Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er frv. til fjáraukal. fyrir árið 1949 á ferðinni. Síðast þegar fjáraukal. voru afgreidd hér á Alþingi, þá var þess látið getið af hv. fjvn., að hún væri óánægð með það fyrirkomulag, sem var tekið upp á fjáraukal. Það var tekið upp að láta fjáraukal. sýna þann mismun, sem verið hefði, þ.e.a.s. það, sem hefði farið fram úr áætlun, og það, sem hefði sparazt. Ég vildi þess vegna taka inn á fjáraukal. það, sem hafði orðið umfram á einstökum liðum frv., og veita fjárveitingu fyrir því. - Ég lagði svo fyrir, að þessi athugasemd um fjárveitinguna skyldi tekin til greina, og veit ég, að það hefur verið gert, og vænti, að með þessari löggjöf verði bætt úr þessu. Um einstök atriði í fjáraukalagafrv. sé ég ekki ástæðu til að ræða. En ég óska, að málinu verði vísað til hv. fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa formsbreyt. En ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort hann ætlist til þess, að þetta frv. verði afgreitt áður en þessu þingi verður slitið, og á hve löngum tíma hann ætli fjvn. að ræða þetta mál. Hér er um að ræða frv. til fjáraukal. fyrir árið 1949, að upphæð um 60 millj. kr. Ég sé ekki annað en að fjvn. verði að afgreiða þetta mál blindandi. Ég minnist þess, að á hverju ári síðan ég kom í fjvn., eða frá 1945, þá hefur n. setið með sveittan skallann 4–6 tíma á dag til að meta þau gögn, sem fram hafa komið, og kalla til sín forstjóra ýmissa fyrirtækja og ræða við þá og gera samninga við þá og ríkisstj. um að halda gjöldunum innan þeirra takmarka, sem áætlað er. Og hvenær sem ætlað er að koma fram nýrri breyt., þá þarf það að ganga ekki aðelns fyrir fjvn., heldur ríkisstj. og Alþingi. En hér á að afgreiða á nokkrum dögum 60 millj. kr. frv. til fjáraukal., nema einhver önnur gögn liggi fyrir. En þá veit ég ekki, hvers vegna verið er að vísa þessu máli til n. Ég vil benda á, að nýlega er búið að útbýta ríkisreikningnum 1949, en nú er farið að vísa til Alþingis ýmsum umframgreiðslum og athugasemdum, sem komið hafa fram við endurskoðunina. Ég vil benda á, að í sambandi við það eru gerðar mjög róttækar athugasemdir, t.d. við útvarpið, þar sem þar er eytt, eins og þetta frv. sýnir, yfir 1200 þús. kr. fram yfir áætlun og yfir 400 þús. kr. í útvarpsefni án nokkurrar heimildar frá Alþingi eða fjvn. Og ef hugmyndin er að samþ. þetta frv. eins og það liggur hér fyrir, þá er það hrein syndakvittun ekki aðeins fyrir ríkisstj., heldur þá menn, sem stjórna þessari stofnun. Og hvers vegna er verið að leggja alla þessa vinnu í þessi mái á þinginu og kalla þessa menn fyrir sig, ef síðan, þegar þeir eru farnir út úr herbergjunum, þá mega þeir haga sér eins og þeim sýnist? Ég vildi því spyrja hæstv. ráðh., hvort ætlazt sé til þess, að þetta mál afgreiðist nú. Ég mun ekki sjá mér fært að afgreiða málið, nema sams konar gögn séu send til n. eins og send eru til athugunar við fjárlagafrv. árlega. Ég óska, að þau gögn komi áður en n. gengur frá málinu.



Herra forseti. Mér þykir ástæða út af þessum athugasemdum hv. þm. Barð. að segja hér nokkur orð og af því að á síðasta þingi var nokkuð deilt um þessi mál. Eftir því, sem ég veit bezt, þá hefur það alla tíð verið skoðað sem hreint formsatriði og sem sjálfsagt mál að samþ. fjáraukal., því að fjáraukal. eru aðeins töluskýrsla um þær umframgreiðslur, sem ríkisreikningarnir sýna. Og deilur um það eiga að mínu áliti alls ekki að vera til á Alþingi, nema þá að töluvillur séu í frv. Þetta er svo eðlilegur hlutur, að það er fullkominn óþarfi að vera með deilur um fjáraukalögin. Það hafa löngum verið deilur um ríkisreikningana, og þær deilur eru eðlilegar. En ég vil leggja áherzlu á það, að hv. þm. ættu ekki að fara að tvöfalda þessar deilur með því að fara að deila líka út af fjáraukal., því að þau hafa alltaf verið skoðuð sem formsatriði. En allar deilur hafa verið í sambandi við ríkisreikningana sjálfa. Þetta vildi ég láta koma fram til þess að koma í veg fyrir, að fjvn. fari að eyða tíma í miklar deilur út af fjáraukal.



Herra forseti. Ég hafði út af því, sem hv. þm. Barð. tók fram, gert ráð fyrir því, að afgreiðsla þessara fjáraukal. tæki ekki langan tíma, því að þetta hefur aldrei tafið neitt fyrir á Alþingi. Þetta er aðeins formsatriði, eins og hv. þm. A-Húnv. tók fram hér áðan. Þetta er aðeins skýrsla um það, sem skeð hefur, um gerðan hlut. Ef menn vilja gera athugasemdir út af þeim framkvæmdum, sem gerðar hafa verið árið 1949, þá skulu þeir ræða það og gera till. um það í sambandi við landsreikningana. Varðandi nauðsyn á því að láta fara fram ýtarlega athugun á frv. í fjvn., þá væri það hægt að láta henni í té ríkisreikningana frá 1949, sem hún hefur haft til afnota, og fylgiskjöl og allar upplýsingar, sem hún getur fengið þar um. En slík athugun hefur farið fram við endurskoðun landsreikninganna, og er gert ráð fyrir því, að hún sé gerð af endurskoðunarnefnd, en ekki af fjvn. Ég held, að það sé því ekki ástæða fyrir fjvn. að endurskoða landsreikningana, þó að ráð sé fyrir því gert, að henni sé heimilt að fá gögn um þetta, ef henni þykir það rétt. En svo vil ég eindregið mælast til þess, að n. afgreiði þetta frv. fljótlega frá sér, og mér sýnist, að það geti ekkert verið því til fyrirstöðu. Þær upplýsingar, sem í frv. felast, eru ekki neitt nýtt fyrir fjvn., því að það er ekki meira en ár síðan reikningarnir voru gerðir og hafa verið til athugunar fyrir n. Og þegar n. hefur verið að íhuga þetta og rætt víð forstöðumenn stofnana, þá hefur n. haft fyrir sér heimild í l. frá 1949.



Herra forseti. Það er yfirlýsing hv. þm. A-Húnv. eða forseta Sþ., að hér sé um formsatriði að ræða. Ég vil þá spyrja: Hvers vegna er þá veríð að hafa nema eina umr. um þetta mál, og til hvers er þá verið að senda það til n.? Ég held, að það séu svo margir endurskoðendur í stjórnarráðinu, að það þurfi ekki að senda þetta til fjvn. til að telja þessar tölur saman. Sé það álit forseta og fjmrh., að hér sé aðeins um formsatriði að ræða, þá sé ég ekki þörf á að tefja þingið við samlagningu á tölunum, en taka þetta heldur fyrir í sambandi við ríkisreikningana. Og ég sé því ekki, hvers vegna verið er að senda þetta til fjvn.



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till., og leggur meiri hl. til, að hún verði samþ. með breyt., sem bornar voru fram á þskj. 143 af hv. þm. S-Þ. - Þegar málið var rætt í n., kom það fram, að allir nm. voru sammála um það, að endurskoða þyrfti skattalöggjöfina í heild og taka til rækilegrar athugunar tekjuskiptinguna milli ríkisins annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Hv. 5. landsk. þm. (ÁS) gat þó ekki mælt með till. n. nema með verulegum breyt., og kemur hann því með sérstakt nál. ásamt brtt. Að undanförnu hafa verið uppi allháværar raddir um, að ástæða væri til að breyta ýmsum ákvæðum skatta- og útsvarslaganna. Á þessu þingi hafa t. d. komið fram allmörg frv., sem fælu í sér allverulegar breyt., ef þær næðu fram að ganga og væru samþ. sem l. frá Alþ. Það er ekki nema eðlilegt, að það komi oft fram till. um breyt. á skattal., og þá ekki sízt þegar miklar verðlagsbreyt. hafa átt sér stað og miklar breyt. á tekjum manna, eins og orðið hefur hin síðari ár, ef það er rétt og sanngjarnt, að skattalöggjöfin verði að taka tillit til kringumstæðna eins og þær eru hverju sinni. Till. þessi fer fram á það, að ríkisstj. beiti sér nú þegar fyrir því, að öll ákvæði skatta- og útsvarslaga verði endurskoðuð með það fyrir augum að leiðrétta ýmsa annmarka á löggjöfinni og gera hana einfaldari og samræma hin einstöku ákvæði hennar. Það er einnig gert ráð fyrir því í till., að endurskoðuð verði og athuguð tekjuskiptingin milli ríkisins og sveitarfélaganna. En forsvarsmenn sveitarfélaganna halda því fram, að réttur þeirra sé fyrir borð borinn og nauðsynlegt sé fyrir sveitarfélögin að fá stórum auknar tekjur. - Það er óþarfi fyrir mig að ræða þessa till. mikið, þar sem henni fylgir allýtarleg grg., og einnig hefur hv. 1. flm. skýrt málið mjög rækilega við fyrri umr.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá gat ég ekki gengið inn á að fylgja till. óbreyttri, vegna þess að mér virtist hún ófullkomin og þyrfti að taka breyt., til þess að það yrði af henni það gagn, sem ætlazt er til, að hún leiði til heilbrigðrar og heppilegrar endurskoðunar skattalaganna. Það er ekki deilumál, að það þurfi að endurskoða skattal. og gera á þeim breyt., enda er það ekki nema eðlilegt, því að það er mjög langt síðan skattal. voru tekin til verulegrar athugunar, en hins vegar hafa aðstæður allar í þjóðfélaginu breytzt ákaflega mikið hin síðari ár og s. l. áratug, sem veldur því, að skattalögin eru orðin mjög úrelt á þessum tímum. Þau skattal., sem við búum við nú, eru 20–30 ára gömul og hafa sennilega svarað vel þörfum þjóðfélagsins, þegar þau voru sett, hins vegar hafa verið gerðar á þeim ýmsar smærri breyt., án þess að heildarendurskoðun hafi farið fram. Eitt er það, sem sérstaklega hefur orðið áberandi í sambandi við þær breyt., sem orðið hafa á öllu fjárhagslífi þjóðarinnar. Það eru hinir beinu skattar, sem miðaðir voru við það á sínum tíma, að hinir tiltölulega tekjulágu slyppu sæmilega vel við þungar skattaálögur. Þetta hefur breytzt þannig, að skattstiginn, sem settur var, þegar skattal. komu fyrst fram, hefur breytzt til ófarnaðar fyrir fólkið, þannig, að tekjur, sem áður voru taldar háar tekjur, eru nú ekki nema lágar þurftartekjur og jafnvel fyrir neðan það. Þess vegna er mikið ósamræmi í þessum skattgreiðslum og tekjustofnum ríkissjóðs, og þeim hefur verið fjölgað allmikið og verið bætt við ýmiss konar viðaukum, eins og t. d. tekjuskattsviðauka, sem hefur aldrei verið nema til eins árs í einu, en verið framlengdur á hverju þingi með l., sem eru óbreytt frá ári til árs. Enn fremur vil ég benda á það, að í sambandi við aðra löggjöf hafa nefskattar ýmsir stórhækkað og margfaldazt, sérstaklega á það við um tryggingagjöldin, sem segja má að kunni að vera eðlilegt í sambandi við þá löggjöf. Hinu verður ekki neitað, að nefskattar allir eru óréttlátir og eru í rauninni úrelt skattafyrirkomulag í nútíma þjóðfélagi, og ég tel, að þeir eigi að hverfa fyrir öðru réttlátara fyrirkomulagi. Allt skattakerfið er þannig orðið ákaflega flókið og margbrotið, svo að það má fullyrða, að það er ekki á færi almennings að átta sig á því, eftir hvaða leiðum skattheimtan fer fram, eftir hvaða leiðum hann greiðir þau gjöld, sem hann greiðir til ríkisins, og er óhætt að fullyrða, að fólkið hefur ekki hugmynd um, hvaða gjöld það greiðir til ríkisins samtals. Almenningur veit ekki, hvað hann greiðir mikið í óbeinum tollum og sköttum, sem ríkið fær nú tekjur sínar af. Þetta vildi ég segja um skattaálögurnar og skattinnheimtuna almennt. En gagnvart till. vil ég taka það fram, að mér virðist, að till. sé ekki nærri nógu nákvæm um þetta atriði og taki ekki fram þau atriði, sem ég tel að ætti að taka tillit til við endurskoðun, þannig að ekki er mörkuð í henni sú stefna, sem ætti að vera í einstökum atriðum, og vantar í hana ákvæði og mikilsverð atriði, sem rétt er að Alþ. taki fram og ég álít að endurskoðun eigi að beinast að, svo framarlega sem það ætlar sér að ákveða að endurskoðun skattal. eigi fram að fara. Þess vegna hef ég klofið n. og skilað sérstöku nál. með brtt., og skal ég þá fara fáeinum orðum um hverja einstaka brtt. Í fyrsta lagi tel ég rétt, ef Alþ. ætlar sér að fyrirskipa endurskoðun skattal., miðað við, að sú endurskoðun leiði til verulegs árangurs, að þingið kjósi n. til þess að annast þessa endurskoðun. Í .till., eins og hún er frá hendi flm., þá er aðeins gert ráð fyrir, að þingið skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að þessi endurskoðun fari fram. Ég tel réttara að þingið kjósi sjálft n., sem starfi milli þinga, og í sambandi við það tel ég sjálfsagt, að allir þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, fulltrúar þess almennings, sem hefur kosið þm. til þess að starfa á Alþ., eigi að velja þessa n. hér. Þetta er mikið starf, sem verður að vinna milli þinga, og er nauðsynlegt, að sem flest sjónarmið komi fram, ef á að vera tryggt, að þetta starf beri góðan árangur. Enn fremur er nauðsynlegt að skapa samstarf um lausn málsins milli þeirra aðila, sem koma til með að ráða endanlegum úrslitum, og það verður ekki gert betur en með því, að þingið skipi sérstaka mþn. til þess að annast þessa endurskoðun. Síðan leggi ríkisstj. fyrir þingið, t. d. fyrir næsta þing, niðurstöður byggðar á þessari endurskoðun. Þá legg ég enn fremur til, að það verði ákveðið í till., að skattakerfi ríkisins sé gert einfaldara og óbrotnara en nú er með því að sameina hina beinu skatta og í samræmi við það að afnema að mestu eða öllu leyti hina ýmsu nefskatta, sem liggja nú mjög þungt á öllum almenningi, sérstaklega á tekjulágu fólki. Það þarf ekki að eyða orðum að því, hversu mikið er unnið í innheimtukostnaði við það að fækka þessum skattstofnum, sem hér er um að ræða. Öll skriffinnska mundi minnka að stórum mun, þar sem hverjum manni hefur þurft að ákveða sérstaklega tekjuskatt, tekjuskattsviðauka o. s. frv. Það hlýtur að vera hægt að gera skattakerfið einfaldara, skattstofnana færri og spara með því kostnað við innheimtuna. - Enn fremur vil ég taka fram í viðbót við það, sem ég sagði áðan, að það er í raun og veru óeðlilegt að láta alla aðila greiða til þeirra ákveðnu framkvæmda, sem þarna er um að ræða, án tillits til þess, hvort þeir hafa jafna aðstöðu til að inna gjöldin af hendi, og það er í raun og veru búið að viðurkenna með því að láta stighækkandi skattstiga gilda um greiðslu tekju- og eignarskattsins, að þetta kerfi um nefskatta er alveg óeðlilegt og óréttlátt. Þess vegna tel ég sjálfsagt, að í sambandi við þessa athugun verði gengið inn á þá braut að afnema nefskatta að mestu leyti, og mundi það líka hjálpa til þess að gera skattakerfið óbrotnara og einfaldara í vöfum og kostnaðarminni alla innheimtu. Þá legg ég enn fremur til í 2. lið brtt., að gengið verði inn á þá braut að hafa skattfrjáls ákveðin þurftarlaun einstaklinga. Raunverulega er ekki hægt annað að segja heldur en að hér sé seilzt langt yfir skammt að vera að leggja á mjög tekjulágt fólk skatta, sem viðurkennt er að það geti raunverulega tæplega borgað. Því verður ekki neitað, að fyrsti réttur hvers einstaklings í siðuðu þjóðfélagi er sá, að hann hafi til framfæris sér nauðsynlegustu þurftarlaun, sem hann þarf á að halda, hafi þau laun fyrir vinnu sína, ef hann er vinnufær, og nauðsynlegasta framfæri eftir öðrum leiðum, ef hann er óvinnufær. Þess vegna er það eðlilegur hlutur að ákveða það í sambandi við breyt. á skattakerfinu, að nauðsynlegustu þurftartekjur séu algerlega skattfrjálsar. Mótmæli gegn þessu fyrirkomulagi geta ekki verið byggð á neinu öðru en þeirri skoðun, að það sé réttlátt, að menn verði að greiða skatt til ríkisins, þrátt fyrir það að þeir hafi ekki nema nauðsynlegustu þurftarlaun sér til lífsframfæris, og ég hygg, að þessi skoðun sé í rauninni alls ekki mjög útbreidd meðal þm. Það er þess vegna tvímælalaust eðlilegt að láta skattgreiðslu af tekjum byrja þegar tekjurnar eru komnar yfir þetta lágmark eða nauðsynlegustu þurftarlaun, en síðan stighækkandi úr því, eftir því sem tekjurnar hækka. Þess vegna legg ég til, að þetta sé tekið beint inn í till., svoleiðis að sú n., sem ég legg til að fái þetta til meðferðar, hafi ákveðinn vilja Alþ. að styðjast við. Hvar þetta lágmark yrði sett, yrði breytilegt á hverjum tíma, og væri eðlilegast, að það yrði miðað við ákveðna framfærsluvísitölu og verðlag, breytilegt í krónutölu eftir því, sem gildi peninga yrði, miðað við almennt verðlag í landinu. Þá legg ég enn fremur til í 3. lið brtt., að ákvæðum um skattgreiðslu hjóna sé breytt í þá átt, að tekjur hvors um sig séu skattlagðar sérstaklega. Þetta hefur verið mikið deilumál í þinginu og mikið búið að ræða það, og sé ég því ekki ástæðu til að hafa mörg orð um það. En ég vil benda á þá staðreynd, að mörg hjón, sem hafa lágar tekjur hvort í sínu lagi, verða að greiða óeðlilega háa upphæð í skattgreiðslur, vegna þess að þeim er ekki leyft að telja fram hvort í sínu lagi, þannig að þau séu skattlögð hvort í sínu lagi. Þá er í 2. lið till. flm., eins og hún er, minnzt á eftirlit með skattaframtölum og að tryggja rétt sveitarfélaga, en þó er fremur ónákvæmt minnzt á þetta. Um eftirlit með skattaframtölum þarf ég ekki að ræða mikið, því að það er viðurkennt, að þarna sé þörf stórra umbóta. Það er viðurkennt af flestum, að það eigi sér stað, þjóðfélaginu til mikils skaða, að skotið sé undan skatti skattskyldum tekjum, og það hefur sérstaklega verið rætt í þinginu um ýmsar aðferðir, sem notaðar hafi verið til þeirra hluta, eins og t. d. þegar eignum stórra fyrirtækja og tekjuhárra er skipt og stofnuð hlutafélög til þess að láta þær vera eign fleiri aðila og sleppa þannig við eðlilegan skatt. Það er vitað, að þetta er gert í stórum stíl, og er full þörf á að gera ráðstafanir í sambandi við nýja skattalöggjöf til þess að hindra, að þetta komi fyrir og verði praktiserað í framtíðinni. Í sambandi við það vil ég benda á, að einmitt lágtekjumenn hafa enga slíka möguleika til þess að skjóta undan skatti neinu af sínum tekjum, því að þær eru gefnar upp af öðrum aðilum en þeim sjálfum. Það er staðreynd, að þar sem um er að ræða skattsvik, þá er það fyrst og fremst hjá þeim, sem eru tekjuhæstir, því að hinir, sem eru tekjulágir, hafa enga möguleika til slíks undandráttar. Þá legg ég enn fremur til, að það sé ákveðið skýrt í till., að tryggður skuli réttur sveitarfélaganna, þ. e. a. s. eðlileg skipting tekjustofna milli ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar, þannig að sveitarfélögin geti haldið uppi eðlilegri starfsemi án þess að ofbjóða gjaldþoli skattþegna sinna. Þetta hefur mjög mikið verið rætt á þessu þingi, og má segja, að það væri að bera í bakkafullan lækinn að fara mörgum orðum um það í sambandi við þetta, en það er staðreynd, sem liggur ljóst fyrir, að ríkið er þegar búið að ganga mjög langt í því að leggja skatta á einstaklinga, ekki fyrst og fremst með beinum tekju- og eignarsköttum, heldur fyrst og fremst með óbeinum sköttum, sem lagðir eru á allar þær nauðsynjar, sem einstaklingarnir þurfa að kaupa og nota sér til lífsframfæris. Ég upplýsti það í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, að slíkir tollar og óbeinir skattar nema ekki minna í núgildandi fjárl. en 8500 kr. á hverja 5 manna fjölskyldu. Af þessu leiðir, að erfitt er fyrir sveitarfélögin að leggja nægileg útsvör á sína skattþegna, vegna þess að greiðslugeta þeirra er þegar svo þorrin við að standa undir þeim greiðslum, sem þeir þurfa að greiða til ríkisins, að sveitarfélögin eru í vandræðum með sín fjármál út af þessu meðal annars. Það hafa verið fluttar hér till., sem gerðu ráð fyrir, að ríkið gæfi eftir hluta af einum af sínum tekjustofnum, söluskattinum, til sveitarfélaganna, og hefði verið samþ. þó ekki væri nema sú till., sem kom hér fram um það, að ¼ af söluskattinum gengi til sveitarfélaganna, þá er áreiðanlegt, að það hefði stórkostlega mikið bætt úr fjárhagserfiðleikum sveitarfélaganna. En allir hv. þm. muna, hvernig það mál fór, og nú er útlit fyrir, að ríkisstj. ætli sér að láta þetta þing fara heim án þess að rétta á minnsta hátt hlut sveitarfélaganna í þessum efnum. Mér sýnist horfa óvænlega, ef svo er gert, og er þá það minnsta, sem þingið getur gert, að ákveða nú með þessari till., að það væri beinlínis fyrir lagt, að sveitarfélögunum skuli séð fyrir sæmilegum möguleikum til þess að halda uppi sinni starfsemi án þess að ofbjóða gjaldþoli skattþegnanna eða eiga á hættu, að þeir gætu ekki greitt þau gjöld, sem á þá væru lögð til starfsemi í sveitarfélaginu. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál, en vil vænta þess, að þessar till. fái góðar undirtektir hjá hv. þm.



Herra forseti. Eins og nál. bera með sér, hefur fjvn. klofnað um málið, og hefur hvor hluti um sig skilað sérstöku nál. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 608, sem meiri hl. stendur að, án fyrirvara, en ég vil gera grein fyrir mínu atkv. í sambandi við afgreiðslu málsins, og sérstaklega vegna þess, að það kom ekki fram í framsögu hjá hv. frsm. Þessi þáltill. er um það að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir heildarendurskoðun laga um skatta og útsvör, sem stefni að því, að lögfest verði heilsteypt kerfi skattamála, sem byggist á eðlilegri og samræmdri tekju- og verkaskiptingu ríkisins annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Enn fremur segir, að jafnframt skuli við það miðað að ofþyngja ekki einstaklingum, félögum og atvinnurekstri í opinberum gjöldum, tryggt samræmi og jafnrétti við álagningu gjaldanna, sem mundi auðvelda eftirlit með því, að framtöl séu rétt. Þegar þessi till. var til umr. í n., þá hreyfði ég því, að betur skyldi athugað, hvaða áhrif það hefði á fjárhagskerfi landsins almennt og afkomu ríkissjóðs, ef l. um tekju- og eignarskatt og stríðsgróðaskatt væru afnumin. Nefndarmönnum þótti ekki rétt að bæta þessu við till., vegna þess að meginágreiningur væri á Alþ. um það, hvort slíkt ætti að gera. Í mínum till. var ekkert sagt um það, hvort ætti að afnema þessi l. á þessu stigi, heldur voru þær aðeins um rannsókn þessa máls, svo að það kæmi fyrst til kasta Alþ., þegar það fengi þessi mál til meðferðar á ný, að athuga, hvort heppilegra þætti að fara inn á þá leið að halda þessum skattal. eða afnema þau að fullu og öllu. Ég vil taka fram, að ég vildi ekki með þessari till. torvelda framgang málsins í n. eða á Alþ., en vil taka það fram, að fylgi mitt við till. er bundið því skilyrði, að hæstv. ríkisstj. láti athuga, hvaða áhrif það hefur á hagkerfi landsins, rekstur fyrirtækja og afkomu ríkissjóðs, ef skattalögin eru afnumin. Ég veit ekki, hvort orðalagið bindur nokkur lagafyrirmæli, eins og ætlazt er til með till. Ég geri ráð fyrir, að hver þm. greiði atkvæði óbundið eftir því, hvort hann vill fylgja þessari stefnunni eða hinni, en mér finnst nauðsynlegt, að þessar upplýsingar liggi fyrir, þegar á að taka ákvörðun um, hvorri stefnunni á að fylgja. Það liggja nú fyrir þinginu allmargar og verulegar till. um breytingar á skattalögunum, m. a. frá mér um afnám þeirra. Þessi tillaga, sem ég bar fram í fyrra, hefur vakið athygli manna um allt land, ekki af því, að þeir vilji losna við að greiða skatt, því að allir vita, að það verður að taka skatt af þjóðinni, heldur af þeim upplýsingum, sem fylgdu, um, hvað það kostaði ríkissjóð að leggja skattinn á og framkvæma lögin og hve lítill hluti af tekjum ríkissjóðs fæst með þessum sköttum, sem á margan hátt torvelda fyrirtækjum rekstur og auðsöfnun. Það er því sjálfsögð skylda n. að afla allra upplýsinga um þessa hlið málsins. Greiði ég till. atkvæði í trausti þess, að þetta verði athugað.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka meiri hluta hv. fjvn. fyrir afgreiðslu þessa máls og að hún skuli leggja til, að till. sé samþ. með þeim breyt., sem hún leggur til. Vil ég lýsa yfir fyrir hönd okkar flm., að við erum breyt. sammála og teljum hana til bóta. Ég sé einnig ástæðu til að þakka sérstaklega form. n., Gísla Jónssyni, fyrir að fylgja þessari till., að vísu í trausti þess, að sérstök athugun fari fram. En hann hefur haft sérstöðu í þessu máli og er einn þeirra þm., sem hafa flutt till. um breyt. á skattalögunum og kannske þá róttækustu, um að fella úr gildi tekju- og eignarskattslögin. Um afstöðu minni hlutans vil ég segja það, að ég tel, að flestar till. hans um breyt. á þáltill. séu atriði, er tilheyri endurskoðuninni sjálfri. Við kusum að hafa till. almenns eðlis, en ekki ákveða einstaka þætti, hvernig þeir ættu að vera að endurskoðuninni lokinni. Það hefur komið fram, að ekki þýddi að samþ. svona till. um endurskoðun og ekki væri meira að vænta af henni en áður, t. d. endurskoðuninni 1947. Ég vil vekja athygli á, að hér er um allt öðruvísi endurskoðun að ræða en þá var. Í fyrsta lagi er hér um að ræða heildarendurskoðun á lögum um skatta og útsvör, sem stefnir að því að lögfesta heilsteypt kerfi í skattamálunum, þar sem sérstaklega verður lögð áherzla á, að það skapist eðlileg samvinna og samræmi í tekju- og verkaskiptingu ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, sem nú hefur verið vikið að á þessu þingi og leitt fram í dagsljósið, miðað við breyttar aðstæður, sem ekki var þörf sérstakrar athugunar á, þegar mþn. fjallaði um þessi mál. Það, sem gefur málinu meira gildi nú, er, að endurskoðunin byggist á þál. og fram hefur komið ákveðinn vilji þm. á heildarendurskoðun, og tekur það einnig til hv. minni hluta, því að enginn ágreiningur er um meginefni málsins. Þar við bætist svo, að till. hefur verið tekið vinsamlega af hæstv. ríkisstj., og vil ég sérstaklega þakka hæstv. forsrh. Mér finnst að öllu athuguðu, að þessi till. gæti markað tímamót, ef endurskoðunin bæri þann árangur, sem vonir standa til.



Herra forseti. Ég sakna þess, að till. til þál. á þskj. 302, sem ég hef flutt hér í Sþ., hefur ekki verið tekin hér á dagskrá. Henni var fyrir nokkru vísað til hv. fjvn., og hafði ég búizt við, að álit hv. fjvn. lægi nú fyrir og að till. yrði hér til meðferðar í dag. - Hér er um mjög aðkallandi mál að ræða, og mér berast daglega kvartanir að vestan yfir óvenjulegum ágangi togara á línuveiðibáta. Hafa bátar frá Stykkishólmi og Ólafsvík orðið fyrir miklu veiðarfæratjóni vegna yfirgangs togaranna. Þeir eru á sömu slóðum og fiskibátarnir leggja línur sínar, og hefur þetta haft mikil og slæm eftirköst nú þegar, og má búast við enn verri afkomu hjá bátunum, eftir því sem fleiri togarar koma á þessi mið til þess að toga þar. Ég væri þakklátur hæstv. forseta, ef hann vildi greina ástæðuna fyrir því, að ekki hefur þegar fengizt álit hv. fjvn. í þessu efni.

Forseti (JPálm): Út af þessari aths. skal ég taka fram, að ég gat auðvitað ekki tekið þessa till. á dagskrá, þar sem ekki var væntanlegt nál. fyrir fundinn. En nú mun hv. form. fjvn. gefa skýringu á þessu.



Út af þessari fsp. hv. þm. Snæf. vil ég leyfa mér að lesa eftirfarandi bókun upp úr gerðabók fjvn., með leyfi hæstv. forseta: „55. fundur fjvn. var haldinn á venjulegum stað fimmtudaginn 10. jan. 1952, kl. 9 f. h. - Allir nefndarmenn voru mættir nema Halldór Ásgrímsson. Þá mætti einnig á fundinum, samkvæmt beiðni n., Pálmi Loftsson, forstjóri Skipaútgerðar ríkisins. Þetta gerðist: 1. Nefndin ræddi við Pálma Loftsson, forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, um fram komna till. til þál. á þskj. 302, 137. mál, um landhelgisgæzlu á Breiðafirði og sunnan við Snæfellsnes, og þáltill. á þskj. 197, 105. mál, um eftirlitsbát fyrir Norðurlandi. Enn fremur ræddi n. við forstjórann um óskir þingmanna Árnesinga, en þeir voru mættir á fundi n., þar sem þeir fara fram á, að settur verði sérstakur bátur til landhelgisgæzlu yfir vetrarmánuðina á svæðinu frá Þjórsárósum að Reykjanesi. Upplýsti forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, að ef framkvæma ætti allar þessar óskir til hlítar, mundi þurfa 1.2 millj. kr. hærra framlag til landhelgisgæzlunnar en hann hefði lagt til við ríkisstj., þegar fjárlfrv. var samið, því að nauðsyn bæri til að leigja 100 smálesta bát allt árið til viðbótar þeim skipakosti, sem fyrir er. Að gefnum þessum upplýsingum véku fyrr nefndir aðilar af fundi. N. var sammála um að afgreiða ekki fyrr nefndar till. til 2. umr., en vill upplýsa eftirfarandi: Við afgreiðslu fjárl. var framlag til landhelgisgæzlu hækkað úr 9259 þús. kr. í 9760 þús. kr., eða um 441 þús. kr., með tilliti til þess, að unnt væri að auka landhelgisgæzluna, eftirlit með veiðarfærum og björgunarstörf frá því, sem gert hafði verið ráð fyrir, þegar fjárl. voru samin, á þeim stöðum, sem þörfin er mest á hverjum tíma, meðal annars fyrir Norðurlandi og á svæðinu frá Látrabjargi og austur fyrir Grindavíkursjó. Vill n. hér með beina því til ríkisstj., að landhelgisgæzlunni verði hagað þannig, að uppfylltar verði, eftir því sem unnt er, þær áskoranir, sem felast í fyrr nefndum till. til þál., og óskir þeirra þm., sem rætt hafa þessi mál við fjvn., eins og að framan greinir.“ Þessi fundargerð hefur verið send hæstv. ráðh., og vænti ég, að hann taki á móti þessari ósk n. og framkvæmi hana eins og getið er um í bókuninni.



Herra forseti. Vegna þeirrar till., sem hér er til umr., svo og óska annarra hv. þm. í svipaða átt, sé ég ekki annað en nauðsynlegt sé að fá úr því skorið, hvort það er vilji Alþ. að auka nú landhelgisgæzluna enn meira frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Þegar fjvn. eftir tilmælum ríkisstj. hækkaði framlagið til landhelgisgæzlunnar nokkuð, þá var miðað við það, að eitthvert tillit yrði þá hægt að taka til fram kominna óska um þetta efni, bæði frá Norðlendingum, Snæfellingum og Árnesingum, svo og að hægt yrði að verða að verulegu leyti við óskum hæstv. sjútvmrh. um aukna gæzlu í Faxaflóa og við Reykjanes. En ef það er svo, að þessi aukning landhelgisgæzlunnar eða það að verða við óskum Norðlendinga, Snæfellinga og Árnesinga í þessu efni kostar 1.2 millj. kr., en viðbótarframlagið á fjárlögum nam aðeins rúmum 400 þús. kr., þá vantar um 800 þús. kr. til þess, að hægt verði að verða við óskum, sem fram eru komnar frá þessum þingmönnum, auk þess sem vantar þá fé til að verða við óskum frá sjútvmrh. um aukna landhelgisgæzlu á Faxaflóa og við Reykjanes. Ef það er því eindreginn vilji Alþ., að orðið verði við öllum þessum till., þá verður að líta á það, að til þess vantar enn 1–2 millj. kr. framlag til landhelgisgæzlunnar, og menn verða að horfast í augu við það, að það verður að sjá fyrir aukinni fjárveitingu til þessara hluta, ef menn ætlast til, að landhelgisgæzlan verði þannig aukin, þar sem það hefur ekki farið dult, hvað veitt er í fjárlögunum í þessu skyni. Ríkisstj. getur að sjálfsögðu ekki látið auka gæzluna nema fjárveiting til þessa sé fyrir hendi. Menn vita, að það er nógu erfitt að láta framkvæmdir standast, sem fé er veitt til fyrir fram, svo að það er auðséð, hvernig fer með framkvæmdir, sem ekkert fé er veitt til. - Ég vildi aðeins láta þetta koma í ljós hér að gefnu tilefni eða vegna þeirra óska. sem hér eru fram komnar.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, þykir mér rétt að láta það koma fram, að fjvn. ætlast ekki til, að til þessa starfs verði veitt meira fé en þegar hefur verið ákveðið í fjárlögum. Hins vegar vil ég benda hæstv. ráðh. á, að þótt eigi verði orðið við óskum sjútvmrh. að öllu leyti, þá hefur nú verið bætt við nýju gæzluskipi í varðskipaflotann, og er búizt við, að það muni einkum annast gæzlu á Faxaflóa, svo að það mun að sjálfsögðu bæta eitthvað úr í þessu efni. En það getur hins vegar ekki verið í verkahring fjvn. að ákveða í fjárlögum hverju sinni, hvernig eigi að haga landhelgisgæzlunni almennt, og því kaus nefndin að afgreiða málið á þennan veg, en fara ekki út í að úthluta fé eftir einstökum till. Það er á valdi ríkisstj. hverju sinni að kveða á um það, hvernig haga skuli landhelgisgæzlunni í framkvæmdinni.



Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að benda á það, að nú er nýbúið að samþ. fjárlög og ætla þar ákveðna fjárupphæð til landhelgisgæzlunnar og sú fjárupphæð var ákveðin eftir allýtarlegar umræður á milli fjvn. og ríkisstj. Þá var og kunnugt um þessar till., sem komið hafa fram um aukna landhelgisgæzlu, enda var niðurstaðan sú, að fjvn. og ríkisstj. töldu rétt að auka allverulega við landhelgisgæzluna. Þegar fjárlögin voru rædd, komu ekki fram neinar brtt. frá neinum hv. þm. um frekari aukningu á framlaginu til landhelgisgæzlunnar, og mér finnst því ekki koma til mála, að þingið fari nú, nokkrum dögum eftir að gengið hefur verið frá fjárlögunum, að bæta við einstaka liði á þeim. Það væri alveg ný starfsaðferð, og slík afgreiðsla væri ekkert annað en viðundur. Þess vegna tel ég, að ekki sé um neitt annað að gera en að reyna að fá sem mest út úr þeirri upphæð, sem nú er á fjárlögunum til þessara nota, og halda sig innan þess ramma, sem þar er ákveðinn. Það þýðir það að sjálfsögðu, að ekki verður unnt að verða við öllum þeim óskum, sem fram koma í þessum efnum, eins og hæstv. dómsmrh. benti réttilega á. Ég vil einnig benda á, að við höfum nú til landhelgisgæzlunnar sama flota og í fyrra að viðbættu þessu nýja varðskipi, og það hlýtur, eins og hv. þm. Barð. benti á, að leysa einhverja þörf, að hafa til viðbótar þetta vandaða skip. Það hlýtur því að vera hægt að koma nokkuð til móts við þessar óskir um aukna landhelgisgæzlu án þess að fara nú að veita aukna fjárhæð í því skyni.

Forseti (JPálm): Ég vildi nú mjög mælast til þess, að menn færu ekki að hefja hér miklar umr. um þetta mál utan dagskrár.



Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en ég undrast stórlega afstöðu hæstv. ráðh. í þessu máli, og virðist svo vera, sem ekki fari saman vilji þeirra í þessu efni og skoðun hv. Alþ. Á síðasta þingi var samþ. þál. um landhelgisgæzluna á Breiðafirði og við Snæfellsnes, þar sem lögð var áherzla á, að þessi svæði fengju nauðsynlega gæzlu, og mælti hv. fjvn. með þeirri till. Henni var þó ekki framfylgt betur en það, að gæzluskip voru aðeins höfð tvo mánuði á þessum slóðum. En ég álít, að með þessari samþykkt hafi Alþ. kveðið upp dóm um það, að það væri þörf á landhelgisgæzlu við Snæfellsnes og á Breiðafirði. Þess vegna var það, að ég skrifaði bréf til Pálma Loftssonar, þar sem ég skoraði á hann að taka upp í sína áætlun til fjmrh. kostnað við skipagæzlu við Snæfellsnes og á Breiðafirði. Ég fæ því ekki skilið, að sú mótspyrna, sem kemur hér fram við þessa till., sé runnin frá Pálma Loftssyni, og Alþ. hefur þegar sýnt vilja sinn í þessu máli. Ég geri ekki mikið með það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það færi ekki vel á því að ræða þetta mál nú, eftir að fjárlög hefðu verið samþ. Ég sé ekki annað en hæstv. ríkisstj. komi sjálf fram með þáltill. nú rétt þegar þingi er að ljúka og fjárlög hafa verið afgreidd, um heimild til að verja fé, eða 1½ millj. kr., til byggingar hraðfrystihúss á Siglufirði, svo að ég tel, að ekki sé hægt að ásaka okkur þm. fyrir það, þótt við komum nú fram með till. sem þessa og komum þannig á framfæri óskum frá okkar kjósendum. Þessu máli til áréttingar vil ég nefna það, að mér hefur borizt bréf frá 72 sjómönnum í Grundarfirði, þar sem þeir leggja áherzlu á, að þessum óskum um landhelgisgæzlu við Snæfellsnes og á Breiðafirði verði fullnægt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið um þetta mál, en vil láta í ljós undrun mína yfir því, hvernig hæstv. ráðh. ætla að snúast í þessu máli. Hingað til hefur það verið siður, ef bornar hafa verið fram till. á Alþ. um fjárveitingu, eftir að fjárlög hafa verið samþ., að þá hefur meiri hl. alþm. ráðið því, hvort þær hafa verið samþ. eða ekki, og hefur þá ríkisstj. orðið að taka við þeim á hverjum tíma eða þá tilkynna, að hún treysti sér ekki til að framkvæma þær, og leggja þá fyrir lausnarbeiðni sína. Það er gert ráð fyrir því í 24. gr. fjárlaganna, að fjárlögin geti tekið breyt., ef ákvörðun er tekin um það með lögum og samþykkt Alþ. er fyrir því. Ef meiri hl. alþm. óskar þess nú, að orðið verði við óskum um aukna landhelgisgæzlu fyrir Norðurlandi og við Snæfellsnes og á Breiðafirði, sé ég ekki annað en ríkisstj. verði að framkvæma þann vilja Alþ. eða þá leggja fyrir afsögn að öðrum kosti. Ég álít ómögulegt að segja við þingmenn, að þeir megi ekki koma fram með till. um auknar fjárveitingar, eftir að fjárlög hafa verið samþ. Það má benda á fjölmörg dæmi þess, að slíkar till. hafa komið fram, auk þess sem má benda á það, eins og hv. þm. Snæf. gerði, að nú hafa þeir Steingrímur Steinþórsson og Ólafur Thors, sem eru forsætisráðherra og atvinnumálaráðherra í núverandi stjórn, lagt fram till. á þskj. 623, þar sem lagt er til, að varið verði úr ríkissjóði á þessu ári 1.5 millj. kr. til ákveðinna framkvæmda, og þessi till. kom fram eftir að fjárlög voru samþ. Ég álit því, að alþm. hafi fulla heimild til að bera fram slíkar till. eins og hv. þm. Snæf. hefur gert og að Alþ. verði að kveða á um það, hvort rétt sé að verða við þessum óskum um aukna landhelgisgæzlu fyrir Norðurlandi og við Snæfellsnes og á Breiðafirði, og ríkisstj. verði að taka á móti slíkum till. og framkvæma þær eða þá að segja af sér að öðrum kosti.



Ég hef sjaldan heyrt hv. 8. landsk. vera svo hátíðlegan í máli sínu sem í síðustu ræðu sinni, og mér finnst satt að segja, að hann þurfi ekkert að vera hissa á því, þótt stjórnin hiki við að styðja að samþykkt fjárveitinga nú eftir að fjárlögin hafa verið afgreidd. Það hefur alltaf verið svo, að Alþ. hefur verið varað við að fara inn á þessa braut, og það, sem hér hefur gerzt, er ekkert annað en það, að ég hef eindregið varað við því, að farið sé inn á slíka braut, vegna þess að það er vandséð, hvar þá verður hægt að stöðva sig. Stjórnin getur vitanlega ekki lagt neitt bann við slíku, en það hefur augljóslega komið fram, að hv. fjvn. er stjórninni sammála um þetta mál, og er þá sýnilegt, að ekki mun hægt að ætlast til þess, að veitt verði meira fé í bili til landhelgisgæzlunnar. - Ég vil svo minna á það að gefnu tilefni, að það er ekki einungis, að fyrirhugað sé að hafa landhelgisgæzluna jafnmikla og á síðasta ári, heldur er ætlað að bæta við einu vönduðu skipi í gæzluflotann, auk þess sem fjárveitingin til landhelgisgæzlunnar var hækkuð um 450 þús. kr. frá því á síðasta ári. Þetta er svo mikil aukning á landhelgisgæzlunni, að slík aukning hefur aldrei komið til mála fyrr. Ég gæti trúað því, að með þessum skipakosti verði unnt að láta nýja Þór vera lausan á vetrarvertíðinni, en áður hefur ekkert skip verið laust á vetrarvertíð, og verði hann þá hafður hér við Suðvesturlandið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram til hæstv. ríkisstj. fyrirspurn, sem prentuð er á þskj. 557 og er um það, hvað líði endurskoðun stjórnarskrárinnar, hvar hún sé á vegi stödd. Ég tel við eiga að leita upplýsinga um þetta. Fyrst og fremst af því, að málið - endurskoðun stjórnarskrárinnar - er afar þýðingarmikið, líklega þýðingamesta málið, sem Alþ. gæti nú haft til meðferðar. Og í öðru lagi vegna þess, að hið háa Alþingi hefur gert svo margar og ítrekaðar ráðstafanir til endurskoðunarinnar, að ekki má minna né seinna vera en það fái skýrslu um árangur. Ég vil nú leyfa mér, á þeim stutta tíma, sem ég hef til umráða, að rekja í stórum dráttum sögu málsins á s. l. 10 árum. Þegar ákveðið hafði verið að slíta konungssambandinu við Danmörku og endurreisa lýðveldi á Íslandi, var skipuð fimm manna nefnd 22. maí 1942 til að gera tillögur um breytingar á stjórnskipunarlögunum, sem gilt höfðu fyrir konungsríkið Ísland. Nefndin var endurskipuð um haustið 1942 og þá bætt í hana þrem mönnum, til þess að í henni störfuðu tveir menn frá hverjum þingflokki. Var hún þar með orðin 8 manna nefnd. Árið 1943 skilar nefndin frv. til stjórnskipunarlaga með greinargerð. Þetta frv. var samþ. og lýðveldið stofnað 1944. En nefndin leit alls ekki svo á, að verkefni sínu væri þar með lokið. Í grg., sem fylgdi frv., segir orðrétt - með leyfi hæstv. forseta, að þetta sé „grg. fyrri hluta þess verkefnis, er henni (þ. e. nefndinni) var falið, en (hún) mun áfram vinna að seinni hluta verkefnisins, sem sé að „undirbúa aðrar breytingar á stjórnskipulaginu, er þurfa þykir og gera verður á venjulegan hátt“. Má ætla, að það starf verði öllu víðtækara og þurfi þar til að afla ýmissa gagna, er nú liggja eigi fyrir, svo og að gaumgæfa reynslu þá, er lýðræðisþjóðir heimsins óefað öðlast í þessum efnum á þeim tímum, sem nú líða yfir mannkynið. Þangað til því verki yrði lokið, ætti sú stjórnarskrá, sem hér er lögð fram, að nægja, enda eru ákvæði hennar mestmegnis þau, er nú gilda í stjórnskipulögum hins íslenzka ríkis, að breyttu hinu æðsta stjórnarformi, frá konungdæmi til lýðveldis o. s. frv.“ Þessi grg. er dagsett 7. apríl 1943, og undir hana rita Gísli Sveinsson, Bjarni Benediktsson, Hermann Jónasson, Stefán Jóh. Stefánsson, Jónas Jónsson, Haraldur Guðmundsson, Einar Olgeirsson og Áki Jakobsson. Ljóst er af þessari greinargerð, að þessi 8 stórmenni íslenzkra stjórnmála - menn, sem flestir eru enn framámenn hjá stjórnmálaflokkunum - litu svo á, að aðeins væri lokið fyrri hluta endurskoðunarinnar, þ. e. að breyta hinu æðsta stjórnformi frá konungdæmi til lýðveldis, en að hið víðtækara verkefni væri óleyst og það ætti að leysa. Sönnunin fyrir því, að hið háa Alþingi leit einnig svo á, kemur skýrt fram í því, að Alþ. gerði ráðstafanir 3. marz 1945 til þess, að skipuð var 12 manna nefnd til ráðuneytis 8 manna nefndinni, og heimilaði henni að ráða sérfróðan mann til aðstoðar. Mun n. ekki hafa ráðið sérfræðinginn, en talið sig hafa hann í sínum hópi. Sendi hún þann mann sinn út í lönd til þess að afla gagna og „gaumgæfa reynslu“ annarra lýðræðisþjóða og kynna sér þá tíma, sem þá voru að líða yfir mannkynið“, svo að ég noti hið skáldlega orðalag úr grg. átta manna nefndarinnar. Var nú svo komið, að Alþingi hafði falið þetta verk tveim n., eða samtals 20 mönnum, sem máttu ráða sér sérfræðing að auki. Ekki átti að spara vinnukraftinn; mikill var hann og álitlegur. En hvað skeður? Enn líða tvö ár „yfir mannkynið“ - og ekkert gerist, - a. m. k. ekkert, sem þjóðin heyrir eða sér. Og hinn 24. maí 1947 tekur Alþingi sig til og fellir með ályktun niður umboð þeirra nefnda, sem átt höfðu að starfa að endurskoðun stjórnarskrárinnar, - afskráir mannskapinn í einum rykk. En ekki skal þó gefizt upp og útgerðinni hætt, heldur ný áhöfn fengin. Felur nú Alþingi ríkisstj. að skipa 7 manna nefnd „til þess að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.“ Þingflokkarnir fjórir skyldu tilnefna sinn manninn hver, en þrír vera skipaðir án tilnefningar og einn þeirra vera formaður. Síðan eru nú bráðum 5 ár liðin „í aldanna skaut“. Alþingi hefur enn ekki séð álit eða tillögur frá nefndinni. Það er áreiðanlega tímabært að spyrja um, hvað störfum hennar líði. Móðir Völsungs gekk með hann í sex ár, segir Völsungasaga. En þegar hann fæddist, var hann svo þroskaður, að hann var fær í flestan sjó, og hafði líka heyrzt mæla hreystiorð í móðurkviði. Vel mætti bíða sjötta árið eftir tillögum n., ef vitað væri, að þær yrðu þá með þroska Völsungs, þegar þær loks fæddust. En fóstrið hefur enn ekki heyrzt mæla. svo að ég viti. Og lausafregnir ganga um það manna á milli, að ekki muni á neinu von hjá n. frekar en nefndunum. sem afskráðar voru 1947. Sannleikann um þetta er rétt og nauðsynlegt, að Alþingi og þjóðin líka fái að vita nú sem hreinskilnislegast. Þess vegna lagði ég fram fyrirspurn mína. Stjórnarskráin frá 1944 er grundvallarlög, sem sett voru aðeins til bráðabirgða handa hinu endurheimta lýðveldi. Enginn vafi er á því, að brýn þörf er á breytingum á stjórnarskránni. Lýðveldið nýtur sín ekki á grundvelli þessarar stjórnarskrár. Hinar endurteknu skipanir í stjórnarskrárnefndir votta, að Alþingi hefur álitið breytinga þörf. Og þjóðin hefur gert sér grein fyrir nauðsyn breytinga. Það votta ályktanir margra og víðtækra félagssamtaka - og tillögur, sem fram hafa komið úr ýmsum áttum. Geti ekki sjö manna nefndin skilað áliti og tillögum bráðlega, þá verður Alþingi að taka til nýrra ráða. Ég vona, að svör hæstv. ríkisstj. verði þannig, að þau gefi vonir um góðar niðurstöður af starfi nefndarinnar áður en langir tímar líða.



Herra forseti. Ég er ekki fær um að halda hér eins snjalla ræðu og hv. fyrirspyrjandi hélt, m. a. af því, að talfæri mín eru í lakara lagi. Ég mun halda mér við fyrirspurnina á þskj. 557. En það er eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, að Alþingi ákvað 24. maí 1947 að skipa nýja 7 manna n., og 14. nóv. sama ár var sú nefnd sett, og í nefndina voru tilnefndir þessir menn: Jóhann Hafstein af hálfu Sjálfstfl., Halldór Kristjánsson af hálfu Framsfl., Gylfi Þ. Gíslason af hálfu Alþfl. og Einar Olgeirsson af hálfu Sósfl. Auk þess voru skipaðir í nefndina af þáverandi ríkisstj. án tilnefningar: Gunnar Thoroddsen, Ólafur Jóhannesson prófessor og Bjarni Benediktsson, sem var formaður nefndarinnar. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið frá form. nefndarinnar, þá starfaði nefndin fyrst framan af til að ræða um, hvaða ákvæðum stjórnarskrárinnar helzt þyrfti að breyta og hverra nýrra ákvæða væri þörf. En það kom fljótt í ljós, að skoðun manna var sundurlaus um þetta efni. Kom helzt í ljós, að fulltrúar hinna pólitísku flokka, sem sæti áttu í nefndinni, höfðu ekki neinar till. fram að bera, vegna þess að þeir, sem sendu þá í nefndina, höfðu ekki gert sér ljóst, hvernig þeir stæðu í málinu. Og vildi þá form. stjórnarskrárnefndarinnar leita álits ríkisstj. um það, hvort hún liti svo á, að það hefði nokkra þýðingu að halda starfi áfram í nefndinni, þ. e. a. s. meðan svo var ástatt, að stjórnmálaflokkarnir höfðu ekki sjálfir markað sér afstöðu til þess, sem um er að ræða, þannig að fulltrúarnir í stjórnarskrárnefndinni kæmu fram með skoðun þeirra. Það hefur verið í samráði við ríkisstj., að störf þessarar nefndar hafa legið niðri nú alllangan tíma. Það skal og fram tekið samkv. upplýsingum form. nefndarinnar, að einstakir menn óska ekki eftir fundi í nefndinni þetta tímabil. Nú hina síðustu mánuði sérstaklega hefur nokkur breyt. komið fram í þessu máli á þann hátt, að stjórnarflokkarnir hafa tekið málið meira, upp og komið hafa fram ákveðnar till., a. m. k. frá sumum þeirra, um einstök atriði, sem orka miklu, hvað gert er í þessu máli. Má því gera ráð fyrir, að það megi miklu fremur nú vænta þess, að grundvöllur sé fyrir hendi um, að taka megi upp störf í nefndinni aftur. Og samkv. því, sem form. nefndarinnar hefur sagt, þá hefur hann í hyggju að kveðja n. saman og freista, hvort ekki sé einhver grundvöllur til staðar innan n. til að koma fram með ákveðnar till. frá flokkum þeim, sem nm. hafa umboð fyrir, svo að hægt sé að taka þetta mál fastari tökum, og vita nú, hvort hægt sé að skila áliti frá n. Ég get svo ekki gefið aðrar upplýsingar en þær, sem ég hef hér látið koma fram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans, það sem þau ná. Það kom greinilega fram í svörum hans, að n. hefur ekki treyst sér til þess að taka á verkefnum sínum, af því að hún hefur talið vanta starfsgrundvöll, sem hún hefur ætlazt til, að hinir fjórir pólitísku flokkar á Alþingi legðu sér til. Hún telur sig hafa beðið eftir fyrirsögnum frá flokkunum. Íslenzkt stjórnmálalíf er í álögum fjögurra flokka greiningarinnar. Alþingi er í þeim álögum, og þau álög hafa lagzt á nefndina. Þau álög koma fram í ábyrgðarleysi og athafnaleysi. Allir flokkarnir fjórir eru minnihlutaflokkar. Ríkisstjórn, sem þarf að styðjast við tvo eða fleiri flokka, hver sem hún er, vinnur tæplega, nema þá á tímum skelfinga, heilsteypt verk heldur bræðingsverk, sem hvorugur eða enginn stjórnmálaflokkurinn telur sig bera ábyrgð á, ef illa gengur. Stjórnarandstaðan verður líka óábyrg í sinni afstöðu og leyfir sér öfgar og áróðursfjarstæður, af því að hún veit, að hún mun aldrei ein taka við völdum, og þarf því aldrei að standa við sín stóru orð eða sýna, hvað hún getur. Úr þessum álögum er hægt að leysa stjórnmálalífið með því að breyta stjórnarskránni, - breyta kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulagi og aðskilja framkvæmdarvald og löggjafarvald betur en nú er gert. Eftir því bíður þjóðin. Nefndin á að gera tillögur um þetta. Hún getur einfaldlega leyst sig úr álögunum með því að taka til starfa að eigin sannfæringu, án fyrirsagna frá hinum vanmáttugu flokkum - og meira að segja hvað sem þeir segja. Það er hennar hlutverk. Tími minn er svo takmarkaður, að ég get ekki rætt þetta stóra mál, stjórnarskrármálið, að þessu sinni í einstökum atriðum, enda ekki tilætlunin. En ég leyfi mér að skora á hæstv. dómsmrh., sem er formaður nefndarinnar, að láta n. taka hispurslaust til starfa, sjálfstætt og þjóðhollt, án þess að spyrja flokkana, hvað gera megi.



Herra forseti. Það er hinn mesti misskilningur hjá hv. þm. Snæf. að tala hér um mótspyrnu eða andúð gegn landhelgisgæzlu við Snæfellsnes og á Breiðafirði. Það, sem menn verða að gera sér grein fyrir í þessu máli, er, að sú fjárveiting, sem ætluð er í fjárlögum til landhelgisgæzlu, er byggð á þeim forsendum, sem hv. alþm. hafa átt kost á að kynna sér og hafa kynnt sér, ef þeir hafa haft áhuga fyrir landhelgismálum. Þess vegna er það ljóst, að þeir, sem vilja breyta þeim ráðagerðum, sem í fjárlagafrv. var gengið út frá, verða annaðhvort að leggja til, að dregið verði úr landhelgisgæzlunni á öðrum stöðum, svo að hægt verði að auka hana þar, sem þeir óska, eða þá þeir verða að útvega fé til aukinnar landhelgisgæzlu á þeim stöðum, sem þeir hafa áhuga fyrir. Þetta er það, sem ég hef sagt við alla þá þingmenn, sem hafa snúið sér til mín um þetta mál, að auðvitað vildi ég helzt hafa landhelgisgæzluna sem bezta, en fjárveitingin væri takmörkuð og ef þeir vildu auka hana fram yfir það, sem fjárveitingin leyfði, þá yrðu þeir sjálfir að útvega fé til þess. Og ég vildi því segja við minn ágæta vin, hv. þm. Snæf., að auðvitað hefði verið eðlilegast, að hann hefði beitt sér fyrir hærri fjárveitingu við setningu fjárlaganna í þessu skyni, ef hann telur, að hagsmunum sinna kjósenda sé ekki nógu vel fyrir séð. Auk þess veit hv. þm. það, að fjárveitingin til landhelgisgæzlunnar var nú hækkuð m. a. með þetta fyrir augum, að hægt yrði að sinna að einhverju því, sem felst í till. hans. Það þýðir því ekki að láta í það skína, að það eigi að svipta Snæfellinga einhverjum hlunnindum, því að ef hann skoðaði þál. þá, sem samþ. var í fyrra um þetta efni, bindandi um alla framtíð, þá væri hann ekki að koma með þessa till. nú. Og honum er kunnugt um það, að búið er að ákveða í stórum dráttum, hvar gæzluskipin skuli starfa, en ef það á að auka skipakostinn og gæzlustarfið, þá verður að hafa komið fram um það vilji Alþ.