Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti tilkynnir að með bréfi dags. 23. febrúar sl. hefur forseti óskað eftir því við allsherjarnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar sem nefnist Sameining í ríkisrekstri – 4. Innanríkisráðuneyti. Einnig hefur forseti með bréfum dags. 23. febrúar óskað eftir því við félags- og tryggingamálanefnd og heilbrigðisnefnd að þær fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar sem nefnist Sameining í ríkisrekstri – 5. Velferðarráðuneyti. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Virðulegi forseti. Ég vildi eiga orðastað við hv. þm. Mörð Árnason, formann umhverfisnefndar, út af mjög alvarlegu máli sem fregnir hafa borist af. Nú lítur út fyrir að hæstv. umhverfisráðherra hafi skrifað undir verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs sem gerir ráð fyrir því að verið sé að ýta meginþorra íslensks útivistarfólks út úr þjóðgarðinum. Þegar þessar ætlanir voru kynntar af núverandi hæstv. utanríkisráðherra var það skýrt tekið fram að ekki ætti að takmarka aðgengi veiða eða aðra útivist. Útivistarfélögum var kynnt málið með þeim hætti að í garðinum okkar allra ætti að vera fullt samráð við aðila. Ég hef ekki tíma til að rekja þetta mál í tveggja mínútna ræðu, en það er algjörlega ljóst að þetta hefur allt saman verið svikið. Nú hrynja inn ályktanir frá hinum ýmsu útivistarfélögum og fólk spyr sig eðlilega: Fyrir hvern á þessi garður að vera? Augljóslega á hann ekki að vera fyrir hina íslensku þjóð sem er búin að njóta útivistar svo áratugum skiptir, og árhundruðum ef svo ber undir. 
             Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. utanríkisráðherra taki þessu ekki létt. Hann tengist þessu máli beint því að hann setti það af stað og var þá með ákveðin fyrirheit. Ég spyr, virðulegi forseti, hv. þm. Mörð Árnason hvort hann ætli í krafti embættis síns sem formaður hv. umhverfisnefndar að fara yfir þetta mál 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Forseti. Umhverfisráðherra staðfestir verndaráætlun fyrir Vatnajökulsþjóðgarð og ekki formaður umhverfisnefndar. Það er auðvitað umhverfisráðherrans að svara fyrir sig og stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég vil segja almennt um þetta mál í fyrsta lagi að ég er sammála hæstv. umhverfisráðherra um að í þjóðgörðum eigi að leggja náttúruvernd til grundvallar. Síðan koma öll önnur sjónarmið. Þess vegna er þjóðgarður þjóðgarður. Í öðru lagi eru lög og reglur mjög mikilvæg tæki til að vernda og efla þjóðgarða og önnur náttúruverðmæti, en það sem skiptir þó allra mestu er að þjóðgarðurinn og náttúran lifi í hugum manna, að hvert náttúrusvæði eigi sér sem stærstan hóp af fólki sem þekkir það, þykir vænt um það og er tilbúið að kosta nokkru til til að verja það þegar upp er staðið. Við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson komum saman inn á þingið fyrir átta árum og eitt af fyrstu verkefnum okkar var að koma á sáttum í rjúpnaveiðideilu, m.a. vegna þess að rjúpnaveiðimenn eru líka náttúruverndarmenn, þeir eiga líka sinn rétt og þeir eru mikilvægir bandamenn til að vernda þann fugl sem þeir sækjast eftir að skjóta og nytja og þá náttúru sem hann lifir í. Í þriðja lagi hefur hver maður sína aðferð til að tengjast náttúrunni. Sumir ganga, sumir aka, sumir hjóla, sumir fljúga, ég fer á skíðum upp um fjöll og firnindi og það er enginn betri náttúruverndarmaður en annar af því að hann fari á öðrum tækjum. Það verður að taka tillit til allra þeirra sem vilja njóta náttúrunnar, en hins vegar geta aðferðir spillt náttúrunni mismikið og sumar aðferðir fara ekki saman. Það fer ekki saman göngumenn og veiðar, það fer ekki saman hestar og mótorhjól. Í fjórða lagi ætla ég að skoða rök umhverfisráðherra og stjórnar Vatnajökulsþjóðgarðs með þetta að leiðarljósi. Umhverfisráðherra hefur að vísu takmarkað svigrúm í þessum efnum. Ég tek að lokum undir, 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að virða tímamörk. Fari menn mikið út fyrir tímann bitnar það á næstu ræðumönnum sem hafa skráð sig á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Samkvæmt nýlegri könnun vilja um 60% landsmanna skipta út krónunni fyrir annan gjaldmiðil á næstu árum. Kjósendur Framsóknarflokksins eru jákvæðastir gagnvart krónunni. Frú forseti. Ég óttast að kjósendur annarra flokka sjái upptöku t.d. evrunnar sem eina möguleikann út úr skuldafangelsinu. Ef krónunni verður skipt út fyrir evru á núverandi gengi verður lítið úr skuldum fólks og laun munu smám saman hækka og nálgast laun í evrulöndunum. Eignir Íslendinga verða jafnframt lítils virði og því hætta á að lífeyrisgreiðslur muni ekki hækka jafnhratt og laun. Stöðugt er klifað á því að Íslendingar losni ekki við verðtrygginguna nema að taka upp annan gjaldmiðil, tvær krónur eru í landinu, önnur verðtryggð og hin óverðtryggð. Þetta vandamál er auðvelt að leysa með því að verðtryggja hina óverðtryggðu krónu eða einfaldlega launin í landinu.

Heyr, heyr.

Í gildi eru verðtryggðir lánasamningar sem munu ekki hverfa við upptöku evrunnar. Frú forseti. Ég velti fyrir mér ástæðum þess að kjósendur Framsóknarflokksins eru almennt sáttari við krónuna en aðrir og spyr því formann flokksins hvernig hann skýri það. Getur verið að framsóknarfólk leggi meiri áherslu á atvinnu en stöðugleika, að framsóknarfólk sjái að ekki er pólitískt raunhæft að taka upp evruna og að framsóknarfólk viti að evrópskir bankar lána ekki lengur vandræðalöndum lán með lágum vöxtum? Vextir munu því lítið lækka við upptöku evrunnar.

Frú forseti. Nú verð ég einfaldlega að leyfa mér að velta vöngum því að auðvitað veit ég ekki á hverju allir framsóknarmenn byggja afstöðu sína, en tel mig geta ályktað eitthvað um það. Frú forseti verður að afsaka það að ég er að fara í vangaveltur, en ekki endilega fullyrðingar.  Ég gef mér að framsóknarmenn hafi orðið þess varir að krónan hefur skipt sköpum á undanförnum missirum, t.d. við það að halda atvinnuleysi í lágmarki. Á Írlandi er atvinnuleysi orðið tvöfalt meira en á Íslandi, 14%, og á Spáni þrefalt meira svo möguleiki gjaldmiðilsins á því að sveiflast með hagsveiflunni hefur komið í veg fyrir að atvinnuleysi hafi farið algjörlega úr böndunum eins og svo víða annars staðar. Menn hafa líka séð að það reyndist ekki rétt sem menn ímynduðu sér um evruna, að hún mundi tryggja sömu vexti alls staðar. Það kom á daginn að það gekk einfaldlega ekki upp. Nú eru Portúgalar að borga 7% vexti og Írar, sá ég í gær, eru farnir að borga 9,6% vexti á ríkisskuldabréfum hjá sér. Þá geta áhugamenn um Icesave farið að leika sér að því að hræða fólk með þeirri tölu. 9,6% vextir, hvers vegna er þetta? Jú, Írar þiggja svokölluð neyðarlán. Þá segja menn: Já, þeir hafa þó þennan bakhjarl varðandi evruna, en það er ekki tilvikið vegna þess að Evrópusambandið, þessi svokallaði bakhjarl þeirra, rukkar Íra um hærri vexti en t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn svo bakhjarlinn er ekki til staðar í því tilviki. Írar blóta reyndar evrunni í sand og ösku þessa dagana. Hins vegar geta augljóslega verið ýmsir kostir við stöðugan gjaldmiðil. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur velt þessum hlutum meira fyrir sér en flestir þingmenn og ef það er eitthvað sem framsóknarmönnum líkar eru það rök svo þeir verða eflaust 

Frú forseti. Eins og kunnugt er hefur stjórn Byggðastofnunar ákveðið að samþykkja ekki kaup Lotnu á fyrirtækinu Eyrarodda á Flateyri sem varð gjaldþrota fyrr í vetur. Ástæðan mun einkum vera viðskiptasaga þeirra einstaklinga sem standa að Lotnu. Engu að síður hafa eigendur Lotnu fengið afhenta lykla að vinnsluhúsum Eyrarodda og er helst að skilja á fréttum að þeir séu þegar teknir til starfa í fyrirtækinu og þar með hafa verið vaktar upp vonir meðal íbúa á Flateyri sem óttast að sjálfsögðu um afkomu sína og framtíðaratvinnu. Allt þetta mál er með miklum ólíkindum en verst er þó að fylgjast með því hvernig íbúum á Flateyri, fólkinu sem á alla afkomu sína undir því hvernig þessu máli farnast, hefur verið kastað milli vonar og ótta. Þetta sama fólk hefur á fáum árum hvað eftir annað mátt horfa upp á atvinnumissi og óvissar framtíðarhorfur. Fyrst seldi útgerðarmaðurinn og fór með allar aflaheimildir af staðnum. Fyrirtækið sem þá tók við varð gjaldþrota og nú er hafinn þessi ömurlegi darraðardans um framtíð fiskvinnslu og útgerðar á staðnum. Ég hef skilning á afstöðu Byggðastofnunar í málinu í ljósi þeirra upplýsinga sem fram hafa komið, en ég skil líka vel vonbrigði og sársauka heimamanna sem vita ekki sitt rjúkandi ráð og eru engu nær um framtíð sína og afkomu. Það er ljótur leikur að nota fólk sem lifandi skjöld, nýta sér ótta og óöryggi fólks til að fá sitt fram eins og mér finnst örla á í þessu máli. Það er ömurlegt að heyra og lesa í fjölmiðlum fullyrðingar um að þingmenn í kjördæminu hafi fyrir skemmstu gefið loforð um að málið væri í höfn. Slíkt er ábyrgðarhluti og ekki í verkahring þingmanna. Það væri fróðlegt að fá upplýst til hvaða þingmanna er þarna verið að vísa og hvaða umboð þeir hinir sömu 

Virðulegi forseti. Þingmenn ræða stöðu krónunnar og könnun þá meðal almennings sem sýnir að almenningur á Íslandi er að missa trú á krónunni. Frú forseti. Almenningur á Íslandi er smátt og smátt að átta sig á því að tvær kreppur hittu Íslendinga fyrir, annars vegar bankakreppa sem hitti fyrir ríkissjóð sem þarf að standa í fjárútlátum til að styrkja Seðlabanka og aðra banka og standa skil á hallamiklum fjárlögum undangenginna ára. Hins vegar var það krónukreppan, en það var hún sem hitti fyrir fyrirtækin í þessu landi. 70% íslenskra fyrirtækja eru með efnahagsreikning í mínus og það var krónukreppan sem hitti fyrir heimilin í landinu sem standa núna frammi fyrir miklum skuldum. Það var krónukreppan sem olli gengisfellingunni og svo var það ekkert síður gengisfellingin sem olli verðbólguskotinu fyrir þá sem skulda í íslenskum krónum.  Þeir sem eru fylgjandi krónunni eru í raun og veru að bjóða upp á tvo framtíðarkosti, annars vegar krónu án hafta með tilheyrandi gengissveiflum, eða gengishruni, og óstöðugleika fyrir fyrirtækin. Ekki er það björguleg framtíðarsýn fyrir innflutningsfyrirtæki, útflutningsfyrirtæki eða ferðaþjónustu og ef við erum að tala um atvinnustig er svarið skýrt. Hins vegar er það svo króna í höftum en þá utan við EES-samninginn sem fer í uppnám við haftastefnuna og það er ekki heldur björguleg framtíðarsýn fyrir íslensk fyrirtæki eða heimili. Báðar þessar lausnir fela í sér umtalsverðan vaxtamun fyrir íslensk heimili og fyrirtæki, þ.e. íslensk fyrirtæki og heimili borga meiri vexti hér á landi en þau þyrftu að gera í Evrópu ef upptaka evru kæmi til. Almenningur á Íslandi er að segja sína skoðun á þessari framtíðarsýn og óska eftir nýjum leiðum, ekki krónuleiðum. Hann vill losna við afleiðingar krónukreppunnar.

Virðulegi forseti. Mig langar undir þessum lið til að beina máli mínu til formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, og ræða við hann um ástandið í Líbíu. Eins og allir vita er það algjörlega skelfilegt og á þeim 14 dögum sem liðnir eru er talið að a.m.k. þúsund manns hafi látist í átökunum, átökum hræðilegs harðstjóra við sitt eigið fólk. Ég fagna stuðningi íslenskra stjórnvalda úr utanríkisráðuneytinu á mánudaginn við ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna þar sem íslensk stjórnvöld styðja aðgerðir og ályktanir Sameinuðu þjóðanna gagnvart Líbíu. Ég tel það mjög mikilvægt en við þurfum að líta til þess hvað hugsanlega gæti gerst næst. Leiðtogar heimsins útiloka greinilega ekki beitingu hervalds gegn þessum harðstjóra sem eins og ég segi hikar ekki við beita sínum eigin her á sína eigin þjóð. Obama Bandaríkjaforseti hefur ekki sagst geta útilokað frekari aðgerðir, Clinton utanríkisráðherra segir alla möguleika vera á borðinu. Ban Ki-moon, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, talar um að víður rammi aðgerða sé mögulegur. David Cameron útilokar ekki með nokkrum hætti beitingu hervalds. Ítalir hafa afturkallað samning við Líbíu sem gerir Atlantshafsbandalaginu kleift að fara hugsanlega inn í Líbíu frá Ítalíu með sinn flota sem er staðsettur þar. Fyrrverandi sendiherra Bandaríkjanna gagnvart NATO segir að þjóðir heims þurfi að taka stöðuna og taka þá hugsanlega ákvörðun um að beita hervaldi gagnvart Líbíu. Því vil ég spyrja formann utanríkismálanefndar, 

Enn hvetur forseti hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég tek undir þá yfirlýsingu sem íslensk stjórnvöld hafa gefið um þetta mál og stuðning þeirra við samþykkt Sameinuðu þjóðanna. Ástandið í Líbíu og reyndar víðar í arabaheiminum er skelfilegt, en Líbía hefur nokkra sérstöðu vegna viðbragða stjórnvalda þar í landi. Þau eru forkastanleg og ber að fordæma. Sú atburðarás sem við höfum orðið vitni að í arabaheiminum að undanförnu er fyrir margra hluta sakir afar merkileg. Við vitum að sjálfsögðu ekki hvar hún endar, við vitum hvað hefur átt sér stað og hvernig hefur verið tekið á málum, við höfum fylgst með því að ný kynslóð fólks í þessum heimshluta lætur ekki bjóða sér það einræði og þá kúgun sem viðgengist hefur, stundum af einræðisherrum sem eru eingöngu að hugsa um eigin hagsmuni en stundum í nafni trúar. Stundum er Kóraninn að vopni, ekki alltaf.

Stundum er það ferillinn.

Þarna er að koma upp kynslóð sem nýtir sér nýja samskiptatækni, veraldarvefinn, og kemur boðskap sínum á framfæri. Það er mikilvægt að styðja við lýðræðisbaráttu hvar sem hún á sér stað. Varðandi beitingu vopnavalds er það mjög flókin spurning. Ég og minn flokkur höfum alltaf gagnrýnt beitingu vopnavalds og höfum aldrei litið svo á að hún leiði til friðsamlegrar lausnar. Ég kalla líka eftir því að vesturveldin spyrji sig: Hvers vegna er komið eins og er komið? Þessir einræðisherrar hafa verið undir verndarvæng vestrænna ríkja árum og áratugum saman, fengið frá þeim vopn til að nota á alþýðu sína. Það er grundvallarspurning sem  
            

Virðulegi forseti. Í gær átti ég hér orðastað við hæstv. fjármálaráðherra í utandagskrárumræðum. Þar fjölluðum við um gríðarlega hátt olíu- og bensínverð og töluðum um hvernig hægt væri að lækka það til að dempa þau neikvæðu hagvaxtaráhrif sem verða vegna hás eldsneytisverðs og slá á þau neikvæðu áhrif sem hátt bensínverð hefur á ráðstöfunartekjur heimilanna, einkaneyslu og þar með hagvöxt. Hæstv. fjármálaráðherra fór ágætlega yfir þetta frá sínum sjónarhóli en horfði fyrst og fremst til langtímalausna, þ.e. lausna sem felast í að gera okkur Íslendinga minna háða jarðefnaeldsneyti en nú er, auk þess að reyna að bjóða upp á aðrar leiðir, svo sem almenningssamgöngur. Það var líka tónninn í ræðum stjórnarliða. Ég held að við höfum ekki tíma fyrir langtímalausnir, við verðum að grípa hér strax inn í og reyna að lækka olíuverð. Það gerum við best með því að lækka skattlagningu. Nú er innheimt veggjald, olíugjald, sérstakt olíugjald, kolefnaskattur og ofan á allt þetta bætist virðisaukaskattur. Það sem mig langar til að beina til hv. þm. Helga Hjörvars er hvort hann sé tilbúinn í það í 

Enn hvetur forseti hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég veit út af fyrir sig ekki hverju ég ætti að bæta við þá umræðu sem við áttum um þetta efni í gær. Ég held að við getum fagnað því að vörugjöldin sem lögð eru á bensín og olíu og kolefnisgjöldin eru krónutölugjöld. Við gerðum ráðstafanir á árum áður til þess að ekki yrðu sjálfkrafa hækkanir á öllum gjöldum þegar bensín hækkaði. Virðisaukaskatturinn er hins vegar lagður hlutfallslega á bensínverðið og hækkar því með hækkandi olíuverði. Hér er þó enn skattheimta, bæði hlutfallslega og síðan útsöluverðið, ekki í neinum hæðum í þeim samanburði sem við gerum við löndin í kringum okkur. Ég held að það væri sannarlega fullkomið óraunsæi að halda því fram að ríkissjóður geti orðið af þeim tekjum sem ætlað er að hafa af virðisaukaskatti á yfirstandandi ári, það eru einfaldlega þær tekjur sem eiga að meira eða minna leyti að standa undir öllum rekstri ríkissjóðs í velferðarþjónustunni. Hitt er alveg ljóst að hér geta orðið enn frekari verðhækkanir. Við þurfum að hafa áhyggjur af skammtímaáhrifum þess og ég ljæ máls á því að við tökum það til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd. Hvað langtímaáhrifum af hækkunum á matvöru og orku viðvíkur er það dæmi auðvitað miklu jafnara fyrir okkur Íslendinga vegna þess að framleiðsluvörur okkar sem þjóðar eru fyrst og fremst matvara og orka. Þess vegna fylgja því til lengri tíma litið margir kostir efnahagslega fyrir okkur samfara göllunum. 

Frú forseti. Í morgun birtist frétt í Fréttablaðinu um að fleiri landsmenn vildu niðurskurð en skattahækkanir og af því tilefni langar mig til að beina fyrirspurn til hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur sem er formaður fjárlaganefndar og sér þá um niðurskurðinn. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið sú að skattleggja mjög mikið. Almenningur hefur fundið fyrir því og fyrirtæki sömuleiðis. Þá hefur ríkisstjórnin verið mjög löt við virkjanir og svo hefur hún lagt til atlögu við og beint spjótum að sjávarútvegi. Allt þetta hefur leitt til stöðnunar, aukins atvinnuleysis og brottflutnings fólks úr landi. Það er ekkert sérstaklega gæfulegt að skera niður í þessari stöðu vegna þess að niðurskurður hlýtur að koma fram sem uppsagnir á starfsfólki ríkisins. 70% af kostnaði ríkisins eru laun. Þá langar mig til að spyrja hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, formann fjárlaganefndar, hvort ekki sé kominn tími til að snúa frá þessari helstefnu hæstv. ríkisstjórnar og taka upp tillögur Sjálfstæðisflokksins sem hann hefur í tvígang komið með, þ.e. að skattleggja séreignarsjóðina og fella niður allar skattahækkanir þessarar hæstv. ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Í fréttabréfi Þjóðmálastofnunar frá því í janúar sl. kemur m.a. fram að meðalskattbyrðin 2009 hafi verið svipuð og árið 2006 og lægri en allt tímabilið 1996–2005.  Árið 2009 var skattbyrði lágtekjufólks lægri en verið hafði næstu átta árin á undan. Af þessu má sjá að með skattahækkunum hefur verið stuðlað að jöfnuði í samfélaginu sem mér þykir ákaflega gott. Það er hins vegar spurning  Það er einnig spurning hvenær komið sé að endamörkum í niðurskurði á ríkisútgjöldum. Hvenær erum við búin að skera svo mikið niður að viðkvæmustu hópar samfélagsins bera þyngstu byrðarnar af kreppunni, hóparnir sem þurfa á mestri þjónustu velferðarkerfisins að halda? Þar þurfum við líka að stíga varlega til jarðar. Ég tel hins vegar forgangsverkefni núna, í fjárlagagerðinni fyrir árið 2012, að nýta hagræðingartækifærin sem felast í sameiningu ráðuneyta og sameiningu stofnana og finna svipuðum verkefnum sameiginlegan farveg. Það er unnið að slíkri sameiningu og samlegðar- og hagræðingarmöguleikar eru miklir, t.d. í velferðarráðuneytinu, og það sjáum við á tilraunaverkefnum á þessu sviði sem sveitarfélögin hafa unnið. Ef okkur tekst þar vel til getum við bæði komist hjá miklum niðurskurði og skattahækkunum, en að eyða peningum framtíðarinnar tel ég 

Virðulegi forseti. Hér hefur töluvert verið talað um krónuna sem er mjög merkileg umræða að mörgu leyti. En það er eins og menn gleymi því að það er hagstjórnin sem skiptir ekki síður máli og hagfræðingar hafa sagt, a.m.k. á fundum með þingmönnum, þar á meðal ráðgjafar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að gjaldmiðillinn sé ekki aðalmálið heldur hvernig haldið er um stjórnartaumana við hagstjórnina. Síðan hlustum við á þingmenn bölva krónunni í sand og ösku, og menn geta haft alls konar skoðanir á því, en horfa fram hjá því að evran sem flestir tala um í þessum sal á í miklum vandræðum. Ég leyfi mér, frú forseti, að vitna í nokkrar greinar og sérfræðinga sem fjalla um evruna. Sérfræðingar hjá Centre for Economics and Business Research segja ekki nema 20% líkur á að evran lifi. Þessir aðilar spá jafnvel öðru efnahagslegu hruni innan evruríkjanna á þessu ári, á sama árinu. 
             Forsætisráðherra Tékka segir að það væri algjört efnahagslegt glapræði fyrir Tékka að taka upp evru á þessum tímapunkti. 
             Evrópuþingmaðurinn fyrrverandi Jonas Sjöstedt segir að evran sé vandamál en ekki lausn í dag. Í Sunday Telegraph skrifuðu 25 hagfræðingar grein um að evran væri í dauðateygjunum og mundi líklega ekki lifa nema fimm ár í viðbót. 
             The Economist segir að kostir við stórt myntsvæði séu ekki jafnmiklir fyrir smáþjóðir og oft hefur verið talið, evran virki nú eins og gildra fyrir ríki á borð við Írland. 
             Hvers vegna í ósköpunum tala menn hér sýknt og heilagt um þessa evru sem einhverja allsherjarlausn? Því setjast þingmenn ekki niður og ríkisstjórnin og beita sér fyrir því að hér fari fram alvöruumræða um gjaldmiðla yfirleitt? Hvaða gjaldmiðill hentar Íslandi? Er það krónan, er það evran, er það dollar eða eitthvað annað?  
            

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að við útbýtingu þingsályktunartillögu í gær, um skipun stjórnlagaráðs, setti mig hljóða og það er örugglega í fyrsta sinn. Frú forseti. Í þingsályktunartillögunni stendur: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis, að höfðu samráði við forsætisnefnd Alþingis, að skipa 25 manna stjórnlagaráð …“ Hér er lögð fram þingsályktunartillaga sem gengur út á það að fela forseta Alþingis í samráði við forsætisnefnd  Frú forseti. 

Við hvern er hún að tala?

Frú forseti. Ég er að tala um störf þingsins.

Við hvern?

- Sjálfa mig og forseta þingsins og þingmenn vegna þess að mér finnst, frú forseti, þetta algjörlega óásættanleg vinnubrögð, að ætla forseta Alþingis að ganga á svig við ákvörðun Hæstaréttar og ég efast um að svona tillaga geti verið þingtæk.

Frú forseti. Ég hef áður nefnt þetta atriði í umræðum um fundarstjórn forseta, að skora á hæstv. forseta að gæta jafnræðis milli þingmanna stjórnar og stjórnarandstöðu. Hér höfum við séð það í dag að einhverra hluta vegna eru þingmenn stjórnarliðsins mjög illa fyrirkallaðir og það birtist í alls konar óróa og frammíköllum og látum. Þegar ég hélt mína stuttu ræðu áðan hélt hæstv. utanríkisráðherra samtímis ræðu úr sæti sínu. Þegar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson talaði voru nokkrir fundir stjórnarliða hér í salnum. Og svo núna síðast þegar hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom á framfæri mikilvægum skilaboðum voru alls konar frammíköll og læti hér í salnum en hæstv. forseti gerði ekki neitt í málinu, sem væri í sjálfu sér ekki hægt að setja út á nema vegna þess hversu sláandi munurinn er á því annars vegar þegar stjórnarliðar tala og hins vegar þegar stjórnarandstæðingar halda ræðu, munurinn á því hversu miklum aga hæstv. forseti sér ástæðu til að halda uppi í salnum.

Frú forseti. Með gleði greiði ég atkvæði með þessari tillögu. Hún gengur út á það að Landsvirkjun sem og önnur fyrirtæki skuli greiða álag og greiða fyrir ríkisábyrgðina sem nemur því hagræði sem þau hafa af láninu. Þetta þýðir að þessi fyrirtæki fara væntanlega út á almennan markað með sínar lántökur og þá er náttúrlega næsta skref að selja fyrirtækið. 
            

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um rannsóknarnefndir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Hlöðversdóttur prófessor og Þórhall Vilhjálmsson, aðallögfræðing Alþingis, Þórð Sveinsson frá Persónuvernd og Margréti Steinarsdóttur frá Mannréttindaskrifstofu Íslands. Umsagnir um frumvarpið bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Jafnréttisstofu, Mannréttindaskrifstofu Íslands og Persónuvernd. Með frumvarpi þessu er lagt til að sett verði almenn lög um rannsóknarnefndir og málsmeðferð fyrir þeim. Nefndin fjallaði á fundum sínum um fjölmörg atriði frumvarpsins sem byggist á tillögum starfshóps um eftirlitshlutverk Alþingis. Lagt er til að forseti Alþingis skipi rannsóknarnefnd ef Alþingi samþykkir ályktun þar um. Er það hluti af þeirri umræðu sem verið hefur undanfarið og sérstaklega eftir bankahrunið að efla Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Í tillögu til ályktunar um skipun rannsóknarnefndar skal kveðið á um hvað rannsaka á, hvernig skal haga rannsókninni og um fjölda nefndarmanna. Fyrir nefndinni kom fram að mjög mikilvægt er að vanda til umboðs rannsóknarnefndar enda er lagður grunnur að verkefninu í umboðinu og á því skal vinnan byggjast. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að verði samþykkt tillaga til þingsályktunar um skipun rannsóknarnefndar skal forseti Alþingis velja formann og afmarka nánar umboð nefndarinnar, hvort tveggja að höfðu samráði við forsætisnefnd og þá nefnd sem fjallaði um tillöguna um skipun nefndarinnar og lagði til að hún yrði samþykkt. Í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um hvenær réttlætanlegt sé að skipa rannsóknarnefnd. Samkvæmt 1. gr. er lagt til að unnt verði að skipa rannsóknarnefnd til að rannsaka tiltekin málsatvik í mikilvægum málum sem almenning varða og tengjast meðferð opinbers valds. Með þessari afmörkun eru samkvæmt greinargerð með frumvarpinu sett ákveðin mörk við því hvenær skipa skal rannsóknarnefnd og að slíkt skuli aðeins gert þegar einsýnt er að ekki sé unnt að notast við hefðbundin rannsóknarúrræði. Mat á því hvenær slíkt er réttlætanlegt er í höndum Alþingis. Nefndin leggur áherslu á að úrræðið verði notað sparlega og einungis þegar önnur úrræði duga ekki til. Fyrir nefndinni var bent á að úrræðið er mjög sérstakt og brýnt að farið sé varlega með það, það verði notað af varfærni, einungis í undantekningartilfellum og við sérstakar aðstæður. Þá kom fram að til þess að úrræðið eigi við verði að vera ákveðin þyngd í málinu og enn fremur ákveðin sátt um málið. Nefndin tekur fram að þetta sérstaka úrræði er ekki hentugt til að leysa pólitískan ágreining. Verkefni rannsóknarnefndar er afmarkað í 4. gr. frumvarpsins en þar segir að verkefnið skuli skýrt afmarkað í umboði rannsóknarnefndarinnar. Nefndin tekur fram að hlutverk nefndarinnar er ekki að dæma, heldur einungis að upplýsa mál eins og tekið var fram í frumvarpi til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna árið 2008 og tengdra atburða þar sem kveðið var á um skipun sérstakrar rannsóknarnefndar á vegum Alþingis sem skyldi leita sannleikans um aðdraganda og orsök falls íslensku bankanna. Um skipun þeirrar nefndar skapaðist mikil sátt og þverpólitísk samstaða innan sem utan þings. Í 6. gr. frumvarpsins er fjallað um gagnaöflun og skýrslugjöf fyrir rannsóknarnefnd. Þar kemur fram að skylt er að afhenda rannsóknarnefndum þau gögn sem þær kalla eftir en skýrslugjöf fyrir þeim er frjáls. Skylda til afhendingar gagna er þó ekki fyrir hendi ef ætla má að í henni geti falist játning eða vísbending um að sá sem beðinn er um að afhenda gögn hafi framið refsiverðan verknað eða þar geti falist atriði er valdi honum siðferðislegum hnekki eða tilfinnanlegu fjárhagstjóni. Í 7. gr. er fjallað um rétt aðila sem til rannsóknar er til aðgangs að gögnum máls, enda skaði aðgangurinn ekki rannsóknarhagsmuni eða hagsmuni þriðja manns. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar frá Persónuvernd um að í slíkum gögnum geta m.a. verið persónuupplýsingar um einstakling sem rannsókn beinist að. Telur stofnunin að í þessu felist að hagsmunir þess sem er til rannsóknar, af aðgangi, eigi ávallt að víkja ef hagsmunir þriðja aðila skaðast af því að veita aðganginn. Nefndin bendir á að í greinargerð með frumvarpinu er tekið fram að rannsóknarnefndin meti sjálf hvenær upplýsingar eru þess eðlis að rétt sé að upplýsa tiltekna einstaklinga um þær á grundvelli ákvæðisins en tekur engu að síður undir að nauðsynlegt sé að kveða skýrt á um þetta í frumvarpinu og leggur því til að við 2. mgr. 7. gr. bætist svohljóðandi ákvæði, með leyfi forseta: „Heimilt er að takmarka aðgang að gögnum ef þau hafa jafnframt að geyma upplýsingar um einkamálefni annarra, enda vegi þeir hagsmunir sem mæla með því að upplýsingunum sé haldið leyndum þyngra en hagsmunir þess sem fer fram á aðgang að gögnunum.“ Þá leggur nefndin til smávægilegar orðalagsbreytingar á 1. málslið greinarinnar til samræmis við þessa breytingu. Í 11. gr. frumvarpsins er m.a. tekið fram að ákvæði upplýsingalaga og ákvæði 18.–21. gr. laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, gildi ekki um störf rannsóknarnefndarinnar. Tekið er fram í 2. mgr. 11. gr. að takmörkunin falli niður gagnvart þeim sem rannsókn lýtur að þegar henni lýkur. Bendir Persónuvernd á að gera megi ráð fyrir að í gögnum rannsóknarnefnda geti verið upplýsingar um fleiri aðila, þar á meðal aðra einstaklinga en þá sem til eru rannsóknar. Telur hún að ekki verði séð að rök standi til þess að þeir öðlist ekki rétt samkvæmt umræddum ákvæðum að rannsókn lokinni. Nefndin fellst á þau sjónarmið og leggur til að kveðið verði skýrt á um það í frumvarpinu og leggur til að við 2. mgr. 11. gr. laganna bætist, með leyfi forseta: „Um réttindi annarra til aðgangs að gögnum rannsóknarnefndar, þar á meðal þeirra sem hafa komið fyrir rannsóknarnefnd, veitt upplýsingar eða rannsóknarnefnd hefur aflað upplýsinga um, fer skv. 4. mgr. 10. gr. að gættum ákvæðum 18. og 21. gr. laga nr. 77/2000.“ Þá leggur nefndin einnig til smávægilegar lagfæringar á orðalagi og fyrirsögn greinarinnar vegna þessara breytinga. Ákvæði frumvarpsins gera ráð fyrir því að í þingsköpum verði einni af fastanefndum þingsins falið að fara með eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Á yfirstandandi þingi hefur verið unnið að samningu frumvarps um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Er þar m.a. kveðið á um að ein af fastanefndum þingsins verði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem fari með eftirlitshlutverk þess. Byggist frumvarpið í öllum aðalatriðum á frumvarpi sem forseti Alþingis flutti og lagt var fram á síðasta löggjafarþingi, þskj. 1433, 686. mál. Frumvarp til breytinga á þingsköpum hefur ekki verið lagt fram og telur nefndin því rétt að leggja til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða þess efnis að allsherjarnefnd fari með hlutverk þingnefndarinnar samkvæmt frumvarpinu. Þetta er í anda þess sem kom einnig fram í umræðunni um skýrslu þingmannanefndarinnar í fyrrahaust, um að brýnt væri að skipa slíka nefnd, hún þyldi ekki endilega bið eftir að þingsköp yrðu að lögum. Verði samþykktar breytingar á þingsköpum Alþingis á yfirstandandi þingi og á nefndakerfinu og stofnuð stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd telur nefndin eðlilegt að hún taki við þessu hlutverki af allsherjarnefnd og taki þar með við skýrslum rannsóknarnefnda sem kunna að hafa verið skipaðar á grundvelli tillagna allsherjarnefndar eða annarra nefnda og samþykktar Alþingis. Hún gefi síðan þinginu álit sitt um þær og geri tillögur um frekari aðgerðir þingsins. Nauðsynlegt verði því að afnema bráðabirgðaákvæðið samhliða breytingum á þingsköpum. Nefndin tekur sérstaklega fram í ljósi athugasemda sem fram komu við meðferð málsins að Alþingi, í krafti almennra valdheimilda sinna, getur ætíð afturkallað rannsókn sem farin er af stað, sett slíka nefnd af áður en hún lýkur störfum eða breytt því sem rannsaka á eða hvernig haga skuli rannsókn. Þá komu fram ábendingar frá Jafnréttisstofu um að rétt væri að vísa til jafnréttislaga í ákvæði um skipun rannsóknarnefnda, þ.e. að um skipun þeirra fari eftir ákvæðum laga um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna. Nefndin bendir á að jafnréttislög eru almenn lög sem ber að fara eftir og á því ekki að vera þörf á að taka það sérstaklega fram að þau gildi um skipunina. Nefndin telur mjög mikilvægt að sett verði almenn lög um rannsóknarnefndir og málsmeðferð fyrir þeim. Ljóst er að krafa um rannsóknir á ýmsum málum tengdum bankahruninu sem varð árið 2008 er enn rík og liggja nú þegar fyrir Alþingi nokkrar tillögur til þingsályktunar um skipun rannsóknarnefnda. Nefndin telur mikilvægt að byggja upp traust í samfélaginu og að með setningu almennra laga um rannsóknarnefndir sé stigið ákveðið skref í þá átt. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali og ég hef þegar gert grein fyrir þeim allflestum. Að öðru leyti vísa ég í breytingartillögurnar. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og Vigdís Hauksdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Þór Saari, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, Atli Gíslason varaformaður og framsögumaður, Mörður Árnason, Birgir Ármannsson, Álfheiður Ingadóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Þráinn Bertelsson.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu þar sem hann fór ágætlega yfir hvernig hv. þingnefnd hefur farið yfir þetta mál og ég held að við séum öll sammála um að við viljum sjá virkar rannsóknarnefndir. Ég held að það skipti mjög miklu að við þingmenn höfum tæki til að skoða mál sérstaklega og betur en gert hefur verið. Ég held að best færi á því að menn þyrftu ekki í hvert skipti að leggja mál þannig upp að það væri svo gríðarlega alvarlegt að enginn annar flötur væri, heldur snýst þetta fyrst og fremst um eftirlitshlutverk þingsins, að menn kanni mál þegar ástæða þykir til og það á ekki að vera í hvert skipti eitthvert stórmál ef þannig má að orði komast. Það skiptir máli að komast til botns í hlutum og ekkert óeðlilegt við það og síðan getur ýmislegt komið út úr því eins og við vitum. Eins og hv. þingmaður fór yfir og það kemur fram í nefndaráliti að verið er að tala um að í nýjum þingsköpum hugsanlega verði einni þingnefnd falið þetta og sökum þess að þau eru ekki tilbúin á hv. allsherjarnefnd að sjá um það. Ég hef áhuga á að vita hver helstu rökin eru fyrir því að þetta eigi bara að vera hjá einni þingnefnd. Ég hef setið í ýmsum nefndum frá því að ég var fyrst kosinn á þing. Þar setur viðkomandi þingnefnd sig vel inn í ákveðið mál og kemst kannski að þeirri niðurstöðu að það þurfi að skoða betur. En samkvæmt þessum hugmyndum þarf að framselja málið í þessu tilfelli til allsherjarnefndar sem væntanlega þarf þá að byrja á núllpunkti ef þannig má að orði komast. Væri ekki skynsamlegra að hver nefnd gæti sett af stað rannsóknir?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir spurningar hans. Ég vil reyndar taka fram í upphafi að innan allsherjarnefndar var full samstaða um málið og eindrægni að koma þessu fram og ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni að þetta snýst fyrst og síðast um eftirlitshlutverk þingsins. Það varð niðurstaða í skýrslu sem barst fyrir Alþingi um eftirlitshlutverkið og fleira að þetta væri best komið í höndum einnar nefndar. Þar fæst samhæfing og samræming í vinnubrögðum og þar fram eftir götunum. Ég er stuðningsmaður þess og þess rökstuðnings sem kemur fram fyrir því í skýrslunni og frumvarpsdrög sem liggja fyrir að þingsköpum gera ráð fyrir því og þá er ég bara að hugsa um samhæfinguna og fleira. Þó er alls ekki loku fyrir það skotið að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis, sem hefur yfirumsjón með og hefur þetta rannsóknarhlutverk með höndum, geti leitað umsagnar annarra nefnda þingsins í störfum sínum. Það tel ég mjög æskilegt, það væri hægt að samræma það. En ég hygg að vinnan verði faglegri ef einni sérnefnd er falið þetta hlutverk fremur en að dreifa því á aðrar nefndir sem þurfa þá ef til vill í sífellu að finna upp hjólið ef ég má orða það þannig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég veit að það er ágætissátt um þetta og ég vona að það verði alla leið. Ég leyfi mér hins vegar að velta þessum hlutum upp. Vegna umræðna um þingskapalögin er ég mikið hugsi út af þeirri ætlan og þeirri röksemd að þetta sé best samhæft í einni nefnd. Segjum bara að hv. viðskiptanefnd komist að þeirri niðurstöðu að skoða þurfi eitthvað og ýmis mál komi þar upp, þá yrði að nálgast samhæfinguna og samræminguna með starfsmönnum þingsins. Hvernig mundu menn setja slíkt af stað? Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að við vitum að í þingnefndum tekur ákveðinn tíma að komast inn í mál. Þetta er oft gríðarlega mikið efni sem menn þurfa að kynna sér í viðkomandi málaflokki. Málaflokkarnir eru mjög ólíkir. Við erum að fjalla um umhverfismál, heilbrigðismál, viðskiptamál, sjávarútvegsmál og þau eru mjög ólík. Ég hef áhyggjur af því að það sé ekki eins skilvirkt og gæti verið þegar við erum með eina nefnd sem á að hafa allt undir, allar rannsóknir á öllu. Ég velti því bara upp og bið hv. þingnefnd að fara aðeins betur yfir það hvort það sé ekki skynsamlegri nálgun að við, þessir fáu þingmenn sem hér eru, því að við erum alltaf að bera okkur saman við þjóðþing sem eru margfalt fjölmennari, bæði þingmenn og starfslið, að það fólk sem þekkir best til í hverjum málaflokki hafi það hlutverk og taki ákvörðun og leggi upp eftir ákveðinni forskrift rannsóknir í einstökum málum sem heyra undir ákveðin svið í stað þess að láta allsherjarnefnd eða einhverja sambærilega nefnd vera með allt slíkt undir. Það held ég að yrði ekki jafnskilvirkt eða skynsamlegt.

Frú forseti. Það varð niðurstaða allsherjarnefndar til bráðabirgða að fela allsherjarnefnd þetta hlutverk. Þessi spurning sem hér er sett fram hvort þetta sé eðlilegt fyrirkomulag er auðvitað góð og gegn og ég hygg að hún eigi að koma til umræðu þegar við fjöllum um breytingar á þingsköpunum, þegar slíkt frumvarp kemur fyrir þingið. Ég nefndi ákveðin rök fyrir því að það væri ein nefnd sem fjallaði um þetta og vísaði þar til þeirrar skýrslu sem liggur fyrir Alþingi. Ég vil líka vekja athygli á öðrum þætti í þessu, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, að slík skýrslubeiðni getur varðað mörg málasvið. Ef við horfum einungis á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þá var henni fátt óviðkomandi ef ég má orða það þannig. Hún fjallaði um mjög víðfeðmt svið efnahagsmála, bankamála og fleiri mála. Og miðað við að vera með eina nefnd í gangi, að breyttum þingsköpum, hefði væntanlega þurft að setja málaflokkana, það rannsóknarefni sem var undir, til margra nefnda. Þetta þarf að skoða vel og vandlega þegar frumvarp að þingsköpum kemur fram. Þetta er alveg skoðunarverð spurning en ég held að rökin að mínu mati séu meiri fyrir því að vera með eina nefnd en að dreifa því á allar nefndir þingsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. varaformanni allsherjarnefndar fyrir yfirferð hans á málinu. Ég tek fram að það frumvarp sem við ræðum var mjög vel unnið þegar það kom inn í þingið og það er ástæða til þess enn og aftur að þakka hv. 1. flutningsmanni sem er forseti Alþingis fyrir þá undirbúningsvinnu sem nú er komin út úr allsherjarnefnd til 2. umr. og hefur ekki tekið miklum breytingum eins og hér hefur komið fram. Ég vil gera að umtalsefni bráðabirgðaákvæði um að allsherjarnefnd gegni starfi eftirlitsnefndar þingsins þangað til slík nefnd hefur verið skipuð. Það er ljóst að allmargar tillögur liggja fyrir um rannsóknir, m.a. frá allsherjarnefnd um rannsóknir á Íbúðalánasjóði o.fl. og eins frá þingmannanefndinni sem hv. þm. Atli Gíslason veitti formennsku. Það er mjög mikilvægt að setja almennar samræmdar reglur um meðferð þessara beiðna og ég lýsi yfir stuðningi mínum við það að ég tel sérnefnd mikilvæga. Það þarf líka að setja samræmdar reglur um hvernig taka skuli á niðurstöðum rannsókna. Ég varð hins vegar fyrir nokkrum vonbrigðum með að meðfram þessu frumvarpi skyldi ekki hafa verið gerð sú eina breyting á þingsköpum Alþingis að setja niður þá eftirlits- og stjórnsýslunefnd sem upphaflega var ætlað að fjalla um þetta og ég spyr hv. þm. Atla Gíslason hvort hann telji möguleika á að gera þá breytingu eina einhvern tímann á næstu vikum þannig að allsherjarnefnd þurfi ekki að fjalla um þessar rannsóknarbeiðnir.

Frú forseti. Ég tek svo sannarlega undir orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur um að frumvarpið var til fyrirmyndar unnið sem sést best á því að nefndin leggur til sárafáar breytingar. Og ekki bara var frumvarpið vel unnið heldur líka allur undirbúningurinn að því, enn fremur var skýrslan og vinnan öll Alþingi til sóma. Það verð ég að segja. Mér láðist að koma þessu að í ræðu minni en þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til þess. Í framsöguræðu minni um skýrslu þingmannanefndarinnar minnir mig að ég hafi lagt til að þingsköpunum yrði breytt að því leyti að þessari stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd yrði komið á fót strax á haustþingi, þegar í október sl. Mál skipuðust með ýmsum hætti þannig að menn reiknuðu væntanlega með því að þingskapafrumvarpið færi fyrr í gegn, en sú varð ekki raunin. Þingskapafrumvarpið sætti meiri gagnrýni en menn hugsanlega reiknuðu með og því leggur allsherjarnefnd það núna til að fela allsherjarnefnd þetta hlutverk. Þetta er komið til 2. umr. og ég tel þá lausn gefa alveg sömu niðurstöðu og sérstök nefnd og sérstök breyting á lögum um þingsköp þannig að ég held að við séum með sömu niðurstöðu. Ég vil bara taka fram að ég lagði til í haust í framsögunni að þingsköpum yrði bara breytt að því leyti að þessari nefnd yrði komið á fót.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það voru allmikil vonbrigði að ekki náðist að gera breytingar á þingsköpunum og breyta nefndafyrirkomulaginu um síðustu áramót eins og áformað hafði verið. Það er skiljanlegt að það geti verið erfitt að riðla nefndaskipan Alþingis á miðju þingi. Það eru röksemdir sem er rétt að hlusta á en þarna er um að ræða nýtt verkefni sem verið er að fela þinginu og ég hefði talið mikilvægt að það væri líka farið í fyrstu skrefin með nefndinni sem í framhaldinu á að sinna þessu. Það er ekki alveg heppilegt að láta aðra nefnd en þá sem á að hafa þetta verkefni með höndum í framtíðinni fá það á fyrstu stigum. Ég áskil mér allan rétt til þess í mínum þingflokki og hér í þessum sal að reyna að leita samstöðu um að hægt verði að breyta fyrirkomulagi þingnefndanna þannig að þessi nefnd verði sett á laggirnar þótt önnur breyting á nefndaskipan og þingsköpum bíði.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir að ég hygg að sú leið sem hér er valin sé bráðabirgðaleið með bráðabirgðaákvæði en ég get alveg stutt það að slíkri stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verði komið á fót á vorþingi og leysi af hólmi allsherjarnefnd. Ég treysti hins vegar allsherjarnefnd fullkomlega til að sinna þessu hlutverki en með stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd væri hægt að breikka að einhverju leyti hlutverk allsherjarnefndar. Síðan legg ég áherslu á að brýnt er að setja einhverjar leikreglur um þá nefnd í leiðinni.

Virðulegi forseti. Við 1. umr. um þetta frumvarp um rannsóknarnefndir fór ég í gegnum athugasemdir mínar um málið. Þær vörðuðu fyrst og fremst áhyggjur mínar af réttarstöðu þeirra sem kæmu fyrir rannsóknarnefndina, umfang eða verkefni rannsóknarnefndanna, hvernig skipað væri í þær og hvernig gögnum yrði síðan skilað inn til þingsins aftur. Ég sé að í nefndarálitinu er að einhverju leyti brugðist við þeim áhyggjum sem ég hafði þá fram að færa en ég tel samt þær breytingartillögur sem eru komnar fram ekki ganga nægilega langt. Reynsla okkar af því að setja lög nýlega um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu gerir það að verkum að ég tel mjög mikilvægt að við vöndum okkur virkilega þegar við vinnum núna þetta mál um rannsóknarnefndir. Við erum að búa til ákveðna rammalöggjöf um verkefni sem við vitum að einhverju leyti hver verða á næstu mánuðum og ári en líka verkefni sem við vitum ekki hver verða. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að í þessari löggjöf verði ákveðinn sveigjanleiki til að takast á við þessi mismunandi verkefni og hef af því áhyggjur að hún geri það ekki miðað við þær tillögur sem eru núna komnar fram. Ég ætla aðeins að byrja á því sem kemur fram í nefndarálitinu, þar er talað um þá miklu pólitísku sátt og þverpólitísku samstöðu sem náðist um skipun rannsóknarnefndar Alþingis. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að með því fyrirkomulagi sem verið er að leggja til sé hætta á því að það samkomulag muni ekki nást þegar rannsóknarnefndir verða skipaðar í framtíðinni. Það er einfaldlega talað um að við felum forseta Alþingis að skipa rannsóknarnefndina, einum þingmanni, virðulegi forseti. Ég held að vel hefði verið hægt að setja inn ákvæði um að þó að tillagan kæmi frá forseta Alþingis sem formanni forsætisnefndar þyrfti aukinn meiri hluta til að samþykkja skipun nefndarmanna, t.d. tvo þriðju hluta atkvæða. Það gæti verið minna en einhver aukinn meiri hluti þyrfti að styðja tillöguna um skipun nefndarmanna til að tryggja að það sé algerlega skýrt að það þurfi að ná pólitískri sátt og samstöðu innan þingsins um það hverjir taka sæti í sjálfstæðum rannsóknarnefndum. Ég tek hins vegar undir mikilvægi þess að virkilega sé vandað til þeirra verkefna sem rannsóknarnefndum er falið að fást við. Við stöndum frammi fyrir ákveðnum vandkvæðum gagnvart þessum lögum. Alþingi hefur þegar samþykkt að fara í þrjár rannsóknir sem mundu að vissu leyti falla undir þessi lög um rannsóknarnefndir. Það er rannsókn á sparisjóðunum, ástæðunni fyrir þeim erfiðleikum sem íslenskir sparisjóðir lentu í, það er rannsókn á lífeyrissjóðunum og þeim erfiðleikum og því tapi sem þeir urðu fyrir í hruninu og það er rannsókn á þeim erfiðleikum sem bankahrunið olli Íbúðalánasjóði. Nú liggja þegar fyrir þrjár ályktanir sem eru samþykktar af Alþingi Íslendinga um að fara eigi í rannsókn. Hins vegar segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Í tillögu til ályktunar um skipun rannsóknarnefndar skal kveðið á um hvað rannsaka á, hvernig haga skal rannsókninni og um fjölda nefndarmanna.“ Mig minnir að í tveimur fyrstu ályktununum sem ég nefndi sé ekki skilgreint nákvæmlega hvað eigi að rannsaka, það eru ein eða tvær setningar en hvorki talað um hvernig rannsókninni skuli hagað né tilgreindur fjöldi nefndarmanna sem eigi að taka að sér að sinna rannsókninni. Ég man ekki hvort það var tilgreint í tillögunni sem var samþykkt um Íbúðalánasjóð en mig minnir að fjöldi nefndarmanna hafi ekki verið tilgreindur. Við þessa löggjöf þyrfti að taka tillit til þess að þegar er búið að samþykkja ályktanir sem uppfylla ekki skilyrðin sem verið er að setja fram um skipun rannsóknarnefndarinnar. Alþingi þarf hér með að taka afstöðu til þess hvort við munum samþykkja aðrar ályktanir um sams konar rannsóknir eða hvort við förum í að setja sérlög um skipun þeirra rannsóknarnefnda og þau verkefni sem þær eigi að sinna. Þá spyr maður líka hvernig verði um einmitt þessa löggjöf ef við verðum búin að samþykkja hana: Verður okkur þá heimilt að setja sérlög um skipun rannsóknarnefndar sem eru þá fyrir utan þessa almennu rammalöggjöf? Þyrfti þá að koma fram í lagatextanum hér að okkur sé heimilt að koma með sérlög eða er það eitthvað sem við megum og getum gert samkvæmt þeim leikreglum sem við störfum eftir? Ég tel líka vanta meira svigrúm í þessa almennu löggjöf um meiri valdheimildir til handa nefndunum. Samkvæmt þessu frumvarpi mun fólk geta neitað að koma fyrir rannsóknarnefnd til að gefa skýrslu. Ég hefði talið að það ætti að koma því inn í lögin að það væri leyfilegt að krefjast þess af fólki að það kæmi fyrir nefndina og gæfi skýrslu, að því gefnu að það væri ekki beðið um upplýsingar um hugsanlega eitthvað glæpsamlegt hvað það sjálft varðar eða fólk því tengt. Þá væri í þessari ályktun Alþingis heimild fyrir nefndina til að krefja fólk um skýrslu í þeim tilfellum sem við teljum það mjög mikilvægt vegna þess að það væri lítið um gögn. Nefndarmenn þyrftu fyrst og fremst að treysta á munnlegan framburð og fengju heimild til að skikka fólk til að mæta fyrir nefndina. Í þeim tilvikum sem við mætum það svo að það væri mjög mikið um fyrirliggjandi gögn mundi viðkomandi rannsóknarnefnd ekki fá þessa valdheimild. Í lögunum um rannsóknarnefnd Alþingis eru mjög skýr ákvæði um mjög miklar valdheimildir til að kalla eftir gögnum, fara í húsleitir til að afla gagna og krefjast þess að fólk mæti fyrir nefndina og gefi skýrslu. Þar er talað um að rannsóknarnefndin geti kallað einstaklinga til skýrslugjafar og skulu þeir sem gefa skýrslu segja satt og rétt frá fyrir nefndinni. Einnig kemur þar fram að einstaklingur getur skorast undan því að svara spurningum ef ætla má að í svari hans geti falist játning eða bending um að hann hafi framið refsiverðan verknað eða atriði sem valdi honum siðferðislegum hnekki eða tilfinnanlegu fjárhagstjóni. Sama á við ef ætla má að svar hefði sömu afleiðingar fyrir einhvern þann sem tengist viðkomandi með þeim hætti sem talað er um í 1. og 2. mgr. 117. gr. laga um meðferð sakamála. Þar er einnig tekið á því að ýmis ákvæði í sérlögum varða þagnarskyldu opinberra starfsmanna, eins og við í viðskiptanefnd höfum orðið áþreifanlega vör við. Þegar við förum fram á að rannsóknarnefndin rannsaki t.d. mál sem varðar starfsemi Seðlabankans er mjög skýrt í lögum um Seðlabankann að starfsmenn hans geti hreinlega ekki veitt viðkomandi aðilum upplýsingar nema það sé skýrt tekið fram í lögum um rannsóknarnefnd að hægt sé að víkja þagnarskyldunni til hliðar. Ég tel mjög mikilvægt að nefndin skoði þetta. Í lögum um rannsóknarnefnd Alþingis var einmitt tekið sérstaklega á þessu þannig að þó að fólk væri háð þagnarskyldu samkvæmt reglum um starfsemi fjármálafyrirtækja, sérstökum reglum um utanríkismál, öryggi ríkisins eða fundargerðum ríkisstjórnar og ráðherrafunda sem og fundargerðum nefnda Alþingis var heimilt að nálgast þessar upplýsingar. Sama gilti um upplýsingar sem óheimilt er að lögum að veita fyrir dómi nema með samþykki ráðherra, forstöðumanns eða annars yfirmanns viðkomandi, jafnt hjá hinu opinbera sem einkafyrirtæki. Í starfsemi hins opinbera, og náttúrlega hjá einkafyrirtækjum líka, eru oft ríkar kröfur um þagnarskyldu og þá þarf að taka á því í þessari almennu rammalöggjöf hvaða heimildir við teljum að rannsóknarnefndin þurfi að hafa til að geta sinnt verkefnum sínum. Það hlýtur að vera lykilatriði að við fáum fram þær upplýsingar sem við erum að leitast eftir með því að skipa rannsóknarnefndina. Annars getum við bara sleppt því að skipa hana og sparað okkur peninginn. Þá ætla ég aðeins að koma inn á tæknileg atriði. Í lögum um rannsóknarnefnd Alþingis er tekið sérstaklega á kostnaðarhliðinni við starfsemi rannsóknarnefnda. Þá velti ég fyrir mér hvort það sé einhvern veginn gefið að settur sé inn sérstakur fjárlagaliður þannig að ekki sé hægt að skipa rannsóknarnefndir fyrr en við erum búin að samþykkja fjárlög eða hvort það ætti að vera ákvæði í þessum lögum um að forsætisnefnd hafi heimild til að ákveða þau kjör sem viðkomandi starfsmenn rannsóknarnefndarinnar eiga að fá eins og kom fram í lögum um rannsóknarnefnd Alþingis. Það fór aðeins fram umræða í andsvörum við hv. þm. Atla Gíslason og Álfheiði Ingadóttur um hver eigi að fjalla um þessar þingsályktunartillögur og leggja þær fram þegar við ætlum að fara í rannsókn og síðan hvert skýrslurnar eigi að fara. Þau vandkvæði sem við stöndum frammi fyrir eru að við erum að vissu leyti að búa til ramma um starfsemi rannsóknarnefnda sem grundvallast á hugmyndum í frumvarpi sem forseti Alþingis hefur kynnt um breytt þingsköp. Ég hef velt þessu töluvert fyrir mér líka og ég geri t.d. ekki athugasemd við það að allsherjarnefnd hafi það verkefni að móta framtíðarþingsályktunartillögu þar til búið verði að skipa þessa eftirlits- og stjórnskipunarnefnd. Ég velti hins vegar upp þeirri hugmynd að þegar rannsóknarnefnd er síðan búin að skila af sér skili hún til forseta Alþingis. Forseti Alþingis er formaður forsætisnefndar og forsætisnefnd á að taka ákvörðun í framhaldinu um það til hvaða nefndar skýrsla rannsóknarnefndarinnar fari. Við þurftum að gera breytingar á lögum um rannsóknarnefnd Alþingis og þá kom inn ákvæði um að setja þeirri nefnd tímamörk. Það kæmi þá annaðhvort fram í þingsályktunartillögunni sjálfri eða forsætisnefnd og mundi segja til um að sú nefnd ætti að lokum að skila tillögum að viðbrögðum Alþingis. Það þarf þá að setja einhver ákveðin tímamörk um það hvenær sú nefnd á að skila af sér þannig að við vitum alltaf hver á að sinna verkefninu, hver ber ábyrgð á því og hverju viðkomandi á að skila af sér. Þetta er ein helsta ástæðan fyrir því að ég taldi nauðsynlegt að leggja fram frumvarp til laga um rannsókn á sparisjóðunum sem var dreift á Alþingi í gær. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, Margrét Tryggvadóttir og Birgitta Jónsdóttir. Þrátt fyrir að hér yrði samþykktur þessi lagarammi - og ég bar það frumvarp mjög náið saman við þetta frumvarp til laga um rannsóknarnefndir - voru helstu ágallarnir sem ég horfði til þeir að við værum í einkennilegri aðstöðu upp á það hvernig við ætlum að tækla þær rannsóknir sem ég tel mest áríðandi fyrir okkur á næstu missirum, þ.e. rannsóknir á starfsemi sparisjóðanna og starfsemi lífeyrissjóðanna. Ég vona svo sannarlega að þótt ég hafi ekki fengið að mæla enn þá fyrir því máli hér, að sjálfsögðu ekki því að það tekur aðeins lengri tíma en sólarhring að fá að mæla fyrir málum hér, skoði allsherjarnefnd það frumvarp og velti fyrir sér til hverra þeirra greina sem koma þar fram væri að einhverju leyti hægt að taka tillit í þeirri rammalöggjöf sem við erum að búa til um rannsóknarnefndir. Þegar við tæklum það síðan gætum við þurft að setja sérlög um þessar þingsályktunartillögur eða gætum einhvern veginn fengið þær til að passa inn í þetta frumvarp um rannsóknarnefndir með því að skoða þá verklýsingu og þá verkferla sem eru lagðir þar til. Ég held að við viljum nefnilega öll vanda okkur við þetta og það er mjög mikilvægt að við pössum okkur vel. Eins og ég hef nefnt áður í ræðustól held ég að lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu séu víti til varnaðar. Við þurfum aðeins að passa okkur áður en við förum út í svona rammalöggjöf um framtíðarverkefni og reyna að dýpka svolítið umræðuna þannig að þetta sé ekki eitthvert verkefni sem við bara reynum að klára heldur að við veltum virkilega vel fyrir okkur í hvaða stöðu við erum í dag og í hvaða stöðu við gætum verið eftir eitt ár. Þetta á að vera löggjöf sem vonandi lifir okkur sem sitjum nú á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi máls míns segja að ýmis atriði í ræðu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur eru tilefni til að skoða nánar. Ég held að það sé alveg þess virði að ræða þau atriði frekar í allsherjarnefnd þannig að við ljúkum ekki meðferð þessa máls í þinginu öðruvísi en að hafa leitt til lykta þær vangaveltur, og fyrir mitt leyti mundi ég styðja að alla vega þessi sjónarmið yrðu tekin til skoðunar aftur. Sum af þeim hafa reyndar verið rædd en það má skoða þau betur. Eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði er auðvitað ætlunin með þessari löggjöf að setja almenna löggjöf, rammalöggjöf sem á standa til lengri tíma, skulum við segja, og á að geta þjónað okkur undir mismunandi kringumstæðum. Og þó að meðferð málsins taki hugsanlega við það einhverjum dögum lengri tíma í þinginu er það vel þess virði ef við getum leitt til lykta álitamál á þeim tíma bæði til að meiri sátt sé um málið og eins til að ekki séu einhver atriði óskýr eða óljós þegar við ljúkum þessu verki. Að öðru leyti vil ég taka undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar, framsögumanns allsherjarnefndar í málinu, að um þetta mál hefur verið prýðileg sátt á vettvangi allsherjarnefndar. Það hefur fengið talsverða umræðu þar en auðvitað ber líka að horfa til þess að málið var rætt ítarlega á fyrri stigum og frumvarpið var í rauninni samið á ábyrgð forsætisnefndar en með víðtæku samráði innan þingsins. Það er því búið að skoða og velta upp mjög mörgum álitamálum sem upp geta komið í þessu sambandi. Eins og rakið hefur verið liggja rætur þessa máls lengra aftur. Það má rekja þetta að stórum hluta til skýrslu nefndar um eftirlitshlutverk Alþingis sem Bryndís Hlöðversdóttir var formaður fyrir og skilaði þeirri skýrslu árið 2009 eftir eins eða tveggja ára starf. Málið kom líka til skoðunar í sambandi við störf þingmannanefndarinnar á síðasta ári og svo er auðvitað rétt að geta þess að ýmsir þingmenn hafa á umliðnum árum og lengra aftur en ég man í þinginu reifað sjónarmið um að þörf væri á að setja almenna löggjöf um rannsóknarnefndir. Menn hafa gert sér grein fyrir því að það væri ekki endilega heppilegt ef semja þyrfti sérstaka löggjöf í hvert skipti sem tilefni væri til að setja á fót einhvers konar rannsóknarnefnd. Slíkar rannsóknarnefndir hafa reyndar verið nokkrar á síðustu árum. Við minnumst nefndarinnar um aðbúnað á vistheimilum á fyrri árum og áratugum og eins rannsóknarnefndar sem hafði það hlutverk að skoða hleranir hér fyrir nokkrum árum og fleiri nefnda af því tagi, svo ekki sé minnst á rannsóknarnefndina vegna bankahrunsins sem er auðvitað stærsta og viðamesta rannsóknin sem sett hefur verið af stað af þessu tagi. En hvað um það. Náðst hefur tiltölulega víðtæk og góð samstaða um þann grundvöll sem frumvarpið byggir á, þarna er almennur lagarammi sem á að gilda þegar Alþingi ákveður að ráðast í sérstakar rannsóknir samkvæmt þeim skilyrðum sem greind eru í frumvarpstextanum. Það er jákvætt. Auðvitað má velta áfram fyrir sér t.d. þeim atriðum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vakti máls á áðan um verkaskiptingu nefnda þingsins í þessu samhengi. Ég hef verið þeirrar skoðunar að rétt væri að ein nefnd þingsins bæri ábyrgð á þinglegri meðferð þeirra mála sem undir þetta frumvarp heyra en það breytir ekki því að frumkvæði að flutningi slíkra þingmála, þingsályktunartillagna eftir atvikum, getur auðvitað komið frá öðrum þingnefndum eða þingmönnum í öðrum þingnefndum sem hafa verið að skoða málasvið sem undir þær nefndir heyra. Þegar þingmálið hefur verið flutt þarf það hins vegar að fara í ákveðna þinglega meðferð. Sú þinglega meðferð lýtur eftir því sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir fyrst og fremst að forminu, ekki innihaldinu. Það er ekki markmiðið með hinni þinglegu meðferð að leiða fram staðreyndir eða sjónarmið sem varða rannsóknarviðfangsefnið sjálft heldur fyrst og fremst umgjörðina. Ég hef verið sammála því sjónarmiði sem frumvarpið byggir á og kemur fram í áliti allsherjarnefndar að það sé heppilegast að það verkefni sé hjá einni nefnd þingsins jafnvel þó, eins og ég segi aftur, að frumkvæði að flutningi mála af þessu tagi komi frá öðrum þingnefndum, fagnefndum þingsins eða málefnanefndum þingsins, ef við getum orðað það svo. Á hinn bóginn er alveg athugunarefni, af því að þetta snertir auðvitað þingskapafrumvarpið sem hefur gengið á milli manna hér og er í undirbúningi og flestir gera ráð fyrir að verði flutt innan skamms, og auðvitað álitamál í því samhengi hvert nákvæmlega eigi að vera verkefni og verkaskipting milli stjórnskipunar- og eftirlitsnefndarinnar annars vegar og fagnefndanna hins vegar. Ég sé þá skörun kannski frekar varðandi uppruna málanna eða tilurð þeirra frekar en þinglega meðferð þegar tillaga er komin fram um að ráðast skuli í tiltekna rannsókn og er allt í lagi að taka þá umræðu. En ég held að það snerti kannski meira efni þingskapalöggjafarinnar eða -frumvarpsins frekar en efni þessa frumvarps því að ég held, ef við tökum dæmi, að jafnvel þótt heilbrigðisnefnd Alþingis eða sú nefnd sem mun taka við hlutverki þeirrar nefndar þegar þingsköpum hefur verið breytt, og ef þeim verður breytt, geti eða meiri hluti heilbrigðisnefndar eða einstakir meðlimir í heilbrigðisnefnd lagt fram þingmál um að segjum stjórnsýsla landlæknisembættisins eða Sjúkratrygginga eða heilbrigðisráðuneytisins sjálfs sé tekin til rannsóknar. Slík tillaga kæmi þá fram á þingi, fengi umræðu í þingsal og færi til nefndar sem væri þá þessi eftirlitsnefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd samkvæmt þessu frumvarpi, og hún mundi meta hvort tillagan sem slík uppfyllti hin formlegu skilyrði fyrir því að fara í slíka rannsókn en hún mundi ekki fjalla um viðfangsefni rannsóknarinnar sem slíks, þ.e. hún mundi ekki afla upplýsinga innan úr heilbrigðiskerfinu um einstaka þætti málsins eða málsatvik að öðru leyti heldur bara fjalla um formið, hvort rannsóknin ætti að fara fram út frá hinum formlegu mælikvörðum. Ég get vel séð það fyrir mér. Ég held hins vegar að full ástæða sé til að velta fyrir sér verkaskiptingu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndarinnar annars vegar og einstakra fagnefnda hins vegar þegar kemur að því að móta þingskapalögin samkvæmt þeim tillögum sem eru á leiðinni inn í þingið og flestir þingmenn þekkja. Þetta vildi ég segja um það atriði. Hins vegar vekur verkaskipting þingnefnda samkvæmt því frumvarpi ýmsar fleiri spurningar sem eðlilegt er að taka til umræðu þegar þar að kemur. Það eru í sjálfu sér ekki fleiri atriði sem ég ætlaði að nefna í þessari stuttu ræðu. Hins vegar eru sjónarmið sem komu fram í ræðu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur áðan og vörðuðu auknar heimildir þeirra rannsóknarnefnda sem skipaðar verða á grundvelli þessara laga, nái þau fram að ganga, atriði sem hafa töluvert verið rædd á vettvangi allsherjarnefndar og orka auðvitað tvímælis vegna þess að um leið og mikilvægt er að rannsóknarnefndir af þessu tagi hafi víðtækar heimildir er líka rétt að taka tillit til annarra hagsmuna eins og geta komið upp og vikið er að í frumvarpstextanum. Þar er um að ræða undantekningar. Almennt eru heimildirnar víðtækar en svo eru ákveðnar heimildir sem þrengja þær, og ég vil segja að almennt séð sýnist mér að í frumvarpinu eins og það lítur út núna sé jafnvægis milli mismunandi sjónarmiða í þessu sambandi nokkuð vel gætt. Ég vil minna á í þessu sambandi að hér er að sjálfsögðu ekki um rannsóknir að ræða sem að öllu leyti má jafna til sakamálarannsókna. Ef um er að ræða rökstuddan grun um refsivert athæfi eiga mál ekki heima í þessum farvegi heldur í þeim farvegi sem réttarkerfi okkar, sakamálaréttarfar gerir ráð fyrir að sé notað og á því stigi er auðvitað um að ræða víðtækari heimildir en hér er að finna. Við verðum að hafa það í huga þegar á þetta er litið. Við verðum líka að hafa í huga að þó að rannsóknarnefndir á grundvelli þessara laga muni kannski ekki geta sannað allt eða leitt til lykta spurningar um hugsanlega refsiverða háttsemi getur vinna slíkra rannsóknarnefnda orðið tilefni til þess að farið sé í rannsókn á grundvelli sakamálaréttarfarsins. Ef einhverjar upplýsingar eru fyrir hendi og ef einhver sjónarmið, eða það eru nú fyrst og fremst upplýsingar sem málið snýst um, hafa ekki að fullu fengist með þeim heimildum sem rannsóknarnefndirnar sjálfar hafa á að vera hægt að knýja þær fram á grundvelli sakamálaréttarfarsins gangi mál svo langt. Til þess þarf að vera kominn fram grunur um refsivert athæfi og það er alveg rétt að við höfum það í huga að það er auðvitað ákveðin hugsun í því í réttarfari okkar að það þurfi að vera rökstuddur grunur um refsivert athæfi til að opinberir rannsóknaraðilar fái þær víðtæku heimildir sem sakamálaréttarfarið gerir ráð fyrir. Ég ætlaði ekki að koma nánar inn á þau atriði í þessari umræðu en ég tel ekki óeðlilegt að þau sjónarmið sem hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson og Eygló Harðardóttir hafa vikið að hér í umræðunni verði tekin til nánari skoðunar í allsherjarnefnd. Ég kann að vera sammála sumu en ekki öllu sem þau hafa sagt um þetta. Áður en ég lýk máli mínu vil ég hins vegar segja í ljósi ummæla hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, sem í raun lagði til að í stað þess bráðabirgðafyrirkomulags að rannsóknarmálum af þessu tagi yrði fyrirkomið hjá allsherjarnefnd tímabundið yrði gerð sú breyting ein á þingsköpunum núna að sett yrði á fót eftirlitsnefnd eða stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, eins og tillaga er um í þingsköpunum, að ég held að heppilegra sé að sjá hvað verður úr þingskapaumræðunni og þingskapabreytingunum áður en farið er að grípa til þeirra ráðstafana. Ég bendi á að allsherjarnefnd hefur þegar fengið í sínar hendur ýmis mál sem varða rannsóknir af þessu tagi og ég held að ef við gerum ráð fyrir því að frumvarp um breytingar á þingsköpum komi fram á næstunni, eins og sagt er hér í umræðum, sé eðlilegra að sjá hvaða afdrif það mál fær áður en eitt atriði úr því frumvarpi er tekið út úr og afgreitt sérstaklega. Það er í ágætu samræmi við hlutverk allsherjarnefndar að hafa þetta hlutverk sem hér er gert ráð fyrir með höndum tímabundið þangað til niðurstaða í því máli liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir hans ræðu. Hann ræddi mál sem ég tók upp áðan, í andsvari við hv. þm. Atla Gíslason, þar sem ég velti upp því sjónarmiði að skynsamlegra væri að fagnefnd gæti klárað málið, ef þannig má að orði komast, og sett af stað rannsókn eftir þessum lögum í stað þess að hafa það í sérnefnd. Hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir sín sjónarmið í því og túlkaði það á þann veg að skynsamlegt væri að hv. allsherjarnefnd héldi utan um slík mál að forminu til og ljúki þannig málum sem væru þá til rannsóknar að frumkvæði fagnefnda. Ég held að þessi túlkun komi til móts við þau sjónarmið sem ég hef haft uppi, sem er einfaldlega það að ég hef áhyggjur af því að það vanti upp á þekkingu á þeim málum sem þurfi að skoða betur ef þau eru bara hjá einni nefnd. Ég vil þó velta því upp með hv. þingmanni hvort það sé þá nógu skýrt í lagafrumvarpinu að þannig sé málum fyrir komið, hvort það sé nógu ljóst. Kannski hv. þm. Atli Gíslason, formaður nefndarinnar, komi inn í þessa umræðu á eftir en mér fannst þetta ekki endilega vera hans sjónarmið í þessu. En eins og ég skil hv. þm. Birgi Ármannsson metur hann það svo að það skipti máli að frumkvæðið komi frá faglegu nefndunum þar sem þekkingin er og þar sem menn sjá brotalamirnar og hvað þurfi að skoða sérstaklega. Síðan er það í þessu tilfelli hv. allsherjarnefnd sem klárar málið og kemur því í þann formlega búning sem nauðsynlegt er. 

Hæstv. forseti. Það kann að vera hárrétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þetta sé ekki alveg skýrt í frumvarpinu. Þarna er um að ræða samspil milli tveggja þingmála, annars vegar þess sem hér er til umræðu og hins vegar frumvarps um breytingar á þingsköpum, sem ekki er komið fram, þar sem fjallað er um hlutverk eftirlitsnefndar. Í 1. gr. þessa frumvarps er gert ráð fyrir að frumkvæðið geti komið úr tveimur áttum, annars vegar frá eftirlitsnefndinni - ef ég lít á 2. mgr. 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Ef tillaga um skipan rannsóknarnefndar kemur ekki frá þeirri þingnefnd sem fer með eftirlit Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu skal vísa henni til þeirrar nefndar til athugunar“ o.s.frv. Í rauninni eru leiðirnar því tvær, annaðhvort er um það að ræða að eftirlitsnefndin sjálf geti haft frumkvæði að því að flytja þingmál um að setja af stað rannsókn eða tillaga komið frá öðrum um að mál gangi þá til eftirlitsnefndarinnar milli 1. og 2. umr. Ef ég les þessa frumvarpsgrein eru tvær leiðir þarna fyrir hendi. Ég lýsi mig reiðubúinn til að skoða þetta og umorða hugsanlega í meðförum allsherjarnefndar ef það mætti verða til þess að tekið verði fyrir allan vafa um hvernig beri að túlka þetta ákvæði. En ég hafði fyrst og fremst séð það fyrir mér að frumkvæði að einstökum rannsóknum kæmi frá öðrum, eftir atvikum fagnefndum þings á viðkomandi sviði, einstökum þingmönnum sem hefðu sérstakan áhuga eða sérstaka þekkingu á einhverjum málaflokkum, en þessi nefnd, eftirlitsnefndin, hefði fyrst og fremst samræmingarhlutverki að gegna þannig að rannsóknartillögur færu allar í sambærilegan farveg þegar umræðu á þinginu væri lokið.

Virðulegi forseti. Ég tel skynsamlegt að vinna eftir þeim málshætti að í upphafi skuli endirinn skoða. Ég held að það væri afskaplega mikilvægt að hv. allsherjarnefnd færi einmitt yfir þennan þátt. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti nefnilega réttilega á eru menn í raun með tvö þingmál undir. Síðan eru menn með frumvarp sem ekki er búið að leggja fram í þinginu en hefur verið að velkjast á milli þingmanna þar sem hugmyndin er, að erlendri fyrirmynd, að hafa eina stjórnskipulega eftirlitsnefnd. Í kynningu á málinu má alveg meta það á þann veg að það væri í raun eina nefndin sem ætti að halda utan um þennan þátt málsins, þ.e. að vera bæði með frumkvæðið og ljúka málinu formlega - þrátt fyrir að sú nefnd fengi auðvitað, eins og allar aðrar, ábendingar úr ýmsum áttum. Það gildir einu hvaða nefnd ætti í hlut, allsherjarnefnd eða einhver önnur, það er fullmikið að eiga að vera með allt þjóðfélagið undir og vega það og meta hvort rannsaka eigi ákveðna þætti eða ekki. Hv. þingmenn mættu vera ansi vel að sér og vel með á nótunum og þyrftu að geta lesið hluti hratt og sett sig inn í málin, enn hraðar en hv. þingmenn þurfa að gera í dag, ef þeir ættu að ná yfir það með góðu móti. Ég hvet því hv. þingnefnd, og ég heyri að hv. þm. Birgir Ármannsson er sammála því, til að fara betur yfir þennan þátt málsins. Við þurfum að vita hvernig við viljum hafa þessa hluti áður en við samþykkjum umrætt frumvarp.

Hæstv. forseti. Eins og oft gerist þegar við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson eigum samtöl þá færumst við nær og eigum meira sameiginlegt í lok samtalsins en í upphafi þess. Til þess eru nú góðar samræður, hvort sem þær eiga sér stað í þingsal eða annars staðar. Til að það sé á hreinu af minni hálfu held ég að full ástæða sé til að taka þetta tiltekna álitamál fyrir og skoða það betur í allsherjarnefnd, bara að við veltum því upp í umræðunni hvernig við viljum hafa fyrirkomulagið á þessu. Ég er líka sammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um það að þeir sem sitja í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, nái þingskapabreytingin fram að ganga, eða í allsherjarnefnd eins og þetta frumvarp lítur út núna, geti ekki verið sérfræðingar á öllum sviðum sem máli skipta í þessu sambandi. Það er hins vegar mikilvægt að þeir sem sitja í þeirri nefnd eða fást við það viðfangsefni sérhæfi sig svolítið í forminu, þ.e. umgjörðinni, mati á því hvenær skilyrðum þess er fullnægt að fara út í rannsókn af því tagi sem frumvarpið gerir ráð fyrir - og þá er ég að tala um formleg skilyrði - en frumkvæði að rannsóknum sem varða málefnasviðin sjálf, hvort sem það eru viðskiptamálefni, heilbrigðismálefni, umhverfismálefni, orkumálefni eða hvað svo sem það gæti verið, komi frá þeim sérnefndum sem um slík mál fjalla eða þeim þingmönnum sem sérstakan áhuga hafa á þeim eða sérstaka þekkingu. Svo er þessi eftirlitsnefnd sá vettvangur sem er notaður til að samræma formhliðina.

Virðulegi forseti. Mér hefur fundist umræðan vera góð og málefnaleg. Það er alveg ljóst að mikil samstaða er um málið þannig að við getum alveg bókað að það kemst ekki í neinar fréttir. Það er nokkuð ljóst. Ég held að við séum öll sammála um að við viljum hafa skilvirkara tæki en við höfum haft hingað til til að rannsaka hluti. Formið á því þarf að vera skýrt allra hluta vegna, m.a. vegna hagsmuna þeirra sem eru rannsakaðir. Það skiptir máli að menn líti ekki svo á að það hljóti að vera eitthvað stórkostlega mikið að ef menn vilja skoða hlutina. Það er mjög mikilvægt að skoða mál með gagnrýnu hugarfari til þess að taka á þeim og vísa því áleiðis ef um refsivert athæfi er að ræða, en kannski fyrst og fremst til að læra af mistökum. Okkur mun ekkert miða áfram sem þjóð eða einstaklingum ef við lærum ekki af mistökum. Við þurfum að þekkja þau og vita hvaða afleiðingar þau hafa haft. Ég held hins vegar að það vanti svolítið upp á að menn nái utan um hvernig þetta verður í framkvæmd, eins og komið hefur fram í umræðunni. Hv. þm. Birgir Ármannsson benti réttilega á það áðan að menn væru í raun með tvennt undir, annars vegar frumvarpsdrög milli þingmanna og þingflokka sem ekki eru enn orðin að frumvarpi og hins vegar þetta mál. Í frumvarpsdrögum þeim sem þvælast hér á milli og lúta að breyttum þingsköpum er stefnt að því að það verði að lögum að skipuð verði ný fastanefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Hún mundi hafa eftirlit með hinum ýmsu þáttum sem gert er grein fyrir í frumvarpsdrögunum. Ég nefndi áðan að frumvarpsdrögin taka mið af öðrum aðstæðum, þ.e. miklu stærri þjóðþingum en hér er, með fleira starfsfólki og þingmönnum. Ég hef af því sérstakar áhyggjur ef við förum þá leið og túlkum málið ekki eins og hv. þm. Birgir Ármannsson gerði heldur með einhverjum öðrum hætti að við nýtum það ekki eins og við viljum. Ég held að allir séu sammála um markmiðið. Til að fara praktískt í málið þá sit ég í hv. viðskiptanefnd. Þar er mjög margt undir. Ég hefði sérstaklega viljað skoða betur það sem snýr að einkavæðingu fyrirtækja hjá Landsbankanum, ríkisbankanum, svo dæmi sé tekið. Ég hefði líka sérstaklega viljað skoða hvað gerðist eftir hrunið í bönkunum og fram að þeim tíma sem svokölluð eftirlitsnefnd tók til starfa - mér sýnist að við hefðum mátt vanda okkur meira þegar við skilgreindum hlutverk hennar. Ég hefði í það minnsta viljað skoða það eins og hálfs árs tímabil sem ekkert hefur verið skoðað. Það má líka færa rök fyrir því að eftirlitið sé ekki mikið núna. Nú tala ég um praktísk mál. Við eigum eftir að vinna þó nokkuð mikið til að komast almennilega til botns í málinu. Þó erum við búin að leggja mikið á okkur í nefndinni í tæplega tvö ár við að skoða það. Ef ein nefnd, sama hvað hún heitir, ætti að fara í málið algjörlega frá A til Ö og síðan í umhverfismál og öll önnur mál segir það sig sjálft að þá færðust menn mjög mikið í fang. Það er ekki nóg að fá ábendingar frá viðkomandi fagnefnd, hún verður að vera búin að vinna ákveðna grunnvinnu í það minnsta. Helst vildi ég sjá það sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi, að unnin væri frumvinna í fagnefndinni en þegar kæmi að forminu, þegar uppfylla ætti þau skilyrði sem uppfylla þyrfti í lögunum, sæi þingnefnd, hv. allsherjarnefnd eða einhver önnur, um það. Það held ég að sé skynsamlegt verklag. Við skulum ekki gleyma því að við höfum oft gert mistök með því að hugsa ekki um verklagið. Það á við um hv. Alþingi og ýmsa aðra staði, sérstaklega varðandi eftirlit. Ég ætla ekki að fara í fjármálamarkaðinn en það er augljóslega eitthvað að eftirlitinu. Ég ræddi það við ágætan mann í hádeginu að það hlyti að vera eitthvað að verklaginu þegar hér féllu dómar hver á fætur öðrum um að gengislánin væru ólögleg. Það er eitthvað að verklaginu í fjármálastofnunum og hjá Fjármálaeftirlitinu þegar það er niðurstaða dómstóla að allir samningar séu kolólöglegir þrátt fyrir að hundrað lögfræðingar, alla vega einhverjir tugir, hafi farið í gegnum samningana. Það er eitthvað bjagað hér. Ég hef áhyggjur af því að ef við skýrum það ekki, ef hv. allsherjarnefnd og þingheimur eru ekki búin að sjá fyrir sér hvernig þau vilja hafa fyrirkomulagið, komum við upp einhverju sem við getum kallað falskt öryggi, tæki sem nýtist ekki eins og skyldi. Ég hef ekki heyrt neinn málefnalegan ágreining í þingsalnum í þessari umræðu um hvert menn vilja stefna og hvað menn vilja sjá. Í það minnsta er það ekki stórt ef það er til staðar. Ég sit líka í hv. heilbrigðisnefnd. Þar liggur fyrir mál sem við munum ræða rétt á eftir þar sem ekki hefur verið stunduð góð stjórnsýsla, þ.e. sameining landlæknisembættisins og Lýðheilsustofnunar. Það er mál sem hv. þingmenn í heilbrigðisnefnd þekkja ágætlega en er mjög ólíkt þeim málum sem ég nefndi úr hv. viðskiptanefnd. Ég nefni hér nokkuð sem er á döfinni í dag. Ég held að það væri erfitt fyrir hvaða þingnefnd sem er bara að þurfa að skoða þau mál sem ég nefndi - ég nefndi þrjú mál af handahófi - ef menn þyrftu að vinna málin algjörlega frá grunni. Það væri ekki góður bragur á því neins staðar, sérstaklega ekki í jafnmikilvægu máli og rannsóknarnefndarfrumvarpinu, ef menn ynnu það ekki frá grunni. Frá því kjörtímabilið hófst og fram á þennan dag, í það minnsta frá því að ég kom á þing - og er nú ekkert búinn að vera hér í 100 ár - hef ég aldrei upplifað að menn hafi unnið mál með jafnmiklum hraða og jafnilla og gert hefur verið. Má nefna fjölmörg dæmi þar um. Mér er alltaf minnisstæð umræðan og vinnan við lög um sparisjóðina sem voru drifin í gegn með miklu hraði. Við erum enn þá að vinna okkur út úr því. Við þurfum að láta af þeim ósið. Í dag ættum við að klára í það minnsta umræðu um eitt mál sem er reyndar illa unnið, þ.e. sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Þar er að baki slæm stjórnsýsla en ég tel að það sé mjög mikilvægt að hv. allsherjarnefnd fari vel yfir málið á milli umræðna. Það kæmi verulega á óvart, af því ég hlustaði bæði á hv. þm. Atla Gíslason og hv. þm. Birgi Ármannsson, ef þeir og aðrir hv. þingmenn í allsherjarnefnd settust yfir málið og kæmust ekki að einhverri niðurstöðu þar sem við velktumst ekki í vafa um hvert við ætluðum með það. Ég treysti þessum hv. þingmönnum vel til þess að klára málið að því gefnu að þeir gefi sér tíma til þess að fara vel yfir það. Það er til lítils að ganga frá frumvarpi og gera það að lögum ef við þurfum síðan að endurskoða það eftir einhver ár af því að það hefur ekki virkað eins og að var stefnt. Það er mjög mikil þörf á því að þingið hafi tæki til að skoða hluti betur en nú er. Við þurfum að taka til allra þátta, taka mið af þeim aðstæðum sem við búum við, m.a. því að við erum 63 hv. þingmenn. Við erum með þingnefndir sem sérhæfa sig í hverju máli fyrir sig. Mér fundust það góð rök hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að hér værum við þá að skipa í allsherjarnefnd til þess að menn gætu sérhæft sig í forminu. Það skiptir auðvitað máli, ég geri ekki lítið úr því. Þó að ég hafi talað vel um hv. þingmenn í allsherjarnefnd ætla ég ekki að halda því fram að þeir séu ofurmenni, ég held að þeir séu bara eins og eðlilegt fólk að því leytinu að þeir þurfa tíma til að setja sig inn í mál. Það er fullkomlega útilokað fyrir þá að taka landið og miðin undir, það verður að dreifa því á fleiri hv. þingmenn.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu og verð að segja að auðvitað orkar allt tvímælis þá gert er, jafnvel hjá allsherjarnefnd. Ég tek fullkomlega undir túlkun hv. þm. Birgis Ármannssonar, þá lögskýringu á 2. mgr. 1. gr. sem hér hefur komið fram. Það er gert ráð fyrir því að forseti Alþingis skipi rannsóknarnefnd ef Alþingi samþykkir slíka tillögu. Í orðalagi 2. mgr. er beinlínis gert ráð fyrir því að það frumkvæði sé alls ekki einskorðað við þessa eftirlitsnefnd eða allsherjarnefnd, þvert á móti. Það má beinlínis lesa það úr lögskýringargögnum að frumkvæðið geti legið bæði hjá einstökum þingmönnum og nefndum þingsins. Það eru þingmenn sem flytja slíkar tillögur til ályktunar sem kveða á um það í tillögunni hvað rannsaka skuli, hvernig haga skuli rannsókninni og kveði á um fjölda nefndarmanna í slíkri rannsóknarnefnd. Það liggur allt hjá viðkomandi tillöguflytjanda, hvort sem það er einstakur þingmaður eða þingnefnd, t.d. heilbrigðisnefnd, viðskiptanefnd eða hvaða nefnd sem það er. Ég deili ekki áhyggjum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, en samt er gott að ábendingarnar skyldu hafa komið hér fram til að hægt væri að árétta þau sjónarmið sem ég deili með hv. þm. Birgi Ármannssyni. Ég vek athygli á athugasemdum um 2. gr. sem koma fram í frumvarpinu til laga um rannsóknarnefndir þar sem ítarlega er fjallað um þennan þátt málsins. Í niðurlagi málsgreinarinnar um þetta segir, með leyfi forseta: „Rétt er að ítreka að réttur til framlagningar tillagna um skipun rannsóknarnefndar er sá sami og almennt um þingmál, sbr. 38. gr. stjórnarskrárinnar, og er sá réttur ekki einskorðaður við þá nefnd sem fer með eftirlitshlutverkið gagnvart framkvæmdarvaldinu. Sú nefnd skal þó alltaf taka slíkar tillögur til umsagnar og gefa um þær álit áður en greidd eru atkvæði um þær.“ Þetta kemur fram á bls. 24 í athugasemdum um 1. gr. frumvarpsins. Ég ítreka að lokum að hér hefur verið vandað til verka. Frumvarpið á sér forsögu. Það er samið af forsætisnefnd og á sér þá forsögu að mjög greinargóð og vönduð skýrsla var samin um eftirlitsnefndir þannig að aðdragandi og flutningur þessa máls er til fyrirmyndar og í góðu samræmi við Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Ég árétta að ábendingar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar voru gagnlegar, en ég get ekki tekið undir þær með vísan til þess sem við hv. þm. Birgir Ármannsson höfum sagt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en verð að hryggja hann með því að segja honum að hann er sammála mér. Ég tók undir útleggingar hv. þm. Birgis Ármannssonar þannig að hv. þingmaður kemst ekki hjá því að vera sammála mér í þessu. Það kom fram í umræðunni, m.a. hjá títtnefndum hv. þm. Birgi Ármannssyni, að menn eru faktískt með tvennt undir; annars vegar það frumvarp sem hefur ekki litið dagsins ljós um breytt þingsköp, og þá sérstaka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og hins vegar þetta frumvarp um rannsóknarnefndirnar. Þá væri fróðlegt að heyra, af því að ég held að það væri gott að fá hana inn í umræðuna, skoðun hv. þm. Atla Gíslasonar á því hvort málum væri þá eins fyrir komið. Það er ekki hægt að skilja það öðruvísi miðað við það frumvarp til þingskapalaga eins og það liggur fyrir núna, í það minnsta hef ég ekki heyrt þá túlkun áður, en er hann sammála því að þannig sé málum eins fyrir komið, þ.e. að frumkvæðið og undirbúningsvinna að rannsókn fari alla jafna fram hjá þingnefndum eða komi frá hv. þingmönnum en sé ekki einskorðuð við stjórnskipunar- og eftirlitsnefndina?

Frú forseti. Það er gert ráð fyrir að settar verði nánari leikreglur um þessar rannsóknir, en frumkvæðið liggur hjá einstökum þingmönnum rétt eins og í þingmálum. Hver og einn getur lagt fram slíka þingsályktunartillögu, markað henni farveg, útfært rannsóknarefnið og þar fram eftir götunum. Ég held að það frumvarp sem hér liggur fyrir svari öllum þeim vandamálum sem uppi eru og þeim sem kunna að koma upp, fyrir utan að það þarf að setja þennan almenna ramma um leikreglur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Atli Gíslason sagði áðan að hann væri sammála lögskýringum hv. þm. Birgis Ármannssonar sem sagði skýrt að það sem sneri fyrst að hv. allsherjarnefnd væri formið, að hv. þingnefnd sérhæfði sig í forminu. Þegar menn eru að tala um rannsóknir, og ég fór hér yfir nokkur dæmi, ætti frumkvæðið, vinnan og uppleggið á rannsókninni að koma frá hv. fagnefnd. Mér fannst ekki alveg jafnskýrt í þessu andsvari hvort þetta væri túlkun hv. þm. Atla Gíslasonar eins og ég vonaðist til að væri í ræðu hans áðan. Það sem tengist þessu máli beint, eins og hefur komið fram í umræðunni, er að menn eru með þingskapafrumvarp þar sem gert er ráð fyrir sérstakri stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Gefum okkur það sem eru líkur á, að frumvarpið verði að lögum og við verðum með sérstaka þingnefnd, og þá spyr ég hv. þingmann hvort hann telji að þessu verði eins fyrir komið fyrir og eftir með stjórnskipunar- og eftirlitsþáttinn og síðan nokkra aðra þætti. Sér hann samt sem áður málin með þeim hætti að fagnefndirnar mundu vinna að undirbúningi mála og vinna að rannsóknum, síðan væri sú nefnd bara með þennan formlega þátt? Eða sér hv. þingmaður þetta fyrir sér öðruvísi ef þingskapafrumvarpið nær fram að ganga? Það er spurning mín. Ég gat ekki skilið annað á hv. þingmanni en að hann væri sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni og mér í því að vinnan við rannsóknirnar hljóti að vera í faglegu nefndunum þar sem þekkingin er en formið hjá hv. 

Frú forseti. Ég veit ekki alveg hvort ég skildi svar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar rétt. Ég segi bara að ég tek undir þær lögskýringar sem komu fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Allsherjarnefnd eða stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gegnir sama hlutverki. Þetta sem er sett upp til bráðabirgða ætti að gegna sama hlutverki og væntanleg stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á sínum tíma, og fyrst og fremst sér hún um formið. Komi frumkvæði um þingsályktunartillögu frá nefnd þingsins teldi ég eðlileg vinnubrögð hjá allsherjarnefnd eða þá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að leita líka umsagnar hjá þeim aðila sem stendur að þingsályktunartillögu um rannsókn. Það kann að vera að allsherjarnefnd eða þessi sérstaka nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sjái einhverja annmarka á þingsályktunartillögunni, bæði formlega og efnislega. Þá finnst mér mjög eðlilegt að nefndin ráðfæri sig við og leiti til og gefi viðkomandi flutningsmanni eða flutningsnefnd kost á að koma fyrir nefndina til að tjá sig um það þannig að eins fagleg vinnubrögð verði viðhöfð við afgreiðslu slíkrar þingsályktunartillögu og unnt er.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta heilbrigðisnefndar við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 41/2007, um landlækni, með síðari breytingum, og um brottfall laga nr. 18/2003, um Lýðheilsustöð, vegna stofnunar nýs embættis landlæknis og lýðheilsu. Hæstv. forseti. Þess er að geta að fjölmargir gestir komu á fund nefndarinnar og eins bárust umsagnir frá mörgum aðilum um sameiningu þessara tveggja stofnana. Sameiningunni var að langmestu leyti vel tekið og fagnað en að sjálfsögðu komu fram ábendingar um eitt og annað sem viðkomandi þótti mikilvægt að standa vörð um eða taka sérstaklega tillit til. Hæstv. forseti. Frumvarpinu er ætlað að sameina Lýðheilsustöð og landlæknisembættið í eitt embætti, embætti landlæknis og lýðheilsu, sem ætlað er að vinna að eflingu lýðheilsu og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu. Meginmarkmiðið með sameiningu þessara tveggja stofnana er að starfrækja eitt öflugt embætti á sviði lýðheilsu- og heilbrigðismála. Vonast er til þess að sameining þessara stofnana skapi tækifæri til að styrkja og efla starf þeirra enn frekar en nú er, eins og segir í frumvarpinu. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að frumvarpið hafi verið unnið í nánu og góðu samstarfi við starfsmenn landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar, hlutverk stofnananna falli vel saman og samlegðaráhrif sameiningarinnar séu margvísleg. Nýja embættið muni taka við öllum verkefnum sem landlækni og Lýðheilsustöð er falið að sinna samkvæmt gildandi löggjöf og það muni því sinna leyfisveitingum, sóttvörnum, ráðgjöf, eftirliti, upplýsingaöflun, gæðamálum, skýrslugerð, forvörnum, heilsueflingu og lýðheilsu. Sameinuðu embætti er þannig ætlað að standa vörð um heilbrigði og velferð þjóðarinnar. Í nefndinni fengu nokkur álitamál mesta umfjöllun. Þar var um að ræða nýtt heiti embættisins, fagráðin, hinn nýja lýðheilsusjóð, sem áður var Forvarnasjóður, og þá leið sem valin var þegar ákvörðun um sameiningu var tekin. Nefndin fjallaði mikið um nafn nýja embættisins. Að mati meiri hlutans er ljóst að nafnið embætti landlæknis og lýðheilsu gengur ekki upp, hvorki málfarslega né lagalega. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að mikil áhersla hefur verið lögð á að halda orðinu lýðheilsa inni í nafni embættisins. Eftir að hafa farið ítarlega yfir málið var ljóst að ekki væri hægt að koma til móts við þær óskir af málfarslegum ástæðum. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á skipulagi embættisins á þann veg að um verði að ræða stofnun sem landlæknir veitir forstöðu. Leggur meiri hlutinn til að stofnunin heiti Landlæknir – lýðheilsa og að forstöðumaður hennar verði landlæknir en lögin beri heitið lög um landlækni og lýðheilsu. Jafnframt leggur meiri hlutinn til breytingar á frumvarpinu þannig að lögin verði felld inn í lög um landlækni, nr. 41/2007, og endurútgefin með nýja lagaheitinu. Bendir meiri hlutinn jafnframt á að í 4. gr. frumvarpsins er ljóst að meginhlutverk nýju stofnunarinnar verður m.a. að annast forvarna- og heilsueflingarverkefni, að efla lýðheilsustarf í samvinnu við aðra sem að þeim málum starfa og styðja við menntun á sviði lýðheilsu. Er það skilningur meiri hlutans að lýðheilsuþátturinn muni skipa það stórt hlutverk hjá embætti landlæknis eftir sameininguna að hann komi fram í daglegri umfjöllun. Að mati meiri hlutans er ljóst að fagráð þau sem starfað hafa við Lýðheilsustöð, allt frá stofnun hennar 2003, hafa gegnt mikilvægu hlutverki í forvarnastarfi stofnunarinnar. Samkvæmt gildandi lögum um Lýðheilsustöð, nr. 18/2003, gegna fagráðin hlutverki sérfræðiráða og er skylt að skipa þau. Í a-lið 6. gr. frumvarpsins er hins vegar gert ráð fyrir að landlækni sé heimilt að setja á fót fagráð á einstökum verksviðum embættisins. Telur meiri hlutinn nauðsynlegt að tekið verði fram í lögunum að landlæknir skuli skipa fagráð og leggur til breytingar um það. Jafnframt kom fram við umfjöllun nefndarinnar að mikilvægt væri að tryggja áfram starfsemi þeirra fagráða sem nú þegar eru starfandi við Lýðheilsustöð og tekur meiri hlutinn undir þau sjónarmið. Með þeirri breytingu sem verður við sameiningu stofnananna er ástæða til að ætla að ný fagráð verði mynduð og þau taki breytingum eftir því sem heilsufar þjóðarinnar þarfnast og áherslur liggja í lýðheilsustarfi á hverjum tíma. Það er skoðun meiri hlutans að nauðsynlegt sé fyrir nýju stofnunina að halda tengingu við frjáls félagasamtök í forvarnastarfi og þeirri sérþekkingu sem þar er að finna og nýta krafta þeirra til markviss forvarnastarfs. Með þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til er tryggt að sú tenging haldist við nýju stofnunina. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að nauðsynlegt væri að setja reglugerð um skipan fagráða. Að mati meiri hlutans getur slík reglugerð verið þung í vöfum og jafnvel komið í veg fyrir að fagráðin taki breytingum eftir áherslum í heilbrigðisþjónustu og í samfélaginu. Meiri hlutinn leggur hins vegar til að reglur um skipan fagráða verði send ráðherra til staðfestingar, til að tryggja enn frekar að staðið verði faglega að skipaninni. Nefndin fjallaði um hinn nýja lýðheilsusjóð skv. b-lið 6. gr. frumvarpsins. Í máli fulltrúa fagráðanna kom m.a. fram að meta þyrfti hvernig best væri að standa að úthlutun fjármuna úr sjóðnum í forvarnastarf. Að mati meiri hlutans er heppilegast að stjórn sjóðsins verði skipuð fjórum fulltrúum sem tilnefndir verði af fagráðum, tveimur fulltrúum embættisins og formanni sem skipaður verði af ráðherra. Jafnframt leggur meiri hlutinn til breytingar á því hvernig staðið verði að úthlutun þannig að í reglugerð ráðherra verði sett ákveðin viðmið vegna starfseminnar og úthlutunar styrkja til mismunandi málaflokka, svo sem forvarnastarfs, lýðheilsustarfs og rekstrar, en við umfjöllun nefndarinnar kom í ljós að hluti af upphæð forvarnasjóðsins hafi verið notaður í rekstur Lýðheilsustöðvar. Því er nauðsynlegt að skýrar reglur liggi fyrir, bæði um hvernig stjórn sjóðsins verði skipuð og hvernig staðið verði að úthlutun. Meiri hlutinn telur jafnframt að með þeim breytingum sem hann leggur til verði tryggt að fjölbreytt sjónarmið og/eða fulltrúar frjálsra félagasamtaka, þar sem það á við, geti komið að starfsemi sjóðsins eins og mikilvægt er í forvarnastarfi. Nefndin ræddi einnig fjármögnun sjóðsins, en fyrirhugað er að sá hluti af áfengisgjaldi sem áður rann til forvarnasjóðs renni til lýðheilsusjóðs og einnig hlutfall af brúttósölu tóbaks. Meiri hlutinn telur að með setningu reglugerðar um starfsemi og úthlutun úr lýðheilsusjóði sé horft til tekjustofna sjóðsins og tryggt að drýgstum hluta hans verði úthlutað til forvarna- og lýðheilsustarfs á viðkomandi sviði. Að mati meiri hlutans er einnig nauðsynlegt að leita fleiri tekjustofna til að fjármagna sjóðinn, en meðal annars komu upp hugmyndir um að lagt yrði sérstakt „tappagjald“ á gosdrykkjaflöskur og það mundi renna óskert í sjóðinn til úthlutunar. Tappagjald af gosflöskum eða gjald af sætum drykkjum gæti nýst vel til forvarna í tannverndar- og manneldismálum eða lýðheilsustarfi á þessum mikilvægu sviðum heilsueflingar á komandi árum. Meiri hlutinn bendir einnig á að mikilvægt er að tryggja frekari framlög til sjóðsins ef hann á að fá frekari verkefni í framtíðinni en á sama tíma er nauðsynlegt að slík framlög verði sérmerkt úthlutun. Í umsögn sóttvarnalæknis komu fram athugasemdir um að í 10. gr. frumvarpsins væri kveðið á um að öll störf hjá landlæknisembættinu og Lýðheilsustöð yrðu lögð niður 1. janúar 2011. Starfsmönnum landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar skyldi boðið starf hjá hinu nýja embætti frá og með sama tíma. Verði engin breyting gerð á sóttvarnalögum og starfsemi sóttvarnalæknis samkvæmt frumvarpinu er nokkuð sérstakt að leggja starf hans niður. Meiri hlutinn telur að um misskilning sé að ræða. Ekki hafi staðið til að gera neinar breytingar á lögum um sóttvarnir né stöðu sóttvarnalæknis hjá landlæknisembættinu. Sóttvarnalæknir haldi því sömu stöðu hjá nýju stofnuninni og engar breytingar séu gerðar á erindisbréfi hans. Meiri hlutinn telur hins vegar rétt að staða sóttvarnalæknis innan stjórnkerfisins verði tryggð með skýrari hætti en með erindisbréfi. Við umfjöllun nefndarinnar kom í ljós að skýra þarf frekar flutning dánarmeinaskrár og hvernig lögum um dánarvottorð er háttað. Samkvæmt 10. gr. laga um dánarvottorð, krufningar o.fl., nr. 61/1998, sendir sýslumaður Hagstofu Íslands dánarvottorð. Í raun hefur það verið svo að Þjóðskrá Íslands hefur áframsent dánarvottorð til Hagstofu Íslands sem lögum samkvæmt er ábyrgðaraðili að almannaskráningu. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er komið í veg fyrir að Þjóðskrá Íslands fái dánarvottorð send, en almannaskráning byggist m.a. á tilkynningum um mannslát. Meiri hlutinn leggur því til breytingar á 17. gr. frumvarpsins til að tryggja að Þjóðskrá Íslands geti áfram sinnt því lögbundna hlutverki sem hún hefur. Að mati meiri hlutans er flutningur dánarmeinaskrár til nýrrar stofnunar, Landlæknis – lýðheilsu, mjög tímabær og þarfur og tekur meiri hlutinn undir athugasemdir umsagnaraðila um að enginn eðlislægur munur sé á þeirri skrá og öðrum sem landlæknir heldur. Meiri hlutinn telur ríka ástæðu til að halda skrár á landsvísu með upplýsingum sem verða til á ýmsum sviðum heilbrigðisþjónustunnar og eru mjög verðmætar sem rannsókna- og matstæki. Með því að efla og fjölga þeim skráningum sem nýrri stofnun er falið að hafa umsjón með er unnt að afla nýrrar þekkingar sem mögulega getur nýst sjúklingum og haft mikið forvarnagildi. Meiri hlutinn telur því mikilvægt að haldið verði áfram ítarskráningu dánarmeina eins og verið hefur um langan tíma. Telur meiri hlutinn eðlilegt að dánarmeinaskrá flytjist til nýju stofnunarinnar en leggur jafnframt áherslu á að Hagstofa Íslands geti óskað eftir gögnum til opinberrar hagskýrslugerðar um dánarmein og andvana fædd börn og telur meiri hlutinn mikilvægt að stofnanirnar komi sér saman um skilvirka verkferla hvað það varðar. Við umræðu í nefndinni kom skýrt fram að tímabært sé að endurskoða lög um dánarvottorð, m.a. með tilliti til þess fyrirkomulags sem er á skráningu andláts. Meiri hlutinn leggur einnig til að breytingar verði gerðar á frumvarpinu í þá átt að Landlækni – lýðheilsu verði heimilt að taka til varðveislu gagnasöfn um sjúkdóma sem stofnað var til fyrir setningu tölvulaga. Til að mynda getur verið um að ræða gagnasöfn sem einstakir heilbrigðisstarfsmenn hafa byggt upp á liðnum áratugum, fyrir setningu tölvulaga. Þessi gagnasöfn eru sum hver ekki í virkri notkun en gætu nýst áfram til rannsókna síðar meir. Meiri hlutinn leggur hins vegar áherslu á að meðferð allra upplýsinga úr slíkum skrám verði með heimild Persónuverndar og vísindasiðanefndar. Við umfjöllun nefndarinnar var gagnrýnt að ekki hefði farið fram kostnaðargreining um mögulega hagræðingu af sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar var ekki eingöngu horft á mögulegan sparnað af sameiningunni, heldur frekar að sameiningin mundi styrkja starf beggja stofnana og nýja embættið væri betur í stakk búið til að mæta hugsanlegum sparnaðarkröfum í framtíðinni. Samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu er gert ráð fyrir eðlilegri hagræðingarkröfu á nýju stofnunina og að rekstur hennar verði innan fjárheimilda á þessu ári. Í umsögn var þeirri skoðun komið á framfæri að ef til vill væri eðlilegt að fresta sameiningu landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar og horfa til stærri sameiningar, t.d. sameiningar landlæknisembættisins, Lýðheilsustöðvar, Lyfjastofnunar, lyfjagreiðslunefndar, vísindasiðanefndar, Geislavarna og jafnvel Heyrnar- og talmeinastöðvar. Meiri hlutanum var kunnugt um að umræða um víðtækari sameiningu stofnana og nefnda en hér er lögð til hefur farið fram og telur mikilvægt að henni verði haldið áfram út frá faglegum og rekstrarlegum forsendum og bendir á að skýrslur hafi verið unnar um hugmyndir um frekari sameiningar. Meiri hlutinn telur hins vegar að sameining landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar sé mikilvægt fyrsta skref í frekara sameiningarferli. Nauðsynlegt sé hins vegar að meta stöðu nýja embættisins innan þriggja ára frá sameiningu, hverju sameiningin hafi áorkað, hvað hefði mátt betur fara og hvort hugsanlega sé hægt að ráðast í enn frekari sameiningar á sviðinu með það að markmiði að efla stofnunina enn frekar. Meiri hlutinn vill beina sjónum að samsvarandi stofnunum annars staðar á Norðurlöndunum í þeirri vinnu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta nefndarálit meiri hlutans rita, auk þeirrar sem hér stendur, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Skúli Helgason, Siv Friðleifsdóttir, með fyrirvara, Ólafur Þór Gunnarsson og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Breytingartillögur meiri hluta heilbrigðisnefndar eru birtar á sérstöku þingskjali, nr. 928, og eru þær ef ég má stikla á stóru, hæstv. forseti, þessar: „1. 2. gr. orðist svo: 2. gr. laganna ásamt fyrirsögn orðast svo: Landlæknir – lýðheilsa. Ríkið starfrækir stofnun sem nefnist Landlæknir – lýðheilsa, undir yfirstjórn velferðarráðherra. Landlæknir veitir stofnuninni forstöðu. Ráðherra skipar landlækni til fimm ára í senn að fengnu mati nefndar skv. 9. gr. laga um heilbrigðisþjónustu. Hann skal hafa sérfræðimenntun í læknisfræði, þekkingu á sviði lýðheilsu og víðtæka reynslu eða menntun á sviði stjórnunar. Landlæknir ber ábyrgð á að stofnunin sem hann stýrir starfi í samræmi við lög, stjórnvaldsfyrirmæli og erindisbréf. Landlæknir ræður starfsfólk stofnunarinnar.“ Þá er breytingartillaga við 4. gr. um að fyrirsögn greinarinnar verði: Meginhlutverk stofnunarinnar. 4. liður breytingartillögunnar á þingskjali 928 er um að 6. gr. orðist svo: „Á eftir I. kafla laganna kemur nýr kafli, I. kafli A, Fagráð og lýðheilsusjóður, með tveimur nýjum greinum sem orðast svo ásamt fyrirsögnum: a. (4. gr. a.) Fagráð. Landlæknir skal setja á fót fagráð á helstu verksviðum stofnunarinnar, þar með talið á sviði áfengis- og vímuvarna og tóbaksvarna, sem í eiga sæti sérfróðir aðilar og fulltrúar stofnana og félagasamtaka á viðkomandi sviði. Fagráð skulu vera stofnuninni til ráðgjafar. Landlæknir setur reglur um skipan fagráða sem ráðherra staðfestir. b. (4. gr. b.) Lýðheilsusjóður. Starfrækja skal lýðheilsusjóð sem hefur það hlutverk að styrkja lýðheilsustarf sem samræmist markmiðum laga þessara, sbr. 1. gr., bæði innan og utan stofnunarinnar. Stjórn lýðheilsusjóðs ráðstafar fé úr sjóðnum í samræmi við ákvæði reglugerðar sem ráðherra setur skv. 4. mgr. Stjórn sjóðsins skipa sjö fulltrúar, fjórir tilnefndir af fagráðum, tveir fulltrúar Landlæknis – lýðheilsu og formaður, sem skipaður er af ráðherra. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti. Til lýðheilsusjóðs rennur hlutfall af innheimtu áfengisgjaldi í samræmi við ákvæði laga um gjald af áfengi og tóbaki, hlutfall af brúttósölu tóbaks í samræmi við ákvæði laga um tóbaksvarnir og framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum fjárlaga hverju sinni. Ráðherra skal með reglugerð mæla nánar fyrir um ráðstöfun fjár úr lýðheilsusjóði. Í reglugerð skulu sett ákveðin viðmið við úthlutun styrkja til mismunandi málaflokka, svo sem forvarna- og lýðheilsustarfs. Jafnframt skulu sett viðmið vegna ráðstöfunar fjármagns úr sjóðnum til verkefna og reksturs viðkomandi málaflokka innan stofnunarinnar.“ Síðan koma hér nokkrar greinar þar sem er verið að breyta eingöngu orðinu „landlæknir“ frá frumvarpinu yfir í Landlæknir – lýðheilsa, og ætla ég ekki að fara yfir það en fara hér yfir í 11. liðinn sem er breyting á 11. gr. frumvarpsins, svohljóðandi: Heiti laganna verður: Lög um landlækni og lýðheilsu. Þá er gerð tillaga um að 13. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. maí 2011. Þegar lög þessi hafa öðlast gildi skal fella meginmál I. kafla þeirra inn í lög um landlækni, nr. 41 27. mars 2007, með síðari breytingum, og gefa þau út svo breytt með samfelldri greinatölu og kaflanúmerum. Hér er síðan gerð breytingartillaga sem varðar lög um dánarvottorð við 17. gr.: Breyting á lögum um dánarvottorð, krufningar o.fl., en breytingin er svohljóðandi: Sýslumaður sendir dánarvottorð svo fljótt sem kostur er til Þjóðskrár Íslands. Jafnskjótt og andlát hefur verið skráð í þjóðskrá, ásamt nauðsynlegum upplýsingum, sendir Þjóðskrá Íslands dánarvottorðið til Landlæknis – lýðheilsu. Hagstofa Íslands semur skýrslur um dánarorsakir og andvana fædd börn hér á landi. Landlæknir – lýðheilsa skal afhenda Hagstofunni þau gögn sem hún óskar eftir og nauðsynleg eru í þeim tilgangi. 11. gr. þessara sömu laga orðast svo: Fæðist barn andvana skal ekki ritað dánarvottorð, en um það skal tilkynnt til Þjóðskrár Íslands og Landlæknis – lýðheilsu. 4. töluliður 2. mgr. 14. gr. laganna orðast svo: Hvernig Þjóðskrá Íslands og Landlækni – lýðheilsu verði tilkynnt um andvana fædd börn. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 41/2007, um landlækni, með síðari breytingum, og um brottfall laga nr. 18/2003, um Lýðheilsustöð, vegna nýrrar stofnunar, Landlæknis – lýðheilsu. Hæstv. forseti. Ég tel mig þá hafa gert grein fyrir nefndaráliti meiri hluta heilbrigðisnefndar og farið yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Því er við að bæta að nokkur tími er liðinn frá því farið var að undirbúa endurskipulagningu stjórnsýslu í heilbrigðisþjónustu. Það má rekja þetta aftur til gerðar skýrslu frá 2007, frumskýrslu um hvernig breyta mætti stjórnsýslu innan heilbrigðisþjónustunnar. Í framhaldi af þeirri skýrslu var önnur skýrsla og ítarlegri unnin og skilað 2009. Og eftir það skýrsla og ítarleg úttekt á því hvernig endurskipuleggja mætti stjórnsýsluna innan heilbrigðisþjónustunnar. Sú vinna fór ekki lengra en svo að í framhaldinu voru forstöðumenn þessara stofnana sammála um að þessar stofnanir, landlæknir og Lýðheilsustöð, ættu það mikið sameiginlegt, það væru það mikil samlegðaráhrif af sameiningu þeirra, að fara ætti í þá vinnu að sameina þær. Það er 1. mars í dag þannig að það er ár síðan skipaður var undirbúningshópur til að vinna að sameiningu þessara tveggja stofnana sem var fyrsta skrefið í þessari heildarúttekt sem gerð hafði verið. Samkvæmt þeim upplýsingum og umsögn sem kom frá báðum þessum stofnunum, og þá sérstaklega frá forstöðumanni Lýðheilsustöðvar, var það rakið hvernig undirbúningnum var háttað og tel ég að vel hafi verið að því staðið. Farið var eftir reglum frá Ríkisendurskoðun, leitað eftir leiðbeiningum frá fjámálaráðuneytinu um starfsmannahald, ráðin var til starfans sérstök ráðgjafarþjónusta til að fara yfir skipulagsmál og annað slíkt. Þegar leið á haustið var stefnt að því að þessi sameining gæti átt sér stað um síðustu áramót. Þegar frumvarpið kemur fram hér á þinginu í nóvember hafði verið unnið að því frá því í mars að undirbúa sameiningu þessara stofnana um áramótin. Það varð ekki og samkvæmt þeim ábendingum sem við fengum á síðasta fundi heilbrigðisnefndar, með vísan í lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, teljum við í meiri hlutanum að það sé a.m.k. lágmark, þrátt fyrir langan og góðan undirbúning og þrátt fyrir að starfsmennirnir viti að hverju er stefnt, að starfsmönnum gefist heill mánuður til að fara yfir stöðu sína og meta hvort þeir vilji endurráðningu hjá hinni nýju stofnun. Þar munu allir sitja við sama borð, starfsmenn beggja stofnana, það verður sem sé um uppsögn að ræða en endurráðningu ef áhugi starfsmanns er fyrir hendi. Þetta skýrir þá líka að nokkuð vel miðaði við að setja upp skipurit fyrir hina nýja stofnun því að ekki ætlaði hún að vera á byrjunarreit ef sameiningin hefði orðið 1. janúar eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Ég hef lokið máli mínu um undirbúninginn og að hluta til svarað gagnrýni á vinnubrögð varðandi sameiningu þessara stofnana. Mér finnst mikilvægt að þessi aðdragandi sé hafður í huga og að enn sé verið að vinna að því að móta heildarsýn til framtíðar, hvernig við eigum að hafa stjórnsýsluna innan velferðarþjónustunnar. Það kemur margt til greina eins og kom fram í þessum tveimur skýrslum. Við teljum að þetta sé mikilvægt fyrsta skref í þá átt og eins að undirbúningsferlið sé eins og hér hefur verið lýst í umsögn undirbúningsnefndar og frá fulltrúa heilbrigðisráðuneytis. Þetta er ekki skipun ofan frá, eins og maður segir, heldur er þetta unnið með forstöðumönnum og starfsmönnum stofnananna. Hæstv. forseti. Ég svara þá spurningum ef einhverjar eru, ef hv. þingmenn vilja fræðast frekar um tilurð þessa nefndarálits.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Hv. þingmaður sagði í lokaorðum sínum að hún væri tilbúin að svara spurningum. Mér fannst eitt vanta í nefndarálit meiri hlutans og það er atriði sem ég gagnrýndi mjög þegar frumvarpið var lagt fram í nóvember, þ.e. það sem snýr að húsnæðismálum. Það kemur fram í frumvarpinu að ekki hafi fengist niðurstaða í viðræður við eigendur Heilsuverndarstöðvarinnar. Því langar mig til að spyrja hv. þingmann: Er komin niðurstaða í þær viðræður og liggur fyrir hvort farin verður sú leið, sem ég kalla bruðl, af hálfu heilbrigðisráðuneytisins að leigja húsnæði sem kostar 41% meira en talið er að þurfi að gera? Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hvort hv. þingmaður geti upplýst mig um það og þá kannski hvort búið sé að endurleigja húsnæðið sem landlæknisembættið er með á Seltjarnarnesi. Ég hef verulegar áhyggjur af því að bara vegna aukins húsnæðiskostnaðar þurfi að skerða þjónustuna um 2% aukalega, og þá sé ekki tekið tillit til hugsanlega leigugjalds af því húsnæði sem er núna þar sem eftir eru 17 ár af samningi, að það sé ekki tekið inn í. Mér finnst þetta vera algjört bruðl á peningum og leyndi því ekki í umræðunni hér. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort það hafi eitthvað verið rætt í nefndinni að hugsanlega mætti nýta húsnæðið áfram eins og það er. Á þeirri tækniöld sem við lifum í dag skil ég ekki af hverju hafa þarf alla starfsmenn í sama húsi, enda er það ekki svo hjá mörgum öðrum stofnunum. Hefur það verið skoðað sérstaklega vegna þess að þetta er aukakostnaður upp á um 40 millj. kr., bæði flutningur um 30 millj. kr. og aukaleiga um 12 millj. kr. Mín skoðun er sú og hefur alla tíð verið að við eigum frekar að greiða starfsfólkinu laun og halda því í störfum í heilbrigðisþjónustunni heldur en að eyða peningum í óþarfa, í eitthvert bruðl í húsnæðismálum.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að margt er bruðlið í húsnæðismálum. Ég veit ekki hvort má telja það bruðl ef stofnanirnar tvær hafa sýnt fram á að það sé þörf á þeim fermetrafjölda sem þeim er ætlaður í húsnæði Heilsuverndarstöðvarinnar með tilliti til þróunar í starfi þessarar stofnunar og munar það nú ekki miklu. Það sem er alvarlegt í þessu og maður stoppar auðvitað við er leigusamningurinn sem var gerður um núverandi húsnæði landlæknisembættisins, að hann skuli vera bundinn svona lengi, til 25 ára, óuppsegjanlegur á háu leiguverði. Ég veit ekki hvernig stjórnsýsla það var sem setti í raun og veru embættið niður með þannig leigusamning sem ekki var hægt að segja upp. Var ekki hugsað til þess að einhvern tíma yrði breyting á starfsemi landlæknisembættisins, að það yrði bara niðurnjörvað í því húsnæði sem því var komið fyrir? Ég vona og það gera náttúrlega allir að hægt sé að endurskoða þennan leigusamning, að segja honum upp eða að leigja annarri stofnun sem húsnæðið hentar betur. En mér finnst það fyrst og fremst vítavert að leigusamningar af því tagi sem gerðir voru á þeim árum sem landlæknisembættið fór inn í sitt húsnæði skyldu hafa verið gerðir og þetta er ekki sá eini. Það eru fleiri stofnanir bundnar af óuppsegjanlegum samningum, rándýrum, sem hafa áhrif á starfsemi þeirra.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að skoða þurfi einhverja leigusamninga sem gerðir voru fyrir sjö eða tíu árum. Ég var reyndar ekki að spyrja um það, ég var bara að spyrja: Hvernig stendur á því að menn eru tilbúnir að eyða núna 12 millj. kr. á ári aukalega í kostnað við leiguhúsnæði sem Framkvæmdasýslan er þegar búin að gera úttekt á að þurfi að gera? Mín skoðun er sú að það eigi að sjálfsögðu að nota þessa peninga í heilbrigðiskerfinu. Það er verið að segja upp fólki úti á landsbyggðinni og um allt land, kvennastörf, og það er alveg furðulegt þegar menn tala um kynjaða fjárlagagerð að það birtist þá í því að taka stærra og dýrara húsnæði á leigu. Hvers konar endemis vitleysa er þetta eiginlega? Þetta er bara algjör vitleysa. Ég hélt að sá tími væri liðinn að menn gætu bruðlað svona með peninga umfram það sem er talin þörf á. Það er miklu skynsamlegra að nýta peningana til að efla heilbrigðisþjónustuna í staðinn fyrir að gera enn þá leigusamninga í þá átt sem við hv. þingmaður erum algjörlega sammála um að eigi ekki að gera. Mér finnst líka mjög sérkennilegt að ekki sé hægt að skoða það að hafa þessar stofnanir á tveimur stöðum í einhvern tíma sem hægt væri nota til að fá einhverja vitræna niðurstöðu í þetta frekar en að halda áfram með ruglið og réttlæta það með því að þetta hafi einu sinni verið rugl og þá sé bara allt í lagi að halda því fram. Ég gef bara ekkert fyrir svoleiðis rök.

Hæstv. forseti. Það er nú erfitt að eiga við svona leigusamninga og auðvitað er það svo fyrir hvaða stofnun sem er, ef hún ætlar að koma sér út úr slíkum samningum sem eru bindandi til margra ára og dýrir. Það eru 17 ár eftir af þeim leigusamningi sem gerður var við landlæknisembættið. Eigum við að binda landlæknisembættið í þessum dýra leigusamningi til 17 ára? Hvað með breytingar og hugmyndafræði um uppstokkun í kerfinu, m.a. eftir þeim leiðbeiningum sem komu fram í tveimur skýrslum? Á að skilja landlæknisembættið eftir þar, að það geti ekki þróast og verið þátttakandi í skipulagsbreytingum næstu 17 árin? Verðum við ekki að horfa til þess að við þurfum húsnæði sem hentar nýju embætti? Við verðum með einhverjum hætti að losa okkur út, annaðhvort með því að endurleigja eða að koma okkur út úr þeim leigusamningi sem landlæknisembættið er í núna. Öðruvísi getum við ekki horft fram á neinar breytingar á landlæknisembættinu sem ég tel að við viljum þó flest gera.

Virðulegi forseti. Það er ekki uppörvandi að hlusta hér á hv. þm. Þuríði Backman. Það liggur fyrir að eyða á 12 milljónum meira á ári að lágmarki í leigu en þarf, því að það er ekki búið að endurleigja húsnæði landlæknisembættisins sem er bundið til 17 ára. Ef það verður leigt á lægra verði eða ef það á annað borð verður leigt því að nægt er framboð á húsnæði, þá er kominn aukakostnaður á það. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hv. þingmaður talaði hér um mikil samlegðaráhrif. Hvar koma þau fram? Ekki voru þau kynnt í hv. heilbrigðisnefnd. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins lásum sérstaklega skýrslu Stefáns Ólafssonar og ekki er hún grunnurinn að þessu, ég trúi ekki að hv. þingmaður haldi því fram. Ég trúi því ekki. Ég vil leiðrétta það sem hér kom fram að forstöðumennirnir hafi verið sammála um að fara í þessa sameiningu. Það kom skýrt fram hjá forstjóra Lýðheilsustöðvar að það hafi komið skipun frá ráðherra um að þau ættu að fara í þessa vinnu. Mér þykir slæmt ef hv. þingmaður ætlar ekki að leiðrétta það. Ég vildi því spyrja í fyrsta lagi: Hvar koma þessi miklu samlegðaráhrif fram og hvar hafa þau verið kynnt? Í öðru lagi kom það fram í umfjöllun nefndarinnar að landlæknir hafi auglýst eða talað við starfsfólkið og óskað eftir áhugasömum aðilum sem vildu hugsanlega verða yfirmenn í nýrri stofnun. Hæstv. ráðherra var spurður að þessu og kannaðist ekki við þetta. Ég vildi fá að vita hvort nefndarmenn í meiri hlutanum viti hver ákvað og gaf landlækni þessi fyrirmæli. Í þriðja lagi er ekkert fjárhagslegt mat og ég spyr hv. þingmann: Hvaða skilaboð eru það til stofnana úti um allt land, heilbrigðisstofnana sem eiga að spara en þurfa svo sannarlega að 

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að það er fyrst og fremst verið að horfa á fagleg samlegðaráhrif þessara tveggja stofnana. Hjá landlæknisembættinu og Lýðheilsustöð eru svipuð verkefni og það er fyrst og fremst verið að horfa til þess. Samlegðaráhrifin þegar til lengri tíma er litið eru í störfum sem hægt er að leggja niður ef svo má segja, það er hægt að breyta starfseminni þannig að ekki yrði nema ein símsvörun, og í endurskipulagningu tveggja stofnana kemur nýtt skipurit. Ég tel að það sé horft til þess, en samlegðaráhrif eða sparnaður - til þess hefur ekki verið sérstaklega litið nema að við endurskipulagningu þessara tveggja stofnana í eina fækkar að sjálfsögðu ákveðnum störfum eins og í þjónustu við báðar stofnanirnar í dag sem getur verið ein á sama stað. Þetta er bara eðlileg hagræðing. Hvað varðar ráðningu starfsfólks þá hefur, eins og ég sagði áðan, undirbúningur staðið frá því í mars fyrir ári síðan og það var gengið út frá því að lögin tækju gildi núna 1. janúar. Með þeim faglegu leiðbeiningum sem undirbúningsnefndin hafði var unnið að skipuriti og það er unnið að undirbúningi ráðningar starfsmanna og endurskipulagningu innan stofnunarinnar. Það er eðlilegt að gera það og vera tilbúinn þegar frumvarpið verður að lögum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman sagðist vera tilbúin til þess að svara spurningum en það hefur alla vega ekki gerst enn þá.

Hlustaðu þá.

Það liggur hins vegar alveg fyrir hjá hv. þingmanni að það er ekkert verið að hugsa um samlegðaráhrifin, það eina sem nefnt hefur verið er símsvörun en annað hefur ekki verið nefnt svona konkret. Því hefur heldur ekki verið svarað, virðulegur forseti, hver tók ákvörðun um að þessi leið væri farin varðandi starfsmennina, þ.e. að landlæknir - það kom fram hjá umsagnaraðilum að það sé mjög sérstakt svo ekki sé dýpra í árinni tekið - talaði við starfsfólkið og spurði hverjir hefðu áhuga á að verða yfirmenn í viðkomandi stofnun. Hæstv. ráðherra segist ekki hafa komið nálægt því og það hlýtur að vera eðlileg spurning að fá að vita hver það var. Hér kom fram hjá hv. þingmanni að það sé ekkert fjárhagslegt mat á bak við þetta og menn líta ekki einu sinni til sparnaðaráhrifa. 

Hæstv. forseti. Þetta eru fyrst og fremst fagleg samlegðaráhrif sem munu skila sér til framtíðar. Ef það er ekki ávinningur af því að hafa sterkari stofnun, faglega sterkari stofnun, þá veit ég ekki hvar hv. þingmaður hefur verið ef hann metur það ekki. Hvað varðar fjárhagslega hagræðingu segir það sig sjálft að þegar tvær stofnanir eru sameinaðar og búið er til eitt og nýtt skipurit verða að sjálfsögðu breytingar á mannahaldi. Þar kemur fram hagræðing innan stofnunarinnar. Við skulum bara segja, þar sem það hefur ekki komið fram, að við skulum nota hérna heilbrigða skynsemi og álíta sem svo að þegar tvær stofnanir eru sameinaðar og búið til nýtt skipurit komi fram hagræðingaráhrif af því.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta heilbrigðisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um landlækni, nr. 41/2007, með síðari breytingum, og um brottfall laga um Lýðheilsustöð, nr. 18/2003, vegna stofnunar nýs embættis landlæknis og lýðheilsu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund eins og fram kemur í nefndaráliti bæði meiri og minni hluta Guðmund Einarsson, Guðríði Þorsteinsdóttur, Áslaugu Einarsdóttur og Unu Björk Ómarsdóttur frá velferðarráðuneyti, Geir Gunnlaugsson landlækni og Harald Briem, staðgengil landlæknis, Margréti Björnsdóttur, forstjóra Lýðheilsustöðvar, Sæmund Runólfsson frá áfengis- og vímuvarnaráði, Ingu B. Árnadóttur frá tannverndarráði, Kristin Tómasson frá slysavarnaráði og Guðlaugu B. Guðjónsdóttur frá tóbaksvarnaráði, Ingu Þórsdóttur frá manneldisráði og Stefán Aðalsteinsson frá BHM. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, tóbaksvarnaráði, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Tryggingastofnun, svæðisskrifstofum málefna fatlaðra á Vestfjörðum og Suðurlandi, Kvenfélagasambandi Íslands, Samtökum skólamanna um bindindisfræðslu, Lýðheilsustöð, landlækni, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Samtökum fjármálafyrirtækja, Hjartavernd, Félagi um lýðheilsu, Prestafélagi Íslands, Brautinni – bindindisfélagi ökumanna, Bandalagi íslenskra skáta, sóttvarnalækni, Félagi lýðheilsufræðinga, áfengis- og vímuvarnaráði, manneldisráði, Lyfjastofnun, Hagstofu Íslands, Læknafélagi Íslands, heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands, Bandalagi háskólamanna og samstarfsráði um forvarnir. Það er ljóst, frú forseti, að málið hefur snert marga miðað við þær umsagnir sem bárust. Minni hluti fjárlaganefndar gagnrýnir harðlega að ekki hafi verið skoðað í fyrsta lagi hver fjárhagslegur ávinningur væri að slíkri sameiningu. Sú staðhæfing að ekki hafi eingöngu verið horft á mögulegan sparnað af sameiningu heldur að með stofnun nýs embættis yrði það frekar í stakk búið til að mæta hugsanlegum sparnaðarkröfum í framtíðinni en slík staðhæfing er vart boðleg við þessar aðstæður. Samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu er gert ráð fyrir eðlilegri sparnaðarkröfu á nýju stofnunina og sagt að stofnunin verði innan þeirra fjárheimilda. Fram kemur hins vegar samkvæmt athugasemdum frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að val heilbrigðisráðuneytis, nú velferðarráðuneytis, á húsnæði fyrir hina nýju stofnun kunni að hafa í för með sér að leigja þurfi meira húsnæði en þörf er á samkvæmt mati og að leiguverð geti orðið töluvert hærra en á því húsnæði sem hagstæðast þótti í útboði. Á tímum sparnaðar hlýtur það að vekja eftirtekt að ráðuneytið velji að taka annað og dýrara húsnæði á leigu en það sem þótti hagstæðast samkvæmt útboði og hvergi er í raun skýringar að finna á því. Jafnframt kemur fram að 17 ár eru eftir af samningi vegna núverandi húsnæðis landlæknisembættisins og er sagt að hin nýja stofnun geti hugsanlega endurleigt húsnæðið og líklegt sé að leiguverðið verði lægra en núverandi greiðslur til eigenda þess. Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í hvort það hafi verið skynsamlegt eða ekki að gera 25 ára leigusamning um húsnæði fyrir landlæknisembættið á sínum tíma. Ég tel þann tíma heldur langan fyrir slíka stofnun almennt, hvað þá leigutímann. En með þessu er ekki farið vel með peninga. Í fyrsta lagi er húsnæði tekið á leigu sem er hugsanlega stærra en þörf er á. Ekki er vitað hvort eða hvernig verður hægt að leigja húsnæðið en 17 ár eru eftir af leigusamningnum. Síðan er gert því skóna að aðalvandamálið sé að slíkur samningur hafi verið gerður. Frú forseti, umræðan er gjörsamlega óásættanleg. Hér liggur fyrir kalt mat fjármálaráðuneytisins. Ljóst er að húsnæðiskostnaðurinn einn gæti reynst þessari nýju stofnun erfiður. Frú forseti. Frumvarpinu er ætlað að sameina landlæknisembættið og Lýðheilsustöð í eitt embætti, embætti landlæknis og lýðheilsu, sem ætlað er að vinna að eflingu lýðheilsu og tryggja gæði heilbrigðisþjónustunnar. Markmiðið er eins og segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að heilbrigði landsmanna, m.a. með því að efla lýðheilsustarf og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og stuðla að því að lýðheilsustarf og heilbrigðisþjónusta byggist á bestu þekkingu og reynslu á hverjum tíma.“ Frú forseti. Enginn getur mælt í mót markmiði 1. gr. Hins vegar hefur aðdragandi þessa frumvarps líka verið ræddur hér. Í ljós hefur komið að 26. ágúst 2009 skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, nefnd undir forustu Stefáns Ólafssonar sem var ætlað að leggja fram tillögur um breytta skipan stjórnsýslustofnana heilbrigðisráðuneytisins. Nefndin skilaði áfangaskýrslu í nóvember 2009 og var lokaskýrslu síðan skilað til þáverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiðar Ingadóttur, í janúar 2010. Þessi umrædda skýrsla hefur aldrei verið kynnt í heilbrigðisnefnd, hvað þá aðrar tillögur um sameiningar stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði. Ég ítreka að þessi skýrsla hefur aldrei verið kynnt eða rædd í heilbrigðisnefnd eða aðrar tillögur um sameiningar stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði. Svo virðist, frú forseti, sem umrædd skýrsla hafi heldur ekki fengið almenna umræðu innan faghópa heilbrigðisstofnana annarra en hugsanlega landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar. Mætti því ætla að skýrslan væri ekki traustur grunnur til að byggja þetta frumvarp á. Það hlýtur að vekja athygli og vera umhugsunarvert af hverju skýrsla sem hæstv. heilbrigðisráðherrar telja að eigi að leggja til grundvallar sameiningu stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði skuli aldrei hafa verið kynnt af þeim tveimur hæstv. ráðherrum eða í það minnsta öðrum þeirra eða rædd í heilbrigðisnefnd frá því að skýrslan var afgreidd í lokamynd. Maður veltir fyrir sér, frú forseti, hvað sé í skýrslunni sem ekki sé þess virði að heilbrigðisnefnd ræði hana og skoði. Voru kannski aðrar tillögur um sameiningar sem ekki hugnuðust mönnum akkúrat á því augnabliki sem farið var að vinna umrætt frumvarp? Eins og formaður heilbrigðisnefndar, hv. þm. Þuríður Backman, sagði áðan þá skipaði hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, undirbúningshóp á vegum ráðuneytisins 1. mars 2010 til að hrinda í framkvæmd hluta af tillögum skýrslunnar, þ.e. þeim hluta er sneri að sameiningu landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar. Verkstjórnin var falin settum forstjóra Lýðheilsustöðvar, Margréti Björnsdóttur, og landlækni, Geir Gunnlaugssyni. Það er því beinlínis rangt, frú forseti, sem haldið hefur verið fram í ræðustól Alþingis í umræðu um þetta mál, að sameiningin sé fram komin vegna óska starfsmanna þessara tveggja stofnana. Það er rangt vegna þess að það var hæstv. þáverandi ráðherra sem skipaði undirbúningshóp og fól forstjórum þessara stofnana verkstjórnina, svo að því sé til haga haldið. Að gerð og vinnu frumvarpsins sem hófst í mars í fyrra komu heilbrigðisráðuneytið, landlæknir og forstjóri Lýðheilsustöðvar. Starfsmenn beggja stofnana fengu tækifæri til að koma með tillögur og athugasemdir og það er vel. Það er vel, frú forseti, þegar stofnanir eru sameinaðar að starfsmönnum sé gefið tækifæri til að koma með hugmyndir og tillögur. Væntanlega hafa forstjórarnir tveir sem höfðu verkstjórnina með höndum tekið tillit til og farið eftir þeim tillögum og athugasemdum sem starfsmenn stofnananna tveggja lögðu fram. En það breytir ekki því að það var þáverandi heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, sem skipaði undirbúningshópinn til að hrinda í framkvæmd hluta af þeim tillögum sem í umræddri skýrslu voru, aðeins hluta þeirra. Ég ítreka enn, frú forseti, það er merkilegt að heilbrigðisnefnd þingsins skuli ekki hafa gefist tækifæri til að fara yfir skýrsluna, ræða hana sín á milli og velta upp fleiri möguleikum til sameiningar stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði. Frú forseti. Hið nýja embætti, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, mun taka við öllum verkefnum sem landlækni og Lýðheilsustöð eru falin samkvæmt núgildandi löggjöf. Minni hlutinn telur að í frumvarpi þessu hefði verið nauðsynlegt að leggja mun ríkari áherslu á eftirlitsþátt stofnunarinnar og hvernig hann og aðrar stjórnsýslustofnanir skarast á heilbrigðissviði. Það er mat minni hlutans að sá þáttur þurfi aukna athygli bæði nú og í náinni framtíð. Þar má nefna að upplýsingar um starfsemina eru t.d. ekki samræmdar á milli heilbrigðisstofnana. Það gerir allan samanburð erfiðan sem og hvers kyns stefnumótun. Frú forseti. Í umsögnum og nefndaráliti meiri hlutans hefur mönnum verið tíðrætt um lýðheilsu og það er vel, en minni áhersla hefur verið lögð á og að ég tel ekki einu orði minnst á með hvaða hætti efla eigi eftirlitsþátt hins nýja embættis en margrætt um hvernig gera skuli lýðheilsu hátt undir höfði. Ég dreg ekki í efa, frú forseti, eða mæli því í mót að það sé nauðsynlegt en það er líka umhugsunarvert fyrir heilbrigðisnefnd þingsins með hvaða hætti eftirlitsþætti landlæknisembættisins er almennt fylgt eftir og þá hvort ekki beri að skoða þann þátt sérstaklega þegar kemur að samræmdri nýrri stofnun Minni hluti heilbrigðisnefndar vill benda á að sagt er í frumvarpinu að sameina eigi Lýðheilsustöð og landlæknisembættið í eitt embætti. Í frumvarpinu er í raun verið að fella niður lög um Lýðheilsustöð og breyta lögum um landlæknisembættið og því er fremur um að ræða flutning Lýðheilsustöðvar undir landlæknisembættið en sameiningu. Minni hlutinn vill taka fram að í umfjöllun nefndarinnar um nafngift hins nýja embættis - því að til stóð að stofna nýtt embætti en ekki nýja stofnun og frumvarpið sjálft gerði ráð fyrir nýju embætti en ekki nýrri stofnun - komu í ljós ýmsir lagalegir vankantar fyrst og síðast. Málfarslega hefði mátt lagfæra þá vankanta sem fram komu en þeir voru lagalegir og því var lagt til í nefndaráliti meiri hlutans að um nýja stofnun yrði að ræða en ekki nýtt embætti og forstöðumaður hinnar nýju stofnunar, Landlæknis – lýðheilsu, yrði landlæknir og lögin bæru heitið lög um landlækni og lýðheilsu. Minni hluti nefndarinnar telur að íhuga verði gaumgæfilega hvort ekki sé betra að standa þannig að málum að leggja niður landlæknisembættið og Lýðheilsustöð og við stofnun nýrrar stofnunar á heilbrigðissviði verði sett ný lög í stað þess að gera fyrirhugaðar breytingar á lögum um landlæknisembættið. Minni hlutinn bendir einnig á að fleiri heilbrigðisstéttir en læknar geti verið í forustu slíkrar stofnunar og því er ekki að mati minni hlutans rétt að binda það til framtíðar að læknir eigi að sinna stöðu forstöðumanns við nýja stofnun. Með því er ekki á nokkurn hátt verið að varpa rýrð á núverandi landlækni. Þróun menntunar innan heilbrigðisgeirans gerir það að verkum að fleiri gætu veitt slíkri stofnun forstöðu en eingöngu þeir sem hlotið hafa læknismenntun. Samkvæmt gildandi lögum um Lýðheilsustöð, nr. 18/2003, gegna fagráð stofnunarinnar hlutverki sérfræðiráða og er skylt að skipa í þau. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er landlækni skv. 6. gr. heimilt að setja á fót slík fagráð en ekki skylt. Ég vil því vísa til þess að þegar stofnun Lýðheilsustöðvar var til umræðu í þinginu árið 2003 kom eftirfarandi fram í nefndaráliti meiri hluta heilbrigðisnefndar, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að stofnuð verði Lýðheilsustöð og er markmið hennar að efla lýðheilsu með því að viðhalda og bæta heilbrigði þjóðarinnar eða tilgreindra hópa í þjóðfélaginu með skipulegum og viðurkenndum aðferðum. Lýðheilsustöðinni er m.a. ætlað að efla og samræma lýðheilsustarf, annast fræðslu til almennings um heilbrigði og heilsueflingu í samstarfi og samvinnu við landlækni og aðra eftir því sem við á og styðja starfsemi stofnana og frjálsra félagasamtaka til eflingar lýðheilsu. Lagt er til að áfengis- og vímuvarnaráð, manneldisráð, slysavarnaráð og tóbaksvarnanefnd starfi innan Lýðheilsustöðvar og verði sérfræðiráð hennar. Einnig er gert ráð fyrir að ýmis heilsueflingar- og forvarnaverkefni verði flutt til hennar, m.a. tannverndarráð, gigtarráð og Árvekni. Við umfjöllun málsins var rætt um hlutverk fagráða þeirra sem starfa hjá landlæknisembættinu. Fagráðin voru sett á fót í upphafi ársins 2000 í þeim tilgangi að vera landlækni til ráðgjafar um áherslur í forvarnastarfi, heilsuvernd og heilsueflingu á ýmsum sviðum heilsugæslu. Er fagráðunum ætlað að gera tillögur til landlæknis um áherslur í heilsuvernd á hverjum tíma, m.a. við gerð klínískra leiðbeininga, kynningu og fræðslu fyrir fagfólk og gerð fræðsluefnis fyrir almenning. Fagráðin eru því vettvangur nýrra hugmynda og þróunarstarfs landlækni til ráðgjafar varðandi þróun á viðkomandi sérsviðum. Starfandi eru átta fagráð, um geðvernd, heilsueflingu, heilsuvernd aldraðra, heyrnarvernd, mæðravernd, sjónvernd, ung- og smábarnavernd og vinnuvernd, auk stýrihóps um sjálfsvígsforvarnir. Lítur meiri hlutinn svo á að við mótun hlutverks Lýðheilsustöðvar verði skerpt á verkaskiptingu milli þessara aðila, annars vegar á hlutverkum fagráða sem starfa hjá landlækni og hins vegar fagráðum sem starfa hjá Lýðheilsustöð.“ Er þá lokið, frú forseti, tilvitnun í nefndarálit meiri hluta heilbrigðisnefndar sem var í umræðu á hinu háa Alþingi árið 2003. Minni hluti núverandi heilbrigðisnefndar vill árétta í ljósi þessa mikilvægi fagráða og tekur því undir álit meiri hluta nefndarinnar um að tekið verði fram í lögunum að skipa skuli fagráð og treystir því jafnframt að áfram eigi að nýta sérþekkingu sem til er innan frjálsra félagasamtaka og þann mikla auð sem felst í starfi þeirra. Í b-lið 6. gr. frumvarpsins er fjallað um nýjan lýðheilsusjóð og leggur minni hlutinn áherslu á að bundið verði í reglugerð að í stjórn slíks sjóðs sitji ávallt fulltrúar fagráða og hinna frjálsu félagasamtaka sem geri tillögur um veitingu styrkja úr sjóðnum, skýrar gagnsæjar reglur verði settar þar um og að ekki verði heimilt að setja fé úr sjóðnum í rekstur. Þetta er sett inn að gefnu tilefni vegna þess að svo virðist sem að úr hluta þessara sjóða hafi verið heimilt að taka fé til rekstrar og ákveðnu fé úthlutað til einstakra verkefna. Í umfjöllun nefndarinnar var fjármögnun sjóðsins rædd og fram kom að fyrirhugað er að sá hluti áfengisgjalds sem áður rann til tóbaksvarna- og forvarnasjóðs renni til lýðheilsusjóðs og einnig hlutfall af brúttósölu tóbaks. Minni hluti nefndarinnar tekur undir álit meiri hlutans um að tryggja verði frekari framlög til lýðheilsusjóðsins svo að hann standi undir merkjum forvarna á sviðum heilsueflingar í framtíðinni. Frú forseti. Í umsögn sóttvarnalæknis til nefndarinnar kemur fram ítrekun á að skýra þurfi vel stjórnsýslustöðu sóttvarnalæknis og að gerður sé greinarmunur á eftirliti og framkvæmd. Minni hlutinn leggur ríka áherslu á að til að tryggja sérstöðu sóttvarnalæknis þurfi að koma til breytingar á 10. gr. frumvarpsins þar að lútandi. Hyggst minni hlutinn leggja fram slíka breytingartillögu og væntir þess í ljósi orða hv. þm. Þuríðar Backman og þess sem stendur í meirihlutanefndarálitinu að hægt verði að sameinast um þá breytingartillögu minni hlutans. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega það vinnuferli sem farið hefur í gang og tengist hugsanlegum starfsmönnum fyrirhugaðrar nýrrar stofnunar. Minni hlutinn mótmælir jafnframt því sem fram er sett í 10. gr. frumvarpsins þar sem segir að ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996 skuli ekki gilda um ráðstöfun starfa. Það hlýtur að vera umhugsunarvert fyrir löggjafarvaldið að binda í ný lög að ekki skuli farið að eldri lögum. - Ég ítreka, frú forseti, að lagt sé til í frumvarpi að löggjafarvaldið bindi í ný lög að ekki skuli farið að eldri lögum. 7. gr. laga nr. 70/1996 orðast svo, með leyfi forseta: „Laust embætti skal auglýsa í Lögbirtingablaði og skal umsóknarfrestur ekki vera skemmri en tvær vikur frá útgáfudegi blaðsins. Þó er heimilt að skipa mann eða setja í embætti skv. 2. mgr. 23. gr. eða setja í forföllum skv. 1. málsl. 24. gr. eða flytja hann til í embætti skv. 36. gr. án þess að embættið sé auglýst laust til umsóknar. Önnur störf skulu auglýst opinberlega samkvæmt reglum sem settar skulu af fjármálaráðherra. Forstöðumanni stofnunar er heimilt að setja sérreglur um það hvernig auglýsa skuli störf hjá stofnuninni, enda sé það gert opinberlega og reglurnar hljóti staðfestingu fjármálaráðherra. Í reglum samkvæmt þessari málsgrein má mæla svo fyrir að störf þar sem ekki er krafist tiltekinnar sérmenntunar eða sérhæfingar þurfi ekki að auglýsa opinberlega Skylt er, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda þegar umsóknarfrestur er liðinn.“ Frú forseti. Það er dapurt að hér skuli rætt að binda eigi í lög að fram hjá þessu sé horft á þeim tímum sem núverandi ríkisstjórn og meiri hluti hennar hefur talað um að hér eigi að tíðka ný vinnubrögð, hverfa frá því gamla sem ríkti fyrir hrun, hér eigi að ríkja ný vinnubrögð, opin og gegnsæ stjórnsýsla, en samt ætlar þessi sami meiri hluti að leggja til að löggjafanum verði falið að binda í ný lög að fara ekki eftir gömlum eldri lögum. Þetta hýtur að vera, frú forseti, afar sérstakt á löggjafarþinginu og þetta hlýtur líka, frú forseti, að vekja okkur til umhugsunar um hvort það sæmi löggjafarvaldinu að setja ný lög um að ekki skuli farið að eldri lögum. Ég viðurkenni það, frú forseti, að mér er ekki kunnugt um hvort þannig hafi almennt verið staðið að málum en hafi svo verið gert og hafi maður sjálfur verið þátttakandi í slíku er það með öllu óásættanlegt. Fram hefur komið að starfsmönnum þeirra stofnana sem til stendur að sameina hefur verið tilkynnt um sameininguna og er það vel. Þeir hafa fengið tækifæri til að koma með tillögur og athugasemdir. Samhliða fer í gang nokkurs konar ráðningarferli áður en frumvarpið er orðið að lögum og er vísað til a-liðar 10. gr. frumvarpsins um að ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996 gildi ekki og þess vegna sé ekki heimilt að auglýsa stöður hvorki opinberlega né á innra neti stofnananna. Þannig er 10. gr. beitt og sagt að ekki sé heimilt að gera það sem að öllu jöfnu standi í 7. gr. Þetta er afar dapurlegt. Þetta svokallaða ráðningarferli hefst áður en ljóst er hvort hugsanlegar breytingar verði gerðar á frumvarpinu og þá hverjar. Þetta vinnulag er döpur byrjun fyrir nýja stofnun, gagnsæi og fagleg vinnubrögð sem hér eru greinilega fyrir borð borin. Ljóst er að ekki liggja fyrir starfslýsingar hinna nýju starfa, hvorki starfa yfirmanna né annarra. Til eru jú, frú forseti, drög að skipuriti, en þeir starfsmenn sem ég hef rætt við hafa ekki fengið starfslýsingar hinna nýju starfa né heldur hvaða kröfur eru gerðar til þeirra sem hugsanlega vilja sækja um. Það hefur einnig komið fram, frú forseti, og kom fram á síðasta fundi heilbrigðisnefndar þar sem framkvæmdarstjóri BHM gerði í bréfi til landlæknis og setts forstjóra Lýðheilsustöðvar athugasemdir, m.a. við ferlið. Það kom í ljós að BHM telur rétt að auglýsa stöður, a.m.k. yfirmannastöður, opinberlega og að lágmarki innan stofnunarinnar þannig að öllum þeim sem áhuga hafi gefist kostur á að sækja um slíkar stöður og að fyrir liggi hvaða kröfur eru gerðar til starfsins. Sömuleiðis kemur fram í bréfi BHM að ef verið sé að vinna eftir ósamþykktu lagafrumvarpi kalli það á önnur viðbrögð sem send verði velferðarráðherra. Frú forseti. Minni hlutinn telur vinnulag sem þetta algerlega óásættanlegt gagnvart starfsmönnum beggja núverandi stofnana og gagnvart löggjafarvaldinu sem enn er með frumvarpið í vinnslu. Slíkt vinnulag ber ekki vott um faglega nálgun í sameiningu tveggja stofnana og er ekki til þess fallið að skapa traust. Frú forseti. Minni hluti heilbrigðisnefndar leggst ekki gegn sameiningu stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði. Minni hlutinn hefði hins vegar kosið að lengra hefði verið gengið í sameiningu stjórnsýslustofnana og að lengri tími hefði verið til að vinna þetta verkefni sem og að rætt hefði verið um fleiri tillögur að sameiningu en það var ekki gert. Frú forseti. Minni hluti heilbrigðisnefndar leggur fram tvær breytingartillögur. Önnur greinin er um að 10. gr. orðist svo, með leyfi forseta: „Við lögin bætast tvö ný ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: a. ( I.) Öll störf hjá landlæknisembættinu og Lýðheilsustöð eru lögð niður frá og með 1. janúar 2012. Auglýsa skal öll störf hjá hinni nýju stofnun Landlæknir – lýðheilsa. Velferðarráðherra skipar sóttvarnalækni við nýja stofnun, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 70/1996.“ Ég vænti þess, frú forseti, að löggjafarvaldið geti almennt tekið undir þessa breytingartillögu. „b. (II.) Hin nýja stofnun Landlæknir – lýðheilsa tekur frá 1. janúar 2012 annars vegar við eignum landlæknisembættisins og hins vegar við eignum Lýðheilsustöðvar sem og réttindum og skyldum þeirra að því er varðar framkvæmd laga sem falla undir málefnasvið þeirra á þeim tíma.“ Frú forseti. Einnig að 13. gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2012.“ Það hefur töluvert verið rætt um að þetta ætti að hafa verið unnið frá og með 1. mars sl., og 1. mars er í dag, og því ætti allt að hafa gengið með þeim hætti fyrir sig að stofnunin væri tilbúin að taka til starfa um leið og frumvarpið yrði að lögum frá Alþingi. Á það get ég ekki fallist. Ég get ekki fallist á það að hægt sé að vinna að verkefni áður en Alþingi hefur samþykkt frumvarpið og það orðið að lögum. Í það minnsta er algjörlega óásættanlegt, frú forseti, að við sameiningu tveggja stofnana skuli lagt til að störf verði lögð niður en þau eigi ekki að auglýsa og hvika eigi frá gildandi lögum nr. 70/1996. Frú forseti. Minni hlutinn mun ekki fallast á frumvarpið. Minni hlutinn óskar hins vegar eftir því að breytingartillögur þær sem hann leggur til hljóti hljómgrunn hjá Alþingi þar sem í annan stað er verið að óska eftir því að Alþingi fari að lögum, fari að gildandi lögum, auglýsi öll störf laus til umsóknar þegar tvær stofnanir eru felldar niður. Það hlýtur, og ég ítreka það enn og aftur, frú forseti, það hlýtur að vera umhugsunarefni að í frumvarpi til laga, eins og er í þessu frumvarpi, skuli haldið til streitu að Alþingi eiga að binda í ný lög að fara ekki eftir eldri gildandi lögum.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi taka hér upp og biðja hv. þingmann að bregðast við, fyrst um þær skýrslur sem ég nefndi hérna í framsögu minni. Þær eru tvær. Það kom fljótlega fram í vinnslu málsins í heilbrigðisnefnd að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu áhuga á því að fara í þessar skýrslur, skoða þær og taka upp miklu víðtækari sameiningu, í raun og veru vinna samkvæmt skýrslunum. Sem formaður nefndarinnar hef ég ekki tekið undir það. Frumvarpið kom með því sniði sem það kom inn til nefndarinnar. Skýrslurnar hafa aftur á móti legið fyrir í heilbrigðisnefnd fyrir alla þá sem hafa viljað kynna sér þann grunn sem sú vinna byggir á. Þar sem hugmyndin var ekki að fara í endurskipulagningu og uppstokkun á allri stjórnsýslu í heilbrigðisþjónustunni eða velferðarþjónustunni, sem ég tel ekki vera á verksviði heilbrigðisnefndar að vinna í, voru þessar skýrslur ekki sérstaklega teknar fyrir. Þær hafa legið fyrir og allir geta kynnt sér þær. Hvað varðar húsnæðið sem okkur verður tíðrætt um var lægsta tilboðinu ekki tekið á þessu undirbúningsferli þar sem auglýst var eftir húsnæði vegna þess að starfsmenn beggja stofnananna voru sammála um að það húsnæði sem lægsta tilboðið bauð upp á hentaði engan veginn. Það var m.a. of djúpt en ég ætla ekki að fara í þær lýsingar, húsnæðið hentaði einfaldlega ekki og því varð annað húsnæði fyrir valinu. Útboð á húsnæði var samkvæmt rýmisáætlun beggja stofnana eins og þær eru í dag. Við viljum sjá stofnunina geta þróast. Við viljum gefa henni svolítið svigrúm. Við viljum líka getað hugsað til möguleika á frekari sameiningu eða frekari verkefnum. Þá megum við ekki binda að mínu mati 

Frú forseti. Það stendur í úttekt frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að hagstæðasta tilboðinu hafi ekki verið tekið. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Þuríði Backman, og þekki það sem forstöðumaður stofnana, að geti maður sjálfur ráðið í einu og öllu hvers konar húsnæði stofnun manns á að vera í skoðar maður kannski annað og meira en eingöngu það peningalega hagstæðasta. En við lifum á þeim tímum að það er verið að skera niður í heilbrigðisþjónustunni um allt land og alls staðar. Á sama tíma finnst okkur eðlilegt að sitja uppi með húsnæði sem 17 ár eru eftir af samningi um og óvíst hvort við getum leigt út og jafnframt að taka á leigu húsnæði sem er allt of stórt fyrir fyrirhugaða stofnun. Við getum verið sammála um það, við hv. þm. Þuríður Backman, að að sjálfsögðu vonast allir til þess að nýjar stofnanir þróist og taki breytingum, að verkefnin aukist og að fleiri stofnanir verði hugsanlega felldar inn í og að um enn stærri sameiningu verði að ræða. Því var ekki að heilsa hér, frú forseti. Hvað varðar umræðuna um skýrsluna er mér fullljóst hvar þessar skýrslur eru og hvernig hægt er að nálgast þær. Ég gerði það ekki að umtalsefni í ræðu minni. Ég gerði það að umtalsefni að þær voru aldrei ræddar í heilbrigðisnefnd. Þær fengust ekki ræddar vegna þess að meiri hlutinn var búinn að ákveða að frumvarpið ætti að ná fram að ganga eins og það lá fyrir. Þess vegna fengust þær ekki ræddar, frú forseti. En mér er fullkunnugt um hvar ég nálgast skýrslurnar og ég get lesið margar skýrslur um sameiningu stjórnsýslustofnana á heilbrigðissviði. Það var bara ekki til umræðu í þessari nefnd að ræða það að fara fram á að skoða fleiri en eina tillögu. Frumvarpið var tekið úr höndum framkvæmdarvaldsins eins og það birtist og nefndin hefur litlu sem engu breytt.

Hæstv. forseti. Vegna húsnæðisins sem við höfum enn og aftur numið staðar við sem og þann kostnað sem ráðuneytið mun bera spyr ég: Telur hv. þingmaður að leigusamningurinn sem er óuppsegjanlegur og 17 ár eru eftir af hefði átt að binda landlæknisembættið í því húsnæði og að ekki hefði átt að hugsa um sameiningu á næstu árum? Er það niðurstaða sem er ásættanleg? 
             Það er dýrt að skipta um húsnæði, það er alveg ljóst. Þess vegna tel ég þetta skammsýni. Það er dýrt að vera fátækur, en það er líka dýrt að vera svo bundinn af núverandi starfsemi að maður geti ekki horft aðeins fram í tímann. Það eru ekki margir fermetrar sem þarna munar. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir vísaði til laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og ég tel að hún vísi þar í ranga grein því að framkvæmdastjóri BHM sem kom á fund nefndarinnar vegna bréfs sem hafði legið fyrir vísar til 19. gr. starfsmannalaga. Sú grein hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er starfsmanni að hlíta breytingum á störfum sínum og verksviði frá því er hann tók við starfi. Starfsmaður getur kosið að segja upp starfi sínu vegna slíkra breytinga, enda skýri hann ráðherra eða forstöðumanni frá því innan eins mánaðar frá því að breytingarnar voru tilkynntar honum.“ Það er til þessa sem verið er að vísa. Þar sem við höfum unnið að þessu samkvæmt því frumvarpi sem hér hefur legið fyrir og komið hefur fram að er sátt um, að stuðla að sameiningu þessara stofnana, tel ég mikilvægt að við vekjum ekki upp 

Frú forseti. Ég nefndi aldrei í ræðu minni að Stefán Aðalsteinsson, framkvæmdastjóri BHM, hefði vísað í eina eða neina grein. 

Það er …

Það er sú grein sem ég las hér upp áðan um að auglýsa eigi allar lausar stöður. Þetta hyggst meiri hlutinn hundsa og leggur til að þessi grein gildi ekki við sameiningu þessara stofnana. Það breytir engu, frú forseti, eins og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir kallar hér fram í, að það sé allt í lagi að fara ekki að lögum af því að það hafi svo oft ekki verið gert. Það er algjörlega fáránlegt, frú forseti, að ætla að leggja niður tvær stofnanir, auglýsa engin störf þar að lútandi og bera fyrir sig þá lagagrein að löggjafinn eigi að binda í ný lög að gömul lög eigi ekki að gilda. Hvað varðar það sem fram kom í andsvari hv. þm. Þuríðar Backman hvort ekki hefði átt að fara í sameiningu vegna þess að 17 ár voru eftir af samningi landlæknisembættisins um það húsnæði bendi ég bara á það sem ég veit að hv. þm. Þuríður Backman veit mætavel, að jafnágæt stofnun og Landspítali – háskólasjúkrahús er á 18 stöðum en lýtur samt einni yfirstjórn. Ef ekki er hægt að vera á tveimur stöðum þar til um hægist og fjárráð ríkissjóðs verða vænlegri en raun ber vitni er verr af stað farið en heima setið.

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur varð tíðrætt í ræðu sinni um eftirlitshlutverk landlæknis. Raunar komu þessar áhyggjur þingmannsins fram á fundum í hv. heilbrigðisnefnd. Í lögum um landlækni er eftirlitshlutverk embættisins tíundað í 15 greinum. Í lögum um heilbrigðisþjónustu er það nefnt í 25.–27. gr. Ég velti fyrir mér hverjum þessara greina hv. þingmaður hefði viljað breyta, þ.e. þeirra sem upp eru taldar. Og hvers vegna gera hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekki þær breytingartillögur nú fyrst tækifærið er til staðar, eins og hv. þingmaður nefndi sjálf?

Frú forseti. Eins og hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson nefndi ræddum við í heilbrigðisnefnd þennan eftirlitsþátt. Mér er kunnugt um þessar greinar, jafnt í lögum um landlækni frá 2007 sem og í heilbrigðislögum. Ég tel ekki, frú forseti, og var ekki að gagnrýna að þeim þáttum væri ábótavant í sjálfu sér. Mér fannst hins vegar í þeirri umræðu sem við áttum um þetta mikilsverða frumvarp að mestum tíma væri eytt í lýðheilsuþáttinn en minna í að velta fyrir sér hugsanlegu skipuriti um það með hvaða hætti eftirlitsþátturinn yrði, hvernig eftirlitsþáttur embættanna skaraðist við eftirlitsþátt annarra stjórnsýslustofnana. Ástæðan fyrir því að við þingmenn minni hluta heilbrigðisnefndar leggjum ekki fram breytingartillögur á þessum þáttum í landlæknislögunum öllum er einfaldlega sú að okkur hefði þótt tímabærara og betra að vinna að þessu máli lengur, fara betur ofan í saumana á þeim tveimur stofnunum sem hér eru til sameiningar. Í stað þess að fella Lýðheilsustöð undir landlæknisembættið hefði átt að fara í eina stóra stofnun og skoða fleiri þætti. Ég geri ekki lítið úr eftirlitsþætti landlæknisembættisins, en engu að síður er ekki mikið um eftirlitsþáttinn innan þess skipurits sem fyrirhuguð stofnun á að nota og við höfum fengið að skoða hjá starfsmönnum. Ég tel að að því þurfi að huga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir svörin. Ég tel að eftirlitsþætti landlæknisembættisins sé í sjálfu sér ágætlega sinnt í þeim lögum og þeim lagafyrirmælum sem þegar eru fyrir hendi. Ég hef raunar sagt áður, bæði í ræðu og riti, að telji menn einhverju ábótavant þar ætti að veita meira fjármagn til þess því að lagaheimildirnar skortir ekki. Vegna ummæla hv. þingmanns áðan um að það hefði átt að auglýsa allar stöður við þessa sameiningu langar mig að spyrja hv. þingmann: Telur hún slíkt alltaf skynsamlegt? Hefði hv. þingmaður til að mynda talið eðlilegt við sameiningu Landspítala – háskólasjúkrahúss og St. Jósefsspítala í Hafnarfirði að segja upp öllum starfsmönnunum á annarri stofnuninni eða báðum, ráða síðan alla upp á nýtt eða bjóða öllum að sækja um allar stöður? Hefði beinlínis verið praktískt að gera það á þeim vettvangi? Er alltaf skynsamlegt að gera þetta svona? Getur aldrei verið skynsamlegt að mæla sérstaklega fyrir um, eins og í undanþáguákvæði því sem tekið er fram í þessu frumvarpi, að á köflum geti verið skynsamlegt að veita undanþágu frá þeim lagaákvæðum sem hv. þingmaður kom inn á áðan að hún telji að hér sé verið að brjóta?

Frú forseti. Hér er verið að leggja niður tvær stofnanir og stofna nýja.  Ég ítreka það sem ég sagði áðan, mér finnst ekki hægt að löggjafarvaldið bindi í ný lög að virða ekki eldri lög þó að það sé eingöngu til bráðabirgða. Hvað varðar Landspítala – háskólasjúkrahús er ekki verið að leggja niður Landspítala – háskólasjúkrahús eða St. Jósefsspítala þannig að það er ekki alveg 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér um sameiningu tveggja stofnana, landlæknisembættisins og Lýðheilsustöðvar. Ég held að það væri ágætt að menn reyni í þessari umræðu að halda sig við kjarna málsins, þ.e. er þetta gott eða vont? Er rétt að sameina þessar stofnanir eða ekki? Það er kannski heildarspurningin sem menn þurfa að svara. Í fyrri ræðu minni um þetta mál við 1. umr. tíndi ég aðeins til forsöguna að því að Lýðheilsustöð varð til á sínum tíma, þar tiltók ég líka þær áhyggjur sem ég hafði þá um þetta mál. Þær áhyggjur lutu aðallega að eftirlitsþáttum, þ.e. landlæknisembættið hefur verið með eftirlit með heilbrigðisstarfsemi á Íslandi, og ég spurði mig þeirrar spurningar hvort það að sameina Lýðheilsustöð og landlæknisembættið gæti haft þau áhrif á að minna eftirlit yrði með Lýðheilsustöð eftir að búið væri að sameina hana og landlæknisembættið. Ég tel að ég hafi fengið skýringar og svör við þessum áhyggjum í nefndarvinnunni og að áhyggjur mínar hafi reyndar verið óþarfar, það hafi ekki verið neitt sérstakt eftirlit af hálfu landlæknisembættisins hvort eð er með Lýðheilsustöð svo það breytist ekki neitt að því leyti. Það er meira eftirlit af hálfu ráðuneytisins með lýðheilsustarfinu. Ég hef því fengið skýringar og tel ekki þurfa að halda spurningu um eftirlitsþáttinn neitt frekar til haga. Ég er hins vegar á nefndaráliti meiri hlutans með fyrirvara og ég ætla aðeins að útskýra af hverju sá fyrirvari er. Hann er vegna þess að ég vil ekki að sameiningin verði til þess að lýðheilsumálin fái minna vægi, fyrirvari minn lýtur að því að undirstrika að það sé mjög brýnt að lýðheilsumálin fái meira vægi innan nýrrar stofnunar en þau hafa fengið hingað til. Fyrirvari minn lýtur líka að því að ég tel að það sé ekki alveg sannleikanum samkvæmt að það hafi verið eins mikil hamingja með undirbúning að stofnun þessarar nýju stofnunar og rætt var um í nefndinni og gefið er í skyn í nefndarálitinu líka, að þarna hefði allt verið í lukkunnar velstandi, allir agalega miklir vinir og þetta hafi allt gengið svakalega vel. Ég held að það sé ekki alveg þannig. En ég vil gefa þessu máli tækifæri og því mun ég styðja það með þessum fyrirvörum af því að ég hef þá trú að það geti orðið öflug stofnun út úr þessu eftir á að hyggja. Þetta segi ég líka vegna þess að þegar við fengum gesti á fund heilbrigðisnefndar vegna þessa máls fann ég fyrir mjög miklum áhuga. Mér fannst skemmtilega mikill áhugi hjá landlækni sjálfum, Geir Gunnlaugssyni. Hann hafði mjög mikinn áhuga á lýðheilsumálunum, það skein af honum sá áhugi og kapp. Mér fannst ég finna fyrir því þannig að ég hef trú á því að hægt sé að skapa samstöðu um að bæta lýðheilsuþáttinn. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Þuríður Backman, fór hér yfir nafnamálið svokallaða. Mikil umræða var í nefndinni um hvað stofnunin ætti að heita, hvað barnið ætti að heita. Það sem lagt var upp með þótti ekki málfarslega tækt. og því þurfi að finna eitthvað nýtt. Það varð heilmikil rekistefna út af því og ég ætla alls ekki að rekja það, það hefur verið rakið hér ágætlega þannig að hægt er að leggja þetta stóra nafnamál til hliðar að mínu mati. Fundin hefur verið lausn á því og sú lausn var skýrð hér í ræðu formanns nefndarinnar. Ég vil líka halda því mjög til haga, og það varð til þess að mér fannst rétt að styðja þetta mál, að til stóð í frumvarpinu þegar það kom fyrst fram að láta fagráðin meira og minna víkja, að það yrði eitthvert val um hvort þau störfuðu áfram eða ekki. Við í nefndinni komumst hins vegar að annarri niðurstöðu, m.a. eftir heimsóknir aðila frá fagráðunum en þau sinna áfengisvörnum, tóbaksvörnum o.s.frv. Þeir undirstrikuðu mjög rækilega að þeir vildu halda áfram að vera í tengslum við þessi lýðheilsumál og hafa þar sérstakan sess. Við féllumst á það í nefndinni. Gert er ráð fyrir því að landlæknir skuli setja á fót fagráð, það er ekkert val, hann skal, við gerum þær breytingar. Þegar það er gert fer sá svipur af málinu sem var á því áður. Svipurinn var svolítið þannig að lýðheilsumálin færu meira inn í eitthvert embættismannakerfi, sérfræðingakerfi, og frá grasrótinni sem fagráðin eru fulltrúi fyrir. Það var skaðlegt. Svipurinn sem var á málinu í upphafi var sá að við værum að taka þessi mál frá grasrótinni og setja þau meira inn í embættismannakerfið, sérfræðingakerfið. Við viljum halda í þetta mikla grasrótarstarf sem unnið er í áfengisvörnum, tóbaksvörnum og á fleiri sviðum. Þess vegna er þetta tekið fram og hér eru breytingartillögur, sem búið er að gera grein fyrir, um að það skuli skipa fagráð. Þau geta hins vegar verið sveigjanleg, það er hægt að bæta við, það á að halda í þau sem nú þegar eru starfandi en það er hægt að taka upp ný eftir því sem lýðheilsustarf breytist í framtíðinni. Í lýðheilsumálum er auðvitað mjög margt óunnið hjá okkur og öðrum ríkjum almennt. Hægt er að tilgreina hér að við höfum þó tekið mjög vel á í sambandi við reykingar, þær hafa farið minnkandi. Fyrir ekkert svo löngu ákváðum við að banna reykingar á veitinga- og skemmtistöðum. Sú er hér stendur tók þátt í að koma því máli áfram og í höfn við misjafnar undirtektir ýmissa aðila sem tala hátt um frelsið svokallaða. Ég tel að það sé frelsi þeirra sem vinna á veitinga- og skemmtistöðum að geta unnið í reyklausu umhverfi. Ég hef hins vegar áhyggjur af munntóbaksnotkun, sérstaklega íþróttafólks og ungs fólks, ég tel að það þurfi að taka á í því. Við þurfum að vinna ötullega að áfengisvörnum, okkur berast alls konar fréttir um talsverða landasölu. Það hefur verið vandi hjá okkur um langt skeið, þ.e. áfengisdrykkja of ungs fólks. Þó hefur náðst ákveðinn árangur þar líka. Síðan hefur okkur heldur hrakað gagnvart offituvandanum. Við mælumst núna fjórða feitasta þjóð Evrópu, það er ekki mjög smart að mælast þar. Aðrar Norðurlandaþjóðir eru betur staddar. Þær eru ekki svona ofarlega á listanum, sem er vont að vera, þær virðast vera grennri en við. Sú er hér stendur hefur einmitt lagt fram þingsályktunartillögu um „Skráargatið“ til að koma því til leiðar að hægt verði að kaupa holla matvöru með auðveldari hætti en nú er. Mun ég mæla fyrir því máli hið allra fyrsta svo ég komi því vonandi í gegnum þingið eins og önnur norræn ríki hafa nú þegar gert hjá sér, þ.e. Danmörk, Svíþjóð og Noregur. Þau eru því mörg verkin í lýðheilsumálum sem þarf að vinna. Við fjölluðum í nefndinni talsvert um lýðheilsusjóðinn. Ég ætla ekki að endurtaka það sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Þuríður Backman, sagði um það. Við tókum þó af skarið með sjóðinn, sett verður stjórn yfir sjóðinn sem skipuð verður fjórum fulltrúum sem tilnefndir eru af fagráðum, tveimur fulltrúum embættisins og formanni sem skipaður er af ráðherra. Setja á reglugerð um úthlutunina þar sem sett verða ákveðin viðmið, þ.e. í hvað peningurinn á að fara, í hvaða forvarnastarf, í hvaða lýðheilsustarf og hve mikið á að fara í rekstur. En það var þannig, sem hefur komið mörgum á óvart, að hluti af upphæð forvarnasjóðsins fór beint í rekstur. Það er ágætt að við komum grasrótarsamtökunum þarna að þannig að þau hafi áhrif á hvernig peningunum er ráðstafað úr lýðheilsusjóði. Í nefndarálitinu er fjallað um svokallað tappagjald. Það er ekki tillaga um slíkt gjald en það er fjallað um tappagjald á gosdrykkjaflöskur. Það er svolítið spennandi nálgun, hvort hægt verður að koma á tappagjaldi af gosflöskum eða gjaldi af sætum drykkjum til að nýta í forvarnastarf í tannverndar- og manneldismálum. Kannski verður það gert í framtíðinni. Flutningur á dánarmeinaskrá var líka til umræðu í nefndinni. Mig langar aðeins að geta þess að þar kom fram að mjög brýnt og tímabært sé að endurskoða lög um dánarvottorð, m.a. með tilliti til þess fyrirkomulags sem er á skráningu andláts. Þetta er vinna sem ég tel að fara verði í hið allra fyrsta. Reyndar komu líka fram í nefndinni upplýsingar sem urðu kveikja að fyrirspurn sem sú er hér stendur flutti, um nöfn látinna manna í opinberum skrám, þ.e. hvernig ferlið er þegar fólk fellur frá, hvernig það er tekið úr opinberum skrám, afskrifað, ef nota má svo óviðeigandi orð hér. Fyrirspurnin leiddi það í ljós m.a. fyrir rannsóknir fjölmiðla. Fjölmiðlar voru fljótari að finna út úr þessu en ég að fá svarið frá hæstv. ráðherra. Fjölmiðlar fundu út það sem mig grunaði, miðað við þær upplýsingar sem komu fram í nefndinni, að til væri dæmi um einstakling sem hefði ekki verið felldur út af skrá og borgaðar hefðu verið bætur til viðkomandi aðila inn á reikning. Þetta mál er sjálfsagt í rannsókn og er auðvitað mjög óheppilegt. Japanar hafa lent ansi mikið í þessu. Þar eru víst dæmi um fjölda manns sem hafa fallið frá en ættingjarnir virðast njóta bótanna án þess að kerfið viti af því. Maður spyr sig þá hvort það sé bara vitleysa að Japanar verði svona gamlir, kannski eru bara mjög margir fallnir frá en eru á lífi í skránum. Þetta þarf alla vega að vera í lagi. Í svarinu kom fram að í mörgum löndum er það þannig að þegar fólk flytur úr viðkomandi landi til Íslands en fær bætur frá því landi þarf Ísland eða þjóðskrá að láta fólkið hafa pappíra upp á að það sé á lífi svo það geti sent slíka pappíra til gamla landsins og fengið bæturnar hingað, það er haft eftirlit með þessu fólki. Mér skilst líka að það séu dæmi um þetta með Íslendinga sem búa hér en hafa starfað erlendis og eiga rétt á bótum þar, að þeir þurfi líka að fá einhverja staðfestingu, væntanlega héðan, á því að þeir séu á lífi til þess að fá bæturnar sendar hingað. Ég tel að við þurfum að skoða hvort þetta sé ekki eitthvað sem við þurfum að gera líka, ef við sendum út bætur þurfi að tékka einhvern veginn á því, kannski ekki árlega en með einhverju reglubundnu millibili, hvort viðkomandi aðili sé á lífi eða ekki. Þetta er auðvitað skrýtin umræða en alla vega þarf að gera eitthvað svo þetta komi ekki upp aftur. Ég ætla ekki að lengja umræðuna meira. Ég held að sé mjög mikilvægt að undirstrika lýðheilsuþáttinn. Ég vil bera þá von að hann verði aukinn, að þetta sé ekki skref aftur á bak fyrir lýðheilsumálin, heldur skref fram á við. Ég treysti á mikinn áhuga landlæknis í þeim efnum sem verður svona höfuðið á þessari nýju stofnun. Ég tel rétt, eins og sagt er í niðurlagi nefndarálitsins, að meta þurfi stöðuna t.d. innan þriggja ára og sjá hverju sameiningin hefur áorkað, hvort eitthvað megi betur fara og hvort hugsanlega ætti að ráðast í enn frekari sameiningar. Ég held að við Íslendingar ættum að sameina mun fleiri stofnanir en við þegar höfum gert. Þetta er kannski eitt skref í þá átt.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi, eins og ég hef sagt áður, og því að við séum komin svo langt með að sameina þessar tvær stofnanir. Það er afar mikilvægt að við höfum í huga að það er verulegur faglegur ávinningur af því að sameina þessar stofnanir. Það kemur raunar fram í þeim umsögnum sem heilbrigðisnefnd bárust vegna málsins að menn horfa að mestu leyti til þess. Hins vegar tel ég eðlilegt að reikna með því að rekstrarlegt hagræði við sameininguna komi í ljós með tíð og tíma, ég fullyrði alls ekki að það muni gerast á fyrstu einu eða tveimur árunum sem hin nýja stofnun verður starfrækt. Ég bendi til að mynda á hve langan tíma það tók Landspítala – háskólasjúkrahús að skila einhverjum fjárhagslegum ávinningi eftir sameininguna en hann er núna að koma í ljós. Það er mjög mikilvægt að muna það. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á í máli sínu varðandi lýðheilsuna. Fram kom í umsögnum og eins í heimsóknum til nefndarinnar að þeir sem standa í grasrótarstarfi í lýðheilsumálum hefðu að einhverju leyti orðið fyrir vonbrigðum með hvernig það starf hefði þróast eftir að Lýðheilsustöð varð til sem sjálfstæð stofnun. Ég ætla ekki að fullyrða hvort það var vegna þess að eitthvað vantaði í umgjörðina um þá stofnun, fjármagn eða annað, en a.m.k. urðu menn fyrir vonbrigðum og ég tel að það sé mikilvægt að bregðast við og svara því með einhverjum hætti. Það er einnig rétt sem fram kom í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að það er mikill hugur í núverandi forstöðumönnum stofnananna tveggja að gera lýðheilsu hátt undir höfði í hinni nýju stofnun. Aðeins hefur verið komið inn á stóra nafnamálið, ef svo má að orði komast. Ég tel að sú lending sem náðst hefur sé ásættanleg og tek undir þá breytingartillögu sem nefndin gerir þar um. Ég tel breytingartillögu nefndarinnar varðandi lýðheilsusjóð vera mjög góða. Ég taldi afar mikilvægt að sett væri tiltölulega þétt umgjörð utan um sjóðinn, þ.e. að tiltekið væri nákvæmlega hvernig stjórn hans ætti að vera skipuð og jafnframt væri mikilvægt að grasrótin eða fulltrúar fagráðanna öllu heldur hefðu meiri hluta í stjórn þess sjóðs. Breytingartillaga frá meiri hluta nefndarinnar fjallar einmitt um að það sé grasrótin sem eigi fyrst og síðast að geta ákveðið í hvaða lýðheilsuverkefni mikilvægast er að setja peningana á hverjum tíma. Fagráðin eru líka afar mikilvæg og ég tel að það frumvarp sem nefndin fékk í hendur hvað þau varðar hafi verið ófullkomið. Ég er sammála því sem komið hefur fram í máli þingmanna að ekki er nógu gott að gera ráð fyrir því að skipa megi fagráðin eftir hendinni, liggur mér við að segja, heldur er afar mikilvægt að sett sé á sú skylda að ráðin eigi að vera landlækni og embættinu öllu til ráðgjafar. Ég tel að allir þingmenn heilbrigðisnefndar hafi verið sammála um það atriði þótt við stöndum ekki öll saman að nefndarálitinu í heild. Nokkuð hefur verið komið inn á tímasetningar á því hvenær lögin eigi að taka gildi. Eins og fram kom í máli hv. formanns heilbrigðisnefndar var upprunalega gert ráð fyrir að lögin tækju gildi um sl. áramót. Af augljósum ástæðum verður ekki af því. Við skulum þá gera það þannig að hægt sé að gefa þeim starfsmönnum sem vinna hjá stofnununum þann umþóttunartíma sem þarf. Ég tel að 1. maí sé í því tilliti ásættanlegur, einkum og sér í lagi ef næst að klára umfjöllun um málið á næstu einum til tveimur vikum, þá ættu þær sex til sjö vikur sem líða fram að 1. maí að vera nægur undirbúningstími fyrir starfsfólkið. Ég bendi jafnframt á að vissulega hafa starfsmenn fengið góða nasasjón, með þeirri umræðu sem verið hefur innan beggja stofnananna, af því að verið er að vinna að sameiningunni. Væntanlega var flestum starfsmönnum ef ekki öllum ljóst að hún væri í undirbúningi og að búast mætti við breytingu á ráðningarsambandi þeirra við nýja stofnun. En ég tek undir það með þeim þingmönnum sem rætt hafa það mál að það er vissulega mjög mikilvægt að komið sé fram við starfsmenn beggja stofnananna af fullri virðingu og að þeim sé sýnd sú kurteisi að ekki sé hreyft við ráðningarsambandi þeirra, a.m.k. ekki með formlegum hætti, á meðan enn er ekki komið á breytingu á því formlega lagaumhverfi sem þeir starfa í. Ég kom inn á það áðan að flestar þær umsagnir sem við höfum fengið um frumvarpið hafa verið jákvæðar með tilliti til þess að sameina ætti stofnanirnar, það er afar mikilvægt. Rétt er að geta þess að á því voru mikilvægar undantekningar, þó ekki að ekki ætti að fara í sameiningu á stofnunum sem sneru að lýðheilsu og forvarnastarfi heldur þá miklu fremur að ganga ætti lengra, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á áðan. Ég tel hins vegar að þrátt fyrir allt sé þessi sameining tiltölulega einföld tæknilega séð að flestu leyti og því sé hægt að ganga í hana núna. Verkefni stofnananna eru lík að mörgu leyti. Ég held raunar að bæði lýðheilsu- og forvarnaþátturinn eigi eftir að eflast hjá nýrri stofnun frá því sem nú er. Það er kannski það sem er einna mikilvægast. Varðandi síðan það sem ég kom aðeins inn á í andsvari áðan um eftirlitshlutverk landlæknisembættisins er ekki hægt að gera lítið úr því. Það er gríðarlega mikilvægt. Þar er að stórum hluta við löggjafann og kannski ráðuneytið að einhverju leyti að sakast ef það hlutverk hefur ekki verið rækt nægilega vel. Ég man ekki eftir því, hvorki í störfum mínum sem heilbrigðisstarfsmaður né sem þegn í þessu samfélagi, að hafa nokkurn tíma heyrt landlækni vera fullsáttan við það fjármagn sem ætlað er til þeirra þátta. Það hefur alltaf verið of lítið og við eigum sem löggjafi að huga að því í aðdraganda fjárlagagerðar næsta haust að bæta þar í ef þess er nokkur kostur. Það er afar mikilvægur þáttur í starfsemi embættisins og ég tel að við eigum að reyna af öllum mætti að bæta þar í.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Mig langar í stuttu andsvari að spyrja hann einnar spurningar: Hver er skoðun hv. þingmanns á 2. gr. laganna þar sem binda á í lög að forstöðumaður slíkrar stofnunar skuli vera læknir eða hafa læknisfræðilega menntun? Telur hv. þingmaður að almennt sé möguleiki á að aðrar heilbrigðisstéttir geti gegnt forstöðu þessarar nýju stofnunar?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurninguna. Varðandi hvort forstöðumaður hinnar nýju stofnunar geti verið einhver annar en landlæknir er í sjálfu sér alveg hægt að ímynda sér það. Þá er ég alls ekki að leggja til að embætti landlæknis sem slíkt verði lagt niður eða mæla með því en tæknilega væri það alveg hægt. Hins vegar held ég að á þessum tímapunkti sé skynsamlegast að fara þá leið sem um er rætt. Það er eðlislægt minni breyting, skulum við segja, en ella hefði verið í sameiningunni. En ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og hv. formanni nefndarinnar um að það væri þá eitt af þeim atriðum sem við mundum endurskoða eftir þrjú ár þegar við metum árangurinn af sameiningunni. En tæknilega séð sé ég því ekkert til fyrirstöðu að það sé hægt.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um landlækni og Lýðheilsustöð með það að markmiði að sameina í eina stofnun embætti landlæknis og Lýðheilsustöð. Það er eins og alltaf þegar breytingar eru gerðar á stofnunum að þær geta verið erfiðar vegna þess að þeim fylgir ákveðin óvissa. Það á sjálfsagt við í þessu tilviki þó að forstöðumenn þessara stofnana, sem komu og kynntu málið fyrir okkur í heilbrigðisnefnd, virtust hafa undirbúið málið mjög vel og af mikilli yfirvegun. Einhvern veginn virðist breytingarferlið fara í gegn að mestu leyti þannig að starfsfólkið unir þokkalega vel við og það skiptir mjög miklu máli. Við erum fyrst og fremst að ræða um fyrsta skref í sameiningu stofnana á velferðarsviði og ég tel að farsælast sé að taka ekki allt of stór skref í breytingarferlinu. Hér virðist þó vera þokkalega vel vandað til eins og fram kom í flestum umsögnum þeirra sem fyrir nefndina komu eða sendu til okkar umsagnir. Vegna þess að vitað er að landlæknir verður yfirmaður hinnar nýju stofnunar eru margir svolítið hugsandi yfir því hvort lýðheilsuþættinum verði örugglega sinnt sem skyldi. Við teljum tryggt að svo verði og höfum sett inn ákveðnar breytingar í frumvarpið til að tryggja gott samstarf við grasrótarhreyfingar. Það var gert með því að ákveða að fagráðin séu ekki valkvæð hjá yfirmanni stofnunarinnar heldur sé það skylda að þau verði starfrækt til að tryggja það góða samstarf sem verið hefur við frjáls félagasamtök og grasrótina á vettvangi lýðheilsu. Markmiðin með sameiningunni eru falleg eins og markmið eru yfirleitt. Við förum ekki í svona breytingar nema til að vinna ákveðið gagn. Hér erum við að vinna að eflingu lýðheilsu og tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og það eru ekki lítil markmið. Í sameinuðu embætti er ætlað að standa vörð um heilbrigði og velferð þjóðarinnar svo hinni nýju stofnun er svo sannarlega ætlað stórt og mikið hlutverk. Gert er ráð fyrir að stofnunin sinni öllum þeim hlutverkum sem embætti landlæknis og Lýðheilsustöð hafa séð um, bæði forvarna- og lýðheilsuþættinum sem og eftirlitshlutverki, upplýsingaöflun, gæðamálum og skýrslugerð sem embætti landlæknis hefur staðið fyrir. Ég ítreka að það skiptir mjög miklu máli að þó að sameiningin hafi ekki verið að frumkvæði þessara stofnana heldur af því að það náðist strax þokkalegur góður samstarfsgrundvöllur um verkefnið legg ég mikla áherslu á í hversu góðri sátt málið var unnið. Hv. heilbrigðisnefnd lagði mjög mikla áherslu á að koma lýðheilsuþættinum að og láta hann vera mjög áberandi þannig að sú gagnrýni sem fram kom hjá ákveðnum aðilum eins og t.d. Hjúkrunarfélagi Íslands er ekki rétt. Það er ekki þannig að landlæknir yfirtaki Lýðheilsustofnun sem hverfi svo inn í það embætti. Það var mjög gott að við skyldum ákveða að fagráðin væru lögbundin, það er ekkert valkvætt í því sambandi, og sú útfærsla sem sett hefur verið fram um lýðheilsusjóð og aðrir hv. þingmenn hafa farið yfir tel ég að sé í mjög góðu lagi. Við eigum að vera hæfilega sveigjanleg varðandi fagráðin. Ákveðin fagráð verða að vera fyrir hendi, eins og tóbaksvarnaráð, tannverndarráð og áfengisvarnaráð o.s.frv., hvort sem þau munu heita þeim nöfnum eða öðrum. Mér finnst þó að hin nýja stofnun eigi að geta brugðist við sérstökum heilbrigðisvandamálum sem upp koma þannig að hugsanlega verði hægt að setja á fót ný ráð. Mér líst mjög vel á þá hugmynd sem fram kom í nefndinni að skoða fleiri tekjustofna til að fjármagna sjóðinn eins og t.d. tappagjald sem mundi vera nýtt í tannverndarmálum. Eins og staðan er núna þurfum við að taka þann málaflokk sérstaklega fyrir. Talsvert var rætt um dánarmeinaskrá og að eðlilegt sé að hún verði flutt til hinnar nýju stofnunar þó að Þjóðskrá Íslands sinni áfram lögbundnu hlutverki sínu og Hagstofan geti fengið þær upplýsingar sem hún þarf á að halda. Það er enginn eðlislægur munur á dánarmeinaskránni eða öðrum skrám sem landlæknir heldur þannig að það er mjög eðlilegt að halda því áfram. Sérstaklega er tekið fram að við eigum að halda áfram ítarskráningu dánarmeina því að hún gefi mjög góðar og miklar upplýsingar. Varðandi fjárhag þessara stofnana ítreka ég það sem komið hefur fram að sameiningin á að skila bæði hagrænum og faglegum arði. Helstu kostirnir við sameininguna eru af faglegum toga. Húsnæðismálin eru flókin en ég leyfi mér að halda því fram vegna reynslu minnar af því að sameina stofnanir að það er erfitt að fara af stað í farsæla og góða sameiningu og breyta engu „fýsískt“, þ.e. húsnæðinu. Ég held því að sú lausn sé góð sem fengin var með því að leigja nýtt húsnæði sem vonandi verður hægt að nýta mun betur þegar við höldum áfram að sameina stofnanir á velferðarsviði. Heilmikið hefur verið talað um að stofna þurfi eftirlitsstofnun á velferðarsviði. Hún gæti hugsanlega komið inn þarna og vonandi getum við nýtt húsnæðið mjög vel. Vonandi finnst góð lausn á húsaleigusamningum sem gerðir hafa verið hjá landlæknisembættinu. Ef til vill verður hægt að finna lausn á því máli annaðhvort með því að segja þessum samningi upp eða þá hreinlega að reyna að endurleigja húsnæðið. Ég ítreka að þetta er fyrsta skrefið í sameiningarferli á velferðarsviðinu og við þurfum að meta það ferli eftir tiltekinn tíma, sjá hvernig til hefur tekist um leið og við undirbúum frekari sameiningar. Ég legg mikla áherslu á að sameiningarferli sé unnið eins og unnið var að þessari sameiningu, í góðri sátt, og að tekinn sé þokkalega góður tími í það. Góð sátt þarf að nást um það því það er mjög erfitt fyrir starfsfólk að fara í breytt vinnuumhverfi þótt störf þess séu tryggð. Það hlýtur að vera gott að fólk upplifi að þingið sé nokkuð samtaka í því hvernig að málum er staðið. Ég held að við stígum gott skref með þessari sameiningu. Hún er bara fyrsta skrefið en það er vonandi farsælt og verður heilbrigðisþjónustu og lýðheilsuþjónustu á Íslandi til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Henni var tíðrætt um starfsfólkið. Það er vel og ég veit að hv. þingmaður hefur áhuga á þeim málum. Ég vil þess vegna spyrja hana aðeins út í nokkur mál því tengdu. Í húsnæðismálum hefur t.d. ekki verið gert neitt fjárhagslegt mat og enginn virðist hafa áhyggjur af því í stjórnarmeirihlutanum. Mér finnst það mjög sérstakt því að það eru ekki góð skilaboð til heilbrigðisstofnana, sem berjast núna í bökkum og reyna að halda starfsfólki, að við svona sameiningu sé ekki farið fram á slíkt. Nú liggur fyrir að það verður í það minnsta 12 millj. kr. meira greitt í húsaleigu, jafnvel meira ef menn ná ekki að endurleigja húsnæðið sem er til staðar núna sem allar líkur eru á. Mér sýnist t.d. alveg mega bæta 12 millj. kr. á ári við það. Þá erum við komin hátt í sparnaðarkröfu þessarar stofnunar í auknum húsnæðiskostnaði. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af þeim þætti því að það þýðir bara uppsagnir starfsfólks eða að peningarnir verði í það minnsta ekki notaðir í annað? Það helsta sem peningar eru notaðir í á þessu sviði eru laun. Síðan er hitt, hvað finnst hv. þingmanni um vinnulagið við ráðningarnar? Landlæknir bað starfsmenn um að koma með eða þá sem sýndu áhuga að senda inn starfsferilskrá sína og tók þá síðan í viðtal fyrir stofnun sem ekki er til. Þetta hefur m.a. verið gagnrýnt af stéttarfélaginu. Hvað finnst hv. þingmanni um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Svo sannarlega þurfum við að horfa í hverja krónu. Það er að sjálfsögðu sárt að þessi samningur landlæknisembættisins sé þess eðlis að við getum ekki sagt honum upp. Við getum því ekki farið inn í eðlilegt húsnæðiskerfi þar sem tvær stofnanir segðu upp húsnæði sínu, við leigðum nýtt húsnæði og það kostaði kannski eitthvað örlítið meira en ekki eins mikið og raun ber vitni í þessu tilviki. Ég leyfi mér að vera mjög bjartsýn og vona að við getum farið í þetta mál eins og ég sagði fyrr. Ég geri mér grein fyrir að það muni að sjálfsögðu geta haft áhrif á starfsemina. Það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að þessar stofnanir haldi sig innan fjárlaga en ég treysti því líka að það verði ákveðin hagræðing af því að sameina þær. Það hlýtur að vera hægt að samnýta bæði yfirstjórn og ákveðna skrifstofuvinnu. Ég trúi því að við gerum eins vel og hægt er en tek svo sannarlega undir að það er ekki gott að standa frammi fyrir þessum vanda með húsnæði. Þetta er náttúrlega óeðlilegt mál. Í sambandi við vinnulag og landlækni get ég ekki séð hvernig er hægt að undirbúa breytingarferli þegar maður sameinar stofnanir ef ekki má þreifa fyrir sér og athuga hvað starfsmenn eru að hugsa. Jafnvel þó svo að frumvarpið sem við ræðum sé ekki orðið að lögum þá hljótum við að þurfa ákveðinn tíma til aðlögunar. Ég sé ekkert óeðlilegt við þetta vinnulag. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á svari hv. þingmanns og þakka fyrir hreinskilnina. Hv. þingmanni finnst ekki óeðlilegt að vera með þreifingar meðal starfsmanna. Hjá forsvarsmanni BHM kom fram að það væri í hæsta máta óeðlilegt að auglýsa ekki stöður, ef ekki almennt þá í það minnsta innanhúss. Fólki var ekki boðið að sækja um neinar stöður heldur áttu starfsmenn að lýsa yfir áhuga á að verða yfirmenn. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það vera mjög sérstök tilhögun. Í hv. heilbrigðisnefnd kom fram hjá forustumönnum BHM að starfsmenn hefðu komið og kvartað undan þessu. Ég veit ekki hvort hv. þingmanni finnst það vera lítið mál. Ef maður sækir um starf og fær það ekki verður í það minnsta að rökstyðja af hverju maður fékk ekki starfið. Það er réttur fólks sem því finnst almennt vera góður. Mér þykir miður að hv. þingmanni finnst í lagi að unnið sé með þessum hætti því að allt hefur fordæmi. Varðandi húsaleigusamninginn þá er hann bara til staðar. Ég veit því miður ekki hver gerði þennan húsaleigusamning. Þegar ég var í ráðuneytinu var þetta ekki eini samningurinn sem var með þessum hætti. Það batt hendur ráðuneytisins. Menn nota annaðhvort peningana í þetta, í laun eða annað slíkt. Nú hefur meiri hlutinn tekið ákvörðun um að forgangsraða með því að setja meiri fjármuni í húsnæðiskostnað, ekki bara út af þessum gamla 

Virðulegi forseti. Það er vont að ég er að nýta seinna andsvar mitt, annars hefði ég getað spurt hv. þingmann.  Í sambandi við húsaleigusamninginn og húsnæðið, eins og kom fram í máli mínu ef hv. þingmaður hefði hlustað, þá vonast ég til þess að í húsnæðið sem nýja stofnunin fer í komi fleiri stofnanir, t.d. ný stofnun sem á að sjá um eftirlit í velferðarmálum því að ef verður af því held ég að slík stofnun eigi mjög vel heima með þessari sameinuðu stofnun. Að sjálfsögðu viljum við ráðstafa fjármagni eins skynsamlega og hægt er. Það er ekki gott mál að þurfa að vera í óvissu með húsnæði í dýrri leigu. Það er mál sem við getum vonandi leyst með framleigu. Við megum ekki láta það standa algerlega í vegi fyrir því að þróa heilbrigðiskerfi okkar áfram um leið og við gefum þau skilaboð til heilbrigðisstéttanna að okkur þyki þetta leitt og að við viljum gera allt sem hægt er til að nýta fjármagnið sem allra best.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál sem ég þarf ekki að kynna en það hefur verið í undirbúningi frá því að þáverandi hæstv. ráðherra setti forstöðumenn landlæknisembættisins og Lýðheilsustofnunar í það verkefni. Ég held að í dag sé eitt ár síðan það var. Eitt ár er alveg nægur tími en enn er ekki komið fjárhagslegt mat á sameiningu. Skiptir það máli? Já, virðulegi forseti. Það skiptir mjög miklu máli. Umræðan í dag hefur sýnt okkur það svo ekki verður um villst, t.d. ef við hlustum á síðasta hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, þá sagðist hún vonast til að hægt væri að leysa húsnæðismálin og nefndi ýmsar hugmyndir í því samhengi. Það hefur ekki verið gert. Eftir eitt ár er ekki komið fjárhagslegt mat af sameiningunni og menn eru ekki búnir að leysa þetta. Nú getur vel verið að þær hugmyndir sem hv. þingmaður nefndi komi eitthvað til móts við þann vanda, við vitum ekkert um það. Ég hef að vísu miklar efasemdir um það. Fyrir þá sem ekki þekkja til ákvað heilbrigðisráðuneytið að taka leigusamningi, sem var 12 millj. kr. dýrari á ári, með stærra húsnæði en þarf í stað þess að taka hagkvæmasta kostinn. Hvað þýða 12 millj. kr. á ári? Það þýðir hálaunaðan starfsmann hjá þeirri stofnun, jafnvel tvo, en kannski ekki með launatengdum gjöldum, ég þekki það ekki nákvæmlega. En þetta þýðir að í það minnsta gæti einn starfsmaður, yfirmaður eða sérfræðingur misst starfið vegna þess að fjármunir eru frekar notaðir í húsnæðiskostnaðinn, dýrara húsnæði. En það er ekki bara það heldur hefur komið fram í umræðunni að 17 ár eru eftir af mjög dýrum húsaleigusamningi sem var gerður fyrir sjö eða átta árum, samningi sem er óuppsegjanlegur, þar sem landlæknisembættið er nú til húsa á Seltjarnarnesi. Virðulegi forseti. Menn gætu setið uppi með það húsnæði tómt, í það minnsta hefur ekki komið fram í umræðunni og kom svo sannarlega ekki fram í nefndinni að búið væri að endurleigja það. Ef við erum að tala um að það húsnæði yrði tómt þá fer öll sú húsaleiga sem ég veit ekki nákvæmlega hver er, um 2.100 kr. á fermetra, ég veit ekki hvort um er að ræða 600, 700 eða 900 fermetra, nýja húsnæðið er 1.800 fermetrar, en ef við gerum ráð fyrir að þetta sé helmingurinn af því þá er það um 23 millj. kr. í húsaleigu á ári. Ef við sætum uppi með allan þann kostnað færu um 35 millj. kr. í húsnæðiskostnað aukalega við þessa sameiningu. Það er nokkurn veginn hagræðingarkrafan á þessum tveimur stofnunum. Til að mæta því hjá þessum stofnunum þyrfti að tvöfalda hana ef menn ætluðu að vera á sléttu. Ef það er ekki gert hjá þessari stofnun þarf það væntanlega að gerast einhvers staðar annars staðar í velferðargeiranum. Virðulegi forseti. Við þurfum að horfast í augu við þessar hugmyndir og þennan raunveruleika. Við getum alveg haft þá skoðun að við vildum hafa þetta allt öðruvísi, auðvitað vildum við hafa þetta allt öðruvísi en þetta er bara svona. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að á þessu eina ári er ekki enn búið að gera neitt fjárhagslegt mat á sameiningunni. Því miður hefur verið allur gangur á því hvernig sameiningar hafa gengið eftir. Ríkisendurskoðun hefur verið óþreytandi að benda á að mikilvægt er að vanda vel til slíkra verka. Ég held að stofnunin hafi sagt að einungis 15% af þeim sameiningum sem farið hefur verið í hafi heppnast, en ég tek fram, virðulegi forseti, að það er eftir minni. Við erum í þeirri stöðu einu ári eftir að ráðherra setti forstöðumann, og raunar er miklu lengra síðan farið var í þessa vinnu, að ekki er enn búið að taka út fjárhagslega ávinninginn. Ef menn halda, virðulegi forseti, að það bitni ekki á öðrum en starfsmönnum í heilbrigðisþjónustu, stjórnkerfinu eða þeim sem fengið hafa fyrirgreiðslu til að sinna þeim störfum sem við erum öll sammála um að þarf að vinna, þá eru þeir sömu í miklum blekkingaleik. Í hv. heilbrigðisnefnd var ekki hlustað á sjónarmið minni hlutans um að fara vel yfir þetta mál, þótt ekki hefði verið annað en að skoða þær skýrslur sem liggja til grundvallar, því að það er fleira en þessi skýrsla, sem því miður er nokkuð gölluð, sem Stefán Ólafsson er kenndur við, en hann var formaður nefndarinnar sem skilaði áfangaskýrslunni. Ég rakti hér fyrr í umræðunni ákveðnar staðreyndavillur og ýmislegt annað en látum það liggja á milli hluta. Það var tekið út og ég setti þá vinnu af stað að skoða þessi mál þegar ég var í stól heilbrigðisráðherra. Það eru augljós samlegðaráhrif í sambandi við eftirlitsþáttinn, sérstaklega hjá landlækni og Lyfjastofnun, minna varðandi lýðheilsuna. Þá voru uppi hugmyndir um að taka nokkrar stofnanir og sameina þær í tvær þannig að menn legðu sérstaka áherslu á eftirlitsþáttinn, en því miður nýttum ekki tækifærið til að fara vel yfir það. Hvað er þessi eftirlitsþáttur? Er það eitthvað sem skiptir máli? Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom hingað upp og las upp margar lagagreinar um eftirlitsþáttinn í ýmsum lögum. Virðulegi forseti. Því miður dugar ekki að setja lög. Það verður líka að sjá til þess að þau verði framkvæmd. Við erum að upplifa það í hv. Alþingi að fyrirspurnum hafi t.d. verið svarað þannig að augljóst er, og það hefur verið viðurkennt í svari til mín frá hæstv. velferðarráðherra, að ekki er samræmi í upplýsingum um aðgerðir á heilbrigðisstofnunum. Einhver kynni að segja: Skiptir það einhverju máli? En það er bara grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði að við þekkjum og vitum hvaða þjónustu við erum að veita því að ef við erum ekki með réttar tölulegar upplýsingar um slíkt þá vitum við ekki hvernig okkur miðar og við erum þá ekki með gögn í höndunum til að taka ákvarðanir um þróun í heilbrigðisþjónustu. Umræðan í nefndinni fór að stærstum hluta í nafnið á stofnuninni, fagráðin sem ég vil ekki gera lítið úr, alls ekki, og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði að umtalsefni í ræðu sinni, og nokkuð um lýðheilsuna en lítið um þennan eftirlitsþátt. Eftirlitsþáttur á heilbrigðissviði er gríðarlega mikilvægur. Menn hafa oft talað um mikilvægi þess að koma á umboðsmanni sjúklinga. Sú umræða er sprottin af því að menn hafa orðið fyrir mistökum í heilbrigðiskerfinu eða þeir telja að þeir fái ekki þá úrlausn sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum og eru ósáttir við þá stöðu mála. Ég verð að viðurkenna að ég hélt að þegar við færum í sameiningu á þessu sviði mundum við að sjálfsögðu fara yfir það. Nú er ekki hægt að halda því fram, virðulegi forseti, að annirnar í hv. heilbrigðisnefnd hafi verið slíkar að við höfum ekki haft tíma til að gera það. Oftar en ekki falla niður fundir í hv. heilbrigðisnefnd vegna þess að ekki eru verkefni og það gerðist held ég síðasta mánudag ef ég man rétt. Það er svolítið sérstakt í ljósi þess að því var neitað, sem gerist ekki oft í nefndum, en beiðni minni hlutans um að fá ákveðna gesti til að ræða þetta mál var hafnað. Því var hafnað að fá formann Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga á fund nefndarinnar. Því var hafnað að fá skýrsluhöfunda sem höfðu unnið úttekt á þessum þáttum varðandi sameiningarnar. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér þótti það mjög miður. Ég lenti ekki oft í því þegar ég starfaði í nefndum þingsins að manni hafi verið neitað um að fá gesti. Í hv. viðskiptanefnd, sem ég sit líka í, eru oftar en ekki haldnir aukafundir þegar mikið liggur við og það er vilji nefndarmanna að fá gesti. Menn geta ekki sagt í sama orðinu að það sé vilji þeirra að auka vægi þingsins og mikilvægt sé að fara vel og vandlega yfir mál en vinna síðan með þessum hætti. Það er ekki hægt. Ég vek athygli á að allir sem hafa hlustað á þessa umræðu sjá að á þessum tímum, ekki það að það er alltaf nauðsynlegt að vinna með þeim hætti að fjárhagslegt mat liggi fyrir, en hafi einhvern tíma verið þörf þá er svo sannarlega nauðsyn á því núna. Eftir allan þennan tíma, eitt ár er síðan menn voru settir í vinnu um sameininguna, er ekki enn komið fjárhagslegt mat. Það er að vísu lengra síðan ríkisstjórnin setti vinnu af stað hvað þetta varðar. Eftir allan þennan tíma erum við enn í þeirri stöðu að húsnæðismálin eru í þeim farvegi að menn ætla jafnvel að borga tugum milljónum meira á ári en þarf í aukahúsnæðiskostnað. Virðulegi forseti. Ég veit að sparnaðurinn sem var í velferðarkerfinu og heilbrigðiskerfinu í þessum fjárlögum tók á alla hv. þingmenn, bæði meiri og minni hluta. Hvaða skilaboð eru það frá hæstv. ríkisstjórn - það er alveg ljóst að það þarf að spara, ég ætla ekki að fara yfir vinnubrögðin í því, við höfum gert það áður, látum það liggja á milli hluta - þegar kemur að stjórnsýslustofnunum, þar sem eru sannarlega tækifæri til að hagræða í og spara og nauðsynlegt, þó ekki væri nema vegna sanngirnisraka, að við gerðum það líka þar eins og á heilbrigðisstofnunum? Hvaða skilaboð eru það að á sama tíma og gengið er fram hvort sem það er á Landspítalanum eða í heilbrigðisstofnunum úti á landi með uppsögnum og sparnaði, þá koma menn hér upp og segja: Heyrið þið, þegar kemur að því að sameina þessar stofnanir þarf ekkert fjárhagslegt mat. Þetta er aðallega svona faglegt. Og svo mun það örugglega gerast. Já, já og svo ætlum við að eyða tugum milljóna meira í húsnæðiskostnað. En vonandi reddast það. Það er alveg svakalegt að í fyrndinni skyldi einhver hafa gert þennan skelfilega húsaleigusamning. Ég ætla ekki að verja þennan skelfilega gamla húsaleigusamning, ekki gerði ég hann. En, virðulegi forseti, þetta eru mjög sérstök skilaboð. Þetta er mjög sérstök forgangsröðun og menn komast ekki hjá því í meiri hlutanum að bera ábyrgð á því. Ég vek athygli á að við erum að ræða um mál, þ.e. sameiningu stjórnsýslustofnana, sem góð sátt ætti að geta verið um en það er ekki sátt um það þegar menn vinna með þessum hætti. Meira að segja þegar það kom upp, virðulegi forseti, við höfðum af því pata að verið væri að vinna hlutina með nokkuð sérstökum hætti, þ.e. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, og við báðum um að það væri skoðað. Það var ekki gert. En við fengum síðan bréf sem fór á stéttarfélagið þar sem upplýst er, virðulegi forseti, að unnið var eftir mjög sérstökum leiðum í ráðningu á starfsfólki. Svo það sé sagt eins og það kom fram í nefndinni vildi annar af forstöðumönnum þessara tveggja stofnana sem átti að sameina fá að vita hverjir hefðu áhuga á því að verða yfirmenn. Ef þeir höfðu áhuga á að verða yfirmenn áttu þeir að senda ferilskrána sína, 13 einstaklingar, sem í kjölfarið höfðu auðvitað vitað að hann ætlaði að taka viðkomandi aðila í viðtal um störf sem ekki var búið að skilgreina hjá stofnun sem ekki var til, af einstaklingi sem var ekki yfirmaður í stofnun sem var ekki til. Þetta er nýja Ísland. Virðulegi forseti. Hér var spurt: Hvernig mundir þú vilja gera þetta? Það kom mér svolítið á óvart að fá þessa spurningu, mér finnst þetta svo augljóst. Ef menn telja að það sé ekki nokkur leið að auglýsa þessar stöður, að það séu slík málefnaleg rök að ekki megi auglýsa þau þannig að allir geti sótt um, þá finnst mér lágmarkið að auglýsa störfin innan stofnunarinnar svo að þeir aðilar sem sækja um störfin fái þann eðlilega framgang sem við þekkjum og þar á meðal rökstuðning fyrir því ef þeir fá ekki viðkomandi störf. Þetta eru þær upplýsingar sem við fengum hjá forstöðumönnum eða framkvæmdastjóra BHM að væri eðlilegi farvegurinn í þessu. Mér finnst svolítið sérstakt, virðulegi forseti, að mér finnst liggja í orðunum hjá hv. þingmönnum meiri hlutans að vegna þess að við erum að ræða þessa hluti yfirleitt þá séum við að koma á óróa hjá starfsfólki. Nú hefur það komið fram að það er órói hjá starfsfólkinu.  Hæstv. ríkisstjórn fer í þá vinnu að það er ekki enn, talandi um óvissu, komið fjárhagslegt mat á þessum hlutum. Menn viðurkenna að ekki er búið að skoða það í heild sinni að fara yfir málið, það á bara að gera í framhaldinu. Starfsmenn geta því átt von á að fleiri sameiningar verði. Nú er sameining í eðli sínu ekki slæm, alls ekki, það eru mörg tækifæri í henni en neikvæður hluti sameiningar stofnana og fyrirtækja er að því fylgir óvissa hjá starfsfólki og það er erfiður tími. Það eru því hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans sem hafa lagt á það áherslu að þetta sé fyrsta skrefið samkvæmt þeirra eigin mælikvörðum en með því eru þeir að ýta undir óvissuna hjá starfsfólkinu. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór vel yfir flesta þætti málsins. Ég hef tekið ákveðna þætti út og vonast svo sannarlega til að ég verði spurður út í það ef eitthvað er óljóst.

Hæstv. forseti. Ég kom í andsvar til að leiðrétta það við hv. þingmann að fundarfall hefði orðið í heilbrigðisnefnd. Á síðustu nefndadögum höfðum við tekið frá tíma fyrir heilbrigðisnefnd en eftir að hafa farið yfir málið var ákveðið að þiggja ekki þann nefndartíma. Ásókn var frá öðrum í að fá tímann og vegna þeirrar beiðni sem hafði komið fram á nefndarfundi frá hv. þingmanni um að fá aftur formann Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga á fund heilbrigðisnefndar og fara yfir frumskýrslurnar tvær, sem hér hafa oft verið nefndar, þá voru báðir þessir liðir útræddir. Í raun og veru voru þeir afgreiddir í nefndinni þannig að okkur þótti ekki ástæða til að taka þá upp aftur og ræða frekar. Þessi mál voru útrædd.

Virðulegi forseti. Nú hef ég nokkra reynslu af þingstörfum og ég hef bæði verið í þessari nefnd og mörgum öðrum. Ég hef verið formaður í nefndum og setið í þingnefndum frá árinu 2003, ef undan eru skilin tvö ár. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei heyrt að mál séu útrædd sem hafa ekki einu sinni verið kynnt í nefnd. Skýrslurnar voru aldrei kynntar í nefndinni. Við höfum aldrei séð framan í fólkið sem skrifaði þessar skýrslur. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins sendum skýrslurnar á hina nefndarmeðlimina. Svo koma menn hér upp og segja: Þetta er útrætt, þið fáið enga gesti. Þetta er lýðræðið hjá hæstv. ríkisstjórn. Nú er það þannig að ég er í annarri nefnd, hv. viðskiptanefnd. Þar hafa oftar en ekki verið haldnir aukafundir til að koma til móts við fulltrúa minni hlutans, m.a. þegar við viljum fá gesti. Nú getur vel verið að hv. þingmenn meiri hlutans í viðskiptanefnd sjái enga ástæða til að ræða við fleiri aðila eða hlusta á fleiri en það er samt sem áður gert. En í hv. heilbrigðisnefnd segja menn að hlutirnir séu útræddir þegar þeir hafa ekki verið kynntir í nefndinni. Formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga skrifaði sérstaklega grein um þetta mál eftir að hún hafði komið til nefndarinnar vegna þess að hún hafði áhyggjur af því og skoraði á okkur þingmenn. En meiri hlutinn í hv. heilbrigðisnefnd sá enga ástæðu til að hlusta á formann Félags íslenska hjúkrunarfræðinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir orð hans og vil hér með að þakka honum fyrir að senda okkur skýrsluna, það var mjög gott að fá hana þó við hefðum getað útvegað okkur hana eftir öðrum leiðum. Nú hefur hv. þingmaður lýst því yfir að hann vilji gjarnan fara í stórar og miklar sameiningar sem út af fyrir sig getur verið gott. Ég geri ráð fyrir að hann sé mjög ánægður með sameiningu félags- og tryggingamálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins í velferðarráðuneyti sem hlýtur að geta skapað ákveðið hagræði, bæði faglega og fjárhagslega. Mig langar því að spyrja hv. þingmann, af því að honum hefur líka verið tíðrætt um hvað eftirlit skipti miklu máli, hvernig honum lítist á að búa til deild eða stofnun sem væri einhvers konar eftirlitsstofnun velferðarmála. Hún hefði þá í raun og veru ekki bara eftirlit með heilbrigðismálum heldur hugsanlega einnig málefnum fatlaðra, aldraðra og öðru slíku. Væri ekki mjög vel til fallið að reyna að búa til stóra deild um það? Hv. þingmaður hefur líka rætt mjög mikið um fjárhagslegan ávinning af sameiningu. Mig langar til að spyrja hann hvort honum finnist faglegur ávinningur ekki skipta máli líka. Svo langar mig til að spyrja hann mjög beinnar spurningar: Finnst hv. þingmanni að við eigum að bíða í 17 ár eftir breytingu sem tengist landlækni vegna þessa húsaleigusamnings sem er í gildi?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar og skal með gleði og ánægju fara yfir þær. Fyrst varðandi 17 árin. Ég tel að menn hefðu strax átt að reyna að finna lausn á húsnæðismálunum, það hefði átt að vera fyrsta leiðin. Hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir nefndi að einhver leið hefði verið að setja eitthvað annað í þetta húsnæði. Menn hefðu átt að fara strax í það. Menn hafa haft tvö ár til að gera það. Varðandi faglega ávinninginn, auðvitað viljum við auka hann með öllu sem við gerum. En ég sá enga úttekt á þeim þætti. Ef menn eru að vísa í skýrslu Stefáns Ólafssonar, sem ég vona að menn séu ekki að gera, og hún sé grunnurinn að þessum breytingum þá var sú vinna ekki þess eðlis að hún geti verið grunnur að hlutum eins og þessum. En væntanlega eru menn að vísa í eitthvað annað. Varðandi eftirlitsþáttinn þekki ég það ágætlega á heilbrigðissviðinu og augljóslega er skörun hjá Lyfjastofnun sérstaklega og landlækni, jafnvel fleiri stofnunum. Ráðgjafar hafa skoðað þessi þætti, t.d. mætti nefna Lýðheilsustofnun og sóttvarnalækni og Geislavarnir ríkisins. Ef fleira getur komið inn í væri það áhugavert en það hefur ekki verið skoðað. Að minnsta kosti höfum við ekki fengið þau gögn. Ég veit ekki til þess. Við sendum öll þau gögn sem við höfðum og ég er ánægður að heyra að hv. þingmaður var ánægður með að fá skýrsluna sem við sendum þeim því við vorum að reyna að upplýsa hv. nefndarmenn og höfum reynt að koma ýmsum gögnum á þá til að við gætum rætt málin vel. Varðandi Stjórnarráðið er það ein sérkennilegasta sameining sem ég hef nokkurn tímann vitað um. Röksemdirnar sem þar lágu að baki gengu út á að sum ráðuneytin væru svo lítil að þau þyrfti að sameina. Þau einu sem voru sameinuð voru stærstu ráðuneytin en dvergráðuneytin lifa áfram. Við getum kannski rætt það í betra tómi en ég get líka alveg rætt það núna ef svo ber undir.

Virðulegi forseti. Svo sannarlega eigum við að tala í lausnum. Ég vil bara upplýsa hv. þingmann um að nefndarmenn meiri hlutans í heilbrigðisnefnd hafa rætt húsnæðismálin fram og til baka og við viðkomandi ráðherra þannig að ég held að svo sannarlega hafi verið reynt að finna lausnir á málunum. Mig langar aðeins til að halda áfram með þessa umræðu, þó við ræðum ekki Stjórnarráðið. Mig langar að spyrja hvort hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sjái möguleika á því að setja saman stofnanir svolítið þvert á málaflokka. Nú erum við komin með velferðarráðuneytið - gætu ekki verið heilmikil samlegðaráhrif í t.d. málaflokkum fatlaðra og aldraðra og jafnvel fleiri hópa þar sem við sjáum mikil samlegðaráhrif? Við gætum t.d. verið með eftirlitsaðila sem skoða hvernig aldraðir hafa það á hjúkrunarheimilum en jafnframt athugað hvernig fatlaðir hafi það á heimilum sínum. Við verðum kannski að horfa dálítið upp úr þeim hagræðingargrunni sem við höfum verið í en hv. þingmanni hefur verið mjög tíðrætt um að við eigum að huga að hagræðingu, við eigum að hugsa um peninga og hvernig við getum sparað. Mig langar mjög til að heyra hvað hv. þingmaður hefur að segja um það að við reynum að vinna þetta í sameiningu og dálítið þvert á gömlu málaflokkana, hvort hann sjái tækifærin í því. Við getum á þann hátt jafnvel hagrætt enn frekar en með því að horfa eingöngu á heilbrigðissvið eða eingöngu á félagsmálasvið. Og í tengslum við það hversu mikinn áhuga hv. þingmaður hefur sýnt á eftirlitshlutverkinu og að gott eftirlit sé með heilbrigðismálum, hvort það væri ekki mjög gott að reyna að samnýta þennan stóra málaflokk, velferðarmálin.

Virðulegi forseti. Ég sat með hinum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd og hlustaði á hv. þingmann og okkur fannst mjög áhugavert að heyra að hv. þingmenn meiri hlutans hefðu mikið rætt um húsnæðismálin, m.a. við ráðherra. Það er í sjálfu sér vel en við vorum ekki þar, við vitum ekkert hvað fór fram, höfum ekki hugmynd um það. Það skýrir kannski ýmislegt ef hv. þingmenn meiri hlutans funda mikið um þessi mál án okkar. Í það minnsta höfum við ekki fengið upplýsingarnar og vorum ekki við borðið þegar þessir hlutir voru ræddir. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa þetta, við vissum þetta ekki og ágætt að vita af því. Ég mundi ætla að skynsamlegra væri að láta alla hv. þingmenn fá upplýsingarnar í málaflokknum, við erum oftar en ekki sammála, sérstaklega ef menn gefa sér tíma til að ræða málin en auðvitað verður meiri hlutinn að hafa sitt vinnulag. Varðandi samlegð er almennt gott að nýta hana þar sem hún er en mér finnst umræðan oft vera svolítið á villigötum. Mér vitanlega hefur málaflokkur aldraðra aldrei verið skilgreindur. Hjúkrunarheimilin t.d. eru heilbrigðisstofnanir og það er ekki bara eldra fólk á hjúkrunarheimilum. Mikilvægt er að við höfum eftirlit með heilbrigðisþáttum og það sé skilgreint sem heilbrigðiseftirlit. Það er afskaplega mikilvægt. Ef fatlaðir eins og aðrir fá heilbrigðisþjónustu á að sjálfsögðu að hafa slíkt eftirlit með henni. En við skulum ekki heilbrigðisvæða aðra geira því heilbrigðismálin eru sérmálaflokkur af góðri ástæðu. Ef við ætlum að ná sem bestum árangri þar verðum við að halda því til haga. En alls staðar þar sem hægt er að spara er ég alveg til í athuga betur, sérstaklega ef það kemur ekki niður á þjónustu. Það er markmið okkar. Við viljum halda uppi þjónustustiginu með minni fjármunum. Það er verkefnið.