Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um sértryggð skuldabréf, nr. 11/2008. Lög um sértryggð skuldabréf tóku gildi 4. mars sl. Síðan þá hefur Fjármálaeftirlitið unnið að gerð reglna sem eftirlitinu er heimilt að setja samkvæmt ákvæðum laganna. Lögin hafa verið þýdd á ensku og síðast en ekki síst hafa fjármálafyrirtæki hafið undirbúning að útgáfu sértryggðra skuldabréf í samræmi við ákvæði laganna. Af því tilefni hafa komið fram ýmsar ábendingar og fyrirspurnir sem varða efni laganna og fjármálafyrirtækin eða Fjármálaeftirlitið höfðu ekki komið auga á áður en málið var unnið að til þess kæmi. Það er einkum og sér í lagi hvað varðar 14. gr. laganna, þar sé sérstaklega tekið fram að sértryggð skuldabréf falli ekki í gjalddaga þótt bú útgefanda sé tekið til gjaldþrotaskipta. Þetta er talið nauðsynlegt, ella gildi hin almenna regla laga um gjaldþrotaskipti. Á hinn bóginn sé þess ekki sérstaklega getið að afleiðusamningar, sem gerðir kunna að hafa verið samkvæmt lögunum, falli ekki í gjalddaga. Við gerð laganna fyrr í vetur þótti ekki rétt að kveða sérstaklega á um stöðu afleiðusamninga í 14. gr. laganna. Ástæðan er sú að tilvitnuð regla 1. mgr. 99. gr. laga um gjaldþrotaskipti tekur til einhliða krafna á hendur þrotamanni sem þó getur vissulega sprottið af samningi sem upphaflega var gagnkvæmur. Afleiðusamningar eru gagnkvæmir samningar sem eiga undir XV. kafla laga um gjaldþrotaskipti. Samkvæmt 1. mgr. 91. gr. laga um gjaldþrotaskipti getur því skiptastjóri tekið ákvörðun um að þrotabúið gangi inn í afleiðusamning. Það er ljóst að það ber skiptastjóra að gera í slíkum tilvikum ella gæti hann bakað sér skaðabótaábyrgð. Á það hefur verið bent að óheppilegt geti verið að skiptastjóri hafi val um það hvort þrotabúið gangi inn í afleiðusamninga eða ekki. Auk þess hefur verið bent á að afleiðusamningar séu oft þannig að um einn aðalsamning sé að ræða og marga undirsamninga. Geti staða þeirra verið mismunandi þannig að það kunni að vera hagstætt fyrir þrotabúið að skiptastjórinn ákveði að þrotabúið skuli ganga inn í suma undirsamninga en ekki aðra. Þótt ekki sé talið líklegt að þessi staða komi upp má taka undir að ekki sé heppilegt að skiptastjóri hafi val um það hvort þrotabúið skuli ganga inn í samningana eða ekki og öruggast væri að mælt væri fyrir um það í lögunum að þrotabúið gangi inn í slíka samninga án fyrirvara. Með því móti má komast hjá því að skiptastjóri lendi í þeirri stöðu að þurfa að velja á milli hagsmuna kröfuhafa samkvæmt sértryggðu skuldabréfi og hagsmuna annarra kröfuhafa. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að bætt sé málslið við 14. gr. þar sem tekið sé af skarið um að búið taki við réttindum og skyldum samkvæmt afleiðusamningum sem gerðir hafa verið á grundvelli laganna. Þá hefur verið vakin athygli á því að lög um sértryggð skuldabréf geri ráð fyrir að bæði hin sérvörðu skuldabréf og afleiðusamningar njóti fullnusturéttar í tryggingasafni því sem stendur til tryggingar sértryggðum skuldabréfum útgefanda. Ekki sé hins vegar tekið fram í lögunum hver innbyrðis staða þessara skuldbindinga er, meðal annars hvort skuldbindingar samkvæmt afleiðusamningum njóti stöðu samkvæmt 111. gr. laga um gjaldþrotaskipti líkt og sértryggðu skuldabréfin eða hvort staða afleiðusamninganna sé önnur. Sú regla gildir, að þegar þrotabú gengur inn í gagnkvæman samning samkvæmt reglum XV. kafla laga um gjaldþrotaskipti gildir regla 3. mgr. 91. gr. laganna um rétthæð greiðslna sem inna á af hendi smátt og smátt. Slíkar greiðslur njóta stöðu samkvæmt 3. mgr. 110. gr., það er skiptakostnaður. Í þessu sambandi verður að vekja athygli á 3. mgr. 111. gr. laganna en samkvæmt henni njóta greiðslur samkvæmt afleiðusamningum, tengdum útgáfu sértryggðra skuldabréfa, aðeins stöðu eins og þær væru skiptakostnaður af verðmæti hinnar veðsettu eignar. Í þessu felst í stuttu máli að greiðslur samkvæmt afleiðusamningum njóta sömu stöðu og kröfur samkvæmt sértryggðu skuldabréfi. Til að taka af öll tvímæli, það er ef ekki yrði talið að afleiðusamningur uppfyllti það skilyrði að greiðslur ætti að inna af hendi smátt og smátt, er lagt til í frumvarpinu að skýrt sé tekið fram hver sé staða krafna samkvæmt afleiðusamningum sem gerðir eru í samræmi við ákvæði laga um sértryggð skuldabréf. Lagt er til að bætt sé við 14. gr. laganna sérstökum málslið þar sem tekið er af skarið um þetta. Samkvæmt þeirri reglu njóta kröfur samkvæmt afleiðusamningum sömu stöðu í skuldaröð og kröfur samkvæmt sértryggðu skuldabréfi. Verði frumvarpið að lögum ætti því óvissu að vera eytt um stöðu þeirra afleiðusamninga sem gerðir hafa verið í þeim tilgangi að verja eignir í tryggingasafni því sem stendur til tryggingar sértryggðum skuldabréfum útgefanda. Rétt til að rifja upp að inntak þessa máls þá hefur þörfin fyrir setningu laga og útgáfu þeirra aukist með aukinni útgáfu sértryggðra skuldabréfa og þess vegna voru lögin sett hér fyrr í vetur. Byggðust þau á ýmsum evrópskum lögum um sama efni, sérstaklega þeim sænsku. Um er að ræða fjármálagerninga sem bera öll helstu einkenni skuldabréfs. Það er skrifleg einhliða, óskilyrt skuldaviðurkenning, með öðrum orðum loforð um að greiða tiltekna fjárupphæð á einum eða fleiri gjalddögum, sama og á við um önnur skuldabréf sem eru ýmist með eða án tryggingar. Algengustu tryggingaskuldabréf eru veð- eða ábyrgðir einstaklinga eða lögaðila en sértryggðu skuldabréfin eru hins vegar ekki tryggð með eiginlegu veði og heldur ekki með sérstakri ábyrgðarlýsingu þriðja manns og njóta sérstaks tryggingaréttar í tryggingasafni. Þessi lagasetning opnaði íslensku fjármálafyrirtækjunum nýja valkosti, fjárfesta til lengri tíma, stofnanafjárfesta, lífeyrissjóða og líftryggingafélaga. Það er nýr og öruggur valkostur sem að öllu jöfnu getur fengið sjálfstætt mat matsfyrirtækja. Íslensku fjármálafyrirtækin hófu strax að nýta sér þessa löggjöf eftir að hún var samþykkt í byrjun mars. Fyrir liggur að sum þeirra verða sér nú úti um töluverða fjármuni byggða á sértryggðum skuldabréfum. Þau hafa rekist á þessa óvissu sem hér hefur verið rakin og er nauðsynlegt að eyða henni til að það verði ekki fyrirstaða við framgang og notkun fjármálafyrirtækjanna á sértryggðum skuldabréfum.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti umhverfisnefndar um frumvarp um breyting á lögum um snjóflóð og skriðuföll sem umhverfisráðherra mælti fyrir fyrr á þessu þingi. Nefndarálitið liggur fyrir á þingskjali 927 og geta menn kynnt sér efni þess þar. Í stuttu máli varðar efni frumvarpsins að veita umhverfisráðherra heimildir til að gera úttektir á snjóflóðahættu í dreifbýli um leið og heimildir hans til gerða þeirra í þéttbýli takmarkast nú þegar við byggða byggð. Nefndin leitaði umsagnar ýmissa aðila, sveitarfélaganna, Viðlagatryggingar, Samtaka fjármálafyrirtækja og Veðurstofu Íslands. Skemmst er frá því að segja að enginn umsagnaraðilanna gerði athugasemdir við efni frumvarpsins. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa Veðurstofunnar sem annast um gerð hættumats. Þær úttektir sem hér er gert ráð fyrir eru talsvert viðaminni en hið formlega hættumat. Þær eru fyrst og fremst ætlaðar til þess að gera stöðumat á svæðum. Nefndin taldi hins vegar að þær takmarkanir í heimildinni sem sneru að því að heimild ráðherra ætti ekki að ná til frístundabyggðar, væru ekki fyllilega réttmætar. Það væru annars vegar efnisleg rök til þess og jafnræðisreglan stæði til þess að þeir sem eiga lögheimili eða fast aðsetur í frístundabyggð eins og dæmi eru um þótt óljóst sé um hve stóran hóp er að ræða þar. Gagnvart honum sé nauðsynlegt að fram fari sams konar úttekt og gagnvart annarri byggð. Sömuleiðis væri rétt að láta heimildir ráðherra ná til úttektar á þyrpingu þegar byggðra frístundahúsa. Það er um það að ræða að nokkrar slíkar þyrpingar eru á þekktum snjóflóðasvæðum sem ástæðulaust er að gera ekki úttekt á þegar verið er að gera úttektir í dreifbýli á annað borð, enda eru dæmi um að snjóflóð og skriðuföll hafi fallið í slíkri byggð. Þá kom í ljós við umfjöllun nefndarinnar að þó að ekki sé um það getið í heimildinni þá hafa úttektirnar auðvitað náð til húsa þar sem fólk á ekki lögheimili en safnast saman, eins og skóla og félagsheimila og annarra slíkra. Taldi nefndin rétt að taka af öll tvímæli um það að heimildin næði einnig til þeirra húsa. Þess vegna eru lagðar til lítils háttar breytingar í breytingartillögu nefndarinnar um umfang heimildar ráðherra. Heimildir ráðherra til þess að gera úttektir á snjóflóðahættu eru auknar frá því sem ráðherra gerði ráð fyrir í sínu frumvarpi, þó ekki þannig að það hækki kostnað verulega. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að heimilt verði að kosta þessar úttektir úr ofanflóðasjóði. Breytingartillaga nefndarinnar lýtur þá að því að heimildin nái til frístundabyggðar þar sem fólk hefur lögheimili eða fast aðsetur, til þyrpingar þegar byggðra frístundahúsa og sömuleiðis til staða þar sem fólk safnast saman, félagsheimila, skóla o.s.frv. Nefndarálitið er eitt og samhljóða en auk mín standa að því hv. þm. Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Höskuldur Þórhallsson og Ólöf Nordal.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 76/2001, um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur og Ólaf Pál Vignisson frá samgönguráðuneytinu. Umsagnir um málið bárust frá Hafnasambandi Íslands, Olíudreifingu ehf., Persónuvernd, Vegagerðinni, Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Landhelgisgæslu Íslands, Byggðastofnun, Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Landssambandi björgunarsveita, Umhverfisstofnun, Siglingastofnun Íslands, Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum og ríkislögreglustjóraembættinu. Með frumvarpinu er lagt til að innleitt verði ákvæði um alþjóðlegt öryggisstjórnunarkerfi, ISM-kóðann, í íslenskan rétt. Með innleiðingunni er leitast við að tryggja öryggi á sjó, koma í veg fyrir slys eða manntjón og forðast mengun umhverfisins, einkum sjávar, og skemmdir á eignum. Einnig er lagt til að innleidd verði tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um gagnkvæma viðurkenningu á skírteinum sjómanna sem aðildarríkin gefa út. Sú tilskipun mælir fyrir um hvernig fara skuli með skírteini gefin út innan EES, einnig breytir hún og bætir við ákvæðum tilskipunar um lágmarksþjálfun sjómanna sem mælir fyrir um útgáfu skírteina í samræmi við kröfur STCW-samþykktarinnar. Á fundum nefndarinnar kom fram að markmiðið með innleiðingu reglnanna er m.a. að stuðla að auknu öryggi þeirra sem starfa á sjó með því m.a. að skylda útgerðir skipa til að koma sér upp skilgreindu og skilvirku öryggisstjórnunarkerfi. Skulu viðkomandi útgerðir sjá til þess að æfingar verði haldnar í samræmi við kerfið. Ræddi nefndin sérstaklega í þessu sambandi vandamál sem geta skapast vegna ónógrar tungumálakunnáttu ef upp koma neyðartilvik og áhafnarmeðlimir skilja ekki skipanir skipstjóra. Samkvæmt gildandi lögum er það ætíð á ábyrgð skipstjóra að skipanir komist til skila. Telur nefndin mikilvægt að taka fram að samkvæmt ISM-kóðanum eiga útgerðir að vera með öryggisfulltrúa á sínum snærum og að útgerðirnar bera ríka ábyrgð að þessu leyti. Fyrir nefndinni komu fram upplýsingar um að sýslumenn og tollstjóri gefa ekki lengur út sérstök íslensk atvinnuskírteini heldur sér Siglingastofnun alfarið um útgáfu þeirra og eru skírteinin alþjóðleg. Leggur nefndin því til að felldir verði brott 1. og 2. málsl. 1. mgr. 4. gr. laganna sem varða útgáfu sýslumanna og tollstjóra á skírteinum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: 1. og 2. málsl. 1. mgr. 4. gr. laganna falla brott. Undir nefndarálitið rita auk formanns, sem hér stendur, Ólöf Nordal, Herdís Þórðardóttir, Karl V. Matthíasson, Árni Þór Sigurðsson, Guðni Ágústsson, Ármann Kr. Ólafsson og Guðjón Arnar Kristjánsson en Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um fæðingar- og foreldraorlof þar sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson er ekki á landinu. Ég geri það sem varaformaður félagsmálanefndar en ber kæra kveðju til þingheims frá honum. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta er hér nefndarálit um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bjarnheiði Gautadóttur og Guðrúnu Sveinsdóttur frá félags- og tryggingamálaráðuneyti, Guðrúnu J. Jónsdóttur og Skúla Eggert Þórðarson frá ríkisskattstjóra og Halldór Grönvold frá ASÍ. Jafnframt bárust nefndinni umsagnir um málið frá ríkisskattstjóra, Alþýðusambandi Íslands og nokkrum einstaklingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Viðamesta efnisbreyting frumvarpsins varðar það viðmiðunartímabil sem lagt er til grundvallar útreikningum á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði þar sem það er stytt og fært nær töku fæðingarorlofsins. Núverandi fyrirkomulag hefur sætt nokkurri gagnrýni og því er sú breyting lögð til að miðað verði við meðaltal heildarlauna foreldris yfir tólf mánaða samfellt tímabil sem lýkur sex mánuðum fyrir fæðingardag barns eða þann dag sem barn kemur inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur. Þó er gert ráð fyrir að viðmiðunartímabil vegna foreldra sem eru sjálfstætt starfandi einstaklingar verði tekjuárið á undan. Sú breyting mun hafa í för með sér raunhækkun á greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði en jafnframt er aukin heimild til að taka mið af öðrum greiðslum en atvinnutekjum. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að forsjárlausir foreldrar geti öðlast rétt til fæðingarstyrks, sem og að atriði er varða rétt námsmanna til fæðingarstyrks, sem eingöngu hefur verið kveðið á um í reglugerð, verði færð í lög. Í frumvarpinu er jafnframt gert ráð fyrir að eftirlit með framkvæmd laganna verði fært frá skattyfirvöldum til Vinnumálastofnunar. Nefndin telur rétt að árétta það sem fram kemur í kostnaðarumsögn með frumvarpinu að þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir fela í sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð en ætla má að árleg útgjöld muni aukast samtals um 180–320 millj. kr. á ári. Útgjöldin á árinu 2008 eru áætluð 110–190 millj. kr. og bent er á að ekki er gert ráð fyrir þessum útgjöldum í fjárlögum 2008. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að svigrúm er fyrir þessa aukningu á útgjöldum sjóðsins innan markaðra tekna hans. Á fundum sínum ræddi nefndin sjónarmið um aðgang Vinnumálastofnunar að gögnum skattyfirvalda en ákvæðið er sambærilegt ákvæði í lögum nr. 22/2006, um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna, og í lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006. Telur nefndin nauðsynlegt að gætt sé meðalhófs við framkvæmd slíkra ákvæða og að persónuvernd sé tryggð. Leggur nefndin því til breytingar á b-lið 13. gr. frumvarpsins í þá veru að fram komi á umsókn um fæðingarorlof upplýsingar til umsækjanda um að hann samþykki jafnframt að skattyfirvöld láti Vinnumálastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru eftirlitinu með framkvæmd laganna, enda sé það forsenda bótanna. Nefndinni barst erindi þar sem meðal annars var bent á að samkvæmt frumvarpinu væri ekki litið á það sem þátttöku á vinnumarkaði á viðmiðunartímabilinu ef foreldrar hefðu fengið tekjutengdar greiðslur vegna langveikra eða alvarlega fatlaðra barna samkvæmt III. kafla laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Nefndin telur mikilvægt að slíkar greiðslur verði taldar til þátttöku á vinnumarkaði - þetta er mjög mikilvægt - líkt og gert er varðandi greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði og fleiri greiðslur samkvæmt 8. og 9. gr. frumvarpsins og leggur í því skyni til breytingar á fyrrnefndum greinum frumvarpsins. Loks ræddi nefndin ósk er kom fram í umsögn og á fundum nefndarinnar um að orlofsgreiðslum yrði bætt ofan á greiðslur til foreldra í fæðingarorlofi og leggur til að það verði skoðað í tengslum við fyrirhugaða lengingu á fæðingarorlofi á kjörtímabilinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Ögmundur Jónasson og Birkir J. Jónsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Þrátt fyrir það vil ég taka fram að almennt séð er mjög mikil samstaða um frumvarpið í nefndinni og ekki er hægt að segja annað en nefndin sem slík hafi unnið vel saman að málinu. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á íslensku efnahagslífi og þeim skakkaföllum sem við verðum nú fyrir vegna erlendrar lánsfjárkreppu er mjög hætt við að krafturinn í atvinnulífinu verði ekki sá sami og verið hefur undanfarin ár. Mig langar því að benda þingheimi alveg sérstaklega á það að þetta kostar 180–320 millj. kr. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem við höfum lagt fram á þessu þingi sem fela í sér aukinn kostnað en umrædd umbreyting í efnahagslífinu hefur verið að gerast á til þess að gera fáum vikum. Ég held því að þingheimur þurfi alltaf að hugsa mjög varlega um að þetta verði vonandi að veruleika. Við verðum að hafa það hugfast í framhaldsstörfum þingsins að við munum ekki sjá fram á jafngríðarlega tekjuaukningu hjá ríkissjóði og verið hefur undanfarin ár. Við verðum að hafa það í huga.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. frummælanda um frumvarpið, að það er almenn þverpólitísk samstaða um þær breytingar sem hér er verið að gera á lögum um fæðingar- og foreldraorlof. Það er verið að færa margt til betri vegar, t.d. að breyta viðmiðunartíma fæðingarorlofsgreiðslnanna sem er tvímælalaust spor fram á við. Einn er þó hængur á þessu máli og það er að ekki sitja allir við sama borð. Hugsunin með fæðingarorlofslögunum á sínum tíma var sú að bæta stöðu foreldra, auðvelda þeim að vera samvistum við börn sín á heimili, bæði mæðrum og feðrum. Það var hugsunin þarna á bak við. Um þetta myndaðist víðtæk sátt í samfélaginu. Þetta voru hugmyndir, óskir og kröfur sem komu frá verkalýðshreyfingu og var vel tekið á Alþingi á sínum tíma og í ríkisstjórn og það var tvímælalaust mikið framfaraspor að haga þessum málum eins og gert var. Ég sagði að það hefði verið einn hængur á í þessu máli. Þannig er að hugsunin var sú að í fæðingarorlofi ætti fólk að búa við mjög svipuð kjör og það ella hefði haft væri það á vinnumarkaðnum og þá væri verið að greiða orlofslaun þannig að þegar kæmi að því að fólk tæki sumarleyfi þá gæti það gert það þrátt fyrir að hafa verið með börnum sínum í fæðingarorlofi. Núna á þetta við um þá sem starfa hjá hinu opinbera, starfsmenn ríkis og sveitarfélaganna. Þar eru greidd slík orlofslaun þannig að þegar fæðingarorlofinu sleppir á fólk rétt á sínu fríi eins og ekkert hafi í skorist. Verkalýðshreyfingin hefur tekið þetta mál upp og BSRB var með mjög ríkar áherslur í þessu efni. En þótt það gilti um flesta félagsmenn í aðildarfélögum BSRB að þeir nytu orlofs síns eftir fæðingarorlof þá gilti annað um þá sem störfuðu hjá fyrirtækjum sem höfðu verið einkavædd eða gerð að hlutafélögum. Þar giltu sömu reglur og á almennum vinnumarkaði og nefni ég þar t.d. póstþjónustuna. En það var og hefur verið mjög afdráttarlaus krafa af hálfu BSRB að þetta gangi yfir allan vinnumarkaðinn. Það sama gildir um Alþýðusamband Íslands sem hefur lagt mjög ríkar áherslur í þessu efni. Ég held að tillaga um breytingu á fæðingarorlofslögunum hafi fyrst verið flutt á árinu 2004–2005 en hefur síðan verið margflutt af þeim sem hér stendur og núverandi félagsmálaráðherra í ríkisstjórninni, hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Við fluttum breytingartillögu við fæðingarorlofslögin í þá veru að greiða skyldi orlofslaun af greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði og vildum þannig laga þessi mál. Frumvarpi okkar var skotið til umsagnar hjá verkalýðshreyfingunni og víðar í þjóðfélaginu og þá birtust mjög afdráttarlausar yfirlýsingar, bæði frá BSRB og Alþýðusambandi Íslands. Ég ætla að leyfa mér að vitna í umsögn ASÍ frá 2004, af þessu tilefni en þar segir, með leyfi forseta: „Alþýðusambandi Íslands hefur borist til umsagnar frumvarp til laga um fæðingar- og foreldraorlof, 22. mál, orlofslaun. Markmiðið með frumvarpinu, verði það að lögum, er að tryggja að foreldrar í fæðingarorlofi fái greidd orlofslaun vegna greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði. Hér er að mati ASÍ um mikilvægt réttlætismál að ræða.“ Ég ætla ekki að lesa allt upp en í umsögninni er vikið að því að málið var látið ganga til þeirra aðila sem eiga að kveða upp úr um réttmæti þess að mismuna á vinnumarkaði og síðan fór málið reyndar fyrir dómstóla. Í umsögn ASÍ frá þessum tíma kemur fram að dómurinn hafi ekki fallist á kröfu ASÍ og hafi sýknað Tryggingastofnun um að mismuna fólki í fæðingarorlofi eftir því hvar á vinnumarkaði það var. En í umsögninni segir áfram, með leyfi forseta: „Þótt héraðsdómur sýknaði Tryggingastofnun af kröfu Alþýðusambandsins tók hann undir mikilvæga þætti í málflutningi ASÍ fyrir dóminum. Þannig féllst dómurinn á að misræmi sé á milli ákvæða orlofslaga og tilskipunar ESB um að launafólk eigi rétt á orlofslaunum í orlofi og þess að lögin um fæðingar- og foreldraorlof tryggi ekki að þau njóti orlofslauna í orlofi vegna fæðingarorlofs. Síðan segir dómurinn: „Misræmi sem stefnandi vísar til breytir ekki efni þessara reglna, enda ber að hafna því sjónarmiði stefnanda að dómurinn geti túlkað reglurnar sem hér gilda á þann hátt að slíkt misræmi verði með því leiðrétt.“ Þá ber að geta þess að í tengslum við breytingar sem gerðar voru á lögunum um fæðingar- og foreldraorlofið 2004 lagði Alþýðusambandið „ríka áherslu á að tækifærið sem nú gefst við endurskoðun laganna um fæðingar- og foreldraorlof verði notað til að taka af öll tvímæli um að foreldrar sem eiga aðild að Alþýðusambandi Íslands fái greidd orlofslaun samkvæmt 7. gr. laga um orlof, nr. 30/1987, vegna þess tíma sem þeir eru í fæðingarorlofi og njóta greiðslu úr sjóðnum samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um fæðingar- og foreldraorlof.“ Eins og segir í umsögn ASÍ um frumvarpið 19. maí 2004. Við þessum ábendingum ASÍ var ekki orðið. Það er ljóst að launafólk á almennum vinnumarkaði getur ekki sætt sig við þá niðurstöðu sem nú blasir við og felur í sér að fæðingarorlof fólks á almennum vinnumarkaði er í reynd styttra en annarra. Með því er með alvarlegum hætti brotið gegn þeim markmiðum fæðingarorlofslaganna að jafna réttindi launafólks á íslenskum vinnumarkaði.“ Enn segir, með leyfi forseta: „Fyrir liggur að með niðurstöðu héraðsdóms í máli ASÍ gegn Tryggingastofnun er málið komið á hinn pólitíska vettvang og það er hlutverk Alþingis að sjá til þess að lögin verði með þeim hætti að markmiðum þeirra verði náð.“ Þetta er úr umsögn Alþýðusambandsins frá þeim tíma þegar ég og hæstv. núverandi félagsmálaráðherra lögðum fram tillögu um það sem vísað er í í þessari afdráttarlausu yfirlýsingu frá Alþýðusambandi Íslands. Nú spyr ég: Hvað ætlar hæstv. félagsmálaráðherra að gera þegar breytingartillagan sem hér er lögð fyrir þingið og snýr nákvæmlega að þessu verður borin undir atkvæði á Alþingi? Og það minnsta er að þingheimur fái upplýsingar um hvað valdi því að þessar breytingar sem við gerðum tillögu um, ég og hæstv. félagsmálaráðherra á sínum tíma, ná ekki fram að ganga og birtast ekki í stjórnarfrumvarpinu. Hvað dvelur orminn langa? Hver er skýringin á þessu? Ég hef aldrei efast um góðan ásetning núverandi hæstv. félagsmálaráðherra enda höfum við verið samherjar í þessari baráttu og ég veit að hennar sannfæring er sú að úr þessu eigi að bæta. Þess vegna spyr ég: Er það Sjálfstæðisflokkurinn sem stendur í vegi fyrir þessu eða er andstaða gegn þessu innan Samfylkingarinnar? Eða eru menn þar búnir til úr brjóski en ekki beini? Geta menn ekki staðið að þeim tillögum sem við gerðum sameiginlega fyrr á tíð? Við stóðum að þessu saman, þáverandi stjórnarandstaða úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Samfylkingunni. Hvernig stendur á því að þær tillögur sem við fluttum sameiginlega, ég og hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, er ekki að finna í núverandi frumvarpi ríkisstjórnarinnar? Það er vikið að því mjög óljósum orðum í nefndaráliti að það eigi að spjalla um þetta síðar í mánuðinum en það eru engin fyrirheit gefin um neinar efndir og ég spyr: Hver er skýringin á þessu? Að sjálfsögðu munum við kalla eftir skýringum áður en þetta mál er til lykta leitt í þinginu.

Hæstv. forseti. Þetta var talsvert rætt í nefndinni, það að gefa orlof ofan á orlof og það má svo sem vel vera að það hljómi mjög skynsamlega, ekki síst af því að það er í sjálfu sér það sem gert er almennt séð, þ.e. þegar menn eru í sumarfríi reiknast orlof þar ofan á. Hins vegar er þetta náttúrlega hártogun. Mér finnst það mjög einkennilegt að gefa frí ofan á frí, orlof ofan á orlof, því í rauninni er verið að tala um að lengja orlofið um þrjár vikur. Það er bara það sem er verið að tala um, að lengja þetta um u.þ.b. þrjár vikur. Það fer náttúrlega eftir því hvaða viðmið við tökum en það er í það minnsta verið að tala um að lengja orlofið um einhverjar vikur. Það er það sem þetta snýst um. Menn geta alveg haft þá skoðun að þetta orlof eigi að vera lengra. Það sem menn voru sammála um í nefndinni í ljósi þess að breytingar á fæðingarorlofi ættu eftir að koma inn í þingið samkvæmt stjórnarsáttmála, var að rétt væri að bíða með umfjöllun og umræðu um að setja orlof ofan á orlof, varðandi það að lengja þetta enn frekar. Það snýst um að lengja þetta enn frekar. Það er það sem hv. þingmaður er að tala um. Sú lenging mun verða, það verður lengra. Hins vegar varðandi mismunun á milli almenna markaðarins og opinbera vinnumarkaðarins þá er hann því miður ansi víða. En ég get algerlega tekið undir það að í þessu tilviki eiga menn að sjálfsögðu í sem flestum tilvikum að sitja við sama borð þegar kemur að réttindum milli opinberra starfsmanna og þeirra sem eru á almenna vinnumarkaðinum.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að þar sem er mismunað á að reyna að greiða úr og jafna upp á við, ekki niður á við, sérstaklega þegar um er að ræða almennt launafólk sem er á lágum og millitekjum. En ég verð að lýsa svolitlum áhyggjum yfir þeirri áherslu og þeirri sýn sem kemur frá fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu. Hann talar um orlof á orlof ofan, að það sé verið að gefa fólki frí, það sé bara frí. Á fólkið að vera þremur vikum lengur í fríi? Við erum að tala um fæðingarorlof til að foreldrar geti verið heima hjá börnum sínum og sinnt þeim. Það getur verið gaman og gott, og góð tilfinning en þetta er ekki hugsað sem frí. Þetta er hugsað sem tækifæri fyrir foreldra til að sinna börnum sínum og heimili. Það er hugsunin. Staðreyndin er sú að fólk sem er á opinberum vinnumarkaði nýtur þess að greidd eru orlofslaun af greiðslum sem ganga til Fæðingarorlofssjóðs þannig að fólk getur þá fengið sumarfrí eins og ekkert hafi í skorist. Hugsunin á bak við þetta var að þetta yrði samsvarandi kjaraumhverfi og menn hefðu notið í vinnu. Út á það ganga tillögur okkar - ég segi okkar af því að ég hef alltaf fyrrverandi flutningsmann minn með mér í þessu efni, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, en það var hugsunin á bak þessum hugmyndum og tillögum okkar. Er það Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur stoppað það?

Frú forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er ekkert að stoppa þetta. Samkomulag var um það innan meiri hlutans í nefndinni að þetta yrði tekið upp síðar meir í tengslum við lenginguna. Þegar ég fer í sumarfrí og hef börnin með mér þá er ég í fríi, ég er í fríi frá vinnu með fjölskyldunni. Ég hef eitthvað misskilið hlutina ef ekki er litið á það sem frí frá vinnu að vera með börnunum. Mér þykir best af öllu að fá frí frá vinnu til að vera með börnunum, ég lít ekki á það sem vinnu, ég lít á það sem frí. Það getur varla skipt máli hvort barnið er eins vikna eða fimmtán ára, ég sé engan mun á því, það er nú bara þannig. Þess vegna er hægt að segja: Við viljum lengja fæðingarorlofið. Já, já það er fín umræða. En mér finnst þetta svolítill útúrsnúningur. Ég tala nú ekki um ef það er ekki flokkað sem sumarfrí ef ég tek börnin mín með í frí. Það er dálítið sérstök nálgun. Ég vona að hv. þingmaður taki börnin sín með í frí og líti þá þannig á að hann sé enn í fríi.

Hæstv. forseti. Ég held að við séum komnir út í orðhengilshátt hér og það getur vel verið að það eigi við um okkur báða.  Það var og er mjög eindregin afstaða Alþýðusambands Íslands, það er mjög eindregin afstaða BSRB, það er mjög eindregin afstaða aðila á vinnumarkaði almennt að fá úr þessu bætt og ég legg áherslu á að við sameinumst um það núna, við afgreiðslu þessa frumvarps, að samþykkja þessa breytingartillögu.

Frú forseti. Hv. þingmaður var ekki alveg með markmið fæðingarorlofsins á hreinu. En svo vill til að jómfrúræða mín fjallaði einmitt um fæðingarorlof. Á þeim tíma var fæðingarorlofið eingöngu ætlað konum til þriggja mánaða og það var krónutala og hún var mjög lág. Ég fjallaði um það að nauðsynlegt væri að koma á jafnræði, að fæðingarorlofið færi til beggja, þannig að karlar yrðu jafndýrir konum á vinnumarkaði, það er sögulega skýringin. Meginmarkmiðið á bak við fæðingarorlofið var að auka jafnrétti kynjanna. Það var meginmarkmiðið þó að blessuð börnin njóti þess líka með meiri samvistum við foreldrana og feðurnir njóti þess sérstaklega. Þessu vildi ég koma á hreint. En breytingin úr þremur mánuðum, föst krónutala og konur yfir í níu mánuði, tekjutengt 80% og bæði kyn var óskaplega mikil breyting og tekin til fyrirmyndar um allan heim, bara svo að því sé haldið til haga. Menn geta síðan rifist um það hvort það eigi að vera 10% lengra með því að bæta orlofi ofan á orlof. Menn geta rifist um það. Það er allt í lagi. En í stjórnarsáttmálanum stendur að fæðingarorlof skuli lengt í áföngum. Það verður gert. Og þá kemur þetta inn í umræðuna um það hvort kalla eigi þetta orlof ofan á orlof eða ekki. Það skiptir ekki máli. Þó að opinberir starfsmenn séu með þessi réttindi en ekki fólk á almennum vinnumarkaði, þá eru bara fjöldamörg atriði þar sem opinberir starfsmenn hafa forréttindi. Ég nefni t.d. B-deildina þar sem eftirlaunareglan hefur hækkað lífeyrinn um 50, 60, 70% umfram verðlag og menn tala ekki mikið um. Opinberir starfsmenn hafa fjöldann allan af forréttindum, ég nefni áminningarréttinn sem dæmi. Ég minni líka á að allar þessar bætur eru borgaðar af einhverjum.

Hæstv. forseti. Þetta var geysilega fróðlegt innlegg. Nú held ég að ég sé að byrja að skilja málið. Eða var hv. þm. Pétur H. Blöndal að segja okkur að fæðingarorlofslöggjöfin sé öll honum að þakka? Að þetta hafi verið pínulítil kennslustund í sögu þessa máls sem á sér náttúrlega rætur í umræðum innan verkalýðshreyfingarinnar til margra ára þegar fólk vildi leita leiða til þess að tryggja fólki fæðingarorlof á annan hátt en áður hafði verið. Um það myndaðist síðan víðtæk sátt. Ég hrósaði jafnan fyrri ríkisstjórn fyrir þau skref sem hún steig í þessum efnum sem ég taldi mjög til framfara. Ég tel löggjöfina almennt hina bestu, en vil engu að síður bæta hana. Ég ítreka að fram hefur komið mjög eindregin krafa frá verkalýðshreyfingunni, bæði Alþýðusambandi Íslands og BSRB, um að fá úr þessu bætt og út á það gengur breytingartillaga okkar. Við getum síðan spjallað um mismunun sem er að finna í lífeyriskerfi og annars staðar og vonandi fáum við tækifæri til þess að ræða það ef meiri hlutinn hleypir út úr allsherjarnefnd frumvarpi um lífeyrisréttindi þingmanna og ráðherra. Ég velti því fyrir mér hvað dvelur nefndina í þeim efnum. Ég vænti þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal beiti sér í því að fá það frumvarp út svo að við getum fengið það til umfjöllunar. Þar sem hann lýsir sig áhugamann um að jafna réttindin þá held ég að við ættum að byrja þar. Við ættum að byrja á þeim punkti. En ég ítreka að afstaða okkar, sem stöndum að þessu máli, er sú að þarna eigi að jafna kjörin á milli þeirra sem vinna hjá ríki og sveitarfélögum og hinna sem eru á almennum vinnumarkaði.

Frú forseti. Ég ætlaði mér alls ekki að halda því fram að ég einn hefði sett fæðingarorlofslögin á, alls ekki, langt í frá. Það er nú ekki hlustað svo mikið á mig hér á hinu háa Alþingi að sú sé reyndin. Það var auðvitað ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins sem flutti þetta frumvarp á sínum tíma, undir forsæti Sjálfstæðisflokksins. Þetta var mikið framfaraskref svo að því sé haldið til haga. En varðandi kröfur um eitt og annað, að hækka þetta og hækka hitt, þá er það allt saman greitt af einhverjum. Ef öll réttindi væru jöfnuð upp á við þýðir það meiri álögur á hinn vinnandi mann. Það er hann sem á endanum borgar þetta allt saman. Og þá er það spurningin: Viljum við leggja meira á hinn vinnandi mann en gert er í dag eða viljum við það ekki? Menn hljóta að spyrja sig að því. Vilja menn hafa þessi dúndurlífeyrisréttindi sem gamalt fólk og vera í nauðþurftum alla sína vinnandi tíð? Það er líka spurning sem vert er að velta fyrir sér. Hv. þingmaður kom inn á lífeyrisréttindi þingmanna. Ég veit ekki betur en ég sé eini þingmaðurinn sem hef flutt frumvarp um að breyta því. Ekki man ég til þess að hv. þingmaður flytti svoleiðis frumvarp. Ég er eini þingmaðurinn sem hefur flutt frumvarp um að breyta því fyrir utan hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur. En ég er ekki sáttur við það frumvarp vegna þess að það gerir ráð fyrir því að þingmenn hafi sömu réttindi og opinberir starfsmenn sem eru ekki sömu réttindi og umbjóðendur okkar og kjósendur hafa. Það eru nefnilega allt önnur réttindi. Ég hefði viljað að þingmenn hefðu sömu réttindi og meginhluti þjóðarinnar, og ég lagði það til í mínu frumvarpi að ganga í einhvern lífeyrissjóð. Lífeyrissjóð verslunarmanna eða einhvern lífeyrissjóð að eigin vali, borga iðgjaldið þar og hlíta því að þau réttindi verða skert ef sjóðurinn nær ekki ávöxtun. Það er nefnilega reginmunur á opinberu sjóðunum og almennu sjóðunum, almennu sjóðirnir þurfa að skerða réttindi ef ávöxtun næst ekki en opinberu sjóðirnir ganga í ríkissjóð ef sú staða kemur upp.

Í fyrsta lagi er það misskilningur, hæstv. forseti, hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að ég tali fyrir því að jafna öll réttindi. Ég talaði um réttindi láglaunafólks, millitekjuhópa, að jafna ætti þau réttindi upp á við. Síðan hef ég verið ófeiminn við að tala um nauðsyn þess að taka ýmislegt niður og er þar með að tala um lífeyrisréttindi ráðherra og þingmanna og æðstu embættismanna. Sannast sagna finnst mér tvískinnungur hv. þm. Péturs H. Blöndals í þeim efnum ævintýralegur. Ég man ekki betur en að hv. þingmaður hafi samþykkt það frumvarp á sínum tíma. Er það ekki rétt hjá mér?  Ég held því að menn sem samþykktu þessi lög, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði - hann stóð með ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum að samþykkt þeirra laga. Það er staðreynd þessa máls. En nú getum við vonandi látið reyna á í atkvæðagreiðslu um þau lög, vonandi fyrir þinglok, og þá kemur í ljós hver afstaða hv. þm. Péturs H. Blöndals er í þeim efnum. Hæstv. forseti. Ég held að öll sjónarmið hafi í reynd komið fram í þessu máli. Þau hafa einnig gert það við fyrri umræður. Þau liggja fyrir í yfirlýsingum frá verkalýðshreyfingunni, frá Alþýðusambandi Íslands, í yfirlýsingum BSRB frá fyrri tíð og í tillöguflutningi mínum og hæstv. núverandi félagsmálaráðherra um nákvæmlega þetta þingmál. 

Hæstv. forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég segja að við höfðum kannað hvort mögulegt hefði verið að hafa hæstv. félagsmálaráðherra viðstadda þessa umræðu en þar sem við vitum að fram undan er fundur á samráðsvettvangi milli aðila vinnumarkaðarins og ráðherra í ríkisstjórn Íslands viljum við ekki trufla þær mikilvægu umræður. Stjórnarandstaðan hefur kallað mjög mikið eftir því að ríkisstjórnin láti sig þau mál varða og loks þegar að einhverjum hugsanlegum aðgerðum kemur í þeim efnum viljum við að sjálfsögðu ekki trufla það mikilvæga starf, enda er ástandið í samfélaginu og þjóðfélaginu með þeim hætti að mikilvægt er að ríkisstjórnin láti sig það varða á þessum síðustu og verstu tímum. Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fæðingar- og foreldraorlof en þau lög voru samþykkt á Alþingi árið 2000 og er því ekki um gamla löggjöf að ræða. Í meginatriðum erum við sammála, fulltrúar allra flokka sem í nefndinni sitja, um þær breytingar sem lagðar eru til en hins vegar greinir menn á um hvaða skref eigi að taka í framtíðinni í þeim efnum að bæta enn frekar þá löggjöf sem við ræðum hér. Breytingarnar sem félags- og tryggingamálanefnd öll leggur til eru breytingar á viðmiðunartímabili sem lagt er til grundvallar útreikningum á greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði þar sem það er stytt og fært nær töku fæðingarorlofsins. Við það munu fæðingarorlofsgreiðslur til foreldra hækka í kjölfarið. Er gert ráð fyrir að árleg útgjöld aukist um 180–320 milljónir á ári sem er náttúrlega umtalsvert en með hliðsjón af framkvæmd fyrri löggjafar þótti rétt að fara í þessar breytingar sem við framsóknarmenn styðjum. Hins vegar var athyglisvert að hlusta á upprifjun hv. þingmanna um tildrög fæðingarorlofsins en það var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem flutti frumvarp á Alþingi undir forustu þáverandi félagsmálaráðherra, Páls Péturssonar, um þessa tímamótalöggjöf árið 2000. Við höfum, mörg, haldið því fram að hér sé um að ræða eitt stærsta skref sem stigið hefur verið í jafnréttismálum á síðustu áratugum, skref sem aðrar þjóðir horfa miklum öfundaraugum til. Enda er þetta kerfi mjög dýrt og það eru ekki nema mjög efnuð samfélög og þjóðfélög sem geta haldið uppi þvílíku kerfi sem við Íslendingar höfum komið á sem eins og ég sagði er gríðarlega stórt jafnréttismál því að eins og bent hefur verið á var fæðingarorlofið fyrir einungis örfáum árum þrír mánuðir, föst krónutala og eingöngu bundið við móðurina. Þær breytingar sem lagðar voru til árið 2000 voru gríðarlegar enda naut frumvarpið mikillar hylli í sölum Alþingis. Eins og ég gat um áðan studdu sjálfstæðismenn á þingi okkur framsóknarmenn í meginatriðum í þessu máli en það verður þó að rifja upp að Sjálfstæðisflokkurinn var ekki alveg samhljóma í afstöðu sinni gagnvart því lagafrumvarpi því að Samband ungra sjálfstæðismanna beitti sér af mikilli hörku á sínum tíma fyrir því - og ég man það sem aðstoðarmaður félagsmálaráðherra þá - að allir níu mánuðirnir yrðu valkvæðir á milli foreldra þannig að ekki væri verið að skilyrða feður í fæðingarorlof í þrjá mánuði og mæður í þrjá. Þetta var vissulega mikil barátta, hæstv. forseti, og ég sé að margir þingmenn brosa hér, en vissulega var Samband ungra sjálfstæðismanna og er enn mjög öflug ungliðahreyfing og rödd hennar heyrðist náttúrlega inn í ríkisstjórnarsamstarfið á sínum tíma. Engu að síður var ákveðið að binda þrjá mánuði við hvort foreldrið og tryggja þannig rétt barnsins til að umgangast bæði föður og móður á upphafsárum sínum. Þetta var verulega gott skref sem var stigið á sínum tíma undir forustu þáverandi félagsmálaráðherra og ríkisstjórnar. Við erum sem sagt að betrumbæta þetta kerfi í dag og menn greinir á um hversu langt eigi að ganga í því. Ég tók eftir því að hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson benti á stöðu ríkissjóðs í þessu samhengi, að forsendur fjárlaga hafa umbylst gjörsamlega á einungis örfáum mánuðum og að taka beri tillit til útgjalda ríkissjóðs í því samhengi. Ég er hv. þingmanni sammála um það að við eigum að sjálfsögðu að horfa til stöðu ríkissjóðs enda var það markmið fyrri ríkisstjórnar að gera ríkissjóð helst skuldlausan. Við getum horft aftur til ársins 1998 þegar ríkissjóður var mjög skuldugur að þá vörðum við Íslendingar sem samsvaraði öllum útgjöldum ríkisins til menntamála í vaxtagjöld. Það er dýrt að vera fátækur og fyrri ríkisstjórn kom því þannig fyrir að hún skilaði af sér skuldlausum ríkissjóði. Nú bendir hins vegar margt til þess að svo geti farið að ríkissjóður verði rekinn með tugmilljarða króna halla og við slíkar aðstæður þarf að sýna aðgát. Við framsóknarmenn bentum á það við fjárlagaumræðuna á síðasta hausti að ríkisstjórnin væri að þenja efnahagslífið með ansi kröftugum hætti, enda hækkuðu fjárlög á milli ára um heil 20% sem segir okkur að þegar slík skilaboð eru send út í hagkerfið er ekki von á góðu og ekki er stöðugleika að vænta. Við framsóknarmenn ásamt Seðlabankanum, OECD og fleirum vildum sjá að ríkisstjórnin yrði á bremsunni hvað þessi mál áhrærir. Það sem við ræðum hér er að jafna réttindi á milli starfsmanna hins opinbera og starfsmanna á almenna vinnumarkaðnum og eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á áðan fluttu hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir breytingartillögur um það á síðasta kjörtímabili. Þáverandi ríkisstjórn vann þá að margháttuðum breytingum á þessari löggjöf og það var ákvörðun á sínum tíma að samþykkja ekki þær breytingartillögur sem þessir þingmenn, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Ögmundur Jónasson, lögðu þá fram. En eftir að hafa farið mjög ítarlega yfir þetta mál í mjög góðri samvinnu á milli allra flokka innan félags- og tryggingamálanefndar þingsins finnst mér rétt að við reynum að jafna aðstöðu og kjör milli einstakra þjóðfélagshópa eins og minnst var á hér áðan, á milli starfsmanna hins opinbera og starfsmanna á almennum markaði. Það er hárrétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á áðan að það er mikill mismunur á réttindum opinberra starfsmanna og starfsfólks á almenna vinnumarkaðnum og við eigum að reyna að vinna að því að jafna réttindi á milli þessara hópa rétt eins og við höfum rætt hér á vettvangi þingsins, sum, um réttindi og eftirlaun þingmanna. Það var eitt af fyrstu verkum þess sem hér stendur að samþykkja þau umdeildu lög á sínum tíma og það var mikill darraðardans í kringum það. Ég held að almenningur hafi það á tilfinningunni að þar hafi óbreyttir þingmenn verið að bæta sérstaklega kjör sín. Mér reiknaðist svo til að með því að samþykkja þessa umdeildu löggjöf skertu margir óbreyttir þingmenn eftirlaun sín en aftur á móti bættust eftirlaun margra ráðherra allverulega við þetta. Ég er á því eins og margir aðrir þingmenn sem stóðu að þessari löggjöf þá að við þurfum líka að endurskoða þá löggjöf og samræma réttindi á milli þjóðfélagshópa hvað þessi mál áhrærir og get þar með sagt að ég hafi skipt um skoðun á nokkrum árum eftir að hafa fylgst með þjóðfélagsumræðunni, eftir að hafa rætt þetta í hópi þingmanna og við fólk í samfélaginu, því að við finnum hversu gríðarleg ólgan er m.a. vegna þess gjörnings sem var framkvæmdur á sínum tíma, sem reyndar fór þannig af stað að menn ætluðu að allir þingflokkar mundu standa að löggjöfinni sem varð svo ekki. Hæstv. forseti. Það verður því áhugavert að fylgjast með atkvæðagreiðslunni um þetta mál, hvort hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sem af eðlilegum ástæðum gat ekki verið viðstödd umræðuna núna, styðji þá breytingartillögu sem hún lagði fram ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni á síðasta kjörtímabili. Ég hef lýst skoðun minni hvað það varðar, að við þurfum að rétta af í þessum málum og ég er þar af leiðandi tilbúinn að styðja slíkt frumvarp, en ég minntist á það áðan að við þurfum líka, eins og hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson minntist hér á, að taka tillit til aðstæðna í efnahagslífinu, hvernig ríkissjóður stendur. Við stjórnarandstæðingar í þingsölum Alþingis höfum óskað eftir því og í raun og veru krafist þess að á vettvangi þingsins og fjárlaganefndar fari fram endurskoðun á forsendum fjárlaga sem eru mölbrotnar eins og hér hefur oft komið fram. Við getum tekið sem dæmi að í forsendum fjárlaga fyrir árið í ár var gert ráð fyrir að verðbólgan yrði 3,3% á þessu ári. Verðbólgan síðustu þrjá mánuði er 28% og það hefði átt að klingja einhverjum bjöllum um að ástæða væri til að endurskoða forsendur fjárlaga og sjá þar af leiðandi hver staða ríkissjóðs er og hver áætlunin er á þessu ári um afkomu ríkissjóðs því að hér er um miklar fjárhæðir að ræða sem eru að sveiflast úr plús í mínus og þar af leiðandi þyrftum við umræðunnar vegna og þeirra ákvarðana sem við ætlum að taka á vettvangi þingsins á næstunni að vera meðvituð um stöðu ríkissjóðs. Ég tel að ráðast eigi í breytingu sem þessa og vil minna á að enda þótt staða ríkissjóðs sé með þeim hætti að aðgæslu sé þörf getum við líka rætt um ákveðna forgangsröðun. Þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram á síðasta hausti af nýrri ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks var liður utanríkisráðuneytisins hækkaður um 21,2% á milli ára. Ég minni á málflutning varaformanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, sem talaði um að utanríkisþjónustan væri sífellt að þenjast út og hvort diplómatar í utanríkisþjónustunni kynnu ekki að nota tölvupóst. Staðreyndin er hins vegar sú að þegar formaður Samfylkingarinnar gerðist utanríkisráðherra hækkuðu framlög til þess málaflokks um 21,2% þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram á meðan framlög til heilbrigðis- og tryggingamála hækkuðu um rúm 8%. Þó að staða ríkissjóðs sé að mörgu leyti erfið í ljósi nýlegra atburða er þetta fyrst og síðast spurning um ákveðna forgangsröðun. Í hvað vilja menn verja peningunum sérstaklega, á hvaða málaflokka leggja menn áherslu? Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn, í góðu samstarfi við sjálfstæðismenn, lögðum metnað okkar í að semja mjög framsækna löggjöf um fæðingar- og foreldraorlof um síðustu aldamót og við eigum að standa vörð um þá löggjöf sem þá var samþykkt á vettvangi þingsins og við eigum að bæta hana. Það er að hluta til verið að gera með nefndaráliti og breytingartillögum félagsmálanefndar sem hér hafa verið lagðar fram en við þurfum að gera betur. Fyrst og síðast snýst þetta um forgangsröðun og það hefur verið forgangsmál okkar framsóknarmanna að bæta stöðu barnafjölskyldna með þeim hætti að lengja fæðingarorlofið og auka þannig réttindi barna til þess að njóta samvista bæði við föður og móður. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar held ég að hér sé um tímamótalöggjöf að ræða sem samþykkt var árið 2000 og eitt mesta framfaraskref í jafnréttisátt sem við Íslendingar höfum tekið í áratugi.

Frú forseti. Ég kem upp til að taka undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og ég hef komið inn á það áður að mér finnst eðlilegt að það sé samræmi á milli opinbera markaðarins og einkamarkaðarins þegar kemur að þessum efnum. Ég sé ekki af hverju það á að mismuna, ég sé ekki að þörfin sé einhver önnur hjá opinberum starfsmönnum en þeim sem eru á almennum vinnumarkaði. Ég held að allir þingmenn hljóti að vera sammála um það. Hins vegar, af því að hv. þingmaður kom inn á það að fróðlegt verði að sjá hvernig hæstv. félagsmálaráðherra greiðir atkvæði, vil ég vil undirstrika það sem ég hef áður sagt að það var rætt sérstaklega um þetta mál í nefndinni og menn bentu á að það ætti eftir að endurskoða í samræmi við stjórnarsáttmálann lögin um fæðingarorlof og þetta verður alveg klárlega tekið þar inn í. Hvort sem það verður jafnað upp á við eða niður á við þá mun ég taka undir að það verði jafnað. Með hvaða hætti það verður gert verður bara að koma í ljós. Hafandi fylgt og stutt mörg góð mál sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt fram þá veit ég líka að hún gerir sér fulla grein fyrir því að fíllinn verður ekki étinn í einum munnbita og hún mun alveg klárlega gera sér grein fyrir því að þó að þetta fari í gegn með þessum hætti verður umræðan hvað hitt varðar tekin í framhaldinu. Hins vegar sé ég líka ástæðu til að fagna því hversu ábyrg afstaða stjórnarandstöðufulltrúans er gagnvart ríkisfjármálunum. Það er rétt sem kom fram hjá honum að það var lagt mikið upp úr því að greiða upp skuldir ríkissjóðs og ég verð að segja að við stæðum ansi miklu verr í dag í þeirri lánsfjárkreppu sem nú ríkir ef það hefði ekki verið gert. Við megum ekki spilla því trausta orðspori sem 

Hæstv. forseti. Ég vil bara lýsa því yfir að við erum greinilega sammála í meginatriðum í þessu máli, við hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson, að jafna þurfi þetta með einhverjum hætti. Hins vegar er hæstv. ráðherra óneitanlega í erfiðri stöðu ef hún þarf að greiða atkvæði gegn því mikla baráttumáli sem hún barðist fyrir á síðasta kjörtímabili, hafandi flutt það í mörg ár. Ég held að allir geti verið sammála um það. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan og í andsvari að við þurfum að hafa stöðu ríkissjóðs undir í þessu og hárrétt að við værum í mun erfiðari stöðu til að bregðast við aðstæðum á fjármálamarkaði í dag ef ríkissjóður stæði ekki eins vel og raun ber vitni. Við hv. þingmaður erum sammála um það. Hins vegar erum við örugglega ekki sammála um það hvernig ríkisstjórnin hefur brugðist við þeim aðsteðjandi vanda sem uppi er. Við stjórnarandstæðingar hefðum viljað sjá ríkisstjórnina fara miklu fyrr í ákveðnar aðgerðir hvað það varðar og úrræðaleysið sem mér finnst ríkja á stjórnarheimilinu er að verða þjóðinni mjög dýrt . Hins vegar skal ég fagna því að aðilar vinnumarkaðarins og ráðherrar í ríkisstjórninni ætli að hittast í dag, akkúrat núna klukkan fjögur, held ég, og við skulum vona að það beri einhvern árangur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans jákvæðu ræðu í garð þeirra breytinga sem hér er verið að gera á fæðingar- og foreldraorlofslögunum. Hann fór ágætlega yfir söguna en mér fannst svolítið gaman að því hvað hann hældi sínum flokki, Framsóknarflokknum, mikið í ræðu sinni fyrir þá löggjöf sem við höfum og búum við í þessum efnum og er afar góð, en um hana var auðvitað mjög breið samstaða og algjörlega þverpólitísk samstaða á sínum tíma sem var mjög jákvætt. Ég vil þá spyrja hv. þingmann, vegna þess að stærsta breytingin sem verið er að gera í þessu frumvarpi núna er kannski sú að laga viðmiðunartímabilið í núgildandi lögum þar sem sumir lenda í því að verið er að miða við jafnvel 36 mánaða gamlar tekjur og fólki er mismunað eftir því hvenær á árinu börn þess fæðast. Þetta þekkir þingheimur allur, þetta gríðarlega óréttlæti sem verið er að leiðrétta í því frumvarpi sem hér verið að afgreiða. Og þá vil ég auðvitað að spyrja hv. þingmann hvort hann skrifi ekki þá breytingu líka á Framsóknarflokkinn miðað við það hvernig hann hældi sér af löggjöfinni áðan. Það sem ég ætti kannski líka að spyrja hv. þingmann um er hvort Framsókn hafi ekki séð ljósið núna og styðji þessa breytingu og þá gríðarlega nauðsynlegu leiðréttingu sem við erum að gera á þessum lögum þannig að þau geti farið að virka eins og þau áttu að gera upphaflega, en undir forustu Framsóknarflokksins var því breytt á síðasta kjörtímabili þannig að það óréttlæti sem við búum við núna varð staðreynd. Þessu vildi ég koma á framfæri, virðulegi forseti, og spyrja hv. þingmann áðurnefndra spurninga.

Hæstv. forseti. Já, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir undrar sig á því að ég skuli ræða um þátt Framsóknarflokksins þegar við ræðum um þessa stórgóðu löggjöf sem samþykkt var árið 2000. En það var nú einu sinni þannig að það var þáverandi hæstv. framsóknarráðherra Páll Pétursson félagsmálaráðherra sem lagði málið fram. Ég man að hann bar það starf uppi innan félagsmálaráðuneytisins í ágætu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og Samtök atvinnulífsins. Það var heilmikið mál að koma þessari löggjöf á og að sjálfsögðu var það þannig líka að því frumvarpi var vel tekið hér á vettvangi Alþingis. Ég tel nú að Framsóknarflokkurinn megi nú alveg eiga það inni að hann sé nefndur nú þegar við ræðum um þessa framfarasinnuðu löggjöf sem fæðingar- og foreldraorlofið er. Hins vegar er þetta ekki gömul löggjöf. Hún var lögfest hér árið 2000 og gerðar hafa verið breytingar á henni í áranna rás. Ég held að það sé svo sem ekki neitt til sem heitir óréttlæti eða eitthvert sérstakt réttlæti þegar menn tala um viðmiðanir. Hins vegar var það umtalsefni í aðdraganda síðustu kosninga, ég man það. Þá kom fólk sem benti mér á að það væri ákveðið óréttlæti eða óhagræði í þeirri viðmiðun sem þá var. Ég man ekki betur en að flestir stjórnmálaflokkar hafi staðið að því í aðdraganda síðustu kosninga að bæta fæðingar- og foreldraorlofið sem þessu næmi og lengja það. Ég byggi m.a. málflutning minn hér á því að lengja beri fæðingarorlof starfsfólks á almennum vinnumarkaði rétt eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur mælt hér fyrir um. Ég man ekki betur en að hv. þingmaður hafi á síðasta kjörtímabili stutt þá tillögu hv. þm. Ögmundar Jónassonar og þáverandi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Því er eðlilegt að spyrja hvort hv. þingmaður muni ekki styðja þá tillögu sem lögð verður fram 

Virðulegi forseti. Ég vil halda því til haga, þar sem við erum að fara yfir þessa ungu löggjöf hér og ræða hana opinskátt, að árið 2004 breytti þáverandi ríkisstjórn undir forustu Framsóknarflokksins í félagsmálaráðuneytinu viðmiðunartímanum þannig að lögin voru hætt að ná markmiðum sínum. Þessu mótmælti hv. þáverandi þm. Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi félagsmálaráðherra, á sínum tíma mjög harkalega. Hún benti á að með þeim viðmiðunartíma sem þá var samþykktur og þeirri breytingu sem þá var gerð mundi það fela í sér ójafnræði millum foreldra. Það mundi jafnframt fela í sér að þegar tekið er mið af 36 mánaða gömlum tekjum mundi ungt fólk með 80% af launum sínum í fæðingarorlofi ekki ná því. Það hefur líka verið raunin og þess vegna er verið að gera þessar mikilvægu breytingar á þessum lögum nú og hefði mátt gera þær fyrr. Varðandi lengingu á fæðingarorlofi þá er ég þeirrar skoðunar að lengja eigi fæðingarorlof almennt hjá öllum upp í 12 mánuði og það sama eigi að gilda fyrir öll börn, sama hvar foreldrar þeirra starfa. Það á að vera réttur allra barna að fá tólf mánuði með foreldrum sínum. Um það er kveðið á í stjórnarsáttmála að fæðingarorlofið verði lengt á kjörtímabilinu og við það verður staðið, veit ég. Það er sérstaklega kveðið á um það í tillögu um aðgerðaáætlun í málefnum barna sem var samþykkt hér fyrir þinginu í júní síðastliðnum. Hluti af þeirri aðgerðaáætlun er að lengja fæðingarorlofið. Virðulegi forseti. Ég tel ekki rétt að slíta einn hóp úr samhengi við aðra heldur eigi að líta á 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur þau svör sem hún veitti hér, svo langt sem þau náðu. Reyndar voru ræður hv. þingmanns meira í fortíðinni en í framtíðinni. Ég vil horfa til framtíðar hvað snertir þessa löggjöf því að þetta er löggjöf sem snertir gríðarlega margar fjölskyldur hér í landinu. Það er ekkert óeðlilegt í ljósi þeirra væntinga sem ríkisstjórnin hefur gefið um að bæta þessa löggjöf að fólk geri kröfur  Mér hefði fundist að nú þegar liðið er næstum eitt ár frá því að ríkisstjórnin tók við, mundi hún gera þingheimi grein fyrir í hvaða áföngum það yrði lengt. Það er ekki gert. Við fórum fram á það í nefndinni að menn mundu reyna að tímasetja einhverjar lengingar þannig að fólk gæti gert sínar áætlanir og fengi að vita hverjar horfurnar væru hjá ríkisstjórninni í aðgerðum í þessum mikilvæga málaflokki. En það liggur því miður ekki fyrir, rétt eins og í svo mörgum öðrum málum. Ríkisstjórnin virðist vera gjörsamlega úrræðalaus þegar kemur að svo mörgum mikilvægum málaflokkum, að við tölum nú ekki um efnahagsmálin sem eru að sjálfsögðu grunnur að baki löggjöf um fæðingar- og foreldraorlof sem er mjög dýr löggjöf. Það eru miklir peningar sem fara úr fæðingar- og foreldraorlofssjóðnum og þar af leiðandi þurfa undirstöðurnar í þjóðfélaginu almennt séð að vera styrkar. Það er atvinnulífið sem heldur þessum sjóði uppi. En vegna aðgerða- og úrræðaleysis þessarar ríkisstjórnar er mjög erfitt ástand í samfélaginu. Ríkisstjórnin er greinilega ekki vandanum vaxin í efnahagsmálum og það mun hugsanlega getað bitnað á greiðslum til foreldra nýfæddra 

Virðulegi forseti. Það er eins og fram hefur komið hér allgóð samstaða um að afgreiða frumvarpið sem lög frá Alþingi og gera á því smávægilegar breytingar til að mæta athugasemdum og ábendingum sem fram komu við meðferð málsins í félags- og tryggingamálanefnd. Ég vil aðeins nefna nokkuð sem ekki hefur verið bætt úr enn og lýtur að mismunandi rétti þeirra sem annars vegar eru á almennum vinnumarkaði og hins vegar opinberir starfsmenn hvað varðar orlof í fæðingarorlofi. Þar er vissulega um mismun að ræða sem ekki er unnt að búa við til lengri tíma og stjórnvöld verða að finna lausn á fyrr en seinna. Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur rætt þessi mál í sínum röðum og komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að vinna að því að samræma þessi réttindi þannig að ekki verði sá munur á sem er í gildandi lögum og ekki er tekið á með þessu frumvarpi. Það eru svo auðvitað ýmsar leiðir til að jafna réttindi sem eru mismunandi eins og í þessu tilviki. Eðlilegast er að líta til þess að bæta réttindin hjá þeim hópi þar sem þau eru lökust til samræmis við það sem er hjá hinum sem hafa þau betri. Það er líklega það sem flestir hafa í huga. Ég held samt að það verði að vekja athygli á því, svo mönnum sé það ljóst að veruleikinn er nú stundum á annan veg en óskirnar standa til, að fyrir fjórum árum var löggjöfinni um fæðingarorlof breytt. Dregið var verulega úr réttindum fólks eins og menn geta kynnt sér með því að skoða stjórnarfrumvarpið sem þá var lagt fram og breytingarnar sem gerðar voru á lögunum. Það var gert af þeirri ástæðu að kostnaðurinn við Fæðingarorlofssjóðinn fór fram úr því sem stjórnvöld reiknuðu með og voru reiðubúin til að standa undir. Þá var gripið til þess ráðs að draga úr réttindunum þannig að kostnaðurinn minnkaði verulega. Mig minnir að í heildina hafi samdrátturinn numið um 1.300 millj. kr. þegar allt var tekið til. Það er auðvitað ansi mikil breyting sem gerð var þá og var rökstudd með því að það væri einfaldlega ekki pólitískur vilji til þess að setja meira fé í sjóðinn á þeim tíma en sem nam þessu. Auðvitað eru réttindi af þessu tagi alltaf háð því hvað menn komast langt á hverjum tíma. Í þessu frumvarpi nú er verið að stíga að hluta til skref til baka. Það er að hluta til verið að afturkalla þá skerðingu sem gripið var til fyrir fjórum árum. Það er ekki gengið að fullu til baka og skerðingin afnumin. Enn vantar töluvert mikið upp á að réttindin verði þau sömu nú eftir samþykkt þessa frumvarps eins og þau voru fyrir fjórum árum. Ég býst við því að skýringin á því sé einfaldlega sú að það sé að það er einfaldlega ekki pólitískur vilji til þess að stíga stærra skref til þess að endurheimta þau réttindi sem voru skert. Sama á við um þann þátt sem ég nefndi, samræmingu á orlofsréttindunum. Það er alveg óvíst hvort unnt verði að ná fram pólitískum meiri hluta á þingi fyrir því að jafna muninn þannig að allir fái þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa nú. Ég býst við því að flestir gætu tekið undir að það væri æskilegasti kosturinn og ég held að það eigi við um minn þingflokk. En ég held að það sé ekki rétt að vekja miklar vonir um að ná því fram í skyndingu eða í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn er ekki tilbúin til að ganga lengra til þess að draga úr fyrri skerðingu en raun ber vitni. En það er þó skref sem munar um og þingheimur hefur sameinast um að styðja. Annað atriði vil ég nefna sem mér finnst ástæða til að benda á og þykir nú miður ef framsögumaður nefndarinnar er ekki hér. Ég býst þá við því að hann heyri mál mitt. Það er breytingartillaga við 13. gr. frumvarpsins sem er ekki í samræmi við nefndarálit nefndarinnar. Í frumvarpinu er lagt til að skattyfirvöld láti Vinnumálastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru eftirliti með framkvæmd laganna. Það var rætt í nefndinni menn gætu fallist á að Vinnumálastofnun færi með eftirlitið sem er ekkert sjálfgefið mál. Ég er ekki sannfærður um að það sé rétt að hafa eftirlitið með framkvæmd laganna hjá sama aðila og þeim sem framkvæmir lögin. Vinnumálastofnun á að framkvæma þessi lög og samkvæmt lagafrumvarpinu á hún líka hafa eftirlit með þeim. Ég er ekki sannfærður um að það sé besta fyrirkomulagið. Ég get að mörgu leyti tekið undir ábendingar ríkisskattstjóra í þeim efnum. En gott og vel. Það er alla vega vilji stjórnarmeirihlutans að hafa þetta með þessu laginu. Þá kemur til álita að sá sem á að hafa eftirlitið með höndum, Vinnumálastofnun, þarf að fá upplýsingar til að staðreyna þær upplýsingar sem lagðar eru fram og réttindi viðkomandi einstaklings til fæðingarorlofs byggjast á. Það er sem sé mælt fyrir um það í frumvarpinu að skattyfirvöld skuli láta Vinnumálastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru eftirliti með framkvæmd laganna. Það er nú býsna mikið að ætlast til þess af skatteftirlitinu að það afhendi upplýsingar út fyrir sín vébönd. Í nefndinni var rætt um að fallast á þetta með því fororði, eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Telur nefndin nauðsynlegt að gætt sé meðalhófs við framkvæmd slíkra ákvæða og að persónuvernd sé tryggð. Leggur nefndin því til breytingar á b-lið 13. gr. frumvarpsins í þá veru að fram komi á umsókn um fæðingarorlof upplýsingar til umsækjanda um að hann samþykki jafnframt að skattyfirvöld láti Vinnumálastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru eftirlitinu með framkvæmd laganna, enda sé það forsenda bótanna.“ Umsækjandi þarf að samþykkja að Vinnumálastofnun geti fengið upplýsingarnar hjá skatteftirlitinu. Þá er ekki bara um að ræða að í lögum sé kveðið á um að skattyfirvöld skuli láta upplýsingarnar í té af hendi heldur liggi líka fyrir samþykki viðkomandi einstaklings fyrir því að skattyfirvöld afhendi upplýsingarnar. Það er nauðsynlegt að mati okkar sem töluðum fyrir þessu. Nefndarálitið er sem sé algjörlega í samræmi við það sem varð niðurstaðan í nefndinni en breytingartillagan er það ekki. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Á eftir orðunum ,,eftirlitinu með framkvæmd laganna“ í b-lið 13. gr. komi: enda hafi umsækjandi verið upplýstur um það.“ Það er allt annað, virðulegi forseti. Það er ekki það sama að umsækjandi sé upplýstur um að Vinnumálastofnun geti sótt upplýsingar til skattyfirvalda. Það er ekki það sama og hann hafi samþykkt það. Ég fer fram á það að þessu verði breytt, virðulegi forseti, annaðhvort fyrir atkvæðagreiðslu núna - það er hægt að gera breytingar á þingskjalinu í skyndingu - eða þá í síðasta lagi við 3. umr. málsins. Ég hygg að þetta sé einhver handvömm. Ég beini þessu til varaformanns nefndarinnar sem er hér staddur og ég vona að hann taki þetta til athugunar. Ég undirstrika að ég tel að það sé ekki ágreiningur í nefndinni um þá niðurstöðu sem fram kemur í nefndarálitinu. Ég tel að það hafi verið niðurstaðan. Ef niðurstaðan hefur verið sú sem stendur í breytingartillögunni þá kemur það mér á óvart og þá er ágreiningur í nefndinni. Virðulegi forseti. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um málið. Ég styð það fyrirvaralaust. Auðvitað er margt í því sem maður vildi hafa á annan veg. Það er eins og gengur með öll stór mál sem eru margir fletir á, að það er enginn vandi fyrir hvern og einn þingmann að finna í lögum eða í frumvarpi eitthvað sem hann vill hafa öðruvísi. En menn verða alltaf að lokum að svara því: Ætla þeir að styðja það sem lagt er til og breið samstaða er um? Svar mitt við því er já. Og svo höldum við áfram að breyta lögunum í framfaraátt á næstu árum eftir því sem okkur endist pólitískt líf og heilsa til.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir málefnalega umræðu og ég tek undir það með honum að þetta var skilningur í nefndinni, þ.e. að viðkomandi einstaklingar mundu samþykkja að veita aðgang að skattgögnum sínum. Það væri forsenda þess að viðkomandi fengju tilteknar bætur eða tilteknar greiðslur. Þetta er líka, held ég, fordæmisgefandi þó finna megi það í einstaka tilvikum að lög kveða á um að aðgangurinn sé án þessara skilyrða, þ.e. að einstaka stofnanir geti leitað eftir upplýsingum án þess að upplýst samþykki liggi fyrir þá hefur verið bent á að það sé mjög æskilegt að þróunin verði með þessum hætti til þess að viðkomandi aðilar séu algjörlega upplýstir um að það kunni að verða leitað þessara upplýsinga. Ég held að þetta sé bara réttlætismál gagnvart einstaklingunum. Svo er það annað mál nákvæmlega hvaða aðferðafræði við notum. Nú tala ég hérna bara fyrir mig. Ég veit ekki hvort formaðurinn hefur einhverja aðra skoðun á þessu. Ég sæi í rauninni ekkert að því að fá þetta inn í nefndina aftur og klára það þannig.

Virðulegi forseti. Ég get alveg fallist á þá málsmeðferð að málið verði tekið til nefndar aftur milli 2. og 3. umr. og menn ræði þá þetta orðalag í 13. gr. og breyti því í samræmi við nefndarálitið. Engu að síður mundi ég þá ekki styðja þessa tillögu þegar hún kemur til atkvæðagreiðslur eftir 2. umr. Ég mundi sennilega sitja hjá við þetta orðalag vegna þess að ég er ekki sammála því. Síðan trúi ég því að málið taki breytingum og verði að lokum eins og nefndarálitið kveður á um. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni að það eru dæmi um það í nýsettum lögum að yfirvöld fái heimildir til að afla sér upplýsinga um einstaklinga hvert hjá öðru, skattyfirvöld hjá þessum og svo framvegis. En það er ekki rökstuðningur fyrir því að halda áfram á þeirri braut, þvert á móti. Þessi dæmi sýna okkur að þingið hefur einhverra hluta vegna haft lögin svona og það er ástæða til að staldra við og velta því fyrir sér hvort löggjöf eigi almennt að þróast í þessa veru, að kerfið hafi frjálsan aðgang að upplýsingum um einstaklinga, hvort sem það eru skattupplýsingar, heilbrigðisupplýsingar eða hvað sem er. Ég held að niðurstaðan verði eins og hún varð í félags- og tryggingamálanefnd. Menn vilja þetta ekki. Það er þægilegt hins vegar að kerfið geti skipst á upplýsingum. Það getur verið þægilegt fyrir einstaklinginn og það er sjálfsagt að hafa opna leið til þess að það geti gerst að fengnu samþykki viðkomandi einstaklings sem alltaf verður að vera kjarni málsins. Einstaklingurinn getur þá valið að segja nei. Hann verður þá að sæta því að fá ekki bætur eða fæðingarorlof nema hann sjálfur afli þeirra upplýsinga sem þarf  Þetta fannst mér nú, virðulegi forseti, heldur harkalegt.

Það var nú ekki meiningin.