Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GSv): Til forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 15. okt. 1943. Formaður Framsóknarflokksins hefur í dag ritað forseta Nd. á þessa leið: „Hér með tilkynnist yður, herra forseti, að Helgi Jónasson, 1. þm. Rangæinga, verður að víkja af þingi um stundarsakir, vegna þess að honum hefur eigi tekizt að fá lækni til þess að gegna störfum fyrir sig. Samkvæmt þessu mun varamaður hans, Björn Björnsson sýslumaður, taka sæti hans skv. 144. gr. kosningalaga.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér boðið til fundar í sameinuðu þingi næstkomandi þriðjudag til þess að rannsaka og bera upp til samþykktar kjörbréf varamanns, en mér er tjáð, að þá muni hann verða viðbúinn að taka sæti á þinginu. Emil Jónsson. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Samkvæmt þessu hefur verið lagt fyrir kjörbréfanefnd að athuga kjörbréf hins tilnefnda varamanns, og hefur hún lokið störfum sínum.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd kom saman á fund í morgun og hefur athugað kjörbréf Björns Björnssonar sýslumanns. Hún leggur einróma til, að það verði samþykkt.

Forseti (GSv): Það er tillaga kjörbréfanefndar, að kjörbréf Björns Björnssonar verði tekið gilt, og ber ég það því undir þingmenn, hvort þeir vilja samþykkja það.

Forseti (GSv): Kjörbréfið hefur verið tekið gilt og hefur þingmaðurinn þegar innt af hendi eiðstaf sinn, þar sem hann hefur átt sæti á þingi fyrr, og er þá þessu máli lokið.



Ríkisstjórn Bandaríkjanna hefur boðið ríkisstjórn Íslands að verða aðili í hjálpar- og endurreisnarstofnun hinna sameinuðu þjóða. Ríkisstj. hefur rætt þetta mál á mörgum fundum með utanríkismálan., og er n. og ríkisstj. einhuga um að vilja taka þessu boði og leggja málið fyrir hið háa Alþingi eins og nú er gert. Ég hef áður gert þm. grein fyrir skyldum og réttindum þátttakenda og fyrirkomulagi stofnunarinnar og tel því óþarft að endurtaka það hér. Tilgangur stofnunarinnar er að hjálpa á svæðum, sem eru undir eftirliti einhverra hinna sameinuðu þjóða, hjálpa þeim, sem búa við skort og lina þjáningar þeirra, sem líða hörmungar vegna stríðsins eða afleiðinga þess. - Er ætlunin, að hjálpin verði veitt meðal annars með matvæla- og fatnaðarframlögum, útvegun húsnæðis, læknishjálp og hindrun á útbreiðslu farsótta og pesta, aðstoð við heimflutning fanga og útlaga, aðstoð við endursköpun iðnaðarframleiðslu og endurreisn þýðingarmikilla stofnana. Það er augljóst, að íslenzka þjóðin með því að gerast aðili í þessari hjálparstarfsemi tekst á hendur skuldbindingar um fjárgreiðslur og matvæli, þó innan þeirra takmarka, sem viðráðandi verða. Það hefur því miður orðið svo, að við höfum eigi komizt hjá að missa marga góða, hrausta menn, sem hafa látið lífið af völdum ófriðarins, m. a. er mörgum skipum okkar hefur verið sökkt. Engu að síður ber oss að hafa það vel í huga, að hlutskipti íslenzku þjóðarinnar, það sem af er þessu stríði, hefur að öðru leyti verið það að hafa nóg matvæli og fjárhagsafkoma betri en áður var. En þegar við hins vegar hugsum til þeirra mörgu þjóða, sem nú eiga við hin bágustu kjör að búa, sem liðið hafa og líða enn af völdum ófriðarins hungur og alls konar hörmungar, þá ætla ég, að við hér séum allir einhuga um, að það sé bæði rétt og sjálfsagt, að Ísland gerist aðili í þessu göfuga samstarfi hinna sameinuðu þjóða í þágu miskunnsemi, mannúðar og bróðurþels. Ég tel öruggt og víst, að drengskapur og skapgerð Íslendinga sé enn svo, að þeir allir standi sem einn maður að baki hinu háa Alþingi í þessu máli. Með þessum orðum vildi ég fyrir hönd ríkisstj. hafa mælt með till. til þál. á þskj. 195. Ég vona því, að undirbúningur málsins sé þannig, að eigi gerist þörf á að vísa málinu til n.

Forseti (GSv) : Það getur orkað tvímælis, hvort rétt sé að hafa eina umr. eða tvær. Tel ég rétt, þar sem um fjárútlát er að ræða, að fram fari tvær umr. Það ætti ekki að hindra framgang málsins, því að væntanlega verður því vísað til n. Sting ég því upp á tveimur umr.

Flm. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Í þeim umr., sem fram fóru hér fyrir nokkru, var upplýst, að hér á neyzlusvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar væri verulegur mjólkurskortur og að neytendur fengju því ekki nálægt því það mjólkurmagn, sem þeir þyrftu, - menn hafi staðið í röðum úti fyrir mjólkurbúðunum til þess að reyna að fá bætt úr brýnustu þörfum, en fæstir fengið úrlausn. Það hefur nú verið reynt að leita að ástæðum til mjólkurskortsins, sem er að sumu leyti eðlilegur um þetta leyti árs. En þessar athuganir hafa líka leitt í ljós, að mikið af því mjólkurmagni, sem átt hefði að fara til innlendra neytenda, hefur verið selt setuliðinu. Ég hef fyrir alllöngu borið fram í Nd. fyrirspurn um, hve miklu þetta mjólkurmagn nemur, en ekki fengið svar. Get ég því ekki sagt um það með vissu, en eftir lauslegum upplýsingum, sem ég hef fengið, er hér um verulegt magn að ræða. Tilgangur þessarar till. er sá, að ríkisstj. verði veitt heimild til að beita sér fyrir því, að setuliðinu verði ekki seld meiri mjólk en það frekast getur komizt af með, á meðan þetta ástand ríkir í bænum. Þetta er ekki gert að ástæðulausu. Um það ber ástandið í þessu efni bæði í Reykjavík og Hafnarfirði vitni, að brýna nauðsyn ber til þess, að eitthvað verði gert í málinu og það eins fljótt og unnt er. Þetta ætti líka að vera mjög auðvelt eftir þeim upplýsingum, sem hv. atvmrh. gaf hér fyrir skömmu, en þær voru á þá leið, að setuliðið óskaði einungis að fá þá mjólk keypta, sem afgangs væri. Eftir þeim upplýsingum ætti það sannarlega að vera ofur auðvelt verk að kippa þessu í lag. Ég býst við, að einhver kunni að vilja benda á það, sem komið hefur fram í umr. hér að undanförnu af hálfu framleiðenda, að aldrei fyrr hafi á þessum tíma árs verið flutt meiri mjólk til bæjarins en nú. En þörfin á að fá þessu kippt í lag er jafnbrýn fyrir því. Vil ég að gefnu tilefni af hálfu atvmrh. lýsa yfir, að í þessu felst engin ásökun á setuliðið. Slíkt er ekki ætlun okkar flm. En ef um nokkra ásökun væri að ræða, þá væri henni beint að mjólkursamsölunni, því að hún ræður hér mestu um. Ég mun ekki óska eftir að málið fari til n., en mun hins vegar ekki setja mig á móti því. Það þolir enga bið. Það hefur komið fram till. um að banna sölu vatns, rafmagns o. fl. til setuliðsins, en ég mun ekki fara út í að ræða hana. Vil ég gefa flm. tækifæri til að útskýra nánar, hvað fyrir honum vaki, því að óskyldu er þar blandað saman. Það þarf að afgreiða þetta mál án þess að blanda fleira saman við það til þess að torvelda afgreiðslu þess. Eins og ég tók fram áður, geri ég ekki till. um að vísa málinu til n., en vænti þess, að Alþingi afgreiði það eins fljótt og vel og kostur er á.

Sveinbjörn Högnason Hv. þm. Hafnf. hefur mælt fyrir till. á þskj. 171, þar sem farið er fram á, að Alþingi skerist í leikinn og banni sölu mjólkur til setuliðsins, meðan skortur er á henni í Reykjavík og Hafnarfirði. Ég flyt aftur brtt. á þskj. 175, sem er á þá leið, að sala á mjólk, rafmagni og vatni til setuliðsins verði stöðvuð, meðan skortur er á þessum nauðsynjum meðal landsmanna sjálfra þar, sem salan fer fram. Ég lít svo á, að eigi að skerða rétt einhverra borgara þjóðfélagsins til að skipta við setuliðið, eigi það að ganga jafnt yfir alla. Og þegar hv. þm. Hafnf. endurtekur, að það sé óskylt að banna sölu ýmissar vöru og vinnu, sem skortur er á hér, þá hefði ég gaman að heyra skilgreiningu hans á því. Reykjavíkurbær selur rafmagn, sem mikill skortur er á. Það er ekki vinnubjart og frystihúsin ekki í starfhæfu ástandi, svo að vörur, sem í þau eru látnar, stórskemmast. Fjöldi verklegra framkvæmda hefur tafizt og stöðvazt, vegna þess að vinnukraft hefur vantað. Vinnukraft hefur mjög vantað við framleiðsluna, því að margir hafa talið réttara að selja vinnu sína setuliðinu ár út og ár inn, í stað þess að vinna að landbúnaðarstörfum. Ég skil ekkert í því með ekki óskýrari mann en hv. þm. Hafnf. er, að hann skuli ekki geta séð, að hér er enginn munur á. Reykjavíkurbær má óátalið selja vörur sínar, þótt skortur sé á þeim meðal bæjarbúa og óþægindi hljótist af, en bændur mega ekki selja sína vöru, þegar skortur er á henni meðal innlendra neytenda! Þann mikla mun, sem hér á að vera á, get ég ekki skilið. Ef banna á sölu á ýmsum framleiðsluvörum, rafmagni eða vatni, til setuliðsins, þeim vörum, sem þjóðin þarfnast til þess að geta haldið uppi starfsemi sinni og daglegu lífi, sé ég ekki annað en það sé ástæða til að láta það ganga jafnt yfir alla þegna þjóðfélagsins. Það á að banna öllum sölu nauðsynja, sem skortur er á, til setuliðsins eða skipta sér ekki af því. Misrétti í þessu efni getur áreiðanlega ekki gengið. Ef einhverjir þegnar þjóðfélagsins finna, að þeir eru misrétti beittir í þessu efni, er áreiðanlega gengið út á hála braut af löggjafans hálfu. Ég skal fyrst geta þess, að 1934, þegar mjólkursamsalan tók til starfa, voru til sölu 6,3 millj. lítrar, og íbúatalan var 34231 maður. Þetta samsvarar ½ lítra mjólkur á mann á dag. 1942 er magnið á sama svæði 15,5 millj. lítrar, - á sölusvæði Rvíkur og Hafnarfjarðar -, en íbúatalan 40902 menn, eða rúmlega 1 lítri mjólkur á hvern íbúa. Hv. þm. Hafnf. segir kannske, að þetta skipti engu máli, neyðin sé jafnmikil fyrir því, en þetta eru tölur, sem hann má sannprófa, ef hann vili. Ef mjólkurmagnið væri jafnt allt árið, væri aldrei skortur. En það er vitanlegt, að á haustin minnkar mjólkin um allt land. Þá verða ekki aðeins Rvík og aðrir kaupstaðir að búa við minna magn, heldur einnig sveitabýlin sjálf, og svo hefur verið um aldir. Það er einsdæmi, að í fyrra haust tókst að mestu að forða skorti hér, þó að hann væri alls staðar annars staðar. Ég veit, að ekki alls fyrir löngu hefur maður f. h. bæjarstjórnar Vestmannaeyja spurt í mjólkursamsölunni, hvort Vestmanneyingar gætu ekki fengið mjólk frá Flóabúinu, sem þeir sæktu sjálfir, því að skortur er þar svo gífurlegur, af því að kúm hefur fækkað þar stórkostlega. Á Ísafirði, þar sem bærinn rekur kúabú, er mikill mjólkurskortur. Nú vil ég segja mönnum, hvaða mjólkurmagn hefur verið til sölu í Rvík í september og fyrstu vikuna í október síðastliðin ár, að frádreginni þeirri mjólk, sem fer til setuliðsins: Í sept. 1939 15059 lítrar á dag. - - 1940 15871 - - - - - 1941 19510 - - - - - 1942 19225 - - - og þá var enginn skortur, en í sept. 1943 23309 lítrar á dag, þegar talinn er svo gífurlegur skortur. Fyrstu sjö dagana í október lét stöðin 23824 lítra á dag, auk þess sem fór til setuliðsins. Eins og þessar skýrslur sýna, er salan nú meiri en síðastliðin ár og 8240 lítrum meiri en 1939. Ég bið menn að athuga þetta. Ef skortur er mikill nú, er það af því, að fólk sækist svo miklu meira eftir því að kaupa mjólk. Ég skal skýra frá því, að tvívegis óskaði forstjóri mjólkursamsölunnar eftir því, að stjórn samlagsins tæki ákvörðun um, hvort öll mjólk skyldi tekin af setuliðinu, en stjórnin taldi rétt, eftir því sem fyrir lá, og ég veit, að hver þm. hefði gert það líka, að taka ekki mjólk af setuliðinu. Ég skal lesa upp úr skýrslum stjórnarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem setuliðið hafði látið á sér skilja, að viðskiptin við það mundu mjög óviss framvegis, ef dregið yrði að ráði úr því magni, sem það fékk þá. Það, sem stjórn samsölunnar hafði við að styðjast í þessu efni, kemur greinilega fram í bréfi forstjóra Mjólkurbús Flóamanna, hr. Stefáns Björnssonar, en þar segir svo m. a.: „Í sumar mætti Captain Harry J. Robertson hér fyrir hönd setuliðsins. Þegar ég eitt sinn í sumar benti Ct. Robertson á það, að svo hlyti að fara, að draga yrði úr mjólkursölu til setuliðsins í haust eða að jafnvel yrði að svipta það allri mjólk, ef mjólkurskortur yrði, skýrði hann mér frá því, að þar sem setuliðið hefði samkv. beiðni ísl. ríkisstjórnarinnar keypt meira af mjólk framan af sumri en það hefði kært sig um, gæti það ekki sætt sig við það, að mjólkurmagn það, er það fengi nú daglega, yrði skert til muna eða salan stöðvuð í haust. Hann lét einnig svo um mælt, að ef mjólkurskammtur setuliðsins yrði minnkaður í haust, mundi hann ekki fást aukinn aftur, þótt þess yrði óskað“. Ég get vel lesið upp, hver þessi viðskipti hafa orðið við setuliðið. Ég hef heyrt því haldið fram, að það eigi að vera tugir þúsunda lítra. „Þá hefur salan til setuliðsins orðið: 1.–7. ágúst 21151½–3021 lítri á dag. 1.–7. sept. 16781–2397 lítrar á dag. 1.–7. okt. 9198½–1314 lítrar á dag.“ Magnið hefur því minnkað um meira en ½ l. á dag og er aðallega til sjúkrahúsa hersins, en auk þessara viðskipta lætur mjólkurbú Flóamanna til setuliðsins flesta daga um 5000 lítra á dag, en þeim beinu skiptum hefur dregið úr allverulega eða a. m. k. um 2000 lítra. Ég tel mjög óskynsamlegt að taka alveg af viðskiptin, án þess að prófað sé, hvað mikið vantar hér raunverulega á markaðinn, þar sem bersýnilegt er, að það getur ekki verið nema lítið. Salan er svona mikil, af því að fólk er hrætt við skort eða telur hagkvæmara að kaupa mjólk nú, af því að verðið er tiltölulega lægra en áður. Væri það svo, að markaðinum væri fullnægt með því að bæta við því mjólkurmagni, sem þegar hefur verið dregið af setuliðinu, hvað væri þá unnið annað en eyðileggja markaðinn framvegis við að taka frá setuliðinu það, sem eftir er? Er ekki betra að sannprófa, hvað mikið vantar raunverulega á, en ekki að óþörfu að vera með ráðstafanir gagnvart framleiðendum, sem í sinni hegðan eru áreiðanlega þjóðhollari en aðrir borgarar í viðskiptum við setuliðið. Það er vissulega ýmislegt fleira, sem ég hefði viljað taka til athugunar og mér gefst væntanlega tækifæri til síðar. Það er svo sem svo að banna sjúkum mönnum, þó að útlendir séu, að fá mjólk til neyzlu, ef við, sem heilbrigð erum, getum útvegað hana, þó að við þurftum þá eitthvað að draga af okkur sjálfum. Ég efast um, að það sé í samræmi við hugsunarhátt ísl. þjóðarinnar. Ég sé ekki, að það skipti miklu máli, ef um sjúka menn er að ræða, hverrar þjóðar þeir eru. Ég vona svo, að Alþ. taki til athugunar brtt. mína á þskj. 175, og ég fullyrði, að ef sú brtt. verður felld, en hin samþ., þá er hér um ofsókn að ræða, og það væri fróðlegt að sjá. hverjir vilja helzt stofna til slíkrar ofsóknar. Í þessu máli eru ýmis atriði, sem þarf að rannsaka nánar, m. a. um sölu til sjúkra manna o. fl. Ég tel rétt, að málinu verði vísað til n., sem yrði þá allshn. Ég sting upp á, að umr. verði frestað, og málinu vísað til hennar.

Ólafur Thors Hv. þm. V.-Sk. gerði það að till. sinni, að umr. yrði frestað og málinu vísað til allshn. Það var í raun og veru það, sem fyrir mér vakti, þegar ég kvaddi mér hljóðs, og skal ég taka undir till. hans. Ég vil leiða athygli að því, að þm. eiga nú að gera sér grein fyrir, hvort þeim þykir nauðsynlegt eða viðeigandi, að Alþ. geri um það samþykkt, að herlið Bandaríkjanna megi ekki fá að kaupa hér nokkur þús. lítra af mjólk, ef herliðið leiðir líkur til, að það sé því nauðsynlegt. Ég álít þessa till. með stærri málum og ber kinnroða fyrir það, að menn í tölu helztu þm. skuli bera hana fram. Við Íslendingar förum með aðstoð sendiherra okkar í Washington fram á margs konar fjárhagsleg fríðindi og hlunnindi af hendi Bandaríkjanna, og málum okkar hefur verið tekið á þann veg, að það væri skömm að því og vansæmd fyrir okkur að samþ., að ekki megi selja sjúkum mönnum í liði Bandaríkjanna ofurlítið af mjólk.

Flm. (Emil Jónsson) : Mér þykir ýmislegt í þessu máli allundarlega snúast nú, þegar lýst er yfir því af hv. þm. V.-Sk., að fulltrúar hins erlenda setuliðs hafi látið á sér skilja, að viðskiptin væru óviss í framtíðinni, ef við hættum að selja þeim mjólk, á sama tíma og hæstv. atvmrh. lýsir yfir því, að ekki sé sótzt eftir mjólkurkaupum af setuliðinu nema því, sem afgangs sé af okkar þörf. Þetta fer í bága við sjónarmið hv. þm. G.-K., þegar hann telur, að okkar málum sé stofnað í voða og okkur ekki samboðið, ef takmörkuð sé sala til setuliðsins, þó að ráðh. hafi lýst yfir, að setuliðið vilji ekki nema afgangsmjólk. Það lítur því svo út sem mjólkursölun. sé að teygja sig eftir viðskiptum frá setuliðinu, en að hinu leytinu eins og við viljum reyna að draga mjólk af sjúkum mönnum. Það vakti ekki fyrir okkur flm., að takmörkuð yrði mjólk til sjúkra manna meira en handa borgurunum, en við vildum átelja, að sala til setuliðsins væri óbreytt á sama tíma og skortur yrði að vera hjá okkar sjúklingum og börnum og að við yrðum að borga verulegan hluta til bændanna af því, sem mjólk til setuliðsins kostar. Ríkissjóður greiðir 25 aura með hverjum lítra mjólkur, svo að hið erl. setulið afhendir a. m. k. 2000 kr. á dag til styrktar sínum mjólkurhagsmunum eða milli 7 og 800 þús. kr. á ári. Það er aðallega þetta ósamræmi, sem við vildum bæta úr með þessari till. okkar, og það er einkum tvennt, sem ég vil sérstaklega taka fram. Í fyrsta lagi það, að setuliðið skuli vera látið sæta sömu kjörum og við, og í öðru lagi það, að það er æskilegt, að athugað verði, hvort við getum ekki sloppið við að greiða þessa meðgjöf, sem er bein afleiðing af okkar skipulagi. Ég get ekki fundið þrátt fyrir það, sem hv. þm. G.-K. sagði, að í þessu sé neitt ósamboðið okkur Íslendingum, að það sé nokkuð athugavert við það, þótt við gerum kröfu til þess að þurfa ekki að borga mat ofan í aðrar þjóðir, og að það séu ekki yfirleitt gerðar hlutfallslega hærri kröfur til okkar en annarra þjóða. Mér þótti ýmislegt mjög fróðlegt í skýrslu hv. þm. V.-Sk. hér áðan. Hann upplýsti, að mjólkurmagnið hefði vaxið, síðan samsalan tók til starfa, úr 6,3 millj. lítra árið 1934 - upp í 15,5 millj. lítra á árinu 1942, og vill láta á sér skilja, að neyzlumjólkin hafi vaxið að sama skapi og að nú sé öll þessi mjólk til neyzlu hér og í Hafnarfirði. Mér dettur ekki í hug að álíta, að hann ætlist til þess í alvöru, að við trúum því, að allt þetta fari til neyzlu, heldur hlýtur verulegur hluti af því að fara til framleiðslu mjólkurafurða. Það er því alveg villandi að koma fram með þessar tölur. Þá gat hann þess, að mjólkurmagnið í september hefði hækkað úr 15000 lítrum árið 1934 upp í 23300 lítra árið 1942. Þetta eru alveg furðulegar upplýsingar, og ég skil ekki, hvernig þetta getur verið rétt. Það er staðreynd, að margir fá nú miklu minni mjólk en á sama tíma í fyrra, og ég hef talað við marga, sem segjast nú fá þriðjungi til helmingi minni mjólk en á sama tíma í fyrra, og stundum líða margir dagar svo, að stór heimili fá alls ekkert. Svo á að halda því fram, að magnið hafi vaxið um 50% frá því 1934. Það mætti segja mér, að þarna væri eitthvað ósagt, en það er eins og aldrei sé hægt að komast fyrir endann á þessu. Það mætti segja mér, að í sambandi við sumar þessar tölur væri einhverju leynt, þar væri eitthvað, sem ekki er hægt að komast að. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að það væri ekkert einsdæmi, þótt hér væri mjólkurskortur, það væri mjólkurskortur um allt land, og það getur verið satt. En mér sýnist, að ástæðurnar til þess, að hér er mjólkurskortur, séu minni en nokkurs staðar annars staðar á landinu, þar sem svo víðlend og góð mjólkurframleiðsluhéruð eru hér í nágrenni bæjarins, að það ætti að vera hægt að sjá til þess, að bærinn fengi alltaf næga mjólk. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að brtt. þeirri, sem hv. þm. V.-Sk. flytur. - Hann sagði, að ætti að skerða rétt samsölunnar til þess að skipta við setuliðið, fá yrðu fleiri að fylgja með, og hann nefndi í þessu sambandi rafmagnið og vatnið. En þetta er alveg ósambærilegt. Mjólkursamsalan starfar undir lögvernduðu skipulagi, sem bannar öllum öðrum að selja mjólk til bæjarins. En þeir, sem njóta slíkra hlunninda, verða einnig að hafa einhverjum skyldum að gegna. En þeir, sem framleiða og selja mjólkina, hafa ekki gert sér ljóst, að skyldurnar verða að vera ræktar, ef þeir eiga að njóta hlunnindanna. Þeir hafa viljað njóta hlunnindanna án þess að taka á sig skyldurnar, og ef að hefur verið fundið við þá, þá hafa þeir svarað illu einu til . En það, sem hefur valdið mestri óánægju, er það, að aldrei hefur verið reynt að bæta úr þeim ágöllum, sem kvartanir hafa verið gerðar um, heldur hefur verið reynt að telja úr þessum kvörtunum og vefengja það, að ágallarnir væru nokkrir. En það, sem gerir þetta sérstakt, er, að þetta er lögverndað skipulag, sem á að standa undir skyldum, um leið og það nýtur hlunninda. Og það getur ekki hjá því komizt. Það er auðvitað sagt, eins og vant er, að hér sé um að ræða ofsóknir á hendur einni stétt, að hér eigi að beita þrælatökum og að það sé verið að hneppa bændur í fjötra. Þetta er auðvitað haft að yfirvarpi til þess að leyna því. hvernig ástandið er í raun og veru. En það á sér engan stað, að hér sé um ofsóknir að ræða. Hvernig má það líka vera, þegar búið er að tryggja bændum lögboðið verð á öllum sínum afurðum?

Hafa allir ætlað að standa við það?

Það kemur málinu ekkert við. Verðið hefur illu heilli verið ákveðið, þó að margir hafi verið á móti því, en hitt er satt, að þetta getur ekki staðið til lengdar, svo ósanngjarnt sem það er, en það stendur a. m. k. nú.

Ég veit, að hér eru menn reiðubúnir til þess að svíkja það

. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um þetta. Það er vitað, að þessi skortur er fyrir hendi og hann er mjög tilfinnanlegur. En það er ekkert gert til þess að kippa þessu í lag. Það er líka staðreynd, að umkvartanirnar eru lítilsvirtar, allar óskir neytenda hundsaðar og gerðar tortryggilegar og það er reynt með hálfkveðnum tölum að láta líta svo út sem allt sé í bezta lagi. Ég sé, að hv. þm. V.-Sk. brosir að þessu og þykist ekki skilja, hvað við er átt. Mér þykir leitt, ef hann skilur ekki þá þörf, sem hér er fyrir hendi.

Ég skil ekki hv. þm.

. Nei, hann skilur mig ekki, en ef hann ætti að búa við það skipulag, sem ég og aðrir neytendur þessara bæja eigum við að búa, þá mundi hann ef til vill skilja það. Það, sem hér er farið fram á, er ekki annað en það, að setuliðið fái ekki þá mjólk, sem sjúkir menn og smábörn þurfa að fá. Það er aðeins farið fram á það, að Íslendingar þurfi ekki að búa við lakari kjör en hið erlenda setulið, sem hér dvelst. Ég vænti því, að þessu fáist kippt í lag, og mér þykir líklegt, að það megi treysta því samkvæmt því, sem hæstv. atvmrh. hefur sagt. Með 5000 lítra aukningu á dag, sem ætla má, að hægt sé að fá með takmörkun á sölu mjólkur til setuliðsins, þá er áreiðanlegt, að hægt er að bæta úr þörf Íslendinga að miklu leyti og þá mun um leið létta af ríkissjóði þeirri byrði að þurfa að verðbæta mjólk ofan í hið erlenda setulið. Það hefur verið stungið upp á því að vísa þessari þáltill. til allshn., og ég mun ekki verða á móti því, en ég vil vænta þess, að afgreiðslu málsins verði hraðað sem unnt er, því að þörfin er mjög brýn.



Herra forseti. Það ætlar að verða við þessa umr. eins og alltaf, þegar þessi mál eru til umr., að það er sama, hvaða staðreyndir eru bornar fram og hvaða upplýsingar liggja fyrir, að það er bara hrist höfuðið og sagt: „Ég neita staðreyndum“, eins og hv. þm. Hafnf. gerði hér nú. Þegar ég kom með skýrslu um mjólkursölu undanfarinna ára, þá segir hann bara: „Þetta eru hálfkveðnar tölur“. - Vill nú ekki þessi hv. þm. sannfæra sig sjálfur um það, hvort ég fer hér með rétt eða rangt mál? Ég tel honum það ósamboðið að halda því fram, að ég fari með ósannar tölur, meðan hann hefur ekki aflað sér upplýsinga um það, og ég skora á hann að afla sér nú nákvæmra upplýsinga um þetta mál, þannig að hann geti síðan sagt með réttum rökum, hvort ég fer með rétt mál eð rangt. Ég verð að segja, að þetta er ómerkilegur málaflutningur, sem er engum þm. samboðinn. Ég hef lagt fram mínar tölur, og þær eru staðfestar, og ég þori að standa við þær, hvar sem er. Svo kemur þessi hv. þm. og segir: „Ég skil þetta ekki. Þetta getur ekki verið rétt, þetta eru hálfkveðnar tölur“. Hvaða aðstöðu hefur þessi hv. þm. haft til þess að geta leyft sér að segja þetta? Ég veit ekki til, að hann hafi haft hana. Þess vegna skora ég líka á hann að kynna sér þetta, og ég skal greiða fyrir honum á allan hátt með því að láta honum í té bækur og annað, sem hann þarf, og ég vil beina því til hæstv. forseta, að ef þessi hv. þm. verður ekki við áskorun minni, þá beiti hann sér fyrir því, að tölurnar verði fengnar frá endurskoðendum, þannig, að hægt verði að leggja skýrslu frá þeim fram hér í þinginu. Þetta er sannarlega mjög ósæmilegur málflutningur, sem hv. þm. Hafnf. hefur leyft sér að hafa hér. Hann sagði, að ef kvartað hefði verið yfir einhverju, þá hefði aldrei verið reynt að bæta úr því, það hefði ekkert verið að fá annað en ofstopa og vonzku. Ég vil nú spyrja þennan hv. þm., hverjir ætli hafi fengið meiri illyrði, skammir og svívirðingar, við, sem stöndum fyrir mjólkursölunni, eða neytendur hér í bænum? Ég veit ekki betur en ég hafi orðið að þola það dag eftir dag, að næstum því öll dagblöð bæjarins hafi ausið mig persónulegum svívirðingum. Það hafa ekki verið umkvartanir, heldur svívirðingar, jafnvel dylgjur um þjófnað og annað þess háttar. Ef ég svo svara með því að gefa upplýsingar eins og hér áðan eða ég læt dómstólana skera úr málunum, þá er sagt, að ég sé ósvífinn skammahundur, ef svo mætti segja. Það er það, sem ég fæ, ef ég reyni að bera af mér ósannindi, sem ég er búinn að fá því nær öll dagblöð bæjarins dæmd fyrir. Í blaði hv. þm. Hafnf. er í dag jafnvel gefið í skyn, að ég sé þjófur og lygari. Ég er ekki þannig skapi farinn, að ég vilji liggja undir slíkum áburði, og ég held, að enginn sannur Íslendingur mundi vera það. Ég held, að það sé rétt, að ég gefi sérstakar upplýsingar í tilefni af því, sem þessi hv. þm. sagði áðan, að það væri sama, hvaða umkvartanir væru bornar fram, þá væri aldrei reynt að bæta úr neinu, heldur aðeins svarað illu einu til. Það er hægt að slá svona löguðu fram, en það verður að vera einhver stafur fyrir því, ef maðurinn er svo ærukær, að honum er ekki alveg sama, hvað hann segir. Ég veit ekki betur en samsalan hafi alltaf gert sitt ýtrasta til þess að reyna að bæta úr þeim ágöllum, sem kvartað hefur verið yfir, hafi kvartanirnar verið á nokkrum rökum reistar. Ég skal nú nefna eitt dæmi um þessar kvartanir. Það komu fyrir nokkrum dögum fram kvartanir um það, að sumar mjólkurbúðir hér í bænum væru svo sóðalegar og illa útlítandi, að það væri alls ekki viðunandi og að heilbrigðiseftirlitið hefði ákveðið að láta loka níu búðum, ef ekki yrði búið að bæta úr ástandi þeirra fyrir 1. des. n. k. Mér þótti þetta undarlegt, því að ég vissi ekki betur en allar þær mjólkurbúðir, sem samsalan rekur, væru í góðu lagi. Ég sneri mér því til framkvæmdastjóra samsölunnar, sem gaf mér þær upplýsingar, að samsalan ræki enga af þessum níu búðum, heldur væri hér um að ræða búðir sem tækju mjólk í umboðssölu. Og hvaða búðir halda menn svo, að þetta hafi verið? Ég skal nú lesa þær upp. Þær eru þessar: Laugavegur 61, eigandi Alþýðubrauðgerðin, Njálsgata 106, eigandi Alþýðubrauðgerðin, Leifsgata 32, eigandi Alþýðubrauðgerðin, Bankastræti 2, eigandi Alþýðubrauðgerðin, Björnsbakarí, eigandi Karl Kristinsson, og auk þessara fjórar smábúðir í úthverfum bæjarins.  Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að þegar ég fékk þessar upplýsingar, þá varð mér það ljóst, að sumir hér virðast vera farnir að ganga fram úr því, sem Al Capone leyfði sér forðum í Chicago. Þegar þessir menn leyfa sér annað eins og þetta í svona litlum bæ, að reyna að koma svona sínum eigin svívirðingum á aðra, hvað mundu þeir þá leyfa sér í stórborg eins og Chicago. Þar hefðu þeir víst ekki veigrað sér við að leyfa sér annað eins og það, sem Al Capone gerði þar. Þá sagði hv. þm. Hafnf., að það væri allt öðru máli að gegna með mjólkursamsöluna en með aðra borgara bæjarins, þar sem hún nyti lögverndaðs réttar. En hvernig er það með rafmagnsveituna? Er hún ekki lögvernduð? Eða þá vatnsveitan? Ég veit ekki betur en bæði þessi fyrirtæki séu lögvernduð. Þessi fyrirtæki njóta sama réttar og mjólkursamsalan, en eiga skyldurnar aðeins að vera hjá samsölunni, en ekki hjá öðrum? Eða við hvað eiga þessar bollaleggingar hv. þm. Hafnf. um það, að sumir vilji skjóta sér undan skyldum, en aðeins njóta hlunnindanna? Þá veit ég ekki betur en vinna yfirleitt í landinu sé lögvernduð. Eiga þá bændur að vera skyldir til þess að sjá þeim mönnum fyrir nægri mjólk, sem vinna hjá setuliðinu í stað þess að vinna að framleiðslunni, þegar þar er stórkostlegur skortur á vinnuafli? Eru það ekki ýmsir aðrir en bændur, sem reyna að skjóta sér undan skyldu, en vilja fá að njóta hlunninda? Þá sagði þessi hv. þm., að það skipti engu máli fyrir bændur, hvort þessu væri svona háttað, sem það nú er, eða öðruvísi, því að það væri búið að tryggja þeim kr. 1.23 fyrir lítrann. Já, það er nú svo. Hvað vildi hann gera? Mér hefur skilizt, að það væri rétt með hangandi hendi, að það væri hægt að fá suma hv. þm. til þess að standa við það loforð, sem gefið var með l. á síðasta þ. - Já, bændur væru víst öruggir með, að þeim yrði tryggt visst verð fyrir vörur sínar, þegar búið er að svipta þá framleiðslutækjunum og þau væru komin í hendur fylgismanna hv. þm. Hafnf. Ég gef ekki mikið fyrir það öryggi, ég gef ekki mikið fyrir þá tryggingu, sem flokksmenn þessa hv. þm. standa að. - Hann vildi með miklum bægslagangi láta rífa niður þetta eina samkomulag, sem náðst hefur hér milli allra flokka. Ég held það sé því ekki mikil trygging fyrir bændur, þótt verðið hafi verið ákveðið nú um stundarsakir. Þá sagði þessi hv. þm., að ég hefði viljað láta skína í það, að þegar heildarmagn mjólkurinnar hefði vaxið úr 6,3 millj. lítra upp í 15,5 millj. lítra, þá hefði neyzlumjólkin til neytenda hér aukizt að sama skapi. Ég hef aldrei sagt það, en ég hef sagt, að mjólkurmagn það, sem hér hefur verið á boðstólum til neyzlu, hafi vaxið um helming á sama tímabili. Það hefur verið hér til sölu allt það magn, sem neytendur óskuðu eftir, og það er ekki samsölunni að kenna, þó að það hafi ekki allt verið notað nema þessar fáu vikur að haustinu, sem ekki hefur verið nægilegt magn til af mjólk á markaðinum. Þar sem hv. þm. Hafnf. sagði, að það mundi vera hægt að halda uppi mjólkurmagninu í Reykjavík, þar sem um svo stórt svæði væri að ræða, þá vil ég upplýsa það, að í Hafnarfirði, þar sem hann ætti að vera manna kunnugastur, hefur ekki tekizt betur til en á öðrum stöðum landsins, hvað þessu viðvíkur. Hafnfirðingar seldu vinnu sína til setuliðsins og hættu að framleiða mjólk, vegna þess að þeim fannst það borga sig betur. Ég get í því sambandi bent á það t. d., að mjólkurmagnið frá Mjólkurbúi Hafnarfjarðar nam árið 1939, árið áður en setuliðið kom, rúmlega hálfri milljón lítra, eða 549.756,42, en hefur nú minnkað um hér um bil helming. Nú vill þessi hv. þm. halda því fram, að við höfum níðzt á þessum framleiðendum með því að láta þá borga svo hátt leyfis- og verðjöfnunargjald, en ef litið er á reikningana frá Mjólkurbúi Hafnarfjarðar, sem eru áritaðir af hr. Birni E. Árnasyni, löggiltum endurskoðanda, bera þeir með sér, að til mjólkurframleiðenda í Hafnarfirði voru árið 1942 greiddar kr. 42.921.92 umfram allar kvaðir, sem á þeim hafa hvílt til samsölunnar, eða sem svarar kr. 0,17 á hvern lítra af innveginni mjólk til mjólkurbúsins. Ef maður lítur lengra til baka eða til ársins 1941, þá er útkoman þannig, að á því ári munu hafa verið greiddar rúmlega 19 þús. kr. til þess að halda þessum framleiðendum uppi, en þetta atriði skal ég þó athuga betur. Mér virðist því, eftir því sem þessir reikningar bera með sér, að ekki hafi verið níðzt á þessum framleiðendum, því að mjólkurframleiðsla þeirra hefur fallið niður um helming síðan 1939, þrátt fyrir það að þeir hafa fengið stórkostlega hjálp frá bændum annars staðar á landinu og hefðu að öðrum kosti ekki getað haldið framleiðslu sinni uppi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta að sinni, en mér skilst, að flm. séu fallnir frá till. sinni, eins og hún liggur fyrir. Mér skilst, að þeir séu komnir inn á það, að hið sama eigi að ganga yfir setuliðið og okkur Íslendinga viðvíkjandi mjólkursölunni til sjúkra manna a. m. k., og að það þurfi að líta á málið frá annarri hlið en gert hefur verið. Tel ég því nauðsynlegt, að málið fari til n. og verði athugað þar.