Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um þetta frv. er nú ekki mikið að segja. Það er stutt og hefur enda verið nokkuð hreyft við 1. umr. Landbn. hefur haft það til meðferðar og fallizt á að samþ. það óbreytt. Til skýringar frv. fylgir hér uppkast að samningum, sem ríkisstj. og Reykjavíkurbær hafa gert með sér. Sömuleiðis fskj. 2, bréf borgarstjórans í Rvík, þar sem hann lýsir sig samþykkan frv., og fskj. 3, bréf raforkumálastjóra, þar sem einnig hann telur þessa samningagerð heppilega. Landbn. er sammála um, að frv. verði samþ. óbreytt, og telur mjög heppilegt, að ríkisstjórnin og Reykjavikurbær skuli hafa komið sér saman um mál það, er hér um ræðir.



Herra forseti. Þetta mál var til athugunar í allshn., og held ég, að ekki þurfi að taka neitt frekar fram til viðbótar því, sem hér er fram komið í sögu málsins og grg. Frv. þetta fer fram á lítilfjörlegar breyt., sem miða að nokkru einfaldara fyrirkomulagi, og leggur n. til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Eins og menn sjá á þessu frv., er það að aðalefni til svipað og frv., sem flutt var hér í fyrra, en fékkst ekki afgr. Það er þó breytt nokkuð til um fyrirkomulag á útrýmingu villiminka. Það er nú enn berara, en var á síðasta þingi, hvernig ástatt er með útbreiðslu þessara dýra, eins og reyndar vænta mátti. Þau eru nú komin um allmikinn hluta landsins, og innan stundar munu þau, ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir til útrýmingar þeim, fara um landið allt. Það þarf ekki með mörgum orðum að lýsa skaðsemi þessara dýra. Það þarf ekki annað en kynna sér lifnaðarhætti þessa dýrs, þar sem það lifir villt í náttúrunni, en ef mönnum nægir það ekki, geta þeir kynnt sér það hjá mönnum, sem þekkja lifnaðarhætti þessa dýrs. Þetta er ofur einfalt mál, og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Þm. ber skylda til í þessu máli að verða sannfróðir um, hvernig ástatt er. Við höldum þeim ákvæðum frv. frá því í fyrra, sem kveða á um útrýmingu aliminka, því að það er víst, að svo framarlega sem á að útrýma villiminknum, verða þeir, sem þá fyrirhöfn leggja á sig, að vera öruggir um það, að þessu dýri verði ekki sleppt lausu aftur. Það er ekki hægt að gera þá kröfu til manna, að þeir heyi þá baráttu, sem til þess þarf að uppræta villiminkinn, fyrir það, að nokkrir menn hafa þessi dýr í búrum sér til gagns og gamans og sleppa þeim svo út, - auðvitað óviljandi, en láta þau eigi að síður komast út. Mér fannst það allkátlegt, að rétt þegar við vorum að enda við síðasta þing og búið að halda því fram, að nú væru varnirnar fullkomnar; þá skeður það hér á einu minkabúi, að dýr voru komin út í ytri girðinguna, þegar komið var að. Sumir munu auðvitað segja, að dýrin hefðu ekki sloppið út. En þegar þau eru komin út fyrir innri girðinguna, sem er aðalaðhaldið, má segja, að minnstu muni, að þau séu frjáls. Við höfum bent á það fyrirkomulag, að sýslumaður í hverju héraði hafi umsjón og ákvarðanir um, hvenær útrýming skuli fara fram. Þetta er ekki haft svo vegna þess, að við treystum ekki loðdýraræktarráðunautinum til að hafa þetta starf með höndum, en það er bersýnilega ekki heppilegt að ætla manni búsettum í Rvík að hafa umsjón með þessu starfi um land allt. Þeir, sem hafa bezta aðstöðu og yfirsýn í hverju héraði, eiga að annast þetta starf hjá sér. Og ég tel sjálfsagt, að sýslumenn nærliggjandi héraða, þar sem vitað er, að dýrin eru komin, hafi þar samráð sín á milli, áður en þeir ákveða, hvenær útrýming fer fram, því að auðvitað er bezt, að hún fari fram samtímis á nærliggjandi svæðum, svo að minni hætta sé á því, að mistök verði við starfið. Vel hefði mátt hafa ákvæði um bætur til þeirra, sem minka eiga í búum, því að við ætlumst til, flm. frv., að þeir, sem eiga alidýrabú, fái bætur fyrir það, að þetta starf er lagt algerlega niður. Þykir mér rétt að hafa ákvæði um það, hvernig því skuli fyrir komið, í frv., og mætti þá athuga það, hvernig bezt færi á því, fyrir 2. umr. málsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið að þessu sinni. Ég vil gera það að till. minni, að þessu frv. verði vísað til landbn., en jafnframt vil ég taka fram, að það er í trausti þess, að n. afgreiði málið fljótt.



Ég verð að viðurkenna, að þetta frv. er á margan hátt aðgengilegra en það frv., sem lá fyrir síðasta þingi, með öllum þeim myndbreytingum, sem það tók í meðferð þingsins. Get ég sagt það nú þegar, að ég tel kaflann um útrýmingu villiminka vera mjög vel undirbúinn grundvöll undir löggjöf um það efni og frv. þar að lútandi. En ég verð að líta þannig á, að fyrstu gr. frv. sé ofaukið, því að ég tel, að leggja verði aðaláherzluna á að útrýma villiminknum, því að það er af honum, sem þjóðinni stafar hætta, en ekki, eins og hér hefur verið tekið fram áður, frá þeim minkum, sem eru í búrum. - Skal ég geta þess í sambandi við þetta mál, að haldið hefur verið áfram á vegum landbrn. að útrýma villiminknum, eftir því sem föng eru á, og einnig hefur verið haldið áfram á sama grundvelli og áður að verðlauna þá menn; sem drepa minkinn. Auk þess hefur ráðuneytið fengið sérstaklega veiðivanan mann frá Noregi hingað til lands til þess að ferðast nokkuð um landið og starfa að veiðum og kenna að veiða í gildrur, sem virðist gefast vel. Ég get ekki sagt með vissu, hvað mikið hefur verið starfað í sumar eða hve mikill árangur hefur orðið, en af þeim gögnum, sem komin eru til rn., sést að það hefur á þennan hátt verið útrýmt 1.000 villiminkum, og er þó vitað, að enn eru ókomin gögn þessu viðvíkjandi af landinu, þannig að sýnilegt er, að náðst hefur á ekki mjög löngum tíma næsta mikill árangur um útrýmingu villiminka. En það tekur tíma ekki aðeins eitt eða tvö ár, heldur mörg ár - að uppræta þetta dýr, eins og mikið er orðið til af því, og ég tel, að fyrst um sinn megi láta nægja að setja þann kraft, sem við höfum, í það að útrýma villiminknum og sjá hvað setur með þann mink, sem í búrum er. En ef menn, mót von, verða þess varir, að minkar sleppi úr búrum, þá er hægt að stíga skrefið að fullu og banna þetta minkaeldi einnig, en sem stendur virðist ekki ástæða til að gera slíkar ráðstafanir. Ég tel vel fyrir þessu máli séð meðlöggjöf, ef frv. þetta verður að lögum, og að með því sé fenginn öruggur grundvöllur undir útrýmingu villiminkanna.



Herra forseti. Mér þykir mikið miður, að hæstv. landbrh. skuli halda því fram, að ekki sé kominn tími til að útrýma aliminkum, því að á meðan svo er, að þeir eru geymdir í búrum, er stöðug hætta á því, að þeir sleppi út. Það er að vísu rétt, að það stafar engin hætta af minkunum innan fjögurra veggja; - en hvaðan eru þeir villiminkar komnir, sem nú eru dansandi um allar jarðir til stórskaða og ekkert ræðst við? Voru þeir ekki í búrum áður? Ég veit ekki til, að þeir hafi orðið sú plága, sem raun er á; með öðrum hætti en þeim, að þeir sluppu úr búrum. Og það er tilgangslaust að vona, að þeir sleppi ekki út; þeir halda áfram að sleppa og án þess að uppvíst verði, því að þeir, sem missa þá, eru svo sem ekki að hrópa upp um það, að þeir hafi misst mink. Og mig furðar á því og þykir miður, að hæstv. landbrh. skuli vilja stuðla að því að leggja þá kvöð á menn úti um sveitir að eiga í þrotlausu stríði árum saman við þennan vágest og eiga það jafnframt yfir höfði sér, að allt sé unnið fyrir gýg. Það er þó búið að sjá, hvert stefnir með tilkomu þessa dýrs úti í hinni villtu náttúru. Og það er sannarlega nóg að gert, sem komið er, þótt ekki séu gerðar gyllingar til þess, að sama sagan endurtaki sig. Það þarf að útrýma villiminkunum sem fljótast og jafnframt að tryggja það, að minkahættunni sé þar með að fullu afstýrt. Ég vildi því mega vænta þess, að hæstv. landbrh. endurskoði afstöðu sína. Og ég er sannfærður um það; að ef minkaeldi verður liðið öllu lengur, þá neyðast menn til að taka til sinna ráða. Svo geta valdhafarnir reynt á langlundargeð manna - og þess eigum við dæmi úr okkar eigin sögu, sem við megum vera minnugir -, að menn missi þolinmæðina og hirði þá ekki um að fara nákvæmlega eftir lagastafnum. Og það eitt væri þá maklegt, ef hæstv. Alþ. skellir lengur skolleyrunum við þessu máli.



Herra forseti. Ég skildi ekki almennilega, hvað hv. 1. þm. Árn. átti við með dæmum úr sögunni, hvort hann átti t. d. við Jón Gerreksson. En ég skal segja hv. þm. það, að ég mundi fyrstur manna greiða atkvæði með því, að öllum aliminkum verði slátrað, ef líkur væru færðar fyrir því, að plágunni yrði þá af létt. En þær líkur liggja ekki fyrir. Og svo að farið sé út í söguna, þá hefur hér öldum saman enginn refur verið í búri, sem sloppið gæti, en þó hefur aldrei tekizt að útrýma refum úr landinu. Og það er hætt við, að það fari eins með minkinn, að þótt útrýmt væri öllum minkum í búrum, þá ættum við þó eftir margra ára þrotlausa baráttu við villiminkinn, áður en honum yrði útrýmt. En það er aðalatriðið að útrýma villiminknum eins og unnt er og halda þeirri plágu niðri, en ég hef ekki trú á því, að við værum feti nær því takmarki með því að útrýma minkum, sem í búrum eru og kunna að verða talsverður liður í gjaldeyrisöflun okkar, er fram líða stundir. En um eitt erum við sammála, sem sagt, að þörf sé á að herja á villiminkinn, og þar snúum við bökum saman. Ég tel ekki rétt, að við byrjum á að útrýma aliminkunum, á meðan engin raun er komin á það, hvernig útrýming villiminkanna muni takast.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. ætlar sýnilega að lifa í trú um þetta, en ekki í skoðun, og er það mikið mein. Ef hann vildi lifa í skoðun um skaðsemi þessara dýra og um það, hvernig það gengur að halda þeim í búrunum, þá mundi hann breyta afstöðu sinni til málsins. Vitaskuld er ekki hægt að sanna það fyrir fram, hvort takast muni að útrýma villiminkunum eða hvenær það verði. En á meðan þessi dýr eru alin í búrum, þá verður þeim aldrei útrýmt. Fyrir því er reynsla, að þau sleppa alltaf út. Og það má skírskota til þess, sem er að gerast hjá Norðmönnum og Svíum. Þeir eru engir viðvaningar í loðdýrarækt, en hafa þó misst þessi dýr út, og þau eru orðin þar hrein landplága. - Það er heldur ekkert aukaatriði, ef ríkið á að borga árlega til útrýmingar marga tugi þúsunda. Eftir upplýsingum hæstv. ráðh. nemur það nú 60 þús. kr. og er þó ekki allt komið fram, því að vafalaust eru ótalin mörg dýr, sem náðst munu hafa fyrir áramót. Hæstv. ráðh. vitnar til þess, að refir hafi ekki verið hafðir hér í búrum, og þó hafi ekki tekizt að útrýma þeim frá ómunatíð. En við vitum, að þeir hafa ekki verið fluttir til landsins, heldur komu þeir sjálfir, t. d. með ísum. Hitt vitum við svo, að þetta litla kvikindi kemur ekki hingað öðruvísi en aðflutt, svo að þar er ólíku saman að jafna. Og þótt refir geri spjöll, eru þeir ekki sambærilegir við minkinn um skaðsemi alla. Og einkennilegt virðist mér það, að af því að við höfum lengi átt í höggi við tófuna, þá á að bæta þar ofan á annarri plágu helmingi verri. Sleppi einhver við tófuna, þá skal hann fá á sig minkinn! Og ef einhver verður fyrir búsifjum af tófunni, þá á að árétta jólaglaðninginn með minknum líka! Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að margra ára baráttu muni þurfa til þess að útrýma minknum. En það sýnir nauðsyn þess, að menn eigi ekki í vændum að dýrin sleppi jafnóðum aftur. Og hverjir heyja baráttuna? Eru það ef til vill loðdýraræktarherrarnir? Nei, þeir, sem fyrir tjóninu verða, heyja baráttuna við þessi kvikindi, sem haldið er yfir hlífiskildi; og það er þeim mun furðulegra, sem þetta gefur nær ekkert í aðra hönd, og það eru hrein hindurvitni að tala um gjaldeyri í þessu sambandi, þar sem megnið af loðdýraskinnum er óseljanlegt, lágt verð og háir tollar. Og það er hæpinn gjaldeyrissparnaður, ef æðarvarpi er útrýmt og laxveiði stórspillt af minkunum. Ég held, að það sé rétt, ef hæstv. Alþ. ætlar ekki að stemma stigu fyrir minkaplágunni nú, að sú kvöð verði þá lögð á loðdýraræktarherrana að annast útrýminguna, en að hún sé ekki lögð á þá, sem aðeins verða fyrir tjóninu, en hafa enga hagsmunavon í sambandi við þessi dýr.



Herra forseti. Ég held, að hv. 1. þm. Árn. hafi misskilið það, er ég minntist á refina, að ég teldi, að vegna þess að við hefðum þurft að eiga í höggi við þá, væri ástæða til að bæta þar annarri plágu ofan á. Ég vildi aðeins sýna, hve erfitt hefur reynzt að útrýma refunum, ekki af því, að þeir hlaupi hér á land af ísum, heldur hefur það reynzt ógerlegt í landinu sjálfu. Ég nefndi þetta aðeins til þess að sýna líkurnar fyrir því, hve erfitt muni verða að útrýma villiminkunum, og verði kannske aldrei hægt, þótt hins vegar sé rétt að vinna að því eins og unnt er. Ég tel aðeins ekki ráðlegt að útrýma þeim stofni, sem í búrum er geymdur, en sitja svo áfram með sjálfa pláguna. Það á að byrja á að herja á villiminkana. Í hina er alltaf hægt að ná, ef útrýmingu villiminkanna væri talið það langt á veg komið, að aðalhættan stafaði af búrunum. - Ég veit, að þetta verður rætt í n., en vildi aðeins segja hér á þessu mína skoðun.