Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um fangelsi og fangavist nr. 48 19. maí 1988 sem flutt er á þskj. 85. Aðdragandi frv. er sá að í áliti frá umboðsmanni Alþingis, dags. 21. sept. sl., fjallar hann m.a. um ákvörðun agaviðurlaga í fangelsum. Kemst hann m.a. að þeirri niðurstöðu að ákvæði í 26. gr. laga um fangelsi og fangavist nr. 48/1988 geti hæglega farið í bága við ákvæði 5. og 6. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu og þarna sé um að ræða meinbugi á íslenskum lögum. Í athugasemdum við lagafrv. þetta er birtur sá hluti framangreindrar álitsgerðar umboðsmanns er fjallar um þetta atriði. Í 26. gr. laga um fangelsi og fangavist eru ákvæði um agaviðurlög vegna brota fanga á reglum fangelsis. M.a. er heimilt að beita einangrun í allt að 30 daga vegna agabrota og skv. 1. málsl. 3. mgr. greinarinnar telst sá tími ekki til refsitímans. Samkvæmt 6. mgr. greinarinnar má einangrun ekki lengja fangavist um meira en þriðjung dæmds refsitíma nema samþykki fangelsismálastofnunar sé fengið og aldrei um meira en helming. Umboðsmaður telur að þessi ákvæði samrýmist ekki 5. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, a.m.k. ekki ef slíkur frádráttur lengir í reynd þann tíma sem viðkomandi var dæmdur til fangavistar með dómi. Með hliðsjón af þessari niðurstöðu umboðsmanns er lagt til að framangreind ákvæði verði felld brott. Í framangreindri álitsgerð fjallar umboðsmaður einnig um það að í lögum um fangelsi og fangavist séu ekki sjálfstæð ákvæði um málskot á ákvörðunum forstöðumanns fangelsis til fangelsismálastofnunar, eða ákvörðunum stofnunar til dómsmrh. sem fer með yfirstjórn fangelsismála skv. 1. gr. laganna. Hann tekur þó fram að slíkar ákvarðanir sæti stjórnsýslulegri kæru til dómsmrn. í samræmi við þá meginreglu að ákvarðanir lægra setts stjórnvalds megi kæra til æðra stjórnvalds. Skilja má þessa umfjöllun umboðsmanns á þann veg að hann telji æskilegt að um þessi atriði séu bein lagaákvæði. Í 25. gr. laganna er fjallað um einangrun á fanga vegna öryggis í fangelsi og, eins og áður er fram komið, fjallar 26. gr. um agaviðurlög. Í 1. gr. frv. og b-lið 2. gr. er lagt til að í lög verði sett ákvæði um að ákvarðanir um einangrun á föngum og um beitingu annarra viðurlaga sæti kæru til dómsmrn. og að fanga skuli skýrt frá því um leið og ákvörðun er birt. Hæstv. forseti. Eins og ég hef áður nefnt er í frv. þessu verið að leggja til breytingar á lögum um fangelsi og fangavist í þeim tilgangi að þau lög stangist ekki á við ákvæði Mannréttindasáttmála Evrópu. Þar sem stjórnvöldum er skylt að fara að settum lögum vænti ég þess að frv. þetta fái skjóta meðferð og verði sem fyrst að lögum. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Ingi Björn Albertsson) : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Hreggviði Jónssyni að leggja fram frv. til laga um afreksmannasjóð íslenskra íþróttamanna, sem er 53. mál þingsins á þskj. 53. Í grg. með frv. segir m.a.: ,,Íþróttir eru sívaxandi hluti daglegs lífs hjá almenningi hér á landi. Daglega leggja þúsundir manna á öllum aldri stund á íþróttir um allt land, bæði innan dyra og utan. Með auknum frítíma og áhuga á einstökum greinum íþrótta hefur mikilvægi íþrótta margfaldast fyrir fólkið í landinu. Aflvakinn í þessu öllu eru keppnisíþróttirnar þar sem dugmiklir og fórnfúsir einstaklingar leggja á sig ómælt erfiði og taka oft og tíðum á sig mikil útgjöld. Það má raunar fullyrða að án keppnisíþrótta ætti almenningur þess ekki kost að iðka ýmsar íþróttagreinar í hinum fjölmörgu íþróttamannvirkjum sem reist hafa verið fyrir forgöngu forustumanna íþróttahreyfingarinnar. Jafnframt hefur geta íslenskra keppnismanna aukist ár frá ári og árangur þeirra vakið athygli víða um heim. Það hefur þó háð markvissri uppbyggingu og langtímaþjálfun afreksmanna okkar að þeir hafa ekki getað gefið sig óskipta að æfingum, t.d. fyrir ólympíuleika og heimsmeistarakeppni, vegna baráttu fyrir daglegu brauði. Fjárframlög ríkisins til íþróttahreyfingarinnar eru sáralítil og hafa verið skorin rösklega niður sl. ár. Ef við berum okkur saman við aðrar Norðurlandaþjóðir geta alþingismenn ekki litið kinnroðalaust framan í æskufólk sem leggur sig í líma við að hefja nafn Íslands til vegs á erlendum vettvangi. Nú er og komið fordæmi fyrir því að afreksmenn njóti náðar Alþingis, en með samþykkt stjfrv. um Launasjóð stórmeistara í skák á sl. þingi er brautin rudd og ber að fagna því. Frv. þetta er af sömu rótum runnið en sniðið að þörfum íþróttahreyfingarinnar.`` Ef farið er lauslega yfir greinar frv., sem ekki eru sérstaklega skýrðar, enda tel ég að þær skýri sig sjálfar, þá fjallar 1. gr. um stofnun sjóðsins og hvaða viðmiðun er þar sett, sem eru árslaun 40 háskólakennara, svipað og er hjá skákmönnum, og að tilgangur sjóðsins sé að skapa efnilegum íþróttamönnum fjárhagslegan grundvöll til að helga sig íþrótt sinni. Í 2. gr. er farið fram á það að þessi fjárveiting verði fyrst á fjárlögum nú fyrir árið 1991 og síðan hvernig framhald á því verður. En það ætti þá að miðast við hreyfingar og breytingar á launum háskólakennara. Í 3. gr. er farið yfir þá sem rétt hafa til greiðslu úr sjóðnum að mati stjórnar sjóðsins. Þar er sem sagt komið inn á það að þeir sem sýni ótvíræða hæfileika í sinni íþróttagrein eigi rétt á styrk frá sjóðnum. Er þá rétt að benda á það að þeir sem væntanlega mundu tilnefna styrkþega yrðu væntanlega þjálfarar hinna ýmsu íþróttagreina og einnig kennarar eða leikfimikennarar í skólum sem verða varir við mikinn efnivið hjá ungmennunum. Í 4. gr. er farið yfir það hvernig stjórnin verði skipuð og gert ráð fyrir því að menntmrh. skipi stjórn sjóðsins til þriggja ára í senn. Í henni skulu sitja þrír menn, tveir tilnefndir af Íþróttasambandi Íslands, en einn skipaður án tilnefningar og skal hann jafnframt vera formaður. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Í 5. gr. er farið fram á að menntmrh. setji reglugerð um framkvæmd laganna og vörslu sjóðsins og úthlutun úr honum. Hæstv. forseti. Menn tala gjarnan fallega um íþróttirnar og gildi þeirra á tyllidögum en þegar komið er að því að taka á málunum og veita jafnvel fé til þeirra og aðstoða íþróttirnar í landinu þá fer minna fyrir stóru orðunum sem viðhöfð hafa verið úti í þjóðfélaginu. Ég ætla ekki að fjalla í löngu máli um gildi íþrótta, það væri vissulega hægt að gera það. Ég tel að íþróttirnar í dag séu að nokkru leyti farnar að taka að sér það hlutverk sem skólarnir eiga að gegna, t.d. uppeldishlutverk sem mér finnst orðið mjög ábótavant í skólunum, þ.e. kennsla og leiðbeiningar hvað varðar aga, sem mér finnst einnig mjög ábótavant í skólakerfinu, stundvísi er kennd, snyrtimennska og vinna í hóp eða sér. Þessir liðir allir eiga að vega þungt inni í skólakerfinu sem uppeldisatriði, en því miður er verulegur brestur þar á. Það þarf ekki að nefna lið eins og forvarnir. Það er fátt sem virkar betur í forvarnarstarfi gagnvart vímuefnaneyslu, áfengisneyslu eða öðru óhófi en einmitt íþróttastarfið. Þar lærir ungt fólk strax að varast þau efni, hvort sem um er að ræða áfengi, tóbak eða vímuefni, enda hefur það komið í ljós víðast hvar að íþróttafólk notar slíka hluti með varúð ef það yfir höfuð notar þá. Eins og kemur fram í frv. er ætlast til þess að efnilegir íþróttamenn verði studdir til að ná árangri í sinni íþrótt. Það hefur því miður verið þannig fram til þessa að íþróttamenn hafa verið látnir eiga sig. Þeir hafa getað stundað sína íþrótt einhvers staðar úti í horni, en um leið og þeir fara að ná árangri og verða frægir, þá eigum við í þeim hvert bein og höfum gert allt fyrir þá. Og þá fyrst viljum við fara að styðja þá. En þá er of seint í rassinn gripið. Þá erum við búnir að missa fjöldann allan af efnilegu íþróttafólki burt úr íþróttunum. Það þarf ekki að nefna liði eins og t.d. landkynningu. Ég held að allir geri sér grein fyrir því hvílík landkynning góður íþróttamaður er. Hægt er að nefna mörg nöfn því til rökstuðnings hér. Það má nefna menn eins og Bjarna Friðriksson í júdóíþróttinni, Ásgeir Sigurvinsson í knattspyrnu, Hauk Gunnarsson í Íþróttafélagi fatlaðra o.s.frv. Og síðast en ekki síst mætti sem dæmi nefna árangur nágrannaþjóðar okkar Færeyinga sem skaut sér heldur betur upp á stjörnuhimininn í knattspyrnu nýverið með því að sigra Austurríkismenn í heimsmeistarakeppninni. Gildi íþróttanna sem landkynningar er því ótvírætt. Kveikjan að þessu frv. öðru fremur, þó að hugmyndin um afreksmannasjóð hafi blundað í flm. lengi, var auðvitað sú að íþróttunum er mismunað verulega þegar skákíþróttin ein og sér fær þann mikla fjárstuðning sem samþykktur var á síðasta þingi. Það ber auðvitað að viðurkenna að skák er göfug íþrótt en menn verða líka að viðurkenna að hún er íþrótt, hún er íþrótt hugans, og hún er ein og sér tekin út úr. Þannig höldum við flm. okkur við jörðina og förum aðeins fram á sama fjármagn sem þessi eina íþrótt fær. Við förum fram á sama fjármagn til allra hinna íþróttanna. Innan ÍSÍ eru núna hátt í 30 sérsambönd og innan þeirra sérsambanda eru margar mismunandi íþróttagreinar, þannig að ekki er nú verið að biðja um mikið. Hæstv. forseti. Ég tel að það þurfi ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta mál. Ég vil hins vegar brýna þá þingmenn sem hafa á tyllidögum þóst bera hag íþróttanna fyrir brjósti að sýna það nú í verki og vil benda mönnum á að það verður vel fylgst með því úti í íþróttahreyfingunni hverjir taka undir þetta mál og hverjir ekki. Ég vil síðan að lokinni umræðu vísa málinu til hv. menntmn. og 2. umr.

Hreggviður Jónsson : Hæstv. forseti. Frv. það til laga um afreksmannasjóð íslenskra íþróttamanna sem hér liggur frammi er flutt hér í annað skipti. Það þarf e.t.v. ekki að hafa mörg orð um það hvert ágæti íþrótta er, svo oft hefur maður heyrt marga af hinum bestu stjórnmálamönnum landsins tala um það við ýmisleg tækifæri. En ég veit ekki hvort áhuginn er sá sem þeir vilja láta í veðri vaka, enda sýnist mér framlög til íþróttahreyfingarinnar hafa orðið með þeim hætti undanfarin ár að varla sé orð á því gerandi. Það sem við flm. erum að tala um hér, hv. 5. þm. Vesturl. og ég, er að stofna sérstakan afreksmannasjóð fyrir íslenska íþróttamenn. Sá sjóður er hugsaður með svipuðum hætti og launasjóður stórmeistara í skák. Íþróttirnar eru afreksíþróttir um margt. Það eru afreksmennirnir sem hvetja aðra til dáða. Það eru þeir sem hafa úrslitaáhrif á það hve almenningur er áhugasamur um iðkun íþrótta. Afreksíþróttirnar hafa dregið til sín þúsundir ungmenna til að iðka íþróttir um allt land. Þetta er hluti af okkar menningu og þetta er ekki minni menning en leikstarfsemi, Íslenski dansflokkurinn eða Sinfóníuhljómsveit Íslands. Allt eru þetta atriði sem eru inni á fjárlögum og þykir sjálfsagt að hafa þau. Og ég tel að íþróttirnar eigi þar einnig heima. Ég vil minna á það að þetta er þó öðruvísi en öll sú starfsemi sem er komin inn á fjárlög, að meðtöldum hinum svokallaða Launasjóði stórmeistara í skák, að því leyti til að þorri þeirra manna sem fengju styrk úr þessum sjóði yrði á aldrinum 17 -- 30 ára. Sem sagt það yrði stöðug endurnýjun. Þetta er ekki æviráðning heldur er hér mjög skammur tími oft og tíðum. Það eru 4 -- 10 ár venjulega sem hámark sem menn eru í afreksíþróttum sem hér er um að ræða. Fjárstuðningur gæti valdið úrslitaáhrifum um það hver árangur afreksíþróttamanna yrði á alþjóðlegum vettvangi í framtíðinni. Við sem höfum átt þess kost að starfa í íþróttahreyfingunni, fara með flokkum ungs fólks til keppni erlendis, höfum séð að þetta er glæsileg landkynning og þetta er landkynning sem vekur meiri athygli en margt annað. Ég tel að þeim fjármunum sem yrði varið til slíks sjóðs yrði vel varið. Það sem við leggjum hér til samsvarar árslaunum 40 háskólakennara. Miðað við Launasjóð stórmeistara í skák væri hér um að ræða 47,2 millj. Þetta er eina viðbótin við eyðslu ríkisins sem ég hef lagt til hér á þingi og hef reyndar verið stoltur af því að vera ekki alltaf með tillögur um að auka útgjöldin, en ég held að þessi menningarþáttur sé þess virði að við leggjum aukið fjármagn til hans. Ég sagði einhvern tíma hér í ræðu á Alþingi að stjórnmálamenn vissu ekki hvað það væri dýrt og erfitt að vera íþróttamaður. Margir íþróttamenn hafa kostað sig sjálfir, bæði til ferðalaga erlendis og uppihald og það er algengara en ekki að svo sé. Á sama tíma ferðast ráðamenn þjóðarinnar á dýrum dagpeningum sem nemur hundruðum milljóna á hverju ári. Íþróttamenn hafa oft og tíðum átt erfitt með að stunda íþrótt sína þegar þeir hafa verið komnir í afreksíþróttir. Þeir hafa þá áhyggjur af fjármálum og þeir geta ekki lagt sig jafnmikið fram og þarf. Því er nauðsyn að styrkja þá þann tíma sem þeir eru afreksmenn. Og það er kosturinn við þennan sjóð og þá styrki sem eru hugsaðir þarna að þeir standa aðeins stuttan tíma, þeir eru ekki um aldur og ævi til þeirra sem fá þá. Og síðan koma þessir menn fílefldir inn í atvinnulífið, inn í menningarlífið, inn í þjóðlífið og og gefa til baka þá reynslu sem þeir hafa öðlast innan sinnar íþróttar og í sinni baráttu sem þeir jafnan heyja við erlenda íþróttamenn. Ég vil minna á það að þegar um íþróttamenn er að ræða sem eru á afreksstigi er hér hópur sem vinnur saman. Það eru einstaklingar sem leggja sig fram. Í þessum ranni er agi og reglusemi og það er reglusemi í mataræði sem menn læra, reglusemi varðandi vímuefni, reglusemi varðandi svefn. Þetta hefur uppeldislegt gildi og það er engin uppeldisstofnun til á landinu sem er jafngóð. Og það er engin hreyfing í landinu sem hefur unnið jafnmikið starf á síðustu árum fyrir jafnlitla fjármuni. Við getum sagt að það sé nánast stærsti hluti þjóðarinnar sem hefur átt þess kost að taka þátt í starfi íþróttahreyfingarinnar og það er dýrmætara en öll þau dagheimili sem hafa verið byggð því að þetta veitir fleira ungu fólki möguleika á athöfnum og ánægju en nokkur önnur tómstundariðja á Íslandi. Þegar við lítum t.d. að vetri til til fjalla þar sem þúsundir manna flykkjast til að iðka skíðaíþróttir, þá verðum við að hafa það í huga að áður en þeir möguleikar opnuðust voru það afreksmennirnir sem drógu vagninn. Það voru þeir sem fundu skíðasvæðin. Það voru þeir sem byggðu upp skíðasvæðin og íþróttastaðina. Síðan komu opinberir aðilar þegar ljóst var að almenningur flykktist þangað líka. Þetta hefur þannig margfeldi í för með sér í íslensku þjóðlífi. Þess vegna tel ég að afreksmannasjóður með þessum hætti yrði mikil lyftistöng fyrir þá sem leggja mest á sig og jafnframt yrði það þjóðinni ódýr landkynning því þessir menn hafa borið orðstír landsins víða um heim.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég vil lýsa stuðningi við þetta frv. sem hér hefur verið lagt fram. Stundum er rætt um arðsemi fjármagns og ég tel að í þessu tilfelli sé um mjög háa arðsemi í ráðstöfun fjármagns að ræða því hvað er betra fyrir okkur Íslendinga en hraust fólk og sterkt til að taka við framtíðinni. Með þessum sjóði er enn eitt verðugt markmið fyrir ungt fólk til að keppa að, að verða einn af þeim sem kæmu til álita sem styrkþegar afreksmannasjóðs íslenskra íþróttamanna. Það er líka stundum talað um heilbrigða sál í hraustum líkama og ég held að okkur veiti ekki af hvoru tveggja, heilbrigðum sálum og hraustum líkömum, til þess að takast á við verkefni framtíðarinnar.

Flm. (Rannveig Guðmundsdóttir) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á umferðarlögum nr. 50/1987, með síðari breytingum. Í frv. felst að Umferðarráði er falin stefnumörkun í umferðaröryggismálum, frumkvæði að aðgerðum og að vinna að stefnumarkandi áætlun um forvarnaaðgerðir til fjögurra ára í senn. Dómsmrh. er ætlað að leggja fyrir Alþingi till. til þál. um fjögurra ára áætlun í umferðaröryggismálum ásamt skýrslu og lagt er til að ákveðið hlutfall af sektargreiðslum renni til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum. Virðulegi forseti. Greinar frv. hljóða svo: ,,1. gr. Við 112. gr. laganna bætast þrír nýir stafliðir svohljóðandi: k. að móta stefnu í umferðaröryggismálum, l. að hafa frumkvæði að aðgerðum til að bæta umferðaröryggi, m. að vinna stefnumarkandi áætlun til fjögurra ára í senn um forvarnaaðgerðir á sviði umferðaröryggismála sem lögð skal fyrir dómsmrh. 2. gr. Á eftir 115. gr. laganna komi tvær nýjar greinar svohljóðandi: a. (116. gr.) Dómsmrh. skal á fjögurra ára fresti leggja fyrir Alþingi till. til þál. um áætlun í umferðaröryggismálum að fengnum tillögum Umferðarráðs. Í áætluninni komi fram sundurliðuð framkvæmdaáform og áætlaðar fjárveitingar til einstakra verkefna í umferðaröryggismálum. Áætlun þessa skal endurskoða á tveggja ára fresti og í tengslum við það skal ráðherra leggja fram á Alþingi skýrslu um stöðu og árangur í umferðaröryggismálum. b. (117. gr.) Þriðjungur sektargreiðslna vegna umferðarlagabrota skal renna til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum, sbr. 116. gr. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Verkefni Umferðarráðs eru tilgreind í 10 stafliðum í 112. gr. umferðarlaganna og vil ég leyfa mér að lesa þá grein upp hér, með leyfi forseta: ,,Dómsmrh. skipar Umferðarráð til þriggja ára í senn og skal hlutverk þess vera: að beita sér fyrir bættum umferðarháttum, að beita sér fyrir því að haldið sé uppi umferðarfræðslu, að vera fræðsluyfirvöldum, umferðarnefndum sveitarfélaga og samtökum er vinna að bættri umferðarmenningu til hjálpar og ráðuneytis eftir því sem óskað er og aðstæður leyfa, að standa fyrir útgáfu fræðslurita og bæklinga um umferðarmál og hafa milligöngu um útvegun kennslutækja og annarra gagna til nota við fræðslustarfsemi, að hafa milligöngu um umferðarfræðslu í Ríkisútvarpi og öðrum fjölmiðlum, að sjá um að á hverjum tíma sé til vitneskja um fjölda, tegund og orsakir umferðarslysa í landinu með samræmdri slysaskráningu lögreglu, slysadeilda, sjúkrahúsa og tryggingarfélaga sem ná yfir landið allt, að beita sér fyrir könnunum á umferðarháttum og öðru er umferð varðar, að vera stjórnvöldum og öðrum til ráðuneytis um umferðarmál, að fylgjast með þróun umferðarmála erlendis og hagnýta reynslu og þekkingu annarra þjóða á því sviði, að leitast við að sameina sem flesta aðila til samstilltra og samræmdra átaka í umferðarslysavörnum og bættri umferðarmenningu. Umferðarráði ber að hafa samvinnu við þá aðila, félög, samtök og stofnanir sem fjalla um umferðarmál í landinu og láta sig umferðaröryggi varða. Umferðarráði ber árlega að efna til opinnar ráðstefnu um umferðaröryggismál.`` Á eftir þessari upptalningu er eins og fram hefur komið lagt til að komi þrír nýir stafliðir. Virðulegi forseti. Umferðarslys eru skelfileg. Þau eru vandamál hjá hverri þjóð. Þau eru alvarlegt vandamál hjá okkur hér á Íslandi og há tíðni þeirra er blettur á okkar velferðarþjóðfélagi. Hér á landi slösuðust yfir 800 manns á síðasta ári í umferðinni og á hverju ári látast að meðaltali 25 manns í umferðarslysum. Þegar við berum okkur saman við Norðurlandaþjóðirnar kemur í ljós að í umferðarmálum stöndum við þeim langt að baki, a.m.k. ef við notum samanburðartölur um slasaða og látna í umferðinni sem mælikvarða. Nýverið kom út Nordisk statistisk aarsbok 1989 -- 1990 sem gefin er út á vegum ráðherranefndar Norðurlanda. Þar getur m.a. að líta samanburðartölur um umferðarslys vegna áranna 1984 -- 1988. Öll þessi ár erum við með hæstu tölur yfir slasaða í umferðinni. Þannig eru tölur miðað við 100 þús. íbúa 371 slasaðir og látnir á Íslandi árið 1988 á móti 244 í Danmörku, 254 í Finnlandi, 269 í Noregi og 280 í Svíþjóð. Þetta er með öllu óásættanlegt fyrir okkur. Okkur ber að taka á þessum vanda af festu. Í okkar norræna samstarfi hafa umferðaröryggismál fengið aukið vægi. Þannig hefur verið samþykkt framkvæmdaáætlun um aukið umferðaröryggi á vegum Norðurlandaráðs sem hefur það að markmiði að í hverju Norðurlandanna verði umferðaröryggisstarf aukið og bætt þannig að ná megi niður tölum slasaðra og látinna í umferðinni. Í framkvæmdaáætlun sem verið er að vinna fyrir árið 1992 -- 1994 um öruggari umferð á Norðurlöndum koma fram þau markmið sem hvert landanna hefur sett sér. Þar kemur fram að í Danmörk hefur verið sett fram áætlun til 12 ára sem miðar að því að slysum verði fækkað um 15% á tímabilinu 1989 -- 1991, um 15% til viðbótar á tímabilinu 1992 -- 1994 og enn um 10 -- 15% á næstu sex árum þar á eftir. Í Finnlandi var sett á laggirnar sérstök þingnefnd árið 1989 og er henni ætlað að koma með tillögur til að bæta umferðaröryggi og skila skýrslu vorið 1991. Þannig hefur norska Stórþingið einnig samþykkt ákveðin markmið um að ná niður slysatölu þrátt fyrir mikla aukningu í umferðinni þar. Í Svíþjóð miðast áætlanir við það markmið að tala látinna og slasaðra í umferðinni lækki um 4% á ári og að árið 2000 verði tala látinna í umferðinni í hæsta lagi 600 en var 904 á árinu 1989. Fjölda slasaðra á jafnframt að fækka um þriðjung á sama tíma. Í norrænu framkvæmdaáætluninni kemur fram að sérstakt opinbert markmið eða framkvæmdaáætlun liggur ekki fyrir hérlendis þótt á vegum opinberra aðila sé víða unnið að auknu umferðaröryggi. Það kemur einnig fram að Umferðarráð vinnur að samræmingu umferðaröryggismála og getið er nýrrar lagasetningar. Umferðarráð vinnur nú að áætlun í umferðarmálum, samanber framkvæmdaáætlun Norðurlandaráðs, en með þessu frv. er m.a. lagt til að lögfesta slíka áætlanagerð og taki hún til fjögurra ára í senn. Oft hefur náðst frábær árangur í forvörnum þegar sérstakt átak hefur verið gert. Má þar nefna árið 1968 þegar skipt var yfir í hægri umferð og norræna umferðaröryggisárið 1983. Á Alþingi var samþykkt í mars 1987 þál. um þjóðarátak í umferðaröryggi flutt af hv. þm. Salome Þorkelsdóttur ásamt fulltrúum allra flokka á Alþingi, en þingmaðurinn Salome Þorkelsdóttir hefur látið umferðarmál mjög mikið til sín taka á Alþingi. Var í framhaldi af því skipuð nefnd sem starfaði á árinu 1988 og fylgdi hún m.a. eftir breytingu á umferðarlögunum. Það hefur sýnt sig að þegar umferðaráróður er mikill og stöðugur þá skilar það sér í umtalsverðri fækkun umferðarslysa. Þrátt fyrir að ríkisvaldið njóti mikilla beinna tekna af umferðinni í formi skatta, en sú upphæð er talin nema um 3 milljörðum kr. á ári miðað við núgildandi verðlag, eru áherslur hins opinbera á forvarnastarf í lágmarki. Til Umferðarráðs sem, eins og hér hefur komið fram, ber að annast forvarnastarf í umferðarmálum runnu á síðasta ári um 28 millj. kr. Þar af fóru um 8 millj. kr. beint í umferðarskólann Ungir vegfarendur og svipaðri upphæð var varið til reksturs skrifstofu, þar með talið launa fastra starfsmanna. Því er ljóst að það er ekki há fjárupphæð sem Umferðarráð hefur úr að spila til að sinna hlutverki sínu. Þess ber að geta hér að sveitarfélögin fjármagna umferðarskólann að 3 / 4 hlutum og að menntmrn. veitir u.þ.b. 3 millj. kr. til forvarnastarfa í skólum landsins. En sú upphæð fer að mestum hluta í launakostnað námsstjóra í umferðarfræðslu auk ferðakostnaðar hans. Þá kosta tryggingafélög einnig að einhverju marki umferðarfræðslu í skólum. Árlega kosta umferðarslysin samfélagið milljarða króna. Hefur þannig verið reiknað út að eitt dauðaslys sé í samfélagslegum kostnaði metið í krónum talið um 10 millj. og alvarlegt slys sem hefur í för með sér varanleg örkuml um 40 -- 50 millj. kr. Þá er ekki nefndur sá mannlegi harmleikur sem óneitanlega fylgir slíkum slysum og aldrei verður metinn til fjár. Ég vil draga það sérstaklega fram að þó hér sé settur fram áætlaður samfélagslegur kostnaður við umferðarslysin til áréttingar því að meira fjármagni sé veitt til forvarna þá er það fyrst og síðast skylda okkar að reyna að afstýra þeim hörmungum sem alvarleg umferðarslys eru fórnarlambanna og aðstandendanna vegna. Forvarnastarf verður að efla til að árangur náist í baráttunni við umferðarslysin en um helmingur allra þeirra sem slasast er undir 25 ára aldri og þriðjungur á aldrinum 17 -- 20 ára. Öflugt og markvisst forvarnastarf í umferðarmálum skilar árangri þegar til lengri tíma er litið. Fórnarlömbum umferðarslysanna fækkar og þar með lækka útgjöld í heilbrigðis-, dóms- og félagsmálum. Til þess að unnt sé að ná árangri verður að tryggja fjármagn til þessa mikilvæga málaflokks. Hér er því lagt til að fjármagn komi frá þeim er umferðarlögin brjóta. Sektir vegna umferðarlagabrota eru ákvarðaðar með þrennum hætti, af lögreglustjóra, með sátt fyrir dómi og með dómi. Lögreglustjóri ákveður sektir samkvæmt viðmiðunarreglum ríkissaksóknara. Í yfirliti frá Ríkisendurskoðun kemur fram að samkvæmt upplýsingum innheimtuembættanna er varlega áætlað að 3 / 4 hlutar allra dómsátta og dómsekta séu vegna umferðarlagabrota. Samkvæmt því nema innheimtar umferðarlagasektir árið 1989 liðlega 112 millj. kr. Hér er lagt til að þriðjungur þessara sekta renni til forvarnastarfa. Í grg. með frv. hef ég sett fram að til vara komi til greina að leggja sérstakt álag á sektir og renni álagið, t.d. 30% álag, óskert til forvarnastarfa í umferðaröryggismálum. Ég geri mér grein fyrir að það er umdeilt bæði að marka málum ákveðna tekjustofna og eins mundi einhver gagnrýna að Umferðarráð eigi að njóta tekna af brotum. Varðandi fyrra atriðið má benda á að hlutfall af skemmtanaskatti rennur til áfengis - og fíkniefnavarna og hluti gjalds af einkasöluvörum rennur í svokallaðan gæsluvistarsjóð. Varðandi síðara atriðið er það skoðun flm. að réttlætanlegt sé að þeir sem umferðarlög brjóta eigi að leggja sitt af mörkum til forvarnastarfa. Sérstakt álag á umferðarlagasektir er frá því sjónarmiði líka réttlætanlegt, ekki síst þar sem það er skoðun margra er að þessum málum vinna að umferðarsektir séu hér fremur lágar. Virðulegur forseti. Það þarf hugarfarsbreytingu hjá okkur varðandi umferðarmálin. Alþingi hefur látið sig þessi mál varða og á að láta þau enn meira til sín taka. Þess vegna er hér lagt til að dómsmrh. leggi fyrir Alþingi sérstaka áætlun í umferðaröryggismálum til fjögurra ára í senn og skýrslu um hvernig til hefur tekist á tveggja ára fresti. Með þessu á að vera tryggt að Alþingi fylgist reglulega með framvindu mála og marki stefnu í þessum mikilvæga málaflokki. Virðulegi forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að málinu verði vísað til allshn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. flm. fyrir flutning þessa máls. Það fer ekki á milli mála að hér er hreyft mjög mikilsverðu máli, þýðingarmiklu, ekki síst í okkar samtíð. Sú var tíð að sjóslys voru mikil við Ísland og mannfórnir á þeim vettvangi voru mikill harmleikur víða um land. Nú er það hins vegar umferðin sem tekur stærsta tollinn. Þess vegna er það áreiðanlega rétt sem flm. leggur hér áherslu á að hér er mikið verkefni fyrir höndum. Mér sýnist þetta frv. á þann veg upp byggt að það taki einmitt á því á þann veg að árangurs megi vænta. Frv. gerir ráð fyrir því að Umferðarráð fái aukið verkefni um mótun forvarnastarfsins. En eins og kom fram í máli flm. hefur verkefni Umferðarráðs fyrst og fremst verið fræðsla og upplýsingastarfsemi. Hér fengi ráðið nýtt verkefni og hálfu þýðingarmeira. Í annan stað leggur flm. til að annað hvert ár fái Alþingi yfirlitsskýrslu um þennan mikilvæga málaflokk, hvernig gangi, hvernig miði. Áætlun verði gerð til fjögurra ára. Það held ég að sé skynsamlegt. En í þriðja lagi leggur flm. til það sem skiptir nú kannski ekki síst máli, að þessu starfi verði fenginn ákveðinn skilyrtur tekjustofn. Ef frv. yrði að lögum sýnist mér að þar væri um verulega tekjuöflun að ræða. Því það er náttúrlega augljóst mál að árangursríkt starf af þessu tagi verður ekki unnið á annan veg en þann að tekjustofn sé öruggur. Mér sýnist sem sagt að flm. leggi á það áherslu sem þýðingarmest er að þessi málaflokkur fái í framkvæmd aukið vægi og til þess vil ég hvetja.

Flm. (Rannveig Guðmundsdóttir) : Virðulegi forseti. Ég kem hér aðeins til að þakka hæstv. dómsmrh. góðar undirtektir við þetta frv.