Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Alþ. hefur undanfarna daga og jafnvel vikur fjallað um efnahagsvanda þann, sem Íslendingar eiga nú við að glíma. Þó er það svo, að Ísland er hluti af veröldinni, og við getum ekki látið okkur litlu skipta, þegar annars staðar gerast stór og voveifleg tíðindi. Enn berast austan úr Suðaustur-Asíu þær fréttir, að Bandaríkjamenn hefja loftárásir á Norður-Víetnam, og daglega fara langað yfir 100 risaþotur og varpa niður mörg þúsundum sprengna á dag. Þetta er þeim mun hörmulegra, þar sem vikuna fyrir forsetakosningar í Bandaríkjunum lá fyrir, að friðarsamningur lægi tilbúinn og vantaði einungis undirskriftir. Nixon forseti taldi þó rétt að bíða með undirskriftirnar fram yfir kosningar, en ég hygg, að hann hafi á þessari forsendu, að friður væri í nánd í Víetnam, unnið nokkuð á í kosningunum í Bandaríkjunum. Nú hins vegar einum mánuði síðar hefjast mestu loftárásir, sem hafa átt sér stað í öllu þessu hörmulega stríði. Ég vil minna sérstaklega á, að Íslendingar fengu nú nýlega samþykktan hjá Sameinuðu þjóðunum rétt strandríkja til auðæfa á hafsbotni og yfir hafsbotninum, og öflugasta sveit þjóða, sem veittu þeim stuðning, voru þjóðir hins svokallaða þriðja heims. Íslendingar hljóta að hafa samstöðu með þessum þjóðum í þeim málum, sem þessar þjóðir skiptir miklu. Ég vil því á þessari stundu vekja máls á því, hvort ekki væri rétt af Íslendingum að láta í sér heyra í þessu máli. Norðurlandaþjóðirnar hafa gert það að meira eða minna leyti. T.d. hefur danski forsrh. fordæmt þessar loftárásir, og jafnvel eindregnar stuðningsþjóðir Bandaríkjanna hafa látið í ljós miklar áhyggjur af þessu framferði Bandaríkjamanna. Hér vakir alls ekki fyrir mér að fordæma bandarísku þjóðina, heldur hitt, sem hér um ræðir, að stefna Nixons forseta í þessu máli er að mínu viti með öllu forkastanleg. Þetta mál er alls ekkert einkamál Bandaríkjanna, og ég tel það tilhlýðilegt af Íslendingum, sem eru þó í hernaðarbandalagi með Bandaríkjunum, að láta í ljós skoðun sína á þessu máli og geta þannig lagt sitt litla lóð á vogarskálina, til þess að þessir hörmulegu atburðir geti ekki haldið áfram endalaust. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh., hvort ekki væri æskilegt og eðlilegt, að íslenzka ríkisstj. beindi þeim tilmælum til Bandaríkjamanna að láta af þessum loftárásum og láta í ljós andúð Íslendinga á þessu háttalagi þeirra í Austurlöndum.

( Utanrrh. (Einar Ágústsson): Herra forseti. Í tilefni af því, sem hv. 3. landsk. hefur hér nú sagt um Íoftárásir Bandaríkjamanna í Víetnam, vil ég aðeins segja örfá orð. Það veldur vissulega bæði áhyggjum og vonbrigðum, að Bandaríkjamenn skuli nú, svo skömmu eftir forsetakosningarnar, hafa gripið til stórfelldra loftárása á Norður-Víetnam. Fyrir aðeins örfáum vikum gerðu menn sér vonir um það, að stjórnmálaleg lausn á vandamálum víetnömsku þjóðarinnar væri að nást, og menn litu björtum augum til framtíðarinnar í þessu tilliti. En nú hefur skipazt veður í lofti á svo hryggilegan og hörmulegan hátt sem raun ber vitni og hv. þm. gerði grein fyrir. Ríkisstj. hafði þetta mál til meðferðar á fundi sínum í morgun. Þar var utanrrh. falið að hefja undirbúning að því í samráði við utanrmn., að íslenzka ríkisstj. og íslenzka ríkið viðurkenndi stjórn Norður-Víetnams á sama hátt og stjórnir t.d. Svíþjóðar, Danmerkur og Noregs hafa þegar gert. Mun ég að sjálfsögðu taka þetta mál fyrir í utanrmn., strax og tóm vinnst til að hafa þar nefndarfund. En auk þess hef ég ákveðið að kalla til mín bandaríska sendiherrann hér, hef þegar gert ráðstafanir til þess, til þess að tjá honum áhyggjur og vonbrigði okkar Íslendinga og íslenzku ríkisstj. með framvindu mála í Víetnam.



Herra forseti. Ég vil bara segja frá því, að ég er hæstánægður með svar hæstv. utanrrh. og fagna því mjög, hve ríkisstj. er jákvæð í þessu efni, og tel það í anda þeirrar nýju og djörfu stefnu í utanríkismálum, sem þessi ríkisstj. hefur staðið fyrir.



Herra forseti. Þegar 2. umr. um fjárlög fór fram, hafði fjvn. ekki afgreitt tekjuhlið frv. og ýmis erindi voru óafgreidd. Síðan hefur n. haldið 5 fundi, og eru fundir n., auk funda í undirnefndum, þá orðnir samtals 43. Flyt ég meðnm. mínum sérstakar þakkir fyrir lipurð við míg og skjóta lokaafgreiðslu í n. við erfiðar aðstæður, þegar mikið var um að vera við önnur verkefni í þinginu samtímis. Liggja nú fyrir annars vegar sameiginlegar till, n. á þskj. 217 og 238 um afgreiðslu á ýmsum erindum og heimildartill. og hins vegar till. meiri hl. n. um tekjuhlið frv. og þær breytingar á útgjöldum ríkissjóðs, sem leiðir af nýgerðum efnahagsráðstöfunum. Í nál., sem meiri hl. fjvn. gaf út fyrir 2. umr., segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Eins og fyrr er getið í nál. þessu, er ljóst, að stjórnvöld munu grípa til sérstakra efnahagsaðgerða til að tryggja atvinnuöryggi og hallalausan ríkisbúskap. Af þeim aðgerðum hlýtur afgreiðsla fjárl. að markast, og gerir meiri hl. n. því á þessu stigi ekki till. um breytingar á tekjuhlið frv.“ Þessar efnahagsaðgerðir hafa nú verið framkvæmdar. Brtt. meiri hl. n. og afgreiðsla frv. markast annars vegar af þeim og hins vegar af því, að nú í lok des. liggja ljósar fyrir upplýsingar um ýmis atriði á tekjuliðum en um gat verið að ræða, þegar tekjur voru áætlaðar við samningu frv., en þá var byggt á þjóðhagsspá eins og hún stóð í júlí s.l. Á fundi fjvn. s.l. þriðjudag mættu frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins þeir Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri og Ólafur Davíðsson hagfræðingur. Gerðu þeir nm. ítarlega grein fyrir endurskoðaðri tekjuáætlun, en till. meiri hl. n. á þskj. 218 eru í samræmi við þá endurskoðuðu áætlun að öðru leyti en því, að tekjur af Áfengís- og tóbaksverzlun ríkisins eru í till. meiri hl. n. áætlaðar 20 millj. kr. hærri, en fram kom hjá fulltrúum frá hagrannsóknadeild, að forstjóri Áfengis- og tóbaksverzlunarinnar teldi, að þær yrðu hærri en komið hefði fram í áætlunum hagrannsóknadeildar. Það helzta, sem ég tel ástæðu til að greina frá af því, sem fram kom í grg. hagrannsóknadeildar fyrir hinni nýju tekjuáætlun, er þetta. Endurskoðaðar hafa verið þjóðhagsspár fyrir næsta ár á grundvelli síðustu talna um þróun efnahagsmála í ár og með tilliti til efnahagsráðskafana stjórnvalda. Þeir þættir þessarar spár, sem hafa mest áhrif á tekjur ríkissjóðs, eru spáin um innlenda almenna verðmætaráðstöfun, sem nú er gert ráð fyrir, að aukist að krónutölu um 14–15%, en að magni til um 21/2–3% og almennan vöruinnflutning, sem nú er gert ráð fyrir, að aukist að krónutölu um 22–23%, en að magni til um ½–1%. Meginforsendur þessarar áætlunar, að því er varðar kaupgjald og verðlag, eru þessar: Ekki er gert ráð fyrir öðrum grunnkaupsbreytingum á árinu en 6% hækkuninni hjá verkalýðsfélögunum og 7% hækkuninni hjá BSRB 1. marz og þannig ekki reiknað með hugsanlegum áhrifum kjarasamninga í nóv. 1973. Þá er gert ráð fyrir því, að vegna verðhækkana, bæði í kjölfar gengisbreytinga og vegna annarra atvika, muni kaupgjaldsvísitalan verða að meðaltali 1221/2 stig á árinu 1973. Þá er búizt við því, að meðalhækkun verðlags á árinu 1973 frá ársmeðaltali 1972 verði 12–13%. Hins vegar er spáð um 18% hækkun ráðstöfunartekna heimilanna. Forsendur nýrrar áætlunar fjárl. um álagningu tekju- og eignarskatta á næsta ári eru að öllu leyti hinar sömu og í fjárlagaáætlun frv. Á grundvelli innheimtureynslu mánaðanna jan. til nóv. í ár má búast við heldur betri innheimtu en í fyrra, en sú innheimtureynsla var grundvöllur innheimtuspár fyrir næsta ár. Ef áætlað innheimtuhlutfall í ár er notað sem forsenda um innheimtu tekju- og eignarskatta á næsta ári, má hækka fjárlagaáætlun tekju- og eignarskatta um 110 millj. kr. frá frv. Almennur vöruinnflutningur til októberloka í ár nam 14 489 millj. kr. cif., sem er tæplega 16% aukning frá sama tímabili í fyrra. Á sama tíma námu tolltekjur í ríkissjóð án skuldaviðurkenningar tollfrjálsra aðila 3454 millj. kr., og er það aukning um 141/2% frá árinu áður. Er tollhlutfall fyrstu 10 mánuði ársins í ár aðeins lægra en á sama tíma í fyrra. Miðað við innheimtu tolla í nóv. og fyrstu 10 dagana í des. má búast við, að almennur vöruinnflutningur í ár verði um 18 250 millj. kr. cif., sem er aðeins undir síðustu spá hagrannsóknadeildar um almennan vöruinnflutning á árinu. Tolltekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 4391 millj. kr., í fjárl. 4423 millj., þannig að tollhlutfall í ár verður rúmlega 24% eða svipað og í fyrra. Spákaupmennska síðustu daga kann að lyfta þessum tölum eitthvað, svo og flýting „cleareringar“ við gengisbreytingar. Samkv. þeim drögum að þjóðhagsspá næsta árs, sem sett eru upp hér að framan, má búast við almennum vöruinnflutningi cif. um 27 000 millj. kr., og miðað við sama tollhlutfall og í ár eru tolltekjur ríkissjóðs nú áætlaðar 5515 millj. kr. á árinu 1973. Innheimtur söluskattur í ríkissjóð til nóvemberloka nam 3965 millj. kr., og á öllu árinu má búast við um 4390 millj, kr. innheimtu eða 11 millj. kr. umfram fjárlagaáætlun. Miðað við forsendur þjóðhagsspár hér að framan um aukningu almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar má gera ráð fyrir, að söluskattsstofn hækki um 141/2 % milli áranna 1972 og 1973, en í áætlun fjárlagafrv. var þessi hækkun um 91/2%. Af þessum sökum er nú spáð, að innheimtur söluskattur í ríkissjóð verði á næsta árí 5020 millj. kr., sem er 278 millj. kr. hærri upphæð en í fjárlagafrv. Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins er samkv. áætlun hagrannsóknadeildar 2055 millj. kr. á næsta ári, en var í fjárlagafrv. áætlaður 1655 millj. kr. Ástæða þessarar hækkunar er sú, að ákveðið er og hefur verið framkvæmt nú, að hækka söluverð áfengis um 30% og tóbaks um 25%. Áhrif þessarar hækkunar á tekjur ríkissjóðs metur hagrannsóknadeild samkv. reynslu undanfarinna ára af samhengi verð- og magnbreytinga. En eins og till. meiri hl. n. bera með sér, leggur hann til, að þessar tekjur verði áætlaðar 2075 millj, kr., eða hækki um 420 millj. kr. frá fjárlagafrv. Ákveðið er að hækka tekjur vegasjóðs á næsta ári, þannig að benzíngjald hækki um 2 kr. á lítra og aðrir tekjustofnar vegasjóðs, gúmmígjald og þungaskattur, hækki í sama hlutfalli. Tekjuauki vegna þessa er áætlaður af hagrannsóknadeild þannig: benzíngjald 171 millj., gúmmígjald 14 millj. og þungaskattur 45 millj., samtals 230 millj. Önnur gjöld, sem breytast frá fjárlagafrv., eru m.a. slysatryggingaiðgjöld atvinnurekenda, sem hækka um 45 millj. kr. vegna endurskoðaðrar áætlunar. Sú breyting var samþ. við 2. umr. fjárl. Tekjur af sölu gjaldeyris hækka um 27 millj. kr., fyrst og fremst vegna gengisbreytingarinnar, en einnig vegna hærri grunns í ár en áður var áætlað. Launaskattur er óbreyttur frá fjárlagafrv., þrátt fyrir að spáð er meiri launahækkun á næsta ári en í forsendum frv. Á móti þessu vegur, að innheimtur launaskattur í ár verður sennilega nokkru minni en áætlað var í sumar. Af þessum sökum er ekki við því að búast, að launaskattur næsta árs reynist hærri en spáð er í fjárlagafrv. þrátt fyrir meiri launahækkanir. Ýmis smærri gjöld, sem fylgja almennum verðlags- og kaupgjaldsbreytingum, hækka nokkuð frá frv. Ég hef þá rakið það helzta, sem fram kemur í grg. hagrannsóknadeildar fyrir endurskoðaðri tekjuáætlun, sem liggur til grundvallar till. meiri hl. fjvn. að öllu öðru leyti en því, eins og ég sagði áðan, að gerð er till. um að áætla tekjur af Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins 20 millj. kr. hærri. Rek ég þá till. meiri hl. fjvn. um breytingar á einstökum tekjuliðum, og eru það þá fyrst skattar. Eignarskattur einstaklinga hækkar um 3 millj. kr. í 133 millj. 700 þús. Byggingarsjóðsgjald hækkar um 30 þús. kr. í 1 millj. 337 þús., eignarskattur félaga um 4.8 millj. í 171.8 millj., byggingarsjóðsgjald um 48 þús. í 1 millj 718 þús., tekjuskattur einstaklinga um 92 millj. í 4116 millj., byggingarsjóðsgjald um 920 þús. í 41 millj. 160 þús., tekjuskattur félaga um 10 millj. í 442 millj., byggingarsjóðsgjald um 100 þús. í 4 millj. 420 þús. Aðflutningsgjöld í heild hækka um 366 millj., þar af renna til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 18 millj., svo að aðflutningsgjöld, sem renna til ríkissjóðs, hækka um 348 millj., og aðflutningsgjöld í ríkissjóð verða þá í heild 5515 millj. Tollstöðvargjald hækkar um 2 millj. 80 þús. í 29 millj., byggingarsjóðsgjald af innflutningi um sömu upphæð, í 29 millj. líka, innflutningsgjald af benzíni um 171.5 millj. í 875 millj., gúmmígjald um 14.5 millj. í 66 millj. Innflutningsgjald af bifreiðum lækkar um 1.8 millj. í 235 millj. Gjald af innlendum tollvörum hækkar um 1.2 millj. í 167 millj. Söluskattur í heild hækkar um 302 millj. Af þeirri hækkun renna 24.5 millj. til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Sá söluskattur, sem rennur í ríkissjóð, hækkar um 577.5 millj. og verður 5019 millj. 500 þús. Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverzlunarinnar hækkar um 420 millj. í 2075 millj. Gjald af seldum vindlingum hækkar um 1/2 millj. í 15.2 millj. Ferskfiskmatsgjald hækkar um 700 þús. í 19.2 millj. Hluti útflutningsgjalds af sjávarafurðum lækkar um 200 þús. í 12.5 millj. Og iðnaðargjald lækkar um 800 þús. í 8.3 millj. Stimpilgjald hækkar um 14 millj. í 230 millj. Aukatekjur hækka um 2.6 millj. í 43 millj. Þinglýsingar hækka um 3 millj. í 88 millj. Bifreiðaskattur hækkar um 45.5 millj. í 267 millj. Skoðunargjald bifreiða hækkar um 1 millj. í 15.2 millj. Hluti af umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna hækkar um 27 millj. í 145 millj. leyfisgjald lækkar um 500 þús. í 11 millj. Þá koma arðgreiðslur frá fyrirtækjum og sjóðinn. Keflavikurflugvöllur, flugmálastjórn, hækkar um 12 millj. í 67.4 millj. og fríhöfnin á Keflavíkurflugvelli hækkar um 10 millj. í 52.2 millj. Þá koma ýmsar tekjur. Dráttarvextir hækka um 8 millj. í 28 millj. og sektir og upptækar vörur til ríkissjóðs hækka um 7 millj. í 27 millj. Ég hef þá rakið breytingar á tekjuhlið samkv. till. á þskj. 218, og kem ég þá að brtt., sem meiri hl. fjvn. flytur við 4. og 6. gr. frv. Þar er fyrst till. um, að 628 millj. kr. verði varið til hækkana á 4. gr., þ.e.a.s. til launahækkana um 4.7% vegna áætlaðrar hækkunar kaupgjaldsvísitölu og 12% hækkunar gjalda, sem leiðir af nýrri gengisskráningu íslenzkrar krónu. Hér er um að ræða rekstrarliði stofnana í A-hluta, annarra en þeirra, sem standa undir rekstrinum með eigin tekjum eða föstum tekjustofni, svo og lánahreyfingar. Heildarupphæðin skiptist þannig á einstaka gjaldaflokka: laun 200 millj., önnur rekstrargjöld 102 millj., viðhald 13 millj., vextir 17 millj., sendiráð og alþjóðlegar stofnanir án launa 11 millj., lífeyristryggingar án fjölskyldubóta 44 millj., sjúkratryggingar 162 millj., aðrar tilfærslur 56 millj. Þetta gerir samtals 615 millj., síðan koma lánahreyfingar 13 millj., samtals 628 millj. Meginforsendurnar, sem notaðar eru við þennan útreikning, eru þessar: Hækkun erlends gjaldeyris 12%, hækkun kaupgjaldsvísitölu 4.7% og hækkun verðlags, er á við almenn rekstrarútgjöld ríkisins, 7.5%. Laun eru almennt hækkuð um 4.7%, en það svarar til þess, að kaupgjaldsvísitalan verði að meðaltali 122.5 stig á árinu 1973, og laun í sendiráðum eru hækkuð um 12%. Önnur rekstrargjöld eru umreiknuð á þeirri forsendu, að 70% þeirra séu erlendir liðir, sem hækkaðir eru um 12%, og 30% séu liðir, sem háðir séu almennu innlendu verðlagi, og eru þeir hækkaðir um 7.5%. Viðhald er umreiknað á þeirri forsendu, að 60% sé launahluti, sem hækkar um 4.7%, og 40% sé innflutningshluti, sem hækkar um 12%. Lífeyristryggingar, að frátöldum fjölskyldubótum, eru hækkaðar um 54 millj. kr., og er þá byggt á áætlaðri hækkun kauplags, en á móti er tekið tillit til þess, að útgjöld lífeyristrygginganna í fjárlagafrv. munu allverulega ofáætluð, eins og reynslan í ár bendir til. Sjúkratryggingar: hér er miðað við útgjaldasamsetningu á ríkisspítölunum og framangreindum útreikningsaðferðum beitt, en síðan meðalhækkun útgjalda, sem er 6.3% beint á sjúkratryggingarnar í heild. Aðrar tilfærslur hækka um 56 millj. kr. og er hér um að ræða stofnanir í B-hluta, sem að hluta fá framlag úr ríkissjóði, bæði rekstrarfyrirtæki, svo sem þjóðleikhús, og sjóðir, sem standa þurfa skil á erlendum skuldum. Loks er gert ráð fyrir, að framlag til Lánasjóðs ísl. námsmanna hækki um 23 millj. kr. vegna gengisbreytingarinnar til að vega upp aukinn kostnað erlendis í ísl. kr. Þá er till. um, að útgjöld vegna útflutningsuppbóta verði áætluð 105 millj. kr. lægri en í frv. Grundvöllur þessarar nýju áætlunar er annars vegar sá, að útflutningsverðmætið hækkar í ísl. kr. frá því, sem áður var áætlað, vegna gengisbreytingarinnar, og hins vegar hafa náðst hagkvæmir samningar um útflutning kjöts til Norðurlanda. Lagt er til, að framlag til Tryggingastofnunar ríkisins hækki um 374 millj. kr. vegna hækkana á fjölskyldubótum frá þeirri upphæð, sem við var miðað í frv. Er þá gert ráð fyrir, að fjölskyldubæturnar verði 13 þús. kr. á barn á ári eða jafnháar og nú eftir síðustu hækkun í nóv. Nemur þá framlag til fjölskyldubóta alls 970 millj. kr. á ársgrundvelli í stað 596 millj. kr. í frv. Þá er till. um að lækka framlag í ríkisábyrgðasjóð um 35 millj. kr. í 71 millj. Er þar m.a. stuðzt við reynsluna í ár, en hún bendir til þess, að fjárveitingin sé ofáætluð í fjárlagafrv. Þar við bætast ráðstafanir í fjármálum hafna: annars vegar það, að samkv. fjárveitingum á árinu 1973 er miðað við að greiða upp skuldir ríkissjóðs við hafnasjóði, og hins vegar fyrirhugaðar ráðstafanir samkv. sérstakri lántökuheimild að upphæð 40 millj. kr., sem till. er flutt um á þskj. 217 og sérstaklega er ætluð til þess að létta greiðslubyrði þeirra hafnasjóða, sem verst eru settir. Þá koma tvær till. um ráðstöfun á þeirri fjárhæð, sem fæst með hækkun á benzíngjaldi, þungaskatti og gúmmígjaldi, 232 millj. kr., og rennur til Vegagerðar ríkisins: Annars vegar 177 millj. á liðinn gjaldfærður stofnkostnaður og hins vegar 55 millj. á liðinn yfirfærslur til sveitarfélaga. Lagt er til, að útgjöld vegna niðurgreiðslna á vöruverði hækki um 126 millj. kr., og er það ásamt aukningu fjárveitinga til fjölskyldubóta hluti af framhaldi verðstöðvunar. Til að halda niðurgreiðslum á núverandi stigi út allt árið 1973 er hins vegar áætlað af hagstofunni, að vanti 492 millj. kr. Á þessu stigi hefur ekki verið tekin ákvörðun um, hvernig með þau mál skuli farið, en m.a. þess vegna flytur meiri hl. fjvn. till. um heimild fyrir ríkisstj. til lækkunar á útgj. fjárl. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að lækka fjárveitingar til greiðslu rekstrarkostnaðar rn., ríkisstofnana, styrkja og verklegra framkvæmda á árinu 1973, sem ekki er bundið af l. um allt að 15% að jafnaði, ef ríkisstj. telur, að vinnuafl dragist um of frá framleiðslustörfum, eða ætla má, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi ekki fyrir útgjöldum. Tilflutningur lækkunarinnar milli fjárlagaliða innan sama rn. er heimill. Verði fé fyrir hendi, en fresta verður framkvæmdum af öðrum ástæðum, skulu þær fjárveitingar geymdar til ársins 1974.“ Mun ég þá í stuttu máli rekja þær till., sem n. flytur öll sameiginlega á þskj. 217 og 233, en um afstöðu til einstakra till. á þeim þskj. gilda að sjálfsögðu sömu fyrirvarar og við 2. umr. af hálfu fulltrúa Sjálfstfl. í fjvn. og fulltrúa Alþfl. í n. Er þá fyrst menntmrn. Við heimspekideild Háskóla Íslands þarf að gera ráð fyrir, að stundakennsla, sem innt hefur verið af hendi vegna veikindaforfalla prófessors, verði föst kennsla, og er því gerð till. um, að launaliður hækki um 60 þús. kr. - Þá er lagt til, að veittur verði 100 þús. kr. styrkur vegna ráðstefnu, sem ákveðið er að halda um íslenzkar fornsögur í Reykjavík í ágúst 19i3. Árið 1971 var haldin í Edinborg áramóta ráðstefna, sem 150 manns víðsvegar að sóttu, og gert er ráð fyrir, að þessa ráðstefnu í sumar muni sækja um 200 erlendir gestir. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi mun annast framkvæmd ráðstefnunnar, sem haldin verður á vegum Háskóla Íslands. Lagt er til, að framlag til Rannsóknaráðs ríkisins verði hækkað annars vegar um 650 þús. kr. til starfsáætlunar, sem drög hafa verið gerð að og nær til ársins 1976. Samkv. henni er gert ráð fyrir að auka verulega þann þátt í starfsemi stofnunarinnar, sem lýtur að eflingu vísinda og tækniþróunar, nýtingu fjármagns og mörkun heildarstefnu. Enn fremur er lagt til, að framlag verði veitt til áframhaldandi landgrunnsrannsókna, 10 millj. kr. á árinu 1973. Þá er lagt til, að framlag til byggingar menntaskóla á Ísafirði hækki um 6 millj. kr. í 27 millj. - Lagt er til, að framlag til byggingar lýðháskóla í Skálholti hækki úr 4 millj. í 5 millj. Gerð er till. um að veita 300 þús. kr. til undirbúnings byggingu gagnfræðaskóla í Garðahreppi, en till. þessi féll niður, þegar framlög til gagnfræðaskólabygginga voru afgreidd við 2. umr. Styrkur til úfgáfustarfsemi hækkar um 750 þús. kr. Er þá m.a. gert ráð fyrir, að eftirtaldar breytingar verði á einstökum framlögum: Hið íslenzka bókmenntafélag, framlag hækkar um 50 þús. kr. í 450 þús. Héraðsskjalasöfn, framlög til hvers safns verði 20 þús. í stað 10 þús. áður. Til Kvennaskólans í Reykjavík, nýr liður vegna afmælisrits, 165 þús., en árið 1974 eru 100 ár liðin frá stofnun skólans. Hér er um að ræða fyrstu greiðslu af þremur. Sögufélagið, framlag hækkar um 100 þús. kr. í 600 þús. kr., en útgáfa alþingisbókanna verður að mestu kostuð af Alþ., þótt Sögufélagið annist áfram útgáfuna. Þá er við það miðað, að samtök ungra rithöfunda fái 75 þús. kr. Hér er um að ræða stuðning við þessi samtök, til þess að þau geti keypt Offsetfjölritunartæki ásamt fylgitækjum, en þessi samtök hyggjast koma á fót vinnustofu, þar sem höfundar geti unnið sjálfir að gerð bóka sinna, en það gæti stuðlað að því, að bækur þeirra urðu ódýrari. Framlag til Náttúrufræðifélagsins hækkar um 25 þús. í 100 þús., en félagið gefur út tímaritið Náttúrufræðinginn. Þá er lagt til, að af liðnum til útgáfustarfsemi verði 300 þús. kr. veittar til Harðar Ágústssonar í því skyni, að hann geti tekið leyfi frá skólastjórastörfum og ritað sögu íslenzkrar húsagerðar, en á árunum 1960–1966 ferðaðist hann um landið og safnaði gögnum um allt, sem máli skiptir um forna íslenzka híbýlamennt, og á árunum 1965–1968 kannaði hann heimildir í íslenzkum skjalasöfnum. Gert er ráð fyrir, að um verði að ræða 3 bindi, fyrsta bindið verði um torfbæinn, annað um torfkirkjuna og þriðja um timburhúsaöld. Við það er miðað, að þessi fjárveiting, 300 þús. kr., sé hin fyrsta af þremur. Við afgreiðslu fjárl. í fyrra var samþ. 150 þús. kr. fjárveiting til Ólafs Ragnars Grímssonar lektors til söfnunar heimilda um íslenzk stjórnmál. Lagt er til, að sú fjárveiting verði nú hækkuð um 50 þús. kr. Jöklarannsóknafélag Íslands gefur út tímaritið Jökul. Lagt er til, að fjárveiting til útgáfunnar hækki um 50 þús. kr. í 150 þús. Þá er við það miðað, að Sögufélag Borgfirðinga fái 50 þús. kr. til útgáfu á Æviskrám Borgfirðinga, það er nýr liður, enn fremur, að veittar verði 100 þús. kr. til að skrá sögu Múlasýslna, og er lagt til, að útg.-styrkur til Þjóðvinafélagsins hækki um 50 þús. kr. í 250 þús. Eins og venjulega munu ýmsir tímabundnir útgáfustyrkir falla niður, og miðað er við, að ýmsir, sem hér hafa ekki verið tilgreindir, verði óbreyttir, en heildarupphæð hækki, eins og áður sagði um 750 þús. kr. Við Þjóðminjasafn er gert ráð fyrir, að viðhaldskostnaður hækki um 200 þús. kr. Þar er um að ræða fjárveitingar til viðgerðar á gamla torfbænum að Keldum. Liðurinn yfirfærslur til sveitarfélaga hjá Þjóðminjasafni hækki um 175 þús. kr. Er þá miðað við eftirfarandi breytingar á framlögum til einstakra aðila: Framlag til Heimilisiðnaðarsafns austur- húnvetnskra kvenna hækki um 25 þús. kr. í 75 þús. Hér er um að ræða greiðslu á hluta af stofnkostnaði við að útbúa safnhús fyrir heimilisiðnaðinn. Til safnastofnunar Austurlands verði veittar 100 þús. kr. Þetta er nýr liður. Aðild að þessari stofnun eiga sveitarfélögin á Austurlandi, og er meginmarkmið þeirra að vinna að skipulegri uppbyggingu safna á Austurlandi og samræma störf þeirra aðila, sem að þessum málum vinna á svæðinu. Gert er ráð fyrir, að héraðsskjalasafninu á Ísafirði verði veittar 50 þús. kr. til að gera skrá um nálega 20 þús. ljósmyndir, að langmestu leyti mannamyndir í plötusafni Björns Pálssonar ljósmyndara, sem var myndasmiður á Ísafirði á árunum 1891–1915. Miðað er við, að framlag til endurbyggingar á húsi Bjarna riddara Sivertsens í Hafnarfirði hækki um 50 þús. kr. Hækkanir og nýir liðir samkv. þessu nema samtals 450 þús. kr., en jafnframt falla niður greiðslur af þessum lið, miðað við árið 1972: til Auðkúlukirkju 75 þús. kr., til Kirkjuvogskirkju 150 þús. kr. og til Búrfellskirkju 50 þús. kr. eða samtals 275 þús. kr., þar sem þessir tilteknu liðir eru með þessar fjárveitingar annars staðar í fjárlagafrv., þ.e.a.s. undir liðnum Þjóðkirkja hjá dóms- og kirkjumrn. Liðurinn hækkar þá í heild um 175 þús. kr. Lagt er til, að framlag til menningarsjóðs hækki um 1 millj. kr. Með breytingum á l. um sjóðinn í apríl 1971 var samþykkt, að aðaltekjustofn hans, sektir fyrir brot á áfengislöggjöfinni, skyldu frá 1. jan. 1972 verða tekjustofn ríkisins, en menningasjóði þess í stað veítt fé á fjárl. Samið var um það á þessu ári, að óinnheimtar sektir, 7.5 millj. kr., skyldu verða eign ríkisins gegn því, að ríkið greiddi menningarsjóði 3 millj. kr., þannig að helmingur greiddist á árinu 1972, en hinn helmingurinn á næstu tveimur árum. Vegna þess að framlag það, sem sjóðnum er ætlað á fjárlagafrv., hefur í för með sér tekjurýrnun frá fyrri árum, er þessi till. um 1 millj. kr. hækkun í framlagi gerð. Vegna tveggja nýrra tónlistarskóla og eins skóla, sem ekki var gert ráð fyrir, að hæfi starf á þessu ári, þarf að hækka framlag til tónlistarskóla um 575 þús. kr. Hér er um að ræða tónlistarskóla á Ólafsfirði, Grindavík og á Eskifirði. Á fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að til leikfélaga utan Reykjavíkur verði veittar 2.2 millj. kr. Auk þess eru Bandalagi ísl. leikfélaga ætlaðar 450 þús. Þessir tveir liðir eru samtals 2 millj. 650 þús. kr. En fjvn. leggur nú til á þskj. 217, að þessir liðir tveir verði sameinaðir í einn og fjárveiting hækkuð um 850 þús. kr. í 3.5 millj. Er þá við það miðað, að af þessari upphæð fái Leikfélag Akureyrar 11/2 millj., Bandalag ísl. leikfélaga 1/2 millj. og önnur áhugamannaleikfélög 11/2 millj. Framlag til listasafna er hækkað um 75 þús. kr. í 700 þús. - Framlag til Ungmennafélags Íslands er hækkað um 100 þús. kr. í 1.3 millj. - Framlag til dagheimila, byggingarstyrkir, er hækkað um ló0 þús. kr. Sú viðbót skiptist á tvo aðila, sem hafa ekki hlotið byggingarstyrk áður, þ.e.a.s. Bolungarvík og Sjómannadagsráð vegna barnaheimilis að Hrauni í Grímsnesi. - Á heimildagr. er svo till. um heimild til fjárveitinga vegna nýrra dagheimila í samræmi við væntanlega lagasetningu um fjárstuðning ríkisins við slíkar byggingar. - Þá er gerð till. um, að framlag til Hliðardalsskóla í Ölfusi hækki um 100 þús. í 600 þús. kr. Hinn 18. maí s.l. var samþ. á Alþ. þáltill., þar sem ríkisstj. var falið að leggja fram á þessu þingi till. um fjárhæð, sem næmi sem næst andvirði söluskatts af bókum, er rynni til rithöfunda og höfunda fræðirita eftir reglum, sem samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda. Í samræmi við þessa samþykkt Alþ. er nú lagt til, að gert verði ráð fyrir 12 millj. kr. upphæð á fjárl. í þessu skyni. Auk þeirra brtt., sem varða menntmrn., og ég hef hér rakið, er gerð till. um, að tveir liðir, sem við 2. umr. voru settir á þetta rn., verði nú færðir yfir á utanrrn., þ.e. annars vegar framlag til aðstoðar við þróunarlöndin og hins vegar framlag til Flóttamannaráðs Íslands. - Þá er lagt til, að utanrrn. verði veitt 1 millj. kr. til þess að geta innt af hendi þjónustu í markaðsmálum. Lagt er til, að framlag til Tilraunastöðvarinnar á Akureyri verði hækkað um 200 þús. kr., en framlag til þeirrar stöðvar hefur dregizt nokkuð aftur úr framlögum til annarra tilraunastöðva á undanförnum árum. Framlag til Skógræktar ríkisins hækkar um 750 þús. kr., þar af um 250 þús. kr. vegna Skógræktarfélags Íslands, sem er þá um leið styrkir til skógræktarfélaga úti á landi, en um 500 þús. kr. vegna skóggræðslu, en framlag til skóggræðslu nemur þá 13 millj. 22 þús. kr. Lagt er til, að framlag til Veiðimálaskrifstofu hækki um 370 þús. kr., þar af rekstrargjöld um 270 þús. kr. og gjaldfærður stofnkostnaður um 100 þús. Þá er till. um, að styrkur til Hrossaræktarbúsins að Kirkjubæ hækki um 25 þús. kr. í 75 þús. og framlag til aðstoðar við bændur hækki um 2 millj. í 5 millj. kr., en þessi upphæð er á núgildandi fjárl. 10 millj. - Lagt er til, að framlag á fjárl. til Landverndar, félags áhugamanna um náttúruvernd tvöfaldist og verði 300 þús. kr. Þá er ein till. varðandi dóms- og kirkjumrn. Lagt er til, að hækkuð verði áætlun um launaútgjöld á vinnuhælinu að Kvíabryggju um 866 þús. kr. Er nauðsynlegt talið að auka gæzlu vegna breyttrar notkunar þess, þar sem þar eru nú aðallega vistaðir menn með fangelsisdóma. Óhjákvæmilegt er talið að hafa þar fleiri en einn mann við vörzlu eftir vinnu og um helgar. Enn fremur er ein till. varðandi félmrn. Lagt er til, að veittar verði 500 þús. kr. til Kaupmannasamtaka Íslands til menntunar hagræðingarráðunauts fyrir smásöluverzlunina, en hliðstæð fyrirgreiðsla hefur öðrum aðilum vinnumarkaðarins verið veitt af hálfu ríkisins á undanförnum árum. Þá eru brtt. varðandi heilbmrn. Lagt er til, að veittar verði 700 þús. kr. til læknisbústaðar á Blönduósi. Þar er um skuldagreiðslu að ræða. Á þskj. 217, till. nr. 28 varðandi þetta atriði, er um skekkju að ræða, þessi upphæð er þar sett á sjúkrahúsliðinn, en á að vera á b-lið, þ.e.a.s. til læknisbústaða. Enn fremur er lagt til, að veitt verði 11/2 millj. kr. til læknamiðstöðvar á Akureyri, fyrri greiðsla af tveimur, og að framlag til Hjartaverndar verði hækkað um 1 millj. kr. í 6 millj. Þá eru till. varðandi fjmrn. Lagt er til. að varið verði 3 millj. 200 þús. kr. til kaupa á íbúð fyrir skattstjóra Vestfjarðaumdæmis á Ísafirði. Liðurinn styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn, lækkar um 70 þús. kr. og liðurinn styrktarlaun og ýmis eftirlaun, ekkjur, hækkar um 53 þús. kr. Skrá um einstakar greiðslur, sem falla niður, breytast eða bætast við, kemur fram á þskj. 217. Þá eru till. varðandi samgrn. Liðurinn: Vegagerð, framl. til einstaklinga, heimila og samtaka, hækkar um 228 þús. Hér eru um að ræða styrki til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum. Þá er miðað við, að eftirtaldar breytingar verði til hækkana hjá einstökum aðilum: Hótel Bjarg, Búðardal, 30 þús. kr., þ.e. nýr liður. Gistihúsið Hólmavík, framlag hækki um 20 þús. kr. í 50 þús. Og rekstrarstyrkir til Flókalundar og Bjarkarlundar hækki samtals um 250 þús. kr. í 750 þús. Enn fremur er gert ráð fyrir, að veittar verði til Flókalundar 100 þús. kr. í byggingarstyrk. Þá er gert ráð fyrir, að styrkur til ábúanda að Fornahvammi hækki um 180 þús. kr. Lagt er til. að veitt verði framlag til hafnarbóta í Hrísey, 300 þús. kr., en þessi till. mun hafa fallið niður við 2. umr. Þá eru brtt. varðandi iðnrn. Framlag til Landssambands iðnaðarmanna 700 þús. kr. er tekið upp að nýju og er jafnhátt og í núgildandi fjárl. Lagt er til, að framlag til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins hækki um 11/2 millj. og veittar verði 3 millj. kr. til frekari tilrauna og athugana í sambandi við fyrirhugaða saltvinnslu á Reykjanesi. Ég hef þá lokið við að rekja einstakar brtt. aðrar en við heimildagr. Ég vil þó, áður en að 6. gr. kemur, geta þess í framhaldi af því, sem ég greindi frá við 2. umr. í sambandi við nálega 30 millj. kr. útgjaldaaukningu sjúkratrygginga, blóðbanka og skrifstofu ríkisspítalana vegna starfsliðsaukningar, að nú liggur fyrir nánari sundurliðun í þessu efni. Er við það miðað, að fjölgun þessa starfsliðs skiptist þannig: Vegna vinnutímastyttingar 52 nýjar stöður, vegna nýrra deilda og nýrrar þjónustu 63 stöður, vegna eldri deilda og þjónustuaukningar 443/4 úr stöðu, eða samtals fjölgun 1593/4 úr stöðu. Áætlaður kostnaður á árinu 1973 er 30 millj. 331 þús. kr., og á árinu 1974 vegna þessa starfsliðs, sem sumt kemur til starfa eftir mitt ár 1973, eru áætlaðar 54 millj. 472 þús. kr. Eftir stofnunum skiptist starfsliðsaukningin þannig: Landsspítali 771/4 úr stöðu, Fæðingardeild 13 stöður, Kleppsspítali 15 stöður, en hér er um að ræða viðbót við þá aukningu, sem kemur fram í sjálfu fjárlagafrv., Vífilsstaðahæli 25 stöður, Kópavogshæli 231/2 staða, Blóðbankinn 2 stöður og skrifstofa ríkisspítalanna 4 stöður. Er þá komið að till. um heimildir til ríkisstj., og er þá fyrstu till. lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að leyfa Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að greiða Krabbameinsfélagi Íslands 40 aura af hverjum seldum vindlingapakka. Í fjárl. ársins 1970 var þessi upphæð miðuð við 25 aura og í fjárl. ársins 1972 er hún líka miðuð við 25 aura, en var áður 40 aurar. Þessi breyting hefur komizt inn fyrir einhvern misskilning, og er ætlunin að leiðrétta það með þessari till. Þá er till. um: Að veita ríkisstj. heimild til að ábyrgjast eða veita lán úr ríkissjóði til Norðurstjörnunnar h/f í Hafnarf., allt að 8.9 millj. kr., í sambandi við fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækisins. - Að selja sendiherrabústaðinn í Brüssel og verja söluandvirðinu til kaupa á hentugra húsnæði í staðinn og taka í því sambandi annars vegar bráðabirgðalán að upphæð 14 millj. belgískra franka, sem endurgreitt verður við sölu núv. húsnæðis, og hins vegar að taka lán til 10 ára, að fjárhæð 6 millj. belgískra franka. - Að taka lán, að upphæð allt að 20 millj. kr., til kaupa á sameiginlegu húsnæði fyrir ýmsar ríkisstofnanir, sem nú eru í leiguhúsnæði. Ég minntist á þetta mál hér við 2. umr., og hefur nú verið auglýst eftir húsnæði til þessara nota. - Að taka lán að upphæð allt að 100 millj. kr. til kaupa á nýju varðskipi. Það er í samræmi við nýsamþykkta þáltill. - Að taka lán að jafnvirði allt að 90 millj. Lúxemborgarfranka vegna framkvæmda í samgöngumálum á Austfjörðum og Norðurlandi. - Að selja eftirtaldar fasteignir Pósts og síma: Húsið Hafnarstræti 42, Seyðisfirði, Hafnarstræti 44, Seyðisfirði, eldra hús Pósts og síma á Reyðarfirði, húsið Þelamörk 10, Hveragerði, og eldra hús Pósts og síma á Þingeyri. - Að kaupa kvikmyndafilmur, heimildarmyndir um Ísland úr síðustu heimsstyrjöld, af Reyni Oddssyni kvikmyndagerðarmanni, ef samningar takast um kaupverð og greiðsluskilmála. Reynir Oddsson kvikmyndagerðarmaður hefur boðið ríkinu að kaupa nær 40 þús. fet af 75 mm kvikmyndafilmu. Myndir þessar tóku ýmsir aðilar á styrjaldarárunum síðari á Íslandi eða við Ísland, en filmunum safnaði Reynir saman á þremur árum. Fjvn. telur, að hér sé um að ræða merkilegar heimildir frá þessu tímabili, og telur rétt að stuðla að því, að kannað verði til hlítar, hvort viðunandi kjör fást, þ.e. kaupverð og greiðsluskilmálar, og leggur því fram þessa till., sem ég áðan las. Þá er lagt til, að ríkisstj. sé heimilað að taka lán allt að 30 millj. kr. til að hefja byggingu geðdeildar Landsspítalans. Ég gat um þetta mál við 2. umr. og skýrði þá frá því, að þessi till. yrði flutt við 3. umr. - Að verja allt að 1680 þús. kr. til kaupa á húsnæði fyrir Skattstofu Norðurlandsumdæmis vestra á Siglufirði. - Að selja prestsbústaðina Kirkjuhvol í Þykkvabæ og Aðalgötu 5, Ólafsfirði. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum vegna væntanlegrar virkjunar Blævardalsár í Nauteyrarhreppi. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum vegna virkjunar Sængurfoss í Húsadal í Reykjarfjarðarhreppi í Norður- Ísafjarðarsýslu, sem rekin verður af Rafveitu Reykjarfjarðarhrepps. - Að ábyrgjast lán að fjárhæð allt að 53 þús. Bandaríkjadollara fyrir Flugþjónustuna h/f vegna kaupa á flugvél. - Að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, lán Loftleiða h/f erlendis að fjárhæð allt að 5 millj. Bandaríkjadollara. Loftleiðir munu eiga kost á því að fá lengingu á rekstrarlánum sinum erlendis, ef slík trygging er fyrir hendi. - Að greiða allt að 10 millj, kr. á árinu 1973 í framlög til byggingar dagvistunarheimila, barna- og elliheimila, ef lög um stuðning ríkisins við slíkar framkvæmdir verða sett á árinu og reglugerð gefin út. Verði heimild þessi ekki notuð, skal viðkomandi aðilum heimilt að hefja framkvæmdir og stofna til greiðsluskyldu ríkissjóðs á árinu 1974, enda fari undirbúningur fram í samráði við viðkomandi rn., fjárlaga- og hagsýslustofnunina og undirnefnd fjvn.- Að fella niður áhættugjald (ábyrgðargjald) samkv. l. nr. 37 1961, um ríkisábyrgðir, af lánum til kaupa á skuttogurum samkv. 1. nr. 40 1970, sbr. 1. nr. 78 1972 og l. nr. 28 1972, þ.e. varðandi þann hluta lánsins, sem er umfram lán fiskveiðasjóðs. - Að ábyrgjast lán vegna Hafnabótasjóðs að upphæð allt að 30 millj. kr. vegna endurgreiðslu á eldri lánum sjóðsins. - Að taka lán að upphæð allt að 40 millj. kr. til að létta greiðslubyrði þeirra hafnasjóða, sem verst eru settir vegna langra lána. Ráðh. skal gera till. til fjvn. um skiptingu fjárins, og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu sjóðsins. Þessi heimild er í samræmi við bráðabirgðaákvæði í því frv. til hafnalaga, sem nú liggur fyrir Alþ. Að festa kaup á Nesstofu ásamt hæfilegri lóð. - Að greiða allt að 20 millj. kr. vegna rekstrar togara á árinu 1972 samkv. reglum, sem ríkisstj. setur. Auk þess er ein ábyrgðarheimild, sem nefndin hafði samþykkt að mæla með, en hefur falli niður í prentun og kemur á sérstöku þskj., og fjallar hún um heimíld fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til áframhaldandi uppbyggingar orlofsheimilis í Munaðarnesi, og er lánsupphæðin í millj. kr. Verði brtt. á þskj. 217 og á því þskj. öðru, sem á eru till. frá fjvn., svo og till. samvn. samgm. á þskj. 201 um framlög til flóabáta, vöru- og fólksflutninga allar samþykktar, munu rekstrargjöld á fjárl. 1973 verða 21 milljarður 455 millj. 290 þús., tekjur 22 milljarðar 970 millj. 325 þús. og tekjur umfram gjöld 515 millj. 35 þús., lánahreyfingar út 525 millj. 305 þús., lánahreyfingar inn 36 millj. 576 þús., mismunur lánahreyfinga 488 millj. 729 þús. Greiðslujöfnuður ríkissjóðs yrði þá 26 millj. 306 þús.



Herra forseti. Samvn. samgm. hefur unnið að tillögugerð um framlög ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga. N. hefur haft samráð við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Hann hefur að venju aflað upplýsinga um rekstur einstakra flóabáta og sat á fundum n. Í ljós hefur komið, að útgerðarkostnaður bátanna hefur aukizt mjög mikið, enda hafa fargjöld eigi hækkað s.l. 2 ár. N. hafði því samráð við viðkomandi rn. um, að fargjöld og farmgjöld yrðu hækkuð a.m.k. um 15% og fargjöld milli Reykjavíkur og Akraness yrðu hækkuð um 20%. Þrátt fyrir þessa hækkun, sem ætlazt er til, að rn. hlutist til um, að framkvæmd verði, hefur n. neyðzt til þess að hækka framlög til flóabátanna. Till. n. eru við það miðaðar, að tryggt sé, að haldið verði uppi nauðsynlegum samgöngum á milli héraða í landinu og til einstakra byggðarlaga, þar sem erfiðleikar eru á samgöngum. Það kom fram í n., að það væri í raun og veru meiri upplýsinga þörf um rekstur bátanna og þyrfti að athuga um það, hvort ekki væri hægt að nota bátana meira en gert er, þar sem verkefni fyrir vissa tíma ársins eru í raun og veru ekki nægjanleg. N. varð sammála um að koma fram með till. um það, að mþn. yrði skipuð til þess að rannsaka þessi mál frekar. En að athuguðu máli kom í ljós, að það er varla gerlegt að flytja slíka till. í sambandi við afgreiðslu fjárl., og mælist því n. til þess við ríkisstj., að hún skipi mþn., sem athugi þessi mál á næsta ári, þannig að það liggi fyrir fyllri upplýsingar um þessi mál. þegar fjárl. verða til afgreiðslu næsta ár. Undanfarin ár hefur styrkur verið veittur til nokkurra snjóbifreiða. Þeim umsóknum hefur farið fjölgandi. Viðkomandi byggðarlög telja brýna nauðsyn bera til þess, að rekstur snjóbifreiða sé styrktur af almannafé, m.a. vegna þess, að víða vantar héraðslækna og það getur því verið lífsnauðsyn, að byggðarlögin hafi ráð á snjóbifreið, ef flytja þarf sjúkling eða sækja lækni. N. hefur því eigi séð sér annað fært en að leggja til, þar sem staðhættir eru slíkir, að rekstur snjóbifreiða verði styrktur um 100–120 þús. kr. á bifreið og í einstaka tilvikum enn meira. Eru það eigi háir styrkir, þegar þess er gætt, að kaupverð snjóbifreiða mun vera um í millj. kr., auk þess sem rekstrarkostnaður og fyrning nemur verulegum fjárhæðum. Norðurlandsbáturinn Drangur heldur aðallega uppi vetrarferðum um hafnarsvæði sitt. Síðan kaupstaðirnir Ólafsfjörður og Siglufjörður fengu akvegasamband, þurfa þeir aðeins á ferðum bátsins að halda að vetrarlagi. Í vetur hafa verið mikil snjóalög fyrir norðan, þannig að Drangur hefur reynzt þessum kaupstöðum mjög nauðsynlegur. Báturinn heldur einnig uppi ferðum til Grímseyjar og fleiri staða norðanlands og norðaustanlands. Samkv. rekstrarreikningi bátsins virðist óhjákvæmilegt að hækka framlag til hans frá því, sem var á s.l. ári og leggur n. til, að framlagið hækki úr 3 millj. í 4.5 millj. Lagt er til. að styrkur til flugferða til Grímseyjar hækki um 50 þús. kr. N. leggur enn fremur til, að veittur verði 200 þús. kr. styrkur til Strandabáts. Þessi bátur annast farþega- og póstflutninga milli Hólmavíkur, Djúpavíkur og Gjögurs í Árneshreppi. Lagt er til, að Hríseyjarbátur fái 300 þús. kr. í rekstrarstyrk og 200 þús. kr. í stofnstyrk. Enn fremur er lagt til, að styrktur verði rekstur nokkurra snjóbifreiða í Norðurlandsfjórðungi. Lagt er til, að framlag til Mjóafjarðarbáts hækki um 70 þús. kr. Mikið gagn hefur orðið af rekstri snjóbifreiða á Austfjörðum vegna læknisþjónustu og til reglubundinna ferða yfir snjóþunga fjallvegi. N. leggur því til, að veittir verði rekstrarstyrkir til allmargra snjóbifreiða í þessum fjórðungi. Vöruflutningar til hinna hafnlausu byggðarlaga í Vestur-Skaftafellssýslu eru mjög kostnaðarsamir, og hafa þeir því verið greiddir nokkuð niður undanfarin ár. Til þessara vöruflutninga voru veittar 1300 þús. kr. á s.l. ári. N. leggur til, að þessi styrkur verði hækkaður um 200 þús. kr. og verði 1500 þús. kr. árið 1973. Til vatnadreka á Skeiðará leggur n. til, að veittur verði 90 þús. kr. styrkur, og framlög til Vestmannaeyjabáts hækki um 100 þús. kr. og verði þá 800 þús. kr. Rekstur Akraborgar, er heldur uppi ferðum milli Akraness og Reykjavíkur, hefur reynzt fjárhagslega örðugur. Horfur eru á, að svo verði einnig á næsta ári. N. ætlast til, að fargjöld hækki um 20% frá næstu áramótum að telja. En þrátt fyrir það telur hún óhjákvæmilegt að hækka rekstrarstyrk Akraborgar um 1300 þús. kr., eða úr 5.2 millj. í 6.5 millj. Akraborgin hefur mjög litla vöruflutninga. Tekjur hennar eru aðallega af fólksflutningum. Deila má um, hvort rétt sé að hafa jafnstórt og dýrt skip í rekstri milli nefndra staða, en eigi hefur orðið samkomulag í n. um að gera þar róttækar breytingar. Flóabáturinn Baldur í Stykkishólmi á alltaf í fjárhagsörðugleikum. Verulegar skuldir hvíla á skipinu, og verkefnin eru of lítil. Hins vegar virðist óhjákvæmilegt að hafa bát til vöru- og fólksflutn. á Breiðaf., en þörf væri á, að athugun færi fram á, hvort báturinn gæti haft meiri verkefni. Reynist slíkt ekki gerlegt, væri athugandi, hvort ekki mætti komast af með bát, sem væri ódýrari í rekstri. Þyrfti slík athugun að fara fram á vegum rn., ef hún yrði framkvæmd af einstökum mönnum, sem til væru kvaddir. Báturinn fékk 5 millj. kr. í rekstrarstyrk og 2 millj. kr. í byggingarstyrk á s.l. ári, en n. álítur óhjákvæmilegt, að á næsta ári fái hann 8 millj. kr. í rekstrarstyrk og 2 millj. kr. í byggingarstyrk. Djúpbáturinn Fagranes heldur uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptúna í Vestur-Ísafjarðarsýslu, m.a. vegna mjólkurflutninga, þegar eigi er bílfært. Báturinn virðist vel rekinn. Hann fékk 3.5 millj. í rekstrarstyrk á s.l. ári, en það reyndist of lítill styrkur. Leggur n. því til, að hann fái 4.5 millj í rekstrarstyrk og 100 þús. kr. vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði gegn því, að báturinn fari tvær ferði í viku, þegar þess gerist þörf vegna mjólkurflutninga. Undan því hefur verið kvartað, að báturinn komi ekki reglulega að ferjubryggju við Mjóafjörð. Úr þessu verður að bæta, enda ætti það að vera unnt, miðað við þá hækkun, sem lagt er til, að báturinn fái nú. Það hefur sérstaklega valdið vandræðum með mjólkurflutninga á þessum stað, þegar stopular ferðir hafa verið að Eyri. N. þykir leitt, hvað framlög til báta hafa hækkað, en hún sér eigi fært að hafa till. sínar lægri vegna þess, að allur rekstrarkostnaður við bátana hefur stórhækkað s. l. 2 ár, og nemur sá kostnaðarauki 40–60%. N. vill taka fram, að skilyrði fyrir því, að styrkur þessi verði veittur og greiddur, er, að rekstri bátanna verði hagað þannig í samráði við viðkomandi rn., að þjónustan við hinar dreifðu byggðir verði sem fullkomnust. Mjög margir aðilar hafa beðið um rekstrarstyrk til snjóbifreiða. Hefur n. lagt til. að slíkir styrkir verði veittir, þar sem um mikil snjóþyngsli er að ræða, og þá einkum með tilliti til þess, að bifreiðarnar séu notaðar til að greiða fyrir læknisþjónustu. Samkv. þessu leggur samvn. samgm. til, að heildarfjárveiting til flóabáta, snjóbifreiða og vöruflutninga verði á árinu 1973 33 millj. 225 þús., og skiptist sú upphæð þannig: 1. Norðurlandsbátur 4.5 millj. kr. 2. Til Strandaferða 200 þús. 3. Hríseyjarbátur 300 þús. og til stofnkostnaðar vegna Hríseyjarbáts 200 þús. kr. 4. Grímsey vegna flugferða 300 þús. kr. 5. Til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði 120 þús. kr. 6. Mjóafjarðarbátur 420 þús. kr. 7. Snjóbifreið í Vopnafirði 120 þús. kr. 8. Snjóbifreið á Fjarðarheiði 600 þús. kr. 9. Snjóbifreið á Fagradal 160 þús. kr. 10. Snjóbifreið á Oddsskarði 450 þús. kr. 11. Snjóbifreið í læknishéruðunum á Fljótdalshéraði 100 þús. kr. 12. Snjóbifreið í Borgarfirði eystra 120 þús. kr. 13. Snjóbifreið Stöðvarfjörður–Egilsstaðaflugvöllur 120 þús. kr. 14. Til vöruflutninga á Suðurlandi 1.5 millj, kr. 15. Til vatnadreka á Skeiðará 90 þús. kr. 16. Vestmannaeyjar vegna mjólkurflutninga 800 þús. kr. 17. H/f Skallagrímur 6.5 millj. kr. 18. Mýrabátur 25 þús. kr. 19. Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi 75 þús. kr. 20. Stykkishólmsbáturinn Baldur 8 millj, og til sama byggingarstyrkur 2 millj. 21. Langeyjarnesbátur 160 þús. 22. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 100 þús. kr. 23. Til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 385 þús. kr. 24. Dýrafjarðarbátur 90 þús. kr. 25. Snjóbifreið um Botnsheiði 150 þús. kr. 26. Djúpbáturinn h/f Fagranes 4.5 millj., sama vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði 100 þús. kr. 27. Snjóbifreið í Þórshafnarhéraði 100 þús. kr. 28. Til vetrarflutninga í Haukadal 50 þús. kr. 29. Snjóbifreið á Akureyri 120 þús. kr. 30. Vetrarflutningar á Lónsheiði 120 þús. kr. 31. Snjóbifreið Axarfjörður-Kópasker 200 þús. kr. 32. Snjóbifreið á Hólmavík 150 þús. kr., sama stofnstyrkur 200 þús. kr. 33. Snjóbifreið í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu 100 þús. kr. Hv. 6. þm. Norðurl. e. var fjarstaddur við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Garðar Sigurðsson skrifaði undir nál. með fyrirvara, en að öðru leyti var n. sammála um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Svo sem kunnugt er, var ákveðið á síðasta þingi, að það kæmi í hlut menntmn. beggja þd. að gera till. um þá listamenn, sem skyldu fá sess í þeim flokki listamanna, sem eru í sérstökum hópi á fjárl. Gert er ráð fyrir því í samþykkt Alþ., að þessir listamenn megi vera allt að 12 að tölu. Á fyrri fjárl. voru þeir 11, en þau tíðindi gerðust á þessu ári, að tveir listamenn féllu frá, þeir nafnarnir Jóhannes úr Kötlum og Jóhannes Kjarval, þannig að þá voru í raun og veru þrjú sæti auð. Menntmn. komu saman tvívegis og urðu ásáttar um að leggja til, að þrír listamenn skyldu komast í þennan flokk, þ.e.a.s. listmálarinn Finnur Jónsson, skáldið Guðmundur Böðvarsson og rithöfundurinn Kristmann Guðmundsson. hað skal tekið fram sérstaklega, að n. var fullkomlega ljóst, að margir aðrir væru fullmaklegir þess að komast einnig í þennan flokk. En því miður var það ekki unnt, þar sem hér var einungis um þrjá listamenn að ræða. Af þessu leiðir, að frá menntmn. beggja d. liggur fyrir brtt. á þskj. 190, þar sem gert er ráð fyrir, að heiðurslaun listamanna hækki úr 1 millj. 925 þús. kr. upp í 2.1 millj. Ég vil leyfa mér af þessu tilefni, þó að það sé e.t.v. nokkuð óvenjulegt sökum þess, að hér er mjög annríkt á þingi, en það hefur fjallað mikið um ýmiss konar tölur, að lesa aðeins fyrir þingheim örlitla pósíu í sambandi við þetta mál. Það er kvæði eftir Stein Steinarr, sem heitir: Að fengnum skáldalaunum. Svo oft hef ég grátið og harmað mitt hlutskipti í leynum og horft inn í framtíð, sem beið mín þögul og myrk. Þetta fallega kvæði er ort í þeim tilgangi einum að óska mér sjálfum til lukku með skáldastyrk. Hér áður fyrr, það er satt, var ég troðinn í svaðið. Hvar sáuð þið mannkynið komast á lægra stig? Ég var soltinn og klæðlaus og orti í Alþýðublaðið, og allur heimurinn fyrirleit blaðið og mig. Ég var úrkastsins táknræna mynd, ég var mannfélagssorinn, og mér var hvarvetna synjandi vísað á hraut. En þrjózkan, sem lágvöxnum manni í blóðið er borin, kom bágindum mínum til hjálpar, er allt um þraut. Í kulda og myrkri ég kvað og ég baðst ekki vægðar, og kvæðið var gjöf mín til lífsins sem vera ber. Ég veit, hún er lítil, og þó var hún aldrei til þægðar þeim, sem með völdin fóru á landi hér. En eitthvað er breytt og annaðhvort ég eða þjóðin er ekki jafntrúföst og fyrr við sitt markmið og heit, því nú hefur íslenzka valdstjórnin launað mér ljóðin eins og laglega hagorðum framsóknarbónda í sveit. Samt þakka ég auðmjúkur þetta, sem ég hef fengið, og þrálát og áleitin spurning um sál mína fer: Er stríðinu lokið? Er loksins til þurrðar gengið það litla af ærlegri hugsun, sem fannst hjá mér? því einnig ég man þann lærdóm, sem lífið mér kenndi, hve lágt eða hátt sem veröldin ætlar mér sess, þau bláköldu sannindi, að allt, sem innt er af hendi, í öfugu hlutfalli borgast við gildi þess.



Herra forseti. Eins og fram kom við 2. umr. fjárl., þá taldi ég, að það væri ekki neinn möguleiki að afgreiða fjárlagafrv. fyrir jól, vegna þess að þá höfðu engar upplýsingar komið um tekjuhlið fjárlagafrv. og fjölmarga mikilvæga gjaldaliði. Þá var almennt búizt við, að á næsta leiti væru sérstakar aðgerðir í efnahagsmálum, sem kæmu til með að hafa mjög varanleg áhrif á fjárlagafrv. og afgreiðslu þess. Skoðun mín í þessum efnum er alveg óbreytt. Að vísu komu fram upplýsingar loksins fyrir tveimur dögum um tekjuhlið frv. og mikilvæga gjaldaliði, og síðan hefur verið ákveðin, eins og allir vita, gengisbreyting, sem hefur auðvitað margvísleg áhrif á fjárl. og atvinnulífið í landinu. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki tekið þessum aðvörunum á annan veg en þann, að fjárlög skuli knúin fram fyrir jól, án þess að fjvn., þingið eða flokkar þingsins fái tækifæri til þess að fjalla um margvísleg breytt viðhorf, sem hafa skapazt á þessum dögum. Málið hefur verið keyrt áfram með feiknahraða, eins og heill þjóðfélagsins væri í veði og allt þetta yrði að gerast fyrir jól, eða áður en Alþ. fer í jólafrí. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. höfum tekið þá afstöðu til þessara mála í samráði við okkar flokk að flytja ekki brtt. við fjárl., vegna þess að þær brtt., sem a.m.k. við nm. flokksins í fjvn. hefðum helzt viljað flytja, væru fremur til lækkunar á fjölmörgum útgjaldaliðum fjárlagafrv., en á því er okkur ekki gefinn neinn kostur. Svona vill ríkisstj. hafa það, og á þennan hátt hefur hún náð sínu fram. Við gætum auðvitað beitt þeirri aðferð að halda hér uppi málþófi og koma í veg fyrir, að fjárl. yrðu afgreidd fyrir jól. En þá hefur verið sagt, að haldið verði áfram þriðja í jólum, en við teljum ekki ástæðu til þess. Það er stefna ríkisstj. að afgreiða fjárl. fyrir jól og það með þessum hætti og hefur ekki verið vandalaust fyrir stjórnarliða í fjvn. að hlýða þessari stefnu. Það hefur ekki heldur verið sérstaklega létt hlutskipti, sem formaður fjvn. hefur haft. En þrátt fyrir þetta hefur hann eins og áður sýnt fullkomna sanngirni við afgreiðslu mála innan n. Höfum við fulltrúar minni hl. ekki undan neinu að kvarta í samskiptum við hann, nema síður sé. Þegar við lítum nú á fjárlagafrv., þá voru gjöldin í frv., eins og það var upphaflega lagt fram hér í byrjun þings, 19 milljarðar 868 millj. kr. En nú við 3. umr., eða þegar komið er að 3. umr., er gjaldahlið fjárlagafrv. komin upp í 21 milljarð 455 millj. kr. Hækkun frá því, að frv. var lagt fram, er komin í 1 milljarð 587 millj. kr. Þar af verður hækkun vegna áhrifa gengisbreytingarinnar einnar 615 millj. kr., en heildaráhrif af völdum gengisbreytingarinnar gjaldamegin á fjárlagafrv. eru á lánahreyfingum 13 millj. kr., svo að samtals hefur gengisbreytingin áhrif á gjaldahlið fjárlagafrv. um 628 millj. kr. Hækkunin skiptist þannig, að launaliðir hækka um 200 millj. kr., - ég skal taka fram, að fjvn. hefur ekkert haft með útreikning á þessum breytingum að gera, heldur hefur fjárlaga- og hagsýslustofnunin annazt þessa útreikninga á mjög skömmum tíma, eins og menn geta ímyndað sér, - launaliðurinn hækkar um 200 millj. kr., önnur rekstrargjöld um 102 millj. kr., viðhald um 13 millj. kr., vextir um 17 millj. kr., sendiráð og alþjóðastofnanir án launa hækka um 11 millj. kr. og lífeyristryggingar án fjölskyldubóta um 54 millj. kr. Það er hlutfallslega miklu minni hækkun en hefur orðið í raun frá árinu á undan, eins og hv. frsm. fjvn. gat um, því að þá var um ofáætlun að ræða. Sjúkratryggingar hækka af þessum sökum um 162 millj kr., aðrar tilfærslur um 56 millj. kr. og lánahreyfingar um 13 millj, eins og ég gat um áðan. Framkvæmdir hækka um 353 millj., þar af 232 millj. kr. vegna vegagerðar í samræmi við hækkun tekjustofna til vegasjóðs. Rekstur og yfirfærslur um 619 millj. kr., þar af eru 500 millj. kr. vegna framhalds verðstöðvunar: fjölskyldubætur 374 millj. kr. af því og niðurgreiðslur 126 millj. kr., sem ég kem nánar að síðar. Niðurskurðurinn á útgjöldum nemur 140 millj. kr., einnig að verulegu leyti af völdum gengisbreytingarinnar. Framlag ríkissjóðs til þess að greiða útflutningsbætur landbúnaðarafurða lækkar um 105 millj. kr., og er lækkunin á þeim lið vegna gengisbreytingarinnar og mjög hagstæðrar sölu á kjöti til Norðurlanda. Enn fremur lækkar framlag til ríkisábyrgðasjóðs um 35 millj. kr., en talið var rétt að lækka framlagið til þessa sjóðs. Um það má auðvitað alltaf deila, hvor talan er réttari í þessu tilfelli. Tekjuhlið frv. var, þegar frv. var lagt hér fram, 20 milljarðar 448 millj. kr., en þegar frv. kemur nú til 3. umr., er tekjuhliðin komin upp í 21 milljarð 970 millj., þannig að tekjuáætlun hefur hækkað um 1522 millj. kr., frá því að frv. var upprunalega lagt fram. Ég ætla ekki að fara miklu frekar út í tekjubreytinguna. Að sjálfsögðu stöndum við fulltrúar minni hl ekki að till. um tekjubreytingar, en það vekur athygli manna, hvað núv. ríkisstj. leggur mikið upp úr því að hagnast sem mest á brennivínssölu. Það skýtur nokkuð skökku við, þegar maður ber saman hinn mikla og grimmilega áhuga, sérstaklega sumra stjórnarþm. og auðvitað einstakra annarra, á því að draga úr víndrykkju í landinu og telja eitt höfuðskilyrði fyrir því vera að afnema vínveitingar á vegum hins opinbera. Á hinn bóginn er ætlunin að hækka tekjur af brennivínssölu og tóbaks um 420 millj. frá fjárlagafrv., en þar var áður reiknað með gífurlegri hækkun á hagnaði Áfengisverzlunar frá fjárl. ársins 1972. Ég hygg, án þess að ég ætli að fara að mæla neitt gegn því eða með því, að vínveitingar séu viðhafðar í veizlum hins opinbera, að frá fjárhagslegu sjónarmiði séu þetta sennilega ódýrustu veitingarnar, sem ríkið getur fengið, og það mundi ekki lækka útgjöld ríkissjóðs að breyta því yfir í kaffi og kökur eða mat. Hins vegar væri kannske réttara að stíga í þessum efnum stærra skref en flm. þessarar till. hafa lagt til og afnema allar veitingar á vegum hins opinbera og bjóða bara mönnum til sín til þess að fá hlýtt viðmót. Það væri ódýrast. Hitt er svo annað mál, að það fer ekki saman að berjast gegn því, að fólk kaupi og neyti víns og tefla svo alltaf á það að gera brennivínið að sífellt meiri tekjustofni hjá þjóðfélaginu. Það ætla ég að benda ýmsum hv. stuðningsmönnum núv. ríkisstj. á til athugunar í framtíðinni.  Í till. meiri hl. fjvn. við 6. gr. gjaldamegin er 36. liður nýr liður um það að heimila að lækka fjárveitingar til greiðslu rekstrarkostnaðar rn., ríkisstofnana, styrkja, verklegra framkvæmda á árinu 1973, sem ekki er bundið af lögum, um allt að 15% að jafnaði, ef ríkisstj. telur, að vinnuafl dragist um of frá framleiðslustörfum, eða ætla má, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi ekki fyrir útgjöldum. Tilflutningur lækkunarinnar milli fjárlagaliða innan sama rn. er heimill. Verði fé fyrir hendi, en fresta verður framkvæmdum af öðrum ástæðum, skulu þær fjárveitingar geymdar til ársins 1974. Út af þessari till. hefur verið útbýtt hér brtt., sem verður skýrð hér á eftir af 1. flm. þeirrar till., svo að ég ætla ekki að ræða um hana. En í sambandi við þessa till. vil ég hér koma inn á, að ég tel mjög óeðlilegt, að slík till. sé flutt sem þessi. Fyrst og fremst er búið, eins og hægt er, að draga saman framlög til verklegra framkvæmda í sambandi við sundurliðun þeirra, sem afgreidd var að mestu leyti við 2. umr. fjárl. Þar var tekin upp ný og þrengri stefna, sú stefna að draga úr þessum fjárveitingum verulega, og þar var byggt á ákveðnum áætlunum í sambandi við tilteknar framkvæmdir. Nú geta alltaf skapazt ástæður fyrir því, að það þurfi að ganga lengra í þessum efnum. En þá spyr ég: Á hvern hátt ætlar ríkisstj., þegar hún ætlar að nota sér þessa heimild, að vinna að niðurskurði á þessum till.? Við skulum taka áætlanir til hafna. Þar er byggt á ákveðinni framkvæmdaáætlun, - og þar var ekkert tillit tekið til gengisbreytingarinnar, - og reiknað með að framkvæma tiltekin verkefni á næsta ári. Ef ríkisstj. ætlar nú að lækka þessa framkvæmdaliði að jafnaði um 15% ber þá ekki að skilja það á þann veg, ef hún ætlar nokkurn veginn að jöfnu að lækka þá, að það verður ekki hægt að ná endum saman í ákveðnum framkvæmdaliðum? Eða er sá skilningur á þessu frá hendi hæstv. ríkisstj., að það eigi alveg að skera niður ákveðnar framkvæmdir, en láta aðrar haldast eins og gert er ráð fyrir í sambandi við fjárveitingar, sem afgreiddar voru hér við 2. umr. fjárl. til þessara framkvæmda? Þetta skiptir miklu máli og þá líka, hvernig þessi niðurskurður kemur niður. Í þessu sambandi verður mér hugsað til þess niðurskurðar, sem svo heitir á þessu ári, að hann kemur nokkuð ójafnt niður, þannig að sumir staðir og tiltekin byggðarlög fara seint af stað í sínar framkvæmdir og komast ekki af stað margar hverjar, þar sem fjárfestingin er mest, hefur orðið tiltölulega minnstur niðurskurður. Þætti mér vænt um að fá upplýsingar um þetta frá hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. fjvn., eru þær till., sem fluttar eru á þskj. 217, auk þriggja annarra till. frá fjvn., fluttar af n. í heild. Þó höfum við fulltrúar minni hl. tekið fram, að við höfum óbundnar hendur í sambandi við afstöðu okkar til einstakra till. Sumar þessar till. eru mjög okkur að skapi, aðrar ekki. Ég ætla ekki að fara inn á það nánar. Það gerir maður í raun og veru við atkvgr. um till., þegar þar að kemur. En það er eitt, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, og það er, að eins og frsm. meiri hl. fjvn. gat um, þá er niðurstöðutala fjárlagafrv. um greiðsluafgang, ef allar till. fjvn. verða samþykktar, aðeins 26 millj. 306 þús. kr. En þá skulum við einnig taka með í reikninginn, að í fjárlagafrv. eru 1560 millj. kr. til niðurgreiðslna á vöruverði og í brtt. fjvn. hækkar þessi upphæð um 126 millj. kr. Hún verður þá samtals í fjárl., ef þetta verður samþ. óbreytt, 1 milljarður 686 millj. kr. Nú er vitað mál og yfirlýst, að niðurgreiðslur eiga að halda áfram eftir áramótin með sama hætti og þær eru nú framkvæmdar. Það þýðir, að niðurgreiðslurnar eru þá í raun og veru, byggðar á raunverulegri áætlun, 492 millj. kr. hærri en sú tala, sem er í fjárlagafrv., eftir að tekið er tillit til brtt. fjvn., þannig að niðurgreiðslur á vöruverði í heild eru hvorki meira né minna en 2 milljarðar 178 millj. kr. Fjölskyldubæturnar eru, eins og frsm. fjvn. gat um, nú 13 þús. kr. á hvert barn og eru áætlaðar í fjárlagafrv. 970 millj. kr. M.ö.o.: í byrjun gengisbreytingar, sem nýlega er búið að gera, stendur það alveg óhaggað, að það er ætlun ríkisstj. að greiða sem lágmark, til niðurgreiðslna á vöruverði og til fjölskyldubóta hvorki meira eða minna en 2148 millj. kr. Þetta eru auðvitað ekkert annað en dýrtíðarráðstafanir, sem hér er um að ræða. Manni verður á að spyrja: Hvernig verður þessi liður, ef það á að reyna að halda niðri kaupgreiðsluvísitölunni að einhverju leyti á þessu árí? Hvar á þá að afla fjár, og með hvaða hætti? Þegar við lítum á það, að inn í fjárlagafrumvarpið vantar tæpan hálfan milljarð vegna niðurgreiðslna á vöruverði, þá verðum við einnig að líta á, að í raun og veru erum við samkv. þessum till. að afgreiða fjárl. með 466 millj. kr. greiðsluhalla, en ekki 26 millj. kr. greiðsluhagnaði. Þetta er staðreynd, sem ekki verður umflúin eða hægt að neita. Hitt er svo annað mál. sem ríkisstj. og hæstv. fjmrh. munu vafalaust koma inn á hér á eftir, að eftir er að lækka útgjöldin um 500 millj. kr., eins og þeir lýstu yfir hver á fætur öðrum, hæstv. ráðh., þegar gengisbreytingarfrv. var hér til umr. fyrir þremur dögum, - það ætti eftir að lækka útgjaldaliði til framkvæmda og til ýmissa þarfa rn. um 500 millj. Ef það hefði legið fyrir og rétt tala tekin inn til niðurgreiðslna, hefði verið hægt að segja, að fjárlagafrv. væri afgreitt með greiðsluhagnaði. En undir þessum kringumstæðum er engin leið að segja annað en það, sem er rétt. Það liggja utan við fjárl. 492 millj. kr. til niðurgreiðslna, sem ríkisstj. er ákveðin í að halda áfram og hefur marglýst yfir. Þess vegna liggur það alveg í hlutarins eðli, að það fjárlagafrv., sem við eigum að fara að afgreiða hér á eftir, er afgreitt í raun og veru með stórum greiðsluhalla. Þetta er húskapur í lagi eða hitt þó heldur! Ríkisstj. hefur, eins og ég sagði í upphafi, tekið þá afstöðu að vilja knýja afgreiðslu fjárl. fram fyrir jól. En lítum aftur á þá hlið, sem er hyggilegra að gera, að játa staðreyndir, játa, að allt hafi verið síðbúið, eins og allir vita og allir játa. Það er auðvitað heldur ekkert nýtt. Fjárlagaafgreiðslan hefur oft verið síðbúin, en aldrei þegar hún hefur skipt jafnmiklu máli og nú og margir stórir liðir og stórir hlutir verið á huldu alveg fram á síðasta dag. Þess vegna hefði auðvitað verið hyggilegra fyrir ríkisstj. að leita allra ráða til þess að lækka verulega ýmsa útgjaldaliði fjárl. og hafa stjórnarandstöðuna þar með í ráðum, ef hún vill þiggja góð ráð af henni. Ég hygg, að framkoma okkar talsmanna beggja minni hl. í fjvn. við 2. umr. fjárl. hafi ekki bent til þess, að við værum menn, sem vildum flytja stórkostlegar yfirboðstill. til þess að reyna að koma fjárl. upp úr öllu valdi, nema siður sé. Ég hygg, að við staðfestum þetta mjög áþreifanlega nú, fulltrúar þessara flokka í fjvn., og þó að einstakir þm. innan okkar flokka flytji einhverjar till. við fjárl., þá erum við sem aðrir óbundnir af afstöðu okkar til þeirra. En í heild vil ég segja það sem mína persónulegu skoðun, að ég tel að það, sem þurfi að gera í fjármálum þjóðarinnar, sé ekki að flytja sífellt fleiri yfirboð og vera á sífelldu uppboði á milli manna og flokka um það að stórauka ríkisútgjöldin, vegna þess að það er komið það langt í skattheimtunni á öllum sviðum, að mál er að linni. En það er ekki hægt að lækka stórkostlega útgjöld fjárl. í einni eða tveimur ræðum. Það verður auðvitað ekki gert nema með margvíslegum lagabreytingum til þess að draga úr margvíslegum útgjöldum, sem hafa farið upp úr öllu valdi að undanförnu. Til þess þyrfti ríkisstj. að leita samstöðu eða a.m.k. hún sjálf og stuðningsflokkar hennar að leggja heilann vel í bleyti og standa þá að því einir, ef þeir vilja ekki hafa samstöðu við fulltr. stjórnarandstöðunnar í þeim efnum. Ég er viss um, að hefði þessi aðferð verið tekin upp væri afgreiðsla fjárlagafrv. með öðrum hætti, en raun ber vitni. Frv., sem í raun og veru fylgir fjárl., þó að það fari auðvitað í gegnum þrjár umr. í hvorri d., er frv. um opinberar framkvæmdir á vegum ríkisins á næsta ári, sem liggur fyrir Nd. Alþ. Það gerir ráð fyrir framkvæmdum á vegum þess opinbera upp í rúman 1 milljarð. Því frv. liggur auðvitað ekki á, og mér skilst, að ríkisstj. ætli að láta afgreiðslu þess bíða, fram yfir áramót. Það var mjög gott og eðlilegt að fá það frv. fram til þess að sýna nokkurn veginn þá stefnu, sem fram undan er í sambandi við opinberar framkvæmdir utan við fjárlög eða til viðbótar við fjárl. Enn þá liggur ekkert fyrir um það, á hvern hátt eigi að afla fjár til hinna ýmsu fjárfestingarsjóða í landinu, en talið er, að fjárfestingarlánasjóðirnir þurfi 3000 millj. kr. til ráðstöfunar á næsta ári til viðbótar eigin fé. Það verður nokkuð erfiður biti fyrir hæstv. ríkisstj. að afla. Það verður líka nokkuð erfitt að lækka verulega þessa fjárþörf fjárfestingarlánasjóðanna, vegna þess að margir þessir fjárfestingarlánasjóðir eru í raun og veru búnir að skuldbinda sig á næsta ári. Stærsti fjárfestingarlánasjóðurinn er fiskveiðasjóður og er talið alveg fullvíst og muni ekki breytast, að lágmarksfjárþörf hans umfram það, sem hann hefur sjálfur, sem mig minnir, að sé hátt í 600 millj., sé á árinu 1973 hvorki meira né minna en 1300 millj. kr. eða tæpur helmingur af því, sem hér er um að ræða. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, vegna þess að það er búið að reyna að hafa áhrif á ríkisstj. um að hafa nokkurn annan hátt á við afgreiðslu fjárl. Ég ætla því ekki að eyða lengri tíma í þeim efnum, en vil þó, áður en ég lýk máli mínu, segja, að eftir þá gengisbreytingu, sem nú hefur átt sér stað, og miðað við þær yfirlýsingar um hliðarráðstafanir, sem eiga að fylgja í kjölfar hennar og hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér, er ég svartsýnn á stöðu útflutningsatvinnuveganna, þegar líður á vertíðina, ef áhrif gengisbreytingarinnar á útflutningsatvinnuvegina eiga að vera með þeim hætti, að sleppa eigi yfirleitt öllu lausu. Menn leyfa sér að halda því fram, að gengisbreyting sé gerð með einhverjum öðrum hætti nú en áður, að enginn eigi að tapa neinu. Það eiga sem sé allir að græða á gengisbreytingunni, sem er alveg þveröfugt við það, sem núv. stjórnarflokkar hafa haldið fram og nokkur maður hefur leyft sér að halda fram. Gengisbreytingar eru auðvitað aldrei gerðar nema af illri nauðsyn, þeirri illu nauðsyn, að halda verður áfram rekstri og atvinnu í landinu. Þegar komið er þannig stöðu útflutningsatvinnuveganna, að sífellt á að greiða fleiri krónur við öflun frumhráefnis og vinnslu afurða okkar, en sæta aftur því sama á erlendum mörkuðum, fá jafnmargar kr., en verða að greiða fleiri krónur fyrir sína starfrækslu og vinnslu, endar það alltaf með því, að breyta verður gengi krónunnar til þess að fjölga krónunum fyrir útflutningsatvinnuvegina. Þá hafa fylgt í kjölfar þeirra gengisbreytinga, sem gerðar hafa verið, margvíslegar ráðstafanir til þess að draga úr kauphækkunum og verðhækkunum, sem allur almenningur hefur orðið að taka á sig. En nú er sagt: Það á enginn að taka á sig nokkra fórn í sambandi við gengisbreytingu. Þannig er verið að blekkja sjálfan sig og aðra. Það á að hleypa vísitölunni á fullt skrið. Kaupið á að hækka. Verð flestra vara hækkar auðvitað, bæði innfluttra og sömuleiðis vara, sem framleiddar eru í landinu, það hækkar alveg óhjákvæmilega. Þá kemur að því, að innan ekki langs tíma verður staða útflutningsatvinnuveganna í sama farinu. En það, sem við höfum unnið á gengisbreytingunni, er vaxandi verðbólga næstu mánuði. Þetta er heldur ófögur lýsing, og þegar slíkar aðgerðir eins og gengisbreyting eru gerðar, fylgja þeim aðgerðum hliðarráðstafanir, sem verða að draga úr tilkostnaði við framleiðsluna og minnkandi eyðslu í þjóðfélaginu. Ef það er ekki gert, verða hin góðu áhrif, sem gengisbreytingin á að hafa í för með sér, að engu gerð, en slæmu áhrifin, sem gengisbreyting hefur alltaf óhjákvæmilega í för með sér, verða með vaxandi þunga. Á þetta verðum við nú að horfa. Eins og ég sagði áðan, þá er hátt í 2200 millj. kr. í byrjun gengisbreytingar varið til þess að greiða niður dýrtíð í landinu. Ég er hræddur um, að það verði farið að hitna setan í ráðherrastólunum, þegar komið verður fram í júnímánuð á næsta ári.



Herra forseti. Ég get mjög stytt mál mitt vegna ítarlegrar ræðu síðasta ræðumanns varðandi afstöðu og hugmyndir minni hl., en ég ætla þó að tefja tímann í nokkrar mínútur við þessa 3. umr. og lokaumr. fjárl. Það kom fram við 2. umr. fjárl., að við fulltrúar Alþfl. mundum ekki vera með brtt. í sambandi við fjárlagafrv. miðað við það útlit, sem þá var, og því miður hefur útlitið ekkert batnað, síður en svo, varðandi heildarmynd fjárlagadæmisins í þjóðarbúskapnum. Við erum því að þessu sinni ekki með sérstaka brtt. við neina liði og síður en svo til aukningar, þó að jafnvel mætti segja, að sumt hefði mátt missa sig, sem fram hefur komið og verður líklega samþ. og ég hef staðið að. En ég vil ekki fara nánar út í það á þessu stigi. Nú hafa verið gerðar nýlega ráðstafanir, sem hafa ýmsar breytingar í för með sér á verðlagssviðinu. Það hefur komið fram hjá frsm. meiri hl., að tekjur muni aukast og verða alls 22.9 milljarðar. Eins og ég spáði hér við 2. umr., er um tvöföldun á fjárlagadæminu að ræða á tveimur árum hjá hæstv. ríkisstj., og er það gífurleg þensla óhjákvæmilega og einkenni hinnar vaxandi verðbólgu í þjóðfélaginu. Þó að dæminu sé nú stillt upp með smá rekstrarafgangi, þá var það rakið hér áðan, að raunverulega, þegar allt er tekið til, má með sanni segja, að við höfum öfug fjárlög, með mínusniðurstöðu og það er mjög slæmt undir slíkri þenslu, sem nú á sér stað. Það hefðu einhvern tíma verið talin óskynsamleg vinnubrögð, svo að ekki sé meira sagt. Það er reiknað með, að meðalhækkun á innflutningsvöruverði í íslenzkum krónum geti numið allt að 22% á árinu 1973, eftir því sem hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar hefur látið fara frá sér. Þetta eru mikil þenslueinkenni. Það er einnig reiknað með því, að stórauknar niðurgreiðslur þurfi að eiga sér stað og stórauknar fjölskyldubætur líka til þess að halda vísitölunni í skefjum. Þó á hún að hækka upp í 123–124 stig, að því er þeir spá. Hugsanlegt er, að meðaltalshækkun yfir árið verði þó talin í 122 stigum. Þó vil ég undirstrika það, að þá er ekki gert ráð fyrir því, að sérstök áhrif komi í þá tölu frá þeim kjarasamningum, sem eru lausir á komandi hausti. Einnig er ekki tekið tillit til þess á neinn hátt, að nokkur hagsmunafélög eru nú í samningum við sína vinnuveitendur, og það eru hagsmunafélög, sem hafa innan sinna vébanda nokkuð launháa einstaklinga, svo sem vélstjóra, flugmenn og fleiri, þannig að knýi þessir menn fram umtalsverða launahækkun, þá er mjög erfitt að hugsa sér, að láglaunastéttirnar uni því. Jafnvel er svo, að ef einhver hefur góðar tekjur, þá liður aldrei nema takmarkaður tími, áður en menn fara að bera sig saman við það, hvað þessi og þessi hópur hefur náð í sinni kjarabaráttu, og reynsla er fyrir því, að þetta stendur aldrei óhreyft í marga mánuði. Allt þetta eykur því á óvissuna, og þrátt fyrir þær ráðstafanir, sem gerðar voru hér fyrir tveimur dögum, er engin trygging fyrir því, að þær dugi nema takmarkaðan tíma fram á árið. Þær eru ekki fullnægjandi við þær aðstæður, sem við vitum sannastar í dag. Því síður er hægt að vera ánægður með þær, þegar við höfum ekkert fengið að vita um hugsanlegar hliðarráðstafanir eða hvers konar bandormafrv. komi hér fram til þess að hamla á mótí þeirri verðþenslu, sem gengisfellingin leiðir af sér. Það eru mörg erindi, sem enn liggja fyrir fjvn. og eru lögð í salt gagnvart komandi ári. Mörg þeirra voru þannig, að ég hefði gjarnan viljað hlusta á gerðir manna þar, en þess var ekki kostur, og verður það að bíða betri tíma. Við þm. höfum fengið plagg sent frá námsmönnum um vandamál þeirra og lánasjóðsins. Þar er mjög ítarlega gerð grein fyrir þeirra fjármagnsþörf. Einhvern tíma hefði maður mátt eiga von á því, að heitt sumar væri á döfinni miðað við fyrri tilburði þeirra. Ég skal engu spá um það, hvort þeim hitni svo í hamsi út af afgreiðslu nú, að þeir láti til skarar skríða, en miðað við það hlutfall, sem áður var, væri ekki ósennilegt, að upp úr syði. Hitt má svo deila um, hversu langt á að ganga í því efni að verða við bónum þessara manna. En ákveðnu kerfi var komið á fót, og það er von, að þeir vilji halda í það, eins lengi og hægt er, til að fullnægja sínum lánsþörfum. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara mörgum orðum um þessi fjárlög. Mér virðist þau vera með því einkenni, sem mætti kalla fljótandi fjárlög árið 1973, svipað og nú er búið að stofna fljótandi gengi. Þetta er kannske undarlegt heiti um fjárlög, en þau eru sannarlega fljótandi. Ég vil í þessu sambandi segja þetta að lokum: Rétt er að vekja sérstaka athygli á 15% heimildinni á þskj. 218, 9. lið. Við í Alþfl. viljum vekja athygli alþjóðar á, að með þessari heimild viðurkennir hæstv. ríkisstj. í raun, að frágangur fjárl. að þessu sinni sé ekki traustur og nánast óraunhæfur. Einnig er trúin á nýgerðar ráðstafanir takmörkuð hjá hæstv, ríkisstj., ella væri þetta ekki sett inn. Öll þessi óvissa um fjárhagsafkomu ríkisins og framvindu efnahagsmála leiðir það af sér, að við fulltrúar Alþfl. getum ekki samþykkt frv. til fjárl., eins og það liggur nú fyrir og talsmaður hæstv. ríkisstj. hefur gert grein fyrir. Við munum því greiða atkv. á móti frv. nú við 3. umr.



Herra forseti. Ég skal ekki við þessa umr. fara út í pólitískar umr. eða deilur í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv. að þessu sinni. Það stendur hér síðar til að ræða um vantraust á ríkisstj., og fleiri tækifæri munu gefast til almennra umr. um fjárlagaafgreiðslu, fjárlög og annað, sem því kemur við. Það, sem ég mun því segja hér, eru aðeins örfáar skýringar, sem ég vil koma að við afgreiðslu málsins. Í fyrsta lagi vil ég leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir störfin, sem hún hefur unnið hér á milli umr., sem hafa verið mörg og margvísleg. Nm. hafa allir lagt sig fram við þá vinnu, og met ég það að verðleikum. Í sambandi við niðurgreiðslur og það, sem þeim fylgir, vil ég segja það, að þar er sá varnagli í fyrsta lagi að heimild er til niðurskurðar um allt að 15% á fjárl., og hefur sú heimild oft verið í fjárl. á undanfarandi árum, og síðast man ég eftir henni í fjárl. 1965. Þá var hún svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Að fresta til ársins 1966 verklegum framkvæmdum ríkisins, sem fé er veitt til á fjárl. fyrir árið 1965. Sama gildir um greiðslu framlaga til annarra aðila, sem ákveðin eru í fjárl. 1965“ Hér var þá um ótakmarkaða heimild að ræða, en þessi heimild, sem hér er um að ræða, er aftur bundin við 15%. Um framkvæmd á meðferð þess máls vil ég segja það, að ef notuð verður heimildin til niðurskurðar í sambandi við rekstur, þá mun það verða gert í samráði við viðkomandi rn., en verði farið út úr því formi í sambandi við niðurskurð á verklegum framkvæmdum, þá mun það verða gert í samráði við undirnefnd fjvn., og mun hún þá kvödd til, áður en ákvarðanir verða teknar þar um. Þetta var þannig í sumar, þegar þessi ákvörðun var tekin. Þá var þegar búið að ákveða það mikið af verksamningum, og svo mun einnig vera nú, að ekki var hægt þar um að breyta. Hins vegar var haft samráð við n., þegar endanlega var frá þessum málum gengið, og breytt nokkru í meðferð undirnefndarinnar og í samstarfi við rn. og fyrst og fremst reynt að gæta þess, að þetta hefði ekki áhrif á framkvæmdahraða þeirra stofnana eða framkvæmda, sem það náði til. En ég vil undirstrika það, að verði farið út úr þessum ramma, sem hér er um að ræða, og niðurskurðarheimildin notuð, þá mun það verða gert á þennan hátt. Aftur hvað rekstri viðvíkur, þá verður eingöngu um rn. og ríkisstofnanir að ræða. Ég geri ráð fyrir, að stefnt verði að því að halda þeim niðurgreiðslum, sem nú eru, út næsta ár, þó að það sé ekki að fullu ákveðið. Það verður tíminn að leiða í ljós. Einnig er til þriðja leiðin til að afla nýrra tekna, og fyrir því eru mörg fordæmi, að það hafi verið gert, eftir að fjárlagaafgreiðsla hefur farið fram. En á þessu stigi er að sjálfsögðu engin ákvörðun um neitt af þessu endanlega tekin. Þetta vildi ég segja um það mál án þess að fara frekar út í það. Ég vil segja það einnig við þessa umr., að það voru tvö mál. sem var leitað til hæstv. ríkisstj. um, að tekin yrðu hér til meðferðar í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Í fyrra lagi var þar um að ræða, að sett yrði inn á heimildagrein heimild vegna kaupa á skipi til Vestmannaeyja. Það hafa komið fram hugmyndir hjá þeim Vestmanneyingum um það og verið mjög til umr. að kaupa nýtt skip til þess að leysa Herjólf af, og hafa þeir hugsað sér, að sú framkvæmd gæti verið með þeim hætti, að ríkissjóður ætti skipið, en þeir önnuðust reksturinn. Um þetta hafa ekki farið fram neinar formlegar viðræður. Þetta mál var rætt á fundi ríkisstj. nú fyrir stuttu. Það var álit ríkisstj., að það væri ekki hægt að afgreiða þetta mál með ábyrgð í fjárlagaheimild, vegna þess að slíkar ábyrgðir eru einfaldar ábyrgðir, sem kallaðar eru, og það þýðir, að það er ekki hægt að ganga að ríkissjóði, nema búið sé að ganga að viðkomandi fyrirtæki fyrst. Slík ábyrgð mundi því ekki gilda í sambandi við erlendar lántökur, enda er hv. þm. kunnugt um, að það hefur orðið að hafa sérstök lög í sambandi við ábyrgðir vegna togarakaupanna, sem stafar af þessu, að þar hefur alls staðar orðið að vera um sjálfskuldarábyrgð að ræða. Ég skal lýsa því hér yfir að ríkisstj. - eða fjmrh. og samgrh. hafa komið sér saman um það að taka upp viðræður við þm. Sunnl. um þetta mál á framhaldsþinginu, og ef um semst, þá yrði að gera samning millí kaupstaðarins annars vegar og ríkisins hins vegar, ef þessir tveir aðilar ættu að vera sameiginlegir aðilar að framkvæmdinni, t.d. að ríkissjóður sæi um bygginguna, en Vestmannaeyjakaupstaður aftur um reksturinn. Þessi mál munu því verða til meðferðar hjá ríkisstj. og þm. Sunnl. og fleiri Vestmanneyingum vafalaust síðar meir eða a.m.k. reynt að ná samkomulagi um málið. Þá mundi bæjarstjórnin verða að koma þar inn í, og þá mundi þetta síðar á þessu þingi verða flutt sem sérstakt þingmál. Ég vildi taka þetta fram, svo að það væri enginn misskilningur um það, að afstaða væri mörkuð í sambandi við þessa fjárveitingu, en málið er allt á því stigi, að það hefur ekki verið skoðað, en ríkisstj, er fús til viðræðna um það. Í öðru lagi hefur svo einnig verið leitað til ríkisstj. um ríkisábyrgð vegna stækkunar á Bændahöllinni. Það sama er að segja um það mál og það fyrra, að það getur ekki orðið afgreitt með einfaldri ábyrgð hér á hv. Alþ., heldur verður það að vera sjálfskuldarábyrgð, og verður einnig athugað síðar, hvort við því verður orðið eða ekki. Um það liggur ekki fyrir nein ákvörðun á þessi stigi, en málið verður til framhaldsathugunar síðar meir, enda ýmsir þættir þess máls á því frumstigi í undirbúningi, að erfitt er um ákvörðunartöku, enda yrði það einnig að vera sérstakt þingmál vegna formsins á ríkisábyrgðum. Þá vil ég segja, að ég tek undir það, sem kom fram hjá frsm. hv. meiri hl. fjvn. um meðferð á málum eins og hafnamálurum. Ef sú heimild yrði notuð að útvega 40 millj. kr. til hafnasjóðanna til þess að létta skuldum af þeim, sem þeir standa nú undir, þá mundi það mál verða unnið af samgrn. og fjmrn. í samstarfi við fjvn. Alþ. yrði að setja um það sérstakar reglur, ef til þeirra framkvæmda kæmi, sem þar er heimild fyrir. Eins og kom fram hér við 2. umr., er nú reynt að leggja kapp á að gera hafnirnar sem mest skuldlausar við lok þessa árs, og var mjög eftir því sótt, að þessi þáttur yrði einnig tekinn með í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, og hefur nú verið orðið við því. Það hefur komið hér fram í umr., hver áhrif gengisbreytingin hefur á fjárlagaafgreiðsluna, og annað, sem að því lýtur, og sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um bað. Ég skal svo enda þessi orð mín með því að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég þakka hv. fjvn. allri fyrir störf hennar við að koma þessu máli áfram hér á hv. Alþ.



Herra forseti. Áður en ég sný mér að því að ræða almennt um fjármálin og fjárhag ríkisins, vil ég minnast hér á tvær brtt., sem hv. fjvn. flytur á þskj. 217. Hin fyrri er 15. till. um framlag til íslenzkra rithöfunda og höfunda fræðirita, enda verði settar sérstakar reglur um úthlutun fjárins, 12 millj. kr. Þessi till. er flutt í framhaldi af þeirri þál., sem samþ. var hér á s.l. vori um að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing till. um, að fjárhæð, er nemi sem næst andvirði söluskatts af bókum, renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun eftir reglum, sem samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda. Nú er mér ekki kunnugt um það, og það kom ekki fram í framsöguræðu hv. frsm, n., hvernig þessi fjárhæð er fundin. En þegar mál þetta var hér til umr. á s.l. þingi, kom fram sú áætlun, að þessi fjárhæð mundi nema þá milli 18 og 20 millj. kr. Það væri fróðlegt að vita, á hverju þessi till. um 12 millj. er byggð. Í annan stað er gert ráð fyrir því, að settar verði sérstakar reglur um úthlutun fjárins. Ég vildi nú beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh., hvort þær reglur, sem Alþ. ákvað að láta semja í maímánuði 1972, hafi ekki enn verið samdar, og hvað líði því samráði við félögin og Rithöfundasambandið, sem þar er ákveðið. Ég vil taka það sérstaklega fram, að ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. menntmrh. ætli sér sjálfur úthlutunarrétt að fullu á þessum 12 millj. kr., heldur verði það gert eftir föstum reglum, sem samdar verði. Ég vil beina því til hæstv. ráðh. sem ákveðnum tilmælum, að þegar hann hefur tilbúnar þær till., sem honum var falið að undirbúa í samráði við félögin og Rithöfundasambandið, verði þær reglur lagðar fyrir Alþ„ annaðhvort sem till. til þál. eða a.m.k. fyrir þær n., sem málið snertir, bæði fjvn. og menntmn. beggja deilda. Hin till. er á sama þskj. Það er till. 39, 18. liður, að festa kaup á Nesstofu ásamt hæfilegri lóð. Svo er mál með vexti, að um margra ára skeið hefur það verið áhugamál ýmissa manna, - og hefur þar verið fremstur í flokki Bjarni læknir Bjarnason, - að ríkið eignaðist Nesstofu, sem var setur hins fyrsta landlæknis, Bjarna Pálssonar, og gerði hana að minjasafni. Þetta er sögulega og byggingarsögulega séð einhver hin merkasta bygging, sem við eigum, og þarna yrði gert minjasafn um lækningar og lyfjafræði. Það var fyrir 8 árum, að sett var inn heimild í fjárl. fyrir 1965, til þess að kaupa Nesstofu. En því miður hefur ekkert orðið úr framkvæmdum enn. Ég vil skýra frá því, að ég hafði ákveðið að flytja till. til þál. sérstaklega um þetta efni, en áður en henni væri skilað, hafði ég spurnir af því, að fjvn. mundi taka þetta upp í sínar till., og taldi ég það þá æskilegri aðferð. En ég vil treysta því og beini því til hæstv. ríkisstj., að hún láti af framkvæmdum verða, festi kaup á Nesstofu og hefji undirbúning og framkvæmdir við að gera þar minjasafn, eins og um hefur verið rætt. Þegar rætt er um fjárlagafrv, þykir mér rétt að nefna hér nokkur atriði, sem ég tel miklu máli skipta við umr. og afgreiðslu þessa frv. Það þarf auðvitað ekki að undirstrika eða ítreka það, að fjárveitingavaldið er hjá Alþ. og það er einn af hyrningarsteinum í starfsemi Alþ. En það hefur ekki alltaf verið þannig, því að í mörgum löndum er það löng baráttusaga, hvernig löggjafarþingið eða fulltrúasamkoma þjóðarinnar hefur heimt fjárveitingavald úr höndum ríkisstj. og þjóðhöfðingja. Ég skal ekki rekja þá sögu. En það hefur verið einn mikilvægur liður í baráttu fyrir frelsi og lýðræði þjóðanna. Í okkar stjórnarskrá er fastákveðið, að fjárveitingavaldið er bjá Alþ., og er m.a. svo ákveðið í 41. gr. stjórnarskrárinnar til að undirstrika þetta, að ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárl. eða fjáraukal. Það er auðvitað ætlazt til þess, að ríkisstj. fylgi, eftir því sem unnt er, því, sem ákveðið er í fjárl. Trúnaðarmenn Alþ. í fjvn. leggja jafnan í það mikla vinnu að undirbúa fjárl. og athuga og grandskoða hvern einstakan lið í fjárl. Nú hefur það komið fyrir að vísu, að eftir að fjárlög eru afgreidd, hefur þá atburði borið að höndum í efnahagsmálum, að nauðsyn hefur þótt að breyta þar til. T.d. var það svo vorið 1968 vegna þeirra einstæðu efnahagsörðugleika, sem þá voru hér á landi, að Alþ. samþykkti lög í marzmánuði, þ.e. lög nr. 5 frá 1968, um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda, og þar er í 1. og 2, gr. ákveðið, að ríkisstj. sé heimilt að lækka fjárveitingar á nokkrum fjárlagaliðum árið 1968, og þeir eru sundurliðaðir nákvæmlega í 30 liðum og upphæðin nákvæmlega, sem á við hvern lið. Enn fremur er ríkisstj. heimilað að fella niður framlög í fjárl. í nokkrum liðum og það nákvæmlega tiltekið, um hvaða upphæðir er að ræða. M.ö.o.: eftir afgreiðslu fjárl. hefur það einstaka sinnum komið fyrir, eins og í þessu dæmi, að Alþ. hefur sjálft talið nauðsyn að breyta eða veita heimild til breytinga á fjárlögum. En tíðindi gerðust í júlímánuði í sumar, sem vart mun eiga sér fordæmi í þessu efni. Nú vil ég skjóta því hér inn í, að í stjórnarskránni er veitt heimild til þess að gefa út brbl., þegar brýna nauðsyn ber til. En það segir einnig í þeirri gr., sem er 28. gr. stjórnarskrárinnar, að bráðabirgðafjárlög má ekki gefa út, ef Alþ. hefur samþ. fjárlög fyrir fjárhagstímabilið. Þetta er auðvitað miðað við það, að ríkisstj. geti ekki fellt úr gildi fjárlög, sem Alþ. er búið að samþykkja, en í rauninni er eðlilegt að skilja það svo líka, að ekki sé ætlazt til þess, að ríkisstj. breyti fjárl. með brbl. Þetta gerðist samt sem áður hinn 11. júlí, þegar ríkisstj. með atbeina forseta gaf út brbl. um tímabundnar efnahagsráðstafanir. Í 5. gr. brbl segir: „Þrátt fyrir ákvæði fjárlaga ársins 1972 er ríkisstj. heimilt að lækka fjárveitingar samkv. þeim allt að 400 millj. kr.“ Nú er það svo, að hér er ekki aðeins veitt heimild til þess með brbl. að breyta gildandi fjárl., heldur er ákveðin ein upphæð, 400 millj., án nokkurrar sundurliðunar. Þegar Alþ. sjálft samþykkti lög um breytingar á fjárl. 1968, var nákvæmlega tiltekinn hver einasti liður, sem breyta skyldi eða mætti. En hér veitir ríkisstj. sjálfri sér heimild til þess að breyta fjárl. til lækkunar um 400 millj. Hún hefur alveg frjálsar hendur, það þarf ekki að vera hlutfallsleg lækkun á ýmsum liðum. Það má taka einn eða fáa liði, fella þá niður með öllu og láta þetta ganga þannig yfir, sem geðþótti ráðh. eða ríkisstj. segir til um. Nú vil ég ekki halda því fram, að hæstv. ríkisstj. hafi framið stjórnarskrárhrot með þessum brbl. En ég verð að segja, að þessi aðferð er mjög óviðfelldin og aðfinnsluverð. Það er mjög aðfinnsluvert, að ríkisstj. skuli þannig taka sér slíka heimild með brbl., sérstaklega með hliðsjón af þessu sérstaka ákvæði um bráðabirgðafjárlög í 28. gr. stjórnarskrárinnar, - þá er það ákaflega óviðfelldið og aðfinnsluvert, að þetta skuli hafa verið gert og það með þeim bætti, sem raun her vitni. Það heyrast oft þau orð, að fjárlög séu spegilmynd af stefnu stjórnarinnar og jafnvel af þjóðmálaviðhorfum yfirleitt, og er mikið til í þessu. Í fjárl. eru jafnan og m.a. nú veittar háar fúlgur og fjárhæðir til menningar-, félags-, mannúðar- og líknarmála. Ég ætla, að ágreiningur sé ekki ýkjamikill milli þingflokka og þm. um viðhorfin til þessara mála. Ég ætla, að allir þm. hafi allmikið og í rauninni meira af „frjálsum manngæðum“ heldur en sveitungar Bólu-Hjálmars að hans áliti, þegar hann orti hið fræga kvæði sitt. Ég held því, að fjárlög nú eða áður skapi ekki nein sérstök skil milli stjórnmálaflokka um viðhorf til skólamála, félags-, mannúðar- eða líknarmála. En fjárl. eru vissulega spegilmynd einnig af öðru. Þau eru spegilmynd af efnahagsástandinu, því, hvort er stöðugleiki í þjóðfélaginu eða óróleiki, og fjárl. eru einnig spegilmynd af skatta- og tollastefnu ríkisstj. og þingmeirihl. Þegar við lítum á það, að útgjöld samkv. fjárl. hafa nú á tveim árum hækkað úr röskum 11 milljörðum upp í röskan 21 milljarð, eins og fjárlagafrv. verður nú, er vissulega ástæða til að staldra við og hugleiða þessi mál í heild nokkru nánar. Og sú hugsun kemur að sjálfsögðu upp: Eru ekki einhver takmörk fyrir því, hversu há fjárl. megi vera eða hversu stóran skammt ríkissjóður megi taka til sinna útgjalda af þjóðartekjum eða þjóðarframleiðslu? Þessi mál hafa oft verið rædd, bæði meðal hagfræðinga og stjórnmálamanna, og ekki hafa menn treyst sér til þess að finna neina ákveðna hlutfallstölu um það, hversu mikinn skammt ríkið mætti til sín taka af þjóðarframleiðslunni. En þegar sá hlutur fer ört vaxandi þrátt fyrir stórfelldar auknar þjóðartekjur og þjóðarframleiðslu, þá er vissulega ástæða til að íhuga þetta mál nokkru nánar. Í marzmánuði 1971 gaf fjárlaga- og hagsýslustofnunin út fjölritað upplýsingarit, sem var grg. um þróun ríkisfjármála 1958–1971. Og þar er m.a. gerður samanburður á ríkisútgjöldum annars vegar og þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu hins vegar á þessum árum. Það er rétt, eins og tekið er fram í því riti, að ríkisútgjöldin eru þar af fjárlaga- og hagsýslustofnuninni reiknuð með þeim hætti, að það er tekinn ríkisreikningur og svo fjárlög fyrir síðasta árið, og til þess að fá samanburðinn réttan, þá er bætt við niðurgreiðslum og uppbótum, en dregnir frá markaðir skattar svokallaðir nema vegasjóðsgjöld. Fyrir þessu er gerð grein í þessu riti, sem er gert til þess að fá réttan samanhurð. Ég hef athugað nokkuð þær tölur, sem þarna eru, og fengið svo upplýsingar um nánari útreikning á þeim árum, sem síðan eru liðin. Og það er næsta fróðlegt að athuga, hversu ríkisútgjöldin hafa hlutfallslega breytzt miðað við þjóðarframleiðslu á hinum síðustu árum. Það er stundum, að slíkur útreikningur er miðaður við þjóðarframleiðslu, stundum við þjóðartekjur og þá ýmist brúttó eða nettó, þ.e. ýmist vergar eða hreinar þjóðartekjur. Þó að nota megi hvaða samanburð sem er í rauninni, er að sumu leyti einna gleggstur samanburðurinn við þjóðarframleiðsluna og ætti að gefa nokkuð rétta mynd. Ef við lítum á árin 1960–1966 að báðum meðtöldum, þá er útkoman sú, að ríkisútgjöldin hafa verið frá 16–19% af þjóðarframleiðslunni, þ.e.a.s. brúttó eða vergri þjóðarframleiðslu. Á erfiðleikaárunum 1967–1968 hækkaði þetta hlutfall nokkuð, fyrra árið upp í tæplega 21% og síðara árið upp í tæplega 22%. En á árunum 1969 og 1970 lækkar þetta hlutfall aftur niður í 19% fyrir hvort ár. M.ö.o.: þegar frá eru talin árin 1967 or 1968, hafa ríkisútgjöldin á árunum 1960–1970 að báðum meðtöldum verið þetta frá 16 upp í 19% af þjóðarframleiðslunni. Á árinu 1971 breytist þetta, einnig á árinu 1972 og eftir öllum horfum enn meir á árinu 1973. Nú er það athugandi, að þjóðarframleiðslan eykst hröðum skrefum á þessum árum, þannig að t.d. 1971 er þjóðarframleiðslan komin úr 33 milljörðum upp í rúma 42 milljarða, næsta árið upp í 521/2 milljarð, 1972 upp í 63 milljarða, og eftir síðasta útreikningi eða áætlun er gert ráð fyrir, að þjóðarframleiðslan fari upp í 74–75 milljarða á næsta ári, 1973. En þrátt fyrir þessa gífurlegu aukningu á þjóðarframleiðslunni, hefur hlutfallstalan samt sem áður hækkað stórlega, þannig að í stað 16–19%, sem algengast var, gerist það 1971, að ríkið tekur til sín 22.4% af þjóðarframleiðslunni það ár, og nú í ár, 1972, er gert ráð fyrir, að þessi tala verði um 25%. Á árinu 1973 er gert ráð fyrir, að hún hækki enn meir. Eftir því fjárlagafrv. og brtt. fjvn., sem liggja fyrir nú, og áætlun um þjóðarframleiðsluna er gert ráð fyrir, að ríkið taki nær 27% af þjóðarframleiðslunni. Nú vil ég taka það fram út af þessum tveimur síðustu árum, 1972 og 1973, að ríkissjóður hefur tekið frá sveitarfél. kostnað við löggæzlu og að verulegu leyti við tryggingar, þannig að til að fá réttan samanburð við fyrri ár mundu þessar hlutfallstölur lækka nokkuð, þannig að árið 1972 yrðu það tæp 24% samt sem áður í staðinn fyrir 25% og á næsta ári væntanlega um 25% í staðinn fyrir 27%. En þrátt fyrir slíka lagfæringu er þróunin augljós. Ég er þeirrar skoðunar alveg hiklaust, að hér stefni í óefni og þjóðin megi ekki halda áfram á þessari braut. Ég tel, að sá hluti, sem ríkið tekur til sín til ríkisútgjalda árin 1971, 1972 og væntanlega 1973, sé kominn upp fyrir það hámark, sem eðlilegt er, og til þess liggja margar ástæður. Menn spyrja: Hvers vegna má ríkið ekki taka þetta stóran og vaxandi hluta eða skammt? Fyrsta ástæðan er sú, að þetta kemur auðvitað fyrst og fremst fram í allt of þungum álögum á landslýðinn, álögum bæði á atvinnuvegina, sem draga úr vexti þeirra og viðgangi og lama þá, og allt of háum álögum á einstaklingana og launþegana. Í annan stað er ljóst, að þessi háu ríkisútgjöld hafa mjög skaðleg áhrif á þjóðarbúið í þeirri verðbólgu, sem við eigum nú við að búa. Varðandi skattamálin skal ég fara fljótt yfir sögu. Það gefast önnur tækifæri til að ræða þau mál. En það er alger nauðsyn að spyrna hér við fótum og lækka stórlega hina beinu skatta, sem ríkið tekur til sín. Sumpart verður það auðvitað að gerast með verulegri lækkun ríkisútgjaldanna og sumpart með því að taka þarfir ríkissjóðs meira með óbeinum sköttum en beinum. Um rökstuðninginn fyrir því þarf auðvitað ekki að fara mörgum orðum. Það er ljóst og er, held ég, reynsla flestra þjóða, að háir beinir skattar draga úr vinnulöngun manna. Þeir minnka þjóðartekjurnar, því að þegar skattborgari hefur náð hámarksskattstiga og önnur hver króna eða jafnvel 2 af hverjum 3, sem hann vinnur sér inn til viðbótar, fara í skatt, þá finnst mönnum sem þeim sé refsað fyrir framtak og sjálfsbjargarviðleitni. Og háir beinir skattar vinna gegn sparifjársöfnun, valda stóraukinni hættu á undandrætti og skattsvikum, auk þess sem beinir skattar eru dýrari í álagningu og innheimtu en óheinir skattar. Má segja, að hinar þungu skattaálögur séu fyrsta ástæðan til þess, að nauðsynlegt sé að spyrna fótum og lækka ríkisútgjöldin frá því, sem nú hefur stefnt um hríð og stefnir enn. En það er margt fleira. Í íslenzku þjóðfélagi er verðbólga að verki og eru í rauninni auðsæ flest hin venjulegustu verðbólgueinkenni, eins og t.d. hinn mikli viðskiptahalli við útlönd. Þessi viðskiptahalli eða vöruskiptahalli var á árinu 1971 um 4000 millj. kr. Á árinu 1972 verður hann einnig yfir 4000 millj. kr. eða 4 milljarða. Og þó að gengisbreytingin dragi e.t.v. eitthvað úr, stefnir samt sem áður að verulegum viðskiptahalla á næsta ári. Og þessi mikli halli skýrist ekki nema að nokkru leyti af hinum mikla innflutningi skipa og flugvéla. Þó að það sé dregið frá, er samt sem áður ár eftir ár um verulegan viðskiptahalla að ræða. Það er vissulega alvarlegt mál, að fjárlagafrv., sem við erum hér að fjalla um, byggist á stórfelldum viðskiptahalla áfram. Þrátt fyrir það að innflutningur hafi aukizt á milli áranna 1971 og 1972, væntanlega um 15–16%, er reiknað með stórfelldri hækkun einnig á næsta ári, og eftir upplýsingum hv. formanns og frsm. fjvn. hér áðan er tekjuáætlunin byggð á um 22% hækkun á innflutningsvöruverði á árinu 1973 frá árinu 1972. Hér kemur eitt verðbólgueinkennið, og einmitt í þessu efni ætti ríkisvaldið, m.a. með fjárl., að vinna gegn þessum áhrifum, en virðist þvert á móti vinna að því að viðhalda þeim og byggja fjármál ríkisins að verulegu leyti á áframhaldandi halla. Nú er oft í stjórnmálaumræðum hina síðustu mánuði talað um hinn stóraukna kaupmátt launa og hversu launþegar hafi fengið stórfelldar kjarabætur. Það er rétt að nafninu til, að hér hefur orðið töluvert mikil kaupmáttaraukning. En er þessi kaupmáttaraukning raunveruleiki, er hún raunsæ, eða er hún sjálfsblekking? Sú spurning hlýtur að koma upp í hug manns, meðan þjóðarbúið er rekið með stórfelldum halla og hinn aukni kaupmáttur byggist á fengnum lánum, er fenginn að láni að töluverðu leyti, hvort þá sé ekki í rauninni um falska kaupgetu að ræða? Erum við ekki að blekkja okkur með því, að fólkið hafi mikinn kaupmátt nú og meiri en áður, þar sem þetta byggist að töluverðu leyti á erlendum lántökum, á því, að þjóðarbúið er rekið með halla og við lifum um efni fram? Eitt einkenni verðbólgunnar er hinn mikli skortur á vinnuafli og þær yfirborganir, sem farnar em að tíðkast í ýmsum greinum. Þetta bendir m.a. til þess, að nú eins og alltaf, þegar skortur er á vinnuafli og góðæri í landi, þá á hið opinbera, þá á ríkisvaldið fremur að reyna að fresta framkvæmdum sínum til þess að etja ekki kapp við aðrar framkvæmdir og þar með spenna upp kaupgjald og byggingarkostnað fyrst og fremst og þar með verða valdandi að aukinni verðbólgu. Í góðæri á auðvitað ríkissjóður að hafa greiðsluafgang, og ég vil segja, í þeim góðærum, sem hafa verið bæði 1971, eru í ár og við vonum, að verði á næsta ári, er þjóðarnauðsyn, að ríkissjóður verði með greiðsluafgang og hann verulegan. En hver er útkoman? Á árinu 1970 var greiðsluafgangur talinn um 460 millj. kr., en á árinu 1971 snerist þetta við, og greiðsluhallinn varð um 340 millj. kr. Það er ómögulegt að fullyrða neitt um útkomuna í ár, og hæstv. fjmrh. vildi engu ákveðnu spá um það í fjárlagaræðu sinni. Það má vera, og við skulum vona, að tekjur og gjöld standist á á þessu ári, en jafnvel þótt svo til tækist, sem er með öllu óvíst, - hér er um það að ræða, að ríkissjóður hefði þurft að hafa verulegan greiðsluafgang á þessu ári. Hvernig lítur svo dæmið út á næsta ári? Frv., sem hér liggur fyrir og fjallar um útgjöld milli 21 og 22 milljarða, áætlar greiðsluafgang um 26 millj. kr., sem sagt það losar 1% af ríkisútgjöldum og tekjum, sem greiðsluafgangurinn á að verða. Hitt er annað mál, að eins og hv. frsm. 1. minni hl. fjvn, benti á, má vel vera, að í rauninni sé dulinn greiðsluhalli í þessu frv. Þó að þetta yfirlit, sem ég hér hef gert, sé að sjálfsögðu ádeiluefni á hæstv. ríkisstj., sem nú situr, er þó fyrst og fremst vandamál Alþ. alls og allrar þjóðarinnar að gera sér grein fyrir þessari þróun og gera ráðstafanir til þess, eftir því sem unnt er, að snúa við. En þá spyrja menn: Hvaða leiðir eru til þess að lækka ríkisútgjöldin, og hvernig á að því að fara? Hingað til hefur lengstum verið svo að farið við samningu fjárl., að það er metið, hver kostnaður kunni að vera eða muni verða líklegur við hverja starfsgrein ríkisins á næsta ári, og það eru metnar umsóknir, beiðnir og málaleitanir um ýmis útgjöld, sem yfirleitt eru allt meira og minna nauðsynlegt og æskilegt. Síðan, þegar þetta er allt lagt saman, koma oft fjárhæðir, sem eru hærri en ábyrgir menn hefðu viljað óska. En þegar nú er spurt um það, hvernig eigi að vinna að þessum málum til þess að lækka ríkisútgjöldin, held ég, að æskilegt væri að reyna þar nýja leið, og hún er sú, að Alþ. og ríkisstj. ákveði, áður en fjárlög eru samin, hámark, þak á ríkisútgjöldin, fyrir fram ákveðið hámark. Við skulum taka sem dæmi, að í stað 21–22 milljarða nú væri ákveðið fyrir fram, að ríkisútgjöldin mættu ekki fara yfir 18 milljarða kr. á næsta ári. Ég tel að vísu, að þessi fjárhæð sé fullhá og þyrfti að lækka meira, en við skulum taka þessa tölu. Ég held, að það væri ákaflega æskilegt, ef Alþ. og ríkisstj. gætu tekið upp þá vinnureglu eða þau vinnubrögð að ákveða fyrir fram, hve mikið er talið fært að leggja á þjóðina í álögum, hversu stóran skammt er mögulegt að taka af þjóðarframleiðslunni í ríkisins þarfir, - ákveða þetta hámark, þetta þak, og síðan er það verkefni fjmrn. og fjvn. að fylla út í þennan ramma, en ekki fara út fyrir hann. Þessi aðferð, þessi vinnubrögð, þetta verklag hefur verið reynt sums staðar erlendis, og ég ætla, að það hafi gefizt vel. Herra forseti. Ég vildi láta þessar aths. koma fram hér, áður en fjárlagafrv. er afgreitt frá Alþ., og þessi aðvörunarorð um þá þróun, sem nú er í okkar ríkisfjármálum. Ég held, að sé brýn nauðsyn fyrir Alþ. í heild að staldra við og þá hljóti menn að sjá, að á þessari braut er ekki unnt þjóðarinnar vegna að halda áfram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara hér neinum orðum almennt um fjárl. eða fjármál ríkisins, enda hafa menn á undan mér gert því máli glögg skil, og við höfum undanfarna daga rætt þau mál svo mikið, að ég tel ekki þörf á að bæta þar við. En við hv. 2. þm. Norðurl. e., Jón G. Sólnes, höfum leyft okkur að flytja þrjár brtt. við fjárlagafrv. nú við 3. umr. Till. eru á þskj. 238, og ég vil með nokkrum orðum gera þessar till. að umræðuefni. Hér er raunar um að ræða nokkrar brýnustu leiðréttingar, sem við vildum koma á framfæri, áður en fjárlagafrv. kemur til endanlegrar afgreiðslu hér á hv. Alþ., að því er varðar okkar kjörd. Samt sem áður er okkur mætavel ljóst, að svo sem nú er komið fjármálum ríkisins og raunar þjóðarbúsins alls, er fyllsta nauðsyn á aðhaldi í útgjöldum ríkissjóðs og raunar stórlækkun á fjárl. Á hinn bóginn vildum við með þessum brtt. vekja athygli á því, hversu sú staðreynd kemur niður á landsbyggðinni og félagslegum framförum á byggðasvæðum úti um land, hvernig nú er komið í fjármálum þjóðarbúsins og ríkisins. Við teljum þetta að verulegu leyti eiga rót sína að rekja til stefnu núv. hæstv. ríkisstj., flytjum þessar brtt. í von um, að þær verði teknar til vinsamlegrar athugunar þrátt fyrir núverandi erfiðleika í fjármálum og efnahagsmálum, þegar betur er að gáð um brýna nauðsyn þeirra og samræmis er gætt í almennri stefnu um fjárveitingar á fjárl. Í. till. er um, að veittar verði 20 millj. kr. í stað 5 millj. til þess að hefja nýbyggingu fjórðungssjúkrahúss á Akureyri. Staða þessa sjúkrahúss var þegar ákveðin á árunum 1969 og 1970. Meginatriði þeirrar ákvörðunar var, að á Akureyri skyldi rísa sjúkrahús, sem yrði aðalvarasjúkrahús landsins, og það skyldi vera deildaskipt og þjóna miklu víðara svæði en Akureyri einni, bæði að því er varðaði sérfræðiþjónustu og aðra heilbrigðis- og læknisþjónustu. Síðan þessi ákvörðun var tekin, hafa byggingarmál sjúkrahússins á Akureyri verið til athugunar, bæði í tæknilegum og fjárhagslegum efnum, hjá viðkomandi opinberum stjórnvöldum. Hér er um að ræða svo mikinn undirbúningstíma, bæði í tíð fyrrv. og núv. ríkisstj., að ekki verður að dómi okkar flm. lengur unað við að ekki verði unnt að hefja byrjunarframkv. á næsta ári. Við lítum svo á, að unnt væri að hraða undirbúningi á næstu mánuðum, þannig að hægt sé að hefja framkvæmdir á næsta sumri, bjóða vissa áfanga þessara framkvæmda út og hefja framkvæmdir. Við teljum, að hér sé um að ræða einhverjar brýnustu félagslegu framkvæmdir á Norðurlandi og einskis megi láta ófreistað að byrja framkvæmdir á næsta ári. Ég tel mig ekki þurfa að lýsa því öllu nánar fyrir hv. þm., hvað hér er um brýna framkvæmd að ræða, sem tryggi nokkurt félagslegt jafnrétti fólks, sem býr í Eyjafirði og á öllu Norður- og Austurlandi, en ég ég vænti þess, að skilningur hv. þm. sé svipaður og okkar flm. í þessum efnum. Ég vil benda á, fari svo, að undirbúningur framkvæmda á þessu sviði verði ekki nægur á næsta sumri, hefur hæstv. ríkisstj. heimild til niðurskurðar á verklegum framkvæmdum. Ef svo verður, munu engin raunveruleg útgjöld koma til greina vegna umræddrar brtt. Á hinn bóginn mun hún tryggja framkvæmdir, sem að dómi okkar flm. þola ekki bið, verði undirbúningur nægur á næsta sumri. Hér er því fyrst og fremst um það að ræða, að hv. Alþ. lýsi vilja sínum til þess, að framkvæmdir hefjist við nýbyggingu fjórðungssjúkrahúss á Akureyri á næsta ári, sé þess kostur af tæknilegum ástæðum, annars verði fjárveiting tekin upp á næsta ári í því skyni og fjárveiting á árinu 1973 geymd. 2. till. okkar fjallar um, að tekin verði upp ein millj. kr. til áframhaldandi byggingar sjúkraskýlis í Ólafsfirði. Öllum hv. þm. er mætavel ljóst, hversu mikið neyðarástand hefur skapazt í heilbrigðisþjónustu við íbúa þessa byggðarlags, þar sem nú eru um það bil 1100 manns. En þangað hefur skort oft og tíðum lækna, eins og öllum hv. þm. er kunnugt. Það er álit okkar flm., að ekki megi láta ófreistað að ráða hér bót á. En það er svo, að á undanförnum árum hafa verið veittar fjárveitingar til sjúkraskýlis og læknahústaðar í Ólafsfirði, nokkrar byrjunarframkvæmdir eru hafnar við sjúkraskýli, og okkur er kunnugt um, að fyrirætlanir bæjaryfirvalda eru þær að gera fullnaðaráætlun og flýta framkvæmdum í þessu efni nú, einmitt vegna þess neyðarástands, sem skapazt hefur í heilbrigðismálum kaupstaðarins. Stefnt mun að því, að áframhaldandi framkvæmdir geti hafizt í þessu efni á næsta ári. Á hinn bóginn er ljóst, að Ólafsfjarðarkaupstaður getur ekki staðið einn undir verulegum fjárveitingum í þessu efni, sízt á sama tíma sem aðrir staðir fá miklar og ríflegar fjárveitingar úr ríkissjóði til Læknamiðstöðva, en í Ólafsfirði er ekki um neitt slíkt að ræða. Við flm. teljum, að hér sem oftar verði að líta á sérstöðu byggðarlagsins og hinu opinhera beri að hvetja til þess í ljósi samgönguerfiðleika við önnur byggðarlög, þar sem sjúkrahús eru fyrir, að í Ólafsfirði rísi sem fyrst góð aðstaða til þess að gera að slysum og lækna bráðasjúkdóma, eftir því sem kostur er á. 3. brtt. okkar hv. 2. þm. Norðurl. e. er að taka inn á fjárlög lágmarksframkvæmdir og ráðstafanir til greiðslu á skuldum vegna einnar stærstu hafnar utan höfuðborgarsvæðisins, Akureyrarhafnar, en hún er ekki með neitt á fjárl. Við leggjum með þessu til, að reynt verði að lagfæra dráttarbrautina á Akureyri, svo sem áætlað var, fyrir um það bil 2.2 millj. kr., lagfæra togarabryggju í Akureyrarhöfn, sem er brýn nauðsyn vegna tilkomu nýrra togara, fyrir um það bil 8 millj. kr. og að Akureyrarhöfn sitji við sama borð og aðrar hafnir um greiðslu skuldahala. En eins og hér hefur margoft komið fram, hafa hæstv. ráðh. og fjvn.- menn lýst yfir, að sú stefna hafi verið uppi höfð hér af þeirra hálfu að greiða skuldir viðkomandi hafna með fjárveitingum á næsta ári. Þetta hefur því miður ekki verið haft í huga í sambandi við Akureyrarhöfn, og vildum við vekja athygli á því með þessari brtt. og með því, sem ég sagði áðan um þá höfn.



Herra forseti. Afgreiðsla fjárl. er alltaf eitt af aðalverkefnum hvers þings, svo er auðvitað nú að venju. En það stendur auk þess sérstaklega á við afgreiðslu þessara fjárl. Það er það ástand, sem skapazt hefur í landinu eftir þriggja missira stjórn núv. hæstv. ríkisstj. Ríkisstj. hefur stefnt þjóðarbúskapnum í þann vanda, að það hefur verið talin vá fyrir dyrum, ef ekki yrði að gert. Okkur er þetta allt svo kunnugt, að ég ætla ekki að fara að rekja það. Vandinn er margháttaður og margslunginn, og það hefur verið sett hin svokallaða valkostanefnd til þess að athuga, hvaða úrræði væru möguleg, skoða vandann og gera till. Vandinn hefur verið í meginatriðum þríþættur. Hann hefur verið í sambandi við viðskiptajöfnuðinn við útlönd, rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna, einkum sjávarútvegsins, og viðvíkjandi ríkisfjármálunum. Valkostanefndin hefur bent á ýmsar leiðir til að ráða bót á þessum vanda. Ég skal ekki ræða þær hér, ég hef gert það ítarlega í ræðu í hv. Ed. við umr, um gengismálin. En það verður ekki hjá því komizt að víkja að þessu hér, vegna þess að eitt grundvallarvandamálið varðaði einmitt ríkisfjármálin. Nú hefur ríkisstj. tekið sínar ákvarðanir, markað þá stefnu að fella gengi íslenzku krónunnar. Það var ein leiðin, sem valkostanefndin benti á, og meira að segja gerði hún ráð fyrir í þessari leið, uppfærsluleiðinni, að gengið yrði lækkað um 12%, en ríkisstj. hefur látið lækka krónuna um 10.7% og þar að auki ákveðið að 2.25% skuli geta verið breytileg, m.ö.o. að gengislækkunin, sem ákveðin hefur verið, er álíka eins og valkostanefndin gerði till. um, að því er varðar upphæð gengislækkunarinnar. En valkostanefndin taldi, að það þyrfti að gera ýmsar hliðarráðstafanir, til þess að gengislækkunin næði tilætluðum árangri. Það átti við um alla þætti þessara vandamála, sem ég hef nefnt, það átti líka sérstaklega við ríkisfjármálin. Það var gert ráð fyrir í till. valkostanefndarinnar, að það þyrfti að hækka áfengi og tóbak. Það hefur verið gert, meira að segja ríflega á við það, sem valkostanefndin gerði ráð fyrir. En það var ýmislegt fleira, sem valkostanefndin benti á. Valkostanefndin var með þá hugmynd, að það þyrfti að hækka benzíngjald, dísilþungaskatt, gúmmígjald, án þess að tekjur af þessari skattahækkun væru markaðar vegasjóði, þ.e.a.s. þær gengju í ríkissjóð. Síðan þessi hugmynd kom fram hjá valkostanefndinni, hefur það skeð á hv. Alþ., að þessir skattar hafa verið hækkaðir og markaðir vegasjóði. Væri fróðlegt að vita, hvort ríkisstj. hyggst ganga lengra á þessari braut, svo fáránlegt sem það hlýtur að vera og næsta óþarft að orða þá hugsun. En það er svo margt furðulegt og fáránlegt, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, að það er ástæða jafnvel til þess að spyrja um þetta. Valkostanefndin reiknaði einnig með hækkun á söluskatti, sérstöku fjáraukagjaldi og að skattvísitalan yrði bundin við 119 st. Það var enn fremur reiknað með niðurskurði á rekstrarútgj. ríkisins og opinberum framkvæmdum. En ég ætla ekki að fara að ræða þessi atriði hér, aðeins víkja að og leggja áherzlu á eitt atriði, sem ég hef ekki talið hér upp, en valkostanefndin taldi ófrávíkjanlegt. Það var, að áhrif gengislækkunarinnar gengju ekki inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Að áliti valkostanefndarinnar var það algert skilyrði fyrir því, að gengislækkun hefði sín áhrif almennt, og líka fyrir fjármál ríkisins, að þessa væri gætt. En nú hefur það skeð, að hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið og talið það sinni gengislækkunarleið til ágætis, að áhrifin gangi inn í kaupgreiðsluvísitöluna, þ.e.a.s. að áhrifin verði afmáð. Ef á að leggja til grundvallar slíka ráðstöfun, sem þessi gengislækkun er, fyrir afgreiðslu fjárlaga, þá er það hið minnsta, sem hægt er að ætlast til, að hæstv. ríkisstj. gefi Alþ. upplýsingar um, það, hvort hún hefur borið ráðstafanir sínar, gengislækkunarráðstafanirnar, gengislækkunina, eins og hún er hugsuð og þeir ætla að framkvæma hana, undir valkostanefndina og fengið álit þessarar n. um þetta mikilvæga mál. Ég tel, að það sé algerlega ábyrgðarlaust að hafa ekki gert þetta, ef ríkisstj. hefur meint nokkuð með skipun þessarar n. eða gerir nokkuð með þær upplýsingar, sem fram koma í hinum ítarlegu skýrslum n. Spurning mín til hæstv. fjmrh. er þessi: Var leið gengislækkunarinnar, eins og ríkisstj. hugsar sér að framkvæma hana, borin undir valkostanefndina og leitað álits hennar? Ef svo hefur verið, þá er spurt: Hver var skoðun valkostanefndarinnar? Ég læt þetta nægja í sambandi við almennar hugleiðingar og umr. um fjárlagafrv., en mun nú koma að nokkrum brtt., sem fram hafa komið við fjárlagafrv. Ég sagði nokkrum till., en ég mun verja mestum hluta míns máls til þess að ræða mál Ríkisútvarpsins. Ég held, að einhver stuðningsmaður hæstv. menntmrh. gerði vel í því að benda honum á að vera viðstaddur umr. Ég vík þá fyrst að brtt. á þskj. 190. Þar er brtt. frá Bjarna Guðnasyni og Ragnari Arnalds um, hvaða listamenn skuli hljóta heiðurslaun listamanna samkv. ákvörðun Alþ. Í fjárl. þessa árs, 1972, er tekið fram skv. till. frá hæstv. menntmrh. við afgreiðslu síðustu fjárl., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Heiðurslaun má veita allt að 12 listamönnum, og skulu menntmn. beggja d. Alþ. gera í sameiningu till. um, hverjir í þann flokk bætist hverju sinni.“ Samkv. þessu komu menntmn. beggja d. saman tvívegis á fund. Það var samkomulag um það, hvaða aðferð skyldi viðhafa til þess að komast að niðurstöðu um till. n., og það var komizt að ákveðinni niðurstöðu, sem báðar n. stóðu einróma að. Ég átti því von á því, að samkv. því sem gert er ráð fyrir, kæmi brtt. frá samvinnunefnd menntmn. um þetta mál, og raunar hygg ég, að hæstv. forseti hafi búizt við því, því að ég tók ekki betur eftir en hann sagði, þegar hann minntist á þessa till. í forsetastóli fyrr í dag, að um till. væri að ræða frá samvinnunefnd menntmn. Ég vek athygli á þessu vegna þess, að þetta eru óeðlileg og óheppileg vinnubrögð, að þessir tveir hv. þm. Bjarni Guðnason og Ragnar Arnalds, skuli gera till. menntmn. að sínum till. Það kann að vera, að það gefi ranga mynd af því, sem raunverulega hefur gerzt og er rétt í þessu máli. Ég vil að þetta komi skýrt fram, og það breytir að sjálfsögðu engu í þessu efni, þó að hér eigi í hlut tveir fyrirferðarmiklir flokksforingjar. Þá vil ég víkja að till., sem fram kemur í nál. á þskj. 201 frá samvn. samgm. Er þar að finna sundurgreiningu á því fjármagni, sem samvn. samgm. leggur til, að samþ. verði til stuðnings samgöngumálum dreifbýlisins. Einn liður varðar Stykkishólmsbátinn Baldur. Hv. frsm. n. vék að þessum lið og sagði, að það væru nokkrir erfiðleikar varðandi þessa útgerð, vegna þess að báturinn hefði of líti verkefni, og það þyrfti að finna bátnum ný og aukin verkefni. Hann gaf einnig upplýsingar um það, að þessi bátur hefði fengið í rekstrarstyrk á þessu ári 5 millj. kr. og í byggingarstyrk 2 millj. Þetta kom fram í ræðu hv. frsm. En ég vil af þessu tilefni, og raunar hefði verið ástæða til þess, þó að þessi ummæli lægju ekki fyrir, að víkja nánar að þessu máli. Það er þannig ástatt, að þegar ákveðin var sú fjárveiting, sem þessari útgerð var gerð á síðasta ári, voru bátnum veitt aukin verkefni og veittur aukinn styrkur til að sinna þessum auknu verkefnum. Þessi verkefni voru fólgin í því, að báturinn skyldi fara reglulegar áætlunarferðir í tvær byggðar eyjar á Breiðafirði á leið sinni frá Stykkishólmi að Brjánslæk. Þessar eyjar eru Hvallátur og Svefneyjar. Þetta var nauðsynleg samgönguhót, og var þessi ákvörðun tekin fyrir ári, vegna þess að hætt hafði verið að reka þann bát, sem hafði gengt þessu verkefni um nokkurra ára skeið, og það átti að bæta úr ástandinu með þessum hætti. En þetta hefur ekki skeð. Það alvarlega í þessu máli er, að það hefur verið veittur aukinn styrkur frá ríkinu til þess að sinna ákveðnum verkefnum, en það hefur ekki verið gert. Það hefur aðeins verið gert svo til málamynda, að það er réttmætt að segja, að það hafi ekki verið gert. Þetta getur ekki gengið svo lengur, og ef mönnum er einhver alvara um að aðstoða hinar dreifðu byggðir og gera fólkinu, sem þar býr, mögulegt að lifa þar, þá verður að vera meiri alvara en hefur fylgt í þessu máli. Ég hef margoft rætt þetta við hæstv. félmrh. Ég vil ekki væna hæstv. félmrh. um, að hann hafi ekki áhuga á því að bæta úr þessu. En því miður verður að segja hverja sögu eins og er, hann hefur ekki gert þetta. Það hefur verið tekið allt of fínum tökum á þessu máli. Nú vil ég bera fram þá fsp. til hæstv. félmrh., hvort hann treysti sér ekki til þess að gefa yfirlýsingu um það nú hér fyrir hv. Alþ., að staðið verði við þau loforð, sem gefin hafa verið, og að þeim fjárveitingum, sem Alþ. ákveður, sé ráðstafað á réttan hátt. Ég treysti hæstv. félmrh. til að svara þessu, og ég á naumast von á öðru en hann svari þessu játandi. En ég vil bæta því við, að það er ekki hægt að una því lengur, að þessu sé ekki kippt í lag, þegar það er haft í huga, að sjálfur ríkissjóður á a.m.k. helminginn í útgerð þessa skips, svo að það eru hæg heimatökin. Ég vík þá að því máli, sem ég sagði áðan, að mundi vera aðalmál mitt í bessum umr. Þar á ég við brtt., sem ég hef sjálfur borið fram á þskj. 238 og varðar fjárhag Ríkisútvarpsins. Brtt. mín er fólgin í því, að tekjur hljóðvarpsins verði hækkaðar um 25 millj. 120 þús. kr. og tekjur sjónvarpsins verði hækkaðar um 30 millj. 225 þús. kr. Samtals nemi þessi hækkun á tekjuliðum Ríkisútvarpsins 55 millj. 345 þús. kr. Þetta e r brtt. við 5. gr. fjárl. og varðar því ekki bein útgjöld úr ríkisjóði. En hverjar eru ástæðurnar fyrir þessari till.? Fjárlagafrv. var lagt fram hér á hv. Alþ. þannig, að fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins sýndi rekstrarhalla, sem nemur þeim upphæðum, er ég nefndi áðan. Þetta er furðulegt og að ég ætla einsdæmi, að þannig sé búið að og gerðar till. um eina af þýðingarmestu menningarstofnunum þjóðarinnar, í fyrsta lagi, að frv. skuli vera lagt fram á þennan hátt, og í öðru lagi, að það hefur ekki bólað á neinum tilburðum af hálfu hæstv. ríkisstj. til að bæta hér úr. Ef fjárlagafrv. verður samþ. óhreytt, jafngildir það fyrirmælum frá Alþ. um, að Ríkisútvarpið verði rekið með 55 millj. kr. tapi á næsta ári. Og ég hygg, að það sé ekki ofmælt, þó að lögð sé áherzla á, að þetta er algert ábyrgðarleysi og raunar furðulegt, að þetta geti komið fyrir. Brtt. mín á þskj. 238 er borin fram til þess að bjarga hag Ríkisútvarpsins og forða Alþ. frá þeirri hneisu að afgreiða fjárhagsáætlun útvarpsins óbreytta fá því, sem hún stendur nú í fjárlagafrv. Árið 1971 voru sett ný útvarpslög eftir vandlega og ítarlega endurskoðun á þessari löggjöf. Þar var tekið fram, að útvarpsstjóri skuli gera fjárhagsáætlun fyrir Ríkisútvarpið, bera undir útvarpsráð, senda menntmrh., en Alþ. gangi endanlega frá fjárhagsáætluninni. Það var nýmæli í þessum lögum, að það er beint tekið fram, að Alþ. skuli endanlega ganga frá fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins. Við undirbúning fjárhagsáætlunar Ríkisútvarpsins að þessu sinni var farið eins að og lög gera ráð fyrir. Útvarpsstjóri gekk frá fjárhagsáætlun í samráði við útvarpsráð, og áætlunin var send menntmrh. með bréfi 26. júní s.l. Eftir að menntmrh. hafði látið fara fram athugun á fjárhagsáætluninni, sendi hann hana rétta leið, þannig að hún komst með eðlilegum hætti í fjárlagafrv. Og ég bið menn að taka eftir, að menntmrh. gerði enga aths. við einstaka útgjaldaliði áætlunarinnar eða útgjöldin í heild hvað varðar hljóðvarpið og þá einu aths. hvað varðar sjónvarpið, að afskriftir af dreifikerfi sjónvarps voru lækkaðar um 36 millj. kr. En menntmrh. lækkaði tekjuhlið áætlunarinnar þannig, að nam samtals 91 millj. kr. eða að því er varðaði hljóðvarpið um 25 millj. kr., en sjónvarpið um 66 millj. kr. En vegna þess að fellt var niður af afskriftum á dreifikerfi sjónvarps, nemur rekstrarhallinn á fjárlagafrv. þó ekki meiru en 55 millj. kr. Ég spyr: Hvers vegna þessi vinnubrögð hjá hæstv. ráðh.? Því er vandsvarað, skyldu menn halda. En það vill svo til, að ýmislegt hefur komið í ljós við umr. um þessi mál. Þar verður að leita skýringa á því, hvers vegna menntmrh. leyfir sér að leggja ekki til auknar tekjur til þess að mæta auknum útgjöldum, sem hann sjálfur hefur samþ. En afleiðingin af þessu er sú, að með þessum heimatilbúna vanda er Ríkisútvarpið gert að eins konar vandræðastofnun eða vandræðabarni í þjóðfélaginu. Ég sagði áðan, að brtt. mín þýddi ekki aukin fjárútlát úr ríkissjóði. En hún þýðir hins vegar hækkun á afnotagjöldum hljóðvarps og sjónvarps. Afnotagjöldin eru nú á þessu ári fyrir hljóðvarp 1300 kr., fyrir sjónvarp 3100 kr. Þau voru á síðasta ári fyrir hljóðvarp 1180 kr., fyrir sjónvarp 2800 kr. Þessi hækkun, sem hefur orðið frá því 1971 á afnotagjöldum, nemur hvað varðar hljóðvarp 10.2%, sjónvarp 10.7%. Og það er að sjá sem menntmrh. telji, að þetta sé nægileg hækkun, ekki einungis fyrir þetta ár, heldur og fyrir næsta ár, 10% hækkun á tekjum Ríkísútvarpsins, á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. telur, að hún þurfi allt að 100% hækkun á tekjum ríkissjóðs. Hvers konar samræmi er í þessum hlutum? Fyrr má rota en dauðrota. Ef það er ekki stefna ríkisstj. að leggja Ríkisútvarpið að velli, skerða stórkostlega starfsemi þess, þá er þetta tóm fjarstæða. Þetta sjá allir. En hvers vegna er þetta? Alþm. eiga rétt á skýringum á því, hvers vegna ríkisstj. hagar sér eins og það sé nægilegt fyrir Ríkisútvarpið að fá 1 kr. til að mæta auknum útgjöldum á móti hverjum 100 kr., sem hún telur sig sjálfa þurfa í ríkissjóð til að mæta sambærilegum útgjöldum. Og það má bera þetta saman, hvort tveggja lýtur nákvæmlega sömu lögmálum. Það eru jafnt opinberir embættismenn, sem starfa fyrir Ríkisútvarpið eins og á öðrum sviðum ríkisins. Það þarf hliðstætt að hækka laun þar eins og á öðrum sviðum. Það hækkar jafnt það, sem þarf að kaupa til rekstrarins þar, eins og á öðrum sviðum. En það vill svo til, að þó að það hafi ekki fengizt bein svör við því, hvað ríkisstj. meinar með þessu framferði, þá hefur það komið óbeint fram í sambandi við fsp., sem ég gerði til hæstv. menntmrh. fyrr á þessu þingi varðandi afskipti ríkisstj. af fjármálum Ríkisútvarpsins á þessu ári. Fyrirspurnin var gerð vegna þess að ríkisstj. hafði ekki farið að vilja Alþ., eins og Alþ. gekk við afgreiðslu síðustu fjárl. endanlega frá fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins, hafði ekki farið að þeim vilja og hækkað afnotagjöldin eins og þar var gert ráð fyrir. Það kom fram, að þetta hefði ekki verið gert, vegna þess að það var ekki verið að hugsa um fjárhag Ríkisútvarpsins, heldur áhrif hækkunar afnotagjaldanna á vísitöluna, kaupgreiðsluvísitöluna. Það liggja fyrir margbrotnir útreikningar á þessum hugleiðingum gerðir af Framkvæmdastofnuninni, þar sem menn leika sér að tölum, ekki til þess að gæta hags þessarar menningarstofnunar þjóðarinnar, heldur til þess að fórna hagsmunum hennar á altari vísitölunnar. Þetta er ekki fögur saga. Og svo þykjast menn ætla að skjóta sér undan í þessu sambandi, að þeir séu að hlífa útvarpshlustendum við nokkurri hækkun afnotagjalda, um leið og þeir eru að stunda þá iðju að snuða hinn almenna launþega í landinu um kauphækkanir, sem hann ætti að fá samkv. kaupgreiðsluvísitölunni. Slík iðja er ekki í þjónustu útvarpshlustenda. En þetta getur ekki gengið, eins og ég gat um áðan, og till. mín er til að ráða bót á þessu. Ég vil undirstrika, að það er hlutverk Alþ, að ráða bót á þessu, og að óbreyttum lögum getur enginn annar aðili í þjóðfélaginu gert þetta. Menntmrh. hefur ekki heimild til þess að hækka afnotagjöldin umfram það, sem gert er ráð fyrir í fjárhagsáætlun eins og Alþ. gengur endanlega frá henni, og það er ekki reiknað með hækkun, eins og frv. er lagt fram. Ég er ekki að leggja til, að það verði mætt öllum kröfum Ríkisútvarpsins sjálfs, heldur að það sé einungis gert mögulegt, sem hæstv. menntmrh. hefur sjálfur samþykkt, - það sé gert mögulegt að standa við þá útgjaldaliði, sem hann hefur samþ. með því að leggja fjárhagsáætlunina þannig fram, það sé gert mögulegt með því að auka tekjurnar. En nú kemur meira til. Þetta er um það, sem liðið er. Nú hefur verið ákveðið og búið að ákveða gengislækkun, og sú ákvörðun hlýtur að hafa áhrif á rekstur Ríkisútvarpsins eins og á aðrar stofnanir og fyrirtæki í landinu. Fjármáladeild Ríkisútvarpsins hefur gert lauslega áætlun nú þegar um það, hvað gengislækkunin þýðir fyrir Ríkisútvarpið. Samkv. því er gert ráð fyrir, að hún þýði 15 millj. kr. aukningu á rekstrarútgjöldum hljóðvarpsins og 20 millj. kr. aukningu á rekstrarútgjöldum sjónvarpsins. Og þetta kemur til viðbótar þeim tekjuhalla, sem er á frv., 55 millj., og það kemur til viðbótar fyrirsjáanlegum tekjuhalla á þessu ári, sem er áætlaður 15–20 millj. Ef menn hafa þetta í huga, hygg ég, að allir ættu að sjá, hve mjög er í hóf stillt þeirri till., sem ég hef borið fram á þskj. 238, enda er þar ekki um að ræða annað en það, að mögulegt sé gert það, sem hæstv. menntmrh. virðist gera ráð fyrir. Ég hef sagt, að hér væri um að ræða aðför að einni höfuðmenningarstofnun þjóðarinnar. Og það er ömurlegt, að það skuli vera gert. En ég vil ekki trúa því, fyrr en ég reyni, að það séu ekki nógu margir alþm., bæði í stjórnarliði og stjórnarandstöðu, til þess að grípa hér í taumana. Maður hefur heyrt það, að þm. margir hverjir hafi oft haft sig sérstaklega í frammi um það að ganga fram fyrir skjöldu, þegar sérstök menningarmál ættu í hlut. Ég hygg, að þetta eigi ekki síður við ýmsa þm. í stjórnarliðinu heldur en í stjórnarandstöðunni. Og það yrði - mér liggur við að segja háðung fyrir alla þá, sem telja sig skilja og virða menningarhlutverk Ríkisútvarpsins, ef þeir bregðast ekki rétt við þeim vanda, sem hér er um að ræða. Það er ömurlegt, að það skuli vera svo komið fyrir Ríkisútvarpinu, að það skuli vera orðið sérstök vandræðastofnun vegna fjárhagsástæðna. Það er ekki ofsagt, þó að ég segi, að nú stefnir að þessu. Ég vil til áréttingar þessu leyfa mér að vísa til ályktunar, sem samþ. var fyrir nokkru í útvarpsráði af öllum meðlimum útvarpsráðs. Þessi ályktun var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Útvarpsráð skorar á Alþ. að afgreiða fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins í fjárl. fyrir 1973 þannig, að heimiluð verði sú hækkun á afnotagjöldum, sem nauðsynleg er til þess að mæta kostnaðarhlið áætlunarinnar, eins og hún var lögð fyrir Alþ. í fjárlagafrv.“ Þannig hljóðar ályktun útvarpsráðs. Hún fjallar um að skora á Alþ. að samþykkja það, sem lagt er til með brtt. minni. Og þessi áskorun hefur verið send Alþ. En ég vil til enn frekari áherzlu leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta að lesa kafla úr bréfi, sem útvarpið hefur ritað menntmrn, um þetta mál. Bréfið er dags. 5. des. Þar segir: „Athygli hins háa rn. skal hér með vakin á eftirfarandi atriðum í frv. til fjárl. fyrir árið 1973, sem nú liggur fyrir Alþingi: Í frv. eru áætluð gjöld hljóðvarpsdeildar Ríkisútvarpsins 25 millj. 120 þús. kr. hærri en áætlaðar tekjur og áætluð gjöld sjónvarsdeildar 30 millj. 225 þús. kr. hærri en áætlaðar tekjur, og hafa þó afskriftir af dreifikerfi sjónvarps verið lækkaðar um 36 millj. kr. frá því, sem fjárlagatill. Ríkisútvarpsins gerðu ráð fyrir samkv. viðtekinni reglu. Sá rekstrarhalli samkv. frv., sem hér er lýst, byggist á því, að gjöld eru uppfærð í samræmi við till. stofnunarinnar, að undanskildum afskriftum í sjónvarpsdeild, sem áður getur. En í tekjuhlið er gert ráð fyrir óbreyttri upphæð afnotagjalda. Samkv. 3. mgr. 13. gr. útvarpslaga, sem sett voru á s.l. ári, er það Alþ., sem endanlega staðfestir fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins í fjárl. Hið ótvíræða ákvæði útvarpsl. veldur því að sjálfsögðu, að verði fjárlagafrv. að fjárlögum óbreytt að því er Ríkisútvarpið varðar, jafngildir það fyrirmælum til framkvæmdavaldsins um, að annaðhvort skuli Ríkisútvarpið rekið með 55 millj. kr. halla á næsta ári eða grundvallarbreytingar verði gerðar á rekstri þess, sem fælust þá í stórfelldum samdrætti. Ríkisútvarpið leyfir sér því að bera fram við hið háa rn. eindregin tilmæli um, að endurskoðuð verið hið allra bráðasta ákvæði fjárlagafrv. að því er stofnunina varðar. Því verður eigi trúað að óreyndu, að það sé með vitund og vilja rn., að frv. gerir ráð fyrir óbreyttum afnotagjöldum á næsta ári. Sýnist einsætt, að tímabært sé, að hið háa rn. taki afstöðu til till. stofnunarinnar þar um, eins og þeim var lýst í fjárlagatill. hennar. Fallist rn. á till. Ríkisútvarpsins í þessu efni, þarf að gera ráðstafanir til þess gagnvart Alþ., að gerðar verði viðeigandi breytingar á fjárlagafrv., áður en það kemur til endanlegrar afgreiðslu.“ Ég bið menn að veita því athygli, að enn fremur segir svo í bréfinu: „Geti hið háa rn. hins vegar ekki fallizt á till. Ríkisútvarpsins um upphæðir afnotagjaldanna á næsta ári, verður að líta á það sem óbein fyrirmæli til Ríkisútvarpsins um að ákveða samdrátt í starfseminni, til þess að komizt verði hjá rekstrarhalla. Ef til þess verður ætlazt, er lífsspursmál fyrir stofnunina að fá vitneskju um það hið fyrsta, því að augljóst er, að óbreyttum gæðum og samsetningu dagskrár verður ekki haldið uppi nema í hæsta lagi eitthvað fram yfir áramótin, ef ekki á að koma til algers greiðsluþrots.“ Ég skal ekki fara hér með lengra mál úr bréfi Ríkisútvarpsins. Ég hygg, að það sé óþarfi að gera það og raunar óþarfi að fjölyrða meira um þetta mál. Það liggur svo skýrt fyrir, hvað hér er um að ræða. Og ég endurtek: það er ömurlegt, að svo skuli vera komið sem raun ber vitni, vegna þess að frá fyrstu tíð hefur það verið talið nauðsynlegt, að Ríkisútvarpið hefði sem mest fjárhagslegt sjálfstæði. Og það er í samræði við þær reglur, sem gilda hvarvetna, þar sem ég þekki til í nálægum löndum, sem sambærileg eru við aðstæður þær, sem við hér búum við. Og þetta er ekki tilviljun. Það er vegna þess, að það er grundvallaratriði að varðveita sem bezt sjálfstæði þessarar þýðingarmiklu fjölmiðla þjóðarinnar, til þess að þeir geti sem bezt staðið á verði fyrir því, að gætt sé fyllsta hlutleysis og óhlutdrægni gagnvart öllum stefnum, flokkum og málefnum í þjóðfélaginu. Það er mjög hættulegt og alvarlegt mál, að hæstv. ríkisstj. skuli vera búin að koma, ef hún lætur sér ekki segjast nú á elleftu stundu, Ríkisútvarpinu í þá aðstöðu, að hún þurfi kannske sjálf að vasast í fjármálum þess til þess að afstýra því, að það sé ekki mikið dregið úr dagskrá útvarpsins, eða til þess með fjármálaaðgerðum að leitast við að hafa áhrif á það, með hverjum hætti ætti að draga saman starfsemi Ríkisútvarpsins. Hér er vegið að því fjöreggi, sem þjóðin á í þessum fjölmiðlum, hljóðvarpi og sjónvarpi, ef þess er gætt, að þessar stofnanir gæti í starfsemi sinni þess að vera sem sjálfstæðastar gagnvart ríkisvaldinu og ríkisstj., hver svo hún er og á hvaða tíma sem er.



Herra forseti. Ég tel mig ekki þurfa að hafa ýkjamörg orð um fjárlagafrv. í heild eða þá stefnu, sem í því birtist. Aðrir hafa gert því þau skil á undan mér, að ég tel þess ekki brýna þörf, og ég mun því um það efni segja aðeins örfá orð. Ég gat þess við 2. umr. frv., að það væru svo margar stærðir óþekktar í dæminu, að mjög erfitt væri og raunar ógerlegt að gera sér ákveðna hugmynd um, hver niðurstaðan yrði úr fjárlagadæminu. Maður gat vissulega vænzt þess, að við 3. umr. horfði þetta allt öðruvísi við. En ég verð að segja, að því miður hefur ekki heppnazt að ráða bót á því. Það er að vísu búið að gefa þingheimi upp, hversu tekjur eru áætlaðar miklar og útgjöld líka, en það er jafnframt tekið fram, að það muni vanta tæpan hálfan milljarð til þess að standast þær niðurgreiðslur, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Jafnframt þessu vil ég benda á það, að eftir þeim till., sem sérfræðingan. gaf ríkisstj., var það álit sérfræðinganna varðandi hverja einstaka tillögu, að það þyrfti frekari aðgerða við til þess að ná því takmarki við efnahagsaðgerðirnar, sem stefnt væri að, það þurfti að gera frekari ráðstafanir en enn hafa séð dagsins ljós í þeim ákvörðunum, sem teknar hafa verið núna síðustu daga. Ég vil því til stuðnings aðeins minna á það, að nú er gert ráð fyrir, að vísitala verði að meðaltali á árinu 1973 1221/2 stig í stað 117, sem annars átti að halda henni í. Í sambandi við það vil ég minna á, að geymt var að greiða 21/2 vísitölustig eftir kjarasamningum, sem síðan átti að taka upp núna um áramót. Á sama hátt var farið fram á það við bændasamtökin, að þau frestuðu að ganga til endurskoðunar á verðlagsgrundvelli bænda, sem þeir áttu þó rétt á að gera fyrir 1. sept. Fundur Stéttarsambandsins varð við þeim tilmælum, en orðaði það þannig í sinni ályktun, að hann láti það óátalið, þótt gerð verðlagsgrundvallar sé frestað fram til næstu áramóta, enda verði bændum tryggt það verðlag, sem felst í framreiknuðum verðlagsgrundvelli samkv. gildandi reglum miðað við 1. sept. n.k. Þarna má einnig búast við nokkurri hækkun, sennilega gæti það valdið 1-21/2 vísitölustigum eftir þeim áætlunum, sem um þetta hafa verið gerðar. Þá sýnist mér, að strax 1. marz muni vísitalan verða komin upp yfir það mark, sem henni er ætlað í fjárlagafrv, að vera yfir árið allt. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi. En ég vil benda á það um leið, að það er engin furða, þó að margir séu vantrúaðir á það, að þessar ráðstafanir komi að tilætluðum notum, eins og ég hef lýst hér, þegar það cr gefið út af einum stjórnarflokkinum, að hann sé vantrúnaður á, að þessar ráðstafanir komi að nokkru gagni. Í Þjóðviljanum segir 19. des. 1972: „Eftir rétt ár eða fyrr verður enn að gera ráðstafanir. Enn verður að leita lausnar á vanda. Þá dugar ekkert hálfkák. Þá duga engar frestunaraðgerðir. Þá dugar ekkert minna en breyting, róttæk breyting, sem rýfur vítahringinn.“ Maður gæti kannske spurt: Hvaða vítahring? Það er ekki skýrt nánar. Er það kerfið, sem á að rjúfa, eða er það sá vitahringur, sem ráðherrastólarnir mynda, sem á að rjúfa? Þetta mun ugglaust koma í ljós, en ég á von á því, að þessar aðgerðir verði ekki til mikils, eins og þær eru framkvæmdar. Ég læt svo útrætt um þessa hlið málsins, en ég vil aðeins í örstuttu máli gera grein fyrir till., sem við fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. höfum leyft okkur að flytja við brtt., sem meiri hl. n. flytur, þess efnis, að ríkisstj. sé heimilt að lækka fjárveitingar til greiðslu rekstrarkostnaðar ráðuneyta, ríkisstofnana, styrkja og verklegra framkvæmda á árinu 1973, sem ekki er bundið í lögum, um allt að 15% að jafnaði. Við teljum, eins og ég rakti rækilega í ræðu minni við 2. umr. þessa máls, að þarna sé ekki farið hyggilega að. Ég rakti það þá, að sá niðurskurður, sem gerður var s.l. sumar og var tiltölulega lítill miðað við þann, sem nú á að gera, hefði komið niður mjög óeðlilega og algerlega af handahófi. Þess vegna teljum við höfuðnauðsyn, eins og ég gat um líka í ræðu minni við 2. umr., að fjvn. fjalli um þann niðurskurð, sem ríkisstj. telur, að þurfi að gera á hverjum tíma. Hæstv. fjmrh. gat þess hér áðan í ræðu sinni varðandi þann niðurskurð, sem gerður var á fjárl. sumarið 1972, að þá hafi undirnefnd fjvn. verið með í ráðum um niðurskurðinn. Ég er nú ekki alveg sannfærður um, að þetta sé fyllilega rétt. Ég hygg, að undirnefnd fjvn., sem starfar allt sumarið, hafi ekki leyst þetta mál. Hins vegar ber þess að geta, að undirnefndir í vissum málaflokkum munu hafa fengið að fylgjast með því í nóv., hvaða hugmyndir voru uppi um þennan niðurskurð, sem þó var ekki nema aðeins 174 millj, kr. Ég tel því, að það sé nauðsyn og krafa, sem Alþ. getur sízt af öllu sleppt fram hjá sér, að sá niðurskurður, sem beitt er á fjárl., verði gerður í samræmi við og samkv. till. fjvn. Ég get svo látið máli mínu lokið hvað þetta varðar, því að raunverulega hef ég skýrt efni till. fyrr í þessum umr., eða við 2. umr., og tel ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því.



Herra forseti. Mér skilst á ræðum hv. þm. og segja má bæði þeirra, sem eru í stjórnaraðstöðu og stjórnarandstöðu, að svo ári nú, að ekki sé tiltækt að flytja margar og háar brtt. við fjárl., sem nú eru til afgreiðslu. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé svo, að varla sé unnt fyrir okkur að flytja mikið af slíkum till., jafnvel þó að okkur langi til þess og þó að við okkur blasi víðs vegar í kjördæmum okkar þörf fyrir auknar fjárveitingar. Ég mun þess vegna við þessa fjárlagaafgreiðslu ekki flytja margar till. til hækkunar á fjárl. fyrir utan þær, sem ég flyt ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v. Það er á þskj. 251 ein brtt., sem ég flyt um fjárveitingu til svokallaðs Hólafélags, að upphæð 500 þús. kr. Það mun hafa verið árið 1963, að héraðsfundur Skagafjarðarprófastdæmis gerði um það ályktun, að vinna skyldi að því að koma á fót þessu félagi, og var kjörin n. á þeim fundi til að vinna að því máli. Og árið eftir, ef ég man rétt, eða árið 1964, var þetta félag stofnað. Í lögum félagsins segir svo um hlutverk þess, að það sé að beita sér fyrir samtökum meðal þjóðarinnar um eflingu Hólastaðar á sem víðtækustu sviði. Skal höfuðáherzla lögð á endurreisn biskupsstólsins á Hólum og eflingu Hóla sem skólaseturs, og vill félagið vinna að því, að við hlið bændaskólans rísi upp nýjar menntastofnanir, sem hæfi þessu forna menningarsetri. Þetta félag hefur starfað síðan árið 1964, og því miður er ekki hægt að segja, að eftir það liggi mikil störf. Áður hafði verið til svonefnd Hólanefnd, og ég tel, að hún hafi unnið mikið að því að auka veg Hólastaðar. M.a. hafði hún forgöngu um, að reistur var turninn, sem byggður var til minningar um Jón biskup Arason og allir eru sammála um, að hafi orðið til mikillar prýði á Hólastað. En Hólafélagið hefur raunar fleiri áform á prjónunum en þau, sem nefnd er í 2. gr. laga þess og ég var að vitna til. Það hefur m.a. hugsað sér að reyna að vinna að því að fegra Hólastað án þess þó að raska þar nokkru, sem minnir á forna frægð staðarins, og á síðasta aðalfundi Hólafélagsins var sú ákvörðun tekin, að félagið gengist fyrir því að fegra umhverfi Hóladómkirkju, sem er, eins og við vitum, ein elzta og fegursta kirkja þessa lands. M.a. er mikil nauðsyn á því að byggja að nýju girðingu utan um kirkjugarðinn á Hólum. Þar er nú steypt girðing, sem er að molna niður og er orðin staðnum til mikils vansa. Söfnuðinum, Hólakirkjusöfnuði, er ætlað að sjá um þetta verk, en þetta er mjög fámennur söfnuður, og hann hefur ekki tök á því að sinna þessu hlutverki, ,jafnvel þó að hann ætti kost á því að fá einhver lán úr kirkjugarðasjóði, sem enn mun vera mjög fjárvana. Það er þess vegna, sem ég hef leyft mér að flytja þessa till. Hugmyndin er að verja þessu fé fyrst og fremst til þess að gera upp girðinguna í kringum garðinn, þannig að hún hæfi kirkjunni og staðnum. Ég held, að ég þurfi ekki að lýsa þessu nánar. Ég býst raunar við því, að þessi till. mín fái lítinn framgang hér í þinginu, þótt lítil sé, en ég vænti þess samt, að a.m.k. þm. Norðlendinga líti á mál þetta með skilningi, og ég vil minna á það, af því að ég minntist á hlutverk Hólafélagsins hér áðan, sem var m.a. það að vinna að endurreisn biskupsstólsins á Hólum, að nú á síðasta kirkjuþingi var samþ. till. frá herra biskupinum yfir Íslandi þess efnis, að skorað er á stjórnvöld að vinna að því, að biskupsstóll verði endurreistur á Norðurlandi ekki síðar en á árinu 1974. Hæstv. forsrh., sem jafnframt er kirkjumrh., er ekki staddur hér í þinginu, sé ég er, en ég vænti þess fastlega, að hann beiti sér fyrir þessu áhugamáli okkar Norðlendinga. Ég veit, að hann ber góðan hug til þessa máls, og vissulega væri það vísasti vegurinn, að þetta mál fengi framgang, eins og kirkjuþing óskar eftir, ef sjálfur hæstv. kirkjumrh. vildi beita sér fyrir því. Ég mun ræða þessi mál við hann, þegar þing kemur saman aftur eftir jólahlé, kynna mér, hvort hann sjái sér fært að beita sér fyrir þessu máli, endurreisn biskupsstóls á Norðurlandi, og ég vil taka það fram sem mína skoðun, að biskupssetrið á að vera á Hólum. En ef hæstv, forsrh. treystir sér ekki til þess, má vel vera, að ég reyni aðrar leiðir til að koma þessu máli inn í þingið og láta þá á það reyna, hvern framgang þetta mál fær á þingi.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála mikilvægi ríkisfjármála, þegar rætt er um verðbólguvandann. Þegar við stöndum andspænis þeim aðgerðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert í sambandi við nýja gengisskráningu, sem hefur í för með sér gengislækkun, þá er algerlega vonlaust, að slík aðgerð nái tilgangi sínum, tryggi rekstrarafkomu atvinnuveganna eða eigi þátt í því, að verðbólgan vaði ekki hömlulaust áfram, nema aðgæzla sé viðhöfð í sambandi við meðferð ríkisfjármálanna. Það þurfa samfara nýrri gengisskráningu að fara fram aðgerðir í fjármálum ríkisins, í peningamálum og í efnahagsmálum þjóðarinnar almennt, enda er það svo, að í áliti valkostanefndarinnar svokallaðrar eða efnahagsmálanefndarinnar er lögð á það mikil áherzla, að hvort sem farin er svo kölluð millifærsluleið, niðurfærsluleið eða uppfærsluleið, öðru nafni gengislækkun, sé það skilyrði, eins og þar er komizt að orði, með leyfi forseta: „Þannig væri raunverulega um að ræða þrenns konar aðgerðir, sem í einhverjum mæli fylgdu hverri sem væri af hinum þremur meginleiðum.“ Valkosfanefndin, efnahagsmálanefndin, gerði það að skilyrði, að þessar þrjár aðgerðir yrðu allar framkvæmdar að einhverju leyti. Hin fyrsta þeirra var takmörkun launabreytinga með því að breyta kaupgreiðsluvísitölunni, eins og hæstv. forsrh. lagði mjög mikla áherzlu á, að væri persónuleg skoðun sín, ef millifærsluleiðin væri farin og söluskattur hækkaður. Ég skal ekki fjalla sérstaklega um þá aðgerð hér. Hér hafa formælendur ríkisstj. hrósað sér af því, að ekki væri ætlunin að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi, en hingað til skorazt þó undan því að svara fsp. um, hver þróun kaupgreiðsluvísitölunnar væri, ef engar aðgerðir væru frammi hafðar, sem breyttu gildandi lögum um útreikning framfærslu- og kaupgreiðsluvísitölu. Önnur sú aðgerð, sem framkvæma skyldi samhliða gengisbreytingu, var að lækka útgjöld frá því, sem ráð er fyrir gert í frv, til fjárl., eins og það var, þegar það var lagt fyrir Alþ. nú í haust. Og það tók til lækkunar útgjalda bæði við rekstur og að því er til framkvæmda tekur. Og þriðja aðgerðin, sem nauðsynlegt var að framkvæma, var lækkun útlánaáforma fjárfestingarlánasjóða með því að takmarka fjáröflun til þeirra og útlán frá þeim. Þannig er það svo, að í álitsgerð valkostanefndarinnar er gert ráð fyrir því, að ef millifærsluleið eða niðurfærsluleið er farin, þá sé lækkun opinherra útgjalda og útlána af stærðargráðunni 1600–1700 millj. kr., og ef uppfærsluleiðin er farin, þá er talið nauðsynlegt, að niðurskurður á rekstrargjöldum ríkisins, opinberum framkvæmdum og útlánum fjárfestingarlánasjóða nemi 1300–1400 millj. kr. Það var að vísu svo, að engin þessara leiða, sem valkostanefndin beinlínis benti á, var valin. En ríkisstjórnarflokkarnir, eins og kunnugt er, komu hver um sig með sínar till: Einn, að því er ég hygg Framsfl. lagði megináherzlu á hækkun söluskatts. Annar, að því er ég tel Alþb., lagði megináherzluna á hækkun innflutningsgjalds, söluskatts og fjáraukagjalds. Og sá þriðji, að því er ég hygg SF, lagði áherzlu á uppfærsluleiðina eða gengislækkun, er næmi 16% Þegar ríkisstj. bað hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar að gera samanburð á þessum leiðum, var gert ráð fyrir því í öllum tilvikum, að dregið yrði úr gjöldum við rekstur ríkisins og framkvæmdir ríkisins, að því er næmi samtals 800 millj, kr., frá minnst 400 og upp í 800 millj. kr. Og útlánaáform átti að skera niður um nær 400 millj. kr. Hér á hv. Alþ. hafa ráðh. lýst því yfir, að samhliða þeirri leið, sem valin var, gengisbreytingu og gengislækkun, mundi verða um 500 millj. kr. niðurskurður á gjöldum ríkissjóðs samkv. fjárl., bæði til rekstrar, styrkja og framkvæmda. Og þegar þeir hafa verið spurðir um, hvernig ætti að koma þessum niðurskurði fyrir, hvaða framkvæmdir skyldi skera niður eða útgjöld, þá hafa þeir sagt, að þeir bæru fram till. um 15% lækkun á ólögbundnum greiðslum samkv. fjárl., sem gætu numið þessari upphæð. Í grgr. þeirri, er ég gat um áðan, frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar er sagt og staðfest, að 15% lækkun á ólögbundnum greiðslum muni nema þessari upphæð. En hagrannsóknadeildin gerir sér tæpast von um meiri niðurskurð en 400 millj. kr. frá upphaflegu frv. að fjárl. og bendir á, að við 2. umr, fjárl. hafði útgjöld samkv. þeim verið hækkuð um nær 300 millj. kr., þannig að vandamálið, áður en 3. umr. fjárl. hefst, er að þessu leyti heilar 700 millj, kr. a.m.k. Nú hefur það komið fram í umr. hér í Sþ., að vanti í fjárl. 492 millj. kr. í gjaldahliðinni til þess að standa undir nauðsynlegum niðurgreiðslum. Þessari staðhæfingu hefur verið ómótmælt, og miðað við þá upphæð sem staðreynd er þessi niðurskurður algerlega útilokaður og ófær. Það er útilokað að nota sömu upphæðina, þessar 500 millj. kr., - möguleika sem felst í 15% lækkun á ólögbundnum útgjöldum samkv. fjárl., - hvort tveggja til niðurgreiðslna og um leið til þess að lækka útgjöld samkv. fjárl. Það er líka svo, að allar líkur benda til þess, að aldrei verði úr slíkum niðurskurði af hálfu hæstv. ríkisstj., sem fælist í heimild af hálfu Alþ, um 15% lækkun á ólögbundnum greiðslum. Kemur bar margt til. Ég vil í fyrsta lagi benda á reynsluna frá því í sumar, þar sem ríkisstj. hafði stór orð um það að ætla sér að skera niður útgjöld fjári. um allt að 400 millj. kr. til þess að standa undir niðurgreiðslum og kostnaði við brbl. um tímabundna verðstöðvun. Við I. umr. fjárlagafrv. var æ ofan í æ innt eftir því, í hverju þessi niðurskurður fælist. Það komu engin svör. Loksins nú fyrir nokkrum dögum komu þau svör, að það hefði tekizt á pappírnum að koma þessum niðurskurði í 173 millj. kr., en sumar upphæðir voru þess eðlis, að þar var eingöngu um niðurskurð á pappírnum að ræða, en ekki raunverulegan niðurskurð, Og þrátt fyrir þennan niðurskurð er allt útlit fyrir það, að greiðsluhalli á ríkissjóði verði slíkur á þessu ári, að hann nemi um 300 millj. kr., þannig að við alþm. getum ekki gert okkur neinar vonir eða tekið ríkisstj. trúanlega, þegar hún heitir 15% lækkun á ólögbundnum greiðslum. Við stöndum því frammi fyrir þeirri staðreynd, að ríkisstj. getur hvorki staðið við það, sem hún sjálf telur nauðsynlegt að skera niður útgjöld ríkisins um, og því siður getur hún staðið við það, sem efnahagsmálanefndin, sérfræðingar hennar sjálfrar telja nauðsynlegt að skera niður útgjöld ríkisins um, til þess að þau séu ekki svo mikil. að þau verði til þess að auka á verðbólguna í landinu, þau verði til þess að auka á halla á ríkissjóði, að þau verði til þess að auka á viðskiptahalla þjóðarinnar við útlönd. Það hefur ekki sízt orðið til þess að magna verðbólguna í landinu í valdatíð núv. hæstv. ríkisstj., að hún á fyrsta hálfa valdaári sínu gerði þær ráðstafanir að veifa um það bil 1000 millj. kr. út í efnahagslífið, þar af um 600 millj. kr. umfram það, sem fjárlagaheimildir sögðu til á því ári, með þeim árangri, að 400 millj. kr. greiðsluhalli var á ríkissjóði það ár og 4000 millj. kr. viðskiptahalli á þjóðarbúskapnum. Útlitið fyrir þetta ár er, eins og ég gat um hér áðan, á mjög sama veg, en hvort tveggja gerir það að verkum, að hér eru í umferð sífellt verðminni peningar, sem ríkisstj. lætur prenta á grundvelli þess að taka erlend lán og reynir að fresta því með þeim hætti, að menn horfist í augu við þær staðreyndir, að menn geta ekki lifað um efni fram. Ég afhenti hæstv. fjmrh. í gærkvöld tvær fsp., sem ég tel mjög mikilvægt, að sé svarað mjög skýrt. Önnur fsp. er á þessa leið: Samkv. yfirlýsingum ráðh. er gert ráð fyrir, að dregið verði úr útlánaáformum opinberra lánastofnana og fjárfestingarlánasjóða í tengslum við ráðstafanir vegna gengisbreytingarinnar. Því er spurt: Hve háum upphæðum nemur sá niðurskurður, og í hverju felst hann? Eins og ég gat um, var það áform allra stjórnarflokanna samkv. úrræðum þeirra sjálfra til lausnar efnahagsvandanum að skera þessi útlánaáform niður um nær 400 millj, kr. Það kemur enn fremur fram, að þetta niðurskurðaráform er til staðar, eftir að Framkvæmdastofnunin hefur samkv, frásögn valkostanefndar skorið niður útlánaáformin um 300 millj. kr., eins og stendur á bls. 68 í Nýja testamenti þeirrar ágætu nefndar. Það hefur líka komið hér fram, að fjárskortur fjárfestingarlánasjóðanna er um 3000 millj. kr., og ríkisstj. hefur ekki borið hér fram nein frv. eða greint frá því, hvernig úr þeim fjárskorti skuli ráða. Það hefur að vísu verið borið hér fram frv. til I. um heimild til lántöku í sambandi við framkvæmdaáætlun opinberra framkvæmda, sem felur í sér heimild til 1000 millj. kr. lántöku, sem er utan þessarar 3000 millj. kr. fjárvöntunar, að því er ég hygg. Og það er ætlunin að fjármagna þessar 1000 millj. kr. framkvæmdir að öllu leyti með lánum og óvíst með öllu, að slík lán fáist, eins og reynslan hefur Lent til á þessu ári, þegar útgáfa spariskírteina hefur verið árangurslaus eða réttara sagt þan ekki selzt eins og ráð var fyrir gert. Þegar á allt þetta er litið, er fullkomin ástæða til þess, að hæstv. fjmrh, svari þessari fsp., sem ég hér ber fram, og ég geri mér fastlega vonir um, að hann skýri frá áformum ríkisstj. að því er snertir niðurskurðinn, og ég bæti því við, að fróðlegt væri að vita um ráðagerðir hæstv. ríkisstj. um það, hvernig skuli brúa það bil, sem felst í 3000 millj. kr. fjárvöntun til fjárfestingarlánasjóðanna. Þá er að hinu leytinu fsp., sem ég hef á sama veg afhent hæstv. fjmrh. í gærkvöld og vil bera fram á þessa leið: Samkv, yfirlýsingum ráðh. er gert ráð fyrir sem þætti í efnahagsaðgerðum í tengslum við gengislækkunina, að lækkuð verði útgjöld til rekstrar, styrkja og verklegra framkvæmda frá því, sem ráð er fyrir gert í frv, til fjárl. fyrir árið 1973, ef frá eru tekin áhrif gengisbreytingar á tekjur og gjöld frv. Því er spurt: 1) hvaða breytingar hafa orðið á tekju- og gjaldahlið frv. til fjárl. fyrir árið 1973, frá því að það var lagt fram, bæði er tekur til rekstrar og framkvæmda, vegna gengisbreytingarinnar? 2) Hvaða breytingar hafa orðið á tekju- og gjaldahlið frv. til fjárl. fyrir árið 1973, frá því að það var lagt fram, bæði að því er tekur til rekstrar og framkvæmda, af öðrum ástæðum en gengisbreytingunni, er miðað er við till. meiri hl. fjvn., áður en 3. umr. fjárlagafrv. hefst? Ég vil taka það fram, að ég hef spurt hæstv. fjmrh. um, hvort hann hefði svar við þessu skriflega, og hann hefur boðið mér slíkt svar, sem frsm. minni hl. fjvn, hefur einnig látið mér í té. En það svar tel ég að vísu of ógreinilegt, til þess að fullgilt sé, en samkv. því get ég ekki betur séð en hæstv. ríkisstj. sé um það bil 1000–1500 millj. kr. frá því marki, sem hún sjálf setur sér um það, hvaða upphæð fjárl. megi nema hæst nú fyrir næsta ár, ef ekki á að stefna enn meir í ógæfuátt en nú horfir. Og ég get ekki heldur séð betur en núv. fjárlagafrv. sé um það bil 2000–2500 millj. kr. hærra en sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálanefndinni telja óhætt, þótt miðað sé við um það bil 3000 millj. kr. viðskiptahalla við útlönd. Það er sem sagt allt á eina bókina lært hjá ríkisstj. frá upphafi valdaferils hennar, að hún ætlar sér að stefna í halla í ríkisbúskap og í þjóðarbúskap. Hún horfist ekki í augu við þá staðreynd, að samneyzlan og einkaneyzlan er hærri en þjóðartekjur og þjóðarframleiðsla, og af því getur ekki leitt annað en halla í ríkisbúskap og þ,jóðarbúskap. Slíkt getur gengið, meðan við njótum þess lánstrausts út á við, sem viðreisnarstjórnin á sínum tíma skapaði Íslendingum, en var glatað eftir valdaferil fyrri vinstri stjórnar. Slíkt getur gengið í stuttan tíma, en ekki til lengdar. Við erum nú þegar komnir að þeim mörkum, að byrði afborgana og vaxta er orðin svo há, að hún takmarkar getu okkar í framtíðinni til átaka við nauðsynleg verkefni þjóðinni til heilla. Þess vegna er það svo, að það fjárlagafrv., sem við nú afgreiðum í dag væntanlega, beri vitni áframhaldandi ábyrgðarleysi og úrræðaleysi hæstv. ríkisstj. þrátt fyrir gengisbreytinguna. Þrátt fyrir þær efnahagsaðgerðir, sem gerðar hafa verið, er stefnt á framhaldandi viðskiptahalla, áframhaldandi halla í ríkisbúskap. Með þeim hætti heldur verðbólgan áfram að vaxa, vaxa ríkisstj. yfir höfuð. En við skulum vonast til þess, að þjóðin beri gæfu til þess að skipta um stjórn, áður en verðbólgan vex þjóðinni allrí yfir höfuð.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh, gaf hér yfirlýsingu í sambandi við hugsanleg kaup á nýju skipi eða byggingu nýs skips til Vestmannaeyjaferða. Ég tel því miður, að yfirlýsingin hafi ekki verið nærri nógu ákveðin eða afgerandi, vil ég taka þetta fram í sambandi við yfirlýsinguna: Ef þm. Sunnl. mega skilja yfirlýsingu hæstv. fjmrh. á þann veg, að út úr viðræðum, sem hann ræddi um, við hæstv, ríkisstj. komi, að hún muni láta hanna skipið og leita tilboða í smíði þess, þannig að fyrir liggi, að stjórnvöld geti tekið ákvörðun í málinu, tel ég, að málið hafi þokazt nokkuð í rétta átt, og vil leyfa mér að líta á yfirlýsingu hæstv. ráðh. í þessu ljósi, ef aths. kemur ekki fram um annað, og mun þá eftir atvikum láta hana nægja. Ég hefði haft löngun til þess að ræða nokkuð samgöngumál Vestmannaeyja, en ég vil verða við óskum hæstv. forseta um að tefja ekki umr. og mun því ekki gera það. En ég vil aðeins benda á, að þessi mál standa þannig nú, að sú n., sem Alþ, kaus á s.l. vori til þess að kanna úrbætur í sambandi við samgöngumál Vestmanneyinga, hefur lokið störfum og skilað viðkomandi ráðh., samgrh., áliti sínu, og er þar lagt til af 4 um. af 5, að byggt verði nýtt skip til þessara ferða. Það næsta, sem hlýtur að verða að gerast í málinu, er það, að áður en stjórnvöld taka ákvörðun um, hvort þau ráðast í smiði á skipinu, verði hið fyrirbugaða skip teiknað og hannað og leitað tilboða í byggingu þess. Þegar það liggur fyrir, er að mínum dómi næsta skrefið fyrir stjórnvöld að ákveða, hvort í byggingu skipsins skuli ráðizt eða ekki. Ég geri mér fulla grein fyrir því, að hér er um allviðamikið mál að ræða fjárhagslega séð, en ef við lítum á það fjármagn, sem varið er til samgöngumála - og á ég þar við þær upphæðir, sem er að finna í vegáætluninni, - þá er þetta ekki svo há upphæð, að það ætti að vera neitt til fyrirstöðu fyrir stjórnvöld að taka ákvörðun um byggingu á nýju skipi, sérstaklega þegar við höfum bent á, að það sé eðlilegt og möguleiki fyrir því að fá byggingarkostnaðinn að láni að mestu leyti, jafnvel til 5 eða 10 ára, og þannig væri hægt að dreifa kostnaðinum á fjárlög þetta árabil. Eins og ég sagði, skal ég ekki fara frekar út í samgöngumál Vestmannaeyja, en tel alveg nauðsynlegt, að við megum leggja þennan skilning í yfirlýsingu ráðh., því að ef hann er ekki fyrir hendi, liggur í augum uppi, að frekari viðræður við stjórnvöld eru því miður gagnminni en ég teldi æskilegt. Ég hef flutt á þskj. 250 brtt. við fjárlög, þar sem er lagt til, að við 4. gr. 102 komi nýr liður, 519 Fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum 300 þús. kr. Ég hef áður bent á, að samkv. lögum er ákveðið, að fiskvinnsluskóli skuli stofnaður í Vestmannaeyjum. Lög um fiskvinnsluskóla eru að þessu leyti alveg skýr. Þar er sagt, að stofnaður skuli fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum, og þess vegna er þetta tilraun til þess að koma því máli á hreyfingu. Nú er mér það ljóst, ég hef um það vitneskju frá fjvn.-mönnum, að sú skýrsla, sem þeim hefur borizt um fiskvinnsluskóla hér í Reykjavík, er mjög neikvæð. Nemendum þar hefur fækkað, ef ég man töluna rétt, úr 25 frá því í fyrra niður í 11 nú. Ég tel, að þetta sýni, að sú afstaða, sem ég og fleiri höfðum, þegar verið var að samþykkja lög um fiskvinnsluskóla, var rétt. Skólinn á að vera staðsettur utan höfuðborgarsvæðisins. Hann á að vera þar staðsettur, sem maður getur ætlað, að fólk hafi meiri áhuga á að fara í slíkan skóla heldur en hér á þéttbýlissvæðinu, þar sem fólk á þess kost að velja á milli námsbrauta og skóla - ég hygg næstum í tugatali. Þess vegna er að mínum dómi rétt að gera tilraun með að stofnsetja skóla úti á landsbyggðinni, og þá liggur það næst fyrir samkv. gildandi lögum, að það verði í Vestmannaeyjum. Ég skal geta þess, að hugmynd mín í sambandi við þetta er, að skólinn starfi til að byrja með, meðan hann getur talizt undirbúningsdeild, sem deild við stýrimannaskólann í Eyjum, hið bóklega nám. Með því móti má vissulega spara verulegt fé við rekstur skólans. Þar er húsnæði fyrir hendi, og ég hygg, að kennslukraftar séu þar að nokkru leyti fyrir hendi. Að öðru leyti eru sem betur fer til kennslukraftar aðrir, og þar á ég við þá starfsmenn, sem vinna við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins í Vestmannaeyjum, sem tók til starfa á s.l. hausti, eins og kunnugt er. Ég kemst ekki hjá því að tefja aðeins örlitla stund við lögin um fiskvinnsluskólann. Ég hygg, að Alþ. hafi orðið nokkuð á, þegar lögin voru samþ. og vaknaði þessi spurning hjá mér, þegar ég frétti um, hvernig rekstur skólans hér í Reykjavík hefði gengið. Ég held, að í 13. gr. l., sem að efni til eru um þær námsgreinar, sem í skólanum skulu kenndar, sé allt of víðtæk, a.m.k. að því er varðar 1. stigið, sem heitir fiskiðnaðarmenn. Þar er verið með ýmiss konar námsgreinar, sem ég hygg, að fólk, sem hefur nokkurn tíma lent út úr skólakerfinu, tekið þátt í framleiðslustörfunum og vildi nú skapa sér betri aðsíöðu og aukna menntun í því sambandi, þá hygg ég, að það standi í vegi fyrir því hjá þessu fólki að fara að setjast á skólabekk með jafnvíðtækri námsskrá og þarna er gert ráð fyrir. Nú skal ég taka fram, að mér er ekki kunnugt um það, hvort sú deild, sem hér var sett á stofn í fyrrahaust, hefur tekið allar þessar námsgreinar upp hjá sér, en það eru þarna margar námsgreinar, sem mætti hverfa út úr kennslu við 1. stig og leggja því meiri þunga á hina verklegu kennslu. Ég mun skoða þetta mál betur og þá, ef mér sýnist svo, flytja síðar í vetur brtt, við lögin, því að ef við stöndum frammi fyrir því, að þetta atriði standi í vegi fyrir aðsókn að skólanum, er að sjálfsögðu ekkert annað að gera en breyta lögunum og gera þau aðgengileg fyrir það fólk, sem annars vildi sækja skólann. Ég undirstrika það mjög ákveðið, að ég tel, að Alþ. megi ekki láta þá reynslu, sem því miður hefur komið í ljós við stofnun skólans hér í Reykjavík, verða til þess að hætta við hugmyndina um fiskvinnsluskóla. Ég tel, að þetta mál sé svo mikilvægt, að við verðum að gera aðra tilraun, hvort ekki er hægt að fá aðsókn í slíkan skóla, og ég er sannfærður um það, að ef þeirri stofnun, sem ég hef hér bent á, Stýrimannaskólanum í Vestmannaeyjum, væri falið það að gera slíka tilraun á þeim stað, mundi það nokkuð koma í ljós, hvort hugmyndin um fiskvinnsluskóla hér á landi er raunhæf eða ekki. Því vænti ég þess, að hv. Alþ. verði við till. minni um, að þessi tilraun verði gerð og til hennar verði veitt þetta litla fjármagn, sem ég fer fram á. Ég hef upphæðina ekki hærri, vegna þess að heima í Eyjum er geymt fé, sem hefur verið gefið til stofnunar fyrirhugaðs skóla, þannig að ég tel, að þó að þarna sé ekki nema um 300 þús. kr. að ræða, þá sé vel hægt að taka upp kennslu í haust og halda henni áfram til áramóta án frekari framlags úr ríkissjóði en þarna er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Það væri auðvitað fullkomin ástæða til að gera rækilega úttekt á ráðabreytni hæstv. ríkisstj. hér og nú. En það verður að bíða betri tíma. Það stendur einnig svo vel á fyrir mér, að ég á enga brtt. til að mæla fyrir nú, enda ég ákaflega daufur að flytja till., sem ég veit fyrirfram um, að verða kolfelldar fyrir mér, sér í lagi ef það er um mál. sem ég ber mjög fyrir brjósti. En af því að ég á sæti í samgn. og þar af leiðandi í samvn. samgm, og hef undirritað nál. á þskj. 201, kvaddi ég mér hljóðs til að gera ath. við aðallega tvö atriði, sem fram komu í ræðu frv. frsm. n., hv. 4, þm. Norðurl. e., vegna þess að í þeim tveimur atriðum komu fram viðhorf, sem alls ekki höfðu verið orðfærð í nefndinni. Hann upplýsti, að það hafi ekki verið um að ræða reglulegar ferðir Djúpbátsins að Eyri við Mjóafjörð við Djúp vestur. Ég ræði þessi atriði af því, að ég er ákaflega vel kunnugur þarna um slóðir og leitaði mér upplýsinga um þetta efni hjá framkvæmdastjóra félagsins, strax eftir að framsöguræðan hafði verið haldin. Ég get upplýst, að þetta er rangt. Það eru fastar ferðir vikulega til þessara staða, 52 á ári. Ég læt þess getið í leiðinni, að þessar ferðir snerta einvörðungu 3 bæi við þennan fjörð, og það má einnig upplýsa, að það mjólkurmagn, sem skiptir aðallega máli í þessu sambandi, sem flutt var á s.l. ári, 1971, voru 29 þús. lítrar samtals, svo að menn sjá, að það er ekki erindi, heldur erfiði, sem þessi vel rekni flóabátur á til þessa staðar. Þó skal ekki dregið úr þeirri nauðsyn, að þarna sé haldið uppi reglulegum ferðum. En það var rangt, sem fram kom, að svo væri ekki, og þess getið, að nú væri það ríflega til þessa flóabáts veitt, að það mætti taka upp að halda reglulega uppi ferðum að ferjubryggju við Eyri tvisvar í viku. Nú ætla ég að taka það fram, að þótt nokkur hækkun hafi verið á fjárveitingum til þessa flóabáts, fer fjarri, að hægt sé að ætla honum sérstaklega og tilkynna það sér í lagi með þessum hætti einhverjar slíkar áætlanir. En ég vil upplýsa, að stjórn Djúpbátsins hf. hefur þegar tekið ákvörðun um að fjölga ferðum á þennan stað yfir vetrarmánuðina, frá jan.- apríl og nóv.-des., og fjölga þeim þannig, að það verði tveir föstudagar í mánuði til viðbótar. Ég vil benda á, að það er örstutt leið frá Eyri í Mjóafirði í Ögur og allavega fær þann tíma, sem ferðir yrðu einvörðungu ein í viku. Þá var það einnig og snertir þetta mál líka, sem ég hafði ekki rekið augun í fyrr, að í nál. er þess getið, að veittar eru 100 þús. kr. vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði gegn því, að báturinn, þ.e. Djúpbáturinn, fari tvær ferðir í viku, þegar þess gerist þörf vegna mjólkurflutninga. Ég vil einnig upplýsa, að þessi ráðagerð var aldrei rædd í samvn. samgm., aldrei á hana minnzt, heldur einvörðungu,að þessar 100 þús. kr. væru veittar sem styrkur til þess að anna mjólkurflutningum úr Dýrafirði, hvort heldur á landi eða sjó, t.d. með þeim hætti, að mjólkin yrði flutt yfir Gemlufallsheiði, sem er sú heiði af Vestfjarðaheiðum, sem allajafna er fær. Erindi mínu er lokið. En ég tel í hæsta máta óviðfelldið, að í framsögu fyrir nál., sem ég hef ritað undir fyrirvaralaust, komi fram slíkar aths. sem þessar, og tel þær enda að engu hafandi.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með siðast ræðumanni, að það er mér þvert um geð að flytja hér till., sem ég tel fyrir fram, að séu dauðadæmdar. En sá er munurinn, að ég hef leyft mér að leggja fram hér brtt. við frv. til fjárl., sem ég tel mjög sanngjarnar, og ég á ekki von á öðru en þingheimur hafi fullan skilning á þessum málum og veiti þeim lið, í þessari bjartsýni minni hef ég leyfi mér að leggja þær fram og gera grein fyrir þeim hér í mjög stuttu máli. Þær eru hér á þskj. 257 og eru þrjár, sem ég flyt ásamt öðrum þm., einum ú hverri tillögu. Í fyrsta lagi vildi ég gera grein fyrir till., sem víkur að íþróttasjóði. Það er ekki till. um hækkun á fjárveitingu til íþróttasjóðs. Eftir atvikum og með tilliti til allra aðstæðna verður að teljast, að sú fjárveiting sé nokkuð viðunandi, og allavega lýsi ég ánægju minni með þá tilhögun, að verulegum hluta íþróttasjóðs, 16 millj., sé nú varið til þess að ráða niðurlögum þeim langa hala, sem myndazt hefur hjá þeim sjóði. Hins vegar hefur fyrir vikið verið minna fé til þess að veita til nýrra íþróttamannvirkja, og ber fjárlagafrv. það með sér. Ég ásamt hv. 2. þm. Reykv. flyt till. um breytingar á skiptingu fjárins, og hún er á þá leið að lækka fjárveitingu til 2. áfanga á leikvelli í Laugardal úr 300 þús. í 200 þús., en verja síðan þessum 100 þús. kr. til tveggja nýrra íþróttamannvirkja, í fyrsta lagi til vélfrysts skautasvells í Laugardal og hins vegar til íþróttahúss Tennis- og badmintonfélags Reykjavíkur. Hvorugt þessara íþróttamannvirkja fékk náð fyrir augum fjvn., en hafa verið samþ. af íþróttanefnd. Þessi mannvirki eru að vísu bæði staðsett í Reykjavík, en eru þó þess eðlis, að þau koma öllum landsmönnum til góða. Í Laugardal er verið að byggja upp íþróttamannvirki og íþróttamiðstöð fyrir alla landsmenn, eins og alþjóð er kunnugt um, og þessi mannvirki, sem þarna er meiningin að reisa, uppfylla vissar kröfur og mæta þörfum vissra íþróttagreina, sem hafa verið hornrekur til þessa. Þarf ég ekki að fara fleiri orðum um það, en eins og ég segi, þá er ekki um að ræða hækkunartill., heldur tilfærslu á fé, og á ég því von á, að þingheimur geti tekið tillit til þessara tillagna. Í öðru lagi hef ég leyft mér ásamt hv. 11. landsk. þm. að bera fram hækkunartill. á liðnum umferðarráð, - hækkunartill. um 1 millj. Umferðarráð lagði fram áætlanir og beiðni um hækkaða fjárveitingu í samtals 7 millj. 192 þús. kr. úr rétt rúmlega 3 millj., en þessi beiðni var ekki tekin til greina, og fjárveiting til umferðarráðs er sú hin sama og var á síðustu fjárl., að viðbættum 11% hækkun vegna verðlagsuppbóta. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þess, að vel sé staðið að umferðarfræðslu í landinu. Umferðarráð hefur fengið ákveðið verkefni samkv. lögum til að vinna að, og hlutverk þess er margþætt. Umferðarráð hefur haft það meginverkefni að koma hér á svokölluðu umferðarfræðslukerfi, sem ég mun ekki lýsa hér í einstökum atriðum, en það telur þetta fræðslukerfi vera forsendu þess, að hér geti skapazt umferðarmenning og koma megi í veg fyrir umferðarslys í þeim mæli, sem þau hafa verið hér á undanförnum árum. Mér hefur fundizt og okkur flm. það vera til vansa, að ekki skyldi verða orðið að einhverju leyti við þeim beiðnum, sem frá umferðarráði hafa komið, og allavega er útilokað að ætlast til þess, að umferðarráð geti starfað áfram að þeim verkefnum, sem það hefur með höndum, þegar fjárveifingu er haldið algerlega niðri frá ári til árs. Í þriðja lagi hef ég leyft mér að bera fram till. ásamt hv. 6. þm. Reykv. varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna. Málefni lánasjóðsins hafa verið rædd hér á hv. Alþ. fyrr á þessum vetri, og mun ég ekki endurtaka þær umr. né þau sjónarmið, sem ég hef sett fram í þeim umr. Það er kunnugt, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið að þessum málum með miklum endemum, hefur algerlega fallið frá þeirri áætlun, sem gerð var um uppbyggingu lánasjóðsins, og m.a. fallið algerlega frá því „prinsip-“atriði að bæta við á ári hverju ákveðnu hlutfalli, þannig að á fjárhagsárinu 1974–1975 hefði náðst 100% umframfjárþörf námsmanna. Þrátt fyrir það að sleppt hafi verið þessari hlutfallsaukningu nú í fjárlagafrv., var búizt við því, að hæstv. ríkisstj. mundi leggja fram till., sem mættu þó kröfum lánasjóðsins á þann veg, að það mundi mæta raungildi þeirra fjárveitinga, sem voru á fjárl. á siðasta ári. En sú hefur ekki orðið raunin, þannig að sú fjárveiting, sem nú er, þó að hún sé hærri í krónutölu, er rýrari en sú hin fyrri, og stafar það bæði af rýrnandi verðmæti krónunnar, fleiri námsmönnum og öðrum atriðum. Það hefur ekki verið tekið tillit til verðlagsbreytinga, hvorki að fullu hér á landi né að neinu leyti hvað snertir námsmenn erlendis, og það hafa ekki átt sér stað neinar leiðréttingar á vanmati á framfærslukostnaði, og ýmislegt fleira skortir á. Samkv. upplýsingum frá námsmönnum, stúdentum hérlendis við háskólann og Sambandi ísl. námsmanna erlendis, á fundi, sem þeir héldu með fréttamönnum í gær, vantar um 24 millj. kr. upp á, að þetta raungildi fáist. Upphaflega setti Lánasjóður ísl. námsmanna fram óskir um, að fjárveitingin yrði 492 millj. kr., og var þá ekki búið að reikna með gengisfellingu. En nú hafa þessir aðilar látið þá skoðun í ljós, að til þess að mæta raungildi frá ári til árs, þyrfti að hækka núv. fjárveitingu um 24 millj., þ.e.a.s. hækka till., sem nú er gerð í fjárlagafrv. Till. okkar, sem nú er lögð fram, er ekki yfirboð. Hún felur ekki í sér að taka inn í frv. fullkomlega þá áætlun, sem Lánasjóður ísl. námsmanna gerði, en hún felur það í sér, að ríkisstj. dragi ekki beinlínis og gagngert úr þeirri fjárveitingu, sem hingað til hefur gengið til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Með þessum tillöguflutningi vildum við flm. láta á það reyna, hver væri hugur hæstv. ríkisstj. og núv. stjórnarflokka til þessara málefna. Og sérstaklega minntumst við þess, hversu áhugi þessara sömu manna var mikill. þegar þeir sátu í stjórnarandstöðu, - áhugi, sem náði hámarki í tillöguflutningi núv. hæstv. iðnrh. þess efnis, að áætlunin, sem ég hef gert að umtalsefni, yrði lögfest. Ég geri mér að sjálfsögðu vonir um, að þessi till. fáist samþ. Ef hún hins vegar verður felld af stjórnarsinnum, er mjög gagnlegt fyrir námsmenn almennt, að þeir sjái það svart á hvítu, hvernig menn bregðast við, þegar virkilega reynir á, hvort þeir séu menn til þess að standa við orð sín, þegar þeir hafa völdin.



Herra forseti. Ég mun ekki frekar en þeir hv. ræðumenn, sem talað hafa hér á undan mér nú síðast, fara í almennar umr. um það fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, heldur halda mig við einstaka þætti og fyrst og fremst þá, er snerta þær brtt., sem ég hef flutt á þskj. 251, en tvær þeirra flyt ég í félagi við hv. 2. þm. Norðurl. v. Það er svo, eins og lýst hefur verið, að afgreiðsla þessa frv. býður ekki upp á það, að við það séu fluttar miklar brtt. til hækkunar. Það er heldur ekki gert nema í litlum mæli. En eins og fram kom hjá hv. frsm. 1. minni hl., hefði verið þörf á því að flytja allmargar breytingar til lækkunar á þessu frv., en til þess hefur ekki gefizt tóm vegna þeirra vinnubragða, sem öllum þingheimi er kunnugt um, að höfð eru við meðferð þessa máls hér á hv. Alþ. Þar sem þær brtt., sem ég mæli hér fyrir, fela þó í sér hækkanir, vil ég byrja á því að andmæla þeirri brtt., sem fram er borin á þskj. 254 og flutt af hv. þremur formönnum þingflokka hér á Alþ. um kaup á blöðum eftir nánari ákvörðun ríkisstj. fyrir 18 millj. kr. Ég held, að þessu fé mætti verja til þarflegri hluta og ekki sé þörf á því að eyða svo miklu fjármagni til kaupa á þessum blöðum. Ég ræddi hér við 2. umr. nokkuð, hversu ákaflega eitt kjördæmi landsins, Norðurl. v., væri afskipt í sambandi við fjárframlög á vegum heilbrigðismála. Þetta kann að hafa átt sinn þátt í því, að hv. fjvn. gerði hér nokkra bragarbót á og tók upp á milli umr. till. um 700 þús. kr. framlag upp í skuldir við fullgerðan læknisbústað á Blönduósi, og vil ég færa henni hér þakkir fyrir og þeim öðrum hv. þm. og starfsmönnum ríkisins, sem stutt hafa það mál. Enda þótt svo hafi skipazt, er vitaskuld ekki að marki bætt úr þörf þessa kjördæmis í þessum málaflokki. Ég hef þess vegna leyft mér ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v. að flytja hér till. um tvo liði í þessum málaflokki. Það er í fyrsta lagi nýr liður, 700 þús. kr., til byggingar læknisbústaðar á Hvammstanga. Nú hagar svo til á Hvammstanga, að þar er læknisbústaður tiltölulega nýlega byggður. En þau ósköp hafa gerzt, að hann var byggður með þeim hætti, að flutt var inn timburhús frá Svíþjóð, sem nú er að mati heimamanna og forráðamanna heilbrmrn. ónothæft. Þess vegna er nauðsynlegt að hefja nú þegar undirbúning að því að bæta úr þessum mistökum, og hef ég þess vegna leyft mér að flytja þessa litlu brtt., sem einungis ber að skoða sem framlag til þess að hefja undirbúning nýrrar byggingar. Það þarf naumast að taka fram, að fyrir liggja erindi, sem styðja þetta mál. frá heimaaðilum og skilningur heilbrmrn. á þessu máli er fyrir hendi. Í annan stað hef ég leyft mér ásamt hv. 2. þm. Norðurl. v. að flytja brtt. um hækkun á fjárframlagi til sjúkrahúss á Blönduósi. Í till. hv. fjvn. er gert ráð fyrir 500 þús. kr. framlagi til þessarar framkvæmdar. En þar hagar svo til, að nú á yfirstandandi ári hafa verið gerðar verulegar endurbætur á sjúkrahúsinu, auk þess sem sótt hefur verið eftir því og heilbrmrn. lagt fram till. um, að þar verði nú veitt fé til undirbúnings framkvæmda að viðbyggingu og stofnun heilsugæzlustöðvar. Þær endurbætur, sem farið hafa fram, eru svo miklar, að þótt svo þessi brtt. mín verði samþ. og heildarfjárveiting til sjúkrahússins verði á næsta fjárlagaári 1200 þús. kr., þá er ekki meira en svo, að það dugi til að greiða hlut ríkisins í þessum endurbótum. Þess má geta, að í till. heilbrmrn. var farið fram á 2 millj. kr. til þessa verkefnis, svo að hér er ekki einu sinni farið fram á jafnháa fjárhæð. Ég vænti þess, þar eð hér er farið fram á lítið, að þá taki hv. Alþ. þessum litlu brtt. okkar hv. 2. þm. Norðurl. v. með því að afgreiða þær á jákvæðan hátt. Í þriðja lagi flyt ég brtt. um framlag á vegum landbrn. til jarðræktarframkvæmda og til skurðgraftar, sem framkvæmd yrðu á árinu 1973, að upphæð 26 millj. kr. Svo sem hv. alþm. er kunnugt, flutti ég fyrir nokkru ásamt tveim öðrum hv. þm. till. þess efnis, að stefnt yrði að því í áföngum, að unnt yrði að greiða fjárframlög vegna jarðræktarframkvæmda út á sama ári og verk er unnið. Ég setti sem lágmark í þeirri till, að á næsta ári yrði skref stigið svo, að unnt yrði þá að greiða þessi framlög að því marki, að næði 20% framlaganna. Hér er ekki einu sinni farið fram á jafnmikið, eins og ég gerði þá, með tilliti til hins þrönga fjárhags ríkisins eða öllu heldur vegna þess, hversu útgjöld ríkisins hafa þanizt út langt umfram það, sem eðlilegt má telja, og langt umfram það, sem greiðslugeta ríkisins virðist gefa tilefni til. Því hef ég stillt þessu mjög í hóf og einungis farið fram á sem svarar 15.6% af þeim framlögum, sem til þessara verkefna renna. Það er einmitt nákvæmlega það hlutfall, sem áður var greitt út af Landnámi ríkisins, en hjá Landnámi ríkisins voru framlögin ævinlega greidd út á sama ári og verk var unnið. í þessu sambandi vil ég geta þess, að í lok fjárlagaársins 1971 var afgangs fé til þessara framkvæmda á fjárl., sem nam 24.9 millj. kr. Þetta var á síðasta fjárlagaári hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem kennd var við viðreisn. Þá var vitaskuld sérstakt tækifæri til þess að taka þetta fjármagn til þess að greiða til framkvæmda, sem unnar voru það ár. Því miður fékkst það ekki fram, og þýðir ekki um orðinn hlut að sakast. En nú er þetta vissulega örðugra hvað fjárhaginn snertir, vegna þess að í lok þessa fjárlagaárs skortir 1 millj. kr. til þess að fullnægja þeim framlögum, sem ætlazt er til að greiða með þessu ríkisfjármagni. Hins vegar er tilnefnið sérstakt að því leyti, að ef ekki er horfið að þessu ráði nú, þá er stigið skref aftur á bak hændum og ræktunarsamböndum til óhagræðis og til aukins kostnaðar, vegna þess að nú er fallið niður það framlag, sem Landnám ríkisins greiddi áður á framkvæmdaári til þessara framkvæmda. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. og landbrh., sem hér er viðstaddur, taki þessi mál til gaumgæfilegrar yfirvegunar. Þessi málefni minna mig á það, að við 2. umr. fjárl. taldi hæstv. ráðh. landbúnaðar- og fjármála sérstakt tilefni til þess að flytja langan lofsöng um störf sín sem landbrh. Einstök vers í þessum lofsöng fjölluðu um ákveðna þætti, er snerta lánsfé og ríkisframlög til landbúnaðarins. Og síðasta hending í hverju versi hljóðaði gjarnan á þann hátt: Ekki þarf nú hv. 5. þm. Norðurl. v. að kvarta yfir þessu. - Tilefni þessa kafla í ræðu hæstv. ráðh. var það, að ég hafði við þessa sömu umr. vakið athygli á því, að miðað við fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, mundi hlutdeild framlaga til landbrn. og stofnana á vegum þess lækka úr 6.1% miðað við fjárlög 1971 í 4.9% á fjárl. 1973 eða um það bil um fimmta part. Enn fremur lét ég svo um mælt, að svo kynni að fara, að bændastéttin kæmist að raun um, að það hefðu ekki verið umskipti til hins betra, þegar núv. landbrh. tók við af hinum fyrri. Út af þessum orðum mínum samdi hæstv. ráðh. þennan lofsöng, sem ég minntist hér á. Einstök atriði í máli hæstv. ráðh. voru vitaskuld mörg. Ég vil hér aðeins minnast á fáein þeirra atriða. Í fyrsta lagi minntist ráðh. nokkuð á lánamál landbúnaðarins. Ég vil segja það hér, að það er fjarri mér, að ég vilji hafa það af hæstv. ráðh., sem gert hefur verið til bóta, og það er rétt, að veðdeildarlán til jarðarkaupa hafa verið hækkuð nokkuð eða úr 200 þús. í 400 þús. plús 100 þús. í skuldabréfi. En ef tekið er tillit til þess, hversu fasteignir hafa hækkað á þessu tímabili, á valdatíma núv. ríkisstj., er fjarri því, að þessi hækkun jarðakaupalána dugi til þess að mæta þeim hækkunum, sem orðið hafa á jörðum. Það var enda svo í öllum lestri hæstv. ráðh., að hann virtist ekki gera neina grein fyrir þeim miklu verðhækkunum, sem orðið hafa í hans ráðherratíð. Um stofnlánadeildarlánin er það að segja, að svo leit út, þangað til nú fyrir örfáum dögum, að stórkostleg fjárvöntun yrði til stofnlánadeildarinnar á þessu ári, sem þýddi það, að skorin höfðu verið niður lán til vinnslustöðva landbúnaðarins og lán til dráttarvélakaupa bænda frá því á miðju sumri. Hæstv. ráðh. hefur nú gert hér á bragarbót í lok vertíðar, svo seint, að ekki er enn þá séð, hvort unnt verður að afgreiða þessi lán, en nú fyrir fáum dögum útvegaði hann 60 millj. kr. til þessara hluta. Hæstv. ráðh. minnti á tekjur bænda á yfirstandandi ári og sagði: Bændur hafa fengið hækkanir á tekjum sinum eftir lögum, og ekki þarf nú að kvarta undan því. - Ég spyr nú aftur á móti: Er það eitthvað sérstaklega þakkarvert, þó að lögum sé framfylgt? Er það eitthvað þakkarvert, þó að bændur hafi fengið leiðréttingar á tekjum sínum til samræmis við þær verðlagshækkanir og þær launahækkanir, sem orðið hafa í þjóðfélaginu og bændur eiga skýlausan rétt á að fá inn í verðlagsgrundvöllinn Íögum samkv.? Þessi lög voru haldin til 31. ágúst, en 1. sept. átti að taka gildi nýr verðgrundvöllur landbúnaðarvara, og sá grundvöllur hefur ekki tekið gildi enn. heim grundvelli var frestað með brbl. um tímabundnar efnahagsráðstafanir, og það skal tekið fram, að það var gert með hlutleysi bændasamtakanna. En ég ítreka þá spurningu, sem ég bar fram hér við 2. umr, til hæstv. ráðh., hvað fram undan sé í sambandi við verðgrundvöllinn vegna þeirra hækkana, sem óhjákvæmilega hljóta inn í hann að koma. Hvað hyggst hæstv. ráðh. leggja til í því sambandi, og getur hann gefið hér á hv. Alþ. yfirlýsingu, eins og ýmsir hæstv. ráðh. þessarar ríkisstj. hafa gert í sambandi við kjaramál launþega, að þeir fái að fullu greiddar þær hækkanir, sem spretta af efnahagsráðstöfunum núv. ríkisstj. í sambandi við kaupgjaldsvísitölu? Nú spyr ég: Getur hæstv. ráðh. landbúnaðar- og fjármála gefið slíka yfirlýsingu varðandi kjör bændastéttarinnar? Um útgjaldaliði á fjárl. í gegnum landbrn. sé ég ástæðu til að fara fáeinum orðum. Hæstv. ráðh. tíndi upp nokkra liði og sagði: Hérna hefur orðið veruleg hækkun. Til Landgræðslunnar er fjármagnið 100% hærra en var í tíð fyrri ríkisstj. Til þessa liðar og hins hefur verið veitt miklu meira fé. Og ekki þarf nú að kvarta undan þessu, sagði hæstv. ráðh. Í fyrsta lagi er við þetta það að athuga, að framkvæmdamáttur fjárins hefur stórkostlega dregizt saman, svo sem öllum má ljóst vera. Byggingarvísitalan hefur á valdatíma núv. ríkisstj. hækkað um um það bil 28%, og þegar það fjármagn, sem verður á fjárl. næsta árs, kemur til þess að greiða framkvæmdir, þá veit enginn, hvað byggingarvísitalan hefur hækkað mikið. En vissa er fyrir því, að það verður verulegt í framhaldi af þeim hækkunum, sem leiðir af gengisfellingunni. Hæstv. ráðh. sagði: Framlög til Hvanneyrarskóla hafa verið þrefölduð. - Hæstv. ráðh. minntist ekkert á Hólaskóla. Hæstv. ráðh. minntist ekki heldur á Garðyrkjuskólann í Ölfusi. Þessir skólar eru þó, eða a.m.k. Bændaskólinn á Hólum, sambærilegir við Hvanneyrarskóla. Framlög til þessara skóla hafa sama og ekkert hækkað í tíð þessa hæstv. fjmrh. og landbrh. Það er nefnilega þannig, að það er hægt að tína út einstaka liði, þar sem sæmilega og vel er gert. En ef litið er á málin í heild, þá er sagan önnur. Ég kem nánar að því síðar. Hæstv. ráðh. sagði: Það þarf ekki að kvarta undan því, að jarðræktarl. voru sett. - Og víst er að svo er ekki. En það er líka ekkert sérstakt tilefni til þess að hæla sér af eða flytja um sjálfan sig lofsöng vegna jarðræktarl. sem gera ráð fyrir 17–18 millj. kr. hækkun á framlögum til landbúnaðarins, þegar það er vitað, að það var að því komið að endurskoða þessi lög. Í því sambandi vil ég minna á, að þegar þau næst á undan voru endurskoðuð, voru framlög eftir þessum lögum hækkuð um 30 millj. kr. til landbúnaðarins, og var þó annað verðlag þá en var í fyrra og er í dag. Ef útgjaldaliðir á vegum landbrn. eru teknir í heild, sem vissulega gefur réttari mynd heldur en vera að tína út einstaka liði, kemur í ljós, að ekki var mikið tilefni til þess að hæstv. ráðh. færi að hæla sér sérstaklega af þessum málum. Ef gert er ráð fyrir því, að þær till., sem nú liggja fyrir við 3. umr. fjárl. frá fjvn., verði samþykktar, lítur dæmið þannig út, að í síðustu fjárlögum viðreisnarstjórnarinnar var hlutfall þeirra fjárveitinga, sem renna í gegnum landbrn., eins og fyrr sagði, 6.1% af heildarútgjöldum ríkisins, en ef till. fjvn. verða samþ. nú og fjárlagadæmið tekið eins og niðurstöður verða að því loknu, þá er hlutfallið komið svo, að í stað 6.1%, sem var 1971, er þetta komið niður í 4.18%. M.ö.o.: meðan fjárlög íslenzka ríkisins hafa hækkað um nærfellt 100%, þá hafa framlög til landbrn. hækkað um 37–38%. Það er því augljóst mál, að hæstv. landbrh. hefur orðið undir í viðskiptum sínum við hæstv. fjmrh. og það var alls ekkert tilefni til þess, að hann kæmi í þennan ræðustól til þess að hæla sér af þessum málum og tala um þau í þeim dúr, sem hann gerði, að ekki væri tilefni til þess af hálfu einstakra þm. að finna hér nokkuð að. Ég vil að síðustu taka það fram, að ég óska hæstv. landbrh. mikils árangurs í skiptum sínum við hæstv. fjmrh., og mér þætti vænt um, ef hæstv. landbrh. gæti borið höfuðið hátt, þegar hann finnur hvöt hjá sér til þess að flytja lofsöng um störf sín á þessu sviði, en þyrfti ekki svo mjög að treysta á kokhreysti og raddgæði eins og hann gerði við 2. umr. fjárlaga.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með sumum af þeim, sem hafa talað við þessa umr., að það er að vísu með blandinni ánægju, sem maður hreyfir brtt. til hækkunar á þessu fjárlagafrv., þessu fádæma fjárlagafrv., sem fyrirsjáanlega verður með niðurstöðutölum, sem þýða tvöföldun frá fjárl. fyrir árið 1971. Ég skal ekki lengja þessar umr. með almennum aths. um fjárlagafrv. og þá stjórnarstefnu, sem það ber vitni um og hefur nú leitt til gengisfellingar íslenzku krónunnar í öndvegis árferði. Mörg hörð orð hafa verið um þessa ráðsmennsku höfð, bæði innan þings og utan, og tæpast nokkuð verið þar ofsagt. En ég hafði kvatt mér hljóðs til þess að mæla fyrir tveim brtt., sem ég flyt við fjárlagafrv. Ég skal þá fyrst víkja að þeirri brtt., sem er á þskj. 257, merkt með IV, og er um það, að inn í frv. bætist á tilgreindum stað: „Gerð afbrotaskýrslna 500 þús. kr.“ Þótt ég, eins og ég áður sagði, telji það lítið ánægjuefni að þurfa að flytja hækkunartill. við þetta fjárlagafrv., tel ég samt, að hér sé annars vegar um svo lága upphæð að ræða og hins vegar svo mikilvægt verkefni, að það sé nauðsynlegt að halda þessu máli vakandi, þó að ég eigi ekki von á, að þessi brtt. mín verði samþ. Ég flutti við afgreiðslu fjárlaga í fyrra brtt. shlj. þessari, og var hún þá felld. Ég er sannfærð um, að menn gera sér ekki almennt grein fyrir því, hve nauðsynlegt það er, að til séu afbrotaskýrslur í þeirri mynd, sem nú orðið þykir sjálfsagt í nútíma menningarþjóðfélagi. Þar þykja slíkar skýrslur algerlega nauðsynlegur grundvöllur þess, að hægt sé að móta skynsamlega stefnu á sviði refsiréttar og refsinga og þar með í fangelsismálum. Slíkar skýrslur gefa vísbendingu um nauðsyn á aðgerðum einnig á öðrum sviðum, og á ég þar sérstaklega við aðgerðir til þess að girða fyrir afbrot eða afstýra afbrotum. Fyrir Alþ. liggur nú frv. um fangelsisbyggingar. Það frv. virðist vera niðurstaða af endurskoðun eldri laga um fangelsishyggingar. En þó að nýjar byggingar og aukið húsrými geti skapað aðstöðu til endurbóta í innra starfi þessara stofnana, þá fjallar þetta frv. í rauninni ekki um það og kannske ekki eðlilegt heldur, að það sé í frv., sem miðast aðallega við framkvæmdir. Það tæpt ár, sem ég gegndi starfi dómsmrh., kom mjög til umr. í rn. einmitt þetta að taka upp gerð afbrotaskýrslna í nútímaformi. Ármann Snævarr prófessor, sem er formaður hegningarlaganefndarinnar hafði samið stutta álitsgerð um þetta efni og sett þar fram hugmyndir um, hvernig staðið skyldi að þessu máli. Var þetta rætt í rn. oftar en einu sinni, bæði við hann og einnig við hagstofustjóra, því að það mundi að sjálfsögðu verða í verkahring skýrsluvéla að vinna þetta verk, þegar búið væri að koma því af stað. Ég vil láta þess aðeins getið, að þegar tilteknar eru þarna 500 þús. kr., má líta á það nánast sem stofnkostnað, ef svo mætti að orði komast, þ.e.a.s. kostnað við að hrinda þessu máli af stað, hrinda slíkri skýrslugerð af stað, en árlegur kostnaður við framhaldið yrði að sjálfsögðu langtum minni. Það var svo vorið 1970 í till. frá dómsmrn. í sambandi við undirbúning fjárl. fyrir árið 1971 einn liður í till. rn. einmitt um þetta efni, gerð afbrotaskýrslna, og var þá þessi sama upphæð, sem ég að vísu hef ekki hækkað, þó að gera megi ráð fyrir með þeim auka tilkostnaði, sem nú er orðinn á öllum sviðum, að þurft hefði að hækka þessa upphæð eitthvað. En þegar fjárlagafrv, var svo lagt fram haustið 1971 af nýju stjórninni, var þessi póstur hvergi finnanlegur. Ég flutti hins vegar við afgreiðslu fjárl. þá till. um, að þetta yrði tekið inn, og hún var felld, eins og áður sagði. Ég hef ástæðu til að ætla, að frá dómsmrn. hafi nú s.l. vor aftur komið till. um að taka þennan lið inn í fjárlagafrv., en eins og menn sjá, hefur það ekki orðið, en sú vitneskja, sem ég tel, að sé á rökum reist, að till. hafi komið frá dómsmrn., gefið vonir um, að hæstv, dómsmrh. vildi styðja þessa till. nú við fjárlagaafgreiðsluna. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um bessa till. Ég vitna til þess, sem ég sagði um þetta mál við fjárlagaumr. í fyrra, ef einhver kynni þá eftir því að muna, en vil aðeins að lokum varðandi þessa till. leggja ítrekaða áherzlu á það, sem ég er sannfærð um, að menn gera sér ekki almennt grein fyrir því, hve mikilvægt það er, að þetta mál komist í framkvæmd. Það hefur verið töluvert rætt og ritað um fangelsismál upp á síðkastið. En það er eins og þeir, sem hæst hafa látið í þeim efnum, hafi ekki viljað gera sér grein fyrir því eða ekki gert sér grein fyrir því, á hvaða grundvelli þarf að byggja, ef við ætlum að ná tilætluðum árangri og endurbótum í okkar fangelsismálum. Það er ekki nóg að byggja hús. Það eru aðrir hlutir, sem þarf að byggja að og það kannske enn þá meira en sjálfum byggingunum. Þá skal ég víkja að annarri brtt., sem ég flyt. Hún er á þskj. 258 og er brtt. við brtt. fjvn. á þskj. 217. 39. lið, þ.e.a.s. síðasta tölulið í brtt. á því þskj., c-undirlið, þar sem eru nýir liðir, en 14. liður undir c er um það, að heimilt sé að greiða allt að 10 millj. kr. á árinu 1973 í framlög til byggingar dagvistunarheimila, barna- og elliheimila, ef lög um stuðning ríkisins við slíkar framkvæmdir verða sett á árinu og reglugerð gefin út. Ég hef leyft mér að flytja þá brtt. við þessa till., að í stað orðanna ,.allt að 10 millj. kr.“ komi: „allt að 20 millj. kr.“ Ég verð að segja eftir allt það, sem sagt hefur verið um nauðsyn á þessum mjög svo þörfu stofnunum, og eftir að frv. hefur nú verið lagt fram og er til meðferðar hér í þinginu, þá sýnist mér, að það væri engin ofrausn að ætla 20 millj. kr. til þessara hluta. Það er rétt líka að undirstrika það, að þetta er einungis heimild, og það er þá á valdi ríkisstj. að takmarka þetta, ef fjárhagsafkoman sýnist ætla að verða mjög bág. En í þessu sambandi vil ég benda á það, að Reykjavíkurborg, sem hefur staðið mjög myndarlega að byggingu slíkra stofnana, þótt mikið vanti á, að þörfinni sé enn þá fullnægt, áætlar á fjárhagsáætlun fyrir næsta ár 66 millj. kr. til þess að byggja fyrir dagvistunarheimili. Þá sýnist, að það væri ekki ofrausn að ætla hér á heimildagr. 20 millj. til þessara þörfu framkvæmda, og ég á von á því, að brtt. mín fái stuðning einhverra þeirra, sem hafa haft stóru orðin um nauðsynina á slíkum framkvæmdum. Í þessum 14. tölulið undir c er í síðari mgr. það orðað, að ef þessi heimild verði ekki notuð, þá verði viðkomandi aðilum heimilt að hefja framkvæmdir og stofna til greiðsluskyldu ríkissjóðs á árinu 1974, enda fari, eins og þar stendur, undirbúningur fram í samráði við viðkomandi rn., fjárhags- og hagsýslustofnunina og undirnefnd fjvn. Það eru ekki fáir aðilar, sem undir þarf að sækja með þetta, en vonandi tekst í meðförum þingsins að gera einfaldari þá leið, sem þarf að ganga í gegnum, áður en aðilar, sem eru yfirleitt eingöngu sveitarfélög, geta ráðizt í þessar byggingar. Ég hlýt að láta í ljós ánægju yfir því, að þarna er þó gert ráð fyrir þessari heimild með þessari viðbót, þ.e.a.s. hvernig fara skuli með, ef heimildin verður ekki notuð. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessar brtt., sem ég hef nú mælt fyrir.



Herra forseti. Það er ekki árennilegt að gera margar till. við fjárlagafrv. að þessu sinni. Hvort tveggja er, að búið er að veita mikið fé í ýmsar áttir af takmörkuðum og völtum efnahag, og eins hitt, að sjálfsagt er búið að njörva stjórnarliðið saman á höndum og fótum til þess að fylgja frv. í þeirri mynd, sem hæstv. ríkisstj. ákveður. Ég hef þó leyft mér á þskj. 251 að hreyfa tveimur mjög sanngjörnum brtt. við liðinn hafnarmannvirki og lendingarbætur. Hin fyrri er um það, að höfnin í Arnarstapa í Breiðuvíkurhreppi á Snæfellsnesi fái nokkru meira fé til framkvæmda þ.e.a.s. fyrir 11/2 millj. komi 3 millj. Arnarstapahöfn hafði á þessu ári til umráða 1 1/2 millj. í þessu skyni, en sú fjárveiting var skorin niður í þeim niðurskurði, sem við fréttum nýlega af. Þessi fjárhæð er nú endurveitt í fjárlagafrv., en hún er ekki nægjanleg. Breiðvíkingar þurfa a.m.k. 3 millj. kr. í þessu skyni á árinu 1973 til þess að geta lokið þessum framkvæmdum á tveimur árum og náð því að búa við lágmarksviðunandi hafnarskilyrði. Þá hef ég leyft mér að hreyfa nýjum lið, þ.e. að til hafnarmannvirkja í Grundarfirði verði veittar 4 millj. Allir vita, að Grundarfjörður er einn öflugasti útgerðarbær á Vesturlandi og þótt víðar væri leitað. Grundfirðingar hafa ekki verið frekir til fjárins að þessu leyti að undanförnu. Ég hygg, að þeir hafi ekki fengið krónu til þessara mála s.l. 8 ár. Nú hafa þeir hins vegar í hyggju að bæta hafnaraðstöðu sína og eru mjög vel að því komnir. Þeir hafa undirbúið þetta mál vel, gert glögga grein fyrir sínu máli, og ég tel sanngjarnt, að þeir komist þarna á blað að þessu sinni, og hef leyft mér að nefna mjög svo hóflega fjárhæð, 4 millj. kr. Á síðasta þingi voru, sem kunnugt er, samþykkt ný lög um lögreglumenn, þar sem ríkið tók þau mál í sínar hendur frá komandi áramótum að fullu og öllu, tók að sér að annast þan málefni og að því er vænta mátti að veita borgurunum ekki verri þjónustu en þeir höfðu áður haft. Nú hefur fjárveitingavaldið tekið þá stefnu að neita öllum fjárveitingum í því skyni að fjölga lögreglumönnum eða bæta lögregluaðstöðu, hvar og hvernig sem á stendur. Ég tel, að á þessari stefnu sé alls ekki stætt, þetta verði að endurskoða og þarna sé í raun og veru um mikla fjármuni að ræða, sem ekki er vikið að í frv. Ég gæti minnzt á margt fleira, en með hliðsjón af öllum aðstæðum á þessu kvöldi læt ég máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., af því að alveg sérstaklega stendur á. Ég taldi við 2. umr., að það þyrfti að sjá Landhelgissjóði Íslands betur fyrir fjármagni en gert hefur verið, og nú hefur verið gert ráð fyrir því, að lántökuheimild vegna sjóðsins geti verið fyrir hendi. Ég tel lántökuheimild í þessu sambandi ófullnægjandi, en ég hef ekki flutt neina brtt. samt sem áður, og er það gert í fullu trausti þess, að fram nái að ganga með sómasamlegum hætti frv. okkar sjálfstæðismanna um eflingu Landhelgissjóðs, í samræmi við undirtektir hæstv. forsrh. og kannske reyndar hæstv. fjmrh. líka. Ég vil þó í lokin aðeins fá að koma hér að yfirlýsingu fyrir hönd þingflokks sjálfstæðismanna, sem mér þykir rétt, eins og aðstæður eru, að skjalfestist í þingtíðindunum. Hún er á þessa leið: „Framkvæmd fjárlagaafgreiðslu hæstv. núv. ríkisstj. er algerlega með sérstæðum hætti. Við sjálfstæðismenn átöldum ráðleysið í fyrra, þegar enn var fjárvöntun á fjárlagafrv. fyrir árið 1972 nokkrum dögum fyrir þinghlé, er nam meira en 3000 millj. kr., og átti m.a. að brúa bilið með afgreiðslu skattafrv. á næsta ári, en þau urðu, eins og kunnugt er, mjög umdeild og borgurunum þung í skauti, og sjálf þurfti ríkisstj. að breyta þeim með brbl. til þess að draga úr skattpíningu eldra fólks. Nú keyrir algerlega um þverbak. Fjárlagafrv. fyrir árið 1973 var samið, meðan ríkisstj. lifði enn í vímu þeirrar efnahagslegu velgengni, sem við var búið, þegar hún tók við völdum. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram í upphafi þings, var það markleysa að því leyti, að í því var ekki hægt að taka mið af væntanlegum efnahagsráðstöfunum, sem allir vissu þá, að voru fram undan. Ríkisstj. hafði loksins orðið ljóst á miðju sumri, að hún neyddist til að hægja á hrunadansi kostnaðarverðbólgunnar. Hún hafði því beðið um frest til umhugsunar með setningu brbl. um tímabundna verðstöðvun fram til áramóta. Engar efnahagsráðstafanir af þeirri stærðargráðu verða með nokkru móti aðskildar frá ríkisfjármálum. Þegar fjárlagafrv. kom til 2. umr. þann 14. des., sat allt við sama, og enginn vissi, að hverju stefndi. Á vitorði allra var, að innan ríkisstj. vildi hver hinna þriggja stjórnarflokka fara sína leiðina út úr vandanum. S.l. sunnudag, þann 17. des., sættast stjórnarflokkarnir á gengislækkun krónunnar sem beztu leiðina út úr ógöngunum. Ríkisstj. og sérfræðingar hennar hafa alls ekki getað gefið n. þingsins né þingheimi nein fullnægjandi svör um ráðgerð áhrif gengislækkunarinnar á efnahagslífið, á verðlagsþróun og rekstrarafkomu undirstöðuatvinnuveganna, þar sem um þetta liggja ekki fyrir útreikningar. Ráðh. hafa hins vegar gefið ótviræðar yfirlýsingar um, að tjaldað sé til einnar nætur. Um stöðu fjárfestingarlánasjóða landsmanna er allt á huldu, nema hvað fyrir liggja upplýsingar sérfræðinga ríkisstj. um, að fjárvöntunin sé geigvænleg og ekki talið fært að mæta henni með lánveitingum, hvorki innanlands né utan, nema að hluta til. Enn blasir við geigvænlegur viðskiptahalli við útlönd umfram þann halla, sem stafar af kaupum gjaldeyrisaukandi eða gjaldeyrissparandi verðmæta, svo sem skipakaupum eða flugvélakaupum, en leiðir beinlínis af mismun á almennum vöruskiptum og þjónustu við önnur lönd. Greiðslubyrði sívaxandi erlendra skulda er löngu komin í hámark. Með háttalagi ríkisstj. og starfsaðferðum og þar með framkvæmd fjárlagaafgreiðslunnar hefur stjórnarandstaðan verið firrt möguleikum til þess að veita viðnám í beinni tillögugerð, en til þess ætlazt, að mál séu afgreidd í flýti, án þess að tími gefist til nægjanlegrar yfirvegunar. Útgjöld fjárl. munu nú hafa tvöfaldazt eftir tvær fjárlagaafgreiðslur núv. ríkisstj. Slíkt er einsdæmi. Við þessar aðstæður höfum við sjálfstæðismenn ekki talið rétt né aðstæður til að flytja brtt. við fjárlagafrv., svo að nokkru nemi. Þau þurftu að ummyndast eða hvíla á öðrum og traustari grundvelli. Er þá meðal margra atriða átt við sérstaklega: að ríkisbúskapurinn sé í reynd greiðsluhallalaus, en svo hefur ekki verið, og nú stefnir að því að afgreiða fjárlagafrv. með raunverulega allt að 500 millj. kr. greiðsluhalla; að ríkisstj. hrifsi ekki til sín fjárveitingavald Alþ. með brbl. eða óafmörkuðum heimildum; að ríkisútgjöld á hverjum tíma takmarkist eðlilega við þjóðarframleiðsluna, þar sem síhækkandi hlutfall ríkistekna og gjalda leiðir til vaxandi miðstjórnarvalds og veikir aðstöðu einstaklinga, atvinnurekstrar og sveitarfélaga; og að fjárlög gefi ótvíræða og rétta mynd af útgjöldum þeim, sem vitað er um, þegar þau eru afgreidd. Þm. Sjálfstfl. munu ekki taka þátt í atkvgr. við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Á hinn bóginn höfum við lagt fram till. um vantraust á ríkisstj. og kröfu um þingrof og kosningar. Samkomulag er um, að umr. um vantraustið fari fram, er fundir Alþingis hefjast aftur á nýju ári.“

Forseti (EystJ): Það er skýlaust í lögum um bankana, að það beri að kjósa bankaráðin fyrir áramót, og þess vegna getur þessi till. ekki komið til atkv. Við kosningu aðalmanna og varamanna komu fram tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkv. því voru kjörnir án atkvgr.: Aðalmenn: Stefán Valgeirsson alþm. (A), Friðjón Þórðarson alþm. (B), Guðmundur Hjartarson framkvæmdastj. (A), Gunnar Gíslason. alþm. (B), Karl Árnason gerskurðarmeistari (A). Varamenn: Ágúst Þorvaldsson alþm. (A), Pálmi Jónason alþm. (B), Helgi F. Seljan alþm. (A), Steinþór Gestsson alþm. (B), Benóný Arnórsson bóndi (A). Við kosningu aðalmanna og varamanna komu fram tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkv. því voru kjörnir án atkvgr.: Aðalmenn: Kristinn Finnbogason framkvæmdastj. (A), Matthías Á. Mathiesen alþm. (B), Baldvin Jónsson hæstaréttarlögmaður. (A), Kristján G. Gíslason stórkaupmaður (B), Einar Olgeirsson fyrrv. alþm. (A). Varamenn: Margeir Jónsson útgerðarmaður (A), Árni Vilhjálmsson prófessor (B), Karvel Pálmason alþm. (A), Davíð Scheving Thorsteinsson framkv.stj. (B), Ólafur Jónsson framkvæmdastjóri (A). Við kosningu aðalmanna og varamanna komu fram tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkv. því voru kjörnir án atkvgr.: Aðalmenn: Sigurjón Guðmundsson framkvæmdastjóri (A), Birgir Kjaran hagfræðingur (B), Ragnar Ólafsson hæstaréttarlögmaður (A), Sverrir Júlíusson forstjóri (B), Ingi R. Helgason hæstaréttarlögmaður (A). Varamenn: Jón Skaftason alþm. (A), Ólafur B. Thors borgarfulltrúi (B), Alfreð Gíslason læknir (A), Pétur Sæmundsen bankastjóri (B), Haukur Helgason hagfræðingur (A). Við kosningu aðalmanna og varamanna komu fram tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkv. því voru kjörnir án atkvgr.: Aðalmenn: Gísli Guðmundsson alþm. (A), Ólafur Björnsson prófessor (B), Halldór Jakobsson framkvæmdastjóri (A), Guðlaugur Gíslason alþm. (B), Haraldur Henrýsson lögfræðingur (A). Varamenn: Björgvin Jónsson framkvæmdastjóri (A), Gísli Gíslason stórkaupmaður (B), Garðar Sigurðsson alþm. (A), Valdimar Indriðason framkvæmdastjóri (B), Arnbjörn Kristinsson framkvæmdastjóri (A). Fram komu tveir listar með einu nafni á hvorum. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Guðmundur Tryggvason fyrrv. bóndi (A), Einar Gestsson bóndi (B). Fram komu tveir listar með einu nafni á hvorum. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Baldur Óskarsson fulltrúi (A), Ragnar Jónsson skrifstofustjóri (B). Fram komu tveir listar með einu nafni á hvorum. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Jón Kjartansson forstjóri (A), lngi R. Jóhannsson, endurskoðandi (B). Við kosningu aðalfulltrúa og varafulltrúa komu fram þrír listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Aðalfulltrúar: Jón Skaftason alþm. (A), Matthías Á. Mathiesen alþm. (B), Björn Jónsson alþm. (A). Jóhann Hafstein alþm. (B), Gils Guðmundsson alþm. (A), Gylfi Þ. Gíslason alþm. (C). Varafulltrúar: Ásgeir Bjarnason alþm. (A), Gunnar Thoroddsen alþm. (B), Karvel Pálmason alþm. (A), Geir Hallgrímsson alþm. (B), Svava Jakobsdóttir alþm. (A), Eggert G. Þorsteinsson alþm. (C). Fram komu tveir listar. Á A-lista voru Hjörtur Hjartar, Gunnar Guðbjartsson, Þorvaldur G. Jónsson, Guðmundur Hjartarson og Baldur Eyþórsson. Á B-lista voru Pétur Gunnarsson, Halldór H. Jónsson, og Gunnar Sigurðsson bóndi, Seljatungu. - A-listi hlaut 38 atkv., en B-listi 22 atkv. Samkv. því lýsti forseti yfir, að kjörnir væru: Hjörtur Hjartar framkvæmdastjóri, Pétur Gunnarsson framkvæmdastjóri, Gunnar Guðbjartsson formaður Stéttarsambands bænda, Þorvaldur G. Jónsson cand. mag., Halldór H. Jónsson arkitekt, Guðmundur Hjartarson framkvæmdastjóri, Baldur Eyþórsson forstjóri. Fram komu tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Daníel Ágústínusson fulltrúi (A), Ásgeir Pétursson sýslumaður (B), Sigmundur Guðbjarnason prófessor (A), Jón Árnason alþm. (B), Hafsteinn Sigurbjörnsson (A). Fram komu tveir listar með samtals jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Halldór Kristjánsson bóndi (A), Pétur Sigurðsson alþm. (B), Haraldur Pétursson fyrrv. safnhúsvörður (A). Aðeins einn maður var tilnefndur, og var því kjörinn án atkvgr.: Halldór S. Magnússon viðskiptafræðingur. Varamaður í stjórnina í stað Halldórs S. Magnússonar var tilnefndur: Ingólfur Árnason rafveitustjóri. Fram komu tveir listar með einu nafni á hvorum. Samkvæmt því voru kjörnir án atkvgr.: Friðgeir Björnsson lögfræðingur (A), Þorfinnur Bjarnason fyrrv. sveitarstjóri (B).

Forseti (EystJ): Nú verður gert hlé á fundum Alþ. um sinn. Forsetar hafa ákveðið, að þetta fundahlé verði til 25. jan., nema nauðsyn beri til að kveðja saman fundi fyrr, sem fyrir getur komið, og verða menn að vera við slíku búnir, ef til kemur. Verða næstu fundir boðaðir með dagskrá. Ég óska hv. þm. gleðilegra jóla og farsæls nýárs. Ég þakka hæstv. ráðh., hv. alþm. og starfsliði þingsins fyrir ánægjulegt samstarf á árinu. Ég óska utanbæjarþm. farsællar heimferðar og góðrar heimkomu, og ég vona, að við megum öll hittast heil, þegar fundir þingsins hefjast á ný eftir nýárið.



Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forseta fyrir hönd okkar þm. fyrir hlýjar óskir í okkar garð, og fyrir hönd okkar sameiginlega vil ég einnig þakka hæstv. forseta fyrir ágæta samvinnu við okkur þm., röggsama fundarstjórn og réttsýna. Ég vil leyfa mér að óska hinum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs, og ég vil mega vænta þess, að við hittumst heilir á nýju ári. Vil ég biðja hv. þm. að taka undir þakklæti mitt og heillaóskir til forseta með því að rísa úr sætum. - [ Þm. risu úr sætum.)

Forseti (EystJ): Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir hlýjar óskir í minn garð og míns fólks og hv. alþm. fyrir að taka undir þær, og ég endurtek árnaðaróskir mínar til þingheims.