Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í dag eru þau tímamót að í kjölfar ákvörðunar yfirstjórnar sjúkrahússins fyrir áramót um að loka deildinni í sparnaðarskyni verður dagdeild geðdeildar sjúkrahússins á Akureyri sem starfað hefur þar um langa hríð með mjög góðum árangri endanlega lokað. Áformaður rekstur deildarinnar kostar um 27 millj. kr. á ári og þarna hafa verið um átta starfsmenn sem öllum var sagt upp eða störf þeirra lögð niður. Nokkrir þeirra eiga biðlaunarétt í allt að eitt ár þannig að fjárhagslegur ávinningur er mjög óviss fyrsta árið ef hann verður nokkur. Áformað er að spara um 17 millj. kr. með þessari aðgerð. Á þessu ári var áformað að taka þarna inn 60 sjúklinga. Hver þeirra dvelur um fjóra mánuði í senn og hefur starfsemin eins og áður segir gefið mjög góða raun. Með þessari lokun gerist það að í fyrsta lagi mun innlögnum á bráðadeild fjórðungssjúkrahússins fjölga í staðinn þannig að kostnaður mun aukast þar. Hver dagur kostar um 100 þús. kr. svo það er fljótt að koma á móti þeim sparnaði sem hugsanlega kann að verða. Í öðru lagi mun álag aukast á Félagsþjónustu sveitarfélaga og kostnaður þeirra aukast og í þriðja lagi, og það sem alvarlegast er, er að þjónustan við geðfatlaða mun versna mjög mikið vegna þess að ekkert kemur í staðinn fyrir það sem lagt er niður. Virðulegi forseti. Um 40% þeirra sem eru á örorkulífeyri eru það vegna geðsjúkdóma. Þessir sjúkdómar eru ákaflega algengir og alvarlegir og það 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að minnast á þennan atburð sem nú á að eiga sér stað, þ.e. verið er að loka dagdeild Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þessa dagana. Hvort það er í dag eða í næstu viku skiptir ekki máli, þessi ákvörðun hefur verið tekin. Ég verð að segja að forstöðumönnum á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er nokkur vorkunn eins og öðrum opinberum stofnunum sem er gert að spara, Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri 250–300 millj. kr., en ég tel að þarna sé farin mjög vanhugsuð leið. Það er ráðist á garðinn þar sem hann er hvað lægstur, þar sem sjúklingarnir eru hvað viðkvæmastir, þar sem farið er alveg þvert á það sem landlæknir hefur leiðbeint um, þ.e. að í þeim niðurskurði sem heilbrigðisstofnanir standa frammi fyrir eigi að verja þá í lengstu lög og standa vörð um geðheilbrigðisþjónustuna. Það verður mikið álag á þessa þjónustu á næstunni og við þurfum frekar að efla hana, bæði á þessu sviði og hvað varðar unglingana og forvarnir, og dagdeildin eins og hún hefur verið rekin norður á Akureyri hefur verið til fyrirmyndar. Það þarf að leita samstarfs við fleiri aðila, það þarf að leita samstarfs við Akureyrarbæ og það verður að halda þessari dagdeild opinni. Það er ekkert verklag að loka henni um stuttan tíma og missa þar með hæft starfsfólk og þá þjálfun 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska hv. þm. Þuríði Backman til hamingju með það að vera orðin formaður í heilbrigðisnefnd. Ég vil aðeins blanda mér í þessa umræðu vegna þess að hér erum við með dæmigert mál sem er erfitt að verja en getur engu að síður verið nauðsynlegt að grípa til. Við erum að tala um gríðarlega erfiðleika í rekstri ríkissjóðs og krafan á heilbrigðiskerfið er um milljarða í sparnað. Sjúkrahúsinu á Akureyri er gert eins og hér hefur komið fram að spara 250–300 millj. og með þessari aðgerð sparast ekki nema lítill hluti af því. Það er talað um 17–18 millj. En við skulum hafa í huga að það er verið að gera skipulagsbreytingar með þessari aðgerð. Það er verið að loka starfsemi sem hefur farið fram í gömlu einbýlishúsi sem uppfyllir alls ekki þau skilyrði sem gerð eru til starfsemi sem þessarar. Það er verið að loka því og það á selja það hús sem er við Skólastíg. Í haust verður þessi starfsemi sem nú er verið að leggja niður starfrækt í betra húsnæði, á Seli sem kallað er. Vissulega er erfitt tímabil núna fram undan í þessa örfáu mánuði en við verðum að hafa í huga að í haust verður opnað í nýju húsnæði þar sem uppfyllt eru skilyrði til starfsemi sem þessarar. Að mínu mati er það ekki þannig að þessir sjúklingar fari allir inn á bráðadeild vegna þess að starfsemin skiptist í bráðadeild, göngudeild og dagdeild. Það er bara verið að loka dagdeild geðdeildar FSA. Vissulega er það nógu slæmt en það er þó a.m.k. göngudeild til staðar og það skiptir máli. Þetta vildi ég að kæmi fram 

Virðulegi forseti. Ég vil héðan úr ræðustól Alþingis óska nýkjörnum formanni heilbrigðisnefndar, Þuríði Backman, til hamingju með kjörið. Við eigum nú í miklum erfiðleikum eins og öllum er kunnugt og því ákveðnar sem tekið er á með sparnaði og hagræðingu í opinberri þjónustu því fyrr munum við ná okkur upp úr þessari kreppu sem við stöndum núna frammi fyrir. Það eru eindregin ráð sérfræðinga sem vilja ráða okkur heilt. Fyrstu yfirlýsingar ráðherra Vinstri grænna í ríkisstjórn benda til þess að þeir séu við sama heygarðshornið og leggja til aukin útgjöld ríkisins í stað þess að fylgja ákvörðun fjárlaga um samdrátt í ríkisútgjöldum. Þar nefni ég m.a. niðurfellingu innritunargjalda á sjúkrahús sem nema um 100 millj. kr. og vilja nýs menntamálaráðherra varðandi breytta útborgun námslána sem munu kosta ríkissjóð marga milljarða kr. svo ekki séu nefndir 13 milljarðar kr. til að ljúka byggingu tónlistarhússins eins og vilji hennar stendur til. Ekki er á það bætandi að hæstv. sjávarútvegsráðherra er tilbúinn að slá hendinni á móti 5 milljarða tekjum og hátt í 300 störfum með því að fella úr gildi reglugerð um hvalveiðar. Heilbrigðisþjónustan stendur núna frammi fyrir því að draga saman í 7 milljarða kr. samkvæmt ákvörðun meiri hluta á Alþingi í fjárlögum. Ég spyr því hv. þingmann, nýkjörinn formann heilbrigðisnefndar Alþingis: Munu þingmenn og mun VG í ríkisstjórn fylgja eftir fjárlögum 2009 eða munu þeir fylgja eftir tillögum sínum um stóraukin útgjöld eins og kom fram í breytingartillögum þeirra í umræðum um frumvarp til fjárlaga árið 2009? Mun hæstv. heilbrigðisráðherra styðja tillögur stjórnenda sjúkrahússins á Akureyri um 300 millj. kr. hagræðingu í rekstri sem þegar liggur á borðinu eða mun VG halda sig við tillögur sínar um stóraukin útgjöld til opinberrar þjónustu sem mun geta lengt þrengingar þjóðarinnar um mörg ár? Ætla þingmenn Vinstri grænna ekki að læra það að þeir eru ekki lengur í stjórnarandstöðu? 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og fleiri óska nýkjörnum formanni heilbrigðisnefndar til hamingju með viðfangsefnið og óska henni allra heilla í störfum. Ég átti þess kost að sitja borgarafund á Akureyri ásamt hv. þm. Þuríði Backman fyrir rúmum 10 dögum þar sem umræðan laut að niðurskurði í heilbrigðismálum á Akureyri. Þetta var fjölmennur og góður fundur. Á þeim tíma var þessi nýja minnihlutaríkisstjórn í burðarliðnum og hv. þingmaður flutti þar hjartnæma ræðu um þær breytingar sem væru yfirvofandi á því sviði sem þar var um rætt. Miklar væntingar voru gefnar af hálfu þingmanns um að nú mundi allt horfa til betri vegar og þessar vanhugsuðu aðgerðir eins og hún kallaði yrðu efalaust dregnar til baka. Við þessi orð hv. þingmanns kviknaði gleðin í ásjónum margra fundarmanna og lifnaði mjög yfir. Því er ekkert óeðlilegt að hér sé spurt og krafist svara um efndir á þeim væntingum sem gefnar hafa verið til bæði notenda þessarar þjónustu og þeirra sem þeim tengjast. Það er mjög mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem þarna er uppi, ekki síst í ljósi þess um hvaða málaflokk er að ræða. Ég vil þó undirstrika hér að á Akureyri er þjónusta við geðfatlaða mjög til fyrirmyndar og í því efni eru sóttar fyrirmyndir þangað til annarra staða á landinu. Ég vil ítreka að krafist er svara og aðgerða af hálfu heilbrigðisyfirvalda í þessu máli og því er mjög eindregin ósk um það að hv. formaður heilbrigðisnefndar gangi í ræðustólinn og gefi skýr svör í þessum efnum. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska nýkjörnum formanni heilbrigðisnefndar til hamingju með starfið. Þar fer mætur þingmaður og einstaklingur sem ég veit að mun vinna af samviskusemi og elju að þessu mikilvæga starfi. Hér erum við að ræða ákveðna hluti, í grófum dráttum það að þeir sem stýra þessari stofnun eins og þeir aðilar sem stýra sambærilegum stofnunum eru í því erfiða hlutverki að reyna að finna leiðir til að fá eins mikla þjónustu og unnt er fyrir þá fjármuni sem þeir hafa úr að spila. Sá aðili sem á að fylgjast með að allt sé faglega gert er landlæknir og mér vitanlega hefur hann farið norður til Akureyrar til að skoða þessi mál sérstaklega. Þetta er vegna þess að menn eru að fylgja eftir fjárlögum. Nú liggja hins vegar fyrir yfirlýsingar frá hæstv. heilbrigðisráðherra sem eru mjög afdráttarlausar. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt skýrt að hann fari ekki í neinar sparnaðaraðgerðir sem eru umdeildar, engar, þannig að þessu er sjálfhætt eðli málsins samkvæmt. Hann hefur slegið út af borðinu allar þær hugmyndir sem eru sannarlega umdeildar um skipulagsbreytingar í heilbrigðisþjónustunni, þær eru upp á 1,3 milljarða kr. og miða að því að fækka opinberum stofnunum, fækka forstjórum og stjórnendum til að halda uppi þjónustustiginu og til að halda störfum heilbrigðisstarfsfólksins. Sömuleiðis hefur hann í því samhengi slegið vörð um þann sérstaka hátt sem er t.d. á St. Jósefsspítala þegar kemur að sérfræðingum og launakjörum þar. Þetta er nokkuð sem liggur hreint og klárt fyrir. Hér kom formaður heilbrigðisnefndar og lýsti því yfir að þetta væri mjög vanhugsuð leið og enginn sparnaður. Pólitískur vilji liggur fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna og undirtektir formanns heilbrigðisnefndar við óskum mínum um að beita sér fyrir því að ákvörðun um 17,5 millj. kr. sparnað, sem felst í því að loka dagdeild geðdeildar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, verði afturkölluð. Ég vil taka fram, vegna þess sem kom fram fyrr í umræðunni, að samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá forstöðumanni dagdeildarinnar er ekki rétt að síðar á árinu verði sambærileg þjónusta opnuð á öðrum stað. Allt starfsfólkið sem vann við þetta er hætt og farið. Kannski er stærsti hlutinn af meðferðinni fólginn í starfsmönnum sem vinna verkin og hafa þjálfað sig til þeirra. Með því að leysa upp starfsmannaliðið hefur þjónustunni verið spillt verulega og forstöðumaðurinn segir einfaldlega að með þessu sé verið að færa þjónustu við geðsjúka á fjórðungssjúkrahúsinu mörg ár aftur í tímann. Ég vil því ítreka áskoranir mína til núverandi ríkisstjórnar um að beita sér fyrir því að afturkalla ákvörðunina sem mér finnst, eftir að hafa kynnt mér málið, vera ákaflega vanhugsuð. Virðulegi forseti. Vegna þess sem hér hefur verið minnst á vil ég segja að þörf er á því að sýna aðhald í heilbrigðisútgjöldum eins og öðrum útgjöldum. Menn komast ekkert hjá því í því ástandi sem er og mun verða á næstu árum. Ég hef ekki gagnrýnt tillögur fyrrverandi heilbrigðisráðherra til sparnaðar. Ég hef ekki lýst yfir stuðningi við þær allar en mér er ljóst að grípa verður til skipulagsbreytinga í heilbrigðiskerfinu, á stofnanavirkinu, til að ná niður kostnaði án þess að skerða þjónustuna. Aðalatriðið er, virðulegi forseti, að kerfið veiti þjónustu. Þess vegna er þessi 

Hæstv. forseti. Forstöðumönnum hverrar stofnunar er vandi á höndum að fara að fyrirmælum um niðurskurð. Ég tel að við verðum að líta heildstætt á niðurskurðinn sem á að fara í, þ.e. ef sparað er á einum stað að kostnaðurinn lendi ekki á öðrum. Við skipulagsbreytinguna á geðheilbrigðisþjónustunni, heildarþjónustunni, á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri tel ég að sú ákvörðun að loka dagdeildinni hafi verið fljótræðisleg og gerð án samráðs við Akureyrarbæ sem mun þurfa að taka á sig aukna félagsþjónustu vegna þessa. Það liggur í augum uppi. Eins var það að segja upp fólki með þetta stuttum fyrirvara ekki sá sparnaður sem áætlaður var, því margir hafa allt að því árs uppsagnarfrest og þar af leiðandi laun. Þess vegna tapast mestu verðmætin, starfsfólkið sem vinnur á dagdeildinni. Ekki er hægt að loka deild og ætla svo bara að halda áfram. Starfsemi dagdeildarinnar, hvernig svo sem henni verður fyrirkomið, er mikilvægur þáttur í því að halda fólki gangandi og styðja það í því að taka þátt í atvinnulífinu og ganga í skóla. Að fólk þurfi ekki að liggja á sjúkrahúsi eða sækja göngudeild. Þess vegna tel ég að líka eigi að skoða hvort ekki sé hægt að fá annað einbýlishús eða hús úti í bæ ef þetta hús gagnast ekki. Að hugmyndin um að samreka dagdeild og göngudeild á sama stað verði endurskoðuð. Hægt er að hafa sömu stjórn, 

Herra forseti. Við erum nú á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar hér í landinu og maður reynir auðvitað að átta sig á því hver stefna þeirrar stjórnar er í einstökum málum. Ég veitti því athygli að í fyrrakvöld var viðtal við hæstv. iðnaðarráðherra í fréttum Stöðvar 2 þar sem hann lýsti yfir áhuga sínum á því að selja virkjanir til erlendra aðila og innlendra. Það var einkum nefnt í sambandi við Búðarhálsvirkjun og eins í sambandi við framkvæmdir fyrir norðan á Bakka. Í frétt Stöðvar 2 kom fram að iðnaðarráðherra hefði um nokkurt skeið freistað þess að höggva á hnút sem kominn er í fjármögnun þessara verkefna með viðræðum við erlenda aðila. Ráðherrann hefur vísað til nýlegra lagabreytinga sem opna á eignarhald útlendinga á virkjunum án þess þó að þeir geti átt orkulindirnar sjálfar. Í samtali við Stöð 2 kvaðst ráðherrann tilbúinn til að skoða alla hluti ef það mætti verða til þess að skapa atvinnu og tekjur. Nú leikur mér nokkur forvitni á að vita hvort þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sömu skoðunar og hæstv. iðnaðarráðherra í þessum efnum. Hvort þessar þreifingar eða aðgerðir hæstv. iðnaðarráðherra eru í samræmi við stefnuna sem ríkisstjórnin hefur markað. Ég tek fram að ég fagna yfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra og er sammála honum um það að við núverandi aðstæður verðum við að leita allra leiða sem geta skapað atvinnu og tekjur. En mér leikur hugur á að vita hvort þingflokkur Vinstri grænna og formaður hans hv. þingmaður Jón Bjarnason eru sömu skoðunar.

Herra forseti.  Mjög dapurlegt er að verða vitni að þeirri ógnarstöðu sem 18 ára ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins hefur sett okkur í. Þær miklu skuldir  Stefna Vinstri grænna er alveg skýr. Orkuauðlindir og stærri virkjanir eiga að vera í samfélagseigu. Ég veit ekki betur en að á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sé einmitt að leggja fram tillögu og reyna að tryggja að í stjórnarskrá verði staðfest óumdeilanlega að auðlindir séu þjóðareign. 

Virðulegi forseti. Ég vil tjá mig um skoðanir okkar framsóknarmanna, sem er kannski óvænt. Landsvirkjun og dótturfyrirtæki hennar eiga samkvæmt skoðun okkar að vera áfram í eigu ríkisins. Það er á hreinu. Þetta byggist m.a. á því að við höfum skoðað rannsóknir sem hafa verið unnar í öðrum löndum af einkavæðingu orkugeirans. M.a. sýnir reynsla Svía að þegar orkufyrirtæki hafa verið einkavædd hefur það leitt til lakari þjónustu, hærra verðs og síðast en ekki síst minni arðsemi fyrir samfélagið. Við erum því algerlega á móti sölu virkjana. Það er ágætt að koma því á framfæri við hæstv. iðnaðarráðherra hér með. Við erum hins vegar tilbúin að skoða það að leigja þær. En grunnforsendan fyrir því yrði að vera að stjórnarskrárbreyting yrði gerð þar sem kæmi skýrt fram að auðlindir Íslands utan eignarlanda eru sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta er grunnforsenda fyrir því að rætt sé um hvort leigja eigi virkjanir og þá þurfum við líka að horfa til annarra auðlinda. Ef þessi stjórnarskrárbreyting yrði gerð þyrfti í framhaldinu að stofna auðlindasjóð sem margir flokkar hér á þingi hafa rætt um. Ég held að ég geti tekið undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar um það að orð hv. þm. Birgis Ármannssonar sýna að sjálfstæðismenn hafa lært nákvæmlega ekki neitt af reynslu okkar af því að einkavæða fyrirtæki. 
            

Herra forseti. Það er tilefni hér af hálfu iðnaðarráðherra að gera nokkrar athugasemdir við málflutning manna. Ég ætla að byrja á því að gera athugasemdir við málflutning hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hann sagði áðan að sjálfstæðismenn væru á móti því að auðlindir yrðu varðveittar í þjóðareigu. Það er ekki rétt. Það er alls ekki rétt. Hv. þm. Bjarni Benediktsson var formaður starfshóps stjórnarskrárnefndar sem komst að þeirri rökstuddu niðurstöðu að breyta ætti stjórnarskránni með þeim hætti að auðlindir yrðu í þjóðareign. Þannig að þótt starfandi leiðtogi Sjálfstæðisflokksins kunni að vera á annarri skoðun þá er keppinautur hennar um formennskuna í Sjálfstæðisflokknum á þveröfugri skoðun. Sömuleiðis vil ég upplýsa að hv. þm. Jón Bjarnason hefur nákvæmlega sömu skoðun á þessu máli og fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson hafði þegar hann var borgarfulltrúi í Reykjavík. Bæði Vinstri hreyfingin – grænt framboð og núverandi meiri hluti sjálfstæðismanna í borgarstjórn og líka allir síðustu meiri hlutar sjálfstæðismanna í borgarstjórn hafa verið þeirrar skoðunar að virkjanirnar sjálfar eigi að vera í samfélagslegri eigu. Það er yfirlýst stefna Sjálfstæðisflokksins á þessu svæði að þann hátt eigi að hafa á sem hv. þm. Jón Bjarnason hefur lýst hér. Hins vegar liggur ljóst fyrir að lög eru í landinu sem banna að selja virkjanir. En þau heimila hins vegar að leigja vatns- og orkuréttindi til ákveðins árafjölda. Það liggur ljóst fyrir. Ég og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, starfandi leiðtogi Sjálfstæðisflokksins, samþykktum það í ríkisstjórn og síðan var það samþykkt hér á Alþingi Íslendinga. 

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að hlusta á stjórnarliða og þá sem styðja stjórnina tala hér. Það eina sem þeir geta talað um er Sjálfstæðisflokkurinn. 

Sett landið á hausinn.

Mjög athyglisvert er að ríkisstjórnin er nokkurra daga gömul og það er mjög erfitt fyrir okkur að vera í stjórnarandstöðu vegna þess að hún er ósammála um svo mörg mál. Mjög gott væri ef við gætum takmarkað þetta yfir vikuna þannig að við gætum tekið svona eitt, tvö mál á viku. Hins vegar liggur alveg hreint og klárt fyrir  En það liggur fyrir að ríkisstjórnin er klofin þegar kemur að þessu máli. Ástæðan fyrir því að hv. þm. Birgir Ármannsson kom hér upp er að hann vísaði til viðtals við hæstv. iðnaðarráðherra. Í kjölfarið kom hv. þm. Jón Bjarnason  Ég hef ekki hugmynd um hvaða skoðun Framsóknarflokkurinn hefur á þessu máli eftir að hafa hlustað á hv. þm. Eygló Harðardóttur en það sem er algerlega  
            

Herra forseti. Það gladdi hjarta mitt mjög að heyra viðtalið við hæstv. iðnaðarráðherra þar sem hann lýsti þeirri skoðun sinni að menn ættu að leita allra leiða til að koma þjóðinni út úr þeim kröggum sem uppi eru og í því efni að halda sig ekki við einhverjar kreddur eins og þær að enginn geti rekið virkjanir nema Íslendingar. Í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, sem er mjög umtöluð hér, og í valdatíð Sjálfstæðisflokksins var ýmsum lögum á auðlindasviði breytt á þann veg að hægt er núna að leigja virkjanir til 65 ára. Þetta kemur auðlindinni sjálfri ekkert við vegna þess að í þeim lögum er jafnframt gert ráð fyrir að auðlindin sé í ríkiseigu.  Ég hlustaði með athygli á hv. þm. Framsóknarflokksins, Eygló Harðardóttur, og botnaði hvorki upp né niður í því hver stefna Framsóknarflokksins er í þessu máli en ég á von á að það skýrist kannski frekar í umræðunni. Ég býst við því að þetta sé eins og venjulega, þ.e. tvö skref til hægri og tvö skref til vinstri eftir því hvað málinu hentar.  Við þær aðstæður sem nú eru uppi verða menn að leita allra leiða til að efla þjóðfélagið og mér finnst mjög áhugavert ef vinstri grænir sem nú eru komnir í þessa merku minnihlutastjórn ætli að þvælast fyrir í því að nýta auðlindir þjóðarinnar með skynsamlegum hætti, þvælast fyrir. Ég trúi því hreinlega ekki að hv. þm. Jón Bjarnason, komandi úr kjördæmi þar sem þörfin er 

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn vill greiða fyrir störfum þingsins, m.a. að hægt sé að ræða frumvarpið um Seðlabanka Íslands í dag á degi sem ekki var á starfsáætlun þingsins. Hæstv. forseti tilkynnti í gær af forsetastóli að starfsáætlunin hefði verið felld úr gildi með ákvörðun forsætisnefndar. Ég geri í sjálfu sér ekki athugasemd við það en hins vegar væri afskaplega gott fyrir framhald starfa í þinginu að það kæmi einhver lína um það hver starfsáætlunin á að vera fram undan. Hver er stefna forseta t.d. varðandi þinglok? Hvernig er hægt að skipuleggja starfið til að við getum klárað sem flest mál fram að kosningum? Eins og hér kom fram er mjög skammur tími fram að kosningum, við erum hugsanlega að tala um þinglok í lok febrúar. Það væri afskaplega gott fyrir störf okkar að við fengjum einhver svör frá forseta um þetta.

Forseti mun taka þessa ósk til skoðunar og fjalla um það í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á stjórnskipulagi Seðlabanka Íslands. Breytingarnar hafa það að markmiði að tryggja að í bankanum sé starfandi fagleg yfirstjórn og þar með ávallt tryggt að faglega sé staðið að ákvarðanatöku við beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Breytingar samkvæmt frumvarpinu eru í meginatriðum tvær. Annars vegar er lagt til að bankastjórn Seðlabanka Íslands verði aflögð og þar með embætti þeirra þriggja bankastjóra sem sæti eiga í stjórninni. Í stað bankastjórnar verði skipaður einn faglegur seðlabankastjóri sem stýri bankanum. Hins vegar er í frumvarpinu lagt til að sett verði á fót innan bankans sérstök peningastefnunefnd sem hafi það hlutverk að taka ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Ljóst er að traust manna á fjármálakerfi Íslendinga hefur beðið hnekki. Á það jafnt við um fjármálafyrirtækin sem starfað hafa á markaðnum og opinbera aðila sem hlutverk hafa haft við stjórnun og eftirlit með fjármálakerfinu og er Seðlabanki Íslands þar ekki undan skilinn. Gífurlega þjóðhagslegir hagsmunir eru fólgnir í því að það takist að endurvekja traust á fjármálakerfinu og ber Alþingi og ríkisstjórninni skylda til að gera það sem í hennar valdi stendur til að endurreisa traust og trúverðugleika kerfisins. Þau sjónarmið og sá háttur sem viðhöfð hafa verið við skipan í stöðu bankastjóra Seðlabanka Íslands hafa í gegnum tíðina oft valdið deilum í íslensku samfélagi og verið gagnrýnd harðlega. Hafa ýmsir kvatt sér hljóðs í þeirri umræðu. Hefur gagnrýnin fyrst og fremst beinst að vægi pólitískra sjónarmiða við skipan í embættin en svo virðist sem þau hafi oft og tíðum verið ráðandi með þeim afleiðingum að málefnaleg sjónarmið, svo sem um menntun og hæfni á því sviði sem Seðlabankinn starfar, hafa fengið að víkja. Þá hefur sú staðreynd að ekki er skylt að auglýsa stöðu seðlabankastjóra oft verið gagnrýnd en sú regla hefur í raun gert mönnum kleift að víkja til hliðar þeim reglum og aðferðafræði sem almennt gilda um skipan embætta á vegum ríkisins. Ákvarðanir í peningamálum eru fyrst og fremst fagleg viðfangsefni sem krefjast sérfræðiþekkingar í þjóðhags- og peningahagfræði. Um það ætti ekki að þurfa að deila enda er þetta sjónarmið viðurkennt í seðlabönkum um allan heim og kemur gleggst fram í því að í flestum löndum eru menntaðir hagfræðingar í embættum seðlabankastjóra. Virðulegi forseti. Ég tel ljóst að þörf er á verulegri uppstokkun og endurnýjun í yfirstjórn Seðlabanka Íslands eftir þau áföll sem þjóðarbúið og um leið bankinn hefur orðið fyrir á undanförnum mánuðum. Þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frumvarpi eru að mati ríkisstjórnarinnar frumforsenda þess að Seðlabanki Íslands geti að nýju áunnið sér það traust sem nauðsynlegt er í því sambandi. Í frumvarpinu er lagt til að forsætisráðherra skipi seðlabankastjóra til sjö ára í senn að undangenginni auglýsingu. Við skipan í starfið gilda almennar reglur um skipun í embætti hjá hinu opinbera. Þannig ber að skipa þann umsækjanda sem telst hæfastur til að gegna starfinu á grundvelli þeirra málefnalegu sjónarmiða sem lögð eru til grundvallar en auk þess er gerð krafa um að umsækjendur hafi lokið meistaraprófi í hagfræði og búi yfir víðtækri reynslu og þekkingu í peningamálum. Ber seðlabankastjóri ábyrgð á rekstri bankans og fer með ákvörðunarvald í öllum málefnum hans sem ekki eru öðrum falin með lögum þessum. Í frumvarpinu er það nýmæli að kveðið er á um að innan Seðlabanka Íslands skuli vera starfrækt sérstök peningastefnunefnd sem fari með ákvörðunarvald um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum en stjórntæki bankans teljast í þessu sambandi vera vaxtaákvarðanir hans, viðskipti við lánastofnanir, ákvarðanir um bindiskyldu og viðskipti á gjaldeyrismarkaði sem hafa það að markmiði að hafa áhrif á gengi krónunnar. Er mælt fyrir um að þessar ákvarðanir peningastefnunefndar skuli grundvallast á markmiðum bankans og vönduðu mati á ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum á hverjum tíma. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að í peningastefnunefnd sitji seðlabankastjóri sem jafnframt er formaður, tveir af yfirmönnum bankans á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu í peningamálum og tveir sérfræðingar á sviði peningamála sem seðlabankastjóri skipar til þriggja ára í senn að fenginni staðfestingu forsætisráðherra. Þýðingarmikið er talið að fleiri en einn komi að þeim ákvörðunum sem peningastefnunefnd er ætlað að taka, enda fela ákvarðanir í peningamálum oftast í sér ólík sjónarmið um stöðu og þróun mála í hagkerfinu. Eru peningastefnunefndir af þessu tagi því algengar í seðlabönkum annarra landa og hafa það að markmiði að auka gæði ákvarðanatöku við beitingu stjórntækja bankanna í peningamálum. Gert er ráð fyrir að seðlabankastjóri geti skipað sérfræðinga utan bankans, innlenda sem erlenda, til starfa í peningastefnunefnd en slíkt getur verið til þess fallið að auka á trúverðugleika þeirrar peningamálastefnu sem rekin er. Með lögfestingu frumvarpsins er bankastjórn Seðlabanka Íslands lögð niður og þar með embætti þriggja bankastjóra sem sæti eiga í stjórninni og fer um starfslok þeirra sem nú gegna embætti samkvæmt 34. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Er í frumvarpinu þá mælt fyrir um að forsætisráðherra skuli í kjölfar gildistöku laganna svo fljótt sem við verður komið auglýsa nýtt embætti seðlabankastjóra laust til umsóknar samkvæmt ákvæðum laganna. Þar til skipað hefur verið í embætti seðlabankastjóra á grundvelli auglýsingar er jafnframt mælt fyrir um að forsætisráðherra skuli setja mann sem uppfylli skilyrði laganna til að gegna embætti seðlabankastjóra. Loks er í frumvarpinu mælt fyrir um að Alþingi skuli eins fljótt og unnt er eftir gildistöku laganna kjósa nýtt bankaráð Seðlabanka Íslands og jafnframt til vara. Fellur þá niður frá sama tíma umboð þeirra sem þá sitja í bankaráðinu. Kosning bankaráðs að nýju er þáttur í þeirri viðleitni að endurreisa traust á Seðlabanka Íslands innan lands sem og erlendis. Virðulegi forseti. Það er von mín að frumvarp þetta fái málefnalega en þó hraða umfjöllun og afgreiðslu í þinginu. Hver dagur er dýrmætur nú þegar svo mikið veltur á að okkur takist að endurreisa trúverðugleika og traust þeirrar mikilvægu stofnunar sem Seðlabanki Íslands er gagnvart alþjóðasamfélaginu sem og íslensku samfélagi öllu. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til efnahags- og skattanefndar.

Herra forseti. Þegar maður lítur yfir ríkisstjórnina og reynslu hennar í þinginu sé ég að ég er rétt að byrja hér og er vart búin að slíta barnsskónum. Ég man þá tíð fyrir tæpum tíu árum er ég kom í þingið nýkomin úr fæðingarorlofi og hlustaði einmitt á rökræður hæstv. forsætisráðherra, þáverandi hv. þingmanns, við þáverandi hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson, og það var greinilegt að þar var um nokkuð mikið vinarþel að ræða. Þau rökræddu eitt og annað en síðan fór maður niður í gömlu og góðu kaffistofuna í þinginu og sá að það var greinilega hlýr strengur á milli þeirra tveggja þó að hlýjan sé greinilega horfin og strengurinn eitthvað trosnaður. Af hverju er ég að rifja þetta upp? Ég geri það vegna þess að ég fór yfir m.a. ræðu þáverandi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um sjálfstæði Seðlabankans. Það kom margt merkilegt fram í þeirri ræðu, margt sem hægt er að taka undir en þó eitt og annað sem maður hnýtur um í dag og veltir fyrir sér hvort skoðanir hæstv. forsætisráðherra séu breyttar. Með leyfi forseta, segir Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi hv. þingmaður, 2. desember 1999: „Síðan ætti sjálfstæði Seðlabankans að vera með þeim hætti að það ætti ekki að vera ráðherra sem skipar bankastjóra. Ég held að það séu líka úreltir stjórnunarhættir að ráðherra geri það. Ég tel að það ætti að vera bankaráðið sem skipi bankastjóra og væri fróðlegt að fá álit hæstv. forsætisráðherra á því.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra fyrir tæpum tíu árum. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra að það væru úreltir stjórnunarhættir að forsætisráðherra skipaði seðlabankastjóra, vildi að bankaráðið gerði það. Hvað hefur breyst tæpum tíu árum síðar? Nú er þetta frumvarp hæstv. forsætisráðherra. Hvaða álit hefur hæstv. forsætisráðherra á því? Telur forsætisráðherra það enn vera þannig að bankaráðið eigi að skipa seðlabankastjóra eða eru einhver önnur sjónarmið uppi hvað þetta varðar?

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi farið í gegnum það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram, um breytingu á endurskipulagningu á Seðlabanka Íslands. Grundvallaratriði varðandi skipunina er - sem ekki hefur verið áður - að seðlabankastjóri er ráðinn að undangenginni auglýsingu. Það er grundvallaratriðið í þessu. Það er því forsætisráðherra sem velur á grundvelli auglýsinga í þetta starf sem er afar mikilvægt og er nýtt að sá háttur skuli vera hafður á. Síðan er nákvæmlega tekið á því í frumvarpinu að sá sem er ráðinn skuli búa yfir ákveðnum hæfisskilyrðum sem eru talin upp í 3. gr. frumvarpsins og þar kemur fram að hann skuli hafa lokið meistaraprófi í hagfræði og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu í peningamálum. Og aðeins er heimilt að skipa sama mann seðlabankastjóra tvisvar sinnum. Seðlabankastjóri ber ábyrgð á rekstri bankans og fer með ákvörðunarvald í öllum málefnum hans, sem hér eru ekki falin öðrum með lögum þessum. Þetta er auðvitað mikil breyting frá því sem verið hefur. Þarna er verið að innleiða nýjar aðferðir að því er varðar skipan seðlabankastjóra. Það sem ekki er síst mikilvægt er að hér er innleidd stefna í þeim málum sem er viðtekin í öðrum löndum, þ.e. að koma á peningastefnunefnd en í 4. gr. frumvarpsins kemur fram með hvaða hætti hún skuli skipuð. Í frumvarpinu er því allt gert til þess að skipanir séu faglega og að faglegir aðilar ráði í Seðlabankanum.

Herra forseti. Það er rétt að upplýsa að fyrir árið 2001 var auglýst eftir stöðu í embætti seðlabankastjóra og það var þverpólitísk sátt um að afnema það á sínum tíma. Það voru því allir flokkar hér á þingi sammála þeirri breytingu á sínum tíma og skoðun hæstv. forsætisráðherra var sú að bankaráðið ætti eftir sem áður að skipa bankastjóra. Þetta er breytt og að mörgu leyti skil ég það því ég tel að forsætisráðherra eigi að skipa seðlabankastjóra. Varðandi faglega atriðið, en það kom a.m.k. kosti sex eða sjö sinnum fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra, þ.e. faglegt mat, þá get ég tek undir að við þurfum að fara mjög vel yfir það hvernig á að skipa seðlabankastjóra. Vegna þess að mjög mikið hefur verið kallað eftir áliti erlendra sérfræðinga þá vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé rétt að við leitum eftir áliti erlendra sérfræðinga á þessu máli, til þess að skapa traust og til að fyrirbyggja alla tortryggni og til þess að fara vel yfir þetta mál. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ekki eðlilegt að erlendir sérfræðingar 

Virðulegi forseti. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá er hv. þingmaður að spyrja hvort leita eigi til erlendra sérfræðinga um umsögn um þetta frumvarp. Ég tel alls óþarft að gera það vegna þess að hér er raunverulega farið í málin með sama hætti og hefur viðgengist í öðrum löndum. Ég tel því að það sé óþarfi að leita út fyrir landsteinana um umsögn um þetta frumvarp. Ég bið hv. þingmann að skoða hvernig skipan þessara mála er í öðrum löndum og ég hygg að hv. þingmaður komist þá að því að það er með svipuðum hætti og við leggjum þetta mál upp hér í dag, með því að endurskipuleggja Seðlabanka Íslands. Að líta til fortíðarinnar í þessu máli er auðvitað gagnlegt en við eigum að líta fram á veginn. Það eru breyttir tímar í íslensku samfélagi sem kalla á gjörbreytta skipun þessara mála sem og ýmissa annarra í 

Hæstv. forseti. Ræða hæstv. forsætisráðherra og greinargerð með frumvarpinu sem hér liggur fyrir vekur í mínum huga fleiri spurningar en hún svarar. Eitt atriði, sem má kannski segja að sé í framhaldi af þeirri umræðu sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir átti við hæstv. forsætisráðherra, fjallar um undirbúning málsins. Hvorki í frumvarpinu sjálfu né í ræðu hæstv. forsætisráðherra kom neitt fram um undirbúning málsins og því leikur mér veruleg forvitni á að vita hvernig faglegum undirbúningi að samningu frumvarpsins var háttað. Til hvaða sérfræðinga var leitað? Var um að ræða niðurstöður einhverrar faglegrar greiningar? Fór fram samanburður á löggjöf hér á landi og í nágrannalöndunum? Var leitað fyrirmynda í nágrannalöndunum með einhverjum skýrum og skilgreindum hætti? Og ef svo var hvers vegna er ekki getið um það í greinargerð með frumvarpinu og hvers vegna var ekki getið um það í ræðu hæstv. forsætisráðherra? Ég verð að minna á að þegar við höfum verið að fjalla um löggjöf um Seðlabanka Íslands hér í þinginu á undanförnum árum þá hafa frumvörp jafnan byggst á faglegu mati og jafnan byggst á pólitískri samstöðu. En svo virðist ekki vera í þessu tilviki. Það væri því mikill ávinningur ef forsætisráðherra gæti upplýst okkur um það til hvaða fyrirmynda var litið þegar frumvarp þetta var samið og hvort fram fór samanburður á mismunandi leiðum sem eru farnar í sambandi við stjórnsýslu seðlabanka í mismunandi löndum. Því að við vitum að þótt peningastefnunefndir séu víða eru þær útfærðar með mjög mismunandi hætti í mismunandi löndum. Sums staðar er seðlabankastjóri einn 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort fram hafi farið fagleg greining sem undanfari þessa frumvarps sem hér liggur fyrir og svarið við því er já. Hv. þingmaður spyr hvort leitað hafi verið fyrirmynda erlendis og svarið við því er einnig já. Hv. þingmaður kallar eftir því hvaða lögfræðingar hafi komið að því máli. Ég ætla ekki að greina frá því hér en ég get fullvissað hv. þingmann um það og það er hægt að fara nánar yfir það í þeirri nefnd sem mun fjalla um málið að færustu lögfræðingar voru fengnir til þess að fara yfir þetta mál og leitað var til færustu lögfræðinga á þessu sviði.  
             Auðvitað er það svo eins og hv. þingmaður nefnir að það er misjafnt hvernig peningastefnunefndir virka í seðlabanka sem þær nota, það er alveg rétt. En þetta er sú leið sem við töldum skynsamlegasta og undirbúningurinn að þessu máli var faglegur í alla staði.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki miklu efnislega í því sem ég spurði um í fyrra andsvari mínu. Það kom ekkert fram um það hvaða faglegi undirbúningur hefði átt sér stað. Það var bara fullyrt að faglegur undirbúningur hefði átt sér stað. Hvorki í greinargerðinni né í ræðu hæstv. forsætisráðherra bar neitt á því að greint væri frá því hvernig sá faglegi undirbúningur var eða hvernig honum var háttað. Við vitum að þegar stjórnarfrumvörp eru lögð fram þá er yfirleitt sá háttur hafður á að leitað er til einhverra sérfræðinga. Það er afar sjaldgæft í sambandi við stjórnarfrumvörp af þessu tagi að því sé haldið leyndu hverjir það eru, sérstaklega þegar um er að ræða jafnmikilvæga stofnun og Seðlabanka Íslands. Staðreyndin er sú, og hæstv. forsætisráðherra getur auðvitað svarað því þegar hún kemur upp í öðru andsvari, að þetta frumvarp er ekki faglega unnið. Hér er eingöngu um að ræða lítið breytta breytingartillögu sem flutt var við meðferð málsins 

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að andmæla því sem hv. þingmaður heldur fram. Það er náttúrlega ljóst að aðstæður í þjóðfélaginu eru mjög sérstakar. Hér þarf að vinna hratt og vel og skipulega. Við höfðum ekki langan tíma til þess að vinna þetta mál. En ég tel að undirbúningurinn að því, miðað við þann tíma sem við höfðum, hafi verið góður og það sé ekkert við hann að athuga.

Copy/paste frá 2001.

Eins og ég sagði áðan þá var skoðað og borið saman hvernig farið er með sambærileg mál í öðrum löndum og sú leið var auðvitað valin sem best þótti til þess fallin að hægt væri að fara fljótt og greiðlega í þetta mál. Eins og hv. þingmenn vita þá hefur líka verið uppi umræða um hvort skoða ætti Fjármálaeftirlitið í leiðinni og fella saman verkefni þess og Seðlabankans. Til þess gafst ekki tími. Það getur vel verið að 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. forsætisráðherra til hamingju með nýtt starf og vona að hún beiti kröftum sínum og afli í að bæta hag þjóðarinnar og treysti ekki eingöngu á heppni eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði í umræðu um stefnuræðuna. En mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra að einu. Hún sagði í ræðu 16. maí 2001, með leyfi herra forseta: „Eins og hér hefur komið fram við þessa umræðu og 1. umr. málsins“ - þ.e. um Seðlabankann - „þá er vissulega verið að stíga veigamikið jákvætt skref í átt til sjálfstæðis Seðlabankans þó að okkar mati sé hvergi nægjanlega langt gengið í því efni.“ Ber það vott um sjálfstæði Seðlabankans að hæstv. forsætisráðherra skrifar bankastjórn bréf og biður þá að segja af sér? Er það sjálfstæði Seðlabankans? Því miður er hæstv. heilbrigðisráðherra, sem nú hefur tekið sér hvíld frá valdastóli sínum í BSRB, ekki viðstaddur umræðuna, en hvað segir hann um umræðuna um bréf hæstv. forsætisráðherra til bankastjóra Seðlabankans þar sem án þess að gefa upp nokkra ástæðu og engar ávirðingar eru nefndar heldur er þeim hótað með lagasetningu - að þeir skuli segja af sér ella verði sett lög? Hvað segja menn um þetta? Getur einhver ráðherra sent einhverjum opinberum starfsmanni bréf og hótað honum með lögum? Ef þú segir ekki af þér vinurinn, skaltu fara af því mér líkar illa við þig.

Illa farið með opinbera starfsmenn.

Geta menn vænst þess, t.d. forstöðumaður heilbrigðisstofnunar, að heilbrigðisráðherra sendi svona bréf viðstöðulaust sem formaður BSRB og segi: Segðu af þér eins og skot ella set ég á þig lög? 
            

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð með að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli eyða dýrmætum tíma við þær erfiðu aðstæður sem nú eru til að lesa yfir gamlar ræður mínar. Ég er mjög ánægð með það. En ég held að þetta sé misskilningur hjá hv. þingmanni að það hafi bara verið hótanir í því bréfi sem ég sendi seðlabankastjórunum. Það liggur fyrir og var raunar eitt af meginatriðum sem ríkisstjórnin lagði áherslu á, það var að koma á endurskipulagningu á Seðlabankanum. Þegar ég sendi þetta bréf var ég fyrst og fremst að kynna seðlabankastjórunum að ég óskaði eftir því að þeir mundu aðstoða okkur í því mikla verkefni sem fram undan er við að endurskipuleggja Seðlabankann. Þeim var boðið á fund með mér til þess að ég mundi heyra hvað þeir vildu í því sambandi að því er varðar starfslok þeirra. Vegna þess að ef þetta frumvarp verður að lögum, sem ég efast ekki um og tel að meiri hluti sé fyrir,  Það var því fyrst og fremst verið að gefa bankastjórunum tækifæri til þess að semja um starfslok sín sem geta verið önnur nú áður en þessi lög eru samþykkt en eftir á. Ég tel því að faglega hafi verið að þessu staðið, á allan hátt sem hægt var og því vísa ég á bug að ég hafi verið með einhverjar hótanir að því varðar það bréf sem ég sendi seðlabankastjórunum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra verði viðstaddur umræðuna hér á eftir af því að hann er í hvíld frá störfum sínum sem formaður BSRB. Ég vil lesa, með leyfi herra forseti, úr þessu makalausa bréfi sem mun fara inn í söguna: „Verði framangreint frumvarp ríkisstjórnarinnar að lögum mun embætti sem þér gegnið verða lagt niður. Fer þá um starfslok yðar hjá Seðlabankanum í samræmi við 34. gr. ...“ Því er sem sagt lýst yfir að það eigi að kanna hvort ekki sé vilji til að biðjast lausnar. Þetta er hótun, herra forseti, ekkert annað en hótun. Svo er talað um faglega seðlabankastjóra. Það vill svo til að einn af þeim seðlabankastjórum sem verið er að hóta með þessu uppfyllsir þau skilyrði. Hann er með meistaragráðu í hagfræði 

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér miðað við þá umræðu sem hér hefur farið fram af hálfu hv. sjálfstæðismanna hvort þeir séu á móti því að ráðist verði í endurskipulagningu á Seðlabankanum með þeim hætti sem hér er lagt til. 

Herra forseti. Það frumvarp sem við höfum fyrir framan okkur ber með sér að það er fremur flausturslega unnið. Eins og ég nefndi áðan í andsvari mínu er greinargerðin rýr í roðinu og það kemur ekkert fram um það hvers vegna þær breytingar eru lagðar til sem þar er að finna. Það er talað um þörf á breytingum. En það er enginn sérstakur rökstuðningur þar fyrir þeim tilteknu breytingum sem frumvarpið felur í sér. Þetta er auðvitað galli því að með þessu er allsendis óljóst hvort frumvarpið er yfir höfuð til þess fallið að ná markmiðum sínum auk þess sem það kemur ekkert fram um það hvort aðrar leiðir hafi verið skoðaðar, aðrir valkostir. Það kemur ekkert fram um það hvort leitað hafi verið til annarra landa um fyrirmyndir - og ummæli hæstv. forsætisráðherra áðan skýra það ekki - eða að það hafi yfir höfuð farið fram nokkur fagleg úttekt eða greining á því hvers konar breytingar yrðu gerðar til að efla og styrkja Seðlabankann, en ég held að það hljóti að vera markmið okkar allra. Ég tel með öðrum orðum að hér sé um handarbakavinnubrögð að ræða af hálfu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórnar. Ég minni á að við erum hér að fjalla um Seðlabanka Íslands, stofnun sem gegnir lykilhlutverki í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar. Þegar farið hefur verið út í breytingar á lögum um Seðlabankann á undanförnum árum og áratugum hefur jafnan verið vandað til verka. Það er alveg sama hvaða ríkisstjórn hefur verið við völd, tvennt einkennir undirbúning frumvarpa sem hafa orðið að lögum um Seðlabankann, annars vegar faglegur undirbúningur og hins vegar víðtækt pólitískt samráð. Þetta ætti til dæmis hæstv. fjármálaráðherra sem hér var staddur áðan að kannast við enda var hann fulltrúi stjórnarandstöðuflokksins Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í því nefndarstarfi sem skilaði seðlabankalögunum 2001. Þar voru stjórnmálamenn eða fulltrúar flokkanna skipaðir í nefnd sem vann mánuðum saman að því að undirbúa breytingar á lögum um Seðlabankann og naut faglegrar aðstoðar sem ekki þótti nein ástæða til að halda leyndri þegar það frumvarp var lagt fram. Sami háttur var hafður á þegar frumvarp var lagt fram um breytingar á lögum um Seðlabankann snemma á tíunda áratugnum sem reyndar varð ekki að lögum og raunar var sami háttur líka hafður á 1986 þegar veigamiklar breytingar voru gerðar á seðlabankalögunum. En engu slíku er fyrir að fara nú. Það er enginn faglegur undirbúningur og það er ekkert pólitískt samráð. Það er enginn tilviljun að svona hefur verið vandað til verka við undirbúning frumvarpa um Seðlabankann á liðnum árum. Annars vegar er um að ræða mikilvægi Seðlabankans sem stofnunar í samfélaginu. Það hefur verið talið mikilvægt að starf hans og löggjöf um hann byggðist á stöðugleika, að það væri ekki undir því komið hvernig stjórnarskipti verða í landinu hvernig fyrirkomulagi Seðlabankans er háttað. En nú eru greinilega breyttir tímar. Það hefur líka verið lögð á það mikil áhersla í allri umræðu um seðlabanka á liðnum árum að seðlabankar væru sjálfstæðir. Það er viðtekin skoðun um allan hinn vestræna heim. Um það var enginn sérstakur ágreiningur þegar seðlabankalögin voru sett 2001. Bæði stjórnmálamenn, hagsmunaaðilar og faglegir ráðgjafar voru sammála um að efla sjálfstæði Seðlabankans, setja honum skýr markmið að lögum en láta honum eftir sjálfstæði til að ná þessum markmiðum. En aðdragandi þessa frumvarps sem hér liggur fyrir og raunar dæmalaus og óvönduð stjórnsýsla hæstv. forsætisráðherra í sambandi við málefni bankans að undanförnu ber ekki vott um að á þeim bæ sé mikið hugsað um sjálfstæði Seðlabankans. Í frumvarpinu er ekkert fjallað um þann þátt, engar vangaveltur eru um það hvernig breytingar sem boðaðar eru hafi áhrif á sjálfstæði bankans. Ég vil taka það skýrt fram, sérstaklega vegna orða hæstv. forsætisráðherra hér áðan, að við sjálfstæðismenn höfum í kjölfar bankahrunsins í haust talið að rík ástæða væri til að endurskoða löggjöf um Seðlabanka og aðrar stofnanir sem hafa lykilhlutverki að gegna í eftirliti með fjármálakerfinu. Í nóvembermánuði lagði Geir H. Haarde fram tillögur sem fólust í því að skoða þá breytingu að sameina Seðlabanka og Fjármálaeftirlit í tengslum við slíka endurskoðun. Það var meðal annars byggt á ábendingum sem fram höfðu komið af hálfu sérfræðinga. Þessu var ekki illa tekið af hálfu samstarfsflokks okkar sjálfstæðismanna miðað við það sem fram hefur komið í fjölmiðlum. Hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðsson sagði reyndar opinberlega að á þessari leið væru bæði kostir og gallar. En hugmyndinni var alls ekki hafnað. Í framhaldinu ræddi hæstv. þáverandi forsætisráðherra við sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að þeir færu yfir þessi mál og létu í ljósi álit sitt á þessu viðfangsefni. Það liggur líka fyrir að fenginn var til landsins finnskur sérfræðingur á sviði fjármálaeftirlits til að fara yfir þessi mál með tilliti til skipulagsbreytinga. Starfi hans er ekki lokið og álit sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins liggur ekki fyrir. Þessu frumvarpi er fleygt fram án þess að beðið sé eftir þessum niðurstöðum. Það er nefnilega eins og ég sagði áðan að við sjálfstæðismenn höfum verið reiðubúnir til að fara yfir þessa löggjöf með málefnalegum hætti, skoða stöðu eftirlitsstofnana, skoða hvernig eftirliti með fjármálamarkaðnum verði best fyrir komið. En við krefjumst þess að það sé gert með málefnalegum hætti, það verði gert faglega en ekki í neinu óðagoti. Ég held að það sé nauðsynlegt að yfir alla þessa þætti verði farið í umfjöllun málsins í þinginu, bæði í umræðum og í störfum þingnefnda. Flaustursleg vinnubrögð sem þetta frumvarp ber með sér kalla auðvitað á að miklu meiri grunnvinnu þarf að vinna í þinginu, miklu meiri grunnvinnu en ef vandað hefði verið til verka þegar frumvarpið var lagt fram. Raunar er það svo að þetta frumvarp og allur aðdragandi þess kalla á miklu fleiri spurningar en það svarar. Þessar spurningar lúta að bæði að þeim þáttum sem fjallað er um í frumvarpinu sjálfu og þeim sem líka er þar að finna. Ég vænti þess að hér við umræðuna fáum við einhver svör við þessum spurningum og vona að hæstv. forsætisráðherra geti gert okkur grein fyrir því á eftir. Meðal þessara spurninga var sú sem ég spurði áðan í andsvari um faglegan undirbúning og svör hæstv. forsætisráðherra voru fremur rýr við henni. Eins og ég sagði áðan þá var bara fullyrt að faglegur undirbúningur hefði átt sér stað. Þess sjást engin merki í frumvarpinu sjálfu. Þess sjást engin merki í ræðu hæstv. forsætisráðherra. Það er bara fullyrt. Það kemur ekki fram neinn samanburður á löggjöf um seðlabanka í mismunandi löndum. Það kemur ekki fram neinn samanburður á því hvaða leiðir eru farnar til dæmis við peningamálastefnunefndir sem er lykilatriði í þessu frumvarpi. Ekkert bendir til þess að kostir hafi verið vegnir og metnir og bornir saman. Ef forsætisráðherra getur ekki gert grein fyrir því betur hér á eftir þá hlýtur að verða kallað eftir þessu ítarlega í starfi þingnefndar. Varðandi stjórnkerfi bankans að öðru leyti er nauðsynlegt að geta þess að nú er það þannig að þrír sjálfstæðir bankastjórar eru við bankann. Einn er aðalbankastjóri en hinir tveir eru sjálfstæðir bankastjórar sem eru skipaðir á eigin forsendum. Þessir þrír menn mynda bankastjórn sem tekur ákvörðun í peningastefnu bankans. Ég velti fyrir mér þeirri breytingu sem boðuð er í frumvarpinu að í stað þriggja sjálfstæðra bankastjóra sem koma sér saman um niðurstöðu varðandi peningastefnuna þá eigi að hafa einn bankastjóra. Síðan á að vera peningastefnunefnd þar sem eru tveir undirmenn þessa bankastjóra og síðan tveir sérfræðingar sem þessi bankastjóri skipa. Spurningin er: Er ekki þarna að í staðinn fyrir að hafa dreift vald þar sem þrír sjálfstæðir menn taka afstöðu til mála þá er valdið hjá einum manni og síðan fjórum sem eru annaðhvort undirmenn hans eða honum háðir? Ég velti fyrir mér hvort þetta sé til þess fallið að veita peningastefnunefnd sérstakan trúverðugleika.  Ég vil taka það fram að ég tel að það geti verið ágæt rök fyrir því að hafa peningastefnunefnd í einhverju formi. En mig skortir upplýsingar. Mig skortir fagleg rök fyrir því að þessi leið er valin en ekki einhver önnur. Ef hæstv. forsætisráðherra getur ekki svarað því hér á eftir þá hlýtur að verða spurt um það ítarlega í þeirri þingnefnd sem þetta fær til meðferðar. Eins er ástæða til að velta því svolítið fyrir sér hvernig standi á því að þær tilteknu hæfniskröfur séu gerðar sem fram koma í frumvarpinu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort í þeim efnum hafi verið leitað til annarra landa, hvort hún þekki eða hennar sérfræðingar, hinir leyndu sérfræðingar, geti gefið okkur einhverjar upplýsingar um það hvort hæfiskröfur af því tagi sem hér liggja fyrir í frumvarpinu um meistarapróf - það vekur reyndar athygli að það er meistarapróf en ekki doktorspróf og vekur spurningar um það hvort þetta sé sérsniðið fyrir einhvern einstakling - en hvað sem því líður þá velti ég því fyrir mér hvort leitað hafi verið fyrirmynda í öðrum löndum varðandi lögbundnar hæfnisköfur um embætti seðlabankastjóra. Nú liggur fyrir að í seðlabönkum víða um heim eru menn hagfræðimenntaðir. Þar eru líka lögfræðimenntaðir menn. Mér dettur í hug Frakkland. Mér dettur í hug Lúxemborg. Mér dettur í hug Þýskaland þar sem þrír af fimm bankastjórum eru lögfræðimenntaðir. Ég velti þessu fyrir mér. Hvert var fyrirmyndanna leitað? Á hvað var horft? Maður hlýtur að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki hafi verið talin ástæða til að skoða aðra þætti en þá sem getið er um í frumvarpinu. Nú hafa komið fram gagnrýnisraddir á peningastefnu Seðlabankans á undanförnum árum. Er eitthvað í þessu frumvarpi sem fjallar um peningastefnuna að öðru leyti en stjórnsýsluna, um peningastefnuna sjálfa, um þau markmið sem Seðlabankanum eru sett með lögum um stöðugt verðlag? Þetta eru atriði sem öll hafa verið gagnrýnd mjög harðlega, meðal annars af ýmsum fræðimönnum í opinberri umræðu. Leiddi hæstv. ríkisstjórn ekkert hugann að því að það kynni að vera ástæða til að breyta fleiri þáttum þarna? Er þetta ekki atriði sem líka skiptir verulegu máli eða var það þannig að það var bara verið að hugsa um einstaklinga sem gegna bankastjórastöðum? Ég velti líka fyrir mér hvort ekki hafi verið velt upp þeim möguleika að breyta með einhverjum hætti bankaráði. Hér kemur í frumvarpinu einungis fram að það eigi að setja núverandi bankaráð af og kjósa nýtt. Var engum hugmyndum velt upp um það hvert hlutverk bankaráðsins ætti að vera? Nú er það eitt af þeim atriðum sem hefur verið töluvert til umræðu í opinberri umræðu á síðustu árum hvert hlutverk bankaráð Seðlabankans er. Var því ekki velt upp? Þegar maður sér öll þessi göt í sambandi við frumvarpið og undirbúning þess þá hlýtur maður að velta fyrir sér hvað búi að baki. Er það málefnalegur, faglegur vilji til að efla Seðlabanka Íslands? Eru það málefnaleg fagleg sjónarmið? Og ef þetta eru málefnaleg og fagleg sjónarmið, af hverju er þá ekki hægt að gera okkur grein fyrir þeim? Eða er þetta eins og mann grunar fyrst og fremst spurningin um það hvaða einstaklingar gegna embætti seðlabankastjóra og þá einkum aðalbankastjóra bankans?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður lýsti stjórnsýslu forsætisráðherra í þessu máli sem dæmalausri í ræðu sinni og hv. þm. Pétur Blöndal rakti áðan að forsætisráðherra hefði sett fram hótun í bréfi því sem sent var bankastjórum Seðlabankans. Þegar lýst er fyrirætlunum um að breyta stofnun eða leggja niður störf er verið að lýsa vilja ríkisstjórnar á hverjum tíma. Það má kalla það hótun. En þá hlýtur maður að spyrja á móti: Var þá hv. þingmaður, hæstv. þáverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde, að hóta yfirstjórn Seðlabankans þegar hann lýsti meintum vilja sjálfstæðismanna til þess að breyta yfirstjórn Seðlabanka Íslands í tengslum við lagabreytingar? Hér er gerð tillaga um lagabreytingu sem felur í sér að breytt verði yfirstjórn bankans. Sú tillaga er auðvitað viðbragð við þeirri stöðu að sú yfirstjórn bankans sem nú situr hefur ekki sýnt þá reisn og ekki risið undir því trausti sem eðlilegt hlýtur að vera að gera til bankastjórnar að hún virði hagsmuni þjóðarinnar meira en eigin stundarhagsmuni, sína prívathagsmuni. Og við þær aðstæður þegar yfirstjórn er bankans ófær um að taka hagsmuni þjóðarinnar fram yfir sína eigin þarf auðvitað að breyta lögum til þess að gera ákveðnar skipulagsbreytingar til þess að koma á yfirstjórn sem nýtur trausts í efnahagsumhverfinu.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja að í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar komu fram miklar ávirðingar um þá þrjá menn sem gegna nú störfum seðlabankastjóra í landinu, Davíð Oddsson, Ingimund Friðriksson og Eirík Guðnason. Ég ætla ekki að svara fyrir þeirra hönd. En hins vegar finnast mér þessar ávirðingar vera þess eðlis að þær hljóti að kalla á frekari umfjöllun. Þær hljóta að kalla á frekari rökstuðning. Menn geta ekki slengt svona fram. Þótt menn séu í pólitískum hráskinnaleik geta menn ekki slengt svona dylgjum fram án þess að rökstyðja þær ítarlega. Varðandi hvernig að þessu máli er staðið vil ég hins vegar segja að það er töluvert ólíkt að gera eins og hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir Haarde gerði, að reifa hugmyndir um skipulagsbreytingar eða að senda mönnum bréf af því tagi sem hæstv. forsætisráðherra gerði meira að segja áður en búið var að leggja fram frumvarp hér á Alþingi um þessar skipulagsbreytingar, áður en það frumvarp hafði verið efnislega kynnt. Þessu er bara slengt fram, augljóslega í hótunartilgangi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Geir H. Haarde lýsti sem forsætisráðherra vilja síns flokks og ríkisstjórnar sinnar til þess að setja af núverandi yfirstjórn Seðlabanka Íslands. Það getur vel verið að hægt sé að túlka það sem ávirðingar í garð þeirra manna sem þar sitja. Einhverja ástæðu hafði hann alla vega til þess að bjóða upp á þá lausn. Einhverja ástæðu hafði hann greinilega til þess að telja að rétt væri að skipta um yfirstjórnina og koma á faglegri yfirstjórn bankans. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki gert neitt annað en að tjá bréflega áhuga og fyrirætlan ríkisstjórnarinnar um að breyta lögum og leggja niður tiltekin störf. Það er almenn kurteisi. Í því felst engin hótun og í því felst engin misbeiting valds, hvað þá fráleit stjórnsýsla. En viðbrögð sjálfstæðismanna hljóta auðvitað vekja upp efasemdir um hvort þeir hafi yfir höfuð nokkurn tíma meint nokkuð með því síðtilbúna orðagjálfri þeirra 

Hæstv. forseti. Ég held að það þurfi enginn að velkjast í vafa um að sjálfstæðismönnum var full alvara með því að fara yfir eftirlitsstofnanir á sviði fjármálamarkaðar, meta hvað þyrfti að bæta á því sviði, hverju þyrfti að breyta í lögum og hverju þyrfti að breyta í sambandi við stjórnsýslu þessara stofnana. Sett var af stað ákveðin athugun á því máli. Samfylkingin hafði einfaldlega ekki tíma til þess að bíða eftir niðurstöðu og núverandi ríkisstjórn og núverandi hæstv. forsætisráðherra  Ég spyr vegna frammíkalls hæstv. iðnaðarráðherra: Eru ekki sérfræðingar að störfum í Fjármálaeftirlitinu sem búnir eru að fara yfir þau mál? Eru ekki sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að meta hvernig þessum málum verður best fyrir komið? Ég spyr: Hvers vegna telja menn ekki ástæðu til þess að bíða eftir þessum niðurstöðum? 
            

Virðulegi forseti. Það var vingjarnlegt og virðingarvert af hæstv. forsætisráðherra á dögunum að kynna yfirstjórn Seðlabankans þá framkomnu hugmynd að breyta lögum um Seðlabanka Íslands. Lögin fela það í sér að ráðinn verði einn seðlabankastjóri á faglegum forsendum og því var það eðlileg og vönduð ráðstöfun af hæstv. forsætisráðherra að kynna það þeim sem málið snýr hjá Seðlabankanum áður en málið kom opinberlega fram. En hitt er að segja að það er algjört grundvallaratriði til að vinna Ísland út úr þeim efnahagslegu neyðaraðstæðum sem við erum stödd í enn þá og sköpuðust hér í haust. Við settum þrenn neyðarlög. Við gerðum samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og breyttum fjárlögum 22. desember, allt til að skapa forsendur fyrir því að koma okkur út úr neyðaraðstæðunum. Það sem við okkur blasir núna og er algjört lykilatriði til að koma okkur áfram og upp úr þeim dal sem við erum stödd í er að endurheimta traust á lykilstofnunum í samfélaginu, á Fjármálaeftirlitinu, Seðlabankanum og öðrum þeim stofnunum sem koma að eftirliti og utanumhaldi um efnahagslegan stöðugleika í landinu. Það mistókst okkur algerlega að gera í fyrra og það liggur í brunarústum eftir bankafallið í haust. Hæstv. viðskiptaráðherra skipaði nýja yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins í gær og það liggur fyrir að við verðum að endurskoða fyrirkomulag þessara stofnana með öllum tiltækum ráðum af því að nú eru dýrir dagar. Það ræður úrslitum um lánskjör Íslendinga, aðgengi okkar að lánsfé í útlöndum og alla uppbyggingu á trausti innan lands og utan hvernig við finnum þessum málum stað. Þetta snýr ekki að persónum. Þetta snýr að því að endurreisa traust á lykilstofnunum í samfélaginu. Þess vegna spyr ég hv. þm. Birgi Ármannsson: Ef hann vill ekki fara þessa leið, hvaða leið leggur hann þá til?

Hæstv. forseti. Til að gera langa sögu stutta er ég þeirrar skoðunar eins og við sjálfstæðismenn höfum verið að fullt tilefni sé til þess að fara yfir löggjöf á sviði fjármálamarkaðar. Að full ástæða sé til þess að fara yfir stjórnsýslu eftirlitsstofnana og að full ástæða sé til þess að gera breytingar ef þær byggja á málefnalegu mati og rökum. Það hefur ekki staðið á okkur í þeim efnum. Sú leið sem nefnd var varðandi hugsanlega sameiningu Seðlabanka og Fjármálaeftirlits styðst við ýmis rök. Ég þykist vita að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hafi í embætti viðskiptaráðherra nokkuð farið yfir það mál og velt því fyrir sér. Ég get sagt það að persónulega mér finnst sú leið koma vel til greina. Hins vegar verður að gera þá kröfu til þeirra sem leggja fram frumvarp hér á þingi um tilteknar leiðir að þeir rökstyðji það, segi ekki bara: Við þurfum að gera eitthvað. Það er ekki málefnaleg meðferð mála. Það er bara fimbulfamb.

Virðulegi forseti. Þegar fyrrverandi stjórn Fjármálaeftirlits sagði af sér á dögunum í kjölfar þess að ég sagði af mér embætti viðskiptaráðherra sneri það ekki að því að þar hefði verið á ferðinni óvandvirkt fólk sem hefði framið afglöp í starfi. Þar var fyrirtaks fólk, afbragðs fólk sem hafði unnið starf sitt af kostgæfni. Það eru hins vegar uppi þær aðstæður í samfélaginu eftir bankafallið í haust að traust það sem fólkið í landinu bar til stjórnvalda og lykilstofnana í samfélaginu, rofnaði algerlega. Mesta og stærsta verkefni okkar alþingismanna í dag er að endurheimta það traust og það verður að gera þrátt fyrir einstakar persónur í lykilstöðum hvort sem það er í Seðlabanka, einstökum ráðuneytum eða annars staðar. Það verður að líta fram hjá því hvort um er að ræða fyrirferðarmiklar persónur á einstökum valdastólum. Við verðum að kosta til öllu því sem tækt er til að endurheimta þetta traust. Nú eru góð ráð dýr. Og þess vegna spyr ég hv. þingmann aftur: Hvað leggur hann til annað en að tafsa og tefja málið hér áfram? 
            

Herra forseti. Ég verð að vekja athygli á því að við höfum aðeins rætt um þetta mál innan við klukkustund og þar af hefur hæstv. forsætisráðherra talað í meira en helming tímans þannig að ég verð seint ásakaður um að tafsa og tefja þetta mál. Ég hef ekki gert það. Ég hef hins vegar vakið athygli á því að því frumvarpi sem hér liggur fyrir er verulega ábótavant. Það er ekkert sem kemur fram um að það sé til þess fallið frekar en aðrar leiðir að leiða til betri Seðlabanka eða betra eftirlitskerfis með fjármálakerfinu í landinu. Ég er sammála hv. þingmanni og raunar sammála flestu því sem kom fram í síðara andsvari hans að við þurfum að byggja upp traust. Við þurfum að byggja upp nýtt fjármálakerfi. Það er í rúst og hefur verið í rúst og við þurfum að standa í miklu enduruppbyggingarstarfi. Við verðum hins vegar að byggja það starf á faglegri vinnu, málefnalegum sjónarmiðum 

Virðulegi forseti. Ég vil segja að mér fannst ræða hv. þm. Birgis Ármannssonar fyrr í dag býsna merkileg. Ég hugsaði með mér þar sem ég sat í sætinu mínu: Hefur hv. þingmaður ekki áttað sig á því að það hrundi hér heilt fjármálakerfi yfir hausinn á íslensku þjóðinni? Síðan standa menn í ræðustóli á Alþingi og tala um að nú þurfi að skoða, skoða, spá og spekúlera, hugsa sig um og ég segi: Tími spekúlasjóna, hugmynda, hugsana er liðinn. Sjálfstæðismenn misstu af því tækifæri.  Svo kemur Sjálfstæðisflokkurinn hér upp í dag og segir: Höldum áfram að spá og spekúlera og skoða hlutina. Tími ákvarðana er runninn upp og ég held að sjálfstæðismenn ættu að sjá að þeir mundu gera þjóðinni mikinn greiða og sjálfum sér líka með því að samþykkja þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég er ánægður með að hv. þm. Steinunni V. Óskarsdóttur þykir ræða mín merkileg, ég tek það sem hrós. Varðandi þetta mál er ég alveg sammála því að gera þarf breytingar og ég hef margtekið það fram í þessum umræðum. Það þarf að gera breytingar á skipulagi, stjórnsýslu og löggjöf um fjármálamarkaðinn. Það sem við höfum verið að leggja áherslu á og það sem var meginþráðurinn í ræðu minni var að það þarf að vanda til verka. Það er ekki þannig að menn geti slengt einhverju frumvarpi fram bara til þess að reyna að skora einhver stig í einhverjum skoðanakönnunum en hafa ekki fyrir sér nein sérstök rök, ekkert faglegt mat, engan faglegan samanburð til þess að byggja niðurstöðu sína á. Við í þinginu hljótum að kalla eftir því að slíkt sé gert áður en gerðar eru breytingar á grundvallarstofnunum samfélagsins.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Birgir Ármannsson erum sammála um gildi faglegra vinnubragða, það er gott. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því í ræðu sinni, og það á örugglega eftir að koma fram hér í umræðum síðar í dag um þetta mál, að undirbúningur þessa máls var byggður á faglegum grunni.

Hvaða faglegum grunni?

Hann var byggður á faglegum grunni sem ráðherra gerði grein fyrir áðan og ég á von á því að sá faglegi grunnur skýrist frekar í dag. Aðalatriði málsins núna finnst mér vera að byggja upp traust og trúverðugleika á peningamálastefnunni og á því hvernig á málum er haldið í Seðlabanka Íslands. Því vilja sjálfstæðismenn ekki átta sig á dag. Þetta snýst ekki um persónur og leikendur og þetta snýst ekki um Davíð Oddsson seðlabankastjóra eins og ýmsir sjálfstæðismenn vilja vera láta. Þetta snýst um traust og trúverðugleika, ekki bara inn á við heldur ekki síður út á við. Ég minni á það og það er mín skoðun að hv. seðlabankastjóri Davíð Oddsson hafi skaðað orðspor og ímynd Íslendinga í 

Herra forseti. Það var athyglisvert að í andsvari hv. þm. Steinunnar V. Óskarsdóttur vísaði hún til einhvers rökstuðnings eða einhverrar lýsingar hæstv. forsætisráðherra á þeim faglegu vinnubrögðum sem átt hefðu sér stað við undirbúning þessa frumvarps. Ég var hér í salnum og hlustaði á ræðu hæstv. forsætisráðherra og þar kom bara fram fullyrðing um að faglega hefði verið staðið að málum en engin lýsing á því hvernig sú faglega vinna kom fram, ekki nokkur. Það var bara sagt: Þetta var allt faglega unnið og við leituðum til færustu sérfræðinga. Hvar liggur það fyrir? Hvar kemur það fram? Hvar stendur það í stjórnarfrumvarpinu, greinargerð með því eða lýsing á því hvernig að þessu máli var staðið? Það er auðvitað ekkert þannig sem málum var háttað. Það er auðvitað þannig að tekin var breytingartillaga sem þingmenn Samfylkingarinnar lögðu fram við meðferð málsins árið 2001 og einu eða tveimur atriðum hnikað til og breytingartillögunni svo skellt fram. Það er ekkert faglegt mat þarna á bak við, þetta er bara pólitískur leikaraskapur.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna með því frumvarpi sem hér er lagt fram, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Ég hef hlustað á það sem af er umræðunni með nokkurri athygli og það vakti sérstaka athygli mína hvernig þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa kosið að fara í þetta mál. Til að mynda kemur varaformaður Sjálfstæðisflokksins í andsvari við hæstv. forsætisráðherra. Kemur þá í ljós að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa farið í söguskoðun og leitað í gömlum ræðum hæstv. ráðherra og hugsanlega annarra til þess að reyna að finna einhverjar „formúleringar“ um Seðlabankann sem hægt er að vísa til núna og segja: Þessir ágætu ráðherrar hafa skipt um skoðun: Þetta gerði varaformaður Sjálfstæðisflokksins og segir svo hér, eftir að hafa vísað í ummæli hæstv. forsætisráðherra frá því fyrir tíu árum síðan eða svo: Hvað hefur breyst? Hvað hefur breyst? Hvar hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið ef hann hefur ekki orðið var við að bankakerfið er hrunið? Það er margt sem hefur breyst í íslensku samfélagi á undanförnum mánuðum. Við stöndum í allt öðrum sporum en við gerðum fyrir örfáum mánuðum síðan, að ekki sé talað um fyrir mörgum árum, þannig að tilvitnanir í gamlar ræður úr þingtíðindum í hæstv. forsætisráðherra eða aðra eru algjörlega marklausar við þær aðstæður sem við erum í núna. Við erum að taka á þessum málum  Hér hafa sumir hverjir kosið að leggja út af þessu máli þannig að þessu sé sérstaklega beint gegn einhverjum tilteknum einstaklingum. Það er auðvitað ekki þannig að hér sé verið að leggja einhverja tiltekna einstaklinga í einelti eins og hefur mátt skilja á umræðunni. En vissulega eru einstaklingar á bak við þau störf og þær stöður sem verið er að tala um og hið sama átti auðvitað við um Fjármálaeftirlitið.

Hefur formaður starfsmannafélagsins rangt fyrir sér?

Það sama átti við um Fjármálaeftirlitið þar sem bæði forstjóri Fjármálaeftirlitsins og stjórnin kusu að víkja, ekki endilega vegna þess að þeim hafi orðið á í messunni, það kann vel að vera að eftirlitsstofnanirnar hafi brugðist að einhverju leyti, heldur ekki síst vegna þess sem ég nefndi að það væri mikilvægt að endurheimta traust. Það á við inn á við í okkar samfélagi, það á líka við út á við gagnvart umheiminum og alþjóðamálunum. Mér segir svo hugur eftir að hafa hlustað á málflutning sjálfstæðismanna það sem af er þessari umræðu að þeirra lína verði sú að reyna að tefja þetta mál eins og kostur er.

Við höfum ekki svoleiðis línu.

Mér segir svo hugur, sagði ég.

Margur heldur mig sig.

Það kann vel að vera en mér segir svo hugur að það verði línan sem Sjálfstæðisflokkurinn rekur hér og þá segi ég bara: Það er ágætt að hafa það uppi á borði og það er ágætt að sú lína sé ljós þegar við göngum til kosninga eftir nokkrar vikur. Allt um þetta, meginatriði í þessu máli er: Getum við hér á hv. Alþingi orðið sammála um meginefni þess frumvarps sem hér liggur fyrir, að breyta yfirstjórn Seðlabankans þannig að þar verði einn bankastjóri sem skipaður er af forsætisráðherra? Það hefur verið nokkuð nefnt hér hvort eðlilegt sé að hann sé skipaður af forsætisráðherra eða hvort bankaráðið ætti að gera það. Mér finnst t.d. koma til álita að skoða það á vettvangi þeirrar nefndar sem fær þetta mál til umfjöllunar hvort bankaráðið ætti að vera umsagnaraðili um þær umsóknir sem berast um embætti seðlabankastjóra, það kann vel að vera ein leið. Hér hefur verið vakið máls á því að gerð sé krafa um að seðlabankastjóri hafi lokið meistaraprófi í hagfræði og einhverjir hafa spurt: En hvað ef viðkomandi hefur doktorspróf, er hann þá ekki hæfur? Ég held að þetta sé efnisatriði sem þarf að skoða betur á vettvangi.

Það var ekki spurningin.

Þetta er efnisatriði sem ég tel að sé eðlilegt að sé skoðað á vettvangi nefndarinnar hvort gera á strangari kröfur en frumvarpið gerir ráð fyrir eða hvort skýra þarf betur hvað hér er nákvæmlega átt við. Ég hef skilið þetta þannig að hér sé gert ráð fyrir því að viðkomandi hafi lokið meistaraprófi í hagfræði eða sambærilegri menntun eða að sjálfsögðu ef hún er meiri þá ... 

Spurningin var: Af hverju ekki doktorspróf?

Herra forseti. Þeir eru eitthvað órólegir hér hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins undir þessari umræðu.

Forseti biður um að menn hafi hljóð.

Annað efnisatriði sem mér finnst sjálfsagt að við skoðum örlítið er ákvæðið í 3. gr. um að seðlabankastjóri sé skipaður til sjö ára og það megi endurskipa hann einu sinni. Ég velti fyrir mér hvort þessi tími sé hugsanlega óþarflega langur. Sumir segja að nauðsynlegt sé að það sé talsverð festa í þessu starfi þannig að þetta sé eðlilegur tími. Ég ætla ekki að hafa neina sérstaka fyrirframskoðun á því efnisatriði en mér finnst sjálfsagt að það verði rætt á vettvangi nefndarinnar og kallað eftir upplýsingum um það hvernig þessum málum er háttað annars staðar. Ég fagna sérstaklega ákvæði sem 4. gr. gerir ráð fyrir um skipan peningastefnunefndar sem tekur ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Hér er lagt til að hún sé skipuð fimm manns. Þrír eða meiri hluti nefndarinnar komi innan úr bankanum sjálfum og tveir utanaðkomandi sérfræðingar þar til viðbótar. Ég vil taka það fram að ég er sáttur við að meiri hluti nefndarinnar komi úr bankanum sjálfum. Við megum ekki gleyma því að í Seðlabankanum er mikil þekking og reynsla á efnahagsmálum og peningamálum og að sjálfsögðu á að nýta hana. Það má ekki gera lítið úr starfsfólkinu sem þar starfar og hefur mikla reynslu þannig að ég er sáttur við þetta ákvæði eins og það er lagt hér til í 4. gr. frumvarpsins. Ég ætla ekki að blanda mér í umræðuna sem orðið hefur um bréfaskipti hæstv. forsætisráðherra við bankastjórn Seðlabankans. Ég tel þó að eðlilegt hafi verið að hæstv. forsætisráðherra stæði þannig að málum og gerði grein fyrir því að ríkisstjórnin fyrirhugaði að leggja fram frumvarp um þetta efni sem hefði í för með sér breytingar á yfirstjórn Seðlabankans þannig að þeim væri ljóst hvert stefndi í því efni. Að sjálfsögðu verða þeir að gera það upp við sig hvernig þeir bregðast við því en mér finnst að sjálfsögðu eðlilegt að erindi frá forsætisráðherra sé sinnt hver sem í hlut á. Í heildina litið er afstaða mín sú að ekki sé eftir neinu að bíða að koma þessu máli til umfjöllunar á vettvangi nefndar. Nefndin mun að sjálfsögðu vanda vinnuna við það. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru ekki flóknar í sjálfu sér og ég held að þær liggi býsna vel fyrir. Auðvitað geta menn kallað eftir einhverjum frekari upplýsingum eða skýringum. En að mínu mati er mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem hefur verið um yfirstjórn Seðlabankans um nokkuð langt skeið. Það var verulegur ágreiningur eins og kunnugt er í fyrri ríkisstjórn um málefni Seðlabankans og jafnvel eru bókanir á vettvangi ríkisstjórnarinnar sjálfrar um það efni eins og hér hefur verið upplýst. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að eyða óvissunni og skapa ró um starfsemi Seðlabankans. Ég tel að það frumvarp sem hér er lagt fram sé liður í því að skapa þá einingu og ró sem þarf í Seðlabankanum sjálfum inn á við því að starfsfólki bankans er ekki gerður greiði með þeim óróleika sem ríkir um Seðlabankann. Það þarf að skapa ró um starfsemina og það þarf líka að endurvekja traustið á Seðlabankanum og yfirstjórn hans meðal þjóðarinnar.

Herra forseti. Mig langar að byrja á því að biðja herra forseta um að hlutast til um að ráðherrar í ríkisstjórn verði viðstaddir þessa umræðu.  Það er alveg ljóst að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar felur í sér grundvallarbreytingu á uppbyggingu Seðlabanka Íslands. Þetta eru ekki smávægilegar breytingar sem tekur enga stund að ræða. Þetta eru grundvallarbreytingar á því hvernig uppbyggingu Seðlabankans er háttað, hvernig menn fara með peningamálastefnuna í landinu, þannig að þó að ekki sé um margar greinar að ræða eru þetta grundvallargreinar sem þarna eru á ferðinni. Þess vegna er ég svolítið undrandi á því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson telji það ekki heppilegt að meira samráð hefði verið haft við samningu þessa frumvarps vegna þess að Seðlabanki Íslands er ein af grundvallarstofnunum hér í landinu. Vægi hans í efnahagskerfi þjóðarinnar er gríðarlega mikið og þótt menn geri öðrum upp skoðanir á því að vilja ekki greiða fyrir framgangi þessa máls get ég ekki fallist á það fyrir minn hatt. Mér finnst að í svona máli eigi að vera um að ræða samráð milli allra flokka eins og alltaf hefur verið þegar frumvörp um Seðlabanka Íslands hafa verið lögð fram alveg frá því að Seðlabanki Íslands var settur á laggirnar árið 1961. Þetta er í fyrsta skipti í sögu Seðlabanka Íslands sem lagt er fram frumvarp af hálfu ríkisstjórnarflokka þar sem ekki er búið að tryggja að allir flokkar komi að málinu. 
             Hér er líka um að ræða minnihlutaríkisstjórn sem styðst við minni hluta Alþingis með stuðningi framsóknarmanna. Það er því verið að brjóta blað í því hvernig farið er að málum í Seðlabanka Íslands og það er ekkert óeðlilegt við að menn 

Herra forseti. Ég sagði ekki eitt einasta orð um það að mér fyndist að ekki ætti að hafa samráð um þetta mál. Ég kannast ekki við að það hafi hrotið af vörum mínum í ræðu minni hér áðan. Að sjálfsögðu er eðlilegt að haft sé samráð um þetta mál eins og öll önnur og hægt er að gera það. Nefndin sem fær málið til umfjöllunar mun t.d. ugglaust kalla eftir umsögnum, kalla fólk á sinn fund og heyra viðhorf og sjónarmið. Varðandi það að hér sé brotið blað að flutt sé stjórnarfrumvarp um málefni Seðlabankans án þess að samið hafi verið um það fyrir fram milli allra stjórnmálaflokka þá kann vel að vera að hingað til hafi öll löggjöf Seðlabankans verið unnin með þeim hætti. Ég hef ekki farið í þá söguskoðun að ég geti tjáð mig um það en treysti því að hv. þm. Ólöf Nordal hafi gert það og trúi því. Vel getur verið að það sé ekki tilviljun að svona sé staðið að málum núna. Brýna nauðsyn ber til að taka málefni Seðlabankans til endurskoðunar, yfirstjórnina og stefnumörkunina í peningamálum, og vel kann að vera að fram hefði komið andstaða við fyrirhugaðar breytingar af hálfu eins stjórnmálaflokks, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins. Vel má vera að ekki hafi verið í boði að skapa um málið breiða pólitíska samstöðu, vera kann að málum sé nákvæmlega þannig háttað.

Herra forseti. Ég andmæli því að það sé fyrirstaða af hálfu sjálfstæðismanna við það að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands. Sú skoðun Sjálfstæðisflokksins kom skýrt fram í vetur að ástæða væri til að líta til endurskoðunar á eftirlitskerfinu öllu og litu menn þá sérstaklega til þess að Fjármálaeftirlitið yrði haft með í þeirri endurskoðun. Margir eru á þeirri skoðun að það rof sem varð með því að bankaeftirlitið var fjarlægt úr Seðlabankanum hafi haft með það að gera að Fjármálaeftirlitið hafði ekki þau tök sem það hefði þurft að hafa jafnvel á bankakerfinu núna. Þannig að ég andmæli því mjög að Sjálfstæðisflokkurinn sé einhver flækjufótur í þessu. Þegar um er að ræða löggjöf um Seðlabanka Íslands, og menn verða að gera sér grein fyrir mikilvægi bankans í öllu okkar efnahagslífi, hljóta menn að reyna að ná einhverju samkomulagi um það við aðra flokka, og þótt málið sé brýnt þá er ekkert mál svo brýnt að menn vandi sig ekki.

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hv. þm. Ólafar Nordal að Sjálfstæðisflokkurinn muni ekki verða flækjufótur í þessu máli. Ég fagna því sérstaklega vegna þess að við getum þá væntanlega gert ráð fyrir því að málið fái góða og tiltölulega skjóta afgreiðslu  Varðandi Seðlabankann að öðru leyti þá tek ég undir það með hv. þingmanni að hér er um mjög mikilvæga stofnun að ræða í samfélagi okkar. Uppi hafa verið hugmyndir um að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Vel kann að vera að það verði niðurstaðan til lengri tíma litið en í augnablikinu er mikilvægt að endurvekja traustið á Seðlabankanum. Að mínu mati liggur á því eða hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki heyrt og hlustað á raddir 

Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst hér upp í andsvar vegna ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, mér þótti hún að mörgu leyti málefnalegt innlegg til umræðunnar. Ég fagna því að hann er sammála okkur sjálfstæðismönnum um að málið þurfi vandaða meðferð. Við gerum okkur grein fyrir því að tíminn er skammur. En við leggjum engu að síður áherslu á að málið fái vandaða meðferð. Ég fagna því að hann er greinilega tilbúinn til þess að ræða ýmsar breytingar á frumvarpinu. Ég held að það sé gott. Ég held að það sé miklu betra að við nálgumst málin á þann veg að við finnum út hvernig við getum komist að góðri niðurstöðu í sameiningu frekar en að hafa uppi málflutning eins og var hér áðan af hálfu hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Þeir virtust fá ógnarhroll og mikinn taugaskjálfta vegna þess að kallað var eftir upplýsingum um faglega vinnu sem lægi að baki frumvarpinu.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson segir að raddir fólksins krefjist ýmislegs, t.d. gagnsæis og nýrra persóna í stjórn landsins. Nú vill svo til að sá sem flytur þetta frumvarp, hæstv. forsætisráðherra, er sá þingmaður sem er með langsamlega mestu starfsreynslu á þingi, 30 ár, og fékk verðlaun fyrir það um daginn, og gagnsæið er þannig að það er ekki einu sinni látið uppi hverjir sömdu frumvarpið. Það ber enginn ábyrgð á þessu, og í frumvarpinu er ekki orð um útlönd. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hið makalausa bréf sem hæstv. forsætisráðherra sendi áður en Alþingi kom saman. Hæstv. forsætisráðherra sendir bréf til bankastjórnar Seðlabankans og hv. þingmaður sagði að það væri eðlilegt. Er eðlilegt að senda opinberum starfsmönnum bréf og segja við þá að þeir eigi að segja af sér vegna þess að fyrirsjáanlegt sé frumvarp sem Alþingi er ekki einu sinni búið að samþykkja?Hvað er þetta annað en hótun, herra forseti? Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er það virkilega þannig að þetta sé eðlilegt bréf? Geta ráðherrar farið að senda opinberum starfsmönnum bréf og segja að fyrirhugað sé að leggja fram frumvarp? Ef það verður samþykkt verður staða þín lögð niður, þú skalt semja við okkur og hætta strax. Eru þetta eðlileg vinnubrögð? Ég hygg að þetta bréf muni í Íslandssögunni verða dæmi um valdníðslu opinberra aðila.

Herra forseti. Ég vil byrja á að mótmæla því sem hv. þingmaður segir hér að enginn beri ábyrgð á frumvarpinu vegna þess að þess sé ekki getið í greinargerð hvaða einstaklingar eða sérfræðingar úr stjórnsýslunni hafa komið að samningu þess. Frumvarpið er flutt af hæstv. forsætisráðherra og er að sjálfsögðu á ábyrgð ráðherrans sem það flytur. Það skiptir engu þó að hér stæði einhver listi af nöfnum einstaklinga sem komið hefðu að samningu málsins. Það er alltaf flutt á ábyrgð þess ráðherra sem leggur það fram en ekki þeirra embættismanna, sérfræðinga eða starfsmanna ráðuneyta, sem koma að samningu þess.

Þetta er pólitískt frumvarp, ekki faglegt.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessu frammíkalli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Frumvarpið er að sjálfsögðu á pólitíska ábyrgð. Hefur það ekki verið þannig þegar Sjálfstæðisflokkurinn var við völd að frumvörp væru lögð fram á pólitíska ábyrgð hans?

Við höfum ekki falið sérfræðingana.

Hvað er hv. þingmaður eiginlega að segja? Ég botna ekkert í þessu. Hv. þm. Pétur Blöndal segir: Bréfið mun fara í Íslandssöguna. Hæstv. forseti. Bankahrunið mun fara í Íslandssöguna. Það er það sem mun fara í Íslandssöguna. Framganga útrásarvíkinganna, frammistaða bankanna, eftirlitsstofnana o.s.frv. og ríkisstjórnar undir forustu Sjálfstæðisflokksins í 18 ár sem setti landið á hausinn, það mun fara í Íslandssöguna.

Herra forseti. Auðvitað mun bankahrunið fara í Íslandssöguna. Auðvitað mun öll sú atburðarás fara í Íslandssöguna. En mælst er til þess af erlendum ráðgjöfum að menn troði ekki á mannréttindum á grundvelli þeirrar kreppu sem við höfum lent í. Að ekki sé troðið á mannréttindum og fordæmi gefið fyrir því að hægt sé að troða á mannréttindum vegna þeirrar stöðu sem er. Í umræddu bréfi er ekki eitt einasta orð um það af hverju menn eiga að hætta, engar ávirðingar, engin ástæða og ekki neitt. Bankastjórum Seðlabankans er bara sagt að hætta af því fyrirséð séu lög sem menn treysta að Alþingi muni samþykkja. Ráðherrann segir það. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Lítur hann á þetta sem eðlilegt bréf? Á þetta að vera gangurinn í framkvæmdarvaldinu á Íslandi gagnvart opinberum starfsmönnum?

Herra forseti. Það eru nú alls ekki venjulegar eða eðlilegar aðstæður sem við búum við í íslensku samfélagi í dag eða höfum gert að undanförnu. Hæstv. forsætisráðherra hefur sent bankastjórn Seðlabankans bréf. Ég er að vísu ekki með það fyrir framan mig þannig að ég get ekki vitnað í það beint en eftir því sem ég veit um innihald þess þá er þar m.a. vísað til þeirra atburða sem hér hafa orðið á undanförnum vikum og mánuðum, þeirra atburða sem hér hafa orðið í efnahagslífinu og í bankamálum. Þar eru kynnt þau áform ríkisstjórnarinnar að leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um Seðlabankann sem m.a. hefur það í för með sér að yfirstjórninni verði breytt. Þeim er gerð  Ég tel að við þessar aðstæður sé ekkert óeðlilegt við að þetta bréf hafi verið sent til þessara 

Þetta vildi ég fá fram.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem er umtalað mál. Það er eðlilegt þegar við ræðum um stofnun eins og Seðlabanka Íslands að það krefjist mikillar umræðu jafnt innan þings sem utan. Seðlabanki Íslands er grundvallarstofnun, stofnun sem leikur lykilhlutverk við stjórn efnahagsmála og framfylgir peningamálastefnunni. Þessi mál hafa verið mikið til umræðu á undanförnum mánuðum og sitt sýnist hverjum. Það er alveg ljóst í mínum huga að Seðlabanka Íslands skortir ákveðið traust á innlendum sem erlendum vettvangi. Ég held að þingmenn geti verið sammála um að við þurfum að auka traustið á Seðlabanka Íslands, Fjármálaeftirlitinu og öðrum stofnunum. Ég lít svo á að það frumvarp sem við ræðum hér sé til þess fallið að skapa þá umgjörð um starfsemi þessarar mikilvægu stofnunar að hún njóti aukins trausts jafnt á innlendum sem erlendum vettvangi. Það hlýtur að vera takmark okkar alþingismanna að styrkja Seðlabanka Íslands, í því eru fólgnir gríðarlegir hagsmunir fyrir íslenskan almenning að okkur takist vel til í þeirri uppbyggingu. Sú stofnun sem við ræðum hér um gegnir lykilhlutverki í endurreisn íslenska hagkerfisins og því hljótum við að vera öll sammála um að við þurfum að styrkja og efla hana. Frumvarpið sem við ræðum hér er lagt fram af núverandi ríkisstjórn og verður í framhaldinu vísað til efnahags- og skattanefndar. Ég á von á að við munum í þeirri nefnd fara mjög ítarlega yfir þetta mál því að mikilvægt er að það sé faglega unnið að málefnum Seðlabankans á vettvangi þingsins. Ég á líka von á að þetta frumvarp fái þá þinglegu meðferð sem það á skilið á vettvangi nefndarinnar og munum við framsóknarmenn stuðla að því. Markmið frumvarpsins er eins og ég sagði áðan að auka traust á Seðlabankanum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að fækka seðlabankastjórum úr þremur í einn og að við hverfum frá því áratugalanga viðhorfi stjórnmálamanna að þeir aðilar sem skipa bankastjórn Seðlabankans eigi að vera pólitískt skipaðir. Það er sérstaklega kveðið á um það í gildandi lögum um Seðlabankann að forsætisráðherra skipi formann bankastjórnar Seðlabankans og aðra bankastjóra til sjö ára í senn og ekki sé skylt að auglýsa þessi embætti laus til umsóknar. Þeir tímar eru liðnir að stjórnmálaflokkarnir skipi sérstaka fulltrúa sína sem bankastjóra við Seðlabanka Íslands. Við framsóknarmenn tölum fyrir því að það sé skipað faglega í þessi embætti á grundvelli auglýsinga og að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ég trúi því ekki að nokkur stjórnmálaflokkur á Alþingi sé því ósammála. Við erum kannski ekki svo ósammála þegar við ræðum þetta mál en því miður hefur mér fundist einkenna þessa umræðu að hér séu dregnar fram ákveðnar persónur sem við verðum að taka út fyrir sviga í umræðunni því að við erum að ræða um grundvallarstofnun sem er Seðlabanki Íslands. Það er mikilvægt að sú umræða sem hér fer fram um málefni Seðlabankans sé yfirveguð og án hleypi- og sleggjudóma um einstaklinga sem geta ekki staðið hér fyrir máli sínu. Ég legg mikla áherslu á að við tölum af hógværð um þessi mál og að Alþingi sýni sóma sinn í því að fara mjög ítarlega og vel yfir það frumvarp sem við ræðum hér. Í öðru lagi er rætt um að sett verði á fót svokölluð peningastefnunefnd. Ég held að nauðsynlegt sé að skipa slíka nefnd til að auka trúverðugleika Seðlabankans. Það er vel til þess fallið en hins vegar er ekki sama hvernig að slíku er staðið. Ég velti því fyrir mér hvort rétt sé að þessi nefnd sé skipuð, ef þetta frumvarp verður að lögum, sérstaklega af bankastjóranum sjálfum, beint eða óbeint, þannig að allir fulltrúar í þessu ráði séu upp á náð hans komnir. Ég velti því fyrir mér hvort einhverjir aðrir eigi mögulega að skipa fulltrúa í þessa peningastefnunefnd þannig að við fáum sem mesta breidd í nefndina. Það getur verið tilhneiging til þess að ríkjandi seðlabankastjóri tilnefni einungis menn sem eru sammála hugmyndafræði hans en eins og við vitum eru margar kenningar og stefnur til í hagfræði. Það getur því verið nauðsynlegt að hafa ákveðna breidd í þessu ráði til að ólík sjónarmið komi fram þegar menn ræða um stefnu í efnahagsmálum. Þetta er eitthvað sem nefndin þarf að fara yfir á sínum vettvangi og við þurfum að fá álit vísra manna úr samfélaginu til að við fáum sem gleggsta mynd af því hvernig peningastefnunefndin muni starfa. Ég velti líka fyrir mér hæfniskröfunum sem lagðar eru til í frumvarpinu. Á að banna að maður með mikla fjármálareynslu eða með menntun í fjármálalögfræði verði ráðinn til starfa? Að maður með menntun í rekstrarhagfræði eða í fjármálaverkfræði geti orðið seðlabankastjóri? Mér finnst skilyrðin er varða hæfniskröfur dálítið þröng og að við þurfum að skoða þau mál mun betur á vettvangi nefndarinnar. Eins og ég segi, hæstv. forseti, þá höfum við framsóknarmenn ályktað ítrekað um það, bæði miðstjórn flokksins og flokksþing, að nauðsynlegt sé að breyta um yfirstjórn í Seðlabanka Íslands og við munum ekki hvika frá þeirri stefnu flokksins. Hins vegar er ekki sama hvernig að því verður staðið. Það skiptir líka miklu máli upp á trúverðugleika og traust á nýjum Seðlabanka, ef þetta frumvarp verður að lögum, að við stöndum sómasamlega að því á vettvangi Alþingis og afgreiðum það með myndarlegum hætti eftir yfirlegu og umsagnir utan úr þjóðfélaginu úr efnahags- og skattanefnd. Ég legg áherslu á að Alþingi Íslendinga fari yfir málið af mikilli yfirvegun og að vel ígrunduðu máli því að við erum að ræða hér um undirstöðustofnun í samfélaginu sem er sjálfur Seðlabanki Íslands og við þurfum að vanda þar vel til verka. Við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á það.

Virðulegi forseti. Ég flutti í október frumvarp um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Það er tekið fyrir sem næsta mál á dagskrá á eftir stjórnarfrumvarpinu, um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, sem hér er til umræðu. Í gær fóru fram töluverð átök um höfundarrétt á frumvarpi um breytingar á gjaldþrotaskiptalögum. Ég gæti í sjálfu sér varið tíma mínum hér í að fara með sama hætti í þessi mál vegna þess að það frumvarp sem ég lagði fram í október er í efnisatriðum samhljóða frumvarpinu sem ríkisstjórnin leggur nú fram. Um ákveðinn mismun er þó að ræða eins og reyndar kom fram varðandi gjaldþrotaskiptalögin í gær en í öllu eðli og uppbyggingu er um sams konar frumvarp að ræða. Í sjálfu sér hefði ekki þurft að leggja fram það frumvarp sem við ræðum hér heldur eingöngu afgreiða frumvarp mitt til nefndar og gera þær ráðstafanir og breytingar sem þurft hefði varðandi það að ná fram þeim takmörkuðu breytingum sem liggja fyrir í því frumvarpi sem hér er um að ræða. En munurinn er þó ákveðinn. Hann er sá að ég lagði til að lögð yrði mun meiri áhersla á persónulega ábyrgð þess einstaklings sem gegndi starfi seðlabankastjóra þannig að sá einstaklingur væri til svara en ekki væri um að ræða fjölskipaðan aðila eins og nú er. Ég taldi það skipta gríðarlega miklu máli að hlutirnir væru með svipuðum hætti og t.d. gerist varðandi seðlabankastjóra Bandaríkjanna. Ég notaði hans völd, áhrif og ábyrgð sem ákveðna fyrirmynd í þeirri frumvarpsgerð sem ég lagði fram í október - frumvarpssmiðir ríkisstjórnarinnar hafa síðan séð ástæðu til að taka það upp og koma í þennan búning að breyttu breytanda. Í annan stað var frumvarp mitt algjörlega málefnalegt hvað það varðar að það hafði með breytingu á þessari ákveðnu peningastofnun að gera. Aðalatriðið var að þar yrði einn faglegur yfirstjórnandi, að ráðinn yrði maður sem hefði víðtæka reynslu og þekkingu án tillits til þess hverjir gegna þeirri stöðu núna. Það hefur ekkert með það að gera. Þetta er eingöngu spurning um að ganga frá ákveðinni stjórnkerfisbreytingu, ákveðnum lagfæringum sem mundu leiða til þess að stjórnin yrði betri og skilvirkari og ábyrgðin væri ljós. Frumvarp mitt hafði ekkert með núverandi seðlabankastjóra að gera. Það hafði í sjálfu sér ekkert með það að gera að hér hafði orðið bankahrun. Það felur eingöngu í sér nauðsynlega lagfæringu þannig að Seðlabankinn verði mun virkari og sjálfstæðari stofnun og yfirstjórnandi hans búi yfir víðtækri fagþekkingu. Í annan stað var ekki verið að gera sérstakan greinarmun þannig að menn yrðu að hafa lokið einhverri ákveðinni prófgráðu heldur miðað við að menn hefðu það hæfi og þá menntun sem nauðsynleg væri. Hvað aðra þætti málsins varðar vil ég gera grein fyrir nokkrum atriðum þar sem skilur á milli í þeim frumvörpum sem hér er um að ræða. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að vandræðast mikið með það eða höfundarréttinn. Eins og einu sinni var sagt þá verður maður að vera ánægður með allt það sem er gott hvaðan sem það kemur. En skoða má ræðu mína hér sem framsögu sem ella hefði farið fram um mál sem er á öðrum lið á dagskránni og tel ég eðlilegt að því verði vísað til nefndar án frekari umræðu. Frumvarpssmiðir ríkisstjórnarinnar hafa ákveðið að breyta nokkrum atriðum sem ég vil hér greina frá. Í fyrsta lagi: Í 3. gr. frumvarpsins legg ég til að seðlabankastjóri sé skipaður til fimm ára í senn, og skipa megi hann tvívegis, en ekki til sjö ára eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ég tel eðlilegra að hafa ekki lengri skipunartíma en fimm ár og er það í samræmi við störf ýmissa annarra embættismanna. Ég tel heppilegra að hafa frumvarpið með þeim hætti að miðað yrði við fimm ára skipun. Í annan stað segir í frumvarpi ríkisstjórnarinnar að seðlabankastjóri skuli hafa lokið meistaraprófi í hagfræði. Í frumvarpinu sem ég flutti í október, og hér liggur fyrir sem dagskrármál nr. 3, er kveðið á um að hann skuli hafa lokið námi á háskólastigi og búa yfir víðtækri þekkingu á fjármálum og efnahagsmálum sem nýtist í starfinu. Ég tel fráleitt að ætla að binda skipun seðlabankastjóra við ákveðna grein sem kennd er í háskóla. Nýtist ekki viðskiptafræðimenntun? Erum við ekki með alls kyns háskólanám á sviði viðskipta, á sviði stjórnunar í sambandi við fjármál og annað, sem fellur ekki undir hugtakið hagfræði? Af hverju eigum við að þrengja þessi hæfisskilyrði? Er ekki aðalatriðið að til starfa sem seðlabankastjóri veljist einstaklingur sem býr yfir víðtækri og nauðsynlegri þekkingu á fjármálum og efnahagsmálum? Að því leyti tel ég að sú útfærsla sem er frumvarpi mínu sé miklu heppilegri og betri en sú sem valin er af hálfu ríkisstjórnarinnar í frumvarpinu sem hér er til umræðu. Mér finnst nauðsynlegt að gera breytingar á hvað það varðar. Síðan kemur fyrirbrigði sem heitir peningastefnunefnd sem er nýyrði og ný nefnd sem á að gegna ákveðnu hlutverki samkvæmt frumvarpinu. Mér finnst það veruleg spurning hvort verið sé að fara rétt að hlutunum með því að hafa sérstaka nefnd og búa til að mörgu leyti flókið ákvörðunarferli í málum þar sem eðlilegt er að hafa einfaldara ákvörðunarferli eins og kveðið er á um í frumvarpinu sem ég hef lagt fram um breytingar á lögum um Seðlabanka. Þetta er ein stærsta spurningin í þessu máli, þessi peningastefnunefnd. Ég tel að hún sé ekki nægilega vel hugsuð og mjög mikilvægt sé að setja meiri ábyrgð á yfirstjórnendur bankans en ekki vera að búa til aðila sem ég get ekki séð að nokkur þörf sé á að komi að ákvörðunum miðað við það ákvörðunarferli sem að öðru leyti er í lögum um Seðlabanka Íslands. Mér finnst misráðið að ætla að fara þá leið. Að öðru leyti er að meginhluta til um að ræða atriði sem varða 6., 7., 8., 9., 10. og 11. gr. Þar er um sömu ákvæði að ræða að undanskildu ákvæði um peningastefnunefnd. Að öðru leyti eru frumvörpin nákvæmlega eins. Það eru nákvæmlega sömu tilvísanir í sömu lagagreinar og þess vegna er mér með öllu óskiljanlegt af hverju sá háttur var hafður á að leggja fram sérstakt stjórnarfrumvarp þegar fyrir lá órætt í þinginu frumvarp sem kvað á um þetta. Blandast hefur inn í þessar umræður spurningin um núverandi seðlabankastjóra og þá sérstaklega einn seðlabankastjóra. Því hefur iðulega verið hent á lofti að þar fari maður sem ekki hafi nægilegt hæfi menntunarlega séð til þess að gegna því embætti. Það vill nú þannig til að seðlabankastjórarnir eru þrír og þá er spurningin: Af hverju velta menn ekki fyrir sér hæfi hinna tveggja? Hvaða þekkingu hafa þeir? Hvaða háskólagráðu hafa þeir? Eru þeir ekki einmitt með þá háskólagráðu sem kveðið er á um að sá skuli hafa sem hér á að ráða sem næsta seðlabankastjóra? Af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar í umræðunni hér í dag er alltaf vikið að þessum eina seðlabankastjóra sem er einn af þremur sem ekki hefur próf í hagfræði eða viðskiptafræði. Hvað veldur? Er það þannig að hann einn er í raun stjórnandi þessa banka og hinir hafi ekkert með það að gera? Er það þannig að hann einn hafi tekið ákvarðanir en hinir sérmenntuðu menn á sviði peninga og viðskiptamála hafi hvergi komið nærri? Mér finnst þessi umræða í sjálfu sér mjög óeðlileg því eðlilegra hefði verið að menn hefðu þá fjallað um þetta í heild sinni. Mér finnst stjórnmálamenn gera lítið úr sjálfum sér þegar þeir fjalla um málið með þessum hætti. Að sjálfsögðu öðlast menn víðtæka reynslu og þekkingu í peninga-, efnahags- og fjármálum með því að gegna ábyrgðarstörfum í stjórnmálum, með því að gegna ráðherrastörfum í viðamiklum ráðuneytum. Ég horfi hér á hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur sem gegndi starfi viðskiptaráðherra um langa hríð. Ég efa ekki að hún hafi viðað að sér víðtækri þekkingu á sviði efnahagsmála og öðru sem því fylgir en er þó í sjálfu sér ekki að mæla með því að hún gefi kost á sér í stöðu seðlabankastjóra. En þannig er það og þannig er litið á það í veröldinni að menn sem lengi hafa verið við stjórnunarstörf í stjórnmálum eru taldir mjög hæfir til að taka að sér ýmis önnur og áhrifamikil störf og stjórnunarstörf á öðrum vettvangi, á sviði einkafyrirtækja og opinberra fyrirtækja. Við megum því ekki gera of mikið úr því að menn hafi ekki aflað sér ákveðinnar háskólamenntunar ef þeir hafa þekkingu og reynslu sem svarar því kalli sem hér er um að ræða. Þetta vildi ég leggja áherslu á. Mér finnst mjög slæmur hlutur að persónugera nauðsynlega umræðu um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Það á ekkert erindi inn í þessa umræðu. Hér er fyrst og fremst verið að tala um það hvort við viljum fara þá leið að velja einn seðlabankastjóra sem er þá ábyrgur eða hafa fjölskipað stjórnvald. Ég vil hafa einn seðlabankastjóra og þess vegna lagði ég fram það frumvarp sem er nr. 3 á dagskrá, sem stjórnarfrumvarpið fer í kjölfarið á, vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að einn einstaklingur beri ábyrgð á ákvörðunum. Honum verður þá kennt um ef eitthvað bregst af því að hann bar ábyrgðina. Mér finnst nauðsynlegt að miða við það að það sé ekki einungis ein ákveðin prófgráða í háskóla sem geri það fært að skipa ákveðinn einstakling til þessa starfs heldur sé fyrst og fremst gengið út frá því að viðkomandi hafi sem víðtækasta hæfni og uppfylli menntunarskilyrði til þess að geta gegnt umræddu starfi. Það er því fráleitt, eins og gert er ráð fyrir í 3. gr. frumvarpsins, að tala um að seðlabankastjóri skuli hafa lokið meistaraprófi í hagfræði. Við erum að þrengja þetta með fráleitum hætti, ég skil ekki hvernig hæstv. ríkisstjórn dettur í hug að leggja það til að engir aðrir komi til greina sem yfirstjórnendur Seðlabankans en þeir sem hafa lokið slíku meistaraprófi. Hvað með þá sem hafa lokið meistaraprófi í öðrum greinum sem snerta fjármál og bankamál og annað í þeim dúr? Af hverju koma þeir ekki til greina? Af hverju getum við ekki skoðað þekkingu og reynslu manna?

Virðulegi forseti. Mér þykir það furðu sæta að í þessari umræðu, um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, situr aðeins einn ráðherra, þ.e. hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Mér þætti eðlilegt að undir kringumstæðum sem þessum, þegar verið er að ræða viðamikið mál, breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands, sem skiptir íslenska þjóð jafnmiklu máli og stjórnarliðar hafa viljað vera láta, að hér væru í það minnsta fulltrúar úr ríkisstjórninni og þá hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sem er annar oddviti ríkisstjórnarsamstarfsins, og hæstv. viðskiptaráðherra sem hefur látið mörg orð falla á síðustu vikum og mánuðum um bankahrunið og það sem veldur því að við sitjum hér og ræðum breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Ég óska eftir því að hæstv. forseti kalli þessa ágætu stjórnarliða og ráðherra í þingsal 

Forseti vill láta þess getið að Kristján L. Möller, hæstv. samgrh., er skráður í þinghúsið og er hér einhvers staðar á næstu grösum. Forseti mun biðja starfsmenn þingsins að gera öðrum ráðherrum viðvart um þessa ósk.

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir því fyrir hádegishlé að kallað yrði eftir bæði fjármálaráðherra hæstv., Steingrími J. Sigfússyni, sem nú gengur í salinn, og viðskiptaráðherra. Ég spyr hæstv. forseta hvort hann viti hvort hæstv. viðskiptaráðherra muni verða í salnum við þessa umræðu, um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu en ég spyr hæstv. forseta um hæstv. viðskiptaráðherra.

Því er til að svara að hæstv. fjármálaráðherra er kominn. Hæstv. viðskiptaráðherra veit af óskinni og þess er vænst að hann komi innan stundar.

Virðulegi forseti. Umræðan um þetta mál hefur verið nokkuð fróðleg í morgun. En fyrst skal það segja að það að ná að endurreisa traust á lykilstofnunum okkar, stjórnvöldum og lykilstofnunum samfélagsins, er algjört grundvallaratriði í því risavaxna verkefni sem íslensk stjórnvöld standa frammi fyrir nú og á næstu missirum, þ.e. að vinna landið út úr efnahagslegum neyðaraðstæðum. Fyrstu skrefin og fyrstu verkin liggja fyrir. Þrenn neyðarlög eru að baki, samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og breytt fjárlög, samþykkt 22. desember. Allt þetta lá til grundvallar því að landinu væri komið í var fyrir frekari áföllum svo að við gætum byrjað að byggja upp að nýju, hafið endurreisnarstarfið og byrjað að byggja upp nýtt og betra samfélag á grunni þess sem féll með látum og hávaða í lok september í fyrra. Þessar bráðaaðgerðir í efnahagsmálum lágu að mestu leyti fyrir rétt fyrir jól. Það var að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að okkur tókst að útvega okkur þau lán sem við þurftum nauðsynlega að fá. Við höfðum lánalínur til draga á ef og þegar við þurfum á fjármununum að halda. Við vorum búin að koma okkur upp verkfærum til að freista þess að styrkja aftur stöðu gjaldmiðilsins sem aftur skiptir langmestu máli til að bæta efnahagslegar forsendur í landinu. Djúp er bankakreppan en dýpri er gjaldmiðilskreppan. Takist okkur að styrkja krónuna áfram, okkur tókst að stöðva fallið og ná henni upp aftur, þá er vel að verki staðið. En það sem við tók og blasti við okkur eftir áramótin var að þó að þessar neyðarráðstafanir stjórnvalda væru að baki, það var búið að grípa til neyðarúrræða á ýmsum sviðum, þá var algert rof á trausti milli þjóðar og stjórnvalda, milli þjóðarinnar í landinu að stórum hluta. Auðvitað er litróf mannlífsins breytt og ekki hægt að tala fyrir alla en stór hluti af þjóðinni upplifði mikla reiði og mikinn afkomuótta sem er alveg skiljanlegt eftir gríðarlegt vonbrigðahrun nokkrum mánuðum áður. Það blasti við okkur stjórnvöldum í landinu, Alþingi, ríkisstjórn og lykilstofnunum í þessu öllu saman, Seðlabanka, Fjármálaeftirliti og öðrum lykilgrundvallarstofnunum, að okkur hafði mistekist að viðhalda, endurheimta og skapa traust á störfum okkar. Fólk krafðist breytinga með táknrænum hætti, að stjórnvöld og stofnanir sýndu ábyrgð í verki, að endurskoðun færi fram á þeim ramma sem hrundi með efnahagsáfallinu. Sú vinna stendur að sjálfsögðu yfir á mörgum sviðum. Strax á haustdögum voru fengnir erlendir sérfræðingar til vinna að þessum málum. Mats Josefsson fer hér fyrir sérstakri vinnu um enduruppbyggingu á bankakerfinu. Kaarlo Jännäri fer yfir endurskoðun laga um fjármálamarkaði og svo mætti lengi áfram telja. Margt er í ferlum. Mat á eignum gömlu og nýju bankanna stendur yfir og vinnst vonandi vel á næstu vikum. En það sem okkur mistókst í algjörum grundvallaratriðum og þar er við okkur öll að sakast, engan einn eða enga tvo, var að halda úti samtali við þjóðina og endurvekja traust á störfum okkar. Traust er forsenda uppbyggingar og endurreisnar á íslensku efnahagslífi, íslensku samfélagi og íslensku þjóðlífi. Traust er forsenda þess að okkur takist að vinna okkur út úr þeim efnahagslegu þrengingum og ágjöfum sem við höfum orðið fyrir. Traust er algjört grundvallaratriði í þessu öllu saman. Við getum líka tekið praktíkina þar inn. Traust á íslenskum stofnunum og stjórnvöldum skiptir öllu máli þegar kemur að því að útvega lánsfé til uppbyggingarstarfsins, aðgengis að lánskjörum. Þar skipta milljarðatugirnir í hverju prósenti upp og niður. Fagleg stjórnun lykilstofnana skiptir þarna öllu máli. Auðvitað er hún til staðar meira og minna og það er ekki spurning um hver brást og hverjum er um að kenna o.s.frv. Þetta spurning um að til að endurvekja traust þurfum við að endurskoða lagarammann og skipta um fólk í lykilstöðum frá því að áfallið gekk yfir og þar til endurreisnarstarfið hefst nú af fullum krafti eftir áramótin þegar neyðaraðgerðir haustsins eru að baki. Þetta snýr sem sagt ekki að persónum og leikendum. Þetta snýr að faglegu trausti. Þetta snýr að því að endurskapa trúverðugleika í fjármálakerfinu og lykilstofnunum okkar og það þolir enga bið. Þar eru góð ráð dýr og þar verðum við að hafa snör handtök af því að traust er forsenda uppbyggingar. Svo einfalt er það mál að samkvæmt skoðanakönnunum og viðhorfum svo margra þá eru lykilstofnanir hvað varðar fjármálalegan stöðugleika og fjármálakerfi Íslendinga rúnar trausti. Því miður og það er mjög leitt. Gjaldmiðilskreppan, bankakreppan og þessi áföll hafa einfaldlega getið þetta af sér. Hrikaleg mistök í stefnumótun peninga- og efnahagsmála hér á landi á mörgum undangengnum árum, alveg frá því að bankarnir voru seldir. Á bak við stærð, útrás og umfang bankanna liggur pólitísk hvatning. Það var ekki Fjármálaeftirlitinu eða Seðlabanka að kenna eða það voru ekki þeir sem ákváðu að bankarnir ættu að vera svona stórir eða þeir ættu að tífalda þjóðarframleiðslu af stærð sinni og hér væri stærsta fjármálakerfi í heimi miðað við höfðatölu. Að sjálfsögðu ekki. Á bak við þetta stendur pólitísk stefnumörkun stjórnvalda og ríkisstjórna síðustu 15 ára. Eftirlitstofnunum voru ekki falin nægileg tæki. Þær hefðu að sjálfsögðu getað haft meiri áhrif á ýmislegt hvað varðar bindiskyldu og ýmislegt annað sem hefði getað dregið úr þessu þannig að Seðlabanki Íslands hefði með trúverðugum hætti getað verið lánveitandi til þrautarvara sem hann var að sjálfsögðu ekki gagnvart þessum ofvöxnu bönkum, hinu hrikalega stóra bankakerfi. En til að auka traust á íslensku efnahagslífi verðum við að skipta um mannskap í mörgum lykilstofnunum og við verðum líka að skipta um ramma. Þegar ég tók þá ákvörðun að segja af mér embætti viðskiptaráðherra var ég algjörlega sannfærður um að okkur hefði mistekist það sem ég lýsti áðan, að endurvekja traust á stjórnvöldum og stofnunum okkar og við sem þar vorum að vinna yrðum að víkja. Stjórn Fjármálaeftirlitsins og forstjórinn þar er mikið afbragðsfólk. Þeim er ekki um að kenna. En stofnanirnar hafa orðið fyrir þvílíkum álitshnekki út af þessu hrikalega áfalli að það verða einfaldlega að koma til mannaskipti á mörgum stöðum og það verður að koma til endurskoðun á lagarammanum utan um allar þessar stofnanir. Þess vegna vék stjórn Fjármálaeftirlitsins um leið og ég vék af því við vildum rýma til fyrir öðru fólki sem fékk það verkefni að endurheimta traust á stofnuninni. Þetta er það sem sneri að mér á þeim tíma. Þetta hafði ég á minni hendi að gera. Það var nauðsynlegt að höggva á þann hnút sem myndast hafði og öllum var morgunljóst eftir átökin í samfélaginu á síðustu vikum að okkur hafði mistekist illilega að endurreisa traust á lykilstofnunum samfélagsins og stjórnvöldum sjálfum. Þetta á við um allar þessar stofnanir. Það er því mikið fagnaðarefni að fram er komið frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands þar sem lagður er til grundvallar nýr rammi utan um starfsemi þeirrar stofnunar og fagleg stjórn ráðin að því. Eins og ég nefndi áðan snýr þetta ekki að persónum og leikendum heldur trausti á landinu öllu. Það snýr að brýnustu þjóðarhagsmunum Íslendinga allra. Það má taka undir ýmsar málefnalegar ábendingar um innihald frumvarpsins enda er þetta 1. umr. Efnahags- og skattanefnd mun fjalla um frumvarpið og þar mun málið verða unnið áfram. Við munum kalla til leiks alla okkar færustu sérfræðinga til að gefa álit á frumvarpinu og að sjálfsögðu munum við betrumbæta og breyta ef þörf er á. Þess vegna er það mjög jákvætt ef fram koma málefnalegar ábendingar á innihald og einstaka þætti frumvarpsins nú og þótt reynt sé að snúa þessu einnig upp í umræðu um nornaveiðar, að þetta sé gjörningur til þess að fara að einum manni, tveimur eða þremur er það að sjálfsögðu ekki þannig. Ég sagði áðan að vegna ástands í þjóðfélaginu þyrftum við að endurreisa traust á lykilstofnunum okkar og þó að það kosti mannaskipti í brúnni, Fjármálaeftirliti, Seðlabanka og einstökum ráðuneytum þá verður það bara svo að vera. Það þýðir ekki að láta þjóðarhagsmuni gjalda fyrir ótta einstakra stjórnmálamanna við einstaka embættismenn. Það er bara ekki svoleiðis. Það verður að breyta þeim lögum sem þarf að breyta til að endurreisa traust á íslenskum lykilstofnunum. Þannig er þetta bara, þetta snýst ekki um persónur og leikendur heldur verða menn að ganga þar til verka eins og þarf að gera. Ýmsar málefnalegar ábendingar hafa komið fram um þetta frumvarp til laga frá hæstv. forsætisráðherra um Seðlabanka Íslands og það er mjög jákvætt. Við höfum ágætan tíma í nefndinni af því þetta kemur fram strax í fyrstu viku þingsins eftir að stjórnarskiptin urðu, til að fara yfir þetta mál og við munum hefjast handa við það strax á þriðjudaginn þegar nefndin kemur saman. En þetta mál og önnur endurskoðunarvinna sem snýr að stofnunum samfélagsins í fjármálamarkaði, lykilstofnanir í allri þessari uppbyggingu, slík mál verða að koma fram sem allra fyrst. Þetta snýst allt um traust og trúverðugleika. Meðan stofnanir okkar og stjórnvöld njóta ekki trausts og trúverðugleika, hvorki innan lands né utan lands mun okkur ganga illa að vinna okkur út úr þeim efnahagslegu neyðaraðstæðum, því efnahagslega hruni sem varð hér á haustdögum og varir enn og við erum rétt að byrja að vinna okkur út úr. Ég efast reyndar ekkert um að okkur muni ganga ágætlega að vinna okkur út úr því. Ég held að bæði vextir, verðbólga og ýmsar aðrar lykilstærðir í þessu öllu saman muni ganga hratt til betri vegar strax á þessu ári eins og spár og áætlanir gera ráð fyrir. Það er t.d. gert ráð fyrir því að stýrivextir og verðbólga verði hvort tveggja um 6% í árslok, í mánaðarlegri mælingu. Ég held að okkur muni ganga þetta vel. Ég held að okkur muni ganga vel að vinna gegn atvinnuleysinu þótt það verði tímabundið mikið, erfitt og sársaukafullt, hörmuleg staða tímabundið, tel ég samt að okkur muni ganga ágætlega að vinna okkur út úr því. Það er verið að gera marga góða hluti, allt frá álversframkvæmdum í Helguvík til margra annarra jákvæðra uppbyggingaþátta í atvinnulífinu. En til að allt þetta gangi eftir, til að hratt ferli stýrivaxtalækkana gangi eftir, til að allir þessar efnahagslegu breytur gangi til betri vegar verðum við að endurheimta traustið á milli þjóðar og stjórnvalda. Á milli umheims og Íslands með því að segja með afgerandi hætti að allar okkar lykilstofnanir lúti faglegri stjórn. Við verðum að endurreisa traust á lykilstofnanir. Ef það mistekst verða það dýr mistök. Gríðarlega dýr mistök. Það stendur upp á okkur, alþingismenn, að leiða þetta endurreisnarstarf með lagabótum þar sem það á við. Lagabætur á lögum um Seðlabanka Íslands skipta þar að sjálfsögðu mjög miklu máli. Þar verður að ganga til verka með yfirveguðum, fumlausum og vandvirknislegum hætti, eins og hæstv. forsætisráðherra gerir hér í dag og okkar ágæta efnahags- og skattanefnd mun gera á næstu dögum. Við munum að sjálfsögðu hlusta þar á öll sjónarmið um þetta mál, með eða á móti og við einstakar breytingar þess. Við vitum alveg að mál taka breytingum og batna. Hér er vettvangur til að koma fram með málefnalegar ábendingar á öllum sviðum. Við munum að sjálfsögðu fara yfir þær. Hér er ekki um að ræða endanlega gerð frumvarpsins. Nokkur grundvallaratriði hafa staðið mjög í nokkrum talsmönnum Sjálfstæðisflokks, t.d. ákvæði um að skipa fimm manna nefnd sem fer með peningamálastefnuna og útfærslu á henni. Það verður ráðinn einn seðlabankastjóri á faglegum forsendum. Þessar breytingar eru einfaldlega nauðsynlegar og áríðandi og hafa verið til umræðu í samfélaginu í mörg, mörg ár og skipta öllu máli til að okkur takist að endurreisa traustið á stofnanir og stjórnvöld í landinu. Þetta snýr ekki að persónum og leikendum. Þetta snýr að lagarammanum, snýr að trausti og trúverðugleika. Þess vegna hlýtur það að vera Alþingi fagnaðarefni að málið kemur strax fram þannig að okkur gefist rúmur tími og gott svigrúm til að vinna að þessu máli áður en þing fer heim síðar í vetur og við göngum til kosninga í vor.

Herra forseti. Ég hlýddi á ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar. Hann fór mörgum orðum um ráðherratíma sinn en ekki svo ýkja mörgum um frumvarpið sjálft. Ég er með örfáar spurningar en ætla fyrst að rekja umræðuna sem fram kom hjá hv. þingmanni. Mjög skýrt kom fram að nauðsynlegt væri að skipta um fólk í lykilstöðum. Jafnframt kom fram hjá hv. þingmanni að skoðanakannanir sýndu að skipta þyrfti um. Það þyrfti að stjórna svona og svona. Ég held að afskaplega hæpið sé að þeir sem veljast til Alþingis og jafnvel ráðherratignar sveiflist eftir skoðanakönnunum. Þær eru breytilegar og ýmislegt sem í þeim er rætt. Hv. þingmaður nefndi að hann hefði sagt af sér sem viðskiptaráðherra þar sem hann hefði séð að breytinga þyrfti við. Athyglisvert var að sú afsögn var ekki tekin gild. Forsetinn tók hana ekki gilda þannig að hv. þingmaður sat sem ráðherra þar til ný ríkisstjórn var mynduð. Þá kom fram að þetta væri svolítið fljótfærnislegt frumvarp og í raun bara uppkast. Ég skildi það þannig. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað með að fara út í þá vinnu að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann? Hv. þingmaður þekkir þessi mál og fyrsta spurning mín til hans er: Hvað með að breyta löggjöfinni með þeim hætti að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn sameinist? Hv. þingmaður nefndi ráðgjafa sem hafa unnið að þessum málum og ég vil gjarnan fá að heyra svörin.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera þingheimi það að eltast við útúrsnúningana og skætinginn sem kom fram hjá þessum ágæta þingmanni. Ég sagði aldrei að þetta væri fljótfærnislegt. Ég sagði aldrei að hér væri uppkast. Ég frábið mér svo barnalega útúrsnúninga. Þeir eru leiðinlegir í svo alvarlegri umræðu. Ég nenni hvorki að svara þeim né eltast við þá. Ég sagði aldrei að viðhorfskannanir eða skoðanakannanir hefðu sýnt að skipti ætti um einn eða neinn. Ég sagði að viðhorfskannanir sýndu eins og samtöl við fólkið í samfélaginu að algjört rof væri í trausti á lykilstofnunum. Ég sagði aldrei að skipta ætti um neinn. Ég bið manninn um að fara með rétt mál. Hvað varðar hinn efnislega þátt, sem er sjálfsagt að svara, væri gaman að ræða hann hér í dag og í nefndinni á næstunni. Hugmyndir eru um sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands. Þá nefndi ég, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson kom inn á í ræðu sinni í morgun, að ég hefði sagt frá því í Morgunblaðinu á sínum tíma að á því væru bæði kostir og miklir gallar. Þetta er ein þeirra leiða sem kemur til greina en ég hef alltaf haft á henni mikinn fyrirvara sjálfur og ekki séð kostina við hana. Þegar farið er yfir þróun fyrirkomulags á fjármálaeftirlitum og seðlabankastjórn, en Seðlabankinn er líka fjármálaeftirlit þar sem hann er með lausafjárstýringuna á bönkunum, kemur í ljós að það fyrirkomulag að hafa þetta tvennt í sömu stofnun tíðkast nánast aldrei. Til eru þrjú módel. Það módel sem er hér til staðar er algengt. Ég held að miklu farsælla og vænlegra sé að efla stofnanirnar hvora í sínu lagi, Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Ef menn finna einhvern málefnalegan flöt á því að til bóta sé fyrir stofnanirnar báðar og fjármálalífið í landinu að steypa þeim saman þá er það í lagi, en ekki að gera það bara til að breyta án þess að fyrir því liggi málefnaleg rök sem liggja ekki fyrir núna. Rökin fyrir sameiningunni komu aldrei sérstaklega skýrt fram. Ég hef ákveðinn fyrirvara en sjálfsagt er að skoða það ef menn komast að þeirri niðurstöðu að það sé til bóta. En þau rök hafa að mínu mati ekki komið fram.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eltast við orð þingmannsins. Hann misskildi mig greinilega í fyrra andsvari og ætti að hlusta á útsendinguna til að skilja betur það sem ég fór yfir í því. Mig langar til að spyrja hann um tvö tiltekin atriði í frumvarpinu. Í 3. gr. segi, með leyfi forseta: „Forfallist seðlabankastjóri getur forsætisráðherra sett seðlabankastjóra tímabundið í stað hans.“ Fyrri spurningin er hvaða menntunarkröfur sá þarf að uppfylla. Hin síðari er hvað tímabundið þýðir í þessum lögum. Er það mánuður, hálfur mánuður eða eitthvað annað? Ég vil fá að heyra álit hans á þessum spurningum. Jafnframt kemur fram í ákvæði til bráðabirgða nr. 2 að setja megi mann sem uppfylli skilyrði laga þessara til að gegna embætti seðlabankastjóra. Hvað má settur seðlabankastjóri vera lengi samkvæmt þessum lögum? Það er ekki tilgreint og ég vildi gjarnan fá að heyra um hvað menn eru að hugsa þar. Er verið að tala um einhverja tímalengd eins og með nýskipaðan skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu sem settur er fram yfir kosningar eða hvaða tímamörk er verið að ræða? Ég vildi gjarnan fá að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu og vonandi verður þetta tekið upp að einhverju leyti í nefndinni.

Virðulegi forseti. Þetta eru ágætar spurningar. En eins og felst í orðunum forföll og tímabundinn er ágætt að hafa svigrúm í því og niðurnegla ekki í lögum. Af því svo getur farið að seðlabankastjóri sé ráðinn sem vegna veikinda eða annarra hluta þarf að fara frá í einn, tvo eða þrjá mánuði. Þá þarf að vera svigrúm til að gefa honum færi á því að ná sér á strik og koma aftur til starfa áður en nýr er ráðinn. En í orðinu tímabundinn felst að um er að ræða ráðstöfun til afmarkaðs tíma. Ef forföllin eru varanleg ber að auglýsa starfið aftur. Um menntunarkröfurnar gildir það sama og í auglýsingunni um seðlabankastjóra. Sömu menntunarkröfur gilda fyrir þann sem yrði skipaður seðlabankastjóri tímabundið á meðan á forföllum varir. Eins og ég nefndi áðan er þetta vettvangurinn til að koma með málefnalegar ábendingar og fyrirspurnir um efni þessa ágæta máls af því það gefur augaleið og á að vera svo að í meðförum þings eiga mál annars vegar að breytast og hins vegar að verða betri. Til þess eru refarnir skornir. Til þess er leikurinn gerður og að sjálfsögðu verður það svo að finni nefndin í meðförum sínum leiðir til að gera ágætt mál enn þá betra fer hún að sjálfsögðu þær leiðir.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því að nú eru gerðar ákveðnar kröfur um menntun seðlabankastjóra - mér skilst að einn af þessum þremur í dag uppfylli þau skilyrði - og stjórnmálamaður, ráðherra, á að tilnefna hann eftir auglýsingu. Nú er þekkt að hagfræðingar eru afskaplega pólitískir. Það er bara þannig. Ég held að Karl Marx hafi verið hagfræðingur, líka Friedman og fleiri þannig að hagfræðin er í eðli sínu mjög pólitískt fag öndvert við stærðfræði og heimspeki. Reyndar getur heimspeki líka verið mjög pólitísk en stærðfræði örugglega ekki. Verður þessi ráðning og uppbygging á stjórninni ekki mjög pólitísk? Vegna þess að seðlabankastjóri er með tvo undirmenn sína í stjórninni og þeir dingla nákvæmlega eins og hann vill því hann ræður launum þeirra og kjörum og hvort þeir fá upphefð eða ekki. Hann tilnefnir einnig tvo aðra utan úr bæ. Þannig að eins manns batterí mun stýra þessu. Er þetta mjög sniðugt? Mikið er talað um ábyrgð og að svona stofnanir séu óháðar. Hvernig er hægt að búa til kerfi sem er þannig að menn sæti ábyrgð þótt þeir séu óháðir? Mér skilst að hv. þingmaður hafi sem hæstv. viðskiptaráðherra sagt upp stjórn óháðrar stofnunar, í einu lagi. Ég veit ekki hvort þeir aðilar hafi samþykkt það persónulega og vitað af því. Þannig að spurningin er hvort stofnanir eigi að vera þannig að framkvæmdarvaldið geti sagt stjórnendum þeirra upp ef þeir hlýða ekki og gera eins og það vill.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst svara því sem hv. þingmaður vísaði til um stjórn Fjármálaeftirlitsins. Ég sagði henni ekki upp. Ég tilkynnti formanni stjórnar það að morgni sunnudagsins sem ég sagði af mér embætti viðskiptaráðherra að ég ætlaði að gera svo. Þá ákvað hann sjálfur í sama símtali að gera slíkt hið sama. Ég hafði skipað hann og þar með þótti honum tími sinn á enda runninn. Síðan óskaði ég eftir því við restina af stjórninni að hún færi frá. En ég rak hana ekki. Að sjálfsögðu er þetta alltaf matsatriði. Pólitísk stjórnun og pólitík hagfræðinganna liggur fyrir. En Alþingi markar stefnuna. Alþingi samþykkti lög um Seðlabanka árið 2001 og Alþingi ber meginábyrgð á þeirri peningamálastefnu sem hér hefur goldið algjört afhroð. Það eru ekki einstaklingar í Seðlabankanum eða annars staðar sem bera meginábyrgðina á því. Það er Alþingi sjálft og ríkisstjórnir þess tíma, fyrri tíma og fram að þessum tímum öllum, sem yfir okkur gengu hér í haust, sem bera þar meginábyrgð. Alþingi ákvað rammann og ákvað með þessum lögum að hér yrði peningamálastefna með þeim hætti sem hún var. Fljótandi króna með verðbólgumarkmiðum. Tækin stýrivextir, bindiskylda og fleira. Alþingi skaffaði Seðlabankanum þessi tæki og skapaði rammann og meginábyrgðin liggur þar. Þannig verður það áfram. Með einum seðlabankastjóra sem er ráðinn eftir þessum menntunarkröfum verða ábyrgðin og verkstjórnin vissulega skýrari. Ábyrgðin verður að sjálfsögðu áfram ríkisstjórnar og Alþingis og hagfræðingurinn sem fyrir bankanum fer vinnur alltaf út frá því sem Alþingi markar. Þannig að ég held að það verði ekki til óbóta í því máli.

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að peningamálastefnan hefði goldið algjört afhroð og það er einmitt það sem ég hef verið að undirstrika á undanförnum fjórum, fimm árum, að hún væri meingölluð. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann af því að hann segir að þannig verði það áfram: Er meiningin að hafa peningamálastefnuna óbreytta? Ég sé ekkert í þessu frumvarpi sem breytir peningamálastefnunni. Þetta frumvarp finnst mér ekki vera mjög vel unnið. Það er ekki minnst á samskipti við Fjármálaeftirlitið sem þó eru þannig að Seðlabankinn tilnefnir einn mann í stjórn Fjármálaeftirlitsins sem sagði af sér líka um daginn, þ.e. fulltrúi Seðlabankans. Það stendur ekki til að breyta því neitt. Það á að gera samstarfssamninga milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins eftir sem áður. Því er ekki breytt. Fjármálaeftirlitið á einu sinni á ári að tilkynna viðskiptaráðherra um vinnslu mála. Því er ekki breytt heldur. Mér finnst þetta frumvarp því ekki taka á þeim vanda sem menn tala um sem er nú kannski fyrst og fremst vandi Fjármálaeftirlitsins að hafa ekki haft eftirlit með þessum Icesave-reikningum nægilega vel og ekki unnið það nægilega hratt og fylgst með rekstri bankanna. Samskipti milli Seðlabanka og Fjármálaeftirlits voru auk þess orðin mjög fátækleg og ekki er minnst á Fjármálaeftirlitið í þessu frumvarpi eða neitt varðandi breytingar. Þar er ekki vísað í útlönd eða neitt. Það er eins og Ísland sé orðið aftengt við umheiminn þegar maður skoðar þetta frumvarp sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að bæta megi frumvarpið þannig að það taki enn frekar á vandanum og þeirri peningamálastefnu sem hér galt algjört afhroð og hefur svo verið um nokkra hríð. Við vissum það öll og það var hverju mannsbarni á Íslandi ljóst daginn fyrir skírdag í fyrra þegar krónan féll um tæp 30% að við stefndum inn í hrikalega erfiðleika. Hrikalega. Og áfram féll krónan og fjármálakerfið og efnahagslífið hrundi svo í haust. Ef þetta mál tekur ekki að fullu á vandanum betrumbætir efnahags- og skattanefnd málið að sjálfsögðu í meðförum sínum og þingið sjálft einnig, það er ekki vandamálið. Hér við 1. umr. ræðum við málið eins og það liggur fyrir. Stóra málið er nákvæmlega það sem þingmaðurinn nefndi áðan: Hvernig förum við að því að endurheimta fjármálalegan stöðugleika í landinu? Þar er talsvert í land og það er risastóra verkefnið okkar hér allra, að endurheimta fjármálalegan stöðugleika, styrkja stöðu gjaldmiðilsins og leita leiða inn í það. Eins og sagt hefur verið frá í fjölmiðlum mun hæstv. fjármálaráðherra funda í dag eða á morgun með fjármálaráðherra Noregs um einhverjar vendingar í gjaldmiðilsmálum eða hugmyndir. Ég hef talað um það mörg ár að við getum ekki búið við hið stóra fjármálakerfi og hinn örlitla gjaldmiðil. Hv. þingmaður sem hér var í andsvörum tók ekki undir það svo ég muni. Hann vildi búa við óbreytt ástand. Ég man ekki eftir að hann hafi fært miklar mótbárur gegn því. En það var banvæn og eitruð blanda sem að lokum felldi okkur, hið litla myntsvæði og hið risastóra fjármálakerfi. Það er bara svo. Ef við eigum að fara að rífast um það og deila um hver átti að hafa eftirlit með hverjum veit þingmaðurinn það mætavel að í lögum um Seðlabanka Íslands segir að honum beri að hafa eftirlit með lausafjárstöðu fjármálafyrirtækjanna í landinu. Það var lausafjárskortur sem að lokum felldi hið risastóra fjármálakerfi og það og sú staða að Seðlabanki Íslands gat ekki þrautarvaralánað bönkunum þegar þeir lentu í lausafjárvandanum. Nákvæmlega þetta og ekkert annað felldi kerfið að lokum. Svo getum rakið aðdragandann að því í löngu máli.

Herra forseti. Það er enginn vafi á því í mínum huga að þetta frumvarp er ótvírætt framfaraskref. Ég held að með því komist loks á það stjórnskipulag og sú aðferðafræði sem á að viðhafa í nútímalegum seðlabanka, þ.e. að byggt sé á faglegu vali forustumanna og búið sé til ákvarðanatökuteymi sem hefur sterkan faglegan bakgrunn og taki hinar mikilsverðu ákvarðanir. Mér finnst mikilvægast að menn ræði efnið sjálft, þ.e. það frumvarp sem hér er undir. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að þingmenn vilji ræða ýmislegt sem tengist stöðu efnahagsmála, hvernig peningamálastefnan hefur reynst eða ekki reynst að undanförnu. En það breytir auðvitað ekki því að það sem við erum hér að fjalla um er lagarammi um starfsemi og skipulag Seðlabankans. Verkefnin eru síðan ekki útfærð í lagatexta heldur eru þau í höndum þeirra sem um véla, stjórnvalda og bankans að því leyti sem hlutir eru ákvarðaðir sameiginlega eins og hin sameiginlega yfirlýsing ríkisstjórnar og bankans frá því í mars 2001 er til marks um. Og síðan er bankinn að sjálfsögðu sjálfstæður í sínum ákvörðunum. Það vill svo til að ég þekki nokkuð til forsögu gildandi laga um seðlabankana því að ég sat í þeirri nefnd sem undirbjó það frumvarp og samdi það.  Það var líka mikið rætt um peningastefnunefnd eða peningastefnuráð. Það stóð dálítið í mönnum að fordæmin frá nálægum löndum eru flest nokkuð viðamikil og fjölmenn slík ráð eða nefndir, allþung í vöfum og eru einfaldlega á mannamáli sagt sennilega líka alldýr vegna þess að í þeim situr allmikill fjöldi manna sem yfirleitt gefur ekki vinnu sína. Niðurstaðan á sínum tíma í nefndinni varð sú að ekki var stuðningur eða meiri hluti við að fara alla leið. Í raun og veru var því, eins og ég lít á það, slegið á frest að klára breytingarnar á skipulagi Seðlabankans að þessu leyti. Flestir voru sammála um að þetta væri það sem þyrfti að stefna að, að straumlínulaga stjórnkerfi Seðlabankans eins og búið er að gera eða yfirleitt er gert í löndum í kringum okkur sem við berum okkur saman við. Eins væri heppilegra að einhver nefnd eða ráð hefði að hluta til annan bakgrunn en bankastjórn hefur núna eða yfirmenn á viðkomandi sviðum bankans einir bera með sér. Gjarnan sjá menn þá fyrir sér að sóttir séu sérfræðingar úr akademíunni eða úr viðskiptalífinu eða menn með mikla reynslu á því sviði sem látið hafa af störfum eða hvernig sem það nú er, sem kæmu inn í peningastefnuákvarðanirnar og bæru með sér sjónarmið t.d. úr viðskiptasamfélaginu eða háskólasamfélaginu. Niðurstaðan varð sem sagt sú að menn lögðu ekki í að klára verkið. Menn lögðu ekki í að klára breytingarnar. Ég held að það eigi ekkert að ræða um þetta öðruvísi en þetta er. Við sitjum enn uppi með arf gamals tíma hvað það varðar að hér eru þrír bankastjórar og þeir voru um áratugaskeið í raun og veru tilnefndir inn í bankann af þremur mismunandi stjórnmálaflokkum. Það átti hver flokkur sinn mann. Það þarf ekkert annað en að fara yfir það hverjir hafa setið í bankastjórn Seðlabankans á umliðnum árum og áratugum til að sjá þessa staðreynd í björtu ljósi. Það er ósköp einfaldlega þannig. Oftast voru það þá þeir flokkar sem saman fóru með völd í ríkisstjórn á hverjum tíma sem sáu um að þeir ættu þarna sín sæti. Sagan geymir meira að segja tímabil þar sem menn geymdu sæti, þar sem bankastjórn Seðlabankans var ekki fullskipuð í þó nokkurn tíma vegna þess að það var geymt sæti sem tilheyrði tilteknum flokki og hann var ekki klár með manninn í það. Þetta er bara svona, virðulegi forseti. Það á ekkert að vera að ræða þetta með einhverri tæpitungu. Spurningin er: Viljum við ekki fara í burt frá þessari arfleifð og segja nú endanlega skilið við hana? Ég hélt að það gæti ekki verið mikill ágreiningur um að á hinu nýja Íslandi ættum við ekki að hafa þetta svona. Ef það er nú eitthvað sem menn vilja virkilega skilja eftir sig er það óheppileg samblöndun stjórnmála og faglegra málefna eins og þessi arfleifð er auðvitað til marks um. Þess vegna fagna ég því alveg sérstaklega að hér koma inn skilgreindar hæfniskröfur og það er algerlega í gadda slegið, eins og núverandi hæstv. utanríkis- og iðnaðarmálaráðherra mundi kannski orða það, að um faglega ráðningu er að ræða á grundvelli auglýsingar þar sem valinn er sá hæfasti, hann fær starfið. Ég held að það sé tvímælalaust framfaraspor. Sem fjármálaráðherra líst mér líka ágætlega á að í þessu er auðvitað fólginn sparnaður. Samanber kostnaðarmat fjárlagaskrifstofunnar veldur þetta nánast engum viðbótarkostnaði innan árs sem í hönd fer og strax á næsta ári má ætla að af þessu verði kannski 25 millj. kr. sparnaður. Þetta er einfaldari yfirstjórn á bankanum og ódýrari. Mér líst bara ágætlega á það miðað við það sem ég hef í höndunum og horfi t.d. til ársins 2010. Það munar um allt. Margt smátt gerir eitt stórt. Ef við náum því hvorutveggja í senn að gera Seðlabankann faglega skipaðan og að endurreisa á honum og öllu kerfinu meira traust og við trúum því að þessar breytingar gangi í rétta átt, held ég að við hljótum að vera ánægð með það. Mér finnst mikilvægast að við ræðum efni frumvarpsins og spyrjum okkur að því - menn geta svo skemmt sér við að ræða svona ýmsa pólitík í kringum það: Er þetta ekki það skipulag sem við viljum hafa? Og ef það er niðurstaðan hljótum við að drífa í því að afgreiða þetta mál. Það er tiltölulega einfalt þótt að sjálfsögðu sé rétt alltaf að vanda til verka og skoða hlutina. Ég er svo alveg sammála því sem hér var tilefni til orðaskipta áðan, að að sjálfsögðu þarf að fara í það verk sem er búið að standa til í eitt og hálft ár, ef ég man rétt, að fara í gagngert endurmat á peningastefnunni og virkni hennar og hvernig við ætlum að skipa þessum málum í framhaldinu. Í mínum huga er það alveg augljóst mál að það þarf að vega og meta mjög vel alla kosti sem snúa að stöðu gjaldeyrisins og Seðlabankanum og hinu miðlæga hlutverki hans í því að reyna að tryggja hér stöðugt verðlag og stöðugt gengi. Ég held að mistökin á sínum tíma í nálguninni frá 2001 hafi legið í því að menn trúðu of mikið í blindni á að nægjanlegt væri að Seðlabankinn horfði á bara eitt markmið, verðstöðugleikann, og annað hlyti að laga sig sjálfkrafa að því og væri í lagi ef Seðlabankinn með stýritækjum sínum, fyrst og fremst vaxtaákvörðunum, gæti haldið verðbólgunni lágri og rólegri. Annað kom á daginn. Í fyrsta lagi náðist það markmið nánast aldrei. Það var í örstuttan tíma eftir gildistöku laganna sem verðbólgan var innan viðmiðunarmarkanna sem sett voru með hinni sameiginlegu yfirlýsingu 27. mars 2001, ef minni mitt svíkur ekki. Síðan var þetta eilífur barningur við verðbólgu sem var langt ofan við þau vikmörk. Af þeim barningi leiddu aðrir hluti sem juku á óstöðugleikann í kerfinu. Það var t.d. alveg ljóst að ein okkar meginmeinsemd var hinn mikli vaxtamunur milli Íslands og erlendra landa sem sogaði fé inn í landið og sem jók síðan á óstöðugleikann og er óleystur hausverkur að talsverðu leyti í dag. Það erlenda kvika fjármagn sem hér er enn í hagkerfinu og mundi sjálfsagt taka í einhverjum mæli til fótanna ef ekki væru þær takmarkanir á og þeir háu vextir sem hér eru þrátt fyrir allt í boði. En það er oft þannig að um leið og menn reyna að leysa eitt vandamál verða til önnur og stundum jafnvel verri hinu fyrra. Auðvitað eru þetta alveg ótrúlega snúnar aðstæður fyrir Ísland að sitja fast í þessum himinháu vöxtum á sama tíma og vextir eru lækkaðir niður undir ekki neitt í öllum nálægum löndum sem viðleitni seðlabanka og stjórnvalda þar til að bregðast við samdrætti og vaxandi kreppu. Það þarf auðvitað engin orð um það að hafa hversu ólánlegt það er fyrir okkur að sitja föst í þessum aðstæðum en fyrir því eru ástæður sem menn þekkja og er hægara sagt en gert að komast út úr. Þá er ég nú m.a. að tala um það fé sem er inni í hagkerfinu og ég er að tala um þörfina á því að styrkja gengi krónunnar og ná því stöðugu. Um þetta mætti nú allt saman ræða en það er ekki beint tengt efni þessa máls nema sem afleiddur hlutur. Við erum hér að ræða einfalt frumvarp sem snýr að endurskipulagningu stjórnkerfis Seðlabankans og að færa það í þessa átt sem frumvarpið ber með sér. Ég er ekki í neinum minnsta vafa um að það er það skref sem við eigum að taka og þótt fyrr hefði verið. Ég held satt best að segja að það hafi verið mikil mistök að gera það ekki strax 2001 og ég get alveg játað á mig mína ábyrgð á því að hafa kannski verið of linur og gefið þau sjónarmið eftir ásamt fleirum inni í nefndinni sem vildum þá strax fara þessa leið. Hverju það hefði svo breytt fyrir Ísland og stöðu þess í dag er auðvitað ómögulegt að segja. Herra forseti. Það mun hafa verið óskað eftir viðveru minni hérna við umræðuna sem ég er auðvitað hæstánægður með. Ég var hérna reyndar fram undir hádegi í dag og mætti af sjálfsdáðum hingað án þess að hafa fengið nein skilaboð um að mín væri óskað. Af því að mig langaði til að taka þátt í umræðunni og fylgjast með henni eins og ég get þá geri ég það með ánægju eins lengi og tíminn leyfir. En ég hef öðrum skyldum að gegna lítið eitt seinna í dag. Ég þarf að taka á móti góðum gesti, fjármálaráðherra Noregs, sem hingað er að koma. Ég vænti þess að hv. þingmenn hafi skilning á því og umberi að ég verð þá að hverfa frá umræðunni þegar eitthvað líður á, enda hæstv. forsætisráðherra kominn í salinn og því vel skipað þar sem hún er og flytjandi málsins.

Forseti. Það er kannski ekki mjög hvasst andsvar sem ég ætla að veita hæstv. fjármálaráðherra og ég legg það bara í hans dóm hvort hann vill koma og svara því. En það stafar af þeim orðum sem mér þótti hann segja hér, að þrír af fjórum hefðbundnum flokkum, fyrir stofnun þeirra flokka sem við hæstv. fjármálaráðherra tilheyrum hefðu átt fulltrúa eða sendimenn eða einhvers konar menn í bankastjórn Seðlabankans. Það hljótum við að rifja upp við tveir sem vorum í þessum fjórða flokki sem hæstv. fjármálaráðherra á sennilega við með þessum orðum, nefnilega Alþýðubandalaginu, og ég sé að það færist bros á ýmsa í salnum sem þar voru einnig eða þekkja þar til. Það var þannig að Guðmundur Hjartarson, hinn ágæti bankastjóri Seðlabankans og mikill áhugamaður og vitmaður um rekstur og þjóðmál, var skipaður bankastjóri, ég skal ekki segja, ég hygg að það hafi verið í vinstri stjórninni 1971–1974 sem hann var skipaður bankastjóri. Ég man skýrt að það var Lúðvík Jósefsson viðskiptaráðherra sem gerði það. Hann var í þessu kerfi sem þá tíðkaðist einhvers konar fulltrúi Lúðvíks og Alþýðubandalagsins í þessari bankastjórn. Það rýrir ekki gildi þess mæta manns eða Lúðvíks viðskiptaráðherra. En í mínu minni stendur það nokkuð glöggt að þetta þótti ákaflega undarleg skipun, að Alþýðubandalagið og ráðherrar þess skyldu leyfa sér að setja mann inn í þessa bankastjórn sem var nánast heilagt vé þeirra flokka þriggja sem höfðu myndað hreiður þarna í þessu stjórnarsetri og öðrum og Lúðvík þurfti svolítið að hvessa sig þegar hann tilkynnti þessa ákvörðun. Þessir tímar eru vonandi liðnir og sá fjórði flokkur sem hér um ræðir tók 

Herra forseti. Hér er allt hárrétt með farið hjá hv. þingmanni og ég játa það alveg fúslega að það munu þá hafa í þessum skilningi fjórir flokkar í sögunni - ég hygg að þeir séu örugglega ekki fleiri - átt á einhverjum tímum fulltrúa sem mátti segja að væru þeirra eða skipuðu þann stól sem þeir hefðu haft ráð á að skipa. En ég má þó segja um leið að þetta er væntanlega undantekningin sem sannar regluna. Ég hygg að þetta sé eini bankastjórinn sem skipaður var úr þessari átt og þeir voru sannanlega aldrei nema frá þremur flokkum í einu. Svo er auðvitað líka nauðsynlegt að halda því til haga að að sjálfsögðu hafa inn á milli verið faglega ráðnir bankamenn, þ.e. bankamenn sem hafa haft framgang í starfi eins og núverandi bankastjórn ber með sér. Þessu hefur að sjálfsögðu ekki alltaf verið þannig háttað að um einhvers konar hreina flokkspólitíska fulltrúa væri að ræða en mjög oft, einkum á fyrri tíð þegar þetta mátti heita alveg föst regla. Það er því staðreynd að slík er arfleifðin sem við erum að tala um og átti að mínu mati þátt í því að hún var enn það föst í sessi eða enn það mikil seigja í hlutunum að menn lögðu ekki í að klára dæmið og fara alla leið 2001.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta og hófstillta ræðu. Það sem ég ætla að spyrja hann um er ráðning þessa eina seðlabankastjóra sem hann talar um að sé fagleg ráðning á grundvelli auglýsingar. Nú er það svo að forsætisráðherra, sem sagt mjög pólitískur aðili, á að velja þennan mann og eins og ég gat um í andsvari áðan eru hagfræðingar oft og tíðum mjög pólitískir. Verður þetta þá ekki bara mjög pólitísk bankastjórn þrátt fyrir öll faglegheitin? Ég vil líka minna á að próf úr háskóla er svo sem ágætt, ég tel að svona 5–10 ára gamalt próf sé svo sem í lagi en þegar það er orðið 30–40 ára gamalt fer reynslan og starfsreynslan að skipta miklu meira máli. Það er spurning hvort þessi ofurtrú á einhver próf eigi rétt á sér eða sérstök próf. Ég hef miklar efasemdir um það. Það sem ég vildi nefna er að hæstv. fjármálaráðherra segir að við eigum að líta á þetta frumvarp eitt sér. En það tengist Fjármálaeftirlitinu, við getum ekki litið á þetta frumvarp eitt sér. Við verðum að taka með í þá stofnun í þjóðfélaginu sem hvaða mesta gagnrýni hefur hlotið og tengist þessari óneitanlega. Ég get því ekki séð hvernig við getum rætt þetta frumvarp án þess að taka inn í myndina hugsanlega að menn mundu vilja sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann, eins og fyrrverandi hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér að gera og beið eftir tillögum frá finnskum sérfræðingi í þessum málum sem ekkert virðist hafa verið notaður við þessa frumvarpssmíð. Hans er alla vega ekki getið.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er þetta vel útlistað í umsögn um 3. gr. frumvarpsins. Það er auðvitað ljóst að við ráðningu í slíka stöðu eftir lögbundið auglýsingaferli þá gilda almennar reglur um skipan í embætti hjá hinu opinbera og sá hæfasti skal valinn. Menn eiga ákveðinn rétt ef fram hjá þeim er gengið eins og kunnugt er og þá geta komið við sögu önnur lög, t.d. jafnréttislög o.s.frv. Þá fer þetta inn í hið hefðbundna ferli og er varið af þeim lögum og vinnureglum sem um faglegar ráðningar og vandaðar ráðningar gilda. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að reynslan er líka mikilvæg enda er gert ráð fyrir henni. Þarna eru hvort tveggja í senn settar menntunarkröfur og reynslukröfur, að menn hafi víðtæka reynslu og þekkingu. Ég held að öllu því sem hv. þm. Pétur Blöndal er að biðja um sé mætt nákvæmlega í því orðalagi sem þarna er. Það er auðvitað rétt að vel menntaður og reyndur hagfræðingur getur verið pólitískur, það er að sjálfsögðu ekki hægt að banna manninum að hafa skoðanir á pólitík. En það verður þá að minnsta kosti bara einn pólitískur maður þarna en ekki þrír og það má þá kannski nota röksemdafærslu Þórarins Nefjólfssonar sem forðum var, að þeim mun færri sem ljótu tærnar eru þeim mun betra. Þannig afgreiddi hann það mál með fæturna tvo. Varðandi svo Fjármálaeftirlitið og skipulagið þá breytir þetta að sjálfsögðu engu um það. Það getur komið til skoðunar að sameina Fjármálaeftirlit og Seðlabanka en það verður þá sameinað svona Seðlabanka með svona yfirstjórn, með einum faglegum bankastjóra og peningastefnuráði og verður ein af einingum þess banka og heyrir undir hann. Þannig að þetta hefur ekki á nokkurn hátt truflandi áhrif á það ef menn vilja halda þeirri skoðun áfram og kunni að telja það ráðlegt á síðari stigum, 

Herra forseti. Ekki var þetta nú gott svar hjá hæstv. fjármálaráðherra, að einn pólitískur seðlabankastjóri sé betri en þrír. Ég er hræddur um að stefnan yrði þá enn skýrari þegar það er bara einn sem ræður og hefur ákveðna skoðun. Ef þeir eru þrír gætu þeir hugsanlega haft eitthvað mismunandi skoðanir í pólitík og/eða jafnvel engar. Þetta yrði þá bara hrein eins manns pólitísk stjórn sem þarna yrði og eins og ég gat um áðan þá er allt þetta peningaráð háð honum einum. Þeir verða undirmenn hans og hann hefur þá náttúrlega í vasanum eins og menn hafa undirmennina yfirleitt. Tvo þeirra tilnefnir hann og þeir verða þá allir með sömu pólitík. Þeir eru ráðnir til sjö ára og svo talar hæstv. ráðherra um að það mætti hugsanlega breyta þessu. En hvað á þá að gera með þann mann sem búið er að ráða til sjö ára og er pólitískur, segjum að hann sé kannski í sama flokki og hæstv. ráðherra og svo kemur ný ríkisstjórn sem er ekki ánægð með þá skoðun?

Herra forseti. Mér finnst nú hv. þingmaður ekki leggja rétt út af orðum mínum. Ég var ekki að tala um að þarna yrði einn pólitíkus. Ég var að segja að þó að um faglega ráðinn vel menntaðan og reyndan hagfræðing væri að ræða, þá væri auðvitað ekki hægt að útiloka það að hann hefði pólitískar skoðanir. Við getum ekki bannað honum það. Ég var ekki þar með að segja að ég gengi út frá því að þarna yrði einn pólitíkus í staðinn fyrir þrjá áður. Það er bara útúrsnúningur á orðum mínum. Ég vona svo sannarlega að við komumst í burtu frá þeim tíma og ég held að lögin muni líka gera sitt í þessum efnum og hjálpa okkur til að færa þetta inn í annan farveg þar sem fagleg sjónarmið verða fyrst og fremst ráðandi. Ég velti því fyrir mér hvað vakir fyrir hv. þingmanni og öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa viljað lesa inn í þetta alls konar hluti sem ég sé enga ástæðu til að gera. Frumvarpið talar bara fyrir sig sjálft. Það er skýrt, það kveður á um ákveðið skipulag. Síðan auðvitað veldur hver á heldur eins og alltaf hefur gerst. Kannski eiga sjálfstæðismenn svo erfitt með að hugsa 

Herra forseti. Fyrst aðeins út af síðustu orðum hæstv. fjármálaráðherra. Þetta voru nú svona getgátur og dylgjur sem ég vísa á bug. Athugasemdir okkar sjálfstæðismanna hér í dag hafa fyrst og fremst lotið að efnisþáttum málsins og eins því sem okkur finnst óskýrt í sambandi við þetta mál. Ég veitti því ekki athygli, hafi hæstv. fjármálaráðherra svarað því í ræðu sinni, hvers vegna sú leið var valin sem liggur fyrir í frumvarpinu en ekki ýmsar aðrar leiðir sem farnar hafa verið í nágrannalöndum okkar varðandi útfærslu á stjórnskipulagi seðlabanka og peningamálaráði. Því eins og fram hefur komið þekkir hæstv. fjármálaráðherra allvel til þessara mála og sat í þeirri nefnd sem átti heiðurinn af frumvarpinu 2001 og veit að það eru ýmis sjónarmið uppi í þessum efnum. Það eru mismunandi leiðir farnar í mismunandi löndum en hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki greint okkur frá því frekar en hæstv. forsætisráðherra gerði hér áðan hvers vegna þessi útfærsla var valin en ekki einhver önnur. Það hefur verið rauður þráður í málflutningi okkar sjálfstæðismanna í dag að við viljum fá fram hvaða sérstöku rök eru fyrir þessari niðurstöðu til að við getum áttað okkur betur á hvaða kostir eru í boði og hvaða leið er skynsamlegust. En eins og ég lýsti hér í ræðu fyrr í dag hef ég talsverðar áhyggjur af því að frumvarpið sem slíkt virðist ekki vera byggt á faglegri skoðun heldur virðist vera hugmynd sem er hent svona fram og látið nægja að halda sig við hana án þess að að baki búi einhver málefnaleg eða fagleg skoðun á þessu fyrirkomulagi.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það má taka það svo að sjálfstæðismenn séu kannski ekki svo ósáttir við málið sjálft og fyrirkomulagið sem þarna er lagt til en finnist undirbúningurinn ekki hafa verið réttur. Sem sagt frumvarpið er gott en undirbúningurinn var ekki réttur. Er þetta kannski hugsunin? Ég átta mig ekki alveg á þessu. Ég held að það sé algerlega á hreinu að frumvarpið er faglega vel undirbyggt. Þetta er fyrirkomulag sem er mjög algengt. Ég held að það sé líka sniðið að okkar þörfum, t.d. í því tilviki að peningastefnuráðið er ekki stórt, það er ekki viðamikið bákn. Það var rætt á sínum tíma og mönnum fannst kannski dálítið mikið í ráðið að fara að hafa 11 eða 15 manna, eða hvað það nú er, sums staðar er til held ég upp í 18 manna ráð eða batterí af þessu tagi - að í tilviki Íslands í okkar litla seðlabanka og okkar litla hagkerfi mundu menn reyna að leita einfaldari leiða og hafa þetta hóflegt í sniðum, sníða sér stakk eftir vexti og það tel ég að sé gert hér. Þetta er nákvæmlega sama fyrirmynd og algengast er að rekast á, þ.e. að ráðið eða nefndin sé blanda af sérfræðingum innan bankans sjálfs og einhverjum tilteknum utanaðkomandi aðilum Það er módelið. Ég fullvissa hv. þingmenn um að ef þeir skoða fyrirkomulagið í flestum nálægum löndum eða löndum með svipuðu hagkerfi, t.d. í OECD-löndunum, þá er þetta langalgengasta módelið. Ég held að það hafi ótvíræða kosti að velja einn faglegan seðlabankastjóra. Það er augljóst mál að þar með er mikið lagt undir. Það ríður alveg gríðarlega á að sá maður sé vandanum vaxinn, sé starfi sínu vaxinn. Enda vita menn hversu mikið kastljós er á seðlabankastjórum, sérstaklega stórþjóðanna, og hversu gríðarlega ábyrgðarmikið hlutverk þeir hafa með höndum. Það er nákvæmlega eins og það er gríðarlega mikilvægt að forsætisráðherra lands eða forseti lands, eða hver það nú er sem fer með slíkt forustuhlutverk á einhverju sviði, sé vandanum vaxinn. Það hefur nú heldur betur alltaf komið í ljós.

Herra forseti. Við sjálfstæðismenn höfum ekki tekið afstöðu til einstakra efnisatriða í þessu frumvarpi. Við höfum hins vegar áhyggjur af því að þessu verði kastað hér fram án þess að að baki búi vönduð skoðun. Það hefur ekkert komið fram um það að hér sé á ferðinni niðurstaða faglegrar vinnu og ekki einu sinni þannig að samráðs hafi verið leitað á hinum pólitíska vettvangi um þessa niðurstöðu sem þó hefur verið venja eins og hæstv. fjármálaráðherra þekkir. En svo maður snúi sér að einstökum efnisatriðum þá er það rétt að víða eru peningastefnuráð fyrir hendi og það er fyrirkomulag sem ég get persónulega, ég tala ekki fyrir aðra í mínum flokki, vel hugsað mér að geti komið til greina. Eins og hæstv. ráðherra bendir á þá eru slík ráð með mismunandi hætti. Ég spyr: Er rétt að hafa peningastefnuráðið þannig að aðalbankastjóri bankans ráði því hverjir koma utanaðkomandi og hafi síðan líka undirmenn 

Herra forseti. Seðlabankastjóri velur ekki af handahófi einhverja menn í bankanum inn í peningastefnuráðið. Þar eru yfirmenn viðkomandi sviða.

Sem eru ráðnir af honum.

Já, en þeir gegna þeim ábyrgðarstöðum innan bankans þannig að sjálfsögðu er það skipulag sem þar kemur við sögu og síðan er það forsætisráðherra sem samþykkir þá sem koma utan að þannig að þetta er fjölskipað ráð, verður fjölskipað stjórnvald, sem greiðir atkvæði ef á þarf að halda og samanstendur með þessum hætti. Varðandi undirbúning að málinu þá má lengi ræða um það, en yfirsést hv. þingmanni nokkuð sú staðreynd að mynduð var ný ríkisstjórn í landinu á sex dögum? Hún er á sínum fimmta starfsdegi. Þannig að hér hefur vissulega verið unnið hratt en ég tel að málið sé gott og ég tel að þetta sé rétta skipulagið. Ég tel að það sé auðvelt að rökstyðja það með sterkum faglegum rökum og þá sýnist mér það nú bara vera í lagi.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mjög mikilvægt mál, breyting á lögum um Seðlabanka Íslands. Ég vil taka það fram sérstaklega hér í upphafi að ég tel mjög skiljanlegt að ný ríkisstjórn setji það í forgang, í ljósi aðstæðna, og eftir þau áföll sem yfir okkur hafa dunið, að taka til endurskoðunar lög um Seðlabanka Íslands. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að við þurfum að taka allt fjármálakerfið til endurskoðunar og læra af því sem úrskeiðis fór og marka trausta stefnu til framtíðar. Að sjálfsögðu styður Sjálfstæðisflokkurinn það að slíkt endurmat fari fram og við leggjum á það áherslu að vandlega verði gætt að því að fara ekki í handahófskenndar breytingar eins og mér sýnist að þarna geti verið um að ræða. En kannski aðeins út af þeirri umræðu sem var hér á undan á milli hv. þm. Péturs H. Blöndals og hæstv. fjármálaráðherra varðandi hagfræðinga, hæfisskilyrði og pólitík eða ekki pólitík - mér dettur nú strax í hug ágætur hagfræðingur sem uppfyllir þessi skilyrði mjög vel. Hann er með mastersgráðu í hagfræði og víðtæka reynslu af peninga- og efnahagsmálum og svo geta menn deilt um hvort hann sé pólitískur eða ekki. Það er hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir Hilmar Haarde, sem uppfyllir þessi skilyrði. Ég nefni þetta nú sérstaklega hér til þess að vekja athygli á því að hagfræðingar geta verið pólitískir jafnvel þó að þeir séu óneitanlega faglegir.  En eins og ég segi þá hefur það komið fram hér í umræðunni að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki mótfallinn því að gerðar verði breytingar á starfsemi Seðlabankans og að stefna hans verði endurskoðuð. Enda hefur það margoft komið fram að slíkar breytingar voru í vinnslu í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það einskorðast ekki við Seðlabankann heldur var samspil hans og Fjármálaeftirlitsins og jafnvel sameining þeirra stofnana til skoðunar eins og kunnugt er og hefur verið fjallað ítarlega um það hér fyrr í dag. Erlendir sérfræðingar höfðu málið til umfjöllunar og einnig hafði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn verið kallaður að því borði og það var samkomulag, eftir því sem ég best veit, um það innan fyrrverandi ríkisstjórnar að þessu skyldi lokið í febrúarmánuði. En það fór eins og það fór og við ræðum það ekkert frekar hér. Þess vegna vekur þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar talsverða furðu. Ég hafði nefnilega fyrir fram talið að með því boðaða frumvarpi - strax var gerð grein fyrir því að það yrði eitt af helstu áherslumálum ríkisstjórnarinnar - yrði tekið á verkefnum á ábyrgðarsviði bankans. Að skerpt yrði á stýritækjunum, leitað leiða til að bæta virkni þeirra til framtíðar eða á einhvern hátt lagðar til nýjar aðferðir við stjórn peningamála. En það er ekki gert og hæstv. fjármálaráðherra talaði nú um það á þann veg að þetta væri fyrst og fremst hreint og klárt skipulagsmál. Þá er það bara þannig og ríkisstjórnin hefur að sjálfsögðu leyfi til þess að fara í allar skipulagsbreytingar sem hún kýs að gera. Ekki er verið að breyta um peningastefnu. Það er verið að breyta um mannskap, mannaskipan. Einn bankastjóri í stað þriggja. Peningastefnuráð sem ákveður vaxtastigið en ekki bankaráð. Ég ætla ekki að útiloka það fyrir fram að þetta geti ekki verið rétta leiðin. Ég skoða það með opnum huga og mun gera það í starfinu í efnahags- og skattanefnd. Ég hef hreinlega ekki nægar upplýsingar til þess að geta myndað mér um það skoðun á þessu stigi. Ég hlýt samt að spyrja hæstv. forsætisráðherra, og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, hvort stefnan sjálf sem var mörkuð með seðlabankalögunum árið 2001, og var í meginatriðum studd þingmönnum allra flokka, hafi þá verið í lagi. Hefur hún ekki brugðist? Eru það bara mennirnir sem stýrt hafa bankanum sem hafa brugðist? Er það þess vegna sem breyta þarf og skipta um menn? Er það ekki aðalatriðið, þegar talað er um traust og trúverðugleika og orðspor, að við þurfum að endurvekja traust á peningamálastefnunni? Mér finnst það nokkuð athyglisvert að núverandi stjórnarflokkar, sem að vísu hafa ekki talað í takt um stefnuna í peningamálum - hæstv. fjármálaráðherra talar um að hann sé að fara og spjalla við kollega sinn frá Noregi um norsku krónuna og ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr því samtali. Forsætisráðherra og flokkur hennar er meira inni á evruleiðinni þannig að þeir eru ekki alveg samstiga, en allt í lagi með það. Stjórnarflokkarnir eru, með því að gera engar breytingar og boða engar breytingar í frumvarpinu á peningamálastefnunni sjálfri, að gefa henni nokkurs konar heilbrigðisvottorð. Stefnan sem sagt virkar fínt ef stjórnendur eru færðir til og skipulaginu breytt. Ég mundi gjarnan vilja fá afstöðu hæstv. forsætisráðherra til þessa atriðis. Það virðist ekki, alla vega ekki í þessu frumvarpi, hvað svo sem síðar verður, vera ætlun ríkisstjórnarinnar að gera breytingar á peningamálastefnunni sjálfri. En hún er einmitt það sem helst hefur verið gagnrýnt, og harðlega gagnrýnt, m.a. af talsmönnum og flokksmönnum núverandi stjórnarflokka, og er af mörgum talin stór liður í því hversu illa fór hjá okkur. Margir hafa talað um að peningamálastefnan hafi hreinlega verið sú að halda uppi fölsku gengi krónunnar sem endaði svo með skelfingu eins og við þekkjum. Ég spyr því: Er það ekki nákvæmlega það sem við eigum að vera að tala um hér í dag? Ekki hverjir sitja í sætum bankastjóra eða hversu margir þeir eru. Erum við ekki að byrja á öfugum enda? Og eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á hér á að framan þá eru það ekki seðlabankastjórarnir sem bera ábyrgð á peningamálastefnunni heldur erum það við hér á Alþingi, stjórnvöld og ríkisstjórn, sem berum ábyrgð á henni. Þannig að við leysum engan vanda í því samhengi með því að skipta bara um menn. Eins og hér hefur verið bent á virðist frumvarpið hafa verið unnið í talsverðum flýti, svo miklum flýti að bent hefur verið á að gamalt nefndarálit Samfylkingarinnar frá árinu 2001 hafi verið dregið upp úr skúffu og dubbað upp í frumvarpsform. Ég trúi ekki að menn hafi gert það og vil því kalla eftir svörum við spurningum, sem áður hafa verið lagðar fram, um það hvaða sérfræðingar voru kallaðir til við samningu frumvarpsins. Ég trúi því hreinlega ekki að núverandi stjórnarflokkar hafi gerst sekir um þau vinnubrögð að endurnýta gömul nefndarálit eins og staðan er í dag og í ljósi þess hve margt hefur breyst frá árinu 2001. Ég vil aðeins ræða um erlenda sérfræðinga. Hæstv. forsætisráðherra þótti óþarfi að láta erlenda aðila fá frumvarpið til umsagnar. Ég tel nauðsynlegt að útvíkka umsagnarferli frumvarpsins til að það nái líka til erlendra aðila í ljósi þess að við lifum og hrærumst í alþjóðlegu umhverfi. Það er ekki síst vegna orðspors okkar á erlendum vettvangi og alþjóðlegum vettvangi sem það er svo mikilvægt að breyta um mannskap í brúnni, að sögn talsmanna ríkisstjórnarinnar. Ég tel því afar mikilvægt að við látum þýða frumvarpið í hvelli, senda það til umsagnar til erlendra aðila hvort sem það er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem ég tel nú einsýnt að þurfi að fara vel yfir það, eða aðrir. Mér dettur í hug Seðlabanki Evrópu, virtir háskólaprófessorar hér og þar sem hafa mikla þekkingu á Íslandi og sérfræðingar í erlendum greiningardeildum. Ég tel afar mikilvægt að við fáum álit sem víðast að til þess að tryggja að orðspor okkar bíði ekki frekari hnekki. Það væri t.d. afar óheppilegt að rjúka af stað með tilviljunarkenndar breytingar sem hugsanlega gætu gengið gegn framtíðarstefnumótun, það væri mjög slæmt fyrir orðsporið. Þá vil ég næst spyrja um framtíðina - ég er reyndar að spyrja um öll þessi mál fyrir eyrum sjálfstæðismanna þar sem hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra virðast upptekin af eigin samtali. Ég endurtek þá spurningu sem borin var upp í andsvari hér áðan, um sameiningu Seðlabanka og Fjármálaeftirlitsins, og vil beina henni til hæstv. forsætisráðherra. Er hún algerlega út af borðinu? Hvað ætla menn þá að gera í mannahaldi þar? Hæstv. fjármálaráðherra svaraði fyrir sinn hatt að þeir ætluðu að sameina þær tvær stofnanir eins og Seðlabankinn væri eftir breytingar. En er það þá þannig að menn ætla að vera nýbúnir að skipa mann til sjö ára í stað seðlabankastjóra og fara þá í breytingarnar? Þá spyr ég aftur: Er þetta ekki öfug röð verkefna? Mig langar að lokum að ræða um ákvæði laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í frumvarpinu er talað um að þau ákvæði muni áfram gilda, eða svo segir í greinargerð. Í ljósi þess að manni sýnist að verið sé að brjóta þau lög á núverandi seðlabankastjórum með vafasömum bréfasendingum úr Stjórnarráðinu, spyr maður hvort ekki væri heiðarlegra að setja inn í þessi lög einhver ákvæði um það hvernig víkja skuli seðlabankastjóra úr starfi ef stjórnvöldum líkar ekki starfsmaðurinn. Starfsmannalögin bjóða nefnilega einungis upp á leiðir til þess að segja fólki upp brjóti það af sér í starfi. Eins og fram hefur komið hefur ekkert verið leitt í ljós þess efnis að núverandi bankastjórar hafi gert slíkt. En mundi slíkt ákvæði kannski brjóta gegn sjálfstæði bankanna? Það skyldi þó ekki vera? Vegna þess að sjálfstæði Seðlabanka Íslands er náttúrlega lykilatriði í þessu sambandi. Megintilgangur laganna frá árinu 2001, sem allur þingheimur tók undir, eins og hér hefur komið fram, var einmitt að gera Seðlabankann sjálfstæðan. Það er í samræmi við það sem gerist annars staðar eins og svo mikilvægt er að við höldum á lofti. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í Hallgrím Ólafsson, formann starfsmannafélags Seðlabankans, sem skrifaði grein í Morgunblaðið miðvikudaginn 4. febrúar sl. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Ég er viss um að allflestir starfsmenn Seðlabankans eru mér sammála um að bankastjórarnir allir njóta trausts og virðingar innan bankans. Ekki hefur verið bent á nein afglöp né brot í starfi.“ Þannig telur að minnsta kosti þessi starfsmaður, formaður starfsmannafélagsins, að ekki sé hægt að beita 34. gr. laga, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, við að losa embættin vegna þess að ekki hefur verið bent á nein afglöp eða brot í starfi. Ég vil því næst vitna í hæstv. forsætisráðherra sjálfan sem hér í upphafi viku í skýrslu um stefnu ríkisstjórnarinnar sagði: „Við skulum halda í heiðri þá grundvallarréttarreglu að enginn er sekur fyrr en það hefur verið leitt í ljós lögum og reglum samkvæmt. Höldum í heiðri mannréttindi allra og gætum þess að uppgjör okkar snúist ekki upp í nornaveiðar af neinu tagi. Við búum í réttarríki og það er hvorki vilji ríkisstjórnar né alþingismanna að ganga á svig við meginreglur réttarríkisins. Það vil ég undirstrika hér í kvöld.“ Ég er mjög sammála hæstv. forsætisráðherra í þessum orðum og vil því hvetja til vandvirkni í vinnubrögðum í þessu máli. Eins og nýskipaður forseti Alþingis sagði í fyrstu ræðu sinni mun þessi ríkisstjórn leggja áherslu á réttláta stjórnsýslu. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til að huga að og fara vel eftir eigin orðum í þessu samhengi og leggja áherslu á vönduð vinnubrögð. Frumvarpið fer núna til nefndar og ég tel afar mikilvægt að við leggjum mikla vinnu í að fara yfir öll atriði málsins. Ég er í efnahags- og skattanefnd og mun beita mér fyrir mjög vandaðri umfjöllun þar. Það var mjög jákvætt að heyra hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formann nefndarinnar, boða það að farið yrði mjög vandlega yfir frumvarpið og öll atriði, ekki bara hvað varðar skipulagsmál, tekin og rædd ef þess verði óskað. Ég tel það eins og ég segi vera mjög jákvætt og hlakka til að fara í þá vinnu. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan um erlendu umsagnaraðilana og hvetja hæstv. forsætisráðherra til að láta þýða frumvarpið hið snarasta og koma því út til umsagnar. Eins og við höfum orðið vitni að er það ekki lengur einkamál okkar Íslendinga hvernig við vinnum hér og fjármálakerfi okkar er tengt alþjóðlega þannig að við þurfum að gæta okkar í þessu sem öðru.

Virðulegi forseti. Ég fagna frumvarpinu sem hér er lagt fram um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Það er löngu tímabært að koma á faglegri yfirstjórn í Seðlabanka Íslands. Það stjórnkerfi sem þar hefur verið undanfarin ár hefur fyrir löngu gengið sér til húðar og nýtur hvorki tiltrúar meðal almennings og markaðsaðila innan lands né meðal markaðsaðila úti í heimi. Í þessari umræðu er mörgu blandað saman og látið að því liggja að annarlegar hvatir liggi að baki því að ríkisstjórnin leggur áherslu á að skipt sé um yfirstjórn í Seðlabankanum. Þess misskilnings hefur líka gætt að með setu í ríkisstjórn og samþykki við peningamálastefnu og grunnreglur hennar, sem í gildi hafa verið frá því að samkomulag tókst milli ríkisstjórnar og Seðlabanka árið 2001, felist jafnframt ábyrgð á framkvæmd peningamálastefnunnar og einstökum aðgerðum yfirstjórnar Seðlabanka Íslands. Algjörlega fráleitt er að halda því fram, eins og gert hefur verið í umræðunni, að hæstv. forsætisráðherra hafi með því að sitja í ríkisstjórn sem stóð að því að áfram yrði í gildi peningamálasamkomulag milli ríkisstjórnar og Seðlabanka frá árinu 2001 tekið einhvers konar ábyrgð á aðgerðum eða aðgerðaleysi bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Í því stjórnkerfi sem byggt hefur verið upp á sviði peningamála í nágrannaríkjum okkar og þeim ríkjum þar sem best hefur tekist til hefur mikil áhersla verið lögð á að seðlabankar, stjórnsýsla þeirra og stjórnskipan hafi tiltrú og þeir sem þeim störfum gegna axli ábyrgðina sem því fylgir. Í ábyrgðinni felst að eiga málefnalegar samræður um peningamálastefnu og framkvæmd hennar á faglegum grundvelli jafnt við almenning, fyrirtæki og sérfræðinga og láta hag peningamálastefnunnar og framkvæmd hennar vera í forgrunni en ekki pólitísk eða annarleg sjónarmið, sem ekki eiga heima í rekstri seðlabanka. Margt má segja um þá tilraun sem lagt var af stað með á Íslandi árið 2001 með fljótandi gjaldmiðil í minnsta mynt- og gjaldmiðilskerfi í heiminum. Eftir á að hyggja er ljóst að það var mikill misskilningur og vanmat á aðstæðum að halda að slíkt kerfi væri til þess fallið að skapa efnahagslegan stöðugleika eða leggja grunn að honum til lengri tíma. Það lá ekki ljóst fyrir árið 2001 og ég skal viðurkenna að ég var einn þeirra sem féll fyrir þeim rökum að á þeim tíma væri væntanlega betra að hafa sjálfstæðan gjaldmiðil vegna þess að ég trúði því eins og margir aðrir að hefðbundnar kenningar um gjaldmiðilsþróun ættu enn þá við að því leyti að gjaldmiðill sem við hefðum sjálf endurspeglaði í ríkara mæli íslenskar efnahagsaðstæður en annar stærri gjaldmiðill. Reynslan hefur hins vegar sannarlega sýnt okkur að svo er ekki heldur hefur gjaldmiðillinn þvert á móti reynst óstöðugleikavaldur í sjálfu sér og frekar verið valdur að efnahagsvanda en hluti af lausn á efnahagsvanda og smæð hans hefur aukið á vandann. Þegar horft er til aðgerða bankastjórnar Seðlabanka Íslands á undanförnum árum er ljóst að þar er um mikla hörmungarsögu að ræða í framkvæmd peningamálastefnu. Ég hefði kosið að bankastjórar Seðlabankans öxluðu ábyrgð á því ástandi sem upp er komið og hlustuðu á þær raddir sem fram hafa komið um að þeir séu örugglega ekki hluti af þeirri lausn sem við þurfum til að endurreisa íslenskt efnahagslíf heldur frekar hluti af þeirri fortíð sem þarf að ljúka og snúa baki við til að geta haldið áfram. Mér finnst mjög sérkennilegt að bankastjórarnir skuli kjósa að sitja sem fastast og skýla sér á bak við lagaþrætur og skæklatog þess efnis að þeim sé ekki skylt að víkja í ljósi laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, eins og formaður bankastjórnar Seðlabankans lét sér sæma að hafa í frammi á viðskiptanefndarfundi í desemberbyrjun, í stað þess að axla siðferðilega ábyrgð á ástandinu sem upp er komið og þeim skorti á trúnaðartrausti sem er víðtækur í garð bankastjórnarinnar. Svo verður hver að fljúga sem hann er fjaðraður og bankastjórarnir verða að fá að haga málum með þeim hætti sem þeir sjálfir kjósa. Við þær aðstæður er óhjákvæmilegt að ræða þá ágalla sem hafa verið á framkvæmd þeirra á starfsskyldum sínum á undanförnum missirum og árum. Ég ætla ekki að fara aftar en til ársins 2006. Þó er hægt að nefna árið 2004 þegar bindiskylda var afnumin í upphafi árs og þar með greitt fyrir því að íslensku bankarnir hefðu nægt fé til að standa að húsnæðislánabyltingunni miklu síðsumars 2004. Bankinn gerði ekkert til að draga úr fé á markaði í kjölfar innrásar bankanna á húsnæðismarkaðinn, sem sprengdi upp eignaverð í landinu með mjög erfiðum afleiðingum. Ljóst var eftir erfiðleikana sem íslensku bankarnir gengu í gegnum árið 2006 að tvísýnir tímar væru fram undan og bankarnir væru mjög viðkvæmir fyrir því hvernig háttaði á erlendum lánsfjármörkuðum og væru skuldsettir og þar af leiðandi mjög viðkvæmir fyrir því ef lokaðist fyrir erlent lánsfé. Viðvaranir í þessa veru voru grunnstefið í efnahagsstefnu Samfylkingarinnar fyrir kosningarnar 2007 þar sem verulega var varað við nákvæmlega þessari hættu. Á seinni hluta ársins 2007 var öllum ljóst að þessi blanda, stórt bankakerfi með miklar erlendar skuldbindingar og lítill gjaldmiðill, var banvæn en Seðlabankinn gerði á þessum tíma ekkert til að bregðast við því og hafði ekkert frumkvæði að því að efla gjaldeyrisvarasjóð bankans. Á þessum tíma var áhættuálagið á ríkissjóð Íslands á bilinu 11 til 20 punktar. Seðlabankinn hreyfði sig ekki á nokkurn hátt á seinni hluta ársins 2007 til þess að heyja í forða og safna gjaldeyrisforða, til að takast á við þá erfiðleika sem sannarlega og augljóslega voru fram undan.  Virðulegi forseti. 2008 gekk hörmungarsagan enn lengra. Einhvers konar meint viðvörun var gefin á fundi seðlabankastjóra með a.m.k. forsætisráðherra og utanríkisráðherra í marsmánuði 2008, eftir því sem hann sjálfur sagði síðar. Hann kvaðst hafa lesið úr handriti ýmiss konar varúðaryfirlýsingar um ástand bankakerfisins og varað í stórum orðum við hættunni. Hann las þessi meintu viðvörunarorð upp rúmu hálfu ári seinna,  Það sem ýtir frekar undir þann grun að um eftiráskýringar sé að ræða er sú staðreynd að strax í mánuðinum á eftir, aprílmánuði, afnam þessi sama bankastjórn Seðlabankans bindiskyldu á útibú bankanna í útlöndum og opnaði þar með fyrir enn frekari skuldsetningu þeirra í útlöndum. Það var því alla vega ekki meira samhengi á milli aðgerða og orða en þetta og sýnir það enn frekar faglega vanhæfni bankastjórnarinnar til að axla ábyrgð. Í fjármálastöðugleikaskýrslu í maí 2008 er farið með yfirveguðum hætti yfir bæði hættur og styrkleika bankakerfisins. Sú greining er í nokkru ósamræmi við þær meintu dómsdagsspár sem formaður bankastjórnar Seðlabankans þykist hafa haft í frammi við tiltekna ráðherra í mars 2008. Hann sagði á fundi viðskiptanefndar Alþingis að hann hefði í júlímánuði sagt við forsætisráðherra að núll prósent líkur væru á því að bankarnir hefðu krísuna af, núll prósent líkur, engar líkur væru á að íslensku bankarnir hefðu þetta af. Samt var engin viðbragðsáætlun gerð í Seðlabanka Íslands frá því í júlí og fram að bankahruni til að takast á við fyrirsjáanlegt og óhjákvæmilegt bankahrun,  Þetta er enn fremur í ósamræmi við yfirlýsingu Ingimundar Friðrikssonar bankastjóra í ræðu sem hann hugðist halda í dag en var aflýst og birt er á vefsíðu Seðlabankans. Þar segir hann að bankastjórnin hafi ákveðið að lána Kaupþingi tveimur dögum fyrir hrunið, því að með hliðsjón af horfum um lausafjárstöðu bankans hafi verið talið að hann gæti staðið af sér stórviðrin og því hafi Seðlabankinn veitt honum lán. Hvar er núllprósentgreiningin fræga þegar þar er komið sögu? Hvar er þessi djúpstæða faglega greining formanns bankastjórnar Seðlabankans frá því í júlí á því að engar líkur væru á að bankarnir hefðu þetta af þegar síðan var í lagi að lána þeim alla þessa peninga bara nokkrum dögum fyrir hrunið vegna þess að Kaupþing mundi örugglega komast í gegnum erfiðleikana? Hér rekur sig hvað á annars horn og augljóslega er um ófagleg vinnubrögð að ræða. Ummælin um óreiðumenn sem margoft hefur verið vitnað til voru ekki til þess að auka traust á íslensku efnahagslífi á viðkvæmri stund og sáðu efasemdum um að Íslendingar ætluðu að standa við alþjóðlegar skuldbindingar sínar erlendis. Það var ábyrgðarhluti af formanni bankastjórnar Seðlabankans. Í því ágæta Kastljósviðtali talaði hann einnig fyrir einföldu kennitöluflakki og því að Íslendingar ætluðu ekki að virða skuldbindingar sínar gagnvart öðrum þjóðum. Yfirlýsing formanns bankastjórnarinnar um Rússalán á mesta örlagadegi í sögu íslensks fjármálakerfis, yfirlýsing sem byggði á svefndrukknum misskilningi á símtali við sendiherra Rússlands, er einsdæmi í sögu seðlabanka í Vesturálfu. Slík afglöp hefðu verið afsagnarástæða ein og sér fyrir alla faglega ráðna bankastjóra í seðlabönkum í nágrannalöndunum. Ákvörðun bankastjórnarinnar um fastgengisstefnu án þess að hafa til þess gjaldeyrisvaraforða og án þess að ræða þá ákvörðun við hagfræðinga bankans er annað dæmi um afdrifarík og fráleit afglöp sem ein og sér væru afsagnarsök í öðrum löndum. Þá er ekki nefnd barátta formanns bankastjórnarinnar gegn aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að lausn á málum þjóðarinnar í haust og þær skemmdarverkaaðgerðir sem hafðar voru í frammi af hans hálfu gagnvart þeirri áætlun.

Herra forseti. Þeim fjölgar sem vissu allt saman fyrir fram, og löngu fyrir fram, og það áttu allir að vita það, m.a. sá sem keypti hlutabréf í Glitni fyrir milljarða daginn fyrir fallið, hann var bara ekki með þessa almennu þekkingu. Hv. þingmaður segir að ekki hafi verið annarlegar hvatir að baki þessa frumvarps. Mig langar að spyrja hann: Hvað þýðir þá bréfið sem hæstv. forsætisráðherra sendi bankastjórn Seðlabankans áður en frumvarpið var lagt fram, þar sem hann biður þá um að segja af sér? Frumvarpið kemur síðan í kjölfarið. Er frumvarpið eingöngu hugsað til þess að segja þeim upp? Eru það öll faglegheitin í þessu? Talandi um annarlegar hvatir: Hvernig tengir hv. þingmaður þetta bréf og frumvarpið sem getið er um í bréfinu - eru þetta ekki annarlega hvatir? Hvorki í ræðu hæstv. forsætisráðherra né í greinargerð með frumvarpinu er ekki minnst orði á útlönd. Það er eins og við séum komin heim í heiðardalinn og séum búin að loka öllum landamærum við útlönd eins og margir segja að Vinstri grænir vilji. Er það í samræmi við stefnu hv. þingmanns sem hefur sagt að við eigum að horfa mikið til útlanda og taka mið af því sem þar er verið að gera? Er eitthvað í frumvarpinu sem tekur mið af því sem er að gerast í útlöndum? Mig langar að spyrja hv. þingmann að því.

Virðulegi forseti. Í bréfi hæstv. forsætisráðherra var athygli bankastjóranna vakin á þeirri ætlan ríkisstjórnarinnar að breyta lögum um yfirstjórn Seðlabanka Íslands. Í því samhengi hvatti hæstv. forsætisráðherra bankastjórana til þess - ég man nú ekki orðalagið nákvæmlega - að segja af sér störfum. Ég hef margsinnis hvatt til þess að þessir menn öxluðu ábyrgð sína og segðu af sér störfum og tel það algerlega með ólíkindum að þeir skuli ekki hafa gert það. Enginn seðlabankastjóri hefði komist upp með það í nágrannalöndum okkar að sitja yfir hruni efnahagslífsins, sitja áfram í starfi, ekki einn einasti. Ekki búa annarlegar hvatir að baki þessu bréfi forsætisráðherra, ekki frekar en annarlegar hvatir bjuggu að baki yfirlýsingar hv. þm. Geirs H. Haarde. Hann lýsti því yfir þegar hann var enn forsætisráðherra að það væri ætlan og vilji þingflokks Sjálfstæðisflokksins að breyta lögum og skipta um yfirstjórn Seðlabankans í kjölfar þeirrar lagabreytingar. Ég skil ekki hvaða eðlismunur er á þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til, að skipta um yfirstjórnina einvörðungu, eða að skipta um yfirstjórnina í samhengi við sameiningu Seðlabanka og Fjármálaeftirlits eins og hv. þm. Geir H. Haarde lagði til. Það er enginn eðlismunur á því. Búa þá annarlegar hvatir að baki því að breyta um yfirstjórn einvörðungu í frumvarpi en engar annarlegar hvatir í því að ætla að breyta um yfirstjórn og sameina tvær stofnanir í öðru frumvarpi? Þarna rekur sig hvað á annars horn.

Herra forseti. Það er einn reginmunur á. Annars vegar er tilkynnt um það að menn ætli að gera kerfisbreytingar, hvort sem það er að breyta peningamálastefnu Seðlabankans, breyta um stjórn eða eitthvað slíkt eða sameina það Fjármálaeftirlitinu, og tilkynna lagabreytingu í því skyni. Hins vegar er bréf skrifað til opinberra starfsmanna og þeir beðnir um að segja upp áður en Alþingi er búið að taka ákvörðun um að breyta lögunum. Það liggur ekkert fyrir að Alþingi samþykki þetta, Alþingi hefur sjálfstæðan vilja. Það er nú þannig. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann: Segjum að nýr seðlabankastjóri, sem er ráðinn til sjö ára, geri nú mistök líka. Hvað ætla menn þá að gera? Og hann vill ekki hætta. Á þá að setja ný lög?

Virðulegi forseti. Um er að ræða skipulagsbreytingu í því frumvarpi sem hér er lagt til. Lagt er til að stjórnskipulagi Seðlabankans verði breytt. Lagt er til að lögð verði af - aldrei var talað um að breyta peningamálastefnu, hv. þingmaður,  Hér er verið að breyta stjórnskipulagi Seðlabankans til þess að losna við þriggja manna stjórn sem er séríslenskt fyrirbæri og hefur ekki gefist vel - um það vitnar fjármálastöðugleiki og árangurinn af peningamálastefnu undanfarinna ára alveg ljóslega - og setja á annars konar kerfi sem byggist á faglegum forsendum. 
             Við skulum vona, hv. þingmaður, að sá bankastjóri sem ráðinn verður sýni ekki af sér þá forakt gagnvart fólkinu í landinu sem þeir þrír bankastjórar sem nú sitja hafa gert.

Hv. þm. Árni Páll Árnason heldur því fram að þriggja manna stjórn Seðlabankans sé eitthvert séríslenskt fyrirbæri. Ég leyfi mér að draga í efa að svo sé. Ég veit ekki betur en að bankastjórar t.d. þýska seðlabankans séu fimm og þar af þrír lögfræðingar. En það er aukaatriði. Mér fannst athyglisvert að hlýða á ræðu hv. þingmanns, sem fjallaði ekkert um efni frumvarpsins, það er algerlega óljóst hvaða sjónarmið hann hefur fram að færa um efnisatriði þess. Hann notaði tímann fyrst og fremst til þess að ausa úr skálum reiði sinnar yfir þá sem nú sitja í stjórn Seðlabankans og starfsfólk Seðlabankans, hvernig þeir hefðu haldið á málum og allt sem þeir hefðu gert hefði verið tóm vitleysa frá a til ö. Eflaust er það þannig að það hefði verið mikill búhnykkur fyrir Seðlabanka Íslands að hafa slíkan afburðamann sem hv. þm. Árni Páll Árnason er innan sinna raða meðan erfiðleikarnir dundu yfir íslenskt samfélag. Ég er nú ekki nema viss um að niðurstaðan hefði orðið önnur, enda heyri ég á hv. þingmanni að hann virðist vita allt og skilja allt miklu betur en allir aðrir. En ég velti fyrir mér, af því að hv. þingmaður fjallaði mikið um peningamálastefnuna, og hversu illa hún hefði reynst okkur Íslendingum, af hverju í ósköpunum ekki er vikið að henni í frumvarpinu? Frumvarpið fjallar einungis um formbreytingu á skipulagi Seðlabanka Íslands en hefur ekkert með peningamálastefnuna að gera, ekki nokkurn hlut, hv. þm. Mörður Árnason, sem er nú mættur hér í salinn til þess að kalla fram í. Ég hlýt 

Virðulegi forseti. Það er rangt af hv. þingmanni að reyna að skjóta skildi fyrir yfirstjórn Seðlabankans með því að vísa í starfsmenn Seðlabankans. Ég vék aldrei að framgöngu starfsmanna Seðlabankans hér áðan. Ég var að ræða um aðgerðir bankastjórnarinnar, augljóslega rangar ákvarðanir sem teknar hafa verið. Ákvarðanir sem standast ekki efnisleg rök. Yfirlýsingar sem bankastjórnir gefa í ólíkar áttir um sömu atriði. Fara greinilega þar af leiðandi ekki með rétt mál báðir tveir. Annar segir ekki satt. Hvor? Það er greinilegt að ósannfærandi skýringar eru settar fram fyrir málum. Málum er ekki haldið fram með eðlilegum hætti að því leyti að ekki eru til skjalfest gögn um meintar yfirlýsingar sem seðlabankastjórnin hefur haft í frammi. Við stöndum í miðjum ólgusjó. Við þurfum að endurreisa tiltrú á íslenskt efnahagslíf og íslenskan fjármálamarkað. Lykilatriði í því er að byggja faglega umgjörð utan um peningamálastefnu til framtíðar. Það verður ekki gert með yfirstjórn í seðlabanka sem er trausti rúin innan lands sem utan. Þessi varðstaða Sjálfstæðisflokksins, um óbreytt ástand í Seðlabankanum, er með ólíkindum. Hún sýnir að Sjálfstæðisflokkurinn meinti aldrei neitt með því að þykjast ætla að reyna að breyta yfirstjórn Seðlabankans. Hér eru hagsmunirnir fyrst og fremst þeir að verja flokkinn og hagsmuni þeirra sem flokkurinn hefur komið fyrir. Ekki er verið að horfa til þess að byggja upp forsendur fyrir efnahagslegri endurreisn til lengri tíma litið. Við þurfum að auka tiltrú á íslensku samfélagi og það verður gert með nýjum aðferðum og nýju fólki.

Herra forseti. Þrátt fyrir að hv. þm. Árni Páll Árnason hafi útnefnt sjálfan sig sérstakan talsmann þessarar ríkisstjórnar ætla ég að biðja hann um að forðast að útlista afstöðu Sjálfstæðisflokksins til mála. Til þess eru aðrir fullfærir sem tilheyra þeim flokki og ekki er óskað að það verði gert hér. Sagt er að ekkert sé skjalfest um þær viðvaranir sem bornar voru á borð fyrir ráðherra síðustu ríkisstjórnar. Það kann að vera rétt en ég minnist þess ekki að ráðherrar Samfylkingarinnar sem sátu fundina þar sem viðvörunarorðin voru viðhöfð hafi neitað því að það hafi verið gert. En mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því hann virðist vera mikill sérfræðingur á þessu sviði, hvort hann viti hvaða fyrirmyndir frumvarpshöfundar höfðu í huga við samningu frumvarpsins? Spurt var eftir þeim upplýsingum 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin getur án vafa skýrt með hvaða hætti unnið var að gerð frumvarpsins. Um það hef ég ekki upplýsingar frekar en aðrir þingmenn sem hér fjalla um það mál, sem lagt hefur verið fram af ríkisstjórninni. Hins vegar er mergur málsins sá að hér er lagt fram frumvarp sem vísar veginn fram á við og skapar þá faglegu umgjörð um stjórn peningamálastefnu sem hefur átakanlega skort á undanförnum árum og allir sem tjáð sig hafa um íslenskt efnahagslíf erlendis hafa kallað eftir að gilti hér. Allir hafa verið einhuga um að vara við því ástandi sem hefur ríkt í yfirstjórn peningamálastefnunnar og því samkrulli stjórnmála og efnahagsmála sem Sjálfstæðisflokkurinn bjó til á toppi Seðlabanka Íslands. Þetta er rangt ástand og mér finnst ótrúlegt að sjá að Sjálfstæðisflokkurinn skuli halda að óbreytt yfirstjórn Seðlabankans sé hluti af þeirri lausn sem íslenskt 

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Árna Páls Árnasonar vil ég hafna því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið eða standi gegn því að gerðar séu breytingar á skipulagi Seðlabankans eða annarra þeirra eftirlitsstofnana sem fjalla um málefni fjármálamarkaðarins. Ég kom að því í ræðu minni fyrr í dag og get ítrekað það síðar þegar ég hef betri tíma í þessari umræðu að við höfum að sjálfsögðu verið reiðubúin að ræða hvernig breytt umhverfi og hrun bankakerfisins kallar á að við endurskoðum þær stofnanir sem hafa lykilhlutverki að gegna við eftirlit og framkvæmd stefnu að þessu leyti. Þannig að ég hafna þessum ummælum. Hins vegar kom ég hér upp í andsvar fyrst og fremst til að vekja athygli á því að í málflutningi margra talsmanna ríkisstjórnarinnar í dag, einkum hæstv. forsætisráðherra og nú síðdegis í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, var lögð þung áhersla á að um væri að ræða faglegar skipulagsbreytingar. En ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar var ekki hægt að skilja með öðrum hætti en svo að frumvarpinu væri fyrst og fremst beint að þeim þremur sem sitja nú í bankastjórn Seðlabanka Íslands.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrstu athugasemd þingmannsins fagna ég því ef Sjálfstæðisflokkurinn er sannarlega tilbúinn að ræða breytingar á yfirstjórn Seðlabankans og lítur svo á að það sé hluti af lausn á efnahagsvanda okkar. En mér finnst Sjálfstæðisflokkurinn vera einum of mikið bundinn í humm og ha og óljósan moðreyk um hvað taka skuli við. Það skortir að sagt sé með skýrum og afgerandi hætti hvað taki við og hvernig og þessi bið hefur tekið allt of langan tíma.

Þetta frumvarp tekur ekki á því.

Íslenskt efnahagslíf þarf á skýrri sýn um endurreisn peningamálastefnunnar að halda. Við búum við óásættanlega hörð gjaldeyrishöft og til að auka tiltrú á gjaldmiðilinn þurfum við sem fyrst að ná tiltrú á framkvæmd peningamálastefnu og stjórn peningamála í landinu. Það má ekki bíða. Við getum einfaldlega ekki beðið von úr viti eftir því. Hér er lögð fram mjög einföld og skynsamleg tillaga til lausnar á því máli. Ég tala ekkert fyrir ríkisstjórnina, hv. þingmaður. Ég tala fyrir sjálfan mig og tjái viðhorf mín. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherrum fyrr í dag að fagleg rök eru fyrir ákvörðuninni og frumvarpinu og þau eru ljós og skýr. Í ræðu minni benti ég á verulega ágalla á framkvæmd starfsskyldna af hálfu þeirra sem sitja í bankastjórn Seðlabankans í dag. Ég tel að það sé einfaldlega nokkuð sem óhjákvæmilegt er að ræða í þessu samhengi, vegna þess að viðkomandi einstaklingar hafa kosið að sitja áfram þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir um að víkja og vegna þess að ljóst er að óljós skilaboð og misvísandi skilaboð milli þeirra er hluti af þeim vandamálum sem við fáumst við í dag.

Hæstv. forseti. Miðað við hvað hv. þm. Árni Páll Árnason á auðvelt með að fella dóma um frammistöðu einstakra embættismanna og stofnana held ég að kannski hafi verið óþarfi að setja á fót rannsóknarnefnd hér fyrir jólin, sem á að skila niðurstöðu síðar á þessu ári, til að fjalla um orsakir og aðdraganda bankahrunsins. Við getum bara leitað til hv. þm. Árna Páls Árnasonar og fengið hann til að koma með skýringar einn, tveir og þrír. 
             Vegna þess sem hefur verið rætt í þessari umræðu finnst mér ástæða til að fá fram sjónarmið hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Ég veit að hann situr ekki í ríkisstjórninni og er þar af leiðandi ekki flutningsmaður þessarar tillögu, nema óbeint. En ég velti hins vegar fyrir mér hvort honum sýnist að undirbúningur 

Virðulegi forseti. Leitt er ef hv. þingmanni sárnar að ég skuli rekja augljósa ágalla í framgöngu seðlabankastjórnarinnar á undanförnum missirum. Ég tel mig hafa til þess fulla heimild óháð því hvort rannsóknarnefnd er í gangi eða ekki og finnst fullkomlega eðlilegt að þeir ágallar séu ræddir enda hluti af almennri umræðu í landinu og hljóta að vera til skoðunar þegar horft er til hvort núverandi stjórnkerfi Seðlabanka Íslands hefur leitt til góðs árangurs eða ekki. Ég tel varðandi aðra spurningu hv. þingmanns að frumvarpið byggi á faglega sterkum grunni. Ég þekki engan hagfræðing í landinu sem kýs núverandi stjórnskipulag Seðlabankans fram yfir það stjórnskipulag sem lagt er til í frumvarpinu. Ég tel að það byggi á mjög traustum grunni og tryggi faglegt sjálfstæði Seðlabanka Íslands 

Herra forseti. Ég má eiginlega ekki vera að því að hlusta á þau gífuryrði sem falla af vörum hv. þm. Árna Páls Árnasonar vegna þess að ég hélt að við værum önnum kafin við að ræða frumvarpið sem liggur fyrir og stöðuna sem upp kemur þegar lögum um Seðlabanka Íslands er breytt. Ekki var mikið fyrir því haft af hálfu hv. þingmanns að ræða efni frumvarpsins en ég á þó von á því að það komi væntanlega fram á næstunni hvaða skoðun hann hefur á einstökum þáttum frumvarpsins og hvernig best er að haga lagasetningu um þá mikilvægu stofnun sem Seðlabanki Íslands er. Í þessu mikla frumvarpi er nefnilega um að ræða grundvallarbreytingu á uppbyggingu Seðlabanka Íslands. Í grundvallaratriðum er verið að breyta því hvernig ákvarðanir eru teknar í bankanum og breytingar af þessum toga þurfa mjög nákvæma skoðun. Jafnvel þótt við séum í ákveðnu tímahraki við þessar aðstæður verðum við samt að gæta að því að við erum að breyta grundvallarstofnun í landinu sem gegnir mikilvægu hlutverki í efnahagsstjórnun þjóðarinnar og það verður að gerast af ákveðinni yfirvegun. Hér er farin nokkuð önnur leið en þegar lögum um seðlabanka hefur áður verið breytt, en frá því bankinn var settur á laggirnar árið 1961 hefur aldrei gerst að lögum um Seðlabanka Íslands væri breytt án þess að atbeini allra flokka kæmi þar að og að baki lægi álit og vinna sérfræðinga og færustu manna á sviði starfsemi bankans. Ég sakna þess að sú leið var ekki farin nú. Ég sakna þess að í almennum athugasemdum í frumvarpinu sé ekki yfirlit yfir þá hugsun sem menn ætla að ná fram með breytingunum. Ég sakna þess að ekki er um neinn samanburð að ræða við banka í öðrum löndum. Ég sakna þess að menn geri grein fyrir þeim breytingum sem þegar hafa verið gerðar á vettvangi Seðlabanka Íslands á undanförnum áratugum og af hverju fallið var frá vissum hlutum og aðrir teknir upp í staðinn. Hér er t.d. sú leið farin að taka aftur upp að auglýsa stöðu bankastjóra sem fallið var frá árið 2001 af einhverjum ástæðum sem ég átta mig ekki almennilega á. En þá virtist samdóma álit manna hafa verið að auglýsingar hafi ekki þjónað hlutverki sínu. Nú er sú leið tekin upp aftur. Fróðlegt væri að vita betur hvernig rökstuðningurinn er þannig að við getum betur gert okkur grein fyrir faglega tilganginum með breytingum á lögum um seðlabanka. En að því sögðu á ég von á því að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem ég held að sé í forsvari fyrir efnahags- og skattanefnd,  Ég varð svolítið undrandi á því hversu fljótur hann var að hafna þeirri hugmynd sem hafði verið til umræðu í vetur að taka hina eftirlitsstofnunina, Fjármálaeftirlitið, með í þessa athugun. Ég vissi svo sem fyrir að hann teldi bæði kosti og galla á því að hafa Fjármálaeftirlitið undir Seðlabankanum en mér fannst hann fullfljótur núna að slá það út af borðinu. Ég get t.d. ekki sagt fyrir um það hvort það sé endilega svo slæmt og mér skilst að ef bankaeftirlit er innan raða Seðlabankans hafi hann að ákveðnu leyti betri aðgang að þeim bönkum sem hann á að hafa virkt eftirlit með. Þetta eru faglegir þættir sem ég viðurkenni að ég hef ekki fullkomið vit á en til eru aðrir, hagfræðingar og sérfræðingar, sem þekkja þetta betur. Það gleður mig sérstaklega að sjá hæstv. viðskiptaráðherra ganga í salinn. Það er mjög áhugavert og nauðsynlegt fyrir hann að hlusta á þessar merku umræður sem eiga sér stað um skipulag Seðlabanka Íslands. Að þessu sögðu langar mig að fara í nokkur atriði í frumvarpinu sjálfu og velta fyrir mér og spyrja nokkurra spurninga og ég vona að hæstv. forsætisráðherra geti svarað einhverjum þeirra í lokaræðu sinni. Í 3. gr. kemur fram að forsætisráðherra skipar seðlabankastjóra til sjö ára og hann skuli hafa meistaragráðu í hagfræði. Mér finnst svolítið þröngt að nefna eina fræðigrein sérstaklega. Ég hygg að menn geti á öðrum fræðasviðum haft umfangsmikla þekkingu á sviði efnahagsmála. Ég get nefnt t.d. verkfræði, sérstaklega hagræna verkfræði, og fleiri greinar þar sem slíkir þættir geta skipt verulegu máli. Menn kunna einnig að hafa meistaragráðu í hagfræði án þess að hafa sinnt henni að neinu marki í marga áratugi. Þannig að þá spyr maður sig að því hversu miklu máli prófið skiptir. Hitt er annað mál að menn verða alltaf að gæta þess að þeir sem stýra Seðlabankanum hafi umfangsmikla þekkingu á sviði efnahagsmála. Frá því eigum við aldrei að líta. Það kemur fram að seðlabankastjóri sé einn, en ekkert er sagt um hver eigi að vera staðgengill hans. Ég hefði viljað að hæstv. forsætisráðherra svaraði mér um það af hverju menn hafa ekki tilgreint í frumvarpinu hver eigi að vera staðgengill seðlabankastjóra. Í þeim löndum þar sem seðlabankastjóri er einn er eftir því sem mér skilst yfirleitt gert ráð fyrir því að einhver ákveðinn maður sé staðgengill hans. Hér kemur fram að ef seðlabankastjórinn forfallast geti forsætisráðherra sett annan tímabundið í hans stað. Svo er það líka í núgildandi lögum þar sem seðlabankastjórarnir eru þrír. Þar er hins vegar gert ráð fyrir því að einn af þremur seðlabankastjórum sé jafnframt staðgengill formanns bankastjórnar. Ég tel að skilningurinn sé sá að forsætisráðherra setji ekki annan tímabundið í stað sitjandi bankastjórnarformanns nema um langvarandi forföll sé að ræða. Ég hallast þá að því að túlka 3. gr. þannig að forsætisráðherra mundi ekki grípa fram fyrir hendurnar á sitjandi bankastjóra nema hann fari frá til lengri tíma. En vegna starfa sinna er bankastjóri gjarnan eitthvað í burtu og þess vegna hefði ég haldið að til bóta væri að gengið yrði frá því strax hver eigi að vera staðgengill hans. Hitt atriðið sem ég hefði viljað ræða við hæstv. forsætisráðherra og fá svör við og velti líka fyrir mér í tengslum við vinnuna sem fer fram í nefndinni. Það er peningastefnunefndin - mér finnst þetta orð dálítill tungubrjótur. Ég verð að segja það. Ég á erfitt með muna það. Peningastefnunefnd heitir hún. Ég hefði viljað að menn íhuguðu aðeins betur í hverju þessi peningastefnunefnd felst. Nú er það þekkt víða um lönd að svona peningastefnunefnd starfi og það hefur á mörgum stöðum gefist afar vel. En ég hefði viljað sjá meiri upplýsingar í greinargerð um hvernig menn vilji sjá peningamálastefnunefndina og þá sem þar eiga að vera. Hvaða menn eiga að vera í þessari peningamálastefnunefnd? Þeir eiga náttúrlega að vera sérfræðingar á sviði efnahagsmála. Eiga þessir menn að geta sinnt þessu í fullu starfi? Gert er ráð fyrir því að í nefndinni séu bankastjórinn og tveir yfirmenn í bankanum. Ég hefði viljað að nákvæmlega kæmi fram hvaða yfirmenn þetta væru og þá hefði maður haldið að annars vegar væri staðgengill bankastjóra og svo kannski aðalhagfræðingur bankans eða eitthvað slíkt. Mér hefði fundist miklu betri bragur á því að klárt væri hvaða menn þetta eiga að vera. Svo kemur atriði sem ég staldra svolítið við. Það eru þeir tveir sem koma til viðbótar og bankastjórinn á að velja. Ég geld varhuga við því. Ég hefði haldið að tilgangur þeirra tveggja sem koma utan raða bankans væri ekki síst sá að breikka sviðið sem peningastefnunefndin starfar á. Þeir gætu þá verið gagnrýnir og komið með ábendingar og verið framarlega á sínu sviði. Þá hefði maður haldið að einhver annar en bankastjórinn ætti að ákveða hverjir það væru. Ætti t.d. að auglýsa eftir þeim mönnum? Við gætum þess vegna gert það, hér heima, erlendis eða hvernig sem er. Eigum við bara að sjá hverjir það eru sem gætu verið tækir til slíks? Eigum við að velta því fyrir okkur hvort það sé leið? Er ætlast til þess að þessir menn hafi rúman tíma? Er heppilegt að þeir séu í fullu starfi annars staðar? Er ekki betra að þetta séu menn sem hafa tækifæri til að helga sig þessum störfum? Hafa menn gert sér einhverja grein fyrir því hvert hlutverk slíkra starfa geti orðið? Hver er meiningin með þessu? Ég hefði viljað fá þetta miklu skýrar fram. Ef við viljum fá peningamálastefnunefnd sem á að skipta verulegu máli fyrir peningastefnuna í landinu væri mjög gott að við fengjum hina færustu menn sem hefðu tíma og möguleika til að setja sig verulega inn í málin. Ég hefði viljað að þar væri meira kjöt á beinunum í greinargerðinni. Ég vonast til þess að hæstv. forsætisráðherra geti aðstoðað mig eitthvað við að átta mig á því hvernig þetta er hugsað. Svo veltir maður líka fyrir sér hversu gagnsæ vinnan hjá peningamálastefnunefndinni á að vera. Hversu miklar upplýsingar menn eiga að fá frá nefndinni í störfum hennar? Þarf að gera sérstaka grein fyrir starfi nefndarinnar? Eiga fundir hennar að vera bókaðir með þeim hætti að hægt sé að skýra frá þeim opinberlega? Eða telja menn að betra sé að hafa starfið lokaðra? Allt þetta finnst mér þurfa að skýra miklu betur vegna þess að ég get ekki betur séð en að peningastefnunefndin muni taka allar stórar ákvarðanir af hálfu bankans sem varða peningastefnuna og vinna að uppbyggingu og vera verulega mikilvægur hlekkur í uppbyggingu bankans. Þess vegna spyr maður sig að því hvort ekki þyrfti að ramma þennan þátt eitthvað betur inn. Ég velti því töluvert fyrir mér hvort æskilegt væri að heimild væri til auglýsingar þegar horft er til þessara tveggja sem til viðbótar koma. Ég hefði líka haldið að heppilegt væri að þetta væru sérfræðingar eða prófessorar í háskólanum eða eitthvað slíkt án þess að hægt sé að tilkynna það svona. En maður hefði haldið að það mundi kannski hjálpa til við að auka tiltrú á því að alltaf sé verið að leita að bestu leiðunum hvað varðar peningastefnuna í landinu. Ýmis atriði koma upp í hugann við lestur frumvarpsins og kannski fyrst og fremst að mér finnst rauði þráðurinn vera sá, herra forseti, að meiri upplýsingar vantar um hvert menn halda í þessu. Ég held að við verðum einhvern veginn að koma þessu þannig fyrir að þær ákvarðanir sem við tökum um uppbyggingu Seðlabankans séu þannig að við gerum okkur fullkomlega grein fyrir því hver tilgangurinn með þessu öllu saman er. Ég verð að segja að ég átta mig ekki almennilega á því hvernig þetta lítur út þegar breytingar af þessum toga hafa verið gerðar. T.d. er gert ráð fyrir að þessi peningamálastefnunefnd eigi að halda fundi átta sinnum á ári. Þetta er ekki þægilegt orð. Ég legg til að hæstv. forsætisráðherra finni eitthvað betra orð heldur en peningamálastefnunefnd, sem þvælist svoleiðis í munninum á mér að ég er komin í stórvandræði. Gott væri ef forsætisráðherra getur varpað ljósi á þetta. En að öðru leyti hefði ég viljað sjá miklu ítarlegri greinargerð. Ég vil endilega að forsætisráðherra upplýsi hverjir hafa komið að samningu frumvarpsins og hvort til þess voru bara fengnir lögfræðingar eða líka sérfræðingar á sviði efnahagsmála, hagfræðingar og fleiri. Vegna þess að það skal vanda sem lengi skal standa. Um það hljótum við hæstv. forsætisráðherra að vera sammála.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir þessa ágætu ræðu. Hún varði henni mestan part til að spyrja um ýmis smærri atriði og það er sjálfsagt  Ég sakna þess í dag - ég hef hlustað á sjálfstæðismenn tala hér fram og til baka - að hvergi hefur komið fram stefna Sjálfstæðisflokksins eða einstakra þingmanna í þessu máli. Þeir hafa talað mikið um greinargerðina og hvað vanti í hana og þeir hafa talað um einstök atriði sem sum eru þannig að um þau má spyrja. Auðvitað má spyrja um þessa tilteknu menntun sem þarna er nefnd og hvort ekki sé til önnur menntun, til dæmis þessi peningaverkfræði sem er nú einn tungubrjóturinn eða einhver önnur menntun sem hliðstæð er í nútímanum. Menn hafa spurt um ýmislegt en hvergi hefur komið fram stefna Sjálfstæðisflokksins í málinu. Styður hann meginatriðin í þessu frumvarpi, frumvarpið í heild sinni, með skilyrðum, á tilteknum forsendum, með einstökum breytingartillögum eða er hann á móti málinu og hvert vill hann þá fara? Eða er það bara status quo ante, allt eins og það var, sem Sjálfstæðisflokkurinn vill í málefnum Seðlabanka Íslands?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að hjálpa mér við þessa 1. umr. og hvað eigi að koma fram þar. En ég held nú að þessi smáatriði sem hann telur svo, hvernig eigi að standa að því að reka bankann séu nú ekkert lítil atriði satt að segja. Ég hefði haldið að þessi peningamálastefnunefnd væri einmitt grundvallaratriði í málinu, að það sé grundvallaratriði í málinu hvernig hún eigi að vera. Þess vegna hef ég töluverðan áhuga á því að vita betur hvernig hún er saman sett og hver hugsunin er. Þannig get ég til dæmis miklu betur gert mér grein fyrir því hvort þetta í nákvæmlega þessum búningi henti mínum sjónarmiðum þegar horft er til Seðlabanka Íslands. En varðandi það að verið sé að kalla eftir stefnu Sjálfstæðisflokksins á þessum vettvangi þá held ég að menn hafi haldið hérna langar ræður í dag um það hvað þeir halda að sé rétt í þessu. Það hefur komið fram af hálfu sjálfstæðismanna að til hefur staðið að gera breytingar á lögum um Seðlabanka þannig að það liggur alveg fyrir að sjálfstæðismenn vilja gera breytingar á lögum um Seðlabanka. Ég get náttúrlega ekkert úttalað mig um það hér nákvæmlega í hverju sú breyting væri best fólgin. Sannleikurinn er bara sá að við lentum hér í ákveðnum vandræðum með stefnu okkar í þessum málum og menn eru tilbúnir til að skoða það. En ég mun ekki svara þessu að öðru leyti, hv. þingmaður.

Forseti. Það eru ákaflega mikilvægar upplýsingar sem hér hafa komið fram hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að Sjálfstæðisflokkurinn hefur stefnu í málefnum Seðlabankans. Hann vill nefnilega breyta lögum um Seðlabanka Íslands, sagði hv. þingmaður.  Síðan er þetta mál með hina frægu peningastefnunefnd. Það er hugmynd sem ég skal ekki tjá mig mikið um af því að ég hef ekki nein próf í þessari grein. 

Virðulegur forseti. Ég vil nýta þetta andsvarsform til að taka undir með hv. þm. Ólöfu Nordal varðandi hæfniskröfurnar í frumvarpinu. Samkvæmt núgildandi lögum skipar hæstv. forsætisráðherra formann bankastjórnar Seðlabankans og aðra bankastjóra til sjö ára í senn. Ekki er skylt að auglýsa þessi embætti laus til umsóknar. Þarna eru ekki neinar hæfniskröfur, engar og það þarf ekki að auglýsa. Þannig er þetta í dag. Framsóknarmenn hafa flutt hér mál. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er 1. flutningsmaður þess máls. Í því máli segir að það eigi að auglýsa. Þar er kveðið á um að bankastjórar skuli hafa háskólamenntun, reynslu og þekkingu í peningamálum og öðrum efnahagsmálum. Þar eru gerðar kröfur. En í frumvarpinu sem við erum að fjalla um hér er gerð sú krafa að auglýsa. Það er jákvætt. En síðan segir, með leyfi forseta: „Seðlabankastjóri skal hafa lokið meistaraprófi í hagfræði og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á peningamálum.“ Það er því algerlega einskorðað við það að hann skuli hafa meistarapróf í hagfræði. Þetta finnst mér fullskraddarasaumað, fullþröngt varðandi hæfniskröfur.

Skraddarasaumað á hvern?

Já, ég einmitt spyr. Af hverju er þetta svona skraddarasaumað.

Á hvern?

Það er góð spurning. Ég tel að þetta sé of þröngt og vil benda á að engin löggjöf um seðlabanka í hinum vestræna heimi er svona þröng. Þar segir hvergi að seðlabankastjóri skuli vera hagfræðingur. Það er aðeins kveðið á um aðra hluti. Því spyr ég og það er ágætt ef hæstv. forsætisráðherra gæti svarað því hér að lokum hvort það sé ekki nóg og hvort það sé ekki miklu eðlilegra og réttara að segja að Seðlabankastjóri skuli vera íslenskur ríkisborgari og búa yfir mikilli þekkingu eða reynslu í banka- og peningamálum. Það er svo sem hægt að bæta svo við að hann skuli hafa til dæmis lokið meistaraprófi í hagfræði eða hafa víðtæka reynslu af bankastarfsemi. Þetta 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því sem fram kemur hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að hér er full þröng skilgreining á ferðinni og ég held að það sé miklu betra að kveða á um að viðkomandi hafi víðtæka reynslu og þekkingu á sviði efnahags- eða peningamála eða eitthvað slíkt. Ég á von á því að í meðförum nefndarinnar muni efnahags- og skattanefnd velta þessu vel fyrir sér og hvaða röksemdir eru að baki þessu. Það mætti líka alveg hugsa sér, án þess að ég ætli að fara að leggja það til, að seðlabankastjóri hefði t.d. doktorspróf í hagfræði. Það eru dæmi um það í ýmsum bönkum að bankastjórar hafi verið með doktorspróf í hagfræði. Það má velta ýmsu fyrir sér í þessu. En ég held að það sé ekki heppilegt að hafa þetta of þröngt og í mínum huga á það líka við varðandi peningastefnunefndina og þá þekkingu sem þar á að vera innanborðs. Hún hlýtur náttúrlega fyrst og fremst að þurfa að vera til þess fallin að styrkja bankann, styrkja stefnu hans og gera honum betur kleift að standa vörð um þau sjónarmið sem hann á að standa vörð um. Ég fellst því alveg á þau rök og sjónarmið sem fram komu hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur.

Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé mál sem efnahags- og skattanefnd verði að skoða. Ég er reyndar ekki í henni en Framsóknarflokkurinn er þar með fulltrúa, hv. þm. Birki J. Jónsson. Það er alveg ljóst ef við lítum til löggjafar annarra landa að við erum að feta einhverja leið sem aðrir hafa ekki farið. Þetta er full þröng skilgreining. Ég vil líka benda á og sem stjórnmálamaður vil ég sérstaklega undirstrika að stjórnir bankanna, forustumenn þeirra hafa meira og minna farið með ósannindi gagnvart stjórnmálamönnum og samfélaginu öllu um stöðu peningamála. Mér skilst líka að allir forstöðumenn greiningardeilda bankanna hafi verið hagfræðingar og þeir sögðu að hér væri allt í himnalagi. Og maður bara trúði því, ég viðurkenni það að maður trúði því þangað til að hingað fóru að berast skýrslur sem vöruðu við ástandinu. Ég spyr því hvort það sé svo merkilegt að vera hagfræðingur að það þurfi að naglfesta það í lög að það eigi ekki aðs ráða seðlabankastjóra nema að hann hafi meistarapróf í hagfræði. Ég hef miklar efasemdir um það, virðulegur forseti, eftir þá reynslu að hafa verið plötuð upp úr skónum af hagfræðingum. Ég legg því til að efnahags- og viðskiptanefnd skoði þessa skilgreiningu og mér finnst að menn hljóti að líta til annarra landa. Ég tel að það verði að hafa þessar hæfniskröfur opnari og ég undirstrika að aðalatriðið varðandi viðkomandi aðila sem verður ráðinn eftir auglýsingu er að hann hafi víðtæka reynslu á sviði bankamála og peningamála. Hann getur haft háskólamenntun en ég tel að það sé ekki endilega rétt leið að fara að einskorða þetta við meistarapróf í hagfræði. Ég vona að efnahags- og skattanefnd 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, frumvarp sem komið er fram vegna þess ástands sem ríkir í samfélaginu, frumvarp sem er tilraun til úrbóta. Það vekur furðu að frumvarpið tekur aðeins á V. kafla gildandi laga og þeim kafla er snýr að stjórnskipulagi bankans. Það er alveg ljóst að að undanförnu hefur gagnrýni á Seðlabanka Íslands verið tvíþætt: Annars vegar hefur peningamálastefnan verið gagnrýnd, hún sögð rúin trausti innan lands sem utan og hins vegar að stjórn bankastjórnar Seðlabankans njóti hvorki trausts innan lands né utan. Þessi gagnrýni er væntanlega ástæða þess að hér liggur fyrir frumvarp til breytinga á lögum um Seðlabankann. Ég get fyrir mitt leyti fallist á þá stjórnskipulagsbreytingu að seðlabankastjóri verði einn í stað þriggja, að það sé réttlætanleg breyting. Ég get hins vegar ekki fallist á þær þröngu skýringar sem gerðar eru til hæfniskrafna þess seðlabankastjóra sem kemur fram í 5. gr. Ég tel að hv. efnahags- og skattanefnd þurfi að fara ofan í saumana á þeim þætti. Í 4. gr. er hins vegar grundvallarbreyting þar sem lagt er til að peningastefnunefnd verði sett á laggirnar. Þrátt fyrir það er engin tilraun gerð í frumvarpinu til þess að móta eða breyta þeirri peningastefnu sem fram kemur í lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Í ljósi þess ástands sem ríkir í samfélaginu, í ljósi bankahruns þriggja viðskiptabanka þá vekur það furðu, það vekur virkilega furðu að ekki skuli samhliða vera gerð tilraun í frumvarpinu til breytinga á peningastefnu Seðlabanka Íslands. Peningastefnu sem efnahagsstefna hverrar ríkisstjórnar leggur línur og ber því ábyrgð á sem og þá Alþingi Íslendinga sem samþykkir slíkt. Það vekur furðu að III. kafli í þessum lögum skuli ekki endurskoðaður og ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvernig stendur á því í ljósi þeirrar stjórnskipulagsbreytingar sem verið er að gera á Seðlabankanum með peningastefnunefnd, að ekki sé gerð tilraun samhliða til breytinga á III. kafla? Í ljósi þess ástands sem ríkir í samfélaginu, í ljósi bankahrunsins, af hverju eru greinar nr. 11, 12 og 13 í III. kafla um innlend viðskipti ekki endurskoðaðar? Ef breyta á grunnstefnu um það hvernig peningamálastefnan er mörkuð, af hverju er þessu ekki breytt? Ég tel að það veki furðu að 11., 12. og 13. gr. III. kafla séu ekki inni í þeirri breytingu sem hér á að gera. Það vekur líka furðu í stjórnskipulagsbreytingu frumvarpsins að enn þá virðist eiga að skipa bankaráð Seðlabankans á sama hátt og fyrr. Þar er ekki nein breyting. Þar virðist enn þá eiga að vera pólitísk skipan eins og nú hefur verið. Í það minnsta er ekki tekið á því í frumvarpinu að nokkurra annarra hæfniskrafna verði krafist en flokkspólitísks skírteinis í ráðningu bankaráðs. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra: Af hverju er ekki líka breyting í frumvarpinu á því með hvaða hætti kjósa á í bankaráð og þá að þau ríkulegu orð „fagleg hæfni“ ráði þar för eins og gera á hér í ráðningu seðlabankastjóra, miðað við 3. gr.? Sérfræðingar innan lands og utan, hvort heldur eru úr atvinnulífi, vísindum eða fræðum innan fræðasamfélagsins eða bankakerfisins, hafa gagnrýnt Seðlabankann, peningamálastefnuna og yfirstjórn Seðlabankans. Þess vegna, enn og aftur, vekur það furðu að ný ríkisstjórn sem leggur fram frumvarp sem er tilraun til úrbóta, eftir því sem fram kom í ræðu hæstv. forsætisráðherra, skuli ekki undir nokkrum kringumstæðum taka á því máli sem hér hefur verið nefnt og er peningastefnan sjálf. Það vekur líka furðu og mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra á sama hátt og hv. þm. Ólöf Nordal spurði: Hverjar eiga að vera hæfniskröfur þeirra aðila sem koma til með að sitja í peningastefnunefnd? Eða verður það sérval, að seðlabankastjóri, ráðinn samkvæmt 3. gr., komi til með að ráða því hverjir sitji í þeirri nefnd? Í frumvarpinu er hvergi nefnt eitt einasta orð um hæfni þeirra sem þar eiga að sitja. Í 4. gr. er hins vegar gerð grein fyrir að meiri hlutinn muni ráða för. Það er ekki endilega gefið að þeir aðilar sem hér eru tilnefndir og sitja og starfa í Seðlabankanum, sem eru tveir af yfirmönnum bankans á sviði mótunar- og framkvæmdastefnu í peningamálum, séu endilega alltaf sammála sjálfum seðlabankastjóranum. Það gæti verið að þar væri einhver ágreiningur hugsanlegur og er það þá hugsanlegt að seðlabankastjóri yrði undir í atkvæðagreiðslu í peningastefnunefnd sem hæstv. forsætisráðherra boðar í 4. gr.? Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi er gerð tilraun til breytinga á stjórnskipulagi Seðlabanka Íslands, í fyrsta lagi með því að seðlabankastjóri verði einn. Kröfur sem eru gerðar til hans eru að mínu mati allt of þröngar og það verður að opna þá grein mun meir en hér er gert. Í 4. gr. er talað um peningamálastefnuna. Ég get fyrir mitt leyti, hæstv. forseti, fallist á að hér verði einn seðlabankastjóri eins og tíðkast í æðimörgum löndum í kringum okkur. Fyrir fram segi ég ekki nei við slíku. En ég tel að vanda hefði mátt betur til þessa frumvarps. Það hefði þurft að taka á fleiri þáttum og í mínum huga er þetta frekar fljótfærnisleg leið til þess að koma til móts við það sem sumir hafa kallað raddir fólksins. Það hefði þurft að vanda betur til verka og taka á fleiri þáttum þegar grunnbreytingar eru gerðar á stjórnskipulagi Seðlabanka Íslands.

Herra forseti. Ég var búinn að biðja um það að hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er nú í hvíld frá því að vera formaður BSRB, væri viðstaddur þessa umræðu en ég sé að hann er ekki kominn. Forseti ætti að hvetja hann til að koma.

Forseti vill taka fram vegna orða hv. þingmanns að miðað við upplýsingar forseta er hæstv. heilbrigðisráðherra í húsi og er væntanlega að fylgjast með ræðu hv. þingmanns eða væntanlegur í sal.

Ég ætla að byrja á því, af því að við ræðum núna um starfsmenn Seðlabankans, að þakka starfsmönnum Seðlabankans fyrir mjög gott starf í krísunni í haust. Ég kynntist því í hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég fékk til fundar við nefndina aðila vinnumarkaðarins og fleiri þegar ástandið var sem verst og við vorum í viðskiptastríði við Bretland, Holland og allt Evrópusambandið, að starfsmenn Seðlabankans gerðu, að ég held, nánast kraftaverk. Ég vil þakka þeim fyrir það. Við ræðum frumvarpið frá hæstv. forsætisráðherra og mig langar til að spyrja hana fyrst hvort það komi til greina að sú nefnd sem fær þetta til skoðunar, efnahags- og skattanefnd, megi gera á þessu veigamiklar breytingar. Ég tel að það sé ansi brýnt. Þetta frumvarp ber með sér að það er samið á mjög stuttum tíma. Ég mundi nánast segja að það sé hroðvirknislega unnið. Það er enginn höfundur að þessu frumvarpi, ekki getið um neinn, það fæst ekki uppgefið. Það er ekki orð um Fjármálaeftirlitið í því og það er ekki orð um umheiminn, hvernig þetta sé í öðrum löndum o.s.frv. Maður vill að sjálfsögðu fá að vita ef maður á að fjalla um svona mál eins og þetta hvernig farið er með sambærileg mál í Evrópusambandinu, fá að vita eitthvað meira. Hæstv. heilbrigðisráðherra er nú kominn og ég óska honum til hamingju með að vera kominn með nýtt valdasæti og hafa stigið niður af öðrum valdastóli sínum sem formaður BSRB. Hann ætlar reyndar ekki að stíga þar varanlega úr sæti heldur bara tímabundið. Mig langar til að spyrja hann um þetta makalausa bréf sem hæstv. forsætisráðherra sendi opinberum starfsmönnum. Ég hef margoft gagnrýnt seðlabankalögin og ég hef margoft farið fram á breytingar á áminningarskyldu o.s.frv. þannig að ég er ekki að verja þetta kerfi, alls ekki. En það kemur dálítið ankannalega út þegar bankastjórn Seðlabankans fer allt í einu að njóta harðrar baráttu hæstv. ráðherra um árabil fyrir að viðhalda þessari áminningarskyldu o.s.frv. Hér er nefnilega bréf frá einum ráðherra í ríkisstjórn og meira að segja forsætisráðherra til opinberra starfsmanna þar sem hótað er með lagasetningu ef þeir ekki segi upp, það er sagt þannig hreint út. Ég hygg að þetta bréf sé algert einsdæmi og það eru engar ástæður nefndar, engar ávirðingar, ekkert eins og í venjulegri áminningu heldur bara sagt: Við ætlum að flytja frumvarp sem gerir ykkur atvinnulausa ef þið viljið ekki segja upp. Þetta gefur það fordæmi að t.d. menntamálaráðherra sem er illa við einhvern mann, t.d. einhvern skólastjóra af því að hann er á annarri skoðun eða hefur sagt eitthvað ljótt um ráðherra eða eitthvað slíkt, tilkynni skólastjóranum með bréfi eftirfarandi: Ég ætla að flytja frumvarp sem breytir yfirstjórn skólans þíns og þú munt missa vinnuna. Viltu ekki segja upp? Hvað segir fyrrv. formaður BSRB, hæstv. heilbrigðisráðherra um þetta og réttarstöðuna? Það geta allir opinberir starfsmenn farið að skjálfa á beinunum. Er þetta til að auka agann í kerfinu? Hlýðið þið, elskurnar mínar, annars setjum við lög. Þetta er mjög merkilegt bréf og allt öðruvísi en ef mönnum er tilkynnt um að það eigi að flytja frumvarp og þeir verði látnir vita af því og það kunni að vera að þeir missi vinnuna en þar er ekki sagt: Viljið þið ekki segja upp? Í frumvarpi því sem við ræðum hérna er verið að bregðast við ákveðnum vanda. Allt fjármálakerfið hrundi og það er eitthvað mikið að. Það er eitthvað mikið að lagasetningunni. Það er eitthvað mikið að störfum Alþingis o.s.frv. og það er eitthvað mikið að eftirlitsstofnunum. Það er ekki spurning, það efast enginn um það og menn hafa verið að vinna í því núna að gera á þessu breytingar. Það er komin fram hugmynd frá síðustu ríkisstjórn um að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann til að reyna að finna einhverja lausn sem gefur meiri samskipti milli þessara stofnana. Það kom t.d. fram að hæstv. fyrrv. viðskiptaráðherra hafði ekki samband við Seðlabankann í heilt ár, það var algert sambandsleysi. Hann hefur verið búinn að týna gemsanum sínum eða tölvunni sinni eða einhverju svoleiðis, ég veit ekki hverju. Það er greinilegt að það þarf að örva miklu meira samskiptin á milli aðila til að ráða sameiginlega við þetta vandamál. Þetta er okkar vandamál á Alþingi. Þess vegna vildum við setja um þetta lög, einhvern ramma. Samkvæmt 35. gr. skal Seðlabankinn veita Fjármálaeftirlitinu allar upplýsingar og hann á að gera samning við Fjármálaeftirlitið um upplýsingaskipti þannig að gert er ráð fyrir því í lögum að þarna séu ákveðin samskipti. Fyrrverandi ríkisstjórn réð finnskan sérfræðing til að móta tillögur um þetta mál um sameiningu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Ég tel að það sé hugsanlega nauðsynlegt. En það er alveg nauðsynlegt að breyta einhverju. Það er alveg á hreinu. Seðlabankinn á mann í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Það er líka eitt atriði sem sýnir tengslin. Honum var reyndar sagt að segja upp af öðrum hæstv. ráðherra í fyrrverandi ríkisstjórn sem er líka dálítið merkilegt af því að Fjármálaeftirlitið á líka að vera óháð stofnun. Það er ekki orð um þetta í frumvarpinu, um erlenda reynslu eða fyrirmyndir eða eitthvað um útlönd. Ég held að það sé mjög brýnt að hv. nefnd sem fær málið til umsagnar skoði hvernig menn gera þetta í útlöndum. Hvernig er þetta gert, hvernig er þetta leyst? Það er mikill vandi. Vandinn er þessi: Við erum með ákveðna eftirlitsstofnun og þegar forstöðumaður eða sá sem þar er inni bregst, hvað getum við þá gert? Ef eftirlitsstofnunin á að vera óháð stjórnvaldinu getur stjórnvaldið ekki gripið inn í og sagt honum upp. Hvað gerist ef viðkomandi aðili sér ekki að sér og viðurkennir ekki að hann hafi gert nein mistök, hvað þá? Þetta er ákveðinn vandi sem við þurfum að leysa. Við höfum t.d. séð að bankastjórnin hefur gert hluti sem menn hafa verið mjög gagnrýnir á, þar á meðal ég. Allt í einu er gengið sett fast á 175, bara einhverja tölu. Svo er tilkynnt um eitthvert rússneskt lán allt í einu og samskipti við Glitni voru svona og svona, kannski gagnrýnisverð. Svo féllu ummæli í sjónvarpsþáttum og fleira sem gera það að verkum að menn hafa verið mjög gagnrýnir á störf bankastjórnar Seðlabankans. Þá er það spurningin: Hvernig getur maður brugðist við? Ég held að það sé okkar verkefni á Alþingi að finna lausn á því hvernig menn geta brugðist við. Það frumvarp sem við nú ræðum gengur enn lengra. Það er einn pólitískt ráðinn bankastjóri sem hefur með sér ráð, peningastefnunefnd, sem líka gæti verið pólitískt ráðin því að bankastjórinn er pólitískt ráðinn sem hagfræðingur og þeir eru oft mjög pólitískir eins og við sjáum. Hér er einn hæstv. ráðherra hagfræðingur þannig að margir hagfræðingar hafa mjög sterkar pólitískar skoðanir. Það er þannig, það fylgir faginu.  Ég hef verið mjög gagnrýninn á peningamálastefnu Seðlabankans í gegnum tíðina. Efnahags- og skattanefnd fór í heimsókn til Seðlabankans til að ræða um jöklabréfin fyrir þremur árum vegna þess að við sáum að þau hrönnuðust upp og voru eins konar peningamaskína sem bjó til kaupmátt á Íslandi. Það er búin að vera heilmikil gagnrýni á þessa peningamálastefnu í gegnum tíðina. Hún bítur ekki vegna þess að það vantar inn hana t.d. verðtryggða vexti. Seðlabankinn hefði átt að hafa verðtryggða stýrivexti líka því að það eru tvær myntir í landinu, annars vegar króna og hins vegar verðtryggð króna. Þetta eru tvær óháðar myntir. Það er reyndar spurning hvort verðtryggða krónan fái yfirleitt staðist. Þetta heldur allt saman óbreytt áfram í þessu hroðvirknislega unna frumvarpi. Það er engin breyting á þessu sem er meginástæðan fyrir jöklabréfavandanum og verður að breyta að mínu mati. Það verður að breyta því. Hér hefur nokkuð verið rætt um þær menntakröfur sem gerðar eru. Ég gef ekki mikið fyrir menntakröfur í prófi sem menn tóku fyrir 30 árum hafi þeir ekki gert neitt til að halda menntuninni við. Ég legg eiginlega meira upp úr reynslu manna og að menn hafi stundað akademískt nám yfirleitt því að það skiptir ekki voðalegu stóru máli í akademíunni hvort menn eru í verkfræði, stærðfræði eða viðskiptafræði. Menn eiga að hafa sýnt að þeir kunna að glíma við abstraktvandamál. Ég mundi vilja að hv. nefnd breytti þessum menntakröfum eitthvað. Ég vil benda á að ég fyrir nokkrum árum sótti um að verða seðlabankastjóri í tvígang og varð einu sinni undir fyrir mjög menntuðum manni, Steingrími Hermannssyni, sem var stjórnmálamaður á sínum tíma. Þá var ég ekki kominn í pólitík. Svo sótti ég líka um og laut í lægra haldi gegn Jóni Sigurðssyni sem var þá í Alþýðuflokknum. Ég held að hann hafi ansi góða menntun í starfið. En ég fékk í hvorugt skipti starfið og hér stend ég. Ég hef bent á það að þessi stjórn verður pólitískt ráðin og það sem verra er, tveir í þessari peningastefnunefnd heyra undir formanninn þannig að hann ræður með húsbóndavaldi yfir þeim. Svo eru tveir sem hann velur úti í bæ án þess að nokkuð sé talað um kröfur til hæfni þeirra. Þeir þurfa ekki að hafa neina menntun í þessari peningastefnunefnd. Ég er búinn að ræða um þetta makalausa bréf og hlakka til að heyra í fyrrverandi formanni BSRB, sem núna er í hvíld sem formaður, hvernig hann metur það ef opinberir starfsmenn geta vænst þess að fá svona bréf í framtíðinni og hvort þetta muni ekki auka agann í kerfinu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands og mér er ljúft að koma til þessarar umræðu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal óskaði reyndar eftir fyrr í dag. Samkvæmt frumvarpinu eru gerðar tillögur um breytingu á stjórnsýslu Seðlabankans en ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er sitthvað í seðlabankalögunum sem við þurfum enn að huga að. Ég minnist þess að þegar núverandi lagabálkur var settur var ég með ákveðnar efasemdir um að menn væru að gera að öllu leyti rétt þegar stjórntæki Seðlabankans væru rýrð að því marki sem þá var gert. Ég hafði um það talsverðar efasemdir og menn geta skoðað það í ræðum sem þá voru fluttar. Ég hygg að sitthvað í þeim varnaðarorðum viðurkennum við nú að eigi við rök að styðjast.

Yfirleitt.

Þannig að ég tek undir með hv. þingmanni að það er frekara verk að vinna hvað þetta snertir. Hér erum við fyrst og fremst að gera breytingar á stjórnsýslu Seðlabankans sem hefur það í för með sér að bankastjórum bankans er fækkað og önnur atriði koma einnig til sögunnar sem hér hafa verið gerð að umræðuefni. Ég vil sérstaklega taka upp það atriði sem hv. Pétur H. Blöndal nefndi og varðar réttarstöðu þeirra sem nú gegna embættum bankastjóra Seðlabankans. Hann spyr hver mín viðhorf séu sem formanns BSRB, að vísu í hvíld, en hvort þetta sé í samræmi við þær áherslur sem ég hafi haft uppi á þeim vettvangi. Já, þetta er fullkomlega í samræmi við þær áherslur. Hverjar eru þær? Allar götur frá því að ég fór að hafa afskipti af verkalýðsmálum fyrir um þremur áratugum hefur mér fundist það vera mikilvægt keppikefli að styrkja réttarstöðu þeirra sem ekki hafa völd eða fjármagn á hendi gagnvart þeim sem hafa hvoru tveggja á hendi, völdin og fjármunina. Það er að vissulega erfitt að alhæfa um alla launamenn hvað þetta snertir. Sumir eru á lágum launum, hafa lítil sem engin áhrif, aðrir launamenn búa við bærileg kjör og hafa mikil áhrif sem við getum ekki alhæft um hvað þetta snertir. En hitt get ég staðhæft við hv. þm. Pétur H. Blöndal að ég geri engan greinarmun á skúringar- og kaffikonunni annars vegar og seðlabankastjóra hins vegar hvað samninga áhrærir. Það á að sjálfsögðu að standa við samninga, það á að standa við lög en það er ekkert í lögum sem bannar að menn leiti eftir samningum við launafólk og það er verið að gera þessa dagana í mjög ríkum mæli. Verið er að segja upp ráðningarkjörum um kerfið allt. Það er verið að umbylta starfsemi hjá hinu opinbera, það er verið að leggja niður stöður í stórum stíl. Ég er að upplifa þetta á eigin skinni innan heilbrigðisþjónustunnar hvern einasta dag án þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal kveðji sér sérstaklega hljóðs á Alþingi til að fjalla um þau mál. Þegar breytingar eru gerðar á yfirstjórn Seðlabankans sem hefur það í för með sér að seðlabankastjórum er fækkað úr þremur í einn gefur auga leið að það þarf að leggja stöðurnar niður, það er verið að breyta stjórnsýslunni. Þá er úr vöndu að ráða vegna þess að þeir sem ráðnir voru til starfans eru lögum samkvæmt ráðnir til lengri tíma eða inn í framtíðina, eru ráðnir til 7 ára eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum nú. Hvað skal þá gera? Á að bíða eftir lagabreytingunni þar til þessi tími er á enda runninn eða á að ganga til samninga við viðkomandi einstaklinga? Út á það gekk bréfið sem hæstv. forsætisráðherra ritaði seðlabankastjóra. Ég segi að ef samningar ekki nást verður að sjálfsögðu farið að settum reglum og samningum og málið fer inn í þann farveg sem réttarríki býður upp á. Það hefur aldrei annað komið til tals. Þetta er í þeim anda sem ég tel að eigi að standa að málum að sjálfsögðu gagnvart seðlabankastjóranum jafnt sem skúringa- og verksmiðjukonunni því að við gerum engan greinarmun á réttarstöðu þeirra tveggja hvað þetta snertir. Samningar skulu standa. Ég held að það séu ekki margir menn sem hafa gagnrýnt Davíð Oddsson eins ákaft og sá sem hér stendur frá því að hann varð verkstjóri í Stjórnarráðinu árið 1991, 

Herra forseti. Það var gott að heyra að hæstv. heilbrigðisráðherra lítur svo á að allir opinberir starfsmenn hafi þann rétt sem lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna veita þeim, að ekki sé gerður greinarmunur á því hvort um sé að ræða skúringarkonur eða menn sem hafi, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra orðar það, bæði völd og fjármagn sér til stuðnings - þrátt fyrir það að í gegnum tíðina hefur berlega komið fram það sjónarmið hjá hæstv. ráðherra að huga þurfi að þeim sem í lægri lögunum starfa og ég ber virðingu fyrir því. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra að því, vegna þess að ég geri ráð fyrir því að einmitt þessi réttindi opinberra starfsmanna séu honum hugleikin, hvar sem þeir starfa, hvort komið hafi til álita þegar frumvarpið var kynnt í ríkisstjórninni að hafa ákvæði í því sem varða sérstaklega stöðu bankastjóra í Seðlabanka Íslands þegar litið er til ráðningar hans og starfsloka. Þótt hæstv. ráðherra hafi einkum nefnt einn starfandi núverandi bankastjóra vill svo til að þeir eru, eins og við vitum auðvitað öll, þrír og þeir munu þá væntanlega allir hljóta þau málalok að störf þeirra verði lögð niður. Það gildir það sama um þá að þessir menn, hinir tveir, hafa allan sinn aldur starfað í þágu íslenska ríkisins og gert það, eftir því sem ég vissi best, af mikilli samviskusemi eins og þeir hafa raunar allir gert. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann geti ekki ímyndað sér að sú staða komi upp einhvern tíma seinna að sá ágæti bankastjóri sem við taki sé svo ómögulegur að með einhverjum hætti þurfi að losa sig hann.

Hæstv. forseti. Nei, þetta kom ekki sérstaklega til umfjöllunar við afgreiðslu frumvarpsins en það er rétt að hér er alltaf úr vöndu að ráða. En varðandi réttarstöðu þessara einstaklinga - þeir eru þrír bankastjórarnir - er augljóst að ef störfunum er fækkað í samræmi við frumvarpið, eins og það liggur fyrir, verður að leggja stöðurnar niður. Þeim er síðan að sjálfsögðu öllum frjálst að sækja um að nýju og þá verða umsóknir þeirra teknar fyrir eins og annarra sem kunna að sækja um starfann.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom ekkert inn á það sem ég spurði um, þ.e. þetta makalausa bréf. Ég skil alveg, og það kemur fram í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið, að ef stöðunum er breytt, ef Alþingi skyldi samþykkja frumvarp sem breytir stöðunum, þá fá seðlabankastjórarnir biðlaunarétt í samræmi við lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það liggur fyrir. En það er þetta bréf. Getur verið að bréfið breyti réttarstöðu seðlabankastjóra? Þetta er í rauninni uppsögn frá æðsta yfirmanni framkvæmdarvaldsins sem segir við þessa menn: Stjórnin hyggst flytja frumvarp, það er ekki búið að samþykkja það. Við förum fram á að þið segið upp. Með hótun, herra forseti. Getur verið að þá gildi ekki lengur lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, biðlaunarétturinn? Þeim er sagt upp og getur þá verið að þeir eigi laun í 7 ár eða það sem eftir er af þeim tíma vegna þess að þeim er sagt upp án þess að hafa fengið áminningu, engin ástæða er nefnd í bréfinu og engar ávirðingar. Það er bara sagt almennt að traust manna á fjármálakerfi Íslendinga hafi beðið gífurlegan hnekki. Og hvað svo? Getur verið að þetta bréf - ég legg mikla áherslu á að það er mjög merkilegt, það er einsdæmi. Þar sendir framkvæmdarvaldið opinberum starfsmanni uppsögn og bara segir: Þú segir upp. Það er spurning hvort verja þurfi hinn almenna opinbera starfsmann fyrir slíkum gerræðislegum bréfum frá framkvæmdarvaldinu.

Hæstv. forseti. Ég læt hugann reika til ársins 1996. Þá stóðum við hér í nokkrar vikur og ræddum um breytingar á réttindum opinberra starfsmanna. Ég man alveg hver afstaða hv. þm. Péturs H. Blöndals var þegar við vorum að fjalla um biðlaunaréttinn. Það sem hann gerði þá var að samþykkja afnám biðlaunaréttar. Hv. þingmaður vísar sérstaklega í hann núna en hann var afnuminn með lögum frá 1. janúar árið 1997. Minnist hv. þingmaður þessa?

Hann stóð með opinberum starfsmönnum.

Já. Þannig að þessi biðlaunaréttur er ekki lengur við lýði. Hins vegar voru þá sett í lög ákvæði er varða embættismenn sem voru skipaðir til tiltekins tíma, 5 ára og í þessu tilviki 7 ára. Sá réttur sem lögin færa mönnum er ótvíræður, það er alveg rétt. En það er ekkert í lögum sem bannar það að gengið sé til samninga við fólk. Gerir hv. þingmaður sér grein fyrir því að í nánast öllum stofnunum landsins núna, þar á meðal heilbrigðisstofnunum, viðkvæmum heilbrigðisstofnunum, er verið að ganga til samninga við starfsfólk um skerðingu á kjörum? Það er unnvörpum verið að færa niður starfshlutfall hjá fólki og það er verið að gera þetta hjá fólki sem býr við lök launakjör, þetta sker í hjartað. En ég hef ekki orðið var við neinar slíkar áhyggjur hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hvað finnst honum svona hræðilegt við það þegar óskað er eftir því við þá sem tróna hæst í launa- og valdapíramídanum á Íslandi að þeir komi til samninga um starfslok þegar fyrir liggur lagafrumvarp sem gerir ráð fyrir breytingu á stjórnsýslu þeirra stofnana þar sem þeir starfa? Er eitthvað óeðlilegt við það?

Það er hótun. Já.

Nú.

Herra forseti. Ég tek fram að mér finnst starfsmannalögin vera allt of ströng og áminningarskylduna ætti fyrir löngu að vera búið að afnema af því að vinnumarkaðurinn stefnir í rauninni í það að vera einn og að sjálfsögðu ætti að sameina öll réttindi og skyldur á þessum markaði. Ég tek ekki undir það með hæstv. ráðherra að þetta eigi að vera svona. En það sem er ankannalegast í þessu er að hæstv. ráðherra hefur staðið vörð um þetta kerfi og nú er það einmitt seðlabankastjóri sem nýtur þess.

Hæstv. forseti. Nú er ég farinn að kannast við hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það á að skerða réttindin. Það á að draga úr réttindum og veikja réttarstöðu opinberra starfsmanna. Það er ósvinna að í lögum og í samningum skuli vera ákvæði þess efnis að þeim skuli veitt áminning áður en þeir eru reknir úr starfi. Það er hv. þingmaður að segja. Við erum ekki að tala um neitt slíkt hér í þessu tilviki. Það er verið að breyta stjórnsýslu í opinberri stofnun.

Það er ekki búið að því.

Það er verið að gera tillögur um að leggja niður tiltekin störf. Um það gilda þá ákveðnar reglur sem að sjálfsögðu verður farið eftir í hvívetna. Það á að virða réttindi, það á að virða samninga, það á að virða lög. Því er ég fylgjandi.

Lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna.

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni sem kallar fram í, það er ekki búið að ákveða neitt í þessu en við erum að ræða lagafrumvarp sem gerir ráð fyrir þessu og við erum að ræða hvaða afleiðingar það hefur fyrir tiltekna einstaklinga. Ég er að segja: Að sjálfsögðu á að virða samninga. Það á að virða lögin og það á að virða rétt 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra fari ekki í manngreinarálit og geri ekki greinarmun á skúringarkonunni annars vegar og forstjóranum hins vegar.

Ertu hissa á því?

Við eigum það þá sameiginlegt við tveir. En mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í gagnsæi og samráð. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið í fararbroddi allra þingmanna í því að fjalla um vinnubrögð í þinginu og við höfum oft tekist á um það, ég og hæstv. heilbrigðisráðherra, meðan hann var í stjórnarandstöðu. Hann hefur gengið hvað harðast fram í því að haft verði samráð við stjórnarandstöðu og í aðdraganda þess að sú ríkisstjórn sem nú er komin til valda varð til lýsti hann því að allar upplýsingar ættu að koma upp á borðið. Það ætti að upplýsa almenning um allt. Við ræðum nú frumvarp til laga um breytingu á Seðlabanka Íslands og höfum óskað eftir því að fá upplýsingar um það, stjórnarandstaðan hér á þingi, hver kom að samningu þess frumvarps. Til hvaða sérfræðinga leitaði ríkisstjórnin við samningu þessa frumvarps, þessa mikilvæga frumvarps fyrir okkar efnahagslíf og fyrir fjármálamarkaðinn, og okkur hefur verið neitað um svör. Hæstv. forsætisráðherra hefur upplýst um að leitað hafi verið til sérfræðinga við samningu frumvarpsins en neitaði okkur um að upplýsa hverjir það eru. Okkur hefur líka verið neitað um að fá upplýsingar um það hvaða fyrirmyndum frumvarpið byggist á eða styðst við, fyrirmyndir um fyrirkomulag stjórnsýslu seðlabanka í öðrum löndum.

Byggir á frumvarpi mínu.

Það gengur náttúrlega ekki í öðru orðinu að krefjast þess að allar upplýsingar séu á borðinu 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi greinarmuninn á fólki. Það er alveg rétt, ég geri ekki greinarmun á fólki þegar mannréttindi eru annars vegar og réttarstaða fólks. Ég minnti hins vegar á það í ræðu minni að löggjöf um slík efni verður til til varnar fólki sem hefur lítil völd og litla fjármuni á hendi og það sé ekki hægt að alhæfa um stöðu fólks hvað þetta snertir. Við erum hins vegar að tala núna um þá sem tróna efst í launum og völdum og áhrifum en hvað varðar réttarstöðu þeirra geri ég ekki greinarmun. Auðvitað á að virða réttarstöðu þeirra. Varðandi gagnsæið og vinnubrögðin og hverjir hafi komið að þessu máli. Sannast sagna finnst mér þetta frumvarp vera mjög einfalt. Ég veit ekki hvort Sjálfstæðisflokknum þykir þetta vera óskaplega flókin lagasmíð. Mér finnst hún ekkert vera mjög flókin. Þetta er sáraeinfalt frumvarp. Ég eiginlega skil ekki hvað það er sem vakir fyrir mönnum að vilja fá upplýsingar um þetta efni. Ég þekki það ekki sjálfur. Ég veit ekki hvaða sérfræðingar komu að samningu frumvarpsins eða þingmálsins en ég skil ekki alveg hvaða máli það skiptir. Eða vilja menn persónugera þetta mál?

Fagleg vinnubrögð.

Af hverju getum við ekki rætt málefnalega um efni frumvarpsins og hversu heppilegt er að breyta stjórnsýslu Seðlabankans á þann veg sem frumvarpið gerir ráð fyrir? Hvers vegna ræðum við það ekki í stað þess að eltast við hver hafi sett niður punkt hér og kommu þar? Ef um væri að ræða einhverja mjög flókna lagasmíð og það hefði einhverjar málefnalegar forsendur að spyrja um hitt, þá skildi ég það. En má ég bara forvitnast um það hvað það er sem vakir fyrir hv. þingmanni þegar honum finnst þetta skipta höfuðmáli varðandi frumvarpið en ekki sjálft efnisinntak þingmálsins?

Herra forseti. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra þessarar spurningar vegna þess að ég treysti því að í honum sé heiðarleg taug. Mín samskipti við hæstv. ráðherra hafa verið þess eðlis að ég hef trú á því að hann sé heiðarlegur. Það skiptir auðvitað máli fyrir okkur að fá að vita hvaða sérfræðingar komu að samningu þessa frumvarps vegna þess að eftir þessa umræðu fer það til meðferðar í þingnefnd. Það er afar mikilvægt fyrir þingmenn á Alþingi að fá að eiga orðastað við þá sem sömdu frumvarpið.

Setja þá út af sakramentinu.

Og ég skil ekki - ef ég get fengið að tala fyrir hv. þm. Álfheiði Ingadóttur - hvaða pukur og leynimakk er í kringum það að upplýsa alþingismenn um það til hvaða sérfræðinga ríkisstjórnin leitaði við samningu þessa frumvarps. Ég spyr: Eru það boðleg vinnubrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar að mati hæstv. heilbrigðisráðherra að leyna upplýsingum  
            

Hæstv. forseti. Mér er sagt að hæstv. forsætisráðherra sem leggur þetta frumvarp fram hafi gert grein fyrir því hverjir komu að samningu frumvarpsins 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að skilja þetta frumvarp til fulls nema hafa í huga forsögu málsins. Þá á ég ekki bara við söguna í haust eða vandræðagang íslenska Seðlabankans undanfarin ár, heldur í raun alla síðustu áratugi vegna þess að staðreyndin er sú að þrátt fyrir að Íslendingum hafi um margt tekist að reka efnahagslíf sitt ágætlega hefur okkur aldrei tekist nema kannski í stuttan tíma í senn að reka hér almennilegan seðlabanka og halda uppi stöðugri mynt með stöðugu verðlagi og aldrei komist nálægt því að búa til innlenda mynt sem er gjaldgeng utan landsteinanna. Það má eiginlega segja að Seðlabanki Íslands sé ekki nýtt vandamál. Hann er vandamál sem við höfum búið við áratugum saman. Við höfum búið við meiri verðbólgu en nokkurt annað land í Vestur-Evrópu. Við þurfum að fara til Tyrklands til að finna eitthvað sambærilegt. Gengið hefur verið óstöðugt. Við reyndum að vera með fastgengisstefnu og vorum hvað eftir annað hrakin úr henni yfir í sígandi gengi eða gengisfellingu. Öll saga eftirstríðsáranna sem er sá tími sem við höfum haft okkar eigin sjálfstæða gjaldmiðil í þeim skilningi að hann var ekki bundinn föstu gengi gagnvart dönsku krónunni var svona. Þetta er ein samfelld hrakfallasaga. Það var auðvitað ekki þannig að inn í þann ágæta banka réðist eingöngu óhæft fólk og það sé skýringin á því að þessi saga sé svona slæm. Það má vel vera að einhvern tíma hafi starfað óhæft fólk í bankanum eins og öðrum stofnunum, ég ætla svo sem ekkert að reyna að leggja mat á það. Ég veit fyrir víst að margir af forustumönnunum voru hæfir og vel menntaðir en voru kannski í því hlutverki að taka ekki sjálfstæðar ákvarðanir og lentu í því að framkvæma misvitrar ákvarðanir sem teknar voru annars staðar, kannski í þessu húsi og kannski við ríkisstjórnarborðið. Þessi hrakfallasaga er ekkert endilega einstökum starfsmönnum, eða í raun og veru alls ekki einstökum starfsmönnum, að kenna. Þetta er samt forsagan sem við búum við og þurfum að vinna úr. Það hefur aldrei gengið verr að reka þennan banka en einmitt undanfarin ár. Það gekk að vísu kannski ágætlega rétt undir lok 20. aldar en síðan hefur bankinn ekki séð til sólar. Hann var hrakinn af gengismarkmiði sínu árið 2001 og það leiddi til allverulegra vandræða þá sem eru þó ekki mjög stórvægileg samanborið við það sem við horfum upp á núna. Þá skipti hann yfir í verðbólgumarkmið og hann hefur eiginlega aldrei náð því síðan -  Fyrir utan þessi vandræði með gjaldmiðilinn í þeim skilningi að verð hans hefur verið óstöðugt sem lýsir sér í verðbólgu og breytingum á gengi hefur bankinn átt í verulegum vandræðum með að uppfylla önnur hlutverk sín, eins og t.d. með að byggja upp trúverðugan og öflugan gjaldeyrisforða. Hann hefur jafnvel lent í vandræðum með tiltölulega hversdagsleg tæknileg vandamál eins og að útbúa trúverðugar hagtölur. Hann hefur, og það skiptir reyndar meira máli, lent í verulegum vandræðum með að starfa sem bakhjarl viðskiptabankakerfisins og það er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en að það hafi skipt verulegu máli í því að hér hrundi viðskiptabankakerfið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal rakti nokkrar ótrúverðugar yfirlýsingar sem hafa ekki komið íslenska fjármálakerfinu vel. Ég held að það vegi ekkert sérstaklega þungt en það breytir því ekki að bankanum, hvort sem það var stjórnendunum eða kenna, umgjörð bankans eða, sem ég held að hafi ekki verið, einhverjum einstökum starfsmönnum sem stjórnuðu ekki bankanum, mistókst hrapallega í því sem er eitt af hans allra mikilvægustu verkefnum, að viðhalda fjármálastöðugleika. Hverjum svo sem það er um að kenna stendur bankinn eftir rúinn trausti og það gerir hann nánast óstarfhæfan. Í fjármálum, eins og raunar öllum viðskiptum en hvergi meira en í fjármálum, skiptir traust gífurlega miklu máli til að viðskipti geti gengið eðlilega fyrir sig. Án þess á bankinn sér raunverulega ekki viðreisnar von. Það er engin von til þess að hann nái markmiðum sínum, hvort sem það eru einhver hversdagsleg markmið um verðbólgu eða að verða trúverðugur bakhjarl viðskiptabankakerfisins þannig að endurreisn þess geti gengið eins og við öll vonumst eftir. Án trúverðugs seðlabanka er lítil von til þess að við fáum nokkurn tíma trúverðugt viðskiptabankakerfi. Þegar erlendir aðilar horfa til Íslands og velta því fyrir sér hvort þeim sé óhætt að eiga viðskipti við íslenskar fjármálastofnanir staldra þeir óhjákvæmilega við og skoða Seðlabankann og ef hann virðist ekki ráða við hlutverk sitt vilja þeir ekki koma nálægt íslenskum fjármálastofnunum. 
             Auðvitað hefur margt fleira farið úrskeiðis en bara stjórnun Seðlabankans undanfarin ár. Það væri mjög barnalegt að halda því fram að sú staða sem við erum í núna sé einungis Seðlabankanum að kenna. Auðvitað hvarflar það ekki að neinum. Það fór mjög margt úrskeiðis og auðvitað bera þeir sem voru við stjórnvölinn í fyrirtækjum í einkageiranum og viðskiptabönkunum þunga ábyrgð líka. Ýmsar aðrar opinberar stofnanir og jafnvel stjórnmálamenn hljóta jafnframt að bera sinn skerf. Sumir hafa rætt um fjölmiðla í þessu samhengi og ég held að það sé að sumu leyti rétt. Hér var andrúmsloft þar sem eiginlega allir studdu við bankana og þetta andrúmsloft var að hluta til byggt upp með því að það var pólitískur vilji fyrir því að hefta ekki bankana heldur láta þá blómstra, búa til verðmæti og ráða fólk í hálaunuð störf eins og þeir gerðu um tíma. Fjölmiðlar endurspegluðu þennan tíðaranda og mögnuðu hann upp þannig að það er margt sem brást. Kannski má segja að þjóðfélagið hafi brugðist. Auðvitað er ekki þar með sagt að allir einstaklingar í þjóðfélaginu hafi brugðist en einhvern veginn brugðumst við sem heild þótt sumir einstaklingar hafi borið meiri ábyrgð á því en aðrir. Þegar svo er komið er einfaldlega ekki hægt að segja: Þetta var nú neyðarlegt. Við vonum að það gangi betur næst og ætlum að halda áfram með meira eða minna sömu umgjörð og sama fólk, sama fólkið og er búið að vera að gefa út innstæðulaus heilbrigðisvottorð fyrir íslenska fjármálakerfið. Ætlast virkilega einhver til þess að það haldi áfram að gefa út heilbrigðisvottorð fyrir nýja fjármálakerfið? Hvers virði verða slíkar yfirlýsingar í augum erlendra viðskiptavina bankanna? Þær verða ekki einu sinni teknar gjaldgengar hérna innan lands. Í útlöndum munu menn ekki einu sinni hafa fyrir því að lesa þær. Auðvitað hefur þetta líka bein áhrif innan lands þannig að banki sem enginn hefur trú á að nái markmiðum sínum, eins og t.d. um verðlag, mun ekki ná markmiðum sínum. Það er alveg sama hversu harkalega hann beitir stjórntækjum sínum, ef enginn trúir því að stjórntækin virki virka þau ekki. Það þýðir að við getum setið uppi með háa vexti en náum samt ekki tökum á genginu eða verðbólgunni. Ég ætla ekki að ganga svo langt, og raunar fer því fjarri, að halda því fram að það að breyta umgjörð Seðlabankans og setja nýja menn við stjórnvölinn muni leysa öll vandamál. Því fer auðvitað fjarri. En það hlýtur að vera fyrsta skrefið í áttina að því að endurreisa traust á íslenska fjármálakerfinu. Við getum ekki hafið þá vegferð með óbreytt skipulag.

Hæstv. forseti. Ég óska hæstv. viðskiptaráðherra til hamingju með embættið og til hamingju með jómfrúrræðu sína hér í þinginu. Þetta var ágæt ræða, málefnaleg og má taka undir margt í henni. Hæstv. viðskiptaráðherra hefur reyndar í fyrri störfum sínum verið gagnrýninn á Seðlabankann fyrir ýmsa hluti og var það vissulega í þessari ræðu líka. Hann talaði mjög mikið um skipbrot peningastefnu og verðlagsmarkmið bankans og hvernig tækjum hans væri beitt. Ég vil spyrja: Hefði hæstv. viðskiptaráðherra ekki talið að rétt væri að taka á þessum hlutum í þessu frumvarpi fyrst farin er sú leið að reyna að endurvekja traust á bankanum með því að leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um bankana? Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort honum er kunnugt um hvernig faglegum undirbúningi frumvarpsins var háttað, hvernig að því var staðið, hvaða greiningar lágu þar til grundvallar og hvaða mat á mismunandi leiðum 

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Birgis Ármannssonar vil ég taka fram að ég tel það mjög mikilvægt í allri umgjörð Seðlabankans að það sé alveg tryggt að peningastefnan sé ákvörðuð innan Seðlabankans. Hana má ekki ákvarða með lögum og enn síður með einhverjum ákvörðunum eða framlagi ríkisstjórnarinnar. Ég tel því að það væru mikil mistök að setja einhver slík fyrirmæli inn í lagafrumvarp um Seðlabanka Íslands. Hvað varðar samningu frumvarpsins var hún ekki gerð á mínu borði en ég kom að frumvarpinu þegar það var langt komið og kom með ýmsar athugasemdir um breytingar sem flestar gengu eftir. Að öðru leyti get ég ekki svarað fyrir um það hvernig þetta frumvarp varð til.

Hæstv. forseti. Ég skil hæstv. viðskiptaráðherra svo að hann hafi ekki talið ástæðu til þess að breyta þáttum í lögum um Seðlabankann sem lúta að peningastefnu og verðlagsmarkmiðum, ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi. Því velti ég fyrir mér hvort ráðherrann er þar með ósammála þeirri gagnrýni sem komið hefur fram á verðbólgumarkmið bankans og þau lagaákvæði sem setja honum vissulega þann ramma sem honum ber að starfa innan. Ég vildi líka inna ráðherrann eftir því - það er út af fyrir sig gott að vita til þess að hæstv. viðskiptaráðherra hefur komið nálægt samningu þessa frumvarps - en ég bið hann að staðfesta þann skilning minn að hann hafi ekki upplýsingar um það hvernig frumvinnu við frumvarpið var háttað, hvernig mati á einstökum þáttum þess og einstökum tillögum sem þarna er að finna var háttað 

Virðulegur forseti. Ég tel reyndar að peningastefna Seðlabanka Íslands hafi um margt verið misráðin undanfarin ár og þess vegna hlýtur auðvitað að koma til greina að skoða hana og breyta. En það á að vera á forræði Seðlabankans og undir nýrri forustu munu menn vonandi taka betri ákvarðanir í þessum málum en teknar hafa verið undanfarin ár. Ég veit ekki hvort ég á að elta ólar við endalausar spurningar um höfundarrétt að þessu frumvarpi. Ég sé satt að segja ekki að það þjóni neinum sérstökum tilgangi.

Frú forseti. Það er dálítið sérstakt að hlusta á hæstv. viðskiptaráðherra sem leggur til í þessu frumvarpi að skipt verði um lið í Seðlabankanum þegar hann hefur sjálfur sagt í fjölmiðlum - og hægt er að fletta því upp - að vandamálið við Seðlabankann hafi verið að hugmyndafræðin hafi verið röng. Það hefur hæstv. viðskiptaráðherra margoft sagt í fjölmiðlum og það er hægt að fletta því upp. Þá veltir maður því fyrir sér af hverju hann sem fulltrúi í ríkisstjórninni leggur ekki til þegar verið er að fjalla um málefni Seðlabankans að peningamálastefnan verði tekin til endurskoðunar.

Það er verið að því.

Hvers vegna er það ekki gert? Það er ekkert í þessu frumvarpi sem mælir fyrir um endurskoðun peningamálastefnunnar. Af hverju leggur ríkisstjórnin ekki upp með að breyta hugmyndafræðinni eins og hæstv. viðskiptaráðherra hefur margoft lýst yfir að sé nauðsynlegt 

Virðulegi forseti. Það er vitaskuld alveg rétt að ég hef ítrekað sagt og ég stend við það, enda hefur ekkert komið fram sem fær mig ofan af þeirri skoðun, að hugmyndafræðin á bak við það hvernig við héldum utan um fjármálakerfi okkar, og þá á ég auðvitað ekki bara við um Seðlabankann heldur í miklu víðara samhengi, var röng. Við byggðum upp fjármálakerfi þar sem viðskiptabankarnir gátu nánast óheft vaxið og safnað að sér skuldbindingum sem á endanum gátu fallið og féllu á íslenska skattborgara. Það var röng hugmyndafræði. Sú staðreynd að peningastefnan var um margt misráðin er einungis lítill hluti af vandamálinu. En það breytir því ekki að með nýrri forustu Seðlabankans verður peningastefnunni væntanlega breytt. Það á hins vegar ekki að gefa nýrri forustu Seðlabankans einhver fyrirmæli um það í lagatexta hvernig hún á að breyta þessari peningastefnu. Við treystum því að með faglegum vinnubrögðum, nýrri umgjörð 

Frú forseti. Það er ágætt að hæstv. viðskiptaráðherra tali hér um fagleg vinnubrögð og þá langar mig til þess að spyrja hann út í hvernig að samningu þessa frumvarps var staðið, sérstaklega vegna þess að hæstv. viðskiptaráðherra er fenginn hingað, sunnan af melum, úr háskólanum, til þess að vera faglegur ráðherra í þessari minnihlutastjórn. Hæstv. ráðherra sagðist ekki skilja hvaða tilgangi það þjónaði að upplýst væri til hvaða sérfræðinga hefði verið leitað við samningu þessa frumvarps. Það er nú einu sinni þannig hér í þinginu, og ég geri ráð fyrir að hæstv. viðskiptaráðherra viti það, að þegar þingið vinnur að frumvörpum kallar það til sérfræðinga, þar á meðal þá sem samið hafa frumvörp þau sem lögð eru til. 

Virðulegi forseti. Nú þarf ég aðeins að fara í smásagnfræðikennslu aftur en ég þarf reyndar ekki að fara mjög langt aftur í tímann. Á fimmtudaginn í síðustu viku var ég dósent við Háskóla Íslands og vissi ekki betur en að ég mundi verða það áfram. Þá þegar hefur sjálfsagt verið búið að vinna þetta frumvarp að verulegu leyti. Ég varð ráðherra síðastliðinn sunnudag og var því ekki í þeim hópi sem skipulagði og undirbjó þetta mál, kom raunar ekki inn í ríkisstjórnina fyrr en þennan sunnudag og skil því ekki hvernig í ósköpunum ég ætti að geta upplýst um vinnu sem unnin var af öðrum en mér áður en ég var svo mikið sem kallaður að borðinu. Að öðru leyti endurtek ég að ég skil ekki að þetta þref þjóni neinum uppbyggilegum tilgangi þótt ég sé almennt hlynntur því að menn virði höfundarrétt og séu með gæsalappir og annað, sem stundum er vandamál.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir ræðuna og óska honum til hamingju með bæði embættið og jómfrúrræðuna, ræðan var mjög málefnaleg. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um eftirfarandi: Nú er getið um það í 3. gr. frumvarpsins hvernig Seðlabankinn eigi að starfa, en stefnunni er ekki breytt neitt og spurning mín er sú, hvers lags maður velst í þetta bankastjóraembætti? Segjum að hann vilji bara halda núverandi stefnu áfram óbreyttri, hvernig getum við hindrað það? Það er ekki orð um það í lagatextanum. Hann verður væntanlega pólitískt ráðinn af því að það er forsætisráðherra sem ræður hann. Svo vil ég spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann þekki hugmyndir erlendis frá um hvað gert er til þess að láta menn sem gera mistök sæta ábyrgð. Hvernig er það erlendis, t.d. ef einhver seðlabankastjóri gerir mistök þannig að kerfið hrynur, 

Virðulegi forseti. Erlendis er auðvitað dálítið loðið hugtak þannig að það er kannski erfitt að svara þessu almennt fyrir það, 

Frú forseti. Hvað í þessu frumvarpi hindrar það? Hvað er breytt? Segjum að ráðinn verði þarna ágætur maður sem hefur ákveðna lífssýn og keyrir hana í gegn og trúir á mátt sinn og megin og sér ekki þær villur sem hann gerir?

Gæti það orðið verra?

Hvað ætlar hæstv. ráðherra þá að gera? Ég spurði hvort hann þekkti einhver dæmi þess erlendis hvernig menn leysa svoleiðis vanda. En ég sé ekki að það breytist neitt og menn taka heldur ekki á peningamálastefnunni. Það er þessi einstaklingur sem á að ákveða það. Segjum að hann bara haldi núverandi stefnu eða jafnvel einhverju enn þá verra. Hann er pólitískt ráðinn og hann hefur kannski pólitíska sýn sem e.t.v. gengur þvert á alla skynsemi. Hvernig ætla menn að leysa það? Ég sé ekki að það sé neitt gert í því í þessu frumvarpi.

Það er auðvitað ekki hægt að girða fyrir það í lagatexta að opinberir starfsmenn geri mistök, það er auðvitað alveg fráleitt. En það er hægt að gera ákveðnar hæfniskröfur og það er hægt að setja upp ákveðið skipulag sem dregur úr líkunum á því. Peningastefnunefndin verður fjölskipað stjórnvald og auðvitað dregur það úr líkunum á því að mistök einhvers eins manns ... 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir óska hæstv. viðskiptaráðherra til hamingju með embættið og ræðuna áðan, sem var að mínu mati mikil sorgarsaga. Seðlabankanum hefur aldrei tekist að ná neinum af markmiðum sínum í allri sinni sögu, ef ég hef tekið rétt eftir. Ef enginn trúir því að stjórntæki virki þá virka þau ekki, enginn í útlöndum trúir okkur - og hvað? Það er ekkert verið að breyta því, hæstv. forseti. Af hverju er bara verið að taka fyrsta skrefið ef hæstv. ráðherra telur að þetta sé fyrsta skrefið í því að skipta um menn í brunarústum? Af hverju er bara verið að taka eitt skref, af hverju stígum við ekki skrefið til fulls og breytum því sem skiptir máli, peningastefnunni sjálfri? Önnur spurning sem ég vil gjarnan koma til hæstv. ráðherra: Hann segir að peningastefnan hafi verið misráðin og það verði að taka á henni innan Seðlabankans og koma með nýja stefnu með trúverðugum hætti. Ég spyr því: 

Virðulegi forseti. Ég get í sjálfu sér bara endurtekið það sem ég sagði áðan, að í öllum vestrænum löndum þar sem ég þekki til er skýr aðskilnaður þannig að peningastefnan er mótuð af Seðlabankanum. Auðvitað innan ákveðinnar umgjarðar sem löggjafinn setur og við munum halda okkur við það. Það þýðir auðvitað ekki að við verðum með sömu peningastefnuna og hingað til. Hvernig dettur einhverjum manni það í hug? Við verðum auðvitað með nýtt fólk og nýja umgjörð og það ætti að verða til þess að stefnunni verði breytt. En henni verður breytt af faglegum og sjálfstæðum Seðlabanka.

Virðulegi forseti. Ég spyr aftur: Burt séð frá mannabreytingunum - hæstv. ráðherra, ef ég hef skilið hann rétt, líkti þessu við brunarústir, að í engu öðru landi væri það liðið að sömu menn stæðu yfir brunarústunum og þeir sem hefðu kveikt í. Það breytir því ekki að brunarústirnar, eins og hann kallar það, eru þarna enn. Af hverju er ekki tekið til í þeim í staðinn fyrir að tala eingöngu um mannabreytingar. Engin breyting er lögð til á stefnunni sjálfri og það vekur furðu að hæstv. ráðherra virðist trúa því statt og stöðugt að peningamálastefnan verði búin til í Seðlabankanum. Ég hef staðið í þeirri meiningu að hún verði til hér á Alþingi með meiri hluta þingmanna í krafti ríkisstjórnar sem hæstv. ráðherra er 

Frú forseti. Mér finnst ég vera að endurtaka mig talsvert mikið og ég bið þá sem á hlusta velvirðingar á því. Ef skilja á hv. þingmann á þann veg að hún vilji að löggjafinn ákveði peningastefnuna, ákveði peningamagn í umferð, vexti eða eitthvað slíkt, þá er það alveg fráleit hugmynd. Ef hugmynd hennar er einhver önnur, sem ég held að hljóti að vera, þó að ég skilji ekki alveg hvað hún er að fara, er ég svo sem alveg til í að skoða það. En ég mun ekki hverfa frá því að það er skynsamlegt að vera með sjálfstæðan Seðlabanka með faglegri stjórn sem tekur sjálfstæðar og faglegar ákvarðanir. Það er grundvöllur þess að vera með heilbrigt peningalíf sem nýtur trausts utan lands sem innan. Án þess er engin von til þess að við fáum einhverja til þess að trúa á þennan gjaldmiðil okkar, hversu lengi svo sem við sitjum uppi með hann.

Frú forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar segja að ég er efnislega sammála því sem fram kom í upphafi ræðu hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, um mikilvægi þess að í þessari umræðu sé rætt um efni frumvarpsins. Það er nefnilega þannig að í umræðu um Seðlabankann, stjórnskipun hans og peningamálastefnu, hafa önnur atriði en efnisatriði frumvarpsins verið mest áberandi. Menn hafa t.d. hér í dag rætt mikið um peningamálastefnu Seðlabankans en í frumvarpinu sem við fjöllum um hér í dag er ekkert vikið að peningamálastefnunni og hún hefur ekkert með frumvarpið að gera. Frumvarpið er fyrst og síðast formbreyting á skipulagi og uppbyggingu þessa banka. Það hefur líka staðið málefnalegri og efnislegri umræðu um málefni Seðlabankans fyrir þrifum með hvaða hætti stjórnmálamenn ákveðinna flokka hafa talað um þá sem þar hafa starfað. Rætt hefur verið um hreinsanir í stjórnkerfinu, ekki bara í Seðlabankanum heldur almennt í stjórnkerfinu, og ég verð að segja það fyrir mína parta að mér finnst miður að menn tali með þeim hætti um embættismenn, hvort sem það eru seðlabankastjórar eða aðrir. Ég hélt satt best að segja að umræðu á þeim nótum væri lokið og við ættum einungis eftir að lesa um hana í sögubókum um stjórnmál sem tíðkuðust hér fyrr á öldum eða fyrr á árum eða í skáldsögum, í Skáldatíma Kiljans eða einhverju slíku. Það hefur því valdið mér miklum vonbrigðum með hvaða hætti sumir hæstv. ráðherrar hafa talað í þessu máli, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem hefur átt ágætissamstarf á liðnum árum við þá menn sem hún hefur fjallað um upp á síðkastið með þeim hætti að nauðsynlegt sé að ráðast í hreinsanir líkt og gert var í löndum sem við kjósum að bera okkur ekki saman við. Ég vona að í komandi umræðu um þessi mál tileinki menn sér annað orðfæri og aðra framkomu gagnvart þeim sem í hlut eiga. Það þarf svo sem ekki að fara mörgum orðum um það hversu mikið áfall hrun fjármálakerfisins var og þær alvarlegu afleiðingar sem það hafði í för með sér. Við höfum horft upp á það að að minnsta kosti 85% af bankakerfinu eru hrunin. Búið er að mynda nýja ríkisstjórn, bankamálaráðherrann sagði af sér og mikil uppstokkun hefur orðið í stjórnkerfinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst því yfir að hann væri ekkert á móti því að farið yrði í breytingar á starfsemi Seðlabankans eða annarra stofnana. Það hefur komið fram að í vinnslu voru hugmyndir milli fyrrum stjórnarflokka, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokksins, um að gera breytingar á starfsemi Seðlabankans. Við höfum lýst því yfir að við vildum skoða samspilið milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins og jafnvel sameiningu þessara stofnana eins og rætt hafði verið um. Við efnahagshrunið hljóta menn að vilja skoða eftirlitskerfið og bankakerfið í heild sinni en ekki bara einstaka þætti þess. Ég tel mjög mikilvægt við þær aðstæður sem uppi eru að vandað sé til verka og fagleg vinnubrögð séu viðhöfð við vinnslu þessa máls. Þeir hv. þingmenn sem styðja ríkisstjórnina og jafnvel einstaka ráðherrar hafa haft hér uppi mörg orð í þinginu um fagleg vinnubrögð, faglega verkferla og annað slíkt. Einn þeirra er hæstv. heilbrigðisráðherra sem stundum hefur staðið á öndinni sem stjórnarandstæðingur og kvartað undan vinnubrögðum hér í þinginu. En það er því miður þannig í þessu máli að vinnubrögðin eru ekki til þess að hrópa húrra fyrir. Þeir sem tala fyrir gagnsærri og opinni stjórnsýslu og hvetja til þess að allar upplýsingar séu uppi á borðinu geta ekki fagnað frumvarpinu og þeim vinnubrögðum sem liggja því að baki, hv. þingmenn eins og Jón Bjarnason og Árni Þór Sigurðsson, svo að ég tali nú ekki um hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. 
             Í skýrslu forsætisráðherra sem flutt var hér fyrir tveimur dögum sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Sú ríkisstjórn sem nú er að hefja sína fyrstu vinnuviku er frjálslynd velferðarstjórn sem starfar á grundvelli víðtæks samráðs.“ Þessi ríkisstjórn starfar á grundvelli víðtæks samráðs. Ekki er hægt að segja að samráðið í tengslum við þetta frumvarp hafi verið mikið þannig að fyrstu skref ríkisstjórnarinnar og hæstv. forsætisráðherra eru ekki gæfuleg þegar kemur að samráði og upplýsingagjöf. Ég bara skil ekki hvers vegna hæstv. forsætisráðherra vill ekki upplýsa okkur þingmenn um það hverjir sömdu þetta frumvarp. Af hverju í ósköpunum er það leyndarmál hvaða sérfræðingar komu að vinnu málsins? Hvað hefur hæstv. forsætisráðherra að fela í því? Ég hef verið hér á þingi síðan 2003 og fram til þessa verið partur af stjórnarmeirihluta og farið höndum um mörg stjórnarfrumvörp, bæði sem formaður nefnda og sem nefndarmaður í nefndum þingsins. Það er undantekningarlaust þannig að þegar stjórnin flytur frumvarp er þess getið hverjir standa að samningu þess. Af hverju er það gert - og nú beini ég orðum mínum sérstaklega til hæstv. viðskiptaráðherra? Það er vegna þess að í nefndarstörfum hér í þinginu köllum við fyrir gesti til þess að upplýsa þingið um mál, til þess að upplýsa það hvaða sjónarmið lágu að baki samningu frumvarpsins. Þetta er gert til þess að upplýsa þingið um það hvaða grundvallaratriði lágu að baki þeim texta sem menn ætla að færa í lög. Við höfum óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra upplýsi okkur um það hverjir komu að samningu frumvarpsins. Því hefur verið hafnað og ég skil ekki hvers vegna. Það er eðlileg ósk frá okkur þingmönnum sem eigum að vinna með frumvarpið að við getum kallað þá sem unnu að því fyrir nefndina til þess að þeir geti svarað því hvaða sjónarmið bjuggu þar að baki. Ég hlýt að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem hefur talað fyrir opinni stjórnsýslu og gagnsæi, hverju þetta sæti og hvernig þetta rími við ofangreind orð sem hún lét falla fyrir tveimur dögum í skýrslu sinni hér fyrir þinginu, fyrir framan alþjóð í beinni útsendingu. Þetta er nú allt samráðið. Við erum að tala um uppstokkun í Seðlabanka Íslands, frumvarp sem lagt er fram eftir að fjármálakerfið hefur hrunið. Þetta er viðleitni ríkisstjórnarinnar til þess að stokka upp fjármálakerfið og við sem erum í stjórnarandstöðunni og eigum að fjalla um þetta mál fáum ekki einu sinni að vita hverjir unnu að frumvarpinu eða hvaða sjónarmið þeir lögðu af mörkum. Ég hlýt að lýsa yfir gríðarlegum vonbrigðum með þessi vinnubrögð og það kemur mér verulega á óvart að hæstv. forsætisráðherra, sem setið hefur á þingi í 31 ár og hefur marga fjöruna sopið og farið yfir mörg frumvörp, skuli standa að vinnubrögðum eins og þessum. Af hverju vill hæstv. forsætisráðherra heldur ekki upplýsa okkur um það hvaða fyrirmyndir hinir leyndu höfundar frumvarpsins, hulduherinn, lögðu til grundvallar við samningu þess? Af hverju er það líka leyndarmál? Það var óskað eftir þessum upplýsingum. Hefði ekki verið ástæða til þess að menn fengju að vita hvaða hliðstæður menn höfðu í huga þegar þeir voru að semja þetta frumvarp? Er ekki ástæða til þess við þessar aðstæður? Það er ekki eins og fyrirkomulag þessara mála, seðlabanka víðs vegar í heiminum, sé alls staðar það sama. Þegar þingið er að ákveða það hvernig þessum málum eigi að vera háttað í framtíðinni er eðlilegt að þingmenn fái að vita hvaða fyrirmynda var leitað, ég tala nú ekki um þegar menn vilja vinna hörðum höndum saman að því að endurreisa fjármálakerfið og stjórnsýslu þess. Öllum óskum um þetta er neitað. Gagnsæið og samráðið, sem rætt var um í skýrslu hæstv. forsætisráðherra fyrir tveimur dögum, er að engu orðið, við fáum ekkert að vita. Hinn faglegi hæstv. viðskiptaráðherra, sem stóð hér úti á Austurvelli og mótmælti og hvatti til upplýsingagjafar og gagnsæis í stjórnsýslunni og breytinga, lýsir því hér yfir, nú sestur á ráðherrabekkinn, að hann skilji ekkert í því hvers vegna þetta skipti einhverju máli. Þetta skiptir máli fyrir okkur þingmenn sem berum ábyrgð á framgangi mála og vinnslu þeirra og berum virðingu fyrir störfum þingsins. Það skiptir máli að við fáum að vita hverjir hafa komið að samningu mála þannig að við getum tekið málefnalega á þeim. Ég hlýt að lýsa furðu minni á þessum viðbrögðum og vinnubrögðum og furðu minni á því að hér í þingsalnum séu þingmenn, þar á meðal frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem gera lítið úr athugasemdum eins og þessum - þingmenn sem hafa staðið hér og út úr þeim hefur staðið bunan um það á síðustu árum, jafnvel í 18 ár, að vinnubrögðin hér á þinginu séu ekki boðleg. Svo komast þeir í meiri hluta og þá er þetta niðurstaðan. Ég vona bara að Framsóknarflokkurinn, af því að ég trúi nú að í honum sé heiðarleg taug, muni ekki sætta sig við þessi vinnubrögð þeirrar ríkisstjórnar sem hann styður. Ég treysti því að svo verði enda hefur orðið töluverð endurnýjun í Framsóknarflokknum, meiri endurnýjun en lýsir sér í þeirri ríkisstjórn sem nú hefur tekið við. Frú forseti. Það vekur furðu, eins og komið hefur fram hér í umræðunni, að hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, skuli leggja það til í þessu frumvarpi að ráðherra skipi bankastjóra í ljósi hennar eigin orða sem féllu á Alþingi árið 1999. Þar andmælti hún því að ráðherra skipaði bankastjóra, bankaráðið ætti að gera það. Þetta eru sannarlega undarleg sinnaskipti. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. forsætisráðherra, sem hefur látið sig varða réttindi og skyldur á vinnumarkaði, hver hennar sjónarmið eru um það hvernig frumvarpið og það bréf sem hún sendi bankastjórn Seðlabankans samræmist þeim grundvallarreglum og grundvallarsjónarmiðum sem við viljum fylgja á vinnumarkaði óháð því hver í hlut á. Ég minni á það að í skýrslu forsætisráðherra, sem flutt var fyrir tveimur dögum, sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Höldum í heiðri mannréttindi allra og gætum þess að uppgjör okkar snúist ekki upp í nornaveiðar af neinu tagi. Við búum í réttarríki og það er hvorki vilji ríkisstjórnarinnar né alþingismanna að ganga á svig við meginreglur réttarríkisins, það vil ég undirstrika hér í kvöld.“ Því má halda fram að þau vinnubrögð sem hér eru höfð uppi gangi gegn þeim meginprinsippum sem menn hafa reynt að starfa eftir á þessu sviði. Frú forseti. Frumvarpið er að mínu mati illa unnið og það vekur upp fleiri spurningar en það svarar. Fyrir utan það mikla leyndarmál sem hvílir yfir því hverjir sömdu frumvarpið er ekkert sagt um framtíð peningamálastefnunnar sem stuðningsmenn þess hafa helst gagnrýnt. Ekkert er heldur fjallað um það hvað gerist ef bankastjóri þarf að hverfa frá og hvað verður varðandi staðgengil seðlabankastjóra sem lendir í þeirri stöðu. Í rauninni má segja, eins og margir hv. þingmenn hafa nefnt hér, t.d. hv. þm. Ólöf Nordal, að frumvarpið veki upp fleiri spurningar en það svarar. Ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra hafi tekið niður allar okkar spurningar, okkar sjálfstæðismanna, vegna þessa frumvarps sem enginn vill segja hver samdi. Það er ljóst að hver sem örlög frumvarpsins verða liggur fyrir að það þarf gríðarlega mikla yfirlegu og mikla vinnu 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið til umræðu í dag frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Tilgangurinn með frumvarpinu er auðvitað öllum ljós, þ.e. að breyta skipulagi bankans og skipta um yfirstjórn hans. Markmiðið er líka nokkuð skýrt, þ.e. að endurreisa traust og trúnað yfirstjórnar fjármála á Íslandi, bæði innan lands gagnvart þjóðinni og ekki síður gagnvart umheiminum. Segja má að þetta frumvarp komi nú fram seint og um síðir. Það eru fjórir mánuðir síðan að bankakerfið á Íslandi hrundi. Það eru fjórir mánuðir síðan allt fjármálakerfi landsins féll til grunna á nokkrum dögum. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunni í dag þar sem loksins er komið fram frumvarp sem tekur á því máli að skipta um yfirstjórn Seðlabanka Íslands sem talað hefur verið um í þessa fjóra mánuði sem algera nauðsyn og til þess að byrja upp á nýtt. Mjög fróðlegt hefur verið að hlýða á þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál af mörgum ástæðum. Ekki fer hjá því að það hvarfli að manni að eitthvað sé til í þeirri umræðu sem farið hefur fram síðustu vikur og mánuði um gjá eða bil milli þings og þjóðar. Í fjóra mánuði hefur verið spurt hver beri ábyrgð á því sem gerðist í fjármálakerfi landsins og ekki síður hver ætli að axla ábyrgð á því hvernig fór. Svörin hafa ekki verið mörg hingað til, svörin sem þjóðin hefur fengið hafa yfirleitt verið þau sömu, þ.e. ekki benda á mig, það var einhver annar. En nú hefur það gerst að almenningur í landinu hefur ekki látið bjóða sér slíka afgreiðslu og maður gæti jafnvel sagt: Aldrei slíku vant. Hingað til hefur þjóðin látið sér nægja að þusa og rausa í svolítinn tíma þegar minni háttar hneyksli hafa komið upp, t.d. við mannaráðningar vina og vandamanna, t.d. við óeðlilega fyrirgreiðslu eða sóun á almannafé eða þegar mistök og vanhæfni hafa gerst berleg í stjórnsýslunni. Við þekkjum auðvitað öll mörg dæmi um þetta en sjaldan eða aldrei hafa stjórnmálamenn eða embættismenn verið dregnir til ábyrgðar í slíkum málum. Reglan hefur verið að samtrygging stjórnmálaflokkanna hefur séð um að þæfa málið, dreifa athyglinni, verja kerfið og verja kerfiskallana. Við höfum kannski svolítið orðið vör við það hér í dag að sú umræða stendur enn. Já, kerfið sér um sína. Og hvaða kerfi er þetta sem mörgum er svo umhugað um að verja? Íslenskt stjórnmálakerfi sem tveir flokkar bera kannski mesta ábyrgð á frá því að við stofnuðum lýðveldi hér árið 1944. Tveir stjórnmálaflokkar hafa verið í forsvari fyrir næstum hverri einustu ríkisstjórn sem setið hefur í þessi rúmlega 60 ár sem liðin eru síðan lýðveldið var stofnað. Við þekkjum hvaða flokkar þetta eru, þeir hafa oftar en ekki verið saman tveir í ríkisstjórn en það hefur þó komið fyrir að þeir hafi tekið aðra flokka með sér í samstarf. Og þjóðin hlýtur að þekkja þessa flokka því að þeir hafa lengst af haft nokkuð mikið fylgi. Það eru einmitt sömu flokkarnir og byggðu upp, bjuggu til og treystu í sessi hið illræmda kvótakerfi í sjávarútvegi sem vaxið hefur hér eins og æxli á þjóðinni síðustu 20 árin og á líka sinn þátt í því hvernig komið er fyrir okkur sem þjóð nú um stundir. En aftur að þeirri staðreynd að fjármálakerfi landsins hrundi á nokkrum örlagaríkum dögum í október. Talað hefur verið um að það hafi trúlega verið stærsta áfall sem þjóðin hefur orðið fyrir á seinni árum. Viðbrögðin voru þau að fyrst sló auðvitað óhug á fólk, spurningar risu en svörin voru engin. Stjórnvöld gátu ekki gefið svör og á hinu háa Alþingi var líka fátt um svör. En þeir sem báru ábyrgð á fjármálastjórn landsins í Seðlabanka Íslands höfðu svör, þeir komu fram í fjölmiðlum, þeir gáfu sjálfum sér hreint sakavottorð í öllu því stóra máli, þeir bentu í allar áttir og sögðu eins og sagt hefur verið hingað til: Það voru hinir. Það hefur komið fram í umræðunni í dag að ferill seðlabankastjórnar Íslands á síðustu 10 árum er kannski ekki alveg flekklaus. Þarf ég ekki að endurtaka það. En þar eru mörg dæmi, trúi ég, um aðgerðir eða kannski öllu heldur aðgerðaleysi sem eru ekkert annað en afglöp eða vanræksla. Svo eru menn hissa á því að það séu uppi kröfur í samfélaginu um að einhverjir segi af sér. En það var einmitt það sem ekki gerðist. Enginn sagði af sér, enginn í Seðlabankanum, Fjármálaeftirlitinu eða ríkisstjórninni, allir sátu eins og límdir við sína stóla. Jafnvel í bönkunum, þar sem allir bankarnir höfðu farið í þrot, störfuðu sömu stjórnendurnir meira og minna fyrst á eftir, stundum reyndar undir nýjum nöfnum, þ.e. starfsheitum, voru kallaðir ráðgjafar eða eitthvað slíkt. Það var ekki fyrr en fjölmiðlar vöktu athygli á slíkum málum að byrjað var að breyta til, taka upp ný vinnubrögð og jafnvel hreinsa til eins og einhvern nefndi hér áðan að einhverjir hefðu verið svo ósvífnir að fara fram á. Þó var ein kona í bankaráði Seðlabankans sem axlaði sína ábyrgð, stóð upp og sagði af sér. En hvað gerðist þá? Það var lítið látið með það, það var nánast farið með það eins og mannsmorð að það hefði gerst, það var nánast þaggað niður.  Eins og oft hefur komið fram er langlundargeð okkar Íslendinga mikið. Það þekkjum við. Við erum yfirleitt seinþreytt til vandræða. Það getur auðvitað verið mikill kostur, það getur stundum sýnt ákveðið umburðarlyndi en það eru líka takmörk fyrir öllu. Það er kannski einmitt þess vegna, hversu sjaldan við reiðumst, hversu sjaldan okkur er nóg boðið, sem eitthvað lætur undan loksins þegar upp úr sýður. Og nú gerðist það að þjóðinni var nóg boðið. Krafan sem hafði kraumað í 100 daga og enginn hafði brugðist við varð háværari einn dag fyrir skömmu. Það var ekki að ástæðulausu, þá kom Alþingi saman, löggjafarsamkunda þjóðarinnar, eftir langt hlé um jól og áramót. Og í stað þess að ræða þau stórkostlegu vandamál sem voru uppi voru hér einhver allt önnur málefni til umræðu og á dagskrá. Sú ríkisstjórn sem þá sat hafði ekkert nýtt fram að færa fyrir Alþingi til að ræða og Alþingi sjálft hafði ekki manndóm til að taka málin upp sem brunnu á fólki hér fyrir utan. Við þekkjum hvernig fór, það er nú talað um að það hafi orðið búsáhaldabylting. Búsáhaldabyltingin felldi ríkisstjórnina. Fyrst sagði viðskiptaráðherra af sér, þá vék yfirstjórn Fjármálaeftirlitsins frá og nokkrum dögum síðar hrökklaðist ríkisstjórn Geirs H. Haardes frá völdum eins og við þekkjum. Þar með má segja að a.m.k. annar stjórnarflokkurinn hafi axlað sína ábyrgð. Hann sagði upp þessu samstarfi í ríkisstjórninni sem vonlaust var orðið. En hvað með hinn stjórnarflokkinn, hvað með þær umræður sem þar hafa orðið og þær umræður sem endurspeglast hér í dag frá fulltrúum þess flokks? Það má nefnilega segja það sama um Samfylkinguna eins og þjóðina, hún er mjög seinþreytt til vandræða. Hún gaf Sjálfstæðisflokknum, samstarfsflokknum, ekki bara einn séns, tvo eða þrjá, heldur 20 eða 30 sénsa til að taka á málum. En Sjálfstæðisflokkurinn brást og það er kannski ekki að furða að Sjálfstæðisflokkurinn hafi brugðist. Sjálfstæðisflokkurinn er nefnilega kerfisflokkurinn með stórum staf, hann er þursinn sem ekki getur hreyft sig og á erfitt með að bregðast við. Hann heldur bara áfram að berja hausnum við steininn þegar allt er hrunið. Í því gjaldþroti hugmyndastefnu Sjálfstæðisflokksins sem nú er lokar hann sig inni í sínum eigin helli þar sem valdhroki, sjálfsréttlæting og uppgjöf eru staðreynd. Það er auðvitað stefna þess flokks sem lagði grunninn að fallinu og það hefur komið hér skýrt fram í dag. Það var hann sem lagði til loftið sem blásið var í blöðruna sem sprakk svo framan í okkur öll í október. Það var hann sem dældi út frjálshyggjufroðunni sem breiddist yfir þjóðfélagið, gegnsýrði atvinnuvegina og líf almennings í landinu. Og það er hann sem stendur eftir berstrípaður þegar harkalegir vindar komu og blésu froðunni í burtu. Þá stendur hann berskjaldaður og við getum sagt að aldrei hafi betur átt við þau orð sem komu fram í ævintýrinu fræga þegar barnið sagði: „Sjáðu mamma, hann er ekki í neinu.“ Já, það hefur sannarlega verið beðið lengi eftir þessu frumvarpi sem hér er komið fram um yfirstjórn Seðlabankans, að yfir Seðlabankann væri settur faglegur stjórnandi þar sem gerðar væru faglegar kröfur en ekki sendir þangað til stjórnar aldraðir stjórnmálamenn á leið í hinn helga stein. Og það er engin tilviljun, held ég, að það skuli vera ríkisstjórn undir forustu jafnaðarmanna sem kemur fram með þetta frumvarp og mun vonandi leiða það til lykta. Tvennt hefur vakið nokkra athygli í dag, a.m.k. mína sem er nýliði hér. Í fyrsta lagi hefur tekið svolítið í hjartað að sjá að hér hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokksins komið hver eftir annan og tekið mjög nærri sér hugsanleg brot eða hugsanlega skerðingu á réttindum og starfskjörum opinberra starfsmanna. Það urðu náttúrlega margir hissa og ekki síst þegar kallað var eftir fulltingi formanns BSRB til þess að aðstoða þá sjálfstæðismenn í þeirri réttindabaráttu sem hann að sjálfsögðu gerði. En þetta var mjög undarlegt, það þurfti sem sagt það til að seðlabankastjórarnir þrír fengu bréf þar sem þess var óskað að þeir segðu af sér og þá rankaði allt í einu við eitthvað í hjarta sjálfstæðismanna þar sem þeir fóru að rifja upp réttindi og kjör opinberra starfsmanna og bera þau fyrir brjósti. Það er gott ef sinnaskiptin í minni hlutanum, í stjórnarandstöðunni, leiða til þess að þeir endurskoði grundvallarsjónarmið sín. Það er gott. Hitt sem hefur vakið nokkra athygli í þessari umræðu er einmitt þetta sama bréf sem hæstv. forsætisráðherra sendi seðlabankastjórunum þremur. Ég verð að segja eins og er að mér fannst þetta virkilega huggulegt og sætt bréf þar sem þessir ágætu herrar voru beðnir kurteislega um að segja af sér. Ég vil rifja hér upp í lokin orð sem féllu árið 1998, fyrir rúmum tíu árum. Þá sögðu þrír bankastjórar Landsbanka Íslands af sér eftir miklar umræður sem höfðu orðið í þjóðfélaginu um störf þeirra líkt og umræður sem orðið hafa núna. Þá sagði þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, þegar þeir höfðu 

Virðulegi forseti. Í tilefni af þeim umræðum sem hafa orðið hér um Seðlabanka Íslands og starfsmenn hans vil ég, með leyfi forseta, hefja ræðu mína á því að lesa úr grein sem Hallgrímur Ólafsson, starfsmaður Seðlabankans og formaður starfsmannafélags Seðlabankans, ritaði í Morgunblaðið 4. febrúar. Þar segir, með leyfi forseta: „Okkur starfsmönnum Seðlabankans hefur sviðið umræðan að undanförnu og erum þó ýmsu vön gegnum tíðina. Gegndarlaus áróður og sleggjudómar eru þvílíkir, að helst minnir á aðferðir skipulagðra öfgahópa. Fréttaflutningur hefur verið á einn veg. Eineltið beinist fyrst og fremst gagnvart formanni bankastjórnar, Davíð Oddssyni. Davíð sagði þetta og Davíð sagði hitt. Ekki hefur verið rifjað upp hver benti fyrstur manna á gegndarlausa græðgi sjálftökumanna á ofurlaunum, hver benti á hættuna á samþjöppun valds og eignarhalds auðmanna og hringa eða hver benti einna fyrstur á falska viðskiptavild meðal eigna stórra skráðra fyrirtækja. Gjarnan tala menn um að það þurfi að losna við bankastjórann eins og hann sitji hér einn, efnahagsvandinn sé hans verk og að hann standi í vegi fyrir framförum. Lítilsvirðingin gagnvart hinum bankastjórunum tveimur, sem báðir eru hagfræðimenntaðir og eiga langan farsælan starfsferil að baki í Seðlabankanum, er algjör. Það skyldi þó ekki vera að Davíð sé höfuðóvinur ákveðinna auðmanna á Íslandi sem í rauninni hafa knésett efnahag landsins? Virtir hagfræðingar telja að bankastjóri eigi skilyrðislaust að vera sprenglærður hagfræðingur. Þetta heitir fagleg hagsmunagæsla og hefur verið þekkt m.a. hjá læknastéttinni um áratugaskeið. Því hefur einnig verið haldið fram að peningamálastefnan hafi haldið uppi fölsku gengi á krónunni sem endaði með skelfingu. Ég er viss um að allflestir starfsmenn Seðlabankans eru mér sammála um að bankastjórarnir allir njóta trausts og virðingar innan bankans. Ekki hefur verið bent á nein afglöp né brot í starfi. Fullyrt er að Már Guðmundsson verði ráðinn í starf seðlabankastjóra eftir skipulags- og lagabreytingar. Már er flestum hnútum kunnugur innan bankans þar sem hann var aðalhagfræðingur um árabil. Hann er virtur, vinsæll og þótti góður verkstjórnandi og félagi. Hitt ber hins vegar að hafa í huga að Már var einn af aðalhöfundum fyrrnefndrar peningamálastefnu. Hún kom ekki í hús með Davíð eins og kjölturakki. Eflaust tekst hinni nýju ríkisstjórn að koma verkum sínum í framkvæmd enda hafa áðurnefnd öfl unnið sitt áróðursstríð. Þrír mikilhæfir dáindismenn verða settir af, hvað sem það kostar. En ég vil óska að sannleikurinn komi í ljós og jafnvel réttlætið sigri að lokum. Vonandi linnir nú skemmdarverkum á eigum almennings. Vonandi hættir lýðurinn að ata Alþingishúsið hlandi og saur.“ Þetta segir formaður starfsmannafélags Seðlabankans í grein sem birtist í Morgunblaðinu 4. febrúar. Ég tel rétt að lesa þetta hér vegna þeirra orða sem hér hafa komið fram og vegna þess hvernig menn hafa talað til Seðlabankans og starfsfólks hans. Í dag var einnig birt greinargerð eftir Ingimund Friðriksson seðlabankastjóra sem ber yfirskriftina „Aðdragandi bankahrunsins í október 2008“, erindi sem hann ætlaði að flytja á fundi í Finnlandi en hér stendur að hann hafi forfallast frá því starfi sínu. Þetta er birt hér og er öllum aðgengilegt og það hefði verið mjög æskilegt að hæstv. viðskiptaráðherra hefði kynnt sér þessa skýrslu áður en hann flutti hina dæmalausu ræðu sem hann flutti hér áðan um störf Seðlabankans. Það að viðskiptaráðherra komi hér og tali um að Seðlabankanum hafi öll sín ár mistekist ætlunarverk sitt og hlutverk minnir mig bara á eitt. Það minnir mig á það sem gerðist árið 1930 þegar þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Jónas Jónsson frá Hriflu, lagði fram frumvarp um fimmtardóm til að leggja af Hæstarétt af því að hann sætti sig ekki við það hvernig Hæstiréttur starfaði. Ef hæstv. viðskiptaráðherra er þeirrar skoðunar, eins og virtist af ræðu hans, að Seðlabankinn sé gjörsamlega ónýt stofnun, af hverju leggur hann þá ekki hreinlega til að Seðlabankinn verði lagður af og kemur með frumvarp um það? Þá væri hægt að ræða hvað ætti að koma í staðinn. Ræða hæstv. viðskiptaráðherra var með þeim endemum að sjaldan hefur ráðherra talað með slíkum hætti um opinbera stofnun hér, hvað þá heldur hæstv. viðskiptaráðherra um Seðlabankann. Það hefur einnig komið fram í fréttum í dag að hæstv. forsætisráðherra sætti sig ekki við það að Ásmundur Stefánsson hafi verið ráðinn bankastjóri í Landsbanka Íslands og hefur mótmælt því. Eigum við von á því að frumvarp komi inn í þingið frá hæstv. forsætisráðherra um að Ásmundur Stefánsson verði settur af? Hvernig endar sú stjórnsýsla sem boðuð er með þeim hætti og við höfum kynnst hér í dag ef menn byrja að senda bréf eða nótur í fjölmiðlum eins og hæstv. forsætisráðherra hefur gert með þessu bréfi og ummælum sínum um Ásmund Stefánsson í dag? Liggur þá ekki beinast við að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún ætli að beita lagasetningarvaldi eða leggja hér fram frumvarp til að Ásmundi Stefánssyni verði komið úr því starfi sem hann hefur verið ráðinn til að gegna um nokkurt skeið? 
             Hv. þingmenn hafa réttilega spurt í þessum umræðum hver hafi staðið að gerð þessa frumvarps. Það er von að hæstv. viðskiptaráðherra, nýkominn inn í Stjórnarráðið, átti sig ekki á því hvaða reglur gilda þar um gerð lagafrumvarpa. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því í samvinnu Alþingis og ráðuneyta undir forustu forsætisráðuneytisins með þátttöku dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og starfsmanna hér í þinginu að búa til handbók um gerð löggjafar. Í þeirri handbók er lagt á ráðin um það hvernig eigi að vinna að lagafrumvörpum þannig að þingmenn hafi gegnsæi þegar kemur að því að vinna þau mál hér í þinginu. Allar þessar reglur eru hafðar að engu í þessu frumvarpi. Hæstv. forsætisráðherra sem nýverið flutti hér skýrslu um störf ríkisstjórnarinnar og boðaði siðbót á öllum sviðum hefur þessar reglur að engu við gerð þessa frumvarps. Ákveðnir gátlistar eiga að fylgja frumvörpunum og ákveðnar grunnupplýsingar sem menn eiga að geta haft hliðsjón af við vinnu mála og vinnslu mála hér. Allt er þetta haft að engu þegar þetta frumvarp er unnið. Menn þurfa ekki að leita langt til að átta sig á fyrirmynd frumvarpsins. Hún er breytingartillaga sem þrír þingmenn Samfylkingarinnar fluttu við frumvarp til laga um Seðlabanka Íslands sem hér var til umræðu árið 2001. Þá fluttu þau Jóhanna Sigurðardóttir, Össur Skarphéðinsson og Margrét Frímannsdóttir breytingartillögu við það frumvarp. Séu þess tvö frumvörp borin saman, breytingartillagan og frumvarpið sem liggur hér fyrir, segi ég: Breytingartillagan var mun betri en þetta núverandi frumvarp. Þetta núverandi frumvarp er mun verr úr garði gert en breytingartillagan. Það er furðulegt að hæstv. forsætisráðherra skuli vinna þau skemmdarverk á eigin breytingartillögum sem birtast í þessu frumvarpi, því að í breytingartillögunum var þó gert ráð fyrir því að það væri hægt að vinna þessi mál þannig að það yrði ákveðið öryggi og samfella í stjórn Seðlabankans og nú er þetta lagt upp við okkur að það þurfi að breyta lögunum um Seðlabanka til að skapa öryggi og traust. Öll öryggisákvæðin sem voru í breytingartillögunum eru hins vegar afnumin í þessu frumvarpi og það er skilið eftir í algjörri óvissu hvernig í raun og veru eigi að haga stjórn Seðlabankans á breytingaskeiðinu og einnig þau ákvæði sem voru í breytingartillögunum um að það ætti að vera einn bankastjóri og tveir varabankastjórar. Síðan átti að gefa þeim mönnum sem sátu í bankastjórninni tækifæri til að ljúka starfsferli sínum áður en hið nýja kerfi kæmi til sögunnar. Þetta kemur fram í breytingartillögunum og er þar ákvæði til bráðabirgða. Allt þetta er afnumið, settur einn bankastjóri, enginn veit hver á að vera staðgengill þessa bankastjóra og stjórnkerfið í raun og veru látið vera í lausu lofti þegar þessi tvö frumvörp eru borin saman. Ég veit ekki hver samdi þessar breytingartillögur á þeim tíma fyrir þau hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Jóhönnu Sigurðardóttur og Margréti Frímannsdóttur. En ég segi að höfundur breytingartillagnanna var skynsamari en höfundur þessa frumvarps og frumvarpið hefur tekið breytingum á verri veg í meðförum hæstv. forsætisráðherra. Það er raunar þannig fram sett, eins og fram hefur komið hjá öllum þeim sem hér hafa talað fyrir utan hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að það þarf að grandskoða ákvæði frumvarpsins. Ef þetta frumvarp verður að lögum eins og það er er Seðlabankinn mun verr settur stjórnunarlega en hann er í dag, enda kom það fram í umræðunum árið 2001 og þingnefndarmenn geta kynnt sér þær. Þær byggðust á framlögðum gögnum, greinargerðum, ábendingum og hugleiðingum sem voru vel rökstuddar. Það vantar allan rökstuðning í þetta frumvarp. Það kom m.a. fram í umræðunum að það væri spurning að hafa þrjá bankastjóra meðan Seðlabanka Íslands væri siglt inn í það umhverfi sem lögin frá 2001 skapa honum, aukið sjálfstæði gagnvart stjórnmálaöflunum og hinu pólitíska valdi. Það var samdóma álit nema þessara þriggja þingmanna að það væri eðlilegt að hafa þriggja manna bankastjórn meðan það væri verið að treysta sjálfstæði Seðlabankans í sessi innan ramma laganna frá 2001. Með þessu frumvarpi hér er stigið skref til baka. Það er verið að auka hinn pólitíska íhlutunarrétt og skapa algjöra óvissu um málefni Seðlabankans þegar svona hroðvirknislega er staðið að málum. Eins og hér hefur komið fram hafa allar breytingar á lögum um Seðlabankann verið undirbúnar af nefndum með þátttöku allra stjórnmálaflokka til að skapa þá festu og það umhverfi um bankann að hann geti siglt áfram sem þessi sjálfstæða stofnun sem hann á að vera. Sjálfstæði hans var aukið árið 2001. Þau hroðvirknislegu vinnubrögð við þá hrákasmíð sem þetta frumvarp er verða til þess eins að veikja Seðlabankann. Það er furðulegt að nýr hæstv. viðskiptaráðherra, faglegur ráðherra, skuli telja sér trú um það og ætli að telja okkur trú um það að með svona hrákasmíð sé verið að styrkja Seðlabankann í sessi og efla hann sem stjórntæki í landinu. Ég segi: Það er nær fyrir hæstv. ráðherra að leggja til að bankinn verði lagður niður miðað við málflutning hans en að leggja til við okkur að þetta sé einhver búbót eða bragarbót á rekstri Seðlabankans. Gerð lagafrumvarpsins er mikið mál fyrir okkur hér, þingmenn, til að átta okkur á. Hverjir eru sérfræðingarnir sem standa þarna að baki, hvaða rök eru fyrir því að breyta breytingartillögunum frá 2001 og koma með þær hingað? Hvað hefur gerst í millitíðinni?  Ég er undrandi að menn skuli koma í þingsalinn og eiga að ávarpa okkur undir faglegum merkjum og tala með þessum hætti um mikilvægar stofnanir í ríkinu.

Frú forseti. Efist einhver um að Íslendingum hafi tekist einstaklega illa upp við að halda úti Seðlabanka og sjálfstæðri mynt má benda á eina staðreynd: Þegar skilið var á milli íslensku krónunnar og þeirrar dönsku fyrir síðari heimsstyrjöld var það gert þannig að þær voru jafngildar. Nú þarf 2.000 íslenskar krónur til að kaupa eina danska krónu ef tekið er tillit til þess að við týndum tveimur núllum aftan af okkar á miðri leið. Ef einhverjum finnst það merki þess að okkur hafi tekist vel upp við að reka Seðlabanka held ég að sá hinn sami lesi ekki rétt í tölur. Hvað það varðar að ég ætti allt eins að leggja til að Seðlabankinn verði lagður niður þá gætir þar nokkurs misskilnings. Það má vel vera að það þurfi að gera mjög róttækar breytingar á peningamálum á Íslandi og jafnvel þannig að við tökum upp nýja mynt. Það eru reyndar ýmsir valkostir til í þeirri stöðu sem ég hef rakið annars staðar í löngu máli og hef tímans vegna ekki tíma til að endurtaka hér. En ef við tökum upp nýja mynt verður hlutverk íslenska Seðlabankans allt öðruvísi en áður. Það má vel vera að við endum á því að gera það. Það eru bæði kostir og gallar á því að fara þá leið og ég ætla ekki sérstaklega mæla með því að við gerum það núna en þetta er augljóslega ein af þeim grundvallarspurningum í efnahagsmálum okkar sem við þurfum að svara á næstu árum og það munum við gera. En það verður auðvitað ekki lagt til á þeim 80 dögum eða svo sem þessi stjórn hefur til ráðstöfunar að við gerum svo róttækar breytingar þannig að Seðlabankinn mun lifa og sjálfsagt mun hann einnig lifa jafnvel þó að skipt verði um mynt en þá verður hlutverk hans auðvitað allt annað.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki að þetta frumvarp sem hér er til umræðu breyti nokkru um þá afstöðu hæstv. viðskiptaráðherra um hvort Seðlabankanum mistekst eða tekst sín stjórn. Hann er greinilega í grundvallaratriðum á móti því sem Seðlabankinn hefur verið að gera frá því að hann kom til sögunnar og telur að bankanum hafi gersamlega mistekist. Það má segja að hann rétti bankanum fingurinn úr ræðustóli Alþingis með þessum málflutningi sínum en hann verður náttúrlega að rökstyðja það. Ég er næstum því sannfærður um það að Seðlabanki Íslands skyldi geta setið undir slíkum ásökunum frá hæstv. viðskiptaráðherra og þess vegna segi ég: Ég held að það hafi aldrei fyrr gerst í þingsögunni að nokkur viðskiptaráðherra hafi talað með þessum hætti við Seðlabanka Íslands. Síðan er okkur sagt í bréfi hæstv. forsætisráðherra, þessu fræga bréfi sem er einsdæmi - eitt er að skrifa bréf, annað að láta fjölmiðla hafa það - að öll þessi aðgerð af hálfu ríkisstjórnarinnar sé til þess að efla traust og trúnað á íslensku peningakerfi. Bréfið sjálft er náttúrlega slíkt að það eflir ekki traust og trúnað á neinum, hvorki forsætisráðherranum né öðrum né ríkisstjórninni í heild og málflutningur hæstv. viðskiptaráðherra í dag er þess eðlis að hann getur ekki eflt traust á neinu. Þetta frumvarp verður ekki til að breyta neinu varðandi þá grunnskoðun hæstv. ráðherra að Seðlabankinn sé gerónýt stofnun.

Forseti. Ég held að það megi hafa það til marks um að okkur jafnaðarmönnum og félagshyggjumönnum gengur vel í okkar ætlunarverki þegar hv. þm. Björn Bjarnason er jafnpirraður og raun hefur borið vitni bæði í dag og í gær. Það eina sem þarf að leiðrétta í hans máli er að á þeim götum sem hann hefur aldrei komið út á er ekki talað um að rétta mönnum fingurinn heldur talað um að gefa mönnum puttann. Hann hefur verið að gefa puttann í ýmsar áttir bæði í dag og í gær án þess að koma fram í hvorugt skiptið með aðra stefnu en þá sem til umræðu er, hvorki í málinu um greiðsluaðlögun í gær né í málinu í dag um Seðlabankann og yfirstjórn hans. Hann lætur sér nægja að fjasa um ýmis formsatriði. Hann lætur sér nægja að ræða um handbók sína og kennslubók í því hvernig eigi að búa til lagafrumvörp. En hann segir okkur ekki hver sé stefna hans eða Sjálfstæðisflokksins í málefnum Seðlabanka Íslands, um yfirstjórn Seðlabanka Íslands. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússyni sem flutti góða ræðu, jómfrúrræðu sína á þingi, að umfram allt snúist starfsemi Seðlabanka Íslands um traust. Vegna óska um að ræður fari að styttast ætla ég að hætta við að draga lærdóma af sögu Ólafs Björnssonar prófessors um Íslandsbanka hf. og Útvegsbanka Íslands 1904–1980. Ég vona að mér gefist tækifæri til þess síðar en í þeirri sögu rekur Ólafur mjög stuttlega hvernig fór þegar menn 1929–1930 fóru að þeim ráðum sem Davíð Oddsson gaf í Kastljósþætti um það að borga ekki skuldir og gefa útlendingum puttann. Það endaði þannig að það var Íslandsbanki sem þá var settur á hausinn og stóð í stappi um hvort ríkisstjórnin ætti að ábyrgjast þau erlendu lán sem þar voru inni, þar á meðal hið fræga enska lán sem ríkisstjórnin hafði sjálf tekið, og hvort það ætti að greiða hlutafé sem erlendir menn höfðu í þessum banka. Þetta stríð varð til þess að veikja svo álit erlendra fjármálamanna og skoðenda á Íslandi og á íslenskum fjármálum að kreppan á Íslandi stóð mun lengur en nokkurs staðar annars staðar og lauk í raun og veru ekki fyrr en síðari heimsstyrjöldin skall á eins og menn muna, í maí 1940, þó að þá hefðu grannlöndin með ýmsum hætti haft sig upp úr verstu erfiðleikunum. Þessu ætla ég sem sagt að sleppa en vísa til þessarar ágætu bókar eftir Ólaf Björnsson prófessor sem kann að vera að sjálfstæðismenn sumir þekki enn þá. Hann er kannski einn af fremstu mönnum úr þeirra hópi hér á þinginu og væri betur að ýmislegt í hans málflutningi og kenningum lifði enn í Sjálfstæðisflokknum. Ég get þó ekki stillt mig um að segja aðra sögu þó að það sé styttra síðan hún gerðist. Hún var þannig að friður og traust um Landsbanka Íslands þótti hafa rofnað mjög haustið 1998 þegar fréttir bárust af einkennilegum risnukostnaði í bankanum. Ég læt vera að dæma um það, ég hef ekki til þess neinar forsendur hvort þær voru á rökum reistar eða ekki eða eðlilegar eða ekki en um var að ræða tíðar og kostnaðarsamar laxveiðiferðir meðal annars. Menn spurðust fyrir um þetta mál ítrekað á þinginu, fremst þeirra þingmanna var Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra. Þetta mál endaði þannig að bankastjórar Landsbankans þáverandi, Björgvin Vilmundarson, Halldór Guðbjarnason og Sverrir Hermannsson, voru knúðir til afsagnar og sögðu af sér embættum. Um það sagði Davíð Oddsson, núverandi formaður bankastjórnar Seðlabankans þetta, með leyfi forseta: „Þinginu og þjóðinni er núna mikilvægast að friður og traust  [ég endurtek: Friður og traust]  fái að ríkja um Landsbankann jafnt inn á við sem út á við. Landsbankinn er ein mikilvægasta fjármálastofnun landsins og orðspor okkar út á við og inn á við krefst þess að skapað sé traust og friður  [ég endurtek: Traust og friður]  um bankann.“ Davíð sagði enn fremur eftir afsagnirnar 15. september 1998 úr þessum stóli þetta, með leyfi forseta: „Ekki er deilt um það í þinginu að þessar afsagnir voru eins og mál voru komin algerlega nauðsynleg forsenda þess að skapa mætti traust og frið um bankann á nýjan leik.“

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þær umræður sem hér hafa farið fram og reyna að svara ýmsum spurningum sem beint hefur verið til mín. Mikið hefur verið spurt um hverjir hafi komið að vinnslu frumvarpsins og hvaða hugmyndir hafi þar legið að baki. Áður hefur verið flutt frumvarp um Seðlabankann og farið fram umræða um breytingar og að koma á peningastefnunefnd. Fólk á vegum stjórnvalda var í þessari vinnu og ekki var skipaður sérstakur hópur með föstum tilnefningum í, m.a. var byggt á þeirri vinnu sem var unnin árið 2001 og aftur í frumvarpi 2005. Við vinnslu frumvarpsins lá m.a. fyrir skýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 2005 þar sem gerður var samanburður á stjórnskipulagi seðlabanka víða um heim. Samkvæmt þeirri úttekt er afar mismunandi hvernig stjórnskipulagi seðlabanka er háttað, þó er algengast að í seðlabönkum starfi peningastefnunefndir en hins vegar er afar mismunandi hvernig þær eru skipaðar og á skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins verður ekki greind nein meginregla í því sambandi. Frumvarpið var unnið á vegum stjórnvalda og leitað var óformlegra sjónarmiða ýmissa aðila, bæði virtra hagfræðinga og lögfræðinga. Af því að hér er kvartað undan að ekki sé nákvæmlega til tekið í frumvarpinu hverjir hafi haft sjónarmið eða skoðanir eða til hverra var leitað við vinnslu frumvarpsins þá er langt í frá að í frumvörpum séu listaðir upp allir þeir sem leitað hefur verið til um sjónarmið, en svona var í grundvallaratriðum staðið að þessu. Einnig hefur mikið verið talað um hæfisskilyrðin sem sett eru í 3. gr. og sumir hafa bent á að þau þyrftu að vera víðtækari og það hverjir geta sótt um stöðu seðlabankastjóra geti ekki einskorðast við þá sem hafa lokið meistaraprófi í hagfræði verði frumvarpið að lögum. Ég er með lista yfir bakgrunn seðlabankastjóra 38 landa og af þeim eru bara tveir sem ekki hafa hagfræðimenntun, í Frakklandi og Lúxemborg, en hvorugt landið hefur sjálfstæða peningastefnu heldur eru þau undir hatti Seðlabanka Evrópu. Ég býst við að ég hafi þá svarað spurningunni um hæfisskilyrðið. Ég vil líka benda á, þar sem spurt hefur verið um peningastefnunefndir og hvernig þær eru skipaðar, að hlutfall þeirra sem eru innan bankanna og þeirra sem eru utan er afar mismunandi. Kostir þess að peningastefnunefndarmenn séu innan bankans hafa einkum verið taldir að með þeim hætti sé unnt að ná fram meiri skilvirkni og samræmi í ákvarðanatöku auk þess sem því hefur verið haldið fram að áreiðanleiki þeirra ákvarðana sem teknar eru þykir meiri. Hefur þetta einkum þótt heppilegt á tímum mikilla breytinga og einnig í litlum löndum þar sem hæfir sérfræðingar sem geta tekið þessi störf að sér kunna að vera af skornum skammti, m.a. vegna hugsanlegra hagsmunaárekstra. Gildi þess að sérfræðingar utan Seðlabankans sitji í peningastefnunefndinni hefur verið að það hefur þótt kostur að þannig verði tryggt betur að menn með ólík sjónarmið komi að ákvarðanatöku sem getur aukið trúverðugleik þeirra ákvarðana sem teknar eru, sem er afar mikilvægt og markmið þeirrar tillögu sem sett er fram í frumvarpinu er að sameina þessi sjónarmið eins og unnt er. Auðvitað má skoða það sem hér hefur líka verið rætt hvort rétt sé að seðlabankastjóri eigi að skipa peningastefnunefndina að fenginni umsögn forsætisráðherra eða hvort rétt væri að forsætisráðherra skipaði þá sem kæmu utan Seðlabankans, en lagt er til að þeir geti hvort sem er verið innlendir eða erlendir en þessu má auðvitað velta fyrir sér og skoða í nefndinni sem fær málið til umsagnar. Kallað hefur verið eftir því af hverju hér eru ekki settar fram breytingar á peningastefnunni. Það vannst hreinlega ekki tími til að skoða það þótt vera megi að ástæða sé til þess og ekkert útilokar að skoðað verði í framhaldinu hvort rétt sé að skipa starfshóp sem athugi það. En ég vil benda á, af því að það eru aðallega sjálfstæðismenn sem kalla eftir breytingum á peningastefnunni, að ég hygg að hugmyndir um að skipa slíkan hóp hafi verið á borði fyrrverandi forsætisráðherra í eitt til eitt og hálft ár. Ekkert varð úr því en vera má að ástæða sé til þess í framhaldinu að skoða það. Ég held að hv. þm. Ólöf Nordal hafi spurt um staðgengil seðlabankastjóra. Rétt er að ekki var kveðið á um það í þessu frumvarpi og vel getur verið að skoða þurfi hvort setja þurfi það inn í frumvarpið en ég tel eðlilegt að staðgengill seðlabankastjóra komi þá úr röðum peningastefnunefndar og sé einn af þeim fjórum fulltrúum sem þar eru, þ.e. tveir innan Seðlabankans og tveir utan, staðgengillinn komi úr þeirra hópi og ef staðgengil þyrfti til lengri tíma mætti nota það ákvæði sem er í Seðlabankanum núna um að heimilt sé að skipa slíkan staðgengil. Ég tel mig hafa svarað því sem fram kom varðandi hæfiskröfurnar sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir benti á og reyndar fleiri. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi þetta líka og ég tel mig hafa svarað því. Síðan er spurt um bankaráðið. Ekki gert ráð fyrir breytingum á því hvernig það er skipað en gert er ráð fyrir því að verði frumvarpið að lögum verði skipað bankaráð en þá verður að horfa til þess að bankaráðið er með þeim hætti að það tekur ekki ákvarðanir um beitingu á stjórntækjunum heldur er það seðlabankastjóri og peningastefnunefndin. Ég tel mig hafa svarað flestum þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Mikið hefur verið rætt um bréfið sem ég sendi seðlabankastjórunum. Ég tel að með eðlilegum hætti hafi verið staðið að því máli. Ég taldi brýnt að láta bankastjórana vita að til stæði, eins og þeir hefðu reyndar átt að vita, að leggja fram frumvarpið sem við ræðum en meginástæða þess er, eins og ég hef sagt, að mannabreytingar við þær aðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu eru mjög mikilvægar einar og sér og skipta máli fyrir það traust og þann trúverðugleika sem við verðum að ná fram sem fyrst. Ég vísa því á bug sem hér hefur ítrekað verið haldið fram að ég hafi með þessu bréfi verið að hóta bankastjórunum, eins og það var orðað, með lagasetningu. Allir máttu vita að eitt af fyrstu verkefnum núverandi ríkisstjórnar yrði frumvarp um endurskipulagningu á Seðlabanka Íslands. Af því að hér hefur verið gagnrýnt að ég hafi gert þetta bréf opinbert vil ég vitna til upplýsingalaganna. Þegar óskað er eftir slíkum bréfum, sem ég hafði ekki frumkvæði að, ber mér samkvæmt upplýsingalögum skylda til að afhenda þau. Af því að hv. þm. Björn Bjarnason minntist á bankastjóra Landsbankans þar sem bankaráðið ákvað að í stað núverandi bankastjóra tæki Ásmundur Stefánsson við og staðan verði ekki auglýst fyrr en í haust, þá vita allir og líka bankaráð Landsbankans að stefna ríkisstjórnarinnar var sú að störf bankastjóra í ríkisbönkunum yrðu auglýst. Bankaráðið mátti því vita að með því að fara að með öðrum hætti væri gengið gegn stefnu ríkisstjórnarinnar og það er ástæða þess að ég tel mikilvægt að þessi ákvörðun verði endurskoðuð. Að öðru leyti, virðulegi forseti, tel ég mig hafa svarað flestum þeim spurningum sem fram hafa komið og ég vona að málið fái góða umfjöllun í þeirri nefnd sem um það fjallar en engu að síður legg ég áherslu á það og ríkisstjórnin í heild að þetta mál nái sem fyrst fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég vil til að byrja með þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég vil líka lýsa ánægju með það að hæstv. forsætisráðherra vék að nokkrum þáttum í frumvarpinu og taldi eðlilegt að þeir væru teknir til nánari skoðunar í nefndinni. Mér finnst það ánægjuleg opnun af hálfu hæstv. forsætisráðherra og benda til þess, eins og margt sem hefur komið fram í umræðum í dag, að fjölda álitamála sé enn ósvarað og þurfi að komast að niðurstöðu um þau í störfum nefndarinnar og ég tek undir orð forsætisráðherra um að mikilvægt sé að þar verði vandað til verka. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það hafi verið rétt skilið hjá mér að frumvarp þetta sé annars vegar byggt á breytingartillögunum sem fluttar voru vegna seðlabankalaganna 2001 og hins vegar á greinargerð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 2005. Mér leikur nokkur forvitni á að vita þetta vegna þess að þetta eru nýjar upplýsingar í málinu.

Virðulegi forseti. Vissulega voru höfð til hliðsjónar í þessari vinnu þau frumvörp sem voru til umræðu í þinginu 2001 og 2005 og farið gaumgæfilega yfir þau sjónarmið sem þar lágu að baki og þau skoðuð og metin. Það er vissulega rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns að við vinnslu frumvarpsins var farið yfir skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 2005, þar sem farið var yfir stjórnskipulag seðlabanka víða um heim, þannig að svarið við því er að þetta var allt lagt til grundvallar í þessu frumvarp auk þess sem leitað var, eins og ég sagði áðan, sjónarmiða á ýmsum þáttum í frumvarpinu 

Hæstv. forseti. Auðvitað er mikilvægt að þetta hafi komið fram og til bóta hefði verið ef það hefði komið fram í frumvarpinu sjálfu á hvaða fyrirmyndum og forsendum var byggt þegar þær tillögur voru gerðar sem finna má í frumvarpinu. Nú er þetta komið fram, eins og ég segi, svo langt sem það nær og mun verða tekið til skoðunar í þeirri nefnd sem um málið fjallar og þá gefst líka tækifæri til að vega og meta þessa mismunandi kosti vegna þess að í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra er ekki að finna slíkan samanburð. Þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi komið inn á það í örfáum orðum, verðum við enn þá að segja að því er ósvarað hvers vegna sú leið er farin sem þarna er lögð til en ekki einhverjar aðrar. Eins og hæstv. forsætisráðherra benti á er fyrirkomulag þessara mála mjög ólíkt eftir löndum. Auðvitað verður líka kallað eftir því í hv. nefnd 

Virðulegi forseti. Í máli hæstv. forsætisráðherra kom fram að mörg atriði í frumvarpinu þurfi að skoða nánar og væntanlega verður það gert í þingnefnd og menn gefi sér tíma til þess. Ég vil spyrja af því tilefni hvort hæstv. forsætisráðherra telji ekki eðlilegt að senda frumvarpið Seðlabanka Íslands til umsagnar og fá álit hans á málinu. Í öðru lagi kom fram að hæstv. forsætisráðherra telur eðlilegt að ríkisstjórnin hafi afskipti af ákvörðunum bankaráðs Landsbankans um ráðningu á bankastjórum. Hefur ríkisstjórnin mótað sér stefnu um afskipti sín af ákvörðunum einstakra bankaráða í ríkiseign?

Virðulegi forseti. Ég tel að ekki sé rétt, eins og mér fannst koma fram í orðum hv. þingmanns, að ég hafi talið að mörg atriði þyrfti að skoða í frumvarpinu. Ég nefndi aðeins hverjir mundu skipa þessa peningastefnunefnd. Það var eitt af því sem ég nefndi. Ég man ekki eftir að ég hafi nefnt fleiri atriði. Ég fór yfir rökin fyrir þeim hæfisskilyrðum sem kallað er eftir í 3. gr. en ég held að ég hafi ekki nefnt sérstaklega neitt annað sem ég teldi að þyrfti að skoða. En málið er auðvitað í höndum þingsins og nefndarinnar og hún ákveður fyrst og fremst hvaða atriði koma sérstaklega til skoðunar eða hvaða atriðum í frumvarpinu verður breytt. Að því er varðar hvort kallað verði eftir sjónarmiðum Seðlabanka Íslands þá verður það ábyggilega gert þó að málið og til hvaða aðila er leitað sé í höndum nefndarinnar. 

Virðulegi forseti. Síðari spurningin var um það hvort ríkisstjórnin hefði mótað sér ákveðna stefnu í afskiptum sínum af ákvörðunum bankaráða í ríkiseign. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra upplýst okkur um að hún ætlar að skipta sér af því að bankaráð Landsbankans hefur tekið ákvörðun um að ráða bankastjóra sem henni líkar ekki. Hefur ríkisstjórnin mótað sér stefnu um það hvernig hún ætlar að skipta sér af ákvörðunum bankaráða í ríkiseign?

Hæstv. forseti. Svarið við þessari síðari spurningu er nei, en ríkisstjórnin hlýtur náttúrlega að gera kröfu til þess að endurskipulagning á bankakerfinu gangi eins hratt fyrir sig og hægt er. Við höfum núna upplýsingar um að uppgjör á bönkunum gangi hægar en talið var í fyrstu og að ýmsir þættir í endurskipulagningunni, sem ég ætla ekki að nefna hér sérstaklega, gangi hægar fyrir sig. Ríkisstjórnin hlýtur að gera kröfu til þess að unnið sé innan bankanna með þeim hraða sem ásættanlegur er og eftir þeirri stefnu sem við viljum setja fram til að ná fram þeirri endurskipulagningu sem þarf á bönkunum. Hvað varðar ákvörðun bankastjórnar Landsbankans um að skipa nýjan bankastjóra fram á haust þá er ljóst að bankastjórnin mátti vita að slíkt gekk gegn stefnu ríkisstjórnarinnar 

Forseti vill áminna þingmenn um að gæta tímans. Ein mínúta er fljót að líða.

Frú forseti. Í landinu eru lög um Seðlabankann sem gilda í dag. Samkvæmt þeim lögum starfa þrír seðlabankastjórar við Seðlabankann. Hvernig má það vera að hæstv. forsætisráðherra sendi þessum mönnum bréf um að semja við sig af því að væntanleg séu einhver lög frá Alþingi? Hvernig má það vera? Í öðru lagi á að ráða þarna faglega stjórn sem kallað er. Einn skal hafa gráðu í hagfræði, þ.e. bankastjórinn sjálfur, en engin krafa er gerð um menntun sem allir hinir skuli hafa, hvorki þeir sem eru innan Seðlabankans né þeir tveir sem bankastjóri kallar til sín. Þeir geta allir verið, miðað við það sem þar stendur, ómenntaðir.

Virðulegi forseti. Ég bið hv. þingmann að lesa 4. gr. þessa frumvarps en þar stendur: „Í peningastefnunefnd situr seðlabankastjóri, tveir af yfirmönnum bankans á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu í peningamálum og tveir sérfræðingar á sviði peningamála sem seðlabankastjóri skipar til þriggja ára í senn að fenginni staðfestingu forsætisráðherra.“ Ég tel að þetta svari spurningu hv. þingmanns.

Frú forseti. Það vill svo til að seðlabankastjóri sjálfur ræður þessa tvo innan Seðlabankans og það getur vel verið að hann fari eftir faglegum sjónarmiðum þar en það er ekkert sagt hvaða menntun þeir þurfa að hafa. Og síðan þessir tveir utan úr bæ sem hann muna kalla til og eiga að vera sérfræðingar, en hvað þýðir það? Það eru margir sem kalla sig sérfræðinga í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé eins skýrt og hægt er að hafa það, tveir af yfirmönnum bankans á sviði mótunar og framkvæmdar stefnu í peningamálum. Ég geri ráð fyrir því ef skoðað er starfsfólk sem þar vinnur að það sé allt færir sérfræðingar sem vinna á þessu sviði peningamála hjá bönkunum og hafa unnið mjög gott starf svo ég segi það hér. Það er talað um að seðlabankastjóri skipi tvo sérfræðinga á sviði peningamála. Það er ekki hægt að skipa hvern sem er í þessar stöður.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin sem hún gaf í síðari ræðu sinni. Ég spurði í ræðu minni hæstv. ráðherra m.a. um framtíðarsýn og mögulegar breytingar sem gerðar yrðu á peningastefnu til framtíðar. Í svari sínu útilokaði hæstv. ráðherra ekki slíkar breytingar á framtíðarskipan peningamála og talaði um mögulegan starfshóp í þeim efnum. Ég fagna því að það verði tekið til athugunar. Í því ljósi vildi ég spyrja aftur, af því að ég held að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað því, hvort ekki væri rétt að útvíkka umsagnarferlið þannig að það nái líka til erlendra aðila, þar á meðal til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, vegna þess að mikið er vísað til orðspors okkar á erlendum vettvangi og ég teldi afar óheppilegt að rjúka af stað með tilviljanakenndar breytingar sem gætu gengið gegn þeirri mögulegu framtíðarstefnumótun sem ráðherra útilokaði ekki. Ég vil því endurtaka spurningu mína: Væri ekki rétt, ekki síst orðsporsins vegna, að útvíkka umsagnarferlið og láta það ná til erlendra aðila?

Virðulegi forseti. Mitt mat er að það sé ekki nauðsynlegt að gera það vegna þess að ég vitnaði til þess að við vinnslu frumvarpsins lá m.a. fyrir skýrsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að vísu er hún tveggja ára gömul, þar sem gerður er samanburður á stjórnskipulagi í bankakerfum víða um heim. Ég tel að með þeirri leið sem við erum að feta núna með þessu frumvarpi munum við komast í hóp þeirra þjóða sem eru með svona skipulag þar sem víða hefur verið tekin upp þessi peningastefnunefnd sem ég tel að sé grundvallaratriði í efnahagsstjórn. Ég á ekki von á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fari að gera einhverjar athugasemdir við það eða hafa skoðun á því nákvæmlega hvaða stefnu við tökum upp. Ég á ekki von á öðru en það teljist jákvætt af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar við erum að taka upp svipað stjórnskipulag og gildir víða um heim.

Frú forseti. Margt getur gerst á tveimur árum. Ég held að við öll sem erum í þessum sal hefðum ekki getað vitað fyrir tveimur árum í hvaða sporum við erum í dag. Ég heyri að ráðherra deilir ekki skoðun minni um mikilvægi þess að umsagnarferlið verði útvíkkað og er þá kannski ekkert að hjakka í því fari. Þó vil ég bara upp á nefndarstarf í framtíðinni og umfjöllun sem fer fram í nefndinni spyrja ráðherra hvort hún útiloki þann möguleika, ef nefndin telur það æskilegt, að slíkt umsagnarferli verði skoðað og framkvæmt.

Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að í nefndarstörfunum sé haldið þannig á málum að hægt sé að fá niðurstöðu sem fyrst í þetta mál. 

Hæstv. forseti. Í framhaldi af síðasta andsvari hæstv. forsætisráðherra þá held ég að það sé samdóma álit okkar sem erum í þessum sal að eftir þá atburði sem urðu í íslensku fjármálalífi í haust sé mikilvægt að endurreisa traust á íslensku fjármálakerfi. Þar höfum við sjálfstæðismenn lagt áherslu á ýmsa þætti og við höfum aldrei útilokað að það gæti komið til breyting á skipulagi Seðlabankans, Fjármálaeftirlitsins og annarra stofnana sem þarna fara með völd. Það er auðvitað mikilvægt að horft sé á þessa þætti þegar þetta mál verður afgreitt úr nefnd og vel farið yfir þá þætti sem máli skipta í því sambandi. Ég held að fagleg vinnubrögð við setningu laga um Seðlabankann séu afar mikilvæg einmitt til að skapa það traust sem hæstv. forsætisráðherra minntist á í lok síðara andsvars síns. Þar sem frumvarpið sjálft ber ekki með sér að um vandaðan undirbúning hafi verið að ræða held ég að nauðsynlegt sé að fram fari vönduð vinna í þeirri þingnefnd sem fær málið til meðferðar, að farið verði yfir þessa þætti, farið verði yfir þau gögn sem lágu til grundvallar þegar frumvarpið var samið og vegnir og metnir þeir mismunandi kostir sem eru í sambandi við skipan þessara mála. Ég held að það sé afar mikilvægt. Það skiptir t.d. máli að fara yfir þann samanburð sem hæstv. forsætisráðherra segir að skoðaður hafi verið í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá árinu 2005, það skiptir máli að farið verði yfir þau rök og sjónarmið sem bjuggu að baki þeim eldri frumvörpum sem hæstv. forsætisráðherra vísaði til og það skiptir líka máli að fram komi hvaða nýju sjónarmið eða nýju athugasemdir, ný sérfræðiráðgjöf var lögð til grundvallar þegar gengið var frá þessu frumvarpi. Það er mikilvægt að allt þetta verði leitt í ljós í nefndinni. Fyrir mitt leyti er ég sammála hæstv. forsætisráðherra um að mikilvægt er að óvissu verði eytt í þessu sambandi og að frumvarpið fái eðlilega og góða meðferð í þinginu, greiða meðferð, en hins vegar má það ekki verða á kostnað gæða nefndarstarfsins. Ég verð að segja eins og ég sagði í fyrri ræðu minni að það sem upp á vantar í sambandi við frumvarpið sjálft og undirbúning þess verðum við að reyna að bæta upp í nefndarstörfum í þinginu. Ég ítreka að lokum það sem ég nefndi í upphafi að það er mikilvægt fyrir okkur öll að standa þannig að málum að traust á íslenska fjármálakerfinu verði eflt. Það er mikilvægt að við vöndum okkur við það verk og það er ekki til bóta að vaða fram með vanhugsuð frumvörp uppfull af alls konar götum eins og mér finnst hér vera á ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því sem fram kom í orðum hv. þingmanns þar sem hann heldur því fram að frumvarpið beri ekki með sér að það hafi verið vandlega unnið. Ég tel þvert á móti að þetta frumvarp sé mjög vel og faglega unnið. Eins og fram kom í máli mínu áðan hefur verið leitað sjónarmiða virtra hagfræðinga og lögfræðinga í þjóðfélaginu, óformlega að vísu eins og ég sagði. Ég held að það komi í ljós í meðförum nefndarinnar á málinu að umsagnaraðilar, þó að ég gefi mér ekkert fyrir fram þá er það skoðun mín að það verði niðurstaðan að þetta frumvarp sé vandlega og vel unnið. Það er ekki sanngjarnt af hálfu hv. þingmanns, finnst mér, að gefa sér það fyrir fram, án þess að málið hafi fengið umfjöllun í nefnd og aðilar fengið tækifæri til að segja sína skoðun á því, að málið sé ekki faglega unnið. Mér finnst það ekki eðlilegt og sanngjarnt að halda því fram eins og hv. þingmaður gerði.

Hæstv. forseti. Við höfum orð hæstv. forsætisráðherra fyrir því að hér hafi verið faglega að verki staðið. Það sem ég benti á var að frumvarpið gefur engar upplýsingar um hvernig sú faglega vinna fór fram. Frumvarpið gefur engar upplýsingar um hvaða kostir voru skoðaðar eða á hvaða gögnum, hvaða skýrslum eða hvaða sérfræðiniðurstöðum var byggt þegar það var samið. Þess vegna vakti ég athygli á því að frumvarpið, og greinargerðin með því, er alveg ótrúlega rýrt í roðinu þegar borið er saman við stjórnarfrumvörp um mikilvæg mál sem lögð eru fram á Alþingi. Það gefur mér, því miður, tilefni til að efast um þau orð hæstv. forsætisráðherra að faglega hafi verið staðið að verki. Það má vera að þau orð mín reynist röng þegar málið verður krufið til mergjar í þeirri þingnefnd sem fær málið til afgreiðslu, þegar upplýsingarnar sem hæstv. forsætisráðherra getur ekki gefið okkur hér í þingsal um það hvernig staðið var að samningu frumvarpsins liggja fyrir. Það kann að vera að ég hafi rangt fyrir mér, það verður að koma í ljós. En frumvarpið sjálft, framsaga forsætisráðherra og þær upplýsingar sem hún hefur gefið í þessari umræðu gefa mér ekki tilefni til að ætla að fagleg, vönduð og yfirveguð vinna hafi búið að baki þegar þetta frumvarp var samið. Ég endurtek að það kann vel að vera að nefndarstarfið sem við eigum fyrir höndum eigi eftir að leiða í ljós að ég hafi haft rangt fyrir mér, það kann vel að vera. En frumvarpið, framsöguræðan og sú umræða sem fram hefur farið í dag gefur mér ekki tilefni til að breyta þeirri afstöðu sem ég lýsti áðan um að flausturslega væri að verki staðið.