Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 10 flytjum við þm. Vesturl. till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Tillgr. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. áð hlutast til um gerð áætlunar um iðnþróun á Vesturlandi.“ Á 102. löggjafarþingi var mál þetta flutt af okkur þm. Framsfl. á Vesturlandi. Flutti 3. þm. Vesturl. ítarlega framsögu um málið hér í Sþ. sem ég vísa til. Var till, vísað til n., en hlaut ekki afgreiðslu fyrir þinglok. Málið er nú flutt á ný af öllum þm. Vesturl. Hér er um þýðingarmikið mál að ræða sem varðar miklu um framtíð byggða á Vesturlandi. Við flm. gerum ráð fyrir að áætlun þessi verði jafnhliða stefnumótun ríkisvaldsins og heimamanna um æskilega framtíðarþróun atvinnulífs á Vesturlandi. Um árabil hefur Framkvæmdastofnun ríkisins, byggðadeild, unnið að gerð byggðaþróunaráætlana fyrir einstök byggðasvæði á Vesturlandi. Við teljum því eðlilegt að fela stofnuninni gerð þeirrar áætlunar um þróun iðnaðar í landshlutanum sem hér er fjallað um, enda er um verkefni að ræða sem útfæra þyrfti í hinni almennu byggðaþróunaráætlun fyrir einstök byggðasvæði innan landshlutans. Jafnframt leggjum við áherslu á að áætlunin verði unnin í nánu samráði og samvinnu við samtök sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi. Á 102. löggjafarþingi fluttum við allir þm. Vesturl. þáltill. um framkvæmd Dalabyggðaráætlunar, sem þá var fullgerð eftir margra ára vinnu hjá byggðadeild Framkvæmdastofnunarinnar, en hafði ekki fengist samþykkt hjá stjórn stofnunarinnar. Það eru því vissulega ánægjuleg tíðindi fyrir okkur og byggðir Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu, að á fundi í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar 29. sept. s.l. var gerð eftirfarandi bókun um áætlanir fyrir Dalasýslu og Austur-Barðastrandarsýslu: „Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins samþykkir að heimila útgáfu ritsins Dalabyggð, byggðaþróunaráætlun 1981–1986. Stjórnin lítur svo á, að áætlun þessi marki stefnu um framkvæmdir á því svæði sem áætlunin nær til, og mun fyrir sitt leyti stuðla að framkvæmd áætlunarinnar, en þó þannig, að stuðningur við framkvæmd einstakra mála sé samþykktur af þeim stofnunum, sem áætlunin tekur til, og háður sérstakri athugun og ákvörðun hverju sinni.“ Ég tel ástæðu til að lýsa ánægju með þessa samþykkt sem væntanlega fær nú jákvæða afgreiðslu ríkisstj., ekki hvað síst vegna þess að samþykktin er vissulega prófsteinn á vilja um framkvæmd byggðastefnu, byggða á vandlega undirbúinni áætlanagerð sem jafnframt er í samræmi við lög um Framkvæmdastofnun ríkisins, en þar stendur m.a. í 28. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlun og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Það mikla starf, sem liggur að baki þessarar áætlunar um Dalabyggð, mun koma að verulegum notum við gerð áætlunar um iðnþróun á Vesturlandi. Hefur byggðadeild í samstarfi við samtök sveitarfélaga á Vesturlandi unnið að og gefið út úttekt á orkumálum, þar með töldum jarðhitamöguleikum og varmaveitum, um jarðefni til iðnaðar á Vesturlandi, um fiskimiðin, hráefnisöflun í sjávarútvegi, samgönguáætlun, svo að eitthvað sé nefnt. Allt mun þetta koma að notum við gerð iðnþróunaráætlunar. Horfur um þróun mannfjölda og mannafla annars vegar og þá ekki síður fyrirsjáanlegar breytingar á atvinnuskiptingu hins vegar hafa grundvallarþýðingu fyrir mótun atvinnustefnu næstu ára. Framkvæmd slíkrar atvinnumálastefnu getur haft veruleg áhrif á byggð víðs vegar um landið næstu árin, enda ráðast fólksflutningar milli byggðasvæða að verulegu leyti af atvinnuástandi á hverju svæði. Með till. þessari til þál., sem hér er lögð fram, er annars vegar reynt að leggja áherslu á þátt iðnaðar í mótun atvinnustefnu næstu ára og hins vegar að tryggja Vesturlandi eðlilegan þátt í framkvæmd þeirrar stefnu. Ýmsar ástæður má nefna fyrir þörfinni á eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Þar ber hæst, að hlutdeild Vesturlands í heildarfjölda landsmanna fer enn lækkandi þótt verulega hafi úr því dregið nú síðari ár í kjölfar uppbyggingar, ekki síst í sjávarútvegi á Snæfellsnesi og Akranesi, enn fremur með tilkomu járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Fjöldi íbúa í dreifbýli á Vesturlandi er þó hlutfallslega meiri en almennt gerist á landinu í heild, en atvinnulíf er víðast hvar mjög einhæft. Á hinn bóginn eru ýmsar þær aðstæður fyrir hendi í landshlutanum sem gefa fyrirheit um fjölþætta iðnþróun ef skipulega verður að málum staðið og stuðningur veittur til að stuðla að raunhæfum framkvæmdum. Má þar nefna að Vesturland er í tiltölulega góðum samgöngutengslum við stærsta markað landsins. Þar er stutt í meginorkuflutningslínur og nægur jarðvarmi sem má hagnýta, er fyrir hendi víða í landshlutanum. Þar er einnig hægt að nefna, að hagkvæm virkjunaraðstaða er fyrir hendi í landshlutanum við Kljáfoss í Hvítá. Af framansögðu má vera ljóst að á Vesturlandi er bæði þörf á skipulögðu átaki í eflingu iðnaðar og ýmsar ákjósanlegar aðstæður fyrir hendi sem á mætti byggja, eins og áður segir. Eins og ég hef greint frá, hafa margvíslegar rannsóknir, kannanir og gagnasafnanir verið gerðar á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins varðandi iðnþróun og jafnvel nýiðnað á Vesturlandi. Ég nefni rannsóknir á möguleikum til að nýta leirnámu við Búðardal, sem mun vera stærsta leirnáma sem finnst hér á þurru landi. Eru vissulega miklar vonir bundnar við að hægt verði að nýta þessa auðlind sem allra fyrst. Ég nefni perlustein úr Prestahnúki, sem ýmsir telja að geti skapað hér vísi að stóriðju eða öflugan útflutningsiðnað. Ég nefni gjall og vikur á Snæfellsnesi sem besta hráefni til byggingariðnaðar. Ég nefni vinnslumöguleika á flögubergi í Borgarfjarðar- og Mýrasýslu. Margt fleira mætti nefna. Allar þær rannsóknir og kannanir, sem gerðar hafa verið, hafa mikið gildi sem grundvallarforsendur fyrir frekari iðnþróun á Vesturlandi. Hins vegar hefur á skort markvissari áætlanir um hvernig hugmyndum og möguleikum yrði best hrundið í framkvæmd. Þar hefur að sjálfsögðu fjármagnsfyrirgreiðsla hins opinbera mest að segja. Fram hefur komið að það, sem gerir áætlanagerð eins og þá, sem hér er um beðið, erfiða, er að ekki hefur verið mörkuð almenn iðnaðarstefna af hálfu stjórnvalda sem Alþ. hefur samþykkt. Hafa tilraunir í þá átt enn ekki tekist. Sem betur fer hefur núv. ríkisstj. boðað að á þessu þingi komi iðnaðarstefnan til afgreiðslu og er það vissulega vel. Hér er um að ræða að mínu mati grundvallarmál fyrir framtíð þjóðarinnar sem Alþ. verður að móta. Á 101. löggjafarþingi 1979 lagði iðnrh. fram þáltill. um iðnaðarstefnu byggða á áliti samstarfsnefndar um iðnþróun frá því í maí 1979. Þar segir svo í upphafi ályktunarinnar: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir framkvæmd iðnaðarstefnu sem hafi eftirfarandi meginmarkmið: 1. Að örva framleiðni í íslenskum iðnaði þannig að framleiðnistig hans verði sambærilegt við það, sem gerist í helstu viðskiptalöndum, og skilyrði skapist fyrir bætt lífskjör. 2. Að stuðla að hagkvæmri fjárfestingu til að fjölga störfum í iðnaði og tryggja fulla atvinnu með hliðsjón af aðstæðum í öðrum atvinnugreinum og áætlunum um fjölda fólks á vinnumarkaði. 3. Að leggja sérstaka áherslu á að efla iðnað á þeim sviðum þar sem innlendir samkeppnisyfirburðir geta nýst til arðbærrar framleiðslu á vörum og þjónustu, jafnt fyrir heimamarkað sem til útflutnings. 4. Að bæta starfsskilyrði og auka áhrif starfsfólks á vinnustöðum og koma í veg fyrir skaðleg áhrif af völdum iðnvæðingar á náttúru landsins og umhverfi. 5. Að tryggja forræði landsmanna yfir íslensku atvinnulífi og auðlindum og stuðla að æskilegri dreifingu og jafnvægi í þróun byggðar í landinu. Þetta er m.a. álit starfshópsins frá 1978 og hefur margt fram að færa til að marka stefnu um iðnaðaruppbyggingu á Íslandi. En því miður, eins og ég sagði áður, hefur þessi heildariðnaðarstefna enn ekki verið gerð. Álit mitt er að slík stefna þurfi að vera markviss og þannig uppbyggð að hún sé meira en orðin tóm. Það þarf að vera fyrir hendi í landinu tæknistofnun iðnaðarins sem getur verið leiðbeinandi og afgerandi fyrir ýmsan nýiðnað og unnið úr hugmyndum áhugaaðila í iðnaðinum. Lánastofnanir iðnaðarins verða að treysta leiðsögu slíkrar stofnunar. Við höfum í okkar landi, í okkar skipulagi Rannsóknaráð ríkisins, Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. En ég verð að nota þetta tækifæri til að láta í ljós þá skoðun, að þessar ágætu stofnanir hafi ekki skilað enn þeim árangri sem þeim var ætlað til eflingar iðnaði í landinu. Fjárskortur, segja menn. Ég tel þó að skipulag þessara stofnana sé ekki nógu virkt. Í fjárlögum fyrir árið 1981 er gert ráð fyrir að veita tæpa þrjá milljarða til verkefna á sviði iðnaðar. Þar af fær Iðntæknistofnun 473 millj. og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins 353 millj. Þetta eru að sjálfsögðu miklir fjármunir. En því miður, ég tel að þó að forsvarsmenn þessara ágætu stofnana komi nú á fund fjvn. og telji að þetta sé of litið, þá sé hitt alvarlegra, að það skipulag; sem þær vinna eftir, skilar ekki þeim árangri sem að er stefnt. Ég get nefnt dæmi um það, að iðnaðarmenn, sem vinna í iðnaði og hafa unnið áratugum saman og vilja koma á framfæri hugmyndum til nýjunga í iðngreininni eða í hliðstæðum iðngreinum, fá svar frá forstöðumönnum þessara stofnana gjarnan á þessa leið: Er ekki nóg að gera hjá ykkur við það sem verið er að vinna að? - Þannig er tekið á móti þeim nýju hugmyndum, sem þessir menn hafa fram að færa, og er vissulega neikvætt. Ég tel að hér þurfi að verða breyting á sem allra fyrst. Það er nauðsynlegt fyrir þá stefnu sem ég tel að við séum sammála um að vinna að: eflingu alhliða iðnaðar í landinu. Í sambandi við iðnþróunaráætlanir hefur af sérfróðum mönnum verið bent á nauðsyn þess að leggja áherslu á menntun og sérþjálfun starfsfólks og stjórnenda fyrirtækja, á hönnun, vöruþróun og rannsóknir. Það vill oft við brenna, að þessir þættir verða út undan þegar verið er að áætla fjármagn til uppbyggingar í atvinnumálum. Ég tel að þarna gæti Byggðasjóður komið að liði til viðbótar við sjóði iðnaðarins. Um leið og ég fer fram á að hv. alþm. greiði götu þessa máls í gegnum þingið vil ég vænta þess, að hæstv. ríkisstj. láti framkvæma þá áætlunargerð sem hér er beðið um. Í því sambandi kemur til greina að stuðla að því, að á Vesturlandi verði stofnað Iðnþróunarfélag Vesturlands sem samtök sveitarfélaga og fyrirtækja á Vesturlandi standi að með aðild eða fyrir forgöngu iðnrn. Stuðli félagið m.a. að eflingu atvinnulífs á svæðinu með ráðgjafar- og upplýsingaþjónustu við fyrirtæki auk frumkvæðis að nýjungum í atvinnulífi og samvinnu um stór fyrirtæki í iðnaðinum. Enn fremur verði stofnaður Iðnþróunarsjóður Vesturlands sem hefði það markmið að stuðla að iðnþróun á Vesturlandi með lánveitingum, hlutafjárkaupum í arðvænlegum iðnfyrirtækjum og með því að veita lán til forathugana á nýjungum í atvinnulífinu. Ég treysti á stuðning stjórnvalda í þessu þýðingarmikla máli. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að þessari þáltill. verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Hér er fjallað um till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Flm. eru allir þm. Vesturl. Hv. 1. þm. þess kjördæmis hefur gert ítarlega grein fyrir till. svo að ekki er þörf á því að bæta þar við mörgum orðum. Þó ætla ég að leyfa mér að láta nokkur orð falla af þessu tilefni. Hann gat þess, hv. 1. þm. Vesturl., að þessi till. hefði verið flutt á síðasta þingi, þ.e. á 102. löggjafarþingi. Þá var fyrri flm. hennar hv. 3. þm. Vesturl. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Iðnaður er vaxandi atvinnugrein. Það er viðfangsefni dagsins í dag og á morgun. Þó er það svo, þegar rætt er um málefni framtíðarinnar, að þá ber gjarnan að hafa í huga þetta stef skáldsins: Að fortíð skal hyggja, ef frumlegt skal byggja, án fræðslu þess liðna sést ei hvað er nýtt. Ég ætla að geta þess í þessu sambandi, að á 99. löggjafarþingi var flutt till. til þál. um þróun iðnaðar á Vesturlandi. Flm. þeirrar till. var hv. þáv. þm. Vesturl., Ingiberg J. Hannesson, ásamt mér. Sú till. var svipaðs efnis og sú sem hér er til umr., eða á þá leið, að Alþingi ályktaði að skora á ríkisstj. að hraða gerð áætlana um iðnþróun á Vesturlandi til þess að treysta atvinnugrundvöll í kjördæminu, einkum þar sem atvinnuástand er ekki öruggt og þar sem iðnaður gæti fyllt upp í og skapað öryggi í atvinnu við hlið hinna hefðbundnu atvinnugreina, sjávarútvegi og fiskvinnslu, landbúnaði, verslun og hinum ýmsu þjónustugreinum. Till. þessari fylgdi alllöng og ítarleg grg. Ég minnist aðeins á þessa till. til að sýna að það efni, sem hér um ræðir, er vitanlega á vörum margra og ákaflega mikilvægt og eðlilegt að till., sem horfa til bættra hátta á því sviði, séu fleiri en ein. Þessari umræddu till., sem við fluttum á 99. löggjafarþingi, var vísað til atvmn. og atvmn. gerði að sinni till. að efninu yrði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að þau áform, sem till. fjallaði um, næðu fram að ganga. Það er rétt hjá hv. frsm., að á undanförnum árum hefur verið unnið mikið að áætlanagerð að því er málefni Vesturlands varðar. Það hefur m. á. verið unnið að áætlunum vegna samþykkta sem gerðar hafa verið á aðalfundum Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi og af fleiri forráðamönnum í sveitarstjórnarmálum í Vesturlandskjördæmi. Það var því gleðiefni þegar hin svonefnda Dalabyggðaráætlun var samþykkt, eins og hv, frsm. tók fram, 29. sept. s.l. Hér er um að ræða rammasamþykkt, en rammasamþykkt sem þó er nokkurs virði, enda þótt tilskilið sé að um hver málefni sé fjallað sérstaklega þegar það ber að höndum. Þó að þannig sé tekið til orða er hér vissulega um ánægjulega samþykkt að ræða og stefnumótandi. Eins og ég sagði áðan er iðnaðurinn og þau mál, sem hann snerta, vissulega mál sem horfa til framtíðar. Ég fagna því, að þessi till. er nú borin fram af öllum þm. Vesturl. Þeir taka þar allir höndum saman og reyna þannig að stuðla að því að svo merku og veigamiklu máli sé hrundið eitthvað áleiðis. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en leyfa mér í lokin að lesa upp lokaorðin í grg. þeirri sem fylgdi till. okkar, sem ég gat um áðan, frá 99. löggjafarþinginu. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Íslenskt þjóðfélag er í stöðugri og hraðri mótun og hefur tekið stakkaskiptum á skömmum tíma frá tiltölulega frumstæðu bændaþjóðfélagi til iðnvædds nútímaþjóðfélags, sem byggir á vaxandi tækniþekkingu og hagræðingu á ýmsum sviðum. Því er nauðsynlegt, að samfara hagnýtingu náttúruauðlinda þjóðarinnar fari skynsamleg áætlanagerð um nýtingu þeirra og uppbyggingu, sem verða mun þjóðinni til sem mestra hagsbóta þegar tímar líða.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að bæta við mörgum orðum um stöðu Vesturlands í atvinnumálum. Ég gat þó ekki setið á mér að standa hér upp og segja aðeins örfá orð. Ég vil taka það fram, að það urðu mér og meðflm. mínum í fyrra að þessari till. sár vonbrigði, að till. skyldi ekki vera afgreidd á liðnu þingi. Þess ber að geta, að starfsálag var mikið á þinginu á liðnum vetri, þannig að á því kunna að vera góðar og gildar skýringar. Nú vonumst við að sjálfsögðu til þess, að þessi umrædda till. fái jákvæða afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Auðvitað geta menn deilt um gildi slíkrar áætlanagerðar, en það er álit okkar flm., að slíkar áætlanir séu forsenda þess að menn líti af skynsamlegu viti yfir sviðið allt til þess að geta valið og hafnað um staðsetningu hinna ýmsu fyrirtækja o.s.frv., ekki aðeins innan viðkomandi landshluta, heldur einnig að geta gert samanburð á milli landshluta. Ég vil segja það aðeins, að ef okkar íslenski iðnaður á í náinni framtíð að bæta lífskjör okkar, eins og margoft er talað um, þá er óhjákvæmilegt að við tökum til hendi. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að við stöndum einnig fast saman að því að bæta verk og tæknikunnáttu sem víðast um landið, en við verðum jafnframt að vera opin fyrir nýjungum í atvinnulífinu og okkur er einnig skylt að virkja bæði hugkvæmni og áræði einstaklinga sem sækja fram. Vegna þess, sem ég sagði áðan, að við yrðum að líta yfir sviðið allt, vil ég ítreka þá skoðun mína, að nauðsynlegt er að vinna ákveðna undirbúningsvinnu til þess að slíkar áætlanir geti komið að gagni. Slík undirbúningsvinna nýtist auðvitað fullkomlega, fyrst og fremst á þeim vettvangi að koma í veg fyrir, öðrum þræði a.m.k., að menn kroppi augun hver úr öðrum í okkar atvinnulífi. Þessi till., sem hér er flutt og vonandi verður framkvæmd, er aðeins einn þáttur þess mikla starfs sem vinna þarf á langri leið til uppbygginga í okkar iðnaði.



Herra forseti. Mig langaði að leggja nokkur orð í belg í þessari umr. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Ég byrja á því að lýsa yfir að ég styð þessa þáltill., sem borin er fram af öllum þm. Vesturlands. Sennilega fæ ég þó ekki tækifæri til þess að fylgja henni í gegnum þingið því að ég er hér aðeins gestur í nokkra daga, en eigi að síður vildi ég segja hér nokkur orð. Það er ánægjulegt til þess að vita, að samstaða skapist um það, eins og hér kemur fram, að allir þm. í kjördæminu skuli leggjast á eitt um að vilja efla iðnað á Vesturlandi og gera um það iðnþróunaráætlun. Ég held sannast sagna að ekki verði á markvissan hátt unnið að uppbyggingu iðnaðar, hvort heldur sem er á Vesturlandi eða annars staðar, öðruvísi en að undangenginni slíkri áætlunargerð. En af því að almenn umræða um iðnaðarmál blandast inn í þessa umræðu, þá ætla ég að víkja aðeins að því nokkrum orðum. Ég er sammála því sjónarmiði, sem hér hefur komið fram í umr. og hefur komið fram í þingsölum á mörgum umliðnum árum, að það sé nokkuð víst, að iðnaðurinn muni á komandi árum vega þyngra í okkar atvinnulífi, verða meiri hornsteinn í uppbyggingu atvinnulífsins. Þarna kemur ýmislegt til. Þó að erfitt sé að sjá langt fram í tímann um þróun einstakra atvinnugreina, þá ber flestum saman um að í landbúnaðinum verði um að ræða töluverða fækkun á atvinnutækifærum á næstu árum, jafnvel þó menn væru ekki að hugsa um að draga framleiðsluna saman vegna tæknivæðingar þar. Og flestar spár hníga í þá átt, að vinnuafl í fiskveiðum muni að mestu standa í stað. Í fiskiðnaðinum má hins vegar gera ráð fyrir að töluverð aukning atvinnutækifæra geti orðið, en þar eru vitaskuld ýmsir möguleikar vannýttir sem þjóðin þarf að spreyta sig við á næstu árum. Ýmis fyrirferðarmikil þjónustustarfsemi, eins og byggingariðnaður, mun á næstu árum ekki taka við sama hlutfalli aukningar og verið hefur á síðustu 10 árum. Þannig mætti halda áfram að telja rök fyrir því, að mikil nauðsyn, knýjandi nauðsyn er á því, að þjóðin fari að hugleiða hvernig hún muni á komandi tímum byggja upp almennan iðnað í landinu. Og ég verða að segja það sem mína skoðun, að ég tel það í raun og veru Alþingi Íslendinga til skammar, að enn skuli ekki hafa verið mótuð í landinu nein iðnaðarstefna. Þetta kom hér fram einmitt hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni áðan, að það hefur ekki verið mótuð eða samþ. á Alþ. nein stefna um iðnþróun. Og það sýnir kannske hvað við höfum sofið á verðinum í þessum efnum, á sama tíma og þm. tala um það í skálaræðum og við hvers kyns tækifæri, að iðnaðurinn þurfi að taka við mannaflaaukningu næstu ára og áratuga. En sem betur fer, segi ég, er mikil von til þess, að á þessu verði hið fyrsta breyting, þar sem unnið hefur verið að því að undanförnu af hálfu iðnrn. í samvinnu við samtök iðnaðarins að móta stefnumörkun til langs tíma í þessum efnum. Tillaga um þetta efni var kynnt á síðasta þingi en fékk ekki afgreiðslu, enda mjög langt liðið á þing þegar hún var lögð fram. Tillagan verður væntanlega kynnt á þessu þingi og vonandi afgreidd. En sem sagt, ég tel að þessi almenna iðnaðarumræða hafi meira verið í nösunum á hv. þm. í gegnum árin. Það hefur skort þarna verkin, og það eru verkin sem þurfa að tala í þessum efnum eins og reyndar á mörgum öðrum sviðum. Það verður að segjast alveg eins og er, að við búum við hagkerfi sem fyrst og fremst snýst í kringum okkar sjávarútveg og þá lífsbjörg sem þaðan er að fá. Það er í sjálfu sér ekkert einkennilegt, og ég held að þetta sé meginskýringin á því að svona er. Og þetta er á margan hátt eðlilegt. En eigi að síður erum við grunnhyggnir í þessum efnum að hyggja ekki betur að uppbyggingu iðnaðar. Síðan hefur það gjarnan verið svo, að þegar eitthvað bjátar á í þessari burðarstoð atvinnuveganna, sjávarútveginum og fiskvinnslunni, þá hlaupa menn upp til handa og fóta, a.m.k. úr sumum flokkum, og vilja fyrst og fremst stóriðju í landið, stóriðju og aftur stóriðju. Þetta mynstur í atburðarásinni þekkjum við. Ekki er ég með þessum orðum mínum að leggjast gegn því, að við leggjum á næstu árum og áratugum áherslu á uppbyggingu stóriðju. Vitaskuld hljótum við að gera það. Við hljótum að leita allra leiða til að beisla orkuna sem býr í fallvötnum landsins og jarðvarmanum í iðrum jarðar til uppbyggingar stóriðju, en í þeim efnum verður að fara á margan hátt að með gát og hyggja að hverju spori, og jafnvel þó að þar verði stigið töluvert skref á næstu árum, þá er alveg ljóst að almenn iðnaðaruppbygging þarf að eiga sér stað samhliða. Til þess liggja ýmsar ástæður sem ekki er hægt að rekja í stuttu máli. Ég vil aðeins minna á eitt atriði er tengist því sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Þó ekki væri nema af þeim sökum, að við þurfum að skapa vaxandi þjóð girnileg atvinnutækifæri á næstu árum, þurfum við að greiða fyrir uppbyggingu almenns iðnaðar í landinu. Stóriðjan leysir ekki þann vanda. Ég vildi víkja að þessu almennum orðum, af því að almenn iðnaðarumræða var komin hér á dagskrá, þó að ég hafi satt að segja ekki búið mig undir að halda hér langa ræðu. Áður en ég fer úr stólnum vil ég þó víkja að einu atriði sem ég get ekki skilið við. Það er atriði sem tengist félagslegri hlið iðnþróunar og allt of sjaldan er rætt um, þegar iðnaðarmál ber á góma. Það kom fram í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hér á dögunum, þegar verið var að tala um nýja skatta á innflutt sælgæti, að sælgætisiðnaðurinn væri vafalaust láglaunaiðnaður. Þetta er rétt. Það, sem ég vildi segja, er að það er ótrúlegt hvað launin í okkar almenna iðnaði eru lág. Ástandið í þeim efnum kallar m.a. á það, að Alþ. sinni miklu betur en það hefur gert aðbúnaðarmálum iðnaðarins á Íslandi, þó ekki væri nema af þessum ástæðum. Ég hafði tækifæri til þess á liðnu sumri af sérstökum ástæðum að kynna mér sérstaklega þessi launakjör. Ég vissi reyndar vel að þau væru slök, en ætlaði varla að trúa því sem kom á blaðið þegar ég hafði framkvæmt mína útreikninga. Ég ákvað að bera saman launakjör í almennum verksmiðjuiðnaði á Íslandi og launakjör í almennri verkamannavinnu og til þess hafði ég aðallega tvenn gögn, sem á að vera hægt að styðjast við, þegar menn vilji skoða atriði eins og þessi. Það er Fréttabréf Kjararannsóknarnefndar, sem birtir ársfjórðungslega niðurstöður sínar af fjölmennu úrtaki um kaupgjald í öllum helstu atvinnugreinum landsins. Að þessu standa báðir aðilar vinnumarkaðarins. Síðan hafði ég upplýsingar frá Framkvæmdastofnun um greiddar tekjur, árstekjur, í tilteknum atvinnugreinum til samanburðar. Við athugun á þessum samanburði um launakjör í almennum verksmiðjuiðnaði og við almenna verkamannavinnu kom upp sú hryllilega staðreynd, - ég vil segja hryllilega staðreynd, - að launin á hverja greidda klukkustund í hinum almenna verksmiðjuiðnaði eru 40–45% lægri en í almennri verkamannavinnu. Ég hef sýnt ýmsum þessa útreikninga mína og borið þetta undir fróða menn, og það hefur enginn treyst sér til að hnekkja þessum niðurstöðum. Þetta er slíkt alvörumál, að það er ekki sæmandi Alþingi að láta sem þetta sé ekki að gerast. Og hver er ástæðan fyrir þessu? Vafalaust er ástæðan fyrir þessu sú, að það skortir mikið á að jafnréttismálum hafi þokað nægilega, en það er staðreynd, að milli 70–80% af vinnuafli í verksmiðjuiðnaðinum er kvenfólk. Það eru konur, sem búa við þessi lélegu launakjör. Það er kominn tími til að þær rísi upp og krefjist jafnréttis í þessum efnum sem öðrum. Á þetta vildi ég minnast í leiðinni og ég hvet Alþ. til þess á þessu þingi að fjalla rækilega um þær till. Það frv. sem hér verður væntanlega lagt fram um íslenska iðnaðarstefnu, þar sem gert er ráð fyrir því að móta nýtt umhverfi fyrir íslenskan iðnað. Í frv. er ýmsum gömlum málum hreyft, en einnig ýmsum nýmælum, sem eiga að skapa iðnaðinum á Íslandi nýja stöðu til átaks og uppbyggingar, og af ýmsum ástæðum, sem ég hef minnst á í ræðu minni, hvet ég alþm. til þess að samþykk ja það sem allra flestir og skapa um það einingu á þessu hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. alþm. fyrir undirtektir í sambandi við þetta mál sem ég vona að verði til þess að það fái nú greiðan gang í gegnum hv. Alþ. Á því er full þörf. Það hefði mátt segja margt og miklu meira um þá möguleika, sem eru fyrir hendi á Vesturlandi, og eins um það vandræðaástand, sem að mínu mati ríkir í sambandi við iðnaðaruppbyggingu okkar hér á landi og ekki hvað síst í sambandi við iðnað í landinu almennt. Og ég vil sérstaklega taka undir með síðasta hv. ræðumanni, 2. þm. Reykv., að það er ótrúlegt að við skulum standa í þeim sporum í dag, þrátt fyrir allar umr. á undanförnum árum, þrátt fyrir öll þau sterku rök sem fram hafa verið sett fyrir nauðsyn þess að byggja upp iðnað á Íslandi, - að við skulum standa enn í dag í þeim sporum, að það er ekki til samræmd iðnaðarstefna í okkar landi. Við höfum sannarlega átt því láni að fagna, ef má orða það svo, að okkar höfuðatvinnuvegir, sjávarútvegur og landbúnaður, hafa staðið undir atvinnuuppbyggingu liðinna ára að mestu leyti. Við getum einnig státað af því, að við höfum mjög mikla framleiðni í sjávarútvegi sérstaklega og þar eru enn vaxandi möguleikar til fullnýtingar á sjávarfangi. Um þetta hefur verið mjög mikil samstaða meðal þjóðarinnar og menn hafa lagt sig fram um það að ná árangri á þessu sviði. Og þar er vonandi bjart fram undan. Samt sem áður verður ekki undan því skotist, að við höfum sofið á verðinum eins og kom fram í sambandi við uppbyggingu iðnaðar í landinu. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri enn á ný til þess að skora á hv. alþm. og fyrst og fremst þá hæstv. ríkisstj. - því miður eru allir ráðh. farnir - að láta nú hendur standa fram úr ermum og leggja fram sem allra fyrst tillögur um iðnaðarstefnu fyrir þjóð okkar. Ég tel, að það sé mjög mikilvægt, og ég vonast til þess, að á því verði ekki löng bið úr þessu. Ég vil svo þakka á ný undirtektir og vonast til þess, að þessi till. okkar nái fram að ganga sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég flyt hér þáltill. um frekari jarðhitaleit á Vestfjörðum. Í þessari till. er einnig fólgið hvort ekki sé athugandi að ríkissjóður - eða Orkusjóður eins og það heitir - taki meiri þátt í rannsóknum á svokölluðum köldum svæðum en nú er. Þar á ég einkum við tilraunaholur, þar sem nokkur áhætta fylgir borunum og ekki víst með árangur, eins og á hinum nýrri myndunarsvæðum Íslands. Árið 1973 urðu skil í hinum vestræna heimi hvað varðar olíuverð og síðan tölum við um olíukreppu. Með þessari nýju hækkun olíuverðs breyttust forsendur um hagkvæmni hitaveitna mjög. Staðir sem áður kom vart til álita að hita upp með jarðhita, einkum vegna fjarlægðar frá varmalind, urðu nú aftur áhugaverðir. Þannig var um þéttbýlisstaði á Vestfjörðum eftir að olíukreppan tók að sýna klærnar. Rétt þótti þá að kanna málin og verja nokkru fé til borana á þeirri meginforsendu, að á Vestfjörðum er víða jarðhiti þótt óvíða sé hann nærri þéttbýli. Á síðari helmingi árs 1974 voru gerðar áætlanir um víðtækar jarðhitarannsóknir á Vestfjörðum með tilliti til þéttbýlis. Samkvæmt upplýsingum, sem fyrir lágu, voru þéttbýlisstaðir flokkaðir með tilliti til jarðhitamöguleika. Reyndust þrír staðir að áliti Orkustofnunar geta staðið undir hitaveitu, enda væru þeir nálægt þekktum jarðhitasvæðum, nægilega heitum til að standa undir og gagnast hitaveitu. Þeir staðir voru Súgandafjörður, Tálknafjörður, Bíldudalur og Drangsnes. Í öðru lagi voru staðir nærri volgrum, þar sem ekki hefur fundist vísbending um nægilega háan hita til að gagnast hitaveitu. Það eru Ísafjörður og Bolungarvík. Í síðasta flokknum voru svo þéttbýlisstaðir fjarri þekktum jarðhita: Patreksfjörður, Súðavík, Flateyri, Þingeyri og Hólmavík. Þær rannsóknir, sem fram hafa farið síðustu ár, hafa ekki breytt fyrra áliti manna um hitaveitumöguleika þéttbýlisstaðanna í meginatriðum. Þeir staðir, sem ég taldi fyrst upp, Súgandafjörður, Tálknafjörður, Bíldudalur og Drangsnes, eru enn taldir eiga hitaveitumöguleika, enda hitaveita komin á laggirnar í Súgandafirði. Og þess má geta, að sundlaug þeirra Tálknfirðinga er hituð með jarðhita og hefur reyndar verið frá gamalli tíð, en þeir hyggjast nú einnig hita upp skóla sinn og samkomuhús með jarðvatni. Ég ætla nú að gera hér stutta grein fyrir stöðu jarðhitarannsókna á hverjum stað og reyna að hafa það í stuttu máli. Leyfi ég mér að styðjast við skýrslu þeirra Kristjáns Sæmundssonar og Gísla Karels Halldórssonar hjá Orkustofnun frá því í febrúar 1979. Eins og ég nefndi áðan og alþjóð er kunnugt er hitaveita nú komin í Súgandafirði, en með hana hafa menn að vísu átt í miklu stríði vegna kalkútfellingar í borholudælu. Vatnshiti þarna í Súgandafirði er 63°C, en uppleyst kísilsýra bendir til yfir 70°C heits vatns í djúpvatnskerfinu. Á Sveinseyri við Tálknafjörð hafa boranir verið heldur neikvæðar. Borun í Litla-Laugardal gaf einungis 45°C heitt vatn, en borhola í Stóra-Laugardal gaf 52°C heitt vatn. Það verður að geta þess, að teiðin inn í þorp er þar 5 km og er því talið vafasamt hvort hægt sé að hagnýta nokkuð af þessu vatni beint í hitaveitu, vegna of lágs hitastigs, en til álita kemur að nýta það með kyndistöð. Einnig hafa menn nefnt svokallaða varmadælu, sem mun vera eitthvert nýtt tæki, þróað í Bandaríkjunum, og verkar líkt og ísskápur eða frystivél. Menn hafa rætt um að einmitt gæti komið til mála að nota það í Tálknafirði. En það er annar galli þarna í Tálknafirði. Vatnið inniheldur næstum því eins mikið súrefni og yfirborðsvatn og verkar því mjög tærandi á járn. Tel ég rétt að geta þess hér í leiðinni. Í dýpstu holunni í Tálknafirði, sem er 608 m, er mestur hiti 53°C í botni. En það er aðeins í Stóra-Laugardal sem vísbending er út frá kísilhita vatnsins sem er 61°C, um að finna megi nothæft vatn í hitaveitu og þar er mælt með borun sem næsta skrefi í heitavatnsöflun fyrir Tálknafjörð ef núverandi holur verða ekki nýttar. Svo við förum aðeins fljótar yfir sögu og tökum Bíldudal, þá hefur verið borað í 11–12 km fjarlægð frá þorpinu, í Dufansdal, og þar er álitlegur vatnshiti og búist við yfir 100°C heitu vatni, ef djúpt yrði borað. Ég átti tal við sveitarstjórann þar og hann sagði mér að gerð hefði verið rannsókn 1976 og kostnaðaráætlun um hitaveitu fyrir Bíldudal, en hún hefði ekki staðist hagkvæmniskröfur. Það hefði tekið 32 ár að greiða þá hitaveitu niður, en 20 ár eru talin hæfilegur tími til að slíkt borgi sig. Nú hefur aftur á móti íbúðarhúsnæði á Bíldudal aukist um 20% síðan 1976 og því er áformað að láta endurreikna hitaveitumöguleika þar. Ef við förum svo yfir Steingrímsfjarðarheiði og staðnæmumst við Drangsnes, þá eru þar hitaveitumöguleikar, en það eru 5 km til Hveravíkur, þar sem hverir eru og reyndar að nokkru leyti í sjó. Þar bendir efnainnihald vatnsins til 100°C hita. Menn hafa rætt um í þessu sambandi að leiða vatn yfir fjörðinn til Hólmavíkur, en það hefur enn ekki verið kannað að neinu ráði. Ef við færum okkur aftur í þéttbýlið, þá hafa verið framkvæmdar boranir í Tungudal í Skutulsfirði, þ.e. við Ísafjörð, sem hafa leitt í ljós óverulegt vatnskerfi með 20–30°C heitu vatni ofan 300 m dýpis. Efnainnihald vatnsins bendir ekki til að þarna sé um nýtanlega hitaveitu að ræða, en boraðar hafa verið tvær holur, önnur tæplega 1000 m og hin rúmlega 1100 m. Ég ræddi um daginn við Kristján Sæmundsson jarðfræðing og hann taldi ekki með öllu óvíst að þarna væri um vatn að ræða. Taldi hann mjög nauðsynlegt að bora þarna 1500–2000 m tilraunaholu til að ganga atgerlega úr skugga um það, hvort ekki væri þarna um nýtanlegt vatn að ræða, þar sem þetta er svo skamman veg frá stóru markaðssvæði þar sem Ísafjörður er og hugsanlega Bolungarvík. Um Bolungarvík er það að segja, að ekkert bendir til að þar sé um neitt nýtanlegt vatn að ræða. Það hefur verið borað hjá Gili í Bolungarvík, og þar er 26–27°C heitt vatn. Efnainnihaldið bendir ekki til hærri hita. Á Patreksfirði er sömu sögu að segja og í Bolungarvík. Þar er 20–30°C heitt vatnskerfi og bendir ekkert til þess, að um nýtanlegt vatn sé að ræða. Hitastigullinn, sem svo er kallaður, er 51°C í/km eða nánast sá sami og hjá Bíldudal og víðar vestan til á Vestfjörðum. Aftur á móti er aðra sögu að segja frá Súðavík. Boruð hefur verið tilraunahola eða hitastigulshola í landi Svarfhóls, sem er innarlega við Álftafjörð, en þangað eru 8 km frá Súðavík. Hitastigull reyndist vera hár í þessari holu, um 86°C/km, sem er ærið. Jarðvísindamenn telja að þarna muni vera vatnskerfi undir, sem líklega sé tengt NV-SA misgenginu, sem gengur yfir Breiðadalsheiði og niður í Súgandafjörð. Aðstæður eru þannig líkar og í Súgandafirði eða Tungudal. Bæði á Flateyri og Þingeyri hafa verið boraðar hitastigulsholur, en ekki borið neinn árangur. Á Hólmavík hefur sömuleiðis verið boruð grunn hitastigulshola, en ekki erindi sem erfiði. Þar er að vísu miklu nýrra berg, því að þetta er yngra land en vestra, en í Súgandafirði eða þar um slóðir mun vera eitt elsta berg á Íslandi. Auk þeirra þéttbýlisstaða, sem ég hef hér nefnt, hafa verið boraðar holur hjá Flókalundi, Birkimel, Reykhólum, Nauteyri, Borðeyri og víðar. En sá er munur á þeim og flestum þéttbýlisstöðum sem borað hefur verið hjá, að þarna hafa verið lauga- eða hverasvæði og menn hafa verið að reyna að komast niður á lindir. Þær boranir eru sem sagt fólgnar í því að ákvarða legu uppstreymisrása. Um þessar mundir er verið að bora inni á Nauteyri við Ísafjarðardjúp, og mér er kunnugt um það, að þær boranir hafa ekki skilað árangri. Ég hef nú aðeins vikið máli mínu að þessum rannsóknum og talið rétt að birta örlítið um þær hér í þingsölum. En samkvæmt þessari skýrslu tel ég ljóst að enn séu möguleikar á heitu vatni til húshitunar. á Vestfjörðum. En hnífurinn stendur í kúnni þar sem er fjárhagsstaða sveitarfélaga. Allir þeir sveitastjórnarmenn, sem ég hef rætt þessi mál við, hafa brennandi áhuga á að kanna til hlítar þá möguleika sem kynnu að vera fólgnir í jarðhita í nánd byggða þeirra, en þeir eru ekki reiðubúnir að leggja út í áhættusamar rannsóknir af fyrrnefndum ástæðum. Kostnaðarhlutfall sveitarfélaga er 40% á móti 60% frá Orkusjóði ríkisins, og eins og ykkur er e.t.v. kunnugt eru þessi 60% frá Orkusjóði endurkræf ef virkjanlegt vatn finnst. Ég lít ekki aðeins á þetta sem hagsmunamál Vestfirðinga, sem ég hef rakið hér að ofan, eða einstakra sveitarfélaga á Vestfjörðum ellegar þeirra annarra kaldra svæða sem við svipuð kjör búa og hafa búið í orkumálum. Það er auðvitað þjóðhagslegt atriði að nýta allar hugsanlegar auðlindir landsins í eigin þágu og því fé væntanlega ekki á glæ kastað þótt hlutfall Orkusjóðs ríkisins yrði 90% við rannsóknir á hinum köldu svæðum.



Herra forseti. Ég vil koma hér til þess að lýsa stuðningi mínum við þessa þáltill. En ég get ekki stillt mig um að harma það, að þegar þessar umræður um iðnaðarmál og jarðhitamál fara fram skuli vera svo ástatt hér á hv. Alþ., að hvorki er hér mikill fjöldi þingmanna né heldur - og það er kannske aðalatriðið - hefur hæstv. iðnrh. haft möguleika til að vera hér og taka þátt í þessum umræðum. Þetta mál, sem hér er nú til umræðu, þessi þáltill. um jarðhitaleit á Vestfjörðum gæfi einmitt ástæðu til þess að fá að ræða við hæstv. iðnrh. sem stýrir þessum mikilvægu málum. Um leið og ég tek undir það, sem fram kemur í þessari þáltill., vil ég nota tækifærið til að minna á þann gífurlega vanda sem við blasir viða um land varðandi þetta atriði sem hér er minnst á. Ég tel það ákaflega slæmt, þegar augu allra beinast að því að stuðla að framkvæmdum eða ráðstöfunum til þess að nýta innlenda orku og draga úr hinum mikla kostnaði af erlendum orkugjöfum, sem við verðum að flytja inn í landið, að þá skuli ekki vera hægt að stíga markvissari spor í þá átt að reyna að stuðla að því að jarðhitaleit og rannsóknir á jarðhita verði virkari en nú gerist. Ég get ekki stillt mig um að segja frá því, að eins og á Vestfjörðum erum við, sem eigum heima á Snæfellsnesi, á svokölluðum köldum svæðum, eins og jarðfræðingar gjarnan hafa sagt á undanförnum árum. Samt sem áður var gerð þar jarðhitaleit að frumkvæði sveitarfélaga á þessu svæði. Voru boraðar fimm hitastigulsholur á svæðinu frá Stykkishólmi að Ólafsvík. Allar þessar holur eru jákvæðar að því leyti, að þær sýna nægjanlegt hitastig eða frá 105 og upp í 115°C/km, sem er talið alveg fullnægjandi sem jarðhitalíkur. Hins vegar skortir á að vita hvar hitinn liggur á þessu svæði, hvort hann er virkjanlegur og hvernig. Um þetta hefur verið beðið nú í nokkur ár og raunar verið reiknað með því á hverju ári allt frá árinu 1978, að úr þessu fengist skorið. Því miður hefur ekki orðið úr þessari sjálfsögðu borun. Ég vil minna á það hér í leiðinni, og það hefði verið ástæða til að ræða það mál á breiðum grundvelli við hæstv. ráðh., að Orkustofnun og ekki síst Rafmagnsveitur ríkisins hafa gjarnan viljað fara inn á þá braut, að í staðinn fyrir jarðborun á þessum óvissusvæðum, sem þeir vilja meina að séu, væri farið inn á fjarvarmaveitur, þ.e. að nýta raforkuna til þess að hita upp þessi svæði. Það hefur verið byrjað á þessu á Austfjörðum og raunar á Ísafirði einnig, og komin er fjarvarmaveita á Höfn í Hornafirði og verið að vinna að fjarvarmaveitu á Seyðisfirði og undirbúningi víðar á Austfjörðum. Á sama hátt hefur verið stuðlað að undirbúningi á Snæfellsnesi fyrir þéttbýlið þar. Þetta er mál sem þarf að ræða, ekki hvað síst vegna þess, að við höfum ekki fengið fram ákveðna stefnu í orkuverði. Á Höfn í Hornafirði er búið að gera samning um orkuverð sem er nokkuð hagstætt miðað við olíu- og rafmagnsverð, en það er alger óvissa um framhaldið bæði á Seyðisfirði og á Neskaupstað, og svo aftur á Snæfellsnesi. Það eru ný viðhorf komin fram, og liggja nú fyrir, þannig að RARIK vill hækka þetta grunnverð, sem veldur miklu meiri óvissu í sambandi við hagkvæmni fjarvarmaveitnanna. Þetta er atriði sem ég tel að við alþm. þurfum að sameinast um, að reyna að ná fram meiri stefnumörkun um þetta nú á yfirstandandi þingi, bæði að sameinast um það að fá fjármagn til nauðsynlegra rannsókna, jarðborana í grennd við þéttbýlið sem hér hefur verið nefnt, og til þess þurfum við sjálfsagt að krukka í fjárlögin. Að vísu hefur Orkustofnun enn ekki sundurliðað það áform sem hún stefnir að í fjárlögum ársins 1981, en alla vega geri ég mér fulla grein fyrir því, að það fjármagn, sem þar liggur fyrir dugir hvergi nærri til þeirra nauðsynlegu borana sem ég hef hér minnst á og raunar kom fram hjá hv. frsm. þessarar tillögu. Hér er mikið í húfi. Ég vil minna á það t.d., að á þéttbýlisstöðunum á Snæfellsnesi, sem að þessum jákvæðu hitastigulsholum liggja, eru um 3500 íbúar. Ég vonast til þess, að hæstv. iðnrh. fregni þessar umræður hér og hann leggi því lið, að rannsakaðir verði til hlítar möguleikar á því að auka jarðhitaleit og jarðhitaboranir á árinu 1981, bæði á því svæði, sem hv. frsm. minntist hér á, og einnig á því svæði, sem ég hef nefnt og við höfum reyndar fullt loforð fyrir a.m.k. s.l. tvö ár. Þetta er mikið mál sem ég tel að megi ekki gleymast í umræðum um fjárhagsvanda almennt. Þetta er þýðingarmikill þáttur í orkumálum og í þeim áformum, sem allir eru sammála um, að reyna að nýta vel þá innlendu orku sem fyrir hendi er, til þess að spara þann gjaldeyri sem við verðum að eyða í innflutta erlenda orku.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka undirtektir hv. þm. við þessa þáltill. og þar sem ég verð ekki hér langa hríð í viðbót treysti ég því, að þingið fylgi þessu máli eftir. En það mætti kannske aðeins víkja að því, að þetta er, eins og hv. síðasti ræðumaður orðaði það, angi af miklu stærra máli sem ég tel vera mjög brýnt. Og eins og kom hér fram í umræðum fyrir viku, munu rannsóknarstörf ævinlega þurfa að vera svona 10 árum á undan framkvæmdum eða svo. Ég held því að það sé mjög brýnt, einkanlega eins og stefnir í orkumálum heimsins, eð leggja mjög mikla áherslu á frekari rannsóknir til að nýta auðlindir okkar. Það er ekki nóg að ræða um það á hátíðis- og tyllidögum að við eigum hér gnægð óbeislaðrar orku. Við verðum að takast á við þann vanda og þá ábyrgð sem því fylgir að nýta þessa orku, jafnvel þótt einhverjir aðrir aðilar verði að koma þar til. Það er svo ósk mín og von, að við Íslendingar getum borið gæfu til að vera þar ævinlega í fararbroddi og með meirihlutaeign í slíkum fyrirtækjum. – Að öðru leyti þakka ég góðar undirtektir.