Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv. er ríkisstj. heimilað að láta smíða 10 togara í Englandi með það fyrir augum, að þeir verði síðar seldir einstaklingum, félögum, bæjar- eða sveitarfélögum. Togaraútgerð hér er nú einkum í höndum hlutafélaga og bæjar- eða sveitarfélaga, en að litlu leyti í höndum einstakra manna. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 312, um það, að á eftir 2. gr. komi ný gr., og er efni hennar það að heimila ríkisstj. að leigja einn eða fleiri togara til útgerðarfélaga sjómanna, en það sé þó háð þeim skilyrðum, að allir skipverjar á togaranum skulu vera félagar í útgerðarfélaginu, og framkvæmdastjóri þess geti einnig verið félagsmaður. Verðmæti aflans, að frádregnum útgerðarkostnaði, skiptist milli félagsmanna eftir hlutaskiptareglum, er þeir sjálfir setja. Í öðru lagi: Fullnægjandi tryggingar séu settar fyrir því að umsamið leigugjald fyrir togara greiðist skilvíslega og að ekki falli sjóveð á togara á leigutímanum. Ég skal ekki fullyrða, hvort slík útgerðarfélög yrðu stofnuð, þó að till. yrði samþ., en verði hún samþ., tel ég það bendingu til sjómanna um, að þeir geti gert þetta, ef þeir vilja taka útgerðina í sínar hendur. En mér þykir líklegt, að eins og nú er muni togarasjómenn skorta fé til skipakaupa, en gætu ef til vill tekið útgerðina í sínar hendur með þessu móti. Ég tel, að athugandi væri eftir þá reynslu, sem fengizt hefur af bæjarútgerð, hvort ekki kæmi til mála, að við hliðina á þeim rekstri, sem nú er, komi útgerð með þessu fyrirkomulagi. Ef till. þessi yrði samþ. og slík félög stofnuð, þá yrði síðar að taka til athugunar, með hvaða kjörum eigi að leigja skipin, og má einnig búast við, að sjá yrði ríkissjóði fyrir fé til að kaupa þessa togara og eiga áfram til viðbótar þeim lánum, sem frv. heimilar að taka. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, nema tilefni gefist, en vona, að mönnum sé þetta ljóst.

Forseti (SB): Brtt. á þskj. 312 er of seint fram komin, og þarf því að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Viðvíkjandi brtt. hv. þm. V-Húnv. er ég hræddur um, að þessi leið yrði lítið farin. Hins vegar er rétt að gera ráð fyrir, að þessi hugmynd um að leigja togarana geti reynzt rétt í öðru sambandi. Sérstaklega má gera ráð fyrir því, ef gengislækkun verður, að ákaflega erfitt verði að kaupa togarana, og má þá gera ráð fyrir, að nauðsynlegt verði að leigja togarana, ef mínar brtt. verða ekki samþ., en þá væri rétt að heimila ríkinu að leigja þá til bæjarfélaga, ef á daginn kæmi, að leið sú, er hv. þm. V-Húnv. leggur til, yrði ekki farin, og leyfi ég mér þá að bera fram brtt. við brtt. á þskj. 312: „Aftan við greinina bætist ný málsgrein, svo hljóðandi: Þá er ríkisstjórninni og heimilt að leigja bæjarfélögum einn eða fleiri af þessum togurum.“ Ef till. mínar yrðu ekki samþ., mætti samt sem áður koma þeim þannig til bæjarfélaganna, að haft yrði leiguform í stað söluforms, og kæmi það að sama gagni og sala hvað snerti atvinnuaukningu, og þar, sem annar togari væri fyrir, mundi það þýða minni kostnað og hefði auk þess ýmsa aðra kosti. Ég tilgreini ekkert um leigukjör, því að ég held, að sama sé, hvaða ríkisstj. væri, hún mundi verða nægilega íhaldssöm til að sjá fyrir hag ríkissjóðs og því þýðingarlaust að vera að setja l. um það og heppilegra, að um það yrði frjálst samkomulag á milli ríkisstj. og bæjarfélaganna. Ég vil svo leyfa mér að leggja fram þessa brtt. við brtt. á þskj. 312.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Ed. og þarf skjóta afgr. Það fjallar um framlengingu á l., sem féllu úr gildi nú um áramótin. Frv. fylgdi ýtarleg grg., og leyfi ég mér að vísa til hennar. Sjútvn: er sammála um að mæla með, að frv. verði samþ. óbreytt, og væntir þess, að það fái skjóta afgreiðslu, og vill mælast til þess af hæstv. forseta, að málið verði afgreitt í dag, þar sem slíks er augljós þörf, þar eð nær hálfur annar mánuður er liðinn síðan l. féllu úr gildi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta missögn í grg. og harma að hún skyldi slæðast þangað, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hinn 18. marz s.á. (þ.e. 1947) tilkynnti háskólaráð, að það leyfði, að fyrirhuguð bygging fyrir fisk- og fiskiðnrannsóknir yrði reist á lóð háskólans. Leyfi þetta var þó bundið því skilyrði, að háskólaráð ákvæði stað fyrir bygginguna á lóðinni og samþykkti teikningar að byggingunni. Um miðjan janúar 1948 tilkynnti byggingarnefndin háskólaráði, að endanlegar teikningar af byggingunni lægju nú fyrir, og mæltist til, að háskólaráð gerði bindandi samþykkt um, að byggingin yrði reist á lóð háskólans. Á fundi hinn 12. marz synjaði háskólaráð loks um lóð undir bygginguna þrátt fyrir þau loforð, sem áður höfðu verið gefin.“ Ég átti sæti í háskólaráði, þegar þetta mál var afgreitt, og verð að láta þess getið, að hér er rangt með farið. Vilyrði það, sem háskólaráð gaf fyrir lóð 1947, var bundið fleiri skilyrðum, m.a. því, að l. um atvinnudeild háskólans yrði breytt þannig, að hún yrði ein af deildum háskólans, en nú er ekkert annað samband á milli þessara stofnana en það, að hin fyrrnefnda heitir atvinnudeild háskólans. En það var stefna forráðamanna skólans að breyta hinu losaralega fyrirkomulagi, sem er á atvinnudeildinni, og gera hana að sérstakri deild innan skólans, og það var skoðun þeirra, að ekki bæri að ráðstafa neinu, af hinni takmörkuðu lóð, sem skólinn hefur til umráða, nema þetta yrði ofan á. En svo varð ekki og ekkert fyrirheit gefið af ráðh. um, að þessu yrði breytt. Háskólaráð taldi sig því ekki bundið af þessu loforði, þar eð skilyrðum var ekki fullnægt, og synjaði um lóðina 12. marz. Þetta vildi ég leiðrétta og þykir miður, að þessi missögn skyldi slæðast inn í grg. frv.