Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 238 ber með sér, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu fjárlfrv. Sjö nm. standa að áliti meiri hl. n., en tveir nm. skila séráliti. Þótt fjvn. skili þannig áliti í tvennu lagi, stendur n. óklofin að meginhluta brtt. sinna, svo sem þskj. 236 ber með sér. Er það fyrst og fremst áætlunin um tekjur ríkissjóðs á næsta fjárhagsári, sem ágreiningi hefur valdið í n., og síðast á fundi n. lýsti hv. 11. landsk. nokkrum útgjaldatillögum, sem hann kvaðst áforma að bera fram umfram það, sem n. hafði orðið sammála um að mæla með. Ég sé, að brtt. þær, sem hv. minni hl. n. ber fram, eru allmiklu víðtækari en þær till. voru, sem hv. 11. landsk. þá boðaði. Auðvitað sýndist einstökum nm. sitt hvað um þær 82 brtt., sem n. ber fram sameiginlega, en allir nm. gerðu sér ljósa nauðsyn þess, að komizt yrði að sameiginlegri niðurstöðu um sem flest atriði, og var samvinna í n. hin bezta. Fyrir fjvn. hafa nú legið óskir um hærri framlög úr ríkissjóði til margvíslegra þarfa en nokkru sinni fyrr. Hefði n. vissulega kosið að geta verið stórtækari í till. sínum um fjárveitingar til ýmiss konar þjóðnýtra framkvæmda og félagsmálastarfsemi, en á þessu sviði sem öðrum er óumflýjanlegt að sníða sér stakk eftir vexti, ef ekki á illa að fara. Auðvitað verður þó alltaf mikið álitamál, þegar þarfirnar eru miklar, hvað taka skuli og hverju hafna. Í nál. meiri hl. fjvn. er gerð grein fyrir því, hvernig n. hefur hagað athugun á fjárlfrv., og þar eru einnig skýrðar í stuttu máli hinar einstöku brtt. n. Ég mun því í þessari framsöguræðu minni fyrst og fremst gera grein fyrir þeim meginsjónarmiðum, sem ráðið hafa afstöðu n. Mun ég fyrst lýsa þeim ramma, sem meiri hl. n. setti sér varðandi ákvörðun tekna og útgjalda, síðan ræða horfur varðandi tekjuöflun á næsta fjárhagsári og loks íhuga nokkuð það ástand og framtíðarhorfur, sem þing og þjóð verða að horfast í augu við. Þegar framkvæmd var hin sérfræðilega athugun á efnahagsmálum þjóðarinnar árið 1949, sem varð grundvöllur að þeim ráðstöfunum í efnahags- og fjármálum, sem gerðar voru árið 1950, var lögð rík áherzla á það, að óhjákvæmilegt skilyrði heilbrigðrar fjármálaþróunar í þjóðfélaginu væri hallalaus ríkisbúskapur. Þessa staðreynd hefur ríkisstj. og þingmeirihluti síðan staðfest í verki. Hafa fjárlög jafnan verið afgreidd greiðsluhallalaus og tekjur ríkissjóðs öll þessi ár orðið það miklar, að stundum hefur orðið verulegur greiðsluafgangur, sem hægt hefur verið að verja til ýmissa mikilvægra framkvæmda í landinu. Núverandi ríkisstj. fylgir þessari sömu fjármálastefnu, og meiri hl. fjvn. teldi það mikið óheillaspor, ef frá þessari stefnu væri horfið. Meiri hl. fjvn. myndaði starfsramma sinn með samræmingu tveggja sjónarmiða: annars vegar að verja sem mestu fé til margvíslegra framkvæmda og framfara í þjóðfélaginu í andlegum og veraldlegum efnum, en hins vegar að stilla till. sínum um fjárveitingar það í hóf, að afkomu ríkissjóðs væri ekki stefnt í bráða hættu. Ef ríkissjóði verður gert um megn að standa undir fjárveitingum, þá getur orðið lítið úr framkvæmdum, þótt í bili geti verið hægt að slá um sig með tillögum um milljónatugaframlög til ýmissa þarfra hluta. Því miður sá minni hl. n. sér ekki fært að taka þessa afstöðu til afgreiðslu fjárlfrv., og því skildu leiðir. Meiri hl. n. mun hins vegar ekki hvika frá þeirri. stefnu, sem mörkuð hefur verið, og væntir þess, að mikill meiri hl. hv. þm. sé honum sammála um það, að sú stefna ein sé þingínu sæmandi og þjóðinni til farsældar. Svo sem ég áðan gat um, hefur nú verið geysileg ásókn um fjárveitingar úr ríkissjóði til hinna margvíslegustu og óskyldustu þarfa og jafnframt beðið um miklum mun hærri upphæðir en áður hefur verið. Viðtöl við marga þessa umsækjendur, bæði opinbera aðila og aðra, hafa leitt það í ljós, að bak við fjárbeiðnirnar feist sú hugsun, að afkoma ríkissjóðs sé nú svo góð, að óhætt sé að vera óspar á fjárkröfur. Það eru að vísu góðar horfur á því, að afkoma ríkissjóðs í ár verði mjög hagstæð, þótt ekki verði hún í neinu samræmi við þær draumsýnir, er ýmsir virðast sjá, og má helzt álykta sem svo eftir viðhorfi ýmissa manna til fjárgetu ríkissjóðs, að fjármálaráðherrann hafi fundið einhvern töfrakassa, sem sífellt sé hægt að ausa úr, en helzt þurfi aldrei að láta í. Kæmi sér óneitanlega vel að eiga slíkan grip, en því miður mun raunin vera önnur. Uppbygging atvinnulífs og menningarlífs á Íslandi hófst miklu seinna en hjá flestum eða öllum öðrum menningarþjóðum. Hin óleystu verkefni eru því óteljandi og þarfirnar því miklar um fé til framkvæmda á mörgum sviðum. Fjvn. hefði óneitanlega kosið að geta mælt með ríflegri fjárveitingum til ýmissa framkvæmda, en með hliðsjón af gjaldgetunni hefur meiri hl. n. á þessu stigi málsins ekki talið sér fært að leggja til að hækka gjaldabálk frv. meir en um rúmar 14 millj. kr., en öll kurl eru ekki enn til grafar komin, eins og ég mun síðar víkja að. Af þessum 14 millj. kr. eru rúmar 4 millj. hækkun á fjárveitingu til ýmissa svokallaðra verklegra framkvæmda. Má að vísu segja, að mikið álitamál sé, hversu miklum framkvæmdum ríkið eigi að halda uppi, þegar mikil atvinna er í landinu og á ýmsum stöðum jafnvel skortur vinnuafls. Því er til að svara í þessu sambandi. að meginhluti hinna verklegu framkvæmda, sem einkum eru samgöngubætur, er unninn víðs vegar úti um byggðir landsins og á allmörgum þessara staða um töluverða atvinnuörðugleika að ræða. Einnig verður þess að gæta, að atvinnuvegir þjóðarinnar eru mjög háðir samgöngum, og því er hér um að ræða óhjákvæmilega undirstöðu atvinnulífsins. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir sömu fjárveitingu í þessu skyni og í fjárl. þessa árs, en fjvn. taldi óhjákvæmilegt að hækka sex liði, sem hér verða greindir. Nefndin leggur til að hækka fjárveitingu til hafnargerða og lendingarbóta um 807 þús. kr. Ern mjög miklar framkvæmdir fyrirhugaðar í hafnargerðum á næsta ári, enda er þörfin viða mjög brýn og ekki hægt nema að litlu leyti að koma til móts við hana með þeim fjárveitingum, sem gert er ráð fyrir. Er áætlað, að hluti ríkissjóðs í hafnarframkvæmdum árið 1955 muni verða yfir 17 millj. kr., og er ljóst, að 6.6 millj. kr. fjárveiting hrekkur skammt til að mæta þeim kostnaði. Er þess um leið að geta, að vangreiddur hluti ríkissjóðs af unnum hafnarframkvæmdum mun nú vera um 5.6 millj. kr. Sakir standa aftur á móti viða þannig, að óumflýjanlegt er að gera stór átök í hafnarmálum, en mjög erfitt um lánsútveganir. Sýnist því mjög mikil nauðsyn, að ríkisstj. íhugi, hvort ekki séu einhverjar leiðir tiltækilegar til meiri fjáröflunar í þessu skyni. Lagt er til að hækka fjárveitingu til vega um 620 þús. kr. Fer því þó fjarri, að hægt sé að mæta þeim óskum, sem uppi eru um framkvæmdir í vegagerð. Ýmsir telja ósamræmis gæta í fjárveitingum til vegagerða í hinum ýmsu héruðum og telja nauðsynlegt að breyta þeim hlutföllum, sem nú eru. Þetta kann vel að vera rétt, en torvelt mun reynast að fá samkomulag um þá breytingu, nema því aðeins að hafa fyrir sér ýtarlegar skýrslur um ástand í vegamálum í öllum héruðum landsins. Nefndin hefði gjarnan viljað framkvæma þessa athugun nú, því að henni er vel ljóst, að hæpið er að halda sömu hlutföllum um fjárveitingar frá ári til árs, en vegna veikinda vegamálastjóra hefur ekki verið auðið að kanna málið svo, að n. treysti sér til þess að breyta að nokkru ráði þeim grundvelli, sem er í fjárl. þessa árs. Nefndin telur hins vegar sjálfsagt að taka þetta mál til rækilegrar athugunar við afgreiðslu næstu fjárlaga. Á síðasta þingi var samþykkt sérstök fjárveiting til endurbyggingar gamalla vega, að upphæð 1/2 millj. kr. Margir þeir vegir, sem fyrst voru lagðir, eru orðnir algerlega ófullnægjandi, og ber brýna nauðsyn til þess að endurbyggja þá, en ekki hefur verið talið fært að nota nýbyggingarfé í þessu skyni. Þörfin er hér mikil, og leggur n. til, að þessi fjárveiting verði hækkuð um 300 þús. kr. Fjallvegafé var hækkað nokkuð á siðasta þingi, einkum með hliðsjón af tveim fjallvegum, sem nú er unnið að, Vestfjarðavegi og Múlavegi, sem hvorugur er enn kominn í þjóðvegatölu. Mikil nauðsyn er talin á auknu fé til fjallvega, og leggur n. til, að fjárveitingin verði hækkuð um 250 þús. kr. Margar ár eru enn óbrúaðar, og eru þær víða mikill farartálmi. Er því nauðsynlegt að hraða brúargerðum svo sem kostur er, og leggur n. til, að áætluð fjárveiting til brúargerða verði hækkuð um 600 þús. kr. Brúasjóði er ætlað að standa straum af kostnaði við byggingu stórbrúa. Þar eru svo mörg verketni, að ógerlegt er að leysa þau á víðunandi hátt nema með auknu fé í brúasjóð. Sérstakt viðfangsefni á þessu sviði er endurbygging nokkurra stórbrúa, sem nú eru orðnar svo úr sér gengnar, að þær eru orðnar hættulegar umferðar. Eru þetta dýrar framkvæmdir. en svo mikilvægar fyrir samgönguöryggi í landinu, að n. hefur ekki talið sér fært annað en að leggja til, að 1.5 millj. kr. verði á næsta ári varið til endurbyggingar stórbrúa, og er þá hugmyndin sú, að sömu fjárhæð verði varið í þessu skyni á árinu 1956. Ekki verður um samgöngubætur rætt án þess að minnast flugmálanna, því að flugið er að verða æ stærri þáttur í samgöngum, bæði innanlands og við útlönd. Virðast góðar horfur á því, að Íslendingar geti átt mikla framtíðarmöguleika á þessu sviði, en vitanlega verða þau tækifæri ekki notuð án mikilla fjárframlaga til ýmiss konar stofnkostnaðar. Ekkert má til spara að gera flugsamgöngur sem öruggastar, og gerð flugvalla og ýmissa mannvirkja á þeim til afnota við flugið kostar geysimikið fé. Aðalflugvelli sína tvo hafa Íslendingar eignazt með óvenjulegum hætti. Áætlar flugmálastjóri, að Reykjavíkurflugvöllur mundi nú kosta um 1000 millj. kr. Verður af þessu ljóst, að flugvellirnir eru engin smámannvirki. Mikla nauðsyn ber til að hraða flugvallargerðum á ýmsum stöðum á landinu, og einnig þarf að leggja í dýrar framkvæmdir á Reykjavíkurflugveill til þess að skapa þar viðunandi aðstöðu og halda við flugbrautum. Ekki hefur þó verið talið fært að hækka beina fjárveitingu frá því, sem er í fjárlfrv. Tekjur af flugvöllunum hafa síðustu árin farið alllangt fram úr áætlun, og hefur flugmálastjórninni verið heimilað að nota þessar umframtekjur til framkvæmda. Þessi heimild hefur verið takmörkuð við 2.5 millj. kr., en fjvn. leggur til, að takmarkið verði hækkað í 3.5 millj., ef svo kynni að fara, að flugvellirnir gæfu meiri tekjur en gert er ráð fyrir. Þar sem byggingar eru nú mjög miklar í landinn, er sjálfsagt, að ríkið gæti hófs í þeim framkvæmdum til þess að draga ekki nauðsynlegt vinnuafl og efni frá byggingarframkvæmdum einstaklinga. Ýmsar ástæður valda þó því, að ekki er auðið að fresta öllum slíkum framkvæmdum, og leggur fjvn. til nokkra viðbót fjárveitinga til framkvæmda, sem taldar eru vera mjög brýnar. Stærst þessara framkvæmda er bygging hinnar sjálfvirku stöðvar bæjarsímans í Reykjavík. Er í fjárlfrv. lagt til að veita 1.7 millj. kr. til byggingar þessarar, en n. telur ekki annað fært en að hækka þessa fjárveitingu í 2.7 millj. kr. með hliðsjón af því, að hér er um framkvæmd að ræða, sem skapar landssímanum möguleika til mjög mikillar tekjuöflunar, og er gert ráð fyrir, að hús þetta geti borgað sig á mjög skömmum tíma. Er því hér í senn um hagkvæma og nauðsynlega framkvæmd að ræða. Lagt er til að hækka fjárveitingu til viðbótarhúsnæðis ríkisspítalanna um 600 þús. kr. Þola sumar þessara bygginga enga bið, og telur því n. ekki verða komizt hjá þessari hækkun. Lagt er til að veita 250 þús. kr. til byggingar peningshúsa að Litla-Hrauni. Er talið nauðsynlegt að reka þar nokkurn búskap til þess að láta þá, sem þar dvelja, - starfa að nytsömum viðfangsefnum. Peningshús þessi munu þegar hafa verið reist, en fjárveitingu vantar. Þá er talið nauðsynlegt að hækka framlag til jarðræktartilrauna um 100 þús. kr. vegna viðbótarbygginga á tilraunastöðvunum. Hafa þá verið taldir upp helztu liðirnir í till. n., sem varða fjárfestingu ríkisins. Ríkisstj. hefur skotið undir úrskurð fjvn. beiðnum nokkurra ríkisstofnana um fjölgun starfsmanna. Það verður þó að teljast óeðlilegt að ætla fjvn. að dæma um það, hvort einstökum ríkisstofnunum sé þörf á auknu starfsliði, því að n. hefur enga aðstöðu til þess að kynna sér nægilega starfshætti ríkisstofnana þann stutta tíma, sem henni er ætlaður til athugunar á fjárlfrv. Verður að ætlast til þess, að þau ráðuneyti, sem stofnanirnar lúta undir, fylgist það ve] með rekstri stofnananna, að þau geti tekið ákvörðun um, hvort þörf sé nýrra starfsmanna eða ekki. Nefndin hefur í þetta sinn tekið launagreiðslur til nokkurra starfsmanna inn í till. sínar, en þar er svo að segja eingöngu um að ræða starfsmenn, sem starfandi eru í viðkomandi stofnun og hafa sumir starfað um langt skeið. Fjmrn. hefur hins vegar ekki viljað viðurkenna þessa menn á launaskrá, en þeim hafa engu að siður verið greidd laun, og telur n. enga ástæðu til annars en viðurkenna nú þá staðreynd, að þessir starfsmenn eru starfandi við stofnanirnar og beri því að taka laun þeirra í launaáætlun, úr því að ekki hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að þeir hættu störfum. Hefur n. um alla þessa menn haft samráð við viðkomandi ráðuneyti og fjmrn. og ekki heldur tekið í till. sínar aðra starfsmenn en þá, sem henni hefur sýnzt eftir viðtölum við forstöðumenn viðkomandi stofnana að óumflýjanlegt væri að þar störfuðu áfram. Ég tel ekki ástæðu til að telja upp, hvaða stofnanir er hér um að ræða, en vísa til nál. um það efni. Mikið er nú á dögum rætt um Ísland sem ferðamannaland, og eru uppi ýmsar hugmyndir um leiðir til þess að fá útlendinga til að heimsækja landið. Bæði af þessum sökum og einnig vegna annarra nauðsynlegra samskipta Íslendinga við aðrar þjóðir er mikilvægt að halda uppi góðri og skynsamlegri landkynningu. Fátt er heppilegra til landkynningar en vel gerðar kvikmyndir. Áhugamenn hafa þegar unnið gott starf á þessu sviði, og einnig hafa sendiráð Íslands erlendis lagt mikla áherzlu á það að fá góðar kvikmyndir til afnota. Leggur n. til, að varið verði nokkru fé í þessu skyni. Það mun sameiginlegt álit allra landsmanna, að nauðsynlegt sé að halda uppi sem styrkastri landhelgisgæzlu, þótt menn að öðru leyti greini á um það, hvort Íslendingar eigi að hafa hliðstætt öryggislið í landi. Stækkun landhelginnar og mótmæli ýmissa þjóða gegn þeirri stækkun hafa aukið mjög nauðsynina á því að efla landhelgisgæzluna sem mest. Flugvélar hafa nú í ríkara mæli verið teknar í þjónustu landhelgisgæzlunnar, og telur forstjóri hennar, að fluggæzlan hafi gefið mjög góða raun, og telur nauðsynlegt að auka hana. Hefur n. fallizt á þetta sjónarmið og leggur til, að framlög til landhelgisgæzlu verði hækkuð um 350 þús. kr. Vegna aukinnar starfsemi og tilkostnaðar hjá Búnaðarfélagi Íslands og Fiskifélagi Íslands telur n. óumflýjanlegt að hækka nokkuð fjárframlög til þessara mikilvægu stofnana. Er lagt til að hækka fjárveitingu til Búnaðarfélagsins um 210 þús. kr. og Fiskifélagsins um 140 þús. kr., og skortir þó allmjög á, að orðið sé við óskum þessara stofnana. N. telur augljósa nauðsyn þess að halda í horfinu varðandi jarðræktarframkvæmdir, og er þá fyrsta skilyrðið, að nægilegur vélakostur sé fyrir hendi. Teknar hafa nú verið í notkun afkastameiri vélar en áður, en vélar þessar eru um leið bæði stærri og dýrari. Telur n. óumflýjanlegt að hækka framlög ríkissjóðs til kaupa á jarðræktarvélum um 250 þús. kr. á næsta ári. Búnaðarsamband Suðurlands hefur komið upp myndarlegu kynbótabúi, og nautgriparæktarsambandið í Eyjafirði er einnig að koma slíku búi á fót. Er hér um mjög mikilvæga starfsemi að ræða fyrir nautgriparækt landsmanna. Sunnlendingar munu hafa fengið yfir hálfa milljón til síns bús í ríkisstyrk, en Eyfirðingar munu hafa fengið 100 þús. kr. á þessu ári. Bæði samböndin leita nú eftir viðbótarfjárveitingu, og leggur n. til, að samböndunum verði veittar samtals 300 þús. kr., en ætlar ráðherra að skipta fénu á milli þeirra, eftir því sem hann telur sanngjarnast. Ríkið afhenti Búnaðarfélagi Íslands fyrir nokkrum árum lóð til eignar undir húsbyggingu þá, sem félagið hefur fyrirhugað að reisa hér í Reykjavik fyrir starfsemi sína. Áður en hafizt yrði handa um húsbyggingu á lóð þessari þurfti ríkið nauðsynlega á henni að halda undir byggingu rannsóknarstofu í þágu sjávarútvegsins. Varð þá að samkomulagi, að Búnaðarfélagið seldi ríkinu lóðina við matsverði, og reyndist matsverðið 1 millj. 50 þús. kr. Er nú lagt til, að andvirði lóðarinnar verði greitt á 3 árum og fari fyrsta greiðsla fram á næsta ári. Það var von manna, að með fjárskiptunum tækist að útrýma þurramæðinni, þessum mikla vágesti, sem um margra ára skeið hefur herjað á sauðfé landsmanna. Hefur ríkissjóður haft mikil útgjöld vegna sauðfjársjúkdómavarna, en þessi útgjöld hafa tvö síðustu árin farið mjög lækkandi, og stóðu vonir til, að þau hyrfu að mestu leyti á næsta ári. Nú hafa hins vegar þau illu tíðindi gerzt, að þurramæði hefur orðið vart á tveimur stöðum á landinu, í Dalasýslu og Skagafirði, og telja raunar fróðir menn, að þess hafi ekki verið að vænta, að tækist að útrýma veikinni að fullu í fyrstu umferð. Þegar hefur verið hafizt handa um að stöðva útbreiðslu veikinnar, en þær ráðstafanir munu kosta allmikið fé, og er talið óumflýjanlegt að hækka framlög til sauðfjárveikivarna um 1 millj. og 40 þús. kr. Sandgræðslan hefur mörgum mikilvægum verkefnum að sinna, og kemur nú þar til viðbótar, að við þurrkun í Landeyjum hefur sandfok aukizt þar svo mikið, að ekki má draga að gera nauðsynlegar varnarráðstafanir. Sandgræðslunni er um megn að kosta allar þessar framkvæmdir, sem nú er unnið að, með hinni áætluðu fjárveitingu, og er því lagt til, að fjárveiting til sandgræðslustöðva hækki um 150 þús. kr. Í fjárlfrv. er lagt til að veita 1 millj. og 500 þús. kr. til þess að gera tilraunir með nýjar síldveiðiaðferðir. Orðalag liðarins er að vísu nokkuð villandi, því að meginhluti fjárveitingarinnar er kostnaður vegna varðskipsins Ægis í sambandi við síldar- og fiskirannsóknir, en skipið starfar nú að verulegu leyti að þeim rannsóknum, síðan asdie-tækið var í það sett. Nú stendur til að gera tilraunir með nýja tegund síldarvörpu, sem á að geta sparað mjög mannahald og kostnað við síldveiðarnar, ef vel tekst til. Verður að telja sjálfsagt að gera þessa tilraun, en hún kostar töluvert fé, og er því óumflýjanlegt að hækka fjárveitingu á þessum lið um 350 þús. kr. Mjög hefur verið leitað á um hækkun styrkveitinga til skálda, rithöfunda og listamanna, og hefur n. eftir atvikum þótt sanngjarnt að koma nokkuð móts við þær óskir. Er lagt til, að heildarfjárveiting til skálda, rithöfunda og listamanna svo og fræðimanna hækki um samtals 200 þús. kr. Er þá að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að heiðurslaun Gunnars Gunnarssonar skálds hækki hlutfallslega. Svo sem till. n. bera með sér, er lagt til að hækka nokkuð fjárveitingar til ýmiss konar menningarstarfsemi, sem fé hefur verið veitt til á 15. gr. fjárl. Hirði ég ekki að rekja þær till. í einstökum liðum, því að í flestum tilfellum er hér um smáar fjárveitingar að ræða. Stærsti liðurinn er fjárveiting vegna væntanlegrar þátttöku íslenzkra myndlistarmanna í listsýningu í Rómaborg. Gefst íslenzkum myndlistarmönnum þar tækifæri til þess að kynna umheiminum list sína, og þykir því sanngjarnt að styrkja þetta fyrirtæki. Eftir atvikum þykir þó rétt, að styrkveitingin sé bundin því skilyrði, að menntamálaráðuneytið samþykki undirbúning og tilhögun á þátttöku í sýningunni. N. telur nauðsynlegt að hraða eftir föngum undirbúningi að útgáfu hinnar íslenzku orðabókar og leggur því til, að fjárveiting til hennar verði hækkuð um 25 þús. kr. Svo sem kunnugt er, voru stúdentagarðarnir á sínum tíma að verulegu leyti reistir fyrir samskotafé, og hafa því þessar veglegu byggingar ekki orðið ríkissjóði kostnaðarsamar. Enn hvíla þó stofnskuldir á stúdentagörðunum, sem nema rúmum 900 þús. kr. Er þetta þungur baggi og hindrar, að auðið sé að veita stúdentum eins hagstæð kjör á stúdentagörðunum og æskilegt hefði verið. Nú stendur enn fremur fyrir dyrum mjög kostnaðarsöm viðgerð á nýja stúdentagarðinum. Hefur verið leitað eftir nokkurri aðstoð ríkissjóðs til þess að grynna á þessum skuldum, og er lagt til að veita stjórn stúdentagarðanna 100 þús. kr. styrk til greiðslu stofnskuldar. Ljóst er nú orðið, að rekstrarhalli almannatrygginganna verður meiri en svo, að það viðbótarframlag ríkissjóðs til trygginganna nægi, sem áætlað er í fjárlfrv. Er því talið óumflýjanlegt annað en leggja til, að viðbótarframlag þetta hækki um 1 millj. kr., til þess að almannatryggingunum verði fært að standa undir skuldbindingum sínum. Er hér eingöngu um bráðabirgðaráðstöfun að ræða í trausti þess, að betri skipan verði komið á þessi mál í sambandi við þá heildarendurskoðun tryggingalöggjafarinnar, sem nú stendur yfir. Um það hefur verið samið, að Íslendingar tækju að mestu eða öllu leyti að sér ýmsar framkvæmdir á vegum varnarliðsins, sem áður hafa verið unnar af erlendum verktökum. Hefur í þessu sambandi verið stofnað sameignarfélagið Íslenzkir aðalverktakar, og hefur ríkisstjórnin ákveðið, að ríkissjóður verði að 1/4 hluta aðili að þessu félagi. Þótt menn kunni að greina á um það, hvort rétt sé, að ríkið sé sjálft beinn þátttakandi í þessum framkvæmdum, þá þýðir ekki annað en leggja fram það fé, sem leiðir af þessari ákvörðun. Er gert ráð fyrir, að stofnframlag ríkissjóðs í sameignarfélaginu verði ein millj. kr., en þar að auki þarf ríkissjóður að ábyrgjast vegna félagsins allt að 1.5 millj. kr. lán vegna þátttöku ríkissjóðs í félaginu. Um þetta mál hefur ekki náðst samkomulag í fjvn., en meiri hl. n. leggur til, að staðið verði við þær skuldbindingar, sem ríkisstj. hefur tekið á ríkissjóð með ákvörðuninni um þátttöku í þessu félagi. Ég hef þá gert grein fyrir meginatriðunum í brtt. fjvn. við gjaldabálk fjárlfrv. Verði allar till. n. á þskj. 236 og 237 samþykktar, mun það leiða til um 14 millj. kr. hækkunar á útgjöldum ríkissjóðs á næsta fjárhagsári. Áður en ég sný mér að tekjuáætluninni, tel ég rétt að minnast á atriði, sem er að verða vaxandi vandamál, en það er greiðsla á því framlagi, sem ríkissjóði er í ýmsum lögum ætlað að greiða sem styrk til sveitarfélaga vegna ýmiss konar framkvæmda þeirra. Er hér fyrst og fremst um að ræða skólabyggingar, hafnargerðir og sjúkrahúsabyggingar. Þótt vafasamt sé, hvort sveitarfélögin eigi lögvarinn kröfurétt á ríkissjóð um greiðslu þessa fjárhluta, þá er ekki að efa, að Alþ. hefur á sinum tíma ætlazt til, að ríkissjóður greiddi þennan hluta af kostnaðinum, og sveitarfélögin vitanlega á það treyst. Verður því ekki hjá því komizt, að ríkið greiði þessar fjárhæðir, sem á eru fallnar, og eigi að hafa aðra tilhögun á þeim málum í framtíðinni, verður að breyta þeim lögum, sem við eiga. Nú standa svo sakir, að ógreiddur hluti ríkissjóðs vegna skólabygginga mun vera um 16.5 millj. kr., vegna hafnargerða og lendingarhóta um 5.6 millj. og vegna sjúkrahúsa um 2 millj. Þótt ríkissjóður hafi frá ári til árs haldið í horfi um framlög til þessara framkvæmda, hefur framkvæmdahraði landsmanna í þessum efnum verið miklu meiri en svo, að fjárveitingar hafi nægt upp í ríkishlutann. Þótt nokkur hækkun sé gerð á fjárveitingu til þessara þarfa nú, er hætt við, að lítið grynni á hinum ógreidda hluta ríkissjóðs, því að svo miklar framkvæmdir munu vera fyrirhugaðar á næsta ári í þessum greinum. Er því nauðsynlegt, að ríkisstj. taki þetta vandamál til sérstakrar athugunar. Tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar í fjárl. þessa árs 443.5 millj. kr. Þegar endanlega var gengið frá tekjuáætlun þessari, sýndust horfur á, að tekjur ríkissjóðs árið 1953 mundu verða eða geta orðið um 480 millj. kr., en reyndin varð sú, að tekjurnar urðu 510 millj. kr. Árið 1953 fékk ríkissjóður 24 millj. kr. tolltekjur af efni og vélum til virkjananna og áburðarverksmiðju, og var sýnt, að hliðstæðar innflutningstekjur yrðu ekki til á þessu ári. Miðað við allar aðstæður taldi því meiri hl. fjvn. ekki mega ganga lengra í útgjaldatill., og var sú afstaða raunsæ miðað við ástand og horfur. Reyndin hefur orðið sú, að tekjur ríkissjóðs ætla að verða í ár meiri en nokkrum kom til hugar. 1. des. í ár voru tekjur ríkissjóðs orðnar 456 millj., en voru á sama tíma í fyrra 423 millj. Í desembermánuði í fyrra urðu tekjur ríkissjóðs 87 millj., og miðað við tekjuhækkunina 11 mánuði ársins má gera ráð fyrir, að tekjurnar í desember nú geti orðið um 95 millj. Er því sennilegt, að tekjur ríkissjóðs í ár geti orðið 550 millj., eða um 40 millj. kr. hærri en þær urðu á árinu 1953. Orsök þessara miklu tekna ríkissjóðs er fyrst og fremst hinn geysimikli innflutningur. Má gera ráð fyrir, að innflutningurinn í ár muni nema um 1200 millj. kr. Bendir þetta til mikillar kaupgetu í landinu, og er innflutningurinn miklum mun meiri en svarar tekjum þjóðarinnar á útfluttum framleiðsluvörum sínum. Byggist þessi mikli innflutningur og þar af leiðandi hinar miklu tekjur ríkissjóðs algerlega á því, að um gjaldeyristekjur hefur verið að ræða eftir öðrum leiðum, og það, sem gerir þennan mikla innflutning mögulegan, eru fyrst og fremst gjaldeyristekjur þær, sem þjóðin fær frá varnarliðinu. Tekjur áfengisverzlunarinnar og tóbaksverzlunarinnar sýnast ætla að fara nokkuð fram úr áætlun, en aðrar tekjur ríkissjóðs eru svipaðar og í fyrra og innheimtur tekju- og eignarskattur þó raunar töluvert lægri en um sama leyti í fyrra. Aftur á móti hefur söluskattur hækkað, en hann fylgir nokkuð sömu lögmálum og innflutningstollarnir. Ágreiningurinn um tekjuáætlunina stafar af því, að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í n. vilja miða tekjuáætlunina við þróunina í fyrra og í ár og álykta sem svo, að sams konar þróun til tekjuhækkunar hljóti að verða á næsta ári. Vissulega geta þeir á það bent, að tekjur ríkissjóðs í ár hafi orðið miklum mun meiri en meiri hl. fjvn. vildi álíta við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1954. Engu að síður munu þó flestir gera sér ljóst, að ekki er auðið að afgreiða fjárl. fyrir næsta ár með svo einfaldri staðhæfingu, heldur verði að íhuga með rökréttri hugsun aðstæðurnar eins og þær eru nú og raunverulegar horfur um tekjuöflun á næsta ári, því að öllum má ljóst vera, að ekki eru neinar líkur til, að tekjur ríkissjóðs haldi áfram að hækka í sömu hlutföllum og verið hefur í ár og síðustu ár. Tekjur ársins 1953 reyndust 30–10 millj. kr. hærri en gert var ráð fyrir, þegar fjárl. voru afgreidd, en þá lágu ekki heldur fyrir upplýsingar um tekjur ríkissjóðs nema 10 fyrstu mánuði ársins. Nú liggja fyrir upplýsingar um tekjur 11 mánuði þessa árs og gert ráð fyrir hliðstæðri tekjuhækkun í desembermánuði og verið hefur aðra mánuði ársins. Er þó mikill vafi á, að tekjuhækkunin verði hliðstæð í desember, því að tekjur októbermánaðar reyndust töluvert lægri en í fyrra í sama mánuði og tekjur nóvembermánaðar gera ekki meira en að samsvara tekjum nóvembermánaðar 1953. Er því ljóst, að nokkur samdráttur er í innflutningi síðasta hluta ársins, og sýnast því engar horfur á því, að tekjur ársins geti orðið meiri en 550 millj. kr. Er því ljóst, að ekki getur í ár orðið um að ræða þá miklu tekjuhækkun frá áætlun eins og varð á árinu 1953. Naumast mun nokkur maður í alvöru þora að afgreiða fjárlög nú í trausti þess, að tekjur ársins 1955 reynist mun hærri en tekjurnar í ár. Hinn geysimikli innflutningur s.l. 2 ár hefur mettað svo vöruhungrið, að kaupsýslumenn telja nú á ýmsum sviðum eftirspurnina hafa minnkað verulega, og augljóst er, að sala er minnkandi á ýmsum vörutegundum. Er þetta eðlileg þróun, en hlýtur að leiða til minni innflutnings. Munu nú vera í landinu mjög miklar vörubirgðir, og hinn minnkandi innflutningur síðustu mánuði ársins bendir ótvírætt til þess, að innflytjendur séu farnir að draga nokkuð úr innkaupum sínum. Árið í ár hefur verið mikið framleiðsluár og mjög vel gengið með sölu á íslenzkum afurðum, þannig að vörubirgðir munu nú vera mjög litlar í landinu. Virðast ekki miklar líkur til þess, að um verulega aukningu útflutningsverðmæta verði að ræða á næsta ári, og líkur til, að framkvæmdir á vegum varnarliðsins verði minni á næsta ári, ef miðað er við það, sem nú er vitað. Með hliðsjón af þessu er því vægast sagt óvarlegt að gera ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs á árinu 1955 verði hærri en í ár, og má raunar teljast gott, ef þær verða jafnháar. Meiri hl. fjvn. leggur til, að tekjuáætlunin verði hækkuð um 19 millj. kr., og eru þá tekjur ríkissjóðs áætlaðar samtals tæpar 514 millj. kr. á árinu 1955. Miðað við að afgreiða fjárlög þannig, að ekki verði um greiðsluhalla að ræða hjá ríkissjóði, telur meiri hl. n. mjög óvarlegt að áætla tekjurnar meiri. Hv. stjórnarandstæðingar munu vafalaust á það benda, að þessi áætlun sé um 36 millj. kr. lægri en tekjur ríkissjóðs verða í ár. Þetta er rétt, en því er til að svara, að alltaf hefur verið um að ræða miklar greiðslur umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Má auðvitað segja, að óeðlilegt sé að greiða fé umfram fjárlagaheimild, en augunum verður ekki lokað fyrir því, að þetta hefur ætíð verið gert, og í mörgum tilfellum er um greiðslur að ræða, sem ekki var hægt að sjá fyrir, þegar fjárl. voru samþykkt, en óumflýjanlegt af þjóðfélagslegri nauðsyn að inna af hendi og allir síðar sammála um. Má t.d. á það benda, að ef tekjur ríkissjóðs hefðu ekki orðið miklum mun meiri en öll rök sýndust benda til við afgreiðslu fjárl. í fyrra, þá hefði orðið greiðsluhalli hjá ríkissjóði á þessu ári. 36 millj. kr. eru aðeins rúm 7% af heildartekjuáætluninni nú, og sýnist ekki vanþörf á þeirri fjárhæð til að standa straum af óumflýjanlegum greiðslum á næsta ári, sem umfram verða fjárl. Því til sönnunar, að hér sé ekki um of háa áætlun að ræða varðandi umframgreiðslur, vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að undanfarin ár hafa umframgreiðslur ríkissjóðs orðið sem hér segir: Árið 1953 .......... 86.2 millj. kr. - 1952 .......... 41.2 - - - 1951 .......... 89.7 - - - 1950 .......... 16.8 - - - 1949 .......... 53.9 - - - 1948 .......... 56.4 - - - 1947 ..........100 - - Ef litið er á umframgreiðslur á rekstrarreikningi út af fyrir sig, þá hafa þær aðeins einu sinni farið niður fyrir 7.6%, miðað við tímabilið allt frá 1924 til 1953, og langoftast verið miklu hærri. Leggja verður auðvitað jafnan ríka áherzlu á það að halda útgjöldum ríkissjóðs innan ramma fjárl., en svo sem ég áðan gat um, koma ætíð til ýmis ófyrirsjáanleg atvik, auk þess sem ríkissjóði er gert að inna af hendi greiðslur ýmiss konar, annaðhvort með beinum lagafyrirmælum eða heimildarlögum. Miðað við reynsluna telur því meiri hl. fjvn. allar horfur á því, að útgjaldaáætlunin sé nú svo há, að gæta verði mikillar varúðar með umframgreiðslur á næsta ári, ef ekki eigi að verða greiðsluhalli hjá ríkissjóði. Í fjárlfrv. er lagt til að leggja 10 millj. kr. í framkvæmdasjóð ríkisins í því skyni að nota þetta fé síðar til nauðsynlegra bygginga á vegum ríkisins. Því er mjög miður farið, að ríkið skuli ekki geta tileinkað sér þá búskaparhætti að leggja fyrir fé í góðum árum til þess að eiga nokkra varasjóði, þegar harðnar í ári. Ætti raunar að leggja verulegan hluta greiðsluafgangs ríkissjóðs á hverjum tíma í slíkan varasjóð. En því er ekki að heilsa, að þá aðferð sé hægt að hafa. Það hefur komið sér vel eftir á, þegar greiðsluafgangur hefur orðið hjá ríkissjóði, og mun svo einnig verða á þessu ári, og hefur með þessu fé tekizt að leysa ýmsar mjög mikilvægar þarfir. Er því siður en svo, að fénu hafi verið illa varið, og næsta kynlegt, þegar það er notað til árása á ríkisstjórnina, að greiðsluafgangur sé hjá ríkissjóði. Með framlaginu til framkvæmdasjóðs var nú ætlunin að reyna að mynda dálítinn varasjóð, og var það vissulega spor í rétta átt. Hins vegar er sýnilegt, að útgjaldaþörfin leyfir ekki þessa hagsýni nema að litlu leyti, og hefur meiri hl. fjvn. neyðzt til að leggja til að skerða þetta fyrirhugaða framlag um helming. Samkvæmt till. meiri hl. fjvn. verður hagnaður á rekstraryfirliti rúmar 70.5 millj. kr., og hagstæður greiðslujöfnuður verður rúmar 10.7 millj., en var í frv. aðeins 956 þús. kr. Sumir kunna að álíta sem svo, að óhætt sé við þessa umr. að samþ. ýmsar þær óskir um fjárveitingar, sem fram eru bornar, bæði af minni hl. fjvn. og einstökum hv. þm., en meiri hl. n. varar mjög eindregið við því. Í nál. er tekið fram, að allmörg mál, sem til útgjalda horfa, séu enn óafgreidd hjá n. Er þar m.a. um að ræða till. um hækkun á framlagi til skólabygginga og sjúkrahúsabygginga, hækkun á framlagi til iðnlánasjóðs og íþróttasjóðs. Ekki hafa enn verið afgreidd framlög til ferjuhafna, og allmörg erindi varðandi tónlistarstarfsemi og söngmennt ýmiss konar bíða enn afgreiðslu, auk ýmissa annarra erinda, sem borizt hafa nú síðustu daga og óhjákvæmilegt kann að verða að sinna að einhverju leyti. Þá er þess enn fremur að gæta, að allar till. um eftirlaun á 18. gr. fjárl. bíða 3. umr. að venju. Samvinnunefnd samgöngumála mun skila áliti um fjárveitingar til flóabáta, og munu till. n. ekki liggja fyrir fyrr en við 3. umr. frv., en sýnt er, að þar verður um töluverða hækkun að ræða. Stærsti útgjaldaliðurinn, sem enn hefur ekki verið tekinn inn í fjárlfrv., mun verða launauppbætur til opinberra starfsmanna. Sérstök n. vinnur nú að heildarendurskoðun launalaga, en álit hennar og till. munu naumast koma fyrir þetta þing. Er því gert ráð fyrir einhverjum bráðabirgðaráðstöfunum á næsta ári, því að opinberir starfsmenn telja sig mjög vanhaldna miðað við þær kjarabætur, sem allar aðrar stéttir þjóðfélagsins hafa fengið síðan launalög voru sett. Eru allar horfur á, að hér verði um töluverða fjárhæð að ræða. Er því augljóst, að greiðsluafgangur sá, sem nú er á fjárlfrv., mun ekki gera betur en jafna metin við 3. umr. frv. Loks ber að hafa það í huga við tekjuáætlunina, að endurskoðun skattalaga er enn ekki lokið, og getur vel svo farið, að þær niðurstöður leiði til enn frekari rýrnunar á tekju- og eignarskatti. Verði allar brtt. fjvn. við gjaldabálk frv. samþ., hækka áætluð ríkísútgjöld í frv. um 56 millj. kr., miðað við fjári. þessa árs. Raunveruleg hækkun er þó ekki nema um 49 millj., því að nú verða tekin inn í fjárlfrv. í millj. kr. útgjöld, sem eru á 22. gr. í fjárl. þessa árs. Hér er samt um mjög mikla hækkun að ræða, þannig að líklegt er, að mönnum finnist við nánari athugun fremur, að ríkisstj. og meiri hi. fjvn. séu of rausnarleg í framlögum úr ríkissjóði, en hið gagnstæða, svo sem hv. minni hl. fjvn. vill vera láta. Helztu hækkanir frá gildandi fjárl. eru þessar, þegar til greina eru teknar till. nefndarinnar: Almannatryggingar 4 millj., kennslumál 3.5 millj., sjávarútvegsmál 2.7 millj., kirkjumál 3 millj., vegir og brýr 3.2 millj., hafnir 0.8 millj., eignahreyfingar 17.8 millj., dýrtíðarráðstafanir 3.2 millj. og heilbrigðismál 1 millj. Þótt fjárhagur ríkissjóðs standi nú í blóma, er ekki hægt að loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að engin von er til þess, að ríkissjóður fái lengi staðið undir slíkum útgjaldahækkunum frá ári til árs sem verið hafa nú um langt skeið. Hinn ríkjandi hugsunarháttur er þó þannig, að mjög erfitt er að sporna við fótum. Flestir vilja láta leiðast af þeirri draumsýn, að sífellt hljóti að stefna hratt upp á við með tekjur ríkissjóðs og því sé sjálfsagt fyrir alla þjóðfélagsborgara, sem í einhverjar kröggur komast, að gera kröfu um aðstoð frá ríkinu. Háværastar eru þó kröfurnar frá þeim, sem mest tala um skattaáþján og telja allt að því glæpsamlegt af ríkisvaldinu að ætlast til þess að fá tekjur til þess að standa undir hinum háu útgjöldum. Öllum hugsandi mönnum hlýtur að vera ljóst, hversu rangsnúinn slíkur hugsunarháttur er. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, mun ég ekki nú ræða einstakar brtt. hv. minni hl. fjvn., sem liggja fyrir í sameiginlegu áliti frá þeim hv. tveim þm., heldur bíða þess, að talað verði fyrir till. Allar eru till. þessar um aukin útgjöld, sem nema mörgum milljónatugum, og hvergi bent á eina einustu tillögu til sparnaðar á útgjöldum ríkisins, nema þá helzt það að leggja niður varnarmáladeildina við utanríkisráðuneytið. Í nál. sínu lætur minni hl. n. kveða við hinn sama són og áður, að útgjaldahækkun ríkissjóðs sé fyrst og fremst að kenna hinu svokallaða „embættismannabákni“. Engin till. er þó fram borin til þess að minnka þetta bákn, og ekki kæmi mér á óvart, að þessir hv. þm. teldu sig mikla stuðningsmenn launahækkana til opinberra starfsmanna, þegar þær koma til meðferðar. Minni hl. segir, að fjármálastefna núverandi hæstv. ríkisstj. sé hin mesta glæfrastefna, og sé aðaleinkenni stefnunnar að hækka álögur á landsmenn og auka þannig tekjur ríkissjóðs. Hér er um hina mestu staðleysu að ræða, svo sem allir vita. Tollar og skattar til ríkissjóðs hafa verið óbreyttir í mörg ár, og á síðasta þingi voru beinir skattar meira að segja lækkaðir um 20–29%. Hinar síhækkandi tekjur ríkissjóðs stafa því alls ekki af því, að álögur hafi verið þyngdar á landsmönnum, heldur koma þær af aukinni peningaveltu og auknum innflutningi. Að ríkisstj. hafi einkum lagt sig fram um að íþyngja atvinnuvegum landsmanna, er slagorð, sem ekki á við nein rök að styðjast og ósæmilegt er að byggja málflutning á í nál. á Alþ. Sú staðreynd blasir við, að hv. minnihlutamenn og skoðanabræður þeirra hafa ekki sýnt nokkra viðleitni í þá átt að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, heldur finna þeir ríkisstj. og meiri hl. fjvn. það helzt til foráttu, svo sem till. þeirra benda til, að vilja ekki ganga nógu langt til fjárveitinga úr ríkissjóði. Jafnframt hneykslast þessir hv. þm. yfir því, að stjórnarflokkarnir skuli ekki afnema stóran hluta þeirra tekjustofna, sem eiga að standa undir þessum miklu útgjöldum ríkisins. Sjá allir heilvita menn, hversu óraunhæf og hættuleg slík fjármálastefna er. Svo sem hæstv. fjmrh. skýrði frá í framsöguræðu sinni við 1. umr. fjárl., skipaði ríkisstj. á s.l. sumri 6 manna n. til þess að athuga, hvort og þá hvernig koma mætti við sparnaði í rekstri ríkisins. Jafnframt var n. falið að gera till. um, hversu setja mætti hemil á hin sívaxandi útgjöld ríkissjóðs vegna ábyrgðarskuldbindinga. Hér er um mjög stórt viðfangsefni að ræða, sem engin von er til að hægt sé að gera viðhlítandi skil á skömmum tíma, enda mun n. ekki enn hafa skilað till sínum, og hefur því ekki verið auðið að hafa þær til leiðbeiningar við afgreiðslu fjárl. í þetta sinn. En fjvn. er þeirrar skoðunar, að erfitt kunni að reynast að ná saman endum við samningu næstu fjárl. og sé því mikilvægt að íhuga vandlega allar hugsanlegar leiðir til sparnaðar. Sannleikurinn er þó sá, að það er hægara að tala um sparnað en að framkvæma hann, og erfitt mun verða að koma við nokkrum þeim sparnaði, sem verulegu máli skiptir, nema með því að skerða ýmsa þá þjónustu, sem almenningur telur mikilvægt að ríkið haldi uppi. Það getur auðvitað hljómað vel í eyrum að tala um „embættismannabákn“, sem allt sé að sliga, en jafnvel þeim, sem oftast taka sér það orð í munn, hefur til þessa reynzt ofvaxið að benda á sparnaðarúrræði á því sviði. Meiri hl, fjvn. mælir með því, að fjárlfrv. verði samþykkt með þeim brtt., sem n. ber fram á þskj. 236 og 237. Það er von meiri hl. n., að allur þorri hv. þm. vilji styðja þá fjármálastefnu að íþyngja ekki atvinnuvegum þjóðarinnar og þjóðfélagsborgurunum með of þungum álögum, en halda þó uppi sem fjölþættustum stuðningi við atvinnulif í landinu, tryggja sem bezt félagslegt öryggi þjóðarinnar, efla sem mest margvíslega menningarstarfsemi í landinu, en gæta þess þó jafnan að standa báðum fótum á jörðu, binda næstu kynslóðum ekki stærri skuldabagga en svo, að þær fái undir þeim risið, og gæta þess þá um leið jafnan að haga ríkisbúskapnum og fjármálastefnu ríkisins þannig, að sæmi stjórnarfarslega þroskaðri þjóð. Í samræmi við þessa meginstefnu hefur fjvn. teygt sig svo langt sem verða má með fjárframlög til hinna margþættustu þjóðnytjamála, en um leið lagt áherzlu á að halda sér innan þeirra takmarka, að afkoma ríkissjóðs verði greiðsluhallalaus á næsta fjárhagsári. Þessa stefnu telur hún í beztu samræmi við hagsmuni þjóðarinnar.



Herra forseti. Fjvn. hefur eins og oftast áður klofnað, og mynda meiri hl. allir fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl. í n. Hefur frsm. meiri hl., hv. 2. þm. Eyf., nú gert grein fyrir nál. og till. meiri hl. Þær till. eru flestar smálagfæringar á frv. til fjárl. fyrir árið 1955 og viðbætur við það. En í rauninni er með till. meiri hl. lögð blessun yfir fjárlfrv. sjálft og þá viðsjárverðu stjórnarstefnu, sem það er spegilmynd af. Það er því að vonum, að ræða hv. 2. þm. Eyf. varð nálega óslitinn lofsöngur um stefnu ríkisstj. og um ástandið í landinu, sem þeir telja vera harla gott. Við hv. 11. landsk. (LJós) lítum allt öðruvísi á það mál. Við teljum stefnu ríkisstj. í fjármálum, þá stefnu, sem fjárlfrv. er byggt á, vera í senn ranga og bókstaflega hættulega atvinnuvegum landsins. Ávextir þessarar stefnu blasa hvarvetna við. Gengislækkunin var fyrsta sporið út á þá heljarslóð, sem núverandi og næstsíðasta ríkisstj. hafa troðið síðan. Verðfelling krónunnar átti að vera allsherjarlækning á öllum erfiðleikum og meinum atvinnulífsins, og upp á það voru þjóðinni þulin mörg læknisvottorð frá sprenglærðum Ólöfum og Benjamínum, ríkisstjórninni og ýmsum fleiri. En því miður hafa þessi vottorð reynzt falsvottorð eintóm, og spárnar um gullöld atvinnulífsins hafa sprungið á sjálfum spámönnunum eins og sápukúlur væru. Eftir gengislækkunina varð fljótlega að grípa til annars bjargræðis fyrir bátaútveginn, það var bátagjaldeyrisskatturinn, sem er í raun og veru viðbótargengislækkun eða hundraða milljóna skattur á þjóðina ofan á allt annað. En ekki dugði þetta heldur. Á þessu ári var togaraútgerðin líka komin á heljarþröm, og þá var skellt á sérstökum togaraskatti upp á nokkra tugi milljóna bara til þess að halda togurunum í gangi fram til næstu áramóta. Svo vísdómslega var þessum skatti þó hagað, að af honum drypi jafnframt í ríkissjóð a.m.k. 20 millj. kr. sem aukageta, og var þó sannarlega ekki hægt að segja, að ríkissjóðurinn væri í aurahraki. Þannig er ástand sjávarútvegsins. En ekki er hörmungarsaga atvinnuveganna öll sögð með því, því að með gengislækkuninni átti svo sem að hverfa af styrkja- og uppbótaleiðinni, allar uppbótagreiðslur til atvinnuveganna áttu þá að falla niður, og hin hátíðlegu loforð, sem gefin voru um það, eru öllum í fersku minni. Er þá ástæða til að spyrja, hvort þau loforð hafi ekki verið efnd. Hefur ekki verið staðið vandlega við loforðin um að hverfa af styrkjaleiðinni? Nei, það er eitthvað annað. Á seinasta ári voru borgaðar 50 millj. kr. í niðurgreiðslur úr ríkissjóði, aðallega til verðlækkunar á landbúnaðarafurðum. Sama upphæð fer í níðurgreiðslur á þessu ári, og sama fjárhæð er enn þá ætluð til þeirra á næsta ári. Þannig eru allir framtíðaratvinnuvegir og framleiðsluatvinnuvegir þjóðarinnar á fátækraframfæri hjá ríkissjóði, en milliliðir og braskarar græða á tá og fingri og velta sér í auði og allsnægtum. Og hvaðan skyldu þeir fá gróða sinn? Auðvitað af framleiðslustörfum þjóðarinnar, því að víst er, að það er vinnan, sem er móðir allra auðæfa. Gæðingar stjórnarfiokkanna hafa fengið óheft frelsi og í flestum tilfeilum einokunaraðstöðu til að soga til sín ofurgróða af sölumeðferð framleiðsluvaranna og síðan margfalda þann ofsagróða aftur með ótakmarkaðri álagningu á þær vörur, sem keyptar eru inn í landið fyrir framleiðslu landsmanna. Á þessum leiðum er siglt við blásandi byr fjárplógs og féflettingar. En hver trillubátur, hver þilfarsbátur og hver togari er rekinn með dúndrandi tapi. Af öllu greiðist meira eða minna. Allir þeir, sem vinna að stjórn eða rekstri atvinnutækja, verða að búa við kröpp kjör. Fólkið flýr þess vegna framleiðslustörfin. Skortur er á mönnum á vélbátaflotann, og nú á að fara að flytja inn útlendinga á bátana. Það er sama sagan og var með togaraflotann í fyrravetur, þar til mönnum hugkvæmdist það snjallræði undir verkfallsógnunum að bæta svolítið kjör togarasjómannanna, og það reyndist auðvitað að leysa vandann. Ekki er það betra með landbúnaðinn. Um ástandið þar hafa þeir hv. stjórnarstuðningsmenn, Jón á Reynistað og Jón Pálmason, þm. Skagf. og Húnv., sagt hv. Alþingi sannleikann, en hann er sá, að aldrei í sögunni hafi tilveru íslenzks landbúnaðar verið ógnað eins og nú af verkafólksskorti, vinnuaflsskorti. Og þeirra till. er að flytja inn kvenfólk frá Hollandi eða öðrum Evrópulöndum til þess að reyna að halda íslenzkum landbúnaði gangandi. Ekki er þó gefin nein fullnægjandi heildarmynd af upplausnarog neyðarástandi atvinnulífsins, nema á það sé minnzt, að atvinnuleysi herjar nú í þremur landsfjórðungum, og er það ástand ekki aðeins viðurkennt af stjórnarandstæðingum, heldur hafa stuðningsmenn stjórnarinnar komið fram í hópum og röðum hér á Alþingi, lýst atvinnuskortinum hver í sínu byggðarlagi og krafizt úrbóta. Þetta eru ávextir þeirrar stjórnarstefnu, sem hóf hér innreið sína árið 1950 með gengisfellingunni og hefur drottnað alvöld síðan. Það má nú segja, að þetta er búskapur í lagi - Sjálfstæðisbúskapur - það er sjálfsagt að nefna hann því nafni, enda annast bústjórnina Sjálfstæðisflokkur og bændaflokkur, sem kennir sig við framsækni og framfarir. Ríkisstj. ætti vissulega að staldra við á heljarslóðarmarsi sínum og spyrja: Hvað er nú orðið okkar starf, höfum við gengið til góðs? - Ef til vill sýnist stjórninni sem ofurgróði milliliða og braskara sé aðalatriðið, að dýrtíðarflóðið sé gæði, en ekki þjóðfélagsböl. Ef til vill segir forsrh. bara með hressilegu handapati: Skítt með atvinnuvegina, lifi milliliðirnir. - A.m.k. verður ekki annað séð en að kjörorð stj. séu að anda og innihaldi eitthvað á þá leið, og starf stj. er nú aðallega orðið það að gripa sífellt til nýrra og nýrra neyðarúrræða - hún játar sjálf, að það séu neyðarúrræði - til þess að reyna að koma í veg fyrir algera stöðvun atvinnulífsins í bili. Stendur hún í því efni í líkum sporum og meistarinn Miinehausen, þegar hann var að reyna að draga sjálfan sig upp á hárinu. Við hv. 11. landsk., sem stöndum að áliti og till. minni hl. fjvn., gerum okkur ljóst, að það ber nauðsyn til, að breytt verði um stefnu í fjármálum landsins, en slík breyting næst ekki fram með því einu að gera nokkrar smábreytingar á ýmsum liðum fjárlfrv. Við höfum því látið undir höfuð leggjast að bera fram brtt. að þessu sinni til að draga úr hinu sívaxandi embættisbákni ríkisins. Til þess að koma þar fram breytingum, sem máli skipti, þarf margvíslegar lagabreytingar, en þannig væri líka hægt að gera embættisbáknið miklu einfaldara, starfhæfara og ódýrara. Við erum líka í meginatriðum ósamþykkir þeirri tekjuöflun, sem nú er bundin í lögum, og væri vissulega þörf margvíslegra lagabreytinga á því sviði. En við viljum, að hinir lögbundnu tekjustofnar ríkisins séu rétt áætlaðir, en það hafa þeir ekki verið nú í mörg undanfarin ár. Hefur nú verið upplýst, að tekjur ársins 1954 hafi farið 108 millj. kr. fram úr tekjuáætlun fjárl. fyrir þetta ár. Á fjárl. þessa árs voru tekjurnar áætlaðar 443 millj., en verða a.m.k. 551 millj. kr., áður en þessu ári lýkur. Og þessar röngu áætlanir eru heldur engin ný bóla, því að svona hefur þetta gengið á hverju einasta ári, a.m.k. síðan ég kom í fjvn. og man til þessara mála. Á hverju einasta ári hef ég lagt til, að tekjuáætlunin væri hækkuð um nokkra milljónatugi. Á hverju einasta ári hefur hæstv. fjmrh. hamazt á móti þessum leiðréttingum, og allt stjórnarliðið hefur lamið fram fyrir hann hinar röngu - þ.e.a.s. allt of lágu - tekjuáætlanir. Hæstv. fjmrh. hefur á hverju ári fullyrt, að áætlanir mínar væru óraunhæfar, þær væru allt of háar, hann hefur talað um blekkingar, barnaskap, fáfræði í því sambandi. En hver hefur svo reynslan orðið? Hún hefur orðið sú á hverju einasta ári, að allar mínar áætlanir hafa staðizt og reynzt mjög varlegar, eins og ég hef haldið fram að þær væru og eins og ég hef vitað að þær voru. Aldrei hefur hæstv. fjmrh. þó haft stærri orð um glannalegar áætlanir mínar um tekjuáætlanir fjárl. heldur en í fyrrahaust um þetta leyti. Þá lagði ég til, að tekjuáætlanirnar á fjárl. yrðu hækkaðar um rúmar 35 millj. kr., að mig minnir. Að lokum lét stjórnarliðið svolitið undan síga og hækkaði tekjuáætlunina um 17 eða 18 millj., að ég held. En hver hefur svo reyndin orðið á þessu ári, sem síðan er liðið? Hún er þessi, sem ég áðan sagði. Tekjurnar hafa farið 108 millj. a.m.k. fram úr áætlun fjárl., eins og frá þeim var gengið að síðustu, en nálægt 130 millj. fram úr áætlun hæstv. fjmrh. samkv. fjárlfrv. ársins 1954. Þetta er kórónan á röngum tekjuáætlunum fjári. á undanförnum árum. Nú skyldi maður ætla, að fjmrh. hefði séð að sér og viðurkenndi staðreyndir, en það er ekkert útlit fyrir það enn þá. Hann lagði í haust fram fjárlfrv., þar sem gert er ráð fyrir, að tekjurnar árið 1955 verði 494 millj., eða um 60 millj. kr. lægri en tekjur þessa árs reynast. Þetta heitir á biblíumáli að forherðast í syndinni, en er á alþýðumáli íslenzku nefnt að lemja hausnum við steininn. Sá kostur er þó einn fyrir hendi að gera enn þá eina tilraun til að leiðrétta tekjuáætlun fjárl., sem enn þá er bersýnilega röng um marga milljónatugi. Verður enn farið svo varlega í sakir, að víst megi telja, að reynslan skili hærri tölum, eins og ég hef gert undanfarin ár. Áætlun hæstv. fjmrh. um tekju- og eignarskattinn læt ég standa óbreytta eins og hann hefur gert hana, en hún er 65 millj. og 700 þús. kr. Má þó telja alveg víst, að hin alkunna varfærni hæstv. ráðherra lumi þar á nokkrum milljónum sem afgangi. - Vörumagnstollurinn, sem í frv. er áætlaður 26 millj., er nú orðinn 25.3 millj. í nóvemberlokin. Hann á því áreiðanlega eftir sem svarar tveggja mánaða viðbót um það leyti sem hann verður fulluppgerður, og áætlast hann því af okkur í minni hl. 30.5 millj. kr. - Verðtollurinn er áætlaður í frv. 138 millj. kr. Hann er þegar orðinn 133.3 millj., en kemur inn nokkru eftir á. Eftir reynslu undanfarinna ára á hann eftir að hækka mikið, og áætla ég hann þó ekki nema 158.3 millj. kr. - Innflutningsgjald af benzíni er áætlað 91/2 millj., en þegar er komið á 13. millj., og áætla ég það því 141/2 millj. kr. - Gjald af innlendum tollvörum áætla ég 1 millj. kr. hærra en gert er í frv. og bifreiðaskattinn aðeins 700 þús. kr. hærri þrátt fyrir allan þann bílafjölda, sem nú á að flytja inn í landið á þessu og næsta ári. Hvort tveggja er svo varlega gert, að ekki verður um það deilt. - Aukatekjur, sem hafa tekið mikið stökk upp á við frá árinu 1953, áætla ég 1 millj. hærra en gert er í frv., eða 8.6 millj. í staðinn fyrir 7.6 millj. Þá kemur að hinni miklu mjólkurkú ríkisstj., söluskattinum. Hann er áætlaður 107 millj. á fjárlfrv., en varð árið 1953 nokkru hærri, og nú í nóvemberlokin er hann orðinn 104 millj. Hann er einn þeirra tekjustofna, sem skila sér í ríkiskassann nokkuð eftir á, og er því óhætt að reikna með því, að hann eigi eftir að skila í desember, þeim mikla kaupsýslumánuði, og janúar allt að þriggja mánaða meðaltekjum. Áætla ég hann því örugglega 126 millj. kr. og veit, að hann verður nokkru hærri. - Reynsla seinasta árs, þegar söluskatturinn var áætlaður 911/2 millj. kr., en tekjurnar fóru 108 millj. fram úr áætlun, eins og áður er sagt, sýnir, að vel hefði verið forsvaranlegt að samþykkja till., sem fram kom í fyrra um að fella söluskattinn alveg niður. En þrátt fyrir það leggur minni hl. nú aðeins til, að þriðjungur hans, 42 millj. kr., verði látinn renna til tekjuvana bæjar- og sveitarfélaga og ríkissjóði séu ætlaðir 2/3 af söluskattinum. Samkv. ríkisreikningunum 1953 voru tekjur af rekstri ríkisstofnana, aðallega áfengisverzlunar og tóbakseinkasölu, 112.8 millj. kr. Nú þegar eru tekjur þessara stofnana orðnar 96 millj. kr., og er vitað, að desember er jafnan tekjudrjúgur hjá báðum þessum fyrirtækjum. Ég tel mig því ekki áætla of djarft, þegar ég geri ráð fyrir, að áfengi og tóbak skili ríkissjóði á næsta ári 115 millj. kr. með sífjölgandi veitingahúsum, sem vínveitingaleyfi hafa fengið nýlega og eru að fá. Niðurstaðan af tekjuhækkunartill. mínum og hv. 11. landsk. (LJós) er þá sú, að tekjur fjárl. yrðu samkv. okkar till. tæpar 553 millj. kr., eða nokkurn veginn sama upphæð og tekjurnar reynast þetta ár, 1954. Hefur meiri hl. enga tilraun gert til að sýna fram á, að tekjur muni fara lækkandi á næsta ári, enda er ekkert, sem bendir til þess, að það séu komin straumhvörf í tekjuupphæðum ríkissjóðs. Hins vegar má geta þess, að þegar er vitað, að ríkissjóður fær á næsta ári um 20 millj. kr. aukatekjur vegna togaraskattsins á bílana, þó að skipulag þessa togaraskatts verði ekki framlengt, en miklu meiri upphæð, ef gripið verður til þess að framlengja það fyrir næsta ár. Til þessarar upphæðar hefur ekkert tillit verið tekið í okkar hækkunartill., og á hæstv. fjmrh. hana til góða. Till. þær, sem við berum fram um beinar gjaldahækkanir á fjárl., nema hins vegar samtals ekki nema 28.3 millj. auk þeirra 14 millj. hækkunartill., sem við stöndum að ásamt hv. meiri hl. fjvn. Þannig skiljum við þá við fjárlfrv., þótt till. okkar yrðu allar samþ., með meiri tekjuafgangi en stjórnarliðið, enda höfum við þá leiðrétt nokkuð tekjuáætlunina, sem hefur verið röng mörg undanfarin ár og er jafnvitlaus nú eins og áður. Stærstu till. okkar eru þær, að atvinnubótafé verði 10 millj. kr. í stað 5 millj., sem nú eru á frv. Aðrar 10 millj. kr. leggjum við til að fari til stuðnings bæjar- og sveitarfélögum til kaupa á fiskibátum. Þá leggjum við til, að varið verði 20 millj. kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs 1954 til ' eflingar Fiskveiðasjóði Íslands. Það er einnig styrkur fyrir atvinnulífið. 50 millj. kr. verði teknar að láni, að svo miklu leyti sem fjárhagur ríkissjóðs á næsta ári gerði ekki mögulegt að leggja þá upphæð eða meiri hluta hennar fram, og þetta fé yrði síðan endurlánað bæjarog sveitarfélögum á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi til viðreisnar og eflingar atvinnulífinu í þessum aðþrengdu landshlutum. Þetta er sem sé okkar till. um að hætta að snakka og fara að gera eitthvað til aukins jafnvægis í byggð landsins. Húsnæðisleysinu leggjum við til að verði mætt með 15 millj. kr. láni til byggingarsjóðs kaupstaða og kauptúna. Við leggjum enn fremur til, að aðrar 15 millj. kr. verði ætlaðar lánadeild smáíbúða, enda sé allri framkvæmd þeirrar lánastarfsemi komið í hendur einhverjum bankanna. Samvinnubyggingarfélögin vinna líka merkilegt og virðingarvert starf til lausnar á húsnæðisvandamálinu, og leggjum við til, að þeim verði útvegað 10 millj. kr. lánsfé til byggingarstarfsemi sinnar. Væri þá samkv. þessum till. okkar varið 40 millj. kr. til úrlausnar á húsnæðisvandræðunum í landinu. Enn fremur leggjum við til, að varið verði 3 millj. kr. samkv. 3. kafla laga nr. 44 frá 7. maí 1946, um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum, en sú löggjöf hefur legið dauð nú um nokkurra ára skeið. Raforkumálin áttu að verða eitt aðalstefnumál þessarar ríkisstj., en framkvæmdir í þeim málum hafa til þessa valdið þjóðinni meiri vonbrigðum en allt annað í starfsemi stjórnarinnar. Þess vegna minnum við hæstv. ríkisstj. á hin gullnu loforð hennar í raforkumálunum með því að leggja nú til, að raforkusjóði verði ætlaðar 10 millj. kr. og að til nýrra raforkuframkvæmda á 16. gr. verði ætlaðar 12 millj. kr. Lofað hefur verið að greiða niður verð á raforku, framleiddri í díeselrafstöðvum, en það er viða geysilega hátt, og þetta loforð hefur ekki verið efnt. Þess vegna leggjum við til, að varið verði 1 millj. kr. í þessu skyni. Lánasjóð stúdenta teljum við nauðsynlegt að efla, svo að hann geti orðið sterkur sem fyrst og gegnt nauðsynlegu hlutverki sínu í framtíðinni. Það er um einar 300 þús. kr. sem við leggjum til að framlagið til hans verði hækkað. Malbikuðum vegum og götum í kaupstöðum, sem lengi hafa á fjárl. átt að fá 100 þús. kr., en aldrei fengið neitt, ætlum við 2 millj. kr. og til verkamannaskýla í hafnarbæjum 1 millj. kr. gegn tvöföldu framlagi, sem kæmi annars staðar að. Með þessum till. okkar teljum við, sem minni hl. skipum, að sýnd væri þó nokkur viðleitni í þá átt að snúast við erfiðleikum atvinnulífsins úti á landi, byrja á lausn húsnæðisvandamálsins og sinna nokkrum öðrum aðkallandi viðfangsefnum, sem fjárlfrv. sýnir lítinn eða engan lit á að leysa. Þyrfti þó miklu gagngerðari umbyltingu á frv. öllu, ef vel ætti að vera. En það verður sjálfsagt að bíða betri tíða, þegar ný ríkisstj. og ný stjórnarstefna hefur tekið við á Íslandi.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., hefur fjvn. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu fjárlfrv. Meiri hl., þ.e. stuðningsmenn ríkisstj., leggur til, að frv. verði afgreitt í öllum meginatriðum á þeim grundvelli, sem ríkisstj. hefur lagt til í upphafi í frv. En við tveir í minni hl., hv. 3. landsk. (HV) og ég, lýsum hins vegar yfir, að við erum andvígir þeirri meginstefnu, sem fjárlfrv. er grundvallað á. Hv. 3. landsk. hefur nú gert hér allýtarlega grein fyrir afstöðu okkar og ýmsum þeim till., sem við flytjum, og af þeirri ástæðu get ég stytt mál mitt, en mun þó víkja hér að nokkrum aðalatriðum, bæði viðvíkjandi till. og viðvíkjandi sjónarmiði míns flokks til frv. í heild. Við sósíalistar höfum marglýst því yfir, að við teljum, að fjármálastefna þessarar ríkisstj. og þeirrar ríkisstj., sem hér fór með völd næst á undan þessari, sú fjármálastefna, sem markast í fyrirliggjandi fjárlfrv., sé í aðalatriðum röng og óheillavænleg fyrir atvinnuvegi landsmanna og afkomu alþýðu manna. Við teljum, að það þurfi aðskipta um stefnu í öllum meginatriðum í fjármálum. Sú fjármálastefna, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur lagt sérstakt kapp á, hefur einkennzt fyrst og fremst af því að hækka jafnt og þétt frá ári til árs álögur á landsmenn, hækka tekjur ríkissjóðs. Hún hefur að verulegu leyti verið fólgin í því að trúa á það, að þá fyrst væri fjármálum landsmanna vel borgið, ef ríkissjóður hefði nokkurn tekjuafgang. Því er að vísu haldið fram hér, að ríkisstj. hafi ekki hækkað álögur á landsmenn, vegna þess að að verulegu leyti séu sömu skattstigar í gildi og hafi verið í gildi í mörg ár. En það er auðvitað auðvelt verk að leika sér að tölum aftur og fram, m.a. þegar gerð er grundvallarbreyting á gildi talna eins og í sambandi við gengisbreytingar. Eigi að siður verður ekki um það deilt, að t.d. fyrsta árið eftir að gengisbreytingin var samþykkt, árið 1950, voru heildartekjur ríkissjóðs rétt í kringum 300 millj. kr., en nú á þessu ári, sem er að ljúka, eru þessar sömu tekjur orðnar 550 millj. kr. Það gefur því alveg auga leið, að álögurnar á landsmenn hafa hækkað sem þessu nemur, jafnvel þó að ýmsir skattstigar hafi verið óbreyttir frá því, sem áður var. Við sósíalistar höfum lagt áherzlu á, að það eitt, að ríkissjóður sýni sæmilega góða afkomu, segi tiltölulega lítið um það, hversu réttmæt fjármálapólitíkin er, hitt skipti miklu meira máli, að rannsaka, hvernig atvinnulífi landsmanna hefur vegnað undir þessari fjármálastjórn. Búa atvinnuvegirnir við eðlileg kjör, geta þeir starfað óhindrað, og aukast af þeim ástæðum þjóðartekjurnar á raunhæfan hátt? Staðreyndirnar hafa leitt í ljós, að flestar aðalgreinar atvinnulífsins eru þannig á vegi staddar, að það verður að grípa til örþrifaráða til þess að forðast þar beina stöðvun. Og fjöldamörg dæmi liggja fyrir til sönnunar því, að þau atvinnutæki, sem landsmenn hafa aflað sér, eru ekki notuð til fulls vegna þess, hve atvinnulifið er aðþrengt fjárhagslega. Það er auðvelt að benda á, að það væri hægt aðeins með samþykkt einnar nýrrar till. hér á Alþ. að auka tekjur ríkissjóðs enn um 1 eða 2 eða 3 hundruð millj. króna, og fjármálaráðherra gæti svo komið fram á eftir og státað af því, að hagur ríkissjóðs væri góður. En afleiðing þessa gæti hins vegar orðið sú, að verulegur hluti af aðalatvinnuvegum landsmanna hefði stöðvazt. Þó að þetta hafi nú ekki gengið svo langt, að fjmrh. geti með þeirri stefnu, sem hér hefur verið haldið, komið hér fram á Alþ. og státað af 1, 2 eða 3 hundruð millj. króna afgangi, og afleiðingin sé ekki heldur orðin sú, að meginhluti af atvinnutækjum landsmanna sé stöðvaður, þá hefur óneitanlega stefnt mjög í þessa átt. Hæstv. fjmrh. og ríkisstj. sem heild státa af þessari góðu afkomu ríkissjóðs, en vilja minna tala um hina raunverulegu afkomu atvinnuveganna. Við sósíalistar höfum einnig lýst því yfir, að við erum í meginatriðum andvígir þeim tekjuöflunarleiðum, sem nú eru farnar til að afla ríkissjóði tekna. Eins og kunnugt er, þá er uppistaðan í tekjum ríkissjóðs tollar á neyzluvarning, söluskattur, sem verkar nákvæmlega eins og þungbærustu tollar, og síðan hagnaður af áfengissölu og tóbakssölu. Aftur á móti fer sá hluti af tekjum ríkissjóðs minnkandi árlega, sem tekinn er á raunverulegan hátt af þeim, sem breiðust hafa bökin í þjóðfélaginu. En nú er það svo, að við afgreiðslu fjárl. verður ekki gengið til atkvæða um það, hvernig tekjuöflunin skuli fram fara, - það er ákveðið með öðrum lögum, - en hins vegar er þó ljóst, að áætlanir þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert um væntanlegar tekjur samkvæmt þessum leiðum, eru rangar. Hv. 3. landsk. hefur nú gert allýtarlega grein fyrir skoðunum okkar í minni hlutanum í þeim efnum, og þarf ég því ekki að eyða löngu máli að því. En aðalatriðin eru þessi: Tekjurnar samkvæmt fyrirliggjandi tekjuöflunarleiðum munu á þessu ári reynast í kringum 550 millj. kr. eða fara 108 millj. kr. fram úr áætlun fjárlaga. Það er engin ástæða til þess að áætla ekki á næsta ári jafnmiklar tekjur til handa ríkissjóði samkvæmt þessum sömu lögum eins og tekjurnar verða á þessu ári, og við það höfum við í minni hlutanum miðað okkar tillögur. Ég endurtek það, að þó að við stöndum að till., sem miða að hækkun á verðtolli og söluskatti, þá er það aðeins til þess að leiðrétta fyrirliggjandi áætlanir, en eigi að síður erum við mótfallnir þeirri leið, sem meiri hluti Alþ. hefur ákveðið í sambandi við þessa tekjuöflunarleið. Það er skoðun okkar í minni hlutanum, að ekki sé verjandi, eins og nú er háttað afkomu ríkissjóðs, að afgreiða svo fjárlög fyrir næsta ár, að ekki séu gerðar ráðstafanir til frambúðarlausnar á atvinnumálum þeirra landshluta, þar sem nú er verst ástatt í atvinnumálum. Það verður þó að teljast hin minnsta skylda ríkisins, þegar þannig hefur verið haldið á málunum eins og ég hef nokkuð minnzt hér á, að afkoma ríkissjóðs er orðin mjög góð, að ríkissjóður sýni þá skilning á því að mæta aðkallandi vanda í sambandi við atvinnumál þeirra, sem eiga erfiðast í þeim efnum, en það er löngu viðurkennt mál hér á Alþ., að víðs vegar úti á landi stappar nærri hreinum vandræðum í atvinnumálum. Það fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, gerir ekki ráð fyrir neinum úrbótum í þessum efnum. Það eina, sem í því er að finna, er það, að gert er ráð fyrir að verja 5 millj. kr. til atvinnubóta úti á landi, þar sem atvinnuleysi er orðið viðvarandi, en það er samsvarandi fjárveiting og veitt hefur verið í þessu skyni nokkur undanfarin ár. En um úrbætur, sem mættu verða til frambúðar í þessum efnum, er ekki að ræða. Við í minni hlutanum höfum því lagt hér fram till., sem mættu verða fyrsta skref í þá átt, að hér yrði virkilega hafizt handa með nokkra frambúðarlausn í þessum málum. Við leggjum hér til, að ríkissjóður taki að láni eða leggi fram, eftir því sem geta hans er til, 50 millj. kr. og framláni þessa upphæð til þeirra bæjar- og sveitarfélaga úti á landi, sem mest eru þurfandi í þessum efnum og þurfa að rétta við sitt atvinnulíf. Ég hygg, að varla verði um það deilt, að ríkissjóður getur vel látið þetta fé af hendi. Hvort tveggja er, að hann getur tekið nokkurn hluta af þeim mikla tekjuafgangi, sem hann kemur til með að eiga nú í árslokin, og varið honum í þessu skyni, og eins mun honum ekki heldur verða skotaskuld úr að taka nokkuð eða jafnvel allt þetta fé, 50 millj. kr., að láni og framlána það þessum byggðarlögum. Spurningin er aðeins sú: Er vilji hér á hv. Alþ. í þessa átt? Vill hæstv. ríkisstj., að ráðið verði á varanlegan hátt fram úr þessum vandamálum þeirra staða, sem hér hafa orðið harðast úti? Við höfum einnig lagt fram till. um það, að 20 millj. kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs á þessu ári verði varið til þess að efla fiskveiðasjóð. Um þetta hefur lítillega verið rætt hér á Alþ., og raddir hafa jafnvel komið fram um það frá hæstv. ríkisstj., en engar till. hafa komið fram um þetta efni enn. Það má hins vegar telja fullvíst, að hreinn tekjuafgangur ríkissjóðs á þessu ári muni verða um 60–70 millj. kr. Það virðist því ekki nema sanngjarnt, að af þessari fjárfúlgu verði varið um 20 millj. kr. til þess að efla fiskveiðasjóð, en meginhlutinn af því fjármagni, sem þangað gengur, er aftur lánaður til þess að kaupa inn nýja fiskibáta til landsins og efla fiskiðnað landsmanna og skilar sér því fljótlega í stórauknum þjóðartekjum. Þá leggjum við einnig fram till. nm það, að varið verði beint úr ríkissjóði 10 millj. kr. til þess að styðja ýmsa til fiskiskipakaupa. Það hefur sýnt sig, að þeir staðir eru allmargir, sem eru þannig settir fjárhagslega nú, að þó að þar sé fyrir að finna duglega fiskimenn, sem gjarnan vilja eignast fiskibáta, þá þurfa þeir að leggja fram til þess að eignast meðalfiskibát a.m.k. 250–300 þús. kr. á hvern bát, en það er hærri fjárhæð en svo, að menn alls staðar á landinu hafi þetta fé handbært til þess að leggja fram í þessu skyni. Við álítum því, að það væri réttmætt að leggja af þessum miklu tekjum ríkissjóðs fram 10 millj. kr., sem yrði varið gagngert í því skyni að efla þá til þess að eignast fiskiskip, sem hafa ekki nægilegt fjármagn fram að leggja að sínum hluta á móti þeim lánum, sem annars munu verða veitt, t.d. frá fiskveiðasjóði. Þá höfum við einnig lagt fram till um það að hækka framlag til atvinnubóta úr 5 millj. kr. í 10 millj. kr. Ég skal að vísu taka það fram, að ég álít, að ráðstöfun á undanförnum árum á þessu atvinnubótafé hafi verið verulega áfátt og það þurfi sem fyrst að reyna að breyta til um útdeilingaraðferð á þessu fé. Þegar svo er komið, að hægt er að tilgreina ýmis bláfátæk byggðarlög úti á landi, sem sótt hafa um atvinnubótafé og þar sem verulegt atvinnuleysi er oft og tíðum, en fá ekkert fé úr þessum sjóði ár eftir ár, en hins vegar eru verulega stór og fjársterk fyrirtæki og ýmsir einstaklingar, þ. á m. ýmsir alþm., farin að fá árlega atvinnubótafé, þá álít ég, að það sé komið inn á svo hættulega braut, að það verði að vara við henni. Það er sannleikur, sem rétt er að staldra við, að þetta fé hefur ekki einvörðungu verið veitt hreppsfélögum og bæjarfélögum, heldur er það svo, að það eru ýmis fjársterk fyrirtæki og fjársterkir einstaklingar, sem er orðið veitt þetta fé og það án allra skilyrða. Það fé, sem hefur átt að renna í sumum tilfellum til fátækra staða úti á landi, hefur runnið til einstaklinga að nafninu til í þessum byggðarlögum, en viðkomandi atvinnutæki, sem þannig hafa átt að fást í plássið, hafa verið horfin þaðan strax næsta ár á eftir. Vægast sagt verðum við líka að telja, að hið mesta handahóf hafi ríkt um ráðstöfun á þessu fé. Hinu er svo ekki að neita, að í mörgum tilfellum hefur þetta fé komið sér vel. Það er hægt að nefna mörg dæmi um það, að byggðarlög hafa fengið þarna nokkra fjárhagslega aðstoð og fleytt sér verulega áfram vegna þessa fjárstuðnings. Ég tel því ekki óeðlilegt, að það sé lagt fram nokkru meira fé í þessu skyni heldur en gert hefur veríð sem bráðabirgðalausn, á meðan verið er að vinna að því að byggja upp atvinnulíf þessara staða á þann hátt, sem til frambúðar má vera. Hins vegar er alveg augljóst mál, að það er fráleit stefna að ætla að halda áfram árum saman að láta viss byggðarlög eða einstaklinga fá 1, 2 og 3 hundruð þús. kr. í fjárstyrk úr ríkissjóði, og alltaf situr við hið sama um atvinnumöguleika viðkomandi staða. Það ber að taka atvinnumál slíkra staða til gaumgæfilegrar athugunar og reyna að leysa þau til framhúðar. Í raforkumálum höfum við einnig flutt hér till. um allverulegar hækkanir. Ég verð að segja, að mér finnst, að þær fjárveitingar, sem er að finna í fjárlfrv. til nýrra raforkuframkvæmda, séu harla litlar með tilliti til þeirra stóru framkvæmda, sem fyrirhugaðar eru í raforkumálum landsmanna. Mér sýnist því, að þó að teknar séu upp í þetta fjárlfrv. fjárveitingar, sem nema samtals í kringum 22 millj. kr., eins og við í minni hlutanum ráðgerum, til raforkuframkvæmda, þá geti það varla minna verið. Þá höfum við einnig lagt fram till. um, að varið yrði 1 millj. kr. til verðlækkunar á rafmagni frá dieselrafstöðvum. Ég minni á í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, þegar hún tók við völdum, að hún héti því að lækka rafmagnsverðið bjá þeim landsmönnum, sem nú búa við dýrasta raforku. Það var þá skilið svo, að þar sem dieselrafstöðvarnar enn eru og hljóta að verða um sinn, yrði gripið til þess að verðlækka nokkuð rafmagnið á þeim stöðum. Þrátt fyrir þessi loforð ríkisstj. hefur ekkert orðið úr framkvæmdum. Áfram hefur verið haldið á þeirri óheillavænlegu braut, að ríkissjóður hefur greitt fyrir þau bæjarfélög og sveitarfélög, sem eiga þessar rafveitur, vexti og afborganir, og lánum þeirra hefur sem sagt veríð haldið í óreiðu í stað þess að greiða hreinlega með nokkurri fjárveitingu á ári hverju niður það óhæfilega háa rafmagnsverð, sem er á þessum stöðum, en gera siðan aftur kröfu til þessara staða, að þeir haldi sínum lánum í eðlilegu horfi. Ég tel, að þetta loforð ríkisstj. hafi hreinlega verið svikið. Ég hef áður flutt till. hér í þessa átt, og hún hefur ekki náð fram að ganga. Nú vil ég freista þess enn einu sinni, að ríkisstj. standi frammi fyrir þessari till. og rifji þá upp loforð sín í þessu efni. Ég skal nú ekki ræða þetta mál frekar að sinni, hef nú minnzt á þær till., sem mestu máli skipta og við í minni hlutanum flytjum, en undirstrika það, að veigamesta atriðið í augum okkar sósíalista í sambandi við afgreiðslu þessa fjárlfrv. er það, að sú stefna, sem frv. byggir á, er í aðalatriðum röng og hættuleg atvinnulífi landsmanna.



Ég vil þakka meiri hluta fjvn. fyrir góða samvinnu um málið og láta þess getið, að meiri hl. hefur haft samráð við ríkisstj. um langflestar hinna veigameiri brtt., sem frá meiri hl. koma. Ég gat þess hér við framsögu frv., að tilætlunin væri sú að afgreiða að þessu sinni fjárlfrv. með greiðsluafgangi og leggja hann í framkvæmdasjóð. Þetta væri gert með það fyrir augum, að við byggjum nú við óvenjulegt góðæri og þess vegna væri hyggilegt að eyða ekki öllu því, sem aflað væri, heldur geyma eitthvað af því og nota til verklegra framkvæmda, þegar sérstök ástæða væri til þess að auka atvinnu í landinu. Eins og till. meiri hl. bera með sér, hefur nú svo ráðizt, þegar farið var að líta yfir þær margvíslegu umsóknir, sem hjá hv. fjvn. voru um framlög til nauðsynlegra mála, að ekki hefur þótt verða hjá því komizt að hækka talsvert fjárlfrv. frá því, sem það var, þegar það var lagt fyrir hv. Alþ. Við skoðun á tekjuáætluninni, sem farið hefur fram jafnhliða, hefur það svo komið í ljós, að meiri hl. nefndarinnar, í samráði við ríkisstj., hefur ekki talið hyggilegt að hækka tekjuáætlunina um meira en 19 millj., þ.e.a.s. upp í 514 millj. kr. á rekstrarreikningi. Af þessu tvennu, að ekki hefur verið talið hægt að komast hjá því að sinna á þann hátt, sem gert er í till., ýmsum óskum um framlög til nauðsynjamála, og sökum þess að ekki þykir fært að áætla tekjurnar hærra en nú þegar hefur verið á minnzt, hefur nefndin orðið að fara inn á þá braut að lækka um helming það framlag, sem áætlað var til framkvæmdasjóðs, eða með öðrum orðum að lækka í raun og veru um helming þann greiðsluafgang, sem gert var ráð fyrir í frv. Það er að vísu svo, að reikningslega er í frv. gert ráð fyrir rúmlega 10 millj. kr. greiðsluafgangi núna, ef till. meiri hl. verða samþ. eftir 2. umr., en það eru engar horfur á öðru en að það verði að hækka útgjöld frv. við 3. umr. um þá fjárhæð svo að segja alla eða alla, og kem ég að því síðar. Það hefur þess vegna orðið að breyta stefnunni þannig, að í stað þess, að gert var ráð fyrir, að greiðsluafgangur gæti orðið um 10 millj. rúmar og þær lagðar til framkvæmdasjóðs, þá er nú ekki ráðgert, að það geti orðið meira en 5 millj., sem ætlaðar verða í þessu skyni. E.t.v. getur svo farið, að það þurfi að skerða þá upphæð enn við 3. umr. fjárl., ef það tekst ekki að komast þá af með til gjaldahækkana þessar 10 millj. eða svo, sem nú yrðu greiðsluafgangur, ef menn halda sér við till. meiri hl. við 2. umr., þ.e.a.s. samþykkja ekki aðrar till. Það hefur verið nokkuð rætt, og er það alveg eðlilegt, hvort tekjuáætlunin sé hæfileg, hvort það sé hæfilegt að gera ráð fyrir, að á næsta ári verði tekjurnar 514 millj. Sumir vilja halda því fram, að það ætti að áætla tekjurnar mun hærra. Ég vil fara um þetta fáeinum orðum, þó að hv. frsm. gerði þessu að vísu allmikil skil. Tekjurnar urðu 510 millj. í fyrra, en á þessu ári gerum við ráð fyrir, að þær verði um 550 millj. Það er aðeins eftir að fá reynsluna um desembermánuð. Ég held, að þetta geti aldrei skeikað verulega. Þó er ekki hægt að fullyrða þetta alveg enn sem komið er. En þetta er sú tala, sem allir þeir, sem þessi mál hafa skoðað, telja líklegasta nú, 550 millj. Nú mundu sumir segja, og það hefur raunar komið fram hér við umr. frá hv. minni hl.: Fyrst þið gerið ráð fyrir að fá 550 millj. kr. í ár, þá er rétt að áætla tekjurnar næsta ár 550 millj. - En frá mínu sjónarmiði og meiri hl. væri þetta hið mesta óráð, og kemur þar einkum tvennt til. Í fyrsta lagi er það, að þetta ár, sem nú er að líða, er alveg óvenjulega gott ár. Þjóðartekjurnar eru óvenjulega miklar, þannig að það er alls ekki hægt að gera ráð fyrir því, að næsta ár verði betra að þessu leyti. Ég skil varla í því, að nokkur mundi vilja gera ráð fyrir slíku fyrir fram, a.m.k. enginn sá, sem hefði hugsað sér, að afgreiða ætti greiðsluhallalaus fjárlög. Það hefur verið svo mikil atvinna í landinu, að verulega hefur borið á fólksskorti, og tekjur almennings hafa verið óvenjulega miklar. Þetta vita allir. Þetta er önnur ástæðan til þess, að það er vitanlega engin skynsemi í því að áætla tekjurnar næsta ár jafnháar og þær verða í ár. Við gætum frekar búizt við því, að einhver breyting yrði til hins lakara, en til hins betra. - Svo er önnur ástæða, sem sker alveg úr um þetta. Hún er sú, að óhugsandi er, að fjárlög verði greiðsluhallalaus í reyndinni, ef tekjurnar fara ekkert fram úr áætlun. Það er blátt áfram óhugsandi, að slíkt geti átt sér stað. Þess vegna eru þeir menn, sem leggja það til, að tekjurnar séu áætlaðar eins háar og hægt er að hugsa sér að þær verði hæstar, raunverulega að gera till. um að afgreiða fjárl. með greiðsluhalla. Og fram hjá þessu er ekki með nokkru móti hægt að komast. Reynslan sýnir þetta svo ótvírætt. Það er búið að vefja ríkisvaldið inn í svo stórkostleg afskipti af öllum högum landsmanna, atvinnurekstri og öllu starfslífi yfirleitt, að á hverju einasta ári koma fram óskir eða kröfur um útgjöld á milli þinga, sem verður að sinna að einhverju leyti. Það væri fróðlegt fyrir þá, sem vildu bera á móti þessu, að athuga reynsluna undanfarin ár og vita, hvað þeir segðu, eftir að þeir hefðu kynnt sér hana. Auk þess má ævinlega gera ráð fyrir því, að áætlaðir gjaldaliðir fari fremur fram úr áætlun en hið gagnstæða. Hv. frsm. meiri hl. gaf nokkrar upplýsingar í þessu sambandi. Mig langar til að bæta dálitlu við. Ég ætla að lesa fyrir menn hérna ofur lítinn lista um það, hvernig þetta hefur tekizt í reyndinni undanfarin 30 ár. Það tekur ekki svo langan tíma, mönnum finnst það kannske geigvænlegt, að nú eigi að fara að gefa skýrslu hér um 30 ár, en ég held, að það takist á 11/2 mínútu. Ég ætla að byrja á 1924. Þá ern umframgreiðslur á rekstrarreikningi 21%. 1925 urðu þær 44%, 1926 urðu þær 32%, 1927 urðu þær 16%, 1928 urðu þær 26%, 1929 urðu þær 43% og 1930 urðu þær 45%, 1931 urðu þær 29%, 1932 urðu þær 17%, 1933 urðu þær 25%, 1934 43% og 1935 17%, 1936 10%, 1937 15%, 1938 8%, 1939 16%, 1940 22%, 1941 79%, 1942 216%, 1943 61%, 1944 38%, 1945 42%, 1946 33%, 1947 29%, 1948 16%, 1949 15%, 1950 1%, 1951 16%, 1952 7%, 1953 11%. Ég skal taka það fram, að ég sleppi brotum. Ég les bara heilu tölurnar. Fyrir utan þetta, sem eru umframgreiðslur á rekstrarreikningi, hafa svo ævinlega komið verulegar greiðslur á 20. gr., sem ýmist hafa verið eftir sérstökum heimildum eða ákveðnar á milli þinga, oftast nær ákveðnar af Alþingi utan fjárlaganna. Ég skal taka það fram, að þessar umframgreiðslur eru auðvitað margar hverjar greiðslur samkvæmt sérstökum lögum, sem færðar hafa verið á rekstrarreikninga, og svo eru hreinar umframgreiðslur. Ég vil benda mönnum á, að árið 1952 voru þessar greiðslur á 20. gr. utan fjárlaga 16 millj. og árið 1951 voru þessar greiðslur 46 millj., þar af voru 25 millj. hluti af andvirði 10 togara. Þetta sýnir, svo að ekki verður um villzt, að ef tekjurnar væru áætlaðar eins háar og þær gætu hæstar orðið, þannig að engar umframtekjur yrðu, þá er greiðsluhallinn alveg vís. Hversu vel sem upp á er passað að þessu leyti, þá er margt af því, sem til fellur, þannig, að það er ómögulegt að komast undan því. Það koma atvik fyrir, sem valda því, að aukagreiðslur verða að fara fram. Ef óhöpp henda atvinnuvegina eða eitthvað ber út af einhvers staðar, þá er yfirleitt leitað til ríkisstj., til ríkisvaldsins, og það getur oft ekki komizt undan því að hlaupa þar undir bagga, þó að það sé á miðju fjárhagstímabilinu. Ef við gerum ráð fyrir, að næsta ár verði jafngott ár og þetta, þá væri 36 millj. upp á að hlaupa, eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, eða um 7% umfram þær tekjur, sem áætlaðar eru í fjárlfrv. Þetta ætti þá að duga til þess að mæta öllum hugsanlegum umframgreiðslum í rekstrinum og öllu því, sem kynni að geta komið fyrir að þyrfti að leggja út á 20. gr. á næsta ári eftir sérstökum lögum, sérstökum heimíldum eða vegna sérstakra óhappa, sem kunna að koma fyrir á árinu. Það er óhugsandi annað en að meiri hluti, sem hefur þá stefnu að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl., hafi borð fyrir báru að þessu leyti. Annars væri vísvitandi upp tekin sú stefna að afgreiða fjárlögin með greiðsluhalla. Ég minntist á það áðan, að gera mætti ráð fyrir einhverjum hækkunum við 3. umr., og skal ég ekki ræða í því sambandi einstök atriði, en vil þó minnast hér nokkrum orðum á launamál opinberra starfsmanna. Eins og mönnum er kunnugt, þá hafa launalögin nú undanfarin missiri verið í athugun. Frv. til þeirra hefur verið nokkuð lengi hjá Bandalagi opinberra starfsmanna til athugunar, og bandalagið skilaði uppástungum sínum um launalögin til ríkisstjórnarinnar núna í haust. Þá var skipuð nefnd, sem er skipuð mönnum frá bandalaginu og mönnum frá ríkisstjórninni, til þess að fara yfir launalagafrv., sem fyrir lá, og till. bandalagsins. En það er augljóst mál og var raunar augljóst þegar í þingbyrjun, eins og ég upplýsti þá, að ekki mundi verða mögulegt að leggja nýtt launalagafrv. fyrir þetta hv. Alþ., sem nú situr, og þó að við sjáum fram á, að þinginu lýkur ekki fyrir jól, heldur verður að koma saman aftur eftir jólin, þá höfum við ekki von um að geta komið nýjum launalögum fram á þessu þingi. Þá mundu sennilega sumir spyrja: Er þá nokkur ástæða til annars en að láta launamál opinberra starfsmanna bíða alveg næsta þings? Eins og ég tók fram í sambandi við svör við fsp., sem fram kom í Sþ. um þetta mál á dögunum, þá er það skoðun stjórnarinnar, að verði ekki hægt að setja ný launalög á þessu þingi, þá verði að samþykkja. eða gera einhverja bráðabirgðaúrlausn í launamálum opinberra starfsmanna. Það hefur sem sé komið í ljós við þá athugun, sem gerð hefur verið á þessum málum, að verulegar hækkanir á grunnlaunum almennt hafa átt sér stað síðan launalögin voru sett, þannig að opinberir starfsmenn hafa dregizt nokkuð aftur úr. Ég nefni ekki í þessu sambandi núna neinar tölur, en þetta liggur fyrir. Stjórninni sýnist því eðlilegt, að á þessu þingi verði gerðar bráðabirgðaráðstafanir, sem miði til samræmis í launamálum opinberra starfsmanna við þau laun, sem annars staðar eru nú greidd. Og stjórnin gerir sér vonir um að hafa till. um þetta tilbúnar fyrir 3. umr. Ég skal taka það fram, að það er ekki með neinum rökum hægt að líta á till. um uppbætur nú á laun opinberra starfsmanna sem upphaf að nýrri kauphækkunaröldu í landinu. Það mundi eingöngu verða um uppbætur að ræða til þess að færa laun opinberra starfsmanna til samræmis við þær launahækkanir, sem átt hafa sér stað á undanförnum árum hjá öðrum. Ég skal þá fara fáeinum orðum um nál. frá hv. minni hl. fjvn. Það mátti nú búast við því, að það yrði eitthvað vizkulegt, þegar þeir hv. 11. landsk. og hv. 3. landsk. lögðu saman í nál. Það hefur líka farið eftir vonum. Mér finnst þetta nál. af þeirra hendi vera hinn furðulegasti samsetningur. Ég skal ekki fara mjög langt út í nál. það, en nefna hér aðeins dæmi um þetta. Það stendur hér í nál. með öðru góðu, að aðaleinkenni fjármálastefnu þessara tveggja ríkisstj., þ.e.a.s. núverandi og fyrrverandi ríkisstjórna, hafi verið að hækka álögur á landsmenn og auka þannig tekjur ríkissjóðs. Þetta er lesið orðrétt úr álitinu. En hvað er nú það rétta í þessu? Það rétta í þessu er, að núverandi ríkisstj. og fyrrverandi ríkisstj. hafa beitt sér fyrir stórkostlegum skatta- og tollalækkunum á þessu tímabili, sem nál. ræðir um. Og ég vil til þess að taka af öll tvímæli gefa hér enn einu sinni yfirlit um, hverjar þessar tollalækkanir og skattalækkanir eru. Það er í fyrsta lagi, að afnuminn hefur verið kaffitollur og sykurtollur. Í öðru lagi hefur verið felldur niður söluskattur af bifreiðaakstri. Í þriðja lagi hafa verið hækkaðar fyrningarafskriftir á iðnaðarvélum. Í fjórða lagi hafa verið lækkaðir tollar af iðnaðarhráefnum. Í fimmta lagi hefur verið lækkaður tekjuskattur á einstaklingum að meðaltali um hvorki meira né minna en ca. 29% og 20% á félögum. Í sjötta lagi hefur sparifé og vextir af sparifé verið gert skattfrjálst. Í sjöunda lagi hefur fasteignaskattur ríkissjóðs verið afhentur bæjar- og sveitarfélögum. Og í áttunda lagi hefur veitingaskatturinn verið afnuminn. Svo koma þessir hv. þm. og segja, að aðaleinkennið á fjármálastefnu núverandi ríkisstj. hafi verið að auka tekjur ríkissjóðs með því að hækka álögur á landsmenn. Ég verð að segja, að þeir menn eru ekki vandir að virðingu sinni, sem gefa út þess háttar þingskjöl. Svo eru þessir hv. þm. auðvitað að tala um í framhaldi af þessu, að skattpíningarvélinni hafi verið beitt gegn atvinnulífi landsmanna, og nota önnur þvílík stóryrði. Yfirleitt er allt nál. byggt á þessari röngu staðhæfingu, sem ég hef hrakið. Nál. hefur því ekkert gildi. Hins vegar vitum við, að það nagar alltaf þessa hv. þm. innan og út af því hafa þeir enga sálarró eða eirð í sínum beinum, að framleiðslan í landinu hefur aukizt. svo mikið, að tekjur ríkissjóðs hafa farið hækkandi í krónutölu, þó að skattar og tollar hafi verið stórkostlega lækkaðir. En það er vegna þess, að þjóðartekjurnar hafa vaxið stórkostlega á þessu tímabili. Það bendir sannarlega ekki til þess, að stefna ríkisstj. hafi orðið atvinnuvegunum þung í skauti, heldur auðvitað til hins gagnstæða, enda hafa margar af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur gert, einmitt orðið til þess að efla atvinnulífið frá því, sem það var áður, og það svo verulega, að þótt skattarnir og tollarnir hafi verið lækkaðir, hafa tekjur ríkissjóðs samt farið hækkandi. Hér í þessu nál. er talað um, að það þurfi að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Maður þekkir nú þann söng þeirra stjórnarandstæðinga. En nú í þetta skipti ætla hv. þm. hins vegar að hafa vaðið fyrir neðan sig, því að nú lýsa þeir því yfir, að til þess að draga úr embættisbákninu þurfi að breyta lögum og þess vegna flytji þeir ekki um það neinar till. Ef það er hægt að draga stórkostlega úr embættismannabákninu með því að breyta lögum, hvers vegna flytja þeir þá ekki lagafrv. um það á þinginu? Hvers vegna eru þá öll lagafrv., sem koma fram frá þessum hv. þm., um það að auka útgjöld ríkissjóðs? Hvers vegna sýna þeir mönnum ekki, hvernig þeir vilja lækka útgjöld ríkissjóðs? Og ef þeir hafa nú allt í einu uppgötvað það, sem þeir hafa nú víst ekki áður vitað, skilst manni, að það muni þurfa lagabreytingar til þess að lækka útgjöldin, hvers vegna koma þeir þá ekki með lagafrv., svo að menn sjái svart á hvítu, hvernig eigi að fara að því að þeirra dómi að lækka stórlega útgjöld ríkisins? Fyrst þegar hv. 3. landsk. þm. (HV) fór að tala hér um sparnaðinn, fór hann að flytja hér ýmsar till. um lækkanir á áætlanaliðum fjárlfrv., og það hafa þm. kommúnista stundum gert líka. En svo þegar sýnt var fram á, að þetta voru ekkert annað en sýndartill. um lækkanir á áætlunarliðum, sem engin áhrif gátu á það haft, hvað endanlega yrði útborgað, hafa þeir hætt við þetta og í staðinn talað um, að annaðhvort væri það svo mikið verk að gera till. um sparnaðinn, að þeir gætu ekki komizt yfir það, eða þá að það þurfi að breyta lögum til þess að koma sparnaðinum við. En ég spyr enn: Hefur þessum hv. þm. ekki dottið í hug, að leiðin til þess að breyta lögum er sú að flytja frumvörp til breytinga á lögum? Hv. þm. (HV) kvartaði yfir því, að það hefði ekki á undanförnum árum verið farið eftir hans till. um áætlunina á tekjunum. Sem betur fer hefur það ekki verið gert. Ef það hefði verið gert, þá hefði sum árin orðið stórkostlegur greiðsluhalli, önnur árin hefði kannske skriðið, vegna þess að það urðu óvenjuleg góðæri, sem enginn gat séð fyrir. Ég hef fært alveg fullnægjandi rök fyrir því og hv. frsm. meiri hl. líka, hvers vegna meiri hl. fjvn. og stjórnin álitu hæfilegt að áætla tekjurnar sem næst því, sem nú er lagt til, en ekki eins og hv. minni hl. stingur upp á. Að lokum aðeins eitt atriði. Hv. 11. landsk. þm. (LJós) sagði, að sósíalistar væru á móti tollum og söluskatti, áfengis- og tóbaksgróða. skildist mér. Mér skildist helzt, að hann vildi láta selja brennivín við sannvirði, láta lækka brennivínið. Hann leiðréttir, ef ég hef misskilið hann. Hann sagði sem sé, að sósíalistar væru á móti því að afla ríkinu tekna með tollum og söluskatti, áfengis- og tóbaksgróða, og sagði, að þeir vildu taka meira með raunverulegum sköttum á breiðu bökin. Í fyrra var verið að fjalla hér um tekju- og eignarskattinn og þá voru hér frammi till. um að lækka hann allverulega, og sósíallstar greiddu atkv. með öllum þeim lækkunum á tekjuskattinum. Þetta gefur mér tilefni til þess að spyrja: Hvað er það, sem sósialistar eða kommúnistar vilja? Hvernig vilja þeir afla teknanna? Það væri fróðlegt að vita, hvað ætti að koma í staðinn fyrir alla tollana, söluskattinn, áfengis- og tóbaksgróðann. Væntanlega á það ekki að vera tekjuskattur, því að í fyrra voru þeir með því að lækka hann.



Herra forseti. Við þjóðvarnarmenn höfum flutt brtt. við frv. til fjárlaga, sem eru hér á þskj. 252. Ég hef tekið að mér að fylgja þeim úr hlaði með nokkrum orðum og skal forðast að vera langorður í því efni, heldur halda mér aðallega við að gefa þær skýringar á þessum till., sem ég tel nauðsynlegar, til þess að hv. þm. átti sig vel á því, við hvað er átt og hvernig þetta er hugsað. Ég geri mér vel ljóst, að það er ekki vænlegt til raunverulegs árangurs fyrir minnihlutaflokk á Alþ. að bera fram mikilvægar brtt. við fjárl., því þó að ég hafi ekki átt sæti hér fyrr en nú, hef ég þó lengi hlustað á útvarpsumr. um fjárl., og mér hefur ávallt skilizt, að það, sem kæmi frá minni hluta, væri tóm vitleysa eða í bezta tilfelli a.m.k. mjög ábyrgðarlaust. Mig langar til að reyna að sýna fram á það hér, að þessar till., sem við berum hér fram, eru hvorki ábyrgðarlausar né vitlausar. Ég skal ekki hafa þennan formála lengri, heldur rekja liðina lauslega eins og þeir koma fyrir á þskj. Í 1. lið er gert ráð fyrir að hækka áætlun um vörumagnstoll úr 26 millj. kr. í 29 millj. kr. Í 2. lið er gert ráð fyrir að hækka verðtoll, áætlun um hann, úr 138 millj. kr. í 160 millj. kr. Í 3. lið er gert ráð fyrir að hækka innflutningsgjald af benzíni úr 9.5 millj. kr. í 11.5 millj. kr. Í 4. lið er gert ráð fyrir að hækka söluskatt úr 107 millj. kr. í 123 millj. kr. i 5. lið er gert ráð fyrir að hækkja tekjur af áfengisverzluninni um hér um bil 5 millj. kr., úr 69 millj. kr. í 74 millj. kr. Í 6. lið er hækkun á tekjum tóbakseinkasölunnar úr rúmlega 44.5 millj. kr. í 49 millj. kr. Ég ætla nú ekki að fara að orðlengja um hvern einstakan lið fyrir sig, geri ekki ráð fyrir, að það hafi sérstaklega mikla þýðingu, en ég vil geta þess, að samanlagt eru þessir liðir rúmlega 52 millj. kr. Með þessu móti verða ríkistekjurnar í heild um 548 millj. kr. Þá kem ég að því, sem mér hefur ávallt skilizt, þegar ég hef hlustað á umr. hér, að væri aðalatriðið, þegar komið er með brtt., og það er, að það væri ábyrgðarlaust að hækka tekjuliðina í frv. Ég vil leyfa mér að vísa til þess, sem hæstv. framsögumaður fjvn. sagði hér í framsöguræðu sinni í dag, vona, að ég hafi það nokkurn veginn rétt eftir, að hann sagði, að það væri ekki rétt að reikna með áframhaldandi aukningu tekna hjá ríkissjóði, þrátt fyrir það að tekjurnar hefðu farið ört vaxandi á undanförnum árum. Hann sagði enn fremur, að tekjurnar væru nú 550 millj. kr. á yfirstandandi ári, eða þar um bil, sem sagt örlítið hærri en hér er gert ráð fyrir. Ástæðurnar til þess, að fjvn. eða meiri hluti hennar lækkaði þessa tekjuáætlun niður í 514 millj. kr., eða um 36 millj. kr. frá því, sem tekjurnar eru á yfirstandandi ári, eru mér ekki vel ljósar, ef ég skil það rétt, sem mér finnst liggja í hlutarins eðli, að meiningin með áætlun hljóti alltaf að vera að setja þá tölu, sem maður álítur að muni verða niðurstaðan. Að vísu vottaði fyrir rökstuðningi fyrir því hjá hæstv. framsögumanni, að tekjurnar kynnu kannske jafnvel að verða minni en núna, og ég heyrði nú ekki hjá honum aðra röksemd fyrir því heldur en þá, að það mundi kannske verða lítill útflutningur, það væri lítið af vörubirgðum í landinu, seldar upp nokkurn veginn. Það, sem hann var að fara, var kannske ekki fyllilega ljóst, en ég skildi það þannig, að þetta mundi hafa þau áhrif. að við gætum ekki keypt eins mikið af vörum til landsins, vegna þess að við mundum ekki hafa úr eins miklum gjaldeyri að spila. Hef ég kannske misskilið þetta? Ég sé nú ekki. að þetta komi málinu beinlínis við, nema því aðeins að það sé meining ríkisstj. að breyta verulega um stefnu í verzlunarmálunum og taka upp hin - frá þeirra sjónarmiði að minnsta kosti - illræmdu innflutningshöft og takmarka með valdi á einhvern hátt vöruflutning til landsins. En fari þeir með einhverjum ráðum, eins og þeir hafa nú haft hingað til nokkurn veginn, heldur þá leiðina að halda sem mestu frelsi eða jafnvel auka það í verzlun og skaffa þá einhvern veginn gjaldeyri, með skuldasöfnun, ef ekki vill betur, eða auknum framkvæmdum á Keflavíkurvelli eða einhverju því um líku, þá sé ég ekki, að neitt bendi til þess, að kaupgeta almennings í landinu sé minnkandi. Og ef hún er ekki minnkandi, þá kaupir hann vörurnar, ef þær fást. Ég get þess vegna ómögulega séð, að neitt réttlæti það að gera ráð fyrir því, að innflutningur á vörum og tekjur ríkissjóðs af tollum og því um líku fari minnkandi frá því, sem er á yfirstandandi ári. Hitt er kannske virðingarvert, að hegða sér búmannslega í þessu og hafa áætlunina það varlega að fara alltaf svo og svo langt niður fyrir. Hins vegar virðist mér ómögulegt að neita því, að það sé mjög varleg áætlun að reikna nú með því, að tekjurnar á næsta ári verði eins og á þessu, og allt það, sem fer niður fyrir það að áætla þessar 550 millj. kr., sé ekki varfærni, heldur eitthvað annað. Ef verið er að þessu til þess að mæta einhverjum væntanlegum útgjöldum á árinu, ef það er verið vísvitandi að áætla þetta miklu minna en menn rannverulega gera ráð fyrir að það verði, þá kann ég ekki við þá aðferð. Mér finnst, að það væri eðlilegra að áætla þetta rétt, en gera þá ráð fyrir þeim mun meiri tekjuafgangi til þess að mæta þessum útgjöldum. Ég vil þess vegna fyrir fram mótmæla því, nema einhver ný rök komi fram, að það sé ábyrgðarleysi að hækka þessa áætlun, sem er í fjárlögum og frá fjvn. líka, upp í það, sem er á yfirstandandi ári. Það þótti mikið ábyrgðarleysi af Þjóðvfl. á síðastliðnu ári, þegar gerðar voru till. um áð hækka tekjuáætlunina um 37 millj. kr. Það leit svo illa út með árferðið, eins og það gerir á hverju ári, þegar rætt er um fjárlög; þá lítur alltaf illa út, og hefur alltaf rætzt miklu betur úr en á horfðist, þegar talað er um áríð á undan. Þetta er orðin svo föst regla, að það ætti að vera óþarfi að vera nokkuð að orðlengja um það. Það þekkir hana hver einasti maður, sem til mín heyrir. - Ekki meira um það í bili. Næsti liður hjá okkur hér, 7. liðurinn í brtt., er hækkun á útgjöldum við sendiráðið í Kaupmannahöfn. Þar er till. um hækkun á launum úr 271 þús. kr. upp í 390 þús., og svo annar kostnaður hækkaður hjá okkur úr 75100 kr. upp í 110 þús. kr. Þetta er hækkun, sem nemur um 150 þús. kr. og er gerð með tilliti til þess, sem segir svo í 8. og 9. lið, þar sem gert er ráð fyrir að leggja niður sendiráðin í Stokkhólmi og Osló. Með þessu móti verður þarna um að ræða raunverulegan sparnað upp á 770 þús. kr. Það er löngum heimtað af stjórnarandstöðunni, þegar hún kemur með till. hér, að hún geri till. um lækkun á útgjöldum. Við viljum með þessu móti gera þarna ofur litla viðleitni til þess að verða við þessum tilmælum frá hæstv. ríkisstj. eða stjórnarflokkum og væntum, að henni verði vel tekið, og ef svo verður, að hún yrði nú samþ., þá mundum við meta það á þann hátt, að við mundum þá reyna eftir beztu getu og tíma að leggja vinnu í það að finna út fleiri lækkunarleiðir, sem færar eru. En hins vegar er varla við því að búast af okkur, að við höfum haft tíma eða aðstöðu til þess að fara nákvæmlega í gegnum allt fjárlagafrv. með það fyrir augum að finna út, hvað hægt er að lækka. Ég vil í því sambandi benda á það, að mér finnst sannast að segja, að aðstaða Þjóðvfl. í þessu efni sé ekki góð hér á Alþ. Það er að vísu lagt fram sjálft fjárlfrv. snemma á þingi, og síðan fer það í fjvn., sem vinnur að því og hefur til þess góða aðstöðu að afla allra hugsanlegra upplýsinga og vinna að málunum, og eins og fram kom frá hæstv. frsm. hennar greinilega, þá er þessi tími mjög knappur, sem henni var ætlaður til þess, þrátt fyrir hennar góðu aðstöðu, og skal ég taka mjög undir það. að ég efast ekki um, að það sé einmitt alveg hárrétt, og mun koma að því betur síðar, því að mér finnst það eigi að sumu leyti að létta störfum af þessari nefnd. En hins vegar er okkar aðstaða sem sagt þessi, að við höfum ekki aðstöðu til þess að fylgjast með því, sem þar er gert og unnið, því, sem kemur inn af ýmsum tilmælum til hækkana, og síðan fáum við álit n. einum degi áður en við eigum að skila okkar brtt., og till. minni hluta n. fáum við samdægurs því, sem við áttum að skila þeim. Að vísu fengum við að skila þessu núna í morgun. Þess er því ekki að vænta, að við höfum farið ýtarlega út í alla hluti, en ég leyfi mér að gefa fyrirheit um það, að ef þessari fyrstu lækkunartill. okkar verður vel tekið, þá muni það örva okkur mjög til að leggja í það vinnu að gera fleiri. Annars er um þessa till. meira að segja heldur en það. Það eru nú ekki fyrst og fremst þessar 700 þús. kr. Það munar ekki svo mikið um þær á fjárl. núna, enda er þetta sem nokkurs konar dæmi, sem þarna er tekið, en um leið er þetta að nokkru leyti stefnumál, því að okkur þjóðvarnarmönnum þykir hafa verið ískyggilega mikil útþensla hjá okkur í sambandi við utanríkisþjónustuna. Það er að vísu gott að hafa góða og mikla utanríkisþjónustu og sem víðast, en við erum bara of litlir til þess, að fjárhagur okkar leyfi það, og við þurfum að beina huganum betur að því að spara í þessu efni og reyna að koma þessu fyrir á hagkvæman hátt. Þessi till. okkar þarna er vafalaust ekki fullnægjandi. Það er hægt að spara miklu meira á þessu sviði, og það skal ég taka fram, að tölurnar, sem við setjum þarna, eru áætlaðar, án þess að við höfum nógu góð gögn í höndum til þess að geta staðið á því, að sú áætlun sé endilega rétt. Aðalatriðið fyrir okkur er að fá úr því skorið, hvort hæstv. ríkisstj. væri ekki fáanleg til þess að breyta um stefnu í þessu atriði, snúa sér frá því að þenja þetta út og auka það og reyna heldur að finna leiðir til að draga það saman. Þá kem ég að 10. lið í brtt. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um hann. Það er gerð till. um það, að í staðinn fyrir 750 þús. kr. í íþróttasjóð komi 1 millj. 250 þús. kr., og þarna mun þannig vera, að það er í raun og veru ekki um framlag að ræða, heldur um greiðslu á skuld til þessa sjóðs. Ríkissjóður hefur ekki greitt þangað eins ,og bann hefur þó verið skuldbundinn til samkvæmt lögum. 11. liðurinn er Iðnaðarmálastofnunin. Þar gerum við að till. okkar, að tillag til hennar sé hækkað úr 650 þús. kr. í 880 þús. kr. Þessar 880 þús. kr. eru það, sem stofnunin fór sjálf fram á að fá. Hér er um að ræða unga stofnun, sem gegnir mjög þýðingarmiklu hlutverki, og mér finnst það vafasamt fyrir 230 þús. kr. að tefla í nokkurn voða með það, að hún fái aðstöðu til að inna sitt starf af hendi eins og hún bezt getur. Þá kem ég að 12. liðnum. Það er iðnlánasjóður. Þar gerum við ráð fyrir hækkun úr 300 þús. kr. upp í 1 millj. kr. Þetta er til samræmis við það, sem væntanlega verður samþ. í iðnn. í sambandi við þennan sjóð, og sé ég ekki ástæðu til þess að rökstyðja það nánar. Það verður gert síðar. En mér skilst, að framlag til þessa sjóðs hafi fyrir stríð verið 65 þús. kr., og ef það er 300 þús. kr. núna, þá er óhætt að kalla það lækkun um helming að minnsta kostl. Auk þess er gert ráð fyrir að víkka starfsemina út þannig, að hún þurfi á meira fjármagni að halda. Þá kemur 13. liðurinn. Það er nýr liður - til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis - og leggjum víð til, að í það séu lagðar 8 millj. kr. Þetta þykir kannske ríflega í farið, ég veit það ekki, en mér kemur dálítið spánskt fyrir sjónir, að allir flokkar yfirleitt virðast hafa það á stefnuskrá sinni að gera svo og svo mikið í húsnæðismálum, og á Alþ. eru samþ. l. strax 1946. Hér er vísað í l. frá 1952. Það mun vera breyting á og endurútgáfa laganna frá 1946, sem aldrei hafa verið framkvæmd að neinu leyti. Mér finnst einfaldlega, að það sé ekki stætt á því fyrir Alþ., þó að þetta séu heimildarlög, að láta það ganga svoleiðis ár eftir ár, að það sé ekki hægt að framkvæma lögin. Mér fyndist heiðarlegra að nema þau úr gildi heldur en að gera ekki eitthvað í þessu, og þess vegna leggjum við hér til, að þarna sé hafizt handa um framkvæmd á þessum lögum. Þá er það 14. liðurinn. Þar gerum við till. um, að tillagið til sementsverksmiðjunnar sé hækkað úr 2 millj. kr. í 5 millj. kr. Það er nú lítið um þetta að segja. Það virðast allir vera á einu máli um, að það beri að flýta eins mikið og hægt er að koma upp þessu fyrirtæki, og yfirleitt er það ákaflega óheppilegt, þegar byrjað er á einhverju verki á annað borð, að það stöðvist alltaf og stanzi og dragist og dragist. Það verður heldur að láta eitthvað annað biða. Það verður að láta bíða að byrja á einhverju og reyna heldur að flýta þeim verkum, sem eru í fullum gangi, og það ber vist ekkert á milli um það, að hér sé um þjóðþrifafyrirtæki að ræða, svo að það ætti að vera óþarfi að fylgja því nokkuð frekar eftir hér. Þá kemur 15. liðurinn, þar sem við leggjum til, að tillag til byggingar kennaraskólans sé hækkað úr 750 þús. kr. upp í 1.5 millj. kr. Mér finnst nauðsynlegt að fylgja þessu úr hlaði með nokkrum orðum. Sannleikurinn er sá, að okkur finnst, þjóðvarnarmönnum, að það sé nokkuð losaraleg stefna í ýmsum málum. Við skulum taka skólabyggingar. Það er verið að smápíra úr sér einhverri smáupphæð á ári, sem gerir það að verkum, ef farið er eftir þessu, að byggingin stendur yfir svo og svo langan tíma, kannske 10–20 ár, áður en hún kemst upp, í staðinn fyrir að ganga að því að ljúka því, sem byrjað er á, og bíða með hitt. Ég ætla að leyfa mér að vísa, þó að það komi málinu ekki beint við, í það, sem frsm. fjvn. sagði í sinni ræðu í sambandi við vegamál. Ef ég man rétt, þá talaði hann um, að það hefði verið mikill vandi á ferðinni, það hefði verið svo mikil togstreita á milli héraða um aukningu á ákveðnum vegarspottum hér og þar og þeir hefðu ekki haft til þess tíma að breyta að verulegu leyti þeim hlutföllum, sem fyrir voru, og hefðu í höfuðatriðum fylgt því hlutfalli, sem þar gilti í fyrra. Þetta er alveg eðlilegt, og ég ætla ekki að bera fram neinar vítur á fjvn. fyrir þetta, en hitt finnst mér í raun og veru vítavert, að það skuli vera hlutverk fjvn. að ákveða í smáhlutum, hvað eigi að fara í hvern einstakan vegarspotta hér og þar á landinu. Fjvn. á bara að veita eina ákveðna upphæð til þess arna. Svo þurfum við að hafa einhverja menn, - það má vera nefnd, eða ef menn telja óhætt að trúa einum manni fyrir því, þá bara vegamálastjóri sjálfur, en það eiga að vera menn, sem eru kunnugir þessu, sem hafa það hlutverk með höndum að ákveða, hverju liggi mest á, og beina fjármagninu þangað, því að það er ekkert gagn í því fyrir eitt hérað að fá kannske 200 metra af veginum núna og 200 metra næst. Það er miklu betra að bíða, þangað til að þeim kemur röðin, og fá hann þá allan í einu, enda er það svo, að það er ekki neinn vafi á því, að sú heildarfjárveiting, sem fer til veganna, mundi þá endast ólíkt betur. Vegirnir mundu verða miklu ódýrari, einfaldlega vegna þess, að mikill hluti af þessu fjármagni fer í eilífa flutninga á milli staða. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að taka dæmi um, hvernig veitt er til veganna, mér finnst það ekki heyra til núna. Ég vil bara henda á, að í svona tilfellum á það ekki að vera fjvn., sem er að skipta þessu niður í smátt, heldur á að hafa annan hátt á í því efni. Við höfum þess vegna tekið kennaraskólann. Þó að við tökum hann þarna einan, þá þýðir það ekki, að við teljum, að aðrir skólar þurfi ekki á sínu að halda líka. En hins vegar veit ég það með kennaraskólann t.d., að þetta er núna í fjórða skipti, sem er veitt til hans fé, en þess er gætt að hafa það svo lítið á hverju ári, að það er ekki hægt að byrja á verkinu. Að vísu kvað standa til núna að fara að byrja að grafa grunninn, það er komið nóg til þess. En ef verkinu á eitthvað að miða áfram, þá þarf að leggja meira í þetta, og sennilega hef ég verið með allt of lága tölu þarna, en ef haldið væri áfram samt á næstu fjárlögum, þá gæti það nú staðið til bóta. Þá kem ég nú að síðasta líðnum, þar sem stendur hjá okkur: Til uppbyggingar atvinnulífsins samkvæmt löggjöf, er Alþingi setur, 30 milljónir. Um þetta er það að segja, að við teljum, að uppbygging atvinnulífsins eigi ekki heldur að heyra undir fjvn. Frsm. n. sagði, að þörfin væri mikil til alls konar framkvæmda og það væri ekki hægt að sinna þessu öllu, og það er ekki von. Það getur enginn gert ráð fyrir því, að fjvn. geti fundið það út, hvort hún á að láta þetta fyrirtæki hafa þessar krónur og hitt hinar. Til þess að gera slíkt er óhjákvæmilegt, að við höfum einhvern vott af áætlunarbúskap. Við þurfum yfir heildina að gera okkur einhverja grein fyrir því, hvað er okkur heppilegast í atvinnumálum í hverju tilfelli og hvernig við eigum að byggja þetta upp, og það þarf að vera tengt saman. Það er ekki nóg, að einn oti tota fyrir landbúnað og annar fyrir útgerð og þriðji fyrir iðnað. Við þurfum að fá sérfróða menn á þessum sviðum til þess að vinna að því, að það sé einhver áætlun um einhverja framkvæmd, og þeir segi til um, hvað er það fyrsta, sem þarf að gera, og hvað það næsta. Það er með tilliti til þessa, sem við stingum upp á þessari fjárhæð þarna, sem þyrfti þó óneitanlega að vera hærri. Og væntanlega verður hægt að ganga svo frá, að hún geti orðið það í framtíðinni. Ég skal sem dæmi taka, að mér þætti mjög eðlilegt, þó að við höfum ekki gert till. um meira framlag til sementsverksmiðjunnar heldur en 5 milljónir, að það þætti sjálfsagt að hraða því verki og taka þá svo og svo mikið af því, sem þarna er gert ráð fyrir, þangað, eins og nú stendur í augnablikinu, og þetta á hvorki að vera okkar sérstaklega að meta, sem erum hér flm. að þessari till., og það á ekki heldur að vera fjvn. að meta það. Það verður sem sagt að fá til þess sérstaka sérfróða menn. Samanlagt eru þessar hækkunartill., sem hér eru, rétt rúmar 43 millj. Þetta þýðir það, að mismunurinn á okkar hækkunar- og lækkunartill. er 10 millj. Við gerum ráð fyrir 10 millj. kr. meira í hækkun á tekjum heldur en við gerum ráð fyrir í hækkun á útgjöldum. Ég fæ ekki séð, hvernig í ósköpunum er hægt að kalla það ábyrgðarleysi. Við gerum till. um meiri hækkun á tekjum en gjöldum. Ég endurtek það. Ef eitthvert ábyrgðarleysi er hér á ferðinni, þá hlýtur það ábyrgðarleysi að vera í sjálfu frv., sem fyrir liggur. Hafi það ekki verið ábyrgðarlaust eins og það lá fyrir, þá er það ekki ábyrgðarlaust með þessum breytingum. Enn fremur vil ég bæta einu við þetta. Það verður sjálfsagt sagt, að það sé teflt á tæpasta vaðið, og allt hvað eina, en það er nú 10 millj. betra en frv. hæstv. fjmrh. En það virðist eins og bæði hæstv. fjmrh. og sömuleiðis fjvn., þegar þeir eru að semja sínar áætlanir, geri alltaf ráð fyrir, að það komi fyrir á árinn einhver tákn og stórmerki, sem enginn lifandi maður gat séð fyrir, og valdi því, að allt fari úr skorðum. Ef það gerðist nú eitthvað svoleiðis og það færi nú að verða hætta á einhverjum verulegum halla á fjárlögunum, þá er svo um þennan síðasta lið, sem hér er borinn fram, 30 millj., að hann á að nota samkvæmt löggjöf, sem Alþ. setur. Við erum ekki hér að segja alveg til um, hvað eigi að gera við það. Alþ. getur gengið frá þeirri löggjöf eins og því þykir réttast. Það gæti t.d. bundið þetta skilyrði um, að féð yrði fyrir hendi, eða eitthvað því um líkt, það væri hægt. En það er engin ástæða fyrir alþm. að vera feimnir við að samþykkja þetta vegna þess arna. Þá yrði munurinn enginn annar en sá, ef það væri samþykkt á þann hátt, að þá væri það spurningin um ráðstöfunarrétt, sem Alþ. hefði, en ekki ríkisstj. Það hefur verið talið sjálfsagt, að ríkisstj. gæti að mestu leyti eftir eigin geðþótta ráðstafað þeim tekjuafgangi, sem sýndi sig að verða á fjárl. Með þessu móti væri hún þó bundin, þannig að hún þyrfti að nota þetta fyrst, en ef á þyrfti að halda, þá væri hægt að grípa til þess. Ég man nú ekki, hvort það var fleira, sem ég ætlaði að taka fram í þessu. Ég er óvanur þessum störfum hér og hef kannske gleymt einhverju, en það kemur þá fram við síðari umræður.



Herra forseti. Það hefði nú verið nærri gaman að því að ræða almennt um ýmislegt af því, sem komið hefur fram hér við þessa 2. umr. fjárl. og um frv. sjálft, en ég sit nú ekki í þeirri aðstöðu að þurfa að svara til þess, sem fram kemur hér af hendi minni hl., hvorki í hv. fjvn. né í stjórnarandstöðunni. Ég geri ráð fyrir, að hv. frsm. svari því. En óneitanlega hefði verið gaman að bregða sér á skeiðvöllinn út af sumu af því, sem sagt hefur verið hér í sambandi við þessi mál, þó að ég muni nú stilla mig mjög um það. Til þess eru aðrir hér. En úr því að ég kom hér upp, þá þykir mér rétt í fyrsta lagi að benda hv. Alþ. á, að hv. fjvn. og alveg sérstaklega hennar ágæti formaður á óvenjulega mikið þakklæti skilið fyrir afgreiðslu þessara mála á þessu þingi. Síðan núverandi stjórn tók við, og raunar einnig hv. fyrrv. stjórnir, sem hafa haft samstarf síðan 1947, hefur veríð keppt að því að afgreiða fjárl. fyrir nýár, og það er eitt af höfuðskyldum Alþ. að uppfylla þau ákvæði stjórnarskrárinnar, að það sé gert, og vegur Alþ. vex við það, ef hægt er að gera það á hverju ári. Nú hefur sá tími, sem hv. fjvn. hefur verið skammtaður í sambandi við afgreiðslu fjárl., verið skertur, vegna þess að nú kom Alþ. saman síðar en venjulega, svo að hv. fjvn. hefur haft enn skemmri tíma til þess að gera sitt verk, en hefur samt sem áður haldið uppi heiðri þingsins með því að skila þessu verki, og ég veit af reynslunni, að það hefur ekki verið gert nema vinna að því vel og dyggilega, og það á að viðurkennast og fyrir það á hv. fjvn. skilið þakklæti. Ég kom hér upp vegna þess, að ég vildi gera hér fyrirvara við þessa umr. um tvö atriði, þó að ég beri ekki fram hér brtt. á þessu stigi málsins. Ég sé, að í 14. gr. frv., á bls. 31, undir tölul. VI, kirkjumál, er ákveðið til greiðslu álags vegna afhendingar kirkna til safnaða 150 þús. kr. Hér hefur verið farið inn á nýja braut að taka upp ákveðna upphæð til þess að losa ríkissjóð við þær kirkjur, sem hann er enn eigandi að, og greiða að sjálfsögðu álag, til þess að viðkomandi söfnuðir geti tekið við þessum kirkjum, og tel ég það vera rétta stefnu. Það hefur sýnt sig, að einmitt þær kirkjur í landinu, sem ríkissjóður á að sjá um, hafa verið lélegustu kirkjuhúsin, og ég tel, að það eigi að hverfa frá þeirri stefnu, og ef ekki eru önnur ráð heldur en að söfnuðurnir taki við því, þá sé þetta rétt stefna. Ég hef spurzt fyrir um það hjá hans herradómi biskupnum yfir Íslandi, hvort það sé búið að ráðstafa þessu fé fyrir fram, og kveður hann það vera. Það kvað vera búið að ráðstafa þessu til ákveðinna kirkna, og hef ég ekkert við það að athuga út af fyrir sig. En í Barðastrandarsýslu eru hvorki meira né minna en 7 kirkjur, sem ríkið á og ber ábyrgð á. Nú hef ég sent til hv. fjvn. erindi, dags. 25. nóv., um, að hún taki upp 370 þús. kr. hækkun á þessum lið og að af því gangi til Reykhólakirkju 250 þús. kr., en til Breiðuvíkurkirkju 120 þús. Nú er það svo í báðum þessum tilfellum, að hvorugt þetta guðshús er hægt að nota til messuhalda eða prestsverka, og fyrir því ligg ja gögn bæði hjá hæstv. kirkjumrh., hjá herra biskupnum og hjá fjvn., og ég skal ekki eyða tíma Alþ. til þess að lesa þau upp, þau liggja fyrir, svo að það er þegar komin kvöð á ríkissjóð um að gera hér sína skyldu og endurbyggja kirkjurnar eða semja um þetta við söfnuðina. Í sambandi við Reykhólakirkju skal það tekið fram, að þegar ríkissjóður eignaðist jörðina, þá tók hann að sér skylduna til þess að byggja kirkjuna upp, og helmingur jarðarinnar stendur að veði fyrir því, að mætt sé þeim kröfum frá söfnuðinum. Þess vegna er um það að velja hjá hæstv. ríkisstj., hjá hæstv. kirkjumrh. og hæstv. fjmrh., hvort hún vill heldur eiga það á hættu, að söfnuðurinn geri gildandi slíka kvöð eða slíkar kröfur og heimti að láta selja þær eignir, sem eru veðsettar fyrir því, að kirkjan verði byggð, því að það ástand, sem hér er, er ekki hægt að una við, eða mæti óskum safnaðarins um framlög. Í sambandi við þetta vil ég einnig leyfa mér að benda á, að í Reykhólahreppi er önnur kirkja, sem heitir Staðarkirkja, og þegar presturinn er fluttur frá Stað, þá tekur kirkjumálastjórnin jörðina og ráðstafar henni án þess að gera skyldu sína við kirkjuna um að byggja hana upp, en hún er einnig í því ástandi, að það er ekki hægt að framkvæma þar nein prestsverk. Ef hins vegar mætt er þessari kröfu frá söfnuðinum í Reykhólahreppi um að endurbyggja Reykhólakirkju eða semja við söfnuðinn um endurbyggingu, þá er um leið hægt að fá samkomulag um það, að ríkissjóður byggi ekki nema aðra kirkjuna. Það er hægt þá að leggja niður Staðarkirkju, byggja eina kirkju á Reykhólum fyrir Reykhólasveitina alla og spara þannig allmikið fé fyrir ríkissjóðinn. Ég vildi því mjög óska eftir því, að hv. fjvn. ræddi þetta mál ýtarlega við hæstv. kirkjumrh. og hæstv. fjmrh. og reyndi að ná samkomulagi um þetta atriði. Og ég geri ráð fyrir því, þó að ég setti fram ósk um 250 þús., að það mætti m.a. leysa málið á þann hátt að taka t.d. helminginn af því sem fyrri greiðslu, því að þá hefði söfnuðurinn einhver ráð með að koma þessu máli áfram, t.d. með lánum, ef ekki öðru, svo að hægt yrði að byrja á verkinu. Það sama má segja um Breiðuvíkurkirkju. Þegar ríkissjóður á sínum tíma tók jörðina Breiðuvík upp í skuld hjá þáverandi sýslumanni, þá fylgdi sú kvöð jörðinni og jörðin stóð í veði fyrir því, að eigandi jarðarinnar ætti að byggja kirkjuna. Þessi kvöð hefur aldrei verið uppfyllt. Húsið er nú gersamlega óhæft til prestsverka. Þarna er komið hæll fyrir unglinga. Það er ætlazt til þess, að það séu a.m.k. 15 drengir, og það er fullkomin ástæða til þess að fresta ekki þessari byggingu. Það er gerð áætlun um það, að þessi bygging kosti 120 þús., og ég hygg, að það mætti líka leysa þetta mál á þessu þingi, ef það væri hægt að fá samkomulag um, að helmingur þessarar upphæðar yrði lagður fram sem fyrri greiðsla. Þetta vildi ég segja um þetta atriði, og ég vildi mega vænta þess, að hv. fjvn. athugaði það við viðkomandi hæstv. ráðh. og að þeir tækju sanngjarnlega á því máli. Um hitt atriðið - í sambandi við reksturinn á unglingaheimilinu í Breiðuvík - vil ég benda á, að það eru teknar upp í 17. gr. í frv. 150 þús. kr. í rekstur fyrir dvalarheimili fyrir afvegaleidd börn, en hv. fjvn. hefur lagt til, að þessi upphæð verði hækkuð upp í 250 þús. Ég er að sjálfsögðu þakklátur hv. n. fyrir að hafa tekið þessa till. upp, en vil í sambandi við þetta segja hér nokkur orð. Þegar undirbúið var fjárlfrv., var send til hæstv. ríkisstj. með bréfi, 28. júlí 1954, áætlun yfir reksturinn á heimilinu. Árið, sem er að líða, er fyrsta árið raunverulega, sem heimilið hefur verið rekið, svo að hægt sé að skilja í sundur rekstrar- og byggingarkostnað, og þessi áætlun byggist þar af leiðandi á reynslunni. Þá var sýnt fram á, svo að ekki hefur verið hrakið, að það þarf 300 þús. kr. til þess að reka heimilið með 15 drengjum, og það byggist á 128800 kr. í laun, þ.e. bústjóri, ein ráðskona, ársmaður, 3 ársstúlkur og sumarkennari í 3 mánuði, og þetta hefur ekki verið hrakið af neinum, ekki heldur af ráðuneytinu. Hér er tekið með lögboðið orlof. Svo er einn póstur hér, 180 þús. kr., sem áætlað er í fæðiskostnað fyrir allt heimilið. Það má deila að sjálfsögðu um þennan póst. Ég vil þó benda á, að þessi póstur er tekinn með tilliti til þess, sem fæði hefur kostað venjulega hjá vegavinnumönnum þar í hreppnum undanfarin ár, og er það lægra en á sumum stofnunum hér í sambandi við sjúkrahúsin, hærra að vísu heldur en við nokkur þeirra, en lægra en þar sem hæst er, t.d. miklu lægra en hjá landsspítalanum. Það má vel vera, að það sé hægt eitthvað að gagnrýna þennan póst, en það er þá eini pósturinn, sem bægt er að gagnrýna, og ég hefði náttúrlega kunnað miklu betur við að fá gagnrýni á þetta áður og hæstv. ráðherra hefði rætt um það við mig, sem falið hefur verið að sjá um þetta verk, heldur en að skera þetta svona niður alveg út í bláinn, því að niðurskurðurinn hér hjá hæstv. ráðh. er alveg út í bláinn. Það er útilokað, að sú áætlun geti staðizt. Hér koma svo á móti sem tekjur landbúnaðarafurðir fyrir 40 þús. kr. Á meðan ekki er hægt að koma búinu upp þannig, að það sé hægt að fá meiri tekjur, þá er ekki þess að vænta, að annað eða meira geti komið á móti. Tekjurnar á þessu ári, sem er að líða, urðu af landbúnaði ca. 50 þús. kr., og það, að þær urðu ekki meiri, kemur til af því, að búið er enn þá sáralítið á jörðinni. Stofnuninni var afhent þessi jörð í megnustu niðurníðslu. Það var ekkert hús til á jörðinni, hvorki íbúðarhús, peningshús né neinar byggingar. Jörðin hafði legið í eyði í fjöldamörg ár, það hafði ekki verið slegið þar tún, engar girðingar, og það sér hver maður, sem vill líta á þetta, hvort það muni ekki kosta nokkurt fé að koma þessu í lag. Það fé, sem hefur verið varið til heimilisins, hefur því farið langmest til að byggja upp hælið fyrir drengina, íbúð fyrir bústjóra og þjónustufólk, og vantar enn stórkostlegt fé til þess, að hægt sé að segja, að það sé sæmilegt, hvað þá að það sé fullkomið. Síðan hefur verið komið upp bústofni, þannig að nú eru þar 5 kýr og 70 ær. Það er útilokað að láta reka þetta heimill nema því aðeins að stækka bústofninn stórkostlega, og eina ráðið til þess að minnka rekstrarkostnaðinn hjá ríkinu á þessu hæli er að búa svo að hælinu, að það sé hægt að reka þar alltaf fullt starf fyrir þá drengi, sem fyrir eru. Þessi áætlun sýnir því, að það þurfti 300 þús. kr. í reksturinn. Eins og ég segi, hefur hv. fjvn. tekið upp 250 þús. kr. Ég mun ekki bera fram brtt. við þá upphæð, ef hv. fjvn. sér sér ekki fært að hækka það, en vildi þó gjarnan fá yfirlýsingu um það, annaðhvort frá hæstv. ráðh. eða frá n., að það sé ekki ámælisvert að taka frá því fé, sem ætlað er hælinu í fjárfestingu, til þess að greiða til rekstrarins, ef þessar 250 þús. kr. duga ekki, því að það er alveg nauðsynlegt. Reksturinn í ár, eftir því sem ég veit bezt nú, mun fara sem næst 300 þús. kr., og ég hef því með bréfi til hæstv. fjmrh. 21. okt. óskað eftir því, að það yrði bætt við rekstrarupphæðina 125 þús. kr. á þessu ári auk þeirra 150 þús. kr., sem eru á fjárl. þessa árs. Þetta bréf, eins og ég segi, var sent 21. okt. Mér er kunnugt um, að hæstv. menntmrn. hefur sjö sinnum spurt um svar frá hæstv. fjmrn. Mér er líka kunnugt um, að ég hef sjálfur hvað eftir annað rætt bæði við ráðh. og við ráðuneytið og ekki getað fengið svar við þessu erindi. Ég hef því tekið þennan drátt hæstv. ráðh. þannig, að hann ætli sér ekki að veita þessar 125 þús. kr. af rekstrarhagnaði þessa árs, en sé það, þá er alveg óhjákvæmilegt að hækka um þá upphæð rekstrarupphæðina fyrir næsta ár, því að það verður að byrja með því að greiða strax, eftir að búið er að samþ. fjárl., áfallna 125 þús. kr. skuld á þessu ári. Þetta vildi ég bæði biðja hæstv. ráðh. um að athuga og eins hv. fjvn. Um málið sjálft skal ég svo aðeins segja þetta: Það hafa verið teknir nú, frá því að heimilið byrjaði, rúmlega 20 drengir, sem hafa verið á heimilinu. Í dag eru þar ekki nema 8 drengir. En ekki einn einasti af þeim 12 drengjum, sem hafa verið þar, en eru farnir í burtu, hefur aftur framið neitt afbrot, og það er frá mínu sjónarmiði mjög stórt atriði. Það er auk þess annað, að þegar heimilið byrjaði, þá voru hér um 40 drengir á lista hjá lögreglustjóra eða sakadómara, sem voru afbrotadrengir. Nú er sem betur fer enginn á lista hér í Reykjavík. Ég vildi vænta þess, að þessi árangur, sem hefur fengizt á þessu stutta tímabili, sannfæri hæstv. ráðh. um, að eins og málum er nú komið, þá á ekki að skera þetta niður undir neinum kringumstæðum. Ég vil svo aðeins að síðustu geta þess, að sú framkvæmdastjórn, sem hefur verið á þessu heimili, ég og tveir aðrir menn, við höfum starfað að þessu í þegnskylduvinnu í 3 ár, án þess að okkur hafi verið reiknaður einn einasti eyrir fyrir okkar starf. Ég er ekki að segja það til þess að hrósa mér af því, en aðeins að upplýsa það, að rekstrarhallinn hefur ekki farið til þess að greiða okkur laun, því að það hefur enginn okkar fengið einn einasta eyri fyrir að vinna að þessum störfum. En ég vildi vænta þess, að hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj. athugi þetta mál fyrir 3. umr. og lagi það, sem er mest aðkallandi í þessu máli.



Herra forseti. Eins og ég sagði í frumræðu minni, þá taldi ég ekki rétt á því stigi að taka til athugunar í einstökum atriðum till. þær, sem fram voru bornar af hv. minni hl. fjvn., heldur bíða þess, að fyrir till. yrði talað og þær útskýrðar, enda sýndust till. vera þannig úr garði gerðar, að það væri ekki vanþörf á að fá á þeim nokkrar skýringar. Báðir þeir hv. þm., sem eru í minni hl, n., hafa hér talað fyrir þessum till. og mjög í sama dúr báðir, eins og vænta mátti, þar sem rökstuðningur þeirra er sameiginlegur. En mig undrar það nú satt að segja nokkuð, eftir að ég fer að athuga þessar till. nánar, að þessir hv. þm., sem báðir hafa átt sæti í fjvn. um alllangt skeið og eru þar af leiðandi mjög reyndir menn í þeim málum og þekkja gerla, hvaða aðferðir hlýtur að verða að hafa við samningu fjárl., skuli senda frá sér till. eins og þessar. Á ég þar ekki við hverja einstaka till. út af fyrir sig, heldur heildarniðurstöðuna, sem ég mun víkja nokkru nánar að síðar. Sannast sagt held ég, eftir ræðum beggja þessara hv. þm. að dæma, að þeir hafi alls ekki gert sér það ómak að leggja saman till. sínar og íhuga, hvaða útkoma yrði á fjárl., ef þessar till. yrðu samþ. Að minnsta kosti mátti skilja það svo á ræðu hv. frsm. þeirra tvímenninganna, 3. landsk. (HV), að það hlyti að hafa verið einhver samlagningarskekkja hjá honum, þegar hann var að setja þessar till. niður á blað, og furðar mig mjög á því, ef þessir ágætu þm. hafa haft svo mikið flaustur á þessu, að þeir hafi ekki gefið sér tíma til að athuga, hvað þeir væru að gera. Hæstv. fjmrh. vék hér nokkuð að hinum almenna rökstuðningi minni hl. fjvn. fyrir afstöðu þeirra og ágreiningi í sambandi við fjárlfrv., og ætla ég ekki að fara að endurtaka þau rök hér. Ég minntist á það í mínni frumræðu, að þau væru byggð á miklum misskilningi og óskiljanlegum misskilningi hjá þm., sem jafnvel þekktu til allra aðstæðna og þessir hv. þm. gera, og ég vil aðeins bæta því við, að mig undrar það mjög, að hv. 3. landsk. þm. skyldi láta sér sæma að viðhafa þau orð hér við umræður, að hæstv. forsrh. hefði sagt hér á Alþ.: „Skítt með atvinnuvegina, lifi milliliðirnir“ - og að þetta væri sá tónn, sem stefna ríkisstj. markaðist af. Þetta eru allt of ósæmileg ummæli til þess, að nokkur hv. þm. geti tekið sér þau í munn, og fjarstætt að halda því fram, að hæstv. forsrh. hafi nokkurn tíma hér á þingi sagt slíkt eða að stefna ríkisstj. hafi á hinn minnsta máta beinzt í þá átt, að það geti gefið nokkrum þm. ástæðu til að halda því fram, að ríkisstj. sé sérstaklega mynduð til þess að fjandskapast við atvinnuvegi landsmanna. Þegar þess er gætt, að innan þeirra tveggja flokka, sem eru stuðningsflokkar hæstv. ríkisstj., mun vera meginþorri allra framleiðenda í landinu til lands og sjávar, þá væri það einkennilegur hugsunarháttur hjá þessum flokkum, ef þeir settu sig sérstaklega út til þess að gera þessum mönnum bölvun. Þannig sæmir röksemdafærsla sem þessi auðvitað alls ekki á Alþingi. Það má halda þessu fram í óábyrgum blöðum, en það er ekki sæmandi, að hv. þm. haldi fram slíkum fullyrðingum. Það er vitanlega jafnljóst ríkisstj. og stjórnarflokkunum og meiri hl. fjvn. eins og þeim hv. þm. minni hl., sem hér töluðu, að atvinnuvegir þjóðarinnar hafa átt við ýmiss konar örðugleika að stríða og að því miður hafa ekki þær ráðstafanir nægt þeim til hjálpar, sem gerðar voru 1950. En mér er nú spurn: Hvernig mundi hagur atvinnuveganna hafa verið, ef þær ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar og til viðbótar hefði komið sú þróun önnur, sem hefur gert þessa aðstoð til atvinnuveganna óhjákvæmilega? Það gegnir a.m.k. nokkurri furðu, að hv. 11. landsk., sem gerla þekkir erfiðleika sjávarútvegsins og þekkti á þeim tíma og vissi mætavel, hvílík nauðsyn var á þeim ráðstöfunum, sem þá voru gerðar, skuli taka sér það í munn, að það hafi verið um einhverja glæframennsku atvinnuvegunum til tjóns að ræða í sambandi við þær aðgerðir. Hæstv. fjmrh. ítrekaði það, sem ég hafði sagt í minni frumræðu, og benti á, hversu óraunhæfar þær fullyrðingar væru, að stefna ríkisstj. miðaði í þá átt að hækka skatta og álögur á landsmönnum, og þarf ég ekki frekari orðum við það að bæta. En mig langaði til að víkja að till. þeirra tvímenninganna og þá skoða þær till. í því ljósi, sem hv. 11. landsk. brá hér upp og virðist vera þeirra leiðarstjarna, að það væri sérstök nauðsyn að skipta um stefnu og taka upp nýja starfshætti í sambandi við fjárlög. Ég skal nú lítillega gera grein fyrir þessari nýju stefnu, hvernig hún birtist í till. þeim, sem lagðar hafa verið fram frá hv. minni hl. n. Hv. minni hl. leggur til, að tekjuáætlunin verði hækkuð um 70 millj. kr., sem merkir það, að tekjuáætlunin mundi verða samtals 565 millj. kr., eða um 15 millj. kr. hærri en hugsanlegt er að tekjur þessa árs geti orðið, og það án þess að færa nokkrar minnstu líkur fyrir því, sem enginn getur fært, að tekjur ríkissjóðs á næsta ári muni vaxa að svo miklum mun frá því, sem nú er, að það réttlæti slíka tekjuáætlun. En látum nú svo vera, að þeir hefðu hækkað þessa tekjuáætlun sína þannig til þess að mæta þeim útgjaldahækkunum, sem þeir leggja til. En það er nú eitthvað annað en það, að jafnvel þessi mikla hækkun nægi til þess að vega upp á móti útgjaldatill. Þeir leggja til í sínum till. í fyrsta lagi, að 42 millj. af söluskatti séu afhentar sveitar- og bæjarfélögum. Þeir leggja til, að framlög til vega verði hækkuð um 1.9 millj., til lánasjóðs stúdenta um 300 þús., veitt verði til fiskiskipakaupa 10 millj., til raforkumála 12.1 millj,, til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði 4 millj. og til atvinnubóta 10 millj., sem væntanlega verður að skiljast sem viðbót við þær 5, sem ætlað er að veita á fjárlfrv. nú.  Auk þess er svo það lítilræði, sem má kannske segja að ekki leggi á ríkissjóðinn sjálfan miklar byrðar, en það er, að lagt er til, að ríkisstj. verði heimilað að taka samtals 90 millj. kr. lán á árinu. Það má nú kannske segja, að þetta sé lítilræði miðað við annað. En ég hygg nú samt, að það geti orðið nokkuð erfitt, miðað við allar þær lántökur, sem heimilaðar hafa verið og ekki hefur tekizt að fá enn, að búast við, að þessar 90 millj. fengjust til viðbótar. En látum það samt vera, það breytir ekki beinlínis útkomunni á fjárlfrv. En það, sem mér finnst sérstök ástæða til að leggja áherzlu á og er í rauninni alveg nægilegt til þess að sýna, hversu fjarstæðar þessar till. eru, er að láta sér til hugar koma að afgreiða fjárl. með 23 millj. kr. greiðsluhalla. Það er meira en ég fæ skilið að menn skuli láta sér til hugar koma. Ég hélt að minnsta kosti, að þeir mundu heldur hækka tekjuáætlunina meira, þannig að þetta kæmi þó ekki út svona skelfilega á pappírnum. En eftir því sem hv. 3. landsk. komst hér að orði, þegar hann lagði þessar till. fram, þá hugsa ég helzt, að þeir hafi alls ekki gert sér grein fyrir þessari útkomu, vegna þess að hann talaði hér um það af nokkru stærilæti, að frv. væri með þeirra till. afgreitt fyllilega með jafnmikilli gætni eins og það kæmi frá meiri hl. n. Þannig sýnist mér þá a.m.k. vera orðið nokkuð lítið úr því, sem hv. þm. þá sagði, að auk þess ágóða, sem yrði þarna fyrir fjmrh., þá hefði hann svo bílaskattinn þar að auki úr að spila, því að mér sýnist, að hann mundi nú ekki elnu sinni nægja til að fylla þennan mismun, sem þarna er um að ræða. Ég sé ekki ástæðu til þess raunar að ræða meira um þessar till. hv. minni hl. n., því að þetta eitt sýnir, að þarna er um að ræða till., sem eru svo óraunhæfar, að vitanlega kemur ekki til neinna mála, að þær verði samþ. Og mér finnst mjög undarlegt, að það séu hér margir hv. þm., sem séu ginnkeyptir fyrir þessari nýju stefnu í sambandi við afgreiðslu fjárl. Hitt er svo aftur annað mál, að það eru margar af þessum till. þess eðlis, að þetta er til mikilvægra og þjóðnýtra framkvæmda, enda tók ég það fram í minni frumræðu, að það hefði verið vilji allrar n., meiri hl. engu síður, að geta varið miklu meira fé til þess að framkvæma ýmsar umbætur, sem nauðsynlegar eru í okkar þjóðfélagi, og tók einmitt fram, að þar væru það mörg verkefni alltaf óleyst, að það væri auðvitað hægt að koma fyrir stórkostlega miklu meira fé í því skyni heldur en lagt er til, en hins vegar yrðum við í því efni vitanlega að sníða okkur stakk eftir vexti og binda okkur við það, sem fjárhagsgeta þjóðarinnar á hverjum tíma leyfði. Af þeirri ástæðu getur meiri hl. fjvn. að minnsta kosti ekki mælt með því, að þessar till. séu samþykktar, þar sem þær mundu leiða til þess, sem við viljum forðast, að um greiðsluhallabúskap verði að ræða hjá ríkissjóði, sem hlýtur þá fyrr eða síðar að koma niður á afkomu þjóðarheildarinnar, þannig að ekki sé hægt að halda uppi slíkri fjármálastefnu. Það er lagt hér til í þeirra till. einnig að verja hluta af tekjuafgangi ríkissjóðs á þessu ári til eflingar Fiskveiðasjóðs Íslands. Ég geri ráð fyrir, að margir hv. þm. séu því sammála og telji æskilegt að ráðstafa einhverju af tekjuafgangi í því skyni, en þar sem þess má vænta, að það verði til meðferðar hér á hinu háa Alþingi, hvernig ráðstafa eigi þeim tekjuafgangi, þegar endanlega liggur fyrir, hver hann verður, þá verður að teljast óeðlilegt á þessu stigi að vera í sambandi við fjárlög að gera neinar ályktanir um ráðstöfun þess greiðsluafgangs. Og satt að segja sýnist mér nú líka eftir þeim ummælum, sem hér hafa fallið, sérstaklega frá hv. minni hl. n., að menn geri sér nokkuð rangar hugmyndir um það, hversu hár þessi tekjuafgangur verði, því að eftir hugmyndum þeirra að dæma virðast þeir álíta, að þar sé um einhverjar risaupphæðir að ræða. En ég er nú hræddur um, þó að afkoman sé góð, að þá mundi þó tekjuafgangurinn hrökkva skammt til að mæta öllu því, sem talað er um að hann eigi að mæta. Það er alveg rétt hjá hv. minni hl., að það væri mikil þörf á því að geta hækkað framlög í sambandi við raforkuframkvæmdir, og kann vel að vera, að það reynist óumflýjanlegt. Hitt held ég að sé mjög skakkt með farið hjá hv. 11. landsk., sem hann hér sagði, að loforð ríkisstj. um raforkuframkvæmdir hefðu valdið meiri vonbrigðum en nokkuð annað. Það er að vísu svo, að það hefur seinkað framkvæmdum með hin stærri orkuver vestanlands og austan, en ekki mun það þó hafa stafað sérstaklega af fjárskorti. Hins vegar hefur lagning á háspennulínum og framkvæmdir héraðsrafmagnsveitnanna verið í fullum gangi í sumar og unnið eins mikið og hægt hefur verið að afkasta, þannig að það er ekki hægt að segja, að neitt hafi verið vanrækt í því efni, heldur hefur verið unnið fyrir stærri upphæðir en var gert ráð fyrir samkvæmt þeirri framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. lagði til grundvallar, er hún setti sér það mark að rafvæða landið að verulegu leyti á næstu 10 árum. Varðandi heimildirnar í sambandi við húsnæðismálin er það að segja, eins og hv. þm. er kunnugt, að það er eitt af aðalstefnumálum ríkisstj. að leysa þau má] til frambúðar. Það hefur verið upplýst, að að því væri unnið nú, og það mun væntanlega mega gera ráð fyrir, að það mál komi til meðferðar hér á yfirstandandi þingi, þannig að á þessu stigi málsins er auðvitað alls ekki tímabært að fara að gera neinar ályktanir um lántökur eða lánveitingar í því sambandi, fyrr en vitað er, hvað verður lagt til með heildarskipan þeirra mála. Meiri hl. fjvn. mun það alveg eins ljóst og hv. minni hl., að það sé við að etja ýmiss konar atvinnuörðugleika á ýmsum stöðum á landinu. Hins vegar vill þannig til, að hér liggja fyrir Alþ. nú nokkur frv. um það efni, og þykir mér ekki ólíklegt, að eitthvað verði samþykkt endanlega hér á Alþingi í þessu sambandi, því að það er vissulega rétt, að það er brýn nauðsyn að gera einhverjar ráðstafanir í sambandi við þessi atvinnumál á ýmsum stöðum úti um land og nauðsynlegt að koma þeim málum í fastara horf. En ég held, að á þessu stigi málsins, í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, sé ekki rétt að fara að gera neinar samþykktir um það, heldur gera það í sambandi við afgreiðslu þeirra frv., sem hér liggja fyrir og beinlínis fjalla um það efni og hvernig þeim málum skuli hagað. Miðað við aliar aðstæður hlýtur því meiri hl. n. að mæla gegn því, að till. hv. minni hl. verði samþykktar. Þá langar mig til að fara nokkrum orðum um till. þm. Þjóðvfl. varðandi fjárlögin. Þeir leggja til, að tekjuáætlunin verði hækkuð um 53 millj. kr. eða upp í 548 millj., allt að þeirri upphæð, sem ætlað er að tekjurnar geti orðið á þessu ári. Og á móti leggja þeir til, að útgjöldin verði hækkuð um 43 millj. kr., þannig, að samkvæmt þessum till., ef allt gengi að óskum, mætti gera ráð fyrir, að tekjuafgangur yrði nokkur, eða um 10 millj. kr. Þessar till. eru vitanlega, þó að þær séu ekki, að því er meiri hl. n. sýnist, á raunsæi byggðar, miklu nær því, að hægt sé að taka þær alvarlega, heldur en till. hv. minni hl. fjvn., því að þar er þó ekki a.m.k. beinlínis gert ráð fyrir því, að fjárlfrv. sé afgr. með greiðsluhalla. Hv. 8. landsk. lýsti þeirri skoðun sinni, að honum þætti það vera rangt að áætla hugsanlegar tekjur ríkissjóðs lægri en gera mætti ráð fyrir að þær yrðu og væri réttari leið að áætla tekjurnar í hámarki, en hafa þá greiðsluafgang meiri. Vissulega mætti vel hugsa sér þessa stefnu. En sannleikurinn er nú samt sá, að ef ætti að fara að áætla tekjurnar eins og líklegt væri að þær gætu hæstar orðið, þá vill nú reyndin verða sú, að það sé nokkuð erfitt að halda í mismuninn á fjárlfrv., þannig að sú aðferð hefur nú að ég hygg aldrei reynzt fær að taka áætlunina fullkomlega á þann hátt. Og miðað við þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar og ómögulegt er að hnekkja, um þær umframgreiðslur, sem alltaf hljóta að verða, þá hafa nú hv. þm. Þjóðvfl. ekki heldur fylgt þessari kenningu sinni, vegna þess að vitanlega er fyrirsjáanlegt, að með þeirri fjárlagaáætlun, sem þeir gera ráð fyrir, mundi verða greiðsluafgangur á næsta ári, nema einhver algerlega óvænt óhöpp kæmu fyrir. Hv. þm. sagði að vísu, að þróunin undanfarin ár benti til þess, að þetta væri óhætt. Það var einmitt það, sem ég vakti athygli á í minni framsöguræðu, að menn yrðu að varast að ímynda sér alltaf það, að þróunin hlyti sífellt að ganga í þessa átt, heldur yrði að athuga aðstæðurnar á hverjum tíma og einhvern tíma mætti gera ráð fyrir, að að því kæmi, að hin hlutfallslega hækkun yrði ekki jafnmikil frá ári til árs. Hv. 8. landsk. kvað sér ekki fyllilega ljóst, hvað þessu máli kæmu við hugleiðingar minar um hugsanlegar tekjur af útflutningi landsmanna, hugsanlegar gjaldeyristekjur á næsta ári, vegna þess að ef ekki væri um það að ræða hjá ríkisstj. að taka upp nýja stefnu og takmarka innflutninginn og setja á ný höft, þá mætti gera ráð fyrir, að þróunin yrði til aukningar fremur en hitt. Ég vil nú leiðrétta það í fyrsta lagi, að ég hafi sagt, að tekjurnar mundu verða minni á næsta ári. Það voru ekki mín orð. Ég sagði, að það mundi mega teljast gott, ef þær yrðu jafnháar á næsta ári eins og nú, miðað við allar aðstæður. Ég sagði ekki heldur, að framleiðslan mundi verða minni á næsta ári. Það vitum við ekki um. En framleiðslan hefur orðið mjög mikil í ár, sala okkar afurða hefur gengið ágætlega, og það er ekkert, engin sérstök aukning framleiðslutækja eða annað, sem bendir til þess, að það megi, að minnsta kosti til þess að leggja það til grundvallar við samningu fjárlaga, gera ráð fyrir, að framleiðslan aukist mjög verulega á næsta ári, þannig að á því verður ekki heldur byggt. Og þó að ríkisstj. vilji ekki taka upp aðflutningshöft, sem hún alls ekki vill gera, þá verður ekki augum lokað fyrir því, að það verður auðvitað ekki keypt fyrir miklum mun meira en svarar möguleikunum til að greiða á einhvern hátt. Það liggur í augum uppi. Ég benti einnig á það í minni frumræðu, sem er staðreynd og ég hygg að hv. 8. landsk. muni vegna sinnar sérstöku aðstöðu vita, að verzlun hefur nú dregizt saman á ýmsum sviðum og í ýmsum greinum og innflutningur hefur jafnframt núna síðustu mánuði ársins farið minnkandi, miðað við þá hlutfallslegu aukningu, sem varð fyrr á árinu. Og einnig er það, að vörubirgðir í landinu eru vaxandi, og það hlýtur auðvitað að leiða til þess, að ekki verði um eins mikil innkaup að ræða, þótt fullt frelsi verði fyrir fólk til verzlunar. Allar þessar ástæður hlýtur að verða að taka til athugunar, þegar samin er fjárhagsáætlun ríkisins, því að allt þetta hefur grundvallarþýðingu fyrir afkomu ríkissjóðs. Þess vegna er vitanlega ekki hægt fram hjá þessum atriðum að ganga og afgreiða málið bara með þeirri einföldu röksemd: Ja, af því að tekjurnar hafa hækkað um 70–80 millj. í ár, þá hljóta þær að gera það líka á næsta ári. Hv. þjóðvarnarmenn hafa hér lagt til eina sparnaðartill., og kvaðst hv. 8. landsk. vona, að henni yrði mætt hér með skilningi. Þessi hugmynd hefur komið áður fram á Alþ., að fækka sendiráðum á Norðurlöndum, en hingað til hefur það ekki verið talið fært. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort þar sé um slíka nauðsyn að ræða, að ekki verði með neinu móti hjá þessum kostnaði komizt, en ég hygg nú samt, að það hafi úrslitum ráðið, að mönnum hafi þótt, miðað við okkar samband við Norðurlöndin og síaukna samvinnu við þau, að það væri nokkuð erfitt að leggja niður sendiráð í tveimur Norðurlandanna. Að minnsta kosti held ég, að það gæti aldrei komið til greina að leggja sendiráðin svo gersamlega niður, að þar væri ekki starfandi einhvers konar sendifulltrúi, heldur þyrfti í öllum tilfellum að hafa samband við Kaupmannahöfn.  Ég vil leiðrétta einn misskilning hjá hv. 8. landsk. Það var varðandi íþróttasjóðinn, að það væri hér aðeins um að ræða, að ríkið uppfyllti sína lagalegu skyldu. Á ríkissjóði hvílir engin lagaleg skylda um þetta efni. Það er gert ráð fyrir, að það sé bundið við þær fjárveitingar, sem eru í fjárl. Hitt er alveg rétt, að íþróttasjóðurinn hafði áður hærra framlag á fjárl. heldur en er nú og heldur en þó sérstaklega var fyrir þetta ár, vegna þess að framlagið var hækkað um 250 þús. á síðasta þingi. Það var um skeið milljón, en var siðan lækkað niður í 1/2 milljón, og þetta hefur leitt til þess, að íþróttasjóður er mjög fjárvana og vissulega mikil þörf á, að hann fái auknar tekjur. Ég lýsti því hins vegar í minni frumræðu hér, að málefni íþróttasjóðs væru ekki enn þá endanlega afgr. frá fjvn., og af þeim sökum vil ég ekkert frekar segja um þessa till., en aðeins vekja athygli á þessu atriði, að það er misskilningur, að hér sé um lagalega skyldu að ræða. Það væri vitanlega mjög æskilegt, ef hægt væri að koma því við að ljúka við þær opinberar byggingar í sem allra fæstum áföngum, sem nauðsyn er talið að reisa. En því miður hefur reyndin bara verið sú, að það hafa verið jafnan svo miklar þarfir á þessum vettvangi og það margar byggingar í smíðum, að það hefur ekki verið neinn möguleiki á því að einskorða sig við fáar byggingar og ljúka þeim fyrst, en láta síðan aðrar bíða. Þetta er það stóra vandamál, sem við hefur verið að stríða í sambandi við skólabyggingarnar t.d., að nauðsynin hefur viða knúið svo á, að það hefur ekki verið neinn möguleiki að banna héruðunum að hefja framkvæmdir, heldur hefur þetta orðið að ganga þann gang, sem farið hefur, með þeim afleiðingum því miður, að safnazt hafa fyrir háar upphæðir af ríkissjóðshlutanum, sem hafa ekki verið greiddar. Það væri vitanlega æskilegast, ef þetta væri hægt. En hina leiðina hefur orðið að fara eins og með svo ótalmargar framkvæmdir í okkar landi, að við höfum orðíð að taka þetta í mörgum áföngum, þarfirnar hafa verið svo miklar. Í sannleika sagt er ég ósköp hræddur um það, og dettur mér þá í hug það, sem hv. þm. sagði um 2. lið hér í till., að það mundi reynast bæði honum og öðrum erfitt - það hafa víst margir reynt áður - að koma sér niður á það, hvaða verkefni eigi skilyrðislaust að sitja fyrir og hvað eigi að bíða, bæði í sambandi við þessi byggingarmál og vegamálin, sem hann minntist á, og einnig í sambandi við þá „planökonomi“, sem hann var að tala um að þyrfti endilega að taka hér upp, og ætti þá að kveða á um það af einhverri n., hvaða framkvæmdir ættu að sitja fyrir og hverjar ættu að bíða. Ég er anzi hræddur um, að það mundi reynast æði torvelt, og ég hygg, að allir hv. þm., sem hafa kynnzt þessum málum öllum og hafa hver og einn sínar óskir fram að bera og vita um, að mjög víða kreppir skórinn að um framkvæmdir, hafi fengið þá reynslu, að það sé enginn leikur að viðhafa slíka stefnu og slíka niðurröðun framkvæmda, heldur hefur orðið að reyna að gefa sem allra flestum úrlausn með þau mál, sem á hverjum stað hafa mest knúið á með framkvæmdir. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þessar till. þeirra hv. þm. Þjóðvfl., en aðeins taka það fram, að í heild getur meiri hl. fjvn. ekki mælt með, að þessar till. verði samþykktar. Ég vil þá víkja aðeins örfáum orðum að fyrirspurnum frá hv. þm. Barð., sem hann nánast beindi til fjvn. Það var í fyrsta lagi í sambandi við áætlaða fjárveitingu vegna afhendingar kirkna til safnaða. Þessi fjárveiting var tekin inn í frv. nú af fjmrn. eftir beiðni kirkjumrh., þar sem hann taldi mikla nauðsyn að fá fjárveitingu í þessu skyni vegna nokkurra kirkna. Nefndin féllst á að taka þessa fjárveitingu upp og hefur ekki haft fyrir sér aðrar óskir um það efni eða síðari tilmæli frá kirkjumrh. um hækkun á þessum lið. Eins og till. ber með sér, gerir n. sjálf enga till. um, hvernig þessu fé verði varið, þannig að það er á valdi ráðherra að kveða á um, til hvaða kirkna þetta fari. Hv. þm. Barð. upplýsti, að það væri komið viðbótarerindi til fjvn. varðandi þetta mál. Það erindi hefur borizt það seint, að það hefur ekki verið tekið til meðferðar fyrir þessa umr. Það verður vafalaust athugað rækilega fyrir næstu umr., og vil ég því ekki á þessu stigi málsins segja neitt um það og get ekki um það sagt, hvaða afgreiðslu það muni fá í n., en að sjálfsögðu mun verða orðið við óskum hv. þm. um að taka það mál til athugunar og ræða það við viðkomandi ráðherra. Þá minntist hv. þm. á heimllið að Breiðuvík. Fjvn. féllst á að hækka fjárveitingu á rekstrarlið til þessa hælis um 104 þús. kr., og skildist n., að þetta væri nægileg fjárveiting talin vera til viðbótar þeim 150 þús., sem í frv. voru. Eftir því sem hv. þm. Barð. lýsir aðkomu á þessa jörð, þá virðist hún ekki hafa verið glæsileg og lítið þar til að styðjast við, þegar hafizt var handa þar um framkvæmdir, þannig að allt þurfi að byggja upp á þessum stað og sé langt í land, að það sé orðið þar svo sem nauðsynlegt sé. Allmiklu fé hefur þegar verið varið til fjárfestingar þarna og gert ráð fyrir fjárveitingu nú í sambandi við byggingarframkvæmdir á staðnum. - Hv. þm. spurðist fyrir um það, hvort fjvn. mundi fallast á, að tekið yrði af fjárfestingarfé til rekstrar. Ég tel mig geta svarað því, án þess að það hafi verið rætt í n., að fjvn. telji það í alla staði óeðlilegt að taka af fjárfestingarliðum til rekstrar, heldur eigi, ef það sýnir sig, að ekki sé hægt að reka einhverja stofnun með því fé, sem til hennar sé veitt, það að takast til athugunar í sambandi við rekstrarfjárveitingu, en megi ekki taka upp þann hátt að nota fjárfestingarfé í rekstrarkostnað. Þar gæti verið um mjög óheppilegt og hættulegt fordæmi að ræða, sem ég hygg, án þess að það hafi verið rætt í n., að óhætt sé á þessu stigi að fullyrða að fjvn. teldi mjög óheppilegt. Ég ætla ekki að ræða hér nánar um einstakar till., sem hér liggja fyrir frá hv. þingmönnum, en mun ef til vill taka þær lítið eitt til athugunar síðar.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær brtt., sem ég hef leyft mér að flytja og ég vil leyfa mér að gera grein fyrir í örstuttu máli. Hin fyrri þeirra er á þskj. 250, við 13. gr. C, að þar komi nýr liður: Til ferjubryggju í Skálavík í Mjóafirði, 20 þús. kr. Svo er mál með vexti, að á undanförnum árum hafa verið byggðar nokkrar smábryggjur á bændabýlum við Ísafjarðardjúp til þess að greiða fyrir afgreiðslu flóabáts þess, sem heldur uppi samgöngum um héraðið. En eins og kunnugt er, eru engir akvegir frá sveitahreppum héraðsins til aðalmarkaðsstaðar þess, Ísafjarðarkaupstaðar. Áð þessum smábryggjum, sem nefndar hafa verið ferjubryggjur, hefur orðið stórkostlegt hagræði. Bændur, sem eiga jarðir, er liggja að þeim stöðum, sem bryggjurnar eru á, sækja til þessara staða, og öll afgreiðsla flóabátsins og útskipun bænda á afurðum þeirra verður miklum mun léttari og auðveldari við það, að þessar litlu lendingarbætur hafa verið gerðar á stöðunum. Skálavík er einn þeirra staða við Ísafjarðardjúp, sem mjög mikið hagræði væri að ferjubryggju á. Unnið er að vegagerð um þessa sveit, og má gera ráð fyrir því, að eftir eitt eða tvö ár verði bændabýlin þar komin í vegasamband. Að því væri þá ákaflega mikið hagræði, að þeir bæir, sem að þessum viðkomustað djúpbátsins eða flóabátsins liggja, gætu flutt afurðir sínar þar um borð í bátinn um smábryggju. Ég geri ráð fyrir, að það muni verða einir þrír eða fjórir bæir, sem gagn geta haft af þessum lendingarbótum. Hv. fjvn. og hv. Alþ. hefur á undanförnum árum haft glöggan skilning á nauðsyn þessara framkvæmda, og veit ég, að svo muni enn vera. Það mun hafa verið fyrir tveim árum, sem veittar voru 20 þús. kr. til ferjubryggju í Skálavík. En við rannsókn, sem fram hefur farið á kostnaði við framkvæmdir, hefur komið í ljós, að ekki muni vera unnt að byggja slíkt mannvirki fyrir nema allmiklu hærri upphæð, enda þótt bóndinn á jörðinni og e.t.v. aðliggjandi jarðir muni taka nokkurn þátt í kostnaðinum. Ég hef því leyft mér að fara fram á, að veittar yrðu 20 þús. kr. til viðbótar til þessa mannvirkis. Ég sé nú, að hv. fjvn. hefur ekki tekið afstöðu í till. sínum til þessarar óskar minnar og fleiri óska, sem fram munu hafa komið um styrk til slíkra mannvirkja, og mun hafa geymt sér það til 3. umr. Er ég þess vegna reiðubúinn til þess að taka þessa brtt. aftur til 3. umr., þannig að hv. n. gefist tækifæri til þess að fjalla um hana og taka afstöðu til hennar, eins og annarra skyldra óska, sem fram kunna að hafa komið til hennar. Önnur brtt., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Dal. og hv. þm. Snæf., mun ekki hafa borizt hv. þm. enn þá. Ég leyfi mér þó, með leyfi hæstv. forseta, að mæla fyrir henni örfáum orðum, en hún er um það, að ríkisstj. verði heimilað að verja fé til þess að tryggja það, að notendur talstöðva á afskekktum stöðum verði ekki verr settir en það fólk í sveitum landsins, sem hefur afnot af notendasíma. Ég vil upplýsa það, að hér á landi eru nú samtals 26 talstöðvar á afskekktum stöðum, flestar í eyjum og útnesjum, og fáeinar inn til dala. Það fólk, sem þessi tæki hefur, er verst sett allra manna á landi hér um samgöngur, og það hefur verið látið fá þessi taltæki vegna þess, að það hefur verið talið ódýrara fyrir landssímann heldur en að leggja þangað símalínur á landi eða um sjó. En þetta afskekktasta fólk í landinu verður að greiða allmiklu hærra endurgjald fyrir notkun þessara tækja heldur en aðrir landsmenn. Það borgar að vísu svipað afnotagjald og þeir, sem hafa notendasíma í sveitum landsins, en það verður að greiða sjálft alldýran rekstur á þessum tækjum. Ég hygg, að ég fari með rétt mál, er ég segi, að það muni ekki vera undir 1000–1500 kr. rekstrarkostnaður á hverri talstöð, sem sett hefur verið upp á þessum afskekktu stöðum, a.m.k. er hann sá og stundum meiri á þeim stöðum, þar sem ég þekki bezt til. Okkur flm. þessarar till. finnst eðlilegt, að ríkissjóður hlaupi hér nokkuð undir bagga. Það er ekki eðlilegt, að það fólk, sem nýtur verstra samgangna og er afskekktast allra manna í landinu, þurfi að greiða mjög miklu hærri rekstrarkostnað taltækja sinna heldur en það fólk, sem býr í þéttbýlinu, oftast við miklu betri samgöngur og alla aðstöðu í lífsbarátta sinni. Ég býst við, að hv. þm. muni spyrja, hversu mikilli fjárupphæð þátttaka ríkisins í þessum kostnaði mundi nema, ef ríkissjóður greiddi allan þennan aukakostnað, þannig að talstöðvanotendur yrðu jafnsettir notendasímanotendum. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá póst- og símamálastjóra um fjölda stöðvanna, þá geri ég ráð fyrir, að útgjöld ríkissjóðs af þessu mundu ekki verða meiri en í hæsta lagi 25–30 þús. kr. Þess er og að geta, að 6 af þessum 26 stöðvum eru reknar af ríkinu eða stofnunum þess, þ.e.a.s. af vitamálastjórninni á nokkrum vitum á annesjum landsins, vestanlands og norðan. Ég ætla, að ég þurfi ekki að hafa öllu fleiri orð um þessa brtt. Mér virðist, að hér sé um fullkomið sanngirnismál að ræða, að koma nokkuð til móts við það fólk, sem erfiðasta aðstöðu hefur um afnot talsímatækja í landinu, og ég held, að það væri einnig í samræmi við það, sem mjög er umrætt hér á hv. Alþ. nú og hefur verið undanfarið, að stuðla þurfi að svokölluðu jafnvægi í byggð landsins. Ég held, að það verði að gera sérstakar ráðstafanir til þess að styðja það fólk, sem við versta aðstöðu býr og byggir enn þá svokallaða útkjálka lands okkar. - Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess, ef hv. fjvn. vildi athuga þessa till. nánar fyrir 3. umr., að taka hana aftur við þessa umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fáeinar brtt. við fjárlfrv., sem allar miða að nokkuð auknum stuðningi ríkisvaldsins við ýmis menningarmál. Þeim hefur því miður ekki verið útbýtt enn þá, en ég ætla samt að leyfa mér að lýsa þeim í örfáum orðum, með leyfi hæstv. forseta. Ein till. er um nokkra fjárveitingu, 100 þús. kr., til þess að koma á fót mannfræðideild við þjóðskjalasafnið, og hafi sú deild m.a. það hlutverk að vinna að því að koma upp spjaldskrá yfir Íslendinga, þar sem getið væri helztu æviatriða þeirra og jafnframt varðveitt mynd af þeim, ef kostur væri á. Ég hygg, að óhætt sé að segja, að engin þjóð hafi önnur eins skilyrði þess og Íslendingar að varðveita persónusögu sína til þess að fá þar með öruggan og vísindalegan grundvöll undir sagnfræðirannsóknir nútíðar og framtíðar og jafnframt undir rannsóknir í ættfræði og mannfræði. Mér skilst, að þeir Íslendingar, sem lifað hafa á Íslandi, séu ekki nema 1–2 millj. að tölu, og þar af munu vera þekkt nöfn á nokkur hundruð þúsundum manna. Það er engan veginn óvinnandi verk að gera skrá yfir alla þessa menn, sem nöfn eru þekkt á og þegar er fyrir hendi nokkur vitneskja um. Um meginhluta þeirra manna, sem lifað hafa í landinu frá landnámstíð og til 1703, er fyrsta manntal var tekið hér á landi, er auðvitað ekki vitað, hvorki um nöfn né æviatriði, en síðan 1703 má fullyrða að vitað sé um nöfn og jafnvel um æviatriði mikils þorra þeirra manna, sem lifað hafa í landinu: Það væri einstakt í veröldinni, ef þjóð tækist að koma upp æviatriðaskrá yfir þá, sem lifað hafa með þjóðinni um nokkrar aldir, og fjöldi Íslendinga er ekki meiri en svo, að það er vel vinnandi verk í framtíðinni að halda við spjaldskrá um Íslendinga alla og helztu æviatriði þeirra. Yrði slíkt gert, mundi sú heimild áreiðanlega vera einsdæmi og óþrjótandi fróðleiksuppspretta fyrir sagnfræðinga, ættfræðinga og mannfræðinga. Með fáum þjóðum mun vera jafnmikill áhugi á ættfræði eins og með Íslendingum. Er það eðlilegt, og ber því að fagna. En störf hinna fjölmörgu manna, bæði sérfræðinga og alþýðu manna, sem við ættfræði fást, eru oft og einatt unnin á sama vettvanginum. Margir menn eru hver í sínu horni að vinna að sömu verkefnunum, og fer þannig oft mikil starfsorka til lítils. Ef komið væri upp mannfræðideild í þjóðskjalasafninu, þá gæti hún orðið miðstöð og leiðbeiningastöð fyrir alla þá mjög svo fróðu menn, sem nú fást við þessi störf, og mundi vafalaust verða til þess að auka mjög afköst þeirra og þá um leið gildi athugana þeirra. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. sæi sér fært að taka þessari till. með velvild. Ég hef gert ráð fyrir aðeins 100 þús. kr. fjárveitingu í þessu sambandi. Það mundi koma að mjög verulegu gagni, ef ráðnir yrðu tveir menn til þess að sinna þessu verkefni. Þá hef ég einnig lagt til, að varið yrði 500 þús. kr. af almannafé til þess að skreyta opinberar byggingar. Íslendingar gera að ýmsu leyti mjög vel við andans menn sína, sérstaklega við listamenn sína, og ber því að fagna, að svo skuli vera. Ein stétt manna virðist þar þó að sumu leyti verða nokkuð útundan, en það eru myndlistarmenn, auk þess sem ekki er eðlilegt, að þeir njóti aðstoðar ríkisvaldsins einvörðungu á þann hátt að hljóta styrki af almannafé. Hitt væri miklu eðlilegra, að ríkisvaldið sæi þeim fyrir verkefnum við þeirra hæfi, þannig að störf þeirra yrðu að nokkru goldin. Með því móti væru ekki aðeins þeir styrktir. Ef starfskraftar þeirra yrðu hagnýttir til þess að skreyta opinberar byggingar, þá fengi almenningur einnig að njóta verka þeirra í ríkari mæli en nú á sér stað, þegar hin opinbera aðstoð við þá er annaðhvort í því formi, að þeir hljóta styrki, eða keypt eru af þeim verk, sem sett eru á söfn einvörðungu. Með því móti verður listin aldrei slík almannaeign sem hún mundi verða, ef opinberar byggingar væru skreyttar í ríkari mæll en hér á sér stað. Annars staðar kveður miklu meira að slíku en hér á landi, og tel ég, að það væri æskilegt og skynsamlegt að taka þá stefnu upp í vaxandi mæli að hagnýta starfskrafta myndlistarmannanna og styrkja þá á þann hátt að ráða þá til þess að skreyta opinberar byggingar. Ég hef einnig lagt til að hækka listamannalaun svolítið umfram það, sem hv. fjvn. hefur lagt til, en hækkunartillögum hennar ber mjög að fagna. Þær eru þó í raun og veru ekki meiri en svarar til þess, sem dýrtíð hefur aukizt í landinu frá því, að sú upphæð, sem undanfarið hefur staðið í fjárl., var ákveðin, en maklegt væri að hækka listamannalaunin svolítið umfram það til samræmis við mjög batnandi afkomu ríkissjóðs. En jafnframt hef ég lagt til, að tekinn yrði sumpart upp nýr háttur varðandi listamannalaunin, þ.e.a.s., að 100 þús. kr. af listamannafénu eða af þeirri hækkun, sem ég legg til, yrði varið til þess að verðlauna þrjú rit, sem út koma á árinu. Ég teldi heppilegra, að sá háttur yrði hafður á í framtíðinni, að verðlaunin yrðu ekki einvörðungu bundin við ákveðna rithöfunda og skáld, heldur einnig, að þau yrðu bundin við ákveðin verk, sem út koma á árinu. Það mundi verða rithöfundum og skáldum aukin hvatning og jafnframt réttmæt verðlaun fyrir það, sem vel hefur verið gert á þessu sviði á ári hverju. Ég hef einnig lagt til svolitla hækkun á fjárveitingunni til vísinda- og fræðimanna? Hún hefur lengi verið of lág, og er ástæða til þess að hækka hana svolítið. Þá er í till. hv. fjvn. einn nýr liður í dálkinum um háskólann, þar sem er gert ráð fyrir 50 þús. kr. fjárveitingu til vísindastarfa. Mun það vera hugsað þannig, að háskólinn geti gert ungum vísindamönnum kleift að sinna ýmsum fræðistörfum, eftir að þeir hafa lokið embættisprófi, en áður en þeir ráðast til fastra starfa. Hér er um hið merkasta nýmæli að ræða, og vildi ég láta í ljós, að ég fagna því mjög, að þessi fjárveiting skuli hafa verið tekin upp. Ég er þess fullviss, að af henni á eftir að hljótast mikið gott. Það hefur löngum verið vandamál ýmissa ungra manna, sem hafa áhuga á vísindastörfum, að þá hefur einmitt fyrst eftir að þeir hafa komið frá prófborði skort verkefni við sitt hæfi og oft átt við ýmsa erfiðleika að etja, áður en þeir hafa fengið stöður, en með þessu móti ætti að vera möguleiki til þess að ráða hér nokkra bót á. 50 þús. kr. eru þó ekki mikil fjárhæð. Ég hef lagt til að hækka hana upp í 100 þús. Með þessari till. vildi ég þó í raun og veru fyrst og fremst undirstrika, hve hér er um merkilegt og gagnlegt nýmæli að ræða. Ég hef einnig lagt til nokkra hækkun á fjárveitingunni til hinnar íslenzku orðabókar. Þar er verið að vinna að mjög nauðsynlegu verki, sem gengur því miður allt of seint, sökum þess um hve fáa starfsmenn er þar að ræða og hve fjárveitingar til þessarar starfsemi eru litlar. Sömuleiðis hef ég lagt til nokkra hækkun á styrkjum til stúdenta við erlenda háskóla. Að síðustu er svo þess að geta, að ég hef lagt til, eins og ég raunar gerði í fyrra, að tekin yrði upp í fjárlfrv. 1 millj. kr. fjárveiting til byggingar heimavistarhúss fyrir menntaskólann hér í Reykjavík, en í fjárlfrv. er till. um 2.6 millj. kr. fjárveitingu til byggingar nýs menntaskóla hér í Rvík. Sannleikurinn er sá, að það, sem menntaskólann hér í Rvík vantar og hefur lengi undanfarið fyrst og fremst vantað, er bygging yfir utanbæjarnemendur, þ.e. heimavistarhús, sem geri utanbæjarnemendum jafnkleift að stunda sitt nám hér og á Akureyri eða á Laugarvatni, þ.e. við hina menntaskólana. Þó að menntaskólahúsið hér við Lækjargötu sé orðið gamalt, þá er þó enn svo, að það rúmar mjög sómasamlega þann nemendafjölda, sem árlega sækir hér um aðstöðu til menntaskólanáms. Ég skal þó að þessu sinni ekki ræða þær deilur, sem verið hafa mjög háværar undanfarið, um það, hvaða stefnu skuli taka í byggingarmálum menntaskólans yfirleitt, heldur aðeins undirstrika, að það, sem í raun og veru væri enn nauðsynlegra en bygging nýs menntaskólahúss, væri að bæta aðstöðu utanbæjarnemenda hér til þess að stunda námið. Það verður bezt gert með því að byggja heimavistarhús. Það háir ýmsum utanbæjarnemendum við skólann, hversu húsnæði og fæði hér í Rvík er dýrt, og það mundi án efa verða þeim, sem hingað vildu sækja til menntaskólanáms, til mjög mikils léttis, et hér væri sams konar aðstaða til heimavistar með svipuðum kjörum og er á Akureyri og á Laugarvatni. Enn fremur hef ég flutt till. um hækkun á fjárveitingu til íþróttasjóðs, að nokkru í samræmi við þær óskir, sem ýmsum alþingismönnum hafa borizt varðandi aukna fjárveitingu til þeirrar starfsemi. Hef ég þá lýst þeim till., sem ég hef flutt, þótt þær séu ekki enn komnar fyrir augu hv. þm., og vona, að þær mæti skilningi og hljóti góðar undirtektir.



Herra forseti. Ég flyt hér fáeinar brtt. á þskj. 250, en áður en ég kem að þeim sérstaklega, get ég ekki látið hjá liða að víkja aðeins örfáum orðum að þeim umr., sem hér hafa farið fram, um stefnu þá í fjármálum, sem birtist í fjárlfrv. og athugasemdum hv. fjvn. við það. Þeir fulltúar ríkisstjórnarinnar, sem hér hafa einkum haldið uppi málsvörnum fyrir stefnu ríkisstj., þeir hæstv. fjmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjvn., hafa mjög látið í það skína, að þær brtt., sem við stjórnarandstæðingar höfum flutt hér, séu óábyrgar og mundu leiða til hruns í þjóðfélaginu, ef samþykktar yrðu. Þeir hafa farið um þetta mismunandi hörðum orðum, og skal ekki því leynt, að hv. frsm. nefndarinnar, 2. þm. Eyf., hefur þar farið í með meiri kurteisi og reynt að leiða rök að sínu máli, enda þótt ég geti ekki tekið alla þá hluti, sem hann telur rök, alvarlega. Hæstv. fjmrh. reyndi eins og fyrri daginn að útmála það, hver blessun þjóðinni sé búin með hans fjármálastefnu, og nefndi það til, að undir hans forsjá á fjármálunum hefðu skattar verið lækkaðir. Það skal viðurkennt, að í hans fjármálaráðherratíð hafa verið afnumdir tveir skattar: fasteignaskatturinn, - þ.e.a.s., hann hefur ekki verið afnuminn, en hann hefur verið veittur öðrum aðila en ríkissjóði, - sá skattur nam á síðustu fjárlögum 700 þús. kr.; og á þessu þingi hefur verið afnuminn veitingaskattur, sem nemur 21/2 millj. kr. eftir fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Samtals hafa þá verið afnumdir af tekjum ríkissjóðs skattar, sem nema 3.2 millj. kr. Þar á móti hefur með lögum á sama tíma verið hækkaður sá skattur, sem heitir aukatekjur ríkissjóðs, þannig að sá skattur var fyrir hækkunina áætlaður 41/2 millj., en nú 8.6 millj. Á þessum eina lið hefur verið hækkuð skattgreiðslan um 4.1 millj., og sannast það á því, að þegar teknir eru þeir tollar eða skattar. sem afnumdir hafa verið, og hitt, sem hækkað hefur verið, þá hefur meira verið hækkað en lækkað, og þó á ég eftir að koma að tekjuskattinum. Það virðist vera feikilegt stolt ríkisstj. að hafa breytt útreikningsstiga tekjuskatts. Þar fullyrðir fjmrh. að um sé að ræða nálægt 28% skattalækkun. Það er rétt, að það hefur verið gerð nokkur breyting á útreikningi þessa skatts. En það, sem talar skýrustu máli um, hvað skeð hefur, hvers konar skattalækkun það hefur veríð, sam þar hefur verið framkvæmd, er það, að í fjárlögum ársins 1954 var tekjuskatturinn áætlaður 561/2 millj., en í ár, þ.e.a.s. í fjárlögum fyrir 1955, er hann áætlaður 62.8 millj., - og guð hjálpi svo þeim, sem ríkisstjórnin er að lækka skatta á, því þegar ríkisstj. lækkar skattana, þá sleppa menn undan því að greiða aðeins 561/2 millj., en verða þess í stað að greiða 62.8 millj. Svo getur fjmrh. gamnað sér við það að kalla sig ábyrgan stjórnmálamann og kalla þetta lækkun. Ég geri það ekki. Fjárlögin fyrir s.l. ár gerðu ráð fyrir, að ríkistekjurnar mundu nema rúmlega 443 millj. kr. Nú er talið nokkurn veginn fullvíst, að þær muni í raunveruleikanum nema 550 millj. á þessu árí. Við þurfum þess vegna ekki að muna lengra aftur í tímann heldur en til þess, þegar fjárl. voru afgreidd hér á síðasta þingi. Þá lásu þessir sömu fulltrúar ríkisstj., hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Eyf., feikilega húslestra hér yfir alþm. um það, að yfirleitt allar hækkunartill. væru hreint gáleysi, þær væru óábyrgar, það væri óvarlegt að samþykkja þær, og ég man ekki hvað og hvað fleira þeir töldu þeim til gáleysis, sem fluttu slíkar till. Reynslan sýndi þó, að stjórnarandstaðan flutti alls ekki meiri till. til hækkunar á fjárl. yfirstandandi árs heldur en svo, að þær mundu hafa staðizt með þeim tekjum. sem raunverulega hafa orðið. Og þetta fer nú að verða nokkuð einhliða húslestur þeirra góðu fulltrúa ríkisstj. Nú hefja þeir upp sama sönginn, og alveg sérstaklega var hv. 2. þm. Eyf. hneykslaður á því, að í þeim till., sem minni hl. fjvn., þ.e.a.s. stjórnarandstöðufulltrúarnir, hefur gert hér, telst honum til að muni vera um 23 millj. kr. tekjuhalli. Upp í þetta er að vísu viðurkennt að ríkisstj. mundi hafa ráð á einhverjum hluta af bílaskatti, en hversu miklu hann mundi nema. er ekki vitað, og ég heyrði það a.m.k., að hv. 2. þm. Eyf. taldi ólíklegt, að bílaskatturinn mundi nema allri þeirri upphæð. En athugum nú aðeins, hverjar eru svo till. þær, sem stjórnarandstaðan í fjvn. hefur gert? Jú, þær eru um það, að atvinnulíf Íslendinga verði byggt upp og þeim Íslendingum, sem nú búa við erfið atvinnuskilyrði, verði gert lífið mögulegra heldur en það nú er. Þær eru um það, að byggð verði mannsæmandi hús yfir það fólk, sem nú býr í heilsuspillandi íbúðum. Þannig væri hægt að telja áfram, enda hafa fulltrúar ríkisstj. ekki mótmælt því, að hér sé um gagnlega hluti og nauðsynlega að ræða. Það er þess vegna um það að ræða að leiðrétta það allra sárasta, sem Íslendingar hafa dregizt aftur úr mannsæmandi lífskjörum undir yfirstjórn þessara virðulegu fjármálaspekinga. Það getur vel rétt verið, að til þess að kippa því í lag, koma því í sæmilega viðhlítandi lag á einu ári, mundi þurfa að afgreiða fjárl., þar sem útgjöldin verði kannske fullt eins mikil og tekjurnar. En þar er því enn til að svara, að frá því ári, sem nú stendur yfir, er verulegum hluta ríkisteknanna óráðstafað, og það væri engan veginn fjarstætt að hugsa sér það, að jafnvel þessi 23 millj. kr. halli, sem gæti komið til mála með að verða á fjárl., yrði réttur af með hluta af þeim tugum millj., sem ríkissjóður á nú óeyddar, vegna þess að hann hefur pínt hærri fjárhæðir út úr þegnum sínum heldur en nauðsynlegt var til rekstrar ríkisins á yfirstandandi ári. Hæstv. fjmrh. var enn þá að segja okkur söguna af því, að þessar tekjur ríkissjóðs umfram það, sem fjárl. gerðu ráð fyrir, stafi af alveg einstöku góðæri. Það er dálítið einkennilegur maður fjmrh. okkar, og hann virðist ekki vita ákaflega mikið um það, hvað gerist hjá þeirri þjóð, sem hann geymir kassann fyrir. Honum til minnisauka vildi ég þá gjarnan rifja það upp, að á þessu alveg einstaka góðæri, sem hann kallar, hefur það skeð, að vetrarvertíð var harðsóttari vegna illvíðra á beztu miðum Íslendinga heldur en venja er. Afli sá, sem á land kom, var að vísu allmikill, en alls ekki svipað því eins mikill og maður gæti búizt við að íslenzki fiskiskipaflotinn skilaði í meðalári. Þá vildi ég minna hæstv. ráðh. á það, að vegna hans eindæma slæmu fjármálastjórnar lá togarafloti landsmanna bundinn við landfestar í 2–4 mánuði ársins. Þar hefur íslenzka þjóðin misst af verulegum hluta þeirra verðmæta, sem maður gæti reiknað með að í meðalári féllu henni í skaut. Ég vil enn fremur minna hæstv. ráðh. á það, að síldarafli hefur ákaflega sjaldan verið eins fádæma lélegur og á s.l. ári. Einnig síldveiðimöguleikar íslenzku þjóðarinnar gáfu þjóðinni næstum því eins litlar tekjur og maður getur reiknað með sem lágmarki. Og þá er ég kominn að því atriðinu, sem hæstv. fjmrh. vill stundum láta skína í að hann sé sérstaklega vel að sér í, en það eru landbúnaðarmál íslenzku þjóðarinnar. En þar vil ég minna hæstv. ráðh. á það, að stór svæði landsins voru á yfirstandandi ári ákaflega afurðalítil, vegna þess að nýlega hafa farið fram fjárskipti á stórum svæðum og bústofn landsmanna er því með þeim hætti á stórum svæðum, að hann gefur alls ekki nema tiltölulega lítinn afrakstur. Þegar ég hef nú rifjað upp þessi 4 atriði og svo það til viðbótar, að hæstv. fjmrh. kallar, að einstakt góðæri hafi gengið yfir íslenzku þjóðina á árinu 1954, þá vil ég spyrja: Við hverju býst þessi ráðh. á næsta ári? Býst hann við því, að það muni veiðast minni síld en í sumar? Býst hann við því, að landbúnaðarafurðir verði minni en þær voru í ár? Býst hann við því, að tekjur af þorskfiskveiðunum verði minni en þær voru í fyrravetur? Býst hann við því. að rekstrarstöðvun togara verði lengri í ár en í fyrra? Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. geri Alþ. grein fyrir þeim veraldarósköpum, sem hann virðist reikna með að muni ske á því herrans ári 1955. Ég er alls ekki að halda því fram, að það sé ekki möguleiki til þess, að illa kunni að takast til hjá íslenzku þjóðinni á n.k. ári. Ég veit það t.d., að hún býr enn við þá sömu fjármálaóstjórn sem kyrrsetti togaraflotann í 2–4 mán. s.l. ár, og það er nú töluvert útlit á því, að hæstv. ríkisstj. takist að hafa stöðvun þeirrar framleiðslu ekki skemmri á árinu 1955 heldur en á yfirstandandi ári. Er það þá meiningin, að íslenzka þjóðin búi við svo skyni skroppna fjármálastjórn sem ræðuhöld fjármálaráðherrans gefa til kynna? Um það er ég nú ekki fyllilega dómbær. Ég hef hæstv. fjmrh. grunaðan um það að vera ekki eins fávísan um hagi íslenzku þjóðarinnar og hann telur hv. alþm. trú nm að hann sé. Ég hef grun um það, að hann geri það af ásettu ráði, fremur en af fávísi, að útbúa fjárl. frá ári til árs vísvitandi röng, þannig að þau geri ráð fyrir minni þjóðartekjum, minni tekjum í ríkiskassann en þær raunverulega koma til með að verða. Og hvers vegna? Jú, það er vegna þess, að sú ríkisstj., sem nú situr að völdum, hefur tekið það upp sem sína stefnu eða sem sín vinnubrögð að leitast við að gera ríkiskerfið að eins konar banka, í aðra röndina að eins konar banka, en í hina röndina að eins konar Marshallstofnun, sem úthlutar til vina sinna og vandamanna ýmist lánum eða styrkjum. Það er ósköp þægilegt fyrir hæstv. fjmrh. að hafa afgangs kannske fram undir 100 millj. kr. í ríkiskassanum á hverju ári til þess að geta ráðstafað eftir vild sinni, - ja, ég segi eftir vild sinni, - líklega fær hann nú ekki að gera það, nema hv. Sjálfstfl., sem hann á nú líf sitt undir sem fjmrh., leyfi honum. Ég geri ráð fyrir því, að Sjálfstfl. leyfi honum ekki að vera einum um þá úthlutun, því að þær reglur, sem gilda í ríkisstj., eru nú alþjóð kunnar, að þar er um að ræða eina stóra klíku undirferlismanna, sem vilja komast með sem stærstan slurk af tekjum ríkisins burt frá öllum lögum, úthluta þeim krónum sjálfir til vina sinna og vandamanna og stilla svo Alþ. eftir á upp fyrir því sem orðnum hlut, að búið sé að afgreiða þessar tekjur, búíð sé að eyða þeim, búið sé að ráðstafa þeim, ekki eftir neinum lögum, heldur einungís eftir geðþótta ríkisstj. og því samkomulagi, sem kann að hafa orðið milli Sjálfstfl. og Framsfl. Það er þess vegna augljóst mál, að stjórnarandstaðan fer ekki með óábyrgar tölur, þó að hún leggi til, að ríkistekjurnar næsta ár séu áætlaðar 15 millj. kr. hærri en þær þegar hafa reynzt í ár, - hún fer ekki með óábyrgari tölur, þó að hún leggi slíkt til, heldur en hæstv. fjmrh. og heldur en hv. fjvn. gerir með því að áætla tekjurnar þannig, að þær eru ekki einn hundraði milljóna lægri en þær raunverulega reynast, heldur eitthvað töluvert á annað hundrað millj. kr. lægri á fjárlögum en þær reynast. Slíkir menn ættu ekki að brigzla öðrum um að fara með óábyrgum hætti með tölur. Eða vilja þeir hv. málsvarar ríkisstj. halda því fram, að það sé hin ábyrga meðferð gagnvart þjóðinni á því fé, sem af henni er tekið í sköttum og tollum, að falsa fjárl. um meira en 100 millj. vitandi vits, því að ég geri ráð fyrir því, að það komi eitthvað svipað upp á teninginn að ári liðnu elns og nú er komið, að það, sem fjmrh. og fjvn. telja sínar ýtrustu vonir standa til um tekjur þjóðarinnar, sé a.m.k. 100 millj. kr. minna en raunveruleikinn kemur til með að sýna? Ég læt svo útrætt um þau ræðuhöld, sem fulltrúar ríkisstj. hafa haft hér í frammi í kvöld, og reyndar er þetta ekki í fyrsta sinn, sem þeir kveða þennan söng sinn, en sný mér að þeim till., sem ég hef flutt hér á þskj. 250. Þær till. eru allar, utan ein, staðbundnar við mitt byggðarlag. En því er svo háttað, að í útdeilingu ríkisstj. á fjármunum ríkisins virðast stjórnarvöldin hafa uppi alveg sérstakan fjandskap í garð þess byggðarlags, þar sem ég á búfestu. Vestmannaeyjar eru, eins og allir kannast við, eitt af þeim héruðum landsins, sem drýgstar tekjur gefa ríkissjóði. Það er þróttmesti framleiðslubær landsins, eins og nú stendur, miðað við það, hve margir menn búa þar, en þetta byggðarlag býr við algera sérstöðu um ýmsa hluti, og fyrir þeirri sérstöðu virðist ríkisstj. og sá hluti fjvn., sem fylgir ríkisstj. að málum, ekki gera sér neina grein. Fyrsta till., sem ég flyt til þess að freista þess að fá í einhverju réttan hlut Vestmannaeyja í þeirri útdeilingu fjármuna, sem fer fram með setningu fjárlaga, er merkt á nefndu þskj, með VII, það er um hafnarframkvæmdir í Vestmannaeyjum. Í till. fjvn. er gert ráð fyrir, að til Vestmannaeyjahafnar verði varið 300 þús. kr. Ég hef lagt til, að þessi upphæð verði hækkuð í 840 þús. Mér er það kunnugt, að fjvn. hefur hliðsjón af reglu við úthlutun fjár til hafnarframkvæmda og lendingarbóta. Ekki fylgir hún þó þeirri reglu, sem hún annars hefur hliðsjón af, fastar en svo, að ég hygg, að í því tilfelli, sem hér um ræðir, þ.e.a.s. um framlag til Vestmannaeyjahafnar á árinu 1955, fari ég ef til vill ekki meira upp fyrir regluna heldur en hv. fjvn. fer niður fyrir hana. Hitt er svo annað mál, að ég get ekki viðurkennt, að sú regla eigi að hafast í heiðri, sem fjvn. hefur til hliðsjónar við úthlutun á hafnarbótafé. Ég t.d. sé ekki, að það geti verið nokkurt réttlæti í því, að Vestmannaeyjar séu í hafnarframkvæmdum settar neðar en nokkurt annað kjördæmi á landinu. Við Vestmanneyingar höfum þá sérstöðu, að við njótum einskis í af sumum þeim fjárfrekustu útgjöldum, sem ríkissjóður hefur, eins og t.d. brúagerð. Við fáum hins vegar að borga þetta ekki síður en aðrir þjóðfélagsins þegnar. Við njótum ákaflega lítils af því fé, sem fer í vegagerð af ríkisfé. Þetta eru hlutir, sem alls ekki geta talizt óeðlilegir, en þetta fyndist mér að hæstv. ríkisstj. og sú virðulega fjvn. ættu að geta tekið til greina og látið þar á móti Vestmanneyinga sæta beztu kjörum í því, sem þá vanhagar hvað mest um, en það er eins og nú stendur auknar hafnarframkvæmdir. Ég vil ekki heldur láta hjá líða að minna á það, að af náttúrunnar hendi er raunverulega engin höfn í Vestmannaeyjum, og allt, sem þar hefur þurft að gera til þess að koma þeim málum í það ástand, sem þó er orðið, en Vestmannaeyjahöfn er nú orðin þannig, að þar geta komið inn öll íslenzk skip, - til þess að slíkir hlutir megi ske, þá þarf auðvitað eitt lítið byggðarlag að leggja hart að sér. Það hafa Vestmanneyingar líka gert, og ég fullyrði: Ekkert byggðarlag á Íslandi hefur lagt elns þungar byrðar á þegna sína til hafnargerðar eins og Vestmannaeyjar hafa gert, bæði í almennum álögum og sömuleiðis í sérstökum vörugjöldum. Ég vil enn fremur taka fram, að gagnið af þeirri höfn, sem byggð hefur verið í Vestmannaeyjum og enn þá þarfnast mjög fjárfrekra framkvæmda til þess að geta talizt viðhlítandi, hafa ekki einasta Vestmanneyingar. Í fyrsta lagi hefur ríkissjóður ómetanlegt gagn af höfninni, með því að þarna eru framleidd geysilega mikil verðmæti, og í öðru lagi sækja atvinnu sína til Vestmannaeyja árlega um 3–4 mánaða skeið ársins þúsundir manna, sem búsettir eru annars staðar á landinu. Þeir, sem þannig koma í atvinnuleit til Vestmannaeyja, þurfa ekki að standa undir hafnarframkvæmdum. Þau útgjöld eru einungis lögð á heimamenn. Þegar allt þetta er tekið til greina, þá vildi ég leyfa mér að spyrja: Er það sanngjarnt? Ef við berum saman framlagið til Vestmannaeyjahafnar og t.d. til hafna í einu kjördæmi landsins, við skulum taka t.d. Snæfellsnessýsluna, þá búa þar snöggt um færri menn en í Vestmannaeyjum og lifa flestir á landbúnaði, en í þá sýslu var samkvæmt síðustu fjárl. veitt álíka há upphæð og ég nú fer fram á að veitt verði til Vestmannaeyjahafnar. Ég læt þá útrætt um þá till., sem ég hef hér lagt fram um breytingar á framlagi til Vestmannaeyjahafnar. Þá sný ég mér að annarri till., sem einnig er á þskj. 250, merkt þar með X. Þar hef ég lagt til, að framlag til bókasafns í Vestmannaeyjum verði hækkað úr 6250 kr. upp í 13 þús. kr. Mér virðist það ekki vera nein goðgá að fara fram á það, að jafnmikið sé lagt til bókasafns í Vestmannaeyjum eins og gert er til bókasafns í Hafnarfirði, til bókasafns á Ísafirði, til bókasafns á Akureyri. Í fyrsta lagi er hér um staði að ræða, sem í ýmsu eru nokkuð sambærilegir. Að vísu eru Vestmannaeyjar ekki fullkomlega sambærilegar við Hafnarfjörð, því að Hafnfirðingar búa nú þeim mun betur, að þeir geta sér að kostnaðarlitlu skotizt á hin stóru bókasöfn, sem fyrir hendi eru hér inni í Reykjavík, ef þá vanhagar um bókakost eða ef þeir þurfa að vinna verk upp úr bókakosti, sem dýrt mundi að hafa heima í héraði. Við Vestmanneyingar búum þarna enn þá verr, því að það er ógerningur fyrir Vestmanneyinga að skjótast í önnur byggðarlög til þess að líta þar stuttlega í bækur, og væri þeim mun meiri nauðsyn að efla bókasafnið í Eyjum. Ég vænti þess því, að hv. alþm. geti fallizt á það, að hér sé einungis farið fram á sanngjarna hækkun. Þá ber ég einnig fram á sama þskj. till., sem merkt er með XIII. Hún er varðandi flugvallargerð. Till. er um það, að ríkisstj. heimilist að veita 5 millj. kr. til flugvallargerðar til viðbótar framlagi á 20. gr., enda verði hafin gerð nýrrar flugbrautar í Vestmannaeyjum. Ég skal taka fram, að þetta mun vera hækkun um 11/2 millj. frá till. þeirri, sem hv. fjvn. gerir. Í Vestmannaeyjum er ein flugbraut, sem byggð var á árunum 1946 og 1947, og hefur raunar aldrei verið að fullu lokið við hana. Þessi flugbraut hefur að verulegu leyti breytt lífsmöguleikum Vestmanneyinga, þannig að hún er ákaflega mikið notuð og gerir Vestmanneyingum miklu færara en áður var að komast á milli sinnar heimabyggðar og annarra héraða landsins. En því miður skortir mikið á, að flugsamgöngur við Vestmannaeyjar geti talizt í því horfi, sem viðunandi sé, og hefur það raunar frá upphafi verið ljóst öllum, sem um þetta mál hafa fjallað, að með þessari einu flugbraut væri alls ekki komið í það horf samgöngumálum Vestmanneyinga sem þyrfti og að önnur flugbraut, sem hefði aðrar stefnur, þyrfti að koma til, til þess að hægt væri að fljúga til Vestmannaeyja flesta daga. Sú flugbraut, sem fyrir er í Vestmannaeyjum, er nothæf í austan- og vestanáttum, en ef vindstaða er norðan eða sunnan, þá má vindur ekki fara yfir 3 stig til þess, að ólendandi verði á Vestmannaeyjaflugvelli, og hafa flugsamgöngur af þeim ástæðum raunverulega í bezta veðri teppzt stundum vikum saman. Það er einnig í samræmi við áætlanir flugmálastjórnarinnar, að byggð verði ný flugbraut í Vestmannaeyjum, og er ekki nema sanngjarnt að ætlast til þess af ríkisvaldinu, að það greiði fyrir því, að slík flugvallargerð í Vestmannaeyjum geti komizt til framkvæmda hið allra fyrsta. Þá flyt ég einnig undir liðnum XIII á sama þskj. aðra till., en hún er almenns eðlis og einskorðast ekki við neitt sérstakt byggðarlag. Þar flyt ég brtt. við það, sem ráðgert er í fjárlfrv. að ríkissjóður taki þátt í upphitunarkostnaði í skólum. Það var sett inn í fjárlög á s.l. ári að heimila ríkisstj. að greiða allt að 3/4 hlutum af hitunarkostnaði héraðs- og húsmæðraskóla í sveitum. Ég gerði tilraun til þess þá að fá þetta ákvæði gert almennt, en það fékk ekki nægilegt þingfylgi þá. En ég hef enn ekki heyrt neina réttlætingu á því, að nauðsynlegt sé, að ríkið taki þátt í hitunarkostnaði þeirra skóla, sem þarna ræðir um, fremur en annarra þeirra skóla, sem búa ekki við jarðhita, og hef ég þess vegna flutt brtt. við þennan lið, sem fer í þá átt að heimíla ríkinu að greiða 3/4 hluta hitunarkostnaðar allra þeirra skóla, sem búa ekki við jarðhita. Ég hef að svo komnu máli ekki gert neinar till. um þá liði, sem hv. fjvn. hefur enn ekki afgreitt, og mun ekki gera það fyrr en ef ástæða væri til, þegar þær till. n. koma fram, væntanlega við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gerði tilraun til þess hér áðan að gera okkur svartsýna og reyna enn á ný að telja okkur trú um, að verra árferði hlyti að vera fram undan á næsta ári heldur en því, sem nú er að líða. Þetta hefur nú verið hans pólitíska veðurspá allt frá því að ég kom hér á Alþ., en það er nú ekki nema síðan 1946. Mér finnst vera farið að slá í þessa bölsýniskenningu hans, og ég er fyrir löngu hættur að trúa á hana. Ég held líka, að hæstv. ráðh. þurfi að skjóta einhverjum stoðum undir það til þess að sannfæra hv. þm. um, að fram undan sé eitthvert voðaárferði, sem líklegt sé til að kippa stoðum undan tekjumöguleikum ríkissjóðs, svo að það verði að áætla tekjur hans um það bil 100 millj. kr. lægra en tekjurnar hafa reynzt í ár. Hann bendir á, að yfirstandandi ár hafi verið, eins og hér hefur verið tekið upp eftir honum af ýmsum, alveg einstakt góðæri, og segir, að hér hafi verið mikil eftirspurn eftir vinnuafli. Jú, það hefur verið hér í Reykjavík og í nágrenni Reykjavíkur. En er hæstv. ráðh. hættur að sjá út fyrir Hringbrautina? Sér hann aldrei neitt til Austfjarða? Veit hann ekki, hvernig atvinnuástandið er þar? Er þar samfelld atvinna? Er þar hver hönd notuð árið um kring? Er það þannig á Norðurlandi? Er það þannig á Vesturlandi? Nei, það er bara í þremur landsfjórðungum, sem vinnuafl landsmanna hefur verið illa notað á yfirstandandi ári, þ.e.a.s., það er stórt skarð fyrir skildi um þá tekjuöflun hjá þjóðinni á árinu í ár, sem hefði getað verið, ef öllum atvinnuvegum landsmanna hefði verið stjórnað af eitthvað svipaðri umhyggjusemi og ríkiskassanum sjálfum í þrengstu merkingu hefur verið stjórnað. Hæstv. ráðh. var minntur á það líka, að þetta ár, sem nú er að líða, hefði nú ekki verið alveg áfallalaust. Það hefði verið síldarleysi, og togaraflotinn hefði verið stöðvaður, ég vil segja með stjórnaraðgerðum, í heilan ársfjórðung. Samt verða tekjur ríkissjóðs eitthvað yfir 550 millj. á þessu ári. Það hefur verið svo mörg undanfarin ár, að tekjur ríkissjóðs hafa farið hækkandi frá ári til árs. Það eru engar líkur til þess, að það verði minni framleiðsluverðmæti á næsta ári; það eru engar líkur til þess, að það verði minni kaupgeta hjá fólki á næsta ári; það eru engar líkur til þess, að það verði minni innflutningur á næsta ári, og þar af leiðandi eru engar líkur til þess, að það verði minni tolltekjur eða skattatekjur, sem hæstv. fjmrh. fær fyrir ríkissjóðinn sinn á næsta ári, heldur en því, sem nú er að líða. Ég tel því, að það sé ómögulegt fyrir hæstv: fjmrh. að komast hjá því að viðurkenna, að það er, eins og útlitið er núna, varlegt að áætla tekjur ríkissjóðs eins og þær hafa reynzt þetta ár, sem sé 550–560 millj. kr., og það er það, sem við í minni hl. fjvn. höfum gert. Við höfum áætlað tekjur ríkissjóðs 563 millj. kr. Hæstv. ráðh. vék svo að því, að það mundu að vísu ekki verða afgreidd launalög á þessu þingi, en það mundu verða gerðar bráðabirgðaráðstafanir til þess, að embættismenn ríkisins fengju einhverja launauppbót, því að þeir væru orðnir mjög aðþrengdir og hjá því yrði ekki komizt, og hæstv. ríkisstj. mundi reyna að hafa till. tilbúnar um þetta fyrir 3. umr. fjárl. Af þessu höfum við í fjvn. fengið nokkurn pata og heyrt, að til stæði að ætla svona 7 millj. kr. upphæð til þess að mæta fyrirhuguðum hækkunum - lagfæringum - vegna fastlaunaðra starfsmanna og embættismanna ríkisins. Með einhverjum hætti á þetta að jafnast ofan á launin, líklega eftir hundraðshlutum, úr því að launalögin eru ekki komin það langt áleiðis hjá hæstv. stjórn, að þau eigi að fá afgreiðslu á þinginu. En svo sagði hæstv. ráðh.: En þetta á bara ekki að gefa neitt tilefni til nýrrar launahækkunaröldu. - Af hverju datt honum það í hug, að ef hækkuð væru embættislaun hjá ríkinu um 7 millj. kr., þeirra manna, sem hafa þó fastar, öruggar tekjur frá ári til árs og eru þannig allt öðruvísi og betur settir en Austfirðingarnir hans með stopula atvinnu og Norðlendingarnir og Vestfirðingarnir, sem verða að búa við lítið atvinnuöryggi, ósamfelldar atvinnutekjur, þá ætti ekki líka, þegar hæstv. ríkisstj. hefði sagt a, að segja b með því að bæta eitthvað launakjör þess fólks, sem býr við atvinnuleysi? Ég skil ekki þankaganginn hjá hæstv. ráðh. og skil raunar vel, að hann skyldi kippast við, þegar hann hafði talað um hina fyrirhuguðu hækkun vegna embættismannanna, og víkja að því, að það ætti þó ekki að hafa áhrif til hækkunar á almennar launagreiðslur hjá öðrum. En ekkert réttlæti væri í því. Ef það er ástæða til þess að hækka launin hjá nokkrum í þessu landi, þá er það vitanlega fyrst og fremst hjá tekjulægsta fólkinu og því fólki, sem sérstaklega hefur vegna fádæma illrar stjórnar á atvinnuvegum þjóðarinnar orðið að búa við atvinnuleysi og býr við það. Það er því alveg gefinn hlutur, að lagfæring á launakjörum fastlaunaðra starfsmanna og embættismanna ríkisins hlýtur að vera vísbending, fáni dreginn við hún af hendi ríkisstj. um það, að hún viðurkenni, að nú sé tími kominn til að bæta launakjör hinna lægst launuðu í þessu landi, hvort sem þeir eru embættismenn eða ekki. Hæstv. ráðh. taldi ástæðu til að mótmæla því sem röngu, þegar verið væri af okkur í minni hl. að tala um hækkandi álögur og auknar tekjur ríkissjóðs frá ári til árs. Hann fullyrti bara, að þetta væri rangt, núverandi ríkisstj. hefði eiginlega ekkert annað fremur gert en að lækka tolla og skatta, og svo fór hann að telja upp og sagði, að menn hlytu þó að muna, að hæstv. ríkisstj. hefði fellt niður kaffi- og sykurtollinn, hún hefði fellt niður söluskatt af bifreiðaakstri, hún hefði gert sparifé skattfrjálst og svo hefði veitingaskatturinn verið afnuminn. Hvað ætli þetta hafi verið margar milljónir allt saman? Ég hygg, að þetta allt saman hafi ekki verið yfir tug milljóna. Ég man t.d., að veitingaskatturinn var seinast á fjárl. 2.5 millj. kr. Ég held einnig, að sú upphæð, sem skattfrelsi sparifjárins nemur, sé ekki geysihá. Þetta er meira til þess að nefna heldur en að það hafi nokkurt innihald. En fram hjá hinu verður ekki komizt, að allir tekjuliðir fjárlaga hafa hækkað - einstakir tekjuliðir jafnvel um tugi milljóna. Hvað segja menn t.d. um verðtollinn? Hefur hann ekki hækkað um tugi milljóna stundum á einu ári? Hann hefur hækkað frá ári til árs og stundum um tugi milljóna á einu ári. Eða söluskatturinn? Hann hefur frá ári til árs hækkað nm tugi milljóna og er nú kominn á annað hundrað milljóna króna. Ég tel það ekki vera neitt lof um hæstv. ríkisstj., þó að henni hafi ekki tekizt að ganga svo langt í skattpíningu að geta miðað skattana við sömu krónutölu og fyrir gengislækkun. Vitanlega hefur viðmiðunin að öllu leyti breytzt síðan og allt verðmætamat raskazt við þá ráðstöfun stjórnarvaldanna, og það væri vitanlega alveg ólíft í landinu, ef gengið væri í skattlagningunni niður í sömu upphæðir og skattar voru teknir af fyrir gengislækkun. En sannleikurinn er sá, að hæstv. ríkisstj. er búin að stórhækka tekjur ríkissjóðs, þ.e.a.s. herða á skattpíningunni á landsmönnum frá ári til árs. Þá vék hæstv. ráðh. þessu næst að ríkisbákninu og spurði, hvers vegna við hefðum ekki borið fram frumvörp til laga um það að fækka embættum og gera ríkisbáknið einfaldara og ódýrara, úr því að við værum nú komnir að þeirri niðurstöðu, að til þess að framkvæma það, svo að nokkru næmi, þyrfti lagabreytingar. Ja, ég vil nú segja: Hefur hæstv. ríkisstj. ekki dottið það snjallræði í hug, ef hún er haldin af sparnaðaranda? Það væru nefnilega ólíkt meiri vonir, sem stæðu til þess, að sparnaðarfrumvörp um fækkun embætta næðu fram að ganga hér á hv. Alþ., ef hæstv. fjmrh. léti sér detta slíkt í hug og bæri slík frv. fram, heldur en við í stjórnarandstöðunni, því að það eitt er víst, að það færi í sömu körfu og allar okkar till. Það yrði ekki til þess að draga neitt úr kostnaðinum við ríkisbáknið, þó að við bærum slík frv. fram. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki borið fram slík frv. Hún hefur bætt við embættum frá ári til árs og aukið ríkisbáknið. Endrum og eins hefur hún þó lagt niður eitt og eitt embætti. Ég man, að fyrir nokkrum árum var lagt niður embætti veiðimálastjóra, en eftir tvö ár var það embætti komið inn á fjárl. aftur og hefur aldrei tekið til sín eins margar krónur og nú á fjárlögunum. Þannig hafa iðrunarköstin staðið stutt, og þau spor, sem stigin hafa verið endrum og eins til sparnaðar, hafa verið stigin til baka aftur. Hvað eru þau mörg námsstjóraembættin, sem búið er að stofna á seinustu árum? Ég held, að námsstjórarnir séu orðnir 10 núna. Hvað eru þeir orðnir margir skattstjórarnir, sem búið er að unga út á seinustu árum? Og hvað ætli það séu margir nýir starfsmenn á jötu ríkisins, sem eru komnir inn á þessi fjárlög? Ég veit, að þeir eru á annan tug a.m.k. Nei, þeirri ríkisstj., sem færir út embættisbákn ríkisins frá ári til árs, eins og núverandi hæstv. ríkisstj. gerir, er ekki sparnaður í hug, og hún þarf ekki að auglýsa eftír neinum frv. um fækkun embætta, því að þeim mundi ekki ætlað líf, ef þau kæmu frá stjórnarandstöðunni. En það, að þau koma ekki frá hæstv. ríkisstj., sýnir, að hún hefur ekki neina slíka sparnaðarviðleitni í huga. Það er eitt af nýjustu sparnaðarafrekum hæstv. stjórnar að stofna eitt nýtt rándýrt ráðuneyti í viðbót við öll önnur. Viljann til sparnaðar vantar hjá hæstv. ríkisstj., og hann hefur vantað lengi. Hann hefur vantað alla þá tíð, sem hún hefur setið við völd. Þá vék hæstv. ráðh. að till. mínum á undanförnum árum um að áætla tekjur ríkissjóðs réttar en gert hefur verið, og það skal ég játa, að hæstv. ráðh. var hógvær, þegar hann kom að því efni málsins. Hann sagði, að ef farið hefði verið eftir till. Hannibals Valdimarssonar, þá hefði halli orðið sum árin á fjárl., en stundum hefðu þau nú skriðið. Þetta er algert misminni hjá hæstv. ráðh. Á hverju einasta ári hefði orðið tekjuafgangur á fjárl. fyrir það, þó að hver einasta till. mín um rétta tekjuáætlun hefði verið samþ., - á hverju einasta ári, því að reynslan hefur alltaf komið út með hærri tölur að því er snertir tekjuliði fjárl. heldur en ég hef áætlað undanfarin 7 ár. Og þetta ár, 1954, hefðu orðið 90 millj. kr. umframtekjur á fjárl., þó að allar mínar till. í fyrrahaust hefðu verið samþ. En þær voru ekki samþ. allar, og það urðu 108 millj. kr. umframtekjur á árinu. Ef hæstv. ríkisstj. og þá sérstaklega hæstv. fjmrh. vildi viðurkenna staðreyndir og viðurkenna Alþ. þann rétt, sem því ber samkvæmt stjórnarskrá, að hafa fjárveitingavaldið í sínum höndum, þá ætti hæstv. ráðh. að heimila meiri hl. fjvn. að hækka tekjuáætlunina upp í 560 millj. kr., því að það er vitað eftir öllu útliti, að tekjur næsta árs geta ekki orðið undir 560 millj. kr., og þó eru allsterkar líkur fyrir því, að þær verði hærri. En þetta verður ekki gert, sannið þið til, og svo fáum við að haustnóttum að ári liðnu að heyra um mikinn tekjuafgang og jafnframt spádóma um mikið hallæri á árinn 1956. Þessa sögu þekkjum við. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að hv. frsm. meiri hl. fjvn. og reyna að útskýra fyrir honum það, sem hann sagði að þyrfti skýringa við í till. okkar hv. 11. landsk. Það má ekki minna vera eftir mikið og náið samstarf í fjvn. heldur en að maður reyni að tala svo skýrt við sína meðbræður í n., að nokkurn veginn skiljist það, sem sagt er og meint. Hann hafði eftir mér, að ég hefði haft ákveðin ummæli eftir hæstv. forsrh., sem hefðu verið óviðurkvæmileg, því að hæstv. forsrh. hefði aldrei látið sér slíkt um munn fara, og væri ósæmilegt að hafa sjálfan forsrh. fyrir slíkum sökum um svo léttúðugt tal sem ég átti að hafa látíð mér um munn fara. Út af þessu vil ég aðeins segja við hv. frsm. meiri hl fjvn., að það er dálítill vandi að hlusta, og hlusta þannig, að maður skynji rétt það, sem er sagt, en það hafði honum ekki tekizt í þetta sinn, því miður. Þessi ummæli, sem ég lét mér um munn fara í minni framsöguræðu, eru sem betur fer skrifuð eins og ég flutti þau, og ég sagði ekki, að hæstv. forsrh. hefði sagt eitt eða neitt. Þegar ég hafði lýst aumlegu ástandi vélbátaútvegsins, sem yrði nú að fá útlendinga, þegar ég hafði rætt um erfiðleika togaraútgerðarinnar, sem hjarði á bílaskattinum til áramóta og enginn víssi svo, hvað tæki við, þegar ég hafði vitnað til hv. þm. A-Húna. (JPálm) og hv. 2. þm. Skagf. (JS) um kvenmannsleysið í sveitunum og það, að landbúnaðurinn þyrfti nú líka að fá útlendinga flutta inn, helzt hollenzkar stúlkur, því að hugur þessara tveggja þm. stæði aðallega til þeirra, og að atvinnulífið væri allt á opinberu framfæri hjá hæstv. ríkisstj., þá sagði ég, að ríkisstj. væri hollt að staldra við og athuga sinn gang og spyrja sjálfa sig, hvort hún hefði gengið til góðs, og í framhaldi af þessu sagði ég svo: Ef til vill sýnist stjórninni sem ofurgróði milliliða og braskara sé aðalatriðið, að dýtíðarflóðið sé búhnykkur, en ekki þjóðfélagsböl, og e.t.v. segir forsrh. bara með hressilegu handapati: Skítt með atvinnuvegina, lifi milliliðirnir. Ég sagði, að e.t.v. mundi hæstv. forsrh. taka þessu svona, því að hann hefur það stundum til að taka alvarlegum hlutum með brosi og handapati og með því að taka hressilega upp í sig. Þetta er ekkert ólíkt hæstv. forsrh., og er það víst þannig, að hv. frsm. hefur séð þessa mynd svo skýrt fyrir sér, að hann taldi, að ég hefði sagt, að hæstv. ráðh. hefði sagt þetta. - En það var nú ekki einu sinni svo, að hann væri hafður fyrir þeim sökum. Það var sagt, að e.t.v. gæti hann haft til að taka þessum málum með slíkum tilsvörum. En mér skildist þó, að það, sem hv. frsm. langaði sérstaklega til þess að fá nánari vitneskju um, væru till. okkar hv. 11. landsk., og verð ég að segja, að sá vefur, sem hv. þm. óf um till. okkar, var melétinn vefur, mjög melétinn og götóttur vefur.  Með þessu, að leiðrétta hina röngu tekjuáætlun um 69 millj., væri sem sé gengið út frá því hjá okkur, að tekjurnar væru 563 millj. kr. Á þessu ári er okkur sagt að þær muni vera um 552–553 millj. kr. Þær eru því aðeins hærra áætlaðar hjá okkur á næsta ári en okkur er tjáð nú að þær séu eða verði á þessu ári. M.ö.o.: Við trúum því ekki, að það verði miklu meira hallæri af völdum guðs eða manna eða ríkisstjórnarinnar á næsta ári heldur en á þessu. En hvað þá með till. okkar gjaldamegin? Jú, við gerum ráð fyrir því, að rekstrarútgjöld á fjárl. hækki nokkuð, og berum fram ákveðnar till. um það. Nú eru rekstrarútgjöld á fjárlfrv. 432 millj. kr. Það mun vera rétt. Við erum samþykkir 13 millj. kr. hækkun af þeim till., sem hv. meiri hl. n. leggur til. Það mun líka vera rétt. Þá er það með hækkunartill. okkar á gjaldabálkinum að öðru leyti, að þar erum við samtals með hækkanir upp á 28.4 millj. kr., en þar hefur hv. frsm. fjvn., held ég, aðallega flaskað á því, að hann hefur lagt allar okkar hækkunartill. saman og komizt þá vitanlega að þeirri niðurstöðu, að þarna væri um nokkuð marga milljónatugi að ræða. En honum hefur aðeins láðst að draga frá þær upphæðir gjaldamegin, sem eru fyrir á fjárlfrv. Við höfum lagt til, að 2 millj. kr. verði ætlaðar til malbikaðra vega. Fyrir eru á fjárlfrv. 100 þús. kr., og er þá hækkun okkar 1.9 millj. kr. frá frv. Þá höfum við lagt til, að lánasjóður stúdenta fái 800 þús. í stað 500 þús., sem eru á frv., og er hækkunin þar 0.3 millj. kr. Þá höfum við lagt til, að nýr liður verði tekinn upp, sem sé 10 millj. kr. að upphæð, og ætlaður bæjar- og sveitarfélögum til kaupa á fiskiskipum samkvæmt skilyrðum, sem ríkisstj. setji. Það eru 10 millj. kr. í hækkun; það er allur liðurinn. Og þá er það enn fremur, að við leggjum til, að nýjar raforkuframkvæmdir fái 12 millj. kr., en á frv. eru fyrir 5 millj. 860 þús. Það verða því 6.2 millj. kr., sem koma til hækkunar hjá okkur. Þá höfum við enn fremur lagt til, að raforkusjóður fái 10 millj. kr. framlag, en þar eru 5 millj. kr. fyrir á fjárlfrv. - kemur til hækkunar um 5 millj. kr. Til verðlækkunar á rafmagni ætlum við 1 milljón, sem er nýr liður, og er það 1 millj. kr. í hækkun, til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði samkv. 3. kafla l. nr. 44 frá 7. maí 1946 3 millj. kr., sem er nýr liður og kemur til hækkunar um 3 millj., og að endingu til byggingar verkamannaskýla í hafnarbæjum 1 millj. kr., sem ekki er fyrir á frv., og kemur því til hækkunar 1 millj. Þetta eru - segi ég og skrifa - 28 millj. og 400 þús. kr.  Þessar hækkanir„ sem hér er um að ræða, eru þá komnar upp í 41.4 millj., og væru þá gjöldin á fjárlfrv. samkv. okkar till 473 millj. og 400 þús. kr. Og svo gleymirðu söluskattinum, segir hv. 2. þm. Eyf. (MJ). Það er alveg rétt, að við höfum lagt til, við hv. 11. landsk., að 1/3 af áætluðum söluskatti, 126 millj. kr., skuli renna til bæjar- og sveitarfélaga, það eru 42 millj. kr. Nú bæti ég 42 millj. kr. við gjaldabálkinn, 473 millj., eða dreg þær frá tekjubálkinum, og þá er ég sem sé kominn, ef ég fer að samkv. fyrri aðferðinni, í 515.4 millj. gjaldamegin. 563 millj. var áætlunin hjá okkur teknamegin, og séu 515.4 millj. dregnar þar frá, þá eru eftir 47.6 millj. kr. í rekstrarafgang á fjárl. eftir okkar till., en enginn rekstrarhalli. Hér er 47.6 millj. kr. rekstrarafgangur samkv. okkar niðurstöðum. Hins vegar er svo eftir ýmislegt af okkar till.. en það eru till., sem við leggjum til að komi á heimildagrein, 22. gr. Fyrsta till. okkar þar var sú, að af tekjuafgangi yfirstandandi árs, 1954, verði 20 millj. kr. teknar og lagðar í Fiskveiðasjóð Íslands. Okkur er tjáð, að tekjuafgangur muni vera á þessu ári óráðstafaður um 60 millj. kr., og höfum ekki gert neinar till. um að ráðstafa nema þriðja partinum af því, þessari upphæð í fiskveiðasjóð, sem beinni hjálp við atvinnulífið. 40 millj. kr. ættu þá a.m.k. að vera eftir til ráðstöfunar til næsta árs, þar sem Alþ. hefur ekki enn þá gert neinar ráðstafanir til þess að ráðstafa því. Með þessu, að reikna með 60 millj. kr. rekstrarafgangi á s.l. ári, er sem sé búizt við því, að hæstv. ráðh. hafi farið með í umframeyðslu eitthvað yfir 40 millj. kr., þar sem umframtekjurnar voru alls 108 millj. Síðan gerum við till. um að taka upp heimildir til hæstv. ríkisstj. á 22. gr., 10 millj. kr. í atvinnubætur. Það hafði hv. 2. þm. Eyf. tekið sem 10 millj. kr. hækkun á fjárlfrv., en það er tæpast rétt hjá honum, því að 5 millj. kr. atvinnubótaliður er fyrir á frv. Ef hæstv. forseti ætti að fara að bera upp þessar till., þá tæki hann fyrst þá hærri. Ef hún væri felld, þá kæmi hin til atkvæða, og væri þessi samþ., þá yrði það aðeins 5 millj. kr. hækkun umfram það, sem áður var inni á frv. En hann hafði reiknað þarna með 10 millj. kr. hækkun. Þá höfum við einnig lagt til, af því að við teljum ekki sanngjarnt að taka eingöngu á eins árs tekjur það, sem væri ráðstafað til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum í landinu, að heimilað væri að taka 40 millj. kr. til þeirra mála, 15 millj. í byggingarsjóð kaupstaða og kauptúna, 15 millj. í smáíbúðalánadeildina og 10 millj. til byggingarsamvinnufélaga. Og að síðustu leggjum við til að heimíla ríkisstj. að lána sveitarfélögum til að endurlána til eflingar og uppbyggingar atvinnulífs í þremur landsfjórðungum 50 millj. kr. Þetta er allt saman á heimildagrein og ekki ætlað rekstri næsta árs að bera það, heldur er ætlazt til þess, að hæstv. ríkisstj. jafnvel að meira eða minna leyti taki lán til þessara útgjaldaliða og endurlánaði bæjar- og sveitarfélögum aftur til þess að koma fótum undir atvinnufyrirtæki, sem væntanlega gætu fyrr eða síðar endurgreitt eitthvað meira eða minna af því á ný. Það er þess vegna ekki stefnt í þann voða, sem hv. frsm. meiri hl. vildi vera láta, þegar hann var að túlka okkar till. áðan. Það er ekki með okkar till. stefnt í neinn ægilegan rekstrareða tekjuhalla við afgreiðslu fjárl., þó að allar okkar till. tekna- og gjaldamegin væru samþ. Og það væri miklu sómasamlegra fyrir hv. Alþ. að samþ. okkar till., því að þá væri tekjuáætlun fjárl. einu sinni eftir margra ára bil orðin eitthvað nær því rétta heldur en verið hefur, og það væri snúizt að einhverju leyti við þeirri höfuðskyldu ríkisstj. á hverjum tíma að sinna atvinnulífinu eitthvað og leggja því lið heldur en að keppa við það eitt að hafa sem flesta milljónatugi sem tekjuafgang að nafninu til á fjárl. frá ári til árs. Það er ekkert takmark til að keppa að út af fyrir sig, ef þessu fé er ekki varið til þess að bæta lífsaðstöðu fólksins í landinu. Ég vona nú, að ég hafi með því, sem ég nú hef sagt, gert hv. frsm. meiri hl. nokkru skiljanlegra en áður, hvað við meinum með okkar till. og hvernig þær koma út, þegar þær eru rétt færðar til bókar, en það hafði hv. frsm. ekki tekizt, eins og hann lagði það fyrir í ræðu sinni hér áðan. Þar hafði margt skolazt hjá honum og eins og ég sagði mörg göt komið á þann vef, sem hann óf um þessar till. okkar. Ég skal svo láta lokið máli mínu um fjárlfrv. í heild. Ég vænti þess, að ýmsar lagfæringar fáist á því milli 2. og 3. umr., því að enn á fjvn. eftir að blessa yfir þetta fóstur hæstv. fjmrh. Að endingu skal ég svo aðeins minnast á tvær till., sem mælt hefur verið fyrir hér af öðrum hv. þm., og vil ég þá taka undir það, að ég tel, að það væri full ástæða til að samþ. till. hv. þm. N-Ísf. (SB) um ferjubryggju í Skálavík við Mjóafjörð. Sú bryggja á þeim stað mundi vera til mikilla samgöngubóta, mikils hagræðis fyrir alla búendur við Mjóafjörð og veita þeim sams konar aðstöðu og fólkið í flestum öðrum byggðum við Ísafjarðardjúp hefur þegar fengið með ferjubryggjunum í Bæjum, Melgraseyri, Arngerðareyri, Reykjanesi, Vatnsfirði og Ögri. Sé ég ekki neitt réttlæti í því að hafa veitt fé til ferjubryggnanna á hinum stöðunum, en neita Mjófirðingum um sams konar aðstoð til þess að koma sínum afurðum á markað. Ég mundi því fyrir mitt leyti mæla fastlega með því, að orðið yrði við þessari ósk hv. þm. N-Ísf., og vænti, að sú till. mæti skilningi, ekki aðeins í fjvn., þar sem hún verður tekin til afgreiðslu fyrst, heldur einnig í þinginu. Af öðrum till., sem ég hef veitt sérstaka athygli og mælt hefur verið fyrir hér í kvöld, þótti mér merkileg till. hv. 1. landsk. (GÞG) um að koma upp mannfræðideild við þjóðskjalasafnið með það fyrir augum, að þar væri samin spjaldskrá yfir alla íslendinga með upplýsingum um hvern einstakling og jafnvel mynd af hverjum einstaklingi, af því að það væri sennilega einstakt í veröldinni, ef slíkt safn væri til hjá nokkurri þjóð, og njótum við þess í því efni, að þessir möguleikar eru fyrir hendi, að íslenzka þjóðin er svo fámenn sem hún er. Ég tel, að þetta sé merk till., sem ég trúi ekki öðru en að hv. Alþ. hafi skilning á og samþykki. Auðvitað eru fram komnar margar aðrar merkar till. frá einstökum þm., því að margt þarf að laga, fleira en fjvn. getur lagt liðsyrði innan þess þrönga stakks, sem hún starfar. Er flest af því, sem hv. þm. færa fram till. sínum til stuðnings, á fyllstu rökum reist, og held ég, að eins og stakkurinn er skorinn fjárlfrv., þá verði óhætt fyrir þm. að sýna talsvert mikið frjálslyndi í því að samþ. þær till., sem nauðsynlegastar eru og mest hafa til síns máls, því að það er enginn vafi á því, að ef ekki verða gerðar leiðréttingar á fjárlfrv. í samræmi við till. okkar hv. 11. landsk., þá er rúm fyrir að leiðrétta margt og mikið samkv. till. einstakra þm. Það er staðreynd, að hæstv. fjmrh. lumar á þó nokkuð mörgum milljónatugum, sem ekki er betur til annars varið en að leiðrétta lendingarbætur, leiða rafmagn um landið og annað þess konar, sem bætir aðstöðu fólksins til að lifa úti um byggðir landsins. Lúðvík Jósefsson: Herra forseti. Það voru nokkur orð, sem ég vildi segja, aðallega í tilefni af ræðu hæstv. fjmrh. Hann hefur nú flutt sitt innlegg í þessar fjármálaumr., af hálfu síns flokks væntanlega og af sinni hálfu sem fjmrh. Ég verð að segja það, að í mínum augum var innlegg hans harla lítils virði. Hæstv. ráðherra reyndi hér enn á ný að neita þeirri staðreynd, að fjármálastefna núverandi ríkisstjórnar og þeirrar ríkisstjórnar, sem hér fór með völd næst á undan þessari, hefði einkennzt af því að leggja sífellt hærri og hærri skatta á landsmenn og auka eftir ýmsum leiðum þannig tekjur ríkissjóðs. Það er alkunna, að hæstv. ráðherra ætlar sér oft æði mikið í þeim efnum að halda því fram, að rétt sé rangt og rangt sé rétt. Þó að tölur liggi fyrir úr hans eigin bókhaldi, sem sanna það, að tekjur ríkissjóðs hafa farið stórum hækkandi á undanförnum árum, þá neitar hann þeim alveg hiklaust. Hann nefnir að vísu ekki oft þær staðreyndir, að ríkisbókhaldið segir, að tekjur ríkissjóðs hafi verið fyrsta árið eftir gengisbreytinguna, árið 1950, 306 millj. kr. og núna fimmta árið eftir gengisbreytinguna, árið 1954, muni ríkistekjurnar verða 550 millj. kr. Hann nefnir ekki oft þessar tölur. En hann skirrist hins vegar ekki við því að segja, að álögur ríkisins á þegna landsins hafi farið lækkandi. Og svo kemur hann með þennan einkennilega prósentureikning sinn, sem hann viðhefur í þessum efnum æ ofan í æ, og ætlar að reyna að telja mönnum trú um það, að raunverulega séu álögurnar á landsmönnum alltaf að lækka. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að þær tölur, sem ég legg hér til grundvallar, eru allt saman tölur, sem fram koma í ríkisreikningi eftir að gengisbreytingin var gerð. Munurinn yrði að sjálfsögðu miklum mun meiri, ef teknar yrðu tölur úr reikningi áður en gengisbreytingin var gerð, enda væru þær þá ekki að öllu sambærilegar. Ef litið er á nokkrar fleiri tölur úr ríkisreikningi, elns og t.d. viðvíkjandi verðtolli, þá segir ríkisreikningurinn 1950, að verðtollur hafi verið innheimtur 58.8 millj. kr. En hvað verður verðtollurinn mikill á þessu ári? Verður hann 58 millj. eins og árið 1950? Nei, hann verður 155 millj. kr. eða þar um bil. Hæstv. fjmrh. er hvergi hræddur að koma fram og segja á eftir ofan í þessar tölur: Auðvitað höfum við verið að lækka tollana. Höfum við ekki afnumið sykurtollinn? Höfum við ekki lækkað kaffitollinn? Og hefur ekki tollskránni verið breytt í nokkrum efnum? Hvernig sem reynt verður að halda á því með slíkum loddarabrögðum sem hæstv. fjmrh. hefur haft hér í frammi, sanna þessar tölur það alveg ótvírætt, að tollaálögurnar á landsmönnum hafa farið hækkandi. Þær hafa farið hækkandi af ýmsum ástæðum, m.a. af þeirri, að nú í seinni tíð hefur stórum aukizt innflutningur á þeim vörutegundum, sem eru í hærri tollflokki. Áður fyrr var þröngt um innflutning á ýmsum vörum og sérstaklega bitnuðu innflutningshömlur á ýmsum tollháum vöruflokkum. Nú hafa hins vegar þessir vöruflokkar verið fluttir inn í stórum stíl, og hefur það vitanlega þýtt í framkvæmd, að tekjur ríkissjóðs hafa stórum hækkað og þær fjárfúlgur, sem landsmenn hafa greitt í ríkissjóðinn, hafa farið hækkandi. Auðvitað hefði þetta, ef eðlilega hefði verið á haldið, veitt ríkissjóði aðstöðu til þess að lina á skattaálögum sínum á skattþegnunum í ýmsum öðrum efnum, ef ekki hefði verið haldið áfram á þeirri braut að hækka í sífellu tekjurnar og auka útgjöldin að sama hlutfalli. Árið 1950 var söluskatturinn, sem raunverulega verkar alveg eins og tollur, 54 millj. kr., en nú í ár mun söluskatturinn verða 126 millj. kr. Hann hefur meira en tvöfaldazt. Tilburðir hæstv. ráðherra í þeim einkennilega leik að reyna að halda því fram, að álögur hafi verið lækkaðar á landsmönnum, eru æði skringilegir. Það hefur nokkuð verið vikið að því hér af öðrum ræðumönnum, að hann er að tilnefna ýmsar eftirgjafir, sem eru vægast sagt ákaflega hlægilegar og vega ekki nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum. Eitt af því, sem hann taldi upp og ekki hefur verið minnzt hér á af öðrum, hygg ég, var það, að ríkissjóður hefði gefið eftir fasteignaskattinn. Þetta lítur sæmilega út, þegar það er sagt svona eins og hæstv. ráðherra sagði. En ef menn virða fyrir sér þessar tölur, sem hér er um að ræða, hvað segir þetta þá mikið? Ég fletti upp á því í ríkisreikningi, strax eftir að ráðherra hafði nefnt þetta, hvað þessi skattur hefði numið miklu á undanförnum árum, og seinustu ríkisreikningar segja þetta: Árið 1950 nam þessi upphæð hvorki meira né minna yfir allt landið en 767 þús., árið 1951 724 þús., heldur minna, og árið 1952, siðasta reikningsárið, sem liggur fyrir, 755 þús. kr., rétt þrem fjórðu úr einni millj. af 551 millj. eða þar um bil, sem innheimt er af landsmönnum. Það getur litið nógu laglega út að segja: Gaf ég ekki eftir „treikvart“ millj., þó að ég hafi hækkað hins vegar innheimtuna af landsmönnum um meira en eitt hundrað millj. á ári? - En sannindin eru ekki mikil, sem á bak við þetta standa. Þá nefndi hæstv. ráðherra, að hann hefði einnig gefið meira en þetta; hann hefði líka gefið eftir núna alveg nýlega veitingaskattinn. Hann nam árið 1952 2.8 millj. Því var lýst yfir hér á Alþingi, og hygg ég, að allir fari nokkuð nærri um, hvað það þýðir í framkvæmd, að þetta væri gert til þess að bæta nokkuð hag þeirra manna, sem reka hér veitingastaði í Reykjavik fyrst og fremst. Auðvitað hefur það verið vel meint af hæstv. ríkisstj. að gefa þeim eftir þennan skatt. Ég hygg, að aðrir hafi ekki heldur grætt á því, að þessi veitingaskattur var gefinn eftir, en þessir tiltölulega fáu aðilar. Almenningur í landinu hefur ekki notið mikils góðs af því. Það er áreiðanlegt. Í þessu efni vildi hæstv. fjmrh. gera grín að því, að ég hafði minnzt á það, að réttlátara væri að afla ríkissjóði tekna á annan hátt en þann, sem gert hefði verið að undanförnu, aðallega í formi tolla og söluskatts. Og ég minntist þá á, að þeir, sem breiðust hafa bökin, ættu að taka ríkulegri þátt í því að greiða til ríkisins en nú hefur verið. Það var engu líkara en hæstv. ráðherra teldi það hreina fjarstæðu að láta þá, sem breið hafa bökin, borga nokkuð í ríkissjóð. Það var eins og hann vildi halda því fram, að þetta væri með öllu ógerlegt, á engan hátt hægt að koma þessu við. Og svo minntist hann á tekjuskattinn í þessu efni. Hæstv. ráðherra veit það manna bezt, að tekjuskatturinn hefur þannig verið framkvæmdur á undanförnum árum og um alllangan tíma, að hann er fyrst og fremst að verða í framkvæmd skattur á launafólk. Það er að fara svo, að skattaframtölin virðast ekki ná til annarra en þeirra, sem taka launatekjur í einu eða öðru formi. Hinir, sem almenningur í landinu veit að breiðust hafa bökin, þeir, sem raka að sér gróða eftir ýmsum löglegum og ólöglegum leiðum, sleppa jafnan við tekjuskattinn til ríkissjóðs að mestu leyti. Og það er sannarlega ekki okkur, sem erum í stjórnarandstöðu, að kenna, að þannig hefur verið haldið á framkvæmd skattamálanna, að þessu hefur farið svona fram. Auðvitað eru leiðir til þess að handsama gróðamennina og láta þá greiða í ríkissjóð; það eru margar leiðir til þess, og hæstv. ráðherra þekkir þær. Það eru líka auðveldar leiðir til þess að taka ýmislegt af þeim gróðalindum, sem þessir gróðabrallsmenn hafa, að taka þær af þeim og fá ríkissjóði þær tekjur. Við sósíalistar höfum flutt hér á Alþingi till. um það, að ríkið tæki í sínar hendur verzlun með ýmsan glysvarning, sem annars er verzlað með í landinu, verzlun með gosdrykki o.þ.h., og gæti haft af því álitlegan hagnað. Hæstv. fjmrh. hefur ekki komið auga á þennan möguleika eða aldrei viljað hlýða á neinar till. um þetta efni. En hitt er svo aftur vitað, að ýmsir aðilar í þjóðfélaginu hafa eftir þessum leiðum rakað að sér stórgróða. Í stíl við þetta var svo sú beina rangfærsla hæstv. ráðherra, þegar hann greip til þess að reyna að halda því hér fram í sinni ræðu, að ég hefði verið að gera hér kröfu um, að áfengi yrði selt á sérstaklega lágu verði og helzt gætu menn fengið það næstum fyrir ekki neitt. Það hæfði öllum hans málflutningi að grípa svo til þessa í lokin. Ég hafði sem sagt lýst því yfir, að við sósíallstar værum í meginatriðum andvígir þeim tekjuöflunarleiðum, sem ríkissjóður byggir nú tekjur sínar á, sem sagt því að innheimta meginhlutann af sínum tekjum eftir tollaleiðum og eftir söluskattsleið, og svo hafði ég minnzt á það, að þriðja leiðin í tekjuöflun ríkissjóðs væru tekjur af sölu á áfengi og tóbaki. Ég skal að vísu játa, að ég er einn þeirra, sem eru þeirrar skoðunar, að þó að ríkissjóður græði drjúgt á áfengi á ríkisreikningi, þá sé sá gróði ekki heillavænlegur fyrir þjóðfélagið, þegar til lengdar lætur, og það sé ekki allt talið sem hreinn gróði, sem þannig er bókfært, og sá gróði mætti gjarnan minnka. Og ég vil minna hæstv. ráðh. í þessu efni á það, þegar hann reynir að skjóta sér undan eðlilegum umr. á þennan hátt, að það var ég og það var minn flokkur, Sósfl., sem stóð alveg samstilltur um það, þegar áfengismálin voru hér til afgreiðslu á Alþingi, að vilja loka sem mest fyrir sölu á öllu áfengi, þegar hann og ríkisstj. voru að berjast hér um á hæl og hnakka og reyna að koma fram lagaákvæðum í þá átt að greiða enn meira en áður hefur verið fyrir sölu á áfengi, fyrir því að veita ýmsum samkomustöðum aukið svigrúm til þess að selja mönnum áfengi á uppsprengdu verði, til þess að þeir gætu grætt meira en þeir gerðu áður. Það situr því sízt á hæstv. ráðh. að drótta nokkru að mér og mínum flokki í þessu efni, að við séum að gera kröfur um það, að áfengi verði selt á innkaupsverði eða framleiðsluverði, eins og hann sagði hér, og það væri sú stefna, sem við túlkuðum. - Hitt stendur hins vegar eftir, að tekjuöflunarleiðir ríkissjóðs eru síður en svo giftusamlegar eða réttlátar. Tollaleiðin verður aldrei talin réttlát, söluskattsleiðin ekki heldur, og áfengisgróðinn er ekki giftusamlegur. Þá vék hæstv. ráðh. að því með allmiklum þjósti, hvers vegna við í stjórnarandstöðunni töluðum um vaxandi ríkisbákn, útþenslu í starfsmannakerfi ríkisins, en flyttum hins vegar ekki frv. um það, að dregið yrði úr þessum kostnaði, og þar þóttist hann hafa komið hníf sínum í feitt, þegar hann gat bent á þetta, og margendurtók þetta. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, til þess aðeins að gera honum nokkuð til góðs í þessu efni: Minnist hann þess ekki, að við sósíalistar höfum flutt hér við afgreiðslu fjárlaga till. um það, bæði í fjvn. og hér á Alþingi, að ríkisstj. yrði gert að skyldu á því fjárlagaári, sem þá hefur verið fram undan, að lækka launin í embættiskerfinu sem næmi um 15%? Og ég minnist þess a.m.k., að hæstv. fjmrh. var ekki að hika við að drepa þessa till. Það er nefnilega hægara sagt en gert og ósköp auðvelt að snúa sér þannig út úr málum og segja við stjórnarandstöðuna: Af hverju flytjið þið ekki till. um það að breyta yfirleitt öllu embættismannakerfinu í landinu ? - Til þess þyrftum við að flytja sennilega fjöldamörg frv. til þess að grípa þar inn í hvert fyrir sig og gera þar á nauðsynlegar breytingar. Þetta er yfirleitt starfssvið, sem minni hl., stjórnarandstaðan, hefur ekki tækifæri til á Alþingi. Það eina, sem hún getur gert í þessum efnum, er það, sem við höfum gert og ekki hefur borið árangur, að leggja til, að að vissu marki verði ríkisstjórninni falið að draga úr þeim kostnaði, sem er af embættiskerfinu, og svo verður það vitanlega að vera framkvæmdaratriði ríkisstj. sjálfrar að vinna að því að framkvæma þennan sparnað að þessu marki, sem þingið vill setja. En þingið hefur bara ekki viljað samþ. slíka leið sem þessa. - Það er ekki heldur mikið örvandi fyrir alþm. að flytja frv. í þessa átt, á meðan þau dæmi liggja fyrir til sönnunar, að ríkisstj. er alltaf að bæta við, er alltaf að þenja út embættiskerfið, er alltaf að fjölga starfsmönnum. Þá virðist sú stefna vera ríkjandi, sem fer í aðra átt en þá að draga úr þessu mikla bákni. Ég vil svo í sambandi við þessar athugasemdir mínar við ræðu hæstv. fjmrh. að lokum benda á það, að þau stóru atriði, sem ég minntist hér á í minni ræðu fyrr í þessum umr. sem afleiðingar af fjármálastefnu ríkisstj., standa hér öll alveg óhögguð. Því hefur ekki verið mótmælt, ekki einu sinni af hæstv. ráðherra, að afleiðingar af fjármálastjórninni hafa m.a. komið fram í því, að aðalatvinnuvegir landsmanna hafa ekki getað starfað á eðlilegum grunni. Strax eftir gengisbreytinguna 1950, sem átti að bjarga vélbátaútveginum, varð að grípa til bátagjaldeyrisálags. Þá varð að grípa til þess að leggja á landsmenn nýjan skatt til þess að halda uppi bátaútveginum, en nú í ár nemur þessi aukaskattur, sem ekki er talinn með í skattlagningu til ríkissjóðs, 100 millj. kr. Það varð að grípa til þessa vegna þess, að fjármálastefna ríkisstj. hafði leitt til þess, að annars lá allur fiskibátafloti landsmanna stöðvaður. Og fjármálastefna ríkisstj. hefur einnig leitt til þess, að togararnir geta ekki heldur gengið án þess að fá einhvern hliðstæðan stuðning. Á síðastliðnu ári lá togaraflotinn óstarfræktur 2–4 mánuði, og það er óhætt að segja, að það skipti orðið tugum millj. kr., sem þjóðarheildin tapaði á því í framleiðsluverðmætum. Þessar staðreyndir liggja allar fyrir, þær hafa allar komið í dagsins ljós, þeim verður ekki í móti mælt. Þetta hefur ekki gerzt vegna þess, að það hafi verið ríkjandi í landinu svo sérstaklega heillavænleg fjármálastefna, heldur einmitt af hinu, að fjármálastefnan hefur verið svona ómild, svona óþæg atvinnuvegum landsmanna. Ég held því, að það sé full ástæða til þess, að við afgreiðslu fjárlaga sé bent á þau sannindi, að fjármálastefna ríkisstj. er ekki sú, sem við þurfum að hafa. Það þarf að breyta henni í grundvallaratriðum, og væri það miklu líklegra til vænlegs árangurs heldur en þurfa að viðhalda öllu því styrkja- og skattakerfi, sem nú er haldið uppi og bitnar aftur óhjákvæmilega á framleiðsluatvinnuvegunum.



Herra forseti. Það voru nokkur orð, sem ég vildi segja, aðallega í tilefni af ræðu hæstv. fjmrh. Hann hefur nú flutt sitt innlegg í þessar fjármálaumr., af hálfu síns flokks væntanlega og af sinni hálfu sem fjmrh. Ég verð að segja það, að í mínum augum var innlegg hans harla lítils virði. Hæstv. ráðherra reyndi hér enn á ný að neita þeirri staðreynd, að fjármálastefna núverandi ríkisstjórnar og þeirrar ríkisstjórnar, sem hér fór með völd næst á undan þessari, hefði einkennzt af því að leggja sífellt hærri og hærri skatta á landsmenn og auka eftir ýmsum leiðum þannig tekjur ríkissjóðs. Það er alkunna, að hæstv. ráðherra ætlar sér oft æði mikið í þeim efnum að halda því fram, að rétt sé rangt og rangt sé rétt. Þó að tölur liggi fyrir úr hans eigin bókhaldi, sem sanna það, að tekjur ríkissjóðs hafa farið stórum hækkandi á undanförnum árum, þá neitar hann þeim alveg hiklaust. Hann nefnir að vísu ekki oft þær staðreyndir, að ríkisbókhaldið segir, að tekjur ríkissjóðs hafi verið fyrsta árið eftir gengisbreytinguna, árið 1950, 306 millj. kr. og núna fimmta árið eftir gengisbreytinguna, árið 1954, muni ríkistekjurnar verða 550 millj. kr. Hann nefnir ekki oft þessar tölur. En hann skirrist hins vegar ekki við því að segja, að álögur ríkisins á þegna landsins hafi farið lækkandi. Og svo kemur hann með þennan einkennilega prósentureikning sinn, sem hann viðhefur í þessum efnum æ ofan í æ, og ætlar að reyna að telja mönnum trú um það, að raunverulega séu álögurnar á landsmönnum alltaf að lækka. Ég vil vekja sérstaka athygli á því, að þær tölur, sem ég legg hér til grundvallar, eru allt saman tölur, sem fram koma í ríkisreikningi eftir að gengisbreytingin var gerð. Munurinn yrði að sjálfsögðu miklum mun meiri, ef teknar yrðu tölur úr reikningi áður en gengisbreytingin var gerð, enda væru þær þá ekki að öllu sambærilegar. Ef litið er á nokkrar fleiri tölur úr ríkisreikningi, elns og t.d. viðvíkjandi verðtolli, þá segir ríkisreikningurinn 1950, að verðtollur hafi verið innheimtur 58.8 millj. kr. En hvað verður verðtollurinn mikill á þessu ári? Verður hann 58 millj. eins og árið 1950? Nei, hann verður 155 millj. kr. eða þar um bil. Hæstv. fjmrh. er hvergi hræddur að koma fram og segja á eftir ofan í þessar tölur: Auðvitað höfum við verið að lækka tollana. Höfum við ekki afnumið sykurtollinn? Höfum við ekki lækkað kaffitollinn? Og hefur ekki tollskránni verið breytt í nokkrum efnum? Hvernig sem reynt verður að halda á því með slíkum loddarabrögðum sem hæstv. fjmrh. hefur haft hér í frammi, sanna þessar tölur það alveg ótvírætt, að tollaálögurnar á landsmönnum hafa farið hækkandi. Þær hafa farið hækkandi af ýmsum ástæðum, m.a. af þeirri, að nú í seinni tíð hefur stórum aukizt innflutningur á þeim vörutegundum, sem eru í hærri tollflokki. Áður fyrr var þröngt um innflutning á ýmsum vörum og sérstaklega bitnuðu innflutningshömlur á ýmsum tollháum vöruflokkum. Nú hafa hins vegar þessir vöruflokkar verið fluttir inn í stórum stíl, og hefur það vitanlega þýtt í framkvæmd, að tekjur ríkissjóðs hafa stórum hækkað og þær fjárfúlgur, sem landsmenn hafa greitt í ríkissjóðinn, hafa farið hækkandi. Auðvitað hefði þetta, ef eðlilega hefði verið á haldið, veitt ríkissjóði aðstöðu til þess að lina á skattaálögum sínum á skattþegnunum í ýmsum öðrum efnum, ef ekki hefði verið haldið áfram á þeirri braut að hækka í sífellu tekjurnar og auka útgjöldin að sama hlutfalli. Árið 1950 var söluskatturinn, sem raunverulega verkar alveg eins og tollur, 54 millj. kr., en nú í ár mun söluskatturinn verða 126 millj. kr. Hann hefur meira en tvöfaldazt. Tilburðir hæstv. ráðherra í þeim einkennilega leik að reyna að halda því fram, að álögur hafi verið lækkaðar á landsmönnum, eru æði skringilegir. Það hefur nokkuð verið vikið að því hér af öðrum ræðumönnum, að hann er að tilnefna ýmsar eftirgjafir, sem eru vægast sagt ákaflega hlægilegar og vega ekki nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum. Eitt af því, sem hann taldi upp og ekki hefur verið minnzt hér á af öðrum, hygg ég, var það, að ríkissjóður hefði gefið eftir fasteignaskattinn. Þetta lítur sæmilega út, þegar það er sagt svona eins og hæstv. ráðherra sagði. En ef menn virða fyrir sér þessar tölur, sem hér er um að ræða, hvað segir þetta þá mikið? Ég fletti upp á því í ríkisreikningi, strax eftir að ráðherra hafði nefnt þetta, hvað þessi skattur hefði numið miklu á undanförnum árum, og seinustu ríkisreikningar segja þetta: Árið 1950 nam þessi upphæð hvorki meira né minna yfir allt landið en 767 þús., árið 1951 724 þús., heldur minna, og árið 1952, siðasta reikningsárið, sem liggur fyrir, 755 þús. kr., rétt þrem fjórðu úr einni millj. af 551 millj. eða þar um bil, sem innheimt er af landsmönnum. Það getur litið nógu laglega út að segja: Gaf ég ekki eftir „treikvart“ millj., þó að ég hafi hækkað hins vegar innheimtuna af landsmönnum um meira en eitt hundrað millj. á ári? - En sannindin eru ekki mikil, sem á bak við þetta standa. Þá nefndi hæstv. ráðherra, að hann hefði einnig gefið meira en þetta; hann hefði líka gefið eftir núna alveg nýlega veitingaskattinn. Hann nam árið 1952 2.8 millj. Því var lýst yfir hér á Alþingi, og hygg ég, að allir fari nokkuð nærri um, hvað það þýðir í framkvæmd, að þetta væri gert til þess að bæta nokkuð hag þeirra manna, sem reka hér veitingastaði í Reykjavik fyrst og fremst. Auðvitað hefur það verið vel meint af hæstv. ríkisstj. að gefa þeim eftir þennan skatt. Ég hygg, að aðrir hafi ekki heldur grætt á því, að þessi veitingaskattur var gefinn eftir, en þessir tiltölulega fáu aðilar. Almenningur í landinu hefur ekki notið mikils góðs af því. Það er áreiðanlegt. Í þessu efni vildi hæstv. fjmrh. gera grín að því, að ég hafði minnzt á það, að réttlátara væri að afla ríkissjóði tekna á annan hátt en þann, sem gert hefði verið að undanförnu, aðallega í formi tolla og söluskatts. Og ég minntist þá á, að þeir, sem breiðust hafa bökin, ættu að taka ríkulegri þátt í því að greiða til ríkisins en nú hefur verið. Það var engu líkara en hæstv. ráðherra teldi það hreina fjarstæðu að láta þá, sem breið hafa bökin, borga nokkuð í ríkissjóð. Það var eins og hann vildi halda því fram, að þetta væri með öllu ógerlegt, á engan hátt hægt að koma þessu við. Og svo minntist hann á tekjuskattinn í þessu efni. Hæstv. ráðherra veit það manna bezt, að tekjuskatturinn hefur þannig verið framkvæmdur á undanförnum árum og um alllangan tíma, að hann er fyrst og fremst að verða í framkvæmd skattur á launafólk. Það er að fara svo, að skattaframtölin virðast ekki ná til annarra en þeirra, sem taka launatekjur í einu eða öðru formi. Hinir, sem almenningur í landinu veit að breiðust hafa bökin, þeir, sem raka að sér gróða eftir ýmsum löglegum og ólöglegum leiðum, sleppa jafnan við tekjuskattinn til ríkissjóðs að mestu leyti. Og það er sannarlega ekki okkur, sem erum í stjórnarandstöðu, að kenna, að þannig hefur verið haldið á framkvæmd skattamálanna, að þessu hefur farið svona fram. Auðvitað eru leiðir til þess að handsama gróðamennina og láta þá greiða í ríkissjóð; það eru margar leiðir til þess, og hæstv. ráðherra þekkir þær. Það eru líka auðveldar leiðir til þess að taka ýmislegt af þeim gróðalindum, sem þessir gróðabrallsmenn hafa, að taka þær af þeim og fá ríkissjóði þær tekjur. Við sósíalistar höfum flutt hér á Alþingi till. um það, að ríkið tæki í sínar hendur verzlun með ýmsan glysvarning, sem annars er verzlað með í landinu, verzlun með gosdrykki o.þ.h., og gæti haft af því álitlegan hagnað. Hæstv. fjmrh. hefur ekki komið auga á þennan möguleika eða aldrei viljað hlýða á neinar till. um þetta efni. En hitt er svo aftur vitað, að ýmsir aðilar í þjóðfélaginu hafa eftir þessum leiðum rakað að sér stórgróða. Í stíl við þetta var svo sú beina rangfærsla hæstv. ráðherra, þegar hann greip til þess að reyna að halda því hér fram í sinni ræðu, að ég hefði verið að gera hér kröfu um, að áfengi yrði selt á sérstaklega lágu verði og helzt gætu menn fengið það næstum fyrir ekki neitt. Það hæfði öllum hans málflutningi að grípa svo til þessa í lokin. Ég hafði sem sagt lýst því yfir, að við sósíallstar værum í meginatriðum andvígir þeim tekjuöflunarleiðum, sem ríkissjóður byggir nú tekjur sínar á, sem sagt því að innheimta meginhlutann af sínum tekjum eftir tollaleiðum og eftir söluskattsleið, og svo hafði ég minnzt á það, að þriðja leiðin í tekjuöflun ríkissjóðs væru tekjur af sölu á áfengi og tóbaki. Ég skal að vísu játa, að ég er einn þeirra, sem eru þeirrar skoðunar, að þó að ríkissjóður græði drjúgt á áfengi á ríkisreikningi, þá sé sá gróði ekki heillavænlegur fyrir þjóðfélagið, þegar til lengdar lætur, og það sé ekki allt talið sem hreinn gróði, sem þannig er bókfært, og sá gróði mætti gjarnan minnka. Og ég vil minna hæstv. ráðh. í þessu efni á það, þegar hann reynir að skjóta sér undan eðlilegum umr. á þennan hátt, að það var ég og það var minn flokkur, Sósfl., sem stóð alveg samstilltur um það, þegar áfengismálin voru hér til afgreiðslu á Alþingi, að vilja loka sem mest fyrir sölu á öllu áfengi, þegar hann og ríkisstj. voru að berjast hér um á hæl og hnakka og reyna að koma fram lagaákvæðum í þá átt að greiða enn meira en áður hefur verið fyrir sölu á áfengi, fyrir því að veita ýmsum samkomustöðum aukið svigrúm til þess að selja mönnum áfengi á uppsprengdu verði, til þess að þeir gætu grætt meira en þeir gerðu áður. Það situr því sízt á hæstv. ráðh. að drótta nokkru að mér og mínum flokki í þessu efni, að við séum að gera kröfur um það, að áfengi verði selt á innkaupsverði eða framleiðsluverði, eins og hann sagði hér, og það væri sú stefna, sem við túlkuðum. - Hitt stendur hins vegar eftir, að tekjuöflunarleiðir ríkissjóðs eru síður en svo giftusamlegar eða réttlátar. Tollaleiðin verður aldrei talin réttlát, söluskattsleiðin ekki heldur, og áfengisgróðinn er ekki giftusamlegur. Þá vék hæstv. ráðh. að því með allmiklum þjósti, hvers vegna við í stjórnarandstöðunni töluðum um vaxandi ríkisbákn, útþenslu í starfsmannakerfi ríkisins, en flyttum hins vegar ekki frv. um það, að dregið yrði úr þessum kostnaði, og þar þóttist hann hafa komið hníf sínum í feitt, þegar hann gat bent á þetta, og margendurtók þetta. Ég vil minna hæstv. ráðh. á það, til þess aðeins að gera honum nokkuð til góðs í þessu efni: Minnist hann þess ekki, að við sósíalistar höfum flutt hér við afgreiðslu fjárlaga till. um það, bæði í fjvn. og hér á Alþingi, að ríkisstj. yrði gert að skyldu á því fjárlagaári, sem þá hefur verið fram undan, að lækka launin í embættiskerfinu sem næmi um 15%? Og ég minnist þess a.m.k., að hæstv. fjmrh. var ekki að hika við að drepa þessa till. Það er nefnilega hægara sagt en gert og ósköp auðvelt að snúa sér þannig út úr málum og segja við stjórnarandstöðuna: Af hverju flytjið þið ekki till. um það að breyta yfirleitt öllu embættismannakerfinu í landinu ? - Til þess þyrftum við að flytja sennilega fjöldamörg frv. til þess að grípa þar inn í hvert fyrir sig og gera þar á nauðsynlegar breytingar. Þetta er yfirleitt starfssvið, sem minni hl., stjórnarandstaðan, hefur ekki tækifæri til á Alþingi. Það eina, sem hún getur gert í þessum efnum, er það, sem við höfum gert og ekki hefur borið árangur, að leggja til, að að vissu marki verði ríkisstjórninni falið að draga úr þeim kostnaði, sem er af embættiskerfinu, og svo verður það vitanlega að vera framkvæmdaratriði ríkisstj. sjálfrar að vinna að því að framkvæma þennan sparnað að þessu marki, sem þingið vill setja. En þingið hefur bara ekki viljað samþ. slíka leið sem þessa. - Það er ekki heldur mikið örvandi fyrir alþm. að flytja frv. í þessa átt, á meðan þau dæmi liggja fyrir til sönnunar, að ríkisstj. er alltaf að bæta við, er alltaf að þenja út embættiskerfið, er alltaf að fjölga starfsmönnum. Þá virðist sú stefna vera ríkjandi, sem fer í aðra átt en þá að draga úr þessu mikla bákni. Ég vil svo í sambandi við þessar athugasemdir mínar við ræðu hæstv. fjmrh. að lokum benda á það, að þau stóru atriði, sem ég minntist hér á í minni ræðu fyrr í þessum umr. sem afleiðingar af fjármálastefnu ríkisstj., standa hér öll alveg óhögguð. Því hefur ekki verið mótmælt, ekki einu sinni af hæstv. ráðherra, að afleiðingar af fjármálastjórninni hafa m.a. komið fram í því, að aðalatvinnuvegir landsmanna hafa ekki getað starfað á eðlilegum grunni. Strax eftir gengisbreytinguna 1950, sem átti að bjarga vélbátaútveginum, varð að grípa til bátagjaldeyrisálags. Þá varð að grípa til þess að leggja á landsmenn nýjan skatt til þess að halda uppi bátaútveginum, en nú í ár nemur þessi aukaskattur, sem ekki er talinn með í skattlagningu til ríkissjóðs, 100 millj. kr. Það varð að grípa til þessa vegna þess, að fjármálastefna ríkisstj. hafði leitt til þess, að annars lá allur fiskibátafloti landsmanna stöðvaður. Og fjármálastefna ríkisstj. hefur einnig leitt til þess, að togararnir geta ekki heldur gengið án þess að fá einhvern hliðstæðan stuðning. Á síðastliðnu ári lá togaraflotinn óstarfræktur 2–4 mánuði, og það er óhætt að segja, að það skipti orðið tugum millj. kr., sem þjóðarheildin tapaði á því í framleiðsluverðmætum. Þessar staðreyndir liggja allar fyrir, þær hafa allar komið í dagsins ljós, þeim verður ekki í móti mælt. Þetta hefur ekki gerzt vegna þess, að það hafi verið ríkjandi í landinu svo sérstaklega heillavænleg fjármálastefna, heldur einmitt af hinu, að fjármálastefnan hefur verið svona ómild, svona óþæg atvinnuvegum landsmanna. Ég held því, að það sé full ástæða til þess, að við afgreiðslu fjárlaga sé bent á þau sannindi, að fjármálastefna ríkisstj. er ekki sú, sem við þurfum að hafa. Það þarf að breyta henni í grundvallaratriðum, og væri það miklu líklegra til vænlegs árangurs heldur en þurfa að viðhalda öllu því styrkja- og skattakerfi, sem nú er haldið uppi og bitnar aftur óhjákvæmilega á framleiðsluatvinnuvegunum.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 253 nokkrar till., sem ég vildi leyfa mér að reyna að gera grein fyrir. Ég skal taka það strax fram, að það eru ekki sérstaklega háar upphæðir, sem þær hljóða um, miðað við þær stóru tölur, sem þetta frv. sjálft felur í sér, og þær háu upphæðir, sem hér hefur nú sérstaklega verið deilt um í þeim umr., sem þegar hafa farið fram. Fyrsta till., sem ég flyt þarna ásamt tveim öðrum hv. þm., er till. um að verja á 14. gr. til vísindarannsókna í íslenzkri sögu, bókmenntum og tungu svo og íslenzkri jarðfræði 200 þús. kr. Ég held, að við verðum að reyna að gera okkur það ljóst, að þegar okkar fjárlög eru komin upp í 500 millj. kr., þá er ekki hægt fyrir okkur að koma með neinar afsakanir um það viðvíkjandi menningarlegu starfi, að við höfum ekki fé til þess að láta vinna það. Ég held, að við verðum að gera okkur það ljóst um allar þær mótbárur, sem verið hafa á undanförnum árum og áratugum hjá okkar þjóð í sambandi við veitingu fjár til alls konar mennta og vísinda, að það er ekki hægt að bera því lengur við, að við séum svo fátækir og við séum svo tekjulitlir. Það, sem þarna er farið fram á, er, að háskólaráð, að nokkru leyti í samráði við rannsóknaráð ríkisins, geti haft til umráða 200 þús. kr. til þess að veita mönnum til rannsókna, hreinvísindalegra rannsókna í sambandi við Ísland og sögu þess og tungumál. Nú vitum við, hvernig er um þessa hluti. Ekki sízt eftir að menn hafa útskrifazt úr háskólum, eru þeir oft fullir af brennandi áhuga á að rannsaka hin og þessi viðfangsefni, sem augu þeirra hafa opnazt fyrir. Það er nauðsynlegt, að háskólinn hafi möguleika til þess að geta veitt ungum, efnilegum menntamönnum tækifæri til slíkra rannsókna. Oft er það líka svo, að seinna á ævinni, þegar menn eru orðnir þroskaðri og reyndari, opnast augu þeirra fyrir ýmsu slíku, en þá er venjulega komið svo, að þeir hinir sömu eru sokknir á kaf í kennslu og annað slíkt, jafnvel stundum meira eða minna forpokaðir, ef til vill einhvers staðar og einhvers staðar í erfiðum embættum, og fé til vísindastarfsemi vili oft verða lítið. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt, að Háskóli Íslands geti haft til umráða verulega fjárfúlgu, ef okkur á að takast að vinna þau störf, sem við þurfum að vinna og samboðin eru menningarþjóð. Það er ekki til neins fyrir okkur að halda áfram að tala eins og við gerum, tala um okkur sjálfa sem söguþjóð, tala um okkur sem eina menntuðustu þjóð veraldarinnar og taka ekkert tillit til þess, hvernig aðrar þjóðir haga sér í þessum efnum og hvaða kröfur nútíminn gerir til okkar sem söguþjóðar og sem menningarþjóðar. Öll Norðurlandaríkin láta sína háskóla hafa stórfé til þess að rannsaka þeirra eigin sögu og sögu Norðurlanda. Í Svíþjóð einni saman veit ég t.d. af nokkrum styrkjum, sem þar hafa verið veittir, að upphæð 200 þús. sænskar kr. á árí, aðeins til sögurannsókna viðvíkjandi norrænni sögu. Það er raunverulega svo, að ef fram kemur dugandi vísindamaður, sem kemur - við skulum segja t.d. til danska háskólans og segir við hann: Ég vil fá að athuga hér og undirbúa ljósprentun viðvíkjandi útgáfu á þessu og þessu riti, hvort það er nú t.d. viðvíkjandi Heimskringlu eða öðru slíku, - hann setur sinn reikning upp yfir þetta, og hann fær þetta fé. Við verðum að gá að því, að okkar háskóli getur ekki til lengdar staðið jafnfætis öðrum háskólum, svo framarlega sem eins er búið að honum og búið er að honum núna. Og ég vil segja það við hv. þingmenn, að það er rúið að venja embættismennina, jafnt við Háskóla Íslands sem allar aðrar menningarstofnanir, við þannig sparsemi, að þeir gera ekki þær kröfur til Alþingis, sem þeim ber að gera. Það er búið að prédika svo mikið yfir þeim, að Álþingi hafi svo lítil peningaráð og þjóðin sé svo fátæk, að þeir gera alls ekki þær kröfur til fjár, sem eru alveg nauðsynlegar, og ég álít, að við þingmenn þurfum að hjálpa í þessum efnum. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að hæstv. menntmrh. hafi sjálfur mikinn áhuga í þessum efnum og að það, sem fyrst og fremst standi á í þessu sambandi, sé, að hæstv. fjmrh. heldur svo aftur af hvað þetta snertir, að það er til vansa fyrir Alþingi. Og ég vil alvarlega biðja hæstv. fjvn. um að athuga það, að svona geta hlutirnir ekki gengið áfram. Svo framarlega sem það sýnir sig, að sá ráðherra, sem hefur t.d. með okkar menningarmál að gera, fer fram á fjárveitingar í þessum efnum og fjmrh. sker þær niður, ekki sízt þegar um smáupphæðir er að ræða, þá verður Alþingi að taka í taumana. Það getur ekki gengið, að hlutirnir gangi þannig fyrir sig. Erlendis er það svo, að við hvern einasta háskóla og yfirleitt allar menningar- og vísindastofnanir eru til milljónasjóðir, sem einstaklingar hafa gefið, einstakir auðmenu, einstakir aðalsmenn, einstakir yfirstéttarmenn, jafnvel fyrir mörgum áratugum eða jafnvel fyrir öldum. Það eru til gömul „legöt“ þannig, sem hægt er að treysta á. Hér höfum við svo að segja ekki neitt í þessum efnum. Við höfum ekki annað til þess að spila þarna úr og nota heldur en það, sem þjóðin ákveður að láta sjálf; hún verður sjálf að sjá sóma sinn. Það er ekkert að treysta hér á neina forríka yfirstéttarmenn, hvorki lifandi né dauða til slíks. Og þjóð, sem alltaf er að tala um sjálfa sig sem menningarog söguþjóð, á að finna til þess og við, sem hennar fulltrúar hér á Alþ., eigum að finna til þeirrar skyldu, sem hvílir á herðum okkar í þessu sambandi. Ég held þess vegna, að það, sem hér er lagt til, þessar 200 þús. kr. í sambandi við vísindarannsóknir á íslenzkri sögu, bókmenntum og tungu og íslenzkri jarðfræði, sé það minnsta, sem þarna megi vera. Ég veit, að hv. fjvn. hefur lagt til 50 þús. kr. þarna fyrir utan, og ég álít, að það veiti ekki af að hafa það þá til annarrar þeirrar vísindastarfsemi, sem liggur utan við þetta og undir háskólann mundi heyra. Þá leggjum við enn fremur til, sömu þm., í þessari III. brtt. á þskj. 253, að styrkurinn til íslenzkra námsmanna erlendis sé hækkaður úr 875 þús. upp í 1 millj. og 200 þús. Ég býst við, að allir hv. þm. þekki, hvað mikið hefur komið fram af kröfum frá íslenzkum námsmönnum erlendis um, hve erfiðlega væri að þeim búið, og kannist þess vegna a.m.k. flestir við það, hve rík þörf sé á því, að þessi upphæð sé hækkuð, og vildi ég og við þessir þrír freista þess að fá komið henni upp í 1 millj. og 200 þúsund. Þá flyt ég ásamt tveim öðrum þm. sósíalista á þessu sama þskj. brtt., sem er merkt með V, og enn fremur brtt., sem er merkt með VH. Önnur þeirra er viðvíkjandi landsbókasafninu, að veita til þess að míkrófilma handrit, heima og erlendis, 100 þús. kr., og hin er viðvíkjandi þjóðskjalasafninu, til þess að míkrófilma frumrit í safninu og skjöl erlendis, 100 þús. kr. Eitt af því, sem við Íslendingar nú gerum alveg sérstakar kröfur til, er að fá handritin heim. Og við tölum ákaflega mikið um rétt okkar í sambandi við þau handrit og stöndum óvenjuvel saman í því máli. En ég veit ekki, hvort allir hv. þm. hafa gert sér það ljóst, að hér heima liggjum við með fjöldann allan af handritum, sumpart sem engir menn rannsaka, vegna þess að það vantar mannkraft og vantar fé handa þeim vísindamönnum og áhugamönnum, sem vildu rannsaka þau, og sumpart handritin, sem við erum sjálfir að eyðileggja með því að nota þau svo mikið, að þau slitna upp, í staðinn fyrir að míkrófilma þau og nota þau þannig. Enn fremur er til mikið af handritum og frumritum erlendis, sem við gerum ekki neinar kröfur og getum ekki gert neinar kröfur til þess að fá hingað heim. Það er óhjákvæmilegt fyrir íslenzka sögu, ef við eigum að rannsaka hana af nokkru viti og rannsaka hana hér heima á Íslandi, ef miðstöð að hálfu leyti fyrir íslenzka rannsókn á ekki að vera áfram í Kaupmannahöfn, að við eignumst filmur af þessum handritum. Ég skal nefna sem dæmi heil bréfasöfn íslenzkra manna, t.d. í Konunglega bókasafninu í Höfn, íslenzkra skálda og annarra slíkra, og meginið af öllum þeim opinberum skjölum, sem liggja í dönskum ráðuneytum frá þeim tímum, þegar Íslandi var stjórnað þaðan, ýmis þýðingarmestu skjöl í sambandi við stærstu atburði Íslandssögunnar. Það er svo að segja ómögulegt að ætla að rannsaka íslenzka sögu, hvorki gamla né nýja, nú sem stendur án þess að fara til Hafnar. En það mundi ekki kosta nema hverfandi lítið að láta míkrófilma þetta og flytja þetta hingað heim. Og sú upphæð, sem við leggjum þarna til, 100 þús. kr. handa hvoru safninu um sig, mundi fara ákaflega langt í að eignast myndir af megininu af þessu. Nú vil ég vekja athygli hv. fjvn. og ríkisstj., að svo miklu leyti sem nokkur ráðh. heyrir til mín, á því, hvernig ástandið er með þetta núna. Það er þannig, að bláfátækir einstaklingar á Íslandi eru að reyna að komast til Kaupmannahafnar til þess að kosta upp á það sjálfir að taka míkrófilmur í söfnunum þar, af skjölunum, sem liggja þar. Og það eru í einstakra manna eign núna stórkostlega þýðingarmikil skjöl viðvíkjandi þjóðfundinum, viðvíkjandi stærstu atburðum í Íslandssögunni, sem ekki eru til hérna heima og engir menn hafa hugmynd um að séu til yfirleitt. Við höfum ekki aðstöðu sem stendur til þess að geta skrifað einu sinni almennilega og haft þau skjöl, sem þarf, sjálfsögðustu skjöl um stærstu atburði Íslandssögunnar, vegna þess að við verðum að fara til Kaupmannahafnar til þess að hafa aðgang að frumritunum í þessu sambandi, og það eru frumrit, sem koma til með að verða áfram í Kaupmannahöfn, þó að öll okkar handrit, sem við gerum kröfur til, verði flutt hingað, - svo að ég tali ekki um það, að það geti komið fyrir, að við séum svo að segja að týna hér heima eða eyðileggja ýmis sögulega dýrmætustu plöggin, eins og hv. þingmenn kannske sumir þekkja dæmi um út af því, hvernig búið er að þessu öllu saman. Ég vil vekja athygli á því, að áhugasamir fræðimenn okkar hafa sjálfir farið út til borga í Englandi og Þýzkalandi til þess að míkrófilma þar sjálfir eða láta míkrófilma dýrmæt skjöl viðvíkjandi Íslandssögunni, - að útlendir menn eru núna að koma til okkar og eru að gefa okkur míkrófilmur af slíkum skjölum erlendis frá. En við gerum sjálfir ekkert til þess að afla þess. Þetta getur ekki gengið. Og 100 þús. kr. handa landsbókasafninu og 100 þús. kr. handa þjóðskjalasafninu til þess að eignast þessa hluti er smávægileg upphæð á 500 millj. kr. fjárlögum frá Alþ., sem er að heimta handrit, sem segist vilja hafa handritin hér og ekki niðri í Kaupmannahöfn. Við eigum að sýna þann áhuga á þessu máli, að við ekki bara blásum okkur út og blásum sterkt og blásum saman út af málum eins og handritamálinu. Við eigum að sýna það, að við höfum áhuga á rannsóknum í þessu efni, fyrir vísindastarfsemi í þessu efni og fyrir því að beita vísindalegum aðferðum og fyrir að færa alla þessa hluti hingað heim til okkar. Ég vil alvarlega vara menn við. Sinnuleysið í svona málum verður notað á móti okkur, ef við ekki breytum þarna um. Um leið og við tökum með þökkum á móti því, sem okkur er gefið í þessum efnum, þá eigum við sannarlega að hafa manndáð í okkur til þess að útvega okkur eitthvað af þessu sjálfir. Þá leggjum við tveir þm. sósíalista til í IX. lið á þessu sama þskj., að breytt sé liðnum hvað orðalag snertir viðvíkjandi þjóðminjasafninu. Hann hljóðar núna svo: Til hljómplötusafns, 5 þús. kr. - Þar sé sett: Til hljómplötusafns og upptöku á varanlegt efni á ýmiss konar alþýðlegum fróðleik, frásagnarlist og kveðskap, 100 þús. kr. Ég skal strax taka það fram, að ég var þarna í vandræðum með orðið, sem ég set þarna fyrir varanlegt efni. Eins og allir hv. þm. vita, höfum við nú bæði stálþráð og alls konar hljómbönd og annað slíkt til þess að tala hluti inn á. Þetta eru svo nýir hlutir - svo að segja frá siðasta áratug - að við vitum ekki, hvað þeir endast. En við vitum hins vegar, að það er hægt að taka upp á þessa stálþræði ýmislegt, sem sagt er, og það er hægt að taka það af stálþræðinum yfir á plötur úr varanlegu efni, sem vissa er fyrir að geymist von úr viti. Og nú vildi ég mega skjóta því til hv. þingmanna, og ekki sízt fjvn.-manna, hvað í húfi er í sambandi við þetta. Kynslóð okkar er sjálf búin að gera sér ljóst, að hún sé mesta tímamótakynslóð, sem uppi hefur verið á landinu, - hún sé sú kynslóð, sem lifir mestu tímamót, sem orðið hafa í okkar sögu. Ísland, íslenzkir búskaparhættir og íslenzkar venjur, eins og þær hafa verið upp undir þúsund ár, eru að deyja út allt í kringum okkur. Og spurningin, sem liggur fyrir okkur, er, að hve miklu leyti okkar kynslóð, sem enn þá stendur á þessum tímamótum, tekst að gera afkomendunum ljóst, hvernig okkar forfeður hafa lifað hérna. Nú skal ég nefna eitt dæmi um það, sem ég á við í sambandi við þetta. Það er deilt um það, hvernig Íslendingasögurnar hafi orðið til, hvort þær séu skáldaðar svo að segja á 13. öldinni eða hvort þær hafi verið sagðar mann fram af manni. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar, að Íslendingasögurnar hafi verið sagðar kynslóð fram af kynslóð, en ég veit, að það eru fjölmargir af okkar samtíðarmönnum, sem ekki trúa því, að það sé hugsanlegt, að heilar, langar sögur og heil, löng ljóð séu sögð orðrétt kynslóð fram af kynslóð og öld eftir öld, og ég veit, af hverju menn ekki trúa þessu. Menn trúa því ekki vegna þess, að menn skilja ekki, hvernig minni þeirra kynslóða, sem lifði á undan okkur, var. Við erum að verða minnissljóir. Vegna allra þeirra áhrifa, sem við verðum fyrir af öllu því, sem við sjáum og lesum, getur okkar heili ekki geymt þetta. Minni þeirra manna, sem lifðu á undan okkur, var ótrúlegt í þessum efnum. Þeir menn, sem kunnu sögur og kunnu kvæði, gátu þulið þessi kvæði utan að, - menn, sem aldrei kunnu að lesa eða skrifa. Það t.d. er staðreynd, að árið 1887 var í Serbíu, þáverandi Serbíu, gerð tilraun með slíkt. Einn slíkur - ja, skáld mundum við kannske hafa kallað það - hafði yfir hetjuljóð, sem voru tvöfalt lengri en Illonskviðan og Ódysseifskviðan saman lagðar, án þess að kunna að lesa eða skrifa eða án þess að hafa staf fyrir sér. Ég veit, að flestallir hv. þm. hafa sjálfir, ef ekki sem fullorðnir menn, þá a.m.k. sem börn, hlustað á rímur, ekki kveðnar með þeim listræna hætti, sem sumir menn kunna enn, heldur máske rímur, sem gamlar konur hafa þulið við rúmstokkinn hjá þeim, þegar þeir voru ungir, rímu eftir rímu, ekki aðeins rímuflokk eftir rímuflokk, heldur heilar rímur hverja á fætur annarri, og hafa þekkt menn, sem hafa kunnað utan að heilar rímur og það margar. Ég býst við, að hv. þm. hafi máske líka lifað það, að gamlar konur, ömmurnar eða aðrar, hafa sagt þeim sögur sem börnum, og barnið heimtar gjarnan, að sagan sé sögð aftur, og það er staðreynd, að barnið ætlast til þess, að sagan sé sögð nákvæmlega eins aftur, og ég veit, að þegar saga hefur verið sögð þannig aftur og hefur skeikað einu orði, þá hefur barnið leiðrétt. Svona gekk þetta til öld fram af öld og kynslóð fram af kynslóð hjá okkur hérna áður. Þetta hefur verið til fram á okkar daga, og það er enn þá til fólk, sem kann utan að heilar rímur og segir heilar sögur, segir þær hvað eftir annað og segir þær orðrétt. Og ég held, að við þurfum að taka þetta á stálþráð, og flytja það af stálþráð á varanlegar plötur. Við þurfum að eiga þetta með vottorðum góðra manna um, að svona hafi verið lesið upp og svona hafi verið þulið og svona hafi verið sagt, án þess að menn hafi litið í bók, menn hafi kunnað þetta utan að, því að ég skal alveg segja ykkur hreinskilnislega, að eftir eitt, tvö eða þrjú hundruð ár verða menn, sem bera brigður á það, að það hafi nokkurn tíma verið til fólk, sem hafi kunnað svona mikið utan að. Ég held þess vegna, að það sé nauðsyn fyrir okkar menningu, að þjóðminjasafninu sé gefið tækifæri til þess að taka upp það, sem enn þá kann að lifa af slíkri frásagnarlist, af slíkum kveðskap, ekki endilega með þeim hætti, sem gert er af ýmsum, sem kunna vel og með miklum hrynjanda að kveða rímurnar, eins og hérna er gert, heldur einmitt eins og þetta hefur gerzt hjá alþýðu manna. Ég meina ekki bara eins og menn kunna það kannske enn þá, með öllum tilheyrandi stemmum, heldur eins og það hefur tíðkazt alveg blátt áfram. Enn fremur að taka upp frásagnir, sem gamlir menn segja enn þá um ýmsa staði, frásagnir af ýmsum atburðum og annað slíkt, til þess að eiga það, þann máta, sem sagt hefur verið frá á. Það eru menn, sem nú eru komnir um sjötugt og áttrætt, bændur og sveitamenn hér og hvar á Íslandi, sem eru ekki bara listamenn, heldur líka svo fullir fróðleiks í þessum efnum, að við þurfum að geyma þetta á þennan hátt. Og ég vil segja eitt einmitt vegna þess, hve mikið er að því gert að skrifa núna upp eftir mönnum. Það er ekki svipur hjá sjón hjá því að heyra þá sjálfa segja frá, þegar frásögn eins bónda kemur útfærð, jafnvel þó að það sé af mjög vel pennafærum mönnum, eins og nú tíðkast; þeirra ævisögur koma út, eins og góðir stílistar hér í Reykjavík hafa fært í stílinn. Hins vegar eru þeir sjálfir margir hverjir ónýtir að skrifa þetta, en þeir kunna að tala það; þeir kunna að segja það. Það var nefnilega svo um tíma, þegar verið var að byrja á því að reyna að skrifa upp hjá þeim mönnum, sem sögðu og kváðu hetjuljóðin, að það fipaðist allt, þegar átti að fara að skrifa upp eftir þeim, vegna þess að þeir voru vanir að tala hratt og bera hratt fram og með áherzlum, og þá náðist það ekki til að láta skrifa. Það er ekki fyrr en stálþráðurinn kom til, að menn hafa náð slíku, t.d. hjá hirðingjaþjóðum, sem fyrir 25 árum höfðu hvorki lært að lesa né skrifa, en höfðu öll sín hetjuljóð og kunnu þau. Það er ekki fyrr en stálþráðurinn kemur til, að menn hafa getað náð þessum hetjuljóðum óbrengluðum. Það var ekki hægt að skrifa þau. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega æskilegt, að við gætum komið okkur saman um að verja fé í þessu efni núna, og ég vil vekja athygli á því, að það er hver seinastur með þetta. Það eru með hverju árinu að deyja út þeir menn, sem enn þá kunna þessa hluti, sem við þurfum að ná þarna á stálþráð. Sú bylting, sú gífurlega umbreyting, sem orðið hefur í öllum okkar háttum hér, er svo mikil, að hvert árið er okkur dýrmætt í þessum efnum. Ég veit, að við mundum allir sjá mikið eftir því seinna, ef við áttum okkur ekki á þessu í tíma. Þá leggjum við tveir þm. Sósfl. enn fremur til með X. brtt. á sama þskj., að varið sé 50 þús. kr. til að taka upp og setja á varanlegt efni, sem sé á varanlegar hljómplötur, nokkur af beztu kvæðum Davíðs Stefánssonar og Jóhannesar úr Kötlum, lesnum upp af skáldunum sjálfum. Ég býst við, að flestir þeir, sem hafa heyrt bæði þessi skáld lesa upp kvæði, með þeim sérkennilega hætti og eftirtektarverða, sem þeir hafa, mundu gjarnan vilja, fyrst við nú höfum ekki lengur möguleika til þess að hafa neitt af okkar eldri skáldum, þeim sem nú eru fallin frá, geta varðveitt til seinni tímans eitthvað af þeirra kvæðum, upplesnum af þeim sjálfum, og ég vil enn fremur benda á menningarsögulegt gildi þess að eiga þetta upplesið af skáldunum, með þeirri tilfinningu, sem þau leggja í þetta, líka hvað snertir rannsókn á þessum kvæðum seinna meir. Við skulum hugsa til þess, að þegar við fáum upp í hendurnar alla þessa tækni, sem við hérna erum með, þá fylgir því ábyrgð. Okkar afkomendur gera þær kröfur til okkar, að við varðveitum allt öðruvísi handa þeim hlutina heldur en hlutirnir voru varðveittir handa okkur. Við erum að álasa þeim, sem fóru á undan okkur, að þeir hafi ekki kunnað að varðveita gömul skinn og notað þau í skinnbætur. En við, sem höfum möguleika til að varðveita raddir manna og láta geymast í þúsund ár, heil kvæði ágætra skálda, eins og þeir lesa þau upp, hirðum ekki um að gera þetta. Við, sem gætum látið þau ágætu skáld, sem nú eru til, lesa upp heilar sögur fyrir okkur og átt það, hirðum ekki um að gera það. Jú, við tökum þetta kannske einu sinni á stálþráð, spilum það í útvarpinu og eyðileggjum stálþráðinn á eftir. Það verður einhvern tíma sagt við okkur, að við séum ekkert betri en þeir, sem notuðu handrit í skóbætur. Þá leggjum við til með XIII. liðnum, að til samningar íslenzkrar orðabókar sé varið 200 þús. kr. Till. fjvn. er 100 þús. kr. gegn jafnmiklu framlagi annars staðar að. Nú er það vissa, að sáttmálasjóðurinn við háskólann getur ekki látið meira en 75 þús. kr. í þetta, og það er ekki hægt að ætlast til meira framlags af honum. Hins vegar leggjum við þarna til, að þær 100 þús., sem ríkið leggur fram, séu hækkaðar upp í 200 þús. - Það gildir alveg sama með þetta spursmál um orðin eins og er um það, sem ég var að minnast á áðan í sambandi við kveðskapinn og frásagnarmátann. Það eru að hverfa orð úr íslenzkunni árlega núna. Ég skal nefna dæmi. Nýlega skrifuðu þeir, sem vinna við orðabókina, út til nokkurra manna á Íslandi til þess að biðja menn um orð viðvíkjandi heyvinnu og heyvinnutækjum og báðu sveitamenn um allt land, sem þeir skrifuðu, að segja sér um ýmis orð. Ýmsir menn svara þessu, svara greiðlega og nefna ýmis orð, og það kom fram, að 30% af orðunum, sem þeim er skrifað um, eru orð, sem ekki eru til í orðabók Sigfúsar Blöndals. Auðvitað er meginið af þessum orðum í sambandi við tæki og búskaparhætti, sem nú eru að hverfa, og við vítum, hvað það gengur hratt með, að þetta hverfi núna. Það gengur svo hratt, að tæki, sem voru algeng í okkar æsku í sveit, eru jafnvel ekki til til þess að setja á safn núna. Eyðileggingin gengur svo fljótt, að það verður jafnvel eftir fróðra manna fyrirsögn að fara að smíða núna tæki til þess að setja á safn. Við getum ekki sett þangað gamla muni. Og orðin í íslenzkunni eru líka að þjóta burt frá okkur. Það þýðir, að hvert árið, sem núna líður, með þeirri tæknibyltingu, sem fer fram í sveitunum, er okkur dýrmætt hvað þetta snertir. Það er þess vegna nauðsyn fyrir okkur að geta sett meiri kraft í þetta, og við höfum orðið varir við það, einmitt frá hálfu þeirra tveggja síðustu menntmrh., að það hefur verið áhugi á að auka fjárframlögin í þessum efnum. Ég held, að við þurfum að taka undir þetta, þingmenn, við þurfum að taka betur undir það en gert hefur verið, og við þurfum að sýna, að við höfum vilja til þess að leggja þarna fram meira en gert hefur verið hingað til. Þá leggjum við til með brtt. XV, að styrkurinn til skálda og rithöfunda sé hækkaður úr 630 þús. upp í 1.2 millj. Ég sé, að fjvn. hefur lagt til að hækka það upp í 800 þús., og er það góðra gjalda vert, en með því að vera 1.2 millj. yrði hann rétt helmingi hærri en hann var, þegar fjárlögin voru helmingi lægri en þau eru núna, svo að ég held, að það sé nú rétt að reyna að láta þetta fylgjast með. Þá leggjum við til með XVII. brtt., að styrkurinn til vísindamanna og fræðimanna sé hækkaður úr 90 þús. upp í 200 þús. Þessi styrkur hefur verið mjög nytsamur, en yfirleitt þannig, að hann hefur verið svo smár, kannske nokkur þús. kr., en aldrei eiginlega svo, að það væri hægt t.d. að láta nokkurn mann vinna heilt ár að einhverju starfi í sambandi við það. Ég held þess vegna, að það væri mjög æskilegt að geta fengið þennan styrk tvöfaldaðan. Þá gleymdi ég að minnast á áðan, í sambandi við X. lið, till., sem við erum með um að kvikmynda daglegt líf á afskekktum kotbæjum. Ég skal taka fram, af hverju við orðum þetta svona einkennilega. Kotbæirnir á Íslandi eru að hverfa úr sögunni, eins og við vitum allir, og flestir munu vafalaust segja: til allrar hamingju. Það eru gerðar ráðstafanir á Alþingi og af áhugasömum sveitar- og sýslufélögum til þess að varðveita nokkra beztu bæina, nokkur svo að segja næstum höfðingjasetur. Eftir 20–30 ár, ef allt gengur vel, verður máske ekkert kot lengur til á Íslandi, þ.e.a.s. það, sem íslenzk alþýða hefur lifað við um árþúsundir, og okkar afkomendur munu yfirleitt eiga erfitt með að gera sér í hugarlund, hvernig lifið hefur verið í þessum kotum. Við skulum muna eftir, að æskan, sem vex upp, gerir yfirleitt þær kröfur að vilja sjá alla hluti. Það er verið að koma henni upp á það, að hún fær myndir um allt, kvikmyndir eða myndir. Það er næstum því eins og hún venjist af því að lesa; hún vill sjá allt í myndum. Og ég held, að við eigum að sjá til þess, að það sé til mynd af, hvernig íslenzkt kot er og hvernig aðbúnaðurinn og daglega lifið og vinnan í slíku koti er. Ég veit, að mörg áhugasöm byggðafélög eru að láta kvikmynda núna í sínum byggðarlögum, en mér er nú ekki grunlaust um, að það sé meðfram til þess að taka það bezta, sem til er, og það er ekkert undarlegt. En við þurfum að eiga menningarsögulega séð alveg raunhæfa mynd af, hvernig menn klæddust daglega án þess að fara í sparifötin, hvernig kotbændurnir lifðu á Íslandi, hvernig kotbæirnir voru á Íslandi. Meira að segja Salka Valka og Sjálfstætt fólk, það verður litið á það sem skáldsögur, sem ekkert sé satt í, - það er sannasta myndin, sem við eigum samt af þessu, - fyrir utan svo hitt, að fjöldinn allur af fólki, sem kemur til með að lifa eftir okkur, mun ekki fást til þess að lesa sögur, því miður, heldur heimta að sjá þessa hluti fyrir sér. Við munum kannske reyna að fara að leika Sölku Völku og Sjálfstætt fólk einhvern tíma seinna og leika það betur en aðrir mundu gera. En það er ekki það, sem ég á við. Ég á við að taka upp lífið, eins og það er, alveg óbrenglað, án þess að láta leika nokkurn skapaðan hlut, rétt eins og það kemur fyrir. Núna eru aðrar þjóðir að reyna að láta leika þessi tímabil og eiga erfitt með það. Við getum enn þá tekið þau svo að segja eins og þau voru, en það verður dáið út eftir nokkur ár, og flestir munu segja: til allrar hamingju. Þá erum við með þá till., nr. XXII, 3 þm., að veita til þess að steypa í eir Útilegumanninn, höggmynd Einars Jónssonar, 250 þús. kr. Útilegumaðurinn er, eins og allir hv. þm. vita, rammíslenzkasta listaverk Einars Jónssonar, og ég vil segja fyrir mitt leyti, að ég sé ákaflega mikið eftir því, að þetta listaverk skuli yfirleitt ekki vera lengur fyrir almenningssjónum. Þegar ég var barn hér í Reykjavík, þá man ég eftir, að þetta listaverk stóð í fordyrinu að gamla Íslandsbanka. Þó að það væri því miður síður en svo heppilegur staður og er nú ekki góður staður til að geyma listaverk á, þá þýddi það samt, að fólkið sá þetta. Fólkið er ekki eins duglegt, því miður, að fara á söfn eins og ætti að vera. Listaverk eins og Útilegumaðurinn er, ég held að öllum öðrum listaverkum ólöstuðum, sem við höfum hér í Reykjavík nú mundi prýða mest. Og ég held, að við eigum ekki á svo háum fjárlögum sem við nú samþykkjum að sjá eftir þeirri upphæð, sem þyrfti til þess að steypa það listaverk í eir. XXIV. brtt. á þskj. 253 fjallar hjá okkur um að hækka styrkinn til sumardvalarheimila úr um 100 þús. upp í 300 þús. kr. til þess að gera mögulegt fyrir börn að geta verið í sveit eða svo að segja í sveit að sumrinu. Þá leggjum við enn fremur til í síðari liðnum þar, að tekinn sé upp nýr liður á 17. gr. Það hefur verið svo undanfarið, að sérstaklega mæðrastyrksnefnd hefur gengizt fyrir því að gera nokkrum húsmæðrum frá barnmörgum heimilum í Reykjavík mögulegt að geta dvalizt hálfsmánaðarskeið eða svo á Laugarvatni. Og það er engum efa bundið, að á þessum tímum, þegar svona mikið er nú um, að starfsmenn og verkamenn fái orlof, og þær kröfur fara sífellt vaxandi, þá þurfum við að gera nokkuð að því að veita þeim þegnum þjóðfélagsins, sem minnst hafa máske réttindin, oft lengstan vinnutímann og oft lélegust launin, þ.e. húsmæðrunum, mögulegt að njóta einhvers af slíkum réttindum. Það er ekki þægilegt viðureignar að setja löggjöf um þetta efni. En ég held, að það væri hægt að hjálpa þessu nokkuð með því að hafa það svo, að þau samtök, eins og mæðrafélögin, mæðrastyrksnefndirnar eða önnur slík samtök, sem hafa áhuga fyrir því að gera húsmæðrum mögulegt að fá svona sumardvöl, hljóti nokkurn styrk til sinnar starfsemi. Þess vegna leggjum við þarna til, að félmrn. sé heimilað að úthluta til slíkra samtaka 200 þús. kr. Það held ég sé mjög þarft mál. Þá leggjum við til á sama þskj., brtt. XXVI, að til almennra slysavarna og til umferðarslysavarna sé styrkurinn hækkaður nokkuð, um 100 þús. í fyrra tilfellínu og 50 þús. í því síðara. Það þarf vart að rökstyðja, svo mjög sem þannig er nú komið hjá okkur, að slysin, ekki sízt í sambandi við umferð, eru að verða almennari dauðaorsök en jafnvel sjóslysin í sambandi við vinnuna. Þá eru svo till. í sambandi við 20. gr., XXX og XXXl. Er lagt til, að byrjað sé að leggja til hliðar fé til að undirbúa byggingu þjóðskjalasafns og enn fremur til byggingar listasafns ríkisins. Fyrir 10 árum, þegar lýðveldið var stofnað, komum við okkur saman um að veita ríflegt fé til að koma upp þjóðminjasafni. Og ég býst við, að allir gleðjist yfir því nú að sjá, hve vel verði þar búið til frambúðar um okkar þjóðminjar, það er að segja þær þeirra, sem ber að varðveita á slíkum stað. En eins og menn taka eftir, er þetta hús svo að segja strax orðið of lítið. Þar sem málverkasafnið er nú, veitir okkur ekki af að fara að hafa fyrir ýmislegt, sem snertir nútímann, og þegar ég tala um nútímann í því efni, þá á ég líka við 19. öldina. Ég er hræddur um, að það séu daglega að glatast hjá okkur minjar og munir eftir þá menn, sem við komum þó til með í okkar meðvitund og jafnvel sögu að setja við hliðina á öllum þeim, sem í fornöldinni settu mestan frægðarljóma á okkar land. Það fer að verða svo, að ýmsu úr heimilum manna eins og Matthíasar Jochumssonar, Stephans G. Stephanssonar og annarra slíkra verður erfitt að ná eða eignast eða varðveita, ef ekki er farið að hugsa um það tiltölulega snemma, og ríkið hefur enn sem komið er ekki litið þetta sömu augum og fornminjarnar. Einstaklingar hafa haft þarna mikinn áhuga og elnstök samtök, en ríkið þarf að koma þarna til. Ef við hins vegar ætlum að fara að taka fyrir safn þann hluta af þjóðminjasafninu, þar sem málverkin nú eru geymd, þá fer okkur að vanta stað fyrir málverkin, og þess vegna þurfum við að fara að safna í byggingu fyrir listasafnið nú þegar. Hvað þjóðskjalasafnið snertir, þá þarf landsbókasafnið alveg nauðsynlega á því húsrúmi að halda. Og í þjóðskjalasafninu er allt of þröngt, svo þröngt, að það liggur við, að dýrmæt skjöl tapist bara út af þrengslunum, hvernig öllu er hrúgað saman. Þetta eru hinir einu stóru liðir, sem við gerum till. um, þm. Sósfl., á þessu þskj., og það má náttúrlega vel vera, að það sé ekki hægt að fá það í gegn í flýti. Allar hinar till., sem ég hef gert grein fyrir og mælt með, eru sjálfar til samans ekki nema rúm millj. kr., eitthvað milli 1 millj. og 11/2 millj. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar viðvíkjandi þessum málum og ekki sérstaklega fara inn á þær umr., sem hér hafa verið. Það var aðeins eitt, sem ég hjó eftir hjá hv. frsm. fjvn. Hann talaði um það, að því er mér skildist sem röksemd um, að við mættum ekki búast við of miklum tekjum á næsta ári, að kaupmenn kvörtuðu um, að eftirspurn eftir vörum væri farin að minnka, væri orðin of lítil. Og það er vitanlegt, af hverju hún er orðin of litil. Það er vegna þess, að kaupgeta almennings er orðin of lítil til þess, að almenningur geti veitt sér það, sem þjóðin hefur efni á að flytja inn. Ég held, að það sé engin ástæða til þess að kviða því, að svo verði á komandi ári. Ég held, að við getum verið vissir um, að eftirspurnin muni aukast. Það er svo auðveld lækningin á því. Það er aðeins að hækka kaup verkalýðsins, og það held ég megi fullvissa hv. frsm. fjvn. um að verkalýðurinn sé alveg ráðinn í að gera, þannig að við þurfum ekkert að kvíða því, að það verði ekki aukin eftirspurnin eftir vörunum á næsta ári. Það þýðir, að innflutningurinn getur haldið áfram að vaxa, almenningur að njóta þeirrar velmegunar, sem þjóðin þar með býr við og eins og við vitum byggist á því, að við getum aukið okkar framleiðslu og getum verið öruggir með okkar markaði. Ég held þess vegna, að það sé engin ástæða til þess að óttast, að við getum ekki á næsta ári haldið áfram að tryggja öllum vinnu - og það betur en á því síðasta - og tryggja vaxandi velmegun í landinu. En um leið, þá held ég líka, að við megum vera öruggir um það, að á okkar 500 millj. kr. fjárlögum höfum við áreiðanlega fé afgangs til að veita m.a. þá litlu hluti, en mikilvægu, sem ég hef nú reynt að gera nokkra grein fyrir að rétt væri af okkur að veita nú á þessum fjárlögum. Ég vil svo vona, að þessar brtt. okkar finni náð fyrir augum hv. þm. og þeir taki vel undir þær, þegar að því kemur, að þeir eiga að greiða um þær atkvæði.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. samþingismanni mínum að flytja hér tvær brtt. við fjárlfrv. - Sú fyrri er í á þskj. 250, að veittar séu 50 þús. til að koma af stað útbúnaði til leirbaða í Hveragerði. Það hefur nokkuð verið gert að þessu síðustu sumur, en aðbúnaður þess fólks, sem leitar sér heilsubótar á þennan stað, er svo lélegur og óþægilegur, að ekki er við unandi. Það var farið fram á 100 þús. kr., og það erindi hefur legið fyrir fjvn. Hv. nefnd hefur ekki séð sér fært að taka upp í sínar till. slíka fjárveitingu. Við höfum átt tal við hæstv. heilbrmrh. um þetta mál, og hefur hann tekið vel undir málið, að eitthvað beri að gera í þessu efni. Ég er þeirrar trúar, að þarna sé um verulega heilsulind að ræða og ef góður útbúnaður verði gerður, svo að fólkið geti notið leirbaðanna, þá geti menn sótt þangað margra meina bót. Og það er vissulega ástæða til þess að hjálpa því fólki, sem verður fyrir því tjóni, að heilsan sviptir það möguleikum til þess að bjarga sér og starfa. Það er mikilsvert með hvern einstakling, sem bægt er að hjálpa til að öðlast heilsuna aftur, og þó að það komi máske ekki að öllu leyti, þá að lina þjáningar þeirra, sem fyrir heilsubrestinum verða. Erlendir sem innlendir fræðimenn, sem þekkja orðið til um þetta efni, búast við, að þarna séu einmitt skilyrði til sérstakrar heilsubótar. En til þess að svo megi verða, þarf að hafa miklu meiri og betri útbúnað en enn er til staðar. Fátækt hreppsfélag getur ekki staðið straum af slíkum byggingum eða aðgerðum til viðbótar við allt annað, sem það hefur á sinni könnu. Við settum nú ekki í þessa brtt. nema helming þeirrar upphæðar, sem farið var fram á. En vitaskuld veitti ekki af, að upphæðin væri öll. Samkvæmt því viðtali, sem við höfum átt við hæstv. heilbrmrh., munum við taka aftur þessa till. til 3. umr., og ég vil vona, að hv. fjvn. taki málið til enn frekari athugunar og þá í samráði við okkur og hæstv. heilbrmrh. Þá höfum við leyft okkur að flytja aðra brtt., sem er á sama þskj., IV. Það er um, að komi tveir nýir liðir, til brúargerðar á Andalæk 150 þús. og til brúargerðar á Dalsá 100 þús. Frá vegamálaskrifstofunni var lagt til, að Andalækur yrði brúaður næsta sumar og til þess skyldi varið 200 þús. kr. og 100 þús. kr. til brúar á Litlu-Laxá, sem hv. fjvn. hefur nú tekið upp í sínar till. og lagt til, að til þeirrar brúarsmíði yrðu veittar 200 þús. kr., og kann ég hv. fjvn. þakkir fyrir þá till. Það er nú ekki vonum fyrr, að till. komi um þetta efni hér fram í þingi. Þeir, sem þarna eiga hlut að máli, eru búnir að búa áratugum saman við brúarleysi. Vegurinn er kominn að ánni, en brúin hefur ekki verið gerð. Þeir búendur, sem hinum megin við Litlu-Laxá eru, hafa orðið að flytja þarna mjólk daglega, sem næst málnytu úr 100 kúm, og oft við mikla erfiðleika. Áin er oft, sérstaklega að haustlagi og að vetrarlagi og fram eftir á vorin, nærri ófær. Og þeir hafa orðið að bera brúsana yfir ána, ekki komið neinu tæki við, ekki einu sinni hesti, til þess að komast með þennan flutning yfir ána, og orðið að brjótast og vaða ána og bera hvern brúsa yfir til þess að koma vörunni frá sér. Ég hygg, að hv. Alþ. hafi ekki gert sér grein fyrir, hve miklir erfiðleikar eru hjá mönnum, sem verða að annast slíka flutninga. Og því trúi ég ekki, að hv. fjvn. eða Alþ. yfirleitt grípi til þess ráðs að segja, að það skipti ekki svo miklu fyrir þjóðarbúið, hvort þessi framleiðsla er þetta mikil eða ekki. Hvað sem liði þörfinni fyrir vöruna til neyzlu á þeim tíma, sem hún er framleidd, þá er það svo mikil skerðing á þjóðartekjum og rýrnun á þjóðarhag við hvað eina, sem minnkar af slíku verðmæti í þjóðarbúinu, að slík svör þykist ég vita að enginn hv. alþm. vildi hafa í frammi. En hv. fjvn. hefur ekki séð sér fært að ganga lengra og taka till, vegamálastjórnarinnar, eða það, sem kom frá skrifstofu vegamálastjóra, að veita til annarrar brúarsmíði, og enn siður, að hv. n. hafi tekið tillit til okkar till., þingmannanna, sem var um að bæta 50 þús. við till. vegamálastjórnarinnar um brú á Litlu-Laxá. Við lögðum til, að það væru 150 þús., vegamálaskrifstofan 100 þús. til þeirrar brúar, og vegamálaskrifstofan, eins og ég sagði áður, 200 þús. til brúar á Andalæk, og við óskuðum svo til viðbótar eftir, að hv. n. tæki upp í till. sínar 100 þús. til þess að brúa Dalsá. Hvað áhrærir brú á Andalæk, sem hv. n. hefur nú ekki tekið upp, þá er um það að segja, að vegur er kominn báðum megin við lækinn. Þeir bæir, sem eru vestan við lækinn, eru 5. Þeir hafa engin not af veginum, vegna þess að lækurinn er ekki fær, þar sem vegurinn kemur að. Bændurnir fá að horfa á veginn, að hann er kominn, og það er gott og blessað, en hann hefur enga þýðingu, fyrr en þessi brú er komin. Þetta vissi vegamálaskrifstofan ofur vel og gerði þess vegna tillögu um, að úr þessu yrði bætt. Þó að þeir séu færri en hinir bændurnir og ekki eins miklir flutningar hjá þeim og bændunum við Litlu-Laxá, þá eru þeir búnir að búa við hin sömu ókjör um þessa flutninga. Og þó að þetta vatnsfall beri nú lækjarheiti og hann sé um hásumarið ekki mikill fyrirferðar og ósköp prúður á að lita, þá fara fínheitin af í leysingum bæði haust og vor og oft að vetrinum, eins og þeir menn vita, sem þekkja til, hvernig háttað er um fjallaár og verður á þeim stöðum, þar sem aðrennsli er mikið og vatnið safnast að langar leiðir, eins og þarna hagar til. Hið sama sem ég hef nú tekið fram um Andalæk á og við Dalsá, nema sú á er miklu stærri. Þar eru nokkrir bæir, sem hlut eiga að máli, og það er nú enn verr ástatt hjá þeim nm það efni heldur en flestum, sem búa vestan Andalæksins, að þeir eru langt frá Dalsá og geta ekki séð að heiman, hvað ánni líður, fyrr en þeir koma að henni. En þá kemur þráfaldlega fyrir hjá þeim að vetrarlagi, að þeir verða að fara við svo búið heim aftur. Þeir komast ekki yfir ána á nokkurn veg, - fara með flutninginn að heiman, komast að ánni, reyna vitaskuld, og oft getur slíkt ferðalag eða slík tilraun til þess að komast yfir ána verið hættuleg. Þeir reyna til hins ýtrasta, en verða oft og einatt að gefast upp við það og fara með flutninginn heim. Slíkar ferðir eru hrakningssamar, kosta talsvert mikla fyrirhöfn og talsverða fjármuni, og það sem svo enn lakara er, að úr þeirri vöru, sem mennirnir þurfa að koma frá sér, verður þeim ekki nærri eins mikið með því að sitja með hana heima. Nú hafa bændur í þessu héraði orðið að búa við mjólkurframleiðslu. Fjárpestirnar voru búnar að leika þessa menn svo grátt, að þeir áttu afar fátt fé, og þó að þeir séu að afla sér kinda aftur nú við fjárskiptin, þá er samt sem áður því svo skammt komið, að þeir hafa ekki nema mjög litla framleiðslu af því enn, eins og við er að búast, því að þegar svona er ástatt eins og er nú í Árnesþingi, þá er sauðfé ekki gripið upp úr steinunum á mjög skömmum tíma, allra sízt þegar eins er ástatt um stór nágrannahéruð, að þau hafa orðið að framkvæma fjárskiptin að miklu leyti samtímis og sumt af þeim aðeins ári síðar, og þá gefur að skilja, að á þeim slóðum er ekki hægt að fá fé. Menn hafa orðið að fá það annaðhvort af Vestfjörðum og það mjög takmarkað - það var ekki meira fé þar að fá - eða norðan úr Þingeyjarsýslum, og sá möguleiki var þessi ár, sem féð var flutt á milli, algerlega tæmdur. Menn tóku það, sem fáanlegt var. Ég hefði haldið, þar sem svona stendur á og þegar menn eru búnir að bíða - ekki árum saman, heldur áratugum saman - eftir umbótum í þessum efnum, og enn fremur þegar á það er litið, hvað miklum fjármunum er varið til umbóta í hinum ýmsu héruðum, að þá mundi Alþ., eftir því sem það frekast sæi sér fært, vilja greiða fyrir slíkum umbótum. Við höfum stillt þessum till. okkar svo í hóf, að það er ekki farið fram á nærri eins mikið þarna og þessi brúarsmíði kostar. Það mun vanta upp á brúna yfir Andalækinn um 50 þús. Frá vegamálaskrifstofunni er tillaga um að verja 200 þús. til þeirrar brúarsmíði, og til brúar á Dalsá er þessi upphæð, sem við nefnum, hvergi nærri nóg. En þetta er fyrirgreiðsla, sem ég vildi vona að gæti orðið til þess, að mögulegt væri að hefja framkvæmdir og brúarsmíðinni yrði komið á. Héraðsbúar mundu leggja hart að sér við að útvega fé, svo að hægt væri að koma brúarsmíðinni í kring næsta sumar. Og þó að þeir biðu einhver óþægindi og máske kostnað við það, þá mundu þeir leggja það á síg, ef þeir ættu þess kost að fá þessum verkum komið í framkvæmd. Ég held nú reyndar, að ég geti skírskotað til þingsögu minnar alla tíð, að ég hafi flutt það eitt, sem sýndi hófsemd og fulla aðgæzlu, og lengstum hefur það verið svo, að maður hefur gengið með báðar hendur blóðugar til axla til þess að reyna að passa upp á, að full aðgæzla væri höfð á afgreiðslu fjárlaga. En ég get ekki neitað því og ég tek það fram, að sérstaklega í seinni tíð hefur mér fundizt, að hv. Alþ. kunni lítið að meta aðstöðu okkar þm. Árnesinga í þessu efni. Það er orðtak í okkar máli, sem segir, að svo má brýna deigt járn, að bíti, og ég verð þá að segja, að að lokum getur farið svo, að maður hirði þá minna um, hvernig fer, ef ekki er hin minnsta sanngirni sýnd í því að mæta að einhverju leyti óskum manna um bráðnauðsynlega hluti. Við höfum séð okkur knúða, þm. Árn., til þess að flytja þessar till. Við litum þannig á, að það hefði á engan hátt verið forsvaranlegt af okkur - m.a. með tilliti til þess, hvernig að þessu héraði hefur verið búið af hálfu þingsins, - og það er ég tilbúinn til þess að rökstyðja, hvenær sem vera skal - annað en að flytja tillögurnar. Og við tökum það eitt, sem alveg má heita óhjákvæmilegt, nema það eigi að brjóta á þessu fólki öll lög og rétt. Nú vil ég vona, að hv. fjvn. taki þessar till. okkar til íhugunar og hv. Alþ. ráði þarna bót á þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að þreyta þá fáu hv. alþm., sem enn þá haldast við hér í d., á því að flytja langt mál, enda er orðið áliðið. Það eru fyrst og fremst fáeinar litlar brtt. á þskj. 253, sem ég flyt og vil fara um fáeinum orðum. Áður ætla ég þó aðeins að víkja að ræðu hv. frsm. fjvn., þeirri sem hann flutti hér í kvöld. Ræður hans gefa rannar ekki tilefni til mikilla deilna; þær einkennast af hógværum málflutningi, svo sem hans var von og vísa, og áreitnislausum. Hins vegar væri full ástæða til þess að rökræða við hann ýmis atriði, sem komu fram í ræðum hans, ýmsar þær bollaleggingar, sem hann var með í sambandi við tekjuáætlanir fjárlaga, og ætla ég þó ekki að fara langt út í þá sálma. Hv. frsm. taldi óvarlegt að reikna með vaxandi tekjum ríkissjóðs á næsta ári. Hann lét í það skína, að við þjóðvarnarmenn reiknuðum með þessu og byggðum till. okkar á þeim grundvelli, en þessu er ekki þannig varið. Það er að vísu álit mitt, að vel geti svo farið, að tekjur ríkissjóðs á næsta ári geti hæglega orðið nokkru meiri en þær verða á þessu ári. En í áætlun okkar er ekki við það miðað, að þær fari fram úr því, sem allar líkur benda til að þær verði nú í ár, heldur höfum við áætlað þær svipaðar, og þó aðeins lægri. Þetta tel ég fremur varlegt heldur en hitt. Helztu líkurnar til þess, að slík áætlun geti ekki staðizt, virðast mér vera þær, að svo illa verði stjórnað atvinnumálum og fjármálum þjóðarinnar, að atvinnulífið bíði verulegan hnekki af þeim sökum. En að öðrum kosti tel ég hitt eins líklegt, að tekjurnar verði jafnmiklar, ef ekki meiri. Hv. 8. landsk., sem talaði hér af hálfu míns flokks í kvöld, sýndi fram á þetta með ljósum rökum, eftir því sem hægt er að sýna fram á slíka óorðna hluti, og skal ég ekki fara fleiri orðum um það. Á þskj. 253, þar sem eru brtt. frá mörgum hv. þm., á ég fáeinar till., sem allar eru að vísu í hækkunarátt, en þó flestar um fremur óverulegar hækkanir. Samtals nema þessar hækkunartill. mínar rúmlega hálfri annarri millj. kr. Fyrst er hér lítil till., merkt Vl. Hún er um það, að við landsbókasafn komi nýr liður, til viðhalds og ljósmyndunar illa farinna handrita, 10 þús. kr. Þessi litla fjárupphæð mundi að mínum dómi koma að verulegu gagni til þess að bjarga ýmsum merkum skjölum og handritum, sem ég veit að liggja nú undir skemmdum. Ég hef á síðustu mánuðum handleikið töluvert af bréfum merkra Íslendinga, frá 19. öld einkum og 18. öld nokkuð, og ég hef komizt að raun um það, að sum þessara bréfa, þ. á m. frá hinum mætustu mönnum eins og Jóni Sigurðssyni forseta, Konráði Gíslasyni, Benedikt Gröndal o.fl., liggja undir skemmdum. Þessi gömlu bréf hafa verið margbrotin á sínum tíma, og þau eru að detta í sundur í brotunum og verða ólæsileg með pörtum. Einnig veit ég, að mörg gömul handrit eru orðin það illa farin, að eigi að halda áfram að nota þau með sama hætti og gert hefur verið, þá verða þau svo að segja uppurin og óhæf til notkunar eftir nokkurn tíma. Það, sem þarf hér að gera, er það, í fyrsta lagi, að reyna að lagfæra þessi bréf og handrit, eftir því sem föng eru á, og yrði það væntanlega gert af vönum bókbandsmanni, en jafnframt þyrfti að taka eftirmyndir af þeim skjölum, sem verst eru farin, og þá sérstaklega þeim, sem mikilvægust eru. Þessi litla upphæð, sem ég legg til að veitt verði í þessu skyni, mundi geta bætt nokkuð úr brýnustu þörfinni, ef hún yrði tekin upp sem fastur liður á fjárlög eða einhver svipuð upphæð, þó ekki minni. Þá er hér liður XII. Það er til samningar íslenzkrar orðabókar. Eins og fram kemur á þessu þskj., hafa fleiri munað eftir því, að hér er verið að vinna merkilegt starf, sem mikil þörf er á að hægt sé að hraða, svo að það geti unnizt örar en nú er hægt. Það eru einir 3 aðilar, sem flytja hækkunartill. við þennan lið. Ég legg til, að í stað 75 þús. kr., sem til þessa eru ætlaðar á fjárlfrv., komi 250 þús. kr., en til vara 150 þús. kr. Ég sé, að hv. fjvn. hefur haft skilning á því, að þarna sé verið að vinna merkilegt starf, því að hún hækkar þennan lið örlitið, en mér finnst hún ganga allt of skammt, það kemur því miður ekki að nægilegum notum. Ég vil fullyrða, að það eru fá verk, sem nú er verið að vinna, sem merkilegri mega teljast fyrir íslenzka menningu heldur en samning hinnar miklu vísindalegu orðabókar yfir íslenzka tungu, sem nú er verið að starfa að, en gengur allt of hægt vegna fjárskorts. Ég held, að það væri því mikið nytjaverk að hækka þessa fjárveitingu nokkuð verulega. Þá hef ég undir liðnum XXIII flutt till. um nýjan lið: Til Félags íslenzkra myndlistarmanna vegna þátttöku í norrænni listsýningu í Róm, 125 þús. kr. Hv. fjvn. hefur tekið upp í sínar till. styrk til þessa, 100 þús. kr., og er það mjög virðingarvert. En samkvæmt þeim heimildum, sem ég hef aflað mér, telja þeir menn, sem hafa af miklum áhuga unnið að undirbúningi þessarar sýningar, að þeir komist ekki af með minna en 125 þús. kr. Ég hygg, að verði hægt að koma þessari sýningu á í Róm, þá sé þar um að ræða mjög merkilegt tækifæri til þess að kynna á alþjóðavettvangi íslenzka myndlist, og legg því til, að nauðsynlegur styrkur verði veittur í þessu skyni. Þá er undir XXV. lið till. um aukinn styrk til slysavarna: að styrkur til almennra slysavarna hækki úr 150 þús. kr. í 300 þús. kr. og styrkur til umferðarslysavarna hækki úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. Um þessa till. þarf ekki að fara mörgum orðum. Allir skilja nauðsyn slysavarna, bæði á sjó og landi. Slysavarnafélag Íslands hefur unnið í þessum efnum mjög merkilegt starf, að verulegu leyti með fjármagni, sem hað hefur aflað meðal áhugamanna um land allt. Ég tel, að ríkisvaldinu beri skylda til að rétta þessum félagsskap nokkru meiri hjálparhönd en það hefur gert til þessa. Um slysavarnir á landi er það að segja, að þar er nauðsynin ekki öllu minni orðin, því að það er alkunna, að slys í sambandi við umferð, sérstaklega í bæjunum, og þá fyrst og fremst hér í Reykjavík, eru orðin óhugnanlega mikil og tíð, og ber brýna nauðsyn til að gera allt, sem kostur er á, til þess að koma í veg fyrir þau eða draga úr þeim. Undir XXVIII. lið á þessu þskj. fer ég fram á það, að byggingarstyrkur til dvalarheimilis aldraðra sjómanna verði hækkaður nokkuð. Eins og kunnugt er, þá er verið að reisa hér myndarlegt hús, þar sem til þess er ætlazt að aldraðir sjómenn fái góða vist og aðhlynningu í ellinni. Þessari búsbyggingu hefur þokað nokkuð áfram, en þó skortir enn töluvert fé til þess, að hægt sé að taka í notkun þann hluta þessarar byggingar, sem nú er í smíðum. Það ber að sjálfsögðu að virða, að Alþ. hefur sýnt þessu máli góðan skilning, m.a. með því að leyfa þeirri nefnd, sem stendur fyrir byggingu dvalarheimilisins, að efna til happdrættis, sem gefur nokkurt fé, en þó er það engan veginn nægilegt, kemur ekki nógu fljótt, til þess að hægt sé að taka þessa byggingu í notkun bráðlega, eins og full þörf er á. Það er að sjálfsögðu mikil þjóðhagsleg óhagsýni að hafa þegar fest allmargar milljónir króna í stórri byggingu, sem gæti bætt nokkuð úr þeim mikla húsnæðisskorti, sem ríkir ekki hvað sízt hér í Reykjavík, ef hægt er með nokkru hærra fjárframlagi að flýta verulega fyrir því, að þessi bygging verði tekin í notkun. Það mun vera ein till. enn, sem ég á á þessu þskj. Hún er einnig undir XXVIII. lið, við 20. gr., hækkun á framlagi til nýrra vita, að fyrir 1 millj. kr. komi 1.5 millj. kr. Um þessa hækkunartill. vil ég aðeins segja það, að ég veit, að hv. alþm. skilja nauðsynina á því, að haldið sé áfram að efla vitakerfi landsmanna. Það hefur að vísu verið gert mikið í því efni á undanförnum árum og áratugum, en í þessu efni verður stöðugt mikil og ör þróun. Þar kemur til greina ný ljósatækni, og því miður eru margír vitarnir okkar orðnir gamlir og úreltir og hafa ekki það ljósmagn, sem nauðsynlegt er. Íslenzk sjómannastétt leggur svo mikið af mörkum í þjóðarbúið, að hún á það vissulega skilið, að reynt sé að búa vel að henni að því er snertir öryggi í siglingum, og vænti ég því, að þessari till. verði tek ið af skilningi. Ég hefði haft tilhneigingu til þess að mæla hér með nokkrum till., sem aðrir hv. þm. flytja, en skal nú ekki fara um þær mörgum orðum. Fyrst er till. nr. VIII, frá hv. 1. landsk., um það að koma á fót mannfræðideild til að hefja samningu spjaldskrár yfir Íslendinga með æviatriðum þeirra. Þarna er hreyft merku nýmæli, sem ég er viss um að væri ekki aðelns skemmtílegt, ef framkvæmt yrði, heldur yrði það hin gagnlegasta heimild, sem mundi spara mönnum ekki aðeins mikla fyrirhöfn, heldur jafnvel töluverða fjármuni, þegar fram liðu stundir. Ef slíkri spjaldskrá, með glöggum upplýsingum um æviferil manna, væri komið upp og haldið við, þá mundi hún verða til mikils hagræðis fyrir menn á marga lund. Einnig ætlaði ég aðeins að víkja að tveim till. frá hv. 2. þm. Reykv. o.fl., það er till. nr. V og nr. VII á þskj. 253. Fyrri till. er um að míkrófilma handrit heima og erlendis, en síðari till. um að míkrófilma frumrit í þjóðskjalasafni og skjöl erlendis. Þarna er vissulega hreyft miklu nytjamáli, og ég er í engum efa um það, að þetta verður gert fyrr eða síðar. Og ég tel, að einmitt nú, þegar hagur ríkissjóðs er mjög sæmilegur og hér veltur allt á háum tölum, þá sé tækifæri til þess að gera þetta, sem er til mikilla hagsbóta fyrir íslenzkar sögurannsóknir og mundi verða okkur til sæmdar að framkvæma heldur fyrr en síðar. Ýmsar fleiri till. eru það hér, sem ég tel mjög nytsamlegar og vildi gjarnan mæla með, en ég ætla ekki að teygja tímann með því að ræða þær, mun láta nægja, að afstaða mín komi fram við atkvgr., þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni, hv. 8. þm. Reykv. (GilsG), um það, að till. nr. V og VII á þskj. 253 eru mjög athyglisverðar, og að mínum dómi ekki síður till. á sama þskj., sem er tölusett IX og flutt af hv. 2. þm. Reykv. og hv. 9. landsk. Í raun og veru finnst mér hún einna merkilegust. Og ég verð að láta í ljós ánægju mína yfir þeim rökstuðningi, sem hv. 2. þm. Reykv. hafði um það, er snertir varðveizlu á þjóðlegum fræðum. Um það skal ég svo ekki hafa hér lengra mál. Ég stóð aðallega upp til þess að biðja griða þeim till., sem ég stend að fyrir mitt kjördæmi, en skal þó ekki eyða í það löngu máli. Smærri till., eins og t.d. um sjómannalesstofu, leikfélag, lúðrasveit og tónlistarskóla, skal ég ekki ræða hér. Ég hef aðeins sett þetta fram til minnis fyrir hv. fjvn., sem ég veit að muni stuðla að því að fá þetta inn í fjárlögin á sínum tíma, þegar hún kemur að skilgreiningu þeirra framlaga, sem á ári hverju eru látin til hinna ýmsu kjördæma af þessu tilefni eða með þessi menningaráhrif fyrir augum. Hv. 9. landsk. hefur flutt till. um hækkun á styrkinum til hafnarinnar í Vestmannaeyjum, og ég hef flutt till., sem að vísu gengur ekki eins langt, um það sama. Mér voru það ákaflega mikil vonbrigði, eftir að ég hafði kynnt mér till. hv. vitamálastjóra til hv. fjvn. um framlög til Vestmannaeyjahafnar og fleiri hafna, að hv. n. skyldi ekki sjá sér fært að leggja þá upphæð til grundvallar, sem þar var, hvað snertir þá höfn, sem ég geri hér að umtalsefni. Þessi upphæð var þó ekki há samanborið við þá þörf, sem fyrir liggur, og samanborið við það, sem Vestmannaeyjakaupstaður eða Vestmannaeyjahöfn má heita að eigi til góða hjá ríkinu vegna hinna stórmiklu framkvæmda, sem nauðsynlegt hefur verið að ráðast í og er undirstaðan undir þeirri framleiðsluaukningu, sem fer fram núna þessi árin í Vestmannaeyjum og öllum landsmönnum er kunnugt um. Ég verð að segja það, að þegar maður aðgætir þessar tölur, sem núna eru lagðar til grundvallar af hv. fjvn., samanborið við þær tölur til hafnarbóta og annarra slíkra mannvirkja á kreppuárunum, sem við höfum allir nokkur kynni af, þá er það undarlegt tímanna tákn með þeim háu tölum, sem fjárl. eru byggð á, að einmitt þessi mannvirki haldast ekki í neinu réttu hlutfalli af hálfu ríkisvaldsins við önnur fjárframlög eftir fjárlögunum að dæma. Ég hef engan veginn tekið djúpt í árinni með mínum brtt. Hv. 9. þm. hefur gengið feti framar. Ég vil þó ekki fullyrða, að hann hafi farið fram á hærri upphæð en sanngjarnt væri. Hitt er það, að ég stillti mínum till. frekar til hófs þess vegna, að ég veit, hversu ákaflega örðugt allar slíkar brtt. eiga hér uppdráttar, þegar hv. n. hefur tekið þessa afstöðu, sem ég harma mjög og vona að verði tekin til endurnýjaðrar athugunar, sem þá sennilega yrði að ná ekki einasta til Vestmannaeyjahafnar, heldur til fleiri hafna. Ég skal svo láta útrætt um það að sinni. Þá vil ég að lokum víkja að einu máli, sem í rauninni liggur ekki hér fyrir í till. hv. fjvn. Það er í sambandi við mjólkurþörf Vestmannaeyja og það átak til að koma mjólkursölunni og mjólkurneyzlunni þar í sæmilegt horf, sem fór fram á s.l. ári. Það hefur um langan aldur verið svo, að fólk í Vestmannaeyjum hefur beinlínis liðið af mjólkurskorti, einkum síðan fór að fjölga þar fólki og framleiðslan að færast í aukana og þar af leiðandi um langan tíma ársins, að um 2 þús. aðkomumanna bætast við hóp neytendanna þar í plássinu. Um mörg s.l. ár varð að flytja mjólkina frá Reykjavík með ýmsum skipum, sem ganga þá leið, en þetta gekk skrykkjótt, og það, sem verst var, var það, að mjólkin kom oft sem skemmd vara til Vestmannaeyja. Við áttum margar viðræður við forráðamenn Mjólkursamsölunnar og aðra þá ráðamenn þjóðfélagsins, sem stýra því að koma mjólk og mjólkurafurðum á markað, og niðurstaðan af þessum samtölum varð sú á s.l. ári, að Mjólkursamsalan setti upp sölu á mjólk í Eyjum. Þá vildu Vestmanneyingar leggja sig í framkróka að sjá til þess, að mjólkursalan gæti gengið greiðlega, og voru þá hafnar beinar ferðir milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja og að því stefnt, að þær gætu verið hvern dag vikunnar. Þessari áætlun var að mestu leyti haldið fram að þeim tíma, sem ég hef skýrslur um, og það er reynt að halda því í horfi, og árangurinn hefur orðið sá, að mjólkursalan hefur margfaldazt í Eyjunum og sala á mjólkurafurðum hefur líka aukizt stórlega. Þetta er til stórmikillar blessunar, bæði fyrir þá, sem fá vöruna og geta fengið þennan holla mat á sín heimili að vild, og það er líka til hagræðis fyrir framleiðendur mjólkurinnar og landbúnaðinn í nærsýslunum í heild. Nú verður þessum ferðum ekki haldið uppi nema með miklum kostnaði. Það er ekki hægt að hafa öðruvísi farkost en reglulega góðan bát, ef honum er ætlað að halda uppi ferðum í öllu færu veðri svo langa sjóleið sem hér er um að ræða, sem eru þó einir 5 tímar, milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Og mér var falið af bæjarstjórn Vestmannaeyja, sem hefur nú tekið að sér forustu í þessum málum heima í Eyjum, að fara fram á breytta fjárveitingu í sambandi við þessa breyttu tilhögun, svo sem ég gerði í bréfi til samvn. samgm., dags. 10. nóv. Í mörg ár undanfarin hefur svokallaður Stokkseyrarbátur annazt samgöngurnar við Árnessýslu og Vestmannaeyjar og fengið til þess nokkurn styrk, sem hefur nægt að mestu leyti fyrir þær ferðir. Þeim ferðum hefur verið haldið uppi aðeins 2 daga í viku, en vegna mjólkurinnar og til þess aðallega að fá hana óskemmda á heimilin eða til neytenda, þá hefur verið, eins og ég sagði áðan, að því stefnt að hafa ferðirnar dag hvern, þegar veður leyfir, og veðursældin var á s.l. sumri og fram eftír öllu hausti mjög sæmileg, svo að úrfellisdagar urðu ekki mjög margir. Nú er höfuðnauðsyn fyrir það mikla framleiðslupláss að hafa hollan og góðan mat og gnægð af honum handa því fólki, sem þar vinnur baki brotnu um fimm mánuði ársins við höfuðframleiðsluna, sem er vertíðin, og raunar er unnið svo að segja nú orðið baki brotnu alla daga við að framleiða verðmæti fyrir þjóðina einmitt í Vestmannaeyjum. Fólki líður þar vel, sem betur fer, og fólkið kemst vel af, sem er líka mjög gott, og þá finnst mér, að Alþingi og fjárveitingavaldið eigi að stuðla að því eftir megni, að þetta sama fólk fái hollar og góðar fæðutegundir, og hollari eða betri fæðutegundir en mjólk og mjólkurafurðir er ekki hægt að bjóða fram. Það eru líka fleiri landbúnaðarafurðir, sem bæði Stokkseyrarferðirnar og Þorlákshafnarferðirnar hafa greitt gang til Vestmannaeyja, heldur en mjólk og mjólkurafurðir. Sala á öðrum landbúnaðarafurðum, einmitt í sambandi við þessar ferðir, fer ört vaxandi í Eyjum. Það er þar eins og annars staðar, að samgöngurnar efla alla dáð í þessu efni og auka viðskiptin og örva á allan hátt. Ég vil nú vona, að þetta verði tekið til nýrrar athugunar. Ég heyri sagt, að hv. samvinnunefnd hafi ekki tekið nema að hálfu leyti til greina þær óskir, sem ég bar fram, en ég fullyrði, að ef ekki fæst styrkur, sem svarar nálægt því, sem ferðirnar kosta, þá er ekki hægt að halda þeim uppi, og að því yrðu mikil vonbrigði, bæði fyrir fólkið í Eyjunum og líka fyrir Mjólkursamsöluna og þá, sem að henni standa. Eins og er borga Vestmanneyingar fyrir mjólkina 15 aurum hærra á lítra en gerist hér í Reykjavík og taka á þann hátt þátt í þessum kostnaði, en eins og allir vita, þá er það og var það, þegar síðast var samið út af verkfalli, mikið átakamál, hvort mjólk í Vestmannaeyjum ætti að vera nokkuð dýrari en annars staðar, og var því þá af sumum heitið, að hún skyldi verða seld við sama verði og hér er í Reykjavík. En hingað til hafa menn unað því að borga hana í Vestmannaeyjum 15 aurum dýrari lítrann heldur en aðrir. Það er ekki komið fram neitt, sem sýnir, að þeir uni því ekki, en það má á engan veg versna úr því. Ég hef þess vegna flutt til vonar og vara brtt., sem er prentuð á þskj. 253, um að heimila ráðh. að greiða rekstrarhalla, er verða kunni af flutningi mjólkur, mjólkurafurða og annarra búsafurða milli hafna í Árnessýslu og Vestmannaeyja, allt að 160 þús. kr., og er með því stefnt að því að bæta eða brúa það bil, sem er á milli minna óska og, eftir því sem ég fregna, þess, sem hv. samvinnunefnd samgöngumála vill leggja fram. Ég hef ástæðu til að ætla, eftir að hafa talað við hæstv. fjmrh., að hann sé þessu máli hlynntur í eðli sínu, en sætti sig ekki við þá framsetningu, sem ég hef brúkað í greindri brtt., og að vissu leyti í samráði við hann hef ég ákveðið að láta hana því ekki koma hér undir atkv. nú, í þeirri föstu von, að úr þessu máli verði greitt á viðunandi hátt við 3. umr. fjárlaganna.



Herra forseti. Hv. þm. Dal. (ÁB) og ég flytjum brtt. á þskj. 250,II um 300 þús. kr. fjárframlag til Heydalsvegar eða Hnappadalsvegar yfir Heydal að Bíldhóll, eins og hann er nefndur í vegalögunum. Til vara flytjum við tillögu um 200 þús. kr. framlag í þessu skyni. Á undanförnum árum hefur mikið verið um það rætt að hraða vegarlagningu yfir Heydal að Bíldhóli á Skógarströnd og tryggja þannig öruggan vetrarveg yfir Snæfellsnesfjallgarðinn. Heydalur liggur aðeins rúma 150 m yfir sjávarmál, en Kerlingarskarð og Bröttubrekka yfir 300 m. Það gefur því auga leið, að Heydalsvegurinn mundi haldast fær bifreiðum, þó að vegurinn yfir Kerlingarskarð og vegurinn yfir Bröttubrekku lokuðust vegna fanna. Heydalsvegurinn var tekinn upp í tölu þjóðvega 1943, en því miður hefur lítið verið unníð að þeirri vegargerð, nema lítils háttar í Kolbeinsstaðahreppnum upp í Hnappadalinn. Það er mikil fjárhæð, sem eytt er árlega af viðhaldsfé þjóðvega til að standast kostnað við snjómokstur á Bröttubrekkuveginum og í Kerlingarskarði til þess að halda þessum leiðum opnum. Ef áherzla yrði lögð á vegargerð yfir Heydal, mundu þær fjárfúlgur, sem eytt er árlega af viðhaldsfé þjóðvega í snjómokstur í Kerlingarskarði og Bröttubrekku, hverfa úr sögunni og yrðu í stað þess nýttar til að bæta vegakerfi Dalasýslu og Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu. Það er því áríðandi að flýta þessari vegagerð, og af þeim ástæðum er þessi brtt. fram borin. Ég vil geta þess, að hér er ekki einvörðungu um samgöngumál að ræða, sem snertir kjördæmi mitt og kjördæmi hv. þm. Dal., því að sú samgöngubót, sem myndast við lagningu þessa vegar, er engu síður mikilsverð fyrir Vestfirði og Norðurland til að tryggja íbúunum þar örugga leið með bifreiðum um vetrarmánuðina. Þetta vil ég biðja hv. alþm. að hafa í huga og þar með ljá brtt. okkar hv. þm. Dal. atkv. sín. Í raun og veru hef ég ástæðu til að flytja fleiri brtt. og mun gera það við 3. umr. fjárlaganna. Ég get ekki annað en látið í ljós, að ég er ekki alls kostar ánægður með vinnubrögð hv. fjvn. að þessu sinni hvað kjördæmi mínu viðvíkur, og ég lifi enn þá í þeirri trú, að hv. fjvn. muni gera lagfæringu í þessu efni. Ég geri ráð fyrir, að við flm. þessarar brtt. tökum hana aftur til 3. umr.



Herra forseti. Það var á sinum tíma, þegar ráða skyldi, hvaða leið ætti að fara í Dali vestur og til Vesturlands, mjög mikið um það deilt innan Dalasýslu, hvort heldur skyldi taka Heydalsleiðina svokölluðu eða Bröttubrekku. Þetta var á árunum fyrir 1930, og á þeim tímum var ekki komin sú bílaöld, sem nú ríkir, og ekki eins mikil ferðalög almennt hjá fólki. En það, sem mun hafa ráðið úrslitum í því máli, að Brattabrekka var sú leiðin, sem var valin, var það, að vegarlengdin var mun minni og því ódýrara að leggja veginn yfir Bröttubrekku. Það mun hafa ráðið aðalúrslitum. En ég hygg, að flestir hafi verið þeirrar skoðunar, að sú leiðin, sem væri betri og snjóléttari og allajafna færari á vetrum, mundi vera Heydalur, enda hefur þetta sýnt sig oft og tíðum síðar. Mér er minnisstætt vorið 1939, að þegar snjórinn í byrjun maí var það mikill í Bröttubrekku skammt frá veginum, að það var hægt að setjast á símastaurana og hvíla sig, en um sama leyti var Heydalur mikið til auður. Og þetta gefur nokkuð auga leið um það, hversu mikill sparnaður það mundi vera fyrir það opinbera að eiga slíka þjóðleið til byggilegra héraða eins og sveitirnar eru á Snæfellsnesi, í Dölum, Vestfjörðum og jafnvel hægt að nota þessa leið til Norðurlands í staðinn fyrir að standa í snjómokstri langa tíma á hverjum vetri á þrem eða jafnvel fleiri fjallvegum, en það hygg ég að mundi verða a.m.k. miklu minna á Heydal en á nokkurri annarri leið, sem völ er á milli þessara byggða. Það hefur ekkí komið fyrir, sem betur fer, nú síðustu árin, að það hafi lagt mikið firði hér á landi, en þó hefur það komið fyrir og ekki mörg ár síðan lagt hefur bæði Hvammsfjörð og Gilsfjörð, og á sama tíma hefur leiðin yfir Kerlingarskarð og Bröttubrekku verið alófær. Gefur að skilja, að ef slíkir vetur væru, þá gæti fyrir þessi byggðarlög í kringum Breiðafjörð horft til stórvandræða, ef ekki væri hægt að koma björg í bú á neinn annan hátt en eftir þeim leiðum, sem nú þegar eru. En ég hygg, að mikið öryggi fyrir þessar byggðir væri að fá gott vegasamband yfir Heydal. Það er mjög um það rætt á Alþ., að það skuli spyrnt við því, að sveitir leggist i eyði, sem sagt, að það skuli nokkurn veginn halda jafnvægi í byggð landsins. En það er nú síður en svo, að svo sé eftir þeim hagskýrslum, sem nýjastar eru. Þar hefur það sýnt sig, eins og þróunin hefur verið á síðastliðnum árum, að fólki hefur ætið fækkað meir og meir í sveitunum, en aftur á móti fjölgað við sjávarsíðuna. Ef hv. alþm. hafa trú á því, að það skuli halda jafnvægi í byggð landsins og styðja að því, að blómleg héruð geti blómgazt enn þá meira en nú ór, þá finnst mér, að þeir ættu að sýna þessari till. okkar hv. þm. Snæf. (SÁ) tillitssemi og samþ. hana hér á hv. Alþ., svo að áður en mörg ár liða verði hægt að benda á, að gert sé það sem hægt er að gera fyrir þessar byggðir. Það er ekki um ýkjalanga vegalengd að ræða, þar sem Heydalur er, því að sjálfur mun hann nú ekki vera nema um 11 km, en nokkuð af vegi i byggð beggja vegna við er enn þá ólagt. Ég hygg þó, að allur kostnaður við þennan veg muni ekki verða mikið yfir 1.5 millj. kr., því að vegstæði er þarna mjög gott og ekki mikið um brýr, þannig að þetta virðist vera ódýrt, eftir því sem vegir eru almennt hér á landi. Nú á þessum vetri skrifuðum við hv. þm. Snæf. (SÁ) fjvn. og báðum um nokkra fjárhæð til þess, að hægt yrði að hefjast handa um þennan veg nú á næsta sumri, en fjvn. taldi sig ekki geta sinnt þessu máli í þetta sinn. En þótt n. hafi ekki viljað ljá þessu máli gott lið, þá vænti ég, að hv. alþm. geri það þeim mun betur. Og ég vonast því eftir, að hv. þm. samþykki þessa tillögu. Þá vil ég að nokkru minnast á tillögu, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) og hv. þm. Snæf. (SÁ) ásamt mér flytja á þskj. 253. Það er XXXII. Þar er verið að fara fram á, að þeir menn, sem búa í eyjum og hafa við mikla örðugleika að búa á ýmsum sviðum, njóti að nokkru jafnréttis við aðra, sem betur eru í sveit settir og njóta meiri lífsþæginda á meðal þjóðarinnar, þ.e.a.s., að þeir menn þurfi ekki að gjalda af þeim taltækjum, sem þeir hafa, meira en aðrir, sem hafa venjulega notendasíma. En svo mun vera, að þessir menn þurfa að greiða allmiklu meiri fjárhæð en hinir að öllu jöfnu. Ég vænti þess, að þm. samþ. einnig þessa tillögu.