Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt. á I. um verðlagsmál. Þetta er frv. í mjög svipuðum stíl og frv., sem hafa verið lögð fyrir Alþ. á nokkrum undanförnum þingum, en eins og kunnugt er hefur sú skipan, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. um verðlagsnefnd, verið í gildi í nokkuð mörg ár, en alltaf verið ákveðin frá ári til árs, þannig að framlengja hefur þurft þetta um hver áramót. Nú er gerð sú breyting á í þessum efnum, að hér er ekki um framlengingu að ræða til eins árs, heldur um óákveðinn tíma, svo að það verður sem sagt að koma til ný breyting á skipan þessara mála, ef Alþ. sýnist svo. En þar sem ég veit, að öllum hv. alþm. er vel kunnugt um þetta mál, sé ég ekki þörf á því að ræða það hér og útskýra það fyrir neinum, en vænti þess, að þar sem það hefur gengið í gegnum Nd., þá fái það skjóta afgreiðslu í þessari hv. d., en legg til, að að lokinni þessari umr. þá verði málinu vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um breyt. á Lífeyrissjóði barnakennara til samræmis við það, sem gert var á síðasta þingi, þegar breyting var gerð á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, og felst í því, að upphæð makalífeyris sé hundraðshluti af launum þeim, sem á hverjum tíma fylgja starfi því, er hinn látni gegndi. 12. gr. l. um lífeyrissjóðinn, sem á að breyta, var á þá leið, að upphæð makalífeyris ákvæðist þannig, að samanlagður makalífeyrir úr sjóðnum og maka- eða ellilífeyrir, sem makinn kann að eiga rétt á frá almannatryggingum, er hundraðshluti af launum þeim, er á hverjum tíma fylgja starfi því, er hinn látni gegndi síðast. Þessu er sem sagt lagt til að breyta á þann veg, sem greinir í þessu frv., að upphæð makalífeyris verði hundraðshluti af launum þeim, sem á hverjum tíma fylgja starfi því, er hinn látni gegndi síðast. Þar sem sérstök lög eru um Lífeyrissjóð barnakennara, fylgdu þau ekki með í breytingunni á síðasta þingi á lögum um opinbera starfsmenn, en þessi breyting er nákvæmlega sama eðlis. Fjh.- og viðskn. Ed. leggur shlj. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta um skipulag á löndun á loðnu til bræðslu hefur verið afgreitt með nokkrum breytingum frá Nd. Við meðferð málsins þar var það sent til umsagnar Sjómannasambands Íslands, Síldarverksmiðja ríkisins, Landssambands ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Félags ísl. fiskimjölsverksmiðja. Umsagnir þessara aðila voru allar á þá lund efnislega, að samþykkja beri frv. Á síðasta sumri skipaði sjútvrn. n. til að gera till. um fyrirkomulag á löndun á loðnu. Þessi n. kynnti sér reynslu og sjónarmið íslenzkra aðila með hliðsjón af reynslu á fyrri loðnuvertíðum. Einnig kynnti n. sér tilhögun á þessum málum í Noregi og aflaði upplýsinga þaðan, og í þessu frv. er lagt til, að svipuðu fyrirkomulagi verði komið á hér og haft er á í Noregi. Sjútvn. þessarar hv. d. taldi ekki ástæðu til að leita frekari umsagna en þegar lágu fyrir. N. ræddi frv. eins og það var afgreitt frá hv. Nd. og athugaði þær breytingar, sem á því höfðu verið gerðar. 6 af 7 nm. sjútvn. Nd. stóðu að þeim breytingum, sem gerðar höfðu verið, en allir nm. vildu þó samþykkja frv., en ganga misjafnlega langt í breytingum. Þær breytingar, sem gerðar voru á frv., eru, að í stað þess, að í upphaflega frv. er gert ráð fyrir, að einn nm. í loðnunefndinni sé skipaður samkv. tilnefningu samtaka fiskseljenda, komi: „til skiptis frá samtökum sjómanna og frá samtökum útgerðarmanna.“ Þá bætist ný mgr. við í 2. gr. á eftir orðunum „Í einstakar verksmiðjur.“ Nýja mgr. hljóðar svo: „Eigi er heimilt að stöðva löndun í verksmiðju, meðan móttökuskilyrði eru fyrir hendi.“ Þá fellur burt úr upphaflega frv. síðari hluti 2. gr., mgr., sem byrjar á orðunum „Fiskiskipum skulu veittar....“ o.s.frv., en í staðinn kemur ein mgr., þar sem er kveðið á um, að veita skuli fiskiskipum upplýsingar um móttökuskilyrði einstakra verksmiðja og að fiskiskipi sé óheimilt að leita löndunar í verksmiðju, þar sem loðnunefndin hefur stöðvað löndun, en að öðru leyti skuli skipstjóri hvers skips ákveða og tilkynna n., hvar hann muni leita löndunar. Þetta kemur m.a. í stað þess, sem segir í upphafi frv., að fiskiskipum skuli skylt að hlíta fyrirmælum loðnunefndar um ákveðna löndunarhöfn. Með þessum breytingum, sem allar horfa til bóta, liggur frv. fyrir í þessari hv. deild. Í 3. gr. frv. er kveðið á um, að sjútvrn. geti sett reglur um framkvæmd þessara laga að fengnu áliti samtaka sjómanna, útvegsmanna og Félags ísl. fiskimjölsframleiðenda, enn fremur um, að kostnaður af framkvæmd laga þessara greiðist af fiskseljendum og fiskkaupendum eftir reglum, sem rn. setur. Verði í árslok afgangur af því gjaldi, sem innheimt hefur verið, skal heimilt að ákveða, að hann renni í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, deildar fyrir loðnuafurðir. Þá er gert ráð fyrir því, að lög þessi gildi í eitt ár eða til ársloka 1973, enda kom það fram í umsögnum ýmissa aðila, að þeir töldu eðlilegt, að þetta gilti ekki nema í eitt ár. Þar sem augljóst er, að brýn þörf er á að skipuleggja þessar veiðar betur en verið hefur, og vitað er, að mikill fjöldi skipa, - sennilega miklu fleiri en nokkurn tíma fyrr, - muni leita á loðnuveiðar, liggur ljóst fyrir, að nauðsyn er á lagasetningu í þessu efni til að tryggja, að skipulag á löndun fari ekki út um þúfur. Sjútvn. þessarar d. leggur shlj. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Einu nm. var fjarstaddur úr bænum, þegar afgreiðsla frv. fór fram.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, lögðum við einróma til í sjútvn., að yrði samþ. óbreytt. Mér er fullljóst, að það er vaxandi áhugi á loðnuveiðum hér við land og miklar vonir eru bundnar við næstu vertíð. Þetta byggist m.a. á spám fiskifræðinga um vaxandi loðnumagn við landið og af reynslunni síðasta ár. Einmitt á síðasta ári kom fram, eins og getið hefur verið, að miklir annmarkar voru á löndun, mikil löndunarbið og magnið þess vegna miklu minna, sem á land kom, þar eð verulegur hluti fiskiflotans þurfti að liggja í höfnum og bíða eftir löndun. Loðnan er, eins og við vitum, bundin við ákveðin svæði við landið, veiðin hefst við Austfirði, færir sig síðan suður og vestur með landinu, þannig að vinnslusvæðin eru aðallega þrjú, þ.e.a.s. Austurlandið fyrst, síðan Suðurlandið og þá Faxaflóasvæðið. Það, sem hefur áhrif á loðnuveiðina og þá einnig á það væntanlega aflamagn, sem mun koma úr sjónum á næstu vertíð, er í fyrsta lagi magnið í sjónum og hvenær vertíðin getur hafizt af fullu afli, hvar loðnan heldur sig á hverjum tíma og þá er einnig mikið atriði hjá okkur gæftir og veðurfar, stærð flotans og hve lengi fram eftir vori loðnan veiðist. Vinnslumöguleikarnir eru aðallega á Austfjarðahöfnunum, í Hornafirði, Grindavík og Vestmannaeyjum, síðast á Faxaflóasvæðinu. Þróarrými er mjög mismunandi á þessum stöðum og einnig vinnslugetan. Ég ætlaði að gera nokkuð að umtalsefni loðnusvæðið við Suðvesturlandið. Þar eru fyrst og fremst Vestmannaeyjar, Þorlákshöfn og Grindavík, sem um er að ræða sem löndunarstaði. Þar er hún venjulega lengst, og þar veiðist mest magnið. Þess vegna hlýtur að vera áríðandi að geta skapað á þessu svæði sem mesta vinnslumöguleika og mesta móttökumöguleika. Vestmannaeyjar liggja bezt við þessu svæði: Þangað leita skipin helzt, vegna þess að þangað er stytzt í höfn. Hins vegar hafa Þorlákshöfn og Grindavík þá sérstöðu, að þaðan eru auðveldar samgöngur á landi til vinnslustöðvanna við Faxaflóa, og þar sem nú er væntanlega mikil verðmætaaukning í loðnu, skapast e.t.v. möguleikar til þess að nýta Faxaflóaverksmiðjurnar fyrr og betur en gert hefur verið hingað til. Ég hef þá skoðun, að sá tími sé að koma, að hægt sé að flytja loðnu á bílum frá Þorlákshöfn og Grindavík til bræðslustöðvanna í Sandgerði, Keflavík, Hafnarfirði og Reykjavík og þetta geti þýtt það, að bræðsla geti hafizt á þessum stöðum miklum mun fyrr en ella og þar af leiðandi orðið um meiri afkastagetu flotans í heild að ræða. Væri þetta flutningakerfi sett í gang, þýddi það að sjálfsögðu, að gera yrði útboð og hlíta beztu samningum um flutningsgjöld. Enn fremur þyrfti að koma upp vissri aðstöðu í Þorlákshöfn og Grindavík, þannig að veiðiskipin gætu landað í síló og bílarnir síðan tekið á sig úr þessum sílóum. Með þessu móti, held ég, að hægt væri að koma akstursgjaldi niður í 25 aura á kg, sem þó er að sjálfsögðu við núverandi verðlag. Þetta mundi hafa það í för með sér, að flotinn nýttist miklum mun betur á loðnuvertíðinni heldur en hann hefur gort að undanförnu, einkum meðan loðnan heldur sig eingöngu austan Reykjaness. Þar að auki mundi þetta verða mikið öryggisatriði fyrir flotann, vegna þess að skipstjórar mundu þá losna við að sigla drekkhlöðnum bátum sínum gegnum Reykjanes- og Skagarastir um háveturinn. Loðnuvertíðin varir þann tíma, sem einna minnst er að gera hjá stórum vörubifreiðum og vörubifreiðum með aftanívagna, og ég tel, að það sé mjög hagstæður tími til samninga við þessa aðila um flutninga í stórum stíl á þessum fiski. Með þessum vinnubrögðum ætti bræðsla að geta hafizt við Faxaflóa miklum mun fyrr en ella og aflamagnið að vaxa, svo framarlega sem loðna er til á miðunum. Það er mikill viðbótarkostnaður, sem verksmiðjurnar hafa þurft að greiða undanfarin ár, þegar þær hafa þurft að flytja loðnuna fyrst frá skipi og á tún eða í hraun eða jafnvel í bráðabirgðaþrær fjarri verksmiðjunum og síðan moka henni upp og flytja hana í verksmiðjuþrærnar. Þar við bætist svo hin gífurlega rýrnun, sem verður við það, að loðnan er fyrst flutt á þessa bráðabirgðastaði. Frv., sem hér um ræðir, er örugglega til mikilla bóta varðandi loðnuveiðarnar, en ég vildi láta þetta koma fram hér til athugunar fyrir þá, sem um þessi mál fjalla á næstunni, vegna þess að ef slíkar aðgerðir ættu að koma til á næstu loðnuvertíð, þá yrði að snúa sér strax að því að skapa skilyrði fyrir löndun í þessum sérstaka tilgangi. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þetta mundi geta stóraukið aflamagnið á komandi loðnuvertíð.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er árlegur viðburður og er í því fólgið, að lagt er til, að nokkur gjöld verði innheimt með sömu viðaukum á árinu 1973 og gert hefur verið á undanförnum árum. Þetta hefur verið árlegur viðburður, eins og ég sagði, í fjölda ára og er engin breyting frá fyrri árum, heldur endurtekning á hinu sama. Fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.