Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er ekki ástæða til þess að fjölyrða um þetta mál; það hefir þegar verið rætt allítarlega. Eg vil að eins leyfa mér að benda á, að allar breyt. till. meiri hluta nefndarinnar á þgskj. 304 miða að því að veita Akureyrarkaupatað sama rétt í undirbúningnum undir samþyktina sem sýslunum. Þó þótti rétt að orða 2. gr. alveg upp af nýju, vegna þess að ella mundu orðabreytingarnar á henni hafa orðið svo miklar. Ennfremur hefir nefndin komið fram með viðaukatillögu á þgskj. 315 og er hún í samræmi við lög nr. 52, 20. Des. 1901 um ýmisleg atriði, sem snerta fiskiveiðar á opnum skipum. Hér er þó endurnýjunartíminn eða gildi samþyktarinnar sett 5 ár í stað 10 ára í greindum lögum. Ástæðan til þessarar viðaukatill. er sú, að í flestum tilfellum hefir það reynst afar erfitt að fá nægilega marga kjósendur á fund, þar sem átt hefir að nema úr gildi slíkar samþyktir, sem stafar af því, að áhuginn er venjulegast ekki almennur fyrir afnáminu eða ónýtingunni, og í þessu tilfelli verða það sennilega einstakir menn, en ekki almenningur, sem óska þess að samþykt verði feld úr gildi. Þetta ákvæði ætti því að draga úr mótstöðunni á móti frumvarpinu. Að svo mæltu vona eg, að frumvarpið með þessum breytingum nái samþykki háttv. deildar og verði afgreitt til háttv. Ed.



Jafnvel þótt eg hafi verið algerlega mótfallinn þessu frrumvarpi í fyrstu, þá get eg nú sætt mig við það með breyt.till. nefndarinnar. Þótt eg álíti, að þannig lagaðar samþyktir, eins og hér er gert ráð fyrir, muni ekki ná tilgangi sínum, mun eg samt ekki setja mig beinlinis móti því, að frumvarpið verði samþykt, því eg treysti á að héraðastjórnir, þær sem hér eiga hlut að, muni vera færar um að ráða málinu til heillavænlegra úrslita fyrir alla hlutaðeigendur. Takmörkin verða öll önnur en upprunalega og er það mikils vert. Enn fremur er það til stórra bóta, að Akureyri hafi jafnt atkvæði um samþyktina sem sýslunefndirnar. Þar með er girt fyrir það, að nokkur veruleg hætta geti staðið af samþyktinni, því að eg geri ráð fyrir því, að bæjarstjórnin hafi næg áhrif til þess að sjá um, að málið verði vandlega rætt og athugað áður en frá því verður gengið til fullnustu.



Ekki er eg svo hálsliðamjúkur, að eg geti snúist með þessu frumvarpi, þótt svæðið hafi verið minkað, sem samþyktin á að gilda um. Ekki er dregið úr grundvallarákvæðinu fyrir það. Og þótt séð sé fyrir Akureyri, þá er það ekki til bóta fyrir þá sem gera út skip héðan til veiða þar. Það þykir mér in mesta óhæfa, að lög séu gerð, sem heimili einum landshluta í sambandi við leppaða og óleppaða útlendinga að banna öllum öðrum landshlutum að stunda veiði þar. Og mun eg aldrei ljá slíkum lögum liðsinni mitt.



Nefndin hefir lagt til að gera ýmsar breytingar á frumv., er gera það miklu aðgengilegra í mínum augum, og mun eg greiða atkvæði með öllum breyt.till. En þrátt fyrir það er skoðun mín á frumvarpinu í heild sinni engan veginn breytt, og mun eg greiða atkvæði á móti því, en óska nafnakalls í atkv.gr.



Mér virtist svo á orðum háttv. þm. Dal. (B. J.) sem hann áliti, að með þessu frumv. væri Eyfirðingum einum leyft að veiða með hringnótum, en að eins væri verið að útiloka, að menn úr öðrum héruðum mættu nota hringnætur á Eyjafirði, en sé það meining háttv. þm., þá er það inn mesti misskilningur. Þeim er jafnt bannað að veiða sem öðrum, enda held eg, að eg hafi áður tekið það fram, að jafnvel sumir þeir sem eiga þessi veiðiáhöld við Eyjafjörð eru mjög áfram um að sú veiðiaðferð verði bönnuð á firðinum, og sýnir það bezt álit almennings á málinu.



Hér er um engan misskilning að ræða hjá mér. Eyfirðingum er með frumvarpinu heimilt að banna öðrum landsmönnum hringnótaveiði á Eyjafirði. Það kemur ekki þessu máli við, hvort þeir geta bannað sjálfum sér veiðina líka eða ekki.



Herra forseti ! Eg hafði alls ekki ætlað mér að taka til máls, sakir þess að eg hefi engan heyrt hreyfa andmælum á móti þessu frumv. Það væri helzt að eg segði eitthvað um breyt.till. háttv. samþingismanns míns, 2. þm. S.- Múl. (G. E.). Hann leggur það til, að í stað 11. gr. komi ný grein, þess efnis, að þessi lög skuli líka ná til Eskifjarðarkaupataðar. Eg hefi ekki mikið við þessari breyt.till. að segja, hún raskar dálítið frumreglu frumv. og er ónauðsynleg, þar sem annað frumv. er á leiðinni, sem að líkindum verður samþykt og gerir tillöguna óþarfa. Annars læt eg tillöguna liggja mér í ósköp léttu rúmi og hefi í raun og veru ekkert á móti því, að hún verði samþykt, ef mönnum sýnist svo.



Þessi breyt.-till. mín, um að lögin skuli líka ná til Eskifjarðarkaupstaðar, er fram komin Vegna þess, að Eskifjörður getur naumlega talist til sjálfstjórnarkauptúna. Til kaupstaðarins telst nefnilega eitt býli, sem liggur fyrir utan kaupstaðarlóðina. Afleiðingin af því verður sú, að lög þessi geta ekki komið að neinum notum þar, þótt þau verði samþykt. En bærinn hefir fengið raflýsingu fyrir nokkru, og það hefir reynst mjög bagar legt að hafa ekki getað tekið ljósagjöldin lögtaki. Eg get ekki séð, að þessi tillaga eyðileggi frumv. að nokkru leyti, einkum þar sem tilætlunin mun vera sú, að þau verði að eina til bráðabirgða, en stjórnin leggi fyrir næsta þing svipað frumv., sem þá ætti að gilda fyrir alt landið. Eg vona því, að þessi br.till. verði samþykt.



Eg vil að eins taka það fram, að þar sem talað er í 2. gr. um einkarétt bæjarfélaga til að veita »rafstraumum«, þá getur það ekki náð til talsíma og ritsíma, því að það kemur í bága við gildandi lög um ritsíma og talaíma o. fl. frá 20. Okt. 1905, er áskilja landinu einkarétt til þeirrar rafmagnsframleiðslu. Raunar er í frumv, skírskotað til 11. gr. þeirra laga, en það er ekki nóg, því líkt kemur fyrir á fleiri stöðum í lögunum. Þess vegna er nauðsynlegt að skírakota til allra laganna, en ekki einnar greinar í þeim.



Mér virðist það nauðsynlegt, eftir athugasemd hæstv. ráðherra, að málið verði tekið út af dagskrá. Þessu verður sem sé ekki breytt nema með breyt.till., og þetta er 3. umr. málsins. Svo vildi eg spyrja um það, hvort það er af ásetningi gert - og þá hvers vegna - eða það er af athugaleysi, að orðin »og (eða)« eru sett þannig bæði milli orðanna: »Kaupstöðum–Sjálfstjórnarkauptúnum« í frumv. Mér skilst það eigi annaðhvort að standa »og« eða að öðrum kosti »eða«, en eigi hvorttveggja.



Herra forseti ! Út af orðum háttv. þm. Borgf. (Kr. J.) skal eg geta þess, að eg sé enga ástæðu til að breyta orðunum »og (eða)«; þau eru alveg rétt - geta stundum tekið yfir hvorttveggja og stundum annaðhvort. En það, sem hæstv. ráðherra sagði, er þess eðlis, að því verður ekki breytt nema með breyt.till. Vil eg því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá að þessu sinni.



Það hefir hvorki komið fram nein breyt.-till. Við þetta frumvarp né andmæli á móti því. Vænti eg því, að málið fái jafngóðar undirtektir nú og við fyrri umræðu þess og nái samþykki deildarinnar.



Þetta frumvarp, sem hér er til umræðu, er stjórnarfrumvarp, og var af henni lagt fyrir háttv. Ed. og er um breyting á lögum nr. 32, 20. Okt. 1905. Eftir þeim lögum getur stjórnin veitt öllum juridiskum kandidötum, sem lokið hafa prófi með ákveðnum vitnisburði, þegar í atað leyfi til þess að flytja mál fyrir yfirdómi. Þessi beimild stjórnarinnar hefir verið notuð, svo, að hver og einn juridiskur kandidat hefir undir eins að afloknu prófi fengið þetta leyfi. Afleiðingin af þessu er sú, að yfirdómalögmönnum er alt af að fjölga. Þeir eru nú orðnir um eða yfir 20. En svo margra er alla ekki þörf. Á hinu er ríkari þörfin, að þeir hafi meiri æfingu og undirbúning, en þeir menn geta haft, sem eru nýsloppnir frá eksamensborðinu. Þá má búast við því, að þeir myndu leysa störf sín betur af hendi en ella. Í frumvarpinu er farið fram á, að þetta leyfi skuli ekki veitast fyr en kandidatar hafi fengiat við lögfræðisstörf í 3 ár. Þetta hefir nefndin fallist á, bæði af þeim ástæðum, er stjórnin tilgreinir, og þeim sem taldar eru í nefndarálitinu. Þó hefir nefndin viljað gera eina breytingu við frumv. stjórnarinnar. Þeir nemendur, sem nú stunda nám við lagadeild háskólans, hafa, þegar þeir byrjuðu á námi, gengið út frá því, að lögin frá 1905 mundu standa í gildi, og þeir því geta notið þeirra vilkjara, sem þau heimila þeim. Nefndinni þótti ekki. rétt að taka at þeim þessi réttindi eða þessa réttindarútsjón, sem þeir hafa haft fulla ástæðu til að ætla að þeir fengju að halda. Fyrir því hefir hún leyft sér að koma fram með breyt.till. í þá átt, að þessi 1ög skuli ekki ná til þeirra lögfræðisnemenda, sem lúka prófi næstu 4 árin eftir að lög þessi öðlast gildi. Frekara hefi eg ekki um málið að segja. Eg vænti þess, að háttv. deild telji frumvarpið réttarbót og breyt.till. nefndarinnar vel rökstudda, og samþykki frumv. með breytingartillögunni.



Eg á bágt með að trúa því, að nokkur stúdent, sem byrjað hefir á námi við lagadeild háskólans, hafi gert það í því trausti, að ná í þennan yfirréttarmálaflutningsmannstitil. Hygg, að þeir hafi fremur gert það í því skyni að komast í embætti. Svonefndir »yfirréttarmálaflutningemenn« eru orðnir svo afarmargir nú, að eg held að það væri að bera í bakkafullan lækinn, ef við ættum að fá fjögurra ára framleiðslu í viðbót, takmarkalaust. Eg get því ekkert séð á móti því, að lög þessi öðlist gildi þegar í stað. Hér er ekki um hagsmuni einnar stéttar að ræða, heldur hitt, að sjá um að frekari trygging fáist fyrir því, að mennirnir séu hæfir til þess starfa, sem þeir takast á hendur.



Fyrir mitt leyti legg eg ekki mikla áherzlu á þessa breyt.till. nefndarinnar. En jafnframt get eg sagt það, að eg tel eigi verulega mikið varið í málið í heild sinni. Það er í raun og veru ekki mikilsvert. En það, að eg hallaðist að breyt.tillögunni, kom til af því, að eg bjóst við að málið myndi að öðrum kosti eiga allerfitt uppdráttar hér í deildinni. Líka ber þess að gæta, að breyt.till. á sér mörg fordæmi í svipuðum eldri lögum, sem samþykt hafa verið hér á þingi, og er vitnað til laga þessara í nefndarálitinu. Get eg eigi álitið varhugaverðara að gera slíka undanþágu nú en þá.



Eg lít svo á, að eftir núgildandi lögum hafi stjórnin fulla heimild til þess að veita mönnum þennan titil. En verði þessi breytingartillaga samþykt, þá er loku fyrir það skotið að landstjórnin geti sett nokkur takmörk fyrir því, hverjir fái þetta leyfi í næstu 4 ár.



Eg get ekki séð neina áttyllu fyrir hæstv. ráðherra til að leggjast á móti viðaukatill. á þgskj. 268, jafnsjálfsögð og hún er og í fullu samræmi við líkt bráðabirgðarákvæði í lagaskólalögunum frá 1904 og í lögunum frá 1911 um embættisgengi lagakandidata frá Khöfn: Þótt erfitt sé að sanna það, að stúdentar hafi gefið sig við laganámi meðfram í því trausti að geta alténd orðið yfirréttarmálaflutningsmenn, þá er það vafalaust, að þetta getur hafa haft áhrif á val þeirra. Það er enginn vafi á því, að frumv. þetta gerir þeim erfiðari viðleitnina til að bjarga sér, því að það held eg að sé rangt hjá hæstv. ráðherra, að lagastúdentar geri sér nú von um embætti upp úr embættisprófi. Hitt er sennilegra, að þeir búist við að geta fremur haft ofan af fyrir sér með málaflutningi, þótt margir séu um hituna, altént þeir duglegu, og það geta þeir fremur, megi þeir flytja mál svo fyrir yfir- sem undirrétti. Sé það rétt, að stjórninni beri ekki skylda til að veita heimild til málaflutnings í yfirdómi eftir núgildandi lögum, þá er það áreiðanlegt, að þessi litla viðaukatillaga gerir enga breytingu í því efni. Stjórnin getur alveg eins neitað um leyfið eftir sem áður. Eg tek í sama streng og háttv. þm. Borgf. (gr. J.) - spái því, að frumv. eigi erfitt uppdráttar án þessarar Viðaukatillögu. Verði hún ekki samþykt, þá er eg sannfærður um, að frumvarpið verður felt, að minsta kosti mun eg þá greiða atkvæði móti því.



Herra forseti ! Eg vil leyfa mér að stinga upp á að þessu máli verði - að umræðum loknum vísað til landbúnaðarnefndarinnar.



Eg og hv. meðflutningsmenn mínir höfum leyft okkur að bera fram þessa tillögu eftir ósk hr. Páls Torfasonar. Kveðst hann hafa uppgötvað nýja og heppilega aðferð til að vinna salt úr sjó, sem ekki hafi verið reynd áður. Hann hyggst geta gert mikið gagn með því að nota þessa aðferð hér, en kveðst ekki sjá sér fært að leggja út í það, nema honum veitist einkaréttur til þess um ákveðið árabil. Mál þetta var lagt fyrir fund Fiskiveiðafélagsins hér síðastliðið vor, en það kom of seint fram - það voru ekki eftir nema örfáir dagar, og mörgu að sinna - svo að fundurinn treysti sér ekki til að ráða því til lykta, en tók þó mjög vel í það. Blaðið Ægir hefir líka getið um þetta og lagt því liðsyrði. Getur blaðið þess, meðal annars, að ekkert virðist mæla á móti því, að veita slíkan einkarétt. Hr. Páll Torfsson býst við að geta framleitt salt mikið ódýrara en nú er og er fús á að skuldbinda eig til að setja ákveðið hámark verðs, sem sé talsvert lægra en verð á salti er nú. Þar sem það er alkunnugt, að herra Páll Torfason er áhugamaður mikill um framfaramál landsins og hefir dottið margt gott í hug og komið með margar góðar tillögur - var meðal annars einn af aðalstofnendum Íslandsbanka - þá virðist sjálfsagt af Alþingi að sinna þessari málaleitun hans. Vænti eg því að þessi tillaga fái góðan byr og nái samþykki háttv. deildar.