Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að gerast aðili að nýrri alþjóðlegri fjármálastofnun, eins konar nýjum alþjóðabanka. Í því er enn fremur gert ráð fyrir því, að stjórninni verði heimilað að taka lán í Seðlabankanum, sem jafngildi 100 þús. dollurum, til þess að standa straum af framlögum Íslands til stofnunarinnar, en 10% af þessu framlagi á að greiðast í erlendum gjaldeyri, gulli, en 90% má greiða í íslenzkum krónum. Það var árið 1944, sem fjölmörg ríki, ýmis þau helztu, sem þá stofnuðu Sameinuðu þjóðirnar, stofnuðu einnig alþjóðabanka og alþjóðagjaldeyrissjóð, hvort tveggja í því skyni að stuðla að endurreisn heimsins úr rústum styrjaldarinnar. Alþjóðabankinn tók til starfa árið 1946 og hefur síðan haft aðsetur í Washington. Hann hefur verið mjög aðsópsmikill og veitt stórfé til framkvæmda í flestum þeirra ríkja, sem gerðust aðilar að Alþjóðabankanum, en þau eru nú 68 að tölu. Mestur hluti þess fjár, sem Alþjóðabankinn hefur lánað, hefur farið til rafveitna, til vegalagninga, til áveitna og til þungaiðnaðar í öllum heimsálfum, og fé það, sem hann hefur lánað, hefur hann lánað með þeim kjörum, sem gilt hafa á alþjóðlegum fjármagnsmarkaði, bæði að því er snertir vexti og lánstíma. Það hafa hins vegar löngum verið uppi þær skoðanir, að æskilegt væri, að til væri við hlið Alþjóðabankans stofnun, sem gæti veitt vanþróuðum löndum lán með nokkru rýmri skilmálum en Alþjóðabankinn hefur getað veitt, fyrst og fremst af því, að fé það, sem hann hefur haft til útlána, hefur fyrst og fremst verið fengið á verðbréfamarkaðinum í Bandaríkjunum og Vestur-Evrópu. Samkvæmt reglum Alþjóðabankans hafa lán hans fyrst og fremst verið fyrir erlendum kostnaði við þær framkvæmdir, sem hann hefur lánað til, með örfáum undantekningum að vísu. Það hefur einnig þótt vera heppilegt, að til væri við hlið Alþjóðabankans lánastofnun, sem einnig gæti lánað til greiðslu þess innlenda kostnaðar, sem þær framkvæmdir, sem á annað borð væri lánað til, hefðu í för með sér. Af þessum sökum hefur það alllengi verið á döfinni að koma upp slíkri alþjóðlegri lánastofnun, í grundvallaratriðum hliðstæðri Alþjóðabankanum, en þó þannig, að hún gæti, ef svo sýndist, lánað með nokkru vægari kjörum en Alþjóðabankinn verður að lána, og einnig með nokkru rýmri lánsskilmálum, einkum að því er það snertir, að lánsféð megi einnig ganga til greiðslu innlends kostnaðar við framkvæmdirnar, og hefur þá verið gert ráð fyrir því, að slík lán færu fyrst og fremst til vanþróaðra landa. Á næstsíðasta aðalfundi Alþjóðabankans, sem haldinn var í Washington í september 1959, var samþykkt, að bankinn skyldi beita sér fyrir stofnun slíkrar fjármálastofnunar, sem þá skyldi hljóta nafnið Hin alþjóðlega framfarastofnun. Það var samþykkt með samhljóða atkvæðum allra 68 aðildarríkja Alþjóðabankans, og var í samþykktinni ákveðið, að bankinn skyldi teljast stofnaður, þegar þátttakendur hefðu skrifað sig fyrir 2/3 hlutum hlutafjárins, en það átti að vera 1000 millj. dollara. Í september s.l., 1960, höfðu ríki þegar skrifað sig fyrir 2/3 hlutum af þessum 1000 millj. dollara, og var því þeirri forsendu í samþykkt aðalfundar Alþjóðabankans fullnægt, að þessi stofnun teldist stofnuð og gæti tekið til starfa. Það er gert ráð fyrir því, að öll aðildarríki Alþjóðabankans geti orðið aðildarríki að þessari nýju fjármálastofnun, Hinni alþjóðlegu framfarastofnun. Ísland hefur verið aðili að Alþjóðabankanum allt frá stofnun hans 1944, og þykir því ríkisstj. vera einsætt, að Ísland eigi einnig að gerast aðili að þessari nýju fjármálastofnun, en hún á að vera systurstofnun Alþjóðabankans að öllu leyti og lúta sömu stjórn og sama stjórnarfyrirkomulagi og Alþjóðabankinn lýtur, Ísland á aðild að stjórn Alþjóðabankans og atkvæði um öll hans málefni og mundi því einnig sjálfkrafa öðlast aðild að þessari nýju fjármálastofnun og aðild að stjórn hennar. En hlutur Íslands í stofnuninni mundi verða 100 þús. dalir, og af því á að greiðast 1/10 hluti eða 10 þús. dalir í erlendum gjaldeyri, og það á að greiðast á næstu fimm árum. Hinn hlutinn, 90 þús. dalir, má greiðast í íslenzkum gjaldeyri og má vera innistæða íslenzka ríkisins í Seðlabankanum. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. Hún afgreiddi málið samhljóða eftir einróma meðmælum hv. fjhn. í þeirri deild. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að málið fái sams konar afgreiðslu hér í hv. Ed., að um það þurfi ekki að reynast neinn ágreiningur. Ég vil því leyfa mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjhn., og vil mega beina þeim tilmælum til nefndarinnar, að hún hraði afgreiðslu sinni á málinu eftir föngum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 378 um breyt. á l.. nr. 90 frá 25. nóv. 1954, um tollskrá o.fl. Frumvarpið er um það, að í 77. kafla tollskrárinnar komi sú athugasemd, að fjmrn. sé heimilt að fella niður aðflutningsgjöld af sýningarvélum fyrir kvikmyndir, sem fluttar eru inn af félagsheimilum í sveitum eða kauptúnum með 500 íbúa eða færri, þó ekki nema af einni vél á hvern stað. Bygging félagsheimila síðustu 14 árin hefur markað merkilegt framfaraskeið hér í landi, eins og öllum er kunnugt um, en með lagasetningu er svo ákveðið, að félagsheimilasjóður skuli greiða 40% af byggingarkostnaði þeirra eftir nánari reglum, sem settar eru. Það má fullyrða, að lög þessi hafa markað í þessum efnum mjög merkileg tímamót, enda bera þess vitni víðs vegar um landið hin glæsilegu samkomuhús, sem hafa risið upp á þessu 14 ára skeiði. En það er ekki nóg að hafa glæsileg samkomuhús víðs vegar um landið. Þar þarf einnig margvisleg starfsemi að eiga sér stað, svo að húsin nái tilgangi sínum. Heima í hverri byggð er vitanlega um margt að ræða og margvísleg starfsemi, en hún nægir þó ekki þörf fólksins í þeim efnum. Úr þessu hefur verið bætt með ýmsu öðru, svo sem umferðarleikflokkum, bæði á vegum þjóðleikhússins og ýmsir aðrir héðan frá höfuðstaðnum, ferðakvikmyndasýningum á svonefndum 16 mm filmum, sem að vísu eru nokkuð einhæfar, því að þar er einkum um fræðslumyndir að ræða eða þá áróðursmyndir frá erlendum sendiráðum og annað þess háttar. Þó að þær geti verið góðar og blessaðar, þá fullnægja þær ekki þeirri þörf, sem fólkið hefur fyrir kvikmyndasýningar almennt. Fólkið sér yfirleitt ekki í heimabyggð sinni 35 mm kvikmyndir, sem eru hinar algengustu kvikmyndir, sem framleiddar eru, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að vélar af þeirri gerð eru yfirleitt hvergi til í dreifbýlinu. Þær eru dýrar, fólkið er fátt, og það getur ekki staðið undir þeim mikla kostnaði, sem samfara er kaupum á slíkum vélum. Þar er ekki heldur og getur aldrei orðið hagnaður af kvikmyndarekstri, eins og þar sem margt fólk býr, enda hefur það komið skýrt í ljós, að 35 mm kvikmyndavélar eru eingöngu til í hinum þéttbýlustu hlutum landsins. Í öllum kaupstöðum landsins eru starfandi kvikmyndahús, eitt eða fleiri. Í kauptúnum landsins, sem teljast alls um 62, eru 18 kauptún og þau fjölmennustu vitanlega, þar sem staðsettar eru 35 mm kvikmyndasýningarvélar, en 44 kauptún njóta þeirra ekki. Í 152 sveitarfélögum, þar sem eigi eru nein kauptún, eru hvergi til 35 mm sýningarvélar, að einu undanteknu, þar sem komizt var yfir gamlar vélar af sérstökum ástæðum. Þetta stutta yfirlit segir sína sögu. Tæki þessi eru hvergi keypt nema þar, sem mannfjöldi er svo mikill, að reksturinn verði arðvænlegur. Í flestum sveitum og hinum stærri þorpum með 500 íbúa eða færri getur ekki verið um venjulegan kvikmyndahúsarekstur að ræða. Spurningin í málinu er þá nánast þessi: Er nauðsynlegt að binda venjulegar kvikmyndasýningar við þéttbýli landsins eða á að gefa allri þjóðinni kost á að njóta fullkominna kvikmynda? Það er rúmlega 1/4 hluti þjóðarinnar, sem býr í þeim byggðarlögum, sem hafa ekki eignazt 35 mm sýningarvélar og engar líkur eru til að eignist þær, að óbreyttum aðstæðum. Þessir 45 þús. Íslendingar fara því að mestu á mis við þá skemmtun og fræðslu, sem góðar kvikmyndir veita. Samgöngur eru víðast hvar orðnar svo góðar og ökutæki almenn, að nokkrar fjarlægðir ættu ekki að hindra aðsókn. Kaupverð vélanna er hér þrándur í götu. Sýningarvél fyrir 35 mm myndir kostar nú með sýningartjaldi og öðrum nauðsynlegum útbúnaði rúmlega 1000 sterlingspund eða 107423 ísl. kr. í innkaupi. Samkvæmt útreikningum tollstjóraskrifstofunnar í Reykjavik eru aðflutningsgjöldin, sem hér er farið fram á að ráðuneytið hafi heimild til að fella niður, 174991 kr. og sundurliðast þannig: 1. Verðtollur 90% . ............... 96681 kr. 2. Tollstöðvagjald o..fl. ............. 1934 3. Söluskattur 16.5% ................ 33677 4. Innflutningsgjald 16.5% .......... 33677 5. Söluskattur 3.3% . . ......... 9022 Þetta verður samtals 174991 kr. Kaupverð vélanna, eftir að þær hafa komizt í gegnum tollinn. verður þá 282414 kr. Fámenn byggðarlög leggja ekki út í kaup á jafndýrum sýningarvélum. Það er ekkert nýtt fordæmi, sem skapað er með frv. þessu, ef að lögum verður. Í lögum um tollskrá er að finna heimild fyrir fjmrn. til að veita undanþágu fyrir hljóðfæri í skóla, kirkjuhljóðfæri, hljómplötur með verkum eftir íslenzka höfunda og sitthvað fleira. Tel ég vafalaust, að undanþáguákvæði þessi hafi mjög stuðlað að því, að fátækir skólar og fámennir söfnuðir hafa eignazt hljóðfæri til mikillar ánægju og menningarauka, sem annars hefðu aldrei verið keypt. Það er því mjög sanngjarnt og eðlilegt, að þessum þætti sé bætt við undanþáguákvæðin, ef það gæti orðið til þess, að kvikmyndir næðu til allrar þjóðarinnar. Fyrir ríkissjóð verður þetta ekki tekjurýrnun, því að engar líkur eru til þess, að byggðarlög þau, sem gert er ráð fyrir að njóti undanþágunnar, hafi minnstu möguleika til að eignast sýningarvélar þessar við því verði, sem á þeim er, eftir að aðflutningsgjöldin hafa bætzt við. Tekjur af rekstri þeirra yrðu alltaf sáralitlar í fámennum byggðarlögum. Með samþykkt þessa frv. er notagildi hinna mörgu myndarlegu félagsheimila víðs vegar um landið stóraukið og rúmlega fjórðungi þjóðarinnar sköpuð aðstaða til að njóta kvikmynda á borð við aðra þegna þjóðfélagsins. Að lokum legg ég til, þegar að umr. þessari lokinni, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. deildarinnar.