Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs til að hvetja þingmenn, þó að sjálfsögðu sérstaklega þingmenn stjórnarliðsins, til að reyna að hafa hemil á hæstv. utanríkisráðherra sem er búinn að sýna hvað eftir annað ótrúlega undarleg viðbrögð þegar Evrópusambandið hefur séð ástæðu til að fara í deilur við Íslendinga. Það keyrði um þverbak í dag og í gær þegar hæstv. utanríkisráðherra festist í því sem er því miður allt of algengt hjá hæstv. ráðherra, tómu skítkasti, útúrsnúningum og skætingi, í stað þess að svara spurningum um þetta mikla hagsmunamál. Í stað þess að ræða af fullri alvöru hvernig rétt sé að bregðast við þeirri ákvörðun Evrópusambandsins að ráðast í málaferli gegn Íslendingum ræðst hæstv. ráðherra á þingmenn og snýr út úr málinu á allan mögulegan hátt. Nú hefur verið upplýst í fréttum að hæstv. ráðherra hafi formlega látið mótmæla ákvörðun Evrópusambandsins. Þetta virðist hins vegar vera mjög viðkvæmt mál og mátti ekkert ræða. Við báðum sérstaklega um leyfi til að fá að ræða þetta mál undir lok fundar í utanríkismálanefnd í gær en það stóð mjög á því og svo þegar hæstv. ráðherra las um þetta í fréttum brást hann hinn versti við, réðst á framsóknarmenn og sakaði þá um að leka leynilegum upplýsingum. Það mátti sem sagt ekki fréttast að hæstv. ráðherra hefði mótmælt við Evrópusambandið. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem hæstv. ráðherra sakar framsóknarmenn um að leka upplýsingum í Icesave-málinu. Hann hefur áður verið staðinn að því að gera það ranglega. En núna mátti sem sagt ekki segja frá því að hæstv. ráðherra hefði mótmælt við Evrópusambandið. Hvers vegna er það leynilegt að hæstv. ráðherra hafi gert athugasemdir við Evrópusambandið? 

Frú forseti. Ég vil beina spurningu til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og hún snýr að aðildarumsókn okkar Íslendinga að Evrópusambandinu. Sú aðildarumsókn er á grundvelli samþykktar Alþingis um að sótt skyldi um. Nú hafa menn deilt um það og við sjálfstæðismenn vöruðum mjög við því að farið yrði af stað í þessa vegferð alla með jafnmiklar pólitískar deilur og sundurlyndi og ljóst mátti vera af allri þeirri umræðu. Nú hefur forsætisráðherra nýlega sagt eftirfarandi í þinginu í svari sínu við fyrirspurn frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, með leyfi virðulegs forseta: „Við erum í samningaviðræðum, hv. þingmaður, um Evrópusambandsaðildina. Sú niðurstaða sem kemur út úr því ræður því fyrst og fremst hvort það séu það hagstæðir samningar að við leggjum þá fyrir þjóðina.“ Með öðrum orðum lýsir hæstv. forsætisráðherra því hér yfir að fram muni fara einhvers konar mat á þessum mögulegu samningum og síðan verði í kjölfar þess mats ákveðið hvort samningarnir verði lagðir fyrir þjóðina eða ekki. Væntanlega er það þá þannig að mat viðkomandi aðila ræður því hvort það séu slæmir samningar og þá sé þessu öllu saman hætt svipað og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra sagði í umræðum á Alþingi sumarið 2009. Mín spurning til hv. þingmanns er þessi: Er það eðlilegt og tekur hv. þingmaður undir með forsætisráðherra að forsætisráðherra eða framkvæmdarvaldið ætli sér að taka slíka ákvörðun? Eða verður þetta mál rætt á þinginu fyrst, tekin afstaða til mögulegs samnings um það hvort hann verði síðan sendur í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki? Verður þetta ef til vill ákvörðun framkvæmdarvaldsins, ríkisstjórnarinnar, eins og lesa má út úr orðum hæstv. forsætisráðherra og reyndar líka úr orðum hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir þessa fyrirspurn sem er réttmæt og málefnaleg eins og jafnan þegar hann á í hlut. Ég vek fyrst og fremst athygli á því sem um þetta mál segir í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar um aðildarumsóknarmálið. Á bls. 32 til og með 35 má lesa um staðfestingarferlið og þar er það reifað að að samningaviðræðum loknum verði aðildarsamningur undirritaður. Síðan segir, með leyfi forseta: „Undirritun er þó með fyrirvara og leiðir ekki ein sér til þess að samningurinn verði bindandi, enda þarf samþykki Alþingis fyrir samningnum og áður en hann getur tekið gildi þarf að breyta stjórnarskrá líkt og rakið er hér á eftir“ sem síðan var gert. Ég skil þetta þannig, og tel að sá skilningur hafi verið lagður í þetta, að ef samningsniðurstaða fæst í viðræðunum sé sá samningur undirritaður með fyrirvara um afgreiðslu Alþingis á honum. Síðan segir efst á bls. 35 í meirihlutaálitinu, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur óviðunandi að þjóðin fái ekki tækifæri til að greiða atkvæði um hugsanlegan aðildarsamning í kjölfar þess að hann liggur fyrir.“ Ég vil skilja þetta á þann veg, og tel að það eigi að gera, að náist samningsniðurstaða - að því gefnu að það náist samningsniðurstaða - sé gerð grein fyrir henni á Alþingi sem taki síðan ákvörðun um að setja hana í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel ekki að það geti verið undir mati framkvæmdarvaldsins komið hvort samningsniðurstaða verði lögð í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Það kann hins vegar að vera þannig að framkvæmdarvaldið meti það svo í ferlinu að ekki náist samningsniðurstaða og þá getur það auðvitað gert þinginu grein fyrir því. 

Virðulegi forseti. Ég vil nota nokkrar mínútur í að ræða mál sem fær litla athygli í fjölmiðlaumræðunni og í þinginu en getur þó ráðið úrslitum um það hvert við stefnum sem samfélag. Það eru stóru línurnar í menntamálunum sem ég er að tala um og það vekur athygli og er gleðilegt að Samtök atvinnulífsins setja menntamálin einmitt í forgrunn á aðalfundi sínum í dag og ræða þar ýmis atriði sem betur mega fara í menntakerfinu, svo sem styttingu námstíma og eflingu verk- og tæknimenntunar. Ég held að þeir tímar séu að koma að við þurfum að verða enn róttækari. Við þurfum að skoða sjálfan grundvöll menntakerfisins og viðurkenna að grunnforsenda þess er í meginatriðum röng. Hér hefur verið byggt upp menntakerfi sem byggir á aðgreindum skólastigum sem ýmist eru á forræði ríkis og sveitarfélaganna eða sveitarfélaganna einna. Skipulag menntakerfisins hefur verið með þeim hætti að nemendur fylgja ákveðinni forskrift sem ákveðin er miðlægt af stjórnvöldum í aðalnámskrá og skólayfirvöldum innan ramma gildandi laga. Afleiðingarnar eru skýrar, atvinnulífið fær ekki innan lands fagmenntað starfsfólk sem hæfir miklum vaxtargreinum eins og hugverkaiðnaði og umhverfistæknigreinum. Miklu fleiri nemendur leggja stund á bóknám hér á landi en í öðrum löndum og brottfall úr framhaldsskólum er í kringum 30%. Það er Evrópumet. Ég tel að við þurfum að bregðast við þessari stöðu, stokka spilin upp á nýtt og hugsa menntakerfið út frá því boðorði stjórnarskrárinnar að allir nemendur eigi rétt á menntun við sitt hæfi. Við þurfum að hætta að líta á menntakerfið sem fasta stærð sem nemendur þurfi að laga sig að en setja heldur nemendurna í brennipunkt og móta síðan kerfið út frá þeim. Lykilatriðið er að strax í grunnskólanum hefjist samstarf nemandans og skólans um það sameiginlega verkefni að greina hæfileika, áhugasvið og færni hvers og eins nemanda og móta síðan skólastarfið í framhaldi út frá því. Ég hvet okkur í þinginu til að hefja þessa umræðu. Við þurfum að gera það öll saman, umræðu um nýtt menntakerfi sem spyr nemandann: Hvað get ég gert fyrir þig? Ekki: Ertu búinn að læra heima það sem ég setti þér fyrir í gær?

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að ræða aðeins ESB-málin og sérstaklega þó ummæli sem féllu hjá formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Hann sagði í ræðustól fyrir stundu að næðust samningar við ESB tæki Alþingi þá ákvörðun að setja samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Um 70% þjóðarinnar eru á móti aðild að Evrópusambandinu en því miður er annar meiri hluti í þinginu á góðum degi en er hjá þjóðinni  Virðulegi forseti. Ég tel að það sé kominn tími til að hæstv. utanríkisráðherra endurskoði stöðu sína í þinginu og ég held að það sé kominn tími til að hann stingi hausnum í helgan stein. 
            

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt um vanda heimilanna og vanda fyrirtækja. Allar þessar upplýsingar liggja fyrir á hverri einustu sekúndu úti í bæ, hjá lánasjóðum, Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðum, skattstjóra og bara úti um allt. Spurningin er hvort ekki eigi að safna þessum upplýsingum saman. 3. apríl sl. birti Seðlabankinn könnun sem Þorvarður Tjörvi Ólafsson og Karen Á. Vignisdóttir gerðu, mjög góða könnun en hún byggir á eldgömlum upplýsingum, upplýsingum frá því fyrir hrun. Þetta er það nýjasta sem við höfum. Ég spyr hv. þm. Helga Hjörvar, formann efnahags- og viðskiptanefndar, hvort hann hyggist ekki beita sér fyrir því að nefndin flytji frumvarp um að kanna stöðu heimilanna núna, einmitt núna. Það hafa orðið miklar breytingar frá því að þau gögn sem Seðlabankinn notar urðu til. Fjöldi fólks hefur farið úr landi, margir orðið atvinnulausir og mjög margir orðið leigjendur. Það merkilega er, frú forseti, að við vitum ekkert um stöðu leigjenda, bara ekki neitt. Þar er samt um fjórðung heimila í landinu að ræða. Við setjum tugi milljarða og aftur tugi milljarða til aðstoðar þeim sem eru í vanda út af skuldum - og við vitum ekkert hvernig það virkar. Mér finnst mjög brýnt að Alþingi afli þessara upplýsinga sem eru úti um allt. Fyrir Alþingi hafa legið tvö frumvörp, annað stjórnarfrumvarp og hitt frá mér, um að kanna stöðu heimilanna úti í bæ. Ég vil að það verði gert. 
            

Virðulegur forseti. Ég hygg að þetta sé í fjórða eða fimmta sinn sem ég svara undir liðnum um störf þingsins þessari sömu fyrirspurn hv. þingmanns  Hvað varðar hins vegar kannanir á stöðu heimilanna árétta ég það sem margoft hefur komið fram af minni hálfu að ég tel að þar skorti engin gögn. Við búum að mjög öflugum upplýsingakerfum og þurfum ekki að reikna frekar út hversu margir eru í vanda. Ég held að það liggi út af fyrir sig algjörlega fyrir. Spurningin er bara um að taka ákvarðanir um hvað menn vilja gera en ekki gleyma sér í einhverjum excel-töflum um erfiðleika fólks eins og tilhneiging hefur verið til. Við búum að svo öflugum upplýsingakerfum að ríkisskattstjóri sendi okkur stöðu okkar eins og hún var um áramótin í skattframtölum sennilega í febrúar. Allir áttu rafrænan aðgang að eignastöðu sinni og skuldastöðu af ótrúlegu nákvæmni og það eru auðvitað upplýsingar sem hægt er að kalla eftir inn í þingið hvenær sem er og þarf ekkert að samkeyra, búa til einhver frumvörp eða flytja einhverja hluti til að ná í. Þetta liggur bara fyrir. Hins vegar getur febrúardómur Hæstaréttar kannski breytt um nokkra tugi milljarða stöðu heimila og í sjálfu sér hefði það þess vegna ekkert upp á sig að gera einhverja sérstaka könnun nú en gæti verið tilefni til þess að skoða hvaða áhrif það hefur haft á myndina þegar endurútreikningar eru búnir.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt, margoft hefur verið kallað eftir því úr ræðustól að teknar verði saman upplýsingar um skuldavanda heimilanna. Ég hef ásamt fleirum hér kallað eftir því og þetta er ekki í fyrsta skipti sem hv. þm. Helgi Hjörvar lýsir því yfir að ekki þurfi frekari upplýsingar til að taka ákvarðanir. En þá er einmitt spurningin: Hvenær er það stefnan hjá ríkisstjórnarflokkunum að taka einhverjar ákvarðanir? Ég man eftir því að hér var boðað til blaðamannafundar og öllum landsmönnum tilkynnt að ekki yrði gripið til frekari aðgerða til að leysa skuldavanda heimilanna. Það síðasta sem er síðan að frétta er þessi skýrsla sem kom frá Seðlabankanum fyrir páska og ég man ekki betur en að fjórir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi verið kallaðir saman til að fara yfir það með hvaða hætti ætti að bregðast við henni. Síðan segir hv. þm. Helgi Hjörvar að það sé ekkert sérstakt nýtt í þessu og ekkert sérstakt í pípunum annað en að fara að taka ákvarðanir. Þá held ég að það sé rétt að hv. þingmaður noti næsta tækifæri sitt hér í ræðustól - vegna þess að ég efast ekki um að hv. þm. Pétur H. Blöndal haldi áfram að kalla eftir upplýsingum um skuldavanda heimilanna - til að upplýsa okkur um það hvaða aðgerða sé að vænta frá ríkisstjórninni, ef einhverra aðgerða er að vænta. Það er algjörlega óþarft að fara eins og köttur í kringum heitan graut enn og aftur, við erum búin að tala um þetta í þrjú ár án þess að nokkur niðurstaða liggi fyrir. Nýjasta útspilið frá ríkisstjórninni, það að fara að ræða það að lífeyrissjóðirnir ætli sér að fara að fella niður skuldir vegna lánssjóðanna, er mjög hæpið miðað við þá umræðu sem fram hefur farið um þau mál hér í þessum ræðustól á undanförnum árum. Því held ég að full ástæða sé til þess, frú forseti, að ráðherrar komi hingað og gefi okkur skýrslu um hvað sé í pípunum varðandi þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég vil trúa því að það sé mikill skilningur hjá hv. þingmönnum á því að við þurfum að leysa úr skuldamálum heimila og fyrirtækja. Ég held að allir séu sammála um það. Menn eru sammála um að verkefnin séu kannski ekki einföld en menn eru sammála um að þeim þurfi að sinna. Eins og við vitum féll gengislánadómur um miðjan febrúar sl. Ég hef fylgst nokkuð með því síðan hvernig hefur gengið að reikna út eftir honum. Ég vona að það sé bara eitthvert sérstakt ástand hjá þeim fjölmörgu sem hafa haft samband við mig en ég er ansi hræddur um að svo sé ekki og þá vil ég upplýsa þingheim um það, og það er stórmál, að það er ekkert að gerast í þessum málum. Það eru ekki komnar neinar niðurstöður hjá fólki eða fyrirtækjum um nýja endurreikninga. Það sem meira er, virðulegi forseti, skilaboðin frá fjármálastofnunum eru þau að ekki eru gefin nein tímamörk um það hvenær þetta verði klárað. Og þetta er kannski það sem hefur gengið best varðandi það sem hefur gerst í kjölfar gengislánadómanna. Þá er ég að vísa til þess að þar hafa leiðréttingarnar komið fram. Það breytir því hins vegar ekki að þar er enn þá stór vandi á ferðinni. Það er alveg ljóst að þessi nýi dómur getur leyst úr vanda margra, en við hljótum að gera þá kröfu til lánafyrirtækjanna sem meðal annars eru í eigu skattgreiðenda, sérstaklega Landsbankinn og aðrar stofnanir að hluta til, 

Frú forseti. Í morgun voru fréttir af því að það hefði verið leki af utanríkismálanefndarfundi þar sem verið var að fjalla um Icesave og Evrópusambandið. Þessu var að sjálfsögðu vísað á bug en það var hæstv. utanríkisráðherra sem ásakaði þingmenn um að leka upplýsingum af utanríkismálanefndarfundi. Það skýtur svolítið skökku við, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra sjálfur er til rannsóknar hjá forseta Alþingis fyrir einmitt meintan leka í þessu máli. Hver er grunnurinn í þessu máli varðandi Icesave? Grunnurinn er sá að það var vilji til þess hjá íslensku þjóðinni að hagsmuna Íslands yrði gætt í þessu máli og það hefur verið vilji hjá öllum aðilum til að gera það í fullri samstöðu. Hins vegar er það ekki hægt þegar hæstv. utanríkisráðherra gengur fram með þeim hætti sem hann gerir sem og hæstv. ríkisstjórn og virðist vera fyrirmunað að segja satt og rétt frá hlutunum. Það virðist vera orðið daglegt brauð að hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. ríkisstjórn í þessu máli segi beinlínis ósatt um stöðu þessara mála. Það hlýtur að vera krafa okkar þingmanna og þjóðarinnar að fá að vita hvaða upplýsingum var komið til Evrópusambandsins um Icesave-málið. Hvers eðlis voru þessi mótmæli? Þetta hlýtur að mega upplýsast, þetta getur ekki verið leyndarmál og það hlýtur að mega upplýsa þingmenn, þingheim og þjóðina um hvaða upplýsingum var þarna komið á framfæri, hvaða mótmælum var komið á framfæri. Það hlýtur að vera grundvallarkrafa okkar ef það á að vera hægt að reka þetta mál í samstöðu og treysta hæstv. ríkisstjórn til þess að menn fari að leggja það í vana sinn að segja satt frekar en ósatt. 
            

Virðulegi forseti. Við erum hér í landinu með ríkisstjórn sem hefur brugðist heimilunum. Ekki nóg með það, heldur erum við líka með ráðherra innan ríkisstjórnarinnar sem kjósa að fara í fjölmiðla og segja ósatt, kjósa hreinlega að segja hluti um þingmenn og að þeir hafi sagt einhverja hluti sem eru hreinlega lygi, forseti, ég verð bara að leyfa mér að nota það orð. Hæstv. ráðherra segir í viðtali við Dagblaðið að þingmenn Framsóknarflokksins hafi lekið hér upplýsingum út af utanríkismálanefndarfundi. Þetta er lygi. Hæstv. ráðherra getur bara spurt fréttamenn Ríkisútvarpsins út í það mál. Ríkisútvarpið hefur fulla heimild okkar framsóknarmanna til að segja frá þeim samtölum sem þar áttu sér stað. Það er óþolandi, forseti, að sitja undir svona ósannindum frá ráðherra. Svo segir hæstv. ráðherra líka að þingmenn hafi ekki viljað hitta aðaltalsmann Íslands fyrir dómstólum. Þetta er ósatt, þetta er bara algjörlega ósatt og ráðherrann á vitanlega að skammast sín fyrir að koma fram með þessum hætti. Til að bíta hausinn af skömminni, frú forseti, sýnist mér nú í annað sinn á mjög stuttum tíma hæstv. ráðherra vitna í viðtali til orða á fundi utanríkismálanefndar og er þá væntanlega að brjóta þingsköp ef farið er eftir nánum reglum utanríkismálanefndar.  
            

Forseti áminnir hv. þingmenn um að gæta orða sinna í ræðustóli.

Frú forseti. Ég vil ræða áform ríkisstjórnarinnar um að hjálpa skuldsettum fjölskyldum í gegnum hækkun barnabóta. Ástæða þess að hækka á barnabæturnar er sú að almenn leiðrétting lána sé óskilvirk aðgerð. Það er rangt að halda því fram að almenn leiðrétting sé óskilvirk. Í nýlegri greiningu Seðlabankans kemur fram að almenn leiðrétting muni hjálpa heimilum í greiðslu- og skuldavanda og fækka þeim um 15 þúsund. 110%-leiðin og sérstök vaxtaniðurgreiðsla fækkuðu heimilum í greiðsluvanda aðeins um 1.450. Með því að skilyrða upphæð aðstoðar vegna skuldavanda við barnafjölda er verið að mismuna þeim sem glíma við sama forsendubrest lána. Mismunun á grundvelli barnaláns bætist nú við mismunun milli þeirra sem tóku verðtryggð lán og hinna sem fengu háar vaxtabætur á meðan gengistryggð lán voru lögleg. Með hækkun barnabóta er ríkisstjórnin á flótta frá norræna velferðarkerfinu yfir í frjálshyggjuvelferðarkerfið þar sem fólk þarf að sanna fátækt sína til að fá aðstoð. Í norræna velferðarkerfinu eru barnabætur ótekjutengdar til að tryggja að millistéttin sjái hag sinn í því að fjármagna öflugt velferðarkerfi í gegnum meðal annars þrepaskipt skattkerfi. Ríkisstjórnin hefur grafið undan norræna velferðarkerfinu með því að koma á þrepaskiptum tekjuskatti á sama tíma og tekju- og eignatenging bóta hefur verið aukin. Frú forseti Ég óttast að hálf þjóðin verði gerð að bótaþegum til þess að losa fjármagnseigendur frá því að þurfa að taka á sig tapaðar skuldir. 
            

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið, m.a. hjá hv. þingmönnum Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og Gunnari Braga Sveinssyni, vil ég segja að það er mikilvægt að myndast hefur samstaða um það, a.m.k. á vettvangi utanríkismálanefndar, að halda aðskildum lagalegum og málsvarnarlegum þætti þess máls sem hér hefur verið til umræðu annars vegar og pólitískum samskiptum milli Íslands og Evrópusambandsins hins vegar. Ég tel að það hafi verið vel staðið að því, þar með talið einnig af hálfu hæstv. utanríkisráðherra,  Hins vegar skilja sumir, og ég ætla ekki að telja upp nein nöfn í því efni, Evrópusambandsmálið ekki frá nokkru öðru máli sem er til umfjöllunar á vettvangi hv. Alþingis.  Ég vil líka geta þess að það getur verið nauðsynlegt að gæta trúnaðar um mál sem eru til umfjöllunar í þingnefndum og þess vegna eru sérstakar reglur í þingsköpum um það hvernig með þau á að fara. Það er aðallega þá í þeim tilgangi að verja hagsmuni. Mál geta verið þannig vaxin að það þarf að gæta trúnaðar um þau, a.m.k. um tíma, þó að það sé ekki um aldur og eilífð. Þegar mál eru orðin opinber gildir að sjálfsögðu ekki sá trúnaður lengur. Við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem fór hér nokkuð mikinn um utanríkisráðherra vil ég bara segja þetta: Vefur orðaflaum um fingur frauka ein, Vigdís Hauks sem hausnum stingur í helgan stein.

Margur heldur mig sig.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Forseti. Ég kem hingað upp rétt eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir til að ræða frétt á forsíðu Fréttablaðsins í dag þar sem segir að hjálpa skuli skuldsettum heimilum í gegnum barnabætur. Með leyfi forseta stendur: „Stjórnvöld ræða mögulegar hækkanir barnabóta til að bregðast við greiðsluvanda barnafjölskyldna. Flatar niðurfellingar á skuldum koma ekki til greina.“ Ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja, þetta er svo arfavitlaust. Við læknum ekki opið beinbrot með plástri. Það þarf að ráðast að rót vandans en ekki aumingjavæða hálfa þjóðina. Hér varð hrun. Skuldir heimilanna eru verðtryggðar, það er ekkert sérstaklega flókið, þær stökkbreyttust. Kaupmáttur fólks minnkaði hjá mörgum vegna falls krónunnar en hjá öðrum vegna kjararýrnunar og atvinnuleysis. Það þarf að laga. Fólk þarf ekki barnabætur. Á að borga fólki bætur? Þetta er enn eitt dæmið um meðvirkni ríkisstjórnarinnar með þessu helsjúka fjármálakerfi. Það er það sem er bilað. Það þarf að laga. Það þarf ekki að borga fólki meiri barnabætur. Við getum litið á það sem óbeinan ríkisstyrk til fjármálafyrirtækja. Það er nákvæmlega það sem það er. Fólk vill ekki bætur, það vill réttlæti og það á rétt á að fá réttlæti. Við viljum búa saman í réttlátu þjóðfélagi en það gerist ekki með greiðslu barnabóta.

Heyr, heyr.


            

Frú forseti. Aðeins vegna orða síðasta ræðumanns held ég að það sé skynsamlegt í þeim fjölþætta vanda sem stór hluti heimila landsins á við að búa um þessar mundir að nálgast lausnina á honum með fjölþættum aðgerðum. Greiðsluvandi heimilanna er að hluta til tekjuvandi, en ég kom ekki hingað upp til að ræða það. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa komið hingað upp í stríðum straumum til að kveinka sér undan átektum hæstv. utanríkisráðherra  
            

Forseti vill láta þess getið að það var samkomulag á fundi þingflokksformanna með forseta í dag að ljúka umræðu um Stjórnarráðið og taka síðan fyrir umræðu um rammaáætlun.

Frú forseti. Það voru góðar umræður í gær um þetta mál, hér voru fluttar margar góðar ræður. Það er alveg ljóst að sú þingsályktunartillaga sem hér um ræðir nýtur ekki meirihlutastuðnings í ríkisstjórnarflokkunum eins og sakir standa. Í það minnsta tveir hv. þingmenn tóku til máls í gær um málið og sögðust ekki styðja hana. Það voru hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Árni Páll Árnason. Fram kom mikil gagnrýni á málið og meðal annars fjallaði hv. þm. Jón Bjarnason um að þær breytingar sem fyrirhugaðar væru í þingsályktunartillögunni hefðu verið gagnrýndar mjög af öllum aðilum í sjávarútvegi, landbúnaði og af mörgum í atvinnulífinu. Hv. þingmaður sagði að það hefði verið gagnrýnt mjög í fjöldamörgum ályktunum og umsögnum um þessi mál að stofna nýtt auðlindaráðuneyti og leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og að þingið hefði ítrekað ýtt þessum tillögum hæstv. forsætisráðherra til hliðar. Margir velta því fyrir sér hvað búi þarna að baki og margir, hv. þm. Jón Bjarnason og fleiri, reyndu að spyrja hv. þingmenn í gær hvað byggi að baki því hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að gefa svona ítrekað eftir gagnvart Samfylkingunni eins og raun bæri vitni. Það lægi alveg ljóst fyrir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði ályktað gegn því að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið á sínum tíma. Samt sem áður kæmi hæstv. forsætisráðherra alltaf fram með þessar tillögur. Margir hafa áhyggjur af því að þær muni veikja þessar atvinnugreinar, sérstaklega í því ástandi sem nú er. Ástæðan kann að vera sú að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er komin algerlega út í horn og er komin í fangið á hæstv. forsætisráðherra og þingflokki Samfylkingarinnar og virðist litlu geta ráðið um stóru straumana. Það kemur vel fram í Evrópusambandsmálinu og raunar enn betur í frétt sem kom nýlega inn á mbl.is þar sem varaformaður Vinstri grænna biðlar hreinlega til Samfylkingarinnar og vill að Vinstri grænir verði eins konar aðildarfélag í Samfylkingunni. Þar segir Katrín Jakobsdóttir, varaformaður Vinstri grænna og mennta- og menningarmálaráðherra, aðspurð um samvinnu og jafnvel sameiningu Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, mikinn samhljóm vera með flokkunum. Það væri ágreiningur milli flokkanna um aðild að Evrópusambandinu - sem reyndar enginn sér því að það virðist vera alger samhljómur þar - sem væri ekkert launungarmál, en að miklu meira sameinaði flokkana en sundraði þá. Varaformaður Vinstri grænna er biðlar þar til Samfylkingarinnar um að stofnuð verði Samfylking vinstri grænna, að þessu verði bara steypt saman í tvo flokka í næstu kosningum. Það sem við sjáum hér eru ef til vill rökin fyrir því af hverju Vinstri grænir gefa eftir í öllum málum. Það er ekki bara varðandi Evrópusambandsmálið, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sýndi vel áðan að búið er að gefa eftir í, það eru öll mál. Það eru þær ráðuneytisbreytingar sem við horfum upp á núna, það er eftirgjöf í öllum málum. Það er ekki orðinn neinn munur á Vinstri grænum og Samfylkingunni. Flokkarnir eru að renna saman í einn flokk og þeir hnökrar sem við sjáum birtast okkur eru bara það samrunaferli sem á sér stað. Það væri fróðlegt að fá það fram hjá hæstv. forsætisráðherra, ef hún kemur aftur inn í umræðuna, hvort þetta mál er liður í samrunaferli flokkanna tveggja.  Það liggur alveg ljóst fyrir að gamli Alþýðuflokkurinn og hv. þingflokkur Samfylkingarinnar hefur ekki verið vinur þessara mikilvægu og öflugu atvinnugreina og það er einmitt þess vegna sem það er athyglisvert að sjá að varaformaður Vinstri grænna er núna farin að biðla til Samfylkingarinnar 

Virðulegi forseti. Það voru heilmikil tíðindi sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason flutti okkur að svo virtist vera að nú væri farið að örla á hugmyndum um að steypa stjórnarflokkunum saman. Það þykir kannski eðlilegt vegna stærðarhagkvæmni að steypa stjórnmálaflokkum saman þegar þeir eru orðnir mjög litlir, eins og fram kemur í skoðanakönnunum, og horfa þannig til hugmynda sem uppi eru og verið hafa í viðskiptalífinu um að búa til samlegðaráhrif þegar ágreiningsefnunum fækkar, eins og við höfum tekið eftir. Við sjáum af því ríkisstjórnarsamstarfi sem verið hefur að menn hafa tekist á við málin frá degi til dags, leyst þau eitt af öðru með því að gefa eftir sitt á hvað með það eitt að markmiði að hanga og sitja. Fyrir vikið búum við núna í stjórnlausu landi. Ég hafði ekki áttað mig á því að Vinstri grænir væru farnir að taka hugtakið aðlögunarferli eða aðlögunarsamningagerð svona bókstaflega þegar kemur að þeirra eigin flokki. Ég veit að þeir hafa tileinkað sér hugtakið mjög vel varðandi aðildarviðræðurnar gagnvart Evrópusambandinu sem nú hafa breyst í aðlögunarviðræður eins og allir vita og nú er búið að búa til einhvers konar aðlögunarferli Vinstri grænna að Samfylkingunni. Það sem vekur athygli mína í þessari þingsályktunartillögu er að talað er mjög fagurlega um það samráð sem átt hafi sér stað og vitnað til fjölda funda sem haldnir hafi verið en við sjáum þess hins vegar ekki merki í þeirri niðurstöðu sem fengist hefur. Samráðið hefur verið sýndarsamráð bara til að geta sagt að menn hafi sest niður með útgerðarmönnum, bændum, iðnrekendum og verkalýðshreyfingunni og öðrum þeim sem láta sig málið varða, en niðurstaðan réðst bara af þeim pólitísku hrossakaupum sem gera þurfti til að ná utan um það sem gert var um áramótin þegar tveir ráðherrar voru reknir sem voru óþægir ljáir í þúfu hæstv. forsætisráðherra 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það sem hæstv. forsætisráðherra fjallar um sem gríðarlegt samráð hefur bara verið sýndarmennskan ein því að allt það samráð sem haft hefur verið varðandi þær ráðuneytisbreytingar og hugmyndir sem hæstv. forsætisráðherra hefur komið fram með - þetta er sjötta þingmálið sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram um stjórnarráðsbreytingar, það eru tvö þingmál á ári. Við eigum eftir að fá þrjú í viðbót ef hæstv. ríkisstjórn situr út kjörtímabilið. Það samráð sem verið hefur hefur fyrst og fremst verið sýndarsamráð því að eins og ég rakti áðan í ræðu minni hafa að allir í þeim málaflokkum sem falla eiga undir atvinnuvegaráðuneytið varað mjög við því. Það er kannski þess vegna sem ekkert er fjallað um í umræddri þingsályktunartillögu - og það er gott að forsætisráðherra gengur hér fram hjá og fylgist með umræðum - hvar Hafrannsóknastofnun á að vera. Á hún að vera í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu eða á hún að vera í atvinnuvegaráðuneytinu? Það er vegna þess að langflestir þeir sem fjallað hafa um þessi mál hafa gagnrýnt það mjög að Hafrannsóknastofnun flytjist yfir til auðlindaráðuneytisins. Hæstv. forsætisráðherra ætti að kynna sér þær fjölmörgu ályktanir og fleira sem lagt hefur verið fram. Varðandi kosningabandalag Vinstri grænna og Samfylkingar, hvort þessir flokkar ætli að ganga í eina sæng hefur marga auðvitað grunað það og þeir hafa fylgst með því hvernig samflokksfélagar hæstv. forsætisráðherra hafa gagnrýnt ráðherrann og viljað skipta henni út. Nærtækt er að nefna hv. þm. Árna Pál Árnason og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson í því efni. Samfylkingin glímir við mikinn forustuvanda, og það kann vel að vera að þarna sjái hæstv. formaður Vinstri grænna sér leik á borði, að þar eigi hann möguleika á því jafnvel að verða formaður í þessari Samfylkingu vinstri 

Virðulegi forseti. Ég held að það gæti verið ágætisviðfangsefni fyrir þá þingnefnd sem fær málið til meðhöndlunar að fara í eins konar lúsaleit og kanna hvort einhvers staðar finnist stuðningur við stofnun atvinnuvegaráðuneytis. Við vitum að hann finnst ekki meðal þeirra sem við eiga að búa, ekki hjá atvinnulífinu. Það liggur fyrir að sjávarútvegurinn eins og hann leggur sig leggst gegn málinu. Landbúnaðurinn hefur árum saman varað við þeim hugmyndum sem ganga þarna aftur og nú hefur fyrrverandi formaður Samtaka iðnrekenda lýsir yfir mikilli andstöðu við málið eftir að hafa fengið reynslu af samstarfi við ríkisstjórnina. Hann komst að þeirri niðurstöðu að það væri mjög óheppilegt fyrir iðnaðinn sem hafði þó á sínum tíma talað fyrir því að skynsamlegt væri að setja þetta ráðuneyti á laggirnar. Þá getum við að fara að skoða um borð og bekki í ríkisstjórnarliðinu. Hvað finnum við þar? Það eru tveir þingmenn sem ég hef tekið eftir úr stjórnarliðinu sem tekið hafa til máls um þetta. Báðir hafa lýst andstöðu við málið. Á ráðherrabekkjunum sitja hinir áhugasömu um málið en hvað með aðra hv. þingmenn? Hafa þeir sýnt málinu áhuga? Hafa þeir komið fram og sagt okkur að þetta sé hluti af þeim mikilvægu lýðræðisumbótum sem hæstv. forsætisráðherra er alltaf að segja okkur frá? Er þetta ekki eitt af stóru málunum sem ná átti fram í stjórnarsamstarfinu, þ.e. að koma á þessari breytingu á Stjórnarráðinu? Og hvar er áhuginn? Sjáum við hann hér inni? Nei, við sjáum hann nefnilega ekki hér inni. Höfum við heyrt það í umræðunum í gær og í dag? Ekki aldeilis. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs-, landbúnaðar-, efnahags- og viðskiptaráðherra og hvað hann nú er og hæstv. umhverfisráðherra eru þau einu sem talað hafa fyrir málinu og þau hafa aldrei, ekki í eitt einasta skipti í ræðum sínum látið svo lítið að segja okkur frá því hvað býr hér að baki, hvað þessi þingsályktunartillaga felur í raun í sér. Ég kallaði eftir því 

Virðulegi forseti. Ég hef líkt og hv. þingmaður fylgst með allri umræðunni frá því að hún hófst í gær, ég hlustaði á hæstv. forsætisráðherra mæla fyrir þingsályktunartillögunni, ég hlustaði á ræður þeirra hv. þingmanna sem hafa tjáð sig um málið, ég hlustaði á ræðu hæstv. umhverfisráðherra sem tjáði sig um málið og það er alveg ljóst að sú þingsályktunartillaga sem liggur fyrir er á engan hátt rökstudd. Þetta eru mest einhverjar óskhyggjuyfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um það hvernig fyrirheitna landið eigi að líta út. Hins vegar stendur ekkert um hvernig eigi að ná því fram eða hverju þær ráðuneytisbreytingar sem gerðar hafa verið hafa skilað. Við höfum fengið sex frumvörp um breytingar á Stjórnarráðinu. Það væri nær ef krafturinn færi í önnur og mikilvægari verkefni. Ég hef tekið eftir því líkt og hv. þingmaður að svo virðist vera að einungis ráðherrar ríkisstjórnarinnar tali fyrir þessu máli. Ég hef heyrt að stuðningurinn við málið komi aðeins frá ráðherrabekknum og þegar hæstv. ráðherrar koma í ræðustól eru spurðir um málið fýkur yfirleitt í þá og þeir hreyta einhverju út úr sér, tala um að þetta sé bull og vitleysa, þetta sé rugl, eins og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon gerði í gær og fleiri ráðherrar hafa gert. Þá vaknar auðvitað sú spurning hvort það sé að verða staðreynd að ríkisstjórnin sé ekki aðeins orðin einangruð frá þjóðinni heldur líka á þinginu. Þeir átta sig ekki á því að þjóðin vill sjá aðra forgangsröðun, hún vill sjá önnur mál í frontinum en gæluverkefni hæstv. 

Virðulegi forseti. Á þeim rúmlega þremur árum sem þessi ríkisstjórn hefur starfað er hún búin að koma með sex frumvörp um breytingar á Stjórnarráðinu. Í hvert skipti hafa menn spurt um rök fyrir breytingunum en ekki hefur verið mikið um þau, enda hefur aldrei verið jafnlítið um rök og núna. Ég velti því fyrir mér hvort sé hér um að ræða einhvers konar afslöppun frá erfiðum málum hjá ríkisstjórninni þegar hún leggur fram frumvörp eða þingsályktunartillögur um breytingar á Stjórnarráðinu, að það sé til að draga athyglina frá öðrum og mikilvægari málum sem brenna á þjóðinni. Auðvitað vitum við að hér er um hrossakaup að ræða hjá hæstv. ríkisstjórn og þau hafa nú ekki verið sjaldgæf. Ætli það séu ekki þau viðskipti sem blómstra hvað mest núna á þessu kjörtímabili, hrossakaupin á milli ríkisstjórnarflokkanna? En nú er komin upp glæný hugmynd sem aldrei hefur heyrst áður og hún er það sem stendur upp úr þegar við skoðum þær breytingarnar sem gerðar hafa verið á Stjórnarráðinu. Hún gengur út á það að bankarnir fari yfir til atvinnuvegaráðuneytisins. Virðulegi forseti. Það er þvert á það sem lagt var upp með í allri umræðu um Stjórnarráðið í öllum tillögum frá þeim sérfræðingum sem skoðað hafa fjármálamarkaðinn. Þeir hafa þvert á móti lagt það til að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Allt í einu, korteri fyrir kosningar, kemur þingsályktunartillaga um Stjórnarráðið þar sem farið er fram á að þingið samþykki að bankarnir fari yfir til hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Ég veit ekki til þess að komið hafi nokkrar einustu röksemdir fyrir því. Ef þær hafa komið fram, sem ég veit að hefur ekki gerst, er það þvert á það sem hæstv. ráðherrar hafa sagt okkur og guma sig af hvað eftir annað á þessu kjörtímabili. Þeir hafa ekki haft lítil orð um hvað það hafi verið stórkostlegt að búa til efnahags- og viðskiptaráðuneyti, það var þvílíkt afrek. Hvað ætla þeir að gera við efnahags- og viðskiptaráðuneytið núna? Leggja það niður því að þeir uppgötvuðu allt í einu að það vantaði fullt af fólki í efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Það er auðvitað hæpið að gera grín að því, þetta er auðvitað grafalvarlegt mál. En ég vek athygli á þessum þætti sem menn hafa kannski ekki áttað sig á. Ég spyr: Af hverju vill hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon allt í einu fá bankana rétt fyrir kosningar? Hvers vegna? Ég held að það þurfi að skoða það sérstaklega. Ég vek athygli á því að við erum hér með Stjórnarráð, við erum með embættismenn og embættismannakerfi til að halda ákveðnum stöðugleika því að þó svo að ríkisstjórnir komi og fari og stjórnmálamenn komi og fari skiptir máli að það sé ákveðinn stöðugleiki í stjórnkerfinu. Það vantar hins vegar pólitíska stefnumótun og hún hefur kannski aldrei verið minni en í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég vek athygli á því að það hefur áhrif sem stendur í þessari þingsályktunartillögu, sem er nokkrar línur. Allar þær breytingar, sem farið hafa langt fram úr öllum kostnaðaráætlunum, hafa áhrif, ekki bara á fólkið í landinu heldur líka á það fólk sem starfar í Stjórnarráðinu. Það skiptir afskaplega miklu máli að breytingarnar séu vel hugsaðar allra hluta vegna, meðal annars vegna þess að sameiningu og sundrungu á vinnustað fylgir mjög mikið álag, alveg sama hvar það er. Og þó svo að við vitum að kostnaður hafi farið langt fram úr áætlun hefur aldrei og verður aldrei metinn til fjár sá mannauður og sú orka sem tapast hefur í alls konar núningi í tengslum við allar þessar breytingar. Það er ábyrgðarhluti hjá hæstv. ríkisstjórn að gera hér enn og aftur, rétt fyrir kosningar, breytingar sem hvergi hafa verið ræddar, breytingar sem enginn stuðningur er við og sem enginn hefur heyrt um þrátt fyrir að við höfum rætt um Stjórnarráðið svo dögum skiptir á þessu kjörtímabili. Þrátt fyrir að almannatengslameistarar ríkisstjórnarinnar telji að þetta sé gott til þess að draga athyglina frá alvarlegum málum sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langaði að inna hann eftir einu. Í þessum umræðum og sex þingmálum hæstv. forsætisráðherra um breytingar á Stjórnarráðinu hefur ítrekað komið fram mikil gagnrýni á að allar þessar breytingar hafa miðað að því eða réttara sagt hafa gert það að verkum að ráðuneytin stækka gríðarlega mikið og yfirsýn ráðherranna með þeim dregst saman. Hæstv. fyrrverandi ráðherra, Ragna Árnadóttir - sem var ráðherra í þessari ríkisstjórn, var einnig ráðuneytisstjóri og er í dag aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, um hana ríkti mikil sátt í ráðherrastóli á sínum tíma - sagði í viðtali eftir að hún hætti sem ráðherra að menn skyldu átta sig á því að með því að stækka ráðuneytin gríðarlega mikið værum við að auka völd embættismanna en draga úr völdum kjörinna fulltrúa. Menn yrðu síðan að svara því hvort það væri jákvætt eða neikvætt. Þegar maður les til að mynda rannsóknarskýrslu Alþingis og annað er einmitt talað um hið gagnstæða og straumarnir og kröfurnar í samfélaginu eru um hið gagnstæða, þ.e. að draga úr völdum embættismannakerfisins og embættismannanna og að kjörnir fulltrúar, sem sannarlega geta svarað til ábyrgðar á fjögurra ára fresti í kosningum, hafi völdin því að það eru jú þeir sem bera ábyrgðina. Hvað finnst hv. þingmanni um þær breytingar sem nú er verið að ræða og þær breytingar sem orðið hafa? Er hv. þingmaður sammála mati Rögnu Árnadóttur á þessu máli eða telur hv. þingmaður að það frumvarp sem við erum að ræða sé í fullu samræmi við þær kröfur og strauma sem eru í samfélaginu í dag?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hann bendir á hið augljósa og bendir á viðtal við Rögnu Árnadóttur sem var ráðherra, reyndar langvinsælasti ráðherra í þessari ríkisstjórn og af ástæðu  Ef menn vantar dæmi um það vek ég athygli á því að við erum hér með hæstv. ráðherra sem er með allra handa ráðuneyti og hæstv. ráðherra heitir Steingrímur J. Sigfússon. Hann er fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra og svarar reglulega fyrir það ráðuneyti.  Hugmyndin er í grófum dráttum þessi með lýðræðisskipulaginu sem við erum með og þær þjóðir sem við berum okkur saman við: Við kjósum á ákveðnum árafresti og síðan erum við með stjórnkerfi sem sér til þess að unnið sé faglega úr hlutum og ekki verði kollsteypur eða neitt slíkt þó að nýjar ríkisstjórnir komi eða nýir aðilar komist að. Það er ekki þannig, virðulegi forseti, að hugsunin sé sú að það sé alveg sama hver sé kosinn, að ekki verði neinar breytingar vegna þess að embættismennirnir ráði öllu. En það er sú leið sem við erum að fara með þessum hringlandahætti og því að koma á fót þessum risaráðuneytum.

Frú forseti. Það hefur komið fram í umræðum um þetta mál að í það minnsta tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins styðja ekki þessa þingsályktunartillögu hæstv. forsætisráðherra. Það eru hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Árni Páll Árnason. Báðir þessir þingmenn voru ráðherrar í ríkisstjórninni og var viss ánægja með ákveðna þætti um hvernig þeir héldu á ákveðnum málaflokkum í ráðuneytum sínum. Í fyrsta lagi var það Árni Páll Árnason sem gætti góðs samráðs varðandi málaferlin um Icesave-málið og átti samráð þar við stjórnarandstöðuna sem núverandi hæstv. utanríkisráðherra, sem tók við því máli, hefur sýnt að hann er ekki fær um. Síðan er það hv. þm. Jón Bjarnason sem hafði gott samráð varðandi ESB-málið og var ekki tilbúinn til þess að taka þátt í aðlögun ríkisstjórnarinnar að Evrópusambandinu. Þessir tveir ráðherrar gagnrýna mjög þetta mál. Það er alveg klárt, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, að þingsályktunartillagan er að auka völd embættismannanna og er að gera valdapíramídann skarpari þannig að þeir sem sitja á toppnum, það eru þá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ráðherra sem er með öll hin ráðuneytin, völd þeirra munu aukast mjög. Þá hlýtur maður að spyrja og mig langar að velta því upp við hv. þingmann: Í ljósi þess að tveir ráðherrar eru farnir úr ríkisstjórninni og styðja ekki málið - kann ekki að vera að forustumenn ríkisstjórnarinnar séu að verða kannski fulleinangraðir frá þjóðinni og skoðunum þjóðarinnar í þessu máli og öðrum? Önnur spurningin væri: Hvað heldur hv. þingmaður, án þess að ég sé að biðja hann um að seilast inn í hugarheim hæstvirtra ráðherra, að vaki fyrir forustumönnum ríkisstjórnarinnar að vilja auka völd embættismannakerfisins og gera valdapíramídann skarpari í stað þess að gera hið gagnstæða sem krafan er um 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur hér inn á þætti sem skýra kannski þetta mál. Það er náttúrlega augljóst að hv. þm. Jón Bjarnason og hv. þm. Árni Páll Árnason voru látnir víkja úr ríkisstjórninni, ekki af einhverjum málefnalegum forsendum, það var bara vegna þess að þeir voru fyrir, hv. þm. Jón Bjarnason þegar kemur að ESB-málinu og hv. þm. Árni Páll Árnason hefur augljóslega verið fyrir, m.a. þeim hugmyndum - sem engin fagleg rök eru fyrir - að koma bönkunum inn í atvinnuvegaráðuneytið og brjóta upp og skilja á milli FME og Seðlabankans. Ég vek athygli á því að hæstv. forsætisráðherra, sem situr hér frammi og blandar sér ekki í umræðuna, og flestir aðrir ráðherrar hafa talað fjálglega um hvað það hafi verið stórkostlegt að þétta þetta net saman og eru búnir að tala um mikilvægi þess og vitna í sérfræðinga um að það eigi að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Þá erum við kannski komin að því - af því að ekki er hægt að leita neinna rökrænna skýringa á því af hverju þetta er gert - að það er bara spurning um karakter þeirra aðila sem eru í forustu í ríkisstjórninni. Og við sjáum það, virðulegi forseti, að foringjaræðið hefur aldrei verið meira í íslenskum stjórnmálum, aldrei, það hefur ekki verið nálægt því. Til dæmis var heilbrigðis- og félags- og tryggingamálaráðuneytið sameinað bara út af þráhyggju hæstv. forsætisráðherra, það hafa ekki komið fram nein efnisleg rök fyrir því, hvað þá að þess sjáist merki að það hafi skilað sér í betri þjónustu við þá sem þurfa á þjónustu þess ráðuneytis að halda. Ég vek athygli á því að það er kaldhæðnislegt þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason benti hér á auðan stól hæstv. ráðherra, væntanlega ráðherra atvinnuvegaráðuneytis, þetta er stóll hæstv. fjármálaráðherra. Það hefur aldrei verið öðruvísi en að hæstv. fjármálaráðherra hafi setið í þessum stól þangað til núna, að þá bara ákveður hæstv. allsherjarráðherra að þannig eigi það ekki að vera og hann ákvað það líka: Heyrðu, bankarnir eiga að koma til mín. Það eru engin efnisleg rök fyrir þessu og kannski eru skýringarnar á þessum breytingum öllum bara einfaldar, þetta snýst um 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir nefni ráðherra með nöfnum og þeim ráðherratitlum sem þeir gegna.

Virðulegi forseti. Rétt er að það sé upplýst í byrjun þessa andsvars að það vakti athygli mína að hæstv. forsætisráðherra lætur svo lítið að vera hér í þinghúsinu í dag þegar þetta mál er rætt en viðkomandi ráðherra lét ekki sjá sig þegar óskabarn hennar var á dagskrá dag eftir dag í þinginu fyrir páska, þ.e. tillögur stjórnlaganefndar. Þetta er merkilegt og sýnir að hæstv. forsætisráðherra leggur ofurkapp á að koma þessu máli hér í gegn, en því miður er það svo að ekki er meiri hluti fyrir því og má þá þess vegna alveg líta svo á að það að ræða málið sé algjör tímaeyðsla, svo að það sé sagt hér. Foringjaræðið í þessu frumvarpi er algjört, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom inn á, vegna þess að hér er enn eitt málið komið fram til að sameina og rótast í Stjórnarráðinu sjálfu. Ég minni á að nú þegar vinna rúmlega 500 starfsmenn í Stjórnarráðinu og enn skal kratavætt og enn skal framselja vald til ráðuneytanna. Þetta er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Það er alveg merkilegt í ljósi þess að áður fyrr var hægt að senda fyrirspurnir á forsætisráðuneytið, þ.e. fyrirspurnir sem snertu öll ráðuneytin. En hvað gerist þegar hæstv. forsætisráðherra kemst til valda og er hér að samþætta og sameina öll ráðuneyti? Jú, jú, það skal verða aðskilnaður á fyrirspurnunum héðan í frá eftir að hæstv. forsætisráðherra komst til valda. Og nú þegar þingmenn þurfa að fá svör við spurningum sínum sem ná til allra ráðuneyta skal það sent í hvert einasta einstakt ráðuneyti. Þetta er afturför að mínu mati, sérstaklega í ljósi þess þegar þetta eru upplýsingarnar sem við fáum. Ég vil spyrja þingmanninn að lokum: Hvar sér hann í þessum samþættingartillögum ástæðu þess að aðstoðarmönnum ráðherra var fjölgað í 23? Og hin mikla peningaeyðsla 

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst aðeins að fara yfir það sem hv. þingmaður kom inn á, sem margt var áhugavert. Hv. þingmaður kom inn á eitt sem menn eru kannski búnir að gleyma. Sett var heljarinnar fræðimannastarf af stað í kringum þetta sem kostaði umtalsverða fjármuni. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningum um kostnaðinn. Það var ekki fyrr en hv. forsætisnefnd þingsins fór þess á leit við Ríkisendurskoðun að gerð yrði úttekt á því sem kom fram í upplýsingum, í það minnsta að hluta til. Það tengist því sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir nefndi að í ergelsiskasti neitaði hæstv. forsætisráðherra í kjölfarið að svara spurningum sem var beint til allra ráðuneytanna. Nú veit ég ekkert hvernig það tengist en hæstv. ráðherra kennir nú stundum einhverjum öðrum um en sjálfri sér og þetta var kannski ein afleiðingin af því. Það væri kjörið að rifja upp þá skýrslu og sjá hvað sérfræðingarnir sögðu - sem margir eru nú álitsgjafar, kannski flestir, og unnu þá skýrslu - í öllum helstu fjölmiðlum, þeir bentu á og töldu það vera aðalatriðið að sameina litlu ráðuneytin. Það var niðurstaðan í skýrslu þeirra. Hvað var gert? Í kjölfar skýrslunnar voru tvö stærstu ráðuneytin sameinuð en litlu ráðuneytin voru látin vera óbreytt. Það sem hv. þingmaður spyr um varðandi aðstoðarmennina er fróðlegt að meta í ljósi þessa. Það er náttúrlega ljóst, virðulegi forseti, að til dæmis það sem er á bls. 5 um verkaskiptingu ráðuneyta á sviði efnahagsmála á Norðurlöndunum er mjög villandi framsetning. Þar eru aðstoðarráðherrar, ég veit að í fjármálaráðuneytinu í Noregi eru fjórir aðstoðarráðherrar sem eru iðulega þingmenn. 
             Það er engin hugsun í þessu. Það getur vel verið að niðurstaðan verði sú að menn muni drita niður pólitískum aðstoðarmönnum sem aldrei fyrr í kjölfar þessarar þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Mig langar í framhaldi af því sem kom fram um aðstoðarmennina að nefna að akkúrat á bls. 5 stendur, með leyfi forseta: „Til þess að auka gagnsæi í efnahagsmálum og tryggja samfélagslegt aðhald við hagstjórn sem mótvægi við sterkt ráðuneyti fjármála- og efnahags, til viðbótar“ - takið eftir - „við ráðherranefndir um ríkisfjármál og efnahagsmál þar sem aðrir ráðherrar koma að borðinu, er til skoðunar að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga, sem forsætisráðherra skipar að fengnum tilnefningum m.a. frá háskólum, …“ Þarna kemur fram að hér er enn á ný þessi verklausa ríkisstjórn að úthýsa lagasetningarvaldinu frá Alþingi í fyrsta lagi og ákvörðunarvaldinu út úr ráðuneytunum í öðru lagi. Og því spyr ég: Hvar liggur þá ráðherraábyrgðin héðan í frá? Vegna þess að allar þær tillögur sem ríkisstjórnin kemur með lúta að þessu. Sem dæmi má nefna, og ég má til með að nefna það hér, að í tillögu sem Samfylkingin styður varðandi stjórnlagaráðið er lagt til að stjórnarskráin verði byggð upp á almennri lagasetningu í 88 liðum. Þegar það er komið hér inn í þingið með lagasetningu leggur ráðherra alltaf til að það sé reglugerðarsetning, þannig að hér er smám saman að fjara undan Alþingi. Þessi ríkisstjórn er svo sannarlega með það á stefnuskrá sinni og sækir það til Brussel að lagasetningarvaldið endar í höndum embættismanna. Það er ég ósátt við og þess vegna er þetta afar alvarlegt mál. Í þriðja lagi er það háalvarlegt mál að þetta skuli vera lagt til. Hér er lagt til að umrætt ráð verði stofnað. Bara það eitt og öll þingsályktunartillagan sjálf byggir ekki á neinu kostnaðarmati. 

Virðulegi forseti. Aðeins út af kostnaðinum, hann verður ekki metinn, allur sá kostnaður sem hefur verið í kringum þetta, einfaldlega vegna þess að það er bara ekki hægt að meta hann. Við vitum það öll sem höfum þurft að hafa einhver samskipti við ráðuneytin, við þingmenn til dæmis út af fyrirspurnum. Ég hef fengið svör við fyrirspurnum sem eru þess eðlis að augljóst er að allt er í uppnámi í viðkomandi ráðuneytum og ég nefni sérstaklega velferðarráðuneytið. Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður vísaði til þess að það sé til skoðunar að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga - bíðum við, hver er að skoða það? Erum við að samþykkja hér eitthvað sem enginn veit hvað er? Hvers konar texti er þetta? Það er bara verið að skoða það. Ég vek athygli á því: Hvað er verið að skoða? Að koma efnahagsmálunum aftur undir forsætisráðherra? Byrjað var á því að taka efnahagsmálin frá hæstv. forsætisráðherra - og þetta er ekki grín, ég veit að margir eru búnir að gleyma þessu - sem átti svo að vera verkstjóri,  Ein afleiðingin, sem menn hafa kannski ekki alveg áttað sig á, er á bls. 4, en þar segir, með leyfi forseta: „Ef raunverulega á að efla ráðuneytið þyrfti fyrst og fremst að auka getu þess til greiningar, áætlanagerðar og samhæfingar. Slík efling mundi að öllum líkindum krefjast umtalsverðrar fjölgunar starfsmanna.“ Hér er verið að tala um efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Það væri hægt að umorða þennan texta og segja: Þegar við breyttum þessu á sínum tíma vissum við ekki hvað við vorum að gera, við höfðum ekki hugmynd um það og við erum allt í einu búin að átta okkur á því að við erum með efnahags- og viðskiptaráðherra, sem við erum búin að tala um að sé alveg stórkostlegt, en þá bara vantar fullt af fólki þarna. Það getur ekki gert það sem við sögðum að það ætti að gera. Svo er náttúrlega næsta spurning. Ef þetta fólk vantar í efnahags- og viðskiptaráðuneytið, er þá einhver deild í fjármálaráðuneytinu 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í annað sinn til að ræða þessa þingsályktunartillögu um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það er eitt sem vekur athygli mína og það er að flestir sem tekið hafa til máls virðast vera sammála um að þetta séu handahófskennd vinnubrögð, benda á að margoft hafi verið gerðar breytingar á Stjórnarráðinu frá því núverandi ríkisstjórn tók við völdum og að alla stefnu og heildstæða sýn virðist skorta. Á bls. 2 í þingsályktunartillögunni er talað um reynsluna af nýafstöðnum sameiningum ráðuneyta. Þar er vitnað til úttektar sem Ríkisendurskoðun gerði. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun telur að vel hafi verið staðið að flestum þáttum við undirbúning og framkvæmd sameiningarinnar.“ Og áfram segir að þótt ekki sé liðinn langur tími megi draga eftirfarandi ályktanir af sameiningunni: Að fjárhagslegt hagræði hafi orðið af henni; að til hafi orðið stærri og öflugri einingar; að betri og öflugri kaupendur séu að þjónustu; að meira svigrúm sé til stefnumarkandi vinnu; að betri yfirsýn sé yfir málaflokka; að það séu betri samskipti við stofnanir og samþætting og að lokum er þess getið að sameining stoðþjónustu allra ráðuneytanna hafi nú verið sameinuð innan Stjórnarráðsins. Þegar maður les þetta gæti maður haldið að þetta sé hið besta mál og að þessi orð séu merki um að aðgerðin sé skynsamleg. Og maður hefur Ríkisendurskoðun fyrir því. En svo fer maður að rýna í textann. Þá situr eftir hjá mér mikill efi vegna þess að notkun á gæsalöppum og greinarskilum og öðru er á þann veg í þessu skjali að það er alls ekki klárt hvort allir þeir þættir sem ég taldi upp eru úr skýrslu Ríkisendurskoðunar eða hvort þetta er hrein viðbót frá þeim sem gerðu þessa greinargerð, en ekki er vísað í rannsóknir, úttektir, skýrslur eða neitt annað. Ég tel mig þurfa að fá skýringu á þessu. Ef forsætisráðherra, sem hefur setið undir þessari umræðu, gæti útskýrt hvort það geti verið að allur sá ábati sem ég taldi upp sé ekki úr skýrslu Ríkisendurskoðunar finnst mér eins og um nokkurs konar blekkingar sé að ræða. Þegar maður les textann í belg og biðu, eins og heyrðist á máli mínu hér áðan, er eins og hægt sé að rekja alla þessa kosti til úttektar Ríkisendurskoðunar. Ég ætla því að biðja forsætisráðherra um að skera úr um þetta fyrir mig. Vel má vera að þetta sé bara svona ruglingslega uppsett í greinargerðinni, en ef það sem ég er að ýja að er rétt, að verið sé að raða setningum þannig upp að lesendur haldi að um sé að ræða niðurstöður Ríkisendurskoðunar, þá fæst úr því skorið með svörum forsætisráðherra. Það verður fróðlegt að heyra hverju hæstv. forsætisráðherra um þetta.

Virðulegi forseti. Þar sem viðkomandi þingmaður er vel að sér á sviði fjármálageirans og hefur yfirgripsmikla hagfræðiþekkingu langar mig að grípa niður í bls. 5, með leyfi forseta: „Með breytingunum 2009 dró mjög úr hagfræðilegri þekkingu fjármálaráðuneytisins og yrði talið nauðsynlegt að efla þekkingu ráðuneytisins á því sviði frekar enda þótt efnahags- og viðskiptaráðuneytið mundi starfa áfram.“ Þarna var verið að hræra í ráðuneytunum og sú ákvörðun var tekin að taka Seðlabankann undan forsætisráðuneytinu. Svo er það lagt til aftur að efla enn frekar forsætisráðherraembættið. Hver telur hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson að ástæðan sé? Er verið að smíða nýtt apparat utan um þá ríkisstjórn sem nú situr? Er hæstv. „allsherjarráðherra“ jafnvel að huga að því að taka við forsætisráðuneytinu og taka þar með aftur við bankamálum? Þegar verið er að ryðja ráðherrum úr vegi úr þessari ríkisstjórn virðast öll völd brottrekinna ráðherra færast á hendur hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Er eitthvað slíkt í bígerð núna að mati hv. þingmanns? Ég spyr sérstaklega í ljósi þess að varaformaður Vinstri grænna boðaði það á opnum fundi á Selfossi í gær að þessir flokkar væru jafnvel að fara að sameinast, eða ætluðu alltént að ganga bundnir til kosninga. Þá á ég við, herra forseti, Samfylkinguna og Vinstri græna.

Virðulegi forseti. Ég get nú illa svarað því hvað mönnum gengur til með þessum hringlandahætti með ráðuneytin. Það er aldrei nema einhver spekúlasjón sem lítið mark yrði væntanlega takandi á. En hitt vakti aftur á móti athygli mína að í þingsályktunartillögunni rak ég augun í að talað er um mikið hagræði af sameiningu ráðuneyta. Þar er talað um stærri og öflugri einingar og meira svigrúm til stefnumarkandi vinnu, betri yfirsýn yfir málaflokka, samþættingu og annað slíkt. Það stangast á við það sem sagt er hér að með stofnun efnahags- og viskiptaráðuneytisins hafi hagfræðiþekkingu í fjármálaráðuneytinu hrakað þannig að hér liggur fiskur undir steini. Annaðhvort er það ekki rétt eða þá að það er ekki rétt að góð reynsla hafi orðið af sameiningu ráðuneytanna. Ég ætla ekki að leggja mat á það sjálfur hvort er rétt, en hitt er aftur á móti greinilegt að það eru þversagnir í þessari þingsályktunartillögu þannig að röksemdin fyrir því að sameina ráðuneyti er líka röksemd á móti því að sameina þau. Ég er því ekki alveg með á nótunum hvað menn eru að fara í þessari greinargerð.

Virðulegi forseti. Nei, það er mergurinn málsins. Þetta er svo ruglingslegt. Slegið er úr og í í þingsályktunartillögunni og verið að draga fram einhver rök sem eru alveg á skjön við fyrri ákvarðanir um að sameina ráðuneyti og skipta öðrum upp - svo var ekki nógu góð reynsla af því þannig að það á bara að halda áfram að sameina og rugla þessu sem mest. Ég vil minna á að mikil orka og mikill tími hefur farið í það í tíð þessarar ríkisstjórnar að sameina ráðuneytin. Hugsið ykkur. Það er mikið að gera hjá prenturum sem dæmi, sífellt verið að prenta ný umslög og nýja hausa. Hugsið ykkur sóunina á opinberu fé sem á sér stað þó að ekki sé annað en horft til bréfsefnis ráðuneytanna, sífellt verið að breyta um nöfn, menn uppi í stigum hangandi utan á húsum að negla upp nýja stafi á nýjum ráðuneytum. Þetta er náttúrlega ekki boðlegt. Til að kóróna allt voru ráðherraheitin tekin úr sambandi með lögum í tíð þessarar ríkisstjórnar og svo er verið að gera athugasemd við það, herra forseti, að þingmenn kalli þann ráðherra sem situr í þessum stól „allsherjarráðherra“. Í núgildandi lögum er bara 

Forseti vill beina því til þingmanns að ávarpa ráðherra á réttan hátt.

… afsakið, herra forseti, það er nefnilega mergurinn málsins. Ráðherrar eru nú samkvæmt lögum heitislausir vegna þess að í lögum um Stjórnarráð Íslands er sífellt talað um ráðherra. Eini ráðherrann sem hefur heiti þar er forsætisráðherra. Þetta fór ég vel í gegnum. Svo fá þingmenn áminningu fyrir það að verið sé að búa til raunsönn nöfn á ráðherra. Fyrirgefðu, herra forseti. Hér er tími minn búinn. Þetta var ekki bein spurning. Jú, það er best að ég spyrji þingmanninn að því hvað honum þyki um þessa heitislausu ráðherra.

Virðulegi forseti. Vel má vera að ráðuneytaskipan sé betur fyrir komið en hún er í dag, að hægt sé að færa fyrir því góð rök að sameina ráðuneyti, breyta hlutverkaskipan og annað slíkt. Þeim rökum er alls ekki teflt fram, hvorki í þessari greinargerð né í þessari umræðu. Ég hefði haldið að eftir þriggja ára valdatíma þessarar ríkisstjórnar, sérstaklega þar sem tekið var á þessu máli í stjórnarsáttmála, hefði verið nægur tími til að undirbyggja vel með rökum ástæðuna fyrir sameiningu ráðuneytanna og breyttri hlutverkaskipan. Ég hefði haldið að það hefði verið vel þess virði að flýta sér hægt í þessu máli. Ég er ekkert að segja að ekki hefði átt að koma fram með vel undirbúið mál þar sem á sannfærandi hátt væri reynt að meta hvaða ábati væri af því að gera þessar breytingar. Það var bara ekkert gert. Hér er verið að senda inn í þingið einhverja þingsályktunartillögu sem hægt hefði verið að rumpa saman á einum eða tveimur dögum og þetta er bara ekkert sannfærandi. 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem nú hefur staðið dagpart og eitthvað til viðbótar hefur satt að segja valdið mér mjög miklum vonbrigðum. Þegar við hefjum umræðu um mál af þessu taginu hljótum við að gera ráð fyrir því að umræðan leiði til þess að okkur sé orðið það ljósara þegar henni lýkur hvað ríkisstjórnin er að fara með þeim breytingum sem boðaðar eru í þingsályktunartillögunni. Því er hins vegar ekki að heilsa. Ríkisstjórnin hefur að mestu leyti sagt pass og litlu sem engu svarað af þeim spurningum sem fyrir hæstv. ríkisstjórn hafa verið lagðar. Hér hafa þó talað þrír hæstv. ráðherrar. Þeir hafa allir verið spurðir spurninga, en svörin hafa verið mjög rýr. Þetta er ekki hægt. Þetta er algjörlega í blóra við þann vilja sem fram kom þegar lög voru síðast sett um Stjórnarráð Íslands þar sem gert var ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra væri gert skylt að koma með þær hugmyndir sem hún hefði um breytingar á Stjórnarráðinu inn í þingið. Gleymum því ekki að umræðan sem fram fór um það frumvarp á sínum tíma snerist ekki síst um það að við sem gagnrýndum þetta mál töldum að með frumvarpinu, eins og það lá þá fyrir, væri verið að færa hæstv. forsætisráðherra óeðlilega mikil völd. Hæstv. forsætisráðherra hafnaði því á sínum tíma. Hæstv. forsætisráðherra beitti sér síðan fyrir breytingartillögu sem fól það í sér að það þyrfti að koma með málið í formi þingsályktunartillögu inn í þingið. Þá hlutum við líka að ganga út frá því að í þeirri þingsályktunartillögu væri nákvæmlega frá því greint hvað hér væri verið að gera, með hvaða hætti ætti að gera breytingarnar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins. Það er ekki gert með þessari þingsályktunartillögu. Þess vegna er verið að lítilsvirða þingið. Þess vegna er verið að fara Krýsuvíkurleið fram hjá lagasetningu Alþingis með því að koma með plagg af þessu taginu sem skýrir varla nokkurn einasta hlut og gerir okkur mjög erfitt fyrir að taka efnislega afstöðu til einstakra þátta þessarar tillögu. Það er ekki hægt að búa við það. Ég kallaði eftir upplýsingum frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. forsætisráðherra um hvað væri til dæmis fyrirhugað um breytingar milli umhverfisráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Þá var ég að vísa til stofnanaumhverfisins. Ég fékk engin svör, ekki nokkur. Þögnin ein var látin tala. Hæstv. umhverfisráðherra talaði eins og véfréttin frá Delfí, sagði að það yrðu einhverjar breytingar en gat í engu svarað um hvað væri fyrirhugað. Nú ítreka ég spurningu til hæstv. forsætisráðherra sem hlýtur að koma upp í ræðustól á eftir og svara öllum þeim spurningum sem fyrir hana voru lagðar: Hver er fyrirætlunin varðandi Hafrannsóknastofnun? Hver er fyrirætlunin varðandi Veiðimálastofnun? Þetta mál er ákaflega vanbúið eins og hv. þm. Árni Páll Árnason sagði. Það er athyglisvert, sem ég raunar vakti máls á í ræðu í gær, að þessi þingsályktunartillaga, að svo miklu leyti sem hún er skiljanleg, felur í sér afturhvarf frá þeirri stefnumótun sem fram kom í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar var talað um að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Hér er verið að tæta það ráðuneyti niður í litlar einingar og skjóta því síðan inn í önnur ráðuneyti. Það er horfið frá stefnumörkuninni sem þá lá til grundvallar. Nú segir hæstv. forsætisráðherra að þetta sé allt saman gert á grundvelli faglegrar vinnu og greiningar og ég ítreka spurningu til hæstv. ráðherra: Er það þá þannig að þegar upphaflegu hugmyndirnar voru skrifaðar á blað í stefnuyfirlýsingunni hafi þær verið illa undirbúnar, ekki settar fram á grundvelli neinnar greiningar eða faglegrar vinnu? Var þetta bara eitthvað sem kom upp í kollinn á hæstv. forsætisráðherra og hæstv. þáverandi fjármálaráðherra þegar þau voru að semja um þessi mál? Það er mjög ótrúverðugt gagnvart hagstjórn á Íslandi þegar það er gert þannig, eins og við sjáum í þessum hugmyndum, að nú á að setja Seðlabankanum þriðja húsbóndann á þessu kjörtímabili. Fyrst var hann undir forsætisráðuneytinu, svo undir efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og færð fyrir því þau rök að þar ætti hann einmitt að vera og núna er allt í einu búið að skutla honum inn í fjármálaráðuneytið. Eins og ég vakti athygli á hlýtur þetta að skapa miklar spurningar um trúverðugleika íslenskra stjórnvalda gagnvart hagstjórninni þegar kemur að samskiptum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðuna. Hér talar maður með reynslu, eins og flestir vita gegndi hann ráðherraembætti á sínum tíma, var ráðherra yfir okkar öflugustu atvinnugrein og veit því alveg nákvæmlega hvað hann syngur. Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum að hér er ríkisstjórnin að fara Krýsuvíkurleið í því að reyna að sameina ráðuneyti og færa raunverulega lagasetningarvaldið inn í ráðuneytin til framkvæmdarvaldsins og embættismanna. Í þessari þingsályktunartillögu er hvergi getið um það til dæmis hvar hvaða stofnanir lendi og hvar eigi að bera niður. Hér stendur í markmiðum þessara breytinga að að mati ríkisstjórnarinnar eða hæstv. forsætisráðherra sem leggur þetta hérna fram sé markmiðið, með leyfi forseta, „að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa betur á og skýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Þannig er lagt til að eðlislík verkefni verði færð saman með það fyrir augum að ná sem mestum samlegðaráhrifum“. Afskaplega samfylkingarlegt. Hér er þetta markmið í þessari þingsályktunartillögu. Hvers vegna heldur þingmaðurinn að þetta sé ekki rökstutt neitt í greinargerðinni sem fylgir henni? Hvernig á að vera hægt að ná sem mestum samlegðaráhrifum og að eðlislík verkefni verði færð saman bara svona út í loftið? Hver er ástæðan fyrir því að þetta er ekki rökstutt hér? Er það ekki til þess að það sé raunverulega á valdi forsætisráðherra hvar hver stofnun lendir, hvernig stofnunum verður splittað upp o.s.frv.? 

Virðulegi forseti. Varðandi þá útreikninga og þær forsendur sem þessi þingsályktunartillaga byggir á get ég einungis vísað til orða hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Hann sagði að þessar forsendur mætti finna í mörgum möppum sem hann geymdi á bak við skrifborðsstólinn sinn í ráðuneytinu. Við höfum ekki fengið aðgang að þessum möppum. Hæstv. ráðherra var aðeins örlátari þegar við fjölluðum á sínum tíma um Icesave-málið, við máttum þá skjótast yfir Austurvöll og fá að rýna í möppurnar, en hæstv. ráðherra hefur núna kosið að geyma möppurnar bak við skrifborðsstólinn sinn þannig að enginn komist í þær.  Við hljótum að ganga út frá því að þegar hæstv. forsætisráðherra hefur talið tímabært að koma með málið inn í þingið í þessum búningi liggi fyrir í öllum meginatriðum sú skipan sem á að vera annars vegar á ráðuneytunum og hins vegar þeim meginundirstofnunum sem undir þessi ráðuneyti eiga að heyra. Getur verið að þessum málum hafi ekki verið ráðið til lykta? Hæstv. umhverfisráðherra sagði í gær þegar ég fór að spyrjast fyrir um grundvallarvísindastofnun okkar á sviði hafrannsókna, Hafrannsóknastofnunina sjálfa, sem veltir hér á annan milljarð króna á ári að ég væri að fiska eftir einhverjum upplýsingum sem ætti að færa mér í teskeiðum, eins og verið væri að tala um Hafrannsóknastofnun sem einhvers konar spónamat. Þetta er auðvitað ekki þannig. Við þurfum að fá mjög skýr svör um það annars vegar nákvæmlega hvernig ráðuneytin eiga að líta út og hins vegar hvernig stofnanaumhverfið á að líta út. Það er ekki nóg að segja að þetta verði einhvern veginn upplýst í nefndinni. Hæstv. forsætisráðherra átti að sjá til þess að um þetta væri skrifað í athugasemdum með tillögunni og skýra það síðan betur út í máli sínu hér í gær. Hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég bendi á það að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er hér í salnum og hún gerir ekki hina minnstu tilraun til að koma og skýra út fyrir þingmönnum hvað átt er við með þessari þingsályktunartillögu. Það var mjög óskýr málflutingur í gær um þessi mál og það er með ólíkindum að ekki skuli með einhverju móti verið reynt að koma til móts við það sem þessi þingsályktunartillaga gengur út á annað en að hér eru setningar „copy/paste“ algjörlega samhengislausar eins og ég las upp áðan. Það er eins og þetta sé tekið héðan og þaðan úr einhverjum skýrslum og sett í einhvern texta sem er mjög kratalægur og með þessum markmiðum sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór yfir. Það er talað um sameiningu stoðþjónustu allra ráðuneyta, samþættingu og betri samskipti. Þetta eru einhverjar almennar markmiðsyfirlýsingar án þess að nokkur tilraun sé gerð til að sýna fram á hvað átt sé við með þessari þingsályktunartillögu annað en að koma stjórnkerfinu í uppnám eina ferðina enn og það að hafa ríkisstarfsmenn hrædda og óttaslegna um hvað verði um þá og fjölskyldurnar. Það er þekkt kosningatrikk að gera alla óörugga í kringum sig og ná fylginu þannig til sín. Mig langar til að grípa aðeins niður í atvinnumálakaflann þar sem ég er að ræða hér við fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, núverandi þingmann, Einar K. Guðfinnsson. Með leyfi forseta stendur hér: „Þá býður sameining ráðuneyta sem fara með atvinnumál upp á aukna möguleika til sérhæfingar og aukið bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs þvert á atvinnugreinar.“ Ég spyr hv. þingmann: Var áður fyrr einhver fyrirstaða gegn því að hér væri nýsköpun og þróunarstörf í atvinnumálum, 

Virðulegi forseti. Svarið er augljóst, auðvitað hefur átt sér stað gríðarlega mikil nýsköpun í atvinnulífinu, í iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi. Stofnanasamsetning í þessum atvinnugreinum og hjá stjórnvöldum hefur ekki staðið í vegi fyrir því að mínu mati. Það sem er hins vegar mjög fróðlegt að velta fyrir sér núna er staða þessa máls í pólitísku samhengi. Þegar hæstv. forsætisráðherra hafði mælt fyrir þessari tillögu spurði ég í andsvörum hvort fyrir lægi afdráttarlaus stuðningur stjórnarliða við málið. Ég nefndi í því sambandi sérstaklega hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hefur sett fram miklar athugasemdir og fyrirvara um boðaðar fyrirætlanir. Hæstv. ráðherra svaraði þannig að hún teldi fullvíst að málið hefði meiri hluta á Alþingi. Nú liggur fyrir að tveir úr þingliði stjórnarflokkanna, í rauninni þeir einu tveir sem hafa tjáð sig um málið yfir höfuð fyrir utan þá sem sitja á ráðherrabekkjunum, hafa lýst yfir andstöðu við málið. Þá þurfum við ekki að kunna mikið fyrir okkur í frádrætti til að átta okkur á stöðu ríkisstjórnarinnar nema auðvitað það eigi að sækja fylgi við þetta mál út fyrir ríkisstjórnarflokkana eins og hæstv. forsætisráðherra ýjaði að í andsvari við mig hér í gær. Við vitum ekki hvað liggur að baki. Liggur til að mynda fyrir mögulegur stuðningur frá einstökum þingmönnum úr stjórnarandstöðunni? Eða verður það þannig eins og við höfum séð oft að það verður farið að „víla og díla“ með málin? Er hugsanlegt að þegar þessi þingsályktunartillaga kemur til meðhöndlunar í þingnefnd verði farið að semja um einstaka þætti? Er það kannski skýringin á því að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hafa ekki viljað svara einstökum efnisatriðum? Er verið að halda þessu öllu saman opnu vegna þess að menn ætla að hafa möguleika á að semja sig í gegnum málið til að koma tryggja málinu framgang 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að þetta voru mjög áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni í andsvari hér á undan mér vegna þess að þetta er spurning sem brennur á landsmönnum öllum vegna frétta gærdagsins. Það er ljóst að ekki er þingmeirihluti fyrir þessari þingsályktunartillögu hjá ríkisstjórnarflokkunum og því spyr maður sig eins og ég kom inn á áðan: Er þessi umræða algjör tímaeyðsla vegna þess að málið hefur ekki stuðning eða er búið eða er verið eða á að semja við einhverja úr stjórnarandstöðunni til að koma málinu í gegn? Þetta eru mjög áleitnar spurningar í ljósi þess í hvaða stöðu við erum og sérstaklega í ljósi þess að landsmenn allir eru orðnir dauðþreyttir á þessari verklausu ríkisstjórn. Enn á ný er verið að hræra upp í Stjórnarráði Íslands, algjörlega tilgangslausar breytingar, á meðan fyrirtækin og fjölskyldurnar í landinu hafa vart í sig og á, margar hverjar, og við minnumst nú ekki á lánamálin ógrátandi. Hér er kristaltært í hvað orka forsætisráðuneytisins fer, hún fer fyrst og fremst í Evrópusambandsumsóknina og síðan í þessar umbyltingartillögur um sameiningar ráðuneytanna. Herra forseti. Það er sorglegt að vera nýr þingmaður hafandi setið rúm þrjú ár á þingi og horft upp á þessa hörmung í rúm þrjú ár núna, horft upp á verklausa ríkisstjórn sem gerir ekkert til að rétta stórskuldugum heimilum hönd sína. Nei, það er verið að vinna í þessum gælumálum og Evrópusambandsumsókn. Gulrótin er að hér verði allt blómlegt á ný og símastaurar grænir aftur ef við göngum í Evrópusambandið því að það sé svo gott að komast þangað inn til að taka upp evruna. Nú þegar eru erlendir fjárfestar farnir að flýja evrusvæðið. Það sjá allir nema Samfylkingin, enda hefur sá flokkur einungis eitt stefnumál og það er það að ganga í Evrópusambandið með illu eða góðu. Virðulegi forseti. Ég hef komið inn á það að verið er að leggja fram þingsályktunartillögu þar sem ekki er nokkurt kostnaðarmat, ekki eitt einasta kostnaðarmat. Það kom fram í máli þingmanns áðan að það væri vart hægt að leggja kostnaðarmat á þessa þingsályktunartillögu vegna þess hún hefði svo mikil áhrif til lengri tíma. Ég get alveg tekið undir það en ég spyr á móti: Er fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins orðin svo máttlaus gagnvart tillögum frá ríkisstjórninni, frumvörpum og þingsályktunartillögum, að hún hefur gefist upp á að reyna að gefa út kostnaðarmat þegar mál eru lögð fram í þinginu? Ég minni enn á mikilvægi þess að við þingið starfi lagaskrifstofa Alþingis vegna þess að ef við hefðum slíka lagaskrifstofu væri þetta mál dæmt ónýtt. Það hefði verið rekið heim í forsætisráðuneytið og því skipað eða skikkað til að vinna það betur. Þetta er hneyksli. Eitt af því sem kom svo skýrt fram í rannsóknarskýrslu Alþingis var þessi óábyrga framlagning á málum í þinginu, sérstaklega varðandi kostnaðarmat. Mál fara í gegnum þingið og enginn veit hvað það kostar, ekki nokkur maður gerir sér grein fyrir kostnaðinum, og svo er þetta allt í einu komið til framkvæmda. Dæmi: Hér er lagt til að skipuð verði nefnd, fyrir utan hið svokallaða ráðherraráð, til að leggja mat á efnahagsástandið - ekki er lagt fram frumvarp án þess að lagt sé til að fjölga starfsmönnum við ráðuneytin, fjölga starfsmönnum í stofnunum, þessum undirstofnunum sem heyra til ráðuneytanna - og hér er ekki einu sinni lagt mat á eða reynt að gera tilraun til að leggja mat á hvað þetta kostar. Við vitum að ríkið hefur skuldbundið sig með leigusamningum um húsnæði til 25 ára í sumum tilvikum. Ekki er reynt að leggja kostnaðarmat á hvað það kostar að fara í nýtt húsnæði, en með stækkun ráðuneyta þarf að sjálfsögðu að breyta um húsnæði og það hefur ríkisstjórnin verið að gera síðan hún tók við. Ég lagði fram fyrirspurn í þinginu hvað 101-væðing ríkisstjórnarinnar hefði kostað frá því að hún tók við - þá á ég við póstnúmer 101 - því að það var stefna ríkisstjórnarinnar að koma öllum ráðuneytum á svæði 101 og stofnunum sem undir þau heyra, hina svokölluðu stjórnsýslu, sem er eins ég hef kallað það kratavæðing stjórnsýslunnar í póstnúmer 101. Það var farið að slaga hátt í 300 milljónir síðast þegar ég fékk tölur um það. Ég kem til með að halda áfram að spyrja þessa verklausu ríkisstjórn spurninga. Ég ætla að nefna sem dæmi fyrirspurn sem ég lagði fyrir hæstv. forsætisráðherra fyrir ekki svo löngu, því að við ræðum hér mál sem á að leiða það af sér að stjórnsýslan verði stórkostlega bætt og ráðuneytin sameinuð með aukna hagræðingu í huga og að stjórnun ráðuneytanna verði skilvirkari. Það er stutt síðan ég lagði fram þessa fyrirspurn, hún er mjög einföld, í fjórum liðum, og hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. Hvað hefur ríkisstjórnin sett á stofn margar nefndir frá alþingiskosningunum 2009, sundurliðað eftir ráðuneytum? 2. Hvaða nefndir eru þetta og hvað sitja margir í hverri nefnd? 3. Hver er launakostnaðurinn, sundurliðaður eftir nefndum? 4. Hvað hafa nefndirnar marga starfsmenn? Þetta er afar einfalt. Hér er verið að spyrja um tveggja ára tímabil. Hér er eingöngu verið að spyrja um nefndaskipan og hvaða nefndir ríkisstjórnin hefur sett á stofn. Þetta ætti ekki að vera flókið, því að eins og allir vita fara ríkisstjórnarfundir fram í forsætisráðuneytinu. Ráðuneytin hljóta að vera með góða gagnagrunna þannig að þetta ætti ekki að vera flókið. En, herra forseti, ég fékk eftirfarandi svar, og ég tek fram að þetta svar barst eftir áramót árið 2012, afar athyglisvert í ljósi þess hvaða mál við erum að ræða nú, með leyfi forseta: „Framangreind fyrirspurn sem beint er til forsætisráðherra lýtur að skipun nefnda í öllum ráðuneytum Stjórnarráðsins á tilgreindu tímabili. Ábyrgð á skipun nefnda innan Stjórnarráðs Íslands og á faglegu og rekstrarlegu utanumhaldi þeirra hvílir sjálfstætt hjá þeim ráðherra sem skipar nefndina og ráðuneyti hans. Í samræmi við það og ákvæði 2. málsl. 1. mgr. 56. gr. þingskapa ber að beina fyrirspurnum er varða skipun nefnda í einstökum ráðuneytum til þess ráðherra sem fer með viðkomandi ráðuneyti. Sé óskað upplýsinga um skipun nefnda í öllum ráðuneytum ber samkvæmt framansögðu að beina sérstakri fyrirspurn þess efnis til hvers og eins ráðherra.“ Þetta er nú öll samþættingin sem boðuð er í þingsályktunartillögu þessari. Það var ekki nokkurt einasta vandamál áður en núverandi ríkisstjórn tók við að beina fyrirspurnum til forsætisráðherra um mál eins og það sem ég vísaði hér í. Sambærilegt svar fékk ég frá hæstv. forsætisráðherra þegar ég spurði um ferðakostnað ráðuneytisstarfsmanna og ráðherra. Þá fékk ég það svar, nei, forsætisráðuneytið gat ekki upplýst þetta. Ég spurði til dæmis: Eru farseðlakaup ekki á einni hendi í ráðuneytunum? Nei, svo virðist ekki vera. Samþættingin nær ekki til þess að svara fyrirspurnum frá þingmönnum, samþættingin á að ná yfir eitthvað allt annað. Þetta er dæmi um það eins og sagt er að vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri er að gera. Þetta er akkúrat dæmi um það að ríkisstjórnin hefur ekki hugmynd um hvert skal haldið með tillögu þessari. Ég ætla ekki að taka ESB-umræðuna hér, það er búið að fara yfir það og hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra brást svo ókvæða við að mátt hefði halda að það hafi hitt hann beint í hjartastað að þessar breytingar væru gerðar að kröfu Evrópusambandsins vegna þeirrar umsóknar sem nú er í gangi. Ég ætla ekki að fara yfir þau mál hér, enda er tími minn á þrotum, herra forseti, en ég lýsi yfir fullu vantrausti á þessari þingsályktunartillögu. Það er augljóst mál og sérstaklega af svörum ráðherra sem hafa þó tjáð sig hér að þau vita ekki á hvaða vegferð þau eru með þingsályktunartillögunni, enda hafa þau ekki stuðning fyrir henni í þinginu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mál sem má segja að við höfum rætt margoft á vissan hátt í þinginu, hvernig við viljum hafa skipan ráðuneyta og hver á að fara með það vald. Við erum að takast á um það núna hvort fækka eigi ráðuneytum úr tíu í átta með því að sameina nokkur ráðuneyti í tvö. Það má eiginlega segja að ég hafi verið stuðningsmaður breytinga af því tagi að auka sveigjanleika varðandi skipan ráðuneyta. Ég hef unnið ásamt fleiri framsóknarmönnum í þeim málaflokki en ég verð að segja að núna skilur leiðir. Ég get ekki stutt það mál sem hér liggur fyrir og ég ætla að fara aðeins yfir það af hverju. Meginrök mín eru að það sé of stutt í næstu kosningar. Ég ætla að fara betur yfir það í ræðu minni. Framsóknarflokkurinn á mikla forsögu í þessu máli. Ég hef stundum rifjað hana upp þegar við höfum rætt þessi mjög umdeildu mál. Ég ætla aðeins að rifja upp aftur að við í flokknum lögðum til vissar breytingar á sínum tíma eftir mikla vinnu í flokksstarfi. Það var skipuð nefnd um skiptingu Stjórnarráðsins sem skilaði ákveðnum niðurstöðum. Hún var einhuga í afstöðu sinni. Fyrst var formaður Ólöf Vilhjálmsdóttir lögfræðingur sem fór svo til útlanda í vinnu og Gísli Tryggvason lögfræðingur tók við. Í nefndinni voru líka tveir framsóknarmenn frá hverju kjördæmi landsins. Það var þessi kjarni í flokknum sem vann tillögurnar. Það var einhugur um þær. Ég ætla ekki að fara mjög djúpt í þær, en meginstefið var að ríkisstjórn hvers tíma ætti sjálf að skipta með sér verkum, ekki löggjafinn. Ríkisstjórnin átti að sjá um það. Ráðuneytin eru hluti af framkvæmdarvaldinu þannig að ríkisstjórnin, höfuð framkvæmdarvaldsins, átti að skipa málum með þeim hætti sem ríkisstjórnin taldi sterkast á nýju kjörtímabili. Það var hugsað þannig að menn gætu gert breytingar á ráðuneytum og þetta var hugsað í upphafi kjörtímabils til að koma þeim málum fram sem viðkomandi ríkisstjórn vildi leggja áherslu á. Það breytist svo margt í samfélaginu. Það getur verið að ríkisstjórn hvers tíma, ný og ný ríkisstjórn sem kemur að völdum, vilji leggja áherslu á einhvern sérstakan málaflokk og vilji þá stafla ráðuneytunum öðruvísi upp ef við getum notað hálfgert smiðstal í þessu sambandi. Þingið átti ekki að vera með puttana í því. Þetta var meginhugmyndafræðin. Síðan kemur mál af þessu tagi hér inn, flutt af núverandi ríkisstjórn. Það hlaut gríðarlega slæmar viðtökur hjá stjórnarandstöðunni. Það er bara eins og það er, menn taka stundum annan pól í hæðina þegar þeir fara í stjórnarandstöðu. Það er ekkert við því að segja, margir nýir þingmenn voru kannski líka svolítið óbundnir af fyrri stefnu flokksins. Ég hef haldið þessari stefnu til haga. Þegar tekist var á um þetta á septemberþinginu á síðasta ári ákvað sú er hér stendur ásamt fleiri þingmönnum að leggja fram nokkurs konar sáttatillögu í því deilumáli sem þá var uppi. Þá var mjög deilt um hvort þingið ætti að hafa afskipti af þessu eða ekki. Hér var talað um gríðarlegt valdaframsal þingsins til framkvæmdarvaldsins. Þetta var allt tengt við ESB-aðild og umræðan fór um víðan völl. Að mínu mati átti hún ekki að snúast neitt inn á þær brautir að hérna væri mikið valdaframsal eða að þetta væri eitthvað tengt ESB-aðildarviðræðunum. Við lögðum fram sáttatillögu undir forustu hv. alþingismanns Eyglóar Harðardóttur. Fleiri voru þarna með, hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson og Margrét Tryggvadóttir. Síðan var komið inn á það í þessari sáttatillögu að þingið ætti að staðfesta breytingar á Stjórnarráðinu og núna erum við sem sagt í þeim sporum að ræða það. Ég ætla ekki að fara efnislega í þessar breytingar, hvort rétt sé að sameina þetta og hitt ráðuneyti, þennan og hinn málaflokk. Menn geta haft mjög skiptar skoðanir á því. Ég hef hins vegar ákveðnar skoðanir á tímasetningum í þessu sambandi. Það er búið að breyta ráðuneytum nokkrum sinnum, árið 2007 var samþykkt að sameina sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti og Hagstofan var gerð að sjálfstæðri stofnun. Árið 2009 voru efnahagsmál færð undir viðskiptaráðuneytið og heiti ráðuneytisins breytt. Í ársbyrjun 2011 voru dómsmála- og mannréttindaráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti sameinuð í eitt innanríkisráðuneyti og heilbrigðis- og félags- og tryggingamálaráðuneyti sameinuð í eitt velferðarráðuneyti. Þetta var samþykkt í september 2010 og tók gildi í ársbyrjun 2011. Þetta var gert á fyrri hluta kjörtímabils og er núna komið í gagnið. Þetta voru að mínu mati ágætisbreytingar. Núna erum við hins vegar að ræða nýja skipan mála þegar ár er til kosninga. Að mínu mati er mjög erfitt að rökstyðja þá breytingu og það samrýmist eiginlega ekki þeirri hugmyndafræði sem ég lýsti áðan, að ríkisstjórn hvers tíma ætti að hafa sveigjanleika og gera þetta í upphafi kjörtímabils. Það var ekki hugsað þannig eins og umræðan var hjá okkur að ríkisstjórn hvers tíma gæti gert svona breytingar skömmu fyrir lok kjörtímabils, korteri fyrir kosningar mundu sumir kalla það. Mér finnst þetta mál vanbúið að þessu leytinu til og er svolítið hissa á því að stjórnarflokkarnir kjósi að fara með það núna inn í þingið. Það hefði alveg sloppið til að gera svona breytingar ef full samstaða væri um þær, en stjórnarandstaðan er ósátt við þetta mál og sumir í stjórnarflokkunum eru líka ósáttir þannig að mér finnst málið ekki gott að þessu leyti. Svo vil ég að lokum segja, virðulegur forseti, að umræðan hérna hefur gengið svolítið mikið út á að þetta muni valda því að embættismannakerfið verði gríðarlega sterkt. Ég er mjög ósammála þeim sjónarmiðum. Í dag er ekki til neitt á Íslandi sem heitir sterkt embættismannakerfi, því miður. Embættismannakerfið er ekki sterkt, menn eru að gera sitt besta en það er fámennt. Við erum með ótrúlega veik og fámenn ráðuneyti. Það væri miklu nær að styrkja ráðuneytin, jafnvel á kostnað undirstofnana, en tala um að embættismannakerfið verði eitthvað gríðarlega sterkt við sameiningu ráðuneyta. Það er ekki þannig. Mig minnir að við höfum til dæmis fengið 53 mál frá ríkisstjórninni fyrir mjög stuttu, þau voru lesin upp í upphafi fyrsta þingfundar eftir páskahlé. Af hverju koma þessi mál svona ofboðslega seint inn? Það eru ýmsar ástæður fyrir því, þar á meðal veikt embættismannakerfi. Það er ekki nógu mikill floti að vinna í þessum málum. Önnur ástæða er að ráðherrar eru of seinir að taka ákvarðanir, embættismennirnir komast ekki nógu mikið að ráðherrunum til að útkljá mál með þeim o.s.frv. Ég vildi aðeins að lokum taka upp hanskann fyrir embættismannakerfið. Það er ekki mjög sterkt. Allir eru að gera sitt besta. Það þyrfti að vera sterkara. Þegar fólk gefur í skyn á hinu háa Alþingi að embættismannakerfið sé ekki að vinna að hagsmunum þjóðarinnar og þeirra málefna sem undir ráðuneytið falla segi ég að það er rangur málflutningur. Ég tel að embættismenn okkar séu upp til hópa góðir, öflugir, liprir og vilji gera allt sem þeir geta. Þeir eru of fáliðaðir, ráðuneytin of veik og það þyrfti að styrkja þau.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir á margan hátt athyglisverða ræðu. Hún setti fram nokkur sjónarmið sem ég held að sé ástæða til að vekja máls á, í fyrsta lagi að það fari mjög illa á því rétt undir lok kjörtímabils að ríkisstjórn fari í uppstokkun af þessu taginu. Hún færði fyrir því að mínu mati mjög frambærileg rök. Hún tók í raun undir málflutning hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem færði í sínu máli líka fram sambærileg rök. Þetta tel ég líka gild rök sem eigi tvímælalaust erindi inn í þessa umræðu. Hæstv. forsætisráðherra og þeir aðrir ráðherrar sem standa að málinu ættu að íhuga þau. Hitt atriðið sem mér finnst líka skipta mjög miklu máli er það sem hv. þingmaður vék að, að á sínum tíma þegar miklar deilur höfðu staðið um upphafleg áform hæstv. ríkisstjórnar um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands var flutt breytingartillaga um að leita sátta sem ég hygg að hv. þingmaður hafi verið 1. flutningsmaður að. Þó að ég hafi ekki getað fellt mig við þá niðurstöðu var engu að síður niðurstaða meiri hluta Alþingis að fara þá leið að í stað þess að hæstv. forsætisráðherra hefði það mikla vald sem við mörg hver gagnrýndum þyrfti hæstv. forsætisráðherra, eftir að búið var að gera tillögu um tilteknar breytingar, að koma með málið fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu, ekki í formi lagabreytinga eins og áður hafði verið varðandi lögin um Stjórnarráð Íslands, og þar með tryggja aðkomu Alþingis að málinu. Nú liggur þessi þingsályktunartillaga fyrir. Hún er hins vegar mjög efnisrýr og við getum ekki áttað okkur á því hvað hæstv. ríkisstjórn er að fara í veigamiklum atriðum. Nú spyr ég hv. þingmann: Vakti það ekki einmitt fyrir tillögumönnum með því að leggja þetta fram að Alþingi gæti haft efnislega 

Virðulegur forseti. Já, 1. flutningsmaður að þeirri sáttatillögu sem var lögð fram er Eygló Harðardóttir, sú er hér stendur var meðflutningsmaður ásamt Árna Þór Sigurðssyni og Margréti Tryggvadóttur. Sú tillaga var sett fram til að þessi sjónarmið næðu að einhverju leyti saman, þ.e. sjónarmið okkar sem vorum þess sinnis að það ætti að vera hlutverk framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnar að skipa ráðuneytum eins og það vald teldi heppilegast hverju sinni. Þá hafði ég ekki það hugmyndaflug að mönnum dytti í hug að gera miklar breytingar skömmu fyrir kosningar, það er svo ólógískt, heldur hélt ég að menn kæmu með eitthvert plan, einhvern stjórnarsáttmála, röðuðu svo ráðuneytunum og málaflokkunum upp eftir því plani og sýndu þannig sveigjanleika. Svo eru sjónarmið þeirra sem sögðu: Þetta er eitthvert gríðarlegt valdaframsal. Ég er ekki sammála því, ég tel að framkvæmdarvaldið eigi að hafa þetta vald. Sjónarmið þeirra voru að hleypa þessu máli ekki í gegn, þingið ætti bara að sjá um að raða þessu upp. Það verður að segjast að það er rétt hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að þegar við lögðum fram þessa tillögu í september vakti fyrir okkur að þingið fengi greinargóðar upplýsingar um hvað stæði til. Það er eiginlega það sem sá hópur var mjög ósáttur við á sínum tíma, hann vildi ekki að framkvæmdarvaldið gerði eitthvað án þess að menn áttuðu sig á því. Ég tek undir það að þegar svona mál koma fram þurfa þau að vera eins skýr og hægt er að hafa þau, enda hefur maður heyrt umræðuna hér ganga mikið út á það hvað þetta er óskýrt. Meginskoðun mín er sú að þetta mál sé því miður of seint fram komið en það getur vel verið að sumt af þessu sé gott.

Virðulegi forseti. Ég deili því sjónarmiði að það er mjög óskynsamlegt að koma með verulegar breytingar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins í bláendann á kjörtímabilinu. Ég hygg að fæstum dytti það í hug nema vegna þess að það eru einhverjar aðrar pólitískar ástæður. Það blasir við hverjum einasta manni sem fylgist með umræðunni og hefur fylgst með pólitísku umræðunni í landinu síðustu mánuðina að þessar innanflokkspólitísku ástæður í ríkisstjórninni valda því að þetta mál er komið fram núna. Það vitum við auðvitað öll. Það sem mér finnst hins vegar skipta miklu máli er forsendan sem hv. þingmaður talaði um áðan, að það hefði vakað fyrir flutningsmönnum að þingsályktunartillögunni fylgdu greinargóðar upplýsingar um hvað stæði til, úr því að farin var sú leið að ríkisstjórnin yrði að koma með hugmyndir sínar um breytingar á Stjórnarráðinu inn í þingið í formi þingsályktunartillögu. Ella hefði ekki verið neinn tilgangur í að leggja fram lagabreytingu sem fæli í sér almenna viljayfirlýsingu og mjög almennar lýsingar um hvaða verkefni ættu að fara á milli ráðuneyta án þess að gerð væri frekari grein fyrir því. Það sem er líka vont í þessu sambandi er að hæstv. ráðherrar hafa síðan svarað þessu þannig að þessar upplýsingar séu til, menn viti alveg hvað þeir ætli að gera og hvernig stofnanaumhverfið eigi að vera. Það er hægt að finna það í möppum á bak við ráðherrastólinn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en það eru hins vegar upplýsingar sem ekki eru reiddar fram fyrir Alþingi. Ég geri ráð fyrir því að sú þingnefnd sem fær þetta mál til meðhöndlunar muni kalla eftir því og kannski verði það upplýst á einhverju stigi. Þetta vekur mikla tortryggni og vekur meðal annars upp þær spurningar hvort málið sé ekki vísvitandi komið inn í þingið svona opið vegna þess að menn hafa ekki vald á málinu. Það er líklega ekki pólitískur meiri hluti fyrir því af hálfu stjórnarliða, þess vegna þarf mögulega að semja sig í gegnum það og þá sé gott að hafa það aðeins opnara 

Ég get ekki kveðið upp úr um hvað vakir fyrir ríkisstjórnarflokkunum og hæstv. ráðherrum þegar þeir leggja fram málið í þessu formi, hvort það er eitthvað óþarflega opið til að geta samið um það. Ég átta mig ekki á því. Ég tel þetta mál bara koma of seint inn. Meginreglan hlýtur að vera sú að þegar ríkisstjórn tekur við raði hún í upphafi kjörtímabils ráðuneytum í takt við þau áherslumál sem hún hefur. Það gera menn ekki þegar kjörtímabilið er að líða undir lok. Segjum að við mundum gera þessar breytingar eftir hálft ár, stuttu fyrir kosningar, það er bara ekki mjög skynsamlegt. Það eru ákveðnar líkur á því, ég ætla ekki að kveða upp úr um hvað þær eru miklar, að ný ríkisstjórn taki við eftir næstu kosningar. Þær eru að vori. Sú ríkisstjórn kemur að þessu borði og mun semja nýjan stjórnarsáttmála. Hún mun leggja áherslu á einhver mál. Við vitum ekki algjörlega í augnablikinu hvernig þau líta út en það má vera að sú ríkisstjórn vilji gera breytingar á Stjórnarráðinu, jafnvel breytingar sem eru alls ekki í þessum anda. Það gæti verið en við vitum það ekki. Ég tel ekki að maður eigi að fara í breytingar af þessu tagi svona seint á kjörtímabilinu. Mér finnst þetta misráðið og ég er svolítið hissa á að menn skuli fara í þessa vegferð svona seint. Mér finnst ágætt að gera þær breytingar sem ríkisstjórnin gerði á fyrri hluta kjörtímabils, ég studdi þær og tel þær hafa verið góðar. Þetta er hins vegar of seint fram komið. Menn eiga ekki að vinna á þessu tempói.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún koma víða við og eins og öll umræðan hefur verið eru menn eiginlega sammála um galla málsins, bæði varðandi tímasetninguna og eins varðandi það að þingsályktunartillagan sé óljós. Finnst hv. þingmanni ekki að sú þingsályktunartillaga sem við ræðum ætti að bera meira með sér, að það þurfi í raun að breyta lögunum um Stjórnarráðið aftur þannig að í þingsályktunartillögunni sem flutt er skuli vera tímasett greinargerð sem skipuleggi ferlið við breytingu á Stjórnarráðinu í þaula og teikni upp nýja skipan þannig að menn viti hvað þeir eru að ræða um? Einnig þyrftu að fylgja með upplýsingar um kostnað eða sparnað, hvað menn munu geta sparað, og svo nauðsynlegar lagabreytingar, hvort ekki sé ástæða til að breyta lögunum um Stjórnarráðið að þessu leyti. Það er ákveðinn tilgangur með þessari þingsályktunartillögu, sá að kynna þingið fyrir nýrri stjórnarskrá og almenningi og síðan geti stjórnarmeirihlutinn sem styður ríkisstjórnina samþykkt málið. Svo er önnur spurning. Hér á að stofna nýtt ráðuneyti sem heitir auðlindaráðuneyti. Ég veit að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á því máli. Telur hann að til dæmis Hafrannsóknastofnun sem rannsakar og mælir sjávarauðlindina, Landsvirkjun sem á orkuauðlindirnar, Rarik og fleiri slíkar sem gæta að auðlindunum eigi að heyra undir auðlindaráðuneytið? Eða hvar eiga þær að eiga heima? Eiga þær heima undir viðkomandi atvinnuvegaráðuneyti? Eiga þær heima undir fjármálaráðuneytinu sem er til dæmis eigandi að Landsvirkjun?

Virðulegur forseti. Ég endurtek að ég tel að mál af þessu tagi þurfi að vera skýrt þannig að menn viti um hvað er að ræða. Tilgangurinn með sáttatillögunni á sínum tíma var að koma til móts við gagnrýni manna sem vildu vita hvað ríkisstjórnin á hverjum tíma væri að fara að gera og fengju þá góða kynningu á því í þessu þingsályktunarformi sem við erum einmitt að ræða hérna. Varðandi það efnislega hvað á að heyra undir hvað kaus ég í ræðu minni að fara ekki í það. Það er ekki byggt á neinni skoðun hvort þetta og hitt ráðuneytið eigi að falla saman eða ekki, en ég get þó upplýst að þegar framsóknarmenn fóru í þessa vinnu í flokknum og samþykktu hana 2007 og svo að lokum 2009 var þar á meðal rætt um atvinnuvegaráðuneyti, þ.e. að færa saman iðnaðarráðuneyti og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti þrátt fyrir að hagsmunaaðilar í þeim málaflokkum væru andsnúnir því. Ég hef vissan skilning á því að hagsmunaaðilar séu andsnúnir því. Þeir eru núna í ágætissamskiptum við sín ráðuneyti eins og þau hafa litið út og menn vita hvað þeir hafa og vita ekki hvað þeir fá, hræddir við að missa einhver tengsl. Megingagnrýni mín á þetta mál núna snýr bara að því að það er of seint í rassinn gripið. Þegar menn gera svona breytingar eiga þær að vera á fyrri hluta kjörtímabils nema það sé eitthvað sem blasir svo við og menn eru þokkalega sammála um að gera, þá er í lagi að koma með það en samt ekki mjög seint. Praktískt séð er það mjög óæskilegt ef næsta ríkisstjórn gerir breytingar 

Herra forseti. Ég var ekki alveg sáttur við þetta svar af því að mér finnst það ekki fullnægjandi. Til hvers er þessi þingsályktunartillaga yfirleitt? Er hún ekki til að upplýsa stjórnarliða, almenning og sérstaklega stjórnsýsluna um það sem stendur fyrir dyrum? Mér finnst þessi tillaga ekki gera það. Hún er svo óljós og loðin og það eru svo mörg álitaefni, eins og með Landsvirkjun, undir hvað heyrir hún eiginlega? Hvað halda starfsmenn Landsvirkjunar núna og hvað með Hafrannsóknastofnun? Er þetta auðlindaráðuneytið eða hvar á þetta heima? Mér finnst að ríkisstjórninni beri skylda gagnvart Alþingi, stjórnarliðum og almenningi að útskýra hvað hún er að gera. Mér finnst allt í lagi að hún breyti, mér finnst það bara fínt. Eins og hv. þingmaður sagði finnst mér gott að hún breyti í byrjun kjörtímabilsins. En finnst ekki hv. þingmanni nauðsynlegt að það sé eitthvert kjöt á beinunum, að menn viti hvað þeir eru að samþykkja?

Virðulegi forseti. Jú, ég hélt að ég hefði svarað því áðan, bæði í andsvari við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og hv. þm. Pétur H. Blöndal, að auðvitað þurfa svona tillögur að vera skýrar. Þessi er ekki skýr þannig að ég er alveg sammála þeirri gagnrýni. En gagnrýni mín byggist ekki aðallega á því, heldur tímasetningunni, hvenær málið er komið fram. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórn hvers tíma eigi að geta gert svona breytingar ef hún telur þær skynsamlegar. Svo verður hún að bera ábyrgð á því í næstu kosningum þar á eftir. Ég kýs að fara ekki í umræðu hér á efnislegum forsendum um það hvaða stofnanir eigi að heyra undir hvaða ráðuneyti. Það er önnur umræða. Ég nálgast þetta út frá tímasetningu af því að ég tel að framkvæmdarvald hvers tíma, ríkisstjórnin, eigi að skipa þessum málum sjálft. Ég lagði fram ásamt þremur öðrum þingmönnum sáttatillögu um að þingið kæmi að þessu og blessaði þetta. Þegar þingið á að koma að hlutunum og blessa málin þarf að vera skýrleiki í þeim. Þetta er ekki mjög skýrt mál. Ég er alveg sammála þeirri gagnrýni.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram en tel ástæðu til að bregðast við nokkrum atriðum sem sum hver byggja á misskilningi og órökstuddum fullyrðingum sem ástæða er til að fara yfir. Í fyrsta lagi felur þessi þingsályktunartillaga það eitt í sér að Alþingi styðji fyrirhugaðar breytingar á fjölda og heitum ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það er í raun í andstöðu við stjórnarskrána sem segir að forseti ákveði tölu ráðherra og skipti störfum með þeim. Staðreyndin er sú að það fyrirkomulag er í flestum Evrópulöndum utan Finnlands að þingið hefur ekki afskipti af verklagi innan Stjórnarráðsins eða tilfærslu á breytingum á verkefnum eða ráðuneytum eins og fram kom í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Hún var þeirrar skoðunar að framkvæmdarvaldið ætti að hafa það vald án afskipta þingsins að ráða hverju sinni hvernig verkefnum eða ráðuneytum væri komið fyrir í Stjórnarráðinu. Þingsályktunartillaga þessi felur ekki í sér neinar breytingar á verkefnum sem framkvæmdarvaldið sinnir, heldur er um að ræða breytingar á ráðuneytum og færslu milli ráðuneyta. Allar efnisbreytingar sem gerðar yrðu á verkefnum í ráðuneytum eftir að þessi tillaga er samþykkt yrðu lagðar fyrir Alþingi í formi lagafrumvarps. Dæmi eru breytingar sem tengjast Hafrannsóknastofnun, stofnun auðlindaráðs, breytingar sem tengjast nýju hlutverki eða verkefnum umhverfis- og auðlindaráðuneytis, sameining Fjármálaeftirlits og Seðlabanka og fagráð svo nokkur dæmi séu tekin af þeim sem hér hafa verið nefnd. Það er grundvallaratriði sem nauðsynlegt er að liggi til grundvallar rökrænni umræðu og meðferð þessa máls á þingi. Í tilefni af orðum eins eða fleiri þingmanna um að búið sé að veikja forsætisráðuneytið með því að taka efnahagsmálin þaðan og að það sé einsdæmi í löndum sem við berum okkur saman við vil ég benda á að hvergi á Norðurlöndunum er hagstjórn í forsætisráðuneytum. Þetta er stefnumörkun á hlutverki forsætisráðuneytisins sem við lögðum upp með og miðaði að því að skynsamlegast væri vegna samhæfingar og skilvirkni í stjórnsýslunni að forsætisráðuneytið hefði með höndum verkstjórnarvald, m.a. gegnum ráðherranefndir, og fylgdi eftir málum sem gengju fram og væru samhæfð, eins og efnahagsstefnunni og stefnunni í ríkisfjármálum. Í samræmi við þetta hefur markvisst verið ýtt út úr ráðuneytum ýmsum málum sem eiga að vera annars staðar að okkar dómi, t.d. menningartengdum verkefnum í Þjóðmenningarhúsi og Gljúfrasteini. Ég gæti nefnt fleiri dæmi. Það kemur fram í þessari greinargerð að Ríkisendurskoðun hefur farið yfir fyrri samninga. Eins og fram kemur á bls. 2 hefur hún gefið þeim góðar einkunnir, og undirbúningi nú er hagað með svipuðum hætti og gert var í þeim sameiningum. Kallað hefur verið eftir greiningum á þessum breytingum. Þær liggja fyrir og verða auðvitað til umfjöllunar í nefndinni sem fær þetta til skoðunar, bæði að því er varðar breytingu á efnahagsráðuneytinu og atvinnuvega- og umhverfisráðuneytunum. Ég vil fyrst nefna varðandi breytinguna á þeim að þar varð niðurstaða greiningarinnar sú að um væri að ræða leiðir til að þessar einingar yrðu öflugri stjórnsýslueiningar sem annars vegar sinntu atvinnumálum og hins vegar auðlindamálum. Síðan mætti ná fram skarpari verkefnaskilum mill ráðuneyta og aukinni samlegð, t.d. í þjónustu stjórnvalda við atvinnulífið. Það var talið æskilegt að sameina hlutverk stjórnvalda gagnvart atvinnulífinu þvert á atvinnugreinar þannig að skipan ráðuneyta væri óháð atvinnugreinum og að sama ráðuneyti sinnti þannig tilteknum hlutverkum gagnvart öllum atvinnugreinum. Í þessum greiningum kemur fram að núverandi samþætting þvert á atvinnugreinar gæti verið meiri í 14 af 18 meginhlutverkum sjávarútvegsráðuneytisins, landbúnaðarráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins. Loks leiddi greiningin í ljós að ávinningur af nýrri ráðuneytaskipan væri metinn jákvæður í tengslum við 16 af þeim 18 þáttum sem greindir voru. Ég held að það sé mikilvægt að þetta komi fram. Hér hefur ítrekað verið spurt um stofnanabreytingar í tengslum við þessar breytingar. Ég lét þess getið í framsögu minni þannig að það ætti ekki að fara fram hjá neinum að gert er ráð fyrir því að Hafrannsóknastofnun muni stjórnskipulega heyra undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og auk þeirra verkefna sem nú heyra undir umhverfisráðuneytið er umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til framtíðar ætlað að skilgreina þau viðmið sem leggja þarf til grundvallar sjálfbærri nýtingu auðlinda og veita ráðgjöf um hagnýtingu þeirra. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið mun þannig eiga náið samstarf við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti við að framfylgja stefnu um sjálfbæra nýtingu auðlinda. Varðandi efnahagsráðuneytið liggur fyrir greining þar að lútandi sem unnin var af Gylfa Magnússyni, dósent við Háskóla Íslands, Sigurði H. Helgasyni, ráðgjafa hjá Stjórnháttum, og Sigurði Snævarr, efnahagsráðgjafa forsætisráðherra. Friðrik Már Baldvinsson fór yfir þessa greiningu þar sem kallað var eftir því að fá fram kosti og galla þess að efnahags- og viðskiptaráðuneytið starfaði áfram, um möguleika á að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið, kosti og galla þess að færa núverandi viðfangsefni efnahags- og viðskiptaráðuneytis til annarra ráðuneyta og mögulega staðsetningu á viðfangsefnum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins í öðrum ráðuneytum. Niðurstaða þeirra birtist svo í því að það var ákveðið að breyta skipan mála að því er varðar efnahagsráðuneytið og skipta verkefnum þess milli fjármálaráðuneytisins og atvinnuvegaráðuneytisins þannig að efnahagsmál og samhæfing hagstjórnar, peningamál og gjaldeyrismál flyttust til fjármálaráðuneytisins. Það er svipað fyrirkomulag og er í ýmsum nágrannalöndum okkar en umgjörð atvinnulífsins yrði að öðru leyti í atvinnuvegaráðuneytinu. Hér er engu verið að breyta varðandi samhæfða hagstjórn. Þvert á móti er hér unnið að skilvirkari framkvæmd þessara mála með þeim leiðum sem við leggjum til í þessari þingsályktunartillögu. Varðandi sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands er til dæmis byggt á greiningu frá Jóni Sigurðssyni sem vann meðal annars þá skýrslu um fjármálamarkaðinn sem hér var lögð fram. Ef ég veit rétt er ekki lögð til sameining á Fjármálaeftirlitinu við Seðlabankann, heldur er lagt til að í þessum mikilvægu stofnunum, sem eru auðvitað sjálfstæðar, verði viðfangsefnin meðal annars unnin með samskiptaformi sem þessar tvær stofnanir hafa gert með sér. Ég sé að tími minn er að verða búinn þannig að ég hef ekki tíma til að fara nánar yfir þetta hér. Ég tel að með þeim leiðum sem við erum að fara hér sé efnahagsstjórnin í landinu styrkt. Af því að hér hefur verið rætt um að fjármálastofnanir ættu frekar heima í fjármálaráðuneytinu tel ég mjög viðkvæmt að fjármálamarkaðurinn heyri undir sama ráðuneyti og fer með eignarhald ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég tel líka að það eigi ekki heima í fjármálaráðuneytinu vegna þess að það sjálft er aðili að fjármálamarkaði, stór viðskiptavinur og samkeppnisaðili við fjármálastofnanir. Ég vil benda á að Viðskiptaráð, sem við ræddum meðal annars við út af þessum málum, taldi eins og við að þetta ætti heima í atvinnuvegaráðuneytinu eins og við breytum hér, og fjármálamarkaðurinn einnig. Hið sama gildir um Samtök fjármálafyrirtækja sem fjölluðu um þetta mál, þau gerðu ekki 

Virðulegi forseti. Það var fróðlegt sem hæstv. ráðherra sagði áðan. Hún sagði að sú aðferð að leggja fram þingsályktunartillögu um þessar breytingar væri í andstöðu við stjórnarskrána. Nú man ég ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi greitt því atkvæði þegar áðurnefnd breytingartillaga var borin upp á Alþingi og beri þess vegna ábyrgð á þessu. Er það þá þannig að hæstv. ráðherra hafi vitandi vits samþykkt breytingartillögu og þar með lagasetningu sem var í ósamræmi við stjórnarskrána að hennar mati? Ég er að vísu ósammála þessu sjónarmiði en ég vildi vekja athygli á þessu. Í öðru lagi vísaði hæstv. ráðherra mjög til greiningarvinnu sem unnin hefði verið sem leiddi til þess að verið er að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Þá vil ég spyrja: Var engin slík greiningarvinna unnin þegar farið var í að stofna efnahags- og viðskiptaráðuneytið? Telur hæstv. ráðherra að það hafi þá verið mistök á sínum tíma af hálfu ríkisstjórnarinnar að stofna þetta ráðuneyti sem nú er búið að starfa í um það bil tvö ár? Hæstv. ráðherra vísaði til greiningarvinnu sem leggur til að ekki verði um að ræða sameiningu Seðlabankans 

Út af síðustu spurningunni vil ég svara því til að engin ákvörðun hefur verið tekin um það. Ég benti bara á greiningarvinnu Jóns Sigurðssonar um fjármálamarkaðinn þar sem þetta er ekki lagt til. Engin afstaða hefur verið tekin til þess í Stjórnarráðinu hvort sameina eigi þessar stofnanir eða ekki. Ýmislegt mælir með því og ýmislegt á móti en ákvörðun liggur ekki fyrir. Varðandi stjórnarskrána er sagt í 15. gr., eins og við margfórum í gegnum á síðasta þingi, að það er forseti sem ákveður tölu ráðherra og skiptir störfum með þeim. Það er alls ekki þörf á því að þetta mál fari fyrir þingið, heldur er kallað eftir því að fyrirkomulag þessara mála verði með svipuðum hætti og er í Evrópulöndum eins og ég fór yfir. Varðandi efnahagsráðuneytið var ráðist í stofnun þess fljótlega eftir að þessi ríkisstjórn var mynduð. Menn fóru þar eftir því sem var talað um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, að sameina frekar ráðuneyti 

Virðulegi forseti. Ég vil að hæstv. forsætisráðherra leiðrétti mig ef ég hef tekið rangt eftir. Ég gat ekki skilið orð hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að hún teldi að það fyrirkomulag sem hér er verið að vinna eftir, þ.e. að hæstv. ráðherra þurfi að koma með þessar breytingarhugmyndir sínar inn í Alþingi í formi þingsályktunartillögu, sé í ósamræmi við stjórnarskrána. Hæstv. forsætisráðherra samþykkti breytingartillögu þar að lútandi, hæstv. forsætisráðherra samþykkti þessi lög þegar þau voru afgreidd frá Alþingi á sínum tíma og þá virðist sem hæstv. ráðherra hafi samþykkt þessi lög þrátt fyrir að hún hafi talið þau í ósamræmi við stjórnarskrána. Það er mjög alvarlegur hlutur. Hæstv. ráðherra vísaði til þess að ekki yrðu kynntar frekari breytingar á stofnanaumhverfinu en það yrði lagt fyrir Alþingi. Hvenær má vænta þess að það verði gert? Það verður örugglega ekki gert á þessu þingi úr þessu, trúi ég, og þá er staðan orðin sú að við erum að gera breytingar á stjórnarskránni og ætlum síðan að gera verulegar breytingar á stofnanaumhverfinu og 

Við munum náttúrlega, virðulegi forseti, eftir þeirri umræðu sem við gengum í gegnum síðast þar sem þetta átti að gerast með lagabreytingu en það var þó samþykkt hér að þetta yrði gert með þingsályktunartillögu, að heiti ráðuneytanna yrðu borin fram með þingsályktunartillögu eins og hér hefur verið gert. Það er ekki gert með lögum. Þetta er skref í rétta átt og ég taldi þá að það væri miklu réttara að hafa þetta með sambærilegum fyrirkomulagi og er í öðrum löndum. Þetta er í formi þingsályktunartillögu sem er önnur leið. Ég ítreka bara hér það sem ég sagði áðan, við þurfum auðvitað að fara með þessi mál í gegn með lagabreytingum ef það á að breyta stofnanafyrirkomulagi með einhverjum hætti. Það liggur alveg í hlutarins eðli. Mér finnst öll umræðan hafa gengið út á það að við værum að ná okkur í eitthvert vald til að breyta í stjórnsýslunni stofnunum að 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að gæta að tímamörkum.

Frú forseti. Ég vil taka upp það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson gat um og það er það að á bls. 2 er vitnað í Ríkisendurskoðun. Þar segir að vel hafi verið staðið að flestum þáttum við undirbúning og framkvæmd sameiningarinnar, og á þá við velferðarráðuneytið. Síðan eru taldir upp átta liðir. Í 2. lið, Stærri og öflugri einingar, segir t.d.: „Betri nýting á fjármunum hefur leitt til aukins sveigjanleika til þess að mæta t.d. stefnumörkunarverkefnum og áherslum ríkisstjórna hverju sinni.“ Í 5. lið er talað um betri yfirsýn yfir málaflokka og sagt: „Ljóst er að með stofnun nýrra ráðuneyta hefur náðst betri yfirsýn í þeim málaflokkum sem ráðuneytin sinna.“ Maður kynni að halda að þetta komi frá Ríkisendurskoðun og ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Kemur þetta frá Ríkisendurskoðun eða er verið að setja þetta upp þannig að maður haldi að þetta komi frá Ríkisendurskoðun?

Hæstv. forseti. Ef hv. þingmaður skoðar vel bls. 2 í greinargerðinni sem hann vitnar í, þar sem verið er að vitna í álit Ríkisendurskoðunar á því hvernig staðið hefur verið að þeim breytingum sem þegar hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu, ætti þingmaðurinn að taka eftir því að vitnað er til þess í gæsalöppum, þar sem tilvitnunin byrjar og þar sem tilvitnuninni lýkur. Síðan er hinn þátturinn sem þingmaðurinn vitnar í sem kemur fram í átta töluliðum og þar er ekki verið að vitna í álit Ríkisendurskoðunar. Mér finnst þetta vera alveg skýrt af því að tilvitnanir Ríkisendurskoðunar eru hafðar innan gæsalappa og hún gefur þeim breytingum sem gerðar hafa verið á Stjórnarráðinu hingað til mjög góða einkunn.

Frú forseti. Ég skildi þetta allt öðruvísi þegar ég las þetta. Ég skildi það þannig að þetta væri frá Ríkisendurskoðun. En greinilega er það höfundur greinargerðarinnar sem setur þetta fram og þá er spurningin: Á hverju byggði hann? Hvaða rannsóknir gerði hann? Hvar liggja þær og hvað býr að baki því að menn geta fullyrt að sameiningarnar sem hafa átt sér stað í innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu hafi gefið svona góða raun? Þetta er það sem vantar. Það er svo margt sem vantar inn í þessa þingsályktunartillögu sem ég sakna. Mér finnst eins og menn séu að reyna að koma með þingsályktunartillögu til að koma með þingsályktunartillögu. Hún er höfð loðin og óljós til að fara fram hjá því ákvæði sem Alþingi setti í lögin um Stjórnarráðið, að koma þyrfti með þingsályktunartillögu. Hér hefur til dæmis komið fram að Hafrannsóknastofnun á að heyra undir atvinnuvegaráðuneytið. Það liggur fyrst núna klárt fyrir.

Hæstv. forseti. Ég sagði það í framsöguræðu minni í gær að stjórnskipulega mundi Hafrannsóknastofnun heyra undir atvinnuvegaráðuneytið. Það er ekkert nýtt sem ég er að segja varðandi þann þátt. Það er alveg skýrt í þessari greinargerð, þegar verið er að vitna í Ríkisendurskoðun, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun hefur tekið út undirbúning breytinganna og er niðurstaða stofnunarinnar varðandi bæði nýju ráðuneytin nær samhljóða, svohljóðandi.“ Síðan kemur tilvitnunin í Ríkisendurskoðun: „[Á]kvörðunin var tekin að vel athuguðu máli. Markmið hennar voru skýr, einkum þau sem lutu að faglegum þáttum og bættri þjónustu við almenning …“ - o.s.frv. Þetta er alveg skýrt og þegar farið er að fjalla um þessa liði þá er þar ekki verið að vitna í Ríkisendurskoðun heldur mikla og ítarlega vinnu og greiningu sem hefur farið fram á þeim áformum sem nú eru uppi. Þessi vinna, sérstaklega að því er varðar atvinnuvegaráðuneytið og umhverfisráðuneytið, hefur staðið nær samfleytt í tvö til þrjú ár. Það er náttúrlega byggt á gögnum og upplýsingum og samráði sem við höfum farið í gegnum í þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að upplýsa okkur örlítið um það hvað felst í þessari þingsályktunartillögu. Ég hef nefnilega átt erfitt með að átta mig á henni vegna þess að það er svo lítið sem kemur fram í henni. Þegar við greiðum atkvæði um hana þarf ég sem þingmaður að taka ákvörðun um hvort ég ætli að styðja það að ráðuneytin heiti þeim nöfnum sem hér koma fram og að þau verði svona mörg. Þá staldra ég helst við umhverfis- og auðlindaráðuneytið og ég skil einfaldlega ekki hvert hlutverk þess á að vera. Til þess að ég geti tekið ákvörðun um hvort ég eigi að styðja það eða ekki þarf ég að vita hvort nauðsynlegt sé að hafa þetta ráðuneyti. Það sem kemur fram í 3. þætti athugasemdanna með þingsályktunartillögunni er afskaplega lítið. Það kemur fram að efla á ráðuneytið og breyta nafninu í umhverfis- og auðlindaráðuneytið en hlutast á til um mótun og lögfestingu meginreglna umhverfisréttarins. 

Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir það sem hv. þingmaður er að nefna varðandi þær breytingar sem við erum að gera. Við erum að styrkja umhverfis- og auðlindaráðuneytið og það hefur ljóslega komið fram. Auk þeirra verkefna sem heyra undir umhverfisráðuneytið þá er umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til framtíðar ætlað að skilgreina þau viðmið sem leggja þarf til grundvallar sjálfbærri nýtingu og síðan á að koma á samstarfsvettvangi umhverfis- og auðlindaráðuneytisins þar sem á að tryggja nánast samvinnu milli atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis í tengslum við sjávarauðlindir. Þar á að setja á fót ákveðinn samráðsvettvang sem fulltrúar beggja ráðuneytanna munu eiga sæti í auk annarra sérfræðinga. Þannig er verið að auka samvinnuna á milli þessara ráðuneyta og skerpa mikilvæga sjálfbærni í nýtingu þannig að samvinna sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, sem hingað til hefur farið með mál þessara atvinnugreina, og umhverfisráðuneytisins, verði miklu meiri en verið hefur.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að láta hér við sitja um útskýringar á hvað umhverfisráðuneytið eigi að gera. Þá langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra að því sem kemur fram á bls. 2 varðandi það að þetta mál sé í tengslum við lærdóma sem draga megi af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þess efnis að þörf sé á að efla ráðuneytin og að ein leið að því marki sé að stækka þau með sameiningu. Lítur hæstv. forsætisráðherra svo á að með þessari breytingu á Stjórnarráðinu, með sameiningu ráðuneyta, sé að fullu verið að koma til móts við þær athugasemdir og þann lærdóm sem rannsóknarnefndin er að reyna að fá okkur öll til að draga af skýrslu sinni? Eða á ekki að skilja niðurstöður rannsóknarskýrslunnar þannig að verið sé að tala um að efla ráðuneytin að því marki að þau verði faglega sterkari, stærri og þannig betur í stakk búin til að takast á við sín verkefni?

Ég held að það sé alveg ljóst, virðulegi forseti, að ráðuneytin hafa sum hver verið allt of lítil og veikbyggð, mörg ráðuneyti og það var það sem kom fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Verið er að mæta þessum sjónarmiðum með því að gera þau faglega sterkari, styrkja þau og gera þau öflugri til að takast á við sín verkefni. Það er gegnumgangandi í þessu og það er markmiðið með breytingunni sem við erum að fara í. Tökum sem dæmi sameiningu atvinnuvegaráðuneytanna, það er nýsköpunarþáttur í öllum ráðuneytum og stoðkerfið í nýsköpunarmálum nýtist miklu betur ef þetta er allt í einu ráðuneyti. Það sama gildir með efnahagsstjórnina. Við erum að samhæfa hana miklu betur en var þegar við bjuggum við veikt efnahags- og viðskiptaráðuneyti og dreifða efnahagsstjórn í þremur ráðuneytum. Það er því fyrst og fremst verið að byggja þessi ráðuneyti upp til að takast á við verkefni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir ræðuna áðan og yfirferð. Ég hygg að fram hafi komið hjá ráðherra tilvitnun í greiningu sem Gylfi Magnússon gerði. Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum fylgir sú greining ekki með fyrst hún liggur fyrir? Hvers vegna er hún ekki með í þessari þingsályktunartillögu sem fylgiskjal í stað þess að verið sé að upplýsa um það í síðustu ræðu ef ég hef skilið málið rétt? Ég man ekki eftir að hafa heyrt ráðherra minnast á þetta þegar mælt var fyrir málinu. Það er svolítið sérstakt að vera að koma með slíkar upplýsingar á síðustu metrunum í stað þess að láta það bara fylgja með. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega þannig að eina leiðin til að styrkja ráðuneyti sé að sameina það við önnur ráðuneyti. Ef niðurstaðan verður sú eftir þetta að enn séu ráðuneytin veik og ekki nógu sterk til að ráða við verk sín á þá að halda áfram að sameina ráðuneyti?

Virðulegi forseti. Ég man ekki betur en það hafi komið fram í framsögu minni að niðurstaðan sem við værum að fjalla um í þessari tillögu, t.d. varðandi breytingu á efnahagsráðuneytinu, hafi verið byggð á greiningu sem gerð hafi verið á þessu máli og á áliti starfsfólks sem hafi fjallað um málið. Auðvitað er það sjálfsagt og má vera að það eigi alveg við full rök að styðjast að þetta hefði átt að fylgja með í þingsályktunartillögunni. En það er ekkert því til fyrirstöðu að þessi greining, ásamt öðrum greiningum sem liggja fyrir varðandi atvinnuvegaráðuneytið og umhverfisráðuneytið, fari fyrir þá nefnd sem fjallar um þessi mál. Ég vil líka undirstrika að við teljum að með þeim breytingum sem við gerum hér séum við að taka endasprettinn í því sem við byrjuðum á, og hófst þegar þessi ríkisstjórn var mynduð, að breyta Stjórnarráðinu og gera ráðuneytin sterkari. 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega löngu komið fram að ég og hæstv. forsætisráðherra erum ósammála um að þetta sé leiðin til að bæta stjórnsýsluna og styrkja ráðuneytin. Það vekur einnig athygli mína að ekki er farið eftir þeim ábendingum sem erlendir óháðir ráðgjafar hafa sett fram varðandi fjármálahlutann af þessu öllu saman. Það verður að segja eins og er að það er svolítið sérstakt að troða hluta af efnahagsmálum og eftirlitsmálum inn í atvinnuvegaráðuneyti. Maður hefur á tilfinningunni að menn hafi verið að leita að húsaskjóli fyrir þessi verkefni og því hafi þau verið sett þarna inn í stað þess að hafa áfram efnahags- og viðskiptaráðuneyti og reyna að efla það með einhverjum hætti. Það er annað sem ég vil koma að í lokaandsvari við hæstv. ráðherra. Það er mjög skammt til kosninga. Þá mun ný ríkisstjórn taka við völdum í landinu Hún mun væntanlega taka sínar ákvarðanir varðandi þau ráðuneyti og þá stjórnsýslu sem hún vill vinna að þau fjögur ár sem þá blasa við. 

Virðulegi forseti. Það gætu alveg verið líkur á því að þessi ríkisstjórn verði hér áfram á næsta kjörtímabili. Hún hefur þá farið í gegnum þær breytingar sem hún ætlar að gera og það verður þá ekki hreyft við þessu næstu fjögur árin að minnsta kosti. Verið er að vitna í erlenda sérfræðinga og ég býst við að þar sé um að ræða Finnann Jännäri. Í tillögum hans var aldrei lögð til stofnun á efnahagsráðuneyti sem slíku. Það var fyrst og fremst verið að leggja til af hans hálfu fækkun á ráðuneytum sem hafa með lög sem tengjast fjármálamarkaðnum að gera. Það var fyrst og fremst hans niðurstaða. Ég tel að enn sé ráðleggingum hans fylgt þó að verið sé að gera þessar breytingar varðandi það að flytja hagstjórnina og Seðlabankann inn í fjármálaráðuneytið og skipta efnahagsráðuneytinu upp. Ýmsar stærstu ábendingar sem hann gerði lutu að sameiningu Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka og þar er hann ósammála til dæmis Jóni Sigurðssyni sem telur ekki rétt að sameina þessar stofnanir. En ég held að við séum fullkomlega að fara eftir því sem þessi erlendi sérfræðingur sagði þó að við séum að gera þessar breytingar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þingsályktunartillagan er lögð fram í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Samkvæmt 3. gr. þeirra laga skal iðnaðarráðherra leggja í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Markmið verndar- og nýtingaráætlunar er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Í verndar- og orkunýtingaráætlun er í samræmi við markmið laga nr. 48/2011 lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þar með talið verndunar. Á grundvelli framangreindra sjónarmiða er í þeirri þingsályktunartillögu sem ég mæli fyrir mótuð stefna um hvort landsvæði þar sem er að finna virkjunarkosti megi nýta til orkuvinnslu eða hvort ástæða sé til að friðlýsa þau eða rannsaka frekar. Virkjunarkostum er samkvæmt því flokkað í orkunýtingarflokk, verndarflokk eða biðflokk. Flokkun sú sem fram kemur í þingsályktunartillögunni byggir á skýrslu verkefnastjórnar um gerð rammaáætlunar um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðhitasvæði, sem skipuð var af iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra 24. ágúst 2007. Verkefnastjórnin skilaði skýrslu sinni til iðnaðar- og umhverfisráðherra 5. júlí 2011. Upphaflega voru 84 virkjunarkostir til skoðunar innan verkefnastjórnar um rammaáætlun en af þeim koma 17 virkjunarkostir ekki til flokkunar þar sem þeir falla ekki undir gildissvið laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Samtals eru því í þingsályktunartillögu þessari 67 virkjunarkostir flokkaðir í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011. Í athugasemdum með þingsályktunartillögunni er í 2. kafla gerð nánari grein fyrir forsendum flokkunar virkjunarkosta. Í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011 voru þann 19. ágúst 2011 drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í opið tólf vikna umsagnar- og samráðsferli. Jafnframt fór í umsagnarferli umhverfismat á þingsályktunartillögunni sem unnið hafði verið í samræmi við ákvæði laga nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Með hliðsjón af þeim upplýsingum sem fram komu í umsagnarferlinu hafa nokkrar breytingar verið gerðar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem send var til umsagnar 19. ágúst. Er í þingsályktunartillögunni gerð nánari grein fyrir þeim breytingum en í stuttu máli eru þær eftirfarandi: Tveir virkjunarkostir, Eyjadalsárvirkjun og Hveravellir, eru teknir út úr áætluninni þar sem í ljós kom að þeir féllu utan gildissviðs laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Sex virkjunarkostir, Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og Hágönguvirkjun 2, eru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk með vísan til ákveðinna varúðarsjónarmiða og nýrra upplýsinga eins og nánar er tilgreint í almennum athugasemdum með þingsályktunartillögunni og vík ég nánar að því síðar. Að auki er í þingsályktunartillögunni áréttuð nokkur atriði er snúa að brennisteinsmengun og niðurdælingu og nýjum upplýsingum um Hagavatnsvirkjun auk þess sem nánari landfræðileg afmörkun er skilgreind fyrir virkjunarkostinn Sveifluháls. Ég vil ítreka að við undirbúning og frágang þeirrar þingsályktunartillögu sem ég mæli fyrir var í einu og öllu fylgt ákvæði laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Að gefnu tilefni langar mig til að rekja aðeins það ferli sem átti sér stað við frágang þingsályktunartillögunnar. Þann 5. júlí 2011 skilaði, sem áður segir, verkefnastjórn um gerð rammaáætlunar lokaskýrslu sinni til ráðherra. Skýrslan ber heitið Niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar. Mikilvægt er að hafa í huga að í skýrslunni er ekki að finna flokkun þeirra virkjunarkosta sem verkefnastjórnin hafði til skoðunar, þ.e. virkjunarkostirnir eru ekki flokkaðir í orkunýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Niðurstöður verkefnastjórnar birtast í töflu 7.2 í skýrslunni þar sem er að finna röðun verkefnastjórnar á virkjunarkostunum, þ.e. annars vegar af sjónarhóli nýtingar og hins vegar af sjónarhóli verndar. Niðurstöður verkefnastjórnar frá 5. júlí 2011 eru því ekki í formi þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Skýrslan sem slík er því ekki þess eðlis að hægt hefði verið að leggja hana fram á Alþingi sem þingsályktunartillögu um flokkun virkjunarkosta. Á grundvelli upplýsinga og tillagna í skýrslu verkefnastjórnar var því í framhaldi af 5. júlí 2011 farið í þá vegferð með formanni verkefnastjórnar, formönnum þeirra fjögurra faghópa sem stóðu að skýrslunni og fulltrúa iðnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis að koma tillögu verkefnastjórnar í þingtækan búning í formi þingsályktunartillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun þar sem Alþingi ályktar um flokkun virkjunarkosta í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Þeirri vinnu lauk í ágúst og þann 19. ágúst voru drög að þingsályktunartillögunni kynnt og send í hið lögbundna tólf vikna umsagnarferli. Að loknu umsagnarferlinu var ítarlega farið í gegnum þær 225 umsagnir sem bárust og lagt mat á hvort þar væri að finna einhverjar nýjar upplýsingar sem taka bæri lögum samkvæmt tillit til við endanlegan frágang þingsályktunartillögunnar. Niðurstaðan var að svo væri og eins og nánar er rökstutt í almennum athugasemdum með þingsályktunartillögunni voru því gerðar nauðsynlegar breytingar á þeim drögum að þingsályktunartillögu sem lágu fyrir og skjalið síðan klárað fyrir framlagningu á Alþingi. Ég ítreka að allt er þetta ferli í samræmi við ákvæði laga nr. 48/2011 og þá aðferðafræði sem þar er lagt upp með og farið var rækilega í gegnum við yfirferð iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar á því frumvarpi sem varð að lögum nr. 48/2011. Enn fremur má nefna að verklag þetta er í fullu samræmi við ákvæði Árósasamningsins sem innleiddur var í íslenskan landsrétt í lok síðasta árs og kveður meðal annars á um aukna þátttöku almennings í ákvarðanatöku í umhverfismálum. Í þingsályktunartillögunni eru sem áður segir sex virkjunarkostir færðir úr orkunýtingarflokki í biðflokk frá því sem var í drögum að þingsályktunartillögu sem send var til umsagnar í ágúst síðastliðnum. Varðandi tilfærslu þessara virkjunarkosta vil ég benda á að lög nr. 48/2011 kveða skýrt á um hvaða rök réttlæta það að flokka virkjunarkost í biðflokk. Það er alls ekki svo að biðflokkur sé geymsla fyrir umdeilda virkjunarkosti sem taka eigi afstöðu til síðar. Í biðflokk má samkvæmt 5. gr. laganna eingöngu setja virkjunarkosti þar sem er talið að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi hvort þeir eigi að falla í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Ef virkjunarkostur er fullrannsakaður og fyrirliggjandi gögn metin fullnægjandi ber því að flokka hann í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að fyrrnefndum lögum, nr. 48/2011, er undirstrikað að í biðflokk falli þeir virkjunarkostir sem að mati Alþingis er ekki unnt að flokka í annan hvorn framangreindra flokka þar sem fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gefa ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir ættu að falla. Segja má að varúðarsjónarmið búi að baki þessari hugsun laganna. Þar sem í umsagnarferlinu koma sannarlega fram nýjar upplýsingar varðandi umrædda sex virkjunarkosti var litið svo á að með tilkomu þeirra nýju gagna hefði sú staða komið upp að fyrirliggjandi gögn og upplýsingar gáfu ekki nægilega afgerandi til kynna í hvorn flokkinn virkjunarkostirnir ættu að falla. Út frá 5. gr. laganna og þeim varúðarsjónarmiðum sem búa að baki því ákvæði er þessum sex virkjunarkostum því raðað í biðflokk í þeirri þingsályktunartillögu sem ég mæli fyrir. Varðandi hinar nýju upplýsingar sem bárust í umsagnarferlinu um þessa sex virkjunarkosti er það tilgreint í athugasemdum með þingsályktunartillögunni að þær lúta annars vegar að mögulegum áhrifum framkvæmda vegna virkjana í neðri hluta Þjórsár á laxfiska í ánni. Eru þar áhrif seiðaveitna meðal annars sérstaklega tilgreind og að fyrirliggjandi gögn sem verkefnastjórnin hafði til hliðsjónar séu ekki fullnægjandi. Hins vegar er um að ræða að við vinnu verkefnastjórnar hafi áhrif virkjunarkostanna Skrokkölduvirkjunar og Hágönguvirkjunar 1 og 2 á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs ekki verið metin. Er þar um alþjóðleg viðmið að ræða sem ætlað er að tryggja að verndargildi hins friðlýsta svæðis skerðist ekki vegna athafna á aðliggjandi svæðum. Var það mat mitt og umhverfisráðherra að ekki væri unnt að horfa fram hjá þessum tilgreindu nýju upplýsingum sem bárust í umsagnarferlinu og voru því viðkomandi virkjunarkostir flokkaðir í biðflokk í endanlegri útgáfu þingsályktunartillögunnar sem hér er til umfjöllunar. Í því sambandi vil ég taka fram að í athugasemdum með þingsályktunartillögunni er það áréttað að ný verkefnastjórn, sem skipuð verður þegar þingsályktunartillaga þessi hefur verið samþykkt, mun vinna áfram með þá virkjunarkosti sem eru í biðflokki og meta hvort ástæða sé til að leggja til við ráðherra rökstudda tillögu um að breyta flokkun í samræmi við lögin. Þeim sértæku rannsóknum sem lagt er til að verði gerðar í Þjórsá og greint er frá í þingsályktunartillögunni verður hrint í framkvæmd af nýrri verkefnastjórn og ný tillaga byggð á niðurstöðu þeirra. Ný tillaga mun einnig taka tillit til áhrifa virkjunarkosta á áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, nýrra upplýsinga um Hagavatnsvirkjun og eftir atvikum annarra atriða er varða virkjunarkosti í biðflokki. Áréttað er að í samræmi við 1. mgr. 3. gr. laganna þarf ekki að bíða í fjögur ár til að leggja fram tillögu á Alþingi á grundvelli laganna, þ.e. hún þarf ekki að vera hluti af reglubundinni fjögurra ára tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, heldur getur hún komið fyrr fram. Í athugasemdum með þingsályktunartillögunni kemur fram að ný verkefnastjórn skuli skila áfangaskýrslu fyrir 1. september 2013 um stöðu mála hafi hún ekki þá þegar lagt fram tillögur sínar. Skal sú áfangaskýrsla ná til áðurnefndra rannsókna í Þjórsá, áhrifa virkjunarkosta á hálendi Vatnajökulsþjóðgarðs og nýrra upplýsinga um Hagavatnsvirkjun. Mun ráðherra kynna Alþingi áfangaskýrsluna og eftir atvikum í framhaldi af því leggja fram nýja tillögu. Að lokum vil ég geta þess til upplýsingar að þeir 67 virkjunarkostir sem þingsályktunartillagan nær til skiptast þannig á milli orkunýtingarflokks, biðflokks og verndarflokks að 16 virkjunarkostir eru í orkunýtingarflokki, 31 í biðflokki og 20 í verndarflokki. Áætluð orkuvinnslugeta í orkunýtingarflokki er 8,5 teravattstundir, í biðflokki 12,5 teravattstundir og í verndarflokki 11,3. Til hliðsjónar við þessar tölur er núverandi orkuvinnsla á Íslandi um 17 teravattstundir. Ég leyfi mér að minna á að markmið rammaáætlunar er að stuðla að meiri sátt um vernd og orkunýtingu landsvæða. Að vernda af skynsemi og að nýta af skynsemi. Miklu hefur verið til kostað að vinna að þessu máli og er það því von mín að þingsályktunartillaga þessi um verndar- og orkunýtingaráætlun hljóti ítarlega og málefnalega umfjöllun í þinginu og verði á endanum það mikilvæga stefnumótandi skjal sem lagt var af stað með í upphafi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir mjög langþráða tillögu til þingsályktunar um rammaáætlun. Ég vil spyrja einnar einfaldrar spurningar þar sem nú hafa nokkrar virkjanir verið teknar úr orkunýtingarflokki og settar í biðflokk og frá því sem faglegt mat benti til, og þetta byggir náttúrlega á mjög miklum pólitískum deilum sem hafa staðið um þetta mál: Er þetta ekki hættulegt gagnvart því að menn geti farið öfuga leið? Að þetta gefi fordæmi fyrir því að menn geti farið öfuga leið og tekið virkjanir úr verndarflokki yfir í biðflokk eða úr biðflokki yfir í orkunýtingarflokk með jafnauðveldum hætti og hér er gert að setja virkjanir úr nýtingarflokki í biðflokk?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og hún er mjög góð. Ef metinn er andi laganna sem ég vitnaði oft í áðan, nr. 48 frá árinu 2011, eru þar í 5. gr. og fleiri greinum varúðarsjónarmiðin höfð að leiðarljósi. Það er mat mitt að okkur ráðherrunum hefði ekki verið leyfilegt að færa virkjunarkost úr biðflokki yfir í endanlega flokkun sem er annaðhvort hvort vernd eða nýting vegna þessara varúðarsjónarmiða. Virkjunarkostur í biðflokki þarfnast rannsóknar, þar eru einhverjar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Ég lít því svo á að ef það að hafa tekið tillit til þess sem kom fram í umsagnarferlinu, sem okkur ber reyndar 

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hún meti það svo að sú faglega vinna sem hafi farið fram hafi ekki tekið tillit til þessara varúðarsjónarmiða og þess vegna hafi stjórnmálin tekið yfir og lagt á það sína stjórnmálalegu mælistiku og það hafi yfirskyggt hina faglegu vinnu sem hafi verið unnin áður, og hvort þetta geti ekki virkilega leitt til þess að menn geti farið öfuga leið ef þessir pólitísku vindar breytast.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það geti ekki gerst. Ef menn telja að þetta sé fordæmisgildi að færa virkjunarkostina þar sem komu fram nýjar upplýsingar í biðflokk á meðan verið er að athuga þau vafaatriði sem komu upp, þá verð ég að svara spurningu hv. þingmanns neitandi. Samkvæmt lögunum áttu drögin að þingsályktunartillögu að fara í umsagnarferli. Ef við hefðum ekki ætlað að taka mark á þeim umsögnum sem komu inn, sem reyndust vera 225, af hverju í ósköpunum vorum við að setja það í lög að fara í þetta umsagnarferli? Þegar við fórum í gegnum umsagnirnar reyndust þar vera atriði sem við ráðherrarnir treystum okkur ekki til að líta fram hjá. Þess vegna flokkuðum við þessa virkjunarkosti í biðflokk 

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri þingsályktunartillögu sem hér er til umræðu. Þetta er afrakstur vinnu sem hefur verið í gangi síðan 1999 eða í 13 ár. Þannig var að faghópar á mismunandi sviðum sérfræðinga röðuðu virkjunarkostum og bjuggu til langa runu af þeim kostum sem til boða stóðu út frá ýmsum sjónarmiðum sem þar voru uppi. Eftir að þeim hafði verið raðað var gerð einhvers konar skoðanakönnun þar sem tilfinningarnar voru látnar ráða og menn fóru eiginlega þvert gegn þeirri röð sem 13 ára vinna lá að baki. Þegar því var lokið setjast tveir ráðherrar niður við borð og breyta röðinni enn og aftur. Eru þetta fagleg vinnubrögð? Eru 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að stoðin undir þá þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram er fagleg vinna, mjög góð, og fyrir hana ber að þakka. Þegar hins vegar verkefnastjórnin skilaði skýrslu hafði hún raðað upp virkjunarkostunum. Til að hægt væri að fara eftir lögunum þurfti að flokka þessa virkjunarkosti í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það þurfti að gera og þess vegna fóru formenn fagnefndanna, formaður verkefnastjórnar og embættismenn í iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti í það verk til að hægt væri að fara síðan með þau drög í lögbundið umsagnarferli. Allt ferlið er bundið í lög. Og við hefðum ekki, eins og ég sagði áðan, átt að taka mark á þeim umsögnum sem upp komu 

En er þetta, virðulegi forseti, alveg sannleikanum samkvæmt? Er það rétt að lögin hafi gert ráð fyrir því að eftir margra ára vinnu sem hafði verið framkvæmd af faghópunum þar sem var raðað upp kostum eftir því hversu verðmætir þeir væru fyrir að vera verndaðir, væri þessari röð breytt með einhverri snöggri skoðanakönnun sem byggði á tilfinningasemi og væri svo enn aftur breytt þegar ráðherrarnir breyttu henni. Ég kalla þetta bara pólitískt fúsk sem hafi ekkert með fagleg vinnubrögð að gera og þetta eyðileggur þessa vinnu. Það er alveg augljóst hvað gerist næst og það er að þegar stjórnarskipti verða verður þessari röð enn aftur breytt þannig að þetta verður allt upp í háaloft 

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að vera algjörlega ósammála orðum hv. þingmanns. Hér er verið að leggja grunn að sátt inn í framtíðina. Við erum ekki að tjalda til einnar nætur,  Allir þessir virkjunarkostir hafa farið í það faglega góða mat sem hv. þingmaður lýsti áðan. Það að núna skuli vera teknir virkjunarkostir á tveimur svæðum og settir í biðflokk tímabundið á meðan 

Pólitískt …

Forseti óskar eftir að þingmenn taki tillit til þess að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Það vekur athygli að mál þetta hefur þvælst lengi hjá stjórnarflokkunum og öllum er ljóst, þegar tillagan kemur loks fram, að þar er búið að vera að togast á um virkjunarkosti, hvar þeir eigi að vera og slíkt. Þannig er málið. Þegar stjórnarflokkarnir höfðu tækifæri til þess að láta tillögu verkefnisstjórnar renna óbreytta til þingsins til umfjöllunar, að þingið gæti farið yfir málið, var tekin sú ákvörðun að setja pólitíska stimpilinn á þetta. Mig langar að spyrja ráðherra hvort ekki hafi komi til greina að leyfa þinginu að gegna hlutverki sínu og fara yfir þær athugasemdir sem væntanlega hafa komið fram, miðað við það sem ráðherra vitnaði hér í. Það er mjög miður að stjórnarflokkarnir skuli hafa tekið þá ákvörðun að setja pólitísk fingraför 

Virðulegur forseti. Mig langar fyrst að minna á hvernig lög nr. 48/2011 eru byggð upp. Í þeim er bráðabirgðaákvæði sem segir til um að í fyrsta sinn sem þingsályktunartillagan er lögð fram fari ráðherrarnir yfir umsagnirnar. Það mun hins vegar ekki gerast við næstu tillögu, samkvæmt lögunum fer þá bara verkefnisstjórnin yfir umsagnirnar. Það er ekki gert ráð fyrir því að það fyrirkomulag að ráðherrarnir fari yfir umsagnirnar verði til frambúðar, það er bráðabirgðaákvæði. Virðulegur forseti. Eru það pólitísk fingraför að taka tillit til umsagna sem koma fram í lögbundnu ferli? Hvers lags er þetta eiginlega? Við erum að vinna eftir lögum sem Alþingi Íslendinga setti sér. Við erum að byggja tillögu á margra ára góðri faglegri vinnu. Að kalla það pólitísk fingraför finnst mér ekki 

Virðulegi forseti. Við vitum alveg hvernig það gengur fyrir sig þegar umsagnir koma fram, þegar valdar eru umsagnir sem tekið er tillit til. Auðvitað er það þannig að ráðherrarnir tveir sem hér um ræðir, ef þeir sátu yfir þessu, hafa einfaldlega valið þær athugasemdir sem þeim þótti henta. Við sjáum þetta gerast alls staðar. Þegar verið er að vinna að ákveðinni niðurstöðu taka menn að sjálfsögðu þær athugasemdir sem þeim hentar. Þær athugasemdir sem voru á annan veg og komu til ráðherra, hvert fóru þær? Hvað varð um þær athugasemdir þar sem til dæmis var hvatt til þess að einhverjir af þeim kostum sem eru í biðflokki yrðu færðir í nýtingarflokk? Hvað varð um þær athugasemdir? Kom engin slík athugasemd fram? Ég vil benda á varðandi 10. gr. þeirra laga sem ráðherra vísaði í, ef gerðar eru breytingar á tillögu verkefnisstjórnar, að í 3. mgr. eru taldir upp aðilar sem eiga að fá tillöguna til umsagnar aftur eftir að breytingarnar hafa verið gerðar. Var það gert? Fengu allir þessir aðilar 

Virðulegi forseti. Eins og ég lýsti áðan er að þessu sinni farið eftir bráðabirgðaákvæðinu, sem hv. þingmaður ætti að kynna sér, en drögin að þingsályktunartillögunni fóru í opið ferli og allir þeir sem tilgreindir eru fengu tækifæri til að koma að sínum athugasemdum. Síðan eru allar umsagnirnar á netinu á rammaáætlun.is þar sem fólk getur farið yfir þær og skoðað. Þar sem eitthvað nýtt kom fram, það sem verkefnisstjórnin hafði ekki unnið með, var það sérstaklega skoðað. Þess vegna voru þessi tvö svæði sérstaklega skoðuð vegna þess að þar komu fram upplýsingar sem þurfti og þarf að skoða nánar. Ég ítreka að biðflokkurinn er ekki geymsla, heldur eru virkjanir aðeins þar á meðan verið er 

Hæstv. forseti. Mig langar að byrja á að fagna því að þessi tillaga til þingsályktunar sé loksins komin fram og til meðferðar í sölum Alþingis. Því ber að fagna. Hins vegar er ýmislegt sem verður að ræða í þessari umræðu og það hefur nú þegar komið fram í andsvörum. Vissulega vekja athygli og fjölmargar spurningar þær breytingar sem orðið hafa á flokkun virkjunarkosta, þ.e. þeirra kosta sem víkja frá þeirri röðun sem niðurstöður verkefnisstjórnar bentu til að kostirnir mundu raðast í. Mig langar að beina einni fyrirspurn til hæstv. ráðherra í fyrri umræðu. Með tillögunni er birt fylgiskjal III sem er niðurstaða könnunar innan verkefnisstjórnar rammaáætlunar. Hversu mikil áhrif, ef nokkur, hafði þessi skoðanakönnun 

Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki alveg hvort ég átta mig á því sem hv. þingmaður er að spyrja um. Ég var ekki starfandi iðnaðarráðherra þegar þessi svokallaða skoðanakönnun fór fram, en hún hafði væntanlega áhrif á drögin að þingsályktunartillögunni sem send var út til umsagnar, trúi ég. Ég get samt ekki fullyrt um það hvernig hún var unnin, en röðunin var unnin af fagfólkinu, formönnum faghópanna og síðan formanni verkefnisstjórnarinnar. Áhrifin á þá niðurstöðu sem við fjöllum um hér get ég fullyrt að eru engin. Áhrifin á þá tillögu sem við erum að skoða hér stafa aðeins frá umsögnunum sem komu fram eftir lögbundna umsagnaferlið.

Hæstv. forseti. Mig langar að leiðrétta það að það var ekki verkefnisstjórnin sem vann drögin að þingsályktunartillögunni heldur formenn faghópa, formaður verkefnisstjórnar og embættismenn ráðherranna. Það er því ekki hægt að segja að þau hafi verið unnin af verkefnisstjórninni. Auðvitað skil ég að ef hæstv. ráðherra kom ekki að málinu varðandi skoðanakönnunina, geti hún ekki svarað þeirri spurningu hversu mikil áhrif hún hafði. Þá langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra varðandi virkjanirnar í Þjórsá. Nú hafa þær valdið miklum deilum. Í vinnu verkefnisstjórnarinnar fengu þessar virkjanir ákveðna flokkun eða röðun, þ.e. í hinu faglega ferli, sem gaf vísbendingu um að þetta væru hagkvæmir kostir og maður áleit að þeir mundu allir flokkast í nýtingarflokk. Einhverra hluta vegna er voðalega erfitt að horfa fram hjá því að það séu pólitísk fingraför á því, eins og komið hefur fram í umræðunni, 

Virðulegur forseti. Það er rétt að virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár hafa verið umdeildir. Þeir hafa verið skoðaðar af einni góðri stofnun okkar Íslendinga, það er enn í rannsókn. Því sem þarf að svara er hvort virkjanirnar muni hafa varanleg neikvæð áhrif á seiði í ánni. Þó að ég sé sannfærð um að þeir fagmenn sem hafa gert þær rannsóknir sem nú þegar hafa verið gerðar séu góðir, eru samt sem áður enn uppi deilur um þetta og aðrir fagmenn sem segja að það þurfi að gera betur. Ókosturinn við stöðuna eins og hún er nú er sá að aðeins einn aðili hefur rannsakað ána. Til að skera úr um þessa hluti þarf að minnsta kosti að fá einhvern til að rýna þær 

Virðulegi forseti. Það er í raun ekki hægt að orða það öðruvísi en að hálfömurlegt sé að hlusta á hæstv. ráðherra reyna að hylma yfir það hversu pólitískt plagg þetta er orðið. Það blasir auðvitað við öllum sem þekkja eitthvað til þessa máls að pólitíkin er ráðandi í þessari niðurstöðu. Það er einhvern veginn þannig með þessa blessuðu hæstv. ríkisstjórn að það skal alltaf valin leið ófriðar, jafnvel þegar friður er í boði. Þetta höfum við séð í mörgum stórum málum. Hér er að koma fram eitt stærsta og mesta hagsmunamál þjóðarinnar, en þá er sama ferlið. Það er eins og ekki sé hægt að ná niðurstöðu, enda eru sjónarmiðin svo ólík innan stjórnarflokkanna í meginmálaflokkum að ásættanleg niðurstaða kemur aldrei út úr því, það verður alltaf einhver vitleysa. Það voru góð markmið sem við settum okkur með því að fara í þessa vinnu á sínum tíma, en þau eru að litlu orðin núna. Vissulega má segja að sporin hafi hrætt þegar við urðum vör við hver þróunin varð í þessari vinnu. Þetta var í raun orðið fyrirsjáanlegt og endurspeglast í þeim langa tíma sem ríkisstjórnin hefur þurft til að koma málinu frá sér. Hér er um pólitísk hrossakaup að ræða þar sem verið er að reyna að halda lífi í ríkisstjórninni í þessu mikla ágreiningsmáli innan hennar. Það er mjög alvarlegt að það skuli vera niðurstaðan, mjög alvarlegt mál, vegna þess að við erum að tala um sennilega einhverja mestu hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Pólitísk fingraför eru þegar kemur að niðurröðun margra virkjunarkosta og það er líf ríkisstjórnarinnar sem hangir þar á spýtunni. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa lýst því yfir í ræðum að þeir muni ekki styðja þessa ríkisstjórn ef farið verði til dæmis í virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Það var líka alveg augljóst á vinnubrögðum innan verkefnisstjórnarinnar þegar farið var að skipta út mannskap þar hvert stefndi. Þar byrjuðu í raun hin pólitísku afskipti. Með þeirri leynilegu atkvæðagreiðslu sem þar fór fram var leiðin lögð fyrir það sem koma skyldi. Það er ekki mikill tími til að fara hér yfir í stuttri ræðu einstaka virkjunarkosti, við munum hafa meiri tíma til þess síðar. Það er auðvitað mjög margt sem þarf að skoða í þessu máli sem kemur hér fram á lokavikum þingsins þar sem mörg stór mál liggja undir og mér er til efs að það sé í raun skynsamlegt að reyna að ljúka málinu á þessu þingi. Ég held að það þurfi miklu meiri yfirlegu en svo að þessi tími dugi til þess. Það er nauðsynlegt samt að nefna virkjunarkosti eins og í neðri hluta Þjórsár sem eru taldir einhverjir hagkvæmustu virkjunarkostir okkar og skipta í raun mjög miklu máli. Það blasir eiginlega við varðandi það mál að það eru svona hinir dæmigerðu tafaleikir náttúruverndarsinna, sem við þekkjum úr svo mörgum málum, sem verið er að leika þar. Fyrir liggur að ef framkvæmdir fara ekki af stað á næsta ári með ákveðna virkjunarkosti þarf að fara í nýtt umhverfismat. Hæstv. ráðherra umhverfismála er þegar búin að láta leika þarna ákveðna tafaleiki og tapaði því máli í Hæstarétti. Við sjáum hvernig verið er að leika þennan leika aftur núna. Slík vinnubrögð eru til í mörgum öðrum málum. Það að fara að hengja þetta á laxagengd í Þjórsá stenst ekki rök eins og komið hefur fram hjá forstjóra Landsvirkjunar og forstjóra Veiðimálastofnunar. Veiðimálastofnun hefur rannsakað Þjórsá í þessu tilliti í 40 ár. Sagan er til. Landsvirkjun hefur varið miklu fé og tíma í það að rannsaka áhrifin og hvernig leysa megi þau mál og telur sig vera með þær lausnir. Þeir gefa ekki mikið fyrir rökstuðning þeirra sem nú koma og þyrla upp ryki út af þeim málum. Það er því alveg ljóst að með því að kynna sér málið betur hefðu ráðherrarnir einfaldlega getað komist að annarri niðurstöðu og hægt væri að hefja framkvæmdir á þessu svæði. Það er okkur svo gríðarlega mikilvægt í öllu tilliti að þetta fari af stað. Það vekur líka athygli þegar skoðaðir eru margir þeir virkjunarkostir sem eru settir í verndunarflokk, hvernig atkvæðagreiðslan fór og hversu miklu þau atkvæði greidd með viðkomandi virkjunarkosti í verndunarflokk eru látin ráða og hægt er að nefna fullt af virkjunarkostum þar. Við getum tekið Norðlingaölduveitu sem fær sex atkvæði í nýtingarflokk og sex atkvæði í verndunarflokk. Hún lendir í verndunarflokk. Um Norðlingaölduveitu segir í þingsályktunartillögunni: Hún mundi fela „í sér röskun vestan Þjórsár á lítt snortnu landi í jaðri Þjórsárvera, auk áhrifa á sérstæða fossa í Þjórsá.“ Nú hefur Landsvirkjun gefið það út að þeir muni halda rennsli í þessum fossum á þeim tíma sem einhverjir ferðamenn mögulega eru á svæðinu yfir sumartímann. Þeir mundu halda góðu sumarrennsli í fossunum. Það fara 0,2 ferkílómetrar af grónu landi undir vatn vegna þessarar virkjunar, ef virkjun skyldi kalla. Samkvæmt mati forstjóra Landsvirkjunar er þetta hagkvæmasti virkjunarkostur okkar í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Hann kostar svona helming miðað við hefðbundna vatnsaflsvirkjun á öðrum stöðum. Það er sagt að verið sé að vernda Þjórsárver. Það er svona álíka og banna einhverjar framkvæmdir úti á Seltjarnarnesi til að vernda eitthvað uppi í Heiðmörk. Það eru um tíu kílómetrar í loftlínu frá veitulóninu að Þjórsárverum. Ef þetta er skoðað stenst þetta ekki. Við getum talað um niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar í Tungnárlóni, í Bjallavirkjun, í Hágönguvirkjunum og fleiri virkjunum. Það er í raun alveg óboðlegt hvernig farið er með þetta, sérstaklega miðað við það sem liggur hér undir. Þá vil ég vitna í samræmda orkuáætlun sem kom út í nóvember síðastliðnum og fjallað var um hér á þingi núna eftir áramótin. Þar segir meðal annars að sé framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar fylgt megi leiða að því líkur að eftir árið 2025 geti þær virkjanir sem þar er reiknað með að ráðast í skilað þjóðarbúinu í skatttekjum og arði allt að 200 milljörðum á ári. Þetta segir í skýrslu þeirra sérfræðinga sem þessi vinstri ríkisstjórn skipaði til að gera - allt að 200 milljarðar á ári sem þar liggja undir. Er þá eitthvert vit í þessu? Í þeirri framkvæmdaáætlun eru í raun bara inni virkjunarkostir sem verkefnastjórnin setti í nýtingarflokk. Það er ekki verið að fara í mjög umdeilda virkjunarkosti samkvæmt þeirri niðurstöðu í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar. Það er spurning hvort við erum að eyða tíma okkar rétt og forgangsraða rétt hér í þinginu þegar við erum að ræða þau mál sem eru á vettvangi okkar þegar svona stórir hagsmunir liggja undir. Við erum að velta fyrir okkur hvort sjávarútvegurinn eigi að greiða 5 milljarða í auðlindagjald, 10 eða 15. En þarna erum við að tala um hagsmuni sem samkvæmt þessum skýrslum geta gefið okkur allt að 200 milljörðum á ári - á hverju ári og ár eftir ár. Hvernig fer þá með röksemdina fyrir því að tala um að það verði að geyma þetta handa komandi kynslóðum? Hvað er betra fyrir komandi kynslóðir en að fá svona tékka inn um lúguna hjá þjóðinni til að standa undir samfélagslegri þjónustu, uppbyggingu heilbrigðisþjónustu, menntakerfis og annarri félagslegri þjónustu sem við viljum standa fyrir? Hvað er betra fyrir framtíð landsins, framtíðarkynslóðir, en að geta gengið að öflugu menntakerfi sem keyrt er áfram með skynsamlegri nýtingu náttúruauðlinda? Það liggur við að maður vilji, virðulegi forseti, tala um skemmdarverk, vegna þess að ekki er hægt að líkja þessu við neitt annað, þ.e. hvernig höndlað er með þetta fjöregg þjóðarinnar. Það er í raun algjört rugl hvernig núverandi stjórnarmeirihluti kemur fram í þessu máli sem svo mörgum öðrum. Þessu verður að breyta. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir að þeir þingmenn ríkisstjórnarinnar sem vilja nálgast þetta mál af einhverri skynsemi muni ekki gera grundvallarbreytingar á þessu plaggi. Ætli þeir sér að afgreiða það á annað borð 

Forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson og reyndar fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa undanfarið farið mikinn um að með þessari þingsályktunartillögu sé verið að ganga þvert á faglega niðurstöðu og faglega vinnu. Er það þá réttur skilningur að að mati hv. þingmanns sé hin faglega niðurstaða sú að ef virkjanir í Þjórsá og virkjanir í Skrokköldu og Hágöngum væru ekki settar í biðflokk væri niðurstaðan fagleg, sem sjálfstæðismönnum er svo mjög annt um? Er þetta réttur skilningur? Hv. þingmaður talar líka um pólitísk afskipti þegar skipt var um einn fulltrúa í verkefnisstjórn. Þetta er mjög athyglisvert. Eru það þá pólitísk afskipti af þessu ferli öllu þegar verkefnisstjórn er yfir höfuð skipuð? Hún var jú skipuð í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, ekki satt? Því ættu sjálfstæðismenn að gangast við ýmsu sem hér hefur farið fram. Hvað meinar hv. þingmaður nákvæmlega með þessu? Hv. þingmenn gera síðan lítið úr gildi umsagnarferlis sem hæstv. ráðherrum ber lögum samkvæmt skylda til að fara í. Á það bara að vera einhver sýndarmennska? Eða á að taka alvarlega og taka til greina þær umsagnir sem berast lögum samkvæmt um þá virkjunarkosti sem klárlega þarfnast meiri upplýsinga um? Er það ekki rétt og lögmætt og einmitt faglegt að gera það þannig? 
             Hér er talað eins og um stórfelld skemmdarverk sé að ræða, að kostir séu settir í bið um tíma. Það er hreinlega 

Virðulegi forseti. Hin pólitísku afskipti skína í gegn í þessu ferli á seinni hluta málsins og þarf ekkert að ræða það frekar. Það blasir við öllum sem til mála þekkja og niðurstaðan sem okkur birtist hér er auðvitað hápólitísk. Það er búið að breyta það miklu í niðurstöðu þeirrar faglegu vinnu sem fór fram að slíkt blasir við öllum. Umsagnarferlið er samkvæmt lögum. Það er ekki óeðlilegt að taka tillit til þeirra umsagna sem berast. Það er í hæsta máta eðlilegt. Hvað ætli hv. þingmenn - sem eru nú svona almennt á þeirri línu að við eigum að vernda meira en minna, eru í raun sáttir við þá niðurstöðu að við skulum vera með einn nýjan virkjunarkost í nýtingarflokki þegar kemur að vatnsaflsvirkjunum í landinu, einn nýjan virkjunarkost í nýtingarflokki - hefðu sagt ef hinn póllinn hefði verið tekinn og hlustað bara á röksemdir þeirra sem vildu færa úr biðflokki upp í nýtingarflokk, öll þau rök sem þar lágu fyrir hendi og við hefðum séð fjölga mjög í nýtingarflokki? Ætli hefði ekki verið rekið upp ramakvein. Það er ekki verið að gæta einhvers sem við gætum kallað meðalhófs í þessari niðurstöðu. Það er alveg augljóst. Það eru örugglega rök fyrir sumum ákvörðunum þarna og menn geta fundið sér rök fyrir þeirri niðurstöðu sem þeir komast að en þau rök standast enga skoðun. Þar komum við aftur að neðri hluta Þjórsár. 

Forseti. Mér fannst hv. þingmaður ekki svara mér nægilega skýrt. Er það að mati þingmannsins - því svo má dæma af málflutningi sjálfstæðismanna hingað til - hin faglega niðurstaða í þessum efnum ef þeir sex virkjunarkostir sem samkvæmt þessari tillögu eru settir í bið væru í nýtingu? Það væri hin faglega niðurstaða sem ætti að fara eftir? Er það mat þingmannsins? Skil ég þetta rétt, málflutning hans og annarra sjálfstæðismanna sem hafa talað að undanförnu um hin faglegu vinnubrögð? Til þess að upplýsa hv. þingmann um hin meintu pólitísku afskipti þegar hann talar um að fulltrúa sé skipt út í verkefnisstjórn sem skipuð var eins og ég sagði hér áðan af Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, þá kom einmitt þessi fulltrúi ekki að hinni faglegu niðurröðun eða faglegu flokkun heldur voru það eins og hér hefur komið fram formenn faghópa og formaður verkefnisstjórnar. Ég held því að hv. þingmaður þurfi að hafa litlar áhyggjur af því. Ég ítreka spurningu mína og bið um skýrt svar við henni. Þar sem ég hef örlítinn tíma aflögu langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að vísindamenn, mjög mikils metnir jarðvísindamenn og fleiri, sem vara mjög við ósjálfbærri nýtingu háhita og háhitasvæða þar sem reynslan kennir okkur líka að við búum við brennisteinsmengun, við búum við mikil vandkvæði og vandamál sem lúta að affallsvatni, reynslan sýnir okkur aukna jarðskjálftavirkni o.s.frv. - væri það ekki faglegt af okkar hálfu að hlusta á vísindamenn í þessum efnum og hlusta á reynsluna og fara fram af meiri varkárni og varfærni í nýtingu háhitasvæða 

Virðulegi forseti. Það er eins og ég sagði áðan mjög mikilvægt í öllu tilliti að við náum að hrinda í gang einhverri framkvæmdaáætlun um það hvernig við ætlum að virkja í þessu landi. Þetta plagg uppfyllir ekki þá þörf eins og það liggur fyrir. Í neðri hluta Þjórsár hefur farið fram einhver hin mesta undirbúningsvinna vegna fyrirhugaðra virkjana og gagnvart þeim virkjunarkostum sem við erum með. Lykillinn að því að geta farið af stað er að fara af stað í neðri hluta Þjórsár. Þegar því er haldið fram, m.a. af hæstv. ráðherrum, að þetta skipti engu máli, það séu svo margir aðrir virkjunarkostir tilbúnir og að þetta muni ekki tefja framkvæmdir, þá er það ekki rétt. Hjá Landsvirkjun er það einfaldlega þannig að enginn annar virkjunarkostur er klár nema neðri hluti Þjórsár til að fara af stað með í framkvæmdir á þessu ári og það mundi hafa mjög mikil og sterk efnahagsleg áhrif hér strax á næsta ári. Já, ég tel að það hafi verið faglegt að komast að þeirri niðurstöðu og staðfesta þá niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og allra sem hafa um þetta fjallað að hefja framkvæmdir í neðri hluta Þjórsár og þar með að hafa fleiri af þeim virkjunarkostum sem hér voru nefndir, af því ég er spurður beint að því, inni í nýtingarflokki áfram. Ég tel að full rök séu fyrir því og að þetta séu mjög ítarlega rannsakaðir virkjunarkostir sem í rauninni þurfi ekki að deila um og væri vel hægt að fara af stað með til að uppfylla þá brýnu þörf sem samfélagið er í fyrir þessi verkefni. Varðandi háhitasvæðin þá greinir vísindamenn á í þeim efnum. Þar er auðvitað uppi mörg sjónarmið. Við nálgumst þetta af varfærni. Það eru allir sem gera sér grein fyrir því að það tekur 

Forseti ítrekar enn og aftur við þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég held að mörgum hafi verið það ljóst, þar á meðal veit ég um nokkra í verkefnisstjórninni, að þegar stjórnarflokkarnir ákváðu að setja fingraför sín á þetta plagg áður en það kom inn í þingið þá var svolítið verið að kippa fótunum undan þeirri vinnu sem menn hafa lagt á sig í langan tíma til að fylkja fólki á bak við tillöguna sem átti að leggja hér fram. Margir sem voru ekki á þingi þá, í sveitarstjórnum eða annars staðar, voru á sínum tíma mjög ósáttir við tillögur verkefnisstjórnarinnar en töldu engu að síður rétt að ná einhverri lendingu til framtíðar þannig að menn gætu horft fram á við og áttað sig á því hvað væri í boði næstu árin og um hvað mundi ríkja þokkaleg sátt. Það er ekki hægt að líta fram hjá því að það eru mjög deildar meiningar um ýmsar virkjanir sem settar voru í biðflokk, hvort þær séu nægjanlega rannsakaðar eða ekki. Margir telja að virkjanir eins og Villinganesvirkjun, svo að eitthvað sé nefnt, sé fullkomlega tilbúin að fara í framkvæmd, fyrir liggi allar rannsóknir. Ég nefni bara dæmi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig sú tillaga sem hann hefði hugsanlega stutt eða viljað hleypa áfram í gegnum þingið hefði getað litið út. Ég náði því ekki alveg í ræðu þingmannsins áðan. Hefði sú tillaga sem kom frá verkefnisstjórninni ekki átt að vera það plagg sem færi inn í þingið til málefnalegrar umræðu áður en þessi snúningur var tekinn í ráðuneytunum? Það er ekkert sem segir í 

Virðulegi forseti. Ég held að það hefði að mörgu leyti verið mjög eðlilegt ef niðurstaða verkefnastjórnarinnar kæmi til vinnslu hjá þinginu. Ég held að við hljótum að nálgast þetta þannig í nefnd - ef einhver skynsemi fær að ráða för í málsmeðferð þar, sem ég hef fulla trú á í óformlegum viðræðum, þar eru þó innan dyra menn sem hafa svolítið aðra sýn á þetta - að menn gangi meira út frá því plaggi við vinnu sína. Við þurfum auðvitað að fara í þetta umsagnarferli og það verður mikil vinna. Þess vegna segi ég það og það er mín skoðun að best væri jafnvel fyrir okkur að stefna ekkert að því að afgreiða málið á þessu þingi. Hvernig plaggið hefði átt að líta út? Í mínum huga er það einhvers konar málamiðlun. Það er ljóst að við þurfum að lenda þessu að lokum og ef það á að verða einhver sátt þarf að verða lending á milli þeirra sem vilja nýta og hinna sem vilja ganga lengra í að vernda. Það þurfa allir að gefa eftir. Hér er ekki boðið upp á það. Ég hefði sætt mig við plagg sem hefði getað gert það að verkum að við hefðum getað sett af stað einhverja framkvæmdaröð sem er okkur svo nauðsynleg. Ég tala um þetta nánast eins og skemmdarverk vegna þess að það er verið að stöðva það ferli sem tengist einum mestu hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það er verið að stöðva það ferli að við getum farið af stað. Við getum alveg ímyndað okkur hvaða áhrif það hefði ef við kæmumst af stað með einhverja framkvæmdaáætlun 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessi svör. Ég kýs að skilja hv. þingmann svo, og hann leiðréttir mig þá, að ef til dæmis virkjanir í neðri hluta Þjórsár hefðu verið á þeim stað sem þær voru áður en ráðherrarnir breyttu því þá hefði þingmaðurinn getað fellt sig við slíka tillögu. Nú gef ég mér reyndar að aðrir hlutir hefðu verið á sama stað líka. Mér heyrist þessi umræða snúast fyrst og fremst um þær virkjanir sem eru tilbúnar þarna. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan út í þær umsagnir sem virðist hafa verið tekið tillit til þegar farið var að breyta þessari röðun. Er eitthvað sem bannar ráðherra, samkvæmt lögunum sem um ræðir, að færa virkjanir með öðrum hætti á milli, t.d. ef kæmu vel rökstuddar umsagnir um að rétt væri að virkjun í verndarflokki færi í biðflokk eða úr biðflokki í nýtingarflokk? Er eitthvað í lögunum sem bannar slíkt? Ég er búinn að lesa í gegnum þessi lög og ég fæ ekki séð að neitt banni það. Það er hins vegar háð mati þeirra sem fara yfir það og vitanlega þurfa umsagnir að vera vel rökstuddar ef á að taka tillit til þeirra. Ég vona að ráðherrarnir hafi haft mjög góðan rökstuðning fyrir þeim breytingum sem þeir gerðu fyrst farið var af stað með þær. Þingmaðurinn nefndi í ræðu sinni að hann teldi best að þetta yrði ekki klárað á þessu þingi, þá á þingmaðurinn væntanlega við á þessu vorþingi sem endar núna í maí. Auðvitað er hættan sú, ef málið liggur óklárað lengi, að hér fari litlar framkvæmdir af stað. Þar af leiðandi 

Virðulegi forseti. Ég hefði viljað sjá fleiri virkjanakosti í nýtingarflokki en bara í neðri hluta Þjórsár. Ég kom sérstaklega inn á Norðlingaölduveitu áðan. Þau rök sem eru til dæmis færð fyrir því að hafa Norðlingaölduveitu í verndun standast enga skoðun. Á það hefur Landsvirkjun bent og það þekkja allir sem hafa kynnt sér málið. Og að hengja það alltaf við verndun Þjórsárvera - það hefur bara ekkert með þau að gera. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan er það eins og ekki mætti fara í framkvæmdir á Seltjarnarnesi til að vernda eitthvað í Heiðmörk eða eins og ekki mætti fara í framkvæmdir í Þorlákshöfn til að vernda eitthvað við Úlfljótsvatn. Þetta eru 10 km í loftlínu. Þetta er einn hagkvæmasti virkjunarkostur okkar, bæði í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Þetta er skýrasta dæmið um á hve rangri leið við erum með þessa afurð. Þessi virkjun kostar helminginn af því sem sambærileg virkjun kostar sem skilar sambærilegu afli. Það er alveg ljóst og við vitum að inn komu fjölmargar umsagnir þar sem menn rökstuddu það að færa virkjanakosti í nýtingarflokk. Ljóst er að á það hefur ekkert verið hlustað. Það sýnir hina faglegu vinnu, það þarf ekkert að ræða það frekar. Það er bara á einn veg sem niðurstaðan er. Ef við hefðum séð ráðherrana skoða það með jákvæðu hugarfari að gera breytingar í hina áttina líka hefði það aukið trúverðugleika plaggsins, en svo er ekki. Við vitum alveg hvað ræður för. Það er pólitík sem ræður för, ómerkileg pólitík, þar sem skammarlega er farið með 

Virðulegi forseti. Þessi umræða fer af stað, eins og við mátti búast eftir að ákveðið var að fara þá leið að færa kosti þarna á milli flokka. Ég er einn af þeim fjölmörgu sem hafa margt að athuga við niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Ég vil þó þakka verkefnisstjórninni og þeim sem unnið hafa að málinu í öll þessi ár fyrir að leggja sig fram við að ná þessum tillögum eins góðum og mögulegt var. Það þýðir hins vegar ekki að við þurfum að vera sammála þeim niðurstöðum og það þýðir heldur ekki að við getum ekki gagnrýnt verkefnisstjórnina eða vinnuferlið. Það er eitthvað sem við munum að sjálfsögðu þurfa að skoða betur þegar farið verður ofan í málið og ég vona að atvinnuveganefnd gefi sér tíma til að fara yfir ferlið, kynna sér hvernig einstakir hópar störfuðu og slíkt því að það skiptir miklu máli þegar endanleg afurð er samþykkt. Ég er sammála þeim sem hafa gagnrýnt það að svo virðist sem skoðanakönnun sú sem gerð var innan verkefnisstjórnarinnar hafi mikið vægi í þessari þingsályktunartillögu. Eftir því sem ég best veit var sú könnun gerð þannig að þessir ágætu einstaklingar lögðu sitt persónulega mat á hvar hver nýtingarkostur ætti að lenda. Og það er vitanlega persónulegt mat. Þetta ágæta fólk er kannski betur til þess fallið að ákveða þetta en aðrir en það byggir allt á persónulegu mati, við skulum ekki fara neitt í felur með það. Nú skiptir miklu máli, frú forseti, að hafa í huga að það voru stjórnarflokkarnir ásamt einhverjum öðrum aðilum, sem ég man ekki nákvæmlega hverjir voru, sem fóru yfir þær breytingar sem hér er verið að gera. Stjórnarandstaðan hafði enga aðkomu að því máli, henni var algjörlega haldið fyrir utan þá vinnu. Það er ljóst að það er heimilt samkvæmt lögunum, það er ekki verið að brjóta nein lög með því að hleypa stjórnarandstöðunni ekki að. En úr því að farin var sú leið að fikta í tillögum verkefnisstjórnarinnar - ef einhverjar hugmyndir hefðu verið uppi hjá stjórnarflokkunum um að ná sátt eða samstöðu hér í þinginu átti vitanlega að kalla stjórnarandstöðuna inn í þetta ferli, inn í þá vinnu sem verið var að vinna hjá ráðherrunum, til þess í það minnsta að menn sæju beint þau rök sem fyrir þessu voru og hlusta þá á rök stjórnarandstöðuflokkanna og jafnvel einstakra þingmanna. Þetta var ekki gert. Þetta var ákvörðun stjórnarflokkanna og jú, það er samkvæmt lögum, en hér er í fyrsta sinn verið að fara með svona tillögu inn í þingið og þar af leiðandi hefði verið mikill bragur á því að leita einhvers konar sátta um þessar breytingar. En eins og í öllum málum sem einhver leið er að skapa ósætti um er sú leið farin að skapa ósætti. Það virðist vera einkenni þessarar ríkisstjórnar að fara fram með hnefann á lofti í hverju einasta máli þar sem það er hægt. Ég lít svo á að þessi tillaga sé galopin að því leyti til að atvinnuveganefnd, sem fer með málið, þurfi að skoða hvern einasta nýtingarkost og velta því fyrir sér hvort hann sé á réttum stað í þessari flokkun, hvort rök séu fyrir því að færa hann úr biðflokki í nýtingarflokk, úr verndarflokki í biðflokk, úr nýtingarflokki í biðflokk eða öfugt, það þarf að skoða þetta allt. Vitanlega hefði það verið mikill kostur ef tillaga verkefnisstjórnarinnar hefði bara farið til nefndarinnar. Þá hefðu menn getað sagt: Ja, það verður þá að rökstyðja það að þetta sé sú faglega vinna sem hefði verið unnin og því ætti hún að eiga sér meira líf fram undan en sú tillaga sem stjórnarflokkarnir leggja fram. Hæstv. starfandi iðnaðarráðherra orðaði það einhvern veginn svona hér áðan: Við ráðherrarnir treystum okkur ekki til að líta fram hjá ákveðnum athugasemdum. Ég verð nú að viðurkenna að ég treysti mér ekki til að líta fram hjá athugasemdum sem lúta að því að nýta orku, t.d. norður í landi eða austur á fjörðum eða hvar sem það er, ef sú orkunýting yrði til þess fallin að efla þau samfélög sem þar eru. Ég bara verð að segja það, mér finnst það bara býsna góð rök fyrir því að breyta þeirri tillögu sem hér er lögð fram. Ég verð að segja, frú forseti, af því að ég tel mig þekkja býsna vel til þriggja virkjunarkosta hér - ég ætla reyndar að segja tveggja því að hluta til er um sama svæðið að ræða - að að mínu viti er það með ólíkindum að Villinganesvirkjun í Skagafirði og Skatastaðavirkjunin skuli vera í biðflokki. Ég skal reyna að kaupa það að það eigi eftir að fara í einhverjar rannsóknir varðandi Skatastaðavirkjun en hitt get ég bara engan veginn fallist á. Það er hins vegar umhugsunarvert hvað í raun liggur þar að baki. Ég geri mér alveg grein fyrir því að stjórnmálaflokkurinn Vinstri græn hafa um áraraðir barist gegn þeim virkjunum og eflaust kann það að hafa ráðið einhverju um för. Ég vildi segja þetta hér af því að það skiptir miklu máli fyrir allt Norðurland að þessar virkjanir verði að veruleika sem allra fyrst. Við sem höfum farið um það svæði sem um ræðir, til að sjá hvað það er sem til dæmis fer undir uppistöðulón fyrir Skatastaðavirkjun, sjá hvaða hugmyndir Landsvirkjun hefur um þá framkvæmd - það er bara, frú forseti, algjörlega óskiljanlegt að þessi kostur skuli ekki vera nýttur. Ég vil líka leyfa mér að taka undir þá gagnrýni sem kom fram hjá Tryggva Þór Herbertssyni. Ef það er þannig að orðið hafi breyting milli faghópa og könnunarinnar og önnur breyting milli könnunar og ráðherranna er vitanlega að einhverju leyti búið að taka alvöruna úr þessu, ég verð bara að segja eins og er. Ég á reyndar eftir sjálfur að setjast yfir þetta og sjá hvernig þetta lítur nákvæmlega út. Ég skildi svör hæstv. starfandi iðnaðarráðherra hér áðan líka á þann veg að eftir að ráðherrarnir hefðu ákveðið að gera þessar breytingar hafi þær ekki verið sendar út til umsagnar. Ég vona að ráðherra leiðrétti það þá í ræðu sinni í lok þessarar umræðu ef það er misskilningur hjá mér. Ég fæ ekki séð af þeim bráðabirgðaákvæðum sem vitnað var til að það heimili að því sé sleppt að senda þetta til umsagnar. Ég er nú búin að lesa þessi bráðabirgðaákvæði einum þrisvar til fjórum sinnum og ég næ því ekki alveg ef það er rökstuðningur fyrir því að í bráðabirgðaákvæðinu sé heimild til þess að senda þetta ekki til umsagnar. En stoppum ekki lengur við það, ég er búinn að koma því hér á framfæri. Í þingsályktunartillögunni er það líka sérstaklega tekið fram að nú eigi að auka starfsemi Umhverfisstofnunar á verksviði friðlýsinga og styrkja það. Ég hugsa að fáar stofnanir hafi einmitt vaxið jafnmikið á þessu kjörtímabili og Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun - og líklega Matvælastofnun, ég veit það reyndar ekki alveg en mér þykir það líklegt, en í það minnsta hinar tvær. Mér finnst mikið í lagt að lýsa því yfir í tillögu að nú eigi að ráðast í að auka fjárútlát og ráða fimm starfsmenn, ef ég skil þetta rétt, til að hafa umsjón með friðlýstum svæðum o.s.frv. Verið er að tryggja að hægt sé að setja aukna fjármuni í þessa stofnun í stað þess að mæta því með þeim fjármunum sem til eru í dag ef fara þarf í að breyta skipulagi innan stofnunarinnar til að gæta að þessum málum. Ég skil þetta þannig að auka eigi við. Ég næ heldur ekki alveg utan um og kaupi ekki þær breytingar sem verið er að boða hér varðandi Vatnajökulsþjóðgarð en ég verð að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og tek undir margt af því sem þar kom fram. Við stöndum frammi fyrir því alvarlega ástandi sem samfélag okkar er í eftir þetta hrun - mikið atvinnuleysi, mismunandi eftir greinum en áberandi mikið á þeim vettvangi sem er í verktakaiðnaði - og á sama tíma hafa blasað við okkur þeir virkjanakostir og þær auðlindir sem landið býður upp á til að stíga mikilvæg skref í átt að því að rétta úr kútnum. Á það hefur ítrekað verið bent að sóknarfæri okkar liggi fyrst og fremst á þessum vettvangi og það með fullum rökum. Þær atvinnugreinar sem ganga vel í dag, eins og ferðaþjónusta o.fl., duga hreinlega ekki til að draga vagninn. Mig langar að biðja þingmanninn að bregðast við þeirri spurningu hvernig hann meti efnahagsleg áhrif niðurstöðu ráðherranna í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Hvaða áhrif mun það hafa á samfélag okkar að okkur séu í raun allar bjargir bannaðar, samkvæmt þessari tillögu, að stíga þessi nauðsynlegu skref? Hvernig metur hann afleiðingar þess fyrir íslenskt samfélag?

Virðulegi forseti. Stórt er spurt. Ég tek undir það að við Íslendingar verðum að nýta þær auðlindir sem við eigum. Ég segi líka: Við verðum að sjálfsögðu að nýta þær skynsamlega. Í orðræðunni er mikill meiningarmunur á því hvað telst skynsamleg nýting, ég held að það sé nú kannski það sem málið snýst um ef maður reynir að hnoða þessu saman með einhverjum hætti. Ég held að efnahagsleg áhrif af því að grípa ekki þau tækifæri að nýta auðlindir okkar, hvort sem það er orkan, fiskurinn, ferðamennskan eða vatnið, séu að sjálfsögðu neikvæð. Við höfum í dag úr litlu öðru að moða. Við eigum auðvitað mikið af hugviti og góðu fólki og slíku en í dag er það þetta sem heldur okkur gangandi. Við verðum þess vegna að nýta þetta. Svo að ég einfaldi hlutina svolítið finnst mér, út frá þeirri staðreynd að það er tiltölulega fljótlegt, að mér skilst, að fara til dæmis í nýtingu á Norðlingaölduveitu og neðri hluta Þjórsár, mjög slæmt að missa af því tækifæri. Ég hef því miður ekki enn náð að kynna mér nákvæmlega þau áhrif sem um er að ræða, sérstaklega af Þjórsárvirkjun. Ég þekki aðeins orðið til Norðlingaölduveitu og botna ekkert í af hverju ekki er farið í hana. En með hitt vil ég aðeins hafa varann á, en miðað við það sem ég hef náð að lesa frá orkufyrirtækjum og öðrum sýnist mér að þetta sé mjög áhugavert. Það er því mjög slæmt fyrir þjóðarbúið að láta tækifærin fara fram hjá sér ef þau eru skynsamleg 

Virðulegi forseti. Ég kemst að sömu niðurstöðu og hv. þingmaður í þessu efni og þá sérstaklega í ljósi þess að Landsvirkjun er með neðri hluta Þjórsár og þá virkjunarkosti næst í röðinni og hefur sagt að þeir muni ekki geta stuðlað að áframhaldandi atvinnuuppbyggingu ef þeir kostir verða ekki virkjaðir. Á sama tíma er Íslandsstofa að segja okkur að aldrei hafi annar eins áhugi verið hjá fyrirtækjum erlendis, fyrirtækjum í fjölbreyttum iðnaði, að koma til landsins og fjárfesta hér. Mig langar að spyrja þingmanninn annarrar spurningar, virðulegi forseti. Formaður Framsóknarflokksins nefndi það um daginn í umræðu um olíuauðlindina að þetta gæti haft veruleg áhrif á lánshæfismat landsins. Hvernig mæti hv. þingmaður það ef við værum með framkvæmdaáætlun eins og Landsvirkjun reiknar með þar sem virkjunarkostir í nýtingarflokki voru eingöngu lagðir til grundvallar - hvaða áhrif hefði það á lánshæfismat landsins 

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það er okkur Íslendingum mikið keppikefli að lánshæfismat landsins verði sem best, það bætir að sjálfsögðu kjör okkar. Ég held að framkvæmdaáætlun sem hafi einhvern trúverðugleika sé mjög mikilvæg. Ég verð að segja eins og er við hv. þingmann að eins og andrúmsloftið er hjá stjórnvöldum í dag, með þá flokka sem nú eru í ríkisstjórn, tel ég betra að setja ekki fram framkvæmdaáætlun. Það mundi enginn taka mark á þeirri áætlun. Það yrði einskis nýtt plagg. Flokkum sem hafa talað um þjóðnýtingu fyrirtækja í orkugeiranum, fylgja því svo ekki eftir með nokkrum einasta hætti, er vitanlega ekki treystandi til að setja fram áætlanir sem þessar, það er bara þannig. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt fyrir efnahagslíf okkar að setja fram trúverðuga áætlun. 

Virðulegi forseti. Ég tel að sú rammaáætlun sem unnið hefur verið að undanfarin 13 ár sé einhver mikilvægasta og þýðingarmesta tilraun sem menn hafa gert til að reyna að ná sáttum í ákaflega erfiðu máli sem deilur hafa staðið um áratugum saman. Þeir sem höfðu frumkvæðið að því, þáverandi ríkisstjórn árið 1999, eiga auðvitað þakkir skildar og það lýsir mjög mikilli framsýni. Ég man vel þegar þetta var að gerast, ég var þá á þingi, og þá var þetta engan veginn óumdeilt mál. Menn bentu á að þarna væri kannski verið að afsala þinginu einhverjum völdum sem það hefur hingað til haft til þess að taka ákvarðanir um virkjanir á einstökum stöðum. Þetta var sem sagt sett í þetta mikla ferli og það er ekki eins og það hafi verið gert þannig, eins og mér hefur fundist á umræðunni, að þetta hafi verið unnið í einhvers konar fílabeinsturni þar sem saman hafi komið tíu vitringar og komist að einhverri skynsamlegri niðurstöðu. Ef við lesum í gegnum þennan þykka doðrant sem er síðasta skýrslan sem kom fram vegna rammaáætlunarinnar kemur þvert á móti fram að leitað var víðtæks samráðs. Það sem síðan gerðist var að leikreglunum var breytt til að búa til þetta viðbótarsamráð í lokin. Við skulum láta það liggja á milli hluta, en hins vegar er öllum ljóst að það sem ríkisstjórnin gerði og hæstv. ráðherrar gerðu var að búa sér til skjól af þessari nýju lagasetningu til að geta haft hin pólitísku áhrif. Það blasir við öllum mönnum. Menn geta farið með möntruna sína um að þetta hafi allt verið í samræmi við Árósasáttmálann og lögin, en er ekki hv. þingmaður mér sammála um að það sem hér hefur gerst sé algjört stílbrot á þeirri vinnu sem hófst 1999? Það er í raun og veru búið að tefla í mikla tvísýnu og hættu 

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli mínu áðan að ég tel að verið sé að setja þetta mál allt saman í mikið uppnám með þeim pólitísku afskiptum sem ég segi að séu af því. Ég vil líka halda því til haga, frú forseti, að upphaf þessarar rammaáætlunar, allrar þessarar vinnu, eins og kom fram í ræðu Oddnýjar Harðardóttur hér, má rekja til þess að ráðherrar Framsóknarflokksins, Valgerður Sverrisdóttir og Finnur Ingólfsson, hrintu þessu verkefni af stað. Framsóknarflokkurinn og framsóknarmenn hafa staðið að baki þessari vinnu alla tíð. Þar af leiðandi er býsna sárt að þurfa að viðurkenna og sjá að það ferli sem var farið af stað og átti að skila núna afkvæmi inn í þingið var á endasprettinum tekið í einhvers konar sérmeðferð hjá hluta þeirra sem eiga að fjalla um málið á þingi. Það kann að vera og er eflaust samkvæmt lögum að þessir ágætu ráðherrar hafi átt að fjalla um þetta mál, en ég hefði haldið í ljósi forsögunnar og málsins alls, eins og fram kom áðan í spurningu hv. þingmanns - það sést þegar lesið er til baka að ekki hefur ríkt algjör lognmolla eða friður um þetta mál. Menn hafa hins vegar einbeitt sér að því að koma því áfram síðustu 12–14 árin. Þar af leiðandi er mjög óheppilegt að þetta skuli hafa gerst en kannski er hægt að finna einhverjar bjartar hliðar á því að þessi staða er komin upp. Kannski gefur það atvinnuveganefnd færi á að kafa ofan í málið með öðrum hætti en ella hefði verið og ef svo er kann eitthvað gott að koma út úr því.

Virðulegi forseti. Það sem setur okkur sem sitjum í atvinnuveganefnd í mikinn vanda er að þetta mál kemur svo seint fram. Það er ljóst að þessu máli verður ekki vísað til nefndarinnar fyrr en þá mögulega í lok þessarar viku eða kannski ekki fyrr en í næstu viku og atvinnuveganefnd er upp fyrir haus að fást við önnur mál sem eru líka mjög veigamikil. Það gefur þess vegna augaleið að á þeim tiltölulega fáu dögum sem eftir eru áður en þingi lýkur í vor er ekki mikill tími til að fara ofan í málin. Það hefði til dæmis verið miklu auðveldara ef um alla vinnuna hefði verið sátt alveg til enda og menn ekki farið að vefengja, eins og við erum að gera hér, það vinnulag sem á þessu var haft undir lokin. Við gerum okkur grein fyrir því að á öllum málum sem eru borin inn í þingið er einhver pólitísk ábyrgð og auðvitað er þetta á pólitíska ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það er þá líka pólitísk ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig haldið var á málum og hvernig verið er að tefla átakamáli, sem búið er að taka 13 ár 

Virðulegi forseti. Miðað við útskýringar hæstv. starfandi iðnaðarráðherra áðan er nánast óskiljanlegt af hverju málið er ekki fyrr komið inn í þingið og hversu langan tíma það tók hjá ráðherrunum að fara í gegn með það. Ef þessar breytingar eru svona augljósar og tiltölulega einfaldar er það að mínu viti sérkennilegt. Það er mjög erfitt þegar um svona stór mál er að ræða, svo sem þetta mál, sjávarútvegsmálin og stjórnarráðsmálið sem við ræddum í dag, að þau komi fram svo seint sem raun ber vitni. Frá 1. október hefur dagskrá þingsins legið fyrir, allar dagsetningar og allt. Þetta er ekki til að bæta vinnubrögðin. Ég ætla ekkert að vera með neina spádóma um hvort það næst að klára þetta mál eða einhver önnur fyrir þinglok eða ekki, ef maður á að tala af raunsæi verður það frekar erfitt ef þetta mál 

Forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson kvartaði undan því í ræðu sinni að stjórnarandstaðan hefði ekki haft aðkomu að þessu máli. Á síðasta ári voru samþykkt lög nr. 48/2011, ég var reyndar ekki á þingi þegar þau voru samþykkt en tel mig vita að Framsóknarflokkurinn hafi ekki lagst ekki gegn þeim. Hv. þingmaður verður að leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál. Hér leggur iðnaðarráðherra í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra lögum samkvæmt fram þessa þingsályktunartillögu. Þar kemur fram að málið eigi, einmitt samkvæmt ákvæði til bráðabirgða við þessi sömu lög og hér voru samþykkt, að leggja tillöguna til umsagnar í opnu umsagnar- og samráðsferli. Og ég spyr hv. þingmann: Var hann sammála þeim lögum sem hér voru samþykkt, er hann í grundvallaratriðum sammála þeirri aðferðafræði og nálgun sem áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða hefur að leiðarljósi eða er hann í grundvallaratriðum ósáttur við hana? Finnst honum að hann eigi að geta komið upp og sagt að þessi og hin virkjunin eigi að vera hér og þar eða hefur hann trú á þessu ferli í prinsippinu? Ef hann hefur það, telur hann þá eitthvað rangt við það að fara með málið í umsagnarferli samkvæmt þeim lögum sem hér voru samþykkt? Ef hann telur það rétt, á þá ekki að hlusta eftir því sem fram kemur í umsögnum? Hvaða þýðingu hefur þetta annars? Hér er einnig talað eins og það að setja tiltekin svæði í biðflokk, sem lögum samkvæmt eiga að vera í biðflokki ef upplýsingar vantar um þau, sé meiri háttar skemmdarverk, 

Forseti áminnir þingmenn enn um að gæta að tímanum.

Virðulegi forseti. Ef upplýsingar vantar um verkefnin, spurði hv. þingmaður. Jú, ef það er sannarlega þannig að upplýsingar vanti. Ég nefndi eina virkjun áðan, Villinganesvirkjun, og ég veit ekki til þess að það vanti neinar upplýsingar um hana. Að mínu mati vantar ekki upplýsingar. Það hefur hins vegar komið fram ádeila á þær upplýsingar sem komu fram en ég er ósammála því svo því sé haldið til haga. Varðandi lagafrumvarpið man ég ekki betur en að sá er hér stendur hafi staðið að þessu lagafrumvarpi. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að samkvæmt lögum eiga ráðherrarnir að fara með þetta vald eða gera hlutina eins og þarna stendur. Hv. þingmaður rakti það réttilega. Það sem ég sagði hins vegar var að fyrst ráðherra tók þá ákvörðun að breyta tillögunni, færa þarna á milli, hefði verið skynsamlegra að leita eftir því að fleiri kæmu að. Það er ekkert í lögum sem segir að það eigi að vera þannig, við skulum alveg hafa það á hreinu, það er ekkert í lögunum, en ég hefði talið það betra fyrir málið og skynsamlegra ef það hefði verið gert. Ég er ekki að segja að það hefði náðst einhver hallelújasátt út úr því, alls ekki, ég er bara að segja að það hefði verið betra fyrir málið ef það hefði verið gert. Á að hlusta á umsagnirnar? Já, við hljótum að hlusta á umsagnirnar. Við hljótum að hlusta á allar umsagnir, líka þær sem vilja taka virkjanir úr biðflokki og setja í nýtingarflokk. Við hljótum að gera það ef það eru færð rök fyrir því og ef upplýsingar liggja fyrir. Ég tek fram að ég hef ekki lesið allar þessar 200 og eitthvað umsagnir. Ég er bara að segja að ef það er þannig hlýtur að eiga að hlusta á aðra líka. Ég vil líka taka fram að hvort sem 

Forseti. Mig langar í framhaldi af þessu að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé stærri og róttækari aðgerð og róttækara inngrip í þetta ferli allt saman að setja virkjun annaðhvort í nýtingarflokk eða í verndarflokk en í biðflokk þar sem á eftir að meta hvort hún fer í nýtingarflokk eða verndarflokk. Er hann mér sammála um að það sé mun róttækari stærri aðgerð? Hér talar fólk um gríðarleg skemmdarverk þegar hlustað er lögum samkvæmt á alvarlegar ábendingar í umsögnum um að það vanti upplýsingar um tiltekna þætti og að þess vegna eigi svæðin að fara í biðflokk. Þetta er í anda þeirra laga sem hér voru samþykkt af öllum flokkum ef ég þekki rétt. Þess vegna langar mig að fá sýn hv. þingmanns á nákvæmlega þetta.  Að lokum: Hvar nákvæmlega hófust 

Ein mínúta er fljót að líða og bið ég hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Er róttækara að fara með einhvern kost úr nýtingu í bið eða úr bið í nýtingu? Það var spurningin ef ég skildi þetta rétt - eða öfugt - eða í verndun. Eins og þingmaðurinn orðaði spurninguna hljómaði hún þannig að það væri mun róttækara að fara með kost úr bið í nýtingu eða úr bið í verndun en ég held að það þurfi að meta þau rök sem að baki búa. Ég er ekki viss um að það sé einfaldlega róttækara. Ef hægt er að færa rök fyrir því að það geti hjálpað mörgum samfélögum að fara af stað með einhver verkefni getur vel verið að þau rök eigi einfaldlega að vega sterkar en rökin fyrir því að setja málið í bið. Þetta þarf að vega og meta að mínu viti, hvert og eitt. Það má eflaust færa fyrir því rök að hitt sé róttækara, að fara þá leiðina. Hvenær hófust pólitísk afskipti af þessu máli? Auðvitað 

Forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Ég tek undir þau orð sem fram hafa komið um fagnaðaryfirlýsingar yfir því að tillagan skuli vera komin til umfjöllunar þingsins. Mér finnst í sjálfu sér umhugsunarefni það viðnám sem nýtingarsinnar sýna þegar við nálgumst endareit þessa langa ferlis. Það er kannski eðlilegt í vissum skilningi vegna þess að svo hefur virst á köflum, og sérstaklega þegar umræddir flokkar fóru með meirihlutastjórn í landinu, að landið væri allt í nýtingarflokki. Staða náttúruverndar í ákvarðanatöku er þáttur sem mér finnst skipta afar miklu máli í þessari umræðu og við gáfum ákveðin fyrirheit við myndun þessarar ríkisstjórnar um að efla stöðu náttúruverndar í Stjórnarráðinu, að virða meginreglur umhverfisréttarins, að virða regluna um varúð og að virða sjónarmið um sjálfbæra þróun við allar okkar ákvarðanir. Við eigum skuldbindingar við komandi kynslóðir og við þurfum að velta umboði okkar fyrir okkur í hverri einustu ákvörðun. Sú kynslóð sem nú er uppi verður að íhuga stöðu sína og völd gagnvart þeim kynslóðum sem ekki hafa rödd fyrr en í framtíðinni. Þegar þessi tillaga hefur verið afgreidd er í raun um gjörbreytta stöðu að ræða að því er varðar ráðstöfun náttúrusvæða. Við erum að tala um nýjan grunn. Stundum hefur verið sagt að við séum að tala um sátt. Ég held að við séum að tala um forsendur fyrir sátt, við erum ekki að tala um sáttina sjálfa heldur í raun og veru forsendur til þess að hún geti orðið. Það ríkir mikil tortryggni og það er djúpstæður vandi í samskiptum þeirra sem aðhyllast náttúruvernd og þeirra sem aðhyllast nýtingu og það er að gefnum tilefnum, allmörgum. Náttúruverndin hefur staðið öfluga vakt um árabil og oft og iðulega gegn ofurefli, nánast alltaf gegn ofurefli, fjármagni, skammsýni og háværum hagsmunum nýtingarsinna og þess sem stundum hefur verið kennt við yfirgang stóriðjuaflanna. Hér er lagt til að fjöldi svæða verði settur í vernd. Hér hafa verið nefnd nokkur af þeim svæðum. Ég nefni Norðlingaöldu, Torfajökulssvæðið, Bitru, Gjástykki, Grændal, Brennisteinsfjöll o.fl. Hér erum við að hlaða vörðu í löngu ferli og langri sögu náttúruverndar á Íslandi. Mörg svæði eru sett í biðflokk, þau þarf öll að skoða betur, þau má íhuga, þau má yfirvega, þar má velta vöngum, ekki síst um svona stórar ákvarðanir til svo langs tíma. Biðflokkurinn er flokkur sem gerir ráð fyrir að upplýsingar skorti, að málin séu skoðuð betur og sú skoðun þarf alltaf að byggja á bestu yfirsýn á sem flestum hliðum. Ný verkefnisstjórn rammaáætlunar þarf að taka til starfa á grundvelli laganna og fjalla um þessi svæði frá öllum hliðum, þar með talið spurningar varðandi lífríki, samspil við víðerni, þjóðgarða og samfélagslega þætti. Sem betur fer er vaxandi skilningur á náttúruvernd í samfélaginu, friðlýsingum hefur fjölgað. Vatnajökulsþjóðgarður hefur eflst, auk þess sem verndaráætlun hefur verið samþykkt fyrir það svæði sem er mikilvægt verkfæri í þágu náttúruverndarsjónarmiða. Rammaáætlun er ekki í tómarúmi, rammaáætlun kallast á við ótalmörg önnur sjónarmið. Hún kallast meðal annars á við orkustefnu, hún kallast á við náttúruverndaráætlun og hún kallast líka á við landsskipulagsáætlun til lengri framtíðar. Í þingsályktunartillögunni er fjallað nokkuð um jarðhitasvæði og nýtingu þeirra. Þar þarf að fara varlega, þar er sérstakur texti sem kveður á um að svara þurfi spurningum varðandi umgengni okkar um jarðhitann. Mörgum spurningum er enn ósvarað, eins og komið hefur fram í máli margra þingmanna, spurningum varðandi sjálfbærni, varðandi umgengni um auðlindina, varðandi brennisteinsmengun og niðurdælingar, varðandi jarðskjálftavirkni og það er brýnt að gæta sérstaklega að þessum þáttum vegna þess að við höfum þessa auðlind aðeins að láni frá komandi kynslóðum. Þau svæði sem síðan rata í nýtingarflokk eiga eftir að fara í gegnum matsferli og leyfisveitingar eins og vera ber þótt í mismiklum mæli sé og þau séu á mismunandi stað í ferlinu. Hér er ekki verið að ákveða að einhvers staðar eigi að virkja heldur að það megi gera það að uppfylltum öllum skynsamlegum skilyrðum. Náttúruvernd á sem betur fer sífellt fleiri málsvara í samfélaginu en enn þá eru raddir nýtingar og ágangs mjög háværar og þær eiga sér sannarlega málsvara hér í þingsal. Það er veruleg þörf á jafnvægi í þessari umræðu, það er veruleg þörf á yfirvegun, ró og ábyrgð í þessari umræðu. Ég lít svo á að sú tillaga sem hér er til umræðu gæti orðið mikilvægt framlag til þess að stuðla að slíku jafnvægi. Virðulegur forseti. Sérhver ákvörðun sem við tökum í þessu efni, eins og öðrum sem varða umgengni við náttúru Íslands, verður að byggja á varúðarsjónarmiðum. Okkur ber að láta hverja ákvörðun byggja á varúðarsjónarmiðum. Það eru sjónarmiðin sem við leggjum til grundvallar þegar tekin er afstaða til röðunar verkefnisstjórnar til að byrja með, tillögunnar sem síðan fer í umsagnarferli, úrvinnslu umsagnanna og síðan lokatillögu ráðherranna sem um ræðir. Það skal tekið fram og ítrekað að þetta ferli er allt saman í samræmi við gildandi lög í landinu. Ef menn kjósa að kalla það pólitísk fingraför að fara að lögum finnst mér það nokkuð alvarleg orðræða sem menn ættu að fara varlega í að beita þegar svo mikilvægir hagsmunir eru annars vegar. Menn hafa líka rætt um að hér hafi verið rofið eitthvert ferli sem hófst fyrir aldamót. Við verðum að halda því til haga að í 1. áfanga rammaáætlunar frá árinu 1999 til 2003 var sjónarhornið á orkunýtingu og áhersla lögð á stærri vatnsaflsvirkjanir sem flestar byggðu á lónum á hálendinu og jarðhitavirkjunum nærri byggð. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar 2. áfanga rammaáætlunar var kveðið á um að verkefnið skyldi snúast um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafl og jarðhitasvæði. Það var nýr tónn, það var víðari sýn, það var sýnin á vernd og fjölbreytta nýtingu náttúruauðlinda í þágu ferðaþjónustu, í þágu annarrar atvinnuuppbyggingar en hefðbundinnar orkunýtingar. Einnig var lögð áhersla á að verkefnisstjórnin rýndi sérstaklega sjálfbærni umræddra orkuauðlinda. Það verður að hafa í huga, ekki síst með hliðsjón af því að þegar kemur að þriðju verkefnisstjórninni, sem tekur til starfa sem allra fyrst, þarf hún að taka til skoðunar þá þætti sem ekki hafa verið teknir til skoðunar hingað til. Við þurfum að efla fagmennskuna í hverju einasta skrefi, við þurfum að styrkja stöðu okkar til dæmis gagnvart landslagsmati. Við þurfum að styrkja stöðu okkar gagnvart mati á þjónustu vistkerfa og við þurfum að styrkja sýn okkar að því er varðar greiningu á samfélagsáhrifum einstakra inngripa, hvort sem það eru virkjanir, ferðaþjónusta eða önnur gerð nýtingar. Þetta er allt saman áskorun. Sem betur fer erum við ekki í samfélagi sem segir að við höfum í eitt skipti fyrir öll endanleg verkefni í höndunum, það höfum við ekki, og þaðan af síður endanleg verkfæri í höndunum. Við vöndum okkur í hverju skrefi, það er ástæðan fyrir því að við hæstv. iðnaðarráðherra gáfum okkur tíma í að fara yfir 225 athugasemdir sem okkur bar að gera, ekki bara samkvæmt lögunum heldur samkvæmt nýsamþykktum Árósasamningi sem leiddur var hér í lög. Okkur ber að hlusta á almenning og samtök almennings, sérstaklega þeirra sem láta sig náttúru og umgengni við hana varða. Við eigum að fagna því að við erum að draga úr stýringu á samfélaginu sem miðar við að ákvarðanir séu teknar í fámennum hópum og niðurstaðan liggi fyrir án þess að almenningur eigi þar aðkomu. Það er mikilvægt. Frú forseti. Íslensk náttúra og virðing við hana þarf og á að vera okkur öllum hér leiðarljós við úrvinnslu þessa máls eins og annarra sem varða náttúruna og ráðstöfun hennar. Við höfum hana að láni frá börnunum okkar.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið rætt um hvenær hin pólitísku afskipti hófust í þessu vinnuferli. Ég held að ræða hæstv. umhverfisráðherra hafi verið í hæsta máta verulega pólitísk og lýst pólitískum skoðunum og áherslum ríkisstjórnarflokkanna á því hvernig þau ætluðu að setja sitt fingraþrykk á þetta ferli og kannski ekkert óeðlilegt við það en þá er það líka pólitískt plagg. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki verið pólitískt verk en ekki grundvallað á faglegu verki þegar í upphaflegum faghópi var skipt út fagmanni, Þorsteini Tómassyni, og inn settur framkvæmdastjóri Vinstri grænna á Norðurlandi, manneskja sem ég þekki mjög vel en veit ekki til að sé sérstök fagmanneskja á þessu sviði, þó að hún sé vissulega viðurkenndur umhverfissinni og sumir mundu jafnvel kalla öfgaumhverfissinni, er það ekki pólitískt fingrafar? Síðan, af því að þetta er stuttur tími, ætla ég að hoppa yfir í allt annað mál og spyrja hæstv. umhverfisráðherra um það. Þegar allir þessir flokkar eru settir í bið, og það er sérstaklega athyglisvert að setja svo margar vatnsaflsvirkjanir í bið þegar við höfum horft á það á undanförnum árum að meira er órannsakað varðandi jarðvarmann en við þekkjum vatnsaflið mjög vel, er mjög undarlegt að enda þetta plagg á einni lítilli virkjun, vatnsaflsvirkjun. Margt af því sem þarf að rannsaka þarfnast fjármagns og til að viðhalda nýtingarleyfunum þurfa menn að borga jafnvel 20 milljónir á ári. Kæmi til greina hjá hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra að við breyttum lögunum og settum í gang nýjan biðflokk, nýtingarflokk í bið, sem til að mynda þessar vatnsaflsvirkjanir færu í til þess að fjárfestar mundu frekar vera tilbúnir til að setja fjármuni í rannsóknir sem síðar 

Virðulegur forseti. Það er áhugavert í sjálfu sér og gefur tilefni til þess að snúa þessu andsvari við en vegna þess að við höfum knappan tíma hér verður það ekki hægt. Mér finnst áhugavert í sjálfu sér hvar hv. þingmaður stillir upp forgangsröðun þegar náttúran er annars vegar, sjálfbær þróun og hagsmunir komandi kynslóða. Mér fyndist það í sjálfu sér áhugavert. Varðandi fulltrúa ráðherra í verkefnisstjórninni tel ég mjög mikilvægt að það ríki trúnaður á milli ráðherra og fulltrúa hans hverju sinni og sé ekki ástæðu til að gera neinar athugasemdir við það. Varðandi umræðuna um vatnsaflskostina er auðvitað mjög mikilvægt að huga að því að við Íslendingar höfum nú þegar virkjað um tvo þriðju hluta vatnsaflskosta í landinu og það er til dálítillar umhugsunar, sérstaklega með tilliti til þess í hvaða stöðu umræddar komandi kynslóðir verða gagnvart því að vilja hugsanlega ráðstafa vatnsafli með einhverjum öðrum hætti en  Mér finnst líka mikilvægt þegar þingmaðurinn er að leggja hér til eitthvað sem hann kallar nýtingarflokk í bið eða eitthvað slíkt að við stillum þessu upp út frá heildarsýn en ekki því að rammaáætlun sé í sjálfu sér einhvers konar hlaðborð fyrir virkjunarfyrirtæki.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að rammaáætlun er ekki hlaðborð fyrir virkjunarfyrirtækin, rammaáætlun er heldur ekki hlaðborð fyrir þá sem vilja vernda allt sem hægt er að vernda. Mér fannst mjög sérkennileg, en samt fagna ég því í sjálfu sér, sú yfirlýsing sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og ég þakka ráðherranum fyrir ræðuna. Þar segir hæstv. ráðherra að taka hafi átt sérstaklega tillit til athugasemda sem komu frá þeim sem vildu auka náttúruvernd eða létu sig náttúruvernd varða eins og ráðherrann orðaði það. Það átti að taka sérstaklega tillit til athugasemda þeirra. Það átti sem sagt að taka meira tillit til athugasemda þeirra en hinna sem vilja fara aðrar leiðir og nýta þessa kosti. Þetta er merkileg yfirlýsing. Þetta er sú staðfesting á pólitíkinni í þessu máli sem við höfum reynt að benda á hér á þeim stutta tíma sem við höfum rætt þetta mál. Auðvitað er málið pólitískt og ekkert annað. Það er bara þannig,  Ráðherra talar hér um jafnvægi í umræðunni, talar um nýtingarsinna og að allt landið hafi verið í nýtingarflokki og eitthvað slíkt. Ég þakka ráðherranum fyrir jafnvægið í þeirri ræðu og þeim orðum. Það er líka merkilegt að hugsa til þess að ráðherrann skuli koma fram með þessum hætti og tala alltaf eins og allir aðrir en hæstv. ráðherra eða flokkur hennar vilji sökkva öllu annaðhvort undir vatn eða bora landið út og suður. Þetta er dónaskapur við þá sem hafa í áratugi, og þá stjórnmálaflokkar, beitt sér fyrir náttúruvernd og umhverfisvernd eins og hæstv. ráðherra veit. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar stendur það í lögum sem hér er vitnað til um rammaáætlun að ráðherrum beri að breyta þeim tillögum sem komu frá verkefnisstjórninni?

Virðulegur forseti. Tillagan sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram í samráði við umhverfisráðherra er í samræmi við lögin, þ.e. tillagan eins og hún er lögð fram til umsagnar og síðan byggja breytingarnar á þeim umsögnum sem okkur ber að skoða og taka tillit til. Mig langar til að halda því til haga hér af því að hv. þingmanni er heitt í hamsi út af þessari umræðu, sem er eðlilegt vegna þess að hér erum við að tala um að lenda mjög löngu ferli, við erum að tala um það í raun að Alþingi nái að lenda hér 13 ára ferli sem er mjög langt. Við skulum líka halda því til haga að þar af erum við að tala um 10 ár þar sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur stýrðu landinu. Við skulum enn fremur halda því til haga að allan þann tíma var mikill ófriður vegna nákvæmlega ágreinings um nýtingu og vernd. Þetta hefur í raun og veru verið sú erfiðasta víglína sem verið hefur í íslenskum stjórnmálum um árabil og valdið miklum sárindum og mikilli togstreitu. Þeir flokkar báru ekki gæfu til þess að stilla til friðar í þeirri sundrungu heldur völdu ófriðinn, því miður. Ég vil árétta það að ég tel að þessi tillaga geti orðið grundvöllur sátta ef menn bera gæfu til þess að horfa til lengri framtíðar. Og ég fagna öllum náttúruverndarsinnum, líka náttúruverndarsinnum í Framsóknarflokknum sem vilja leggja lóð á þær vogarskálar.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga og ég bið hæstv. ráðherra að svara skýrt vegna þess að ég hef ekki tækifæri til að fylgja spurningum mínum eftir eins og fyrirkomulagið er á þessum andsvörum. Í fyrsta lagi kemur það fram hjá hæstv. ráðherra að nú eigi að skipa nýja verkefnisstjórn og þá segir hæstv. ráðherra að sú verkefnisstjórn eigi að taka tillit til þátta sem ekki hefur verið horft til og tíundar það síðan í ræðu sinni. Eins og ég skildi þetta var hæstv. ráðherra að leggja málin þannig upp að taka eigi tillit til þátta sem muni væntanlega leiða fremur til þess að það fjölgi í verndarflokknum. Þær virkjanir sem núna eru í biðflokki muni þá fremur fara í verndarflokk en nýtingarflokk. Getur hæstv. ráðherra ekki tekið undir það, er þetta ekki boðskapurinn? Er ekki hæstv. ráðherra í raun og veru að segja að það sé mikilvægt að fjölga í nýtingarflokknum af ástæðum sem hæstv. ráðherra fór yfir áðan? Í annan stað hefur því verið haldið fram að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar, að færa tilteknar virkjanir úr nýtingarflokki í biðflokk, muni ekki hafa nein teljandi áhrif á möguleika manna til framkvæmda. Þetta muni í mesta lagi, eins og hefur verið fullyrt, valda fresti á ákvörðun í tvö ár. Er hæstv. umhverfisráðherra sammála því, mun þetta þýða að innan tveggja ára, að lágmarki, verði búið að taka ákvarðanir varðandi biðflokkinn? Í þriðja lagi segir hæstv. ráðherra að með þessu uppleggi ríkisstjórnarinnar sé verið að byggja á varúðarsjónarmiðum. Þá spyr ég: Telur hæstv. ráðherra að sú vinna sem fram fór fram að því að hæstv. ríkisstjórn fékk þessi mál í hendurnar hafi ekki verið byggð á varúðarsjónarmiðum heldur einhverjum öðrum sjónarmiðum sem hafi þá verið andstæð varúðarsjónarmiðunum? Ég vil svo segja að lokum að það er mikil ástæða til að vanda sig í þessu máli. Það skiptir miklu máli vegna þess að við erum að fara í fyrsta skipti inn í þetta nýja ferli og ég segi bara eins og er, og það hefur komið fram í þessari umræðu, að eins og á málum hefur verið haldið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar 

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi hlutverk og verkefni nýrrar verkefnisstjórnar þá liggur náttúrlega fyrir, eins og ég rakti áðan, að meginmarkmiðin eru að tryggja að allar upplýsingar og öll sjónarmið liggi fyrir. Við erum sem betur fer alltaf að stíga skref í átt til frekari þekkingar og betri aðferða, skýrari sýnar o.s.frv. og ég vænti þess að þingmaðurinn deili því með mér að vilja sífellt leita leiða til þess að tryggja enn betur að ákvarðanir okkar byggi á þekkingu og það á auðvitað við um verkefnisstjórn fyrir rammaáætlun 3. Varðandi spurningu tvö …  Varðandi varúðarsjónarmiðin þá er það svo að í umsagnarferlinu komu fram nýjar upplýsingar sem