Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Umr. verður hagað svo í kvöld, að hver þingflokkur fær 45 mín. ræðutíma, sem skiptist í þrjár umferðir, hin fyrsta 20 mín., önnur 15 og hin þriðja 10 mín. Röð flokkanna verður þessi: Framsóknarflokkur, Alþýðuflokkur, Sjálfstæðisflokkur, Alþýðubandalag. Umræðan hefst nú, og tekur fyrstur til máls hv. 3. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Það er margt, sem miður hefur farið hjá stjórnarflokkunum á s.l. ári. Þar er gengislækkunin efst á blaði að mínum dómi. Fyrir þeirri ráðstöfun voru alls engin frambærileg rök, eins og á stóð. Ríkisstj. taldi gengislækkunina gerða vegna kjarabóta þeirra, sem um var samið á s.l. sumri, og hefur reynt að réttlæta hana með tveim ástæðum: í fyrsta lagi, að ekki væri fyrir hendi nein sú framleiðsluaukning, sem staðið gæti undir umsömdum kauphækkunum, og í öðru lagi, að hin aukna kaupgeta almennings mundi hafa í för með sér gjaldeyrisskort og greiðsluhalla gagnvart útiöndum. Dómur reynslunnar hefur sannað haldleysi þessara röksemda. Það má því kallast furðulegt, að hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. skyldu, eftir að þessar staðreyndir liggja fyrir, leyfa sér það enn í umr. hér í gær að bera þessar tylliástæður á borð. Ummæli þeirra gefa mér kærkomið tilefni til að hrekja enn þá einu sinni staðleysurnar um gengisfellingarástæðurnar. Í grg. ríkisstj. fyrir gengislækkuninni, sem m.a. er birt í Morgunblaðinu 14, sept. s.1., er gerð allýtarleg grein fyrir forsendum þeim, er ríkisstj. byggði á ákvörðun sína um gengisfellingu. Þar segir svo m.a., með leyfi forseta: „Af því, sem hér hefur verið sagt, er ljóst, að áhrif aflabrests, verðfalls og aukins kostnaðar vegna stækkunar flotans til rýrnunar á afkomu sjávarútvegsins nema samtals um 320 millj. kr., sé árið 1961 borið saman við árið 1959. Er þetta um 13% af framleiðsluverðmæti sjávarafurða og 4–5% af þjóðarframleiðslunni.“ Þetta voru orð ríkisstj., og af þeim útreikningum grg. er augljóst, að gengislækkunin er byggð á þeirri forsendu, að aflamagn yrði miklu minna 1961 en 1959 og að framleiðsluverðmæti sjávarafurða árið 1961 yrði um 13% minna en árið 1959. Þetta töldu þeir vísu menn, ráðunautar ríkisstj., sig geta séð fyrir um mitt sumar 1961. Það fer því ekki milli mála, að gengisstýfingin var byggð á þessum hrakspám. Þessi bölsýni hefur orðið sér eftirminnilega til skammar, svo sem við mátti búast. Sannleikurinn er nefnilega sá, að um mitt s.l. sumar var full ástæða til bjartsýni í þessum efnum. Verðlag á flestum útflutningsafurðum var heldur hækkandi, og aflavonir voru í rauninni meiri en nokkru sinni fyrr, bæði vegna undangenginnar landhelgisútfærslu og aukinnar veiðitækni. Í skýrslu Seðlabankans fyrir árið 1961, sem birt var 15. marz s.l., eru tekin af öll tvímæli um, hver útkoman hefur orðið varðandi þessar forsendur ríkisstj. fyrir gengislækkunarákvörðun sinni. Þar segir um þetta, með leyfi forseta: „Heildaraflinn á árinu 1961 var skv. bráðabirgðatölum 634 þús. tonn á móti 514 þús. tonnum 1960. og er þetta mesti ársafli, sem orðið hefur. Verðmæti aflans jókst hins vegar svo að segja eingöngu af auknum síldarafla. Áætlað er, að heildarverðmæti sjávarafurða á árinu 1961 hafi numið nærri 3000 millj. kr. á móti 2628 millj. kr. árið 1960 og 2838 millj. kr. 1959. Eru þá allar tölurnar umreiknaðar til sama verðs og þess gengis, sem nú er í gildi.“ Þessi er þá dómur reynslunnar. Það liggur m.ö.o. ljóst fyrir nú og verður ekki um deilt. að aflinn á s.l. ári varð metafli. Hann var rúml. 23% meiri en árið áður, og framleiðsluverðmæti sjávarafurða hefur aukizt á árinu 1961 frá því árið áður um rúml. 14%. Ljóst er það einnig af þessum tölum, að framleiðsluverðmæti sjávaraflans 1961 var ekki 13% minna en 1959, svo sem ríkisstj. fullyrti í ágústbyrjun s.l. sumar, heldur nærri 6% meira, og skilst mér þá, að skakki 19% frá því, sem ráð var fyrir gert, er gengið var fellt. Sé hins vegar miðað við rétt verð á aflanum hvert ár og það umreiknað til núv. gengis, er verðmæti sjávarafurða 1961 um 11% meira en 1959 og 18% meira en 1960. Ég endurtek: 18% meira en 1960. Sjávaraflinn er að vísu ekki nema einn þáttur þjóðarframleiðslunnar, en í þessu sambandi er hann óneitanlega þýðingarmestur. Sjávarafurðir eru, eins og kunnugt er, um eða yfir 90% allrar útflutningsframleiðslunnar, en vegna hennar var gengislækkunin fyrst og fremst talin gerð. Engum dettur í hug að halda því fram, að gengislækkunin sé gerð vegna landbúnaðarframleiðslunnar, sem óefað hefur af henni tjón, þegar á heildina er lítið. Í umr. um þessi mál, bæði utan þings og innan, hefur margoft verið sýnt fram á, að gengislækkunar þurfti ekki við vegna iðnaðarins, enda hafa iðnaðarfyrirtæki undantekningarlitið orðið að taka á sig kaupgjaldshækkanirnar án þess að hafa fengið þeirra vegna hækkað verð framleiðsluvara sinna. Það er því alrangt, sem hæstv. forsrh. sagði um þetta í umr. hér í gær. Og til að afsanna staðhæfingar hans þar um ætla ég að leiða aðalmálgagn stjórnarinnar, Morgunblaðið, sem vitni. í Morgunblaðinu 13. sept. s.l. er grg. undir fyrirsögninni: „Iðnfyrirtæki hafa sjálf orðið að bera kauphækkanir.“ Þar segir m.a. orðrétt: „Leyfi til verðhækkana vegna kauphækkana hafa aðeins verið gefin í tveim tilfellum.“ Og siðan segir orðrétt, feitletrað: „Kauphækkanir hafa fyrirtækin orðið að taka á sig sjálf.“ Ummæli forsrh. um, að Samband ísl. samvinnufélaga hefði farið fram á verðhækkun á iðnaðarvörum vegna kauphækkana, eru hreinn uppspuni. Skv. upplýsingum fyrirsvarsmanna SIS hefur það eða iðnfyrirtæki þess ekki farið fram á neinar verðhækkanir vegna kauphækkana. Undirmenn forsrh. hafa því sagt honum ósatt um þessi atriði, og honum hefur þá ekki heldur unnizt tími til að lesa Morgunblaðið nægilega vel. Í áðurnefndri grg. sinni áætiar ríkisstj. heildartekjuaukningu vegna kaupgjaldshækkana 500–600 millj., við skulum segja 550 millj., sem þó auðvitað er allt of hátt. Ríkisstj. taldi atvinnuvegina að óbreyttum aðstæðum og með hinar slæmu afkomuhorfur, sem hún gekk út frá, geta borið 3% kauphækkun nú þegar, en það jafngildir skv. grg. rúml. 100 millj. kr. Eftir eru þá um 450 millj. kr. Nú liggur það ljóst fyrir, að mismunurinn á raunverulegu verðmæti sjávaraflans og því verðmæti hans, sem ríkisstj. gekk skv. grg. út frá, er hún ákvað gengisfellinguna, nemur um 6–7% af þjóðarframleiðslunni. En það jafngildir, að mér virðist, skv. útreikningum ríkisstj. sjálfrar a.m.k. 500 millj. kr. eða m.ö.o. gerir nokkru betur en vega upp á móti þeirri kaupgjaldstekjuaukningu, sem ríkisstj. taldi atvinnuvegunum ofviða, vegna þess að framleiðslu vantaði til að mæta henni. Þannig lítur þá dæmið út, þó að tölur ríkisstj. sjálfrar séu lagðar til grundvallar, sem sé, að sjávaraflinn einn nægir til að taka af þann áhalla, sem ríkisstj. taldi að verða mundi að óbreyttu gengi. Þess er enn fremur að gæta, að tilboð sáttasemjara fól í sér 6% hækkun þá þegar, og hvatti aðalmálgagn stjórnarinnar, Morgunblaðið, verkamenn til að samþ. hana. Sú röksemd, að gengislækkunin hafi verið óhjákvæmileg vegna atvinnuveganna, er því gersamlega haldlaus, enda er sannleikurinn sá, að gengishagnaður útflutningsatvinnuveganna étur sjálfan sig upp að nokkru, vegna þess að ýmis tilkostnaður þeirra hækkar verulega við gengislækkunina. Enn fremur er þess að gæta, að með gengisráðstöfunum þeim, sem fylgdu í kjölfar gengislækkunarinnar, var útflutningsgjald á sjávarafurðum hækkað mjög mikið, og er talið, að sú hækkun nemi rúml. 100 millj. kr. á ári. Hitt er svo annað mál, að vegna einstakra atvinnugreina, svo sem vegna togaraútgerðarinnar, hefði þurft og þarf þrátt fyrir gengislækkunina að gera sérstakar ráðstafanir, enda verður það sjálfsagt lengst af svo í landi hér, að afkoma atvinnugreinanna verður það misjöfn og breytileg, að grípa verður öðru hverju til einhverra miðlunarúrræða. Það verður ekki heldur sannað, að gengislækkunin hafi verið nauðsynleg til að koma í veg fyrir greiðsluhalla við útlönd. Þegar gengið var fellt á s.l. sumri, var ekkert fullyrt um gjaldeyrisafkomu ársins, en horfur í gjaldeyrismálum voru þó tiltölulega góðar og gáfu síður en svo tilefni til nokkurrar svartsýni. Það sýna gjaldeyrisskýrslur bankanna. En hvað sem um þennan þátt málsins mátti segja á s.l. sumri, er gengislækkunin var gerð, og hvað sem mönnum þá gat sýnzt um þessi atriði, þá liggja fyrir gögn um það, hver gjaldeyrisafkoman var. Í þeirri skýrslu Seðlabankans, sem ég vitnaði í áðan, segir berum orðum, að gjaldeyrisstaða bankanna hafi batnað á árinu 1961 um 400 millj. kr., reiknað á núgildandi gengi. í skýrslu Seðlabankans segir enn fremur svo: „Jafnframt þeirri miklu bót, sem átti sér stað á gjaldeyrisstöðu bankanna og greiðslujöfnuðinum 1961, átti sér stað birgðaaukning á útflutningsvörum, er nam 186 millj. kr.“ í margnefndri Morgunblaðsgreinargerð segir enn fremur: .,Verðhækkanir innanlands draga úr áhrifum tekjuaukningarinnar á greiðslujöfnuðinn.“ En þrátt fyrir það mátti gera ráð fyrir, að 300 millj. kr. af þeim 800-900 millj. kr., sem að framan getur, hefðu komið fram í greiðslujöfnuðinum á síðari helmingi ársins 1961 og fyrri helmingi árs 1962. M.ö.o.: skv. útreikningi sjálfrar ríkisstj. mátti gera ráð fyrir, að um 150 millj. kr. af kaupgetuaukanum kæmu fram í greiðslujöfnuðinum árið 1961, þ.e. á síðari helmingi ársins. En nú liggur það fyrir skv. óyggjandi tölum, að framleiðsluverðmæti sjávarafurða varð 1961 rúml. 14% meira en árið 1960 og þó öllu heldur 18% meira og að hrein gjaldeyriseign bankanna hækkaði úr rúml. 118 millj. kr. 1. ágúst 1961 upp í tæpar 527 millj. kr. 31. des. 1961. eða um 409 millj. kr., og um mánaðamótin febrúar og marz var hún komin upp í rúml. 703 millj. kr. Fram hjá þessum staðreyndum verður ekki komizt, þær eru auðskildar hverju barni. Hvernig ætlar svo ríkisstj. að telja mönnum trú um, að komið hefði til gjaldeyrisskorts og greiðsluhalla, ef ekki hefði verið gripið til gengisfellingar? Það er alveg vonlaust verk. Hitt er svo annað mál, að framannefndar tölur ríkisstj. eru byggðar á sandi. Kaupgjaldshækkanir eru auðvitað út af fyrir sig fremur tekjutilfærsla en tekjuaukning, þegar á þjóðfélagið í heild er litið. En auk þess eru tölur þessar sjálfsagt allt of háar. Af því, sem hér hefur verið rakið, er augljóst, að gengislækkunin var þarflaus og báðar þær ástæður, sem reynt hefur verið að réttlæta hana með, hafa reynzt tylliástæður, enda var gengislækkunin fyrst og fremst aðvörun stjórnarinnar til verkamanna og annarra launþegasamtaka, hótun um það, á hverju þau ættu von, ef þau yrðu ekki góðu börnin og sættu sig við kjaraskerðingarstefnuna. Henni var ætlað að lama samtökin. Það mun þó ekki takast, enda er það nú deginum ljósara, að ríkisstj. er að missa kaupgjaldsmálin úr böndunum, eins og reyndar flest sín mál. Framleiðsluaukningin s.l. ár og hin tiltölulega góða afkoma út á við eru suðvitað ekki að neinu leyti að þakka aðgerðum núv. ríkisstj., heldur eiga þær rætur sínar í uppbyggingu undangenginna ára, útfærslu landhelginnar, hækkandi verðlagi á útflutningsafurðum, miklum afla og þar af leiðandi mikilli atvinnu í landinu. Þvert á móti hafa ýmsar af ráðstöfunum ríkisstj. reynzt atvinnuvegunum fjötur um fót, svo sem vaxtahækkun, lánasamdráttur og stórkostleg hækkun hvers konar framkvæmdakostnaðar. Þetta sjá allir landsmenn og skilja. Það þarf ekki að eyða orðum að því, hversu harkaleg og tilfinnanleg aðgerð gengislækkun er fyrir allan almenning. Það er ómótmælanleg staðreynd, að gengislækkunin s.l. sumar hefur hrundið af stað nýrri dýrtíðarskriðu. Var þó sízt af öllu bætandi á viðreisnaráhrifin í því efni. Með hinni svokölluðu viðreisn var tekin upp ný efnahagsmálastefna. Sú stefna var í algeru ósamræmi við yfirlýsingar og kosningaheit stjórnarflokkanna um stöðvun dýrtíðar og bætt lífskjör, svo sem margoft hefur verið sýnt fram á. Viðreisnarstefna ríkisstj., eins og hún birtist í efnahagsmálalöggjöfinni 1960 og síðari ráðstöfunum, er auðvitað ekkert annað en grímuklædd íhaldsstefna. Hún er því réttnefnd íhaldsviðreisn. Gengislækkunin 1960 var óhófleg og hlaut að leiða til geigvænlegrar dýrtíðar og kjaraskerðingar. Þó þótti ríkisstj. nauðsynlegt að bæta við margháttuðum ráðstöfunum, sem yfirleitt gengu í sömu átt, svo sem nýjum og tilfinnanlegum neyzlusköttum, stórfelldri vaxtahækkun, lánasamdrætti og styttingu lánstíma ýmissa stofnlána og fleiri þvílíkum kjaraskerðingaraðgerðum, sem áttu að draga úr kaupgetu og lánsfjárnotkun, en hér yrði of langt mál að telja þær upp. Þessi íhaldsviðreisn hleypti af stað nýju verðbólguflóði, reyndist atvinnuvegunum þrándur í götu og varð uppspretta ranglætis og óeðlilegs aðstöðumunar og lagðist sem farg á fyrirhugaðar framkvæmdir og skerti lífskjör alls almennings. Hvað sem öðrum verkunum íhaldsviðreisnarinnar líður, blasa þessar staðreyndir og afleiðingar hennar hvarvetna við, þrátt fyrir nokkrar góðar gagnráðstafanir, svo sem aukningu fjölskyldubóta. Stjórnarstuðningsmenn hafa státað af því í ræðum sínum, að íhaldsviðreisnin hafi borið tilætlaðan árangur. Þeir hafa reynt að styðja mál sitt með talnalestri um gjaldeyrisafkomu og sparifjársöfnun. Sparifjársöfnun og gjaldeyrisaukning eru góðra gjalda verðar. Af þeim atriðum einum verður þó alls ekki dregin sú ályktun um velsæld og heilbrigði efnahagslífsins og því siður um lífsafkomu og velmegun fólksins, sem stjórnarsinnar vilja vera láta. Það væri auðvelt að sanna með dæmum úr daglega lífinu. Framkvæmdir í landinu, uppbygging atvinnulífsins, aukin framleiðsla og framleiðni eru þeir hornsteinar, sem velmegun þjóðar í nútíð og framtíð byggist á, ekki hvað sízt í okkar lítt numda landi. En það er vissulega hægt að nefna aðrar tölur en stjórnarsinnar hafa gert til marks um viðreisnaráhrifin. Þær tölur sýna allt aðrar og skuggalegri hliðar á íhaldsviðreisninni. En það eru áreiðanlega tölur, sem almenningur kannast betur við úr sínu daglega lífi, heldur en þær, sem ríkisstj. hampar. Það eru tölur um sívaxandi dýrtíð og kjaraskerðingu. Það má nefna hækkun framfærslukostnaðar og byggingarkostnaðar, hækkun véla og skipa og kaupmáttarrýrnun launanna. Sá útreikningur, er gerður hefur verið á kaupmætti tímakaups verkamanna í Reykjavík, er athyglisverður og táknrænn, en í maímánuði s.l. sýndi hann 16 stiga lækkun frá því 1947, en í árslokin 17 stig, og er samkv. því búið að taka aftur alla kjarabótina frá því í fyrrasumar - og þó aðeins betur. En allur talnalestur um þessi atriði er gersamlega óþarfur, og ég ætla ekki að fara út í hann. Hér getur hver og einn litið í eigin barm og dæmt um dýrtíðaraukninguna af eigin raun. Sannleikurinn er sá, að það hefðu margir átt í erfiðleikum með að framfleyta sér og sínum, ef ekki hefði notið við góðs árferðis, góðra aflabragða og þar af leiðandi mikillar atvinnu. Þrátt fyrir hagstætt árferði yfirleitt er áreiðanlega fjöldi fólks í vandræðum með að hafa í sig og á. Já, jafnvel ríkisstj. hefur orðið fyrir barðinu á þessu afkvæmi sinu, íhaldsviðreisninni. Mikið af tíma þings og stjórnar hefur farið í það að glíma við drauga, sem viðreisnin hefur vakið upp. Ég nefni skuldaskil útgerðarinnar, lausaskuldamál bsenda, landbúnaðarsjóðina, vandræði togaraútgerðarinnar og húsnæðismálin. Mér dettur auðvitað ekki í hug að halda því fram, að vandamál þessi eigi að öllu leyti rætur sínar í viðreisninni, en hinu held ég hiklaust fram, að hún eigi sinn verulega þátt, t.d. með gengislækkun og viðreisnarvöxtum. Það er athyglisvert og ámælisvert, að skuldamálum útvegsmanna og bænda skipaði stjórnin í öndverðu með brbl., og var það í öðru tilfellinu meira að segja gert í stuttu þinghléi. Með þeim hætti setti stjórnin stuðningsmenn sína á þingi í þá aðstöðu, að þeir urðu að samþ. brbl., hvort sem þeim líkaði betur eða verr, án þess að nokkrum verulegum breytingum yrði við komið. Ef mál þessi hefðu komið til kasta þingsins án áður útgefinna brbl., er líklegt, að löggjöfin hefði orðið talsvert á aðra lund, a.m.k. lögin um lausaskuldir bænda. í hvorugu tilfellinu hefðu framkvæmdir tafizt, þótt málin hefðu verið lögð fyrir þing með eðlilegum hætti. Því verður ekki neitað, að núv. ríkisstj. hefur hvað eftir annað gripið til gerræðisfullra brbl., og eru þó brbl. um gengisskráningarvaldið frá s.l. sumri þar gleggsta dæmið. Virðist það helzt í sumum tilfellum gert til þess að setja stjórnarstuðningsmennina í sjálfheldu, og má vera, að það sé ekki alltaf að ástæðulausu, en ekki lýsir sú aðferð mikilli virðingu fyrir þingliðinu. Engum hefur íhaldsviðreisnin orðið jafnþung í skauti og unga fólkinu, sem þarf að stofna heimili og koma fótunum fyrir sig. Það er t.d. enginn hægðarleikur fyrir frumbýlinga að stofna bú, eins og sakir standa, að kaupa jörð, bústofn og vélar. Það er ekki hlaupið að því fyrir ungu hjónin, sem stofna heimili í sveit eða kaupstað, að eignast þak yfir höfuðið, hvort heldur er að kaupa eða byggja. Sama máli gegnir um manninn, sem er að reyna að stofnsetja eigið fyrirtæki, hvort heldur er í útgerð eða iðnaði. Ummæli hæstv. fjmrh. hér í umr. í gærkvöld um æskuna og viðreisnina voru því hrein öfugmæli, en bera hins vegar órækt vitni um hina ríku og meðfæddu skáldæð, sem í hæstv. ráðh. býr. Alls staðar er sama sagan, að viðreisnin hefur bitnað þyngst á þeim, er veíkasta höfðu aðstöðuna, á fátækasta fólkinu og unga fólkinu, sem á eftir að skapa sér aðstöðu og afkomumöguleika, fólkinu, sem á e.t.v. ekkert nema vonir og viljann til að vinna, og það er kannske það alvarlegasta í þessu máli. Það er hætt við, að íhaldsviðreisnin verki lamandi á þá bjartsýni, sem ungu fólki er eiginleg, hún veiki trú þess á landinu og bjargræðisvegum þjóðarinnar. Vonandi lætur það þó ekki hugfallast. En er þá íhaldsviðreisnin engum góð? Jú, þeim ríku. Hún gerir þá ríku ríkari. Hún eykur aðstöðumun þjóðfélagsþegnanna óeðlilega mikið. Hún er því sannkölluð ójafnaðarstefna. Það er kaldhæðni örlaganna, að það skuli vera Alþfl., sem gengur erinda þeirrar ójafnaðarstefnu. Stjórnarstefnan í innanlandsmálum verðskuldar að mínum dómi þungan áfellisdóm. Hitt er þó í rauninni enn alvarlegra, að núv. ríkisstj. er af fjölda fólks ekki treyst til að halda á málstað Íslendinga gagnvart öðrum þjóðum. Þar hafa alvarleg mistök átt sér stað, sem ég skal þó ekki ræða hér. En hér þarf ríkisstj., sem nýtur meira trausts í utanríkismálum. Það er víst, að samskipti okkar við aðrar þjóðir munu verða æ meiri, hvort sem okkur í rauninni líkar það betur eða verr. Margháttað og áður óþekkt þjóðasamstarf færist nú í aukana, þ. á m. á sviði stjórnmála, efnahagsmála og félagsmála. Þar verðum við að fara að öllu með gát. Það er sannast sagna, að í samskiptum ríkja er enginn annars bróðir í leik. Þar verður hver og einn að treysta á sjálfan sig, en ekki annarra forsjón. Það er því höfuðnauðsyn að mínum dómi að skapa hér sem víðtækasta samstöðu um utanríkismálin. Framsfl. telur það nauðsynlegt, að sem allra fyrst sé hætt við hina skaðlegu íhaldsviðreisn og að aftur sé horfið að raunhæfri, en bjartsýnni framfarastefnu. Megindrættir þeirrar framfarastefnu eru markaðir í stjórnmálaályktun flokksþings og miðstjórnar Framsfl. Hér er aðeins tími til að drepa á örfá almenn atriði. Framsfl. vill vinna að framförum og uppbyggingu atvinnuveganna um land allt. Fjármagni, framkvæmdum og atvinnufyrirtækjum þarf því að dreifa um landið með skynsamlegum og skipulegum hætti. Almannavaldið á að ýta undir og styðja með eðlilegum hætti framfaraviðleitni fólksins og sjálfsbjargarhvöt, hvort sem hún birtist í framtaki einstaklingsins eða í félagslegum samtökum. Lífskjör fólks þarf að bæta, svo að þau verði sambærileg við það, sem gerist með nálægum menningarþjóðum. Þess vegna þarf framleiðsluaukningin að vera miklu stórstígari en hingað til. Stuðla á að nýjum framleiðsluatvinnugreinum. Framleiðsluaukninguna þarf að byggja á heilbrigðu framtaki, auknum framleiðsluafköstum, vaxandi verklegri menningu. Auðlindir landsins og orkugjafa þarf að nýta sem bezt, til hagsældar fyrir alla þjóðina. Tryggja þarf næga atvinnu. Það er grundvallarskilyrði fyrir framförum, kjarabótum og menningu, að landinu sé stjórnað með þessi stefnumörk í huga. Hér hafa aðeins verið nefnd fáein dæmi um almenn stefnumál Framsfl. Að sjálfsögðu reynir flokkurinn að vinna að þeim stefnumálum eftir megni, hvort sem hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Hann hefur m.a. hreyft ýmsum málum í þessa átt á því Alþ., sem nú situr. Stjórnarliðið hefur yfirleitt eytt þeim málum, ýmist fellt þau eða svæft þau í n. Þannig verður það sjálfsagt. meðan núv. stjórnarflokkar hafa meiri hl. Það er því höfuðnauðsyn að efla Framsfl. svo í næstu kosningum, að fram hjá honum verði ekki komizt við stjórnarmyndun. Með beim hætti er tryggt, að horfið verði frá ríkjandi íhaldsstefnu, en afleiðingar þeirrar stjórnarstefnu eru því háskalegri og óviðráðanlegri sem núv. stjórn situr lengur að völdum. Þess vegna verður allt framfarasinnað fólk í landinu að neyta þess færis, sem gefst í næstu alþingiskosningum til að kveða niður kjaraskerðingarstefnuna og fella bungan, en verðskuldaðan áfellisdóm yfir íhaldsviðreisninni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Íslenzka þjóðin fær að ýmsu leyti hvorki góða né rétta mynd af störfum Alþingis með því að hlýða á útvarpsumræður héðan. Það er óspart látið fjúka, að þeir, sem með völdin fara, brjóti sjálfa stjórnarskrána, vinni skipulega að því að skerða lífskjör manna, spilli menningarlífi þjóðarinnar og skerði frelsi hennar og fullveldi. Þeim er jafnvel líkt við ofbeldissamtök suður í Alsír, sem stunda morð og rán og hvers konar ódæðisverk. Mér kemur ekki til hugar að nota ræðutíma minn hér til að munnhöggvast um atriði sem þessi. Hlustendum er í rauninni sýnd óvirðing með slíku tali. Sérhver ríkisstj. skoðar það auðvitað skyldu sína að hlýða stjórnarskránni, gæta sjálfstæðis þjóðarinnar og efla menningu hennar. Sömuleiðis hljóta þeir, sem með völd fara hverju sinni, að skoða það sem eitt höfuðhlutverk sitt að stuðla að því, að þjóðarframleiðslan aukist sem mest. þannig að kjör manna geti orðið sem bezt. Auðvitað hafa allar ríkisstj., sem hér hafa setið, haft þetta takmark. Hitt er svo annað mál og algerlega eðlilegt, að mönnum getur sýnzt sitt hvað um það, hvaða ráð séu vænlegust til þess, og lagt mismunandi dóm á það, hver árangur hafi náðst. Í þeim orðum, sem ég segi hér í kvöld, ætla ég fyrst að bera þá stefnu, sem nú er fylgt í efnahagsmálum, saman við þá, sem fylgt var áður. Síðan ætla ég að fara nokkrum orðum um það, sem ég tel vera fram undan, og að síðustu ræða nokkuð eitt helzta vandamálið, sem ég tel að nú bíði úrlausnar, afstöðu Íslendinga til Efnahagsbandalagsins. Á þeim tiltölulega stutta tíma, sem liðinn er, síðan samstarf hófst milli Alþfl. og Sjálfstfl., hafa meiri tíðindi gerzt í íslenzkum þjóðmálum en nokkurn tíma áður á jafnskömmum tíma. Kjördæmaskipun landsins hefur verið gerbreytt og henni komið í réttlátt horf. Íslenzka krónan hefur verið rétt skráð, þannig að hún hefur tekið fullgilt sæti við hlið gjaldmiðils viðskiptaþjóða okkar, en niðurlægjandi og skaðlegt svartamarkaðsbrask á þessu sviði er úr sögunni. Innflutningur og gjaldeyrisviðskipti eru að miklu leyti orðin frjáls, og vöruúrval innanlands hefur aldrei í sögu þjóðarinnar verið meira en nú. Skattakerfið hefur verið endurskoðað frá grunni og sköttum létt af launamönnum. Almannatryggingar hafa verið stórauknar. Margvíslegar ráðstafanir hafa verið gerðar til eflingar vísindum og listum. Aðstaða námsmanna hefur verið stórbætt. Tvö vandasöm og viðkvæm deilumál við vinveittar þjóðir hafa verið farsællega til lykta leidd, og á ég þar við landhelgisdeiluna og handritamálið. Og ég hika ekki við að fullyrða, að atvinna hafi aldrei verið tryggari og lífskjör þjóðarinnar aldrei betri en nú um þessar mundir. En hver er grundvallarmunurinn á þeirri stefnu í efnahagsmálum, sem nú er fylgt, og þeirri, sem fylgt var áður? Ef litið er á tímabilið frá stríðsárunum og til áramótanna 1959 og 1960 sem eina heild, má segja, að tvenns konar mein hafi þjakað efnahagslífið. Annars vegar var stöðug verðbólga innanlands, verðlag og kaupgjald hækkaði á víxl. Orslík þessa var röng stefna í bankamálum og fjármálum ríkisins, vísitölukerfið og ógætileg stefna launþegasamtaka í launamálum. Hins vegar var röng skráning á gengi krónunnar. Af henni leiddi útflutningsbætur og innflutningsgjöld og höft á innflutningi og gjaldeyrisviðskiptum. Sumar ríkisstj. réðust gegn verðbólgunni, aðrar gegn röngu gengisskráningunni. Árangur náðist um sinn, en meinið var aldrei læknað af því að engin ríkisstj. bar gæfu til þess að gera hvort tveggja í senn að skrá rétt gengi á krónunni, til þess að unnt væri að afnema uppbætur og höft, og skera samtímis fyrir rætur verðbólgunnar með réttri og ábyrgri stefnu í bankamálum og fjármálum ríkisins. Það er þetta. sem núv. ríkisstj. ákvað að gera og hefur gert. Þær ríkisstj., sem hér hafa setið síðan stríði lauk, hafa allar gert ýmsar skynsamlegar ráðstafanir til úrbóta á öðru hvoru þeirra sviða. þar sem stefnunni hefur verið ábótavant, en engri þeirra tókst að koma verðbólgunni fyrir kattarnef og eyða greiðsluhallanum gagnvart útlöndum, af því að aldrei var gert samtímis allt það, sem gera þurfti. Það var ekki fyrr en samstarf tókst milli Alþfl. og Sjálfstfl. og þeirra einna, að samkomulag náðist um samræmda heildarstefnu, rétta gengisskráningu og ábyrga stefnu í bankamálum og fjármálum ríkisins. Fyrir þessar sakir hefur árangur af störfum þessarar ríkisstj. orðið meiri en þeirra, sem á undan fóru. Þessi góði árangur kemur fram á ýmsan hátt. S.l. ár er fyrsta árið, síðan styrjöldinni lauk, sem búskapur þjóðarinnar hefur verið hallalaus gagnvart öðrum þjóðum. Íslendingar eiga nú í fyrsta skipti um langan aldur nokkurn gjaldeyrisvarasjóð, þótt hann sé ekki orðinn eins mikill og hann þarf nauðsynlega að verða. Sparifé þjóðarinnar innanlands er nú miklu meira en það hefur verið nokkru sinni fyrr, og vöxtur þess er örari en dæmi eru til um áður, vöruframboð fjölbreyttara og viðskipti frjálsari en um áratugaskeið. Atvinna er mikil og trygg. Nú kæmi mér ekki á óvart, þótt ýmsir spyrðu: En hvað um lífskjör fólksins, hafa þau ekki versnað á valdatíma núv. ríkisstj.? Höfum við ekki eignazt gjaldeyrisvarasjóðinn erlendis og sparifé innanlands einfaldlega vegna þess. að fólk hefur haft minni tekjur til að nota til neyzlu sinnar? Svarar ekki kjararýrnun hjá almenningi til eignaaukningarinnar erlendis og innanlands? Þar sem það var eitt höfuðmarkmið núv. ríkisstj., þegar hún var mynduð, að eyða greiðsluhallanum gagnvart útlöndum og efla innlendan sparnað, sagði hún af fullri hreinskilni við þjóðina, að hún gerði ekki ráð fyrir því, að unnt yrði að ná þessum markmiðum, án þess að þjóðin tæki á sig nokkra kjaraskerðingu í bráð, 3–5%. En þessi kjaraskerðing hefur, sem betur fer, ekki reynzt nauðsynleg. Skattaframtöl launþega sjálfra fyrir árið 1960 leiddu í ljós, að tekjur allra launþegastétta jukust á því ári meira en svaraði til hækkunar framleiðslukostnaðar. Meðalatvinnutekjur kvæntra verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna á öllu landinu reyndust t.d. um 79 þús. kr. og voru um 6% hærri en árið áður. Þær voru meira að segja 14% hærri en 1958. En framfærslukostnaður hækkaði hins vegar um tæplega 5% frá því á árinu 1958 til ársloka 1960. Samt leyfa menn sér að halda því fram, að allur vandi launamálanna væri leystur, ef lífskjörin væru nú jafngóð og 1958. Sannleikurinn er sá, að þau eru nú talsvert betri. Það er rétt að hluti þeirra tekna, sem ég nefndi, er fyrir yfirvinnu, sem æskilegt er að komast hjá, enda ber að stefna að því að afnema hana, án þess að sú skerðingar á launum komi. En yfirvinnan hefur ekki vaxið hin síðustu ár, svo að tekjuaukinn er ekki vegna þess, að menn hafi þurft að leggja meira að sér. Á s.l. ári urðu tekjur allra stétta miklu hærri en árið 1960 vegna hinna almennu kauphækkana, sem samið var um. Þær námu 13–19%, að meðaltali líklega 14–15%. En siðan genginu var breytt % ágústbyrjun, hefur framfærslukostnaðurinn ekki hækkað nema um 9% og síðan í ársbyrjun 1961 ekki nema um 12%, svo að óhætt er að fullyrða, að síðan viðreisnarstefnan var tekin upp fyrst á árinu 1960, hafa tekjur launamanna og bænda aukizt meira en framfærslukostnaður hefur hækkað. Tekjur sjómanna hafa hækkað mun meira. Það er því beinlínis rangt, þegar því er haldið fram, að lífskjör almennings séu nú lakari en þau voru, áður en núv. ríkisstj. kom til valda. Tímakaup lægst launuðu Dagsbrúnarmanna er ekki réttur mælikvarði á raunveruleg lífskjör, heldur árstekjur launþeganna. Með þessu er ég auðvitað ekki að segja, að ástand kaupgjaldsmálanna hafi á s.l. ári verið eða sé nú alveg eins og það eigi að vera. Ég er aðeins að andmæla þeirri röngu staðhæfingu, að kjör almennings hafi versnað undanfarin tvö ár. Ég held því ekki heldur fram, að þau hafi almennt batnað að nokkru ráði, enda ekki hægt að gera ráð fyrir því, að það gerist samtímis því, sem þjóðin er að koma fótum undir heilbrigt efnahagskerfi og koma sér upp nauðsynlegum varasjóðum innanlands og erlendis. í þessu sambandi verður hins vegar að geta þess, að 1. júní n. k. mun kaup hækka um 4%, og mun sú kauphækkun að mestu leyti verða raunveruleg kjarabót. Ríkisstj. viðurkennir fullkomlega nauðsyn þess og réttmæti, að nokkur breyting eigi sér ávallt stað á kaupgjaldi einstakra starfshópa. Einmitt þess vegna hefur ríkisstj. nýlega lýst sig reiðubúna til að vinna að því, að lægst launuðu verkamenn fái nokkra kauphækkun. Af sömu ástæðum hefur ríkisstj. fyrir fáum dögum ákveðið að greiða kennurum nokkra þóknun fyrir aukastörf. Sama hugsun liggur að baki frv. því, sem ríkisstj. hefur flutt um samningsrétt opinberra starfsmanna, en á því sviði eru ýmsar breytingar eðlilegar og réttmætar. Er sérstaklega nauðsynlegt að taka í auknum mæli tillit til menntunar, ábyrgðar og sérhæfni við ákvörðun á launum opinberra starfsmanna. En ef breyting á launum einstakra starfshópa á að færa þeim kjarabót, þá verður hún að vera takmörkuð við ákveðinn hóp. Ef kaup allra stétta hækkar jafnt og umfram það, sem þjóðarframleiðslan vex, er þá ekki augljóst hverju mannsbarni, að verðlag hlýtur að hækka og gera að engu þá kauphækkun, sem er umframaukning þjóðarframleiðslunnar? Það er þetta, sem ríkisstj. vill umfram allt forða þjóðinni frá að gerist. Hún vill, að þeir starfsmenn, starfshópar, sem ýmist þarfnast þess mest eða helzt eiga það skilið vegna breyttra starfshátta, fái þann tekjuauka, sem aukning þjóðarframleiðslunnar getur staðið undir, án þess að til nýrra verðhækkana þurfi að koma af þessum sökum. En hún telur verulegar almennar kauphækkanir ekki geta leitt til annars en nýrrar verðbólguöldu. Engum ríður meira á því en einmitt launþegunum, að slíkt gerist ekki. En nú kynni einhver einnig að spyrja, hvort batinn í þjóðarbúskapnum hafi þá ekki orðið vegna þess, að óeðlilega mikið hafi dregið úr framkvæmdum, en því er einmitt oft haldið fram. Á árunum 1953-1958 nam fjárfesting í íbúðabyggingum 350 millj. kr. á ári að meðaltali, miðað við verðlag ársins 1954. En á árunum 1960 og 1961 nam hún 323 millj. kr. að meðaltati miðað við sama verðlag, eða var m.ö.o. mjög svipuð. Á báðum þessum tímabilum var fjárfestingin talsvert umfram það, sem þarf til að fullnægja þörfunum vegna fjölgunar fjölskyldna. Og hvernig skyldi fjárfestingu í fiskiskipum hafa verið háttað? Á árunum 1956–1958 nam sú fjárfesting að meðaltali 54 millj. kr. á ári, en á árunum 1960 og 1961 að meðaltali á ári 106 millj. kr., miðað við sama verð. Fjárfesting í fiskiskipum hefur m.ö.o. verið næstum tvöfalt meiri á starfstíma núv. ríkisstj. en hún var á árunum 1956–1958. Batinn í þjóðarbúskapnum á því ekki heldur rót sína að rekja til neins óeðlilegs samdráttar í framkvæmdum, heldur einfaldlega til skynsamlegrar heildarstefnu í efnahagsmálum. Ég sagði áðan, að megintilgangur ríkisstj. hafi verið sá að koma verðbólgunni fyrir kattarnef og eyða greiðsluhallanum gagnvart útlöndum. Þetta hefur tekizt í aðalatriðum. En ríkisstj. var auðvitað frá upphafi ljóst, að þetta gat ekki verið nema fyrri þátturinn í starfsáætluninni. Síðari þátturinn hlaut að vera fólginn í því að efna til nýrra framkvæmda á þeim trausta grunni, sem fyrst þurfti að leggja. Af þessum sökum hefur ríkisstj. undanfarið unnið að undirbúningi framkvæmdaáætlunar og notið við það aðstoðar færustu sérfræðinga, erlendra og innlendra. Hlutverk slíkrar framkvæmdaáætlunar er að tryggja, að fyrst og fremst sé unnið að þeim verkefnum, sem eru arðvænlegust fyrir þjóðarbúið í heild, og stuðla að því, að fjárhagsgrundvöllur þeirra sé heilbrigður. Í lítt numdu landi eins og Íslandi blasa verkefni við hvarvetna. Það hefur því miður viljað brenna við undanfarna áratugi, að við höfum ekki ávallt vandað okkur nógu vel við val þeirra framkvæmda, sem til hefur verið stofnað. Þess vegna hefur framleiðsluaukningin ekki orðið eins mikil og hún hefði getað orðið. Þetta þarf að breytast, og það er megintilgangur framkvæmdaáætlunarinnar, að þetta breytist. Við höfum fram til þessa fyrst og fremst grundvallað lífskjör okkar á auðæfum fiskimiða umhverfis landið og því að sjálfsögðu verið háðir duttlungum náttúrunnar. Við verðum í framtíðinni í sívaxandi mæli að byggja afkomu okkar á fullkomnari hagnýtingu þessara auðlinda sjávarins og hvers konar íðnaði öðrum. í því sambandi kemur ekki hvað sízt til greina hagnýting fallvatna okkar og jarðhita. Ísland er eitt af fáum Evrópulöndum, þar sem enn er um að ræða miklar ónotaðar orkulindir, sem hagnýta má til iðnaðarþarfa. Á þessum orkulindum má grundvalla nýjan iðnað, er framleiði til útflutnings og geri okkur því í vaxandi mæli óháða þeim framleiðslusveiflum, sem jafnan hljóta að eiga sér stað í fiskveiðunum. En við getum hvorki hagnýtt orkulindirnar né komið á fót útflutningsiðnaði nema afla erlends fjármagns til landsins og eiga um tíma aðgang að erlendri tækniþekkingu og verkkunnáttu. Íslendingar hafa á undanförnum áratugum flutt mikið erlent fjármagn inn í landið, en þar hefur nær eingöngu verið um opinberar lántökur að ræða. Það er skoðun mín, að það, sem hér þurfi að gera á næstunni, sé ekki framkvæmanlegt, nema einkafjármagn verði jafnframt hagnýtt, ekki hvað sízt vegna þess, að ekki er völ á þeirri erlendu tækniþekkingu, sem okkur er nauðsynleg, nema í sambandi við hagnýtingu einkafjármagns. Efnahagslegu sjálfstæði okkar á engin hætta að þurfa að stafa af slíku, ef tryggilega er um búið, og er reynsla Norðmanna til vitnis um það. En áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar í þessum efnum, er nauðsynlegt, að framkvæmdirnar séu vel undirbúnar og vel samræmdar. Einmitt Það er hlutverk framkvæmdaáætlunarinnar, sem ríkisstj. skoðar nú sem eitt höfuðhlutverk sitt að vinna að og mun á sínum tíma kynna Alþingi og þjóðinni. Þá ætla ég að síðustu að fara nokkrum orðum um afstöðu Íslands til Efnahagsbandalagsins. En þar er um að ræða eitt mesta vandamál, sem Íslendingar munu hafa við að glíma á næstu árum. Það er nauðsynlegt, að allir Íslendingar geri sér ljóst, að Efnahagsbandalagið er staðreynd, hvort sem sumum okkar líkar hún betur eða verr. Í kjölfar stofnunar Efnahagsbandalagsins og þeirrar stækkunar þess, sem allar líkur benda til að muni eiga sér stað á næstunni, munu sigla víðtækar breytingar í efnahagsmálum Vestur-Evrópu. Innan vébanda Efnahagsbandalagsins munu verða ýmsar dýrmætustu auðlindir jarðarinnar, meira fjármagn en víðast hvar annars staðar, tækniþekking á borð við það, sem hún gerist bezt í heiminum, og þar verður um að ræða einn viðáttumesta markað heimsviðskiptanna. Enginn vafi er á því, að sú þróun, sem nú er hafin, mun bæta lífskjör almennings í Vestur-Evrópu mjög á næstu árum og áratugum. Grundvallarregla Efnahagsbandalagsins er sú, að innan þess skuli allur atvinnurekstur og öll viðskipti vera frjáls, en allur innflutningur tollaður til verndar framleiðslu bandalagsríkjanna. Til þeirra landa, sem líklegt er að innan skamms verði aðilar að Efnahagsbandalaginu, fluttum við um 60% af útflutningi okkar árið 1961. Tollar af útflutningsvörum okkar til efnahagsbandalagslandanna eru nú byrjaðir að hækka og munu nema um 11%, þegar öll hækkunin er komin fram, í stað 6%, eins og áður var, hvort tveggja að meðaltali. Hagsmunir okkar af því að eiga aðgang að þessum stóra markaði án þess að þurfa að greiða þennan toll eru augljósir. Samt er það ekki aðalatriði þess máls, sem hér er um að ræða, að losna við þá hækkun tolls á meiri hluta útflutnings okkar, sem við yrðum að bera, ef við stæðum utan bandalagsins. Enn mikilvægara er hitt, að vegna nálægðar og gamalla tengsla við Vestur-Evrópu á sviði viðskipta, menningar og stjórnmála eru Vestur-Evrópulöndin eðlilegasta markaðssvæði Íslendinga og geta auk þess selt okkur flest það. sem við þurfum að flytja inn. Það er því Íslendingum langhagkvæmast, að sú mikla aukning á útflutningi, sem hér verður að eiga sér stað, ef lífskjör þjóðarinnar eiga að geta batnað jafnmikið og við hljótum að keppa að, beinist einmitt fyrst og fremst til þessara landa. Innan bandalagsins eru ýmsar þjóðir, sem framleiða sömu vörur og við gerum nú, og þær vörur, sem við væntanlega hefjum framleiðslu á til útflutnings. Ef við stöndum algerlega utan bandalagsins, verður aðstaða þeirra svo miklu betri en okkar, að við getum ekki keppt við þær. Þess vegna er hætt við, að við getum ekki selt framleiðsluaukningu okkar á þessum markaði, sem er okkur eðlilegastur og hagkvæmastur, og jafnvel einnig, að núverandi útflutningur okkar þangað hljóti að dragast saman og við verðum að beina honum að öðrum og áhagkvæmari mörkuðum. Þetta er meginvandinn í sambandi við það að standa algerlega utan bandalagsins. Á hinn bóginn er okkur Íslendingum algerlega ómögulegt að taka á okkur fullar skyldur bandalagsríkjanna. Því veldur fámenni landsins og nauðsyn okkar á því að tryggja, að erlend stórfyrirtæki nái ekki tangarhaldi á atvinnulífi okkar og stofni þannig efnahagslegu sjálfstæði okkar í voða. Þetta hef ég ávallt tekið skýrt fram, þegar ég hef rætt um Efnahagsbandalagið. Það er tilhæfulaust, að ég eða nokkur annar talsmaður ríkisstj. hafi nokkurn tíma sagt annað. En ef Íslendingar ættu kost á þess konar tengslum við Efnahagsbandalagið, að þeir gætu selt útflutningsvörur sínar á hinum stóra markaði þess með sömu skilmálum og framleiðendur þeirra innan bandalagsins án þess að þurfa að stofna yfirráðarétti Íslendinga yfir atvinnuvegum sínum í hættu og án þess að skerða forgangsrétt Íslendinga til hagnýtingar á íslenzkum fiskimiðum, skil ég ekki í, að nokkur Íslendingur gæti verið því andvígur. Við vitum hins vegar ekki, hvort við eigum kost á slíku. Og við getum að sjálfsögðu ekki vitað það, fyrr en við höfum rætt málið við Efnahagsbandalagið. Ríkisstj. hefur talið rétt að bíða átekta, þar til nánari vitneskja liggur fyrir um, hverjar undirtektir þær mörgu þjóðir fá, sem nú um þessar mundir sumpart hafa sótt um aðild að bandalaginu eða eru í þann mund að gera það. Ríkisstj. teldi það mjög æskilegt, að um afstöðu í þessu máli gæti tekizt sem víðtækust samstaða. Það mun reynast Íslendingum örlagaríkt um langa framtíð, að stefna sú, sem þeir marka, sé hvort tveggja í senn heilbrigð og þjóðholl. Við hljótum að leggja mikla áherzlu á að einangrast ekki frá þeim þjóðum, sem okkur er ekki aðeins hagkvæmast að eiga meginviðskipti okkar við, heldur viljum einnig vera í nánum menningar- og stjórnmálatengslum við. En jafnframt hljótum við að gæta þess að fórna ekki þeim yfirráðarétti yfir íslenzkum auðlindum og íslenzkum atvinnurekstri, sem er forsenda íslenzks sjálfstæðis í efnahagsmálum, menningarmálum og stjórnmálum og smæð okkar gerir okkur sérstaklega nauðsynlegt að vernda. Við hljótum að treysta því, að þær þjóðir, sem við höfum haft nánust samskipti við og ættu því að þekkja vandamál okkar bezt, skilji sérstöðu okkar. Íslendingar eiga ekki að biðja um neitt og þurfa ekki að biðja um neitt annað en að fá að stunda sem frjálsust viðskipti við þjóðir, sem þeir hafa skipt við og vilja skipta við. Þótt við séum fáir og smáir, þurfum við engir gustukamenn að vera og eigum ekki að vera það. Landið og hafið umhverfis það á gnótt gæða, og þjóðin er dugleg og vel menntuð. Við eigum því að geta séð okkur farborða á við aðra, ef við sjálfir kunnum fótum okkar forráð, og höfum heilbrigð skilyrði til sem frjálsastra viðskipta. Tengsl við Efnahagsbandalagið geta skapað okkur skilyrði til vaxandi og frjálsra viðskipta á einum stærsta markaði veraldar og á þann hátt stuðlað að auknum framförum og bættum lífskjörum á Íslandi. Ef þetta getur gerzt án þess að stofna efnahagslegu sjálfstæði okkar í nokkra hættu, getur þá nokkur verið í vafa um, hvaða stefnu við eigum að fylgja?



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það kom greinilega fram í útvarpsumræðunum í gærkvöld, að stjórnarandstaðan er málefnalaus. Hennar verkefni er að rífa niður og reyna að gera ráðstafanir stjórnarflokkanna tortryggilegar. Stjórnarandstaðan reynir enn að telja almenningi trú um, að hagur þjóðarinnar hafi verið góður í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin gafst upp. Hv. þm. Eysteinn Jónsson hefur sagt, að ekkert hafi verið að á þessum tíma nema það, að ekki varð ráðið við vísitöluna og dýrtíðina. Þessi játning þm. er mikils virði og sannar áþreifanlega, að sú dýrtíð, sem nú er talað um, er arfur frá vinstri stjórninni. Þegar stjórnarandstaðan talar nú um hátt verðlag og gefur í skyn, að núv. ríkisstj. eigi sök á því, þá er gott að hafa í huga það, sem Eysteinn Jónsson segir um vísitöluna, og það, sem Hermann Jónasson, fyrrv. forsrh.. sagði, þegar hann lýsti uppgjöfinni og taldi, að óðaverðbólga væri skollin á. Það hefur tekizt eftir vonum að stöðva dýrtíðina og koma atvinnuvegunum á starfsgrundvöll á ný, en eins og kunnugt er var allt gengið úr skorðum í árslok 1958 vegna vísitölunnar og verðbólgunnar. Með bjargráðunum 1958 var krónan felld um 55%, en í árslok hafði krónan fallið miklu meira vegna stöðugt hækkandi verðlags á árinu. Núv. ríkisstj, gerði ráðstafanir til að skrá krónuna á réttu verði í ársbyrjun 1960. Efnahagsaðgerðirnar, sem þá voru gerðar, voru nauðsynlegar til að forða þjóðinni frá gjaldþroti. Það kemur úr hörðustu átt, þegar stjórnarandstaðan, sem ber ábyrgð á því, hvernig komið var, setur sig á háan hest og er að vanda um við stjórnarflokkana, vegna þess að verðlag hefur hækkað og nokkur óþægindi geta af því stafað, meðan jafnvægi er að nást. Stjórnarandstaðan talar mikið um, að illa sé búið að atvinnuvegunum. En sannleikurinn er sá, að giftusamlega hefur tekizt að forða þeim frá stöðvun, miðað við það ástand, sem orðið var, þegar vinstri stjórnin skilaði af sér. Hér skal nokkuð vikið að því, á hvaða vegi landbúnaðurinn er í dag. Vissulega á hann við nokkra erfiðleika að etja, eins og fleiri atvinnugreinar. Vafalaust hafa margir bændur gert sér fulla grein fyrir því, hver hagur þeirra væri, ef vinstri stefnan hefði verið lengur ráðandi og málefni landbúnaðarins í höndum framsóknarmanna. Afurðasölulögin frá 1947 hafa framsóknarmenn lengi talið vera lög Framsfl. og beztu lög, sem landbúnaðurinn gæti fengið til að tryggja rétt verð á afurðunum. Verðlagning landbúnaðarvara hefur farið fram samkv. afurðasölulögunum með sama hætti, síðan þau lög voru sett. Sá galli var á lögunum, að þau tryggðu ekki fullt verð fyrir þær vörur, sem fluttar voru úr landi. Annar megingalli var einnig á lögunum, að ekki mátti breyta verðlagi búvara nema einu sinni á ári, þótt kaupgjald og verðlag hefði hækkað. Afleiðingin af þessu varð sú, að bændur biðu stóran halla vegna útfluttra búvara og einnig biðu þeir mikið tjón af því að bíða allt að því eitt ár eftir verðhækkun búvörunnar. Árið 1958 ræddi búnaðarþing um þessi mál og það tjón, sem bændur biðu af útflutningnum. Framsóknarmenn voru í ríkisstj. og gerðu engar tillögur um, að bændum væri bættur þessi halli. Það var ekki fyrr en núv. ríkisstj. var mynduð, að lögunum var breytt og bændum tryggt fullt verð fyrir útflutningsvörurnar. Greiddar voru 18 millj. kr. úr ríkissjóði fyrir s.l. verðlagsár í þessu skyni og væntanlega miklu hærri upphæð á yfirstandandi verðlagsári. Ef Framsókn hefði ráðið, mættu bændur enn bera þann halla, sem leiðir af lágu verði á útlendum markaði. Enn væri eftir að breyta því ákvæði laganna að heimila verðhækkun ársfjórðungslega, eins og nú er gert, í stað þess að bíða eitt ár eftir verðbreytingu, eins og áður var. Á s.l. hausti náðist ekki samkomulag í sex manna nefnd um verðlagningu búvara, og hefur því verið haldið fram, að verðgrundvöllurinn sé lakari nú en áður. Um það skal ekki dæmt að þessu sinni, en geta má þess, að ýmsir forsvarsmenn bænda telja vafasamt, að verðgrundvöllurinn sé lakari nú en hann hefur oft verið áður. Hitt mun rétt vera, að verðgrundvöllur búvörunnar hefur aldrei verið réttur. Það mun aldrei hafa verið tekið fullt tillit til allra útgjaldaliðanna í búrekstrinum. Það er verkefni framleiðsluráðs að færa sem skýrust rök fyrir sínu máli og ná settu marki með þeim hætti. Sá er munurinn nú frá því, sem áður hefur verið, að bændur fá nú að fullu grundvallarverðið og bera ekki halla af því, sem selt er fyrir lægra verð úr landi, eftir að verðtryggingin var lögfest. Bændur hefur oft vantað mikið á mjólkurverðið, eitt árið 22 aura á lítra. Einnig hefur oft vantað á kjötverðið, og hafa þetta verið stórar upphæðir samanlagt hjá hverjum bónda sum árin. Annar þáttur verðlagsmálanna má segja að sé leystur á farsælan hátt. Hinn þátturinn, að fá alla útgjaldaliði viðurkennda inn í verðgrundvöllinn, ætti einnig að leysa með rökum og staðreyndum í sex manna nefnd eða í sambandi við úrskurð yfirdóms, þegar til þess kemur, að hann úrskurðar verðið. Framsóknarmenn eru stundum að gera samanburð á verðlagi búvara annars vegar og verðlagi rekstrarvara hins vegar. Sá samanburður, sem lesinn var upp í gærkvöld, er að ýmsu leyti mjög hæpinn. Dæmið um vextina og afborganir af lánum er einnig athugavert, þar sem vaxtahækkunin hefur að miklu leyti verið tekin inn í verðgrundvöllinn, og er nú reiknað með 16 579 kr., en sá liður var aðeins 11 614 kr. árið 1959. Ekki er heldur rétt að reikna með 15 ára lánum, þar sem yfirlýst er, að þau verða eftirleiðis til 20 ára. Meðan verðlagningin fór fram eftir þeim lögum, sem framsóknarmenn hafa kallað sin lög, framleiðsluráðslögin óendurbætt, töldu þeir, að rekstrarvörurnar og vélaverðið kæmi inn í grundvöll búvöruverðsins og á þann hátt fengju þeir það bætt í gegnum, verðlagið. Með endurskoðun tollskrárinnar, sem á að verða lokið fyrir næsta haust, má gera ráð fyrir lækkun aðflutningsgjalda á landbúnaðarvélum. Það hefur einnig oft heyrzt á bændafundum, að það væri ekki þeirra hagur að greiða niður fóðurbæti úr ríkissjóði, vegna þess að hækkun á fóðurbæti fengist bætt með hækkuðu verði á mjólk og öðrum afurðum. Hafi þessi skoðun framsóknarmanna verið rétt, áður en lögin voru endurbætt, ætti hún miklu fremur að vera rétt nú, eftir að bændum er tryggt að fullu bað verð, sem reiknað er með að þeim beri að fá samkv. verðlagningu sex manna nefndar eða yfirdóms. Um lánasjóði landbúnaðarins hefur verið mikið rætt á þessu þingi. Framsóknarmenn fullyrða, að vel hafi verið að þeim búið, þar til núv. ríkisstj. kom til valda. Það sanna er, að sjóðirnir hafa alltaf haft of lítið fé til útlána. í lögum um sjóðina er heimild að lána allt að 75% af kostnaðarverði framkvæmdanna. Vegna fjárskorts hefur í mörgum tilfellum ekki verið unnt að lána meira en 25-30% af kostnaðarverðinu. Heimilt hefur verið að lána út á vélar, jarðakaup, súgþurrkun og ýmsar aðrar framkvæmdir varðandi landbúnaðinn. En vegna fjárskorts hefur ekki verið unnt að sinna brýnustu þörfum bænda í lánamálum, og hafa þeir því orðið að taka víxla og safna lausaskuldum vegna hinna miklu framkvæmda, sem ráðizt hefur verið í undanfarin ár. Þetta eru staðreyndir, sem sjálfsagt er að hafa í huga, þegar rætt er um, hvernig leysa eigi mál búnaðarsjóðanna til frambúðar. Það er of mikil nægjusemi að láta 25-30% nægja, eins og oft hefur áður verið gert. Með bjargráðunum 1958 hækkuðu erlendar skuldir sjóðanna um marga milljónatugi. Þegar framsóknarmenn tala um, að sjóðirnir hafi átt skuldlausa eign í árslok 1958 105 millj. kr., gleyma þeir að draga frá þá skuldaraukningu, sem varð vegna yfirfærslugjaldsins. Þeir gleyma einnig að taka tillit til þess, að töp sjóðanna voru orðin miklu meiri en þetta í árslok 1958, þegar óðaverðbólgan hafði orðið til þess að fella krónuna í það, sem hún var skráð samkvæmt efnahagsmálalöggjöfinni í febrúarmánuði 1960. Búnaðarsjóðirnir áttu því í rauninni engar eignir í árslok 1958, þegar þetta er tekið með í reikninginn. Það verður að teljast undrunarefni, að reynt skuli vera að setja dæmið algerlega skakkt upp frammi fyrir alþjóð. S.l. tvö ár hefur búnaðarsjóðunum verið útvegað innlent fé til útlána. Vegna þess, hvernig afkoma þeirra er og slíkt getur ekki haldið áfram með sama hætti, ber brýna nauðsyn að bæta úr þessu nú þegar með það fyrir augum, að landbúnaðurinn fái víðtækari aðstoð í lánamálunum en verið hefur. 1960 voru veitt 199 lán úr byggingarsjóði að upphæð 13 millj. 310 þús. kr. úr ræktunarsjóði voru veitt á því ári 863 lán að upphæð 49 millj. 657 þús. kr. Það þykir rétt að benda á þetta, þar sem fram hefur komið í nál, og ræðum framsóknarmanna, að á meðan framsóknarmenn voru í ríkisstj., 1947-58, hafi verið veitt til jafnaðar 600 lán árlega úr ræktunarsjóði, og þótti framsóknarmönnum það mikið, og 170 lán úr byggingarsjóði, og voru þeir enn þá ánægðari með það. Frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins, sem væntanlega verður að lögum á þessu þingi, er mikilvægt spor í uppbyggingu þess atvinnuvegar og munu með því móti vera á farsælan hátt tryggðir stórum auknir lánsmöguleikar fyrir bændur. Með frv. er lagt til, að ríkissjóður greiði að fullu gengishalla sjóðanna, sem er áætlaður vera 9 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram sem stofnfé 60.5 millj. kr., en það jafngildir 8–9 millj. kr. á ári næstu 5 ár eftir því, með hvaða vaxtafæti er reiknað. Auk þess leggur ríkissjóður fram 4 millj. kr., sem hafa áður verið í fjárlögum. Auk þess er lagt á útsöluverð búvörunnar 0,75%, sem áætlað er að gefi allt að 6 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir, að bændur greiði 1% af verði búvara til stofnlánadeildarinnar. Er sú upphæð áætluð árlega rúmar 8 millj. kr. Á móti þessu greiðir ríkissjóður jafnháa upphæð. Á þennan hátt má reikna með, að árlegar tekjur stofnlánadeildarinnar verði auk vaxtatekna sem næst 35 millj. kr. Á þennan hátt byggir stofnlánadeildin sig upp og verður traust stofnun og mikils megandi. Eftir örfá ár verður eigið fé deildarinnar til útlána á ári um 100 millj. kr. Árið 1975 verður eigið fé til árlegra útlána um 150 millj. kr. og eigin höfuðstóll yfir 500 millj. kr. Gert er ráð fyrir að hækka lán til íbúðarhúsa til muna frá því, sem verið hefur, auk þess sem styrkur er veittur samkv. lögum frá 1960 til þeirra, sem verst eru settir. Íbúðalánin verða til 42 ára. Vextir eru nú 6%. Gert er ráð fyrir að veita aukin lán til margs konar framkvæmda, sem ekki hefur verið hægt að sinna fyrr, svo sem vélakaupa, og verða þau lán með 61/2% vöxtum og til 20 ára yfirleitt, nema lán til vélakaupa. Ekki þarf að fjölyrða um, hversu mikils virði það er fyrir landbúnaðinn, að stofnlánadeildin verður efld. Þess má vænta, að víxillán og lausaskuldir hjá bændum verði mun minni en áður, þegar stofnlánadeildin hefur fengið það fé, sem henni er ætlað að fá. Stofnlánadeildin verður að tryggja sér fé að láni fyrstu árin, en það mun verða miklu auðveldara en áður var, þar sem auðvelt er að sýna fram á, að deildin getur staðið í skilum með skuldbindingar sínar. Það merkilega hefur skeð, að meiri hluti búnaðarþings hefur mótmælt frv. um uppbyggingu stofnlánadeildarinnar. Mun það aðallega vera vegna 1% gjaldsins á búvörurnar. Þetta er enn merkilegra vegna þess, að sami meiri hl. búnaðarþings hefur óskað eftir því að fá lögfest að nýju 1/2% gjald af búvörum bænda vegna Bændahallarinnar í Reykjavík. Þetta er óskiljanleg afstaða. Á móti hallargjaldinu kemur ekkert fé annars staðar frá, og bændur hafa ekki enn komið auga á, hvers vegna á þá er lagður skattur til að byggja hótel, sem þeir sjálfir munu lítið eða ekkert nota. Með 1% gjaldinu til stofnlánadeildarinnar fæst mikið fé annars staðar frá til að byggja upp sjóðina, eins og áður hefur verið fram tekið. Framsóknarmenn á Alþingi hafa tekið. sömu afstöðu og meiri hluti búnaðarþings. Þetta er ábyrgðarlaus afstaða og markast af skammsýni, eins og síðar mun sannast. Það er ekki í fyrsta skipti, að góð mál mæta andstöðu, eins og sagan greinir, ef flett er upp í henni. Reynslan mun sýna, að hér er um gott mál að ræða. Stofnlánadeildin mun verða fær um að ýta undir aukna framleiðslu og bættan hag í landbúnaðinum. Framsóknarmenn tala um landbúnaðinn eins og vonlausan atvinnuveg. Þeir tala um fólksflutninga úr sveitum landsins og fullyrða, að jarðir séu að fara í eyði. Þeir tala um samdrátt í ræktun og framkvæmdum. Hvað er hæft í þessu? Það er að vísu sannleikur, að undanfarna áratugi hefur verið fólksstraumur úr sveitunum. Á árunum 1950–60 fækkaði fólki í sveitum landsins um 390 manns árlega að meðaltali. Jarðir fóru þá einnig í eyði. Framsóknarmenn voru við völd á þessum árum, en þeim var um megn að stöðva flóttann. Þennan flótta verður að stöðva, og það verður bezt gert með því að byggja upp trausta lánastofnun, sem er fær um að veita fjármagni í þennan atvinnuveg. Samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar um stofnlánadeildina er gert ráð fyrir nýju utanaðkomandi fjármagni, sem flutt verður inn í sveitirnar, sem nemur yfir 20 millj. kr. árlega. S.l. tvö ár mun eitthvað af fólki hafa flutzt úr sveitum landsins, en sízt meira en áður. Nokkrar jarðir munu einnig hafa farið í eyði, en þó færri en áður. Nýbýli eru stofnuð árlega, og vegur það á móti gömlu jörðunum, sem í eyði fara, sem er oft vegna þess, að þær eru illa í sveit settar. Hvað er um framkvæmdirnar og samdráttinn, sem framsóknarmenn tala svo mikið um? Á árunum 1950–60 var ræktun til jafnaðar 3600 hektarar á ári. Árið 1961 var ræktunin 3960 ha., eftir því sem Arnór Sigurjónsson hefur komizt næst. Framræsla hefur minnkað nokkuð af eðlilegum ástæðum, þar sem grafið hefur verið í heilum sveitum nægilega mikið nokkur ár fram í tímann. Jarðræktin er undirstaða velgengni í landbúnaðinum og vaxandi framleiðslu. Jarðræktarlögin hafa verið í endurskoðun og verða væntanlega tekin til meðferðar á næsta þingi. í hinum nýju jarðræktarlögum verða kornræktinni að sjálfsögðu gerð viðeigandi skil til að rækta sem mest fóðurkorn í landinu. Byggingarframkvæmdir voru miklar í sveitum landsins s.l. tvö ár og er augljóst, að meðal bænda er sem betur fer ekkert vonleysi, heldur dugur og framkvæmdavilji, eins og ávallt hefur einkennt Íslenzka bændastétt. Framleiðslan í landbúnaðinum hefur aukizt mjög mikið árin 1960 og 1961, og talið er, að kúafjöldi á árinu 1962 sé einni þúsund hærri en var árið áður, og má því ætla, að mjólkurframleiðslan vaxi enn í hlutfalli við það, sem verið hefur s.l. tvö ár, en það er miklu meiri aukning en var að meðaltali s.l. áratug. Kjötframleiðslan hefur einnig aukizt mjög mikið, og verður á þessu verðlagsári að flytja út allt að þúsund tonnum meira af dilkakjöti en árið áður. Þegar verið er að byggja upp stofnlánadeild landbúnaðarins og hlustað er á gagnrýni framsóknarmanna, er rétt að minna á, að þegar landbúnaðarsjóðirnir voru rændir tugum milljóna króna vegna bjargráðanna 1958, voru engar ráðstafanir gerðar til að bæta sjóðunum þetta tap. Eysteinn Jónsson, þáv. fjmrh., lagði fram fjárlfrv. fyrir árið 1959, og á því frv. voru 4,1 millj. kr. til búnaðarsjóðanna, eins og verið hafði mörg undanfarin ár áður. í Ed. hafa framsóknarmenn flutt frv. um, að ríkissjóður greiði gengishalla sjóðanna, sem er um 9 millj. kr. á ári. Aðrar till. til lausnar málum landbúnaðarins og lánastofnana hans höfðu framsóknarmenn ekki borið fram, fyrr en yfirboðstillögur þeirra birtust, eftir að frv. ríkisstj. var flutt. Meðan framsóknarmenn voru í ríkisstj. var engin till. gerð til lausnar eða úrbóta í þessu máll. Það er því ástæða til að ætla, að ef framsóknarmenn færu enn með þessi mál, mættu sjóðirnir vera áfram í því öngþveiti, sem þeir voru komnir í. Það hefur verið sýnt fram á það, að stofnlánadeildin verður öflug eftir fá ár. Hefur því verið um það rætt að láta margra ára umtal bænda um lífeyrissjóð verða að veruleika, með því að stofnlánadeildin leggi til fjármagn í sjóðinn. Ríkisstj. mun gera ráðstafanir til þess, að málið verði athugað vel með það fyrir augum að láta óskir bænda um lífeyrissjóð verða að veruleika. Þegar talað er um samdrátt í verklegum framkvæmdum, er rétt að athuga það, að allir, sem vilja vinna, fá vinnu, eftir því sem þeir hafa þol og getu til. Ætti að framkvæma miklu meira, þyrfti að flytja inn verkamenn. Ekki hefur stjórnarandstaðan enn flutt tillögur um það. Þetta tal um samdrátt á ekki við nein rök að styðjast. Unnið er að því að rafvæða landið. Stjórnarandstaðan skorar á ríkisstj. að hraða framkvæmdum. Staðreyndin er þó sú, að nú er lagt árlega rafmagn á miklu fleiri býli en á meðan vinstri stjórnin sat að völdum. Við 10 ára áætlunina verður fyllilega staðið. Unnið er að undirbúningi framhaldsáætlunar um rafvæðingu strjálbýlisins. Miklum fjármunum er nú varið til virkjanarannsókna og jarðhitarannsókna. Væntanlega verður ekki langt að bíða þess, að ráðizt verði í stórvirkjun, sem selur orkufrekum iðnaði stóran hluta af því afli, sem virkjað er. Verkefnin eru mörg í atvinnulífi þjóðarinnar. Möguleikarnir eru miklir í bættri og aukinni nýtingu framleiðslunnar. Batnandi kjör, hækkað kaup fylgir í kjölfar bættrar vinnu, aukinna afkasta og bættrar tilhögunar í vinnubrögðum. Segja má, að margt hafi vel tekizt á þeim stutta tíma, sem þjóðin hefur haft tæknina í þjónustu sinni, en áreiðanlega eigum við eftir að læra mikið af öðrum og kynnast betur því nýjasta og bezta, sem nota má á leiðinni að því marki að bæta lífskjörin og tryggja afkomu þjóðarbúsins. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við höfum haft þann hátt á í þessum útvarpsumræðum, þingmenn Alþb:, að skipta með okkur verkum, þannig að hver geri skil aðallega einu eða tveimur málum. Hv. 6. þm. Sunnl. opnaði eldhúsið f.h. Alþb. með almennri gagnrýni á stjórnarstefnuna. Hv. 5. þm. Reykn. ræddi nær einvörðungu um Efnahagsbandalag Evrópu, og hv. 4. þm. Austf. mun aðallega gera skil gengislækkuninni og frammistöðu stjórnarinnar í atvinnumálum. Ég mun í þeim orðum, sem ég segi hér, aðallega ræða um tvo þætti í syndaregistri hæstv. stjórnar, þ.e. eymd hennar í húsnæðismálunum og afbrotaferil hennar í launamálum. Ég mun í þeim orðum, sem ég nú segi, snúa mér fyrst að húsnæðismálunum. Ég heyrði í umr. í gærkvöld, að þeir hæstv. félmrh., hæstv. fjmrh. og hv. formaður húsnæðismálastjórnar, Eggert G. Þorsteinsson, gumuðu allmjög af því, sem þeir höfðu afrekað í húsnæðismálunum, alveg sérstaklega fyrir unga fólkið. Þessum herrum svara ég nú öllum í einu með dæmi, teknu úr daglegu lífi. Það er varla til átakanlegri vitnisburður um það óstjórnlega dýrtíðarflóð, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú magnað á landslýðinn, en Hagtíðindin, sem ríkisstj. sjálf gefur út. Ég hef hér fyrir framan mig janúarhefti Hagtíðindanna 1962. Þar segir, að vísitölufjölskyldan, þ.e. fjögurra manna fjölskylda, hafi þurft að kaupa matvörur fyrir 23 þús. kr. í marzmánuði 1959 eða um það leyti, sem núverandi stjórnarflokkar tóku við völdum og byrjuðu að framkvæma sína gengislækkun. En í jan. 1962 segir þessi sama heimild, að vísitölufjölskyldan þurfi að borga sama vörumagn með rúml. 30 þús. kr. Hækkunin er full 30%. Þegar með útgjöldum fjölskyldunnar eru taldar greiðslur vegna hita, rafmagns, fatnaðar, álnavöru og ýmiss konar nauðsynlegrar þjónustu, segja Hagtíðindin, að fjölskylduútgjöldin í marz 1959 hafi að þessu leyti verið 48 300 kr., en í jan. 1962 fyrir sömu vörur 63 800 kr., og nemur hækkunin þá 32%. Hagstofan telur, að opinber gjöld þessarar fjölskyldu muni vera um 8700 kr., en frádráttur hennar vegna fjölskyldubóta og niðurgreiðslna um 6600 kr. Eru útgjöld hennar að þessu leyti þá 65 900 kr. En nú hefur einn stór útgjaldaliður sérhverrar fjölskyldu þó enn þá ekki verið talinn, og það er húsnæðisliðurinn. Segjum nú, að þessi fjölskylda sé ung hjón með 2 börn og nú vilji þau færast það í fang að kaupa sér tveggja herbergja íbúð. Slik íbúð kostar nú a.m.k. 300 þús. kr. Gerum nú ráð fyrir, að ungu hjónin séu svo stálheppin, að þau fái 7% lán fyrir öllu kaupverðinu. Arsvextirnir eru þá 21 þús. kr. Gerum enn fremur ráð fyrir, að ungu hjónin séu svo lánsöm að fá lánið til 20 ára. Þá er árlega afborgunin samt 15 þús. kr. Segjum enn fremur, að skattar og tryggingagjöld af íbúðinni séu ekki nema 2500 kr. Allt er þetta hagkvæmara en almennt er fáanlegt, en samt er árlegur húsnæðiskostnaður ungu hjónanna 38 500 kr. og rúmlega 3200 kr. á mánuði. Þetta þýðir, að ungu hjónin þurfa að hafa 104 400 kr. árstekjur til að hafa tekjur á móti gjöldum. Er þá húsnæðisliðurinn áætlaður mjög varlega, eins og menn heyra, en öll önnur útgjöld eru tekin samkvæmt vísitöluútreikningi hagstofunnar. Sé ungi maðurinn nú verkamaður í Reykjavík og vinni hvern einasta virkan dag allan ársins hring, er honum þá ekki borgið? Nei, ekki aldeilis. Þá hefur hann 52 800 kr. í árslaun, og þá liggur manni við að svima, því að þá er þetta aðeins helmingur nauðsynlegra útgjalda. Hinn helminginn, um 52 þús. kr., vantar. Og hvar á að taka það? Um það munu mörg ung hjón brjóta heilann. Hann ákveður að tryggja sér tveggja stunda aukavinnu alla virka daga ársins, ef þess er nokkur kostur. Segjum, að þetta takist, og það gefur þá 1705 kr. aukatekjur á mánuði eða 20 460 kr. á ári. En samt vantar enn 32 þús. kr. á móti gjöldunum. Og hvað skal þá til ráða? Hann verður auðvitað að vinna alla sunnudagana líka. Það getur líklega gefið 18 þús. kr. Enn vantar ungu hjónin um 14 þús. kr. Annaðhvort verður nú unga konan að taka ákvörðun um að vinna úti eða ungu hjónin komast að þeirri niðurstóðu, að þau hafi blátt áfram ekki efni á að búa í húsi. Og svo sannarlega er það rétt niðurstaða, því að vitanlega er það ekkert líf að vinna 10 stundir á dag alla virka daga, auk þess 50 sunnudaga ársins frá morgni til kvölds, auk þess sem konan verður einnig að vinna úti. Ungu hjónin hafa ekki efni á að búa í tveggja herbergja eigin íbúð. Þau verða að leigja sér eitthvert ódýrt hreysi. Þetta eru lífskjörin, sem ungu vinnusömu fólki eru nú búin í landi voru. Þannig er komið ástandi launamála og verðlags undir núverandi stjórnarstefnu. Þetta er sönn saga um unga fólkið og húsnæðismálin. Á seinustu röskum þremur árum hefur byggingarverð meðalíbúðar hækkað um rúmar 100 þús. kr. Hingað til hefur hámark lánsupphæðar á íbúð líka verið um 100 þús. kr. Lánsupphæðin öll fer því til að borga verðhækkun seinustu ára. Þá er þess að geta, að húsbyggjandinn borgar ríkinu í tolla og söluskatta af efni til vísitöluhússins fast að 100 þús. kr. Hafa þm. Alþb. lagt til, að lánsupphæðin á íbúð yrði hækkuð í 200 þús. og að söluskattur og tollur af byggingarefni íbúðarhúss yrði endurgreiddur til byggjandans og þannig dregið úr byggingarkostnaðinum. En skemmst er frá því að segja, að slíkar till. hafa enga náð hlotið fyrir augum stjórnarliðsins, hafa verið kolfelldar. En er þá ekki byggingarstarfsemin í landinu í fullum gangi? Er þar um nokkurn samdrátt að ræða? Þarf nokkrar áhyggjur af þessu að hafa? Um verzlunarhúsnæði er það að segja, samkv. upplýsingum Fjármálatíðinda, sem Landsbankinn gefur út, að á árinu 1959 hafi verið til þess varið 50 millj. kr., en á árinu 1960 var byggt verzlunarhúsnæði fyrir 98 millj. kr. eða fyrir nálega helmingi hærri upphæð. Sú þróun bendir sannarlega ekki til samdráttar, og kemur það raunar engum á óvart. En það er svolitið aðra sögu að segja, þegar kemur að íbúðarhúsnæðinu. Þá líta tölur Fjármálatíðinda þannig út: Árið 1959 var hafin smíði á 1597 íbúðum, eða tæpum 1600, næsta ár, 1960, var hafin bygging 1008 íbúða. Talað hafði lækkað um rúman þriðjung. Og nú halda menn sjálfsagt að þetta hafi lagazt aftur á árinu 1961. En það er öðru nær, því að það ár var aðeins hafin smíði á 770 íbúðum, eða 827 íbúðum færri en árið 1959. Talið er, að enn dragi úr byggingu íbúðarhúsnæðis á þessu ári, og má samdrátturinn ekki verða mikill til þess, að íbúðir þessa árs verði þúsund færri en á árinu 1959. Þetta er skuggaleg þróun, því að árlega þarf að byggja vegna fjölgunar þjóðarinnar og húsnæðis, sem gengur úr sér, 1200–1300 íbúðir á ári. Við stefnum því ört að húsnæðisskorti, enda er nú svartamarkaðsverð á leiguhúsnæði, fyrirframgreiðsla leigu og aðrir óeðlilegir viðskiptahættir í húsnæðismálum aftur farnir að færast í aukana. Sláandi er líka þróunin um byggingu verkamannabústaða seinustu árin. Á árunum 1957–59 voru veitt lán til 260 íbúða í verkamannabústöðum víðs vegar um land, en á árinu 1960 voru veitt lán til 8 íbúða í verkamannabústöðum og á árinu 1961 14 lán. Hví sagði formaður byggingarsjóðs verkamanna, Eggert G. Þorsteinsson, ekki frá þessari þróun, svo blómleg sem hún er? Starfsemi byggingarsjóðs verkamanna má því heita stöðvuð, siðan hin lamandi hönd núverandi stjórnarflokka lagðist yfir athafnalíf landsmanna. Mig stórfurðar á gumi hv. þm. af endurskoðun laganna um húsnæðismálastofnun ríkisins og laganna um verkamannabústaði. Það er einhver vesælasta endurskoðun laga, sem um getur. í lögunum um húsnæðismálastjórn er tölunni 100 á tveim stöðum breytt í 150, án þess að það hafi hina minnstu praktíska þýðingu. Einum íhaldsmanni er bætt inn í stjórnina og kjörtímabilið er lengt um eitt ár. Tekjur stofnunarinnar eru hins vegar ekki auknar um einn einasta eyri. Annars hafa verkamenn aðallega lagt þessari stofnun til starfsfé úr atvinnuleysistryggingunum nú seinustu árin. Aðalbreytingin á verkamannabústaðalögunum er sú að hækka framlög ríkisins og sveitarfélaganna að krónutölu, þannig að verðgildi þeirra framlaga beggja verði svipað og í upphafi var ákveðið. Lögfest er, að lána megi allt að 90% af byggingarkostnaðinum, en það ákvæði er gert að engu með miklu lægra lánahámarki, enda engin tekjuöflun tryggð. Þá kem ég að launamálunum. Það er engu líkara en núverandi hæstv. ríkisstj. hafi litið á það sem sína æðstu köllun að vera í látlausu stríði við allar launastéttir landsins. Það er síður en svo, að hún hafi látið sér nægja að berjast við verkalýð landsins og verkalýðssamtökin. Það mun hún þó telja heilagt stríð, því að það telur stjórnin og málgagn hennar alltaf vera stríð við kommúnismann. Nei, sá herskapur hefur henni ekki nægt: Hún hefur í fleiri horn að líta. Frægt er orðið stríð ríkisstj. við kennarastéttina. Hún hefur lengst af verið lágt launuð stétt, en eftir tvær gengislækkanir var bókstaflega ólíft af kennaralaununum. En ekki vildi ríkisstj. láta sem hún sæi það. Menn hurfu úr stéttinni til hvers konar annarra starfa. Fáir nýir bættust við. Við marga stærri skóla var aðeins hálft kennaralið. Draga varð úr lögboðinni kennslu. Við marga smærri skóla var enginn kennari með kennaramenntun. Fullt útlit var fyrir, að kennarastéttin væri að hverfa vegna óviðunandi lífskjara. En það sá ríkisstj. Íslands ekki. Hún neitaði öllum launabótakröfum kennara. Og nú hefur til tíðinda dregið á þessum vígstöðvum. Kennarastéttin missti loks þolinmæðina, lét sér ekki lengur nægja loðin svör, undanbrögð og flækjur, vilyrði né loforð, sem alltaf voru svikin. Kennarar við framhaldsskólana ákváðu að segja upp stöðum sínum frá skólaársbyrjun næsta haust. Á skömmum tíma höfðu um 90 af hverju hundraði sagt upp starfi. Hið sama gerðu barnakennarar og með sama árangri. 90% þeirra ákváðu að segja embættunum lausum. Þá fyrst vottaði fyrir skilningsglætu hjá hæstv. ríkisstj. Hún skynjaði, að það yrði engin kennarastétt til að hausti. Og nú fyrir fáum dögum voru forustumenn kennarasamtakanna kvaddir á fund menntmrh. og þeim tilkynnt 9–11% kauphækkun, sem taki gildi 7 mánuði aftur fyrir sig, eða frá 1. okt. s.1., aðeins ef þeir taki nú uppsagnirnar aftur. Samkvæmt þessu tilboði hækka árslaun barnakennara um 9% eða um 6300 kr. á ári, árslaun framhaldsskólakennara um 9.5% eða 7500 kr. og árslaun menntaskólakennara um 11% eða 9500 kr. á ári. En þetta má bara ekki heita kauphækkun. Menntmrh. tilkynnti í útvarpinu í fyrrakvöld, að þetta væri greiðsla fyrir 4 aukatíma á viku vegna aukins undirbúnings við kennslu og vegna breyttrar vinnutilhögunar. Það má nefnilega heita allt annað en kauphækkun. Á liðnu ári fengu kennarar 13.8% kauphækkun, eins og aðrir opinberir starfsmenn, og frá 1, júní í sumar fá þeir hina almennu 4% hækkun, sem var árangur af verkföllunum s.l. sumar. Kennarastéttin hefur sýnt samheldni, sem er til mikillar fyrirmyndar öðrum stéttum. Hún hefur sigrað ríkisstj., og þegar stíflan sprakk, lá við sjálft, að ráðherrarnir yrðu undir flaumnum. Barátta ríkisstj. við verkfræðingana er líka stórmerkileg. Þeir undu ekki launakjörum sinum og fengu enga lagfæringu. Þá leituðu ýmsir þeirra margfalt betri launakjara erlendis og flýðu land. Aðrir vildu þó umfram allt þrauka og vinna landi sínu og þjóð, ef nokkur kostur væri. Þeir beittu nú samtakamætti stéttarfélags síns og fóru í verkfall. Einkaatvinnureksturinn gekk að kröfum þeirra, en ríkisstj. sat við sinn keip og missti flesta verkfræðingana úr þjónustu sinni. Er svo var komið, aflýstu verkfræðingarnir verkfalli sínu, en auglýstu taxta í samræmi við kröfur sínar. Þannig hefur ríkisstj. komizt hjá því í orði að samþykkja nokkra kauphækkun til verkfræðinga, en borgar bara akkorðstaxta þeirra eftir þeirra eigin ákvörðun og álag á hann, þegar samið er við verktakafyrirtæki, sem ráðið hefur verkfræðinga í þjónustu sína samkv. þeirra kröfum. S.l. sumar var ríkisstj, í hörðu stríði við læknastétt landsins. Þeir töldu laun sín, eins og aðrir, orðin óþolandi eftir gengisfellingarnar. Tugum saman höfðu þeir leitað sér atvinnu erlendis, flúið land vegna ástandsins í launamálunum. Þegar öll almenn læknaþjónusta var að stöðvast, var tvívegis gert bráðabirgðasamkomulag við læknana. Og síðan hefur ríkisstj. fengið afgreidd tvenn lög á Alþingi til launabóta fyrir lækna. Og nú er risinn harður slagur milli ríkisstj. og náttúrufræðinga og þarf enginn að efa, hvernig honum lyktar. En ríkisstj. Íslands segir það vera eina sinna höfuðdyggða að vera stefnuföst. Hún stagast enn á þessu sama: Kaup má ekki hækka. En þó er engu líkara en einnig á þessu sviði slái út í fyrir henni við og við. Fyrir fáum dögum var t.d. frv. um hæstarétt til umr. á Alþingi. Þá ber einn þm. fram till. um nauðsyn þess að hækka laun hæstaréttardómara. Og þá stóð ekki á því, þá reis upp hæstv. dómsmrh. Bjarni Benediktsson, þakkaði þessa þörfu ábendingu og lýsti hátíðlega yfir, að hér þyrfti úr að bæta, því að hæstaréttardómarar væru mjög lágt launaðir. En víkjum aftur að stríði ríkisstj. við almennu launastéttirnar. Landssamtök opinberra starfsmanna - Bandalag starfsmanna ríkis og bæja - hafa háð harða og þrautseiga baráttu fyrir bættum launakjörum sinna meðlima. En ríkisstj. hefur þverlega synjað um allar lagfæringar, nema hvað þeim var veitt 13.8% kauphækkun s.l. sumar, eftir að verkalýðsfélögin knúðu fram sína nýju kaupgjaldssamninga. Laun opinberra starfsmanna eru sem kunnugt er ákveðin með lögum - launalögunum - og hafa opinberir starfsmenn því hvorki samningsrétt um kjör sín né heldur verkfallsrétt. Hafa þeir hvors tveggja krafizt og háð langa og harða baráttu fyrir þessum réttindum. Loksins nú undir þinglok guggnaði ríkisstj. fyrir samtökum opinberra starfsmanna. Nú skulu þeir fá samningsrétt sinn viðurkenndan, en verkfallsréttinn fá þeir ekki. Fyrst um sinn verða þeir þó að sætta sig við gerðardóm, er skeri úr um launamál þeirra, ef samningar takast ekki, og eru slíkt miklir afarkostir. En athygli vekur það atriði í frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna, að launakjör ráðherra og hæstaréttardómara lúta ekki sáttameðferð eða samningum, heldur skulu þau ákveðin af kjaradómi, en í honum eru fjórir af fimm tilnefndir af ráðherra og hæstarétti. Ráðherrar og hæstaréttardómarar fá því einir manna sjálfdæmi um sín launamál. Þetta er anzi frjálslegt fyrirkomulag. Það svarar til þess, að Alþýðusambandið verði leyst frá öllu samningastússi við atvinnurekendur, en fengi að tilnefna 4 menn af 5 í dómnefnd til þess að ákveða verkafólki kaup hverju sinni. Það er ekki alveg sama, hvort maður heitir bara Jón eða séra Jón. Samkv. frv. um samningsrétt opinberra starfsmanna eiga opinberir starfsmenn ekki að fá sinn kjarasamning fyrr en á miðju næsta ári, rétt eftir næstu alþingiskosningar. Þetta gæti fljótt á litið þýtt það, að opinberir starfsmenn hafi unnið það til samningsréttarins að bíða enn rúmt ár eftir launahækkun. Það hefðu þeir þó naumast séð sér fært, eins og launamálum þeirra flestra er nú komið, enda er það ekki svo. Aftan við frv. er nefnilega bráðabirgðaákvæði, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verða almennar og verulegar kauphækkanir, þar til kjaraákvæði samkv. lögum þessum koma til framkvæmda, og getur Bandalag starfsmanna ríkis og bæja þá krafizt launahækkunar ríkisstarfsmanna í heild.“ Og hver efast um það stundinni lengur, að almennar og verulegar kauphækkanir verði fljótlega og opinberir starfsmenn öðlist þannig rétt til launabóta samkv. lögum sjálfrar kaupníðsluríkisstj.? Af þessu, sem nú hefur verið sagt, er fullljóst, að botninn er gersamlega dottinn úr launamálapólitík ríkisstj. Hún er á öllum sviðum á undanhaldi, enda eru tvennar gengislækkanir óframkvæmanlegar, án þess að allt kaupgjald hækki í hlutfalli við þá dýrtíðaraukningu, sem ávallt fylgir í kjölfar gengisfalls. Þessu næst skal vikið að orustu ríkisstj. við almenning. Eftir lögskipaða kauplækkun Emils Jónssonar 1959 og gengislækkun hans og Ólafs Thors 1960 sýndi verkalýðshreyfingin mikla þolinmæði, svo að árangur efnahagsaðgerða þeirra fengi að koma sem bezt í ljós. Mánuðum saman var reynt að semja við ríkisstj. um ráðstafanir til aukins kaupmáttar án kauphækkana. En sá tími fór til einskis. Öllum kauphækkunarkröfum var hafnað. Þegar út í verkföll var komið, leystu samvinnuhreyfingin og verkalýðshreyfingin mikinn vanda þjóðfélagsins með mjög hófsamlegum samningum, sem gátu tryggt vinnufrið í tvö ár. Við þá samninga fékk verkafólk bættan tæpan helming þeirrar kjaraskerðingar, sem það hafði orðið að þola. Kaupgjaldið náði því ekki að vera jafnhátt að krónutölu og það var haustið 1958. Kaupmáttur tímakaupsins, sem var 104 í des. 1958, var kominn ofan í 84, þegar verkalýðsfélögin létu til skarar skríða, og hann komst aðeins upp í 94 við samningana s.l. sumar. Nú er hann aftur kominn niður í 83. Varnarbaráttu verkalýðssamtakanna svaraði ríkisstj. með nýrri gengislækkun, en hún hefur af lærðustu þjóðréttarfræðingum sem öðrum verið talin skýlaust stjórnarskrárbrot, enda líka sannað með tölum, að hún studdist við engin efnahagsleg rök í mesta aflaári, sem yfir landið hefur komið, og við hækkandi afurðaverð. Hún var hefndarráðstöfun framin í heiftaræði þeirra manna, sem vildu, en gátu ekki komið í veg fyrir umsamda kauphækkun hinna lægst launuðu í landinu. Ýmsir hafa álasað verkalýðssamtökunum fyrir að svara ekki ofbeldisverknaði ríkisstj. þegar í stað með víðtæku verkfalli. Vel má vera, að þessi gagnrýni sé réttmæt. Núv. ríkisstj. tekur nefnilega engin sanngirnistillit, hún virðir valdið eitt. En verkalýðshreyfingin er lýðræðisleg í öllu sínu starfi. Fjölmenn ráðstefna forustumanna verkalýðsfélaganna var kölluð saman, og hún var einhuga um þá kröfu sem algert lágmark að krefjast sama kaupmáttar vinnulauna og fengizt hafði í samningunum í júní s.l. Um þessar mundir hófu stjórnarblöðin magnaðan samsöng um, að verkafólkið ætti að tryggja sér aukinn kaupmátt án beinna kauphækkana. „Kjarabætur án kauphækkana og án verkfalla“, var kjörorðið, eins og oft áður. Enn vildi forusta Alþýðusambandsins sannprófa, hver alvara væri að baki þessum stjórnarboðskap. Hún kaus viðræðunefnd við ríkisstj. og lagði fyrir hana svo hljóðandi tillögur um kjarabætur án beinna kauphækkana: 1) Allir innlánsvextir lækki a.m.k. í það, sem þeir voru í árslok 1959, og verði jafnframt tryggt, að vaxtalækkun til atvinnuveganna komi öll fram í hækkuðum launum. 2) Söluskattar og tollar verði felldir niður á öllum nauðsynjavörum og ríkinu í staðinn tryggðar auknar tekjur með fullkomnara skattaeftirliti. Skattar og útsvör verði innheimt hjá launþegum jafnóðum og tekjur falla til. 3) Niðurgreiðslur á aðalnauðsynjavörum almennings verði eigi rýrðar frá því, sem nú er. 4) Aðflutningsgjöld og vátryggingargjöld verði lækkuð og tryggt, að sú lækkun komi öll fram í lækkuðu vöruverði. 5) Numið verði úr gildi bann við greiðslu verðlagsbóta á laun og tryggt, að samningsfrelsi og sjálfsákvörðunarréttur verkalýðsfélaganna verði ekki skertur. 6) 8 stunda vinnutími verði lögfestur sem hámarksvinnutími í þeim atvinnugreinum, sem slíkt þykri fært, og yfirvinna takmörkuð sem allra mest að öðru leyti, allt án skerðingar heildarlauna. Jafnframt verði yfirvinna barna og unglinga innan 16 ára umfram 8 stundir á dag bönnuð með öllu. 7) Að lokum var sú krafa borin fram við ríkisstj., að hún tryggði varanleik þeirra kjarabóta, sem samkomulag kynni þannig að nást um. Enn fremur var það tekið fram af Alþýðusambandsins hendi, að þessar kröfur, ef þær yrðu framkvæmdar, væru metnar til jafns við beinar kauphækkanir og tekið yrði til gaumgæfilegrar athugunar, hvort ekki væri hægt, ef kröfunum væri fullnægt, að falla frá kauphækkunum fram til 1. júní 1962, er 4% kauphækkun á að koma til framkvæmda. Hér var, eins og menn heyra, lögð aðaláherzla á almenna lækkun vaxta og lækkun söluskatta af nauðsynjum fólksins, lækkun vátryggingargjalda og aðflutningsgjalda, með það fyrir augum að lækka vöruverð og draga úr dýrtíð. Einnig var lögð mikil áherzla á styttingu vinnudagsins og takmörkun yfirvinnu og önnur menningarlega þýðingarmikil atriði. Þá var lýst yfir, að slíkar aðgerðir ríkisstj. yrðu metnar sem beinar kauphækkanir, og ef þeim yrði fullnægt, skyldi jafnvel fallið frá öllum kauphækkunum fram til 1. júní 1962, þegar 4% kauphækkunin kemur til framkvæmda. Einnig var óskað eftir hvers konar till. frá ríkisstj. sjálfri, sem launþegum mættu verða til kjarabóta og aukins kaupmáttar. Slíkar till. komu þó engar fram. Þessar viðræður hafa nú staðið fulla fjóra mánuði og lauk með bréfi forsrh. 10. þ.m. Þar segir forsrh., að till. um að ná kjarabótum hér á landi með lækkuðu vöruverði séu ekki raunhæfar, hér verði að fara kauphækkunarleiðina. Orð forsrh. um þetta voru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Þá ítrekar ríkisstj., að hún telur rétt, að laun þeirra verkamanna, sem lægst eru launaðir, verði hækkuð, svo framarlega sem þetta getur átt sér stað, án þess að það hafi í för með sér hækkun annarra launa. Ríkisstj. er fús til þess að mæla með slíkri hækkun við samtök atvinnurekenda.“ Seinustu orð forsrh. eru sem sé þau, að ríkisstj. telji rétt, að kaup lægst launaðra verkamanna verði hækkað, og hann býðst til að mæla með slíkri hækkun við samtök atvinnurekenda, og það hefur hann væntanlega gert nú þegar. Þetta er þá útkoman af fjögurra mánaða viðræðum við ríkisstj. Auðvitað var ekki minnsta vitglóra í því að ætla að standa gegn kauphækkun verkamanna eftir allt það, sem nú hefur gerzt. Enn betur visar það svo veginn, að hægt er nú að upplýsa, að ekki alls fyrir löngu sömdu nokkur stéttarfélög, þ. á m. Flugvirkjafélag Íslands og Félag íslenzkra atvinnuflugmanna, um allgóðar kauphækkanir og ýmsar kjarabætur aðrar. Samningsaðili gagnvart þessum félögum var Örn Johnson, en hann er jafnframt í stjórn Vinnuveitendasambands Íslands. Mun þar einnig hafa notið við öðlingsins Guðmundar Vilhjálmssonar, sem fram að Þessu hefur verið í stjórn Flugfélags Íslands og einnig verið varaformaður Vinnuveitendasambandsins. Hér fer því ekkert á milli mála, hægri höndin hlýtur að vita, hvað sú vinstri gerir. Þarf því ekki framar neinna vitna við. Sú óviturlega og mannúðarlausa stefna ríkisstj. að ætla að halda óbreyttu, já, lækkuðu kaupi þrátt fyrir tvennar gengislækkanir, er molnuð niður, allt viðnám komið á ringulreið. Stríð ríkisstj. við allar launastéttir þjóðfélagsins er tapað stríð. Verkamenn gerðu hóflegustu kröfur um kauphækkanir. Allar þær kjarabætur, sem þeir fengu s.l. sumar, hafa verið teknar aftur. Hver getur þá ætlazt til þess, að þeir einir búi áfram við óbreytt kaup. Þess getur víst enginn ætlazt til. Verkalýðsfélögin hefja nú þegar - það er ég alveg viss um - samningaviðræður við atvinnurekendur. Lágmarkskrafan er: Ekki minni kaupmátt launa en í fyrra, þegar upp var staðið frá samningum. - Slík sanngirniskrafa á, eins og nú standa sakir, að fást, án þess að til verkfalla þurfi að koma. En sé henni neitað, hljóta verkalýðsfélögin að taka upp þann hátt, þar sem það á við, að skrá kaupið sjálf, og það er okkur miklu léttara í vöfum og á allan hátt auðveldara en ríkisvaldinu er að skrá gengið, þó að því dytti enn í hug að halda lengra áfram á þeirri vitfirrtu braut. Dagsbrún hefur þegar haldið trúnaðarmannaráðsfund og heldur félagsfund á sunnudaginn. Félag járniðnaðarmanna í Reykjavík hefur þegar hafið samningaviðræður við viðsemjendur sina. Nú eru allir frestir liðnir. Þróun mála liggur ljóst fyrir, og atvinnurekendur hafa fengið góðan umhugsunartíma. Launakjör verkafólks verða að breytast og batna í þessum og næsta mánuði. Gerið ykkur ljóst, verkamenn, að nú er kominn tími til að setja hnefann í borðið, eins og kennararnir gerðu, ef samningar fást ekki um sanngjarna kauphækkun. Því miður er það staðreynd, að ágengni og óskammfeilni í garð verkalýðssamtakanna af hendi einstakra atvinnurekenda, sem treysta á ríkisvaldið á bak við sig, hefur um áratugi ekki verið neitt þvílíkt sem nú. Datt mönnum yfirleitt í hug, að slík fruntaárás sem nú hefur verið gerð á togaravökulögin væri hugsanleg? Ég held ekki. En fleira er þó á seyði. Síldveiðarnar á liðnu ári gáfu mörgum sjómönnum miklar tekjur, háa hluti - og þetta má auðvitað ekki endurtaka sig. Nú hafa útgerðarmenn um land allt sagt upp síldveiðisamningunum í þeim ákveðna tilgangi að rýra kjör sjómanna. Þeir hafa bundið flesta útgerðarmenn á einn streng, til þess að tryggja árangur atlögunnar, með því að láta þá hvern um sig skrifa upp á 300 þús. kr. tryggingarvíxil til tryggingar því, að þeir skerist ekki úr leik, þegar á herðir. Það er því mikið í húfi um, að sjómenn standi vel saman og láti ekki þrengja kjör sín um sanngirni fram. Togaraverkfallið er þó ein áþreifanlegasta sönnun um viðhorfið til vinnandi fólks og gjaldþrots stjórnarstefnunnar. Tvær gengislækkanir hafa verið framkvæmdar til þess, eins og sagt er, að útgerðin gæti staðið á eigin fótum, án uppbóta og styrkja. Kjarasamningar sjómanna hafa verið óbreyttir frá því fyrir báðar gengislækkanir, svo að ekki hefur útgjaldaauki af þeim sökum orðið útgerðinni að falli. Togaraútgerðin væri sokkin djúpt í efnahagslega vesöld, þó að allir sjómenn hefðu unnið þar ókeypis. Og nú gefur á að líta ávöxt viðreisnarinnar. Stærstu atvinnutæki þjóðarinnar, 30 togarar, liggja í Reykjavíkurhöfn, hafa gert hana að kirkjugarði skipa. 5 togarar liggja við bryggju norður á Akureyri, svipuð tala í Hafnarfirði, rétt fram undan heimili sjútvmrh. Og svo er einn íslenzkur togari að sveima sem fyrirlitlegur verkfallsbrjótur við strendur Þýzkalands. Er þetta allt ekki fullnægjandi sönnun þess, að viðreisnin gangi vel, efnahagsvandræðin séu komin í fastan farveg, eins og einn af snillingum stjórnarinnar orðaði það, og gangi bara ljómandi vel? Eða hver vefengir annars þetta sem talandi sönnun um fyrirmyndar stjórnarfar í landi voru? Hátt á þriðja ár var daufheyrzt við öllum kröfum togarasjómanna um kjarabætur. Fjárhagsleg aðstoð ríkisstj. við togaraútgerðina er svo öll við Það miðuð nú, að eigendur togaranna geti lækkað eitthvað skuldir sínar við bankana, en alls ekki við hitt, að leysa togaraverkfallið og koma togurunum af stað. 60 millj. verða réttar togaraútgerðinni, að sumu leyti á kostnað bátaflotans, og þó verða togararnir sennilega bundnir áfram. Enginn sér fyrir enda togaraverkfallsins. Sjómannafélag Reykjavikur dró að leggja út í verkfallsaðgerðir eins lengi og unnt var, enda forusta þess skipuð framámönnum beggja stjórnarflokkanna. Má því segja, að nú séu steinarnir farnir að tala, eins og í Biblíunni stendur, og þó öllu heldur að hrópa á viðnám og gagnráðstafanir gegn stjórnarstefnunni, eins og hún hefur verið til þessa í kjaramálum vinnandi fólks á sjó og landi. Góðir hlustendur. Ég skírskota til reynslu launastéttanna af núv. stjórnarstefnu. Mér finnst það með ólíkindum, ef stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Alþfl., hafa skapað sér traust hjá launastéttunum með styrjöld þeirri, er þeir hafa háð gegn þeim öllum. Og aldrei mega launþegar láta hræða sig til undanhalds. Íslendingar, veitið þeim flokkum, sem þrengt hafa landhelgina og vinna nú ákaft að því að smeygja Íslandi inn í Efnahagsbandalag Evrópu, hvorki stuðning í sveitarstjórnarkosningum þeim, sem nú fara í hönd, né heldur til að fara áfram með ríkisvaldið. Núv. ríkisstj. hefur markvisst starfað að því að byggja upp þjóðfélag misréttis og ranglætis, suðs á höndum fárra og fátæktar sem hlutskiptis fjöldans. Og þetta hefur ekki verið gert af neinum óvitaskap. Fyrirgefið þeim því ekki, því að þeir vita vei, hvað þeir eru að gera.



Herra Forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. landbrh. var að tala hér áðan. Það er til marks um hugsunarhátt hans, að hann telur eðlilegt, að ræktun í sveitum landsins dragist saman. Hæstv. landbrh. var að gorta af útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðir. Hann ætti að minnast þess, að stjórnin var knúin til að fallast á uppbæturnar af bændasamtökunum, þegar þessir flokkar voru neyddir til að bæta fyrir brbl. 1959, þar sem tekin voru 3.18% af afurðaverði bænda. Hæstv. landbrh. láðist að segja frá því, að ríkisstj. hefur ofan á allt annað, sem hv. þm. Ágúst Þorvaldsson upplýsti í gærkvöld, látið stórlækka lán út á landbúnaðarafurðir, og veldur það bændum stórtjóni að bíða því lengur eftir greiðslu á afurðum sinum. Lausn landbrh. á lánum bænda er að hækka vexti úr 31/2–4% í 6-61/2%, setja 8% vexti á lausaskuldir bænda og leggja á bændur 2% launaskatt í þokkabót. Þá sagði hæstv. ráðherra Emil Jónsson í ræðu sinni í gær, að stjórnin væri að bjarga rekstri togaraflotans. Hvernig eru bjargráðin? Það á að auka tekjur aflatryggingasjóðs með stórkostlegri hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum og nokkurri hækkun á ríkisframlagi. Hækkunin á að nema 271/2 millj. kr. á ári, miðað við aflamagnið í fyrra. Og hverjir taka á sig þessa hækkun? Togararnir sjálfir rúmar 6 millj. Það eru þó bjargráð. Ríkissjóður tekur á sig rúmlega 6 millj., sama og togararnir. En bátaflotinn á að taka á sig 15 millj. kr. skatt á ári til togaraflotans. Þetta er nákvæmlega sama lögmálið og í landbúnaðarmálunum, fjárhagsaðstoð við atvinnurekstur skal tekin með skatti á atvinnureksturinn. Bátaútvegurinn skal greiða 15 millj. kr. skatt á ári til togaraútgerðar. Hv. þm. Jónas Pétursson, sem talaði í gær, tók að sér að túlka landbúnaðarstefnu stjórnarinnar, og hann talaði sannarlega út úr hjarta hæstv. landbrh. Hann hefur nýlega í þingræðu vítt framsóknarmenn fyrir að vera ekki búnir fyrir löngu að hækka vexti af ræktunarsjóðslánum bænda. Boðskapur hans í gær var þessi: Verðhækkanir á rekstrarvörum og lífsnauðsynjum bænda gera þeim ekkert til, 40% hækkun á rekstrarvörum, 50–80% á lífsnauðsynjum, 93% á vélum, 50 þús. kr. hækkun á einni dráttarvél, þetta er bara framlag þeirra til bættra lífskjara. Vaxtahækkunin á landbúnaðarlánunum er bara gróðavegur. En beztur af öllu er þó 1700 kr. launaskatturinn á meðalbónda. Hann verkar eins og segull, sagði hv. þm. Hann dregur til sín fjármagnið. Ja, þetta má kalla segulstefnu Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum. Ef bóndinn á Skriðuklaustri væri látinn borga 20% vexti og 3000 kr. launaskatt, þá mundi hann sjálfsagt græða, þá vantaði ekki segulmagnið. Sami hv. þm. hældi stjórninni fyrir væntanlega endurskoðun vegalaga. Í þeim málum unnu stjórnarflokkarnir afrek um daginn. Þeir drápu frv. okkar framsóknarmanna um lántöku til vegagerðar á Vestfjörðum og Austurlandi, en þar eru vegasamgöngur verstar á öllu landinu. En hæstv. ríkisstj. tók í fyrra í heimildarleysi 10 millj. kr. lán til að byrja á steyptum vegi á milli Reykjavíkur og Keflavikur, samhliða öðrum vegi, sem þar liggur. Hæstv. ráðherra Gunnar Thoroddsen, sem talaði hér í gær, lofsöng sjálfan sig fyrir skattalækkanir. Í fyrra lækkuðu stjórnarflokkarnir beina skatta þannig, að þegar láglaunamaður lækkaði um 900 kr., þá lækkaði hálaunamaðurinn um 30 000 kr. Og nú eru þeir að stórlækka skatta á gróðafélögum. En á móti þessari skattalækkun koma margfalt hærri söluskattar, sem leggjast á menn, ekki eftir tekjunum, heldur eftir fólksfjölda í fjölskyldunni, þannig að þeir borga mest, sem flesta hafa að fæða og klæða. Kjörorð núverandi stjórnarflokka í síðustu alþingiskosningum voru þessi: Leiðin til bættra lífskjara er að kjósa Sjálfstfl. Stöðvun verðbólgunnar án nýrra skatta. - Þetta voru fyrirheitin, sem þessir flokkar gáfu þjóðinni í kosningunum. Þetta voru loforðin, sem þeir hétu að efna, ef þjóðin veitti þeim aðstöðu til að fara með völd í landinu. Meiri hluti þjóðarinnar treysti þessum flokkum til að efna fyrirheitin. Fólkinu þótti loforðin góð og veitti flokkunum fylgi sitt til að fara með völdin. Þannig valdi meiri hluti þjóðarinnar „leiðina til bættra lífskjara“. Síðan eru liðin 21/2 ár. Á þessum árum hafa stjórnarflokkarnir verið að efna fyrirheitin um bættu lífskjörin og verðbólgustöðvunina. Það fer að nálgast sá tími, að þeir, sem kusu þessa flokka, megi fara að þakka fyrir sig, þakka fyrir „bættu lífskjörin. Það er einn af hornsteinum lýðræðisins að sýna þeim traust, sem gera vel, en hinum vantraust, sem gera illa. Og nú þurfa menn að gera það upp við sig, hversu mikið lífskjörin hafa batnað með „viðreisnarstefnunni“ og hvernig verðbólgan var stöðvuð. Mælikvarði á lífskjör manna er fyrst og fremst sá, hvernig vinnutekjur mannsins duga fyrir lífsnauðsynjum fjölskyldunnar. Ef þær duga vel fyrir öllum nauðsynjunum eða eitthvað meira en það, segjum við, að fjölskyldan búi við fjárhagslega góð lífskjör. Annars eru þau að meira eða minna leyti bágborin. Ég skal nefna helztu aðferðirnar, sem stjórnarflokkarnir hafa haft til þess að bæta lífskjörin, eins og þeir orða það. Í ársbyrjun 1959 lækkuðu þeir öll laun manna til sjávar og sveita með lögum. Í ársbyrjun 1960 framkvæmdu þeir hina alkunnu gengislækkun. Með henni hækkuðu þeir verðlag á öllum innfluttum vörum um 50–80%. Samtímis gengislækkuninni lögðu þeir á nýja söluskatta, sem námu hundruðum milljóna króna. í ofanálag á þetta lögleiddu þeir stórkostlega vaxtahækkun, styttu lánstíma og drógu úr lánveitingum. Á jólaföstu 1960 hafði þessi „viðreisn“ sorfið svo að fólki, að ekki þótti viðhlítandi að una þessu lengur. Þá fóru forustumenn verkalýðssamtakanna á fund ríkisstj. og óskuðu þess, að hún færi nú að feta leiðina til bættra lífskjara án verkfalla. Þeir bentu meira að segja á, að lækkun verðlags á lífsnauðsynjum kæmi að sama gagni og kauphækkun. En hæstv. ríkisstj. kannaðist ekkert við þessa leið, og svör hennar urðu neitandi. Afleiðingarnar urðu svo verkföllin s.1. vor, sem stefndu síldarvertíðinni og ýmissi annarri framleiðslu í voða. Undir forustu samvinnumanna tókust loks samningar um mjög hóflega kauphækkun, svo að framleiðslunni var bjargað. Þá gripu stjórnarflokkarnir til þess ráðs, sem harðast mun verða dæmt af öllum þeim, er lýðfrelsi og réttlæti vilja í heiðri hafa, en það var gengislækkunin s.l. sumar, sem þurrkaði út kauphækkunina með nýjum verðhækkunum. Ég hef nefnt hér dæmi um aðferðirnar, sem stjórnarflokkarnir beittu til þess að leiða þjóðina á braut bættra lífskjara. En hver er svo árangurinn? Hver eru lífskjörin sjálf, eins og þau eru nú? Eitt mikilsverðasta viðfangsefni unga fólksins, sem stofnar heimili, hvort sem er við sjó eða í sveit, er að eignast þak yfir höfuðið. Þetta er fyrsta og stærsta verkefni ungu hjónanna. Þessa framkvæmd telja þau hluta af hjúskaparvelgengni sinni, að geta búið sér og börnum sínum hæfileg og holl húsakynni til frambúðar. Til þess klífa þau þrítugan hamarinn, leggja á sig takmarkalitla aukavinnu og verja hverjum þeim eyri, sem unnt er, í bygginguna. Það er hins vegar siðferðileg skylda stjórnarvalda að létta hinni komandi kynslóð þetta viðfangsefni, m.a. með viðráðanlegum stofnlánum, hóflegum vöxtum og sanngjörnum innflutningsgjöldum á byggingarefni. En reynsla undanfarandi ára hefur orðið á annan veg, eins og skýrslur Hagstofu Íslands sýna um hækkun á byggingarkostnaði. Það má telja mjög hóflega íbúð, sem er um 320 rúmmetra að stærð. Samkvæmt hagskýrslum kostaði slik íbúð 375 þús. kr. í okt. 1958. Samkvæmt sömu skýrslum kostaði jafnstór íbúð 514 þús. kr. í febr. nú í vetur. Hún hefur því hækkað í verði um 139 þús. kr. á þessum þremur valdaárum stjórnarflokkanna. Byggingarsjóður ríkisins hefur lánað mest 100 þús. kr. út á íbúð. Það vantar þá 39 þús. kr. til þess, að lánið dugi fyrir viðreisnarhækkuninni. Og þótt nú sé heitið 150 þús. kr. láni, er lítill afgangur af því, þegar greidd hefur verið verðhækkunin. En hvaðan á svo unga fólkið, sem er að byggja, að taka hinn hluta byggingarkostnaðarins, þessar 364 þús. kr., sem á vantar? Á það að leggja þessa upphæð fram úr eigin vasa? Eða á það að leita eftir okurlánum? Það þarf ekki fremur vitnanna við. Févana menn byggja sér ekki íbúð með slíkum viðreisnarkjörum. Þeir eru dæmdir til að hverfa frá slíkum fyrirætlunum. Það er harkaleg meðferð á hinni vaxandi kynslóð, sem við ættum þó að láta í té það bezta, sem við eigum. Einn af núv. hæstv. ráðherrum, hæstv. landbrh., deildi hart á vinstri stjórnina 1958 fyrir yfirfærslugjaldið, sem þá var á lagt. Hann taldi, að það mundi leiða til þess, að kornvörur, sem allir neyta, mundu hækka í verði allt upp í 15%. Svo varð þessi maður ráðherra. Lækkuðu þá ekki kornvörurnar í verði? Nei, þær hækkuðu, ekki um 15%, heldur um 87% eða nærri því eins mikið og landbúnaðarvélarnar. Þetta er hækkunin frá því í okt. 1958 þar til í jan. 1962. Líkt þessu hafa ýmsar aðrar nauðsynjar manna hækkað í verði. Hagstofa Íslands birtir mánaðarlega skrá yfir það, hvað þessar nauðsynjar kosta yfir árið hjá fjölskyldu, sem er 4.2 menn. Skráin í febr. s.l. lítur þannig út í stórum dráttum: Matvörur kosta nú um 30 þús., hiti og rafmagn 5300, fatnaður og álnavara 12900, ýmis vara og þjónusta 15600. Þessir kostnaðarliðir þessara nauðsynja eru þá 64 þús. kr. Þá er húsnæðiskostnaðurinn ekki tekinn hér með, en í Hagtíðindunum er hann miðaður við leigukjör í gömlum húsum. En þar sem hér er rætt um áhrif viðreisnarstefnunnar, verður að reikna húsnæðiskostnaðinn í samræmi við byggingarkostnaðinn, eins og hann er nú og ég hef nefnt. Þótt húseiganda tækist að leggja fram úr eigin vasa um 100 þús. kr. í íbúðarbyggingu, sem mörgum ungum manni yrði sannarlega erfitt, þá mundu skuldirnar á íbúðinni verða samt yfir 400 þús. kr. og meiri hluti þeirra til skamms tíma með háum vöxtum. Vextirnir einir af þessari upphæð yrðu þá um 34 þús. kr. yfir árið. En þá eru líka útgjöld þessarar 4 manna fjölskyldu til matvæla, ljóss og hita, fatnaðar, ýmiss konar vöru og þjónustu og til húsnæðis orðin um 98 þús. kr. Þó er enn ótalið skattar til ríkis og bæja, viðhald og opinber gjöld af íbúðinni og margt fleira. Ef ég áætla það aðeins 7 þús. kr. á ári, að frádregnum fjölskyldubótum, þá eru heildarútgjöld þessarar fjölskyldu orðin um 105 þús. kr. Ég hef þó ekki tekið með einn einasta eyri í afborganir af skuldum. Þó getur enginn haldið íbúðinni sinni, ef hann borgar ekki af skuldunum. En afborganirnar af fyrrnefndum byggingarskuldum mundu nema um 40 þús. kr. á ári, en mundu ekki lækka árlega vexti nema um rúmar 3 þús. Svona lítur þá dæmið út gjaldamegin hjá 4 manna fjölskyldu eftir þessi viðreisnarár. Hvernig er það þá hjá 6-8 manna fjölskyldu? Ég kem þá að tekjunum, sem eiga að mæta þessum gjöldum. Tímakaup verkamanna í Reykjavík hefur hækkað frá því í okt. 1958 um 89 aura, eða árskaupið um 2136 kr., ef maðurinn vinnur 8 stundir á dag alla virka daga ársins. Og þá er árskaupið nú 54 576 kr. Með þessari upphæð á hann að greiða útgjöldin, sem eru um 105 þús. kr. Það vantar nærri helminginn eða um 50 þús. kr., ef hann hefur veitt sér þann munað að reyna að eignast þak yfir höfuðið. Þótt hann jafnvel búi í gömlu leiguhúsnæði, vantar hann samt 30–40 þús. kr., til þess að árstekjurnar dugi fyrir nauðsynjunum. Oft er til þess vitnað, að ýmsir verkamenn hafi hærra kaup en Dagsbrúnarmenn. Rétt er það, að sumir iðnaðarmenn hafa 3–5 kr. hærra tímakaup. En hvað dugir það til að brúa þetta stóra bil milli tekna og gjalda? Þá er einnig gripið til þess að segja, að menn geti unnið aukavinnu. Ja, hvert eiga þá bændur og bændasynir að sækja þá aukavinnu, en þeir eru undir þessu sama lögmáli viðreisnarstefnunnar? Röksemdafærslan um aukavinnuna er hrein árás á hin óskráðu vökulög í landi. Og þó vinna menn aukavinnu, þeir sem eiga hennar kost, því að annars gætu þeir ekki séð fjölskyldum sínum farborða. En þótt verkamaður vinni aukavinnu 2 stundir á dag alla virka daga ársins, þá nægir það ekki hálfa leiðina til þess, að tekjurnar dugi fyrir gjöldunum. Þau dæmi, sem ég hef nefnt, sanna það, að hvort sem það er verkamaður, bóndi, iðnaðarmaður, kennari, skrifstofumaður eða hver sem er, með lág eða miðlungslaun, þá duga honum ekki árslaunin fyrir lífsnauðsynjum sínum, sé hann fjölskyldumaður. Svona hefur hún reynzt, „leiðin til bættra lífskjara“. Þannig var verðbólgan stöðvuð án nýrra skatta. Svona var verðbólgunni komið fyrir kattarnef, eins og hæstv. viðskmrh. var að orða það áðan. Þannig er kjörum fólksins komið, sem hæstv. viðskmrh. sagði áðan að hefðu ekki versnað. En til þess eru vítin að varast þau. Lærifólkið hins vegar ekkert af reynslu þessara ára, en treysti kosningaloforðum þessara flokka í annað sinn, þá mun margur maðurinn reyna það, að efnahagsvandræði hans komast áreiðanlega í fastan farveg, eins og einn Alþýðuflokksþingmaðurinn sagði hér um daginn. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er deilt um stefnu og störf ríkisstj. í lýðræðisþjóðfélagi er það eðlilegur hlutur, að menn hafi skiptar skoðanir og hver berjist fyrir því, sem hann telur réttast. Um stefnu núv. ríkisstj. ríkir mikill ágreiningur milli stjórnmálaflokkanna og oft deilt um þau mál af miklu kappi. Stjórnarsinnar færa fram margs konar rök fyrir hinni róttæku og umfangsmiklu viðreisnarstefnu ríkisstj., en stjórnarandstæðingar gagnrýna þessa stefnu harðlega og finna ekkert nýtilegt í henni. Fyrir einstaklingana eða hina óbreyttu kjósendur, sem þurfa að taka afstöðu til ágreiningsmálanna, hlýtur oft að vera erfitt að skera úr um, hvor hafi meira til sins máls. Mörg höfuðdeilumálanna eru svo flókin og margþætt, að það þarf mikinn kunnugleika á rökum og gagnrökum til að geta myndað sér ákveðna og örugga skoðun á Þeim. Ég hygg, að mjög fáir landsmanna lesi öll blöðin eða fylgist vel með umræðum héðan frá Alþingi og tryggi sér á þann hátt næga undirstöðuþekkingu til heilbrigðrar skoðanamyndunar. Allur fjöldinn verður að notast við önnur ráð. Einfaldasta og bezta ráðið er að láta reynsluna skera úr. En reynslan fæst ekki fyrr en að nokkrum tíma liðnum. Ríkisstj. hefur aðeins setið að völdum í 21/2 ár, og því er auðvitað ekki enn fengin reynsla af öllum hennar verkum. Því er réttast að beina athyglinni einkum að fyrstu athöfnum stjórnarinnar og þá sérstaklega að hinum margþættu efnahagsráðstöfunum, er gerðar voru á öndverðu ári 1960, athuga, hvað reynslan hefur leitt í ljós um gildi þeirra, og gera sér grein fyrir, hvort umsagnir andstæðinganna, sem þá voru settar fram, hafi reynzt réttar og spár þeirra rætzt. Ein höfuðröksemdin gegn efnahagsráðstöfununum 1960 var sú, að þær mundu leiða af sér geigvænlegt atvinnuleysi fyrir þjóðina. Ég vil leyfa mér af því tilefni að vitna til nokkurra fyrirsagna í Þjóðviljanum, sem flestar eru frá því í febrúarmánuði 1960. Fyrirsagnirnar hljóða á þessa leið: „Atvinnuleysi boðið heim.“ „Kúgunarkerfi peningavalds, atvinnuleysi og fátækt.“ „Innlimun íslenzks þjóðfélags í kreppuskipulag auðvaldsins.“ „Þung ábyrgð þeirra, er ætla að gera atvinnuleysi hlutskipti verkamanna.“ „Hættan á atvinnuleysi.“ „Stóratvinnuleysi í byggingariðnaðinum afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar“ „Tilraunir með atvinnuleysi.“ „Viðreisn atvinnuleysisins.“ Þetta voru fyrirsagnirnar úr Þjóðviljanum. Nú eru liðin rúm tvö ár, siðan þessar deilur risu um það, hvort viðreisnarstefnan leiddi til aukinnar atvinnu eða atvinnuleysis. Dómur reynslunnar er fallinn, skýr og ótviræður. Það hefur aldrei verið meiri atvinna í landinu en s.l. tvö ár. Einn meginþátturinn í efnahagsráðstöfununum 1960 var aukið frelsi á sviði innflutnings- og gjaldeyrismála. Ekki höfðu stjórnarandstæðingar neina trú á því, að aðgerðir ríkisstj. í þessum efnum fælu í sér aukið frelsi. Því til staðfestingar vil ég vitna til nokkurra fyrirsagna í Tímanum í aprílmánuði 1960. Þær hljóða á þessa leið: „Það er ekki verið að afnema höft, heldur taka upp ný höft og verri.“ „Ný haftastefna.“ „Höftin haldast áfram. Skipt um nöfn á nefndum.“ „Sýndarfrumvarp ríkisstjórnarinnar um nýskipan innflutnings- og gjaldeyrismála.“ „Nýja verzlunarfrelsið er raunverulega stóraukin höft“ „Aukið ófrelsi.“ „Ekki er nokkurt efamál, að aldrei hefur komið fyrir Alþingi frv., sem er önnur eins öfugmælakássa og frumvarp ríkisstjórnarinnar um innflutnings- og gjaldeyrismálin.“ Þetta voru fyrirsagnir og ummæli Tímans, er ég las. Einnig hér hefur reynslan kveðið upp sinn dóm. Innflytjendur, kaupmenn, kaupfélagsstjórar og landsmenn allir vita, hvernig sá dómur hljóðar. Þó að ég hafi rakið hér nokkuð afstöðu framsóknarmanna til frv. ríkisstj. um nýskipan innflutnings- og gjaldeyrismála, gleymdi ég samt einu atriði, sem þeim framsóknarmönnum féll þyngst af öllu. En það var, að frv. kvað svo á, að úthlutunarnefnd jeppabifreiða skyldi lögð niður. Þetta töldu framsóknarmenn gleggstu sönnun þess, að hér væri virkilega vond ríkisstjórn að verki. Einn þátturinn í efnahagsaðgerðunum 1960 voru breytingar á útsvars- og skattalögum, en það spor var ekki stigið til fulls fyrr en á þessu ári. Breytingin 1960 var m.a. fólgin í því að leggja veltuútsvar á félagsmannaviðskipti samvinnufélaganna, en fella niður samvinnuskattinn á móti. Hér var um mjög sanngjarna breytingu að ræða, þar sem samvinnuskatturinn var orðinn mjög óverulegur, en hann var byggður á fasteignamati, sem orðið var algerlega óraunhæft. Eftir sem áður var sú grundvallarregla viðurkennd, að samvinnufélög greiddu ekki tekjuútsvar af félagsmannaviðskiptum. Gegn þessari breytingu snerust framsóknarmenn mjög öndverðir. Tíminn í maí 1960 segir m.a. um þetta: „Með þessum lögum væri ríkisvaldið að heimila eins konar arðrán og leyfa óhæfuverk.“ „Verið er að lama samvinnuhreyfinguna.“ ,.Ríkisstjórnin er að ná sér niðri á samvinnufélögunum.“ „Ósanngjörnum skattgjöldum er komið á samvinnufélögin.“ „Níðzt er á félagssamtökum fólksins.“ Svo mörg voru þau fögru orð, sem Tíminn hafði um þetta vorið 1960. Hvað hefur nú reynslan sýnt í þessu efni? Afkoma Sambandsins og kaupfélaganna yfirleitt hefur aldrei verið betri en þann tíma, sem núv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Nú orðið sjá allir, að þessi skattbreyting er réttlát, og hún veldur ekki lengur neinum deilum. Meira að segja framsóknarmenn viðurkenna villu sina. Nú er verið að afnema veltuútsvörin og leggja á aðstöðugjald í staðinn, sem er mjög svipaður gjaldstofn, og framsóknarmenn andmæla því ekki einu orði, að samvinnufélögin beri það gjald eins og önnur atvinnufyrirtæki. Meira að segja berjast framsóknarmenn nú gegn því. að tekjuskattur samvinnufélaganna sé lækkaður um 1/5 hluta, en sú barátta þeirra mun verða árangurslaus. Það er því fjarri öllu lagi, að ríkisstj. sé að níðast á samvinnufétögunum. Þvert á móti mun viðreisnarstefnan verða þeim til eflingar. Það hefur reynslan þegar sýnt. Hér að framan hef ég gert einstaka veigamikla þætti efnahagsaðgerðanna 1960 að umtalsefni og bent á, hvað andstæðingarnir sögðu þá og hvernig reynslan hefur dæmt málflutning þeirra. En það er líka nauðsynlegt að rifja upp, hvað þeir sögðu um gildi efnahagsráðstafananna atmennt. í því efni ætla ég að vitna til Tímans í febrúar og marz 1960. Þar voru birtar þingræður ýmissa leiðtoga Framsfl. undir stórum fyrirsögnum, þar sem kjarninn úr ræðum þeirra var dreginn saman. Eysteinn Jónsson sagði: „Það er fásinna og fjarri öllum veruleika að steypa sér út í annað eins ævintýri.“ Halldór Ásgrímsson sagði: „Leggja á dauða hönd yfir alla nauðsynlega, eðlilega og réttláta framþróun og uppbyggingu í landinu.“ Ágúst Þorvaldsson sagði: „Ráðstafanirnar munu þrengja kosti þjóðarinnar svo tilfinnanlega, að erfitt verður úr að bæta.“ Ásgeir Bjarnason sagði: „Önnur eins afturhalds-, kreppu- og óstjórnarstjórn hefur aldrei setið að völdum á Íslandi áður, - aldrei nokkurn tíma áður. Valdafíknin er svo mikil, að hún drepur alla heilbrigða skynsemi.“ Þessi ummæli öll þurfa landsmenn að muna og bera saman við veruleikann í dag, hina miklu framleiðslu, bættan gjaldeyrishag, niðurgreiðslu erlendra skulda og fjölþætt og blómlegt atvinnulíf. Hér sem endranær er það reynslan, sem sker úr: Þótt rök framsóknarleititoganna, sem ég vitnaði til, hefðu reynzt haldlítil, geta þau verið nytsöm að því leyti, að einhvers staðar í þessum snjöllu ummælum megi finna einkunnarorð fyrir Framsfl., orð, sem hann gæti letrað á sinn baráttuskjöld. Til þess finnst mér langbezt fallin setning Ásgeirs Bjarnasonar: „Valdafíknin er svo mikil, að hún drepur alla heilbrigða skynsemi.“ Tel ég ógerlegt að lýsa betur í einni setningu núv. stefnu Framsfl. Í þessum umr. hefur verið deilt ákaft um það, hvort útflutningsatvinnuvegirnir hefðu getað borið bótalaust kauphækkanir þær, sem urðu á s.l. sumri. Þessu halda stjórnarandstæðingar eindregið fram og segja, að gengislækkunin í ágúst í fyrra hafi verið algerlega óþörf og einungis hefndarráðstöfun af hálfu ríkisstj. gagnvart launþegum. Einkanlega eru það framsóknarmenn, sem halda því mjög á lofti, að það hafi verið samvinnusamtökin, sem fundu hina hóflegu og sanngjörnu lausn á vinnudeilunum í fyrra með 13% kauphækkun til verkamanna, og undir þeirri kjarabót hafi frystihúsin og útvegurinn vei getað staðið án þess að fá hækkað verð fyrir afurðir sínar með nýrri gengisfellingu. Í tilefni af þessu vildi ég gjarnan spyrja framsóknarmenn einnar spurningar. Þegar frv. til laga um launajöfnuð karla og kvenna, sem flutt var af mér og tveim öðrum Alþýðuflokksþm., var til meðferðar á Alþingi í fyrravetur, var frv. sent til umsagnar til ýmissa atvinnurekendasamtaka og þ. á m. til Vinnumátasambands samvinnufélaganna. Frv. gerði ráð fyrir, að eftir eitt ár hækkaði kvennakaupið almennt um ca. 4% og siðan næstu fimm ár um svipaða upphæð, unz fullum jöfnuði væri náð. Umsögn Vinnumálasambands samvinnufélaganna var dags. 23. nóv. 1960 og undirrituð af formanni þess, Harry Frederiksen. í umsögninni segir m.a. svo orðrétt: „Og ekki mun leika á tveim tungum, að útflutningsatvinnuvegirnir a.m.k. þola nú ekki hærra kaupgjald, svo að ekki sé meira sagt.“ Nú vil ég spyrja framsóknarmenn: Hvað var það, sem gerbreytti svo áliti Vinnumálasambands samvinnufélaganna á getu útflutningsatvinnuveganna til að greiða hærra kaup, að Vinnumátasambandið telur hinn 23. nóv. 1960 ófært að hækka kaup kvenþjóðarinnar einnar um 4% eftir eitt ár, en hálfu ári síðar, eða í júníbyrjun 1960, telur þetta sama vinnumálasamband unnt að hækka kaup verkamanna og iðnaðarmanna þá strax um 13–15% og kaup kvenna um 15–20%? Hvaða gerbreyting er það, sem átt hefur sér stað á greiðslugetu atvinnuveganna á tímabilinu frá 23. nóv. 1960 til júníbyrjunar 1961? Þessari spurningu vonast ég eindregið til að framsóknarmenn svari í þessum útvarpsumræðum. Þegar það svar hefur borizt, er unnt að rökræða þetta mál við þá frekar. Karl Guðjónsson sagði í ræðu sinni í gærkvöld, að kjör manna hér hefðu versnað svo mjög, að færeyskir sjómenn fengjust ekki lengur til starfa á bátaflotanum. Hér er sannleikanum alveg snúið við. Ástæðurnar til þess, að færeyskir sjómenn eru að mestu hættir að koma hingað, eru tvær: Annars vegar, að skipafloti Færeyinga hefur aukizt svo mikið á síðustu árum, að þeir hafa minni þörf fyrir að leita sér atvinnu annars staðar heldur en áður. Hins vegar, að kjör bátasjómanna hér hafa batnað svo mikið, að það gengur miklu betur en áður að manna bátana Íslendingum. Er það að sjálfsögðu einn þáttur viðreisnarinnar að losna við að greiða árlega stórar fúlgur í erlendum gjaldeyri í vinnulaun. Ágúst Þorvaldsson fór með staðlausa stafi í ræðu sinni í gærkvöld, er hann fullyrti, að okurlögin hefðu verið afnumin og felld niður refsing við því að taka okurvexti af lánsfé. Það, sem gerðist, var einungis, að löglegir hámarksvextir voru hækkaðir, en hver sem áskilur sér hærri vexti en þá, sem Seðlabankinn leyfir á hverjum tíma, sætir sömu refsingu og áður. Hannibal Valdimarsson tók hér dæmi áðan af ungum hjónum, sem byggðu sér tveggja herbergja íbúð, og hversu miklar tekjur þau þyrftu að hafa til þess að geta byggt og staðið undir kostnaðinum. Hann gleymdi hins vegar alveg að gera grein fyrir og gera samanburð á því. hvernig aðstaða þessara sömu ungu hjóna var, á meðan hann var sjálfur félmrh. Ekki var hún betri þá. Hann reiknaði ekki heldur með, að hjónin legðu fram neina eigin vinnu til íbúðarbyggingar, sem þó er mjög almennt. Ég fullyrði, að atvinnumöguleikar eru nú svo miklir í landinu, að mörg ung og barnlaus hjón geta náð 100 þús. kr. árstekjum, og launin nýtast nú mun betur en áður, vegna hinna miklu skattalækkana. Mjög kvað við annan tón hjá Hannibal Valdimarssyni um launamálin en meðan hann var sjálfur ráðh. í vinstri stjórninni. Þá talaði hann um, að verkalýðurinn yrði að fórna, og kvað jafnvel svo sterkt að orði, að kauphækkanir væru mútufé frá atvinnurekendum, til þess eins gerðar að skapa ríkisstj. erfiðleika. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, hafði hér um langt árabil verið haldið uppi fölskum lífskjörum, sem byggðust á því, að erlendar skuldir höfðu sífellt farið vaxandi og þjóðin því eytt meira en hún aflaði. Hér varð því að snúa við blaðinu, og allir landsmenn urðu að færa fórnir, til þess að unnt væri að rétta við. Nú er erfiðasti hjallinn að baki. Árangur viðreisnarstefnunnar kemur m.a. fram í því, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur viðurkennt batnandi gjaldeyrisstöðu okkar og Alþjóðabankinn hefur eftir 9 ára hlé á ný tekið að lána til framkvæmda hér á landi vegna traustari efnahags þjóðarinnar. Þetta hvort tveggja er okkur mjög mikils virði. Menn mega ekki einblína á framleiðsluaukninguna eina sem úrræði til að bæta hag landsmanna. Allt frá styrjaldarlokum hefur orðið hér allmikil framleiðsluaukning. En það hefur verið svo miklu til hennar kostað, að hún hefur ekki getað staðið undir bættum kjörum eða aukið kaupmátt launa. Hér hefur verið brestur í undirstöðunni. Viðreisnin stefnir að hagsýnni fjárfestingu og þeirri framleiðsluaukningu, sem gefur meiri arð en áður. Núv. ríkisstj. mun ekki leiða þjóðina fram á brún hengiflugsins. Með staðreyndirnar að leiðarljósi og áræðið í vegarnesti mun hún leiða þjóðina út úr ógöngunum og inn á greiðfærari brautir þroska og velfarnaðar. - Góða nótt.

Menn verða að hafa í huga, að vaxtaákvarðanir og réttur Seðlabankans til þess að binda nokkurn hluta sparifjárins í Seðlabankanum eru ein veigamestu tæki til að geta stjórnað peningamálum landsmanna. Innstæðubinding hefur tvíþætt verkefni: að Seðlabankanum gefist kostur þess að beina fjármagninu á hverjum tíma Þangað, sem þörfin er mest, og leggja grundvöll að styrkari gjaldeyrisstöðu út á við. Á hvorn tveggja þennan hátt hefur innistæðubinding sparifjár í Seðlabankanum verkað tvö s.l. ár. Hið bundna sparifé er ekki glataður fjársjóður, og eins og núv. ríkisstj. treystist til að lækka vexti aftur frá því, sem ákveðið var eftir setningu efnahagsmálalöggjafarinnar 1960 um 2%, eins má þess vænta, að hið bundna sparifé geti, þegar batinn í peningamálum er nógu traustur, orðið afl þeirra hluta, sem gera skal til uppbyggingar í þjóðfélaginu. Hef ég þá sérstaklega í huga eflingu íbúðalána til landsmanna. en íbúðalán á hverjum tíma grundvallast eðlilega á sjálfri sparifjármynduninni, og þannig var þessum málum skipað, þegar húsnæðismálalöggjöfin frá 1955 var undirbúin. Núv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar tókst farsællega að leysa landhelgisdeiluna á sínum tíma og hefur hlotið almennt lof fyrir. Sama máli gegnir um handritamálið sem segja má að sé í raun og veru til lykta leitt og mjög skammt undan, að við Íslendingar fáum þessa miklu fjársjóði aftur inn í land vort. Ríkisstj. hófst handa á s.l. hausti að undirbúa nýjar ráðstafanir um löggjöf til almannavarna í landinu, en fjárframtögum og aðgerðum á því sviði hafði verið hætt í tíð vinstri stjórnarinnar. Þetta umfangsmikla mál hefur nýlega verið rætt hér í þinginu, og er það einnig kunnugt almenningi. Með afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var í vetur einróma samþykkt að veita 1 milli. kr. til undirbúningsframkvæmda á þessu sviði, á móti framlögum frá sveitafélögum. Frv. um almannavarnir mun verða lagt fyrir næsta reglulegt Atþingi, strax og það kemur saman, en málinu var eins og kunnugt er, frestað núna með rökstuddri dagskrá eftir tillögu dómsmrh.. sem jafnframt lýsti því yfir, að hann mundi láta hefja undirbúning, svo að framkvæmdir af þessum slíkum þyrftu ekki að tefjast, og einnig, að ríkisstj. mundi afla sér heimilda með brbl. á milli þinga, ef þeir atburðir gerðust, að þess gerðist þörf og nægar heimildir væru ekki fyrir hendi. Skattamálin og frv. að nýrri löggjöf um tekjustofna bæjar- og sveitarfétaga hafa verið með stærri málum þessa þings. Núv. ríkisstj. hefur gert veigamiklar breytingar á skattalöggjöfinni, þar sem margra ára misrétti hefur verið leiðrétt. Skattar á einstaktingum hafa verið lækkaðir stórlega á fyrri þingum, en skattar á félögum eru nú í því frv., sem fyrir liggur, færðir til réttlátara horfs. Bæjar- og sveitarfélögin hefur á undanförnum árum skort tilfinnanlega tekjustofna, og hefur það verið eitt mesta vandamál þeirra, á sama tíma sem nýjar álögur hafa iðulega verið lagðar á bæjar- og sveitarfélgin af hálfu Alþingis. Á þessu hefur nú fengizt eða fæst veruleg bót, í fyrsta lagi þegar bæjar- og sveitarfélögin fengu hluta af söluskattinum, og eins með þeim nýju reglum, sem nú er gert ráð fyrir að lögfesta varðandi landsútsvör og aðstöðugjöld til þessara aðila. Jafnframt er innheimtukerfi skatta og útsvara stórum endurbætt með nýrri og samræmdri skipan mála um gjörvallt land. Launamál opinberra starfsmanna hafa nú komizt í nýjan farveg, eftir að ríkisstj. lagði fram frv. þar að lútandi og með samkomulagi við stjórn B.S.R.B. Launamálin hafa verið í hinum mesta ólestri og eitt mesta vandamál til úrlansnar á undanförnum árum, og það eru mikilvæg tíðindi, að takast megi að koma nýrri og heilbrigðari skipan á þau mál. Öll eru þau mál, sem ég nú hef nefnt, umfangsmikil og hafa tekið langan tíma í undirbúningi hjá ríkisstj. og veitt Alþingi ærin verkefni. Á s.l. ári var sjávarútvegi landsmanna veittur veigamikill stuðningur með því að breyta lausaskuldum útvegsins í viðskiptabönkunum í löng lán hjá stofnlánadeild sjávarútvegsins. Útgerðin átti mjög í vök að verjast vegna lánsfjárskorts undanfarinna ára til fjárfestingar og uppbyggingar, og var það ein af meginorsökum þess, að lausaskuldir söfnuðust fyrir. Á þessu hefur nú verið gerð grundvallarbreyting. Það hafa verið metnar upp til samræmds mats altar eignir útgerðarinnar í landinu, og menn hafa fengið hliðstæða og sambærilega aðstoð til langra lána. Með þessu móti er rekstrargrundvöllur útgerðarinnar allt annar en áður, og þó að útgerðarmönnum finnist oft, að þeir búi við mikinn rekstrarlánaskort, þá er hitt þó miklu veigameira, að þeir hafi góða aðstöðu til nægjanlegra stofnlána, en rekstrarlánin takmörkuð, eftir því sem kostur er, því að með því móti verður útgerðin öll frjálsari og sjálfstæðari en áður var, þegar allar afurðir voru svo að segja veðsettar 100% í bönkunum. Samhliða þessu hafa bændur fengið eða eru að fá tilsvarandi aðstoð, að breyta lausaskuldum þeirra í lengri lán, og mun Alþ, afgr, það mál. áður en lýkur, en Búnaðarbankinn hefur haft forgöngu um undirbúning hinna lengri lánveitinga. Á s.l. ári voru þessi lengri lán til útgerðarinnar um 300 millj. og er þó ekki enn lokið, en óvíst er um. hversu háum upphæðum þessar lánabreytingar hjá bændum munu nema. Iðnaður landsmanna hefur því miður ekki notið tilsvarandi aðstoðar, enda þótt ríkisstj. hafi haft forgöngu um að útvega iðnlánasjóði á s.l. ári um 20 milli. kr. En hjá því verður ekki komizt að hugsa í miklu ríkari mæli fyrir stofnlánaþörf iðnaðarins en gert hefur verið. Það mál kemur að sjálfsögðu til álita þegar ríkisstj, gefst kostur á að ganga frá þeirri 5 ára framkvæmdaáætlun, sem kunnugt er að hún hefur haft í undirbúningi. Hæstv. iðnmrh.. Bjarni Benediktsson. skipaði í fyrra nefnd til að taka upp viðræður við útlendinga um hugsanlega möguleika til að koma hér upp alúminíumverksmiðju eða annarri stóriðlu. Þessi nefnd hefur þegar unnið allmikið starf, og gerði ráðh. grein fyrir því ekki alls fyrir löngu hér í fyrirspurnatíma í þinginu að aðallega hefðu viðræður farið fram við annars vegar svissneskt fyrirtæki og hins vegar franskt fyrirtæki, sem bæði hafa látið í ljós áhuga á þessu máli. En samhliða slíkri stóriðju yrði að reisa hér stór orkuver, stærri en við höfum áður reist og nota til þess vatnsaflið eða aðrar orkulindir, sem við kunnum að ráða yfir. Mér þótti undrum sæta að heyra formann Framsfl. í umr. í gærkvöld. Eystein Jónsson, vera með getsakir um, að að þessum málum væri ekki staðið með fullri gát og til stæði að gefa útlendum hringum og auðfélögum aðstöðu hér á landi til óhagræðis fyrir Íslendinga. Auðvitað er engu slíku til að dreifa, en sjálfsagt, að kannaðir séu til hlítar þeir möguleikar, sem við kunnum að geta haft til samvinnu við erlent fjármagn til að hagnýta orkulindir landsins. Ég sagði áðan, að raforkuverin, sem reisa þyrfti, væru miklu stærri en við ella getum framkvæmt, án samfara stóriðju, en gert hefur verið ráð fyrir í lauslegum áætlunum, að þau kostuðu yfir 1000 millj. kr., kannske 1200-1300 millj. kr., hvort sem um væri að ræða orkuver við Þjórsá eða við Dettifoss, en hvort tveggja hefur komið til álita, og sjálf alúminíumverksmiðjan mundi kosta annað eins, og má af þessu marka, að ekki yrði í lítið ráðizt, ef til framkvæmda kæmi. Standa vonir til, að síðar á þessu ári liggi fyrir nánari vitneskja um, hvaða möguleika og aðstöðu við kunnum að hafa til átaka á þessum sviðum. Jafnframt hefur sama nefnd unnið að athugun á möguleikum þess að koma upp í samvinnu við erlenda aðila kísilgúrverksmiðju við Mývatn, til þess að vinna kísilgúr eða kísilleir úr botnleðju vatnsins. Er þar um að ræða mjög verðmæt efni til margs konar efnaiðnaðar. En að þessum málum hafa aðrir aðilar starfað einnig, svo sem rannsóknaráð ríkisins og Baldur Líndal efnaverkfræðingur, sem unnið hefur lengi að því ásamt fleirum. En nefnd sú, sem iðnmrh. skipaði, eins og áður greinir, hóf samvinnu við Hollendinga til sameiginlegra rannsókna á þeim möguleikum, sem þarna kunna að vera fyrir hendi. Fæst vonandi einnig úr því skorið á þessu ári eða fljótlega, hvort við Íslendingar með þessum hætti getum rennt fleiri stoðum undir atvinnulíf okkar en við höfum áður átt kost. Þegar ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar geta gert Alþingi og þjóðinni nánari grein fyrir 5 ára framkvæmdaáætluninni, sem hafizt var handa um að semja á s.l. hausti í samvinnu við norska sérfræðinga, mun betur koma í ljós, hvaða möguleikar kunna að vera hér fyrir hendi. Þegar á þau mál er litið, sem ég nú hef nefnt, þó að lauslega sé yfir farið, er erfitt að skilja allt tal stjórnarandstæðinga í umr. hér í kvöld og gærkvöld um vilja ríkisstj. til að koma á mátulegu atvinnuleysi, eins og þeir orða það, og að viðreisn ríkisstj. sé fólgin í því að magna dýrtíðina í landinu. Ég hef eðlilega leitt hjá mér að rekja ýmis stórmerk mál, sem aðrir þingmenn Sjálfstfl. og stuðningsmenn ríkisstj. hafa gert grein fyrir í þessum umr. Nefni ég þar til frv. ríkisstj. um stofnlánasjóð landbúnaðarins, en með því er mótuð ein merkasta löggjöf á sviði landbúnaðarmála hin síðari árin, er reynast mun landbúnaði og bændum hin mesta lyftistöng. Eins mætti nefna merka löggjöf um dómsmál, hæstarétt, erfðalöggjöf og margvíslega félagsmálalögeiöf, en tími minn leyfir það ekki. Herra forseti. Má ég hér fara með smávegis tilvitnun? „Við teljum höfuðatriði að halda jafnvægi fjárhagslega og stöðugu verðlagi. Okkur er ljóst, að margs þarf við, til þess að svo verði, greiðsluhallalausan ríkisbúskap og skynsamlega útlánapólitík í bönkunum, og það þarf meira: launasamtökin í landinu verða einnig að miða sína stefnu við þetta sjónarmið. Þessi fjármálastefna er nauðsynleg til þess að geta aukið fremur en minnkað frelsi í viðskiptum, en að því viljum við stefna. Við álítum höft neyðarúrræði. Við teljum rétt, að efnt sé til samráðs við verkalýðssamtökin með það fyrir augum, að framkvæmd kaupgjaldsstefnunnar gæti orðið miðuð við jafnvægisbúskap og stöðugt verðlag. Okkar stefna er ekki sú, að kaupgjald sé lögbundið. Við teljum, að launþegasamtökin hér verði að sjá, hvað þeim og þjóðinni er fyrir beztu í kaupgjalds- og atvinnumálum, á sama hátt og gerist í okkar nágrannalöndum. Við vitum, að að því hlýtur að koma, að verkalýðshreyfingin hér starfi sem hagsmunasamtök, en ekki sem upplausnartæki stjórnarandstöðunnar á hverjum tíma undir áhrifum kommúnista.“ Hver var það, sem sagði þetta, sem ég hef nú vitnað til? Það var núv. form. Framsfl., Eysteinn Jónsson, fyrir hönd síns flokks, meðan hann var í stjórnarsamstarfi við sjálfstæðismenn. Hvílíkur reginmunur og á öllum sleggjudómunum og fjarstæðunum í ræðu þessa hv. þm. í gærkvöld. Það hefur náðst ótrúlegur árangur á sviði efnahagsmála í tíð núv. stjórnarsamstarfs. Það verður kappkostað að slaka ekki á, heldur byggja framtíðina á þeim örugga grunni, sem lagður hefur verið, og því vaxandi trausti, sem þjóðin hefur áunnið sér.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er athyglisvert í þessum umr. að málsvarar ríkisstj. færa einkum fram þrjú atriði til stuðnings því, að viðreisnin hafi verið rétt og borið fullan árangur. Þessi þrjú atriði eru: í fyrsta lagi, að samdráttur sá, sem stjórnarandstaðan sagði að leiða mundi af víðreisninni, hafi ekki orðið, því að mikil og góð atvinna hafi verið víðast hvar á landinu. í öðru lagi, að gjaldeyrisstaðan hafi batnað. Og í þriðja lagi, að sparifjármyndun hafi aukizt í landinu. Það er rétt að víkja að þessum atriðum öllum, hverju um sig. Samdráttur í uppbyggingu atvinnulífsins í landinu hefur sannarlega fylgt í kjölfar viðreisnarinnar. Þeirri staðreynd verður ekki neitað með því að benda á mikinn síldarafla og góða atvinnu á ýmsum stöðum á landinu. Sú atvinna á ekkert skylt við viðreisnarstefnuna. Viðreisnarstefnan átti auðvitað engan þátt í því, að síldveiðarnar á s.l. sumri gengu vel. Þau mörgu nýju skip, búin nýjustu og beztu veiðitækjum, sem mestan þátt áttu í hinum mikla síldarafla, voru öll keypt til landsins, áður en viðreisnarstefnan var ákveðin, og um það verður ekki deilt, að höfundar viðreisnarstefnunnar höfðu einmitt fordæmt þessi skipakaup og flokkað þau undir eyðslustefnu. Það má því telja alveg furðuleg falsrök að ætla að sanna réttmæti viðreisnarinnar með því að þakka henni afrakstur þeirra tækja, sem höfundar viðreisnarinnar höfðu talið að væru ofkeypt og ógnuðu fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Það er mikil gróska í atvinnulífinu, sagði hv. þm. Sjálfstfl., Jóhann Hafstein, hér áðan. En hvar eru þau atvinnutæki í landinu, sem keypt hafa verið á tímum viðreisnarinnar eða ákveðið að kaupa til landsins í hennar tíð? Sú gróska, sem nú er í atvinnulífinu í landinu, er öll vegna þess, sem gert hafði verið í atvinnumálum fyrir tíma viðreisnarstjórnarinnar. Samdráttarstefnan kemur fram í því, að dregið er úr uppbyggingunni í landinu, að nauðsynlegar stofnframkvæmdir fyrir framtíðina eru vanræktar. Samdráttur af slíku tagi hefur einmitt verið augljós fylgifiskur viðreisnarstefnunnar. Hér skulu nefnd dæmi. Tökum íbúðabyggingar. Árið 1956–59, eða í fjögur árin næst á undan viðreisninni, var hafin smíði á 1611 íbúðum að meðaltali á ári hverju, en á fyrsta heila viðreisnarárinu, 1961, var hafin smíði á aðeins 770 íbúðum. Þannig nam samdrátturinn í íbúðarhúsabyggingum meira en helmingi. Og tökum dæmi um kaup á nýjum fiskiskipum. Síðan viðreisnin var samþykkt, hefur stórlega dregið úr kaupum á nýjum skipum, og nú er svo komið, að ekki er keypt nýtt sem nemur árlegu viðhaldi flotans. Þegar tölur um árlegan innflutning fiskiskipa eru bornar saman, verður að hafa í huga, að nýtt skip kemur ekki á skrá, fyrr en einu til einu og hálfu ári eftir að kaupsamningur um það hefur verið gerður, þar sem smiðatíminn er venjulega svo langur. Þannig er t.d. innflutningur skipa árið 1960 allur vegna skipakaupa, sem ákveðin voru á árunum 1958 og 1959. Hæstv. viðskmrh. reyndi að mistúlka þessar tölur í ræðu sinni hér í kvöld. Hann vildi telja innflutning skipa árið 1960 til áhrifa frá viðreisninni, en slíkt er alger blekking. Viðreisnarstefnan byrjaði fyrst að segja til sín í innflutningi fiskiskipa s.l. ár, árið 1961, en enn greinilegar munu þó áhrif hennar koma fram á þessu ári, 1962. En hvað sýna þær tölur, sem fyrir liggja um innflutning fiskiskipa? Árið 1960 bættust fiskiskipaflotanum 53 skip, 5802 rúmlestir að stærð. En árið 1961, þegar viðreisnarinnar var farið að gæta, var nettóaukningin 11 skip, 1412 rúmlestir að stærð. Um þessa aukningu segir Davíð Ólafsson í Morgunblaðinu 1. marz s.l. orðrétt á þessa leið: ,.Þessi endurnýjun flotans á einu ári er of lítil til þess, að hún geti talizt nægjanleg.“ Og í nýútkomnu blaði af tímaritinu Ægi, sem fjallar um endurnýjun fiskiskipastólsins, má lesa þessi hógværu orð: „Á yfirstandandi ári, 1962, er ekki gert ráð fyrir teljandi innflutningi fiskiskipa.“ Þannig er ástandið um endurnýjun fiskiskipastólsins. Það er þetta, sem heitir samdráttur. Þetta er samdráttarstefnan í reynd. Hv. Alþýðuflokksþm. Jón Þorsteinsson sagði hér áðan, að viðreisnarstefnan miðaði við hagsýna fjárfestingu. Þeir telja ekki endurnýjun fiskiskipastólsins hagsýna fjárfestingu, sem ráða stefnu núv. ríkisstj. En gjaldeyrisstaðan hefur þó batnað, segja stjórnarsinnar. Jú, það er rétt, gjaldeyrisstaða bankanna batnaði á s.l. ári. En hvers vegna þora málsvarar ríkisstj. ekki að gera grein fyrir því, hvað olli batnandi gjaldeyrisstöðu landsins? Voru þar að verki heilbrigð áhrif viðreisnarstefnunnar, eða kom eitthvað annað til? Það, sem réð úrslitum um batnandi gjaldeyrisstöðu bankanna, var þetta: 1) Síldaraflinn skilaði í þjóðarbúið 350 millj. kr. meiri gjaldeyrisverðmætum en áður, og allir vita, að viðreisnarstefnan átti engan þátt í auknum síldarafla. 2) Erlent gjafafé bætti stöðu bankanna. 3) Gjaldeyrisstaða bankanna batnaði nokkuð vegna aukinna vörukaupalána. 4) Gjaldeyrisstaðan batnaði vegna þess, að svikizt var um að endurnýja framleiðslutæki þjóðarinnar. Sú staðreynd, að viðreisnarstefnan hefur leitt til þess, að ekki eru keypt ný fiskiskip til landsins sem nemur nauðsynlegu árlegu viðhaldi, sú staðreynd, að ekki hefur verið ráðizt í byggingu eins einasta frystihúss í landinu, síðan viðreisnin var samþykkt, sú staðreynd, að bygging íbúðarhúsa í landinu hefur hrapað um helming, sú staðreynd, að framkvæmdir í landbúnaði hafa stórlega dregizt saman, sú staðreynd, að ekki hefur verið ráðizt í eina einustu orkuvirkjun á landinu á tímum viðreisnarinnar, auðvitað leiða þessar staðreyndir til þess, að nokkur laus gjaldeyrir hlýtur að safnast fyrir, svo framarlega sem atvinnuvegirnir eru ekki stöðvaðir með öllu. En eru nokkrar lausar gjaldeyriskrónur betri en ný skip? Eru peningar þýðingarmeiri fyrir þjóðarbúskapinn en ný orkuver, ný hús og ný framleiðslutæki? Það er ein magnaðasta blekking, sem heyrzt hefur í íslenzkum stjórnmálum, að ný og fullkomin framleiðslutæki og ný orkuver séu dæmi um eyðslustefnu og þýði fjárhagslegt ósjálfstæði, en að peningar, jafnvel þótt litlir séu í kassa, séu aftur á móti dæmi um ráðdeild og hyggindi. Um sparifjármyndunina gildir í raun og veru hið sama og um gjaldeyrisstöðuna. Það gefur auga leið, að mikil framleiðsla, sem byggist á þeim tækjum, sem keypt voru, áður en hömlur viðreisnarinnar náðu að verka, er undirstaða aukinnar sparifjármyndunar í landinu. Á meðan helmingi meira var byggt af íbúðarhúsum, gekk hluti sparnaðarins þangað, og á meðan mikil kaup áttu sér stað á nýjum bátum og skipum og nýjum tækjum til landbúnaðarins, fór álitlegur hluti sparifjárins til slíkra kaupa. Spurningin er eins og áður sú: Er sá sparnaður betri, sem kemur fram í lausum peningum, en sá, sem kemur fram í nýjum íbúðarhúsum fyrir framtíðina og nýjum tækjum til að standa undir aukinni þjóðarframleiðslu á komandi árum. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, sagði hér í umr. í gærkvöld, að efnahagsmálaráðstafanir stjórnarinnar miðuðu einmitt að því að örva vöxt þjóðarframleiðslunnar. Ég vil nú spyrja hæstv. forsrh.: Heldur hann, að sú ráðstöfun ríkisstj. að heimila brezkum og þýzkum togurum að veiða á miðum bátanna í íslenzku fiskveiðilandhelginni muni leiða til vaxandi framleiðslu Íslenzkra fiskiskipa á næstu árum? Heldur hæstv. forsrh., að ráðið til að örva vöxt þjóðarframleiðslunnar sé að hætta að halda fiskiskipaflota landsmanna við? Nei, auðvitað veit hæstv. forsrh., að þessar ráðstafanir leiða ekki til vaxandi þjóðarframleiðslu, og hann veit líka, að sú efnahagsmálastefna, sem óhjákvæmilega leiðir til endurtekinna verkfalla og framleiðslustöðvana, getur ekki leitt til efnahagslegra framfara í neinu landi. Hæstv. forsrh. varði miklum hluta ræðu sinnar hér í gærkvöld til að afsaka gengislækkunina á s.l. sumri, og það var í sjálfu sér broslegt að heyra forsrh. rembast við að sanna mönnum algert getuleysi atvinnuveganna eftir 11/2 árs viðreisnarstjórn og eftir 21/2 árs yfirráð hans flokks yfir málefnum þjóðarinnar. Hæstv. ráðh. sagði, að atvinnuvegir landsins hefðu verið allsendis ófærir um að taka á sig kauphækkanir, sem námu 550 millj. kr. Auðvitað eru allar fullyrðingar um, að kauphækkanir þær, sem verkafólk samdi um á s.l. sumri, hafi numið 550 millj. kr., alger fjarstæða. Þær fullyrðingar eru álíka haldgóðar og þær staðhæfingar, sem ríkisstj. sendi frá sér á s.l. sumri til réttlætingar gengislækkuninni. Þá birti ríkisstj. langa grg. um nauðsyn gengislækkunarinnar í útvarpinu og þó enn ýtarlegri grg, í stjórnarblöðunum. Þar birtu doktorar og hagfræðingar ríkisstj. tölulegar skýrslur um efnahagsástandið og sönnuðu auðvitað það, sem átti að sanna, að lækka þyrfti gengið um nákvæmlega það, sem gert var. Eins og alþjóð veit, byggir núv. ríkisstj. allar sínar ráðstafanir í efnahagsmálum á nákvæmum útreikningum hinna fróðustu sérfræðinga, eins og það heitir á máli ríkisstj. Hæstv. forsrh. dregur enga dul á það, þegar hann ræðir þessi mál, að hann sé enginn sérfræðingur í efnahagsmálum. Hann er enginn doktor, ekki heldur hagfræðingur. En aftur á móti hefur hann slíka menn í þjónustu sinni. Hæstv. forsrh. hefur lýst því mjög eftirminnilega, að hann, bara venjulegur maður, hafi t.d. ekki séð með sínum venjulegu augum, að óhjákvæmilegt væri að fella gengið á s.l. sumri, hins vegar hafi sérfræðingar hans séð þetta allt nákvæmlega fyrir, og svo sýndu þeir mér í radarinn, segir hæstv. forsrh., og þá sá ég, að þessir spekingar vissu allt nákvæmlega fyrir. Og svo var krónan felld í ágústbyrjun samkvæmt myndinni í radarnum, og mikil talnaskýrsla var síðan birt þjóðinni, til þess að hún gæti skilið allan þennan vísdóm. Í grg. hinna miklu spekinga, sem birtist í Morgunblaðinu hinn 14. sept. s.l. sumar, segja þeir nákvæmlega fyrir um aflabrögð ársins 1961 og afkomu þjóðarbúsins á því ári. Takið eftir: Strax í ágústbyrjun gátu þeir gert nákvæman samanburð á aflamagni ársins 1961, sem þá var rétt hálfnað, og áranna 1960 og 1959. Svo nákvæmur var radar þessara spekinga, að þeir gátu með fullu sagt fyrir um það í ágústmánuði, að heildarverðmæti sjávaraflans á því ári mundi verða 2431.3 millj. kr. upp á kommu þurfti það að vera. Þessi tala var borin saman við verðmætið árið 1960 og árið 1959. Hinir vísu menn reiknuðu nákvæmlega út verðmætisvísitölur fyrir þennan sjávarafla, og reyndust vísitölurnar þessar og voru birtar í skýrslunni: Árið 1959 vísitala 100, árið 1960 vísitala 92.6 og árið 1961 - sagt fyrir á miðju ári - vísitala 96.8. Það var því ekkert um að villast, að þjóðarbúið var að tapa borið saman við árið 1959. Sjávaraflinn hlaut að verða 3% - sögðu þeir nákvæmlega fyrir - 3% minni að magni árið 1961 en 1959 og þó enn minni að verðmæti. Og niðurstaða skýrslunnar var þessi orðrétt tekið upp: „Og er því samanlögð verðmætisminnkun á árinu 1961, miðað við árið 1959, vegna aflabrests og verðfalls um 170 millj. kr.“ Og enn sögðu hinir vísu menn orðrétt: „Af þessu, sem hér hefur verið sagt, er ljóst, að áhrif aflabrests, verðfalls og aukins kostnaðar vegna stækkunar flotans til rýrnunar á afkomu sjávarútvegsins munu nema samtals 320 millj. kr., sé árið 1961 borið saman við árið 1959. Er þetta um 13% af framleiðsluverðmætum sjávarafurða og 4% þjóðarframleiðslunnar. Það getur hver og einn gert sér í hugarlund, hversu auðvelt það sé fyrir þjóðarbúskapinn að bera 13-19% almennar kauphækkanir jafnhliða slíkri minnkun framleiðsluverðmætis og aukningu kostnaðar.“ Tilvitnunin í skýrsluna er lokið. Þegar doktorar og hagfræðingar höfðu reiknað þetta allt svona nákvæmlega út og með yfirburðaframsýni sinni og þekkingu sýnt forsrh. svart á hvítu í radarnum, hvernig málin stóðu, þá lét hann sannfærast, og svo fór auðvitað um fleiri venjulega menn. En svo komu hinar voðalegu staðreyndir í ljós. Hagfræðingarnir höfðu lesið allt vitlaust út úr radarmyndinni, og útreikningar þeirra reyndust haldlaus hugarburður. Aflamagnið 1961 varð ekki 3% minna en 1959, heldur 12% meira, og verðmæti sjávaraflans reyndist ekki 2431.3 millj. kr., eins og þeir sögðu fyrir, heldur yfir 3000 millj, kr. samkv. nýjustu athugunum Seðlabankans, sem talið hefur innkomna peninga á árinu fyrir útfluttar afurðir. Verðmæti sjávaraflans varð því 600 millj. kr. meira en ráðunautar ríkisstj. sönnuðu í ágústbyrjun. En loddaramennskan hafði heppnazt. Gengið var fellt. Kauphækkunin var tekin aftur. Þjóðin hafði verið blekkt. Launþegasamtökin í landinu hafa lært af dýrkeyptri reynslu. Þau vita nú betur en áður, hver er raunveruleg stefna núv. ríkisstj. og hversu mjög má marka staðhæfingar hennar, útreikninga og fullyrðingar. Þau búast nú til átaka. Nokkrir starfshópar hafa þegar fengið sínar launabætur. Ríkisstj. og kuklarar hennar munu ekki koma við brögðum sínum í annað sinn. Verkalýðssamtökin munu vissulega sjá um það, til þess hafa þau nægilegt afl. Það mun ríkisstj. fá að reyna á næstu mánuðum, þegar verkalýðssamtökin endurheimta það, sem þau eiga í tekjum þjóðarbúsins.



Herra forseti. Það kom greinilega fram hjá hv. þm. Jóhanni Hafstein, að stjórnarliðið er svo skelkað orðið út af frystingu sparifjárins, að það er farið að halda því fram, að eiginlega hafi ekkert fé verið úr umferð dregið, allt haft í veltunni. Um þetta þarf ekkert að þræta, því að í skýrslu Seðlabankans nú fyrir tvö ár samfleytt er stjórnarstefnunni fært það mest til gildis, að mörg hundruð millj. hafa verið dregin inn úr bankakerfinu til Seðlabankans. Það heitir, að bankar og ríkisstofnanir hafi bætt aðstöðu sína gagnvart Seðlabankanum. Þar er frysta spariféð stærsti þátturinn og svo minnkuð lán út á afurðir. Þannig segir á bls. 11 í skýrslu Seðlabankans fyrir 1961: „Aðstaða banka og sparisjóða batnaði um 294 millj. kr. á árinu.“ Og á bls. 12, að staðan á reikningi ríkisins hafi batnað um 83 millj. Þetta er allt dregið úr bankakerfinu og frá ríkinu og úr veltunni og verður þess vegna atvinnulífinu ekki að neinu gagni. Annar af ræðumönnum Alþfl., Jón Þorsteinsson, gerði sér mjög tíðrætt um þá setningu Ásgeirs Bjarnasonar, að valdafíknin dræpi alla heilbrigða skynsemi. Það er ekki undarlegt, þó að þeir Alþýðuflokksmenn staldri við þessa setningu. Sú var tíðin, að fáir voru betri talsmenn heilbrigðrar skynsemi en einmitt forustumenn Alþfl. Þá stóð Alþfl. fast við hlið framsóknarmanna og barðist fyrir bættum kjörum alþýðunnar í landinu. Nú er þetta gerbreytt. Í dag stendur Alþfl. fast við hlið íhaldsins og gengur jafnvel fram fyrir skjöldu til að verja óhæfuverk gegn alþýðu landsins. Vissulega er það rétt, að valdafíknin drepur heilbrigða skynsemi. Hv. talsmenn stjórnarflokkanna hafa með forsrh. í fararbroddi mjög sungið þann brag, að hér hafi verið allt í rúst, þegar þeir komu til valda í árslok 1958. Þeir hafa hins vegar varazt að lýsa því nokkuð, hvernig þessar rústir voru. Ég skal hjálpa þeim nokkuð til að gera það. Gjaldeyrisstaða bankanna í árslok 1958, þegar lausaskuldir eru meðtaldar, var svo að segja nákvæmlega hin sama og í árslok 1961, en stjórnarsinnar segja hana hafa verið mjög góða. Erlendar skuldir til langs tíma voru hins vegar um 600 millj, kr. lægri í árslok 1958 en í árslok 1961, reiknað með núv. gengi. Ríkissjóður skilaði miklum greiðsluafgangi á árinu 1958, og afkoma landbúnaðar og sjávarútvegs var með allra bezta móti, t.d. munu togararnir aldrei hafa borið sig betur síðan í stríðslok en þá útreikningar hagfræðinga sýndu, að hægt væri að tryggja þessa blómlegu afkomu þjóðarbúsins, ríkisbúsins og atvinnuveganna áfram, ef kaupmáttur launa yrði festur um sinn, eins og hann var í okt. 1958, en hann var þá verulega miklu meiri en nú. Þetta staðfestu hagfræðingar Sjálfstfl., er þeir gerðu eins konar úttekt við stjórnarskiptin í des. 1958. Um þessa festingu kaupmáttarins náðist hins vegar ekki samkomulag í vinstri stjórninni, og því hlaut verðbólgualda að rísa. Framsóknarmenn vildu ekki bera ábyrgð á slíku, því að þeir eru ófúsir að fella gengi krónunnar árlega eða gera aðrar álíka gagnslausar fálmráðstafanir, eins og hv. stjórnarflokkar víla ekki fyrir sér. Af þessu sundraðist vinstri stjórnin, en ekki vegna þess að afkoma þjóðarbúskaparins eða atvinnuveganna stæði illa. En mjög mega nú verkamenn og aðrir láglaunamenn harma það, að ekki var fallizt á tillögur Framsfl. um sama kaupmátt launa og í okt. 1958, því að þess vegna hafa þeir orðið að búa við miklu minni kaupmátt launa tvö seinustu árin. Hæstv. viðskmrh. tók það að sér að minna menn hér á sannsögli, en hann gleymdi þó sjálfur þessari aðvörun sinni æði oft og ekki sízt þegar hann var að bera saman kaupmátt launa nú og í okt. 1958. Tímakaup Dagsbrúnarmanna er nú kr. 22.78, en var í okt. 1958 kr. 21.85 eða hefur hækkað um 4.5%. Framfærslukostnaðurinn er hins vegar 17% hærri nú en í okt. 1958, og er þá byggt á vísitöluútreikningum hagstofunnar, sem birtir eru í Hagtíðindum. Kaupmáttur tímakaupsins hefur því alltaf rýrnað um 12-13%. Eftirvinna hjá verkamönnum er sízt meiri nú en haustið 1958. Samt heldur hæstv. viðskmrh. því fram, að verkamannakjörin séu yfirleitt betri nú en 1958, og þykist ekkert segja nema hreinan sannleikann. Hæstv. fjmrh. gumaði mjög af sparnaði ríkisstj. Hann nefndi sem dæmi, að milljón króna hefði sparazt við hið nýja efnahagskerfi vegna niðurfellingar innflutningsskrifstofunnar. Bankarnir annast nú framkvæmd hins nýja efnahagskerfis, og vilji menn fá réttan samanburð, verða þeir annars vegar að taka samanlagðan rekstrarkostnað ríkisbankanna og innflutningsskrifstofunnar 1959 og hins vegar samanlagðan rekstrarkostnað ríkisbankanna 1961. Slíkur samanburður mun vissulega leiða í ljós, að hér hefur enginn sparnaður átt sér stað. En fyrst hæstv. fjmrh. er farinn að nefna dæmi um sparnað stjórnarflokkanna, skal ég nefna nokkur til viðbótar. Síðan núv. stjórnarflokkar komu til valda í árslok 1958, hefur þetta m.a. verið gert: alþingismönnum fjölgað um 8, bætt við einum ráðh., bætt við einum bankastjóra við Seðlabankann, bætt við einum bankastjóra við Búnaðarbankann, bætt við tveimur mönnum í bankaráð Seðlabankans, bætt við tveimur mönnum í bankaráð Búnaðarbankans, bætt við tveimur mönnum í stjórn sementsverksmiðju ríkisins, bætt við tveimur mönnum í síldarútvegsnefnd, bætt við einum manni í húsnæðismálastjórn, bætt við nýjum ráðuneytisstjóra og nýju óþörfu ráðuneyti, efnahagsmálaráðuneytinu, sett upp embætti saksóknara, án þess að nokkuð væri sparað mannahald í dómsmrn., er fór með þessi mál áður. Þannig mætti lengi telja áfram, hvernig hæstv. núv. ríkisstj. hefur fjölgað embættum og þá alveg sérstaklega bitlingum handa gæðingum sínum. Þannig hafa á milli 15 og 20 nefndir undirbúið þau mál, sem hafa verið lögð fyrir Alþingi í vetur, og allar fengið ríflega borgun. Ríkisútgjöldin hafa heldur aldrei hækkað hraðar en í valdatíð núv. stjórnar, þótt dregið hafi úr framlögum til verklegra framkvæmda. Svo kemur hæstv. fjmrh. og hælir ríkisstj. fyrir sparnað. Hæstv. fjmrh. sannar það víssulega, að hann er af skáldum kominn. Hæstv. forsrh. gat þess hér í gærkvöld, að Svíar hefðu nýlega samið um 2–3% kauphækkun á ári. En Svíar hafa ekki tvívegis fellt gengið á undanförnum tveim árum. Svíar eru of miklir fjármálamenn til að trúa á gagnsemi tíðra gengisfellinga, heldur leggja allt kapp á að viðhalda sem stöðugustu verðgildi peninganna. Þess vegna þurftu launþegar í Svíþjóð ekki að vinna upp kjaraskerðingu af völdum gengisfellingar, er þeir gerðu kjarasamninga nú, og gátu því samið um litlar kauphækkanir. Sænskir launþegar fengu líka kauphækkun á árinu 1959, á árinu 1960 og árinu 1961, en íslenzkir launþegar hafa engar raunhæfar kauphækkanir fengið á þessum árum, þar sem kauphækkunin í fyrra var strax eyðilögð með gengisfellingunni. Hæstv. forsrh. reyndi helzt að réttlæta gengistækkunina í fyrra með því, að hún hefði verið nauðsynleg vegna sjávarútvegsins. Menn, sem þekkja miklu betur til útvegsmála en hæstv. ráðherrar og hagfræðingar þeirra, eru á allt öðru máli, því að á seinasta landsfundi útvegsmanna var hafnað að þakka ríkisstj. fyrir gengisfellinguna. Meira en þrjú ár eru nú liðin síðan núv. stjórnarflokkar tóku höndum saman um stjórn landsins. Það er óumdeilanlegt, að á þessum 3 árum hafa þjóðartekjurnar vaxið verulega, og kemur þar sitthvað til greina, sem stjórnarstefnan hefur ekki haft nein áhrif á, eins og bætt aflabrögð af völdum útfærslu fiskveiðilandhelginnar, ný tæki við síldveiðar og hækkandi verðlag útflutningsvara á s.1. ári og það sem af er þessu ári. Þessi aukning þjóðarteknanna hefði þó getað orðið stórum meiri, ef stjórnin hefði ekki með stórhækkun vaxta og frystingu sparifjár skert og lamað framtak fjölmargra einstaklinga og fyrirtækja, sem að framleiðslu vinna. Með fullum sanni má því segja, að þjóðartekjurnar hafi aukizt þrátt fyrir stjórnarstefnuna, en ekki vegna hennar. Sú spurning, sem hlýtur að vera ofarlega í hugum manna, er þessi: Hvernig hafa hinar auknu þjóðartekjur skipzt? Það er svarið við þessari spurningu öðru fremur, sem sker úr um það, hve stjórnarstefnan er réttlát og heiðarleg. Þessari spurningu getur hver og einn svarað bezt með því að skírskota til eigin reynslu, og reynsla veiflestra mun svara því, að lífskjörin eru lakari nú en þau voru í árslok 1958, þegar núv. stjórnarflokkar komu til valda. Samkvæmt útreikningi, sem hagfræðingar hafa gert fyrir Alþýðusamband Íslands og ekki hefur verið véfengdur, er kaupmáttur tímakaups verkamanna nú 16% minni en hann var í febr. 1960, þegar viðreisnarlöggjöfin tók gildi. Þessi kjararýrnun er óumdeilanleg hjá öllum þeim, sem ekki njóta fjölskyldubóta, en hjá þeim, sem njóta bótanna, er hún nokkru minni. Þetta gildir ekki aðeins um verkamenn, heldur velflesta iðnaðarmenn, opinbera starfsmenn, verzlunarfólk, skrifstofufólk hjá einkafyrirtækjum og þá síðast, en ekki sízt, bændastéttina. Þessar stéttir bera nú óumdeilanlega minna úr býtum en þær gerðu fyrir 2–3 árum, þegar þjóðartekjurnar voru þó talsvert minni. En hvað hefur pá orðið af hinum auknu þjóðartekjum? Þær hafa runnið að mestu í vasa fárra auðmanna og auðfélaga, sem fást við milliliðastarfsemi og atvinnurekstur. Þessir aðilar hafa í skjóli gengisfellinganna, sem jafnan gera hinn ríka ríkari, og breyttra skattalaga náð til sín stórauknum hluta þjóðarteknanna, miðað við það, sem áður var. Misskiptingin í þjóðfélaginu hefur stóraukizt af þessum ástæðum. Hér er komið að kjarna viðreisnarinnar og jafnframt því, sem mest skilur á milli okkar framsóknarmanna og stjórnarfiokkanna. Við framsóknarmenn trúum því, að það sé ekki aðeins undirstaða réttlátra stjórnarhátta, heldur jafnframt eitt helzta afl framfaranna, að þjóðartekjunum sé skipt sem réttlátlegast hverju sinni, svo að sem allra flestir einstaklingar séu efnalega sjálfbjarga og leggi sitt af mörkum til framkvæmda og framfara. Foringjar stjórnarflokkanna trúa því, að til þess að hinir fáu sterku athafnamenn, eins og Einar ríki og Axel Kristjánsson, vilji leggja nægilega á sig, verði að skapa þeim góða gróðaaðstöðu og því verði ekki komizt hjá því að gera tekjuskiptinguna stórum ójafnari en hún var, á meðan Framsfl. mótaði stjórnarfarið. Þessi þjóðfélagsskoðun hæstv. ráðh., Ólafs Thors, Emils Jónssonar, Bjarna Benediktssonar og Gylfa Þ. Gíslasonar, hefur ráðið því, að seinustu tvö árin hafa kjör alls fjöldans versnað þrátt fyrir vaxandi þjóðartekjur, en ýmsir auðmenn og auðfélög lifa meiri uppgangstíma en nokkru sinni fyrr. Það, sem þegar er komið á daginn í þessum efnum, er þó aðeins upphaf þess, sem verða mun, ef viðreisnarstefnan fær að drottna áfram. Til þess að koma þessari stefnu fram hefur ríkisstj. einskis svifizt og beitt óspart valdníðslu og miklum hroka, en hins vegar reynzt ráðvillt og lítil fyrir sér, þegar til átaka hefur komið. Þannig réðst ríkisstj. af miklum gauragangi í gengisfellinguna í fyrrasumar og hugðist hafa allt í hendi sér. Hún neitaði með miklu steigurlæti að semja við verkfræðinga, en verður nú fyrir hönd ríkisins að sæta miklu lakari kjörum en henni buðust í upphafi. Hún lögfesti með skrumi 13% kauphækkun hjá samlagslæknum, en hefur nú fallizt á 46–70% kauphækkun þeim til handa. Hún hugðist beygja kennara með örlítilli kauphækkun á s.l. hausti, en hefur nú boðið þeim 10% kauphækkun til viðbótar, eftir að þeir hafa hótað með uppsögnum. Fleiri og fleiri bætast nú í þennan hóp, enda nú svo komið, að allt launakerfið er úr böndunum, hver reynir að hrifsa það, sem bezt hann getur, og flestir launasamningar meira eða minna sniðgengnir. Stjórnin sér nú líka það ráð vænst að gefa verkamönnum ádrátt um að fá aftur þá kauphækkun, sem hún tók af þeim með gengislækkuninni í fyrra, enda óstætt á öðru, eftir að Þeir, sem betur eru settir, hafa fengið kauphækkanir. En með þessu játar ríkisstj. líka bezt, hvílík hringavitleysa og ráðleysi gengislækkunin í fyrra var. Uppskeran er stóraukin verðbólga og alger upplausn í launamálum. En vitanlega geta þeir ekki setið hjá, sem ekkert hafa fengið, þegar ríkisstj. sjálf hefur hækkað laun hjá hinum og þessum. Þess getur enginn ætlazt til. Þó að ég viðurkenni, að slík vinnubrögð sem verkfræðingar og læknar og kennarar hafa beitt séu óhjákvæmileg til viðnáms gegn þeirri stjórnarstefnu, sem nú er rekin, vil ég jafnframt láta þá skoðun hiklaust í ljós, að ég tel þau allt annað en æskileg, enda merki glundroða og upplausnar í þjóðfélaginu. Þegar valdhafarnir hins vegar misbeita valdi sínu, auka misrétti og ranglætí í þjóðfélaginu og stefna til úreltra og illra stjórnarhátta, er þegnunum ekki annar kostur búinn en að sækja rétt sinn, eftir því sem auðið er. Þá gilda orð skáldsins, að „þeir, sem stríði vilja verjast, verða stundum fyrst að berjast.“ En þetta er vissulega ekki sú framtíðarlausn, sem okkur ber að stefna að. Fámenn og fátæk þjóð eins og Íslendingar, sem lifir í heimi harðrar samkeppni á milli þjóða, getur ekki haldið hlut sínum og rétti, nema hún sé sem samhentust. Því er næstum ekki ofsagt, að það sé sorglegast af öllu sorglegu, að hér skuli valdhafarnir hafa forustuna um að sundra þjóðinni með því að ætla að byggja hér upp úrelt þjóðfélag stríðandi stétta, þjóðfélag fárra auðmanna og fjölmenns efnalítils lýðs. Slíkri stjórn verður þjóðin að hafna, áður en hún eykur sundrung og upplausn meira en orðið er. Mér hefur oft fundizt, að Íslendingar hafi flest skilyrði til að vera gæfusamasta þjóð í heimi. Við höfum hlotið að erfðum hið fegursta land, búið þeirri auðlegð, að hér geti búið mörgum sinnum fjölmennari þjóð, en jafnframt nógu harðbýlt land til að halda við hreysti og manndómi. Hér eru því næg framtíðarskilyrði fyrir vaxandi atorkuþjóð. Við höfum fengið að erfðum sögu, tungu og menningu, sem bæði getur verið okkar stolt og leiðarljós. Og það er ekkert yfirlæti, þótt því sé haldið fram, að Íslendingar séu í fremstu röð meðal þjóða hvað snertir flest atgervi. Enn koma skáld okkar, skákmenn og íþróttamenn í efstu sæti, þar sem keppt er á alþjóðlegum vettvangi. Námsmenn okkar standa engum aftar, þar sem þeir leiða saman hesta sína við námsmenn annarra þjóða. Við eigum vísindamenn og verkfræðinga, sem standa jafnfætis þeim, sem fremstir þykja í öðrum löndum. Sjómenn okkar, bændur og iðnaðarmenn mundu vel hlutgengir hvar sem væri. Við getum því örugglega treyst á land okkar og þjóð, ef ekki skortir rétta forustu og rétta stefnu. Þar þarf að sjálfsögðu margs að gæta, en brennt skyldi þó haft fyrst í huga. Fyrst er það, að sökum fámennis okkar skiptir það enn meira máli hér en annars staðar, að valinn maður sé í hverju rúmi. Hér þarf því að leggja á það megináherzlu að skapa sem allra flestum einstaklingum möguleika til að njóta hæfileika sinna og framtaks, en meginundirstaða þess er efnahagslegt sjálfstæði. Ekkert vinnur meira gegn efnalegu sjálfstæði og framtaki hinna mörgu en að draga auðinn og yfirráðin í sem fæstar hendur, eins og er megintakmark núv. valdhafa. Annað það, sem við þurfum að gæta, er að forðast sem mest stéttasundrung og láta samvinnuanda og bræðraþel móta sem mest þjóðfélagshættina. Ekkert vinnur meira gegn þessu en sú stefna aukinnar stéttaskiptingar í ríka menn og fátæka, sem núv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Í þriðja lagi þurfum við að hefja sókn umbóta, uppbyggingar á öllum sviðum þjóðfélagsins til þess að auka sem mest þjóðartekjurnar og þjóðarauðinn, en leggja ekki hina dauðu hönd vaxtaokurs og sparifjárfrystingar á framtak atorkumanna, eins og núv. ríkisstj. sannarlega gerir. Af öllum þessum ástæðum krefst þjóðarheill þess, að þeirri stjórnarstefnu, sem nú er fylgt, verði hrundið og tekin upp stefna, sem miðar að því að tryggja hag og framtak hinna mörgu einstaklinga, stuðlar að því að draga úr stéttadeilunum og tryggja sem mestar framfarir og uppbyggingu sem mögulegt er.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Alls staðar í lýðfrjálsum löndum er það sanngirniskrafa kjósenda, að stjórnmálaflokkar, sem keppa um fylgi þeirra, geri skýrt og skilmerkilega grein fyrir stefnu sinni almennt og úrræðum í einstökum vandamálum, sem efst eru á baugi í þjóðfélaginu hverju sinni. Gildir þetta af kjósendanna hálfu jafnt gagnvart stjórnarflokkum og stjórnarandstöðuflokkum. En á hinn bóginn er aðstaða flokkanna gagnvart háttvirtum kjósendum harla ólík. Stjórnarflokkarnir eru ábyrgir gerða sinna. Þeir verða að taka ákvarðanir og framfylgja þeim. Þess vegna er hægt að dæma þá af verkunum. Stjórnarandstaðan getur aftur á móti leyft sér allt önnur vinnubrögð. Hún þarf ekki að taka ábyrga afstöðu eða ákvarðanir, hún getur hagað málflutningi sínum og tillögum þannig, að ekkert af hennar málum komi til framkvæmda, og hún verður þar af leiðandi ekki dæmd af verkunum á sama hátt og ráðandi stjórn og stuðningsflokkar hennar. Þennan aðstöðumun hafa andstöðuflokkar núv. ríkisstj. notfært sér út í yztu æsar á Alþingi á yfirstandandi kjörtímabili, eins og ljóslega hefur komið fram í þessum eldhúsdagsumræðum og ótal sinnum áður. Samkvæmt þessari gamalreyndu forskrift þurfa hvorki Framsókn né Alþb. að binda sig í till. sinum við takmörk þess, sem er skynsamlegt og framkvæmanlegt. Þess vegna einkennast tillögur þeirra ýmist af blindri andstöðu gegn öllu, sem stjórnin og stuðningsflokkar hennar eru að gera, eða þá af gegndarlausum yfirboðum. Því fer áreiðanlega víðs fjarri, að stjórnarandstaðan trúi sjálf á allt, sem hún lætur frá sér fara á einn eða annan hátt. Þess verða menn öðru hverju varir hjá hreinskilnum mönnum í hópi stjórnarandstöðunnar. En sjónarspilið er sett á svið vegna hv. kjósenda, sem eiga tilkall til þess, að flokkarnir geri hreint fyrir sínum dyrum. Þess er stjórnarandstaðan ekki umkomin, því að vafasamt er, að hún viti sjálf, hvað hún vill, og öruggt er það, að hún veit ekki, hvað hún mundi gera, ef svo ólíklega færi, að taflið snerist og stjórnarandstaðan fengi ráðin í sínar hendur. Þetta kemur til af því, að enginn flokkur er nógu stór í landinu, til þess að hann geti stjórnað einn, og samningar ólíkra flokka um stjórnarmyndun geta því leitt til allt annars en þess, sem hver einstakur þeirra hefur viljað eða boðað. En það nægir stjórnarandstöðunni í bili að búa sig nú undir það að koma fram fyrir hv. kjósendur í næstu kosningum með sakleysislegt andlit og segja ýmist: Við vorum á móti þessari ráðstöfun stjórnarinnar - eða: Við vildum gera miklu meira fyrir fólkið en stjórnin gerði. - Út á þetta eru atkvæðin slegin, og siðan er e.t.v. setzt í ríkisstj. til að framkvæma einmitt það, sem harðast hefur verið barizt gegn. Frægasta dæmið um þetta er frá árinu 1950, þegar Framsókn fékk samb. vantraust á ríkisstj. Sjálfstfl. og felldi hana, af því að sú ríkisstj. flutti frv. til laga um gengislækkun. Síðan myndaði Framsókn stjórn með Sjálfstfl. til að lögfesta sama frv. um gengislækkun. Núna tala framsóknarmenn mikið um það, að gengisfellingin s.l. sumar hafi verið óþörf, en með hliðsjón af reynslunni frá 1950 þurfa hv. kjósendur ekki að halda það, að Framsókn mundi gera á því leiðréttingu og hækka gengið aftur, þótt hún fengi allt í einu aðstöðu til. Bæði Framsókn og Alþb. hafa staðið að gengisfellingum eða dulbúnum gengisfellingum sem stjórnarflokkar, þótt þeir sverji nú allt slíkt af sér. Þeir hafa einnig báðir tekið þátt í kaupbindingu og kaupskerðingu, þótt þeir þykist nú vera stórlega hneykslaðir á þess konar ráðstöfunum. Þeir hafa báðir áður lofað brottför varnarliðsins og svikið það. Og gæti þá ekki alveg eins farið svo, að Moskvu-víxill Framsóknar ætti eftir að lenda í vanskilum, enda þótt einstakir þm. hennar gangi sig upp að hnjám í Keflavíkurgöngu? Eða þá sjónvarpið á Keflavíkurflugvelli. Nú er það hneykslunarhella, að leyfi það, sem Framsókn veitti hernum á sínum tíma skilmálalaust, skuli hafa verið framlengt. Stefnan í því máli gæti skjótlega breytzt eins og í öðrum málum. Þannig notar stjórnarandstaðan yfirleitt hefðbundnar aðferðir til að forðast að láta kjósendur vita, hvað hún raunverulega vill. En hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, greip einnig annað ráð í umr. í gærkvöld til þess að villa á sér heimildir. Hann lét í það skína, að lausn landhelgisdeilunnar og afnám víxlhækkana þeirra, sem vísitalan olli, væri verk Framsfl., og átti þetta að sanna, að sá flokkur starfaði af mikilli ábyrgðartilfinningu sem stjórnarandstöðuflokkur. Út af fyrir sig er það góð einkunn, sem stjórnarflokkarnir fá hjá hv. Þm. fyrir lausn þessara tveggja mála, þegar hann vili nú eigna þau sér og sínum flokki. Allir vita þó, að hvort tveggja málið var leyst af núverandi ríkisstj. í harðri andstöðu við Framsókn og Alþb. Útfærsla landhelginnar í 12 mílur var að vísu ákveðin í tíð vinstri stjórnarinnar, en sú ákvörðun fékkst ekki viðurkennd þá í reynd. Við áttum í hættulegri styrjöld út af útfærslunni við eitt mesta flotaveldi heims fram á síðasta ár. Þá fyrst tókust samningar, sem tryggja fullnaðarviðurkenningu annarra þjóða á 12 mílunum og gera útfærsluna raunhæfa. Um þá samninga sagði hv. þm. Finnbogi R. Valdimarsson í gærkvöld, - og hann talaði bæði fyrir hönd Alþb. og Framsóknar, að því er bezt varð skilið, - að flokkarnir teldu sig ekki bundna af landhelgissamningnum og mundu nota fyrsta tækifæri, sem gæfist, til þess að losna undan oki þess samnings. Þetta sagði þm. Alþb., á sama tíma og Eysteinn Jónsson, formaður Framsóknar, reyndi að læða inn hjá fólki, að Framsókn ein hafi leyst allan vanda í sambandi við landhelgismálið. Vafalaust talar Finnbogi R. Valdimarsson í fullu umboði Alþb. En hvor þeirra má sín meira í Framsfl., hann eða Eysteinn Jónsson? Fróðlegt væri að fá á þessu nánari skýringar úr þeim herbúðum og þó sérstaklega á spurningunni um það, hvort yfirlýsing Framsóknar frá í fyrra um uppsögn landhelgissamningsins, sem Finnbogi R. Valdimarsson hefur nú endurtekið í hennar nafni, sé í fullu gildi. Um hitt þarf ekki að spyrja, að yfirlýsingar Alþb. - eða Lúðvíks Jósefssonar fyrir þess hönd - á þá leið, að hann hefði helzt kosið að semja við Breta um áframhald þorskastríðsins, eru enn í fullu gildi. Óbreyttir liðsmenn Framsóknar hafa margir áttað sig á því, að lausn landhelgisdeilunnar í fyrra var farsæl lausn á miklu vandamáli og að flokkur þeirra gerði mikið axarskaft með afstöðu sinni þá. Forustumenn flokksins hér á Alþingi hafa nú vegna yfirlýsingar Finnboga R. Valdimarssonar í gærkvöld fengið ágætt tilefni til að lýsa yfir, að þeir hafi líka áttað sig á glappaskotinu. En því miður hafa þeir látið tækifærið ganga sér úr greipum. Þeir virðast ekkert hafa lært, og nú er samstarf þeirra við kommúnistana, sem kalla sig Alþýðubandalag, orðið svo náið, að fyrirsvarsmenn þeirra gefa hiklaust út yfirlýsingar í nafni Framsóknar. Einhvern tíma hefði það þótt ótrúlegt, að slíkt mundi ske, eftir að Eysteinn Jónsson væri nýlega orðinn formaður Framsfl. Áður en ég hlýddi á útvarpsumr. í gærkvöld, var ég farinn að halda, að þjóðsagan um móðuharðindin, sem Karl Kristjánsson bjó til fyrir 2 árum, hefði gengið sér til húðar og þegar valdið höfundinum og flokki hans nægum óþægindum. En hinum nýkjörna formanni Framsóknar, Eysteini Jónssyni, hefur augsýnilega ekki þótt nóg komið af slíku. Ef trúa mætti orðum hans í gærkvöld, þá er þannig umhorfs í stofunum hjá ykkur, hlustendur góðir, að ókunnugir hljóta að fyllast meðaumkun. Þið eruð bæði svöng og klæðlítil og skjálfandi í kulda, og líklega eru stofurnar ykkar bæði húsgagna- og teppalausar. Óhræsis ríkisstj. hefur samkv. lýsingu Eysteins Jónssonar rúið ykkur algerlega inn að skinni. Húsbóndinn liggur sennilega uppi í rúmi, örmagna af þreytu, því að ríkisstj. vinnur skipulega að því að eyðileggja heilsu ykkar með þrotlausum þrældómi. E.t.v. sitja sum ykkar með útvarpið úti í bílskrjóðnum, af því að bannsett ríkisstj. vill ekki sjá ykkur fyrir þaki yfir höfuðið, ef trúa má orðum Eysteins Jónssonar. - Lýsingar í þessum dúr hljóta að hafa öfug áhrif við það, sem höfundar þeirra ætlast til, og má þá einu gilda fyrir okkur, sem styðjum núv. ríkisstj., hversu oft stjórnarandstæðingar taka sér slíkt í munn. Það eru þeirra málefnalegu móðuharðindi, sem skaða þá sjálfa mest, þegar staðreyndirnar svara fyrir sig. Hlustendur fengu í gærkvöld að heyra af vörum Karls Guðjónssonar, 6. þm. Sunnl., samlíkingu, sem ég hygg að flestum muni hafa blöskrað. Hann líkti ríkisstj. við morðingja- og landráðamannafélagsskapinn OAS í Alsír, sem drepur saklaust fólk í hundraðatali, ræðst með spúandi vélbyssur inn í sjúkrahús og skóla til þess að myrða og skelfa og fremur blóðug bankarán og hvers konar ólýsanleg óhæfuverk. Þótti þm. ekki nóg að gert með þessari samlíkingu, því að hann klykkir út með því að segja, að ríkisstj. gengi þó öllu lengra í óhæfuverkum en glæpasamtök OAS. Þm. Karl Guðjónsson er dagfarsprúður og viðræðugóður hversdagslega og situr hér daglega, að því er virðist alls óhræddur við þá skelfilegu íslenzku OAS-foringja, sem sæti eiga hið næsta honum. Það hlýtur þess vegna eitthvað að ama að þm., þegar hann lætur sér um munn fara aðra eins viðurstyggð og umrædda samlíkingu. Skýringin er auðvitað sú, að ekki er treyst á góðan málstað, þegar gripið er til slíkra örþrifaráða í rökræðum. Þm. var í þessu sambandi að ráðast á ríkisstj. fyrir gengisfellinguna s.l. sumar, sem var nauðsynleg, vegna Þess að kauphækkaninar þá leiddu af sér hækkun framleiðslukostnaðar um 550–600 millj. kr. Þetta geta Karl Guðjónsson og félagar hans ekki hrakið með rökum, og þá á að bjarga sér með ógeðslegustu samlíkingum, sem hægt er að finna. Ekki verða þeir menn að meiri, sem þannig koma fram. Ræður stjórnarandstæðinga í gærkvöld og í kvöld sýna vel glundroðann í herbúðum þeirra. Þar er hver höndin upp á móti annarri og engin fastmótuð stefna í vandamálunum önnur en sú ein að gera ríkisstj. sem allra mest ógagn. Alþfl. og Sjálfstfl. hafa hins vegar komið sér saman um ákveðna stefnu í viðreisn efnahagslífsins og margháttuðum félagslegum umbótum, og þeirri stefnu hefur verið framfylgt í góðu samstarfi annars ólíkra flokka af einbeitni og með miklum árangri. Lánstraust þjóðarinnar út á við var þrotið, þegar vinstri stjórnin skildi við. Það hefur verið endurreist, og möguleikar hafa skapazt á ný til alhliða uppbyggingar atvinnuveganna og til hagnýtingar orkulinda landsins. Gjaldeyrisvarasjóður hefur verið myndaður, og sparifjáraukning nemur nú rúmlega einum milljarð króna á 2 árum. Innflutnings- og gjaldeyrisfrelsi hefur leyst af hólmi höft og gjaldeyrisskömmtun. Jafnvægi hefur náðst á peningamarkaðinum, og sú útlánaaukning, sem átt hefur sér stað, er byggð á réttri forsendu, nefnilega á aukinni sparifjármyndun. Þetta allt reynir stjórnarandstaðan að rífa niður með því að beita sér fyrir ótímabærum kauphækkunum og ótímabærri vaxtalækkun og útlánapólitík, sem gæti ekki byggzt á öðru en prentun verðlausra peningaseðla. Sú barátta stjórnarandstöðunnar er alls ekki háð af umhyggju fyrir bættum hag launþega. Þeirra hagur getur því aðeins batnað, að endurreisn efnahagslífsins haldi áfram á þeirri braut, sem mörkuð hefur verið. Það má fullyrða, að viðreisn efnahagslífsins hafi tekizt framar öllum vonum, þegar þess er gætt, að miklir örðugleikar hafa orðið á veginum, svo sem verðfall á útflutningsafurðum, aflaleysi togara og meiri kaupbreytingar til hækkunar en atvinnuvegirnir hafa þolað. Samt hefur jafnframt verið gert stórátak á sviði þjóðfélagslegra umbóta. Almannatryggingar hafa verið efldar og fjölskyldubætur auknar. Skerðingarákvæðin hafa verið afnumin, og fá nú allir ellilífeyri greiddan að fullu án tillits til tekna. Verið er að endurskoða lögin um almannatryggingar með það m.a. fyrir augum, að skipting landsins í verðlagssvæði falli niður. Einnig verða slysa- og dánarbætur hækkaðar. Tekjuskattur af launatekjum hefur verið felldur niður, og þessa dagana er verið að gera breytingar á skattalögunum, sem munu stuðla að framþróun og vexti atvinnufyrirtækja, sem mikilvæg eru fyrir afkomu alls almennings. Sveitarfélögum hefur verið tryggður 1/2 hluti af söluskatti, og þar með hefur verið orðið við óskum sveitarstjórnarmanna um, að sveitarfélögin fengju nýjan tekjustofn. S.l. ár fengu sveitarfélögin um 70 millj. kr. í sinn hlut af söluskattinum, og á þessu ári er hlutur þeirra áætlaður um 83 millj. kr. Þessi ráðstöfun hefur átt ríkan þátt í því að vernda útsvarsgreiðendur fyrir óhóflegri álagningu útsvara og einnig verkað á framkvæmdagetu sveitarfélaganna. Frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem enn þá er til meðferðar í þinginu, hefur inni að halda mikilvæg ákvæði fyrir sveitarfélögin, m.a. um landsútsvör. Það er tekjustofn, sem sveitarstjórnarmenn hafa margsinnis bent á. Einnig er í því ákvæði um einn útsvarsstiga fyrir allt landið, ákvæði um aðstöðugjald í stað veltuútsvara og fleira, sem er mikilvægt fyrir gjaldendur. Aflaleysistryggingasjóður fær að vísu á sig aukna bótaskyldu vegna togaranna, en sjóðurinn verður jafnframt stórlega efldur. Framlag ríkisins til sjóðsins er í ár samkv. fjárlögum 81/2 millj. kr., en árið 1963 mun það verða 18.6 millj. kr., eða 10.1 millj. kr. hærra en það er nú. Það ár eru heildartekjur sjóðsins áætlaðar 55.8 millj. kr., og sé það borið saman við útgjöld sjóðsins eftir 12 ára starf, þá sést, að um mikla eflingu hans er að ræða. Almenna deildin hefur á 12 árum greitt um 33.4 millj. kr. í bætur, en síldveiðideildin um 361/2 millj. kr. Verið er að gera ráðstafanir til að reisa við stofnlánasjóði landbúnaðarins, sem orðnir voru gjaldþrota, og verður þannig lagður nýr grundvöllur að áframhaldandi uppbyggingu þess mikilvæga atvinnuvegar. Á þessu þingi hafa einnig verið gerðar mikilvægar breytingar á lögum um húsnæðismálastofnun ríkisins og lögum um verkamannabústaði, og í framhaldi af þeim lagabreytingum er unnið að útvegun aukins fjármagns til húsbygginga. Hv. þm. Hannibal Valdimarsson, sem gegndi embætti félmrh. í 21/2 ár, reyndi í ræðu sinni hér í kvöld að gera lítið úr þeim ráðstöfunum, sem verið er að gera í húsnæðismálum. Hvað gerði hann sjálfur á því sviði í 21/2 ár? Ekkert, bókstaflega ekkert. Sett hafa verið lög um launajafnrétti kvenna og karla, og fyrir þinglok verður væntanlega afgr. frv. til laga um samningsrétt opinberra starfsmanna, sem mun færa þeim mikla réttarbót. Þannig mætti telja upp margt fleira úr jákvæðu starfi stjórnarflokkanna, sem miðar að því að bæta hag landsmanna og gera þeim kleift að lifa við mannsæmandi kjör og njóta frelsis og menntunar til jafns við það, sem bezt gerist meðal annarra þjóða. Stjórnarflokkarnir þurfa ekki að kviða dómi kjósenda fyrir þetta starf, en þegar þar að kemur, munu Framsókn og Alþb. lenda í basli með að útskýra fyrir hv. kjósendum, hvers vegna þeir flokkar hafa ekki upp á neitt að bjóða annað en niðurrifstillögur eða fáránleg yfirboð. Íslenzkir kjósendur eru það þroskaðir, að þeir munu auðveldlega sjá í gegnum þennan blekkingavef. Það heyrist stundum sagt, að samstarf eins og það, sem nú á sér stað um stjórn landsins milli Alþfl. og Sjálfstfl., hljóti að vera til tjóns fyrir minni aðilann í samstarfinu. Ég tel, að þetta sé rangt ályktað. Þegar málefnin eru látin ráða og vel er unnið, þá kveða kjósendur upp réttlátan dóm á kjördegi. Það gildir jafnt, hvort sem flokkar vinna saman í landsstjórn eða sveitarstjórn og hvort sem flokkarnir heita Alþfl. og Sjálfstfl. eða eitthvað annað. Aðalatriðið er, að unnið sé af heilindum, eins og nú hefur verið gert. Það tókst ekki í vinstri stjórninni, og því fór sem fór um þá sjóferð. - Góða nótt.



Herra forseti. Svo sem endranær hefur sannazt í þessum umr., að hverjum þykir sinn fugl fagur. Lof mitt um núv. stjórn hefur þess vegna lítið gildi. Hitt hefur meiri þýðingu, að heyra, hvað hinir, sem okkur eru andvígir, segja, ekki þegar þeir koma hingað með tilbúnar árásarræður eins og nú, heldur þegar þeir lýsa því, sem raunverulega býr í huga þeirra. Samstarf núv. stjórnarflokka hófst eftir uppgjöf vinstri stjórnarinnar á sínum tíma. Hv. þm. Strandamanna, Hermann Jónasson, lýsti viðskilnaði hennar í sinni eftirminnilegu ræðu hinn 4. des. 1958 í þessum sama ræðustól, þar sem nú stend ég. Þá sagði hann m.a.: „Ný verðbólgualda er þar með skollin yfir. Við þetta er svo Því að bæta, að í ríkisstj. er ekki samstaða um nein úrræði í þessum málum, sem að mínu áliti geti stöðvað hina háskalegu verðbólguþróun, sem verður óviðráðanleg, ef ekki næst samkomulag um þær raunhæfu ráðstafanir, sem lýst var yfir að gera þyrfti, þegar efnahagsfrv. ríkisstj. var lagt fyrir Alþingi á s.l. vori.“ Þessi yfirlýsing Hermanns Jónassonar er óhagganleg. Hún heyrir sögunni til. Þýðingarlaust er fyrir framsóknarmenn og kommúnista að bera brigður á það, að þeir réðu ekki við vandann, heldur flúðu frá honum, þegar mest á reyndi. Um réttmæti tilraunarinnar með vinstri stjórn má endalaust deila, en eftir þessa yfirlýsingu forsrh. hennar um algera upplausn og sundurlyndi verður að telja það ganga glæpi næst að óska þjóðinni slíks stjórnarfars á ný. Engin ástæða er til að efast um, að aðstandendur vinstri stjórnarinnar hafi viljað hið bezta og talið sjálfa sig öðrum hæfari til að koma því fram. Þess vegna er skiljanlegt, að þeir hafi með nokkurri svartsýni litið á tilraunir annarra til að leysa þann vanda, sem þeir höfðu sjálfir flúið frá. Allir kannast við fullyrðingu hv. þm. Karls Kristjánssonar um móðuharðindi af manna völdum, um það bil sem viðreisnarráðstafanirnar voru lögfestar. En Karl Kristjánsson var ekki hinn eini, sem þá sýndist svart fram undan. Hinn 17. febr. 1960 gerði miðstjórn Alþýðusambands Íslands undir forustu Hannibals Valdimarssonar samþykkt gegn viðreisnarráðstöfununum, þar sem m.a. segir: „Fær miðstjórnin ekki annað séð en að með þessu sé atvinnuleysinu, geigvænlegasta ógnvaldi Alþýðuheimilanna, boðið í bæinn, áður en langt um liður.“ Þetta sagði miðstjórn Alþýðusambandsins hinn 17. febr. 1960. Hinn 5. febr. næstan áður hafði hv. þm. Þórarinn Þórarinsson haldið ræðu og sagt, að ráðstafanir þessar hljóti „að leiða til stórminnkaðrar atvinnu,“ eins og hann orðrétt sagði, og hann bætti við: „Hér getur verið komið atvinnuleysi fyrr en varir, ef þessum ráðstöfunum verður fylgt óbreytt fram.“ Og enn sagði hann: „Þá bætist við ný, stórfelld kjaraskerðing, er væri fólgin í því, að menn misstu fyrst eftirvinnu og aukavinnu og siðan jafnvel atvinnuna.“ Undir þetta tók annar ræðumaður Framsfl. hér í kvöld, hv. þm. Sigurvin Einarsson, því að Tíminn hefur eftir honum hinn 2. marz 1960, að stefna ríkisstj. hljóti, eins og hann segir orðrétt, „að valda minnkandi atvinnu manna, sem fyrst og fremst bitnar á aukavinnu manna, sem greidd er 50-100% hærra verði en dagvinna“. Þetta sagði Sigurvin Einarsson þá. Nú skammaðist hann alveg sérstaklega yfir því, að menn þyrftu að vinna eftirvinnu, sem hann harmaði að mundi hverfa í ræðu sinni 1960. Að frásögn Tímans hinn 5. febr. 1960 hafði Hermann Jónasson þá nýlega haldið ræðu á fundi Framsóknarfélaganna í Reykjavík og þar sagt, orðrétt: „Stefna núv. stjórnarflokka er ekkert nýtt fyrirbrigði. Það er í atvinnu- og fjárhagsmálum sama stefnan og olli heimskreppunni á árunum kringum 1930. Það er stefnan, sem afturhaldsstjórn Hoovers boðaði í Bandaríkjunum og þar réð ríkjum, þar til Roosevelt braut hana á bak aftur. Sú stefna ræður og að verulegu leyti í Bandaríkjunum nú með þeim afleiðingum, að þar er á fjórðu milljón atvinnuleysingja, og svarar það til þess, að þeir væru hér á fjórða þúsund. Eigum við að innleiða það ástand hér?“ spurði Hermann Jónasson. Síðan Hermann Jónasson spáði á fjórða þúsund atvinnuleysingja, ef viðreisnarráðstafanirnar yrðu samþ., eru liðin rúm tvö ár. Margt hefur gerzt á því tímabili, m.a. verkföllin, sem leiddu til hinna miklu og almennu kauphækkana í júní s.l. Skömmu áður en kom til þeirra átaka og samninga SÍS við verkalýðsfélögin, er ruddu kauphækkununum braut, hafði sjálfur formaður SÍS, Jakob Frímannsson, sagt í skýrslu til KEA, orðrétt: „Hætt er við, að þær kaupdeilur eigi eftir að hrinda af stað nýrri skriðu dýrtíðar og verðbólgu, sem leiðir af sér gengisfellingu og enn minnkandi verðgildi íslenzku krónunnar.“ Þetta sagði Jakob Frímannsson, áður en hann samdi við verkalýðsfélögin. Af þessum orðum hins glöggskyggna formanns SÍS sést, að forustumenn þess gerðu sér ljósa grein fyrir, hver afleiðing athafna þeirra hlyti að verða. Hinn 12. júli næstan eftir að kauphækkanirnar voru gengnar í garð birti Tíminn viðtal við hv. þm. Eystein Jónsson um ástandið á Austfjörðum. Þar segir hann m.a., orðrétt: „Atvinna er því mikil í sjávarplássum og afkoman góð, þótt heldur illa gengi á stærri bátunum í vetur.“ Þetta sagði Eysteinn Jónsson, eftir því sem Tíminn segir hinn 12. júlí, orðrétt: „En nú horfir til samdráttar í framkvæmdum þar eins og annars staðar, unz hægt verður að hnekkja þingmeirihlutanum, sem nú er.“ Þetta sagði hv. þm. þá. Hann fer ekki leynt með, að hann telur, að það sé fyrst um hinn 12. júlí 1961, sem horfi til samdráttar. Eftir kauphækkanirnar skildi Eysteinn Jónsson jafnvel og Jakob Frímannsson hafði gert fyrir þær, hver afleiðing þeirra hlyti að verða, ef ekki væri að gert. En aðgerðir ríkisstj. á s.l. sumri forðuðu frá þeirri verðbólgu, sem Jakob Frímannsson hafði sagt fyrir, og frá samdrættinum, sem hv. þm. Eysteinn Jónsson var hinn 12. júlí viss um að fram undan væri. Það eru þessir menn og þeirra félagar, sem bera ábyrgð á, að ríkisstj. neyddist til að grípa til varnaraðgerðanna í ágústbyrjun. Þeirra er því sökin á öllum hinum illu afleiðingum gengislækkunarinnar, sem þeir bera svo mjög í munni sér. Auðvitað var illt að þurfa að fella gengið. En sú ráðstöfun forðaði frá, að það ástand skapaðist, sem Jakob Frímannsson og Eysteinn Jónsson voru vissir um að leiða mundi af gerðum þeirra. Hvernig er ástandið nú? Um það er fróðlegt að lesa ummæli í Þjóðviljanum hinn 3. apríl 1962, eftir Jóhann Kúld, sérfræðing kommúnista í atvinnumálum. Hann segir: „Þegar íslenzku stjórnarherrarnir eru að bjóða útlendingum að stofnsetja hér stóriðnað, þá er ekki sú ástæða fyrir hendi, að slíkt skref þurfi að stíga til að bægja frá dyrum atvinnuleysi. En sú hefur verið ástæðan hjá Norðmönnum, Þegar þeir hafa leyft erlenda fjárfestingu hjá sér. Hér er ekkert atvinnuleysi nema árstíðabundið í sumum sjóplássum úti á landi: Sérfræðingur Þjóðviljans er ekki einn um þá skoðun, að atvinnuhorfur séu hér góðar, því að hinn 29. marz s.l. birtist í Tímanum forustugrein, er nefndist: „Góðæri fram undan“ - og er vafalaust eftir ábyrgðarmann blaðsins, hv. þm. Þórarin Þórarinsson. Greinin hefst á þessum orðum: „Margt bendir til þess, að árið 1962 verði Íslenzku efnahagslífi hagstætt ár, eins og s.l. ár var.“ Síðar í sömu grein segir: „Það verkefni, sem nú er nálægast, þegar við blasir góðæri, er að tryggja réttlátari skiptingu hinna vaxandi þjóðartekna og þjóðarauðs.“ Þetta stendur í grein Þórarins Þórarinssonar. Hér er vissulega á orðin mikil og ánægjuleg breyting. Mennirnir, sem fyrir tveimur árum sáu fram undan geigvænlegt atvinnuleysi og móðuharðindi af manna völdum, lýsa nú yfir því hver í kapp við annan, að hér sé ekkert atvinnuleysi og við blasi góðæri með vaxandi þjóðartekjum og vaxandi þjóðarauð. Stjórnarandstæðingum tjáir ekki, eins og þeir þó reyna, að þakka þessar góðu horfur eigin afrekum, á meðan þeir voru í stjórn, fram undir árslok 1958. Hrakspár þeirra, sem ég las áðan, voru allar gerðar löngu eftir að þeir flúðu frá vandanum, sem þeir þá töldu óviðráðanlegan. Fyrri hluta árs 1960 sögðu þeir engin af sinum gömlu verkum megna að draga úr eða hindra þau ósköp, sem þeir fullyrtu að væru fram undan. Það er því óumdeilanlegt, að það er árangur núverandi stjórnarstefnu, sem lýsir sér í hinum góðu horfum, sem stjórnarandstæðingum verður svo tíðrætt um. Auðvitað veit ábyrgðarmaður Tímans, hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, ekki frekar en við hinir, hvað er fram undan um veðurfar og aflabrögð, en hann veit jafnvel og aðrir, að nú hefur tekizt að búa svo í haginn í efnahagsmálum, að skilyrði eru sköpuð fyrir því, að góðæri njóti sín, gagnstætt því, sem var, þegar vinstri stjórnin gafst upp. Þessi er þá dómur andstæðinganna, sem áreiðanlega vilja sízt af öllu fegra málstað núv. ríkisstj., sem vissulega er ekki gallalaus fremur en önnur mannanna börn. En eftir þennan dóm er gersamlega óþarft fyrir okkur, sem í stjórninni erum, eða stuðningsmenn okkar að leita eigin orða okkur til lofs. Okkur nægir að vísa til ummæla þeirra, sem harðastir eru í andstöðunni við okkur, því að það er rétt hjá andstæðingum okkar og hið mesta lof, að það hefur ekki einungis tekizt að forða frá atvinnuleysi, heldur blasa nú við vaxandi þjóðartekjur og þjóðarauður, ef menn kunna sér hóf og ný skemmdarverk verða ekki unnin. Svo er að heyra sem kommúnistar hyggist nú reyna að rétta við hrynjandi fylgi sitt með því að egna til nýs vinnuófriðar og allrar þeirrar ógæfu, sem honum fylgir. Almenningur hefur þegar fengið nóg af slíku. Og menn munu sannarlega festa sér í minni yfirlýsingu Alþýðusambandsstjórnar um, að trygging raunhæfrar kauphækkunar til lægst launuðu verkamanna sé ekki í hennar verkahring. Glamur og talnamoð Hannibals Valdimarssonar, Lúðvíks Jósefssonar, Þórarins Þórarinssonar og þeirra félaga nú er ekki meira að marka en fullyrðingar þeirra 1960 um yfirvofandi atvinnuleysi hafa reynzt. Þeir verða æ færri og færri, sem láta blekkjast til að fylgja feigðarflani mannanna, sem réðu stefnunni frá 1956–58. Yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar ætlast til þess, að svo sé fram haldið sem gert hefur verið hin síðustu missiri. Forustumennirnir eru til þess kvaddir að leysa vanda, en ekki flýja frá honum. Ögranir uppgjafarmanna, þeirra, sem mest hafa brugðizt þeim er treystu þeim bezt, munu einungis verða til að efla þann ásetning, að ekkert verði látið undan fallast, sem megi verða til að tryggja efnahag þjóðarinnar, svo að hér geti lifað frjálsir og óháðir einstaklingar í frjálsu og sjálfstæðu þjóðfélagi. Við deilum um margt, en stillum deilunum svo í hóf, að við spillum ekki þeim möguleika, að æviskeiðs þeirrar kynslóðar, sem nú lifir, verði minnzt sem glæsilegasta tímabils í Íslands sögu. - Góða nótt.



Herra forseti. Það er áberandi í þessum umr., að talsmenn ríkisstj. telja það sérstakt atriði til að státa af, að ekki skuli vera skollið á almennt atvinnuleysi í landinu. En þeir eiga erfitt með að færa nokkuð það fram, sem megi réttlæta það, að mikil atvinna í landinu nú stafi frá ráðstöfunum viðreisnarstjórnarinnar. Eins og áður hefur verið bent á hér í þessum umr., verður því ekki neitað, að sá mikli afli, sem dreginn hefur verið á land á s.l. ári, og sú mikla atvinna, sem verið hefur í landinu, hefur byggzt á ráðstöfunum, sem gerðar voru í atvinnumálum þjóðarinnar, áður en viðreisnarstefnan tók við. Eða hvaða ný framleiðslutæki hafa verið keypt til landsins vegna forgöngu viðreisnarstefnunnar? Hvaða ný orkuver hafa verið byggð á landinu, síðan viðreisnarstjórnin tók við völdum? Hvernig stendur á því, að þessi nýju framleiðslutæki eru ekki nefnd? Nú hefur tekizt, segir hæstv. dómsmrh., að búa svo í haginn fyrir atvinnuvegi landsins, að búast má við aukinni framleiðslu. Það er annað en var á tímum vinstri stjórnarinnar 1958. -Já, gerum örlítinn samanburð á ástandinu í atvinnumálum nú og var 1958. S.l. ár lá í höfn óstarfræktur um þriðji hluti togaraflotans á Íslandi. Nú liggur allur togaraflotinn í verkföllum. Á s.l. ári lá nær allur bátaflotinn í janúarmánuði óstarfræktur vegna þess, að útgerðarmenn bátanna neituðu að stunda sjóróðra vegna deilna við ríkisvaldið, og mikill hluti bátaflotans var óstarfræktur einnig í febrúarmánuði, og svo komu til mánaðarverkföll á miðju sumri í mörgum bæjum landsins. Og nú sjá allir, að við blasa almenn verkföll, ef ríkisstj. vili ekki láta af kaupníðslustefnu sinni. En hvernig var þetta 1958? Þá var allur togarafloti landsmanna gerður út allt árið. Þá stanzaði bátafloti landsmanna aldrei einn einasta dag. Þá stóð aldrei á samningum, hvorki á milli sjómanna og útgerðarmanna né á milli útgerðarmanna og ríkisstj. Þá voru atvinnutæki landsins nýtt til fullnustu. Hv. þm. Alþfl., Birgir Finnsson, sagði hér áðan, að Hannibal Valdimarsson hefði hreint ekkert gert í húsnæðismálunum, þegar hann hefði verið ráðherra þeirra mála í vinstri stjórninni. Á þeim tíma voru lögin um byggingarsjóð ríkisins sett, og þá voru þeim sjóði skapaðar sérstakar tekjur, þær einu tekjur, sem sá sjóður býr við í dag. Og þá voru þeim sjóði einnig ætlaðar meiri tekjur en hann meira að segja býr við nú í dag. Þá var ákveðið með lögum, að 2/3 hlutar stóreignaskattsins, sem lagður hafði verið á, skyldu renna til byggingarsjóðs ríkisins og ganga til útlána til þeirra, sem réðust í byggingar íbúðarhúsa. En hvernig hefur farið með framkvæmd þessara mála í tíð núv. ríkisstj., þeirrar sem Alþfl.- maðurinn Birgir Finnsson styður? Stóreignaskatturinn hefur verið tekinn af byggingarsjóði, og það vantar gersamlega þær tekjur til sjóðsins til útlána, sem þar hafði verið gert ráð fyrir. Á tímum vinstri stj. hafði byggingarsjóður verkamanna mikla starfsemi með höndum. Þá var lánað út á vegum þess sjóðs nokkuð á þriðja hundrað lána. En hvernig hefur þessu verið varið nú tvö s.l. ár, í tíð viðreisnarstjórnarinnar? Annað árið voru veitt aðeins 8 lán en hitt árið 14 lán. Þessi hv. þm., Birgir Finnsson, vék hér að landhelgismálinu. Hann taldi, að gerður hefði verið samningur við Breta og aðrar þjóðir um viðurkenningu á 12 mílna landhelgi. Jú, það er rétt, að svo hét sá samningur, þegar hann birtist hér á Alþingi, að hann væri um viðurkenningu Breta á 12 mílna landhelgi við Ísland. En samningurinn var ekki um það. Hann var um það að hleypa brezkum togurum inn í fiskveiðilandhelgina upp að 6 mílum og heimila þeim veiðar þar í næstu þrjú ár á miðum bátanna. Og það var m.a. Alþýðuflokksmaðurinn Birgir Finnsson, sem samþykkti slíka aðgerð. Þessi hv. þm. sagði, að kauphækkanirnar á s.l. sumri hefðu verið ótímabærar. Honum fannst það ótímabært, að verkamenn fengju 10-12% kauphækkun, eftir að stjórn Alþfl. hafði fyrst með stuðningi Sjálfstfl. á árinu 1959 lækkað kaup með lögum um 5.4%, síðan lækkað gengið með viðreisnarlöggjöfinni í febr. 1960 og komið kaupmætti tímakaupsins úr 99 stigum niður í 83 stig eða lækkað kaupmáttinn um 16%. Þegar þannig var búið með stjórnarráðstöfunum að lækka kaupmátt launanna um yfir 20%, þótti þessum hv. þm. það ótímabært, að launasamtökin í landinu leituðu eftir nokkurri kauphækkun. Hér hefur í umr. í kvöld lítillega verið minnzt á Efnahagsbandalag Evrópu og hugsanlega þátttöku Íslands í því bandalagi. Hæstv. viðskmrh. vék nokkuð í ræðu sinni að þessu máli. En hver var afstaða hæstv. ráðh. til hugsanlegrar inngöngu Íslands í það bandalag? Veit nokkur um afstöðu hans? Hann sagði að vísu, að ef Íslendingar gætu fengið í Efnahagsbandalagi Evrópu að njóta allra fríðinda án þess að taka á sig nokkrar skuldbindingar, mundu menn hugsa sig um að ganga í bandalagið. Nei, það er ekki . þannig, sem þau mál liggja fyrir. Spurningin er: Eigum við að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu og afsala okkur réttindum yfir íslenzkum málefnum, afsala raunverulega fullveldi landsins? Um það er spurningin, og það er við því, sem þurfti að fá svar. Það liggur ljóst fyrir, að stjórnarflokkarnir hafa á s.l. ári mjög unnið að því að undirbúa inngöngu Íslands í Efnahagsbandalagið. Þeir hafa dulið fyrir þjóðinni þær hættur, sem felast í slíkri þátttöku. En þeir hafa miskunnarlaust beitt blaðakosti sínum til að fegra þetta bandalag og telja fólki trú um, að okkur væri nauðugur einn kostur að ganga í það. Sú hætta vofir sannarlega yfir, að núv. stjórnarflokkar reyni að koma íslenzku þjóðinni á einn eða annan hátt inn í bandalagið, því að enn er afstaða þeirra þannig, að þeir læðast með löndum og vilja ekki gefa upp sína réttu stefnu. Umr. þessar eru nú að komast á lokastigið. Ég ætla, að þær hafi glögglega leitt í ljós, hvernig meginlínurnar í íslenzkum stjórnmálum liggja í dag. Annars vegar er hægri stefna núv. ríkisstj., sem er í öllum höfuðatriðum mótuð af forustuliði Sjálfstfl. Hins vegar er sú vinstri stefna, sem við stjórnarandstæðingar erum sammála um í ýmsum veigamiklum atriðum. Stefna ríkisstj. er greinilega stefna hinna ríku í þjóðfélaginu, þeirra, sem vilja láta afskrifa skuldir sínar við banka þjóðarinnar með endurteknum gengislækkunum, og þeirra, sem heimta aukið frjálsræði um verzlunarálagningu og lækkun skatta á félögum og eignamönnum. Stefna ríkisstj. hefur ljóslega komið fram í því að auka söluskatta og tolla á almennum nauðsynjum, en lækka jafnframt beina skatta hátekjumanna og gróðafélaga. Stefna ríkisstj. hefur leitt til samdráttar í atvinnulegri uppbyggingu í landinu. Hún hefur leitt til stöðvunar í framleiðslu. Hún hefur leitt til skertra lífskjara bænda, sjómanna og verkamanna. Og hún hefur leitt til undanhalds í sjálfstæðismálum þjóðarinnar og varðandi erlendra áhrifa í atvinnu- og menningarmálum. Það er þessi undanlátssemi við hið erlenda vald, sem leiddi til svikanna í landhelgismálinu og til hermannasjónvarpsins, sem heimilað hefur verið. Í dag er sá háski mestur í íslenzkum þjóðmálum, að ríkisstj. svíki þjóðina á einn eða annan hátt inn í Efnahagsbandalag Evrópu. Auðvitað yrði ákvörðun um slíkt tekin undir yfirskini þess, að verið væri að bjarga hagsmunum þjóðarinnar. Frá hinu yrði ekki sagt, að verið væri með þátttöku í bandalaginu að glata Íslenzku sjálfstæði. Frá því yrði ekki greint, að með aðild að bandalaginu mundi Ísland ekki eitt ráða lengur sínum efnahagsmálum, stefnunni í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum, og ekki heldur frá því, að erlendir aðilar fengju þá hér á landi sama rétt og landsmenn sjálfir til hvers konar starfsemi. Þeir tveir flokkar, sem saman skapa hér á Alþingi stjórnarandstöðuna, eru auðvitað ekki sammála í öllum málum. En þeir hafa sýnt með afstöðu sinni á Alþingi að undanförnu, að þeir eru sammála um mörg stórmál. Þeir ættu því að geta staðið saman um að hnekkja valdi núv. ríkisstj. Þeir ættu t.d. að vera sammála um eftirfarandi meginatriði: 1) Að hækka kaup launþega, bænda og sjómanna a.m.k. til jafns við það, sem raunverulegur kaupmáttur launa var fyrir gengisfellinguna s.l. sumar. 2) Að lækka vexti almennt og þó sérstaklega á íbúðalánum og lánum til framleiðsluatvinnuveganna. 3) Að stórauka stuðning við íbúðabyggjendur. 4) Að hefja að nýju atvinnulega uppbyggingu um land allt og treysta í þeim efnum fyrst og fremst á aðalatvinnuvegina: sjávarútveg, landbúnað og iðnað. 5) Að lækka söluskatta og tolla á brýnustu nauðsynjavörum, en standa gegn lækkun skatta á hátekjum og gróðafélögum. 6) Að beita sér fyrir gagnkvæmu samstarfi á milli samtaka bænda og verkamanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. 7) Að endurheimta hið fyrsta óskerta 12 mílna fiskveiðilandhelgi. 8) Að standa gegn því, að erlendir aðilar fái atvinnurekstraraðstöðu í landinu. 9) Að vinna að brottför hersins úr landinu. 10) Að standa gegn þátttöku Íslands að Efnahagsbandalagi Evrópu. Við Alþýðubandalagsmenn teljum höfuðnauðsyn á því, að allir íhaldsandstæðingar sameinist um þessi mál og standi óhikað við stefnu sína. Við vitum, að innan Framsfl. eru skiptar skoðanir til sumra þessara mála og jafnvei þeirra, sem mikilvægust eru. En Framsfl. verður að velja á milli hægri og vinstri. Hann getur ekki staðið hikandi með óljósa stefnu, t.d. varðandi afstöðuna til Efnahagsbandalagsins. Það er auðvitað engin stefna að segjast vilja bíða og athuga málið. Og sá flokkur, sem samþykkt hefur, að hann vilji vinna að því, að herinn fari úr landinu sem fyrst, getur ekki látið þingmenn sina elta Heimdallarstráka íhaldsins á Varðbergsfundum og heimta þar með þeim auknar hervarnir í landinu, enda enginn vafi á því, að mikill hluti framsóknarmanna er andvigur slíku stefnuleysi. Og Framsfl. verður að taka afstöðu milli hægri og vinstri einnig í innanlandsmálunum. Hægri fylkingin er staðreynd, íhaldið ræður þar öllu. Eina ráð vinstri aflanna í landinu er að standa líka saman og reka óhikaða og ákveðna stefnu. Nú eru að hefjast almennar bæjar- og sveitarstjórnarkosningar. Í þeim munu vinstri menn í landinu þjappa sér saman gegn íhaldinu og hafa þegar gert það með mörgum sameiginlegum framboðum víða á landinu. Látum þá samstöðu verða upphaf að almennu samstarfi vinstri manna í landinu til þess að knýja fram breytta stjórnarstefnu landsmönnum til hagsældar. - Góða nótt.