Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BGr): Borizt hefur svofellt bréf: „Þar eð ég vegna persónulegra ástæðna get ekki gegnt þingmannsstörfum, þá er það ósk mín, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að 1. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Eyjólfur K. Jónsson ritstjóri, taki sæti mitt á Alþingi. Sverrir Júlíusson, 10. landsk. þm.“ Eyjólfur K. Jónsson hefur áður setið á þessu þingi og býð ég hann velkominn til þingstarfa að nýju.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs aftur í umr. um þetta frv., eru nokkur orð, sem féllu varðandi ræðu mína hér á dögunum sérstaklega af munni hv. 4. landsk. þm., sem ég sé, að því miður er ekki hér mættur í þd. og einnig vegna annarra hluta, sem komu fram í sambandi við umr. um málið. Því miður verð ég að biðja afsökunar á því, að einhverjum kann að finnast, að ég fjalli ekki nema að takmörkuðu leyti um sjálft frv., en umr., sem urðu um það, gefa einmitt tilefni til þess að fjalla um ýmis önnur atriði. Hv. 4. landsk. þm. (JónasÁ) lét svo um mælt í ræðu, sem hann flutti eftir mína ræðu, að ég hefði lýst mig andvígan Félagi landeigenda við Laxá og Mývatn og lýst mig samþykkan saksókn gegn 65 Þingeyingum vegna sprenginga á stíflu við Mývatnsósa. Af þessum sök um vil ég taka fram eftirfarandi: Það er rétt, að ég er andvigur baráttu landeigendafélagsins gegn Laxárvirkjun III og tel hana andstæða hagsmunum alls þorra íbúa í Norðurlandi eystra. Ég vil taka enn dýpra í árinni og staðhæfa, að þessi barátta sé rekin undir fölsku flaggi, þar sem náttúruverndarsjónarmið eru höfð að yfirvarpi, en hagsmunir laxveiðibænda og þó aðeins fárra og draumar um hugsanlega hagsmuni af laxarækt og tekjum af veiðileyfum í óljósri framtíð eru aðal driffjöðrin. Þá vil ég taka fram, að ég tel meira um vert af tvennu að breyta orku Laxár í ljós, hita og til reksturs iðnaðar og ýmissar þjónustu heldur en áin gleðji nokkra sportveiðimenn, kannske innan tíðar aðeins útlendinga, og verði tekjulind fáeinna veiðibænda. Hitt finnst mér gott og blessað, ef hægt væri að gæta hagsmuna beggja, hvað ég tel gert með Laxárvirkjun III. Ég vil vekja athygli á, að margir landeigendur, sem lönd eiga að Laxá, eru ekki í landeigendafélaginu og hafa ekki viljað í það ganga, þar eð þeir aðhyllast ekki baráttu þess né baráttuaðferðir gegn virkjun Laxár. Ég bendi á, að ríkið og Laxárvirkjunarstjórn eiga það land, sem mannvirki Laxárvirkjunar III eru og verða reist á. Ég bendi enn á, að þær tvær jarðir í Laxárdal, sem hin fyrirhugaða 20 m háa stífla Laxárvirkjunar III getur hugsanlega haft lítillega áhrif á, - þ.e. hækkað í ánni án þess að hún þó gangi á engi, hvað þá tún, - eru báðar í ríkiseign. Ég bendi enn á, að Laxárvirkjun III, eins og hún hefur nú verið hönnuð, gengur hvergi lengra en stjórn Búnaðarsambands Suður–Þingeyinga og sýslunefnd hafa fyrir nokkrum árum kveðið sig samþykk. Ég endurtek fyrri ummæli mín, að íbúar orkuveitusvæðis Laxárvirkjunar eru í mjög sárri þörf fyrir aukið rafmagn. M.a. er iðnrekstri SÍS á Akureyri, annarri aðalundirstöðu atvinnulífs Akureyrarbúa, stefnt í bráða hættu, verði raforkuskortur okkar ekki bættur hið bráðasta. Ég bendi á, að fátt eða ekkert yki öryggi héraðsbúa um Eyjafjörð, Suður–Þingeyjarsýslu og Norður–Þingeyjarsýslu meir en svo aukið rafmagn, að þar megi hita öll hýbýli með raforku, sem hitaveitu geta ekki fengið. Þetta nefni ég vegna hafís hættu um þessar slóðir. Enn bendi ég á, að mikilsvert er, að virkjunin fari fram innan héraðs, sé þess kostur, vegna atvinnuaukningar. Og ég leyfi mér að vekja athygli á, að samkv. nýjustu athugun virðist hver kwst. munu kosta 64–68 aura í Laxá III móti 95–110 aurum frá Lagarfossvirkjun og 105–135 aurum frá Búrfelli, svo að hér eru ekki litlir hagsmunir í húfi fyrir íbúana í Norðurlandskjördæmi eystra. Enn vil ég vekja athygli á, að nú verðum við að framleiða mikla raforku með dísilvélum og bara olíukostnaðurinn á kwst. er um 150 aurar. Þeir sem berjast á móti Laxárvirkjun III, vilja viðhalda því, að við verðum að kaupa dýrum dómum dísilraforku og koma í veg fyrir það, að hægt sé að framleiða miklu ódýrari vatnsaflsraforku heldur, en við getum fengið annars staðar frá. Það er stundum gott og blessað að geta sungið í samkvæmum „Blessuð sértu, sveitin mín“ eða „Fjalladrottning, móðir mín, mér svo kær og hjartabundin“, en hve djúpt stendur sú ættbyggðaást, þegar menn svo standa gegn því að gera heimabyggð sína byggilega, berjast gegn hagsmunum íbúanna um allt þetta kjördæmi? Þessi orð læt ég falla hér einmitt vegna þeirrar blindu, sem hefur heltekið ýmsa góða Reykvíkinga, sem hingað hafa flutt suður, ekki viljað, ekki getað, kannske ekki nennt að búa í Norðurl. e., en þykjast nú geta sagt okkur fyrir um það; hvernig bezt er að framleiða rafmagn fyrir íbúana þar. Varðandi saksóknina gegn 65 aðilum, sem að sprengingunni við Mývatnsósa stóðu, tek ég fram, að í augum mínum frömdu þeir ofríkisbrot gegn landslögum og gegn hagsmunum sjálfra sín og íbúanna í Norðurl. e. Ég teldi það skort á réttargæzlu, ef þeim væri ekki gert þetta ljóst með saksókn, sem og öllum landsmönnum. Hitt leynist mér ekki, að saksókn þessi nær ekki til þeirra, sem siðferðilega eru sekastir, þeirra, sem með áróðri eggjuðu til ofríkisverkanna. Slíkt er ekki nýtt í þjóðarsögunni. Ég vil líka koma því að, vegna ummæla hv. 4. þm. Austf., sem ræddi um saksókn gegn 65 bændum, að hér er ekki nema að hálfu um bændur að ræða. Í Tímanum hinn 14. jan. s.l. birtist skrá yfir hina kærðu og var staða tilgreind. Samkv. þeirri skrá er 27 bændum stefnt og tveimur húsfreyjum, þ.e. konum bænda. Aðrir bera aðra titla og gegna öðrum störfum. Í leiðinni vil ég frábiðja mér afskipti hv. 4. þm. Austf. af raf orkumálum Norðlendinga og ætti hann, að ég hygg, fremur að huga að raforkumálum Austfirðinga. Hingað til hef ég a.m.k. ekki talið mér leyfilegt að skipta mér af raforkumálum Austfirðinga gegn þeirra vilja og þá finnst mér ekki, að Austfirðingar eigi að skipta sér af raforkumálum Norðlendinga gegn þeirra vilja. Hans ummæli fundust mér í ætt við þá, sem hafa hóað í lætin, verið utanaðkomandi og hóað í lætin og tafið fyrir samkomulagi og framgöngu málsins. Undir þá grein vil ég nefna sum dagblöðin, sem hafa oft flutt rangar upplýsingar um mál þessi, svo og vissir aðilar í hljóðvarpi og sjónvarpi, sem undir flaggi hlutlauss fréttaflutnings hafa leyft sér og haldizt uppi endurteknar rangtúlkanir á Laxárvirkjunarmálum. Eitt ágætt dæmi hefur t.d. verið það, að hvenær sem eitthvað er sagt frá Laxárvirkjunarmálum eins og þau gerast niðri í Laxárdal eða Aðaldal, þá hefur iðulega birzt á sjónvarpsskerminum mynd frá Kálfastrandarvogum, óbeint gefið í skyn, að þetta land eigi nú að sökkva líka, þó að enginn, sem þarna þekkir til, láti sér detta í hug, að Laxárvirkjun III hafi nokkur minnstu áhrif á Kálfastrandarvoga, á Mývatn né Laxá alla götu niður undir Laxárgljúfur. Nú kann einhver að spyrja og segja, að sprengingarmenn hafi verið að svara fyrir ólögmæt spjöll á eignum sínum, svo sem heyrzt hefur. Hver eru þau spjöll? Minnkuð silungsgengd milli Laxár og Mývatns hefur helzt verið nefnd. En nú vill svo til, að til er nokkuð, sem heitir skattframtöl Mývetninga og þau bera með sér, að tekjur þeirra af silungsveiði hafa farið vaxandi hin síðari ár, einmitt eftir að þessar stíflur voru gerðar. Enn voru þarna fleiri á ferð en þeir, sem nokkurra hagsmuna höfðu að gæta og hví leituðu ekki þeir menn, sem á sér töldu brotið, til dómstóla með réttingu mála sinna? Hvar yrði þjóðfélag okkar statt innan tíðar, ef menn hyggjast almennt taka réttargæzlu fyrir sjálfa sig í eigin hendur og neituðu að hafa hliðsjón af réttanþörf náunga sinna. Í lok ræðu minnar síðast gat ég þess, að þrjár hreppsnefndir af fimm, sem mál þetta snerti sérstaklega, hefðu tjáð sig meðmæltar Laxárvirkjun III að meiri hluta eða hreppsnefnd Reykjahrepps einróma, Aðaldælahreppur 4 af 5, 1 setið hjá og Reykdælahreppur 4 af 5. Síðar var sagt hér, að þetta væri rangt hjá mér. Ég hafði þann fyrirvara á, að það yrði leiðrétt, ef ég færi með rangt mál og ég skal fúslega viðurkenna hér, að það gerði ég, en ekki viljandi. Ég hafði kynnt mér vilja hreppsnefndar Reykdælahrepps og vissi, að þar var meiri hluti fyrir virkjun Laxár III, en seinna frétti ég, að niðurstaða hreppsnefndarinnar hefði verið sú að gera ekki ályktun, þar eð ekki fékkst samróma ályktun gerð, þrír voru með ákveðinni samþykkt, einn taldi hana ekki nógu skorinorða, hann var svo harður af sér, en sá þriðji vildi að vísu ekki vera algerlega á móti, en heldur ekki með. Þetta hygg ég, að sé allur sannleikur í málinu. Í Laxárvirkjunarmálinu svonefnda hefur einkennileg múgsefjun átt sér stað. Þetta er í rauninni hagsmunaárekstur fárra sérhyggjumanna með náttúruverndarflagg að yfirvarpi við hagsmuni alls þorra íbúa í Norðurl. e., sem skortir sárlega rafmagn. Vegna skefjalauss áróðurs forvígismanna landeigendafélagsins og þekkingarskorts alls þorra landsmanna á staðháttum þarna fyrir norðan, hefur samúðin gengið á hönd ofríkismönnunum fáu, en stimplað félagshyggjumenn, sem berjast fyrir hagsmunum héraðsbúa allra, ofríkismenn. Og svo einkennilega vill til, að nú ætlar Alþb., sem við heyrum hér daglega lýsa félagshyggju sinni fögrum orðum, nú ætlar það að reyna að vinna kosningar norður í Þingeyjarsýslu á því að taka upp merki ofríkismannanna, sérhyggjumannanna og berjast fyrir þá. Verði þeim að góðu. Ég vil að lokum láta hér koma skýrt fram, að Laxárvirkjunarstjórn á heiður skilið fyrir þrautseigju sína fyrir framgangi virkjunar Laxár, svo margt ranglátt, sem á henni hefur dunið. Orkumálarn. á líka þakkir skilið og ríkisstj. öll fyrir aðgerðir sínar til lausnar málinu og sáttanefndin, bæjarfógeti Akureyrar og bæjarfógeti Húsavikur, eiga heiður skilið fyrir þeirra aðgerðir. Þegar öllu moldviðrinu, sem þyrlað hefur verið upp í kringum þetta mál, slotar, þá er það grunur minn, að margir, sem nú tala hátt og mikið gegn málinu, vildu gjarnan hafa verið hljóðari menn, en þeir hafa verið. Að lokum þetta: Víst skulum við stuðla að náttúruvernd svo sem framast er kostur, en á þann hátt, að hún torveldi ekki heilbrigt líf í landinu, torveldi hvergi íbúum þess að halda héruðum sínum í blómlegri byggð, en til þess þarf stundum að breyta einu, svo að annað náist fram, sem er þýðingarmeira. Þessi mál á aldrei að vefja í kufli sérhyggju, einstrengingsháttar og þröngsýni.



Herra forseti. Mér hefði nú fundizt það í raun og veru eðlilegast, að hæstv. forsrh. og iðnrh. hefði verið viðlátinn, verið hér í salnum, þegar þessi umr. færi fram og ég harma það, að þetta skyldi hafa verið tekið fyrir hér í hans fjarveru. En það mun nú ekki skipta því máli, að ég mun flytja ræðu mína þrátt fyrir það, en ég harma þetta. Þó að ástæða væri til þess að ræða sérstakar greinar þessa frv., þá mun ég ekki gera það að þessu sinni, enda mundi það ekki þjóna neinum tilgangi, þar sem þetta frv. mun fara aftur til hv. menntmn, til frekari skoðunar og fram hefur komið, að vaxandi áhugi er fyrir lagasetningu um þetta málefni, bæði hjá hv. menntmn. og yfirleitt hjá hv. alþm. Mun því gefast kostur á að athuga þetta mál, ef ástæða sýnist til, er það kemur til meðferðar Alþ. á síðari athugunarstigum þess. En að gefnu tilefni vil ég benda á, að þetta frv. er að stefnu til samhljóða frv. því, er við þm. Framsfl. í Norðurl. e. fluttum fyrir jólin um virkjun fallvatna í Þingeyjarsýslu. Munurinn er sá, að í okkar frv. var miðað við að gera tilraun til að leysa deiluna um virkjun Laxár og töldum við, að það mundi verða til þess, ef lögfest yrði, að eyða þeim ótta, sem hlutaðeigandi íbúar umræddra héraða hafa verið í, þar sem þær framkvæmdir, sem þegar eru hafnar, eru ekki það frábrugðnar hinni upphaflegu Gljúfurversvirkjun, að þær gátu að flestu leyti verið undirstaða hennar. En frv. okkar, ef að lögum verður, mundi taka allan vafa af um það efni. Hins vegar er þetta frv. sem hér er nú til umr., um takmarkaða náttúruvernd alls vatnasviðs Laxár og Mývatns. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki seinna vænna fyrir okkur að hefjast handa á þessu sviði, ef ekki á að henda óbætanlegt slys, ekki sízt þegar um er að ræða svæði eins og þetta frv. fjallar um, sem er hvort tveggja eftirsótt fyrir margra hluta sakir og sennilega mjög næmt fyrir utanaðkomandi áhrifum, sem erfitt gæti verið að bæta fyrir, þó að á því væri fullur vilji. Mér er t.d. tjáð, að sýrustig hafi hækkað mjög í Mývatni að undanförnu, jafnvel svo, að einhverju lífi þar gæti verið hætta búin. Hvað veldur þessu er e.t.v. erfitt að segja um. Hins vegar hefur ýmsum dottið í hug, að ástæður fyrir þessu gæti verið að rekja til borunar eftir heitu vatni og gufu í Mývatnssveit, því að allt rennsli frá þeim holum, sem þarna hafa verið gerðar, fer í Mývatn. En allt slíkt er þó enn á huldu. En þetta þarf að rannsaka og koma í veg fyrir tjón, ef rannsókn sýnir, að af þessu gæti stafað hætta og hægt er um að bæta. Í þessu sambandi má benda á, að þegar er búið að byggja a.m.k. einn sumarbústað á þessu svæði og gífurleg hætta á, að fleiri komi á eftir, ef ekki verða þegar reistar skorður við slíkum byggingum, því að ekki mun skorta áhuga á að eignast land og byggja á því sumarbústaði í slíku umhverfi, sem er við Laxá og þó sérstaklega á Mývatnssvæðinu og alltaf eru einhverjir veikir fyrir peningum, ekki sízt, ef fjárhagserfiðleikar eru fyrir hendi eins og hjá mörgu bændafólki nú. Það er mín bjargfasta trú, að okkar þjóð eigi meiri möguleika á því en flestu öðru að hafa tekjur af því að laða hingað ferðafólk í stórum stíl, ef við getum valdið þeim verkefnum, sem til þess þarf. Í fyrsta lagi að geta tekið á móti þessum gestum svo að vel sé og hér sé eitthvað að sjá, sem er frábrugðið því, sem önnur lönd hafa upp á að bjóða. Og fyrst og fremst er þá það, sem mér sýnist skipta höfuðmáli, að við verðum svo forsjál að varðveita ósnortna náttúru á vissum svæðum í landinu og á einu þessara svæða eru einmitt þeir staðir, sem þetta frv., sem hér er til umr., fjallar um. Ferðamenn koma tæplega hingað um langan veg til þess að sjá mannvirki, svo sem orkuver og þó að draumur hæstv. ríkisstj. um að reisa hér á landi 20–30 álver yrði einhvern tíma að veruleika eða aðrar álíka raunhæfar áætlanir, þá hef ég ekki trú á því, að slík mannvirki mundu draga að ferðafólk, heldur hið gagnstæða, því að mér virðist, að í öllum löndum þyki mönnum nóg um slíkt. Ef á annað borð á að gera okkar land að eftirsóttu ferðamannalandi, þarf að skoða þessi mál og gera sér fulla grein fyrir, hvað þarf að gera og hvað má ekki gera, til þess að það megi verða. Og ber okkur ekki, sem eigum sæti hér á hv. Alþ., að gera viðhlítandi ráðstafanir á meðan ekki er um seinan, til þess að ekki verði gerð spjöll á náttúrufegurð og náttúrufari landsins, þar sem það er sérstæðast og mikilfenglegast og skila því þannig til komandi kynslóða? Verður það ekki veglegri minnisvarði fyrir okkur, sem hér erum, en þó að t.d. breytt sé rennsli fallvatna okkar og samið við erlend auðfélög um að byggja 20–30 álver? Og í þessu sambandi vil ég spyrja hv. alþm. að því, hvað sé alvarlegasta vandamálið, sem stórþjóðirnar hafa nú við að stríða og horfa á með vaxandi ugg. Það dýrmætasta, sem þessi þjóð á, er landið og sjórinn umhverfis það á meðan við getum haldið hvoru tveggja ómenguðu. Fram hjá því skulum við ekki ganga. Hv. 9. landsk. þm. (BrS) sagði m.a. í umr. um þetta mál hér um daginn, með leyfi forseta: „Ég skoða náttúruvernd sem gott mál svo lengi sem það fer ekki á þær villigötur að torvelda manninum að búa góðu lífi í sínu heimalandi.“ Ég get ekki betur séð en hv. 9. landsk. þm. sé kominn í alvarlega andstöðu við formann Alþfl., hæstv. menntmrh. Ég man ekki betur en ráðh. væri kominn að þeirri niðurstöðu eftir að hafa stjórnað með íhaldinu í öll þessi ár, að það væri ekki allt fengið með hinum veraldlegu verðmætum. Það væri meira virði að lifa fögru mannlífi og að því ættum við að stefna. Sumir, tóku þessi ummæli hæstv. menntmrh. á þann veg, að þau bentu til þess, að hann væri farinn að hafa samvizkubit af stjórnarstefnunni og væri nú farinn að hugsa til hreyfings. En hvað um það? Það er enginn vafi á því, að í þessu efni er í mörgum tilfellum fráleitt að láta peningasjónarmið ráða. Peningasjónarmiðið er ekki sú mælistika, sem á að nota í slíku máli. Það var að heyra á hv. 9. landsk. þm., að það skipti einhverju máli, hvort náttúruverndarráð í heild eða einn af þeim eða einhver annar hefði samið þetta frv. Ég get ekki séð, að frv. sé betra eða verra fyrir það, hvað eða hverjir hafa samið það, það skiptir minnstu, heldur hitt, hvernig það er og eftir því á að meta það. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. 9. landsk. þm., að þörfin fyrir raforku er mjög mikil og brýn í þessum landshluta og það er annað mál. Það sýnir bezt, hvernig forustan hefur verið í þessum málum. En að því mun ég koma betur síðar. Og enn segir hv. 9. landsk. þm., með leyfi forseta: „Þetta er deila milli landeigenda við Laxá og hinna fjölmörgu og miklu fleiri íbúa héraðsins, sem vantar aukið rafmagn. Þetta er þó ekki einu sinni deila allra landeigenda við Laxá, því eð ríkið á margar jarðirnar, sem liggja að Laxá.“ Þetta leyfir hv. þm. sér að segja, þó að hann hljóti að vita, að þetta er óralangt, - ég sagði óralangt frá sannleikanum. Og þó virðist hv. þm. vilja leiða sannleikann í ljós í þessu máli, en annað var ekki að heyra á honum, bæði um daginn og hér áðan, þegar hann talaði fyrir stundu. Ja, sannleikurinn virðist taka á sig margvíslegar myndir eftir því, hver á heldur. Og af þessu tilefni vil ég lesa nokkrar ályktanir frá ýmsum aðilum, er ættu að sýna, hvað rétt er í þessu máli, með leyfi forseta. Ég vil þá byrja á því að lesa hér upp samþykkt, sem var gerð á aðalfundi Stéttarsambands bænda á s.l. hausti, en þar eru, eins og hv. þm. vita, mættir fulltrúar bændanna úr öllum héruðum landsins, en þessi ályktun var samþ. samhljóða: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1970 leggur ríka áherzlu á, að náttúru landsins verði ekki spillt með mannvirkjagerð af hálfu einstaklinga, félagasamtaka eða opinberra aðila. Fundurinn gerir þá kröfu, að opinberir aðilar ákveði ekki breytingu á rennsli fallvatna, stíflugerðir eða önnur mannvirki, er áhrif hafa á umhverfi sitt, nema fyrir liggi samþykki hlutaðeigandi bænda, sveitarfélaga og náttúruverndarráðs. Fundurinn leggur áherzlu á aukna verndun og ræktun íslenzkra veiðivatna til fjölbreyttari atvinnuhátta í sveitum landsins og þjónustu við ferðamenn. Að gefnu tilefni vill fundurinn vekja sérstaka athygli á einstæðu náttúrufari Mývatns- og Laxársvæðisins. Fundurinn lýsir fullum stuðningi sínum við þau sjónarmið, að þetta svæði beri að verja um aldur og ævi gegn hvers konar náttúruspjöllum af manna völdum og skorar á Alþ. og ríkisstj. að tryggja verndun þess með löggjöf.“ Á 13. þingi framsóknarmanna í Norðurl. e., þar sem voru saman komnir fulltrúar úr öllum hreppum og bæjum á þessu svæði, var ennfremur samþykkt samhljóða eftirfarandi ályktun, með leyfi forseta: „Þá harmar kjördæmisþingið þann undirbúning nýrra virkjana í Laxá, sem reynzt hefur ófullnægjandi og m.a. hefur leitt af sér hinar hörðu deilur milli Laxárvirkjunarstjórnar og Félags landeigenda við Laxá og Mývatn. Þingið hvetur eindregið til sátta milli deiluaðila, lýsir fylgi við þau almennu náttúruverndarsjónarmið og styður þær vatnsborðshækkanir einar í Laxá vegna raforkuöflunar, sem samkomulag næst um milli deiluaðila að undangenginni líffræðilegri rannsókn á vatnasviði Laxár og Mývatns. Kjördæmisþingið telur nauðsynlegt að endurskoða reglur um eignaraðild að Laxárvirkjun og gefa öllum sveitarfélögum á orkusvæðinu kost á aðild“. Þessi samþykkt var samþ. samhljóða á hinu fjölmenna þingi á Akureyri, sem framsóknarmenn héldu í haust sem leið. Og í sambandi við það mál, sem hér er til meðferðar, vil ég leyfa mér að lesa upp ályktanir nokkurra hreppsnefnda, með leyfi forseta. Og hér kemur þá fyrst: „Grænavatni, 28.l.1970. Á fundi sveitarstjórnar Skútustaðahrepps 6. þ.m. var samþ. svofelld bókun. 2. mál: Oddviti las upp uppkast að frv. um takmarkaða náttúruvernd á vatnasviði Mývatns og Laxár í Suður–Þingeyjarsýslu. Sveitarstjórnin lýsir ánægju sinni yfir, að slíkt frv. komi fram, enda áður yfirlýst stefna sveitarstjórnarinnar samkv. fundangerð frá 7. maí 1969. Sveitarstjórnin telur þó nauðsynlegt, að annaðhvort í nefndu frv. eða í reglugerð séu nánari ákvæði um varnir gegn mengunarhættu af völdum olíu, skolps eða af öðrum eiturefnum, svo sem þvottaefni o.s.frv. Virðingarfyllst, oddviti Skútustaðahrepps.“ Hér kemur annað frá Reykdælahreppi, dags. sama dag, 28.1.1970: „Á fundi hreppsnefndar Reykdælahrepps 29. des. 1969 var tekið fyrir til umr. frv. til l. um takmarkaða náttúruvernd á vatnasviði Mývatns og Laxár, er hreppsnefnd hafði verið sent til umsagnar. Eftirfarandi bókun var gerð: “Hreppsnefnd Reykdælahrepps mælir með því, að sett verði sérstök lög um takmarkaða friðlýsingu Mývatns– og Laxársvæðisins svipuð og gert er ráð fyrir, sbr. frv. það til l., er fyrir liggur. Þó vill hreppsnefndin benda á, að rétt muni vera að tilgreina nánar, hvað er Laxársvæði.“ Og þetta er undirskrifað af oddvitanum, Teiti Björnssyni. Svo er hér mikil grg., sem ég hef milli handanna og er frá samtökum um náttúruvernd á Norðurlandi. Í þessari grg., sem er mjög yfirgripsmikil og ítarleg, er mælt með því, að þetta frv. sé samþ., en undir þetta skrifa Helgi Hallgrímsson safnvörður, Akureyri, Hjörtur E. Þórarinsson, bóndi á Tjörn, Árni Sigurðsson sóknarprestur, Blönduósi, Egill Bjarnason ráðunautur, Sauðárkróki, og Jóhann Skaftason sýslumaður, Húsavík. Hv. 9. landsk. þm. sagði í sinni ræðu um daginn, að hreppsnefndirnar í Reykjahreppi og Aðaldælahreppi og hreppsnefndin í Reykjadal kvæðu sig samþykkar virkjuninni, einn á móti. Og svo segir hv. þm., með leyfi forseta: „Dettur ykkur nú í hug, að það sé rétt, sem stundum hefur verið haldið fram, að það sé verið að níðast á Þingeyingum í þessu máli, þegar hreppsnefndirnar taka málinu svona?“ Ég fékk hér um daginn frá iðnrn. þær ályktanir, sem því höfðu borizt um þetta mál. Enn fremur barst mér símskeyti frá oddvita Reykdælahrepps með bókun hreppsnefndar þar um málið, sem er frá Jóni Jónssyni á Þverá og staðfest af oddvita, Teiti Björnssyni. Þetta símskeyti er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það vottast hér með, að engin atkvgr. hefur farið fram í hreppsnefnd Reykdælahrepps um svokallaðar miðlunartillögur sáttasemjara í Laxármálunum. Oddviti Reykdælahrepps, Teitur Björnsson.“ Og hér er bókunin, sem var gerð á sama fundi: „Árið 1971, 11. jan., kom hreppsnefnd Reykdælahrepps saman til fundar á Brún. Mættir voru aðalmenn aðrir en Ingi Tryggvason, en í stað hans mætti Guðmundur Gunnarsson. Tilefni fundarins voru tilmæli, er borizt höfðu frá iðnrn. um umsögn um virkjunarmál Laxár. Lesin voru og rædd ýmis plögg málinu viðvíkjandi, en ekki varð samkomulag um ályktun. Hins vegar vill hreppsnefndin fagna þeim árangri, er náðst hefur um viðurkenningu á umráðarétti bænda á löndum sínum fyrir baráttu landeigendafélags Laxár og Mývatns.“ Þetta er sú bókun, sem gerð var á þessum fundi. Og hér er fyrir framan mig bókun frá hreppsnefnd Reykjahrepps: „Við undirritaðir hreppsnefndarmenn Reykjahrepps höfum kannað sáttatillögur iðnrn. og önnur gögn, sem okkur hafa verið send og gert eftirfarandi bókun: Eins og málið stendur í dag, fögnum við þeirri ákvörðun stjórnar Laxárvirkjunar að vera horfnir frá Gljúfurversvirkjun, þ.e. vatnaflutningi úr Suðurá og Svartá yfir í Kráku og þaðan í Laxá. Jafnframt lýsum við stuðningi okkar við framkomið bréf iðnrn., dags. 13. maí 1970, þar sem það er í nær öllum atriðum í samræmi við samþykkt sýslunefndar Suður–Þingeyjarsýslu á sýslufundi á árinu 1969“. Undir þetta skrifa Stefán Óskarsson, Sigtryggur Árnason og Þórarinn R. Jónsson. Hér er svo umsögn sveitarstjórnar Skútustaðahrepps: „Sveitarstjórn Skútustaðahrepps telur tillögur iðnrn. algerlega óaðgengilegar og lýsir undrun sinni á kortinu af Birningsstaðaflóa, sem með fylgir og virðist auðsjáanlega rangt. Sveitarstjórnin lítur svo á, að stjórn landeigendafélagsins sé sá aðili, sem á að fjalla um þessi mál og semja beri við. Hins vegar telur sveitarstjórnin, að umræðugrundvöllur geti verið fyrir framkvæmdum í Laxá, ef þær rannsóknir,, sem nú eru ákveðnar, leiði ótvírætt í ljós, að slíkt sé með öllu hættulaust. Sveitarstjórnin lítur svo á, að óhjákvæmilegt sé að stöðva þær byggingarframkvæmdir, sem nú eru hafnar, meðan rannsóknir standa yfir.“ Rétt afrit vottar Sigurður Þórisson oddviti. 1971, fimmtudaginn 14. jan., boðaði oddviti Aðaldælahrepps hreppsnefndarfund á Sandi skv. kröfu Guðmundar Hallgrímssonar og Kristjáns Ástvaldssonar í bréfi dags. 13. 1. 1971. Allir hreppsnefndarmenn voru mættir. Fundarefni voru tilmæli iðnrn. um það, að hreppsnefnd segði frá áliti sínu um virkjun í Laxá. Málið var allmikið rætt og kom fram eftirfarandi tillaga, sem var samþykkt með 4 atkv.: „Vegna tillagna iðnrn. um virkjunarframkvæmdir í Laxá hjá Brúum telur hreppsnefnd Aðaldælahrepps óæskilegt, að hætt sé við 1. áfanga virkjunarinnar með hliðsjón af þeim tillögum, sem sýslumennirnir lögðu fram sem sáttagrundvöll á s.l. ári.“ Friðjón Guðmundsson gerði eftirfarandi grein fyrir sinni skoðun á málinu: „Með tilvísun til þess, að landeigendafélag Laxár og Mývatns sé löglegur samningsaðili við Laxárvirkjunarstjórn um virkjunarframkvæmdir í Laxá, tel ég óeðlilegt, að einstakar hreppsnefndir hafi þar afskipti af. Og þar sem ég fæ ekki séð, að afskipti hreppsnefndar geti stuðlað að lausn deilunnar, tel ég ekki rétt, að hún blandi sér í þetta viðkvæma mál“. Undir þetta skrifa allir hreppsnefndarmennirnir. Þar sem eitt skjal enn hefur borizt iðnrn. og ég er með það hér í höndunum eins og önnur plögg, tel ég rétt að lesa það, en þá eru líka upp taldar þær umsagnir, sem hafa komið um þetta mál: „Í tilefni af þeim viðræðum, sem nú fara fram um Laxárvirkjun, vil ég ítreka við hið háa rn. ályktun bæjarráðs Húsavíkur 16. marz s.l. um stuðning við frekari virkjunarframkvæmdir við Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Stöðvun virkjunarframkvæmda nú mundi hafa mjög alvarleg áhrif á atvinnuástand héraðsins og auka enn röskun á búsetu þess fólks, sem nú starfar eða elst upp í þessum landshluta. Bæjarstjórinn á Húsavík, Björn Friðfinnsson:` Þá hef ég lesið allt, sem borizt hefur iðnrn. vegna tilmæla þess til hreppsnefnda í Suður–Þingeyjarsýslu um umsögn um tillögur sáttanefndarinnar í þessari deilu og enn fremur bókun og afgreiðslu hreppsnefndar Reykdælahrepps á málinu. Og það hef ég gert vegna ummæla hv. 9. landsk. þm. (BrS) um afstöðu þessara aðila. Ég læt svo hv. alþm. það eftir að draga sínar ályktanir af þessum afgreiðslum og hvort þeir komast að sömu niðurstöðu eða einhverri annarri, en hv. þm. Bragi Sigurjónsson. Ég hef að vísu lesið lítið hér af öllum þeim samþykktum, sem gerðar hafa verið víðs vegar um land um áskoranir til stjórnarvalda að þyrma Laxár- og Mývatnssvæðinu, enda ætti það að vera óþarfi, því að dagblöðin hafa birt þær undanfarin 2 ár. Og er það ekki í raun og veru merkilegt, að hv. þm. skuli svo halda því fram hér í sölum Alþingis, að þessi deila sé á milli landeigenda og ekki einu sinni allra landeigenda, annars vergar, en hins vegar allra annarra? Ég verð nú að segja það, að þetta er vægast sagt undarleg niðurstaða, hvaðan svo sem þessi fluga er komin. Deilan stendur á milli landeigenda í raun og veru og ríkisstj., og menn eru svo sjálfráðir að því, hvaða ályktanir þeir draga af því, sem fyrir liggur um þetta mál, með hvorum aðilanum hver og einn telur, að almenningur í landinu standi. Það ætla ég mér ekki að ræða við hv. þm., á því er engin þörf. Hitt vil ég vona, að sem allra fyrst finnist lausn í þessu máli, Lausn, sem flestir geta sætt sig við, því að við höfum sannarlega næg verkefni, þó að kröftunum sé ekki eytt á þennan hátt, fyrir utan alla þá fjármuni, sem fara í þann málarekstur, sem deilu þessari fylgir. Hafa menn hugleitt það í alvöru, á hvaða stig þessi deila er komin, þegar ráðsettir bændur og húsfreyjur telja sig knúin til þess að fjölmenna til slíkra aðgerða, sem unnar voru, þegar stíflan í Miðkvísl var sprengd í sumar? Hefðu þarna verið að verki nokkrir unglingar, væri allt annar svipur á þessu máli. En þegar bændur og húsfreyjur þeirra taka þá ákvörðun að grípa til svo alvarlegra aðgerða að sprengja upp mannvirki og safna um sig fjölmenni af þessu tilefni, hlýtur að liggja í augum uppi, að frá sjónarmiði þessa fólks er meira í húfi hvernig þessari deilu lyktar en spurningin um það, hvað hver kwst. af rafmagni kostar með því að virkja í þessum stað eða hinum. Þetta fólk telur sig vera að verja það, sem því er e.t.v. dýrmætast af öllu, koma í veg fyrir, að átthagarnir verði fyrir raski af völdum hvers konar mannvirkjagerðar umfram það, sem brýnasta þörf er á til þess að lifa eðlilegu lifi fyrir þá, sem byggja þessi héruð. Það er vitað, að menn hafa skiptar skoðanir á því, hvort þessi afstaða þessa fólks sé skynsamleg og jafnvel hvort eigi að taka nokkurt tillit til slíkra sjónarmiða, það sé peningasjónarmiðið, sem eigi að ráða og annað ekki. Hv. 9. landsk. þm. er einn af fulltrúum þeirra sjónarmiða, eins og fram hefur komið í báðum ræðum hans. Eftir hans málflutningi að dæma á ekkert tillit að taka til afstöðu þeirra, sem búa á umræddu svæði og eiga landið og hafa lífsafkomu af því, heldur miklu fremur annarra, sem þó geta tæpast verið beinir aðilar að þessu máli. En hvað um Sjálfstfl., flokkinn, sem þykist berjast fyrir eignarréttinum, flokk hæstv. forsrh. og iðnrh.? Er ekki hans afstaða, a.m.k. eins og hún kemur enn fram í þessu máli, hálfundarleg í ýmissa augum? Eða er Sjálfstfl. e.t.v. hættur að virða eignarréttinn? Og er þá flokkur hv. 4. landsk. þm., Jónasar Árnasonar, búinn að skipta hlutverki við Sjálfstfl. að þessu leyti? Hann virðist vera farinn að berjast fyrir eignarréttinum. Það er margt undarlegt í kýrhausnum og ég held, að ekki veitti af sérfræðingum til að fylgjast með öllum þeim vendingum, sem virðast eiga sér stað í þessum flokkum. Ég hef haldið því fram frá því í byrjun þessarar deilu, að óhugsandi væri að fara út í svona mannvirkjagerð, nema fyrir lægi áður fullt samkomulag um hana á milli aðila. Það sýnir sig nú, að það hefði verið hollast fyrir alla, að ráðamenn þjóðfélagsins hefðu haft sömu skoðun á því máli og farið eftir henni. Það er alveg rétt hjá hv. 9. landsk. þm. (BrS) að þörfin fyrir aukna raforku er mjög mikil á þessu svæði og verður ekki hægt að komast hjá því að bæta úr henni hið bráðasta. Og ef þetta mál er athugað nánar, þá hlýtur sú spurning að vakna, hvernig forusta stjórnarvalda sé í þessum málum, hvað hafi verið gert af þeirra hendi til að sjá þessu svæði fyrir raforku og eftir hvaða leikreglum sé farið. Var því ekki lýst yfir af stjórnarvöldum, þegar ákvörðun var tekin um Búrfellsvirkjun, að næsta virkjun yrði Dettifossvirkjun? Muni ég þetta rétt, hvað hefur þá verið gert til þess að standa við það fyrirheit? Fyrir tveimur árum, meðan enn var tími til skynsamlegra aðgerða í okkar virkjunarmálum, spurði ég hæstv. fjmrh. hér á Alþ. að því, hvort þess væri ekki að vænta, að rannsóknum á Dettifossvirkjun yrði haldið áfram og hvort ekki væru fyrirhugaðar rannsóknir á Skjálfandafljóti hjá Íshólsvatni. Þá átaldi ég það, að ekki skyldu vera rannsakaðir þeir möguleikar, sem kynnu að vera fyrir hendi í Skjálfandafljóti, áður en gerðar væru áætlanir um vatnaflutning úr því fljóti í Laxá. Ég taldi, að þarna hefði verið farið alveg öfugt að hlutunum. Hæstv. fjmrh. gaf þá þær upplýsingar, að á næsta sumri, þ.e. sumarið 1969, yrðu lagðar 5 millj. í rannsóknir við Dettifoss og mundi sú rannsókn, sem hægt væri að gera á einu sumri fyrir þessa fjárupphæð, leiða í ljós vitneskju um hagkvæmni þessara virkjana umfram það, sem þá lá fyrir. En fullnaðarrannsókn og undirbúningur undir virkjun þarna mundi kosta um 30 millj. og taka 3 ár að sögn fjmrh. Ég veit ekki til, að þessi rannsókn, sem sagt var, að ætti að fara fram á Dettifosssvæðinu sumarið 1969, hafi enn farið fram. Hins vegar hef ég hlerað, að á vegum Orkustofnunar hafi farið fram á síðasta sumri rannsókn á Jökulsá á Fjöllum, ekki á virkjun þar, heldur á því, hvaða möguleikar væru á að veita þessu fljóti austur á land. Og engin athugun hefur farið fram á Skjálfandafljóti, svo að ég viti til. Þannig er unnið að þessum málum og á þessu sést, hvernig forusta þjóðarinnar er í reynd og hvernig fjármunum hennar er varið. Á þessu sést, að það er fyrst og fremst um að kenna forustu þjóðarinnar í þessum málum, hvernig komið er raforkuskortinum á Norðurl. e. Það er enginn undirbúningur fyrir aðra virkjun á þessu svæði en við Laxá og hins vegar liggur það fyrir, að möguleikar til virkjunar eru nægir í þessum landshluta og þarf því ekki að taka Laxá vegna þess, að hún sé síðasti virkjunarmöguleikinn, sem umrætt svæði hefur, en þá ályktun hefði mátt draga af ræðu hv. 9. landsk. þm. (BrS) áðan. Það er sjálf yfirstjórnin, sem hefur brugðizt í þessu máli eins og mörgum öðrum á liðnum árum og þaðan er fyrst og fremst að leita orsaka þess, hvernig þessum málum er komið. Það væri full ástæða til þess að ræða þetta atriði meira, en ég mun ekki gera það að þessu sinni. Það má að vísu segja, að sá valdi miklu, sem upphafinu veldur. Hverjir eru höfundar Gljúfurversvirkjunar, eða hvaðan er sú hugmyndafræði komin? Er sú stefna upp fundin af okkur framsóknarmönnum? Átti hv. 4. landsk. þm. (JónasÁ) við það, þegar hann talaði um stefnuleysi okkar í geðvonzku kastinu hér um daginn? Hvaðan er þessi óraunhæfa áætlun komin? Er hún komin frá mönnum, sem eru á einhvern hátt skoðanatengdir okkur? Ef það væri, að þessi byltingarkennda áætlun um Gljúfurversvirkjun væri frá okkur komin, sem felur það í sér að gerbreyta heilum héruðum, sem enginn getur sagt um eða séð fyrir, hvað gæti leitt af sér, ef framkvæmd hefði verið, þá væri ekkert undarlegt við það, þó að, að okkur væri sótt í þessu máli. Hv. 4. landsk. þm. gæti e.t.v. upplýst það, hvaðan þetta er komið og talað svo um stefnu sinna manna og stefnuleysi okkar þar á eftir. Við vorum ekki spurðir ráða eða til okkar leitað í þessu máli fyrr en það var komið í harðan hnút og hæstv. ríkisstj. þarf ekki að ganga þess dulin, að ég tel, að hún hafi fyrst og fremst bundið þessa hnúta, sem valdið hafa Laxárdeilunni og beri því höfuðábyrgðina á því, hvernig málum er komið og beri því að leysa þau, enda ekki á annarra færi. Hvað sem um þetta - framhald á virkjun í Laxá - verður, þá á að reisa næstu virkjun fyrir norðan, en ekki sunnan. Þar er nú tilfinnanlegur orkuskortur, eins og margoft hefur komið fram í þessum umr. Fyrir því munum við þm. Framsfl. í Norðurl. e. hefja harða baráttu að fá það fram, sé þess nokkur kostur. Ég ætlast ekki til þess, að neinn dragi þær ályktanir af því, sem ég hef sagt hér um þetta mál, að ég slái því föstu, að ekki megi virkja meira en orðið er í Laxá eða það sé óhætt að virkja þar eitthvað ákveðið upp að einhverju vissu marki. Ég hef enga þekkingu á því atriði og því lítið upp úr slíkri fullyrðingu leggjandi. Og ég efast mjög um það, að hv. alþm. hafi það heldur. Um hitt ættum við að geta orðið sammála, að í þessu máli eins og í öllum öðrum verður að fara að lögum og þá ekki sízt hæstv. ríkisstj. En hefur það verið gert? Bendir úrskurður Hæstaréttar til þess? Er ekki sá úrskurður byggður á því, að fyrst og fremst undirbúningi hafi verið áfátt og átti sá undirbúningur ekki að fara fram, áður en ráðherraleyfið var gefið um framkvæmdir? Það væri ekki úr vegi, að hæstv. forsrh. eða einhver annar ráðh. svaraði þessum spurningum. En þrátt fyrir öll mistök vona ég, að rannsóknir muni leiða í ljós, að ekki sé miklu hætt, þó að takmörkuð virkjun, sem miðuð væri við þær sérstæðu aðstæður, sem þarna eru fyrir hendi, væri gerð í Laxá, á meðan verið er að undirbúa aðra virkjun í Skjálfandafljóti eða Jökulsá á Fjöllum. Hitt undirstrika ég alveg sérstaklega, að ekkert slíkt verður gert nema með fullu samkomulagi við landeigendur, því að ég lít svo á, að þó að menn séu fátækir og eignir þessara landeigenda séu e.t.v. ekki metnar hátt eftir mælistiku valdhafanna, þá er þetta þeirra land, þeirra eign og fátæki maðurinn hefur líka sinn rétt, a.m.k. í mínum augum. Er þjóðin búin að gleyma gamla spakmælinu, sem ætti og verður að vera í fullu gildi hér eftir sem hingað til og enginn má láta sér úr minni falla, jafnvel ekki í hita átakanna? Þar ætti þó hæstv. ríkisstj. að ganga á undan öllum öðrum í verki og þá mundu spjöld sögunnar e.t.v. minnast hennar með öðrum hætti en nú horfir í þessu máli, en þetta spakmæli er: „Með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða.“



Herra forseti. Hér er verið að ræða um frv. til l. um takmarkaða náttúruvernd á vatnasviði Mývatns ag Laxár. Í raun og veru þarf ég ekki að fara mörgum orðum um þetta frv., vegna þess að ég er í öllum aðalatriðum sammála því, sem fram kemur í frv. Markmið þessa frv. eða laga, ef frv. verður að lögum, er að vernda hið sérstaka náttúrufar við Mývatn og Laxá í Þingeyjarsýslu. Þetta er höfuð markmiðið, að vernda náttúrufar við Mývatn og Laxá. Þess vegna hlýt ég að fagna frv., sem hefur það að markmiði að gera slíkt. Mývatnssveit er, eins og við allir vitum, sem þangað höfum komið, - og ég geri ráð fyrir, að allir þm., sem hér eru inni, hafi komið þangað, - Mývatnssveit er einn mesti unaðsreitur á landinu og Laxá í Suður~Þingeyjarsýslu er líka hin mesta perla. Þess vegna er það alveg ljóst og hlýtur svo að vera, að ég og margir, sem hugsa líkt og ég í þessu máli, munu leggja því lið, að frv. sem þetta nái fram að ganga, frv. sem hefur það að markmiði að vernda líf og gróður á þessu landsvæði. En inn í umr. um þetta frv. hefur annað mál dregizt nokkuð, þ.e. virkjunaráformið í Laxá, svokölluð Laxárdeila. Og menn hafa yfirleitt talað meira um Laxárdeiluna eða um Laxármálið heldur en um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel ekki óeðlilegt, að á þetta mál sé minnzt, því að hér er um skylt mál að ræða. Hins vegar vil ég taka það fram, eftir að hafa hlustað á þær umr., ekki sízt þær umr., sem fram fóru hér um daginn, að það er ekki alveg sama, hvernig um þetta mál er rætt og sérstaklega tel ég það óforsvaranlegt að ætla sér að fara að ræða þetta mál hér á flokkspólitískum grundvelli eða fara að gera þetta mál að einhverju sérstöku flokksmáli. Ég veit ekki til, að neinn flokkur hafi tekið á sig sérstakt forsvar fyrir þessu virkjunarbrölti öllu saman, né heldur að nokkur sérstakur flokkur hafi tekið að sér andstöðu gegn stórvirkjuninni. Áhuga á stórvirkjun í Laxá má finna meðal fólks í öllum stjórnmálaflokkum. En skilningsleysi á náttúruvernd og þessi ofdýrkun á mannvirkjagerð, sem algeng er, hefur verið skæður faraldur hér á landi um langt skeið og áreiðanlega náð til fólks í öllum stjórnmálaflokkum. Og þegar menn eru núna loksins að ranka við sér og sjá, að við erum á góðri leið með að tortíma sjálfum okkur með eiturefnum, með náttúruspjöllum, þá veit ég ekki til, að það fari eftir stjórnmálaskoðunum, hversu fljótir menn eru að átta sig á því, hvert stefnir í þessum málum. Þó get ég ekki stillt mig um að geta þess, að framsóknarmenn þurfa ekki að bera neinn kinnroða vegna þessara mála almennt. Náttúruverndaráhugi er mikill meðal framsóknarmanna og þeir hafa fullan skilning á nauðsyn mengunarrannsókna og aðgerða til þess að stemma stigu fyrir þeim vágesti og öðrum náttúruspjöllum. Ég vil í þessu sambandi minnast þess, að Ólafur Jóhannesson, formaður Framsfl., mun fyrstur manna hafa gert rannsóknir og varnir gegn mengun að sérstöku þingmáli og tillaga frá honum um það efni hefur verið samþ. hér á Alþ. Og ég veit ekki til, að það sé til öllu einlægari náttúruverndarmaður í þessu landi, en fyrrv. formaður Framsfl., Eysteinn Jónsson. Og mér er ekki kunnugt um, að önnur blöð en Tíminn hafi helgað náttúruvernd sérstaka fasta dálka. Herra farseti. Ég minnist alls ekki á þetta að tilefnislausu. Ég minnist á þetta m.a. að gefnu tilefni frá einum þeirra hv. þm., sem hér töluðu við þessa umr. um daginn og þessi hv. þm. er 4. landsk. þm., Jónas Árnason. Allur hans málflutningur hafði á sér þann blæ, að Alþb.–menn og Alþb. sem stjórnmálaflokkur - að Alþb.–menn væru sérstakir postular náttúruverndar og þá sérstaklega að því er varðar náttúruvernd við Laxá og Mývatn. Og til þess að undirstrika það var hv. 4. þm. Austf., formaður þingflokks Alþb., látinn taka þátt í umr. Það átti að undirstrika, að Alþb.–menn væru öðrum fremur náttúruverndarmenn og þá alveg sérstaklega flokkur þeirra og þeirra menn hefðu frá upphafi staðið fremst í fylkingu í baráttunni gegn stórvirkjunum í Laxá. Ég skal ekki draga í efa, að meðal ýmissa Alþb–manna sé mikill áhugi á náttúruvernd yfirleitt og á vernd Laxár og Mývatns sérstaklega, enda má slíkan áhuga finna hjá fólki í öllum stjórnmálaflokkum. Og ég skal ekki og mun ekki draga í efa áhuga ýmissa þm. Alþb. á náttúruverndarmálum yfirleitt og sízt af öllu ætla ég að efast um áhuga hv. þm. Jónasar Árnasonar persónulega. En ef hv. þm. heldur, að hann geti slegið sig til riddara á því, að flokkur hans, Alþb., sé öðrum fremur náttúruverndarflokkur, þá bregzt honum bogalistin. Auðvitað er Alþb. enginn sérstakur náttúruverndarflokkur og Alþb.–menn þar af leiðandi engir sérstakir útvaldir náttúruverndarenglar. Laxárdeilan er hér mjög til umr. og hún blandast inn í þetta mál. Ég hef mína skoðun á því máli. M.a. hef ég gert mér far um að grafast fyrir upptök deilunnar, a.m.k. reyna fyrir mitt leyti að öðlast skilning á því atriði, enda veldur sá miklu, sem upphafinu veldur, eins og hv. þm., sem hér var að tala áðan; orðaði það. Og hvert er upphaf deilunnar? Upphaf deilunnar er m.a. að rekja til kunnasta mannvirkjafræðings í Reykjavík, Sigurðar Thoroddsen verkfræðings, sem hefur haft af því drjúgt framfæri um margra ára skeið að segja fyrir um það, hvernig hagkvæmast sé að virkja Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Það var þessi alþekkti og stórtæki virkjunarhönnuður, sem bjó til Gljúfursvers áætlunina frægu, þá miklu Gljúfursvers áætlun, þar sem gert var ráð fyrir því að virkja Laxá í 4 eða 5 áföngum, sökkva Laxárdal undir vatn, flytja ár, sem fyrrum runnu í vestur, í nýjan farveg í austur gegnum Mývatnssveit út í Laxá og auka þannig vatnsmagn þeirrar ár. Það var þessi áætlun, þetta virkjunarbrjálæði Sigurðar Thoroddsen, sem hleypti skriðunni af stað. Því miður gleypti Laxárvirkjunarstjórn þessa flugu helzta virkjunarsérfræðings Alþb. og fór svo að pukrast við það í samráði við einhverja ráðh. að framkvæma þetta plan Sigurðar Thoroddsen. Það var ekki haft fyrir því að spyrja Alþ. um þetta mál og það var ekki haft fyrir því að leita álits einstakra þm. Þess var gætt, að þm. fengju ekkert að vita um þetta fyrr en í óefni var komið og þá stendur ekki á getsökum og því, sem á eftir fer, þegar óhlutvandir menn eiga í hlut, að reyna að græða pólitískt á þessum óskapnaði öllum saman, sem m.a. á upptök sín í hugvitssömum kolli aðalvirkjunarspekings Alþb. Ég vil því í fullri vinsemd beina því til Alþb–manna að leika hér ekki engilhlutverk. Þeim ferst það ekki. Ég ætla ekki að gera hlut okkar þriggja þm. Framsfl. í Norðurl. e. meiri eða stærri, en hann er í þessu máli. En ég vil þó, að það komi fram, að við höfum fyrst og fremst leitazt við að gera tvennt í sambandi við Laxárdeiluna. Í fyrsta lagi að beita áhrifum okkar í þá átt, að deiluaðilar mættu sættast. Í öðru lagi að stuðla að því, að mannvirkjagerð yrði ekki til þess að spilla sérstæðri náttúru á vatnasviði Laxár og Mývatns og tryggja, að laxræktar möguleikar í ánni héldust. Þetta hefur verið okkar stefna í málinu og öll okkar afskipti af Laxárdeilunni hafa farið í þessa átt. Og að þessu miðar m.a. frv. okkar um virkjun fallvatna í Þingeyjarsýslu. Og rauði þráðurinn í því frv., má segja, er náttúruvernd. Við viljum leggja bann við virkjunum, sem spilla sérstæðri náttúru. Það er okkar stefna. Og þess vegna tökum við einnig undir meginstefnu þess frv., sem hér er til umr. Það er að vísu lofsvert af hv. þm. Jónasi Árnasyni, sem fram kom um daginn, að hugsa með hlýju af og til, til okkar framsóknarmanna. En jafnframt verð ég að hryggja hann með því, að við framsóknarmenn munum treysta öðrum betur en honum til þess að dæma um verk okkar og innræti yfirleitt, þ.á.m. um heilindi okkar og stefnufestu. Það mál munum við leggja undir dóm kjósenda á Norðurlandi, þegar þar að kemur og spyrja hann í engu ráða, ekki einu sinni í Laxárdeilunni !



Herra forseti. Það hafa nú þrír hv. þm. talað hér á undan mér um frv., sem hér liggur fyrir til umr. um náttúruvernd. En aðalefni í ræðum allra þeirra var þó um annað mál, sem raunar er þessu þó skylt og get ég tekið undir með hv. síðasta ræðumanni, að það sé ekki óeðlilegt, að það blandist nokkuð inn í. Hv. 9. landsk. þm. sagði réttilega, að of miklu moldviðri hefði verið þyrlað upp í kringum Laxárvirkjunarmálið, sem ég vil kalla ofhitamál, eins og nú er komið og raunar nokkru áður en hér er komið. Ég gat tekið undir ýmislegt í ræðu hans, þó að ég væri öðru ósamþykkur og skal ég ekki fara út í það, því að ég ætlaði ekki að tala um það mál hér, taldi það ekki við eiga, þar sem annað mál er til umr., þó að það sé þessu skylt. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði hér réttilega og ég vil taka undir það mjög sterklega, að það væri nauðsynlegt að finna lausn á þessu máli, sem allir gætu við unað. Og ég held, að lausnin sé ekki langt frá, þar sem er sú sáttatillaga, sem fyrir lá hér í vetur eða haust frá sáttasemjurum, þó að ég telji hana ekki ná alveg nógu langt. Og vonandi verður áfram haldið að leita hliðstæðrar lausnar og þar var lagt til og ég vil vænta þess, að hv. 5. þm. Norðurl. e. leggi því lið, að svo megi takast. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (IG) talaði hér einnig og vék réttilega að því, hver eru upptök þessa máls, upptök þeirrar deilu, sem orðið hefur um Laxárvirkjun, sem er ákaflega löng og ströng og ég vil segja einnig, að þar hafi komið fram mikið af villandi frásögnum, bæði í blöðum og útvarpi og jafnvel sjónvarpi. En ég vil taka undir það hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., að það er mjög nauðsynlegt að rekja upptök þessa máls, rekja málið frá upptökum til þess dags, sem nú er yfir okkur hlutlaust, svo að fólk í landinu viti og skilji meira, en það veit um þetta mál nú vegna einhliða upplýsinga, vil ég segja, svo að ég kveði ekki fastara að orði, um þetta stóra mál. En þetta er nóg um Laxárvirkjunarmálið sjálft. Þó ætla ég að bæta því við, að ef aldrei hefði komið upp sú fáránlega hugmynd hjá forráðamönnum Laxárvirkjunarstjórnar, sem í upphafi var að gera Gljúfursversvirkjun í öllum fimm áföngum og þar með breyta löndum og vötnum stórkostlega, eigendum til tjóns og einnig að breyta náttúru til mikilla óbóta, ef þessi hugmynd hefði aldrei komið upp, heldur væri nú aðeins verið að ræða um virkjun á borð við þá, sem hönnun Laxárvirkjunar III gerir ráð fyrir, þá mundi enginn maður í héraði hafa sagt neitt. En út af sjálfu frv. um náttúruvernd við Laxá og Mývatn vil ég segja það, eins og ég sagði raunar hér um daginn við þessa umr., að það kom fram vegna þeirra fyrirhuguðu breytinga á náttúrufari í héraðinu, sem Gljúfursversvirkjunar áformið var, til þess að afstýra náttúruspjöllum af völdum virkjunar. Nú tel ég, að sú ástæða sé ekki mjög fyrir hendi, þar sem málið er komið þar, sem það er komið nú, ekki sízt ef lengra yrði gengið til móts við landeigendur, heldur en í tillögum sáttasemjaranna nú í vetur. Eigi að síður er Laxársvæðið allt og Mývatn svo merkilegt, að ég álít, að það sé nauðsynlegt að setja sérstök lög um verndun þess, þó að ekki sé vegna virkjana beinlínis. Ég minntist á dögunum á olíutankana, sem eru á bökkum Mývatns við hvert hús, sumir stórir og sums staðar fleiri en einn. Ég álít, að það verði að taka þessa tanka í burtu eða tæma þá og hita húsin í kringum Mývatn með rafmagni, en ekki olíu, því að það býður svo gífurlegri hættu heim að hafa olíuna á bökkum þessa merkilega vatns vegna fuglsins. Einnig tel ég, að það sé nauðsynlegt að gera róttækar ráðstafanir til þess að vernda fuglinn fyrir netjunum, sem hafa eyðilagt hann í stórum stíl því að þeir, sem netin eiga, geta ekki að gert, þó að hann fari í þau, ef lagt er á annað borð á þeim tíma þar í vatnið, sem fuglinn heldur sig, þegar hann er að alast upp. En það er einmitt gert um það bil. Ef flóarnir væru friðaðir fyrir netjaveiði tvo mánuði, jafnvel þó að það væri ekki alveg að öllu leyti, heldur að einhverju leyti og þá með eftirliti, þá væri fuglinum að mestu bjargað frá netjadauðanum. Þá er einnig nauðsynlegt, að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til að verja þetta svæði fyrir mink, en hvergi á landinu mun vera eins erfitt að verja nokkurt svæði fyrir mink eins og Mývatn og Laxá vegna hraunanna. Þetta mundi kosta mikið fé. Svo þarf nauðsynlega að takmarka ferðir hraðbáta um Mývatn og það þarf líka nauðsynlega að takmarka ferðamannaumferð um svæðið fyrri hluta sumars, meðan hreiður eru og ungarnir litlir. Það mætti fleira upp telja, sem er nauðsynlegt að gera til verndar þessu svæði og mjög eðlilegt, að um það gildi sérstök lög eins og t.d. um Þingvallasvæðið. En þegar kemur að því að afgreiða þetta frv., sem hér liggur fyrir og samið var á vegum náttúruverndarráðs í fyrra, að vísu eftir óskum manna norðan úr landi, þá kemur á daginn, að ýmislegt er í því, sem óhjákvæmilega þarf að breyta. Og mér verður fyrst fyrir að líta á það, hver á að bera kostnaðinn af því að varðveita allt þetta svæði fyrir náttúruspjöllum héðan í frá. Um það er ekki eitt orð í frv. En nær liggur, að þó sé gert ráð fyrir því, að um það gildi sömu reglur eins og um aðra náttúruvernd, að sýslusjóður á viðkomandi stað borgi 1/4, en ríkissjóður 3/4. Þarna mundi vera um svo gífurlegar upphæðir að ræða, ef þetta ætti að gera á nógu róttækan hátt, að ég sé ekki nokkrar líkur til þess, að sýslusjóður Suður–Þingeyjarsýslu gæti staðið undir því, enda væri það ekki sanngjarnt. Ýmislegt fleira kemur svo inn, sem breyta þarf og verður mér þá hugsað til bréfs eða raunar símskeytis, sem ég fékk frá nokkrum merkum Mývetningum í fyrra, þegar þetta frv. var lagt fram, þar sem þeir töldu, að ýmsu þyrfti nauðsynlega að breyta í frv. Ég held, að það hafi staðið nöfn 12 eða 14 merkra Mývetninga undir þessu skeyti og þeir mótmæltu ýmsu í þessu frv., sem þá kom á daginn, að snerti einmitt einstaka eigendur landa kringum Mývatn. T.d. snerust mótmælin um þessa grein frv., sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Óheimilt skal að reisa þar mannvirki önnur en þau, er eðlileg mega teljast í sambandi við búskap á lögbýlum, án leyfis náttúruverndarráðs.“ Þessu mótmæltu þessir Mývetningar harðlega, þó að fram kæmi að vísu í ályktun, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. las hér áðan, frá sveitarfundi eða sveitarstjórnarfundi, að ekki var á þetta minnzt. En það gæti svo sem skeð, að þegar ætti að fara að lögbinda ýmis ákvæði í þessu frv., þá kæmi upp einhver ágreiningur meðal Mývetninga sjálfra. Í öðru lagi mótmæla þessir menn harðlega 4. gr. frv., sem ég vil einnig lesa, með leyfi hæstv. forseta : „Í samráði við sveitarstjórn Mývatnssveitar getur náttúruverndarráð bannað umferð óviðkomandi manna um tiltekin svæði í sveitinni á tímabilinu frá 1. maí til 1. október ár hvert. Einnig skal heimilt að takmarka ónauðsynlega umferð um vatnið á sama tímabili.“ Þessu var harðlega mótmælt líka. Ég ætla, að fleira kunni að koma upp, þegar kemur að því að afgreiða þetta frv., sem ég er eindregið samþykkur að reynt verði að gera sem fyrst. Og þess vegna mun það ekki vera lítið vandaverk fyrir þá n., sem um það fjallar, að taka öll atriði þess til greina og ganga vel frá, svo að ekki verði ósanngirni í eða mikil óánægja út af. Skal ég svo ekki eyða meiri tíma í umr. um þetta mál, en tek aftur fram það, sem ég byrjaði á, að það er nauðsynlegt að finna lausn á Laxármálinu án óskapa og ég held, að hún sé finnanleg, ef góður vilji er til og inn í málið er ekki blandað einhverju og einhverju, sem ætti utan við það að standa og finnst mér, að nóg sé búið að gera af því áður á umliðnum tíma.



Herra forseti. Ég er nú búinn að tala það mikið í þessu máli, að samkv. þingsköpum hef ég aðeins leyfi til þess að gera aths. Hv. 5. þm. Norðurl. e. (SV) talaði hér áðan um það geðvonzku kast, sem ég hefði fengið hér um daginn vegna afstöðu Framsfl. í þessum málum, þar sem ég harmaði það, að talsmaður Framsfl. þá hefði enn einu sinni sýnt, að flokkurinn á erfitt með annað en hafa já-já- og nei–nei–stefnu í stórmálum. Út af þessari aths. um geðvonzku kastið vil ég nota þetta tækifæri til þess að láta í ljós þakklæti mitt til hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir það notalega andrúmsloft, sem fylgir því hér í salnum, hvað hann er ávallt í sérstaklega góðu skapi, þegar hann heldur ræður. Ég bendi mönnum á það, að þeir menn, sem talað hafa hér af hálfu Framsfl., hafa uppi allt annan tón en þann, sem fulltrúi Framsfl. hafði hér um daginn. Nú er kveðið miklu sterkara að orði og afstaðan orðin miklu ótvíræðari til þessara mála sem við erum hér að deila um, þ.e.a.s. Laxárvirkjunarmála. Ég vil í þessu sambandi segja, að viðkunnanlegra hefði mér nú þótt, að sú afstaða hefði komið fram um daginn, áður en haldinn var sá glæsilegi fundur, sem haldinn var í Háskólabíói um þessi mál núna um daginn, þar sem ótvírætt kom í ljós, hver vilji alls þorra almennings er í þessum má1um, hver vilji þjóðarinnar er og þar með náttúrlega hver skylda okkar er hér á þingi varðandi þessi mál. En því miður kom þessi afstaða ekki fram fyrr en núna í dag. Það hefur svona aðeins verið ýjað í þá áttina, að menn væru að tala hér í þeim tilgangi að veiða atkvæði á tilteknum stöðum. Ég vildi skjóta því að hv. framsóknarmönnum, að ég er ekki í framboði í Norðurl e., en beint hefur verið þannig skeytum til mín, að maður skyldi halda það. En út af þessum fullyrðingum, að menn væru að fiska eftir atkvæðum, þá vil ég leyfa mér að láti í ljós grunsemdir um það, að þessi breytta afstaða framsóknarmanna núna í þessum málum stafi af því, að þeir finna, hvar samúðin er og hver vilji manna er og þar með, hvar atkvæðin eru. Hv. fyrsti ræðumaður hér í dag, Bragi Sigurjónsson, sendi frændum okkar þar nyrðra heldur en ekki kveðjurnar og talaði um múgsefjun í þessu sambandi. Fundurinn t.d. í Háskólabíói er dæmi um múgsefjun og það er samúðin með ofríkismönnunum, sem hefur orðið ofan á, en ekki með lítilmagnanum, þar sem er Laxárvirkjun og ríkisvaldið. Ég læt í ljós harm minn vegna þessarar afstöðu þessa hv. þm. og ég vil í sambandi við aðra aths., sem hér kom fram varðandi eignarrétt og afstöðu okkar Alþb.–manna til eignarréttarins, láta þess getið, að ég tel ekki, að land okkar, framtíð þess og einstakra hluta þess eigi að veru undir því komin, hvort tilteknir menn eiga það eða eiga það ekki, en í þessu tilfelli læt ég í ljós ánægju mína með það og sannarlega fagna því, að þeir menn, sem eiga þetta land þar nyrðra, skuli vera Þingeyingar af því tagi, sem þeir eru, en ekki Þingeyingar af því tagi, sem sá hv. ræðumaður er, sem hér talaði fyrstur í dag. Það hefur verið varað við því að gera þetta að flokksmáli. Það hefur verið þjarkað hér um það, að vissir menn væru að reyna að eigna sér þetta sem flokksmál og þá fyrst og fremst við Alþb.–menn. Það, sem við gerum, er það að taka skýra afstöðu. Reyndar vantar nú enn á skýra afstöðu framsóknarmanna töluvert í sambandi við málaferlin gegn Þingeyingunum 65, þar sem við fullyrðum, Alþb.–menn, að hinn raunverulegi sökudólgur sé látinn sleppa, þ.e.a.s. Laxárvirkjun, en hins vegar höfðað mál gegn þeim mönnum, sem hafa orðið að sæta ofríki af sökudólgnum. Afstaða framsóknarmanna til þessa máls er að mínum dómi enn ekki orðin nógu skýr hér, hvort þeir eru sammála okkur Alþb.–mönnum í þessu, hvort hinn raunverulegi ofríkisaðili þarna er Laxárvirkjun að þeirra dómi eða landeigendur. En ég sé ekki, að neinu máli sé gerður ógreiði með því að jafn ágæt samtök eins og Alþb. láti í ljós eindreginn stuðning við málstaðinn. Og þegar hv. fyrsti ræðumaður í dag, Bragi Sigurjónsson, segir, að við séum að reyna að fiska atkvæði fyrir norðan út á þetta mál, þá vil ég segja honum, að við erum að sjálfsögðu að því, vegna þess að afstaða manna þar nyrðra er okkar megin í þessu máli, alls þorra manna þar nyrðra. Það sakar ekki, að þetta verði flokksmál að þessu leyti, að flokkar taki afstöðu. Að vísu hafa flokkar ekki tekið eins skýra afstöðu eins ag við Alþb.–menn höfum gert hér, en fulltrúar allra flokka hafa þó talað í þessu máli nema eins. Þau samtök eða sá flokkur, sem nefnir sig Samtök frjálslyndra og vinstri manna, hefur ekkert látið í sér heyra í þingsölum um þetta mál. Og ég vil leyfa mér að benda á þetta, vegna þess að hér á sæti á Alþ. formaður þeirra samtaka og það væri sannarlega fróðlegt fyrir okkur og þá ekki sízt Þingeyinga að heyra, hver afstaða þeirra samtaka er.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér síðast til umr., þá kvaddi ég mér hljóðs og sagði hér örfá orð, aðallega í þeim tilgangi, að ég beindi tilteknum spurningum til hæstv. forsrh., sem jafnframt er iðnrh. og hefur þar með yfirstjórn raforkumálanna í landinu í sínum höndum. Ég benti á þá einföldu staðreynd, sem allir vissu mætavel um, að upp var risin mjög alvarleg deila í landinu varðandi virkjunarframkvæmdir í Laxá og í þeim efnum hafði ýmislegt gerzt, sem vissulega hafði vakið umtal og deilur manna á meðal og ég taldi, að það væri nauðsynlegt, þegar slíkt gerðist eins og þetta, að ríkisvaldið legði sig fram um það að koma á sáttum og leysa þá deilu, sem upp væri komin. Og ég taldi, að eina leiðin í þessu máli til þess að hægt yrði að leysa vandann væri að stöðva þær byggingarframkvæmdir, sem fram færu við Laxá. Og ég beindi því sérstaklega til forsrh., hvort hann gæti ekki beitt sér fyrir því, að þessi afstaða yrði tekin, að framkvæmdirnar yrðu stöðvaðar og síðan yrði leitað eftir samkomulagsgrundvelli, þar sem telja mætti alveg augljóst mál, að samkomulag næðist ekki á milli aðila eins og nú væri komið málum, ef framkvæmdunum yrði haldið áfram. Ég benti einnig á það, að ef svo fast yrði staðið á því að heimta, að trygging yrði sett, fjártrygging yrði sett vegna stöðvunarinnar á framkvæmdum, fjártrygging, sem næmi 135 millj. kr. eins og talað hefur verið um, þá kæmi að mínum dómi fyllilega til álita, að ríkið sjálft setti þessa tryggingu gagnvart Laxárvirkjunarstjórn, ef hún ætti á þessu fullan rétt, og síðan yrði snúizt að því að reyna að leysa málið. Þetta var í rauninni allt og sumt, sem ég sagði um þetta mál, að leggja fram fsp. í þessa átt. Ég fékk þau svör hjá hæstv. forsrh., jú, að hann hefði mikinn áhuga á því að leysa þessa deilu. Það hefði hann sýnt á ýmsan hátt og hann væri nú enn á ný að leita eftir samkomulagsgrundvelli og hann teldi nú miklar líkur vera á því, að nú væri grundvöllurinn að finnast og samkomulag væri e.t.v. að nást og svaraði svo ekki frekar minni fsp. en með þessu að gefa það í skyn, að nú væru komnar upp nýjar og góðar líkur í málinu. Nú sé ég það og heyri á því, sem gerzt hefur í þessum umr. í dag, að þessi fáu orð mín hafa farið óþyrmilega í taugarnar á ýmsum hv. alþm., jafnvel svo, að fulltrúar frá heilum flokkum hafa ekki fyllilega náð sér enn út af því, að ég sagði þessi fáu orð og um þetta efni. Í fyrsta lagi er það sagt, að í tilefni af ýmsum öðrum orðum, sem flugu manna á milli, hafi ég verið látinn tala sem formaður í þingflokki Alþb. og blanda mér þarna í mál, sem mér kom ekkert við; eins og annar þm. vék að, svona með sínu orðalagi, sýnilega til þess að reyna að lokka einhver saklaus atkvæði frá öðrum flokkum yfir til okkar. Þetta er alveg furðulegt að mínum dómi. Ég hef margsinnis gert það hér á Alþ. að vekja athygli á stórum og þýðingarmiklum málum, ýmist utan dagskrár eða í umr., hef talið mér það skylt sem þm. að benda á það, að þegar upp er kominn stór og mikill vandi, þá hvílir á stjórnarvöldum landsins ákveðin skylda til þess að leysa slíkan vanda og þegar þannig stendur á eins og í þessu tilfelli, að ríkið er beinlínis helmings eignaraðili að Laxárvirkjun, þá hvílir enn þá meiri skylda á ríkisvaldinu að reyna að koma í veg fyrir vandræði í sambandi við þetta mál. Ég tel því, að það, sem ég sagði um þetta, hafi verið af fyllstu ástæðu og aðeins eðlilegt og ég hafi haft jafnan og eins mikinn rétt eins og hver annar til þess að benda á þessa staðreynd, hvort sem það hefur nú fallið betur eða verr í geð sumum þeirra manna, sem sogazt hafa inn í þessar deilur. Það er auðvitað enginn vafi á því og ég efast ekkert um það, að allir hv. alþm., sem fylgzt hafa með umr. um þetta mál, hafa gert sér grein fyrir því, að það er ekki líklegt, eins og komið er, að neinar sættir takist í þessu máli án þess að framkvæmdir við verkið verði stöðvaðar á einhverju tímabili, á meðan verið er að leita að sáttagrundvelli. Þeir, sem ekki vilja fallast á þetta, ætla sér að reyna að ná fram sínu sjónarmiði á einn eða annan hátt með afli. Þeir ætla að reyna að láta meiri hlutann samþykkja, að þeirra skoðun sé rétt. Þeir ætla að þjösnast áfram í málinu, sem ég tel mjög óhyggilegt. Og í þessum efnum vek ég athygli á því, að því miður hefur það ekki komið fram hér í þessum umr., að aðilar, sem hér tala að meira eða minna leyti fyrir stjórnmálaflokk í þessu máli, þeir segðu hug sinn varðandi þetta meginatriði málsins. Eru þeir samþykkir því, að framkvæmdirnar þar fyrir norðan verði stöðvaðar á einn eða annan hátt á einhverju tímabili, á meðan er verið að leita að sáttagrundvelli? Ég spyr þá hv. þm., sem tala í þessu máli, eru þeir samþykkir því, að fram á það sé farið? Það er að mínum dómi ákaflega haldlítið, eins og komið er, að fjasa fram og til baka um ýmislegt af því, sem fyrr hefur gerzt í þessu máli. Og þó allra furðulegast að fara að tala um það, hvaða verkfræðingur hafi fyrst látið sér detta eitthvað í hug í sambandi við þá útreikninga, sem á pappír hafa verið settir varðandi þessi mál. Spurningin er auðvitað þessi: Vilja menn leysa þá deilu, sem upp er komin og hvernig á að gera það? Ég vil t. d. spyrja þá þm. úr Norðurl. e., sem hér eiga sæti í hv. Nd. og ræða þetta mál og hafa m. a. rætt málið af talsverðum flokkslegum hita, ég vil spyrja þá alveg gagngert um það, eru þeir sammála því að leggja það til við ríkisstj., að hún beiti sér fyrir því, að allar framkvæmdir við virkjunarmannvirkin við Laxá verði stöðvaðar á meðan leitað er sátta í málinu? Ég fyrir mitt leyti álít það, að einmitt afstaðan til þessa atriðis skeri alveg úr um það, hver alvara er á bak við það að reyna að leysa þetta mál. Það er svo, að það dragast inn í málið hér í löngum umr. ýmsir þættir, sem verður auðvitað að telja aukaþætti, en ég ætla þó að víkja hér örlítið að einum þætti málsins að gefnu tilefni. Það var hv. 9. landsk. þm. (BrS), sem sýnilega hafði mjög fundið til undan því sem ég sagði hér, þegar ég bar mínar fsp. fram til hæstv. forsrh. Hann sagðist afbiðja sér öll afskipti mín af raforkumálum þeirra þar norður frá. Það er nú einu sinni svo, að þessi raforkumál þurfa að koma fyrir hér á Alþ. og við þurfum að fjalla um þau og ég á jafnan rétt til þess að fjalla um þau og hann, og hann neitar mér ekki um neinn rétt til þess að láta uppi mínar skoðanir í þeim málum, þegar þau koma hér fyrir. En í þessum efnum þykir mér rétt að minna á það, að Laxárvirkjunarstjórn, sú stjórn, sem hann tekur hér sérstaklega að sér að verja í þessu máli og hefur verið ærið tengdur við á undanförnum árum, hafði ekki aðeins fjallað um það árum saman að láta reikna út, hvernig ætti að virkja fyrir Norðurland og hvernig ætti að leysa raforkuþörf þeirra, sem þar búa. Nei, hún hafði gert áætlanir um virkjun á Norðurlandi fyrir Austurland upp á heilar bækur og fengið til þess marga menn að standa í slíku og staðið alveg tvímælalaust með vinnubrögðum sínum vitandi vits gegn því, sem var eindreginn vilji manna á Austurlandi í sambandi við raforkumál þeirra. Þá var nú ekki talað um það, að menn ættu ekki að skipta sér af því, hvað gerðist í raforkumálum annarra. Og öll plönin um Gljúfurversvirkjun voru beinlínis byggð á því að haga virkjuninni þannig, að hún ætti að vera ekki aðeins fyrir Norðurl. e., heldur einnig vesturhluta Norðurlands og allt Austurland. Það var grundvöllurinn, sem byggt var á. Við það voru allir útreikningar miðaðir. Tillögur þessarar Laxárvirkjunarstjórnar í þessum efnum og vinnubrögð hennar hafa auðvitað tafið raforkuframkvæmdir á Austurlandi í mörg ár. Það er mál út af fyrir sig, og það var ekki fyrr en allt var komið í stórastrand hjá Laxárvirkjunarstjórn með hennar Gljúfurversframkvæmdir, að fyrst fór að losna um hjá okkur á Austurlandi og við gátum fengið í friði að snúa okkur að okkar virkjunarmálum og fá þar fram samþykktir hjá stjórnarvöldum fyrir því, að við gætum leyst okkar raforkumál. Það var ekki fyrr en þeir höfðu sett allt í harðan hnút með tillögum sínum í sambandi við Gljúfurversvirkjun. Það sakar ekkert, að þessi þáttur komi hér fram í þessum umr., fyrst tilefni er til þess gefið. Þessi sami hv. þm., hv. 9. landsk. þm. (BrS), komst svo að orði, að deilan, sem upp væri risin í sambandi við Laxárvirkjun, væri deila á milli nokkurra manna, fárra manna, fárra sérhyggjumanna og ofríkismanna og alls þorra þess fólks, sem byggði héruðin þar fyrir norðan. Það munaði nú ekkert um það. Það er svo sem eðlilegt, að þessi hv. þm. sé á þeirri skoðun, að það þurfi í rauninni ekkert annað að gera en lögsækja þessa vandræðamenn, þessa fáu menn, og helzt af öllu að hýsa þá á viðeigandi hátt og þá sé auðvitað allt saman leyst í þessu máli. Það er skiljanlegt, að þegar svona sjónarmið eru ráðandi, þá fari á þann hátt, sem farið hefur í sambandi við þetta mál. Þegar menn eru svona blindir af ofstæki og neita beinlínis að viðurkenna þær staðreyndir, sem þeir ættu að sjá, og þjösnast með þessum hætti, þá hljóta þeir alltaf að lenda í ógöngum, eins og hér hefur farið. Ég ætla þó, að þessi hv. þm. hafi veitt því athygli eins og aðrir, að hæstaréttarúrskurður hefur verið birtur um það, að ekki hafi verið farið að lögum og reglum í sambandi við undirbúning að þessum framkvæmdum, að ekki hafi verið leitað samkv. lögum og reglum eftir þeim heimildum eða gerðir þeir samningar við réttaraðila þessa máls, sem hefði átt að gera samkv. lögum. Hefur þetta farið fram hjá hv. þm. eða skiptir hann þetta engu, þó að það liggi fyrir, að Laxárvirkjunarstjórn hefur efnt til framkvæmda upp á marga tugi, og reyndar líklega frekar hundruð millj. en tugi millj. framkvæmda, án þess að hafa farið að lögum og samið við þá aðila, sem eiga lagalegan rétt í sambandi við málið? Það er auðvitað enginn vafi á því, að þetta deilumál er annars vegar á milli tiltekinna hagsmunaaðila, sem eiga lönd að ánni, - og þeir vilja vitanlega halda fram sínum rétti - og svo þeirra aðila, sem hafa forgöngu um virkjanir á þessu svæði, en þessi deila nær augljóslega langt út fyrir það að ná aðeins til þessara aðila. Hér hefur auðvitað komið upp, að mikill ágreiningur er út frá náttúruverndarsjónarmiðum aðila. Það hefur auðvitað engum manni blandazt hugur um það, að ef átt hefði að framkvæma Gljúfurversvirkjun, eins og áætlanir voru gerðar um, þá var þar um stórkostlega röskun á náttúru þessa svæðis að ræða. Og þegar það liggur svo fyrir, að enn er staðið að framkvæmdunum þannig, að ýmis grundvallaratriðin frá Gljúfurversvirkjun eru enn í fullu gildi, að enn er t. d. verið að sprengja göng, sem eru jafnstór og ráðgerð voru fyrir Gljúfurversvirkjun, - það er rétt, það er þetta, sem hefur opinberlega komið fram - og þar að auki hafa verið keyptar vélar fyrir miklu stærri virkjun en heimildir eru til um.  Ég skil það mætavel, að ekki sízt þm. úr því héraði, þar sem deilan hefur komið upp, séu svolítið viðkvæmir í þessu máli og þeir telji jafnvel, að þessi eða hinn aðilinn tali eins og hann gerir í málinu með það fyrir augum að vinna eitthvað á því pólitískt. Og ég læt mér í léttu rúmi liggja það, sem sagt er um mig í sambandi við slíkar fullyrðingar. Ég endurtek aðeins það, sem ég hef sagt áður, að ég álít, að það eigi að vinna að því að leysa þetta mál fyrst og fremst og ég tek undir þau sjónarmið, sem fram hafa komið, að grundvöllurinn sé þessi, að það eigi að stöðva framkvæmdirnar og síðan eigi að fara fram þær undirstöðurannsóknir á málinu, sem hlaupið hefur verið yfir og sem margir þjóðkunnir náttúruverndarmenn hafa bent á, að þurfi að fara fram í sambandi við virkjanir á þessu svæði. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það er auðvelt mál að framleiða raforku með allgóðu móti fyrir Norðurland, þó að aðrar leiðir séu farnar til þess en samkv. þeim tillögum, sem deilt er um í þessum efnum. Þar er um marga aðra kosti að ræða og það þarf vitanlega ekki að setja þetta mál upp þannig, að þeir, sem andvígir eru þessari framkvæmd, vilji skilja Norðlendinga eftir raforkulausa. Slíkt er vitanlega hrein fjarstæða. Mér sýnist sem sagt, að það hafi ekki komið enn þá fram nægilegur áhugi hjá þeim stjórnarvöldum, sem hér geta ráðið öllum úrslitum, fyrir því að vinna að því að leysa deilumálin. Um frv. sjálft, sem hér liggur fyrir, ætla ég ekki að ræða. Það á eftir að athugast nánar í n. og verður rætt hér síðar. En það er hins vegar ofur eðlilegt, að þetta margumtalaða deilumál í sambandi við virkjunina í Laxá blandist inn í umr. um þetta frv. Það er ofur eðlilegt. Ég skal svo láta máli mínu lokið að sinni.