Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í apríl 1967 samþykkti Alþ. nýja löggjöf um skólakostnað, þ.e.a.s. um greiðslu kostnaðar við byggingu skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Meðal nýmæla í þeirri löggjöf var það, að framlög ríkisins til nýrra skólamannvirkja skyldu skiptast í tveggja til þriggja ára greiðslutímabil vegna hverrar framkvæmdar, en í eldri lögum voru ákvæði um það, að fjárveitingar ríkisins skyldu greiðast á 5 árum. Var tilætlunin, að þessi nýja skipan tæki gildi um næstu áramót, þ.e.a.s. fjárveitingar til nýrra skólamannvirkja í fjárlögum fyrir árið 1969 skyldu miðaðar við þriggja ára tímabil. Við meðferð fjárlagafrv. í fjvn. og ríkisstj. hefur sú skoðun orðið ofan á, að það væri of skyndileg breyting að lækka greiðslutímabil ríkissjóðs úr 5 árum niður í 3 ár. Þess vegna hefur þetta frv. verið flutt, en í því er gert ráð fyrir því, að á árinu 1969 skuli framlög til skólamannvirkja skiptast á fjögurra ára greiðslutímabil. M.ö.o., það er gert ráð fyrir því, að framkvæmd ákvæða stofnkostnaðarákvæða í nýju skólakostnaðarlögunum að þessu leyti skuli ekki koma til framkvæmda skyndilega á einu ári, heldur skuli vera eins árs millibil, þar sem greiðslutímabilið sé 4 ár. Til fullra framkvæmda að þessu leyti mundu því skólakostnaðarlögin koma 1. janúar 1970. Þetta er efni þess einfalda frv., sem hér er flutt. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Landbn. hefur haft til athugunar frv. það sem hér liggur fyrir. N. hefur rætt frv. á tveim fundum og eigi orðið sammála um afgreiðslu þess, eins og fram hefur komið, og hún hefur skilað tveim nál. Frv. var ekki sent út til umsagnar, enda held ég að segja megi, að n. hafi út af fyrir sig verið sammála um það, að nauðsyn bæri til þess að hraða meðferð þess, svo að takast mætti að afgreiða málið, áður en þm. færu í jólaleyfi. Hins vegar barst n. bréf frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, þar sem greint er frá því, að á fundi ráðsins 10. þ.m. hafi eftir allmiklar umræður verið samþykkt að leggja til, að 1. gr. frv. yrði breytt þannig, að við hana bættust orðin: „að fengnum till. Framleiðsluráðs“. M.ö.o., greinin hljóðaði á þessa leið: „Fé því, sem kemur vegna útfluttra landbúnaðarafurða á reikning þann, sem um getur í 4. gr. l. nr. 74, 1968, skal ráðstafa í þágu landbúnaðarins skv. ákvörðun landbrn., að fengnum tillögum Framleiðsluráðs.“ Meiri hl. n. lítur svo á, að ekki sé ástæða til að taka ákvæði þess efnis inn í frv., enda liggur fyrir, að Framleiðsluráð hefur fulla aðstöðu til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri við landbrn. og hæstv. landbrh., og breytti engu, þótt ákvæði þess efnis væru tekin inn í frv. Í frv. er skýrt kveðið á um, að því fé, sem hér er um að ræða, skuli varið í þágu landbúnaðarins, og við 1. umr. málsins lýsti hæstv. landbrh. því yfir, að það yrði vandlega athugað, með hvaða hætti það kæmi landbúnaðinum að sem mestum notum. Meðan á þeirri athugun stendur, má telja sjálfsagt og nauðsynlegt, að Framleiðsluráð, og e.t.v. ekki síður stjórn Stéttarsambands bænda beint, kynni hæstv. landbrh. ýtarlega skoðanir sínar á því, á hvern hátt fénu skuli varið. Og ekki er að efa, að þau sjónarmið verða þung á metunum, þegar til ákvörðunar kemur. Með þessu frv. er ráðgert, að gengishagnaði af landbúnaðarvörum verði ráðstafað eftir ákvörðunum landbrn., eins og gert var eftir gengisbreytinguna í fyrra, og ekki hefur komið fram mikil gagnrýni á það, hvernig með það mál var farið og hvernig gengishagnaðinum var varið þá. Meiri hl. n. treystir því, að einnig nú takist vel til um ráðstöfun gengishagnaðarins bændastéttinni til sem mestra hagsbóta, og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um ráðstafanir vegna landbúnaðarins í sambandi við breytingar á gengi íslenzkrar krónu er ekki langt mál. og ekki flókið mál í sjálfu sér, en n. var ekki sammála um afgreiðslu þess eigi að síður. Ef þetta frv. er borið saman við samsvarandi ákvæði í frv. ríkisstj. um ráðstafanir í sjávarútvegi, eins og það heitir á faglegu máli, þá kemur það í ljós, að hér er allt annað form á ákvæðunum, allt annað form. Og það lítur út fyrir það, að þessir tveir þættir gengismálsins, hliðarráðstafanir, sem fylgja gengislækkuninni, hafi verið undirbúnir á allt annan hátt. Frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins varðandi gengishagnaðinn ber með sér, að það hafa verið höfð mjög náin samráð við vissa aðila um það, hversu gengishagnaðinum yrði ráðstafað, og í því frv. er þetta sundurliðað, greint í marga liði. En hér er á allt annan hátt með farið. Nú var landbn. að sjálfsögðu sammála um meginefni frv., sem er í samræmi við og í framhaldi af því, sem segir í fyrstu löggjöfinni varðandi gengisbreytinguna, að gengishagnaði skuli ráðstafað í þágu þeirra atvinnuvega, sem leggja til andvirði viðkomandi afurða. Um þetta var enginn ágreiningur í n., en að öðru leyti gat n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. vildi samþykkja frv. alveg óbreytt. Eins og hv. frsm. meiri hl. skýrði frá, lá fyrir n. bréf frá Framleiðsluráði landbúnaðarins, þar sem óskað var breytinga á frv. Ekki var nú sú breyt. veigamikil. Það var till. um það, að tekið skyldi upp í frv. ákvæði um, að skylt væri að hafa samráð við Framleiðsluráð um ráðstöfun fjárins. Ég hugsa, að það séu flestir hv. þm. sammála um það, að þar hafi nú ekki verið farið fram á mikið og varla getað minna verið. Og þetta atriði, þó það gangi miklu skemmra en er í frv. um sjávarútveginn, er nákvæmlega í samræmi við það, sem þar er sagt, svo langt sem það nær, t.d. í 16. gr. a, þar sem sagt er, að stjórn Fiskveiðasjóðs annist framkvæmd greiðslna þessara samkv. reglum, sem sjútvmrn. setur, að fenginni umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna, og hliðstæð ákvæði eru í fleiri stafliðum. Hv. frsm. meiri hl. n. sagði hér áðan, að þetta breytti engu. Eins og það breytti engu, hvort það er tekið fram í lögum, að haft skuli samráð við viðkomandi stofnun? Auðvitað breytir það máli, og það er allt annað, hvort það kemur fram í lögunum sjálfum, að viðkomandi stofnun, í þessu tilfelli Framleiðsluráð landbúnaðarins, sé viðurkenndur tillöguaðili í málinu. Og það liggur þá alveg ljóst fyrir, ef till. þessa aðila fara í bága við það, sem endanlega er ákveðið. Þegar málið ber þannig að, liggur það alveg ljóst fyrir, hvað hver hefur viljað. En þó að þarna væri ekki, að því er manni virðist, farið fram á mikið, er ekki unnt að verða við því. Það sem sagt sést, að húsbændurnir á þjóðarheimilinu hirða lítið, hvað hjúin kífa og hlusta ekki á neitt rell. Minni hl. n. leggur til, eins og sjá má á nál. hans, að breyta þessu, taka upp ákvæði um, að samráð skuli haft við Framleiðsluráð, eða fengnar tillögur þess, hliðstætt því, sem er í 16. gr. l. um ráðstafanir í sjávarútvegi. Ég er satt að segja dálítið hissa á því, að hv. frsm. meiri hl. skuli finnast það eðlilegt að lýsa því yfir hér úr ræðustóli, að það skipti engu máli, hvort í lögum sé tekið fram, að haft skuli samráð við, í þessu tilviki, Framleiðsluráð landbúnaðarins eða ekki. Ég verð að segja það, að ég skil ekki þann hugsunarhátt. Annars er þetta ekki meginbreytingin samkv. till. minni hl. n. Meginbreyt., sem felst í okkar till., er sú að taka upp skýr ákvæði um það, hversu verja skuli gengishagnaðinum eða m.ö.o., að Alþ. ákveði það sjálft í stórum dráttum. Einnig þetta er alveg í samræmi við frv., sem ég nefndi áðan, þ. e. um ráðstafanir í sjávarútvegi. Þar er þetta nákvæmlega til tekið. Það eru ekki færri en 5 stafliðir í 16. gr., þar sem rakið er nákvæmlega, hversu verja skuli þeim gengishagnaði, sem til fellst vegna sjávarútvegsins. Sumt á að fara til greiðslu hluta af gengistapi af lánum vegna fiskiskipa, ákveðinn hundraðshluti, 34.5%. Í b-lið er ákveðið, að 16.4% gangi til þess að auðvelda síldveiðibátum, sem stunduðu veiðar á norðausturmiðum sumarið 1968, að standa í skilum o.s.frv. Og í staflið c, að 13.5% gangi til að auðvelda Síldarverksmiðjunum að koma sínum málum fyrir. Í staflið d, að 18.2% gangi til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa, og e, að afgangur renni til Fiskveiðasjóðs, eða til veitingar stofnlána til bolfiskvinnslu eftir reglum, sem sjútvmrn. setur. Þannig er þetta sundurgreint og nákvæmlega til tekið, hversu með gengishagnað sjávarútvegsins skuli farið, en varðandi landbúnaðinn segir það eitt, að hann skuli nota til þarfa landbúnaðarins, skv. ákvörðunum landbrn. Það virðist okkur í minni hl. eðlilegt og sjálfsagt, að þarna sé fullt samræmi í afgreiðslu mála frá Alþ. að þessu sinni, að því er þetta varðar. Okkur finnst það með öllu óeðlilegt, að eitt rn., sem raunverulega þýðir einn ráðh., að forminu til a.m.k., fái svo víðtæka og óskoraða heimild til þess að ráðstafa svo miklum fjármunum sem hér er um að ræða. Þó að krónan sé orðin lítil, eru samt 150 millj. kr., eða þar um bil, enginn smáskildingur, og við leggjum því hiklaust til, að Alþ. sjálft taki ákvarðanir, í grófum dráttum, en síðan setji þá rn. reglur um nánari meðferð fjárins, líkt og ákveðið er í l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins. Ég held satt að segja, að það sé ástæðulaust að fara um þetta mörgum orðum, þetta virðist svo eðlilegt og sjálfsagt sem mest má vera, að hvor tveggja þessi löggjöf sé formuð á sama hátt, en þá er það hitt - til hvers skuli verja gengishagnaði. Það er vitað mál, að um það er ágreiningur. Það hefur m.a. komið fram í blöðum, að innan ríkisstj. er uppi ágreiningur um það. Hins vegar lítum við svo á, minni hl. n., að eins og þessi mál standa og ástæður eru í landbúnaði, og eins og gengisbreytingin verkar á þann atvinnuveg, sé það eðlilegt, og að okkar dómi raunar einsætt, að gengishagnaði landbúnaðarins skuli varið til þess að stuðla að því, að bændur fái grundvallarverð fyrir sína framleiðslu. Það hafa gilt um það mjög skýr lagaákvæði um árabil, að, eins og þar segir, tekjur bænda skuli vera í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Þetta ákvæði er búið að vera í l. um alllangan tíma, og það verður að líta svo á, að Alþ., þó að það sé ekki sjálft framkvæmdaaðili varðandi framkvæmd löggjafar, telji það nokkru skipta, að lögum sé hlýtt, og að það sé unnt að ná því marki, sem þau lög setja, er það hefur sett og enn eru í gildi. Nú hafa í seinni tíð verið birtir útreikn. frá Hagstofu Íslands, sem er, eins og ekki þarf að taka hér fram, hlutlaus stofnun, á tekjum hinna ýmsu starfsstétta þjóðfélagsins. Þessar rannsóknir benda til þess, að bændastéttin hafi aldrei náð því tekjujafnrétti, sem viðkomandi löggjöf fjallar um, hvað þá meira, og það jafnvel þótt hið skráða verð, sem sett er samkv. ákvæðum l. ár hvert, hafi fengizt. Ég lít nú svo á, að yfirleitt verði að meðhöndla með nokkurri varúð tölur og tölfræðilegar upplýsingar, já, meðhöndla þær með varúð, og ég vil ekki slá neinu föstu um það, að þeir útreikningar, sem birtir hafa verið um tekjur hinna ýmsu starfsstétta í þjóðfélaginu, gefi nákvæmlega réttan samanburð á stöðu atvinnustéttanna. Ég er ekki að halda því fram. En ég leyfi mér hins vegar að árétta það, sem ég sagði áðan, að bændur hafa ekki náð tekjujafnréttinu, og ég fullyrði það vegna þess einfaldlega, að það hefur ár eftir ár borið svo ákaflega mikið á milli í þessu efni. Og þá er einnig á það að minna, að vegna hinnar gífurlegu verðbólguþróunar, sem orðið hefur hér á landi á löngu árabili og þó aldrei örari en á síðari tímum, hafa skapazt enn vaxandi erfiðleikar varðandi afkomu landbúnaðarins og afsetningarmöguleika á söluvörunum. Bilið á milli þess grundvallarverðs, sem ákveðið er á innlendum markaði, og þess verðs, sem fæst fyrir landbúnaðarvörurnar á útlendum markaði, þeim hluta, sem út þarf að flytja, hefur stöðugt farið vaxandi. Fyrir svona 10 árum fékkst nálægt 75% fyrir þær útflutningsafurðir, sem bezt gáfu, en þetta bil hefur stöðugt verið að breikka og áður en gengislækkunin var gerð, höfðu þessi hlutföll raunverulega snúizt við. Og þannig er komið nú, að þrátt fyrir gengislækkunina fer því svo fjarri, og ég kem aðeins nánar inn á það síðar, að lögmætar útflutningsbætur hrökkvi til þess, að endar nái saman. Og þó er þess að gæta, að fyrir atbeina bændasamtakanna og Framleiðsluráðs hefur það tekizt að draga stórkostlega úr útflutningi þeirrar vöru, sem erfiðust hefur verið í útflutningi, þ.e.a.s. mjólkurvaranna. Það er svo enn og það hefur löngum verið, að útflutningur sauðfjárafurða er þó miklu hagkvæmari en útflutningur mjólkurvaranna. Það liggur nú fyrir, að á síðasta verðlagsári, þ.e.a.s. á verðlagsárinu 1967–1968, hafa bændur sjálfir formlega - það hefur verið gengið frá því nú þegar - tekið á sig tæpl. 50 millj. kr. lækkun frá hinu skráða verði á framleiðslu verðlagsársins 1967–1968. Og þó að það sé ekki algerlega fulluppgert fyrir þetta ár, er það þó sýnilegt, að því fer mjög fjarri, að það hafi verið komizt til botns í málinu. því fer mjög fjarri. Og það hefur verið gerð áætlun. Það er erfitt að gera áætlanir í landbúnaði og auðvitað miklu erfiðara en t.d. í iðnaði, af því að tíðarfar grípur þar mjög inn í alveg eins og veðrátta og mismunandi afli getur gert við sjávarsíðuna. En samkv. þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið, er ekki annað sjáanlegt en á því verðlagsári, sem nú stendur yfir, vanti svo mikið á, að grundvallarverð náist á þessu ári, að áætlaður gengishagnaður geri ekki betur en að brúa það bil eitt saman. Ég sagði áðan, að áætlunum um þetta efni væri að vísu ekki fyllilega að treysta, en ég get þó ekki ímyndað mér, að útkoman verði betri að því leyti, að minna vanti á en áætlunin gerir ráð fyrir. Ég get varla ímyndað mér það, þegar þess er gætt, sem mér er vel kunnugt um, að í þessari áætlun er gert ráð fyrir óbreyttri kjötsölu á innlendum markaði á þessu ári, óbreyttri frá því, sem var í fyrra. En því miður er það áreiðanlega of djarfi að gera sér vonir um það. A.m.k. bendir allt til þess, sem vitað er um kjötsölu innanlands á síðustu vikum, að hún muni dragast saman. Það er svo komið hag þjóðarinnar nú, að hinir efnaminni verða að draga við sig kaup á þeim matvælum, sem talin hafa þó verið hingað til með þeim ágætustu, sem Íslendingar eiga völ á, og leita heldur fanga á þeim slóðum, sem hægt er að fá ódýrari tegundir matar. Og það er þannig um fleiri atriði varðandi undirbyggingu þessarar áætlunar, sem eru á þann veg, mér er vel kunnugt um það, þó að ég hirði ekki að rekja það nánar hér, - að þess er ekki að vænta, að útkoman verði betri. Þess er ekki að vænta, að minna vanti á, að grundvallarverð náist en áætlunin gerir ráð fyrir. Ég vil enn benda á það, til frekari áréttingar, hversu þunglega horfir um, að landbúnaðurinn nái sínu tilskilda verði, hvað þá að þær tekjur fáist, sem framleiðsluráðslögin raunverulega gera ráð fyrir, sbr. ákvæðið um, að tekjur bænda skuli vera í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Ég vil enn fremur víkja að því, hvernig gengislækkun verkar fyrir íslenzka atvinnuvegi með mismunandi hætti eftir því, hversu mikinn hluta af framleiðslu sinni atvinnuvegirnir flytja úr landi. Því er haldið fram af hæstv. ríkisstj., að gengislækkunin hafi verið gerð fyrir atvinnuvegina og fyrst og fremst fyrir útflutningsatvinnuvegina og við skulum segja, að þetta sé rétt. Við skulum segja, að þeir hagnist á gengislækkuninni, vel að merkja, ef ekki heldur áfram sama þróunin og hér hefur átt sér stað á undanförnum árum. Og náttúrlega gerist ekki annað en það, sem gerðist hér í fyrra, er gengislækkun var gerð, að sama daginn var byrjað að safna í næstu gengislækkun. En við skulum nú sleppa því í þessu sambandi. En það er óhjákvæmilegt, þegar rætt er um landbúnaðinn og ráðstöfun gengishagnaðar til hans, að gera sér grein fyrir því, að landbúnaðurinn flytur ekki út nema lítinn hluta af sinni framleiðslu. Það er aðeins lítill hluti af hans framleiðslu, sem fær á sig verðhækkun vegna lækkunar á verðgildi íslenzkrar krónu, verðhækkun í íslenzkum krónum talið. En rekstrarvörur landbúnaðarins aftur á móti eru að langmestum hluta innfluttar og hljóta því að hækka gífurlega. Og verzlun með stærstu liðina af rekstrarvörum landbúnaðarins, eins og t.d. fóðurbæti, er þannig hagað, að innlendi kostnaðurinn er tiltölulega mjög lítill og verðhækkunin vegna gengislækkunar verður enn meiri hlutfallslega á því en á öðrum innflutningi, sem meiri innlendur kostnaður er á. Hún verður enn meiri. Landbúnaðurinn hefur þess vegna ekki beinan hagnað af gengislækkuninni sjálfri sem slíkur, þegar á heildina er litið. Og ef þurft hefur að gera slíka harða ráðstöfun sem gengislækkunin er, til þess að rétta hluta annarra atvinnugreina í landinu, ef þess hefur þurft og ef það ber tilætlaðan árangur, hver verður þá hlutur landbúnaðarins eftir þær sviptingar, sem orðið hafa í efnahagslífinu, þegar öll kurl eru komin til grafar? Hann getur áreiðanlega ekki orðið góður. Og ég held, að það geti enginn haldið því fram, að staða landbúnaðarins nú, þegar gengislækkunin er gerð, hafi verið þannig, að hann geti tekið á sig byrðar á sama tíma og þarf að gera stórar ráðstafanir til þess að greiða fyrir öðrum atvinnurekstri. Ég held, að það geti engum dottið slíkt í hug. Ég hef minnzt á skýrslu Hagstofunnar um tekjurnar. Við getum litið á almenna þætti eins og t.d. mannfjöldaþróunina í landinu. Hafa menn sótzt eftir því að fara inn í þessa atvinnugrein? Þróunin hefur ekki verið á þann hátt, heldur hefur fólkinu fækkað í sveitum, og menn hafa leitað á aðrar slóðir, þar sem betur hefur blásið. Og það má minna á það árferði, sem verið hefur í sumum héruðum og valdið þar mjög miklum erfiðleikum. Það liggja ekki fyrir tölur um skuldir landbúnaðarins, en það er verið að vinna að rannsókn á þeim málum. Tölur liggja ekki fyrir, en eigi að síður er það margt, sem liggur fyrir varðandi það mál, þó að heildarniðurstöður þeirrar rannsóknar séu ekki komnar. Það er vitað um miklu meiri vanskil en nokkru sinni áður á greiðslum af föstum lánum. Og á einstökum landssvæðum er vitað um stórfellda skuldasöfnun. Og þegar litið er á þessar almennu staðreynd, held ég, að engum geti komið það til hugar, að íslenzkur landbúnaður og bændastéttin þoli að taka á sig byrðar, að landbúnaðurinn þoli það sem atvinnuvegur á sama tíma og gerðar eru róttækar ráðstafanir til þess að létta undir með öðrum atvinnuvegum, sem hafa þó búið þannig fram undir síðustu misseri a.m.k., að til þeirra hefur fólksstraumurinn legið, en frá landbúnaðinum. Það heyrist að vísu oft um það talað, að landbúnaðarframleiðslan sé nú meiri en nota þarf innan lands, það sé sök bændanna sjálfra, og þeir geti þá sjálfir borið sínar byrðar, þegar útflutningsbætur þrýtur. En það er náttúrlega of langt mál að fara út í það, en ég vil þó árétta það, sem ég drap á áðan, að framleiðsla þeirrar vöru, sem óhagfelldust er til útflutnings, hefur minnkað fyrir tilstuðlan bændasamtakanna. Til viðbótar því vil ég einnig minna á það, að bændasamtökin hafa haft uppi ráðagerðir og leitað eftir því að fá aukið vald til handa Framleiðsluráði landbúnaðarins til þess að skipuleggja framleiðsluna á hagfelldan hátt, en það hefur ekki fengizt. Og ég vil nú einnig segja það, að íslenzkir bændur hafa lagt hart að sér við umbætur og með þeim árangri, að framleiðslan hefur vaxið þrátt fyrir það, þótt fólki hafi fækkað. Ég ætla ekkert að fara að afsaka það. En það hefur nú ekki verið til siðs hér í íslenzku þjóðfélagi, þó að misjafnlega hafi gengið í atvinnurekstri og jafnvel þó að mistök hafi átt sér stað í fjárfestingu, að refsa fyrir það. Við leggjum það til, minni hl. landbn., að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, að 1. gr. orðist alveg um og á þessa leið: „Fé það, sem kemur vegna útfluttra landbúnaðarafurða á reikning þann, sem um getur í 2. mgr. 4. gr. laga frá 12. nóvember 1968, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu, skal nota til verðuppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir, til viðbótar því fé, sem greitt er samkv. 12. gr. laga nr. 101 1966, allt að því marki, að bændur fái greitt hið skráða verð fyrir framleiðsluna. Landbrh. setur, að fenginni umsögn Framleiðsluráðs landbúnaðarins, nánari reglur um greiðslu fjárins.“ Við lítum svo á, að þegar það blasir við, að stórkostleg vöntun verður, á síðasta verðlagsári, á því, að bændur nái hinu skráða verði, og þegar það einnig liggur fyrir, að ekki er annað sjáanlegt en sú vöntun verði jafnvel enn þá meiri á því verðlagsári, sem nú stendur yfir, þá sjáum við ekki, að með nokkru móti sé forsvaranlegt að ráðstafa hinum svo kallaða gengishagnaði af landbúnaðarvörum á annan hátt en þann, að hann komi beint í hendur framleiðendanna og að það verði á þann hátt stuðlað að því, að þeir nái hinu skráða verði. Okkur sýnist, að annað sé ekki viðhlítandi. Og ég vil aðeins að lokum láta þess getið, að enda þótt við höfum tekið inn í okkar till. „allt að því marki, að bændur fái greitt hið skráða verð fyrir framleiðsluna,“ þá teljum við, að því fari fjarri, að það mark náist.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. var samþ. breyting á verðlagslögum varðandi skipun verðlagsnefndar. Sú breyting var gerð, að þrír verðlagsnefndarmenn skyldu skipaðir samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands, einn samkv. tilnefningu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, tveir samkv. tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands, einn samkv. tilnefningu Verzlunarráðs Íslands og einn samkv. tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga. En ráðuneytisstj. í viðskmrn. var gerður að formanni n. Þessi ákvæði skyldu gilda til ársloka 1968. Engin till. hefur opinberlega verið sett fram um það, að rétt væri eða eðlilegt að gera breytingu á þessari skipan, sem fellur úr gildi um næstu áramót. Má gera ráð fyrir því, að almennt samkomulag sé um það, að þessi skipan haldi áfram. Hins vegar má segja, að tvennt geti komið til greina varðandi það, að hún verði framlengd, annars vegar til bráðabirgða, t.d. til eins árs, eða þá, að hún verði framlengd til frambúðar og þá til fjögurra ára. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þessi skipan verði til frambúðar, þ.e.a.s. gildi í næstu 4 ár. Ef hins vegar hinu háa Alþ. sýnist eðlilegt að framlengja hana til bráðabirgða, til eins árs t.d. eins og gert var í fyrra, hefur ríkisstj. ekkert við það að athuga. Ef n., sem fær þetta mál til meðferðar, vill því breyta frv. í það horf, að skipunin gildi til eins árs einungis, hefur það fullt samþykki ríkisstj. Fleiri orð þarf ég ekki um þetta að hafa og legg því til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Svo sem hv. alþm. er án efa kunnugt, hefur í rúman áratug verið í gildi löggjöf, sem mælir svo fyrir, að skrá skuli æviágrip þeirra Íslendinga, sem látast, og hún varðveitt í Þjóðskjalasafni. Sá, sem haft hefur þetta starf með höndum, hefur verið nefndur æviskrárritari og hefur starfað í Þjóðskjalasafni. Þetta embætti varð laust á s.l. vetri, og þótti þá tímabært að taka þessa starfsemi, sem hefur verið gagnleg og merkileg að mörgu leyti, taka skipulag hennar til endurskoðunar. Sérstakt tilefni til þess varð það, að Háskólinn kom fyrir nokkrum árum á stofn svokallaðri erfðafræðideild til rannsóknar á vissum atriðum í sambandi við erfðir og efndi í því sambandi til nokkuð hliðstæðrar skráningar á æviatriðum Íslendinga og fór fram á vegum æviskrárritara. Þess vegna var efnt til viðræðna milli menntmrn. og Háskóla Íslands um möguleika á því að samræma þessi störf, þar eð í ljós kom, að um tvíverknað var að ræða að verulegu leyti. Leiddu þessar viðræður til þess, að samkomulag varð milli rn. og Háskólans um það að taka upp nýja skipun í þessum efnum, m.ö.o. að stofna prófessorsembætti við Háskólann til þess að annast þessa starfsemi, en leggja þá um leið æviskrárritaraembættið niður. Þegar farið var að svipast um eftir manni til þess að gegna slíku prófessorsembætti við Háskólann, þ.e.a.s. embætti, sem væri í ættfræði og mannfræði, þá þótti einsýnt að fá til þessara starfa þann Íslending, sem bezt er að sér allra Íslendinga og þótt miklu víðar væri leitað í ættfræði og þeirri mannfræði, sem ættfræðinni er skyld, en það er Einar Bjarnason núverandi ríkisendurskoðandi. Reyndist hann fús til þess að taka slíkt starf að sér. Þess vegna er þetta frv. flutt, en það gerir ráð fyrir því, að stofnað skuli við Háskóla Íslands prófessorsembætti í ættfræði og sé það tengt nafni Einars Bjarnasonar ríkisendurskoðanda, en hann skuli taka við störfum æviskrárritara samkv. gildandi löggjöf frá 1956, eftir því sem nánar sé fyrir mælt af menntmrn. að fenginni umsögn háskólaráðs. Kostnaðarauki af stofnun þessa embættis mundi ekki verða annar en sem til þess svarar, að laun prófessors eru hærri heldur en laun æviskrárritara. Hér er því í raun og veru ekki um stofnun nýs embættis að ræða, heldur það eitt, að embætti æviskrárritara er breytt í prófessorsembætti, og ætti það að vera trygging fyrir því, að sú merka starfsemi, sem fram hefur farið í Þjóðskjalasafni og á vegum Háskólans, verði betur og skipulegar af hendi leyst hér eftir en hingað til, ef þetta frv. nær fram að ganga. Að svo mæltu vildi ég leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það má segja um hæstv. menntmrh., að sjaldan bregður hann vana sínum. Það hefur verið venja hans á mörgum undanförnum þingum að koma til Alþ. með frv. um fjölgun starfsmanna við Háskólann á síðustu dögum þingsins fyrir jólafrí, og hann hefur lagt á það áherzlu, að þessi mál væru afgreidd viðstöðulaust og athugunarlaust, og þingmeirihluti hefur gert þetta fyrir hann. Mér finnst nóg komið af svo góðu. Þetta eru alveg ósæmileg vinnubrögð. Það er auðséð á þessu frv., að hæstv. ráðh. ætlast til, að þetta sé afgreitt nú þegar, því að þetta á að koma til framkvæmda um næstu áramót. Engin nauður rak hann til að bíða með þetta mál þangað til núna örfáum dögum fyrir jól. Hann gat vel lagt þetta fram snemma á þessu þingi eða í upphafi þess, svo að það gæti fengið þinglega meðferð. Ég ætla ekki nú að ræða um efni þessa frv., aðeins um meðferðina á þessu máli hjá hæstv. ráðh. Það er hún, sem ég tel, að sé fordæmanleg. Ég er reyndar ekki svo mikið undrandi yfir því, þó að hæstv. menntmrh. hegði sér svona, því að maður er ýmsu vanur frá hans hendi. En ég er meira hissa á því, að hæstv. forsrh. skuli láta svona vinnubrögð viðgangast í þeirri ríkisstj., sem hann veitir forstöðu, því að ég efast ekki um, að honum sé ljóst, að þetta eru alveg ósæmileg vinnubrögð. Ég teldi það nú réttustu meðferð þingsins á þessu máli, eins og það er í pottinn búið, að fleygja þessu nú þegar aftur í þennan óðamála mann, sem gengur undir nafninu hæstv. menntmrh. Það væri dálítil tilraun af þingsins hálfu til þess að kenna honum örlítið í mannasiðum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins fyrir hádegi á laugardegi í það að kappræða við hv. þm. um mannasiði, en aðeins taka það fram, að á því eru skýringar, að þetta frv. er ekki borið fram fyrr en núna. Það hafa farið fram víðtækar umr. við Háskólann og innan Háskólans um það, hvernig heppilegast væri að skipuleggja þetta starf, sem nú er meiningin, að Háskólinn taki að sér, en æviskrárritari hefur hingað til haft með höndum. Það hefur farið fram víðtæk vísindastarfsemi á vegum Háskólans á hliðstæðu sviði og því, sem æviskrárritari hefur haft með höndum. Það, sem hér er um að ræða, er að endurskipuleggja flókna vísindastarfsemi, og það hefur kostað miklar umr. innan Háskólans og við menntmrn. og við Þjóðskjalasafnið. Það er þetta, sem hefur tekið tíma. Ég skal fúslega játa, að það hefur tekið lengri tíma en ég upphaflega gerði ráð fyrir og ég hefði kosið. Hins vegar leyfði ég mér að flytja þetta frv. eingöngu vegna þess, að ég gerði ráð fyrir, að um það mundi ekki verða efniságreiningur hér á hinu háa Alþ. Ef um það er efniságreiningur, þá óska ég alls ekki eftir því, að málið verði afgreitt fyrir þinghlé og skal fúslega fallast á það, að 2. gr. frv., sem er um það, að það taki gildi 1. janúar, falli niður og að frv., hin nýja skipan, taki gildi, þegar Alþ. hefur afgr. frv. Sem sagt, ég flutti það í góðri trú um það og þóttist hafa ástæðu til þess að ætla það, ég hafði rætt málið við formenn stjórnarandstöðuflokkanna í haust og var í góðri trú um það, að um þessa nýskipan væri enginn efniságreiningur milli flokka á Alþ. Komi það í ljós, að svo sé, þá skal ég fúslega fallast á breytingu á frv. í þá átt og á það, að frv. geti fengið alveg venjulega meðferð hér á hinu háa Alþ. Ég hef ekki ætlað að þröngva neinni niðurstöðu, neinum úrslitum, upp á nokkurn aðila, hvorki þingflokk né þm., í þessu máli. Mín vegna má málið gjarnan bíða þangað til þing kemur saman aftur eftir nýár.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að lengja hér umr., en það er tvennt, sem mig langar að spyrja um. Ber að s`kilja þetta frv. þannig, ef að lögum verður, að þegar að því kemur, að Einar Bjarnason ríkisendurskoðandi fellur frá, verði embættið lagt niður? Ég skil það svo í lagagreininni, að það sé eingöngu bundið við hans nafn og væri þá þar með úr sögunni við það, að hann félli frá fyrir aldurs sakir eða á annan hátt. Í öðru lagi: Er þetta það embætti, sem Háskóli Íslands sækir helzt eftir, að nú verði bætt við í hans verkefnaskrá?



Herra forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þm., að ákvæði þessa frv. þýða það, að þegar Einar Bjarnason fellur frá, yrði embættið lagt niður, nema því aðeins að önnur skipan yrði gerð. M.ö.o. Alþ. mundi þá taka ákvörðun um það, hvort áfram skyldi vera prófessorsembætti í ættfræði við Háskóla Íslands. Ástæða þess, að þessi skipan var á höfð, er sú, að Háskólinn taldi, að það mundi vera óvíst, þegar Einar Bjarnason félli frá, að völ mundi vera á manni sérfróðum í ættfræði, sem eðlilegt væri, að hefði prófessorsembætti með höndum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að ættfræði er ekki akademísk fræðigrein, þannig að engin trygging er fyrir því, að eftir tiltekinn árafjölda sé völ á manni á Íslandi, sem Háskólinn mundi óska eftir, að gegndi prófessorsembætti í ættfræði við stofnunina, þannig að vel gæti þá komið til greina, að núverandi skipan yrði aftur tekin upp, þ.e.a.s. að sérstökum manni yrði falin æviskrárritastarfsemi og hann starfaði þá á Þjóðskjalasafni, eins og fyrrverandi æviskrárritari gerði. Þetta er atriði, sem Alþ. mundi taka ákvörðun um á sínum tíma. En ákvæði frv. um þetta efni er einmitt haft svona í samráði við Háskólann annars vegar og Einar Bjarnason ríkisendurskoðanda hins vegar. Með þessu móti vona ég, að fyrri fsp. sé að fullu svarað. Um hina fsp., hvort þetta sé það embætti, sem Háskólinn leggur áherzlu á að fá fyrst og fremst, er þetta að segja. Frumkvæði í þessu efni er ekki komið frá Háskólanum. Hugmyndin um að leysa málið upp á þennan máta er frá mér eða frá ríkisstj. komin. Hún hefur hins vegar verið rædd rækilega við Háskólann, svo rækilega, að það hefur valdið því, að málið kemur ekki á dagskrá hér fyrr heldur en raun ber vitni. En þetta frv. er flutt í fullu samráði við háskólaráð og hefur fullt samþykki þess. Enda má segja, að ekkert sé frá Háskólanum tekið, þó að hann fái nýjan prófessor í ættfræði, og eins og ég sagði áðan, er hér heldur ekki um nema mjög óverulegan kostnaðarauka að ræða, það er ekki um nýtt embætti að ræða, heldur flutning á embætti úr Þjóðskjalasafni yfir í Háskóla í þann tíma, sem Einars Bjarnasonar getur notið við, og ég endurtek, að ég tel tvímælalaust hér vera um vinnuhagræðingu að ræða, auk þess sem um það er að ræða að losa starfskrafta manns, sem hefur einstæða þekkingu á málum, sem ég ætla, að öllum Íslendingum séu sérstaklega hjartfólgin, úr starfi, sem er mjög fjarskylt hans megináhugamáli, í starf, þar sem óvenjuleg þekking hans og atorka mundi njóta sín fyllilega.



Herra forseti. Ég á sæti í menntmn. þessarar hv. d., og það er búið nú þegar að boða fund í n. á mánudagsmorgun. Ég geri ráð fyrir, að það sé um þetta mál m.a. Hæstv. menntmrh. tjáði okkur áðan, að hann leggi ekki áherzlu á, að málið gangi fram fyrir jól, ef einhver ágreiningur sé um það. Ég vil láta hann vita strax mína afstöðu, hvað meðferð málsins snertir. Ég tala ekkert um efni málsins, ég hef ekkert athugað það. Ég vil láta hann vita það, að ég mun á nefndarfundinum óska þess, að málið sé ekki hespað af fyrir jól. Hins vegar segi ég ekkert um efni frv. Þetta vil ég, að komi hæstv. ráðh. ekkert á óvart.



Herra forseti. Við, sem höfum setið hér á hv. Alþ. nokkuð lengi, minnumst þess, að annað veifið síðustu árin hafa verið flutt hér frv. nokkuð svipaðs efnis og það frv., er liggur frammi á þskj. 145 um breytingu á l. um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu innan landhelginnar. Við minnumst þess, að allajafna, þegar mál þessi á annað borð hafa komizt það langt að vera tekin til umr. á hv. Alþ., hafa upp hafizt miklar og harðvítugar deilur um efni frv. og öll hafa örlög þeirra orðið hin síðari árin, að þau hafa dagað uppi. Ég minni á þessa staðreynd, því að mér finnst rétt að ganga út frá vissum forsendum, þegar við ræðum þessi mál, og hafa þá reynslu í huga, sem við höfum fengið hér á hv. Alþ. síðustu árin. Ég verð að segja það, að ég varð dálítið hissa, þegar ég sá það frv., sem hér var lagt fram fyrir tveim dögum, fyrst og fremst vegna þess að starfandi var n. tilnefnd af þingflokkunum öllum og skipuð af hæstv. ríkisstj. einmitt til þess að athuga þessi mál. Í öðru lagi fannst mér það nánast furðulegt að flytja frv. um jafnmikið og viðkvæmt deilumál og hér er um að ræða 5–6 dögum fyrir jólaleyfi þm. - á tíma, þegar mörg önnur stórmál eru til meðferðar - mál, sem vitað er, að þarf að afgreiða fyrir áramót. Það gaf því auga leið, að lítill tími mundi verða til þess að sinna jafnvandasömu máli og þetta er, enda virðist fyrsta reynslan frá umr. hér í gær gefa vissar vísbendingar um, að ekki muni þetta frv. óbreytt fara í gegnum þingið án mikilla umr. og deilna með þeim afleiðingum, sem það kann að hafa á frekari framvindu málsins í n. þeirri, sem starfar, ef hún þá starfar mikið lengur eftir þetta. Það er látið að því liggja, að það þurfi að vinda að því bráðan bug að finna lausn - bráðabirgðalausn, eins og það er orðað - á mjög viðkvæmu vandamáli og ástandi, sem komið er upp eftir 1. des. s. l. Nánast er að því látið liggja, að það sé óhæfa að standa í vegi fyrir slíkri bráðabirgðalausn. Vegna þessa langar mig til þess í nokkrum orðum að rekja gang þessara mála - landhelgismálanna - á hv. Alþ. í nokkrum stórum atriðum til þess að sýna fram á, að þeir, sem nú vilja halda því fram, að það sé nánast óviðeigandi, að staðið sé gegn þessari bráðabirgðalausn, hafa ekki fyrir allt of löngu verið, að því er virðist, áhugalitlir um það, að þessi mál yrðu krufin til mergjar og reynt yrði að finna einhverja lausn á þeim, sem samkomulag gæti tekizt um. Ég vil þá í fyrsta lagi minna á, að ég ásamt nokkrum fleiri hv. þm. úr Framsfl. höfum flutt till. hvað eftir annað - í þrjú til fjögur skipti - um skipun nefndar til þess að gera till. til Alþ. um skynsamlega nýtingu fiskveiðilandhelginnar innan landhelgislínunnar. Þessar till. okkar hafa verið svæfðar á hverju einasta þingi undanfarin ár, þannig að á þessum árum virðist ekki hafa verið ýkja mikill áhugi hjá mörgum þeim, sem nú tala allt í einu um, að ekki megi dragast í mánuð að reyna að finna samkomulagslausnir í þessum viðkvæmu deilumálum. Ekki virðist hafa verið á þeim tíma allt of mikill áhugi hjá þeim til þess að vinna að þessu málefni, meðan góður tími gafst til. Ég vil næst minna á, að í fyrra á síðasta þingi var fyrir frumkvæði þm. úr þremur kjördæmum, þ. e. Suðurlandskjördæmi, Reykjaneskjördæmi og Reykjavík, komið á fót viðræðunefnd þm. úr þessum kjördæmum til þess að reyna að finna einhverjar lausnir á þeim vandamálum, sem fyrir hendi voru vegna þeirra reglna, sem giltu um botnvörpuveiðar í landhelgi. Því er ekki að leyna, að þm. af þessu svæði hafa á undanförnum mánuðum orðið fyrir allmiklum þrýstingi frá ýmsum sjómönnum og útvegsmönnum, sem hafa viljað fá aukin veiðiréttindi til botnvörpuveiða innan landhelginnar. Þetta mál hefur mjög á okkur brunnið öllum. Við vitum líka, að á þessu svæði, sem við erum fulltrúar fyrir, er einnig að finna mjög harðvítuga andstöðu gegn nokkurri rýmkun heimilda í þessum málum. Þess vegna er málið ákaflega erfitt viðfangs fyrir okkur alla og brennur heitt á okkur öllum. Hins vegar var það okkar skoðun og er enn, að ég má segja allra, að það ástand, sem hér hefur ríkt í þessum málum undanfarna mánuði og undanfarin ár, sé algerlega óviðunandi. Um það vorum við sammála, og þess vegna vildum við leggja okkur fram um það að reyna, hvort við gætum orðið sammála um einhverjar breytingar og skynsamlegri reglur í þessum efnum en fyrir hendi eru núna. Hæstv. ríkisstj. vissi um þessa vinnu okkar þm. úr þessum þrem kjördæmum. Ég lagði það hvað eftir annað til að ríkisstj. gengi í það að skipa formlega n. til þess að annast þessi mál, svo að þetta væri tekið úr þeim farvegi, sem á ýmsan hátt var óeðlilegur, að einstakir þm. tækju sig saman um að skipa n. í málið til þess að vinna að því. En á það var ekki hlustað. Ég vil þá næst minna á, að það var á síðasta Alþ., s. l. vor, að hæstv. sjútvmrh. skýrði þingheimi frá því, að nú hefði ríkisstj. loksins tekið á sig rögg í málinu og ákveðið að skipa í það nefnd frá öllum þingflokkunum og eftir tilnefningu þeirra til þess að athuga þessi mál í heild og gera till. um þau. Framsfl. og - ég held - raunar allir þingflokkarnir tilnefndu menn í þessa n. strax í vor. Hins vegar dróst það í marga mánuði hjá hæstv. sjútvmrh. að koma því í verk að skipa n. og það var fyrst með bréfi 2. okt. s. l., að n. var skipuð. Með leyfi hæstv. forseta langar mig til þess að lesa upp það verkefni, sem n. var ákvarðað af skipunarvaldinu í þessu bréfi, en þar segir svo: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að skipa 5 manna n. samkv. tilnefningu stjórnmálaflokkanna til þess að gera till. til ríkisstj. um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi. Till. eiga að miðast við sem bezta hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar fyrir sjávarútveginn í heild og einstök útgerðarsvæði, og skulu þær ná til allra skipastærða og veiðiaðferða. Við tillögugerð sína skal n. gæta sérstaklega, að nauðsynlegt er að forðast ofveiði nytjafiska.“ Þetta var það veganesti, sem n. hafði til þess að starfa eftir. En það var ekki eins og öllum steinum væri rutt úr vegi, þó að loksins hefði n. fengizt skipuð, því að af einhverjum ástæðum dróst það í heilan mánuð hjá formanni n. að kveðja hana saman til starfa. Ég rifja þetta upp til þess að sýna fram á það áhugaleysi og þann seinagang, sem hefur verið í þessu máli allt fram til allra síðustu daga, að allt á um koll að keyra og koma í gegnum hv. Alþ. í krafti flokkavalds mjög umdeildu frv. á einni viku. Ég minni á þetta, eins og ég sagði í upphafi, til þess að sýna það, hversu í raun og veru það er fráleitt, þegar því er haldið fram og látið í það skína, að við, sem erum ekki reiðubúnir til þess að samþykkja þetta frv. á stundinni óbreytt eins og það er, séum að standa í vegi fyrir einhverri bráðabirgðalausn, sem hafi skyndilega orðið til. Það hefur verið áður frá því skýrt, að landhelgisnefndin kom saman 31. okt. s. l. og fyrstu fundirnir fóru mikið í umr. um það, hvernig eðlilegt væri að haga starfsháttum n. Mönnum varð það ljóst, að hér var um ákaflega viðkvæmt og vandasamt mál að ræða, og voru allir á því vegna fenginnar reynslu frá fyrri árum, að hér yrði að vinna varlega og í fullu samráði við þingflokka þá, sem tilnefnt höfðu nm. Það var um það fullt samkomulag í n. að kynna og skýra þingflokkunum frá gangi mála í n. jafnóðum og hlutirnir gerðust. Allir nm. voru sammála um, að umfram allt yrði að reyna að halda friðinn í n. og reyna að tengja saman ólík sjónarmið. Það var svo, að okkur bárust um það fregnir nokkrum dögum fyrir 1. des. s. l., að til stæði, að hæstv. dómsmrh. veitti almenna sakaruppgjöf vegna landhelgisbrota og ákveðið væri frá sama tíma að breyta um framkvæmd í sambandi við réttargæzlu í landhelgismálum, en framfylgja þeim dómum, sem kynnu að verða kveðnir upp eftir 1. des. s. l. vegna brota, sem framin hefðu verið. Þetta var mikil breyting frá því, hvernig hlutirnir höfðu gengið til í þessum málum um nokkuð langan tíma. Þegar við í n. fréttum af þessum fyrirætlunum, slógu þær okkur alla jafnt mjög illa. Það var ákveðið og samþ. í n. að fela formanni n. að ganga á fund hæstv. ráðh. með einróma tilmæli nm. um það að hverfa frá þessari ráðagerð. Okkur þætti eðlilegra, fyrst n. væri starfandi í málinu, sem ætlaði sér að skila till. til ríkisstj. um mánaðamótin janúar-febrúar, að bíða með þessa breyttu framkvæmd, þar til séð væri, hver yrðu afdrif þeirra till., sem n. kynni að verða sammála um. En á það var því miður ekki hlustað með þeim afleiðingum, að nú stöndum við frammi fyrir miklu vandamáli í dag, sem er flutningur þessa frv., sem hér er verið að ræða og fyrst og fremst er til þess ætlað að skera hæstv. ráðh. niður úr snöru, sem hann hefur brugðið um háls sér, og þess er þá væntanlega vænzt, að við í stjórnarandstöðunni komum þar til hjálpar. Þegar nm. varð það ljóst, að ætlun hæstv. dómsmrh. var sú að hvika í engu frá þessari ákvörðun sinni, leitaði formaður landhelgisnefndarinnar eftir því við nm., hvort þeir gætu orðið um það sammála að hverfa frá áður greindri vinnuáætlun um að skila till. um mánaðamótin janúar–febrúar og gætu orðið sammála um að skila einhverjum till. núna fyrir áramótin. Hann bað menn að kanna þetta hvern í sínum flokki, og ég hygg, að það hafi verið gert af okkur allflestum, en niðurstaðan varð sú, að með hliðsjón af þeim ráðstöfunum, sem þegar var búið að gera í málinu, m. a. það, að ýmsir þm. voru búnir að ákveða fundi í kjördæmum sínum t. d. á Austurlandi í janúarmánuði n. k. um þessi mál og önnur kjördæmi höfðu þegar kosið n. til þess að ræða við landhelgisnefndina um þetta og þar fram eftir götunum, varð það niðurstaðan a. m. k. í þeim flokki, sem ég tilheyri - og það var einróma álit allra, sem á þeim fundi voru, að sjálfsagt væri að halda fast við þá vinnuáætlun, sem gerð hafði verið í upphafi, enda sýndist mönnum það vera einasta vonin til þess að fá einhverja skynsamlega lausn á þessum málum, sem búin eru að vera deilumál í þinginu um margra ára bil. Það varð því úr, að n. gat ekki orðið sammála um að flytja till. eða till. svipaðs efnis og hér liggur fyrir einróma, en hins vegar hafa tveir menn í landhelgisnefnd tekið sig út úr og gerzt flm. að þessu frv. Það má vafalaust halda því fram, að það þýði lítið að deila um það, sem gerzt hefur til þessa, þó að ég hafi rifjað þetta upp til þess að fá vissar forsendur. Aðalspurningin hlýtur náttúrlega að vera, hvað við getum gert nú í því vandræðaástandi, sem upp er komið. Mér sýnist, að hv. Alþ. eða hv. d. hafi um þrjá kosti að velja. Hún getur í fyrsta lagi reynt að hefja samninga um breytingar á frv., er gerðu það líklegt, að það mætti minni andstöðu í d. en það hefur þegar mætt og kemur til með að mæta. Þessi leið út af fyrir sig er æskileg að mínum dómi, og ég er reiðubúinn að ganga í það með öðrum að vinna að breytingum á frv., er gætu dregið úr þeirri andstöðu, sem fyrir hendi er í dag í d. Á þetta hefur lítillega reynt núna í gær og í dag, en það, sem ég hef heyrt um árangur af því, er harla lítið enn þá a. m. k. Þessi kostur, sem ég vil ekki útiloka, er að mínum dómi ekki nema sá næstbezti. Ég tel að úr því, sem komið er, sé tvímælalaust bezt að draga þetta frv. eins og það er til baka og setja allan kraft, sem hægt er, í störf landhelgisnefndarinnar, þannig að öruggt megi telja, að till. frá henni geti legið fyrir núna strax seinni partinn í janúar. Sá væri beztur kostur að mínu viti. Þriðji kosturinn er sá, að með flokkavaldi verði reynt að knýja þetta frv. óbreytt fram í deildinni, en ég vara þá við þeim afleiðingum, sem það kann að hafa fyrir allt þetta mál í heild í framtíðinni. Hér er einungis um bráðabirgðalausn að ræða, sem gilda á um ákveðinn tíma. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég tel, að slík bráðabirgðalausn knúin fram af meira eða minna handjárnuðu þingliði mundi marka djúp spor í meðferð og lausn landhelgismálsins, þegar fram líða stundir. Frv. þetta gerir ráð fyrir, að ráðh. hafi að fengnum till. frá Hafrannsóknastofnuninni og Fiskifélaginu heimild til þess að leyfa togveiðar á tímabilinu frá 1. janúar til 30. apríl 1969 á bátum allt að 200 brúttórúmlestir að stærð upp að 4 mílum fyrir Norðurlandi og upp að 3 mílum fyrir Suðurlandi miðað við strandlengju. Mér er það alveg ljóst, að þessi lausn er nægjanleg fyrir sumar verstöðvar í landinu. Mér er það fyllilega ljóst, að Vestmanneyingar eiga við mikla erfiðleika að stríða, ef engar breytingar fást á þessum reglum núna um einhvern tíma. En ég vil benda á, að með þeirri lausn, sem frv. óbreytt tryggir, er verið á hróplegan hátt að gera upp á milli útgerðarplássa, sem eru sambærileg á allan hátt. Vestmanneyingar mundu samkv. þessu fá nærri því öllum óskum sínum framfylgt, en nágrannaþorp Vestmannaeyja, Grindavík, fengi með frv. enga lausn sinna sérmála. Þó er það staðreynd, að um 15–20 bátar í Grindavík - smáir bátar, sem geta tæplega notað sér það að fara langt austur með landinu til togveiða og hafa stundað togveiðar á svæði, sem liggur innan þriggja mílnanna - fá enga lausn. Enginn þessara báta fengi nokkra lausn. Og á þetta svæði hafa einnig komið smærri bátar frá Keflavík og öðrum stöðvum við Faxaflóa, þannig að sé allt talið, má segja, að fjöldi þeirra báta, sem þetta svæði hafa stundað frá Reykjanestá og að Selvogsvita, sé nálega jafnmikill og fjöldi Vestmannaeyjabáta. Með frv. á að leysa vandamál Vestmannaeyjabátanna, en skilja hina alla eftir í sömu vandræðunum - í þeim vandræðum, sem hin nýja framkvæmd landhelgismálanna hefur skapað. Ég finn ekki minnstu sanngirni í svona lausn - ekki nokkra. Frv. er um það að veita hæstv. sjútvmrh. heimild til þess að leyfa þessar veiðar. Nú liggur ekkert fyrir hv. d. um það, hvernig hæstv. ráðh. hyggst nota þessar heimildir eða hvort hann yfirleitt mundi nota þær. Um það vantar allar yfirlýsingar enn þá og hefði þó verið eðlilegt, að þd. yrði gerð ljós grein fyrir því, hvernig hæstv. ráðh. hyggst nota þær, ef þetta frv. verður samþ. En ég vil minna á, að það er ekki lítill vandi, sem ráðh. er fenginn með því að veita honum þessar heimildir. Hann hefur nokkuð víðtækar heimildir þegar frá Alþ. um það að leyfa togveiðar allt inn að 4 mílum á vissum stöðum á vissum tímum við landið, en hann hefur ekki treyst sér - og ég vil ekkert lá honum það - til að nota þær nema að mjög litlu leyti. Ég held, eins og ég sagði áðan, að bezti kosturinn sé sá úr því, sem komið er, að reyna að hraða störfum í landhelgisnefndinni. Hv. 1. flm. þessa frv. segir þannig sjálfur í þeirri grg., sem fylgir frv., að veigamestu rökin fyrir því, að það sé flutt, sé einmitt sú staðreynd, að á aðalveiðisvæðunum bæði fyrir Suður- og Norðurlandi verða bátar ekki gerðir út yfir sumartímann með neinum árangri nema á botnvörpuveiðar. En nú eru allar líkur á því og nærri því vissa, að yrði beðið eftir till. landhelgisnefndarinnar og þær kæmu inn í hv. Alþ. um mánaðamótin janúar - febrúar og gæti tekizt um þær samkomulag, eru allar líkur á því, að hér væri hægt að afgreiða á hv. Alþ. nýjar reglur um þessi mál e. t. v. í febrúarmánuði, þannig að ekki er þá komið fram á sumartímann. Ég vil líka benda á, að einmitt í janúar og febrúar er nokkuð mikið línuúthald stundað einmitt á þeim tíma og það hefur komið fram m. a. á fundi, sem haldinn var 8. des. s. l. suður í Stapa í Njarðvíkum, að menn þar töldu, að ákveða yrði línunni sérstök svæði, sem ekki mætti toga á einmitt í janúar og febrúar. Því hefur verið haldið fram, að það hafi verið eðlilegt af hæstv. dómsmrh. að breyta til um framkvæmdina um viðurlög við landhelgisbrotum núna 1. des., því að það hefði orðið að knýja Alþ. til þess að leysa þessi mál. Hvað sem um þessa röksemd hefði mátt segja t. d. á s. l. ári og fyrri hluta þessa árs, þá held ég, að það sé mjög erfitt að finna henni stað einmitt núna. Ég held, að nú í fyrsta skipti hafi verið vegna starfa landhelgisnefndarinnar nokkur von um, að samkomulag gæti tekizt um lausn þessara mála. Ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að við eigum að hagnýta okkur landhelgina á eins skynsamlegan hátt og mögulegt er að beztu manna yfirsýn og hafa hliðsjón af búsetu manna víðs vegar um landið, þegar við ákveðum þau not. Að þessu stefna störf landhelgisnefndarinnar. Nú á að hleypa öllu í hnút í störfum landhelgisnefndarinnar. Það á að kljúfa hana með þessu frv. og hv. Alþ. líka í afstöðunni til þessa máls núna rúmum mánuði áður en búast má við því, að till. komi frá landhelgisnefndinni. Þetta tel ég mjög óviturlega aðferð og get því ekki tekið undir það, að að því liggi rétt rök, að hæstv. ráðh. ákvað þessa breyttu aðferð í sambandi við landhelgisbrotin einmitt núna. Hann hefði að mínu viti betur beðið með að breyta til þar til útséð var um nýjar till. um landhelgismálið. Hv. 3. þm. Sunnl. hefur lagt fram hér brtt. við frv. sitt, sem ég fæ ekki séð, að skipti nokkru einasta máli. Þá heimild, sem hann þar leggur til að veita ráðh., er alla að finna í frv., þannig að hér er ekki um nokkurn nýjan hlut að ræða. Ég vil svo að síðustu segja þetta: Mér er vel ljóst, að það er óhjákvæmilegt að veita einhver aukin fríðindi til togveiða innan landhelgi frá því, sem núna er á vissum svæðum og á vissum tímum ársins. Ég tel yfirgnæfandi hagsmuni bundna við það frá því, sem er. Ég trúi því líka og treysti, að með ítarlegri könnun verði unnt að koma þessum breytingum fyrir án þess að skerða lífshagsmuni sjómanna, er aðrar veiðiaðferðir nota, og án þess að ganga of nærri fiskistofnunum hér við land. Langlíklegasta leiðin til þess, að þessu marki verði náð, er sú að undirbyggja tillögugerð vel og kynna tillögurnar í þingflokkunum stig af stigi. Þessi er hugsunin að baki landhelgisnefndarinnar. Ef nú á að spilla þessum grundvelli með því að efna til harðvítugra deilna um þetta viðkvæma mál á síðustu dögum þinghaldsins fyrir jólaleyfið, þá tel ég, að meira tapist fyrir okkur, sem viljum auka réttindi togveiðibátanna, en vinnist auk þess óréttlætis, sem það skapar þeim, sem algerlega hliðstæða aðstöðu hafa og ég vék hér að rétt áðan. Í fyrsta lagi er allsendis ólíklegt miðað við fyrri undirtektir á Alþ., að meiri hluti sé fyrir þessu máli eins og það ber nú að og í því formi, sem það er. Í öðru lagi tel ég mig hafa sýnt fram á, að hæstv. ríkisstj. hafi sýnt málinu fyllsta tómlæti til þessa og með síðustu skyndiaðgerðum sett málið í þann hnút, sem henni ber að leysa og hún hefur á sínu valdi að leysa, þannig að landhelgisnefndinni gefist tóm til þess að skila till. sínum á þeim tíma, sem í upphafi var ákveðinn. Á þennan hátt einan tel ég sæmilegt að vinna að þessu máli.



Herra forseti. Ég skil ekki vel afstöðu þessara virðulegu nm. Mér skilst á málflutningi þeirra, að þeir líti svo á, að það sé komið aftan að sér á einhvern hátt og n. sé á einhvern hátt sýnd lítilsvirðing. Þetta er fjarri því. Frv. er alveg tímabundið, og það er tímabundið vegna þess, að það er ætlazt til, að n. hafi aðstöðu til að starfa á þessu tímabili. Ég hygg, að þeim veiti ekkert af þessum 4 mánuðum - eða hvað það nú er - til þess að undirbúa sínar till., og ef þeir koma með þær fyrr, er það allt í lagi. Þá eru þær lagðar fyrir þingið og verða samþ. sem lög, og þar með er þetta frv. fallið úr sögunni. Þeir geta lagt það fram í janúarlok. Það er ekki sennilegt, að þingið komi hér saman fyrr en í janúarlok, og ætli það veiti af 1–2 mánuðum til að ræða það og undirbúa. Annars vona ég, að þeim takist vel í sínum störfum og þeir komi með viturlegar till., en ég er nú enginn spámaður. En ég hygg samt, að þeim takist aldrei að koma með till., sem allir eru ánægðir með. Það geta orðið einhverjar deilur um það frv., sem þeir koma með, bæði meðal okkar og eins úti í byggðunum. Ég hygg nefnilega, að engin n. og enginn maður geti komið með till., sem allir telja réttlátar og skynsamlegar í þessu máli. En að við séum á einhvern hátt að gera lítið úr störfum þeirra; það er fjarri því. Og við höfum ekki verið með neinar árásir á þeirra starfshætti. Það er engin ástæða til að kenna einstökum nm. um, hvað þessi störf hafa dregizt. Ef á að kenna einhverjum um það, er það sjútvmrh. og þá helzt formaður n., sem ekki hafa hafið störf fyrr. Það er enginn að vanþakka störf nm. eða ráðast á þá. Það er fjarri því. Þetta er aðeins bráðabirgðalausn, og það má deila um, hvort ekki hefði verið hægt að komast hjá þeim atvikum, sem hafa valdið því, að nauðsyn er að leysa þetta mál nú. En úr því, sem komið er, er það tilgangslaust. Við þurfum að leysa þetta mál og leysa það strax. Það má vel vera, að hefði ekki verið farið að náða þessa lögbrjóta og hefðu þessir 4 bátar ekki verið að toga fyrir utan gluggann hjá Landhelgisgæzlunni, þá hefði þetta ekki komið til. Allt hefði verið, eins og það var. En þetta bara skeði. Landhelgisbrjótarnir voru náðaðir, en hinir toguðu. Þeim var refsað - eða afli og veiðarfæri tekin af þeim, að mér skilst. Þeir hafa enga peninga til þess að innleysa veiðarfærin og borga sektirnar. Við vitum ósköp vel, hvernig fjárhag bátanna er háttað nú, og ef á að breyta þannig við þessa fjóra, þá verður að sjálfsögðu að gera það við aðra. Það er nú þetta, sem hefur skapað þessa aðstöðu, og vandinn er fyrir hendi og hann verður að leysa. Vestmanneyingar eru búnir að binda sína 40 báta og fara ekki á sjó fyrr en þeim er leyft annaðhvort að toga, eins og þeir hafa gert, og leyft að brjóta lögin eða einhver breyting er á gerð. Og vilja þessir menn, sem vilja fresta málinu, bera ábyrgð á því? Bátseigendur sjálfir segjast ekki hafa efni á þessu. Þeir hafi ekki efni á að bíða aðgerðarlausir. Ég lít þannig á, að þetta sé hlutur, sem við þurfum að leysa. Við vitum, hvernig það er, þegar einstakir menn koma með frv. í þingið. Ég er nú ekki gamall þm., en ég hef fengið að sjá það, að það má heita ógerlegt að koma fram máli. Það er alveg án tillits til þess, hvort það er skynsamlegt eða ekki. Ef einstakir þm. koma með eitthvað, er það venjulega svæft, nema það sé þá alveg einskis virði og það sé þá gert fyrir þá að lofa því að fljóta í gegn - þáltill. eða eitthvað slíkt, sem ekkert er svo gert með. Þannig er nú ástandið í þinginu, og ég tel þetta dálítið vafasaman hlut. Ég sé ekki að neinn þurfi að vera móðgaður á nokkurn hátt, þó að það sé ekki hægt að ræða við alla þm., áður en frv. er borið fram t. d. eins og þetta frv. Það er lagt fram af nokkrum mönnum. Það er ætlazt til, að það fari í n. Það hefur víst enginn okkar lýst því yfir, að við getum ekki gengið inn á breytingar. Ég fyrir mitt leyti sagði meðflm. mínum það strax, að persónulega óskaði ég eftir, að vissum ákvæðum væri breytt í frv. eins og það liggur fyrir. En við vitum það, að þótt einhver einn maður vilji eitthvað í 60 manna hóp, getur hann ekki ætlazt til þess að fá algerlega að ráða. Og það er mér vel ljóst. Ég lagði fram frv. um lausn á þessu fyrir þremur árum. Tvisvar var það svæft, en svo stóð dómsmrh. upp, þegar ég kom með það í annað eða þriðja skipti, og lýsti því yfir, að þetta væri nauðsynjamál og þetta þyrfti að leysa, enda er hann manna sanngjarnastur og samvinnuþýðastur. Ég held, að vegna stuðnings dómsmrh. hafi óbeint komið þessi nefndarskipun. Við vorum, held ég, þrír í sjútvn. í fyrra, sem breyttum þessu frv., sem ég lagði upphaflega fram, og bættum inn í það. Ég taldi það raunar ekki til bóta, en ég gekk inn á það. Við lögðum þetta fram hér í fyrra. Það fékkst ekki samstaða um það m. a. af því, að hæstv. sjútvmrh. var á móti því, að þetta væru heimildarlög, og mér skildist, að hann væri því alls ekki fylgjandi, að hann kærði sig ekkert um að hafa þetta vald og óskaði eftir því, að þetta væri ákveðnara og hann þyrfti minni ábyrgð að bera á framkvæmdunum. Ég held nefnilega, að það sé þannig með þessa landhelgislöggjöf, að við verðum að þreifa okkur áfram. Það getur enginn maður fullyrt í dag, hvað hagkvæmt er að gera t. d. eftir nokkur ár. Reynslan verður að skera úr í því efni, og ég held, að það sé þannig með landhelgina eins og með túnin okkar, að við þurfum að rækta hana á skynsamlegan hátt og nytja á skynsamlegan hátt. Og það er ómögulegt hvað lengi, sem þessi virðulega nefnd starfar, þá getur hún aldrei komið með þannig frv., að það sé hægt að fullyrða, að það sé varanleg lausn á málinu. Og við getum aldrei samþ. frv. um efni líkt og þetta, þannig að við getum ekki búizt við, að reynslan sýni, að hagkvæmt sé að breyta því á einhvern hátt. Við skulum ekki vera að gera okkur svo stóra. Í þessu frv. er miðað við þriggja mílna takmörk frá strönd á Suðurlandi og fjögurra mílna takmörk fyrir norðan frá yztu annesjum, eins og gamla grunnlínan var, og viðvíkjandi því vil ég benda þessum mönnum á, sem eru að tala á móti þessu, að þetta er miklu meiri friðun en var, því að þeir fóru um allt alveg upp undir kálgarðana. Og ef einhvers staðar var einhver hraunlaus blettur hér á vestursvæðinu, var togað á honum. Þetta er þó friðun frá því, sem verið hefur, þannig að ástandið ætti að verða betra en það hefur verið undanfarin ár. Hitt má svo um deila - og persónulega hafði ég þá skoðun, að réttast væri að friða fyrir togi svæðið vestan við Vestmannaeyjar síðari hluta vetrar a. m. k., hvað sem um sumartímann er. Við lítum svo á, að þar ættu netabátarnir að fá þá aðstöðu, og eins er það með aðalhrygningarsvæðin. Raunar er það hraunið, sem verndar hrygningarsvæðin. Það vitum við, og sennilega væri allt annað ástand í okkar fiskveiðimálum, ef hraunið væri ekki til þess að forða frá því, að það væri togað á þeim svæðum. En þetta er allt atriði, sem þarf að athuga. Viðvíkjandi Norðurlandi skal ég taka það fram, að ég legg ekkert sérstakt kapp á, að það sé neitt ákveðið um það nú. Ég lít svo á, að það skipti þá ekki miklu máli í vetur. Ég hygg, að þeir skjótist inn fyrir línuna, þegar ísinn kemur, eins og þeir gerðu s. l. vetur, hvort sem við samþykkjum þetta frv. eða ekki. Hitt er mér ljóst, og ég er búinn að tala um það ár eftir ár í Norðurl. v., að þeir gætu aldrei fengið hráefni að sumrinu og ekki nema takmarkað að vetrinum nema með togveiðum. Fyrst voru allir á móti þessu. Reynslan hefur bara sýnt, að þetta er satt. Nú fóru þeir að nota togbát í sumar á Sauðárkróki, og fólkið hafði nóga vinnu - líka á Skagaströnd - og hefur haft miklu meiri atvinnu heldur en vanalega. Á Siglufirði hefur alltaf verið gert dálítið af því að veiða í tog, og á Hofsósi eru þegar hafnar tilraunir til að fá togskip. Togveiðar fyrir Norðurl. v. eru frumskilyrði fyrir atvinnulífi í byggðunum. Hitt er svo annað mál að þessir bátar þurfa ekki að veiða innan landhelgi á sumrin. Það, sem vakti fyrir mér, þegar ég kom með frv. upphaflega, var, að það væru veittar einhverjar undanþágur að vetrinum. Þá eiga bátar af takmarkaðri stærð erfitt með að fara lengst út í haf. Og það ætti að vera hægt án þess að eyðileggja fiskstofninn. Annað er það, að það getur vel komið til greina, og þessi n. ætti að athuga það, hvort það gæti ekki komið til greina, að hafa möskvastærðina stærri en verið hefur, því að ég sé ekki ástæðu til að við séum að veiða smáfiskinn, þegar ástandið er þannig hjá fiskvinnslustöðvunum, að þær vilja helzt komast hjá því að vinna hann eins og var t. d. fyrir norðan í sumar. Það borgaði sig ekki fyrir frystihúsin að kaupa hann, verðið var það hátt á minni fiskinum, og þeir tóku hann alls ekki, og þá var það vitleysa að halda sig á þeim svæðum, þar sem smáfiskurinn var. Svo þurfum við að vernda fiskstofninn framvegis. Ég er ekki neinn sérfræðingur í þessum málum, og þær upplýsingar, sem ég hef, og sú litla þekking byggist á samtölum við menn, sem eru mér reyndari. Mér hefur skilizt það, að smáfiskurinn héldi sig mest út af Norðausturlandi uppvaxtarárin. Ég tel það mjög athugandi, að við ættum að hætta að veiða í dragnót eða a. m. k. að takmarka það miklu meira en gert hefur verið. Ég er alveg með Jóni Árnasyni í því, að við ættum. að friða Faxaflóasvæðið alveg. Þessu verður reynslan að skera úr. Ég álít, að stjórnin á þessum málum hafi ekki verið nógu góð, og það er ósæmilegt af Alþ. að hafa látið það viðgangast að geta ekki komið sér saman um einhverja skynsamlega lausn á þessu og láta flesta brjóta lögin. Þegar bátarnir gera það, er þá ekki eins eðlilegt, að stóru togararnir geri það líka. Það er ekki sæmandi fyrir þing og stjórn að haga löggjöfinni þannig, að fleiri tugir báta þverbrjóti lögin og það sé orðin hefð að brjóta þau. Ef lögin eru þannig, að það sé ekki hægt að fara eftir þeim, þá á að breyta þeim. Og þingið hefði auðvitað átt að vera búið að þessu. Þetta er ekki sæmandi fyrir okkur. Svo er að nýta landhelgina. Mér er sagt, að í fjörðunum á Norðausturlandi sé mikið af kola og hann sé hægt að selja vissa tíma ársins, og við vitum, að í vetur var salan í Englandi óvenjulega góð. Þarna eru verðmæti, sem ekki eru fullnýtt. Þessu þarf að stjórna. Það þarf að veita vissri tölu báta heimild til þess að stunda þessar veiðar og stunda þær á skynsamlegan hátt, og mér er sagt, að koli muni frekar óþarfur þegar mikið er af honum. Sjálfsagt er að nýta kolann á skynsamlegan hátt. Fjarstæða er, eins og var gert fyrir Norðausturlandi, þegar dregið var með síldarnætur að veiða þorsk, að taka smáþorskinn í næturnar og verða að henda miklu af honum. Þetta er þó algerlega bannað. Og það er ekki von, að sjútvmrh. persónulega geti stjórnað þessu. Ég held, að í framtíðinni ætti það að vera þannig, að hann hefði í þjónustu sinni einhvern sérfróðan mann, sem gæti sinnt þessu og veitt undanþágurnar. Þetta væri maður, sem starfaði utan við alla stjórnmálaflokka og gæti þess vegna starfað áfram, þó að það yrðu ráðherraskipti. Þetta væri sérfróður maður. Það er víst margt embættið óþarfara en að hafa mann, sem stjórnaði þessum málum og veitti þær undanþágur, sem heimilt væri - ef það væri skynsamlegt - í samráði við okkar sérfræðinga í þessum málum. Þetta eru allt hlutir, sem þurfa að koma, og reynslan þarf að skera úr, á hvern hátt hagkvæmast er að framkvæma þá. En hvað sem þessu öllu líður, er það frv., sem við flytjum nú, bráðabirgðalausn á málinu og til að leysa málið, meðan n. er að starfa. Þess vegna get ég ómögulega skilið, hvers vegna nm. taka þetta óstinnt upp, eins og það sé einhver árás á þeirra starf. Það er svo fjarri því. Það er ekkert verið að deila á þá, og þeir geta unnið í næði fyrir þessu og m. a. s. betra næði. Þeir geta farið sér hægar og ráðgazt meira við menn úti á landi. En þó að þeir kalli saman allar mögulegar nefndir og geri allt það bezta, sem þeir geta, munu þeir aldrei koma með nokkurt frv. þannig, að allir verði ánægðir með það og engar deilur verði um það. Og það eru ekkert meiri deilur, sem verða um þetta frv., en þó að þeir hefðu komið hér með frv. inn í þingið og lagt það fram. Það mundu verða einhverjar deilur og einhver óánægja með það. En þarna er mál sem þarf að leysa. Það má vera, að það hefði verið hægt að komast hjá því, en það er enginn alvitur, og við verðum að taka hlutina, eins og þeir eru núna. Það er búið að binda fleiri tugi báta, og þeir vilja ekki fara af stað með þá, nema einhver lausn fáist á þessu, sem ekki er von raunar. Þeir hafa engin efni á að láta taka af sér veiðarfærin og aflann og sekta sig. Það er ekki sæmandi fyrir okkur að leysa þetta ekki á einhvern hátt. Ég lít svo á, að þetta sé algerlega ópólitískt mál. því að það er sama, hvaða ríkisstj. er, fólkið verður að lifa í landinu, og það verður að geta unnið sín störf, þannig að ég lít ekki þannig á, að þetta sé á nokkurn hátt pólitískt mál. En við erum búnir að draga ósæmilega lengi að leysa þennan hlut, og ég held, að við kórónuðum það allt saman, ef við hlypum nú heim í jólafríið án þess að hafa manndóm til þess að taka á nokkurn hátt afstöðu til þessa máls. Verði þessi till. okkar felld, verður hún felld. Það er ekki okkar sök. Þá taka þeir ábyrgðina á sig, sem fella hana.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 145, mun væntanlega koma til n., sem ég á sæti í, og get ég þar komið fram þeim sjónarmiðum, sem mér býður við að horfa í þessu máli. En ég vildi þó ekki láta 1. umr. málsins líða svo, að ég gerði ekki örfáar aths. í tilefni af flutningi þessa máls, en það verður mjög stutt, herra forseti. Ég býst við, að engum hv. þm. dyljist, að landhelgismálið er mjög vandmeðfarið og á því eru margar hliðar. Ég vil fyrst nefna þá hlið, sem ég hygg, að enginn hv. ræðumaður hafi enn þá nefnt í þessum umr., sem fram hafa farið, en það er samhengið milli nútíðar og fortíðar í landhelgismálinu og þó ekki hvað sízt samhengið milli fortíðar og framtíðar. Við vitum það allir, að við þurftum mikið fyrir því að hafa að færa landhelgina út í 12 mílur miðað við þá grunnlínustaði, sem nú eru í gildi. Þetta kostaði langa og harða baráttu, og þá baráttu byggðum við á því sjónarmiði, að það væri landi og þjóð lífsnauðsyn að friða fiskimiðin næst ströndum landsins. Við vitum það líka, að það er í fullu gildi samþykkt, sem hv. Alþ. hefur gert um áframhald þessarar baráttu - áframhald, sem miðar að því að fá allt landgrunnið umhverfis landið friðað. Ég lít þess vegna þannig á, að allt, sem við gerum í landhelgismálinu, verðum við að miða við það, hvernig áhrif það hefur í þessu sambandi. Getur það skaðað málstað okkar við frekari aðgerðir við útfærslu landhelginnar, eða skiptir það engu máli? Ég álít, að einhvern mesta sigur í landhelgismálinu hafi Íslendingar unnið með útfærslunni í 4 mílur, þegar grunnlínupunktarnir, sem þá voru ákveðnir, voru settir. Með þeirri aðgerð var í raun og veru stigið stærsta sporið í landhelgismálinu. Þá voru helztu flóar og firðir allt í kringum landið friðaðir, og mér er það mjög til efs, að það sé æskilegt spor í landhelgismálinu að ganga svo langt til móts við þá, sem nú heimta aukin réttindi til togveiða í landhelgi, að fara inn fyrir 4 mílur frá þeim grunnlínustöðum, sem nú gilda. En í því frv., sem hér liggur fyrir til umr., er gert ráð fyrir, að á Húnaflóa verði leyfðar togveiðar í landhelgi miðað við grunnlínupunkta, sem í gildi voru til 1. sept. 1958. Reyndar er lengra gengið í þessu efni, að því er tekur til suðurstrandarinnar. Þar er gert ráð fyrir, að farið verði allt upp að 3 sjómílum frá strandlengju. Nú skal ég taka það fram, að mér er það vel ljóst, að staðhættir á hinum ýmsu stöðum á landinu eru ekki alls staðar þeir sömu. Þeir eru mjög breytilegir. Það er ekki sama aðstaða t. d. við Vestfirði eins og við suðurströndina einfaldlega vegna þess, hvernig landið er í lögun. Ég get vel skilið óskir þeirra sjómanna og útgerðarmanna við suðurströndina, sem telja sér ekki nægja minna en það, sem kallað hefur verið manna á milli að fara alla leið upp í kálgarðana. En þá kemur þetta, sem ég nefndi áðan, að við verðum að skoða þessa hluti í samhengi. Við höfum einsett okkur að vinna að því áfram - og ríkisstj. Íslands hefur unnið að því - að undirbúa nýja sókn í landhelgismálinu. Við höfum einsett okkur að vinna að því að fá allt landgrunnið friðað, og mér finnst þess vegna spurningin vera þessi: Geta ekki aðgerðir eins og þessar skaðað okkur í því máli? Ég mun þess vegna, þegar þetta mál kemur til hv. sjútvn., óska eftir því, að á fundi n. mæti sérfræðingar ríkisstj. í alþjóðarétti til þess að láta í ljós álit sitt á þessu atriði. Mín afstaða til þess, hvort komið verði til móts við óskir manna hér við suðurströndina að þessu leyti, mun byggjast á því, hvaða upplýsingar við fáum frá sérfræðingi ríkisstj. í alþjóðarétti. Varðandi Húnaflóa tel ég ekki koma til mála að taka upp grunnlínupunktana, sem í gildi voru til 1. sept. 1958, og mun reyna í sjútvn. hv. d. að fá því ákvæði frv. breytt. Annað atriði, sem snertir Vestfirðina í þessu máli, er það, að takmörkin, sem togveiðarnar miðast við, eru miðuð við línu, sem á að vera dregin beint í norður frá Horni. Ég áskil mér einnig rétt til að flytja brtt. við það ákvæði að færa þá línu norðar. Eftir núgildandi reglum um grunnlínustaði hygg ég, að næsti grunnlínupunktur þar fyrir austan sé Skagatá. Ég viðurkenni fúslega, að auk þess, sem það er vandamál fyrir fiskvinnslustöðvar og einstök byggðarlög eins og Vestmannaeyjar og Grindavík, að fiskimiðin þar í nánd séu hagnýtt á sem skynsamlegastan hátt, hvort heldur er með togveiðum eða á annan hátt, þá er líka um að ræða í sambandi við þetta mál mikinn vanda allt í kringum landið hjá bátum, sem byggðir voru upphaflega fyrir síldveiðar. Látum okkur segja, að þetta séu allt að 200 tonna bátar, sem nú eru orðnir of litlir til að stunda þær veiðar, eftir að síldin hefur fjarlægzt landið eins mikið og raun ber vitni. Ég tel að við verðum í sambandi við þetta mál að skoða einnig vanda þessara báta. Það hefur verið deilt um það hér, hvort störf stjórnskipuðu nefndarinnar, sem hefur haft þetta mál til athugunar, væru ekki trufluð með flutningi þessa frv., og sumir hv. ræðumenn hafa tekið svo djúpt í árinni að segja, að þeir teldu, að með flutningi þessa frv. væri nefndarstörfunum í raun og veru lokið. Ég get nú ekki alveg fallizt á þetta sjónarmið. Ég álít, að við verðum, eins og ástandið er, að skoða þetta mál mjög vandlega og athuga, hvort ekki sé hægt að komast að einhverri niðurstöðu, sem geti gilt til bráðabirgða. Eins og atvinnuástandið er í landinu, getum við ekki skotið okkur undan þessum vanda, þó að hann sé mikill. eins og ég hef tekið fram. Ég veit, að öllum hv. alþm. er ljóst, að þetta mál er ákaflega vandleyst, þannig að hvort tveggja sé gert að leysa vandamál augnabliksins, ef svo mætti segja, og halda í horfinu með áframhaldandi sókn í málinu. Þennan vanda, álít ég, að Alþ. komist ekki hjá að glíma við, og ég skal þess vegna ekki skorast undan því að fjalla um þetta frv. í sjútvn., þótt tíminn til þess sé naumur. Ég vil samt vænta þess, að landhelgismálanefndin, sem hæstv. ríkisstj. hefur skipað, verði látin halda áfram störfum. Þótt okkur takist að komast að einhverri niðurstöðu - sem mjög æskilegt væri, að víðtæk samstaða næðist um, þ. e. um þessa bráðabirgðalausn - þá álít ég, að það eigi að halda áfram að vinna að málinu á þeim grundvelli, sem landhelgismálanefndin hefur þegar lagt með víðtækri upplýsingasöfnun og viðræðum við þá aðila, sem mestra hagsmuna eiga að gæta. En allt, sem við gerum í þessu efni, verður að vera þannig fram sett af okkar hálfu, að við getum sannfært aðrar þjóðir um, að við stefnum að því hvort tveggja að vernda fiskstofnana við Ísland og hafa af þeim hámarksarð og við séum einfærir um það, en ætlum okkur ekki að eyða fiskstofnunum við Ísland. Ef svo fer, sem margir halda fram, að auknar togveiðar nær ströndinni þýði aukið dráp á smáfiski, þá hygg ég, að það sé verr af stað farið en heima setið. Við höfum verið að undirbúa till. um það á alþjóðavettvangi að fá friðuð stór svæði út af Norðurl. e., þar sem talið er, að séu uppeldisstöðvar ókynþroska fisks. Fiskifræðingar okkar hafa sýnt fram á, að það eru fyrst og fremst Englendingar, sem veiða þennan ungfisk í miklu stærra mæli en við, og við höfum þegar bent á hættuna, sem þessu er samfara. Það mundi ekki bæta okkar málstað að þessu leyti, ef við tækjum nú sjálfir upp á því að veiða ungfiskinn í enn þá stærra mæli en við höfum gert. Það hefur verið nefnt af hv. flm. þessa frv., að þeir væru til viðtals um það að setja í frv. ákvæði um aukna möskvastærð. Ég álít, að það sé skynsamleg till. og hana eigi að taka upp í sjútvn.



Herra forseti. Ég mun ekki verða langorður um þetta mál að þessu sinni, þó að ég hefði haft löngun til að segja hér ýmislegt um landhelgina og afnot Íslendinga af henni. En ég álít, að þar sem hefur komið fram till. frá 1. flm. þessa máls um að vísa málinu til sjútvn., þá sé skynsamlegt, að málið komist úr þessu sem fyrst til n., enda muni henni ekki veita af tímanum til þess að skoða málið, ef það á að vera hægt að afstýra óhöppum eins og nú er komið. Ég álít, að afnot af landhelginni sé eitt stærsta mál íslenzku þjóðarinnar, þ. e. að finna skynsamlegar reglur fyrir afnotum af landhelginni, og verður þar að taka jöfnum höndum tillit til þess að fríða nægilega mikið af ungfiskinum, þ. e. að koma fiskinum upp, og hins, að sem arðsamastar veiðar geti átt sér stað í landhelginni og með heppilegum veiðarfærum. En það er hægara sagt en gert að koma þessu skynsamlega fyrir, eins og við vitum. Og margar uppástungur hafa komið fram á undanförnum árum, eins og hér hefur verið rakið í umr., en þær hafa þó verið skynsamlegastar að minni hyggju, sem miðað hafa í þá átt að setja niður æðimarga aðila til samstarfs til þess að reyna að komast að niðurstöðu, og það er sorglegt, hvað dregizt hefur að koma slíku samstarfi á. Ég skal þó ekki fara að metast um það í dag, hverjum það er að kenna, að það hefur dregizt og raunar heldur ekki, hverjum það er að kenna, að samstarfi hefur nú verið sundrað um sinn. En ég vil þó segja, að með flutningi þessa frv. og því, sem skeð hefur upp á síðkastið, hafi þessi mál færzt í óvænt efni úr allgóðu horfi, sem þau voru komin í. Sannleikurinn er sá, að það er mjög nauðsynlegt fyrir þm. að gera sér grein fyrir því, að það var búið að gera eins konar sáttmála um það, hvernig vinna skyldi að þessu vandasama máli. Og þessi sáttmáli, ef má kalla hann því nafni, hefur verið undirbúinn ærið lengi, og það hefur verið mikil fyrirhöfn að koma honum í höfn. En sáttmálinn var þannig - það vitum við allir - að landhelgisnefndin skyldi hafa frið til þess að starfa og menn skyldu leggja sig fram um að starfa með henni. Þm. legðu vinnu í að kynna sér viðhorfin heima fyrir, þræðir skyldu síðan hnýttir saman á vegum landhelgisnefndarinnar í janúar í þeirri einlægu von, að hægt yrði í vetur að koma alveg nýrri skipan á þessi mál. Og stefnan hefur verið sú, að þá yrði að auka eitthvað heimildir til þess að veiða í landhelginni og leysa þannig það ófremdarástand, sem skapazt hefur í þeim efnum. Einnig sýnist ótvírætt og stutt að nokkru leyti af reynslu og a. m. k. sérfræðilegum vitnisburðum, að það muni vera skynsamlegt og óhætt að nota botnvörpuna meira en gert hefur verið á vissum svæðum, en reyna þá heldur að herða friðunina á öðrum svæðum. Raða sjónum niður í reiti, ef svo mætti segja, sem notaðir væru eftir því, sem skynsamlegast þætti, sumpart til friðunar, sumpart til þess að veiða með línu og handfæri eingöngu, sumpart til þess að veiða með netum og sumpart til þess að veiða með botnvörpu og dragnót - og þetta líklega mismunandi eftir árstíma. Á allt þetta hefur verið drepið hér, og enginn vafi er á því, að þetta verður niðurstaðan, en þetta er ekki einfalt mál að raða þessu saman, eins og margir hafa með réttu lagt áherzlu á. Það er alveg óhætt að gera sér grein fyrir því, að svona vandasamt mál kemst ekki farsællega í höfn, ef allt er sett í uppnám í miðju kafi. Það þýðir ekki að vera með nein ólíkindalæti í þessu og segja, að það sé ekki gengið fram hjá neinum o. s. frv. Það getur verið gaman að velta vöngum með svona orðatiltækjum. En allt eru þetta ólíkindalæti. Við vitum það, að sé farið í að leysa einhvern viðkvæman þátt út úr þessu núna á stundinni, verður öllu meira og minna hleypt í uppnám og mikið af þeirri vinnu, sem búið er að leggja í að fá kyrrð í kringum málið og skynsamlega skoðun á því, reynist hafa verið unnið fyrir gýg. Og enginn veit, hversu langan tíma það tekur að fá aftur þannig ró á hugi manna, að þeir fáist til þess að skoða þetta mál með hæfilegri hugarró. Í þessu eru hagsmunaárekstrar geysilega miklir bæði milli einstakra manna eftir því, hvernig tæki þeir eiga, og landshluta og byggðarlaga. Menn hafa mjög mismunandi skoðanir á þessum hlutum - einnig þeir, sem ekki eiga beinna hagsmuna að gæta nema þá sem Íslendingar, en það eiga allir í þessu þýðingarmikla máli. Sumir eru mjög uggandi út af ungfiskinum o. s. frv., o. s. frv. Ég vildi líta þannig á, að þetta frv. hafi komið eins og þruma úr heiðskíru lofti eða a. m. k. léttskýjuðu lofti. Það mætti kannske frekar segja það, því að aldrei hefur þetta orðið í þeim rétta skilningi fullkomlega heiðskírt. Ég mundi segja, að það væri nánast það, sem gerzt hefði, og er ákaflega mikið miður farið. Það má vera, að mitt sjónarmið mótist nokkuð af því, að gengi þetta frv. fram óbreytt eins og það liggur fyrir, bætist það við, að þetta yrði ákaflega þungt högg fyrir Austurland, sem ég ásamt öðrum er umboðsmaður fyrir. Þetta mundi snerta Austfirðina þannig, að það yrði óbærilegt áfall fyrir þá, ef sá háttur yrði upp tekinn að hleypa togveiðiflotanum inn á netaveiðisvæðin við suðausturströndina, en Austfirðingar stunda mestmegnis netaveiðar á vetrum a. m. k. enn sem komið er. En hvernig það yrði í framtíðinni, ef komið yrði nýrri skipan á þessi mál, er aftur á móti ekki gott að segja. En eins og stendur, eru þeir búnir á netaveiðar, og verður að líta á málið frá því sjónarmiði. Hv. 1. flm. málsins minntist á, að það hefði verið reynt að sníða frv. þannig, að mestu deilusvæðin væru skilin eftir. En ég vil benda á það mjög greinilega eftir því, sem ég get, að því er alls ekki þannig farið, vegna þess, að svæðið t. d. frá Kötlutanga og austur að Stokksnesi hlýtur alltaf að verða mjög mikið deilusvæði einmitt að þessu leyti - ekki sízt, ef málið er leyst að öðru leyti á jafnþröngum grundvelli og gert er ráð fyrir í þessari bráðabirgðalausn. Ég mundi vilja taka undir það með hv. þm. Reykn., Jóni Skaftasyni, að skynsamlegast væri og það, sem þyrfti að reyna að leggja áherzlu á, að fá samkomulag um að láta þetta mál bíða, en landhelgisnefndin herti sig, eins og hún hafði gert ráð fyrir, og menn drifu sig í að reyna að hafa tilbúnar heildartill. í þessu máli, þegar Alþ. kæmi saman aftur, sem á víst að verða 7. febrúar eða ekki síðar, í þeirri von, að hægt yrði þá að hafa tilbúna lausn, sem nægilegur meiri hl. væri fyrir og þar sem tekið væri tillit til þess minni hl., sem skapaðist eftir því, sem unnt er. Eins og hér hefur komið fram, kemur þetta, sem hér er lagt fram, svo herfilega fyrir, þar sem þm. voru búnir að gera ráð fyrir því að hafa fundi sumir hverjir í byggðarlögum sínum í jólafríinu og í janúarmánuði til þess að reyna að samræma sjónarmiðin og eyða margs konar misskilningi og ágreiningi - skulum við segja, - sem er fyrir hendi í þessu máli. En ef þetta mál yrði barið fram, ég tala nú ekki um, eins og það liggur fyrir, er öllu þessu stefnt í hættu og allt sett fullkomlega í uppnám a. m. k. á vissum landssvæðum, og er ómögulegt að sjá fyrir afleiðingarnar af því, enda gæti það orðið skaðlegast fyrir þá, sem mestan áhuga hafa á því að fá nýskipan í þessu, eins og hér hefur verið bent á í umr. áður. Sé óhugsandi, að þetta verði gert, sýnist mér, að sjútvn. yrði að leggja sig fram um að breyta málinu þannig, að það yrði skaplegra en það er nú, og í því sambandi er mér efst í huga, að það yrðu að verða verulegar breytingar á málinu, að því er varðar möguleika til togveiða fyrir Suðurlandinu, og yrði að taka tillit til sjónarmiða Austfirðinga að þessu leyti, sem hér voru mjög greinilega sett fram af hv. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni. Þarf ég ekki að endurtaka það, sem hann sagði um þetta mál. En brtt. sú, sem komið hefur fram í málinu frá flm., breytir engu, eins og kom fram hjá hv. þm. Reykn., vegna þess að í henni er ekkert annað en það, sem áður var í frv. Hún tryggir ekkert í þessu tilliti, og gallinn á þessu öllu saman er sá, að hætt er við því, að jafnvel þó að hægt væri að finna einhverjar breytingar, sem gerðu þetta eitthvað bærilegra fyrir Austurland, gæti vel svo farið, að annar ágreiningur yrði einnig um þetta þannig vaxinn, að það stórskaðaði málið samt að berja frv. fram. En fáist ekki viðunandi breytingar á þessu frv. og náist ekki samkomulag um það - og það vil ég, að sé algjörlega ljóst - þá eigum við þm. af Austurlandi engan annan kost en að gera allt, sem í okkar valdi stendur til þess að hindra framgang málsins. Ég tel ekki hyggilegt eða ástæðu til að vera að ræða þetta ítarlegar núna við þessa umr. Ég tel bezt úr því, sem komið er, að till. hv. 1. flm. um, að málið fari til sjútvn., fái framgang nú í dag sem fyrst og n. geti tekið þetta vandasama mál til skoðunar, og ég vil alls ekki gefa upp vonina um, að n. takist að finna í þessu efni viðunandi vinnubrögð. En takist það ekki í sjútvn., tel ég, að það muni ekki heppnast, og tel henni því allmikinn vanda á höndum.



Herra forseti. Ég gerði allítarlega grein fyrir ástæðunni fyrir flutningi frv., um leið og frv. var lagt hér fyrir þessa hv. deild í gær, og einnig gerði ég þá grein fyrir efni frv. og ræddi þessi mál nokkuð í heild. Ég þarf því ekki að vera langorður um málið að þessu sinni, enda á ég sæti í sjútvn., þannig að mér gefst þar eins og öðrum nm. kostur á að gera enn ítarlegri grein fyrir málinu og koma þá við þeim sjónarmiðum, sem ég tel, að þar þurfi að koma til viðbótar. Áður en ég geri grein fyrir þeirri till., sem flm. frv. hafa hér lagt fram á þskj. 177, eru það tvö atriði, sem ég vildi aðeins í örstuttu máli koma inn á: 1. Það hefur komið fram hér hjá a. m. k. tveimur - ef ekki þremur - hv. þm., að flutningur þessa frv. yrði til þess að torvelda störf þeirrar n., sem hæstv. sjútvmrh. skipaði með bréfi dagsettu 2. okt. Ég hélt, að ég hefði undirstrikað mjög ítarlega í framsöguræðu fyrir frv. í gær, að þetta er ekki hugmynd okkar, sem að frv. stöndum. Við teljum ekki, að nokkur sáttmáli um starfstilhögun n. hafi verið rofinn, heldur eigi og muni n. halda áfram að starfa á þeim grundáelli og eftir þeim reglum, sem hún sjálf hafði sett sér um þetta. Upplýsingasöfnun og fundahöld í einstökum kjördæmum eða hjá einstökum þm. geta alveg haldið áfram í jólafríinu eftir sem áður, þó að þetta frv. hafi verið lagt hér fram og þó að það yrði samþ., því að að því er stefnt að reyna að koma varanlegri heildarskipun á málið, en hér er aðeins um tímabundna bráðabirgðalausn að ræða. 2. Það hefur komið fram hér, að menn hafa látið í ljós efa um það, hvort ástæða hafi verið til að flytja þetta frv. Ég gerði einnig í framsögu grein fyrir ástæðunni fyrir flutningi frv. og þarf því ekki að vera langorður um það, en ég hygg þó, að það hljóti öllum alþm. að vera ljóst, að Alþ. getur ekki deilt á neinn ráðh., þó að hann framfylgi þeim l., sem Alþ. hefur sett. En þessi staðreynd lá fyrir eftir 1. des., að þetta verður gert, og flutningur frv. byggist mjög - það vil ég undirstrika - á samhljóða samþykkt aðalfundar L. Í. Ú., sem haldinn var 4.–6. des., þar sem þeir leggja höfuðáherzlu á það, að bráðabirgðalausn verði fundin á þessu máli nú þegar fyrir áramót. Ástandið, sem skapazt hafði, og samþykkt landsfundar hlaut að vera og er ástæðan fyrir flutningi þessa frv. Till. sú, sem við flytjum á þskj. 177, er flutt til þess að undirstrika það enn frekar, sem við töldum þó, að í frv. væri. Ég sagði hér í framsögu í gær, að við teldum, að í frv. fælist heimild til ráðh. til að gera hvaða takmarkanir, sem eðlilegt væri að gera í sambandi við veiðar með botnvörpu. Hér hefur það komið fram bæði hjá hv. 1. þm. Austf. og einnig hjá hv. 4. þm. Austf., að þeir eru mjög uggandi yfir því, að á því netasvæði Austfjarðabáta eða á því netasvæði, sem Austfjarðabátar hafa mest stundað netaveiðar á að undanförnu, yrðu leyfðar togveiðar. Við tilgreinum í till., sem hér liggur fyrir, einmitt netasvæðið vestan Stokksness og ætlumst til, að það verði tekið sérstaklega til athugunar, þegar takmarka verður leyfi dragnótabáta á þeim svæðum, þar sem hætta er á, að árekstrar geti orðið milli neta- og botnvörpuveiða. Till. er beinlínis flutt til þess að undirstrika þetta, til þess að það fari ekkert á milli mála með það, að flm. meina það, að hæstv. sjútvmrh. geti bæði á þessum stað og annars staðar takmarkað veiði togbáta, ef það væri álitið, að hætta væri á árekstri milli þeirra og þeirra báta, sem veiða með netum. Svæðið vestan Rauðanúps er tilgreint sérstaklega í till. vegna þess, að ábending hafði komið fram um það frá nokkrum hv. þm. úr Norðurl. e., að svæðið vestan Rauðanúps og allt vestur að Gjögurtá væri aðalveiðisvæði Húsavíkurbáta. Að áliti flm. gilti alveg sama um þetta og hið fyrra svæði, sem ég nefndi, að við töldum, að ráðh. hefði einurð til þess að gera ráðstafanir til verndar þessu svæði fyrir togveiðum, ef það væri talið nauðsynlegt. En við erum í till. að undirstrika það sérstaklega, að ráðh. hafi það í huga, þegar að því kemur að veita leyfin, að ábendingar og óskir hafa komið fram um þetta frá einstaka þm. og n. telur sjálfsagt, að þeim óskum verði mætt eftir því, sem ástæða þykir, eða eftir því, sem aðstæður eru til og eðlilegt kann að þykja. Aðeins örfá orð viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði um tilganginn með friðun fiskveiðilandhelginnar. Ég hef oftar en einu sinni hlustað á einn aðila, sem kom þar nokkuð við sögu eða fylgdist mjög náið með því, þegar verið var að vinna að útfærslu landhelginnar í 12 mílur 1958. Ég hef hlustað á hann segja það oftar en einu sinni, að ein af röksemdunum fyrir því, að Íslendingar vildu fá þetta stóra svæði friðað, væri sú, að þeir yrðu afkomu þjóðarinnar vegna að hagnýta það sjálfir eftir þeim leiðum, sem þeir á hverjum tíma teldu þjóðinni fyrir beztu, þannig að ég hygg, að þá a. m. k. hafi legið fyrir, að það fari ekki milli mála, að þeim erlendu aðilum, sem þá var rætt við, hafi verið gert það ljóst, að Íslendingar mundu í framtíðinni nytja þetta svæði til bjargar þjóðinni, þannig að um það ættu varla að verða deilur. Eins og ég sagði í upphafi, þarf ég ekki að tala lengra mál nú, því að þetta mál kemur vonandi fyrir þessa hv. d. aftur, þegar það er búið að vera í n., og gefst þá aðstaða til að ræða það frekar, ef ástæða er þá til. Ég bara vona, að hv. sjútvn. finni leið til þess að koma málunum þannig fyrir, að það þurfi ekki að vekja ótta manna við þessar aðgerðir og þurfi ekki að vekja frekar deilur um það en orðið hafa.



Herra forseti. Ég skal ekki taka þátt í almennum deilum um málið hér, en að gefnu tilefni vildi ég benda á eftirfarandi fjögur atriði: 1. Drátturinn á skipun hinnar margumtöluðu landhelgisnefndar stafar einfaldlega af því, að tilnefning flokkanna allra lá ekki fyrir fyrr en daginn áður en n. var skipuð. 2.  Að sjálfsögðu mun landhelgisnefnd starfa áfram að þeim verkefnum, sem henni voru upphaflega falin, þrátt fyrir samþykkt þessa frv., sem hér er til umr., og ég tel persónulega, að þessi bráðabirgðalausn, sem frv. felur í sér, gefi tíma til að vinna að haldbetri lausn málsins og þurfi þess vegna nauðsynlega að ná fram að ganga. 3. Að aðalnetasvæðið vestan Stokksness verði friðað fyrir togveiðum yfir netatímann. 4. Að við útgáfu veiðileyfa verði tekið tillit til nauðsynlegrar friðunar fyrir botnvörpu á svæðinu frá Rauðanúpi vestur að Gjögurtá.



Herra forseti. Ég skal á engan hátt blanda mér í þær deilur, sem hér hafa verið uppi um frv. það, sem hér er til umr., en ég vil aðeins út af orðum þeim, sem hér féllu í ræðu hv. 5. þm. Vestf. um það, að hann teldi, að við þyrftum hér að hafa alla gát á gagnvart umheiminum um það, hvað við ákvörðuðum í máli sem þessu, segja það, að í þeim efnum tel ég ekkert að óttast. Það fer ekki milli mála, að fiskveiðilandhelgin er eign okkar Íslendinga. Við höfum aldrei dregið neina dul á það gagnvart öðrum, bæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, á Genfarráðstefnum og annars staðar, að við mundum hagnýta þessa landhelgi sjálfir, en jafnframt höfum við tekið fram, að við mundum gera það á grundvelli þeirra l., sem gilt hafa hér frá 1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Þau l. eru stutt, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Sjútvmrn. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Rn. skal einnig ákvarða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á ofangreindum svæðum. Ráðstafanir þessar skulu gerðar að fengnum till. Fiskifélags Íslands og Atvinnudeildar Háskóla Íslands.“ - Nú mundi það vera Hafrannsóknastofnunin. „Reglugerðin skal endurskoðuð eftir því, sem vísindalegar rannsóknir gefa tilefni til.“ Í þessu felst, að við skuldbindum okkur til þess að fara eftir vísindalegu mati um nauðsyn verndar á fiskimiðum og þar með, að við munum hagnýta okkar eigin landhelgi með þeim fyrirvara, að hér sé hvorki um ofveiði eða rányrkju að ræða. Loks vil ég segja það, að mér er það ljóst, að ég ber sem dómsmrh. ábyrgð á framkvæmd fiskveiðilöggjafarinnar eftir 1. des. s. l., en ég ber einnig ábyrgð á framkvæmd eða framkvæmdaleysi á vissum sviðum á þessari sömu löggjöf fyrir 1. des. Ég hef verið mjög sakaður af ýmsum um aðgerðarleysi í framkvæmd þessarar löggjafar, eins og kunnugt er, að því er lýtur að veiði íslenzku fiskibátanna. Mér er alveg ljóst, að ég ligg þar undir ámæli. Hvort ég hef í þeim efnum eitthvað mér til málsbóta, fer auðvitað eftir mati og verður áreiðanlega metið með ýmsu móti. Ég vil, að það fari ekki milli mála, að landhelgisgæzlan mun framkvæma, eftir því sem hún hefur aðstöðu til, hverja þá fiskveiðilöggjöf, sem á hverjum tíma er í gildi frá Alþ. Íslendinga.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni áðan um það, að við yrðum að skoða allar aðgerðir okkar í landhelgismálinu í samhengi bæði við það, sem áður hefur gerzt, og við það, sem kann að gerast, sagði ég vegna þess, að mér er ljóst, að fyrri gerðir okkar í landhelgismálinu hafa á alþjóðavettvangi haft geysimikil áhrif - m. a. s. svo, að ýmsar þjóðir, sem áður stóðu gegn okkur í landhelgismálinu og þeim aðgerðum, sem við höfum í því gert, hafa sjálfar fetað í okkar fótspor. Mér er kunnugt um það, að einstaka þjóðir, sem ekki studdu okkar málstað í útfærslu landhelginnar, eru nú sjálfar að hugsa um að ganga jafnvel enn þá lengra og stíga það spor, sem við höfum einsett okkur að stíga, hvenær sem það verður, þ. e. að fá allt landgrunnið friðað. Einmitt þessa dagana um það leyti, sem við erum að fjalla um þetta mál hérna, skeður það, að á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna er samþykkt till., sem Ísland er fyrsti flutningsaðili að, um verndun fiskstofnanna í úthöfum og aukna alþjóðasamvinnu um skynsamlega nýtingu og varðveizlu þeirra. Ég tel þess vegna að það, sem ég sagði um þetta atriði, hafi alls ekki verið að ástæðulausu sagt. Ég skal ekki tefja tímann hér í hv. Alþ. með því að lesa frásögn dagblaða eða nánar tiltekið dagblaðsins Vísis af afgreiðslu þessa máls á allsherjarþinginu, en ég vil benda hv. þdm. á að lesa þessa frásögn. Hún kann að vera lærdómsrík í sambandi við afgreiðslu þessa máls og undirstrikar einmitt það, sem ég áðan sagði, að allt, sem við gerum, hvort sem það eru bráðabirgðaaðgerðir í málinu eða aðgerð, sem er miðuð við lengri tíma, verður að skoðast í fullu samhengi bæði við það, sem áður hefur gerzt, og við það, sem fram undan er.