Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar litið er á 202. gr. frv. þessa, sem er listi yfir þau lög, sem falla eiga úr gildi við setningu þessara laga, er ekki að furða, þótt nauðsyn sé á nýrri löggjöf. Elzt þessara lagaboða mun vera frá 1683, en þau, sem nokkru skipta, eru yngri en frá 1841. Löggjöf þessara mála er því orðin úrelt á nútímamælikvarða og eðlilegt, að myndazt hafi réttarreglur í þessu efni. Þetta hefur mönnum verið ljóst í lengri tíma, en það var ekki fyrr en mig minnir 1930, að gerð var tilraun á Alþingi að koma nýrri skipan á mál þessi, en þá dagaði frv. uppi. - Árið 1947 skipaði dómsmrh. þá Einar Arnórsson, Gizur Bergsteinsson og Jónatan Hallvarðsson í nefnd til að semja frv., og má efalaust telja, að ekki hafi verið kostur á hæfari mönnum. Sömdu þeir svo ýtarlegt frv., og var það lagt fyrir Nd. Alþingis 1948, en dagaði þar uppi í nefnd. - Í þessu frv. er allt málið tekið til meðferðar frá rótum í samræmi við meðferð opinberra mála, er tíðkast hjá öðrum þjóðum, án þess að vera ofviða okkur. - Í þessu frv. var gert ráð fyrir, að sakadómurum í Reykjavík yrði fjölgað í allt að 5 og að sérstakur opinber ákærandi verði settur, og álitið var nauðsynlegt að setja sérstakan rannsóknarstjóra, sem sagt að aðskilja ákæruvald og dómsvald. Þetta frv. fékkst ekki samþ. í Nd., aðallega vegna kostnaðar, sem af þessum embættum mundi leiða. Því tók dómsmrh. málið aftur til meðferðar og lét taka út úr frv. þau ákvæði, sem tálmuðu því, að það næði fram að ganga, og var þá borið fram annað frv. um rannsóknarstjórann. Frv. þannig breytt hefur nú fengið afgreiðslu í Nd. og síðan vandlega athugun hjá allshn. þessarar deildar. N. er sammála, þótt hún telji ekki breyt. á frv. til bóta frá því, sem áður var, um að leggja til, að það nái fram að ganga með örfáum breytingum, því með frv. er stigið stórkostlegt spor í rétta átt. - Frv. þetta er meira en 200 gr. og er því ómögulegt að taka hverja grein út af fyrir sig til umræðu í framsöguræðu, og ætla ég því að stikla á stærstu atriðunum. Frv. var sent til umsagnar til héraðsdómarafélagsins og Lögmannafélags Íslands; - það eru þeir aðilar, sem helzt geta dæmt um þetta mál, og ætla ég að minnast á helztu greinarnar, sem ágreiningur er um. Aðalákvæðin, sem Lögmannafélag Íslands leggur áherzlu á að fá breytt, eru í 4. og 15. gr., sem sé, að fulltrúar sakadómara fengju sérstaka löggildingu og væru algerlega sjálfstæðir. Rökin, sem færð eru fyrir þessu, eru þau, að sakadómarinn komist ekki sjálfur yfir að fylgjast með rannsókn allra þeirra mála, sem til hans koma, og eðlilegra sé, að sá, sem rannsakar málið og skrifar dóminn, beri fulla ábyrgð á því. Þetta er í samræmi við frv. eins og það var upprunalega. En þar sem skipun sakadómara er haldið eins og nú er og án löggildingar sérstakra fulltrúa, bendir n. á, að ekki kæmi til mála, að hann kvæði upp dóm, sem hann sjálfur væri óánægður með. En allshn. sá sér ekki fært að breyta þessu ákvæði. Ákvæðið, sem var í 32. gr. frv., gerir ráð fyrir, að sakadómarinn fari með stjórn þeirra lögreglumanna, sem skipa rannsóknarlögregluna. Það var álitið til baga, að stjórn lögreglunnar væri tvískipt. Ég skal játa, að þetta er frá fræðilegu sjónarmiði dálítið óviðeigandi, enda er þá gert ráð fyrir, að sú deild væri þá undir höndum rannsóknarstjóra ríkisins. En eins og málum er nú hagað, virðist varla verða hjá þessu komizt, og gat n. ekki fallizt á þessar breyt. Hinar breytingarnar, sem máli skipta, eru við 100. gr., út af eiðfestingunni í 12. kafla. Eins og 100. gr. ber með sér, er lagt til, að horfið verði frá því fyrirkomulagi að láta drengskaparheit ekki fara fram fyrr en eftir á. Það er reiknað með, að menn séu eiðfestir fyrir fram, og sagt með réttu, að það muni spara fyrirhöfn, og ýmsir halda, að vitnin segi betur frá. Hins vegar eru margir þeirrar skoðunar, að það sé fyrir það fyrsta ekki hagkvæmt né viðeigandi að eiðfesta menn í öllum málum. Ef til vill í flestum málum, sem það yrði viðhaft, er það óþarft. Það gæti þá kannske orðið álíka eiðsklásúla og nú tíðkast með skattaskýrslur. Þetta er skoðun héraðsdómarafélagsins, og sama kom fram hjá lögmannafélaginu, og voru nm. þessu svona frekar meðmæltir. Það varð úr, eftir að hafa rætt um þetta við ýmsa aðila, sem telja verður, að hafi einna mesta reynslu í þessum efnum, að n. ákvað að bera fram brtt. við þessa gr., þar sem heimilað er að láta heitfestingu fara fram eftir á, og hljóðar brtt. svo, sem leyfi hæstv. forseta: „Við 100. gr. Við greinina bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Dómari getur frestað heitfestingu þar til á síðara stigi málsmeðferðar, og auk þess getur hann látið heitfestingu niður falla, ef sönnunaratriði máls má telja vafalaus. Nú fer heitfesting fram eftir á samkvæmt ákvæðum þessarar málsgreinar, og breytir dómari þá heitstaf til samræmis við það.“ Þetta er ákaflega mikið vandamál, en ég hygg, að með því að hafa þarna opna leið til þess fyrir dómara að skera úr, hvort hann telur heppilegra í einstökum tilfellum og með tilliti til einstakra vitna, að þá sé fundin nokkuð góð lausn á þessu máli. Í 112. gr., síðustu málsgr., er nýmæli, sem hefur vakið talsverðan efa, og það er um að veita lögreglumönnum sektarvald í minni háttar brotum, svo sem í sambandi við umferðarlög og bifreiðalög. Þetta er nýmæli í því frv., sem nú hefur verið lagt fyrir, og var ekki í upphaflega frv. Ýmsir hafa dregið í efa, hvort lögreglumönnum yfirleitt sé trúandi fyrir þessu, og eins hitt, hvort það mundi ekki draga úr athygli þeirra við önnur störf. En þessari reglu hefur verið fylgt í ýmsum löndum, og sé ég ekki annað en að skaðlaust væri að reyna hana, og hefur því n. fallizt á að taka upp heimild fyrir dómsmrh. til að ákveða, hvort lögreglumönnum skuli heimilt að beita þessu sektarvaldi. Það er enginn vafi á því, ef þetta heppnaðist, að það mundi leiða til þess að koma í veg fyrir ýmis óþægindi, bæði þeirra, sem kynnu að brjóta umferðarlögin, og eins fyrir dómstólana, og vill n. því ekki leggja til, að þetta verði fellt niður úr frv. Að lokum taldi n. rétt að gera breyt. í sambandi við áfrýjun mála. Eftir núgildandi lögum á dómfelldur alltaf rétt til að krefjast þess, að máli hans sé skotið til hæstaréttar. Þetta er náttúrlega dýrmætur réttur, en hefur talsvert mikinn kostnað í för með sér fyrir ríkið, og þetta er miklu víðtækari réttur hér en er, óhætt að segja í flestum, ef ekki öllum öðrum tilfellum. Þetta hefur verið mjög mikið misbrúkað, þar sem menn, sem dómfelldir hafa verið fyrir brot, hafa notað sér þetta ákvæði til þess eins að fá frest á refsingu. Það er auðvitað, að fyrir hæstarétt fer einmitt fjöldi mála, sem raunverulega ættu ekki fyrir þann rétt að fara, jafnmörg mál og hann hefur til meðferðar, þar sem mörg mál eru þannig vaxin, að enginn vafi getur leikið á um úrslit þeirra og þeim aðeins áfrýjað til þess að fresta úttöku refsingar. Í frv. eru settar ýmsar hömlur á rétt til áfrýjunar mála, þegar ekki leikur neinn vafi á um þau, en sé einhver vafi um það, hvort lagaboði hafi verið rétt beitt, eða hallað á sakborning, þá er dómsmrh. skyldugur að áfrýja samkv. 175. gr. l., en þegar þetta er ekki fyrir hendi, þá er samkv. upphaflega frv. dómsmrh. ekki gert að skyldu að áfrýja eftir kröfu sakbornings, nema dæmd refsing nemi 3 þús. kr. sekt fyrir fyrsta brot, 5 þús. kr. sekt fyrir ítrekað brot eða þá refsivist. - N. þótti fullmikil takmörkun gerð á þessu og áleit, að stökkið væri of stórt frá því, sem áður hafði verið framkvæmt. Hún leggur því til, að 2. mgr. 175. gr. verði breytt í það horf, að maður, sem er dæmdur fyrir fyrsta brot, hafi alltaf skilyrðislausan rétt til þess að krefjast áfrýjunar. Það er sjálfsagt ýmislegt, sem ástæða væri til að fara nánar inn á. En ég sé ekki á þessu stigi málsins ástæðu til þess að taka fleira fram, og leyfi mér fyrir hönd n. að leggja til, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem ég hef nú tekið fram.



Ég vil leyfa mér að þakka hv. n. fyrir afgreiðslu þessa máls. Þetta er mikið frv., sem fyrir liggur, og tekur langan tíma að athuga það, svo að vel sé. N. hefur ekki haft meir en svo tíma til meðferðar málsins, og tel ég það mjög þakkarvert, að hún skuli nú vera búin að skila af sér. Ég vil geta þess, að ég tel þær brtt., sem n. flytur, ekki mjög miklu máli skipta. Þó að um þær megi deila, sé ég enga ástæðu til að setja mig upp á móti þeim. Ég vil aðeins geta þess út af því, sem hv. frsm. sagði um lögregluna hér í Rvík og starfshætti hennar, að ætlun mín var með orðalagi 2. mgr. 32. gr., að lögreglumenn allir yrðu í raun og veru fyrst og fremst undir stjórn lögreglustjóra og eins þeir, sem starfa hjá sakadómara. Og það er eingöngu varðandi þau störf, sem undir sakadómara heyra, sem hann fer með yfirstjórn þeirra, en þar fyrir utan er það ætlun mín, að þeir lögreglumenn, sem vinna að rannsókn mála hér í bænum, séu hópur í lögreglu Rvíkur og skyldugir að hlíta fyrirmælum lögreglustjóra varðandi þá almennu löggæzlu, þar með taka þátt í æfingum og gegna störfum við jafnvel götugæzlu, ef svo ber undir og nauðsyn er talin á. Þannig að það er ekki ætlazt til þess, að þeir séu teknir úr því almenna lögregluliði og gegni eingöngu störfum hjá sakadómara.



Ég var ekki kominn inn í hv. deild, þegar atkvgr. hófst, en hefði talið heppilegast, ef hægt hefði verið að sameina brtt. hæstv. forseta við brtt. á þskj. 618, en ef svo er ekki, hvort ekki megi taka þá brtt. upp. - Vil ég benda á, að brtt. eru við sitt hvort atriðið, og brtt. hæstv. forseta er við það, sem ég tel, að sé fólgið í greininni nú þegar. Og vil ég spyrja forseta, hvort hann sé því ekki samþykkur, að taka megi upp þessi orð: „Nú finnst áfengi í bifreið, og skal þá, ef sterkar líkur þykja fyrir því, að það sé ætlað til ólöglegrar sölu“ - -. Annars má koma þessu að og flytja brtt. við 3. umr.

Forseti (BSt): Ég tel ekki hægt að verða við þessu, enda of seint fram komið, - brtt. á þskj. 614 ákveður alveg málsgreinina.



Ég tek fram, að með þessu móti yrði löggjöfin svipuð því og síðar mun sett verða, og segi já.



Herra forseti. Allshn. hefur ekki getað orðið samferða í afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n., hv. 8. þm. Reykv. (RÞ), hv. 1. þm. N-M. (PZ) og ég, hefur lagt til, að frv. verði fellt. Ég sé, að í dag hefur verið lagt fram nál. frá minni hl. n., hv. 4. þm. Reykv. (HG), en mér skilst, að ekki sé komið nál. frá hv. 1. landsk. þm. (BrB). Árið 1949 voru samþ. hér á Alþ. breyt. á erfðalögum, og var þá takmarkaður allmikið erfðaréttur útarfa. Nú hefur hv. þm. Barð. komið fram með frv., þar sem ætlazt er til, að gerðar séu enn þá meiri breyt. á þessu, enn þá fleiri erfingjar útilokaðir, auk þess sem hann leggur til, að ráðstöfunarréttur þeirra manna, sem eiga ekki niðja eða skylduerfingja, sé takmarkaður eins mikið og réttur manna, sem eiga skylduerfingja, og skuli Tryggingastofnun ríkisins, hafi ég skilið það rétt, vera skylduerfingi þeirra manna, sem eiga ekki afkomendur, þannig að þeir megi ekki ráðstafa nema ¼ eigna sinna eftir sinn dag. - Ástæður þær, sem hv. flm. færir fyrir þessu, eru þær, að áður fyrr hafi farið saman framfærsluskylda og erfðaréttur og þar sem framfærsluskylda hafi nú verið takmörkuð mjög mikið og færð yfir á Tryggingastofnun ríkisins, þá sé ekki nema eðlilegt, að það sama sé gert að því er snertir erfðaréttinn. Þess er þá fyrst að geta í þessu sambandi, að þótt erfðaréttur og framfærsluskylda hafi farið saman hér eftir fornum lögum, þá er mjög langt - að minnsta kosti öld eða meira - síðan þetta var slitið úr samhengi hvort við annað. Það sem mér finnst aðallega athugavert er, að frv. gerir stórkostlega skerðingu á eignarréttinum og meiri skerðingu en ég hygg, að hv. flm. hafi gert sér grein fyrir. Á meðan við lifum í svokölluðu kapitalísku þjóðfélagi, á meðan við trúum því, að sparnaður og auðsöfnun einstaklinganna innan vissra takmarka sé þjóðfélaginu til hagsbóta, þá eigum við að reyna að hlúa að því; og ein ríkasta hvötin fyrir slíkum sparnaði er sú, að þeir geti ráðstafað fé sínu handa ættingjum og vinum eftir sinn dag og þeim, sem þeim þykir vænt um. Það er skiljanlegt, að þeir flokkar, sem hafa það á stefnuskrá sinni að takmarka sem mest athafnir og auðsöfnun einstaklinganna og gera sem flesta að leiguliðum ríkisvaldsins á einn eða annan hátt séu frv. þessu fylgjandi. En jafnvel í því sæluríki Rússlandi er mér sagt, að erfðalöggjöfin gangi ekki í sumum atriðum eins langt og hv. flm. þessa frv. vill láta gera. Ég held, að í stað þess að takmarka rétt manna til ráðstöfunar á eignum sínum eftir sinn dag, eins og lagt er til í frv., væri nær að fara eftir reglum ensks réttar, þar sem höfuðáherzla er lögð á ráðstöfunarvilja einstaklingsins sjálfs og frelsi hans til ákvarðana, jafnvel þótt hann eigi konu og börn. N. sendi þetta frv. til umsagnar hæstaréttar, enn fremur til lagadeildar háskólans og þess skiptaráðanda hér á landi, sem farið hefur með flest erfðamál, sem hér hafa komið fyrir, og leggja allir þessir aðilar til, að frv. verði ekki látið ná fram að ganga. Ég sé ekki ástæðu til að lesa upp þau rök, sem þessir sérfræðingar bera fram. Það væri að endurtaka það, sem ég geri ráð fyrir að hver einasti deildarmaður hafi lesið með athygli. Af sömu ástæðu sé ég ekki ástæðu til að benda á nokkur minni háttar atriði, sem horfa til bóta í frv. eins og það er, þar sem við nm. erum algerlega á móti frv. í heild. Eins og ég tók fram í upphafi máls míns, þá hafa þær breytingar, sem gerðar voru á erfðalögunum fyrir aðeins tveimur árum, rétt á að reyna sig, og verður að teljast rangt að gera stórkostlegar og yfirgripsmiklar breytingar á erfðaréttinum nú, sem hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér. Ég skal taka dæmi. Við skulum gera ráð fyrir, að einhver maður eigi stórkostlega viðskiptastofnun, sonur hans ynni þar og byggist við að erfa hana. En svo deyr sonurinn, og þá má hann ekki ráðstafa henni til þeirra, sem hann treystir bezt og býst við, að séu hæfastir, en aftur á móti tekur svo hv. 4. þm. Reykv. við henni. Ég held nú, að enda þótt allir hafi mikla samúð með Tryggingastofnuninni, þá kynni það að breytast, ef hún yrði gerð að skylduerfingja svo og svo mikils hluta þjóðarinnar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en legg til fyrir hönd meiri hl. n., að frv. verði fellt.



Herra forseti. Þetta frv. hefur legið alllengi hjá allshn. og hefur verið sent til umsagnar mætra manna og stofnana, enda fylgja því sæmilega ýtarlegar álitsgerðir frá þrem aðilum, þ. e. a. s. frá hæstarétti, frá borgarfógeta Reykjavíkurbæjar og Háskóla Íslands. Fljótt á litið virðast álitsgerðir þessara aðila hníga í þá átt, að fella beri frv. Rétt er þó að vekja athygli á því, að í rauninni er um að ræða tvö meginatriði í þessu frv., í fyrsta lagi að takmarka nokkuð rétt manna til arfs frá því, sem nú er, og í öðru lagi, að sá hluti eftirlátinna eigna, sem enginn erfingi finnst að og rennur þá samkvæmt núgildandi lögum í ríkissjóð, skuli framvegis renna til Tryggingastofnunar ríkisins með þeim hætti, sem segir í 12. gr. Ef litið er á umræddar álitsgerðir, þá kemur það glöggt í ljós, að allir eru sammála um, að rétt sé, að þetta fé renni til Tryggingastofnunarinnar eða einhverrar viðlíka starfsemi. Þannig segir t. d. svo í álitsgerð hæstaréttar, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar virðist ekki óeðlilegt, að eigur, sem andaður maður átti og einstaklingar erfa ekki, renni til Tryggingastofnunar ríkisins í stað ríkissjóðs.“ - Þetta er umsögn hæstaréttar um þetta atriði. Og borgarfógeti segir um þetta einnig svo: „Þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að í stað þess að arfur falli í ríkissjóð, að hann renni til Tryggingastofnunar ríkisins.“ - Loks segir svo í álitsgerð lagadeildar háskólans: „Deildin telur, að ákvæði 33. gr. gildandi erfðalaga sé ekki heppilegt að því leyti, að eðlilegra væri að láta þetta fé renna í sérstakan sjóð, sem ynni að menningar- og mannúðarmálum, með svipuðum hætti og er í Svíþjóð.“ Þeir þrír aðilar, sem hér eru taldir, eru þannig sammála um, að ekki sé eðlilegt, að arfur, sem enginn einstaklingur á að taka, renni beint til ríkissjóðs sem eyðslufé. Sá er líka munur á slíkum arfshlut og venjulegum tekjum ríkissjóðs, að hér er um að ræða beina eign, sem fellur til ríkisins og verður að teljast óeðlilegt að renni til beinna eyðsluútgjalda. Mér þykir rétt að benda alveg sérstaklega á þetta atriði, að það þykir ekki rétt, að arfur, sem enginn er til að taka, skuli verða eyðslufé ríkissjóðs, heldur renna til stofnana, sem nauðsynlegar eru til almenningsheilla. Og ég vil taka það fram sem mína persónulegu afstöðu, að ég tel eðlilegt, að erfðafjárskatturinn renni einnig til slíkrar starfsemi. Þá kem ég að hinu atriði frv., sem menn eru síður á eitt sáttir um, að takmarka erfðaréttinn allverulega frá því, sem nú er. Andstæðingar þeirrar takmörkunar segja, að með l. frá 1949 hafi í þessu efni verið gengið svo langt, að ekki megi stiga fleiri spor á þeirri braut. Hv. frsm. meiri hl. flutti hér áðan í sinni ræðu hin almennu rök þeirra um skerðingu frv. á eignarréttinum, sem hann taldi eðlilegt, að 4. þm. Reykv. væri hrifinn af, en mjög óeðlilegt, að hv. þm. Barð. skyldi vilja koma í kring. Ég held nú, að ef hv. þm. Seyðf. hugsaði sig um, þá sæi hann nú fljótlega, að það getur ekki talizt eðlilegt að vilja láta eignarrétt manna á jarðnesku góssi haldast langt út yfir gröf og dauða. Hann telur, að það muni draga úr viðleitni manna til að safna fé, ef þessi réttur yrði takmarkaður svo sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel nú hins vegar, að allt of mikið sé gert úr þessu atriði. Það er margt annað, sem hefur miklu meiri þýðingu í þessu efni, svo sem hin gífurlega skerðing, sem nú á sér stað á öllum peningaverðmætum, eins og með gengisfellingunni t. d. Það er ekki með neinu móti unnt að draga meira úr sparnaðarviðleitni manna en með slíkum ráðstöfunum. Hvað frv. snertir, þá er hins vegar ekki um neina skerðingu að ræða á erfðarétti barna frá gildandi l., ekki heldur foreldra né föður- eða móðurforeldra, og hið sama er að segja um rétt maka, en þetta eru þeir aðilar, sem hverjum einstaklingi eru nákomnastir, og þeirra réttur á að haldast, eins og vera ber. Ef fjær er leitað, þá koma systkini næst, og er gert ráð fyrir því í frv., að réttur þeirra hverfi, en það er þó ekki gegnumfært, eins og bent hefur verið á. Og ég er sammála hv. frsm. meiri hl. um það, að ekki sé rétt að svipta þau með öllu rétti til arfs. En ég vildi segja, að um allan þorra manna muni vera svo háttað, að í viðleitni sinni til fjársöfnunar beri þeir ekki fyrir brjósti stærri hóp en þetta og það sé því út í hött að tala um, að með frv. sé dregið úr þeirri viðleitni, þó að erfðaréttur taki t. d. ekki til systkinabarna. Hins vegar gæti það haft nokkur áhrif í þessa átt að binda ráðstöfunarrétt með erfðaskrá við 25%. En samkvæmt gildandi 1. er það svo, að eigi maður lögarfa á lífi, má hann ekki ráðstafa nema ¼ eigna sinna með erfðaskrá. Það, sem gert er með þessu frv., er að gefa Tryggingastofnun ríkisins sama rétt og yztu lögörfum nú. Og ég verð að segja, að með tilliti til þeirra gömlu tengsla, sem áður voru á milli framfærsluskyldunnar og erfðaréttarins, þá tel ég, að þetta sé rétt gert. Að fornum norrænum rétti fór þetta tvennt saman, þannig að hver, sem rétt átti til arfs eftir mann, var einnig skyldugur til að sjá honum farborða, ef þörf krafði. Hv. frsm. telur þessa reglu úr gildi fellda fyrir 100 árum, og rengi ég hann ekki um, að hann fari þar rétt með, en það breytir engu um, að reglan verður að teljast mjög heilbrigð og eðlileg. - Enn ber þá á það að líta, að það er lítt hugsanlegt, að með svo stórkostlegum breytingum sem orðið hafa á skömmum tíma á þjóðskipulagi okkar geti erfðalögin haldizt óbreytt. Þjóðfélagið hefur tekið að sér að rækja mörg þau hlutverk, sem áður hvíldu á herðum einstaklinga, og löggjöf breytist á ýmsa lund með breyttum tímum. Ég verð að segja, að ég hef ekki trú á því, að þorri manna sé svo gerður, að hann sé að reyna að safna sem stærstum fjárfúlgum, til þess að t. d. systkinabörn megi njóta góðs af því. Auk þess er svo umdeilanlegt, hvort heppilegt getur talizt, að viss hluti manna fái þá aðstöðu í lífinu að geta lifað af vöxtunum einum af eign feðra sinna.

Ætli það sé nú algengt hér?

Ja, um framtíðina skal ég engu spá, en eftir stóreignaskattinum að dæma, þá eru þeir nokkuð margir, sem gætu tryggt börnum sínum sómasamlegan lífeyri þannig, ef eignir þeirra væru t. d. settar í sæmilega örugg ríkisskuldabréf. Og því er ekki að neita, að þetta mál er nú orðið „meira aktuelt“ en áður var við gífurlega röskun á gjaldeyri þjóðarinnar og eignatilfærslu. Hv. frsm. meiri hl. tók til dæmis mann, sem ætti efnilegt fyrirtæki og son, sem dæi á undan honum, og þótti ekki vænlegt, að þessi eign rynni til Tryggingastofnunarinnar. En ætli hún væri þar nú fjarskyldari aðili en t. d. afkomendur langalangafa þessa manns? - Ég skal játa, að mér þykir rétt, að nokkuð yrði rýmkaður ráðstöfunarrétturinn frá því, sem fyrirhugað er, en að menn hafi ráðstöfunarrétt yfir eignum sinum öllum, er í ósamræmi við gildandi lög og hugsunarhátt. Ég mun ekki að þessu sinni leggja fram brtt. við netta frv., en tel, eins og segir í nál. mínu á þskj. 650, að rétt sé að fá úr því skorið við þessa umræðu, hvort deildin sé á þeirri skoðun, að ekki beri að svo komnu að gera neinar breytingar á erfðalögunum. Ef till. hv. meiri hl. n. verður samþ., þá þýðir það, að tilgangslaust er að bera fram nokkrar brtt. við frv., enda er nokkur vandi að semja þær, og ég vildi því sjá, áður en út í það er farið, hvernig atkvæðagreiðslu reiðir af. Ég vil svo að lokum taka það fram, að mér virðist, að þótt niður væru felldar þær takmarkanir, sem með frv. eru gerðar á erfðaréttinum, þá mætti 11. og 12. gr. frv. standa eftir sem áður. Hv. frsm. meiri hl. lagði til, að frv. yrði fellt í heild, og studdist við álitsgerðir þær, sem áður er getið. En staðreynd er, að þær eru ekki á móti 11. og 12. gr. frv., heldur eru þær meðmæltar þeim breytingum, sem þar er ráð fyrir gert. Um þetta atriði vildi ég gjarnan bíða eftir að fá að heyra álit hv. frsm. meiri hl., og geti hann ekki fallizt á þetta, þá vil ég leyfa mér að óska þess, að hæstv. forseti beri upp sérstaklega við atkvæðagreiðslu 11., 12. og 13. gr. frv.