Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um að 3. þm. Suðvest., Rósa Björk Brynjólfsdóttir, verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hana 1. varamaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Una Hildardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Forseta barst fyrr í dag, miðvikudaginn 27. nóvember, svohljóðandi bréf frá Andrési Inga Jónssyni, 9. þm. Reykv. n.: „Forseti Alþingis, Steingrímur J. Sigfússon. Ég tilkynni hér með að í dag hef ég sagt mig úr þingflokki Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Ég mun starfa á Alþingi sem þingmaður utan flokka. Virðingarfyllst, Andrés Ingi Jónsson.“

Borist hefur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 228, um utanlandsferðir á vegum ráðuneytisins, frá Þorsteini Sæmundssyni.

Virðulegi forseti. Í dag minnti Stjórnarskrárfélagið Alþingi enn og aftur á að innleiða nýja stjórnarskrá grundvallaða á frumvarpi stjórnlagaráðs. Þessi sjálfsagða krafa hefur nú verið hunsuð í rúm sjö ár frá þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012. Í samtölum mínum við andstæðinga nýrrar stjórnarskrár verð ég aftur og aftur var við að þeir sem eru hvað mest andsnúnir henni byggja skoðun sína á miklum ranghugmyndum um hana og hvað standi í henni. Algengastar eru tilhæfulausar fullyrðingar um að með nýrri stjórnarskrá sé sú gamla rifin í tætlur og henni hent í ruslið. Eins og hefur margsinnis verið bent á er þetta rangt. Ný stjórnarskrá byggir í öllum meginatriðum á þeirri gömlu enda enginn ágreiningur um grundvallaratriðin. Óttinn við nýja stjórnarskrá virðist helst vera við að dreifa valdi til kjósenda sjálfra eða a.m.k. draga úr ægivaldi þeirra sem fara með meirihlutavaldið hverju sinni. Það er reyndar sérstaklega áhugavert hvernig valdamestu andstæðingar nýrrar stjórnarskrár virðast setja samasemmerki milli þess að dreifa valdi og að rífa allt kerfið í tætlur, eins og það sé sjálfsagt að kerfið standi og falli með því að kjósendur hafi sem minnst um hlutina að segja eða sumsé einn bókstaf á fjögurra ára fresti, eins og ef með því einu að ráðherrar bæru aðeins meiri ábyrgð eða kjósendur tækju fleiri ákvarðanir beint þá færi allt í steik. Það er vitleysa, virðulegi forseti, hræðsluáróður sem virkar best vegna þess að þau öfl sem eru orðin heimakær valdinu eru logandi hrædd við að missa geðþóttavaldið sem þau eru orðin vön. Að einhverju leyti er sá ótti skiljanlegur en einungis frá sjónarhorni andstæðinga lýðræðislegra grundvallargilda. Að öðru leyti er óttinn þó ástæðulaus vegna þess að það eina sem stjórnmálamenn þurfa raunverulega að gera til að standast það hófsama mótvægi og aðhald sem boðað er með nýrri stjórnarskrá er að temja sér betri vinnubrögð, meiri ábyrgð, minna fúsk. Með því er engu snúið á hvolf, ekkert rifið í tætlur og engu hent í ruslið. Ný stjórnarskrá er eðlilegt næsta skref í þróunarsögu lýðveldisins Íslands.

Herra forseti. Það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga og ráðherra, ekki síst utanríkisráðherra hverju sinni, að reyna að opna fyrir viðskipti með vörur okkar Íslendinga í útlöndum. Þess vegna skiptir til að mynda máli að í ferð utanríkisráðherra til Rússlands, í opinberri heimsókn, hvorki meira né minna, séu skilaboðin skýr því að verið er að tala fyrir því að reyna að opna á ný markaði fyrir íslenskar vörur, ekki síst matvæli. Á sama tíma verða skilaboðin líka að vera skýr, að við séum ekki að slíta okkur úr samfloti frá vinaþjóðum okkar á Norðurlöndum, ESB-þjóðunum eða NATO. Skilaboðin eru nefnilega skýr. Við skulum hafa hugfast að viðskiptaþvinganir á Rússa duttu ekki bara af himnum ofan. Rússar réðust inn í frjálst og fullvalda ríki og þeir tóku Krímskaga. Viðskiptabannið snertir herflutninga sem og það að koma í veg fyrir peningaþvætti ólígarkanna og vina forseta Rússlands. Á móti settu Rússar viðskiptabann á vörur frá Íslandi, ekki síst matvæli. Það er auðvitað miður en það verður líka að vera alveg skýrt í svona ferð, sem ég vona að opni dyr fyrir okkar frábæru íslensku útflutningsvörur, að við gerum það ekki á grunni þess að brjóta prinsipp í vestrænu samstarfi sem byggja undir lýðræði, lýðréttindi og mannréttindi. Það verður að vera alveg skýrt af hálfu okkar Íslendinga. Það er síðan kaldhæðnislegt, virðulegi forseti, að í föruneyti ráðherra, vel að merkja í ferð til að opna á viðskiptafrelsi, er íslenskt einokunarfyrirtæki á mjólkurmarkaði. Það fyrirtæki þyrstir eðlilega í útrás, viðskiptafrelsi o.s.frv., en á sama tíma berst það fyrirtæki 

Virðulegur forseti. Það fer vel á því að ræða heilbrigðismál og hvernig þau eru best skipulögð rétt áður en við göngum til atkvæða um fjárlagafrumvarpið. Heilbrigðismál eru, eins og allir þekkja, einn af stærstu þáttum útgjalda ríkissjóðs. Í nýsamþykktri heilbrigðisstefnu er lögð áhersla á að veita heilbrigðisþjónustu á þann hátt sem okkur hefur lánast hingað til, að Sjúkratryggingar Íslands annist kaup á heilbrigðisþjónustu fyrir hönd ríkisins með samningagerð. Þau kaup eiga svo að byggjast á þarfagreiningu og miðast við þarfir íbúanna í landinu. Þarna hefur kannski helst skort á við framkvæmdina, þ.e. við þarfagreininguna og þessa skilgreiningu. Í heilbrigðisstefnunni er sem sagt gert ráð fyrir skilvirkum þjónustukaupum með aðgengi þeirra sjúkratryggðu í huga að vel skilgreindri heilbrigðisþjónustu á grundvelli þjónustutengdrar fjármögnunar. Þessi stefna sem samþykkt var af Alþingi er skýr um það hvernig við viljum veita heilbrigðisþjónustu og segir í raun að gera eigi samninga við þá sem geta veitt þá heilbrigðisþjónustu sem þörf er fyrir, óháð því hvort það sé opinber rekstur eða einkarekstur. Einkarekstur er, eins og við þekkjum, sjálfseignarstofnanir á vegum sveitarfélaga, til að mynda félagasamtök, heilbrigðisstarfsfólkið sjálft og fleiri aðilar. Ekki er verið að tala um einkavæðingu þar sem sjúklingurinn greiðir sjálfur, það er munurinn á einkavæðingu og einkarekstri þar sem gert er ráð fyrir kaupum ríkisins á þessari þjónustu en ekki þeirra sjúkratryggðu. Þar liggur munurinn á einkavæðingu og einkarekstri, að það er ríkið sem kaupir. Að því sögðu hef ég gríðarlegar áhyggjur af öllum þeim lausu samningum aðila í heilbrigðisþjónustu við Sjúkratryggingar Íslands um þá heilbrigðisþjónustu sem sjúkratryggðir skattgreiðendur um allt land þurfa á að halda, allt samningar sem hafa verið hagkvæmir fyrir ríkissjóð og hafa um leið tryggt sjúkratryggðum gott aðgengi að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Má þar nefna sjúkraþjálfara, Læknafélag Reykjavíkur, hjúkrunarheimilin, fyrirtæki í heilbrigðisþjónustu, svo andstaðan við að njóta þjónustu aðila eins og Klíníkurinnar.

Virðulegur forseti. Í grein Fréttablaðsins í dag kemur fram að í fyrra hafi einungis 49% barna fædd á landinu verið skráð í þjóðkirkjuna. Á sama tíma og þetta gerist er hætt við að láta samningsákvæði um fækkun í þjóðkirkjunni hafa áhrif á greiðslur til kirkjunnar. Það er útskýrt með því að þetta hafi haft svo lítil áhrif hingað til en það hefur þó haft þau áhrif að fækkað hefur um rúmlega 10.000 manns í þjóðkirkjunni frá því að kirkjujarðasamkomulagið var samþykkt, sem eru laun tveggja presta. En nú þegar stefnir í mun meiri fækkun miðað við þetta má allt í einu ekki láta þessa fækkun gilda. Er einhver til í að útskýra fyrir mér hvernig þetta nýja samkomulag er aðskilnaður? Það er svo sannarlega ekki fjárhagslegur aðskilnaður, langt í frá. Nýja samkomulagið styrkir einmitt fjárhagsleg tengsl ríkis og kirkju og minnkar eftirlit með opinberri fjármögnun til kirkjunnar - minni ábyrgð en meiri skuldbinding. Ef aðskilnaður virkar þannig er ég í einhverjum hliðarraunveruleika og tala ekki sama tungumál og hæstv. dómsmálaráðherra, enda stunda ég ekki sömu stjórnmál og flokkur hennar. Viðbótarsamkomulag við kirkjujarðasamkomulagið er að mínu mati ólöglegt með tilliti til laga um opinber fjármál út af því að þar er 15 ára endurskoðunarákvæði en í lögum um opinber fjármál er miðað við fimm ár. Ekkert er skilgreint um eftirlit með notkun á opinberu fé eins og kveðið er á um í lögum um opinber fjármál. Það er mjög skýrt það samkomulag sem liggur fyrir Alþingi í fjárlögum að við eigum að hafna þessu. Það gengur ekki að þetta sé gert svona. Við erum með einföld grunnlög um opinber fjármál. Grundvallarreglur um það hvernig framkvæmdarvaldið getur komið fram við Alþingi og við þjóðina eru brotnar. Við eigum einfaldlega ekki að láta þetta ganga yfir okkur.

Virðulegi forseti. Upp úr kl. 15.30 munum við greiða atkvæði um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Það er mér sönn ánægja að segja ykkur frá því að þrír flokkar í stjórnarandstöðu leggja fram breytingartillögu sem snýr að því að koma lágmarksframfærslu aldraðra og öryrkja upp í nákvæmlega það sem það er, lágmarksframfærsluviðmið ráðuneytisins. Þetta eru Píratar, Flokkur fólksins og Samfylkingin, 15 þingmenn, hátt í fjórðungur þingmanna, sem taka saman höndum hér. Mér finnst okkur vera að fjölga í bátnum sem róum í þessa réttlætisátt. Ég el þá von í brjósti að okkur muni bara fjölga áfram og enda svo með því að við verðum hreinlega öll komin í þennan stóra bát og róum öll sameiginlega að því markmiði að útrýma fátækt, útrýma þessu ótrúlega ósanngjarna kjaragliðnunarbili sem hefur orðið á síðustu árum hjá þeim einstaklingum sem þurfa að reiða sig á framfærslu almannatrygginga. Ég býst ekki við því að þeir sem ekki eru með okkur á þessari breytingartillögu í dag greiði henni brautargengi, sérstaklega ekki ríkisstjórnarflokkarnir, en ég hvet ykkur öll til að fylgjast vel með því hvernig þingheimur tekur utan um aldraða og öryrkja sem sitja hjá garði og biðja um aðstoð til að hafa lágmarksframfærslu, til að geta lifað með lágmarksreisn, því að við höfum sett þau í fátæktargildru sem nú virðist vera komin sprunga í. Svo sannarlega vona ég að hún eigi eftir að brotna algjörlega utan af þeim áður en þessi ríkisstjórn fer frá völdum. 

Herra forseti. Hv. þingmenn hafa komið víða við í þessum umræðum eins og verða vill þegar til umræðu eru störf þingsins. Ég ætla fyrst og fremst að bregðast við ummælum hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um stjórnarskrármál áðan. Ég tel að það sé alveg ástæða til að rifja upp hér í þessum þingsal að í gangi er vinna sem lýtur að endurskoðun á stjórnarskránni. Það liggur auðvitað fyrir að einstakir flokkar hafa mismunandi afstöðu til þess hversu langt eigi að ganga og hversu mikið eigi að endurskoða og hvernig eigi að vinna málið. Hins vegar eru málin í þeim farvegi með aðild formanna allra stjórnmálaflokka að það er verið að taka þetta fyrir áfangaskipt. Það er verið að skoða tiltekin atriði núna og liggur fyrir verkáætlun um skoðun annarra atriða í framhaldinu. Með þessu móti er reynt að nálgast það með raunhæfum hætti hvernig hægt sé að gera breytingar á stjórnarskránni án þess að gefa sér að niðurstaðan hljóti að vera allt eða ekkert, án þess að menn gefi sér endilega fyrir fram að nauðsynlegt sé að endurskrifa öll ákvæði núgildandi stjórnarskrár og bæta 35 nýjum við eins og t.d. var gert í tillögu stjórnlagaráðs sem lá fyrir hér fyrir sjö til átta árum. Það er ekkert nauðsynlegt. Það er alveg hægt að taka einstök atriði fyrir og breyta atriðum sem eru augljóslega úrelt; menn hafa nefnt 30. gr. sem felur í sér heimild til forseta til að víkja til hliðar lögum. Allir eru sammála um að það sé alveg ástæða til að breyta þessu eða færa ákvæði forsetakaflans nær veruleikanum. Það er alveg hægt að gera það án þess að fara í þær víðtæku breytingar sem sumir hafa lagt til. Það er líka hægt að taka ný ákvæði fyrir eins og um auðlindir í þjóðareigu, náttúruvernd og hitt og þetta  
            

Herra forseti. Listi umsækjenda um stöðu útvarpsstjóra verður ekki birtur samkvæmt ákvörðun stjórnar RÚV. Ástæðan er sú að það gæti hindrað mjög hæfa umsækjendur í að sækja um starfið. Þetta er mjög sérstakt í ljósi þess að þessi ágæti fjölmiðill hefur verið upptekinn af gegnsæi annars staðar sem greinilega gildir ekki um hann sjálfan. Í sjálfu sér er ég eiginlega sammála stjórn RÚV, það getur verið mikilvægt að birta ekki lista yfir umsækjendur, en ég held að það ætti að gilda líka annars staðar í stjórnsýslunni, t.d. hjá dómstólunum. Það er mikilvægt og miklu mikilvægara en hjá RÚV að þar fáist mjög hæfir umsækjendur. Hér ættum við að taka það til umfjöllunar hvort við ættum að breyta lögunum og heimila beint að í stjórnsýslunni og annars staðar verði ekki birtur listi umsækjenda. Annað sem hefur truflað mig svolítið er að það er þekkt í stjórnsýslunni, hefur gerst svolítið, að það er skipað í embætti æðstu embættismanna ríkisins án auglýsingar. Undir vissum kringumstæðum er það heimilt, þ.e. með færslu innan Stjórnarráðsins, en það er líka gert án þess að viðkomandi hafi starfað innan Stjórnarráðsins. Ég hef efasemdir um að það standist og þykist vita að það standist ekki. Það er samt gert. Nú þarf greinilega að fara í endurskoðun 

Virðulegur forseti. Hversu lágt er hægt að leggjast? Réttsýnu fólki er misboðið þegar kvótagreifar Samherja misnota jafn herfilega og raun ber vitni aðstöðu sína í hinu bláfátæka Afríkulandi Namibíu. Þar er um að ræða meiri háttar mútur, meintar mútur, og ágóðann af því fela þeir síðan í aflandsfélögum og skattaskjólum. Íslendingar hafa komið að þróunarstarfi í Namibíu og byggt upp traust en því rústuðu þessir kvótagreifar og misnotuðu aðstöðu sína herfilega með því að arðræna bláfátæka þjóð. Afganginn fólu þeir síðan í aflandsfélögum og skattaskjólum víða um heiminn og eftir situr sorg og reiði. Orðið siðfræði er greinilega ekki til í þeirra orðabók. Samherjamenn leituðu á mið hinna fátækustu meðal fátækra og rændu þá auðlindum sínum með meintum mútum. En hversu lágt er hægt að leggjast hér á landi? Birtist spillingin hérlendis í því að árið 2018 þurftu 16.000 heimili, með rúmlega 31.000 einstaklingum, að lifa undir lágtekjumörkum. Eða er það eðlilegt og sjálfsagt að um 15.000 einstaklingar búi við skort og 3.000 búi við grafalvarlegan skort á efnislegum gæðum? Þarna eru þúsundir barna sem búa við verulegan skort á efnislegum gæðum og búa við sárafátækt og það á sama tíma og þeir ríku verða æ ríkari. Nú á eftir verður lokið við atkvæðagreiðslu um fjárlagafrumvarpið. Þar er ríkum sægreifum hampað með lækkun á veiðigjöldum á kostnað þeirra sem búa við verulegan skort á efnislegum gæðum. Skömmin er þessarar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknarflokks. 
            

Virðulegi forseti. „Af hverju þarf þetta að vera svona flókið?“, spurði ungur Framsóknarmaður í grein í Fréttablaðinu um daginn og vísaði þar til flækjunnar við að skila af sér rusli til endurvinnslu á Íslandi. Íslendingum hefur tekist að búa til svo margar mismunandi útgáfur af flokkunarkerfum að margir fórna höndum og gefast upp fyrir verkefninu og setja allt í sama plastpokann. Bláar, grænar og gráar tunnur lúta mismunandi lögmálum eftir sveitarfélögum, meira að segja á sömu sorpsöfnunarsvæðunum. Margir hafa vakið athygli á þessu og ályktað um mikilvægi samræmds flokkunarkerfis. Ég vil því vekja athygli á og fagna því að ríkisstjórnin er með málið á dagskrá og við eigum von á frumvarpi um þau mál á vorþinginu. Að því sögðu vil ég gera brúnar tunnur og heimajarðgerð að umtalsefni. Alveg sama hvernig við horfum á það mál hlýtur sjálfbærasta leiðin til jarðgerðar alltaf að vera jarðgerð á og hjá heimilunum þegar þess er kostur. Hún hentar sérstaklega vel fyrir íbúa í dreifbýli og garðeigendur í þéttbýli, ég tala nú ekki um ef notaðar eru aðferðir sem skila litlu kolefni út í andrúmsloftið og jarðvegurinn sem myndast nýtist í eigin ræktun. Þróunin hefur hins vegar sums staðar a.m.k. orðið sú að þegar sameiginlegri jarðgerð hefur verið komið á í sveitarfélögunum hafa þeir sem jafnvel hafa jarðgert heima árum saman horfið frá því vegna þrýstings um að taka þátt í sameiginlega verkefninu. Ég legg því áherslu á að við samræmingu flokkunarkerfa verði horft til þess að búa til hvata til heimajarðgerðar og áhersla verði lögð á leiðbeiningar og stuðning við það verkefni.

Virðulegur forseti. Umræða um tolla á matvæli og tolla almennt skýtur reglulega upp kollinum í umræðunni hér á landi en þá stíga gjarnan fram á völlinn valinkunnir talsmenn frjálshyggjunnar og fara frjálslega með staðreyndir. Þá virðist oft gleymast að það eru tvær hliðar á öllum málum en tollar á vörum þekkjast úti um allan heim. Þjóðir setja á tolla til að vernda framleiðslu sína, þjóðartekjur og jafna þannig aðstöðumuninn sem snertir framleiðsluna. Til að mynda er Evrópusambandið mikið tollabandalag þar sem innri markaðurinn er eitt svæði og lönd utan hans annað. Íslendingar hafa ákveðna innflutningstolla á ESB-svæðinu fyrir skyr, lambakjöt og unninn lax. Þeir tollar eru settir af ESB til að verja eigin framleiðslu og hagkerfi og tryggja að bændur og úrvinnslugeirinn á svæði ESB hafi ákveðið öryggi fyrir framleiðslu sína. Ísland setur tolla á ákveðnar vörur sem og önnur lönd og af hverju er það gert? Jú, eins og áður hefur verið komið inn á er það gert til að vernda íslenska framleiðslu og hagkerfi. Í hinum fullkomna heimi væri jafn dýrt að framleiða kjöt á Spáni og í Barðastrandasýslu en svo er hins vegar ekki. Veðurfar, löggjöf um aðbúnað og hirðingu, húsakostur og aðstæður til ræktunar eru ekki sambærilegar. Ísland er í fremstu röð þegar kemur að hirðingu og aðbúnaði og veðurfar hér er gjörólíkt. Það hefur verulegan kostnað í för með sér fyrir framleiðsluna og síðan er ótalinn einn stærsti þátturinn sem er launakostnaður. Virðulegi forseti. Munum að tollvernd er ekki séríslenskt fyrirbæri heldur er það þannig að flest ríki og ríkjasambönd hafa tollvernd.

Herra forseti. Veruleikinn er stundum býsna flókinn og hann virðist vera sérstaklega flókinn í rekstri margra stórfyrirtækja sem hasla sér völl á alþjóðlegum vettvangi. Maður veltir fyrir sér af hverju þessi veruleiki sé svona flókinn og af hverju rekstur sé skipulagður með svo flóknum hætti sem raun ber vitni. Við þekkjum það öll að fræg stórfyrirtæki, mörg af þeim stærstu í heiminum, ég nefni bara Apple og Google, hafa verið til sérstakrar skoðunar, m.a. hjá samkeppnisyfirvöldum í Evrópu, vegna þess að það kemur á daginn að þessi fyrirtæki virðast hvergi í heiminum greiða nema örlitla skatta. Íslenskt stórfyrirtæki hefur talsvert verið til umræðu. Ég held að það hafi verið í gær sem birt var viðtal við fyrrverandi fjármálastjóra þess fyrirtækis þar sem hann lýsti því að það væri erfitt að hafa yfirsýn - því að það væru ekki nema 130 félög í samstæðunni. Hann sagði að það væri erfitt að fylgjast með þessu öllu. Forstjóri sama fyrirtækis sagði sig í gær eða fyrradag úr 14 stjórnum fyrirtækja í Bretlandi og það eru víst ein tíu félög á Kýpur, svo ég nefni nokkur. Maður hlýtur að spyrja hvaða tilgangi þetta þjóni allt saman. Þetta hlýtur að þjóna einhverjum tilgangi. Ég held að þetta sýni okkur og færi okkur heim sanninn um hversu mikilvægt það er að við eigum stofnanir sem skilja, 

Virðulegi forseti. Nú erum við að ganga til atkvæðagreiðslu í 3. umr. fjárlaga, ég held að það sé í fyrsta skipti sem við erum á tíma í þeim efnum. Þá er líklega hægt að þakka það góðri vinnu í fjárlaganefnd sem hefur verið stýrt undir styrkri stjórn hv. þm. Willums Þórs Þórssonar. Aðrir þingmenn í nefndinni mega líka fá bita af hrósi dagsins. Þó að mismunandi hugmyndir eða skiptar skoðanir séu um hvernig eigi að skipta kökunni, sem birtist hér í fjölda nefndarálita og litríkum ljósum á atkvæðatöflunni, þá hefur þetta gengið vel. Sú atkvæðagreiðsla sem birtist er oft kómísk, niðurstaðan svolítið augljós en túlkunin skemmtileg. Samfylkingin hefur kvartað sáran hér og í fjölmiðlum um að stjórnarmeirihlutinn hafi aldrei verið á græna takkanum við tillögum hennar en gleymir að segja frá því að hún hefur heldur aldrei verið á græna takkanum við tillögum meiri hlutans þrátt fyrir margar frábærar tillögur af þeim bæ. Telja má upp nokkur dæmi en listinn er ekki tæmandi úr fjárlögum þessa árs sem við erum að fara að samþykkja núna. Það eru markvissar skattalækkanir og breytingar á tekjuskatti einstaklinga. Breytingar á fyrri áformum felast í því að nú er gert ráð fyrir að nýtt kerfi verði innleitt á tveimur árum í stað þriggja. Fæðingarorlofið er aukið um einn mánuð strax á næsta ári og verður komið upp í 12 mánuði á árinu 2021. Einnig eykst framlag til barnabóta um 1 milljarð og stofnframlag til íbúðarbygginga hækkar einnig verulega. Í samræmi við fjármálaáætlun er aukið verulega við fjárfestingu og viðhald í samgöngumálum. Frá árinu 2017 nemur aukningin 11,6 milljörðum kr. eða 32% að raungildi. Virðulegi forseti. Það er vissulega áskorun fram undan í ríkisfjármálum og spár sýna að við erum að fara inn í lægra hagvaxtarstig. Atvinnuleysi er að aukast og minni afkoma kallar á að við þurfum að vera vakandi. Gangi okkur vel í framhaldinu.

Herra forseti. Við ræðum störf þingsins og ég ætla að fjalla um löggjafarhlutverk Alþingis. Þannig stendur á að það er mikil iðn að innleiða hvers kyns Evrópureglur og eins og menn þekkja er ætlast til þess að það sem kallast reglugerð í Evrópu fái lagagildi hér á landi. Spurningin er hvernig það gerist. Fræðimenn eins og til að mynda Davíð Þór Björgvinsson í sinni merku bók fer yfir það að ýmist eru sett lög þess efnis eða gefin eru út stjórnvaldsfyrirmæli, þ.e. reglugerð. En hann tekur skýrt fram að það sé gert því aðeins að reglugerðin hafi fullnægjandi lagastoð. Ég hef spurt iðnaðarráðherra og fengið skriflegt svar um það við hvaða ráðgjöf ráðherra hafi stuðst við mat á heimildarákvæði raforkulaga, sem er í 45. gr. og er mjög þröngt og afmarkað og fjallar um það að ráðherra hafi heimild til að gefa út reglugerðir um framkvæmd laganna. Í svari ráðherra segir að það sé mat sérfræðinga atvinnuvegaráðuneytisins að hægt sé að innleiða þessar umdeildu reglugerðir 713 og 714 án þess að sérstaka nýja lagastoð þurfi fyrir því. Þess vegna hef ég spurt ráðherra: Hvaða lagarök, lögskýringarsjónarmið og lögskýringargögn voru lögð til grundvallar þegar metið var að þetta þrönga afmarkaða heimildarákvæði raforkulaga dygði til að veita þessum Evrópureglugerðum lagastoð hér á landi? Ég minni á það, herra forseti, að löggjafarvaldið á Íslandi er 

Herra forseti. Mér finnst ekki nógu mikið talað um Framsóknarflokkinn. Er Framsóknarflokkurinn þó kannski valdamesti flokkur landsins, valdamesti flokkurinn á þingi, flokkurinn sem ævinlega stjórnar því hvaða ríkisstjórnir ríkja hér og hvernig þær eru settar saman og hann er alltaf þar í miðjunni. Samt er eins og flokkurinn sé einhvern veginn ósýnilegur í almennri þjóðfélagsumræðu, næstum því jafn ósýnilegur og almennir þingmenn VG eru í umræðunni um Namibíuhneykslið. Mér finnst rétt að bæta úr þessu og vekja athygli á Framsóknarflokknum. Á dögunum var haldinn miðstjórnarfundur í Framsóknarflokknum þar sem formaður flokksins, hæstv. samgönguráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, hélt ræðu sem var tímamótaræða því að hann boðaði, hafi ég skilið hann rétt, sinnaskipti flokksins í mikilvægasta hagsmunamáli þjóðarinnar. Ég sé ekki betur en að formaður Framsóknarflokksins nálgist í þeirri ræðu okkur jafnaðarmenn í stefnumörkun sinni. Í ræðu sinni hamraði hann m.a. á mikilvægi þess að taka upp auðlindaákvæði í stjórnarskrá þar sem skýrt verði að auðlindir landsins séu í eigu þjóðarinnar. Hann sagði líka að kvótakerfið í sjávarútvegi hefði ekki verið innleitt til að nokkrir einstaklingar gætu orðið ofurríkir. Jafnframt sagði hann að það hefði ekki verið búið til svo þeir fjármunir sem urðu til við aukna verðmætasköpun færu á flakk milli reikninga á aflandseyjum. Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en að það sé að myndast nýr þingmeirihluti fyrir því að koma á löngu tímabærum umbótum í sjávarútvegi. Ég hlakka til þess að vinna með Framsóknarflokknum og öðrum umbótaöflum að því að koma á meiri jöfnuði og meira réttlæti öllum landsmönnum til hagsbóta.  
            

Herra forseti. Síðustu daga, allt frá því að Samherjahneykslið sprakk í andlitið á okkur, hefur þingheimi, þó að líklega sé rétt að tala sérstaklega um þingmenn stjórnarandstöðunnar, orðið tíðrætt í þingsal og utan hans um mikilvægi þess að þannig sé búið um ákæruvaldið að fólk hafi svigrúm til að sinna því stóra verkefni sem er fram undan. Engin breytingartillaga frá meiri hlutanum skilaði sér inn í 3. umr. þrátt fyrir að alvarleiki málsins hefði nánast verið mataður með teskeið ofan í stjórnarliða síðustu dagana í fjárlagaumræðunni. Hefðinni samkvæmt munu stjórnarliðar líklega fella breytingartillögur frá minnihlutaflokkum á eftir sem lúta að þessu máli. Það er áhugavert, ekki síst í ljósi orða hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur sem sagði, þegar málið bar fyrst á góma, að auðvitað myndi ríkisstjórnin leggja frekari fjárveitingar til rannsóknar á Samherjamálinu ef kallað yrði eftir því. Svo er kallað eftir því á meðan fjárlög voru óafgreidd og ófrágengin. Ég hef áður lýst því yfir að mér finnst réttarkerfið okkar, rannsakendur og dómstólar, verða að vera fjármagnað til að bregðast við hverju sem á dynur án þess að vera háð aðkomu stjórnmála, velvilja og eftir atvikum öðrum skoðunum. En staðan er eins og hún er og þegar hún er krufin kemur reyndar fleira upp. Við sjáum t.d. að dómar fyrir kynferðisbrot eru að verða vægari eingöngu með vísan til þess hve lengi málin hafa dregist hjá ákæruvaldi og/eða lögreglu. Það stafar af því grundvallarlögmáli að verkefnin eru of mörg og starfsmenn of fáir. Staðan er sú að dómar fyrir brot sem samfélagið hefur skilgreint sem hin allra alvarlegustu eru styttir vegna þess hvernig stjórnvöld búa um þær stofnanir sem fara með þau mál. Þetta er ekki staða sem er sæmandi þjóð sem státar af réttaröryggi. Þetta er ekki staða fyrir þjóð sem er í forystuhlutverki í jafnréttismálum því að það er líka staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti brotaþola í kynferðisbrotamálum eru stúlkur og konur. Við þurfum einfaldlega að gera betur.

Herra forseti. Við afgreiðum hér næstsíðasta fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar og nú eru bæði tími og þolinmæði á þrotum. Við þessa lokaumræðu reynum við í stjórnarandstöðunni að bæta þetta frumvarp sem fær falleinkunn ansi víða, ekki síst frá verkalýðshreyfingunni og samtökum öryrkja og aldraðra. Við erum hér með tillögu um að skilja engan eftir undir lágmarkslaunum, engan öryrkja og engan eldri borgara. Það ætti að vera hægt í tíunda ríkasta landi í heimi, eða hvað? Við erum líka með tillögur um að bæta við fjármunum til rannsóknaraðila vegna Samherjamálsins. Í máli sem heimspressan og alþjóðastofnanir fylgjast grannt með verða skilaboðin hins vegar líklega þau að ríkisstjórnin felli slíka tillögu, ekki einu sinni heldur tvisvar. Báðar þessar tillögur væru sjálfsagðar hjá flestum öðrum en þessum þremur stjórnarflokkum. Eina vonin til að ná fram breytingum er því að kjósa aðra flokka en þá sem hér sitja við stjórnvölinn.

Herra forseti. Í tilefni af umræðu sem spannst hér í þinginu í tengslum við 3. umr. fjárlagafrumvarpsins, um fjárþörf vegna eftirlits- og rannsóknarstofnana á sviði skattamála og saksóknar, er ástæða til að árétta nokkur atriði sem fjármála- og efnahagsráðherra hefur nefnt í því sambandi. Þau atriði lúta að því að enginn þarf að velkjast í vafa um að viðkomandi ráðherrar munu, í samráði við ríkisstjórnina og þingið, gangast fyrir því að tryggja þessum stofnunum nægjanlega fjármögnun til að mæta tímabundnu álagi á þessu ári og því næsta, og jafnvel lengur ef þarf, og að staðið verði að veitingu þeirra fjárheimilda með þeim hætti sem lög um opinber fjármál mæla fyrir um. Í fyrsta lagi er ástæða til að benda á að einkum er um að ræða aukin verkefni sem voru ófyrirséð en hafa verið að koma í ljós nýverið og eru þess eðlis að mögulegt umfang þeirra liggur ekki nægilega vel fyrir á þessu stigi. Af þeim sökum hafa ekki að svo stöddu verið mótaðar fullnægjandi áætlanir og fjárlagatillögur í samræmi við stefnumótun stjórnvalda á þessu málefnasviði. Ég vil ítreka það að ríkisstjórnin gaf einnig út yfirlýsingu fyrir viku um aðgerðir til að auka traust á íslensku atvinnulífi þar sem fram kom skýr ásetningur um að fjármögnun þessara eftirlitsstofnana verði tryggð. Við það verður staðið.

Herra forseti. Þessi fjárlög ríkisstjórnarinnar einkennast sem fyrr af stjórnlausri þenslu á ríkisbákninu. Hagkerfið er í niðursveiflu og það skapar ekki nauðsynlega örvun til þess að stækka ríkisbáknið. Ríkisstjórnin hefur frá upphafi verið föst í of bjartsýnum efnahagsforsendum og hún hefur treyst um of á tímabundna aukningu tekna í uppsveiflu sem var. Við erum í niðursveiflu og þá á að örva atvinnulífið og það gerum við í Miðflokknum með því að leggja til enn frekari lækkun tryggingagjaldsins. Við viljum skera niður ríkisbáknið og hagræða í öllum ráðuneytum upp á samtals 1 milljarð kr. og draga úr umsvifum hins opinbera. Þrátt fyrir fögur fyrirheit um skattalækkanir eru margvísleg gjöld hækkuð á móti. Skattkerfið er sífellt gert flóknara. Ríkissjóður er nú rekinn með halla í fyrsta skipti í sjö ár. Komið er að þolmörkum í óvissusvigrúmi. Herra forseti. Þetta eru fjárlög án fyrirhyggju og ráðdeildarsemi.

Hæstv. forseti. Þær breytingar sem við erum að klára hér fyrir 3. umr. fjárlagafrumvarps eru fyrst og fremst af tæknilegum toga. Allar meginbreytingar voru kláraðar við 2. umr. Fjárlögin eins og við samþykkjum þau nú eru skynsamleg út frá mikilvægu hagstjórnarhlutverki. Stefna hæstv. ríkisstjórnar birtist hér og er beinlínis hönnuð til að mæta hjaðnandi hagvexti, til að veita viðspyrnu í hagkerfinu, auka verðmætasköpun og byggja áfram upp innviði, styðja við atvinnulífið og heimilin í landinu og standa þannig við þær áætlanir sem lagt var upp með í stjórnarsáttmála og samþykktar voru í ríkisfjármálaáætlun. Hæstv. ríkisstjórn skilur þannig afkomuna alla og gott betur eftir í hagkerfinu og við getum með myndarlegan afgang á frumjöfnuði áfram greitt niður skuldir ríkissjóðs. Ég vil að lokum þakka allri hv. fjárlaganefnd fyrir góða vinnu og við að leggjast á árar til að klára þessa vinnu og umfjöllun í samræmi við starfsáætlun hæstv. forseta.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni gerum nú lokatilraun til að bæta þessi fjárlög fyrir árið 2020. Við gerum tillögu um að Fiskistofa verði styrkt svo að hún geti betur sinnt eftirliti með fiskveiðiauðlindinni. Embætti skattrannsóknarstjóra og héraðssaksóknara munu ekki geta brugðist við auknu álagi vegna Samherjaskjalanna nema þingið samþykki tillögu Samfylkingarinnar um viðbótarfjármagn. Það er innantómt hjal að ríkisstjórnin muni sjá embættunum fyrir fjármunum og til þess fallið að draga tennurnar úr rannsókn á skjölunum, enda er þingið fjárveitingavaldið og varasjóðir sem til eru eru ætlaðar til þess sem er ófyrirséð og gæti komið óvænt upp á árinu 2020. Réttmæt krafa um að enginn sé undir lágmarkslaunum er studd með tillögu frá Samfylkingunni, Pírötum og Flokki fólksins. Ég hvet hv. þingmenn til að greiða þessum mikilvægu og nauðsynlegu tillögum atkvæði sitt.

Herra forseti. Að vanda er heilmikið búið að ræða ýmsa þætti þessara fjárlaga, þessa frumvarps, og ýmsar tillögur komnar fram, sumar góðar og aðrar síðri. En það hefur engu breytt til eða frá. Ég ætla hér í lokin fyrst og fremst að nefna heildarmyndina sem blasir við og hún er sú að á aðeins sex árum er búið að auka útgjöld ríkissjóðs um helming. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort þess sjáist næg merki í samfélaginu, hvort við sjáum nógu mikinn mun á samfélaginu miðað við hvernig það var fyrir sex árum í ljósi þess að útgjöld ríkisins hafa aukist alveg gríðarlega. Við getum ímyndað okkur, þegar unnið var að fjárlögum ársins 2014, ef menn hefðu átt kost á því að auka útgjöldin um helming, hvort landsmenn hefðu ekki orðið varir við það og hvort ekki hefði gefist tækifæri til að ráðast í mjög miklar og í mörgum tilvikum nauðsynlegar kerfisbreytingar. Að því hefur ekki verið hugað. Kerfið er á margan hátt gallað og er rekið áfram á sama hátt og látið þenjast út, hefur stækkað um helming á sex árum.

Herra forseti. Næstsíðustu fjárlög ríkisstjórnarinnar verða samþykkt á eftir og myndin er orðin býsna skýr. Sú tilraun að mynda stjórn tveggja mjög eðlisólíkra flokka hefur mistekist, kannski vegna þess að það þurfti að gera svo miklar málamiðlanir, kannski vegna þess að hún er hugmyndasnauð en líklega hvort tveggja. Með fjárlögunum er gerð nánast engin tilraun til að ráðast gegn ójöfnuði. Það er ekki stigið nægilega fast niður þegar kemur að aðgerðum gegn loftslagsvánni og ríkisstjórnin hefur ekki kjark til að mæta þeirri spennandi framtíð sem bíður okkar á næstu árum.

Virðulegi forseti. Þegar allt kemur til alls er innihald fjárlaga á ábyrgð stjórnarflokkanna. Það segir því miður ekki alla söguna því að í fjárlögum eru þessar heildarupphæðir mjög lítið útskýrðar. Þegar allt kemur til alls höfum við ekki hugmynd um í hvað allir þessir milljarðar hingað og þangað eiga að fara. Við eigum heimtingu á því, þingið og þjóðin, að þetta sé betur sundurliðað til þess að við vitum hvert fjárheimildir ráðherra fara, til þess að koma í veg fyrir að ráðherrar fari með geðþóttavald í því hvernig fjárheimildunum er beitt. Að öðru leyti er ágætlega farið, miðað við hagsveifluna, með fjármálaliðina. Skattalækkanir eru sniðugar í þessu umhverfi. Það er sniðugt að fara í auknar framkvæmdir en þær eru byggðar á ágiskunum. 

Herra forseti. Við erum komin á lokadag afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2020 og ég vil bara segja og biðja þingheim allan að horfa á heildarmynd þeirrar fjárlagavinnu sem þingið vinnur ár hvert sem hefst með mótun fjármálastefnu sem við endurskoðuðum í vor, er undirbyggð af fjármálaáætlun sem liggur fyrir að vori og síðan fjárlagafrumvarp að hausti sem við erum að samþykkja í dag. Þetta ferli allt saman er að sanna gildi sitt. Þetta ferli sannar gildi sitt með því að við erum að afgreiða hér ábyrg fjárlög þar sem brugðist er við hagsveiflu. Það er mjúk lending í hagkerfinu. Þetta fjárlagafrumvarp og þessi fjárlög hafa fengið þá einkunn frá umsagnaraðilum að vera tímamót í hagstjórn á Íslandi. Ég er kátur í dag.

Virðulegur forseti. Í þessum fjárlögum er ekki að sjá að gerðar verði breytingar á því að árið 2018 voru 31.000 einstaklingar undir lágmarkstekjumörkum. 15.000 einstaklingar á Íslandi búa við skort og þar af um 3.000 við grafalvarlegan skort á efnislegum gæðum. Þúsundir barna lifa enn við skort og einnig eldri borgarar og öryrkjar sem treysta sér ekki til að fara til læknis vegna ótta við kostnað af rannsóknum og lyfjum sem veikindi þeirra hafa í för með sér. Þess vegna segi ég: Það er alveg með ólíkindum að það eigi að samþykkja fjárlög sem taka ekki á þessu.

Herra forseti. Nú þegar við ljúkum hér 3. umr. um fjárlagafrumvarp er mikilvægt að horfa á heildarmyndina. Aldrei hafa útgjöld ríkissjóðs verið aukin jafn mikið á jafn skömmum tíma með jafn litlum sýnilegum árangri. Við glímum enn við sama vandamálið í heilbrigðiskerfinu, sömu biðlistana, sama fráflæðisvandann, sama skort á hjúkrunarrýmum. Við erum enn og aftur að undanskilja öryrkja og eldri borgara frá þeim kjarabótum sem samið hefur verið um á vinnumarkaði og í fjárfestingum hins opinbera erum við enn undir langtímameðaltali. Það er verið að svelta hina nauðsynlegu innviðauppbyggingu sem lengi hefur verið kallað eftir. Ríkisstjórnin hefur skellt skollaeyrum við þeim aðvörunarorðum sem beint hefur verið að henni frá upphafi um að allt of bratt væri farið í útgjaldaaukningu á varhugaverðum tímum í hagstjórn. Rakið svigrúm hefði verið til að lækka skatta og auka verulega opinbera 

Herra forseti. Við göngum hér til atkvæða um fjárlög ársins 2020. Þetta eru góð fjárlög. Þetta eru fjárlög þar sem við erum að efla heilbrigðiskerfið, efla fæðingarorlofskerfið okkar og við erum að koma á þriggja þrepa skattkerfi sem gerir það að verkum að skattbyrðin lækkar á þeim sem eru með lágmarkslaun þannig að ráðstöfunartekjur þeirra munu aukast. Þetta gerum við á sama tíma og það er samdráttur í ríkisfjármálunum. Hér er um skynsamlega efnahagsstjórn að ræða þar sem minnkandi tekjum er ekki mætt með niðurskurði heldur á einmitt að gefa í og efla og styðja við marga þá hópa sem sérstaklega þurfa á því að halda. 
            

Herra forseti. Þetta eru góð fjárlög sem stuðla að uppbyggingu en kallast um leið á við hagsveifluna með árangursríkum hætti. Ég vil hins vegar nýta tækifærið og ítreka, vegna þess sem komið hefur fram í 3. umr. fjárlaga, að það er algjörlega klárt, og kom fram síðast í máli hæstv. dómsmálaráðherra og hefur áður komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra, að þeim eftirlits- og rannsóknastofnunum sem á komandi misserum munu þurfa að kljást við ýmis verkefni sem nýlega hafa komið upp verður tryggt fullt svigrúm til að sinna þeim rannsóknum og því eftirliti með sómasamlegum hætti. Hæstv. ráðherrar munu að sjálfsögðu fylgja lögum um opinber fjármál og gera Alþingi grein fyrir breyttri ráðstöfun fjárheimilda eða ráðstöfun heimilda úr varasjóði eins og gert er ráð fyrir í lögunum. En það þarf enginn hér inni að efast um að þessum stofnunum verði tryggt fullt svigrúm til að sinna þessum málum með sómasamlegum hætti. 
            

Herra forseti. Ég kem hér upp vegna orða hæstv. dómsmálaráðherra sem og hæstv. forsætisráðherra sem hafa tekið ákvörðun um að heita því að skammtað verði úr vasa ráðherra ríkisstjórnarinnar, annars vegar hæstv. dómsmálaráðherra og hins vegar hæstv. fjármálaráðherra, til handa þeim rannsóknarstofnunum og ákæruvaldi sem fer með meint efnahagsbrot og skattalagabrot sem nú eru kennd við Samherjaskjölin. Ég verð að segja að mér þykir þetta algerlega óboðlegt með öllu þar sem fjárveitingavaldið er hjá Alþingi en ekki hjá einstaka ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Ég er ekki viss um að ríkisstjórnin átti sig á hvað það lítur illa út fyrir alheimi og fjölmiðlum, erlendum sem innlendum fjölmiðlum, þegar ríkisstjórn Íslands fellir tillögu um nauðsynlegt fjármagn til þessara stofnana af því að ráðherrar í ríkisstjórn, með hæstv. sjávarútvegsráðherra innan borðs, ætli að skammta þessum stofnunum 

Herra forseti. Hér talaði áðan hæstv. forsætisráðherra, sú hin sama og fylgdi ríkisstjórnin úr hlaði með þeim orðum að hún ætlaði að skapa betri sátt, meira samráð og auka virðingu Alþingis. Og hvað gerist? Hún hunsar Alþingi og ætlar að láta hæstv. dómsmálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra ákveða hvort, hvenær og hve mikið á að láta í rannsóknirnar. Fari svo að tillaga okkar verði ekki samþykkt hér í dag ætla ég að segja við meiri hluta fjárlaganefndar, sem ekki lagði fram neina slíka tillögu og þau sem hafna henni: Undirlægjuháttur.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að greiða atkvæði óvenjusnemma um ekki bara góð fjárlög heldur frábær sem taka á mjög mörgum þáttum í samfélaginu. Við höldum áfram uppbyggingunni, við tökum þátt í því að draga úr neikvæðum áhrifum hagsveiflunnar, vinna gegn henni með auknum fjármunum til fjárfestinga. Hér hefur fjárlaganefnd, undir dyggri forystu formannsins Willums Þórs Þórssonar, unnið frábært starf, faglegt og málefnalegt, og ég veit að við hérna inni erum öll sammála um að þannig sé í pottinn búið. Vegna þeirra álitamála sem hafa komið upp, útúrsnúninga um að menn skilji ekki hvernig lög um opinber fjármál eru samsett, vil ég ítreka að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að allar þær rannsóknir sem nauðsynlegt er að gera verða fjármagnaðar. Bara í varasjóði eru 3 milljarðar. Það verður ekki vandamál. Allt annað er útúrsnúningur af hálfu stjórnarandstöðunnar, 

Virðulegi forseti. Hér kemur hver silkihúfan upp af annarri og segir að við séum að fara að greiða atkvæði um góð fjárlög. 

Herra forseti. Það er nú fyrst ástæða til að geta þess að miðað við aðstæður og þróun í efnahagsmálum erum við að skila alveg einstaklega góðum fjárlögum þar sem leitað er jafnvægis milli þess að verja fjármunum, og í mörgum tilvikum auknum fjármunum, til mikilvægra sameiginlegra verkefna þjóðarinnar en um leið að draga úr álögum og þá ekki síst á þá sem mest þurfa á því að halda, á þá sem eru með meðaltekjur og þar undir. Ég held að í öllum þeim hamagangi og stóryrðaflaumi sem gengur hér í dag megi þetta ekki gleymast. Stóru línurnar í fjárlagafrumvarpinu eru jákvæðar. Okkur tekst við erfiðar aðstæður að sigla skipinu vel, sigla fram hjá mörgum skerjum sem eru á leiðinni. Við erum á réttri leið með þetta og við erum að skila góðum árangri með þeim fjárlögum sem liggja fyrir.

Herra forseti. Það mætti halda af umræðunni hérna að eftirlits- og rannsóknarstofnanir fái engar fjárheimildir í fjárlögum ársins 2020. Það er hins vegar alls ekki svo. Í frumvarpinu er nú þegar gert ráð fyrir 200 millj. kr. hækkun til embættis ríkisskattstjóra vegna aukins skatteftirlits og þau framlög hafa, vegna þess að það er þörf á því, verið að hækka frá árinu 2017. Það eru því fjárheimildir í fjárlagafrumvarpinu eins og það stendur. Að auki er búið að fara hér yfir það hvernig tryggja megi meira fjármagn sem þær eftirlits- og rannsóknarstofnanir kunna að þurfa í framhaldinu. Ég tel þess vegna enga ástæðu að sinni til að gera frekari breytingar. Það er verið að gera ýmislegt í þeim málum.

Virðulegi forseti. Vissulega er verið að bæta við 200 milljónum í skatteftirliti en þær 200 milljónir voru ætlaðir í allt annað. Það var óútskýrð leið til að auka tekjur ríkisins þegar það kom hér einhver smá efnahagskreppa. Nú á að nýta þessar 200 milljónir í þetta mál. Hvað verður þá um tekjurnar sem áttu að koma þarna í staðinn, sem 200 milljónirnar áttu að auka tekjur ríkissjóðs um? Ég fatta þetta ekki. Það er mjög alvarlegur tónn sleginn hérna hjá ráðherrum sem virðast vera að opinbera það að þau skilji ekki hvernig fjárheimildir virka, hvernig eftirlit með framkvæmd fjárlaga virkar. Við þurfum að vita þetta á Alþingi. Af hverju fara 6,8 milljarðar í Alþingi og eftirlitsstofnanir þess? Af hverju eru 45,6 milljarðar í samgöngu- og fjarskiptamál? Af hverju eru 1,9 milljarðar í ferðaþjónustu o.s.frv.? Það er ekki útskýrt og þegar það er ekki útskýrt getur ríkisstjórnin, ráðherrarnir, 

Virðulegi forseti. Þessi fjárlög eru mjög góð. Það er tvennt sem mig langar til að nefna. Í fyrsta lagi er það þannig að við fórum í aðgerðir varðandi nýliðun kennara, við settum 220 milljónir í það og hvað er búið að gerast? Það er stórsókn í kennaranám, yfir 50% aukning á milli ára. Næst langar mig að nefna það að við fórum í bókastuðning. Hvað er búið að gerast á þessum stutta tíma? 47% aukning í útgáfu barnabóka og lestur í landinu er að aukast. Þarna nefni ég tvær aðgerðir sem eru mjög vel miðaðar og skila strax árangri. Þetta er ríkisstjórn sem fer í málin og við sjáum árangurinn nánast strax. Ég er mjög stolt af þessu, ég er mjög stolt af því hvað við erum að gera og þess vegna greiði ég að sjálfsögðu atkvæði með þessum fjárlögum og því hvernig við erum að gera hlutina.

Herra forseti. Samkvæmt lögum er nýting úr almennum varasjóði háð ströngum skilyrðum og ákvæðin ber að túlka þröngt. Það stendur í greinargerðinni. Þar segir að útgjöldin þurfi að vera ófyrirséð og það eru þau ekki fyrir árið 2020. Það er ekkert ófyrirséð að það þurfi að rannsaka Samherjamálið á næsta ári. Til viðbótar verða útgjöldin að vera þannig að það sé ókleift að mæta þeim með öðrum hætti, eins og segir í lögunum. Þetta er ekki heldur uppfyllt því að við erum enn með opin fjárlög sem geta tekið á þessu. Sé ætlunin að nota varasjóðsmálaflokka þá þurfa þau útgjöld líka vera óvænt samkvæmt lögunum, sem þau eru ekki í þessu tilviki. Svo minni ég þingheim á það að varasjóður fyrir héraðssaksóknara er tómur. Það eru 0 kr. í honum, bæði fyrir 2019 og 2020. Þess vegna, herra forseti, eru það ekki tæknilegir útúrsnúningar að benda á þetta. Að styðja hins vegar ekki sjálfsagða tillögu sem aðrir leggja hér fram bendir til dapurlegs sandkassaleiks.

Herra forseti. Ég held að það sé verulegt áhyggjuefni, og það nær út fyrir þetta hús, hvernig hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarþingmenn túlka lög um opinber fjármál, lög sem við settum sjálf sem ramma utan um störf okkar. 24. gr. um almenna varasjóðinn er mjög skýr og á hana ber að horfa þröngt. Meiri hluti fjárlaganefndar beygir sig undir það sem ráðherrar segja og túlkun ráðherra á lögum um opinber fjármál. Hv. fjárlaganefnd á að vera til eftirlits og aðhalds en ekki að beygja sig undir túlkun ráðherra á lögum um opinber fjármál. Það er augljóst að ef þeirra leið verður farin erum við að brjóta þær reglur  
            

Virðulegur forseti. Ég held að það sé full ástæða til að ræða aðeins betur lög um opinber fjármál í þessum sal og þau orð sem hafa fallið frá hæstv. dómsmálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra og fleiri þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Það er alveg skýrt hvað er heimilt og hvað er ekki heimilt að gera. Það er ekki heimilt að færa fjármuni frá ríkisskattstjóra yfir á héraðssaksóknara. Það er hvort á sínu málefnasviði og ekki heimilt að færa þar á milli. Í sama málaflokki, sem ráðherra er vissulega heimilt að færa á milli, eru þrjár aðrar stofnanir; héraðssaksóknari með um 1 milljarð í heildarframlög, hinar þrjár til samans með rétt liðlega 600 millj. kr. Héraðssaksóknari er búinn að leggja fram rökstudda ósk um allt að 150 millj. kr. til viðbótar sem þurfi til að sinna verkefnum embættisins. Á það að koma af fjárheimildum hinna þriggja stofnananna, sem væri þá allt að fjórðungur af fjárheimildum þeirra? Ég held að það hljóti að liggja í augum uppi að svo er ekki. Þá er horft til varasjóða en það liggur alveg skýrt fyrir að það er ekkert óvænt eða ófyrirséð  Þetta er sandkassaleikur og hér er verið að brjóta lög um opinber fjármál með opin augu. 
            

Virðulegur forseti. Þegar við samþykkjum nú fjárlög fyrir árið 2020 blasir við okkur góður afrakstur ábyrgrar fjármálastjórnar síðustu ára. Það skiptir nefnilega máli að búa í haginn þegar vel árar, það skiptir máli að greiða niður skuldir þegar tækifæri gefast og það skiptir máli að sýna ráðdeild þegar vel árar. Þannig höfum við á liðnum árum búið í haginn svo mögulegt sé að bregðast við breyttum aðstæðum án þess að hefja skuldasöfnun. Skynsamleg fjármálastjórn gefur okkur nú tækifæri til að bregðast rétt við þegar hægir á í hagkerfinu. Í krafti sterkrar stöðu ríkissjóðs getum við enn bætt við þarfa fjárfesting í innviðum, nú þegar það skiptir mestu máli í hagsveiflunni. Við höldum áfram að byggja upp grunnþjónustu ríkisins og aukum framlög til mikilvægra málaflokka og síðast en ekki síst gefur þessi sterka staða okkur tækifæri til að horfa fram á veginn og styðja myndarlega við menntun, rannsóknir og nýsköpun því að þannig leggjum við 

Herra forseti. Fyrir um tveimur vikum sagði ég hér að kerfislæg linkind gagnvart spillingu einkenndi íslenskt stjórnarfar. Ein birtingarmynd þess er að ekki bara undanfarin ár heldur undanfarna áratugi hefur allt of litlum peningum verið varið í eftirlitsstofnanir á Íslandi. Þetta vita allir. Vissulega hefur verið gert smávegis til að reyna að bæta það, það er rétt, en engan veginn nóg. Við vitum hvað vandamálið er stórt og að það eigi að færa einhverja peninga til í einhverjum málaflokkum til að bæta upp fyrir það í einstaka tilfellum er ekki nóg. Að það skuli vera lausnin sýnir að því er ekki tekið alvarlega, a.m.k. ekki nógu alvarlega, hversu veikar margar af þessum stofnunum eru. Þær þurfa miklu meira fjármagn til að geta sinnt lögboðnu hlutverki sínu vel  
            

Herra forseti. Ég er ánægð með þetta fjárlagafrumvarp. Ég ætla að byrja á því að þakka fjárlaganefnd fyrir hennar störf í þágu þeirra fjárlaga sem hér eru undir. Það er mikilvægt því að góð efnahagsstjórn skilar því að við getum greitt niður skuldir. Við getum bætt félagslega innviði. Við höfum aldrei lagt eins mikið í loftslags- og umhverfismál, það er gríðarleg uppbygging í heilbrigðismálum. Við erum að leggja fram frumvarp um lengingu á fæðingar- og foreldraorlofi. Við erum að breyta tekjuskattskerfinu sem gagnast þeim sem lægri hafa launin. Það er uppbygging í innviðum ferðaþjónustu. Það er viðbót í kennaramálin, eins og kom fram áðan, í nýsköpun. Þegar við erum í þeirri niðursveiflu sem við okkur blasir erum við að fara í auknar framkvæmdir, m.a. í samgöngumálum og annarri uppbyggingu sem tengist ferðaþjónustunni, að ég tali ekki um þau hjúkrunarheimili og annað slíkt sem hér er verið að byggja. Þetta eru góð fjárlög sem ég treysti að flestir hér inni styðji. 
            

Forseti. Mig langar bara að spyrja þá þingmenn sem ætla að greiða atkvæði með því að farið sé á svig við lög um opinber fjármál við þessa afgreiðslu, og ef meiri hluti Alþingis greiðir atkvæði með því að gera það svoleiðis, að frumkvæði meiri hluta fjárlaganefndar og að frumkvæði ráðherra: Hvaða skilaboð sendir það út í samfélagið? Ef fjármálaráðherra, meiri hluti fjárlaganefndar og meiri hluti Alþingis ákveður að fylgja ekki lögum sendir það skilaboð út í samfélagið. Hvernig líður almenningi með að fylgja lögum? Þið eruð að grafa undan lögum og reglu í landinu. Þið vitið það, sitjið með það í maganum. Hugsið ykkar gang. Þetta gengur ekki svona.

Hæstv. forseti. Hér hefur hæstv. ríkisstjórn staðfest og heitið því að stofnunum sem sinna skatta- og efnahagsbrotum verði gert kleift að standa undir útgjöldum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum. Þær stofnanir sem um ræðir - gleymum því ekki - og við erum að samþykkja heimildir til hafa úr rúmlega 5 milljörðum að spila á næsta ári og 307 manna öflugum hópi sérfræðinga. Það er eðlilegast, rökréttast og í samræmi við lögin og lögin gera beinlínis ráð fyrir að áður en aflað er nýrra heimilda að leita úrræða sem lögin mæla fyrir um og beita fjárstjórnartækjum þeirra. Þannig er þetta og þannig er í pottinn búið. Að halda því hér fram að einhver sé að fara gegn lögunum og brjóta þau er alvarlegt.  
            

Herra forseti. Ég vil bara árétta það vegna þeirrar umræðu sem skapast hefur um hugmyndir um beitingu fjárstjórnarvalds og rifja það upp að við höfum í þessari löggjöf miklu rýmri heimildir til fjárstjórnarvalds en við höfum haft áður. Þar er ákveðinn ferill sem verður að fara eftir. Það er sá ferill sem fjárlaganefnd mun halda utan um og ekki gefa nokkurn afslátt af. Þá vil ég rifja það upp, svo að menn hafi það bak við eyrað sem hérna tala digurbarkalega, að mér finnst, um þessi mál, að það var álitamál fyrir hv. fjárlaganefnd um árið þegar fjármálaráðherra Viðreisnar ákvað á miðju sumri að sækja 4 milljarða í varasjóð. Ríkisstjórninni entist ekki - því miður, eða ég veit ekki hvað ég á að segja - aldur til að taka á því máli  
            

Herra forseti. Í þessu fjárlagafrumvarpi er tekist á um hugmyndafræði. Það er hugmyndafræði að framkvæmdarvaldið eigi að vera sett ofar löggjafarvaldinu við svona ákvarðanir. Það er hugmyndafræði sem liggur að baki því að veikja eftirlitsstofnanir. Það er líka hugmyndafræði sem liggur að baki því að styrkja eftirlitsstofnanir. Sjálfstæðisflokkurinn hefur um árabil haft þá stefnu leynt og ljóst að draga úr því sem Sjálfstæðismenn kalla eftirlitsiðnaðinn. Það er ekkert alveg að ósekju sem við í stjórnarandstöðunni höfum vantrú á því að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins muni standa við þau orð sín að sjá til þess að eftirlitsstofnanir fái nauðsynlegt fjármagn til þess að starfa. Það er líka hugmyndafræði sem liggur að baki þeirri tillögu að tryggja okkar fátækasta fólki lágmarkslaun og það er líka hugmyndafræði 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að sitja undir því hér að við séum að veikja eftirlitsstofnanir. Við höfum sett gríðarlega mikla fjármuni síðustu ár í að efla þær eftirlitsstofnanir sem sinna því hlutverki sem um hefur verið rætt hér. Eins og ég kom inn á áðan hafa, af þeim sökum að þau minnisblöð sem vísað er til komu seint fram, ekki verið gerðar fullnægjandi áætlanir og fjárlagatillögur í samræmi við 21. og 22. gr. laganna, fyrst fólk er upptekið af þeim lögum. Um hvað er kveðið á í lögum um opinber fjármál? Það er gert ráð fyrir því að ráðherra leiti fyrst leiða til að fullnýta fjárheimildir sem fyrir hendi eru áður en leitað er eftir nýjum fjárheimildum. Þau úrræði sem hér eiga við og lögin tilgreina með skýrum hætti síðan eru þau að fagráðherrar nýti fluttar afgangsheimildir frá fyrra ári, breyti skiptingu fjárveitinga í fylgiriti með millifærslu frá einu verkefni til annars innan sama málaflokks eða nýti varasjóð fyrir viðkomandi málaflokk, að fjármála- og efnahagsráðherra ráðstafi úr almennum varasjóði fjárlaga ef atvik eru með þeim hætti eða að Alþingi veiti á fjáraukalögum nýjar fjárheimildir 

Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlustað á miklar varnarræður frá þingmönnum stjórnarflokkanna er einfaldlega gott að segja frá þessu opinbera leyndarmáli og þeirri uppákomu sem varð hér í gærkvöldi. Það vita allir að það var panik hjá ríkisstjórnarflokkunum og hæstv. forsætisráðherra reyndi einmitt að koma til móts við óskir og beiðni héraðssaksóknara í gær um aukin fjárframlög. En hvað gerðist? Það er komið undanhald í liðið og það þarf auðvitað að ramma alla liðsmenn inn í eitt og sama formið. Það þarf að hafa aga á mannskapnum. Þetta eru ekkert annað en útúrsnúningar um aðferðafræði af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Það er alveg ljóst, ekki nema forsætisráðherra leiðrétti það, að viljinn var allur annar í gær. Menn fara að karpa hér um fjárlögin og við greiðum atkvæði á eftir um hvernig þetta verður. Það sem þessi umræða hér í dag segir mér fyrst og fremst er að á stóru verkefnunum sem eru fram undan, prinsippverkefnunum sem þarf að taka á í íslensku samfélagi, verður ekki tekið af því að það er ríkisstjórnin sem er undir, ekki samfélagið. 
            

Herra forseti. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hefur stundum í dag talað um hliðarveruleika sem hann hefur haft áhyggjur af því að lifa í. Ég verð að segja að óháð því hvernig er með hv. þm. Björn Leví Gunnarsson finnst mér hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir lifa í einhverjum hliðarveruleika. Ég fæ ekki betur séð af orðum hennar en að hún hafi fullkomlega ímyndað sér einhverja atburðarás sem á sér ekki nokkra stoð í raunveruleikanum og verður að taka málflutning hennar út frá því sjónarmiði. Sú ræða sem hv. þingmaður flutti hérna -  
            

Virðulegur forseti. Þessi umræða hér er reyndar farin að snúast um margt annað en um atkvæðagreiðsluna. Ég veit ekki hvort ég á að eyða orðum á það sem hv. þm. Birgir Ármannsson kallaði rugl. Ég ætla að gera það samt vegna þess að hafi verið panik í ríkisstjórninni hefur alveg gleymst að láta formann Framsóknarflokksins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra vita af því.  
            

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um breytingartillögu sem lýtur að því að auka fjárveitingar til skattrannsóknarstjóra. Það kom fram í máli formanns fjárlaganefndar áðan að 307 manns störfuðu að þessum flóknu málum en það er rétt að taka fram, af því að þær tölur eru svolítið villandi, að það eru 29 sem starfa hjá skattrannsóknarstjóra í gríðarlega flóknum rannsóknum. Rannsóknir er varða skattalagabrot eru mjög viðkvæmar, mjög flóknar, teygja sig yfir mörg lönd og geta hæglega brunnið upp ef illa fer. Nýlega barst til okkar að um 15% af ætluðum skatti af hagnaði fyrirtækja fara til skattaskjóla og eru tapaðar skatttekjur nærri 10 milljarðar kr. Ég skora á þingfólk að hugsa um þá 10 milljarða, hvað hægt sé að gera við þessa peninga ef við stöndum okkur vel þegar kemur að skattrannsóknum. Ég hvet ykkur til að greiða atkvæði 

Herra forseti. Þessi tillaga gengur út á það að veita 10 millj. kr. til Samtaka frumkvöðla og hugvitsmanna og Félags kvenna í nýsköpun en meðlimir eru rúmlega 300 talsins. Þessi félög hafa ekki fengið neinn stuðning frá hinu opinbera þrátt fyrir að mikilvægi þeirra sé rækilega tíundað í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Ráðuneyti nýsköpunar hefur sagt að ekki séu neinir styrkir í boði til hagsmunasamtaka frumkvöðla og hugvitsfólks, hvað þá kvenna í nýsköpun. Það er með ólíkindum, herra forseti, á sama tíma og heilt ráðuneyti hefur þennan málaflokk á sinni könnu. Gleymum því ekki að á næsta ári á að halda hátíð kvenna í nýsköpun og ríkisstjórnin er úti á túni í þeim mikilvæga málaflokki. Ég segi já.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er Samherjamálið flókið milliríkjamál, mál sem fylgst er mjög vel með úti í hinum stóra heimi og alþjóðlegar stofnanir gera það sömuleiðis. Nú liggur algjörlega fyrir að embætti héraðssaksóknara hefur beinlínis óskað eftir frekari fjármunum. Þá liggur einnig fyrir að ekki er króna í varasjóði eyrnamerkt héraðssaksóknara og það sem meira er, í þeim fjárlögum sem hér er verið að afgreiða er beinlínis raunlækkun til embættis héraðssaksóknara þannig að fjárframlögin ná ekki einu sinni að halda í við verðbólgu. Hér erum við því að staðfesta minni peninga til héraðssaksóknara fyrir 2020 en er 2019. Því til viðbótar má spyrja hvort fólki finnist eðlilegt að formaður Sjálfstæðisflokksins, einn manna af öllum, ákveði hvort, hve mikið og hverjir fái fjármuni til að rannsaka Samherjamálið. Það gerist þegar varasjóðir ráðuneyta eru nýttir en ekki fjárlög. Þessi sjálfsagða tillaga myndi fá brautargengi í öllum öðrum þjóðþingum en ekki hjá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur. Það segir sína sögu, sögu sem nær langt út fyrir landsteinana. Ég segi því já.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið fyrr í dag hefur ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar gert skýra grein fyrir því að þörfum þeirra mikilvægu embætta sem vinna að skattrannsóknum og öðrum rannsóknum tengdum fjármunabrotum verður mætt. Það liggur fyrir hvaða aðferðafræði er þar til grundvallar og það er á grundvelli laga um opinber fjármál þannig að þingmenn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að ekki verði staðið við bakið á þeim stofnunum sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna við rannsókn fjármunabrota og annarra brota sem upp kunna að koma. Tillöguflutningur á elleftu stundu af þeim toga sem hér er um að ræða er sýndarmennska og lýðskrum og þess vegna segi ég nei við þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Þegar það liggur frammi fyrir ráðherra og er þingi aðgengilegt rökstutt erindi um viðbótarfjárveitingu er hvorki lýðskrum né sýndarmennska að hlusta á slíkt og verða við því. Ég segi því já.

Herra forseti. Ég hef lýst því áður og ég er ekki ein um þá skoðun að okkar mikilvægu stofnanir og réttarkerfið allt eigi að vera fjármagnað þannig að það geti klárað mál eins og við erum að ræða hér, Samherjamálið svokallaða, án þess að vera háð aðkomu stjórnmálanna, velvilja og eftir atvikum öðrum tilfinningum sem upp koma. Mig langar til að bregðast við orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar þar sem hann talaði um að það væri ástæðulaust að hafa áhyggjur af málinu. Ég tel þvert á móti fulla ástæðu til þess vegna þess að það myndi létta áhyggjum mínum af því að staðan er eins og hún er ef við værum hér, Alþingi, að taka ákvörðun um þetta en ekki að það væru einstakra stjórnmálamenn sem gerðu það utan þessa salar. Það getur aukið á ákveðið ósjálfstæði þeirra stofnana sem um ræðir sem er algjörlega óásættanlegt. Hér er tækifærið og ég vísa aftur í orð hv. þingmanns þar sem hann talar um það sem lýðskrum að koma með þessa tillögu fram á þessum tíma. Ég veit ekki hvernig ég á að svara því öðruvísi en svo að við skulum bara reyna að passa okkur öll hérna að næsta stórmál komi upp tímanlega - eða hvað? -  
             Ég segi já.

Herra forseti. Ríkisstjórnin bannaði hv. fjárlaganefnd að verða við beiðni héraðssaksóknara um nauðsynlegt fjárframlag til embættisins vegna hins gríðarstóra Samherjamáls sem nú hefur -  
             Enn einu sinni erum við komin í það að stjórnarliðar hafa ekki stjórn á skapi sínu og það er spurning hvort - 
             
             undir þessum lið.) Herra forseti. Nú hefur ríkisstjórnin lagt hv. fjárlaganefnd línurnar varðandi það hvort leggja megi fram breytingartillögu á Alþingi Íslendinga sem fer með fjárveitingavaldið til að héraðssaksóknari geti fengið nauðsynlegt fjárframlag eins og héraðssaksóknari hefur óskað eftir. Hv. fjárlaganefnd fékk ekki að leggja fram breytingartillögu þess efnis. Það að hafna nauðsynlegri fjárheimild til embættis héraðssaksóknara  Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er athyglinnar virði þegar það flokkast orðið af einhverjum hér undir sýndarmennsku og lýðskrum þegar við, fulltrúar löggjafans, sem sagt þau sem fara með fjárveitingavaldið, komum með tillögu þegar við erum að greiða atkvæði um fjárlög sem rammar inn núna 140 millj. kr. aukafjárveitingu beinustu leið í þá risarannsókn sem er fyrir höndum. Allt annað sem hefur komið fram hjá þessum ágætu stjórnarliðum yrði þá bara viðbót ef skyldi vanta enn þá meira, en hér stigi þá a.m.k. löggjafinn fram og fjárveitingavaldið og rammaði það inn að við erum að koma til móts við það sem t.d. héraðssaksóknari óskaði eftir. Hann vill bæta strax við sex manns inn til sín og sennilega tveimur strax eftir áramót þannig að betur má ef duga skal. Eftir hverju erum við eiginlega að bíða? Ég segi já.

Þetta er góð tillaga, þetta er bara tillaga um að meira sé sett í þessar rannsóknir og þá skulum við horfa til þess að ef ekki fæst nógu mikill mannskapur eins og héraðssaksóknari hefur óskað eftir og ef ekki fæst nógu mikið fjármagn í þau stöðugildi sem þarf til að sinna þessari rannsókn eru allir þeir sem greiða atkvæði gegn þessari tillögu orðnir meðsekir í því að takmarka rannsóknina. Ef hún er takmörkuð getur hún spillst. Það er tillaga á borðinu um að leggja í þetta aukið fjármagn. Ég er ekki að segja að endilega vanti fjármagnið, það eru aðrir sem segja það -  
             Þingmaðurinn segir já.

Herra forseti. Þessi atkvæðagreiðsla hefur tekið langan tíma og mér dettur í hug saga af því þegar útlendingur sem var hér á ferðalagi spurði vin minn hvernig stæði á því að Íslendingar gæfu alltaf stefnuljós þegar þeir væru komnir í beygjuna. Hann vissi það ekki en sagði að það væri sennilega vitnisburður um sagnfræðiáhuga Íslendinga. Og hér erum við að upplifa það sama. Fyrir liggur beiðni frá héraðssaksóknara. Hann telur sig þurfa peninga og hér höfum við einstakt tækifæri til að verða við því. Löggjafinn getur ákveðið að hann hafi fjárveitingavaldið en í stað þess, kannski af því að okkur líður svo óskaplega vel með að vera dálitlir trassar, ætlum við að láta eins og ekkert sé. Svo ætlum við að láta hæstv. fjármálaráðherra ákveða eftir hendinni hvernig peningum verður útdeilt og svo ætlum við að samþykkja upphæðina eftir á. Þetta er kostulegt.  
             Ég segi já.

Herra forseti. Nú erum við að afgreiða fjárlög fyrir árið 2020. Þá eigum við að taka afstöðu til þess kostnaðar sem við vitum og höfum áætlað að muni lenda á árinu 2020. Hæstv. dómsmálaráðherra kom í pontu áðan og þuldi upp úr lögum um opinber fjármál og allt um það hvernig eigi að bregðast við ef eitthvað óvænt kæmi upp á á árinu 2020. Ég legg til, herra forseti, að hæstv. forsætisráðherra standi fyrir samlestri á lögum um opinber fjármál við ríkisstjórnarborðið því að greinilega er ekki vanþörf á því. Við vitum nákvæmlega hver beiðni héraðssaksóknara er. Hann hefur sagt hvað hann þurfi marga starfsmenn til að ljúka þeim verkefnum. Nú þegar liggja 100 afgreidd mál á borði héraðssaksóknara. Beiðni embættisins er hunsuð og vísað er í varasjóð fyrir málaflokkinn  Ég segi já.

Herra forseti. Af skýrslu ríkisendurskoðanda um eftirlit Fiskistofu með fiskveiðiauðlindinni er ljóst að eftirlit með vigtun sjávarafla er takmarkað og efast má um að það skili tilætluðum árangri. Eftirlit með brottkasti er veikburða og ómarkvisst og ekki verður séð að Fiskistofa kanni hvort yfirráð tengdra aðila í sjávarútvegi yfir aflahlutdeildum séu í samræmi við það hámark sem skilgreint er í lögum. Fyrir tveimur árum var viðtal við fiskistofustjóra í fréttaþættinum Kveik og þar sagði hann að Fiskistofa gæti ekki vegna fjárskorts sinnt lögbundnu hlutverki sínu og að sjávarútvegsráðuneytinu væri það ljóst. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessari alvarlegu greiningu eru að hækka framlög til Fiskistofu um 1,7% sem er undir verðbólguviðmiðinu. Ríkisstjórnin leggur til raunlækkun til eftirlitsins með fiskveiðiauðlindinni á næsta ári. Það gengur náttúrlega ekki. Ég vona að hv. stjórnarþingmenn 

Forseti. Mig langar að taka undir þetta. Hér var sett á kvótakerfi sem að mörgu leyti hefur verið farsælt vegna þess að meginmarkmiðið var að tryggja sjálfbærni. Svo var bætt við að hægt yrði að framselja kvóta til að auka skilvirkni og slíkt. Á endanum hefur þetta haft ýmsar slæmar afleiðingar. Sjálfbærnisjónarmiðið virðist þó hafa verið sæmilega gott en það sem hefur ekki verið tryggt er eftirlit með því að ekkert brottkast sé, þ.e. að tryggja á endanum sjálfbærnisjónarmiðið. Í vor samþykkti meiri hlutinn fiskeldi og þar var öllu fögru lofað um að Fiskistofa og eftirlitsaðilar fengju það fjármagn sem þeir þyrftu til að passa upp á það og að bestu hugsanlegu tæki yrðu til staðar og fjármagn til að passa upp á að náttúran myndi njóta vafans. Þetta ræddum við í vor en eins og kemur fram í máli hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur er nú verið að auka framlögin minna en verðbólgan er, verðbólgan étur upp meira, 

Herra forseti. Embætti landlæknis hefur sagt að auka þurfi afköst í liðskiptaaðgerðum og að stytta þurfi langa biðlista. Legurýmaskortur og mönnunarvandi á Landspítalanum stendur fjölgun liðskiptaaðgerða fyrir þrifum. Það er því ekki svigrúm til að fjölga liðskiptaaðgerðum á Landspítalanum. Langur biðtími dregur úr hagkvæmni aðgerðanna og hefur áhrif á lífsgæði sjúklinga. Breytingartillaga þessi gengur út á það að Sjúkratryggingar Íslands fái 200 millj. kr. aukalega gagngert til þess að semja við einkaaðila í heilbrigðisþjónustu um liðskiptaaðgerðir. Ég hvet þingheim til að styðja þessa góðu tillögu sem er fullfjármögnuð, sérstaklega vini mína í Sjálfstæðisflokknum sem fá nú kærkomið tækifæri til að standa með einkaframtakinu, sjúklingum til hagsbóta. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Það er ýmislegt sem vantar í heilbrigðiskerfið og þetta er svo sem ágætistillaga en ég er pínulítið ósammála hvernig hún er sett fram, endilega á nákvæmlega þennan stað o.s.frv. Þó að ég sé alveg sammála því að þarna þurfi aðgerðir til er það ekki nákvæmlega á þennan hátt. Ég greiði því ekki atkvæði.

Ég ætla að greiða atkvæði með þessu af því að vandinn er gríðarlega uppsafnaður. Það er uppsafnaður vandi að liðskiptaaðgerðirnar hafi ekki komist á og það hefur verið skortur á bæði læknum og þessari þjónustu á Landspítalanum af því að opinbera kerfið hefur verið svelt. Þetta er vandamál sem við stöndum frammi fyrir. Fólk þarf að komast sem fyrst í liðskiptaaðgerðir til að þurfa ekki að haltra og verða jafnvel að öryrkjum. Þess vegna segi ég já, en það verður að taka á því. Þetta hefur ítrekað verið gert, opinbera kerfið hefur verið svelt, eins og við sáum í skýrslu McKinseys um Landspítalann, og aukið við sérfræðiþjónustuna og sérfræðisamningana til að einkavæða þetta í gegnum fjárlög. Það hefur leynt og ljóst verið stefnan síðustu áratugina til að skapa nákvæmlega svona kringumstæður, að sjúklingarnir þjáist og þá verði að setja peningana í einkaframtakið. Það er hins vegar mjög varasamt að byggja upp mjög stóran iðnað, gróðaiðnað í heilbrigðisþjónustu. Heilbrigðisþjónusta grundvallast, ólíkt menntun og öðrum iðnaði,  Já, í þessu tilfelli, vegna vandans, en það þarf að laga þetta. Það þarf að auka fjármagn í opinbera kerfið.

Herra forseti. Það þarf að bæta fjármunum í að stytta biðlista eftir liðskiptaaðgerðum, við erum fullkomlega sammála flutningsmanni um það, en við teljum óráð að eyrnamerkja það fjármagn einkaaðilum, ekki síst þegar það liggur fyrir og hefur sýnt sig að sjúkrahúsin á Akureyri og Akranesi hafa bæði getað sinnt þessu vel og lýst því yfir að þau hafi áhuga á því. Ég segi því nei.

Herra forseti. Hér er á ferðinni dulbúin tilraun til að naga í ræturnar á opinbera heilbrigðiskerfinu, færð í þann dularbúning að verið sé að hjálpa einhverjum tilteknum hópi sjúklinga, þegar fyrir liggur að innan opinbera heilbrigðiskerfisins eru tækifæri til að sinna fleirum og hæstv. heilbrigðisráðherra er þegar í þeim verkefnum að búa þannig um hnútana að það verði gert. Því segi ég nei. 
            

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu mun ég segja nei við svo popúlískri tillögu  Ég tel að við getum nýtt fjármagnið í heilbrigðisþjónustunni töluvert betur og þar á meðal samninga við Klíníkina í staðinn fyrir að fólk fari til útlanda og annað slíkt. Við þessari tillögu er hins vegar lítið mál að segja nei. Því segi ég nei.

Virðulegur forseti. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins byrjuðu að afneita einkaframtakinu. Eftir stendur að það er veruleiki, ekki bara nokkurra tuga einstaklinga úti í samfélaginu heldur þúsunda manna, að vera á biðlistum eftir liðskiptaaðgerðum. Hvert er þá hlutverk okkar sem hér erum? Það er að tryggja nægilegt fjármagn til að hægt sé að fara strax í framkvæmdir, fara strax í aðgerðir fyrir fólkið til að hjálpa því, lina þjáningar og auka lífsgæði fólks. Ríkisstjórnin er pikkföst í kreddu sinni og hugmyndafræði sem Sjálfstæðisflokkurinn styður svona eindregið en ég styð og segi já við þessari tillögu til að hjálpa ríkisstjórninni og Sjúkratryggingum við að semja, í þessu tilfelli við einkaaðila. Það er líka hægt að semja við Norðlendinga og fleiri sjúkrahús. Það þarf að fara í það verkefni að eyða þessum biðlistum. Það er okkar stóra verkefni og þess vegna segi ég já. 
            

Herra forseti. Ég vorkenni þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa gengið í björg öfgavinstrisins í heilbrigðismálum og koma hér upp og hiksta upp úr sér einhverjum vandræðalegum skýringum á því að þeir geti ekki stutt að það sé gengið á biðlista þar sem þúsund manns bíða kvaldir heima hjá sér og eru úr leik í þjóðfélaginu. Ég hefði ekki trúað því fyrr en ég sé það núna að svo margir í þessum sal séu tilbúnir að framlengja þjáningar þessa hóps. Það er vont að vera svona aftarlega í stafrófinu því að kannski hefði þessi brýning mín komið betur til gagns ef ég hefði sagt hana fyrr. Að sjálfsögðu segi ég já við þessari tillögu. Hún er hvorki popúlísk né af öðrum kenndum, hún er gerð til þess einfaldlega að lina þjáningar viss hóps manna sem hefur beðið allt of lengi á biðlistum út af trúarsetningum  Ég segi já.

Virðulegur forseti. Þessi tillaga er ákaflega gott dæmi um tillögu þar sem væri hægt að beina fjármunum til sérhæfingar í heilbrigðiskerfinu, þar sem væri hægt með aukinni skilvirkni að vinna niður þá miklu biðlista sem eru eftir þessum tilteknu aðgerðum. Auðvitað er opinbera leyndarmálið sem allir vita að biðlistarnir segja ekki nema hálfa söguna því að það tekur 12 mánuði að komast inn á biðlista eftir liðskiptaaðgerð í dag. Það tekur 12 mánuði að bíða eftir símtalinu sem hleypir fólki inn á þessa biðlista og það gengur ákaflega hægt að vinna á þeim, m.a. af því að verið er að beina þessum aðgerðum í auknum mæli inn á Landspítala þar sem sjúklingum er ítrekað vísað frá þar sem þetta sérhæfða hátæknisjúkrahús þarf að sinna bráðaaðgerðum meðfram. 300 sjúklingar voru sendir heim sem biðu eftir aðgerðum sem þessum. Hér er rakið dæmi þar sem væri hægt að bjóða út til einkaaðila og vinna mun betur á biðlistunum en við erum að gera. Það eru vonbrigði að sjá Sjálfstæðisflokkinn orðinn fráhverfan einkaframtakinu í heilbrigðisgeiranum. Á öðru átti maður von. 
             Ég segi já.

Hæstv. forseti. Þessi breytingartillaga er viðleitni til að biðlistar inn á sjúkrahúsið Vog fari að styttast. Þróunin síðustu ár hefur verið á þann veg að biðlistarnir eru sífellt að lengjast og eru núna komnir í yfir 700 manns. Breytingartillagan sem við í Miðflokknum leggjum hér fram hljóðar upp á 50 milljónir og er fullfjármögnuð. Hv. þingmönnum ætti því að vera í lófa lagið að samþykkja hana með því að styðja á græna takkann. Það er forvörn fyrir börn og aðstandendur fíkla og alkóhólista að sjá veikan fjölskyldumeðlim komast í meðferð og snúa lífi sínu við, sjálfum sér, fjölskyldu sinni og þjóðfélaginu öllu til framdráttar og farsældar.

Herra forseti. Íslendingar hafa það auðvitað mjög gott að meðaltali en bara að meðaltali og það eru einfaldlega allt of margir í þessu landi sem hafa það skítt, og mjög skítt. Þetta er vissulega dýr tillaga en við stöndum hins vegar frammi fyrir grundvallarspurningu: Viljum við tryggja öllum lágmarkslaun eða ætlum við t.d. að dæma börn sem fæðast fötluð og fyrirséð er að muni aldrei geta verið á vinnumarkaði til fátæktar alla ævi? Ég held að við getum ekki verið samþykk því. Það er ómannúðlegt, í því felst ekkert réttlæti og það verður á endanum miklu dýrara fyrir samfélagið að gera það ekki. Ég bið ykkur, förum saman í það að finna fjármuni til að tryggja að enginn verði  
            

Herra forseti. Miðflokkurinn hefur alveg frá stofnun talað fyrir bættum kjörum öryrkja. Miðflokkurinn er með tvær breytingartillögur við frumvarpið sem snúa að stuðningsstörfum til handa öryrkjum og hækkun á frítekjumarki. Að baki þessari tillögu stendur góður hugur en því miður sjáum við ekki að fjármögnun sé raunhæf og reyndar hefur hún ekki verið kynnt svo neinu nemi þannig að við greiðum ekki atkvæði með henni.

Frú forseti. Besta fjárfestingin sem samfélag getur farið í er að fjárfesta í fólki. Eina leiðin áfram er að fjárfesta í fólki því að það skilar sér margfalt til baka. Við erum að fjárfesta í framtíð fólks, í framtíð barna og framtíð samfélagsins. Jú, auðvitað kostar þetta pening en ef við skoðuðum raunverulega hvað fátækt kostar samfélagið myndum við sjá að þetta er fjárfesting sem skilar sér margfalt til baka. En við höfum ekki verið að gera þessar rannsóknir. Við vitum ekki hvað fátæktin kostar okkur og fjárlög sem taka ekki á því að útrýma fátækt í þessu fámenna landi skortir framsýn og skortir getu til þess að takast raunverulega á við vandamál framtíðarsamfélagsins og samfélagsins í dag.

Herra forseti. Frá hruni hafa öryrkjar og eldri borgarar setið eftir. Þeir hafa setið eftir vegna þess að í lögum segir að þeir eigi að fylgja þróun í samfélaginu en í hverjum einustu fjárlögum er sagt: Nei, ekki í þetta skiptið. Öryrkjar og eldri borgarar, öryrkjar í þessu tilfelli í tillögunni sem við erum að greiða atkvæði um núna, eiga mikið inni hjá okkur. Hvað kostar þetta? Jú, þetta kostar 13 milljarða. Hvað kostar það samfélagið, skattundanskot einstaklinga og fyrirtækja sem fara í aflandsfélög? Bara í skattaskjólin fara 10 milljarðar. Það næstum því dekkar það að við færum öryrkja þangað sem þeir eiga heima, að lifa með reisn. Við getum takmarkað það sem fer í skattaskjól en það þýðir að fara þarf í alvöruskattrannsóknir. Ef það væri forgangsraðað þannig væri hægt, í staðinn fyrir að þessir peningar fari til þeirra 

Virðulegur forseti. Þessi tillaga er ekki dýr, hún er sjálfsögð. Með þessu á enginn að þurfa að lifa undir lágmarkslaunum í landinu. Það sem er furðulegast við þetta er að allir flokkar hafa lofað því að afnema kjaragliðnunina hjá öryrkjum og eldri borgurum. Þarna er verið að taka öryrkjana fyrir. Þarna er verið að skila kjaragliðnuninni, bara hreint og beint. Við eigum að standa við það og það er búið að lofa þessu, allir flokkar. Þetta er eini hópurinn sem hefur setið eftir, hópurinn sem síst skyldi og það er ömurlegt til þess að vita að það skuli alltaf vera mismunað niður á við, á kostnað þeirra sem verst hafa það, ekki þeirra sem mest hafa og ríkastir eru.

Herra forseti. Það er svo sannarlega rétt að þessi hópur situr eftir enn eina ferðina og nýtur ekki sambærilegrar kjaraþróunar og annað fólk á almennum vinnumarkaði eða opinberum vinnumarkaði. Þetta er góð tillaga en því miður, þessi ásamt annarri samhljóða hljóða samtals upp á 38 milljarða sem ekki eru fjármagnaðir. Staðreyndin er einfaldlega sú að ríkisstjórnin er búin að brjóta sparibaukinn og hrista síðustu krónuna úr og það er ekki til fjármagn fyrir þeirri tillögu sem hér liggur fyrir án þess að ráðast í umtalsverðar skattahækkanir sem við í Viðreisn getum ekki stutt. Þess vegna sitjum við hjá við þessa atkvæðagreiðslu þó að tillagan sé vissulega góðra gjalda verð.

Herra forseti. Hér er á ferðinni tímamótatillaga sem snýr að því að skilja engan aldraðan Íslending eftir undir lágmarkslaunum. Þetta er tillaga sem er svo sjálfsögð í landi sem er í hópi ríkustu landa heims. Þetta er tillaga sem vel má fjármagna með skynsamlegri og réttlátri skattstefnu. Þetta er tillaga sem hægt er að samþykkja með breyttri forgangsröðun þar sem við byrjum á öldruðum og öryrkjum en ekki á stórútgerðarmönnum. Þetta er dýr tillaga sem kostar þó einungis einn fjórða af því sem stórútgerðarmenn hafa greitt sjálfum sér í arðgreiðslur frá árinu 2010. Þetta er tillaga sem kostar jafn mikið og það sem einn útgerðarmaður gekk út með þegar hann seldi hlut sinn í sjávarútvegsfyrirtæki sem byggir auð sinn á nýtingu sameiginlegrar auðlindar þjóðarinnar. Einn maður eða 40.000 eldri borgarar?

Herra forseti. Miðflokkurinn hefur ávallt talað fyrir bættum kjörum eldri borgara og hefur flutt tillögur þess efnis, m.a. á þann veg að atvinnutekjur skerði ekki lífeyristekjur. Við eigum að sjálfsögðu að bera virðingu fyrir eldri borgurum og þeirri kynslóð sem við eigum mikið að þakka en þessi tillaga er því miður, þótt hún hljómi ágætlega, ófjármögnuð og á þeim forsendum getum við ekki stutt hana.

Forseti. Þetta eru 25 milljarðar sem lagt er til að fari til eldri borgara. Rétt eins og með öryrkjana voru þeir látnir sitja eftir eftir hrun, þ.e. hagur þeirra, tekjur þeirra áttu að vaxa í takt við það sem gerðist í samfélaginu en þær gerðu það ekki. Á fjárlögum var sagt: Nei, ekki í þetta skipti, nei ekki í þetta skipti. Það er mikið sem við skuldum þeim til að þau komist aftur á þann stað sem þau voru á fyrir hrun. 25 milljarðar, setjum þá í samhengi. Þeir sögðu mér hjá Samkeppniseftirlitinu að það sem skortur á samkeppni á Íslandi kostar er sambærilegt við efra þrep virðisaukaskattsins, 25% ofan á vöruverð. Hvað varðar skattundanskot, það sem fer í skattaskjólin, eru það 10 milljarðar, 80 milljarðar að ég held í heildina á ári, var það alla vega fyrir einu ári, sem það kostar samfélagið. Með því að auka eftirlit 

Virðulegi forseti. Við erum að tala um þjóðfélagshópa sem hafa setið eftir frá hruni, sem var lofað að laun þeirra yrðu leiðrétt eins og allra annarra. Laun allra annarra hafa verið leiðrétt, þar á meðal þeirra sem sitja í þessum sal. Það er tæplega 30% kjaragliðnun og svarið við því sem kallað er eftir er: Það er ekki til fjármagn fyrir þessu. Þetta segja jafnvel þeir sem hafa talað um að við ættum ekki að búa til einhvern þjóðarsjóð af því við eigum þjóðarsjóð sem heitir ríkissjóður. Við erum að tala um 110 milljarða í væntanlegar arðgreiðslur út úr sameiginlegri eign okkar sem heitir Landsvirkjun. Getum við ekki forgangsraðað fjármunum nákvæmlega þannig? Getum við ekki gengið á undan með góðu fordæmi og sýnt að við meinum það sem við segjum og segjum það sem við meinum þegar við lofum þessum þjóðfélagshópum því að þeir verði ekki skildir eftir sýknt og heilagt og ævinlega? Það er núna sem Alþingi Íslendinga hefur möguleika á því að standa við stóru orðin. Það liggur við að maður biðji um nafnakall, mér skilst bara að það sé orðið of seint, en ef það hefði einhvern tíma átt að hafa nafnakall er það núna. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Við erum að tala um eldri borgara þessa lands, fólkið sem byggði upp landið. Við erum að tala um fólk sem er í stórum hópi eldri borgara sem ná ekki lágmarkslaunum í landinu. Stór hópur hefur yfir þeim launum en stór hópur hefur það ekki. Það er ömurlegt til þess að vita að þurfa að hitta þetta fólk. Það kemur til manns og segir: Heyrðu, ég hef ekki efni á að fara til læknis. Ég hef ekki efni á að fara í rannsóknir. Og það er enn ömurlega þegar hjón koma og segja: Við höfum ekki efni á að leysa út lyfin okkar. Út af hverju? Vegna þess að gjaldtímabil lyfja lendir á sama tíma hjá þeim báðum, upphaf nýs gjaldtímabils. Það er ömurlegt að við skulum ekki geta lagfært það. Við erum með stóran hóp eldri borgara sem hefur ekki efni á læknishjálp eða lyfjum og að sá hópur sé einnig undir lágmarkslaunum.

Herra forseti. Sama sagan endurtekur sig. Enn eitt árið detta þingmenn Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í skotgrafir gamaldags vinnubragða og fella allar tillögur sem stjórnarandstaðan leggur til. Allar tillögurnar eru felldar. Herra forseti. Stóð ekki til að innleiða ný vinnubrögð og stóð ekki til að valdefla Alþingi? Átti það bara við þingflokksherbergin hérna niðri í gömlu byggingunni? Ég vil sömuleiðis rifja það upp, herra forseti, að 47% af þjóðinni kaus ekki þessa þrjá flokka sem núna verma ráðherrabekkinn. Þessi vinnubrögð hér í dag gera ótrúlega lítið úr umboði tæplega helmings þjóðarinnar. Herra forseti. Svona er pólitíkin í dag. Hún er sú sama og pólitík gærdagsins en vonandi verður þetta ekki pólitík framtíðarinnar.

Virðulegur forseti. Ég segi nei við þessum fjárlögum því að enn eitt árið sitja öryrkjar hjá. Enn eitt árið sitja eldri borgarar hjá. Enn eitt árið er verið að mismuna þeim gróflega sem verst hafa það. Enn eitt árið á að auka bilið á milli öryrkja og láglaunafólks. Enn eitt árið á að sjá til þess að þetta fólk fái ekki leiðréttingu. Enn eitt árið á að gleyma því að allir hafa lofað að taka kjaragliðnunina og leiðrétta hana. Enn eitt árið er króna á móti krónu orðin 65 aurar á móti krónu en bítur samt fast. Ég segi nei. Þetta eru léleg fjárlög.

Virðulegur forseti. Alþingi er með fjárveitingavaldið. Þess vegna er það óboðlegt þegar ríkisstjórnin kemur með fjárlög sem ekki er hægt að sundurliða á nægilega góðan hátt til að þingið og þingmenn viti í hvað allir þessir milljarðar fara, hægri, vinstri. Þess vegna get ég ekki tekið þátt í að samþykkja eða greiða þessu frumvarpi atkvæði mitt eða sitja hjá einu sinni. Þess vegna verð ég að hafna því. Ég tel að ekki sé verið að fara eftir lögum um opinber fjármál. Ég tel að verið sé að gefa ríkisstjórninni og ráðherrum geðþóttavald yfir fjárheimildum sem Alþingi er með umráð yfir samkvæmt stjórnarskrá. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég vil í lokin þakka aftur fjárlaganefnd og formanni hennar, hv. þm. Willum Þór Þórssyni, fyrir faglega vinnu. Þetta eru góð fjárlög. Ég hef líka tekið eftir því, bæði við atkvæðagreiðsluna við 2. umr. og aftur í dag, þegar hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kom hingað upp, að það var aðeins einn flokkur sem ekki tók undir nokkra tillögu ríkisstjórnarinnar í gegnum allan tillöguflutninginn. Það var Samfylkingin. 

Virðulegur forseti. Það er rétt að byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir þetta uppistand hérna í pontu. Þessi fjárlög eru kannski fyrst og fremst eftirtektarverð fyrir það að hér er Sjálfstæðisflokkurinn að slá öll fyrri útgjaldamet í þeirri tíð sem flokkurinn hefur verið með stjórn fjármálaráðuneytisins, sem hann hefur lengst af verið með, og höfum við aldrei séð annað eins. Því miður var tækifærið ekki nýtt til þess að veita atvinnulífinu, til að veita heimilunum nauðsynlegt súrefni við þessar kringumstæður með því að lækka skatta.  Mig langar að taka undir orð hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Það er líka synd að sjá heit ríkisstjórnarinnar um breytt vinnubrögð hér í þingsal í verki með því að fella allar tillögur minni hluta til bóta á þessum fjárlögum.

Forseti vill við samþykkt fjárlaga fyrir árið 2020 færa fjárlaganefnd þakkir fyrir mikið og gott starf og þingmönnum öllum þakkir fyrir málefnalega umfjöllun um fjárlagafrumvarpið. Það er ánægjulegt að 3. umr. lauk í gær eins og miðað var við í starfsáætlun þingsins. Þá má geta þess að fjárlög komandi árs hafa ekki áður verið samþykkt svo snemma eða fyrir lok nóvembermánaðar. Á síðustu áratugum hefur 3. umr. og lokaatkvæðagreiðslu frumvarpsins oftast lokið eftir miðjan desember. Tímanleg afgreiðsla fjárlaga er til mikilla bóta fyrir alla þá sem þurfa að vinna eftir þeim lögum.

Herra forseti. Ég kem upp af eintómri gæsku minni til þess að gefa hæstv. ráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni tækifæri á því að koma hingað upp og biðjast afsökunar á því að fara rangt með. Hann hélt því einfaldlega fram að við hefðum ekki greitt atkvæði með neinu máli ríkisstjórnarinnar, ekki að það hafi verið tilefni til að gera það í svo miklum mæli en við gerðum það þar sem við átti. Mér hefur fundist ríkisstjórnin vera frekar hörundsár hérna og kvarta og heimta vítur á þingmenn þannig að mér þætti hæstv. ráðherra maður að meiri ef hann kæmi sér upp úr bílakjallaranum og bæðist afsökunar á orðum sínum. 
            

Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem virðulegur forseti sagði, að við værum að samþykkja fjárlög snemma á árinu, vil ég halda því til haga að ef það sama gerist þegar nær dregur jólum og gerist ítrekað hér, að það verður tímaskortur, hlýtur það að liggja fyrir og vera óumdeilt að ekki sé hægt að kenna stjórnarandstöðunni um. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga vegna þess að ég tek eftir því að það kemur ekkert voðalega mikið af þingmannamálum út úr nefndum. Það er væntanlega vegna þess að þingið hefur sinn vanagang, eins og við segjum. En munum bara hver vaninn er, munum hvað það er sem við viljum laga og munum eftir því að þetta þing hefur verið ótrúlega málefnalegt. Stjórnarandstaðan hefur haldið aftur af sér við að beita sömu töktum og hafa tíðkast í gegnum tíðina. Ég vil að það sé fært til bókar en fagna því að virðulegur forseti hafi tekið þetta fram. Þá liggur það fyrir og er sjálfkrafa fært til bókar og við getum minnt stjórnarmeirihlutann á það síðar meir ef sú staða kemur upp sem ég vona, og vona að allir voni, að komi ekki upp.

Virðulegur forseti. Þetta er kannski ekki beint um fundarstjórn forseta en hafi ég sofnað í atkvæðaskýringum áðan og Samfylkingin virkilega stutt eina tillögu frá ríkisstjórninni er ég bara glaður með það og biðst afsökunar á því að ég hafi haldið öðru fram. En við atkvæðagreiðslu við 2. umr. fannst mér einmitt eftirtektarvert að svo var ekki og vona að ég hafi rétt fyrir mér með það. En ég er alveg fús að koma hingað upp og biðjast afsökunar. Ég hef sennilega sofnað í þessum flóknu atkvæðaskýringum þegar stjórnarandstaðan var að bera blak af því að þingmenn hennar gætu ekki stutt hverjir aðra.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra þar sem lagt er til að samræma ákvæði laga um málefni aldraðra við þær breytingar sem gerðar voru á skipan mála er varða öldungaráð í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, nr. 40/1991, með breytingalögum nr. 37/2018. Tilefni þessa frumvarps er breyting sú sem gerð var á stjórnsýslu í öldrunarmálum í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, með lögum frá árinu 2018 þannig að fyrirkomulag samráðs yrði einfaldað og að ekki myndu starfa samhliða þjónustuhópar aldraðra samkvæmt lögum um málefni aldraðra og svo öldungaráð samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga heldur tækju öldungaráðin við hlutverki þjónustuhópanna. Með breytingalögum nr. 37/2018 var hugtakinu þjónustuhópur aldraðra breytt í hugtakið öldungaráð en engin breyting var gerð samhliða þessu í lögum um málefni aldraðra hvað varðar svæðaskiptingu og skipun fulltrúa til samræmis við breytta skipan í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Því er þessu frumvarpi ætlað að samræma ákvæði laga um málefni aldraðra við ákvæði laga um félagsþjónustu sveitarfélaga enda nauðsynlegt að samræmi sé á milli þessara laga um svæðaskiptingu og skipan öldungaráða. Vakin skal athygli á því að þetta frumvarp er unnið í fullu samráði við Landssamband eldri borgara og Samband íslenskra sveitarfélaga. Þessi ábending barst frá Landssambandi eldri borgara og engar athugasemdir hagsmunaaðila eru við þá leiðréttingu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um leigu skráningarskyldra ökutækja. Í frumvarpinu er lagt til að Samgöngustofu verði veitt heimild til að leggja stjórnvaldssektir á leyfishafa ökutækjaleigu sem hefur orðið uppvís að því að breyta kílómetrastöðu skráningarskylds ökutækis sem skráð er í notkunarflokki ökutækjaleigu. Á Íslandi eru skráðar 108 ökutækjaleigur. Sú tölfræði á sér engan samanburð sé miðað við íbúafjölda annarra ríkja. Án ökutækjaleiga hefðum við átt í verulegum vandræðum með að sinna öllum þeim fjölda ferðamanna sem hingað hefur streymt frá því að ferðaþjónustan byrjaði að vaxa sem atvinnugrein. Núgildandi lög um leigu skráningarskyldra ökutækja tóku gildi sumarið 2015 en tildrög laganna mátti rekja til þessarar stöðugu fjölgunar ferðamanna. Eftir gildistöku laganna hélt ferðamönnum áfram að fjölga og milli áranna 2015 og 2016 var fjölgunin tæp 40%. Þá voru brottfarir ferðamanna um Keflavíkurflugvöll 2,3 milljónir árið 2018, þ.e. 120.000 fleiri en árið 2017. Þessi gríðarlega fjölgun erlendra ferðamanna hefur leitt til aukinnar eftirspurnar eftir bílaleigubílum og mikils vaxtar í starfsemi ökutækjaleiga. Vöxturinn birtist m.a. í því að hlutdeild ökutækjaleiga af nýskráðum bifreiðum hefur aukist verulega en undanfarin átta ár hefur hlutdeildin verið 40%. Rétt er að geta þess að í dag er fjöldi skráðra bílaleigubíla hérlendis tæplega 25.000. Þá er starfsemi ökutækjaleiga fjölbreyttari en áður sem má m.a. sjá í auknu framboði bílaleigubíla í hæsta og lægsta verðflokki sem og framboði á öðrum skráningarskyldum ökutækjum, svo sem fjórhjólum og vélsleðum. Eins og ég kom inn á var núgildandi lögum ætlað að mæta þeim áskorunum sem fylgdi stöðugri fjölgun erlendra ferðamanna til landsins. Lögin tóku mið af breyttu rekstrarumhverfi, styrktu lagaramma um starfsemi ökutækjaleiga og komu til móts við þróun í greininni. Auk þess skerptu lögin á réttindum og skyldum leigusala og leigutaka. Samkvæmt lögunum fer Samgöngustofu með eftirlit með því að lögunum sé fylgt en frá gildistöku þeirra hefur Samgöngustofa aldrei beitt þeim viðurlagaúrræðum sem lögin heimila. Hins vegar veitti Samgöngustofa ökutækjaleigu nýlega viðvörun um fyrirhugaða niðurfellingu á starfsleyfi vegna brots sem fólst í því að færa niður kílómetrastöðu a.m.k. 140 ökutækja sem skráð voru í notkunarflokki ökutækjaleigu. Í kjölfar viðvörunar Samgöngustofu fylgdi fjölmiðlaumfjöllun sem fór sennilega ekki fram hjá mörgum. Niðurfærsla kílómetrastöðu ökutækis er þekkt háttsemi. Hins vegar er háttsemin ekki eins þekkt þegar kemur að niðurfærslu heils bílaflota sem skráður er í notkun í flokki ökutækjaleigu. Í skýrslu Evrópusambandsins frá nóvember 2017 er greint frá tölfræðilegum upplýsingum sem varpa ljósi á umfang niðurfærslu kílómetrastöðu ökutækja í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Í skýrslunni er áætlað að 5–12% notaðra ökutækja innan aðildarríkja sambandsins gefi ranga kílómetrastöðu á akstursmæli. Í skýrslunni er enn fremur fjallað um að tæki sem notuð eru til að breyta kílómetrastöðu ökutækis séu aðgengileg og fáanleg fyrir lágar fjárhæðir í verslunum og auðvelt að stunda háttsemina. Öll skýrslan miðast við notuð ökutæki og hvergi er minnst á vandamál í tengslum við bílaleigur sérstaklega. Virðulegur forseti. Eins og ég minntist á eru tæplega 25.000 bílaleigubílar skráðir í landinu og 108 ökutækjaleigur. Í ljósi þess og viðvörunar Samgöngustofu í kjölfar brots tiltekinnar ökutækjaleigu er brýnt að taka á þessari brotlegu háttsemi með skýru banni að viðlögðum stjórnvaldssektum, ekki eingöngu vegna þess að niðurfærsla kílómetrastöðu felur í sér villandi viðskiptahætti og gefur ranga ásýnd af ökutæki og ekki eingöngu vegna þess að slík brot gefa ranga ásýnd af rekstri leyfishafa í þeim tilgangi að leiða fram fjárhagslegan hagnað heldur einnig og ekki síst vegna þess að háttsemin getur auðveldlega komið í veg fyrir að eigandi eða umráðamaður ökutækis geti framfylgt reglubundnu viðhaldi öryggisbúnaðar og nauðsynlegum viðgerðum í tæka tíð. Þessi háttsemi getur því auðveldlega haft áhrif á öryggi í akstri sem er sérstaklega alvarlegt í ljósi þess að leigutakar aka oft hundruð kílómetra á dag í aðstæðum sem þeir eru óvanir. Í þessu samhengi má benda á að samkvæmt reglugerð um skoðun ökutækja fer fyrsta lögbundna aðalskoðun nýskráðs ökutækis fram fjórum árum eftir nýskráningu og á tveggja ára fresti eftir það. Því er ekki óalgengt að bílaleigubílar séu eknir þúsundir kílómetra án skoðunar. Það liggur líka fyrir að nýleg tækni gerir einstaklingum kleift að breyta kílómetrastöðu tuga og hundraða ökutækja án mikillar fyrirhafnar. Virðulegur forseti. Fyrrnefnd viðvörun Samgöngustofu var send í samræmi við 11. gr. núgildandi laga sem kveður á um þá skyldu Samgöngustofu að senda leyfishafa skriflega viðvörun og veita hæfilegan frest til úrbóta á annmörkum áður en til niðurfellingar starfsleyfis kemur. Þessi skylda 11. gr. laganna um að veita viðvörun og frest til úrbóta áður en til niðurfellingar kemur er í samræmi við sjónarmið um alvarleika þess að fella niður leyfi en niðurfelling varðar atvinnurekstur fólks sem nýtur verndar eignarréttar- og atvinnufrelsisákvæða stjórnarskrár. Markmiðið með frumvarpinu er að koma í veg fyrir brot sem felast í því að færa niður kílómetrastöðu ökutækis. Vægasta leiðin að því markmiði er að færa brotið undir stjórnvaldssektarákvæði 13. gr. laganna. Stjórnvaldssektir eru skilvirk viðurlagaúrræði og hægt er að beita þeim án undanfarandi skriflegrar viðvörunar til leyfishafa um að láta af hinni brotlegu háttsemi. Verði frumvarpið að lögum getur Samgöngustofa beitt heimild til niðurfellingar starfsleyfis í kjölfar stjórnvaldssektar verði leyfishafi uppvís að niðurfærslu kílómetrastöðu eftir að sekt hefur verið lögð á hann. Frumvarpið kallar hvorki á breytingar á hegningarlögum né öðrum lögum og hefur verið unnið í góðu samráði við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið og Samgöngustofu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Hér er mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi til starfa hér á landi, nr. 26/2010. Lög nr. 26/2010 voru samþykkt 31. mars 2010 og fólu í sér innleiðingu tilskipunar Evrópusambandsins nr. 2005/36/EB, um viðurkenningu á faglegri menntun og hæfi, frá 7. september 2005. Tilskipunin leggur grunn að rétti fagmenntaðra einstaklinga til að flytjast milli landa á Evrópska efnahagssvæðinu og taka upp störf í krafti þeirrar menntunar sem þeir hafa aflað sér. Um leið geta þeir notað tækifærið og réttindi sem felast í skuldbindingum aðildarríkja til að viðurkenna faglega menntun óháð því hvar námið er stundað. Einstaklingar sem menntað hafa sig til tiltekinna starfa hér á landi, t.d. í heilbrigðisgeiranum, iðngreinum eða uppeldis- og umönnunargreinum, geta farið til annarra ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu og starfað þar á grundvelli náms sem er stundað á Íslandi. Tilskipun 2005/36 var breytt með nýrri tilskipun nr. 2013/55/ESB sem tekin var inn í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 94/2017. Fyrirliggjandi frumvarpi er ætlað að leiða í lög ákvæði þessarar tilskipunar en í henni felast ýmis nýmæli og eru þau þessi helst: 1. EES-borgarar geta sótt um evrópskt fagskírteini til þess að stunda starf í öðru EES-ríki og á það bæði við um þegar umsækjandi tekur upp varanlega búsetu í gistiríki eða óskar eftir að veita þjónustu um skemmri tíma. Hér er á ferðinni rafrænt skírteini sem staðfestir menntun umsækjanda og rétt hans til tiltekinna starfa í heimalandinu. Með fagskírteininu standa vonir til að hraða megi málsmeðferð með viðurkenningu faglegrar menntunar og gera afgreiðsluna skilvirkari. 2. Samtök tiltekinna starfsstétta eða starfsgreina geta komið sér saman um sameiginlegar kröfur eða sameiginlegt próf er reynir á þekkingu, leikni og í hæfni sem krafist er til iðkunar tiltekins starfs. Samtök fagstétta sem hlut eiga að máli geta lagt fram tillögu um slíkar menntunarkröfur til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem staðfestir þær og gefur út með reglugerð. 3. Ef aðgengi að lögvernduðu starfi er háð því að viðkomandi hafi lokið tilskildu vinnustaðanámi verður aðildarríkjum skylt að viðurkenna starfsþjálfun sem aflað hefur verið í öðru EES-ríki. Þetta ákvæði tryggir að nemar sem kjósa að taka hluta af starfsþjálfun sinni í öðru landi á grundvelli menntasamstarfs innan Evrópska efnahagssvæðisins fái þjálfunina formlega viðurkennda sem hluta af náminu. Fleiri atriði mætti nefna hér sem fjallað er um í frumvarpinu, svo sem um miðlun upplýsinga til innflytjenda varðandi þau störf sem njóta lögverndunar hér á landi og skoðun á skilyrðum lögverndunar starfsgreina. Frumvarp það sem hér er flutt er mikið heillaskref fyrir íslenskt atvinnulíf og fagfólk í lögvernduðum störfum. Umræddar lagabreytingar munu einfalda og hraða afgreiðslu mála sem tengjast viðurkenningu starfsréttinda og stuðla þannig að auknum sveigjanleika og fleiri tækifærum. Áfram eru gerðar kröfur um menntun og hæfi, t.d. fyrir helstu heilbrigðisstéttir, en það er mikill akkur í því að þessi viðmið séu betur samræmd milli landa. Frumvarpið á sér nokkuð langan aðdraganda, var fyrst sett í samráð í febrúar 2016. Fjölmargir aðilar veittu umsagnir um það og komu fleiri að vinnu við útfærslu þess og þeirra reglugerða sem settar verða í framhaldinu, enda tekur það til málefna sem varða mörg ráðuneyti, fjölmargar stofnanir og samtök hagsmunaaðila á vinnumarkaði. Eru þeim öllum færðar bestu þakkir fyrir áhugann og vinnu við að gera frumvarpið sem best úr garði. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.