Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki verða langorður um þetta mál, því að frv. fylgir nál. landbn. á þskj. 160, og hef ég litlu við það að bæta. Nefndin leggur til, að frv. verði samþykkt með lítils háttar breytingum. Ég skal taka það fram, að n. taldi rétt að leita álits skólastjóra beggja bændaskólanna, og fékk n. umsögn frá þeim báðum um mál þetta, og lét hún prenta þær sem fskj. nr. 1 og 2 með nál. Eins og þar kemur fram, þá mæla þeir báðir með þeim meginbreyt., sem n. vill gera láta, og kemur þar fyrst til greina breytingin um verknámið við skólana, en hún er þess efnis, að verknámið skuli ekki taka yfir sumarið milli námsvetranna. Það ákvæði hefur reynzt mjög erfitt í framkvæmd og undanþágur frá því oftast verið gefnar, svo að heita má, að þær undantekningar séu orðnar að algildri reglu, en það stafar af því, að óhægt hefur reynzt fyrir bændasyni að binda sig allt sumarið, eins erfitt og nú er að fá vinnukraft í sveitirnar. Þó að slakað sé til um þetta, þá er síður en svo langt gengið með þessu. Ef breytingin yrði gerð, þá er gert ráð fyrir, að verklega námið við bændaskólana standi yfir 780 klst., en það svarar til 17–13 vikna tíma. Hin meginbreytingin, sem felst í frv., er í 15. gr. og fjallar um heimild þá, sem landbrh. er veitt til þess að stofna sérstaka deild við einn Bændaskólanna eða annars staðar, ef hentara þykir, þar sem búfræðingar geti fengið framhaldsmenntun. Þetta hefur nú reyndar þegar komið til framkvæmda, þar sem slík deild tók til starfa á Hvanneyri á s.l. hausti, og er hér því eiginlega aðeins leitað eftir staðfestingu, hvað þessa framhaldsdeild snertir. N. lítur svo á, að hún muni koma að miklu gagni, þar sem bændaefni, sem læra vilja meira en kennt er á bændaskólunum, þurfa ekki lengur að sækja þá menntun til útlanda, eins og verið hefur. Ég vil nú lítils háttar drepa á þær breytingar, sem n. vill gera við frv., en þær eru í fyrsta lagi við 7. gr. frv. Þar viljum við láta koma í staðinn fyrir orðið: dönsku „eitthvert norðurlandamálið eða ensku“. Okkur fannst óviðkunnanlegt að binda málanámið aðeins við dönskuna og breyttum því þess vegna. B-liður, sem er breyting við sömu gr., er á þessa leið: „Aftan við 4. málsgr. bætist: Nemendur, sem stunda verknám utan skólabúanna, fá greiddan ferðakostnað til og frá kennslustað.“ Í 15. gr. frv. er heimild fyrir landbrh. að stofna sérstaka framhaldsdeild við bændaskólana, og leggur n. til, að kostnaður við stofnun hennar verði greiddur eftir því, sem fé er veitt til á fjárlögum. Aðrar breytingar en þær, sem nú hafa verið taldar, hefur n. ekki gert á frv. Í 6. gr. er prentvilla, sem að sjálfsögðu verður leiðrétt við endurprentun, en þar stendur „skólann“ í stað „skólana“. Ég vil geta þess, að ég var fjarstaddur, er 1. umr. um mál þetta fór fram, en á þessu stigi málsins sé ég þó ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það og vil leggja til, að frv. með áðurnefndum breytingum verði samþykkt.



Herra forseti. Ég lýsti því yfir við 1. umr. þessa máls, að ég varð fyrir vonbrigðum, er ég sá frv. frá hendi hæstv. atvmrh., og vonbrigði mín minnka ekki, þegar ég nú heyri, að hv. landbn. mælir með því svo að segja óbreyttu. Nú er það svo, að að undanförnu hefur farið fram nokkurs konar endurskoðun á skólum í landinu, og hefur verið ætlazt til þess, að bændaskólarnir heyrðu undir hana sem aðrir skólar. Sérfróðir menn skyldu við þessa endurskoðun leggja fram sína sérfræðilegu þekkingu og koma með tillögur, sem til bóta mættu verða. Ég ætla, að báðum skólastjórum bændaskólanna hafi verið skrifað af mþn. og þeir verið beðnir um að láta í té upplýsingar og koma með till. um væntanlegt fyrirkomulag bændaskólanna, eftir að hin nýja fræðslulöggjöf gengur í gildi, og ég hygg, að n. hafi vænzt samstarfs við þessa menn. Ég hef við fyrri umr. þessa máls lýst því yfir, að mér voru það ógeðfelld vonbrigði, að enn hefur ekkert svar borizt frá þessum mönnum. Ég tel það efalaust, að bændaskólunum sé í framtíðinni ætlað að taka á móti nemendum, sem lokið hafa miðskólaprófi, og sama máli gegnir um iðnskólana. Að vísu hefur það enn ekki verið ákveðið fyrir fullt og fast, en ég veit, að í bígerð er frv. - þótt það sé enn ekki komið fram - um, að nemendur, sem lokið hafa miðskólaprófi, skuli fá inngöngu í iðnskóla. Ég álít, að meginverkefni bændaskólanna eigi að vera verklega námið, en ég vil frábiðja þann misskilning, sem fram kom hér við 1. umr. málsins, að með því vilji ég, að bændur séu verr menntaðir en aðrir, en það er eindregið álit mitt, að sjómannaskólar, bændaskólar, iðnskólar og aðrir slíkir skólar skuli taka við að miðskólaprófi loknu. Nemendur hafa þá lært: í fyrsta lagi íslenzk fræði og í öðru lagi reikning, eðlisfræði og fleira það, sem almenn fræði kallast. Ég held því, að verið sé að ganga í öfuga átt með því að stytta verknámstímann við bændaskólana í stað þess að lengja hann. Ég hygg hins vegar, að í rétta átt sé gengið með stofnun framhaldsdeildar, en að verklega námið þurfi miklu gagngerari endurskoðunar við. Það mun vera ætlazt til þess, að verklega námið fari fram á jörðum skólanna. Þetta er skólunum alveg um megn. Nemendurnir þyrftu að geta verið við verklega námið á tilrauna- og myndarbúum, sem væru undir eftirliti skólanna. Ég skal svo ekki fjölyrða þetta frekar, en vil enn lýsa yfir skoðun minni, að mér finnst með þessu frv. í fyrsta lagi gengið fram hjá þeim aðilum, sem um þessi mál eiga að fjalla, í öðru lagi, að með því sé verið að ganga á verklega námið í stað þess, að það þyrfti að lengja það. Ég er því á móti frv. í heild, þó að ég hins vegar sé með ákvæðinu um framhaldsdeildina, en ég hygg, að það nái fram að ganga, þó að frv. verði fellt, en eins og ég hef áður sagt, þá hygg ég, að bændaskólarnir þurfi gagngerra breytinga við, áður en þeir séu komnir í það horf, sem æskilegt er.



Herra forseti. Eins og ég hef áður sagt, þá var ég ekki viðstaddur 1. umr. þessa máls og hef því ekki fylgzt með því, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur áður en nú sagt um það. Mér er ókunnugt um, hvað mþn. sú, sem hv. 6. þm. Reykv. gat um, hefur gert í þessu máli, en mér þykir það næsta einkennilegar upplýsingar, ef réttar eru, að skólastjórar bændaskólanna hafi neitað að láta n. í té umbeðnar upplýsingar.

Ekki neitað því, en látið það undir höfuð leggjast.

Ég skal ekki afsaka það. Hv. 6. þm. Reykv. heldur því fram, að á bændaskólunum eigi að vera verklegt nám eingöngu. Ég er hér ekki á sama máli. Hann sagði, að sín skoðun væri sú, að að miðskólaprófi loknu tækju bændaskólar og aðrir hliðstæðir skólar við nemendunum. Nú er þess að gæta, að hin nýja fræðslulöggjöf er enn ekki komin í gildi og þar með engin miðskólapróf, og þess vegna er of snemmt að ganga út frá þeim. Hins vegar hefur það iðulega verið gert að taka héraðsskólanemendur í bændaskólana, en ég hygg, að hvorki þeir né þeir, sem miðskólaprófi hafa lokið, hafi fullnægjandi bóklega menntun sem bændaefni, því að bændaskólamenntun hlýtur alltaf, ef vel á að vera, að vera nokkuð sérfræðileg. Nægilega menntun hafa þessir nemendur e.t.v. í nokkrum greinum, svo sem stærðfræði og móðurmáli, en ég tel mikið á vanta í náttúrufræði, því að þörf er mikil á góðri kunnáttu í grasafræði, eðlis- og efnafræði. Ég verð að segja það, að þegar ég sem ungur piltur kom í Bændaskóla, þá opnuðust fyrir mér nýir heimar í þessum greinum. Ég hygg því, að það sé á miklum misskilningi byggt að vilja útrýma slíkri kennslu úr bændaskólunum, enda er það ekki í neinu nágrannalandi okkar svo, að bændaefnum sé ekki í té látið allmikið sérnám, sem atvinnugrein þeirra útheimtir. Þeir verða að fá skilning á ræktun og eldi húsdýra, en það hlýtur að byggjast á sérnámi. Ég hygg því, að það sé mikill undansláttur að hverfa frá þessu námi. Um það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði um það, að þeir nemendur, sem lokið hafa miðskólaprófi, færu að því loknu í bændaskóla, þá er því til að svara, að þeir eru of ungir í flestum tilfellum. Bændaskólanemandi mætti helzt ekki vera yngri en 18 ára gamall, og lengi hefur það tíðkazt, að menn væru um tvítugt, þegar þeir fara á þessa skóla. Það er einnig algerlega óvíst, hvort unglingar um 16 ára aldur hafi náð þeim þroska, að þeir séu færir um að helga sig sveitastörfunum. Ég geri því varla ráð fyrir því, að hægt sé að tengja búnaðarnámið svo einfaldlega inn í hið nýja skólakerfi, enda þótt sjálfsagt sé að athuga þetta. Það á ég hægt með að viðurkenna, og ég tel eðlilegt að skipa bændakennslunni vissan stað, en þess er ekki brýn þörf sem stendur. Ég get nú ekki hopað á hæl varðandi skoðun mína um verklegt nám við bændaskólana. Það er rétt hjá hv. þm., að slakað hefur verið til um verklega námið, þannig að verknámsskyldan hefur verið færð úr 6 mánuðum niður í 4 mánuði eða ákveðna klukkustundatölu. Reyndin hefur verið sú, að undanþága hefur verið veitt til að framkvæma þetta og undanþágur voru að verða aðalreglan, sem farið var eftir með verklega námið. Ég held það sé alveg rétt hjá skólastjóranum á Hvanneyri, að nú skuli ákveðnar breytingar á verknámi nemenda. Nú á tímum hinnar nýju tækni koma fleiri og fleiri piltar á búnaðarskólana, sem vanizt hafa nýmóðins vinnuverkfærum og vinnuaðferðum heima hjá sér, og er þeir finna, að þeir eru æfðir í flestum þeim verkum, þá er ekki að furða, að þeir kunni ekki við að þurfa að stunda verknám allt sumarið. Í öðru lagi er mannekla svo mikil í sveitunum, að bændasynir margir hverjir eru neyddir til að hætta við að sækja skóla, ef þeim er gert ómögulegt að fara heim til sín um hábjargræðistímann og hjálpa til við heyannirnar. Með þessum breytingum er því verið að laga sig eftir aðstæðum, og er ekki til neins að berja höfðinu við steininn varðandi þennan vanda. Nú sem stendur er frekar slæm aðsókn að bændasólunum, og er nú svo komið, að ekki er treystandi að eiga það yfir höfði, að bændasynir geti ekki sótt skóla fyrir það, að þeim sé synjað um frí frá námi um hábjargræðistímann. Er því rangt að hafa slíkt verknámsákvæði í l. sem nú. Hv. 6. þm. Reykv. talaði af vinsemd um þetta mál, en virðist ekki vera nægilega inn í þeim ástæðum, sem fyrir eru. Það er verið að gera verknámið mun fjölbreyttara en áður þekktist. Nú útskrifast nemendur t.d. allir með bilstjórapróf og fá skírteini upp á kunnáttu að fara með dráttarvélar. Einnig vinna þeir tíma á vetrum að vélaviðgerðum, og færist þannig sá hluti verknámsins yfir á veturinn, auk þess sem nemendur læra þá skepnuhirðingu og mjaltir, en erfitt er að framkvæma þetta í stórum stíl með bóknáminu. Ég get því ekki viðurkennt, að hér er um stórkostlegt undanhald að ræða. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta nú, en ég taldi rétt að segja þetta hér um verknámið, og ég held, að það ætti ekki að tefja lagasetninguna, þótt þessi breyting yrði gerð á verknáminu. Með þessu frv. þótti rétt að sameina ákvæði úr þrennum l. eða fernum og koma þeim ákvæðum, sem í þeim felast, fyrir á einum stað, og var frv. því samið upp að öllu leyti, þótt breytingarnar séu ekki fleiri en hér er nefnt.



Herra forseti. Ég held, að ekki sé um mikinn ágreining að ræða á milli mín og hv. 1. þm. Skagf., en ég held því fram, að tímabært sé að endurskoða í heild l. um bændaskóla, en hann vill biða og hverfa til baka með verklega námið við þessa skóla. Nú er hið nýja fyrirkomulag samkv. nýju skólalöggjöfinni að komast í framkvæmd, en sú löggjöf á að fullu að vera komin í framkvæmd árið 1951. Ef l. um bændaskóla hefðu fyrr verið endurskoðuð, þá hefði átt að setja inn í fræðsluögin ákvæði varðandi nemendur, sem ekki hafa lakið miðskólaprófi. Þannig er þetta t.d. í Danmörku, að nemendur fá hina almennu fræðslu í hinum almennu miðskólum, en sérfræðslu í búnaðarskólum, iðnskólum og sjómannaskólum. Í ræðu minni drap ég að nokkru á undirbúning verklega námsins við búnaðarskóla - hinn bóklega undirbúning. Og það er rétt hjá frsm. n., að stærðfræði, náttúrufræði, líffærafræði og grasafræði er undirstöðulærdómur undir verklega námið. Um það er enginn ágreiningur okkar í milli. Í lok ræðu hv. 1. þm. Skagf. virtist mér mergurinn málsins vera, að vegna þess, hve aðsókn að bændaskólunum er dræm, þá megi bæta úr þessu með einu ráði, en það er að skera niður verknámið. Það tel ég mjög vanhugsað og órétta ályktun. Nei, það á ekki að grípa til þessa ráðs, heldur endurskoða fyrirkomulag þessara mála í heild og reyna að finna leið til þess, að bændaskólarnir verði sóttir, Hver maður, sem ætlar sér að stunda búskap, ætti að ganga á Lundaskóla. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara út í neinar kappræður um þetta, en vænti þess, að mál þessi verði endurskoðuð af vandvirkni, en ekki séu gerðar kákbreytingar á l. þessum, sem koma að litlum notum. Hv. frsm. sagði, að þeir nemendur, sem lokið hafa miðskólaprófi, séu of ungir til að geta haft full not af búnaðarnámi. Mér hefur heldur aldrei dottið í hug, að ungmenni undir 18–20 ára aldri væru á heppilegasta aldursskeiði til að hefja slíkt sérnám. Hins vegar tel ég 20–30 ára aldurinn heppilegastan, og ekki sé ég, að það mundi skaða neitt, þótt nokkur bið yrði hjá nemanda, frá því að hann hefur lokið miðskólaprófi og þar til að hann hefur búnaðarnám, og mér finnst rétt að athuga, hvort lágmarksaldur skuli miðaður við 18 eða 20 ára aldur.



Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. 6. þm. Reykv.. sem ég vildi nefna, en það er fullyrðing hans um, að búnaðarskólarnir fari í hundana, verði verklega námið stytt. Þetta er ofmælt. Það hefur komið fyrir frá fyrstu tíð búnaðarskólanna, að bláþræðir hafa verið í aðsókn að þeim. Byrjað var með verknámsbúnaðarskóla, og áttu nemendur þá að vinna að sem flestu, sem að búskap laut í þann tíð, með minni háttar bóklegri kennslu. Raunin varð sú, að þetta fyrirkomulag fór í rústir. Fólk fékkst ekki til að sækja búnaðarskólana á þessum grundvelli, svo að breyta varð til, og engin verknámsskylda var höfð. Sama er að gerast nú, að ákvæðið frá árinu 1938, að skylda nemendur að stunda verknám, hefur hindrað aðsókn að skólunum. Síðan voru gerðar nokkrar undantekningar frá þessu, og er nú ekki seinna vænna, að bændasynir viti, að hverju þeir ganga, og sett sé í l., að verknámi sé hagað svipað því, sem hér er lagt til í frv. þessu, og ég mótmæli því, að skólarnir fari í hundana fyrir þessa eðlilegu breytingu. Að öðru leyti ber okkur ekki margt í milli, hv. 6. þm. Reykv. og mér. Í raun og veru var ekki margt fleira í ræðu þm., sem ástæða er til að svara, en ef gengið væri út frá miðskólaprófi sem inntökuskilyrði, mundi aldur nemenda vera um 15–16 ár, ef þeir færu sjálfkrafa í bændaskóla eða annan sérskóla eftir því kerfi. Þess vegna er það ekki á sterkum rökum reist hjá hv. þm.



Herra forseti. Það liggja hér fyrir miklar brtt. á þskj. 154 frá landbn. við þetta frv. Ég ætla ekki að taka hér fyrir einstakar brtt. eða gera grein fyrir hverri einstakri þeirra, enn í þess stað hef ég hugsað mér, til þess að þreyta ekki hv. þd. um of, að gera grein fyrir meginbreyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á þessu frv. Það má vel segja, að það mætti skipta þessum brtt. í svona fimm til sex liði, og út frá því mun ég gera grein fyrir þeim. Í fyrsta lagi liggja þessar brtt. n. í því, að n. leggur til, að efninu sé öðruvísi raðað en gert var í frv., og tekur þetta alveg sérstaklega til fyrstu þriggja kafla frv. Þeir kaflar byrja hver um sig á því að tiltaka, að þetta eða hitt skuli ekki gert. Í stað þess telur n. eðlilegast, að byrjað sé á því að tiltaka það skipulag, sem er meginuppistaða hvers kafla, en á eftir komi svo ákvæði um ráðstafanir, sem þeim aðilum er ætlað að gera, sem hafa með höndum framkvæmd þessara mála samkv. frv. eða öðrum l. Þetta telur n. nú, að fari að öllu leyti betur. Þá er annað atriði, sem hefur líka haft í för með sér miklar brtt. N. leggur til, að hreppabúnaðarfélögum og búnaðarsamböndum sé heimilað að taka búfjárræktina beinlinís á sína arma. Samkvæmt núgildandi l. er gert ráð fyrir, að til þess að verða þess stuðnings aðnjótandi, sem lög ákveða til búfjárræktarinnar, þurfi að stofna til þess sérstakan félagsskap í hverri sveit, nautgriparæktarfélög, hrossaræktarfélög, sauðfjárræktarfélög o.s.frv. N. telur, að þetta sé óeðlilegt og í raun og veru megi segja, að þetta hafi að ýmsu leyti fremur valdið kyrrstöðu í þessum greinum. Búnaðarfélögin, sem eru í hverri einustu sveit, hafa með þessum hætti orðið fyrst og fremst eða nær eingöngu jarðræktarfélög. Nú er það svo, að þar sem í búnaðarfélögunum er nær því hver einasti bóndi, þá væri eðlilegast, að búnaðarfélögin sem slík hefðu allar greinar búnaðarins með höndum, þar á meðal búfjárrækt. N. sá sér þó ekki fært og vildi ekki leggja til, að slík gagngerð breyt. væri gerð á frv., vegna þess að það mundi koma í bága við það skipulag, sem verið hefur, og valda glundroða. En n. leggur til, að þar, sem ekki eru til þau félög, sem ég nefndi áðan, þar sé búnaðarfélögunum heimilt að setja á hjá sér slíkt samstarf um ræktun bæði nautgripa, hrossa og kúa, eftir því sem ástæður eru til. Við lítum svo á, að þessi skipun sé að því leyti líklegri til góðs árangurs, sérstaklega í smærri hreppum og hreppabúnaðarfélögum, að í einum hreppi geti verið einn eða tveir áhugamenn, og það er oft svo, að þar eru einn eða tveir áhugasamir menn um þessa hluti, en það sé kannske ekki heill hópur af mönnum, sem séu reiðubúnir til að taka að sér forgöngu í þessum efnum. En allt þetta byggist fyrst og fremst á áhuga manna. Í minni félögum eru því miklu meiri líkur til þess með þessari skipun, sem við í n. leggjum til, að hægt væri að njóta krafta áhugamanna en að öðrum kosti. Og meiri möguleikar eru á því, ef þessi skipun kemst á, fyrir búnaðarfélög fleiri saman en fyrir hvert einstakt félag að hafa mann og launa honum eitthvað fyrir starf sitt. Þetta eru höfuðástæðurnar fyrir því, að við leggjum til, að búnaðarfélögunum verði veitt heimild til að taka upp slíka starfsemi, þar sem sérstök búfjárræktarfélög eru ekki fyrir. En búfjárræktarfélögin, nautgripa-, hrossa- og sauðfjárræktarfélögin, eru í sínum fulla rétti eftir sem áður. - En af þessu leiðir þá líka talsverðar breyt., vegna þess að það er gert ráð fyrir því, að búnaðarsamböndin geti á sama hátt og var í frv. ráðið sér búfjárræktarráðunaut, sem sé leiðbeinandi. Í búnaðarfélagsskap okkar er í raun og veru komið á falsvert fast kerfi, þar sem eru fyrst búnaðarfélögin, svo búnaðarsamböndin, sem búnaðarfélögin eru í, og svo er Búnaðarfélag Íslands, sem sameinar alla þessa aðila. En viðkomandi þessu kerfi, þá standa búfjárræktarfélögin í raun og veru utan við og falla í raun og veru hvergi inn í þetta kerfi. Og reyndin hefur orðið sú, að eftirlit með þeim hefur orðið að koma frá Búnaðarfélagi Íslands. Þau falla ekki öðruvísi inn í þetta kerfi. Þá er það þriðja, sem veldur því, að við gerum till. til breyt. á frv., - það, að með þessu frv. er gert ráð fyrir - sem ég býst við, að sé að sumu leyti óviljandi -, að niður falli ákvæði, sem n. telur, að ekki geti komið til mála, að falli niður og að megi ekki falla niður. Ég get t.d. bent á kaflann um forðagæzlu, þar sem eru felld niður alveg þau ákvæði, sem eru í gildandi l. um viðurlög og ráðstafanir gagnvart þeim mönnum, sem þrátt fyrir það, að forðagæzlumenn eða stjórnir fóðurbirgðafélags býður fóðurbæti og yfirleitt býður fram allt, sem þeir þurfa til þess að vera tryggir með að hafa nægilegt fóður fyrir skepnur sínar, samt sem áður af einhverjum ástæðum vilja ekki notfæra sér þetta og hirða ekki um, þótt skepnur þeirra jafnvel líði fyrir þær sakir. Eins og frá frv. var gengið, þá voru í því engin ákvæði til, sem heimiluðu, að gerðar væru sérstakar ráðstafanir gagnvart þessum mönnum, sem voru þó í eldri lögum. Og þess vegna hefur n. lagt til, að slík ákvæði verði tekin upp í frv. Svo er það og með nokkur fleiri ákvæði. Þá er í fjórða lagi samkv. brtt. n. hert á nokkrum ákvæðum, sem hafa verið sett inn fyrir varúðar sakir og af öryggis ástæðum, og á ég þar sérstaklega við kaflann um blöndun útlendra kynja við íslenzk búfjárkyn. Þar þótti n. allt of lauslega á tekið, þannig að eins og frá frv. var gengið, þá hefðu í raun og veru þau ákvæði, sem þar voru um þetta sett, orðið ákaflega gagnslítil. Taldi n. því nauðsynlegt að herða á þessum ákvæðum og gera þau að öllu leyti ákveðnari. Svo var það og á fleiri stöðum. Þá hefur n. fært niður allmargar upphæðir, sérstaklega upphæðir, sem nálega eingöngu snerta verðlaun á sýningum, og þetta stafar af því, að í frv., sem lagt var fyrir, höfðu verðlaunaupphæðirnar verið hækkaðar nokkuð, en þess ekki gætt, að jafnhliða var svo ákveðið, að vísitala skyldi greidd á þessar upphæðir. Nú var það svo, að eftir núgildandi l. hafa verið greiddar vísitöluuppbætur á allar greiðslur nema þessar verðlaunaveitingar. Og þessar upphæðir hafa yfirleitt verið látnar halda sér í frv. En n. taldi þess vegna óeðlilegt að gera hvort tveggja í senn, að hækka verðlaunin og leggja svo vísitöluuppbót þar ofan á. Hún skoðaði það hlutverk sitt að færa þetta til samræmis, eftir því sem auðið væri, og ganga þá út frá því, að greidd væri vísitöluuppbót á allar greiðslur, þannig að miða ætti grunngreiðslurnar við það. Jafnframt hefur n. reynt að samræma upphæðirnar innbyrðis þannig, að hlutföllin á milli þessara verðlaunagreiðslna, sem þarna eru áætlaðar, væru þannig, að þær væru í samræmi hver við aðra og í samræmi við verðgildi búpeningsins og annað þess háttar. Loks hefur n. gert till. um orðabreyt., fært til betra máls, og á a.m.k. einum stað valið annað orð, sem henni þótti fallegra. Ætla ég ekki að ræða um það frekar. Loks felldi n. niður ákvæði, sem hún taldi ekki alls kostar tímabært a.m.k. Hún felldi niður, að lagður væri sérstakur skattur á öll hross í landinn, en tók í þess stað upp framlög frá héruðum til hrossasýninga, eins og verið hefur undanfarið. Jafnframt felldi n. niður ákvæðið um tamningastöð á Hvanneyri, sem hefði samkvæmt frv. kostað eitthvað nálægt 36 þús. kr. N. varð sammála um, að eins og nú standa sakir væri ekki ástæða til þess að taka þetta upp, og leggur því til, að það ákvæði falli niður. Hún taldi, að þessi stöð mundi ekki verða að því gagni, sem þyrfti að vera. Að endingu skal ég taka það fram, að allar þessar breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði á frv., hefur n. gert með samstarfi við þá starfsmenn Búnaðarfélags Íslands, sem hafa aðallega með framkvæmd þessara mála að gera. Og ég veit ekki annað en að þeir séu þessum breyt. samþykkir. - Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta. Ég hef gert grein fyrir því í aðalatriðum, í hverju brtt. n. eru fólgnar, en sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir hverri einstakri brtt. n., enda fáir viðstaddir til að hlýða á það, og væri það í raun og veru ekki til annars en að þreyta mig og skrifara að fara að gera slíka grg.



Herra forseti. Þetta er nú allstór lagabálkur, og brtt. þessar við frv. eru mjög víðtækar. Og það er ekki hægt að átta sig vel á þessu öllu á mjög stuttum tíma. Ég hef reynt, á meðan á umr. stóð um annað mál, að hlaupa yfir þetta frv., og má vera, að í því séu ekki mjög miklar till. um breyt. frá því, sem nú er í gildandi l., heldur teknir saman og athugaðir lagabálkar og færðir í eina heild. Þó eru í þessu frv. nýmæli, eins og t.d. að því er snertir svína- og hænsnarækt, sem er mjög merkileg. Hv. landbn. hefur auðsjáanlega lagt mikið starf í að endurskoða þetta lagafrv., og ég vil á engan hátt draga úr því verki, sem í þetta hefur verið lagt. En ég vildi aðeins benda á nokkur atriði, sérstaklega í fyrsta kafla frv. um nautgriparækt, sem mér hefði fundizt ekki alveg óviðeigandi, að breytt væri eitthvað orðalagi á. Það er t.d. í 7. gr. frv. talað um, að heimilt sé „að taka hærri nautstoll af utanfélagsmönnum“. Mér finnst þarna dálítið óviðkunnanlega að orði komizt í lagasetningu, og mætti sjálfsagt orða þetta þannig, að meir væri í samræmi við íslenzkar málvenjur. - Í 10. gr. er sagt, að bæta skuli kúakynið og að þau félög, sem þar eru greind, geti fengið styrk til þeirrar starfsemi sinnar, eins og þar greinir, en þar er aftur á móti ekkert sagt um það, hvaðan þessi styrkur eigi að vera. En þetta hefur kannske staðið svona í l. áður og ekki komið að sök. En þar sem talað er um styrk í frv. frá nokkrum öðrum stöðum en úr ríkissjóði, þá virðist mér rétt, að það komi fram, hvaðan þessi styrkur, sem um er talað í 10. gr. frv., eigi að koma. - Það má vera, að það sé siður í sveitinni að segja, að naut eigi dætur. Það er talað um það í 14. gr. frv., að „fyrstu verðlaun geti þau naut ein hlotið, sem eiga dætur á sýningunni,“ og að heimilt sé að „veita einstökum kúm heiðursverðlaun, ef þær hafa sýnt með afkvæmum sínum, að þær hafa verulega kynbætandi áhrif á nautgripastofninn.“ Af því að n. hefur lagt svo mikla vinnu í þetta frv., þá hefði mér ekki fundizt óviðeigandi, að hún hefði tekið þetta orðalag svolítið til athugunar, því að það mundi ekki muna um eina brtt. til. - Í 19. gr. er sagt, að það eigi að greiða 50 kr. styrk fyrir hvern l. verðlauna hrút og allt að einni kr. „á hverja kynbótaá, sem í félaginu er og skýrslur eru haldnar yfir“, o.s.frv. Ég veit ekki, hvort þarna er vel heppilega að orði komizt. Þó að það kunni að vera nokkuð annar siður með félagsskapinn í sveitinni en annars staðar, hef ég aldrei heyrt getið um, að ærnar séu meðlimir í félögum þar. Ég vildi aðeins benda á þetta, ef hv. n. fyndist það þess virði að færa þetta til betra máls, og væri æskilegt, að hún tæki þetta til athugunar á milli umr. Annars mætti e.t.v. segja um þá grundvallarreglu viðkomandi greiðslum, sem kemur fram í þessu frv., að þetta gæti verið dálítið einfaldara á þann hátt, að ríkissjóður legði fram árlega vissar upphæðir til búfjársýninga og til þeirra félaga, sem rætt er um í frv., að stofnuð séu í sveitum í þeim tilgangi að bæta bústofn landsmanna, og að þær upphæðir væru árlega ákveðnar í fjárl., án þess að beinlínis væri til tekið svona, eins og hér er gert, að styrkurinn eigi að nema frá tveimur aurum upp í 10 aura á hverja skepnu. Það mætti kannske hafa þetta dálítið einfaldara en gert er ráð fyrir í frv. og fella niður verulegan hluta frv. á þann hátt, jafnvel þótt ekki væri á neinn veg dregið úr því, að ríkissjóður styrkti þessa mjög merkilegu og nauðsynlegu framkvæmd. - Þetta eru aðeins lauslegar aths.



Ég þakka fyrir þessar aths. hv. þm. Ísaf. (FJ). Þær komu mér hreint ekkert á óvart, en allt þetta er í gömlu l., sem hann talaði um. Og ég held, að við séum búnir að leiðrétta töluvert mikið til réttara máls það, sem í þeim stóð. En sannast að segja var ég orðinn svo þreyttur á að gera þær breyt., að ég var farinn að kveinka mér við því, nema það, sem nauðsynlega þyrfti að gera, svona smávegis, af því að það hefur staðið svona í l. í mörg ár. Ég tek það fúslega fram, og ég býst við, að ég geri það fyrir hönd n., að ég skal athuga þetta.

Hvaða skepna er það, sem heitir „árskýr“?

Það er kýr, sem er mjólkandi allt árið. Þetta er orð, sem notað er hjá félögunum, og við höfum ekki viljað breyta þessu orði, af því að það hefur verið notað í svo langan tíma. Það mundi rugla að fara að breyta því, þó að ég játi fúslega, að nafnið sé ekki sérstaklega heppilegt. En viðvíkjandi þessu auragjaldi, sem mér virtist hv. þm. Ísaf. hálfhneykslast á, eða a.m.k. taldi, að mætti koma öðruvísi fyrir, vildi ég benda á, að þetta er gjald, sem notað er til viðmiðunar, af því að þeir, sem í búnaðarfélögunum eru, leggja jafna upphæð á móti, sem er miðuð við þetta. Það má vel segja, að það mætti koma þessu á annan veg fyrir. En þetta hefur gilt svona mikið á annan áratug, og við sáum ekki ástæðu til að breyta þeim ákvæðum, af því að engar óskir hafa komið fram um það.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál mikið. Ég sé, að hv. n. hefur lagt í þetta mál allmikla vinnu, og þá sjálfsagt fyrst og fremst hv. 2. þm. Skagf. (JS). En ég vil segja, að þar sem það er heiður okkar íslenzku bænda að hafa viðhaldið okkar móðurmáli, þá ætti Alþ. að endurskoða þetta frv. með tilliti til þess að hafa það á góðu máli. En það er nú síður en að svo sé. Ég veit, að oft brestur á það í lagasmíðum frá hæstv. Alþ., að íslenzku máli sé eins mikill sómi sýndur og skyldi. En hér í þessu frv. virðist mér svo mikið bresta á, að málfærið sé gott, að ég held, að hér ætti að hverfa að því ráði um þetta frv. að fá málfróðan mann til þess að fara í gegnum frv. í heild og lagfæra það. Vil ég skjóta þessu til hv. landbn. En ég get ekki látið hjá líða að gera að umtalsefni eina orðalagsbreyt., sem n. vill koma fram í frv. Henni virðist vera illa við gamla orðið graðhestur og hefur lagt til, að alls staðar komi í staðinn fyrir það orð orðið stóðhestur. Ég hygg, að miðað við fornaldarmál þýði þetta hvort tveggja hið sama. En í daglegu máli þýðir það ekki nú það sama. Hér er talað um, að ótækt sé að láta stóðhesta ganga lausa. A.m.k. hygg ég, að í flestum sveitum landsins sé með orðinu stóðhestur átt við einstakan hest, sem gengur laus í fjalli eða á afréttum, og gildi þá einu, hvort kynið er, og ef um karlkynið er að ræða hvort það er graðhestur eða vanaður hestur. Ég held, að þessi breyt., sem n. leggur til á frv., sé hæpin. Og úr því að ég legg til, að gagngerð endurskoðun verði látin fram fara á þessu frv. að því er málið snertir, þá hygg ég, að það ætti að athuga þetta líka. Því að hér hygg ég, að orðið stóðhestur sé notað í annarri merkingu en almennast er í nútímamáli.



Herra forseti. Út af þessari aths. hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) vil ég segja það, að ég þekki ekki þessa merkingu í orðinu stóðhestur, sem hann talaði um. En ég veit, að það er oft talað um, að t.d. tamdir hestar gangi í stóði og að ótamdir, geltir hestar gangi í stóði. En ég hef aldrei heyrt talað um þá sem stóðhesta. En orðið graðhestur og stóðhestur hygg ég, að séu notuð í sveitum um óvanaða hesta jöfnum höndum. En fyrir okkur vakti það, að okkur þótti þetta orð fallegra. Ég fletti þessu upp í orðabók, og þar var sú merking lögð í orðið stóðhestur, að það þýddi graðhestur. Til þess samt að taka af öll tvímæli, settum við inn í, hvað orðið merkti, ef einhver skyldi hafa aðra skoðun á þessu. Og ef sú forna merking þessa orðs er eitthvað að slævast hjá mönnum, sem ég þekki ekki svo til, þá sé ég ekkert á móti því, að þingið geri þá sitt til þess að halda þessu gamla og góða orði í máli okkar með þessari merkingu. Annars er mér þetta ekkert kappsmál. En okkur þótti þetta orð fara betur, og við héldum, að það þyrfti ekki að valda neinum ruglingi.

Hvar eru „Einarssynir í Reykjadal“, sem talað er um í 37. gr. frv.?

Það er leiðrétt í brtt. okkar, eins og ýmislegt annað, því að eins og hæstv. atvmrh. (BÁ) tók fram, þá var frv. frá búnaðarþingi dálítið snöggsoðið, því að það var afgr. þar á allra síðustu stundu, þannig að ekki vannst tími til þess um þennan stóra lagabálk að ganga frá málinu á frv. eins og þurft hefði að vera og æskilegast hefði verið. en meira hugsað um, að efnislega mætti málið ganga fram nokkurn veginn eins og vera þyrfti.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur farið yfir frv. það, sem hér liggur fyrir, og leggur hún til, að það verði samþ. óbreytt eins og það er á þskj. 102. Einn nm. var ekki viðstaddur, þegar n. afgr. málið, en eins og ég hef áður sagt, þá leggur n. til, að frv. verði samþ.