Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Snemma á þessu yfirstandandi þingi flutti ég frv. til heimildarlaga um fugladráp, aðallega rjúpu. Nú hefur hv. n., sem hafði með þetta frv. að gera, ekki skilað neinu áliti, og má það vera vorkunn, úr því að þetta stóra frv. hér um allsherjar fuglafriðunarlög hefur verið lagt fyrir hv. nefnd. En ég vildi taka það fram varðandi þann kafla í þessu frv., sem fjallar um fuglaveiðasamþykktir og nær að nokkru leyti þeim sama tilgangi sem ég fór fram á. í mínu litla frv., að í 14. gr. frv. er gert ráð fyrir aðferð til þess að koma á samþykkt, sem ég held að verði ákaflega örðugt að framkvæma og ég vildi biðja hv. menntmn. að taka til nánari athugunar. Í mínu frv. lagði ég til, að þegar sýslunefnd hefði gert samþykkt og þyrfti að fá hana staðfesta af héraðsbúum, þá yrðu kallaðir á þann fund eingöngu hreppsnefndarmenn á svæðinu, hreppsnefndar- og bæjarstjórnarmenn, ef um kaupstað er að ræða á viðkomandi svæði, og ég held, að það sé alveg nægilegt. En að fara að kalla allan almenning á slíkan fund, það held ég að verði mjög örðugt í skiptum, og gæti farið svo, að það yrði nokkuð hendingakennt, hverjir þar mættu og hverjir ekki. Ég geri ráð fyrir því, ef farið er út í það á annað borð að setja fuglaveiðasamþykkt, hvort sem það yrði varðandi dráp á rjúpu eða um aðra fugla um leið, þá yrði slíkt mál rætt í hverju sveitarfélagi á svæðinu, og þá ætti það að vera miklu léttara og eðlilegra í vöfunum að kalla á samþykktarfundinn eingöngu þá, sem eru í hreppsnefndum og bæjarstjórnum á viðkomandi svæði. Ég hef nú ekki flutt um þetta brtt., en vildi biðja hv. n. að taka þetta til athugunar. Annað atriði er það, sem ég vil víkja að hér í sambandi við aðalfriðunarákvæðin, að samkv. þessum lögum er hér gert ráð fyrir því, að það megi drepa allar andir á vissum tíma árs og allar tegundir af gæsum, og er hvort tveggja kannske nokkuð vafasamt. En það er sleppt þarna einum fugli, sem fullkomin ástæða er til þess að heimila að megi einnig veiða, og það er álftin. Og það er vegna þess, að í mörgum héruðum er álftin hálfgerður skaðræðisgripur, vegna þess að það eru fleiri hundruð fuglar, sem oft safnast í engjalönd á beztu engjasvæði landsins á vorinu. Er það eins og að fá stóðhópa í engjarnar, og eru mjög margir menn, sem þessu hafa kynnzt og kunnugir eru þeim málum, sem vita, að það verður að setja upp hræður eða hafa einhverjar varnir til þess að varna því, að engjarnar séu eyðilagðar af þessum stóru hópum af álftum. Nú er álftin að vísu, eins og margir okkar fuglar, ágætur og fagur fugl, en ekkert þó frekar en sumir aðrir, og það mikið af henni, að það mundi ekki vera nein hætta á því að leyfa veiði á þessum fugli eins og mörgum öðrum tiltekinn tíma af árinu. Ég vildi nú einnig biðja hv. n. að taka þetta til athugunar, og ef hún fellst ekki á að gera það, þá kynni að vera, að ég flytti um þetta brtt. fyrir 3. umr. málsins. Að öðru leyti en þessu tvennu skal ég ekki fara út í málið, enda þótt hér sé um mjög viðtækt mál að ræða og kannske nokkuð vafasamt að knýja það í gegn á fyrsta þingi, sem það er sýnt, vegna þess að enda þótt hér hafi verið leitað umsagnar ýmissa manna um þetta mál, þá eru skoðanir á því allmikið skiptar víðs vegar um land.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. við frv. um fuglafriðun, sem hér liggur fyrir til umr. Þær till., sem ég geri til breytinga, eru í samræmi við erindi, sem félag bjargveiðimanna í Vestmannaeyjum hefur sent Alþ. og liggur fyrir á lestrarsal, og eru þar allnákvæmar grg. fyrir hverju um sig af þeim atriðum, sem hér er gerð brtt. við. Ég vil láta þess getið, að ég vantreysti á engan hátt þeim ágætu mönnum, sem frv. hafa samið. Þeir eru margir hverjir ágætir vísdómsmenn í fuglafræði og vita góð skil á þeim hlutum, sem þeir hafa hér fjallað um. Ég tel þó, að vel fari á því að auka við þeirra tillögur því, sem hinir reyndustu menn hafa við að bæta og miðar að því að vernda stofn íslenzkra nytjafugla. Í félagi bjargveiðimanna í Vestmannaeyjum eru ýmsir af þeim mönnum, sem hafa hvað mesta og lengsta reynslu að baki í því efni, hvernig fugl getur orðið bezt til nytja, og hafa að sjálfsögðu sem slíkir fullan áhuga á því, að ekki sé gengið á fuglastofninn. Lagafrumvörp, sem samin eru út frá almennum sjónarmiðum, taka í sumum tilfellum ekki nægilegt tillit til sérstöðu þeirrar, sem á hverjum stað kann að vera, og því hagar einmitt þannig til í sambandi við veiði lunda og annarra nytjafugla í fuglabjörgum úteyja, að frv. virðist öllu meira sniðið við nytjar af æðarfugli og öðrum þeim fugli, sem fremur sést til af alfaraslóðum. En hér eru sem sé breytingar, sem gera ráð fyrir því, að nýting fugls í fuglabjörgum í eyjum við strendur landsins geti orðið sem fullkomnust, og vitna ég að öðru leyti til grg. þeirrar, sem Bjargveiðimannafélag Vestmannaeyja undir forustu þess fróða og ágæta manns, Árna Árnasonar símritara, hefur sent Alþ. og liggur fyrir á lestrarsal.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) Menntmn., sem fjallað hefur um þetta frv., hefur ekki haft tækifæri til þess að taka til athugunar þær brtt., sem fram eru komnar, og ekki heldur þau atriði, sem hv. þm. A-Húnv. benti á í ræðu sinni. Ég vil samt sem áður leyfa mér að fara um þessi atriði örfáum orðum. Hv. þm. A-Húnv. vék að því, að þau ákvæði frv., sem fjalla um fuglaveiðasamþykktir, kunni að vera óþarflega margbrotin og verða óþarflega þung í vöfum, þar sem gert sé ráð fyrir að kveðja til fundar, þegar samþykkt er gerð, þá sem hagsmuna eiga að gæta í sambandi við þau atriði, sem um er fjallað. En þessi ákvæði í frv. eru í samræmi við það, sem nú er í gildandi lögum og verið hefur lengi. Það eru í gildi sérstök lög, heimildarlög, um fuglaveiðasamþykktir í Vestmannaeyjum. Þau eru frá 1894, og þar segir svo um þetta atriði: „Þegar sýslunefndinni virðist nauðsyn til bera að gera fuglaveiðasamþykkt fyrir sýsluna, skal hún kveðja til almenns fundar, sem auglýstur sé með nægum fyrirvara. Atkvæðisrétt á fundinum eiga allir þeir sýslubúar, er jörð eða jarðarhluta hafa þar til ábúðarafnota.“ Og í sérstökum lögum, sem fjalla um fuglaveiðasamþykktir fyrir Drangey og eru frá 1912, eða hafa verið í gildi í meira en 40 ár, er þessu hagað á mjög svipaðan hátt. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Þá er sýslunefnd hefur gert frv. til samþykktar samkv. 1. gr., skal oddviti hennar kveðja til fundar á þeim stað, er sýslunefnd tiltekur, alla héraðsbúa, þá er atkvæðisrétt eiga í sveitarmálum.“ Nefndin, sem undirbjó þetta frv., mun einnig hafa haft til hliðsjónar lagaákvæði um lax- og silungsveiði, en í þeim lagabálki er gert ráð fyrir, að setja megi samþykktir á svipaðan hátt og að er stefnt með þessu frv. En í þeim lögum, sem eru frá 1941, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vilja menn stofna fiskiræktarfélag við fiskihverfi, sem veiði er í, og skal þá kveðja til fundar eigendur allra þeirra jarða, þar sem veiði er stunduð eða hefur verið stunduð í því fiskihverfi.“ Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að þegar fuglaveiðasamþykktum er komið á, séu kvaddir til fundar allir þeir héraðsbúar, er hagsmuna hafa að gæta í sambandi við hlunnindin, sem um er að ræða, m.ö.o., að það séu kvaddir til fundar eigendur þeirra jarða, sem hlunnindin eiga eða umráð þeirra eiga að hafa. Það getur vitanlega komið til álita að færa þessi ákvæði í það horf, sem hv. þm. A-Húnv. vék að, en ég vil þó á það benda, að eins og frv. er sniðið nú að þessu leyti, þá er það í samræmi við það, sem ákveðið er í lögum nú og reynsla er fengin fyrir. Brtt. þær, sem prentaðar eru á þskj. 461, eru að mínum dómi ekki um veigamikil atriði í frv. Þar er gert ráð fyrir því, að skot skuli bönnuð nær friðlýstum varpstöðvum nytjafugla en 3 km, en í frv. er þetta mark sett 2 km, og það er í samræmi við það, sem er í lögum nú og hefur verið um alllangt skeið. Það er vitanlega matsatriði hv. þingmanna, hvort þeir vilja, að í löggjöfinni verði endanlega ákveðnir 3 km eða 2 km í þessu falli. Þá er enn fremur sú orðalagsbreyting í till. frá því, sem er í frvgr. sjálfri, að í frvgr. er það beint tekið fram, að skot skuli bönnuð nær friðlýstu æðarvarpi en 2 km, en í brtt. er þessu orðalagi breytt þannig, að skot skuli bönnuð nær friðlýstum varpstöðvum nytjafugla. Mér er ekki fyllilega ljóst, hvað í þessari orðalagsbreytingu felst, vegna þess að eins og frá þessu er gengið í frvgr., þá er það í beinu sambandi við 2. málsgr. greinarinnar, sem hljóðar svo: „Sýslumenn skulu ár hvert á manntalsþingum ótilkvaddir og ókeypis friðlýsa öll æðarvörp í lögsagnarumdæmum sínum.“ Ja, hvaða nytjafuglar eru það aðrir en æðarfuglinn, sem slík friðlýsing getur náð til t Fuglabjörgin verða ekki friðlýst, því að það er ætlunin að leyfa að nytja þau, og nytjar af fuglum öðrum en æðarfugli eru við það miðaðar að taka eggin eða veiða fuglinn sjálfan. Ég kem í fljótu bragði ekki auga á, um hvaða fuglategundir væri að ræða, sem féllu undir þetta ákvæði, aðrar en æðarfuglinn, og sýnist mér því, að þessi orðalagsbreyting sé í sjálfu sér óþörf. Í b-lið brtt. er gert ráð fyrir því, að þar sem talað er um sýslumenn, að sýslumenn skuli friðlýsa æðarvörp í lögsagnarumdæmi sínu, þá á að Læta við orðinu „bæjarfógetar". Það er sjálfsagt ekkert á móti því, að það sé gert, ef það er staðreynd, að æðarvörp séu til innan lögsagnarumdæma kaupstaða. Ég geri ráð fyrir því, að n., sem undirbjó frv., hafi litið þannig á, að friðlýst æðarvörp mundu ekki vera innan lögsagnarumdæma kaupstaða og þess vegna væri óþarfi að fela þetta bæjarfógetum. Um brtt. við 10. gr. frv. vil ég taka það fram, að frá mínu sjónarmiði finnst mér, að þau ákvæði ættu fremur heima í sérstakrí fuglaveiðasamþykkt, sem sett yrði fyrir Vestmannaeyjar. Brtt. fjallar eingöngu um aðstöðu í Vestmannaeyjum, en með ákvæðum frv. um fuglaveiðasamþykktir er gert ráð fyrir því, að sýslunefndum og bæjarstjórnum veitist heimild til þess, hverri í sínu héraði, að gera samþykktir um nytjun hlunnindanna, þ.e.a.s. nytjun fuglabjarga, á þann hátt og með þeim skilyrðum, sem fyrir er mælt í lögunum. Nú er 10. gr. frv. þannig, að hún fjallar um ákvæði til undantekningar frá meginreglunni um friðun fugla. Og sé því þannig farið, að eitthvert bæjarfélag vilji ganga skemmra í því að veita slíkar undantekningar heldur en fyrir er mælt í 10. gr. frv., þá sýnist mér það liggja í augum uppí, að slík ákvæði væri heimilt að setja í fuglaveiðasamþykkt, og þar ættu þau heima. 3. brtt., við 25. gr., felur í sér þá orðalagsbreytingu, að því er mér virðist, að við þau tæki, sem óheimilt á að vera að nota til fuglaveiða, er bætt „svartfuglasnörur“. Fuglaveiði mun nú vera með mjög misjöfnum hætti á ýmsum stöðum á landinu, en ég hygg, að svartfuglasnörur muni vera með tvennum hætti, annars vegar snörur, sem komið er fyrir, festar í fuglabjargi, og af því gæti leitt, að fuglinn sæti fastur í slíkri snöru um nokkurn tíma og að af því leiddi kvalir fyrir fuglinn. En það eru líka til eða voru a.m.k. notaðar fram eftir þessari öld svartfuglasnörur, sem menn höfðu á skafti. Það voru veiðitæki ekki ósvipuð því, sem háfar eru, en miklu óveiðisælli, þar sem brugðið var snöru fyrir fuglinn í stað þess, að í háf er hann látinn festast í net. Hvað sem segja mætti um snörur, sem festar væru í fuglabjarg, þá liggur í augum uppi, að engin ástæða er til þess að banna svartfuglasnörur, sem veiðimaður hefði í höndum á svipaðan hátt og háf, því að slíkt veiðitæki er engu hættulegra en háfur, en hefur aðeins minni áhrif, þannig að það er óveiðisælla en háfurinn sjálfur. Ég vildi nú láta þessar athugasemdir koma fram. Mitt sjónarmið er það, að í sjálfu sér sé óþarft að samþykkja þær brtt., sem fyrir liggja á þskj. 461, þótt þær séu ekki um stórvægileg atriði og mundu ekki raska frv. eða tilgangi þess, þótt samþykktar yrðu.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til að víkja fáeinum orðum að þeim athugasemdum, sem fram komu hjá hv. frsm. varðandi fuglaveiðasamþykktir. Það mun vera alveg rétt, sem hann tók fram, að það eru heimilaðar fuglaveiðasamþykktir í Vestmannaeyjum og í Drangey, og það er á þeim stöðum ákaflega auðvelt að boða alla þá hlutaðeigendur, sem hagsmuna hafa að gæta í þessum eyjum, þar sem er um svo smátt svæði að ræða. Sama er að segja um þá tilvitnun, sem fram kom hjá hv. frsm. varðandi stofnun veiðifélaga og fiskiræktarfélaga, sem venjulega ná til einnar ár, og þarf ekki að boða á slíka fundi meira fjölmenni heldur en þá menn, sem meðfram ánum búa, og gengur það þó eða hefur gengið fullörðuglega sums staðar á landinu að koma slíkum samþykktum á með nokkurn veginn sæmilegum hætti. Allt öðru máli er að gegna í þessu sambandi, ef ætti að setja á fuglaveiðasamþykktir, t.d. um bann gegn rjúpnaveiðum yfir stórt svæði, því að það gefur auga leið, að það er víða svo ástatt á landinu, að það væri þýðingarlaust að ætla sér að setja slíka samþykkt, nema hún næði yfir stórt svæði og venjulega þá yfir fleiri sýslur en eina. Við skulum hugsa okkur t.d., að það væri þýðingarlítið fyrir Borgfirðinga að setja sér slíka samþykkt, ef hún væri ekki einnig gildandi fyrir Mýrasýslu, og svona er viða. Það hefði næsta litla þýðingu fyrir t.d. Austur-Húnvetninga að setja slíka samþykkt, ef hún næði ekki yfir Vestur-Húnavatnssýslu líka og jafnvel stærra svæði. og þá er það áreiðanlega nokkrum örðugleikum bundið að boða allan almenning á fund til þess að ganga frá slíkum samþykktum, sem sýslunefnd kynni að setja, og hitt miklu einfaldara og eðlilegra, sem ég hef stungið upp á í mínu frv., að á slíka fundi séu ekki, þegar þannig stendur á, boðaðir nema hreppsnefndarmenn á svæðinu, eða ef um er að ræða, eins og ég tók fram í minni fyrri ræðu, bæjarstjórnir líka. Þetta vildi ég biðja hv. n. að athuga, en ef hún fæst ekki til þess, þá mun ég freista þess við 3. umr. að flytja um þetta brtt. við frumvarpið.



Herra forseti. Með lögum nr. 59 frá 1946 voru heimilaðar sérstakar fyrningarafskriftir á skipum og nokkrum öðrum tækjum. Þessi heimild náði til þeirra tækja, sem aflað var eða tekin voru í fyrstu notkun árin 1944–48. Síðan hafa þessi lög verið framlengd tvisvar, en nú eru þessar heimildir runnar út. Er nú lagt til, að þetta fyrirkomulag verði enn framlengt til ársloka 1956 eða í þrjú ár. Það hefur verið höfð um þetta sérstök löggjöf, en ekki blandað inn í skattalögin, og er stungið upp á því enn, að svo verði framvegis. Það er vonazt eftir, að upp úr helginni verði lagt fram frv. til l. um breyt. á skattalögunum, en það hefur ekki verið tekinn sá kostur að láta þetta atriði bíða eftir þeim, heldur er ráðgert, að þetta verði áfram í sérstökum lögum. Þykir það réttara. Ég vil leyfa mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. fjhn. deildarinnar að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Heilbr.-og félmn. flytur frv. þetta eftir beiðni hæstv. ríkisstjórnar. Í grg. er skýrt frá ástæðunum fyrir flutningi þess, en þar er m.a. tekið fram, að frv. sé borið fram samkv. ósk hreppsnefndar Dalvíkurhrepps, en almennur hreppsfundur í Dalvíkurhreppi, haldinn á s.l. ári, skoraði á hreppsnefndina að afla sér heimildar til að láta leigunám fara fram á lóðum og lendum í landi hreppsins, eftír því sem hreppsnefndinni þætti ástæðu til. Ég held, að grg. skýri nægilega ástæðuna fyrir flutningi málsins, og fjölyrði því ekki frekar um það, en ég óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. En málið er flutt af nefnd, eins og ég hef getið um, og mun n. að sjálfsögðu athuga málið nánar á milli umræðnanna.



Herra forseti. Sjútvn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. frá 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum fiskiskipum, þskj. 318. Nefndin hefur rætt frv. á fundum sínum og sent eftirgreindum aðilum það til umsagnar: Eimskipafélagi Íslands, Skipaútgerð ríkisins, skipadeild Sambands ísl. samvinnufélaga, Vélstjórafélagi Íslands og Félagi ísl. rafvirkja. Þessir aðilar hafa allir látið n. í té umsagnir sínar um frv. Aðeins einn þeirra, Félag ísl. rafvirkja, mælir með samþykkt þess, en hinir aðilarnir fjórir eru því andvígir og telja með öllu óþarft að hafa rafvirkja á skipum, þar sem vélstjórar eru, sem lokið hafa námi við vélskólann í Reykjavík og hafa þar notið haldgóðrar menntunar í rafmagnsfræðinni, sem gerir þá fullkomlega færa um að hafa með höndum alla umsjón á vélum mótorskipa. Í frv. hv. flm. er gert ráð fyrir að skylda öll mótorskip, sem eru yfir 1000 rúmlestir, til að hafa einn fullgildan rafvirkja, ef þau eru að staðaldri í millilandasiglingum. Með því að láðst hefur að prenta með nál. á þskj. 460 umsagnir þeirra aðila, sem frv. var sent til umsagnar, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, tilfæra nokkur atriði úr umsögnum þeirra. Vélstjórafélag Íslands segir í umsögn sinni: „Frv. þetta gerir ráð fyrir, að bundið sé með lögum, að einn fullgildur rafvirki sé á öllum mótorskipum, 1000 rúmlestir eða stærri. Út af þessu viljum við strax taka fram, að það er eindregið álit okkar, að engin nauðsyn sé til þess, að ákveðið sé með lögum eða á annan hátt, að fullgildur rafvirki skuli vera á íslenzkum mótorskipum eða öðrum íslenzkum skipum yfirleitt, og leggjum við því til, að frv. þetta verði fellt. Þetta álit okkar viljum við rökstyðja á eftirfarandi hátt: Í grg. fyrir frv., er hér er um að ræða, er komizt þannig að orði: „Í þeirri áhöfn, sem lög nr. 66 1946 gera ráð fyrir að sé á hverju skipi, er enginn maður, sem sérþekkingu hefur í meðferð og viðhaldi raflagna og raftækja.“ Virðist þetta ein helzta röksemd flm. fyrir frv. Þessi fullyrðing flm. er þó á misskilningi byggð og ekki rétt með staðreyndir farið, því að í lögum um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum er það skýrt tekið fram, að á skipi með 600 hestafla vél eða stærri skuli vera vélstjóri, er staðizt hafi próf í rafmagnsfræði fyrir vélstjóra við vélskólann í Rvík. Kennslan við skóla þennan er það fullkomin og hún við það miðuð, að vélstjórinn hafi næga þekkingu til þess að taka að sér öll þau störf, sem fyrir koma í mótorskipi, hvort sem um er að ræða gæzlu og viðhald raflagna og raftækja eða annarra véla skipsins. Þá segir enn fremur í grg. nefnds frv.: „Reynslan leiddi þó fljótt í ljós, að nauðsyn bar til vegna öryggis skips og áhafnar að fá um borð í skipin menn með sérþekkingu í meðferð slíkra tækja, þ. e. raftækja.“ Hér fer flm. heldur ekki rétt með staðreyndir, og gætir hér mikillar vanþekkingar hjá honum í máli þessu. Ástæðan til þess, að rafvirkjar voru teknir á nokkur hinna nýju skipa, var alls ekki vegna öryggis skipa eða áhafnar, heldur eingöngu það, að á fyrstu árunum eftir stríð var nokkur vöntun á vélstjórum, sem lokið höfðu rafmagnsprófi við vélskólann, og voru því nokkrir rafvirkjar ráðnir á hin nýju skip. Nú er þessu ekki lengur til að dreifa. Allir nemendur vélskólans, sem fullnaðarpróf taka, ljúka sjö mánaða námi í rafmagnsfræði, og er þessi kennsla að allra dómi það fullkomin, að öryggi skips og áhafnar er eins gott og það frekast getur verið. Í 3. málsgr. grg. er sagt, að nauðsynlegt sé að tryggja með lagasetningu, að einungis fullgildir rafvirkjar verði ráðnir til þessara starfa. Þessu mótmælum vér og fullyrðum, að kennsla í vélskólanum uppfylli allar þær kröfur, sem gera þarf til vélstjóra á mótorskipum eða öðrum skipum með rafmagnskerfi, hvort sem um er að ræða véla- eða rafmagnsvinnu. Við teljum ekki þörf á að fara frekar út í einstök atriði grg. Við skorum á hið háa Alþingi að fella nefnt frv., þar sem engin rök liggja til þess, að nauðsynlegt sé, að það verði að lögum.“ Þetta var umsögn Vélstjórafélags Íslands. Ég vil aðeins, með leyfi hæstv. forseta, einnig taka hér nokkur atriði úr umsögn S. Í. S. eða skipadeildar þess. Þar segir: „Vér viljum taka fram, að lagabreytingu þessa teljum vér með öllu óþarfa, og styðjumst vér í því efni við reynslu þá, er vér höfum aflað oss frá því að skipaútgerð vor hófst. Vélstjórar á skipum vorum hafa nær allir lokið prófum við rafmagnsdeild vélstjóraskóla Íslands, og hafa þeir reynzt færir um að annast venjulegt viðhald og eftirlit rafknúinna hjálpartækja skipanna. Af ofangreindum ástæðum virðist oss fullkomlega óþarft að bæta við manni á skipin til þess að líta eftir rafmagnstækjum. Og vér höfum aldrei haft eða talið ástæðu til að hafa slíkan mann um borð í skipum vorum. Þá viljum við taka fram, að við vitum ekki til þess, að í nokkru landi sé skylda að hafa sérstakan rafvirkja á kaupskipum af þeirri stærð, sem algengust er hér, þ. e. um eða undir 3500 lestir dw.“ Í umsögn Eimskipafélags Íslands segir: „Í grg. fyrir frv. er þess getið, að félag vort hafi ráðið rafvirkja um borð í öll hin nýju skip félagsins, en það er þó eigi alls kostar rétt, þar eð enginn rafvirki er starfandi um borð í mótorskipinu Reykjafossi. Ástæðan fyrir því, að við höfum ráðið rafvirkja á skipin, var einkum sú, að þegar við fengum hin nýju skip fyrst eftir stríðið, voru vélstjórar þeirra fluttir af eldri skipum félagsins, sem öll voru gufuknúin, og var því talið heppilegra, að faglærðir rafvirkjar væru einnig til aðstoðar í vélinni fyrst um sinn. Hins vegar hefur eigi verið gert ráð fyrir, að þetta fyrirkomulag yrði til frambúðar, með því að vélstjórar í vélskólanum í Reykjavík njóta nú þeirrar menntunar í rafmagnsfræði, sem telja verður fullnægjandi á hverju skipi félagsins sem er. Með tilliti til ofangreindra staðreynda leyfum vér oss að láta í ljós þá skoðun vora, að eigi sé ástæða til að breyta lögum nr. 66 1946 í það horf, sem lagt er til í umræddu frv.“ Og loks er stutt umsögn frá Skipaútgerð ríkisins. Þar segir: „Að því er snertir mótorskip í millilandasiglingum yfir þúsund rúmlestir að stærð, þá álítum vér, að menntun vélstjóra frá vélstjóraskóla Íslands sé nú orðin svo fullkomin, þ. á m. í rafmagnsvinnu, að ekki sé vegna öryggis skips þörf á því að lögbjóða að sérstakur rafvirki skuli vera um borð, enda er menntun fullgilds vélstjóra að öðru leyti miklu víðtækari en rafvirkja. Vinna á skipum er að mestu vaktaskiptavinna, m. a. hjá vélstjórunum, en einn rafvirki mundi vart falla inn í vaktaskiptavinnu á skipi, og yrði hann því aukamaður, sem væntanlega mundi vinna samkv. eigin ákvörðun. Mundum við telja slíkt að ýmsu leyti óheppilegt og stefna að því að auka útgerðarkostnaðinn að þarflausu, sem vissulega ber að varast. Þegar verið var að breyta kaupskipaflota landsmanna úr gufuskipum í mótorskip, var á tímabili talið heppilegt að hafa rafvirkja um borð í sumum hinna nýju skipa hinum eldri vélstjórum til aðstoðar. En þörf til þessa er að vorum dómi að hverfa úr sögunni vegna æfingar hinna eldri vélstjóra og vegna viðbótarnáms hinna yngri vélstjóra. Samkv. framangreindu getum vér ekki mælt með umræddu frv.“ Þessari umsögn Skipaútgerðar ríkisins fylgdi og umsögn tveggja vélstjóra, 1. vélstjórans á Heklu og 1. vélstjórans á Esju, er báðir mæla gegn samþykkt frv. - Eins og ég tók fram áðan, hefur n. einnig borizt umsögn frá Félagi ísl. rafvirkja, sem mælir með samþykkt frv. Nefndin gat ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. hennar, sem gefið hefur út nál. á þskj. 460, mælir gegn því, að það verði samþ., en minni hl., hv. 5. landsk., er hefur gefið út nál. á þskj. 458, leggur til, að frv. verði samþykkt. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um frv. Það hefur verið sýnt fram á það með rökum af þeim aðilum, sem n. leitaði til og hafa sérþekkingu á þessum málum, að ekki sé þörf á breytingu þeirri, sem frv. fjallar um. Vil ég því fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar leggja til hv. þdm., að frv. verði fellt.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar, en ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess. Eins og frsm. meiri hl. lýsti hér áðan, þá hefur meiri hl. n. lagt til, að frv. verði fellt, en minni hl. hefur lagt til, að það verði samþykkt. Efni þessa máls er hvorki flókið né margbrotið og þarf þess vegna ekki mikilla skýringa við. En það er í stuttu máli það, að á öllum mótorskipum, 1000 rúmlestir brúttó eða stærri, sem að staðaldri eru í millilandasiglingum, skuli skylt að hafa einn fullgildan rafvirkja, er annist gæzlu, viðhald og eftirlit raftækja og rafbúnaðar skipsins, og síðan nánari ákvæði um það, hvaða menn hafi réttindi til að annast þessi rafvirkjastörf. Eins og lýst hefur verið hér, bæði við fyrri umr. málsins og fram kemur í grg., þá eru rökin fyrir þessum till., sem í frv. felast, þau, að svo margháttaður rafbúnaður sé nú upp tekinn í hinum stærri skipum okkar, flutningaskipum, farþegaskipum og öðrum af þessari stærð, sem í frv. er nefnd, og stærri, að nauðsynlegt sé, að sérfróður maður annist um viðhald hans og viðgerð, ef eitthvað ber út af. Skipafélögin sjálf hafa líka fundið til þessara þarfa, og það mun hafa verið meginregla hjá Eimskipafélagi Íslands um það bil, er það fékk sín nýju skip, að setja fullgildan rafvirkja út í þau til að annast þessi störf. Í umsögn sinni um málið, sem n. hefur fengið frá Eimskipafélaginu nú, segir það að vísu, að þetta hafi verið gert á meðan ekki hafi verið til vélstjórar á skipunum, sem hefðu haft nám í rafmagnsdeild vélskólans, en eins og hv. dm. er kunnugt, þá er ekki mjög langt síðan kennsla í rafmagnsfræði var tekin upp sérstaklega í sambandi við vélstjóranámið. Það, sem þá ber á milli, eins og málið nú horfir, virðist vera það, að skipafélögin og vélstjórarnir, samkv. þeim umsögnum, sem hér hafa verið lesnar, halda því fram, að vélstjórarnir geti nú með þeirri rafmagnsþekkingu, sem þeir fái í vélstjóraskólanum, sinnt að fullu þeim störfum, sem hér er um að ræða, en hins vegar virðist mér, að af fim. frv. og rafvirkjameisturunum, sem einnig hafa gefið hér umsögn um málið, sé það nokkuð dregið í efa. Úr því að hv. þm. Snæf., frsm. meiri hl., las hér fjögur bréf sínu máli til stuðnings, þá mætti mér kannske leyfast að lesa eitt bréf, sem er þó í hina áttina, úr því að engin þessara bréfa hafa verið prentuð sem fskj. með nál. Ég vil þess vegna, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bréf hér frá Félagi ísl. rafvirkja, sem n. hefur borizt um málið. Það er á þessa leið: „Vér höfum móttekið heiðrað bréf yðar, dags. 18. f. m., þar sem leitað er umsagnar um frv. til l. um breyt. á l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum. Um frv. þetta viljum vér segja þetta: Að félag vort telur brýna þörf á að setja lög um þetta efni til þess að tryggja það, að iðnlærðir menn hafi þau störf með höndum, sem um ræðir í frv., en á því hefur orðið nokkur misbrestur, þar sem óiðnlærðir menn hafa verið ráðnir til slíkra starfa, en slíkt hlýtur að skapa öryggisleysi og getur auk þess valdið miklu tjóni á vélum og raflögnum skipa. Þá viljum vér geta þess, að í nágrannalöndum vorum er talið sjálfsagt, að sérmenntaðir menn á þessu sviði gegni rafvirkjastörfum á skipum, og sú reynsla, sem fengin er af störfum rafvirkja á íslenzkum skipum, bendir ótvírætt til þess, að það sé sjálfsögð öryggisráðstöfun að krefjast sérþekkingar af þeim mönnum, sem gegna þessum störfum. Væntum vér þess, að hv. sjútvn. sjái sér fært að mæla með samþykkt frv. þessa.“ Þetta skrifar Félag ísl. rafvirkja. Það sem, eins og ég segi, ber á milli í málinu, er það, að útgerðarfélögin og vélstjórarnir halda því fram, að með þessu sjö mánaða námi vélstjóranna í rafmagnsfræði hafi þeir öðlazt fullkomna þekkingu til vinnu og viðgerðar um borð í skipunum á þeim rafmagnstækjum, sem þar er um að ræða. Þetta vefengja rafvirkjarnir, og ég hygg, að því til stuðnings mætti benda á, að nám í rafvélavirkjun út af fyrir sig og nám í raflögnum út af fyrir sig er hvort tveggja fjögurra ára nám, svo að þegar það er athugað og borið saman við þetta sjö mánaða meira og minna teoretiska og bóklega nám vélstjóranna, þá hygg ég, að þar sé enginn samjöfnuður á. Ég tel þess vegna, að með því að láta vélstjórana inna þessi störf af höndum, þótt eitthvað rafmagnslærðir séu á þessu sjö mánaða námskeiði eða hvað það nú er í vélstjóraskólanum, þá þoli það engan samanburð við þá vinnu, sem rafvirkjarnir geta látið af hendi, sem eðlilegast er að inntu störfin af hendi, þar sem þeir hafa fengið til þess sérmenntun. Ef vélstjóri ætlaði t. d. að fara að eiga hér við raflagnir í landi, sem er náttúrlega alveg það sama að sínu leyti eins og að eiga við þær í skipi, þá mundi hann ekki nokkurn tíma fá nokkurt leyfi til þess að inna þau störf af hendi nokkurs staðar. Rafveiturnar og rafmagnseftirlit ríkisins mundu sjálfsagt hindra það, að vélstjóri, þótt sjö mánuði hefði lært eitthvað um þessi fræði, fengi nokkurs staðar leyfi til þess að inna þessi störf af hendi, og sízt ætti að fara óvarlegar að í skipum. - Ég legg þess vegna til, eins og fram kemur í mínu nál., að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef að vísu ekki miklu við álit minni hl. sjútvn. að bæta, en hv. meiri hl. n. hefur nú, að fengnum umsögnum fimm aðila, Skipaútgerðar ríkisins, Eimskipafélags Íslands, skipadeildar S. Í. S., Vélstjórafélags Íslands og Félags ísl. rafvirkja, lagt til, að frv. mitt á þskj. 318 verði fellt. Ég tel þó rétt að láta það koma fram, að ekki hafa verið hrakin með umsögnum þessara aðila meginákvæði frv. um, að nauðsyn beri til, að maður með sérþekkingu annist öll störf um viðhald eða gæzlu raflagna á skipum í millilandasiglingum yfir 1000 tonn, ekki síður en á sér stað um þennan iðnað í landi. Hins vegar greinir mig og Félag ísl. rafvirkja annars vegar og skipafélögin og vélstjórafélagið hins vegar á um það, hvort sjö mánaða nám vélstjóraskólans, sem er þó að mínu áliti einungis ætlað til þess, að vélstjórar geti annað þessum störfum þar, sem rafvirkjar verða ekki ráðnir til starfa, á öllum skipum undir 1000 tonnum, eða fjögurra ára nám rafvirkja sé betri undirstaða undir þetta starf á skipunum. Ég held því enn fram, að þetta starf við rafmagnskerfi skipanna sé nú þegar orðið svo viðamikið, að full þörf sé á fulllærðum rafvirkja til þess að annast það. En ég mótmæli jafnframt því, sem fram kemur í áliti vélstjórafélagsins, að ég með því sé á nokkurn hátt að kasta rýrð að starfi og námi okkar ágætu vélstjóra. Hér er að mínu áliti einungis um framþróun og nýskipun mála að ræða, samfara því að aukin tækni er - öllum til mikillar ánægju - tekin í notkun á okkar glæsilega skipaflota. Þessi framþróun verður ekki flúin með því að vísa frv. á þskj. 318 frá. Þeir dagar munu koma, að ákvæði frv. verða tekin upp í íslenzk lög í einhverri mynd. Það mun reynslan leiða í ljós, jafnvel þó að ýmsa skorti í dag framsýni til að sjá nauðsyn þess. Ég vil þó að lokum þakka hv. sjútvn. fyrir rösklega afgreiðslu málsins og tel það sannarlega eftirbreytnivert fyrir aðrar nefndir þingsins. Ég legg hins vegar til, að farið verði að áliti minni hl. nefndarinnar, hæstv. 5. landsk., og frv. verði samþykkt.



Ég vil aðeins í þessu sambandi taka fram, að ég tel mjög vafasamt, ef slíkur maður, lærður rafvirki, ætti að vera um borð í skipum, að þá sé ekki öllu meiri nauðsyn, að hann væri einmitt um borð í þeim skipum, sem sigldu við strendur landsins. Ég tel, að yfirleitt sé, eins og kemur fram hjá flestum mönnum, sem annast siglingar, mesta hættan á siglingunum í námunda við strendur landsins, en ekki í millilandasiglingum, svo að það, að frv. ræðir aðeins um, að þetta skuli vera í sambandi víð millilandasiglingar, sýnir raunverulega veikleika hjá flm. En hins ber einnig að gæta, að við Íslendingar erum meir og meir að taka í okkar hendur utanlandssiglingar, og við megum ekki hugsa okkur að hafa þann hátt á í sambandi við mannaráðningar og annað, að við göngum þar miklu lengra en aðrar þjóðir og gerum okkur á þann hátt óhæfa til að standast samkeppni í siglingunum. Einnig má benda á það, að ef farið væri að samþykkja það, sem þetta frv. felur í sér, þá má einnig gera ráð fyrir, að það væri farið inn á fleiri svið atvinnulífsins. Það væri ekki ótrúlegt, að það yrði heimtað á hverri vinnustöð, þar sem svo og svo margir rafmótorar eru í notkun, að þar yrði sérstakur rafvirki hafður sem gæzlumaður. Ég álít, að það sé nauðsynlegt að stilla hér í hóf, og þó að það sé sameiginlegur vilji allra hv. alþm. að skapa öryggi bæði á sjó og landi, þá verður þó einnig að taka tillit til umsagna þeirra fagmanna, sem hér hafa látið ljós sitt skína og eru allir á einu máli um, að það sé óþarft að hafa þessa menn um borð í skipunum, nema aðeins þeir aðilar, sem sjálfir eru rafvirkjar og því málið mjög skylt.



Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. þm. Snæf., frsm. meiri hl. nefndarinnar. - Hann sagðist telja, að það væri meiri nauðsyn að hafa þessa menn í þeim skipum, sem færu með ströndum fram, eða a. m. k. ekki síður en þeim, sem færu á milli landa. Það er þó auðséð hverjum, sem um það hugsar, að þarna er mikill munur á. Þeir, sem eru við strendur landsins og alltaf eiga þess kost, a. m. k. með tiltölulega stuttu millibili, að fara í höfn, eru ekki eins háðir því að hafa fastan viðgerðarmann á skipinu. Þeir geta, ef eitthvað kemur fyrir, farið inn á þá staði, þar sem hægt er að ná í viðgerðarmennina, og fengið þá þar til að gera við það, sem aflaga fer, en það getur vissulega ekki skip, sem er á ferð um úthafið og á einskis kost annars en annaðhvort að halda áfram sinni ferð eða snúa aftur til baka til sama lands. Þess vegna er á þessu svo mikill munur, að flm. frv. og meðmælendur þess hafa viljað miða skylduna eingöngu við ferðir á milli landa, af þessum ástæðum, að í þeim er ekki hægt að ná til kunnáttumanna, ef eitthvað ber út af, nema þeir séu á skipinu sjálfu. Annað atriði, sem hv. frsm. meiri hl. minntist á, er þetta sama sem oft hefur heyrzt í sambandi við lögin um atvinnu við siglingar, að með því að fyrirskipa, að svo og svo margir kunnáttumenn skuli vera á skipunum, þá sé útgerðinni íþyngt, svo að það sé mjög borin von, að hún geti keppt við aðrar þjóðir eða önnur útgerðarfélög, sem geri minni kröfur, og þess vegna megi ekki hlaða meiri tilkostnaði á útgerð skipanna en minnst sé hægt að komast af með. Hefur þetta verið notað sem röksemd fyrir því, að draga bæri úr um þetta mannahald, ekki einasta í sambandi við þessa rafvirkja, heldur hefur það komið fram bæði í sambandi víð yfirmenn skipa, eins og stýrimannafjölda, vélstjórafjölda, loftskeytamenn, og ýmislegt annað, sem tiltekið er í lögum, hvernig með skuli fara og að ákveðinn fjöldi þessara manna skuli vera á íslenzkum skipum. En þessi rök hygg ég að séu nú frekar tekin að dofna, eftir því sem tímar hafa liðið, því að reynslan hefur skorið úr um það, að bæði er þetta nauðsynlegt öryggis skipanna vegna, og eins hitt, að þegar til lengdar lætur, þá ætla ég, að það verði á engan hátt dýrara fyrir útgerðina að hafa fullkomna fagmenn til þjónustu á skipunum heldur en að hafa þá ekki og verða því af mannaskorti að láta drabbast niður það, sem annars mætti gera við tiltölulega fljótlega með litlum tilkostnaði. Þegar fleiri tugir og jafnvel upp í hundruð rafmagnstækja eru til í þessum skipum, sem hér er um að ræða, þá er sannarlega ekki lengi að koma upp í kaup gæzlumanns, ef eitthvað ber út af og ekki er gert við strax, svo að kannske tækið eyðileggst. Einnig út frá því sjónarmiði held ég að það séu mjög hæpin rök að segja, að það megi ekki leggja þennan kostnað á útgerðina. Ég held, að það mætti alveg eins segja, að útgerðin gæti ekki staðið sig við það, að sá baggi væri á hana lagður að mega ekki hafa mann um borð, ef um það hefði verið að ræða, til þess að gera við það, sem aflaga fer. Vitanlega er það ekki gert, þó að frv. verði ekki samþ., það skal játað. Það geta allir haft þá menn, sem þeir telja sig þurfa, en það er nú einu sinni svo, að ef það er ekki skylda, þá vill það oft verða í undandrætti. Svo getur þetta leitt af sér, sagði hv. frsm., að krafa komi upp um það, að á hverri vinnustöð verði gert að skyldu að hafa rafvirkja eða gæzlumann til þess að fara með rafknúin tæki. Ég veit ekki betur en að þessi skylda sé til í dag, svo að hún verður ekki afleiðing af samþykkt eða synjun þessa frv. Það er svo nú, að það mega engir aðrir um þessi tæki sýsla heldur en þeir, sem hafa fengið til þess löglegan rétt í dag. Hitt er svo annað mál, að vitanlega er enginn skyldugur til þess að hafa þessa menn fasta í þjónustu sinni, þeirra sem í landi búa og hafa yfir tækjunum að ráða, heldur kalla þeir þá til, þegar þeir þurfa á að halda, af því að þeir geta náð í þá. Ef skipin væru bundin við þá staði, þar sem ávallt væri hægt að ná í fulllærða menn, þá þyrfti ekki að gera þá kröfu, að þeir skyldu jafnan vera á skipunum, heldur taka þá þar, sem til þeirra næðist. En skráning þeirra á skipin er fyrst og fremst við það miðuð, að það sé ekki hægt að ná til þeirra annars staðar. - Þetta vildi ég aðeins að kæmi fram í tilefni af þeim orðum, sem hv. þm. Snæf. lét hér falla áðan.