Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta frv. til meðferðar alllengi. Þetta er 57. mál þingsins. Ekki var það þó vegna þess að áhuga skorti fyrir málefninu, fremur hitt að við þurftum þennan tíma svo að segja allan til þess að komast að endanlegri niðurstöðu um afgreiðslu þess. Við sendum málið til Tryggingastofnunar ríkisins og ég vil leyfa mér að vitna til þess sem segja má að séu aðfaraorð umsagnar Tryggingastofnunar: „Í stuttu máli er það skoðun Tryggingastofnunar ríkisins að vakin hafi verið athygli á þörfu málefni með flutningi fyrrnefnds frv. Hins vegar er nauðsynlegt að málefnið verði kannað frekar þar sem samþykki frv. óbreytts mundi leiða til mismununar. Er því lagt til að grundvöllur sjúkradagpeningagreiðslna til heimavinnandi verði endurskoðaður, sbr. meðfylgjandi grg.“ Ég hirði ekki um að fara yfir þá grg. eins og hún liggur hér fyrir, en eins og frv. var í upphaflegri mynd gerir það ráð fyrir því að dagpeningar vegna starfa við eigin heimili, sem falla að fullu niður vegna veikinda, skuli nema hámarksupphæð hverju sinni. Skv. kostnaðarmati Tryggingastofnunar ríkisins hefði kostnaðarauki numið allt að 21 millj. kr. ef frv. yrði að lögum óbreytt. Okkur nm. þykir það að vísu nokkuð í efri kantinum en ef eingöngu dagpeningar vegna starfa við eigið heimili hefðu hækkað að fullu hefði það haft í för með sér 7–9 millj. kr. kostnaðarauka. Heilbr.- og trn. flytur brtt. við frv. þar sem segir, með leyfiforseta: „Dagpeningar vegna starfa við eigið heimili, sem falla að fullu niður vegna veikinda, skulu nema helmingi fullra dagpeninga, að viðbættum hálfum hluta sannaðrar greiðslu fyrir heimilishjálp til fólks utan heimilis umfram heimilishjálp hálfan dag í viku, allt að fullum dagpeningum.“ Sú breyting sem þarna er um að ræða er að þar sem stóð „fjórðungi“ setjum við „helmingi“. Með vísan til þess sem ég gat um fyrr um kostnaðarauka gæti þetta frv. haft í för með sér, ef að lögum verður, kostnaðarauka að hámarki að okkar dómi 3 milljónir. Það eru ekki stórar fjárhæðir með vísan til þess að dagpeningagreiðslur af því tagi sem hér um ræðir eru nánast ölmusumál og enda þótt skammt sé gengið af hálfu heilbr.- og trn. er það þó aðeins í áttina að færa þessar greiðslur af ölmusustigi. Ég vil leyfa mér að síðustu að vitna til nál. heilbr.- og trn. þar sem segir, með leyfi forseta: „Upplýst hefur verið að fyrirkomulag á greiðslum sjúkradagpeninga er til endurskoðunar. Nefndin leggur áherslu á að við þá endurskoðun verði tryggt að allir sitji við sama borð hvað varðar slíkar greiðslur. Nefndin leggur til að frv. verði samþykki með breytingu sem hún flytur till. um á sérstöku þskj.“ Ég hef þegar gert grein fyrir þessari brtt. og nál. er undirritað af hv. heilbr.- og trn.-mönnum.



Virðulegi forseti. Ég þakka samnm. mínum í heilbr.- og trn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Hér er um mikilvægan áfanga að ræða í réttlætisátt þar sem þó er um tvöföldun þeirra réttinda að ræða sem núgildandi lög segja til um, þó ekki sé náð því lokamarki sem við sjálfsagt öll viljum sjá varðandi réttindi húsmæðra í þessum efnum, og þá um leið réttindi annarra þeirra sem enn njóta skertra sjúkradagpeninga, en það eru þeir sem vinna aðeins úti hlutastarf, þeir hafa ekki fullan rétt heldur. Ég þakka formanni heilbr.- og trn. sérstaklega fyrir að hafa beitt sér fyrir því að svo mætti fara um afgreiðslu málsins. Mál af þessu tagi eru býsna viðkvæm þegar þau snerta nokkrar fjárupphæðir. Ég er sammála honum í því að mér þykir Tryggingastofnun hafa heldur of í lagt þegar hún reiknar út kostnað af þessu frv. eins og það var í upphafi. En um það ætla ég ekki að deila. Ég ætla aðeins að vona að þessi áfangi, þó ekki sé hann stór, mikilvægur þó, náist fram, ekki bara hér í þessari hv. deild, sem auðvitað er full vissa fyrir, heldur einnig að Nd. taki þessu máli vel og afgreiði það fljótt frá sér. Ég veit um þá mismunun sem er í þessu kerfi í heild sinni, sem þarf leiðréttingar við, og ég fagna því alveg sérstaklega að samróma álit nefndarinnar kemur fram um það að við endurskoðun skuli tryggt að allir sitji við sama borð. Að því hljótum við að stefna.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það ber nú svo við að hv. heilbr.- og trn. hefur afgreitt þetta mikla réttlætismál frá sér og vil ég fagna því hér. Eins og síðasti ræðumaður gat um og frsm. nefndarinnar einnig hefur nefndin orðið ásátt um að afgreiða málið á þann veg að um er að ræða tvöföldun réttinda frá því sem nú er. Þetta er spor í rétta átt. En enn er töluvert eftir í land og hefði ég svo sannarlega kosið að sjá málið afgreitt eins og það var upphaflega lagt fram. En ég fagna því að þetta skref er þó tekið og lýsi stuðningi mínum við þetta mál.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem lagt var fram í hv. Nd. og hefur verið afgreitt þaðan. Öllum hér er kunnugt um þær miklu breytingar sem orðið hafa á aðstæðum í íslenskum landbúnaði síðan lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins voru sett 1947. Á þessu tímabili hafa nokkrar breytingar verið gerðar, þær veigamestu 1960 með ákvæðum um útflutningsbótaábyrgð ríkissjóðs og síðan aftur 1979 þegar heimildir til framleiðslustjórnunar voru lögfestar, en þá hafði verið unnið að endurskoðun laganna um Framleiðsluráð um nokkurt skeið fyrir 1979 og nefndir settar til þess en samstaða ekki orðið um veigamiklar breytingar fyrr en með þessum ákvæðum um framleiðslustjórnunina. Forustumenn bænda sáu hvert stefndi er dró úr markaði fyrir inniendar búvörur. Á tímabili var allhagkvæmt að flytja þær út þannig að lítið vantaði á að innanlandsverðið næðist með útflutningi, en á síðasta áratug seig á ógæfuhliðina þannig að sú 10% ábyrgð sem ríkið veitti miðað við heildarverðmæti framleiðslunnar nægði fyrir æ minna magn. Það var þess vegna sem bændasamtökin fóru fram á að lögfestar yrðu heimildir til framleiðslustjórnunar. Ákvæðunum frá 1979 hefur síðan verið beitt og vissulega haft áhrif til að aðlaga framleiðsluna markaðsaðstæðum þó nokkuð vanti enn á að þar sé viðunandi útkoma. Með þessu frv. er ætlunin að leggja grundvöll að því að snúa vörn í sókn. Í 1. gr. frv. er skilgreindur tilgangur laganna: 1) að stuðla að framförum og aukinni hagkvæmni í búvöruframleiðslu og vinnslu og sölu búvara til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur, 2) að framleiðsla búvara til neyslu og iðnaðar verði í sem nánustu samræmi við þarfir þjóðarinnar og tryggi ávallt nægjanlegt vöruframboð við breytilegar aðstæður í landinu, 3) að nýttir verði sölumöguleikar fyrir búvörur erlendis eftir því sem hagkvæmt er talið, 4) að kjör þeirra sem landbúnað stunda verði í sem nánustu samræmi við kjör annarra stétta, 5) að innlend aðföng nýtist sem mest við framleiðslu búvara, bæði með hliðsjón af framleiðsluöryggi og atvinnu, 6) að stuðla að jöfnuði milli framleiðenda í hverri bú rein hvað varðar afurðaverð og markað. Ég vil sérstaklega vekja athygli á fimmta atriðinu þar sem áhersla er lögð á þær búgreinar sem fyrst og fremst nýta innlend aðföng við framleiðsluna. Það atriði tel ég vera eitt af grundvallarskilyrðunum til þess að íslenskur landbúnaður dafni í framtíðinni. Í II. kafla frv. er fjallað um samtök framleiðenda þar sem Stéttarsambandi bænda er veitt aukin lagaleg heimild og kveðið á um að það skuli koma fram fyrir hönd bænda við framkvæmd laga þessara nema sérstaklega sé kveðið á um í frv. að því skuli hagað á annan hátt. Í III. kafla er fjallað um skipan og verkefni Framleiðsluráðs. Þar er gert ráð fyrir breyttri skipan og farið algjörlega eftir tillögum nefndar sem síðasti aðalfundur Stéttarsambands bænda skipaði til að gera tillögur um breytingar á samþykktum Stéttarsambandsins. Þessi nefnd skilaði áliti í vetur nokkru áður en gengið var frá samningu þessa frv. og er farið eftir þeim tillögum sem nefndin lagði fram til stjórnar Stéttarsambandsins, enda þótt ekki hafi verið fjallað um þær á aðalfundi þess enn þá. Þar er gerð sú breyting á að fjölgað er í ráðinu. Inn í það koma fulltrúar frá sérbúgreinasamtökum, sem viðurkenningu fá sem landssamtök, auk þess sem fulltrúi frá landbrn. á þar sæti, en jafnframt er gert ráð fyrir að fækka fulltrúum vinnslustöðva og þeir tveir sem eftir sitja verði úr hópi bænda. Í III. kaflanum er enn fremur skilgreining á verkefnum Framleiðsluráðs. Í VI. kafla er fjallað um verðskráningu á búvörum. Þar er gert ráð fyrir nokkuð breyttri skipan frá því sem nú er. Um verðlagningu búvara til bænda er þó nokkuð svipaður háttur hafður á. Gert er ráð fyrir að þar starfi sexmannanefnd, tilnefnd annars vegar af þremur fulltrúum frá Stéttarsambandi bænda og hins vegar tveimur fulltrúum frá Alþýðusambandi Íslands og einum frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Ég vil taka það strax fram að fulltrúar frá þessum samtökum launþega komu á fund landbn. Nd. og lýstu því þar yfir að þau mundu ekki að svo stöddu tilnefna menn í þessa nefnd. Ég átti viðræður við fulltrúa frá Alþýðusambandinu á síðasta ári, þar sem ég taldi mjög mikilvægt að ná sem víðtækastri samstöðu um þessi mál, til að vita hvort þeir mundu vilja standa að verðákvörðun og féllust þeir á að athuga það mál og sérstaklega þegar fyrir lægi í hvernig búningi þetta frv. mundi verða. Ég vonaðist til þess að það mundi leiða til jákvæðrar niðurstöðu þar sem í þessu frv. er á ýmsan hátt komið til móts við þær hugmyndir sem komu fram í frv. sem fulltrúar þeirra lögðu fram 1979, en í bréfi til landbn. Nd. kemur fram að þeir telji að þar vanti enn eitthvað á og það sé þá rökréttara að ríkið annist þetta, eins og reyndar er gert ráð fyrir í frv. ef þeir ekki tilnefna fulltrúa þar sem ríkið á að semja um afurðamagn. Mér finnst samt sem áður eðlilegt að þetta ákvæði sé óbreytt inni þar sem ég vona að við framkvæmd þessara laga komi í ljós að þau eru til ávinnings og hagsbóta bæði fyrir framleiðendur og neytendur og þá muni væntanlega breytast afstaða þessara samtaka. Ef ekki verður samkomulag í verðlagsnefnd búvara er hægt að skjóta ágreiningi til yfirnefndar á sama hátt og verið hefur. Heildsöluverð búvara skal hins vegar ákveðið af nefnd fimm manna er í eiga sæti undir forsæti verðlagsstjóra eða fulltrúa hans tveir fulltrúar neytenda og tveir fulltrúar afurðastöðva fyrir búvörur. Fulltrúar neytenda skulu tilnefndir af sömu aðilum og tilnefna fulltrúa neytenda í Verðlagsráð. Vilji neytendur ekki nota þar sinn rétt skal viðskrh. skipa menn í þeirra stað. Um smásöluverð skal hins vegar fara eftir sömu ákvæðum og gilda um annað smásöluverð, þ. e. að um það fjallar Verðlagsráð, en það virðist sjálfsagt að hámarksverð sé á þeim vörum sem greiddar eru niður úr ríkissjóði þannig að verðlagsákvæði haldist á þeim þó að Verðlagsráð fjalli um það mál. Í V. kafla frv. er ítarlega fjallað um verðmiðlun og tilgangur þess kafla kemur fram í fyrstu setningu 19. gr.: „Verðmiðlun á búvörum skal haga þannig, að afurðastöðvum sé gert kleift að greiða framleiðendum sama verð fyrir sams konar búvörur.“ Eru í þessum kafla margvísleg ákvæði sem eiga að tryggja þetta. Í Nd. var gerð sú breyting að heimild til að leggja á verðjöfnunargjald til að standa straum af þessu var hækkuð úr 3% af verði í 51/2%. Enn fremur var sú breyting gerð á í Nd. að lækkuð var gjaldprósenta sem kveðið er á um að heimilt sé að leggja á til þess að hafa mismunandi verð á mjólk til framleiðenda eftir árstíðum, eins og verið hefur undanfarið, þannig að mjólk sem framleidd er að sumrinu verði greidd á lægra verði, en síðan bætt upp að vetrinum. Þetta er gert til að stuðla að jafnari framleiðslu allt árið miðað við þarfir markaðarins. Í VI. kafla frv. er fjallað um greiðslu afurðaverðs og er það nokkurt nýmæli. Í 18. gr. er að vísu sagt að enginn megi kaupa eða selja búvöru innanlands á öðru verði en ákveðið hefur verið samkv. ákvæðum þessara laga. Hins vegar er í VI. kaflanum fjallað um það á hvern hátt þessum greiðslum skuli hagað. Fyrir mjólk skal greitt skv. því verði sem ákveðið er 10. dag næsta mánaðar eftir innleggsmánuð, en greiðslum fyrir sauðfjárafurðir verður vitanlega að haga á annan hátt, þ. e. að frumgreiðsla komi í síðasta lagi 15. október, eins og því var breytt í Nd., en það sem ekki hefur þá verið lagt inn verði greitt í síðasta lagi tíu dögum eftir innleggsdag. Síðan komi fullnaðargreiðsla haustgrundvallarverðs, sem ákveðið er 1. september, eigi síðar en 15. desember, en jafnframt er kveðið skýrt á um að verðhækkanir, sem verða ársfjórðungslega við breytingu verðlagsgrundvallar skuli leggjast ofan á birgðir og koma til bænda. Þær greiðslur skulu koma 15. næsta mánaðar eftir hvert verðlagstímabil. Ákvörðun um að flýta svo greiðslum til bænda byggist á samkomulagi stjórnarflokkanna frá 6. september s. l. þar sem ákveðið var að þannig skyldi á málum haldið framvegis. Það var síðan staðfest með samþykkt ríkisstj. í marsmánuði s. l. Við 2. umr. um frv. í Nd. kom enn fremur fram frá hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. að nefnd sem hæstv. viðskrh. skipaði er að gera tillögur um hvernig þessu verði best fyrir komið. Þær munu væntanlega liggja fyrir innan fárra vikna þannig að þetta ákvæði verði tryggt. Samkomulag stjórnarflokkanna byggðist á því að afurðastöðvunum yrði gert þetta fært með hækkun afurðalána eða á einhvern annan hátt þar sem augljóst er að að öðrum kosti hafa þær ekki fjármagn til að standa straum af þessari greiðslu. Í VII. kafla eru ákvæði um stjórn búvöruframleiðslunnar. Þar er í fyrsta lagi kveðið á um að landbrh. sé heimilt að semja fyrir hönd ríkisstj. við Stéttarsamband bænda um magn mjólkur- og sauðfjárafurða sem framleiðendum verði ábyrgst fullt verð fyrir á samningstímanum. Þarna er um að ræða nýmæli og kemur í stað þeirra útflutningsbóta sem ákvæði eru um í núgildandi lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Með þessu móti á það að liggja ljóst fyrir í upphafi hvers verðlagsárs hversu mikið magn það er sem bændur fá fullt verð fyrir á samningstímanum og geta þá miðað sína framleiðslu við það og þá jafnframt að framleiðslan verði sem hagkvæmust, þ. e. að tilkostnaður verði sem allra minnstur, þannig að sem stærstur hluti af andvirði framleiðslunnar renni sem laun til bóndans. Til hliðsjónar við þessa samninga er sala á innanlandsmarkaðinum og til viðbótar þær upphæðir sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður verji í því skyni að bæta við vegna útflutnings á næstu fimm árum, árunum 1986–1990, eins og nánar er fjallað um í VIII. kafla frv. Í b-lið 30. gr. er ákvæði um að skipta þessu framleiðslumagni milli einstakra framleiðenda og er það sambærilegt við ákvæði núgildandi laga. Í c-liðnum er landbrh. hins vegar veitt heimild til að skipta framleiðslunni eftir héruðum eða ákveðnum svæðum þannig að hvert svæði viti hvað mikið magn með fullri verðtryggingu fellur í þess hlut. Ætti þá að vera auðveldara fyrir framleiðendur innan þess svæðis að færa til framleiðslu á sem hagkvæmastan hátt. Enn fremur var í Nd. bætt inn ákvæði í 35. gr. þar sem heimilt er að taka tillit til þeirrar auknu framleiðslu sem yrði í nýjum búgreinum með stuðningi eða framlögum úr Framleiðnisjóði og gæti það komið í staðinn fyrir það sem saman drægist í hinum hefðbundnu búgreinum. Í d-lið 30. gr. er ákvæði um fóðurgjöld af innfluttu fóðri og hráefnum í það. Er það tvenns konar: 1. Grunngjald sem má nema allt af 50% af tollverði hinnar innfluttu vöru. Er þetta vitanlega fyrst og fremst gert til að jafna aðstöðu þeirra framleiðslugreina sem byggja eingöngu á innfluttu fóðri og þeirra sem byggja á innlendu fóðri. Erlent fóður er nú mjög mikið greitt niður erlendis svo að verð á því þar er óeðlilega lágt og ekki í neinu samræmi við raunverulegan framleiðslukostnað. Það má t. d. benda á að alveg nýlega voru hækkaðar niðurgreiðslur á fóðurblöndur erlendis um 45 þýsk mörk til viðbótar við það sem áður hafði verið og er margfalt hærri upphæð. Það stefnir allt í þessa átt, að verðið lækki erlendis. Framleiðslan er svo gífurleg að reynt er að losna við umframmagnið á einhverju verði, jafnvel þó að það sé langt undir framleiðslukostnaðarverði. Allar þjóðir reyna að verja sinn landbúnað fyrir innflutningi á slíku fóðri og leggja mjög mikið kapp á að landbúnaðurinn í hverju landi byggi á innlendum aðföngum, eins og ég sagði áður að er eitt af grundvallaratriðum þessa frv. 2. Gert er ráð fyrir sérstöku fóðurgjaldi sem má nema allt að 150% af tollverði hinnar innfluttu vöru. Ráðh. setur í reglugerð nánari ákvæði um gjaldskyldu og er þar heimilt að undanskilja einstakar tegundir fóðurs gjaldskyldu. Enn fremur er heimilt að endurgreiða framleiðendum búvara hið sérstaka fóðurgjald eða hluta þess og skal miða endurgreiðslur við framleiðslumagn sem ákveðið er eftir þörf markaðarins fyrir viðkomandi búvöru eða ákveðið skv. b- og c-lið þessarar greinar. Þessu gjaldi er ætlað að stýra framleiðslunni þannig að framleiðslan verði í samræmi við þarfir markaðarins, en hvorki verði skortur á framleiðsluvörum né heldur allt of mikil framleiðsla, þannig að fjárfesting nýtist sem best. Það er allt of dýrt fyrir þjóðfélagið og þó fyrst og fremst fyrir viðkomandi einstaklinga að leggja í fjárfestingu sem annaðhvort er ekki hægt að nýta til framleiðslu eða verður til þess að einhver annar, sem hefur skapað sér slíka aðstöðu og lagt í þá fjárfestingu, verður að hætta við. Í VIII. kafla er fjallað um aðlögun búvöruframleiðslunnar. Þar er gert ráð fyrir að á árunum 1986–1990 verði greitt samtals úr ríkissjóði 9% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, en það skiptist í tvennt: annars vegar til að greiða halla af útflutningi vegna þess magns sem ábyrgð er tekin á fullu verði fyrir, en hins vegar, og er það eitt af aðalatriðum þessa frv., er hluta af því varið til uppbyggingar á nýjum atvinnugreinum í landbúnaðinum þar sem markaðsaðstæður eru betri og gefa svigrúm til slíks. Á árunum 1986–1990 lækkar það sem varið er til útflutningsbóta úr 7% niður í 4%, en þó eru ákvæði um að jafnan skuli tryggt að staðið verði við þá samninga sem gerðir eru af ríkisins hálfu við Stéttarsamband bænda. Hins vegar hækka að sama skapi framlög til uppbyggingar á nýjum búgreinum og nýjum atvinnurekstri. Það hefur verið bent á að þetta væri að nokkru leyti öfugt þannig að það væri meiri þörf fyrir fjármagn til þeirra hluta nú í upphafi vegna þess mikla samdráttar sem varð á árunum 1980–1983 í búvöruframleiðslunni og veldur vissulega mörgum bændum erfiðleikum nú þar sem það hefur dregið nokkuð úr tekjumöguleikum. En á þessu ári er varið mjög miklu fjármagni til eflingar nýrra greina, sérstaklega til stuðnings loðdýraræktinni sem hefur verið unnið að að byggja upp á skipulegan hátt og gefur góðar vonir. Árangurinn hefur orðið það góður hjá þeim sem þar hafa náð tökum á að góðir sauðfjárbændur með miklar afurðir segja tvímælalaust að þeir hafi betri afkomu af loðdýraræktinni en góðum sauðfjárbúskap. Er það vissulega mikils virði að hafa möguleika til að byggja slíkt upp við þær markaðsaðstæður sem við búum við í hinum hefðbundnu búgreinum. En vissulega er nauðsynlegt að horfa til fleiri átta og nýta alla möguleika. Við vitum enn heldur lítið um hvernig haganlegast er að koma fyrir fiskeldi, það þarf meiri rannsóknir og tilraunir þar, en vissulega vonast menn til að unnt verði að finna þar möguleika og ýmislegt er verið að reyna. Ég vil sérstaklega benda á að nú í sumar er gerð mjög merk tilraun hjá Laxeldisstöðinni í Kollafirði þar sem hraðalin voru seiði. Nú í vor, rúmlega ársgömul, voru þau komin upp í 5–700 g þyngd og verða síðan sett í nót út í fjörðinn og reynt að ná þeim upp í sláturstærð fyrir áramót þannig að þeim stafi ekki hætta þar af vetrarkulda. Ef slíkt væri hægt að gera víða í kringum landið er það aðferð sem ekki krefst mikilla fjárfestinga, eins og menn óttast eða horfur eru á að verði við sumar aðrar leiðir sem menn telja vænlegar í fiskeldi. Í Nd. var gerð breyting á 36. gr. þar sem kveðið var á um að ef ekki takast samningar um endurskoðun ákvæða um aðlögun búvöruframleiðslunnar að fjórum árum liðnum, eins og gert er ráð fyrir í 38. gr., skulu þau 4% sem gert er ráð fyrir árið 1990 haldast þangað til slík endurskoðun hefur tekið gildi. Í IX. kafla frv. er fjallað um vinnslu og sölu búvara og þar eru nokkrar breytingar frá núgildandi lögum um Framleiðsluráð þó að sömu stefnunni sé haldið. Þar er lögð áhersla á að hafa sem hagkvæmast skipulag til þess að tilkostnaði verði haldið í lágmarki. Þetta er ekki síst nauðsynlegt þegar búvöruframleiðslan dregst saman, en vissulega skapar það ýmsum vinnslustöðvum nokkurn vanda þar sem þær hafa verið miðaðar við að taka á móti meiri framleiðslu en verður. Við slíkar aðstæður er vitanlega enn þá brýnna að reyna að koma á hagkvæmari verkaskiptingu. Það er lagt meira í vald samtaka vinnslustöðvanna sjálfra í þessum kafla en í núgildandi lögum þar sem Framleiðsluráð sá að mestu eða öllu leyti um þá hlið. Vissulega virðist eðlilegt að vinnslustöðvarnar komi þar inn í þar sem þær hljóta að vera þar öllum hnútum best kunnugar. Í 1. mgr. 40. gr. er mörkuð sú stefna að byggingu og staðsetningu afurðastöðva skuli haga á þann hátt sem hagkvæmastur er fyrir heildarskipulag viðkomandi búgreinar. Þetta er sú stefnumörkun sem allir verða að hlíta og til þess að leggja meiri áherslu á þetta var í Nd. bætt aftan við þessa málsgr. að til þessarar stefnumörkunar skyldi tekið tillit við veitingu leyfa samkv. lögum um slátrun og mat sláturafurða nr. 30/1966. Í 52. gr. er gert ráð fyrir að Framleiðsluráð landbúnaðarins hætti rekstri Grænmetisverslunar landbúnaðarins frá og með 1. júní 1986, en hins vegar gert ráð fyrir að Samtökum kartöflu- og grænmetisframleiðenda verði gefinn kostur á að yfirtaka rekstur þess fyrirtækis og hafa þeir sýnt áhuga á því. Það hefur gefist vel í öðrum búgreinum að það séu framleiðendur sjálfir sem standa að rekstri vinnslustöðvanna og þess vegna virðist eðlilegt að þessi háttur verði á hafður, enda er það mjög undir samtökum bændanna sjálfra komi<) hvernig til tekst með verslun og dreifingu á þessum afurðum. Í X. kafla eru ýmis ákvæði þar sem kveðið er m. a. á um að settar skuli reglugerðir til að segja nánar til um framkvæmd á einstökum þáttum þessara laga. Í Nd. var gildistökuákvæði frv. frestað til 1. júlí þar sem nú er komið fram yfir 1. júní. Enn fremur var bætt þar inn bráðabirgðaákvæðum um breytingar á öðrum dagsetningum af sömu ástæðum og jafnframt að það Framleiðsluráð sem nú situr skuli halda stöðu sinni þangað til nýtt verður kosið á næsta aðalfundi Stéttarsambands bænda. Ég hef gert grein fyrir nokkrum aðalatriðum þessa frv. Komið hefur fram að það séu nokkuð skiptar skoðanir um frv. og þarf engan að undra það þar sem hér er um að ræða málaflokk sem kannske eru ólíkastar skoðanir um af öllum hér a. m. k. ef taka á mið af þeim umræðum sem farið hafa fram í þjóðfélaginu á undanförnum árum. En hér hefur verið reynt að fara þá leið sem væri hagkvæmust fyrir framleiðendur, neytendur og þjóðarbúið í heild. Eins og ég sagði áðan hefur Stéttarsamband bænda gert margvíslegar samþykktir um breytingar á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og á síðasta ári skipaði ég nefnd til að marka stefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins. Þessi nefnd var skipuð þremur fulltrúum Stéttarsambandsins og þremur frá Búnaðarfélagi Íslands og ráðuneytisstjórinn í landbrn. var formaður nefndarinnar. Þessi nefnd skilaði tillögum sem fjallað var um á síðasta aðalfundi Stéttarsambands bænda og hann gerði ályktun sem að mestu leyti var byggð á þeirri stefnumörkun sem í þeim kom fram. Þessi stefnumörkun og ýmsar aðrar samþykktir hafa fyrst og fremst verið lagðar til grundvallar við þá endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð sem fram kemur í þessu frv., en vissulega eru svo skiptar skoðanir um einstök önnur atriði þó menn séu sammála um meginstefnuna. Þegar drög höfðu verið samin að þessu frv. voru þau þegar lögð fyrir aukafund Stéttarsambands bænda sem fjallaði nokkuð um þau og kaus síðan nefnd til að halda áfram frekari athugun. Hún átti viðræður við þá sem höfðu unnið að samningu frv. áður en það var fært í endanlegan búning og margvíslegar ábendingar sem komu frá nefndinni voru teknar inn í frv. áður en það var lagt fram. Eftir að það kom til hv. landbn. Nd. hefur sú nefnd unnið mjög mikið að athugun frv. og fengið til viðræðu þá aðila sem óskað var eftir og óskuðu eftir viðræðum, og m. a. nefndina frá Stéttarsambandi bænda. Í Nd. lagði meiri hl. landbn. fram 15 eða 16 brtt. sem fyrst og fremst miðuðu að því að ganga til móts við þær tillögur sem komu frá Stéttarsambandinu. Ég tel því óhætt að fullyrða að í veigamestu atriðunum hafi verið komið þar til móts við það sem Stéttarsambandið setti fram. Ég vil að lokum láta í ljós þá ósk og vissu að þetta frv. megi verða til að hjálpa okkur að komast fram úr þeim erfiðleikum sem íslenskur landbúnaður tvímælalaust er nú í vegna þeirra aðstæðna sem hér hafa skapast. Ég tel að mjög mikilvægt sé að ekki dragist lengur að reyna að bregðast við þeim á besta hátt sem við getum. Það hefur sigið á ógæfuhliðina hvað varðar markaðsaðstæður á síðustu árum og verður ekki lengur dregið að gera þar öflugt átak og gera sér fyllilega grein fyrir þeim staðreyndum sem við blasa. Ég vænti þess að ég hafi drepið hér á helstu atriðin sem þetta frv. fjallar um þó vissulega væri hægt að halda lengi áfram ef allt ætti að tíunda. En ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. landbn. og 2. umr. og vænti þess að landbn. Ed. komist að þeirri niðurstöðu að hér sé um tvímælalausan ávinning fyrir íslenskan landbúnað að ræða.



Virðulegi forseti. Það má um þetta mál tala lengi, en ég veit svo sem ekki hverjum tilgangi það þjónar að teygja lopann mjög lengi hér á kvöldfundi. Ég mun þess vegna heldur stytta mál mitt. Þetta frv., sem nú er komið til okkar eftir umfjöllun í Nd., er mikið að vöxtum og ekki einfalt mál fyrir þá sem ekki eru innvígðir í alla leyndardóma landbúnaðarkerfisins að setja sig inn í þá í snarheitum. Framtakssemi hv. 11. landsk. þm., sem er formaður í landbn. hv. Ed., var slík að byrjað var að ræða þetta lítillega í landbn. og voru engar athugasemdir gerðar við það þó málið væri ekki komið til nefndar með formlegum hætti. Bjarni Guðmundsson aðstoðarmaður landbrh. kom á fund hjá landbn. og skýrði megindrætti frv. og fór yfir þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir. Það er öllum ljóst að það kerfi sem unnið er eftir í landbúnaðinum er meingallað á margan hátt og því þarf að breyta. Það hefur komið býsna skýrt í ljós á mjög mörgum sviðum. Meðal bænda er megn óánægja með kerfið. Hún er meðal neytenda líka. Óánægja bænda hefur m. a. verið að brjótast fram í stofnun sérgreinasambanda, sauðfjárbænda, kúabænda o. s. frv., þannig að það eru verulegar líkur á að skipulag bændasamtakanna sé kannske ekki að riðlast - ég vil ekki nota það orð - en a. m. k. að breytast, það er alveg ljóst. Það hafa verið miklar deilur um skipulag í landbúnaðarmálum, ádeilur á þetta kerfi, og hefur þar margt verið til nefnt. Við Alþfl.-menn höfum í áratugi, er mér óhætt að segja, þeir Alþfl.-menn meðtaldir sem sátu á þingi á undan okkur sem nú erum hér, bent á hversu bjagað þetta kerfi væri að ýmsu leyti. Það var fyrir margt löngu að dr. Gylfi Gíslason benti á að það yrði að takmarka búvöruframleiðsluna, ekki væri hægt að halda áfram þessari óheftu framleiðslustefnu. Hann benti á þetta og studdi þessa sína ábendingu gildum rökum. Hvernig var brugðist við? Jú, allt hét þetta fjandskapur við bændur. Þegar ég var að stíga mín fyrstu skref í stjórnmálum minnist ég framboðsfundar sem haldinn var að Logalandi í Borgarfirði, það er heldur óskemmtileg mynd í minningunni, þar sem ég gerði grein fyrir gagnrýni á stefnuna í landbúnaði. Því var mætt með hrópum, frammíköllum, stappi. Þetta var skipulagt af pólitískum andstæðingum. Ég man að Guðmundur heitinn Hagalín rithöfundur var á þessum fundi og tók þannig til orða eftir fundinn að sárt væri til þess að vita ef það væri blómi borgfirskrar bændamenningar sem þannig hefði svarað gagnrýni. En það var auðvitað ekki. En allri gagnrýni okkar á þetta kerfi hefur verið svarað þannig: Alþfl, fjandskapast við bændur. - Það er auðvitað reginmisskilningur. Þetta kerfi hefur komið illa við bændur og komið betur og betur í ljós með hverju árinu hve illa þetta kerfi kemur við bændastéttina. Ég hygg t. d. að það sé alveg staðreynd, þó að ég hafi ekki aðgang að slíkum upplýsingum, að fjárhagsstaða bænda sé lakari nú en kannske nokkurn tíma áður, skuldir þeirra við lánastofnanir, reikningsstaða þeirra við kaupfélögin. Ég held að þetta sé lakara en áður. En á sama tíma og hagur bænda hefur hríðversnað er eins og milliliðafyrirtækin, vinnslustöðvarnar, blómstri betur en nokkru sinni fyrr. Sjáum Mjólkursamsöluna í Reykjavík sem er að byggja stórhýsi fyrir mörg hundruð milljónir króna og hefur ekkert fé tekið að láni - eða hafði ekki síðast þegar ég vissi. Hér við Hótel Sögu, eign bændasamtakanna, rís mikil viðbygging. Manni sýnist ekki að seðlaskortur standi þar framkvæmdum neitt fyrir þrifum. Nú skal ekkert haft á móti því að byggð séu hótel hér í borginni. Á því er þörf og á því er m. a. s. nauðsyn nú í sumar. Mér er sagt að ferðamenn fái ekki inni í Reykjavík fleiri en þegar hafa beðist gistingar. En annars vegar sígur á ógæfuhliðina fyrir bændum og búaliði, hins vegar eru fyrirtækin, sem sögð eru eign bænda, að springa úr þenslu og virðast hafa fúlgur fjár úr að spila. Það er sjálfsagt ýmislegt í þessu frv. sem horfir til nokkurra bóta. Ég skal viðurkenna að ég hef ekki lesið það frá orði til orðs allt saman, eins og auðvitað ætti að gera. Við höfum verið uppteknir við önnur mál í hv. Ed. að undanförnu. En ég mun auðvitað gera það. Ég sé hér t. d. að að draga á úr útflutningsbótunum skv. 36. gr. í áföngum á ákveðnu tímabili. Þetta er tillaga sem við Alþfl.-menn höfum flutt hér árum saman, ekki endilega þessar tölur og ártöl heldur sú hugmynd að dregið sé úr útflutningsbótunum í þrepum þannig að við hættum að greiða með mat ofan í útlendinga. En ekki fæ ég skilið hvers vegna ekki er breytt reglum í sambandi við útreikning á heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar. Hér segir að það skuli miðað við afurðir nautgripa, sauðfjár, hrossa, svína og alifugla, svo og garðávexti, gróðurhúsaframleiðslu og afurðir hlunninda. - Afurðir hlunninda. Hvað þýðir þetta? Ef leitað er skýringa í skýrslum við frv. þýðir þetta að til búvöruframleiðslunnar telst rekaviður sem nýttur er og berst hér á land frá Síberíu eða guð má vita hvaðan. Og þetta þýðir að laxveiðileyfi eru tekin þarna með. Slíkt kemur málinu ekkert við. Æðardúnn kemur þessu máli ekkert við. Það á auðvitað að miða við framleiðslu þeirra afurða sem fluttar eru út. Það er einföld og augljós reikniregla. Hins vegar kemur fram í skýringum við 36. gr. sömuleiðis að ekki er gert ráð fyrir að afurðir „alifiska“, eins og hér er orðað, þ. e. framleiðsla fiskeldisstöðva, séu teknar með við útreikning útflutningsbóta, gagnstætt tekjum af veiddum vatnafiski og veiðileyfum. Hver er munurinn? Hvers vegna er þessi greinarmunur gerður á? Þetta eru heldur vitlausar reglur, sýnist mér. En í heild er lækkun á útflutningsbótunum góðra gjalda verð. Þetta er það sem við Alþfl.-menn höfum flutt tillögur um ár eftir ár. En reikningsgrundvöllurinn er út í hött, að ekki sé meira sagt. Í sambandi við útflutningsbæturnar og útflutninginn er það auðvitað sorgleg staðreynd hversu slaklega, að mínum dómi, hefur verið unnið að því að kynna íslenskt lambakjöt erlendis, skapa því sess sem lostæti, eins og það er. Það er raunar ákaflega lítið gert fyrir þessa vöru á innanlandsmarkaði líka til að fá fólk til að neyta aukins kjöts, en ég er sannfærður um að það er mikil nauðsyn núna vegna þess að ég held það hljóti að hlaðast upp miklar birgðir af lambakjöti. Ég fer stundum í kjötbúðir og kaupi þar í matinn. Verðhlutföllin milli kjúklinga, nautakjöts, svínakjöts og lambakjöts eru orðin lambakjötinu mjög í óhag. Það segir sig sjálft að það hlýtur að koma niður á sölunni. Úti í verslun í Austurstræti var í dag nautakjöt selt fyrir 198 kr. kg. Ég sá ekki betur en lambakjöt væri á boðstólum í sama kjötborði sem kostaði 398 kr. kg. Ég man ekki lengur hvað það var, en það voru dýrari partarnir af skepnunni. En þarna munar 200 kr. á kílói. Auðvitað hefur þetta áhrif á innkaupin. Kjúklingar eru ódýrari en lambakjöt og ég hef grun um að svínakjöt sé kannske á viðlíka verði nú. En hér er ekkert gert eða ákaflega lítið til að auka söluna á lambakjötinu. Mér er kunnugt um að t. d. kjúklingabændur fóru þá leið til að auka söluna á sinni framleiðstu að þeir keyptu ofna til að steikja kjúklinga, fóru með þá í kjötverslanir og komu þeim þar fyrir í samráði við kaupmenn. Þetta hefur aukið söluna mjög verulega, sagði mér kjúklingabóndi einn fyrir fáeinum dögum. Varðandi lambakjötið eru menn vanir því að þeir fá allt borgað. Það skiptir engu máli. Ríkið er ábyrgt fyrir öllu saman alveg eins og varðandi útflutninginn. Ég sé að hv. þm. Stefán Benediktsson hefur flutt brtt. samhljóða tillögu Guðmundar Einarssonar í Nd. um að þeim sem annast sölu á útfluttum landbúnaðarvörum sé ekki heimilt að taka meiri sölulaun en 2% af söluverðmæti. Ég mun styðja þessa tillögu. Ég hef að vísu einhverjar efasemdir um að það eigi að miða við 2%, en þessi hugmynd er rétt. Við fengum upplýsingar í vetur um útflutning á niðurgreiddum búvörum. Það kom í ljós að það hefur ekki verið gætt ýtrustu hagkvæmni að öllu leyti kannske að því er varðar útboð á flutningunum. Ég ætla ekki að fara að rifja þá sögu upp né þá döpru staðreynd að hæstv. landbrh. höfðu verið gefnar rangar upplýsingar af þeim aðilum sem annast hafa þennan útflutning. Ég veit að honum gekk það ekki til að segja annað en það sem satt er og rétt, en þeir sem hann óskaði svara hjá gáfu honum einfaldlega rangar upplýsingar um að útboð á þessum flutningum hefðu átt sér stað. Þegar nánar var eftir leitað kom í ljós að þessi útboð höfðu aldrei átt sér stað, enda er það ekki háttur einokunarfyrirtækja að leita fyrir sér um hagstæð kjör með þeim hætti. Yfir öllu landbúnaðarkerfinu situr Samband ísl. samvinnufélaga með sína mörgu arma í allar áttir og hefur alls staðar tök - og það sem meira er: hefur tögl og hagldir í kerfinu. Í gær var ég að tala um það í þessum ræðustól og vitna í blaðafregnir um að hugsanlega færi Sambandið út í rekstur útvarpsstöðva. Ég veit ekki hvort þm. hlustuðu á fréttir útvarps og sjónvarps í kvöld. Það var samþykkt á aðalfundi SÍS að gera það, í samráði við fleiri samtök hugsanlega. Það hefur þá verið nákvæmlega rétt, sem mér rataðist á munn í þessum ræðustól í gær, að þegar þm. Framsfl. sögðu já við atkvgr. um útvarpslagafrv. hugsuðu þeir: SÍS. Það sannast í dag að þetta, sem ég sagði í gær og var ekki viss um að væri rétt, er rétt. Það var ekki staðfest í gær að Samband ísl. samvinnufélaga hygðist reisa keðju útvarpsstöðva um land allt. Hins vegar liggur ljóst fyrir núna að þeir munu ætla sér að gera það. Ég vona þeirra vegna að það verði enginn framsóknarsvipur á því útvarpi, að það verði svolítið skemmtilegt útvarp. Það getur kannske orðið. En ég held að þarna hafi menn ekki sinnt kynningu eða - ég veigra mér hálfpartinn við að taka mér það orð í munn sem notað hefur verið í löggjöf í vetur - „markaðsfærslu“. - Það er eitthvert skelfilegasta orð sem ég hef lengi séð. Ég veit ekki hvert á að færa markaðinn. - Þessu hefur ekki verið sinnt. Það er leynt og ljóst komið í veg fyrir að einstaklingar geti stundað útflutning á lambakjöti vegna þess að hagsmunir Sambandsins bjóða að þetta sé eins og það er, “status quo“, óbreytt kerfi. En ef duglegir einstaklingar fengju þarna að spreyta sig og væri ekki sagt að það. væri ekki til kjöt í landinu þegar þeir ætla að fara að flytja út held ég að þarna mundi verða breyting á. Ég sagði, virðulegi forseti, að ég ætlaði ekki að tala mjög lengi. Ég sé að það teygist úr þessu, en ég tel ástæðulaust að við séum að ræða þetta mál fram á nótt. Þó á ég nokkur orð ósögð enn. Nú á að setja kjúklingaframleiðslu og svínakjötsframleiðslu og allt þetta undir Framleiðsluráð. Sem sagt: þar sem hin frjálsa samkeppni ríkir enn á að uppræta hana. Það væri nær, held ég, að auka eitthvað frekar frelsið. Það er alveg ljóst að neytendur hafa notið hags af því að kjúklingakjöt, svínakjöt og egg eru ekki undir landbúnaðarkerfinu. Ég er alveg sannfærður um að verðið á öllum þessum vörum væri miklum mun hærra í dag ef þetta væri undir alræðiskápu kerfisins. En þetta gefst auðvitað tækifæri til að athuga þegar málið kemur til nefndar. Við þm. Vesturl. höfum fengið ýmsar athugasemdir við þetta frv. Það er ljóst að það er mikill ágreiningur um málið. Bændur setja sig á móti mjög mörgum atriðum í frv. Ég tek ekki undir allar þær athugasemdir sem hafa komið frá bændum. Ég er ósammála mörgum þeirra. Hins vegar kann að vera, og ég tel mjög líklegt, ég hef ekki haft tækifæri til að fara svo gaumgæfilega ofan í saumana á þessu máli, að sumar þeirra athugasemda eigi nokkurn rétt á sér. Þm. Vesturl. hafa fengið bréf frá aðalfundi Búnaðarsambands Dalamanna, sem haldinn var 6. maí, þar sem er skorað á þm. Vesturl. að fylgja eftir brtt. Stéttarsambands bænda við frv. að framleiðsluráðslögum er málið kemur til afgreiðslu á þingi, með leyfi forseta, „svo tryggt sé að sjónarmið Stéttarsambandsins nái fram að ganga við afgreiðslu málsins.“ Ég er ekkert viss um að öll sjónarmið Stéttarsambandsins eigi að ná fram að ganga í þessu máli. Við höfum líka, þm. Vesturl., fengið langan lista frá formanni Búnaðarsambands Vesturlands. Eftir viðræður við landbn. Nd. 30. maí höfum við fengið lista frá Guðbjarti Gunnarssyni með tíu atriðum sem þeir gera athugasemdir við. Ég er ekki sammála öllu þessu, en mér finnst hins vegar sjálfsagt að það sé skoðað og hlustað á þeirra rök. Mér dettur samt ekki í hug að segja að það eigi að taka tillit til allra þessara athugasemda og ganga að þeim orðalaust. Ég get alls ekki tekið undir það. Í hv. Nd. lagði formaður Alþfl. til meðan þetta mál var til umræðu að því yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég get vel hugsað mér að hafa sama háttinn á í hv. Ed. þegar kemur að afgreiðslu málsins, en mun kannske gera það með öðru orðalagi en segir í þessari rökstuddu dagskrá. Ég áskil mér a. m. k. rétt til að breyta því. Í nál. meiri hl. landbn. Nd., sem ég hef lesið með mikilli athygli, kemur í rauninni ákaflega lítið fram og mér finnst billega sloppið hjá nefndinni, ef nota má það orðalag, að segja hér, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði um málið vítt og breitt og komu fram skiptar skoðanir, bæði frá gestum nefndarinnar og eins nm.“ Það hefði kannske verið áhugavert fyrir okkur, sem ætlað er að afgreiða þetta á mjög skömmum tíma, að fá eitthvað aðeins meira að vita um þennan ágreining. Ég hef í kvöld verið að skoða brtt. sem hv. 2. þm. Austurl. vék að áðan. Ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. landbrh., sem hlýtur að verða fyrir svörum þar sem ég get ekki átt orðastað við formann landbn. Nd. í Ed., að ég sé ekki hvaða tilgangi sumar þessar brtt. þjóna. Ég skoðaði sérstaklega og áttaði mig ekki alveg á við hvaða rök brtt. við 30. gr. styðjast. Í inngangsmgr. þessarar greinar stendur: „er landbrh. heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir“. en í brtt. eru felld niður orðin „heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir“. Ég fór að athuga þetta vegna þess að mér sýndist setningin ekki geta staðið þannig. Þá kemur í ljós að þessi heimildarmeining, sem er hér, er flutt í greinarnar hverja fyrir sig. Að vísu er þarna blæbrigðamunur; ,.rétt að leita eftir samningum“, „heimilt að ákveða“ eða „heimilt að gera eftirtaldar ráðstafanir". Ég sé ekki annað en að þetta sé gjörsamlega marklaus og tilgangslaus breyting og kannske verið sett á blað til þess eins að geta gert dálítið áberandi margar brtt.. haft þær 16 eins og hér er. Ég sé ekki að þetta skipti nokkru sköpuðu máli í sambandi við þetta frv. Fleiri brtt. eru hér. Ég sé að sveppir eru felldir inn í leyfakerfið varðandi innflutning. Það er sjálfsagt gert til að vernda íslenska svepparæktendur. Þá eru hér ákvæði um að Framleiðsluráð landbúnaðarins hætti rekstri Grænmetisverslunar landbúnaðarins frá og með 1. júní 1986. Í þessari hv. deild urðu töluvert miklar umræður um það fyrirtæki fyrir 13 mánuðum eða svo. Þetta er hálfgert huldufyrirtæki að mér hefur fundist. Það virðist óljóst hver á það og því virðist ekki gert að greiða sams konar opinber gjöld og öðrum fyrirtækjum sem stunda slíka sölu. En það verður að segjast samt eins og er að í 52. gr. er einungis talað um yfirtöku á rekstri fyrirtækisins, sölu og leigu á eignum þess og að hið nýja fyrirtæki gefi fastráðnu starfsfólki kost á sambærilegum störfum o. s. frv. Hver selur hverjum? Hvert fer söluverðmætið ef selt verður Gullaugað fræga sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson skýrði þetta hús á sínum tíma í Morgunblaðinu og nafnið hefur enst býsna vel? Hver selur hverjum? Fer söluhagnaðurinn í ríkissjóð? Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er hér í deildinni, en ég hugsa að hann yrði kampakátur ef þessi söluhagnaður rynni til hans. Ég held að nauðsynlegt sé að fá frekari skýringar á þessu. En allar eru þessar brtt. afskaplega ómerkilegar og lítilvægar, sýnist mér. Ég held ég fari að stytta mál mitt, virðulegi forseti. Ég áskil mér rétt til að koma inn í þessa umr. aftur þegar málið kemur úr nefnd. Ég á raunar sæti í hv. landbn. Ed. og hef þar tækifæri til að fylgjast með málinu. Formaður hefur boðað fund í þeirri nefnd á þriðjudagsmorgun. Hins vegar er það til helberrar háðungar að okkur skuli ætlaður svo skammur tími til að fjalla um svo flókið og mikið mál. Málið kemur til okkar á kvöldfundi 14. júní og ég sé ekki betur en, ef það verður ofan á sem menn eru að tala um þinglok, að okkur sé þá ætlað að afgreiða þetta mál á miðvikudaginn. Það verður að viðurkenna að þetta mál fær þá nánast enga athugun í hv. Ed. hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Lagt er ofurkapp á það af hálfu ríkisstj. að þetta mál verði afgreitt. Þeir hafa sagt það mjög skýrum orðum, forsrh. og formaður Sjálfstfl., í samtölum þingflokksformanna og forseta í samningaviðræðum okkar við forsrh. um lok þinghaldsins að þetta mál verði að afgreiða. Mér væri hugnanlegra að við sætum hérna heldur lengur þannig að Ed. gerði meira en að stimpla frv. eins og það kemur frá Nd. og afgreiða það nánast án allrar skoðunar. Það var ekki skemmtilegt í gær þegar verið var að afgreiða útvarpslögin með öllum þeim göllum sem á þeim eru. Það er kannske í dag að menn fást til að viðurkenna, eftir að spennunni og offorsinu linnir, að líklega verði nauðsynlegt að endurskoða lögin á haustdögum áður en þau taka gildi. Mér heyrist það ekki vera fjarri huga sumra manna, enda er augljóst að þau fá ekki staðist. Þetta er rugllöggjöf. Það eru ruglákvæði í mörgum greinum þarna sem eru hvorki skiljanleg né fá staðist. Ég er ekki að segja að það gildi um þetta frv., en ég held að landbn. og Ed. verði að fá að taka þann tíma til umfjöllunar þessa máls sem þm. telja sig þurfa, fá umsagnir, heyra sjónarmið. Það er alveg ljóst að það eru gífurlega skiptar skoðanir um þetta. Hæstv. forsrh. kom inn á það í ræðu einhvern tíma um daginn og vildi lítið hlusta á bændur í þeim efnum. Það er sjálfsagt rétt hjá honum og ég get tekið undir það að sumar þær kröfur sem bændur gera í sambandi við frv. eiga ekki rétt á sér og eru ekki skynsamlegar. En hvað sem öllu líður held ég að þetta mál verði ekki afgreitt á einum fundi hjá landbn. Það held ég að væri alger ofætlun að ætlast til þess og í rauninni mun ég ekki taka neinn þátt í afgreiðslu þessa máls vegna þess að ég tel að það beri að með þeim hætti að það verði að fá meiri athugun en tími er til núna. Ég sé ekki að það séu hundrað í hættunni þó að málið bíði til haustsins og þá yrði reynt að skapa meiri frið um það. Mér heyrist að það sé bannsettur ófriður um þetta mál hjá öllum sem málið snertir. Það er aldrei til góðs. Það er til bölvunar og gott ef hægt er að komast hjá slíku. Auðvitað verða menn aldrei á eitt sáttir um allt í þessum efnum frekar en öðrum. Ég legg áherslu á að skynsamlegast væri að láta þetta mál bíða og sjá hvort ekki er hægt að sætta menn betur í málinu.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki tala lengi. Ég hef eins og aðrir hvorki haft geð í mér né allt of mikinn tíma til að kynna mér efni frv. og hef því sannast sagna ekki mikið að segja í þessari umr. a. m. k. um frv. í einstökum liðum, enda ekki sá hluti umr. hér í gangi. Mér finnst reyndar nokkuð táknrænt að eitt þeirra þskj. sem fylgir þessu frv. hingað til Ed. ber töluna 1262. Þá gengu Íslendingar Noregskonungi á hönd. Ég held nefnilega að höfuðgalli þessa frv. liggi ekki endilega beint í þessu frv. heldur í sögu og þróun þessara mála. Með brbl. og lagasamþykktinni 1934 afsöluðu bændur sér frjálsum samningsrétti sem þegnar þessa lands og afkoma þeirra varð að ákvörðun opinberra aðila, auðvitað með íhlutun og þátttöku samtaka bænda, en bændasamtökin hafa síðan ekki haft og reyndar ekki viljað hafa þann rétt að knýja sín hagsmunamál í gegn með öðrum hætti en með stuðningi ríkisstj. og stjórnmálaflokka og löggjöf. Og hvernig er svo málefnum bænda komið í dag? Hv. 5. landsk. þm. lýsti því nokkuð áðan, og ég held að hann fari ekki mjög langt frá sannleikanum, að þó að framfarir hafi orðið í landbúnaði og þó að auðvitað horfi allt öðruvísi við á býlum en fyrir kannske 50 árum er fjárhagsleg staða bænda mjög slæm. Ég held að það felist í því að þeir eru sumpart í góðri trú og sumpart kannske hjálparlausir vegna þess að ég álít að Stéttarsamband bænda og Búnaðarþing séu ekki til þess bær að halda gersamlega á hagsmunum bænda þeim til heilla. Ég held að þau samtök horfi oft til annarra átta en eingöngu til bænda. Því er staða bænda orðin þannig að þeir skrimta og þeir fá að skrimta, en aðallega fá þeir þó að skrimta til að halda úti ákveðnum aðilum í þessari keðju framleiðslunnar sem hafa allt sitt á þurru, eins og sagt hefur verið. Þar á ég við afurðasölu og úrvinnslugreinar þessa iðnaðar. Ég skil að því leyti allar þær athugasemdir sem komið hafa fram frá samtökum bænda í þessu máli. Þegar enn einu sinni er verið að breyta framleiðsluráðslögunum verða þeir - eðlilega - hræddir um sinn hag rétt eina ferðina og geta kannske lítið að gert vegna þess, eins og ég sagði, að þetta er orðið svo innmúrað skipulag, sem þeir búa orðið við, þetta afsal samningsréttar, að þeir treysta sér ekki að breyta því í höfuðatriðum heldur reyna að klóra í bakkann. Til að mynda geta menn skemmt sér við - það er þó kannske einum of djúpt í árinni tekið að segja „skemmt sér við“ því frv. er ekki neinn skemmtilestur - að lesa 19. gr. frv. um verðmiðlun. „Verðmiðlun á búvörum skal haga þannig að afurðastöðvum sé gert kleift að greiða framleiðendum sama verð fyrir sams konar búvörur.“ Þetta er afskaplega sakleysisleg setning. Síðan skal innheimta verðmiðlunargjald af þeim búvörum og þar fram eftir götunum. Í c-lið sömu greinar segir, með leyfi virðulegs forseta, að þetta sé allt saman gert „til þess að jafna aðstöðu afurðastöðvanna til að koma framleiðsluvörum sínum á markað,“ þ. e. að staðsetning þessara stöðva á ekki að skipta neinu máli fyrir rekstur þeirra. Þá segir í d-lið: „Til þess að greiða nauðsynlega flutninga á milli svæða þar sem vöntun kann að vera á einstökum atriðum.“ „Ég álít að sá hugsunarháttur sem fram kemur t. d. í 19. gr. stangist gersamlega á við þann hugsunarhátt sem gefið er í skyn að þetta frv. eigi að stuðla að. Þetta frv. á að stuðla að rosalega miklu. Þar segir í 40. gr.: „Byggingu og staðsetningu afurðastöðva skal haga á þann hátt sem hagkvæmastur er fyrir heildarskipulag viðkomandi búgreina,“ þ. e. með skipulagi því sem þessu frv. er fyrirhugað að fullnægja eiga afurðastöðvar að vera staðsettar þannig að þær séu sem hagkvæmastar fyrir heildarskipulag viðkomandi búgreina, en síðan á að bæta úr þeim slysum sem verða við þetta ágæta og hagkvæma heildarskipulag með því að með 19. gr. verður hagkvæmni staðsetningarinnar að aukaatriði vegna þess að þeir fá óhagkvæmnina bætta skv. þessum lögum. Ég tel að þetta eina atriði, sem ég gríp niður í, sé mjög táknrænt fyrir stöðu bænda annars vegar og neytenda hins vegar sem einnig hefur verið minnst á í umr. og þess vegna óþarft að fara að gera mikið mál úr því. Þeirra sjónarmið og þar með hagsmunir voru lítið skoðuð bæði við samningu þessa frv. og afgreiðslu þess, en þó má ítreka þá spurningu, sem fram hefur komið í sambandi við breytingar á greiðslum til bænda, þ. e. í VI. kaflanum, hvernig eigi að standa skil á þessu og hvað kostar ríkið að uppfylla ákvæði 28. og 29. gr. Eins er í 36. og 37. gr. gert ráð fyrir ákveðnum lækkandi framlögum til útflutningsbóta annars vegar og hins vegar framlögum til að mæta áhrifum samdráttar í framleiðslu mjólkur og sauðfjárafurða. Það væri gott að fá upplýst - ég á á ekki sæti í landbn. - hvaða upphæðir menn áætla að hér sé um að ræða á árinu 1986 þar sem annars vegar er gert ráð fyrir hámarki útflutningsbóta um 7% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar og 2% framlagi til að mæta áhrifum samdráttar af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar. Eftir að hafa lesið lögin yfir þá kemur maður á bls. 17 að grg. Þar segir: „Grundvöllinn að starfi hópsins,“ það er hópurinn sem samdi þessi lög, „er m. a. að finna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar frá 26. maí 1983, en þar segir svo um stefnumörkun varðandi landbúnað.“ Ég hirði ekki um að lesa allt það sem þar segir, virðulegi forseti, en með leyfi forseta vil ég lesa hér tölulið 1, 2 og 3 í grein 3.2.: „Lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins verði endurskoðuð meðal annars með tilliti til eftirfarandi atriða: 1) Skipulagningar búvöruframleiðslunnar eftir héruðum eða framleiðslusvæðum, þar sem tekið er tillit til framleiðsluskilyrða, markaða, landgæða og hóflegrar landnýtingar.“ Þegar ég las þetta á sínum tíma í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. hélt ég að hér væri verið að höfða til hugsunar sem skotið hefur öðru hvoru upp kollinum m. a. hjá byggða- og áætlunardeild Framkvæmdastofnunar og þar komist held ég m. a. s. á þrykk, um að menn gerðu á vissan hátt upp á milli svæða á þessu landi í þeim skilningi hvort eitt landsvæði hentaði betur til sauðfjárframleiðslu en annað og annað landsvæði betur til mjólkurframleiðslu en hitt og að hér ætti að skoða og skipuleggja búvöruframleiðslu með tilliti til þessara atriða. Ég sé ekki að það komi fram í þessu frv. Nú kann vel að vera að þessi minn skilningur byggist á misskilningi og þá bið ég um að hann sé leiðréttur. „2. Breytinga á verðlagningarkerfinu.“ - Það verður reyndar ekki annað sagt en að breytingar hafi verið gerðar á verðlagningarkerfinu í ýmislegum framkvæmdaatriðum, en ég held að þær breytingar nái ekki til neinna grundvallarbreytinga á verðlagningarkerfinu, heldur má frekar kalla þetta úrbætur. „3. Meiri hagkvæmni í verslun með garðávexti.“ Það kann að vera að menn telji að það felist í því að hætta rekstri Grænmetisverslunar ríkisins. Þá er liður 3.3.: „Lögð verði áhersla á nýjungar í vinnslu og sölustarfsemi landbúnaðarafurða og hagræðingu til að draga úr vinnslu- og dreifingarkostnaði. 3.4. Nýjar búgreinar, svo sem loðdýrarækt, fiskeldi o. fl. verði efldar og stærri hluti fjárveitinga til landbúnaðar renni til þeirra. 3.5. Með þessum og öðrum nauðsynlegum ráðstöfunum verði unnið gegn byggðaröskun og hagur bændastéttarinnar tryggður.“ Svo stór voru þau orð. Ég verð að viðurkenna að eftir að hafa lesið þessi markmið fæ ég ekki séð að frv. skili þessum markmiðum að öðru leyti en því að það er minnst á þessa hluti hérna, en ég fæ ekki séð á samanburði frv. við það gamla, núgildandi, þá gífurlegu áherslubreytingu sem mætti ætla að ætti að vera að finna eftir þá markmiðasetningu sem segir frá í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar frá 26. maí 1983. Þannig held ég að þetta frv. fullnægi ekki heldur tilsettum upphaflegum markmiðum. Ég mætti kannske, með leyfi virðulegs forseta, kynna brtt. sem hér hefur verið dreift, en reyndar er ekki búið að taka formlega á dagskrá. Hún er við þetta frv. Hún var upphaflega flutt á síðasta þingi og var þá við 12. gr. þágildandi laga. Með því að í frv. er ekki gert ráð fyrir sömu afskiptum Framleiðsluráðs af öllum þáttum þessarar starfsemi átti ég sannast sagna í nokkrum vanda með tillgr., en sá það ráð einna best að skjóta henni inn á eftir 57. gr. Þar komi þá ný grein er orðist svo: „Þeim, sem annast sölu á útfluttum landbúnaðarvörum, er ekki heimilt að taka meira í sölulaun en sem nemur 2% af söluverðmæti þeirra.“ Mönnum er kunnugt að hingað til hafa menn tekið sölulaun sín af svokölluðu útflutningsverðmæti, sem er söluverðmæti plús uppbætur, en í þannig fyrirkomulagi felst engin hvatning til söluaðila að reyna að ná sem hagstæðu verði erlendis, þar sem hann fær alltaf sinn skerf hvað sem á dynur. Ég er ekki alveg sammála hv. 5. landsk. þm. um að þetta eigi hugsanlega að vera hærri prósenta. Með því að halda þessari prósentu þetta lágri og þá í samræmi við algenga þóknunarprósentu við sölu fjármuna sé ég í því felast ákveðna hvatningu til söluaðila að reyna að ná sem allra hagstæðustu verði erlendis fyrir útfluttar landbúnaðarafurðir.



Virðulegi forseti. Þar sem ég á ekki sæti í hv. landbn., sem þetta mál fær til meðferðar, vildi ég með örfáum orðum láta mína skoðun í ljós á þessu mjög svo veigamikla máli, vandasama máli eins og hér hefur komið fram. Þetta mál er vissulega búið að vera í brennidepli alllengi og raunar vissu menn miklu lengur hvað til stóð. Ég álít að það sé alger fyrirsláttur að þetta hafi komið mönnum alveg í opna skjöldu og að undirbúningur hafi ekki verið sem bestur að því leyti. Ég læt það ekki mikið á mig fá þó ýmsir telji að hafi verið fram hjá sér gengið við samningu þessa frv. Kynning á slíku máli er mjög vandasöm og stundum ekki til góðs fyrir framgang mála þar sem mjög auðvelt er að misskilja og snúa út úr. Og að sjálfsögðu eiga bændur ekki einir um að véla. Í hinu svokallaða septembersamkomulagi formanna stjórnarflokkanna voru lagðar línur sem endurspeglast í frv. sem hér er til meðferðar. Auðvitað ber frv. merki málamiðlunar, en ég verð að segja að mér finnst það furðu gott miðað við aðstæður. Sú nefnd sem það samdi eða sá hópur manna hefur unnið gott starf og náð furðulega góðu samkomulagi og sanngjörnu. Það er ekki hægt að fara nákvæmlega út í frv., en það má segja frá mínum sjónarhóli að helstu stefnumótandi atriði séu af þrennum toga. Það er þá í fyrsta lagi að afurðarstöðvar, mjólkurbú, sláturhús og þess háttar, skulu kaupa og því sem næst staðgreiða afurðir af bændum á grundvallarverði sem ákveðið er í samræmi við tilkostnað. Skipting landsins í sölusvæði verður að nokkru leyti lögð niður og búvöruverð til neytenda háð almennum verðlagsákvæðum. Í öðru lagi verður útflutningsbótum hagað þannig að árið 1990 verða þær ekki nema sem svarar 4% heildarframleiðslunnar. Það fé sem hingað til hefur verið notað til útflutningsbóta verður veitt til eflingar nýrra búgreina fyrst og fremst. Það er ýmsum vissulega mikill þyrnir í augum að það skuli ekki eiga að afnema útflutningsbætur með öllu. En sé málið skoðað öfgalaust þýða þessi 4% í rauninni ekki annað en að ætíð séu til í landinu mjólkurafurðir og kjöt sem svara til ca. þriggja vikna neyslu okkar sjálfra. Nær finnst mér varla hægt að komast því markmiði að þessar afurðir svari til innanlandsneyslu. Þess má geta að ört vaxandi ferðamannastraumur gæti líka leitt til þess að búvöruframleiðslan yrði komin í jafnvægi fyrr en ætlað er. Við skulum venja ferðamennina á dæmigert íslenskt góðgæti, þ. e. lambakjöt og skyr og fisk náttúrlega, en það er öruggt að þeir fá bæði betri kjúklinga, betra svínakjöt og betri pakkasúpur heima hjá sér. Þriðja atriðið, sem mér finnst markverðast í þessu frv., er það skref sem stigið er til að losa um innflutning á landbúnaðarvörum og einkaréttur Grænmetisverslunar landbúnaðarins er afnuminn. Að vísu verður búvöruflutningur enn þá háður leyfum og því að innlend framleiðsla fullnægi ekki neysluþörfinni. Auðvitað hefðu sumir ýtrustu frjálshyggjumenn viljað ganga enn lengra, en ég tel að þetta sé nóg í bili, enda er verslun með landbúnaðarvöru víðast hvar í heiminum háð þessum skilyrðum. Það er auðvitað margt fleira markvert í þessu frv. og mér finnst það allt í frjálsræðisátt. Það er vissulega dregin burst úr nefi Framleiðsluráðs landbúnaðarins og völdin færð samtökum bænda undir yfirstjórn ráðh. Um það voru nokkur átök eins og menn hafa orðið varir við, en ég tel að það mál sé komið í örugga höfn. Ég get tekið undir það, og mér er nær að halda að það sé rétt, að sauðfjárbændur séu tekjulægsta stétt landsins. Sauðfjárbændur með lítil bú hafa ekki nálægt því verkamannalaun til að lifa af. Hér er í flestum tilfellum um að ræða eldra fólk sem gerir bókstaflega engar kröfur og eyðir engu. Þessum búum hlýtur að fækka á næstu árum. Ég minnist þess að Halldór heitinn Pálsson sagi einhvern tíma að bændum hefði fækkað um tvo á viku allan þann tíma síðan hann fór að fylgjast með. Það er einfaldlega vegna þess að meðalaldur bænda er orðinn nokkuð hár og það að byggja nýbýli nú með öllum byggingum og bústofni er einfaldlega orðið allt of dýrt. Það getur ekki með nokkru móti borið sig. Ég veit dæmi um nýbýli þar sem skuldirnar eru nú um 30 millj. kr., en árstekjur brúttó voru um 3 milljónir. Það dæmi getur aldrei gengið upp. Það sjá allir. Ef þessi þróun, sem Halldór heitinn Pálsson hafði fylgst með, gengur eftir er hætt við að byggðaröskun gæti orðið óæskilega mikil. Það má svo sem segja að í ýmsum harðbýlum og afskekktum byggðarlögum hljóti fyrr eða síðar að verða að hætta búskap, en ef við teljum skynsamlegt að halda byggð í einhverju jafnvægi og nýta landið allt hljótum við að vilja hafa hönd í bagga með þeirri byggðaþróun. Ég var að lesa um daginn samþykktir landsfundar Sjálfstfl. frá 1948. Þar er lýst miklum áhyggjum af fólksflótta úr sveitunum og samdrætti í landbúnaði og margt af því sem þar var sagt árið 1948 gæti verið úr ræðum manna við þessar umr. Þá var bölsýni og þar voru útfararstef bændastéttarinnar kveðin. Þessar 37 ára gömlu samþykktir bera með sér svipaðan ugg og hér hefur verið látinn í ljós um að samdráttur í landbúnaði mundi leiða til hins versta ófagnaðar. Við þekkjum nú allir, sem fylgst höfum með síðan, hvað gerst hefur. Það er hætt við því að þeir sem stóðu að samþykki árið 1948 hefðu ekki viljað hugsa þá hugsun til enda ef þeir hefðu hugsað sér þann bændafjölda sem nú sér okkur fyrir öllum landbúnaðarafurðum sem við þurfum á að halda og meira til. Ég sagði áðan að byggðaþróun gæti orðið óæskileg eða stjórnlaus, skipulagslaus og óhagkvæm og að því leyti dýr. Meðal þeirra stjórntækja sem við eigum völ á til að hafa stjórn á byggðaþróun eru efling nýrra búgreina eins og loðdýraræktar og aðstoð við unga menn sem vilja taka við góðum jörðum með húsum og fénaði sem eru vel í sveit settar. Það er synd ef slík fjárfesting nýtist ekki. Það er miklu hagkvæmara og skynsamlegra að halda slíkum jörðum í byggð en ýmsum afdalakotum og harðbýlum jörðum sem nú er haldið við. Ég skal ekki orðlengja þetta mikið meir. Ég hef, þvert við ýmsa að mér skilst sem talað hafa á undan, marglesið þetta frv. og ég hef rætt við mjög marga bændur. Ég fullyrði að nú, eftir að menn hafa lesið frv. og velt því fyrir sér hvað margar þessar frvgr. þýða, er mjög mikill meiri hl. fylgjandi því að málið nái fram að ganga. Það eru auðvitað ekki allir á eitt sáttir og auðvitað þarf að hyggja að breytingum þegar menn sjá hvernig verður að starfa eftir þessum lögum, en það er sannfæring mín að þetta sé tiltölulega skynsamlegt frv. og þær breytingar sem orðið hafa á því eru ekki til bölvunar.



Virðulegi forseti. Ég þakka þær málefnalegu umr. sem hér hafa farið fram. Það var beint til mín nokkrum spurningum, en ég veit ekki hvort ástæða er til að eyða tíma í að svara þegar hv. fyrirspyrjendur eru ekki staddir í salnum. Fyrsta spurning sem hv. 2. þm. Austurl. lagði fram var þessi: Hvað liggur á? Hann talaði um að það væru kröfur flokkaformanna eða einhverra annarra sem þar lægju á bak við. Í mínum huga er það aðeins eitt sem knýr á. Það er staðan í þessum málum í dag. Ég tel, eins og ég sagði í framsöguræðu minni, að það hafi dregist of lengi að viðurkenna þær staðreyndir sem við okkur blasa og hefði þurft að snúast við fyrr, það megi alls ekki dragast lengur að snúa vörn í sókn. Það er að mínu mati mikilvægt að niðurgreiðslur séu eins miklar og kostur er. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum fyrir rúmu ári þegar sú krafa kom fram frá aðilum vinnumarkaðarins í sambandi við launasamninga sem þá voru gerðir að draga stórlega úr útflutningsbótum og niðurgreiðslum til ávinnings fyrir aðra. Ég held að það sé þvert á móti hagur þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu að reyna að halda verði á landbúnaðarvörum niðri. En þarna gerðu aðilar vinnumarkaðarins kröfu um að dregið yrði úr útflutningsbótum og niðurgreiðslum um 300 millj. kr. til að auka framlög Tryggingastofnunar. Að vísu var ekki orðið við þessu að fullu. Það var að vísu aukið við framlögin, en niðurgreiðslur lækkaðar um hálfa þessa upphæð. Ég tel að þetta viðhorf, sem virðist vera ríkjandi í þjóðfélaginu, sé rangt og mun leggja áherslu á að þar verði spyrnt við fótum. Það hefur nú verið aukið við niðurgreiðslur frá því sem ákveðið var samkv. fjárlögum. Þar má nefna 40 millj. kr. niðurgreiðslu sem var ákveðin fyrir skömmu og einnig var áburðarverð greitt niður um nokkuð á annað hundrað milljónir sem kemur í veg fyrir hækkun nú og vissulega nýtist öllum neytendum. Ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði, að það fjármagn sem varið er til nýrra búgreina þarf að renna fyrst og fremst til bænda þeirra sem búa í dreifðum byggðum. Vitanlega reynir þá fyrst og fremst á Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem sér um þessar Lánveitingar, og ég treysti því og veit það að hún mun hafa þetta atriði í huga. Hins vegar gegnir öðru máli um þennan atvinnuveg en aðrar búgreinar því að það kemur ekki að sök hvað markaði snertir þó að einhverjir fleiri bætist í hópinn ef þeir hafa sjálfir fjármagn til leita á erlendan markað með afurðirnar. Hv. 5. landsk. þm. varpaði fram ýmsum spurningum og gagnrýndi þann hátt sem hafður er á verðmætaútreikningi landbúnaðarins, en í frv. er gert ráð fyrir að hann sé algerlega óbreyttur frá því sem viðreisnarstjórnin, Alþfl. og Sjálfstfl., ákvað árið 1960 þegar þessi háttur var upp tekinn. Ég vil taka undir hans lokaorð um að vissulega er aldrei til góðs að hafa ófrið. En ég vænti þess, eins og kom fram í orðum hv. síðasta ræðumanns, að þegar menn íhuga þetta betur muni þeir verða sáttari við frv. og skilja hver þörf er að það verði að lögum sem fyrst. Ég hef orðið var við það í hópi trúnaðarmanna bændastéttarinnar, og sem hafa kynnt sér málið, að þeir leggja áherslu á að svo verði. Hv. 8. þm. Reykv. spurði um heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar, hvaða upphæðir það væru sem yrði varið á næstu árum til greiðslu með útflutningi og til stuðnings við nýjar búgreinar. Á þessu verðlagsári er gert ráð fyrir að heildarverðmætið. sem þarna er lagt til grundvallar, verði um 6 milljarðar kr. 9% af þeirri upphæð eru 540 millj. Ég skal svo ekki tefja tímann lengur. Ég hef minnst á þau atriði sem helst var vikið að og tel ekki ástæðu til að fara meira út í það þar sem fáir eru viðstaddir, en vil endurtaka þakkir mínar fyrir málefnalegar umr. og þann áhuga sem hér hefur komið fram á að þetta frv. verði sem best úr garði gert og öllum til góðs.



Virðulegi forseti. Eins og ég sagði þegar ég mælti í dag fyrir frv. um Byggðastofnun var ákveðið að leysa núverandi Framkvæmdastofnun ríkisins upp, m. a. í þeim tilgangi að leggja meiri áherslu en gert er í gildandi lögum á aðstoð við þróun nýrra atvinnugreina. Í lögum um Framkvæmdastofnun er heimild til þess að styrkja slíkt og að sjálfsögðu að lána til slíks en segja má að það hafi verið þar eins konar aukaatriði. Þetta frv. er flutt til þess að setja á fót félag sem örvi nýsköpun í atvinnulífi. Gert er ráð fyrir því jafnframt að einkaaðilar geti gerst hlutahafar í þessu félagi. Við undirbúning málsins var töluvert um það rætt hvort réttara væri að setja á fót sjóð eða félag eins og það sem hér er lagt til að heimilað verði að setja á fót. Í þeim löndum sem lagt hafa mikla áherslu á nýsköpun í atvinnulífinu hafa báðar leiðir verið farnar. Í Skotlandi er t. d. öflugur sjóður, Scottish Development Agency, sem vinnur þar að því að hvetja til stofnunar fyrirtækja á ýmsum sviðum atvinnulífs. En annars staðar hafa félög sem þessi, stundum nefnd áhættufélög, verið sett á fót. Síðari leiðin var hér valin í þeirri von að aðrir aðilar en hið opinbera kysu að gerast þátttakendur í slíku hlutafélagi og legðu því til fjármagn. Skv. frv. er ríkinu heimilað að gangast fyrir stofnun slíks hlutafélags. Ákveðið er að hlutafé félagsins skuli vera 200 millj. kr. og hefur þegar verið ákveðið með fjárlögum að ríkið leggi fram á þessu ári 50 millj. kr. Jafnframt er gert ráð fyrir því að ríkissjóður leggi a. m. k. fram aðrar 50 millj. kr. á næsta ári en 100 millj. kr. verði til ráðstöfunar fyrir þá aðila aðra sem kjósa að gerast hluthafar í félaginu. Jafnframt er gert ráð fyrir heimild til ríkissjóðs til að lána þeim aðilum, sem vilja gerast hluthafar, helming af hlutafjárframlagi sínu til fjögurra ára og eins og tekið er fram í greininni skal það gert með fullum tryggingum og vöxtum, þ. e. með venjulegum vöxtum, eins og þar er sagt. Einnig er heimild fyrir ríkissjóð til að ábyrgjast fjármagn til félagsins, samtals að upphæð 500 millj. kr. og það er að sjálfsögðu lánsfé sem ríkissjóður bakábyrgist sem félagið getur þá ráðstafað til þeirrar nýsköpunar í atvinnulífinu sem það kýs að stuðla að. Eins og kemur fram í grg. með frv. eða athugasemdum er gert ráð fyrir því að félagið stuðli að nýsköpun í atvinnulífinu á ýmsan máta: 1. Með því að láta gera og fjármagna eða taka þátt í gerð og fjármögnun hagkvæmnisathugana og forkannana. 2. Með því að eiga frumkvæði að og/eða taka þátt í stofnun, endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja. 3. Með því að kaupa hlutabréf og/eða skuldabréf atvinnufyrirtækja. 4. Með því að útvega eða veita áhættulán eða ábyrgðir vegna stofnunar, rekstrar og þróunar fyrirtækja. 5. Með því að taka þátt í og/eða styrkja hagnýtar rannsóknir á nýjungum í atvinnulífi og tilraunir með þær og aðstoða við öflun og sölu á réttindum til hagnýtingar þeirra. 6. Með því að hafa frumkvæði að samvinnu innlendra og erlendra fyrirtækja í markaðsmálum, vöruþróun og á tæknisviði. 7. Með því að taka lán til eigin þarfa og til endurlána. Hér er ekkert sagt um að þetta fyrirtæki skuli leggja áherslu á eitt svið fremur en annað, enda er því ætlað að vinna að slíkri nýsköpun hvar sem hún er líkleg til að bera árangur. Ég vil leggja áherslu á að að sjálfsögðu á það ekki síður við hinar eldri atvinnugreinar en nýjar og raunar er ekki ólíklegt að ná megi mestum árangri skjótast með því að stuðla að nýsköpun í þeim atvinnugreinum sem þegar eiga djúpar rætur í íslensku atvinnulífi, t. d. með því að stuðla að stofnun fyrirtækja sem vinna að tæknivæðingu í sjávarútvegi. Trú mín er sú að þótt íslenskur sjávarútvegur sé nokkuð tæknivæddur þá sé þar enn mjög mikið að vinna. Ég er ekki einn um þá skoðun. Margir telja að stórlega megi auka framleiðni í íslenskri fiskvinnslu. Reyndar sá ég mér til undrunar fyrir tveimur dögum skýrslu þar sem fullyrt er að íslensk fiskvinnslufyrirtæki séu a. m. k. einu stigi á eftir dönskum að þessu leyti. Skal ég ekkert um það fullyrða. Einnig hef ég heyrt íslenska fiskvinnslumenn fullyrða að unnt væri að auka svo tæknivæðingu í fiskvinnslu að fækka mætti þar starfsliði um þriðjung og hækka laun að sama skapi. Ekki skal ég heldur um það fullyrða. En ég efast ekki um að með nýjustu rafeindatækni og rafeindavísindum er hægt að gera þar stóra hluti. Í landbúnaði er út af fyrir sig þegar hafin nýsköpun með nýjum búgreinum og varið til þess verulegu fjármagni, samtals um 200 millj. kr. á þessu ári. Ber þar refaræktina hæst. Hygg ég að í lok þessa árs verði búið að veita um 200 leyfi fyrir nýjum refabúum. En okkur Íslendingum er einnig brýn nauðsyn að hasla okkur völl á sviðum þar sem framleiðni á hverja einingu, bæði vinnu og fjármagns, er sem allra mest. Og sem betur fer er slík þróun hafin. Hér hafa verið sett á fót rafeindafyrirtæki er hafa náð undraverðum árangri þrátt fyrir erfiðar aðstæður að ýmsu leyti. Má nefna fyrirtæki eins og Pólinn á Ísafirði sem er talið með þeim fremstu jafnvel í heimi á sviði tæknivæðingar og rafeindaþróunar fyrir fiskvinnslu. Við þurfum einnig að hasla okkur völl á ýmsum sviðum tölvuiðnaðar og hugbúnaðar eða m. ö. o. því sem gjarnan er nefnt hátækni. Þar eru vitanlega ýmsir erfiðleikar í vegi. Íslenskur markaður er ákaflega lítill og því þurfa fyrirtæki á þessu sviði í flestum tilfellum að leita skjótt á erlendan markað með sína framleiðslu. Það er þá helst þar sem atvinnugrein eins og sjávarútvegurinn stendur að baki að íslensk fyrirtæki geta þróað sína framleiðslu á innlendum vettvangi. En þótt ég sé vissulega þeirrar skoðunar að sjávarútvegur og fiskvinnsla muni um langan aldur verða meginstoðir íslensks atvinnulífs, þá hygg ég að okkur sé brýn nauðsyn að auka fjölbreytni í atvinnulífinu og við hljótum að hasla okkur völl á slíkum hátæknisviðum. Þessi svið eru mörg áhættusöm. Athuganir erlendis hafa leitt í ljós að af hverjum tíu hugmyndum sem fæðast um slíka framleiðslu eigi aðeins þrjú að meðaltali líklega lífdaga og jafnvel aðeins eitt af þeim tíu sem í upphafi eru hugleidd í slíku skyni. Þessu fylgir að sjálfsögðu veruleg áhætta þótt hún sé mismunandi eftir því hvar á þróunarstiginu fyrirtækin lognast út af. En engu að síður er gífurlega mikill ávinningur að þeim fyrirtækjum sem á fót komast og eru þau nú vaxtarbroddur hagþróunar á Vesturlöndum og reyndar miklu víðar, ekki síst í Japan sem er leiðandi að þessu leyti. Ég átti þess nýlega kost að sitja mjög fróðlega ráðstefnu um slíkan hátækniiðnað og nýsköpun í atvinnulífinu. Þar voru færð fram mjög sannfærandi rök fyrir því að það sé slíkur hátækniiðnaður sem að baki mikils hagvaxtar í þessum löndum stendur. T. d. var upplýst að í Japan hefur hagþróun á fjórum árum numið 25%, í Bandaríkjunum 15%, en í Evrópulöndunum aðeins 8% og hér á landi hefur hún reyndar engin verið á þessu tímabili vegna samdráttar í sjávarútvegi. Öll rök voru fyrir því færð, eins og ég sagði áðan, að allt hafi þetta byggst á ýmsum slíkum iðnaði sem að mörgu leyti var svar við orkukreppunni upp úr 1973 og hefur síðan þróast langtum hraðar en menn óraði þá fyrir. Það er til mikils að vinna að skapa grundvöll fyrir slíkar atvinnugreinar hér ég til þess er þetta frv. flutt. Sumir munu segja að átakið sé ekki stórt. Ég viðurkenni að það mætti vera stærra. En þó er hér gert ráð fyrir að ráðstafa 100 millj. kr. af ríkisfé sem hlutafé og einnig ábyrgðum af hálfu ríkisins að upphæð 500 millj. kr. Það er í raun æðimikið fjármagn í þessu landi sem er fátækt að fjármagni og þarf því miður að sækja það mest á erlenda fjármagnsmarkaði. Virðulegur forseti. Um þessa nýsköpun í atvinnulífi mætti hafa mörg orð en ég kýs að stytta mál mitt. Ég held að hér sé mjög góður grundvöllur fyrir slíka nýsköpun. Það sýna þau fjölmörgu smáu fyrirtæki sem hafa verið sett á fót. Það sýnir viðleitni fjölmargra einstaklinga sem vinna að slíkum greinum, ekki aðeins í fyrirtækjum í tengslum við sjávarútveginn, sem ég hef nefnt, heldur einnig á sviði hugbúnaðar og er jafnvel hafinn útflutningur þó í smáum stíl sé. Að mínu mati á ríkisvaldið að skapa hinn nauðsynlegasta grundvöll, taka þátt í áhættunni á meðan þessi fyrirtæki eru að komast yfir byrjunarerfiðleikana, draga sig síðan út úr slíkum fyrirtækjum og velta fjármagninu áfram í önnur fyrirtæki. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Það væri í sjálfu sér innihaldslaus ræða að fara að gagnrýna þetta frv. og tilgang þess á þessu stigi, því að enn er vitanlega ekki fullreynt hver árangur þessa máls verður. En kannske er ástæða til að lýsa ákveðnum áhyggjum ef það mætti þá skoðast sem varnaðarorð, hvort sem þau hafa áhrif á framvindu málsins eða ekki. Mér finnst afgreiðsla í Sþ. í gær á tillögum BJ um aðstoð við stofnun smáfyrirtækja ekki benda til þess að sá hugur fylgi máli sem hér er í raun að nokkrum hluta lýst í grg. með þessu frv. og ræðu hæstv. forsrh. Ég leyfi mér því að hafa ákveðnar áhyggjur af því að þetta átak eigi ekki eftir að verða sá stuðningur við smáfyrirtæki sem hæstv. forsrh. virðist vonast til. Ég óttast það, vegna þess hvernig þessi skipan er, að þessu fyrirtæki yrði beint að stærri verkefnum og að þau verkefni gætu jafnvel orðið að fjárfestingarslysum eins og t. d. steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki og fleiri góðum dæmum.

Heldur þú að það sé slys?

Það er alveg víst, hv. 3. þm. Norðurl. v. og verður ekki á móti mælt, a. m. k. ekki með rökum. Ég held að með tilliti til pólitískra aðstæðna á Íslandi, án þess að ég sé að lýsa mig fullkomlega samþykkan þeim, að í þessu tilviki hefði e. t. v. verið skynsamlegra og vænlegra til árangurs að della þessu framlagi annaðhvort á kjördæmi landsins eða þá á ákveðnar þungamiðjur, ákveðna staði þar sem menn sjá mesta nauðsyn þess að örva atvinnulíf, þá með tilliti til byggðastefnunnar, og halda uppi ákveðinni samkeppni innbyrðis milli héraða eða landshluta við nýtingu þessa fjármagns í þeirri von að eitthvað af þessu fé yrði hugsanlega að arðbærum fjárfestingum, og draga úr hættunni af stórum fjárfestingarslysum sem hugsanlega geta hlotist af jafnmiðstýrðu apparati eins og þessu. Því að þó að hér sé um hlutafélag að ræða, þá er allt féð á einni hendi og því gert að þjóna öllu landinu í einu. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín öllu fleiri. Ég tel það helstan ágalla á þessu frv. að það komi ekki að því marki sem unnt hefði verið til móts við sjónarmið minni samfélaga eða hópa hér á landi og samtaka einstaklinga, heldur muni það endanlega þjóna annaðhvort. og það vona ég að verði alls ekki, hagsmunum þeirra stjórnmálamanna sem við völd sitja hverju sinni eða þá hagsmunum stærri aðila og sterkari sem þar með hafa greiðari aðgang að þessu fjármagni heldur en minni aðilar og veikari.



Virðulegi forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál við 1. umr. þegar svo er áliðið kvölds, enda verð ég að játa að einhvern tíma hef ég nú haldið ræðu fyrir áheyrendur sem áfjáðari hafa verið að hlusta en þeir sem hér eru staddir, ekki fleiri en þeir eru. Hér er um að ræða að gera upp dánarbú Framkvæmdastofnunar ríkisins. Stjórnarflokkarnir hafa legið yfir því í bráðum tvö ár hvernig það uppgjör eigi að fara fram og hvernig arfahlutirnir skuli út deilast. Niðurstaðan hefur orðið sú að skipta Framkvæmdastofnun ríkisins upp í þrjár stofnanir. Þegar slík breyting er gerð, með öllu því brauki og bramli sem því fylgir, þremur frv. í gegnum sex umræður hér á Alþingi og mikilli vinnu embættismanna við að koma þessari nýskipan í framkvæmd, þá finnst manni að það þurfi að hanga eitthvað nýtt á spýtunni. En það er nú einmitt meginkjarni þessa máls að við þessa uppskiptingu á Framkvæmdastofnun ríkisins í þrjá staði gerist í raun og veru ekkert nýtt. Þessir þrír aðilar sem verða til þegar Framkvæmdastofnunin eykur kyn sitt, eins og kallað hefur verið, gegna nákvæmlega sama hlutverki og samsvarandi stofnanir gegndu innan Framkvæmdastofnunar. Það bætast ekki nein hlutverk við né efnahagsleg eða fjárhagsleg tæki. Að vísu bætist þarna við talsvert fé sem lagt er stofnuninni til, í þessu tilviki þróunarfélaginu, en manni virðist að í raun og veru hefði þetta allt getað gerst innan ramma núverandi Framkvæmdastofnunar. Byggðastofnunin tekur bara við þeim þáttum Framkvæmdastofnunar sem fjallað hafa um byggðamálin. Yfir henni verður sérstök kjörin stjórn. Framkvæmdasjóður starfar áfram eins og hann hefur gert og verður áfram sjóður sjóðanna að svo miklu leyti sem menn telja ástæðu til að nota sér þann vettvang í því skyni. Svo kemur þróunarfélagið og er að uppbyggingu og meginhugsun nákvæmlega sama fyrirbrigðið og Framkvæmdasjóður var. Ég hygg að Framkvæmdasjóður í núgildandi lögum hafi allar sömu heimildir og þetta nýja þróunarfélag hefur og í lögunum um Framkvæmdastofnun eru nákvæmlega sömu áformin um að Framkvæmdasjóður geti lagt fram hlutafé í fyrirtækjum, stuðlað að nýsköpun í atvinnulífi, o. s. frv., o. s. frv. Það hefur að vísu lítið verið gert af því, lítið verið notað, lítið verið farið inn á þá braut í Framkvæmdasjóði. En að það þurfi að hafa svo mikið við að stokka þetta upp og stofna nýtt félag í þessu skyni, það á maður erfitt með að koma auga á. Greinilegt er að það sem gerist er fyrst og fremst það að við fáum stóraukna skriffinnsku, því að stofnanirnar verða þrjár í staðinn fyrir eina áður. Við fáum stóraukinn kostnað við alla þessa starfsemi sem skiptist í fleiri staði en áður, og við fáum verulega miklu meiri miðstýringu en áður var, meira forræði stjórnvalda, meira einræði. Allt verður þetta nokkrum stórum skrefum fjær lýðræðishugmyndum nútímamanna en var þó í Framkvæmdastofnuninni, því að meginmunurinn á þessu nýja þróunarfélagi annars vegar og Framkvæmdastofnuninni hins vegar er sá að í staðinn fyrir að kosnir hafa verið sjö menn lýðræðislegri kosningu á Alþingi til að stjórna þessari stofnun, þá á forsrh. - væntanlega í umboði sinnar ríkisstj. - að ráða því hverjir sitji í stjórn þessa fyrirtækis. Þar með hefur þeim lukkast það sem væntanlega hefur til staðið í þessu sambandi, stjórnarflokkunum tveimur, að gera þetta að sínu helmingaskiptafélagi. Ég geri ráð fyrir að það verði álíka margir frá hvorum flokki í þessari stjórn. Þeir hafa þá útilokað stjórnarandstöðuflokkana, stjórnarandstöðuna yfirleitt, frá því að koma nokkurs staðar nærri þessu félagi. Það má segja að það sé kannske markmið í sjálfu sér hjá þeim þótt ekki sé það nú sérlega lýðræðislegt. En það er aðalbreytingin. Hitt allt var fyrir hendi hjá Framkvæmdasjóði. Hann hafði allar þessar sömu heimildir og þetta nýja félag hefur og ekkert því til fyrirstöðu að reka hann með þeim hætti sem ætlunin er að gera hvað snertir þetta félag. Að mestu leyti er þetta því nafnbreyting en að öðru leyti stóraukin miðstýring og umbreyting í ólýðræðislegra form en áður var með alræðisvaldi ríkisstj. yfir félaginu og þeirri margfrægu helmingaskiptareglu sem er svo vinsæl hjá stjórnarflokkunum. Mönnum finnast þetta kannske hörð orð. En ég vil benda á að þessi stjórn hefur verið alveg sérlega iðin við það umfram aðrar ríkisstjórnir að útiloka stjórnarandstöðuflokka frá lýðræðislegum áhrifum á nefndir sem hafa verið skipaðar til undirbúnings málum. Mætti nefna mörg dæmi um það. Aðalreglan hjá þessum flokkum er sú að þeir skipa nefndir sínum fulltrúum til helminga og aðrir flokkar koma þar hvergi nærri. Þess vegna hefur það gerst að hér kemur inn í þing hvert málið af öðru sem er alfarið undirbúið af stjórnarsinnum án þess að stjórnarandstæðingar hafi svo mikið sem haft spurnir af því hvað fram hafi farið við undirbúning málsins og eru fyrst að lesa frv. þegar þau koma hér inn í þingið. En þetta var nú útúrdúr. Það gefst betra tækifæri til að ræða þetta mál á síðara stigi þegar nál. er skilað við 2. umr. En ég ítreka það hér að meginatriði málsins er að þetta er eitt allsherjar sjónarspil. Það er verið að gera þeim mönnum til góða sem lengi höfðu haft illan bifur á Framkvæmdastofnun og vildu að hún væri stokkuð upp en þó treystir stjórnin sér ekki til annars en að láta hina gömlu Framkvæmdastofnun lifa áfram í afkomendum sínum, þessum þremur stofnunum sem virðast vera alger spegilmynd af gömlu stofnuninni.