Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um þinglýsingar sem hv. Ed. hefur samþykkt. Frv. er fylgifrv. með frv. til laga um breytingar á umferðarlögum nr. 50/1987 vegna þess að skv. brtt. sem þar er flutt yrði hætt að skrá ökutæki eftir lögsagnarumdæmum. Þetta kallar á breytingu á þinglýsingalögum sem hér er gerð tillaga um. Frv. þarf að verða samferða frv. um breytingar á umferðarlögunum sem ég legg áherslu á að nái fram að ganga á þessu þingi. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. þessarar deildar og 2. umr.



Herra forseti. Í Ed. leyfði ég mér að flytja frv. varðandi breytingu á lögunum um leigubifreiðar. Það hefur skapast óvissuástand um hverjar lagareglur gildi um hverjir hafi heimild til að aka farþegum gegn gjaldi þar sem viðurkenndar fólksbifreiðastöðvar eru starfandi. Í hæstaréttardómi frá 10. júní 1987 kemst meiri hluti dómara að þeirri niðurstöðu að ekki sé sannað í því tiltekna máli að viðkomandi aðili hafi gerst brotlegur við gildandi lagaákvæði um þetta efni, en í lagaákvæðinu er notað orðalagið "að stunda leiguakstur" sem ekki er talið sannað í því máli að hafi verið fyrir hendi. Minni hluti dómsins kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu að með ákvæðinu sé lagt bann við því að aðrir bifreiðastjórar aki farþegum gegn gjaldi en þeir sem aka frá viðurkenndri fólksbifreiðastöð. Ætla má að sú túlkun lagareglna hafi verið ríkjandi skilningur á tilgangi lagasetningarinnar um þetta efni undangengna áratugi. Enn fremur vísa ég til þess að í bréfi Umferðarráðs til samgrh., sem einnig var þá sent dómsmrh., segir um notkun sendibifreiða til fólksflutninga: "Umferðarráð telur að flestir þeir sendibílar sem notaðir hafa verið til almennra fólksflutninga hér á landi séu af öryggisástæðum alls kostar óhæfir til slíkra flutninga." Það frv. sem flutt var í hv. Ed. er samið á vegum nefndar sem samgrh. skipaði til að kanna skipulag leigubifreiðaaksturs í þéttbýli og koma með tillögur um framtíðarskipun þeirra mála til að reyna að fá lausn á því vandamáli sem við hefur verið að glíma. Nefndin telur hins vegar að eigi vel að vera þurfi allítarleg könnun í ýmsum efnum að vera undanfari þeirrar tillögugerðar, en brýnt sé að eyða því óvissuástandi sem ríkt hefur í þessum efnum og taka af tvímæli. Því var frv. flutt. Í hv. Ed. var frv. breytt og þar bætt við tveim nýjum greinum þar sem til samræmis við greinina sem er í frv. því sem flutt var sé það sama tekið fram um sendibifreiðaakstur og vörubifreiðaakstur, að það sé því aðeins heimilt að það sé frá stöð sem er viðurkennd. Ég ætla ekki að orðlengja, herra forseti, en legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 37/1961, um ríkisábyrgðir, með síðari breytingum. Frv. þetta, sem fjallar annars vegar um hækkun áhættugjalds vegna veittra ríkisábyrgða og hins vegar um innheimtu ábyrgðargjalds af erlendum skuldbindingum þeirra aðila sem njóta ábyrgðar ríkissjóðs vegna eignaraðildar hans eða af öðrum ástæðum, felur ekki í sér neinar efnisbreytingar frá ákvæðum V. og Vl. kafla brbl. nr. 68/1987, um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Bráðabirgðalög þessi fjölluðu um breytingar á ýmsum lögum sem undir fjmrh. heyra auk ákvæða um nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð. Því voru þau þá sett fram í bandormsformi. Eins og kunnugt er var frv. til staðfestingar á umræddum bráðabirgðalögum lagt fram á sl. hausti. Það frv. hefur ekki verið afgreitt. Nú hafa mál hins vegar skipast þannig að ákvæði II.-IV. kafla og VII. kafla þeirra hafa verið afnumin þar sem þau hafa verið felld inn í aðra löggjöf þar sem þau eiga réttilega heima samkvæmt efni sínu. Í ljósi þessa hefur sá kostur verið valinn að flytja sérstök frv. um efni þeirra þriggja kafla sem eftir standa af brbl. Með þessum hætti er öllum efnisatriðum brbl. komið fyrir í viðeigandi sérlögum og þar með komið í veg fyrir að þau festist í sessi í formi bandorms. Frv. þetta, sem er annað tveggja frv. sem flutt eru í framangreindum tilgangi, er efnislega samhljóða V. og VI. kafla brbl. Hins vegar hefur orðalagi og uppsetningu verið breytt nokkuð í því skyni að gera ákvæðin skýrari. Í því efni hefur verið stuðst við þá reynslu sem komin er á gjaldtöku þessa svo og framkvæmdareglur sem nótaðar hafa verið. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 37/1961, um ríkisábyrgðir, með síðari breytingum. Frv. þetta, sem fjallar annars vegar um hækkun áhættugjalds vegna veittra ríkisábyrgða og hins vegar um innheimtu ábyrgðargjalds af erlendum skuldbindingum þeirra aðila sem njóta ábyrgðar ríkissjóðs vegna eignaraðildar hans eða af öðrum ástæðum, felur ekki í sér neinar efnisbreytingar frá ákvæðum V. og Vl. kafla brbl. nr. 68/1987, um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Bráðabirgðalög þessi fjölluðu um breytingar á ýmsum lögum sem undir fjmrh. heyra auk ákvæða um nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð. Því voru þau þá sett fram í bandormsformi. Eins og kunnugt er var frv. til staðfestingar á umræddum bráðabirgðalögum lagt fram á sl. hausti. Það frv. hefur ekki verið afgreitt. Nú hafa mál hins vegar skipast þannig að ákvæði II.-IV. kafla og VII. kafla þeirra hafa verið afnumin þar sem þau hafa verið felld inn í aðra löggjöf þar sem þau eiga réttilega heima samkvæmt efni sínu. Í ljósi þessa hefur sá kostur verið valinn að flytja sérstök frv. um efni þeirra þriggja kafla sem eftir standa af brbl. Með þessum hætti er öllum efnisatriðum brbl. komið fyrir í viðeigandi sérlögum og þar með komið í veg fyrir að þau festist í sessi í formi bandorms. Frv. þetta, sem er annað tveggja frv. sem flutt eru í framangreindum tilgangi, er efnislega samhljóða V. og VI. kafla brbl. Hins vegar hefur orðalagi og uppsetningu verið breytt nokkuð í því skyni að gera ákvæðin skýrari. Í því efni hefur verið stuðst við þá reynslu sem komin er á gjaldtöku þessa svo og framkvæmdareglur sem nótaðar hafa verið. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Herra forseti. Hér er flutt frv. til staðfestingar á ákvæðum brbl. frá því að hæstv. ríkisstjórn gerði efnahagsráðstafanir sínar sl. sumar og ákvað að leggja á svonefnt bifreiðagjald ásamt með fleiru og landsmenn hafa nú fengið að reyna á sjálfum sér og buddum sínum í fyrsta sinn í sambandi við iðgjöld af bifreiðum á þessu ári. Eitt af því sem harðlega var gagnrýnt við setningu þessara brbl. á sínum tíma var sú staðreynd að þetta gjald gekk út yfir allar bifreiðir, þar með talið bifreiðir öryrkja og aldraðra, fornbíla, ökutæki björgunarsveita o.s.frv. og alla bíla sem eiginlega nokkurn tímann hafa komið upp á hólmann, hvort sem þeir voru lífs eða liðnir. Reyndar týndu bifreiðar landsmanna nokkuð tölunni við þessar aðgerðir og var það svo sem út af fyrir sig ágætt að skráning bifreiða kemst væntanlega í framhaldi af þessu í betra horf en áður var, en hinu verður ekki á móti mælt að þarna var lagður nýr skattur á bifreiðaeigendur, þar með talið t.d. öryrkja og fatlað fólk, sem fær sérstakan stuðning til að kaupa bifreiðir í formi niðurfellingar gjalda. Þarna fannst mönnum hægri höndin ekki vita hvað sú vinstri var að gjöra. Hæstv. ráðherra hefur heimildir til að setja reglugerðir og undanskilja vissa hópa greiðslu þessara gjalda. Nú er hér til umræðu á fimmta mánuði ársins 1988 frv. til laga um staðfestingu á þessum ráðstöfunum sem bráðum eru ársgamlar og enn er á ferðinni heimildarákvæði til að setja reglugerðir. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hafa engar slíkar reglugerðir verið samdar? Liggur ekki fyrir hverjir verði undanþegnir þessu gjaldi? Og hver er þá stefna hæstv. ráðherra í þeim efnum? Ég tel eðlilegt að Alþingi verði upplýst um þetta áður en málið verður hér afgreitt og vil a.m.k. fyrir mitt leyti áskilja mér rétt til að flytja þá brtt. við þetta frv. ef hæstv. ráðherra getur ekki gefið einhver skýlaus svör um hvað hann hyggist fyrir í þessum efnum. Auðvitað hefði verið eðlilegt með tilliti til forsögu málsins að það hefðu þegar legið fyrir drög að reglugerð um þetta efni.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. beindi til mín fyrirspurn um hvort ekki hefði verið sett reglugerð til að nýta umrædda heimild um undanþágu að því er varðar gjaldtöku á bifreiðar öryrkja. Því er til að svara að það hefur verið gert og vísa ég þá til reglugerðar sem út var gefin 28. des. sl. og nánar tiltekið 4. gr. í þeirri reglugerð. Þar segir: "Af bifreiðum í eigu þeirra sem njóta örorkustyrks, styrks vegna örorku barna eða örorkubóta frá Tryggingastofnun ríkisins skal ekki greiða bifreiðagjald samkvæmt þessari reglugerð. Ef aðili sem á rétt á niðurfellingu bifreiðagjalds skv. þessari mgr. á fleiri en eina bifreið skal bifreiðagjald fellt niður af þeirri bifreið sem er þyngri." Þessu til viðbótar er þess að geta að af hálfu fjmrn. var á sl. hausti erindað til Tryggingastofnunar og heilbrmrn. um framkvæmd slíkrar reglugerðar þar sem tilkynnt var að fjmrh. hefði ákveðið að nýta sér þessa heimild og þess farið á leit að heilbrmrn. og Tryggingastofnun gerðu tillögur um framkvæmdina og hvernig best mætti tryggja hnökralausa framkvæmd þessarar ákvörðunar. Í þessu bréfi segir, með leyfi forseta: "Sérstaklega þarf að hyggja að því hvernig tryggja megi þeim öryrkjum sem komnir eru á ellilífeyrisaldur sama rétt og öðrum öryrkjum í þessu sambandi." Það sem hér er sagt þýðir: Heimildin var nýtt. Bifreiðagjald hefur ekki verið innheimt af bifreið öryrkja samkvæmt skrá um öryrkja frá Tryggingastofnun ríkisins. Síðan var ráðuneytinu hins vegar tilkynnt að því er framkvæmdina varðaði að Tryggingastofnun eða heilbrmrn. hefðu ekki í sínum fórum skrá yfir öryrkja eftir 67 ára aldur. Þetta varðaði að sjálfsögðu framkvæmd reglugerðarinnar. Niðurstaðan var sú að útbúin var sérstök skrá, send öllum innheimtumönnum ríkissjóðs og kveðið á um framkvæmdina þannig að þessi heimild skyldi nýtt með þeim hætti að bifreiðagjald er ekki innheimt á bifreiðar öryrkja samkvæmt öryrkjaskrá og ekki heldur í þeim tilvikum þegar um er að ræða fólk 67 ára og eldra sem nýtur svokallaðra bensínstyrkja. Þannig hefur framkvæmdinni verið háttað. Um þá sem eru skráðir á þessum lista og njóta svokallaðs bensínstyrks gildir reglugerð sem sett var af heilbr.- og trmrh. frá 30. júlí árið 1980. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Tryggingastofnun ríkisins er heimilt að greiða uppbót á elli- og örorkulífeyri og örorkustyrk vegna rekstrar bifreiða sem bótaþega er brýn nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar." Þess skal getið að hér er um að ræða meginþorra þess fólks sem er á skrá yfir öryrkja fram að 67 ára aldri, en kann þó að vera ekki algerlega tæmandi samkvæmt upplýsingum heilbrmrn. Hér er miðað við bensínstyrk sem upphaflega nam ákveðinni krónutölu sem fylgt hefur síðan vísitölu og er þá miðað við um 200 l bensínnotkun á ári. Það sem hér hefur verið sagt er það að þótt heimildin hafi að fullu verið nýtt hefur ekki verið gengið með endanlega fullnægjandi hætti frá reglugerðinni. Framkvæmdin er eins og hér hefur verið lýst, en enn er beðið eftir nákvæmum skrám af hálfu heilbrigðiseftirlits um öryrkja 67 ára og eldri.



Hæstv. forseti. Ég vona að ég hafi tekið rétt eftir hjá hæstv. fjmrh. að þetta umrædda gjald hafi þegar verið fellt niður af bifreiðum í eigu öryrkja og björgunarsveita. Er það ekki rétt skilið? Ég fagna því og tel að fjmrh. hafi gert rétt í að fella það niður. Hitt er annað mál að nú heyrist að ríkissjóður fái verulega miklu meiri tekjur en áætlað var og spursmálið er þá hvort bráðabirgðaráðstafanir eins og hér er verið að staðfesta séu réttlætanlegar eftir að slíkar upplýsingar liggja fyrir og hvort ekki sé þá rétt að hæstv. fjmrh. skoði þetta mál á milli umræðna með það í huga að hætta við að taka gjaldið hér eftir. Annars er merkilegt, þegar svona tillögur og svona frv. til laga koma á borð hv. þm. í mesta sakleysi, að tala um eina upphæð sem er tiltölulega lág þó að hún geri heildarkostnað við farartæki nokkuð háan því þetta er bara einn skattur af mörgum sem lagður er á bifreiðar. Þá verður manni hugsað til þess áhuga sem sérstaklega utanbæjarþingmenn hafa sýnt fyrir því að lækka flutningskostnað, lækka vöruverð úti á landi. Ég hef verið sammála þeim. Svo koma ráðstafanir þar sem sakleysislega er lagt á eins og segir í 1. gr. c-lið, með leyfi forseta: "Vélknúið ökutæki sem aðallega er ætlað til fólks- eða vöruflutninga eða til að draga annað ökutæki og er búið beltum og eftir atvikum stýrimeiðum, stýrihjólum og er 400 kg að eigin þyngd eða meira", og áfram með leyfi forseta: 2. gr. liður a. Bifreiðagjald, skal vera sem hér segir: "Af bifreiðum sem eru að eigin þyngd allt að 2500 kg skal greiða 2,15 kr. fyrir hvert kg af eigin þyngd bifreiðar, þó aldrei lægra gjald en 1000 kr. vegna hverrar bifreiðar á hverju gjaldtímabili, sbr. 1. mgr. 3. gr." - Í b-lið segir: "Af bifreiðum sem eru að eigin þyngd 2500 kg eða þyngri skal greiða 5375 kr. á hverju gjaldtímabili vegna hverrar bifreiðar, sbr. 1. mgr. 3. gr." Hér er lagt á grunngjald sem ber vísitölu. Það kemur fram hér seinna. Það er, með leyfi forseta, 5. gr. Þar segir: "Bifreiðagjald skv. 2. gr. og lágmarksgjald skv. 3. gr. eru grunngjöld. Fjmrh. er heimilt að hækka gjöld þessi í réttu hlutfalli við hækkun sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar, sbr. lög nr. 42/1987. Grunngjöld bifreiðagjalds og lágmarksgjald eru miðuð við vísitölu 1. jan. 1988", þ.e. 107,4 stig. Þetta er keðjuverkandi. Þetta er ekki bara vísitölutryggt heldur fer þetta inn í verðútreikning á vöruna sem er flutt út á land og margfaldar sig með álagningu. Það er furðulegt að það er alveg sama hvað ég sem þingmaður Reykvíkinga bendi á þessi uppsöfnunaráhrif á svona ráðstöfunum. Það er eins og þegar kemur söluskattur á öll gjöld sem búið er að taka af vörunni við innflutning. Þá er söluskattur ekki lengur 25%. Hann er orðinn miklu hærri vegna þess að uppsöfnunaráhrifin eru eins og snjóbolti sem veltir utan á sig. Ég segi við utanbæjarþingmenn: Standið þið nú með okkur Reykvíkingum og komið í veg fyrir að þetta frv. verði samþykkt eins og það er. Ég hefði helst kosið að hæstv. fjmrh. drægi frv. til baka á þeim forsendum að innheimta ríkissjóðs á opinberum gjöldum og fleira gefur samkvæmt hans eigin mati miklu hærri upphæð en áætlað var í upphafi. Það eru uppsöfnunaráhrif þessa skatts sem ég held að hafi farið fram hjá hæstv. ráðherra. Það væri gaman og ég óska eftir því, hæstv. forseti, að það verði reiknað út í nefnd hver hinn eiginlegi skattur er á fólks- og vöruflutningabifreiðar sérstaklega þeirra sem flytja fólk og vörur um landsbyggðina og hvaða áhrif það hefur þegar ofan á þann kostnað, sem færist náttúrlega inn í vöruverðið, kemur álagning, allur sá dreifikostnaður sem við erum alltaf að heyra að utanbæjarþingmenn réttilega mótmæla. Síðan er 4. gr. sem er mér ekki að skapi. Það getur þó verið að það sé ekki hægt annað en hafa einhvers konar slíkar ráðstafanir sem eru hreinar lögregluaðgerðir af verstu tegund. Þó að bifreið sé í fullkomnu lagi, ekkert athugavert við hana og bifreiðarstjórinn hafi öll sín skírteini í lagi og hafi hreina samvisku og allt sem hann þarf að uppfylla til að vera handhafi ökuskírteinis, þá skal stöðva bifreiðina, taka af henni númerið og allt nema það að taka skírteinið af viðkomandi bifreiðarstjóra ef þetta aukagjald er ekki greitt. Þetta er svo mikil lögregluaðgerð að þó að þetta sé kannski örugg aðferð til að ná inn gjaldi er þetta aðgerð sem íslenskt fólk vill ekki viðhafa þó það verði að þola það vegna þess að íslenskt fólk er löghlýðið. Öðruvísi gætum við ekki lifað hér á landi vegna þess að við höfum enga lögreglu eða her til að fylgja eftir lögum. Þess vegna er það sem við megum fagna meðan fólk er eins löghlýðið og raun ber vitni. En ég ætla að lesa, með leyfi forseta, 4. gr.: "Við árlega aðalskoðun bifreiðar, sem gjaldskyld er samkvæmt þessum kafla, skal eigandi hennar eða umráðamaður færa sönnur á að greitt hafi verið af henni gjaldfallið bifreiðagjald. Að öðrum kosti skal skoðunarmaður neita um skoðun á bifreiðinni, taka af henni skráningarmerki og afhenda þau lögreglustjóra. Lögreglustjóri skal ekki afhenda þau aftur fyrr en færðar hafa verið sönnur á greiðslu bifreiðagjaldsins. Skráning eða umskráning bifreiðar skal ekki fara fram nema gjaldfallið bifreiðagjald hafi áður verið greitt af henni. Ef bifreiðagjald er ekki greitt fyrir eindaga skal lögreglustjóri, eftir kröfu innheimtumanns, taka af bifreiðinni skráningarmerki til geymslu svo sem að framan segir." Ef þetta er ekki lögregluríkisaðgerð, hvað er það þá? Viljum við svona þjóðfélag? Meira að segja prívatfyrirtæki úti í bæ eru lögvernduð, eins og tryggingafélögin, ef þú ekki borgar gjaldið sem þeir telja sig þurfa að fá af bílnum, ekki vegna þess að maðurinn sem á bílinn sé að tryggja það verðmæti sem hann á í bílnum heldur vegna þess að hann er að tryggja gegn tjóni sem hann gæti valdið hjá öðrum. Ég kæri mig ekki um að tryggja annað en það sem ég er sjálfur með að verðmæti í höndunum. Ef allir gerðu það væri allt tryggt. En hver og einn verður að tryggja það tjón sem hann hugsanlega getur valdið. Þarna er alrangt staðið að. Og ég get sagt ykkur eitt. Það eru fáir dagar síðan ég fór til að greiða tryggingar af mínum bíl og það kostaði mig þingfararkaupið að tryggja tvo gamla ameríska bíla og einn lítinn Lada-bíl. Hver trúir því að Lada-bíllinn var hér um bil í sama verðtryggingarskala og stóru amerísku bílarnir?

Ekur þingmaðurinn á þremur bílum?

Það er ekki þar með sagt. Þetta er of heimskuleg spurning til að svara hv. 2. þm. Austurl. því að hann er miklu skynsamari maður. Hitt er svo annað mál að sami maðurinn getur ekki ekið þremur bílum í einu. En ég skal bara upplýsa hv. þm., af því að hann er ekki viss um hvort það sé mögulegt eða mögulegt ekki að aka þremur bílum í einu, að það er ekki öllum í einu sem ég ek. Það er til skiptis. En ég á nú alla þessa þrjá bíla og ég greiði af þeim tryggingar. Og frekar til upplýsinga, ef hv. þm. vill leita sér upplýsinga um sannleiksgildi orða minna, er þetta bíll sem kona mín ekur, bíll sem ég ek, þeir eru báðir um átta og níu ára gamlir, en Lada-bíllinn er nýr. En hann er miklu ódýrari. Amerísku bílarnir kosta kannski nýir núna hátt á aðra milljón kr. Lada-bíllinn kostaði 300 þús. Amerísku bílarnir eru hátt á annað tonn að þyngd, en ég giska á að Lada-bíllinn sé ca. 500 kg. Ætlið þið að segja mér að þar eigi ekki að vera þó nokkur munur á tryggingagreiðslum jafnvel þó metið væri tjón sem þeir geta valdið miðað við að þeir séu á sama hraða þegar þeir valda tjóni? Og þetta er lögverndað. Þess vegna vil ég biðja hæstv. ráðherra um að kanna hvort það er ekki hægt að fara öðruvísi að en helst að hann leggi til, það er eina ráðið til að losna við þennan aukaskatt, því þetta er aukaskattur, viðbótarskattur við marga aðra þunga skatta, að þessi skattur verði afnuminn þegar í stað, sérstaklega þegar haft er í huga það sem hann sjálfur hefur upplýst um að tekjur ríkissjóðs eru mun meiri en áætlað var í upphafi sem kemur ekki á óvart því að margir nýir skattar hafa verið settir í umferð. Ég hef ekki meira um þetta að segja, hæstv. forseti, en ítreka að svona aðfarir gagnvart fólki almennt, í þessu tilfelli í sambandi við þessa nýju aukaskatta á bifreiðar, eru ekki að mínu skapi. Farartækið, þótt ekkert sé að því og ekkert sé að þeim sem eiga að nota það, er ekki talið ökufært, fær ekki skoðun nema aukaskattar í ríkissjóð séu greiddir fyrir fram.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Reykv. fyrir það sem hann sagði um þetta mál. Það er rétt, sem fram kom, að það er merkilegt að landsbyggðarþingmenn t.d. í Ed., sem hafa fjallað um þetta mál, skyldu standa að því að samþykkja þetta í því formi sem það er því að þetta gjald verkar þannig að það eykur misréttið í þjóðfélaginu þar sem menn verða að borga meira eftir því hvar þeir búa og hvaða aðstæður þeir hafa. Við fluttum nokkrir hv. þm. frv. um að leggja niður söluskatt á flutningskostnað og ég átti tal við hæstv. fjmrh. um það efni og mér skildist þá á honum að hann hefði á því skilning og upplýsti mig um að þeir hjá honum í ráðuneytinu hefðu metið það svo að þetta gæti munað allt að 6% í vöruverði miðað við það frv. sem við fluttum, en þar lögðum við til að verslunarálagning væri ekki heimil á þennan hluta af kostnaði vörunnar. Þetta mál var rætt á fundi norður í Eyjafirði og þar voru m.a. kaupmenn sem ræddu þetta mál. Einn af þeim sem þar talaði selur m.a. ísskápa og hann gat um að þetta munaði verulegu, t.d. að það kostaði verulega upphæð að flytja ísskáp frá Reykjavík til Akureyrar. Hann sagðist hafa orðið var við að menn keyptu þessa vöru í Reykjavík vegna þess að það borgaði sig miðað við að þurfa að borga til viðbótar söluskatt af flutningskostnaði. En á sama tíma sem ríkissjóður sjálfur leggur ekki fram fjármagn í vegina er þessi skattlagning og á að halda áfram þrátt fyrir það sem hæstv. fjmrh. segir um tekjuöflun ríkissjóðs eða hvernig hún horfi á yfirstandandi ári. En það er alveg sama hvað við leggjum til til að minnka aðstöðumuninn. Alltaf er bætt við nýju og nýju máli til þess að auka hann eins og t.d. er í sambandi við þetta bifreiðagjald. Ýmsir, t.d. fátækir bændur, hafa neyðst til að leggja vörubílum sem þeir eiga og segja að það borgi sig frekar að kaupa aksturinn því að gjöldin á þessu séu orðin svo há, fyrst og fremst að vísu tryggingagjöldin, en einnig þetta gjald til viðbótar. Ég tók eftir því, og ég vona það að ég hafi tekið rétt eftir, að þegar hæstv. fjmrh. talaði áðan sagði hann að að væri heimilað að fella niður þessi gjöld fyrir öryrkja sem væru orðnir 67 ára gamlir. En hvernig er með hina? Hvernig er með þá öryrkja sem eru yngri?

Það er niður fellt.

Það er niður fellt, en ráðherra tók þannig til orða að það var hægt að skilja mál hans þannig að það væru þeir sem væru öryrkjar, ellilífeyrisþegar sem væru orðnir 67 ára. En það er ágætt að þetta leiðréttist. En það er líka spurningin um hvort á ekki að fara eitthvað eftir tekjumörkum. Nú er alltaf verið að tala um að rauntekjur hafi hækkað, en taka menn inn í það dæmi t.d. þessi gjöld öll sem eru sett á landsmenn? Taka menn, þegar menn eru að reikna hvernig launin duga, vextina, þessi gjöld og þannig mætti lengi telja? Eru það aðeins þær nauðsynjar sem menn kalla? Eru þetta ekki líka nauðsynjar? Er það ekki orðið viðurkennt að það sé nauðsyn að menn ferðast og flytja allt með bifreiðum? Er nóg að það sé bara verðið á matvörunni eða öðrum nauðsynjavörum? Þarf ekki að taka vextina og allt inn í þetta dæmi? Það væri gaman að heyra fjmrh. útskýra við hvað hæstv. ráðherrar miða þegar þeir eru að tala um að rauntekjurnar hafi aukist svo og svo á t.d. sl. ári. Er vaxtaokrið þar inni í og þessi nýju gjöld? Er tekið tillit til þeirra? Það a.m.k. dreg ég í efa. Ef það er rétt að ástæður ríkissjóðs séu eins og hæstv. ráðherrar vilja vera láta held ég að þeir ættu að stíga fyrsta skrefið í því að reyna að jafna lífsaðstöðuna í þessu landi með því að fella þennan skatt niður og draga frv. til baka. En það verður fróðlegt að sjá hvernig landsbyggðarþingmennirnir bregðast við þessu frv. Verður það eins og í Ed., að þegar forustumennirnir segja: Upp með hendurnar, þá geri þeir það þó að þeir skilji það og viti af eigin reynslu að þarna er verið að auka misréttið í þjóðfélaginu með svona skatti? Ég hefði líka viljað heyra það hjá hæstv. fjmrh.: Þegar hann talaði um allt að 6% sem mundi lækka vöruverðið, náttúrlega eftir ýmsu, eftir vegalengdum, en allt að því þar sem lengst er, tóku ráðuneytismenn þá tillit t.d. til áhrifa af þessum skatti í því dæmi? Ég dreg það mjög í efa eftir útreikningum og ég hef borið mig saman við menn sem geta áreiðanlega reiknað á við þessa menn í ráðuneytinu eða ýmsa aðra embættismenn eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. vitnaði í einn í gær. Ég held að hann sé ekki neinn reiknimeistari og þeir séu það ekki sumir í ráðuneytunum ef maður á að taka sumt bókstaflega sem er verið að segja í þessum ræðustól. Það væri t.d. gaman að heyra í hv. þm. Páli Péturssyni hvort honum finnst að þetta sé skref í átt til réttlætis í þjóðfélaginu. Ég veit hvernig Páli líður í þessari ríkisstjórn. Hann hlýtur að heyra hljóðið í sínum mönnum þegar ég heyri það til Reykjavíkur eða til Eyjafjarðar. Ég held að þeir séu ekki beinlínis, hans menn, hrifnir af svona sköttum. En það er eiginlega sama hvert er litið. Við sjáum það og heyrum að sveitarfélögin úti á landi vantar mjög tekjur til að geta bjargað sér. Við höfum heyrt neyðarópin þaðan, en á sama tíma veit borgarstjórinn í Reykjavík ekki hvernig hann á að koma fyrir því fjármagni sem borgin fær. Við sjáum það nú að það er verið að fylla upp Tjörnina að hluta til og á að byggja þar stórhýsi og það á að fara að byggja eitthvað uppi á Öskjuhlíðinni, eitthvað sem er í líkingu við sýningarturn í Lundúnum hjá járnfrúnni, og fleira mætti upp telja. Ég vil ekki lengja þessar umræður, en ég endurtek þá spurningu til hæstv. fjmrh.: Sé það, sem hann hefur talið í þessum ræðustól, að gjöld til ríkisins hafi innheimst þannig að ríkissjóður standi vel, vill hann þá ekki stíga fyrsta skrefið til réttlætisáttar í þessu þjóðfélagi með því að taka nú þetta frv. til baka?



Herra forseti. Örfáar athugasemdir að gefnu tilefni. Fyrst þannig að það sé alveg skýrt: Undanþáguákvæðin skv. þessu frv. ná til öryrkja samkvæmt öryrkjaskrá, þeir eru að 67 ára aldri, og því næst til öryrkja samkvæmt skrá yfir þá sem njóta svokallaðra bensínstyrkja eins og fram kom í máli mínu áðan. Í öðru lagi: Björgunarsveitir. Og í þriðja lagi: Eigendur fornbíla, bíla sem eru skilgreindir sem 25 ára og eldri. Annað: Eru aðstæður nú til þess að fella niður þennan skatt? Ég vek athygli á því að um mitt ár verður felldur niður skv. lögum frá 29. febrúar um efnahagsráðstafanir launaskattur á sjávarútveg og um næstu áramót fellur úr gildi skattur á erlendar lántökur, en við niðurfellingu þessara tekjustofna missir ríkissjóður tekjur sem eru umtalsvert hærri en nemur þessu bifreiðagjaldi. Þriðja athugasemd mín varðar framkvæmdaatriði. Í fyrsta lagi er þess að geta að gjaldið er mismunandi eftir þyngd bifreiða. Þeim mun þyngri sem bifreið er, þeim mun hærra gjald. Það þýðir að öðru jöfnu: Þeim mun ódýrari sem bifreið er, þeim mun lægra gjald, þeim mun dýrari sem hún er, því hærra. Gjaldtakan getur hins vegar ekki talist há. Og að því er varðar innheimtu get ég ekki fallist á þær röksemdir að það breyti Íslandi í lögregluríki þótt til þess sé ætlast skv. 4. gr. að eigendur eða umráðamenn bifreiða færi sönnur á að gjald hafi verið greitt við skoðun. Þá er spurningin um uppsöfnunaráhrif hvort heldur er í söluskatti eða við aðra gjaldtöku og áhrif á vöruverð. Þar vek ég athygli á því með vísan til umræðna sem við áttum hér í gær um samanburð á söluskatti og virðisaukaskatti að á því verður breyting til bóta við gildistöku virðisaukaskatts af mjög einfaldri ástæðu. Virðisaukaskattur er tvíþættur, innskattur og útskattur. Það þýðir að þeir sem annast vöruflutninga fá endurgreiðslu á aðföngum sínum, þar á meðal á kostnaði við bifreiðakaup, hjólbarða, eldsneyti og önnur rekstrargjöld þannig að uppsöfnunaráhrifin, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. vék að, í söluskattinum hverfa í virðisaukaskatti, uppsöfnunaráhrifin sjálf. Loks er spurningin um hvernig menn meta skattbyrði. Þar hafa menn ýmsan hátt á, meta kaupmátt kauptaxta, meta kaupmátt atvinnutekna, en sá mælikvarði sem hreinast metur kaupmátt launa er að sjálfsögðu ráðstöfunartekjur heimila eftir skatta. Á hvern mælikvarða sem vegið er er ljóst að á undanförnum árum hefur kaupmáttur á hvern mælikvarðann sem vegið er batnað sem betur fer mjög verulega.



Hæstv. forseti. Ég harma að ég skyldi fá tilefni til að koma hér upp aftur, en ráðherra gaf tilefni til að halda langa ræðu. Ég ætla ekki að gera það núna. Ég ætla að geyma mér það. En þetta er ekkert smámál. Hæstv. ráðherra ýtir því til hliðar sem ómerkilegu kvabbi sem á sér stað frá minni hálfu og hv. 6. þm. Norðurl. e. í þessu tilfelli. Undanþáguákvæðin. Ég fagna því. Það er kannski ekki mitt að þakka eitt eða annað í þessu efni. Ég tek þannig til orða. Ég tel að ráðherra hafi unnið þarft og gott verk að fella niður innheimtu af öryrkjum, öldruðum og björgunarsveitum. Mér finnst það vera góð ráðstöfun og ég er honum sammála um það. En hann segir þar á eftir að ríkissjóður muni verða af launaskatti, hann verði felldur niður um mitt ár. Er það ekki?

Seinni áfanginn.

Já, seinni áfanginn. Hann talar eins og ríkissjóður sé að tapa þar tekjum. Launaskatturinn er nýjar tekjur fyrir ríkissjóð. Þær voru ekki innheimtar. Launaskatturinn sem hæstv. ráðherra er að tala um var ekki innheimtur. Þetta eru alveg nýjar tekjur. Þó að hann verði felldur niður um mitt ár eða seinni hlutinn er innheimtan á fyrri hluta ársins viðbótartekjur við ríkissjóðstekjurnar á síðasta ári þannig að hér er ekki verið að fella neitt niður frá því sem áður var. Hér er bara verið að taka helmingi minna af nýjum skatti en upphaflega var reiknað með. Hefði hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin öll hlustað betur á góð ráð, heil ráð stjórnarandstöðunnar við gerð fjárlaga hefði þessi skattur aldrei komið á vegna þess að jólafríið var rétt liðið þegar þessi skattur var dreginn til baka. Þá var ríkisstjórnin sem sagt í jólafríinu búin að átta sig á góðum ráðum stjórnarandstöðunnar. Í þriðja lagi segir hæstv. ráðherra að gjaldið sem um er rætt sé mismunandi eftir þyngd bifreiða. Þetta er alveg rétt. En ég vil lesa aftur og vitna þá í 2. gr., með leyfi hæstv. forseta: "Bifreiðagjald skal vera sem hér segir: a. Af bifreiðum sem eru að eigin þyngd allt að 2500 kg skal greiða 2,15 kr. fyrir hvert kílógramm af eigin þyngd bifreiðar, þó aldrei lægra gjald en 1000 kr. vegna hverrar bifreiðar á hverju gjaldtímabili, sbr. 1. mgr. 3. gr." Ég lít svo á að þetta séu fólksbílar eða einkabifreiðar frekar en annað, gætu þó verið sendiferðabílar. Og b-liður 2. gr. segir áfram, með leyfi hæstv. forseta: "Af bifreiðum sem eru að eigin þyngd 2500 kg eða þyngri skal greiða 5375 kr. á hverju gjaldtímabili vegna hverrar bifreiðar, sbr. 1. mgr. 3. gr." Þetta eru þyngri fólksflutningsbílarnir og eins og segir í 1. gr. er tekið fram að aftanívagnar, sem við köllum, skuli líka bera gjöld eins og þar segir. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að hann fór að rugla fyrir þm.: Telur hann virkilega að það sé einhver lítil upphæð sem fer út úr Reykjavík í vörum og fólki í bílum? Hve margir bílar, sem eru af þessari þyngdargráðu og yfir, fara árlega út á land? Þá má margfalda það með þeirri upphæð sem á að taka í skatta plús vísitalan, miðað við þá vísitölu sem er getið um sem grunnvísitölu hér, hver sem hún nú er í dag. Hvað er þetta þá stór upphæð í heild sinni sem leggst á vörur sem fara út á land til viðbótar við það sem er fyrir? Og ekki bara það heldur segir hæstv. ráðherra, og það var nú eiginlega tilefni til þess að ég kom upp aftur, að virðisaukaskatturinn verði endurgreiddur og hafi ekki uppsöfnunaráhrif í þessu tilfelli eins og gat um í minni fyrri ræðu. Svo við erum hér að tala um allt annan hlut. Við erum að tala um bifreiðagjald sem hefur ekkert að gera með virðisaukaskattinn og verður ekki endurgreitt þó virðisaukaskatturinn komi til framkvæmda. Þetta heitir allt annað. Þetta er allt annað. Tilgangurinn með þessu er að vísu hliðstæður hvaða skatti sem er, að auka tekjur ríkissjóðs. En ég ætla að biðja hæstv. ráðherra að rugla ekki saman endurgreiðslu á virðisaukaskatti og bifreiðagjaldinu. Eða vill hæstv. ráðherra staðfesta hér og nú að bifreiðagjaldið, sem við erum að tala um samkvæmt frv. til laga um bifreiðagjald sem er hér til staðfestingar á þskj. 786, skuli endurgreiðast á sama hátt og virðisaukaskatturinn þegar hann kemur til framkvæmda, ef hann þá kemur? Ég held að hæstv. ráðherra sé tæplega tilbúinn til að staðfesta það og þess vegna harma ég að hann skuli reyna að slá ryki í augu þm. með því að blanda saman bifreiðagjaldinu annars vegar og væntanlegum virðisaukaskatti hins vegar, máli sem er alls ekki á dagskrá undir þessum dagskrárlið. Ég vil líka segja að ég, í mínum huga, geri mun á því hvort skoðunargjald er innheimt við skoðun bifreiðar eða hvort lögregla er send á menn sem ekki standa skil á þessu aukagjaldi á bifreiðum. Því þá ekki að senda lögregluna til að taka númerið af bílum ef menn ekki borga yfirleitt sín opinberu gjöld, alveg sama hvaða nafni þau nefnast? Það fer því ekkert á milli mála að þar sent ríkið notar lögregluna á þennan hátt er það hluti af lögregluríki eins og hugtakið leyfir manni að nota það. Það er ríkið sem er að nota lögregluna til að stöðva einstaklinga sem eru á sínum eigin farartækjum eða eignum í umferðinni hér á landi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um heimild fyrir fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að selja fasteignir Grænmetisverslunar landbúnaðarins að Síðumúla 34 og jarðhús í Ártúnsbrekku við Elliðaár í Reykjavík. Á árinu 1986 var undirritaður samningur milli Sölusamtaka íslenskra matjurtaframleiðenda, skammstafað SÍM, og ríkissjóðs um sölu eigna Grænmetisverslunar landbúnaðarins með fyrirvara um samþykki Alþingis. Á fjárlögum síðasta árs var heimild til að selja ofangreindar eignir, sbr. 6. gr., lið 522, en sú heimild var ekki nýtt einkum af tveimur eftirgreindum ástæðum. Í fyrsta lagi: Ekki var talið að forsendu heimildarinnar um að fasteignirnar nýttust áfram í þágu samtaka framleiðenda matjurta væri fullnægt. Í annan stað: Upplýsingar lágu fyrir um slæma rekstrarafkomu SÍM og að samtökin áformuðu að selja hluta fasteignanna til að mæta þeim fjárhagsvanda sem leiddi af slæmri rekstrarafkomu. Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs var ákveðið að endurnýja ekki þessa heimild, heldur boðað að lagt yrði fyrir Alþingi sérstakt frv. um sölu nefndra eigna. Frv. er flutt til þess að afla fjmrh. heimildar til þess að ganga endanlega frá ráðstöfun og sölu eigna Grænmetisverslunar landbúnaðarins samkvæmt framansögðu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.