Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann G. Möller) : Ég ætla aðeins að segja fáein orð fyrir hönd allshn. Við 2. umr. bað ég um það sem frsm., að till. á þskj. 43 yrði frestað, til þess að n. gæti athugað hana fyrir 3. umr. Það vildi nú svo til, að n. gat ekki tekið till. fyrir á reglulegum fundi, en nm. hafa þó rætt hana sín á milli, og ég tel víst, að n. muni halda sér við álit sitt á þskj. 37, þó að einstakir nm. áskilji sér rétt til að fylgja eða hafna einstökum brtt. eftir atvikum. Þó að þessi brtt. kunni að vera til bóta í sjálfu sér, mun hún engu breyta í reynd fyrr en um næsta flutningsdag, en þá er hægurinn hjá að breyta l., svo að ekki ætti að gera neitt til, þó að till. næði nú fram að ganga, og mun ég ekki leggjast á móti því, þar sem mér er áhugamál að flýta málinu.



Ég flutti við 2. umr. brtt. á þskj. 43, og þó að ég léti það eftir hv. frsm. allshn. að geyma hana, vissi ég fyrir, að útkoman mundi verða sú, sem hann lýsti, að þeir í n. mundu ekki geta komið sér saman um hana. Hv. þm. sagði, að þó að till. kynni að vera til bóta, byggist hann ekki við, að hún gæti haft áhrif fyrr en um næsta flutningsdag, sem mun vera í vor. Þetta er mesti misskilningur. Hér er mikið húsnæði, sem er notað til annars en íbúðar og leigt út með þriggja mánaða uppsagnarfresti, sem er ekki bundinn við flutningsdag. Þetta á við um flest það húsnæði, sem er notað til iðnaðar, verzlunar og þvílíkra hluta, og þar kemur flutningsdagur ekki málinu við. Það er ekki minni ástæða til, eins og ég sagði við 2. umr., að athuga, hvernig fer um þetta húsnæði, því að miklu af því er sagt upp til algerlega óþarfrar notkunar, t. d. í sambandi við brezka herliðið. Það er stundum svo, að mönnum er gert ómögulegt að halda slíku húsnæði nema því aðeins, að þeir greiði húseigendum stórfé að launum. Þetta á sér stað í stórum stíl hér í bæ. Það þarf að verða eins óheimilt að segja upp þessu húsnæði og öðru, nema það eigi að nota til eigin íbúðar. Ég vænti þess því, að hv. d. skilji, að þessi till. þarf að ná fram að ganga. Þá er önnur brtt., sem ég er við riðinn ásamt hv. þm. V.-Sk. Hún er á þskj. 46. Hv. 1. flm., sem er þm. V.-Sk., ætlaði að mæla fyrir henni sjálfur, en ég sé, að hann er ekki staddur hér í hv. d. Ég ætla því að segja nokkur orð um till., þó að hún þurfi ekki langra útskýringa við. Í till. er farið fram á það, að stofnað sé nýtt dómstig, það er yfirhúsaleigunefnd, en nú eru hinar venjulegu húsaleigun., eins og kunnugt er, algerlega einráðar. Eftir því sem hæstv. félmrh. lét hér orð falla, eru þær ekki einu sinni bundnar við 1., t. d. um það, hvenær sagt skuli upp húsnæði. Þessar n. eru svo einvaldar, að ekki er við hlítandi, og verður því að telja hina mestu nauðsyn á því, að til sé dómstig yfir þeim, þegar þess er gætt, að hér er um að ræða mál, sem snertir flesta borgara landsins. Þess vegna höfum við lagt til, að skipuð sé þessi yfirhúsaleigun. Við ætlumst til, að í henni eigi sæti fimm menn, og séu þrír þeirra skipaðir af ríkisstj., en tveir af hæstarétti, og annar þeirra skal vera lögfræðingur og formaður nefndarinnar. Ríkisstj. skal setja n. starfsreglur, og kostnaður skal greiðast úr ríkissjóði. Teljum við, að ekki beri að horfa í það, þótt þetta kosti nokkrar krónur.



Ég á till. á þskj. 47 ásamt hv. 4. landsk. Þarf ég ekki að ræða þessa till. mikið, því að málið var rætt ýtarlega við 2. umr. Við leggjum til, að heimilt sé að taka til afnota fyrir heimilislaust fólk það húsnæði, sem fjölskyldur hafa umfram 20 gólfflatarmetra fyrir hvern fjölskyldulim. Þessi skömmtun kæmi skv. þessu aðeins til greina, þegar um lúxusíbúðir væri að ræða, og er þetta ekki nema sanngjarnt, þegar þess er gætt, að aðrir húseigendur hafa einnig verið sviptir að nokkru leyti ráðum yfir húsnæði sínu. Enda ætti þeim auðvitað að vera það þægilegast af öllum, þar sem þeir hafa gnægð húsnæðis. Þessi brtt. okkar fer fram á það að bæta nokkuð verulega úr húsnæðisvandræðunum og líka hitt, að láta ráðstafanir gagnvart húseigendum koma réttlátar niður heldur en nú er.

Forseti (JörB) : Brtt. á þskj. 48 var útbýtt á þessum fundi. Þarf því afbrigði fyrir henni, og vil ég leita þeirra.



Ég á hér brtt. á þskj. 48, þess efnis, að í fyrri mgr. 1. gr. frv. komi í stað orðanna „til eigin íbúðar“: til íbúðar fyrir sjálfan sig eða vandamenn sína, sem taldir eru í 2. málsgr. 9. gr. laga nr. 87 19. júní 1933 (ábúðarlög). - Í húsaleigul. er eigendum áskilinn þessi réttur, en hann fellur burt með þeirri breyt., sem nú stendur til að verði gerð á l. Leiga á húsi til annarra er mjög hliðstætt mál við leigu jarða. Og í ábúðarl. er ákvæði í 9. gr. um það, hvenær jarðeigandi má segja upp jarðnæði, sem annars er í lífstíðarábúð. Það stendur hér í 9. gr. þeirra l., sem ég ætla að lesa upp - með leyfi hæstv. forseta: „Ekkja leiguliða hefur ábúðarrétt hans þar til hún giftist að nýju. Heimilt er þó landsdrottni að taka jörð eða jarðarpart úr lífstíðarábúð handa sjálfum sér, foreldri sinu, systkini, barni, stjúpbarni, tengdabarni eða kjörbarni, fósturbarni eða barni þeirra til ábúðar, nema landsdrottinn hafi fallið frá þessum rétti í byggingarbréfi.“ Mér virðist þetta vera mjög hliðstætt, og það er a. m. k. áreiðanlegt, að sökum þess, að það eykur í raun og veru ekkert húsnæðið í bæjunum, þó að skipt sé um leigjanda, þá er eðlilegt, að húseiganda sé þó áskilinn sá réttur, að hann megi frekar velja nánustu vandamenn sína til þess að leigja þeim heldur en óviðkomandi mönnum. Hans réttur er í raun og veru nógu lítill, þó að honum sé veitt þetta. Þegar l. upphaflega voru sett, þótti þetta ákvæði eðlilegt, og þess vegna var mönnum þá heimilað að segja upp húsnæði til þess að leigja það vandamönnum. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja um þetta. Og sökum þess, að þessi breyt., ef brtt. mín væri samþ., raskar ekki neinu öðru í frv. en því, sem hún beinlínis er miðuð við, skv. því, sem ég hef tekið fram, vænti ég þess, að hv. d. sama hana.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Það eru aðeins nokkur orð út af brtt. þeim, sem fram hafa komið við þetta frv. Ég skal þá í fyrsta lagi víkja að brtt. á þskj. 48, frá hv. 5. þm. Reykv., þar sem hann leggur til, að nokkuð verði rýmkað um ákvæði frv., er snerta umráðarétt húseiganda til þess að ráðstafa húseign sinni, þar sem sá hv. þm. leggur til, að í stað orðanna „til eigin íbúðar“ komi: til íbúðar fyrir sjálfan sig eða vandamenn sína, sem taldir eru í 2. málsgr. 9. gr. l. nr. 87 19. júní 1933 (ábúðarlög). - Ef slík brtt. væri samþ., mundi það raska því fyrirkomulagi, sem vakti fyrir þeim mönnum, sem stóðu fyrir setningu þessarar löggjafar, því að þá yrði hægt fyrir húseigendur að fá til bæjanna vandafólk sitt, sem ætti heima utan kaupstaðanna, og láta það vera í sínu húsnæði. Og með því yrði rofin reglan um að láta húsnæðislausa innanhéraðsmenn sitja fyrir húsnæðinu í bæjunum, þegar um það er keppt af utanhéraðsmönnum gegn innanhéraðsmönnum. Af þessari ástæðu tel ég ekki rétt að leggja inn á þessa braut, sem hv. 5. þm. Reykv. ber hér fram brtt. um. Út af brtt. hv. 1. þm. Rang. á þskj. 43 vil ég segja það, að ég hef fyrir mitt leyti ekkert við það að athuga, þótt sett séu skýr ákvæði um það, að það sé ekki einungis íbúðarhúsnæði, sem l. taki til, hvað snertir leigumálana, heldur sé þar líka um að ræða annað húsnæði, svo sem til verzlunar, iðnaðar og annars slíks. Ef menn telja, að þörf sé á að hafa sömu ákvæði um verzlunar- og iðnaðarhúsnæði eins og um venjulegt íbúðarhúsnæði, þá sé ég fyrir mitt leyti ekkert við það að athuga, að ákvæði séu sett um það í 1. En það, sem vakti fyrir ríkisstj., þegar brbl. voru sett, var sérstaklega það að reyna að notfæra íbúðirnar, sem til voru í bæjunum, sem allra bezt fyrir húsnæðislaust innanhéraðsfólk. Þá er brtt. á þskj. 46, frá hv. þm. V.-Sk. og hv. 1. þm. Rang., og var sú brtt. að nokkru leyti boðuð í ræðum þessara tveggja hv. þm. við hinar fyrri umr. þessa máls. Þá lýsti ég því sama yfir sem ég lýsi yfir nú, að ég tel, að þetta, sem í brtt. er lagt til að samþ. verði, geti verið mjög vafasamt að setja í 1., að settur sé upp einhver yfirdómstóll yfir húsaleigunefnd, sem gæti í mörgum tilfellum orðið til þess að seinka úrskurðum um ágreiningsmál, sem lögð væru fyrir þá nefnd, án þess þó, að því fólki, sem þar á hlut að máli, væri veitt nokkurt sérstakt aukið öryggi með því móti heldur en með því fyrirkomulagi, sem nú er á því, að húsaleigun. feili slíka úrskurði endanlega, og er þó undan því kvartað af hv. 1. Þm. Rang., að, seint komi þessir úrskurðir. Með þetta fyrir augum get ég fyrir mitt leyti ekki lagt með þessari brtt. Þá er loks brtt. á þskj. 47, um heimild til þess að taka af þeim mönnum húsnæði til úhlutunar, sem hafa ákveðna stærð húsnæðis, reiknað eftir gólfflatarmetrum íbúðarherbergja. Ég lýsti því yfir við 1. umr. málsins, að þegar þessi mál komu til athugunar, hafði mér komið til hugar möguleikinn til að skammta húsnæðið í bænum. En við yfirvegun hef ég komizt að þeirri niðurstöðu í málinu, að slíkt sé svo vandasamt verk, að ef út í það væri farið, væri hætta á því að slík framkvæmd gengi ójafnt yfir gagnvart húseigendum, og ég gæti ekki lagt til, að farið yrði inn á þá braut að svo komnu máli. Og sérstaklega þótti mér rétt og sjálfsagt að fara þær leiðir einar fyrst, sem gert er ráð fyrir í brbl., og sjá, hverju mætti um þoka með því. Og nú held ég, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið úr Reykjavík, frá Ísafirði og úr Hafnarfirði, að brbl. þessi hafi beinlínis orðið til þess að hægt var með nokkrum erfiðismunum að ná saman endunum í húsnæðismálunum í þessum bæjum. Það hafa að vísu skapazt vandræði og óþægindi fyrir marga menn í sambandi við þessi mál, en slíkt ber alltaf að höndum, þegar skortur er á einhverjum nauðsynjum, eins og nú hefur verið á húsnæði. Mér er kunnugt um það hér í Reykjavík; að þetta hefur skapað nýgiftum hjónum ákaflega mikil vandræði. Þau hafa verið búin að tryggja sér húsnæði, og það hefur verið búið að segja upp fólki til þess að þau gætu stofnað heimili; þetta hefur þannig komið mjög hart niður á fólki, sem hefur ætlað að stofna ný heimili. Ég tek þetta fram að gefnu tilefni í þessum umr., að það eru ekki aðeins eigendur húsanna, sem hafa orðið fyrir óþægindum vegna þessara 1. En samt sem áður hafa brbl. hjálpað mikið til þess að komast hjá þeim verstu vandræðum, sem yfir vofðu í mörgum bæjum landsins í þessum málum. Og þegar 1. dugðu ekki ein út af fyrir sig hér í Reykjavík. Þá var gripið til þess að reisa bráðabirgðabyggingar til þess að koma húsnæðislausu fólki undir þak. En ég hef nokkra von um það, að þegar þessi vetur er liðinn og ef ekki flyzt því fleira af fólki til Reykjavíkur, þá skáni svolítið ástandið í húsnæðismálum bæjarins og verstu vandræðunum í því efni verði þá afstýrt. En þó verður það því aðeins, að haldið verði rækilega áfram að byggja hentugt og gott húsnæði hér í bænum. Með verkamannabústöðum þeim, sem nú eru í smíðum hér í Reykjavík, á Ísafirði og í Hafnarfirði, ætla ég, að svolítið verði bætt úr vandræðunum í húsnæðismálunum. En ef allt er með felldu, þá en það svo, þar sem bæir eru orðnir nokkuð stórir, að þótt ekki sé um aðflutt fólk til þeirra bæja að ræða, þá er alltaf þörf fyrir aukið húsnæði vegna margra nýrra heimila á ári hverju; sem stofnuð eru. Þess vegna er þörf á því í öllum þessum bæjum að gera ráðstafanir til þess að halda áfram sem mestum og beztum byggingum á nýjum verkamannabústöðum. Og ég álít það beinlínis skyldu yfirvaldanna á hverjum stað að greiða fyrir slíkum nýjum byggingum, eftir því sem unnt er, og stuðla að því, að bygging verkamannabústaða geti haldið áfram í bæjunum, og að þeir menn yfirleitt, sem treysta sér til að geta haldið áfram að byggja eins og þeir sjálfir kjósa, geti það, þannig að fyrir því verði greitt af hálfu viðkomandi bæjar og ríkis. Ég álít því, að það geti vel farið svo, ef hyggilega er á húsnæðismálunum haldið af ríkisvaldinu og yfirvöldum bæjanna, að ekki komi til aukinna vandræða frá því, sem nú er, heldur sé nokkur von til þess, að fram úr rætist um húsnæðismálin í bæjunum, en þó álít ég, að þetta verði því aðeins, að hinu opinbera sé ljós sú skylda að greiða fyrir þessu sem mest og bezt á hverjum stað. Vænti ég, að það verði í framtíðinni, og þá ætla ég, að ekki þurfi til þess neyðarúrræðis að grípa að skammta húsnæðið, sem mætti þó að vísu segja um, abstract skoðað, að ekki væri óréttlátt. En óneitanlega yrði framkvæmd slíkra ráðstafana svo erfið, að ég treysti því naumlega, að hægt væri að framkvæma slíka skömmtun með sanngirni þannig, að ekki mundi valda hinu mesta öngþveiti á þeim stöðum, þar sem hún færi fram. mér eru mjög ljósir gallar á framkvæmd þess máls, og þess vegna vil ég ekki fara inn á þá leið fyrr en a. m. k. að ég sæi, að öll önnur sund til úrlausnar á húsnæðisvandræðum væru lokuð. En það er alls ekki svo í þessu efni, ef haldið verður áfram á sömu leið og nú er farin í byggingarmálum, að ástæða sé til að ætla, að öll önnur sund séu lokuð en þessi leið, að skammta húsnæðið.

Sigurður Kristjánsson Hæstv. félmrh. telur sig ekki geta mælt með brtt. minni á þskj. 48, sökum þess að með samþykkt hennar væri opnuð leið til þess að húseigendur söfnuðu í sín hús vandamönnum sínum, sem væru búsettir utan bæjar, og tækju þannig húsnæði frá mönnum, sem búsettir væru í bæjunum, sem þessum 1. er ætlað að rýmka um húsnæði fyrir. Sökum þess að þetta var eina ástæðan, sem hæstv. félmrh. færði fram fyrir því, að hann gæti ekki mælt með brtt. minni, og vegna þess að ég hygg, að þetta sé eina ástæðan fyrir því, þykir mér gott að geta upplýst það, að þessi afstaða kemur bara af gleymsku hæstv. ráðh., því að í hans eigin brbl. og því frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt í 2. gr. girt fyrir þetta, því að sú gr. hefst með þessum orðum, - með leyfi hæstv. forseta: „Húseiganda er óheimilt að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði.“ Þetta er upphaf 2. gr. frv., en mín brtt. á við 1. mgr. 1. gr. og raskar á engan hátt 2. gr. frv. Þess vegna geri ég ráð fyrir, að hæstv. ráðh. geti fallizt á brtt. mína að þessu upplýstu. Út af ummælum hæstv. félmrh. um brtt. á þskj. 46, frá hv. þm. V.-Sk. og hv. 1. þm. Rang., vildi ég segja það, að það er að sönnu alveg rétt, að slíkt fyrirkomulag mundi að einhverju leyti seinka úrskurðum. En það er engin leið að komast hjá því yfirleitt, að mál tefjist við það að fá rétta niðurstöðu. Og það er ekki næg ástæða til að vera á móti þessari brtt., að slík breyt. á 1. kynni að tefja úrskurði og mundi gera það sennilega oft eitthvað lítils háttar. Hitt er aðalatriðið, að rétt niðurstaða fáist. Ég held, að það hafi verið ég, sem fyrst hreyfði því hér í hv. d., að nauðsynlegt væri, að hægt væri að áfrýja úrskurðum húsaleigun. Og ég get ekki séð, að það verði forsvarað í svona miklu hagsmunamáli, að vikið sé frá svo sjálfsagðri og algildri reglu að mega skjóta málum til annars úrskurðar, ef menn telja úrskurð rangan og skaða sig að verulegu leyti. Þar af leiðandi sé ég ekki, að það sé hægt fyrir hæstv. Alþ. að synja um þetta öryggi fyrir þá menn, sem þessi miklu hagsmunamál snerta. Og ég vildi vænta þess, að hv. þdm. sæju sér fært að vera einnig með þessari brtt.



Ég get verið hæstv. félmrh. þakklátur fyrir það, að hann getur fallizt á þörf og framgang brtt. minnar á þskj. 43, og ætla ég því ekki að ræða hana. Hins vegar telur hæstv. félmrh., að brtt. okkar hv. þm. V.-Sk. muni ekki koma að gagni eða hennar muni ekki þörf, en samþykkt hennar muni hafa í för með sér að seinka úrskurðum húsaleigun. Ég hygg, að þetta sé ekki á rökum byggt, vegna þess að það leiðir af sjálfu sér, að ef það er aðeins einn aðili, sem á að dæma í þessum mikilvægu málum og hafa þau þannig í hendi sér, að hann eigi einnig einn að úrskurða, hvað í þessum húsaleigul. felist, og þessi aðili hefur ekkert aðhald um nokkurt atriði viðkomandi skilningi á 1. eða úrskurðum eftir þeim, þá á hann ekkert á hættu, sem getur aftur orðið til þess, sem ég veit dæmi um, að úrskurðir í þessum málum dragist vikum og mánuðum saman. Ef annað dómstig væri yfir húsaleigun. í þessum efnum, þá yrði það tekið til athugunar, hvort þessi dráttur hafi verið réttlátur eða réttmætur, og það væri ekki lítið aðhald fyrir n. til að hvetja hana til að hafa lokið úrskurðum sínum á réttum tíma. Ef ekkert yfirdómstig er yfir henni, hefur hún ekkert aðhald, hvorki um það að fella úrskurði á réttum tíma né heldur um það, hvernig úrskurðirnir eigi að vera. Og jafnvel þó að þetta ákvæði, sem ég legg til, að samþ. verði, yrði til þess að seinka úrskurðum í sumum tilfellum, þá yrði þessi breyt. þó mjög til bóta á því ástandi, sem nú er um framkvæmd húsaleigul., því ástandi, að menn fái úrskurðina oft bæði seint og ranga. Og ef ekki er nokkur vegur til þess að fá umbætur á húsaleigul. í þá átt að setja yfir n. yfirdómstig, sem skjóta megi úrskurðum n. til, þá viðhelzt sá háskalegi galli á þessum húsaleigul. að skapa húsaleigunefnd einræði í þessum málum. En þar, sem einræði skapast, kemur líka tilhneiging til handahófs. Og ef þessi n. hefur ekkert æðra dómstig yfir sér, mun það leiða til handahófs. Þetta hefur mönnum skilizt á öðrum sviðum þjóðfélagsins, og það er sannarlega þörf á því, að mönnum skiljist þetta einnig hér, að þörf sé á yfirdómstigi í húsaleigumálunum yfir húsaleigun., því að á þessum tíma eru húsnæðismálin hin alviðkvæmustu mál, sem menn eiga mjög mikið undir, hvernig farið er með. Það er að mínu áliti engan veginn forsvaranlegt að setja ekki yfirdómstól yfir húsaleigun., jafnvel þó að það seinkaði dómum í sumum tilfellum. En ég álít, að slíkt yfirdómstig yrði aðhald fyrir n., sem yrði líka til þess að flýta úrskurðum, þegar n. veit, að hún hefur þann dómstól yfir sér, og meira aðhald og hvöt fyrir n. heldur en ef hún veit, að hún verði hvergi krafin reikningsskapar gerða sinna.