Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls tók ég hér til máls og beindi m.a. nokkrum spurningum til hæstv. fjmrh., sem þá var ekki viðstaddur, og ég hafði óskað eftir því, að honum bærust mínar spurningar og hann ætti þess kost að svara þeim. Nú er það að sjálfsögðu svo, að spurningarnar eru þess eðlis, að í rauninni var nokkur hluti af mínu máli til skýringar á því, hvers vegna ég spurði. Ég mun ekki endurtaka það hér, en vil óska þess sérstaklega, af því að ég sé, að nú er til þess tækifæri, að ráðh. gefi mér svör við þessum spurningum. Fyrsta spurningin var af því til komin, að ég hafði getíð þess í ræðu minni, að einmitt á því tímabili, sem þingfrestun er fyrirhuguð, eiga samkv. venjum og samkv. nauðsyn undanfarandi ára, sem ég kem ekki auga á að neitt hafi breytzt, að fara fram samningaviðræður milli ríkisvaldsins annars vegar og framleiðslustéttanna hins vegar og þá fyrst og fremst sjávarútvegsins, sem fyrir hver áramót að undanförnu hefur krafizt þess að hafa á einhverju föstu að standa í samskiptum sínum við ríkið og ég sé ekki annað en hljóti að vænta þess enn og ekki síður fyrir það, að nú er óvissara um það, hvernig fjármálum þjóðarinnar verður hagað á næstunni, heldur en oft áður. Þess vegna bar ég fram spurningu, sem er á þessa leið: Telur hæstv. fjmrh. ekki þörf neinnar lagasetningar til þess að tryggja framleiðsluna á því tveggja mánaða eða um það bil tveggja mánaða tímabili, sem stjórnin hyggst losa sig við Alþingi? Í öðru lagi vék ég að því í þessari nefndu ræðu minni, að hér hafa komið fram ýmsir þeir hlutir í sambandi við ríkissjóð, sem ég tel vert að fá nokkrar skýringar á. Það hefur hér sem sagt verið lagt fram fjárlagafrv. með tilheyrandi grg. Þetta mun vera það fjárlagafrv., sem hæstv. núv. fjmrh. fann í fjmrn., þegar hann kom þangað og þar skildi við garðana sá hæstv. fyrrv. fjmrh., núverandi og raunar þáverandi einnig utanrrh. Ég rifja hér ekki upp þann þátt, sem það ætti máske skilið, hverja virðingu þessir virðulegu samráðh. bera hvor fyrir öðrum, með því að hæstv. núverandi fjmrh. hefur lýst því yfir, að það sé ekkert gagn í því plaggi, sem hæstv. fyrrv. fjmrh. skildi eftir. Það er saga út af fyrir sig. Ég vék einnig að því, og er vert, að hæstv. fjmrh. fái að heyra það með eigin eyrum, að ég tel frammistöðu hans í þessu máli vera eina mestu óvirðingu, sem Alþingi hefur verið sýnd, þ.e.a.s. nokkurn veginn samtímis og sá virðulegi fjmrh., sem nú situr, leggur fram fjárlagafrv. hér í Alþingi, þá lýsir hann því einnig yfir, að það sé ekkert að marka þetta plagg, þetta ætli hann að taka aftur og ræða það ekki, en leggja fyrir þingið nýtt og að því er manni skilst betra fjárlagafrumvarp. Ég álit, að þegar menn finna ónýt plögg í stjórnarráðinu, eigi að láta þau í öskutunnu stofnunarinnar, en ekki dreifa þeim út á Alþingi og nota Alþingi þannig í staðinn fyrir þetta ílát, sem annars er til þess gert að láta þar ónýt plögg. En spurning mín var til komin af því, að hæstv. forsrh. hefur fullyrt á fundi í einu stjórnmálafélagi hér í bænum, að það muni vanta um 250 millj. kr. a.m.k. til þess, að tekjur ríkisins á næstkomandi ári geti mætt útgjöldunum að óbreyttu. Á hinn bóginn stendur skrifað í því fjárlagafrv., sem okkur alþm. hefur verið fengið í hendur, að afkoma ríkissjóðs á þessu ári sé slík, að þar muni ekki verða um neinn greiðsluhalla að ræða. Í tilefni af þessum lítt skiljanlegu fullyrðingum á tvo vegu bar ég fram spurningu, sem er á þessa leið: Er það skoðun hæstv. fjmrh. þrátt fyrir þá fullyrðingu í grg. fjárlagafrv., að enginn greiðsluhalli verði hjá ríkissjóði í ár, að vanta muni um 250 millj, kr. til að mæta útgjöldum ríkisins á næsta ári, eins og hæstv. forsrh. hefur haldið fram á fundi stjórnmálafélags hér í bænum? Tilefni þriðju spurningarinnar og þeirrar seinustu, sem ég bar fram til þessa hæstv. ráðherra, er það, að hann fullyrti hér úr ræðustól, að fyrir dyrum stæði að taka hér upp nýtt efnahagskerfl. Með því að þetta voru nýjar upplýsingar, bæði fyrir mig og sjálfsagt fyrir fleiri, sem á hlýddu, og með sérstöku tilliti til þess, að við vorum hér nýlega búnir að fá að heyra upp lesinn stjórnarsamning þeirra tveggja flokka, sem standa að hæstv. ríkisstj., þar sem ekkert var getíð um þetta, - nú má það auðvitað vel vera, að stjórnarsamningurinn hafi ekki allur verið lesinn og hann sé eitthvað lengri en það, sem alþm. fengu að heyra, - þess vegna langaði mig alveg sérstaklega að spyrja hæstv. fjmrh.: Styðst sú fullyrðing hæstv. fjmrh., að skipta eigi um efnahagskerfi, við ákvæði í stjórnarsamningnum, eða stendur ráðh. einn og persónulega á bak við þessa fullyrðingu? Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. svari þessum spurningum mínum.



Herra forseti. Fyrsta spurning hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) er á þá leið, hvort ég telji ekki þörf neinna lagasetninga til að tryggja framleiðsluna á næstu tveim mánuðum, sem þinghlé verði. Það var alveg óþarfi fyrir þennan hv. þm. að fresta þessari spurningu í gær, því að hann hefði getað beint henni, sem eðlilegt var, ekki til fjmrh., heldur til sjútvmrh. En ég get upplýst hann um það, að í fyrra var í þinghléi samið um þessi mál, um útgerðina, og síðan staðfest á eftir af Alþingi. Önnur spurningin var á þá leið, hvort rétt mundi, að vanta muni 250 millj. kr. fyrir ríkissjóð eða útflutningssjóð á næsta ári. Ég er búinn að svara þessari fyrirspurn þegar þrisvar sinnum á Alþingi nú og tel ekki ástæðu til að gera það einu sinni enn. Í sambandi við ummæli hans um það, að ég hafi lýst því yfir, að fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fyrir og samið var undir handleiðslu fyrrv. hæstv. fjmrh., sé gagnslaust og marklaust plagg, þá er þessi fullyrðing hv. þm. á hans eigin ábyrgð og staðlausir stafir. Þetta frv. er vel undirbúið og á alla lund samið með svipuðum hætti og fjárlagafrv. eru. Ástæðan til þess, að ég tel nauðsyn á að semja nýtt frv., eru þær breytingar, sem ég hef þegar getíð um, á fjármála- og efnahagskerfinu, sem fyrir dyrum standa. Þriðju spurningunni hef ég svarað a.m.k. einu sinni í dag og tel ekki ástæðu til að vera að endurtaka það. Spurningarnar allar eru sem sagt gersamlega ástæðulausar eða út í hött, og mig undrar það, að hv. þm. skuli vera nú að endurtaka þetta, sem hann allt saman er búinn að fá upplýsingar um áður. En hv. þm. vill meina, að ég sýni Alþingi óvirðingu með því að hafa ekki 1. umr. fjárlaganna nú, og deilir mjög á þessi vinnubrögð. Ég verð að segja, að mér finnst það tæpast fara þessum hv. þm. vel að vera með ákúrur í garð annarra um vinnubrögð og meðferð fjárlaga. Þessi hv. þm. var valin formaður fjvn. á fyrsta þingi, eftir að vinstri stjórnin var mynduð, haustíð 1956. Hann bar því ásamt fjmrh. þáverandi, Eysteini Jónssyni, fyrst og fremst ábyrgð á gangi þeirra mála. Það fórst honum úr hendi með þeim endemum, að í rúma fjóra mánuði lá fjárlagafrv. í fjvn. Ég veit ekki til þess, að í annan tíma í sögu þingsins hafi það dregizt jafnlengi að fá afgreiðslu á fjárlagafrv. út úr nefnd. Og þó að fyrrv. fjmrh. beri að sjálfsögðu og ríkisstj. öll mjög mikla ábyrgð á þessu, þá er ábyrgð á þessum vinnubrögðum ekki sízt á herðum hv. þingmanns, sem var á þeim tíma formaður nefndarinnar og átti að hafa forustuna um vinnubrögð hennar.



Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svör, svo langt sem þau ná. Það má vel vera, að einhverju af mínum spurningum eða því, sem í þeim fólst efnislega, hafi hann áður svarað. Ég get viðurkennt það, að ég hef ekki setíð hér alveg stöðugt undir umr., og eru mér þá manna dæmin og það frá ráðh. sjálfum, þó að eitthvað úr umr. hafi farið fram hjá mér. Ég mun hins vegar taka orð hans trúanleg um það, að svör sé að finna við þeim, og kynna mér þau á sinni tíð. Varðandi það, sem hæstv. fjmrh, hefur sagt um afgreiðslu fjvn. á fjárlögum undanfarin ár og með sérstakri ádeilu á mig sem formann n. s.l. ár, þá vil ég taka það fram, að þar hefur einnig nokkuð farið fram hjá honum. Hygg ég þó, að hann hefði haft sæmilega gott af því að vera hér í svolítilli kennslustund, sem ég hafði raunar hér og ætlaði honum sem nýliða í afgreiðslu fjárlaga, sem mér er alltaf að skiljast betur og betur, að hefði ekki veitt af. Þó að ég fari ekki nánar út í það hér og hann eigi þess kost að lesa í þingtíðindum, hvað ég sagði um það, ekki síður en ég hans svör, þá vil ég nota tækifærið, vegna þess að hann var ekki viðstaddur, þegar ég leiðrétti hér það, sem hann fór rangt með í einni af ræðum sínum, - það mun reyndar hafa verið í Sþ. og utan dagskrár, - um afgreiðslu fjárlaga. Hann fullyrti þar, að ég bæri ábyrgð - ekki á því, sem hann talaði um núna, enda voru það smámunir, að endanleg afgreiðsla fjárlaga fór fram hinn 28. febr. árið 1957, og er í seinna lagi, ég skal viðurkenna það hreinlega. Ég hef áður rakið það, að þar er siður en svo, að fjvn. sé um að kenna. Enn fremur vil ég taka það fram, að þegar fjárlagaafgreiðsla hefur lengst dregizt nú í seinni tíð, á þessu yfirstandandi ári, þá voru fjárlög ekki afgreidd fyrr en 29. apríl, og ég verð að játa það, að mér leið ósköp illa undir því sem formanni fjvn. að þurfa að bíða svo lengi með afgreiðslu fjárlaga. En það ætla ég, að ef hæstv. fjmrh. veit það ekki nú þegar, þá muni hann komast að því í væntanlegri lífsreynslu sinni sem ráðh., að það er mjög ósanngjarnt að ætlast til þess, að fjvn. afgreiði fjárlögin, áður en ríkisstj. er tilbúin að gera það. Og ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að á þessu yfirstandandi ári var það alls ekki stjórn, sem ég studdi að einu eða neinu leyti, sem að afgreiðslu fjárlaga stóð, heldur þvert á móti stjórn Alþfl., en sú stjórn þó, sem hæstv. fjármálaráðherra studdi eða lofaði að verja vantrausti. Ég vísa þess vegna til föðurhúsanna öllum ásökunum á fjvn. um það, að seint hafi gengið um afgreiðslu fjárlaga þessa árs, því að þótt hæstv. fjmrh. vitnaði í það sem sérstakt hneyksli, að fjárlagafrv. hefði legið hjá fjvn. í 4 mánuði haustíð 1956 og fram til febrúarmánaðar 1957, þá er það alls ekki það lengsta, sem fjárlagafrv. hefur legið hjá n. Það var a.m.k. lengur á s.l. hausti og fram eftir yfirstandandi ári og það á ábyrgð allt annarra manna en mín og þeirra manna, sem þá skipuðu meiri hl. í fjvn.



Herra forseti. Varnir hv. þm. eru aðeins tvær. Önnur er sú, að það hafi ekki verið honum að kenna, að fjárlagafrv. væri rúma 4 mánuði í n, árið 1956–57, heldur hafi aðrir borið þar sök á og þá fyrst og fremst fjmrh., sem hann studdi þá, núv. 1. þm. Austf. (EystJ). Það má vel vera rétt, enda tók ég það fram í ræðu minni, að hann væri þar auðvitað samábyrgur. Varðandi það, að fjárlög hafi verið afgreidd seint eða ekki fyrr en í aprílmánuði nú á yfirstandandi ári og að þá hafi setíð stjórn, sem hann hafi ekki átt þátt í eða ekki stutt, þá vil ég minna á það, að á síðasta þingi voru auðvitað sérstakar ástæður, þar sem stjórn hrökklast frá völdum í miðju kafi, eftir að fjárlagafrv. er búið að liggja á annan mánuð í fjvn., og því auðvitað nokkuð eðlileg vinnubrögð, að undir slíkum kringumstæðum taki það lengri tíma. Ég hef ekki út af fyrir sig verið með ádeilur og ég hef ekki að fyrra bragði haft neinar ádeilur á hv. 6. þm. Sunnl. fyrir vinnubrögð fjvn. undir hans forustu. Ég hef aðeins bent honum á það, að honum farist manna sízt að vera með ádeilur hér á vinnubrögð í þessum efnum, í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, því að ég tel, að þeir eigi að forðast að kasta grjóti, sem í glerhúsi búa.