Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér liggur fyrir, en eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki náð fullri samstöðu um meðferð málsins, þó ekki í þeim skilningi, að allir nm. eru sammála um stuðning við þetta frv. og n. flytur sameiginlega brtt. á þskj. 271, en þrír nm. hafa áskilið sér rétt til þess að flytja frekari brtt., sem ég að vísu hef nú ekki orðið var við, að fram væru komnar, en skila séráliti. Við fjórir, sem stöndum að meiri hl. nál. á þskj. 270, leggjum hins vegar til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem n. flytur. En til viðbótar þessu vil ég aðeins geta um brtt., sem ég hef flutt á þskj. 272. Það er þannig tilkomið, að nokkur erindi bárust, eftir að n. hafði lokið störfum. Ég sendi þessi erindi til umsagnar þeim sérfræðingum, sem unnið hafa að undirbúningi málsins, og töldu þeir, að taka bæri tillit til nokkurra þeirra óska, sem þar komu fram.. En þar sem það var þá á síðustu stundu að fá nál. og brtt. í prentun, ef hægt átti að vera að útbýta þeim í tæka tíð, var enginn möguleiki á því að kalla n. saman, né heldur að hafa símasamband við einstaka menn, svo að ég ákvað þá, í samráði við hæstv. fjmrh., að flytja þessar till. sjálfur, en tek það fram, að ég tel víst, að n. hefði öll fallizt á þessar brtt., ef kostur hefði verið á því að bera málið undir hana. En áður en ég kem að því að ræða þetta frv. efnislega og gera grein fyrir þeim brtt., sem n. hefur flutt, svo og mínum brtt., vil ég af gefnu tilefni í ræðum þeim, sem fluttar voru af hálfu hv. stjórnarandstæðinga við 1. umr. málsins, víkja að aðdraganda þess, að frv. þetta er flutt og þeim tilgangi, sem því er ætlað að þjóna í sambandi við lausn hinna erfiðu vandamála, sen nú er við að etja í atvinnumálum okkar Íslendinga. Þeir tveir hv. stjórnarandstæðingar, sem töluðu við 1. umr. frv. hér í hv. d., þeir hv. 3. þm. Norðurl. v. og hv. 6. þm. Sunnl., minntu á það með allmikilli áherzlu, einkum sá fyrrnefndi, að fyrir s.l. jól hefði verið gert ráð fyrir því, að meiri fjármunir mundu verða til ráðstöfunar í þeim tilgangi að lækka tollana og átöldu þá brigðmælgi, sem þeir töldu hafa átt sér stað af hálfu hæstv. ríkisstj. í þessu efni. Þeir töldu, að því hefði verið haldið fram þá af hálfu hæstv. ríkisstj., að ákvörðunin um gengisfellingu hefði verið tekin á grundvelli vísindalegra útreikninga á því, að hún mundi ein nægja til þess að skapa útflutningsframleiðslunni rekstrargrundvöll, þannig að ekki þyrfti að gera ráð fyrir neinum frekari kostnaði ríkissjóðs vegna útflutningsframleiðslunnar. Nú var ég, eins og flestum hv. þdm. er kunnugt, fjarverandi frá þingsetu í nóv. og des. vegna starfa minna sem einn af fulltrúum Íslands á þingi Sameinuðu þjóðanna, þannig að ég hef aðeins að takmörkuðu leyti getað fylgzt með því, sem þá hefur verið sagt um þessi mál hér á hv. Alþingi. Ég veit þó vel, að út af fyrir sig er rétt með það farið hjá þessum hv. þm., að menn gerðu sér þá vonir um, að allmiklu meiri tekjuafgangur yrði til ráðstöfunar til tollalækkunar en raun varð á, þegar öll kurl komu til grafar varðandi aðstoðarþörf útflutningsframleiðslunnar. Má í rauninni taka dýpra í árinni varðandi þetta atriði, því að sá tekjuafgangar, sem gert hafði verið ráð fyrir að verja til tollalækkunar, reyndist enginn verða vegna nauðsynlegrar aukinnar aðstoðar við sjávarútveginn, eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. frv. En það kemur mér hins vegar óneitanlega einkennilega fyrir sjónir, sem staðhæft er um þessa vísindalegu útreikninga um það, að gengisfellingin ein myndi nægja til þess að leysa þennan vanda, sem þá steðjaði að. Ég man nefnilega ekki betur en að þegar verðlagsmálafrv. hæstv. ríkisstj., sem var lagt fram í okt. s.l., var til umr. hér á hv. Alþingi, hafi það hvað eftir annað verið tekið fram af hálfu hæstv. ráðh., þegar hv. stjórnarandstæðingar þá inntu eftir því, hvort ríkisstj. teldi frekari aðgerða en þeirra, sem fólust í frv., þörf í þágu útflutningsframleiðslunnar, og þá hverra, að endanleg niðurstaða þeirra athugana, sem Efnahagsstofnunin hafði þá með höndum á hag útvegsins og frystihúsanna, myndi ekki liggja fyrir fyrr en um áramót, þannig að þá fyrst væri hægt að segja til um það, hverrar aðstoðar væri þörf. Sams konar orðaskipti munu raunar oftast hafa átt sér stað flest undanfarin ár, því að athuganir Efnahagsstofnunarinnar á hag útflutningsframleiðslunnar hafa jafnan miðazt við ákvörðun fiskverðs, sem tekin er hverju sinni um áramótin. Af þessu leiðir, að sérhverjar þær ákvarðanir, sem teknar voru kringum 20. nóv. varðandi gengisbreytingu, hlutu að verða háðar mikilli óvissu um það, hvort þær nægðu til þess að tryggja útflutningsframleiðslunni rekstrargrundvöll. Hér við bættist óvissa um afurðaverðið, en í des. fór, sem kunnugt er, fram samningagerð við Rússa um sölu á hraðfrystum fiski. Þegar ákvörðunin um gengisbreytinguna var tekin, var reiknað með því afurðaverði, sem þá var, miðað við þann gjaldeyri, sem ekki var felldur með pundinu, og var eðlilegt að gera það, eins og sakir stóðu þá, því verðbreytingar framtíðarinnar fær enginn séð fyrir. En sem kunnugt er, varð veruleg verðlækkun á þeim fiski, sem sala tókst á til Sovétríkjanna, og hér við bættist, að niðurstöður þær, sem Efnahagsstofnunin komst að, en hún hafði um áramót lokið athugunum sínum á afkomu útflutningsframleiðslunnar, reyndust óhagstæðari en búizt hafði verið við, og er þetta tvennt skýring á því, að ekki varð hjá því komizt að veita útflutningsframleiðslunni frekari stuðning en þann, sem í gengisbreytingunni fólst. Vissulega er það æskilegast, að útflutningsframleiðslan geti staðið á eigin fótum, án opinberra styrkja og uppbóta, en annað mál er, að reynslan hefur sýnt það, að vegna þess hve afkoma einstakra greina útflutningsframleiðslunnar hér á landi er misjöfn, er erfitt að skrá nokkurt eitt gengi íslenzkrar krónu þannig, að það skapi allri útflutningsframleiðslunni rekstrargrundvöll. Það var t.d. alveg rétt með það farið hjá hv. 6. þm. Sunnl., að þrátt fyrir hinar róttæku ráðstafanir, sem gerðar voru í efnahagsmálum í ársbyrjun 1960, hefur aldrei tekizt að afnema útflutningsuppbætur alveg. Um sama leyti og gengisbreytingarlögin voru fyrir Alþingi, var sett ný löggjöf um verðlagningu landbúnaðarafurða, byggð á víðtæku samkomulagi, sem þá hafði náðst milli fulltrúa bænda, neytenda og ríkisstj., en eitt af meginatriðum þess samkomulags var skuldbinding ríkissjóðs um það að greiða að vissu marki útflutningsbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, er nauðsynlegt væri til þess að grundvallarverð næðist fyrir afurðir bænda. Ef talið hefði verið öruggt, að gengislækkunin tryggði það, að engra útflutningsuppbóta yrði framar þörf, hefði þetta ákvæði, sem bændur keyptu þá því verði að afsala sér öðrum mikilsverðum rétti, eins og hv. 1. þm. Vesturl. gerði nýlega grein fyrir, er umr. um landbúnaðarmál fóru fram hér í hv. d., hefði rétturinn til útflutningsuppbóta ekki verið þeim neins virði og ekkert slíkt samkomulag tekizt, enda er það missögn ein hjá hv. stjórnarandstöðu, að því hafi nokkru sinni verið lofað, að aldrei skyldi framar verða þörf útflutningsuppbóta, eins og sú síendurtekna missögn stjórnarandstöðunnar, að lofað hefði verið, þegar efnahagslöggjöfin 1960 var sett, að framvegis mundu engar verðhækkanir eiga sér stað umfram þær, sem beint leiddu af gengisbreytingunni. Það hefði líka blátt áfram verið hlægilegt að lofa því, að allar útflutningsuppbætur skyldu framvegis verða felldar niður, jafnhliða því að verið var þó að semja löggjöf, sem byggðist í rauninni á því, að útflutningsbætur á tilteknar afurðir væru greiddar. En þótt hvorki hafi tekizt að komast hjá öllum útflutningsbótum né stöðva verðbólguna, sannar það að mínu áliti síður en svo, eins og hv. stjórnarandstæðingar vilja vera láta, að allur tilgangur þeirra ráðstafana í efnahagsmálum, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, hafi gersamlega farið út um þúfur. Mér finnst lengstum hafa verið tilhneiging hjá hv. stjórnarandstöðu til þess að sniðganga það, sem að mínu áliti er þar meginkjarni málsins. En megintilgangur þessara ráðstafana var sá að taka upp nýja hagstjórnarháttu, ef svo mætti segja, ólíka þeim, sem áður voru notaðir. En fyrir viðreisnina, sem svo hefur verið nefnd og með réttu að mínu áliti, voru höftin og hinar pólitísku úthlutunarnefndir svo að segja einu hagstjórnartækin, sem notuð voru. Þá var ekki til Efnahagsstofnun, engar framkvæmdaáætlanir, enginn Seðlabanki, sem hagstjórn hafði með höndum og ekkert hagráð. Seðlabankinn var að vísu til, en hann var ekki notaður sem hagstjórnartæki, þó að til slíks væri að vísu heimild í lögum, heldur var hann nánast heildsölufyrirtæki, sem sá um dreifingu pappírspeninga frá enskri verksmiðju til hérlendra viðskiptabanka og ríkissjóðs, sem aftur sáu um dreifingu í smásölu. En með samræmdum aðgerðum í peningamálum, gengismálum og fjármálum ríkisins hefur svo verið reynt að tryggja slíkt jafnvægi í gjaldeyrisverzlun og öðrum viðskiptum, að þjóðfélagsborgararnir gætu ráðstafað þeim fjármunum, er hver hefði yfir að ráða, til neyzlu eða fjárfestingar skv. eigin vali og þyrftu ekki í því efni að vera háðir geðþótta úthlutunarnefndanna. Auðvitað hafa þær ráðstafanir, sem gera hefur orðið til þess að slíkt frjálsræði yrði framkvæmanlegt, svo sem háir vextir, takmörkun útlána og sparnaður í rekstri ríkisins, haft sín óþægindi í för með sér, en þau óþægindi hafa, að dómi þeirra, sem stutt hafa stjórnarstefnuna, verið minni en þau, sem haftakerfinu fylgdu, auk þess sem hin nýja stefna skapar ólíkt betri skilyrði fyrir framförum en haftakerfið. Fyrir síðustu kosningar var að vísu boðuð hin svonefnda „þriðja leið“ af hálfu hv. framsóknarmanna, en hún átti að vera í því fólgin að losa fólk við allar hömlur í peningamálum og fjármálum, án þess þó að horfið yrði að höftunum að nýju. Ég verð nú að játa það, að ég hef aldrei getað skilið, í hverju þriðja leiðin væri fólgin, þannig að í rauninni sé aðeins um tvær leiðir að velja, haftakerfið eða þær hagstjórnaraðferðir, sem beitt hefur verið, síðan viðreisnin hófst. Ég veit ekki annað en sú sé hin almenna skoðun hagfræðinga. Og ekki alls fyrir löngu a.m.k. virtist svo sem margir í hópi þeirra, sem enn eru framámenn hv. Framsfl., hefðu sömu skoðun. Og þessu til sönnunar vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp stuttan kafla úr fjárlagaræðu, er hv. 1. þm. Austf. flutti haustið 1955. Þá sagði hann m.a: „Ég vil að lokum minna á nokkur atriði, sem ég tel þýðingarmikil grundvallaratriði í þessum málum. Ég held, að það skorti mikið á, að menn geri sér almennt grein fyrir því og það margir af þeim, sem mikið tala um frelsi og jafnvægi í atvinnurekstri, viðskiptum og framkvæmdum, hvað gera þarf, til þess að slíkt frelsi og jafnvægi geti staðið stundinni lengur. Ég held, að það skorti mjög skilning á því hér á landi enn þá, að jafnvægi í efnahagslífinu, frelsi í viðskiptum og framkvæmdum verður ekki viðhaldið stundinni lengur með því að hafa allar flóðgáttir opnar, alla enda lausa, ef svo mætti að orði komast. Frelsi í viðskiptum og framkvæmdum verður t.d. ekki til lengdar við haldið, nema tekið sé öruggum tökum á peningamálum og þau tök notuð til þess að styðja þetta frelsi, jafnvel þótt gera þurfi ýmsar ráðstafanir í því skyni, sem verða hlytu til þess, að allir fengju ekki öllu fram komið, sem þeir vildu helzt. Það er vafalaust vonlítið að viðhalda jafnvægi, stöðugu verðlagi og frjálsum viðskiptum, ef rekstur ríkissjóðs er með greiðsluhalla eða bankarnir auka útlán sín umfram sparifjárinnlög og umfram það, sem framleiðslan eykst á móti. Og þegar efnahags- og atvinnulífið einkennist af miklum athöfnum, fullri atvinnu fyrir alla og jafnvel skorti á vinnuafli, þá er fyrst vonlítið, að jafnvægi eða frelsi haldist eða mögulegt sé að komast hjá stórfelldum höftum í mörgum greinum, ef ekki eru beinlínis gerðar ráðstafanir til þess eð vega á móti ofþenslunni með því að draga úr útlánum að tiltölu við innlán eða með öðrum hliðstæðum ráðstöfunum af hendi bankanna eða með því að hafa stórfelldan greiðsluafgang hjá ríkinu, með nýjum álögum, ef þyrfti, sbr. ný dæmi frá Danmörku einmitt um þessi mál, - greiðsluafgang, sem lagður væri til hliðar sem aukinn sparnaður, en ekki notaður fyrr en aftur vottaði fyrir samdrætti í efnahags- og atvinnulífinu. Það er grundvallarskilyrði frelsis í viðskiptum og framkvæmdum, að ríkisvaldið telji sér jafnskylt að koma í veg fyrir ofþenslu í efnahagskerfinu og hitt að fyrirbyggja kyrrstöðu og atvinnuleysi. Það er tómt mál að tala um frelsi í viðskiptum og framkvæmdum, ef ekkert er gert til þess að þjóðin fái skilið, hvað gera þarf, hvað verður t.d. á sig að leggja eða neita sér um, til þess að frelsið geti staðizt. Það kemur sem sagt ævinlega upp úr kafinu, að það er allsendis óhugsandi, að hvergi sé neitt aðhald í efnahags- og atvinnulífinu. Það verður einhvers staðar að vera miðlandi afl, ef svo mætti segja. Ef ekki er gengið beint framan að með höftum og notað leyfakerfi, eins og stundum hefur verið gert, en mönnum líkar ekki vel og velflestir telja neyðarúrræði, þá verður þetta miðlandi afl að njóta sín í gegnum bankapólitík ríkisins til þess að vinna gegn jafnvægisleysi í þjóðarbúskapnum. Hér ber nefnilega allt að sama brunni. Það er ekki meira til ráðstöfunar en aflast. Það er ekki hægt að gera allt í senn, ekki hægt að nota sama féð nema einu sinni. Þetta verða menn að þora að segja og þora að skilja, þora að viðurkenna í orði og verki, bæði þeir, sem stíga fram og bjóðast til þess að sjá fyrir málefnum landsins, ef menn vilja þá til þess kjósa, og ekkert siður allur almenningur í landinu.“ Nú hefur vissulega mikið vatn runnið til sjávar síðan þessi ræða var flutt fyrir 12 árum síðan, en mér er þó ekki kunnugt um annað en að flestallir hagfræðingar hafi í dag svipaðar skoðanir á þessum málum og hv. 1. þm. Austf. hafði þá. Ég sá þess að vísu getið í einu málgagna hv. stjórnarandstöðu nú fyrir helgina, Frjálsri þjóð, að ungur framsóknarmaður, að mér skilst, hafi nýlega gefið út bók um efnahagsmál, er hann nefnir „þriðju leiðina“. Vera má, að þar sé kollvarpað öllum þeim skoðunum, sem fyrrv. form. Framsfl. hélt fram í ræðu þeirri, er ég hef vitnað í, en meðan ég hef ekki lesið umrædda bók og sannfærzt af þeim lestri, mun ég aðhyllast þær skoðanir, sem hv. 1. þm. Austf. tókst að klæða í svo alþýðlegan búning í fjárlagaræðu þeirri, sem ég vitnaði í. Annars kemur þetta atriði vafalaust að einhverju leyti til umr., þegar rædd verður þáltill. frá hæstv. ríkisstj., sem nú liggur fyrir, um aðild Íslands að GATT, og mun þar koma fram, hverja afstöðu hv. stjórnarandstaða hefur til haftanna, því ég fæ ekki séð, þó að vísu sé heimilað í þessum GATT-samningi að beita innflutningshöftum, hvernig þau myndu verða framkvæmanleg með þeim skilyrðum, sem þar eru sett, a.m.k. ef um víðtæk höft er að ræða. En spurningin um aðildina að GATT snertir líka það mál, sem hér er til umr., eins og fram kemur í grg. fyrir frv. Hv. 3. þm. Norðurl. v. viðurkenndi þá miklu erfiðleika, sem nú steðja að íslenzku atvinnulífi vegna verðfalls afurða og aflabrests, og tók fram, að auðvitað gæti enginn kennt hæstv. ríkisstj. um það. Hins vegar átaldi hann hæstv. ríkisstj. fyrir það að hafa ekki haft nægan viðbúnað til að mæta slíku. Mér skildist, að með þessu ætti hann við það, að láðst hefði að safna nægilegum varasjóðum í góðærinu til hinna mögru ára. Flestir munu út af fyrir sig vera sammála um það, að slíkt sé æskilegt, en það er hægara um slíkt að tala en framkvæma það. Það hefði e.t.v. verið hægt með skattaálögum og öðrum slíkum aðgerðum að halda kaupgetu í skefjum og hindra það, að almenningur fengi til ráðstöfunar í þeim mæli, sem raun hefur orðið á, þá aukningu þjóðarframleiðslunnar, sem hefur átt sér stað, en ekki hefði það orðið vinsælt. Og sízt af öllu tel ég líklegt, að hv. stjórnarandstaða hefði veitt slíkum aðgerðum stuðning. En það er hægt að gera annað til þess að fyrirbyggja að sams konar sveiflur í þjóðartekjum eigi sér stað í framtíðinni og nú hafa átt sér stað. Það er hægt að vinna að því að renna fleiri stoðum undir íslenzkt atvinnulíf en nú er um að ræða, þannig að við verðum ekki í sama mæli og nú háðir sjávarafla og sveiflum á verðlagi sjávarafurða á heimsmarkaðnum. Það má e.t.v. álasa hæstv. núv. ríkisstj. og öllum þeim, sem verið höfðu við völd á undanförnum árum, fyrir það að hafa ekki aðhafzt nóg í því efni, en meira hefur þó verið gert af hálfu hæstv. núv. ríkisstj. en nokkurrar annarrar til þess að koma á fót nýjum útflutningsatvinnugreinum, og á ég þar við stóriðjuframkvæmdirnar, sem hv. stjórnarandstaða barðist gegn með hnúum og hnefum, eins og kunnugt er. En meðan við erum ekki lengra komnir í þeim efnum en raun er á, verðum við ofurseldir því, að slíkar sveiflur eigi sér stað í þjóðartekjum sem nú hafa orðið. Því miður forðar því enginn mannlegur máttur, að almenningur verði fyrir kjaraskerðingu í einni eða annarri mynd. Ríkisvaldið og stéttasamtökin eru þar í einum báti að því leyti, að hvorugur aðilinn hefur yfir neinum þeim tækjum að ráða, sem forðað geti slíku. Það, sem þessir aðilar hins vegar geta haft áhrif á, er það, í hvaða myndum kjaraskerðingin verður. Undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, er ekki hægt að tryggja kaupmátt launa, a.m.k. hvað heildina snertir, með samningum um vísitölubundið kaup. Þegar rauntekjur þjóðarheildarinnar minnka, hljóta líka rauntekjur einstaklinganna að skerðast á einn eða annan hátt. Hv. 3. þm. Norðurl. v. lét í ljósi áhyggjur um það, að ný verðbólgualda væri framundan og hafði þar, að mér skildist, í huga kröfur þær, sem ASÍ og verkamannasambandið hafa gert um áframhaldandi vísitölubætur á laun. Kom þar glöggt fram, eftir því sem ég skildi það, að hann hefði litla trú á því, að slíkar kröfur, jafnvel þó fram næðu að ganga, leiddu til raunhæfra kjarabóta, heldur aðeins til aukinnar verðbólgu. Eins og ég raunar þegar hef sagt, er ég honum, því miður, að óbreyttum núverandi aðstæðum sammála um það, að kjaraskerðingu almennings verði ekki forðað, hvað sem svo kann að gerast á vinnumarkaðnum. Þó álit ég að vísu, að e.t.v. sé minni hætta á því en oft hefur verið á undanförnum þenslutímum, að kauphækkanir verði að engu gerðar, vegna þess að atvinnurekendur velti þeim af sér yfir í verðlagið. Hin almenna samdráttarhneigð í þjóðarbúskapnum, sem stafar af keðjuverkunum frá hinum minnkandi tekjum í útflutningsatvinnuvegunum, ætti að gera slíkt erfiðara en áður, jafnvel þótt verðlagsyfirvöldin heimiluðu slíkt. En það er önnur hætta, sem steðjar að, einkum við núverandi aðstæður, og hún er sú, að hækkun kaupgjalds leiði til minni eftirspurnar eftir vinnuafli en ella og auki því atvinnuleysi. Ég er ekki viss um, að allur almenningur, þ. á m. forystumenn launþegasamtakanna, geri sér fyllilega ljós þau breyttu viðhorf, sem í þessu efni hafa skapazt. Nú veit ég, að einhverjir segja, að ef atvinnuvegirnir séu þess ekki umkomnir að greiða það kaup, sem verkalýðurinn telur viðunandi, eigi ríkisvaldið að koma til skjalanna og brúa það bil, sem þarna er um að ræða. Því miður eru allar slíkar kröfur á hendur ríkisvaldinu þó mjög vanhugsaðar að mínu áliti, Til þess að brúa bilið þarf auðvitað fjármuni, og þeir verða ekki sóttir annað en í vasa borgaranna, en allir þeir, sem aflögufærir eru, eru annaðhvort atvinnurekendur eða launþegar. Það er engum þriðja aðila til að dreifa, sem fær sé um að taka á sig neinar byrðar. Ef peningarnir eru sóttir til atvinnurekenda, gætu þeir auðvitað alveg eins tekið byrðarnar á sig í mynd hærri kaupgreiðslu, en séu skattarnir, sem á eru lagðir til þess að gera atvinnurekendum kleift að greiða hærra kaup, lagðir á launþega, þá þýðir það, að þeir eru sjálfir látnir greiða sér kauphækkanirnar, og slíkt eru ekki raunhæfar kjarabætur, það þarf ekki frekari skýringar við. Nú má ekki skilja þetta þannig, að ég sé að segja, að stjórnarvöld eigi undir nokkrum kringumstæðum að láta það lönd og leið, ef til alvarlegs atvinnuleysis kæmi. Auðvitað ber þeim ávallt að gera sitt til þess að afstýra slíkri þróun, en allar aðgerðir í þeim efnum hljóta að verða þeim mun torveldari sem kaupgjaldið verður í meira misræmi við afkomu atvinnuveganna. Það er í þessu, sem hættan liggur. Ég ræði svo ekki frekar hina almennu hlið þessara mála, en vík þá að sjálfu frv. Megintilgangur þess er sá, svo sem fram kom í framsöguræðu hæstv. fjmrh. og grg. fyrir frv., að draga úr verðhækkunaráhrifum gengislækkunarinnar. Það er gert ráð fyrir, að verðlækkun vegna frv. nemi 1,59% eða rúmlega 3 vísitölustigum samkv. eldri vísitölu. Auðvitað vegur þetta ekki nema nokkuð á móti verðhækkunaráhrifum gengislækkunarinnar. En þess ber þó að gæta, að vafalaust hefði mátt greiða gömlu vísitöluna niður um meira en 3 stig með þeim fjármunum, sem í þessu skyni er fórnað. Ég vil einnig undirstrika það, að þótt tollalækkunin verði allmiklu minni heldur en upphaflega var ráðgert, hefði sú tollalækkun, sem frá var horfið, haft sáralítil frekari áhrif til lækkunar vísitölu. Þá hefur nokkuð verið komið til móts við óskir einstakra iðngreina, sem við sérstaka erfiðleika hafa átt að etja að undanförnu, um lækkun tolla á hráefnum, sem þær nota, og eru veigamestu till. af því tagi um lækkun tolla af hráefnum málmsmíðaiðnaðarins. Hefði auðvitað verið æskilegt að geta gengið lengra í því efni, en fjárhagsafkoma ríkissjóðs leyfir það ekki. Það sjónarmið kom fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., að stefna bæri að því að mismuna meira í tollum en gert er nú, þannig að hækka tolla á miður þörfum varningi, en lækka hann meira en gert er á nauðsynjum. Þetta hljómar vafalaust vel í margra eyrum, en vandinn er sá að finna mælikvarða á það, hvað sé þarft og hvað óþarft. Meðan byggt var á gömlum vísitölugrundvelli frá tímum, þegar lífskjör þjóðarinnar voru lakari en nú, var gildi einstakra vörutegunda í grundvellinum nokkur mælikvarði í því efni. En öðru máli gegnir nú, þegar vísitalan byggist á meðalútgjöldum fjölskyldna með háar meðaltekjur, þannig að lúxusvörur verða þungar á metunum. Það gefur auga leið, að ef sú leið, sem hv. þm. benti á, yrði farin, og slíkt kemur auðvitað mjög til álita, ef um varanlega efnahagsörðugleika yrði að ræða, þá væri ekki hægt að nota núverandi vísitölu sem kaupgjaldsvísitölu. Það er ekki hægt að segja það samtímis, að þjóðin verði að neita sér um óþarfa á erfiðleikatímum og krefjast þess svo jafnframt, að sé óþarfinn tollaður eða skattlagður, verði fólk að fá það hætt upp með hækkuðu kaupi, svo að það geti þannig veitt sér jafnmikinn óþarfa og áður. Slíkt stangast augljóslega á. En auðvitað er ekkert því til fyrirstöðu, ef vísitölufyrirkomulagið í launagreiðslum yrði tekið upp að nýju, að kaupgjaldsvísitalan yrði þá annað en verðlagsvísitalan. Svo hefur raunar oft verið áður. Í sambandi við umr. um hátollun vöru, sem talin er óþörf, má ekki heldur loka augunum fyrir smyglhættunni. Ég er ósammála þeirri skoðun, sem mér virtist koma fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., að ekki megi láta það sjónarmið aftra sér frá því að ákveða tolla í samræmi við það, sem af öðrum ástæðum sé talið æskilegt. Að mínu áliti er það ekki nóg, að lagasetning sé æskileg af einhverjum hugmyndafræðilegum ástæðum. Hún þarf líka að vera framkvæmanleg, og bæði reynsla okkar og grannþjóða okkar hefur sýnt, að bezta vörnin gegn smygli er sú, að ákveða tolla þannig, að smyglið borgi sig ekki. Það er nærtækt dæmi í þessu sambandi, sem margir hv. þm. kannast við, a.m.k. af þeim, sem nokkra setu hafa átt hér á hv. Alþ., að það var upplýst í sambandi við tollalækkunina 1961, sem þjónaði nú þeim aðaltilgangi að fyrirbyggja smygl, að þá hafði þáv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, beðið hagstofuna að gera athugun á því, hvað hún teldi, að notað væri mikið af kvensokkum, en þá hafði komið í ljós, að samkv. innflutningsskýrslum væri enginn innflutningur af þessari vöru. Nú höfum við sjálfsagt ekki orðið þess varir, að kvenfólkið gengi þá annaðhvort berfætt eða í ullarsokkum, heldur að allar notuðu þessa sokka. En það kom bara ekki fram á innflutningsskýrslum. Auðvitað hlaut sú athugun aldrei að leiða til nákvæmrar niðurstöðu, en hagstofan komst að þeirri niðurstöðu, að það væri mjög mikið magn, sem flutt væri inn af þessari vöru. Þegar tollurinn var svo lækkaður, fór innflutningurinn a.m.k. í verulegum mæli fram eftir eðlilegum leiðum, svo að lækkun á tollinum varð beinlínis til þess að auka tolltekjur ríkissjóðs, því að nú borgaði það sig ekki lengur að smygla þessari vöru í svo stórum stíl sem áður hafði verið, af því að alltaf fylgir því auðvitað áhætta að smygla vöru inn. En í beinu áframhaldi af því, sem nú hefur verið sagt, vil ég nokkuð víkja að veigamesta lið tollalækkunarinnar. En það er lækkun á fatnaði, bæði fullunninni innfluttri vöru og hráefnum, en þau hafa einnig verið lækkuð í samræmi við það meginsjónarmið frv., að innlendur iðnaður yrði ekki verr settur en áður vegna tollalækkunarinnar. Í sambandi við þá tollalækkun hlýtur þá spurningu að bera á góma, sem rædd er í grg. fyrir frv., hvort ekki væri rétt að hafa tollalækkunina svo mikla, að verulega dragi úr þeim miklu fatnaðarkaupum Íslendinga erlendis, sem vitað er að eiga sér stað. Ef slíkt tækist, yrði af því verulegur gjaldeyrissparnaður, auk þess sem lækka mætti framfærslukostnað meira en ella, án þess að slíkt þyrfti að hafa tolltekjutap fyrir ríkissjóð í för með sér. En eins og grg. frv. ber með sér, hefur þó vegna tillits til innlendrar framleiðslu á hinum ýmsu stigum fatnaðargerðarinnar ekki þótt fært að ganga lengra í þessu efni en frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar er hér um svo stórt mál að ræða að mínu áliti, að mín skoðun er sú, að það beri að kanna til betri hlítar, hvort það sé ókleift af tæknilegum ástæðum að láta innlenda fatnaðargerð fá sína réttmætu hlutdeild í því, ef takast mætti að flytja fatnaðargerðina meira inn í landið, því að velunnarar fataiðnaðarins, eins og raunar annarrar framleiðslu fyrir innlendan markað, verða að gera sér það ljóst, að þessi framleiðsla lifir ekki á hárri tollvernd einni saman, ef fólkið kaupir svo vöruna eftir allt öðrum leiðum, eins og allir vita að á sér stað í þessu efni í mjög stórum stíl. Þá ætla ég að lokum að víkja fáeinum orðum að þeim brtt., sem fluttar eru af n. í heild, og svo mínum brtt. á eftir. Brtt. frá fjhn., sem hún flytur sameiginlega, eru á þskj. 271. 1. brtt. við 1. gr. er sú, að taka upp toll á kaffi í smásöluumbúðum, 2 kg eða minna. Þetta er gert til að koma til móts við óskir kaffibrennslanna hér innanlands, en þar sem þær verða að greiða talsverðan toll af kaffiumbúðum, mundi þetta þýða, að þær stæðu verr að vígi með sitt kaffi heldur en kaffi, sem flutt er inn í umbúðum, en eins og kunnugt er, er kaffi tollfrjálst. N. taldi rétt að ganga til móts við þetta og flytur því þessa brtt. 2. brtt., að liðurinn „annar pappír“ falli niður, er aðeins til leiðréttingar, því að það voru mistök ein, að þessi liður kom inn í frv. Varðandi 3. liðinn er um það að ræða, að felld er niður tollalækkun á vissum tegundum af trefjum og garni. Þetta er gert samkv. tilmælum sérfræðinga þeirra, sem undirbjuggu tollafrv., til þess að skapa að þeirra áliti meira samræmi á milli hinna mismunandi teppagerða, sem nú eru starfandi, og enn fremur bentu þeir á það, að ef hinar upphaflegu till. frv. í þessu efni yrðu samþ., væri þar með afnuminn eini votturinn af tollvernd, sem Hampiðjan nýtur, en það er stórt iðnfyrirtæki, eins og kunnugt er, sem hefur átt við allmikla örðugleika að etja. Þá er 4. till. um það, að hækkun á tolli á fatnaði úr flóka falli niður. Upphaflega hefur verið gert ráð fyrir því, að fatnaður úr flóka yrði tollaður eins og annar fatnaður, þó að það hafi ekki verið áður. En við nánari athugun töldu sérfræðingarnir, að betra væri að hafa þetta óbreytt, svo að hér er um lækkun að ræða. Hvað snertir 5. liðinn, er fyrsta atriðið þar aðeins tæknilegs eðlis. Þar er ekki um að ræða neina breytingu á tollstiga, en steypustyrktarjárnið verður þá í tveimur tollnúmerum eftirleiðis. Að öðru leyti eru þær lækkanir, sem hér er um að ræða, taldar í samræmi við aðrar tollalækkanir, sem frv. gerir ráð fyrir járnsmíðaiðnaðinum til handa. Hvað 6. liðinn snertir, hefur þar verið komið til móts við óskir frá Heyrnarhjálp um að lækka toll á kvikasilfurrafhlöðum fyrir heyrnartæki, og breytingin við 2. gr. er aðeins orðalagsbreyting til þess að gera ákvæðin skýrari. Þá kem ég að mínum brtt. Þær veigamestu eru till. um lækkun á hráefnum til skógerðar. Erindi hafði borizt frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, en það mun vera eini aðilinn, sem nú rekur skógerð hér á landi. Þessi iðnaður hefur átt við mikla erfiðleika að stríða, og auk þess er það til samræmis við þá reglu, sem fylgt hefur verið um fatnaðariðnaðinn almennt, að hráefni til skógerðar verði lækkuð. Hér er að vísu um dálítið fjárhagsatriði að ræða, vegna þess að töluverður innflutningur á þessu á sér stað, en ég vænti þess, að hv. d. fallist á þau rök, sem ég hef fært fram fyrir þessari brtt., og samþykki hana. 2. brtt. mín er um lækkun á hráefni til miðstöðvarofna. Sérfræðingar þeir, sem undirbúið höfðu tollafrv., féllust á það, að athuguðu máli, að þessi lækkun væri í samræmi við annað, sem að hefði verið gert. 3. brtt. er aðeins leiðrétting á misritun, sem hafði átt sér stað. Herra forseti. Samkvæmt því, sem ég hef sagt, legg ég til, að frv. verði samþ. með þeim brtt., sem fjhn. flytur á þskj. 271, og svo með þeim brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 272.



Herra forseti. Mér hefur nú skilizt, að afgreiðslu þessa máls bæri heldur að hraða í þessari hv. deild og hafði satt að segja gert ráð fyrir því að flytja hér stutta framsöguræðu fyrir því nál., sem ég er frsm. fyrir, en mér sýnist hins vegar af þeim framgangsmáta, sem hefur verið hafður til þessa um málið hér, að það liggi ekki mikið á, og ég mun því leyfa mér að fara um þetta mál nokkrum almennum orðum, áður en ég vík að efni frv. sjálfs. Annars vil ég gjarnan fyrir mitt leyti nota þetta tækifæri til þess að þakka hv. 12. þm. Reykv. fyrir það að flytja fyrir okkur viðreisnarræðuna. Það er nokkuð langt síðan hún hefur heyrzt hér á Alþingi og a.m.k. í mínum eyrum var hún ljómandi skemmtileg, þegar hún er skoðuð í ljósi þeirra staðreynda og þeirra viðburða og þeirrar atburðarásar, sem átt hefur sér stað síðan hún var fyrst flutt. Ég sé síður en svo ástæðu til þess að amast við því að fá að heyra hana einu sinni enn og þakka fyrir hana. Það er annars meira ástandið, sem hér hefur verið áður en viðreisnarstjórnin kom til valda, menn eiga bara erfitt með að hugsa sér það lengur. Þá var t.d. enginn Seðlabanki, það var bara einhver heildsala á peningum, sem seldi pappírsmiða frá Englandi í heildsölu til annarra banka, þvílíkt og annað eins. Þá var engin Efnahagsmálastofnun til þess að reikna út gengislækkanirnar, þær voru bara reiknaðar á hnjánum. Menn geta svo sem ímyndað sér, hvernig útkoman á þeim reikningum hefur verið eða hvaða munur sé núna, þegar vísindaleg tækni er tekin í þjónustu ríkisstj. til þess að reikna út, hver gengislækkunin þurfi að vera, og það er stöðvuð framkvæmd mála hér í viku, til þess að sérfræðingarnir geti skilað álitinu. Það liggur nú í augum uppi, allra sem hér eru inni, hv. þm., hvernig útreikningurinn var hjá Efnahagsstofnuninni og sérfræðingum ríkisstj., og menn geta dundað við að gera samanburð á því, hvernig sá útreikningur standist í samanburði við þá útreikninga, sem gerðir voru með gamla laginu, þegar allt var hér á frumstigi. Það var heldur ekkert hagráð til, og hvernig fóru menn að, áður en hagráð kom? Skyldi nú ekki vera munur að styðjast við niðurstöður hagráðs í stjórninni heldur en að hafa bara brjóstvitið, eins og menn urðu að hafa hér áður fyrr? En staðreyndin er bara sú, að þrátt fyrir það, að ekkert af þessum stofnunum, ekkert af þessum hagstjórnartækjum var til, þá tókst bara ekkert verr að stjórna landinu en núna og bara í sumum tilfellum miklu betur, svo að annaðhvort er, að þessi hagstjórnartæki eru ekki eins þörf og af er látið, eða þá að notkun þeirra hefur farið eitthvað óbjörgulega úr hendi. Ég skal ekki gera tilraun til að svara því, hvort heldur það er, sem þessu veldur. Það er talað um, að þetta frv., sem hér er til umr., fjalli um tollalækkun. Það er nú rétt að því leyti til, að þetta frv. fjallar um það að lækka innflutningstolla í % af innfluttri vöru, en í raun réttri er þó hér fyrst og fremst um það að ræða, að lagt er til að skila aftur nokkrum hluta af þeim tekjuauka, sem ríkissjóði barst, þegar síðasta gengislækkun fór fram. Eins og allir hv. þm. vita, var genginu breytt í nóv. s.l. þannig, að gengið var fellt um 24,6%, sem jafngildir 33% verðhækkun á erl. gjaldeyri. Af þessari breytingu leiðir m.a. það, að tekjur ríkissjóðs hljóta að aukast gífurlega af innflutningi varnings til landsins að óbreyttum tollstiga, enda hefur það jafnan verið svo, þegar gengislækkun hefur verið framkvæmd, að þá hafa verið látnar fylgja henni margvíslegar hliðarráðstafanir, sem svo hafa verið kallaðar, og ein af þeim, sem alltaf hefur þá verið talin sjálfsögð, er lækkun tolla, veruleg lækkun innflutningstolla til þess að draga úr óheppilegum áhrifum gengislækkunarinnar á lífskjörin í landinu. Ég minnist þess ekki að hafa séð það útreiknað af sérfræðingum, hverju þessi áætlaði tekjuauki mundi nema, og ég man ekki, hvort hæstv. fjmrh. talaði um það hér, en ég hef þó heyrt nefndar tölur einhvers staðar í kringum 550 millj. kr. Ég held því ekki fram, að ég sé hér með 100% rétta tölu, en einhvers staðar nálægt því, og mig minnir, að aðflutningsgjaldatekjur á fjárlögum hafi verið ráðgerðar 300 millj. kr. hærri heldur en þær voru í fjárlagafrv. í sinni upphaflegu mynd. Auk þess stóð til að fella niður aðflutningsgjöld að upphæð 250 millj. kr. Ef þessar tölur eru réttar, sem ég rifja hér upp eftir minni, þá mundi ráðgerð hækkun að óbreyttum tollum hafa numið 550 millj. kr. Ef maður hins vegar miðar við efnahagsmálafrv., sem lagt er fram í upphafi þings og minnzt var á hér áðan, þá voru ráðgerðar tekjur, sem vantaði í ríkissjóð, 750 millj. kr., en niður átti að fella útflutningsuppbætur að upphæð 300 millj. kr., þannig að þar skeikaði 450 millj. kr. En auk þess hafa svo verið teknar upp nýjar uppbætur til útflutningsatvinnuveganna eða nýir styrkir, eða hvað menn vilja kalla það, 300–400 millj. Þá mundi þessi upphæð vera eitthvað nálægt 750 millj., og þá er þess að gæta, að fjárlögin hækkuðu í meðförum þingsins um álitlega fjárhæð, þannig að ég hygg, að hvora aðferðina, sem menn nota til að reikna þennan tekjuauka, komist menn að nokkuð svipaðri niðurstöðu. Auðvitað liggur þetta fyrir hjá hæstv. fjmrh. og má vera, að hann hafi upplýst það, þó ég muni það ekki lengur. Þetta efnahagsmálafrv. var dregið til baka, vegna þess að gengislækkunin gerði það óþarft, tekjuaukinn var svo mikill, að það þurfti ekki lengur að afla nýrra tekna. Þó var þetta ekki afturkallað að öllu leyti. Ég man eftir tveim smáálögum nýjum, sem haldið var, þrátt fyrir gengisbreytinguna. Það voru 30 millj. kr. tekjur af eignarskatti vegna nýs mats, sem upp var tekið, og 20 millj. kr. af póst- og símagjöldum. Þegar þetta var hér til umr., þá minnist ég þess, að nokkrir þm., þ. á m. ég, töldu að þessir póstar væru óþarfir.  Ég hygg því, að það sé algert einsdæmi í sögu s.l. ára, að þannig sé að þessum málum staðið, að gengið sé lækkað um 25% eða gjaldeyrir sé hækkaður um 33%, jafnhliða sé felld niður vísitölutrygging launa og hliðarráðstafanirnar hafðar í svo smáum stíl sem hér ber raun vitni. Skv. margumtöluðum útreikningum sérfræðinga hæstv. ríkisstj, átti hagur ríkissjóðs að batna svo stórkostlega við gengisbreytinguna, að hann átti í fyrsta lagi að duga til þess að jafna fjárlögin, að jafna þessar 750 milljónir að frádregnum þessum 300 millj. útflutningsuppbótum, sem felldar voru niður, og að gefa eftir 250 millj. kr. í tollum. Menn hafa áreiðanlega lagt mikinn trúnað á þennan boðskap, því hvort tveggja var, að hann var sanngjarn og auk þess var því lýst yfir með talsverðu yfirlæti, að aldrei hefðu fyrr legið fyrir jafn nákvæmir útreikningar á högum atvinnuveganna. Menn minnast þess, að hér á hv. Alþingi var frv. um ráðstafanir vegna gengisbreytingar Seðlabankans látið bíða í vikutíma, meðan verið var að gera þessa útreikninga, meðan sérfræðingar hæstv. ríkisstj. reiknuðu það nótt og dag, hvað gengislækkunin þyrfti að vera mikil umfram gengislækkun pundsins til þess að koma atvinnuvegunum á traustan og heilbrigðan grundvöll, svo notað sé viðreisnarorðalag. Á þessu tímabili, í þessari síðustu viku nóvembermánaðar, greip um sig, eins og alkunnugt er, mikil kaupgleði, sumir kalla það jafnvel kaupæði. Fólk reif peninga úr bönkunum og sparisjóðunum í stórum stíl til þess að kaupa ýmiss konar varning á lága verðinu og það láir því vitanlega enginn. Það er svo aukakapítuli, sem skiptir kannske ekki máli í þessu sambandi, en ég get ekki stillt mig um að geta um, að á sama tíma sem þetta gekk yfir, þá notaði Seðlabankinn og hæstv. ríkisstj. tækifærið til þess að selja nokkuð af óseldum skuldabréfum og spariskírteinum ríkissjóðs, og var jafnvel gengið svo langt að auglýsa það í sjónvarpinu, að þessi skuldabréf væru gengistryggð, sem enginn fótur er þó fyrir. Að vísu er skylt að geta þess, að það var nú borið til baka, en einhverjir hafa kannske verið búnir að kaupa bréfin út frá þessum forsendum. Þannig að enda þótt hv. 12. þm. Reykv. legði sig fram um það hér áðan að sýna fram á það, að útreikningar hæstv. ríkisstj. og sérfræðinga hennar hefðu nú ekki verið fyrst og fremst við það miðaðir að fá útkomu úr þessu dæmi, sem ég var hérna að nefna, þá held ég, að það þýði ekkert að segja okkur það, að það hafi ekki verið tilgangur þessara útreikninga. Það var alveg áreiðanlega verið að reikna það út, hver gengislækkunin þyrfti að vera. Eftir hverju var verið að bíða, ef ekki því? Það þýðir ekkert að koma núna eftir á, eftir að það er búið að sýna sig, að reikningarnir eru tóm vitleysa og segja, að það hefði verið eitthvað annað, sem menn voru að reyna að reikna. Nei, það var þetta, þótt árangurinn sé ekki betri en raun ber vitni. Eftir þessa umhugsunarviku kom niðurstaðan, að það væri hægt að endurgreiða eða fella niður tolltekjur um 230–250 millj. kr. Mig minnir, að hæstv. fjmrh. hafi þá nefnt þessa tölu. Síðan hefur hann raunar upplýst, að það hafi verið haft í huga að gera betur og talaði um 270 millj. kr., en ég minnist þess ekki, að hann hafi haft það á orði þá, heldur 230–250 millj. kr. Og það var hægt að gera meira fyrir afganginn af gengisbreytingunni, það var hægt að leggja í sjóði fyrir atvinnuvegina til framtíðarinnar. Þannig var þá fengin niðurstaða, en fljótlega eftir að hún var birt, tók að syrta í álinn. Sjávarútvegsmenn sýndu fram á það, að þrátt fyrir þessa útreikninga hagspekinganna væri aðstaða þeirra vonlaus eftir gengisbreytinguna, þeir gætu ekki gert út. Bæði útgerðarmennirnir og frystihúsaeigendurnir töldu sig þurfa meira. Og þeir gerðu betur en að telja sig þurfa meira. Þeir sannfærðu, eftir því sem nú er komið á daginn, sérfræðinga hæstv. ríkisstjórnar og ríkisstj. um það, að þeir þyrftu meira, því að allar götur síðan gengið var fellt hefur staðið í þófi um það, hvaða uppbætur úr ríkissjóði þyrftu til að koma til þess að þessi útflutningsfyrirtæki gætu hafið rekstur sinn á ný. Síðustu tölur, sem birtar hafa verið um það efni, skilst mér að séu rúmar 300 millj. kr. Þessum fjárhæðum skilst mér að hæstv. ríkisstj. sé búin að lofa útflutningsatvinnuvegunum af umframtekjum ríkissjóðs, þessum sem átti að nota til þess að lækka tollana, án þess að hafa nokkurt samráð við Alþ., og nú er svo komið, að allur afgangurinn er uppétinn og meira til. Nú er ekkert eftir í þessa tollalækkun. Það vantar 159 millj. kr. til þess að geta framkvæmt það, sem í þessu frv. segir, og kannske eitthvað betur eftir brtt. hv. 12. þm. Reykv., sem ekki skiptir þó miklu máli, og 50 millj. að auki, samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. Þannig er svo að sjá, að í þessum útreikningum skakki um 400–450 millj. kr. Það var talið hægt að lækka tolla um 250 millj. kr. Nú er það ekki hægt, það vantar um 50 millj. kr. að auki a.m.k. Auk þess er ekkert fé til þess að standa undir þeirri tollalækkun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þessi tollalækkun, sem frv. fjallar um, byggist á þeirri forsendu fyrst og fremst, eins og hv. frsm. meiri hl. réttilega tók fram, að fatnaður sé ein af brýnustu lífsnauðsynjum manna. Og út frá því sjónarmiði gengur meiri hl. þessara 150 millj. kr. annars vegar til þess að lækka tolla á innfluttum fatnaði - það er 51 millj. kr., sem á að verja í því skyni - og svo hins vegar til þess að jafna aðstöðu innlenda fataiðnaðarins sem þessu svarar - það eru um 49 millj. kr., sem varið er í því skyni - þannig að það eru 100 millj. kr. af þessu frv., sem stafa af lækkuðu verði á fatnaði. Nú stendur líka til að lækka tolla af ýmsum matvörum um 27 millj. kr. Það er gert í því skyni að draga úr skaðlegum áhrifum gengis- lækkunarinnar á verðlagið í landinu. Þá eru 14 millj. kr. sérstaklega ætlaðar til þess að lækka tolla á hráefni til málmsmíða, en eins og kunnugt er, hefur málmiðnaðurinn átt í mjög miklum erfiðleikum að undanförnu í erfiðri samkeppnisaðstöðu við innflutta vöru, sem úr málmum er gerð, og það er reiknað hér með 14 millj. kr. tollalækkun í þessu skyni. Þá eru hreinlætisvörur, það er lagt til, að tollar af þeim lækki um 4 millj. Það sama er um sjónvörp og útvörp, 4 millj., og svo eru að lokum 9 milljónir kr., sem ráðgert er að falli niður af tekjum ríkissjóðs, vegna lækkunar á hæstu tollum, í samræmi við meginstefnu ríkisstj. í tollamálum, eins og segir í aths., hvað sem kann að vera átt við með þeim orðum, því að þessari meginstefnu hæstv. ríkisstj. í tollamálum er nú satt að segja hálferfitt að gera sér grein fyrir, a.m.k. eins og sakir standa. Hv. 12. þm. Reykv., frsm. meiri hl., sagði hér áðan, að það skipti svo sem ekki miklu máli, að því er mér skildist, hvort tollalækkunin væri 159 millj. eða 250 millj., vegna þess að sú tollalækkun, sem frá var horfið, hefði haft sáralitla þýðingu til lækkunar vísitölu. Ég óska mjög eftir því að fá nánari útskýringu á þessum orðum, annaðhvort frá hv. 12. þm. Reykv. eða hæstvirtum fjmrh., því að ef til hefðu verið 100 millj. til þess að lækka tollana í viðbót, hefði það vitanlega verið vandalaust verk fyrir hæstv. ríkisstj. og sérfræðinga hennar að verja þeim þannig, að það kæmi að notum til lækkunar á vísitölu. Og ef hæstv. ríkisstj. hefur haft einhverja aðra tollalækkun í huga, sem hún hefur svo horfið frá, hefði hún átt að endurskoða þá afstöðu. Það hlýtur að skipta fólkið í landinu, sem kaupir innfluttar vörur, ekki svo litlu máli, hvort tollalækkunin er 159 millj. eða 250 millj., en ef það er eitthvað annað, sem hér er átt við, en það sem ég nú segi, þá er gott að fá það upplýst. Hvað var það, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði að lækka tollana svona á, en ekki kom til með að hafa áhrif á verðlagið í landinu og vísitöluna? Það er auðvitað alkunn staðreynd, að íslenzkur iðnaður hefur átt mjög í vök að verjast á undanförnum árum, enda þótt hæstv. iðnmrh. og aðrir hæstv. ráðh. virðist ekki vilja kannast við þá staðreynd. Það eru 1 eða 2 ár síðan ég flutti hér ásamt öðrum þáltill. um að fram yrði látin fara athugun á því, hvað ylli þeim samdrætti, sem sannanlega var þá orðinn í iðnaði og hefur raun ar orðið meiri síðan, og fyrirsjáanlegt var, að yrði meiri. Þessari þáltill. var vel tekið af samtökum iðnaðarmanna, henni var vel tekið af Iðju, félagi verksmiðjufólks, og ég reikna ekki með, að forráðamenn þess félags verði vændir um stjórnarandstöðudekur eða framsóknarmennsku. Þeir lögðu til, að þessi athugun yrði látin fara fram, vegna þess að þeir vissu að hverju fór í iðnaðinum, en þessi till. hefur aldrei fengizt samþ. og ýmsir þeirra, sem hefðu þó átt , að þekkja samdráttinn í iðnaðinum, vildu m.a. ekki ljá henni lið. En þetta frv. gerir svo sem ekki neitt til þess að laga aðstöðu iðnaðarins. Það segir beinlínis í aths. frv., og það hefur verið rakið hér, að tollalækkunin sé jöfnum höndum á tilbúnum innfluttum fatnaði og á hráefnum til iðnaðarins, og keppikefli frv. er, eins og segir á bls. 17 í aths. með frv.: „Þessi lækkun hráefnatolla miðast við, að samkeppnisaðstaða iðnaðarframleiðslu í landinu gagnvart innfluttum iðnaðarvörum sé ekki lakari, en hún var fyrir gengisfellingu“, - að hún sé ekki lakari. Þá segir, að sýnilegt sé, að ýmsar greinar iðnaðar séu mun betur settar eftir gengisbreytinguna en áður, svo sem umbúðaiðnaður, sumar greinar byggingaiðnaðar, veiðarfæraiðnaður, sútun, húsgagnaiðnaður. Ja, það má vel vera, að gengislækkunin verði þeim að einhverju liði, en þetta tollalagafrv. miðar ekki að því að bæta aðstöðu iðnaðarins, það miðar að því að halda henni óbreyttri. En ég ætla ekki að gera það að neinu sérstöku ágreiningsefni hér frekar en gert var í n. Hv. form. fjhn., 12. þm. Reykv., upplýsti mig um það í fjhn., að fulltrúar frá iðnaðinum hefðu tekið þátt í samningu þessa frv. ýmist væru þeir meðlimir í tollalaganefnd, eða hefðu verið sérstaklega kvaddir til. Það hefðu að vísu komið fram mjög margar aths. og ábendingar frá þeim, en það hefði verið reynt að koma til móts við þær eftir beztu getu og þeir mundu ekki bera fram sérstakar kvartanir í þessu efni, og þá situr auðvitað ekki á mér að vera að því, og ég geri það ekki. En ég bara minni á þessa aðstöðu, sem iðnaðurinn er í hér. Hún er náttúrlega engan veginn nógu góð og hefði auðvitað þurft að laga hana, hvort sem það væri gert með tollaráðstöfunum eða einhverju öðru. Já, hvernig á svo að standa undir þessum tollalækkunum, þegar reikningsgróðinn, sem var talað um hér í nóv. og des., er gufaður upp? Því er ekki að neinu leyti svarað í þessu frv. Það er ekkert, ekki stafur um það í þessu frv., hvernig eigi að mæta þeim tekjumissi, sem ríkissjóður verður fyrir af þessum sökum. Það myndi heldur ekki hafa komið neitt að sök, ef frv. hefði verið borið fram á þeim tíma, þegar fjármagn var til í ríkissjóði, það er vafalaust samið á þeim tíma, það er kannske þess vegna, sem þetta vantar í frv., ég býst kannske við því. Hæstv. fjmrh. fann auðvitað, að hér var galli á gjöf Njarðar, og hann vildi upplýsa þingheim um það, hvernig ætlað væri að afla tekna til þess að standa undir þessu frv. Og hvernig var það? Ja, það er búið að hækka verð á áfengi og tóbaki um 10%. 10% af 900 millj. kr. sölu Áfengisverzlunar ríkisins hefði að óbreyttu magni átt að gefa 90 millj. kr. tekjuauka, en hann er áætlaður hér 50 millj. og virðist þá gert ráð fyrir því, að nokkur sölurýrnun verði af þessari hækkun, og er ekki nema gott eitt um það að segja. Þarna eru þá komnar 50 millj. af þessum 159, sem vantar. En hvað þá um afganginn? Jú, hæstv. fjmrh. sagði hér við 1. umr. frv. um daginn, að það ætti að draga úr útgjöldum ríkisins á árinu 1968, aðallega rekstrargjöldum - ég held, að þetta sé efnislega rétt, ég hef ekki orðalagið, - um 100 millj. kr. Það er m.ö.o. samkv. yfirlýsingu hæstv. fjmrh. nú unnt að lækka rekstrarliði þeirra fjárlaga, sem hér voru samþ. fyrir 11/2 mánuði síðan, um 100 millj. kr. En hvaða liðir eru það, sem á að lækka? Um það hefur ekkert svar fengizt. Ég leyfði mér að bera fram fsp. um það í fjhn., til formanns hennar, hv. 12. þm. Reykv., hvaða liðir þetta væru. Hann sagðist ekki geta svarað því. Ráðuneytisstjóri fjmrn. kom á fund n. Einnig hann var spurður þessarar sömu spurningar. Hann vísaði henni algjörlega frá sér. Báðir þessir menn töldu, að eini aðilinn, sem fær væri um að svara þessu, væri hæstv. fjmrh. Þess vegna sendu nokkrir nm. hæstv. fjmrh. þá orðsendingu munnlega að vísu, að þeir óskuðu upplýsinga um það, hvaða liði fjárlaga hann hefði hugsað sér að lækka til þess að mæta þessari tekjurýrnun, og sumir þessara manna a.m.k. lögðu áherzlu á það, að mjög erfitt væri að gera sér grein fyrir málinu, án þess að þessi vitneskja lægi fyrir. Svar kom greitt og fljótt frá hæstv. fjmrh. Það var þess efnis, að hann gæti á engan hátt svarað þessu, það væri ómögulegt að segja um það á þessu stigi, hvaða liðir það væru, sem ætti að lækka, og hv. alþm. yrðu bara að gera svo vel að bíða þangað til stjórnarráðið væri búið að athuga það, hvaða liði nýsamdra og nýafgreiddra fjárlaga skyldi nú skera niður um 100 millj. kr. En í þessum ummælum, sem ég rifjaði hér upp áðan, þess efnis, að þetta ætti aðallega að vera á rekstrarliðum, er þó nokkur vísbending fólgin, sem sagt sú, að eitthvað eigi þó að taka af fjárfestingunni. Og satt að segja hélt ég, að fjárfestingarliðir fjárlaganna væru ekki svo beysnir eftir margendurteknar niðurskurðaraðgerðir hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum, að þeir væru aflögufærir. Ég held, að þeir séu það ekki. En hver eru svo þessi rekstrargjöld sem gætu lækkað? Ég óska mjög eindregið eftir því, núna við þessa umr., að hægt sé að upplýsa þm. um það. Það skiptir vissulega miklu máli, hvaða liðir fjárlaga það eru, sem á að skera niður um 100 millj. kr. Hvernig er það t.d. með fjölskyldubætur, eru þær ekki rekstrarliður á fjárlögum? Já, fjárfestingarliður eru þær tæpast, svo að ég býst við, að þær teljist til rekstrarliða. Eru það kannske þær, sem eiga að lækka um 100 millj. kr.? Ég skal engu spá um það, en ég segi bara það, að ef það eru t.d. fjölskyldubæturnar eða einhverjir aðrir ámóta liðir, þá er ég ekki viss um, að almenningur í landinu telji þessa tollalækkun þess virði að framkvæma hana, ef hún á að verða gerð t.d. á kostnað fjölskyldubótanna eða einhverra annarra liða almannatrygginga. Ég er ekkert að halda því fram að þetta standi til. Þó að það hafi að vísu heyrzt, að þetta hafi komið til umr. í hæstv. ríkisstj., þá dettur mér ekki í hug að halda því fram að óreyndu og án þess að hafa neina vitneskju um það, að það sé einmitt þetta, sem stendur til. En þetta er rekstrarliður, og samkv. yfirlýsingu hæstv. fjmrh. er ekkert fram komið enn, sem útilokar, að það sé þessi liður, sem á að lækka. Mér finnst það satt að segja vera lágmarkskrafa, að mönnum sé gefin einhver hugmynd um það, hvaða breytingar á að gera á nýsömdum fjárlögum, þegar farið er fram á stuðning þeirra við þetta tollalækkunarfrv. Til eru þeir menn, sem halda því jafnvel fram, að það þurfi ekki að lækka nein rekstrarútgjöld á fjárlögum, vegna þess að þessir útreikningar séu nánast tómar ágizkanir, sem ekkert sé á að byggja. Ég skal nefna hérna dæmi um það, hvernig rökstyðja mætti, að útgjaldaliðir fjárlaga þyrftu jafnvel ekki að lækka. Þegar verið var að áætla á fjárlögum tekjur af innflutningsgjöldum, hvað þau myndu hækka vegna gengisbreytingarinnar, voru teknar inn aðeins 300 millj. kr. eða 17% hækkun á aðflutningsgjöldum, enda þótt verð erlends gjaldeyris og innfluttrar vöru hækkaði um 33%. Nú, gott og vel, þetta er gert, þessi hækkun er aðeins áætluð 17% vegna þess að það á að lækka tollana um 250 millj. Þetta getur verið rétt, 250 millj. geta svarað til afgangsins af verðhækkuninni, þannig að hér sé rétt reiknað. En nú, eftir að þetta frv. er samþ., verður tollalækkunin ekki 250 milljónir, heldur 159 milljónir. Má þá ekki með nokkrum rétti segja, að tolltekjur ríkissjóðs muni hækka um 90 millj. kr. frá því, sem þær eru áætlaðar í fjárlögum, vegna þess hve afslátturinn er minni en upphaflega var ráðgert? Sumum finnst það, og það sýnist nokkuð augljóst, að þannig geti farið, sérstaklega vegna þess, að tollalækkunin kemur fyrst og fremst á nauðsynjar, sem fólk verður að kaupa, án tillits til tollanna og án tillits til verðsins, þannig að það er ekki líklegt, að eftirspurn og sala á þessum varningi hefði vaxið, þó að tollarnir lækki. Það kann að vera sagt á móti þessum rökstuðningi, að klæðagerð færðist meira inn í landið vegna gengisbreytingarinnar og að þar af leiðandi lækki tolltekjur af þeim ástæðum. Það kann að vera eitthvað til í þessu, en þó virðist eftir aths. frv. að dæma sem komizt sé að annarri niðurstöðu, því að þar segir, þegar búið er að fjalla um lækkanirnar á fatnaði: „Var talið, að með þeim hætti mundi draga úr innkaupum, sem ferðamenn, farmenn og flugáhafnir gera erlendis á þessum vörum og flytja inn í landið, án þess að til tollgreiðslu komi. Markaður innanlands fyrir fatnað mundi þannig aukast til hagsbóta fyrir verzlun og fatagerð.“ Hér er fyrst og fremst talað um tolltekjur, sem annars hefðu glatazt, eða innlenda framleiðslu í stað þeirrar, sem flutt var inn, án þess að ríkissjóður hefði neinar tekjur af. Mér finnst nú, að allir þessir útreikningar séu næsta hæpnir, sem ég hef hér nokkuð komið að, og mér finnst það hæpin vinnubrögð að boða niðurskurð á fjárlögum vegna samþykktar frv., en neita að upplýsa, hvaða liðir það séu, sem lækka ber. Mér finnst það ógeðfelld vinnubrögð, og ég skil ekki, hvaða tilgangi þau eiga að þjóna. Vitanlega hlýtur hæstv. ríkisstj. að vera búin að gera sér grein fyrir því, að hún geti lækkað útgjaldaliði fjárlaga um 100 millj. kr., þegar hún leggur þetta frv. fram. Hvers vegna má þá ekki segja það? Hvers vegna megum við ekki vita, hvaða liðir það eru, sem lækka ber, og hvers vegna mega ekki a.m.k. hv. þm. stjórnarflokkanna vita þetta? En þeir virðast ekki vita það, eða vilja a.m.k. ekki kannast við það. Þrátt fyrir þessi vinnubrögð, sem mér finnst hæpin, bæði þetta að skera svona niður tollalækkunina, sem búið var að boða og fólk var farið að reikna með, og svo hitt, að vilja ekki upplýsa, hvaða liði eigi að lækka, þá höfum við í minni hl. gert till. um það að samþ. þetta frv. Og það gerum við vegna þess að við vitum, hversu mikil nauðsyn þessi tollalækkun er, hversu mikil nauðsyn það er fyrir almenning í landinu, að verðhækkunaráhrif gengislækkunarinnar verði tekin til baka, þó að ekki sé að fullu, eins og lofað var, þá a.m.k. að þessu leyti. Og við gerum það þá jafnframt í trausti þess, að þessi umrædda endurskoðun fjárlaga, sem nú stendur yfir, lúti fyrst og fremst að sparnaði og aukinni ráðdeild í ríkisrekstrinum sjálfum. Þegar tollskráin hefur verið til meðferðar hér á hv. Alþ. á undanförnum árum, hafa einstakir þm. stjórnarandstöðunnar oft borið fram nokkrar brtt. við tollakrána. Þær brtt. eru að ég held flestar, sjálfsagt allar, þannig vaxnar, að það hefði verið ástæða til þess að taka þær upp hér, þær eiga rétt á sér, að mínum dómi. Við höfum ekki gert þetta núna, vegna þess að við vildum koma til móts við hæstv. fjmrh. og flýta afgreiðslu þessa frv., og heldur ekki vegna þess, að fyrir lá mjög skýr og skorinorð yfirlýsing frá hv. formanni fjhn. um það, að slíkar till. mundu verða felldar, svoleiðis að við töldum þá ekki ástæðu til þess að leggja vinnu í það að þessu sinni að flytja þær. En ég nota þetta tækifæri til þess að undirstrika þær engu að síður og leggja áherzlu á það, að margt af því, sem þar greinir, þarf að ná fram að ganga. Ég minni t.d. á tollalækkun á hráefni til iðnaðarins. Við þurfum að efla íslenzkan iðnað, eins og ég kom inn á áðan, og það er enginn vafi á því, að ein leiðin til þess er að lækka tolla eða fella niður tolla á því hráefni, sem iðnaðurinn þarf að nota, til þess að gera hann samkeppnisfæran við innfluttar vörur, því að okkur veitir ekkert af því að búa vel að iðnaðinum, vegna þess að hann á í vök að verjast af mörgum ástæðum, og ein ástæðan, og ekki kannske sú sízta er sú, að fólk virðist fremur vilja kaupa það, sem útlent er. Það þarf líka að uppræta þann hugsunarhátt eða draga úr honum, kenna fólki það, að íslenzk vara getur verið fyllilega sambærileg við það, sem bezt gerist annars staðar, og raunar þarf að ganga lengra. Það þarf að koma því inn hjá fólki, að íslenzk vara sé bezt og það sé sjálfsagt fyrir Íslendinga að nota íslenzkar iðnaðarvörur. En til þess að hægt sé að framleiða slíkar vörur, þarf að búa betur að iðnaðinum en gert er í dag. Ég minni ennfremur á tollalækkun á vélum til landbúnaðarins, til samræmis við vélar, sem notaðar eru í sjávarútvegi. Það sýnist vera sanngirnismál, ekki sízt eins og landbúnaðurinn er á vegi staddur nú og nýlega er búið að rifja upp hér í þessari hv. d., og skal ekkert af því endurtekið af mér. Þá mætti einnig minna á málmiðnaðinn. Málmiðnaðurinn er mjög tæpt staddur, eina og við vitum hér margir, og mér dettur ekki í hug, að sú tollalækkun upp á 14 millj. kr., sem þetta frv. hefur að geyma, skipti sköpum fyrir málmiðnaðinn. Það dettur mér ekki í hug. Slíkar vonir get ég ekki alið um það, þar þarf meira til að koma. Ég get sömuleiðis minnt hér á háa tolla af rafknúnum heimilistækjum. Ég hygg, að húsmæður a.m.k. flokki ekki heimilistækin undir óþarfa eða lúxus. Ég hygg, að þau séu á heimilunum talin til nauðsynja. Vitanlega væri æskilegt að bera fram till. til lækkunar á tollum á heimilistækjum, og vitanlega þarf sá tollur að lækka. Það er annað mál, að það er þýðingarlaust að vera að bera fram frv. og till. um tollalækkanir, sem búið er að lýsa yfir af þeim, sem völdin hafa, að verði ekki samþykkt. Loks minni ég á það, að hér hafa verið fluttar till. um endurgreiðslu tolla af byggingarefni, einhverri tiltekinni fjárhæð af hverri meðalíbúð. Það kann að vera, að það sé erfitt í framkvæmd en byggingarkostnaðurinn er eitt af því, sem við verðum að ráða við, og ein leið til að lækka hann er sú, ef hægt væri að lækka tolla af byggingarefni eða endurgreiða þá á einhvern þann hátt, sem að gagni mætti koma. Ég ætla nú ekki að hafa þessa upptalningu lengri, en ég bara minni á það, að enda þótt við höfum ekki séð ástæðu til þess að flytja þessar till. að þessu sinni, eru þær geymdar en ekki gleymdar, og nauðsyn þeirra er alveg sú sama og þegar þær voru fyrst fluttar, vegna þess að í þessum málum hefur lítið sem ekkert verið gert. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. gat um hér, að við, sem undirrituðum nál. minni hl. á þskj. 273, erum einnig meðflm. að brtt. við frv., sem birtar eru á þskj. 271. Þar er, eins og hann gat um, að verulegu leyti um lagfæringar að ræða. Það er árangur þeirra mörgu erinda, sjálfsagt 20 til 30 eða fleiri, frá einstökum aðilum, sem send voru til tollskrárnefndar, eftir að hún hafði lokið störfum, og til okkar í fjhn., eftir að við tókum við málinu. Það eru þau erindi, sem tollskrárnefnd og fjhn. hafa komið sér saman um að fallast á. Ég skal gjarnan staðfesta það, sem hann sagði, að þær brtt., sem hann flytur einn, hv. 12. þm. Reykv., á þskj. 272, eru allar þannig, að a.m.k. ég fyrir mitt leyti hefði gjarnan viljað vera meðflm. að þeim, og ég rengi það ekki á nokkurn hátt, að ástæðan til þess, að hann flytur þær einn, sé sú og sú ein, að erindin hafi borizt það seint til hans, að honum hafi ekki unnizt tími til þess að sýna þau í n. Þetta get ég vel skilið, og ég vil leyfa mér að þakka honum fyrir það, að hann kemur þeim á framfæri, vegna þess að mér hafa verið kynntar a.m.k. tvær af þessum till., og ég hef sannfærzt um það, að þær eru réttlætismál, og því vænti ég þess, að þær fái sömu afgreiðslu eins og þær væru fluttar af fjhn. allri. Enda kom það nú fram hjá hv. 12. þm. Reykv., að hann hafði haft samráð við fjmrh., og ætti þá ekki að þurfa frekari stuðnings við þessar till. Ég skal svo, herra forseti, ekki eyða meiri tíma d. í að ræða þetta frv., en um það og aðdraganda þess mætti vissulega margt fleira segja, og ég ætla mér ekki að eyða meiri tíma í það núna. Ég held, að ég láti þessi fáu orð nægja að sinni.



Herra forseti. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, að eins og þegar hefur verið lýst, erum við Alþb: menn samþykkir meginstefnu frv. eins og það liggur fyrir. En þar sem það hefur þegar verið gert ljóst, að ástæður ríkissjóðs eru þannig, að þessar tollalækkanir er ekki hægt að gera öðruvísi en að afla tekna í ríkissjóðinn á einhvern annan hátt og engin skýring gefin á því, hvernig þeirra skuli aflað, vil ég átelja það, að þm. skuli ekki gefnar frekari skýringar á því fyrr en eftir á, svo að þeir hafa enga möguleika á því að meta það, hvort skynsamlegt er að gera þessar lækkanir og láta þá ógerðar þær ráðstafanir, sem á eftir koma og óhjákvæmilega hljóta að valda röskun hjá almenningi. Þessi afstaða okkar til frv. þýðir þess vegna ekki það, að við samþykkjum þar með þær ráðstafanir, sem gerðar kunna að verða til þess að afla ríkissjóði tekna í staðinn. Ég hefði viljað bera fram ýmsar brtt. við þetta frv., en þar sem því hefur verið lýst yfir, að engar breytingar verði samþykktar aðrar en þær, sem n. hefur þegar gert till. um, sé ég enga ástæðu til þess að tefja málið með slíku, en vona hins vegar, að innan skamms verði tollalöggjöfin í heild tekin til rækilegrar endurskoðunar, því að mér sýnist við lauslega athugun, að ekki veiti af slíku, eins stórgloppótt og hún virðist vera. Og þegar litið er á það frv., sem hér liggir fyrir, og þær breytingar, sem það gerir ráð fyrir, sýnist mér, að þegar sleppir meginbreytingum frv., sem eru í sambandi við vefnaðarvörur, fatnað, matvörur og ýmsar aðrar heimilisvörur, sé hún meira og minna tilviljanakennd og beri fremur keim af því, að einstaklingar og fyrirtæki hafi fengið aðstöðu til þess að ota sínum tota en að um samræmda heildarstefnu í þeim málum sé að ræða. Ég vil t.d. benda á, að engin einasta grein þessa frv. bætir aðstöðu landbúnaðarins að neinu verulegu leyti. Mun þó hæstv. ríkisstj. vera vel kunnugt um það, að þeirri atvinnugrein veitir ekki síður af verulegri aðstoð en öðrum atvinnugreinum. Ég ætla svo ekki að tefja umr. um þetta frekar að sinni og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. sagði hér í nýlokinni ræðu sinni: „Þetta frv. gerir svo sem ekki neitt til að laga aðstöðu íslenzks iðnaðar.“ Ég er hér ósammála þessum hv. þm. En hann sagði einnig: „Þessi tollalækkun skiptir ekki sköpum fyrir íslenzkan málmiðnað.“ Þessu er ég einnig ósammála og undrar mig þessi umsögn. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeim breytingum, sem hér er lagt til að gera á aðflutningsgjöldum. Sérstaklega vil ég þar til nefna gjöld af járni, stáli og öðrum málmum, sem nú er lagt til að lækka úr 15% niður í 5%. Boltar og rær lækka úr 50% niður í 35% og sumar stáltegundir úr 35% niður í 5%. Ég lít á þessar tollalækkanir ekki aðeins sem fjárhagsatriði, heldur einnig sem mikilsverða stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. þess efnis, að ríkisvaldið sé ákveðið í því að standa með og aðstoða íslenzkan járniðnað í erfiðu atvinnuástandi. Ég er viss um, að þetta hefur tilætlaðan árangur. Það er nú stutt á milli stórra átaka, sem verða mega til þess að koma íslenzkum járniðnaði til bættrar aðstöðu. Ég á þar við ákvörðun hæstv. ríkisstj., að smíði strandferðaskipanna skuli framkvæmd á Akureyri. Ég hef heyrt, að Akureyringar líti á þessa ákvörðun mjög fagnandi. Á sama hátt fagna járniðnaðarmenn og málmiðnaðarmenn um allt land þessari ákvörðun um lækkun stál- og járntolla, sem nú eru ráðgerðir. Þessi ákvörðun verður án efa til þess, að skipaviðgerðir og margs konar stálsmíði færist nú meira í eðlilegan farveg og þessi þjónusta verði ekki sótt til erlendra stéttarbræðra, eins og íslenzkir járniðnaðarmenn hafa orðið að horfa upp á að undanförnu. Önnur stórbreyting, sem frv. þetta gerir ráð fyrir og viðkemur íslenzkum iðnaði, er tollalækkun á fatnaði, úr 90% tolli niður í 65%. Þetta hefur vissulega í för með sér erfiða samkeppnisaðstöðu fyrir íslenzkar fatagerðir, en til að koma þar á móti eru lækkaðir tollar á dúkum til fatagerðar úr 65% og 50% niður í 40%. Þessi ráðstöfun gerir meira en vega á móti lækkun tilbúins innflutts fatnaðar. Sama er að segja um garn úr gerviefnum, sem fellt er nú niður úr 30% og 15% tolli í 10% og ullargarn fínt, sem ekki er spunnið í landinu, en notað til vefnaðar og í vélprjón, það er fellt úr 50% tolli í 25%. Hér er um verulegar lækkanir að ræða, sem eiga eftir að koma fram í lækkuðu verðlagi til neytenda. Tollskrárnefnd hefur að sjálfsögðu undirbúið lagafrv. þetta, en í n. þeirri á m.a. sæti framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda. Í aths. með frv. er þess einnig getið, að fulltrúar bænda og launþega hafi fylgzt með málinu innan n. Má því segja, að samstaða sé með þessar lækkanir, svo langt sem þetta nær. Einnig má segja, að þeir starfsmenn Stjórnarráðsins, sem starfað hafa að þessu máli, hafi sýnt sérstaka sanngirni og tilhliðrunarsemi. Það hefði verið ánægjulegt, ef nú hefði verið hægt að ganga enn lengra með niðurfærslu á tollum margra nauðsynjavara og t.d. margs konar efnivara til bygginga. Upplýst hefur verið við umr. um þetta mál hér í hv. þd., að þetta hafi einnig verið fyrirhugað. Hins vegar viðurkenna allir sanngjarnir menn, að það sérstaka ástand, sem nú er hjá útflutningsatvinnuvegunum, leyfi ekki stærri skammt til lækkunar tolla nú, og í sjálfu sér má það teljast undravert, að tollalækkun þessi skuli nú vera möguleg. Ég vænti, að fyrsta tækifæri verði notað til þess að klífa enn meir niður stigann og fagna þessari byrjun.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. fjhn. fyrir góða afgreiðslu þessa máls, og þá ekki síður til þess að þakka hv. talsmönnum stjórnarandstöðuflokkanna, hvernig þeir hafa tekið á málinu. Ég er í engum efa um það, eins og þeir hafa báðir lýst, að þeir hefðu gjarnan viljað gera hér ýmsar aths. og koma við ýmsum breytingum, eins og við var að búast, þar sem frv. er ekki undirbúið af þeim. Og ég sé því sérstaka ástæðu til þess að þakka þeim fyrir, að þeir hafa látið það hjá líða, þar sem það mundi hafa dregið afgreiðslu þessa máls og torveldað, að það gæti gengið með þeim hraða, sem nauðsynlegur er, því að það skal fúslega játað, að það er búið að taka of langan tíma, þetta mál, af þeim ástæðum, sem ég gerði grein fyrir í minni frumræðu um það, vegna þeirra aðstæðubreytinga, sem orðið hafa og hafa leitt til þess, að það hefur orðið að endurskoða frv. í grundvallaratriðum. Ég hefði vitanlega haft gaman af því að gera aths. við eitt og annað af því, sem fram hefur komið hér, og skýra ýmis atriði betur, sem aths. hafa verið gerðar við varðandi tollamálið sjálft. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að ræða sérstaklega um efnahagsástandið eða þær aðstæður, sem hafa skapazt nú eftir áramótin í sambandi við sjávarútveginn, og hvaða orsakir hafa til þess leitt. Þau mál munu koma hér inn í þingið nú alveg á næstunni og verður þá vafalaust það tækifæri notað til þess að ræða efnahagsmálastefnuna og þá þróun, sem hefur orðið í þeim efnum nú að undanförnu og hefur leitt til þess, að óumflýjanlegt verður að leita nú samþykkis Alþ. til þess að veita sjávarútveginum viðbótaraðstoð. Það er vitanlega rétt, sem var sagt hér af hálfu hv. 3. þm. Norðurl. v., að það er erfitt að ræða þetta mál í öllum atriðum nema hafa mynd þess fyrir sér, bæði í sundurliðaðri aðstoð við sjávarútveginn og einnig þær lækkanir á útgjöldum ríkissjóðs, sem fyrirhugaðar eru til að mæta að verulegu leyti tollabreytingunni. Og ég vil jafnframt taka það fram, að vitanlega hefur ríkisstj. lofað sjávarútveginum þeirri aðstoð, sem um hefur verið rætt, að því tilskildu, að samþykki Alþingis fáist til þess, þannig að sú skuldbinding, sem ríkisstj. hefur gert, er gerð með þeim fyrirvara. Og það mál hlýtur að koma hér til kasta þingsins. Ef Alþ. staðfestir ekki það samkomulag, sem gert hefur verið með þeim fyrirvara, er það að sjálfsögðu úr gildi fallið með þeim afleiðingum, sem það kann að hafa, þannig að enn sem komið er hefur engu fé verið ráðstafað formlega af Alþ. í þessu skyni, þó að ríkisstj. vonist að sjálfsögðu til þess, að þingið geti fallizt á þær röksemdir, sem liggja að baki þeirrar ákvörðunar, sem ríkisstj. hefur tekið og geti fallizt á þau rök, sem liggja til þeirrar niðurstöðu. Hér hefur verið rætt um niðurskurð á ríkisútgjöldum og menn hafa af eðlilegum ástæðum spurt að því, hvort ekki væri hægt að upplýsa, hvað ætti að gera í því efni og enda af sumra hálfu verið tekið fram, að það gæti haft veruleg áhrif á afstöðuna til tollabreytingarinnar, að menn jafnvel myndu vilja fórna henni heldur en skera niður þau útgjöld, sem hugsanlegt væri að skera niður til að mæta þessum tekjumissi, sem af tollabreytingunni leiðir. Vitanlega hefur þetta sama sjónarmið verið til hliðsjónar hjá ríkisstj., þegar rædd hafa verið hugsanleg úrræði til niðurskurðar á útgjöldum, þannig að það er auðvitað rétt, að sum útgjöld ríkissjóðs eru með þeim hætti, að menn vildu gjarnan fremur halda þeim heldur en tollabreytingunni. Þetta er alveg rétt, og þessu hefur ríkisstj. gert sér grein fyrir, og eins og ég sagði í frumræðu minni, er sannleikurinn sá, að það er ekkert auðvelt að skera niður útgjöld ríkissjóðs. Ef það væri auðvelt, er þetta auðvitað hrein vanræksla hjá fjmrh. að vera ekki búinn að gera það eða að hafa látið hjá líða að lækka um þess ar 100 millj., þegar fjárlög voru til afgreiðslu hér fyrir jólin. Og einmitt þetta er orsökin til þess, að ég er ekki reiðubúinn í einstökum atriðum að gefa hér á þessu stigi málsins yfirlýsingu um það, hvernig þessum niðurskurði útgjalda verði háttað. Það kom ekki til fyrr en eftir áramótin, að það var talið óumflýjanlegt að fara inn á þessa braut og raunar ekki fyrr en séð var, hvernig aðstoðinni við sjávarútveginn yrði háttað, þannig áð það hefur ekki unnizt langur tími til þess að undirbúa þennan niðurskurð, og þó að þeim í fljótu bragði kunni að virðast ekki sérlega erfitt að skera niður 100 millj. af fjárlögum, þar sem bein ríkisútgjöld nema á 6. milljarð kr., er það engu að síður svo, að þetta er langt frá því að vera einfalt mál. Og það er þess vegna ekki mögulegt, og vona ég, að hv. þm., þó að þeim þyki leitt að geta ekki fengið slíka grg., skilji það, að mér er það ekki mögulegt í einstökum atriðum nú. Þótt ég að sjálfsögðu hafi gert mér grein fyrir því og ríkisstj., að þetta væri hægt, þá eru ýmis atriði þessa máls enn þá á því athugunarstigi og kunna að leiða til breytinga frá því, sem er í dag, þar til endanleg niðurstaða er fengin, þannig að það verði valdir e.t.v. aðrir liðir, vegna þess að það sýni sig, að óviðráðanlegt sé að gera það, sem við höfum hugsað okkur nú, og því tel ég mér því miður ekki gerlegt að gefa þessa grg. Þetta vildi ég, að kæmi fram og hins vegar þá jafnframt skýra frá því, að þetta frv. varðandi niðurskurð ríkisútgjalda verður lagt fyrir Alþ. svo fljótt sem mögulega er hægt að koma því við, því að sjálfsögðu mun það þurfa að koma til kasta þingsins að fá heimild til þess að lækka þau útgjöld fjárlaga, sem til stendur að draga úr. Að lokum vildi ég svo segja það út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, að þessi tollskrárbreyting er ekki tilviljanakennd og hún er ekki miðuð við það, að neinir einstakir aðilar hafi komið hér að neinum áróðri, það er langt í frá. Hún er miðuð við alveg ákveðin sjónarmið. Það kunna enn að vera ýmsir gallar á tollskránni. Það er mér eins ljóst og hverjum öðrum, að það þarf auðvitað, eins og hana sagði réttilega, að halda áfram endurskoðun hennar og það er það, sem til stendur á næstu árum, að gera víðtækar breytingar á tollakerfinu. En ég vil að það komi greinilega fram, að hér hafi ekki átt sér stað nein óeðlileg tillitssemi við einn eða annan einstakan aðila, heldur hefur heildarsjónarmiðið verið það, eins og reyndar allir hv. þm., sem um þetta mál hafa talað hér hafa staðfest, að það hefur verið leitazt við að ná árangri með þessari takmörkuðu fjárhæð í þá átt að orka sem mest til lækkunar á nauðsynjavörum almennings. Þess vegna hefur ekki verið farið út í hráefnalækkanir nema það, sem þar hefur þurft að gera í beinu sambandi við lækkun á fullunninni vöru. Það hefur ekki verið farið út í vélatolla, hvorki til landbúnaðar né iðnaðar né sjávarútvegs, vegna þess að það út af fyrir sig hefði ekki þjónað þeim tilgangi, sem við erum að stuðla að með þessu, þó að það geti verið full rök fyrir því að gera það miðað við aðrar aðstæður. Og það er út af fyrir sig eðlileg fsp., sem hér kom fram frá hv. 11. þm. Reykv., að það mætti hafa verið, að það hafi verið hægt að fella niður eða það hafa fallið niður um 90 millj. kr., án þess að það hefði veruleg áhrif á vísitölulækkunina, og hvort ekki hefði mátt nota þá fjárhæð til þess að lækka vísitölu meira. Það er rétt, að í rauninni er breytingin frá upphaflega frv. sáralítil varðandi vísitöluáhrif eða úr 1.65 niður í 1.59, sem lítur fljótt á litið einkennilega út. Það skil ég mætavel. En ástæðan til þess, að breytingin er ekki meiri en þetta, er sú, að eftir að sýnt var, að ekki var hægt að hafa upphæðina svona háa og taka alla þá vöruflokka, sem við hefðum viljað, var farið inn á þá braut að lækka meira ýmsar vörutegundir, sérstaklega matvöruna, heldur en gert hafði verið ráð fyrir, þegar við reiknuðum með 250 millj. kr. ráðstöfunarfé, en til þess liggja aðrar orsakir, að það var ætlunin í þeirri tollabreytingu að lækka ýmsar vörur, sem ekki hafa mikil áhrif á vísitölu. Það eru m.a. pappírsvörur, umbúðir og annað þess konar. Það voru gólfteppi, það voru húsgögn, sem að vissu leyti var þó talið varasamt vegna innlendrar framleiðslu að lækka, sérstaklega húsgögnin. Þetta hefur ekki mikil vísitöluáhrif, en hefði engu að síður verið æskilegt að lækka. Og það var jafnframt ætlunin að lækka almennt heimilistæki. Það er rétt, sem hv. þm. vék að, að það væri æskilegt að gera það. Það hefur því miður ekki nein veruleg vísitöluáhrif. Þá má jafnframt á það benda, af því að hér hefur verið rætt um hagsmuni íslenzks iðnaðar, að það var miklum vanda bundið, vegna þess að viss rafmagnsiðnaður hér í landinu var mjög andsnúinn því, að tollalækkanir væru á innfluttum vörum í þessari grein. Og eins og getið er um í frv., hefðum við gjarnan viljað lækka fatnað meira. Það hefði vissulega verið mjög æskilegt að lækka tilbúinn fatnað meira og raunar jafnvel taka afleiðingunum af því og lækka fataefni meira, en þá kom bara innlendur fatavefnaður og þar fyrir neðan innlend gæruframleiðsla, þannig að það kom á daginn, að það var bara ekki hægt að lækka þetta meira, ef átti að ná saman sæmilegu samkomulagi við iðnaðinn, sem ég tel grundvallaratriði að náist á þessu stigi, svo að ekki þurfi að verða um þetta mál miklar deilur nú. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti, en endurtek þakkir mínar til hv. þm. fyrir það, að þeir skuli hafa reynt að greiða götu málsins eins og raun ber vitni.



Herra forseti. Þetta frv. og aðdragandi þess hefur orðið til þess að vekja hér nokkrar umr., sem hafa nú sumpart verið í eldhúsdagsstíl. Menn hafa almennt gert aths. við fjármálaástandið í landinu og það, hvernig ríkisstj. hefur staðið að þeim málum öllum saman. Um þessa hluti fór ég fáeinum orðum við 1. umr. málsins og mun ekki endurtaka neitt af því, og ég er hér kominn eingöngu til þess að gera aths. við eitt atriði í þeim brtt., sem hv. fjhn. d. leggur hér fyrir, og það er 1. liðurinn í þeim brtt., sem frá n. koma. Hann er á þá leið, að kaffi í smásöluumbúðum, 2 kg eða minna, skuli tolla með 10% tolli, þar sem enginn tollur var áður. Þegar þetta frv. var lagt fyrir, var mjög talað um það, að það vissi á tollalækkun og tilgangur þess væri sá að draga nokkuð úr þeim álögum, nokkuð úr þeirri dýrtíð, sem af gengisbreytingunni hlaut að leiða, alveg sérstaklega með tilliti til þess, að tollurinn yrði miklum mun hærri í krónum talið, ef tollskráin stæði með sömu tollprósentu og áður var. Úr þessu átti að draga, og þetta var yfirlýsing, sem fylgdi frá ríkisstj. hálfu, og hún var talin góðra gjalda verð af stjórnarandstöðunni í þessum efnum. Það kom einnig fram í grg. ríkisstj. um þetta mál, að það væri ekki til þess gert að koma á réttan kjöl iðnaði eða iðngreinum, sem reknar eru í landinu, heldur miðað við það að gera aðstöðu þeirra ekki verri en áður. Undir hvorugt af þessum atriðum, sem voru höfuðforsendur frv., getur það fallið að taka upp að nýju toll á vörum, sem enginn tollur var á áður. Ég vil vekja athygli d. á þessu atriði, og ég leyfi mér að láta í ljós þá hugmynd, að á bak við svona till. muni það fyrst og fremst búa, að hér hefur verið að unnið með miklum hraða, sem við höfum allir, sem til máls höfum tekið um þetta mál hér í d., tekið undir, að við teldum ekki óeðlilegt, að á væri hafður við afgreiðslu þessa máls eins og allt er í pottinn búið. En ég vil sem sagt ekki láta þessa brtt. fara í gegn hér í þessari d. án þess að d. veiti því athygli, að hér er verið að taka upp nýjan toll, sem ekki var áður. Og mér finnst það algerlega ósæmandi, ekki sízt í sambandi við þetta frv., sem borið er fram til tollalækkunar. Ég álít, að eðlilegast væri að hv. n. kæmi saman einu sinni enn fyrir atkvgr. um frv. og skoðaði það, hvort henni er það raunverulega alvara að ætla að flétta slíkum málum hér inn í þetta frv., af því að ég hygg, að hér sé frekar um slys að ræða heldur en hitt, að n. finnist þetta viðeigandi. En ef n. sæi ekki ástæðu til þess arna, vil ég skora á þessa hv. þd. að láta málið ekki frá sér fara þannig, að hér hafi verið bætt inn í frv. ríkisstj. lið um nýjan toll á eina almennustu neyzluvöru þjóðarinnar, kaffi, sem hér er greinilega upp tekinn með þessari brtt., og til þrautar, ef ekki koma neinar till. frá n. um að taka þessa till. til baka, ætla ég að biðja hæstv. forseta d. um að bera þennan lið upp sérstaklega, svo að þm. gefist þá kostur á því að greiða atkv. á móti honum, þeim, sem annars fella sig við frv. og samþykkja það að öðru leyti.



Herra forseti. Hér er nú komið fram yfir venjulegan fundartíma, og ég skal ekki halda hér langa ræðu. Ég ætlaði aðeins að víkja að örfáum atriðum, sem fram hafa komið um málið síðan ég talaði hér áðan. Ég vil þá fyrst leyfa mér að beina örfáum setningum til hv. 7. landsk. þm., sem talaði hér áðan. Hann gerði að umtalsefni þessar tollalækkanir og áhrif þeirra gagnvart iðnaðinum. Ég er náttúrlega ekki maður til þess að ræða málefni iðnaðarins við hann á neinum jafnréttisgrundvelli, þar sem þetta er nú einn helzti iðnrekandi landsins, sem hér á hlut að máli. En ég vil þó gera nokkrar aths. við það, sem hann sagði hér áðan. Í fyrsta lagi sagði hann, að tollalækkunin á efni til fataiðnaðarins, þ.e.a.s. á hráefninu, gerði meira en vega upp á móti tollalækkun á fullunnum fatnaði. Þetta er alveg ný kenning, sem ég minnist ekki að hafa heyrt fyrr, og hún styðst a.m.k. ekki við það, sem höfundar frv. halda fram, vegna þess að á bls. 17 í frv. er sagt berum orðum, að „þessi lækkun hráefnatolla miðast við, að samkeppnisaðstaða iðnaðarframleiðslu í landinu gagnvart innfluttum iðnaðarvörum sé ekki lakari en hún var fyrir gengisbreytingu“. Ég hygg, að það hafi verið viðmiðunin og að lengra sé ekki gengið í þessum till., eða a.m.k. þykir mér ósennilegt annað en það hefði komið fram, þegar þetta mál hefur verið rætt hér, í framsöguræðu hæstv. fjmrh. og annars staðar, ef hér væri gengið lengra heldur en aths. segja, þá hefði það ekki legið í láginni. Og mín umsögn um þetta atriði var byggð á þessu, á aths. frv. og svo því, að aths. við það höfðu ekki komið fram. Þá vitnaði hv. 7. landsk. þm. enn fremur í þau orð, sem ég sagði hér áðan, að frv. skipti ekki sköpum fyrir málmiðnaðinn og sagði, að sig furðaði á þeim ummælum. Ja, ég veit náttúrlega ekki svo gerla um það, hversu risavaxnir erfiðleikar málmiðnaðarins hafa verið, en mikið hefur nú verið af þeim látið og margar smiðjur hafa átt í vök að verjast, sumar lokað og aðrar sagt upp fólki. Og ég verð að segja það, að það hefur þá verið gert mikið meira úr þessum erfiðleikum heldur en efni stóðu til, ef tollalækkun úr 15% í 5% skiptir sköpum fyrir þennan iðnað, sérstaklega þegar það er líka haft í huga, að tollprósentan leggst á 33% hærra verð heldur en hún áður gerði. Þessi eftirgjöf tolla, sem frv. fjallar um, nemur 14 millj. kr. og er vafalaust miðuð við þá tolla, sem verða mundu, ef engin tollalækkun hefði átt sér stað, eftir að gengisbreytingin fór fram. Það kann vel að vera, að þessi lagfæring skipti sköpum fyrir málmiðnaðinn. En það leyfi ég mér stórlega að draga í efa, og ég held, að það hefði ekki verið lögð eins mikil áherzla á erfiðleika málmiðnaðarins eins og gert hefur verið, ef það væri eitthvað nálægt 10 millj. kr. viðfangsefni, sem sköpum skiptir, þótt á ári sé. En ekki meira um það. Hæstv. fjmrh. treysti sér enn þá ekki til þess að upplýsa hv. þm. um það, hvaða rekstrarútgjöld eða fjárfestingarútgjöld ríkissjóðs það eru, sem hæstv. ríkisstj. hefur í huga að draga úr til þess að mæta þessari lækkun. Þetta þykir mér mjög miður farið. Ég viðurkenni það að vísu, að það er vafalaust ekkert auðvelt verk fyrir hana að taka nýafgreidd fjárlög og skera útgjaldaliðina þar niður um 100 millj. kr. Engu að síður hlýtur það að hafa legið fyrir í hæstv. ríkisstj., að þetta væri hægt. Og á hverju er hægt að byggja, að það sé hægt, nema á athugun á þeim liðum, sem hægt er að lækka, og þess vegna finnst mér þessi röksemdafærsla tæpast standast. Ég hef þá trú og ég ber það traust til hæstv. fjmrh., að hann gefi ekki yfirlýsingu um það á Alþ., að það muni verða lækkuð útgjöld samkv. fjárlögum árið 1968, án þess að vera búinn að athuga það. Vitanlega er hann búinn að athuga það. Annars getur hann ekki gefið þessa yfirlýsingu, og sé hann búinn að athuga það, hlýtur hann að vita, hvaða liðir það eru, sem helzt til greina koma. Það er það, sem ég fór fram á hér áðan að fá upplýst. Annað ekki. Og ég endurtek það, að ég er leiður yfir því, að það skuli ekki fást gleggra svar við þessari spurningu heldur en kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan. Hann sagði, að það væri ekki langur tími, sem hann hefði haft til stefnu til þess að athuga niðurskurð fjárlaga, vegna þess að þessi sérstöku viðfangsefni hefðu ekki komið fram fyrr en eftir áramót. Það er vafalaust rétt. En þessi tími hefur þó nægt honum til þess að staðhæfa það hér á hv. Alþ., að hægt væri og gert mundi að lækka fjárlögin um 100 millj. kr., og sá tími, sem nægir til þess, nægir líka til þess að benda á þá liði, sem lækka á. Um það atriði, að þær 90 millj. kr. af ráðgerðri tollalækkun, sem ekki var nú hægt að láta koma til framkvæmda, mundu ekki hafa haft mikil áhrif á lækkun vísitölunnar, má vafalaust mjög margt segja. Ég held, að það þýði ekki að halda því fram hér, að það sé ekki hægt að lækka innflutningstolla um 90 millj. kr. á þann hátt, að það hafi áhrif á verðlagið til lækkunar, það þýðir ekkert að halda því fram. Það eru óteljandi liðir í tollskránni af nauðsynjavörum, sem eru tollaðar, og niðurfelling eða lækkun tolla á þeim mundi að sjálfsögðu hafa haft áhrif til lækkunar vísitölunnar, margs konar liðir aðrir en fatnaður, matvara og aðrar nauðsynjar, sem hlýtur að vera hægt að lækka meira en þetta frv. gerir ráð fyrir, og 90 millj. kr., það er ekki lengi verið að eyða þeim. Hitt kann svo að vera rétt, að þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. var búin að hugsa sér, væru þess eðlis, að þær hefðu ekki haft mikil áhrif á vísitöluna. Það er vafalaust rétt. Það upplýsti hæstv. fjmrh., og það upplýsti hv. 12. þm. Reykv. og ég sé enga ástæðu til að rengja það, en þá er það bara rangur endi á tollskránni, sem farið er í. Þá átti bara að fara í aðra liði og nota þessar 90 millj. kr. til þess, og það fær enginn mig til að trúa því, og ég held engan mann, að það sé ekki hægt í þessu tolltekjufargani ríkissjóðs að nota 90 millj. kr. á þann hátt, að það lækki vísitöluna. Það held ég að sé alveg fráleit kenning. Ég skal svo láta þessum umr. lokið. Það er aðeins í sambandi við ummæli hv. síðasta ræðumanns, sem ég sé ástæðu til að taka það fram, að ég gerðist meðflm. að þessari till., um að taka upp 10% toll á umbúðir um innflutt kaffi. Ef þar stendur eitthvað annað, er það ekki með mínu samþykki, og sú ákvörðun mín byggist á því, að það kaffi, sem er framleitt hér í landinu sjálfu, er pakkað í innfluttan pappír, og af honum er greiddur tollur, og ég kem ekki auga á réttmæti þess, að innlendir kaffiframleiðendur greiði toll af sínum umbúðum, en þeir heildsalar, sem flytja inn kaffið í neytendaumbúðum, sleppi við hann. Mér finnst þetta vera rétt, og ég mun greiða atkv. með þessari till., hvort sem hún verður borin fram sérstaklega eða með hinum.



Herra forseti: Þó að það væri nú ýmislegt, sem fram kom í framsöguræðu hv. 11. þm. Reykv., sem í sjálfu sér gæfi tilefni til aths., mun ég ekki lengja umræður hér með því að fara út í það, enda mun sjálfsagt hin almenna hlið efnahagsmálanna koma til umr. hér í hv. d. síðar. En ástæðan til að ég stend hér upp er eingöngu sú, að ég vildi gefa nokkru frekari upplýsingar um 1. brtt. fjhn. heldur en ég gerði í framsöguræðu minni. Nú er það að vísu þannig, að hv. 11. þm. Reykv. hefur þegar að verulegu leyti tekið af mér ómakið í því efni. Ég er sammála öllu, sem hann sagði um það atriði, og get vísað til þess. En ég tel þó rétt, fyrst þetta hefur verið rætt sérstaklega og á meðan nánari upplýsingar liggja ekki fyrir, að upplýsa það, að eins og nú er, er 40–50% tollur á umbúðum um kaffi, sem kaffibrennslurnar hér nota. Hins vegar er kaffi tollfrjálst, óháð því, hvort það er flutt inn án umbúða eða í umbúðum, þannig að ef þetta væri óbreytt, mundi vera um það að ræða, að kaffibrennslurnar hefðu heinlínis neikvæða tollvernd, en það þótti okkur ekki sanngjarnt. Nú hefði auðvitað verið hægt að fara þá leið að fella alveg niður tolla af þessum umbúðum, en það hefði orðið miklu stærra mál, og ég skal ekki segja, hvort það hefði verið hægt af tolltæknilegum ástæðum, því að vera má, að þetta efni sé notað í ýmislegt annað. Eftir því, sem okkur var tjáð í fjhn., þegar þetta mál var rætt þar með sérfræðingum, hefur innflutningur á kaffi í smásöluumbúðum verið tiltölulega lítill, þannig að á vísitölu á kaffiverð ætti þetta ekki að hafa teljandi þýðingu, en það er auðvitað veruleg hætta á því, einmitt vegna gengislækkunarinnar og hins háa tolls, að þessi innflutningur hefði aukizt eða mundi aukast, ef þetta væri óbreytt, og það töldum við óeðlilegt með tilliti til innlendu kaffibrennslanna.



Herra forseti. Hæstv. 11. þm. Reykv. hefur hér fellt nokkuð úr samhengi það, sem ég sagði áðan. Hana kvaðst efast um það, sem ég sagði, að tollbreyting á fatnaði gerði meira en vega upp á móti lækkun fatnaðarins, og vísaði þar í bls. 17 í grg. með frv. En hann stoppaði í miðri setningu, eða svo til. Ef hann hefði lesið áfram, stendur hér: „Sýnilegt er, að ýmsar greinar iðnaðar eru mun betur settar eftir gengisbreytinguna en áður“, og þar með einnig vegna þessara breytinga. Hann skar líka úr samhengi hér annað, sem ég sagði, og efaðist um, að málmiðnaður hefði nokkurn hag af þessari tollabreytingu og taldi hana smávægilega, þar sem hér væri aðeins um 14 millj. að ræða. En það, sem ég sagði hér áðan, var það, að ég liti ekki á þessar tollabreytingar aðeins sem fjárhagsatriði, heldur einnig sem mikilsverða stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj. og það er aðalatriðið. Svo skal ég ekki orðlengja þetta meira.