinn strax í byrjun. Ég hef nefnt hérna Evrópusambandið, þ.e. afstöðu hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra til Evrópusambandsins og ég nefndi jörðina sem verið er að selja á Norðausturlandi. Hægt er að hugsa sér mörg tilfelli þar sem forsætisráðherra þarf ekki nema eitt símtal til viðkomandi ráðherra og segja: Ef þú gerir þetta ekki eins og ég vil hafa það tek ég málefnin frá þér með þessu ákvæði. Það sem meira er, frú forseti, í 5. gr. er þessi þvingun ítrekuð með því að segja: „Nú er stjórnarmálefni flutt milli ráðuneyta, sbr. 4. gr., og skal þá ljúka meðferð ólokinna stjórnsýslumála í því ráðuneyti sem við málefni tekur.“ Ef einhver er með eitthvert múður, einhver ráðherra í einhverju einu máli, hvort sem það er Evrópusambandið eða jörðin fyrir norðan, fangelsið eða hvað sem er, og forsætisráðherra er ekki sáttur við það segir hann: Nú ætla ég að flytja það og hinn ráðherrann sem tekur við því afgreiðir málið, hann klárar það samkvæmt 5. gr. Ef forsætisráðherra finnur ekki nógu hlýðinn ráðherra í ráðuneyti sínu flytur hann það til sjálfs sín á meðan hann úrskurðar, svo flytur hann aftur til baka. Ég held að hv. þingmenn sem standa að frumvarpinu og styðja það - ég vil sérstaklega höfða til hv. þm. Róberts Marshalls sem hlýðir á mál mitt - verði að svara því hvort þetta eigi virkilega að vera svona, hvort sveigjanleikinn eigi að vera þannig að ein persóna, forsætisráðherra, ráði öllu í ríkisstjórninni. Öllu. Hvort þetta sé virkilega þannig að þetta eigi að vera eins manns ráðuneyti og engin önnur sjónarmið komist að en sjónarmið hæstv. forsætisráðherra. Ég hef spurt um þetta en ég hef ekki enn fengið svar við því, hv. þingmaður hefur ekki svarað þessu. Sú breytingartillaga sem fram hefur komið lagar þetta að einhverju leyti, en bara með því að hafa eina umræðu, þannig að það er engin umræða í þjóðfélaginu. Það eru engar umsagnir, engir gestir og málinu ekki vísað til nefndar. Þetta verður því mjög fátækleg umræða og verður allt of lítil. Ég held að menn ættu að reyna að finna einhvern flöt á því að leysa málið einhvern veginn, t.d. með því að hafa meiri umræðu, umsagnir og svoleiðis, þannig að forsætisráðherra geti ekki gert þetta upp á sitt einsdæmi.

Frú forseti. Nú liggur ljóst fyrir að frumvarpið felur í sér flutning á valdi sem í dag er hjá Alþingi yfir til hæstv. forsætisráðherra. Það er sú gagnrýni sem komið hefur fram á frumvarpið þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi neitað því, en hún hefur þó viðurkennt það með því að segja að verið sé að koma til móts við þetta með ákveðinni breytingartillögu sem hins vegar gengur ekki upp eins og ég rakti í ræðu minni áðan. Það sem mig langar að beina til hv. þingmanns er hvað hann telji að valdi því að hæstv. forsætisráðherra skuli sækja það svo stíft að ná í gegn á Alþingi Íslendinga árið 2011 tillögu sem felur í sér þennan gríðarlega valdaflutning frá Alþingi til hennar sjálfrar? Hvað er það sem býr þarna að baki?

Frú forseti. Ég hef velt þessu töluvert fyrir mér og ég trúi því varla að sú niðurstaða sé rétt sem ég kemst að. Hún er sú að menn ætla að flýta umsókninni um Evrópusambandið með því að taka það málefni frá þeim óþekka, óþæga ráðherra sem með það fer og flytja það yfir til forsætisráðuneytisins eða til efnahagsráðuneytisins, þar sem eru ráðherrar sem hafa mikinn áhuga á því máli. Það sem ég held að þetta frumvarp endurspegli númer eitt, tvö og þrjú er að núverandi ríkisstjórn er ekki með eina stefnu. Hún er ekki starfhæf, hún er með tvær stefnur fyrir þjóðina. Þess vegna gengur okkur svona óskaplega illa hér á landi. Annar hluti ríkisstjórnarinnar vill ganga í Evrópusambandið og hinn vill það alls ekki og vill gera eitthvað allt annað. Það endurspeglast í frumvarpinu, að menn ætla sér að keyra svona breytingar í gegn þrátt fyrir að 

Frú forseti. Já, þá höfum við, ég og hv. þingmaður, báðir velt því fyrir okkur hvað búi þarna að baki. Hver er hugsunin á bak við það að flytja slíkt vald frá Alþingi til hæstv. forsætisráðherra? Það hlýtur að vera eitthvað í áttina við það sem hv. þingmaður nefnir, að flytja málaflokka frá ákveðnum ráðherrum til ráðherra sem eru sammála hæstv. forsætisráðherra. Það kann vel að vera. Eftir það sem á undan er gengið síðustu tvö ár, þá trúir maður því, því miður. En það er orðið mjög alvarlegt ástand þegar svo er komið að hæstv. forsætisráðherra finnist það sjálfsagður hlutur að flytja vald frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar, sérstaklega í ljósi þess sem á undan er gengið og ef maður skoðar forsögu hæstv. forsætisráðherra, hvernig hún hefur talað 

Frú forseti. Ég hef upplifað ýmislegt í tíð hæstv. ríkisstjórnar, eins og t.d. samþykkt umsóknarferlisins um Evrópusambandið. Það var ótrúleg samþykkt. Þær ræður sem hæstv. ráðherrar héldu, ráðherra Vinstri grænna sérstaklega, eru ótrúlegar aflestrar. Það var samt samþykkt. Þá komst á hið fræga hugtak „kattasmölun“. Sama er með samþykkt á Icesave-samningunum í tvígang. Í tvígang fékk ríkisstjórnin samþykktar hugmyndir sínar um lausn á Icesave sem þjóðin kastaði fyrir róða sem betur fer, en hefðu kostað óhemjufé í öllum niðurskurðinum, í öllum skattahækkununum. Og þá hefði staða ríkissjóðs verið miklu, miklu verri í dag ef vilji stjórnarflokkanna hefði gengið í gegn, en það var líka samþykkt í tvígang.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Í 27. gr. frumvarpsins stendur að lögin öðlist þegar gildi og að ráða megi aðstoðarmenn eftir næstu kosningar. Í breytingartillögum meiri hlutans er þetta hins vegar fellt á brott. Því er gert er ráð fyrir að fjölga megi aðstoðarmönnum strax. Mig langar að spyrja hv. þingmann þeirrar spurningar: Telur þingmaðurinn við hæfi þegar verið er að spara útgjöld ríkisins - jafnvel þó að þörf sé á því að styrkja framkvæmdarvaldið að einhverju leyti en ekki síður Alþingi, sem er nú enn meiri þörf á að gera - að auka á einu bretti, með samþykkt frumvarpsins ef af verður, útgjöld ríkissjóðs um 100 millj. kr. að lágmarki?

Frú forseti. Mér er svo umhugað um ríkissjóð að mér finnst það alls ekki koma til greina að menn auki útgjöld ríkissjóðs með þessum hætti núna þegar verið er að skera niður. Þá mundi þurfa að segja upp fleira fólki og hækka skatta enn frekar. Ef þetta frumvarp á að gefa merki um að nú eigi að fara að gusa út 100 milljónum á sama tíma þá finnst mér það ekki við hæfi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er ekki við hæfi eins og málum er háttað í dag. Það virðist hins vegar vera ákveðinn og einbeittur vilji meiri hlutans að ná því í gegn að mega ráða til sín fleiri aðstoðarmenn sem kosta um 100 milljónir í viðbót samkvæmt því mati sem fjármálaráðuneytið gerir. Hins vegar hafa verið uppi vangaveltur um hvort sú tala sé hærri en þarna er nefnd. Við höfum stundum verið að setja hlutina í samhengi. Ef ég man rétt væri hægt að tryggja Kvikmyndaskólann og rekstur hans fyrir 60–70 milljónir, en hér er verið að tala um 100 milljónir. Hvað ætli sé hægt að minnka og lækka þann niðurskurð sem er áætlaður t.d. hjá Heilbrigðisstofnuninni á Húsavík ef þessar 100 milljónir færu nú þangað en ekki inn í framkvæmdarvaldið? Það er allt í lagi að setja hlutina í þetta samhengi til að sjá hvers konar firra er í gangi með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég sit í nefnd um breytingu á almannatryggingalögum og þar er sífellt verið að segja: Breytingin má ekki leiða til útgjalda. Hún má ekki leiða til útgjalda til handa öryrkjum og öldruðum. Þess vegna skýtur það skökku við, frú forseti, að lesa tillögur um að auka útgjöldin um 100 milljónir á sama tíma og sagt er út um allt: Það eru ekki til peningar. Það eru ekki til peningar í þetta og það eru ekki til peningar í hitt. En með þessu er verið að auka pólitískt vægi í ráðuneytunum, ekki faglegt, heldur pólitískt vægi, því að aðstoðarmenn ráðherra verða væntanlega allir stjórnmálasinnaðir og með sömu stefnu og ráðherrann, og koma og fara með ráðherrum um alla framtíð.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er gamall rekstrarmaður og mig langar til að spyrja hann út frá því: Teldi hann eðlilegt að í stjórn fyrirtækis sem glímir við aðsteðjandi vanda þyrfti að kalla til hluthafafundar í hvert skipti sem hún skipti með sér verkum og vildi breyta starfsháttum sínum eða laga sig að verkefnum sem upp kunna að koma, stofna nýjar skrifstofur o.s.frv.? Ætti þá í hvert skipti í fyrirtækinu að kalla til hluthafafundar til þess að fá atkvæðagreiðslu um þær breytingar? Eða mundi ekki duga fyrir stjórnina og forstjóra fyrirtækisins í þessu ímyndaða dæmi að hafa vitneskju um það að hann væri með meiri hluta hluthafa á bak við sig?

Frú forseti. Þetta var sérstaklega skemmtilegt dæmi. Það er nefnilega þannig að stjórnin er kosin af hluthafafundi. Henni verður ekki breytt nema með nýjum félagsfundi. Hér er verið að segja að einn aðili - það er eins og ef hluthafafundur mundi ráða einn mann og hann verði stjórnarformaður og hann mundi bara ráða restina af stjórninni, mundi síðan reka fyrirtækið eins og honum dytti í hug án nokkurra reglna eða nokkurra fyrirmæla frá hluthafafundi. Þetta er nefnilega akkúrat það sem hluthafafundur gerir. Hann ræður heila stjórn og hann setur henni meira að segja ákveðnar reglur, t.d. um útborgun launa og annað slíkt. Þetta er mjög góð samlíking. Þetta er einmitt það sem ætti að gera, að hluthafafundurinn, Alþingi, ætti að hafa meiri völd. Hins vegar er ég alveg sammála því sem er frumvarpinu, þ.e. meiningin er að auka sveigjanleikann, en ég vil líka koma á „teamwork“ hjá ríkisstjórninni þannig að hún sé með eina stefnu en ekki þrjár eða fjórar.

Svo ég skýri spurninguna, hv. forseti, fyrir hv. þingmanni. Verkaskipting innan fyrirtækisins - ætti hún að fara í atkvæðagreiðslu á hluthafafundi?

Já, það er einmitt það sem gerist að þegar fyrirtæki ætlar t.d. að stofna ný hlutafélög eða gera eitthvað annað, meiri háttar hluti, þá fer það fyrir hluthafafund. Þannig vinna menn yfirleitt. Stjórn í fyrirtæki mundi aldrei voga sér að gera eitthvað sem hluthafafundurinn væri ekki sáttur við  Ég segi enn og aftur: Það er margt gott í frumvarpinu. Ákveðinn sveigjanleiki er tekinn upp. Margt er gott, en menn mega ekki búa til svona einræði, frú forseti. Við getum ekki ráðið einn mann á hluthafafundi og hann bara geri það sem honum dettur í hug, hefur tíu, fimm eða þrjá stjórnarmenn og stofnar fyrirtæki 

Virðulegi forseti. Mig langar til að heyra viðhorf þingmannsins til þeirrar 180° breytingar sem orðið hefur á stefnu Framsóknarflokksins í málinu. Skýrsla stjórnarráðsnefndar flokksins lagði fram þær tillögur um að ríkisstjórnin ætti sjálf að skipta með sér verkum en ekki löggjafinn, að unnt væri að breyta samsetningu og fjölda og heitum ráðuneyta og að samsetning, fjöldi og heiti ráðuneyta væri ekki bundinn í lögum. Tveir þingmenn Framsóknarflokksins eru sammála þessari túlkun stjórnarráðsnefndar flokksins sem kemur úr grasrótinni og er samþykkt í stofnunum flokksins, en stór hluti þingflokksins víkur algerlega af stefnunni. Er hv. þingmaður ekki sammála þeirri skoðun minni að þetta sýni það og opinberi í raun og veru stefnuleysi Framsóknarflokksins í málinu þegar þingflokkurinn ákveður að svíkja grasrótina með jafnglögglegum hætti og hér hefur átt sér stað?

Frú forseti. Þetta var undarleg spurning. Ég hef aldrei verið í Framsóknarflokknum og ætla mér ekki að ganga í hann.  Ég sakna þess hins vegar að heyra í hv. þingmönnum Vinstri grænna. Það heyrist allt of lítið í þeim. Ég vildi gjarnan heyra sérstaklega hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, Jón Bjarnason, þann hv. þingmann segja skoðun sína á frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Ég vil segja við hv. þm. Magnús Orra Schram að ég mun svara þeim spurningum sem hann mun sjálfsagt spyrja mig um í andsvari, og öllum öðrum spurningum er lúta að Framsóknarflokknum, með glöðu geði á eftir. Ég vil þó segja eitt, frú forseti, að efnisinnihald frumvarpsins verður sífellt sérkennilegra þegar maður fer að lesa það saman við eldri lögin. Maður sér að verið er að breyta orðalagi, og setja nýja merkingu í greinarnar. Ég vil meina að það sé kannski svolítið verið að reyna að svindla ákveðnum hlutum fram hjá okkur. Í þeim lögum sem í gildi eru í dag stendur í 14. gr., með leyfi forseta: „Nú flytjast stjórnarmálefni milli ráðuneyta.“ Í þeim er nefnilega gert ráð fyrir því að annað fyrirkomulag sé á því en í þessu frumvarpi, þar stendur bara: „Nú eru stjórnarmálefni flutt milli ráðuneyta.“ Þetta þýðir að það er væntanlega búið að gera ráð fyrir því að einn einstaklingur hafi meira um þetta að segja eða geti jafnvel flutt málin þarna á milli. Ég vil ítreka það sem ég kom inn á í andsvari áðan, að mér finnst skjóta skökku við að sækjast eftir auknum fjárútlátum til framkvæmdarvaldsins, um 100 millj. kr., þegar alls staðar vantar fjármuni, alls staðar vantar peninga. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði frá reynslu sinni í endurskoðunarnefnd almannatrygginga þar sem ekki er hægt að auka fjárútlát vegna þess að fjármuni vantar. Svo er kveðið á um það í þessu frumvarpi að framkvæmdarvaldið geti tekið til sín 100 milljónir extra til að fjármagna aðstoðarmenn. Þá er ég ekki að gagnrýna að hugsanlega þurfi að fjölga aðstoðarmönnum í ráðuneytum. Það er svolítið kitlandi hugmynd sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi hér að aðstoðarmenn og ákveðnir aðilar í Stjórnarráðinu fari bara með ráðherrum inn og út aftur. Mér finnst við þurfa að velta því fyrir okkur hvort það sé heppilegt fyrirkomulag á Íslandi. Ekki slá það út af borðinu, alls ekki. Ég geld mikinn varhuga við þeirri miklu áherslu og offorsi við að ná þessu í gegnum þingið, og það setur okkur að sjálfsögðu í ákveðnar stellingar, þegar það hefur nákvæmlega enga þýðingu í raun fyrir þau verkefni sem við erum að fást við í dag á Alþingi eða hjá framkvæmdarvaldinu. Þetta snertir ekki heimilin, stöðu þeirra, eða fyrirtækin á nokkurn einasta hátt, kemur því ekki neitt við. Það er verið að auka völd forsætisráðherra. Verið er að draga úr formfestu þegar þarf að auka hana, og auka sveigjanleika. Það getur vel verið að nauðsynlegt sé að auka sveigjanleikann, en er þá ekki rétt að gera það öðruvísi en með því að færa einum ráðherra, sama hver það er á hverjum tíma, allt þetta vald? Ég ætla að fara yfir í annað, frú forseti, þannig að ég brenni ekki inni á tíma með það. Menn hafa rætt hér töluvert um Framsóknarflokkinn og stefnu hans. Það er alveg rétt að árin 2005–2007 fór vinnuhópur sem skipaður hafði verið, yfir hvað Framsóknarflokkurinn vildi leggja til varðandi breytingar á Stjórnarráðinu. Sá hópur skilaði af sér fyrir árið 2007, að mig minnir. Hluti af þeim tillögum, einungis hluti, áttum okkur á því, rataði svo inn í stefnuskrá á flokksþingi 2009. Það er hins vegar þannig, frú forseti, að árið 2011 er aftur flokksþing í Framsóknarflokknum. Þá er samþykkt ný stefna. Ég bið hv. þingmenn að hlusta á þetta: Árið 2011 er samþykkt ný stefna. Í allri þeirri stefnuskrá er hvergi minnst einu orði á Stjórnarráðið, ekki einu orði. Því miður er sá misskilningur uppi, bæði meðal ákveðinna þingmanna Framsóknarflokksins og stjórnarliða, að sú stefna gildi enn. Ég ætla að lesa hérna, frú forseti, upp úr dagblaði. Það er verið að vitna í flokksþing Framsóknarflokksins: „Flokksþingið skorar á ríkisstjórn og Alþingi að styðja með hagkvæmum lánum og á annan hátt aukningu og endurbyggingu ullariðnaðarins í landinu og telur jafnframt sjálfsagt að Samband íslenskra samvinnufélaga hafi áfram forustu í framkvæmdum þessa iðnaðar.“ Þetta hefur aldrei verið afnumið úr samþykktum Framsóknarflokksins. Dettur einhverjum í hug að þetta gildi enn? Dettur einhverjum í hug að samþykkt frá 1946 sé í gildi af því hún var ekki afnumin sérstaklega? Svo stendur hér. Þetta er nefnilega svolítið áhugavert í ljósi aðstæðna í dag: „Að hafa öflugt eftirlit með gjaldeyrisversluninni og reisa skorður gegn fjárflótta.“ Í dag eru gjaldeyrishöft. Dettur einhverjum í hug að Framsóknarflokkurinn sé með sömu stefnu þegar kemur að gjaldeyrishöftum? Hafa menn heyrt það hér? Hafa menn heyrt það í þingræðum? Ég bið nú bara hv. þingmenn að vera ekki að núa fólki upp úr hlutum sem eru klárlega misskilningur. Hér hefur líka verið spurt um hvernig þingflokksfundir Framsóknarflokksins fari fram. Þeir fara fram þannig að málin eru rædd. Það breytir því þó ekki, frú forseti, að þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, hafa stjórnarskrárbundinn rétt til að flytja þingmál. Þessi tillaga var ekki rædd í þingflokki framsóknarmanna, því miður, hún var bara flutt hér og það er réttur þeirra sem flytja tillöguna. Við höfum ýmsar skoðanir á henni. Það er nú ekki eins og að sama skoðun hafi verið hér hjá öllum flokkum á Alþingi síðan við komum á þing. Það er bara þannig. Og að halda því fram að stuðningur við ullariðnaðinn frá 1946 eigi sér enn stoð í stefnuskrá Framsóknarflokksins af því hann var ekki sérstaklega afnuminn, er algjörlega snargalið. Ég segi það nú bara. En hins vegar samþykkti Framsóknarflokkurinn nýja stefnuskrá á síðasta flokksþingi sem mikið hefur verið fjallað um og mikið tekið eftir. Þar varð mikil grundvallarbreyting í einu stærsta málinu. Ég hugsa að það sé hvað mest að pirra þá samfylkingarþingmenn sem hér draga upp ranga mynd af því sem er að gerast hjá framsóknarmönnum, að við breyttum um stefnu í Evrópusambandsmálum. Við breyttum um stefnu. Framsóknarflokkurinn ályktaði að Íslandi væri best borgið utan Evrópusambandsins. Algjör viðsnúningur varð í þeirri stefnu hjá Framsóknarflokknum. Það er kannski að pirra hv. þingmenn Samfylkingarinnar þegar þeir ræða þessi mál. En ég skal með glöðu geði svara fleiri spurningum sem spretta af þessari miklu umhyggju fyrir Framsóknarflokkinn. Ég er svo sem ekkert hissa á því að stjórnarliðar reyni að höggva í Framsóknarflokkinn sem hefur vaxið með hverri skoðanakönnuninni á fætur annarri sem við höfum séð. Það er svo komið að Framsóknarflokkurinn er aftur orðinn stærri heldur en Vinstri græn eða gamla Alþýðubandalagið og mun sjálfsagt verða það áfram. Samfylkingin á vitanlega í mikilli vök að verjast eins og við sjáum líka. Það er eðlilegt að menn taki út reiði sína og bræði á öðrum hér í ræðustól. Varðandi þetta frumvarp er alveg ljóst að miklu meira þarf að fjalla um það en gert hefur verið. Alltaf eru að koma upp nýjar hliðar og ný atriði í því. Ég vil á þessum síðustu mínútum, frú forseti, koma inn á 18. gr. Ég hef aðeins minnst á hana áður og ég held að það sé mikilvægt að fá skýringar á henni. Ég óska eftir því að hv. þingmenn stjórnarliðsins sem eru í salnum og flytja hér ræður eða koma í andsvör hjálpi nú til og svari einhverjum af þeim spurningum sem beint er til þeirra. Hvað þýðir 18. gr. nákvæmlega? Hvernig á að setja aðstoðarmanni ráðherra embættisbréf þegar starf aðstoðarmanns ráðherra felst í nánast öllu því sem ráðherrann segir honum að gera? Það er nánast þannig, ég segi ekki að aðstoðarmaður mundi gera hvað sem er, en svo opið er starfið, nótt sem dag. Þess vegna þarf að skýra þetta og það hefur ekki verið gert. Fleiri þáttum þurfum við að kalla eftir. Ég vil þó taka fram, frú forseti, vegna þeirrar tillögu sem hefur líka verið til umræðu hér, að það er ágætisviðleitni að leggja hana fram. Að mati þess sem hér stendur og margra fleiri, og það hefur komið fram, gengur hún hins vegar ekki nærri nógu langt til að þessu máli megi ljúka. Viðleitnin er ágæt en ekki er gengið nærri því nógu langt. Til að ljúka málinu og nú tala ég eingöngu fyrir sjálfan mig, ekki fyrir hönd Framsóknarflokksins, tel ég að það þurfi að halda sömu meiningu og er í lögunum í dag í 2., 3., 4. og 5. gr., sérstaklega 2., 4. og 5. gr., þessa frumvarps. Þá er möguleiki á því að nálgast eða ná niðurstöðu um málið. Ég get hins vegar ekki farið héðan, frú forseti, eftir þessa 10 mínútna ræðu, án þess að nefna að vitanlega er stórundarlegt að þetta skuli vera áherslumál ríkisstjórnarinnar. Hér er atvinnulífið lamað. Heimilin eru að kikna undan byrðunum. Það þarf að setja lög um gjaldeyrishöft. En þá er áherslumálið að forsætisráðherra fái meiri völd. Það er stóra málið til að ljúka þessu 139. þingi. Það finnst mér sérkennileg forgangsröðun.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sýndi okkur glögglega með dæmum hversu úr sér gengin og gölluð stefna Framsóknarflokksins er í fjölmörgum málum. Ég þakka honum fyrir dæmin. Það kom mér svo sem ekki mikið á óvart hvað snertir mörg mál en það breytir því hins vegar ekki, eins og sýnt var fram á í þingræðu í dag, að afstaða þingflokks Framsóknarflokksins í þessu tiltekna máli gengur þvert gegn því sem grasrót flokksins hefur nýverið samþykkt þar sem segir að ríkisstjórn eigi sjálf að skipta með sér verkum en ekki löggjafinn, að unnt eigi að vera að breyta samsetningu, fjölda og heitum ráðuneyta og það sé ekki bundið í lögum. Það er sárt til þess að hugsa að Framsóknarflokkurinn, jafnágætur og sá flokkur er að mörgu leyti, geti ekki tekið undir með tveimur þingmönnum í sínum hópi sem eru tilbúnir að fallast á þá málamiðlunartillögu sem hér liggur frammi og að þessu máli verði lokið í sátt og samlyndi 

Virðulegi forseti. Ég verð bara að biðja hv. þingmann að hlusta núna á það sem ég segi. Grasrót Framsóknarflokksins samþykkti í apríl 2011 nýja stefnuskrá, nýja stefnu flokksins sem gildir til næstu tveggja ára. Þar með er búið að breyta þeirri stefnu sem var í gildi árið 2009. Hv. þingmaður, ég ætla að biðja þig að hlusta á það sem ég er að segja. Í þeirri stefnu sem grasrótin samþykkti nú er hvergi minnst á þetta. Við getum alveg talað um annað mál. Hv. þingmaður kannski veit ekki af því en á sama ári, 2007, lét Framsóknarflokkurinn gera skýrslu um gjaldeyrismál. Er það þá virkilega þannig að hún gildi enn þrátt fyrir að flokkurinn hafi til dæmis búið til nýja stefnu í Evrópumálum? Gildir þá sú stefna sem þar var viðruð? Ég velti því fyrir mér. Það getur ekki verið frekar en að ullariðnaðurinn sé enn í gildi hjá okkur.

Virðulegi forseti. Ég árétta að þögn Framsóknarflokksins um stjórnarráðsmálið árið 2011 strokar ekki út það sem ákveðið var 2007. Það að flokkurinn hafi ekki treyst sér til að álykta um þetta mál á nýlegu flokksþingi sýnir bara að flokkurinn hefur verið sáttur við þá stefnu sem hann markaði áður í málinu.

Virðulegi forseti. Nú hefur það komið fram hér í ræðum að þegar Sjálfstæðisflokkur og Samfylking mynduðu með sér meiri hluta árið 2007 var það krafa Samfylkingarinnar að í samningnum um stjórnarsamstarfið væri kveðið á um að útrásinni skyldi haldið áfram. Það hefur komið fram hér og samfylkingarmenn hafa staðfest það. Er það þá enn stefna Samfylkingarinnar að styðja við útrásina?

Virðulegur forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um að það er þannig í Samfylkingunni að sé samin ályktun um tiltekið málefni stendur hún þar til henni hefur verið breytt. Var ályktun Framsóknarflokksins í þessum efnum um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins og skipan ráðuneyta breytt?

Virðulegi forseti. Mig langar til að lesa fyrir hv. þingmann: Innflutningur verði frjáls á þeim vörum sem þjóðin getur leyft sér að kaupa ótakmarkað. Þetta samþykkti Framsóknarflokkurinn árið 1946. Ætlar hv. þingmaður að halda því fram að þetta sé þá enn í gildi?

Virðulegur forseti. Það hefur mér heyrst, já.

Þetta er ákaflega skemmtileg umræða. Ég ætla að gefa hv. þingmanni þessa blaðsíðu sem ég er með því að margt fleira skemmtilegt kemur fram hér sem Framsóknarflokkurinn ályktaði um árið 1946, margt sem Samfylkingin gæti hreinlega lært af í dag. Það er svo fyndið að margt af því sem maður les og var ályktað um á enn við. Ég skoðaði meðal annars ályktanir frá því þegar Framsóknarflokkurinn barðist við kratana, sem svo voru kallaðir á þeim tíma, í landhelgismálinu. Það var skemmtilegt. Það var líka þá sem kratarnir vildu selja Ísland undir alþjóðlegt yfirvald. Það hefur ekkert breyst í því, það er náttúrlega stefna þeirra enn þá.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni hugmyndir um að fjölga stórlega aðstoðarmönnum ráðherra. Ég vek athygli á því að það er ýmislegt fleira sem menn þurfa að skoða í þessu samhengi, m.a. það að líka er verið að gera tvær aðrar breytingar sem verður að skoða í samhengi við þetta sem ég nefndi um aðstoðarmennina. Í fyrsta lagi er tekin um það ákvörðun að hverfa frá því sem var í frumvarpinu um hámarksfjölda ráðherra. Nú segir meiri hluti allsherjarnefndar að það hafi verið stjórnarskrárbrot hjá hæstv. forsætisráðherra að setja fram svoleiðis hugmyndir. Í öðru lagi er líka gert ráð fyrir því að það megi skipta upp ráðuneytum. Nú sýnist manni að staðan geti verið sú að þessir 23 aðstoðarmenn geti, a.m.k. teorískt, deilt út á 23 ráðuneyti og 23 ráðherra. Verðum við ekki að skoða þetta mál í þessu samhengi? Með öðrum orðum er verið að fjölga aðstoðarmönnunum, líka til þess að búa í haginn fyrir það að mögulega 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög athyglisvert. Þetta kemur með aðeins nýja sýn á þetta mál. Það kann að vera að þetta hangi allt saman, að ríkisstjórnin sé hreinlega búin að gefast upp á því að vera með svona fá ráðuneyti, vilji fjölga aðstoðarmönnum til að geta skipt þeim svo á milli ráðuneytanna aftur eða svona eftir því sem hæstv. forsætisráðherra þóknast eins og ég skil þetta frumvarp. Það kann líka að vera að ríkisstjórnin sé búin að átta sig á því að velferðarráðuneytið er einfaldlega of stórt, að það þurfi að bæta þar við mannskap til að hæstv. ráðherra komist yfir alla vinnuna, eins ágætur ráðherra og hann er. Það kann að vera að menn séu búnir að átta sig á því að það þarf fleira fólk til að sinna öllum duttlungum ríkisstjórnarinnar. Ég held þó að málið snúist í rauninni um annað, það sé verið að reyna að auka vald framkvæmdarvaldsins, styrkja framkvæmdarvaldið til að geta enn þá betur ráðið við hið óþekka Alþingi.

Virðulegi forseti. Það hefur oft verið sagt úr þessum ræðustóli í dag og undanfarna daga að verið sé að auka vald framkvæmdarvaldsins á kostnað Alþingis. Hæstv. forsætisráðherra lætur þetta greinilega fara mjög í taugarnar á sér, ég tók eftir því í sjónvarpsfréttunum í kvöld að hæstv. ráðherra reyndi að bera þetta til baka. Nú ætla ég að fullyrða eitt, þrátt fyrir allt sem sagt hefur verið um greind okkar þingmanna úr ræðustóli Alþingis fyrr í dag held ég að við séum öll nokkurn veginn svipað læs. Það liggur alveg fyrir að við kunnum öll að lesa og getum þess vegna lesið það sem stendur skrifað. Í frumvarpinu segir einfaldlega að nú eigi framkvæmdarvaldið að fara með það vald hvernig ráðuneytum er skipað en áður hefur Alþingi haft þetta vald og þannig er það í dag. Þetta er algjörlega óumdeilt. Hugsunin með þessu frumvarpi er sögð sú að auka sveigjanleika. Með þessum hugmyndum er mögulega verið að fjölga ráðuneytum og ráðherrum vegna þess að það er talið hluti af sveigjanleikanum sem þurfi að vera til staðar ef verkefnum er ójafnt dreift. Þessi 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann um þetta. Ég vil hins vegar koma því á framfæri að mér finnst mjög óeðlilegt að leggja upp með frumvörp á þessum tímum þegar við erum búin að ganga í gegnum þetta hrun sem mikið er talað um. Það er búið að skrifa sérstaka rannsóknarskýrslu. Þingmannahópur hefur skrifað skýrslu og leggur til að formfesta verði aukin. Það er ekki talað um að auka sveigjanleikann, a.m.k. ekki á kostnað löggjafans, á kostnað eftirlitsins. Alþingi er með eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Með þessu frumvarpi er ekki alveg verið að skera á en samt draga úr því eftirliti. Eins og þetta er í dag kemur þingmál inn í þingið og fer til umsagnar. Við sáum til dæmis í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar upptalninguna á þeim sem hafa áhuga á þessu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á breytingartillögu meiri hlutans, þá breytingu á frumvarpinu að það sé hægt að fjölga aðstoðarmönnunum strax við gildistöku laganna, en gert var ráð fyrir að það mundi kosta á annað hundrað milljónir að fjölga þeim að afloknum næstu alþingiskosningum. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi fengið svör við eða áttað sig á því hvað þetta þýði mikla aukningu. Ég átta mig ekki alveg á hvað þeir eru margir í dag, það er búið að setja aðstoðarmenn og pólitískt ráðna aðila sem einhverja skrifstofustjóra og sérfræðinga inn í ráðuneytin, en ég hef hlerað að 10–11 manns mundu bætast við strax við gildistöku laganna. Það þýddi þá 70–80 milljónir. Finnst hv. þingmanni ekki skjóta skökku við að auka pólitískt vald framkvæmdarvaldsins á sama tíma og gengið var hart gegn heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki 

Virðulegi forseti. Þetta er ágætissamlíking. Auðvitað notar maður ekki sömu peningana tvisvar. Samkvæmt frumvarpinu kostar þetta að mati fjármálaráðuneytisins um 100 milljónir. Það er hægt að gera býsna mikið fyrir þann pening á heilbrigðsstofnuninni á Sauðárkróki, svo notað sé dæmi hv. þingmanns. Það má líka spyrja sig hvort heilbrigðisstofnunin á Húsavík, sem er í kjördæmi hæstv. forseta er nú situr í forsetastól, gæti ekki notað þessa fjármuni sem stjórnarmeirihlutinn vill setja í aðstoðarmenn. Það er enginn að segja að ekki geti verið þörf á aðstoðarmönnum en það er hins vegar líka þörf á að auka fjármuni til sjúkrahúsanna. Það kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að í nefnd um endurskoðun almannatrygginga er ekki hægt að gera ákveðna hluti af því að þeir kosta peninga. Kvikmyndaskóli Íslands fær ekki fjármuni, en það er hægt að auka peninga til aðstoðarmannanna. Þessi sýn sem ríkisstjórnin er að reyna 

Virðulegi forseti. Ég tek undir og þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Við sáum þá aðför sem var gerð að heilbrigðisstofnunum úti á landsbyggðinni við gerð síðustu fjárlaga en henni var hrundið að stærstum hluta. Ég verð þó að minna hv. þingmenn á að sú vá vofir enn yfir, það mál liggur ekki alveg klárt fyrir. Hluta af þeirri hagræðingarkröfu var frestað og til viðbótar því sem var umfram 50 milljónir þannig að það hangir í loftinu mikil óvissa gagnvart til að mynda þessum heilbrigðisstofnunum, bæði á Húsavík og Sauðárkróki. Ég hef verulegar áhyggjur af því og við hv. þingmaður deilum þeim. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann geti ekki tekið undir það með mér að það komi þá alveg skýrt fram í forgangsröðuninni hjá ríkisstjórninni hvar á setja einhverja peninga og hvar á að skera niður. Það sýnir sig með öllum þessum innihaldslausu frösum, til að mynda um kynjaða fjárlagagerð og svoleiðis, að á sama tíma og mokað er inn í ráðuneytin tugum milljóna til að gera einhverja svoleiðis vinnu er verið að reka konurnar út af sjúkrahúsunum 

Virðulegi forseti. Enn og aftur er þetta rétt sem hv. þingmaður segir, í þessu samhengi er mjög sérstakt að það sé verið að setja meiri fjármuni þarna. Það er líka mjög sérstakt að þetta mál skuli vera forgangsmálið í þinginu í septembermánuði, þessum stubbi sem við köllum svo, þegar það er ljóst að önnur mál bíða. Maður saknar þess að þær tillögur sem við höfum lagt fram til að bæta hag heimila og fyrirtækja komast ekki á dagskrá. Það er ekki verið að ræða þær þó að þær liggi enn þá í númeraðri röð á Alþingi og sé hægt að taka fyrir. Ef það væri einhver vilji til þess væri það gert. Ég hygg að sú upphæð sem hér um ræðir sem framkvæmdarvaldið, forsætisráðherra, vill fá til að fjölga aðstoðarmönnum sé mjög nálægt því að vera sú sama og á að skera í næstu fjárlögum hjá heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki. Miðað við þær tölur sem maður heyrir gæti þetta verið nánast sama talan. Þá hljóta landsbyggðarmenn að spyrja sig alls staðar úti á landi þar sem verið er að skera niður: Er réttlætanlegt 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í andsvör við flokksbróður minn, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, en ég bendi á að samkvæmt fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er aukakostnaðurinn við alla þessa aðstoðarmenn og ráðgjafa um 100 milljónir. Samkvæmt breytingartillögu frá meiri hluta allsherjarnefndar er þó heldur betur búið að auka það og fjölga aðstoðarmönnum í 23, þannig að nú liggur fyrir að það kostar 130 milljónir á ári að hafa aðstoðarmenn og ráðgjafa, ekki bara 100 milljónir. Ég tek því undir áhyggjur þingmanna sem talað hafa hér að það er sífellt verið að færa meiri peninga og völd til Reykjavíkur. Ég er þingmaður fyrir Reykjavíkurkjördæmi suður en ég er líka þingmaður fyrir landið allt. Eyðsla framkvæmdarvaldsins sem birtist í mörgum frumvörpum er til háborinnar skammar. Ég hef farið yfir það áður að í þeim frumvörpum sem lögð hafa verið fram á þessu þingi og því síðasta - nú er þessu þingi brátt að ljúka - er gert ráð fyrir endalausum kostnaðarauka. Þá er ég aðallega að vísa í þær tilskipanir og reglugerðir sem við þurfum að taka upp vegna þess að naumur meiri hluti Alþingis gekk svo langt að leggja inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu, sumir kalla það aðlögunarferli. Þá þarf að uppfylla ýmsar kröfur Evrópusambandsins með lögleiðingu reglugerða og tilskipana. Oftar en ekki hefur það í för með sér gríðarlegan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð og fjölgun starfa, ekki þó á hinum almenna vinnumarkaði heldur í opinbera geiranum. Verið er að kratavæða Stjórnarráðið og stjórnsýsluna, tvö til fjögur stöðugildi bætast við við hverja frumvarpssamþykkt og fara beint inn í undirstofnanir ríkisins, sem þýðir það eitt að ríkissjóður er að þenjast út. Ég sló á tölu um daginn hver kostnaðarauki ríkissjóðs væri vegna umsóknarinnar, þá taldi ég með lögleiðingu á þróunarsjóði EFTA sem var samningsbundinn áður en á einum næturfundinum fyrir jólin var viðauki við EES-samninginn samþykktur sem hafði í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð upp á 7 milljarða á sex ára tímabili. Það var lögleitt í þinginu eins og að drekka vatn og komu ekki miklar mótbárur gegn því. Svo er það allur kostnaðurinn við umsóknarferlið. Af því hlýst ferða- og embættiskostnaður þannig að að lokum er aðildarumsóknin farin að hlaupa á tugum milljarða á meðan ekkert er gert fyrir fólkið sem skapar skatttekjurnar, fólkið sem er á hinum almenna vinnumarkaði. Ekki hlúð að atvinnusköpun eða skapað hér umhverfi til þess að almenni vinnumarkaðurinn geti tekið við sér. Skatttekjur opinberra starfsmanna fara í hringrás innan kerfisins og skila ekki raunverulega þeim hagvexti sem við bíðum eftir að verði með aukinni áherslu ríkisstjórnarinnar á atvinnumál. Framsóknarflokkurinn hefur skýra atvinnumálastefnu. Við höfum lagt fram tillögur varðandi atvinnumál en því miður er þinginu stjórnað af samfylkingarfólki og eins og allir vita kemur forseti Alþingis úr ríkisstjórnarliðinu þannig að framkvæmdarvaldið hefur fullt vald á Alþingi og ræður því hvaða mál koma á dagskrá. Hin einföldustu þjóðþrifamál sem við framsóknarmenn leggjum fram og viljum knýja í framkvæmd fást ekki rædd í þinginu, ekki frekar en þau góðu mál sem við höfum lagt til til bjargar heimilunum. Ég fann það í dag eftir utandagskrárumræður sem haldnar voru að frumkvæði formanns Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, að það komu mikil viðbrögð við þeirri umræðu. Hún fjallaði um niðurfellingu skulda heimila hjá fjármálastofnunum. Ég fékk óteljandi tölvupósta og SMS-skilaboð þar sem við vorum hvött til að halda þeirri baráttu okkar áfram að reyna að koma skuldugum heimilum til hjálpar. Þar gafst hálftími til að ræða þetta þjóðþrifamál - hálftími var náðarsamlegast veittur af tíma Alþingis frá þessu óþurftarmáli, stjórnarráðsfrumvarpi sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að koma í gegnum þingið í stað þess að sýna það í verki að hún geti hugsanlega unnið fyrir fólkið í landinu en ekki fyrir fjármálastofnanir og banka. Það er sorgleg staðreynd, herra forseti. Ég kalla eftir forgangsröðun einu sinni enn hjá þessari ríkisstjórn. Það mál sem nú er til umræðu er algjörlega óþarft og væri eins hægt að pakka því saman og nú geyma til októberþingsins. Það má heldur ekki gleyma því í umræðunni að bera saman Stjórnarráðið og Alþingi, því að í þeim skýrslum sem vísað er til í frumvarpinu, skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þingmannanefndarinnar, er klifað á því að styrkja Stjórnarráðið. Hinn helmingurinn í skýrslunum er ekki notaður. Þá er ég að tala um að fram kemur með afgerandi hætti að fyrst og fremst skuli styrkja stoðir Alþingis því að hér byrja öll mál með lagasetningu. Sú lagasetning á að sjálfsögðu að vera eins vönduð og kostur er en því miður er því skrefi sleppt í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, hlaupið er yfir styrkingu Alþingis og peningum dælt í Stjórnarráðið, beint undir framkvæmdarvaldið, eins og það hafi ekki nóg fyrir. Mér finnst við hæfi að minnast á það aftur að Stjórnarráðið tekur til sín 6 þús. milljónir á ári í rekstur ráðuneytanna á meðan Alþingi hefur eitt þúsund milljónir. Það eru sláandi staðreyndir, sérstaklega í ljósi þess að starfsmenn Stjórnarráðsins eru rétt rúmlega 500 talsins. Það er mikill rekstrarkostnaður og enn skal gefið í, enn skal bætt við aðstoðarmönnum og ráðgjöfum. Ég ætla líka að minna á eitt til að taka upp hanskann fyrir landsbyggðina; sameining minni kjördæma í gríðarstór þrjú kjördæmi á landsbyggðinni hafði í för með sér mjög mikinn sparnað þegar þessi velferðarstjórn tók við. Til dæmis voru þeir aðstoðarmenn sem landsbyggðarþingmenn höfðu skornir niður. Hvers lags ójafnvægi er hjá þessari stjórn? Það sjá það allir að það gengur ekki upp. Hæstv. forsætisráðherra hefur komið af og til inn í umræðurnar og byrst sig og farið með fleipur oft og tíðum. Við þekkjum stjórnunarstílinn. Hv. forsætisráðherra var einu sinni félagsmálaráðherra í ákveðinni ríkisstjórn og þá hugsaði hún um eitthvað annað en fjármagnseigendur, þá hugsaði hún um þá umbjóðendur sem hún vann fyrir, þá sem eiga bágt í samfélaginu. Þessi sami ráðherra beitti sér mjög þegar hún var óbreyttur þingmaður fyrir því að verðtrygging á skuldum yrði afnumin. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, er nú búin að vera forsætisráðherra í rúmlega tvö ár, hún hefur setið í ríkisstjórn í rúmlega fjögur ár. Það er eins og þessi atriði hafi þurrkast úr minni hennar þann dag sem hún steig í forsætisráðherrastól. Ég vil að þingmenn og landsmenn muni það með mér að hæstv. ráðherra hefur haft rúm fjögur ár til að beita sér í þeim málum sem hún var baráttukona fyrir áður fyrr. En svona gerist þetta nú gjarnan, fólk skiptir um skoðun um leið og það sest á þá stóla sem eru í beinni röð fyrir aftan mig. Það er líka rétt að benda á það einu sinni enn því að það virðist falla í gleymskunnar dá að hæstv. forsætisráðherra gegndi mjög ábyrgðarmiklu ráðherraembætti á haustdögum 2008 þegar allt hrundi. Ég verð líka að minnast á að hæstv. utanríkisráðherra sat í þessari sömu hrunstjórn 2008. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra eru forsvarsmenn okkar út á við. Vantar ekki eitthvert traust á alþjóðavettvangi á þeim sem eru til endurbrúks í þessari velferðarríkisstjórn? Ég bara spyr. Það er áhugavert að það skuli vera með þessum hætti en það skýrir kannski að hér er engin framþróun og að hér er enginn vilji til að forgangsraða eða vinna fyrir þá sem mest þurfa á því að halda. Forgangsröðunin verður að vera skýr. Við verðum að leggja áfram áherslu á málefni heimilanna og fjölskyldnanna. Við verðum að fara að byggja upp atvinnu. Við verðum að hætta karpi um tilgangslaus mál. Það er í hendi hæstv. forsætisráðherra, það er einungis hennar í valdi. Hún ætti að pakka saman þrjósku sinni og fara 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég tek undir það sem hún sagði í lok ræðu sinnar um forgangsröðunina hjá hæstv. ríkisstjórn, að á meðan engin atvinnuuppbygging á sér stað, fólk flytur úr landi eða gengur um atvinnulaust og búið er að eyða um 80–90 milljörðum í atvinnuleysisbætur ræðum við svona gæluverkefni hæstv. forsætisráðherra. Hv. þingmaður kom inn á það í upphafi ræðu sinnar út af orðaskiptum okkar hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar að það hefði komið fram eða hún mæti það svo að kostnaður við þetta yrði um 130 milljónir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um vinnubrögðin við frumvarpið. Nú leggur hv. allsherjarnefnd til breytingartillögu um að lögin taki strax gildi gagnvart ákvæðinu um aðstoðarmennina þar sem þeim verður fjölgað, en það kemur ekki fram í tillögunni hvað þetta muni þýða. Það er því ekki gott fyrir hv. þingmenn sem ekki eiga sæti í allsherjarnefnd að átta sig á kostnaðinum. Mér finnst þetta enn ein staðfestingin á því að í raun sé engin virðing borin fyrir kostnaðinum. Á sama tíma og verið er að segja upp fólki í heilbrigðisstofnunum, Landspítala og fleiri stöðum, er eins og þetta skipti engu máli. Síðan vil ég líka spyrja hv. þingmann um eitt þar sem hv. þingmaður nefndi réttilega þann mikla kostnað sem er við aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það hefur komið fram á fundum hv. fjárlaganefndar og í andsvörum og fyrirspurnum að það er eins og að aldrei megi ræða um þennan kostnað, það er alltaf verið að reyna að fela hann, það má ekki segja þjóðinni hvað hann er mikill. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún geti tekið undir það, hvort hún deili þeirri skoðun með mér að verið sé að fela kostnaðinn í stjórnkerfinu, kostnaðinn við aðildarumsókn að Evrópusambandinu, af því að ekki megi segja þjóðinni hvað verið er að eyða og bruðla peningum í á meðan 

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert orð hjá þingmanninum um að hér vanti forgangsröðun og það sé ekki verið að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið til að það geti farið að blómstra á ný og að fólk flytji úr landi. Fólk er farið að taka út séreignarsparnaðinn sinn sem á að vera heilagur. Allur lífeyrissjóður á að vera heilagur af því að hann er óaðfararhæfur en nú er ríkisstjórnin að opna enn frekar á það að fólk taki út séreignarsparnaðinn í daglega neyslu sem er mjög alvarlegur hlutur. Það er verið að færa vandamál framtíðarinnar enn framar af því að fólk sem tæmir lífeyrissjóðina sína lendir náttúrlega fyrst og fremst á ríkinu fyrir rest. Við erum jafnvel farin að horfa fram á það að nú þegar sé orðinn nokkurs konar vísir að gegnumstreymiskerfi vegna þessa, sérstaklega líka út af því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lítur á lífeyriseign landsmanna sem eign ríkisins í bókhaldi sínu. Varðandi vinnubrögðin við frumvarpið þá þarf ég náttúrlega ekki að rifja það upp með þingmanninum að það var fellt í allsherjarnefnd, það náðist ekki út úr nefndinni nema vílað og dílað væri við stjórnarþingmenn um ákveðin atriði. Ég spurði sérstaklega í allsherjarnefnd um kostnaðinn við að bæta við aðstoðarmönnum og þá var sagt að hann yrði kannski 30 milljónir í viðbót. Þetta er allt svona kannski og kannski. Það er getið um 100 milljónir í frumvarpinu og áætlaður kostnaður vegna þessara aðila sem koma aukalega er 30 milljónir. Varðandi ESB-umsóknina þá er það alveg klárt og hefur komið fram á þessum þingvetri að kostnaður við ESB-aðlögunarferlið er algjörlega hulinn. Þess vegna sendi ég inn í hvert einasta ráðuneyti spurningar um verktakagreiðslur sem dæmi, því að verktakar koma ekki fram á launaskrá ríkisins. Ég sendi inn fyrirspurn í hvert einasta ráðuneyti um ferðir starfsmanna vegna umsóknarinnar. Þarna er kominn einhver kostnaður sem ég er að reyna að halda utan um. Alvarlegasti hluturinn er sá að stjórnsýslan var látin bera vinnuna við þetta aðlögunarferli og fækka lítillega starfsfólki en það kemur ekki 

Virðulegi forseti. Ég heyri að við hv. þm. Vigdís Hauksdóttir erum algjörlega sammála um að það er óþolandi hvað verið er að fela kostnaðinn við aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það hefur líka komið fram á fundum fjárlaganefndar þar sem forustumenn einstakra ráðuneyta hafa upplýst það að kostnaðurinn við umsóknina skiptir tugum milljóna, eins og hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu um 50–60 milljónir til að dekka þau verkefni sem á að vinna þar. Það er ekki fært á kostnað heldur, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, er fólk látið vinna þetta en kostnaðurinn ekki færður rétt. Það er grafalvarlegt mál. Mig langar að spyrja hv. þingmann einnar spurningar, af því að hún nefndi að gerðir hefðu verið samningar við stjórnarþingmenn til að ná málinu út úr allsherjarnefnd, þar á meðal um hljóðupptökur sem á að opinbera eftir 30 ár, þar sem hv. þingmaður er löglærð: Er eitthvað því til fyrirstöðu, til að mynda eftir þrjú ár skulum við segja, að ný ríkisstjórn í landinu gæti breytt þessu ákvæði, sagt sem svo að hún vilji breyta þessu 

Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir þessa spurningu því að þetta er mjög mikilvæg spurning sem hann bar fram í lokin. Gert var samkomulag við stjórnarliða um þessa 30 ára reglu því að annars náðist málið ekki út úr allsherjarnefnd, það var klárt. Varðandi 30 ára regluna þá eru margir stjórnarliðar með fyrirvara í nefndarálitinu á þeim breytingartillögum sem þar liggja fyrir þannig að þetta er ein blekkingin. Þessi breytingartillaga um 30 ára regluna var lögð inn í þingið en svo ætla þeir stjórnarliðar sem eru t.d. með fyrirvara á álitinu ekki að greiða atkvæði með reglunni. Þannig að 30 ára reglan fellur örugglega í atkvæðagreiðslu nái þetta frumvarp fram. Varðandi það hvort sífellt sé hægt að breyta lögum, og af því að þingmaðurinn minntist á að hér yrði kannski starfhæf ríkisstjórn eftir þrjú ár, þá er endalaust hægt að breyta þessu. Það er í valdi meiri hluta þingsins hverju sinni að breyta lögum. Til þess er jú löggjafinn. En ég vara við því, talandi 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gagnrýndi mjög harðlega það fyrirkomulag sem verið er að boða í frumvarpinu þar sem kveðið er á um að ráða 23 aðstoðarmenn, þrír þeirra verða eins konar flakkarar sem eiga að geta farið á milli. Nú ætla ég að bregða af vana mínum og verja hæstv. forsætisráðherra. Ég held að það verði að setja þetta mál í ákveðið samhengi. Hæstv. forsætisráðherra skrifaði tímamótagrein í eitt dagblaðanna á dögunum og sagði frá því að fram undan væri að hér yrðu til 14.000 störf. Við sjáum að hæstv. ráðherra er byrjuð þó að í litlu sé og það eru 23 störf þannig að nú standa bara eftir 13.977. Við skulum síðan fylgjast með hvernig þetta verður talið niður. Í þessari umræðu hefur mikið verið spurt um það hvort verið sé að veikja Alþingi eða styrkja það með frumvarpi til nýrra stjórnarráðslaga. Ég hef einfaldlega sagt hérna að við séum örugglega álíka læs, hv. þingmenn, þó að sagt hafi verið við okkur hér í dag að við séum misjafnlega greind. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann sem situr í allsherjarnefnd: Var reynt að leggja mat á það í starfi allsherjarnefndar hvort þetta mundi leiða til þess að þingið yrði veikara eða sterkara? Eins og ég les út úr 2. gr. er alveg augljóst mál að það sem fram að þessu hefur verið ákvörðunarvald Alþingis verður núna ákvörðunarvald framkvæmdarvaldsins, einkanlega hæstv. forsætisráðherra. Eins og ég hef getað skilið þetta er augljóst að með því að taka verkefni og völd frá Alþingi og færa til framkvæmdarvaldsins veikir það Alþingi og styrkir framkvæmdarvaldið. Er þetta ekki svo að mati hv. þingmanns? Að lokum vil ég spyrja: Hefur hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvað liggi svona á? Ég sé að það eru engar dagsetningar í þessu frumvarpi, það er ekkert slíkt sem kallar á. Hvað gerir það að verkum að hæstv. ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra rekur svona 

Virðulegi forseti. Einstaklega skemmtileg tala 13.977 störf sem á eftir að skapa, einstaklega gaman að koma því hér að, en hún lækkar líklega strax um tvö því að mér skilst að það hafi skapast tvö störf á Suðurnesjum þegar ríkisstjórnin fór þangað og hélt þar opinn fund. Víst var það eins fyrir vestan, hv. þingmaður veit kannski betur um það. Ég held að það hafi verið lofað þremur störfum þar. Þannig að það saxast á 14.000 störfin. Það er alveg ljóst, og sama hvað hæstv. forsætisráðherra segir, að í fyrsta lagi er verið að forsætisráðherravæða Stjórnarráðið með þessu frumvarpi og að sjálfsögðu er verið að kippa lagastoðinni sem að þessu snýr undan Alþingi. Það sér hvert mannsbarn. Það sjá allir sem eru læsir að þetta er með þeim hætti og það er ekkert um það að tala meir, sama hvað hæstv. forsætisráðherra lemur hér í borðið og telur að svo sé ekki. Það er nú þannig, þrátt fyrir langa þingreynslu ráðherrans sem er búin að starfa hér í rúm 30 ár, að nýtt fólk er komið inn í þingið og það þýðir ekki að beita þeim gömlu vinnubrögðum sem voru hér við lýði fyrir 25 árum, að láta eins og þingmenn viti ekki neitt og geti ekki náð sér í upplýsingar úti í þjóðfélaginu. Það sem þessir öldnu hæstv. ráðherrar eiga svo erfitt með að átta sig á er að það er ekki lengur hægt að mata hvorki þingmenn né þjóðina á röngum upplýsingum. Það sjá allir í gegnum það. Hvað liggur á með þetta mál? Ég hef einungis eina skýringu og hún er sú að það liggur inni umsókn að Evrópusambandinu. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er mikill ljár í þúfu þessarar ríkisstjórnar og það er einfaldlega verið að setja það í lög að leggja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra niður með þeim hætti að ráðuneyti hans verður sameinað iðnaðarráðuneytinu og búið til nýtt atvinnuvegaráðuneyti. Ég hef eiginlega orðið enn þá sannfærðari um það síðustu daga að það sé ástæðan vegna þeirrar hörku 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði hér. Það blasir við og þarf í raun og veru ekki að vera deiluefni og er alveg með ólíkindum að það skuli hafa orðið deiluefni hvort verið sé að veikja Alþingi eða styrkja framkvæmdarvaldið, það blasir svo við. Það kunna svo að vera einhver rök fyrir því. Sumir hafa sagt að betra sé að hafa sterkt framkvæmdarvald, það auki skilvirknina, það auki sveigjanleika. Ég tók eftir því þegar ég las í gegnum markmiðslýsingu sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar að þar er talað um ýmsa hluti í því sambandi. Þar er m.a. talað um skilvirknina, þar er m.a. talað um sveigjanleikann, en það sem vekur mesta athygli er það sem ekki er sagt þar. Í þessari markmiðslýsingu er ekki sagt eitt einasta orð um neitt sem lýtur að lýðræðislegum spurningum. Við höfum verið að benda á það einmitt núna að það kunni að vera jákvætt markmið í sjálfu sér að hafa sveigjanlegt og skilvirkt framkvæmdarvald en það má ekki gerast með þeim hætti að við göngum fram yfir einhverja línu sem lýtur að lýðræðislegu valdi og lýðræðislegum 

Virðulegi forseti. Við skulum bara kalla þetta réttum nöfnum. Eftir að Samfylkingin komst í ríkisstjórn hefur hún lagt ofurkapp á að kratavæða lagasafn Alþingis og þá á ég við að færa vald frá Alþingi undir framkvæmdarvaldið. Og eins og ég hef minnst á er þessi reglugerðarvæðing, að færa lagasetningarvald frá Alþingi inn í reglugerðir sem settar eru í ráðuneytum af embættismönnum, endurspeglun af lagaþróun og lagasetningu í Evrópusambandinu. Samfylkingin er því fljót að læra af herrum sínum úti í Brussel. Varðandi sveigjanleikann sem þingmaðurinn kom inn á og boðaður er í frumvarpinu, þá gengur sveigjanleikinn út á það að forsætisráðherra hverju sinni getur tekið verkefni frá einum ráðherra og ráðuneyti og jafnvel ráðherra og fært á annan stað í stjórnsýslunni. Tökum sem dæmi: Væri slíkt ástand uppi núna væri hægt að taka sjávarútvegs- og landbúnaðarmálin undan þeim ráðherra 

Herra forseti. Hv. þingmaður hélt ágæta ræðu. Ég vil gjarnan spyrja hana um hugmyndir hennar um lagaskrifstofu og hvort þær séu í anda þess sem ég nefndi hér í gærkvöldi, að Alþingi mundi semja og ritstýra öllum frumvörpum sem hér eru afgreidd sem lög, þ.e. nefndir Alþingis, hvort það væri í takt, hvort það væri í rauninni sama hugmyndin. Svo vildi ég spyrja hv. þingmann, af því að hún nefndi hér að frumvarpið væri flutt til að losa út ákveðinn ráðherra. Nú man ég það frá fornri tíð að hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon, Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir, tíðkuðu það iðulega að kalla eftir ráðherrum um miðja nótt. Ég man eftir því að einu sinni var kallað á Geir H. Haarde um miðja nótt, hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra ef ég man rétt. Hann var kallaður hingað um miðja nótt, um þrjúleytið eða fjögurleytið, til að hlýða á mál manna. Er ekki eðlilegt að þessir menn, eins og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason, sem menn hafa efasemdir um að styðji frumvarpið yfirleitt, kæmu hér og hlýddu á mál manna og helst tjáðu sig um málið? Því það virðist vera að ríkisstjórnin sé … 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Vissulega er það svo að á meðan Alþingishúsið er opið og hér fara fram umræður á hér að vera þéttskipaður salur. Ég tala nú ekki um þegar málefnin snerta Stjórnarráðið og við sitjum hér um hánótt með tóma bekki. Ég ber virðingu fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann skuli þó alla vega vera í húsinu, hann sýnir þá málinu einhvern áhuga, en það sama er ekki hægt að segja um hina ráðherrana. Auðvitað eiga allir þessir aðilar að koma hér og taka þátt í umræðum með okkur þingmönnum um svo mikilvæg mál, að sjálfsögðu. Ég hvet þingmanninn til að fara hér upp undir liðnum fundarstjórn forseta á eftir og kalla eftir ráðherrunum og þótt ekki væri nema kannski forustumönnum stjórnarflokkanna. Það var einstaklega gaman að hv. þingmaður minntist á lagaskrifstofu Alþingis, því að eins og allir vita er það mitt hjartans mál að stofnuð verði lagaskrifstofa Alþingis með einhverju sniði, að hér verði öflug aðstoð við þingmenn sem hafa það hlutverk að semja og leggja fram frumvörp, sem fari í gegnum frumvörpin, sem leggi á það mat hvort frumvörpin standist lög og stjórnarskrá og sé eins öflugt batterí og þjóðþing annarra Norðurlanda hafa. Það vantar inn í ferilinn hjá okkur. Það er lífsnauðsynlegt ef við ætlum að koma málum af stað á nýjan leik í þjóðfélaginu að stofnuð verði lagaskrifstofa Alþingis og Alþingi verði styrkt bæði fjárhagslega og faglega. Því að á meðan þessi mál eru með þeim hætti að þingmenn þurfa sjálfir að ræða hér lagatæknilega hliðar á hverju einasta frumvarpi sem kemur úr Stjórnarráðinu og frá þingmönnum líka er tíma Alþingis illa varið. Við eigum fyrst og fremst að tala um efnislega hluta frumvarpanna, 

Herra forseti. Ég heyrði hjá hv. þingmanni hugsun sem ég heyri allt of oft og á ekki rétt á sér, þ.e. að Alþingi verði styrkt. Við eigum miklu frekar að segja að Alþingi styrki sig sjálft vegna þess að Alþingi hefur fjárveitingavald og það gæti mjög léttilega flutt allt það fólk úr ráðuneytunum sem er núna að semja frumvörp inn á nefndasvið, við getum kallað það lagaskrifstofu, og þar semji það frumvörp undir ritstjórn nefnda þingsins. Út á það gekk hugsun mín að ráðuneytin mundu snúa sér til viðkomandi nefndar þingsins og óska eftir því að flutt yrðu frumvörp í þessa og þessa veru til að laga þennan og þennan agnúa á framkvæmd ákveðinna laga, t.d. barnaverndarlaga eða eitthvað slíkt. Síðan mundu nefndir þingsins semja viðkomandi frumvarp og senda til ráðuneytisins á eftir til umsagnar, hvort hægt sé að framkvæma það. Það er þessi hugsun sem ég spurði um. Og varðandi ráðherrana, ég er nú bara að læra af gamalli reynslu, mjög gamalli.

Virðulegi forseti. Það sýnir best einræðistakta hæstv. forsætisráðherra að þegar frumvarp mitt og fleiri var komið fram í þinginu, frumvarpið um lagaskrifstofu Alþingis, brást hæstv. forsætisráðherra við með þeim hætti að hún stofnaði lagaskrifstofu Stjórnarráðsins. Það var ekki innihald frumvarpsins. Varðandi þá hugmynd sem þingmaðurinn reifar, að við fáum lögfræðiteymi ráðuneytanna allra hingað til að vinna á lagaskrifstofu Alþingis, þá er það að sjálfsögðu hægt, sérstaklega í ljósi þess að Alþingi hefur fjárlagavaldið og ætti að hafa þetta í hendi sér. En Alþingi er kúgað af framkvæmdarvaldinu og það hefur oft komið fram. Þetta er góð hugmynd og ég treysti því að þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn ásamt kannski einhverjum fleiri flokkum fara í ríkisstjórn verði það forgangsmál að styrkja Alþingi og leggja til þess meira fjármagn og veikja um leið lagaskrifstofu Stjórnarráðsins. Ég fagna því að hæstv. 

Herra forseti. Það er nokkuð um liðið frá því að ég talaði síðast úr þessum ræðustól en það verður að segjast eins og er að það var allt að því hlýlegt að verða vitni að því í dag að fátt hefur breyst á þeim tíma sem ég hef verið fjarri. Enn er verið að ræða um álverið í Helguvík og hversu mjög það hefur dregist og enn er verið að ræða hér inn í nóttina mikilvæg og merkileg mál sem skipta heilmiklu þegar til lengri tíma er litið. Það má auðvitað margt segja um þau vinnubrögð sem eru fólgin í því að standa þannig að málum af hálfu ríkisstjórnar að við þurfum að ræða mál með þessum hætti eins og ég hef orðið vitni að hér í dag um þetta frumvarp um Stjórnarráð Íslands. Ég mun í ræðu minni ræða almennt um frumvarpið. Ég geymi mér það þar til síðar að fara í sérstakar greinar, en ég vil byrja á því að segja að ég hef vissa samúð með þessu frumvarpi. Ég játa að ég hafði leitt hugann að mörgu í því fyrir margt löngu og hvort það væri ástæða til að gera svipaðar breytingar og þær sem rætt er um í frumvarpinu. Þegar ég starfaði sem aðstoðarmaður forsætisráðherra gerði ég mér ferð til Danmerkur til að skoða sérstaklega þetta fyrirkomulag og velta því fyrir mér og átti þar fund með dönskum embættismönnum og stjórnmálamönnum til að reyna að átta mig á því fyrirkomulagi sem þar er við lýði. Kosturinn við það fyrirkomulag sem ég skoðaði þar var sá að það var aukinn möguleiki á því að binda saman stjórnarstefnu og skipulag Stjórnarráðsins. Það er hægt að finna marga góða kosti við þá hugsun. Vandinn er nefnilega oft sá að þegar búið er að skipa ráðherra yfir einstaka málaflokka getur verið ansi snúið og erfitt að færa til verkefni vegna þess að mönnum verða verkefnin kær; má ég leyfa mér að segja, herra forseti, völdin kær. Því getur einmitt orðið erfitt fyrir forsætisráðherra eða aðra að breyta verkefnum á milli ráðherra, leggja niður ráðuneyti eða hvað það nú er. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu og gerði það fyrir margt löngu, áður en þessi umræða hér hófst, að það væri veruleg hætta hjá okkur að sú þróun sem leiddi til þess að breytingar voru gerðar á þessum málum hjá okkur með lögum nr. 73/1969 mundi einfaldlega endurtaka sig, það yrði lausung í þessu fyrirkomulagi okkar og það væri nauðsynlegt að hafa töluverða formfestu um það hvernig verkefnum Stjórnarráðsins væri skipað og það væri eðlilegt að Alþingi stæði þar að baki. Ef við erum að leita að lausn í þessu máli og um hvað væri hægt að ná sátt bendi ég á að í athugasemdum um frumvarpið er á bls. 17 fjallað um það fyrirkomulag sem er annars staðar á Norðurlöndunum. Ef ég má grípa hér niður, með leyfi forseta: „Í Finnlandi eru stjórnarmálefni hins vegar jafnan flutt á milli ráðuneyta með lögum enda á sú framkvæmd sér beina stoð í finnsku stjórnarskránni og eru frumvörp um slíkt jafnan á meðal fyrstu þingmála hverrar ríkisstjórnar.“ Þetta segir mér að það er hægt að ná fram því sem ég tel að sé hugsunin á bak við til dæmis danska fyrirkomulagið, að hnýta ágætlega saman þessa leið, að það sé sveigjanleiki og hægt að láta verkaskiptingu milli ráðuneytanna endurspegla stjórnarstefnuna. Það kallar á að þegar ríkisstjórn tekur við völdum séu meðal fyrstu málanna sem hún leggur fram breytingar á störfum Stjórnarráðsins en það sé þingsins að ákveða þessa hluti, það verði ekki gert án þess að samþykki þingsins liggi fyrir. Ég held að það væri vel að við skoðuðum betur þá aðferð sem Finnarnir hafa í þessum málum. Hún gæti hentað okkur ágætlega, hún er millibilsleið í þessu máli. Hún er kannski frekari breyting á hefðum og hugsun en ekki endilega formbreyting frá því sem nú er, þ.e. áfram ætti þingið að stýra þessum málum en ríkisstjórnin gerði það að venju sinni þegar málefnasamningur lægi fyrir að um leið yrði þessum verkum skipað og lagt fram frumvarp þar að lútandi. Þannig er í athugasemdum um frumvarpið á bls. 7 bent á að þær tillögur sem koma fram í frumvarpinu grundvallist á núgildandi stjórnarskrá. Með leyfi forseta vil ég fá að lesa eftirfarandi: „Efnisákvæði frumvarpsins ráðast í veigamestu atriðunum, rétt eins og ákvæði núgildandi laga um Stjórnarráð Íslands, af ákvæðum stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, enda grundvallast staða Stjórnarráðsins, þ.e. ráðherra og ráðuneyta þeirra, sem æðsta handhafa framkvæmdarvaldsins í landinu á ákvæðum stjórnarskrárinnar. Við vinnslu frumvarpsins var þess gætt í hvívetna að ákvæði þess væru í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og óskráðar stjórnskipunarreglur.“ Þetta gefur augaleið, svona verður auðvitað á að halda. Töluverð umræða hefur verið um það að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og er skemmst að minnast þess að sett var á laggirnar stjórnlagaráð, ætla ég ekki að eyða tíma mínum í að ræða hvernig til þess var stofnað, en það skilaði frá sér tillögum um breytingar á stjórnarskránni. Margir þingmenn, einkum stjórnarliðar, hafa mér sýnst á opinberum vettvangi lýsa yfir heilmikilli ánægju með bæði þá vinnu og þær hugmyndir sem þar hafa komið fram. Það er því áhugavert, herra forseti, að bera saman þær hugmyndir sem koma frá stjórnlagaráðinu um þau málefni sem hér er verið að ræða, m.a. um stöðu ráðherra, verkefni þeirra, stöðu ríkisstjórnar og aðra þá þætti, við það frumvarp sem hér er um að ræða. Hér er frumvarp hæstv. forsætisráðherra sem leggur þar með línurnar og þær áherslur og það sem hæstv. forsætisráðherra telur skynsamlegast í málinu. Ég vil byrja á því að velta hér upp að í 87. gr. draganna að nýrri stjórnarskrá stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórn tekur ákvarðanir sameiginlega um mikilvæg eða stefnumarkandi málefni samkvæmt nánari ákvæðum í lögum.“ Með öðrum orðum er talað um ríkisstjórnina sem fjölskipað stjórnvald, þ.e. að ráðherrarnir komi saman til ráðherrafunda og séu samábyrgir um þá ákvarðanatöku sem þar fer fram. Reyndar er um það fjallað í 95. gr., með leyfi herra forseta: „Ráðherrar bera lagalega ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Bóki ráðherra andstöðu við ákvörðun ríkisstjórnar ber hann þó ekki ábyrgð á henni. Ábyrgð vegna embættisbrota þeirra skal ákveðin með lögum.“ Það er rétt að bera þær áherslur sem koma fram hjá stjórnlagaráðinu saman við þær niðurstöður sem eru í því frumvarpi sem hér er um að ræða. Hér er allt önnur áhersla, hér er ekki lagt upp með að ríkisstjórnin skuli vera fjölskipað stjórnvald, að það skuli vera sameiginleg ábyrgð ráðherra á þessum málaflokkum. Með öðrum orðum eru flytjendur og stuðningsmenn þessarar tillögu þá ósammála þeirri áherslu sem kemur fram hjá stjórnlagaráðinu. Ég hef skoðað ágætlega þessar tillögur, tel margt þar mjög athugunarvert en tel að ýmislegt í þeim tillögum verði erfitt að láta ganga saman. Það er rétt að vekja athygli á því að með því að leggja fram það frumvarp sem hér liggur fyrir er í raun verið að segja að hugmyndir stjórnlagaráðs njóti ekki stuðnings þeirra sem leggja fram þetta mál hér. Það er rétt að geta þess og það skiptir máli í þessum samanburði að í 90. gr. í tillögum um nýja stjórnarskrá er sérstaklega sagt, með leyfi herra forseta: „Forsætisráðherra ákveður skipan ráðuneyta og tölu ráðherra og skiptir störfum með þeim, en ráðherrar skulu ekki vera fleiri en tíu.“ Þetta er í ágætissamhljómi við þær tillögur sem koma hér fram frá hæstv. forsætisráðherra. Reyndar vekur það athygli mína að í tillögunum um nýja stjórnarskrá skuli vera kveðið á um nákvæmlega tíu ráðuneyti, væntanlega er það bara tilviljun en fjöldinn kallast á við tillögurnar frá forsætisráðherra. Ég gef mér að tillögurnar frá stjórnlagaráðinu hafi verið komnar fram fyrr og að hæstv. forsætisráðherra hafi tekið mið af þeim. Það er samt sem áður augljóst að það er ekki tekið mið af öllum tillögum stjórnlagaráðs vegna þess að ef þær eru áfram skoðaðar má í 90. gr. sjá sérstaklega kveðið á um það að forsætisráðherra skipi aðra ráðherra og veiti þeim lausn. Þetta er ólíkt því sem lagt er upp með í því frumvarpi sem hér er um ræða því að í 3. gr. segir, með leyfi herra forseta: „Forseti Íslands veitir forsætisráðherra og ráðuneyti hans sem og einstökum ráðherrum lausn frá embætti samkvæmt tillögu forsætisráðherra.“ Ég vildi gera þetta að umræðuefni enn og aftur til að árétta og benda á að flutningsmenn þessa frumvarps eru greinilega í mjög veigamiklum atriðum ósammála þeim tillögum sem koma frá stjórnlagaráði hvað þessa þætti varða þó að einnig sé hægt að benda á samstofna og sameiginleg atriði. Nú skulum við hugsa okkur að það frumvarp sem hér er um að ræða verði samþykkt og jafnframt skulum við velta fyrir okkur hvað gerðist ef farin yrði sú leið sem ýmsir hafa mælt fyrir, að þau drög að nýrri stjórnarskrá sem liggja fyrir af hálfu stjórnlagaráðsins yrðu send til þjóðarinnar og Alþingi samþykkti þau óbreytt. Þá sjá menn hvaða staða er komin upp. Ég mæli ekki með þeirri málsmeðferð en ég tel í ljósi þessarar umræðu að það hefði verið skynsamlegt að við hefðum fyrst gengið með vönduðum og ábyggilegum hætti frá þeim hugmyndum sem við viljum koma fram á Alþingi um breytingar á stjórnarskrá og á þeim grunni ynnum við síðan breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Ég held að það væri eðlilegri og skynsamlegri röð verka. Vil ég þá, herra forseti, víkja aðeins að stöðu þingsins. Ég tel og er sammála mörgum hv. þingmönnum sem hér hafa talað að í þessu frumvarpi felist ótvírætt valdaafsal þingsins til framkvæmdarvaldsins. Ég hef í gegnum tíðina haft ákveðna samúð með þeirri hugsun og það er vel hægt að færa fyrir henni rök, rétt eins og við sjáum til dæmis hvernig Danir standa að sínum málum, að menn hafi annað fyrirkomulag en við. Ég tel enn og aftur að reynsla okkar af því fyrirkomulagi hafi einmitt sannað að við þurfum á meiri festu að halda. Í stjórnmálum og stjórnmálalífi flestra nágrannaþjóða okkar, sérstaklega Skandinavanna auðvitað, er rík hefð fyrir minnihlutastjórnum og hreint út sagt öðruvísi stjórnmálamenningu og stjórnmálahefðum sem gera það að verkum að mínu mati að það er auðveldara að vera með þá leið, þá aðferð og þá aðferðafræði sem er beitt í Danmörku. Það er ekki bara að hér sé um að ræða ákveðið valdaframsal frá þinginu til framkvæmdarvaldsins og hættu á því að það verði lausung og losarabragur á þessum málum, ég tel líka mjög mikilvægt, herra forseti, að við hugum vel að því að í umræðunni um stöðu þings og framkvæmdarvalds er því oft ruglað saman þegar sagt er að framkvæmdarvaldið kúgi löggjafarvaldið og gangi yfir það. Í raun erum við að segja að meiri hlutinn á þinginu gangi yfir minni hlutann. Það er þingræði á Íslandi og þegar okkur finnst verið að valta yfir þingið er það í raun og veru vilji meiri hlutans á þinginu að þannig sé farið með mál. Það er nefnilega Alþingi sem hefur lokaorðið um allar fjárveitingar til framkvæmdarvaldsins. Alþingi ákveður hversu mikla fjármuni það sjálft hefur og ef Alþingi kvartar yfir því að það skorti fjármuni snýr sú umræða og umkvörtun ekki að framkvæmdarvaldinu, heldur Alþingi sjálfu. Með því að þetta frumvarp verði að lögum gerist til dæmis eitt. Þá fjölgar pólitískum aðstoðarmönnum ráðherranna umtalsvert. Hvað þýðir það? Það þýðir auðvitað styrkingu framkvæmdarvaldsins þannig að pólitísk staða framkvæmdarvaldsins styrkist og þá um leið pólitísk staða meiri hlutans á Alþingi. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga. Ég var hér að ræða tillögur stjórnlagaráðs og vek athygli á að þar er gert ráð fyrir því að ráðherrar víki af þingi og að ef ráðherrarnir eru þingmenn komi varamenn þeirra í staðinn til þings. Þetta mun valda því, og það er enginn vafi í mínum huga hvað það varðar, að staða meiri hlutans styrkist enn frekar vegna þess að þar með fjölgar þeim stjórnmálamönnum sem styðja meiri hlutann og eru í fullri vinnu í stjórnmálabaráttunni. Það að ráðherrar hafi ekki fullt málfrelsi í þingsalnum, sitji ekki hér sem þingmenn, er ekki það sem skiptir höfuðmáli. Það er styrkur meiri hlutans, fjöldi þeirra að baki honum, bæði hvað varðar þingstyrkinn sjálfan og eins líka þann pólitíska styrk sem felst í því að hafa sem flesta starfandi og virka stjórnmálamenn í stjórnmálaátökunum. Síðan er hitt að það er alveg augljóst að þessi fjölgun aðstoðarmanna mun auðvitað kosta sitt, eins og hér hefur verið bent á. Það er svolítið merkilegt að horfa á hversu auðvelt það virðist vera að leggja til aukinn kostnað vegna þess að það þurfi að fjölga aðstoðarmönnum eða bæta við sérfræðiaðstoð fyrir framkvæmdarvaldið og bera það til dæmis saman við það þegar rætt var á Alþingi um að fjölga aðstoðarmönnum eða búa til aðstoð fyrir alþingismenn. Þá var hugmyndin sú að aðstoðarmenn kæmu sérstaklega fyrir landsbyggðarþingmennina sem mundu deila með sér aðstoðarmönnum vegna þess að alþingismenn úti á landsbyggðinni væru í stórum kjördæmum sem væri erfitt að sinna og þá þyrftu þeir til þess aðstoð. Síðan var það dregið til baka vegna kostnaðar. Ég held að áður en farið verður í að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra megi alveg ræða hvort ekki sé frekar ráð að nota þessa peninga til að styrkja þingið eins og lagt var upp með. Ég geld varhuga við því, herra forseti, að það sé verið að færa enn og aftur völd frá þingi með þessum hætti og á sama tíma styrkja framkvæmdarvaldið pólitískt með því að fjölga aðstoðarmönnunum, en gera ekkert til að tryggja að staða minni hlutans á þinginu styrkist. Ég vil í þessari umræðu líka taka það fram þó að ég hafi ekki lagt mig nægilega vel eftir því, ég hef einfaldlega ekki haft tíma til þess að rannsaka það alveg ofan í kjölinn, að ég held að þær breytingar sem hér standa fyrir dyrum á nefndakerfi þingsins muni ekki breyta neinu í valdahlutföllunum á þinginu þegar upp verður staðið. Þær munu ekki breyta því að meiri hlutinn nær sínu fram þegar hann vill gera það, það er svo sem hið eðlilega þingræði, en ég held að það verði engin merkjanleg styrking á stöðu stjórnarandstöðunnar. Það er nokkuð sem ég vil eiga betri kost á að skoða í framhaldinu, herra forseti, en ég nefni það hér sem hluta af þessari umræðu um stöðu minni hlutans gagnvart meiri hlutanum á þinginu. Síðan, herra forseti, án þess að ég ætli að fara ofan í einstakar greinar með einhverjum afgerandi hætti eru auðvitað nokkur atriði hérna sem ég vildi gjarnan velta upp. Það er til umhugsunar hvers vegna í upphafi hafi verið lagt til að festa fjölda ráðuneytanna við tíu. Í áliti meiri hlutans hefur verið lagt til að breyta því og afnema þetta hámark. Ég er sammála þeirri niðurstöðu vegna þess að ef við á annað borð erum þeirrar skoðunar að forsætisráðherra eigi að fara með þetta vald og það eigi að vera möguleiki á því að færa til verkefni, fjölga og fækka ráðuneytum, tel ég enga ástæðu til að segja um leið að við treystum viðkomandi forsætisráðherra þó ekki meira en svo að þau megi aldrei vera fleiri en tíu. Við teljum með öðrum orðum líklegt að það verði vilji til þess að fjölga umfram tíu og það verði gert í einhvers konar bríaríi og án þess að hafa fyrir því sterk stjórnskipuleg rök, þess vegna þurfi að setja slíkt hámark. Til dæmis er í dönsku stjórnskipuninni ekkert slíkt hámark enda stenst það ekki og er í raun í þversögn við ákvæði 15. gr. stjórnarskrárinnar hvað þessa hluti varðar. Ég styð þá breytingu, ég held að hún sé skynsamleg að því gefnu að menn fari þessa leið. Síðan er annað sem mér þykir mjög áhugavert að skuli hafa gengið þannig fram, að ein af þeim kröfum sem komu fram í meðförum nefndarinnar hafi verið sú að það verði ákveðið að hljóðrita fundi ríkisstjórnarinnar. Ég held, herra forseti, að þetta sé ekki mjög skynsamlegt. Rökin fyrir þessu eru væntanlega þau að sagnfræðingar, stjórnmálafræðingar og almenningur allur geti að 30 árum liðnum kynnt sér nákvæmlega hvað fór fram á bak við hinar luktu dyr á ríkisstjórnarfundum í forsætisráðuneytinu. En ég óttast að ef þetta gengur fram muni umræður og aðdragandi ákvarðanatöku fara fram annars staðar. Það sem mun gerast í ríkisstjórnarherberginu er að ráðherrarnir munu lesa upp stílana sína, undirbúnar yfirlýsingar frá aðstoðarmönnum sínum, en ræði sín á milli annars staðar fyrir fundina um það síðan að hvaða niðurstöðu menn komist. Ég óttast að menn verði sér mjög meðvitaðir um að það er verið að hljóðrita. Og ákvæðinu um að þetta verði ekki opnað fyrr en eftir 30 ár má breyta mjög auðveldlega með lögum. Þetta er ekki ákvæði í stjórnarskrá heldur í lögum og menn mega þá búast við því, eða það er möguleiki á því, að sú staða komi upp eftir kosningar þegar það kemur ríkisstjórn sem er mynduð gegn og þvert á þá ríkisstjórn sem er í landinu fyrir að hún taki ákvörðun um það vegna þjóðarheilla, mikilvægra hagsmuna o.s.frv. að opna bara strax fyrir birtingu á þeim umræðum sem höfðu farið fram í þeirri væntanlega þá vondu ríkisstjórn sem var fyrir kosningar. Um þetta getum við ekkert búið tryggilega nema þá að setja þetta ákvæði í stjórnarskrá þannig að það sé ekki hægt að breyta árafjöldanum nema í gegnum stjórnarskrána. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég óttast að það geti orðið of mikil freisting einhvern daginn fyrir nýjan þingmeirihluta að grípa til slíkra ráða og það muni enn ýta undir það að umræður á ríkisstjórnarfundum endurspegli ekki ákvarðanatökuna, hún hafi í raun farið fram annars staðar. Það þýðir líka að það verður minni festa í stjórnarathöfnum öllum ef þessi verður raunin. Ef ákvarðanatakan og umræðan fer fram utan ríkisstjórnarherbergisins vegna þess að menn hafa áhyggjur af slíkum hljóðritunum dregur það úr allri stjórnarfestu. Ég held þess vegna að það sé ástæða fyrir okkur til að skoða þetta atriði. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er niðurstaðan úr kaupum á milli stjórnarmeirihlutans og einstakra annarra þingmanna í þinginu og er einhvers konar samkomulag þar á milli, en það samkomulag bindur ekki þingið, bindur ekki almenna þingmenn. Ég held að það væri mjög skynsamlegt að við felldum þetta ákvæði út, að það verði ekki samþykkt í atkvæðagreiðslu þegar til þess kemur. Herra forseti. Ég held að það megi líka sjá af þeim umræðum sem hér hafa orðið að það er vissulega nauðsynlegt að íhuga vel breytingar á Stjórnarráðinu. Það er nokkuð sem við eigum að vera með í stanslausri skoðun en ég er þess jafnfullviss að það stendur ekki síður upp á okkur alþingismenn að skoða vel okkar gang og hvernig við högum okkar störfum hér. Allt leikur þetta saman. Mér þykir málatilbúnaðurinn núna á þessum svokallaða stubbi með eindæmum vondur. Það er vont fyrir þingið og það er vont fyrir þjóðina að við skulum núna, þegar allir þeir efnahagsörðugleikar sem við blasa eru að magnast og verða okkur erfiðari og þyngri með hverjum deginum sem líður, standa í þeirri stöðu hér á Alþingi að skipulag verklagsins sé þannig að við sitjum föst, að við náum ekki samkomulagi um þessa hluti, það sé ekki hægt að leysa þá. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar tel ég að það eigi að vera hægt að ná ágætisniðurstöðu með því meðal annars að skoða finnsku leiðina sem ég kalla svo, sem ég gat um í upphafi ræðu minnar. Það kallar bara á að við breytum svolítið um stjórnmálamenningu og aðferðir, það kallar ekki á stórar lagabreytingar. Það þýðir að ný ríkisstjórn sem kemur til valda eftir kosningar leggur fram frumvarp um þær breytingar sem hún vill gera á verkefnum Stjórnarráðsins. Ég tel að þar með náum við þeim markmiðum sem eru sett fram í þessu frumvarpi og er verið að reyna að leita eftir án þess að taka þá áhættu að sá losarabragur og sú lausung sem leiddi til þess að lögunum var breytt árið 1969 að frumkvæði dr. Bjarna Benediktssonar endurtaki sig. Með öðrum orðum er til ágætislausn á þessu máli. Ég held að það hvíli svo mjög á Alþingi Íslendinga að leysa þau fjölmörgu vandamál sem við stöndum frammi fyrir núna að það væri einnar messu virði að sjá hvort forustumenn stjórnmálaflokkanna gætu ekki sest niður og rætt sig að einhverri slíkri lausn. Ég held að það væri mjög skynsamlegt. Þegar við horfum til baka og veltum fyrir okkur þegar ákvörðun var tekin um þá breytingu á þingsköpunum þegar stubburinn svokallaði var tekinn upp, þ.e. þessi þingbiti hérna í septembermánuði, sjáum við að við hefðum þurft að hugsa aðeins betur hvernig nákvæmlega við mundum framkvæma hann. Eitt er hvaða ramma við setjum, hvaða kerfi og hvaða lög, annað er síðan hvernig við fylgjum því eftir. Ég er þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að hafa það þannig hvað þetta kerfi varðar og þetta fyrirkomulag að það hefði þurft að liggja fyrir við þinghlé að vori samkomulag á milli stjórnar og stjórnarandstöðu um nákvæmlega hvaða mál yrðu tekin fyrir á þessu hálfs mánaðar tímabili í september þannig að búið væri að ganga frá slíku samkomulagi og þingið gæti gengið til þeirra verka og klárað þau. Það er enginn bragur á því að við skulum vera með fjölda mála, mörg þeirra mjög mikilvæg, og við náum ekki að láta þau ganga fram vegna þess að við erum í þessari deilu. Sama gildir um það fyrirkomulag sem við setjum um Stjórnarráðið. Eitt er það fyrirkomulag sem við setjum upp, annað hvernig við framkvæmum það, hvaða hugsun liggur að baki og hvaða hefðir síðan láta kerfið virka. Þess vegna held ég enn á ný að ef það næðist um það góð sátt á milli stjórnmálaflokkanna á Alþingi að við færum þá leið sem Finnarnir hafa lagt upp með, að strax í upphafi nýs tíma hjá ríkisstjórn liggi fyrir hugmyndir ríkisstjórnarinnar um verkaskiptinguna, gætum við náð þessari samstöðu. Þá næðum við fram því sem hæstv. forsætisráðherra kallar eftir sem ég get enn á ný sagt að margt er vel athugunar virði. Með sumu hef ég ágæta samúð. Ég tel þó að það sé um leið svo mikilvægt að varðveita þá festu sem nauðsynleg er, að við missum ekki stjórn á þessu eins og gerðist hér. Ef okkur tekst raunverulega að sameina þetta tvennt, festuna og um leið þann sveigjanleika sem fylgir þessu kerfi, er auðvitað árangri náð. Um þetta ættum við að geta náð ágætri sátt. Hitt er síðan umhugsunar virði í þingstörfunum að forgangur mála skiptir miklu máli, hvaða mál við tökum fyrir og í hvaða röð. Ég held að það dyljist engum og ég held að enginn alþingismaður hafi það sem einhverja einkaskoðun eða hafi uppgötvað einhvern stóran sannleika í því að hin stóra og ríka krafa þjóðarinnar á hv. Alþingi er að við röðum þannig málum og göngum þannig frá þeim að það sem skiptir mestu máli um þessar mundir nái að ganga hratt og örugglega fram. Núna eru þannig tímar að það er þörf, frú forseti, á betri sátt. Ég ætla að leyfa mér að segja að þegar ég kom til þings í dag varð mér nokkuð brugðið við að fylgjast með þeim átökum og þeirri hörku sem ég varð vitni að í þingsalnum. Ég held að þetta sé alvarlegt mál. Ég held að það sé vont ef stjórnmálin á Íslandi þróast í þá átt að menn geti varla talað saman. Það sem ég fylgdist með í þingsalnum í dag voru ekki samræður, ekki rökræður, heldur eitthvað allt annað. Ég get ekki tekið undir það sem ég heyri stundum sagt, að virðing Alþingis sé svo lítil að það sé varla upp á hana lappandi. Það er langt því frá. Ég tel að besta leiðin til að þjóðin sé sátt við sitt Alþingi sé sú að við náum saman um þá þætti sem hægt er að ná saman um og deilum síðan, frú forseti, af virðingu um það sem við erum ósammála um. Þess vegna ítreka ég: Hví ekki að skoða þá leið sem ég hef lagt hér áherslu á? Hví ekki að skoða þá leið sem Finnarnir hafa farið? Hví ekki að velta því hér upp að ná víðtækri pólitískri sátt um eitthvað slíkt? Ég held að sú krafa sé uppi. Síðan er hitt líka að þegar ég horfi núna á þá umræðu sem verið hefur hér þennan dag sem ég hef tekið þátt í þingstörfunum, þegar fyrir liggur að nú hafa til dæmis orðið þær breytingar í efnahagsmálunum okkar að við erum hætt í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, hefði ég haldið að okkar tími hér þessa dagana ætti að fara í að ræða nákvæmlega hvernig við ætlum að leggja upp nýja efnahagsáætlun fyrir Ísland. Mér finnst, frú forseti, sem við fljúgum eiginlega blindflug án blindflugstækja, við séum að keyra áfram efnahagsstjórnina án þess að vita hvert við ætlum, þaðan af síður hvernig við ætlum að komast þangað sem þó kannski einhverjir telji sig hafa hugmynd um. Sú krafa hlýtur að vera á okkur að við náum einhverri sæmilegri lendingu í svona máli, ýtum því frá, og ef ekki er hægt að ná lendingu í það sætti menn sig við að ekki sé sátt um það. Það liggur ekki nein reiðinnar ósköp á þessu máli. Ekkert í þessu máli kallar á að við klárum það einn, tveir og þrír. Það eru fjöldamörg önnur mál, frú forseti, sem skiptir verulega miklu máli að við klárum. Ef það er nú alvara í þeirri hugsun, frú forseti, að við ætlum að gera tilraun til að breyta stjórnarskránni, hví þá ekki að fara þá leið að klára þá vinnu og á grundvelli þeirrar stjórnarskrár, þegar liggur fyrir hvort við ætlum til dæmis að hafa ríkisstjórnina fjölskipað stjórnvald eða ekki, þegar liggur fyrir hvernig við viljum haga þeim málum, að taka þá til við að smíða endanlegt frumvarp og samþykkja lög um Stjórnarráð Íslands. Ég held að það væri miklu betri bragur á því. Það þýðir að ríkisstjórnin þyrfti að gefa eftir í þessu máli hvað varðar tímann, en hún þarf ekki að líta svo á að hún sé að gefa eftir efnislega. Hún þarf ekki að líta svo á vegna þess að það er raunverulega bara verið að fresta ákvarðanatöku í máli sem er í lagi að fresta. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem er tímabundið. Enn og aftur, það hangir líka mjög saman við breytingar á stjórnarskrá. Það er þess vegna þetta tvennt sem ég vildi, frú forseti, leggja áherslu á, annars vegar þetta með að það eru fordæmi annars staðar á Norðurlöndum sem við getum skoðað sem ná þeirri niðurstöðu sem við erum að leita eftir og tíminn núna er ekki réttur til að deila um þetta mál. Það er hægt að setja það til hliðar. Við eigum eftir, frú forseti, á þessum fáu þingdögum sem eftir eru að leysa til dæmis umræðuna um gjaldeyrishöftin sem er sennilega eitthvert almikilvægasta málið sem nú liggur fyrir þinginu, alveg gríðarlega brýnt að okkur takist að ná skynsamlegri lendingu í því máli. Það mun taka í, frú forseti. Það eru skiptar skoðanir um það mál og þar er svo sannarlega tímasetning sem við verðum að standa við. Þar höfum við ekki neinn möguleika. Ég held að ábyrgir þingmenn og ábyrgir ráðherrar hljóti að geta fallist á að það sé hægt að setja þetta mál til hliðar með þeim hætti sem ég hef lagt hér upp með. Þetta eru helstu atriðin, frú forseti, sem ég vildi segja í þessari fyrstu ræðu minni um þetta mál. Ég á eftir að fara nokkuð dýpra ofan í einstakar greinar frumvarpsins. Ef við tækjum þá ákvörðun að geyma frumvarpið í einhvern tíma yrði enginn skaði skeður.

Forseti. Ég vil fyrst óska 3. þm. Reykjavíkur norður til hamingju með að hafa haldið tvær ræður í fyrstu umferð, 40 mínútur hvora, og þannig talað í 80 mínútur og lagt það til mála að greiða ætti fyrir þingstörfum og koma á þeirri ábyrgð í þingsalnum sem hann óskaði svo sárlega eftir. Ég vil svo fagna því að auki, forseti, að hér kemur maður sem hefur farið í sérstaka rannsóknarferð til Norðurlanda, annarra norrænna ríkja, Danmerkur, að kynna sér hvernig þessum málum er háttað þar. Mér finnst nokkuð rýr sá árangur af för hans að það sé á móti hinu danska, sænska og norska fyrirkomulagi sem lagt er til með 2. gr., að ráðherrum hætti til að vera þaulsetnir í stólum sínum, ef ég hef skilið þingmanninn rétt. Ég hef haft á tilfinningunni að sú hneigð ráðherra sé við lýði burt séð frá því hvaða kerfi er haft á skipan stjórnarráðs í viðkomandi löndum. Ef hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins vildi vera hljóður bið ég hv. þingmann að skýra þetta betur eða segja okkur með hvaða öðrum hætti hann telur að danska, sænska og norska kerfið sé forkastanlegt og ekki hafandi á Íslandi.

Frú forseti. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar að þessi kerfi séu forkastanleg. Ég held að þau hafi margt sér til ágætis. En það er alveg rétt, og ég get tekið undir það með þingmanninum, að eitt af vandamálunum í þessu öllu er hve ráðherrar geta oft verið þaulsetnir. Það sem ég átti við er þetta. Það skiptir máli að búið sé að taka ákvarðanir um fyrirkomulag ráðuneytanna og verkaskiptingu þeirra áður en ráðherrarnir eru skipaðir til sinna starfa. Það liggi fyrir áður en einstaklingarnir eru skipaðir í ráðherrastöðurnar hvaða ráðuneyti eigi að vera og hvaða verkefni þau hafi og þannig tekið á því. Það var það sem ég átti við varðandi ráðherrana. Hitt er alveg rétt sem hv. þm. Mörður Árnason benti á og ég fór yfir í ræðu minni, að ég gerði mér far um að skoða þetta kerfi. Ég hef haft áhuga á þessu. Niðurstaða mín var sú að það væri það mikil áhætta á því að hjá okkur yrði sú lausung sem einmitt leiddi til löggjafarinnar 1969, að ástæða væri til að hafa áhyggjur af því. Annað sem ég lagði áherslu á í ræðu minni var að með því að horfa til Norðurlandanna, til Finnlands, fyndist lausn á málinu, sú lausn að sameina í raun og veru þessar tvær leiðir. Það verði bara komið á þeirri stjórnmálavenju að hver ríkisstjórn taki þessar ákvarðanir um hvernig verkaskiptingin verður o.s.frv., áður en ráðherrarnir eru skipaðir, gangi frá því í stjórnarsáttmála og beri það síðan strax fram á þingi sem fyrsta þingmál eða eitt af fyrstu þingmálum, sem Alþingi fjalli síðan um og gangi frá. Þar með náum við báðum markmiðum. Ég held að þetta gæti verið ágætisleið að lausn í þessu máli.

Forseti. Ég sé ekki betur en finnska leiðin sé við lýði hér á landi. Það er ekkert öðruvísi að lögum. Ég kann að vísu ekki finnsk lög mjög vendilega, en það er ekkert öðruvísi að lögum en hér þannig að hér er ekki verið að benda á nýja leið. Það er verið að benda á breytta menningu, breyttan brag, breyttan kúltúr. Við eigum sameinast um það, ég og hv. þingmaður, að standa fyrir því. En það sem hér er um að ræða eru tvær leiðir, annars vegar norska, sænska og danska leiðin og hins vegar sú finnsk-íslenska með kostum sínum og göllum. Ég kem satt að segja ekki auga á þá lausung í stjórnarfari í Noregi, Danmörku og Svíþjóð sem þingmaðurinn ræðir um. Ég óska nánari skýringa á því hvernig sú lausung kemur fram í samskiptum þings og ríkisstjórnar í þeim samfélögum.

Frú forseti. Ég hef ákveðna samúð með þingmanninum hvað varðar finnsk lög. Þetta er auðvitað allt á finnsku, þannig að við erum væntanlega jafnilla settir í því vandamáli. Hvað varðar reynslu Dana og annarra, og einmitt öðruvísi menningu, þá er náttúrlega löng hefð fyrir t.d. minnihlutastjórnum í norrænum stjórnmálum. Þar liggur auðvitað að baki annar stjórnmálakúltúr, m.a. varðandi samskipti meiri hluta og minni hluta. En það sem ég er einmitt að segja um finnsku leiðina er að við þurfum ekki að gera neinar stórtækar breytingar á lögunum. Við þurfum að breyta því hvernig við vinnum málin, hvernig við hugsum þetta í staðinn fyrir að gera þetta eins og gert hefur verið og við höfum síðan verið að vandræðast með, eins og við höfum séð í umræðu um stöðu einstakra ráðherra. Það ætti að fara þessa leið strax í upphafi, sem ég nefndi, áður en menn eru búnir að ganga frá allri skipan, áður en ráðherrarnir eru skipaðir til sinna verka. Auðvitað þarf síðan að ganga frá öllu saman þegar þing kemur saman, en það eru leiðir til að nálgast þetta og útfæra þannig að góð sátt náist um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni kærlega fyrir ræðu hans og býð hann velkominn til starfa eftir árs hlé. Það var athyglisvert sem þingmaðurinn minntist á í upphafi máls síns að eftir árs leyfi væru enn sömu málefnin á dagskrá, hér væri enn verið að kljást um Helguvík og fleiri mál sem hann fór yfir, sem sýnir fullkomna stöðnun hjá ríkisstjórninni. Hér hefur ekkert gerst síðasta ár og því miður, frú forseti, ekkert gerst síðan ríkisstjórnin tók við. Það endurspeglast svona í upplifun þingmannsins að það var eins og hann hefði farið heim og lagt sig eina nótt og þegar hann kemur aftur eru sömu málin á dagskrá.  Hv. þingmaður fór vel yfir það í ræðu sinni hvernig fyrirkomulagið væri á Norðurlöndum í samanburði við hér, og hefur kynnt sér það mjög vel. Ég hef gjarnan gert slíkan samanburð. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort honum þyki það ekki mikið hálmstrá hjá ríkisstjórnarflokkunum að bera það eitt saman hvernig ráðherraskipan er á hinum Norðurlöndunum, vegna þess, eins og þingmaðurinn fór yfir í andsvari sínu áðan, að þar er hefð fyrir minnihlutastjórnum en ekki hér. Á Norðurlöndunum er líka mikil hefð fyrir því að reka öflugar lagaskrifstofur sem sortera út svona ruslfrumvörp eins og þetta frumvarp hér hjá okkur á Alþingi og þar eru svona frumvörp hreinlega sett í pappírstætarann því að þar eru öflugir prófessorar í lögum sem hleypa svona málum ekki inn í þingið. Þess vegna er svo sorglegt að við íslenskir þingmenn skulum sífellt vera að þræta um lagatæknileg atriði. Í frumvarpinu er kynntur til sögunnar mikill sveigjanleiki sem hæstv. forsætisráðherra getur nýtt. Ég vil spyrja þingmanninn: Býður þetta ekki upp á mikla hættu á því að þegar ráðherra lendir kannski í andstöðu við meiri hluta ríkisstjórnar, þá geti hæstv. forsætisráðherra hæglega gripið inn í, tekið málaflokkinn frá ráðherranum og sett málaflokkinn til ráðherra sem er 

Frú forseti. Hvað varðar upplifun mína á því að vera aftur kominn til þings eftir nærri því eitt og hálft ár þá verður mér svolítið hugsað til ágætrar kvikmyndar sem ég sá í gamla daga og heitir Ground Hog Day. Sú mynd fjallar um mann sem vaknar á hverjum morgni og upplifir sama daginn aftur og aftur. Ég vona að upplifun mín verði nú ekki þannig, það væri slæmt, enda má ætla að hér séu fjölbreyttari verkefni en hjá þeim vesalings manni. Ef ég man rétt var hann veðurfréttamaður. Hvað varðar fullyrðingar hv. þingmanns um stöðu efnahagsmála og annarra framfaramála er ég hjartanlega sammála þingmanninum að við sitjum því miður föst og það er engin ástæða til að sitja föst. Tækifærin eru næg, það eru nægir möguleikar til að koma hlutunum af stað en því miður hefur það ekki tekist. Hluti af því er kannski stjórnmálamenning okkar og hvernig við störfum. Þar geta allir litið í sinn barm. En ábyrgðin hlýtur auðvitað að liggja hjá þeirri ríkisstjórn sem er í landinu, þar er frumkvæðisskyldan og þar má margt betur fara. Hvað varðar spurningarnar um stjórnskipun á Norðurlöndum þá vil ég nú ekki gefa mig út fyrir að vera einhver sérstakur sérfræðingur í þeim málum þó ég hafi reynt að leggja mig eftir þessu, en já, ég mundi hafa áhyggjur af þeirri stöðu sem gæti myndast þegar forsætisráðherra þyrfti að ýta til óþægilegum ráðherra, ef niðurstaðan yrði ekki sú að ýta bara ráðherranum út, sem ég held að væri eðlilegast. Ef niðurstaðan yrði frekar sú að menn færðu verkefni til vegna andstöðu einstakra ráðherra, væri auðvitað mjög alvarlegur vandi á ferðinni. Þá byrjar hringekja þar sem menn halda ráðherranum inni þrátt fyrir andstöðu hans. Það er reyndar svolítið svipað og ég hef reyndar séð hjá þessu stjórnlagaráði, það leggur til að menn geti sagt sig frá ábyrgð og ákvörðunum með bókunum sem mér finnst skrýtin hugmynd. Það er auðvitað miklu hreinlegra að vísa bara þeim ráðherra úr ríkisstjórninni sem setur sig upp gegn stjórnarstefnunni heldur en að fara að hreyfa til verkefni innan Stjórnarráðsins, það gefur augaleið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum kærlega fyrir hreinskilin svör en því miður, með þessum gríðarlega sveigjanleika sem forsætisráðherra getur nýtt samkvæmt frumvarpinu, er forsætisráðherra einum gert kleift að færa bæði menn og málefni til að eigin ósk. Við skulum átta okkur á því. Ríkisstjórnin leggur þetta frumvarp til. Það er ekki eins og landsmenn óski eftir því að ríkisstjórnin sitji lengi. Hér getur komið meiri einræðisherra en hæstv. forsætisráðherra er sem starfar nú þannig að það er hættulegt lýðræðinu, að mínu mati, að færa með þessu frumvarpi vald á hendur eins aðila sem á raunverulega að sitja í 10–12 mánaða skjóli og í samstarfi við það fólk. Ég segi eins og þingmaðurinn. Ég kalla eftir forgangsröðun. Ég kalla  
            

Frú forseti. Eitt sem einkennir auðvitað stjórnmálalíf okkar eru samsteypustjórnir. Samsteypustjórnum fylgir sá vandi að forsætisráðherra í slíkri ríkisstjórn á nokkuð bágt með að hlutast til um hverjir sitja sem ráðherrar fyrir samstarfsflokkinn. Sú regla er auðvitað ekki skrifuð en hún er hinn pólitíski raunveruleiki. Reyndar höfum við kannski orðið vitni að slíkum hlutum undanfarið. Ég held reyndar að vald forsætisráðherrans temprist alltaf að því leyti, þó að þetta yrði að lögum, þetta er alltaf sá pólitíski ómöguleiki sem fylgir samsteypustjórnum. Ég hef í raun og veru miklu meiri áhyggjur af þeim þætti sem hv. þingmaður benti á sem er tilfærsla verkefna til þess eins að losa sig við erfiðan ráðherra eða losa um tök hans á málaflokki. Ég hef áhyggjur af því. Hitt læt ég mig minna varða hvort einum og einum ráðherra sé hent út úr ríkisstjórninni eða ekki, það er eins og gengur. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir um margt ágæta ræðu. Þingmaðurinn fór vel yfir helstu atriðin í þessu frumvarpi og hvað það er sem þarf að breyta í því þannig að það sé óhætt að það verði að lögum. Það kom fram hjá hv. þingmanni og er að verða nokkuð viðurkennt að í þessu felist mikið valdaafsal frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins og hæstv. forsætisráðherra. Hv. þingmaður nefnir að með þessu geti hæstv. forsætisráðherra flutt heilu málaflokkana milli ráðherra án þess að löggjafarvaldið sem hefur haft um þetta að segja hingað til geti nokkuð um málið sagt. Þetta er að verða viðurkennt, stjórnarliðar hafa viðurkennt það hér í umræðunni og eru að reyna að koma með tillögur til þess að bæta það, draga úr því og breiða yfir þetta með einhverjum hætti og í því ljósi langar mig að velta upp við hv. þingmann þessari spurningu: Hvað drífur hæstv. ríkisstjórn áfram í þessum breytingum? Hvaða hugmyndafræði og hvaða hugsun býr að baki því að menn leggi svona gríðarlega áherslu á það núna, árið 2011, að færa völd frá Alþingi til framkvæmdarvalds, einkum og sér í lagi hæstv. forsætisráðherra? Það væri fróðlegt að fá sýn hv. þingmanns á þetta og hvað hann telji að búi þarna að baki.

Frú forseti. Þetta var ekki auðveld spurning. Í þann tíma sem ég hef verið fjarri þingstörfum hef ég því miður ekki þróað með mér skyggnigáfu eða einhvers konar slíka hæfileika til að rýna í hugarheim þeirra sem hér um véla og verð því einungis að giska. Auðvitað blasa við mér eins og öðrum þau vandamál sem eru uppi í núverandi ríkisstjórn. Sá vandi sem fylgir einmitt samsteypustjórn er að þá á forsætisráðherra mjög erfitt með að gera eitthvað í því ef til dæmis ráðherra úr samstarfsflokki er óþægur ljár í þúfu. Þess vegna er ástæða til að hafa áhyggjur af því og velta því upp hvort sú mikla áhersla sem er lögð á að klára þetta mál núna, á sama tíma og mjög mikilvæg efnahagsmál bíða, geti verið - auðvitað vona ég og eiginlega treysti því að það sé ekki, það væri alveg óþolandi fyrir þingið að fást við þessi mál með þeim formerkjum. Maður treystir því að það sé ekki þannig, að menn horfi til þess að leysa vandamál í ríkisstjórninni sem uppi eru núna akkúrat þessa dagana. Ég bara neita að trúa því. Ég vil nota tækifærið til að árétta annan svolítið áhugaverðan punkt í allri þessari umræðu, þ.e. það álit á þeim hugmyndum og breytingum sem stjórnlagaráðið og stjórnlaganefnd lögðu fram á dögunum sem kemur fram í frumvarpi forsætisráðherra. Það er alveg greinilegt að forsætisráðherrann hefur allt aðra skoðun á þessum hlutum. Þó að ákveðin atriði séu eins eru líka fjölmörg allt öðruvísi. Það er mjög áhugavert að velta fyrir sér, frú forseti, þeim skilaboðum sem eru send með þessu frumvarpi til þeirra sem unnu það verkefni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Auðvitað höfum við ekki skyggnigáfu en hv. þingmaður talaði í kringum það sem einmitt flestir eru búnir að koma auga á, að svo virðist sem meginhugmyndir þessa frumvarps séu fyrst og fremst lagðar fram í þeim tilgangi að gera forsætisráðherra kleift að takast á við innri vandamál í ríkisstjórninni. Er það ekki svolítið sérstakt á þessum tímum að þetta sé gert svona, að við þurfum að horfa upp á að verið sé að færa völd frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins til að takast á við innri vandamál ríkisstjórnarinnar? Og er ekki veruleg hætta á því að þetta muni í auknum mæli verða á fleiri sviðum? Það getur orðið á fleiri sviðum að hæstv. forsætisráðherra sjái hag sínum betur borgið í því að færa aukið vald frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er ástæða til að hafa áhyggjur af þessum þætti málsins. Ég vil ekkert fullyrða um það en þetta er það sem blasir við. Ég get tekið undir þau orð hv. þingmanns. Ég held að vandinn sé raunverulega víðtækari. Þegar jafnveik stjórn er við völd og núna sem reiðir sig á meiri hluta eins þingmanns er einmitt hætta á því að þær málamiðlanir sem þarf að gera í ríkisstjórninni til að halda henni saman kosti mjög mikið, geri það að verkum að ríkisstjórnin verði vart starfhæf og þurfi síðan að teygja sig mjög langt og jafnvel jafnlangt og við sjáum í þessu frumvarpi. Það má færa fyrir því sterk rök að það sé verið að gera þessar breytingar til að auðvelda síðan breytingar innan ríkisstjórnarinnar til að leysa vandamál dagsins í dag. Það er mjög alvarleg staða bæði fyrir þingið og þjóðina. Þess vegna skiptir máli, frú forseti, og ég get ímyndað mér að frú forseti taki undir með mér í því að það þurfi að skipta um ríkisstjórn sem fyrst.

Frú forseti. Á löngum ferli mínum á hv. Alþingi, sumir segja of löngum, hef ég kynnst mörgum ræðumönnum og þar á meðal hæstv. ráðherrum Ögmundi Jónassyni, Steingrími J. Sigfússyni og Jóhönnu Sigurðardóttur. Þeir kenndu mér að þegar menn ræða einhver málefni á Alþingi eigi að krefjast þess að ráðherrar séu viðstaddir. Nú veit ég að það mál sem við ræðum hér er í höndum þingsins en það fjallar um ráðuneytin, um ráðherrana. Það er mjög undarlegt að ráðherrarnir séu ekki viðstaddir, alveg sérstaklega vegna þess að tveir þeirra, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson, hafa lýst efasemdum um þetta. Það er ekki einu sinni víst að þeir styðji það þótt þeir séu í ríkisstjórn og við séum að ræða stjórnarfrumvarp. Þess vegna óska ég eftir því, frú forseti, að því verði beint til þessara hæstv. ráðherra að þeir mæti hérna og ræði með okkur þetta frumvarp og taki þátt í umræðunni, helst sem fyrst. Ég legg til að þeir fái strax orðið þegar þar að kemur.

Frú forseti. Já, ráðherrar voru þingmenn hér í stjórnarandstöðu á árum áður og beittu ýmsum brögðum til að fá menn í hús. Við ætlum ekki að gera það, hins vegar er málefnaleg krafa okkar og ástæða fyrir því að við biðjum um þessa tvo ráðherra það sem kom fram við bókun á ríkisstjórnarfundi fyrr á þessu ári þar sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bókaði sérstaklega andstöðu við þetta frumvarp. Hvað gerði hæstv. innanríkisráðherra? Hann setti fyrirvara við frumvarpið. Ég held að það skipti miklu máli, ekki síst í ljósi þeirra umræðna sem hafa verið í dag um svonefnda tillögu ákveðinna þingmanna í Framsóknarflokknum og Hreyfingunni, að við fáum viðhorf þessara hæstv. ráðherra til þeirra tillagna þannig að við getum rætt þær við þá og hvort þeir taki ekki undir með okkur í stjórnarandstöðunni með það að við getum geymt þetta mál - ég er ekki að tala um að slátra málinu eins og sumir mundu kalla það hér - meðan það er rætt betur manna á meðal þannig að 

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að kanna hvort hæstv. innanríkisráðherra getur komið til fundarins. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er hér í húsi og hefur verið meira og minna í allan dag og hlýtt á umræðu sem og þrír aðrir hæstv. ráðherrar sem eru nú í húsi.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að ítreka beiðni þeirra þingmanna sem töluðu á undan mér, en nú hefur forseti upplýst að kalla eigi til þingfundar hæstv. innanríkisráðherra og er það vel. Í framhaldi af því langar mig til þess úr því að hér sitja þrír hæstv. ráðherrar einhvers staðar í hliðarsölum að forseti fari fram á það við  
            

Athygli skal vakin á því að það er hægt að fylgjast með umræðum úr þingsal, annars staðar í húsinu og af skrifstofum þingmanna. Hæstvirtir ráðherrar eru í húsi og hlýða á mál þingmanna.

Frú forseti. Ég veit vel að þingmenn hafa skrifstofur úti í Austurstræti og hinum megin við Austurvöll, en það  
            

Hæstv. ráðherrar sem hér hafa verið nefndir eru í húsi, einir fjórir, og ráðstafanir verða gerðar til þess að kalla til þann ráðherra sem óskað hefur verið eftir.

Ég þakka fyrir það,  
            

Það er rétt, hv. þingmaður.

Ég fagna því ef hæstv. innanríkisráðherra verður kvaddur í salinn.

Frú forseti. Nú erum við búin að ræða þetta mál talsvert lengi og um það eru mjög skiptar skoðanir. Það liggur fyrir að málið er engan veginn klárt til afgreiðslu eins og það er og það væri beinlínis hættulegt ef málið yrði samþykkt í núverandi mynd. Því langar mig að beina því til hæstv. forseta að skoðaður verði sá möguleiki að hliðra til dagskrá fundarins, taka önnur og brýnni mál á dagskrá, til að mynda mál sem hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt mikla áherslu á á sínum pólitíska ferli og snýr að afnámi verðtryggingarinnar. Eitt mál því tengt bíður á dagskránni. Það er raunar með ólíkindum, frú forseti, að þetta skuli ekki vera skoðað og enn ótrúlegra að formenn þingflokka hafi ekki fundað hér síðan á mánudag til að ræða skipulag 

Frú forseti. Eins og ég benti á áðan eru það ekki bara þessir tveir hæstv. ráðherrar sem málið varðar. Maður getur til dæmis hugsað sér að hæstv. umhverfisráðherra sem oft tekur mjög afdrifaríkar og umdeildar ákvarðanir í umhverfismálum missi verkefni sín allt í einu, bara fyrir hádegi, að hæstv. forsætisráðherra taki ákvörðun um það. Ég er ansi hræddur um að mönnum kunni að bregða þegar farið verður að beita því ákvæði í lögunum að flytja verkefni og málefni frá einum ráðherra til annars.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir þær upplýsingar að það sé verið að kalla hæstv. innanríkisráðherra í hús. Ég held að það muni liðka mjög fyrir öllum þingstörfum að fá hann hingað, og skoðanir hans, til að ræða við þingheim allan enda talar hann iðulega um að það skipti máli að halda uppi virðingu þingsins. Hann hefur meðal annars gert fyrirvara við það mál sem um ræðir hér vegna þess að það er svo mikið valdaframsal frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins. Ég veit líka að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur ákveðnar skoðanir á mörgum málum. Hann setur þær iðulega fram nokkuð tæpitungulaust úr ræðustóli þannig að velflestir skilja. Ég held að það væri ráð að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segði hug sinn, m.a. gagnvart þeirri tillögu sem liggur hér fyrir og þeirri tillögu okkar í stjórnarandstöðunni að við bíðum með að ræða þetta mál og hleypum að mikilvægari málum, málum sem eru í þágu heimilanna og fyrirtækjanna í landinu.

Virðulegi forseti. Ég verð að gera alvarlega athugasemd við fundarstjórn forseta. Í dag hefur kristallast í fundarstjórn forseta sú alvarlega staða sem er á Alþingi Íslendinga, sú mismunun sem þingmenn stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðsins eru beittir. Hér á Alþingi féllu í dag mjög móðgandi ummæli um til dæmis forseta Íslands og eina ráðið sem forseti Alþingis, samstarfsaðili í ríkisstjórnarflokki, beitti var að ávíta þingmanninn. Hann var samt ekki ávíttur persónulega heldur voru allir þingmenn ávíttir og viðkomandi þingmaður sem lét þessi ummæli falla var ekki ávíttur sérstaklega. Svo kemur hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hingað og segir að allir stjórnarandstæðingar hafi greindarvísitölu undir miðlungi. Ekki var hv. þingmaður ávíttur í það sinn. 

Virðulegur forseti. Mér er alveg óskiljanlegt hvers vegna þingmenn stjórnarandstöðunnar kalla svo mjög eftir því að það sé beðið með þessa umræðu. Ég hef skilið það á máli þeirra að hér sé um að ræða stórt og umfangsmikið mál sem mörg sjónarmið séu um af þeirra hálfu og full ástæða til að þeir hafi tækifæri til að færa þau sjónarmið fram. Það skyldi þó aldrei vera að sjónarmið þeirra í málinu séu að mestu leyti tæmd, enda hefur málið verið rætt í eina þrjá daga. Ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að halda þeirri umræðu áfram, reyna að ljúka umfjöllun um málið og sinna með þeim hætti störfum okkar í stað þess að standa hér gapandi um fundarstjórn forseta svo nemur hundruðum skipta.

Frú forseti. Ég þakka líkt og aðrir fyrir að verið sé að ná í hæstvirta ráðherra. Það er mjög mikilvægt, eins og komið hefur fram, að hæstv. ráðherrar mæti til umræðunnar, sérstaklega þeir sem hafa lýst fyrirvara við málið, eins og hæstv. innanríkisráðherra sem talaði um að meðal annars efni þessa frumvarps sýndi í engu leiðir til að komast hjá hjarðhegðun og forræðishyggju. Þar talar maður með reynslu sem var, eins og hefur komið fram, hent út úr ríkisstjórn fyrir það eitt að ætla að greiða öðruvísi atkvæði en forusta síns eigin flokks í Icesave-málinu. Ég held, frú forseti, að það sé mjög mikilvægt að við getum fengið nákvæmari upplýsingar um það hvenær hæstv. innanríkisráðherra er væntanlegur í hús þannig að menn geti skipulagt hvenær þeir muni tala og annað. Ég hafði til dæmis í hyggju að ræða málefni sem tengjast ummælum hæstv. innanríkisráðherra, bókunum hans og fyrirvörum við þetta mál. Ef það væri mögulegt að fá einhverjar frekari tímasetningar á því hvenær hæstv. innanríkisráðherra er kominn í hús 

Hæstv. forseti. Í upphafi ítreka ég sjónarmið sem hér hafa komið fram um að það væri heppilegra fyrir framgang mála á síðustu dögum þingsins að taka fyrir þau mál sem samkomulag er um eða sem með einhverjum hætti eru tengd einhverjum sérstökum dagsetningum, ræða þau og afgreiða, komast að niðurstöðu í þeim og geyma ágreiningsmál, jafnvel stór ágreiningsmál eins og það sem hér er á dagskrá, mál sem hvorki er samkomulagsmál né tengt nokkurri sérstakri dagsetningu. Það er alveg rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði, stjórnarandstæðingar í þinginu telja nauðsynlegt að ræða þetta mál mikið. Það er reyndar ekki svo að þeir hafi eingöngu áhuga á að heyra eigin sjónarmið. Til dæmis er ég alveg sannfærður um að margir hv. þingmenn hefðu mjög gaman og jafnvel gott af því að heyra sjónarmið hv. þm. Helga Hjörvars í þessu máli en hann hefur, a.m.k. fram til þessa, reynt að þegja sig í gegnum þessa umræðu.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hafa óskað eftir því að hæstv. ráðherrar verði við þessa umræðu, enda virðist um að ræða eitt helsta áhugamál og eina mál stjórnarinnar á þessu hausti þrátt fyrir að mörg önnur aðsteðjandi vandamál blasi við okkur öllum sem að minnsta kosti viljum sjá þau. Ég beini því til frú forseta að hún tryggi það að meðal annars hæstv. fjármálaráðherra verði viðstaddur þessa umræðu og komi til hennar. Ég var að undirbúa mína ræðu, hef ekki haldið neina ræðu um þetta mál, einungis farið í örfá andsvör, og rak þá augun í það að kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er gjörsamlega, ég ætla ekki að segja handónýt en hún er ekki nægjanlega vel unnin. Það kemur til að mynda engin upphæð fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti að koma og vera viðstaddur þessa umræðu og ég vil að frú forseti tryggi að svo verði. Ég hef ekki séð aðra eins kostnaðarumsögn frá fjármálaráðuneytinu í háa herrans tíð. 
            

Forseti upplýsir að boðum hefur verið komið til hæstv. innanríkisráðherra um að nærveru hans sé óskað í þingsal. Hæstv. fjármálaráðherra er í húsi, hlýðir á mál þingmanna og hefur gert hér í allan dag. Vegna orða og ummæla þingmanna um fundarstjórn forseta er einnig rétt að taka fram að enn óska fjölmargir þingmenn eftir því að ræða þetta mál, einir 16 þingmenn eru nú á mælendaskrá, þar af nokkrir sem ekki hafa áður tjáð sig um málið en einnig nokkrir sem vilja ræða það í þriðja sinn og einn hv. þingmaður hefur óskað eftir að taka í fjórða sinn til máls. Það er greinilega mikill áhugi á því að ræða þetta mál og verður því nú haldið áfram um sinn.

Frú forseti. Ég skil mætavel að margir hv. þingmenn óski eftir því að ráðherrar séu viðstaddir þessa umræðu. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands þannig að það er eðlilegt að það sé kallað eftir einstökum ráðherrum. Mér finnst að vísu sérkennilegt og veit ekki hvers þeir eiga að gjalda sem ekki hafa sérstaklega verið nefndir til sögunnar, eins og hæstv. utanríkisráðherra. Það hefur hvorki verið kallað eftir honum, hæstv. iðnaðarráðherra né hæstv. menntamálaráðherra. Mér finnst það synd, virðulegur forseti, að ekki skuli vera beðið um þá. Mér finnst að jafnframt eigi að óska eftir því að allir fyrrverandi ráðherrar séu kallaðir til þessarar umræðu, a.m.k. þeir sem eiga sæti á Alþingi og hafa setið í ríkisstjórn og geta tekið þátt í þessari umræðu. Jafnframt, virðulegur forseti, ættu allir verðandi ráðherrar að vera viðstaddir þessa umræðu. 
            

Frú forseti. Ég kem hér upp til að taka undir beiðni hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um að kalla til umræðunnar þá ráðherra sem hann nefndi. Ég fagna því að það virðist vera að nást aukin samstaða um það hvernig við eigum að haga umræðunni hér, það sé nauðsynlegt að allir ráðherrar séu viðstaddir hana. Ég beini því til frú forseta að hún hagi fundarstjórn sinni með þeim hætti að þeir ráðherrar sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi verði kallaðir til þessarar umræðu. Það væri mjög fróðlegt að heyra akkúrat innlegg til að mynda hæstv. utanríkisráðherra til þessa máls. Ég nefndi það að kostnaðarmat fjármálaráðherra um þetta frumvarp hefði verið alls kostar ófullnægjandi. Það er eins og að ríkissjóður eigi nú mikla og digra sjóði, þannig leit það að minnsta kosti út í Icesave-málinu þegar við ræddum það, þ.e. að við hefðum efni á því að greiða þar háa vexti. Ég held að væri gagnlegt fyrir okkur öll hér að fá þessa hæstv. ráðherra til umræðunnar.


             Virðulegi forseti. Ég kem ekki upp undir liðnum fundarstjórn forseta heldur ætla ég að halda nokkuð merkilega ræðu, sérstaklega fyrir hv. þm. Björn Val Gíslason sem kallar fram í. Ég vil byrja á að ræða það sem barst í tal undir fundarstjórn forseta, um kostnaðarmat á frumvarpinu. Nú kemur fram í kostnaðarmati á frumvarpinu að reiknað er með að það kosti um 100 millj. kr. Það er líka gert ráð fyrir því í ákvæði laganna um að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra í tvo sem geta síðan orðið allt að 23 að hægt verði að ráða sérstaklega þrjá til viðbótar því að talað er um í frumvarpinu að ráðuneyti séu um tíu og þá gætu þrír verið ráðnir í Stjórnarráðið á álagstímum. Ég hef sagt það í fyrri ræðum mínum að ég tel þetta mjög skynsamlegt að því leyti að tryggt sé að þegar verið er að ráða pólitíska ráðgjafa og aðstoðarmenn inn í ráðuneytin þá komi þeir með ráðherrunum og fari með ráðherrunum. Síðan kemur breytingartillaga frá meiri hluta hv. allsherjarnefndar sem felur í sér að þetta ákvæði taki strax gildi um leið og lögin verða samþykkt, þ.e. að heimildin verði veitt. Ég kallaði sérstaklega eftir skýringum á því í fyrstu ræðu minni hvað þetta þýddi í raun og veru. Ég hef ekki fengið skýr svör við því hvað þetta þýðir miðað við stöðuna nú. Ég þekki til í sumum ráðuneytum, öðrum ekki. Ég veit til að mynda að í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu hafa þrír pólitískir ráðgjafar verið ráðnir. Þýðir þetta að einn þeirra fer út eða verða þeir áfram eða er búið að koma þeim fyrir í einhverjar stöður? Hvað þýðir þetta í raun og veru? Hver er niðurstaðan? Ég gerði mér grein fyrir því að eftir næstu kosningar þegar þetta yrði gert, eins og upprunalega var lagt upp með í frumvarpinu, mundi það þýða að þessir aðstoðarmenn færu út með viðkomandi ráðherrum og þá kæmu hugsanlega nýir inn eftir þessum lögum eins og þau voru upprunalega sett fram áður en breytingartillaga frá meiri hluta hv. allsherjarnefndar tók gildi. Ég hef ekki fengið þau svör sem ég hef kallað eftir. Ég hef reyndar fengið svör frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem telur að það hafi komið fram á fundum hv. allsherjarnefndar að þetta væru um 130 millj. kr. Ég verð að gagnrýna mjög alvarlega að ekki skuli koma fram með breytingartillögunni frá hv. allsherjarnefnd neitt um það hvað þetta þýðir miðað við stöðuna í dag. Ég veit að það er búið að setja einstaka aðstoðarmenn inn í ráðuneytin sem sérfræðinga, skrifstofustjóra og þar fram eftir götunum en mér finnst að það þurfi að koma fram í frumvarpinu eða a.m.k. í umræðunni til að hv. þingmenn geti áttað sig á því hvað þetta þýðir í útgjöldum fyrir ríkissjóð núna og á næsta ári. Það er mjög mikilvægt. Ef kostnaðurinn, eins og haldið var fram í dag sem ég þekki ekki af því að ég á ekki sæti í hv. allsherjarnefnd, er um 130 millj. kr. og hann er til viðbótar þeim pólitísku ráðningum sem þegar hafa átt sér stað þá finnst mér þetta gersamlega óviðunandi miðað við þær aðstæður sem uppi eru núna, enda er þess sérstaklega getið í frumvarpinu að vegna stöðunnar í efnahagsmálum sé lagt til að þetta taki gildi eftir næstu kosningar. Það er ekki hægt á þeim tímum sem við lifum núna, þar sem er verið að skera niður í heilbrigðisþjónustu, í velferðarmálum og öllum þessum viðkvæmu málaflokkum sem ég fullyrði að enginn hv. þingmaður er sáttur við að gera en verður samt að gera út af nauðsynlegum aðstæðum í ríkisfjármálunum, að leggja á sama tíma fram aukakostnað upp á um 130 millj. kr. - ef sú tala er rétt. Þess vegna óska ég eftir því að þeir hv. þingmenn sem sitja í allsherjarnefnd og koma hugsanlega í andsvör við mig upplýsi mig um þetta.  Ég minni á að við sameiningu ráðuneyta, bæði undir innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti, var minni hagræðingarkrafa gerð á þau en önnur ráðuneyti, annars vegar 3% á innanríkisráðuneytið og hins vegar 4% á velferðarráðuneytið, samt var verið að sameina tvö ráðuneyti. Þó svo að hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin hafi gefið út að það ætti að vera 9% niðurskurður í stjórnsýslunni varð ekki svo. Hvar er öll hagræðingin við þessar sameiningar? Það er oft og tíðum verið að fela kostnaðinn. Mér þykir dapurlegt að á sama tíma þurfi að fara í erfiðar aðgerðir við að skera niður á heilbrigðisstofnunum. Það segja tölurnar sem við fáum. Ég tel að mörgum hv. þingmönnum hafi brugðið þegar hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson spurði um stöðugildi sem hefði fækkað því að þá kom í ljós að nánast öll þau stöðugildi sem hafði fækkað í ríkiskerfinu var hægt að rekja til Landspítalans, megnið af þeim, en annars staðar í stjórnsýslunni hafði þeim fjölgað. Þar hafði stöðugildum fækkað um 348 frá 1. janúar 2009 til 31. desember 2010 og þar af eru 318 konur, 30 karlar. Á sama tíma og konurnar eru reknar af heilbrigðisstofnunum stæra einstaka hv. þingmenn, sem þykjast vera svokallaðir femínistar, sig á því að leggja grunn að kynjaðri fjárlagagerð. Í það er hægt að eyða tugum milljóna  Mér hefði fundist að það ætti að vinna þetta betur þar sem kæmi alveg skýrt fram hver hinn eiginlegi kostnaður er við að fara í þessar breytingar. Mér finnst mikilvægt að það komi fram. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði áðan og hef sagt í fyrri ræðum mínum, að ég er hlynntur því að menn stígi skref í þá átt að gera þetta ef skilyrðið er alveg skýrt, þ.e. að menn muni þá ekki koma pólitískt ráðnum aðstoðarmönnum eða ráðgjöfum fyrir í ráðuneytunum í einhver störf áður en þeir fara sjálfir þaðan út. Þetta gildir hvort sem þessi hæstv. ríkisstjórn er við völd eða einhver önnur. Pólitískir aðstoðarmenn verða að koma og fara með ráðherrunum. Eitt sem mig langar að nefna í lok ræðu minnar. Þegar ég fer yfir dagskrá þingsins er búið að setja inn tvö frumvörp, 34. og 35. mál sem döguðu uppi í gær, Farsýslan og Vegagerðin, þ.e. sameining þeirra stofnana. Ég vil að það komi skýrt fram að þar var held ég samdóma álit allra hv. þingmanna sem eiga sæti í samgöngunefnd og kemur meira að segja fram í meirihlutaáliti nefndarinnar að skynsamlegra væri að stíga stærri skref í þeirri sameiningu. Áætlað var að sameina fjórar stofnanir en það varð samdóma álit hv. samgöngunefndar að við ættum að stíga stærri skref. Fram kemur í meirihlutaálitinu að menn töldu ekki fært að færa á milli ráðuneyta við núverandi aðstæður vegna girðinganna þar á milli. Ég sagði þá og ég segi nú að þær breytingar sem verða þegar við erum búin að ná niðurstöðu um þetta frumvarp, eins og ég skil það, munu lækka girðingarnar. Einn af kostunum við þetta frumvarp, því það eru ekki bara gallar í því, er sá að við lækkum þessa múra og reynum að rífa þá niður þannig að við getum farið í skynsamlegar sameiningar á stofnunum þvert á ráðuneyti til að ná fram þeirri hagræðingu sem nauðsynlegt er á þeim tímum sem nú eru uppi.

Virðulegi forseti. Ég held að þegar þetta frumvarp verður að lögum gerist einmitt það sem hv. þingmaður talar um, girðingarnar á milli ráðuneyta minnka, fara vonandi burtu og það verður auðveldara að sameina stofnanir, meira að segja karlastofnanir og fækka þar þá vonandi og hagræða. Hvað varðar aðstoðarmennina heldur þingmaðurinn því fram að hæstv. landbúnaðarráðherra sé með þrjá aðstoðarmenn. Ég veit ekki til þess. Ég held að hann sé með einn aðstoðarmann. Þannig er að núna mega ráðherrar hafa einn aðstoðarmann. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þeir megi hafa tvo aðstoðarmenn, sem aðstoðarmenn ráðherra. Síðan er stormsveit þriggja aðstoðarmanna sem hægt er að ráða í sérstök álagsverkefni. Það er ekkert flóknara en það. Ef það er einhver maður í skrifstofustjórastöðu einhvers staðar í ráðuneyti sem kýs VG getur það ekki verið neitt alvarlegt. Ég held til dæmis að undanfarin ár hafi margir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir andsvarið. Það er nú samt sem áður þannig að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir erum að mörgu leyti sammála um margt í þessu frumvarpi, þar á meðal það sem ég benti á í fyrri ræðu minni, að við hefðum átt að stíga lengra og ráða inn í Stjórnarráðið. Ég geri ekki athugasemdir við það hvað stjórnsýslan og þeir sem sinna henni í ráðuneytunum kjósa, hvaða flokk, það skiptir mig engu máli. Ég vil bara hafa faglega stjórnsýslu, sama hvar fólkið er og það er ekkert síður faglegt fólk í ráðuneytunum, sama hvaða flokk það kýs. Ég nefndi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagðist ekki vera með neinn aðstoðarmann að sinni, en eftir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók við er hann búinn að ráða upplýsingafulltrúa, hann var með aðstoðarmann og hann hefur líka ráðið ráðgjafa, reyndar á verktakasamningi, útgerðarfélag, þannig að þá tel ég þrjá. Þess vegna vantar mig og vil fá yfirsýn yfir það hvað þessi útgjaldaaukning þýðir verði frumvarpið að veruleika. Mér finnst að hv. allsherjarnefnd hefði átt að leggja kostnaðarmat fram með breytingartillögu sinni. Hvað þýðir það að samþykkja þessi lög?

Ég er búin að svara hv. þingmanni. Það þýðir að ráðherrar mega í stað eins aðstoðarmanns hafa tvo og svo er þriggja manna stormsveit sem er hægt að setja í álagsverkefni.

Virðulegi forseti. Ég átta mig alveg á því og það stendur skýrt í frumvarpinu, það eru 20 aðstoðarmenn og þrír aðstoðarmenn sem hægt er að ráða inn í ráðuneytin komi upp ákveðin verkefni. Það er alveg hárrétt. Ég fór yfir það í ræðu minni áðan. En hvað þýðir það miðað við stöðuna í dag? Það er það sem ég átta mig ekki á. Ég hef ekki þær upplýsingar, því miður. Ég á ekki sæti í hv. allsherjarnefnd. Mér finnst þetta mjög mikilvægt því að það hefur komið fram í andsvari í dag hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hún teldi það hafa komið fram í allsherjarnefnd að þetta þýddi um 130 millj. kr. útgjaldaaukningu. Ég veit það ekki og þess vegna er ég að kalla eftir þessum upplýsingum.  
            

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að vera ekki með tveggja manna tal heldur leyfa ræðumanni að nota sjálfur þann stutta tíma sem hann hefur til að svara andsvörum.

Takk, virðulegi forseti. Það væri mjög æskilegt að hv. þm. Mörður Árnason kæmi í andsvör, hann gæti þá upplýst mig um kostnaðaraukninguna af þessu frumvarpi sem við komum til með að samþykkja á þessu þingi.

Forseti. Ég þakka fyrir þessa leiðbeiningu. Ég ætlaði einmitt að spyrja um þessa tölu, 130 milljónir, sem þingmaðurinn hefur haldið fram í þessu púlti. Hvaðan er hún komin og hver er heimildin fyrir henni? Það svar er komið og ég þakka fyrir það, það er Vigdís Hauksdóttir. Ég veit ekki - 
            

Forseti biður hv. þingmann að virða reglur.

Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, gleymdi ég því? Ég veit satt að segja ekki hvað aðstoðarmaður hefur í laun, en mér sýnist að ef hann hefur til dæmis þingmannslaun dugi þessar 130 milljónir fyrir - þetta er mánaðartala, er það ekki?

Á mánuði?


             Á ári?

Á ári.

Ég bara bið hv. þingmann að skýra fyrir mér hvað er gert ráð fyrir að fjölgunin sé mikil fyrir þessar 130 milljónir og hvernig þessi tala er fengin út. Ef hann hirðir hana eftir hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hlýtur hún að gera það með einhverri heimildarrýni sem er rétt að komi fram í þingsalnum.

Það kom fram í allsherjarnefnd frá ráðgjöfum forsætisráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Það kemur fram í umsögn frumvarpsins að það er lagt til að það mundi kosta aukalega um 100 milljónir. Þá er spurningin sem mér finnst þurfa að svara og mér finnst að hv. allsherjarnefnd hefði þurft að skoða sérstaklega: Með því að samþykkja þetta frumvarp núna, hvað þýðir það í útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð? Hver er staðan núna? Hvað eru margir aðstoðarmenn? Eru þeir 15? Eru þeir 12? Eru þeir 18? Eru þeir 10? Ég veit það ekki. Það eru þessar upplýsingar sem ég er að kalla eftir. Það er mjög lítil virðing fyrir fjárlögum eða fjármagni á þessum erfiðu tímum ef þetta liggur ekki fyrir. Af hverju gerir það það ekki? Það er sérkennilegt að upplifa það að ég þurfi að svara því og í rauninni giska á þetta. Þetta hefur komið fram í umræðum, þess vegna kalla ég eftir þessum upplýsingum. Mér finnst 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Þetta er mjög athyglisvert sem við sjáum hér, að menn eru að velta því fyrir sér í ræðu hver kostnaðurinn kunni að verða af þessu frumvarpi. Hleypur hann á 100 milljónum? 150 milljónum? 200 milljónum? Við höfum nú séð margt, m.a. Sjóvá og Icesave. Við höfum séð ótrúlega mikil fjárútlát hjá þessari ríkisstjórn án þess að menn viti raunverulega um hvaða upphæðir er að ræða og í hvað þær fara.

ESB.

ESB-umsóknina og svona mætti áfram telja. Hvað telur hv. þingmaður, er ekki einfaldlega þörf á því að reikna á nýjan leik út allan kostnað við þetta frumvarp? Er ekki ótækt hjá Alþingi Íslendinga að samþykkja frumvarp með þessum hætti á sama tíma og skorið er niður til heilbrigðismála, menntamála og velferðarmála, að þá sé lagt fram stjórnarráðsfrumvarp og breytingartillögur við það án þess að menn hafi nokkra hugmynd um hver kostnaðurinn verður við þessari breytingar?

Virðulegi forseti. Það er það sem ég er búinn að kalla eftir í þessari umræðu, búinn að halda hér þrjár ræður og kallaði töluvert eftir þessu í fyrstu ræðu minni. Auðvitað snýst spurningin um fjölda aðstoðarmanna í dag. Það er það sem ég veit ekki. Það hlýtur að vera hægt að fá þær upplýsingar innan úr Stjórnarráðinu, hvað þetta þýði í útgjöldum. Það er mjög mikilvægt að mínu viti að menn viti þá, og hv. þingmenn sem koma til með að samþykkja þetta, hvað þetta þýðir. Það liggur fyrir að það er búið að fara í mjög erfiðar og sársaukafullar aðgerðir. Þetta finnst mér snúast um forgangsröðun eins og ég benti á í ræðu minni áðan. Það er hægt að bruðla með peninga í alls konar gæluverkefni. Ég hélt að sá tími væri liðinn, að menn yrðu að hugsa nánast um hverja einustu krónu. Það er tekist á í þinginu við afgreiðslu fjárlaga um kannski 100 þús. kalla, 500 þús. kalla, en svo þegar stóru tölurnar koma, hvort það eru 100 milljónir eða milljarðar, er bara ekkert fjallað um það og það er algjört aukaatriði að koma þeim upplýsingum inn í þingið. Það er óviðunandi að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er sannarlega dapurlegt eða alvarlegt að við skerum niður til einmitt þessara stóru málaflokka sem skipta okkur öll svo miklu máli. Við upplifðum það á síðasta ári að gengið var mjög harkalega að eða átti að ganga mjög nærri heilbrigðisþjónustunni á landsbyggðinni. Það var dregið til baka að einhverju leyti, en nú er að kvisast út að fjárlögin fyrir næsta ár kunni að fela í sér áframhaldandi harkalegan niðurskurð á heilbrigðisþjónustu, m.a. á landsbyggðinni. Þá tek ég undir með hv. þingmanni, það er með ólíkindum í fyrsta lagi að menn skuli ekki hafa það nákvæmlega á hreinu hvaða kostnaður fylgir svona gæluverkefnum. Í annan stað er með ólíkindum að menn skuli ætla að setja gríðarlegar upphæðir í svona lagað á sama tíma og verið er að segja upp fólki í heilbrigðiskerfinu allt í kringum landið.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt sem hv. þingmaður er að segja hér. Það er akkúrat það sem ég fór yfir í ræðu minni áðan, ég notaði hana nánast alla til að fara yfir þetta virðingarleysi og skeytingarleysi gagnvart fjármunum. Við horfum upp á það að það er hægt að setja inn í stjórnsýsluna helling af peningum á sama tíma og verið er að skera niður á heilbrigðisstofnunum. Það er mjög sláandi sem kemur þar fram. Þess vegna hélt ég að þingið eða framkvæmdarvaldið mundi vakna við þær upplýsingar sem hafa komið fram, tölulegar upplýsingar um hvað þetta hefur þýtt. Það virðist bara ekki skipta neinu máli, enda sjáum við það í meðförum Alþingis. Það hefur vakið mína mestu undrun frá því ég kom inn á þing. Þegar verið er að ræða fjáraukalög, fjárlög, ríkisreikning eða lokafjárlög, þar sem verið er að færa til jafnvel tugi milljarða, tæmist salurinn nánast um leið og byrjað er að tala, örfáir hv. þingmenn taka þátt í umræðunni og hinir setja sig ekkert inn í málin. Þetta er nokkuð sem við verðum að breyta. Það verður að ná agaðri fjármálastjórn og það er akkúrat það sem við erum að reyna að vinna núna í hv. fjárlaganefnd, það er ágætissamstaða um það og 

Virðulegi forseti. Ég er í því að fara í gegnum þessi gögn og er alltaf að rekast á eitthvað nýtt sem maður veltir fyrir sér. Reyndar væri gott ef hv. þingmenn Hreyfingarinnar yrðu hér á morgun og svöruðu þessum spurningum sem ég ætla reyndar að beina til hv. þingmanns. Við erum með breytingartillögu frá Hreyfingunni við þetta frumvarp. Ég velti fyrir mér hvað það þýðir þegar hér er lögð fram tillaga þar sem stendur, með leyfi forseta: „Ráðuneytisstjórum er skylt að mótmæla eða koma að athugasemdum telji þeir gjörðir ráðherra ekki samræmast lögum eða vönduðum stjórnsýsluháttum. Samsvarandi skylda hvílir einnig á skrifstofustjórum …“ Gefum okkur að það verði sett í lög að ráðuneytisstjórum, starfsmönnum ráðuneytanna, sé skylt að koma að mótmælum ef þeir sjá eitthvað sem þeir vilja gera athugasemdir við hjá ráðherranum. Ef þeir gera það ekki, er mögulegt að þeir séu að baka sér einhverja skaðabótaskyldu eða gerast samsekir um eitthvað?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er einn af þeim hlutum sem menn verða að ræða vel og fara efnislega yfir, til að mynda það sem kemur fram í frumvarpinu þar sem hæstv. ráðherrum hverjum og einum er skylt að fara yfir öll atriði á ríkisstjórnarfundum sem gætu komið til úrskurðar í stjórnsýslunni, og þá velti ég oft fyrir mér að það er í fyrsta lagi huglægt mat hvað er mikilvægt og gæti hugsanlega komið. Reyndar tel ég að flestallt geti komið sem varðar einstaka hæstv. ráðherra til ákvarðanatöku í stjórnsýslunni. Þá veltir maður fyrir sér hvort þetta sé með þeim hætti að einstakir hæstv. ráðherrar munu fara inn á ríkisstjórnarfund og lesa upp allt sem er að gerast í ráðuneytinu alveg frá A–Ö til að vera tryggir á því að komi upp eitthvað seinna muni það hafa verið tilkynnt til ríkisstjórnar. Þetta eru ákveðnir hlutir sem menn verða að fara betur yfir og ræða hvernig muni virka. Það er huglægt mat sem kemur þarna fram. Ég átta mig ekki alveg á því hvar mörkin eru. Það er voðalega vont að hafa texta sem er huglægur af því að það er mismunandi hvernig einstakir hæstv. ráðherrar munu túlka hann.