Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vildi einungis geta þess, að allshn. hafði þetta frv. til athugunar í morgun, og án þess að nokkur formleg ályktun væri um það gerð, leggur hún til, að brtt. á þskj. 282 verði samþ. Ég vildi aðeins gera við brtt. ofurlitla orðalagsbreyt. Sú brtt. liggur ekki fyrir, en ég legg til, að í staðinn fyrir orðin „sem er neðan við þjóðveginn“ komi: sem er neðan við Norðurlandsbraut, - og mun ég bera fram um þetta skrifl. brtt.



Ég vildi segja fáein orð um þetta mál við þessa 3. umr. Um þetta mál hefur verið nokkur reipdráttur og verður sjálfsagt áfram, eins og alltaf er, þegar kaupstaðirnir eru að færa út lögsagnarumdæmi sín, og það er í sjálfu sér jafneðlilegt, að hrepparnir séu á móti þessu eins og að bæirnir vilji stækka. Ég get ekki neitað því, að ég get vel skilið, að bóndinn í Grafarholti, sem býr á ættaróðali sínu, sé á móti þessu, en það verður að meta þetta eftir því, hvort gagnið er meira. Ég ætla nú að segja nokkur orð um það, hvers vegna ég vil, að bæirnir hafi sitt land, en ég vil líka benda á það, hvers vegna ég tel, að bæirnir megi muna það, að sveitirnar hafa líka sínar réttmætu kröfur og sín mál. Ég álít mjög óviðkunnanlegt, að í blöðum a.m.k. tveggja flokka hér í Rvík hefur að undanförnu verið lagt mjög fast á móti því, að verð innlendu framleiðslunnar væri bætt og höfð um það óviðurkvæmileg orð. Þess er þar að engu getið, að það fé, sem þannig er lagt fram, fer ekki allt til framleiðenda, heldur líka að nokkru leyti til bæjarbúa, því að það gerir vörurnar ódýrari til þeirra. Þetta er því ekki eingöngu ósanngirni, heldur líka röng rök. Ég segi, að það, sem hér kemur fram, er sams konar ósanngirni eins og hjá sveitunum, ef þær vildu ekki láta eftir land handa bæjunum. Áður en ég fer lengra, vil ég segja það, að allt okkar líf mótast af baráttunni um skiptingu stríðsgróðans. Nú hefur stríðsgróðinn komið til sumra manna í bæjunum, svo að skiptir hundruðum þúsunda kr., en þegar kemur að því að greiða bætur til þeirrar stéttar þjóðfélagsins, sem engan stríðsgróða hefur fengið og engin 30% á laun sín, koma harkaleg ummæli frá Alþfl. og Kommúnistafl. En ég vil segja það, að fólkið í bæjunum getur ekki ætlazt til skilnings á sínum málum, ef það sýnir aðeins ósanngirni í málum sveitanna. Ég vil þá lýsa skoðun minni á því, hvers vegna ég tel alveg sjálfsagt, að Rvík færi út kvíarnar, þótt það kosti næstu hreppa nokkrar fórnir. Úr því að hér í Rvík búa 40 þús. manns, og líkur eru til, að verði hér, er það nauðsynlegt, að þeir, sem vala upp í þessum bæ, þurfi ekki ætíð að vera lokaðir á steinsteypugötunum í Rvík. Sem gamall kennari vil ég segja, að það hefur aldrei tekizt hér á Íslandi að ala fólk upp þjóðlega nema í sambandi við ræktun. Ég er ekki að segja það Rvík til lasts, en ég veit ekki til, að skáld hafi risið þar upp. Þar er margt duglegra manna, framkvæmdamenn, skipstjórar, smiðir o.s.frv. Íslendingum hefur ekki tekizt að fá þann þroska út úr bæjarlífinu, sem fæst við það að alast upp við ræktun og dýr, en það er sá þroski, sem hefur mótað þjóðlíf okkar í þúsund ár. Ég vil ekki halda því fram, að þessir 40 þús. menn eigi að fara að setja upp bú, en þetta fólk kemur sér upp sumarbústöðum. Það er dýrt, en það gerir það til þess að vera á grasi með börn sín, og í sambandi við þetta stundar það garðrækt og trjárækt. Ég veit um mann, sem á sumarbústað hér fyrir innan bæinn og er með 20 ára starfi búinn að koma upp trjálundi við hús sitt, á stað, þar sem áður voru melar. Það er þessi röksemd, sem mælir með því, að Rvík og Akureyri fái land, og það verður að vinna að því, að þetta land verði ræktað og prýtt. Ég vil ekki neita því, að ef fólkið í bæjunum tekur sig saman um að koma fram eins og greinarnar í Alþýðublaðinu og Þjóðviljanum benda til, ef sveitamenn sjá ekkert nema kulda og skilningsleysi, neyðast þeir til að sýna hörku. Sá blær, sem er kominn hér á stjórn iðnaðarmálanna, er hættulegur. Það lá við borð, að það vær í lögleitt hér á Alþingi, að ekki mætti smíða hlöðu nema af fagmanni með bæjarkaup. Ef þetta hefði verið gert, hefði ekkert verið smíðað í sveitunum. Það er búið að búa svo skammarlega um iðnaðarlöggjöfina, að það er fjöldi manna, sem langar til að vinna, en fær það ekki. Sú löggjöf er til skammar og skaða, og mig langar ekki í meira af því tæi. Ef ungur maður má ekki fara með rafmagn eða smíða, þá er bara bezt, að við segjum aftur: „Það erum aðeins við, sem megum framleiða mjólk og kjöt.“ Ég álít ekki, að þessi harka sé eða verði framkvæmd, en vil bæta því við, að það, að margir fulltrúar sveitanna rísa á móti þessu frv., er svar við þeirri ósanngirni, sem kemur fram í iðnaðarlöggjöfinni. Ég vona, að þetta standi til bóta, og vona, að sá tími komi, þegar skömm þykir að því, að ekki megi nema 2–3 unglingar læra árlega að fara með rafmagn, og ég vona, að ekki skapist sá skilningur, að ekki megi rækta kartöflur nema í sveit, en það getur orðið nauðynlegt að segja það, ef sveitamaðurinn má ekki smíða hús sín. Ég vona svo, að borgarstjórinn í Rvík láti rækta mikið og byggja mikið og dragi fólkið út á þetta land, sem hann vill ná í.



Það komu fram hér í umr. hjá hv. 5. þm. Reykv. ummæli á þá leið, að þau rök, sem komu fram gegn þessu frv., væru ekki mikils virði. Hann taldi aðallega vera tvenns konar rök, sem komu fram gegn frv., og hann taldi sig geta auðveldlega hrakið þau. Í fyrsta lagi var landþörf fyrir Reykjavík. Hann taldi tvímælalaust, að Rvík hefði þörf fyrir þetta land, og í annan stað, að það væri ekki sæmandi, að þingið skipti sér af því, með hverjum hætti Rvík keypti jarðir sínar. Viðvíkjandi fyrra atriðinu vil ég segja það, þó að vitað sé, hvernig fer um þetta frv., að ég tel, að landþörf bæjarins sé ekki sönnuð. Það er vitað, að bærinn á Gufunes, Eiði með Geldinganesi, Elliðavatn og fleiri jarðir hér nálægt, þar sem ræktanlegt land er alls eigi notað, og vissa mun fyrir því, að það ræktanlega land, sem er ónotað á þeim jörðum, sem bærinn á, er talsvert meira en það, sem hér er farið fram á að halda áfram. Lambhagi er landlitil jörð og Varmá einnig, og svo er sá hluti af Lágafelli, sem á að selja. Það fer því fjarri, að landþörfin sé sönnuð, og held ég, að bærinn ætti að nota þau lönd, sem hann á, áður en hann fer að ásælast þessar jarðir. Ég tel, að ekki þurfi að ræða það, sem fram hefur komið viðvíkjandi þessu máli frá einstökum hv. þm. Alþingi hefur áður tekið afstöðu til þessara mála og eins Framsfl. sérstaklega. Ég er enn á því máli, að bæir og þorp eigi að fá það land, sem þau þarfnast, enda er þetta ákveðið í l. Þetta er aðeins því skilyrði bundið, að Búnaðarfélag Íslands leggi mat á það, hve þörfin er rík. Og ég tel ekki ólíklegt, að reka muni að því, að bærinn verði að fá þetta land, sem um er að ræða og Mosfellshreppur vill ekki sleppa, en sem borgari og þm. lít ég svo á, að bærinn verði áður að sýna fram á, að hann noti allt það land, sem hann hefur þegar. Og þó að ég hafi alltaf, bæði í bæjarstj. og á öðrum vettvangi, fylgt því, að Reykjavíkurbær fengi það land, sem hann þarfnast, tel ég þetta óheppilegan tíma til jarðakaupa. Það má reyndar segja, að það sé ekki Alþ. að hafa áhyggjur vegna þess, hve tímar til jarðakaupa eru óheppilegir, en ég tel þó rétt að minna á þessa staðreynd. Jarðir og fasteignir eru nú að lækka í v erði óðfluga. Hús, sem kostaði fyrir skömmu 150 þús. kr., er nú komið niður í 120 þús. kr. Jarðir, sem sótzt var eftir fyrir þrem eða fjórum mánuðum fyrir 110 þús. kr., seljast nú ekki fyrir 80 þús. kr. Hver maður hlýtur að sjá, að landbúnaðarkreppa er fram undan, meiri en áður hefur þekkzt, og þess vegna eru jarðir þegar farnar að hrapa í verði. En ég vil láta það koma skýrt fram, að hér er ekki um að ræða óvild í garð Rvíkur eða véfengingu á rétti bæjarins til að fá það land, sem hann þarf, enda hefur verið lýst yfir þeim rétti í l., svo að ekki verður um hann deilt.

Forseti (ÞÞ): Það hefur enginn kvatt sér hljóðs, og er þá umr. lokið. Verður nú gengið til atkv.



Herra forseti. - Ég veitti því ekki athygli, hvað fram fór, en vil óska þess að fá að segja nokkur orð til skýringar á niðurstöðu nefndarinnar.

Forseti (ÞÞ): Ég hef þegar slitið umr., en hef hins vegar ekkert á móti því, að umr. verði aftur upp tekin, ef deildin vill á það fallast. Ég mun því bera það undir hv. deild.



Herra forseti. Ég biðst afsökunar á þessum mistökum. Efni þessa frv. er að breyta allverulega til um fyrirkomulag á elli- og örorkutryggingum. Ætlazt er til, að IV. kafli l. um elli- og örorkutryggingar frá 1937 komi þegar til framkvæmda og ákveðinn verði fastur lífeyrir handa gamalmennum og öryrkjum, en kostnaður af þessu verði borinn uppi af ríki og bæjar- eða sveitarfélögum. Ég gerði ráð fyrir við 1. umr., að tekjur samkv. frv. mundu nægja til að greiða allt að 70% af öllum gamalmennum á landinu fullan lífeyri. Þetta var byggt á skýrslum um úthlutun ellilauna og örorkubóta árið 1940. Að vísu eru ekki til nákvæmar tölur um þetta, en hér getur þó varla skakkað miklu. Nú hefur Tryggingastofnun ríkisins fengið þetta til athugunar og útreiknings, og byggist útreikningur hennar á skýrslum um úthlutun elli- og örorkubóta fyrir 1942. Samkv. þeim mundu tekjur samkv. frv. hrökkva til að greiða 62,2% af öllum gamalmennum fullan lífeyri. Hins vegar dregur tryggingastofnunin í efa, að þessar tekjur mundu nægja til þess, að lífeyrissjóðurinn gæti staðið við skuldbindingar sínar samkv. frv. Mér finnst þetta þó ósennilegt, þar sem aðeins 62% gamalmenna mundu fá nokkur ellilaun og aðeins rúmlega helmingur þeirra styrk, sem nokkru munar. En úr þessu getur reynslan ein skorið. Það er sameiginleg skoðun allshn., að rétt sé að færa ellilaun og örorkubætur í meginatriðum í það form, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hefði að vísu talið æskilegt, að hægt væri að ganga frá þessu nú þegar og fá nokkra reynslu af framkvæmd þessara atriða, áður en tryggingarlöggjöfin öll er tekin til endurskoðunar. Hins vegar varð samkomulag um það í allshn. að afgreiða frv. með rökst. dagskrá í trausti þess, að slík endurskoðun yrði látin fara fram þegar á þessu ári. Þess er þá vænzt, að hæstv. ríkisstj. láti hefja það verk og sjái um, að því verði lokið svo snemma, að hægt sé að afgreiða ný l. um alþýðutryggingar þegar á þessu ári. Ég get sætt mig við þessa afgreiðslu og legg því til, að hin rökst. dagskrá verði samþ.

Eiríkur Einarsson Brtt. varðandi þetta mál, sem lá fyrir, þegar það var síðast til umr., var frestað þar til nú, og með tilliti til þess bjóst ég við, að þessi brtt. og aðrar yrðu athugaðar í landbn., sem málinu var vísað til. Um þá athugun er það að segja, að menn munu telja sig hafa óbundnar hendur um atkv. viðvíkjandi þessari brtt. frá tveim hv. dm. og skrifl. brtt. frá mér, sem ég hef að vísu ekki lýst enn þá, en hef hins vegar rætt við n. Ég hafði orð á því, áður en frv. um orlof var hér til umr., - en þetta frv. er í raun og veru skilgetið afkvæmi þess -, að sanngjarnt væri, að sveitafólk nyti fríðinda, er svöruðu til orlofs, en sú hugnun, er því væri sýnd, vær í þó ekki um of einskorðuð við styrk til að fara í kynnisferðir og reiðferðir. Þeim, sem hafa alið aldur sinn í sveitum, er það kunnugt, að fólkið fer oft í lengri eða skemmri útreiðir á vor in og sumrin. Ég tel, að flestir muni treysta sér til að kosta þessar ferðir sínar sjálfir, en vegna fátæktar ýmissa mun þó koma sér vel að geta farið í slíkar ferðir með einhverjum tilstyrk annars staðar að. Ég er því hlynntur þessu máli. En ég var ekki viss um, að alls staðar sé svo, að fólkinu geðjist vel að því að fara endilega út fyrir sveitina og að það þurfi að vera ákveðinn fjöldi, sem fer saman. Þetta frv. er aðeins drög til þess, sem verða ætti, en það er þó spor í ákveðna átt. En það væri æskilegt, að fólkið fengi aukinn ákvörðunarrétt um það, hvernig það notaði styrkinn. Annars vil ég láta brtt. mína, sem ég flyt hér skriflega, sýna hug minn í þessu efni. Vil ég nú lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 1. gr. kemur ný grein, sem verður 2. gr., svo hljóðandi (og breytist greinatalan samkvæmt því): Heimilt er hreppsfélögum að kveða svo á með sveitarsamþykktum, að styrk þeim, sem veittur er í hreppinn samkvæmt lögum þessum fyrir eitt ár eða fleiri í senn, skuli varið til fjárhagshjálpar efnilegu ungu fólki úr sveitinni, því til menningarauka innan lands eða utan. Ákveður hreppsn., hverjir verði styrks þess aðnjótandi“. Sá andi mun víða ríkjandi í sveitum, að fólkið vill sjálft kosta útreiðir sínar að sumarlagi, en óskar hins vegar heldur að verða aðnjótandi nokkurrar aðhlynningar að æskunni í sveitunum af hálfu hins opinbera. Tel ég því rétt, að löggjöfunum sé gefin nokkur bending um, að hve miklu leyti þetta megi verða. Ég efast ekki um, að hvort sem brtt. mín nær fram að ganga eða ekki, þá sé rétt, að hún komi fram, því að hún felur í sér atriði, sem mun fá hljómgrunn einhvers staðar. Það má segja, að styrkur sá, er þannig kemur til úthlutunar, sé varla svo hár, að hann nægi til þess að styrkja ungan mann eða stúlku, sem væru að því komin að reisa bú, til utanfarar. En í frv. er gert ráð fyrir, að a.m.k. 10 kr. styrkur komi á hvert heimili árlega. Ef við tökum svo meðalsveit, sem mun hafa um 30 búendur, og gerum ráð fyrir, að aðeins einn slíkur styrkur væri veittur annað hvert ár, þá eru þar komnar 600 kr. í þessu sveitarfélagi, og þær mundu draga talsvert, og einkum ef einhver styrkur kæmi einnig annar s. staðar að. Þá mætti víkka sjóndeildarhring viðkomanda allverulega. Ég skal ekki tefja tímann miklu meira með þessu, en ég vil geta þess, að þetta barst í tal í landbn., og var þá rætt um, hvort rétt mundi að einskorða slíkan styrk við sveitarfélögin og hvort ekki mundi eðlilegra, að búnaðarsamböndin hefðu þetta með höndum. Ég legg enga höfuðáherzlu á þetta, en ég tel, að bezt yfirlit fáist með því að hafa ekki stærri svæði en hreppsfélögin. Það er jafnan hver sínum hnútum kunnugastur, og næst heimilunum mun óhætt að segja, að hreppsfélögin kunni skil á því, hvað bezt hentar á hverjum stað. Ég mun þó ekki amast við brtt. um þetta í þá átt að fela heldur búnaðarsamböndunum úthlutun styrkjanna, ef menn telja það almennt heppilegra. Ég gæti talað mun meira um þetta, en ég sé, að hæstv. forseti er farinn að verða órór í skinninu vegna embættissamvizku sinnar, en það mun vera komið fram yfir þann tíma, sem fundur átti að hef jast í Sþ. Ég læt því útrætt um málið að sinni, en mun veita andsvör, ef tilefni gefst.

Forseti (ÞÞ): Ég get ekki látið umr. um þetta mál halda áfram að sinni, vegna þess að þegar eru komnar 10 mín. fram yfir þann tíma, sem fundur átti að hef jast í Sþ. Brtt. þeirri, sem hv. 2. þm. Árn. las upp, get ég ekki heldur leitað afbrigða fyrir, meðan mér hefur ekki ver ið afhent hún. - Umr. um málið er því frestað og það tekið út af dagskrá.