Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta er nú síðasta umr. málsins, en jeg get ekki stilt mig um að minnast á helstu gallana eftir að búið er að samþ. breyt. þær á þskj. 518, sem hv. 3. og 4. landsk. báru fram. Það má segja, að til lítils sje að ræða frv. nú, en jeg skal þó gera nánar grein fyrir því, við hvað jeg á, þegar jeg tala um gallana. 1. brtt. á þskj. 518 er ný gr. og hljóðar um það, sem að nokkru leyti stendur í 1. gr. eins og frv. lá fyrir. Viðbótin er þessi, að það má ekki taka kjallara til íbúðar í þeim húsum, sem bygð eru hjer eftir. Þetta tel jeg síður en svo til bóta. Eigi má heldur gera kjallaraíbúðir í þeim húsum, sem bygð voru áður en lög þessi öðlast gildi. Sú till. er kannske meinlaus. 2. brtt. á sama þskj. er um það, að 1. gr. frv. verði 2. gr. Hún er í tveim stafliðum, a. og b. Í stað þess að „gera“ komi „nota“. Það er aðeins orðabreyt.  Mjer þykir leitt að geta ekki fylgt þeirri braut, sem jeg ætlaði mjer í þessari umr., en jeg vil vera eins og hlýðnu börnin og verða góðfúslega við tilmælum hæstv. forseta. En jeg verð þó að lýsa yfir þeirri skoðun minni, að það hafa komist veilur inn í frv., þessar undanþáguveilur. Jeg veit, hvaðan þær eru runnar. Það er eins og form. n. tók fram við 1. eða 2. umr. þessa máls, að ætli maður að koma fram umbótabreyt., þá má ekki hlífast við að koma illa við einhvern. Nú virðist mjer þessi sami hv. þm. (JBald) hafa breytt um skoðun, þar sem hann kemur nú með undanþágur, sem eru því hættulegri, þar sem vitanlegt er bæði í okkar bæjarfjelagi og líklega í mörgum öðrum, að óþarfi er að hlaða undir undanþáguveilur. Undanþágur skapa veilur. Þegar undanþágur eru leyfðar, er þeim of mikið beitt af þeim, sem líta meira á sinn eiginn hag og vina sinna og kunningja heldur en á hag heildarinnar. Jeg tel hag heildarinnar í þessu falli betur borgið með því að koma fram þeim umbótum á kjallaraíbúðum, sem vakti fyrir höf. þessa frv. og okkur flm. Það er alkunnugt, að þetta frv. er að mestu leyti samið af hinum alþekta fróðleiksmanni í þessari grein, próf. Guðmundi Hannessyni. Og jeg efast um, að þeir, sem hjer hafa lagt til málanna, hafi gert það af meiri þekkingu og skilningi gagnvart almenningsheill en hann. Það var verið að tala um göt á 1. gr. frv., þegar það lá fyrst fyrir. En jeg verð að snúa þessu við og segja, að það er búið að fara svo með þennan góða hlut, sem frv. var, að gera hann götóttan. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta mál. Mjer er svo ant um að koma fram umbótum viðvíkjandi þessum margumtöluðu jarðhúsaíbúðum, sem sumir vilja endilega láta heita kjallaraíbúðir, að þó að frv. okkar hv. 5. landsk. fengi ekki að vera óbreytt, þá vona jeg samt, að málið nái fram að ganga og megi verða til nokkurra bóta. Jeg vona ennfremur, að hv. Nd. taki það á dagskrá sem allra fyrst, þannig að það geti orðið að lögum á þessu þingi.



Þegar frv. þetta var til 2. umr., varð það fyrir allmiklum breyt., og var breytt heiti þess meðal annars, þannig að frv. hjeti ekki frv. til l. um jarðhús, heldur er tekið upp það orð, sem lengi er búið að nota um þessar íbúðir, sem sje kjallaranafnið. Þannig er í 1. gr. frv. talað um kjallara, en hvergi nefnd jarðhús, en eftir standa þá í 2. gr. frv. leifar þessa heitis í svigum aftan við kjallaranafnið. Þetta vil jeg láta fella úr frv. og hefi gert brtt. um það á þskj. 545. Það er aðeins til þess að samræma, því að þetta orð kemur eins og skollinn úr sauðarleggnum í 2. gr., og enginn veit, hvað það táknar eins og það er þarna inn komið. Það hefði þá átt að vera í fyrsta skifti, sem það gat komið fyrir í frv.

Það var það líka

. Já, en þegar hinar breyt. voru gerðar, var ekki gætt að því að samræma þetta. Að því leyti sem hv. 2. landsk. fór almennum orðum um frv. nú og brtt. þær, sem samþ. voru, skal jeg svara því. Það er ekki ákaflega mikill munur á frv. nú og því, sem hefir vakað fyrir hv. flm. Bæði við, sem brtt. flytjum, og hv. flm. frv. erum sammála um þetta, ýmist að takmarka eða banna kjallaraíbúðir. Við höfum aðeins með brtt. gengið ofurlítið lengra að banna íbúðir í kjöllurum í framtíðinni. Um hitt, hvernig skipa eigi um þær íbúðir, sem fyrir eru, má segja, að það sje fyrirkomulagsatriði. Hvort þær hverfa á 10, 20 eða 30 árum, er mjer ekkert sjerstakt kappsmál. Takmarkið næst hvort sem er bráðlega með þessum lögum. Hv. 2. landsk. talaði um undanþáguveilurnar í frv. En það var að mínu viti nauðsynlegt að leyfa að nota kjallaraíbúðir í húsum þeim, sem fyrir eru, þangað til bannað væri að búa í þeim samkv. fyrirmælum um það efni, þar sem bæjarstj. eiga að skrifa upp vissan hluta íbúða á ári og banna að nota þær. Það verða vitanlega verstu íbúðirnar, og þær hverfa smátt og smátt, nema þær, sem fullnægja fyrirmælum 2. gr. Þær geta haldist lengi, eftir því hvað þær eru góðar og ef ekki hefir verið nægilega bygt til þess að fólk hætti við kjallaraíbúðir. Það er svo um marga, að þeim þykir lakara og heldur til niðrunar að búa í kjöllurum. En þeir byggingarfróðu segja - meðal annara hv. 3. landsk. við 2. umr. -, að það yrði enginn bagi þeim, sem byggja, ef þeir vissu það í upphafi, að þeir fengju ekki að láta gera íbúð í kjallara. Jeg álít þá, að frv. komi að þeim fullu notum, sem hv. flm. ætlast til, þó að þeir treystu sjer ekki í upphafi til að fara svo langt sem nú er gert í 1. gr. frv. Undanþágur eru ekki meiri í frv. en voru.

Ekki sambærilegt!

. Undanþágur eru ekki meiri en svo, að hitt vegur á móti, að bannað er að byggja kjallaraíbúðir og gera slíkar íbúðir í þeim húsum, sem fyrir eru. Og fyrir framtíðina er þessi tilhögun miklu betri. Hv. flm. sagði, að ef þessi brtt. mín yrði samþ., yrði lækningin ekki eins stórfeld og hún ætti að vera. En jeg verð nú samt sem áður að líta svo á, að lækningin verði alveg nógu áhrifamikil, þar sem bannað er að byggja ný hús með kjallaraíbúðum og þeir gömlu kjallarar eiga að vera horfnir eftir 20 ár. Og þær kjallaraíbúðir, er þá yrðu ef til vill eftir, eru einmitt þær, sem hv. flm. er mjer sammála um, að ekkert geri til þó verði eftir.



Jeg vil aðeins geta þess, að þessi skýring hefir ekki breytt skoðun minni á þeim skemdum eða veilum, sem komnar eru inn í frv. Jeg hefi ennþá mína skoðun á því, en vil þó ekki tefja fyrir afgreiðslu málsins með því að ræða það frekar.



Það er búið að taka það svo rækilega fram, að frv. það, sem hjer liggur fyrir, hafi átt því fylgi að fagna hjer í hv. d. á undanförnum þingum, að það mundi skjóta nokkuð skökku við, ef hv. d. feldi það nú. Jeg ætla að minsta kosti ekki að trúa því fyr en jeg tek á. Það er þegar búið að taka fram alla aðalagnúana á brtt. hæstv. fjmrh. á þskj. 498, og ætla jeg ekki að fara lengra út í það. Jeg skal að vísu viðurkenna, að í þeim felast nokkrar bætur frá því sem nú er, en þær fara í aðra átt en kröfur ljósmæðranna. Jeg skal taka fram eitt atriði, sem ekki hefir verið minst á undir umr. þessum. Námstími ljósmæðraefna hefir t. d. verið lengdur úr 6 mánuðum í 9 mánuði. Námsstyrkurinn er að vísu 45 krónur á mánuði með dýrtíðaruppbót. En það er fjarri því, að sú upphæð hrökkvi fyrir nauðsynlegustu útgjöldum þeirra. Kostnaður, sem hver einasti ljósmóðurnemandi verður sjálf að bera, nemur 600–800 kr. Þar af fer oft allmikið í ferðakostnað. Kröfurnar, sem gerðar eru nú, eru alt aðrar en áður. Í skólanum verða nemendur meðal annara að vera svo búnar sem fylstu hreinlætiskröfur mæla fyrir; fatnað þann verða þær sjálfar að leggja sjer til, og er það ekki lítill kostnaðarauki. Þau fyrirmæli eru nauðsynleg vegna þess, að ljósmæðurnar eiga síðar að vera talsmenn þrifnaðar og hollustuhátta úti um sveitir landsins og vinna þar með því ekki lítið gagn og menningarstarf. Það hefir verið gerður samanburður á launum ljósmæðra og hreppstjóra og oddvita, og má vel vera, að sá samanburður sje á rökum bygður. En laun ljósmæðra hækka ekki fyrir það. Þær fá í krónur fyrir að taka á móti hverju barni og vinna kauplaust fyrsta sólarhringinn. Jeg skil ekki í, að hreppstjórar og oddvitar þurfi að verja jafnlöngum tíma til þess að ráðstafa einum þurfalingi eins og ljósmæður til þess að taka á móti einum nýjum heimsborgara. Ljósmóðurstarfið má aldrei skoða sem aukastarf. Ljósmæður geta t. d. alls ekki leitað sjer atvinnu utan síns umdæmis, nema þá örstuttan tíma í senn, og þurfa þær til þess samþykki hlutaðeigandi hjeraðslæknis. Heima fyrir geta þær auðvitað sint ýmsum störfum. Sjeu þær giftar, geta þær að jafnaði sint um heimili sitt, en þær verða að vera viðbúnar að fara að heiman þegar þær eru kallaðar. Ljósmæður verða að vera svo mentaðar í sinni grein, að þær njóti trausts og hylli almennings, því oft verða þær að koma í læknis stað; hann er eins og vitanlegt er, ekki sóttur nema eitthvað mikið beri út af. Að síðustu vil jeg taka það fram, að það mundu ekki vera um 30 ljósmóðurumdæmi laus, ef kjörin þættu eftirsóknarverð. Sem betur fer eru til bæði menn og konur, sem ekki leggja alt upp úr laununum. Nú á tímum verða þó allir einnig að hugsa um þá hlið atvinnu sinnar, að hún gefi þeim nokkra tryggingu fyrir sæmilegri afkomu. Það voru aðeins þessi fáu atriði, sem jeg vildi taka fram, og jeg vænti nú, að þessi hv. d., sem undanfarið hefir staðið nær óskift um þetta mál, taki því enn vel og samþ. frv.



Það eru einungis örfá orð að þessu sinni. Jeg finn mig knúða til að þakka hæstv. forseta fyrir þau ummæli í minn garð, að hin einu frambærilegu rök, sem flutt hefðu verið til stuðnings frv., hafi fólgist í ræðu minni áðan. Mjer finst skylt að þakka þessi ummæli og það gleður mig að heyra, að ræða mín hafi verið svona merkileg, þó stutt væri. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um málið að sinni. Get látið nægja að vísa til þess, sem jeg og aðrir meðmælendur frv. hafa sagt um málið, bæði við fyrri umr. og þessa. Einungis skal jeg taka það fram, að mjer virðist margir hv. þm. ekki gera sjer það fyllilega ljóst, hversu mikill og tilfinnanlegur kostnaður það er fyrir ungar og einatt efnalitlar stúlkur, að fara langa leið að heiman og stunda ljósmóðurnám í 9 mánuði, og eiga að því loknu enga atvinnu vísa, nema þá svona ljelega launaða. Þetta vildi jeg biðja hv. þdm. að leggja sjer ríkt á minni. Þetta eru í sjálfu sjer mikil rök í málinu. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að engum ofbyði þessi kostnaður. Það má vera, að ljósmæðraefnum yxi hann ekki svo mjög í augum, ef til mikils væri að vinna eða af miklum efnum að taka. En nú fer því fjarri, að svo sje venjulega. Það hefir þó rjettilega verið viðurkent, að störf ljósmæðra væru næsta þýðingarmikil. Hv. þm. A.-Húnv. sagði í ræðu sinni eitthvað á þá leið, að störf þeirra væru ekki mikil, en mikils virði. Ef það er rjett, að störf ljósmæðra sjeu ekki mikil, þá leiðir af því það, að aukatekjur þeirra eru að sama skapi litlar. Hinsvegar vita allir, hversu ljeleg hin föstu laun þeirra eru. Einhver hv. þdm. komst þó svo að orði, að laun ljósmæðra væru hneykslanlega há.

Ekki voru það mín orð

. Nei, engan veginn, en það er býsna hart að þurfa að heyra slík orð af vörum nokkurs hv. þm. Hinsvegar hafa margir talið óráð að fara nú að hreyfa við þessum launaflokki, með tilliti til þess, að endurskoðun launalaganna í heild liggi fyrir á næstunni. En er nú hægt að ætlast til þess, að þessir verst launuðu starfsmenn þjóðarinnar geti beðið mörg ár enn án þess að gera sjálfsagðar og rjettmætar kröfur um jafnrjetti við aðra starfsmannaflokka? Er nokkur furða, þótt þeir starfsmenn ríkisins, sem verst eru launaðir allra, samanborið við þau störf, sem þeir inna af hendi, krefjist nokkurrar sanngirni af hálfu hins opinbera? Núverandi ástand getur ekki og má ekki haldast til langframa. Jeg vona, að hv. þm. skilji það, hversu ábyrgðarmikil störf lækna, ljósmæðra og hjúkrunarkvenna eru, og að launakjör þeirra verða að vera svo góð, að þau geti gefið sig að starfi sínu með elju og áhuga en þurfi ekki að hafa það einungis í hjáverkum og ígripum. Svo er og ekki lítils um það vert, að hæfar konur veljist til ljósmæðrastarfsins, en ef trygging á að fást fyrir því, þá verður að bæta laun þeirra. Þetta verða hv. þdm. að skilja. Kröfur ljósmæðra eru ekki einungis sanngjarnar, heldur felst og í þeim þjóðfjelagsleg hagsýni, og hv. þdm. ættu þó að minsta kosti að geta litið á þá hlið málsins. Það hefir verið minst á handaþvott og „hreinar hendur“ í sambandi við þetta frv. En jeg vil aðeins benda þeim hv. þm. á það, að til er margskonar handaþvottur. Þætti mjer ekki ósennilegt að þeir, sem nú leggjast hvað fastast á móti framgangi þessa máls, muni síðarmeir ef til vill þurfa að grípa til „handaþottar“ í einhverri mynd til þess að hreinsa sig af þeirri ávirðingu, að hafa orðið til þess að bregða fæti fyrir þetta mál. Annars mun ekki þurfa að taka það fram, að hreinlæti er einn öflugasti liðurinn í læknavísindum nútímans, svo að vel mættu hv. þm. láta ógert að hafa það í flimtingum. Það má ennfremur vera hv. þm. fullkunnugt, að t. d. hjúkrunarkonur mega ekki hafa sprungnar nje óhreinar hendur, og liggja til þess skiljanlegar og eðlilegar ástæður. Og jeg vildi aðeins óska þess, að öll þjóðin væri komin svo langt áleiðis á þessu sviði, að hún skildi, hvers virði það er að hafa hreinar hendur, og hvers virði hreinlæti er alment. En til þess að þetta megi verða, verða læknar, ljósmæður og hjúkrunarkonur að ganga á undan með góðu eftirdæmi. Það er óhjákvæmilegt skilyrði þess. Að hjer sje að ræða um byltingu, þótt farið sje fram á bætt launakjör ljósmæðra, er vitanlega slík firra, að jeg mun leiða hjá mjer að svara því. Slíkt má segja við börn, en ekki við roskið og fullorðið fólk, sem eitthvert skyn ber a þetta mál. Það lægi þá nær að kalla það bylting, þegar lögð eru niður embætti undir sparnaðaryfirskyni, en síðan stofnuð önnur ný embætti í staðinn, sem hvert um sig er margfalt dýrara, Þess er skemst að minnast, að slíkt átti sjer stað.