Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Herra forseti. Það er verið að taka hér á dagskrá eitt stærsta málið sem liggur fyrir þessu þingi, það mest umtalaða, og mér virðist að það sé ekki búið að leggja fram nál. sem á að leggja fram. Eftir því sem mér skilst eru a.m.k. fjögur nál. og það er ekki búið að leggja fram nema tvö þeirra. Ég tel að þessi vinnubrögð séu með öllu óeðlileg og þau eru það alltaf, hvaða mál sem um er að ræða nema alveg sérstök nauður reki til og þá eigi að leita afbrigða fyrir því. Hvaða nauður getur rekið til að taka mál fyrir áður en búið er að leggja fram nál.? Það er vandséð. En við þekkjum það að stundum er málum flýtt ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Ég fullyrði að það er engin ástæða til þess að hafa slík hroðvirknisvinnubrögð á þessu máli og legg til að málið verði ekki tekið til umræðu í dag.

Forseti (Jón Helgason) : Eins og hv. 4. þm. Vestf. veit, þá er ekki hægt að skylda neinn nefndarmann til að skila nál. Það er hverjum nefndarmanni í sjálfsvald sett. Í síðustu viku var ákveðið að 2. umr. um þetta mál færi fram í gær og allir nefndarmenn fjh. - og viðskn. voru búnir að fallast á það. Það voru hins vegar ytri aðstæður sem gerðu það að verkum að samkomulag varð um að fresta málinu þangað til í dag. Þetta er því gert í fullu samráði við alla nefndarmenn í fjh. - og viðskn.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir orð hv. 4. þm. Vestf. Þorv. Garðars Kristjánssonar. Það er með öllu óeðlilegt að ætla að afgreiða þetta mál án þess að fyrir liggi nál. Hér liggja fyrir tvö nál. en það vantar nál. frá minni hluta eða minni hlutum og ég legg áherslu á það að öll gögn liggi hér fyrir áður en umræða hefst um þessi veigamiklu mál. Það er gjörsamlega óviðeigandi að eiga að keyra þetta mál í gegnum þessa deild án þess að við hv. þm. getum fengið að sjá nál. frá öllum aðilum í fjh. - og viðskn. Ed. Ég legg því áherslu á að þessu máli verði frestað þar til þessi nál. liggja fyrir.

Guðmundur Ágústsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Þessi umræða um þingsköp kemur mér verulega á óvart þar sem það hafði verið fullt samkomulag í fjh. - og viðskn. um það að taka málið hér á dagskrá í gær. En eins og fram kom í máli forseta voru ytri aðstæður sem ollu því að það var ekki hægt. En það er kannski rétt að ég reki hér hvernig þetta mál hefur þróast og hvaða umfjöllun það hefur fengið í hv. fjh. - og viðskn. Á þriðjudaginn síðasta, á miðvikudaginn og fimmtudaginn voru nefndarfundir þar sem málið var til umræðu og það var fullt samkomulag um það að taka málið út úr nefnd á fimmtudaginn og ákveðið þá að málið yrði tekið á dagskrá í gær, en eins og ég sagði áðan var ekki hægt að halda hér fund þá. En ef það á að vera regla að menn geti trassað að skila nál. og málið fái ekki meðferð, þá býð ég ekki mikið í þetta þinghald. Ef einn eða fleiri nefndarmenn í fjh.- og viðskn. trassa það að skila nál. og ætla út á það að fá máli frestað, þá er illa komið fyrir okkur. Ég vil því skora á forseta og þá þingmenn sem eiga eftir að skila nál. að gera það strax þannig að þessi umræða geti farið hér fram.

Forseti (Jón Helgason) : Útbýtt er í deildinni: 1. Þskj. 535, Launamál, nál. frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. 2. Þskj. 537, Launamál, nál. frá 3. minni hl. fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Mér kemur ræða hv. 5. þm. Reykv. mjög á óvart, formanns fjh. - og viðskn. Honum var kunnugt um það að ég hafði beðið um tilteknar upplýsingar hjá fjmrn. þegar --- ég má segja skrifstofustjóri launadeildar var staddur á fundi fjvn., Birgir Sigurjónsson, og aðstoðarmaður fjmrh., Svanfríður Jónasdóttir. Bað ég um ákveðnar upplýsingar um launataxta flugumferðarstjóra. Ég fór í gærmorgun upp í launadeild og ítrekaði mínar óskir og fékk svo í morgun eða seint í gærkvöldi upplýsingar sem fólu í sér hluta af því sem ég hafði beðið um. Síðan hafði ég samband við ritara fjh. - og viðskn. í morgun og sagði honum frá því að ég þyrfti á þessum upplýsingum að halda nú við umræðurnar og það varð að samkomulagi milli okkar að ég dokaði við til hálftvö ef vera kynni að þessar upplýsingar yrðu látnar í té. Ég er hér að tala um opinberar upplýsingar, launatöflu, ekkert persónulegt, ekkert sem hver og einn á ekki að hafa aðgang að. Þó svo að þessar upplýsingar liggi enn ekki fyrir, herra forseti, geri ég ekki athugasemd við að umræður hefjist. Ég skilaði inn nál. rétt fyrir kl. hálftvö þó svo að þessar upplýsingar lægju ekki fyrir og ég hefði kannski bætt við einni eða tveim setningum eða breytt orðalagi hefði ég haft þær í höndum, en samkvæmt þeim nýjustu upplýsingum sem ég hef nú, og fékk rétt áður en fundur hófst, er þess að vænta að ég fái umbeðin plögg í hendur nú á næstu mínútum og ég vil vænta þess að svo verði. Ég ítreka að formanni fjh. - og viðskn. var kunnugt um þetta þannig að það á ekki að koma honum á óvart þó svo að ég hafi skilað nál. seint, en ég vil taka það fram að frágangur nál. eins og það er á borðum þingmanna er minn, þannig skilaði ég nál. í hendur Alþingis svo að það var ekkert eftir annað en ljósrita það. Þá var það fullbúið í hendur þingmanna.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. var mjög undrandi á því að ég gerði hér athugasemd við það að taka málið til umræðu nú. Undrandi á því. Og hvers vegna var hann undrandi? Var hann undrandi vegna þess að þingsköp væru túlkuð þannig? Nei. Hann var undrandi vegna þess að það hefði verið talað um það í fjh. - og viðskn. að málið skyldi tekið fyrir í dag, skildist mér. Það breytir engu um þingsköp og framkvæmd þingskapa hvað talað er um í þessu sambandi í fjh.- og viðskn. og það breytir því ekki þótt hv. 5. þm. Reykv. sé núna um sinn formaður þessarar nefndar. Hv. þm. var svo að tala um trassaskap í sambandi við þetta og því virtist vera beint til hv. 2. þm. Norðurl. e. Hv. 2. þm. Norðurl. e. hefur nú svarað fyrir sig og þetta sýnir hvað það er út í hött sem hv. 5. þm. Reykv. er að leggja til í þessu máli. En frá því að ég talaði áðan hefur komið eitt nál. sem er upp á a.m.k. 20 blaðsíður, og ef ég veit rétt, þá er eitt nál. enn eftir.  Ég vil leggja áherslu á það að það eru gjörsamlega óeðlileg og óviðunandi vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Og ég spyr hæstv. forseta: Hvaða nauður rekur til þess að hafa þessi vinnubrögð núna? Hvers vegna þarf að flýta þessu máli svo mikið að það þoli ekki að hafa eðlileg vinnubrögð? Ég óska eftir því að hæstv. forseti skýri ástæðurnar fyrir því. Það eru engar ástæður fyrir því þó að um eitthvað hafi verið talað við fjh. - og viðskn. Ég þarf ekki að segja hæstv. forseta það. Hver er ástæða hæstv. forseta fyrir því að taka málið fyrir með þessum hætti?

Forseti (Jón Helgason) : Forseta var tjáð það á fimmtudag í síðustu viku að engir annmarkar væru á því af hálfu fjh. - og viðskn., sem hafði þetta mál til meðferðar, að það yrði tekið til umræðu í gær og þá ætlaði ég að gera það. En eins og ég sagði áðan varð samkomulag vegna ytri ástæðna um að geyma málið þangað til í dag og þá var það sett á dagskrá þannig að það er langt frá því að það sé verið með einhvern óeðlilegan hraða eða flýti af hálfu forseta í málinu.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Það ærir nú óstöðugan að halda áfram þessum orðaskiptum við hæstv. forseta. Hann víkur sér undan að svara einföldum fyrirspurnum. Það er engin ástæða fyrir því að viðhafa óeðlileg vinnubrögð í þessu máli þó að um eitthvað hafi verið talað fyrir einum eða tveim dögum í fjh. - og viðskn. Og það þarf að taka tillit til fleiri heldur en þeirra sem eru í fjh. - og viðskn. Það þarf að taka tillit til allra deildarmanna og það tillit verður ekki gert nema að framfylgja þingsköpum og framkvæma þau á eðlilegan hátt.

Guðmundur Ágústsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég tel rétt að ég standi hér upp aftur til þess að svara þeim ásökunum sem fram hafa komið. Ég tel að í þessu máli hafi verið viðhöfð mjög eðlileg vinnubrögð. Þegar mál af þessu tagi eru fyrir þinginu þá vill oft þannig vera að menn fái ekki nema hálfan eða einn dag til þess að skila nál. Hér er um tæpa viku að ræða, frá fimmtudegi og til miðvikudags, og ég verð að segja eins og er að ég taldi og raunar flestir sem hér eru inni mættu telja það vera nokkuð rúman tíma til þess að skrifa álit. Varðandi þær upplýsingar sem hv. 2. þm. Norðurl. e. minntist á hér áðan, þá tilkynnti hann mér nú rétt fyrir kl. 2 að hann hefði ekki fengið fullnægjandi upplýsingar frá fjmrn. Það var í fyrsta skiptið sem ég heyrði um það að þær upplýsingar lægju ekki fyrir. Hins vegar voru honum afhent gögn sem hann bað um á fundinum. Hins vegar skildist mér á þeim upplýsingum sem ég fékk frá fjmrn. að hann hefði verið að biðja um viðbótargögn frá því sem áður hafði verið beðið um. Ég hef gert ráðstafanir núna til þess að athuga hvort hægt sé að fá þau gögn sem hv. þm. hefur farið fram á að honum verði veitt og ég vonast eftir því að hér á eftir komi þessar upplýsingar. En eins og hann sjálfur benti á ætti það ekki að trufla það að málið verði tekið hér á dagskrá því að þær upplýsingar eru kannski til enn frekari fyllingar en skipta ekki máli varðandi efnisafgreiðslu málsins og hvernig málið allt liggur fyrir, heldur eru þetta frekar staðfestingar á því sem haldið hefur verið fram þannig að það ætti ekki að vera nægileg ástæða til að fresta málinu þó að þessar upplýsingar lægju ekki fyrir. Að sjálfsögðu væru það mjög góð og heppileg vinnubrögð hér í Ed. sem Nd. að nál. lægju alltaf fyrir þegar mál væru tekin fyrir, en þannig vill nú oft verða að það eru annir í þinginu og nál. oft skilað á síðustu stundu. Eins og raunin hefur orðið hér, þá hefur nú öllum nál. verið dreift og ætti því ekkert að vera því til fyrirstöðu að málið verði tekið á dagskrá.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að standa í löngum umræðum um þingsköp í dag, en vegna ummæla formanns fjh. - og viðskn. vil ég í fyrsta lagi óska eftir því að hann geri grein fyrir því og útvegi mér þegar í stað eftirrit frá fundi fjh. - og viðskn. þar sem ég óskaði eftir tilteknum upplýsingum og gangi sjálfur úr skugga um það hvort þær upplýsingar hafi verið látnar í té. Ef svo er að starfsmaður fjmrn. hefur sannfært hann um að ég hafi fengið allar þær upplýsingar í hendur sem formaður fjh. - og viðskn. varð vitni að að ég bað um í nefndinni, þá óska ég eftir því að formaðurinn sjái um það að ég fái þessar upplýsingar í hendur eða fái að vita það heimilisfang þangað sem þær voru sendar. Í öðru lagi kann ég ekki við það að formaður fjh.- og viðskn. komi hér upp í stól á Alþingi, beri fyrir sig einhverja ónafngreinda persónu uppi í fjmrn. og noti hana sem eitthvert yfirvarp eða skálkaskjól þegar hann er að væna þingmenn um ósannindi. Ég kann ekki við það og óska eftir því að hann láti þess getið, annaðhvort í einkasamtali eða hér úr ræðustól, hver það var í fjmrn. sem sagði að ég hefði farið hér með ósannindi. Ef það er svo, herra forseti, að það sé óeðlilegt að þingmenn óski eftir því að þurfa ekki að taka þátt í umræðum þegar þeir þurfa að vera við jarðarför, þá er það nýtt fyrir mér. Ég vil enn fremur segja að það er altítt í þinginu að nál. liggi fyrir í þann mund sem umræða byrjar. Ef á hinn bóginn það er ósk meiri hluta Alþingis að taka þau vinnubrögð upp að umræður séu ekki um mál nema þingmenn hafi haft sólarhring til þess að setja sig inn í einstök nál., þá er ég síður en svo á móti því og er reiðubúinn til þess að hefja þessa umræðu hvort sem hæstv. forseti vill á morgun eða í næstu viku.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 515 um frv. til laga um launamál. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh. - og viðskn., en nefndin klofnaði í afstöðu sinni til frv. og hafa verið lögð fram þrjú minnihlutaálit sem verður gerð grein fyrir hér á eftir. Nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. er á þessa leið: Nefndin hefur fjallað rækilega um frv. Eftirtaldir komu á fund nefndarinnar: Forsrh. Steingrímur Hermannsson, Jón Sveinsson, aðstoðarmaður forsrh., Georg Ólafsson verðlagsstjóri, Páll Halldórsson, Eggert Lárusson og Birgir Björn Sigurjónsson frá BHMR, Svanfríður Jónasdóttir, aðstoðarmaður fjmrh., Birgir Guðjónsson, skrifstofustjóri launaskrifstofu ríkisins, Leifur Guðjónsson frá Verkamannafélaginu Dagsbrún, Ólafur Örn Haraldsson og Tómas B. Bjarnason frá Gallup á Íslandi. Meiri hl. fjh. - og viðskn. vill vísa til þess nál. sem lagt var fram af meiri hl. fjh. - og viðskn. Nd. þegar mælt var fyrir frv. þar og vísar til þess rökstuðnings sem þar kom fram, en því til viðbótar vill meiri hl. benda á að í kjarasamningi fjmrh. f.h. ríkissjóðs og aðildarfélaga BHMR, sem undirritaður var 18. maí 1989, var m.a. samið um að endurskoðað yrði mat á námi, lagt yrði mat á faglega, fjármálalega og stjórnunarlega ábyrgð háskólamanna í þjónustu ríkisins og borin yrðu saman kjör háskólamenntaðra manna hjá ríkinu og á hinum almenna vinnumarkaði. Námsmatsnefnd og ábyrgðarnefnd skiluðu lokaniðurstöðum á tilsettum tíma. Vegna ýmissa ástæðna, þar á meðal þeirrar að ekki lá fyrir fullnægjandi samanburður á kjörum háskólamenntaðra starfsmanna í þjónustu ríkisins og þeirra sem störfuðu á hinum almenna vinnumarkaði, gat kjarasamanburðarnefnd ekki skilað lokaáliti fyrir 1. júlí 1990 eins og ráð var fyrir gert í kjarasamningnum. Kom þá til kasta 6. mgr. 5. gr. kjarasamningsins er kveður á um launahækkun til handa háskólamenntuðum starfsmönnum í þjónustu ríkisins um sem svarar 4,5%. Hefði þessi 4,5% launahækkun félagsmanna í BHMR umfram aðra launþega komið til framkvæmda hefðu forsendur þjóðarsáttar verið brostnar þar sem fyrir lá að aðrir launþegar hefðu krafist sömu hækkunar. Óhjákvæmilegt var annað, ef verja átti þá samstöðu sem sköpuð var með febrúarsamningunum, en að ríkisvaldið gripi til ráðstafana sem kæmu í veg fyrir að ákvæði samningsins kæmu til framkvæmda. Eftir að ljóst var með úrskurði Félagsdóms að túlka bæri kjarasamninginn þannig að félagsmenn í BHMR ættu tilkall til launahækkunar skapaðist sú hætta að þjóðarsáttin væri brostin. Lá fyrir bréf frá VSÍ um að kæmi hækkunin til framkvæmda mundu samtökin ekki komast hjá því að launþegar innan ASÍ fengju sambærilega hækkun. Eftir árangurslausar viðræður við forsvarsmenn BHMR þar sem reynt var að ná samkomulagi um að refsiákvæði samningsins í 6. mgr. 5. gr. kæmi ekki til framkvæmda ákvað ríkisstjórnin að grípa til bráðabirgðalagasetningar sem næmi úr gildi þær forsendur sem dómur Félagsdóms var byggður á. Meiri hl. nefndarinnar telur að ekki sé verið að setja lög á niðurstöðu dómstóls heldur sé með setningu laganna einungis verið að breyta þeirri réttarheimild sem dómurinn leggur til grundvallar í niðurstöðu sinni. Eftir að hafa kynnt sér rækilega þau gögn sem lögð hafa verið fram í nefndinni, þar á meðal greinargerðir beggja aðila þess máls sem nú er rekið fyrir bæjarþingi Reykjavíkur, með tilliti til þeirrar réttarframkvæmdar sem viðgengist hefur við setningu bráðabirgðalaga og þeirrar brýnu nauðsynjar sem bar til setningar bráðabirgðalaganna um launamál, telur meiri hl. nefndarinnar að lögin stangist ekki á við ákvæði stjórnarskrárinnar. Með vísan til þess sem að framan er rakið og þess ástands sem Þjóðhagsstofnun hefur sýnt fram á í áliti sínu, sbr. þskj. 233, að gæti skapast í efnahagsmálum þjóðarinnar ef lögin yrðu felld á Alþingi leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt. En í þessu áliti Þjóðhagsstofnunar segir svo m.a. er þeir fara yfir útreikninginn: ,,Niðurstöður þessara útreikninga sýna að verði víxlhækkanir verðlags, launa og gengis með þeim hætti sem að framan greinir stefnir í stöðugt vaxandi verðbólgu. Tilgangslítið er að reikna slík dæmi langt fram í tímann. Ljóst er að á nokkrum mánuðum yrði þriggja mánaða hraði verðbólgunnar miðað við heilt ár kominn í tugi prósenta. Í þeim dæmum sem reiknuð voru var verðbólgan á þennan mælikvarða í fyrsta dæminu komin í 22% í júlí 1991, 27% í öðru dæminu og í tæplega 40% í því þriðja. Í öllum þessum dæmum mun kaupmáttur launa aukast umtalsvert fyrst í stað og er líklegt að almenn eftirspurn fari vaxandi. Það má því reikna með, ef þessi þróun gengur eftir, að þau markmið um viðskiptahalla og litla aukningu þjóðarútgjalda sem sett voru fram í þjóðhagsáætlun 1991, standist ekki. Rétt er hins vegar að leggja áherslu á að það eru ekki ótvíræðar niðurstöður því óvissuatriðin eru mörg í þessum dæmum.`` Þetta segir m.a. í áliti Þjóðhagsstofnunar hefðu þessar hækkanir komið til framkvæmda. Og þá er alveg ljóst að þjóðarsáttin svokallaða var fyrir bí og efnahagsmarkmiðin farin úr böndunum. Meiri hl. leggur sem sagt til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd. og er í samræmi við það sem bráðabirgðalögin sem sett voru í sumar og frv. sem lagt var hér fram sem 40. mál þessa þings. Undir það nál. sem ég las hér áðan rita Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Eiður Guðnason og Skúli Alexandersson.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Guðrún J. Halldórsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 1. minni hl. fjh. - og viðskn. Ed. Við höfum fjallað um frv. sem ríkisstjórnin lagði fram til þess að fá staðfestingu á bráðabirgðalögum sem sett voru 3. ágúst 1990 til að ógilda kjarasamninga ríkisins og aðildarfélaga BHMR frá 18. maí 1989. Í þeim samningi var fallist á þá kröfu að BHMR-félagar ættu að þessu sinni að fá sérstakar hækkanir til að samræma laun þeirra launum fólks með sömu menntun og í sambærilegum störfum á almennum vinnumarkaði. Virðist hafa verið sátt um það milli samningsaðila hvernig að þessu skyldi staðið. M.a. var það með stofnun þriggja nefnda sem getið var um í áliti meiri hl. þessarar nefndar og sem hafa ýmist lokið störfum eða ekki hafa lokið störfum enn þá. Þann 1. febr. 1990 gerðu aðrir aðilar vinnumarkaðarins með sér kjarasamning þar sem launahækkunum var í hóf stillt en ríkisvaldið tók að sér að sjá til þess að verðlagsþróun yrði innan vissra marka og jafnframt virðast aðilar hafa gert samkomulag um að launaþróun annarra yrði sú sama og greint er í þessum samningi sem kenndur er við þjóðarsátt. Þetta höfum við fengið fréttir um bæði í blöðum og útvarpi að muni hafa skeð. Ekki virðist ríkisstjórnin hafa verið í vafa um að hún gæti staðið við umrædd ,,þjóðarsáttarmörk`` þó svo að ákvæði í samningi BHMR fælu í sér 4,5% kauphækkun 1. júlí 1990 en í ,,þjóðarsáttarsamningi`` ASÍ og VSÍ var kveðið á um 1,5% hækkun. Þegar í ljós kom að ASÍ og VSÍ gátu ekki fallist á að BHMR-fólk fengi fyrrgreinda 4,5% launahækkun en aðrir ekki komst málið í sjálfheldu. BHMR-fólk taldi sig eiga rétt á hækkuninni 1. júlí en ríkisstjórnin vildi a.m.k. seinka greiðslum fram yfir gildistíma ,,þjóðarsáttar``. Fór svo að málið kom fyrir Félagsdóm og virðist ríkisstjórnin, sem hafði ráðfært sig munnlega við ýmsa lögfræðinga, álíta að málinu væri borgið. Þegar Félagsdómur kvað upp dóm sinn reyndist hann falla BHMR í vil og kom þá til þess gjörnings sem til umfjöllunar er nú, þ.e. setningar bráðabirgðalaga sem felldu úr gildi ákvæði þau í samningi BHMR og ríkisins sem Félagsdómur byggði úrskurð sinn á. Enn virðist ríkisstjórnin hafa byggt ákvörðun sína á munnlegri ráðgjöf ýmissa lögfræðinga. Telja verður það meira en vafasamt að ,,þjóðarsáttaraðilar`` geti ákveðið að launasamningar annarra, þ.e. BHMR-fólks, verði að falla úr gildi án þess að um það sé samið við BHMR. Einnig telur 1. minni hl. að hæpið sé fyrir ábyrga aðila að byggja ákvarðanir sínar í svo viðkvæmu og vafasömu máli á munnlegri ráðgjöf manna, þótt lögfróðir séu. En mergurinn málsins er þó sá að 1. minni hl. telur að óhæfa sé að skjóta deilumáli til úrskurðar dómstóls og að honum fengnum séu undirstöður úrskurðarins afmáðar með bráðabirgðalögum til þess að þurfa ekki að standa við úrskurðinn. Allt annarra leiða hefði þurft að leita í þessu máli. Fyrsti minni hl. er því alfarið á móti staðfestingu þessara bráðabirgðalaga. Að öðru leyti er vísað til nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. neðri deildar um mál þetta. Ég vil undirstrika það að þessi gjörð, að afmá eða fella úr gildi með lögum ákvæði sem dómur byggist á, til þess að þurfa ekki að standa við dóminn, hlýtur að vera afskaplega varhugavert athæfi. Og fyrir þegna þjóðfélags þar sem þetta er iðkað skapar þetta afskaplega mikið óöryggi. Réttaröryggi okkar er sem sagt stefnt í voða ef valdhafarnir geta breytt ákvæðum eftir á og reynt að láta þau gilda gagnvart aðilum sem hafa fengið dóm sér dæmdan í vil. Síkt getum við ekki fallist á. Það getur ekki nokkur fallist á slíka meðferð mála. Þar að auki virtist mér afskaplega furðulegt þegar við ræddum við hina ýmsu aðila, sem komu og ræddu við okkur og taldir eru upp í áliti meiri hl. nefndarinnar, hversu ólíkum augum þeir virðast hafa litið á samtöl sem farið hafa á milli þeirra og samstarf allt. Þar sem einn álítur að fólk sé að ráðfæra sig um ýmis formsatriði álítur annar að verið sé að ræða um grundvöll og undirstöðuatriði kjarasamninga. Þetta var bæði mér og sjálfsagt mörgum fleirum til mjög mikillar undrunar. Það er líka íhugunarefni að hópur lögfræðinga skuli hafa getað gefið ríkisstjórn vorri ráð og leiðbeiningar sem svo annar hópur lögfræðinga fellir algjörlega úr gildi eða telur marklaus vera. Þetta er líka íhugunarefni fyrir okkur. Ég tel að þegar svona gerðir eru gerðar, þá sé bráðnauðsynlegt fyrir valdhafana að hafa mjög vandaða ráðgjöf. Og sú vandaða ráðgjöf verður t.d. að byggjast á skriflegum og langíhuguðum niðurstöðum frá ráðgjöfunum. En fyrst og fremst er það grundvallaratriði að það er ekki hægt fyrir nokkurt samfélag að standast ef hafa á lög sem dæmt er eftir og svo þegar búið er að dæma eftir lögunum, þá sé þeim bara breytt til þess að fella úr gildi þann dóm sem búið er að fella. Það held ég að sé mjög fáheyrt og getur alls ekki gengið.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) : Hæstv. forseti. Ég sé að formaður fjh. - og viðskn. er í símanum, væntanlega að gera þeim grein fyrir því í hinu háa fjmrn. að það er náttúrlega viðkunnanlegt að fjmrh. sé við í deildinni þegar til umfjöllunar eru bráðabirgðalög um að ógilda hans undirskrift. Ég skil satt að segja ekki hvernig á því stendur að hæstv. forseti skuli ekki hafa gert ráðstafanir til að ná í hæstv. fjmrh. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur þessa umræðu, ekki svo að skilja að mér þyki návera hans í sjálfu sér geðþekk, en ég hygg á hinn bóginn að þingið hljóti að ætlast til þess að hann sé viðlátinn. Ég vil óska eftir því að fá upplýsingar um það hvort hann sé í húsinu, hvort hann sé væntanlegur eða hvort við eigum að gera ráð fyrir því að halda þessum umræðum áfram að honum fjarstöddum.

Forseti mun láta kanna hvort hæstv. fjmrh. er í húsinu.

Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt. Þetta er svona kannski ekki óeðlilegt. Það er nú svo að þeir bera sameiginlega ábyrgð á þessum kjarasamningi sem við erum að tala um, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Eins og upplýst var í fjh. - og viðskn. hélt hæstv. forsrh. í höndina á fjmrh. meðan á samningsgerðinni stóð. Hæstv. forsrh. upplýsti á fundi nefndarinnar að hann bæri persónulega fulla ábyrgð á síðustu gerð I. kafla samninganna. Hann skoraðist að vísu undan því að bera ábyrgð á 15. gr. samninganna sem ég mun víkja að síðar og taldi að efni hennar væri ekki í samræmi við það handrit eða uppkast sem hann hafði séð og verið breytt á síðustu stundu efnislega. Við fórum ekki nánar út í það en það var athyglisvert að fulltrúar Bandalags háskólamenntaðra manna könnuðust ekki við að um efnisbreytingar hefði verið að ræða á 15. gr. heldur, þannig að þeim kom mjög á óvart að hæstv. forsrh. skyldi skorast undan ábyrgð á þeirri grein. En við sem fjarstaddir vorum vitum auðvitað ekki hver segir satt. Það er engin leið fyrir okkur að slá neinu föstu um það. Það talar þarna maður á móti manni. Eins og víðar í þessu máli ber mönnum ekki saman. Það sem einn segir svart segir annar hvítt og þannig er nú það. Nú skal ég ekki, hæstv. forseti, láta það tefja mína ræðu þó fjmrh. sé ekki viðlátinn en óska sem sagt eftir því að hann sjái sóma sinn í að vera hér.

Forseti vill geta þess að hæstv. fjmrh. mun ekki vera í húsinu en ég hef gert ráðstafanir til þess að náð verði í hann.

Nú veit ég að vísu, hæstv. forseti, að fjmrh. er ekki þingmaður og má vera að hann fái ekki dagskrá þingsins senda af þeim sökum svo að honum hafi verið ókunnugt um að málið hafi verið tekið hér á dagskrá í dag. Ég vil þá biðja um að það séu gerðar ráðstafanir til þess að hann fái dagskrá þingsins eftirleiðis. Aðdragandi þess að bráðabirgðalög um launamál voru gefin út 3. ágúst 1990 var í stuttu máli þessi: Hinn 18. maí 1989 var undirritaður nýr kjarasamningur milli aðildarfélaga BHMR og ríkissjóðs. Forsrh. og fjmrh. komu einkum að samningsgerðinni á lokastigi. Af því tilefni er viðtal við forsrh. í Morgunblaðinu þar sem hann ,,sagðist mundu standa við þær yfirlýsingar sem hann hefði áður gefið, eins og í ríkisstjórninni 1985, að kjör háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins ættu að vera sambærileg við það sem gerðist hjá háskólamenntuðum mönnum utan ríkisgeirans``. Síðan er haft orðrétt eftir Steingrími Hermannssyni: ,,Raunar skil ég vel þá tortryggni sem er hjá þeim, vegna þess hve erfiðlega hefur gengið að fá þetta fram.`` Þetta eru orð hæstv. forsrh. í Morgunblaðinu, en bæði hann og hæstv. fjmrh. hafa ýmist gefið í skyn eða talað um það beinlínis að ýmsir aðrir menn sem hafa gegnt þeirra embættum hafi ekki notið fulls trúnaðar hjá starfsmönnum ríkisins og eru að reyna að gefa einlægt í skyn að þeir muni standa miklu, miklu betur við sín orð gagnvart opinberum starfsmönnum en aðrir hafa gert. Það eru einkum þessir tveir menn sem koma að þessari samningsgerð, formenn stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, formaður Framsfl. og formaður Alþb., sem hafa verið að gefa í skyn að einhverjir aðrir en þeir hafi ekki viljað standa við stóru orðin um að jafna kjör háskólamenntaðra manna í þjónustu hins opinbera og úti á hinum almenna vinnumarkaði. Báðir hafa þeir hins vegar talað um að sínum orðum sé vel treystandi. Fréttamaður Ríkisútvarpsins, Jón Guðni Kristjánsson, átti viðtal við hæstv. fjmrh. um það bil sem undirskriftum samningsins var að ljúka. Þá sagði Ólafur Ragnar Grímsson m.a. orðrétt: ,,... og ég vil láta hér í ljós þá ósk, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að þessi samningur verði upphafið að nýrri sáttargjörð milli ríkisvaldsins og háskólamenntaðra manna og það er einlæg von okkar að þetta verk verði til þess að skapa tiltrú og traust milli aðila``. Svo mörg voru þau orð. Starfsmenn þessa sama manns komu á fund okkar í fjh. - og viðskn. og létu þess að sjálfsögðu getið, annar hvor þeirra, að ekki hefði verið allt með felldu um tiltrú opinberra starfsmanna til annarra en þess sem nú gegnir embætti fjmrh. Báðir þessir menn sem báru höfuðábyrgð á samningnum, bæði forsrh. og fjmrh., sáu sem sagt ástæðu til að láta þess sérstaklega getið eftir undirskrift samningsins að þeir mundu vilja beita sér sérstaklega fyrir því að við samninginn yrði nú staðið. Mátti kannski ímynda sér að þeirra orð mætti skilja á þann veg að þeir vildu taka bæði persónulega og pólitíska ábyrgð á því að þeirra orðum mætti nú trúa. Og ég hef það áreiðanlega fyrir satt, ég held að mig misminni það ekki, að svo mikið var viðhaft að samningurinn var í heild sinni handskrifaður inn í gjörðabók ríkisstjórnarinnar til þess að sýna nú allri framtíð fram á að þessir tveir menn létu ekki við það sitja að tala við blaðamenn heldur vildu nú bóka það skilvíslega í sjálfu Stjórnarráðinu á ríkisstjórnar - og ríkisráðsfundi að nú skyldu þeir svo sannarlega standa við samninginn. En þó að þeir hafi nú kallað þetta mikla þjóðarsátt á þeim tíma voru aðrir menn í þjóðfélaginu sem létu í ljósi efasemdir um að samningurinn væri með þeim hætti að honum væri treystandi, að við hann væri hægt að standa. Davíð Oddsson borgarstjóri sagði af sama tilefni: ``Í annan stað er ljóst að þessir samningar eru í raun settir á frost, ef svo mætti segja. Þeir falla að verulegu leyti á næsta ári og árinu þar á eftir og ég er hræddur um að þegar kemur að þeim tíma, að menn ætli að fara að yfirfæra þennan samning á veruleikann, þá lendi menn í óbrúanlegum þverstæðum.`` Nú hafa hæstv. forsrh. og hinn fjarverandi hæstv. fjmrh. báðir reynt að gerast brúarsmiðir. Þeir hafa sennilega byrjað á sínum endanum hvor en sokkið í árstrenginn þar sem hann var harðastur og rekið þaðan niður á þær fjörur sem helst verða kenndar við það að bregðast undirskrift sinni og standa ekki við þau fyrirheit sem þeir hafa svo útþrykkilega gefið. Þorsteinn Pálsson sagði í Morgunblaðinu 20. maí: ,,Það er skrifuð út ávísun á framtíðina sem fjmrh. hefur ekki og getur ekki sýnt fram á að innstæða sé fyrir.`` Þessi orð hafa að fullu ræst. Hinn 1. febr. 1990 náðust kjarasamningar milli ASÍ og VSÍ. Kjarni þeirra var sá að freista þess að koma í veg fyrir frekari rýrnun kaupmáttar með því að launahækkunum yrði stillt í hóf sem ætti að tryggja hjöðnun verðbólgu. Einar Oddur Kristjánsson, forseti Vinnuveitendasambandsins, hefur skýrt svo frá að þá hafi forsrh. handsalað að ekki kæmi til launahækkana samkvæmt samningi ríkisins við aðildarfélög BHMR. Á fundi fjh.- og viðskn. hefur forsrh. staðfest að þetta sé efnislega rétt. Þó þeir hafi kannski ekki tekist í hendur, þá hafi slíkt samkomulag verið gert milli hans og forseta Vinnuveitendasambandsins. Í viðtali við Morgunblaðið sunnudaginn 19. ágúst sl. víkur forsrh. að þessum atburðum og segist þar gjarnan hefði viljað standa við samningana við BHMR um að samanburður yrði gerður á kjörum háskólamanna í þjónustu ríkisins og á almennum vinnumarkaði. --- ,,Ég hefði mjög gjarnan viljað standa við þetta,`` segir hann og bætir við síðar í viðtalinu að hann ,,hafi verið talsmaður þess að viðræður yrðu teknar upp við BHMR strax að loknum þjóðarsáttarsamningunum um breytt viðhorf, en það hafi ekki fengið hljómgrunn í ríkisstjórninni. Hann hafi þó einu sinni rætt við forsvarsmenn BHMR, þrátt fyrir að þessi málefni heyri ekki undir hann.`` Við 1. umr. málsins reyndi ég að varpa á það ljósi hvort rétt væri að hann hefði tekið málið upp í ríkisstjórninni eins og hann gerir grein fyrir í viðtalinu, hæstv. forsrh. Ég kvaddi þá hér á fundinn bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. og reyndi að draga það fram hvort hæstv. forsrh. hefði sagt satt um þetta atriði. Þeir sem þá voru viðstaddir eða hafa síðar lesið þessi orðaskipti komast fljótt að raun um að ráðherrarnir vilja ekki tala einum rómi um þetta mál. Þeir vilja með öðrum orðum ekki upplýsa Alþingi um hvort það sé rétt að hæstv. forsrh. hafi tekið þetta mál upp í ríkisstjórninni, en að ekki hafi verið hljómgrunnur fyrir því í ríkisstjórninni. Það er eftirtektarvert að fjölmiðlar hafa ekki talið þetta atriði skipta máli. Þeir hafa fjallað mjög mikið um hina svokölluðu þjóðarsátt en ég hef ekki orðið var við það að fjölmiðlafréttamenn hafi reynt að kryfja þetta mál frekar, brjóta það til mergjar og spyrja ráðherrana um það hvern og einn hvort það hafi verið tekið upp í ríkisstjórn að rætt yrði við háskólamenntaða menn á grundvelli þjóðarsáttar og hvort það sé rétt sem hæstv. forsrh. sagði í viðtalinu við Morgunblaðið að ekki hafi verið hljómgrunnur fyrir því innan ríkisstjórnarinnar. Þetta mál hefur margsinnis borið á góma í opinberri umræðu. Hæstv. forsrh. hefur ekki séð ástæðu til þess að leiðrétta það sem eftir honum er haft í Morgunblaðinu þannig að ég geng út frá því að það sé rétt, þori samt ekki að fullyrða nema hann kunni að segja nú að hann reki ekki minni til þess að hafa sagt þetta. Annað sem er athugavert, hér talar hæstv. forsrh. um það að hann hafi rætt við forsvarsmenn háskólamenntaðra manna þótt kjaramálin heyri ekki undir hann. Við í nefndinni spurðum háskólamenntaða menn hvort þá ræki minni til að þessi fundur hafi verið haldinn og töldu þeir að forsrh. ætti við þann fund sem haldinn hafði verið í janúarmánuði af því tilefni að stjórn Bandalags háskólamenntaðra manna hafði skrifað hæstv. fjmrh. í desembermánuði bréf þar sem kvartað var undan því að vinnubrögð í samstarfsnefnd BHMR og fjmrn. væru með óviðunandi hætti. Bréfi fjmrh. hefur enn ekki verið svarað, að ég hygg, og vegna þess tómlætis sem hæstv. fjmrh. sýndi opinberum starfsmönnum skrifuðu þeir hæstv. forsrh. bréf sem formaður Bandalags háskólamenntaðra manna lýkur með þessum orðum: ,,Ég vil með þessu bréfi leggja áherslu á hlutverk þitt [þ.e. forsrh.] og ríkisstjórnarinnar við gerð þessa samnings og óska því eindregið eftir því að þú beitir þér innan ríkisstjórnarinnar fyrir því að lausn verði fundin á þessum málum. Hingað til hefur BHMR ekki talið rétt að opinbera þessar vanefndir í þeirri von að ríkið muni standa við gefin fyrirheit. En nú hefur fjmrh. ekki aðeins með tómlæti vanrækt samninginn heldur með beinum hætti brotið gegn honum. Við það mun BHMR ekki una.`` Svo mörg eru þau orð sem persónulega er beint til hæstv. forsrh. Nú má segja að eftir að bráðabirgðalögin voru sett skipti kannski ekki máli hvernig ríkisstjórnin hafi staðið að því að reyna að efna samninginn frá 1979. Eftir þeim upplýsingum og gögnum sem við höfum í nefndinni virðist málið vera þannig vaxið að forsrh. hafi fengið þetta bréf, hann hafi átt einn fund með stjórn Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, hann hafi síðan eftir að þjóðarsáttarsamningarnir svokölluðu voru gerðir tekið málið einu sinni upp í ríkisstjórninni, hann hafi mætt tómlæti hjá öðrum ráðherrum. Mál hans fékk ekki hljómgrunn og þá lét hann það niður falla. Með öðrum orðum að hæstv. forsrh. hafi látið undir höfuð leggjast að rækja þá skyldu sína sem verkstjóri ríkisstjórnarinnar að bregðast fljótt og hratt og vel við þegar starfsmenn hans, háskólamenntaðir, kvarta undan því að samningar séu ekki efndir sem sjálfur forsrh. bar persónulega ábyrgð á, efnisatriðum þeirra og þar með vinnubrögðum, ekki síst eftir þau ummæli sem hann hafði látið falla um þá. Þegar sýnt var að ríkisstjórnin ætlaði ekki að efna samninginn höfðaði BHMR mál fyrir Félagsdómi og féll dómur 23. júlí þar sem fallist var á kröfur BHMR um 4,5% launahækkun frá 1. júlí. Þótt Halldór Ásgrímsson í fjarveru Steingríms Hermannssonar og Ólafur Ragnar Grímsson hefðu lýst því yfir að ekki kæmi annað til greina en hlíta niðurstöðum dómsins voru bráðabirgðalögin um launamál gefin út 3. ágúst 1990 þar sem kjarasamningarnir voru í raun felldir úr gildi. Nú hlýt ég, herra forseti, að vekja athygli á því að í þessari hv. deild eiga tveir ráðherrar sæti, sem persónulega komu að þessum kjarasamningum og viðræðunum við opinbera starfsmenn. Það er hæstv. iðnrh. sem sat fundi með þeim forsrh. og fjmrh., og það er hæstv. sjútvrh. sem lýsti því yfir að niðurstöðum Félagsdóms yrði ekki hnekkt með bráðabirgðalögum, og átti einnig viðræður við opinbera starfsmenn sem lagðar hafa verið fram sem réttargögn í því máli sem nú liggur fyrir Félagsdómi. Ég vil enn fremur benda á það að hæstv. fjmrh. er víðs fjarri en hann hlýtur auðvitað að hafa sérstakar pólitískar skyldur til þess að vera viðstaddur hér í deildinni. Allir þessir fjórir ráðherrar hafa komið svo mikið að þessari sögu að það er auðvitað hrein ósvinna að framsögumaður nefndar skuli þurfa að kvarta undan því að þeir séu ekki hér viðstaddir, hrein ósvinna að hæstv. forseti skuli ekki þegar í stað gera ráðstafanir til að þeir komi hingað inn í deildina. Ég vil nú óska eftir því að um það verði séð að þessir ráðherrar sitji hér við sín borð. Þetta lýsir fullkomlega þeirri lítilsvirðingu sem þetta þing, þessi heilagi staður, verður að búa við nú þegar við búum við Estrups-lýðræði á Íslandi. Alræmdur danskur forsætisráðherra sem stjórnaði með tilskipunum og illa þokkaður í íslenskri sögu. Við sitjum nú uppi með annan eins. Og þeir ráðherrar sem eru samsekir hirða ekki um að mæta hér í deildinni til þess að hægt sé að skiptast á orðum við þá.

Forseti sem hér var áðan tjáði mér að hann hefði leitað að þeim ráðherrum sem í nálægð eru, en hæstv. sjútvrh. situr ekki á þingi sem stendur, eins og hv. þm. er kunnugt.

Ég hygg að hæstv. sjútvrh. hafi seturétt og hann ber persónulega ábyrgð á þessum samningum. Það eru skiptar skoðanir um það hvort bráðabirgðalögin standist ákvæði stjórnarskrár. Við spurðum hæstv. forsrh. að því á fundi fjh.- og viðskn. hvort álitsgerð frá lögmanni eða lögfræðingi lægi fyrir varðandi það atriði. Hann taldi upp nokkra lögfræðinga, flestir þeirra eru undirmenn ráðherra, starfsmenn Stjórnarráðsins. Ekki liggur neitt skriflegt fyrir frá neinum þessara lögfræðinga. Enginn þeirra hefur lagt nafn sitt við slíkan pappír og þess vegna var ekki um það að ræða að nefndin gæti kynnt sér þær lögfræðilegu álitsgerðir sem ríkisstjórnin kynni að hafa aflað sér áður en bráðabirgðalögin voru sett af þeirri einföldu ástæðu að slíkar álitsgerðir eru ekki til. Það lýsir auðvitað vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar. Það má færa fyrir því gild rök að þessi bráðabirgðalög standist ekki ákvæði stjórnarskrár. Það lá fyrir 1. febr. að ríkisstjórnin hafði einsett sér og ákveðið að ekki skyldi koma til þess að samningarnir við BHMR gengju í gildi. Þá þegar hafði ríkisstjórnin metið það nauðsynlegt að samningarnir yrðu felldir úr gildi. Þess vegna bar henni á þeirri stundu að leggja frv. um þau efni fram á Alþingi. Það er fullkomlega út í hött að halda að ákvæði stjórnarskrárinnar eigi við það að ráðherra hafi gert sér grein fyrir því fyrir sex mánuðum að tiltekin lagasetning væri nauðsynleg, hafi gleymt að leggja frv. fyrir þingið og þetta ákvæði gefi einstökum ráðherrum af þeim sökum rétt til að gefa út bráðabirgðalög fyrir gleymsku sakir. Það kom einu sinni fyrir að sveitarstjórinn í Ólafsvík gleymdi að leggja á útsvar. Þá var lagt fram sérstakt frv. á Alþingi til þess að reyna nú að bæta úr því og láta Ólafsvíkinga borga útsvarið sitt. Er þetta ekki rétt munað? Ja, það var einhvers staðar fyrir vestan. Og Alþingi brást vel við og ég veit að við mundum auðvitað hafa gert eins við hæstv. forsrh., ef hann hefði gleymt að leggja frv. fram í tíma, að veita afbrigðin. En hitt er misskilningur að það standi einhvers staðar í stjórnarskránni ,,ef brýna nauðsyn ber til, vegna gleymsku er heimilt`` o.s.frv., það stendur ekki. Sumir vilja halda því fram að það að Hæstiréttur hefur aldrei hnekkt bráðabirgðalögum þýði að stjórnmálamenn geti farið með þetta ákvæði stjórnarskrárinnar að eigin geðþótta. Stjórnmálamenn hafa margir hverjir, sérstaklega þeir sem við völd eru hverju sinni, reynt að sannfæra sjálfa sig um að ákvæði stjórnarskrárinnar um ,,brýna nauðsyn`` sé merkingarlaust. Og stjórnmálamenn geta verið í þessari trú svo lengi sem Hæstiréttur kveður ekki upp úrskurð um annað. En það kann svo að fara að Hæstiréttur gefi þann úrskurð í þessu tilfelli að um brot á stjórnarskránni sé að ræða. Hitt er a.m.k. ljóst að tveir stjórnmálaflokkar hafa lýst því yfir, raunar þrír, ég veit nú ekki hvað á að segja um þennan Alþfl., hann er svona hér og þar eins og ríkisstjórnin í heild sinni --- að rétt sé að nema úr gildi ákvæði stjórnarskrárinnar um útgáfu bráðabirgðalaga einmitt vegna þess hversu misnotkun á því hefur verið mikil. Í 4. gr. bráðabirgðalaganna er kveðið á um að 5. og 15. gr. kjarasamninga milli aðildarfélaga BHMR og fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs frá 18. og 19. maí 1989 skuli falla úr gildi. Ég hlýt, herra forseti, að vekja sérstaka athygli á því að í lagatexta er talað um að þessar greinar falli úr gildi, en hvorki í frv. sjálfu né greinargerð með því er að finna hvað í þessum texta stendur. Það er ekki hægt að sjá það á frv. hvert sé efnisatriði laganna, hvaða greinar eigi að nema úr gildi, hvert sé efni þeirra. Hlýtur að vera ámælisvert að láta ekki kjarasamningana fylgja með sem fylgiskjal þegar þessi bráðabirgðalög voru lögð fram í þinginu. Ég hef nú bætt úr því og læt prenta samningana sem fylgiskjal með nál. mínu. Í 5. gr. kjarasamninganna er einkum eitt atriði sem skiptir máli í þessu sambandi: ,,Hafi nefnd skv. 3. mgr. 2. gr. ekki skilað lokaáliti hinn 1. júlí 1990, skal greitt upp í væntanlega hækkun þannig að tilfærslur milli launaflokka skv. 3. mgr. verði að jafnaði 1 / 2 launaflokki meiri en lágmark skv. 3. mgr. hefði verið frá 1. júlí 1990. Við endanlega ákvörðun áfangans skal þó enginn lækka í launaflokki. Í stað tilfærslu milli launaflokka skv. þessari grein er aðilum heimilt að semja um önnur kjaraatriði, er jafngildi þeirri launaflokkatilfærslu, sem tilefni gefst til eða hluta hennar.`` Þetta atriði, sem hæstv. forsrh. hefur sjálfur sagt í nefnd að hann hafi samþykkt í einstökum atriðum, tók fram að það gæti verið að breytt hefði verið orðalagi þar sem það skipti ekki máli, kannski eður í stað eða, svo ég segi eitthvað, og/en eða eitthvað lítilfjörlegt. Efnislega er þessi lagagrein eins og forsrh. gekk frá henni. En í bráðabirgðalögunum, sem hann sjálfur gefur út, er skýrt tekið fram að þessi grein skuli þegar í stað falla öll úr gildi, þegar í stað. Hann er þarna að gefa út bráðabirgðalög beinlínis til þess að strika út grein í kjarasamningi við opinbera starfsmenn, sem hann sjálfur ásamt fjmrh. átti þátt í að semja. Þetta er auðvitað siðlaust. Hann skorast undan því að bera ábyrgð á 15. gr. þar sem segir: ,,Verði almennar breytingar á launakjörum annarra launþega eftir 30. nóv. 1989, þannig að þau hækki umfram launabreytingar skv. 12. gr., geta aðilar krafist breytingar á launaliðum sem því nemur.`` Hann segist ekki bera ábyrgð á þessu. Þessi grein er einnig úr gildi felld með bráðabirgðalögunum. Hvergi, ég fullyrði hvergi, í nálægum löndum væri það hugsanlegt að fjármálaráðherra sem hefur hagað sér með þessum hætti sæti áfram í ríkisstjórn. Ég efast um að forsætisráðherra kæmist upp með þetta erlendis, ég er hér um bil viss um að hann gerði það ekki. Áreiðanlega ekki í Bretlandi. Ég er fullkomlega viss um að enginn fjármálaráðherra kæmist upp með annað eins og þetta. Að láta forsrh. sinn gefa út bráðabirgðalög til þess að fella úr gildi heildarsamning, sem hann ásamt forsrh., báru sjálfir persónulega ábyrgð á. Stóðu sjálfir í persónulegum viðræðum við viðsemjendur sína, hina háskólamenntuðu menn, tóku báðir skýrt fram um leið og þeir gerðu það að forverum þeirra hefði ekki verið treystandi til þess að minnka launamuninn milli háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins og annars staðar, en nú skyldi öðruvísi staðið að verki, báðir tveir. Og svo er það bara allt í lagi, allt í besta lagi, skiptir engu máli. Meira að segja ef einhver leyfir sér að finna að því og segja að ekki sé eðlilegt að slíkir menn fari með stjórn landsins þá er sagt að þeir séu að bregðast þjóðarsátt, þeir sem ekki sætta sig við að slíkir menn gegni áfram þessum störfum. Það var eftirtektarvert á fundi fjh.- og viðskn., herra forseti, --- nú er svo komið að meira að segja formaður fjh.- og viðskn. er ekki einu sinni í deildinni. Ætli það sé ekki rétt að gera ráðstafanir til þess að hann sé við? Ég tala náttúrlega ekki um fulltrúa Alþfl. eða Framsfl. í fjh.- og viðskn. Umræðan hefur staðið nú í tæpa klukkustund. Það er náttúrlega óþolandi að hafa ekki fjmrh. hér. Á fundi fjh.- og viðskn. lýsti aðstoðarmaður hans því yfir að það hefði staðið á Gallup að hægt væri að ljúka samningunum við háskólamenntaða ríkisstarfsmenn. Þeir hefðu átt að skila inn niðurstöðum úr könnun á launamismun fyrir 1. júní, sem þeir hefðu ekki gert. Þessi ummæli urðu til þess að við báðum um það í fjh.- og viðskn. að fá fulltrúa frá þessari stofnun á fundinn. Þar kom fram, sem síðan hefur verið staðfest við mig símleiðis af formanni Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, að frumskýrsla Gallups var lögð fram á tilskildum tíma, gagnavinnslu lauk í júnímánuði og það kom meira að segja fram skýrlega hvort kjaramismunur, launamismunur væri á milli háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins og á hinum almenna vinnumarkaði. Á hinn bóginn er þetta mál mjög flókið. Það er góð samvinna milli Gallups og viðsemjenda og aðila bæði í fjmrn. og hjá BHMR. --- Ég vil nú þakka fyrir að formaður nefndarinnar er viðstaddur, því ef ég fer rangt með það sem sagt er getur hann leiðrétt mig. Það kom fram að enn er verið að ná fram ýmsum upplýsingum úr tölvunni, þetta mál er mjög flókið og nú er aftur farið að vinna að þessu máli með skaplegum hætti. Hins vegar lýsti starfsmaður fjmrn. því yfir að á þessari stundu lægju engar upplýsingar fyrir um það að launamunur væri á milli háskólamenntaðra manna á almennum vinnumarkaði annars vegar og í opinberri þjónustu hins vegar. Launamunur hefur ekki verið staðreyndur enn, sagði aðstoðarmaður fjmrh. Ég sé að formaður nefndarinnar kinkar kolli til merkis um að ég fari þarna rétt með. Nú hef ég haft símasamband við formann Bandalags háskólamenntaðra manna og spurt hann hvort þetta sé rétt með farið. Það er vandasamt að ræða um þetta því hér er um trúnaðarmál að ræða. Við fengum í nefndinni tilteknar upplýsingar frá Gallup á Íslandi sem trúnaðarmál og ég skal ekki bregðast því, en tel óhjákvæmilegt að fram komi að Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna telur, þvert ofan í ummæli aðstoðarmanns fjmrh., að þegar liggi fyrir að um verulegan launamun sé að ræða. Nú er fjmrh. ekki viðstaddur þannig að ég get ekki innt hann eftir hvernig á þessum yfirlýsingum stendur, hvort sé rétt, og læt forsrh. eftir hvort hann vill upplýsa um það og eyða þeim vafa sem þarna er. En ég tel það síður en svo til þess að bæta úr málinu úr því sem komið er að það séu alls konar sagnir á sveimi um það hvað sé rétt og hvað sé rangt. Og auðvitað er það forkastanlegt hvernig bæði hæstv. fjmrh. og aðstoðarmaður hans hafa talað um viðsemjendur sína á nefndarfundum og í opinberri umræðu. Hinn 13. júlí voru undirritaðir kjarasamningar milli fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Félags ísl. flugumferðarstjóra. Hann er skýrður með því að í samræmi við reglugerð nr. 240 1989 skuli hámarksaldur flugumferðarstjóra vera 60 ár og þrem árum betur, ef viðkomandi er við góða heilsu, í stað 70 ára áður. Í kjarasamningnum er gert ráð fyrir að svokölluð föst yfirvinna, sem ekki hefur verið unnin, skuli felld inn í mánaðarlaunin í tveim áföngum. Hér er um 44 stundir að ræða sem eytt var með sex launaflokka hækkun 1. ágúst sl. og sjö launaflokka hækkun 1. jan. sl. Það jafngildir 39% hækkun mánaðarlauna með samsvarandi hækkun á yfirvinnu, gæsluvöktum og vaktaálagi og svo að sjálfsögðu með 39% hækkun á eftirlaunum. Þá er samið um að laun flugumferðarstjóra hækki um 4,5% á tímabilinu 1. sept. 1991 til 31. des. 1991 og um 4,26% eigi síðar en 1. júní 1992. Orðalag samkomulagsins og bókunar um niðurstöður og lokafrágang, sem birt er sem fylgiskjal með nefndaráliti þessu, bendir ótvírætt til að þessar launahækkanir skuli vera umfram það sem um semst á almennum vinnumarkaði. Að öðrum kosti er ekki hægt að sjá að hin sérstaka bókun hafi neitt að segja. Og þessi sérstaka bókun er birt sem fylgiskjal með nál. mínu. Nú er hér að vísu talað um 9% hækkun umfram það sem var hjá opinberum starfsmönnum, þar sem talað var um það að háskólamenntaðir ríkisstarfsmenn fengju 4,5% umfram þjóðarsátt 1. júní sl. Hér er talað um að flugumferðarstjórar fái 4,5% plús 4,26%. Ég vitna hér til nál. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. lagði fram í Nd. Þar er birt niðurstaða, dæmi um breytingar verðlags á næstu mánuðum. Það er Þjóðhagsstofnun sem gerir spá um verðbólguþróun á næstu mánuðum ef samningur við Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna fái að halda gildi sínu, ef launin hækki um 4,5% 1. júlí og sú hækkun fái að haldast, eftir yfirlýsingar Vinnuveitendasambandsins um að aðrir muni fá hinar sömu hækkanir. Nú skulum við hugsa okkur að Einar Oddur og Þórarinn V. Þórarinsson lýsi því yfir að þeir muni hækka laun þeirra sem eru í Alþýðusambandi Íslands um 4,5% á tímabilinu frá 1. sept. til áramóta og um 4,29% á eftir, samtals 8,79%, um leið og búið er að hækka hjá flugumferðarstjórunum. Og nú ætla ég að lesa fyrir hæstv. forsrh. hvað Þjóðhagsstofnun segir um annað eins og þetta, samninginn. Við getum sett samasemmerki á milli samningsins við flugumferðarstjórana og samningsins sem forsrh. gerði 1989, nákvæmlega hliðstætt. Það er aukahækkun sem á að koma einu ári og tveim mánuðum síðar, ekki strax. Það á að bíða í rúmt ár, þá á hækkunin að koma, 4,5%, 1991 hjá flugumferðarstjórunum, 1. júlí 1990 hjá háskólamenntuðum mönnum. Undir fyrri samninginn var skrifað 18. maí 1989, hann á að taka gildi 1. júní 1990, undir hinn síðari var skrifað 13. júlí 1990, hann á að rætast 1. sept. 1991, jafnlangur tími hér um bil upp á dag. Mismunurinn er innan mánaðar. Þ.e. eftir 13 -- 14 mánuði á að hækka í báðum tilvikum um 4,5% og í báðum tilvikum er sagt að þetta eigi að vera umfram það sem aðrir fá. Hjá flugumferðarstjórunum er sagt: Nú er þjóðarsátt. Við getum ekki hækkað hjá ykkur núna um 4,5% meira en aðrir hafa fengið, en við skulum gera það eftir 13 1 / 2 mánuð. Hvað gerist síðan? Þjóðhagsstofnun hefur komist að niðurstöðu um það, með leyfi hæstv. forseta: ,,Niðurstöður þessara útreikninga sýna að verði víxlhækkanir verðlags, launa og gengis með þeim hætti sem að framan greinir stefnir í stöðugt vaxandi verðbólgu. Tilgangslítið er að reikna slík dæmi langt fram í tímann. Ljóst er að á nokkrum mánuðum yrði þriggja mánaða hraði verðbólgunnar miðað við heilt ár kominn í tugi prósenta. Í þeim dæmum sem reiknuð voru var verðbólga á þennan mælikvarða í fyrsta dæminu komin í 22% í júlí 1991,`` --- í dæmi flugumferðarstjóra kemur ekki júlí 1991 heldur september 1992 --- ,,27% í öðru dæminu og í tæplega 40% í því þriðja. Í öllum þessum dæmum mun kaupmáttur launa aukast umtalsvert fyrst í stað og líklegt að almenn eftirspurn fari vaxandi. Það má því reikna með, ef þessi þróun gengur eftir, að þau markmið um viðskiptahalla og litla aukningu þjóðarútgjalda, sem sett voru fram í þjóðhagsáætlun 1991, standist ekki. Rétt er hins vegar að leggja áherslu á að þetta eru ekki ótvíræðar niðurstöður því að óvissuatriðin eru mörg í þessum dæmum.`` Þetta er niðurstaða Þjóðhagsstofnunar, fjallar um afleiðingar samningsins við flugumferðarstjóra eins og nú er komið. Nú kynni einhver að segja við mig og minn málflutning að þetta sé út í hött, þetta hafi bara alls ekki borið á góma. Engum manni hafi á þessum tíma dottið í hug að velta því fyrir sér hvað aðilar vinnumarkaðarins mundu gera eftir 1. sept. 1991. En þá er það heldur ekki rétt. Hinn 27. júlí áttu Páll Halldórsson, formaður Bandalags háskólamanna, Birgir Björn Sigurjónsson, framkvæmdastjóri sömu samtaka, og Eggert Lárusson, formaður Hins íslenska kennarafélags, fund með Steingrími Hermannssyni, Jóni Sigurðssyni og Ólafi Ragnari Grímssyni. Fundargerð af þessum fundi liggur fyrir í þeim dómsskjölum sem lögð hafa verið fram fyrir bæjarþing Reykjavíkur vegna þeirra málaferla sem þar hafa risið út af kjarasamningi opinberra starfsmanna út af bráðabirgðalögum ríkisstjórnarinnar, orðum og efndum hæstv. ríkisstjórnar. Samkvæmt fundargerð spurði Birgir Björn Sigurjónsson hvort ráðherrarnir sæju nokkurs staðar á næstu árum tækifæri til að læða að leiðréttingum til Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna. Þessu svaraði forsrh. svo samkvæmt fundargerðinni, með leyfi hæstv. forseta. Ég vil taka fram að þegar hæstv. forsrh. mælir þessi orð er búið að skrifa undir nýja kjarasamninga við flugumferðarstjóra þar sem þeim er lofað launahækkun 1. sept. á árinu 1991. Á sama tíma og Bandalag háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna er að spyrja er búið að semja við þá um 4,5% launahækkun á þeim tíma og svo 4,27% til viðbótar, eða hvað það var.

Samkvæmt fundargerðinni.

Samkvæmt fundargerðinni, segir hæstv. forsrh. Nú veit ég auðvitað ekkert hvort þetta er rétt haft eftir, en samkvæmt fundargerð háskólamenntaðra starfsmanna ríkisins segir forsrh. efnislega: ,,Göngum í gegnum úrskurð skv. 9. gr. um leiðréttingartilefnið og ríkið er skuldbundið af samningnum. Þótt þetta tækist í haust eru ákvæði af öðrum samningum sem leiða til víxlverkana. Finnst líklegt að unnt sé að sannfæra þjóðina um leiðréttingu, enda komi hún ekki til framkvæmda fyrr en eftir þjóðarsáttina. Ef þeir semja aftur þjóðarsátt sem fæli í sér frystingu á kjörum BHMR`` --- hæstv. forsrh. notar sama orðið og borgarstjóri: frysting á kjörum BHMR --- ,,þá veltur ábyrgð þeirra á þessari ráðagerð. Ég efa að þeir geti það. Ríkisstjórnin ætlar ekki að raska þjóðarsáttinni. Um það er samkomulag.`` Svo mörg eru þau orð. Þá langar mig að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji þá ekki efni koma til að standa við samninginn við flugumferðarstjóra ef Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið gera athugasemdir við hann, hvort hann telji að þá sé hann siðferðilega skuldbundinn til þess að reyna að koma í veg fyrir að staðið verði við þann samning einnig. Á þessum sama fundi lýsti hæstv. fjmrh. því yfir og gætti hneykslunar í frásögninni. Nú veit ég ekki hvort hæstv. fjmrh. var hneykslaður eða hvort það var ímyndun þess sem niður skrifaði. En í frásögninni gætti hneykslunar þegar fjmrh. var að segja þeim í Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna að Vinnuveitendasambandið vildi eyðileggja samninginn sem ríkisstjórnin hefði gert við Bandalag háskólamanna. Ég sé svo ekki ástæðu, hæstv. forseti, til að hafa þessi ummæli mikið lengri. Ég vísa til umræðna í Nd. um þetta efni. Þar sá hæstv fjmrh. ástæðu til þess að vera viðstaddur. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að reyna að ná sambandi við þann eðalborna og vekja athygli hans á því að umræðan sé hér í gangi áður en 3. umr. hefst þannig að honum gefist nú kostur á að vera aðeins við kurteisinnar vegna. Hann vill nú vera kurteis maður á yfirborðinu a.m.k., þannig að hann viti um þetta. Mér finnst líka rétt að hæstv. iðnrh., sem var í viðtalsnefnd við Bandalag háskólamenntaðra manna rétt um þær mundir sem bráðabirgðalögin voru sett, gaf þá m.a. yfirlýsingar sem stangast á við það sem fram hefur komið í fjh. - og viðskn., sé jafnframt sagt að hér sé verið að ræða um þessi mál. Ég veit ekki hvort það er tilefni til þess að hæstv. samgrh., sem gaf út reglugerðina sem leiðir til þess að verið er að hækka mánaðarlaun flugumferðarstjóra um 39% nú í tveim áföngum, breyta 44 tímum í mánaðarlaun upp á 39%, 39% hækkun eftirlauna. Er það almenn skoðun og stefna ríkisstjórnarinnar ef vinnutími styttist? Það er mikil krafa um það í vestrænum löndum að reyna að stytta vinnutímann hjá ýmsum starfsstéttum, að aðrar starfsstéttir eigi þá kröfu á leiðréttingu af því tagi sem flugumferðarstjórar hafa nú fengið. Segjum t.d. að kennurum verði gert að hætta 65 ára gömlum. Er þá sjálfgert að þeir eigi að fá að hækka um 4 1 / 2 launaflokk af því tilefni, um tæp 20%, 19,5% í launum og hækka um leið þeirra ellilaun um 19,5%? Er þetta virkilega svo? Og ég spyr: Getur hinn almenni vinnumarkaður staðið undir slíkri hækkun á skuldbindingum lífeyrissjóðanna? Mig langar af þessu tilefni að spyrja hæstv. forsrh. hvar frv. sé statt, sem búið er að semja, um samræmingu á lífeyrissjóðunum þar sem gert er ráð fyrir að breyta greiðslum í þá og úr þeim með þeim hætti að von sé til að þeir geti staðið undir sér? Hvað því frv. líði eða hvort hæstv. forsrh. telji kannski að lífeyrissjóðirnir séu almennt með góða fjárhagslega stöðu. Ég vil líka vekja athygli hæstv. forsrh. á því að í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár og líka í fyrra var dregið úr fjárveitingum í Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Ríkisstjórnin sá ekki ástæðu til að efna þau fyrirheit sem gefin höfðu verið um greiðslur í sjóðinn. Á sama tíma og hér er verið að íþyngja sjóðnum allverulega, búa til nýjar skuldbreytingar, nýja venju, sem við sjáum ekki fyrir endann á. Ég vil að þetta komi skýrt fram. Ég vil líka spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telji það samræmast ákvæðum um þjóðarsátt að nú verði gengið í það í sambandi við einstakar starfsstéttir opinberra starfsmanna sem hafa þessa föstu yfirvinnu sem ekki er unnin að breyta henni bara svona með einu pennastriki í föst mánaðarlaun sem hafi síðan áhrif til hækkunar á vaktaálag og annað slíkt. Og ég vil spyrja: Þeir samningar sem nú er verið að gera við lækna víðs vegar um landið, heilbrigðisstéttir, fela þeir líka í sér fyrirheit um að það megi hækka laun svo og svo mikið eftir 1. sept. á þessu ári? Hvar lýkur þessu öllu saman? Hvenær endar þetta? Hvar endar þetta? Ég hef hér í höndum samning við flugumferðarstjóra og taxta þeirra. Samkvæmt þeim kjarasamningi sem fyrir liggur eiga mánaðarlaun á samningstímanum að hækka í samræmi við kjarasamninga á hinum almenna vinnumarkaði hinn 1. júní 1990 um 1,5%, 1. des. 1990 um 2%, 1. mars 1991 um 2,5% og 1. júní 1991 um 2%. Samkvæmt þeim texta sem ég hef hér í höndum var einingarverð yfirvinnu í desember 1420,14 kr. en hefur hækkað 1. jan. í 1702,35 kr. Einingarverð fyrir gæsluvaktir hefur hækkað frá desember úr 349,90 í 419 kr. í janúar. Vaktaálag hefur hækkað úr 259,16 kr. í desember í 310 kr. í janúar og vaktaálag annað 45%, sem ég kann ekki að skilgreina, hækkar úr 349,90 kr. í 419,43 kr. Hér er með öðrum orðum um sérstaka launahækkun að ræða sem felur í sér hækkanir frá desember til janúar á launum flugumferðarstjóra umfram þá breytingu, sem auðvitað hefur ekki í för með sér launahækkun, að yfirvinnu er breytt í mánaðarlaun. Það eitt út af fyrir sig hefur ekki í för með sér hækkun launa nema, eins og ég segi, vegna hins að með því að hækka mánaðarlaunin hækkar sá grunnur sem vaktaálag og yfirvinna er reiknuð út frá. Ég sé ekki betur en með þessu sé verið að brjóta það samkomulag sem gert var um þjóðarsátt og þessi ákvæði standist tæplega, nema þá eftir skoðun, þau bráðabirgðalög sem hér liggja fyrir. Ég er hér sem sagt með töflu frá Launaskrifstofu ríkisins dags. 23. jan. 1991 og spurning mín til hæstv. forsrh. er: Hvernig má það vera að launahækkanir séu til þessarar sérstöku stéttar nú í janúarmánuði sem aðrir þjóðfélagsþegnar geta ekki vænst að fá?

Frsm. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson ): Hæstv. forseti. Á þskj. 537 skila ég nál. sem er álit 3. minni hl. fjh. - og viðskn. Efnislega hljóðar þetta nál. á þann veg að fyrst er rætt um að um þetta hafi mikið verið fjallað utan þings og innan undanfarna mánuði og mætti því ætla að í þessu máli væri komið fram flest það sem máli skipti. Allur málatilbúnaður af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur þó verið með þeim endemum að til umfangsmikilla málaferla hlaut að leiða og hefur nú gerst auðvitað og langt er frá að hilli undir lok þeirra átaka sem ríkisstjórnin hefur stofnað til í þjóðfélaginu. Það vita það allir að þar sýður og kraumar hvar sem niður er borið. Þessar deilur eru ekki einungis stjórnmálalegar í þröngum skilningi heldur er einnig um það deilt hvort löggjöfin standist ákvæði stjórnarskrár. Um öll þessi atriði hefur verið deilt og verður áfram deilt hvort sem Alþingi samþykkir lögin nú eða ekki. Alveg er ljóst að það verða áframhaldandi málaferli. Þess vegna var hin viðamikla umræða sem fram fór í Nd. þýðingarmikil og er hér sérstaklega vitnað til álits 2. minni hl. fjh. - og viðskn. Nd., Friðriks Sophussonar, ásamt fylgiskjölum, svo og nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed., hv. þm. Halldórs Blöndals og þeirra fylgiskjala sem hann leggur fram. Ríkisstjórninni tókst með harðfylgi að þröngva málinu gegnum Nd. en enginn þingmaður stjórnarandstöðunnar léði máls á stuðningi við það. Við þessar aðstæður eru nú rekin af mikilli hörku fyrir dómstólum mál þegar óðum líður að kosningum og alger óvissa er um framvinduna. Eðlilegt er að ríkisstjórnin ein beri ábyrgð á gjörðum sínum. Hún hefur stofnað til þessa óyndisástands, en síðar kemur það í hlut nýrrar stjórnar að ráða fram úr þeim margháttaða vanda sem hrannast hefur upp á ofstjórnar - og óstjórnarárum ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. 3. minni hl. telur ekki ástæðu til afskipta af málinu frekar og tekur því ekki þátt í atkvæðagreiðslu um málið.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) : Virðulegi forseti. Ég skal leitast við að svara nokkrum af þeim spurningum sem komu fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal þó ég telji mig nú hafa komið inn á þær flestar áður. Ég vil byrja með því að leiðrétta smámissögn, ef ég má orða það svo, sem kom fram í hans máli. Ég gerði aldrei samkomulag við formann Vinnuveitendasambands Íslands um eitt eða neitt í þessu sambandi. Ég lýsti þeirri skoðun minni við formann Vinnuveitendasambands Íslands að þetta mundi ekki leiða til víxlhækkana vegna ákvæðis 1. gr. Það er ekki rétt að kalla það samkomulag. Ég þurfti ekkert að semja við hann um það. Ég lýsti þeirri skoðun minni að þetta mundi ekki leiða til hækkana og hann hefur kallað það handsal. Menn geta kallað það hvaða nafni sem er. Hv. þm. ræddi nokkuð um muninn á kjörum Bandalags háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins og þeirra sem utan eru. Ég hef hvað eftir annað lýst þeirri skoðun minni að ef um mun er að ræða eigi að leiðrétta hann. Ég hef gert það oftar en nú í þessari ríkisstjórn. Ég gerði það í ríkisstjórninni 1983 -- 1987 t.d. Það er rétt sem ég hef einnig látið koma hér fram að ég lagði til að sæst yrði á það að þessi samanburðarvinna yrði unnin og síðan hafin leiðrétting á henni eftir að þjóðarsátt lýkur. Þetta hafa sumir gagnrýnt og sagt: Er ekki óvarlegt að vísa á þann tíma? En ég hef svarað því þannig að þá liggi þessi samanburður fyrir. Menn geti skoðað hann og menn geti sannfærst um það að hann sé rétt og skilmerkilega unninn og þá væntanlega aðilar hins almenna vinnumarkaðar fallist á að leiðrétt verði á þeim grundvelli og þá hafa þeir þennan samanburð fyrir sér þegar þeir gera nýjan kjarasamning. Ég veit að hæstv. fjmrh. hefur átt ýmsa fundi, eins og hann hefur lýst, með hinum ýmsu félögum Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna og eflaust verður þessari vinnu áfram haldið þó að ég hafi ekki kynnt mér það. Ég veit ekki hvort hv. þm. getur hlustað líka. Hann gerir stundum athugasemdir þegar hann er að tala við mig en ég ætla bara að hinkra við.  Hv. þm. vísaði í fundargerðir Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna sem ég þekki ekki og hef aldrei séð þær. Í fljótu bragði sýndist mér þessu nokkuð rétt lýst, en ég man ekki eftir því að ég sæti fundi þar sem þeir héldu fundargerðir. Þó má það vel vera. Ég þori ekki að sverja gegn því. En mér heyrist í fljótu bragði því nokkuð rétt lýst, sem ég kom að áðan, að ég teldi unnt, ef allur samanburður lægi fyrir og væri vel unninn, að sannfæra hinn almenna vinnumarkað um að það bæri að leiðrétta þannig að háskólamenntaðir menn innan ríkisins nytu sömu kjara og t.d. Vinnuveitendasambandið greiðir sínum. Samningurinn við flugumferðarstjóra hefur nú ekki verið út af fyrir sig á mínu borði. Um hann er þó það að segja að þar eru mjög sérstakar aðstæður því að þess hefur beinlínis verið krafist alþjóðlega af öryggisyfirvöldum flugsins að vinnulífslengd getum við sagt eða vinnualdur flugumferðarstjóra verði styttur, þeir vinni ekki til þess aldurs sem þeim er leyft hér. Þetta hefur skapað veruleg vandræði í þessu sambandi. Ef samkvæmt kröfu erlendis frá á að stytta starfsaldurinn skerðist þar með að sjálfsögðu það sem þeir fá úr lífeyrissjóði. Það var við þetta sem tekist var á og reynt að leysa með þeim samningi sem hæstv. fjmrh. og hans menn gerðu við flugumferðarstjóra. Og til að valda þarna engum vandræðum þá var þessu öllu frestað, sem er út af fyrir sig ekki gott mál, en menn vildu þó ekki að þetta ylli deilum og litu svo á reyndar að bráðabirgðalögin sem voru sett nái einnig til slíkra kjarasamninga og því væru þeir með bráðabirgðalögunum einnig ógildir. Sú er ástæðan fyrir því að horfið var frá þessari lagfæringu í fullu samkomulagi við flugumferðarstjóra. Hv. þm. spurði einnig um lífeyrissjóðsfrv. Það er einnig réttara að hæstv. fjmrh. svari því. Það hefur verið í milliþinganefnd og eftir því sem ég best veit hefur ekki náðst um það samkomulag, því miður. Þetta er mjög flókið og viðamikið mál sem ég fyrir mitt leyti tel afar slæmt að ekki skuli unnt að leiða til lykta, en það hafa verið gerðar athugasemdir, ekki síst af ríkisstarfsmönnum. Samningur við lækna var gerður að umræðuefni. Það er með þann samning eins og alla að þess hefur verið vandlega gætt að halda sér innan við eða sem allra næst þjóðarsáttinni. Ef hv. þm. er að spyrja um samning við sérfræðingana þá eru þeir mjög sérstakir að því leyti að fyrir tveimur árum var samið við sérfræðinga um að gefa afslátt sem næmi um 80 -- 90 millj. kr. af greiðslum frá Tryggingastofnun. Þegar síðan reynsla fæst á þann samning kemur í ljós að sá afsláttur sem þannig fæst er um það bil 130 millj. kr. Sérfræðingarnir bentu á það, að mínu mati með töluverðum rétti, að í öllum þeirra samningum hefði verið gert ráð fyrir að afslátturinn væri, eins og ég sagði áðan, miklu minni eða 80 -- 90 millj. kr. Þeir kröfðust þess að það sem þarna væri umfram yrði allt greitt, þ.e. að skalinn yrði hækkaður þannig að þeir fengju til baka þessar 40 -- 50 millj. kr. Á það var ekki fallist og að lokum samdist um það að draga úr þessum afslætti til að byrja með um 15 millj. og síðan smám saman aðeins meira, en alls ekki að fella niður allan þennan umframafslátt sem fékkst. Svo ég vil í fullri vinsemd vekja athygli á því að þarna er um allt annað mál að ræða en tókst þó að semja um, að mínu mati, á mjög viðunandi máta með tilliti til þess þaks sem við höfum reynt að halda á öllum samningum. Um aðstoðarlæknana hins vegar er það að segja að þar standa yfir samningar núna sem er ekki lokið. Vitanlega hafa þeir m.a. snúist um hvernig þar verði komið við lagfæringum innan þjóðarsáttar. Það mál flækist að því leyti að þar eru vaktir mjög langar, allt upp í 48 tímar, en samkvæmt vinnuverndarlögum er það ekki heimilt. Mjög mikill áhugi er á því hjá mörgum að stytta þær vaktir niður í eitthvað sem er rýmilegra, t.d. hámark 16 tíma vaktir. Við að gera það lenda sjúkrahúsin í vissum erfiðleikum af því að þá skortir lækna. Þá hljóta bara að gilda hin almennu launakjör á vinnumarkaðinum fyrir þá lækna sem við yrði samið um að vinna umfram þessa 16 tíma sem yrði smám saman reynt að draga úr. Ég get ekki sagt hvaða hækkun því kynni að fylgja til einstakra lækna, sem þannig yrði leitað til með sérstökum samningum, en eftir því sem ég hef séð það mál er það allt saman mjög eðlilegt og allt saman fullkomlega innan þjóðarsáttar. Ég vona að mér hafi tekist að svara þeim spurningum sem til mín var beint. Ég þakka svo fyrir það að deildin hefur fallist á að koma þessu máli svona fljótt í gegn því að ég tel það vera nokkuð mikið prinsipp, ef ég má orða það svo, að bráðabirgðalög afgreiðist frá hinu háa Alþingi svo fljótt sem frekast má vera.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) : Hæstv. forseti. Það er óhjákvæmilegt fyrir mig af því að ég fékk taxtavarðstjóra hér upp í ræðustólinn að taka fram í sambandi við þær hækkanir, sem ég áðan gat um, að mér sýndist vera nokkur lækkun á samanlögðum launum fastrar yfirvinnu og mánaðarlauna hjá flugumferðarstjórum. Má vera að það sé eitthvert jafnvægi í því. Ég hef ekki slíka útreikninga við hendina. Hér er verið að breyta launauppbyggingunni á miðjum þjóðarsáttartíma um leið og gefið er fyrirheit um, sem ekki var vikið að, að hækka eigi laun flugumferðarstjóra umfram almenna vinnumarkaðinn um 4,5% frá 1. sept. nk. fram að áramótum. Er það ekki rétt, hæstv. fjmrh.? --- Hæstv. fjmrh., ég er að spyrja um það. Er það ekki rétt skilið að í því samkomulagi og í þeirri sérstöku bókun sem gerð var við flugumferðarstjóra í júlímánuði, og ég gerði áðan grein fyrir í ræðu minni, hafi verið um það samið að laun flugumferðarstjóra skyldu hækka um 4,5% umfram aðra á tímanum 1. sept. til 31. des.? Er það rétt skilið?

Ég mun svara þessu úr ræðustól á eftir.

Ágætt að fá þetta allt í einu því við höfum nógan tíma. Hæstv. forseti. Ég vil aðeins bæta því við að það er náttúrlega alveg á mörkunum fyrir ráðherra sem ekki mætir hér á réttum tíma að hann skuli ekki geta svarað svo einfaldri spurningu með jái eða neii þannig að umræður þurfi jafnvel að vera fram í 3. umr. eingöngu vegna þess að hæstv. fjmrh. fékk ekki í hendur dagskrá fundarins og vissi ekki að þetta mál var hér til umræðu í dag.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Það er nú stundum dálítið erfitt að átta sig á því hvernig ætlast er til að umræður fari fram hér í hv. deild. Ef einstökum ráðherrum verður á að grípa fram í eru þeir beðnir um að gera það ekki. Ef ráðherrum finnst að ekki sé hægt að svara fyrirspurn þingmanns með einu orði og vilja frekar gera það úr ræðustól, þá verður það til þess að þingmenn hætta ræðu sinni og eru með ávítur. Ég held að það sé ekki æskilegur háttur á umræðum hér í þinginu í stórum málum að hv. þm. ætlist til þess að geta átt samtal við ráðherra úr ræðustól. Ef það er sá háttur sem menn vilja hafa á umræðum hér í deildinni þá er ég alveg tilbúinn að taka þátt í þeim, virðulegi forseti. En þá áskil ég mér alveg ótakmarkaðan ræðutíma úr sæti mínu eins og úr ræðustól.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Þetta eru sérstakar þingskapaumræður, umvöndun við einstaka þingmenn. Ef forseti telur það greiða fyrir efnislegum umræðum um málið að við höfum umræðuna undir dagskrárliðnum þingsköp, þá er ég alveg reiðubúinn til þess og mun ekki gera athugasemdir við það.

Þorv. Garðar Kristjánsson : Herra forseti. Þetta mál varðar kjarasamningana sem hlotið hafa nafnið þjóðarsátt. Þar var að sjálfsögðu engin endanleg lausn á baráttunni gegn verðbólgunni. Aftur á móti gaf þjóðarsáttin umþóttunarfrest til að vega að rótum verðbólgunnar og koma þannig á stöðugleika í verðlagi til frambúðar. En þessu tækifæri hefur verið kastað á glæ. Í stað þess hefur hæstv. ríkisstjórn þvert á móti eflt orsakavalda verðbólgu með síþenslu ríkisútgjalda og stöðugt auknum greiðsluhalla ríkissjóðs, hækkun skatta sem koma fram í verðlagi og peningamálastefnu sem ekki getur samrýmst því markmiði að halda verðlagi í skefjum. Þannig hefur þjóðarsáttin snúist upp í andhverfu sína með því að gefa ríkisstjórninni frið til að magna þá holskeflu verðbólgu sem okkar bíður með sama áframhaldi. Kjarasamningur fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og Bandalags háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna breytir hér engu um. Samningsgerðin sjálf og bráðabirgðalögin, sem hér eru nú til staðfestingar, sýna svo að ekki verður um villst að mesti ógnvaldur við þjóðarsáttina er ríkisstjórnin sjálf. Eðlilegt er að ríkisstjórnin beri ábyrgð á gerðum sínum og því greiði ég ekki atkvæði.

Danfríður Skarphéðinsdóttir : Virðulegur forseti. Í lýðræðisþjóðfélagi telst samningsréttur til grundvallarmannréttinda. Því miður er það svo að ein ríkisstjórnin af annarri hefur ekki skirrst við að rjúfa gerða samninga með bráðabirgðalögum. Aldrei hefur það þó gerst með þeim hætti sem gert var 3. ágúst sl. þegar núv. hæstv. ríkisstjórn setti bráðabirgðalög á samning BHMR eftir að Félagsdómur hafði kveðið upp þann dóm að ríkisstjórninni bæri að standa við hann. Það sem gerst hefur vekur óneitanlega ugg í brjósti margra og margar spurningar um lýðræðið og siðferðið í landinu. Þetta mál snertir virðingu framkvæmdarvaldsins og Alþingis fyrir eigin gerðum, fyrir dómstólum landsins og þetta snertir líka spurninguna um ábyrgð ríkisstjórna á eigin verkum. Það er ljóst að hluti af þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til er brot á íslensku stjórnarskránni, að ekki sé talað um siðferðið varðandi setningu þessara bráðabirgðalaga. Ég segi nei.

Eiður Guðnason : Virðulegi forseti. Ég mun halda mig við það að gera grein fyrir atkvæði mínu, ekki flytja efnisræðu um málið svo sem hér hefur verið gert í þessari umræðu. Þeir kjarasamningar sem kenndir eru við þjóðarsátt eru grundvöllur stöðugleika í samfélaginu og efnahagslífinu, stöðugleika sem ekki hefur áður tekist að skapa í þessu samfélagi, a.m.k. allt frá styrjaldarlokum. Á þessum stöðugleika hvílir það að verðbólga hefur náðst niður og almenningur, sem vissulega hefur tekið á sig kjaraskerðingar, býr við nýjan og áður óþekktan stöðugleika í efnahagsmálum. Það skiptir miklu að standa vörð um þá þjóðarsátt sem orðið hefur með verkalýðsfélögum, vinnuveitendum og opinberum aðilum, ríkisstjórn. Því segi ég já.

Guðmundur Ágústsson : Virðulegi forseti. Þetta mál sem hér er nú greitt atkvæði um hefur valdið miklum deilum og er það ekki að ófyrirsynju þar sem hér er tekist á um þau grundvallaratriði sem efnahagsstjórn tekst á við á hverjum tíma, þ.e. víxlhækkanir verðlags og launa. Með þeim bráðabirgðalögum sem samþykkt voru í sumar var komið í veg fyrir að hér skapaðist óðaverðbólga, óráðsía og að ástand mála yrði eins og segir í niðurstöðu Þjóðhagsstofnunar að verðbólga mundi fara upp í þriðja eða fjórða tuginn á nýjan leik. Í sumar stóð ég fyrir því í mínum þingflokki að við stæðum að samningu þessara bráðabirgðalaga og við það stend ég, sem og aðrir þm. Borgfl. Við viljum koma í veg fyrir það að hér myndist þetta ástand sem ríkt hefur um árabil. Við viljum koma hér á því ástandi að hér myndist stöðugleiki til framtíðar. Það hlýtur að vera verkefni næstu ríkisstjórnar, sem tekur við í septembermánuði, að viðhalda þessum stöðugleika. Með vísun til þessa segi ég já við atkvæðagreiðslu um 1. gr. frv.

Halldór Blöndal (um atkvæðagreiðslu) : Herra forseti. Atkvæðagreiðslan hefur snúist upp í efnislegar umræður um það mál sem hér liggur fyrir, oftsinnis af þingmönnum sem voru fjarverandi umræðurnar. Ég held að það væri hollt að reyna að beina efnislegum umræðum um mál inn á þann farveg að 1., 2. og 3. umr. séu til þess notaðar og menn reyni síðan að stytta atkvæðagreiðslur.

Þorv. Garðar Kristjánsson (um þingsköp) : Herra forseti. Ég gerði ítrekaðar athugasemdir við það að þetta mál væri tekið til 2. umr. hér í dag. Ég óskaði eftir svörum hæstv. forseta um það hver væri ástæða fyrir því að flýta þessu máli. Ég fékk engin svör við því. Hins vegar hefur það skeð að eftir þetta hef ég fengið upplýsingar um það hver væri ástæðan fyrir að flýta þessu máli og ef ég hefði vitað um þá ástæðu hefði ég ekki gert athugasemd hér fyrr í dag. Það hefði verið æskilegt ef hæstv. forseti hefði nú getað gefið upplýsingar um það sem ég hef fengið upplýsingar um utan fundar, en þær upplýsingar eru þannig að ég geri enga athugasemd við að 3. umr. fari nú fram.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal) : Herra forseti. Ég hafði beint þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh. hvernig hann hugsaði sér að sú umsamda launahækkun til flugumferðarstjóra sem samið hefur verið um í september nk. eða eftir þjóðarsátt, hvernig hann skilji hana. Skilur hann það svo að ríkisstjórnin hafi samið um 4,5% launahækkun umfram almennar launahækkanir á þessu tímabili? Og ég bað hann um að svara þessu áðan en orðaskiptin snerust upp í undarlega umræðu um þingsköp. Ég beindi jafnframt sömu fyrirspurn til hæstv. forsrh. en hann svaraði með því að hann bæri ekki ábyrgð á samningsgerðinni. Það væri kannski hollt fyrir fulltrúa Alþfl. í fjh. - og viðskn. að íhuga það að ef rétt er að þessir samningar feli í sér 4,5% hækkun umfram almennar launahækkanir er verið að kalla fram það ástand sem menn vildu ekki horfast í augu við á sl. sumri. Sama ástandið og þá að víxlhækkanir verði milli einstakra starfshópa fram eftir næstu missirum. Það er sá stöðugleiki sem hv. þm. talar um. Hann er illa að sér í sögu ef hann heldur að sl. ár sé mesta stöðugleikaár frá stríðslokum og sýnir að hann hefur ekki lesið söguna áður en hann settist á Alþingi. Því það er náttúrlega ljóst að viðreisnin skildi við með þeim hætti að verðbólga var 1% síðasta árið sem hún sat hér við völd og vinstri stjórnir riðu hér í garð. --- Hæstv. forseti. Fjmrh. er náttúrlega hlaupinn úr húsinu? Mér finnst þetta nú satt að segja allt saman hálfbroslegt. Hæstv. fjmrh. bað um orðið við 1. umr. um málið sjálft. Síðan bað hann um orðið um þingsköp sem hæstv. forseti skildi svo að hann var búinn að slíta fundi áður en nokkur vissi þannig að hæstv. fjmrh. fékk ekki tækifæri til að hefja sitt mál sem hann hafði þó beðið um til að svara minni fyrirspurn. Síðan hleypur hann út meðan atkvæðagreiðslan fer fram. Er ekki ágætt að ljúka umræðum á Alþingi með þessu um þetta mál? Er þetta ekki eftir öðru í því samhengi, hæstv. forseti? Svara ekki spurningum um lykilatriði, hlaupast á brott, brjóta þingsköp. Það er góður endir á þessu máli.

Forseti (Jón Helgason) : Ef hv. þm. óskar mun ég fresta fundi til kl. 6 til þess að ljúka umræðunni.

Ég var að segja að mér fyndist þetta bara sæmilegur endir á umræðunni og alveg í samræmi við málatilbúnaðinn í heild.