Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það koma alltaf fyrir mann í lífinu þau atvik, að maður getur varla orða bundizt, stundum fyrir ánægju og stundum fyrir sorg, og hér er það gleði, sem gerir að verkum, að ég stend upp. Ég hef áður staðið í stríði oft á fundum og í blöðum við þá hv. menn, sem nú standa að þessu frv., og deilt við þá um það, hvort allar jarðeignir og lóðir ættu að vera eign þess opinbera - ríkis eða bæja - eða ekki, en ekki um að tala, þær áttu ekki að vera eign hins opinbera. Bærinn bjó til lóðir með uppfyllingu hér á hafnarbakkanum, og bærinn seldi þær til einstaklinga. Það opinbera vildi og mátti ekki eiga þær að dómi hv. sjálfstæðismanna. Þess vegna var fylgt þeirri grundvallarreglu í Reykjavik að selja og selja. - Þegar ég svo allt í einu sé sömu mennina hafa vitkazt það að hafa horfið af blessuðu barnasjónarmiðinu og eru farnir að sjá sjónarmið heildarinnar, þá gleðst ég, og ég get ekki annað en látið þá gleði mína koma fram í þingtíðindunum, því að mér hefur alltaf verið sama, hvort lóðirnar væru eign bæjar eða ríkis, og treysti því, að þó að bærinn eignist þær, verði þær ekki seldar til einstaklinga.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umr. á þskj. 154, frv. til laga um Iðnaðarmálastofnun Íslands, er, eins og kunnugt er, gamall kunningi hér í hv. deild, þótt það hafi verið áður í nokkru öðru formi. Þetta mál er fyrst flutt af mér árið 1947. Þá flyt ég frv. um iðnaðarmálastjóra og framleiðsluráð, og eftir að það hafði fengið þá allmikla athugun hér í þessari hv. deild, er borin fram rökstudd dagskrá af minni hl. hv. iðnn., sem hafði fengið málið til umræðu; nefndin hafði klofnað í málinu, en minni hl. ber þá fram rökstudda dagskrá, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða þetta frv. með hliðsjón af lögum um rannsóknaráð ríkisins og lögum um fjárhagsráð og leggi síðan fyrir næsta Alþingi frv. um heildarskipun iðnaðarmálanna og aðstoð ríkisins við þau, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Að þessari rökstuddu dagskrá stóð þá Framsfl. í n. og fulltrúar kommúnistaflokksins. - Meiri hl. iðnn. gaf þá út nál., dags. 12. febr. 1948, með ýtarlegum umsögnum allra þeirra aðila, sem leitað var til, og lagði til, að frv. yrði samþ. með nokkrum breytingum. En afgreiðsla málsins þá í þessari hv. deild varð sú, að rökstudda dagskráin var samþykkt og frv. þannig vísað frá á því stigi málsins. Næst ber ég svo þetta frv. fram árið 1949, og fer það þá einnig til hv. iðnn. þessarar deildar, en kemur þaðan ekki og dagar þar af leiðandi uppi í þinginu. Árið 1950 er svo málið borið enn fram af mér og er þá samþykkt hér í hv. deild og sent hv. Nd., en fær þá þar þær viðtökur, að fulltrúi Framsfl. ber þar enn fram rökstudda dagskrá í málinu, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Neðri deild Alþingis telur eðlilegt, að ríkið leggi fram fé til styrktar upplýsinga- og leiðbeiningastarfsemi í þágu iðnaðarins, og mælir með því, að ríkisstjórnin setji fjárframlag í þessu skyni í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár, ef slíkri starfsemi verður haldið uppi af félagssamtökum iðnaðarins. En með skírskotun til þess, að Alþingi hefur ekki sett lög um störf búnaðarmálastjóra og fiskimálastjóra, sem veita forstöðu þeim stofnunum, er annast upplýsinga- og leiðbeiningastarfsemi fyrir landbúnað og sjávarútveg, telur deildin ekki ástæðu til að setja lög um störf iðnaðarmálastjóra, sem félagssamtök iðnaðarins væntanlega ráða í sína þjónustu, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Síðan dagar málið uppi í neðri deild og er svo tekið enn fyrir í þinginu, en nær heldur ekki fram að ganga, svo að sýnilegt er, að málið hefur átt mjög erfitt uppdráttar eins og þau skjöl bera með sér, sem ég þegar hef lesíð upp. Samt sem áður var alltaf fyrir málinu allmikið fylgi í þinginu, og það endaði þá einnig þannig, að þó að frv. væri fellt ár eftir ár, þá var tekið upp í fjárlög 1952 framlag til þess að annast það verkefni, sem tekið var upp í frumvörpunum, og Iðnaðarmálastofnunin komin raunverulega þannig á, án þess að um það væri sett nokkur löggjöf. Þessi starfsemi eykst svo ár frá ári, og fjárframlag til hennar er einnig aukið, og kom þá fljótt í ljós, að nauðsyn til þess að koma slíkri stofnun á var óhjákvæmileg, enda mun nú svo komið, að það mun enginn leggja til, að þessi starfsemi verði aftur lögð niður. Hefur þá komið í ljós það, sem ég hélt fram á fyrsta stigi málsins, að iðnaðurinn í landinu ætti jafnmikla kröfu til aðstoðar á þessu sviði og sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn, og hefur hann nú fengið nokkra viðurkenningu og allmikið fjárframlag, eins og kunnugt er, þó að það sé ekki á jafnháu stigi og hinir tveir atvinnuvegirnir í landinu. Á síðasta ári ber svo hæstv. iðnmrh. fram frv. til laga um iðnaðarmálastofnun. Þetta mál náði ekki fram að ganga, stöðvast, m.a. vegna þess ágreinings, sem var um stjórn á stofnuninni, og nokkuð einnig vegna þess, að upp í það frv. höfðu ekki verið tekin í meginatriðum flest þau atriði, sem tekin voru upp í frv. um iðnaðarmálastjóra á sínum tíma. Af þeim ástæðum lét svo hæstv. ráðh. nefnd athuga málið á ný á s.l. ári, og útbjó hún frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 154 og hæstv. ráðherra hefur borið fram að mestu leyti óbreytt. Er, eins og kunnugt er, fullt samkomulag um frv. í nefndinni, að undanskildu því, að ég sem einn nm. áskildi mér rétt til þess að bera fram brtt., einkum um stjórn stofnunarinnar, og fylgja öðrum brtt., sem fram kynnu að koma. Þetta mál hefur nú fengið meðferð í hv. iðnn. þessarar hv. deildar. Það hafa verið haldnir þar um sex fundir og málið rætt frá ýmsum hliðum, en því miður ekki orðið samkomulag um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. sé samþykkt með tveimur breytingum, fyrst breytingum við 5. gr., sem ég síðar skal koma að, og svo breytingu við 11. gr. En minni hl. leggur til, að málinu sé enn vísað frá með rökstuddri dagskrá, og enn er það Framsfl., sem stendur að afgreiðslu þessa máls á þessum grundvelli, eins og hann hefur gert raunverulega frá því að málið fyrst kom til umræðu hér í þinginu. Fyrsta brtt. á þskj. 244 er í samræmi við þá brtt., sem ég bar fram í mþn. og ekki náði þar samþykki, og einn af nm. í meiri hlutanum, hv. 10. landsk. (GÍG), hefur einnig gert ágreining um fylgi við þá brtt. hér í þessari hv. deild og er óbundinn af atkvgr. í sambandi við hana. Eftir að brtt. er fram komin, hefur þetta atriði verið rætt mjög ýtarlega við hæstv. ríkisstj. og einnig við þá aðila, sem standa að Iðnaðarmálastofnuninni, félagasambönd, sem þar hafa þátttöku nú í stjórn og vænta að fá hana framvegis, og með því að við, sem viljum þessu máli vel og höfum barizt fyrir því, viljum ekki láta slíkt ágreiningsatriði verða til þess að torvelda málið, þá hefur það orðið samkomulag milli okkar í meiri hl. að taka þessa till. til baka, og vil ég með því sýna fullt fylgi við sjálft málið og við stofnunina. Og ef aðrir þm. skyldu taka hana upp, sem getur vel verið, þá munum við samt sem áður ekki fylgja henni, vegna þess að við viljum, að það náist sem mest samkomulag um þetta mál á milli þeirra aðila, sem eiga að njóta góðs af starfsemi stofnunarinnar. Það má að sjálfsögðu deila mjög um það, hvernig skipa eigi stjórn í slíkri stofnun. Það hafa komið fram ýmsar raddir um það að hafa þar jafnvel enga stjórn aðra en láta reka stofnunina fullkomlega á ábyrgð ráðherra, hafa þar bara einn framkvæmdastjóra og skipa síðan nokkurs konar iðnaðarmálaráð, þar sem allir aðilar, sem einhverra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við starfið, hefðu fulltrúa, og það ráð væri meira ráðgefandi, en hefði ekki atkvæðisrétt. Slíkt fyrirkomulag hefur verið tekið upp í Noregi, og munu sitja þar um 22 menn í slíku ráði. Það gæti líka verið hugsanlegt að hafa aðeins þrjá menn sem stjórnendur í stofnuninni. En þeir aðilar, sem hafa daglega samvinnu við stofnunina og vænta sér mests og bezts árangurs af störfum hennar, hafa sótt mjög fast, að stjórn stofnunarinnar væri skipuð á þann hátt, sem hæstv. ráðh. leggur til í frv., og ég persónulega geri engan sérstakan ágreining út af því, get þá vel fellt mig við það atriði og legg meira upp úr því, að um þetta náist samkomulag, heldur en hvort mennirnir eru fleiri eða færri í stjórninni; ég tel það alveg aukaatriði. Um hina brtt., við 11. gr., þá er hér aðeins um lítilfjörlega breytingu að ræða. Þar er sagt, að upphaf greinarinnar skuli orðast um, eins og þar stendur: Iðnaðarmálastofnuninni er rétt að hafa samstarf við viðskiptadeild og atvinnudeild háskólans - og þykir rétt að mæta þeirri ósk frá viðskiptadeildinni, að það skuli einnig höfð samvinna við hana í sambandi við framkvæmd þessara mála. Er enginn ágreiningur um það atriði út af fyrir sig. Sá ágreiningur, sem hefur orðið í nefndinni, skilst mér að stafi mest af ákvæði í 2. gr. frv., undir tölulið 1, þar sem sagt er, að stofnunin eigi að fylgjast með eða hafa forgöngu um rannsóknir á skilyrðum til fullkominnar hagnýtingar á þeim hráefnum, sem landið á yfir að ráða, og skila árlegri álitsgerð til ríkisstj. um þessi mál. Það hefur af einstaka aðilum og m.a., skilst mér, af atvinnumálanefnd ríkisins verið skoðað þannig, að hér sé ætlunin, að iðnaðarmálastofnunin vaði inn á svið rannsóknaráðs ríkisins. En þetta er byggt á ákaflega miklum misskilningi. Ef það væri hægt að ná samkomulagi um það, að hv. minni hl. n. vildi fylgja frv. með því að breyta þessum lið í 2. gr. þannig, að það sé enginn ágreiningur um það, að hér á ekki að taka nokkurt starf af rannsóknaráði ríkisins, þá er ég að sjálfsögðu tilbúinn til þess að ræða það fyrir 3. umr. við n., svo framarlega sem gæti orðið samkomulag um það atriði. Komi till. til atkv. og verði felld, er ég tilbúinn til þess að ræða um að breyta orðalagi greinarinnar, ef það þykir heppilegra að hafa það á annan hátt. Það hefur aldrei verið hugsað, að sjálf Iðnaðarmálastofnunin hefði raunverulega neinar rannsóknir, hvorki efnarannsóknir né aðrar rannsóknir með höndum, nema því aðeins að aðrir aðilar í landinu fengjust ekki til þess, og það er einmitt þess vegna, sem sett er í 1. tölulið greinarinnar, að hún skuli fylgjast með eða hafa forgöngu um, þ.e.a.s. hafa forgönguna, ef ekki er gert neitt að því annars staðar, og þá geta þeir alveg eins haft forgöngu um það, að það sé falið rannsóknaráði ríkisins, en ekki sjálfri stofnuninni, svo að það þarf ekkert að rekast á við þær framkvæmdir, sem rannsóknaráðið hefur í þessum málum, enda hef ég rætt um þetta við forstjóra rannsóknaráðs ríkisins og hann fallizt á, að hér væri á engan hátt gengið inn á verksvið þeirrar stofnunar, þó að þetta standi þannig í frv. En sem sagt, ég er fús til þess að ræða um breytingar á þessu ákvæði í frv., ef það gæti orðið til þess að ná samkomulagi um málið. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta atriði, en aðeins minnast örlítið á hina rökstuddu dagskrá frá hv. minni hl. Mér skilst, að eins og hún er sett fram, þá komi þar fram nokkur misskilningur á bréfi atvinnumálanefndar ríkisins. Rökstudda dagskráin segir hér, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að Alþingi hefur kosið sérstaka nefnd, atvinnumálanefnd ríkisins, til þess m.a. að gera till. um framtíðarskipulag tilrauna og rannsókna í þágu atvinnulífsins og fyrrgreind nefnd hefur óskað eftir, að þessu máli verði frestað, þar sem eðlilegast sé að fella starf Iðnaðarmálastofnunar Íslands inn í heildarkerfi ákvæða um rannsóknir og tilraunir, - og með því að Iðnaðarmálastofnunin getur haldið áfram störfum sínum“ o.s.frv. - En þetta kemur hvergi fram í bréfi nefndarinnar, að það sé hugsað raunverulega að leggja þessa stofnun niður, og ef það er meining atvinnumálanefndarinnar, þá er því meiri ástæða til að samþ. þessi lög, því að þá er verið þar með að grafa undan þessari stofnun, sem fyrir margra ára baráttu er loksins búið að koma á stofn. Ég á ákaflega erfitt með að trúa því, að það sé fyrsta spor atvinnumálanefndarinnar að ætla sér það, enda kemur það hvergi fram í bréfi nefndarinnar. Ég hygg því, að þessi setning hér sé komin fram hjá hv. minni hl. af misgáningi, og vænti þess, að hv. frsm. minni hl. leiðrétti það í sinni ræðu. Að öðru leyti sé ég ekki á þessu stigi málsins ástæðu til þess að ræða málið frekar. Þetta mál hefur verið ákaflega vel undirbúíð. Margar milliþn. hafa haft það til athugunar, og það hefur fengið meiri athugun og undirbúning en flest önnur mál, sem hafa verið hér til umræðu undanfarin ár, og niðurstaðan orðið sú, sem ég gat um í upphafi, að það hefur þótt sjálfsagt að koma stofnuninni upp og láta hana starfa, og þá er að sjálfsögðu einnig eðlilegt, að samþykkt séu lög, sem hún starfi eftir. Meiri hl. leggur því til, að frv. sé samþykkt óbreytt, að undanskilinni þeirri lítilfjörlegu breytingu við 11. gr., sem kemur fram í brtt. á þskj. 244.



Það er náttúrlega fjarri því, að það sé nokkurt stórmál, hvort þetta frv. verður samþykkt eða því frestað, eins og líka kom fram af ræðu frsm. meiri hl. í þessu máli, þar sem hann ræddi um þann möguleika, sem lægi fyrir í málinu, að Iðnaðarmálastofnunin gæti starfað alveg eins eftir sem áður, hvort sem þetta lagafrv. yrði samþ. nú eða ekki, og benti á leiðir til þess, m.a. eftir norskri fyrirmynd um rekstur slíkra stofnana. Það er þess vegna alveg óþarfi að reyna að vera að búa til nokkurn pólitískan ágreining út af þessu máli. Það liggja svo nærri sannanir fyrir því, hver er afstaða Framsfl. til rannsókna og tilrauna, að það er alveg ókleift verk fyrir hv. frsm. meiri hl. að reyna að koma því inn nokkurs staðar, að Framsfl. sé ekki allra flokka fylgnastur tilraunum og rannsóknum, því að í sjálfri fátækt landsins í heimskreppunni síðustu var unnið það stórvirki að stofna atvinnudeild háskólans, og Framsfl. beitti sér fyrir því, einni stórfelldustu nýjung, sem hefur verið tekin upp og unnin hér á landi í þágu atvinnulífs og iðnaðar, í þágu rannsókna og tilrauna. Það var jafnframt tekin upp sú vinnuaðferð þá að reyna að fylgjast með því í samstarfi við háskólann, hvaða ungir og efnilegir menn tækju sér fyrir hendur að stunda það nám, sem að mestu gagni mætti koma fyrir atvinnulíf landsins, rannsóknir og tilraunir. Þó að sú vinnuaðferð hafi því miður lagzt niður, þá verður hún vitanlega tekin upp aftur, þegar þessi mál mæta þeim skilningi, sem þau þurfa að mæta hjá valdhöfum landsins, og er ég þá ekki að draga á neinn hátt úr því, að námsmenn hafi verið studdir til náms af þeim stjórnum, sem hafa ráðið síðan. Það hlýtur þess vegna alltaf að vera mikið álitamál, hvernig fátæk þjóð á að koma fyrir rannsóknum sínum og tilraunum, því að menn virðast gleyma því, þegar bornar eru fram till. um það að búa til stofnanir til að hafa þessi verk með höndum, að það kostar geysilega mikla fjármuni að halda uppi þessum rannsóknum og tilraunum, ef í einhverju lagi á að vera, og það er ekki nægilegt að búa til nýjar stofnanir. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta, en ég er ákaflega hræddur um, að ýmsum af þeim, sem starfa við rannsóknir og tilraunir við atvinnudeild háskólans, hafi þótt stundum nokkuð illa að sér búið að því er snertir fjármagn til þess að framkvæma þær rannsóknir og tilraunir, sem þeir hefðu löngun til. Og án þess að ég sé á nokkurn hátt mótfallinn því, að þessi stofnun, Iðnaðarmálastofnun ríkisins, starfi hér í. þessu þjóðfélagi, þá er ég hræddur um það, að a.m.k. ýmsir í atvinnudeildinni álíti vafamál, hvort það hefði ekki frekar átt að efla hana, sem hefur allar þessar greinar raunverulega til meðferðar, sem Iðnaðarmálastofnunin á að hafa, heldur en búa til nýja stofnun, en inn á það skal ég ekki fara í þessum hugleiðingum. Ég hef núna undanfarna daga einmitt með ýmsum fulltrúum úr öðrum flokkum og með þeim mönnum, sem þekkja bezt rannsóknarstarf og tilraunastarf á Íslandi, framkvæmdastjóranum við atvinnudeild háskólans og forstjóranum fyrir iðnaðardeild atvinnudeildarinnar, setið á fundum til þess að hlusta á þá gera grein fyrir því, hvernig rannsóknum og tilraunum sé nú háttað hér samkvæmt íslenzkum lögum, og jafnframt hefur annar þeirra gert grein fyrir því með nokkrum útdrætti, sem jafnframt hefur verið skilað til nm., hvernig rannsóknum og tilraunum sé fyrir komið meðal annarra þjóða, þar sem þær eru bezt skipulagðar. og er það tekið upp eftir efnahagssamvinnustofnun Vestur-Evrópu, sem hefur samið um það sérstaka bók, hvernig þessum rannsóknum og tilraunum sé fyrir komið í ýmsum löndum. Ég gerði ekki annað en að flytja boð frá nefndinni sem heild, eftir að við höfðum athugað þessi lagaákvæði, að æskilegt væri að fresta þessu frv., og nefndin ákvað með öllum atkv. að skrifa um þetta bréf, þar sem mælzt er til þess, að þessu verði frestað, og það ekki síður sjálfstæðismenn en menn úr öðrum flokkum. Það eru sjálfstæðismennirnir, sem óneitanlega eru fagmenn í þessum greinum, og jafnaðarmaður og maður frá Sameiningarflokki alþýðu, sósíalistaflokknum. En þetta bréf hefur síðan verið skrifað samkvæmt ályktun nefndarinnar, vegna þess að við álitum heppilegra að taka þetta mál allt til athugunar í heild og samræma, ef verða mætti, störf þeirra stofnana, sem núna eru til í landinu, koma á eðlilegri verkaskiptingu milli þeirra og samstarfi. Og þegar talað er um það hér í dagskránni að fella starf Iðnaðarmálastofnunar Íslands inn í heildarkerfi ákvæða um mannsóknir og tilraunir, þá er vitanlega ekki átt við annað en þetta, enda gefa orðin ekki tilefni til annars. Við höfum áreiðanlega ekki efni á því að hafa margar sjálfstæðar stofnanir til þess að framkvæma þessar rannsóknir og tilraunir. Það verður að vera um þessar stofnanir heildarlöggjöf og vinnunni þannig fyrir komið, að verkaskipting sé sem hagkvæmust og samstarf sem mest, og ber margt til þess. Það er þess vegna ekki af neinum pólitískum ágreiningi, heldur aðeins vafa um vinnubrögð, sem þessi dagskrá er borin fram. Ég vil nú ræða með örfáum orðum um frv. eins og það liggur fyrir. Það er enginn efi á því, að þegar borin eru saman lagaákvæðin um atvinnudeild háskólans og þau lagaákvæði, sem hér á að samþykkja, þá er merkjalínan, sem dregin er milli þeirra starfa, sem hvor stofnunin um sig á að hafa með höndum, ákaflega ógreinileg, vægast sagt. Ég ætla að taka t.d. 5. lið: „koma á fót og sjá um rekstur á tæknilegu bókasafni.“ Atvinnudeildin hefur verið að reyna að spara fé, eftir því sem hún hefur getað, til þess að koma upp bókasafni, og þetta er vitanlega hin mesta nauðsyn. það er ekki því að neita. En spurningin er um það, hvar þetta bókasafn á að vera. Það vantar bókasafn, þar sem eru bækur um öll þau tæknilegu efni, sem stofnanirnar hafa með höndum, og atvinnudeildin hefur reynt að koma upp nokkru bókasafni. Það eru til brot af bókasöfnum víðar. Það getur vel verið, að þetta bókasafn eigi að vera hjá 1ðnaðarmálastofnuninni. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að það sé útilokað, að svo eigi að vera, og mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þeir menn, sem vinna við Iðnaðarmálastofnunina, séu ekki færir menn. Ég geri engan mun á hæfni þeirra eða þeirra manna, sem vinna við atvinnudeildina. En það er mikil spurning, hvar þetta bókasafn á að vera, því að það þarf að vera þannig að þessu bókasafni búið, að sérfræðingar, sem vilja kynna sér ýmis sérfræðileg efni, ekki aðeins þeir, sem vinna við þessar stofnanir, heldur verkfræðingar og sérkunnáttumenn í ýmsum greinum, hafi aðgang að þessu bókasafni og lestrarsal, þar sem þeir geta notið þessara bóka. Það getur vel verið, að það eigi að setja það upp í byggingu, sem Iðnaðarmálastofnunin ráði yfir, en hún þarf þá að ráða yfir verulegu húsnæði, ef það á að vera hægt að koma þessu bókasafni fyrir þannig, að það sé með þeim hætti, sem þarf að vera, til þess að það komi að því gagni, sem það þarf að koma. Þetta atriði eitt út af fyrir sig þarf athugunar og er ákaflega stórvægilegt atriði, því að það er vitað, að þeir sérkunnáttumenn, sem hér eru, verkfræðingar og aðrir, hafa mjög mikið rætt það á undanförnum árum, hvernig þeir gætu myndað samtök til þess að koma upp slíku bókasafni og hafa aðstöðu til þess að njóta slíks bókasafns. 8. liður er þannig: „Stuðla að því, að hérlendir menn, sem starfa í þágu íslenzks iðnaðar, komist til framhaldsnáms erlendis í vísindalegum, verkfræðilegum og verklegum greinum og að erlendir kunnáttumenn á þessum sviðum heimsæki Ísland. Iðnaðarmálastofnunin skal þó ávallt nýta þekkingu og störf innlendra sérfræðinga, eftir því sem kostur er á.“ Það er náttúrlega einnig nokkur spurning, hvort menn, sem starfa við atvinnudeild háskólans, eigi að þurfa að fara þær leiðir, því að vel má skilja þessa grein þannig, að þeir þurfi að sækja það einatt undir atvinnustofnunina, hverjir eru sendir út til þess að kynna sér mál og stunda framhaldsnám í ýmsum greinum. Það getur vel verið, að það sé rétt að gera það, en það er a.m.k. atriði, sem þarf að athuga. 1. liður er: „Fylgjast með tæknilegum nýjungum og veita þeim, er iðnað stunda og við vörusölu fást, leiðbeiningar, er miði að auknum afköstum, verknýtingu og vöruvöndun.“ Það er ekki hægt að neita því, að það hefur verið verulega núna á sviði iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans. Svo kemur í 2. gr. atriði, sem hv. frsm. meiri hl. minnist á: „Fylgjast með eða hafa forgöngu um rannsóknir á skilyrðum til fullkominnar hagnýtingar á þeim hráefnum, sem landið á yfir að ráða, og skila árlegri álitsgerð til ríkisstj. um þessi mál.“ Þessi grein er næstum eins orðuð og greinin um rannsóknaráð ríkisins, og þetta er það verk, sem rannsóknaráð ríkisins er nú að vinna, eftir því sem það hefur fé til. Það stendur hér: „Fylgjast með eða hafa forgöngu um“ - hvort sem á nú að skilja það þannig, að það eigi að fylgjast með þannig að hafa yfirumsjón með rannsóknum rannsóknaráðsins eða þeirra, sem vinna á vegum rannsóknaráðsins, og svo jafnframt ef einhver mál eru ekki tekin fyrir til rannsóknar, þá geti þeir tekið það fyrir. Nú er þessu alls ekki þannig háttað, að rannsóknaráðið fáist ekki til þess að vinna þessi verk, - hér kemur nefnilega enn einu sinni sá óskaplegi misskilningur, - heldur er það þannig, að rannsóknaráðið fær alls ekki peninga til þess að vinna verkin. Það eru fjöldamörg verkefni, sem rannsóknaráðið vildi taka fyrir og atvinnudeildin fær ekki mannafla eða verkamenn til þess að vinna. Og þessir menn, sem við þetta vinna í atvinnudeildinni, segja: Okkur vantar ýmis tæki, sem við þyrftum að geta keypt og er ómögulegt að kaupa og hafa nema á eihum stað. Það er alveg óákveðið, hvort þau eiga þá að vera í atvinnumálastofnuninni eða atvinnudeildinni. Það er ómögulegt að kaupa nema ein tæki af þessari eða annarri tegund, og við fáum ekki að kaupa þessi tæki núna, við höfum ekki peninga til þess. Ég skal taka dæmi: Þeir hafa unnið eða haft tækifæri til þess að vinna að því að gera áætlun hér um framleiðslu á klóri, sem eru miklar rannsóknir og geysilega stórt fyrirtæki. Verksmiðjan er ekki mjög dýr, en þarf mikið afl, og hún kostar eitthvað um 200–300 millj. kr., en framleiðir fyrir 100 millj. á ári og af því ér í hreinum gjaldeyri um 3/4, eða 75 millj. Þetta er ein af þeim fáu rannsóknum, sem er nokkurn veginn fulllokið. Þeir hafa ekki mannafla til þess að ljúka ýmsum rannsóknum, og rannsóknunum er þannig komið fyrir núna, að það er maður á launum hjá raforkumálastjórn ríkisins til þess að geta haldið uppi einhverjum rannsóknum. Hann vinnur við ýmsar rannsóknir. Hann hefur gert frumdrög að rannsóknum um vinnslu efna úr sjó, og er margbrotin verksmiðja, sem hann hefur gert áætlun um, en er ekki nærri því fullrannsakað, vegna þess að það skortir stórkostlega fé til þess að rannsaka þetta atriði. - Nýlega hefur ríkisstj. látið taka fyrir rannsókn á framleiðslu á þungu vatni, sem rannsóknaráð ríkisins er byrjað á að láta vinna og er alveg geysilegt atriði. M.a. hafa Bretar sett upp slíkar verksmiðjur við heita hveri í Ástralíu. Við notkun kjarnorkunnar þarf stöðugt að nota geysilega mikið af þungu vatni, og þetta er verið að rannsaka, en þó hafa þeir ekki fengið fé til þess fyrr en núna nýlega, að mér skilst, til að taka fyrir þessa rannsókn, sem er mjög kostnaðarsöm. Það, sem stendur á, er því ekki raunverulega það, að okkar menn fáist ekki til þess að vinna þessi verk og rannsóknaráð sé ekki reiðubúið til þess að taka mál til rannsóknar, heldur hitt, að það skortir fjármuni til þess. Hér á svo að bæta úr því með því að setja sams konar ákvæði um Iðnaðarmálastofnunina og rannsóknaráðið, sem það eitt stendur í vegi fyrir að geti framkvæmt sínar rannsóknir, að það hefur ekki fjármagn til þess. Til dæmis er það, að ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að þó að við vildum núna hraða eins og við getum þeim virkjunum, sem þarf að framkvæma, til þess að við getum framkvæmt eitthvað af þessum stóru áætlunum, sem óneitanlega er verið að undirbúa, og hef ég nefnt sumt af því, þá þarf hér virkjanir, sem útilokað er að komist á fyrr en eftir 5–6 ár, vegna þess að það vantar algerlega fjármagn til þess að rannsaka og vinna það undirbúningsstarf, sem vinna þarf. Það má t.d. minna á, að það hefur verið talað um að virkja Þjórsá. Menn halda, að það sé hægt að hlaupa í það. Það kemur í ljós, þegar farið er að rannsaka þá staði, þar sem þær stórfelldu virkjanir eru fyrirhugaðar, að undirstaðan er það vafasöm, að það tekur ár. Okkar land er það ungt, að það stendur öðruvísi á um hér en víðast annars staðar og ekki hægt að byggja á þeim rannsóknum, sem áður hafi verið framkvæmdar. Það tekur nokkur ár að rannsaka undirstöðurnar, til þess að hægt sé að ráðast í þau fyrirtæki, einmitt á þeim stöðum, þar sem hefur verið gert ráð fyrir að gera stærstu stíflurnar. Alveg eins er með virkjun Jökulsár. Þar eru aðstæður þannig, að það þarf miklar rannsóknir, til þess að hægt sé að byrja á framkvæmdum þar með nokkru öryggi, vegna sprungna, sem eru í hraunið og menn vita ekkert um nema láti undan, ef þrýstingur vex við stíflun. Það eru engir peningar til þess að framkvæma þetta. Rannsóknaráðið hefur enga möguleika til þess, vegna þess að það hefur ekkert fjármagn til þess að gera þetta, en þetta er þó undirstaðan undir okkar framkvæmdum. Aflið, sem þarf að framleiða, getum við ekki virkjað fyrr en eftir fimm eða sex ár, og það er þó undirstaðan undir því, að nokkuð sé hægt að gera, að það sé til staðar, því að enn þá er það þannig, að við höfum ekkert hugboð um það, hvað er raunverulega ódýr raforka. Við höfum framleitt til heimilisnotkunar, en ekki til iðnaðar, og sú orka, sem við höfum, er ekki nærri því að vera nægilega ódýr, til þess að við getum ráðizt í þau stórfyrirtæki, sem við annars gætum ef til vill ráðizt í, ef við hefðum þá ódýru raforku, sem við getum haft, en höfum ekki haft tök á til þessa. Það vantar ekkert á það, að vilji sé fyrir því að vinna þessi rannsóknarstörf, en það skortir fjármagn, og það er eitt, sem er alveg augljóst mál, þegar um þessi mál er rætt, rannsóknir eða tilraunir. Rannsóknaráðið á núna að vera eins konar milliliður milli atvinnudeildarinnar og ríkisstjórnarinnar, en þó eru ekki nægilega greinileg ákvæði um það. Nú lítur út fyrir, að þessi stofnun; Iðnaðarmálastofnun Íslands, eigi að vera eins konar milliliður milli þeirra, sem framkvæma rannsóknirnar, og ríkisstj. og þingsins. Það er óneitanlegt, að þetta er rétt skref að því leyti, að þetta samstarf er nauðsynlegt. Ég efast um, að þingmenn viti yfirleitt núna um það, hvaða störf eru unnin við rannsóknir og tilraunir og hvaða möguleikar eru raunverulega til staðar á ýmsum sviðum, þó að þm. ættu ekki aðeins að geta fylgzt með því, heldur ættu að hafa greiðan aðgang að því að fylgjast með. En þetta samstarf vantar algerlega milli rannsókna og tilrauna og milli þingsins, sem vitanlega verður að leggja fram fjármagn, bæði til rannsókna og tilrauna og þeirra stóru verka, sem e.t.v. er hægt að vinna, eftir að þessum rannsóknum er lokið. En það er spurning, hvort þetta verk á að vera í höndum Iðnaðarmálastofnunar ríkisins eða rannsóknaráðs og atvinnudeildarinnar, sem telur sig satt að segja vera á seinni árum hafða út undan, ekki vegna Iðnaðarmálastofnunarinnar, heldur vegna þess, að húsnæði og vinnuaðstæður eru orðnar þar alveg gersamlega óþolandi vegna þrengsla. Það er spurningin, hvort á að efla þarna nýja stofnun. Iðnaðarmálastofnunina, eða halda sér að því að efla hina stofnunina og láta þessar tvær stofnanir með einhverju móti síðan vinna saman. Um allt þetta rísa spurningar, sem er eðlilegt að svara í heild. Svo kemur það, sem hv. meiri hl. hefur gert brtt. við, það er 11. gr. Þar stendur: „Iðnaðarmálastofnuninni er rétt að hafa samstarf við atvinnudeild háskálans og aðrar opinberar rannsóknarstofnanir um þær tilraunir og rannsóknir, sem hún telur nauðsynlegt að framkvæma, og skulu rannsóknarstofnanir þessar veita henni þá aðstoð, sem þeim er unnt, enda komi fullt gjald fyrir.“ Þá er komið inn á það svið samkv. 11. gr., sem við bendum á í sambandi við 2. gr. Ef það hefur nokkur vafi verið á, hvernig eigi að skilja 2. gr., þá er ekki mikill vafi á því, þegar maður les 11. gr. Ég segi fyrir mig, að ég óska þessari stofnun, Iðnaðarmálastofnuninni, alls hins bezta, og það skal ekki standa á mér að gera það, sem hægt er, til þess að efla þær stofnanir, sem vinna að rannsóknum og tilraunum. En ég er í ákaflega miklum vafa um það, eins og ég hef bent á, og menn voru í vafa um það þarna í nefndinni, þegar þeir voru að ræða þessi mál, hvort ætti að setja nýja stofnun, Iðnaðarmálastofnunina, algerlega yfir atvinnudeild háskólans, þannig að þeir geti skipað henni fyrir verkum og sagt henni, að hún eigi að vinna þessi störf eða hin, en það á að borga fyrir það að vísu sérstaklega. Það getur vel verið, að það verði niðurstaðan, en ég er ekki reiðubúinn til þess að taka þá ákvörðun núna, meðan þessi mál eru öll í athugun. Þetta er ástæðan fyrir því, að ég taldi ekki óeðlilegt að fresta þessu máli, sérstaklega vegna þess, að það spillir engu um starfsemi þessarar stofnunar, Iðnaðarmálastofnunarinnar, hvort frv. er samþ. eða ekki. Það er hægt að reka stofnunina eftir sem áður, þó að þetta frv. verði ekki samþykkt, eins og gert hefur verið. Eins og ég sagði í upphafi, er það vitanlega ekkert stórmál, hvort þetta verður samþykkt eða ekki. Það verður vitanlega, ef frv. verður samþykkt, reynt að leiðrétta þau atriði, sem geta valdið beinum árekstrum í starfi atvinnudeildarinnar undir stjórn rannsóknaráðs ríkisins og þessarar stofnunar, Iðnaðarmálastofnunar Íslands. Það er sjálfsagt að reyna að leiðrétta það, svo að það skiptir náttúrlega ekki ýkja miklu máli, hvort frv. verður samþykkt eða ekki. En mér var skylt, vegna þess að við höfðum þessi mál til umræðu í þeirri nefnd, sem ég starfa í, og komumst að þessari niðurstöðu, eftir að við höfðum athugað þau ákvæði, sem núna gilda um rannsóknir og tilraunir, að eðlilegt er að fresta þessu máli, að flytja þau boð til iðnn. hér, tig mér þykir rétt að flytja þau hér í þessari hv. deild. Hvort tekið verður tillit til þess eða ekki, skiptir vitanlega ekki ýkja miklu máli. Ég talaði um þetta við ráðherrann, sem flutti þetta frv., og það er nú eins og gengur og gerist, að ráðherrar vilja gjarnan fá samþykkt frv., sem þeir flytja og eru tengd við þeirra ráðherradóm, og hef ég ekki sérstaklega við það að athuga. En það er ekki neinn efi á því, að málið getur beðið að skaðlausu fyrir þessa stofnun og þau störf, sem hún hefur með höndum. Skal ég svo láta útrætt um þetta mál af minni hendi.



Ég vil leyfa mér að fara þess á leit, að það verði frestað atkvgr. um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka meiri hl. n. fyrir afgreiðsluna á þessu frv. og sömuleiðis það, að meiri hl. hefur tekið aftur fyrri brtt. sína á þskj. 244. Ræða frsm. meiri hl. gefur ekki tilefni til þess, að ég ræði þetta mál neitt að ráði, og ræða frsm. minni hl. gefur naumast heldur stórt tilefni til að setja hér upp langa ræðu. Hv. minni hl. segir á þskj. 253: „Minni hluti nefndarinnar er mjög hlynntur því, að Iðnaðarmálastofnun Íslands verði efld.“ Ég trúði þessu, þangað til ég heyrði ræðu hv. frsm., því að eftir að ég hef hlustað á þá ræðu, getur það ekki farið saman, að hann vilji efla Iðnaðarmálastofnun Íslands og játast undir það eða meina það, sem hann hér hefur sagt og túlkað, því að hann hefur haldið því fram í sinni ræðu, að við hefðum ekki efni á því að hafa margar stofnanir, sem væru á líku sviði. Frá hans sjónarmiði virðist Iðnaðarmálastofnun Íslands hafa það höfuðverkefni að vinna þau verk, sem rannsóknaráði ríkisins er ætlað og atvinnudeild háskólans. Það var ekki hægt að heyra annað á ræðu hv. frsm. en að Iðnaðarmálastofnunin væri með öllu óþörf, þar sem allir, sem á hann hlýddu, gátu ekki skilið hann öðruvísi en svo, að rannsóknaráð ríkisins og atvinnudeild háskólans gætu innt þau verk af höndum, sem Íðnaðarmálastofnuninni er ætlað að vinna. Þess vegna er það alveg öfugmæli hér á þskj. 253, að minni hl. vilji efla Iðnaðarmálastofnun Íslands. Eftir því sem fram kom í ræðu hv. frsm. minni hl., vill hann, að Iðnaðarmálastofnun Íslands starfi ekki, til þess að rannsóknaráð ríkisins, sem nú hefur ekki nóg fjármagn, hafi meira fé til umráða til þess að vinna það, sem því er ætlað að gera. En það eru ekki allir, sem betur fer, á sama máli og hv. frsm. minni hl. Og satt að segja öfunda ég hv. minni hl. ekki af þessari skoðun. Það er þegar komið í ljós, að Iðnaðarmálastofnun Íslands hefur unnið mjög þarft og mikilvægt starf í þjóðfélaginu. Hún á sér ekki langa sögu, en hún hefur verið brautryðjandi. Hún hefur unnið mjög þarft og þýðingarmikið starf, og það eru ekki aðeins iðnaðarmenn í þessu landi, sem tengja miklar vonir við þessa stofnun, ég fullyrði, að það er meiri hluti landsmanna, allra þeirra, sem tækifæri hafa haft til að kynna sér og fylgjast með starfsemi stofnunarinnar. Það er rétt, að það er starfandi atvinnumálanefnd ríkisins, þar sem eru 7 menn. Ég átti tal við einn af þessum nefndarmönnum í gær, og hann kannaðist ekki við það að hafa léð því atkv. og óska eftír, að frv. væri frestað. Hann kannaðist ekki við annað en að það hefði verið rætt um 2. gr. frv., sem helzt kemur að einhverju leyti inn á það verksvið, sem frsm. minni hl. var að ræða um áðan, þ.e. rannsóknaráð ríkisins. Þó er það eftir því, hvernig gr. er túlkuð. Ég vil segja það, að ég er til viðræðu um að breyta þessari gr., og hv. minni hl. hefði verið sæmra að koma með brtt. við þessa gr. heldur en að leggja til, að frv. væri vísað frá, ef honum væri annt um, að Iðnaðarmálastofnunin væri efld og lifði. En það er vegna þess, að hann meinar það, sem hv. frsm. minni hl. sagði hér áðan, að Iðnaðarmálastofnunin sé raunverulega ekki þörf. Þeir koma ekki með brtt. við eina gr. frv. til lagfæringar eða breytingar, heldur að vísa málinu frá í von um, að það geti dagað uppi, ekki aðeins á þessu þingi, heldur og framvegis. Hv. frsm. sagði hér áðan, að það væri ekki stórmál, hvort þetta mál yrði að lögum eða hvort því yrði frestað. Ég hygg þó, að það sé frá hans sjónarmiði nokkuð stórt mál, að því verði frestað, ef hann meinar það, sem hann sagði hér áðan. En þeir, sem vænta góðs af Iðnaðarmálastofnuninni og hafa gert sér grein fyrir því, að hún hefur þýðingarmiklum störfum að gegna í þjóðfélaginu, telja það vera stórmál, að lög fáist um stofnunina, að stefnan verði skýrt mörkuð og að stofnunin fái grundvöll, sem hún getur staðið á og starfað á, en svifi ekki í lausu lofti, eins og þær stofnanir margar, sem ekki hafa lög. Það er rétt, að að óbreyttum aðstæðum getur Iðnaðarmálastofnunin starfað eftir þeirri reglugerð, sem gefin var út á s.l. sumri, en það er hægara að veikja þessa stofnun, að trufla starfsemi hennar, ef hún starfar aðeins eftir reglum, sem ráðh. hefur gefið út, reglum, sem ekki styðjast við nein lög, heldur en ef hún hefur við lög að styðjast. Og þetta veit ég að öllum er ljóst. Við munum það, að á síðasta þingi var hér mikið rætt um iðnskólalöggjöfina. Iðnskólar höfðu starfað hér í landi án laga lengi, en eigi að siður gerðu allir sér grein fyrir því, hvað menntun iðnaðarmanna hefur mikilvæga þýðingu, og allir gerðu sér grein fyrir því, að það var þýðingarmikið að fá lög um iðnskólana. Ég öfunda ekki hv. þm. Str. af því að hafa á s.l. ári viljað koma iðnskólalöggjöfinni í það horf, sem hann þá barðist fyrir, eða helzt að fresta því, að nokkur löggjöf um iðnskóla væri sett, og svo aftur nú ári seinna að setja fótinn fyrir það, að lög um Iðnaðarmálastofnun Íslands, sem þegar hefur getið sér ágætt orð, verði sett. Ég held, að iðnaðarmenn og margir atvinnurekendur verði dálítið undrandi, þegar þessi tónn kemur upp ár eftir ár hjá formanni annars stærsta þingflokksins á Íslandi. Það er dálítið einkennilegur skilningur á atvinnulífi landsmanna, sem kemur fram hjá þessum hv. þm., bæði í fyrra og svo aftur núna. Hv. þm. var að tala hér um nokkra liði 1. gr. Það er nú 1. liður, þar er talað um, að stofnunin eigi að fylgjast með tæknilegum nýjungum og veita þeim, er iðnað stunda og við vörusölu fást, leiðbeiningar, er miði að auknum afköstum, verknýtingu og vöruvöndun. Ég hef ekki orðið var við það, að rannsóknaráð ríkisins eða atvinnudeild háskólans hafi verið ákaflega afkastamikil á þessu sviði, og vil ég þó ekki kasta neinni rýrð á þessar stofnanir eða þá menn, sem fyrir þeim standa. En það verður bara að viðurkenna það sem staðreynd, að eftir að Iðnaðarmálastofnunin tók til starfa, hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir á þessu sviði með því að kynna mönnum nýjungar, fá hingað til lands erlenda sérfræðinga til þess að halda fyrirlestra og kynna mönnum ýmislegt, sem að þessu lýtur, og það er nýjung, að það hafi verið gert í jafnstórum stíl og s.l. ár og ætlað er að halda áfram á þessu ári. Það er nokkuð, sem við Íslendingar getum áreiðanlega lært af, og þó að það væri ekkert annað en þetta, sem Iðnaðarmálastofnunin hefði starfað, þá væri það vissulega nóg til þess, að hún hefur unnið til að fá að eflast. Þá talaði hv. þm. um 5. lið, sem er um að koma á fót og sjá um rekstur á tæknilegu bókasafni. Það vill nú svo til, að núna kl. 3 átti ég að mæta í Iðnaðarmálastofnuninni, - get það nú líklega ekki, vegna þess að umræðurnar eru, - vegna þess að þar átti að opna tæknilegt bókasafn, sem stofnunin hefur eignazt. Þetta bókasafn er allstórt, og það er sannarlega gleðilegur vottur um þróun stofnunar þessarar á stuttu árabili, að hún hefur eignazt stórt tæknilegt bókasafn. Iðnaðarmálastofnunin starfar í nýja iðnskólahúsinu og hefur tekið þar húsnæði á leigu með það fyrir augum að hafa þar stórt tæknilegt bókasafn og lestrarsal, þannig að það er ekki um húsnæðisskort þar að ræða elns og stendur. Þeir, sem vilja og hafa hæfileika til að notfæra sér bókasafnið, geta komið þangað og setzt niður við lestur. Þetta sýnir áhuga og dugnað þeirra, sem hafa stjórnað stofnuninni. að hafa þegar ráðizt í að koma þessu bókasafni upp. Þá var talað um 8. lið, að stuðla að því, að hérlendir menn, sem starfa í þágu íslenzks iðnaðar, komist til framhaldsnáms erlendis í vísindalegum, verkfræðilegum og verklegum greinum og að erlendir kunnáttumenn á þessum sviðum heimsæki Ísland. Þetta er nú að mestu leyti það, sem ég minntist á hér áðan í sambandi við 1. lið, og það hygg ég, að öllum hv. þdm. sé kunnugt, að árangurinn af þessum heimsóknum erlendra sérfræðinga hefur verið mjög mikill þegar í stað og á vitanlega eftir að verða miklu meiri, þegar tíminn og reynslan koma til sögunnar. Iðnaðarmálastofnunin hefur einnig beitt sér fyrir því, að íslenzkir menn ferðuðust erlendis og færu beinlínis á námskeið og til lengra náms erlendis í hinum ýmsu fræðum. Því hefur vitanlega atvinnudeild háskólans átt einhvern þátt í líka, en Iðnaðarmálastofnunin hefur gert þetta í stærri stíl en áður hefur hér þekkzt, og miðar það allt í rétta átt. Hv. frsm. minni hl. talaði um það hér áðan, að það væri beinlínis hættulegt, að fleiri stofnanir færu inn á þetta verksvið, sem rannsóknaráð ríkisins og atvinnudeild háskólans hefðu með höndum, vegna þess að við hefðum ekki fjármagn til þess. Þó var ekki hægt að skilja annað á ræðu hans en að þetta væri höfuðverkefni Iðnaðarmálastofnunarinnar. Þegar hann fullyrðir, að það sé hættulegt, að það séu fleiri stofnanir, sem starfi að þessum málum, þá er það sama sem að segja, að hann vilji ekki, að Iðnaðarmálastofnunin starfi eða sé til. Þetta er hans skoðun. Hins vegar vil ég benda á, að það eru sízt rannsóknarstörf, sem Iðnaðarmálastofnuninni er ætlað að gera, og þarf ekki annað en að lesa 1. gr. frv., eina 12 liði, sem þar eru taldir upp, til þess að sannfæra sig um, að það eru sízt rannsóknir, sem Iðnaðarmálastofnuninni er ætlað að vinna. Ég sagði áðan: Ég vil ekki kasta neinni rýrð á rannsóknaráð ríkisins eða atvinnudeild háskólans. Ég veit, að þessar stofnanir báðar hafa unnið ýmislegt að gagni. Ég veit líka, að þeim hefur verið þröngur stakkur skorinn með fjármagn oft og tíðum. En hitt veit ég einnig, að það getur verið hollt fyrir þessar stofnanir, að það sé annar aðili, sem fylgist með, sem geri sér grein fyrir því, hvað er að gerast og að hvaða marki þetta þjóðfélag á að keppa í atvinnumálum, og að það sé gert allt, sem unnt er, til þess að fylgjast með því, hvaða atvinnugreinar það eru, sem okkur ber fyrst að efla, og hvaða atvinnugreinar það eru, sem okkur er fært að ráðast í. Og ég segi: Það er ekkert nema gott um það að segja, að atvinnumálanefnd ríkisins er til, ef hún vill starfa og ef hún starfaði. En það er ekki nóg, að hún sé til og að hún starfi eftir einhverri þáltill., sem samþykkt hefur verið hér í þinginu. Ef það á að vera árangur af hennar starfi, þá verður að koma eitthvað jákvætt frá henni, sem hægt er að byggja á. Þessi nefnd hefur ekki enn starfað það mikið, að hægt sé að segja um það, hvað frá henni kemur. Ég vona, að það verði eitthvað gott, að það verði eitthvað að gagni. En áður en við höfum nokkuð séð frá henni að gagni, getum við ekki kastað öllum áhyggjum eða vonum á hana. Hv. form. þeirrar nefndar sagði við mig um daginn, að það stæði til að flytja frv. á næsta hausti, sem væri svo yfirgripsmikið, að það næði ekki aðeins út yfir þetta, heldur og margt fleira, þannig að með því frv. ætti að samræma atvinnulífið og verkaskiptingu á milli hinna ýmsu stofnana. Sjáum til. Kannske kemur það í frv. En það er a.m.k. eftir að sjá, í hvaða formi það verður, lesa það yfir, gera sér grein fyrir því, hvort það er nú það bezta eða það rétta, og ég get huggað hv. frsm. minni hl. með því, að þó að frv. verði að lögum á þessu þingi, þá hefur hann og hans nefnd jafnmikla möguleika til þess að koma með frv., frv. til breytinga, ekki aðeins á þessum lögum, sem við erum núna að samþykkja, heldur öðrum lögum til samræmingar á hinum ýmsu stofnunum í þjóðfélaginu. Komi þeir fram með slíkt frv., sem meiri hl. Alþingis vill hlíta og telur vera til stórbóta, þá er ekkert til fyrirstöðu að breyta lögum, sem hafa verið sett á þessu þingi. En ég vil ekkert eiga á hættu með þetta, vegna þess að við höfum enn enga reynslu af þessari atvinnumálanefnd. Við höfum ekkert annað til þess að styðjast við en að það sé einhver von um, að hún komi með frv., sem gæti verið vit í; hún gæti líka komið með frv., sem væri ekkert vit í, og það kemur ekki til mála, að hv. Alþingi sé að fresta lagasetningu á góðu máli af því, að það gæti skeð, að atvinnumálanefnd ríkisins kæmi með gott frv., sem gæti komið í staðinn fyrir þetta. Eins og hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, hefur þetta frv. verið undirbúið vel og betur en flest mál, sem flutt hafa verið hér í þinginu, með því að til samningar á þessu frv. hafa starfað tvær mþn. Frv. er raunar miklu eldra. Það hefur verið rætt um þessi mál lengi hér í hv. Alþingi, en ekki fengizt samkomulag um lagasetningu, og nú er frv. komið það áleiðis, að hv. meiri hl. iðnn. í þessari hv. deild leggur til, að það verði samþykkt sem sagt alveg óbreytt, og ég er honum þakkiátur fyrir það og vona, að þessi hv. deild fallist á till. meiri hlutans. Önnur brtt. meiri hl. á þskj. 244 er þannig vaxin, að ég hef ekkert við hana að athuga, og mér finnst eðlilegt, að hún verði felld inn í 11. gr. frv. Ég get svo látið máli mínu lokið. En ég endurtek, að ég vænti þess, að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi óg að hv. meiri hl. þessarar deildar hv. Alþingis hafi þegar gert sér grein fyrir því, að Iðnaðarmálastofnunin er það þýðingarmikil stofnun í landinu, hefur þegar unnið það mörg og mikilvæg störf, að hún á það ekki skilið að vera í lausu lofti, eins og hv. minni hl. vill láta hana vera með því að neita um, að hún geti starfað eftir lögum. - Ég ætla að láta máli mínu lokið að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. hélt því fram í upphafi ræðu sinnar, að ég hefði hagað mínum orðum þannig, að ástæða væri til þess að ætla, að Framsfl. væri að flytja þetta sem pólitískt mál. Þessi ummæli hv. frsm. eru byggð á hreinum misskilningi. Ég kom ekkert inn á það atriði málsins. Ég lýsti aðeins gangi málsins undanfarin ár, las upp afgreiðslu þess eins og hún hefði verið samkv. Alþingistíðindunum og þingskjölum, og lagði engan dóm á það, hvort. á bak við það hefðu legið einhverjir pólitískir klækir eða pólitískir hagsmunir, svo að ég hef ekki leitt málið inn á þá braut. Það hefur hv. frsm. minni hl. gert svo og hæstv. ráðherra, og læt ég þá um að deila um það atriði málsins. En ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að mér þykir alleinkennilegt, að það frv., sem hér er á ferðinni nú og er aðeins til þess að staðfesta reglugerð, sem gefin er út af núverandi hæstv. ríkisstj., skuli mæta andspyrnu hjá samstarfsflokknum í ríkisstj. Það vekur nokkra undrun hjá mér, því að ég skil yfirleitt ekki, hvaða ástæða gæti legið til þess, úr því að hæstv. fjmrh. og Framsfl. hafa fallizt á að taka upp framlög á fjárlögum til þessarar starfsemi og þar með viðurkennt starfsemina og einnig fallizt á, að hæstv. iðnmrh. gæfi út ákveðna reglugerð, sem nú er leitað lagastaðfestingar á. Ég á því ákaflega erfitt með að skilja þá afstöðu, sem hv. Frsm. minni hl., form. Framsfl., hefur tekið í þessu máli. Og það bendir náttúrlega miklu meira til þess, að hér sé um einhverja pólitíska refskák að ræða, heldur en það, sem ég hef upplýst í málinu. Ég var á þeirri skoðun, einmitt vegna þess, að það er fullt samkomulag um þetta mál milli stjórnarflokkanna, að það væri ekki neitt höfuðatriði frekar um þessa stofnun en Fiskifélagið og Búnaðarfélagið, að sett yrðu lög til staðfestingar á þeirri reglugerð, sem gefin hefur verið út. En eftir að ég hef hlustað á hv. frsm. minni hl., hefur þessi skoðun mín breytzt, því að hann lætur í ræðu sinni mjög liggja orð að því, að það sé mjög vafasamt, hvort ekki eigi að leggja þessa stofnun niður og afhenda verkefnið allt annarri stofnun. Hann sagði hér, að það væri vafasamt, hvort ekki hefði átt að efla atvinnudeildina í stað þess að koma hér upp nýrri stofnun. Þessi orð verða ekki skilin á annan veg en þann, að hann sé raunverulega andvígur því, að þessi stofnun fái að eflast og þróast og að ríkissjóður láti áframhaldandi fjárframlög til þeirrar starfsemi, heldur sé hans hugur að flytja þetta verkefni algerlega yfir á atvinnudeildina. Þar er ég honum ekki sammála, m.a. vegna þess, að það var mjög rætt um það mál, þegar verið var að reyna að koma í gegn mínu frv. um iðnaðarmálastjóra, af þeim aðilum, sem höfðu þá með málið að gera á milli þinga, hvort hægt væri að sameina þetta eða láta þetta heyra undir atvinnudeild háskólans, og atvinnudeild háskólans tók þá ekki jákvætt undir það fyrirkomulag. Það hafa setið fleiri milliþinganefndir í þessu máli en mþn. 1954 og 1955. Það sátu milliþinganefndir í málinu á árunum 1947–49, sem skipaðar voru fulltrúum iðnaðarmanna og ræddu þetta mál þá mjög frá öllum hliðum og gáfu út um það mjög ýtarleg nál. Og frv. þetta er byggt upp sumpart á till. mínum frá 1947 og sumpart á þeim till., sem komu frá mþn., eftir að málið var endurskoðað. Og þá var tekið til mjög ýtarlegrar athugunar, hvort ekki ætti að hafa þetta starf undir atvinnudeild háskólans eða rannsóknaráði ríkisins eða sameiginlega, en þeir aðilar, sem störfuðu þá í þeim stofnunum, vildu ekkert sinna þessum verkefnum og töldu, að þessi verkefni væru fyrir neðan þeirra virðingu, þeir væru á vísindasviðinu, en þetta væri dagleg afgreiðsla í sambandi við ýmis iðnaðarmál og það kæmi þeim ekkert við. Eingöngu af þeim ástæðum er ég náttúrlega andvígur því, að það verðifarið að leggja þessa stofnun niður og flytja verkefnið undir atvinnudeild háskólans. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að í septembermánuði árið 1950 átti ég þess kost að geta dvalið í Madrid á Spáni í 10 daga og kynnti mér þá mjög rækilega þessi mál, kom svo að segja daglega í iðnaðarmálastofnun Spánar, sem er byggð upp þannig, að þar er ákaflega stórt iðnaðar- og atvinnusafn, svo að hægt er að rekja iðnaðar- og atvinnusögu landsins allt aftur í fornöld. Er þar fjöldi deilda og alls konar upplýsingar um gang mála. Fékk ég þar þær upplýsingar, að stofnunin starfaði þar enn á því sviði að veita upplýsingar um atvinnumál og rekstur atvinnugreina og afkomu atvinnuvega hverjum þeim, sem óskaði að fá þar upplýsingar og vildi starfa að atvinnumálum landsins. Ef einhver atvinnugrein getur ekki borið sig fjárhagslega, þá getur viðkomandi atvinnurekandi farið til þessarar stofnunar, lagt fram fyrir hana öll gögn, og stofnunin rannsakar þá fyrir hann gang málanna, bendir á þær veilur, sem eru í rekstrinum, lætur rannsaka, hvaða möguleikar eru til þess að bæta úr því, sem aflaga fer, svo að reksturinn geti komizt á fjárhagslegan grundvöll, m.a. á hinu tæknilega sviði. Og þetta er mjög sterk aðstaða fyrir atvinnurekendur í landi að geta haft, og það væri mjög óskandi, að Iðnaðarmálastofnunin yrði þess megnug að geta tekið upp slíka starfsemi, eins og hér hefur verið minnzt á. Sama er að segja um nýja atvinnurekendur. Ef þeir óska að fara inn á einhvern atvinnurekstur, hvort sem það er nýr atvinnurekstur eða eldri atvinnurekstur í landinu, þá geta þeir fengið allar þær upplýsingar hjá stofnuninni, sem nauðsynlegt er til þess að byggja sinn atvinnurekstur upp á öruggum og traustum grundvelli. Þetta er engan veginn verkefni rannsóknaráðs og engan veginn verkefni atvinnudeildarinnar, eftir því sem þeim hefur verið skapað verksvið með þeim lögum, sem þar um ræðir. Þetta vildi ég láta koma fram, og það var alltaf mín hugsun frá því fyrsta, að Iðnaðarmálastofnunin væri á líku starfssviði og ég hef hér lýst. Og það er enginn vafi á því, að ef það er hægt að koma málunum þannig fyrir, þá á hún eftir að gera ómetanlegt gagn fyrir iðnaðarmannastéttina og fyrir landið í heild í framtíðinni. Hv. frsm. minni hl. minntist hér á nokkur atriði, og get ég stytt allmikið mitt mál, vegna þess að hæstv. ráðh. hefur rætt um þau. En ég vil þó benda á, að öll þessi atriði, sem hann ræddi um, gefa ekkert tilefni til þess að fresta málinu. Ef rætt er t.d. um 5. tölul., sem hv. frsm. lagði ákaflega mikla áherzlu á, að það væri óeðlilegt, að verið væri að koma upp iðnaðarbókasafni á fleiri stöðum, þá vil ég benda á, að hinn litli vísir að þessu safni, sem kom hér upp á fyrsta ári stofnunarinnar, var iðnaðarmönnunum í landinu og iðnaðarfyrirtækjum stórkostleg hjálp. Og mér er ekki kunnugt um, að atvinnudeildin hafi gert neina tilraun til þess að koma upp slíku bókasafni eða aðstoða iðnaðarmennina um það verk. Hér er því raunverulega ekki verið að setja inn annað en það, sem þegar er komið í framkvæmd og Iðnaðarmálastofnunin byrjaði á strax, en það er að koma upp tæknilegu bókasafni og auka það. Og hún hefur einmitt aukið þetta safn vegna þess, hversu iðnaðarmennirnir sjálfir hafa lagt mikið upp úr því að geta alltaf átt þar aðgang að slíkum bókum, sem ekki eru til annars staðar á landinu. Ég geri ráð fyrir því, að það megi koma á slíkri samvinnu milli þessara tveggja stofnana, atvinnudeildar háskólans annars vegar og Iðnaðarmálastofnunarinnar hins vegar, að það sé engin þörf fyrir þá að vera að kaupa sömu bækurnar, og þar að auki geti þeir fengið að nota hvor annars bókasafn, eftir því sem á við og þörf er fyrir á hverjum tíma. Í sambandi við 8. tölul. er það einnig vitanlegt, að það starf, sem Iðnaðarmálastofnunin tók upp sem eitt af þeim fyrstu störfum, að fá hingað erlenda sérfræðinga, hefur verið mjög vel þegið hjá öllum aðilum, ekki eingöngu hjá iðnaðarmönnum, heldur einnig hjá verzlunarstéttinni. Þeir hafa haft hér menn, sem hafa haldið hér fyrirlestra bæði um hagkvæmari vörudreifingu og hagkvæmari aðferðir í framleiðslu, en atvinnudeildin hefur ekkert gert til þess að koma þessu á. Það hefur sjálfsagt enginn bannað henni það. Og ég efa ekki, að þetta hefur ekki kostað svo mikið fé, að hún hefði ekki getað komið því á, ef hún hefði talið það vera annaðhvort innan síns verksviðs eða haft hugkvæmni til þess að framkvæma þetta. Mér var kunnugt um það, á meðan ég sat í fjvn., að það var ekki verið að skera neitt sérstaklega niður fyrir atvinnudeild háskólans, ef hún hafði einhver jákvæð verkefni að vinna að. Ég man m.a. eftir því, að þegar kom till. um það frá rannsóknaráði og ég held frá atvinnudeildinni einnig, eða þeim sameiginlega, að láta allmikið fé til þess að rannsaka möguleika til að vinna brennistein í Suður-Þingeyjarsýslu, þá var ekki haft á móti því að láta þangað fé. Ég held, að það hafi nefnilega skort allt annað hjá atvinnudeild háskólans og rannsóknaráði ríkisins en að þau hafi ekki fengið fé, það hafi yfirleitt verið eitthvað allt annað. Ég minnist a.m.k. ekki þess, á meðan ég var í fjvn., að það væri nokkru sinni skorið niður fyrir þeim fé til þeirra hluta, sem þeir færðu rök fyrir að væri bráðnauðsynlegt að framkvæma. Það er líka byggt á hreinum misskilningi, þegar hv. frsm. heldur því fram, að atvinnudeild háskólans þurfi að eiga það undir Iðnaðarmálastofnuninni, hverjir menn fara til framhaldsnáms. Ég veit ekki, hvernig hægt er að finna það út úr þessu frv. hér. Eins og nokkur maður sé að taka ráðstöfunarrétt af nokkrum manni, sem vill fara til framhaldsnáms? Atvinnudeild háskólans dettur ekki í hug að gera það, og Iðnaðarmálastofnuninni dettur ekki heldur í hug að gera það. Hins vegar vill Iðnaðarmálastofnunin stuðla að því, að hérlendir menn, sem starfa í þágu íslenzks iðnaðar, komist til framhaldsnáms erlendis, og það hafa þeir gert. Hvers vegna á að banna þeim að halda þeirri starfsemi áfram? Þetta er ekki að ganga neitt inn á rétt atvinnudeildar háskólans, nema síður sé, og er byggt á algerum misskilningi hjá hv. frsm. Í sambandi við 2. gr. tók ég það einnig fram og skal ekki endurtaka það hér, að skilningur minni hl. í iðnn. er allt annar en skilningur þeirra manna, sem sömdu frv., og er sjálfsagt að hafa fulla samvinnu um orðabreytingu á því, svo að það valdi ekki neinum misskilningi. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en vil nú vænta þess, að eftir þessar umræður, þegar menn hafa áttað sig á því, að hér sé hvorki umpólitíska refskák að ræða né heldur neinn yfirgang þessarar stofnunar á aðrar stofnanir í landinu, heldur fullur vilji til samstarfs til þess að koma áfram nauðsynlegum málum, þá geti menn orðið sammála um, að það sé rétt að láta málið ná fram að ganga, og fylgi málinu eins og það liggur fyrir á þskj. 154 með þeirri lítilfjörlegu breytingu, sem meiri hl. leggur til að gerð verði.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna það fyrst og fremst, að ég er ekki enn þá búinn að átta mig til fulls á því, hvort ég á að fylgja þeim nýju stefnumiðum, sem fram koma í þessu frv., eða ekki. Það, sem ég kalla ný stefnumið í frv., er fyrst og fremst þetta: Á að skipa með lögum, hvernig hinar einstöku stéttir í þjóðfélaginu komi fyrir sig sem beztum upplýsingum viðvíkjandi leiðbeiningum í sínu starfi, til þess að það geti orðið sem mest til þjóðnytja? Tvær aðrar stéttir hafa gert slíkt, bændurnir fyrst með stofnun Búnaðarfélagsins, sem fyrst náði yfir suðuramtið og vann þá alhliða að því að gefa upplýsingar og leiðbeiningar fyrir bændurna. Um aldamótin var Búnaðarfélagi suðuramtsins breytt í Búnaðarfélag Íslands, sem þá var gefið víðtækara starf og látið líka hafa með höndum ýmiss konar tilraunastarfsemi, ýmiss konar verzlun, svo að bændurnir gætu fengið fleiri vörur en þá var verzlað með í landinu. Vörur eins og kerrur, gafflar, skóflur o.fl. slík verkfæri voru þá pantaðar frá Búnaðarfélagi Íslands. Ekki einu sinni skófla fékkst þá í búð. Þær voru pantaðar hjá Búnaðarfélagi Íslands fyrstu starfsárin, sem það starfar, o.s.frv. Eftir því sem verkaskipting óx og aðrir menn fara að koma og verzla með ýmislegt, sem áður hafði ekki sézt í búðum, minnkar smám saman þetta starf hjá Búnaðarfélagi Íslands, svo tekur ríkið sjálft að sér allar tilraunirnar, og eftír stendur svo Búnaðarfélagið sem félagsskapur bænda, styrktur af ríkinu til að veita þeim leiðbeiningar. Svipað er með Fiskifélagið. Það er líka byggt til þess að veita þeim, sem við fiskinn fást, leiðbeiningar. Nú kemur þriðja stéttin, iðnaðarstéttin, og það er reynt hér á þingi hvað eftir annað að fá hana til þess að standa saman og koma upp iðnaðarstofnun; reynt að fá alla, sem vinna að iðnaði, bæði þá, sem vinna að verksmiðjuiðnaðinum, og þá, sem vinna að handiðnaðinum, til að sameina sig um eina stofnun og mynda eitt allsherjarfélag á sama grundvelli og hinar stéttirnar. Það heppnast ekki, og lagði þm. Barð. sig þó fram í því. Stofnunin verður til, en iðnaðarmennirnir fylkja sér ekki utan um hana, eins og hinar stéttirnar hafa gert um sín félög. Stofnunin var sett upp af Alþingi, og þannig starfar hún. Nú er fyrsta spurningin fyrir mig: Á að fara inn á þá braut að ákveða þetta með lögum? Á að fara inn á þá stefnu að ákveða allan svona félagsskap, sem myndast meðal einstakra stétta þjóðfélagsins, með lögum, landslögum, og lofa honum ekki að hafa meira eða minna frjálsræði um, hvernig hann starfar innan sinna eigin vébanda? Ég er ekki búinn að átta mig á því til fulls, og það er ein ástæðan til þess, að ég vil fresta frv. Ég veit ekkert, hvort það yrði nokkuð betra, þó að Alþ. setti lög um það, hvernig ætti að skipa störfum hjá hinum tveimur stóru stéttarfélögunum, Búnaðarfélaginu og Fiskifélaginu, sem eru sams konar og þetta. Þeim eru báðum falin af ríkinu ýmiss konar störf, sem þau eiga að gera fyrir það, og það má vel vera, að það gæti verkað betur, ef þau störfuðu eftir landslögum. Ég þori ekki að segja um það. Ég er ekki búinn að skapa mér ákveðna skoðun um, hvort heppilegra er. En ef við teljum það nauðsynlegt og heppilegt og betra til þess að ná jákvæðum árangri fyrir heildina að skipa þeim með landslögum, þá eigum við náttúrlega að samþykkja þetta frv. og svo koma með frv. á eftir um hin tvö, Búnaðarfélagið og Fiskifélagið. Það er alveg gefið, að við eigum að gera það. Ef maður segir a, segir maður líka b, og ef maður kemst að þeirri niðurstöðu, að það sé heppilegra að skipa þessum félagsskap, stéttarfélagsskap, fræðslustéttarfélagsskap í landinu, með sérstökum lögum frá Alþingi, þá eigum við að gera það og láta mennina svo bara vera undir yfirstjórn ríkisvaldsins og engu ráða sjálfa um, hvernig samtökin starfa, nema þá að einhverju leyti í gegnum stjórn, sem þeir þó kjósa ekki sjálfir, eftir tillögu þm. Barð., sem vill láta Alþ. skipa stjórn og lög ofan frá. Þessu er ég ekki búinn að átta mig á enn. Þá er ég ekki heldur búinn að átta mig á því, hvort sú skipting, sem núna er t.d. milli rannsóknaráðsins og atvinnudeildarinnar annars vegar og Iðnaðarmálastofnunarinnar hins vegar, er eðlileg. Atvinnudeildinni er ekki ætlað að brjóta upp á nýjungum eða öðru þess háttar. Það er ekki í hennar starfsskrá eða lögum um hana að neinu leyti. Það á aftur rannsóknaráðið að gera. Atvinnudeildinni er ætlað að vera í þjónustuafstöðu. Hún er stofnun, sem starfar fyrir aðrar stofnanir til að gefa upplýsingar. Henni er ætlað að efnagreina fyrir þá bændur, sem þess óska, fyrir Búnaðarfélagið o.s.frv., og það hefur reynzt þannig, að allir telja sig ekki geta notað hana og hafa því ekki notað hana. Við hliðina á henni er komið upp efnarannsóknum fyrir sjávarútveginn. Við kaupum tvenn dýr tæki til að gera sömu rannsóknirnar, af því að aðrir, þeir, sem ráða í Fiskifélaginu, láta rannsóknardeildina ekki gera það, sem henni annars er ætlað að gera, heldur gera það sjálfir. Innan atvinnudeildarinnar eru komin upp sértæki eins og bæði í jarðfræðideildinni og matvælarannsóknardeildinni, þannig að þau eru nú til í tvennu og þrennu lagi í landinu. Ég er ekki viss um, að þetta sé heppilegt. Við höfum áreiðanlega ekki það fé yfir að ráða, að við höfum ástæður til að leggja nokkur hundruð þús. í að hafa sömu tækin á mörgum stöðum, þegar við getum afkastað því öllu með einum. En svona hefur klofningin eða þróunin orðið. Nú á að koma hér enn upp ein stofnun, sem á að gera það sama og hinar. Ég á eftir að fá sannfæringu fyrir nauðsyn þess að eiga t.d. þrenn tæki til fiskrannsókna, sitt í hverri stofnun, þegar hægt er að komast af með ein. Þegar þau eru þrenn, eru þau aðeins notuð dag og dag, einu sinni í viku. Ég er ekki búinn að sjá, að það sé heppilegt eða þess sé þörf. Það er þannig núna, að það er mikið skilið að sjálft rannsóknarstarfið og tilraunastarf og almenn þjónusta, svo sem efnagreining o.fl. Rannsóknaráðið var stofnað í tvennum tilgangi. Ég man vel umræðurnar um það, þegar það var stofnað. Það var stofnað í tvennum tilgangi, annars vegar að hafa forustu í rannsóknum á öllu, sem lyti að náttúruauðæfum landsins, og hins vegar að hafa eftirlit með öllum útlendingum, sem kæmu til landsins til þess að gera hér ýmiss konar athuganir á náttúru þess á einu og öðru sviði, og þetta tvennt var því ætlað, rannsóknaráðinu. Þetta hefur það reynt að gera. Annaðhvort er það þá af því, að menn treysta því ekki til að gera þetta, eða þá, ja, ég veit ekki af hverju, að nú er ætlazt til þess, að þessi stofnun taki að sér annað verkefni þess. Það getur verið, að þetta sé betur komið í höndum þessarar stofnunar en rannsóknaráðsins. Ég veit það ekki. En þá á bara ekki að vera að halda rannsóknaráðinu áfram. Ef við ætlumst til þess, að þessi stofnun taki við starfi rannsóknaráðsins, þá er engin ástæða til þess. Ég man ekki, hvaða fé því er ætlað í fjárlögum, ég gæti trúað, að það væru svona 200 þús. kr., 300 þús. kr. eða eitthvað svoleiðis. Við þurfum alls ekki að láta tvær stofnanir rannsaka það sama, t.d. hvernig við eigum helzt að koma því fyrir að vinna þungt vatn. Það er alveg nóg að hafa eina. Hvor þeirra það á að vera, legg ég engan dóm á. Ég er þess vegna ekki heldur búinn að átta mig á þessu, hvor þeirra það á að vera. En ég held, að það sé heldur til ills að ákveða með lögum, að tvær stofnanir skuli gera það, það bætir ekkert samvinnuna á milli þeirra stofnana, sem til eru, að ætla tveimur að gera sama verkið, sömu rannsóknirnar. Þessar ástæður allar og reyndar margar fleiri eru til þess, að ég tel miklu réttara að fresta málinu núna, enda háir það á engan hátt starfi Iðnaðarmálastofnunarinnar. Ég viðurkenni það alveg fúslega, að ég er ekki búinn að komast að niðurstöðu um það, ég er ekki búinn að gera það upp við sjálfan mig, hvort þessi félög öll eiga að fara undir landslög, starfa eftir landslögum, eða eiga að setja sér sjálf lög og starfa eftir þeim. Ég viðurkenni fúslega, að ég, er ekkert viss um, hvort við erum það fjársterkir, að við höfum efni á því að láta margar stofnanir gutla við sama verkið og enga hafa nóg að gera í því, eða hvort við höfum efni á því að hafa fleiri menn til að rannsaka sama verksviðið. Ég geri alveg eins ráð fyrir, að þótt í staðinn fyrir rannsóknaráð ríkisins, sem nú hefur t.d. verið að rannsaka um bikstein nokkur ár, hve mikið væri til af honum í landinu o.s.frv., vildi þessi stofnun, sem við erum hér að tala um, Iðnaðarmálastofnunin, rannsaka það sama, og hún náttúrlega á að gera það eftir lögunum, ef þau verða sett, þá mundi koma nokkurn veginn það sama út úr því. Væri þá nokkur ástæða til að láta tvo menn fara að gera það? Ég sé það ekki. Af þessu vona ég, að mönnum sé ljóst, að það, sem fyrir mér vakir með því að vera með því, að samþykkt frv. sé frestað, er það, að ég vil fá að kryfja málin til mergjar. Því er ég ekki búinn að. Ég er ekki einu sinni búinn að átta mig á, hvort aðrar stofnanir, sem eins er ástatt með og þessa hér, eiga að vera undir landslögum eða undir lögum mannanna, sem að þeim standa, og hvort ríkið á að ráða öllu viðvíkjandi stofnuninni eða hvort mennirnir sjálfir, sem að henni standa, eiga að ráða því eins og er, bæði Fiskifélaginu og Búnaðarfélaginu. Ég er ekki heldur búinn að átta mig á því. Loks er ég ekki búinn að átta mig til fulls á því, hvort á að láta þessa stofnun, sem hér er rætt um í frv., vera að fara inn á svið annarra stétta. Hún er stofnuð fyrir iðnaðarmennina alveg skilyrðislaust og á að veita þeim upplýsingar til þess að létta þeim ýmis störf og gera þau meira þjóðnýt en þau annars kynnu að verða, og það er sjálfsagt. En á hún líka að fara inn á verksvið verzlunarstéttarinnar? Hún er látin gera það. Ekki er hún þó látin rannsaka, hvar þeir geti gert bezt sín innkaup eða þess háttar, en hún á að láta rannsaka allt, sem viðvíkur dreifingu vara hjá verzlunarstéttinni. Eitt af hennar fyrstu verkefnum yrði þá náttúrlega að rannsaka, hvort við þurfum að láta 9.9% af þjóðinni lifa á því að dreifa vörunum meðal landsmanna. Nú má segja, að hver verzlunarmaður lifi að meðaltali á að verzla við 9 menn. Mætti ekki komast af með minna? Hefur stofnunin rannsakað það? Hún er kannske búin að láta rannsaka það, og ef hún kemst að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki þörf á því, þá á að gera eitthvað til að fækka því og setja einhverja af þessum mönnum í hagnýtari vinnu. Ég tel vel líklegt, að það geti einn maður dreift vörum til tuttugu, að það þurfi ekki tíundi hver maður að lifa á verzlun í landinu, að það sé alveg nóg, að það sé einn á móti tuttugu. Mér þykir það mjög líklegt. Ég veit ekki um það, hvort á að láta þessa stofnun fara inn á önnur verksvið en verksvið iðnaðarmannanna. Það er þess vegna ákaflega margt í frv., sem er þess eðlis, að ég er ekki búinn að gera upp við mig, hvernig er haganlegast að koma því fyrir fyrir heildina, og þess vegna legg ég til, að frv. sé ekki samþ. á þessu þingi, heldur frestað. Stofnunin hefur sitt ríkisframlag, og hún hefur sína reglugerð til að fara eftir. Hún getur starfað algerlega eins, hvort sem frv. er samþykkt eða ekki, það breytir ekki nokkrum hlut í starfsemi stofnunarinnar, öðru en því, að hún fær öðruvísi yfirstjórn með því að samþ. frv. heldur en hún hefur núna. Það er eina breytingin, sem það gerir. Að öðru leyti getur hún starfað alveg eins. Þess vegna vil ég fá að bíða með að þurfa að greiða atkvæði um frv. sjálft, þangað til ég er búinn að brjóta til mergjar þessi mörgu vafaatriði, sem mér finnst vera viðvíkjandi frv. og framkvæmd þess og því gagni, sem heildin á að hafa af því.



Herra forseti. Ég sá ekki ástæðu til þess í þeirri ræðu, sem ég flutti hér, að minnast á annað í þessu máli en það, sem athugun þeirrar n., sem ég starfa í og óskar eftir, að málinu verði frestað, gaf tilefni til. En hv. 1. þm. N-M. (PZ) hefur minnzt á önnur atriði, og það gefur tilefni til þess að minna á það, hvernig félagsskapur við sjávarsíðuna viðkomandi útveginum og viðkomandi landbúnaðinum hins vegar hefur vaxið upp, og það gefur tilefni til þess að minna á sögu þessa máls, að það var ætlazt til þess, að þessi starfsemi yxi upp með sama hætti með aðstoð frá ríkinu, en ósamkomulag hefur valdið því, að það hefur ekki verið hægt. Það er ekki hægt að neita því, að það er a.m.k. atriði, sem er athugandi í þessu máli, hvort ákveða á það með lögum, að stofnun einnar stéttar taki við þeim verkefnum, sem eru unnin af rannsóknaráði ríkisins fyrir allar stéttir í þjóðfélaginu og þjóðfélagið í heild, að ekki sé meira sagt, því að það er alveg þýðingarlaust að vera að halda uppi rökræðum um mál, ef það er ekki viðurkennt. sem kemur fram í 2. gr. frv. og 11. gr., sem ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp: „Iðnaðarmálastofnuninni er rétt að hafa samstarf við atvinnudeild háskólans og aðrar opinberar rannsóknarstofnanir um þær tilraunir og rannsóknir, sem hún telur nauðsynlegt að framkvæma, og skulu rannsóknarstofnanir þessar veita henni þá aðstoð, sem þeim er unnt, enda komi fullt gjald fyrir.“ Þetta er náttúrlega alveg tvímælalaust, enda hefur meiri hl. n., sem vill helzt ekki breyta frv. í neinu, orðið að viðurkenna það með brtt., sem hann vitanlega getur ekki tekið til baka, því að ef frv. væri samþ. eins og það liggur fyrir, þá er farið með þessa stofnun inn á það almenna verkefni fyrir þjóðfélagið í heild, sem hvorki Fiskifélaginu, Búnaðarfélaginu, iðnaðardeild né fiskimáladeild hefur sérstaklega verið ætlað að vinna, heldur rannsóknaráði, sem vinnur af hálfu ríkisstj. og ríkisins. Þá má minna á, hvernig þetta hefur vaxið upp, og þessar ástæður, sem ég færi fram, eru ekki alveg út í bláinn. Fiskifélagið vinnur að rannsóknum, alveg eins og hv. 1. þm. N-M. minntist á, sem fiskideildin vinnur að í atvinnudeildinni, og það verður að segja það eins og er, að hjá Búnaðarfélaginu eru störf, sem unnin eru jafnframt í búnaðardeildinni. Þess vegna er það, að n. er þeirrar skoðunar, að það sé eðlilegt að samræma þessi störf í heild, ekki til þess að rýra starfsemi Iðnaðarmálastofnunarinnar, heldur einmitt til þess að samræma hana störfum annarra stofnana, og á þann hátt álitum við, að starf þessarar atvinnustofnunar verði bezt eflt. Þó að ég teldi upp nokkra liði, þar sem um svipað eða sama verkefni er að ræða og hjá atvinnudeild háskólans eða rannsóknaráði, þá er nóg eftir af verkefnum fyrir því, þar sem liðirnir, þar sem talin eru upp verkefnin, eru hvorki meira né minna en 14 í 1. og 2. gr. Ég þarf ekki að svara því mörgu, sem hv. þm. Barð. (GíslJ) sagði. Hann ræddi um þetta mál af meiri stillingu en hæstv. ráðh. og allt öðruvísi. svo að það er frekar hægt að eiga orðastað við hann. Hann sagði, að ég hefði sagt, að það hefði verið álitamál, hvort efla ætti atvinnudeildina eða setja upp sérstaka stofnun, og sagði, að það sæist af því, að ég vildi leggja niður Iðnaðarmálastofnunina, en svo rakti hann það, að um þetta hefði verið rætt á undanförnum árum, mikið rætt aftur og fram, og niðurstaðan orðið sú, að Iðnaðarmálastofnunin hefði verið stofnuð sem sérstök stofnun. Ég sagði: Það var talið álitamál. Ég sagði ekki: Það er álitamál. En það var á þessum eina stað, sem hann annaðhvort hefur ekki skilið rétt eða færir orð mín úr lagi. Ég minntist á það í iðnn., að það væri vafasamt, hvort ég flytti rökst. dagskrá, af því að ég þekki orðið þessi vinnubrögð. Ef það er flutt dagskrá við eitthvert mál og á að fresta því, þó að það sé ekki nema til að fá betri afgreiðslu á málinu, þá er risið hér upp, einkanlega á þeim dögum, þegar lítið er um að tala í þessari blessaðri stofnun, sem við lifum í, og verið að blása sig út af alls engu, eins og það sé eitthvert stórt mál á ferðinni, sem sé verið að ráða eiginlega fram úr öllum vanda með, og þess vegna var ég í vafa um það, hvort ég ætti að flytja dagskrána, og sagði það meira að segja, að ég væri í vafa um, hvort ég ætti að flytja dagskrána að svo stöddu. En ég hvatti ekki til þess í n., sem ég starfa í, að málinu væri frestað. Þetta kom upp úr umræðum um þessar stofnanir, þar sem hver er inni á annars sviði og vantar tæki til alls á einum stað og öðrum, vegna þess að þetta er ekki samræmt. Og meira að segja aðrar þjóðir, sem eru miklu ríkari en við, hafa ekki talið sig hafa efni á öðru en að samræma störf þeirra manna, sem vinna að tilraunum og rannsóknum. Þess vegna flutti ég þetta mál og sá þó alveg fyrir fram, hvernig það yrði túlkað, en ég taldi mér skylt að gera það af hálfu n. En hvaða þýðingu það hefur eiginlega að eiga orðastað við mann eins og hæstv. ráðh., sýnir sig bezt á því, að hann segir, að maður, sem hann hafi talað við úr atvinnumálanefndinni, sem bréfið er frá, kannist ekki við að hafa beðið um, að málinu væri frestað. Það sýnir bezt, að það er alveg þýðingarlaust að eiga orðastað við svona fólk, því að bréfið liggur hér fyrir, og stendur þar m.a., að nefndin „samþykkti .... að beina þeim tilmælum til iðnaðarmálanefndar efri deildar Alþ., að afgreiðslu laga um Iðnaðarmálastofnun Íslands verði frestað, þangað til n. hefur skilað áliti.“ Og þáttur minn í samningu bréfsins, - því að hæstv. ráðh. var að gefa í skyn, að ég væri að falsa álit n., og málflutningur var yfirleitt af þessari tegund, - hann er þannig, að þegar ég sit í iðnn. Ed., bið ég um bréfið, eins og það hafði verið samþ. á fundinum, frá ritara n., Jóhanni Jakobssyni, fulltrúa Sjálfstfl. og formanni iðnaðardeildar í atvinnudeild háskólans. Hann semur bréfið og sendir það hingað, eftir því sem hann áleit að hefði verið samþ. á nefndarfundinum, óg ég sýndi hv. þm. Barð. bréfið, áður en ég skrifaði undir það, þegar það kom frá fulltrúa Sjálfstfl., eins og hann gekk frá því, og ég hef ekki komizt að annarri niðurstöðu í kynnum af þessum manni en að hann sé sérstaklega hæfur maður. Svo rís ráðh. hér upp og gefur í skyn, að ég hafi eiginlega falsað álit n. um frest í málinu. Það er til nokkurs að eiga orðastað við fólk af þessari tegund. En svona var allur málflutningurinn. Hann var á sömu bókina lærður. Hann sagði, að ég hefði sagt, að við hefðum ekki efni á að hafa margar stofnanir, þetta þýddi það, að ég vildi leggja stofnunina niður. Ég sagði, að við hefðum ekki efni á að hafa margar stofnanir til að vinna sömu verk og þess vegna þyrfti að koma á verkaskiptingu á milli þessara stofnana, sem væri eðlileg. „Minni hl. vill, að Iðnaðarmálastofnun Íslands starfi ekki.“ Hvernig á að eiga orðastað við ráðh., sem svona talar, eða við þm., sem svona talar? Til hvers er að segja það, sem margsinnis hefur komið fram hér í nál. og kemur fram í minni ræðu, að við álítum, að það sé ekki aðeins rétt, heldur nauðsynlegt að efla þessa stofnun, en það þurfti að koma í veg fyrir, að tvær eða fleiri stofnanir starfi á sama sviði, vegna þess að við höfum ekki efni á því, þegar það er svo lagt út þannig, að við viljum alls ekki, að þessi stofnun starfi, við viljum bara leggja hana niður? Ég sagði, að það væri ekki stórmál, hvort þessu máli væri frestað eða ekki. Ráðh. segir, að þetta sé nú alveg nauðsynlegt; þetta er nú aðalmálið til þess að bjarga landinu núna, og formaður Framsfl. er vondur maður, hann er að eyðileggja þetta. En rökfræðin er á sömu bókina lærð, því að svo segir hann, að þessi stofnun hafi fram á þennan dag unnið slíkt stórvirki, að slíkt eigi sér naumast stað um aðrar stofnanir í þessu landi. Hún er bara búin að vinna þessi stórvirki öll saman, þrátt fyrir það að hún hafi ekki haft lögin. T.d. er nauðsynlegt að koma upp bókasafni, segir hv. þm. Barð., en svo segir hæstv. ráðh.: Núna klukkan 3 átti ég að fara upp eftir og opna myndarlegt bókasafn, sem þessi stofnun er búin að koma upp. - Ef það var verið að opna bókasafnið, hvers vegna sagði hann ekki heldur, að hann yrði að láta það biða að opna bókasafnið, þangað til það væri búið að samþ. þessi lög? Þetta er alveg furðanleg röksemdafærsla. Hann minnti á, að ég hefði verið andvígur iðnlöggjöfinni, eins og hún er núna. Það er ég og er ekki í neinum vafa um, að henni verður breytt eitthvað í svipað horf og ég hef margsinnis reynt að koma fram, en ekki komið fram hér á Alþ., og því er ekki beint gegn iðnaðarmönnum. Það eru fleiri þeirrar skoðunar en ég, að þess sé þörf, án þess að ég nefni þá menn hér, og ég veit, að þeir menn eru einnig í hópi sjálfstæðismanna og þm. Sjálfstfl. hér á Alþ., þó að ráðh. reyni með þessum orðum að koma því inn, og það er málfærslan í þessu máli, vegna þess að ég f.h. nefndarinnar bið um frestun, það sé fjandskapur við iðnaðinn, og var mikið, að hann nefndi ekki Iðnaðarbankann líka. Ef ég vildi fara að leggja út um hug manna til stofnana, þá gæti ég náttúrlega farið að leggja út af því, sem hæstv. ráðh. sagði um atvinnudeild háskólans eða rannsóknaráðíð og sömuleiðis. hv. þm. Barð., en hv. þm. sagði, að þessar stofnanir hefði skort allt annað en fé til að vinna sín verk. Það mætti náttúrlega leggja sæmilega út af þessu, ef ég hefði hug á því að reyna að búa til einhvern ásetning gagnvart þessari stofnun af hálfu hv. þm., eins og gert er að tilefnislausu út af því, sem ég hef sagt um frestun þessa máls. Ég þurfti náttúrlega ekki að spyrja hæstv. ráðh. um það, sem hann sagði, að hann skyldi hugga mig með því, að þó að frv. yrði samþ., þá væri hægt að koma með frv. næsta haust. Það er mikil speki það. Meira að segja upplýsti hann það fyrir okkur hérna, þessa lögfræðinga, sem erum í deildinni, að það væri ekkert því til fyrirstöðu að breyta lögum. Það var löng ræða um, að það væri ekkert því til fyrirstöðu að breyta lögum. En sleppum því. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta mál. Ég bjóst að vísu við þessum málflutningi, sem hér hefur komið fram, af hálfu hæstv. ráðh. Þess hefur a.m.k. miklu síður og raunar ekki gætt af hálfu frsm. meiri hl. Þetta, sem ég flyt hér, ósk um, að málinu sé frestað, er flutt af hálfu fulltrúa fjögurra flokka, sem vinna í þeirri n., sem ég starfa í, og ég er alveg viss um, að þeir fulltrúar, sem starfa í þessari n., atvinnumálanefnd ríkisins, hafa a.m.k. eins mikinn áhuga á tilraunum og rannsóknum og að þær fari vel úr hendi og hæstv. ráðherra. Það er þess vegna ákaflega erfitt, ég held, að það ætti ekki að vera að leggja í það, þó að ég og þeir óski vegna vinnubragða eftir, að málinu sé frestað, að reyna að koma því inn hjá nokkrum manni, að það sé fyrir fjandskap við tilraunir og rannsóknir; sem ég óska eftir, að þessu yrði frestað, því að hann hittir þá sína eigin menn, sem hafa sannarlega áhuga fyrir þessum málum. Hann sagði, að það væri ekkert að vita, hvað kæmi frá þeirri n. Ég skal nú ekkert fullyrða um það. Hann sagði, að það væri alveg ósýnt, hvernig hún starfaði, o.s.frv. Ekki lét hann nú beint liggja orð að því, að hún starfaði neitt illa; ég skal ekki gera honum upp nein orð í því sambandi. En á það hefur verið minnzt, að þessi n. mundi ekki starfa með allt of miklum hraða, og það gefur mér tilefni til þess, elnmitt fyrst minnzt er á störf n., að taka það fram, að þessi n. var skipuð s.l. vor og sá, sem átti að kalla n. saman, sjálfstæðismaður, gat ekki komið því í verk, að form. yrði kosinn í n., fyrr en eftir 2 mánuði. Ég segi þetta ekki til þess að deila á hann fyrir það, heldur er mér ljóst, að hann gat ekki náð saman fundi í n. af þeirri einföldu ástæðu, að menn voru fjarverandi úr bænum og sumir erlendis. Eftir að ég var kosinn form. í n., held ég, að það hafi aldrei verið þannig, að það hafi verið helmingur af nm. í bænum og lengi tveir af nm. erlendis. Undireins og ég kom hingað heim erlendis frá s.l. haust, voru kallaðir saman fundir í n. og hefur ekki fallið niður nema einn þriðjudagsfundur síðan. Höfum við haldið fund í hverri einustu viku, þannig að ég hef ekki nennt að vera að leiðrétta þetta, en það er rétt, að það komi hér fram, að með þeim hætti mun n. halda áfram að starfa, því að það hefur verið ákveðið, til þess að ekki verði töf á störfum n., að þeir, sem í n. starfa, geti skipað í staðinn fyrir sig varamenn, þannig að ekki þurfi að koma til þess, að það sé ekki hægt að ná saman fundum, eins og vill verða, þegar menn, sem hafa miklum störfum að gegna og þurfa að taka sín sumarfri enn fremur, starfa í ýmsum nefndum. Ég geri varla ráð fyrir því, að ég þurfi svo frekar að ræða um þetta mál, nema alveg sérstakt tilefni gefist til, en að dagskránni felldri mun ég vitanlega fyrst og fremst samþ. breytinguna við 11. gr., sem ég hef minnzt á tvisvar sinnum áður, því að það er náttúrlega það lægsta lágmark, að þeirri gr. verði breytt, og er náttúrlega til verulegra bóta.



Herra forseti. Ég býst nú við, að ég geti verið stuttorður, enda var það svo, að hv. þm. Str. (HermJ), frsm. minni hl., hafði litið við mig að tala og átti það helzt þá að vera af því, að málflutningur minn hafi verið þannig, að það væri tæplega þess virði að eyða orðum að því að mótmæla. Ég tek þetta ekki svo. Ég tek það miklu heldur á þann veg, að hv. þm. Str. hafi ekki treyst sér til að mótmæla því, sem ég sagði hér áðan í ræðu minni, en það er siður margra, að þegar þá skortir rök, þá segja þeir: Ja, þetta er nú bara ekki svaravert. - Og aðalástæðan til þess, að honum fannst tæplega hægt að ræða við mig um þetta, var sú, að ég minntist á það hér áðan, að ég hefði talað við einn mann úr atvinnumálanefnd, sem ekki vildi kannast við, að það hafi verið hans meining að óska eftir frestun á málinu, heldur aðeins um eitt atriði í frv., og ég get nefnt þennan mann. Það er Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., og ég veit, að hann kannast við þetta. Ég var alls ekki að búa þetta til, en mér fannst þetta líta dálítið illa út, þegar jafngrandvar maður og hv. 2. þm. Eyf. vildi ekki kannast við, að hann ætti hlutdeild að bréfinu eins og það er orðað. - Nóg um þetta. Á það, hvernig atvinnumálanefnd starfaði, hef ég ekki lagt neinn dóm. Ég sagði, að það gæti komið eitthvað gott út úr því, það gæti líka orðið alveg ónýtt, það sem kæmi. Hitt er svo ekki nema ágætt, að það hefur komið hraði í störf n., eftir að Morgunblaðið innti eftir því hjá form. n., að hann færi að starfa, og það var ekki nema ágætt, að form. fékk kipp og fór að kalla saman fundi, eftir að hann var minntur á það. Ef ég á að minnast eitthvað á það, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði hér áðan, þá fannst mér það athyglisvert, að hv. þm. hafði ekki gert sér grein fyrir því, hvort heppilegra væri, að stofnanir starfi eftir lögum eða ekki eftir lögum frá Alþ., heldur lögum, sem þær sjálfar setja sér, t.d. eins og Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélagið. Búnaðarfélag Íslands hefur starfað og þróazt um áratugi, og ég viðurkenni það, að Búnaðarfélagið hefur gert ákaflega marga góða hluti á þessum tíma. Hitt veit ég, að hv. 1. þm. N-M., búnaðarmálastjóri. getur verið mér sammála um, að margt hefði mátt betur fara hjá Búnaðarfélaginu en gert hefur undanfarin ár. Segi ég það ekki Búnaðarfélaginu til lasts. Ég segi það um leið og ég viðurkenni, að það hefur margt gott gert. Og ég er þeirrar skoðunar, að það gæti verið, að ef Búnaðarfélagið hefði haft þannig fastan ramma til þess að starfa eftir, hefði það ef til vill afkastað meiru og leyst störfin enn betur af hendi en það hefur gert. Um þetta má vitanlega deila og ekki hægt að staðhæfa. En Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélagið eru stéttarfélög. Iðnaðarmálastofnun Íslands er hin~ vegar ekki stofnun stéttarfélags, vegna þess að hún nær til fleiri aðila en aðeins iðnaðarmanna. Eins og að hefur verið vikið, nær Iðnaðarmálastofnunin til verzlunarinnar og fleiri atvinnugreina, og þótt það væri ekki annað en það, að hún nær yfir fleiri atvinnugreinar en iðnaðinn, gæti það verið nóg til þess, að það væru full rök til að setja lög um Iðnaðarmálastofnunina, þótt Fiskifélagið og Búnaðarfélagið hafi getað starfað án þess. Hv. þm. Str. var að tala um það hér áðan, að það væri ekki rökvísi hjá mér að tala um, að Iðnaðarmálastofnunin hefði getið sér góðan orðstír, hefði unnið margt gott án laga, úr því að svo fast væri sótt, að hún fengi lög, og það væri fært fram sem höfuðrök fyrir málinu, að það væri nauðsynlegt fyrir stofnunina. Þetta er ekki rökleysa; þetta er rökvísi. Þótt það hafi heppnazt á undanförnum árum undir góðri forustu að láta þessa stofnun blómgast og ná þeim árangri, sem hún hefur þegar gert, þá er óneitanlega miklu tryggara, að stofnunin hafi lög til að styðjast við og starfa eftir, ef vindar blása og að henni ætti að herja. Ég segi líka, að ef sá hugsunarháttur næði meiri hluta í Alþ., sem hv. þm. Str. túlkaði hér áðan, þá væri þessari stofnun mikil hætta búin. Að vísu væri henni hætta búin, þótt hún hefði lög. En seinvirkara væri það og erfiðara fyrir andstæðinga stofnunarinnar að leggja hana að velli, ef hún hefði lög til að styðja sig við, heldur en ef hún starfar, eins og hún starfar nú. eftir starfsreglum, sem ekki styðjast við nein lög, þar sem einn ráðherra gæti breytt reglunum án þess að spyrja Alþ. nokkuð að. Hv. þm. Str. taldi, að ég hefði verið með óþarfa getsakir í hans garð vegna þessarar stofnunar og vegna iðnaðarmanna. Það er fjarri mér að vera að troða illsakir við hv. þm. Str. að óþörfu. En ég get ekki annað en vakið athygli á því, að þegar hann hér í tveim ræðum talar um, að við höfum ekki starfsfé til þess að láta fleiri stofnanir vinna að hagnýtingu atvinnugreinanna, og hann telur þetta vera meginverkefni Iðnaðarmálastofnunarinnar, þá get ég ekki dregið aðra ályktun en þá af hans orðum, að hann telji vægast sagt þessa stofnun óþarfa, og það er í samræmi við þá rökst. dagskrá, sem hann hefur flutt ásamt hv. 1. þm. N-M. Eitthvað fór það í taugarnar á hv. þm. Str., að ég minntist á iðnskólalöggjöfina, að hann beitti sér gegn henni á s.l. þingi. og sagði hann þá um leið: Mikið, að hann minnti mig ekki líka á Iðnaðarbankann. Ég get gjarnan gert það, því að ég man vel afstöðu hv. þm. Str. til Iðnaðarbankans, þegar rætt var um þá stofnun. Ég man, að hv. þm. Str. streittist á móti þeirri lagasetningu. Það getur vel verið, að það hafi verið af einskærri löngun til þess að efla iðnaðinn. Það getur vel verið, að það hafi verið vegna þess, að hann vildi efla iðnaðinn og styðja iðnaðarmenn í þeirra viðleitni, að hann streittist gegn því að stofna Iðnaðarbankann, og að það hafi verið vegna þess, að hann vildi endilega efla iðnaðinn, að hann streittist gegn iðnskólalöggjöfinni, og að það sé vegna sérstakrar vináttu við iðnaðinn, sem hann telur aðallega standa að Iðnaðarmálastofnuninni, að hann nú vill fresta löggjöf um Iðnaðarmálastofnunina. Ég skal ekki gera hv. þm. Str. neinar getsakir í þessu efni. Við skulum lofa hv. þdm. hverjum um sig að draga sínar ályktanir. Og við skulum lofa iðnaðarmönnunum sjálfum, án þess að skipta okkur nokkuð af því, að draga sínar ályktanir af þessu tvennu. Ég skal nú ekki eyða lengri tíma, af því að þess gerist ekki þörf. Mér finnst, að hv. minni hl. hafi ekki fært fram nein rök fyrir frestun málsins, engin rök. Hv. 1. þm. N-M. reyndi það og hafði viðleitni til þess og gerði það eins vel og hægt var, en hv. þm. Str. misheppnaðist það algerlega. Þegar þannig stendur á, að minni hl. hefur ekki meira fram að færa máli sínu til stuðnings, held ég, að ekkert geti verið til fyrirstöðu fyrir því, að frv. verði samþ. hér í deildinni.