Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf á frestun á því að skrifleg svör berist, þ.e. frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 48, um svokallaða kaupleigusamninga bifreiða, frá Eygló Harðardóttur. Gert var ráð fyrir að svar bærist í þessari viku en nú er þess vænst eigi síðar en 5. desember næstkomandi. Síðan er skriflegt svar frá iðnaðarráðuneytinu við fyrirspurn á þskj. 260, um opinber störf á landsbyggðinni, frá Gunnari Braga Sveinssyni. Óskað er eftir að frestur til að skila svari verði framlengdur til 20. desember næstkomandi.

Til svara eru: Forsætisráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, umhverfisráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Nú hefur ríkisstjórnin skipað ráðherranefnd samanber 9. gr. laga um Stjórnarráð Íslands til að taka að sér verkstjórn í sjávarútvegsmálum. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti á mánudag að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði ekki beina aðkomu að nefndinni. Hann er sem sagt, eftir því sem hér hefur komið fram, vinnuhjú hjá verkstjórum nefndarinnar. Vegna þessa er nauðsynlegt að hæstv. forsætisráðherra upplýsi þingið um ráðherranefndina og ég spyr: 1. Hverjir sitja í nefndinni? 2. Hver stýrir starfi nefndarinnar? 3. Hefur erindisbréf þessarar nefndar verið birt og ef það hefur ekki verið birt, verður það ekki gert án tafar?

Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að svara þessari fyrirspurn. Ákveðið var á fundi ríkisstjórnarinnar að skipa sérstaka ráðherranefnd í málið. Það er alvanalegt að settar séu ráðherranefndir í mál, ekki síst stærri mál sem flokkarnir þurfa að ráða ráðum sínum. Um er að ræða heimild samkvæmt nýjum stjórnarráðslögum, þar er kveðið á um skipan slíkrar nefndar. Sá sem veitir nefndinni forstöðu er velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson og í henni situr líka mennta- og menningarmálaráðherra. Þessari samþykkt ríkisstjórnarinnar var fylgt eftir þar sem kynnt var niðurstaða ríkisstjórnarinnar og nefndinni sendar vinnureglur sem ráðherranefndir starfa eftir og hafa um nokkurn tíma verið til vinnureglur um það. Ráðherranefndir voru reyndar til áður en stjórnarráðslögin voru samþykkt en þær fengu ákveðna formfestu með nýjum stjórnarráðslögum. Ekki er algengt að setja erindisbréf með slíkum ráðherranefndum en því hefur verið fylgt eftir til þessara tveggja ráðherra. Þau hafa haldið tvo fundi um málið síðan ráðherranefndin var skipuð, annan með hæstv. sjávarútvegsráðherra og hinn með fulltrúum sjávarútvegsráðuneytisins þar sem farið var yfir þau drög sem unnin voru hjá sjávarútvegsráðherra í þessu máli.

Virðulegi forseti. Er það alvanalegt að þegar ráðherranefndir eru skipaðar sitji sá ráðherra sem fer með málaflokkinn ekki í nefndinni? Eru það eðlileg vinnubrögð? Hér kemur fram að nefndin sé skipuð á grundvelli nýju stjórnarráðslaganna. Þetta er væntanlega formleg nefnd. Hún hlýtur þá að hafa fengið skýr tilmæli af hálfu ríkisstjórnarinnar. Er hægt að birta þau tilmæli eða það erindisbréf sem ætti að fylgja slíkri nefnd? Hefur það verið birt? Stendur til að birta það eða eru einhverjar bókanir eða annað sem fylgja skipun nefndarinnar sem komið hafa fram, leiðbeiningar af hálfu ríkisstjórnarinnar? Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að það komi nákvæmlega fram hvað það er sem þessari nefnd er ætlað að gera og hvaða leiðbeiningar hún hefur fengið í störfum sínum, ekki síst vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra sem fer með málaflokkinn er ekki í nefndinni.

Virðulegi forseti. Það eru engin leyndarmál á ferðinni. Stjórnarandstaðan gefur sífellt í skyn að til séu alls konar leyniskjöl um hitt og þetta  „Forsætisráðherra getur ákveðið, með samþykki ríkisstjórnar, að skipa ráðherranefndir til að fjalla um einstök mál eða málaflokka.“ Og: „Forsætisráðherra stýrir fundum ráðherranefnda eða felur öðrum ráðherra að stýra fundum ráðherranefndar.“ Formaður er velferðarráðherra og nefndin mun 

Frú forseti. Það hafa verið dæmalausar aðdróttanir hæstv. forsætisráðherra í garð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á síðustu dögum. Í raun og veru má kalla það aðför hæstv. forsætisráðherra að starfandi ráðherra í eigin ríkisstjórn, aðdróttanir sem ekki á að líða forsætisráðherra þjóðarinnar. Hæstv. forsætisráðherra á að koma fram á Alþingi og staðfesta hvort hún treysti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir þeim málaflokki sem honum var falinn undir verkstjórn hennar, eins og svo frægt er orðið, eða treystir hæstv. forsætisráðherra hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki fyrir verkinu? Maður veltir því líka fyrir sér í ljósi hótana hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji sig hafa eitthvert boðvald yfir þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Er það þannig að lúti Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki vilja hæstv. forsætisráðherra verði þessu stjórnarsamstarfi slitið? Nú hafa 150 einstaklingar, þungavigtarmenn á bak við ríkisstjórnina, skrifað undir yfirlýsingu þar sem aðdróttunum hæstv. forsætisráðherra er hafnað og skoraði er á forustu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að standa vörð um Jón Bjarnason í ráðherraembætti sínu. Ef Vinstri hreyfingin – grænt framboð stendur einu sinni á sínu þegar kemur að málefnum þess flokks, þ.e. ef Jón Bjarnason verður áfram ráðherra í umboði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og lýtur ekki vilja hæstv. forsætisráðherra, mun þá þessi ríkisstjórn ekki eiga margra daga ólifaða? Ég ítreka þá spurningu sem hæstv. forsætisráðherra verður að svara í ljósi aðdróttana 

Virðulegi forseti. Ég vísa þeim fullyrðingum á bug sem fram komu hjá hv. þingmanni að ég hafi verið með það sem hann kallar aðdróttanir eða aðför að hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það er alrangt. Málið snýst fyrst og fremst um óásættanleg vinnubrögð, eins og fram hefur komið í máli mínu opinberlega, við meðferð á fiskveiðistjórnarmálinu sem verið hefur allt of mikill hægagangur í af hálfu sjávarútvegsráðherra og vinnubrögðin voru ekki sem skyldi. Það er það eina sem ég hef gagnrýnt í þessu efni. Við skulum athuga það að fiskveiðistjórnarmálið er stærsta mál þessarar ríkisstjórnar og mikilvægt að það sé samvinna og samráð milli flokkanna um vinnulag og meðferð í því máli. Varðandi aðra fyrirspurn hv. þingmanns hef ég að sjálfsögðu ekkert boðvald yfir þingflokki Vinstri grænna. Hvers lags fyrirspurn er þetta nú? Ég botna bara ekki í því af hverju hv. þingmanni dettur það í hug. Varðandi ráðherraskipan hjá Vinstri grænum er það auðvitað alfarið í þeirra höndum hverja þeir hafa sem ráðherra á hverjum tíma  Varðandi traust á ráðherranum starfar hann auðvitað í umboði stjórnarmeirihluta beggja flokka þó að hann sé ráðherra fyrst og fremst á ábyrgð Vinstri grænna. Mér finnst það liggja í hlutarins eðli. Spurningin um traust snýr fyrst og fremst að hans eigin flokki.

Já.

Og það á ekki að koma neinum á óvart að uppi séu einhverjar vangaveltur núna um að breyta eigi í ríkisstjórn. Gerðar voru breytingar á ríkisstjórninni í september 2010, þá var boðað að á síðari hluta kjörtímabilsins 

Frú forseti. Við erum vonandi að ræða um ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hæstv. forsætisráðherra, ekki satt? Svo kemur hæstv. ráðherra hingað upp og þykist ekki bera ábyrgð á einstaka ráðherrum í eigin ríkisstjórn. Er nema von að ástandið sé með þeim hætti sem raun ber vitni? Er það virkilega rétt sem við heyrum að hæstv. forsætisráðherra gefi helstu stuðningsmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vítt og breitt um landið fingurinn í ræðustól? Fullyrðir hæstv. ráðherra að það sé bara bull þegar innanflokksmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tala um að Jóhanna Sigurðardóttir og Samfylkingin geri nú þá kröfu á hendur VG að Jón Bjarnason, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, víki úr ríkisstjórninni? Er þetta bara eitthvert bull og hugarburður hjá innsta hring Vinstri grænna vítt og breitt um landið? Fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra áðan að hún 

Virðulegi forseti. Þarf ég að ítreka það hér, þó að hv. þingmann langi mjög til að fá önnur svör, að það er alfarið mál Vinstri grænna hverjir eru ráðherrar fyrir þeirra hönd? Ég mundi ekki líða það ef þeir færu að skipta sér af hvernig ég hagaði ráðherraskipan minni. Málin eru einfaldlega þannig.  Ég vona að hv. þingmaður skilji það líka að ég sem stýri þessari ríkisstjórn geri athugasemd ef ég er ósátt við verklag hjá einstaka ráðherrum í ríkisstjórn, 

Virðulegi forseti. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra upplýst að tekin hafi verið meðvituð pólitísk ákvörðun um að sniðganga hæstv. sjávarútvegsráðherra, útiloka hann frá því að koma með formlegum hætti að undirbúningi stærsta máls á málasviði hans og sem hæstv. forsætisráðherra segir raunar að sé stærsta mál ríkisstjórnarinnar. Þetta er í raun vantraustsyfirlýsing á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hvorki meira né minna. Á undanförnum dögum hefur farið fram eins konar liðskönnun á því hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra njóti trausts í eigin röðum til að halda áfram að vera sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Svörin hafa verið á ýmsa lund. Í blöðunum í dag birtu til dæmis 150 stuðningsmenn VG auglýsingu og lýstu yfir sérstökum stuðningi við hæstv. ráðherra og þeir gera það ekki að ástæðulausu. Hæstv. fjármálaráðherra, formaður VG og formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa verið spurðir um þetta mál og þeir hafa svarað með þögninni einni, háværri æpandi þögn. Það er auðvitað ljóst hver afstaða þeirra er. Þeir treysta sér ekki til að lýsa yfir stuðningi við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Öðru máli gegnir um hæstv. innanríkisráðherra og hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Treystir hún sér til þess að lýsa yfir stuðningi við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að gegna starfi sínu áfram? Hefur hæstv. ráðherra Jón Bjarnason traust hæstv. umhverfisráðherra til að sitja áfram í ríkisstjórninni? Af hálfu Samfylkingarinnar hefur farið fram grímulaus tilraun til að hafa áhrif á það hvernig Vinstri hreyfingin – grænt framboð skipar ráðherra sína til verka í ríkisstjórninni. Þó að hæstv. forsætisráðherra reyni að skáskjóta sér undan því hefur það blasað við og komið hafa dulbúnar og lítt dulbúnar hótanir í þessa veru. Ég spyr því hæstv. umhverfisráðherra: Hvernig kann hún að meta þetta? Finnst henni ekki einkennilegt að verið sé að ráðast inn á verksvið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs með þessum hætti?  
            

Forseti biður um hljóð í sal og hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka áhugaverða fyrirspurn og ekki síður auðsýndan áhuga á stöðu mála hjá ríkisstjórnarflokkunum. Liðskönnun, segir hv. þingmaður og sú er sannarlega tilfinningin, að minnsta kosti akkúrat þessi dægrin. Ég veit ekki hver hefur falið hv. þingmanni að halda um stjórnvölinn í þeirri liðskönnun en ég afþakka þá aðstoð og þann stuðning. Sannarlega hefur umræðan verið krefjandi og alvarleg, hún hefur varðað mikilvæga þætti en hv. þingmanni til upplýsingar er þetta verkefni á hendi ríkisstjórnarflokkanna og verður leyst á þeim vettvangi.

Virðulegi forseti. Hæstv. umhverfisráðherra fer algerlega í fótspor foringja síns, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og í fótspor formanns þingflokks VG, og svarar spurningum með þögninni. En það fer hins vegar ekkert á milli mála hvernig túlka ber þessa þögn. Hún er hávær eins og ég sagði áðan og það er augljóst því að þegar hæstv. umhverfisráðherra er spurð einfaldrar spurningar sem er þessi: Treystir hæstv. ráðherra sér til að lýsa því yfir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi traust hennar til að sitja áfram í ríkisstjórninni? þá segir hæstv. umhverfisráðherra: Hv. þingmanni kemur þetta ekki við. Þetta er eitthvað sem við ætlum að leysa. Með öðrum orðum, hæstv. ráðherra víkur sér undan því að svara mjög einfaldri spurningu: Styður hæstv. umhverfisráðherra það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason sitji áfram sem ráðherra? Er ekki mjög einfalt að svara þeirri spurningu? Telur hæstv. ráðherra það ekki vera óviðurkvæmileg afskipti af hálfu Samfylkingarinnar 

Virðulegur forseti. Ég þakka enn en minni þingmanninn á að þessi mál eru leyst á þeim félagslega vettvangi sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er og ég mun gera grein fyrir afstöðu minni á þeim vettvangi  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að spyrja hæstv. ráðherra sömu spurningar og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði áðan en væntanlega hefur hæstv. innanríkisráðherra sagt eitthvað sem engum kemur við en það er að hann styðji hæstv. ráðherra Jón Bjarnason. Ég ætla að spyrja hann að allt öðru og það snýr að fangelsismálum. Eftir því sem ég best veit og hefur komið fram í fjölmiðlum tilkynnti hæstv. innanríkisráðherra þjóðinni það að reisa ætti fangelsi á Hólmsheiði. Nú er, eftir því sem ég best veit, er hins vegar búið að henda öllum slíkum hlutum út af borðinu í meðförum meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra frétta af þessu máli. Hvernig stendur á því að hæstv. innanríkisráðherra tilkynnir þetta sem samþykkt ríkisstjórnarinnar en síðan ganga hv. þingmenn stjórnarliðsins í berhögg við yfirlýsingu hæstv. innanríkisráðherra og taka fangelsið út af borðinu? Ég held að það væri mjög æskilegt ef hæstv. innanríkisráðherra mundi útskýra þetta fyrir þingi og þjóð.

Hæstv. forseti. Það skal ég gera með mikilli ánægju. Við erum að reyna að taka upp breytt vinnubrögð á Alþingi og virða það að eitt er framkvæmdarvald, annað er löggjafarvald og síðan fjárveitingavald. Framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnin, setur fram tillögu sína sem er mjög skýr til þingsins. Hún snýr að því að reist verði nýtt fangelsi á Hólmsheiði í landi Reykjavíkurborgar. Þetta var ákveðið á ríkisstjórnarfundi undir lok ágústmánaðar. Síðan tekur Alþingi, löggjafar- og fjárveitingavaldið, við þessu viðfangsefni og það er ekkert óeðlilegt við það að fjárlaganefnd þingsins vilji skoða þetta verkefni vel. Þetta er dýrt, kostar mikla peninga og menn vilja fara rækilega í saumana á málinu. Ég hef fulla trú á því að þessi tillaga ríkisstjórnarinnar sem er skýr og afdráttarlaus muni ná fram að ganga. Mér er sagt að í morgun hafi verið ágætir fundir í fjárlaganefnd Alþingis þar sem farið var yfir þessi mál og mér er sagt að menn sem hafi haft efasemdir um ágæti þessarar framkvæmdar hafi sannfærst um að hér sé hið besta mál á ferðinni þannig að ég hef trú á því og vonir mínar standa til þess að þetta verði samþykkt í fjárlögum frá Alþingi þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Ég held að góð sátt sé um það að menn vandi til verka. Ég hélt að þegar hæstv. ráðherra tilkynnir að fara eigi í þessa byggingu að þá sé búið að kynna það vel fyrir ríkisstjórnarmeirihlutanum. Það hlýtur að hafa verið kynnt fyrir hv. þingmönnum að þarna væri vandað til verka. En ef marka má orð hæstv. ráðherra hefur það ekki verið gert. Fyrstu viðbrögð hæstv. ráðherra þegar þingmenn úr ríkisstjórnarmeirihlutanum henda þessu út af borðinu er að segja að þetta hljóti að vera mistök. Ég verð þá að spyrja hæstv. ráðherra: Eru þetta mistök eða ekki? Af hverju var þetta ekki kynnt fyrir hv. þingmönnum áður en ákvörðunin var tekin og sett í fjárlögin? Hæstv. ráðherra talaði ekki skýrt um það hvenær þetta yrði sett á fjárlög 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda. Ég vænti þess að þetta nái inn í fjárlög sem samþykkt verða nú fyrir komandi ár. Málið hefur fengið góða og ítarlega kynningu á meðal stjórnarþingmanna og stjórnarandstöðuþingmenn þekkja vel til þess. Þetta hefur verið að velkjast í kerfinu í hálfa öld og vonandi sér núna fyrir endann á þeim deilum sem hafa verið um málið, þó að um það sé mjög breið samstaða hygg ég á Alþingi. Ég held að þverpólitískt samstaða sé um málið en þá er ekki þar með sagt að hver einasti þingmaður sé sáttur við þessa niðurstöðu. Málið hefur verið umdeilt en ég vona að nú sjái fyrir endann á þeim deilum og við ráðumst í þetta verkefni. Þetta er brýnt úrlausnarefni. Þetta er mikilvægt atvinnumál, 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi segja, vegna umræðunnar sem hér var um sjávarútvegsmál, að það mál er vitanlega alveg furðulegt. Fyrst var skipuð sáttanefnd til að fjalla um sjávarútvegsmálið og reyna að breyta því. Síðan var gert frumvarp í sjávarútvegsráðuneytinu sem stjórnarflokkarnir tættu í sig og nú skilaði hópur inn tillögum til að reyna að höggva á hnútinn. Búið er að gera þrjár tilraunir en þetta stoppar alltaf á hæstv. forsætisráðherra að mér sýnist. Síðan vil ég velta því upp, af því að menn hafa haft áhyggjur af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hvort ekki sé nær að hafa áhyggjur af stuðningi flokksmanna Vinstri grænna við formann Vinstri grænna. Ég fæ ekki betur séð en hæstv. fjármálaráðherra hafi fengið þremur fleiri atkvæði í formannskjöri en sem nemur fjölda þeirra sem lýsa yfir stuðningi við Jón Bjarnason í heilsíðuauglýsingu.  Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um þær undirskriftir sem ráðherrann fékk afhentar 1. október, 33.525 undirskriftir sem Hagsmunasamtök heimilanna höfðu safnað þar sem krafist er almennrar leiðréttingar á húsnæðislánum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað hefur gerst í framhaldinu? Ég veit að 7. október afhentu Hagsmunasamtök heimilanna ráðherranum viljayfirlýsingu sem þau óskuðu eftir að yrði staðfest og undirrituð um framhald vinnunnar við þetta mál. Það var hins vegar ekki gert. Ég sakna þess svolítið að heyra ekki frá hæstv. forsætisráðherra og ráðuneyti hennar. Hvað er verið að gera varðandi þessa málaleitan og áskorun sem 33 þús. einstaklingar skrifuðu undir? Við hljótum að vilja fylgja eftir þessari almennu kröfu, frú forseti, sem svo margir skrifa undir og sem ég fullyrði að stuðningur hafi vaxið við meðal þingmanna, og að ráðherrann skýri okkur frá því hvernig 

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að svara þessari fyrirspurn. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég tók við þessum undirskriftum þar sem settar voru fram ákveðnar kröfur um frekari aðgerðir fyrir heimilin í landinu og þær voru margvíslegar. Á þeim tíma voru uppi nokkrar deilur og hafa reyndar verið um það svigrúm sem bankarnir hafa til leiðréttinga og afskrifta á lánum einstaklinga. Ég gerði því tvennt í kjölfarið. Ég óskaði fyrst eftir því við Ríkisendurskoðun að hún mundi meta það svigrúm sem væri fyrir hendi í bönkunum til að koma meira til móts við heimilin. Ríkisendurskoðun baðst undan því að fara í slíka vinnu. Þá sneri ég mér til Hagfræðistofnunar háskólans sem féllst á að meta afskriftasvigrúmið í bönkunum sem deilur hafa verið um og meta áhrifin af þeim tillögum sem Hagsmunasamtökin settu fram en þær voru fjórar eða fimm. Þetta hefur verið unnið í samráði við Hagsmunasamtökin sem meðal annars hafa rætt við Hagfræðistofnun háskólans um tillögurnar þannig að það væri alveg skýrt hvert væri viðfangsefni og verkefni Hagfræðistofnunar í álitinu sem hún mundi skila. Ég hef spurnir af því að nú um mánaðamótin fái ég niðurstöðu Hagfræðistofnunar háskólans, ætli hún liggi ekki fyrir í næstu viku og verður þá að sjálfsögðu kynnt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og þau skilaboð að kynna eigi niðurstöðurnar í næstu viku. Ég spyr þó hæstv. ráðherra hvort í framhaldi af því verði ekki sest niður með Hagsmunasamtökum heimilanna og hugsanlega einhverjum þingmönnum til að athuga hvort hægt sé að byggja á tillögunum. Auðvitað vitum við ekki hvað mun standa í plagginu, það er augljóst. En allur þessi seinagangur í því að reyna að laga og bæta stöðu heimilanna er vitanlega með ólíkindum. Hann er í rauninni miklu alvarlegri en sá seinagangur sem hæstv. forsætisráðherra sakar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um. Ætli þeir hagsmunir sem eru í húfi hjá heimilunum séu ekki mun meiri en þeir hagsmunir sem hæstv. forsætisráðherra er með eindæmum að reyna að blása upp. Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að einhver niðurstaða er að fást í þessa vinnu 

Hæstv. forseti. Ég hlýt að minna hv. þingmann á, úr því að hann kýs að tala um seinagang við aðgerðir fyrir heimilin, að ekki eru margir mánuðir síðan allir flokkar á þingi komu að vinnu um úrbætur og aðgerðir fyrir heimilin í landinu. Þar voru settar fram mjög ítarlegar aðgerðir sem ég er sannfærð um að hafi gagnast mjög vel og allir tóku þátt í. Upp úr sumum stóð, m.a. stjórnarandstöðunni, að einhvern tíma yrði að vera endir á þessu máli þannig að heimilin í landinu væru ekki alltaf að búast við því að það kæmi meira og meira og nýttu því ekki þau úrræði sem til væru. Hitt er annað mál að komið hefur í ljós að skoða þarf frekar þessi mál. Þá er ég ekki síst að tala um lánsveðin sem er verið að skoða núna hvort hægt sé að taka á. Síðan þarf að tryggja að meiri gangur sé hjá umboðsmanni skuldara og bönkunum að því er varðar greiðsluaðlögun og ég vona að það sé í gangi. 
             Síðan veit hv. þingmaður að efnahags- og viðskiptanefnd er með til sérstakrar skoðunar hvað hægt sé að gera í verðtryggingarmálum þannig að ýmislegt er enn í gangi. Þegar mat Hagfræðistofnunar um áhrif þessara tillagna 

Forseti. Við göngum til atkvæða um tillögur við fjárlagafrumvarp fyrir 2. umr. Að mínu mati er það sem stendur í frumvarpinu ekki endilega það versta heldur líka það sem ekki er þar fært til bókar. Við höfum ítrekað bent á það í umræðunni um fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir, einnig við fjáraukalagagerð fyrir ekki löngu síðan fyrir árið 2011, að töluvert háar fjárhæðir þar standa utan þeirra tillagna sem ríkisstjórnin og meiri hluti fjárlaganefndar ber fyrir þingið. Að okkar mati er um að ræða dulinn halla á fjárlögum sem hefur raunar verið staðfestur í ríkisreikningi fyrir árið 2010 meðal annars og á eftir að koma fram í ríkisreikningi fyrir árið 2011 og væntanlega, ef meiri hlutinn tekur ekki sönsum, mun ríkisreikningur fyrir árið 2012 staðfesta það enn fremur að við höfum ekki vandað nægilega 

Forseti. Við göngum til atkvæðagreiðslu um fjárlagafrumvarp eftir 2. umr. þess á þingi. Fjárlaganefnd hefur haft þetta mál til umfjöllunar frá því að það var lagt fram á þingi í byrjun október og fjallað um það mjög ítarlega, tekið við fjölda gesta og umsagna varðandi einstök mál frumvarpsins og afgreitt það í þann búning sem það er í í dag. Ég tel að fjárlaganefnd hafi unnið verk sitt vel og sé að leggja fram vel vandað mál til atkvæðagreiðslu fjárlaga næsta árs. Fjárlaganefnd leggur sjálf fram fjölmargar breytingartillögur við frumvarpið sem flestar snúa að heilbrigðis- og velferðarmálum auk fleiri mála sem sjá má á breytingaskjali frá meiri hluta fjárlaganefndar. Fjárlaganefnd mun halda áfram umfjöllun um málið á milli 2. og 3. umr. og beina sjónum sínum hér eftir sem hingað að heilbrigðis- og velferðarmálum og reyna að draga enn frekar úr þeim niðurskurði sem boðaður er í frumvarpinu eins og það lítur út í dag. Ég vil þakka öllum fjárlaganefndarmönnum fyrir þá vinnu sem þeir hafa innt af hendi sem og starfsmönnum fjárlaganefndar sömuleiðis fyrir það sem þeir hafa lagt af mörkum.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir ágætt samstarf. Það er tvennt í þessu fjárlagafrumvarpi sem mér finnst standa upp úr. Í fyrsta lagi hefur ríkisstjórnin ekki náð þeim markmiðum sem hún setti sér í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013. Í rauninni er hún langt frá þeim markmiðum sem hún setti sér sjálf varðandi heildarjöfnuð. Halli ríkissjóðs er um 22 milljarðar og gæti orðið um 53 milljarðar. Hagvaxtartölur og verðbólga eru líka langt undir þeim markmiðum sem þar koma fram. Við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögur um heilbrigðismálin. Við erum mjög ósáttir við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur sett fram í heilbrigðismálum landsins og það er einfaldlega verið að gerbylta heilbrigðiskerfi landsmanna 

Frú forseti. Í gær lagði breski fjármálaráðherrann fram fjárlög næsta árs. Boðskapur ráðherrans var langt frá því bjartsýnn. Bretar sjá nú fram á lengri og alvarlegri kreppu en áður var búist við og Efnahags- og framfarastofnunin í París spáir efnahagslegum samdrætti í Bretlandi og fleiri ríkjum á næstu ári. Um skuldakreppu margra evruríkja þarf ekki að fjölyrða. Efnahagur Bandaríkjanna er bágborinn og hagvöxtur lítill og atvinnuleysi mikið. Við þessar viðsjárverðu aðstæður í efnahagsmálum er nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga afgreiði fjárlög með ábyrgum hætti. Ríkisstjórnarmeirihluti Jóhönnu Sigurðardóttur er nú að ljúka þriðju fjárlögum sínum sem marka mikilvægt skref til sjálfbærra ríkisfjármála og niðurgreiðslu skulda án þess að vega að stoðum velferðarkerfisins. 
            

Frú forseti. Við erum að fara í atkvæðagreiðslu um fjárlagafrumvarpið þar sem meðal annars allur innheimtur tekjuskattur ríkisins fer eingöngu í að greiða vexti af skuldum. Nýjar lántökur eru umfram uppgreiðslur sem þýðir að skuldir aukast og sú mynd sem oft hefur verið dregin upp að skuldastaða ríkissjóðs sé ósjálfbær verður æ skýrari. Það þarf róttæka stefnubreytingu og nálgun í skuldamálum hins opinbera á Íslandi, ríkissjóðs, sveitarfélaga, fyrirtækja og heimila þar sem ríkissjóður og fjármálaráðherra þurfa að eiga fyrsta leikinn. Það hefur ekki gerst og því mun Hreyfingin ekki styðja þetta frumvarp þó að hún styðji þó nokkrar breytingartillögur við það. Ég leyfi mér líka að vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir 300 milljónum til stjórnmálaflokkanna en tveir þeirra hafa enn ekki skilað inn ársskýrslum sem þeir áttu að gera 1. október. Það er brot á lögum. Þetta er annað árið í röð sem viðkomandi stjórnmálaflokkar brjóta þessi sömu lög og nú ætlar Alþingi að samþykkja þessa fjárveitingu.

Frú forseti. Ég flyt almennar skýringar okkar hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir þessa atkvæðagreiðslu. Við eigum ekki sæti í fjárlaganefnd, ekki heldur sem áheyrnarfulltrúar og það er stuttur fyrirvari til að taka afstöðu til þeirra atriða sem hér koma til atkvæðagreiðslu. Almennt séð veldur mér þar sárum vonbrigðum niðurskurður inn að beini í velferðarkerfinu og hinir fjölmörgu opnu og óskýrðu tékkar sem frumvarpið felur í sér. Við munum sitja hjá um flest atriði nema hvað við munum styðja allar tillögur sem eru til aukningar á fjárframlögum til heilbrigðiskerfisins og löggæslu og nokkurra fleiri liða. Við áskiljum okkur hins vegar rétt til að leggja fram ítarlegar tillögur um breytingar við 3. umr. fjárlagafrumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á tveimur atriðum sem ég tel að gefi ekki rétta mynd af stöðu ríkissjóðs. Annars vegar eru það sérstakar vaxtabætur upp á 1,4 milljarða en nefndina vantar upplýsingar um það hvernig þær skiptast á milli almennu sjóðanna og opinberu sjóðanna. Við vitum að ríkið er með 400 milljarða skuldbindingu á bakinu vegna opinberu sjóðanna og því er mjög sérkennilegt að tekjufæra vaxtabætur sem koma úr opinberu sjóðunum vegna þess að ríkisábyrgð er á því öllu saman. Síðan vil ég líka vekja athygli á lækkun vaxtagjalda um 591 milljónir en hún felst í því að verið er að breyta útgáfu á ríkisbréfum. Útgáfa óverðtryggðra ríkisbréfa minnkar en útgáfa verðtryggðra ríkisbréfa eykst aftur á móti. Það sem gerist er að verðbæturnar færast um höfuðstól. Það eru heldur ekki gerðar neinar breytingar á 5. gr. Ég tel því mjög mikilvægt að nefndin skoði þetta á milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Í nótt var ég að mér forspurðri og fyrir mannleg mistök tekin út af mælendaskrá og hélt því ekki ræðu við 2. umr. fjárlaga eins og ég hafði ætlað mér og undirbúið. Nú hef ég mínútu til að tjá mig. Frumvarpið hefur tekið talsverðum breytingum frá því að það var fyrst lagt fram og bætt hefur verið við liðina sem snúa að heilbrigðismálum. Það er vel og í samræmi við kröfur sem risið hafa í samfélaginu og ég tek heils hugar undir. Þó er ýmsum knýjandi spurningum ósvarað og meira þarf að gerast. Síðast í gær var ég meðal annars upplýst um það að fjöldi kvenna sem sinna umönnunarstörfum fyrir aldraða megi hugsanlega búast við uppsagnarbréfi og að endurhæfing á landsbyggðinni muni bíða mikið tjón. Áheyrendur á þingpöllum í gær minntu okkur á þann átakanlega niðurskurð sem Landspítalinn hefur orðið fyrir um langt skeið og landið allt. Það er áríðandi að fara aftur vel yfir heilbrigðis- og velferðarmálin á milli 2. og 3. umr. og leita allra leiða til að hlífa þjónustunni. Ég vil skoða þetta vel áður en að 3. umr. kemur 

Forseti. Það er ljóst að núverandi efnahagsstefna stjórnvalda felst aðallega í aukinni skattheimtu og niðurskurði. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram efnahagstillögur sem byggja á allt annarri sýn en þeirri sem núverandi stjórnarmeirihluti fylgir. Við hyggjumst þó ekki tína út einstaka liði varðandi skattbreytingar í þeim tillögum sem hér liggja fyrir um tekjugrein fjárlaga heldur lýsum okkur í öllum meginatriðum ósammála þeirri aðferð sem hér er viðhöfð. Ég vil enn fremur nefna að engin nefndarumsögn liggur fyrir um tekjugrein fjárlaga að þessu sinni og það er mjög miður. Við gerum okkur hins vegar ljóst að ríkissjóð þarf að fjármagna og vilji er til þess hjá stjórnarmeirihlutanum að gera það eins og hér greinir. Við erum ósammála því í grundvallaratriðum og munum því sitja hjá við afgreiðslu tekjugreinar fjárlaganna.

Frú forseti. Þær tillögur sem við ræðum hér grundvallast m.a. á efnahagsspá Hagstofunnar sem birt hefur verið. Í júlí kom fram spá þar sem spáð var 3,1% hagvexti. Henni hefur verið breytt í 2,4%. Ég tel rétt að vekja athygli þingheims á því að sá hagvöxtur sem spáð er á næsta ári er meðal annars knúinn áfram af aukinni einkaneyslu. Sú einkaneysla er síðan einkum knúin áfram af úttekt á séreignarsparnaði, launahækkunum sem ekki er innstæða fyrir, frystingu á lánum og vaxtaniðurgreiðslum frá ríkinu. Þetta eru ekki styrkar stoðir undir hagvöxt, það má ljóst vera. Ég tel rétt að þingheimur hafi þetta í huga þegar við veltum fyrir okkur þessu frumvarpi. Ég mun, eins og fram hefur komið af hálfu talsmanns okkar í fjárlaganefnd, hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, sitja hjá hvað þessa þætti varðar.

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram ítarlegar efnahagstillögur sem ganga meira og minna út á það að við framleiðum okkur út úr kreppunni, út úr vandanum, í staðinn fyrir að skattpína almenning og fyrirtæki. Ég tek undir orð félaga minna í minni hluta fjárlaganefndar sem gagnrýna harðlega að ekki hafi legið fyrir álit efnahags- og viðskiptanefndar á tekjuhlið fjárlaganna. Það er miður. Því miður er það líka til marks um óvönduð vinnubrögð sem hefur ekki tekist að breyta. Vissulega er meiri vilji til þess í sölum Alþingis en hefur verið en fá og lítil skref hafa verið stigin í þá áttina. Þingflokkur framsóknarmanna vísar ábyrgðinni á þessum hluta til ríkisstjórnarinnar og mun sitja hjá við þessa afgreiðslu.

Frú forseti. Það er rétt sem stjórnarliðar hafa haldið fram. Útgjöld til velferðarmála hafa aldrei verið jafnhá og þau eru í dag, það er rétt. En þeir láta þess ekki getið að ástæðan fyrir því er sú að 22 milljarðar eru núna greiddir vegna atvinnuleysis. Það er ástæðan fyrir háum velferðarútgjöldum. Það sem meira er er að atvinnutryggingagjaldið er of hátt núna miðað við atvinnuleysið. Það mun virka sem skattur á atvinnulífið og leiða til þess að fyrirtæki geta ekki ráðið jafnmarga starfsmenn og þau hefðu annars gert, fólk sem annars hefði farið út af atvinnuleysisskrá. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli og sit hjá.

Virðulegi forseti. Hér er meðal annars verið að leggja til sérstakan launaskatt á fjármálafyrirtæki. Það hefur komið skýrt fram hvaða afleiðingar hann mun hafa. Í umfjöllun hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur komið skýrt fram að sparisjóðir eiga ekki von eftir þennan skatt. Það hefur líka komið fram að kvenfólk mun missa vinnuna, þetta mun skekkja samkeppnisstöðuna, það verður erfiðara fyrir innlenda aðila að keppa við erlenda, litla að keppa við stóra og erfiðara fyrir eftirlitsskylda að keppa við óeftirlitsskylda. Virðulegi forseti. Ýmsir hv. stjórnarþingmenn hafa talað mjög í þá átt 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Þingmenn hafa eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Virðulegi forseti. Við bjuggum við óheilbrigt fjármálakerfi. Þessi tillaga mun leiða af sér að fjármálakerfið verður jafnvel óheilbrigðara en það var vegna þess að vegið er að þeim fjármálafyrirtækjum, svo sem sparisjóðum, sem stóðu sig vel, voru ekki áhættusækin eins og önnur fjármálafyrirtæki og komust klakklaust í gegnum kreppuna. Ég hvet stjórnarliða til að líta þetta mál alvarlegum augum. Við viljum samkeppni á fjármálamarkaði. Við viljum hafa sparisjóði í hinum dreifðari byggðum landsins. Ég vonast til að hægt sé að breyta reglum svo að þeim verði gert það kleift. Þetta er ekki skref í þá áttina, því miður, en ég ætla samt að leyfa mér að vera bjartsýnn og vona að meiri hlutinn sjái ljósið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í efnahagstillögum okkar sjálfstæðismanna leggjum við til, til að auka samkeppni á fjármálamarkaði, til að auðvelda heimilum og fyrirtækjum að endurfjármagna lán sín og njóta bestu kjara, að stimpilgjöld verði alfarið afnumin. Ríkisstjórnin virðist ekki hafa áhuga á þessu ráði vegna þess að hér er gert ráð fyrir að stimpilgjöld verði 3,2 milljarðar á næsta ári. Þetta tel ég ganga þvert á það þegar menn segja að auðvelda eigi heimilunum að takast á við skuldir sínar. Þess vegna mun ég sitja hjá í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér er meðal annars verið að greiða atkvæði um eignarskatt, eignarskatt sem gefið var nafnið auðlegðarskattur af hæstv. ríkisstjórn. Ég vil upplýsa hv. þingmenn um það hvaða upplýsingar við fengum um afleiðingar þessa skatts í meðförum nefndarinnar. Fyrir nefndina komu endurskoðendur sem fóru yfir það að nú flýja tugir einstaklinga land út af þessum skatti. Við þurfum þá ekki að hafa lengur áhyggjur af því fólki, það greiðir ekki skatta hér á landi, það mun greiða skatta annars staðar. Það kom líka fram að fólk þarf að selja eignir til að fjármagna þennan skatt vegna þess að hann hefur þá sérstöðu að hann er á eignir en ekki á tekjur. Svona skattar eru ekki einu sinni til í kennslubókum um skatta. Hann kemur líka í veg fyrir það, virðulegi forseti, og það kom fram hjá Kauphöllinni, að félög séu skráð í Kauphöllinni. Það ætla ég að sé þvert á þau markmið sem hv. þingmenn eru alla jafna sammála um.

Virðulegi forseti. Undir þessum lið er hækkun á kolefnisgjaldi. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sem betur fer séð villu síns vegar og hætt við nýja skattlagningu á kol og koks og það kemur til með að leiða til meiri fjárfestingar en ef skatturinn hefði verið lagður á. Aftur á móti er skattur á fljótandi eldsneyti hækkaður, kolefnagjaldið er hækkað. Þegar kolefnagjaldið var upphaflega lagt á kostaði tonnið af mengunarkvóta innan Evrópusambandsins 13 evrur og sagt að skatturinn ætti að vera 75% af því. Nú er svo komið að kvótinn í Evrópu er kominn niður fyrir 10 evrur en nú segist fjármálaráðherra ætla að fara 

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um lið 5, Skattar á vörur og þjónustu, þar sem ríkisstjórnin viðheldur áfram miklum álögum á almenning, heimilin í landinu, með háum vörugjöldum og háu eldsneytisverði. Við framsóknarmenn höfum bent á að nú sé nóg komið af háum álögum á skuldug heimili og atvinnulíf í landinu. Það þarf að breyta um stefnu, það þarf að auka verðmætasköpun. Við höfum lagt fram okkar tillögur í þeim efnum. Þessi sveltistefna sem ríkisstjórnin leggur fram enn eitt árið gengur einfaldlega ekki upp. Það sjá allir nema ríkisstjórnin ein.

Virðulegi forseti. Hér er verið að lögfesta viðtöku tæplega 600 milljóna frá Evrópusambandinu. Í svari sem mér barst frá hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að þetta séu sérstök framlög úr sjóðum Evrópusambandsins til að standa straum af breytingum á stjórnkerfi eða stofnunum sem um kann að semjast eða til að byggja upp þekkingu innan íslenska stjórnkerfisins á innviðum Evrópusambandsins, þar á meðal sjóðakerfi þess. Og svo er verið að telja fólki trú um að ekki sé um aðlögun að Evrópusambandinu að ræða. Virðulegi forseti. Ég segi nei við fjáraustri Evrópusambandsins í íslenskt hagkerfi og því segi ég að sjálfsögðu nei í atkvæðagreiðslu þessari.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um styrki sem Evrópusambandið veitir vegna aðildarumsóknar Íslands að Evrópusambandinu. Ég vil biðja hv. þingmenn Vinstri grænna sérstaklega að horfa á þetta og átta sig á því af hverju Coca Cola eyðir svo miklum peningum í auglýsingar. Þetta mun virka nákvæmlega eins og auglýsingamarsinn sem Coca Cola setur á til að auglýsa merki sitt. Þetta mun valda því að margir munu snúast til hollustu við Evrópusambandið og getur orðið mjög hættulegt í því að breyta skoðunum fólks. Verið er að bjóða sveitarstjórnarmönnum og öðrum til Evrópusambandsins í lystireisur og menn kalla það kynningu á Evrópusambandinu. Það er verið að stofna til verkefna á Íslandi í atvinnuleysinu og fólk veit 

Frú forseti. Ég hef á fjölda landsfunda og flokksráðsfunda Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs greitt atkvæði með tillögum sem hafna slíkum styrkjum. Við höfum líka samþykkt að leikurinn sé jafnaður með styrkjum til ESB-andstæðinga. Þess gætir ekki í frumvarpinu. Trúr afstöðu minni segi ég nei. 
            

Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir álögum á lífeyrissjóði landsins upp á 1,4 milljarða vegna sérstakra vaxtaniðurgreiðslna. Þetta þýðir að almennu sjóðirnir sem verkafólk og iðnaðarmenn greiða til munu að sjálfsögðu greiða þetta en opinberu sjóðirnir, LSR, sérstaklega B-deildin og líka A-deildin, munu velta þessu yfir á ríkið, af því að ríkið ber ábyrgð á þeim sjóðum, með hærra iðgjaldi til A-deildarinnar og hærra sérstaks framlags til B-deildarinnar. Það iðgjald og þau sérstöku framlög frá ríkinu munu hinir greiða líka, þ.e. hinir almennu verkamenn og iðnaðarmenn í landinu. Ég vara eindregið við öllum álögum á lífeyrissjóði af þessari ástæðu. Ég greiði atkvæði gegn þessu.

Virðulegur forseti. Ég segi já við þessum liðum og ég fagna því að hv. fjárlaganefnd í heild sinni skuli með þessum hætti koma til móts við óskir forsætisnefndar og þingmanna allra um að efla starf alþingismanna á Alþingi. 
            

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn styðjum þessa þrjá liði. Við höfum reyndar lengi talað fyrir því að Alþingi yrði styrkt í samræmi við þær ábendingar sem komu fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Því miður hafa meiri fjármunir verið lagðir í aðalskrifstofur ráðuneytanna sem gengur þvert á þær ábendingar. Við teljum samt að hér þurfi að fjölga aðstoðarmönnum meira en lagt er til í þessu frumvarpi og munum leggja fram breytingartillögur þess efnis við 3. umr.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og ég vil sérstaklega fagna 25 millj. kr. framlagi sem er eyrnamerkt til að ljúka fornleifarannsóknum á Alþingisreitnum strax næsta sumar því ella er hætt við að þær muni eyðileggjast.

Hæstv. forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu um fjárveitingu til embættis sérstaks saksóknara Alþingis vegna málaferla sem ákveðin voru á Alþingi fyrir ári. Afstaða okkar sjálfstæðismanna gagnvart þessum málaferlum hefur alltaf legið ljós fyrir og þess vegna munum við greiða atkvæði gegn þessari fjárveitingu þó að hún muni væntanlega ná í gegn. Við viljum undirstrika andstöðu okkar við málaferlin sem, eins og við margítrekuðum á síðasta ári, eru pólitískt leikrit, pólitísk aðför en ekki réttarfarslegt mál.

Virðulegi forseti. Hér er háum fjárhæðum veitt til að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra. Við höfum verið mjög ósáttir við þessar reglur og við þessa fjölgun. Þetta er þvert á það sem Alþingi hefur sjálft ákveðið í þingsályktunartillögu um að styrkja og efla Alþingi. Við munum því segja nei við þessum lið.

Virðulegi forseti. Það er aldrei of oft sagt að Alþingi þarf að styrkja faglega og fjárhagslega. Hér er verið að leggja fram tillögu upp á 37 millj. kr. sem renna eiga til aðstoðarmanna ráðherra. Eins og allir muna var gefin heimild til að fjölga aðstoðarmönnum ráðherra í 23. Frú forseti. Það er kolröng stefna að efla framkvæmdarvaldið með þessum hætti. Þess vegna tek ég undir með félaga mínum hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Við framsóknarmenn segjum að sjálfsögðu nei við þessu. Ríkisstjórnin er á rangri leið og Alþingi verður að styrkja.

Virðulegi forseti. Hér kristallast með skýrum hætti hver forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er. Hér er verið að taka ákvörðun um að veita 37 millj. kr. í að fjölga aðstoðarmönnum. Á sama tíma er verið að skera niður í velferðarmálum. Ekki var hægt að upplýsa það við umræðuna um stjórnarráðsfrumvarpið þegar það var samþykkt hve mikill kostnaðurinn við þetta yrði og ég gagnrýndi það mjög harðlega. Nú liggur fyrir að heimila á að ráða þrjá aðstoðarmenn, einn fyrir hæstv. innanríkisráðherra, einn fyrir hæstv. velferðarráðherra og einn sem á að starfa í forsætisráðuneytinu. Ég bið hv. alþingismenn að hugsa um það að farið var í breytingar á húsnæði fyrir tugmilljónir króna til að sameina ráðuneytin. Hver er svo niðurstaðan af því? Eyða tugum milljóna í breytingar á húsnæði og spara laun tveggja þingmanna fyrir ráðherralaun. Þetta er náttúrlega ekkert annað en hreinn og klár skrípaleikur.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna sérstaklega auknu framlagi til umboðsmanns Alþingis. Þetta er mjög veigamikið embætti og þrengt hefur að því á undanförnum árum. Ég vil því fagna þessu sérstaklega.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn samþykkjum þessa hækkun á framlagi til umboðsmanns Alþingis. Umboðsmaður Alþingis hefur þurft að taka á sig verulega tekjuskerðingu en sinnir samt starfi sínu af kostgæfni. Þess má geta að kvörtunum til embættis umboðsmanns síðastliðið ár hefur fjölgað um 40%. Hefur hann þurft að fækka starfsfólki og starfar nú einungis átta manns hjá embættinu. Þessi hækkun gefur umboðsmanni svigrúm til að ráða til sín nýtt starfsfólk. Frú forseti. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Skýrsla umboðsmanns sem hann kynnti fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í vikunni var vægast sagt svört. Þar gagnrýndi hann reglugerðarvæðingu frumvarpa ríkisstjórnarinnar og benti á að hér þurfi svo sannarlega að taka til í löggjöfinni. Ég fagna þessum fjárframlögum.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að við erum að greiða atkvæði um að hækka innritunargjöld til opinberu háskólanna úr 45 þús. kr. í 60 þús. kr. Það er mín skoðun að þetta sé eðlileg leið og rökrétt að fara hana eins og sakir standa. En ég vil þá líka vekja athygli á því að árið 2005 þegar þessi sömu innritunargjöld voru hækkuð á sömu forsendum, úr 32.500 kr. í 45 þús. kr., mætti sú tillaga mikilli mótspyrnu, ekki síst hjá núverandi hæstv. fjármálaráðherra sem barðist á móti því með kjafti - strigakjafti að mínu mati - og klóm og hið sama gilti um fleiri stjórnarþingmenn í dag. En nú er í lagi að fara þessa leið. Það er öllum ljóst að orð fara bersýnilega ekki saman við efndir þessara þingmanna. 
            

Virðulegi forseti. Þingflokkur framsóknarmanna hefur verið mótfallinn því í gegnum tíðina að hækka skólagjöld og færa má rök fyrir því að verið sé að stíga skref í þá áttina. En mig langar að segja um háskólana almennt að við fögnum því að sjálfsögðu að verið sé að auka framlög til þeirra. Mig langar líka að nefna að næsti liður er um framhaldsskólana en við höfum boðað breytingartillögur um þann lið við 3. umr.

Virðulegi forseti. Eins og allir vita ríkir mikil óánægja með þau fjárframlög sem ætluð eru til framhaldsskólanna í landinu. Við sem höfum rætt við forsvarsmenn þessara skóla höfum orðið vör við að þeir telja að með þessari afgreiðslu geti orðið mikil vá í ýmsum skólum landsins. Ég hefði því búist við því að hv. meiri hluti fjárlaganefndar mundi birta okkur breytingartillögur líkt og er að gerast í heilbrigðismálunum en því er ekki að heilsa. Menn hafa bent á að ekki sé tekið tillit til mjög margra atriða þegar fjárveiting til framhaldsskólanna er ákvörðuð, svo sem hækkandi starfsaldurs sem leiðir til minni kennsluskyldu, sérstöðu verknámsskólanna, sérstöðu svæða þar sem fólksfækkun hefur orðið og þar með nemendafækkun og þannig mætti áfram telja. Hættan er sú að ef þetta mál verður afgreitt með þessum hætti endanlega frá Alþingi muni það draga mjög úr námsframboði hjá ýmsum skólum, sérstaklega á landsbyggðinni, sem mun leiða til þess að nemendur á þeim svæðum leita annað eftir námi sem aftur veikir þá skóla meira. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar áðan um að framhaldsskólarnir gegni veigamiklu hlutverki, ekki síst í þeirri stöðu sem við erum í dag. Við þurfum að geta tekið við þeim nemendum sem þess óska og við verðum líka að geta rekið skólana þannig að þeir sinni eftirspurninni og sinni þörfinni sem er svo sannarlega fyrir þá. Við vitum að mikill áhugi er á að efla fjarnám og dreifnám, verknám og allt sem við þekkjum úr umræðunni. Það er því von mín að fjárlaganefnd muni milli umræðna taka tillit til þeirra ábendinga sem hafa komið fram og leiðrétta enn frekar þann niðurskurð sem ætlaður var á framhaldsskólana.

Frú forseti. Ég vil taka undir hvatningarorð félaga míns, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, um að meiri hluti fjárlaganefndar taki þá liði sem tengjast framhaldsskólunum sérstaklega til endurskoðunar. Það er ljóst að framhaldsskólarnir á landsbyggðinni en ekki síður á höfuðborgarsvæðinu og á Stór-Hafnarfjarðarsvæðinu eru undir miklum þrýstingi. Það er þó fagnaðarefni að tæplega 97% þeirra sem útskrifast úr grunnskóla fara í framhaldsskóla án þess að það sé skólaskylda. Á móti kemur að þrengslin eru mikil í framhaldsskólunum, þeir eru byrjaðir að þjappa mun meira. Það þýðir að minna framboð verður á iðn- og starfsnámi og erfiðara verður, ekki síst fyrir framhaldsskólana á suðvesturhorninu, að taka við einstaklingum með sérþarfir sem þurfa að uppfylla sínar námskröfur og -skilyrði innan skólakerfisins. Því vil ég sérstaklega hvetja fjárlaganefndarmenn til að skoða þá liði sem tengjast framhaldsskólum landsins.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um aukin framlög til Kvikmyndasjóðs. Einn hv. þingmaður lýsti því yfir í fjölmiðlum að hann mundi ekki styðja fjárlagafrumvarpið nema framlögin yrðu aukin og ég sé að hann greiðir atkvæði með þessu. Ég sit hjá.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að lýsa því yfir að vissulega er jákvætt að verið sé að auka framlög, eða í rauninni að leiðrétta að nokkru leyti þann niðurskurð eða sparnað sem átti að verða og hefur verið hjá kvikmyndageiranum. En það þarf að gera betur. Við þurfum að ná samkomulagi til lengri framtíðar um hvernig við getum eflt kvikmyndagerðina. Við höfum nokkur hér staðið að þingsályktunartillögu um hvernig megi meðal annars gera það. Þetta er jákvætt en hvergi nærri nóg.

Frú forseti. Ég tek undir að þetta er skref í rétta átt en engu að síður er engan veginn verið að uppfylla þann samning sem gerður var á sínum tíma við kvikmyndagerðarmenn. Stefnubreyting hefur orðið í kvikmyndamálum. Kvikmyndagerðin er ekki lengur á forgangslista ríkisstjórnar Íslands og mér finnst það miður. Það er fyrst núna sem verið er að reyna að lappa upp á þetta, m.a. framlögin til Kvikmyndaskólans. Kvikmyndagerð er ekki lengur á forgangslista og það sama gildir núna með Kvikmyndamiðstöð Íslands. Þetta er skref í rétta átt en þetta er einfaldlega ekki nóg. Það þýðir ekki að kippa undirstöðum undan kvikmyndagerðinni sisvona og halda síðan að allt reddist með einhverri skyndireddingu rétt fyrir jól.

Virðulegi forseti. Nú greiðum við atkvæði um ýmis íþróttamál. Þau hafa heldur betur verið sett til hliðar hjá þessari ríkisstjórn. Það er þó verið að auka þarna aðeins í og ég tel það vera skref í rétta átt. Við framsóknarmenn boðuðum í áliti okkar að við mundum skoða það milli 2. og 3. umr. hvort nóg væri að gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka röggsama stjórn þó að tilkynningar um þá sem ætla að koma upp til atkvæðaskýringa séu dálítið misvísandi. Ég vil af því tilefni að þessi liður er borinn sérstaklega upp til atkvæða lýsa yfir ánægju með þá viðleitni sem hér kemur fram til að mæta þeirri stefnumörkun um ferðasjóð Íþróttasambands Íslands sem sett var af fyrrverandi menntamálaráðherra og þeirri ríkisstjórn sem þá var við völd. Þarna er verið að bæta í og nálgast þau markmið sem sett voru í samningum á milli ríkisins og íþróttasamtakanna í landinu. Þó svo við séum ekki að ná þessu að fullu er þetta vissulega skref í rétta átt og ber að fagna þeirri viðleitni sem meiri hluti fjárlaganefndar sýnir í þessu efni.

Frú forseti Vissulega eru stigin skref í rétta átt og ég vil meðal annars fagna sérstaklega skrefinu sem tengist afrekssjóði ÍSÍ. Það er ólympíuár fram undan og mikilvægt að byggja vel undir það. Ekki síður vil ég fagna breytingunni sem verður á ferðasjóði Íþróttasambands Íslands því að það er gríðarlega mikilvægt samfélagslegt mál að tryggja að allir, hvar sem þeir eru á landinu, geti tekið þátt í íþróttamótum. Þetta er ekki bara landsbyggðarmál, það er stórt samfélagslegt mál að tryggja aðgengi barna okkar að íþróttamótum, hvort sem þau búa á Vestfjörðum, fyrir austan eða sunnan.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að ræða ESB-umsóknina á sumardögum 2009 var þingmönnum og landsmönnum öllum talin trú um að Evrópusambandið mundi standa undir kostnaði við þýðingar. Hér var stofnuð Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins. Hér er lagt til að til hennar fari á næsta ári 547 millj. kr., frú forseti, það gerir 1,5 millj. kr. á dag. Samkvæmt Evrópustyrkjunum sem samþykktir voru áðan koma einungis 186 millj. kr. til endurgreiðslu í ríkissjóð sem er sérmerkt Þýðingamiðstöðinni. Þess vegna leggur ríkissjóður út 361 millj. kr. á fjárlögum ársins 2012 til Þýðingamiðstöðvarinnar. Ég fékk þær upplýsingar í fjárlaganefnd að svo verður eins lengi og umsóknin er látin hanga inni. Virðulegi forseti. Fjörið er greinilega rétt að byrja.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki mjög stór tala, hún mun ekki ráða neinum úrslitum um rekstur Hafrannsóknastofnunar. Ég vildi hins vegar vekja athygli á því hvað er verið að gera. Hér er verið að leggja til lækkun á framlagi til Hafrannsóknastofnunarinnar en í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar er sérstaklega nefnt að komið sé að ákveðnum þolmörkum varðandi niðurskurð til stofnunarinnar, einkum í því sem lýtur að úthaldi skipanna. Ég vildi vekja athygli á því.

Virðulegi forseti. Hér verða greidd atkvæði um ýmis löggæslumál. Þingflokkur Framsóknarflokksins hefur boðað breytingartillögur þar sem við munum leggja til að aukið verði við almenna löggæslu víðs vegar um landið. Mig langar til að upplýsa þingheim um að staðan í hinum dreifðu byggðum landsins er víðast hvar mjög alvarleg. Fólk upplifir það að lögreglumenn sitja heima, eru ekki á ferðinni vegna þess einfaldlega að lögreglan á svæðinu hefur ekki efni á því. Það er komið að því að ekki er hægt að skerða meira í þessum málaflokki. Það þarf að bæta í hann og það munum við framsóknarmenn leggja til við 3. umr.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að framlag til Landhelgisgæslunnar verði aukið. Við framsóknarmenn fögnum því að sjálfsögðu. Hér er verið að bæta í um 200 millj. kr. til þyrlurekstrar. Við komum öll til með að segja já við tillögu þessari því að Landhelgisgæslan er eitt það mikilvægasta sem við eigum nú um tíð.

Frú forseti. Það er afar sérkennilegt að sjá þá tillögu sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til um endurskoðun áforma um fangelsi á Hólmsheiði vegna þess að í frumvarpinu sjálfu átti að verja 192 millj. kr. til hönnunar fangelsis á Hólmsheiði. Það virðist sem meiri hluti fjárlaganefndar fari með þessum hætti gegn hæstv. innanríkisráðherra og ekkert er sýnilegt í þessu fjárlagafrumvarpi og þeim breytingartillögum sem hér eru. Hvernig á þá að standa að fangelsismálum á komandi ári 2012? Hverjar eru hugmyndir þeirra sem leggja fram slíka beiðni? Hvað ætla menn að gera? Hver er stefna núverandi ríkisstjórnar í fangelsismálum? Ætla hún að byggja nýtt fangelsi og hvar ætlar hún að gera það? Eða hvernig ætlar hún að bregðast við þeim vanda sem við blasir? Þetta eru óásættanleg vinnubrögð, frú forseti, í þessu mikilvæga máli sem við alþingismenn þurfum að fara yfir og standa ákveðnir í fætur 

Virðulegur forseti. Ég er líka mjög hugsi yfir því hvað við erum að gera hér og ég vil koma því sérstaklega á framfæri að það er brýnt að drífa í fangelsismálunum. Við getum ekki beðið lengur. Það er búið að vinna í þessu mjög lengi og tillögur liggja fyrir um 56 rýma fangelsi á Hólmsheiði. Það er alveg ljóst að ef við náum að koma því upp á næstunni getum við lagt af þau rými sem núna eru tvísetin en í dag erum við með nokkur tvíbýli. Ég vil nefna það sérstaklega að það er eiginlega niðurlægjandi að Íslendingar hafi komið þessum málum svo fyrir. Ungir karlmenn tvímenna í þessi tvíbýli og þetta eru kynferðislega virkir menn eins og aðrir í þessu samfélagi og það er ekki hægt að bjóða upp á þetta lengur. Það verða allir að vera í einbýli. Þetta er ekki Íslandi til sóma og við verðum að byggja þetta nýja fangelsi sem fyrst. Ég sit hjá.

Virðulegi forseti. Hér er m.a. lagt til að fært sé af lið sem ber heitið Viðhald og snýst um almennt viðhald á þjóðvegum landsins yfir á lið sem heitir Styrkir til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef ekkert út á það að setja að settur sé peningur í almenningssamgöngur en ég harma að verið sé að færa af lið sem þarf miklu frekar að styrkja en að skerða. Almennt viðhald á vegum víðs vegar um landið er einfaldlega komið að þolmörkum og vegir landsins eru margir hverjir orðnir hættulegir. Við þetta verður ekki lengur unað þannig að við framsóknarmenn höfum í hyggju að leggja fram tillögu til aukningar á liðnum um almennt viðhald fyrir 3. umr. Við munum líka leggja til að sett verði aukið fé í framkvæmdir, m.a. til að fækka einbreiðum brúm víðs vegar um landið.

Forseti. Sá liður sem hér um ræðir gefur tilefni til að vekja athygli á frumvarpinu eins og það liggur fyrir og þeirri stefnumörkun sem kemur fram í greinargerð með því. Þar er tiltekið að aukaframlagið hafi verið sett inn sérstaklega til að mæta erfiðleikum fjárhagslega veikra sveitarfélaga vegna áhrifa bankahrunsins á fjárhag þeirra. Þetta er algerlega nýr skilningur, algerlega nýr. Jafnframt er boðaður frekari niðurskurður á framlaginu. Samband sveitarfélaga hefur mótmælt þessu harðlega því aukaframlagið er stór liður í tekjum fámennari sveitarfélaga sérstaklega og fjárhagslega veikra. Það er alveg ljóst að ef þessi stefnumörkun gengur eftir mun á stórum svæðum landsins verða uppi sá veruleiki að sveitarfélögum verður illa fært að halda úti þeirri velferðarþjónustu sem þeim er uppálagt að veita samkvæmt lögum.

Frú forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar er verið að breyta algerlega um kúrs hvað varðar aukaframlag jöfnunarsjóðs. Það hefur alla jafna verið hugsað í þeim tilgangi að jafna til þeirra sveitarfélaga sem hafa mátt glíma við mikla fólksfækkun á undanförnum árum. Nú er sú breyting gerð að stór hluti af aukaframlaginu á að renna til þess að bjarga sveitarfélögum sem glíma við fjárhagsvandræði vegna bankahrunsins. Eftir sitja þau sveitarfélög sem glíma við fólksfækkun. Þar er um að ræða 25–30 sveitarfélög víðs vegar um landið sem ljóst er að hafa sótt verulega mikið fjármagn til þessa aukaframlags. Það verður mjög erfitt fyrir þau að ná endum saman á næsta ári vegna þessarar breytingar.

Frú forseti. Það er ansi merkilegt að sjá forgangsröðun hinnar norrænu velferðarstjórnar þegar kemur að sveitarfélögum sem hafa árum saman glímt við fólksfækkun og minnkandi tekjur. Ríkisstjórnin undir forustu hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar leggur hér til breytingu þar sem vegið er mjög að fámennum sveitarfélögum vítt og breitt um landið sem hafa búið við samdrátt á undangengnum árum. Góðærið kom aldrei til þessara sveitarfélaga. En nú ætlar hin norræna velferðarstjórn að skerða aukaframlagið sem hefur verið alger lykilþáttur í tekjum þessara sveitarfélaga til að standa undir velferð og þjónustu gagnvart íbúum sínum. Nú er komið að því að beita niðurskurðarhnífnum gagnvart þessum smáu samfélögum og það er undir forustu hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar.

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika hversu þýðingarmikið þetta viðbótarframlag er fyrir einstök sveitarfélög. Þó nokkur þeirra hafa fengið allt að 5% af tekjum sínum í gegnum viðbótarframlagið. Sú ákvörðun var tekin, eins og hér hefur verið rakið, að breyta útlánareglunum á þessu ári og það hefur auðvitað haft heilmikla tilfærslu í för með sér. Jafnframt var ákveðið af hálfu ríkisstjórnarinnar að helmingi af þeim fjármunum, sem veittir yrðu til viðbótarframlagsins, yrði síðan ráðstafað til eins skuldugs sveitarfélags. Það má því segja að menn hafi verið að velta byrðunum af skuldum eins sveitarfélags yfir á þau næstskuldugustu. Þetta er mjög sérkennileg stefnumótun og ber ekki vitni um mjög mikla réttlætiskennd. Síðan er haldið áfram og höggvið í sama knérunn með þeirri stefnumótun sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og er sú að hverfa frá viðbótarframlaginu og svipta þannig þessi litlu veikburða sveitarfélög mjög mikilvægum tekjustofni sem nemur í einstökum tilvikum 

Ég vek athygli á því, herra forseti, þrátt fyrir taugaæsinginn í ræðum áðan, að hér er verið að hækka þessi framlög.

Ekki nóg.

Í fjáraukalagafrumvarpi var bætt aukalega 100 millj. kr. við fjárlög þessa árs til að koma til móts við sjónarmið sveitarfélaganna. Hér er verið að verja á sextánda milljarð kr. með lögbundnum tekjum og aukaframlögum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og sveitarfélögin þar með hafa notið stórkostlega góðs af tekjuöflunaraðgerðum ríkisins og þeim skattahækkunum sem ríkið hefur ráðist í því samkvæmt lögum og reglum þýðir það sjálfkrafa aukningu framlaga inn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Hér á Alþingi höfum við þurft að taka erfiðar ákvarðanir um skattahækkanir og tekjuöflun 

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um mál sem tengjast m.a. velferðarráðuneytinu. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því sem segir í nefndaráliti frá velferðarnefndinni um að miklar skerðingar á fæðingarorlofsgreiðslum 2009 og 2010 hafi haft mikil áhrif á töku feðra á fæðingarorlofi. Enn og aftur er ekki vakin athygli á þessu mikla jafnréttismáli núna í meirihlutaáliti fjárlaganefndar. Enn og aftur stöndum við frammi fyrir skerðingum á Fæðingarorlofssjóði. Á landsfundi Samfylkingarinnar talaði formaður Samfylkingarinnar fjálglega um að nú þyrfti að spýta í, nú þyrfti að líta til framtíðar og efla fæðingarorlofið, en þess sér hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Þetta er í þriðja eða fjórða sinn sem orlofið er skert. Stefnan liggur fyrir. Það er bakslag í jafnréttismálum, bakslag í því hversu mikil réttindi menn geta fengið í gegnum Fæðingarorlofssjóð. Það er miður að sjá þessa stefnumörkun sem vinstri menn hafa staðið fyrir.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að vekja athygli á þessum lið. Hér er samfélagslega um mjög hagkvæman lið að ræða þar sem gert er ráð fyrir því að foreldrar langveikra og fatlaðra barna geti haft börn sín eins lengi heima hjá sér og hugsast getur. Þarna er líka komið til móts við rétt þessara barna. Hér er verið að hækka framlög til þessa málaflokks og greiði ég að sjálfsögðu atkvæði með því. Þetta er til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn fögnum því að sjálfsögðu að verið sé að auka aðeins í í þessum málaflokki. En við viljum líka benda á það að á hinn bóginn er verið að skerða hjá heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum víðs vegar um landið þar sem meðal annars er vegið að þeirri grunnþjónustu sem langveik börn þurfa að njóta úti á landi. Þetta er stórt atriði. Við framsóknarmenn teljum að hér sé einfaldlega ekki nóg að gert og munum íhuga að bæta í fyrir 3. umr. Mig langar til að gagnrýna þá fundarstjórn sem hefur viðgengist í dag. Reglan hefur verið sú að þingmenn þurfa að biðja um orðið áður en fyrsti ræðumaður kemur upp í atkvæðaskýringu en aðrar reglur virðast eiga við um hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil beina því til hæstv. forseta að vera sanngjörn af því að ég veit að hún er það gagnvart öllum þingmönnum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fjárlaganefnd hefur tekið inn við 2. umr. hækkun upp á 3,5% á mæðra- og ferðalaun, umönnunargreiðslur, barnalífeyri og frekari uppbætur á bifreiðakostnað. Þó að þess gæti ekki í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað um fjárlagafrumvarpið þá er það svo að við höfum glímt við það að tapa fimmtu hverri krónu af tekjum ríkisins á undanförnum árum og erum að fylla í þá eyðu. Það hefur víða verið komið við og margt af því er afar sársaukafullt eins og hér hefur verið sagt. Þetta er eitt af því sem átti að frysta milli ára. Hér hefur fjárlaganefnd bætt í og ég fagna því mjög og segi já.

Virðulegi forseti. Þar sem við erum að greiða atkvæði um lífeyri úr almannatryggingakerfinu vil ég minna stjórnarliða á það loforð sem þeir gáfu í tengslum við kjarasamninga í vor. Í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar segir að samkvæmt upplýsingum frá velferðarráðuneytinu reyndist ekki unnt að miða við þá lágmarkstölu sem kallað hafði verið eftir. Hækkunin hefði þá numið 6,8% og útgjöld ríkisins orðið langt umfram áætlun. Í vor þegar stjórnarandstaðan kallaði eftir upplýsingum um hvað þessi viljayfirlýsing ætti að kosta lágu þær upplýsingar ekki fyrir. Þarna hafa menn greinilega verið að lofa ansi miklu og hafa síðan, eins og er sýnt hér, svikið þau loforð. Orð skulu standa en enn á ný hefur ríkisstjórnin sýnt að það gildir ekki um hana. 
            

Frú forseti. Í hamaganginum í gær við að koma fram með þessa tillögu um hækkun bóta atvinnulausra og lífeyrisþega gleymdist að setja nafn hv. þm. Atla Gíslasonar á tillöguna. Ég kem á framfæri stuðningi hans við hana. Kostnaður sem gert er ráð fyrir að þessi tillaga feli í sér er áætlaður vegna þess að velferðarráðuneytið gat ekki útvegað þær upplýsingar sem þurfti til að reikna hana út. Ég geri ráð fyrir því að kostnaður verði dekkaður með m.a. lækkun á ófyrirséðum útgjöldum fjármálaráðuneytisins og skatti á séreignarsparnaði.

Virðulegi forseti. Skuldamál heimilanna hafa verið mjög til umræðu og ég held að flestir séu sammála um að þau úrræði sem menn hafa komið sér niður á á stjórnarheimilinu hafa reynst þung og svifasein, flókin og dýr. Þessi liður er skólabókardæmi um það. Á þeim missirum sem þessi stofnun, umboðsmaður skuldara, hefur verið til hefur kostnaður við hana verið 2,5 milljarðar kr. Kostnaður við hvert mál skilst mér að sé um 500 þús. kr. Þetta samsvarar því að 500 fjölskyldur gætu fengið niðurfellingu upp á 5 millj. kr. hver. Í einu dagblaðanna í dag kemur fram að lögfræðistofur græddu 4 milljarða á tveimur árum. Það stafar meðal annars af því að við vinnum þessa hluti svona því mér skilst að lunginn 

Forseti. Ég er á svipuðum nótum og fyrri ræðumaður. Ég kem aðallega hingað upp til að vekja athygli á þessari tölu. Ég spurði velferðarráðherra um daginn um fjölda mála frá embættinu og frá því að það var stofnað 1. ágúst 2010 hefur embættið fengið 5.900 mál til afgreiðslu. Þar af eru tæplega þúsund erindi og ábendingar fljótafgreidd þannig að þetta eru innan við 5 þúsund mál. 1 milljarður á næsta ári. Hugsum þetta. Við erum ekki að fara rétt að þessum málum. Það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn sitjum hjá í atkvæðagreiðslu þessari. Þetta er afsprengi þess að ríkisstjórnin tók ákvörðun um að fara ekki leið okkar framsóknarmanna um almenna skuldaniðurfellingu til heimila landsins. 1 milljarður árið 2012. Með því að dæla meiru fé í rekstur embættisins er ekki þar með sagt að hann verði skilvirkari. Það er ekkert sem segir okkur það. Frú forseti. Heimilin brenna eftir sem áður. Ríkissjóður þarf að bera kostnaðinn af því að halda þessu embætti úti. Við framsóknarmenn sitjum hjá en við fögnum því í leiðinni sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að sjálfstæðismenn eru orðnir sammála okkur framsóknarmönnum um að almenn skuldaniðurfelling hafi verið eina rétta leiðin. Það er annað en ríkisstjórnarflokkarnir hafa þorað að viðurkenna.

Forseti. Hér liggur fyrir tillaga sem er hluti af þeirri breytingartillögu sem 1. minni hluti fjárlaganefndar og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins flytja. Við erum mjög ósátt við þann niðurskurð sem boðaður er í frumvarpinu og teljum þá tillögu sem meiri hlutinn stendur að vissulega skref í rétta átt en alls ekki ganga nægilega langt. Við höfum lagt til að menn setji þetta í þann farveg að gefa sér um það bil tvö ár til að koma saman einhverri vitlegri stefnu varðandi samdrátt í fjárveitingum til heilbrigðismála. Við treystum því að á milli 2. og 3. umr. gefi menn sér þann tíma sem þarf til að ræða þetta í þaula og móta heildstæða stefnu til lengri tíma sem felst í því að setja stopp á það sem gert var í fjárlögum ársins 2011. Í trausti þess að það verði gert greiðum við ekki atkvæði gegn tillögunni sem hér liggur fyrir. Við munum sitja hjá við hana en treystum því 

Virðulegi forseti Sú atkvæðagreiðsla sem hér er fram undan en er í raun kölluð til baka er aðeins sýnishorn af því sem um er að ræða í stóru samhengi. Herðingarhnykkir hæstv. ríkisstjórnar á heilbrigðiskerfi landsins ganga mjög harkalega og miðast frekar við að blóðmjólka en mjólka. Til að mynda er gengið sérstaklega hart að fjórum heilbrigðisstofnunum sem allar eru í Suðurkjördæmi: Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, Heilbrigðisstofnun Suðurlands, Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja og Heilbrigðisstofnun Suðausturlands. Það verður að finna flöt á þessu því tvær þessara stofnana munu loka ef ekki verður greitt betur úr en ætlað er á blaðinu í dag. Byggðaleg staðsetning þeirra beggja er þannig að það verður að horfa til þess. 

Virðulegi forseti. Eins og kom fram áðan kölluðum við breytingartillögu okkar framsóknarmanna aftur til 3. umr. Mig langar samt að útskýra hana í stuttu máli. Hún gengur einfaldlega út á það að algerlega verði horfið til baka með þennan niðurskurð, þ.e. við leggjum til að niðurskurðurinn á þessu ári verði flatur sem og niðurskurðurinn á síðasta ári. Allt umfram 4,7% skerðingu á síðasta ári verði bætt þeim stofnunum sem fengu miklu meiri skerðingu en það. Við teljum nefnilega að það sé nú eða aldrei að snúa við af þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa í raun ekki boðað en birtist í fjárlögum. Við viljum setja um 1,3 milljarða í þetta og bæta Sjúkrahúsinu á Akureyri, Landspítalanum og heilbrigðisstofnunum út um allt land 

Frú forseti. Almennt um heilsugæslu og sjúkrahúsþjónustu. Ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir munum greiða atkvæði með öllum tillögum sem leiða til hækkunar. Engu að síður hefur það gerst að unnið hefur verið varanlegt tjón á heilsugæslu- og sjúkrahúsþjónustu með niðurskurði síðustu ára, varanlegt tjón. Það er óþolandi. Ég nefni sem dæmi að á Suðurlandi á að leggja af Heilsugæslustöðina á Hellu. Það liggur fyrir vönduð skýrsla um Sjúkrahúsið á Sauðárkróki þar sem kemur fram að niðurskurður mun leiða til búsetuskerðingar. Það er verið að flytja þessa þjónustu á landsbyggðinni annað, inn á Landspítalann og á Sjúkrahúsið á Akureyri. Hvar er sparnaðurinn? Hvar er stefnan? Við áskiljum okkur rétt til að leggja fram ítarlegar breytingartillögur varðandi sjúkrahús og heilsugæslur við 3. umr.

Hæstv. forseti. Það eru mikil vonbrigði að ekki sé betur tekið á heilbrigðismálum í 2. umr. fjárlaga, þ.e. til að leiðrétta þá villu sem ríkisstjórnarflokkarnir eru hér í. Engin stefnumótun liggur til grundvallar þessum ákvörðunum en fyrir ári síðan var sagt að farið yrði í slíka stefnumótun þannig að við mundum ekki standa hér ári seinna að taka ákvarðanir byggðar á sandi og engri framtíðarsýn. Þess vegna sjáum við núna ákvarðanir eins og þá sem til dæmis var tilkynnt um í dag, að loka ætti heilsugæslustöðinni á Hellu. Þar sjá borgararnir ekki fram á neitt annað en verulega skerðingu á grunnþjónustu. Þetta blasir við. Var grunnþjónustan ekki akkúrat það sem við ætluðum okkur öll að verja? Það hefur heldur ekki verið staðið við það að opna heilsugæslu í Sandgerði þannig að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við sjáum ákvarðanir sem þessar. Við erum á rangri braut. Það þarf 

Frú forseti. Ég fagna breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar sem þýða 770 millj. kr. minni niðurskurð til heilbrigðisþjónustunnar en upphaflegt fjárlagafrumvarp gerði ráð fyrir. Í gær lýsti forstjóri Landspítalans því yfir að 140 millj. kr. viðbótarframlag til spítalans geri mögulegt að opna nýja öldrunardeild á Landakoti sem þýðir bæði ódýrari rúm og betri þjónustu við gamla fólkið. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til að líta til fyrirhugaðrar lokunar líknardeildar á Landakoti í þessu sambandi vegna þess að opnun öldrunardeildar á Landakoti rennir styrkari stoðum undir starfsemina á Landakoti almennt og breytir forsendum fyrir rekstri líknardeildarinnar og gerir lokun hennar ómögulega að mínu mati. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til að skoða þetta vandlega á milli umræðna.

Virðulegi forseti. Hér er verið að „draga til baka“ ákvörðun um niðurskurðarkröfu á Landspítalann. Þessir fjármunir verða nýttir í biðdeild eða öldrunardeild á Landakoti. Það breytir því hins vegar ekki að Landspítalinn mun standa frammi fyrir umtalsverðum niðurskurði sem við vitum að verður ekki hægt að fara í nema með því að skerða þjónustu og fækka starfsfólki. Enn er fyrirhugað að loka St. Jósefsspítala og líknardeildinni á Landakoti, Sogni verður lokað og réttargeðdeildin færð yfir á Klepp, það verður engin endurnýjun á tækjum eða búnaði eins og mikið hefur verið kallað eftir og starfsfólkið þarf enn að taka á sig miklar persónulegar fórnir til að geta haldið uppi þjónustustiginu eins og það vill að það sé. Klukkan hálfsex í morgun fór ég einmitt í gegnum stöðuna hjá heilbrigðisstofnununum. Það var að vísu fámennt í salnum. Hv. þm. Björn Valur Gíslason og forseti sátu undir þeirri ræðu og að sjálfsögðu félagar mínir hér til hliðar, 

Virðulegur forseti. Ég hef vaxandi áhyggjur af stöðu Landspítalans. Eftir hrun er búið að skera niður á Landspítalanum um 20%. Að vísu var hægt að fara í ákveðna hagræðingu þar af því að búið var að spýta talsvert inn í það kerfi fyrir hrun en nú er búið að hagræða svo mikið að komið er að ákveðnum krossgötum. Ég tel mjög varasamt að skera meira niður á Landspítalanum. Ég tel reyndar líka að skerpa þurfi mjög áherslurnar varðandi nýbyggingu Landspítalans. Það felst mjög mikið hagræðingartækifæri í því að byggja nýjan Landspítala og ég tel að við eigum að halda áfram á þeirri braut. Við þurfum að gera skipulagsbreytingar á heilbrigðisþjónustunni og taka upp valfrjálst tilvísanakerfi svo að eðlilegt streymi verði á milli heilsugæslu og sérfræðiþjónustu. Þannig á að nást sparnaður sem hægt er að nýta í það sem nauðsynlegt er að gera; að verja þá grunnþjónustu sem við viljum veita í heilbrigðiskerfinu. Ég sit hjá í þessari atkvæðagreiðslu.

Forseti. Þann 12. ágúst síðastliðinn sagði forstjóri Landspítalans svo í fjölmiðlum, með leyfi forseta: „Landspítalinn þolir ekki áframhaldandi niðurskurð án þess að eitthvað láti undan í þjónustunni. […] Það er komið nóg.“ 1. október var þessi stofnun skorin niður í tillögum í fjárlagafrumvarpinu um 630 millj. kr. Nú tala sumir hér um að þetta sé komið aftur á réttan kjöl með 140 millj. kr. leiðréttingu. En eftir standa 500 millj. kr. sem við sjálfstæðismenn viljum færa aftur inn í þennan rekstur. Þetta er flaggskip íslenskrar heilbrigðisþjónustu og það er ekki ofverk okkar að fjármagna það sem upp á vantar og gefa okkur þann tíma sem þarf til að vanda til verka við hagræðingu í þessum viðkvæma málaflokki. 
            

Forseti. Ég vil skora á þingið að vinna saman að því að finna lausn á yfirstandandi vanda heilbrigðiskerfis landsins. Ég skora á okkur öll að vinna saman að því að ekki þurfi að skera niður um krónu í heilbrigðiskerfinu. Ég vil taka undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um að það er hægt að finna lausnir. Finnum þær saman. Ég skora á okkur að gera það.

Virðulegi forseti. Ég tel að stjórnendur Landspítalans hafi unnið kraftaverk í því hvernig þeim hefur tekist að hagræða á þeirri góðu og miklu stofnun en ég legg líka til, virðulegir þingmenn, að við leyfum þeim að halda áfram að stjórna þeirri stofnun og ákveða hvað þeir telja best að gera ef þeir fá ekki alla þá peninga sem þeir vildu fá 

Virðulegi forseti. Hér birtist okkur í hnotskurn það stefnuleysi og það ráðleysi sem ræður ríkjum í þessum málaflokki. Lagt er af stað með niðurskurðarhugmyndir eins og við kynntumst í fyrra sem hvorki standast né njóta stuðnings meiri hluta Alþingis. Enn er lagt af stað á þessu ári og lagðar fram tillögur sem hleypa öllu í uppnám. Síðan er reynt að bakka, eins og við sjáum á þessum breytingartillögum, en þó ekki að fullu. Allt er þetta mjög handahófskennt. Ég ætla að nefna dæmi um Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki. Gert var ráð fyrir því að sú stofnun skæri niður um 63 millj. kr. Þegar velferðarráðuneytið fór að skoða þetta komst það að því að mögulega væri hægt að skera niður um 21 millj. kr. Engu að síður er niðurstaðan sú sem kemur fram í áliti meiri hluta fjárlaganefndar að skera eigi niður um 40 millj. kr. Með öðrum orðum, verið er að leggja til og segja þessari stofnun að ganga til verka í niðurskurði sem ýmist er talinn hæpinn eða ófær. Þetta eru skilaboðin, þetta eru vinnubrögðin. Þetta er auðvitað gersamlega ólíðandi.

Virðulegi forseti. Í áliti sínu til fjárlaganefndar gagnrýnir meiri hluti velferðarnefndar að farið sé í þessa vegferð án fyrirliggjandi stefnu. Meiri hlutinn sjálfur gagnrýnir að engin stefna sé í þessum niðurskurði. Nú hefur ríkisstjórnin haft um það bil eitt ár til að gera þá byggðaúttekt sem nauðsynleg var og fara yfir þessi mál. Hér tala stjórnarþingmenn um að gera þurfi þessar úttektir núna fyrir árið 2013. Í mínum huga þýðir það bara eitt: Það er enginn áhugi hjá meiri hluta Alþingis og ríkisstjórninni fyrir því að breyta af þeirri vegferð sem hún hóf fyrir um ári síðan. Það er verið að gerbylta heilbrigðiskerfi landsmanna. Það er vegið að því öryggi sem íbúar landsins búa að 

Virðulegi forseti. Það er að sönnu hjákátlegt þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar koma upp og gagnrýna að þingið sé að vinna með fjárlagafrumvarpið. Auðvitað er það starf þingsins að fjalla um það, endurgera það og betrumbæta. Það er það sem við erum að gera. Sú tíð er liðin að framkvæmdarvaldið geti sent á færibandi allt í gegnum þingið, sú tíð er liðin. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil segja það að eftir ræðu síðasta hv. þingmanns er ég fullur bjartsýni á að við náum að snúa við og laga enn frekar þau fjárlög sem við ræðum, ekki síst þann hluta sem við greiðum atkvæði um núna. Virðulegi forseti. Það er algerlega óásættanlegt að við séum í gegnum fjárlagavinnuna að gera í raun grundvallarbreytingar á heilbrigðisþjónustunni hringinn í kringum landið án þess að fyrir liggi einhvers konar stefnumörkun eða stefna. Það gengur ekki. Við erum að tala um byggðir sem hafa staðið saman, jafnvel farið á hnjánum ferð eftir ferð til Alþingis til að biðja um eitt opinbert starf eða kannski eitt aukastarf líka. Með niðurskurðinum nú er verið að taka störf frá þessum byggðarlögum og væntanlega munu líða áratugir þangað til hægt verður að bæta þar úr.

Hæstv. forseti. Ég sé mig knúinn til að koma hingað upp af því að menn hafa farið mikinn um litla stefnumörkun og hversu tilviljanakennt hafi verið staðið að verki við niðurskurð í heilbrigðismálum. Það er rétt sem margoft hefur komið fram að útgangspunkturinn er sá að fimmtungur af fjárlögum fer til heilbrigðisstofnana. Þegar skerðing verður eins og við höfum séð á undanförnum árum, af ástæðum sem öllum eru kunnar, skerðing á fjárlögum, þ.e. 20% af tekjunum, er óhjákvæmilegt að það komi víða við. Því miður hefur það komið við heilbrigðiskerfið og ber að harma það en ég held að menn hafi unnið það eins vel og hægt er. Ég ætla að vekja athygli á því að allan tímann hefur verið unnið út frá lögum nr. 40/2007, um heilbrigðisþjónustu, það hefur margoft komið fram. Unnið hefur verið samkvæmt því á öllum svæðum. Það eru til greiningar, það er til skýrsla upp á tugi blaðsíðna þar sem farið er yfir hvernig þetta er gert. Þetta er ekki sársaukalaust, þetta er mjög erfitt. Það er mjög forvitnilegt 

Hæstv. forseti. Það enduspeglast dálítið í atkvæðagreiðslunni núna í hvaða leik við erum. Hér er tillaga frá minni hluta fjárlaganefndar um að setja 13 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Blönduóss, en hún er kölluð aftur til 3. umr. Í næstu tillögu er lagt til að hækka framlagið um 13,9 millj. kr. en þeir sömu aðilar og fluttu tillögu um að það yrði 13 millj. kr. sitja hjá við hana. Þetta lýsir auðvitað því hvernig þetta er, því miður. Auðvitað þarf að vinna þetta verk og ég tek undir það sem komið hefur fram að við hefðum þurft að geta gert það í eins mikilli sátt og hægt var. En það birtist ekki hér þar sem ótal tillögur eru fluttar um aukningar sem eru algerlega úr takti við þann veruleika sem við búum við vegna tekjuskerðingar. Heilbrigðismálin halda sem betur fer sínum hluta af tekjum, sínum hluta af vergri landsframleiðslu. Þegar við tökum inn tryggingarnar sem bættust við, bæði á árinu í ár og á næsta ári, er aukning í heildina. Þetta er erfitt, þetta er ekki auðvelt en 

Forseti. Ef hæstv. velferðarráðherra kallar umræðuna í þjóðfélaginu hryllingsumræðu þá hvet ég hann til að fara örlítið öðruvísi til fundar við almenning í landinu en þessi orð bera vitni um. Ég hefði átt von á því að ráðherra hefði frekar lagt áherslu á þessa samanburðarfræði sína þegar við ræddum tillögu meiri hlutans um Landspítala – háskólasjúkrahúss. Þar munaði þó hálfum milljarði á tillögu meiri hlutans og minni hlutans sem menn gátu rætt. Hér fjasar hæstv. ráðherra um 200 þús. kr. eins og það skipti máli í heildarsamhenginu. 

Virðulegi forseti. Ég er eins ósammála hæstv. velferðarráðherra og hugsast getur um að í lögum nr. 40/2007 standi eitthvað um að fara í þá vegferð sem ríkisstjórnin fer í niðurskurði í heilbrigðismálum. Það stenst engin rök. Ég spyr líka: Er álit meiri hluta velferðarnefndar sem í sitja samflokksmenn hæstv. velferðarráðherra dautt og ómerkt? Þar er ítrekað gagnrýnt að farið sé í niðurskurð án undangenginnar umræðu og stefnu. Það er alvarlegt að hafa þessi mál í flimtingum. Þetta er grafalvarlegt. Fólkið úti á landi er ósátt og það er ekki ósátt „af því bara“. Það hefur ástæðu til að vera ósátt. Mig langar til að spyrja hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson og hæstv. velferðarráðherra: Hver ber ábyrgð á þessum niðurskurði?

Hér gera menn grein fyrir atkvæði sínu en spyrja ekki aðra hv. þingmenn í atkvæðaskýringu.

Virðulegi forseti. Mig langar sakir vináttu minnar við hæstv. velferðarráðherra að spara honum ferðina upp í ræðustól til að bera saman sparnaðartillögur, þær tillögur sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd og fulltrúar meiri hlutans í fjárlaganefnd hafa lagt fram varðandi þessa tilteknu heilbrigðisstofnun. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins leggja til að þessi niðurskurðarkrafa gangi til baka að fullu en eins og ég nefndi áðan er í tillögum meiri hlutans einungis gert ráð fyrir því að þessi niðurskurðarkrafa gangi til baka að einum þriðja. Það þýðir, á grundvelli þeirrar stefnumótunar sem hæstv. velferðarráðherra vísaði til áðan, að fara verður í sparnaðaraðgerðir sem eru ýmist taldar hæpnar eða ófærar af hálfu velferðarráðuneytisins sjálfs. Þetta er sú stefnumörkun sem þar er unnin. Hún birtist okkur þannig í hnotskurn.

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls undir þessum lið en ég verð að gera það þegar hæstv. ráðherra kemur upp og skammar þingmenn og lætur í veðri vaka að við förum með fleipur og segir að þær hækkanir sem þingmenn ræða um séu úr takti. Úr takti við hvað? Það gengur ekki að koma hingað upp í hvert einasta skipti þegar ríkisstjórnin og ráðherrar þurfa að færa rök fyrir máli sínu og segja: Hér varð hrun, og yppa svo öxlum. Það er ekki marktækt lengur. 

Forseti biður um hljóð.

ef hann treystir sér ekki til að bregðast við því, á hann að fara frá völdum nú þegar og eftirláta þeim sem treysta sér til að reka samfélagið, 

Forseti biður hv. þingmenn, þótt þeim sé heitt í hamsi, að gefa þingmönnum tækifæri til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Virðulegi forseti. Nú höfum við klárað að greiða atkvæði um heilbrigðisstofnanir víðs vegar um landið. Hæstv. velferðarráðherra kom hingað upp og sagði að litlu munaði á tillögum meiri hlutans og tillögum Sjálfstæðisflokksins. Mig langar til að taka það sérstaklega fram að við í Framsóknarflokknum viljum stíga skrefi lengra og leiðrétta þann niðurskurð sem var umfram 4,7% á síðasta ári. Fjölmargar stofnanir þurftu að þola allt að 12% niðurskurð. Það er eina leiðin til að snúa við af þeirri braut sem ríkisstjórnin hefur lagt af stað á. Ég vona að hún taki á sig þá ábyrgð í staðinn fyrir að reyna að kasta henni í sífellu frá sér.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Atli Gíslason höfum samþykkt tillögur meiri hlutans um hækkun á útgjöldum til heilbrigðisstofnana. Þessi samþykkt okkar þýðir samt ekki að við viljum láta staðar numið. Við áskiljum okkur rétt til að koma með tillögur við 3. umr. um enn frekari hækkanir. Við munum héðan í frá sitja hjá við allar útgjaldatillögur meiri hlutans sem eftir eru nema þær sem eru samkvæmt kjarasamningum. Þær munum við samþykkja. Hjásetan skýrist fyrst og fremst af því að við sem þingmenn utan þingflokka eigum ekki seturétt á fundum fjárlaganefndar og getum þar af leiðandi ekki metið þessar tillögur.

Frú forseti. Ég óska einfaldlega eftir því að meiri hluti fjárlaganefndar deili með okkur þeirri spádómsgáfu sinni að geta lækkað útgjöld um 411 millj. kr. til einhvers sem heitir Ófyrirséð útgjöld. Hvernig er farið að því?

Virðulegi forseti. Ég kalla þessa tillögu okkar hv. þm. Þórs Saaris til 3. umr., með þeim skilaboðum til fjárlaganefndar að hún skoði hvort ekki sé ástæða til að lækka ríkisframlag til núverandi stjórnmálaflokka og líka hvort ekki sé ástæða til að greiða núverandi stjórnmálaflokkum og þeim flokkum sem bjóða fram í næstu kosningum sömu upphæð þannig að tryggt verði að næstu kosningar verði lýðræðislegar.

Frú forseti. Hér er um ófremdarlið að ræða þar sem verið er að úthluta fjármunum til stjórnmálaflokka eftir mjög einkennilegum reglum. Ég leyfi mér líka að benda á að samkvæmt lögum eiga stjórnmálaflokkar að vera búnir að skila áritaðri endurskoðaðri ársskýrslu 1. október hvert ár. Annað árið í röð hafa tveir stjórnmálaflokkar ekki skilað slíkri skýrslu og þar með brotið lög. Þetta eru Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur. Ég skora á fjárlaganefnd að hleypa þessum lið ekki lengra í fjárlögum við 3. umr. fyrr en það er alveg á hreinu að þessir flokkar hafi skilað áritaðri endurskoðaðri skýrslu og þeir taki á því af alvöru að halda sig við lögin sem þeir samþykktu sjálfir í fyrra í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að benda á að vaxtagjöld ríkissjóðs á næsta ári samkvæmt frumvarpi þessu eru tæpir 78 milljarðar. Ég segi nú ekki annað en það: Hvað væri þessi upphæð há hefði fjármálaráðherra tekist, sem hann reyndi í tvígang, að koma Icesave-skuldaklafanum yfir á þjóðina?  
            

Virðulegi forseti.

Forseti biður um hljóð í salinn.

Virðulegi forseti. Eitt helsta verkefni þessarar ríkisstjórnar hefur verið að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Tæplega fimmta hver króna sem við öflum fer í vexti. Við höfum verið að reyna að ná niður hallarekstri. Við fengum kreppuna í arf frá fyrri valdhöfum en höfum reynt að taka á vandamálinu með erfiðum aðgerðum … 
            

Forseti biður alla hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum sem gera grein fyrir atkvæði sínu tækifæri til að tala án frammíkalla.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að ég eigi einhverjar sekúndur eftir.

Nei, virðulegur þingmaður.


             Eitt má þó segja og það er að þingmenn stjórnarliðsins eru á réttri leið. Við erum að ná niður hallanum sem við fengum í arf. Við skulum halda áfram því verkefni og breyta vöxtum í velferð. Við erum á réttri leið. Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan fá að tala lengur en ég ætla að víkja úr ræðustóli hér og nú.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum um að við þurfum að hafa áhyggjur af vaxtagjöldum ríkissjóðs. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði áðan: Nú erum við á réttri leið, þegar verið var að greiða atkvæði um tillögu að lækka vaxtagjöldin um 591 millj. kr. Það eina sem gerist við það að lækka vaxtagjöldin með þeirri tillögu sem samþykkt var áðan er að nú eru verðbætur færðar á höfuðstól í staðinn fyrir að vextir séu borgaðir beint. Það er trikkið við að ná niður hallanum á vöxtunum. En þetta bítur okkur náttúrlega í hinn endann þannig að þetta er ekki árangur til að stæra sig mikið af. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fá að gera athugasemd við fundarstjórn því að háreysti þingmanna getur valdið því að ég get ekki nýtt mér mína mínútu í ræðustól. Mér þykir það einkennilegt. Helsta verkefni ríkisstjórnarinnar hefur verið að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Við eyðum allt of miklum fjármunum í vexti en við erum á réttri leið vegna þess að hallinn á ríkissjóði var 140 milljarðar þegar ríkisstjórn vinstri manna og miðjumanna tók við.  
            

Frú forseti. Í b-lið, sem a-liður byggir á, stendur að ábyrgjast eigi lán til Vaðlaheiðarganga hf., allt að 2.000 millj. kr. Hér er verið að fara af stað með ákveðið verkefni sem ekki er á fjárlögum og þetta er það eina sem við vitum um það. Það verður miklu dýrara en þetta. Hér er um að ræða ríkisábyrgð þar sem ríkið er að fara út í eitthvert verkefni sem mun koma til með að kosta miklu meira en þetta. Ég segi nei við þessu ævintýri.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði í b-lið um framgang mikilvægs verkefnis sem eru Vaðlaheiðargöng. Ég hef setið hjá í velflestum atkvæðagreiðslum í dag, stutt þó ýmis góð mál. Mér er sönn ánægja að því að styðja þetta mál sem hefur verið okkur framsóknarmönnum í Norðausturkjördæmi mikið hjartans mál í gegnum tíðina og þess vegna segi ég já.

Forseti. Ég ætla ekki að vera viðskila við stjórnarmeirihlutann í þessari afgreiðslu fjárlaga við 2. umr. en veit vel af því, eins og allur þingheimur, að þetta mál er í tvöfaldri rannsókn, annars vegar hjá hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar á vegum umhverfis- og samgöngunefndar. Við skulum bíða niðurstöðu úr því áður en menn byrja að sprengja og bora. 
            

Forseti. Ég vil vekja athygli þingmanna á því að hér undir er lánsfjárgreinin í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Í 3. lið 5. gr. er inni heimild til handa Íbúðalánasjóði. Þetta tengist sömuleiðis fjárlagafrumvarpinu í A-hluta sem lýtur að Framkvæmdasjóði aldraðra og er að finna á lykli nr. 08-402. Þar er gert ráð fyrir tæplega 10% hækkun á gjaldi til Framkvæmdasjóðs aldraðra sem er töluvert umfram aðrar hækkanir. Það sem vekur sérstaka athygli er að þarna er verið að búa til svokallaða fléttu og aflandsfélög til að fjármagna byggingu hjúkrunarheimila sem verið er að reisa um allt land. Skuldbindingin sem vakin hefur verið athygli á, m.a. af Ríkisendurskoðun, vegna framtíðarrekstrarkostnaðar af þessu er hvergi færð í bækur ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við það að bæta sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Við höfum verið samtaka um að færa inn alla liði sem fyrir liggja í bókhaldi ríkisins. Okkur hefur fundist og mér sérstaklega að ríkisstjórnin sé með einum eða öðrum hætti að reyna að fegra ástandið. Ég hef gagnrýnt sérstaklega þá áherslu að ítrekað sé bent á frumjöfnuð í staðinn fyrir heildarjöfnuð. Ríkisendurskoðun hefur sjálf gagnrýnt þá framsetningu. Ástæðan fyrir því að nota þá framsetningu er einfaldlega sú að þá lítur dæmið miklu betur út. Ég vil líka af þessu tilefni fagna því að hér sé verið að stíga enn eitt skref í átt til þess að Vaðlaheiðargöng verði að veruleika. Þetta er framkvæmd sem skiptir íbúa á norðaustursvæði landsins gríðarlega miklu. 

Forseti. Hér leggur 1. minni hluti sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd fram tillögu sem gerir ráð fyrir því að áður en fjármálaráðherra fær heimild til að nýta þær heimildir sem kveðið er á um í 6. gr., þurfi að berast erindi þar að lútandi til fjárlaganefndar. Þessi tillaga er borin fram í ljósi þess að fjárlaganefnd náði samstöðu um það, þegar hún var að greina skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga og með ríkisreikningi 2009, að vinna að framgangi þessa máls, þ.e. hafa betra tak á því hvernig fjárskuldbindingar yrðu til í höndum fjármálaráðherra. Um þetta var mjög mikil samstaða í fjárlaganefnd. Það liggur fyrir að meiri hluti fjárlaganefndar tekur undir meginsjónarmiðin í þeirri tillögu sem hér er lögð fram. Í trausti þess að við munum ná saman á milli 2. og 3. umr. um orðalag í þessari tillögu er hún dregin til baka til 3. umr.

Frú forseti. Ég tel að sú hugsun sem felst í þessari breytingartillögu sé eðlileg og réttmæt. Ég er sammála því að þegar um meiri háttar heimildarákvæði er að ræða sem varða umtalsverða fjárhagslega hagsmuni sé eðlilegt að viðhafa verklag af þessu tagi. Ég lýsi mig fyrir mitt leyti algerlega sammála því að fjárlaganefnd glími við að útfæra svona ákvæði. Ég hvet hv. fjárlaganefnd engu að síður til að íhuga hvort ekki eigi að aðgreina þarna minni háttar ráðstafanir eigna, til að mynda þegar heimildir eru veittar fyrir sölu á einstöku húsi eða einum bústað til að verja til kaupa á öðrum. Þá er í raun og veru ekki um að ræða fjárhagslegar breytingar heldur er verið að færa til fjármuni en til þess þarf heimildir engu að síður samkvæmt fjárlögum. Þarna verði dregin einhver mörk vegna þess að ég held að það sé fjárlaganefnd sjálfri til nokkurs verksparnaðar að ekki þurfi að bera undir hana minni háttar mál af því tagi sem í raun og veru fela ekki í sér neinar eiginlegar eignabreytingar eða breytingar á skuldbindingum heldur eingöngu tilfærslu. Þannig að þegar er til dæmis verið að selja íbúðarhúsnæði, opinbera bústaði 

Virðulegi forseti. Verið er að greiða atkvæði um heimildargrein sem orðast þannig, með leyfi forseta: „Að selja fasteignir ríkisins að Sogni í Ölfusi og ráðstafa andvirðinu að hluta til uppbyggingar nýrrar réttargeðdeildar á Kleppi.“ Þetta þykir mér ansi óvanaleg grein, sérstaklega í ljós þess að ekki er búið að samþykkja fjárlögin. Samt er búið að ákveða hvernig þjónustunni verður fyrir komið. Eins og við vitum er ekki sátt um þá ákvörðun. Ég vil vekja athygli á því að við erum 11 þingmenn sem leggjum fram tillögu til þingsályktunar þar sem við leggjum til að þessari ákvörðun verði frestað þar til fagleg úttekt á rekstrinum liggur fyrir. Ég trúi ekki öðru, virðulegur forseti, en að þetta séu einhver mistök vegna þess að 1. flutningsmaður þeirrar tillögu er einnig flutningsmaður að þessari breytingartillögu. Ég trúi ekki öðru en að þingheimur muni fella þessa tillögu, 

Virðulegi forseti. Það undirstrikast nú sem lá ljóst fyrir að ákvörðunin um Sogn tók sig sjálf. Enginn hefur viljað bera ábyrgð á því að sú ákvörðun var tekin. Þrír stjórnarþingmenn hafa frumkvæði að því að bera fram tillögu um að fresta þessu máli og láta gera eðlilega úttekt á því og þó ekki væri nema vegna þess hljóta menn að þurfa að taka tillit til þess. Þrír stjórnarþingmenn skipta miklu í að koma málum fram þegar á reynir á Alþingi. Þetta er valdboð sem gengur ekki. Það gengur ekki að ákveða á þessu stigi að selja Sogn þegar ekki er búið að afgreiða fjárlög. Alveg sama þó að það sé heimilt. Þetta er dónaskapur við þá starfsemi, þjónustu og þá reynslu sem hefur safnast þar og þar sem 50 menn hafa verið vistmenn, 44 útskrifaðir 

Hæstv. forseti. Öll ákvörðunartaka og umræða um að færa réttargeðdeildina sem hingað til hefur verið á Sogni í Ölfusi á Klepp hefur verið mjög undarleg og ekki verður hún skýrari í dag þegar við sjáum að þingmenn sem hafa lagt til að ákvörðuninni verði frestað ætla sér að samþykkja þá tillögu að veitt verði heimild til að selja þessar fasteignir. Ég veit ekki betur en að allir þingmenn kjördæmisins, að einum undanskildum, hafi sammælst um að reyna að fá því framgengt að ákvörðuninni yrði frestað og hafi átt fund með starfsmönnum stofnunarinnar til að reyna að leita annarra leiða til þess að fresta þessari ákvörðun í fyrsta lagi eða finna einhverja aðra starfsemi sem gæti átt þarna heima. Enn á ný sjáum við, frú forseti, að öll ákvarðanataka varðandi þetta mál er mjög furðuleg og er vert að minna jafnframt á það að hæstv. velferðarráðherra gat ekki sjálfur 

Frú forseti. Ég vil vekja athygli á beiðni þingmanna Suðurkjördæmis um úttekt á starfseminni á Sogni. Ég vil líka vekja athygli þingheims á því að meiri hluti fjárlaganefndar hefur núna tekið út hönnunina á gæsluvarðhaldsfangelsinu. Það þýðir að mínu mati, líka eftir fund okkar í allsherjarnefnd, að við verðum að halda öllum möguleikum opnum í fangelsismálum og meðal annars líta til Sogns sem hugsanlegs staðar fyrir kvennafangelsi eða aðra þætti fangelsisstarfseminnar. Það er því algerlega út úr kortinu að mínu mati að samþykkja að selja Sogn að svo komnu máli.

Virðulegi forseti. Hér er ríkisstjórnarmeirihlutinn að samþykkja að selja eignarhlut ríkisins í fasteignum St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að það er verið að selja spítalann. Ég spyr: Hvað um öll ummælin sem hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans viðhöfðu fyrir síðustu kosningar? Þeir fóru mikinn þegar við höfðum uppi hugmyndir um að færa aðra heilbrigðisstarfsemi þar inn. Það stóð aldrei til að loka St. Jósefsspítala. Ég hvet fjölmiðla þessa lands að fletta upp þeim ummælum sem voru ekki hógvær. Þau voru ekki lítillát og ekki var lofað litlu þó svo að nú fari lítið fyrir því 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að virða þann ræðutíma sem þeir hafa.

Frú forseti. Það er sorglegt að sjá þessa grein í fjárlagafrumvarpinu en hún er um leið birtingarmynd stefnuleysis ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum. Enn og aftur undirstrikar þessi grein frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar það stefnuleysi sem birtist í fjárlagafrumvarpinu. Það liggur ljóst fyrir að á sínum tíma lágu fyrir tillögur um að breyta St. Jósefsspítala í miðstöð öldrunarþjónustu á höfuðborgarsvæðinu á suðvesturhorninu. Þeim fyrirætlunum var ýtt út af borðinu. Heima í héraði liggur ekkert fyrir um að samráð hafi verið haft um að selja St. Jósefsspítala. Ég spyr enn og aftur: Á ekki að tala við Hafnfirðinga um þetta mál? 
            

Frú forseti. Hér er leitað heimilda með sama hætti og gert var í fjáraukalögum þessa árs til að ljúka uppgjöri við Landsbankann vegna sameiningar Sparisjóðs Keflavíkur, eða SpKef, og Landsbankans. Það er ljóst að á ríkið mun falla kostnaður vegna þeirrar yfirlýsingar sem bæði fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn gaf um að allar innstæður í íslenskum bönkum og sparisjóðum yrðu tryggðar og enginn mundi tapa þeim þó að bankar kæmust í þrot. Ekki hefur náðst samkomulag um verðmat á því lélega og laskaða eignasafni sem þarna liggur á bak við og er orðið minna virði en innstæðurnar sjálfar. Það er engum til að dreifa til að bæta þann mismun en ríkinu sjálfu sem gaf út þessa yfirlýsingu. Þetta er kostnaðurinn við að verja innstæður og sparifé Suðurnesjamanna, Vestfirðinga og Húnvetninga sem áttu í þessum sjóði. Enginn hefur mælt því bót að þetta fólk fái aðra meðhöndlun en aðrir sem átt hafa viðskipti við banka sem komist hafa í þrot. Þennan kostnað verðum við að taka á okkur hver sem hann verður en talan liggur ekki fyrir. 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er væntanlega orðinn gleyminn því hann gleymdi að nefna kostnaðinn við sín eigin vinnubrögð. Um þau hefur mikið verið fjallað og núna er verið að skoða þau í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við náum ekki að fara yfir það í þessari stuttu atkvæðaskýringu. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, af því að hér hafa menn barið sér á brjóst yfir því hversu vel sé staðið að málum, að Ríkisendurskoðun, eftirlitsstofnun okkar hefur gert það að sérstöku umtalsefni að hér er um algerlega opna heimild að ræða. Hér er ekki einu sinni gerð tilraun til þess, þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi haft þetta mál hjá sér í nærri þrjú ár núna, að meta kostnað ríkissjóðs. Hverju gæti munað að mati Ríkisendurskoðunar? Það gæti munað því, í þessu máli og öðrum sambærilegum, að hallinn færi úr 22 milljörðum í 67 milljarða, virðulegi forseti. 

Frú forseti. Hér er framhald á þeim ótrúlegu heimildum sem hæstv. fjármálaráðherra voru veittar í fjáraukalögunum meðal annars og voru umdeildar. Þetta sparisjóðamál í heildina er orðið að risavöxnu klúðri í meðferð fjármálaráðuneytisins og það hefur algerlega mistekist að gera eitthvað af viti úr leifunum af sparisjóðakerfinu. Leifarnar af því fljóta um í mjög gruggugu vatni og skoða verður það vatn mjög rækilega og fara rækilega ofan í allar embættisfærslur sem tengjast sparisjóðamálinu. Sem betur fer er rannsóknarnefnd að störfum í því máli og þingið verður að hvetja hana til að velta við hverjum einasta steini. Því miður er ég hræddur um að spádómsgáfan um lækkuðu ófyrirséðu útgjöldin áðan hafi verið í ranga átt og ófyrirséðu útgjöldin í þessu máli muni skipta tugum milljarða.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum árum, við getum orðið sagt það, kom þáverandi viðskiptaráðherra í þennan stól og sagði að við mundum bera sáralítinn kostnað af SpKef. Í skjóli þeirrar yfirlýsingar og skjóli þess að ekki væri um mikla áhættu að ræða hóf sparisjóðurinn mikla söfnun innlána. Síðan kom í ljós að eitthvað var gruggugt í þessu öllu saman en innlánin héldu áfram að vaxa. Að lokum var komið gat og nú er verið að reyna að meta það. Metið er að það sé á bilinu 11,2–30 milljarðar. Þetta gat stafar eingöngu af því hvernig ríkisstjórnin fór að málinu. Kostnaðurinn hlóðst upp og við endum í margra milljarða gati, bara vegna einhverra 

Virðulegi forseti. Ekki var upplitið á hæstv. fjármálaráðherra björgulegt þegar hann fór að tala um þetta áðan. Hæstv. fjármálaráðherra veit upp á sig sökina. Alveg sambærileg heimild var sett í fjáraukalögin sem við afgreiddum fyrir örfáum dögum. Í þessi fjárlög er verið að setja sömu grein, orðrétta, og er hér um tvítalningu að ræða. Ég spyr: Er verið að sækja sér tvær heimildir, hvora í sín fjárlögin? Hér er gat upp á 11,2–30 milljarða, allt eftir því að hvaða niðurstöðu úrskurðarnefndin kemst sem metur eignasafn SpKef. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki tíma til að bíða eftir því. Hér er komin ný, önnur opin heimild á ríkissjóð eins og sú sem ríkisendurskoðandi gagnrýndi að væri í fjáraukalögunum. Frú forseti. Þetta er hneyksli og það mætti segja mér að þessi embættisfærsla hæstv. fjármálaráðherra ætti eftir að enda hjá ESA 

Frú forseti. Við erum að samþykkja opna heimild og engin tala er tengd við hana. Þó vita menn að þetta er einhvers staðar á bilinu 11,2 milljarðar að lágmarki og að hámarki 30 milljarðar. Þetta gerist á vakt hæstv. fjármálaráðherra, svo ég noti það orðalag, og undir hans stjórn. Það var löngu vitað að þetta væri að gerast. Þetta datt ekki af himnum ofan. Það var löngu vitað, strax þegar þessi ríkisstjórn tók við, að þetta væri að stefna í óefni. En ekki var tekið á málum og innlánin og skuldbindingarnar hlóðust upp og við erum að bíta í það súra núna. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu.

Frú forseti. Hér stendur í 6. gr., lið 5.3, að kaupa eða selja. Þetta er galopið. Það virðist mega kaupa fyrir hvaða verð sem er, á hvaða verði sem er og hvaða upphæð. Ég er á móti svona opnum heimildum til ráðherra og tel að það samrýmist ekki stjórnarskránni, sem segir að ekkert megi greiða út úr ríkissjóði nema það sé ákveðið í fjárlögum eða fjáraukalögum, og þá hlýtur það að vera einhver upphæð. Ég greiði atkvæði gegn þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég hafna þessu heimildarákvæði sem kemur fram í fjárlögunum. Ég tel að það skorti enn stefnu hjá ríkisstjórninni. Ég hef margítrekað kallað eftir því að einhver stefna lægi fyrir um fjármálamarkaðinn hér á landi þannig að við förum ekki í einkavæðingu á ríkisfyrirtækjum eða eignarhlut ríkisins í fyrirtækjum án þess að fyrir liggi fyrir formleg stefnumörkun. Það skortir algjörlega. Ég mun segja nei við þessa atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég bendi á að sú tillaga sem við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd höfum lagt fram, reyndar kallað til 3. umr., snýr einmitt að þessum þáttum málsins, þ.e. að ekki séu skildar eftir galopnar heimildir fyrir hæstv. fjármálaráðherra. Ég vildi taka þetta fram af því að ég skil mjög vel þau sjónarmið, og hef virkilega samúð með þeim, sem meðal annars hafa komið fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal og fleirum um að það fyrirkomulag sem hér birtist, m.a. í SpKef-málinu, er auðvitað óþolandi fyrir þingið, að ganga frá fjárlögum með svona opnar víðtækar heimildir. Því mun ég sitja hjá við afgreiðslu 6. gr.

Hér eru heimildir um að kaupa og leigja húsnæði út um allt. Allt galopið, engar upphæðir, bara heimildir. Síðan er heimild til að leggja bönkum og sparisjóðum að hluta eða fullu í eigu ríkisins til aukið eigið fé. Hvað þýðir þetta eiginlega? Hversu margir milljarðar eru þetta?  Ég er eindregið á móti þessu. Þetta er andstætt stjórnarskránni þar sem stendur að ekki megi greiða úr ríkissjóði neina peninga nema heimild sé fyrir því í fjárlögum eða fjáraukalögum. Sú heimild hlýtur að vera bundin við einhverja upphæð. Það getur ekki verið galopið. Ég greiði atkvæði gegn þessu og skora á alla hv. þingmenn að greiða atkvæði gegn svona opnum heimildum.

Virðulegur forseti. Myrkast verður jafnan rétt fyrir dögun. Afgreiðsla fjárlaga hér við 2. umr. í dag sýnir okkur að eftir hrikalegt efnahagshrun er vöxtur efnahagslífsins orðinn veruleiki á ný og það eru gleðileg umskipti fyrir okkur öll. Fjárfesting vex, atvinnuleysi minnkar, afkoma batnar, því að grettistaki hefur verið lyft í ríkisfjármálum.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta sín í þingsal.

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir þessari umræðu til að fara aðeins yfir helstu efnisþætti þriðju skýrslu eftirlitsnefndar um sértæka skuldaaðlögun sem nefndin hefur skilað til ráðherra. Tilurð þessarar nefndar var með þeim hætti að félags- og tryggingamálanefnd setti inn í umfjöllun sinni um frumvarp sem síðar varð að lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu heimila og fyrirtækja, ákvæði um að … 
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa þingmanninum hljóð hér í sérstakri umræðu.

þessi eftirlitsnefnd mundi taka að sér að fylgjast með því hvernig framkvæmd laganna gengi fyrir sig Margt athyglivert er í þessari skýrslu og ýmsar ábendingar koma fram. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra fari aðeins yfir það með okkur í ræðu sinni á eftir hvernig þeim ábendingum verður fylgt eftir af hálfu ráðuneytisins, ef ætlun ráðuneytisins er að bregðast við skýrslunni á einhvern hátt. Ég tel mikilvægt fyrir þingið að fá þær upplýsingar fram. Vissulega byggir framkvæmd 110%-leiðarinnar og sértækrar skuldaaðlögunar á samkomulagi milli fjármálafyrirtækjanna en engu að síður er aðkoma stjórnvalda mikilvæg. Hún blasir við vegna þess að við settum lög um þessa framkvæmd og þess vegna tel ég að okkur beri að fylgja henni eftir, fylgjast með því að úrræðin séu virk og þeim sé beitt, og að viðskiptavinir fjármálafyrirtækjanna eigi þess kost í raun og veru að leita í þessi úrræði og fá úrlausn sinna mála. Fram kemur í skýrslunni, sem er mjög mikilvægt að halda til haga, að starfsmenn fjármálafyrirtækjanna vinni vel og vinni af heilindum og viðskiptavinir fái góða þjónustu þar og að sambærileg mál séu afgreidd með sambærilegum hætti. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram og gott að nefndin komst að þessari niðurstöðu, vegna þess að það hefði verið mjög miður ef svo væri ekki. Þegar farið er yfir umfjöllun nefndarinnar um 110% úrræðið kemur skýrlega í ljós að það er skoðun nefndarinnar að 110% úrræðið hafi verið útfært of þröngt í samkomulaginu. Það hefði mátt vera einfaldara og þar með fljótlegra í framkvæmd, þ.e. það hefði átt að vera aðgengilegra fyrir þá sem vildu leita inn í úrræðið og framkvæmdin hefði átt að vera skilvirkari. Því er spurning hvort það sé hlutverk löggjafans og þá í samvinnu við ráðherra að bregðast við þessum athugasemdum á einhvern hátt. Jafnframt er miklu púðri eytt í að fjalla um svokallað frítekjumark sem skapast hefur hefð um að beita í framkvæmd fjármálastofnananna en var ekki hluti af samkomulaginu og var í rauninni ekki fjallað um á neinn hátt í nefndinni þegar málið fór í gegnum þingið. Þegar kemur að umfjöllun um sértæka skuldaaðlögun er ljóst að úrræðinu hefur að mjög litlu leyti verið beitt. Nefndin tekur svo til orða að úrræðið sé í hálfgerðum skammarkrók hjá fjármálafyrirtækjunum. Þetta eru að sjálfsögðu vonbrigði vegna þess að nú eru tvö ár síðan lögin voru sett. Auðvitað eru þetta flókin og viðamikil úrlausnarefni, það átta sig allir á því, en engu að síður eru tvö ár ansi langur tími. Því er mikilvægt að við tökum okkur öll saman um að setja kraft í úrlausn þessara mála. Vissulega hefur þetta verið til meðferðar hjá núverandi félagsmálanefnd í samvinnu við aðila að samkomulaginu en samt sem áður er mikilvægt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðherra hvort hann ætli að beita sér eitthvað í þessum málaflokki. Þá langar mig að ítreka það sem ég hef ávallt sagt þegar við höfum rætt um skuldavanda heimilanna og úrlausn þeirra mála að við rekum okkur á það í hvert einasta skipti sem við fjöllum um þessi mál að það er skortur á upplýsingum. Við sjáum í þessari skýrslu að það er skortur á upplýsingum um hvaða mál það eru sem fjármálafyrirtækin fá inn á sitt borð og hvernig lúkning þeirra er, þ.e. það skortir á skipulagða skráningu. Að lokum langar mig að fjalla aðeins um skuldavanda bænda. Talsverðu púðri er eytt í það mál í skýrslunni. Bændur eru í mjög sérstakri aðstöðu vegna þess að heimilisrekstur þeirra og fyrirtækjarekstur er í rauninni samtvinnaður og samblandaður. Í skýrslunni er bent á ýmis atriði sem verður að laga en eru ekki á verksviði fjármálafyrirtækjanna og hljóta þar af leiðandi að vera á verksviði stjórnvalda, en það eru atriði sem varða eignamat 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að eiga frumkvæði að þessari umræðu sem er mjög mikilvæg og gott að ræða þessa skýrslu. Ég hef áður haft um það góð orð hve það skiptir okkur miklu máli í umræðu um þetta flókna atriði, úrvinnslu skulda heimilda og fyrirtækja, að hafa þessa nefnd til að reiða okkur á. Við fáum mjög mikilvægar upplýsingar frá nefndinni. Hún hefur starfað afskaplega vel. Ég tók þess vegna afskaplega vel í þá hugmynd af hálfu velferðarnefndar að nefndin ætti frumkvæði að því að kalla eftir framlengingu á starfstíma nefndarinnar sem að öðrum kosti hefði runnið út um áramótin. Ég fagna því að velferðarnefnd tekur utan um úrvinnslu skuldamála heimilanna og þetta mikilvæga úrræði, sértæka skuldaaðlögun, með þeim hætti sem nefndin gerir nú með þverpólitísku samstarfi. Það er þannig sem lagt var upp með vinnslu þessa máls frá upphafi, frá því að ég sem félagsmálaráðherra byrjaði að vinna þetta með þáverandi félagsmálanefnd og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, sem á frumkvæðið að þessari umræðu, fyrir meira en tveimur árum síðan. Við höfum alltaf reynt að nálgast þetta þannig að þetta sé sameiginlegt úrlausnarefni okkar allra og það er mikilvægt að velferðarnefnd hafi vakandi auga með þessu. Eftir því sem ég kemst næst hefur nefndin komist að þeirri niðurstöðu að flytja slíkt frumvarp og jafnframt að taka á ákveðnum atriðum úr tillögum eftirlitsnefndar, þ.e. að leggja upp með það við fjármálafyrirtækin að þau haldi sértækri skuldaaðlögun betur fram og geri fólki betur kleift að nýta sér það úrræði í samræmi við tillögur nefndarinnar. Vonandi tekst að ná samkomulagi um þetta svo ekki þurfi að koma til löggjafar sem bindi fjármálafyrirtækin. Ég held að það sé alveg rétt hjá velferðarnefnd að ganga þessa leið og setja löggjöf ef ekki verður um samkomulag að ræða, því að þetta er mjög mikilvægur þáttur. Lokið hefur verið við einföldustu verkefnin. Það blasir við. Það hefur orðið mikill árangur í skuldaúrvinnslunni en hann hefur fyrst og fremst verið í einföldu málunum þar sem um frekar fáa kröfuhafa er að ræða. Flóknu málin hafa beðið því að þau kalla eðlilega á miklu flóknari úrvinnslu. Mörg þeirra eru hjá umboðsmanni skuldara, mörg eiga erindi í sértæka skuldaaðlögun og það þarf að fá bankana til að vinna með samræmdum hætti að þessu leyti. Af hálfu velferðarráðherra, sem fer með skuldamál heimilanna, og okkar í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hefur verið farið ítarlega yfir þetta mál, bæði með sérfræðingum frá bönkunum og umboðsmanni skuldara, til að reyna að greiða úr verklagi og auðvelda meðferð þessara flóknu skuldamála því að það er enginn eðlismunur á úrvinnslu mála hjá umboðsmanni skuldara og í sértækri skuldaaðlögun. Mjög margir kröfuhafar munu þurfa að koma að og verkferlarnir þurfa að vera miklu hraðari og fljótvirkari og það þarf að vera auðveldara og einfaldara að lækka kröfur en eins og nefndin bendir réttilega á eru kerfislægar hindranir í þeim vegi. Auðvitað höfum við reynt að breyta þeim mörgum með lögum en það er mjög erfitt þegar margir kröfuhafar koma að, margir sem eru ekki vanir því að fást við lækkun krafna. Hér koma að kröfuhafar eins og byggingavöruverslanir, steypustöðvar o.s.frv., sem geta verið í allt öðrum færum og með allt önnur sjónarmið um lækkun krafna en bankar með digra afskriftasjóði. Það er því ekki einfalt mál að binda þetta allt saman en við munum vinna að því. Það liggur fyrir að við munum funda í næstu viku með bankastjórum, velferðarráðherra og ég, og þá munum við fara yfir einstök atriði af þeim sem hér eru rakin. Mér finnst að það eigi að vera athugunarefni fyrir bankana hvort þeir geti gengið lengra í 110%-leiðinni í samræmi við hvatningu frá nefndinni. Mér finnst líka augljóst að þeir þurfi að bæta úr meðferð í sértæku skuldaaðlöguninni eins og ég hef rakið og bæta verklagið hvað varðar greiðsluaðlögunina. Mér þykir líka ljóst að þeir þurfi að taka á varðandi málefni bænda. Það er hins vegar ekki einfalt í ljósi þess að ástæðan fyrir litlum afskriftum hjá bændum er eins og nefndin rekur „kerfislega“ of hátt verðmat á jörðum og að menn reikna til fulls væntar greiðslur samkvæmt búvörusamningum. Þar af leiðandi er bæði mögulegu tekjuflæði og virði eigna haldið uppi og því erfitt að þvinga fram afskrift. Það þarf að finna lausn á þessu. Hún er ekki einföld, en það þarf að finna hana. Svo finnst mér það líka athugunarefni, sem Fjármálaeftirlitið þurfi að taka á, hvort það eigi að líðast að Lýsing sé ekki aðili að þessu samkomulagi í samræmi við 19. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sem kveður á um 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við ræðum þriðju skýrslu eftirlitsnefndar um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila, bænda og einyrkja sem byggist á lögum nr. 107/2009. Við lestur skýrslunnar verður ekki annað sagt en heilt yfir hafi skuldaúrvinnsla heimila og fyrirtækja gengið vel og jafnræðis verið gætt gagnvart viðskiptavinum í samræmi við lög, samkomulag og þær verklagsreglur sem liggja fyrir þó að vissulega megi finna einstaka undantekningu þar á. Við erum á góðri leið með að ljúka þeirri skuldaleiðréttingu sem lagt var af stað með árið 2009 og allt bendir til þess í nýlegri þjóðhagsspá að þær aðgerðir séu að skila sér í bættum hag landsmanna þótt vissulega séu erfiðleikar enn til staðar hjá mörgum heimilum. Athugasemdir nefndarinnar snúa fyrst og fremst að þrem þáttum; að lántakar með lánsveð hjá þriðja aðila fá minni skuldaniðurfellingu en þeir sem voru með 80–100% lán hjá bönkum, að 110%-leiðin hafi verið of þröngt útfærð og einfaldari og samræmd framkvæmd hefði flýtt fyrir afgreiðslu mála, og að lokum að sú sérstaða sem er hjá bændum við skuldaúrvinnslu þar sem ekki er hægt að selja íbúðarhúsnæði frá jörðinni, eigi þeir að halda heimilum sínum verði þeir að fá að halda bújörðum sínum líka. Allt eru þetta réttmætar ábendingar sem eru til skoðunar hjá stjórnvöldum og undirstrika mikilvægi eftirlitsnefndarinnar svo tryggja megi rétt fólks og fyrirtækja og hraða skuldaúrvinnslu sem kostur er. Stefnt er að því að framlengja störf nefndarinnar um eitt ár og er það vel. Sá fjöldi einstaklinga og heimila sem hafa uppfyllt skilyrði um sértæka skuldaaðlögun sýnir að þetta skuldaúrræði hefur ekki nýst nógu mörgum sem skyldi. Ekki hefur verið greint með fullnægjandi hætti hvað veldur, en þetta eina úrræði sem miðar að því að ráða bót á heildarvanda einstaklinga og heimila hefur ekki 

Virðulegi forseti. Lög um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins tóku gildi 31. október 2009. Ég verð að segja að þegar maður horfir á lagatextann og gerir sér grein fyrir að það sem þau lög hafa einna helst skilað eru skýrslur eftirlitsnefndarinnar þá held ég að við verðum að horfast í augu við að þetta er fullkomið flopp. Fullkomin mistök hvernig þetta var lagt upp. Það kom mjög skýrt fram í fyrstu skýrslu eftirlitsnefndarinnar þar sem bent er á hversu fáir það eru sem væru í raun að fá sértæka skuldaaðlögun. Nú er það þannig að velferðarnefnd hefur í hyggju að bregðast við þriðju skýrslunni með því að leggja til að sett verði umsóknareyðublað á vefsíðu fjármálafyrirtækjanna,  Hins vegar hvað varðar hinar raunverulegu tillögur sem koma fram í skýrslu eftirlitsnefndarinnar heyrir maður bara jarm í raun og veru frá stjórnarliðum. Að vísu verð ég að segja að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tekur aðeins betur í þær tillögur en hæstv. velferðarráðherra gerði í umræðum um fyrirspurn mína um það hvort kæmi til greina að breyta lögum um Íbúðalánasjóð til að koma til móts við ábendingar nefndarinnar. Ég vil því enn á ný hvetja stjórnarliða til þess að grípa til raunverulegra aðgerða, skoða það sem kemur fram í nýrri þjóðhagsspá Hagstofunnar þar sem er einmitt verið að tala um þann mikla vanda sem heimilin eru í, þá miklu óvissu sem er til staðar um skuldastöðu heimilanna. Þessi lög hafa svo sannarlega ekki hjálpað þar til. Ég vil líka 

Virðulegi forseti. Það er að minnsta kosti þrennt sem er að sértækum skuldaúrræðum stjórnarflokkanna. Í fyrsta lagi hefur úrræðið greiðslujöfnun aukið skuldabyrði fólks í stað þess að minnka hana eins og áformað var í upphafi. Í öðru lagi hefur greiðsluaðlögun tekið allt of langan tíma. Í þriðja lagi hefur 110%-leiðin falið í sér það sem eftirlitsnefndin kallar handahófskennt óréttlæti, sem er afar athyglisvert hugtak í ljósi þess að við völd er norræn velferðarstjórn sem jafnframt kennir sig við jafnaðarmennsku. Frú forseti. Helmingur heimila nær ekki endum saman. Skuldaúrræðin hafa ekki og munu ekki leysa úr vanda þessa fólks. Á meðan við erum með verðtryggingu mun þeim fjölga sem ekki ráða við skuldabyrðina. Það er staða sem býr til væntingar um leiðréttingu á höfuðstóli lána en ekki einhverjar kröfur um að það þurfi að leiðrétta. Fullyrðingar um að slíkar kröfur búi til væntingar sýna náttúrlega algjört skilningsleysi á vandanum, frú forseti. Ég álít að skýrsla eftirlitsnefndar sé áfellisdómur yfir 110%-leiðinni og úrræðaleysinu gagnvart þeim sem eru með lánsveð. Það voru allt of þröng skilyrði sett, m.a. af hv. félags- og tryggingamálanefnd, fyrir þá sem áttu rétt á að fara í 110%-leiðina hjá Íbúðalánasjóði, þannig að nú erum við með ólík 

Forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að endurtaka skoðanir mínar um þau sértæku úrræði ríkisstjórnarinnar sem eru svo sértæk að þau gagnast ekki neinum. Ég vil aðeins segja eitt um 110%-leiðina: Til þess að skilja hana þarf maður fyrst að skilja 100%-leiðina, hún heitir gjaldþrot. Í samantektarkafla skýrslunnar segir að sambærileg mál virðast leyst með sambærilegum hætti. Ég vil segja að það að eitthvað sé sambærilegt er ekki gæðastimpill á þær aðferðir sem er beitt til úrlausnar. Mig langar að leggja nokkrar spurningar fyrir ráðherra: Hvað er hægt að gera við fyrirtæki eins og Lýsingu þegar afstaða stjórnar stöðvar framgang ýmissa mála þar? Hvenær verður búið að taka fyrir öll mál sem þarf fyrir dómstólum, þ.e. hvenær verður allri óvissu um lánaform eytt og til dæmis um afturvirkni vaxtaútreikninga vegna laga nr. 151/2010? Hvað um jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þegar tvö ríkisapparöt á borð við Landsbankann annars vegar og Íbúðalánasjóð hins vegar vinna með gerólíkum hætti úr málum? Síðasta spurningin: Hvað með samkeppnissjónarmið þegar fjármálafyrirtæki samhæfa aðgerðir í þessum málum með samkomulagi?

Frú forseti. Fyrst að hinu jákvæða. Þessi eftirlitsnefnd skilar mjög góðum upplýsingum um stöðuna. Það er jákvætt. En það kemur í ljós að mjög litlar upplýsingar eru um stöðu heimilanna yfirleitt. Þar á Alþingi ákveðna sök því að hér hafa legið fyrir, bæði frá hæstv. ráðherra og eins frá mér, frumvörp um að kanna stöðu heimilanna. En það hefur ekki fengist afgreitt, hvort tveggja er í fyrrverandi hv. efnahags- og skattanefnd. Það er ljóst að nokkuð stór hluti heimila er í miklum vanda og sum eru í gífurlega miklum vanda. Hér hefur verið rætt um jafnræði borgaranna. Í ljós kemur að jafnræði er innan hverrar stofnunar en alls ekki á milli þeirra. Landsbankinn meðhöndlar fólk allt öðruvísi en Íbúðalánasjóður, síðan kemur Lýsing sem meðhöndlar fólk bara ekki neitt. Þetta ójafnræði fær því varla staðist. Svo er rætt töluvert mikið um mat á virði eigna og sumar stofnanir nota skattmatið á bifreiðum, sem er oft alveg úr takti við raunverulegt virði bifreiða. Eins er með hlutabréf, hvert er virði þeirra o.s.frv. Þetta er vandamál sem ekki hefur verið leyst. Varðandi lánsveðin er það vandamál sem ekki hefur verið tekið á og ekki verið leyst. Bændur eru svo alveg sér á báti. Hér hefur verið rætt um að þeir eru nefnilega bæði sem fyrirtæki og heimili, og auk þess eignamenn að jörðum. Sennilega er rekstur fyrirtækisins, bóndi, töluvert ofmetinn. Eins er mat á jörðinni örugglega ofmetið líka. Bændur eru því í mjög slæmri stöðu sem þyrfti að taka á. Það sem vantar inn í þetta allt saman er samræming á milli stofnana.

Virðulegi forseti. Lög nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, hafa nú verið í gildi í rúm tvö ár. Samkvæmt 4. gr. laganna starfar eftirlitsnefnd með framkvæmd laganna. Störfum hennar á samkvæmt lögunum að ljúka nú um áramótin. Aðgerðir þar sem lögin kveða á um hafa tekið mun lengri tíma en áætlað var, m.a. vegna réttarágreinings sem verið hefur til meðferðar fyrir dómstólum. Það er ljóst að úrræðin og eftirlitsnefndin þurfa lengri líftíma og því hefur hv. velferðarnefnd lagt fram frumvarp þess efnis og hefur því verið dreift hér. Í þriðju skýrslu eftirlitsnefndarinnar sem er vandað og skýrt plagg kemur margt fróðlegt fram. Þar kemur margt jákvætt fram. Starfsfólki fjármálafyrirtækja er hrósað fyrir lipurð og góðan vilja. Samræmi milli þjónustu við viðskiptavini innan hvers fjármálafyrirtækis er hrósað. 110%-leiðinni er hrósað svo langt sem hún nær - en já, það eru nefnilega en. Það eru allt of fáir sem nýta sér úrræðin sem í boði eru. Kynningu á þeim virðist ábótavant og fjármálafyrirtækin skilgreina úrræðin misþröngt, sýna mismikið frumkvæði, skrá ákvarðanir sínar ekki nógu vel og sinna ráðgjafarhlutverki sínu ekki nógu markvisst. Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir fá ekki síður gagnrýni en bankarnir. Lífeyrissjóðirnir eru meira að segja kallaðir laumufarþegar af ýmsum sem tengjast eftirlitsnefndinni. Það virðist vera fullkomlega tímabært að þeir komi með beinum hætti að þeirri vinnu sem þeir hafa gert samkomulag um. Það má því ætla að lífeyrissjóðirnir hljóti að verða mjög liprir í vinnunni sem fram undan er við að leysa vanda þeirra sem eru með lánsveð og geta þess vegna ekki nýtt sér 110%-leiðina. Það hefur margt gott verið gert í skuldamálum heimilanna. 110%-leiðin virðist vera að gefa góða raun þó að hana þurfi að slípa til. Eftirlitsnefndin hefur verið að gera góða hluti og virðist vera það aðhald sem hún þarf að vera fyrir fjármálafyrirtækin, því er nauðsynlegt að lengja líftíma hennar. Um það höfum við nú þegar lagt fram frumvarp.

Frú forseti. Við ræðum þriðju skýrslu eftirlitsnefndar um sértæka skuldaaðlögun en nefndin fékk það verkefni að fylgjast með framkvæmd á sérstakri skuldaaðlögun samkvæmt samkomulagi sem gert var 31.10.2009 um leið og lög nr. 107/2009 tóku gildi. Þetta var auðvitað ekki auðvelt verkefni. Segja má að markmiðið hafi verið að koma í veg fyrir að vildarvinir bankanna fengju einhverja vildarmeðferð. Talið var nauðsynlegt að fylgst yrði mjög náið með framkvæmd þess samkomulags. Að einhverju leyti hefur nefndin gengið lengra en upphaflega var ætlað. Hún hefur meðal annars tekið við erindum frá einstaklingum en fyrst og fremst hefur hún verið að taka púlsinn á framkvæmdinni. Hún hefur tekið úrtök og safnað mikilvægum upplýsingum og komist meðal annars að þeirri niðurstöðu í þessari skýrslu að sambærileg mál hafi verið afgreidd eða séu afgreidd með sambærilegum hætti hjá fjármálastofnunum, sem er mikilvægt. Frú forseti. Verkinu er ekki lokið. Við þekkjum þessi vandamál. Ég ætla ekki að fara að telja þau öll upp eða fjalla um þau á þessum stutta tíma; vandamálin í kringum þröngt túlkaða 110%-leið, það að þeir sem eru með lánsveð fá ekki sömu niðurfellingu og aðrir, vandamálið með mat á eignum bænda. Um þetta er allt saman fjallað í skýrslu nefndarinnar. Það er mjög mikilvægt að nefndin haldi áfram störfum. Ljóst er að aðgerðirnar hafa tekið lengri tíma og sumar hverjar allt of langan tíma. Og þessari endurskipulagningu verður ekkert lokið fyrir næstu áramót. Samkomulagið gildir nú til ársloka 2012 og að frumkvæði hv. velferðarnefndar hefur verið lagt fram frumvarp sem gerir ráð fyrir að líftími nefndarinnar verði lengdur sem því nemur. Við tökum jafnframt upp ábendingu eftirlitsnefndarinnar varðandi sérstaka skuldaaðlögun, ekki til að flagga umsóknum á vefsíðum, heldur til að tryggja greiðari leið til að sækja um sértæka skuldaaðlögun 

Virðulegi forseti. Skýrsla þessi er fræðandi en um leið vissulega áfellisdómur yfir hvernig ákveðnir hlutir virka varðandi skuldaleiðréttingar eða skuldamál heimilanna, ég nefni heimilin sérstaklega. Það er misjafnt hvernig upplifun fólks er af 110%-leiðinni svo eitthvað sé nefnt. Það þekkja allir skoðanir okkar framsóknarmanna hvað varðar almenna leiðréttingu á lánum. Það kann að vera að það sé orðið of seint að grípa til slíkra aðgerða, að tækifærið sem stjórnvöld hafi haft séu gengin okkur úr greipum en það er þó of snemmt að útiloka það algjörlega. Ég held hins vegar að kominn sé tími til að velta upp öðrum leiðum, mögulegum lausnum til að leysa þau mál sem heimilin standa frammi fyrir. Við sáum það í úttektum í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu að menn hafa jafnvel áhyggjur af því að fasteignaverð sé enn allt of hátt og eigi eftir að lækka. Það mun þá að sjálfsögðu hafa áhrif á mjög mörg heimili. Ein af þeim leiðum sem hafa verið nefndar, sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi ekki alls fyrir löngu, var að nota í raun skattkerfið til að koma til móts við fólk með miklar húsnæðisskuldir. Í mjög stuttu máli - hægt er að útskýra þetta eða fara betur yfir - gengur hugmyndin út á það að þeir sem eru að borga hluta eða borga af háum húsnæðislánum geti notað hluta af því eða hluta tekna sem fer í það, sem sagt að greiða niður lánin, þeir fái þá skattafslátt á móti. Með þessu greiðast lánin niður hraðar en ella. Þetta er eitthvað sem ég vil koma hérna að í umræðunni því að ég vil hvetja ráðherra og fleiri til að skoða þessa hugmynd. Ég veit að ráðherra hefur verið reiðubúinn að hlusta og skoða þær hugmyndir sem hafa komið fram. Þetta er nánar útskýrt 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa gefið sér tíma til að taka þátt í henni. Það er ekki gaman að vera sífellt að ræða hérna aftur og aftur um skuldavanda heimilanna, en því miður er staðan sú að við höfum ekki leyst þann mikla vanda. Ég er á þeirri skoðun og hef verið það lengi að bankarnir sjálfir og fjármálastofnanirnar ættu að leggja meiri áherslu á samvinnu sín í milli með það að markmiði að leysa þessi mál á eigin vettvangi frekar en að bíða eftir því að stjórnvöld geri eitthvað. Fyrst við erum byrjuð að blanda okkur í málið verðum við að ræða það og reyna að fylgja þeim úrlausnum sem hafa verið samþykktar á þinginu, sama hvað okkur finnst um þær leiðir sem valdar hafa verið. Ég tel að okkur sé öllum hollt að reyna að taka þátt í þeirri umræðu á málefnalegan hátt. Með því að bankarnir mundu sýna meira frumkvæði sjálfir mundu þeir spara sér að mínu viti mikla fjármuni vegna þess að þá þyrftu þeir ekki að eyða öllum þessum peningum í umboðsmann skuldara og fleiri slíkar stofnanir. Ég tel einfaldlega að það væri gáfulegri framkvæmd. Bankarnir velja sér að gera þetta með þessum hætti. Og þá eru spurningar á okkar borði sem ég vona að ráðherra geti svarað: Mun ráðherrann beita sér í því augnamiði að reyna að knýja fram einhverjar leiðir varðandi lánsveðin? Er að vænta einhverra inngripa í það mál, vegna þess að þar hafa bankarnir, fjármálafyrirtækin, ekki náð neinum árangri? Jafnframt kemur fram í máli ráðherrans að lausn þurfi að finna á skuldavanda bænda, við vitum það öll. Hvaða lausn er það? Bankarnir hafa ekki náð fram neinni slíkri lausn. Vandinn blasir við og kerfislæga villan, skekkjan, sýnir okkur það svart á hvítu í skýrslunni að sá sem rekur fyrirtæki og er bóndi og rekur sitt fyrirtæki á þeim vettvangi 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa góðu og málefnalegu umræðu. Mér finnst að þingmenn sýni allir mikla ábyrgð gagnvart þessu viðfangsefni. Hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði áðan að lögin væru fullkomið flopp vegna þess hversu fáir hefðu farið í sértæka skuldaaðlögun. Það er mikill misskilningur á eðli laga nr. 107/2009. Þau eru forsenda þess að kröfur hafa verið afskrifaðar í hundrað milljarða vís á heimili og fyrirtæki án gjaldþrota eða nauðasamninga. Það var ekki heimilt að afskrifa kröfur á heimili eða fyrirtæki nema af því þau lög voru sett. Það var aldrei markmið að allir færu í sértæka skuldaaðlögun. Sértæk skuldaaðlögun var bara ein leið sem boðið var upp á til að ná því markmiði að kröfur yrðu afskrifaðar. Markmið laganna var að afskrifa kröfur. Það hefur svo sannarlega tekist. Heildarstaðan núna á afskrifaðar kröfur á heimili og fyrirtæki nemur í kringum 1.200 milljörðum síðast þegar ég hafði þær tölur, sem var fyrir um tveimur mánuðum. Þær afskriftir hafa að stórum hluta farið fram án gjaldþrota, með öðrum orðum, vegna þess að lög nr. 107/2009 gerðu bönkum kleift að afskrifa kröfur á fólk og fyrirtæki. Það eru einhver hin mestu öfugmæli að halda því fram að það sé flopp að hafa sett lög nr. 107/2009 þó að ekki hafi hver einasti maður farið í sértæka skuldaaðlögun. Við ætluðum til dæmis að fólk þyrfti að fara í sértæka skuldaaðlögun vegna gengistryggðra lána. Svo féllu hins vegar dómar sem gerðu það mögulegt fyrir fólk að losna undan þeim lánum án þess að fara í sértæka skuldaaðlögun o.s.frv. Mörg af þeim málum sem hér hafa verið rakin eins og lánsveð, ábyrgðarmenn og staða bænda, eru flókin úrlausnarefni út frá eignarréttinum. Þess vegna eru þau flókin. Við munum reyna að leita lausna í þeim. Upplýsingaþátturinn sem hv. þm. Pétur Blöndal rakti áðan ágætlega er loksins að leysast. Við samþykktum áðan fjárveitingu til Hagstofunnar upp á 50 milljónir sem er upphaf að því að Hagstofan hefji núna alvörugagnaöflun um skuldastöðu heimila og fyrirtækja sem verður þriggja ára verkefni og ríkisstjórnin er búin að samþykkja fjárveitingu í það núna fyrir fyrsta árið. Það mun koma IPA-styrkur í það hvað varðar fyrirtækjaþáttinn, og við getum nú þakkað fyrir IPA-styrkina.  Að síðustu, ég held að mikilvægt sé að við höldum áfram þessari uppbyggilegu og góðu umræðu. Það er mikilvægt líka að velferðarnefnd haldi áfram þessu góða starfi. Hún getur skoðað 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á fernum lögum: Í fyrsta lagi lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, í öðru lagi lögum nr. 139/2001, um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, í þriðja lagi raforkulögum, nr. 65/2003, og í fjórða lagi lögum nr. 19/2011, um breytingu á raforkulögum, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi eru lagðar til nokkrar breytingar á tilgreindum lögum á sviði orkumála sem eiga allar það sammerkt að lúta að erfiðri stöðu á fjármálamörkuðum gagnvart orkufyrirtækjum. Frumvarpið er þríþætt. Í fyrsta lagi er með frumvarpi þessu lagðar til breytingar sem eru þó aðallega til þess að tryggja skýrleika og snúa að hugtakabreytingu í tveimur lagabálkum. Þær breytingar má rekja til þess að á 139. löggjafarþingi voru gerðar breytingar á lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, og lögum nr. 139/2001, um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur. Sneru þessar breytingar að eigendaábyrgð Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur og var kveðið á um að eigendaábyrgðin næði til lánaskuldbindinga fyrirtækjanna í stað þess að vera ótakmörkuð eins og verið hafði. Með frumvarpinu er í I. og II. kafla lagt til að í tengslum við eigendaábyrgðina verði notað hugtakið fjármálagerningur eins og það er skilgreint í lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2008, í stað hugtaksins lánaskuldbindingar. Þetta þýðir að eigendaábyrgðin nær til fjárhagslegra skuldbindinga sem teljast vera fjármálagerningar. Ástæða þessa er að óvissa hefur verið um við hvað er nákvæmlega átt með hugtakinu lánaskuldbinding og hefur því orðalag núgildandi laga skapað óvissu um hvort eigendum Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur sé heimilt að ábyrgjast fjárhagslegar skuldbindingar sem ekki byggja á lánasamningum, t.d. afleiðusamninga og skuldabréfaútgáfu. Við þessum vanda er brugðist með frumvarpinu og óvissu eytt. Taka ber þó fram hér að lög nr. 42/1983, um Landsvirkjun, eru á forræði fjármálaráðherra, en samkomulag varð um það millum ráðuneytanna að iðnaðarráðherra mundi flytja þessa breytingu á lögum um Landsvirkjun samhliða öðrum þeim breytingum sem lagðar eru til í þessu frumvarpi og eru á forræði iðnaðarráðherra og snúa að orkufyrirtækjunum. Eins og fram hefur komið í máli mínu er undirliggjandi ástæða framlagningarinnar sú sama, þ.e. á þessum fernum lögum. Í öðru lagi er með frumvarpinu lögð til breyting er varðar breytingu sem gerð var á raforkulögum síðastliðið vor með lögum nr. 19/2011. Þar var kveðið á um að frá og með 1. janúar 2015 skyldi flutningsfyrirtækið Landsnet hf. vera í beinni eigu íslenska ríkisins og/eða sveitarfélaga. Jafnframt skyldi nefnd skila tillögum fyrir lok árs 2012 um hvernig standa ætti að kaupum ríkis eða sveitarfélaga á hlut orkufyrirtækjanna í Landsneti ehf. Í ljós hefur komið að það að kveðið sé á um tiltekna dagsetningu í raforkulögum skapar ákveðinn vanda fyrir orkufyrirtækin, sem eigendur Landsnets ehf. Ákvæði í lánasamningum Landsvirkjunar kveða t.d. á um að Landsvirkjun sé óheimilt að ráðstafa eða selja meiri háttar eignir sínar án samþykkis lánveitenda. Fáist ekki samþykki lánveitenda getur það leitt til gjaldfellingar lánasamninga fyrirtækisins. Vegna þrenginga á fjármálamörkuðum er mjög mikilvægt að engin óvissa skapist um fjárhag orkufyrirtækjanna. Þar af leiðandi er með frumvarpinu lagt til að áfram verði kveðið á um það í raforkulögum að flutningsfyrirtæki skuli vera í meirihlutaeigu ríkis, sveitarfélaga og/eða fyrirtækja sem alfarið eru í eigu þessara aðila þannig að ekki verði með pósitífum hætti kveðið á um beint eignarhald ríkis eða sveitarfélaga frá og með þessari tilteknu dagsetningu, þ.e. 1. janúar 2015. Áfram verði hins vegar unnið að því að fara yfir framtíðarfyrirkomulag eignarhaldsins í kjölfar tillagna nefndar þess efnis, samanber ákvæði til bráðabirgða við frumvarpið sem á að skila í lok árs 2012. Þetta þýðir ekki að það sé ekki vilji til þess að Landsnet verði í beinni eigu ríkis eða sveitarfélaga, heldur snýst þetta eingöngu um það að við setjum okkur ekki dagsetningu sem erfitt er að standa við eða getur sett umhverfi fyrirtækisins í óvissu. Fyrirséð er að þungt geti orðið að standa við þessa dagsetningu. Við þurfum að taka mið af því fjármálaumhverfi sem við búum við núna og efnahagsaðstæður á alþjóðavísu og setja okkur raunhæf markmið og horfa fyrst og fremst til þess að nefndin skili af sér í lok næsta árs. Í framhaldi af því getum við sett okkur dagsetningar sem við teljum raunhæfar í þessu efni. Enn er því fullur vilji til að af þessu verði. Í þriðja lagi er með frumvarpinu lagt til að framkvæmd ákvæða í 2.–4. málslið 1. mgr. 14. gr. raforkulaga, um aðskilnað samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja, verði frestað um tvö ár til viðbótar, þ.e. til 1. janúar 2014. Þetta er í samræmi við beiðni eigendanefndar Orkuveitu Reykjavíkur til iðnaðarráðuneytisins í bréfi sem er dagsett þann 8. nóvember síðastliðinn þar sem fram kemur að verulegir fjárhagslegir hagsmunir séu í húfi við uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur er snúa að skattamálum og samskiptum við lánardrottna fyrirtækisins. Jafnframt kemur þar fram, og það eru svo sem engar fréttir fyrir þá sem hér sitja, að enn einkennir almennur órói fjármálakerfi heimsins og því þarf nánara samráð við stjórnvöld og lánveitendur vegna uppskiptingar fyrirtækisins. Þar af leiðandi er óskað eftir viðbótarfresti. Þess ber hins vegar að geta að innan Orkuveitu Reykjavíkur er unnið að uppskiptingu samkeppnis- og sérleyfisþátta. Menn þurfa lengri tíma. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við fjármálaráðuneytið og orkufyrirtækin. Í kostnaðarumsögn með frumvarpinu kemur fram að lögfesting þess muni ekki hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs eða heildarfjárhæð þeirra skuldbindinga Landsvirkjunar sem ríkissjóður ábyrgist nú þegar. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikla lýsingu á þessum breytingum sem láta lítið yfir sér en eru í rauninni nokkuð veigamiklar. Í mínum huga er verið að víkka út hugtakið „lánaskuldbindingar“, sem er nokkurn veginn lán sem einhver skuldbinding er fólgin í, yfir í fjármálagerninga sem er mjög víðtækt hugtak og felur m.a. í sér framvirka samninga og alls konar gerninga sem geta stundum orðið mjög ógegnsæir og eru taldir hafa verið ástæðan fyrir hruninu í Bandaríkjunum fyrir þrem eða fjórum árum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um ríkisábyrgð og eigendaábyrgð á Landsvirkjun og sveitarfélagaábyrgð á Orkuveitunni og hvernig menn meta það þegar um er að ræða fjármálagerninga sem fela jafnvel í sér mismun á verði. Nú er orkuverð stundum eða hefur í sumum samningum verið miðað við álverð, síðan hafa menn keypt sig frá áhættu af sveiflukenndu álverði með því að kaupa framvirka samninga eða selt framvirka samninga á áli gegn t.d. sömu mynt og lánin eru í. Spurningin er hvernig menn meta svona fjármálagerninga sem geta verið mjög flóknir í krónutölu. Þá er ég að hugsa um ríkisábyrgðina, eins og við ræddum fyrr á þessum fundi í dag, og að hún þyrfti að vera í krónutölu.

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni er verið að færa hugtakanotkun til samræmis við lög um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007, því að menn telja skýrara hvað þar er átt við. Þetta þýðir að eigendaábyrgðin nær til fjárhagslegra skuldbindinga sem teljast þá vera þessir fjármálagerningar. Eins og ég sagði hefur verið óvissa um hvað sé nákvæmlega átt við með hugtakinu lánaskuldbinding. Það hefur skapað óvissu um hvort eigendum fyrirtækjanna, þ.e. ríkinu sem eiganda Landsvirkjunar og Reykjavíkurborg og sveitarfélögunum sem eigendum Orkuveitu Reykjavíkur, sé heimilt að ábyrgjast fjárhagslegar skuldbindingar sem byggja ekki á lánasamningum, eins og afleiðusamninga og skuldabréfaútgáfu. Með þessu er verið að taka af öll tvímæli um það. Hvað þetta þýðir í krónutölu get ég ekki svarað hv. þingmanni á þessari stundu en get auðveldlega aflað mér upplýsinga um það. Ég tel að menn ættu að fara vandlega yfir það í nefnd. Ef hv. þingmaður telur að þetta auki ekki á skýrleika mála eins og til er ætlast í frumvarpinu vonast ég til og ætlast til að þeir taki það til ítarlegrar umræðu í nefnd.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það var reyndar ekki alveg tæmandi, en það fást vonandi upplýsingar í nefndinni sem fær frumvarpið til skoðunar. Ég vil spyrja frekar út í nefnd sem sagt er að eigi að fjalla um eigendastefnu flutningsfyrirtækisins sem þessi fyrirtæki eiga. Stendur til að einkavæða eitthvað í orkugeiranum, sem mundi gleðja mitt hjarta, og jafnvel að einkavæða orkufyrirtækin sjálf, sem ég hef stungið upp á hérna, að arðstraumurinn yrði seldur í 40 ár af þessum fyrirtækjum og svo aftur og aftur? Það mundi heldur betur hressa upp á ríkissjóð og gæti jafnvel gert hann nánast skuldlausan ef vel yrði að staðið. Öðruvísi mér áður brá. Þjóðin á náttúrlega gífurlegar eignir í þessum orkufyrirtækjum. Ég gleðst yfir því ef menn ætla á einhvern máta að selja þessi fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Eins gaman og ég hef af því að gleðja hv. þingmann verð ég að hryggja hann í þetta sinn vegna þess að sú nefnd sem fjallað er um í þessu frumvarpi er eingöngu til áréttingar á bráðabirgðaákvæði sem samþykkt var með breytingum á raforkulögum síðastliðið vor. Nefndin á að hefja skoðun á því með hvaða hætti eignarhaldi verði fyrirkomið á Landsneti í því augnamiði að ríki og sveitarfélög eignist fyrirtækið beint til lengri tíma. Í dag eiga ríki og sveitarfélög fyrirtækið í gegnum orkufyrirtækin sem fara með eignarhald og Landsvirkjun með mikinn meiri hluta. Markmiðið er að þetta mikilvæga fyrirtæki sem Landsnet er verði í beinni eigu ríkis og sveitarfélaga. Einkavæðing á fyrirtækjum í eigu ríkisins stendur ekki fyrir dyrum, þ.e. orkufyrirtækjum. Við teljum hins vegar að það sé mjög mikilvægt að marka þeim skýra stefnu og að eigendastefnan taki mið af því að arðsemi framkvæmda verði hámörkuð eins og kostur gefst til að við náum því markmiði sem hv. þingmaður reifaði hér og lét sig dreyma um, sem er skuldlaus ríkissjóður í náinni framtíð. Það tekst með því að ná sem mestum arði út úr auðlindunum í gegnum framkvæmdir hjá þessu mikilvæga ríkisfyrirtæki, Landsvirkjun. Þannig getum við náð sama markmiði. Ég vona að við hv. þingmaður verðum a.m.k. sammála um að slík eigendastefna og slíkar ákvarðanir séu til góðs.

Virðulegi forseti. Þann 29. maí árið 2008 voru samþykkt lög þar sem kveðið var á um að það ætti að aðskilja samkeppnis- og einkaleyfisstarfsemi orkufyrirtækja. Í kjölfarið hófu þrjú fyrirtæki undirbúning að því og aðskildu starfsemina síðar eins og lög kváðu á um, þ.e. HS Orka breyttist í HS Orku og HS Veitur, Norðurorka og Rarik stofnuðu fyrirtækin Fallorku og Orkusöluna sem dótturfélög þannig að þau voru aðskilin. Það er ljóst að það féll til kostnaður við að aðskilja þessi fyrirtæki, en aðskilnaður er gerður fyrst og fremst til að ekki sé hægt að krossniðurgreiða orku. Það er gert til að samkeppnisstaða fyrirtækjanna sé jöfn. Árið 2009 bað Orkuveita Reykjavíkur um frest til að gera þetta. Hún bað um hann aftur 2010 og þá um að yrði frestað til 1. janúar 2011. Síðast þegar uppskiptingunni var frestað sannfærðu iðnaðarráðuneytið og Orkuveita Reykjavíkur iðnaðarnefnd um að þetta væri örugglega síðasta skiptið og menn settu tíu putta upp til guðs því til tryggingar. Nú er enn og aftur þetta fjórða fyrirtæki, Orkuveita Reykjavíkur, með einhverjar aumar afsakanir fyrir því að 

Virðulegi forseti. Ég minnist þess ekki að hafa sett tíu fingur upp en ég minnist þess að hafa sagt að ég vonaðist til að þetta mál kæmi ekki hér inn aftur. Í kjölfar síðustu frestunar létum við líka Hagfræðistofnun gera úttekt á þessum fyrirtækjaaðskilnaði og efnahagslegum áhrifum hans. Sú skýrsla liggur núna fyrir. Ég geri ráð fyrir að við fáum tækifæri til að kynna hana í atvinnuveganefnd. Ef forsvarsmenn fyrirtækis í almannaeigu, eins og Orkuveita Reykjavíkur er, sem hefur gengið í gegnum mjög mikla erfiðleika og hefur líka tekið mjög föstum tökum á rekstri þess mikilvæga fyrirtækis í almannaeigu, koma til mín og óska eftir frestun á þessu ákvæði næstu tvö árin vegna þess að í húfi séu verulegir fjárhagslegir hagsmunir sem snúa að skattamálum og samskiptum við lánardrottna fyrirtækisins út af þeim óróa sem enn ríkir á fjármálamörkuðum á ég sem iðnaðarráðherra mjög erfitt með að verða ekki við því. Við lifum einfaldlega þannig tíma núna að ég get ekki annað en orðið við beiðni fyrirtækis sem er með þessar milljarðaskuldbindingar, það má deila um þær, sem hvíla í raun á herðum sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að Alþingi verði að gera það. Hins vegar megum við og eigum auðvitað að kalla fyrirtækið fyrir nefndina og óska eftir því að það fari vandlega yfir rökstuðning sinn, en mér finnst mér ekki stætt á öðru en að verða við þessari ósk að þessu sinni, sérstaklega í ljósi þess að staðan hefur ekki lagast á alþjóðamörkuðum. Fyrirtækið er í mjög viðkvæmum viðræðum við lánardrottna sína.

Virðulegi forseti. Þetta var náttúrlega langt frá því að vera fullnægjandi svar. Það er loðnara en það sem hæstv. ráðherra gaf í þessum sal fyrir ári síðan af nákvæmlega sama tilefni. Það er algjörlega ljóst að Orkuveita Reykjavíkur hefur gengið á lagið. Þetta er í þriðja skiptið sem fyrirtækið biður um frestun en hin þrjú orkufyrirtækin eru búin að skipta sér upp með þeim kostnaði sem því fylgir. Við sáum það við hækkanir á orku í fyrra og á þessu ári hvernig Orkuveita Reykjavíkur notfærði sér þá stöðu sem er verið að reyna að koma í veg fyrir að fyrirtækið notfæri sér, þ.e. að krossniðurgreiða dreifingu og orkusölu sem er aðalástæðan fyrir því að Evrópusambandið innleiddi þá tilskipun sem við erum hér að fara eftir. Ég spyr ráðherrann að einu: Hvernig stenst það samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði að veita einu fyrirtæki af fjórum frest trekk í trekk? Er það ekki brot á samningnum og sérstaklega brot á jafnræði gagnvart hinum fyrirtækjunum þremur? Eða var þetta ekkert hugsað? Var bara sent inn eitthvert bréf sem menn afgreiða sjálfvirkt eins og hefur verið gert undanfarið? Ráðherrann verður að muna hvernig þetta var gert í fyrra og hvaða loforð voru gefin um að þessu yrði fylgt mjög fast eftir. Það var á þeim forsendum sem iðnaðarnefnd hleypti málinu hérna inn 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fer hér með stór orð og er með dóma á það sem menn segja, almenna dóma og palladóma,  
             
             
             Sá ráðherra sem hér stendur skal svo sannarlega reyna að standa sig. Hv. þingmaður ætti að standa sig í því að lesa frumvarpið áður en hann heldur því fram að þessi grein snúi eingöngu að Orkuveitu Reykjavíkur. Í frumvarpinu kemur skýrt fram að þetta er almenn breyting og á við um öll orkufyrirtækin í landinu. Hv. þingmaður mundi svo sannarlega standa sig með sóma ef hann læsi það frumvarp sem hann er hér að gagnrýna. Það er ekkert um það að ræða að hér sé verið að brjóta neitt jafnræði af því að það er verið að gera breytingar á raforkulögum og það snýr að öllum fyrirtækjum í landinu. Virðulegi forseti. Þetta fyrirtæki  Ef atvinnuveganefnd hefur eitthvað við þetta að athuga getur hún rannsakað málið betur. Það er mitt mat að það sé rétt að koma með þetta hingað inn þar sem þetta ákvæði á að taka gildi um áramótin. Það er mitt mat. 

Er ég ekki búinn að því?

Virðulegi forseti. Að minnsta kosti hluti af þessu máli er ekki alveg nýr fyrir okkur þingmönnum. Ég held að ég sé reyndar í grunninn sammála hæstv. ráðherra, við getum líklega ekki annað en samþykkt þessa undanþágu fyrir Orkuveitu Reykjavíkur. Það breytir því þó ekki að ég er alls ekki sáttur við að við skulum þurfa að gera þetta hér ár eftir ár. Mig langar að velta því hér upp og spyrja, og hæstv. ráðherra kemur kannski að því í lokaorðum sínum: Hvernig stendur á því að þetta kemur svona seint inn? Það hlýtur að hafa legið fyrir í mjög langan tíma að það þyrfti að bregðast við þessu. Ég tek undir þær vangaveltur sem hér hafa verið uppi með fjármálagerninga, ég held að það sé mikilvægt að við reynum að skýra með einhverjum hætti hvort þetta eigi við um alla fjármálagerninga. Við þekkjum líklega fleiri slæmar sögur af því orði eða orðtaki, eða hvað á að kalla þetta, en góðar. Ég tek undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um að þetta þurfi að skýra. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, hin stóru orkufyrirtækin eru búin að skipta upp þessari starfsemi sinni og þar af leiðandi er samkeppnisstaðan við Orkuveituna í eðlilegu umhverfi svolítið skökk. Spurning sem ég leyfi mér að velta upp er eftirfarandi: Er sá frestur sem Orkuveitan fær hér ár eftir ár ef til vill til þess fallinn að þessir hlutir verði endurskoðaðir í hina áttina? Getum við hugsanlega snúið til baka? Er hagkvæmara að leyfa orkufyrirtækjunum sem þegar eru búin að skipta sér upp að vera með sams konar samrekstur og Orkuveitan er? Er það heimilt? Ég verð að viðurkenna að ég þekki það ekki alveg. Væntanlega er það langsótt, en það er að minnsta kosti ástæða til að kanna það. Ég minntist á fjármálagerninga. Ég vil einnig nefna hér 8. gr. þar sem fjallað er um breytt eignarhald á fyrirtækinu og nefnd sem á að skipa til að fara yfir það mál. Ég velti því fyrir mér að nefndin á að skila tillögum eigi síðar en 31. desember 2012. Ég vona að ég hafi ekki misskilið neitt; þýðir þetta nokkuð að við það að þessi nefnd verði til muni Orkuveitan sjálfkrafa þurfa að fá sams konar fyrirgreiðslu að ári? Landsnet er hluti af þessu frumvarpi hér og minnst er á það. Það er dreififyrirtæki sem þessi orkufyrirtæki eiga og ég velti aðeins fyrir mér hvort við eigum að skoða það hvernig við getum mögulega styrkt Landsnet og þá hugsanlega lækkað kostnað. Mjög flóknar reglur gilda um Landsnet, tekjumörk og annað, þær eru reyndar alveg gríðarlega flóknar, það er varla á færi nema mestu stærðfræðinga að átta sig á því hvað það allt þýðir. Nú kann að vera að ég varpi hér fram máli sem á eftir að koma í hausinn á mér einhvern tímann, en ég held að það hafi verið mistök á sínum tíma þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks seldi Landssímann, þ.e. seldi grunnnetið með símafyrirtækinu. Grunnnetið er að stofni til í dag Míla. Ég hef reyndar rætt það, ekki hér, en við ráðherra ríkisstjórnarinnar hvort það sé hreinlega grundvöllur fyrir því að eignast þennan hlut aftur. Nú er þessi hluti í Skiptum. Skipti eru að sjálfsögðu risafyrirtæki en eins og mörg önnur fyrirtæki eiga Skipti í einhverjum rekstrarvanda. Ég hefði haldið að það væri mjög freistandi fyrir ríkisvaldið að athuga hvort þessi hluti starfseminnar ætti hugsanlega að lenda aftur hjá ríkinu með einhverjum hætti og þá renna inn í Landsnet þannig að þá séum við með allt þetta undir. Við yrðum með símnetið, rafmagnið og allt þetta. Ég vil bara koma þessu á framfæri því að eins og ég segi hef ég vakið athygli tveggja ráðherra í ríkisstjórninni á þessu áður, þó ekki hæstv. iðnaðarráðherra, og mér finnst lítið hafa gerst. Þess vegna vil ég koma þessu á framfæri og nefna það. Þá hef ég ekki minnst á hlut ríkisins í kapalfyrirtækjum eins og Farice og það allt saman. Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekkert annað að gera varðandi þann hluta sem snýr að frestuninni en að það mál fari til nefndar og verði samþykkt á endanum. Það má hins vegar ekki verða árvisst að við sleppum einu fyrirtæki við að taka á þessu en öðrum ekki. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að svara nokkrum spurningum og hugleiðingum sem hv. þingmaður beindi til mín. Nefndin sem fjallað er um í þessu frumvarpi fjallar eingöngu um þann þrönga þátt sem snýr að Landsneti og framtíðarfyrirkomulagi á því eignarhaldi. Hún mun ekki fjalla um það hvort og þá hvenær uppskiptingin verði. Í þessu frumvarpi leggjum við til tvö ár á uppskiptingunni til að reyna að tryggja að þetta muni ekki koma inn á okkar borð og verði ekki að árvissum viðburði. Ég vonast til þess að menn nái að ljúka þessu á næstu tveimur árum. Við höfum fengið góða skýrslu frá Hagfræðistofnun sem fjallað var um í iðnaðarnefnd á síðasta ári þegar málið var til umfjöllunar og við munum kynna hana ítarlega fyrir atvinnuveganefnd og dreifa henni þegar um þetta mál verður fjallað. Ég geri ráð fyrir að við sendum nefndinni hana á næstu dögum þannig að nefndarmenn geti kynnt sér hana. Svo langar mig aðeins í lokin að deila skoðunum með hv. þingmanni í því að ég lít á hlutina alveg eins og hv. þingmaður varðandi grunnnet símans. Menn hefðu ekki átt að selja það með. Þess vegna er ég hlynnt því að Landsnet fari hreinlega í beina eigu ríkis og sveitarfélaga á sömu forsendum. Ég lít á þetta sem algera grunnþjónustu og síðan eigi frekar, eins og í tengslum við grunnnet símans, að ríkja mjög virk samkeppni í því hvað menn tengja við þetta flutningsnet. Þar á hins vegar að vera virk samkeppni. Upplýsingaþjóðvegurinn sem við köllum grunnnet Landssímans gamla finnst mér að ætti að vera í opinberri eigu. Nú er bara spurning hvernig við förum að því að, hvort það sé gerlegt úr þessu, en þá skoðun styð ég svo sannarlega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir orð hennar hér. Ég hvet ráðherra til að taka þessar hugleiðingar okkar inn í ráðuneyti sitt og fela þar starfsmönnum að velta þeim upp og skoða hvort þetta sé hægt með einhverjum hætti og ræða það þá væntanlega við fjármálaráðherra og innanríkisráðherra í framhaldinu sem koma að þessu máli líka.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum. Sérleyfisstarfsemi fyrir dreifingu og flutning er sá hluti raforkukerfisins sem ekki lýtur samkeppnislögmálum og þegar svo háttar til er eftirlit haft með verðlagningu fyrirtækja og þeim veitt rekstrarlegt aðhald þar sem markaðsöflin gera það ekki. Raforkueftirlitinu er ætlað að veita raforkufyrirtækjum nauðsynlegt aðhald til að neytendur búi við afhendingaröryggi á raforku gegn sanngjörnu verði fyrir dreifingu og flutning. Orkustofnun hefur eftirlit með sérleyfisstarfsemi flutningsfyrirtækisins Landsnets og dreifiveitna samkvæmt raforkulögum. Stofnunin setur fyrirtækjunum tekjumörk sem taka tillit til rekstrarkostnaðar, afskrifta, orkutapa og arðsemi auk hagræðingarkröfu. Jafnframt er mikilvægur þáttur í starfi Orkustofnunar eftirlit með gæðum raforku og afhendingaröryggi hennar. Í 31. gr. raforkulaga er kveðið á um að til að standa undir kostnaði vegna eftirlits samkvæmt lögunum skuli sérleyfisfyrirtækin greiða gjald af raforku sem fer um kerfi þessara aðila. Gjaldið á flutningsfyrirtæki nemur nú 0,2 aurum á hverja kílóvattstund en dreifiveiturnar greiða 0,5 aura á hverja kílóvattstund. Með frumvarpi þessu er lagt til að eftirlitsgjöldin verði hækkuð í 0,4 aura á kílóvattstund fyrir flutningsfyrirtæki og 1 eyri fyrir dreifiveitur. Lagt er til að gjaldið verði hækkað til að mæta auknum kostnaði sem leggst á raforkueftirlit Orkustofnunar og varð til vegna laga nr. 19/2011, um breytingu á raforkulögum, þar sem ákvæði raforkulaga um tekjumörk voru tekin til gagngerrar endurskoðunar. Eftirlitinu er nú skylt að kaupa utanaðkomandi þjónustu sérfróðra aðila sem eru því til ráðgjafar um afmarkaða þætti við ákvörðun tekjumarka sem lúta annars vegar að mati af vegnum fjármagnskostnaði og hins vegar hagræðingarkröfu. Samfara þessum breytingum á raforkulögum var framkvæmd úttekt á starfsemi raforkueftirlitsins í vor. Úttekt á eftirlitinu var framkvæmd af sérfræðingum Orkustofnunar Noregs sem sinnir sömu eftirlitsskyldu með sérleyfisstarfsemi á raforkumarkaði þar í landi. Úttektin er byggð á viðtölum við flutningsfyrirtæki, dreififyrirtæki, Orkustofnun og iðnaðarráðuneytið og starfsemin borin saman við það hvernig henni er háttað annars staðar. Meginniðurstaða norsku sérfræðinganna var að þó að margt sé vel gert varðandi raforkueftirlit hér á landi sé nauðsynlegt að efla eftirlitið svo það geti sinnt skyldum sínum lögum samkvæmt. Í kjölfar þessarar úttektar fól iðnaðarráðuneytið Orkustofnun að gera tillögur að úrbótum á raforkueftirlitinu og eru tillögur stofnunarinnar birtar í skýrslu sem fylgir með frumvarpinu. Vegna skorts á mannafla hefur raforkueftirlitið hingað til einskorðast að miklu leyti við eftirlit með bókhaldi fyrirtækjanna og innköllun gagna. Raforkueftirlitið hefur ekki haft burði til þess að fara í kerfisbundnar heimsóknir og framkvæma úttektir á öllum rekstrarþáttum fyrirtækjanna. Til þess að gera raforkueftirlitið virkara þarf að byggja upp aðferðafræði og endurbæta verkferla. Auka þarf frumkvæði eftirlitsins með reglubundnum úttektum á rekstri fyrirtækjanna. Auk þess þarf að byggja upp þekkingu starfsmanna til að þeir verði færari til að sinna verkefnunum. Mat Orkustofnunar og norsku orkustofnunarinnar er að til þess að standa undir fullnægjandi eftirliti þurfi að fjölga starfsmönnum úr tveimur í fjóra. Mæta þarf útgjöldum vegna virkara raforkueftirlits og utanaðkomandi vinnu sérfróðra aðila sem búið var að festa í lögin frá því í vor sem ég nefndi áðan. Tekjur af raforkueftirlitinu á árinu 2010 námu 48,5 millj. kr. Kostnaðaráætlun vegna reksturs og raforkueftirlits á árinu 2012 gerir ráð fyrir rekstrarkostnaði að upphæð 98,2 millj. kr. Því þarf að auka tekjur raforkueftirlitsins um 50 milljónir svo það standi undir sér. Til að setja þessar upphæðir í samhengi er það svo að tekjumörk fyrirtækjanna sem eftirlit er haft með nema 25,5 milljörðum kr. á ári. Núverandi gjald er 0,2% af þessari veltu en farið er fram á að gjaldið fari í 0,4%. Raforkugjald fer eftir raforkunotkun og ef gjaldinu er velt út í gjaldskrá sérleyfisfyrirtækjanna er það hlutfallslega mest borið af þeim sem kaupa stærstan hluta raforkunnar hér á landi. Notkun stórnotenda nemur 13,2 teravattstundum, þ.e. 77% af heildarraforkunotkuninni, og mundu þeir þá bera ríflega helming hækkunarinnar, 26 millj. kr. Afgangurinn skiptist milli fyrirtækja og heimila og hækkun eftirlitsgjaldsins mun sem sagt ekki leggjast þungt á heimili landsins en fyrir meðalársnotkun heimilisins, sem telst vera 4.500 kílóvattstundir, verður hækkunin um 30 kr. á ári. 
             Hæstv. forseti. Hvað almenna notendur raforku varðar ákvarðast um 60% af endanlegu raforkuverði af gjaldskrá fyrir dreifingu og flutning. Því skiptir mjög miklu máli fyrir neytendur og fyrir heimilin í landinu að eftirlit með þessari sérleyfisstarfsemi á raforkumarkaði sé öflugt og tryggi hag neytenda. Þær hækkanir á raforkueftirlitsgjaldi sem hér eru lagðar til eru óverulegar í samanburði við hagsmuni neytenda með réttri verðlagningu fyrir sérleyfisstarfsemina. Virkt eftirlit gerir kröfu um hagræðingu hjá raforkufyrirtækjum og með því uppskera neytendur lægra verð. Eftirlitsgjaldið er lág upphæð í samhengi við þann ávinning sem líklega er meiri en gjaldið. Þá er með þeim lagabreytingum sem Alþingi samþykkti í vor lögð ríkari áhersla á gæði og afhendingaröryggi raforku og er raforkueftirliti Orkustofnunar falið að tryggja að svo verði. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. atvinnuveganefndar.