Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Hagnýting jarðhitans er eitt hið mesta hagsmunamál Íslendinga. Reynsla er þegar fengin af nokkrum hitaveitum hér á landi, sem hafa sýnt það, að þær hafa sparað gjaldeyri stórkostlega fyrir þjóðina, orðið fjárhagslega góð og nýt fyrirtæki og til mikilla þæginda og hagsbóta fyrir þá landsmenn, sem þeirra hafa notið. Enn eru geysilegar auðlindir ónotaðar og ókannaðar eða litt kannaðar í þessum efnum. Allir landsmenn munu á einu máli um, að kosta beri kapps um að kanna þessar auðlindir og hagnýta þær til hagsbóta fyrir allan landslýð. En grundvallarskilyrði þess, að svo megi verða, er það, að hingað séu fengnir til landsins hagkvæmir jarðborar til þess að bora eftir heitu vatni og gufu. Í fyrra sömdu ríkisstj. og bæjarstjórn Reykjavíkur um það að fá hingað til landsins í samlögum mjög stórvirkan gufubor til þess að kanna helztu jarðhita- og gufusvæðin hér á landi, eins og Krýsuvíkursvæðið, Námaskarð og þar í grennd, Hengilssvæðið o. fl. En það er ekki eingöngu, að á þessum stórvirka bor þurfi að halda, heldur þarf á næstu árum vafalaust að kaupa fleiri jarðbora af ýmsum gerðum til þess að rannsaka jarðhitann víðs vegar um land. Nú er það svo, að í gildandi lögum eru allhá aðflutningsgjöld lögð á slík tæki, og virðist ekki fullkomið samræmi milli þess, hversu há aðflutningsgjöld eru lögmælt af slíkum tækjum, og þess, sem tekið er í aðflutningsgjöld af ýmsum öðrum nauðsynjatækjum vegna framleiðslunnar og hagnýtingar orkulindanna. M. a. er svo ákveðið í tollskránni, að fjrmn. eru veittar margvíslegar heimildir til þess að gefa eftir eða lækka aðflutningsgjöld af ýmsum nauðsynlegum tækjum vegna sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, og enn fremur eru í sjálfri tollskránni lágir tollstigar fyrir ýmis slík tæki. Það er hvort tveggja í senn, að tollar og aðflutningsgjöld eru yfirleitt lægri á slíkum nauðsynjatækjum fyrir atvinnu og framleiðslu, heldur en öðrum og auk þess veittar margvíslegar undanþáguheimildir í tollskránni. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. 1. landsk. og hv. 4. þm. Reykv. ásamt mér, fer fram á það, að fjmrn. sé veitt heimild til þess að fella niður eða lækka aðflutningsgjöld af jarðborum, sem notaðir eru til að bora eftir gufu eða heitu vatni, og tækjum til þeirra. Ég gat um það, að slíkar heimildir væru margar í lögum, og má m. a. nefna þær heimildir, sem einnig hafa verið notaðar, að verulegar lækkanir á tollum hafa átt sér stað varðandi vélar og tæki í skip og báta, sem smíðaðir eru innanlands. Landbúnaðarvélar og áhöld eru í tiltölulega lágum flokki aðflutningsgjalda. Vélar til veiðarfæragerðar, margvíslegs iðnaðar eru einnig ýmist í lágum flokki eða undanþáguheimildir. Ég vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á, að eðlilegt sé að veita slíkar lækkunarheimildir varðandi þessi þýðingarmiklu tæki til hagnýtingar jarðhitans, og legg til, að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það eru nokkur orð við 1. umr. til leiðbeiningar um málið, nokkrar upplýsingar, sem ég vildi gjarnan gefa. Ég vil fyrst minnast þess, að ríkisstj. tók upp á fjárlagafrumvarp sitt fyrir árið 1956 fyrstu fjárveitingu til þess að kaupa stórvirkan jarðbor. Síðar, þ. e. síðar á árinu 1956, varð samkomulag um það, að ríkið og Reykjavíkurbær stæðu saman að þessum borkaupum. Var þá einnig ráðgert að kaupa stærri bor, en forráðamenn raforkumálanna höfðu áður talað um. Síðar var veitt nokkur fúlga á fjárlögum ársins í ár í sama skyni. Þetta er í fáum orðum aðdragandi málsins að því er ríkið snertir. Fram kom ósk frá bæjarstj. Reykjavíkur til ríkisstj. um, að hún beitti sér fyrir því, að fallið yrði frá að innheimta aðflutningsgjald af bornum, sem nú er kominn fyrir nokkru, en ekki hefur enn þá verið leystur inn, og hefur þar staðið á því, að Reykjavíkurbær hefur ekki greitt sinn hluta af andvirði borsins. Ríkisstj. íhugaði þetta mál og komst að þeirri niðurstöðu, að hún gæti ekki beitt sér fyrir þessu, og færði fyrir því þau rök, að aðflutningsgjöldin væru ákveðin með lögum frá Alþ. og væru hliðstæð gjöld ráðgerð af þessu tæki og mörgum öðrum vélum og tækjum. Þessi gjöld væru ætluð sumpart til þess að standa undir uppbótum á útflutningsframleiðslu landsmanna. Af þessum ástæðum gæti ríkisstj. ekki beitt sér fyrir því, að borinn yrði undanþeginn aðflutningsgjöldum. Borgarstjórinn í Reykjavík, þ. e. hv. þm. Gunnar Thoroddsen, hefur nú flutt hér frv. ásamt tveimur öðrum þm., þar sem farið er fram á það við Alþ., að það samþykki heimild til þess að fella þessi aðflutningsgjöld niður. Hefur borgarstjórinn ekki viljað taka fullgild þau rök, sem ríkisstj. færði fram í bréfi sínu varðandi þetta mál. Það er vikið að því í grg. frv., af hverju þetta sé talið eðlilegt, það sé m. a. talið eðlilegt vegna þess, að heimildir séu í lögum til ívilnana frá tollskránni, og eru þar nefnd þrjú dæmi sérstaklega, þ. e. garn og vélar til veiðarfæragerðar, jeppabifreiðar og efni, vélar og tæki í skip og báta, sem smíðaðir eru innanlands. Ég vil fyrst benda á, að ástæðan til þess, að gert er ráð fyrir því, að heimilt sé að afnema öll aðflutningsgjöld af garni og vélum til veiðarfæragerðar, er sú, að veiðarfæraframleiðsla hefur enga tollvernd af neinu tagi og verður að keppa við erlendar veiðarfæragerðir. Alveg sama er að segja um efni og vélar og tæki í skip. Skipasmíðastöðvarnar verða að keppa við innflutning á skipum, sem smíðuð eru erlendis og flutt eru inn tollfrjáls svo að segja, og væri þess vegna alveg augljóst, að þessi iðngrein gæti ekki komið til mála, ef ekki væri fallið frá því að innheimta aðflutningsgjöld af efni og vélum í skip. Það er ekkert hliðstætt í þessu við þetta tæki, sem hér er rætt um í frv. Þá er það varðandi jeppabifreiðar. Um þær er það að segja, að af jeppabifreiðum eru innheimt jafnhá aðflutningsgjöld og af vöruflutningabifreiðum, en þau aðflutningsgjöld eru mun hærri en þau aðflutningsgjöld, sem gert er ráð fyrir að greiða af þessu tæki. Þarna á sér stað einhver misskilningur í grg. fyrir frv. Þá vil ég og gefa upplýsingar mönnum til íhugunar og nefndinni, sem fær málið til meðferðar, og greina frá nokkrum tækjum og nokkrum vélategundum, sem gert er ráð fyrir að borguð séu af jafnhá gjöld og af bornum, en hér kemur samanburður mjög til greina. Það eru rafmótorar, rafalar og túrbínur. Það eru gufuvélar og hlutar til þeirra, allt nema katlar. Vélar til mjólkurvinnslu, vélar til tóvinnu og ullarþvottar, vélar til niðursuðu, sútunar, lýsishreinsunar, fiðurhreinsunar. Vélar til síldariðnaðar og annars fiskiðnaðar svo og til hvalvinnslu. Frystivélar allar og flökunarvélar. Sjálfvirk löndunartæki. Síðan mætti telja hér til viðbótar nær allar vélar til iðnaðarins, sem gert er ráð fyrir að greidd séu af yfirleitt annaðhvort alveg sömu gjöld eða nær alveg sömu gjöld. Það er þess vegna alveg augljóst mál og þarf ekki að grafa djúpt til þess að sjá það, að ef samþykkt væri að undanþiggja þetta tæki, sem hér er rætt um, frá greiðslu gjalda í útflutningssjóð og til ríkisins, mundu alveg eðlilega koma fram kröfur um það sama frá fjöldamörgum öðrum aðilum, sem greiða alveg hliðstæð gjöld af þýðingarmestu tækjum til framleiðslu, og nægir í því sambandi t. d. að nefna frystivélar, flökunarvélar og mjólkurvinnsluvélar. Það hefur nýlega verið flutt inn mjög mikið af flökunarvélum, og þeir aðilar hafa vitaskuld greitt þessi gjöld. Sama er að segja um tæki til mjólkurbúanna, sem eru að endurnýja sig hvert af öðru, og svo tækin til rafstöðvanna eða aflstöðvanna, sem ég líka nefndi. Nú vita það allir hv. þm., að ástæðan til þess, að það þarf að innheimta þessi háu gjöld af þessum tækjum eins og öðrum, er sú, að við búum við uppbótarkerfið. Við skrásetjum ekki okkar gjaldeyri þannig, að framleiðslan geti borið sig, heldur innheimtum við í þess stað gífurlega háar fjárhæðir og notum ýmist í gegnum útflutningssjóðinn til beinna uppbóta á framleiðslunni eða þá í gegnum ríkissjóðinn til þess að greiða niður verðlag á vörum og halda þannig niðri framleiðslukostnaðinum innanlands. Þetta útheimtir hundruð milljóna á hundruð milljóna ofan og óhugsandi að ná þessum fjárhæðum inn öðruvísi en að innheimta há gjöld af svo að segja hverri einustu vörutegund, sem til landsins er flutt. Og eins og okkar gengisskráningu er háttað, er það líka náttúrlega augljóst mál, að þær vörur, sem eru undanþegnar eða búa við lægri gjöld, en almennt gerist, njóta í raun og veru styrks úr þjóðarbúinu. Þannig er samhengið. Ég held, að það hljóti þess vegna að liggja ljóst fyrir við athugun á þessu máli, að það er ekki eðlilegt að taka þetta mál þeim tökum, sem hv. flm. frv. gera ráð fyrir, heldur verði að hafa þann háttinn á að greiða af þessu þýðingarmikla tæki þessi gjöld, og gildir þar það sama og fyrir fjöldamarga aðra, sem flytja inn og kaupa þýðingarmikil áhöld. Ég hef að sjálfsögðu ekkert á móti því, að málið fari til hv. fjhn., en ég mundi fyrir mitt leyti álíta eðlilegt, að n. afgreiddi þetta mál sem fyrst, þannig að það yrði ekki nein töf á afgreiðslu málsins. Það lægi þá fljótt fyrir, hver niðurstaða hv. Alþingis verður. En ríkisstj. er eindregið þeirrar skoðunar, að það sé ekki hægt að verða við því að undanþiggja borinn gjöldunum.



Herra forseti. Það eru tvær meginástæður fyrir því, að ég gerðist meðflutningsmaður að frv. á þskj. 24. Hinni fyrri, að sanngjarnt verði að teljast, að jafnmikilsvert tæki og hér er um að ræða verði undanþegið að einhverju leyti aðflutningsgjöldum, hefur 1. flm., hv. 6. þm. Reykv., gert grein fyrir, og mun ég ekki gera það að umtalsefni, aðeins lýsa mig samþykkan í aðalatriðum því, sem hann sagði um það efni. Hin ástæðan fyrir minni hlutdeild er sú, að ég tel fjárhagsafkomu bæjarsjóðs Reykjavíkur nú svo slæma, að það eitt réttlæti fram komið frv. Vil ég fara nokkrum orðum um það og fáein önnur atriði, er komið hafa fram í sambandi við umræður um þetta bormál að undanförnu. Í október 1956 gerðu ríki og Reykjavíkurbær með sér samning um kaup á stórvirkum jarðbor. Skyldi hvor aðili greiða helminginn af verði borsins og hafa hann jafnt til afnota eftir nánar tilgreindum reglum, á meðan sameignin stæði. Þessi mikli jarðbor er nú kominn til landsins fyrir a. m. k. tveim mánuðum. Öllum ber saman um, að þetta tæki þurfi að komast í gagnið sem fyrst, en af einhverjum ástæðum, sem menn deila nokkuð um, hefur það dregizt til þessa dags. Á fundi bæjarstjórnar Reykjavíkur 3. okt. s. l. var með öllum greiddum atkvæðum samþykkt till. um að skora á ríkisstj. og Alþingi að fella niður eða lækka verulega gjöld til ríkissjóðs af jarðbornum, sem þá var kominn til landsins fyrir nokkru, keyptur sameiginlega af ríkissjóði og bæjarsjóði. Ástæðan til, að bæjarstjórnin stóð óskipt að þessari samþykkt, er óvefengjanlega sú, að greiðslugeta bæjarsjóðsins er talin mjög lítil um þessar mundir, en hins vegar brýn þörf á, að þetta dýra nytjatæki komist í notkun sem fyrst. Samheldni bæjarfulltrúanna í þessu máli byggðist þannig á því áliti, að bæjarsjóður Reykjavíkur sé í kröggum. Bókuð athugasemd eins fulltrúans, Þórðar Björnssonar, sýnir þetta glögglega, en hann gerði grein fyrir atkvæði sínu með þessum orðum: „Með því að ég tel, að upplýst hafi verið í umr. um málið, að bæjarsjóði sé nú í svipinn ókleift að leggja út umrædd gjöld að sínum hluta, greiði ég tillögunni atkvæði.“ Hæstv. ríkisstj. hefur þegar svarað tilmælum bæjarstjórnarinnar um eftirgjöf á aðflutningsgjöldum. Er í svarinu bent á, að þau aðflutningsgjöld, sem greiða beri af jarðbornum, séu ákveðin með lögum frá Alþingi og að slík gjöld greiði allir að sjálfsögðu jafnt samkvæmt lögum, af þessum ástæðum geti ríkisstj. ekki orðið við áskorun bæjarstjórnarinnar um þetta efni. Hins vegar kveðst hæstv. ríkisstj. reiðubúin til fyrir sitt leyti að samþykkja niðurfellingu samningsins um sameign ríkis og bæjar á bornum, þannig að ríkið yrði eitt eigandi hans, og mundi það fúst til að framkvæma fyrir Reykjavíkurbæ þau verk, sem farið yrði fram á og um semdist. Þetta svar ríkisstj. hafa sumir andstæðingar hennar reynt að túlka sem fjandskap við Reykjavík, en slík túlkun er þó hrein fjarstæða. Hæstv. ríkisstj. er bundin af gildandi lagafyrirmælum, sem ekki heimila undanþágu í þessu efni. Í því felst enginn fjandskapur af hennar hálfu. Það, að hún býðst til að leysa bæinn frá gerðum samningum, ber þvert á móti vott um velvild. Með því sýnir hún að mínum dómi vilja sinn til að hjálpa aðþrengdu bæjarfélagi á löglegan hátt. Ég vil í þessu sambandi leggja áherzlu á þá persónulegu skoðun mína, að það sé í frekasta lagi ranglátt að væna hæstv. ríkisstj. um stirfni eða óvild í garð Reykjavíkur; hún hefur þvert á móti í mörgum efnum gert betur við þetta bæjarfélag, en fyrri ríkisstj. gerðu. Skal ég þessari fullyrðingu minni til stuðnings nefna hér örfá dæmi. Yfirvöld bæjarins höfðu lengi árangurslaust sótt um fjárfestingarleyfi fyrir væntanlegri sorpeyðingarstöð í tíð fyrrverandi stjórna. Það leyfi fengu þau á fyrsta missiri hæstv. ríkisstj., þeirrar er nú situr. Vegna tregðu fyrri ríkisstj. á að veita fjárfestingarleyfi eða vegna áhugaleysis bæjaryfirvalda, nema hvort tveggja komi til, hefur bygging nauðsynlegra barna- og unglingaskóla farizt fyrir á undanförnum árum, svo að til vandræða horfir nú. Þetta ástand í skólamálum bæjarins er hinn ráðandi meiri hluti bæjarstjórnar farinn að óttast, og er ástæðan efalaust væntanlegar kosningar í vetur. Hann sækir því um fjárfestingarleyfi í gríð og ergi - og hvað skeður? Hann fær leyfi, sem eru mörgum hundraðshlutum hærri, en nokkurn tíma gerðist í tíð fyrri ríkisstj. Núverandi hæstv. ríkisstj. hefur stóraukið átakið til útrýmingar húsnæðisleysi og heilsuspillandi íbúðum í landinu. Skyldi Reykjavík hafa farið varhluta af þeirri auknu aðstoð við húsbyggjendur? Ég læt formann húsnæðismálastjórnar svara þessu, en hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í grein, sem hann birti nýlega: „Hið sanna er, að á þessu ári hefur Reykjavíkurbær fengið greiddar upphæðir úr sjóði þeim, sem ætlaður er til útrýmingar heilsuspillandi íbúða, eins og hér segir: 23. janúar 900 þús. kr., 1. apríl 360 þús. kr., 29. maí 2 millj. 520 þús. kr. Samtals 3 millj. 780 þús. kr. Árlegt framlag ríkissjóðs í sjóð þennan er nú 4 millj., var áður 3 millj. kr., en var hækkað fyrir atbeina núv. ríkisstj. með lögum nr. 42 1957. Hefur því Reykjavíkurbær þegar tekið til sín 5.78 af 4 millj. kr., sem ríkið leggur fram í ár, eða 94.5% af framlaginu. Árið 1956 var framlag ríkisins samkvæmt lögum nr. 55 1955 3 millj. kr., og fór þá til bæjarins 14. marz 2 millj. 250 þús. kr.; 15. des. 900 þús. kr., samtals 3 millj. 150 þús. kr. eða meira, en allt framlag ríkisins. Rétt er að geta þess, að greiðslur þessar hafa verið inntar af hendi allmiklu fyrr, en heimilt var samkvæmt reglugerð, en hún leyfir ekki útborgun fjárins, fyrr en lokið er smíði hinnar nýju íbúðar og útrýmingu hinnar heilsuspillandi, sem flutt er úr. Í viðskiptum sínum við Reykjavíkurbæ hefur því húsnæðismálastjórn gert betur við bæinn, en hann átti rétt og kröfu á samkvæmt lögum og raunar betur, en lög leyfðu. Til þess að gera þó enn betur, án þess að þverbrjóta allar reglur, hefur húsnæðismálastjórn í sumar afhent bænum skriflegt loforð fyrir 3 millj. 150 þús. kr. viðbót, sem útborgast strax og skilyrðum samkvæmt lögum er fullnægt. Þeirri yfirlýsingu mun bærinn þegar hafa komið í peninga, og er þá upphæðin í ár komin upp í 6.9 millj.“ Þessi greinargerð formanns húnæðismálastjórnar sýnir það ljóslega, að ekki hefur ríkisvaldið níðzt á Reykjavík í þessu mikilsverða efni. Hinn ráðandi meiri hluti bæjarstjórnar Reykjavíkur leggur árlega hærri útsvör á hvern íbúa að meðaltali, en nokkurt annað bæjarfélag í landinu, og útsvör Reykjavíkur hækka á ári hverju langt fram yfir það, sem fjölgun íbúa og aukning dýrtíðar nemur. Nú á þessu ári reyndi félmrn. að hafa áhrif á ráðamenn bæjarins og fá þá til að hafa ekki heildarupphæð útsvara mjög miklu hærri, en gerðist hjá þeim bæjarfélögum öðrum, er hæst höfðu útsvör. En tilraunin bar engan árangur. Ráðamennirnir sátu við sinn keip og gáfu í skyn, að mikilsverðar verklegar framkvæmdir yrðu stöðvaðar, ef umbeðin útsvarsupphæð, allt að 199 millj. kr., fengist ekki lögleyfð. Félmrn. lét undan, og það var ekki fyrr, en það vitnaðist, að niðurjöfnun útsvara í Rvík var ólögleg og bæjarbúum ætlað að greiða tæpum 7 millj. kr. meira, en bæjarstjórn hafði samþykkt og lög leyfðu, að hæstv. félmrh. tók í taumana. Honum bar skylda til að reyna að koma í veg fyrir ólöglegar aðgerðir forráðamanna bæjarins og valdníðslu, og það gerði hann. Aðgerðir félmrn. í þessu útsvarsmáli öllu voru í þágu bæjarfélagsins og því til gagns, en ekki óþurftar. Þessi dæmi ættu að nægja til að sýna, að hæstv. ríkisstj. hefur síður en svo gengið á hlut Reykvíkinga, hún hefur þvert á móti hlynnt að þeirra málum, fyrri ríkisstjórnum fremur. Vafalítið yrði það bæjarsjóði óhagkvæmt að missa eignarhlut sinn í jarðbornum. Starfræksla hans verður bænum dýrari, ef hann aðeins er leigjandi hans, en ekki eigandi. Þetta atriði mun vera þungvægt í augum bæjarfulltrúanna. Því vilja þeir ógjarnan láta til þess koma, að Reykjavíkurbær gangi frá gerðum samningum um borinn, svo sem boðið er upp á í svarbréfi hæstv. ríkisstj., en hún gat ekki betur boðið. Nú er það hlutur hins háa Alþingis í þessu máli. Fundur bæjarstjórnar 3. okt. skoraði ekki aðeins á ríkisstj., heldur og Alþingi, að niður yrðu felld eða lækkuð aðflutningsgjöld á bornum. Hæstv. ríkisstj. hefur gefið sitt svar, en Alþingi hefur til þessa ekki átt kost á að svara. Frv. það, sem nú liggur fyrir, er flutt í þeim tilgangi að fá svar við tilmælum bæjarstjórnarinnar. Það vald, sem ríkisstj. brestur í þessu efni, hefur hið háa Alþingi. Það getur með lagabreytingu orðið við áskoruninni, ef því sýnist svo, og um þess undirtektir er nú spurt af bæjarstjórn Reykjavikur. Afgreiðsla frv. verður svar þingsins í þessu máli. Ég skal nú ekki orðlengja þetta miklu meira. Veigamestu rökin fyrir því að samþykkja frv., sem fyrir liggur, eru þau, að Reykjavík á í fjárhagslegum erfiðleikum, a. m. k. nú um hríð. Útsvör hafa greiðzt treglega í seinni tíð, í september t. d. 4 millj. kr. minna, en á sama tíma í fyrra, eftir því sem borgarstjóri Reykjavíkur upplýsti nýlega. Það er vonandi aðeins stundarfyrirbæri. Hitt er alvarlegra, ef fjárhagsgeta bæjarins til að standa undir nauðsynlegum og sjálfsögðum framkvæmdum fer smám saman og til langframa þverrandi. En ýmislegt bendir til þess, að fjármálastjórn bæjarins sé í óreiðu, svo mikilli óreiðu, að jafnvel ráðamönnum ofbjóði. Á það gæti bent sú staðreynd, að nýlega var í bæjarstjórn samþykkt till. um að setja á stofn skrifstofu, er hafi það verkefni að gera að staðaldri tillögur um aukna hagkvæmni í vinnubrögðum og starfsháttum bæjarins og stofnana hans og sparnað í rekstri. Ef einhver skyldi segja sem svo, að óreiða og sukk í fjármálum séu óafsakanleg sjálfskaparviti og að bæjarfélag verðskuldi þá stjórn, sem það kýs sér, þá væri ég ekki alveg sammála því. A. m. k. tel ég ástæðu til, að hver þegn geri sitt til að draga úr illum afleiðingum óreiðunnar, þannig að þær komi ekki harðar niður, en óhjákvæmilegt er. Því vil ég að lokum biðja hv. þd. að athuga vandlega, hvort ekki sé unnt að koma Reykjavíkurbæ til hjálpar í þessu máli.



Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir þeim rökum, sem ég tel liggja til þessa frv. frá mínu sjónarmiði, og hv. meðflm. minn, 1. landsk., hefur sínar ástæður, sem hann hefur gert hér allýtarlega grein fyrir og ég skal ekki rekja. En að því leyti sem hann ræðir hér um bæjarmálefni Rvíkur, þá mun ég ekki ræða þau við hv. þm. hér, því að við höfum sameiginlegan vettvang annars staðar, þar sem tækifæri gefst til þess, en það er á fundum bæjarstjórnar Reykjavíkur. En í ræðu hans kom fram misskilningur að einu leyti. Þetta frv. fjallar ekki eingöngu um aðflutningsgjöld af þeim gufubor, sem ríkissjóður og bæjarsjóður Reykjavíkur kaupa í sameiningu, heldur almennt um innflutning jarðbora og tækja til þeirra. Og í öðru lagi snerta aðflutningsgjöld af þessum stórvirka gufubor ekki eingöngu Reykjavíkurbæ, heldur marga aðra aðila, því að það eru margir aðilar, sem eiga eftir að njóta góðs af þessum bor og verða auðvitað að greiða sinn hluta af rekstrarkostnaði hans. En rekstrarkostnaður þessa bors verður að sjálfsögðu þeim mun hærri, sem stofnkostnaðurinn - og þar innifalin aðflutningsgjöldin - er hærri. M. a. mun að sjálfsögðu verða borað nú á næstunni í Krýsuvík, sem Hafnarfjarðarbær hefur að mestu og eins og nú standa sakir alveg umráðarétt yfir, og þeir aðilar, sem eiga að njóta þessa bors og standa undir rekstri hans, þurfa að borga þeim mun hærri gjöld sem stofnkostnaðurinn er meiri. Út af ræðu hæstv. fjmrh. vil ég segja: Það má eðlilegt teljast, að hann bendi hér á önnur tæki eða vélar og efnivörur, sem í hans augum eru hliðstæðar jarðborum og tækjum til þeirra, og ég ætla, að hvenær sem ákveðið er, hver tollhæð eða aðflutningsgjalda skuli vera af hverri vörutegund eða undanþáguheimildir, þá er alltaf vitnað í eitthvað annað, sem sumir telja hliðstætt. En samt sem áður er það nú svo, að í sjálfri tollskránni er löng grein, 3. gr., þar sem er upptalning á margvíslegum undanþáguheimildum. Og undanþáguheimildirnar, sem sé heimildir fyrir fjármálaráðherra til að lækka eða undanþiggja hitt og þetta tollum og aðflutningsgjöldum, eru svo margar, að stafrófið hefur ekki nægt. Undanþágurnar eru svo margar, að það byrjar á a, b, c og endar á þ, æ, ö, svo er farið að bæta við undanþágum undir liðunum aa og bb og komið niður í ff, þannig að þegar ég var að semja frv., þurfti ég til að vera í samræmi við allar þessar undanþáguheimildir að nefna þessa undanþágu gg, held ég að það sé. Svona eru margar undanþágurnar, og vitanlega er hægt að benda á eitthvað undir hverjum einasta staflið, þar sem einhverjar hliðstæður eru að einhverra dómi. En það eru engin rök í málinu. Aðalatriðið er það, að aðflutningsgjöldin eru svo há af þessu þýðingarmikla tæki fyrir hagnýtingu jarðhitans, að þegar innkaupsverð á bornum er um 6 millj. kr., þá eru hin opinberu gjöld 3 millj. kr. Og ég ætla, að hver maður sjái, að þótt ríkissjóður þurfi að sjálfsögðu á sínu að halda, þá er hér fulllangt gengið, þegar um jafnmikið þjóðnytjafyrirtæki og þjóðnytjatæki er að ræða eins og hér. Ein af höfuðröksemdunum fyrir synjun hæstv. ríkisstj, á því að veita hér eftirgjöf eða undanþágu er, að þessi aðflutningsgjöld séu ákveðin í lögum, og þetta frv. er nú einmitt flutt til þess að hjálpa ríkisstjórninni til þess að geta gefið þessa undanþágu eða eftirgjöf, þannig að hún fái lagaheimild sem grundvöll. Í ræðu hæstv. fjmrh. kom fram eitt atriði, sem getur valdið misskilningi. Hann gaf það í skyn, að Reykjavíkurbær hefði ekki greitt sinn hluta og á því stæði, að hægt væri að taka borinn í notkun. Ég vil taka það fram, að þegar reiknaður er stofnkostnaður og áfallinn kostnaður við borinn, hefur Reykjavíkurbær greitt rúml. helming, þegar frá eru skilin aðflutningsgjöldin. Og bærinn hefur ekki talið ástæðu til þess, meðan þetta mál væri óafgert og nú í höndum Alþingis, að fara að greiða að fullu sinn hluta af aðflutningsgjöldunum, eins og þau nú eru, þar sem vel er hugsanlegt og líkur til þess, að meiri hl. Alþ. sé fylgjandi að veita hér nokkra undanþágu eða lækkun. En varðandi allan annan stofnkostnað og áfallinn kostnað borsins, en aðflutningsgjöldin hefur Reykjavíkurbær þegar greitt rúml. helming. Ég skal ekki fara hér í upptalningu neitt að ráði á hliðstæðum tækjum, en það má nefna það, eins og kemur fram í grg., að aðflutningsgjöld af yfirleitt öllum áhöldum og vélum vegna landbúnaðar eru miklu lægri, en af jarðborum. Enn fremur er t. d., svo að ég taki eitthvað af handahófi, í m-lið 3. gr. tollskrárinnar heimild til lækkunar eða niðurfellingar á votheysturnum, vélaútbúnaði til að steypa þá, og enn fremur af vélum og áhöldum til landbúnaðar og landbúnaðarframleiðslu, þ. e. a. s. það eru tvenns konar ákvæði varðandi þær: Í fyrsta lagi eru þær settar í miklu lægri tollflokk, en þessir borar og í öðru lagi heimild jafnvel til að undanþiggja frá því lága gjaldi. Ég tel ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að sinni, en vænti þess, að hv. dm. taki frv. vel og fallist á þau rök, sem í grg. eru færð fram fyrir því.



Herra forseti. Þar sem tveir af meðflm. mínum að því frv., sem hér er til umr., hafa nú skýrt nokkuð ástæður og afstöðu sína til málsins og jafnframt ástæðuna til þess, að málið er hér flutt, tel ég rétt með örfáum orðum að vitna hér einnig um þessa hluti og skal þá taka það fram, að auk þess sem ég er mörgu því, sem þeir hafa báðir fram talið, samþykkur, þá er þó höfuðástæðan til þess, að ég er meðflutningsmaður að þessu frv., sú, að víst má telja, að tæki þau, sem frv. ræðir um, verði leigð milli hinna ýmsu bæjarfélaga, en allir hv. alþm. vita svo aftur um fjárhag bæjar- og sveitarfélaganna, sem árlega leita á náðir fjárveitingarvalds þingsins um ýmiss konar fyrirgreiðslu vegna fjárskorts. Ég álít því, að beinlínis geti verið hér um að ræða bókfærsluatriði hjá ríkissjóði, um það, hvort nú þegar verði lækkuð hin væntanlega leiga bæjarfélaganna eða hvort gengið verður til móts við óskir bæjarfélaganna um undanþágu frá þessari leigu síðar. Af þessum ástæðum tel ég rétt, að nú þegar verði veitt heimild til þeirrar undanþágu frá gjöldum til ríkissjóðs, sem í frv. ræðir. Vegna skrifa í tveim dagblöðum bæjarins um mál þetta vil ég þó taka fram, að meðflutningur minn að frv. þessu þýðir ekki það sama og að allir samflokksmenn mínir á hv. Alþ. séu sömu skoðunar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. þm. Alfreð Gíslason tók fram, að aðalástæðan fyrir því, að hann væri meðflm. að þessu máli, væri sú, að hann teldi, að fjárhagur Reykjavíkurbæjar væri þannig, að hann gæti ekki greitt sinn hluta af andvirði borsins og ekki staðið við þá samninga, sem bærinn hefur gert við ríkissjóð. Út af þessu vil ég taka það fram, að mér sýnist ekki vera hægt að fara þá leið til þess að leysa fjárhagsvandræði Reykjavíkurbæjar að brjóta niður tolla- og aðflutningsgjaldakerfið, heldur verði að finna til þess aðrar leiðir. Ég vil í því sambandi alveg sérstaklega benda á, að ríkisstj. hefur boðizt til þess, eins og hv. þm. raunar tók fram, að leysa Reykjavíkurbæ frá samningi um borinn og standa eitt að því að eignast hann, eins og raunar í öndverðu var gert ráð fyrir, en leigja síðan eða láta borinn í té gegn sanngjörnu gjaldi til þess að vinna þau verk, sem honum eru ætluð. Og ég ætla, að ríkisstj. geti ekki betur gert, en að bjóðast til þess að leysa málið á þennan hátt. Á þetta vil ég minna. Þess vegna sýnist mér algerlega ástæðulaust að hugsa sér, að það sé hægt með þessum rökum að fá þetta frv. fram, en frv. mundi verða til þess að raska mjög því tekjukerfi, sem ríkissjóður og framleiðslan byggir á. Varðandi það, sem hv. 6. þm. Reykv. (GTh) tók fram, vil ég segja, að ég benti á, að þau rök, sem greind eru í frumvarpsgreinargerðinni, fá ekki staðizt, og vil rifja það upp aftur. Það er misskilningur alger, sem þar er sagt um jeppabifreiðarnar, og það fær heldur ekki staðizt að bera borkaupin saman við veiðarfæragerð og bátasmíðar innanlands. Ég taldi mig einnig hafa gert grein fyrir því, að aðflutningsgjöld þau, sem gert er ráð fyrir að greidd séu af borum, séu í samræmi við aðflutningsgjöld af mörgum hliðstæðum tækjum. Ég veit, að allir sjá í hendi sér, að ef menn færu inn á þá braut að undanþiggja þessi tæki, mundu vitaskuld koma kröfur um stórkostlegar undanþágur hliðstæðra tækja, sem ég greindi frá. Og hverjum dettur í hug, að þingið gæti staðið á því að samþykkja þessa breytingu, en fella síðan till., sem kæmu fram um að gera jafnt undir höfði tækjum eins og flökunarvélum, mjólkurvinnsluvélum, raforkuvélum o. s. frv. Það er ómögulegt að slíta þetta úr samhengi. Tollamálin verða að skoðast í heild. Það er rétt, sem hv. þm. tók fram, að af sumum tækjum til landbúnaðar eru aftur lægri gjöld og sumum tækjum til sjávarútvegs, t.d. eins og bátavélum. En aftur á móti stendur hitt, sem ég benti á, að af mörgum tækjum, sem eru algerlega hliðstæð þessu, einmitt alveg hliðstæð, að mér sýnist, er gert ráð fyrir sams konar gjöldum og í þessu tilfelli. Hv. þm. sagði, að hvað sem þessum samanburði liði, sem hann vildi ekki svo mjög fara út í og mótmælti ekki, þá stæði það, að þetta tæki væri of dýrt. Það gæti verið ástæða til þess að ræða þetta atriði mikið. En ég vil aðeins benda á eitt: Segjum, að við byggjum ekki hér við neitt uppbótakerfi,hvorki uppbætur á útfluttar framleiðsluvörur né niðurgreiðslur á vörum innanlands, sem margir teldu að væri æskilegast, og þá sá háttur hafður hér í staðinn fyrir uppbótakerfið að skrá gengi krónunnar þannig, að framleiðsluatvinnuvegirnir gætu staðizt án uppbóta. Það er staðreynd, að þá mundi þessi bor vera dýrari, en hann er nú, þótt gjöldin séu greidd, eins og lög gera ráð fyrir. E. t. v. sýnir þetta gleggsta mynd af samhenginu í málinu. Þessu vildi ég bæta við það, sem ég hafði tekið fram varðandi þetta mál. En eins og ég sagði áðan, finnst mér eðlilegt, að hv. fjhn. fái málið og að það verði afgreitt fljótt. Og ég vil segja það sem mína skoðun, að mér finnst það óafsakanlegt af Reykjavíkurbæ að hafa ekki staðið við samninginn um borinn og greitt gjöldin, þannig að borinn kæmist í notkun. En það er önnur saga, sem er kannske ekki ástæða til að fara að ræða svo mikið hér fram og aftur. Hér er það höfuðmálið, hvort hv. Alþ. getur fallizt á frv. eða ekki, ríkisstj. sýnist það alls ekki vera hægt, eins og málavextir eru.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að upp í vegalög verði teknir fimm nýir þjóðvegir í Norður-Ísafjarðarsýslu. Í fyrsta lagi, að af Ármúlavegi verði lagðar þjóðvegaálmur að bæjum í Skjaldfannadal, Laugalandi og Skjaldfönn. Í öðru lagi, að nýr vegur verði tekinn í þjóðvegatölu, Grunnavíkurvegur, frá Sandeyri um Snæfjallaheiði að Sætúni í Grunnavík, Í þriðja lagi, að Laugardalsvegur af Ögurvegi hjá Laugardalsárbrú fram Laugardal að Efstadal verði tekinn í þjóðvegatölu. Enn fremur er lagt til, að tveir vegarspottar í Hólshreppi, yzta hreppnum við sunnanvert Ísafjarðardjúp, verði teknir í þjóðvegatölu. Það er Reiðhjallavegur, af Bolungavíkurvegi í mynni Syðridals að Reiðhjallavirkjun, orkuveri því, sem nú er unnið að að reisa þar, og í öðru lagi Skálavíkurvegur, frá Bolungavík til Skálavíkur ytri. Frv. þetta er, eins og segir í grg. þess, flutt skv. ósk hreppsnefnda í héraðinu. Það er alkunna, að mjög brestur á það, að sæmilegar samgöngur á landi hafi skapazt við Ísafjarðardjúp. Hefur þó á síðustu árum verið unnið markvisst að því að bæta úr í þessum efnum. En engu að síður á það alllangt í land, að akvegasamband skapist um sunnanvert Ísafjarðardjúp við Ísafjarðarkaupstað, höfuðstað Vestfjarða, og þorpin utar með Djúpinu, Bolungavík og Hnífsdal. Mér er fyllilega ljóst, að þeim framkvæmdum verður ekki hraðað eingöngu með því, að frv. eins og þetta verði samþykkt og nýir vegir teknir í þjóðvegatölu. Að því máli verður að vinna á öðrum vettvangi, nefnilega við fjárveitingavaldið, og stuðla að því, að auknar fjárveitingar fáist til þess að ljúka þeim vegagerðum. En þeir vegir, sem lagt er til með þessu frv. að teknir verði upp í þjóðvegatölu, eru einnig mjög nauðsynlegir fyrir sveitir héraðsins. Þess vegna er lagt til, að breyting verði gerð á vegalögum og þessir vegir teknir í þjóðvegatölu, Síðan vegalög voru síðast opnuð munu liðin nú um tvö ár. Það hefur verið venja undanfarið, hér á hv. Alþ. að opna vegalög, eins og það er kallað, með tveggja, þriggja ára millibili. Ég hygg, að tími sé þess vegna kominn nú til þess, að hv. þm. komist að með brtt. við vegalög í samræmi við óskir og þarfir héraða sinna. Vænti ég þess vegna, að þetta frv. hljóti lagagildi á þessu þingi, og vil leyfa mér að beina þeirri eindregnu ósk til hv. samgmn., sem fær þetta mál til meðferðar, að hefja þegar, svo sem háttur hefur verið undanfarin ár, samvinnu við samgmn. hv. neðri deildar um þinglega meðferð vegalagabreytingar. Ég leyfi mér svo að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að þetta frv. til breytingar á vegalögunum, sem hér liggur fyrir, fari til nefndar og verði, eins og venja er, athugað af samgöngumálanefndum beggja deilda, þ. e. a. s. af 1/5 af öllum þingmönnum, svona hér um bil. Það er oft búið að breyta vegalögunum, síðan ég kom í þing. En átök um þau mál hafa ekki orðið hér nema einu sinni, ef ég man rétt, í þessari deild, 1940. Þá var minni hl. í þessari d., sem vildi breyta alveg um stefnu í vegamálunum, ekki halda áfram eins og gert hafði verið fram að þeim tíma og þó miklu meira síðan, að taka upp í þjóðvegatölu alla mögulega vegi, jafnvel heimreiðir á einstaka bæi. Þessi átök, sem hér voru þá í deildinni, leiddu til þess, að þá kom ákaflega greinileg og skýr skýrsla frá vegamálastjórninni um vegina. Það kom lengd á þeim vegum, sýsluvegunum, á þjóðvegunum í heild í hverri einstakri sýslu, hvað mikill hluti af þeim væri akfær, hvað mikill hluti slarkfær, þegar góð tíð væri, og hvað mikill hluti ófær bílum, og svo náttúrlega líka fyrir landið í heild. Þetta yfirlit, sem þá kom, sýndi, að sumar sýslur landsins voru búnar að fá alla sína þjóðvegi ágætlega akfæra, aðrar ekki nema að mjög litlu leyti. Síðan hefur orðið gróflega mikil breyting, og það fyrsta, sem ég vildi biðja þessa stóru tíu manna nefnd, sem fær þetta mál til athugunar, er það að fá nú aftur slíkt yfirlit, svo að maður geti séð, hvernig ríkisvegirnir eru á vegi staddir í hverri einstakri sýslu. Gangurinn í þessu hefur verið sá, að um leið og ríkið hefur tekið upp sem ríkissjóðsveg einhvern veg einhvers staðar í einhverri sýslu, hvar sem það er, hafa sýsluvegirnir stytzt að sama skapi. Þess vegna þarf þessi nefnd líka að afla upplýsinga um það, hvað nú eru langir sýsluvegir í hverri sýslu og hvernig þeir eru á vegi staddir. Sumir af þeim eru orðnir ágætir, eins góðir og þjóðvegirnir, aðrir ekki færir á bil nema part úr ári og sumir aldrei. Þessa skýrslu langar mig líka til að fá, bæði fyrir landið í heild sinni og sundurliðaða fyrir hverja einstaka sýslu. Þetta gefur upplýsingar um málið, sem ég tel alveg nauðsynlegt að komi fram og komi skýrt fram. En að fengnum þessum upplýsingum tel ég að eigi að athuga og athuga mjög gaumgæfilega, hvort það ætti að breyta hér til, flokka þjóðvegina sundur í ákveðna flokka. Það var talað um þrjá flokka 1940, þegar deilt var um þetta harðast hér í þessari deild: Einn, sem væri hreinir þjóðvegir, sem engum blandaðist hugur um að væru lagðir fyrir ríkisheildina. Þeir væru lagðir til að tengja saman einstaka landshluta, stærri og minni, og þeir ættu að vera góðir og vel við haldið að öllu leyti. Þeir ættu að vera fyrsta flokks, þeir tengdu saman hinar einstöku heildir þjóðarinnar, einstakar sýslur og einstakar heildir og þéttbýli við þær, þannig að þeir væru góðir hvenær sem væri allt árið um kring. Í annan flokk kæmu svo þjóðvegir, sem væru að vísu fyrir heildina, en þó fyrst og fremst fyrir minni takmörkuð svæði og þá, eins og nú hagar til hér á landi, fyrst og fremst fyrir sýslurnar. Þar tæki ríkið þátt í með því t. d. að leggja til hálfan stofnkostnað þeirra og hálft viðhald. Það væri ekki nauðsynlegt að hafa þá eins ágæta og hina veginn og ekki eðlilegt, að ríkið tæki þá að öllu leyti á sig. Í þriðja flokk kæmu svo vegir, sem væru enn þá meira „lókalt“, en þó samt fyrir minni eða stærri heildir, en ekki bara vegur heim á einn einstakan bæ, eins og nú er komið þó nokkuð af í þjóðvegatölu. Ég vildi biðja nefndina að athuga þetta. Og ég vildi nú helzt sjálfur, að málið fengi þá meðferð núna, að vegamálastjórnin - kannski í sambandi við einhverja mþn., sem sett væri í málið - athugaði um hvern einstakan veg og athugaði það svo fljótt, að fyrir næsta þingi gæti legið hvort tveggja. Það er hugsanlegt að flokka alla þjóðvegina niður í þessa þrjá flokka, sem ég hef nú nefnt, og svo sýsluvegi og hreppavegi þar fyrir utan. En ef þessi leið er farin áfram, sem við höfum verið á, bætist þetta við, og þá verður það svona og svona. Ég hefði langhelzt viljað forðast þá afgreiðslu á málinu. En hvort sem ofan á verður nú hér á þessu þingi, þá óska ég alveg ákveðið eftir því, að það komi góðar og glöggar upplýsingar um þjóðvegina og sýsluvegina í heild, lengd þeirra í heild, yfir landsheildina og yfir hverja einstaka sýslu og í hvernig ástandi þeir eru, því að ef það væri nú svo, að nokkuð mörg hundruð kílómetrar af þeim vegum, sem ríkið á að sjá um, væru nú alls ekki farandi út á í bíl, þá er náttúrlega spurning, hvort það á að bæta miklu við, meðan ástandið er þannig. Ég segi ekkert um, að það sé þannig, - ég segi: ef það væri svona. Það, sem ég vildi með þessu sérstaklega meina og leggja áherzlu á, er að n. athugi þetta tvennt og láti það koma greinilega fram til Alþ., annaðhvort núna eða síðar, hvernig ástatt sé með þá vegi, sem nú séu ríkissjóðsvegir, hvað þeir séu langir og hvað mikill hluti af þeim sé í því ástandi, að þeir séu færir, ágætlega færir alltaf allt árið, hvað mikill hluti slarkfær tíma úr árinu og hvað mikill hluti alveg ófær, og hvort það gæti ekki verið vit í því að flokka vegina niður eftir þeirri þýðingu, sem þeir hafa fyrir þjóðarheildina, og láta viðkomandi sýslufélög sjá um bæði nýlagningu og viðhald að einhverju leyti í þá vegi, sem hafa meira „lókala“ þýðingu fyrir viðkomandi héruð. Þetta vildi ég biðja n. að athuga, og skal svo bæta því við, að í þingtíðindunum 1940 getur hún bæði séð þær umræður, sem urðu um þetta hér í þinginu þá, og eins þær till., sem þá komu fram og hnigu í þessa átt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. benti hér á, að þörf væri á skýrslu frá vegamálastjórninni yfir það, hvernig vegirnir í landinu væru á sig komnir. Ég vil taka undir þetta með honum. Það er full þörf á því. En það var aðeins vegna þess, sem ég kvaddi mér hljóðs, að hann hélt hér fram skoðun, sem ég hef oft heyrt hjá honum áður, þ. e., að flokka beri alla vegi í landinu, og benti hann á, hvernig mætti réttilega flokka þá, í fyrsta lagi í ríkisvegi, sem ríkið kostaði að öllu leyti, væru aðallega milli héraða og þéttbýlis, í öðru lagi vegi, sem ríkið kostaði að hálfu t. d., væru innan sýslna eða þess háttar, og í þriðja lagi vegi, sem ríkið ætti ekki að kosta að neinu leyti. Ég vil ekki láta hjá líða við þessa 1. umr. að benda á það, að mjög held ég að það sé varhugavert að fara að taka upp þessa flokkun núna, þegar svo langt er komið, að heil héruð eru búin að fá svo að segja alla vegi í þjóðvegatölu. Út yfir hverja ætli þetta mundi nú ganga? Fyrst og fremst út yfir þau héruð, sem hafa orðið aftur úr og út undan og vantar mikið af vegum. Ef ég á að fara að flokka það, sem eftir er, og setja einhvern hluta þeirra vega yfir á héruðin alfarið, þegar önnur héruð, sem urðu á undan, eru búin að fá kannske alla sína vegi lagða á ríkiskostnað, þá finnst mér þetta talsvert varhugavert. En þetta verður vafalaust betur athugað í nefndinni. En ég vil þó ekki láta hjá líða að benda á það misræmi, sem kynni þarna að koma fram. Mér er kunnugt um það, að á Vestfjörðum er svo háttað um vegi almennt, að það væri ekkert happ fyrir það hérað eða þann landsfjórðung að fá slíka flokkaskiptingu nú, þegar önnur héruð eru búin að fá í þjóðvegatölu og lagða sína vegi, sum að mestu leyti og önnur kannske að öllu leyti. En að því leyti teldi ég þessa skýrslu mjög nauðsynlega, að hún væri sannarlega þörf bending fyrir hv. fjvn. um það, hvernig ætti að skipta því vegafé, sem í heild er lagt til vega í landinu. Og þá yrðu þau héruð betur úti í þeirri skiptingu, sem hefðu orðið of mikið út undan hingað til. Ég tel því, að þessi skýrslusöfnun frá vegamálastjórninni sé nauðsynleg, eins og hv. þm. benti á, en ég vara við að flokka vegina, fyrst það var ekki gert fyrir nokkur hundruð árum.

Flm. (Sigurður Bjarnason) : Það er hárrétt, sem hv. þm. Barð. tók hér fram til svars við ummælum hv. 1. þm. N-M., að sú flokkun vega, í þrjá flokka, sem hv. 1. þm. N-M. ræddi um, gæti og mundi áreiðanlega verka mjög ranglátlega, eins og þessum málum er nú komið. Hv. þm. Barð. færði öll rök að því, og ég skal ekki endurtaka það. En hv. 1. þm. N-M. sagði, að það ætti að byggja þessa flokkun á því, hverja þýðingu vegirnir hefðu fyrir þjóðarheildina. Hvað vill hann leggja til grundvallar í þessu sambandi? Þéttleika byggðarinnar? Framleiðslumagn þeirra landsvæða, sem hlut eiga að máli? Eða hver er sá mælikvarði, sem hann vill leggja til grundvallar við þessa flokkun? Fljótt á litið fæ ég ekki betur séð, en þessi kenning hans mundi þýða það, eins og þýðing fyrir þjóðarheildina er nú almennt skilin, að strjálbýlustu og afskekktustu landshlutarnir ættu síðast að koma til greina við úthlutun vegafjár. Það ætti lengst að draga að veita fé til þeirra vega, sem lagðir eru um strjálbýlustu og afskekktustu héruðin. En ef þessari meginreglu væri fylgt, hvað er þá orðið eftir af öllu hinu mikla tali hans og mín og okkar margra hv. þm, um jafnvægi í byggð landsins? Erum við þá ekki komnir nokkuð langt frá kenningunni um nauðsyn þess? Það mundi ég ætla. Í sambandi við flokkunina kemur það einnig til greina, að svo er nú komið fjárhag sveitarfélaga, sem eiga að standa undir kostnaði við hreppavegi, og sýslna og héraða, sem eiga að standa undir sýsluvegunum, að þessir aðilar hafa bókstaflega ekkert fjárhagslegt bolmagn til þess að rísa undir verulegum framkvæmdum í þessum efnum. Ég held þess vegna, að með því að setja ákveðna þjóðvegi að öllu leyti yfir á hreppa og sýslur, væri hreinlega verið að ákveða, að þessir vegir skyldu ekki lagðir, vegna þess að það er vitað, að þessir aðilar hafa ekki fjármagn til þess að rísa undir kostnaðinum. Ég held þess vegna, að slík flokkun sé ekki framkvæmanleg. Hins vegar tek ég fyllilega undir það hjá hv. 1. þm. N-M., að nefndunum beri að fá allar upplýsingar, sem hugsanlegar eru, um ástand veganna, bæði þjóðvega, sýsluvega, hreppavega og fjallvega og hvers konar vega í landinu, Það er heldur ekkert nýtt, að þess sé óskað. Samgöngumálanefndir þingsins hafa alltaf byrjað á því, þegar ákveðið hefur verið að opna vegalög, að óska skýrslu um þetta frá vegamálastjóra, og sú skýrsla hefur alltaf borizt. Seinast þegar vegalög voru opnuð var þar mjög greinilega flokkuð lengd akfærra þjóðvega, lengd þeirra vega, sem teknir höfðu verið í þjóðvegatölu, lengd sýsluvega og akfærra sýsluvega, hreppavega o.s. frv. Allt þetta liggur fyrir frá því að vegalög voru seinast opnuð hér á hv. Alþingi, og að sjálfsögðu kemur ekkert annað til greina, en samgöngumálanefndirnar byggi starf sitt og tillögur að lokum að verulegu leyti á einmitt þessum upplýsingum, sem vegamálastjóri á áreiðanlega mjög gott með að gefa. En ég vil að lokum segja það, að ef ætti að koma á einhverri flokkun að því er snertir vegi, þá ætti það helzt að vera á þá leið, að fjárveitingavaldið gerði sér það ljóst á hverjum tíma, hvernig ástatt sé um vegamál einstakra héraða, og það sé nokkuð farið eftir því við ákvörðun fjárveitinga, hversu langt er komið framkvæmdum í hverju einstöku héraði á sviði samgöngumála. Því miður er það sjónarmið enn þá of mikils ráðandi, þegar vegafé er úthlutað, að skipt er þeim 10, 12 eða 14 millj. kr., sem lagðar eru fram til nýbygginga þjóðvega, milli héraða, stundum reynt að hafa þessar upphæðir nokkuð jafnar, en ekki nándar nærri tekið nógu mikið tillit til þess, hversu langt framkvæmdirnar eru á veg komnar í hinum einstöku héruðum. Það er t. d. hægt að benda á einstaka landshluta, stóra kaupstaði og blómleg landbúnaðarhéruð, sem ekki eru komin í samband við aðalakvegakerfi landsins. Það er ekkert vit í því að vera að píra svipuðum fjárveitingum í þessi héruð og veitt er til vega í héruðum, sem þegar eru búin að fá alla þá vegi, sem þau þurfa á að halda. Það er engin skynsemd í þessu. Ég held þess vegna, að það, sem þurfi að gera, sé að semja samræmda framkvæmdaáætlun um að ljúka sem fyrst vegagerðum um þau héruð, sem enn eru vegalaus og án akvegasambands við meginakvegakerfi landsins. Það er það, sem langsamlega mest er aðkallandi í þessum málum nú, en ekki, að ríkisvaldið og við hér á hv. Alþingi förum að setjast niður og reyna að plokka út einhverja spotta, sem eigi að setja á meira og minna févana hreppsfélög og sýslufélög. Ég held, að það sé ákaflega lítið gagnleg vinna, og ég vil ekki skora á neinn að taka það verk að sér, og ég veit reyndar, að þó að hv. samgmn., sem vinnur að vegalagabreytinga, - þ. e. a. s. báðar samgöngumálanefndir þingsins - sé allliðsterk, þá getur hún varið tíma sínum í allt annað betur, en stunda slík vinnubrögð. En sem greinilegastar upplýsingar um ástand veganna frá vegamálastjóra teldi ég mjög æskilegt að gætu legið fyrir bæði hv. samgöngumálanefndum og fyrir þinginu í heild.



Herra forseti. Það er engu líkara en hv. þingmenn viti ekki, hvernig háttað er flokkun vega hér á landi eins og stendur. Ég veit ekki betur, en flokkunin sé einmitt þannig, að það séu þrír flokkar vega: þjóðvegir, sýsluvegir og hreppavegir, - þjóðvegir, sem eru að öllu leyti kostaðir af ríki, - sýsluvegir, margar sýslur og líklega meiri hluti sýslna á landinu hafa myndað með sér sýsluvegasjóði og leggja ærið mikið fé á fasteignir innan sýslunnar til þess að rísa undir þessum vegum og fá svo lögboðin framlög úr ríkissjóði, hreppavegir, sem eru eingöngu kostaðir af hreppunum og e. t. v. styrktir eitthvað af sýslusjóði. Hitt er algerlega rangt, að ég hygg, að heimreiðir séu kostaðar sem þjóðvegir. A. m. k. þekki ég ekki til þess. Hitt getur verið, að þjóðvegir liggi fast við bæi. En ég veit ekki betur, en það sé í öllum sýsluvegasamþykktum, þar sem ákveðið er, að heimreiðir skuli kostaðar eingöngu af viðkomandi bónda, en ekki af ríki eða sýslu. Þetta getur hv. 1. hm. N-M. fengið upplýsingar um hjá vegamálastjóra, ef hann trúir mér ekki. Ég hygg, að gallinn sé sá, að margar sýslur hafa vanrækt að koma upp hjá sér sýsluvegasjóðum, því að með hví verða þær út undan. Það er ekki til neins fyrir okkur hér að fara að deila um, hvernig eigi að skipta vegafé, því að bað er svo margt, sem kemur þar til greina, bæði samgöngur á landi og sjó. Sum héruð hafa engar samgöngur á sjó. Til þessa alls verður að taka tillit, ef á að fara að deila um, hvernig vegakerfið er í heildinni. En ég vildi aðeins láta það koma fram, að skipting vega er, eins og hv. þingmaður tók fram, þegar orðin þrír flokkar.



Herra forseti. Ég vil fyrst benda þm. V-Sk. á það, að ef hann væri kunnugur um landsheildina, mundi hann geta fundið upp undir 20 bæi, sem hafa verið lagðir heim til þjóðvegir, og á tvo af þeim án þess að vera teknir í vegalög. Það hefur verið gert fyrir viðkomandi þingmenn, svo að það eru nú komnir þó nokkrir þjóðvegaspottar í heimreiðir á bæi. Ég skal ekki fara að nefna bæina núna. Hann getur fengið að vita um þá hjá vegamálastjóra. En það er hægt að nefna þá, ef hann langar til að heyra það, svo að það var ekki að ófyrirsynju sem ég sagði það. Það er náttúrlega alveg rétt, sem hv. þm. Barð. tók fram, ef farið yrði í þá flokkun á þjóðvegunum eða þá vegi, sem maður vildi hafa þjóðvegi, sem ég minntist á, og það væri gert í hugsunarleysi og án nokkurra sérstakra athugasemda, þá gæti það komið ákaflega misjafnlega á sýslurnar, af því að það er svo nú, að sumar sýslurnar hafa ekki orðið eftir sýsluvegi, að heitið geti. Það er sýsluvegur á beitarhús sums staðar, af því að það eru engir eðlilegir vegir til orðnir í sýslunni til að taka upp í sýsluvegatölu. Í þessu er engin heil brú. Það er ekkert vit í þessu, meðan aftur í öðrum sýslum eru ólagðir vegir um heilar sveitir. Hér er núna á till., sem komnar eru, till. um veg heim á tvo einstaka bæi - heimreiðarvegir. Það eru nokkrir km. Önnur er um heimreið á tvo bæi, sem eiga að njóta vegarins o. s. frv. Ein er um veg, sem liggur við hliðina á öðrum, 1½ eða 2 km frá veginum, sem liggur eftir endilangri sveitinni, til þess að ná í tvo bæi o. s. frv. Þannig eru þessar tillögur. Þess vegna eru engin undur, þó að mönnum detti í hug að reyna að koma betra skipulagi á þetta en er, og það er ósköp vel hægt að gera það, þegar fyrir liggur skýrsla um vegina. Þegar fyrir liggur skýrsla um vegina og maður sér, hvar þeir eru á vegi staddir, þá er ósköp hægt að ákveða það, að til bráðabirgða skuli ríkið kosta svo og svo mikið af vegum í þessa sýslu, sem hefur orðið aftur úr, og svo færast þeir inn í þann flokk síðar, sem þeim ber samkvæmt þeim lögum, sem sett yrðu um það. Það er ósköp vel hægt að koma því þannig lagað fyrir. En að láta sér detta í hug, að það eigi að leggja álíka mikið upp úr því að hafa góðan veg, þar sem fara um á annað þúsund bílar á dag eða þrír bílar á öllu árinu, bað er náttúrlega slík fjarstæða, að slíkt á ekki einu sinni að heyrast. Það er óskaplegur munur á umferðinni og þörfinni á vegunum eftir því, hvar er í landinu, og eftir því á að flokka þá. Vegirnir, sem mörgu bílarnir fara um, þurfa að vera góðir. Þeir eiga að vera góðir af mörgum ástæðum, fyrst og fremst til þess að fólkið komist fljótt um þá, í öðru lagi til þess að það sé ódýrara fyrir bílana, sem fara þar, bæði viðhald og benzín og allt, sem þar að lýtur, og það er allt önnur þörf á því að hafa slíkan veg góðan, sem fara um kannske á annað þúsund bíla á dag að meðaltali allt árið eða þar sem fer um kannske einn bíll á viku að sumrinu og svo ekki meir. Það er gersamlega ólík þörf. Þess vegna er það, að það er ekki nokkur vafi á því, að það, sem hér verður gert í þessu máli, og það getur vel verið, að það verði ekkert gert í því annað, en að fá þessar skýrslur, og að þingið fái þá að sjá þær, en þetta sé ekki bara fyrir nefndina, eins og mér skilst að það hafi verið, eftir því sem þingmaður N-Ísf. lætur í veðri vaka. Þær hafa reyndar ekki alltaf komið jafnnákvæmar og jafngóðar eins og 1940, og þær hafa þá ekki alltaf komið fyrir þingheim, þó að nefndin hafi fengið þær. Þess vegna óska ég eftir, að þær komi í því formi, að maður fái að sjá þær og athuga þær. Og ég hef þá trú, að þó að þið núna haldið, að það sé ofvaxið hreppunum að standa undir hreppavegunum, þá sé það á misskilningi byggt. Ég veit, að það eru til hreppavegir, og þurfti ekki að fá neina vitneskju um það hjá þingmanni V-Sk., og veit líka, að það eru til sýsluvegir og tiltölulega fáir sýsluvegasjóðir. Það eru líka til fjallvegir og ræktunarvegir. Þetta veit ég allt. En ég veit líka, að það eru hreppar, sem hafa komið fram með sjálfboðavinnu - og ekkert verið betur stæðir en margir aðrir - ágætum vegum innan sinna vébanda. Þeir eru til. Það er eftir því, hvernig að því er unnið og að því er staðið heima í hreppunum. Ég veit ekki betur en t. d., svo að ég fari í kjördæmi þingmanns, Eyjafjarðarsýsluna, en allur vegurinn frá Dalvík og alla leið fram undir, - ja, fram undir hvað, - líklega að Göngustaðakoti, hafi verið lagður í þegnskylduvinnu, þar sem hver einasti maður vann.

Miklu lengra.

Miklu lengra, - jæja, það getur vel verið, ég man ekki, hvað langt hann komst fram í dalinn. Hann var bara allur lagður í þegnskylduvinnu, og unnu að honum allir menn, karlar sem kvenmenn, til að koma honum áfram. Þannig hafa verið gerð átök hér og þar um landið í vegavinnu, svo að það er fjarri því, að menn séu ekki til, til að vinna það, þó að fjármagn sé ekki til, til þess að kaupa þá vinnu, ef þannig er að því staðið og vilji er fyrir hendi og ekki búið að telja mönnum trú um það, að þeir eigi að fá allt frá öðrum og ekkert frá sjálfum sér. Þess vegna óska ég eftir því og endurtek það, sem ég sagði áðan, - ég óska eftir því, að nefndin útvegi bæði þessar upplýsingar og leggi þær fyrir þingið sem heild, en geymi þær ekki hjá sér, þó að hún kunni að fá þær, og í öðru lagi athugi gaumgæfilega, hvort ekki sé rétt að flokka vegina og gera þeim dálítið misjafnt undir höfði eftir því, hvaða þörf þjóðfélagið hefur fyrir þá sem heild, og eftir því, hve mikið þeir eru notaðir, því að það er allt annað, hvort það er t. d. komið austur í mitt kjördæmi, miðað við einn sýsluveg þar, sem fara kannske eftir svona 100, 200 eða 300 bílar á ári, eða við komum í einhvern stað, þar sem fara fleiri bílar á dag um veginn, en um fyrrtalda veginn allt árið.



Herra forseti. Þegar svipað frv. þessu var borið fram á þinginu í fyrra af sama flm. og nú, lét ég í ljós ekki ósvipaðar skoðanir og hv. 1. þm. N-M. gerði nú, a. m. k. um sum atriði. Ég lagði þá áherzlu á það, að ef vegalögunum yrði breytt á annað borð, yrði reynt að gæta samræmis og einhverrar ákveðinnar reglu um það, hvað ættu að vera þjóðvegir og hvað ekki, og ég beindi því þá, að mig minnir, til hv. samgöngumálanefnda þingsins, að þær reyndu að gera ráðstafanir til þess, að þessi mál yrðu athuguð af þeim stjórnarvöldum, sem málið heyrði undir, á milli þinganna. Niðurstaðan varð ekki sú, að Alþingi gerði neitt í þessu máli, svo að mér sé kunnugt, heldur dagaði frv. uppi, og engin ályktun var gerð um frekari undirbúning. Mönnum finnst það ef til vill koma í bága við það, sem ég hef nú sagt, að ég er einn af þeim þingmönnum, sem nú fyrir 1. umr. málsins hafa borið fram brtt. við frv. En ég get sagt það strax, að þessar brtt., sem ég hef borið fram ásamt hv. þm. Ak., eru bornar fram til þess, að mitt kjördæmi verði ekki afskipt, ef farið verður á annað borð að breyta vegalögunum með þeim hætti, sem gert hefur verið oft undanfarið. Ég held, að það sé nú töluvert ofmælt, sem hv. þm. Barð. sagði, að það væri svo misjafnt, hvað sinnt hefði verið vegamálum í hinum einstöku héruðum, að sum héruð væru búin að fá alla vegi tekna í þjóðvegatölu, en sum ekkert  Svo er það nú, eins og hv. þm. Barð. skaut hér inn í, að það er nú víst að verða lítil þörf á því að leggja vegi að beitarhúsum, því að þau eru nú víst ekki mörg orðin til í landinu. Hv. þm. Barð. talaði um misræmi, sem væri, og misrétti á milli héraða, og mér skildist á honum, að þetta misrétti mundi verða meira, ef vegalögin væru endurskoðuð í heild og tekin einhver ákveðin og föst stefna um þau. Ég efast um þetta, því að einmitt það reiptog, sem verið hefur um vegalögin undanfarið, að þingmenn hafa hver um sig otað sínum tota, og fer dálítið eftir ýmsum atvikum, hvað hverjum verður ágengt, - ég held, að sú aðferð, sem höfð hefur verið undanfarið um setningu vegalaga eða breytingu á vegalögum, sé einmitt vel til þess fallin að auka misrétti og misræmi. Ég held, að það sé miklu minni hætta á því, ef málið er athugað í heild með auðvitað hag þjóðarinnar í heild sinni fyrir augum, því að vitanlega er það hagur allrar þjóðarinnar, að vegir komi, sæmilegir vegir komi, þar sem á þeim er sérstök þörf. Og ég er ekkert viss um, að þessi aðferð leiddi til þess, sem hv. þm. N-Ísf. bjóst við, að þannig skipuleg vinnubrögð yrðu til þess, að strjálbýlið yrði á eftir undir öllum kringumstæðum. Það færi eftir ástæðum og yrði að meta, hvað heppilegt og rétt væri í því efni. Þetta kapphlaup um nýja þjóðvegi er auðvitað háð til þess að létta gjöldum af sýslum og hreppum, aðallega sýslum, því að það eru nú sýsluvegir aðallega, sem teknir eru í þjóðvegatölu. En fjárlagafrv., sem liggur fyrir þessu þingi, ber með sér, að það getur verið víðar þröngt í búi, en hjá sýsluvegasjóðum eða hreppssjóðum, því að það sýnist nú samkv. fjárlagafrv., að það sé ekki miklu bætandi á ríkissjóð eins og stendur, hvorki til vega né annars, nema þá með því að innheimta ný gjöld, sem þá koma niður á þjóðinni engu síður, en gjöld til sýsluvegasjóðs og önnur gjöld til sveitarsjóða. En það er margt, sem taka þarf tillit til, ef á að setja vegalög af skynsamlegu viti. Og það er alveg rétt, sem hér var nefnt áðan, að eitt af því, sem þarf að taka tillit til, er það, hvað mikil þörf er veganna og hvað mikið þeir eru notaðir. Þetta stendur mikið í sambandi við atvinnuvegi og atvinnuhætti í viðkomandi byggðarlögum. Það er vitanlega miklu meiri þörf fyrir veg í þeim byggðarlögum, þar sem bændurnir hafa daglega mjólkursölu til bæjar, heldur en í þeim byggðarlögum, sem ekki þurfa á vegum að halda til annars, en flytja heim vörur úr kaupstað og koma haustafurðum á markað, og líka, eins og nefnt var, að sum héruð í landinu eru áreiðanlega þannig, að sjóleiðin er eðlilegasta leiðin. Og það er náttúrlega eitt af því, sem þarf að athuga um sum strandhéruð, hvort það borgar sig ekki betur að styrkja þá verulega samgöngur á sjó á þeim stöðum heldur en leggja dýra vegi yfir fjöll og firnindi. M. ö. o.: ég held, að það séu ekki heppileg vinnubrögð, að einn einstakur þm. beri fram vegalagafrumvarp um nokkra nýja þjóðvegi, síðan keppumst við hinir þingmennirnir við að bera fram brtt. við það um nýja þjóðvegi í okkar héruðum og svo ráði meira og minna tilviljun um það, hvað af þessu verður samþykkt, ef þá nokkuð af því verður samþykkt. Ég held, að hitt væri miklu heppilegri leið, eins og hv. þm. N-M. hélt fram, að þetta mál væri allt saman rannsakað frá rótum af til þess hæfum mönnum, og þar yrði auðvitað vegamálastjóri að vera einn aðalmaður í, og síðan gerð vegalög eftir þá rannsókn. Og væri þá óskandi og reyndar hægt að vona, að ef þannig væri farið að, þá þyrfti ekki að breyta þeim vegalögum, sem þannig væru sett, annað hvert ár, eins og hv. þm. N-Ísf. sagði að mundi nú vera reglan. Mig minnir, að það megi heita regla mörg undanfarin ár, að vegalögunum hafi verið breytt einu sinni á hverju kjörtímabili, en ekki eins oft og hann minnti að væri, - að það hafi verið nokkurn veginn regla. Ég skal nú ekki orðlengja þetta frekar, en ég vildi mjög taka undir þá ósk, sem hv. þm. N-M. bar fram, að hv. n., sem málið fer til, taki málið í heild sinni og grundvöll þess og allar aðstæður til rækilegrar athugunar. Það er e. t. v. ekki hægt fyrir þingnefnd að leggja svo mikla vinnu fram sem til þess þarf, og ef n. ekki treystir sér til þess eða samvinnunefndir beggja deilda treystu sér til þess, þá held ég, að væri miklu réttara að láta málið bíða og beina því til ríkisstj. að láta slíka heildarathugun fara fram heldur en taka nú einhverja vegarspotta inn á vegalögin, svona án verulegrar athugunar, og láta að miklu leyti tilviljun ráða, hvaða vegarspottar það eru, eins og reyndar mér virðist hafa verið gert stundum, þegar vegalögum hefur verið breytt.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ég hefði haldið því fram, að sum héruð væru búin að fá alla vegi, sem þau þyrftu á að halda. Það getur vel verið, að ég hafi sagt þetta ónákvæmt, en ég ætlaði þó a. m. k. að segja, að sum héruð væru búin að fá svo að segja alla vegi, og ég er ekki viss um, nema til séu héruð, þar sem allir vegir, sem vegir eru nú, eru í þjóðvegatölu, - svo að þetta er nú líklega ekki fjarri sanni hvað snertir sum héruð. Hitt, að ég hafi þessar fregnir frá fyrirrennara mínum, þá þarf það ekki til að koma. Ég ætlaði mér alls ekki að bera hv. 1. þm. Eyf. það á brýn, að hann sé búinn að koma vegi heim á hvern einasta bæ, hvað sem um það kann að hafa verið sagt áður,  Mér virtist það koma fram í ræðu hv. 1, þm. Eyf., að hann teldi jafnvel, að ég væri á móti því að fylgja þarna einhverri reglu í vegagerð. En það er alls ekki svo. Það er allt annað að fylgja einhverri reglu eða fara að flokka vegina niður, og það var það, sem ég var að vara við. Það var sú flokkun, sem hv. 1. þm. N-M. nefndi. Ég get ekki fallizt á slíka flokkun. En það er allt annað mál að skapa sér einhverjar reglur um það, hvar vegir og hvernig vegir eru lagðir og hvað skuli kostað af ríki og hvað skuli kostað af sýslusjóðum eða hreppum eða bændum. Hann aftur á móti setti fram sína hugmynd um ákveðnar reglur. Og í síðari ræðu sinni virtist reglan vera fyrst og fremst sú hjá honum, hvað margir bílar færu um vegina á dag, m. ö. o., hvað notkunin á vegum væri mikil. Og það var þessi hugmynd, sem ég hef oft heyrt hann halda fram áður, en ég vildi mótmæla, af því að út af því gæti orðið mikið ósamræmi á milli landshluta og einstakra héraða. Og um það verður varla deilt, að það yrði afleiðingin af því. Hann sagði í seinni ræðu sinni, að ef þetta væri gert af skynsemi, þá þyrfti þetta misræmi ekki að koma fram. Það getur vel verið, að það megi með skynsemi skapa einhverja reglu, en þá má ekki flokka vegina eftir þessu lögmáli, sem hann lauslega benti á. Ég held, að það væri ákaflega hæpið að fara alveg eftir bílatölunni eða notkuninni, hve mikil hún væri, um það, hvort ríkið ætti að kosta að öllu leyti veginn eða heimahérað að einhverju leyti. Og hv. 1. hm. Eyf. nefndi fleira, sem hann vildi láta taka í þessar hugsanlegu reglur, t. d. þá vegi, sem væru notaðir daglega til mjólkurflutninga. Þarna rekum við okkur strax á þá staðreynd, að vegur, sem samkv. hugmynd hv. 1. þm. N-M. mundi tvímælalaust lenda í 3. fl., er vegur, sem flutt er mjólk eftir á hverjum einasta degi árið um kring. Það vill svo til, að það er slíkur vegur heima í minni fæðingarsveit. Það eru ekki margir bílarnir, sem fara hann á dag, og á veturna fer ekki einn einasti bíll þennan veg nema sá, sem flytur mjólkina. Ja, í hvaða flokki ætli hann lenti nú, ef hann lenti þá í nokkrum? - Nei, það yrði áreiðanlega margs að gæta. En hitt vildi ég leggja áherzlu á, að sú athugun fari fram, sem hv. 1. þm. N-M. benti réttilega á, þ. e. að fá nákvæmar skýrslur um vegina í landinu og sundurliða, hvað eru fullgerðir vegir og hvað eru hálfgerðir vegir, því að svo fylgir það líka sums staðar í dreifbýlinu, að þó að vegur sé kominn að nafninu til, þá er það ekki nema hálfgerður vegur. Það er því fjarri því, að ég vilji mæla gegn því, að regla sé upp tekin í þessum málum, en ég mæli gegn því, að farið sé nú að flokka vegina eftir því, hversu mikið þeir eru notaðir, hvort þeir eru á milli einhverra ákveðinna höfuðhéraða, því að úr því gæti skapazt og hlyti að skapast mjög mikið misræmi.