Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Alþingi, 23. mars 1980. Vegna opinberra erinda erlendis mun ég ekki geta sótt fundi Alþingis næstu daga. 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurgeir Bóasson, mun á meðan taka sæti mitt á Alþingi. Steingrímur Hermannsson.“ Sigurgeir Bóasson hefur átt sæti á Alþingi fyrr á þessu þingi og býð ég hann á ný velkominn til starfa.



Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem var samningsmál á milli flokka frá tíma vinstri stjórnarinnar vegna úrslita úr sérstakri nefnd sem þá starfaði. Ég tel mig vera bundinn af þeim samningum sem þar fóru fram, en vil lýsa því yfir, að ég er þeirrar skoðunar að þetta mál þurfi að breytast. Þessi mál öll þurfa að takast upp og ég treysti því, að núv. hæstv. landbrh. skilji þessi sjónarmið og sjái til þess, að reynt verði að ná víðtæku samkomulagi í þessu máli í framtíðinni. Sjálfur hef ég kynnt honum oft og tíðum mín sjónarmið, sem hann gjörþekkir, og í trausti þess, að hann taki mark á þeim, segi ég já.



Herra forseti. Alþfl. hefur reynt við meðferð þessa máls hér í þinginu að koma einhverjum skaplegheitum á það. Málið er, eins og það er lagt fyrir, mjög illa undirbúið og engin fordæmi þess, að slíkt sé lagt fyrir Alþ., eins og þetta mál er gert. Það er greinilegt að meiri hl. þingdeildar stendur að því að fella þær brtt., sem Alþfl. flytur við málið, sem gætu þó verið vísir að því að hér yrði skaplegar á landbúnaðarmálum tekið í framtíðinni. Alþfl. hefur viðurkennt vissan vanda í landbúnaðarmálum og gert till. til breytinga þar um og til breyttrar stefnu í landbúnaðarmálum. Að þessu hafa hans till. hnigið, en allt útlit er fyrir að þeim verði hafnað. Það sem af er hefur þeim verið hafnað. Ég mun því við þessa atkvgr. sitja hjá. Ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Samþykkt þessa frv., sem við greiðum hér atkv. um, er til þess að ráða bót á hluta af gífurlegum vanda, sem landbúnaðurinn og íslenskir bændur lentu í á s.l. ári og fyrra vetri, og kemur þess vegna ekki nema mjög óbeint við landbúnaðarstefnunni í heild. Ég er hins vegar sammála þeim, sem hér hafa gert grein fyrir sínu atkv., að gjörbreyta þurfi þeirri stefnu sem hefur verið rekin i þessu máli á liðnum árum og virðist vera rekin nú. En ég tel að þetta sé annað og sérstakt vandamál og ég greiði atkv. með þessu frv. til þess að ráða fram úr því og segi því já.



Herra forseti. Talsmenn Alþfl. í báðum deildum þessarar virðulegu stofnunar hafa reynt með brtt. að koma nokkru viti í þetta frv. Við höfum skýrt frá því, að okkur þykir aðferðin vera röng og okkur þykir formið vera hættulegt. Sá er kjarni málsins, að hér er ekki um lán að ræða, þó að frv. heiti svo, heldur er hér um styrk að ræða. Þess vegna er þessi framsetningarmáti frv. auðvitað grínagtugur. Það er engu að síður ljóst, að örlög þessa máls eru þegar ráðin og þetta frv. verður samþ. hér í hv. deild. Ég vil mótmæla þessu máli öllu og greiði ekki atkv. um það.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að biðja hér um orðið utan dagskrár til þess að vekja athygli á og ræða nokkuð þann mikla vanda sem nú er fyrir höndum í þjóðfélaginu hvað snertir bæði fiskverðsákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins og stöðu fiskvinnslunnar og raunar útgerðarinnar í landinu. Það eru liðnir 84 dagar frá áramótum og mig minnir að fiskverð hafi ekki verið ákveðið fyrr en 23 jan. En þegar til framkvæmda komu uppbætur á laun almennt frá 1. mars sögðu báðir aðilar, kaupendur og seljendur, upp fiskverðinu frá þeim degi og síðan hefur verið fiskverðslaust í 24 daga. Af þeim 84 dögum, sem liðnir eru af þessu ári, eru því 47 dagar sem ekkert fiskverð hefur verið í þessu landi fiskveiða og sjávarútvegs. Nú hefur yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins setið að störfum, ef svo má kalla það, frá síðustu mánaðamótum, og ég hef lesið í blöðum viðtal við hæstv. sjútvrh., sem er ekki staddur hér í eigin persónu í dag, en annar ráðh., hæstv. viðskrh. gegnir störfum hans. Sjútvrh. hefur látið eftir sér hafa að hann harmi það, að ekki hafi náðst samkomulag á milli aðila í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Í gærkvöld birti sjónvarpið allítarlega frétt af þessum málum. Skýrði fréttamaður þar frá störfum Verðlagsráðs sjávarútvegsins og sömuleiðis átti sjónvarpið viðtal við annan af fulltrúum seljenda í Verðlagsráði sjávarútvegsins, fulltrúa sjómanna, Ingólf Ingólfsson, þar sem hann skýrir mjög opinskátt frá því, að fundir Verðlagsráðsins, það sem liðið er af þessum mánuði, eru ekki um það að reyna að glíma við tölur eða annan útreikning á sviði sjávarútvegs og sjávarútvegsmála, heldur fyrst og fremst að spjalla um aflabrögðin og veðurfarið og þess háttar, því að þeir bíða eftir að stjórnvöld taki einhverja ákvörðun og leysi þann mikla vanda sem hér er við að glíma. Verðbætur á laun hækkuðu frá 1. mars um 6.67%, og það er krafa seljenda í Verðlagsráði sjávarútvegsins, bæði sjómanna og útgerðarmanna, að fiskverð hækki í samræmi við þessar almennu launahækkanir sem urðu 1. mars. Hins vegar telja fiskkaupendur óumflýjanlegt að lækka fiskverðið frá sama tíma um 12%. Það þarf því engan að undra - og ekki hægt fyrir ríkisstj. að harma það - að þessir aðilar nái ekki saman í Verðlagsráði sjávarútvegsins, því að til þess er auðvitað enginn grundvöllur. Annar aðilinn telur sig eiga að fá verðbætur á laun eins og aðrir launþegar í þessu landi, en hinn telur stöðu sína slíka - og þá sérstaklega frystiiðnaðurinn og líkt má segja um saltfisk og skreið, þó að ég hafi þar ekki eins glöggar upplýsingar - að hann telur sig engan veginn geta staðið við gildandi fiskverð, heldur verði að lækka það verulega, meira að segja um 12%. Þannig standa þessi mál. Þannig blasa þessi mál við öllum almenningi í landinu og ríkisstj. hefur, síðan hún var mynduð eða skömmu eftir það, séð fram á þennan mikla vanda, að hann er fram undan. Ég vil, áður en ég held lengra, spyrja hæstv. staðgengil sjútvrh., hæstv. viðskrh., að því, hvort það sé rétt sem sagt er, að uppi séu áform innan ríkisstj. um að skattleggja útgerðina í landinu með því að leggja sérstakt gjald á hvern lítra af gasolíu, 7 kr. á lítra, sem mundi þýða nýja skatta á útgerðina upp á um 900 millj. kr. miðað við heilt ár, og jafnframt að leggja 7 þús. kr. gjald á hvert tonn af svartolíu, sem mundi þýða nálægt 350 millj. kr. á ári. Þetta er umtal sem kvisast víða, að hér sé áformaður nýr skattur á útgerðina upp á 1250 millj. kr. miðað við ár, samhliða því að sjómenn og útvegsmenn verða að sætta sig við margvíslegar aflatakmarkanir. Þetta á sennilega að gera til þess að mæta hinum gífurlega háa olíukyndingarkostnaði. En minna má á að 2.3 milljarðar voru í fjárlagafrv. nr. 2 til niðurgreiðslu eða lækkunar á kyndingarkostnaði, en hurfu svo með fjárlagafrv. nr. 3, sem núv. hæstv. ríkisstj. lagði fram. Nú kunna menn að spyrja: Er ekki sjávarútvegurinn og fiskiskipin það vel á vegi stödd, að þau geti tekið á sig nýja skatta og þau geti gengið frá kröfu um fiskverðshækkun? Ég hef ekki fyrir mér ítarlegar upplýsingar á þessari stundu, en ég vil minna á að í Fiskveiðasjóði eru heildarvanskil togara um síðustu áramót 3 225 millj. og annarra skipa 2 003 millj. og fiskvinnslufyrirtækja um 2 418 millj. Þetta eru vanskil af höfuðstóli fyrir utan vexti. Samtals eru vanskil sjávarútvegsins um síðustu áramót hjá Fiskveiðasjóði um 7 646 millj. kr. Við skulum líta á annan stofnlánasjóð sem hefur komið mjög við sögu í lánum til sjávarútvegs, en er miklu minni en fiskveiðasjóður, því að höfuðstóll lána í Fiskveiðasjóði til sjávarútvegsins í heild er 71.9 milljarðar kr. Í Byggðasjóði er höfuðstóll fiskveiða og fiskvinnslu 12.3 milljarðar. Þar af eru í vanskilum um 1 050 millj. 1. jan. s.l., og vextir, sem eru í vanskilum, af þessum lánum eru upp á hvorki meira né minna en 498.3 millj. kr. Þá geta menn rétt gert sér í hugarlund vaxtaskuldina við Fiskveiðasjóð, sem ég hef ekki hér. Þetta ber ekki vott um það, að fiskveiðamar standi traustum fótum, og því ekki hægt að búast við að hægt sé að leggja nýja skatta á þær. En þær verða að taka á sig stóraukin útgjöld vegna hinnar almennu verðbólgu sem æðir áfram á fullri ferð í okkar landi, því miður. Það hefur komið fram bæði í blöðum og víðar, að nokkur lækkun hefur orðið á útflutningsvöru okkar, sérstaklega í Ameríku. Það hefur orðið þar tilfinnanleg lækkun, sérstaklega á karfa og ufsa, þorski og einnig á þorskhrognum. Þegar við lítum á þetta og berum saman stefnu stjórnvalda að auka vinnslu og veiðar í vannýttum fiskstofnum, þá var árangur sá, að í útflutningi SH eins til Bandaríkjanna jókst karfi frá árinu 1978 til 1979 um 48%, eða úr 5 628 tonnum í 8 332 tonn. Á ufsa var aukningin 18.2% og á grálúðu 22.7%. Þessi mikla aukning er heildarútflutningur, en til Bandaríkjanna var aukningin á karfa á milli þessara ára,1978 og 1979, 119.4% og á ufsa um 15%, en aftur til Sovétríkjanna var aukningin á karfa 10.5% en á ufsa 136.5%. Þetta skýrir mjög vel að sú mikla aukning, sem hefur orðið á framleiðslu á þessa markaði, hefur gert það að verkum að ýmsir söluerfiðleikar hafa átt sér stað, þar sem framboðið hefur vaxið snöggt og þetta er vara sem þolir ekki langa geymslu, eins og öllum er kunnugt. Því er eðlilegt að verðbreytingar hafi orðið í Bandaríkjunum þar sem meginmagn af þessari vöru er selt. Breyting varð áverði um mánaðamótin jan.febr. hjá báðum íslensku fyrirtækjunum í Bandaríkjunum, bæði fyrirtæki SH, Coldwater Seafood Corporation, og fyrirtæki Sambandsins, Iceland Seafood. Lækkun á þorskblokkinni varð um 5 sent og sama á ýsublokk, og lækkun á karfa í 1 lbs. pakkningu 10 sent og í 5 lbs. pakkningu 15 sent. Og þannig mætti lengi telja þessa lækkun sem var af þessum ástæðum óumflýjanleg. Þessar verðlækkanir þýða ca. 2 milljarða tekjutap fyrir Sölumiðstöðina eina en á grundvelli verðjöfnunarsjóðsins jafngildir þetta tveimur sentum af heildarmagni útflutnings, sem þýðir um 1.8% lækkun á heildarverðmæti. Um síðustu áramót er talið að hraðfrystiiðnaðurinn hafi staðið á núlli sem kallað er. Síðan hækkar hráefni að meðaltali um 7.3%, sem þýðir auknar álögur á frystihúsin upp á 3.8%. Útflutningsgjald hækkar um 0.5%, kauphækkunin 1. mars er hækkun upp á 2%, rafmagn, umbúðir, þjónusta o.fl. hækkar um 0.5%. Neikvæð útkoma af loðnu, er reiknuð var, hefur haft tapáhrif upp á ca. 1–1.5%, og vanreiknaða vexti, með tilliti til vaxtakjara í verðbólguþjóðfélagi eins og okkar, vilja menn áætla allt upp í 2.7%. Um mánaðamótin febr.- mars er hraðfrystiiðnaðurinn því kominn niður í mínus 11%, en þar frá dregst gengissig frá áramótum til febrúarloka, sem er metið á 2%, þannig að halli frystihúsanna um síðustu mánaðamót getur leikið á 7–9%, og fer það mjög eftir því hvernig vaxtaútreikningur er framkvæmdur. því er þessi óvissa svona mikil. Hæstv. sjútvrh. hefur látið eftir sér hafa að hann muni leggja fram till. í þessari viku, en bætti því þó við, að þær muni ekki leysa vanda sjávarútvegsins nema að mjög takmörkuðu leyti, og lét í það skína í blaðaviðtölum, ef hafa má það rétt eftir - en ekki var það afturkallað, að vandi fiskvinnslunnar verði ekki leystur nema með gengisbreytingu. Ég held að gengisbreytingar, sem gripið hefur verið til af fjöldamörgum ríkisstjórnum til þess að koma í veg fyrir að útflutningsiðnaðurinn - og þá ekki eingöngu sjávarútvegurinn - stöðvaðist, - að hin góðu áhrif gengisbreytinganna fari sífellt minnkandi vegna þess að afurðalánin eru nú gengistryggð að hálfu. Skuldir útvegsins og skuldir þjóðarinnar hafa aldrei verið meiri, og því eru gengisbreytingarnar eða áhrif gengisbreytinganna sífellt að verða verri og verri. Ég biðst afsökunar á því, að ég skuli hafa tekið þennan tíma til þess að skýra frá þessum vanda, sem þó er aðeins tæpt á, en ég sé og heyri í stefnumörkun þessarar hæstv. ríkisstj. að hún telur sig stefna að framleiðniaukningu í þjóðfélaginu. Ég tel að með þessari stefnu - eða réttara sagt stefnuleysi sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi verði ekki um framleiðniaukningu að ræða þó að fiskveiðar séu meiri að magni til en áður, vegna þess að staða þeirrar greinar fiskvinnslunnar, sem skapar mest verðmæti, er núna lakari en hinna og margir grípa til þess ráðs að draga úr frystingu og fara meira yfir í saltfisks- og skreiðarframleiðslu. Þetta eitt hlýtur að draga úr verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Þetta hlýtur að brjóta í bága við þá stefnu sem þessi hæstv, ríkisstj. hefur sagt að sé sín stefna, og auðvitað er það stefna allra landsmanna að auka framleiðni. Hæstv. forsrh. sagði í blaðaviðtali um daginn að hann teldi mörg frystihúsin hafa haft svo góða afkomu á liðnum árum að þau ættu að geta tekið á sig einhver óþægindi vegna bæði hækkana innanlands og lækkana erlendis. Ég vil nú benda honum á það sem öðrum, að jafnvel þó að það sé satt og rétt að öll vel rekin frystihús hafi haft góða afkomu um nokkurt bil, þá hafa þau ekki safnað í sjóði, heldur hafa þau fyrst og fremst notað þennan hagnað til að kaupa betri tæki, til kaupa á vélum og nýjum húsum til þess að byggja upp sín fyrirtæki. Frystihús, sem á pappírunum eru sterk efnalega, geta því verið gersamlega peningalaus og ófær um að borga sífellda hækkun rekstrarkostnaðar, svo þetta þarf ekki að vera sakir fátæktar eða erfiðrar efnahagsstöðu. Hitt er svo staðreynd, að það er ekkert fiskverð í landinu, og ég hygg að engin stétt í þessu þjóðfélagi muni sætta sig við að vita ekki, hvaða kaup hún á að hafa, langtímum saman og að verið sé að leika sér að þessum málum, eða réttara sagt að ekki sé tekið af neinni alvöru á þessu mikla vandamáli. Við sjáum fram á það, að þær breytingar, sem orðið hafa til hins ven-a í afurðaverði okkar erlendis, eru þess valdandi að fiskvinnslan getur ekki tekið á sig auknar byrðar, heldur verður að létta af henni byrðum. Það, sem ég talaði hér um vanskil sjávarútvegsins við tvo stofnlánasjóði, segir meira en löng ræða. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera og hvenær ríkisstj. ætlar að gera þessar ráðstafanir? Það getur ekki beðið lengur að sjómenn og útvegsmenn fái að vita um það fiskverð sem á að ákveða, og sömuleiðis hlýtur það að enda innan ekki langs tíma á því, að fiskverkendur, bæði hraðfrystiiðnaðurinn og aðrar greinar fiskverkunar, hljóta að stöðva að meira eða minna leyti rekstur sinn ef áfram er haldið á sömu braut. Þess vegna ítreka ég þessa spurningu bæði til hæstv. sjútvrh. eða hæstv. viðskrh., sem gegnir störfum hans, og sömuleiðis til hæstv. forsrh., út af því sem hann lét eftir sér hafa varðandi stöðu frystiiðnaðarins. Ég vara hæstv, ríkisstj. alvarlega við því að hugsa um nýja skattlagningu á sjávarútveginn í heild, eins og staða hans er nú. Við verðum að draga af okkur í þessari skattlagningu. Höfuðvandamál þessa þjóðfélags er að draga úr verðbólgunni, því við sjáum af þessu, eins og öllu öðru, að á meðan hún heldur áfram heldur þessi hringdans áfram í þjóðfélaginu og enginn ræður við neitt. Ég tel að þetta mál sé mikilvægara nú en öll önnur mál og á þessu máli þurfi að finna lausn. Ég vænti þess, að hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. gefi þingheimi skýr og glögg svör við því, hvernig ríkisstj. hyggist leysa þennan vanda.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh., sem jafnframt er samgrh., varð skyndilega að fara til Lúxemborgar til ráðherraviðræðna út af málefnum Flugleiða hf. Hér er um mjög þýðingarmikið mál að ræða sem komið er í eindaga. Hæstv. ráðh. fór utan í gærmorgun, sunnudagsmorgun, og mun koma heim aftur á morgun. En meðan hann er fjarverandi sinni ég þeim störfum sem undir hann heyra. Hv. 1. þm. Vestf. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár varðandi fiskverðsákvarðanir, gert að umræðuefni afkomu sjávarútvegsins á breiðum grundvelli og óskað eftir vissum svörum í því sambandi. Ég skal stuttlega rekja gang þessara mála til að skýra fyrir hv. alþm. hvernig þau hafa gengið til og hvernig þau standa nú. Ég vil þó áður segja það, vegna spurningar hv. þm., að engar ákvarðanir hafa verið teknar um að leggja skatta á útgerðina vegna orkumálanna. Ég get ekki stillt mig um að minna á að fyrir Alþ. liggur frv. um jöfnunargjald orkukostnaðar, sem var lagt fram af þeirri ríkisstj. sem hv. þm. studdi og átti þátt í að varð ríkisstjórn. Það liggur hér fyrir frv. til l. frá þeirri ríkisstj. um að leggja sérstakt gjald á gasolíu, 10 kr. af hverjum lítra. Ég hef ekki orðið var við að hv, þm. hafi hreyft þessu máli sérstaklega fyrr hér á hv. Alþ.- En þetta er nánast innan sviga sagt. Það samkomulag, sem náðist í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins um fiskverð frá síðustu áramótum, var, eins og menn muna, uppsegjanlegt með viku fyrirvara. Báðir málsaðilar, þ.e. bæði fulltrúar fiskseljenda og fiskkaupenda, sögðu verðinu lausu 18. 20. febr., annar þeirra 18. og hinn 20., að mig minnir, á grundvelli þessa uppsagnarákvæðis. Á fundi Verðlagsráðs s jávarútvegsins hinn 26. febr. s.l. kom í ljós að samkomulag næðist ekki og var málinu vísað til yfirnefndar. Yfirnefndin hóf störf sín 27. febr., og hefur hún kannað gögn þau sem tiltæk eru um rekstrarafkomu fiskvinnslu og veiða og um tekjur sjómanna í samanburði við tekjur annarra stétta og önnur þau atriði sem kunna að geta skipt máli við ákvörðun lágmarksverðs á þeim fisktegundum er verðleggja skal. Fulltrúar fiskseljenda krefjast hækkunar fiskverðs um 6.67%, til jafns við launahækkanir í landi, en fulltrúar fiskkaupenda telja engan grundvöll til að hækka fiskverð eins og sakir standa, og hefur annar þeirra reyndar krafist 12% lækkunar fiskverðs ef engar úrbætur verði nú gerðar í málefnum fiskvinnslunnar. Hinn fulltrúinn hefur lýst þeirri afstöðu sinni, að hann telji ekki neinar forsendur til hækkunar fiskverðs og geti hann ekki að óbreyttum aðstæðum samþykkt breytt fiskverð. Þegar þessi afstaða hafði komið fram í yfirnefndinni hinn 10. mars þótti oddamanni rétt að óska þess, að veittur yrði formlegur frestur enn um sinn til að ákveða verðið. Sjútvrh. hefur veitt frest, fyrst til 18. mars, og nú hefur hann verið framlengdur til 3. apríl. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að auðvitað er óheppilegt að ekki skuli verða við komið að ákveða fiskverð áður en verðlagstímabil hefst. En ef tímasetningar um almennar fiskverðsákvarðanir eru skoðaðar kemur í ljós að á 18 árum hefur fiskverð aðeins þrisvar sinnum verið ákveðið í desembermánuði, þ.e. fyrir áramót. Yfirleitt, þegar þurft hefur að vísa málum til yfirnefndar, sem hefur verið æðioft, hefur það verið gert um miðjan desembermánuð og það hefur tekið yfirnefndina frá hálfum mánuði upp í einn og hálfan mánuð að fella úrskurð. Það lengsta, sem um er að tefla í þessu efni, er frá því 1975. Þá munu hafa liðið um tveir mánuðir-rétt um tveir mánuðir - frá því að máli var vísað til yfirnefndar og þar til hún felldi úrskurð. Þannig er, ég vil segja: því miður, alls ekkert nýnæmi í þetta sinn hvernig komið er. Þvert á móti. Það hefur allt of oft komið fyrir að þurft hefur að fresta þessum málum áður en þau hafa verið til lykta leidd. Svo ég reki nokkru nánar þá málsmeðferð sem hefur orðið í yfirnefndinni, þá var það á fundi yfirnefndar 12. mars að báðir aðilar ítrekuðu fyrri afstöðu sína, sem ég gerði grein fyrir áður og er kunn. Oddamaður gerði báðum aðilum tilboð um óbreytt verð, sem báðir aðilar höfnuðu. Oddamaður tók þá fram, að í þessari stöðu máls yrði hann að íhuga hvort til greina kæmi að hann kvæði upp úrskurð um verð sem lægi milli framangreindra tillagna fulltrúa fiskkaupenda og fiskseljenda og yrði slíkur úrskurður þá niðurstaða málsins samkvæmt venjulegum dómssáttarreglum. Fyrir slíkum úrskurði oddamanns eru fordæmi, þó ekki í svo mikilvægu máli um langt bil ára, - fordæmi sem að vísu hafa verið mjög umdeild. Oddamaður óskaði eftir að aðilar létu í ljós viðhorf sín til slíkrar úrtausnar. Það þarf ekki að taka fram, að það væri að sjálfsögðu æskilegast að samkomulag næðist í þessum málum. Fulltrúar fiskseljenda létu koma fram mjög ákveðin mótmæli við því, að sú málsmeðferð yrði viðhöfð áð oddamaður úrskurðaði, þeir mundu ekki una því og mundu þeir ekki taka þátt í störfum Verðlagsráðsins ef vekja ætti upp þessa úrskurðaraðferð, sem á sínum tíma varð raunar til þess að breytingar voru gerðar á verðlagslögunum, um verðlagsráð. Fulltrúar fiskkaupenda töldu oddamannsúrskurð óheppilega niðurstöðu, en höfðu ekki uppi mótmæli gegn slíkri málsmeðferð á grundvelli meginreglusjónarmiða á sama hátt og fulltrúar fiskseljenda. Þeir settu síðan fram þær forsendur sem þeir töldu að fullnægja þyrfti til þess að þeir gætu sæmilega við unað. Þetta er í sem stystu máli eins konar skýrsla um meðferð þessara mála, sem ég tel eðlilegt og sjálfsagt að gefa hér á Alþ., því um er að ræða hin alvarlegustu mál, eins og öllum er raunar kunnugt um. Ég álít að það ætti enginn að sjá neinum ofsjónum yfir tekjum sjómanna þegar á heildina er lítið. Þeir stunda bæði erfið störf og áhættusöm, eins og reynslan sýnir. Þó verður að segja eins og er, að tekjur þeirra nú eru sennilega með besta móti miðað við tekjur annarra stétta, ef byggt er á afla ársins 1979. Það sýna tiltæk gögn sem eru handbær. Um fiskvinnsluna vil ég fara nokkrum orðum og vanda hennar. Ríkisstj. hefur að undanförnu fjallað um stöðu fiskvinnslunnar, m.a. þar sem fyrir dyrum stendur að ákveða fiskverðið sem hér er verið að ræða. Enn fremur hafa forustumenn samtaka frystihúsanna átt fund með forsrh., sjútvrh. og viðskrh. og kynnt þar sjónarmið sín. Ég hygg að hafi verið gerð rein fyrir þeim viðræðum á Alþ. áður, ef ég man rétt. Ég held að sjútvrh. hafi gert það eða forsrh., ég man ekki hvor þeirra það var. Það er ljóst að vegna innlendra kostnaðarbreytinga að undanförnu og nokkurrar lækkunar á markaðsverði á freðfiski í Bandaríkjunum eiga frystihúsin nú í nokkrum rekstrarörðugleikum, auk þess sem þörf þeirra fyrir rekstrarfé er sérlega brýn um þessar mundir. Það hefur verið svo og er sjálfsagt enn þá, að rekstrargrundvöllur frystihúsanna í landinu er verulega misjafn. Húsin hafa átt við ákaflega breytilega aðstöðu að búa varðandi hráefni. Það er misjafnlega öruggt, það berst ekki stöðugt að og margt fleira kemur til í þessum efnum. Þannig hefur oft og tíðum verið verulegur munur á stöðu frystihúsanna eftir því hvar er á landinu. Svo er ekki því að neita, að nokkur frystihús - ég vil segja meira og minna um allt landið-hafa oft og tíðum skorið sig úr í þessum efnum. En það hefur þá ekki síst verið vegna þess að þau hafa búið við stöðugt hráefni, sem er auðvitað undirstaða undir tryggan og öruggan rekstur frystihúsanna. Ég neita því ekki að grundvöllur undir rekstri frystihúsanna nú er erfiður. Ég álít að hann sé erfiður. Hann hefur stundum verið það áður af ýmsum ástæðum. M.a. er hann það vegna þess að nokkur verðlækkun hefur orðið á Bandaríkjamarkaði, þó ekki mikil. En það þarf ekki mikið til að auka á vandann þegar hann er talsvert ærinn fyrir. Ríkisstj. leggur áherslu á, að við þessum vanda verði snúist með ráðstöfunum sem stuðlað geti að aukinni hagkvæmni í rekstri, og mun í því skyni beita sér fyrir því, að fjármagni verði beint til framleiðniaukandi aðgerða í frystiiðnaðinum. Það er sjálfsagt að viðurkenna, enda liggur það í augum uppi, að framleiðniaukandi aðgerðir í atvinnulífinu skila ekki árangri þegar í stað. Það tekur sinn tíma að skila árangri. Það hefur auðvitað orðið gífurleg framleiðniaukning í fiskiðnaðinum á síðasta áratug, og mætti nefna þar ákaflega margt nýtt sem komið hefur til, eins og t.d. að ekki er nema rétt um áratugur eða kannske rúmlega það í mesta lagi síðan farið var að taka upp fiskkassa í togurunum. Þeir hafa haft mjög mikla þýðingu fyrir að varðveita fiskinn í veiðiferðunum og færa hann ferskari að landi en áður var. Enn fremur er svo þess að geta, að í frystihúsunum hefur á undanförnum árum verið unnið að því að koma upp svokölluðum kældum móttökum, þ.e. aðstöðu til að stafla fiskkössunum í sérstakar móttökur sem hafa ákveðið hitastig. Þannig hefur verið hægt að geyma hráefnið um langan tíma meðan það hefur verið unnið. Mér var sagt að á þeim tíma sem þessi mál voru mjög í brennidepli og menn voru að vinna að undirbúningi þeirra hefðu fróðir menn talið að nýtingin á hráefninu mundi aukast um 4–6% við þessar aðgerðir, og það er ekki lítið. Margt fleira hefur komið til á undanförnum árum sem hefur létt undir með fiskiðnaðinum og aukið stórlega nýtingu á hráefninu og útflutningsverðmæti. Jafnframt þessu er hugmyndin að stofnlánakjör til fiskvinnslu verði endurskoðuð þannig að grunnvextir lækki, en almennri verðtryggingu verði komið á. Þá standa yfir ýmsar athuganir á vegum ríkisstj. á aðgerðum sem gætu komið til móts við fiskvinnsluna, en ég sé ekki ástæðu til að greina frá þeim á þessu stigi málsins. Ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því, að afurðalán til fiskiðnaðarins lækki ekki, eins og Seðlabankinn hafði áformað. Búið var að taka ákvörðun um það í janúarmánuði s.l. að lækka afurðalán til atvinnuvegánna um 3.5%. Núv. ríkisstj., sem hefur ekki setið lengi að völdum, ekki nema síðan 8. febr., beitti sér fyrir því að breyta þessu, og Seðlabankinn og viðskiptabankarnir hafa samþykkt fyrir nokkru að sjá til þess, að afurðalánum verði ekki breytt. Þetta kemur til handa fiskvinnslunni eins og öðrum aðilum atvinnuveganna. Þá get ég skýrt frá því, að viðskrn. hefur óskað eftir endurskoðun á afurðalánatillögum í heild í því skyni að undirstöðuatvinnuvegunum sé tryggt eðlilegt rekstrarfé með sem hagkvæmustum kjörum. Þá vil ég geta þess, að ef ekki hefði verið gripið inn í hefðu vextir hækkað um 3.5–5% 1. mars s.l. Ríkisstj. greip inn í það mál og ákvað í samræmi við stjórnarsáttmála að vextirnir yrðu óbreyttir. Þetta varð auðvitað til hags fyrir fiskvinnsluna sem notar, eins og allir vita, geysilega mikið rekstrarfé. Um gengismálin verður að segja alveg eins og er, að það eru viðkvæm mál sem er dálítið erfitt að ræða bæði á Alþ. og annars staðar. Gengi gjaldmiðilsins er málefni sem snertir hvern einasta þjóðfélagsborgara. Ef gefnar eru út tilkynningar um breytingar á gengi krónunnar hafa menn misjafna aðstöðu til að hagnýta sér þá vitneskju. Sumir hafa aðstöðu til þess, aðrir ekki, auk þess sem það hefur ákaflega margbreytileg áhrif í þjóðfélaginu. Ég tel þess vegna vera óeðlilegt þegar þeir aðilar, sem skipa ábyrgðarstöður í þjóðfélaginu, hvort sem er í ríkiskerfinu, ríkisstjórn, á Alþ. eða í forsvari fyrir atvinnulífið, tala um gengisfellingu næstu daga eins og sjálfsagt mál. Það er mjög óheppilegt og á ekki að vera svo. Fréttamenn eiga að mínu mati alls ekki að spyrja um slíkt.

Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort hann eigi langt eftir af máli sínu. Ég hafði fallist á að fresta fundinum kl. 3 vegna fundarhalda þingflokka.

Nei, ég á eftir nokkur orð. Ég vil að lokum segja að ríkisstj. mun leggja alla áherslu á að finna leiðir til úrbóta á næstunni í þessum varanlegu hagsmunamálum fiskiðnaðarins. Það er kunnugt að gengi hefur sigið nokkuð upp á síðkastið. Um það liggja fyrir yfirlýsingar frá Seðlabanka. Ég hef ekki í höndunum á þessu augnabliki upplýsingar um hvað gengissigið hefur verið mikið undanfarið. Það hefur verið nokkuð og hefur að sjálfsögðu átt þátt í að bæta nokkuð stöðu sjávarútvegsins. Þetta ófullkomna yfirlit mitt væri sjálfsagt miklu fullkomnara ef hæstv. sjútvrh. væri viðstaddur, því að þó að ég fylgist auðvitað með þessum málum, eins og við gerum allir, hef ég ekki aðstöðu til þess að fylgjast með þeim frá degi til dags og þess vegna ekki eins góða aðstöðu til að gefa fullnægjandi skýrslur og sá ráðh. sem fer með þessi mál vanalega. En ég vona að hv.1. þm. Vestf. telji að hér hafi verið gefnar nokkrar upplýsingar um það sem hann hefur verið að spyrjast fyrir um.



Eins og ég kynnti hv. þdm. í upphafi fundar hafði verið fallist á að fresta fundi um þrjúleytið til klukkan fjögur vegna áríðandi funda í þingflokkum. Enda þótt illt sé að höggva þannig umr. sundur verður ekki við því séð nú. En í upphafi fundar klukkan fjögur var hugmynd mín að ljúka 5. dagskrármálinu, eins og mér skilst að samkomulag hafi verið orðið um að gert yrði á fundi í dag, þ.e. tekjustofnafrv., en að því búnu yrði umr. utan dagskrár.  Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessum umr. utan dagskrár, en geri það vegna orða sem féllu til hjá staðgengil sjútvrh., hæstv. viðskrh., í ræðu hans áðan. Hins vegar vil ég alveg taka undir það, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, að það er í sjálfu sér alveg óviðunandi fyrir nokkra stétt að af 84 dögum á þessu ári stundi hún atvinnu sína í 47 daga án þess að vita fyrir hvaða laun er unnið. Þótt hæstv. viðskrh. hafi bent á dæmi þess, að átján sinnum hafi ekki verið búið að ráða fram úr ákvörðun fiskverðs um áramót, þá held ég að séu með ólíkindum tafirnar sem nú hafa orðið. Tafirnar, sem hann vitnaði til, hafa aðeins átt sér stað í örfá skipti og hafa tæpast verið lengri en 4–5–6 dagar. Að sjálfsögðu líkar sjómannasamtökunum þetta ekki. T.d. var í því félagi, sem ég hef verið í stjórn í í nær tvo áratugi og átt sæti í hátt í fjóra áratugi, samþykkt fyrir skömmu fordæming á þann drátt sem nú hefur orðið á ákvörðuninni um fiskverð. Það er harmað í þeirri samþykkt, að enn einu sinni sé sjómönnum ætlað að vinna á óþekktu kaupi langtímum saman, eins og þar segir. Og enn fremur segir svo í samþykkt sem gerð var í stjórn þessa stærsta sjómannafélags landsins, með leyfi forseta: „Stjórnin skorar á landssamtök sjómanna að kalla nú þegar saman til fundar með forustumönnum sjómannafélaganna sem taki ákvörðun um hörð viðbrögð gegn þessu gerræði.“ Þetta mun hafa verið gert nú þegar og munu stjórnir landssambanda sjómannasamtakanna ásamt formönnum aðildarfélaga hittast næsta miðvikudag til að ráða ráðum sínum. En það var ekki aðalerindi mitt hingað að vekja athygli á þessu, heldur að vekja athygli hv. þm. á þeim orðum sem féllu í ræðu hæstv. viðskrh., þegar hann benti á að það væru tiltæk gögn sem sýndu að tekjur sjómanna á s.l. ári væru með besta móti. Að vísu tók hann fram, og roðnaði nokkuð um leið, að hann sæi ekki ofsjónum yfir þessum tekjum. Þó ekki væri! Það er nefnilega svo með ýmsa spekinga og embættismenn, sem eru kallaðir til af ráðh. þessarar ríkisstj. og fyrri ríkisstj., að það er eins og þeir séu nokkurs konar gólfmottur fyrir hæstv. ráðh. og geti afgreitt allan fjandann, hvað vitlaust sem það er, í hendur þeirra. Það má nefnilega ekki gleyma því, hæstv. ráðh., að auknum tekjum fiskimanna fylgir ekki aðeins miklu lengri vinnutími, heldur líka stóraukið aflamagn og um leið auknar fjarvistir við þann aðbúnað sem fiskimenn verða að búa við. Og það er út í hött að vera að tala um tekjur einnar eða annarrar stéttar öðruvísi en þessi atriði séu látin fylgja með, bæði lengd vinnutíma og annað, sem fylgir viðkomandi störfum. Þetta hef ég margoft sagt við þá ráðh. sem koma úr mínum flokki, og ég veit að þeir skilja það, og ég vænti þess að hæstv. viðskrh. skilji þessa einföldu staðreynd jafnframt. Ég get ekki annað en brosað að því þegar hæstv. ráðh. þessarar ríkisstj. - og reyndar þeirrar fyrri líka - eru að tala um framleiðniaukandi aðgerðir. Það er eins og slíkt sé ný uppfinning. Þetta hefur verið gert áratugum saman í fiskiðnaði okkar, kannske aldrei frekar og stórmerkilegar, vil ég meina, en á fyrstu árum viðreisnar. Það vil ég þakka núv. hæstv. forsrh., sem þá var fjmrh. Hann skildi slíkt manna best og beitti sér fyrir miklum fjárveitingum til þess að af framförum gati orðið. Máske mun það verða núna í fyrsta sinn að framleiðniaukandi aðgerðir komi að einhverju gagni vegna þess að hann á sæti í ríkisstj. nú. Það er nefnilega ekki nóg að vera að tala um þessi atriði, það verður líka að framkvæma á réttan hátt. Það er ekki nóg að afhenda fjárupphæðir þeim mönnum, sem nýta skulu þær til framleiðniaukandi aðgerða, og láta peningana svo eingöngu enda í nýjum steinsteypukumböldum. Það er ekki alltaf framleiðniaukandi, þó að það geti verið nauðsynlegt öðru hvoru. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en ég vildi láta ofangreind atriði koma fram vegna þeirra orða sem féllu hjá hæstv. viðskrh. Þótt hann sæi engum ofsjónum yfir tekjum sjómanna sá hann samt sem áður ástæðu til að vitna til þeirra.



Herra forseti. Það mun hafa verið í lok febrúarmánaðar sem ég var spurður um álit mitt á vanda frystihúsanna, og ég mun hafa látið orð falla á þá lund, að sérstök úrræði vegna vanda frystihúsanna væru ekki eins bráðaðkallandi og stundum áður vegna afkomu frystihúsanna undanfarin ár. Það, sem við var átt, var auðvitað að alloft hafa frystihúsin og fiskvinnslan lent í miklum vanda, t.d. vegna aflabrests, verðfalls á afurðum okkar erlendis eða af öðrum ástæðum, og þá hefur slíkt stundum dunið á eftir erfið ár fyrir fiskvinnsluna. Það, sem ég átti við, var að sá vandi, sem nú væri upp kominn, væri ekki eins erfiður eða úrræði jafnbráðaðkallandi af því að frystihúsin hefðu haft þokkalega afkomu undanfarin ár. Að vísu létu sumir talsmenn fiskvinnslunnar í ljós undrun yfir þessum ummælum, eða kannske réttara sagt, tilteknum blaðamönnum tókst að toga út úr þeim slík undrunarummæli. En mér þykir vænt um að hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hefur nú algerlega staðfest þessa skoðun mína, því að hann komst svo að orði í ræðu sinni áðan alveg réttilega. Hann sagði: Það er satt og rétt, að öll vel rekin frystihús hafa haft góða afkomu um nokkurt bil. - Þetta er hverju orði sannara. Hitt er svo jafnrétt, sem hann sagði, að frystihúsin hafa ekki safnað peningum í sjóði, heldur að sjálfsögðu notað sína góðu afkomu til að bæta rekstur sinn, auka hagræðingu, kaupa tæki, vélar, byggja upp hús o.s.frv. Þótt hagnaði vel rekinna húsa hafi verið varið á undanförnum árum í því skyni að búa sem best í haginn kemur það auðvitað allt að góðu gagni. Vitanlega þarf að halda því starfi áfram að reyna að bæta sem mest afköst, vinnubrögð eða framleiðni fiskvinnslunnar. Það er, eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson gat um, ekki nýtt mál. Þetta hefur verið í fullum gangi annað kastið, með mismunandi miklum hraða og árangri, og mörg frystihúsanna hafa unnið afrek í þessu efni. Þessu verður að sjálfsögðu að halda áfram. Það er eitt af stefnuskráratriðum núv. ríkisstj. að greiða fyrir slíkum aðgerðum, og þeirra er þörf, ekki síst hjá þeim húsum sem lakasta hafa afkomu, því að það fer oft saman - eða oftast - að þau húsin, sem lakasta hafa afkomu, hafa minnsta möguleika, minnst bolmagn til að hagræða og auka framleiðni hjá sér. Það hefur m.a. komið til orða að sjóðir, og þá ekki síst Byggðasjóður, kæmu hér í auknum mæli til aðstoðar. Að undirbúningi þessarar áframhaldandi og auknu hagræðingar og aukinnar framleiðni er nú unnið hjá ríkisstj. Þegar ríkisstj. var mynduð virðast sumir telja nú að ríkisstj. hefði átt að vera ljóst um leið að mjög alverlegur vandi væri á höndum fyrir fiskvinnsluna eða sérstaklega frystiiðnaðinn. Nú var það að vísu þannig, að þegar ríkisstj. var mynduð og tók til starfa, 8. febr., hafði það gerst um það bil tveim vikum áður að Verðlagsráð hafði ákveðið 11% hækkun á fiskverði. Þessi hækkun var ákveðin með samkomulagi allra aðila, m.ö.o. með samþykki frystihúsanna. Það lá því á þessum tíma ekki alveg í augum uppi, að eftir að frystihúsin sjálf höfðu samið um eða fallist á að greiða seinni hluta janúarmánaðar 11% hærra fiskverð en áður væri svo alvarlegur og brýnn vandi á höndum eins og nú er talið. En nokkru eftir að ríkisstj. var mynduð, ég ætla að það hafi verið 22. febr., ef ég man rétt, komu fulltrúar frystihúsanna á fund fulltrúa ríkisstj. og gerðu grein fyrir þeim vanda sem væri upp kominn. Sú greinargerð þeirra var ákaflega ítarleg og var rædd þar mjög rækilega. Þegar fulltrúar frystiiðnaðarins voru spurðir hvaða ráð þeir hefðu að gefa eða á hvaða úrræði þeir vildu benda til að ráða bót á þessum vanda var það breyting á genginu sem þeim varð fyrst að orði. Nú er það þannig með gengið, að í stefnuskrá núv. ríkisstj. segir m.a., að stefnan sé að beita aðhaldi í gengismálum og reyna að treysta gengi gjaldmiðilsins. Vitanlega verður það að vera eitt af okkar meginsjónarmiðum í efnahagsmálunum að reyna að treysta gjaldmiðilinn og beita aðhaldi í gengismálum. Ekki síst þegar það er eitt aðalstefnumál ríkisstj. að veita verðbólgunni viðnám og reyna að vinna að hjöðnun hennar er auðvitað ljóst að sérhver gengisfelling vinnur þar á móti. Talið er að fyrir hver 3 prósentustig, sem gengi krónunnar lækkar, hækki vísitalan um eitt stig þegar áhrifin eru komin fram, sem eru nokkuð fljótt yfirleitt. Áhrif gengislækkana, í hvaða formi sem er, hvort það er kallað gengisfelling, gengissig, gengisaðlögun eða hvaða heiti menn vilja nefna, en lækkun á gengi íslensku krónunnar er auðvitað ákaflega mikilvægur þáttur í sambandi við efnahagsmálin og vinnur almennt gegn hinu markmiðinu að draga úr verðbólgu. Um leið er auðvitað ljóst, að hver ríkisstj. á hverjum tíma verður að hafa vakandi auga á því, að aðalframleiðsluatvinnuvegir og ekki síst útflutningsatvinnuvegir þjóðarinnar hafi starfsgrundvöll og geti borið sig, og þá á ég varðandi starfsgrundvöll fyrir útflutningsatvinnuvegina og skráningu gengisins að sjálfsögðu ekki eingöngu við sjávarútveginn, heldur einnig útflutningsiðnaðinn, sem er mjög vaxandi í landi okkar. Þessi almennu sjónarmið verðum við að sjálfsögðu að hafa í huga. Þegar fulltrúar fiskvinnslunnar komu á fund ráðh. 22. febr. og fluttu þau uggvænlegu tíðindi, að stórfelldur hallarekstur væri fram undan hjá frystihúsunum, var auðvitað hlustað á þær upplýsingar með athygli,en um leið ljóst að svona alvarlegt mál þyrfti að kanna mjög vandlega. Það koma auðvitað upp margar spurningar í þessu efni. Ein var sú sem ég drap á áðan, hvers vegna þessi sami atvinnuvegur hefði sjálfur skömmu áður samið um verulega hækkun á fiskverðinu innanlands. Annað atriði, sem kom mjög inn í þessa mynd, var sú lækkun sem Coldwater, sem er systur- eða dótturfyrirtæki Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, hafði um mánaðamótin janúar-febrúar ákveðið á nokkrum fisktegundum í Bandaríkjunum, m.a. þorskblokkinni. - Ég nefni þetta hér - ekki vegna þess að ég vilji nokkurn dóm á það mál leggja, heldur vegna þess að þess varð strax vart að um þá verðlækkun þar vestra voru mjög skiptar skoðanir. Það er kunnugt að hvorki hafði verið haft samráð við annan aðalsöluaðilann á frystum fiski þar af Íslendinga hálfu né að því er virðist við ýmsa aðra sem eiga mikilla hagsmuna að gæta á þessum markaði. Og það var einnig bent á að þessi verðlækkun á Bandaríkjamarkaði hefði gerst um sama leyti og samningar voru að hefjast af okkar hálfu við Sovétríkin um fisksölu þangað. Það er fullyrt af þeim, sem stóðu að þeim samningum, að þessi verðlækkun hafi haft skaðleg áhrif fyrir okkur á þá samninga. Ég tek fram, að ég legg engan dóm á hvort verið hafi réttilega eða ekki réttilega staðið að þessari verðlækkun. Ég skýri aðeins frá þeim upplýsingum sem bárust okkur úr mörgum áttum. Hitt er auðvitað ljóst, að ákaflega margvíslegir kostnaðar- og útgjaldaliðir fyrir frystihúsin hafa aukist mjög verulega á undanförnum mánuðum og misserum, sem auðvitað er afleiðing hinnar geigvænlegu verðbólgu, því að það er nú þannig með atvinnuvegi okkar að verðbólgan er þeirra versti óvinur. Öll þessi atriði, sem fulltrúar frystihúsanna báru fram, hafa verið athuguð mjög vandlega af fulltrúum ríkisstj. En ég vænti þess, að menn skilji að ekki var ástæða til þess þegar í stað að grípa til róttækra aðgerða, eins og t.d. þeirra sem talsmenn frystihúsanna orðuðu, nema fyrst væri kannað vandlega hvort allar ástæðurnar, sem fram voru færðar, væru á óyggjandi rökum reistar og hvort aðrar leiðir væru færar, vegna þess að eitt meginsjónarmiðið er að beita aðhaldi í gengismálum. Nú hefur það ekki komið fram í þessum umr., t.d. af hálfu hv. fyrirspyrjanda sem hóf þessar umr. í dag, hv. 1. þm. Vestf., hvort hann vill benda á einhver sérstök úrræði í þessu sambandi. En það var athyglisvert, að í ræðu hans komu fram ummæli sem virtust draga nokkuð í efa að gengisbreyting eins og sú, sem talsmenn frystihúsanna höfðu nefnt, væri það rétta eða æskilega úrræði. Hv. 1. þm. Vestf. benti réttilega á að ýmis hin góðu áhrif gengisbreytingar fyrir atvinnuvegina kæmu ekki lengur að fullu gagni. Það er vitað að í þessu efni hefur á marga lund orðið breyting á hinum síðari árum eða áratug af mörgum ástæðum sem ég skal ekki rekja hér. Ég vildi láta þessi sjónarmið koma fram. Ég vil taka undir það, að mjög væri æskilegt að fiskverð yrði ákveðið sem fyrst. En við skulum þó hafa í huga í sambandi við ákvörðun fiskverðs, sem er samkv. lögum landsins ekki í höndum ríkisstj., heldur Verðlagsráðs, sem sérstök lög gilda um, og geta þess í fyrsta lagi, að þegar fiskverð var ákveðið seinni hluta janúarmánaðar var ákveðið að það skyldi gilda frá 1. jan. til 31. maímánaðar. Það var tímabilið sem allir aðilar sömdu um og samþykktu. Hins vegar var svo heimild til uppsagnar fyrir aðila á tímabilinu. Allir aðilar notuðu sér þá heimild og málið stendur þannig, að samtök sjómanna og Landssamband ísl. útvegsmanna segja upp vegna þess að þau krefjast hækkunar á fiskverðinu innanlands um 6.67% og fiskvinnslan segir upp af því að hún krefst lækkunar frá því sem nú er. Hvorugur aðilanna hefur viljað víkja frá sínum sjónarmiðum í meginatriðum og hefur þó formaður Verðlagsráðs og oddamaðurinn, sem er Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri, lagt sig mjög fram um að leita að samkomulagsleiðum, í fyrsta lagi náttúrlega milli allra aðila eða til vara við einhverja af þessum aðilum. Því miður hefur það ekki tekist enn og málið stendur þannig að sjómenn og útvegsmenn krefjast hækkunar frá því sem er og fiskvinnslan krefst lækkunar. Hvaða leiðir verða finnanlegar til að leysa þetta vandamál skal ég ekki segja á þessu stigi, en vitanlega hljótum við öll að óska þess, að sem fyrst verði fundin lausn á því. En til viðbótar því, sem ég sagði almennt um gengisskráninguna og stefnu ríkisstj. í þeim efnum, - og ég tek undir þau ummæli sem hæstv. viðskrh. hafði um þau efni og þá varfærni sem þar verður að hafa bæði í framkvæmdum og tali, - má að sjálfsögðu aldrei missa sjónar á því hlutverki okkar allra að tryggja aðalatvinnuvegum þjóðarinnar traustan starfsgrundvöll.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh. fyrir að hafa rætt þessi mál þó að ég hafi orðið fyrir mjög miklum vonbrigðum með efnisinnihald í ræðum þeirra, ekki hvað það snertir að það voru prúðar ræður og gangur mála rakinn, en í raun og veru kom ekkert fram hvað er verið að gera eða hvað ætlunin er að gera til að leysa þessi mál, en það er auðvitað það sem mestu skiptir. Hæstv. viðskrh. vildi bendla mig við faðerni fyrri ríkisstj. og sagði að ég ætti króga einn, sem hefði komið frá þeirri stjórn, frv. til l. um jöfnunargjald á orkukostnað. Ég skal segja honum að ég átti enga aðild að þeirri ríkisstj. Hins vegar samþykkti minn flokkur og núv. hæstv. forsrh. að verja þá stjórn falli, og síðan var þing rofið og efnt til kosninga, en að þeim loknum sat sú ríkisstj. á ábyrgð forseta Íslands. Ég held að ef hæstv. viðskrh. hefur eitthvað að athuga við gerðir þeirrar ríkisstj. eigi hann að koma aths. sínum þangað, en ekki til mín. Og læt ég svo útrætt um jöfnunargjald á orkukostnað, frv. fyrti ríkisstj. Það er alvegrétt hjá hæstv. ráðh. að Verðlagsráð sjávarútvegsins hefur æðioft ekki kveðið upp úrskurði sína á réttum tíma og réttum degi. Oftast nær hefur þarna verið um nokkra daga að ræða, eins og við vitum, en þó hefur í nokkrum tilvikum verið um að ræða verulegan tíma og þá almenn mótmæli. Ég hygg að þó muni vera algert einsdæmi að ekkert fiskverð sé í 47 daga af 84. Hæstv. viðskrh. minntist á það fordæmi þegar oddamaður kvað einn upp úrskurð um fiskverð. Ég held að það sé sama hvaða ríkisstj. verður við völd, hún muni ekki verða svo ógæfusöm að beita þeirri aðferð. Það væri sama og valda stórátökum hagsmunaaðila í sjávarútvegi við ríkisvaldið, sem við sæjum ekki fyrir endann á, og þar með væri þetta form, sem haft er á og hefur verið í gildi, að mig minnir um rúma tvo áratugi, Verðlagsráð sjávarútvegsins, úr sögunni og þyrfti að finna upp eitthvað nýtt fyrirkomulag til að ákvarða fiskverð. Ég hef ekki fundið nokkurn svo framsýnan að geta bent á aðra betri leið en Verðlagsráð sjávarútvegsins, þó að margt megi að þeim lögum finna. Enn þá hefur engin okkar haft annað betra fram að færa. Hæstv. viðskrh. svaraði þeirri spurningu minni, sem ég bar fram, hvort ætlunin væri að leggja skatt á olíunotkun útgerðarinnar. Hann svaraði því til, að engin ákvörðun hefði verið tekin um það efni. Ég veit að það hefur engin ákvörðun verið tekin enn um orkuskatt. En eru þessi mál til umræðu hjá ríkisstj., og kemur til álita hjá hæstv. ríkisstj. að leggja slíkan skatt á eða skatt í slíku formi? Það var í raun og veru spurning mín. Hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur komið inn á það sem hæstv. viðskrh. sagði um tekjur sjómanna. Ég vil bæta því við, að þegar vel veiðist og sjómenn afla mikils og hafa háar tekjur stendur ekki á fréttum, þá eru allar fréttastofur í gangi. En ég hef sjaldan séð að þegar sjómenn ná ekki kauptryggingu miðað við sinn langa vinnudag, jafnvel heilar vertíðir, hafi það þótt mjög fréttnæmt hjá okkur. Hitt er miklu frekar talað um, og er í sjálfu sér ákaflega áberandi hvað það þykir fréttnæmt, þegar loðnuskip veiðir á einum sólarhring þetta og þetta mikið, hvað hásetahlutur er. Hins vegar þykir ekki mjög fréttnæmt ef loðnuskip verður að hætta og liggja jafnvel nokkra mánuði þegar veitt hefur verið í þann kvóta sem má veiða. Sama má segja um margar aðrar greinar sjávarútvegsins. Ég held að það sé rétt hjá mér, að hvert prósentustig í fiskverði mun vera nálægt 700 millj. kr. miðað við ár. Hér er því um gífurlega háa upphæð að ræða. Það er viðurkennt af öllum, að grundvöllurinn undir rekstri frystihúsanna sé nú erfiður. Það er viðurkennt af hlutlausum stofnunum að þau séu rekin með halla. Eina, sem fram kom jákvætt við þessum vanda í ræðu Hæstv. viðskrh., var það afrek núv. ríkisstj. að lækka ekki afurðalánin til frystihúsanna. Það er alveg stórkostlegt að stöðva Seðlabankann í því að loka öllum frystihúsum landsins. Ég verð að segja, að ég tel það ekki vera neitt sérstætt afrek þó að ríkisstj. hafi komið í veg fyrir að Seðlabankinn framkvæmdi þá vitleysu sem hann ætlaði sér að gera. Við skulum líka hafa í huga, að það er ekki heldur sama ástandið nú hjá frystihúsum og víðar í sjávarútvegi og hefur verið á undanförnum árum. Afurðirnar eru miklu meiri sem liggja í birgðum, þannig að það liggur mikið fjármagn í auknum afurðum mánuðum saman. Það gerir rekstur allra þessara fyrirtækja enn þá erfiðari. Vaxtakostnaðurinn við þessa birgðaaukningu er gífurlegur. Ég tek undir það með hæstv. viðskrh., að það er hinn mesti ósiður í þessu landi þegar menn eru að tilkynna þjóðinni fyrir fram að hætta sé á gengislækkun og eiginlega undirbúa alla undir að losa sig við alla peninga sem þeir eiga og koma þeim í eitthvað annað og betra. Undir þetta tek ég. En hitt er afleitt, þegar ráðh. eru að láta kreista þetta út úr sér, sem hefur ekki verið mótmælt af hinum eina sanna og rétta sjútvrh. þessarar ríkisstj. - Þá á ég ekki við Hæstv. viðskrh. sem gegnir embætti sjútvrh. nú um tíma. Hæstv. forsrh. talaði mjög slétt og fellt, eins og hans var von og vísa, um þennan vanda, sérstaklega frystiiðnaðarins. En það kom mér mjög á óvart þegar hann sagði að orðið hefði samkomulag aðila Verðlagsráðsins um fiskverð um áramótin. Það út af fyrir sig er alveg rétt. Þá greiddi öll yfirnefndin atkvæði með því samkomulagi. En voru ekki einhver loforð gefin af þáv. stjórnvöldum? Voru ekki erfiðleikarnir þeir, að 13% verðbætur komu á laun 1. des. og gerðu það að verkum að sjómenn vildu ekki gefa eftir hækkun á tekjum sínum þegar allir aðrir launþegar fengu hækkun? Þetta var vitað að mundi hafa í för með sér alvarlega útgjaldaaukningu, bæði fyrir útgerð og fiskvinnslu, og þess vegna átti það ekki að koma nokkrum á óvart að vandi yrði á höndum. Þó að ríkisstj. hafi ekki fæðst fyrr en 8. febr. á þessu ári vissi hún vel, allir ráðh., að þessir erfiðleikar voru fyrir hendi. Í stjórnarmyndunarviðræðunum, sem áttu sér stað í des. og allt fram til þess dags að stjórn var mynduð, lá fyrir að eftir fiskverðshækkunina um 11% yrðu miklir erfiðleikar hjá fiskvinnslunni, sérstaklega frystiiðnaðinum, sem yrði að mæta með einhverjum hætti. Mér er nokkurn veginn ljóst að gengissigi var lofað af fyrri stjórn, sem var starfsstjórn. Núv. ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um gengissig og það hefur verið framkvæmt undanfarna daga, en það er ekki nema lítið af því sem þarf til að brúa bilið. Hæstv. forsrh. spurði mig að því, hvort ég hefði tillögur fram að færa eða ábendingar að gera. Ég hygg að það sé sjaldgæft að óbreyttur þm. segi fyrir um það einn, hvernig hann áliti að eigi að leysa vanda eins og þennan, sem er upp á marga milljarða, þegar ríkisstj. með allan sérfræðingaskarann og allar stofnanirnar og tölvurnar til að reikna fyrir sig stendur eins og þvara. Ég hef mínar hugmyndir í sambandi við það, hvernig leysa á þennan vanda. Við getum ekki bent á ávísun á Byggðasjóð, eins og hæstv. forsrh. nefndi áðan, því að vegna gífurlegra vanskila sjávarútvegs við Byggðasjóð getur Byggðasjóður ekki lánað til framleiðniaukningar. Ég sé ekki fram á annað, svo að ég gangi lengra en venjulegt er að óbreyttir þm. geri, en hæstv. ríkisstj. verði að beita sér fyrir „konverteringu“ lána, breyta vanskilum bæði útgerðar og fiskvinnslu hjá stofnlánasjóðunum, bæði hjá Fiskveiðasjóði og Byggðasjóði, og jafnframt eigi bankarnir að taka þátt í þeim aðgerðum. Hins vegar er ég ekki fær um að rekja þetta til enda, því einnig verður að taka inn í dæmið þær skuldbindingar sem þessar stofnanir allar hafa gefið fram til þessa. Þó er með þessum hætti hægt að leysa töluverðan vanda sem þegar hefur hlaðist upp. En það bætir ekki þá rekstrarstöðu sem fiskvinnslan nú er komin í. Eina leiðin er auðvitað að stöðva allar launa- og verðhækkanir í þessu landi. Þá hækkar fiskverðið ekki, þá hækka ekki vinnulaunin í frystihúsunum eða allur tilkostnaður sem bundinn er vinnu ef allt annað er stöðvað. En auðvitað getur ekki gengið að fyrst komi uppbætur á laun til almennra launþega í landinu, en síðar, þegar kemur að sjómannastéttinni, eigi að segja: Hingað og ekki lengra. Nú stoppum við. Þið veidduð svo vel í fyrra eða hittiðfyrra að þetta getur engan veginn gengið. Um þetta helt ég að hæstv. ríkisstj. hljóti að vera mér sammála. En þá komum við að hinu. Þegar laun og verðbætur yrðu stöðvaðar yrði auðvitað að draga saman í öllum þeim miklu útgjöldum sem eru innan ríkisbúskaparins og víðar, því að ekki er sífellt hægt að bæta útgjaldaliðum og auknum kostnaði við framfærslu heimilanna í landinu ef kaupið á að vera óbreytt. Þá komum við að því sama og áður, að við verðum að berjast við verðbólguna og stöðva hana. Það þótti glæpur fyrir síðustu kosningar eða allt að því glæpur að tala um leiftursókn gegn verðbólgu. Það kom í ljós að fleiri Íslendingum þótti vænna um verðbólguna en menn héldu, jafnvel til þeir sem þykir vænna um verðbólguna en konuna sína.  Það er þetta sem máli skiptir. Stjórnin vildi þetta ekki. Hún vildi fara troðnu framsóknarslóðina: að lofa að færa verðbólguna niður, en mjög gætilega þó og mistakast, eins og fyrri vinstri stjórn, og segja þá ári síðar: Við ætlum að færa þetta áform okkar eitt ár aftur í tímann og byrja nýtt líf með að færa verðbólguna niður. Ef þessi framsóknarlækning á verðbólgunni á að halda áfram hjá hæstv. ríkisstj. sé ég ekki nokkra leið aðra en þá sem hæstv. forsrh. vill varast og ég vakti athygli á: gengislækkun, - gengislækkun á eftir gengislækkun. Gengislækkanir komu að verulegu leyti til góða fyrr á árum, en eftir að við höfum tekið upp að svo mörgu leyti hið nýja kerfi, sem er gengistrygging, eru hin góðu áhrif gengisbreytingarinnar óðum að minnka, en við stöndum eftir með hin sem eru óhagkvæmari. Ég skal, hæstv. forseti, fara að ljúka máli mínu. Ég þakka fyrir að hafa fengið að taka hér til máls um þetta mikilvæga mál.Ég vona að hæstv. ríkisstj. leggi kapp á að vinna að lausn þessa máls, en tali ekki, eins og hér hefur verið gert, neitt um vandann eða lausnina, ekkert um hvernig eigi að fara að. Ég hygg að ef skynsamlega er að farið, ef tekin er upp harðari barátta við verðbólguna, hvort sem verðbólguhvetjandi fólki líkar það betur eða verr, muni allir góðir menn standa með ríkisstj. og allir þeir sem vilja að þessu kapphlaupi og hrunadansi linni í íslensku þjóðlífi.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka fram, að ég ætla ekki að ræða neitt sérstaklega um barnsfaðernismál þeirra hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. Vestf. Ég gleðst þó með öðrum yfir þeirri yfirlýsingu hæstv. viðskrh., að orkuskattur verði ekki lagður á olíukaup fiskiskipanna. Þá vil ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að vekja máls á þessu máli hér, hefja þessar umr., því að hér er um að ræða mjög mikilvægt mál sem þingið hlýtur að þurfa að fylgjast verulega vel með. Mér þótti það heldur slæmt þegar ég hlustaði á hæstv. viðskrh., hve lítinn skilning hann virðist hafa á launamálum sjómanna og þeim hlutaskiptareglum sem þar gilda. Menn verða að hafa hugfast að laun sjómanna miðast við afla og það hvort árferði er gott eða slæmt. Það er þess vegna algerlega út í bláinn að fara að miða laun þeirra við tekjur á síðasta ári. Þessu hefur verið svarað hér í d., og ég skal ekki frekar orðlengja það, en ég vil nefna að þar mættu menn líta í eigin barm. Ef sagt væri t.d. við fyrrv. hæstv. ráðh., að þeir hefðu haft svo mikil laun á síðasta ári að þeir þyrftu að taka á sig aukna kjaraskerðingu á þessu ári, þá er ég viss um að færi um ýmsa sem hafa setið í þeim hálaunahópi.  Það er ljóst að Verðlagsráðið er að líkja eftir markaðnum. Sá er munur á Verðlagsráði sjávarútvegsins og Sexmannanefndinni, sem verðleggur landbúnaðarvörur, að Sexmannanefndin vinnur nánast með sjálfvirkum hætti og ef endar ná ekki saman standa íslenskir skattgreiðendur undir þeim mun sem myndast. Þessu er öðruvísi varið í sjávarútveginum. Þar er um að ræða útflutningsvörur að langmestu leyti, og þar koma erlendir markaðir til skjalanna. Það þýðir ekkert fyrir okkur að brýna raustina og heimta hærra verð. Þar er það hið kalda markaðslögmál sem gildir. Það, sem einkum hefur þó vakið athygli í þessum umr., eru þau atriði sem snúa að því, hvort gengið verði látið síga hraðar af þessu tilefni eða ekki. Það er haft eftir hæstv. forsrh., og hann reyndar ítrekaði það áðan í ræðu sinni, að góð afkoma frystihúsanna undanfarin ár gerði það að verkum að þau þyldu meiri áföll en ella. Hins vegar verður að koma fram enn einu sinni, að eftir hæstv. sjútvrh., sem því miður er fjarstaddur, er haft að hann telji að það verði að bregðast við þessu vandamáli með hröðu gengissigi. Það verður þess vegna fróðlegt að fylgjast með framvindu mála og sjá hvor hefur betur, hæstv. forsrh. eða hæstv. sjútvrh. Þá vakti það að vonum athygli, að þegar hæstv. viðskrh. beindi orðum sínum til fréttamanna, þess efnis að þeir ættu ekki að spyrja spurninga eins og þeirra hvenær gengisbreytingar ættu sér stað, var hann um leið að snupra hæstv. samráðh. sinn og flokksformann, Steingrím Hermannsson, því að sá hinn sami hefur einmitt í dagblöðum látið hafa eftir sér þau ummæli sem þessar umr. byggjast m.a. á. Við skulum huga betur að því, hvað gengissigþýðir. Það þýðir að sjálfsögðu bættan hag útflutningsgreinanna um stundarsakir, en síðan koma í ljós ókostirnir: hærra verð innfluttrar vöru, sem að vísu hefur tiltölulega lítil áhrif á ríkissjóð því að ríkissjóður fær þá um leið hærri tolltekjur. Þetta eykur að sjálfsögðu allan innlendan tilkostnað, hefur í núverandi launakerfi áhrif á launahækkanir, sem eru bundnar verðhækkunum, og síðan koll af kolli. Þessa eilífðarvél þekkja allir hv. þm. Eftir stendur að ef valin verður leið gengisfellingar eða hraðara gengissigs en reiknað var með í upphafi ársins verður verðbólgan öllu meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagaforsendunum, en þar er gert ráð fyrir 46.5% verðbólgu ef borið er saman meðaltal fyrra árs og meðaltal yfirstandandi árs. Sem sagt: Hæstv. ríkisstj. hefur núna um þetta að velja. Ef farið verður að því, sem hæstv. sjútvrh. bendir á og gerir nánast tillögur um, leiðir það til enn meiri verðbólgu en hér hefur verið að undanförnu. Þetta allt saman kemur að sjálfsögðu ekkert á óvart. Hv. 1. þm. Vestf. gerði grein fyrir því, að það var skoðun okkar sjálfstæðismanna fyrir síðustu kosningar að þjóðin þyrfti að ráðast að rótum verðbólgunnar miklu fastar og hraðar en gert hefur verið á undanförnum árum. Hæstv. ríkisstj., sem nú situr, hefur ekki valið þá leið. Hún hefur valið aðra leið - leið Framsfl. og Alþb. um niðurtalningu. Þess vegna held ég að hún hljóti að missa af strætisvagninum, því að nú eru þau hættumerki á lofti að hæstv. ríkisstj. getur séð að ef ekki verður að gert muni verðbólguþróunin verða örari en hún hefur verið undanfarin ár. Það eru jafnframt önnur teikn á lofti, önnur hættumerki, önnur rauð ljós. Þ. á m. má nefna ákvörðun Verðlagsráðs, sem hefur ályktað gegn niðurtalningaraðferðinni á ýmsum forsendum, en augljóslega á þeim forsendum m.a. að vonlaust sé að ráðast aðeins gegn verðinu þegar menn ætla að koma verðbólgunni fyrir kattarnef. Verðið er afleiðingin, það sem birtist. Sjúkdómurinn er allt annar. Í öðru lagi, og það vil ég nefna til þess að við áttum okkur á málinu í heild sinni, hefur fallið dómur í máli BHM sem hefur jafnframt áhrif í þessu máli öllu. Niðurstaða þess dóms var á þá leið, að ekki skyldu koma til framkvæmda grunnkaupshækkanir, en verðbætur væru upp allan launastigann. Þetta hefur að sjálfsögðu mikil áhrif á þá kjarasamninga sem nú standa yfir, og auðvitað verður hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir því, hvernig hún ætlar að gera tillögur um lausn þess vanda sem kjarasamningarnir valda óneitanlega. Þegar reynt er að gera sér grein fyrir, hvað sé til ráða, sýnist manni á umr., sem hér hafa farið fram, að hæstv. ríkisstj. ætli að halda að sér höndum. Ekkert hefur komið fram í umr. sem bendir til þess, að til séu tillögur hvernig leysa eigi vandamálin. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að kjör manna markast ekki aðeins af launum, heldur einnig af sköttum, af því sem hið opinbera tekur til sín. Á síðustu dögum hefur það verið að gerast í þingsölum æ ofan í æ að fram hafa komið frv. sem skerða ráðstöfunartekjur almennings. Þar með er verið að rýra kjör launamanna í landinu, og það er hæstv. ríkisstj. sem stendur að þeirri kjararýrnun. Ég held að eðlilegast sé að á hv. Alþ. fari fram umr. um þessi mál og jafnvel í víðara samhengi en tilefni gæti verið til af ræðu hv. 1. þm. Vestf., sem hóf umr. í þessu máli. Menn verða að gera sér grein fyrir öllum þáttum þessa máls. Ég er ansi hræddur um að hæstv. ríkisstj. standi nú á mjög alvarlegum tímamótum. Ég vil í lokin benda á að hæstv. ríkisstj. hefur sett sér miklu æðra markmið í verðbólgumálum en nokkur önnur ríkisstj. hefur gert á umliðnum árum og jafnvel áratugum. Hún hefur sett sér það markmið að árið 1982 verði verðbólgan komin niður í það sem hún gerist í nágrannalöndunum, en hún var þar um það bil 10–12% á síðasta ári. Ef taka á mark á hæstv. forsrh. þegar hann biður menn að lesa stjórnarsáttmálann bæði kvölds og morgna í framtíðinni verða menn líka að gera sér grein fyrir því, hvort sáttmálann á að lesa sem stefnuyfirlýsingu árið 1982 eða sem hreina brandarabók sem menn henda gaman að á því ári. Ríkisstj. stendur frammi fyrir ákvörðunum núna sem skipta sköpum, - ákvörðunum um hvort takast á við sjálfa verðbólguna eða hvort leitað verður leiða með því að magna hana og fá þannig hjálp um stundarsakir, sem hlýtur þó að enda með skelfingu þegar til lengri tíma er litið.



Herra forseti. Ég mun vitaskuld virða þær reglur sem forseti hefur kynnt um hvernig tímamörkum skuli háttað í dag. Mig langar þó til að gera örstutta aths. við mál sem fram kom hjá hæstv. viðskrh. í dag. Það er í fyrsta lagi mjög eðlilegt að umr. af þessu tagi fari fram á Alþ., því að gengisákvarðanir skipta sköpum um alla aðra efnahagsframvindu í landinu. En hæstv. viðskrh. hafði uppi, að mér þótti, heldur ósmekklegar aths. um blaðamenn sem ekki ættu að skrifa um gengismál vegna þess að það kynni að auka á óvissu og óreiðu.

Ekki sagði ég það.

Efnislega var það þetta, hæstv. ráðh., sem sagt var.  „Hratt gengissig til bjargarfiskvinnslu. - Víst er glæpur að segja það - þótt allir viti það,“ segir hér. Og í fréttinni sjálfri gefur hæstv. ráðh. hverja yfirlýsinguna á fætur annarri í þá veru og tiltekur að til standi að láta gengið síga um 15%, hvorki meira né minna. Það skeði á Bretlandi fyrir um það bil 30 árum, að einn hæstv. fjmrh., jafnaðarmaður, gaf óheppilegar yfirlýsingar um lúxustolla sem voru að koma í fjárlagafrv. Maðurinn jók auðvitað á brask með þessu þó að fjárlögin væru samþ. aðeins nokkrum klukkutímum síðar. Hann var látinn segja af sér samdægurs. Það er pólitískt siðferði sem um er að ræða. Svo kemur hæstv. viðskrh. í þessari umr. í ræðustól og talar um smekklausar spurningar blaðamanna sem valdi efnahagslegri óreiðu, sitjandi í ráðherrastól við hliðina á hæstv. ráðh. Steingrími Hermannssyni sem tilkynnir að ríkisstj. sé búin að ákveða 15% gengissig, - og 15% er ekki gengissig, heldur gengisfelling, í raun mjög róttæk gengisbreyting sem um er að ræða. Mér er ljóst að það var fávíslegt af mér út af fyrir sig að bera saman annars vegar siðferði breskra jafnaðarmanna og hins vegar siðferði íslenskra framsóknarmanna. Það er ómaklegt gagnvart flokksbræðrum mínum í Bretlandi. En engu að síður er þetta auðvitað yfirlýsing af því tagi að forkastanlegt er. Hæstv. viðskrh., áður en næstu hnjóðsyrði falla úr ræðustól af þínum munni í garð blaðamanna vil ég ráðleggja að menn litu sér nær, horfðu í eigin barm. Hæstv. ráðh: Steingrímur Hermannsson á þau ummæli sem féllu í garð ótiltekinna blaðamanna, og málið er þeim mun alvarlegra vegna þess að svo á að heita að Steingrímur Hermannsson sé ráðh. Í öðrum löndum væri hann það ekki lengur eftir svona yfirlýsingar. Það er mjög alvarlegt sem henti hæstv. ráðh. Ég endurtek, að í löndum þar sem engin Framsfl. er til, a.m.k. ekki valdamikil stofnun, þykir slíkt svo alvarlegt að menn hafa verið látnir segja af sér af sömu ástæðu. Ég veit að hæstv. viðskrh. Tómas Árnason bæði sér þetta og skilur þegar á það er bent, og þessi mál ættum við að þekkja í nokkru samhengi. Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að fá að segja nokkur orð.



Herra forseti. Það er kannske farið að draga aðeins af mér frá því að ég bað um orðið á fimmtudaginn í þessu máli, en þá, eins og þm. eflaust rekur minni til, urðu æðisnarpar umr. í d. og einn hv. þm., 2. þm. Norðurl e., taldi sig færari öðrum mönnum að dæma um taugaveiklun þm., eins og hann orðaði það í ræðu sinni. Ég ætla ekki frekar að ræða um þá taugaveiklun, hv. þm. getur haldið læknisrannsóknum sínum og úrskurðum áfram í friði fyrir mér, en ég held að spennan hafi verið fyrst og fremst vegna þess eintrjáningsháttar sem átti sér stað hjá bæði forseta d. og ríkisstj. eða þeim hluta hennar sem var mættur hér. Flokkar stjórnarandstöðunnar höfðu farið fram á að umr. um þetta frv. yrði frestað þangað til dagsins ljós sæi frv. um skattþrepin, sem dreift var á borðin kl. rúmlega tvö í dag. Því var ekki sinnt. Þó mun hæstv. félmrh. hafa séð að sér, að það væru ekki mjög skynsamleg vinnubrögð að halda áfram með slíkum hætti. En hæstv. landbrh. kom fram á sjónarsviðið seint á þessum degi og tók undir með forsetanum, - 1. varaforseta sem þá stjórnaði hér aðallega áður en hann hvarf af fundi og fól 2. varaforseta stjórnina, - og taldi ekki koma til greina að fresta þessari umr., henni yrði haldið áfram. En svo virðast einhverjir skynsamari og rólegri menn í stjórnarliðinu hafa komið vitinu fyrir þá, því að um kvöldmatarleytið var farið að tala um að rétt væri og ekki ósanngjarnt að verða við þeirri kröfu stjórnarandstöðunnar að frv., sem ég nefndi áðan, sæi dagsins ljós áður en frv. um tekjustofnana yrði afgreitt úr deildinni. Þetta frv., eins og það var upprunalega flutt, vakti engan úlfaþyt. Hins vegar varð mikil andstaða við þá till. sem fjórir þm. úr stjórnarflokkunum fluttu við 5. gr. frv. Það var ekki að ástæðulausu að stjórnarandstæðingar vildu ræða þetta mál og sjá skattlagninguna á almenning í heild þannig að þeir vissu hvað um væri að ræða. Sjálfstfl. markaði þá stefnu fyrir síðustu kosningar að standa ekki að aukinni skattálagningu og skattheimtu á almenning, taldi vera nóg að gert hjá vinstri stjórninni sálugu og taldi nauðsyn bera til að draga heldur úr sköttum samfara því að draga úr verðbólgu, en ekki bæta skatti ofan á skatt. Hins vegar virðist sem a.m.k. fjórir menn í Sjálfstfl. hafi snúist gegn eigin stefnu í þessum efnum og sjái nú ekkert annað en skattaálögur til viðbótar, og samt stóðu þeir að öllum samþykktum í Sjálfstfl. og voru ekkert síður ákafir en við hinir. En hvað hefur valdið breytingunni? Hvort það eru ráðherrastólarnir eða eitthvað fleira, sem hefur valdið þessari breytingu, veit ég ekki, en hjá okkur hinum er stefnan alveg óbreytt. Við viljum ekki seilast dýpra í vasa skattþegnanna í landinu en þegar er gert. Hins vegar erum við reiðubúnir að standa með ríkisstj. í því að draga úr hvers kyns útgjöldum ríkissjóðs og viljum fara vandlega yfir þau mál öll. Einn hv. þm., ég held að það hafi verið 3. þm. Vestf., lagði fram fsp. sérstaklega til hæstv. félmrh. Hæstv. félmrh. svaraði henni ekki þó að hann tæki til máls, að mig minnir, oftar en einu sinni við umr. um frv. En fsp. hv. þm., sem ég sé að er fjarverandi nú, var á þá lund, hvort haft hefði verið samráð og samstarf stjórnvalda við launafólkið í landinu. Hann vitnaði í lög um stjórn efnahagsmála o.fl., sem samþykkt voru á hv. Alþ. 7. apríl 1979. Við sjálfstæðismenn vorum ekki hrifnir af þeim lögum, og þið megið ekki taka það á þann veg, að mér sé afskaplega sárt um þessi lög. En hvort sem við erum meðmæltir einhverjum lögum, sem Alþ. hefur sett, eða ekki, hvort sem við höfum greitt atkv. með eða móti, eru þau þó lög landsins á meðan þau eru ekki numin úr gildi. Nú stendur þannig á að lög um efnahagsmál eru í fullu gildi, en þau voru sett af fyrri vinstri stjórn. Í II. kafla laganna segir í 3. gr.: „Efla skal reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda í efnahags- og kjaramálum.“ Í 4. gr. segir: „Þátttakendur í samráði samkv. 3. gr. skulu vera fulltrúar launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda og opinberra aðila. Samráðsfundi má halda bæði með fulltrúum einstakra samtaka og fulltrúum ríkisstj. og öllum samráðsaðilum í senn. Skipa skal starfshópa til að vinna að einstökum málaflokkum á vegum ríkisstj.“ Svo segir í 5. gr. laganna: „Verkefni samráðs þessa skal m.a. vera: 1. Áð ræða meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj. frá ári til árs og til lengri tíma, í því skyni að leggja grundvöll að samræmdum ákvörðunum á sviði opinberra fjármála, peninga- og lánamála, lífeyrismála og verðlagseftirlits af opinberri hálfu, og á sviði kjaramála af hálfu aðila vinnumarkaðarins.“ Ég held að slík hækkun skatta sé á sviði kjaramála, og þó að mér sé ljóst að rætt hafi verið við formann Verkamannasambands Íslands um þessi mál og hann með tryggð sinni til núv. ríkisstj. gerðist meðflm. að brtt. við 5. gr. og þó að hann sé bæði formaður Verkamannasambandsins og stór og burðarmikill, þá get ég ekki trúað því, að lögin nái til hans eins, þegar talað er um að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, ekki einu sinni þegar átt er við launþegana, hvað þá heldur atvinnurekendurna, svo að ég leyfi mér að spyrja hæstv. félmrh. einu sinni enn: Hefur samráð verið haft? Hafa þessir aðilar verið kallaðir til samráðs um skattahækkanir? Og ef svo er og það hefur farið fram hjá okkur, hvernig hafa þeir aðilar lítið á þessi mál? Voru þeir sammála þessu? Nú þýðir ekkert fyrir hæstv. félmrh. að segja: Í stjfrv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga var þessi hækkun ekki, hún kom frá Alexander Stefánssyni, Guðmundi J., Jóhanni Einvarðssyni og Eggert Haukdal. - Þetta eru stjórnarsinnar og þeim er stjórnað af ríkisstj. Ríkisstj. stjórnar þeim. Þeir stjórna ekki ríkisstj. Þeir eru að gera þetta fyrir ríkisstj. Þetta er breyting sem verður á frv. sem ríkisstj. og stjórnarflokkarnir standa að. Þess vegna er tvímælalaus skylda ríkisstj. að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins samkv. lögunum sem eru í gildi um stjórn efnahagsmála o.fl., þó að ég sé ekki eða hafi ekki verið neinn sérstakur stuðningsmaður þeirra laga. Eða ætlar ríkisstj. að afnema þessi lög? Það er sjónarmið út af fyrir sig. Þá hefði það átt að koma fram í þessum umr. Þá hefði átt að flytja frv. um afnám þessara laga. Ég hugsa að jafnvel hefðu gengið fljótar fyrir sig umr. um afnám þessara laga en tekjustofnafrv., eins og umr. fóru á fimmtudaginn var. Það var gert samkomulag um að afgreiða þetta frv. á þessum degi og ég ætla ekki þrátt fyrir fyrri hótun mína að flytja langa ræðu. Ætla ég nú ekki að hafa þessi orð fleiri vegna þess samkomulags sem var gert. Nú höfum við það frv. sem víð fórum fram á að sjá. En betur hefði tíma Alþ. verið varið á fimmtudaginn var ef ráðh. og stjórnarliðið hefðu samþykkt eðlilega og skynsamlega afgreiðslu og umr. um þetta mál.



Herra forseti. Eins og síðasti hv. ræðumaður mun ég fylgja því samkomulagi, sem gert hefur verið milli þingflokkanna, og ekki hafa langt mál um þetta frv. að þessu sinni. Engu að síður vil ég eins og hann fylgja eftir spurningu sem hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, bar fram á fimmtudaginn var og hv. 1. þm. Vestf. hefur raunar ítrekað hér. Það er alveg ótvírætt í 5. gr. laga um stjórn efnahagsmála frá því í apríl 1979, að kveðið er á um samráð við hagsmunaaðila vinnumarkaðarins um meiri háttar efnahags- og kjaraaðgerðir eins og þær sem við hér erum að nefna. Nú er alveg ljóst, það kom fram í umr. á fimmtudag, að hæstv. félmrh. höfðu orðið á mikil og alvarleg mistök þegar hann hegðaði sér ekki í samræmi við þessi lög. En að lokum hafði meiri hl. þessarar hv. þd. sitt mál fram og umr. var frestað á fimmtudag. Hæstv. ráðh. lét undan, sem er vel. Nú vil ég þess vegna spyrja hæstv. félmrh.: Hefur hann ekki áreiðanlega notað tímann síðan á fimmtudag til að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, eins og skýrt er kveðið á um í lögunum sem við áttum báðir aðild að að samþykkja hér. Ég veit að þessa grein mátum við báðir mikils. Hefur samráð ekki áreiðanlega farið fram síðan þá? Í framhaldi af því: Hver eru viðbrögð aðila vinnumarkaðarins við fyrirhugaðri útsvarshækkun? Ég treysti því að hæstv. ráðh. svari þessum spurningum. Ég treysti því auðvitað að svarið sé já, að samráð hafi farið fram, og ég treysti því, að það sé innlegg í þessa umr. hver eru viðbrögð t.d. verkalýðshreyfingarinnar við fyrirhugaðri útsvarshækkun. Herra forseti. Það er samkomulag á milli þingflokka, að menn lengi ekki mál sitt að þessu sinni. Við það samkomulag vil ég og við jafnaðarmenn standa. svo að ég, herra forseti, segi ekki meira um þetta mál að þessu sinni.



Herra forseti. Vegna þeirra fsp., sem hér eru bornar fram af hv. 9. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Vestf., vil ég segja: Frv., sem hér er lagt fram, 45. mál Alþ., var flutt af ríkisstj. Benedikts Gröndals á sínum tíma þar sem verið var að samræma tekjustofnalögin annars vegar og tekjuskattslögin hins vegar. Mér er ekki kunnugt um hvort samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins um framlengingu þess frv. þá. Varðandi málið að öðru leyti vil ég seg ja það, að nú eru að hefjast viðræður milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar að beiðni Alþýðusambands Íslands um ýmsar félagslegar ráðstafanir sem Alþýðusamband Íslands hefur borið fram kröfu um. Í þeim viðræðum hefur enn ekki verið fjallað um þau mál sem snúa að félmrn. annars vegar og trmrn. hins vegar, en það er eini fundurinn sem hefur verið haldinn. Hann var haldinn kl. 9 í morgun. Samþykki verkalýðshreyfingarinnar, ef spurt er um það, við þeirri breytingu, sem hér er verið að gera á tekjustofnalögunum, liggur ekki fyrir.



Herra forseti. Ég var einn þeirra þm. sem lögðu mikla áherslu á það í umr. s.l. miðvikudag, að þeirri umr. yrði frestað og þm. gæfist kostur á að skoða í einni heild annars vegar útsvarsbyrði og hins vegar tekjuskattsbyrði. Nú hefur frv. til l. um skattstiga verið lagt fram og stjórnarandstaðan fékk það frv. í hendur fyrir helgi, þannig að nokkurt svigrúm hefur gefist til að kanna þetta mál í einni heild. Vil ég þess vegna segja nokkur orð af því tilefni, en ekki halda uppi löngu máli. Það er aðsjálfsögðu, eins og fram kemur í grg. með þessu frv., erfitt og flókið mál að bera saman skattálagningu samkv. frv. eftir þá skattalagabreytingu og kerfisbreytingu sem gerð hefur verið á álagningu tekjuskatts. Hins vegar má gefa sér ákveðnar forsendur og setja upp ýmis dæmi í því sambandi. Það hef ég látið gera fyrir mig til þess að nokkuð megi átta sig á hvernig heildarskattbyrðin komi út. Sú athugun staðfestir það, sem ég óttaðist, að hér er um allmikla þyngingu að ræða varðandi heildarskattbyrði. Ef reiknað er með að notaður sé 12.1% útsvarsstiginn, sem vafalaust verður gert í mörgum tilfellum, m.a. hjá fjölmennustu sveitarfélögunum, og ef hinn nýi skattstigi verður notaður eins og fram kemur í þessu lagafrv. sýnist mér að skattbyrði bæði á einstaklingum og hjónum þyngist allmikið, að vísu nokkuð mismunandi eftir tekjuflokkum. Mér sýnist t.d., að skattbyrði einstaklinga þyngist, og það sem merkilegra er, að hún virðist þyngjast meira hjá þeim sem hafa tiltölulega lægri tekjur, og er það nokkuð andstætt því sem fram kemur í grg. með frv. Ef við tökum á hinn bóginn hjón og aðeins annað vinnur úti virðist skattbyrðin þyngjast allmikið á hjónum með miðlungstekjur og þar yfir. Sama virðist vera ef dæmið er sett upp með hjón sem vinna bæði úti og ef maður gefur sér þær forsendur að þau vinni fyrir jafnháum tekjum. Dæmi af þessu tagi má að sjálfsögðu setja upp endalaust, því að tilvikin í lífinu eru svo margvísleg bæði hjá einstaklingum og hjónum. En þessi allmörgu dæmi, sem ég hef látið reikna, sýna og staðfesta það sem ég óttaðist, að hér sé um að ræða heildarþyngingu á skattbyrði bæði hjá einstaklingum og hjá hjónum með meðaltekjur og þar yfir. Ég hlýt því að lýsa enn yfir andstöðu minni við þá hækkun á útsvarsstiga, sem hér hefur verið heimiluð með þeirri sérstöku brtt. sem samþykkt hefur verið í hv. d., og tel að það hafi alls ekki verið að ástæðulausu að við þm. stjórnarandstöðunnar fórum mjög eindregið fram á frestun í þessu máli, reyndar áður en sú brtt. var samþ., þannig að okkur gæfist tóm til að skoða skattbyrðina í heild. Athuganirnar, sem ég hef látið gera, staðfesta grun og ótta okkar. Sú brtt., sem hér hefur verið flutt af hv. 5. þm. Suðurl., Magnúsi H. Magnússyni, gerir ráð fyrir að þegar hækkaði útsvarsstiginn er notaður, þ.e. þegar hann fer upp í 12.1%, sé persónuafsláttur hækkaður allmikið. Hv. þm. lýsti því í ræðu sinni við umr. s.l. miðvikudag, hvað þetta þýddi í raun, en það er alveg ljóst að hér er um að ræða till. sem hefur í för með sér að heildarútsvarsbyrðin lækkar ef hún er samþ. Ég vil þess vegna lýsa því yfir af minni hálfu að ég mun styðja þá till. sem hv. þm. flutti. Að öðru leyti læt ég þessar aths. nægja við lok þessarar umr., en ítreka að það var alls ekki að ófyrirsynju að við fórum fram á þá frestun sem veitt var, þó að hún kæmi of seint vegna þess að þá var þegar búið að samþykkja þá brtt. sem hefur í för með sér hækkað útsvar á stóran hóp landsmanna.



Herra forseti. Í framhaldi af svörum hæstv. félmrh. vænti ég þess, að hæstv. ráðh. geri sér ljóst það sem allir aðrir þm. í d. gera sér ljóst: Hann mælir hér fyrir lögbrotum. Burt séð fráöllum öðrum efnisatriðum málsins treysti ég því, að þau mistök verði leiðrétt í Ed. þessarar virðulegu stofnunar.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 1. þm. Reykn. tekur til máls, en nú vil ég geta þess, að ég hef ekki mælendaskrána eins og hún var í hinum löngu þrætum hér á dögunum svo að vera má að hv. þm. sé búinn að tala sig dauðan. En ef svo er gerir hann örstutta aths.



Herra forseti. Hafi ég lítið eitthvað dauðalegur út þegar ég kom inn er það misskilningur að ég hafi talað mig dauðan í sambandi við þetta frv. Það, sem ég hef talað, hefur verið um þingsköp. Ég skal hins vegar ekki eyða miklum tíma þingsins. Ég ætla mér að flytja við þessa umr. brtt. við það frv. sem hér er til umr. og get verið mjög stuttorður. Fyrri brtt., sem ég flyt, er við 3. gr. frv. og varðar þá íslenska ríkisborgara sem starfa á vegum ríkisins erlendis og með nýjum lögum eru nú orðnir skattskyldir. Ég leyfi mér að flytja brtt. við 3. gr. frv. um að þeir aðilar verði undanþegnir útsvarsskyldu. Það mun ekki vera eins í öllum nágrannalöndum okkar, hvernig farið er með mál í þessu tilfelli. Sums staðar er útsvarsskylda felld niður, annars staðar er mönnum gert í stað útsvars að greiða skatt til ríkisins. Ég held að frv., eins og það er, þýði bein útgjöld fyrir ríkissjóð, þannig að það undantekningarákvæði, sem yrði, ef samþ. verður, sett inn í lögin, þýddi í raun og veru minni útgjöld fyrir ríkissjóð. „Við 3. gr. 4. mgr. komi viðbót: Svo og skal draga frá útsvarsskyldum tekjum starfslaun, sem greidd eru vegna starfa erlendis í þjónustu hins íslenska ríkis við sendiráð Íslands og fastanefndir Íslands hjá alþjóðastofnunum.“ Síðari brtt., sem ég leyfi mér að flytja hér, er við 14. gr. frv., þar sem um er að ræða aðstöðugjaldsstofn og gert ráð fyrir að draga frá gjaldfærslu vegna 53. gr. laga nr. 40/1978, eins og gera skal varðandi tekjufærslu. Að mínum dómi er eðlilegast að hvorug færslan hafi áhrif á ákvörðun aðstöðugjaldsstofns. Gjaldfærslan er að vissu leyti leiðrétting á ofmetnum fjármagnstekjum og því að mínum dómi eðlilegt að gjaldfærslan hækki ekki stofn til aðstöðugjaldsálagningar. Ég leyfi mér, herra forseti, að óska eftir að leitað verði afbrigða fyrir skriflega fluttum brtt.



Herra forseti. Þar sem ég hef ekki haft tíma eða tækifæri til að kynna mér þessar till. finnst mér eðlilegt, áður en umr. lýkur, að þm. fái að athuga till., þeim verði dreift í hv. d. og umr. fari fram þar á eftir. Ég hef áreiðanlega talsvert um till. að segja eftir að hafa fengið tíma til að kynna mér þær.



Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst á margan hátt óeðlilegt að leggja fram brtt., sem hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur flutt, rétt fyrir atkvgr., án þess að þm. hafi getað kynnt sér þær. Í sjálfu sér geta þm. ekkert annað gert en greitt atkv. á móti þeim, því að ljóst er að menn þurfa að átta sig á skattlagningu sendiráðsstarfsmanna áður en þeir samþykkja svona till. Það er gerð breyting í tekjuskattslögunum um meðferð skattlagningar á þessa aðila, og ég held að alveg nauðsynlegt sé að líta á þetta mál í samræmi við það. Að öðru leyti varðandi aðstöðugjaldsmálið finnst mér eðlilegt að gjaldfærsla myndi aðstöðugjaldsstofn. Hún er að verulegu leyti leiðrétting á vörunotkun. Hún getur réttilega, eins og hv. þm. sagði, verið bakfærsla á fjármagnstekjum. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir að svokölluð tekjufærsla dragist frá, sem er miklu stærra mál fyrir atvinnureksturinn en gjaldfærslan, og er vel fyrir því séð. Ég er því mótfallinn þeirri till., að gjaldfærslan sé dregin frá aðstöðugjaldsstofni, á þeim forsendum að hún er að verulegu leyti leiðrétting á vörunotkun og á að mynda aðstöðugjaldsstofn eins og hvað annað. Hitt er svo annað mál, að aðstöðugjaldið er út af fyrir sig svo vitlaus skattur í heild sinni að erfitt er að rökstyðja það. Það lítilræði, sem þarna bætist við, breytir því ekki miklu. En þetta er skattur sem skiptir sveitarfélögin verulegu máli og verður ekki afnuminn í einu vetfangi. Það væri þó vissulega þess virði að gera ýmsar alvarlegar tilraunir til að leggja þennan skatt af, því að skatt, sem byggist á veltu, er út af fyrir sig erfitt eða ekki hægt að rökstyðja. Ég vildi aðeins koma með þessar aths. og vil nú skora á hv. þm. að draga till. sínar til baka a.m.k. til 3. umr. 

Matthías Á Mathiesen: Herra forseti. Mér er ljóst hversu síðbúnar brtt. eru, og ég er reiðubúinn að draga þær til baka. Þetta frv. á eftir að fara til hv. Ed. og þar fara fram þrjár umr. Þar gefst væntanlega tækifæri til að skoða þær.

Hvað sagði þm.?

Ég sagði að þm., sem þar eru, gæfist vonandi tækifæri til að skoða till. Ef mönnum sýnist rétt að samþykkja þær þar kemur frv. til einnar umr. í þessari hv. d. aftur og þeir verða þá vonandi til þess að tala sem eru svo málglaðir að þeir geta ekki setið á sér nú.



Herra forseti. Ég hefði haft sterkar tilhneigingu til að styðja fram komna brtt. Magnúsar H. Magnússonar. En við nánari athugun kemur í ljós að þá verður tekjuskerðing sveitarfélaga hátt á annan milljarð, en mundi hins vegar spara ríkissjóði mest vegna þess að ónýttur persónuafsláttur, sem gengi til greiðslu á útsvörum, mundi verða mjög sparandi fyrir ríkið og mundi verða ríkinu hagstæðari en þeim sem útsvör eiga að greiða. Þingflokkur Alþb. hefur samþykkt að hafna till. Magnúsar H. Magnússonar vegna þess að fyrir liggur yfirlýsing frá fjmrh. og nú hefur verið dreift í d. frv. til l. um hækkun persónuafsláttar í 440 þús. og að ónýttur persónuafsláttur upp í útsvar tvöfaldist frá því sem verið hefði að óbreyttu skattkerfi. Þar með fellur útsvar niður af allra lægstu tekjum umfram það sem verið hefði. Þess vegna segi ég nei.



Herra forseti. Ég heyrði að hv. 7. þm. Reykv. hefur haft vondan kennara í skattamálum. Staðreyndin er að sjálfsögðu sú, að eftir því sem skattar eru lægri vegur skattbyrðin minna og þá borga einstaklingarnir minna. Þetta er augljóst mál. Það var misskilningur hjá hæstv. fjmrh. eða vísvitandi ósannindi þegar hann sagði í útvarpi síðast þegar þetta mál var til umr. að skattahækkanir hefðu skattalækkun í för með sér, enda kom þá í ljós að hann skilur hvorki upp né niður í því hvað persónufrádráttur er. Það er enn fremur rangt að persónufrádráttur sé helmingi hærri samkv. þessum lögum en vera mundi ef eldri skattalög hefðu gilt. Hann er ívið hærri hjá einstaklingum, 50% hærri hjá hjónum. Skattstigar eru knappari og þyngri. 30% þrepið hefur verið niður fært og gert að 35% þrepi, sem bitnar á þeim mönnum sem þar voru áður. 50% skattþrep er komið eins og sjálfsagt mál og bitnar á launafólki, mest kannske fólki í frystihúsum. Af þessum ástæðum segi ég já.



Herra forseti. Við þá breytingu sem gerð var á þessu frv. við 2. umr. með samþykkt till. um 12. prósentið þóttist ég greina það, að erfitt yrði að koma þessu frv. þannig í gegn að í því væri fullkomið vit. Þess vegna vil ég ekki bera ábyrgð á frv. frekar og greiði ekki atkv. um þessa tillögu.