Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Halldór Steinsson Jeg legg til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Magnús Torfason Mál þetta er af sjerstökum ástæðum tekið á dagskrá með afbrigðum frá þingsköpum, og væri æskilegt, að það væri ekki sett í nefnd fyr en að lokinni annari um. Eru það því tilmæli mín til háttv.þm. Snæf. (H. St.), að hann taki tillögu sína aftur að þessu sinni.

Halldór Steinsson Jeg held fast við till. mína.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. þessu verði, að lokinni þessari umr., vísað til allsherjarnefndar.

Kristinn Daníelsson Þó að jeg í sjálfu sjer sje ekki á móti því, að frv. þessu verði vísað til nefndar, vil jeg þó láta í ljós, að jeg tel þessa enga þörf. Jeg geri ráð fyrir, að því verði vel tekið í þessari háttv. deild. Það hefir verið alllengi til meðferðar í hv.Nd. og hefir þar verið athugað í nefnd, og það er svo óbrotið, að allir háttv.þm. hafa getað athugað það til fullnustu. Mjer finst því heppilegast að lofa frv. að ganga áfram rjetta boðleið nefndarlaust, þótt jeg hins vegar geri það ekki að neinu kappsmáli.

Sigurjón Friðjónsson Jeg hefi litið svo á, að hjer á landi væru tvö aðalskilyrði fyrir því, að menn fengju eftirlaun og hversu há, hið fyrra, að embættismaðurinn væri orðinn ófær til þess að gegna embætti sínu, annaðhvort vegna elli eða heilsubilunar, og hið síðara, að eftirlaunahæðin væri miðuð við embættisaldur. Frv. það, er hjer liggur fyrir, fer í bága við bæði þessi skilyrði. Það er talinn almennur vilji hjer á landi, að eftirlaun verði afnumin, og svo er að sjá, að þingviljinn hafi fremur hallast á þá sveifina í seinni tíð. Í þessa átt bendir, meðal annars, álit milliþinganefndarinnar í launamálum. Jeg álít nú raunar, að almenningsviljinn sje á rangri leið í þessu máli og að hið rjetta markmið sje, að allir fái eftirlaun. Jeg er því ekki á móti þessu frv. vegna þess, að jeg sje andstæður eftirlaunum yfirleitt, nje heldur eftirlaunum til þess manns, sem hjer um ræðir sjerstaklega, heldur vegna þess, að jeg sje ekki, að hin rjettu skilyrði sjeu fyrir hendi. Þetta tek jeg fram sem greinargerð fyrir atkvæði mínu.

Frsm. (Magnús Torfason) Eins og sjest á áliti nefndarinnar, sem prentað er á þgskj. 103, mælir nefndin eindregið með því, að frv. þetta verði samþykt. Nefndin fær ekki sjeð annað en allir staðhættir mæli með því, að sú breyting verði gerð, að Vestmannaeyjar verði teknar í tölu kaupstaða, en kann hins vegar ekkert, er mæli á móti því. Nú hagar þar svo, að hjeraðsstjórninni er tvískift, í hreppsnefnd og sýslunefnd. Þetta er miklu þunglamalegra fyrirkomlag en bæjarstjórnarfyrirkomulagið, og það getur ekki unnið með eins miklum krafti og festu að hag eyjabúa. Breyting þessi gerir það að verkum, að stjórnin verður miklu einfaldari og fær betur notið sín, auk þess sem hreppsnefndir og sýslunefndir vantar vald til að gera ýmsar samþyktir, sem bæjarstjórnir geta gert. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir sumum brtt. nefndarinnar, og finn jeg ekki ástæðu til að endurtaka það. 2. brtt. nefndarinnar, við 2. gr. frv., miðar að því að taka það skýrar fram en gert er í frv., að bæjarfógeti Vestmannaeyja hafi víðtækari störf en aðrir bæjarfógetar. Hann hefir umboðsstörf á hendi. Því er það, að grein þessi er orðuð öðruvísi en í lögum hinna kaupstaðanna. 3. brtt. nefndarinnar, við 3. gr. frv., miðar að því að slá því föstu, að bæjarstjórninni beri að greiða oddvita sínum þann útlagðan kostnað, er hann hefir sem slíkur. Með launalögunum 1875 voru stofnuð bæjarfógetaembættin í Reykjavík, Akureyri og Ísafirði. Bæjarfógetinn hjer í Reykjavík fjekk strax 1.000 kr. í skrifstofufje, en hinir bæjarfógetarnir, á Akureyri og Ísafirði, fengu ekki einn eyri. Laun þeirra voru þó 3.500 krónur. Síðar voru þeim falin enn víðtækari störf í þágu bæjarfjelaganna - með lögum frá 1883 - án þess að þeir fengju eineyring fyrir það. Þarna er gengið mikið lengra en í tilskipun frá 1872, þar sem svo er mælt fyrir, að sýslumenn fái endurgreiddan þann kostnað, er þeir hafa sem oddvitar sýslunefndarinnar. Þetta telur nefndin ekki rjetta stefnu, og þótt hún líti svo á, sem landið geti fyrst um sinn lánað Vestmannaeyingum embættismann, þá vill hún taka það fram, að það getur ekki orðið lengur en meðan landið þarf ekki á öllum kröftum hans að halda, og það getur hæglega að því rekið. Þá má alls ekki eiga sjer stað, að embættismenn landsins geti ekki rækt starf sitt vegna þess, að þeim sje ofþyngt með störfum í þágu hjeraðanna. Síðari liður 3. brtt. nefndarinnar er um, að hærri atkvæðatölu þurfi en frv. gerir ráð fyrir til þess, að bærinn geti tekið mál sín algerlega í sínar hendur, og er ástæðan fyrir þessari brtt. tekin fram í áliti nefndarinnar, svo að óþarft er að endurtaka hana. 4. brtt. er að eins leiðrjetting á ritvillu. Það er spursmál, hvort konur eigi ekki að hafa sömu skyldur og karlmenn, fyrst þær hafa fengið sama rjett, en ef breyta á til um þetta, þá þykir nefndinni fara betur á því, að það sje gert með almennum landslögum, heldur en að annað ríki um þetta í Vestmannaeyjum en annarsstaðar á landinu, og því ber nefndin fram 5. brtt. sína. 6. brtt. er viðbót vegna fyrstu kosningarinnar í bæjarstjórnina, því að þá verður að kjósa fulla tölu bæjarfulltrúa.

Karl Einarsson Jeg vil þakka háttv. nefnd fyrir ágætar undirtektir um málið og vona, að háttv. deild taki því eins vel. Úr því að jeg stóð upp, þá vil jeg minnast á brtt. nefndarinnar 3. b. Ef nefndin álítur, að landsstjórnin ætti að eiga vísan fulltrúa í bæjarstjórninni, þar sem landssjóður á Eyjarnar, þá mætti koma þessu betur fyrir þannig, að bæjarfógetinn væri sjálfkjörinn bæjarfulltrúi, en bæjarfógeti væri kosinn, þegar kjósendur svo óska, samkvæmt ákvæðum frv. Jeg tek þetta að eins fram til athugunar, en geri enga till. þar um.

Karl Einarsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á því, að umr. verði frestað og málinu vísað til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg veit ekki, hvað háttv. deild virðist, en frá mínu sjónarmiði er óþarfi að tefja þessa till. með því að vísa henni til nefndar hjer í deildinni. Mjer er kunnugt um, að Gísli Guðmundsson fór fram á, að sjer yrði greiddur helmingur launa þeirra, sem forstöðumaður efnarannsóknarstofunnar á að rjettu lagi að hafa. Er það og venjulegt um þá, sem settir eru til að þjóna starfi, lausu, utan við sitt eigið starf, að þeir hafi helming launa. Neðri deild vildi þó ekki fallast á það, heldur lækkaði launahelftina enn um helming, og er ekki líklegt, að Ed. fari að klípa meira utan úr þeim.

Kristinn Daníelsson Jeg vildi gjarnan stuðla að því, að þessum manni sje gert vel til, því að hann er góðs maklegur fyrir starf sitt. Gæti jafnvel hugsast, að háttv. deild vildi, að laun hans væru hækkuð úr því, sem Nd. ætlaðist til. Með það fyrir augum sting jeg upp á því, að málinu verði vísað til nefndar, og þá að sjálfsögðu fjárveitinganefndar.