Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þm. Framsfl. í þessari hv. d. höfum leyft okkur að flytja á þskj. 154 frv. til l. um atvinnumálastofnun, fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun. Það er rétt heiti á frv. Ég vek á því athygli, vegna þess að í dagskránni er það aðeins nefnt frv. um atvinnumálastofnun. Í þeim viðtölum, sem fram fóru á milli stjórnmálaflokkanna á s. l. hausti, lögðu framsóknarmenn áherzlu á nauðsyn stefnubreytingar í ýmsum grundvallaratriðum þjóðarbúskaparins. Þeir bentu á ýmsar ráðstafanir, sem nauðsynlegt væri að gera til lagfæringar í efnahags- og atvinnumálum, áður en ákvarðanir væru teknar um stórkostlegar tekjutilfærslur innan þjóðfélagsins, hvort heldur þær væru í formi gengislækkunar eða uppbóta. M. a. var lögð áherzla á nauðsyn þess, að hið opinbera hefði forustu um uppbyggingu atvinnuveganna og að tekin væri upp heildarstjórn í fjárfestingar- og gjaldeyrismálum. Í samþykktum, sem þingflokkur og framkvæmdastjórn Framsfl. gerðu sameiginlega til undirbúnings viðræðum stjórnmálaflokkanna, segir svo um þessi mál: „1) Komið verði á fót atvinnumálastofnun, sem hafi fyrir hönd ríkisstj. forustu um ráðstafanir til uppbyggingar og eflingar atvinnulífsins og hafi samstarf við sveitarfélög og stéttarfélög launþega og atvinnurekenda. Hún hafi forgöngu um gerð framkvæmdaáætlana á sviði atvinnulífsins, þar á meðal sérstakra landshlutaáætlana. Unnið verði að því að móta framtíðarstefnu þjóðarinnar í atvinnumálum. 2) Tekin verði upp heildarstjórn á gjaldeyris- og innflutningsmálum með hliðsjón af gjaldeyrisöflun og þörfum framleiðsluatvinnuveganna. Jafnframt verði lögð áherzla á aukna gjaldeyrisöflun með fullnýtingu afurða, framleiðslutækja og vinnuafls ásamt bættu markaðskerfi. 3) Tekin verði upp skipuleg stjórn fjárfestingarmála undir forustu ríkisvaldsins í samstarfi við fulltrúa samtaka atvinnulífsins. Um meiri háttar framkvæmdir fari eftir fyrir fram gerðum áætlunum, þar sem verkefnum sé raðað og þau látin ganga fyrir, sem þýðingarmest eru.“ Þessar samþykktir voru eins konar umboðsskrár til fulltrúa flokksins í viðræðunefnd stjórnmálafl., ef viðræðurnar kæmust á það stig, að á þyrfti að halda. Til viðtala stjórnmálafl. var stofnað samkv. ósk stjórnarflokkanna. Við óskuðum ekki eftir þeim. Við höfðum ekki sótzt eftir þeim. En við töldum sjálfsagt að verða við þeim tilmælum að koma til viðtalanna, og við vorum reiðubúnir til þess að taka í hreinskilni þátt í viðræðum, ef það sýndi sig, að stjórnarflokkunum væri alvara um að vilja koma á víðtæku samstarfi um lausn vandamálanna. En við þær aðstæður, sem fyrir hendi voru, að stjórnarflokkarnir áttu frumkvæði að viðtölunum, að stjórnarflokkarnir höfðu nægan meiri hl., að ríkisstj. hafði nægan þingmeirihl. á bak við sig og stjórnarflokkarnir gátu slitið þessum viðræðum hvenær sem þeim gott þótti, var auðvitað sjálfsagt, að stjórnarflokkarnir hefðu allt frumkvæði í viðræðunum, bæði um gang þeirra og annað, er að þeim laut. Að viðræðum þessum var þannig staðið af hálfu stjórnarflokkanna, sem eftir þeim höfðu óskað, að málin komust aldrei á það stig, að tilefni væri til að leggja fram fullmótaðar og skriflegar till., enda fékkst stjórnin ekki til að segja af sér og skapa á þann hátt eðlilegan viðræðugrundvöll til víðtækara samstarfs. Eigi að síður hreyfðum við öllum þessum atriðum, sem um er fjallað í þessu frv., í viðtölunum. Stjórnarflokkarnir tóku þau til athugunar, en undirtektir þeirra urðu allar á einn veg, bæði að því er varðaði þau atriði, sem þetta frv. fjallar um, og aðrar ábendingar og till. okkar. Þær urðu algerlega neikvæðar. Þá sögu skal ég ekki frekar rekja hér. En nú höfum við talið rétt að leggja hugmyndir okkar um þessi mál fram í frv.-formi og leita með þeim hætti eftir afstöðu alþm. Þetta frv. er þáttur í þeirri stefnu, sem við viljum fylgja og við hefðum viljað byggja hugsanlegt samstarf allra stjórnmálaflokka á. Það er þáttur í þeirri heildarstefnu, sem við munum fylgja fram, ef og þegar við fáum aðstöðu til. Það er eitt frv. af mörgum málum, sem við leggjum fram nú á Alþ. til þess að árétta þessa stefnu. Í þessu frv. um atvinnumálastofnun, fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun er lagt til, að komið verði á fót opinberri forustu í atvinnumálum af hálfu þjóðfélagsins í samstarfi við leiðandi menn á sviði atvinnulífsins, þ. e. a. s. í samráði við fulltrúa stéttarsamtakanna. Jafnframt er lagt til, að atvinnumálastofnuninni eða stjórn hennar verði falin heildarstjórn fjárfestingar- og gjaldeyrismála með það fyrir augum, að stefnt verði að sem mestri hagræðingu fjármagns- og gjaldeyrisnotkunar í landinu. En á því er mikil nauðsyn nú, bæði vegna halla á viðskiptum við útlönd og eins vegna skorts á framkvæmdafé. Til þess er ætlazt, að atvinnumálastofnunin semji áætlanir til langs tíma um þróun atvinnuveganna og marki stefnu í atvinnumálum þjóðarinnar og hafi jafnframt forgöngu um gerð framkvæmdaáætlana í atvinnumálum í samráði við fulltrúa stéttarsamtakanna. Það er gert ráð fyrir því, að hún beiti sér fyrir því, að haldnir verði fundir eða ráðstefnur og að á slíkar ráðstefnur verði boðaðir fulltrúar stéttarsamtaka atvinnuvega, launþega, sérfræðinga, sveitarstjórnir eða fulltrúar þeirra o. s. frv., eftir því sem þörf þykir á eða henta þykir hverju sinni. Slíkar ráðstefnur tíðkast nú nokkuð, og er ekki vafi á því, að þær geta verið gagnlegar. Það er æskilegt, að menn beri ráð sín saman, en hins vegar verður auðvitað að gera sér grein fyrir því, að slíkar samkomur einar út af fyrir sig leysa ekki neinn vanda. Það þarf líka framkvæmdir. Og þess vegna sé sérstaklega kveðið á um það í þessu frv., að atvinnumálastofnunin skuli hafa forgöngu um gerð framkvæmdaáætlana á sviði athafnalífsins. Og það er jafnframt þar ákveðið, að framkvæmdaáætlanir atvinnumálastofnunarinnar skuli afhentar ríkisstj. og hún leggi þær síðan ásamt framkvæmdaáætlunum ríkisins fyrir Alþ. til staðfestingar, enda gefi ríkisstj. Alþ. öðru hverju skýrslur um framkvæmd slíkra áætlana. En atvinnumálastofnuninni er ekki aðeins ætlað að gera framkvæmdaáætlanir. Henni ber einnig að beita sér fyrir ráðstöfunum til að auka atvinnuöryggi í öllum byggðarlögum landsins. Það er höfuðatriði. Það getur að vísu verið mjög góðra gjalda vert að gera áætlanir og er nauðsynlegt. En það er ekki nóg eitt út af fyrir sig. Það þarf að fylgja áætlunum eftir og tryggja framkvæmd þeirra. Allir virðast nú vera sammála um það, að atvinnuleysi sé mesta bölið. En atvinnuleysi er nú víða staðreynd. Það eru ýmsir staðir, sem um langan tíma hafa búið við ófullnægjandi atvinnuskilyrði. Nú keyrir þó um þverbak á ýmsum stöðum. Að sjálfsögðu eiga aflabrestur á síldveiðum og erfiðleikar frystihúsa sinn mikla þátt í því. En úr þessu þarf að bæta. Það þarf að hefja skipulegar aðgerðir til þess að fá hjól atvinnulífsins til að snúast á þessum stöðum og til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi á þessum stöðum. Það er að vísu svo, að nokkuð hefur verið gert að því að veita þvílíkum stöðum fyrirgreiðslu með lánum, bæði úr atvinnujöfnunarsjóði og atvinnuleysistryggingasjóði. En þar er þó ekki um að tefla skipulega starfsemi, sú starfsemi virðist nokkuð seinvirk í mörgum tilfellum, og í kringum hana virðist vera óþarflega mikið af skrifstofumennsku. Ríkisstj. hefur raunar haft áætlunargerð á dagskrá hjá sér. Þar hefur mikið verið talað um tvær áætlanir, Vestfjarðaáætlun og Norðurlandsáætlun. Norðurlandsáætlun hefur nú verið lengi í smíðum. Það hefur gengið ótrúlega seint að fá hana gerða. Því hefur verið borið við, að starfskraftar væru ekki nægilegir fyrir hendi hjá Efnahagsstofnuninni til þess að vinna það verk. Síðast var horfið að því ráði að ráða sérstakan mann til þess á Norðurlandi, og nú er því lýst yfir af hæstv. fjmrh., að það sjái fyrir endann á gerð þessarar framkvæmdaáætlunar. Við skulum vona, að það reynist svo. Litlar vonir eru út af fyrir sig bundnar við þessa Norðurlandsáætlun, þegar hún loksins sér dagsins ljós, og svo er að sjálfsögðu um aðrar landshlutaáætlanir. En það er aðeins rétt að undirstrika það hér, að slíkar áætlanir einar út af fyrir sig leysa ekki vandann. Það þarf að sjá fyrir fjármagni, til þess að hægt sé að hrinda slíkum áætlunum í framkvæmd. Sannleikurinn er því sá, að áætlunargerð og framkvæmdafrumkvæði þurfa að haldast í hendur, ef vel á að vera. Að því er stefnt með þessu frv. Ef gera á raunhæfar framkvæmdaáætlanir, er alveg óhjákvæmilegt að hafa hönd í bagga með fjárfestingu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjárráð þjóðfélagsins eru takmörkuð. Það er þess vegna ekki hægt að gera allt í einu. Það verður að raða verkefnunum niður. Atvinnuuppbygging og fjárfesting eru því samtvinnaðar. Það er þess vegna eðlilegt, að stjórn þeirra mála sé í höndum einnar og sömu stofnunar, svo sem hér er gert ráð fyrir. Í þeim efnahagsvandræðum, sem nú steðja að þjóðinni, þegar útflutningur hefur minnkað, verðlag afurða hefur lækkað og þjóðartekjur hafa dregizt saman, hefur margur maður vaknað við vondan draum. Augu manna hafa opnazt fyrir því, að það hefur ekki verið farið skynsamlega með efni þjóðarbúsins á undanförnum árum. Ríkisstj. og ráðunautar hennar hafa ekki gefið þann gaum sem skyldi að sérstöðu og séreinkennum íslenzkra atvinnuvega, en í stað þess miðað aðgerðir sínar við efnahagsástand háþróaðra iðnaðarþjóðfélaga og litið á þá tekjuaukningu sem hagvöxt, sem í rauninni byggðist á hagstæðari verðlagssveiflum og hagstæðari sveiflum sjávaraflans, sem er þó í eðli sínu breytilegur. Hinum dýrmæta erlenda gjaldeyri, sem þjóðinni áskotnaðist á nokkrum veltiárum hefur nú verið eytt, að sumu leyti í þarflega fjárfestingu og framleiðslufyrirtæki, en að öðru leyti sóað, til þess að hér mætti heita frelsi í innflutningsverzlun. Það hefur skort á umsjón með því, að þær framkvæmdir, sem þjóðinni er mest þörf á, sitji fyrir fjármagni og vinnuafli. Fjárfestingin hefur verið stjórnlaus á ýmsum sviðum, því verður ekki neitað. Þess vegna hefur mikið verið framkvæmt, sem að ósekju hefði mátt dragast, en hins vegar skort fjármagn og stundum jafnvel einnig vinnuafl til ýmissa bráðnauðsynlegra framkvæmda. Að þessu vék einmitt hæstv. fjmrh. í ræðu sinni hér áðan, þegar hann mælti fyrir frv. um skipulag á opinberum framkvæmdum, þar sem hann rakti það skilmerkilega, hversu áfátt ýmsum framkvæmdum á vegum ríkisins hefði verið að undanförnu, einmitt af því, að til þeirra hefði verið stofnað á óskipulegan hátt og án þess að þær hefðu verið undirbúnar nægilega vel og án þess að það hefði verið séð fyrir nægilegu fjármagni til þeirra í upphafi. Þess vegna hefði bæði orðið dráttur á framkvæmdum og þær orðið dýrari en ella hefði þurft. Um þetta hygg ég því, að ekki verði deilt. Nú blasir við samdráttur og minnkandi atvinna. Þá hefði einmitt þurft að vera fyrir hendi fjármagn til þess að hefja framkvæmdir. Það fjármagn hefði þurft að leggja til hliðar á góðu árunum og geyma til þeirra mögru. Þetta sjá menn nú almennt og viðurkenna. Það er enginn vafi á því að mínum dómi, að efnahagserfiðleikana nú má að verulegu leyti rekja til óskynsamlegrar fjármálastjórnar á góðu árunum. Það var aldrei neitt vit í því að reikna með metafla og metverði til frambúðar. Öll okkar saga og öll okkar reynsla kennir okkur það, að góð og léleg ár skiptast á. Það verður að reikna með sveiflum í aflabrögðum og afurðaverði. Hér var öllum þjóðartekjunum eytt á góðu árunum og meira til, því að að auki voru tekin mikil lán, sem öll hafa verið notuð á veltiárunum, sumpart í þarflega fjárfestingu og framleiðslufyrirtæki og sumpart einnig í ónauðsynlega eyðslu. Afleiðingin varð svo vaxandi verðbólga og versnandi samkeppnisaðstaða útflutningsatvinnuvega. Þannig fer það, þegar algert stjórnleysi ríkir í fjárfestingarmálum. Þegar svo harðnar í ári, svo sem nú hefur átt sér stað, sjá menn, að svo búið má ekki lengur standa. Menn sjá, að það er ekki hægt að búa við algert stjórnleysi í fjárfestingar- og gjaldeyrismálum. Þjóðin verður á hverjum tíma að sníða sér stakk eftir vexti í þeim efnum. Í meira en 40 ár, eftir að þjóðin varð fullvalda, var líka lengst af talið nauðsynlegt, að hafin væri heildarstjórn á þessum málum að meira eða minna leyti. Fóru þó ýmsir stjórnmálaflokkar með völd á því tímabili. Þá byggði þjóðin líka stundum upp mikið af litlum efnum og við erfiðar aðstæður. Það er t. d. undravert, hvað hægt var að gera á kreppuárunum frá 1930–1940. Ýmsir hafa orð á því nú, að ekki muni þurfa að takmarka fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun, af því að þeim mundi fækka, sem hafi efni á því að kaupa erlendan gjaldeyri, þegar búið er að tvöfalda verð hans á einu ári, og getuleysi margra í fjármálum muni reynast hemill á fjárfestingu. Það er vafalaust mikið til í því. En þar með er ekki sagt, að gjaldeyrinum og fjármagninu verði réttilega skipt og á þann hátt, sem nauðsyn býður. Það er ekki heppileg stefna að gera skortinn að skömmtunarstjóra. Sannleikurinn er sá, að við höfum af því dýrkeypta reynslu, að efnahagsmálum okkar Íslendinga verður ekki stjórnað með peningapólitíkinni einni saman. Lána- og vaxtapólitík viðreisnarstjórnarinnar hefur sjálfsagt verið ætlað að stuðla að efnahagslegu jafnvægi. En reynslan er sú, að vaxtahækkanirnar hafa algerlega misst marks vegna verðbólgustefnunnar á öðrum sviðum, m. a. vegna hömlulausrar fjárfestingar og eyðslu. Útkoman hefur því orðið sú, að háir vextir hafa ekki megnað að draga úr fjárfestingu og hafa stöðvunaráhrif. Hins vegar hafa þeir orðið atvinnufyrirtækjum og framleiðslustarfsemi til skaða. Með þessu frv. er stefnt að því, að komið verði á heildarstjórn gjaldeyrismála með hliðsjón af gjaldeyrisöflun og þörfum framleiðsluatvinnuveganna, gerðar ráðstafanir til þess að draga úr ónauðsynlegum vöruinnflutningi og gjaldeyrisnotkun með þeim aðferðum, sem bezt samrýmast almenningshagsmunum. Þetta getur verið og er nauðsynlegt, bæði vegna þess, að gjaldeyrir þjóðarinnar leyfir ekki óheftan innflutning, og eins af hinu, að vegna atvinnuástandsins verður að veita ýmissi iðnaðarvöru, sem að öðru leyti er samkeppnisfær og góð, vernd með því að takmarka innflutning á sams konar erlendum iðnaðarvarningi. Það er gert ráð fyrir því, að þetta sé fyrst og fremst gert með setningu almennra reglna. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að tekið verði upp leyfakerfi í þeim stíl, sem áður þekktist. En jafnframt er svo stefnt að því, að tekin verði upp skipuleg stjórn fjárfestingarmála undir forustu ríkisvaldsins og í samstarfi við fulltrúa atvinnulífsins og að meiri háttar framkvæmdir fari eftir fyrirframgerðri áætlun, þar sem verkefnum sé raðað og þau látin ganga fyrir, sem þýðingarmest eru. Það er óhjákvæmilegt að taka upp meira skipulag í þessum efnum en hér hefur verið, og ég leyfi mér í því sambandi að vísa aftur til ræðu hæstv. fjmrh., sem hann flutti í þessari hv. d. rétt áðan og fjallar að vísu aðeins um framkvæmdir þess opinbera, en það er að sjálfsögðu svo, að það er ekki síður ástæða til hliðstæðrar skipulagningar og raunhæfrar skipulagningar að því er varðar framkvæmdir á vegum einstaklinga. Um allar þessar framkvæmdir verður að setja nokkuð almennar reglur og hafa á þeim nokkurt skipulag, þannig að þær séu ekki gerðar af slíku handahófi sem tíðkazt hefur að undanförnu og hefur orðið oft og einatt til þess að gera framkvæmdirnar miklu dýrari, hefur oft haft þær afleiðingar, að þeim hefur ekki verið hægt að ljúka og að þær hafa orðið óhentugar á margan hátt. En hér er sem sagt fyrst og fremst gert ráð fyrir stjórn á fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun með setningu almennra reglna. Það er, eins og ég áðan sagði, ekki gert ráð fyrir því að taka upp leyfakerfi, þannig að það þurfi í hverju einstöku tilfelli að sækja um leyfi. A. m. k. er ekki gert ráð fyrir því að svo stöddu og þess ætti ekki að verða þörf, ef í tæka tíð er gripið í taumana og gerðar skynsamlegar ráðstafanir í þessu efni. En auðvitað gæti svo farið, ef allt væri látið skeika að sköpuðu, að slíkt ástand skapaðist hér að lokum, að það yrði að grípa til þvílíkra ráðstafana, sem við þekktum hér í eina tíð og margir muna eftir, þegar hér starfaði gjaldeyris- og innflutningsnefnd og menn urðu oft að sitja nokkuð lengi og þröngt í biðsal á Skólavörðustíg, eða þegar fjmrh. tók í sínar hendur vald til þess að úthluta bifreiðum og ástandið í Arnarhvoli var þannig, að hvorki í göngum né stigum varð þverfótað fyrir mönnum, sem voru að sækja um bifreiðaleyfi, að ekki sé minnzt á það ástand, sem ríkti á dögum fjárhagsráðs, þegar menn þurftu að sækja um leyfi til þess að byggja lítinn hænsnakofa og þegar menn voru sektaðir fyrir að byggja garð í kringum hús sín. Með þessu frv. er á engan hátt stefnt að því að fara út í slíkar öfgar. Ég tel, að það verði að fara hóflega að í þessu efni og það eigi ekki að vera að hefta það, að menn geti gert eðlilegar og venjulegar minni háttar framkvæmdir og menn þurfi ekki í hvert eitt skipti að sækja um leyfi fyrir eðlilegri notkun gjaldeyris í það og það skiptið, heldur að um þetta séu settar almennar reglur. Eftir þessu ástandi, sem var og var auðvitað sprottið af illri nauðsyn, muna menn, og það var gagnrýnt af ýmsum. Það má sjálfsagt taka undir þá gagnrýni í ýmsum efnum. Sjálfsagt fór margt miður en skyldi hjá þeim aðilum, sem höfðu þessi mál með höndum. Ég verð þó að segja það, að mér hafa alltaf fundizt ómaklegar þær árásir, sem æ ofan í æ hafa verið gerðar á þá menn, sem hafa staðið fyrir og farið með þessi mál, gjaldeyris- og innflutningsmálin, í þeim ýmsu nefndum, sem þeir hafa starfað í á undanförnum árum. Það er sök sér, þó að blöðin skrifi nú sitt hvað, en að þurfa að hlusta á það hér á hv. Alþ., að hvað eftir annað séu bornar fram getsakir í garð þeirra manna og sagt sem svo, að það hafi greitt sérlega mikið fyrir leyfisveitingum hjá þessum mönnum, ef menn hafi getað dregið flokksskírteini upp úr vasanum, mér finnst þetta móðgun við þá menn, lífs og liðna, sem hafa starfað í þessum nefndum og margir hverjir voru einstakir og eru einstakir heiðursmenn. Og ég þekki þetta persónulega, því að ég starfaði um skeið í einni slíkri nefnd, og mér eru þess vegna mjög vel ljósir þeir erfiðleikar, sem eru því samfara að fara með úthlutun í þessum efnum. En ég verð að segja það um þá menn, sem sátu í viðskiptaráði, þegar ég var þar, að ég varð þess aldrei var, að þeir létu flokkspólitísk sjónarmið ráða. Ég held þess vegna, að menn ættu að temja sér það að tala varlegar um þessi mál en þeir hafa gert að undanförnu. En ekki ætla ég að þessu sinni að rifja það frekar upp, en það er hægt að gera, ef tilefni verður til, og það er hægt að nefna mennina, sem að þessu hafa starfað, og þá geta menn gert það upp við sig, hvort þeir vilja drótta slíku að þessum mönnum, svo sem menn hafa að því er virðist gert sér leik að. Ég endurtek það sem sagt, að hér er fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að þessum málum verði skipað með almennum reglum. En til greina kemur einnig að banna tilteknar tegundir fjárfestingar eða tiltekinn tíma, t. d. 1–2 ár, eins og sumar þjóðir hafa farið inn á, og einnig að koma í veg fyrir með öllu innflutning sumra vara í tiltekinn tíma a. m. k. Ég hygg, að það mundu flestir játa, að það mundi ekki stafa neinn þjóðarvoði af því, þó að bankabyggingar væru stöðvaðar í 1–2 ár. Við höfum nú fengið skýrslu um fjárfestingu bankanna og höfum séð af þeim skýrslum, að þeir hafa búið sæmilega í haginn fyrir sig, svo að það ætti a. m. k. að duga í 1-2-3 ár. Nú er að sjálfsögðu eðlilegt, að bankar þurfi að byggja eins og aðrir. En ég held, að enginn geti varizt þeirri hugsun, sem kynnir sér þessa skýrslu um fjárfestingu bankanna, að þar hafi ekki verið farið af stað með sérstakri hófsemi, og ég held, að þessar stofnanir, sem ættu að ganga á undan öðrum í sparnaði og hófsemi um meðferð fjármuna, hafi ekki að öllu leyti sýnt eftirbreytnisvert fordæmi með sínum fjárráðstöfunum í þessu efni, og það alveg sérstaklega þegar þess er gætt, að þær hafa orðið, á sama tíma og þær hafa staðið í þessum byggingum, að neita um nauðsynleg lán til ýmissa hluta. En það er kannske ekki ástæða til að fordæma bankana í þessu efni öðrum fremur. Það mætti nefna mörg önnur dæmi þess, að það hefur verið um óþarfleg flottheit, vil ég segja, að ræða í ýmsum efnum. Og ég held, að það mætti, eins og ég sagði, vel banna alveg tilteknar framkvæmdir um ákveðinn tíma, tilteknar byggingar. Sú skipan er að mínum dómi eðlilegri en að taka upp leyfakerfi. Og alveg á sama hátt mætti vitaskuld banna um tiltekinn tíma innflutning á einstökum vörum. Ég get ekki séð, eins og atvinnuháttum er nú háttað hér, að það væri nein goðgá, þó að t. d. innflutningur á húsgögnum væri bannaður í 1–2 ár. Ég hygg, að íslenzkir húsgagnasmiðir gætu alveg annað því verkefni. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að stjórn atvinnumálastofnunarinnar semji við einhverja ríkisstofnun á sviði efnahagsmála, sem hefur allmiklu sérfróðu og þjálfuðu starfsliði á að skipa, um framkvæmd þeirrar hagræðingar á fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun, sem þetta frv. fjallar um, en að sjálf heildarstjórnin verði í höndum stjórnar atvinnumálastofnunarinnar og ríkisstofnun, sem samið verður um við, leggi henni þau gögn í hendur, sem hún þarf á að halda og óskar eftir. Með þessu frv. er sem sagt ekki stefnt að því, heldur reynt beint að koma í veg fyrir það, að það þurfi að setja upp mikið nýtt bákn. Það er gert ráð fyrir því, að það megi að mestu nota einhverja ríkisstofnun, sem fyrir er á sviði efnahagsmálanna, til þess að sjá um daglegar framkvæmdir og afgreiðslu og skýrslusöfnun í sambandi við þessi mál. Við höfum slíkar stofnanir og sumar hverjar með allfjölmennu starfsliði nú þegar, eins og t. d. Efnahagsmálastofnun, Seðlabanka o. fl. Ég skal ekki nefna í þessu sambandi neina ákveðna stofnun, sem helzt ætti að semja við. Það tel ég, að verði eðlilega að vera á mati og á valdi stjórnar atvinnumálastofnunarinnar, þegar til kemur. Það má segja, að þetta frv. sé kannske fyrst og fremst rammi. Það þykir eðlilegt, að í einstökum atriðum sé það að verulegu leyti lagt á vald atvinnumálastofnunarinnar sjálfrar, með hvaða aðferðum hún framkvæmir það hlutverk, sem henni er falið hér. Eins og ég hef margtekið fram, er þar gert ráð fyrir því, a. m. k. fyrst í stað og á meðan til dugir, að hún beiti valdi sínu með útgáfu á almennum reglum og fyrirmælum, sem gjaldeyrisbankar og aðrar lánastofnanir, svo og aðrir aðilar, sem hlut eiga að máli, fari eftir, enda veitir frv., ef það verður að lögum, þessum aðilum mikið aðhald í því efni. En í frv. felast þó heimildir til frekari ráðstafana til hagræðingar á þessu sviði, ef stjórn atvinnumálastofnunarinnar telur þeirra þörf. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að nánari ákvæði um mál þessi öll verði sett í reglugerð. Um skipan stjórnar atvinnumálastofnunarinnar er ákvæði í 5. gr. frv., þar sem segir, að forsrh. skipi stjórn atvinnumálastofnunarinnar til tveggja ára í senn samkv. tilnefningu þeirra aðila, sem hér segir: Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband ísl. útvegsmanna og Stéttarsamband bænda tilnefni einn mann hvert. Félag ísl. iðnrekenda og Samband ísl. samvinnufélaga tilnefni sameiginlega einn mann. Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands, þ. e. a. s. gjaldeyrisbankarnir, tilnefni sameiginlega einn mann. Formaður skal sá skipaður, sem bankarnir tilnefna. Um skipan stjórnar atvinnumálastofnunarinnar getur að sjálfsögðu verið álitamál, og þar koma til greina auðvitað fleiri aðferðir en hér er nú gert ráð fyrir, en samkv. þessu frv. er n. skipuð fulltrúum atvinnurekenda, launþegasamtakanna og gjaldeyrisbankanna. Þegar um skipun þvílíkra nefnda sem þessarar er að tefla, hefur sá háttur oft verið hafður á, a. m. k. í seinni tíð, að Alþ. hefur kjörið slíka stjórn. Slíkar þingkjörnar nefndir eða stjórnir hafa sætt talsverðri gagnrýni upp á síðkastið. Ég vil taka það fram, að ég tek þó ekki að öllu leyti undir þá gagnrýni. Ég hygg, að þeir, sem gagnrýna þá skipan, hafi ekki gert sér ljósa grein fyrir því, hverjar ástæður eru til þess, að Alþ. hefur talið rétt að hlutast til um stjórn slíkra stofnana með því að kjósa menn í stjórnarnefndir. En oftast nær er það þannig, að þessar stofnanir, sem um er að tefla, fara með einhver fjárráð, og Alþ. er í rauninni með því að kjósa stjórnir fyrir slíkar stofnanir að fylgja eftir sínu fjárstjórnarvaldi til yztu marka. Þessar nefndir og ráð eru stundum gagnrýnd, af því að þær séu nokkuð seinvirkar, og það getur verið nokkuð til í því, og þær eru gagnrýndar af því, að þar gæti pólitískra sjónarmiða. Ég hygg nú, að þessi gagnrýni sé ekki hvað sízt runnin undan rifjum embættismanna. Embættismenn telja gjarnan, að valdið sé betur komið í sínum höndum, og satt er það, að slík ráð eða nefndir geta verið seinvirkari stundum heldur en einstakir embættismenn. En menn verða að gera sér grein fyrir því, að annars vegar er um að tefla að fá skjótar ákvarðanir og hins vegar er réttaröryggi einstaklingsins. Ég held því fram, að réttaröryggi einstaklingsins sé almennt betur tryggt með því að eiga sitt undir úrskurði og úrlausn fjölskipaðs stjórnvalds heldur en undir einstökum embættismanni, enda þótt sá embættismaður sé hlutlægur. Að vísu er sagt, að í þessum nefndum og þessum ráðum gæti pólitískra sjónarmiða. En í þeim er það tryggt, að þar gæti ekki einsýnna pólitískra sjónarmiða. En því miður er það nú svo oft, að hjá einstökum embættismönnum gætir líka einhvers konar pólitískra sjónarmiða. Þó að ég vilji þannig ekki að öllu leyti taka undir þá gagnrýni, sem hefur komið fram á þingkjörnar nefndir, má þó sitt hvað að þeim finna, og ég býst við því, að það sé heppilegt og geti verið heppilegt í vissum tilfellum að breyta hér til og fara inn á þá leið að láta þá aðila, sem hafa beinna hagsmuna að gæta í sambandi við tiltekin málefni, kjósa eða nefna menn til setu í stjórn eða öðru fjölskipuðu stjórnvaldi. Og inn á þá götu er nú gengið í þessu frv. með þessum ákvæðum um skipun stjórnar atvinnumálastofnunarinnar. En að sjálfsögðu getur það verið álitamál, hvaða aðilar eigi þarna að tilnefna og hverjir ekki, og ég vil taka það skýrt fram, að þetta er auðvitað atriði, sem við flm. erum til viðræðu um að breyta á þann veg, sem heppilegra þykir að athuguðu máli. Ég held, að einstakar frv.-greinar þurfi ekki skýringa við fram yfir það, sem ég hef hér drepið á. En ég vil þá að lokum aðeins segja, að í þessu frv. er mörkuð sú stefna, að hið opinbera hafi forustu um atvinnuuppbyggingu og tekin skuli upp heildarstjórn á fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun. Eins og atvinnuháttum hér er varið, er heildarstjórn á þeim málum óhjákvæmileg. Við höfum ekki efni á algeru handahófi, ef við viljum varðveita okkar efnahagslega sjálfstæði. Við höfum ekki ráð á því til lengdar að eyða meira en tekjurnar leyfa. Við skulum sleppa öllum slagorðum um frelsi, og algert frelsi er blekking. Það verður í einhverju formi að hafa stjórn á fjárfestingu og gjaldeyrisnotkun. En það á ekki að taka upp haftakerfi í sinni gömlu mynd. Hér þarf að fara meðalveg. Að því er stefnt með þessu frv. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða mörgum orðum um þetta frv. og þá stefnu, sem liggur því að baki. Það fer að sjálfsögðu mjög eftir útfærslu málsins, hversu víðtækt það eftirlitskerfi á að vera, sem hér er gert ráð fyrir að setja á laggirnar, og í frv. sjálfu er það ekki mjög fast mótað. Hins vegar er lýst yfir af hv. 1. flm., að með þessu sé ekki ætlunin að koma á laggirnar almennu haftakerfi, þ. e. a. s. nefnd, sem úthluti leyfum til einstakra aðila, eins og haftakerfið venjulega hefur verið skilið, heldur að stofnun sú, sem hér er gert ráð fyrir, eigi fyrst og fremst að setja almennar reglur, sem eftir skuli starfa. Nú er ég að vísu ekki viss um, að það sé auðið að koma í mörgum tilfellum við slíkum almennum reglum. Það má auðvitað vel hugsa sér, að bankabyggingar séu bannaðar eitt eða tvö ár. En ég er ósköp hræddur um, að fyrr en varir séu menn komnir út í það viðfangsefni að gera upp á milli framkvæmda, vegna þess að ekki sé hægt til langframa að banna tilteknar framkvæmdir, heldur verði að leyfa þær að einhverju marki. Það held ég, að sé nokkurn veginn ljóst. Forsendu fyrir þessu frv. telur hv. frsm. fyrst og fremst vera þá, að þróun fjárfestingarmála að undanförnu hafi verið með þeim hætti, að það beri brýna nauðsyn til að koma þar á betra skipulagi, taka upp eftirlit í vissum mæli með fjárfestingu í landinu almennt og hvaða stefna skuli vera uppi í þeim efnum. Nú er það út af fyrir sig alveg rétt, að þegar þrengir að, þá er auðvitað enn brýnni þörf að gera sér grein fyrir, hvað hægt er að leyfa sér, og þá er suðvitað margt, jafnvel nytsamlegt, sem menn verða að skjóta á frest og reyna þá að velja það, sem brýnast er að vinna að hverju sinni. Um þessa stefnu getur í rauninni ekki verið neinn ágreiningur. Um hitt atriðið, að undanfarin ár hafi þetta þróazt allt með ódæmum, hygg ég að verði hins vegar mjög skiptar skoðanir. Það getur vel verið, að það sé ýmislegt, sem má benda á í dag, að hefði verið æskilegt að hefði ekki verið gert, það er annað mál. En eftir almennt fjárfestingarhungur, ef svo má segja, á haftaárunum, er auðvitað ótalmargt, sem hafði verið vanrækt að gera. Það þurfti auðvitað að byggja upp bæði iðnaðarhúsnæði og jafnvel verzlunarhúsnæði, sem hafði verið bannað langtímum saman. Það er nauðsynleg þjónustustarfsemi í þjóðfélaginu eins og hvað annað. Hvort of langt hefur verið í því gengið, skal ég ekki segja, en það liggja fyrir óvefengjanlegar skýrslur um það, að hér er um að ræða ákaflega lítinn hluta af fjárfestingu þessara ára. Hitt sjáum við aftur á móti, að margvíslegar framkvæmdir hafa verið með þeim hætti, að það hefur kannske verið í þeim nokkur ofrausn, og sérstaklega núna bent á í því sambandi ýmiss konar fjárfestingu í fiskveiðum og fiskiðnaði, allt of margar síldarverksmiðjur hafi verið reistar, það er talað um, að fiskiðjuver og fiskvinnslustöðvar hafi verið reistar af of mikilli rausn, og talið, að þurfi jafnvel að sameina slíkar stöðvar og stöðva rekstur ýmissa þeirra. Þetta er að minni hyggju mjög táknrænt dæmi um það, hvernig okkar þjóðfélag er. Og ég efast stórkostlega um það, þó að það hefði verið starfandi hér einhver atvinnumálastofnun eða eftirlitsnefnd, að þá hefði verið fjárfest einum eyri minna í þessum framkvæmdum heldur en varð. Þetta er aðeins tákn um það, hversu við lifum í erfiðu þjóðfélagi atvinnulega séð. Það var barizt um það af öllum aðilum að koma á laggirnar síldarverksmiðju í hverri einustu höfn, þegar síldin kom nú aftur síðustu árin í vaxandi mæli, og ég varð ekki var við, að það væru neinir úrtölumenn í því efni. Það var fyrst á síðasta ári, að farið var að spyrna fast við fótum í því efni. M. a. var af opinberri hálfu beinlínis lagt gegn því, að tiltekin síldarverksmiðja yrði reist. Engu að síður réðust menn að vísu í þetta og lögðu í það mikið eigið fé, sem hefur orðið þeim til lítillar gæfu. En sannleikurinn er sá, að stjórnarvöld hafa síðustu árin fremur verið átalin fyrir það, að þau hafi ekki látið byggja nógu mikið af fiskiskipum til að sækja á síldarmiðin og jafnvel hraða enn meira síldarverksmiðjubyggingum heldur en gert var til að geta hagnýtt þessa gullnámu. Þessi gullnáma er þrotin að sinni, a. m. k. er svo lítið orðið í henni, að það er ljóst, að öll þessi fjárfesting getur ekki rentað sig með eðlilegum hætti. Og nú er auðvitað mjög auðvelt um vik að segja: Ef við hefðum ekki byggt allar þessar síldarverksmiðjur, þá hefðum við getað notað fé okkar með eðlilegri hætti. Ef við hefðum ekki byggt tvö eða þrjú fiskiðjuver á hverjum stað, þá hefði eitt fiskiðjuver nú haft starfs- og rekstrargrundvöll. - Allt er þetta rétt. En það er hins vegar eftir sú staðreynd, að fyrir fram var ákaflega erfitt að segja fyrir um, og ég held, að engin n. hefði treyst sér til þess að segja fyrir um það, hvað af þessum mannvirkjum skyldi neitað um. Almenna reglu hefði auðvitað ekki verið hægt að setja, engum hefði dottið í hug að banna síldarverksmiðjur almennt eitt eða tvö ár. En með því að segja: Það má reisa síldarverksmiðju í þessum firði, en ekki þeim næsta, - þá hefðum við verið komnir út í ákaflega erfiða framkvæmd, að ég hygg. Ég á ekki við það, að menn út af fyrir sig eigi að gefast upp fyrir því viðfangsefni, en það er oft og tíðum svo, því miður, að menn verða að reka sig á. Síldariðnaðurinn er kannske hvað dæmigerðastur um, hvað erfitt er að leggja raunhæfan grundvöll að fjárfestingu. Við höfum séð síldina færast frá Vestfjörðum og austur yfir land, hverja verksmiðjuna eftir aðra leggjast í eyði, ef svo má segja, og verða ónýta með tímanum, vegna þess að þar berst ekkert hráefni á land. Og svona má segja um margvísleg önnur fyrirtæki á þessu sviði. Það má auðvitað í fleiri greinum benda á, að það hafi verið reistar fleiri verksmiðjur. Ef ein verksmiðja er komin á laggirnar, sem getur með góðu móti starfað, þá eru oft og tíðum 2 eða 3 aðrir, sem segja: Við viljum líka reisa svona verksmiðju. - Og það er út af fyrir sig mikið vandamál. En þarna er auðvitað ekki heldur hægt að setja almenna reglu, heldur verður að beita beinlínis höftum, ef á að ná þeim árangri, og reyna að sjá til þess, að það verði ekki byggt meira en rekstrargrundvöllur sé fyrir miðað við þann markað, sem við höfum. Ég er alls ekki að gera lítið úr nauðsyn þessara mála á neinn hátt. Hins vegar er ég í stórum vafa um, að það sé rétt leið í þessu efni að leggja grundvöll að einhverri nýrri stofnun með alls konar aðilum, sem hér er gert ráð fyrir. Ég er ekkert að slá því föstu, að þetta sé rangt, en ég álít, að það þurfi a. m. k. að íhugast mjög vel. Mín skoðun er sú, að það þurfi að efna til miklu meira samstarfs milli bankakerfisins og stofnsjóða. Þessir aðilar geta tvímælalaust án beinna hafta haft afgerandi áhrif um það, hvernig fjárfestingin þróast í landinu. Og það er enginn aðili í landinu, sem getur gert þetta með auðveldari hætti en bankakerfið með nægilegri samvinnu og skipulagi sín á milli. Það eru til stofnsjóðir í öllum atvinnugreinum í landinu, sem eru flestir tengdir ríkisbönkunum, og það er þess vegna mjög auðvelt með óbeinum hætti að orka í þá átt, hvert fjárfestingunni er stefnt. Og ég skal fúslega játa það hér, að ég álít, að það hafi verið allt of lítil samvinna milli stofnlánasjóða og bankakerfisins yfirleitt um það, hvernig hefur verið unnið að lánveitingum til uppbyggingar á ýmsum sviðum. Það er í senn of mikið af því, að fyrirtæki hafi verið sett á laggirnar án þess að hafa hliðsjón af því, hvort þau hafi haft starfsgrundvöll, miðað við, að það er kannske annar banki, sem hefur lánað í hliðstætt fyrirtæki, og það hefur einnig verið allt of lítið gert af því að leggja raunhæfan grundvöll að nauðsynlegum áætlunum og um rekstrarafkomu viðkomandi fyrirtækja. Það hafa verið um of þeir starfshættir ríkjandi, að fyrirtæki, sem út af fyrir sig er gott og gilt og getur haft þjóðfélagslega þýðingu, það hafi ekki fengið þann starfsgrundvöll með rekstrarlánum, að það hafi getað starfað með eðlilegum hætti, og það er of mikið af því, að fyrirtækjum sé dreift á milli banka, þannig að þau verði að leita eftir lánum á mörgum stöðum, í stað þess að hafa einn viðskiptabanka. Í fljótu bragði a. m. k. sýnist mér, að öllu því, sem ætlunin er að ná með þeim till., sem hv. frsm. þessa frv. ræddi hér, og þeirri hugsun, sem ég fann að var í hans máli, væri hægt að ná með samstarfi milli þeirra stofnana, sem yfir fjármagninu ráða. Og einmitt aðilar að þessum stofnunum eru atvinnuvegirnir með stofnsjóði sína. Hvort það ætti að setja einhverja aðra yfirstjórn yfir þá stofnsjóði, það er mál út af fyrir sig, eða veita fleiri aðilum í þessum samtökum ríkari aðild að þeim, það skal ég ekkert um segja. Ég er hins vegar ekki alveg viss um, að þessi samtök öll kærðu sig mikið um það að eiga að fá úrskurð um það, hvað skyldi sitja fyrir og hvað ekki, hvort sem það er í iðnaði, landbúnaði eða sjávarútvegi. Ég er ekki alveg viss um það. En ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að þarna sé pottur brotinn og það þurfi að vinna að kerfisbundinni samvinnu og samstarfi þessara lánastofnana í landinu og það sé sú eðlilegasta leið til að „kontrolera“ það, sem er gert ráð fyrir í þessu frv. að þurfi að gera og ég viðurkenni að þurfi að gera á ýmsum sviðum. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að þessi atvinnumálastofnun fái ýmiss konar verkefni, sem eins og sakir standa núna eru í rauninni verkefni annarra aðila. Áætlanir um þróun atvinnuveganna, sem eru mjög nátengdar þjóðhagsáætlunum, eru í rauninni verkefni Efnahagsstofnunarinnar að verulegu leyti. Áætlanir á einstökum sviðum atvinnulífsins og byggða- eða landshlutaáætlanir eru á vegum atvinnujöfnunarsjóðs og að sjálfsögðu í nánu samræmi við það að auka atvinnuöryggi. Til þess eru landshlutaáætlanir hugsaðar. Það er því í rauninni ekki nema fjórði liður þessa hlutverks atvinnumálastofnunarinnar, sem má segja að enginn aðili sinni núna, þessari heildarstjórn, ekki nein n. sem slík, heldur annars vegar ríkisvaldið og hins vegar lánastofnanirnar að meira og minna leyti í þess umboði. Það er í rauninni þetta, sem mér skilst að málið snúist fyrst og fremst um, hvernig þessu verður fyrir komið, því að ég er ekki viss um, að það muni þjóna neinu góðu að fara að breyta því kerfi varðandi gerð landshlutaáætlana, sem nú er, og taka þá úr höndum þeirra aðila, sem með það hafa að gera. A. m. k. þarf þá að breyta þeim lögum, sem eru gildandi um atvinnujöfnunarsjóð og aðild Efnahagsstofnunarinnar að þeim verkefnum. Þetta vildi ég aðeins segja á þessu stigi málsins. Ég álít sem sagt hæpið, hvort þetta frv. stefni í rétta átt og hvort það sé líklegra a. m. k. en ýmislegt annað til að ná þeim tilgangi, sem hér er ætlunin að ná. Mín skoðun er sú, eins og ég sagði, að ég álít miklum mun heppilegra að einbeita sér að samstarfi stofnlánasjóða atvinnuveganna og að nota þá sérþekkingu, sem aðilar þar hafa yfir að ráða, um þróun hvers atvinnuvegar um sig. Það eru engir sem betur hafa með því fylgzt, hvort sem það er á sviði landbúnaðar, sjávarútvegs eða iðnaðar, og það er mjög brýnt að tengja einmitt þessa sjóði við rekstrarlánabankana, því að við þekkjum allt of raunalegar sögur þess, að fyrirtæki, sem komið hefur verið á laggirnar með lánum úr stofnsjóðum, og það jafnvel rausnarlegum lánum, þau hafa farið forgörðum fyrir þá sök, að enginn viðskiptabanki hefur viljað taka þau í viðskipti. Þetta vildi ég aðeins sagt hafa í sambandi við þetta mál á þessu stigi. Ég tel sjálfsagt, eins og hv. flm. sagði, að þetta mál verði athugað efnislega. Kannske greinir okkur ekki svo mjög mikið á um, að það þarf nákvæmlega á sama hátt og ég sagði áðan um ríkisframkvæmdir að sjá til þess, að takmarkað fjármagn sé nýtt sem bezt, og vissulega höfum við dregið vissan lærdóm af því síðustu árin, ekki vegna þess, að það hefði verið mikið öðruvísi hægt á því að halda, hvort sem hefði verið ríkisnefnd eða haftakerfi, miðað við þá fjármagnsþróun, sem þá var í þjóðfélaginu, það er ekki skoðun mín, heldur hitt, að við höfum þó lært af þessu, og ég hygg, að þjóðin hafi af því lært, að það verður að fara með gát í þessum efnum. Þó að það yrði svo, að það séu faldir gull og grænir skógar, ef svo má segja, sem biðu manna, ef það sé ráðizt í ein og önnur mannvirki og framkvæmdir, þá verður þó að gera sér grein fyrir því vendilega, hvaða afleiðingar það getur haft og hvort þetta er líklegt að skila sama hagnaði til langtíma. Og það er allavega ljóst, að miðað við það áfall sem okkar þjóðarbú hefur orðið fyrir, þá ber hina brýnustu nauðsyn til þess að gera sér til hlítar grein fyrir því, að það takmarkaða fjármagn, sem við höfum nú yfir að ráða, sé fyrst og fremst notað til þeirra þarfa, sem líklegt er að komi þjóðarbúinu að sem allra beztum notum. Ég er í því sambandi ekki alveg viss um, að það sé heppilegt að stíla það saman og stefna saman á einn stað fulltrúum allra hugsanlegra hagsmunasamtaka, sem auðvitað hver um sig reynir að halda í sinn skika. Það er að minnsta kosti atriði, sem ég tel að þurfi að íhuga töluvert betur.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hæstv. fjmrh. fyrir tiltölulega vinsamlegar undirtektir undir þetta frv. og þá hugsun, sem á bak við býr. Ég vil aðeins segja það, að mér finnst hann ekki leggja nægilega áherzlu á að gera sér grein fyrir því, sem að mínu viti er meginatriðið í þessu frv., og það er það, að atvinnumálastofnuninni er ætlað að hafa beinlínis frumkvæðið að atvinnuuppbyggingu á ýmsum stöðum. Henni er ætlað að hafa með höndum áætlanagerð, henni er ætlað að hafa með höndum framkvæmdaáætlanir, henni er ætlað að beita sér fyrir ráðstöfunum beinlínis til uppbyggingar atvinnulífs. Þetta er í mínum augum eitt höfuðverkefni þessarar stofnunar. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það eru ýmsar stofnanir til, sem fara með einstaka þætti þessara mála, eins og hann nefndi, Efnahagsmálastofnun, sem ætlað er að gera áætlanir, atvinnujöfnunarsjóður, sem á að veita lán til ýmiss konar framkvæmda, o. s. frv. Þessar stofnanir vinna ekki saman, þ, e. a. s. þær lúta ekki einni samræmdri stjórn. Og það er það, sem vantar að mínum dómi. Og þó að ég vilji á engan hátt t. d. gera lítið úr starfi atvinnujöfnunarsjóðs, því að vissulega hefur það fé, sem hann hefur lánað, komið mjög víða að góðum notum, þá held ég, að það væri æskilegra, að það væri unnið að þessum málum á skipulegri og markvissari og almennari hátt en þann að vera að taka fyrir og sinna einstökum beiðnum, sem koma þá og þá, sem auðvitað er nauðsynlegt og æskilegt. Ég held, að það þurfi að líta á þetta fyrir fram, að einhver stofnun hafi frumkvæði um ákveðna uppbyggingu og stofnunin þurfi að leggja sínar línur. Það held ég, að sé mjög mikilsvert. Og auk þess er það nú eins og ég gat um í minni frumræðu, þó að Efnahagsstofnuninni hafi verið ætlað þetta hlutverk, að gera landshlutaáætlanir, þá hefur það gengið sorglega seint hjá henni, sem hefur sjálfsagt stafað af því, að hún hefur ekki næga starfskrafta, þannig að ég held, að það sé full þörf á því að ýta á eftir í þessu efni, og ég held, að það yrði til bóta, og ég er sannfærður um, að það yrði til bóta, að þetta yrði sett í hendur einnar stofnunar, sem ætti að hafa hér frumkvæði. Þessi stofnun á sem sagt ekki aðeins að hafa eftirlit, hún á einnig að hafa frumkvæði. En til þess að hún geti haft frumkvæði og komið sínum ákvörðunum þannig í framkvæmd, þá verður hún líka að hafa visst eftirlit og ákvörðunarvald. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. ráðh., að þegar um meiri háttar framkvæmdir er að ræða, þá er gert ráð fyrir því, að þessi stofnun verði að skera úr og flokka framkvæmdirnar, hjá því verður ekki komizt. Og þetta skilst mér vera einmitt sú leið, sem hann gerir ráð fyrir, hæstv. ráðh., að fara inn á í opinberum framkvæmdum, þar sem á að setja upp nefnd þar einmitt, svokallaða samræmingarnefnd, ef ég man rétt eftir, sem á að hafa með höndum það hlutverk. Ég tek alveg undir það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég held, að það sé mikil nauðsyn á því að koma á meiri samvinnu innan bankakerfisins, og að það væri gert með samningum milli bankanna og einhverri heildarstjórn, þannig að það væri skipulagt betur en gert hefur verið. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að gera athugasemdir við það, sem hæstv. ráðh, sagði um þetta, enda gaf hann ekki tilefni til þess. Ég get vel tekið undir það, sem hann sagði, að kannske ber okkur ekki svo mikið á milli, þegar allt kemur til alls. Við erum sammála um, að það sé nauðsynlegt að hafa heildarstjórn á þessum málum. Við viljum báðir stilla þeirri heildarstjórn í hóf. Hinu gat ég varla búizt við, að hann samþ. allt, sem ég sagði um það, að vandræði þau, sem við er nú að etja, ættu rætur að rekja til óskynsamlegrar fjármálastjórnar á undanförnum árum. Það er nú einu sinni svo, að hverjum og einum þykir sinn fugl fagur, og það verður svo að vera, að við höfum hvor sína skoðun á því.



Herra forseti. Svo sem segir í greinargerð með frv. þessu, var á árinu 1965 skipuð 7 manna n. til þess, eins og sagði í skipunarbréfi hennar, að gera heildarathugun á því, hversu hagnýta megi með sem jákvæðustum árangri það fé, er ríkið ver til margvíslegra fjárfestingarframkvæmda. N. þessi skilaði áliti í aprílmánuði 1966, og á grundvelli skýrslu n. var samið frv., sem lagt var fram á hinu háa Alþ. síðla vors 1967 eða skömmu áður en þingi lauk, þannig að málið gat að sjálfsögðu ekki orðið útrætt, enda tók ég það fram í sambandi við flutning málsins eða í framsöguræðu minni, að hér væri um það margvíslegar nýjungar að ræða, að þess væri engin von, að hægt væri að ætlast til þess, að til þeirra væri tekin afstaða í skyndi, og þess vegna þætti rétt að sýna málið. Eftir að þingi lauk þá, hefur frv. ekki aftur verið flutt hér á Alþ. fyrr en nú, og er orsökin sú, að það kom í ljós við nánari athugun, svo sem við mátti búast, að það var nauðsynlegt að taka málið til enn rækilegri meðferðar, og hefur frv. verið sent ýmsum þeim aðilum til umsagnar, sem þetta mál helzt varðar. Það er þá fyrst og fremst Samband ísl. sveitarfélaga auk ríkisaðilanna, en auk þess hafa bæði Efnahagsstofnunin og fjárlaga- og hagsýslustofnunin haft málið til meðferðar. Enn fremur hefur málið verið borið undir ráðunaut Alþjóðabankans um gerð framkvæmdaáætlana, sem kom hér til Íslands fyrir nokkru. Á grundvelli allra þessara athugana og athugasemda, sem fram hafa komið, hefur þetta frv. verið samið af þremur mönnum, þ. e. einum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, skrifstofustjóra Efnahagsstofnunarinnar og hagsýslustjóra ríkisins. Birtist nú frv. í þeim búningi, sem þeir hafa frá því gengið, eftir að það hefur gengið í gegnum svo margvíslegar athuganir eins og ég hef nú gert grein fyrir. Við ákvörðun n. þeirrar, sem upphaflega var sett til að íhuga þetta vandamál, sem ég gat um, var því sjónarmiði fylgt að skipa ekki í n. neinn af framkvæmdastjórum eða forráðamönnum opinberra stofnana, sem hefðu með ríkisframkvæmdir að gera. Þetta var ekki gert vegna þess, að það væri neitt vantraust á þessum aðilum, síður en svo, heldur vegna hins, að fá fram ný viðhorf og væri hægt að kanna þessi vandamál á hlutlausan hátt. N. taldi sig hafa komizt að því fljótlega, eftir að hún hóf starf sitt, að það væri rétt, sem var gefið í skyn í erindisbréfi hennar, að opinberar framkvæmdir hér margar hefðu orðið dýrari og óhagkvæmari heldur en þær hefðu þurft að vera af ýmsum ástæðum, og það væri ástæða til að halda, að það væri hægt að bæta hér mjög verulega um. En til þess þyrfti þó verulega skipulagningu frá því, sem verið hafði. Með frv. er prentaður kafli úr grg. 7 manna n., þar sem er að finna samandregnar niðurstöður hennar og athugasemdir við það, sem hún telur ábótavant, og jafnframt ábendingar um hitt, sem hún telur þörf að hafa í huga, þegar vinna á að tillögugerð og lagasetningu um endurbætur. Ég skal ekki fara langt út í athugasemdirnar, þar sem þær eru glöggt afmarkaðar hér. Þar kemur ekki fram annað en það, sem mér sýnist vera eðlilegt, og er byggt á því, sem ég hafði álitið að mundi eiga sér stað og vera orsök þess, að ríkið fengi ekki fyllsta afrakstur þess fjár, sem lagt væri í opinberar framkvæmdir. Það má minna hér á aðeins nokkur höfuðatriði, sem n. bendir á. Það er í fyrsta lagi það, að ráðizt sé í miklu fleiri framkvæmdir en fé sé fyrir hendi til að ljúka. Þetta þekkja allir hv. þdm. Mörg dæmi eru um, að ýmsar byggingar og önnur mannvirki eru í smíðum í langan tíma, sem veldur stórfelldum aukakostnaði og margvíslegum erfiðleikum. Það er ekki séð fyrir því að tryggja það fé, sem þarf til að ljúka þessum mannvirkjum, og það er þess vegna ekki heldur hægt að nýta þau vinnubrögð, hvorki með útboði né með öðrum hætti, að vinna skipulega að því, að framkvæmdin geti orðið sem ódýrust. Það verður oft að fá bráðabirgðalán hér og þar, jafnvel skulda verktökum, sem gerir það að verkum, að það er auðvitað miklu erfiðara að hafa ákveðna stjórn og aðhald að þessum aðilum. Þess eru þess vegna ákaflega oft dæmi, að eftir á standa menn andspænis reikningum hér og þar, bankaskuldum og margvíslegri óreiðu, sem myndazt hefur hjá þeim, sem hafa séð um verkið og hafa reynt að þoka því áleiðis, af því að ekki hefur verið séð fyrir fé. En það, sem er ekki síður slæmt og er á undan þessu gengið, er undirbúningur verklegra framkvæmda, sem því miður er allt of oft handahófskenndur. Ég á þó hér ekki við hinar venjulegu framkvæmdastofnanir ríkisins, svo sem vegagerð og vitamálaskrifstofu og reyndar fleiri, sem sjá um undirbúning verka og framkvæmd þeirra, en þar er aftur á móti sá annmarki á, að sami aðilinn sér um bæði undirbúning og framkvæmd, sem er almennt talið mjög óheppilegt. Það, sem oft er galli í sambandi við opinberar framkvæmdir, byggingar og annað, er það, að undirbúningur er mjög gallaður, ákvarðanir eru teknar um að hefjast handa, áður en nægilega hefur verið rannsakað, hvort það sé heppilegasta úrræðið til þess að leysa þann vanda, sem á að leysa. Hér er yfirleitt ákaflega lítið um það, að gerðar séu fyrir fram samanburðarathuganir á ýmiss konar valkostum, sem koma til greina til þess að leysa vandann, og því fjarri því, að sé tryggt, að sú leið sé valin, sem í senn sé hagkvæmust og jafnframt geti oft og tíðum verið um leið ódýrust. Þannig verður bæði þessi stóri galli, að ekki er ákveðið, hver valkostur sé heppilegastur, og jafnframt ófullnægjandi undirbúningur, teikningar og margt annað, til þess, að á þessu verða margvíslegir annmarkar og kostnaðarauki. Það er ekki reynt að gera sér grein fyrir því nema að sáralitlu leyti og oftast nær ekki, hvað leiðir af byggingum þessum, hver verður rekstur þeirra stofnana, sem þarna eru settar upp, eða rekstrarkostnaður mannvirkjanna. Þá er einnig eftirlit með framkvæmdunum oft harla handahófskennt. Það eru skipaðar byggingarnefndir, sem oft og tíðum hafa litla eða enga sérþekkingu á þeim viðfangsefnum, sem við er að fást. Byggingarnefndir geta verið ágætar, en þær eiga í rauninni ekki að sjá um framkvæmd verks, heldur eiga þær að vinna að undirbúningi þess, athuga einmitt fyrstu stigin, hvaða leiðir séu hagkvæmastar og líklegastar til að leysa þá þörf, sem á að leysa. Síðan á það að vera hlutverk tæknilegra sérfræðinga að fylgjast með byggingunum sjálfum. Eins og ég áðan sagði, er það og mikill galli, hvað það er oft á sömu hendi undirbúningur verka og framkvæmd þeirra. Verk eru síðan ekki tekin út, sem er mjög þýðingarmikið að gera, til þess að gera sér til hlítar grein fyrir því, hvernig verkið hefur verið unnið og hvernig áætlanir hafa reynzt, og síðan sé það beinlínis fengið í hendur bæði Alþ. og þeim aðilum, sem upphaflega hafa ákveðið um verkið, hvernig þetta dæmi allt saman hefur komið út. Þá vantar og mjög á það, að t. d. í sambandi við bæði embættisbústaði og annað sé hugsað um það að hafa staðlaðar byggingar. Það er miklu oftar, að þegar ráðizt er í það að byggja embættisbústað, þá er það látið vera háð tillögugerð þess embættismanns, sem á að byggja yfir. Vitanlega geta aðrir embættismenn haft allt aðrar þarfir, sem síðar koma til, og á þetta á auðvitað ekki að líta, heldur reyna að staðla þessa bústaði og með þeim hætti að gera þá ódýrari. Þetta eru aths., sem n. setti fram, og síðan benti hún á, hvað hún teldi að þyrfti að vera meginsjónarmið, ef ætti að bæta úr þessum vanköntum, sem hér er um að ræða, og þar tilgreinir n. nokkur atriði. Í fyrsta lagi þurfi að skilja algerlega á milli þeirra aðila, sem undirbúa verkin, og hinna, sem framkvæma þau. Í öðru lagi að takmarka afskipti þeirra aðila, sem nota eiga mannvirkið, við undirbúningsstig þess, gera þeim ekki að hafa framkvæmdastjórnina. Í þriðja lagi að fá ákveðnum aðila það verkefni að hafa frumkvæði að hvers konar stöðlun mannvirkja, sem reisa þarf á ríkisins vegum. Í fjórða lagi að tryggja ákveðnar aðferðir um úttekt og skilagreinar vegna mannvirkja, sem reist eru á vegum ríkisins, og birtingu skýrslna um það opinberlega. Í fimmta lagi að samræma bókhald við mannvirkjagerð til þess að gera auðveldari samanburð. Og síðast, en ekki sízt að bjóða út á einum stað alla mannvirkjagerð á vegum ríkisins, eftir því sem aðstæður eru og eftir því sem eðli mannvirkjanna leiðir af sér að sé eðlilegt. Til þess að koma þessum framkvæmdum öllum skipulega fyrir, þurfum við að koma á fót fastri skipulagseiningu, sem eðlilegast sé þá, að sé á vegum fjmrn., sem annist þessa samræmingu og umsjón og sjái til þess, að þessum reglum sé fylgt varðandi undirbúning og framkvæmd þessara opinberu framkvæmda. Ég skal ekki fara að rekja frv. eins og það liggur hér fyrir. Það er skýrt og skilur rækilega á milli hinna ýmsu þátta í þeim reglum, sem talið er nauðsynlegt að fylgja við undirbúning að skipan og framkvæmd á opinberri mannvirkjagerð. Ég vil í fyrsta lagi leggja höfuðáherzlu á það, að með þessu frv., þó að það sé lagt til að setja upp sérstaka samræmingarnefnd og yfirstjórn þessara mála sé í höndum fjmrn., þá er hvorki ætlunin að skerða vald Alþ, né heldur vald einstakra rn., og það er tekið fullt tillit til aðildar sveitarfélaga, þar sem það á við. Hér er aðeins um það að ræða að setja ákveðnar reglur um vinnubrögð, sem allir þessir aðilar verði að hafa í huga og fylgja. Það er hér greint á milli frumathugana, áætlunargerðar og framkvæmdar. í sambandi við frumathuganir er við það átt, sem ég áðan sagði, að áður en ráðizt væri í framkvæmd á verki, sem eigi að leysa tilteknar þarfir, sé reynt að meta þarfirnar og það sé reynt að gera sér fulla grein fyrir þeim valkostum, sem um sé að ræða. Og eftir að það hafi verið gert af réttum aðilum og viðkomandi rn., og þá eftir atvikum í samráði við sveitarstjórnir, þá komi það til athugunar við fjárlagasamningu að afla fjár til þess að halda áfram undirbúningi málsins, þ. e. a. s. næsta stigi þess, sem er áætlunargerð. Og í þriðja kafla frv. eru settar ákveðnar reglur um það, hvað þá skuli hafa í huga og að hverju áætlunargerð stefni, en hún á að leggja grundvöll að því, að ekki sé hafizt handa um framkvæmd verks, fyrr en nákvæmlega liggi fyrir bæði teikningar af því, kostnaðaráætlanir og einnig rekstraráætlanir í sambandi við þann rekstur eða þá þjónustustarfsemi, sem gert er ráð fyrir að þessi tiltekna framkvæmd eigi að sinna. Í fjórða kaflanum eru svo settar ákveðnar reglur um framkvæmd verksins og þá fyrst og fremst gert ráð fyrir því, að út í verk megi ekki leggja, fyrr en sé búið að tryggja til þess fjármagn. Það er svipuð stefna og reynt hefur verið að móta nú síðustu árin í sambandi við skólakostnaðarlögin, þar sem er mikið átak, vegna þess að þar hefur orðið að gerbreyta um stefnu og hefur raunar leitt til þess, að menn hafa á þessu fyrsta stigi gefizt upp við að fylgja lögunum út í æsar, heldur reynzt óumflýjanlegt að stíga dálítið skemmra skref, að í stað þess, að kostnaður við skólabyggingu sé greiddur á þremur árum, þá hefur þótt nauðsynlegt að leggja til, að í þetta sinn verði fylgt reglu um 4 ár, þar sem hér er um að ræða í rauninni mesta fjárhagsvandamálið í sambandi við opinberar framkvæmdir. En engu að síður er það á engan hátt ætlunin að hverfa frá þeirri meginstefnu að stíga skrefið til fulls, svo sem gert er ráð fyrir í lögunum um skólakostnað, sem sett voru á síðasta þingi, Í annan stað hefur verið stefnt í þessa sömu átt með fjárveitingar til hafnargerða, þar sem í stað þess að áður voru veittar nokkur hundruð þús. í kannske margra milljóna mannvirki, svo að það safnaðist hali eða vangreidd ríkisframlög, sem hafa komizt upp í 70–80 millj. kr. og valdið sveitarfélögunum stórkostlegum óþægindum, þá var í ár og einnig ætlunin á næsta ári að fylgja þeirri meginlínu varðandi fjárlög að veita að fullu ríkishluta þess áfanga við hafnargerð, sem á að vinna að á því tiltekna ári. Ég álít, að það sé nokkurn veginn sameiginleg skoðun allra, sem þessu hafa kynnzt, að í báðum þessum tilfellum sé rétt stefnt. Og þetta frv., sem hér er um að ræða, er framhald þeirrar stefnu varðandi ýmsa aðra þætti ríkisframkvæmda. Svo sem ég áðan tók fram, er gert ráð fyrir því, að það sé meginstefna að bjóða verk út, en hins vegar verði framkvæmdastofnanirnar að gera til viðmiðunar kostnaðaráætlanir, svo að ljóst verði, hvort útboðið skilar þeim árangri, sem ætlazt er til. Það er ætlunin, að þar sem ríki og sveitarfélög eru saman aðilar að verki, þá skuli viðkomandi sveitarfélag geta staðið að útboðinu, það sé samkomulagsatriði. Þá er loks gert ráð fyrir því, sem ég áðan sagði, að það verði ekki hafður sá háttur á, að byggingarnefnd, þó að hún sé sett á laggirnar til að byrja með við athugun á því úrlausnarefni, sem á að leysa í sambandi við tiltekna byggingu, þá skuli hún fást við eftirlit með byggingunni sjálf, heldur skuli ráða hverju sinni sérfróðan umsjónarmann, sem sé fullábyrgur fyrir verkinu og eigi að gera grein fyrir því á viðhlítandi hátt. Og loks þegar verki er lokið, er gert ráð fyrir því, sem hefur ekki áður verið, að hvert verk sé tekið út, og að fjvn. Alþ. og eignaraðilum sé eftir á send nákvæm grg. um það, hvernig tekizt hefur til um verkið, hvort það hefur farið fram úr áætlun og þá á hvaða liðum og af hvaða ástæðum. Svo sem ég áðan sagði, þótti óumflýjanlegt til að hafa samræmi í þessum efnum, að það væri einn aðili, sem hefði heildaryfirstjórn á framkvæmd opinberra verka, þ. e. a. s. þegar þau eru komin á framkvæmdarstíg, þó að viðkomandi rn. og sveitarstjórn eftir atvikum hefðu þau sömu völd, sem þau hafa haft. Og það hefur verið talið eðlilegt, að það verði fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn., sem hefði þessa yfirumsjón með höndum, og að sett yrði á laggirnar 3 manna samstarfsnefnd til að fylgjast með því, að öllum reglum verði hlýtt, og sjá um, að ekki verði ráðizt í framkvæmdir nema í samræmi við reglur þessa frv. eða laga, ef til kemur, og að það væri tengt saman, annars vegar fjmrn. eða hagsýslustjóri og Alþ., með því að form. fjvn. eða fulltrúi frá fjvn. ætti sæti í þessari samstarfsnefnd, og í þriðja lagi forstjóri Innkaupastofnunar ríkisins, en það er ætlazt til þess, að Innkaupastofnunin annist útboð allra ríkisframkvæmda, og eftir atvikum kæmu e. t. v. þar einnig til fulltrúar frá því rn., sem þessi mál heyrðu undir, eða Sambandi ísl. sveitarfélaga. Til þess að taka af allan efa, sem raunar er fram tekið í frv., skal á það lögð áherzla, að með þessu er ekki ætlunin að taka völd úr höndum vegamálastjórnar, vitamálastjórnar eða annarra þeirra aðila, sem hafa með opinberar framkvæmdir að gera, því að það er gert ráð fyrir því, að heimilt sé að fela framkvæmdastofnunum ríkisins umsjón nánar skilgreindra flokka opinberra framkvæmda, ef þessar stofnanir hafa aðstöðu til að annast þetta verk. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að þessar stofnanir verði einnig um vinnubrögð og undirbúning verka að fylgja þeim reglum, sem lagt er til að setja með þessu frv. Það er ekki ákveðið í þessu frv., að þetta skuli taka til annarra stofnana en þeirra, sem taka fjárveitingar í fjárlögum, en hins vegar er því haldið opnu, að það sé hægt að fella undir frv. með ríkisstjórnarákvörðun aðrar ríkisstofnanir, þ. e. a. s. þau fyrirtæki, sem ríkið á, þó að þau séu ekki á fjárlögum eða fái fjárveitingar, bæði rekstrarfyrirtæki eða framleiðslufyrirtæki og svo einnig aðrar stofnanir, eins og t. d. banka. Þá er að lokum gert ráð fyrir því, að ef þetta verður að lögum, þá verði teknar til endurskoðunar núgildandi reglur um byggingadeild menntmrn., sem sett var á laggirnar af nokkuð svipaðri hugsun og hér er um að ræða, en á nokkuð takmarkaðra sviði og átti eingöngu að fást við skólabyggingar, og að embætti húsameistara ríkisins verði endurskoðað. Húsameistari ríkisins hefur haft með höndum ekki aðeins teikningar mannvirkja, heldur einnig beinlínis eftirlit með þeim. Þetta brýtur í bága við þá hugsun, sem hér er gert ráð fyrir í frv., að sami aðili undirbúi ekki og teikni mannvirki og sjái síðan um alla framkvæmd frá upphafi til enda. Það getur hins vegar verið fullkomlega eðlilegt, að ríkið hafi sérstaka teiknistofu, og þáttur húsameistara ríkisins getur gert sitt gagn engu að síður á þann hátt að teikna mannvirki fyrir ríkið og jafnvel aðra, og það er þá eðlilegt, að það embætti geti staðið undir sér og taki þá eðlileg gjöld, þó að það að vísu geti orðið ríkinu engu að síður mun kostnaðarminna en ef um væri að ræða að bjóða það út til annarra arkitekta. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, nema tilefni gefist til, að fara að orðlengja frekar um þetta frv. Það er eðlilegt, að hv. þdm. þurfi nokkurn tíma til þess að íhuga það, þar sem hér er á margan hátt um nýjungar að ræða. Ég held, að það sé engum efa undirorpið, að það hafi verið þörf að setja reglur í þessa átt og það sé auðið með skipulegri og fastari framkvæmd ýmiss konar mannvirkjagerðar á vegum ríkisins og raunar sameiginlegra mannvirkja ríkis og sveitarfélaga að koma við mun meiri hagkvæmni, sem geti leitt til mikils sparnaðar í fjármunum. Það er jafnan mikil nauðsyn að gera sér grein fyrir því, hvernig hinar ýmsu þarfir verði bezt leystar. Það eru allt of mörg dæmi þess, að það hefur verið ráðizt í mannvirki til þess að fullnægja vissum þörfum, sem hefði verið hægt að fullnægja betur með öðrum hætti, og að byggingar hafa ekki endilega verið reistar þar, sem heppilegast hefði verið, og að þær hafa reynzt í framkvæmd of dýrar. Við þekkjum allt of margar sögur um ýmsar ríkisframkvæmdir, embættisbústaði og margt annað, sem fólk bendir á sem dæmi um það, hve dýrar framkvæmdir á vegum ríkisins séu. Þessu þarf vissulega að sinna og gera sér grein fyrir því, hvernig hægt er úr að bæta, og ég efast ekkert um, að allir hv. þdm. eru mér sammála um nauðsyn þeirrar stefnu. Það getur auðvitað alltaf orkað tvímælis, hvernig nákvæmlega á að þessu að fara. En ég fullyrði, að þetta frv. og þessar till. hafi verið eins rækilega undirbúnar og kostur hefur verið á. Þær hafa farið gegnum allan þann hreinsunareld, sem við höfum getað hugsað okkur, til þess að það hafi verið kannað til hlítar, hvort hér væru á einhverjar veilur, og mér þykir sérstök ástæða til að vekja athygli á því, að sá aðili, sem ég minntist á hér áðan, ráðunautur Alþjóðabankans um framkvæmdaáætlanagerð, sem var hér á ferð í fyrra og skoðaði þetta mál, taldi, að þetta væri mjög mikilvægt spor, sem mundi stuðla að verulega jákvæðum árangri, ef okkur tækist að lögfesta reglur sem þessar og lifa eftir þeim. Herra forseti. Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.