Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðu hans. Það hefur fjarað undan frumvarpinu síðan það var lagt fram á Alþingi, svo ekki sé meira sagt. Enginn sá sem kom fyrir hv. atvinnuveganefnd gat mælt með framlagningu þess eða því að það yrði óbreytt að lögum. Síðast í dag gaf Seðlabanki Íslands það út að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða muni hafa bein áhrif á arðsemi sjávarútvegsfyrirtækja, það kemur fram í skýrslu Seðlabankans um fjármálastöðugleika á Íslandi. Síðan segir: „Breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem nú hafa verið lagðar fram á Alþingi hafa bein áhrif á arðsemi sjávarútvegsfyrirtækja. Undanfarin missiri hefur greinin haldið að sér höndum í fjárfestingu vegna umræðu um hugsanlegar breytingar á lagaumgjörðinni, hefur það meðal annars birst í lítilli endurnýjun fiskiskipaflotans […]. Verði frumvarpið að lögum í núverandi mynd er líklegt að það hafi einhver neikvæð áhrif á fjármálafyrirtækin.“ 
             Meira að segja Seðlabanki Íslands sér sig tilneyddan að tala á móti frumvarpinu og hefur hann nú 

Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað hárréttar ábendingar hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Það rennur allt að sama marki. Allar umsagnir, sama úr hvaða átt þær koma, leggja áherslu á að þessi mál gangi ekki upp, að þessir útreikningar séu ekki bara rangir heldur þótt miðað sé við rétta útreikninga og það sem er samkvæmt laganna hljóðan gangi þeir ekki upp og slátri atvinnugreininni. Nei, hæstv. ríkisstjórn tekur ekki mark á því, hana varðar ekkert um það. Sá sem ræður ferðinni er töfralæknirinn í Afríkuþorpinu, hann ræður ferðinni. 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi nýjustu frétta um tilkynningu frá alþjóðlegu samtökunum World Furture Council þar sem fram kemur að Ísland sé á meðal þeirra þjóða sem tilnefndar hafa verið til verðlauna sem samtökin veita á hverju ári fyrir stefnumótanir sem eru til þess fallnar að skapa meiri lífsgæði fyrir núlifandi kynslóðir og framtíðarkynslóðir. Tilnefningin er fyrir lög nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, um er að ræða núgildandi lög um stjórn fiskveiða við Ísland, en þau eru upprunalega frá árinu 1990. Hvert er álit hv. þingmanns á þessari verðlaunatilnefningu í ljósi þess að nú er ríkisstjórnin að umbylta þeirri lagaumgjörð sem ríkir í sjávarútvegi á Íslandi? Heimskt er heimaalið barn, segir í málshætti. Hvers vegna í ósköpunum á þá að rústa því flotta kerfi sem hér er í sjávarútvegi, sem hlýtur hér alþjóðlega tilnefningu frá alþjóðlegum samtökum, en Sameinuðu þjóðirnar eru meðal þeirra sem tilnefna Ísland í þessu tilliti, 

Virðulegi forseti. Reynslan hefur kennt okkur að við eigum ekki að taka mark á svona hlutum af því að það eru ekki rök fyrir þeim, það er ekki neitt á bak við þetta. Þetta er svo mikil sýndarmennska og hégómi. Eitt gott dæmi úr nýliðinni fortíð var þegar forsætisráðherra Íslands heimsótti kanslara Þýskalands, Merkel, og kanslari Þýskalands flutti lofræðu um forsætisráðherra Íslands, lofræðu sem nánast enginn Íslendingur skildi af því að lofræðan var eitthvað sem enginn hafði reynt eða upplifað. Líklega var kanslari Þýskalands að lesa þýdda orðsendingu frá forsætisráðuneytinu um hvað hún ætti að segja. Þýskaland og Frakkland eru þrælabandalög 

Virðulegi forseti. Mig langar til að taka undir þau orð að ríkisstjórnin sé eins og illa hlaðin grjótvarða sem hvorki varði leiðina né veiti skjól. Þar fannst mér vel að orði komist. Það sem mig langar til að ræða við hv. þingmann eru ummæli hans um þau afleiddu störf sem hér eru í húfi. Við erum ekki bara að tala um þá sem fara út á sjó eða þá sem vinna í fiskvinnslum, við erum að tala um öll afleiddu störfin. Þeir hjá Langanesbyggð og Fjarðabyggð, í kjördæmi mínu, hafa bent á öll þau fyrirtæki, netagerðarfyrirtæki, þau sem sjá um kostinn, eins og hv. þingmaður kom inn á, og í raun öll nýsköpunarfyrirtækin sem munu stórtapa á þessu frumvarpi. Mér þætti gott ef þingmaðurinn mundi koma inn á það aftur vegna þess að mér finnst það vera lykilatriði í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að afleiddu störfin skapa breiddina, þau skapa vírnetið í það hagkerfi sem við byggjum á og skiptir öllu máli. Þau eru eins og þangið á bergflánum sem styrkir bergið sjálft gegn briminu og gefur því styrk sem við getum treyst á án þess að úr molni. Auðvitað vita hv. Vinstri grænir ekki að það er styrkur í þanginu en það er nú samt svo. Gott dæmi er Reykjavíkurflugvöllur. Það á að henda honum út til þess að braskararnir geti selt dýrar lóðir í Vatnsmýrinni. En Reykjavíkurflugvöllur skapar þúsundir afleiddra starfa í Reykjavík og það er sambærilegt við það á sér stað í sjávarútvegi um allt land. 

Virðulegi forseti. Það var annað sem vakti athygli mína, það var þessi byggðavinkill sem hv. þm. Árni Johnsen kom inn á og sú staðreynd að ekki er í raun unnið samkvæmt neinni byggðaáætlun. Hér var síðast samin byggðaáætlun fyrir allt landið árið 1997. Síðustu ár hefur ekki verið unnið samkvæmt neinum markmiðum, ekki samkvæmt neinni stefnu hjá núverandi ríkisstjórn. Hv. þingmaður nefnir Reykjavíkurflugvöll og tek ég heils hugar undir með honum. Reykjavíkurflugvöllur er lífæð landsbyggðarinnar og gerir það að verkum að fjölmargar byggðir landsins geta þó keppt á samkeppnisgrundvelli við þau fyrirtæki sem eru á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að heyra aðeins meira um þennan byggðavinkil og heyra sjónarmið þingmannsins hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Af þeirri reynslu sem maður býr yfir eftir langa dvöl á Alþingi er því ekki að neita að fyrrverandi ríkisstjórnir, ekki bara sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr heldur allar ríkisstjórnir frá 1990 hafa brugðist því að standa vörð um stöðu og styrk byggðanna, sjávarplássanna í landinu, allar. Það er engin undanskilin og þar af leiðandi enginn flokkur á Íslandi í dag af þeim sem við getum kallað flokka en ekki hentistefnublómvendi. Núverandi ríkisstjórn keyrir hins vegar um þverbak. Hún er eins og sumir ráðamenn þjóðarinnar sem ganga alltaf allt of langt, sem fara yfir strikið og fara fram úr sjálfum sér og öllu sem fólk getur miðað við. 

Virðulegur forseti. Það lá ólíkt betur á hv. þingmanni þegar hann var á Grænlandi með mér og hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Það var ekki eins mikil reisn yfir ræðu hans áðan þegar hann veittist að mér og mínu fólki og sagði að ég væri komin af sjómannsfólki sem selt hefði kvóta sinn, ekki einu sinni heldur mörgum sinnum. Ég vil bara geta þess að faðir minn var sjómaður í 40 ár, trillukarl, hann dó fyrir 15 árum, blessuð sé minning hans. Fósturfaðir minn sem ég ólst upp hjá hætti sökum heilsubrests fyrir nokkrum árum. Hann var búinn að vera á sjónum frá 14 ára aldri, í 50 ár, hann var heiðraður vestur á Súgandafirði núna á sjómannadaginn. Ég held að hv. þm. Árni Johnsen ætti að sýna sjómönnum og sjómannsfólki þann sóma að biðjast afsökunar á orðum sínum. Ég vil spyrja hv. þingmann, af því að ég veit að hann hefur metnað til þess að verða sjávarútvegsráðherra þó að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki skipað hann til þess í gegnum tíðina þótt að hann hafi verið lengi á þingi: Mundi hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Sem betur fer getur hv. þingmaður ekki hugsað fyrir mig og minn metnað. Metnaður minn liggur ekki fyrir sjálfan mig og hefur aldrei borið á því í einu né neinu og ég hef aldrei gert kröfur í þeim efnum um það sem kallað er metnaður og tildurmennska. Í einu og öllu hef ég unnið til árangurs og það er enginn sem getur vefengt það, það er stolt mitt. Það sem ég sagði um sölumennsku á kvótum er allt satt. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir hlutum og skera á milli og segja að sala á bát sem kvóti fylgir sé ekki líka sala á kvóta. Það þýðir ekki að skera á milli, það er bara ekki raunhæft, það er ekki þannig. 

Virðulegi forseti. Ég spyr: Hver er glæpurinn að deyja eða að hætta sjómennsku eftir 50 ár, hver er glæpurinn? Það væri gott ef hv. þingmaður gæti svarað því. Ég hef ekki verið sjómaður og aldrei átt kvóta en ég sé að sumir eru ekki menn til að biðjast afsökunar og það verður hver að hafa fyrir sig. En ég vil spyrja hv. þingmann. Hvað telur hann að útgerðin geti borgað við þær aðstæður sem hún býr við núna þegar mikill gróði er í greininni? Hv. þingmaður kom inn á það áðan að það kostaði 80 milljónir að setja olíu á stórt fiskiskip. Við vitum að í veiðigjaldafrumvarpinu er sá kostnaður frádráttarbær áður en kemur til sérstaks veiðigjalds. Menn eyða ekki olíu meðan skip eru bundin við bryggju, heldur þegar þeir sækja sjó. Því spyr ég hv. þingmann að því hvað einn túr gæti gert, að öllu jöfnu, til móts við þetta til að sjá þessar upphæðir í samhengi. Sem betur fer er greinin að skila miklum hagnaði í dag og getur vel lagt til samfélagsins 

Virðulegi forseti. Menn sem höfðu unnið langan tíma á sjó undir því kerfi sem var samkvæmt lögum, með kvótareglum og slíku, gátu selt kvótann sinn, réttinn sinn, leiguréttinn eða hvað við köllum hann. Þetta frumvarp byggir á því að þeir sem eru nú við lýði mega ekki gera þetta. Það á að hirða það af þeim og þeir mega ekki gera þetta.

Lestu frumvarpið.

Hvernig geta hv. stjórnarsinnar varið þetta?

Lestu frumvarpið.


             Það þýðir ekkert að segja mér að lesa frumvarpið, ég er gamalreyndur kennari og kann ágætlega að lesa. Þetta er einfaldlega niðurstaðan, nú er verið að stöðva ákveðna hluti sem var leyfilegt að gera áður. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðu hans. Hann flutti eina af sínum yfirgripsmiklu ræðum sem hann er þekktur fyrir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í eitt. Það hefur komið fram að mörg sveitarfélög hafa sent frá sér umsagnir um þetta mál þar sem þau gagnrýna málið mjög, hafa áhyggjur af stöðu landsbyggðarinnar, hafa áhyggjur því að veiðigjaldið muni veikja hinar dreifðu byggðir landsins vegna þess hversu hátt það er. Hins vegar segja hv. stjórnarliðar, til að mynda kom í gær einn hv. stjórnarliði og fulltrúi í atvinnuveganefnd, Sigmundur Ernir Rúnarsson, og hélt því fram að veiðigjaldið sem talað er um og verðið á því styrkti landsbyggðina. Það að setja svo hátt veiðigjald styrkti landsbyggðina. Mig langaði til að fá sýn hv. þingmanns á 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Virðulegi forseti. Ég flutti þessi rök fyrr í ræðu minni. Ég nefndi til að mynda að þar sem um er að ræða 400 starfsmenn hjá ellefu fyrirtækjum í Vestmannaeyjum og þar tapast með þessu fyrirkomulagi 180 störf. Hvort veikir það eða styrkir bæjarfélagið?  
            

Nei, hv. þingmaður hefur eingöngu eina mínútu.

Nei, það var ein og tuttugu, allt í einu tapaðist ein mínúta, en allt í lagi með það, virðulegi forseti.

Hv. þingmaður hefur eingöngu eina mínútu.

Allt í lagi með það, virðulegi forseti, afsakaðu. Það er þannig … 
            

Tími hv. þingmanns er liðinn.

… að þetta stórveikir stöðuna í landinu og það verður að hlusta á það fólk sem er að vara við. 
            

Forseti biður hv. þingmann um að víkja úr ræðustól.

Virðulegi forseti. Tíminn …

Forseti biður hv. þingmann að víkja úr ræðustól.

Tíminn var ekki réttur hér á klukkunni. Ég bið um orðið um störf forseta.

Forseti biður hv. þingmann um víkja úr ræðustól.

Frú forseti. Ég er með einfalda spurningu í ljósi andsvars hv. þingmanns. Það er hárrétt að sveitarfélög og landshlutasamtök sveitarfélaga og fleiri hafa almennt bent á að þetta muni veikja landsbyggðina. Spurning mín er: Af hverju vill ríkisstjórnin með þessu máli veikja landsbyggðina og af hverju halda stjórnarliðar því gagnstæða fram, að þetta muni ekki veikja landsbyggðina?

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn vill fórna hagsmunum landsmanna fyrir vald töframannsins, töfralæknisins.

Frú forseti. Í 87. gr. þingskapa segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti …“ o.s.frv. Hér hefur hv. þm. Árni Johnsen gengið mun lengra en þetta. Hann vogar sér að bera fjölskyldu þingmanns brigslyrðum. Hann kemur ítrekað upp í ræðustól og lætur að því liggja að í fjölskyldusögu þingmanns, hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur - sem til allrar hamingju er stödd hér í þingsal og getur varið sitt fólk - sé ekki allt með felldu. Hversu lágt er hægt að leggjast í þessum ræðustóli án þess að forseti bregðist við með þeim hætti sem þingsköp kveða á um?

Forseti hyggst nú fresta fundi í tíu mínútur og óskar eftir því að þingflokksformenn Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna hitti forseta á skrifstofu forseta.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þeirrar umræðu sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hóf hér áðan, um að þingmenn ættu ekki að brigsla hver öðrum úr ræðustól, þá er ég alveg sammála því. En mér fannst athugasemdir hennar gagnvart hv. þm. Árna Johnsen ómaklegar vegna þess að hann var í sjálfu sér ekki að vekja athygli á öðru en því að fólk gat eftir ævistarfið selt sig út úr þessu kerfi okkar og þannig innleyst ævistarf sitt.

Forseti biður hv. þingmann um að halda áfram umræðu.

Já, en sú er breytingin í þessu frumvarpi að það er ekki hægt. En talandi um að brigsla þá ganga hv. þingmenn Samfylkingarinnar að mínu mati lengst í því og er oft full ástæða til að hæstv. forseti geri athugasemdir við það. Ég nefni sem dæmi ummæli um að heilli stétt sé skítsama um starfsfólk sitt, fólk sé notað sem mannlegir lifandi skildir, að ákveðnir þingmenn, eins og 

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði um fundarstjórn forseta. Nú er klukkan að verða eitt að nóttu til og ýmislegt gengur á í þinghúsinu. Forseti þurfti að fresta fundi í 10 mínútur til að fara yfir málin með þingflokksformönnum Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins. Við skulum ekki gleyma því hvað hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði til dæmis um forseta Íslands og slapp út í vorið með það án þess að fá áminningu eða nokkurn hlut frá forseta en þá var að sjálfsögðu „réttur“ forseti í stólnum. Ég vil því gera það að tillögu minni, úr því að málin eru komin á þennan stað þessa nótt, að forseti þingsins slíti fundi og fresti umræðu til morgundagsins. Ég held það veiti ekki af að kæla mannskapinn.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta sem mér finnst hafa verið með ágætum í kvöld eins og venja er til af hálfu sitjandi forseta þingsins. Ég get þó tekið undir það að kannski væri það farsælt að kæla nokkra þingmenn niður í það minnsta, þeim er þá frjálst að fara heim. Ég vil þó gera athugasemd við það, ef mér er ekki að skjöplast um of, að mér sýnist einn þeirra þingmanna sem hér fer mikinn í þingsal í kvöld vera undir áhrifum áfengis 

Á að sitja undir því að einn þingmaður sé undir áhrifum í salnum?

Hv. þingmaður, það er forseti þingsins sem stýrir fundi.

Forseti. Það gengur á ýmsu í umræðum um þetta mál og ég hefði viljað hvetja alla sem að þessu koma til að stilla skap sitt, forseta líka til að íhuga hvort ekki geti verið ástæða til að slá botn í þennan þingfund sem nú hefur staðið ærið lengi. Ég hefði talið að allir sem taka þátt í og fylgjast með þessum umræðum hefðu gott af hvíld í nótt til að róa sig niður þannig að við getum tekið málefnalega umræðu um þau álitaefni sem uppi er. Ef eitthvað skortir sárlega í þessu máli þá er það rökleg umræða á grundvelli skilmerkilegra og hnitmiðaðra upplýsinga frá atvinnuveganefnd þingsins varðandi það frumvarp sem liggur fyrir. Sú umræða þyrfti að lúta að breytingum sem hafa verið gerðar við vinnslu málsins í nefndinni, hvaða breytingar stendur til að gera, og síðast en ekki síst þarf að leggja fram rökstuðning fyrir því hvers vegna þær breytingar eru gerðar. Einnig skortir upplýsingar um áhrifin af frumvarpinu á ýmsa þætti málsins og ... 
            

Forseti biður um einn fund í salnum, [Kliður í þingsal.] biður hv. þingmenn um að víkja úr salnum og í hliðarsal, einn fund í salnum. [Kliður í þingsal.] Forseti biður hv. þingmenn um að vera í hliðarsal, gefa ræðumanni hljóð.


             biður hv. þingmenn um að víkja úr salnum og í hliðarsal, einn fund í salnum.  Ég hvet forseta til að beita valdi sínu til að reyna að stilla til friðar í þinginu og skora á hæstv. forseta að ganga til þess verks, annaðhvort með því að stöðva mig í ræðu eða þegar henni lýkur. Ég tel það bráðnauðsynlegt í ljósi þeirrar umræðu og þeirra atvika sem hér hafa orðið. Ég vil ræða það hvers vegna málið er komið í þann hnút sem það virðist vera í. Ég kenni að stærstum hluta um þeirri umræðuhefð sem skapast hefur, sérstaklega af hálfu annars stjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, svo að ég segi það hreint út, um þessa atvinnugrein. Það birtist ágætlega í þeirri orðræðu sem hv. þm. Skúli Helgason hóf hér í gær og jafnframt tók hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir undir á mjög svipuðum nótum. Það er að minni hyggju orðfæri og umræða sem ekki er á nokkurn hátt boðleg þinginu, þegar við ræðum jafnviðamikið mál og hér um ræðir, þegar hv. þingmenn eru beinlínis farnir að tala illa um fólk eða heilar starfsstéttir. Þegar gefið er í skyn og dregið saman í eina staðhæfingu að heil starfsstétt manna beri tiltekinn hug til annarra hópa samfélagsins þá álít ég að þar sé á ferð mikil heimska ef ekki fáfræði, og þá þeirra sem ráðast að sjómönnum þessa lands og fiskverkafólki með brigslyrðum um undirlægjuhátt og þrælsótta og jafnvel fábjánaskap. Það er ekki boðlegt af hv. þingmönnum að tala þannig um þá einstaklinga sem starfa í þessari atvinnugrein. Allt tal um það að þessar starfsstéttir láti smala sér er niðrandi og það er fáránlegt. Við því er ekkert annað að segja en: Margur heldur mig sig. Það væri óskandi að hægt væri að koma umræðum um sjávarútvegsmálin upp úr þessum farvegi en þegar menn standa rökþrota hentar að hjóla á þann hátt í tiltekna hópa fólks. Það er lenska og hefur lengi verið þjóðaríþrótt að hæðast að þingmönnum og Alþingi, og raunar háttar svo til um þessar mundir að sú stofnun er rúin trausti. Kannski má fyrst og fremst rekja það til þessa háttalags og það kann vel að vera að sá sé tilgangurinn með þeirri orðræðu sem haldið er uppi að skapa sem mesta óeiningu um þá stofnun sem ég tel tvímælalaust að allir hv. þingmenn eigi að bera mikla virðingu fyrir. Ekki er langt síðan útrásarvíkingar og athafnamenn voru aðalskotspónninn, skíthælar Íslands, ásamt einstaklingum sem störfuðu í verðbréfaviðskiptum og bankafólki almennt. Ég er ekki hrifinn af því að tala þannig um starfsstéttir. En nú upplifum við það að stjórnmálamenn og sérskipaðir álitsgjafar stunda það unnvörpum að úthúða útgerðarmönnum fyrir þá óhæfu eina að græða á fiskveiðum. Jafnframt er hásetum til borðs í fiskiskipum landsmanna, hvort heldur þau eru stór eða smá, úthúðað fyrir að harma hlutinn sinn. Ég tel þvert á móti að það fólk sem í þessari grein starfar hafi fullan rétt til að bera hönd fyrir höfuð sér. Það á að mæta athugasemdum þeirra málefnalega en ekki á þann hátt sem vart telst boðlegur, að ausa svívirðingum yfir heilu starfsstéttirnar í skjóli pólitísks rétttrúnaðar eftir ákveðinni forskrift sem er gefin. Við gætum haldið lengi áfram á þessum nótum og tekið fyrir þá umræðuhefð sem innleidd hefur verið varðandi ýmsar starfsstéttir. Við getum tekið umræðuna um fjölmiðlafólk almennt, háskólasamfélagið sem á að hafa brugðist í aðdraganda hrunsins. Er hægt að draga samasemmerki yfir allt háskólasamfélagið þó að tilteknir einstaklingar þar hafi brugðist? Er hægt að setja eitthvert samasemmerki á milli framgöngu einstakra fjölmiðlamanna og allra fjölmiðla? Alhæfingarnar eru slíkar í íslensku samfélagi að halda mætti að allt væri á leiðinni lóðbeint niður í það allra svartasta. Hv. alþingismenn sem tala með þessum hætti ættu að fara að gera það upp við sig hvort yfir höfuð sé einhver nýtileg stétt eða starfsgrein í landinu sem hægt er að reiða sig á. Tæpast eru það prestarnir. Sennilega eru ljósmæður best liðna og best umtalaða stétt landsins og ég tek með mikilli ánægju undir sjónarmið þeirra sem hæla ljósmæðrum landsins. Þessarar umræðu sá líka stað í ræðum annarra hv. þingmanna Samfylkingarinnar en hv. þingmanna Skúla Helgasonar og Ólínu Þorvarðardóttur. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hélt ræðu í gær um það frumvarp sem liggur fyrir. Þar var sleginn sami tónn, þ.e. að ástæðan fyrir því að það lægi fyrir væri fyrst og fremst sú að útgerðarmenn rökuðu gróðanum saman og nauðsynlegt væri í þágu þjóðarinnar, eins og þar var sagt, að leggja á veiðileyfaskatt og það sem hæstan og deila honum síðan út af stjórnmálamönnum til þeirra sem mest væru þurfandi, en þó þannig að þjóðin sem ætti þennan arð skilið ætti ekki að njóta hans alls. Í máli hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar kom fram að höfuðborgarsvæðið ætti ekki að fá krónu heldur fyrst og fremst þau samfélög sem byggðu á útgerðinni. Þá má spyrja: Hvað á þá að gera við þau sveitarfélög vítt um land sem hafa enga útgerð? Eru þau þá ekki þjóðin? Hvar ætla menn að stoppa við? Hvers lags umræða er þetta? Hvers lags framsetning er á þessu máli og umgengni við það fólk sem hefur kosið sér þetta starf og gert það að ævistarfi sínu? Ég tel það virðingarleysi við heilar starfsgreinar - ekki bara sjómenn, fiskverkafólk eða útgerðarmenn heldur einnig við þá einstaklinga og hópa sem hafa lifibrauð af því að þjónusta þessa atvinnugrein og við byggðir landsins - að leggja ekki jafnhliða svona stórum breytingum fram úttekt á áhrifum frumvarpsins. Engin gögn hafa verið lögð fram eða útreikningar sem styðja þá fjárhæð sem um er rætt í veiðileyfagjaldi, sem á að vera einhvers staðar um 15 milljarðar kr., engir formlegir útreikningar, engin formleg gögn. Enginn veit hver áhrifin verða á sjávarútveginn í heild. Enginn veit hver áhrif af frumvarpinu verða á einstök byggðarlög eða landsvæði, hvað þá heldur á einstakar útgerðir eða útgerðarflokka. Telja menn þetta boðlegt? Telja menn það boðlegt að svara allri þeirri gagnrýni sem fram hefur komið í þessu máli á þann veg að reyna að stilla mönnum upp og draga þá í dilka og segja að sá sem lendir í þessum dilk sé ekki svara verður? Ég tel að þeir aðilar sem hafa gert athugasemd við þetta eigi réttmæta kröfu á því að þeim sé svarað með útreikningum og greinargerðum um áhrif þessa mikla frumvarps á afkomu þeirra og lifibrauð. Það kann vel að vera að einhverjum þyki það ósanngjörn krafa. Þá segi ég og spyr: Hvers vegna vilja menn ekki taka saman greinargerð sem felur í sér svör við þessum spurningum? Slík greinargerð mundi fyrst og fremst nýtast til að deiluaðilar átti sig á því um hvað ágreiningurinn er og greina þá hismið frá kjarnanum í áróðri stríðandi fylkinga. Við heyrum það frá þeim sem eiga mikið undir því að útgerðin gangi, lánastofnunum, sveitarfélögum, útgerðarmönnum og eigendum útgerða og fiskvinnslustöðva tengdra fyrirtækjum - í ræðu og riti og meðal annars í umsögnum sem hafa borist - að verði frumvarpið að lögum óbreytt verði það til að drepa viðkomandi starfsgrein eða viðkomandi fyrirtæki, leiða það í þrot. Á móti þessu er því haldið fram af hálfu talsmanna frumvarpsins að viðkomandi útvegsmenn, útgerðarfyrirtæki, græði svo óskaplega að þeir geti bara borgað og muni ekki fara í þrot. Það er algerlega útilokað fyrir almenna borgara þessa lands að átta sig á því um hvað þessi ágreiningur snýst. Þeim er hent á milli veggja í þessu og ég fullyrði að þeir einstaklingar eru teljandi á fingrum annarrar handar sem með einhverri vissu geta metið áhrifin af frumvarpinu á þá sem hér deila. Ég skal viðurkenna að mér þykir þetta ekki boðlegt og mjög miður að þannig sé unnið. Fyrir liggur að það eina sem rekur þetta mál áfram í þeirri mynd sem reynt hefur verið síðustu þrjú ár - þetta er þriðja tilraunin sem gerð er - er haturspólitík út í eina tiltekna atvinnugrein og ástæðan fyrir því að ég tek svo sterkt til orða er sú að ekki er leitað málamiðlunar um aðra niðurstöðu en hér er barin niður og negld. Beinlínis er stofnað til úlfúðar og maður fær stundum á tilfinninguna að þetta sé fyrst og fremst gert til að sýna hverjir deila og drottna í þessu samfélagi. Orðfæri þeirra hv. þingmanna sem ég hef nefnt sérstaklega í gær, og raunar í störfum þingsins af hálfu eins hv. þingmanns í morgun, er slíkt að mér líkar það ekki. Mér misbýður sá hugarheimur sem það ber vott um og mér þykir mál að linni í þessari umræðu. Ef maður tekur þær litlu röksemdir sem reynt er að draga saman í orðum og umræðu um þetta má helst skilja málið á þann veg að tilgangurinn sé sá að koma í veg fyrir að einstaka fyrirtæki í sjávarútvegi geti grætt meira en einhverja tiltekna fjárhæð sem ákveðin er af stjórnvöldum. Í því sambandi vil ég nefna að hingað til hefur verið talað um þokkalegan gróða í olíuiðnaði veraldarinnar. Hvernig skyldi þetta frumvarp standa í þeim samanburði? Í skattalögum og skattareglum fyrir olíuvinnslu á Íslandi, í tiltölulega nýsamþykktum lögum, er hámark á skatti 65%. Það frumvarp sem hér liggur fyrir um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar gerir ráð fyrir því að þegar það verður fullnustað sé skatthlutfallið 70%, 5 prósentustigum hærra skatthlutfall á íslenskan sjávarútveg en olíuframleiðslu þegar hún verður komin á fullt gas. Menn hafa mikla trú á þessu og enn meiri trú á sjálfum sér sem stjórnmálamönnum og skömmturum ef þeir ætla að telja þeim sem í greininni starfa og þeim sem á henni lifa trú um að stjórnmálamenn séu betur færir um að búa til jöfnuð með því að innkalla kvóta og aflaheimildir frá tilteknum stöðum vítt og breitt um landið og drita því svo þvers og kruss um landið - búa þannig til einhvern stjórnmálalegan jöfnuð fyrir landslýð. Þetta er algerlega glórulaust. Vinnubrögð stjórnmálamanna við frágang þessa máls hafa fram til þessa í það minnsta ekki verið á þann veg að það gefi tilefni til bjartsýni. Þetta er í þriðja skiptið sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar leggur fram frumvarp til breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum og málið versnar með hverju frumvarpinu sem fram kemur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans ræðu og þau orð að þingmenn eigi ekki að tylla sér á herðarnar á þeim næstu til að upphefja sjálfa sig eða eitthvað í þá veruna. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins um þau áhrif sem fiskveiðifrumvarpið kemur til með að hafa í okkar ágæta kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Nú hafa borist fjölmargar áskoranir frá sveitarstjórnarmönnum sem margir hverjir hafa eindregið varað við því að frumvarpið verði samþykkt - margar sveitarstjórnir tala um að þetta sé í raun ekkert annað en landsbyggðarskattur. Ég vil nefna Langanesbyggð en sveitarstjórnarmenn þar benda á að þar hafi viss uppbygging orðið á undanförnum árum en hún verði fyrir bí ef frumvörpin verði að veruleika. Ég nefni einnig þau áhrif sem frumvörpin koma til með að hafa á Grýtubakkahrepp. Grýtubakkahreppur hefur haldið vel á sínum málum, tekið þátt í að reka útgerð og þar hefur verið blómleg atvinnustarfsemi, þó að Grenivík sé vissulega lítið byggðarlag sé tekið mið af Akureyri og öðrum þéttbýliskjörnum.

Forseti. Auðvitað er þetta ekkert annað en skattur á landsbyggðarfyrirtæki. Um 90% af aflaheimildunum eru utan höfuðborgarsvæðisins og í flestum tilvikum eru þessi fyrirtæki burðarásar í sinni sveit, hvort heldur við erum að tala um Langanesbyggð, Grýtubakkahrepp, Fjarðabyggð, Akureyri eða Fjallabyggð og þannig gætum við haldið áfram. Hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson nefndi að við kæmum báðir úr Norðausturkjördæmi. Þeir þingmenn í Norðausturkjördæmi sem bera frumvarpið fram, hv. þm. Björn Valur Gíslason, Kristján Möller og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, eru að beita sér fyrir því að fyrirtækjarekstur í sjávarútvegi í Norðausturkjördæmi verði skattlagður alveg í drep, að þeir fjármunir verði dregnir út úr þessum byggðarlögum suður í ríkissjóð og svo verði skammtað þaðan. Mér sýnist svo þeim sömu hv. þingmönnum ekki hafa gengið mjög vel að standa vörð um grunnþætti eins og heilbrigðisþjónustu í kjördæminu. Ég hef enga ástæðu til að ætla það, með fullri virðingu fyrir þessum þremur þingmönnum, að þeim muni ganga eitthvað betur að skila þessu fé aftur inn í kjördæmin. Ég segi það við hv. þingmann, með fullri virðingu fyrir getu þessara þriggja hv. þingmanna, að ég treysti þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga, þeim einstaklingum sem um þau sýsla, mun betur til að gera meira úr þessu fyrir sitt svæði en stjórnmálamönnum.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er í rauninni með ólíkindum að frumvarpið skuli borið uppi af þingmönnum Norðausturkjördæmis. Ef þessar breytingar munu leika eitthvert kjördæmi grátt er það einmitt það, okkar ágæta kjördæmi. Ef maður horfir yfir allt kjördæmið, alveg frá Siglufirði austur og suður til Djúpavogs, er nánast í hverjum einasta firði stöndugt og öflugt sjávarútvegsfyrirtæki og fólk sem bindur vonir við að þeirri atvinnustarfsemi sé frekar reistur grunnur þannig að menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af lífsviðurværi sínu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um áhrifin sem þetta mun hafa á Akureyri vegna þess að á Akureyri býr um helmingur kjósenda í Norðausturkjördæmi 

Forseti. Það er nokkuð ljóst að það er mikill þjónustuiðnaður við sjávarútveg á Akureyri. Hvort heldur við erum að tala um útgerðarfyrirtæki þar, fiskvinnslu eða þjónustuiðnaðinn er alveg ljóst að þetta mun hafa þau áhrif þar að fækka störfum. Það er ekkert flókið. Það sem mér svíður sárt í þessu er að sjá að breytingarnar sem gerðar hafa verið á þessu kerfi, og eðlilega þarf að gera annað slagið breytingar á því, lífið er bara þannig, hafa flestar gengið út á að færa fiskveiðiheimildir frá aflamarksskipum yfir á smábátaútgerð og þeirri þróun er haldið áfram í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Til dæmis er í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu gert ráð fyrir því að borað verði gat á strandveiðikerfið með því að ráðherra fái heimild til 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Já, það hafa borist af því fréttir að það eigi að fara fram með þetta veiðileyfagjald af hörku. Að vísu er komin breytingartillaga þar sem það er lækkað úr 18 niður í 15 milljarða og bara í Fjarðabyggð einni á að innheimta 3,7 milljarða. Þingmaðurinn lýsti því vel hvernig ætti að útdeila þessu, það ætti að taka þetta úr heimabyggð hans og kjördæmi, fara með til Reykjavíkur og svo ætti að útdeila þessu hér. Ég minni þingmanninn á hvað þetta heitir, þetta er kratavæðing og þetta þekkjum við svo vel úr ríkjum Evrópusambandsins þar sem er verið að ná í skatttekjur inn í eitthvert miðstýrt apparat sem er núna forusta Samfylkingar og Vinstri grænna, þ.e. nú um stundir en verður ekki lengi. Svo ætlar þetta fólk að deila og drottna enda hefur það komið vel fram í lagafrumvörpum í þinginu síðan þessi ríkisstjórn tók við að það er jafnan búinn til einhver pottur eða sjóður sem ráðherra á sjálfur að ráða yfir. Þetta er það sem er að gerast. Það er sérstaklega mikilvægt að bera þessar tölur saman við það sem gerðist þegar hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon tók upp í fjárlög að rukka stóriðjuna, álverin, um fyrir fram greiddan skatt. Þá borgaði stóriðjan í fyrir fram greiddan skatt 3,1 milljarð í ríkissjóð en nú er verið að taka 3,7 milljarða af Fjarðabyggð. Þetta er gríðarlega há upphæð miðað við það sem stóriðjan hefur lagt til og því spyr ég þingmanninn: Var hann búinn að setja þetta í samhengi við hvað Fjarðabyggð skilar miklu inn í þennan 

Forseti. Já, þingmenn Norðausturkjördæmis hafa mjög góðar upplýsingar frá fyrirtækjum í Fjarðabyggð um það hver áhrifin af þessum frumvörpum verða. Það vill svo til að fyrirtæki í Fjarðabyggð njóta þeirrar gæfu að hafa afburðastarfsfólk sem hefur fylgst mjög vel með og sett sig mjög vel inn í þær breytingar sem verið er að gera og ég fullyrði að þeir sem hafa lagt sig mest fram í þeim efnum í Fjarðabyggð hafa lagt mjög þung lóð á vogarskálarnar í þá veru að draga úr skaðsemi þeirra frumvarpa sem hér liggja fyrir. Það eru alveg hreinar línur. Það er í sjálfu sér ekkert skrýtið í ljósi allra þeirra verðmæta sem fara þar í gegn. Um 30% af öllum útflutningstekjum Íslands fara í gegnum hafnir Fjarðabyggðar og það fólk sem þar lifir og starfar ber mjög mikið skynbragð á takt atvinnulífs og hefur mikla og góða tilfinningu fyrir því. Þetta liggur allt saman mjög vel fyrir. Þess vegna er enn sárara að horfa upp á þær tillögur sem hér liggja fyrir í þeirri mynd sem þær liggja fyrir og sjá að í sumum tilfellum er þeim tillögum, ekki bara í þessum frumvörpum heldur í þeim breytingum sem voru staðfestar síðast, beint gegn tiltekinni starfsemi sem þar á sér stað. Það er mjög miður en ég ítreka þá skoðun mína að þessi frumvörp tvö eru til stórskaða, ekki bara fyrir fyrirtækin í Fjarðabyggð heldur fyrir þjóðarbúið allt því að þau koma í veg fyrir að þau skili því sem þau gætu gert.

Virðulegi forseti. Ég veit að þeir aðilar sem hv. þingmaður talaði um, heimaaðilar í Fjarðabyggð, gera sér alveg grein fyrir því hvaða stórskaða þetta frumvarp hefur en það versta, frú forseti, er að það er að sjálfsögðu ekki hlustað á þá frekar en aðra í þessari vinnu. Meira að segja Seðlabanki Íslands er búinn að heykjast á því að hrósa þessu frumvarpi og hefur gefið það út í riti um fjármálastöðugleika að þetta hafi skaðleg áhrif á greinina og við vitum að Seðlabankinn hefur verið stuðningsaðili og nokkurs konar stuðpúði fyrir þessa ríkisstjórn. Það sem ég var þó eiginlega að meina í andsvari mínu, sem hefur kannski ekki komið nógu skýrt fram, er að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, lagði það á sig að sækja fyrir fram greiddan skatt inn í stóriðjuna, til álveranna, upp á rúma 3 milljarða 

Forseti. Það er margt satt og rétt í ræðu hv. þingmanns og það eitt vil ég segja um Seðlabankann og það sem frá honum kemur að Seðlabanki Íslands má þó eiga það að á síðustu vikum hefur hann sett fram varnaðarorð til þessarar ríkisstjórnar. Það kann vel að vera að það sé liður í launabaráttu seðlabankastjóra,  Þetta ber allt að sama brunni og af því að hv. þingmaður nefndi gjaldtökuna af stóriðjunni minni ég á að samningurinn hljóðaði upp á að þetta væri þriggja ára verkefni. 

Virðulegi forseti. Hér kom hv. þm. Björn Valur Gíslason í ræðustól Alþingis áðan og brigslaði þingmönnum um að vera drukknir í ræðustól þingsins. Þegar eftir því var gengið við hann eftir að hann fór úr ræðustól staðfesti hann að hann ætti við mig í þessu tilfelli. Nú get ég upplýst hæstv. forseta um að ég hef ekki bragðað áfengi í kvöld. Ég var fyrr í kvöld á fundi með sjálfstæðismönnum í Mosfellsbæ til kl. 22.30 og var mættur niður í þing í ræðu kl. rúmlega 23 og hef ekki smakkað neitt áfengi á þessum tíma. Það er orðin mikil málefnaþurrð og lágkúra í vinnubrögðum meiri hluta þingmanna þegar komið er fram með þessum hætti og ég geri kröfu á það, virðulegi forseti, að forsætisnefnd verði kölluð saman til fundar og að þessi ummæli þingmannsins fái viðeigandi meðferð hjá hv. forsætisnefnd.

Hv. þingmaður ætlaði að ræða um fundarstjórn forseta en þessi ræða var varla um fundarstjórn forseta. Ég ætla að biðja 

Alveg sjálfsagt.

Forseti hugðist fara að ljúka þessum fundi þannig að ég bið hv. þingmenn um að halda sig við fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Hér hafa rétt í þessu orðið mjög alvarleg tíðindi, alvarlegir hlutir sem varða einmitt fundarstjórn forseta. Eitt það lágkúrulegasta sem menn geta gert er að bera menn röngum sökum í því skyni að sverta þá. Það var það sem gerðist þegar hv. þm. Björn Valur Gíslason bar ótilgreinda þingmenn hér þeim sökum að þeir væru undir áhrifum áfengis. Það hefur verið upplýst að hann hafi átt við hv. þm. Jón Gunnarsson sem nú hefur sagt okkur frá því að þetta séu algjörlega tilhæfulausar ásakanir. Þetta eru mjög alvarlegir hlutir og segja okkur hvað menn geta sokkið djúpt í lágkúrunni í umræðunni. Svona atburðir verða auðvitað til þess að rjúfa allt trúnaðartraust sem þarf að ríkja á milli þingmanna ef þingstörfin eiga að geta gengið eðlilega fyrir sig. Ég tel að það sé nauðsynlegt að hv. þingmaður komi hér upp og ég hafði vænst þess að hv. þm. Björn Valur Gíslason kæmi hingað og bæðist afsökunar á orðum sínum. Ég tel eðlilegt að hæstv. forseti 

Frú forseti. Sú umræða sem hér hefur verið í gangi á svo sannarlega erindi undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þegar einn hv. þingmaður og þingflokksformaður eins stjórnarflokksins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, heldur því hér fram að þingmenn sem tekið hafa þátt í umræðum hafi gert það undir áhrifum áfengis án þess að hv. þingmaður hafi nokkuð til síns máls er það mjög alvarlegt. Það er full ástæða til að forsætisnefnd þingsins taki málið upp og að þessi hv. þingmaður verði áminntur fyrir þetta. Það er mjög erfitt að starfa undir þessum kringumstæðum þegar hv. stjórnarliðar fara ítrekað í manninn en ekki boltann. Hér er verið að takast á á málefnalegum forsendum en þegar stjórnarliðar 

Virðulegi forseti. Maður er hálfsleginn yfir því hvernig þessi umræða er að þróast. Ekki einasta kom hv. þm. Björn Valur Gíslason sem er þingflokksformaður Vinstri grænna hingað með dylgjur um að þingmenn séu drukknir, þeir sem hafa talað í kvöld, og minntist sérstaklega á einn þingmann, og nú er það komið í ljós hvaða þingmann hann átti við, heldur sitja líka þingmenn heima hjá sér og blogga um það að við sem erum að starfa í þágu þjóðarinnar séum drukkin í vinnunni. Forsætisnefnd verður núna að setjast niður og semja einhverjar reglur þannig að þetta endurtaki sig ekki. Ég minni líka á það, frú forseti, að þetta er sami maður og hafði uppi mjög slæm meiðyrði um forseta Íslands í andsvari við mig á sínum tíma, en á einhvern undarlegan hátt virðist þessi hv. þingmaður sífellt sleppa við vítur eða áminningar og þarf aldrei að biðjast afsökunar. 

Forseti mælist til þess að hv. þingmenn gæti orða sinna og sýni stillingu. 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. forseta að þetta hefur verið erfitt kvöld, þetta er erfitt kvöld fyrir þingið, þegar hv. þingmenn leggjast jafnlágt og hv. þm. Björn Valur Gíslason varð uppvís að hér áðan. Það er líka rétt að það er komið fram yfir miðnætti, klukkan er hálftvö, og þetta er sjöunda kvöldið, nóttin, í röð sem hér er þingfundur. Ég ætla að mælast til þess, frú forseti, og þetta snertir fundarstjórn, að forsætisnefnd þingsins setjist niður, vegna þess að við erum ekki að vinna eftir starfsáætlun, og læri aðeins af atburðum þessa kvölds. Það er ekki boðlegt fyrir þjóðþingið að starfa undir þeim kringumstæðum að hér séu þingmenn að störfum fram á nótt, nótt eftir nótt. Eitthvað verður undan að láta þegar svo er 

Virðulegur forseti. Ég skil það vel að forseti hafi áhyggjur af þessu máli. En mér finnst það ómaklegt hjá virðulegum forseta að biðja þingmenn í þessari umræðu um að gæta orða sinna sérstaklega miðað við það hvernig málflutningurinn hefur verið. Ég sé ekki að þingmenn hafi viðhaft neitt það sem óeðlilegt er gagnvart svo alvarlegum ásökunum. Þingflokksformaður Vinstri grænna kemur hér og brigslar þingmönnum um að vera drukknir í ræðustól Alþingis og taka þar þátt í umræðunni, sem ekki er fótur fyrir. Þetta er gríðarlega alvarlegt mál, hann er að tala í þjóðþinginu. Það er alveg augljóst, virðulegi forseti, að þingmenn meirihlutaflokkanna eru að fara á taugum yfir þessu máli og lágkúran er að verða algjör af þeirra hálfu í þessari umræðu. Hvað veldur er ekki gott að segja, en eflaust hefur það áhrif að starfsmenn sjávarútvegsfyrirtækja streyma nú til höfuðborgarinnar, 

Forseti hefur hlustað á beiðni hv. þingmanns um að forsætisnefnd fjalli um málið og mun það verða gert.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti telji nauðsynlegt að forsætisnefnd komi saman. En það verður auðvitað strax í fyrramálið þannig að fyrir liggi hver afstaða forsætisnefndar er þegar þingfundur hefst kl. hálfellefu. Það er öllum ljóst að ummæli af þessu tagi geta ekki orðið án nokkurra afleiðinga. Það er ekki hægt að sitja undir því að hv. þingmenn beri hver annan sökum af þeim toga sem hv. þm. Björn Valur Gíslason gerði hér í kvöld. Það er alveg ljóst að við getum ekki látið sem ekkert sé. Menn geta einfaldlega ekki farið niður á mikið lægra plan en það að bera aðra þingmenn sökum, ósönnum sökum eins og hér hefur verið gert, af þessum toga sem beinlínis hafði þann tilgang að reyna að sverta þann þingmann sem í hlut átti. Þannig getum við ekki leyft okkur að tala. Við hljótum í fyrsta lagi að krefjast þess að hv. þingmaður biðjist afsökunar og ef hann ekki gerir það þá er það krafa mín að hæstv. forseti víti hv. þingmann fyrir þetta því að þetta eru svo alvarlegar sakir sem hv. þingmaður bar hér fram.

Virðulegur forseti. Hér hefur hvesst svolítið í kvöld og það er ekkert óeðlilegt. Það fór ekkert á milli mála að orð mín í ræðu fyrr í kvöld voru misskilin eða það er mitt mat. Ég var ekki að brigsla neinum um neitt heldur að segja ákveðna hluti eins og þeir hafa gengið fyrir sig en nú á að breyta því og það má ekki ganga fyrir sig á sama hátt og áður. Það var það sem ég fjallaði um. Ef það hefur sært einhvern eða valdið misskilningi eða leiðindum þá get ég með góðum vilja beðið afsökunar á því að ég skuli stugga við ró fólks, það er ekki meining mín þó að ég tali hispurslaust og því árétta ég það með orðum mínum nú.

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 4. júní sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að nefndin fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um frumgreinakennslu íslenskra skóla.

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Birni Vali Gíslasyni, um að Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, 3. þm. Suðvesturkjördæmis, sé erlendis í opinberum erindagjörðum. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hennar, Ólafur Þór Gunnarsson. Ólafur Þór Gunnarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og er boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Við tökumst á um sjávarútvegsmál í þinginu þessa dagana, stór og mikil mál, og sýnist sitt hverjum um stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér fannst ummæli hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og hv. þm. Skúla Helgasonar mjög ódrengileg og ómakleg í gær þegar þau fóru upp í ræðustól Alþingis og sökuðu útgerðarmenn um lögbrot sem er algerlega órökstutt. Ég get reyndar ekki séð hvernig það getur talist lögbrot að boða fólk á vinnutíma til fundar við stjórnendur fyrirtækja úti um allt land á fullum launum. Ég held að við ættum að geyma svona gífuryrði eins og að atvinnurekendum sé skítsama um starfsfólk sitt og að verið sé að nota það sem mannlega lifandi skildi í þessari baráttu. Það er ekki sæmandi Alþingi. Það er annað stórt mál, virðulegi forseti, sem mig langar aðeins að koma inn á og það er rammaáætlun. Rammaáætlun hefur verið kynnt sem eitt af stóru málum ríkisstjórnarinnar. Nú er staðan þannig í hv. atvinnuveganefnd að rammaáætlun hefur ekki verið tekin á dagskrá þar í marga daga. Þrátt fyrir að tekist sé á um það hvernig megi lenda sjávarútvegsmálunum eru engir formlegir fundir í nefndinni þessa dagana og vinna við rammaáætlun liggur niðri. Það vekur óneitanlega upp þá spurningu, virðulegi forseti, hvort það sé einhver alvara með að keyra rammaáætlun í gegnum þingið. Það er kvartað hér yfir því að stjórnarandstaðan sé í einhvers konar málþófi á þingi en þetta ítrekar og sýnir enn frekar þá stöðu sem er innan ríkisstjórnarflokkanna, þá óeiningu sem er þar  
            

Virðulegi forseti. Það er nú svo, því miður, að það er ekkert nýtt að sumir hv. stjórnarþingmenn séu með ónot og fúlar hrotur í garð sjávarútvegsins. Þetta er ömurlegt vegna þess að það eiga allir samleið í þessum geira, bæði útvegsmenn, sjómenn og landsmenn allir. Þetta ber ekki vott um mikinn skilning eða vilja til sátta og til árangurs. Á fjölda funda sjómanna og landverkafólks um allt land eru núna fordæmd áform ríkisstjórnarinnar um róttækar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og andmælt kröftuglega þeirri ringulreið og byggðaröskun sem mun fylgja í kjölfarið ef af verður. Þetta eru varnaðarorð fólksins í landinu, þetta eru varnaðarorð þeirra manna og kvenna sem vinna hörðum höndum til sjós og lands. Við eigum að taka mark á því og hlusta á það. Það skiptir miklu að sníða agnúana af þessu kerfi, auka veiðiskyldu, greiða auðlindagjald í meira mæli af því að það gengur vel en það verður líka að vera í hófi en ekki eins og lagt er upp með að slátra mjólkurkúnni, ekki einu sinni blóðmjólka hana heldur slátra henni. Þetta eru hlutir sem við eigum að hlusta á á hv. Alþingi 

Frú forseti. Það eru mörg mál sem er áríðandi að klára áður en þingið fer í hlé yfir sumarið. Eitt af þeim er á dagskrá þingsins í dag og það er þingsályktunartillaga um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2011–2014 og tillaga til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Hér eru ýmsar breytingartillögur lagðar til frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem er ástæða til lýsa sérstakri ánægju með. Ég tek fram að það er mjög brýnt að ná að afgreiða þessi mál en þetta snertir grundvallarhagsmuni mjög margra landsmanna og hér er um að ræða stórbrotin mál sem snerta umferðaröryggi. Hér er markvisst verið að auka öryggi í samgöngumálum og forgangsraða mjög í þá veru að fara í vegabætur og samgöngubætur sem draga mjög úr líkum á alvarlegum slysum og banaslysum. Ég ætla að nefna nokkur dæmi um feikilega mikilvægar samgönguframkvæmdir sem verið er að flýta í breytingartillögum við samgönguáætlunina og er mjög áríðandi að ljúka fyrir sumarið. Það er til dæmis lagt til að flýta gerð 2+1 vegar frá Þingvallavegi að mynni Kollafjarðar um tvö til þrjú ár, flýta gerð nýrrar brúar yfir Ölfusá um þrjú til fjögur, lagt til að verja 2.300 millj. kr. til byggingar á nýjum Herjólfi og til framkvæmda við Landeyjahöfn. Þá er lagt til að flýta framkvæmdum að hluta Hellisheiðar um eitt ár og flýta framkvæmdum við Hornafjarðarfljót um eitt ár. Ég nefni það mál sérstaklega af því að hv. þm. Róbert Marshall gerir fyrirvara sem lýtur að því að hann telur brýnt að flýta brúnni yfir Hornafjarðarfljót enn frekar. Vil ég taka mjög eindregið undir þann fyrirvara frá hv. þm. Róbert Marshall og tel að það sé samgönguframkvæmd sem þurfi að skoða sérstaklega núna í meðförum þingsins hvort hægt sé að flýta enn frekar. Hún tafðist um nokkur ár vegna ágreinings um skipulagsmál sem nú er búið að leysa, en þetta er eitt af mikilsverðustu samgöngumálunum, bæði fyrir samgöngur þar eystra og styttir auk þess hringveginn um þó nokkra kílómetra.

Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á því að það eru um það bil þrjár vikur til forsetakosninga, ef ég veit rétt. -  Ég hygg að til séu nokkur fordæmi fyrir því hvenær þing hefur hætt þegar komið er að forsetakosningum. Ég held að það væri gott fyrir forsætisnefnd að setjast yfir það og finna þar af leiðandi dagsetningu þar sem forsætisnefnd eða forseti þingsins lýkur þingstörfum. Það er ekki hægt að halda þinginu hér þó að stjórnarliðar hafi komið seint og illa fram með þau mál sem þeir hafa lagt fram með og jafnvel illa búin. Það þarf að gefa öðrum svigrúm líka sem þurfa og eiga það skilið þó ekki væri nema vegna virðingarinnar einnar.

Virðulegi forseti. Veiðileyfafrumvarpið sem við höfum verið að ræða hér og gjaldtakan á því byggð er augljóslega stórgallað frumvarp. Það hefur komið fram í meðförum þingsins að reiknimeistari sá sem hannaði reikniformúluna hafði misskilið þetta mál allherfilega hvað varðar auðlindahugtakið og auðlindarentuna og gögn þau sem nota átti sem grundvöll gjaldtökunnar henta ekki með nokkrum hætti til slíks. Þetta hefur komið fram í meðförum þingsins. Málið er stórgallað. Nú liggur fyrir að meiri hluti atvinnuveganefndar hefur lagt til töluvert umfangsmiklar breytingar á þessu frumvarpi og við erum enn í 2. umr. um þetta mál. Ég tel ljóst að atvinnuveganefnd verður að senda þessar breytingar sínar til umsagnar sérfræðinga því að hér er um að ræða alveg gríðarlega mikilvæga atvinnugrein. Það væri enginn bragur að því, virðulegi forseti, ef hlaupið yrði í slíkar breytingar án þess að fá álit sérfræðinga á þeim. Því tel ég ljóst - og ég tek reyndar undir með hv. þingmanni sem hér talaði áðan að það er ekki við hæfi að þinginu verði haldið opnu of nálægt forsetakosningunum - að við munum þurfa að koma hér aftur saman í júlímánuði til að vinna áfram í þessu frumvarpi ef meiningin er að keyra það í gegn. Það er ekki hægt að klára þetta mál á nokkrum dögum, það er það illa undirbúið. Ég tel þess vegna líka einboðið, virðulegi forseti, að forsætisnefnd og forseti setjist niður með hæstv. sjávarútvegsráðherra og bendi honum á að þingið mun ekki taka við fleiri málum frá þeim hæstv. ráðherra sem svona illa eru undirbúinn. Það er skömm að því hvernig þetta mál var lagt inn í þingið, óhugsað, óundirbúið, og hér er um að ræða eina 

Frú forseti. Þingið hefur rætt undanfarið mjög ítarlega um gjaldtöku í sjávarútvegi og ég hef saknað þess að stjórnarliðar taki þátt í umræðunni. Það hefur mjög margt athyglisvert komið fram í þessari umræðu sem gott væri að fá svör við. Ég óska eftir því að ræða við hv. þm. Mörð Árnason um hvort áhugi sé hjá Samfylkingunni að ræða þessi mál og hvort Samfylkingin hafi áhuga á sjávarútvegsmálum yfirleitt í fyrsta lagi. Síðan vildi ég heyra sjónarmið hans á því að flotinn er nú bundinn í höfn, hvort það sé allt í lagi frá hans sjónarhorni. Þá er spurningin um það hvort hv. þingmaður hafi trú á markaði og samkeppni, því að í þessu frumvarpi er mjög miklu stýrt ofan frá, heilli grein er stýrt ofan frá, og markaður og samkeppni er látin alveg lönd og leið. Loks vildi ég spyrja hv. þingmann um það sem ég hef rætt mikið um, hvort það sé samasemmerki á milli ríkis og þjóðar, þ.e. hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sem fær heilmikil völd með þessu frumvarpi, sé sama og Jón og Gunna, þ.e. íbúar landsins, hvort hv. þingmaður hafi heyrt þau sjónarmið sem hafa komið frá landsbyggðinni um að þetta sé í rauninni skattlagning á landsbyggðina og auki miðstýringarvaldið í Reykjavík, og hvort æskilegt sé að flytja enn fleira fólk til Reykjavíkur frá landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem félagar mínir, hv. þingmenn, hafa sagt um sjávarútvegsmálin og vinnubrögðin þar. Við megum hins vegar ekki gleyma því að hér eru fleiri mál undir. Við höfum horft á það að áherslur ríkisstjórnarinnar hafa að stórum hluta gengið út á það að auka eftirlit með Íslendingum, auka eftirlit með venjulegum Íslendingum. Það vantar ekki að þar eru til nægilegir fjármunir, menn sjá til dæmis að búið er að tvöfalda framlög til skattrannsókna. Við sjáum það líka að hver einasti Íslendingur má búa við það að fylgst sé með öllum viðskiptum hans við útlönd, sama hversu smá þau eru. Það er fylgst með því öllu í Seðlabankanum. Og hverjir eiga að hafa eftirlit með eftirlitinu? Það er Alþingi. Hér er sérstök nefnd, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem á til dæmis að skoða þá hluti sem menn telja að séu skoðunarverðir. Telja þingmenn að við höfum sinnt því hlutverki? Nú er til dæmis til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sérstakt mál, út af Byr og SpKef, sem kom inn síðasta haust, einfaldlega vegna þess að þar voru brotin lög, og enginn hefur mótmælt því. Við erum líka að tala um það, virðulegi forseti, að nú á að auka heimildir Seðlabankans enn frekar. Við höfum séð það í fjölmiðlum að seðlabankastjóri hefur farið fram hjá kínamúrum. Við höfum séð að forstöðumaður gjaldeyriseftirlitsins hjá Seðlabankanum er báðum megin borðsins, því að bæði hefur hann ráðlagt í máli og síðan ákært í sömu viðskiptum. Ætlum við að láta eins og ekkert sé? Ætla hv. nefndir þingsins, 

Virðulegi forseti. Við höfum hér undanfarna daga rætt frumvarp ríkisstjórnarinnar um veiðigjöld, sem er sögulegt skref ríkisstjórnarflokkanna í þá átt að virkja í fyrsta sinn ákvæði laga um stjórn fiskveiða sem fjallar um sameign þjóðar á nytjastofnum sjávar. Ég hef áður kallað það úr þessum ræðustól mestu lagasniðgöngu síðustu áratuga að í rúm 20 ár hefur verið fest í lög að þjóðin eigi fiskinn í sjónum en helmingaskiptaflokkarnir hér á þinginu, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa komist upp með að hafa þetta ákvæði laga að engu og stinga auðlindaarðinum beint í vasa útgerðarinnar. 
             Í nýja veiðigjaldafrumvarpinu, með breytingartillögunni, er gert ráð fyrir því að ríkið fái í sinn hlut 15 milljarða í veiðigjöld á næsta fiskveiðiári, sem er um það bil 20% af framlegð útgerðarinnar. Staðreyndirnar eru þær að miðað við áætlaða framlegð greinarinnar á næsta fiskveiðiári mun útgerðin sitja eftir með 63 milljarða eftir að hafa borgað veiðigjaldið. Það er nálægt því að vera 40% yfir meðaltalsframlegð síðustu 10 ára í greininni. Þetta er nú öll aðförin, þetta er nú öll slátrunin, hv. þm. Árni Johnsen, það má bjóða mér þessa aðför í morgunmat á hverjum einasta degi.

Þú veist ekkert hvað þú ert að tala um.

Þetta er mergurinn málsins og það sem meira er, eftir að búið er að taka tillit til vaxtakostnaðar og fyrningar sitja enn eftir rúmlega 30 milljarðar hjá útgerðinni. Hræðsluáróður LÍÚ er byggður á rangfærslum og yfirgangi forréttindastéttar sem notið hefur stuðnings pólitískra afla hér í þinginu við 

Forseti biður fólk um að …

Við þessa menn segi ég: Ekki meir, ekki meir. Nú eru breyttir tímar. Og eina leiðin til að ná sátt í samfélaginu um þetta kerfi er að þjóðin fái sanngjarnan og réttmætan hlut í auðlindarðinum í framtíðinni. 
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum tækifæri til að tala þær tvær mínútur sem þeir hafa í ræðustól.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þm. Skúla Helgasonar er rétt að varpa þeirri spurningu fram hvort hv. þingmaður telji sjómenn, landverkafólk og þá skjólstæðinga ASÍ sem samtökin starfa fyrir, vera forréttindastétt. 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Frú forseti. Við erum hér á erfiðum tímum í sögu íslensku þjóðarinnar, ríkissjóður stendur ekki vel og við vitum öll að hér þarf að skera niður. Menn eru gera það og það hefur margoft verið sagt í þessum stól, af mér og öðrum hv. þingmönnum, að það þurfi að gera það og forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Það veldur mér því miklum áhyggjum að rekast á fréttir eins og þær sem berast frá Vík í Mýrdal þar sem verið er að loka heilsugæslunni hálfan daginn. Ég verð að segja að hér er gengið nærri grunnþjónustunni og ég vil hvetja hv. þingmenn stjórnarliðsins til að fara ofan í saumana á því með hvaða hætti er verið að ganga að grunnþjónustunni í landinu. Ég óska eftir liðsinni við að leiðrétta þetta og ekki bara liðsinni þingmanna úr Suðurkjördæmi, heldur jafnframt þingmanna eins og hv. þm. Marðar Árnasonar sem talaði í IPA-styrkja málinu með mikilli samúð gagnvart þeim héruðum sem eru í Skaftártungu, Skaftárhreppi og Mýrdalnum.  
            

Forseti biður hv. þingmenn, undir þessum lið, um að gefa þeim ræðumönnum sem eru í ræðustól tækifæri til að ljúka málinu. Þetta eru 2 mínútur og færri komast að en vilja, en forseti óskar eftir einum fundi í salnum.

Virðulegi forseti. Í gær féllu hér í þingsal orð sem ég held við ættum ekki að láta okkur um munn fara í almennri umræðu, ekki um sjávarútvegsmál og ekki um önnur mál. Það var þegar hv. þm. Skúli Helgason sagði hér að útvegsmönnum væri skítsama um örlög starfsfólks síns. Þannig eigum við ekki að tala og þetta er innstæðulaust. Hvað ættu menn þá að segja um ríkisstjórn sem leggur fram frumvarp sem hefur þær afleiðingar að þegar skoðuð eru 124 fyrirtæki, sem eru með ráðstöfunarrétt yfir 90% kvótans, og í ljós kemur að 74 þeirra geta ekki staðið við greiðsluskuldbindingar sínar ef frumvörpin ná fram að ganga? Í þessum fyrirtækjum vinna 4.000 manns. Ég ætla ekki að halda því fram að ríkisstjórninni sé skítsama um örlög þess fólks, ég ætla hins vegar að leyfa mér að vona að ríkisstjórninni hafi orðið þarna á í messunni og þegar hún sjái þessar tölur skilji hún að það séu almannahagsmunir og hagsmunir þjóðarinnar að þetta sé leiðrétt til að skapa starfsgrundvöll fyrir þá 4.000 einstaklinga sem vinna hjá umræddum fyrirtækjum, sem ella yrðu í fullkomnu uppnámi. Auðvitað geta menn sagt: Alltaf verður fiskurinn veiddur. En við vitum hins vegar á móti að það liggur ekkert fyrir að hann verði veiddur frá þeim stöðum sem verða illa úti ef áhrif þessara frumvarpa koma fram. Þegar menn tala um að þetta sé svo lítið gjald, 15 milljarðar kr., eru þeir að miða við stöðuna eins og hún var á kannski besta árinu sem sjávarútvegurinn hefur lifað síðustu árin. En er þá ekki rétt að skoða áhrifin af frumvarpinu yfir lengra tímabil, t.d. 10 ára tímabil? Og hvað kemur þá í ljós? Þá kemur í ljós að framleiðnin var að meðaltali 17% en áhrif frumvarpanna yrðu þau að framleiðnin færi niður í 11% og miðað við það vaxtastig sem sjávarútvegurinn býr við er augljóst mál að 11% framlegð mun ekki duga til að fyrirtækin geti staðið undir greiðsluskuldbindingum sínum. Þess vegna verða áhrifin eins og ég sagði 

Forseti. Ég kem hér til að lýsa yfir hrifningu minni og aðdáun á útgerðarmanninum Guðmundi Kristjánssyni, oft kenndum við Brim. Ég vil segja það svona í einlægni við LÍÚ-flokkana hér á þinginu, Framsóknarflokk og Sjálfstæðisflokk, að það væri miklu nær að hafa hreinskilinn og skýran flutningsmann þessa máls hér í þingsalnum heldur en þá sem flækja málin með aukaatriðum. Guðmundur Kristjánsson sagði í gær, á hinum fræga fundi með starfsmönnum Brims og sjávarútvegsráðherra og hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem er nú einhverra hluta vegna farinn úr salnum.

Ég … að hlusta á þig.

Nú, þarna er hv. þm. Jón Gunnarsson, það er einmitt frétt hér á forsíðu DV sem varðar hann líka. Guðmundur Kristjánsson kemst að kjarna málsins og segir að sá sem eigi kvótann sé útgerðin, skipin sem eiga þennan rétt. DV einfaldar þetta  Kjarni þess máls sem við ræðum hér er sá hvort þjóðin á að geta notið auðlinda sinna eða hvort sjávarauðlindin hefur verið færð ákveðnum hópi manna, misjafn sauður í mörgu fé þar, fínir menn sumir, aðrir skrýtnir, 

Einn fund í salnum, hv. þingmenn.

… hlutur í þessari auðlind. Það er það sem málið snýst um og það er það sem við eigum að ræða. Þau frumvörp sem hér eru lögð fram eru til að leiðrétta, að minnsta kosti að einhverju leyti, það óréttlæti sem í þessu felst. Af því að spurt var þá er fyrirsögnin „Missti stjórn á mér“ ekki um hv. þm. Jón Gunnarsson, heldur um öryggisvörðinn á Hlemmi.

Hæst. forseti. Ég vil beina sjónum okkar út fyrir þingsalinn eitt andartak og rifja upp frétt sem birtist í ríkissjónvarpinu í gærkvöldi og lýsti samfélagslegri ábyrgð verslunarinnar Krónunnar sem hefur brugðið á það ráð að setja upp leiðbeiningar fyrir þá sem kaupa sælgæti hvert sykurmagnið er og hver ráðlagður dagskammtur er fyrir börn og unglinga, þ.e. hver margir sælgætismolar. Það er nú orðið svo að íslenska þjóðin er að þyngjast eins og aðrar þjóðir Evrópu og víða um heim og stefnir í óefni og mikil heilbrigðisvandamál í framtíðinni ef við grípum ekki í taumana sem þjóð. Þetta er ekki eingöngu mál einstaklinga, við þurfum að sýna þessa samfélagslegu ábyrgð og ekki bara í löggjöf heldur sem þjóð og verslanir þá ekki undanskildar í löggjöf. Þess vegna fagna ég því að verslunin Krónan skuli hafa stigið þetta skref og ég hvet aðrar verslanir til að gera það sama eða að þær dragi að minnsta kosti úr markaðssetningu á sælgæti eins og er í dag þar sem sælgæti er stillt upp við alla afgreiðslukassa eða á þann hátt að meiri líkur séu til þess að fólk kaupi sælgæti o.s.frv. Laugardagsnammið var átak sem sett var í gang til að draga úr sælgætisáti barna en það hefur algjörlega snúist upp í andhverfu sína. Það sem átti að vera til að draga úr því 

Frú forseti. Fólki verður tíðrætt hér í dag um veiðigjaldafrumvarpið og fiskveiðistjórnarmálin sem skiljanlegt er, ég tala nú ekki um  Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir spyr: Ætla menn að halda því fram að sjómenn og landverkafólk sé forréttindastétt? Það er röng spurning. Það eru ekki sjómenn og landverkafólk sem eru að stefna flotanum í land. Það er ekki landverkafólkið sem stendur í þessum  Í hvaða stöðu er sjómaður eða landverkakona þegar vinnuveitandinn kemur og segir: Nú stendur þú með mér, þú ágæti starfsmaður sem ert á launum hjá mér - í hvaða stöðu eru starfsmenn stöndugra sjávarútvegsfyrirtækja til að standa á móti þeirra vilja? Það segir sig auðvitað sjálft að fólk er ekki í neinni stöðu til þess. Það er verið að beita hér grímulausu atvinnurekenda- og vinnuveitendavaldi og beita þessu fólki fyrir sig sem mannlegum skildi.  Það er alveg rétt að bæði þessi mál eru afar umdeild núna og ekki síst fiskveiðistjórnarfrumvarpið, harkan og stríðsyfirlýsingarnar frá LÍÚ verulega miklar. Ég er farin að hallast að því, frekar en að við förum að gefa einhvern afslátt í því máli, að við ættum kannski frekar að bíða með það og fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Frú forseti. Ég kem hér upp undir liðnum störf þingsins til að taka undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni hvað varðar flýtingu samgöngumannvirkja sem er að mínu mati afskaplega brýnt. Ég tek undir það með hv. þingmanni hve mikilvægt er að flýta framkvæmdum er varðar Ölfusárbrú, Landeyjarhöfn og að ekki sé talað um Hornafjarðarfljót. Þegar rætt er um Hornafjarðarfljót er ágætt að rifja upp hvar einbreiðar brýr eru á hringveginum. Það er ekki bara á Hornafjarðarfljóti. Þegar við horfum á svæðið frá Vík í Mýrdal og austur um til Þingeyjarsýslna þá er þar að finna einu einbreiðu brýrnar á öllum hringveginum. Einhverra hluta vegna hafa stjórnvöld ákveðið að í einum hluta landsins séu allar einbreiðar brýr sem er að finna á hringveginum en annars staðar ekki. Þetta er pólitísk ákvörðun sem var tekin á sínum tíma og er mjög umhugsunarverð. Þar fyrir utan eru Vestfirðir og mér skilst að þar sé auðveldara að leita að þeim brúm sem eru tvíbreiðar en þeim einbreiðu vegna þess að þar eru á að giska þrjár tvíbreiðar brýr á móti öllum þeim fjölda einbreiðra brúa sem er að finna á Vestfjarðakjálkanum. Þetta er mjög umhugsunarvert þegar horft er til samgönguframkvæmda vegna þess að einbreiðar brýr fela í sér einhverja mestu slysagildru sem hægt er að finna á landinu öllu og er ástæða til að fara í sérstakt átak til að fækka einbreiðum brúm eins og frekast er kostur. Þess vegna fagna ég því hér í nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar að nú þegar sé ráðist í flýtingu framkvæmda er varðar einbreiðar brýr og nefndi áðan Hornafjarðarbrú sem að auki styttir hringveginn talsvert. Þetta eru helstu slysagildrurnar á þjóðvegum okkar og úr því ber að bæta.

Virðulegur forseti. Ég er þingmaður fyrir kjördæmi á höfuðborgarsvæðinu og sumir telja að þeir þingmenn líti ekkert út fyrir sitt eigið kjördæmi. Það er ekki rétt og ég verð að viðurkenna að ég hef mjög miklar áhyggjur af þeim frumvörpum sem fyrir liggja um fiskveiðistjórn og veiðigjöld, alveg gríðarlegar áhyggjur. Um 90% af fiskveiðiheimildunum eru úti á landsbyggðinni. Þær umsagnir sem borist hafa um fiskveiðistjórnarmálin og veiðigjöldin eru mjög eindregnar. Varað er við því að ganga svo hart fram sem þar er boðað. Meiri hlutinn hér á þinginu hefur reynt að taka eitthvert tillit til þeirra umsagna og hefur lagt fram tillögu um að bakka að hluta til og milda áhrifin. En ég tel að umsagnirnar sem ég hef verið að reyna að kynna mér séu það alvarlegar og að nefndarálit meiri hlutans, þar sem verið er að færa rök fyrir breytingunum, sé ekki eins ígrundað og þyrfti að vera í svona stóru, mikilvægu og þungu máli. Ég kem því hingað upp til að taka undir þá tillögu sem flutt var hér áðan af hv. þm. Illuga Gunnarssyni. Ég tel að senda verði tillögur meiri hlutans, breytingartillögurnar, til umsagnar hagsmunaaðila, og sérstaklega í skoðun hjá sérfræðingum sem atvinnuveganefnd hefur nú þegar nýtt sér, í fræðilega skoðun, ítarlegri en framkvæmd hefur verið. Ég veit ekki hvaða orð ég á að nota, ég vil eiginlega nota orðið glapræði. Ég tel að það sé glapræði ef það verður ekki gert. Það sýnir allt of mikla áhættusækni ef þessar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem talaði hér áðan. Það er mjög mikilvægt þegar breytingartillögur koma fram að kallað sé eftir mati á áhrifum þeirra. Málið er að sjálfsögðu mjög yfirgripsmikið og flókið í heild og þær athugasemdir sem komið hafa fram eru í raun allar á einn veg. Í það minnsta væri eðlilegt að þeir sérfræðingar sem fjallað hafa um málið kæmu að því með einhverjum hætti en að sjálfsögðu væri æskilegast að hægt væri að láta þá sem hafa sent inn athugasemdir fá málið aftur til skoðunar með einhverjum hætti. Í grunninn má segja að málin séu þannig úr garði gerð að þau séu varla hæf til að klára þau á þinginu eins og þau líta út. Ljóst er að þau hefðu þurft miklu betri undirbúning og vinnu áður en þau komu hingað inn í þingið, ekki síst vegna þess að þeir aðilar sem höfðu sent inn athugasemdir hefðu margir hverjir getað bent á ágallana ef samráð hefði verið haft við þá við gerð málsins. Það er sá galli sem er mjög áberandi í öllu þessu máli og í allri þeirri umfjöllun sem hér hefur verið. Það er líka hárrétt hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að áhyggjur þingmanna eru þvert á kjördæmi, þetta er ekki einkamál okkar landsbyggðarþingmanna, það er ekki þannig. Áhrifin af frumvarpinu er gríðarlega mikil og margir þingmenn höfuðborgarsvæðisins deila að sjálfsögðu áhyggjum með landsbyggðinni og öllum svæðum landsins þegar að þessu kemur. Svo við horfum nú ekki á þá staðreynd að obbinn af þjónustufyrirtækjum er á höfuðborgarsvæðinu þannig að ég hefði haldið að mjög eftirsóknarvert væri fyrir sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu að setjast yfir þessa hluti og meta þá hreinlega út frá hagsmunum sínum, þ.e. út frá þeim fyrirtækjum og starfsmönnum sem eru að vinna í sjávarútvegi. Ég nefni Hafnarfjörð sem dæmi. Þar er fjöldinn allur af litlum og stórum fyrirtækjum að þjónusta þennan atvinnuveg. Frú forseti. Það hefur komið fram að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði ákveðnar skoðanir á veiðigjöldum rétt fyrir síðustu aldamót og hefur nokkuð verið fjallað um það hér. Ég held að í sjálfu sér hafi ekkert breyst varðandi þær forsendur sem ráðherrann gefur sér í viðtali eða í sinni greiningu sem fjallað er um í fréttabréfinu Útvegurinn, þar sem hann varar sterklega við áhrifum veiðigjalda á fyrirtækin og á landsbyggðina sérstaklega. Vitanlega er mjög athyglisvert að hæstv. ráðherra hafi skipt svo algjörlega um skoðun á þeim stutta tíma sem liðinn er frá því hann fór í þetta viðtal, þáverandi þingmaður stjórnarandstöðunnar en nú ráðherra. Ég ætla aðeins að vitna í viðtalið, með leyfi forseta, þar sem núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, segir: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Velferð þjóðarinnar á fyrstu árum og áratugum næstu aldar kemur til með að ráðast mikið af því hversu vel sjávarútveginum gengur að byggja sig upp og þróast inn í framtíðina sem matvælastóriðja, sem hátæknivædd og þróuð grein …“ Hæstv. ráðherra sýndi í gær á fjölmennum fundi með starfsmönnum Brims í Reykjavík súlurit yfir gengi sjávarútvegsins nokkuð mörg ár aftur í tímann. Samkvæmt því línuriti sem ráðherrann sýndi í kringum þetta ártal þarna rétt fyrir aldamótin gekk sjávarútvegurinn ágætlega. Síðan komu brekkur sem voru upp á við í sjávarútveginum árin 2002, 2003, 2004 og 2005, gengið hátt og gerði greininni erfitt fyrir. Nú gengur ágætlega í sjávarútveginum aftur og ég fæ ekki betur séð en sömu rök eigi við í dag og áttu þá við hjá hæstv. ráðherra er þá var þingmaður. Rétt er að minna á það aftur og aftur að þeir sérfræðingar sem atvinnuveganefnd kallaði til sín til að fjalla um málið og fara yfir það eru enn á því að veiðigjaldið sé allt of hátt til að fyrirtækin geti staðið undir þeim. Það er að sjálfsögðu áhyggjuefni og þarf í raun að leita skýringa á því hvers vegna stjórnarmeirihlutinn hlustar ekki á þetta, hvers vegna stjórnarmeirihlutinn æðir samt áfram með málið þó svo að sérfræðingarnir sem voru kallaðir til, meðal annars af hálfu meiri hlutans, segi að þetta sé einfaldlega enn of hátt veiðigjald. Hvers vegna er ekki staldrað við? Hvers vegna er haldið áfram? Það er ætt áfram með bundið fyrir augun og engu virðist skipta hver áhrifin verða. Það má líkja stjórnarmeirihlutanum við fíl í postulínsbúð sem tekur ekki mark á neinu eða tillit til neins sem er í kringum sig, brýtur allt og bramlar. Það er verulega mikilvægt, frú forseti, að kalla eftir svörum við því hvers vegna ekki er tekið tillit til þess sem sérfræðingarnir segja. Ég vil enn og aftur minna á að tugir þúsunda Íslendinga hafa beina eða óbeina afkomu af sjávarútvegi, talað er um að það geti verið allt að því 35 þús. manns sem eru í hinum svokallaða sjávarklasa. Við þekkjum það mörg sem erum frá litlum sjávarplássum eða þekkjum þar til hve miklu atvinnugreinin skiptir. Jafnvel þegar horft er á allt aðrar atvinnugreinar, eins og trésmíði eða vélvirkjun, verslun og þjónustu, bakarí, allt hangir þetta á þessari atvinnugrein í þeim litlu þorpum og bæjum. Ábyrgð þeirra sem ætla að ana áfram með bundið fyrir augun í þessu máli er alveg gríðarlega mikil. Halda mætti að þeir hinir sömu séu að hugsa sér eitthvert starf erlendis þegar þessu er lokið, ég verð bara að segja það. Við verðum líka að hafa í huga að fjölmargir þeirra sem munu verða fyrir barðinu á þessu frumvarpi hafa ekki gert neitt annað en að starfa innan þess lagaramma sem Alþingi hefur sett frá því að kvótakerfinu var komið á. Þetta eru einstaklingar sem hafa keypt aflaheimildir, enda hafa aflaheimildir skipt um hendur í mjög miklum mæli á þeim tíma, ætli það eigi ekki við um 80-90% aflaheimilda. Það er ekki rétt að láta þessa aðila sitja uppi með ónýtt fyrirtæki eftir að hafa lagt mikið á sig til að reyna að skapa atvinnu og velferð í samfélaginu. Þrátt fyrir frasana og slagorðin sem samfylkingarþingmenn viðhafa stöðugt úr þessum ræðustól og úti í samfélaginu er það nú einu sinni þannig að það er sjávarútvegurinn sem heldur uppi íslensku samfélagi ásamt iðnaðinum, það eru þessar tvær atvinnugreinar. Svo kemur ferðaþjónustan. Það er ekkert flóknara en það að það eru þær greinar fyrst og fremst sem halda uppi samfélaginu. Færa má fyrir því rök að það eru þessar atvinnugreinar sem halda uppi þeim fjölda opinberra starfa sem til eru á höfuðborgarsvæðinu. Það eru þessi störf sem að miklu leyti kosta menningu og listir á Íslandi. Afrakstur þeirra greina fer til samfélagsins með einum eða öðrum hætti. Frú forseti. Það er mikilvægt að heildarmyndin sé skoðuð. Ekki er hægt að hleypa mönnum áfram í algjörri blindni, það verður að kalla eftir skýringum. Þá þurfa stjórnarþingmenn, og þeir sem bera ábyrgð á málinu, að vera hér, koma í pontu, gera grein fyrir málinu og svara þeim spurningum sem til þeirra er beint. Því miður hefur verulega skort á það. Það er alveg ljóst að þeir 15 milljarðar sem ætlaðir eru í veiðigjald munu setja mörg fyrirtæki á hausinn. Jafnvel þó að einhverjir plástrar felist í breytingartillögum meiri hlutans er alveg ljóst að áhrifin verða mikil. Það eru þessi áhrif sem við erum að reyna að benda á, reyna að opna augu stjórnarmeirihlutans fyrir þeim og reyna að fá þá til að taka mark á gagnrýni okkar og þeirra sérfræðinga sem hafa skilað inn gagnrýni.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði í ræðu sinni, og vil víkja nokkrum spurningum til hans. Er í rauninni ekki sorglegt að í þeim tillögum sem liggja fyrir í fiskveiðistjórnarmálum er aldrei getið um það að Íslendingar sem fiskveiðiþjóð eigi elsta fiskveiðiflota í heimi? Það er löngu tímabært að endurnýja verulegan hluta flotans. Til að mynda eiga Írar, Norðmenn og Færeyingar miklu yngri og fullkomnari fiskiskipaflota en Íslendingar. Að mörgu leyti eru tækninýjungar í íslenskum skipum sex til tíu árum á eftir Norðmönnum. Til þessa á auðvitað að taka tillit þegar menn þurfa að hafa borð fyrir báru í afkomu til þess að endurnýja og byggja upp. Það er ekki hægt að láta fúna fótviðina og sleppa því að halda hlutunum við. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þetta. Einnig að drifkrafturinn sem þarf að vera í sjávarútvegi og því sem skapar grunninn fyrir okkar velferðarsamfélag, þarf að hafa hvatningu og hvatningin er möguleiki til þess að gera vel, byggja vel, gera vel fyrir sitt fólk og þá atvinnuuppbyggingu sem á sér stað úti um allt land og er í raun fjöregg þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Við erum með einhvern elsta skipaflota í heimi, það er alveg rétt, og það er að mörgu leyti áhyggjuefni. Það er jafnframt ljóst að nái þessi frumvörp fram að ganga, þetta veiðigjaldafrumvarp ekki síst, mun hægja mjög á endurnýjun skipaflotans. Það kom ágætlega fram í orðum framkvæmdastjóra Brims í gær á fundi hjá því ágæta fyrirtæki hvernig menn mundu stilla sig af, nota gömlu skipin áfram og reyna að nota þau eins mikið og hægt er því það er einfaldlega hagkvæmara þegar litið er á heildarmyndina. Ég veit ekki, frú forseti, hvort ég er að fara með rétt mál, en ef ég man rétt var hið glæsilega skip Heimaey sem nýlega kom til heimahafnar í Vestmannaeyjum, pantað fyrir nokkuð mörgum árum, fyrir hrun jafnvel eða á hrunárunum. Ég held að það megi fullyrða að þeir aðilar væru varla að panta slíkt skip í dag í þeirri óvissu sem fram undan er. En auðvitað eru útgerðarmenn og þeir sem starfa við sjóinn harðduglegt fólk og sjá kannski leiðir sem við sjáum ekki þó að hart sé í ári. Það er alveg ljóst að þau frumvörp sem hér liggja frammi, sérstaklega um veiðigjaldið, munu hafa veruleg áhrif á getu fyrirtækjanna til þess að fjárfesta. Fyrirtækin eru ekki bara að fjárfesta í nýjum skipum, þau eru að sjálfsögðu að fjárfesta í alls konar nýsköpun, þau taka þátt með nýsköpunarfyrirtækjunum á Íslandi að þróa vinnslulínur, þróa betri tækni til að nýta hráefnið betur, vinna prótein úr hráefninu svo dæmi sé tekið. Fyrirtækin leggja í miklum mæli fram fjármuni og skaffa aðstöðu til að hægt sé að starfa að slíkum verkefnum, nýsköpun og þróun. Það hefur meðal annars verið fullyrt við þann er hér stendur að sæmilegur frystitogari gæti hugsanlega framleitt bíódísil um borð í skipum 

Virðulegi forseti. Það eru svo ótrúlega sérkennilegar hugmyndir sem detta inn hjá sumum reynslulitlum og verksvitssnauðum nýliðum á þingi og þetta sést svo sem ekki bara innan veggja Alþingis, þetta teygir sig víðar, til að mynda inn í borgarstjórn Reykjavíkur. Bara það að láta sér detta í hug að loka Reykjavíkurflugvelli - slíkt hefði áhrif á þúsundir starfa í Reykjavík, í þjónustu, verslun, hótelum, varðandi opinbera þjónustu og ótal marga hluti, leigubíla og hvað sem er. Það er ekkert hugsað. Þetta er nákvæmlega eins og þegar menn ætla að slátra mjólkurkúnni sjálfri og eiga gott líf í tvö ár og éta beljuna og það á að duga. 

Virðulegi forseti. Ekki er ég að flytja til Tyrklands, ef það var spurningin. Ég verð hins vegar að lýsa því yfir, frú forseti, og við hv. þingmann að það er í rauninni með ólíkindum hvernig Reykjavíkurborg hefur tekið á þessu máli. Hér eru þúsundir starfa á höfuðborgarsvæðinu sem tengjast beint og óbeint sjávarútveginum. Það eru að sjálfsögðu störfin um borð í skipunum sem eru gerð út hér, það eru störfin í fiskvinnslunni, það eru fiskmarkaðirnir, vélsmiðjurnar, slippurinn, rafvirkjarnir, þetta er allt til staðar í Reykjavík þar sem þessi skip eru þjónustuð og gerð út. En það ríkir algjör þögn um þessi mál hjá Reykjavíkurborg, hjá höfuðborginni, sem er með þessi miklu umsvif í sjávarútvegi. Ég held að það sé alveg augljóst að skilaboðin sem þaðan koma frá Besta flokknum, Bjartri framtíð 

Slorlyktin.

Þetta er kannski bara fyrir. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu og fylgja aðeins eftir spurningunni sem hv. þm. Árni Johnsen fór af stað með áðan um hina uppsöfnuðu fjárfestingarþörf sem er í greininni. Við vitum að sjávarútvegurinn hefur fjárfest mjög lítið vegna þeirrar miklu óvissu sem hefur verið í greininni núna á síðustu þremur árum. Það er talið að uppsöfnuð fjárfestingarþörf nemi tugum milljarða, sennilega allt að 60 milljörðum kr. Við hljótum að gera okkur grein fyrir því hversu mikilvæg þessi þörf er fyrir íslenskt atvinnulíf og efnahagslíf, hversu mikil atvinnusköpun og fjárfesting getur orðið í kringum þetta og það mun auðvitað skila gríðarlega miklum skatttekjum í þjóðarbúið, launasköttum og virðisaukaskatti og öllu því sem fylgir slíkum stórframkvæmdum sem eru í raun í pípunum fái sjávarútvegurinn búið við eðlileg rekstrarskilyrði. Mig langar aðeins að velta því upp við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson hvort líklegt sé að þessi háa gjaldtaka með svokölluðum veiðiskatti á þessa grein, muni skila sér ef við lítum á heildarmyndina. Er ekki stór hætta á því að við verðum af gríðarlegum skatttekjum annars staðar og náttúrlega allri þeirri atvinnusköpun og verðmætasköpun sem verður í kringum það að endurnýja í sjávarútvegi, skapa aukna tækni o.s.frv.? Er þetta ekki nánast sú aðferð sem stundum er líkt við það að pissa í skóinn sinn?

Virðulegi forseti. Það vantar að sjálfsögðu að meta til hlítar hver áhrifin verða á aðra starfsemi, ég held að það sé kannski það sem hv. þingmaður var að fiska eftir. Það er ljóst að ef það verður samdráttur í getu fyrirtækjanna til þess að kaupa þjónustu eða fjárfesta mun það hafa víðtæk áhrif. Og það kann ef til vill að vera að þau áhrif verði jafnvel meiri en það sem þetta blessaða veiðigjald á að skila. Það er að sjálfsögðu eitthvað sem mun hreinlega fara í hring og bíta í skottið á sér, ef það má orða þannig. Ég nefndi áðan að fyrirtækin eru að setja beint og óbeint mikla fjármuni í þróunarverkefni og það er best að hafa það á hreinu að sum veita fyrst og fremst húsnæði eða aðstöðu undir ýmiss konar nýsköpun. Það eru ýmiss konar þróunarverkefni í gangi sem skila sér aftur út í samfélagið eða til fyrirtækja sem framleiða svo úr því einhver tæki og tól sem nýtast í greininni. Ég hef miklar áhyggjur af því að þetta allt muni dragast saman. Ég hef líka áhyggjur af því að þegar fyrirtæki þurfa að grípa til þess að fækka skipum, fækka áhöfnum, að þá dregst að sjálfsögðu saman þörfin fyrir þjónustu hjá þessum aðilum. - Frú forseti, þetta er mjög skemmtileg klukka því að hún telur upp, en ég tala þá bara áfram.  Svarið er að ég er sammála því að þetta geti haft veruleg áhrif annars staðar og jafnvel dregið úr tekjum ríkisins þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er þingmaður landsbyggðarkjördæmis, Norðvesturkjördæmis, þar sem eru stór sjávarútvegsfyrirtæki og öflug á mjög breiðum grunni og fjöldamörg öflug fyrirtæki í krókaaflamarkskerfinu. Ég veit að hv. þingmaður er í góðum tengslum við kjördæmi sitt og fólkið sem þar starfar og þekkir vel til, ekki síst í sjávarútveginum. Mig langar að spyrja hann um upplifun sína af því að hafa heyrt í fólki í kjördæminu síðustu daga og hvort upplifunin sé sú sem hefur komið hér fram í umræðunni hjá stjórnarliðum þegar sagt er að atvinnurekendum í þessari grein sé skítsama um starfsfólk sitt, skítsama um hagsmuni þess. Eins hvort það sé upplifun fólks að 

Virðulegi forseti. Þau orð sem féllu hér í gær um mannlega lifandi skildi voru afar - ég veit eiginlega ekki hvernig á að orða það, þau pössuðu í það minnsta ekki inn í umræðuna og voru mjög óheppileg og í rauninni til vansa að þau skyldu vera notuð hér við þetta mál. Eins verð ég að segja að þegar hv. þingmaður sem lét þau orð falla að fyrirtækjunum væri, fyrirgefðu orðbragðið, frú forseti, skítsama um sitt fólk er það að sjálfsögðu alrangt. Það fólk sem ég í það minnsta er í sambandi við og hitti einmitt á sjómannadaginn, upplifir það ekki þannig. Það upplifir hins vegar að atvinnuöryggi þess sé ógnað og finnur fyrir því. Það eru fundir um allt land núna hjá fyrirtækjum, hjá starfsmönnum þessara fyrirtækja þar sem þeir koma saman tugum og hundruðum saman til þess að fara yfir þessi mál og senda ályktanir. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu og málefnalega. Það háttar svo til um þessar mundir að einstætt náttúruundur á sér stað sem er þverganga Venusar sem gerist með rúmlega 100 ára millibili. Það er dálítið fróðlegt að bera saman þvergöngu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum við þvergöngu Venusar. Munurinn á þessum tveimur náttúruundrum er í rauninni 100 ár í tíma. Við fáum hins vegar þvergöngu ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum á hverju ári. Þetta er þriðja tilraunin sem ríkisstjórnin gerir til þess að bregða birtu á þann möguleika og þau tækifæri sem búa í íslenskum sjávarútvegi. Það er hins vegar sameiginlegt með náttúrufyrirbærinu þvergöngu Venusar og framgöngu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum að almenningur horfir í forundran á framgöngu hvors tveggja, reikistjörnunnar og ríkisstjórnarinnar Í þeirri viðleitni sinni að standa ekki svona ein og berstrípuð ber nokkuð á því hjá ríkisstjórninni að reyna að tengja framgöngu sína við aðra stjórnmálaflokka og afla þessum vonlausu hugmyndum sínum fylgis. Meðal annars létu forustumenn beggja stjórnarflokkanna þau orð frá sér fara þegar þeir kynntu frumvörpin í mars að margt í þessum frumvörpum ætti, eins og þar var tekið til orða, að höfða til Framsóknarflokksins. Mér þætti vænt um að heyra frá hv. þingmanni samanburð á hugmyndum 

Virðulegi forseti. Þetta var í fyrsta lagi afar athyglisverð lýsing hjá hv. þingmanni á reikistjörnunni og ríkisstjórninni. Meðan reikistjarnan er náttúruundur held ég að ríkisstjórnin hljóti að vera náttúruslys. Það er verulegur munur á hvoru tveggja og ekki síst fegurðinni. Ef við erum að tala um reikistjörnu sem er Venus þá hlýtur ríkisstjórnin að vera raketta sem springur á endanum, frú forseti. Það sem sagt var í mars um að eitthvað ætti að höfða til framsóknarmanna í því frumvarpi sem lagt var hér fram var einfaldlega rangt. Þegar frumvarpið kemur fram er það fyrst og fremst stóra myndin sem er eitthvað í líkingu við það sem Framsóknarflokkurinn sendi frá sér á flokksþingi sínu. Það er stóra myndin um að hér eigi að byggja á aflamarkskerfi, aflahlutdeildarkerfi, og gera nýtingarsamninga. Aðrar útfærslur á þessum hlutum eru með allt öðrum hætti í okkar ályktun. Við höfum til dæmis lagst gegn því að búið sé til eitthvert leiguliðafyrirkomulag. Það kann að vera að ríkisstjórnin vilji slíkt. Það er náttúrlega líka ljóst að þau veiðigjöld sem hér er verið að fjalla um eru ekki hófleg eins og sagt var í stefnu framsóknarmanna. Þetta eru allt annað en hófleg veiðigjöld. Það er kannski meginmunurinn á þessum stefnum, öll útfærslan hjá ríkisstjórninni er algjörlega úr takti við það sem flokksþing framsóknarmanna samþykkti. Stóra myndin er hins vegar mjög keimlík, en hún er líka keimlík því sem kom úr sáttanefndinni á sínum tíma, 23 manna nefndinni. En þegar maður er búinn að byggja hús, ég orða það bara þannig, þá innréttar hver húsið eftir eigin smekk og þörfum.

Forseti. Eins og vænta mátti gerði hv. þingmaður skilmerkilega grein fyrir þeim mikla mun sem er á áherslum Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum og þeim áherslum sem koma fram í fyrirliggjandi frumvörpum ríkisstjórnarflokkanna. Það ber hins vegar á því í allri þessari umræðu og hefur gert í þessum þremur tilraunaskotum ríkisstjórnarinnar til að sprengja þetta kerfi í loft upp, að ríkisstjórnarflokkarnir reyna báðir í vandræðum sínum að tengja önnur flugför sinni vonlausu vegferð. Það er einfalt mál sem hefur verið mjög vel skýrt í orðræðu hv. þingmanns. Ég vildi gjarnan líka spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta mál komist til einhverra lykta í því þrátefli sem 

Virðulegi forseti. Það er augljóst að þau frumvörp sem liggja frammi af hálfu ríkisstjórnarinnar, og annað er reyndar enn þá inni í nefnd, þurfa að taka verulegum breytingum. Í fyrsta lagi varðandi veiðigjaldafrumvarpið er veiðigjaldið einfaldlega allt of hátt, ekki bara að okkar mati framsóknarmanna, það er of hátt að mati þeirra sérfræðinga sem fjallað hafa um málið. Í hinu frumvarpinu, af því að hv. þingmaður fór að tala um hvað forustumenn stjórnarflokkanna hefðu sagt á sínum tíma, eru vitanlega atriði sem eru á engan hátt samrýmanleg stefnu okkar, t.d. 3% fyrningin og það er engin eðlileg skýring á því af hverju framsal eftir 20 ár eigi ekki að vera til staðar. Þessi 40:60% skipting í pottana er ekki í neinu samræmi við það sem við höfum lagt til og er í rauninni afar sérkennileg ráðstöfun verð ég að segja. Það eru því margir hlutir sem eru öðruvísi. Í hinu frumvarpinu er líka þessi svokallaði leiguliðapottur sem stjórnvöld ætla sér að koma á fót og við gerum miklar 

Frú forseti. Í þessari umræðu hafa komið fram nokkuð ólík sjónarmið frá því að hún hófst. Ég ætla fyrst að gera aðeins að umtalsefni þá umræðu sem varð í gær, og að einhverju leyti í morgun, hjá einstökum þingmönnum stjórnarliðanna, ekki síst Samfylkingarinnar og jafnvel hjá hæstv. forsætisráðherra. Umræðan um sjávarútveginn snýst á grunni þess að menn eru með allt að því hatursfullar yfirlýsingar í garð útgerðarmanna og uppnefna þá ýmsum nöfnum. Forsendan fyrir þeirri frasakenndu og neikvæðu umræðu virðist vera sú að menn eru sífellt að hnýta í það sem gerðist hér fyrir mörgum áratugum. Ég held að sannarlega hafi það verið mistök að gera mönnum kleift að ganga út úr greininni á þeim tíma með verulegan hagnað og skilja skuldirnar eftir hjá þeim sem eftir stóðu. Það er staðreynd, frú forseti, að þeir sem eftir stóðu og tóku á sig þá hagræðingarkröfu sem enginn vildi taka á sig - þetta er svona svipað og með litlu gulu hænuna á sínum tíma - voru þeir sem eru enn starfandi í greininni. Þeir hafa starfað þar í 40, 50 ár, hjá mörgum og jafnvel eldri fyrirtækjum, og þeir tóku á sig hagræðinguna að kaupa út aðra aðila til þess að gera flotann eins hagkvæman og hann svo sannarlega er og gera greinina öfluga í að skapa tekjur fyrir samfélagið. Umræðan hefur hins vegar gjarnan verið í öfundartóni og neikvæð um þá sem fóru út úr greininni og hefur ekkert með þá að gera sem eru í greininni í dag. Sjávarútvegurinn er sem betur fer gríðarlega öflug atvinnugrein. Við þær aðstæður sem nú hafa skapast, meðal annars vegna þess að fyrri umræður um það sem stjórnmálamenn þess tíma tókust á um, þ.e. um það hvort hér ætti að vera sóknarmark eða aflamark og kvótakerfi, leiddu til þess að sú leið sem var farin, þ.e. að velja aflamark og það kvótakerfi sem hér hefur verið við lýði, hefur annars vegar gert það að verkum að menn hafa getað byggt upp stofna sem við njótum ríkulega ávaxta af. Það virðist vera að á næstu árum séu nokkuð miklar líkur á því að hægt verði að auka þorskveiðar umtalsvert vegna þess að hér hefur verið farin ábyrg leið við að byggja upp stofninn með takmarkaðri sókn. Og hins vegar að við þá hagræðingu sem greinin sjálf hefur tekið á sig hefur orðið hagvöxtur og vöxtur í greininni umfram það sem annars mætti telja eðlilegt, sem er umtalsverður og gæti uppsafnaður verið um 50 milljarðar í dag. Þjóðfélagið nýtur góðs af akkúrat því kerfi sem hér er hamast á daginn út og daginn inn. Það eru forsendurnar fyrir þeirri umræðu, svo þær séu nokkuð skýrar, frú forseti. Umræðan um hvað sé hóflegt veiðigjald hefur farið út og suður, vil ég meina. Ljóst er að þær hugmyndir sem ríkisstjórnarflokkarnir komu fram með í frumvarpinu á sínum tíma voru svo langt frá því að teljast hóflegar að það hálfa væri nóg og frumvarpið var reyndar hrákasmíð. Menn gátu lesið út úr því þegar sérfræðingar fóru að skoða það að skattlagningin næmi ekki 70%, sem ég held að flestum þætti nú nóg um, heldur 140%, og að niðurstaðan væri sú að stór hluti greinarinnar mundi ekki standa undir því. Þegar menn hafa síðan farið yfir frumvarpið og lesið umsagnir hefur meiri hlutinn komið með breytingar sem allar eru til bóta, sumar mjög eðlilegar, og óskiljanlegt að sumt hafi ekki verið í frumvarpinu, eins og til dæmis að ef um neikvæða rentu væri að ræða þyrftu menn að greiða af henni engu að síður en ættu síðan ekki möguleika á að draga hana frá rentu næstu ára. Þetta er auðvitað eitthvað sem enginn skilur. Við þekkjum það til dæmis úr skattalögum að menn fá endurgreitt eða geta nýtt skattalegt tap á næstu árum. Slíkt ákvæði er komið inn og er, eins og ég segi, óskiljanlegt að það skuli ekki hafa verið í upphaflega frumvarpinu. Síðan eru nokkrar breytingartillögur sem eru tilraunir til þess að lagfæra vonlausa aðferðafræði, ég ætla að koma aðeins betur inn á það. Varðandi það hvað sé hóflegt veiðigjald hljóta forsendurnar fyrir slíku mati fyrst og fremst að vera þær hvort fyrirtækin í atvinnugreininni geti staðið undir gjaldtökunni án þess að það raski þeim möguleika að greinin haldi áfram að þróast, stunda nýsköpun, sækja fram á nýjum sviðum sem greinin hefur gert sjálf og skapað sér veiðireynslu. Það hefur enginn opinber aðili hingað til greitt fyrirtækjum fyrir það að sækja út á miðin til að leita að nýjum stofnum. Það gerðu fyrirtækin á eigin kostnað og hægt er að nefna makrílveiðarnar sem dæmi. Það lýsir miklu skilningsleysi hjá stjórnarliðum þegar þeir ætla að ganga svo hart fram í skattlagningunni að fyrirtækin munu hreinlega ekki hafa efni á því að taka þátt í nýsköpun og stækka þannig kökuna sem þjóðin byggir afkomu sína að stóru leyti á. Það getur heldur ekki talist hóflegt ef skattlagningin verður með þeim hætti að fyrirtækin geti ekki fjárfest eðlilega, endurnýjað tæki og tól, skip og vinnslur. Ég vil því halda því fram, frú forseti, að þær hugmyndir sem menn lögðu af stað með og samspil aðferðafræðinnar endaði í þeirri afar óhóflegu gjaldtöku sem lögð var til. Eftir breytingartillögurnar lækkaði hún um 6–7 milljarða og menn hafa verið að stæra sig af því að komið hafi verið til móts við greinina um 6–7 milljarða. Þá má spyrja á móti og ganga alveg í hinar öfgarnar, og það hljómar alveg jafnsérkennilega: Ef frumvarpið hefði lagt til 100 milljarða gjaldtöku og stjórnarflokkarnir hefðu síðan komið með afslátt upp á 85 milljarða, væri það þá frábært hjá stjórnarflokkunum að koma með 85 milljarða lækkun? Þetta er sambærilegt dæmi þó að það sé auðvitað ýkt. Það er því ekki hægt að ræða það hvort gjaldtaka sem endar í 15 milljörðum - eftir þeim upplýsingum sem ráðuneytið og meiri hlutinn lýsir yfir sem sérfræðingar hafa ekki fengið tækifæri til að reikna nákvæmlega út hvort sé rétt - sé hóflegt, af því að menn hafa lækkað hinar geggjuðu hugmyndir um 6–7 milljarða. Sumir héldu því reyndar fram að það væri umtalsvert hærra. Það getur ekki verið grundvöllur umræðu um hvað sé hóflegt. Í umsögn fjármálaráðuneytisins, fjárlagaskrifstofu, sem fylgir frumvarpinu er fjallað um veiðileyfagjald og þar stendur, með leyfi forseta: „Miðað við meðaltal alls tímabilsins 2001–2010 yrðu tekjur að jafnaði 11,8 milljarða kr. Það eru nánast jafn miklar tekjur og reiknað er með að veiðigjald muni skila frá og með árinu 2013 í ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2012–2015, sem fjármálaráðuneytið lagði fram sl. haust, en þar er reiknað með 11 milljarða kr. tekjum af veiðigjaldi.“ Ég ítreka það og tek það aftur upp hér að í ríkisfjármálaáætlun reiknar fjármálaráðuneytið með 11 milljarða kr. tekjum, ekki 15, heldur 11 milljarða kr. tekjum. Síðan stendur áfram í umsögninni, með leyfi forseta: „Verði aflabrögð, verð á mörkuðum og gengi krónunnar svipuð og á síðustu árum má því gera ráð fyrir að á næstu árum geti veiðigjöld skilað um og yfir 20 milljarða kr. tekjum á ári í ríkissjóð í nánustu framtíð.“ Það er auðvitað mun hóflegra gjald, 11 milljarðar, sem fjármálaráðuneytið og ríkisfjármálaáætlunin leggur fram og lagði fram síðasta haust, og bjóst við að yrði tekið af greininni, heldur en 15 milljarðar. Ef aflabrögðin og verð á mörkuðum og gengi krónunnar, allt þetta, heldur áfram með svipuðum hætti og verið hefur mun það hækka í 20 milljarða. Ég fór aðeins yfir það í fyrri ræðu minni: Er það þá stefna ríkisstjórnarinnar að viðhalda svona lágu gengi? Í umsögn ASÍ benda þeir á þessa þverstæðu, að þetta samrýmist ekki þeim yfirlýsingum sem gefnar voru við kjarasamninga og munu hugsanlega valda því að kjarasamningar nái ekki fram að ganga. Það eru líka miklar efasemdir um verð á mörkuðum í frjálsu falli evrunnar og Evrópusambandsins og enginn veit hvar það endar. Einnig er hægur hagvöxtur í Bandaríkjunum með afleiðingum um allan heim, þannig að við vitum ekki hvort verð á mörkuðum muni haldast óbreytt. Við getum verið nokkuð bjartsýn á að aflabrögð muni verða mjög góð, alla vega hvað varðar þroskinn, og jafnvel enn betri en verið hefur. Að reikna með því að þessi veiðigjöld fari úr 11 milljörðum, sem er þó mun hóflegri niðurstaða en 15, og stefni í 20 milljarða, á því eru verulegar efasemdir, frú forseti. Einnig er fjallað um það í umsögninni að afkoman í sjávarútvegi sé sveiflukennd og þess vegna megi búast við að tekjur af veiðigjöldum og rentunni í veiðum og vinnslu, sem ég ætla aðeins að koma inn á á eftir, verði mismiklar eftir árum og tímabilum. Þess vegna er það skoðun mín, og kemur fram í nefndarálitinu sem ég skilaði sem fulltrúi Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd, að það sé miklu skynsamlegra þegar menn leggja af stað í slíka gjaldtöku, eða verulega hækkun frá því sem verið hefur, að menn hafi ákveðin varúðarsjónarmið uppi um að greinin geti gert þetta án þess að það raski möguleikum hennar á að halda áfram að þróa og skapa ný störf, finna nýja stofna og þróa iðnaðinn. Sá ljóður er á umræðunni um sjávarútveg hjá þeim sem stunda frasakenndu, hástemmdu yfirlýsingarnar hér í ræðupúlti, eins og ég kom inn á í upphafi máls míns, að menn gleyma því ansi oft að sjávarútvegurinn er hátæknivæddur matvælaiðnaður sem er búinn að selja vöruna á markaði áður en menn fara út og veiða hana. Þetta snýst ekki um að einhverjir séu að fara út að veiða fisk og reyna að selja hann á sem hæstu verði í landi. Þannig hefðum við aldrei náð þeim gríðarlega hagvexti og umframhagvexti miðað við aðrar þjóðir sem við höfum náð. Þar er samspil veiða og vinnslu lykilatriði og eitt af því sem gerir sjávarútveg okkar frábrugðinn til dæmis sjávarútvegi Norðmanna. Aðeins áfram um hóflega gjaldtöku. Í þeim hugmyndum sem liggja til grundvallar í veiðigjaldafrumvarpi ríkisstjórnarinnar er notast við gamlar tölur. Aðferðafræðin sem útreikningarnir eru byggðir á byggja einnig á gömlum tölum og það hefur verið ein helsta gagnrýnin sem hefur komið á þá aðferðafræði. En varðandi þau opinberu gjöld sem munu leggjast á greinina vegna ársins 2011, og eru að koma í ljós, eru veiðigjöld upp á 4,5 milljarða komin fram. En það sem hefur ekki komið fram, alla vega ekki skýrt í umræðunni, er að greinin hefur sennilega og mun sennilega skila um 5 milljörðum í tekjuskatt, sem er umtalsverð hækkun á tekjuskatti frá fyrri árum. Þeir frasakenndu þingmenn sem koma hingað upp og æpa reiðilestur í átt að útgerð og sjávarútvegi hafa talað um að þessi gríðarlega mikilvæga grein hafi skilað um milljarði í tekjuskatt af allri sinni veltu. Og það er rétt í sögulegu samhengi. Á árinu 2010 greiddi greinin um 2,7 milljarða í tekjuskatt og það stefnir í að hún muni greiða um 5 milljarða á árinu 2011 og væntanlega greiða enn hærri upphæð á árinu 2012 við áframhaldandi góðan vöxt og góð skilyrði í greininni eins og við fórum aðeins yfir áðan. Þetta þýðir að á árinu 2011 greiddi greinin um 9,5 milljarða í opinber gjöld, þ.e. veiðigjald og tekjuskatt, í ríkissjóð. Það eru umtalsverðir fjármunir. Þegar við horfum núna á veiðigjaldið upp á 15 milljarða, ef það yrði niðurstaðan sem kemur út úr breytingartillögunum, að sögn og yfirlýsingu ráðuneytis og meiri hlutans, mun það auðvitað hafa þau áhrif að lækka tekjuskattinn að einhverju leyti. Mín skoðun er því sú að miklu skynsamlegra sé að hafa það varúðarsjónarmið að veiðigjaldið sé lægra - miklar deilur eru um hvernig það er reiknað út og hvernig það bitnar á einstökum fyrirtækjum og útgerðarflokkum - af því að þá muni tekjuskatturinn verða hlutfallslega hærri. Og hann er sannarlega á fyrirtæki sem eru með raunverulegan hagnað, ekki meðaltalsútreikning á gömlum tölum, heldur sannarlega niðurstöður úr ársreikningi. Hann mun þannig leggjast á greinina með hóflegri hætti í heild, þó að einstök fyrirtæki mundu sjálfsagt telja að þau væru skattlögð allverulega. Það er hin rétta leið til að ræða hvað sé hóflegt. Ég fór í fyrri ræðu minni nokkuð ítarlega yfir greiðslugetu einstakra fyrirtækja og ýmsir þingmenn hafa einnig gert það í umræðunni. Þar spilar skuldastaða þeirra langsamlega stærsta þáttinn og hún er gríðarlega misjöfn. Til eru fyrirtæki í sjávarútvegi sem eru skuldlaus eða skuldlítil og þau greiða þá augljóslega mjög háan tekjuskatt og munu greiða verulega hátt veiðigjald, því að breytingartillögurnar snúa að því að reyna að aðlaga það að þeim fyrirtækjum sem eru skuldsett, en þær eru flóknar. Við vitum það ekki nákvæmlega, við höfum ekki séð það og ekki hefur verið lagt í þá vinnu enn að sjá hvernig það kemur hreinlega niður á einstök fyrirtæki, en það skiptir máli. Þegar breytingartillagan var komin fram fengum við á fundi þá sérfræðinga sem stóðu að greinargerðinni sem atvinnuveganefnd bað um, Daða Má Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson, reyndar var það fyrst og fremst Daði Már sem gat mætt á þá fundi, og hann stóð við þá niðurstöðu þeirra í greinargerðinni að gjaldið mundi hafa gríðarlega alvarlegar afleiðingar fyrir fjöldann allan af fyrirtækjum. Bent hefur verið á að innan greinarinnar sé mjög ólík staða, ekki bara milli einstakra fyrirtækja heldur líka milli útgerðarflokka. Þannig hefur til dæmis komið í ljós að í krókaaflamarkskerfinu, hefðu bæði frumvörpin, þ.e. frumvarpið um stjórn fiskveiða og frumvarpið um veiðigjöldin, náð fram að ganga væru um 80% fyrirtækjanna þar gjaldþrota. Þær breytingartillögur sem gerðar eru þarna munu hafa gríðarleg áhrif á þennan fjölda fyrirtækja - ég ætla ekki að lýsa því yfir hér án þess að hafa getað skoðað það nægilega að þau séu öll gjaldþrota - en þær munu hafa gríðarleg áhrif á getu þeirra til að standa undir skuldum. Er það þá meiningin hjá stjórnvöldum að gjaldfæra fyrirtækin með opinberum gjöldum með þeim hætti að vandanum verður ýtt yfir á bankakerfið? Það má svo sem hugsa sér það. En á hverjum lendir það þar? Það lendir jú fyrst og fremst á Landsbankanum sem hefur lýst því yfir að ef þessi frumvörp muni ganga fram óbreytt yrði afskriftarþörf Landsbankans vegna sjávarútvegsins um 31 milljarður. Þá virðast þessir sömu stjórnarliðar gleyma því að Landsbankinn er ríkisbanki eða um 87% í eigu þjóðarinnar og mun það þar af leiðandi koma niður á honum að þjónusta aðrar greinar og landsmenn alla og takmarka getu bankans til að koma til dæmis til móts við skuldsett heimili. Einnig er hægt að benda á að gríðarlegt samspil er á milli þessara frumvarpa, annars vegar um stjórn fiskveiða og hins vegar um veiðigjöld. Er auðveldast að benda á hina óháðu sérfræðiskýrslu og fjölmargar umsagnir frá hagsmunaaðilum sem gátu hreinlega reiknað út hvernig þessi áhrif yrðu á hvert og eitt fyrirtæki eða útgerðarflokka. Það sem líka var áhugavert að sjá var að það gerðu sér fleiri grein fyrir alvarleika málsins. Í fyrri ræðu minni fór ég aðeins yfir umsögn Alþýðusambands Íslands sem benti á þá þætti sem takmörkuðu getu útgerðarinnar til að stunda hagkvæman rekstur, halda áfram nýsköpun, þróun og fjárfestingu, allt þetta mundi takmarka getu fyrirtækjanna til að afla þjóðartekna og það yrði neikvætt fyrir samfélagið. Sérstaklega benti ASÍ á að 40:60% skiptingin sé óásættanleg, þ.e. þegar ákveðnu marki er náð í einstökum tegundum, eins og þorski um 202 þús. tonn og ýsu, ufsa og öðrum tegundum, mundi um 40% af því aflamarki sem úthlutað yrði sett inn í pott 2 sem augljóslega er ekki hinn hagkvæmi útgerðarflokkur. Það er viðurkennt, því að þar er verið að stunda byggðatengdar aðgerðir sem augljóslega eru þá þvert gegn hagkvæmninni en hins vegar kannski sú málamiðlun sem við viljum sjá til þess annars vegar að tryggja atvinnu og byggð í landinu, þá möguleika, jafnrétti og rétt manna til að stunda atvinnu í heimabyggð sinni þar sem fiskimiðin eru mest. Hin leiðin væri sú, og á hana hafa sumir bent, þingmenn Hreyfingarinnar hafa lagt til að hér fari allt á uppboð á einn stað. Hin alvarlega afleiðing af óheftu uppboði yrði væntanlega sú að hér yrðu örfá fyrirtæki gríðarlega stór sem mundu stunda útgerð á grundvelli hagkvæmni eingöngu og það er eitthvað sem ég vil ekki sjá. Ég vil sjá blandaða leið en takmarka þau neikvæðu áhrif sem þessar aðgerðir hafa í för með sér í frumvarpinu um stjórn fiskveiða, sem hafa gríðarleg áhrif á getu þeirra til að greiða veiðigjöld. Það er mér óskiljanlegt að þingmenn stjórnarliða hafi komið hingað upp - jafnvel þingmenn sem sitja í atvinnuveganefnd og hafa fengið allar þessar umsagnir og gesti á fundina og spurt aðra þingmenn hvernig samspilið hafi áhrif - og lýst því yfir að þeir sjái ekki þetta samspil þegar nær allir umsagnaraðilar, jafnt óháðir sem tengdir, eins og sveitarfélög eða hagsmunaaðilar greinarinnar, einnig verkalýðsforustan og aðrir, endurskoðunarfyrirtæki og fjármálastofnanir sögðu einfaldlega að forsenda fyrir því að fara þá leið að greiða svona há veiðigjöld - og þá er ég ekki endilega að tala um 15 milljarða, það gæti verið lægri tala eins og ég benti á með fjárlagafrumvarpinu upp á 11 milljarða - væri sú að fyrirtækin fengju tækifæri til að búa til þær tekjur en yrðu ekki af þeim teknar með því að taka 3% af hverri sölu til ríkisins og færa í pott 2, að banna framsal eftir 2032 og taka þannig út einn þann þátt sem hefur valdið einna mestri hagkvæmnisaukningu í greininni í gegnum áratugina frá því að það var sett inn. Það má hins vegar takmarka leiðirnar til þess og það er í frumvarpinu og í stefnu Framsóknarflokksins, 40:60% reglan sem ég nefndi áðan um að ákveðnu marki sé náð sé farið 40% yfir. Svo er annað umdeilanlegt, sem er ekki í stefnu okkar framsóknarmanna, að þó nokkrir umsagnaraðilar sjá ákveðna möguleika í leigupottinum. Við höfum verið andsnúnir þeirri leið að ríkið sé að vasast í greininni með því að vera með aflaheimildir og leigja þær út. Allt þetta sem fært er úr aflamarkskerfinu í dag, bæði minna kerfinu og stóra kerfinu, og fært í pott 2 þar sem það er ráðherrastýrt, pólitískt stýrt, minnkar hagkvæmnina í greininni. Það minnkar möguleika greinarinnar til að greiða veiðigjald og minnkar möguleikana á að greinin haldi áfram að þróast í þá átt sem hún hefur verið að gera. Það eru fá lönd í heiminum ef nokkur sem geta státað af jafnöflugum sjávarútvegi. Ef við horfum á Evrópusambandið, af því að þær viðræður dúkka hér oft upp í nánast öllum málum, þar er sjávarútvegur ekki rekinn sem raunveruleg atvinnugrein. Þar er sjávarútvegurinn að stærstu leyti rekinn á ríkisstyrkjum, á styrkjum frá hinu opinbera. Í Noregi, sem er gríðarlega ríkt land með öflugan sjávarútveg, er hluti af sjávarútveginum rekinn á forræði hins opinbera. En við höfum farið aðra leið alveg frá því að kvótakerfið var sett á. Menn sögðu: Ríkið hefur ekki efni á því að fara inn í greinina og hagræða á kostnað ríkisins, ríkið mun ekki leggja fé í það, þið verðið að gera það sjálf. Alveg frá þeim tíma hefur greinin verið sjálfbær og vöxturinn alveg gríðarlegur. Ég ætlaði að fjalla um samráðsleysið, ég gerði það reyndar í fyrri ræðu minni, en það er sérstakt. Ég ætlaði jafnframt að ræða aðeins um þá sérfræðinga sem hafa verið kallaðir til í atvinnuveganefnd. Það var áhugavert að heyra viðtal á einum ljósvakamiðlinum einn morguninn við einn hv. þingmann í atvinnuveganefnd þar sem spurt var einfaldlega þeirrar spurningar hverjir væru sérfræðingar ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna sem hefðu talað fyrir því að þessar leiðir yrðu farnar. Þingmanninum var orða vant því að satt best að segja hafa engir sérfræðingar komið fram aðrir en sérfræðingar ríkisstjórnarinnar, pólitískir ráðgjafar úr ráðuneytinu. Engir fræðimenn, engir sérfræðingar frá endurskoðunarfyrirtækjum, fjármálastofnunum, hagsmunaaðilum eða verkalýðsforustu hafa stutt þetta. Ekki einu sinni sá ágæti og mæti prófessor Þórólfur Matthíasson sem stundum hefur nú tekið undir það sem Samfylkingin hefur lagt fram. Hann sá ekki neina vitglóru í þessu og vildi reyndar fara allt aðrar leiðir. Ég nefni þetta til að menn átti sig á því að allar þær umsagnir sem komu, nánast undantekningarlaust, ég held að Samfylkingarfélagið í Reykjanesbæ hafi verið það eitt sem var ánægt með þetta, bæði meiri hlutar og minni hlutar í sveitarfélögum og bara yfir allt landið sáu menn ekki neina vitglóru í þessu. Satt best að segja hefur fólk á landsbyggðinni gríðarlegar áhyggjur af því hvernig þetta mál endar, einfaldlega vegna þess að það sér að þetta mun hafa gríðarlegar neikvæðar afleiðingar fyrir sína byggð, sveitarfélag sitt, fyrirtæki í heimahéraði. Og mörg fyrirtæki, langflest vil ég nánast fullyrða, hafa gríðarlega samfélagslega sterka ábyrgðartilfinningu og sýna byggðarlagi sínu mikla tryggð, styðja við bakið á öllum þeim þáttum sem þar eru og taka þátt í því að byggja upp fjölbreyttara atvinnulíf, fjölbreyttara menningarlíf, íþróttalíf og annað í þeim dúr. Ekki er hægt að ljúka máli mínu öðruvísi en að minnast á að um gríðarlega ofsköttun á landsbyggðina er að ræða. Hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson og Eygló Harðardóttir hafa farið ítarlega yfir álit Vífils Karlssonar sem hefur bent á að um 75% af umsvifum ríkisins séu á höfuðborgarsvæðinu en aðeins um 40% af skatttekjunum, svo dæmi sé tekið. Þóroddur Bjarnason, einn sérfræðinganna sem komið hafa að þessum málum, hefur komið fram með tillögur og ábendingar sem benda til þess að við séum að færa gríðarlega fjármuni af landsbyggðinni inn í ríkiskassann. Það hefur, frú forseti, óneitanlega mjög neikvæð áhrif á allar þær byggðir sem fjárstreymið er úr. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög greinargóða ræðu. Ég verð að segja það strax að það eru stórundarleg vinnubrögð af hálfu hæstv. sjávarútvegsráðherra að koma hingað með mál án þess að menn geti sagt með vissu hvaða veiðigjöldum það skili. Að það skuli virkilega vera hagsmunaaðilar sem eru að reikna út hverjar afleiðingar frumvarpsins verði í stað þess að það hafi verið gert fyrir fram. Mig langar að spyrja virðulegan þingmann að því hvort það hafi verið rætt í nefnd á þeim stutta tíma sem hún fékk til að skoða þetta mál hvers vegna ráðuneytið var ekki búið að kynna sér það út í hörgul hvaða afleiðingar þessi lagasetning hefði fyrir útgerð og sjávarútveg í landinu. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í þá nefnd sem á að skoða grundvöll veiðigjaldsins. Ég heyrði hv. þm. Helga Hjörvar segja að í ráðuneytinu hefði verið sérstök undirbúningsnefnd sem skoðaði aðdraganda þessa máls. Það kemur reyndar ekki fram í gögnum hverjir voru í þeirri nefnd en það hefur verið upplýst að þar voru Indriði Þorláksson, Helgi Hjörvar og einhver einn embættismaður en enginn lögfræðingur. Nú liggur fyrir í málinu harkaleg gagnrýni af hálfu ýmissa lögfræðinga, ég get nefnt Bonafide, Lex og fleiri lögmannsstofur, á þessa nefnd og það valdaframsal sem í henni felst. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort menn hafi skoðað það sérstaklega í nefndinni að í áliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er þessari gagnrýni nánast ýtt út af borðinu. Menn segja bara að ekkert þurfi að takast á við hana. Mig langar að spyrja hv. þingmann nánar út í þetta. Ég tel að það sé stórmál að hér eigi að fara að samþykkja lagasetningu þar sem ágreiningur og veruleg áhöld eru um hvort í felist of mikið valdaframsal, að hreinlega sé verið að brjóta gegn 

Frú forseti. Ég tek undir að það er mjög sérkennilegt að ráðuneytið og ráðherra væru ekki með greinarbetri gögn. Meiri hluti atvinnuveganefndar fékk sérfræðinga til að fara yfir málið og þeir sýndu fram á mjög alvarlegar afleiðingar af þessu ráðslagi og samspili þessara tveggja frumvarpa. Þegar allt er síðan tekið saman og breytingartillögurnar teknar inn standa þeir við þá niðurstöðu að þetta hafi gríðarleg áhrif og muni verða þó nokkrum fyrirtækjum ofviða. Ég náði því miður ekki að fara yfir frumvarpið og nokkur atriði í því sem ég ætlaði að fjalla um, ég geri það bara í seinni ræðu. Eitt af því er til að mynda veiðigjaldsnefndin sem fékk síðan í breytingartillögum mun fleiri verkefni. Meiri hlutinn viðurkenndi bara að sú vinna sem lögð hefði verið í þetta og niðurstaðan væri ómöguleg. Nefndin á í raun að fara yfir málið frá grunni. Hugsanlega verður það niðurstaða veiðigjaldsnefndarinnar að þessi aðferðafræði, eins og við höfum bent á í minni hlutanum, sé ómöguleg og allt önnur leið verði farin. Mér finnst það satt best að segja ekki ólíkleg niðurstaða. Þar með viðurkennir meiri hlutinn kannski að best væri að setja það í breytingartillögu að færa öll þessi verkefni til veiðigjaldsnefndarinnar. Varðandi þau atriði sem þingmaðurinn bendir réttilega á, og komu til tals hjá þó nokkrum lögfræðiskrifstofum, að gætu varðað við ákvæði stjórnarskrár þá er það líka ámælisvert að ekki hafi verið búið að fara yfir það og því síðan svarað svo skýrt að ekki þurfi að fjalla um það meir. Ég held að hægt sé 

Virðulegi forseti. Maður veltir auðvitað fyrir sér ábyrgð þingsins þegar mál af þessum toga koma inn svo vanbúin. Auðvitað er eina vitið að hæstv. forseti þingsins stöðvi umræðu um þetta mál. Það er fráleitt að verið sé að ræða mál þegar verulegar líkur eru á því og menn hafa rökstutt það með skýrum hætti að verið sé fara gegn ákvæðum stjórnarskrár. Ég hef kynnt mér þessar breytingartillögur og mér sýnist að með því að færa enn frekari verkefni til þessara veiðigjaldsnefndar sé meiri hluti hv. atvinnuveganefndar að gefast upp á þessu furðulega máli. Ég tel einboðið að hv. atvinnuveganefnd taki þetta mál inn í lok þessarar umræðu, hvenær sem það verður, og fari skilmerkilega yfir það hvort virkilega sé vilji meiri hlutans að ganga þannig fram að vegið sé að stjórnskipun landsins. Ég hygg að minni hlutinn verði að leggja sig fram um koma meiri hlutanum í skilning um að svona er ekki hægt að vinna.

Frú forseti. Varðandi veiðigjaldsnefndina þá er það alveg rétt að í breytingartillögunum er búið að færa henni víðtækari verkefni. Ég náði ekki að ræða það áðan en hugmynd mín var að leggja fram breytingartillögu hvað varðar að fjölga annaðhvort í nefndinni eða, sem ég taldi enn betra til að tryggja að vinnan færi eðlilega fram, að setja á fót samráðshóp að baki nefndarinnar sem kæmi þá fyrst að grunnvinnunni og upplýsti hvaða leiðir væru færar. Menn úr öllum þingflokkum gætu þá komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Þannig yrði undirbúningurinn að því sem gera þarf faglegri og betri. Meiri hlutinn viðurkennir síðan að ekki sé fær leið að setja inn það bráðabirgðaákvæði að leggja fram fasta krónutölu fyrir næsta ár 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög greinargóða ræðu. Ég held að við notum rangt hugtak þegar við fjöllum um þetta frumvarp. Í heiti frumvarpsins er talað um veiðigjöld en það er augljóst að ekki er um gjöld að ræða í þeim skilningi laganna heldur skatta. Ég held við ættum að nefna hlutina sínu rétta nafni og auðvitað hefði meiri hlutinn átt að leggja fram breytingartillögu sem fól í sér að breyta heiti frumvarpsins. Það er ótvírætt að um er að ræða skatt en ekki gjald. Það er eingöngu verið að klæða þetta í einhvern felubúning. Það hljómar sennilega eitthvað betur að kalla þetta veiðigjöld en veiðiskatt en það er rangnefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru atriði sem hann gerði að umtalsefni og ég tel að skipti miklu máli. Það eru þær umræður sem farið hafa fram um framlegðina í sjávarútveginum. Menn hafa verið að vísa til þess að á árinu 2011 gæti framlegðin í sjávarútveginum mögulega numið 75 milljörðum króna. Svo segja menn að 15 milljarðar af því sé ekki upp í nös á ketti og þess vegna ráði sjávarútvegurinn auðveldlega við það. Í fyrsta lagi þarf að gera þá athugasemd að við erum ekki að tala um 75 milljarða framlegð útgerðarinnar, það er útgerðin sem á að borga þetta, ekki fiskvinnslan. Ríkisstjórnin býr sér til sérstaka Krýsuvíkurleið að því að ná í einhvern hagnað úr fiskvinnslunni en það er eftir sem áður útgerðin sem þarf að borga þetta. Er ekki ljóst, að mati hv. þingmanns, að þetta muni bitna harðar á einstaklingsútgerðum sem eru ekki með fiskvinnslu? Það eru mjög margar slíkar útgerðir, t.d. í kjördæmi hv. þingmanns, Vestmannaeyjum. Hefur hv. þingmaður áttað sig á því með hvaða hætti þetta muni bitna á slíkum útgerðum? Menn eru líka alltaf að tala um þessa háu framlegð út frá einu ári, sem er talið eitt besta árið í sögu sjávarútvegsins á undanförnum árum, en ræða ekki um það að framlegðin hefur verið mjög breytileg og í mörg ár miklu minni og að þær kröfur sem verið er að setja með þessu veiðigjaldi mundu setja sjávarútveginn á hliðina í slíku árferði.

Hæstv. forseti. Ég held einmitt að umræðan sé á algjörum villigötum þar sem hún byrjar á rangan hátt. Í margnefndri greinargerð Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar er til dæmis sagt varðandi vinnsluna að mörg vandamál fylgi því að meta auðlindarentu vinnslu með rentu veiða, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Það stendur líka að núverandi gagnagrunnlag leyfi ekki nákvæmt mat á auðlindarentu. Eins og hv. þingmaður þekkir benti Daði Már Kristófersson á að það væri að sínu mati einfaldara að fara þá leið að setja viðmiðunarverð á viðskipti milli tengdra aðila og byggja álagninguna algjörlega á gögnum um veiðar eins og jafnan er gert við álagningu auðlindarentu. Bent er á að hugsanlega sé sú renta sem síðan verður skattlögð verulega ofmetin, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Betur hefði farið á því að fjármagnsþörfin yrði metin af sérfræðingum á grundvelli markaðsgagna eins og bent var á og gert er ráð fyrir þegar um flutning og dreifingu á rafmagni er að ræða, samkvæmt raforkulögum. Menn hafa ekki horft til fyrirmyndanna sem þó eru til í íslenskum lögum varðandi til dæmis raforkulögin og síðan olíuauðlindina ef af verður, þ.e. kolefnisskattlagninguna. Ég held að hægt sé að fullyrða að grunnumræðan hafi orðið að karpi um aðferðafræði, sem allir eru sammála um að sé léleg, frekar en að rætt sé um það hvernig hægt sé að reikna út rentuna og við hvað sé eðlilegt að greiða gjald af og miðað þá við þær tölur sem 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt átt hér kollgátuna. Við erum einhvern veginn stödd í umræðum um veiðigjöldin þar sem við hefðum þurft að vera stödd fyrir mörgum mánuðum. Við erum enn að ræða um forsendurnar, við erum enn að fara yfir hvort örugglega sé rétt reiknað og við erum enn að velta því fyrir okkur hvort menn hafi fundið þessa frægu auðlindarentu eða hvort menn hafi hitt á hana. Meiri hlutinn viðurkennir það á vissan hátt að hann sé ekki kominn neitt áfram í þessu máli, hann leggur fram breytingartillögu sem felur í sér að vísa málinu inn í framtíðina, í þessa veiðigjaldsnefnd. Þá vakna auðvitað þær spurningar sem hv. þm. Ólöf Nordal spurði að hér áðan um stjórnarskrána, um valdaframsalið o.s.frv. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um það að sú umræða sem nú fer fram hefði átt að fara fram fyrir mörgum mánuðum? Væri því ekki skynsamlegast í því ljósi að þessari umræðu yrði frestað og menn reyndu að læra af því sem þegar hefði verið gert og legðu síðan fram annað frumvarp sem væri þá fullbúið og næði utan um 

Frú forseti. Ég get tekið undir það að þegar í ljós komu allir ágallarnir á aðferðafræðinni sem lögð er til í frumvarpinu hefði hreinlega verið skynsamlegast að leggja það til hliðar og hefja leiðina á einhverjum öðrum punkti. Í raun gerir meiri hlutinn það að því leyti að vísa verkefnunum til veiðigjaldsnefndarinnar og leggja til bráðabirgðaákvæði um fasta krónutölu á næsta ári og svo taki aðferðafræðin við einhvern tímann seinna. Í staðinn hefði mátt koma með lítið frumvarp um álögð veiðigjöld á næsta ári í ákveðinni krónutölu og skipa síðan nefnd til að útfæra þessa leið. Það í raun og veru niðurstaðan. Það er svolítið flókið, kjánalegt og sérkennilegt og mun hugsanlega hafa ýmis lögfræðileg áhrif, eins og hér hefur komið fram, að fara þá leið sem meiri hlutinn fer í stað þess að viðurkenna að þetta hafi verið ómögulegt. Það mætti þess vegna gefa þessu tvö ár, setja á fasta krónutölu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Það var gott að hlýða á mál hans enda liggur hér fyrir nefndarálit frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar sem hv. þingmaður skipar, sem er ítarlegt og gott að lesa yfir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um nokkur hugtök sem flutningsmenn þessa máls og þingmenn ríkisstjórnarflokkanna tala oft um þegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu eru ræddar og þar á meðal þetta mál. Talað er um að verið sé að gera breytingar á kerfinu með það að markmiði að koma á meira réttlæti. Jafnframt hafa menn talað um að nú eigi að ná sátt um sjávarútvegsmál í landinu og allt sé þetta gert með almannahagsmuni í huga. Ég sé ekki alveg hvernig þetta frumvarp sem og hitt, stóra frumvarpið, sem enn er fast í nefnd af því að meiri hlutinn kemur sér ekki saman um hvernig eigi að afgreiða það, eiga að uppfylla þessi markmið. Ef við einbeitum okkur í þessu litla andsvari bara að sáttinni þá er það almennt þannig að þegar menn ætla að ná sátt um einhver umdeild mál eða mál sem varða mikla hagsmuni fá þeir alla aðila að borðinu, láta þá setjast niður og reyna að finna einhverjar leiðir þegar búið er að skilgreina í hverju vandinn felst eða í þessu tilviki óréttlætið, eins og hv. stjórnarliðar halda fram. Í þessu máli virðist hreinlega hafa verið forðast að hafa samráð, alla vega miðað við nefndarálit hv. þingmanns þar sem fram kemur að umsagnaraðilar hafi svarað ítrekuðum spurningum hans á þann veg að ekkert samráð hafi verið haft við þá og ekki við neinn. Þá spyr maður: Hvernig á að ná sátt með þeirri aðferð? Telur hv. þingmaður að þetta sé fær leið með slíkt markmið í huga?

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa ágætu spurningu. Ég hef margoft komið hingað í pontu á þessu kjörtímabili og gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega fyrir að kalla sig norræna velferðarstjórn og vísa til þess að verið sé að taka hér upp norræn vinnubrögð. Þar er auðvitað hefð fyrir minnihlutastjórnum en menn hafa notað það sem þeir hafa lært í minnihlutastjórninni þegar þeir eru í meiri hluta. Þegar gerðar eru róttækar breytingar í viðkvæmum málaflokkum eða stórar breytingar á stórum málum leita menn hjá öllum þessum vinaþjóðum okkar mjög gjarnan til mun stærri hóps, stjórnarandstöðunnar, og leita leiða til að í það minnsta verði 70–80% fylgi á bak við þær breytingar. Það þýðir um leið að breytingarnar verða ekki eins byltingarkenndar, minni átök verða um þær, meiri sátt og síðan er haft samráð við hagsmunaaðila sem málið varðar. Það var auðvitað sláandi að fá svör allra þeirra sem komu fyrir nefndina við þeirri spurningu hvort haft hefði verið samráð við þá við gerð þessa frumvarps. Þessi mál hafa verið til umfjöllunar lengi. Það var til sátta- og samráðsferli, ráðherraskipti hafa orðið og menn hafa verið með alls konar yfirlýsingar innan stjórnarflokkanna um ágæti þeirra mála sem þó hafa komið fram. Varðandi frumvarpið frá því í fyrravor sagði hæstv. utanríkisráðherra að það hefði verið bílslys. Svo kom annað frumvarp frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þáverandi ráðherra, í desember eða nóvember og um það hafði hæstv. forsætisráðherra mjög stór orð og því var hent. En staðreyndin er sú að við samningu þeirra tveggja frumvarpa sem við ræðum nú var ekkert samráð haft. Á þeim grunni er það markmið að ná sátt mjög sérkennilegt. Það bætist síðan við að breytingarnar eru byltingarkenndar og ekki er reynt 

Hæstv. forseti. Takk fyrir þetta. Það er annað sem töluvert hefur verið rætt um og það er að þetta sé allt gert í þágu almannahagsmuna. Þá vakna heldur betur spurningar, alla vega í mínum kolli. Við erum öll á sama báti, við sem byggjum þetta land, og sjávarútvegurinn er okkar undirstöðuatvinnugrein. Varðandi þær breytingar sem meri hlutinn leggur til liggja fyrir álitsgerðir frá fjölmörgum, lögmönnum og okkar helstu sérfræðingum í sjávarútvegsmálum svo og sveitarstjórnum víða um land. Allar eru þær í sömu áttina, að þarna sé verið að ganga of nærri byggðunum í landinu sem og fyrirtækjunum með þeim afleiðingum að þau muni hugsanlega mörg hver ekki ráða við þetta. Þar af leiðandi er því spáð að einhver þeirra muni fara á hausinn. Hvernig er hægt að setja fram tillögur sem þessar og rökstyðja þær þannig að um almannahagsmuni sé að ræða? 

Frú forseti. Sumir sem stíga í ræðustól Alþingis tala eins og þeir séu einu fulltrúar almennings í landinu. Því marki finnst mér þessi umræða brennd. Þeir telja sig búa yfir þeirri vitneskju að þeir geti metið það svo að hér séu almannahagsmunir í húfi og óréttlátt sé að ganga ekki þeirra erinda. Alþýðusamband Íslands er málsvari mjög margra fulltrúa almennings í landinu. Sveitarfélögin í landinu eru fulltrúar alls almennings í landinu. Þegar þessir aðilar eru sammála um að hér sé gengið of bratt, allt of langt og að afkoma verði óviss er augljóst að ekki er verið að ganga erinda almennings. Hvað varðar réttlætið sem hv. þingmaður kom líka inn á held ég að ekkert það fyrirtæki eða útgerðarflokkur sem gæti orðið gjaldþrota vegna þessara aðgerða ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Borið hefur á því í þessari umræðu um sjávarútvegsmál, og er svo sem ekki alveg nýtt af nálinni, að sumir hafa tilhneigingu til að stilla málum þannig upp að annars vegar séu handhafar réttlætisins og vörslumenn almannahagsmuna og hins vegar hinir sem beri fram óréttlætið og séu talsmenn sérhagsmuna. Sérhagsmunirnir eru þá í því sambandi hagsmunir íslensks sjávarútvegs en ég hefði haldið að almennt talað hljóti hagsmunir undirstöðuatvinnugreinarinnar og hagsmunir þjóðarinnar að fara saman. Eða vegnar okkur ekki betur þegar vel gengur í sjávarútveginum og verr þegar illa gengur í sjávarútveginum? Er það ekki nokkurn veginn ljóst? Ef við værum með lakari framlegð í sjávarútvegi, hún væri ekki 75 milljarðar eins og okkur er sagt að hún hafi orðið á síðasta ári heldur kannski 35 eða 45 milljarðar, væri staðan verri og möguleikar fyrirtækjanna til að greiða skatta, ekki bara auðlindaskattinn nýja heldur líka aðra skatta, minni. Yrði það ekki líka þess valdandi að möguleikar fyrirtækjanna til að hækka laun starfsfólks mundu minnka og yrðu möguleikar fyrirtækjanna til að kaupa rekstrarvörur af fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveginn ekki líka minni? Er ekki alveg ljóst, getum við að minnsta kosti ekki orðið sammála um það, að það teljist almannahagsmunir að sjávarútveginum vegni vel? Viðfangsefnið sé síðan að velta því fyrir sér hvernig við eigum að skattleggja þessa grein. Það er ekki markmið í sjálfu sér að hækka skatta, markmiðið hlýtur að vera að skattstofninn stækki með betri árangri fyrirtækjanna þannig að afraksturinn skili sér þannig út í samfélagið. Það hefur gengið fram af mér að hlusta á þessa umræðu sem svo mjög hefur gengið út á það að hinir grimmu sérhagsmunaaðilar, bæði í pólitíkinni og í atvinnulífinu, séu að verja sitt vígi og vilji ekki á neinn hátt koma til móts við samfélagið með því að taka þátt í þeirri samfélagslegu uppbyggingu sem á sér stað í gegnum ríkissjóð. Ég ætla að fullyrða að þetta er mjög rangt. Ef við veltum sjávarútveginum fyrir okkur og hyggjum að því hvernig hann hefur í gegnum tíðina komið til móts við samfélagsleg verkefni í heimabyggðum sínum þá er þar um að ræða ótölulegar upphæðir. Þátttaka í menningarlífi, velferðarmálum af ýmsum toga, framfaramál í heimabyggð - öllu þessu hefur sjávarútvegurinn tekið virkan þátt í. Mjög er kallað eftir því gagnvart ýmsum sjávarútvegsfyrirtækjum að þau komi að frekari atvinnuuppbyggingu utan sinnar kjarnastarfsemi, t.d. í nærsamfélagi sínu. Við þekkjum það að fyrirtæki hafa í gegnum tíðina verið að leggja fram hlutafé og styrki til slíkrar uppbyggingar, auðvitað í mismiklum mæli, og það hefur skipt miklu máli. Ég nefni þetta líka í því sambandi að nú er það gert mjög tortryggilegt að sjávarútvegurinn hafi verið að fjárfesta utan sinnar kjarnastarfsemi, að sjávarútvegsfyrirtæki hafi til dæmis fjárfest í öðru en því sem lýtur að útgerð eða fiskvinnslu og síðan segja menn: Þetta sýnir að sjávarútvegurinn hefur verið að taka þátt í viðurhlutamiklu braski. En það er ekki þannig. Við þekkjum auðvitað dæmi um að sjávarútvegsfyrirtæki og menn í sjávarútvegi hafa kannski fjárfest og tekið mikla áhættu en það gera menn svo sem alltaf í atvinnurekstri í sjálfu sér, atvinnurekstur er í eðli sínu áhættustarfsemi og ekkert rangt við það. Menn fara stundum flatt á því og ýmsir fóru flatt í hruninu mikla sem varð haustið 2008 þegar verðmæti í hlutabréfum og skuldabréfum töpuðust. Það átti ekkert sérstaklega við um sjávarútveginn en það átti auðvitað líka við um einstaklinga og fyrirtæki í þeirri grein sem sitja þá eftir með sárt ennið og verða að axla þær skuldbindingar. Þegar við skoðum þetta, og það hefur verið gert af fræðimönnum og af fjármálastofnunum, þá blasir engu að síður við að mjög lítill hluti af fjárskuldbindingum sjávarútvegsins, skuldum sjávarútvegsins, er vegna starfsemi utan kjarnastarfsemi hans. Þegar það er síðan brotið niður og skoðað betur, og það er auðvelt að gera það fyrirtæki fyrir fyrirtæki og fá einhverja heildarmynd, sjá menn að þessi fjárfesting hefur ekki síst verið í nærumhverfinu. Fyrirtæki í sjávarútvegi hafa til dæmis fjárfest í netagerðum, í óskyldum rekstri í nærumhverfi sínu og síðan hafa fyrirtæki auðvitað líka fjárfest utan þessa hefðbundna rekstrar á ýmsan hátt. Það er ekkert rangt við það, það er ekkert sem menn eiga að gagnrýna, öðru nær. Ég hefði einmitt talið það gagnrýnisvert ef sjávarútvegurinn hefði ekki komið að því að fjárfesta annars staðar í atvinnulífinu af ýmsum ástæðum. Okkur þætti ekki gott í rauninni að hið mikla afl sem býr í sjávarútveginum nýttist ekki einmitt til atvinnuuppbyggingar á öðrum sviðum, ekki síst úti á landsbyggðinni þar sem við köllum eftir því á degi hverjum að reyna að auka fjölbreytni atvinnulífsins af því að við vitum að þó sjávarútvegurinn sé góðra gjalda verður og skipti öllu máli þá köllum við líka eftir aukinni fjölbreytni og við finnum að sjávarútvegurinn einn og sér er ekki sú viðspyrna sem við þurfum í byggðunum. Þó að hann sé vissulega forsendan þá er hann ekki nægileg viðspyrna og við þurfum á því að halda að sjávarútvegurinn taki þátt í því að fjárfesta í atvinnulífinu utan kjarnastarfsemi sinnar. Gleymum því svo heldur ekki að sjávarútvegurinn var mjög lengi í þeirri stöðu að þurfa að kalla eftir auknu fjármagni. Fyrir 20 til 30 árum voru til dæmis settir á sérstakir sjóðir til að auðvelda greininni lífið. Þá voru miklir erfiðleikar, t.d. í lok níunda áratugarins, og settir á mjög umdeildir sjóðir af hálfu ríkisins sem voru sérstaklega fjármagnaðir til að leggja greininni lið. Á þeim tíma gerðist það líka að mörg þjónustufyrirtæki við sjávarútveginn, sem þá bjuggu við betri afkomu, fjárfestu í sjávarútveginum. Við þekkjum fjöldamörg dæmi um það og sjáum jafnvel enn í efnahagsreikningum einstakra sjávarútvegsfyrirtækja leifar af þessu, þegar olíufélögin, tryggingafélögin, skipafélögin og fleiri slíkir aðilar fjárfestu fyrir milljónatugi á þeim tíma í einstökum fyrirtækjum af því að þessir þjónustuaðilar vildu verja hagsmuni sína, sáu að reksturinn var eins góður og hann gat í sjálfu sér orðið, eða að minnsta kosti viðunandi miðað við þær aðstæður sem menn bjuggu við þá, og töldu hagsmunum sínum best borgið með því að reyna að styrkja eiginfjárgrunn fyrirtækjanna með því að eignast þar hlutabréf. Við sjáum að það er hluti af viðskiptalífi okkar að fyrirtæki fjárfesti utan kjarnastarfsemi sinnar og það er ekkert óeðlilegt, öðru nær. Hægt er að færa fyrir því rök að fjárfestingar utan kjarnastarfsemi sjávarútvegsins kunni að vera hluti af því að dreifa áhættu, það er aldrei gott að hafa öll sín egg í sömu körfu eins og orðatiltækið segir og ég held að flestir viðurkenni nú. Það kann líka að vera skynsamlegt af þeim ástæðum, fyrir eigendur fyrirtækjanna og fyrirtækin sjálf, að reyna að búa til breiðari eiginfjárgrunn með fjárfestingum utan greinarinnar. Mig langar aðeins að rifja þetta upp vegna þess að mér finnst að í þessari umræðu gangi aftur svo gríðarlegar bábiljur sem síðan eru allar lagðar út á verri veg og sagt sem svo: Skuldastaða sjávarútvegsins er óviðunandi, sjávarútvegurinn er í skuldadýi, hann ræður ekki við að borga nægilega hátt veiðigjald vegna þess að þar hafa menn verið að fjárfesta eins og kjánar, út og suður og ekkert í því sem þeir kunna best. Það er rangt. Fjárfesting sjávarútvegsins hefur aðallega verið í sjávarútveginum sjálfum, það sýna allar tölur. Hann hefur síðan fjárfest utan greinarinnar í einhverjum mæli og það er eðlilegt. Af því er langalgengast að menn séu að fjárfesta í nærumhverfi sínu og það er í sjálfu sér bara gott. Þessi umræða um sjávarútveginn hefur verið ákaflega ósanngjörn, menn tala með öðrum hætti um þá grein en allar aðrar atvinnugreinar þegar fjallað er um stöðu þeirra. Ég vil einnig gera það umtalsefni að menn hafa kallað frumvarpið sem við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjöld og það er sannarlega heiti frumvarpsins. En það er mjög rangt. Því miður hefur þessi ranga hugtakanotkun smitast mjög í gegnum umræðuna, menn eru að tala um veiðigjöld og auðlindagjöld o.s.frv. en þegar betur að skoðað þá er þetta hvorugt. Það er ljóst að sá skattstofn sem menn byggja þetta á er ekki neinn raunverulegur rentustofn, þess vegna er þessi skattur ekki auðlindaskattur í sjálfu sér. Auðlindagjöld eða rentuskattur er mjög vandmeðfarið fyrirbrigði, það hefur verið viðfangsefni sérfræðinga á þessu sviði út um allan heim að reyna að skilgreina slíka rentu. Menn hafa þurft að leggja í mikla tæknilega vinnu við að skilgreina þetta rentugjald og það er alls ekkert áhlaupsverk eins og allir vita. Þegar menn ákveða því, eins og nú er verið að gera, að stórauka þann skatt sem innheimtur hefur verið sérstaklega af sjávarútveginum þurfa þeir auðvitað mjög að vanda sig. Þessi vinna fór fram í svokallaðri auðlindanefnd sem vann um síðustu aldamót og skilaði tímamótaskýrslu sem ég fullyrði að hefur orðið grunnurinn að þeirri hugsun að rök væru fyrir því að innheimta sérstök gjöld af fyrirtækjum sem væru að nýta náttúruauðlindir. Fyrir því eru færð þar tiltekin rök en þar var hins vegar lagt af stað með aðferðafræði sem allir viðurkenndu á þeim tíma að hlyti að leiða til skattlagningar sem yrði að vera mjög hófleg vegna þess að ef hún ykist mjög mikið yrðu áhrifin mjög ýkt og gætu komið fram með mjög sérkennilegum hætti. Þessi ýktu áhrif eru til staðar í því fyrirkomulagi sem við höfum búið við síðasta áratuginn með innheimtu veiðigjalda en þessi áhrif verða hins vegar mjög ýkt þegar gjaldið er síðan hækkað. Eitt af því sem við hljótum að gagnrýna mjög harðlega er hvernig staðið hefur verið að öllum undirbúningi málsins. Eðlilegast hefði verið, úr því að menn ætluðu að reyna að freista þess að ná meiri peningum út úr sjávarútveginum, út á það gengur frumvarpið, að reyna að nýta sér þá miklu fræðilegu þekkingu sem er til staðar, meðal annars góðu heilli hér á Íslandi, við að undirbúa þetta mál. Það hefur til dæmis komið fram í greinargerðum manna eins og Ragnars Árnasonar, prófessors í auðlindahagfræði, að auðlindarentan sem hugtak er mjög vandfundin og menn þurfa þess vegna að vanda sig mjög mikið þegar verið er að reyna að búa til eitthvert slíkt hugtak, einhvern stofn, sem á síðan að innheimta skattana af. Ef það er ekki gert er hættan sú, eins og við höfum séð birtast í þessu frumvarpi, að afleiðingarnar verði svona gríðarlega ýktar. Af minni miklu reynslu á þingi þá man ég satt að segja ekki eftir því að komið hafi frumvarp, að minnsta kosti ekki af þessari stærðargráðu, sem var svo hrikalega illa undirbúið að því leyti að það virtist vera byggt á algjörri bábilju, algjörum misskilningi. Síðan er þetta allt leitt fram í frumvarpinu og þegar það er lesið bókstaflega og reynt að reikna út á grundvelli þess verður niðurstaðan út úr öllu korti. Ég tek sem dæmi skýrslu sem oft hefur verið vitnað til, sem þeir Stefán B. Gunnlaugsson við Háskólann á Akureyri og Daði Már Kristófersson við Háskóla Íslands unnu að beiðni atvinnuveganefndar. Hvað leiddi hún í ljós? Þegar menn fóru að skoða frumvarpið og lesa frumvarpstextann sjálfan alveg bókstaflega - og það verða menn auðvitað að gera, skattar sem grundvallast alltaf á lögum eru auðvitað ekki lagðir á á grundvelli athugasemda við frumvarpið, þeir eru ekki lagðir á á grundvelli orða hæstv. ráðherra eða á grundvelli umræðunnar sem fer fram í þinginu. Þeir eru lagðir á á grundvelli frumvarpstextans sem þá er orðinn að lögum. Og þegar farið var að lesa þennan frumvarpstexta nákvæmlega kom í ljós að þessi veiðigjöld voru alls ekkert í samræmi við það sem athugasemdir frumvarpstextans gengu út á. Í athugasemdum frumvarpstextans og í töflu sem fylgir honum kemur fram að ef árið 2010 væri lagt til grundvallar - og menn höfðu öll gögn um það hvernig árið 2010 leit út, bæði um aflamagnið og afkomu fyrirtækjanna og annað sem þurfti til til að leggja skattinn á - var niðurstaðan sú að þetta gæfi um það bil 24 til 25 milljarða, þ.e. bæði almenna gjaldið og líka sérstaka gjaldið sem er að einhverju leyti afkomutengt. Talan var 24 eða 25 milljarðar sem menn gátu lagt til grundvallar, hún yrði eitthvað breytileg milli ára eftir því sem aflamagnið þróast, hækkar og lækkar eftir því sem afkoman er, fer eftir gengisþróuninni o.s.frv. Þegar menn fóru hins vegar að lesa frumvarpstextann sjálfan, eins og verður að gera þegar menn eru að reyna að reikna út hin raunverulegu áhrif, kom allt annað í ljós. Þá kom í ljós, sem mér finnst vera mjög hrollvekjandi, að þessi skattur, miðað við þær forsendur sem lagt var upp með í frumvarpinu, átti ekki að nema 24 milljörðum og ekki 25 milljörðum heldur hefði hann þýtt að tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldinu miðað við óbreyttar veiðar hefðu orðið 50 milljarðar. Þetta er auðvitað svo galið að það tekur engu tali. Menn hafa hreykt sér af því að sjávarútvegurinn sé nú farinn að skila 75 milljarða framlegð. Þá hefðu 50 milljarðar af 75 milljörðum, sem er framlegðin, verið teknir út úr greininni til að láta í hendur ríkissjóðs. Það sjá allir að það hefði aldrei gengið upp. Jafnvel bestu fyrirtækin okkar hefðu ekkert ráðið við þetta. Smám saman hefði það gengið svo nærri þeim að það hefði riðið þeim að fullu, jafnvel þeim bestu sem skulduðu minnst. Þegar atvinnuveganefnd hafði kallað til sín sérfræðinga til að skoða þessi mál féllust þeim hendur. Þeir eiginlega réttu upp hendurnar í uppgjöf og sögðu: Það þýðir ekkert að reyna að reikna þetta. Þeim var ljóst að ekki nokkurt einasta fyrirtæki á Íslandi stæðist það áhlaup ríkisstjórnarinnar sem felst í þessari gjaldtöku eins og það var skrifað inn í frumvarpstextann sjálfan. Þetta var með öðrum orðum fúsk, þetta voru engin vinnubrögð, þetta var ekki nægilega vel undirbúið: Það sannar það sem okkar helstu sérfræðingar á þessu sviði hafa sagt að auðlindarentan er mjög vandfundin, menn þurfa að vanda sig mjög mikið áður en þeir komast til botns í því hver hún er. Menn þurfa því að vinna þetta almennilega með mestu kunnáttumönnum okkar á þessu sviði. Þannig hafa menn almennt unnið þegar vandasöm lagasetning er undirbúin. Við munum til dæmis að í ýmsum þáttum sem lutu að málasviði dómsmálaráðuneytisins gamla, nú innanríkisráðuneytisins, voru kallaðir til fræðimenn úr Háskóla Íslands, jafnvel hæstaréttardómarar og aðrir. Þeir hafa búið til ramma sem er frumvarp sem síðan er lagt fyrir Alþingi þó að það sé auðvitað hin pólitíska ákvörðun sem ræður niðurstöðunni að lokum. En menn hafa að minnsta kosti reynt að undirbúa málið fræðilega eins vel og þeir hafa framast getað og þannig hefur málið komið inn í þingið, menn rætt þessi mál og komist að einhverri niðurstöðu. Þessu er því miður ekki til að dreifa þegar kemur að því máli sem við ræðum hér. Þá eru bara settir til verka einstaklingar, hinir mætustu einstaklingar sem ég ætla ekki að varpa neinni rýrð á. En þarna hefur mönnum skjöplast allsvakalega eins og ég rakti áðan og niðurstaðan er þessi. Nú hefur það verið upplýst, hv. þm. Helgi Hjörvar greindi frá því í umræðu á föstudaginn var, að þeir sem unnu að undirbúningi málsins, voru hinir tæknilegu undirbúningsmenn, sérfræðingarnir sem kallaðir voru til, voru Indriði Þorláksson, sem við vitum að þekkir vel til í skattalegu umhverfi en hefur ekki sérhæft sig á þessu sviði, síðan var mætur embættismaður úr stjórnsýslunni sem ég veit ekki hver var og að lokum hv. þm. Helgi Hjörvar, sem hefur ýmislegt til brunns að bera en er ekki sérfræðingur á þessu sviði. Afraksturinn að öllu þessu verki þremenninganna var þetta frumvarp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ber alla pólitíska ábyrgð á. Ekki er hægt að vísa henni á þá þrjá einstaklinga sem unnu að málinu því að hin pólitíska ábyrgð í þessu máli hvílir á herðum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ríkisstjórnarinnar og raunar ríkisstjórnarflokkanna sem lögðu málið svona fram. Þeim var öllum kunnugt um það, bæði ráðherranum og þingmönnum sem standa að þessu, hvernig staðið var að undirbúningnum en þeir létu frumvarpið samt sem áður fara inn í Alþingi þar sem við ræðum það nú. Þegar málin skýrðust smám saman í starfi hv. atvinnuveganefndar kallaði nefndin til sín allmarga sérfræðinga. Við fengum líka til liðs við okkur fjölmarga sem veittu nefndinni álit sitt. Þar voru lögfræðingar og endurskoðendur, þar voru sveitarfélög, verkalýðsfélög og útgerðarfélög. Og mig rekur satt best að segja ekki minni til þess að hafa fengið með einu máli eins mikið af vönduðum umsögnum eins og gerðist í þessu máli. Þarna höfðu menn greinilega lagt gríðarlega mikla vinnu í þetta. Menn tóku hlutverk sitt mjög alvarlega, settu fram vandaðar álitsgerðir frá lögfræðistofum og frá endurskoðunarskrifstofum, frá alls konar sérfræðingum, fyrir utan þá sérfræðinga sem atvinnuveganefndin hafði á sínum snærum. Það hryggir mig því mjög að viðbrögðin voru ekki þau að menn segðu: Það er mikið fagnaðarefni að við skulum nú hafa allt þetta efni til að vinna úr. Fögnum því að þeir sem kallaðir voru til verka með ríkisstjórninni og Alþingi við að vinna þetta mál tóku hlutverk sitt mjög alvarlega og lögðu mjög mikið á sig, lítil sveitarfélög borguðu jafnvel mikla peninga til að reyna að átta sig á áhrifum málsins. Nei, það var ekki gert. Það var reynt að gera endurskoðunarskrifstofurnar og lögfræðiskrifstofurnar tortryggilegar og sveitarfélögin voru gerð tortryggileg og alltaf var sagt: Þetta fólk er bara undir handarjaðri hinna vondu útgerðarmanna og þess vegna tökum við ekkert mark á því sem þarna er verið að segja. Þessir menn voru sproksettir og átti að reyna að ýta þeim til hliðar með því einfaldlega að gera þá tortryggilega í stað þess að ræða efnislega um þessi mál. En þó var það þannig að niðurstaða meiri hlutans varð sú að gera ýmsar breytingar á frumvarpinu, sem lá kannski ekki beint við þegar þessi ríkisstjórn á í hlut, og fyrir það má í sjálfu sér þakka. Ég tel það reyndar frekar skyldu ríkisstjórnarinnar að þakka fyrir þegar komið er í veg fyrir að notuð sé útreikningsaðferð sem leiðir til að 50 milljarðar séu lagðir á í veiðiskatt eins og frumvarpið hefði haft í för með sér sé það lesið bókstaflega. Auðvitað var þetta slík vitleysa að menn hurfu frá þessu. Síðan var tekið tillit til ýmissa annarra hluta og það var út af fyrir sig gott. Ég fagna því til dæmis að í breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar er gert ráð fyrir því að taka tillit til fjárhagsskuldbindinga og skulda fyrirtækjanna sem stofnað var til með kvótakaupum. Það er að mínu mati mjög eðlilegt. Í fyrsta lagi höfum við heilt fiskveiðistjórnarkerfi, einkum sem snertir smábáta, sem varð eiginlega ekki til fyrr en eftir síðustu aldamót. Þeir sem voru að starfa í því höfðu ekki tækifæri til að kaupa sér meiri veiðirétt nema á síðustu árum og eru fyrir vikið skuldugri. Hið sama á við um ýmsa aðra, einyrkjana og sérstaklega nýliðana sem hafa verið að koma inn í greinina á síðustu árum. Það eru þeir sem voru skuldugastir og stofnuðu til skuldbindinga sinna í góðri trú, fengu lán hjá sínum fjármálastofnunum, lögðu fram veð í eignum sínum og skyndilega átti með þessu frumvarpi að kollvarpa því öllu. Ég tel að talsvert hafi verið komið til móts við þá. Þó að ég hafi ekki alveg yfirsýn yfir hvort það sé nægjanlegt er það engu að síður í rétta átt. Menn hefðu átt að átta sig á því fyrir fram að þessi staða væri uppi í sjávarútveginum, að ýmis fyrirtæki hefðu mjög nýlega verið að fjárfesta í aflaheimildum. Maður hefði því gert ráð fyrir því, ef þetta mál hefði verið vel undirbúið, að menn hefðu verið búnir að koma auga á þetta og hefðu þá strax sett það inn í frumvarpið að með einhverjum hætti yrði tekið tillit til þessa. Það var ekki gert. Þó er ekki hægt að segja að yfirvöld hafi ekki vitað af tilvist þessara skulda, þau vissu það alveg og þeim hlaut líka að vera það ljóst að þessar skuldir lægju alveg sérstaklega hjá nýliðunum, eðli málsins samkvæmt því að það eru þeir sem koma nýjastir inn í greinina. Í frumvarpinu um stjórn fiskveiða er sagt að markmið þess sé að auka nýliðun í greininni. En ef veiðigjaldafrumvarpið hefði gengið fram óbreytt er ljóst mál að allt ævintýri hefði verið úti hjá öllum nýliðum í landinu, meira eða minna öllum þeim sem komu inn í greinina á fyrsta áratug þessarar aldar, það hefði bara verið búið spil hjá þeim. 

Forseti biður hv. þingmann að taka tillit til þess að hlé verður gert á þingfundi frá 13.00 til 15.00 vegna nefndafunda og þingflokksfunda. Þar sem hv. þingmaður á tæpar sex mínútur eftir og tveir hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns bið ég þingmanninn um að haga ræðu sinni þannig að hann geti gert hlé á henni kl. 13.00 og eftir efni ræðunnar.

Ég var að fara yfir það, virðulegi forseti, á hvaða hátt þetta bitnaði sérstaklega á nýliðunum. Ég mundi kjósa, ef hæstv. forseti getur orðið við því, að ég fengi að gera hlé á máli mínu núna og hefja þá ræðu mína strax kl. 15.00 þegar fundur hefst að nýju.

Forseti þakkar hv. þingmanni velviljann.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfundar er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Nú fer fram atkvæðagreiðsla um tillögu forseta.

Virðulegi forseti. 
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Ég vil byrja á að fagna því hve margir eru hér í þingsalnum þegar ég hef ræðu mína, og hæstv. forsætisráðherra er þeirra á meðal. Það eru ólíkt fleiri en voru í salnum þegar ég þurfti að gera hlé á máli mínu rétt fyrir kl. 13.00. Ég lít þannig á að spurst hafi út að fyrri hluti ræðunnar hafi verið svo góður að fjöldi fólks hefur nú þyrpst í þingsal til að heyra lyktir hennar. Því miður fyrir hæstv. utanríkisráðherra get ég ekki flutt aftur þann hluta sem ég flutti áðan en ég vek athygli á því að hið dásamlega alnet mun geta leyst úr því fyrir hæstv. utanríkisráðherra, hann getur farið á netið og fylgst með ræðu minni. Ef hann treystir sér ekki til þess vegna anna núna í dag verður hún líka örugglega birt á skriflegu formi síðar og ég gæti meira að segja af gæsku minni gefið honum afrit af ræðunni áritaða.

Það er þegið.

Ég tek þá hæstv. utanríkisráðherra á orðinu. Eitt af því sem ég var að fara yfir áðan voru ýmsar bábiljur sem ég tel að hafi komið fram í þessari umræðu sem hafa lotið að veiðigjaldinu og þeirri umræðu sem fram hefur farið um sjávarútvegsmálin á síðustu vikum. Ég hef bent á hvernig mjög margt af þessu stenst ekki frekari skoðun og ég ætla ekki að endurtaka það hér og nú. Ég vil nefna það til viðbótar við það sem ég hef áður sagt að mér gremst mjög hvernig menn hafa í þessari umræðu talað niður til starfsfólks í sjávarútvegi. Menn hafa talað um að starfsfólkið hafi verið gert að mannlegum skjöldum, hafa talað um þetta á þeim nótum að það er eins og það hafi ekki frjálsan vilja, kunni ekki að hafa skoðanir á þessu máli og eingöngu látið stjórnast af vinnuveitendum sínum og yfirmönnum í fyrirtækjunum. Þetta finnst mér mjög ómaklegt og raunar fullkomin ómagaorð að tala þannig til starfsfólks í íslenskum sjávarútvegi. Að sjálfsögðu veit starfsfólk í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum vel hvað það syngur, veit vel hvað hér er um að ræða fyrir starfsöryggi þess, möguleika þess á kjarabótum, möguleika á því að sjá framtíð sinni vel borgið í starfi í sjávarútvegsfyrirtækjunum. Ég ætla að vitna í æskuvin minn, skipstjórann á Kleifaberginu, Víði Jónsson, sem sagði í viðtali við Morgunblaðið nú í morgun, þegar hann var að fara yfir fundinn sem var haldinn í starfsstöð Brims í Reykjavík þar sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra talaði og varði sitt mál. Skipstjórinn sagði þar: „Auðvitað er það þannig að við höfum fullt eins mikið vit á þessum málum og ráðherrann, með fullri virðingu fyrir honum. Hann kýs hins vegar að beita hér mælskubrögðum. Við erum sérfræðingar í sjávarútvegsmálum, við erum hins vegar ekki sérfræðingar í því að halda ræður á torgum.“ Það er kannski þar sem ber í milli. Við sem erum þingmenn og erum vön því að halda ræður getum kannski á fundum, þar sem við stöndum frammi fyrir hópi fólks, talað á þann veg að fólk veigrar sér við að mæta okkur á þeim vettvangi en skoðanir þess eiga engu að síður rétt á sér. Og við höfum einfaldlega séð það nú á undanförnum vikum að fjöldi fólks út um allt land, starfsfólk þessara fyrirtækja, starfsfólk fyrirtækja sem eiga allt sitt undir því að sjávarútvegurinn gangi vel, hefur lögmætar ástæður fyrir því að hafa miklar áhyggjur. Það hefur ekki bara komið fram í máli þessa fólks þegar maður hittir það á vinnustöðum, og það hefur ekki bara komið fram í því að það hefur tjáð sig með ýmsum hætti í fjölmiðlum. Það hefur líka komið fram í því að hagsmunasamtök þessa fólks, t.d. hagsmunasamtök sjómanna, hafa lagst mjög hart gegn þessum frumvörpum og haft uppi mikla gagnrýni á þau. Ég get líka nefnt Alþýðusamband Íslands - innan vébanda þess er til dæmis Starfsgreinasamband Íslands sem landverkafólk í fiskvinnslu er í - sem hefur gert alvarlegar athugasemdir við frumvörpin, ekki síst frumvarpið sem lýtur að stjórn fiskveiða en hefur líka bent á miklar veilur í frumvarpinu um veiðigjöldin sem við ræðum hér. Úr því að ég er að nefna Alþýðusamband Íslands sérstaklega - ætlaði reyndar að koma að því í miklu lengra máli en verð að bíða með það þar til síðar, í annarri ræðu - þá hefur það bent á að forsendan fyrir því að þau veiðigjöld, sem nú er verið að stefna á, nái að innheimtast er sú að hér verði áfram um að ræða álíka lágt gengi og nú er. Þegar við skoðum annars vegar töflurnar í frumvarpinu sjálfu og hins vegar þá töflu sem lögð hefur verið fram í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar þá er forsendan í töfluútreikningum sú að hér verði áfram mjög lágt raungengi, svipað og við búum við í dag. Og hvað segir Alþýðusamband Íslands um þetta, með leyfi virðulegs forseta: „Í umfjöllun um afstöðu Alþýðusambandsins til sérstaka veiðigjaldsins mun þessi staða verða höfð til hliðsjónar því ef útfærsla gjaldsins kemur í veg fyrir þessa þróun“ - þ.e. þróun til hækkunar og styrkingar genginu - „væri verið að leggja þetta gjald á almenning og aðrar atvinnugreinar en ekki sjávarútveginn.“ Það er með öðrum orðum ljóst, eins og Alþýðusamband Íslands bendir á, að forsendan fyrir þessu gjaldi, og þeirri gjaldtöku sem ætlunin er að fara af stað með, er sú að gengið verði áfram lágt. Það er framtíðarsýnin sem ríkisstjórnin boðar okkur með þessu frumvarpi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það var leitt að hann skyldi þurfa að skipta máli sínu í tvennt og gera hlé á annars ágætri ræðu sinni um eittleytið í dag. Mig langar að spyrja hv. þingmann að tvennu hér í fyrra andsvari. Í fyrsta lagi spyr ég um skiptingu veiðigjaldsins, hvort hv. þingmaður telji að á því frumvarpi sem hér er mælt fyrir, þar sem verið er að leggja sérstakan skatt á landsbyggðina, þurfi að gera breytingar í þá átt að við látum þá meiri fjármuni renna aftur til sjávarbyggðanna, hluta veiðigjaldsins, til að styðja við atvinnuuppbyggingu þar og jafnvel að leiðrétta mismun á lífsskilyrðum. Við höfum til að mynda oft rætt það hér að margar sjávarbyggðir greiða mun hærra gjald vegna raforkukostnaðar og fleira mætti nefna. Telur hv. þingmaður að þessi skattur á landsbyggðina muni skila sér í nægilega miklum mæli til baka til sjávarbyggðanna? Í annan stað vil ég spyrja hv. þingmann út í þau ummæli þingmanna Samfylkingarinnar í þessari umræðu að þeir sem tali gegn þessu frumvarpi séu að gæta einhverra sérhagsmuna, að það séu annarleg sjónarmið og vinnubrögð sem við viðhöfum hér. Mér finnst vegið að manni þegar sagt er að maður sé hér í einhverri sérhagsmunapólitík en ég bendi á að við erum að tala um 35.000 störf sem tengjast íslenskum sjávarútvegi beint eða óbeint. Þykir hv. þingmanni það sæmandi, í ljósi mikilvægis málsins, að við séum sökuð um að við séum að ganga erinda einstakra aðila í samfélaginu til að tryggja sérhagsmuni þeirra?

Virðulegi forseti. Það fer ekkert á milli mála að veiðiskatturinn er skattur á landsbyggðina. Af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að langstærstur hluti útgerðarinnar fer fram utan höfuðborgarsvæðisins. Að vísu er það þannig, sem mér finnst nú stundum að fari fram hjá borgaryfirvöldum, að stærsta verstöð landsins er þrátt fyrir allt Reykjavík. Ég hef því verið undrandi á því lengi hve borgarfulltrúar í Reykjavík eru slakir í því að ræða stöðu sjávarútvegsins og benda á þýðingu þess að sjávarútvegurinn geti gengið á höfuðborgarsvæðinu eins og annars staðar á landinu. Engu að síður er staðan sú að 85–90% af veiðiheimildunum eru á skipum sem gerð eru út á landsbyggðinni. Það gefur því augaleið að þegar tekin er um það pólitísk ákvörðun að taka umtalsverðan hluta af hagnaði fyrirtækja og í einhverjum tilvikum, örugglega hjá hinum skuldugri fyrirtækjum, meira en sem nemur öllum hagnaðinum þá er það auðvitað skattur á þessi landsbyggðarfyrirtæki. Og hvernig virkar hann? Það þýðir að þeim peningum verður ekki varið heima fyrir. Þeim verður þá varið einhvers staðar annars staðar. Við vitum líka að þegar einu sinni er búið að taka peningana inn í ríkissjóð þá skila þeir sér ekki nema að hluta til út á landsbyggðina. Það hafa margir fræðimenn bent á, eins og flokkssystkini hv. þingmanns hafa verið að draga fram í þessari umræðu. Þar má nefna Vífil Karlsson og Þórodd Bjarnason svo að ég taki dæmi af mönnum sem hafa verið að sýna fram á að mjög stór hluti af skattfé sem til verður á landsbyggðinni skilar sér ekki aftur til baka í starfsemi á landsbyggðinni. Í öðru lagi varðandi sérhagsmuni og almannahagsmuni. Auðvitað eru það almannahagsmunir að standa vörð um það að sjávarútvegurinn á Íslandi gangi vel. Það getur ekki verið gott fyrir almannahagsmuni ef sjávarútvegurinn gengur illa. Við munum þá tíð þegar illa gekk í sjávarútvegi, þegar sjávarútvegurinn þurfti að lúta því að þurfa að þiggja fjármuni í gegnum alls konar sjóði til að geta haldið sér á floti. Menn sjá í hendi sér að það eru almannahagsmunir að sjávarútvegurinn gangi vel.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Við erum sammála um að mikilvægi þessa máls er ekki lítið, það er gríðarlegt, og við erum að tala hér um undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Um 35.000 manns hafa beint eða óbeint afkomu sína af þessari grein. Að sjálfsögðu erum við því að gæta almannahagsmuna þegar kemur að svo brýnu máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem ég á ekki sæti í atvinnuveganefnd, um upplifun hans af því hvernig þetta mál var allt undirbúið. Ég rak augu í nefndarálit hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sem er fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Í svörum umsagnaraðila við fyrirspurnum 2. minni hluta kom fram að ekkert samráð var haft - ekki neitt við neinn. Ekki við Hagstofuna, þrátt fyrir að aðferðafræðin ætti uppruna sinn þar. Ekki við hagsmunaaðila greinarinnar, þrátt fyrir að meiri hlutinn haldi fram að byggt sé á niðurstöðu samráðs- og sáttanefndar sjávarútvegsráðherra frá hausti 2010. Ekki við sveitarfélögin, þrátt fyrir að samkvæmt frumvarpinu sé tekin tíu sinnum hærri upphæð út úr sjávarútvegssamfélögunum en áður var. Ekki við samtök á vinnumarkaði, þrátt fyrir stöðugleikasáttmála og samninga við þau við gerð kjarasamninga. Allir aðilar gagnrýna harðlega samráðsleysið og undir það tekur 2. minni hluti.“ Þetta er þvert á það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur talað um. Þegar þetta mál var kynnt var sagt að víðtækt samráð hefði verið haft við helstu hagsmunaaðila, og þá er væntanlega verið að vísa til sveitarfélaga, samtaka launafólks, atvinnulífsins og fleira mætti telja. Nú kemur það fram, í þessari umsögn hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, haft eftir þeim aðilum sem komu á fund nefndarinnar, að samráðið hafi í raun ekki verið neitt. Hver er að segja satt í þessum efnum? Er það virkilega svo, eins og hér kemur fram, að samráðið hafi verið lítið og nær ekkert?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurði skipulega að þessu, á hverjum einasta fundi þegar til okkar komu gestir. Ég tek fram að 70 gestir komu á fund nefndarinnar, sem er með því mesta sem ég hygg að hafi gerst á fundum slíkra nefnda, alls staðar að af landinu. Ekki var bara um að ræða hin hefðbundnu hagsmunasamtök, við kölluðum til okkar fjölda annarra gesta, fræðimenn, sveitarstjórnarmenn o.s.frv. Mér er í fersku minni þegar þessi spurning var borin upp þegar fulltrúar fimm sveitarfélaga á landsbyggðinni komu til okkar. Þá var spurt: Hvert hefur samráðið við ykkur eða ykkar samtök verið varðandi þetta? Svarið var einfalt: Þetta er samráðið. Þetta er í fyrsta skipti sem við eigum þess kost að tjá okkur um málið. Þegar það var komið fullbúið inn í þingið og komið út úr 1. umr., það var eina aðkoma þessara manna. Hið sama sögðu sjómannasamtökin. Maður hefði ætlað að frumskylda allra þeirra sem ætluðu að leggja fram frumvarp af því tagi sem hér er um að ræða væri að ræða við samtök sjómanna. Látum nú hin vondu samtök, Landssamband íslenskra útvegsmanna, liggja á milli hluti, en reynt hefur verið að ófrægja þau mjög ómaklega í allri þessari umræðu. Ræðum þá bara við sjómannasamtökin sem ættu að hafa eitthvað með þetta að gera, ekki síst í ljósi þess hvaða flokkar sitja í ríkisstjórn. Forverar þeirra flokka voru af forustumönnum sínum kallaðir verkalýðsflokkarnir vegna þess að þetta fólk sagðist alltaf taka stöðu með alþýðunni í landinu, launþegunum, verkalýðshreyfingunni eins og það var orðað á þeim tíma. En núna telja stjórnvöld sig yfir það hafin að vera að ræða við launþega um svo stór mál. Allt sem gert var í aðdraganda þessa máls var unnið í fanginu á hæstv. ráðherrum. Ef um samráð var að ræða þá var það sýndarsamráð þar sem menn voru kallaðir til stutts fundar og þeim gerð grein fyrir því hver niðurstaðan væri, og hún var þá komin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðu hans. Hann svaraði að vísu spurningum varðandi áhrif frumvarpsins á landsbyggðina í fyrra andsvari en ég hef áhuga á að heyra nánar um það frá þingmanninum. Eins og ég hef skilið þessa umræðu hingað til má skipta ágreiningsefnunum í tvennt, annars vegar hafa menn umtalsverðar áhyggjur af því hvernig staðið hafi verið að útreikningnum á veiðigjaldinu og þar af leiðandi upphæðinni og hins vegar því sem ég hef kannski lagt mesta áherslu á í málflutningi mínum sem er hvernig tekjunum af veiðigjaldinu verði ráðstafað. Í frumvarpi sem fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, vann, sem var að vísu aldrei lagt fram á þingi, var tillaga í 28. gr. um skiptingu á veiðigjaldinu á þann máta að 50% tekna af veiðigjaldinu skyldu renna í ríkissjóð, 30% til ráðstöfunar sveitarfélaga eða landshlutasamtaka og síðan skyldu 20% fara í að efla nýsköpun, rannsóknir og þróun ásamt sameiginlegum markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi. Ég hef mikinn áhuga á að heyra frá þingmanninum hver afstaða hans til þessarar tillögu er. Í gær kynnti hv. þm. Jón Bjarnason að hann og hv. þm. Atli Gíslason hefðu í hyggju að leggja fram breytingartillögu sem væri nokkuð samhljóða þessari grein í frumvarpinu. Telur þingmaðurinn, ef þetta yrði samþykkt, að það mundi að einhverju leyti koma til móts við þær miklu áhyggjur sem ég og hv. þingmaður, eins og kom fram í andsvari hans hér áðan, höfum af áhrifum veiðigjaldsins á sjávarbyggðirnar?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það hvernig staðið hafi verið að útreikningunum þá var það mikil sorgarsaga alveg frá upphafi. Í fyrsta lagi þegar frumvarpið var lagt fram, eins og ég kom aðeins inn á í ræðu minni áðan, var það gert með þeim hætti að þegar menn lásu frumvarpstextann þýddi hann í raun og veru 50 milljarða veiðigjald en ekki 25 milljarða eins og stóð í athugasemdum við frumvarpið. Það var því hörmulegt hvernig að þessu öllu var staðið og í raun og veru hefur meiri hluti atvinnuveganefndar viðurkennt það að sú aðferð sem beitt var við útreikninga á veiðigjaldinu gat engan veginn staðist, enda er gert ráð fyrir því að til bráðabirgða verði lagt á gjald sem verður krónutala á hvert þorskígildistonn, sem er brúttótala, og síðan verði öðru meira og minna vísað til veiðigjaldsnefndar í trausti þess að nefndarmenn geti unnið það betur en ríkisstjórnin gerði. Varðandi skiptinguna er það út af fyrir sig alveg rétt og ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það yrði helst viðunandi ef sem mest af þessum tekjum færi til sjávarbyggðanna. Þetta er hins vegar dálítið flókin umræða því að við vitum að sú krafa er líka uppi að aðrar byggðir í landinu njóti þessa. Ef þessi mál eru ekki rædd í þaula á réttum vettvangi er hætta á að þau kunni að leiða til deilna milli sveitarfélaga. Sú umræða þarf því að fara fram og vera mjög vönduð. Ég vek athygli á í þessu sambandi að þegar auðlindanefndin frá árinu 2000 skilaði áliti sínu var gert ráð fyrir hóflegu veiðigjaldi og að sveitarfélögin, sérstaklega sjávarbyggðirnar, fengju myndarlega hlutdeild í því gjaldi. Ég held að við eigum að gera það því að eins og ég benti á er staðreyndin sú að mjög lítill hluti af útgjöldum ríkisins endar að lokum hjá landsbyggðinni þannig að þegar verið er að skattleggja atvinnurekstur sem á sér aðallega stoð á landsbyggðinni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Þegar við ræddum breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu síðastliðið vor kom einmitt töluverð andstaða fram, sérstaklega frá nokkrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, gagnvart hugmyndum þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég mundi raunar vilja tengja þessar áhyggjur vangaveltum hv. þingmanns um það af hverju sveitarstjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu væru svona slakir og berðust ekki fyrir hagsmunum sínum hvað varðar sjávarútveginn. Það er náttúrlega þannig, sérstaklega hvað varðar Reykjavík, að 75% af opinberu fé sem aflað er er ráðstafað þar þegar aðeins 42% skattteknanna verða til þar. Þetta eru tölur sem koma fram í rannsókn sem Vífill Karlsson vann. Hann bendir líka á að annarri hverri krónu sem aflað er á landsbyggðinni er ráðstafað á þessu svæði. Þeir vita því á grundvelli reynslunnar að þeir munu fá sitt en það vita hins vegar ekki sveitarstjórnarmenn hringinn í kringum landið. Ég efast ekki um að hv. þingmaður hefur lesið umsögn Vesturbyggðar þar sem bent er á að í kringum 300 milljónir samtals fari af því svæði, ef þetta verður að lögum, en miðað við frumvörpin frá hæstv. ráðherra munu aðeins 3–19 milljónir koma til baka og þá fyrst og fremst í gegnum leigupottinn, leigu á aflaheimildum þar, þannig að menn sjá ekki fram á að neitt af þessu muni skila sér.

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst út af því hvað mér finnst sveitarstjórnarmenn í Reykjavík hafa verið værukærir gagnvart þeim frumvörpum sem hérna er verið að fjalla um. Það vekur í fyrsta lagi undrun vegna þess að Reykjavík er stærsta einstaka verstöðin, það vitum við, en ekki síður vegna þess að sú starfsemi sem hefur sprottið upp í kringum sjávarútveginn, alls konar þjónustustarfsemi sem menn kalla núorðið sjávarútvegsklasann, er að mjög miklu leyti á höfuðborgarsvæðinu. Það er því ljóst mál að ef sjávarútvegurinn veikist verða fyrstu viðbrögðin í sjávarútveginum þau að halda að sér höndum varðandi alla fjárfestingu og það mun bitna mjög hratt á þeim fyrirtækjum sem eru einkanlega staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna undrar mig mikið að menn geri sér ekki grein fyrir því hversu mikið hagsmunamál það er fyrir höfuðborgarsvæðið líka að ekki sé gengið of harkalega fram gegn sjávarútveginum. Aðeins út af vangaveltum um að fá fjármunina aftur heim í hérað. Ég held að það þurfi að ganga frá þessu þannig að mjög stórum hluta sé ráðstafað á landsbyggðinni í gegnum sveitarfélögin þar. Það sem verið er að gera núna, með því að taka einhvern lítinn hluta af áætluðum tekjum af kvótaþinginu og ráðstafa til sveitarfélaganna, pínulitlum peningum, og egna þau eiginlega hvert gegn öðru þar sem deilur verða um það hvort sjávarbyggðirnar eigi að fá þá peninga eða hvort öll sveitarfélög á landsbyggðinni eigi að fá þá, finnst mér vera ljótur leikur. Mér fannst það t.d. mikill ágalli, einn af mörgum, á frumvarpi hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar hann lagði fram slíkar hugmyndir sem áttu að færa held ég sveitarfélögunum 500 millj. kr. og síðan átti á einhvers konar opnum slagsmálamarkaði að útkljá það hvernig þær ættu að skiptast á milli sveitarfélaganna. Ríkið átti að fá alla milljarðana, stóru tölurnar, í sinn vasa en sveitarfélögunum var att saman 

Virðulegur forseti. Við ræðum eitt stærsta deilumál sem hefur ratað inn á þing um langt skeið. Reyndar höfum við deilt um sjávarútveg í áratugi á Íslandi. Það er kannski ekkert skrýtið því að hann er gríðarlega mikilvæg atvinnugrein og forsagan er að mörgu leyti erfið og sýnir hvað það hefur oft verið þungbært að stýra sjávarútveginum hér á landi. Við höfum farið í gegnum miklar kerfisbreytingar og reynt að breyta öllu umhverfi sjávarútvegsins þannig að við fáum meira út úr auðlindinni en hér var á fyrri tíð. Nú er sjávarútvegurinn auðvitað orðinn gríðarlega tæknivædd og flott atvinnugrein og við erum komin langt fram úr öðrum þjóðum hvað varðar allt rekstrarumhverfi í sjávarútvegi. Það má því segja að eftir alls konar þolraunir í gegnum tíðina stöndum við að vissu leyti með pálmann í höndunum í dag varðandi sjávarútveg okkar. Hann er frekar vel rekinn, mjög tæknivæddur og skilar af sér afar góðri afurð sem við seljum til annarra landa og fáum mikla peninga fyrir. Þetta er auðvitað glæsileg staða. Hér áður fyrr vorum við ekki svona tæknivædd. Það eru til alls konar skemmtilegar minjar og heimildir um það hvað hér var frumstæður sjávarútvegur eins og sums staðar er enn við lýði. Það er ágætt að rifja upp að á Snæfellsnesi var t.d. gríðarlega mikil útgerð á sínum tíma. Þar voru verbúðir, menn komu þar fyrir verbúðum meðfram ströndinni, og á þarsíðustu öld hlóðu menn hreinlega úr grjóti lítil birgi þar sem fiski var komið fyrir. Mér skilst að nú sé þar mesta þéttni minja af þessu tagi á Norðurlöndunum. Það er því mikilvægt að við höldum upp á þessa sögu og pössum upp á þessar minjar. Síðan þá hefur sjávarútvegurinn þróast gríðarlega mikið. Við vorum með sóknardagakerfi um tíma. Það var ekki gott kerfi, mjög umdeilt, og við breyttum yfir í aflamarkskerfi sem hefur verið miklu farsælla. Þegar sóknardagarnir voru hér við lýði var allt of mikið fjárfest í sjávarútvegi og menn nýttu sóknardagana í upphafi fiskveiðiársins, drifu sig á sjó og reyndu að fiska sem mest og þurftu svo að binda skipið við bryggju það sem eftir var af árinu. Þetta var mjög óhagkvæmt, skapaði mikla keppni þegar menn sóttu sjóinn og ákveðna hættu líka því að menn fóru út í öllum veðrum. Kerfinu var því breytt yfir í aflamarkskerfi. Á sínum tíma fór sjávarútvegurinn í gegnum miklar sveiflur og fór nánast reglulega á hausinn, má segja. Afar mörg fyrirtæki urðu gjaldþrota og menn sáu að gera þurfti veigamiklar breytingar á kerfinu og það var farið í það. Þá tókum við upp svokallað aflamarkskerfi og úthlutuðu eftir ákveðinni reynslu - menn litu þá nokkur ár til baka og úthlutuðu á skip ákveðinni aflamarkshlutdeild eða kvóta, eins og sagt er. Þá gátu menn farið og veitt sinn hlut og dreift álaginu yfir árið og reynt að gera þetta með hagkvæmum hætti, þeir gátu líka fært kvóta á milli skipa og á milli landsvæða þannig að þetta varð markaðsdrifið kerfi. Það hafði gríðarlega kosti í för með sér en það hafði líka ákveðna galla. Það þekkjum við öll sem höfum fylgst með umræðunni í lengri tíma. Kostirnir voru þeir að það var hægt að hagræða mjög mikið í greininni. Menn gátu safnað saman aflaheimildum í ákveðnum tegundum á ákveðin fyrirtæki sem urðu hagkvæm fyrir vikið og auðlindin varð verðmætari. Við fengum sem sagt meira út úr auðlindinni í peningum talið fyrir Ísland í heild. Gallarnir voru þeir að svo markaðsdrifið kerfi tekur ekki mikið tillit til félagslegra þátta. Hægt var að færa kvóta í stórum stíl eða aflaheimildir frá stað A til staðar B. Af þeim sökum hafa sum sjávarútvegspláss misst frá sér aflaheimildir og sitja eftir með sárt ennið með lítið sem ekkert af aflaheimildum eftir. Byggðaþróun hefur að því leytinu raskast í landinu af því að kvóti hefur færst til. En þeir sem fengu aflahlutdeildirnar til sín unnu þá líka að sama skapi í þessum tilfærslum og fengu meiri aflaheimildir og gátu unnið meiri afla og fengu þá líka tekjur inn í samræmi við það. Það skal því viðurkennast að þetta kerfi hefur mikla kosti en það hefur líka galla. Menn hafa verið að reyna að koma til móts við galla kerfisins með því að taka tillit til einstakra byggða með byggðaúthlutun o.s.frv. til að milda þessi félagslegu áhrif. Það hefur líka verið mjög umdeilt og erfitt að útdeila úr svokölluðum byggðapottum því að það er alltaf erfitt að finna eftir hverju eigi að fara þegar menn útdeila ákveðnum gæðum. Þetta hefur því verið frekar harðdrægt allt saman. Á heildina litið er það mín skoðun að þetta kerfi hafi verið hagkvæmt fyrir land og þjóð og sé mun sterkara og öflugra en þau fiskveiðistjórnarkerfi sem notast hefur verið við víðast hvar erlendis. Ég tel því að það eigi ekki að gera mjög miklar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi okkar nema menn viti nákvæmlega hvað þeir eru að fara að gera. Ég tel, miðað við hvernig það mál liggur sem við erum nú með í höndunum, veiðigjöld, að ekki sé ljóst hverjar afleiðingarnar kunni að verða, þær séu óljósar. Umsagnaraðilar eru mjög óhressir og meiri hlutinn hefur reynt að koma til móts við gagnrýni þeirra að einhverju leyti en því er ekki lokið. Ég ætla að ítreka og ég mun líklega enda ræðu mína á þeirri áskorun líka að ég tel að atvinnuveganefnd verði að fá umsagnir við breytingartillögum meiri hlutans. Það þýðir ekki að ætla að samþykkja þetta mál frá þinginu í þeim búningi sem það er núna nema umsagnir fáist um breytingartillögurnar. Þetta er það stórt og viðkvæmt mál að það telst gríðarleg áhættusækni af hendi meiri hluta Alþingis, ríkisstjórnarflokkanna, að samþykkja breytingartillögurnar - ég vísa til meiri hlutans því að ég sé að stjórnarandstaðan mun ekki samþykkja þær - ef viðkomandi flokkar ætla að klára málið án þess að fá úttekt á því hvað breytingartillögurnar þýða í raun. Það er glapræði að gera það að mínu mati og vinnubrögð sem henta alls ekki. Ég tel að hægt sé að fá slíkar umsagnir. Það er hins vegar spurning hver eigi að veita þær. Ég tel að þær eigi að koma frá þeim sérfræðingum sem hafa komið að málinu hingað til, og þá vil ég gera þeim Daða Má Kristóferssyni, dósent við Háskóla Íslands, og Stefáni B. Gunnlaugssyni, lektor við Háskólann á Akureyri, hæst undir höfði. Þeir hafa gefið atvinnuveganefnd umsagnir við það mál sem hér liggur fyrir og ég tel að gefa ætti þeim tíma til að fara yfir breytingartillögurnar. Þeir ættu að fá tíma til að fara vel yfir málið í heild og hugsanlega líka stærri eða mikilvægustu umsagnirnar, ég er ekki viss um að það þurfi að fara í annað skipti yfir allar þær 70 umsagnir sem hafa nú þegar borist. Ég tel að það eigi alla vega að biðja þessa sérfræðinga að fara aftur yfir málið miðað við hvernig nýju breytingartillögurnar hljóða og fá þá til að gefa þeim einkunn og gefa þinginu álit á því hvað þær þýða. Þeir gáfu frumvarpinu falleinkunn eins og það kom fram og hafa hrakið mjög margar grundvallarforsendur í veiðigjaldamálinu sem við erum að tala um núna í dag og því tel ég að þeir eigi að fá tækifæri til að fara yfir breytingartillögurnar. Hve mikinn tíma mundi það taka? Ég átta mig kannski ekki alveg á því á þessari stundu. Sumir segja viku, aðrir segja tvær, hugsanlega tæki það lengri tíma. Ég efast þó um að þetta þyrfti langan tíma því að þeir eru það mikið inni í málinu nú þegar. Ég tel því að við eigum að staldra við núna og fá umsagnir á breytingartillögum meiri hlutans, bíða með málið þangað til, í eina til tvær vikur ef tekst að herja þetta út á þeim tíma, eða bíða bara með málið í heild til haustsins og vera þá búin að fá niðurstöður umsagnanna inn í haust. Þetta held ég að hljóti að vera farsælast því að annað er allt of áhættusamt. Virðulegur forseti. Ég ætlaði að fara aðeins yfir hvað sjávarútvegurinn er mikilvæg atvinnugrein á Íslandi. 35 þúsund starfsmenn vinna beint og óbeint í sjávarútvegi. Þetta er því mjög stór atvinnugrein og mikilvæg. Ég skoðaði það fyrir ekkert mjög löngu síðan hvaða atvinnugreinar sköpuðu okkur gjaldeyristekjur á Íslandi og það er svolítið gaman að segja frá því - ég held að þessar tölur hafi ekki breyst mikið, þær eru ekki splunkunýjar, þær eru frá 2008 - að þær atvinnugreinar sem voru í þremur toppsætunum fyrir að skila okkur sem mestum gjaldeyristekjum voru stóriðjan í fyrsta sæti, ekki sjávarútvegurinn, margir skyldu nú halda það, með 29,7% af gjaldeyristekjum Íslands - þá var sjálfsagt komin inn stóriðjan á Austurlandi fyrst gjaldeyristekjur af stóriðju fóru upp fyrir sjávarútveginn - og í öðru sæti var sjávarútvegurinn með 26,3% af gjaldeyristekjunum og í þriðja sæti, og það er kannski það ánægjulegasta í þessu, var ferðaþjónustan með 16,9% af gjaldeyristekjunum. Ferðaþjónustan hefur verið í mikilli sókn og verður það líklega áfram á næstu árum þannig að þessar stoðir eru þær þrjár meginstoðir sem við lifum á hér á landi, þ.e. sem afla okkur mestra gjaldeyristekna. Sjávarútvegurinn er þarna yfir 26% og er því gríðarlega mikilvægur. Vert er að draga það líka fram, af því að það er mikil umræða um landsbyggðina annars vegar og höfuðborgarsvæðið hins vegar, að 90% aflaheimildanna eru á landsbyggðinni. Hins vegar eru milli 80 og 90% af þjónustufyrirtækjunum á höfuðborgarsvæðinu. Afkoma sjávarútvegsins snertir því allt landið, afkomu allra á Íslandi, bæði landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Ég hef hins vegar, þrátt fyrir að vera þingmaður á höfuðborgarsvæðinu, mikla tilhneigingu til að líta til hagsmuna sjávarútvegs á landsbyggðinni en tel auðvitað að þingmenn allir eigi að gæta hagsmuna Íslands alls og horfa á landið sem heild og vera ekki í þröngu kjördæmapoti, alls ekki. Þess vegna er ég mjög áhyggjufull yfir afleiðingum þessa frumvarps á landsbyggðina. Reyndar held ég að hitt frumvarpið, sem við erum ekki að ræða, þ.e. breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni, sé alvarlegri aðför að landsbyggðinni og rekstri sjávarútvegsfyrirtækja en það frumvarp sem við erum að ræða núna, sem er þó nógu þungt í vöfum, veiðigjaldafrumvarpið. En við erum ekki að ræða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu heldur einungis veiðigjaldið. Því skal þó ekki á móti mælt að þessi tvö frumvörp tengjast auðvitað og hafa áhrif hvort á annað og það draga þeir einmitt fram, Daði Már Kristófersson og Stefán Gunnlaugsson, í greinargerð sinni. Virðulegur forseti. Ég sagði að þetta frumvarp hefði mjög mikil áhrif á landsbyggðina. Ég man eftir einni tölu í því samhengi sem ég held að ég hafi lesið einhvers staðar hjá umsagnaraðilum eða í einhverju nefndaráliti um eitt einstakt fyrirtæki - þetta er kannski ekki ýktasta dæmið, ég hef ekki yfirsýn yfir það - en mig minnir að ég hafi lesið að í Vinnslustöðinni í Vestmannaeyjum vinni ákveðið margir eða 10% af íbúum Vestmannaeyja hjá því einstaka fyrirtæki, þessu eina fyrirtæki. Þá sér maður hvað þetta er rosalega tengt lífinu á viðkomandi stað. Ef illa gengur hjá svona fyrirtæki gengur væntanlega að sama skapi illa hjá þessu fólki og á staðnum. Ef vel gengur þá gengur líka vel hjá þessu fólki og á staðnum, þetta hangir algjörlega saman. Þegar menn gera slíkar breytingar og ætla að taka svona gjöld - þetta heitir veiðigjald en er frekar veiðiskattur - verða þeir að horfa á afleiðingarnar út frá hlutföllum, hlutfallsáhrifum, sem sagt út frá skala. Þess vegna hef ég svo miklar áhyggjur af landsbyggðinni ef þetta fer í gegn eins og meiri hlutinn leggur nú til. Ég held að þetta hafi of mikil áhrif og of neikvæð áhrif. Það er mín niðurstaða. Ég tel að ýmsir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu opinberlega hafi algjörlega farið af hjörunum og málað skrattann á vegginn, en mín heildarniðurstaða er sú að þetta frumvarp gangi ekki upp. Það er verið að innheimta of há gjöld og fyrir utan það eru forsendurnar gríðarlega hæpnar. Ég ætla að fá að lesa aðeins upp úr greinargerð Daða Más Kristóferssonar og Stefáns Gunnlaugssonar hér á eftir því að ég var mjög hissa á að sjá hvernig í ósköpunum frumvarpið leit út í reynd þegar búið var að skoða það af sérfræðingum. Talað er um að hreinlega hafi verið gerð mistök við frumvarpssmíðina og þess vegna hafi algjörlega rangar tölur komið út úr útreikningunum þegar menn fóru að reikna út hvað veiðigjaldið ætti að gefa, en því skal haldið til haga að meiri hlutinn hefur tekið á því og gert breytingartillögur til þess að reyna að laga það. Það sýnir svolítið hvað allar forsendur eru hæpnar. Af hverju erum við í þessari stöðu? Af hverju er þetta voðalega stríð hér í gangi? Af hverju er ríkisstjórnin komin í talsverða vörn með þetta mál og sjávarútvegurinn alveg uppi á standinum? Ég held að það sé ekki hægt að lýsa þessu með einhverjum mildari orðum. Það er mikil óánægja um allt land. Mér skilst að á morgun muni sjómenn og landverkafólk og þeir sem standa að útgerð almennt standa úti á Austurvelli og halda samstöðufund til að sýna óánægju með þetta mál og þær breytingar sem eru í farvatninu. Af hverju stöndum við í þessum sporum?  „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns.“ Markmiðið er sem sagt að fiskveiðarnar séu hagkvæmar og skapi verðmæt störf. Maður hefur ákveðnar efasemdir um að þetta frumvarp leiði til þess og ég held að það sé mjög auðvelt að færa rök fyrir því að það leiði ekki til hagkvæmni í sjávarútvegi. Mjög margir umsagnaraðilar hafa líka sagt það. Og hér stendur: „Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er.“ Það er rétt, það hefur gengið vel í sjávarútvegi upp á síðkastið. Sjávarútvegurinn hefur grætt á veikri stöðu krónunnar, en það er ekki þar með sagt að það eigi að ofurskattleggja sjávarútveginn, sérstaklega ekki ef maður horfir á hvaða afleiðingar það getur haft. Ég ætla að skjóta því hérna inn að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sem talaði að minnsta kosti í fyrri tíð mikið gegn slíkri skattlagningu, var á fundi hjá Brimi í gær þar sem talsvert margir hv. þingmenn mættu líka. Hann hélt fína ræðu, færði rök fyrir þessu frumvarpi, veiðigjaldafrumvarpinu, og maður fann að réttlætingin í hans munni var yfirleitt þessi: Ríkissjóður er nánast gjaldþrota, við erum búin að ganga í gegnum gríðarlegt efnahagshrun og það verða fleiri að taka á og sjávarútvegurinn verður að vera með í að koma landinu út úr þessari efnahagsklípu þannig að sjávarútvegurinn verður að borga meiri skatta. Þetta er held ég réttlætingin hjá þeim sem hafa skipt um skoðun eins og ég tel að hæstv. ráðherra hafi gert fyrst hann talaði svo fjálglega gegn veiðigjaldinu á sínum tíma. Ég ætla að halda áfram með samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Hér segir, með leyfi forseta: „Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Þetta hefur maður ekki á tilfinningunni að sé að ske. Ég tel að það sé ekki verið að bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins, skapa bestu rekstrarskilyrði sem völ er á. Ég held að það sé ekki verið að treysta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins til langs tíma og það er örugglega ekki verið að leita sátta um stjórn fiskveiða, ég held að það sjái allir sem eru að fylgjast með. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa sagt mjög margt. Þeir segja hér áfram í kaflanum Þjóðareign og mannréttindi að það eigi að: „1. stuðla að vernd fiskstofna 2. stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda sjávar 3. treysta atvinnu 4. efla byggð í landinu 5. skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar 6. leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á 20 ára tímabili í samræmi við stefnu beggja flokka.“ Þetta er sem sagt í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnarflokka. Þeir ætluðu að fara svokallaða fyrningarleið en nú er búið að leggja hana til hliðar. Það má kannski segja að öll þessi umræða hafi þó skilað því að mati okkar framsóknarmanna að fallið hefur verið frá fyrningarleiðinni. Framsóknarflokkurinn hefur hafnað þeirri leið, gerði það á síðasta flokksþingi ef ég man rétt, árið 2009, og telur betra að byggja í heildina á núverandi kerfi og viðhalda stöðugleikanum. Þetta er því ekki alslæmt. Síðan segir hér: „Endurskoðunin mun verða unnin í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og miðað við að áætlun um innköllun og endurráðstöfun taki gildi í upphafi fiskveiðiárs 1. september 2010. “ Þetta er auðvitað löngu komið út úr kortinu, nú er að líða að 1. september 2012. Ég hef vissan skilning á því að ríkisstjórn, sem hefur sagt svo mikið og afgerandi um hvað hún ætli að gera varðandi sjávarútveginn og hefur síðan þurft að bakka verulega frá því, reyni að komast eins langt með þetta mál og hægt er. Ég held að það útskýri að vissu leyti spennuna og átökin um bæði veiðigjaldafrumvarpið og það frumvarp sem við erum ekki byrjuð að ræða, þ.e. breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég hef því vissan skilning á því hvað ríkisstjórnarflokkarnir ganga langt í að reyna að koma þessum breytingum í gegn. Þess vegna erum við löngu fallin á starfsáætlun þingsins og erum að tala langt fram yfir hinn venjulega vinnutíma sem við ætluðum að nýta í vorþingið. Þetta er að mínu mati, virðulegur forseti, skýringin á því að við stöndum í talsverðum átökum um mjög stórt og mikilvægt mál. Það er svo langt á milli manna, bæði langt á milli stjórnmálaflokka í þessu máli og langt á milli hagsmunaaðila, og allir þessir aðilar hafa farið mikinn, talað bratt og eiga erfitt með eins og maður segir á skandinavísku að „gleypa kamel“, þ.e. að éta ofan í sig það sem áður hefur verið sagt. Talandi um þetta hef ég áhuga á að fá að lesa aðeins upp úr viðtali - mér finnst þetta aldrei mjög smart í pólitík, en ég ætla samt að gera þetta - sem tekið var við hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon, sem var á þeim tíma þingmaður Alþýðubandalagsins. Viðtalið er frá júlí 1997. Mjög margt breytist og menn geta skipt um skoðun, allt í lagi með það, en hér varð efnahagshrun og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur þurft að éta mjög margt ofan í sig út af efnahagshruninu og hefur skipt um skoðun í hverju málinu á fætur öðru. Það getur verið alveg réttmætt að gera það því að þegar aðstæður breytast geta menn þurft að taka annan pól í hæðina. Mér finnst aldrei mjög snjallt að rifja upp eitthvað sem er langt aftur í fortíð, en ég ætla samt að gera það í þessu tilviki því að rökin sem hann notar í þessu viðtali eru algjörlega þau sömu og mjög margir, nánast meiri hluti umsagnaraðila, notar í dag. Þetta er í blaðinu Útvegurinn og fyrirsögnin er „Veiðigjaldið skotið niður“. Það er svolítið gaman að skoða þetta viðtal, sérstaklega eftir að hafa verið á fundi hjá Brimi í gær þar sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon færði einmitt rök fyrir veiðigjaldafrumvarpinu eins og það liggur fyrir í dag. Ég ætla ekki að lesa allt viðtalið en hérna er hluti, með leyfi forseta: „Um þá aðferð sagði Steingrímur: „Þetta yrði umbylting á núverandi kerfi þar sem mikil óvissa fylgdi í kjölfarið. Atvinnuöryggi myndi skaðast og ofboðslegt kapphlaup færi í gang, því þeir sem ekki næðu veiðiheimildum í fyrstu umferð myndu ekki kemba hærurnar. Þetta mundi rjúfa réttarsambandið á milli útgerða og undangenginnar veiðireynslu þeirra og úthlutunar veiðiréttarins.““ Jafnframt segir: „Í ræðu sinni lagði Steingrímur J. Sigfússon áherslu á menntun og tækniþróun og sagði að viðtekin auðlindaskilgreining væri gamaldags og þröng. Líta þyrfti á fjölmarga aðra þætti sem í dag og í framtíðinni teldust til auðlinda, ekkert síður en t.d. fiskurinn í sjónum, svo sem markaðsaðgang, menntun, þekkingu og fleira. Hann sagði jafnframt að tímabært væri að menn færu að líta á sjávarútveginn sem hátæknivædda matvælastóriðju.“ Svo er, virðulegur forseti, bein tilvitnun í þáverandi hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, núverandi hæstv. ráðherra: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Velferð þjóðarinnar á fyrstu árum og áratugum næstu aldar kemur til með að ráðast mikið af því hversu vel sjávarútveginum gengur að byggja sig upp og þróast inn í framtíðina sem matvælastóriðja, sem hátæknivædd og þróuð grein þar sem allt er til staðar: vöruþróun, gæðaeftirlit, markaðsþekking, vel þjálfað, vel menntað, vel launað og þá væntanlega ánægt starfsfólk. Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Síðan segir hér áfram: „Steingrímur sagði augljóst að veiðigjald mundi draga úr mætti fyrirtækja í sjávarútvegi til að byggja sig upp fyrir framtíðina.“ Svo er hér, virðulegur forseti, vitnað beint í hann: „Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Fyrir mér er málið ekki flókið og það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rífast um það fram og aftur. Þessu má með einföldum orðum lýsa á eftirfarandi hátt: Sá hagnaður, í tapárum það eigið fé, fyrirtækjanna sem færi í að greiða gjaldið, færi út úr fyrirtækjunum og út úr byggðarlögunum. Það verður ekki eftir þar til fjárfestingar og uppbyggingar. Það er morgunljóst. Í hvað hefur hagnaður Síldarvinnslunnar í Neskaupstað farið undanfarin ár? Hann hefur í meginatriðum farið í endurnýjun loðnubræðslunnar, í að kaupa Blæng, fór í að endurbyggja Beiti og fer í að endurbyggja Börk. Ef þessi hagnaður hefði að stórum hluta til verið gerður upptækur hefði hann ekki farið í þetta. Málið er ekkert flóknara. Það hefur alltaf verið þannig að starfsfólk sjávarútvegsfyrirtækjanna, sjómennirnir, fiskvinnslufólkið og íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hafa deilt og munu deila kjörum með sjávarútveginum á sínum heimaslóðum.“ Þetta var skoðun hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar á sínum tíma. Alveg sami tónninn er núna í umsögnum sem koma frá hagsmunaaðilum og mörgum þeim sem eru á mörkum þess að vera beinir hagsmunaaðilar. Eru sveitarfélögin beinir hagsmunaaðilar? Þau hafa auðvitað mjög mikinn hag af sjávarútvegi en þau reka ekki beint sjávarútvegsfyrirtækin sjálf. Sveitarfélögin eru upp til hópa mjög ósátt við þetta veiðigjaldafrumvarp. Virðulegur forseti. Af því að ég nefndi landsbyggðina er ég algjörlega á því að við eigum ekki að fara hart fram gegn landsbyggðinni í því sem við gerum almennt á Íslandi. Ef eitthvað er eigum við að reyna að styðja við hana jafnvel þó að það sé ekki gert með algjöra hagkvæmni að leiðarljósi. Ég tel að það sé mjög varhugavert að íbúar Íslands verði upp til hópa einungis á höfuðborgarsvæðinu, svo verði nánast auðn um landið. Það er algjörlega fráleit staða að mínu mati. Það er óhagkvæmt í heildina og þess vegna er ég tilbúin að beita ýmiss konar aðgerðum, jafnvel þó að þær séu að einhverju leyti óhagkvæmar, til að viðhalda byggð í ákveðnum kjörnum hér á landi. Sú aðgerð sem nú stefnir í er að mínu mati mjög óhagkvæm, að taka þessi háu veiðigjöld. Ég vara við því ef landsbyggðin fær mörg högg á sig í viðbót. Oft fær hún högg á sig af eðlilegum ástæðum, fólk flytur, það er að mennta sig annars staðar, snýr ekki til baka, makinn sem það fann þar sem það menntaði sig fær ekki vinnu á heimaslóðum o.s.frv. Þetta er allt eðlilegt. Ég tel vera stórskaðlegt ef við förum að taka óeðlilegar ákvarðanir og veita landsbyggðinni högg. Ég leit á niðurstöður úr nýrri skýrslu sem Byggðastofnun gerði og er samantekt um stöðu byggða á Íslandi sem hafa búið við viðvarandi fólksfækkun undanfarin ár. Þetta er mjög merkileg skýrsla. Ritstjóri er Sigríður K. Þorgrímsdóttir og höfundar efnis eru Elín Gróa Karlsdóttir, Sigríður K. Þorgrímsdóttir, Sigríður E. Þórðardóttir og Sigurður Árnason. Skýrslan er gefin út í maí 2012. Þetta er því glóðvolg skýrsla. Önnur var gerð fyrir einhverjum árum síðan, árið 2008, og var hluti af aðgerðum byggðaáætlunar 2006–2009. Þetta er því skýrsla af sama kalíberi og unnin á sama hátt nema ég held að það hafi verið tekið 10 ára tímabil fyrst en núna er tekið 15 ára tímabil. Skoðuð voru svæði þar sem íbúum hefur fækkað um 15% eða meira á 15 ára tímabili. Það er svolítið merkilegt að lesa þessa skýrslu en ég ætla ekki að lesa upp úr henni, það tekur of langan tíma. Í skýrslunni sér maður hvað mörg svæði á Íslandi, því miður allt of mörg, búa við alvarlega fólksfækkun. Maður sér líka í sömu skýrslu hvað er að angra fólk á þessum svæðum. Það er tvennt sem er aðallega að angra fólkið á þessum svæðum núna. Það er í fyrsta lagi óvissa í niðurskurðinum í opinberri þjónustu sem snýr sérstaklega að heilbrigðismálum og í öðru lagi það sem kallast hér „mögulegar aðgerðir sem varða sjávarútveg“, þ.e. óvissan um hvernig rekstrarumhverfi sjávarútvegsins verður, hvað stjórnvöld ætla að gera. Þetta er það sem er að angra íbúa þessara svæða. Alls konar viðtöl hafa verið tekin við íbúana á þessum svæðum og mikil ferðalög hafa verið í kringum það, það tók tæpt ár að ferðast og tala við fólkið. Ég vil taka fram nokkur svæði í sambandi við tölur: Dalabyggð. Það er reyndar ekki mikill sjávarútvegur þar en íbúum Dalabyggðar hefur fækkað um 23% 1994–2011. Heldur hefur dregið úr fólksfækkun undanfarin ár. Það er ágætt, en þetta eru háar tölur. Norðanverðir Vestfirðir. Íbúum á norðanverðum Vestfjörðum fækkaði um rúm 23% á árunum 1994–2011. Mikil fækkun hefur orðið í aldurshópnum undir 39 ára. Fjöldi íbúa af erlendum uppruna er yfir landsmeðaltali, það var áhugavert að sjá það. Sjávarútvegurinn er mjög mikilvægur þarna á svæðinu, ferðaþjónustan er í vexti o.s.frv. Sunnanverðir Vestfirðir. Þar var fólksfækkun 32% 1994–2011. Þar kemur fram að á tímabilinu fækkaði mest í þéttbýli um 45% á Bíldudal. Þetta er ekkert smáhögg. Íbúum undir tvítugu fækkaði um meira en helming og í aldurshópnum 20–39 ára fækkaði um nær 40% á tímabili í Vesturbyggð og Tálknafjarðarhreppi. Þar kemur líka fram það sem mér finnst áhugavert, hlutfall erlendra ríkisborgara er hærra á Vestfjörðum en landsmeðaltal, eða 9%. Á sunnanverðum Vestfjörðum er hlutfallið 13%. Þarna er talað um að sjávarútvegurinn sé mjög mikilvægur á svæðinu. Íbúum á Ströndum fækkaði  Í Eyjafirði fækkaði íbúum í Fjallabyggð um tæp 30% á árunum 1994–2011 en fjölgaði lítillega á árinu 2011, sem er ágætt. Mest fækkar í yngstu aldurshópunum en fjölgar í þeim eldri. Ég ætla ekki að vitna meira í þessa skýrslu. Hún er glóðvolg, mjög merkileg, en hv. þingmenn sjá að ekki á að reiða hátt til höggs gagnvart landsbyggðinni í þessu ástandi, í þessari stöðu. Ég tel að þetta frumvarp geri það. Ég sé að ég á bara tvær mínútur eftir af tíma mínum. Ég hafði hugsað mér að lesa hérna frá umsagnaraðilum. Kannski næ ég að gera eitthvað af því. Það sem kom mér verulega á óvart var þegar umsagnaraðilar sendu inn hvað þetta veiðigjald þýddi fyrir hvern og einn stað. Ég ætla að sjá hvort ég nái að fara yfir það. Hér er umsögn frá Fjarðabyggð, þar segir, með leyfi forseta: „Veiðigjald á fyrirtækin í Fjarðabyggð verður“ - samkvæmt frumvarpinu sem kom hérna fram og meiri hlutinn er að leggja til breytingar á - „samtals 3,4 milljarðar kr.“ „Veiðigjald stærstu útgerðarfyrirtækjanna í Fjarðabyggð í dag er um 320 millj. kr. Samkvæmt þessu nemur þetta tíföldun á veiðileyfagjöldum.“ Það er verið að tífalda veiðigjöldin. Segjum að þetta sé leiga á húsnæði. Hver er tilbúinn til þess að borga allt í einu tíu sinnum hærri leigu? Þetta eru allt of háar tölur, virðulegur forseti. Ég tel að menn geti alveg skoðað að hækka það gjald sem fyrir er eitthvað, en svona háar tölur eru út úr kortinu. Það er líka mjög merkileg umsögn frá Hornafirði. Þar segir um veiðigjaldið, sem hækkar auðvitað mjög mikið þar eins og annars staðar ef þetta verður að veruleika, að ef því væri deilt niður á hvern íbúa á Höfn þýddi það um það bil 779 þús. kr. á mann. Það er alltaf svolítið óréttmætt að taka svona skala, en segjum sem svo að sama upphæð yrði lögð á hvern Reykvíking, þá þýddi það 92 milljarðar. Þetta er eins og sjávarútvegsfyrirtækin í Reykjavík ættu að borga 92 milljarða. Þetta eru allt of háar tölur, virðulegur forseti. Ég ætla að skora á ríkisstjórnarflokkana og meiri hlutann í atvinnuveganefnd að senda breytingartillögurnar sem þeir telja að séu til bóta 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á það hvernig starfsumhverfi sjávarútvegsins hefur breyst frá því við vorum með sóknardagakerfi og fórum ekki nægilega vel með hráefnið oft og tíðum. Hún kom einnig inn á þá þróun sem hefur orðið og hvað þetta er orðin hátæknileg matvælaframleiðsla eða hátæknilegur matvælaiðnaður. Því langar mig að spyrja hv. þingmann út í markaðsþáttinn. Mér finnst vera of lítið rætt um mikilvægi markaðsþáttarins í afkomu greinarinnar og þar af leiðandi afkomu þjóðarinnar. Það eru allir fastir við það að menn þurfi að geta farið út á sjó og náð í fiskinn en of lítið gert úr markaðsstarfinu sem fram fer til að fá sem hæst verð á mörkuðum. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni hvað hefði breyst þegar menn fóru úr sóknardagakerfinu og óhagkvæmninni þar, þar sem var kappkostað við að ná í sem mestan afla á sem stystum tíma, og áhrifin sem það hafði augsjáanlega á markaðinn. Hv. þingmaður nefndi líka, sem mér þótti nú vænt um, hvaða áhrif það hafði líka í öryggismálum sjómanna og hvernig viðhorfið til þeirra breyttist. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins um hagkvæmnina vegna þess að gerðar hafa verið miklar breytingar í gegnum tíðina. Við reyndum að fara í sóknardagakerfi í kringum smábátana á árunum í kringum 1990. Þegar það kerfi var lagt af um áramótin 1994/1995 var stofnaður svokallaður úreldingarsjóður. Skip sem voru undir 10 tonnum voru keypt upp og borguð út úr ríkissjóði og því var síðan velt yfir á greinina í formi auðlindaskatts. Ég hef látið taka það saman fyrir mig að í raun og veru voru þau á núvirði um 5,4 milljarðar, það var upphæðin sem þurfti að greiða til þess að úrelda, til þess að ná aftur hagkvæmni í greininni. Getur hv. þingmaður tekið undir það sjónarmið mitt að það rýri getu greinarinnar til þess að greiða auðlindagjaldið ef taka þarf aftur til eftir sóknarmarkið, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni?

Virðulegur forseti. Varðandi síðasta atriðið tel ég að ef það þarf að úrelda hlýtur það að koma niður á greininni í heild. Reyndar telja sumir að þótt við séum búin að hagræða alveg gríðarlega í greininni og fækka mjög mikið skipum og kaupa ný o.s.frv., séum við samt með yfirgetu í veiðunum. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði um öryggi sjómanna. Sóknardagakerfið sem hér var við lýði gekk út á að sýna kappsemi og allir voru að veiða í samkeppni við hver annan á sama tíma til að ná sem mestu. Svo var bara allt búið og sjoppunni lokað og allir í land. Það þýddi auðvitað að menn voru að veiða í tæpum veðrum og tóku óþarfaáhættu. Menn hafa áhyggjur af þessu til dæmis í strandveiðunum í dag. Þegar menn eru í þessu kerfi taka þeir áhættu. Þeir vilja afla tekna á stuttum tíma, keppa við aðra um sömu auðlindina. Við gátum tryggt öryggi sjómanna mun betur þegar við fórum út úr sóknardagakerfinu í aflamarkskerfið. Hvað markaðsmálin varðar er alveg rétt að menn gefa þeim ótrúlega lítinn gaum. Við erum með stór og öflug fyrirtæki í sjávarútvegi sem hafa unnið gríðarlegt markaðsstarf í samkeppni við aðrar þjóðir. Við keppum við fyrirtæki í Noregi, Bretlandi og um allan heim. Við seljum mikið af fiski til Evrópu, til Bandaríkjanna og út um allan heim. Ég veit hvað þetta er allt saman viðkvæmt. Við erum að reyna að umhverfismerkja fisk í samkeppni við aðra o.s.frv. Ég hef af þeim sökum mjög miklar áhyggjur af því að flotinn er núna í pásu. Þetta getur skaðað viðskiptasambönd okkar. Menn koma sér upp viðskiptasamböndum og þurfa að vera stabílir í því að afhenda vöruna, annars fer kaupandinn og kaupir bara af einhverjum öðrum. Það verður því að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Á hverju ári blasir við manni mikilvægi markaðssetningarinnar og hvernig kerfin eru sett upp. Við þekkjum það að fiskveiðiárið okkar byrjar 1. september, og alltaf eftir áramótin þegar Norðmennirnir fara á fulla ferð inn í sitt sóknarmarkskerfi þá detta niður markaðirnir. Það er skýrasta dæmið um hvernig þetta er. Hv. þingmaður kom töluvert inn á það í ræðu sinni og lýsti áhyggjum sínum af því hvaða áhrif skattlagningin mundi hafa á sjávarbyggðirnar. Ég tek undir þær áhyggjur með henni. Mig langar líka að nefna eitt sem hv. þingmaður kom inn á. Hún sagði að núna væri gengið sterkt og þá gengi vel í sjávarbyggðunum, þá gengi vel í fyrirtækjunum og þar af leiðandi í byggðunum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. En við þurfum ekki að fara mörg ár aftur í tímann þegar gengið var mjög sterkt og þessu var akkúrat öfugt farið. Þá gekk félögunum sem treystu einmitt á sjávarútveginn miklu verr. Gengið var sterkt, tekjurnar voru lægri og fólk fluttist á suðvesturhornið eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Því vil ég spyrja hv. þingmann sérstaklega um sjávarbyggðirnar í ljósi þeirra umsagna sem borist hafa, en hún vitnaði töluvert í umsagnir í ræðu sinni. Hún nefndi skýrslu Byggðastofnunar þar sem fjallað er um þá fólksfækkun sem hefur átt sér stað og nefndi til að mynda sunnanverða Vestfirði. Núna hefur sú þróun reyndar snúist við. Fólki fjölgaði töluvert við síðustu áramót eða 1. desember síðastliðinn á sunnanverðum Vestfjörðum. Í umsögn frá Vesturbyggð koma fram einmitt varnaðarorð um áhrifin sem þetta gæti haft á samfélagið og hv. þingmaður fjallaði um það í ræðu sinni. Núna eru jákvæðir hlutir að gerast í uppbyggingu í kringum laxeldi og fleira. Ég vil spyrja hvort hv. þingmaður geti ekki tekið að fullu leyti undir varnaðarorð forustumanna sveitarfélaga á sunnanverðum Vestfjörðum um þessi áhrif. Nú þegar þróunin er að snúast við og farið að ganga vel, 

Jú, virðulegur forseti, ég get tekið undir þau varnaðarorð. Það voru mjög skýr skilaboð sem komu frá forustumönnum sveitarfélaga um allt land, sérstaklega frá sjávarbyggðunum. Þeir sýndu fram á tekjutapið, bæði beint tekjutap sveitarsjóðs frá fólki sem vinnur í sjávarútvegi, það er einn hlutinn, en líka tekjutapið almennt í sveitarfélaginu af því að ef störf tapast flytur fólk burt og viðkomandi svæði koðnar niður. Ég tel að allt of langt sé gengið í þessu veiðigjaldafrumvarpi. Ég hef reyndar, eins og ég sagði í ræðu minni, ekkert minni og jafnvel meiri áhyggjur af hinu frumvarpinu þar sem er verið að breyta kerfinu í eðli sínu, gera strúktúrbreytingar. Ég ætla ekki að gera lítið úr veiðigjaldinu en við tökum nú þegar gjald í dag, rúmlega 4 milljarða, 4,5 milljarða, úr greininni og um það töldum við að væri sátt á sínum tíma. En í frumvarpinu óbreyttu er gert ráð fyrir að gjaldtakan fari í 24 milljarða sem er rosalega há tala miðað við það sem er greitt í dag. Mér skilst að í fjárlagafrumvarpinu sé gert ráð fyrir 11 milljarða gjaldtöku, með breytingum meiri hlutans eru menn að reyna að bæta aðeins stöðuna og lækka sig, þar er gert ráð fyrir 15 milljarða veiðigjaldi, en það fer svo hækkandi og endar í sama hlutfalli og gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi þó að gjaldstofninn breytist aðeins og talan lækki eitthvað, ég held að hún verði um 20 milljarðar. Þetta er bara of mikil gjaldtaka. Ég tel að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna eigi að setjast niður og ná sáttum. Ég hef mesta trú á hæstv. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir ágæta ræðu um þetta mikilvæga mál. Þingmaðurinn kom í ræðu sinni inn á áhrif þessara fjármagnsflutninga. Það er alveg ljóst að þessi skattlagning, eins og ég vil kalla þetta, þýðir að heilmiklir fjármunir fara út úr greininni. Í sjávarútvegi hefur lítið verið fjárfest á síðustu þremur árum sérstaklega. Það er talið að árleg fjárfestingarþörf íslensks sjávarútvegs sé í kringum 20 milljarðar eða rúmlega það á ári. Fjárfestingar hafa verið á þessum árum í kringum 5 milljarðar. Það stafar fyrst og fremst af þeirri óvissu um fyrirhugaðar breytingar sem greinin hefur búið við frá því þessi ríkisstjórn tók við völdum. Við sjáum núna hvaða hugmyndir menn hafa með þessu veiðigjaldi. Mig langar aðeins að velta því upp við hv. þingmann hvort þetta sé réttlætanlegt í raun og veru, hvort þetta muni ekki koma við fjárfestingarþörf sjávarútvegsins og hvort við séum ekki að taka fjármuni úr greininni sem ella færu í þær mikilvægu fjárfestingar sem auðvitað eru til þess gerðar að styrkja grunnatvinnuveg þjóðarinnar, skapa þar aukin verðmæti og fjölda starfa. Þá kem ég inn á fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim verkefnum sem fjármunirnir eiga meðal annars að fara í. Þar eru taldir upp sjóðir eins og Kvikmyndasjóður og Verkefnasjóður skapandi greina, verkefnið Netríkið Ísland fær 600 milljónir, grænar fjárfestingar 150 milljónir, grænn fjárfestingarsjóður 1 milljarð, grænkun fyrirtækja sem ég veit nú ekki hvað þýðir, er þar upp á 1,5 milljarða, vistvæn innkaup upp á 600 milljónir, orkuskipti í skipum upp á 600 milljónir. Þetta er allt gott og blessað. En eru þetta ekki verkefni, þegar fjármagnið er takmarkað, sem maður mundi ekki leyfa sér að fara í en leyfa frekar fjármununum að sitja eftir 

Virðulegur forseti. Þetta er í raun bæði og. Sum fyrirtækin hafa ekki farið í fjárfestingar af því þau finna þessa óvissu og vita ekki hvert stjórnvöld stefna með fiskveiðistjórnarkerfið og hafa beðið og setið á sér, en svo hafa önnur verið að fjárfesta og eru mjög skuldum vafin. Ég heimsótti eitt slíkt fyrirtæki fyrir ekki löngu síðan. Viðkomandi rekstraraðilar höfðu miklar áhyggjur af því að ef það ætti að borga öll þessi veiðigjöld mundu þeir ekki ná að greiða niður skuldirnar sem þeir sátu uppi með af því þeir voru nýbúnir að endurnýja hluta af skipum sínum. Það er alveg rétt að ekki verður þetta frumvarp til þess að auka nýjar fjárfestingar. Það er alveg ljóst. Þetta er eins og ég sagði áðan, ef maður borgar leigu og svo á að tífalda leiguna fer maður ekki að gera mikið fyrir íbúðina sem maður borgar leiguna af. Þetta dregur máttinn úr viljanum til nýrra fjárfestinga. Hv. þingmaður kom líka inn á - ég veit ekki hvað ég á að kalla þetta, kosningaplaggið sem ríkisstjórnarflokkarnir spiluðu út fyrr stuttu varðandi það hvað ætti að nota veiðigjaldið í. Ég held að það sé bara aðgerð til að reyna að minnka reiðina gagnvart þessu frumvarpi og segja við fólkið í landinu: Ef okkur tekst að ná þessum peningum getum við gert marga skemmtilega hluti, kæru vinir. Þetta var svoleiðis plagg. Auðvitað er hægt að setja slíkt fram hvenær sem er. En að mínu mati er þetta ekki sniðug aðferðafræði að reyna að - ég vil kannski ekki segja að reyna að etja þjóðfélagshópum saman, en að gefa í skyn að hægt sé að fara í alls konar verkefni sem svo verður ekki hægt að fara í, ef menn ná ekki gjaldinu inn. Ég tel að almennt sé gengið allt of langt í þessu veiðigjaldsmáli. Þetta eru allt of háar upphæðir. Það verður að lækka þær annars kemur of þungt högg á sjávarútveginn og sérstaklega á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég held að þarna sé einmitt um einhvers konar kosningaplagg að ræða og réttlætingu fyrir þessu gjaldi. Í raun er verið að reyna að fá ákveðna þjóðfélagshópa og atvinnugreinar til fylgilags við þessi frumvörp með því að lofa þeim einhverjum dúsum í staðinn. Það er auðvitað afar ósmekklegt að etja atvinnugreinum í landinu saman með þessum hætti og reka fleyg á milli þeirra á þessum forsendum. Þetta á svo sem við fleiri verkefni sem eru talin upp í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Það er til dæmis lofað ákveðnum verkefnum við vegagerð, bráðnauðsynlega vegagerð, gangagerð og hafnargerð þar sem það er hnýtt saman að þessi verkefni geti tæplega orðið að veruleika nema til komi veiðigjald. Hv. þingmaður vitnaði áðan í gamla ræðu hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Ég gerði það líka í ræðu minni áðan. Það er nú þannig að menn verða að kannast við það sem þeir hafa sagt og þær skoðanir sem þeir hafa haft á málum áður. Ég tek undir að enginn er minni fyrir það að skipta um skoðun ef aðstæður breytast, en menn þurfa þá að gefa skýringar á því af hverju það er. Hæstv. ráðherra hefur svo sem gert það. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þessa ræðu og varðandi það hvort þetta er skattur eða veiðigjald eða gjaldtaka. Hæstv. ráðherra sagði, með leyfi forseta: „Álagning veiðigjalds er einhvers konar brúttóskattur eða veltuskattur. Við höfum verið að hverfa frá því að leggja á veltuskatta. Sem dæmi má nefna að við hentum út aðstöðugjaldinu …“ Svo segir hann í annarri röksemd sinni, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að fjölmargar atvinnugreinar nýta með einum eða öðrum hætti sameignir þjóðarinnar án þess að því fylgi sérstök skattlagning, er útilokað að leggja  Er hv. þingmaður ekki sammála mér í því að við eigum að ræða þetta sem hreina skattheimtu á þessa 

Virðulegur forseti. Er þetta gjald fyrir aðgang, er þetta skattur eða hvað er þetta? Ég er ekki sérfræðingur í skattalögum, alls ekki, en lögmannsstofan Lex hefur unnið álit sem lýtur að þessu og í því áliti segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þannig gefur augaleið að í frumvarpinu er gengið út frá því að veiðigjöldin séu skattur í stjórnskipulegum skilningi. Er það mat undirritaðra að veiðigjöldin svo sem þau eru ráðgerð í frumvarpinu séu skattur í lagalegum skilningi, en með skatti er átt við greiðslu sem hið opinbera hefur með einhliða ákvörðun knúið tiltekinn hóp einstaklinga eða lögaðila til að greiða án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera.“ Það er að minnsta kosti álit þessarar lögmannsstofu að þetta sé skattur. Ég veit ekki hvort þetta sé svo rosalega stórt atriði í mínum huga. Hins vegar getur það hvort þetta er skattur ekki haft mikið að segja til dæmis upp á stjórnarskrána og hvernig menn leggja á skatta, afturvirkni skatta o.s.frv. En fyrir mér er stóra málið það að verið er að taka fjármagn, hvort sem það er með skatti eða gjaldi, út úr ákveðinni atvinnugrein. Það er gert í dag en nú er verið að hækka þetta gjald svo mikið að ég held að þetta verði þungt högg. Ég er eiginlega sannfærð um það að þetta verður of þungt högg fyrir þessi fyrirtæki til frambúðar og of íþyngjandi fyrir landsbyggðina. Það skal samt halda því til haga að þetta gjald á að sveiflast með afkomu. Það er jákvætt, en ég held þetta sé samt of hátt. Ég vil því ítreka það sem ég sagði í ræðu minni. Ég tel að það sé glapræði að klára þetta mál án þess að fá umsagnir sérfræðinga um þær breytingartillögur sem liggja fyrir. Það má ekki klára málið eins og það liggur fyrir núna nema við vitum meira um afleiðingarnar.

Frú forseti. Ég er nú kominn í mína aðra ræðu til þess að ræða um frumvarp til laga um veiðigjöld sem eins og flestir vita er langt frá því að vera óumdeilt mál, enda hefur framlagning þess og öll vinnubrögð sem tengjast því verið með eindæmum. Því til vitnisburðar get ég nefnt að á heilsíðu í Morgunblaðinu í dag mótmæla 131 sveitarstjórnarmenn og bæjarstjóri í landinu þessu frumvarpi. Ég ætla að vitna til þess í upphafi máls míns til að sýna fram á það að við erum ekki ein sem mótmælum þessu, fulltrúar stjórnarandstöðunnar á Alþingi, heldur líka fulltrúar launafólks í landinu og fulltrúar atvinnulífsins. Nú höfum við hér undirskriftir frá 131 sveitarstjórnarmanni og bæjarstjóra eins og sem fram kemur í Morgunblaðinu. Ákall þessara einstaklinga sem tilheyra öllum stjórnmálaflokkum í landinu og eru fulltrúar þeirra í sveitarstjórnum er svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Við undirrituð vörum Alþingi sterklega við því að samþykkja fyrirliggjandi frumvörp ríkisstjórnarinnar til laga um stjórn fiskveiða og veiðigjöld. Greinargerð óháðra sérfræðinga, sem fylgir frumvörpunum og sem unnin var að beiðni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, ætti að hvetja löggjafann til að staldra við og ígrunda gaumgæfilega áhrif lagasetningarinnar á rekstur og afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og á sjávarbyggðir landsins. Sérfræðingarnir búast við umhleypingum á næstu árum meðan útgerðin lagar sig að breyttum aðstæðum og segja að áformuð lagasetning muni verða mjög íþyngjandi fyrir rekstur sjávarútvegsfyrirtækja, enn fremur að hækkun veiðigjalds muni án efa kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum.“ Ég ætla að endurtaka þetta, þetta mun kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum. Áfram heldur yfirlýsing þessara bæjarfulltrúa og sveitarstjóra, með leyfi frú forseta: „Þá benda sérfræðingarnir á að byggðaaðgerðir frumvarpsins séu ólíklegar til að ná þeim markmiðum sem stefnt var að, enda skorti enn þann langtímastöðugleika sem getur skapað grundvöll fyrir uppbyggingu atvinnulífs í sjávarbyggðum. Undirritaðir telja að þessi varnaðarorð sem fylgja frumvörpunum séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja málin til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að umhleypingum með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkunar útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er. Við slíkt verður ekki unað.“ Þannig hljómar yfirlýsing aðila í sveitarstjórnum sem koma úr Sveitarfélaginu Skagafirði, Sveitarfélaginu Skagaströnd, Grýtubakkahreppi, Fjarðabyggð, Norðurþingi, Grundarfjarðarbæ, Borgarbyggð, Blönduósbæ, Akureyrarbæ, Grindavík, Bolungarvík, Langanesbyggð, Seyðisfirði, Sveitarfélaginu Ölfusi, Akraneskaupstað, Hornafirði, Vopnafjarðarhreppi, Vestmannaeyjabæ, Fjallabyggð, Húnavatnshreppi, Ísafjarðarbæ, Skagabyggð, Sveitarfélaginu Garði, Sveitarfélaginu Árborg, Dalvíkurbyggð, Reykjanesbæjar, Snæfellsbæ, Húnaþingi vestra, Rangárþingi eystra, Stykkishólmi, Vesturbyggð, Akrahreppi, Fljótsdalshéraði og Tálknafjarðarhreppi. Þetta er löng upptalning en ég tel mikilvægt í ljósi umræðunnar um að við sem erum í stjórnarandstöðu séum að gæta einhverra sérhagsmuna og séum í þessari umræðu í einhverjum annarlegum tilgangi, að vekja athygli á þessu. Fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hafa reynt að leggja málið fram þannig að við séum sérstakir varðhundar stórútgerðarinnar. Það sannast náttúrlega með þeim umsögnum sem hafa komið um þetta mál og þessari yfirlýsingu frá miklum fjölda sveitarstjórnarmanna sem tilheyra öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi, nema kannski Hreyfingunni, að þessi hræðsluáróður og málflutningur stjórnarliðsins, sérstaklega samfylkingarmanna, um að við viljum af einhverjum annarlegum sjónarmiðum koma í veg fyrir að þetta frumvarp verði að lögum, fellur um sjálfan sig. Við hljótum að að auglýsa eftir stuðningsmönnum þessa frumvarps. Við vitum að þeir eru um það bil 30 hér á Alþingi sem er eiginlega tölfræðilega með ólíkindum, vegna þess að ef maður skoðar umsagnir með frumvarpinu finnum við ekki einn aðila sem er sammála því. Þverskurður þjóðarinnar að mér sýnist er algjörlega á móti þessu frumvarpi og það þyrfti í raun og veru að fá einhvern sérfræðing í tölfræðiútreikningum til þess að finna það út hvernig hér getur verið tæpur meiri hluti þingmanna sem ætlar að styðja þetta mál. Það er náttúrlega með ólíkindum. Við hljótum líka að kalla eftir fulltrúum stjórnarliðsins til umræðunnar, þá er ég að tala um almenna þingmenn stjórnarliðsins, þar sem þeir geri grein fyrir því og rökstyðji hvers vegna þeir vilja styðja þetta frumvarp um veiðigjöld vegna þess að við erum hér að ræða um sérstakan skatt og þá aðallega á landsbyggðina. Hv. þingmaður Siv Friðleifsdóttir fór ágætlega yfir það í máli sínu áðan hvernig þróunin í mörgum sjávarbyggðanna vítt og breitt um landið hefur verið. Hún nefndi að á mörgum stöðum hefur verið ein samfelld varnarbarátta á undangengnum árum. Á Vestfjörðum hefur fólki fækkað um tugi prósenta. Í mínu sveitarfélagi, Fjallabyggð, hefur það einnig gerst. Á norðausturhorni landsins hefur það líka gerst. Við getum tekið fleiri staði sem dæmi í því samhengi. Í kjölfar hrunsins og eftir hið svokallaða góðæri, sem náði nú reyndar ekki til margra af þessum sveitarfélögum sem við ræðum hér um þar sem mikil fólksfækkun hefur átt sér stað, tók ríkisstjórnin sig til og fór í stórfelldan niðurskurð í heilbrigðisþjónustu á mörgum af þessum stöðum. En nú er það svo að þessi sveitarfélög eru alls engir þurfalingar. Þau leggja ríkissjóði til gríðarlega fjármuni í formi þeirrar auðlindarentu og arðsemi sem sjávarútvegurinn í þeim byggðarlögum leggur svo sannarlega inn í ríkissjóð. Það hefur komið fram í skýrslu sem Vífill Karlsson gaf út fyrir nokkrum árum að 75% af opinberu fé, þ.e. af útgjöldum ríkissjóðs, renna til Reykjavíkur, á meðan Reykjavík aflar einungis 42% af tekjum ríkissjóðs. Það er heilmikill halli þegar kemur að úttekt á annars vegar veitingu opinbers fjár og þess sem kemur inn í ríkissjóð. Hlutfallslega fer mun minna á landsbyggðina. Þessi úttekt var gerð áður en farið var fram með mjög harkalegan niðurskurð hjá opinberum stofnunum á landsbyggðinni. Og enn á að halda áfram. Nú er lagt til að 15 milljarðar verði settir í svokallað veiðigjald, en þau fyrirtæki sem munu greiða það eru í yfirgnæfandi meiri hluta eða 90%, á landsbyggðinni þar sem vagga útgerðarinnar er. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það er útgerð líka á höfuðborgarsvæðinu. Um rúmlega 10% fiskveiðiheimildunum eru í Reykjavík, í Hafnarfirði þar sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir þekkir vel til. Á þessum stöðum, í Hafnarfirði og í Reykjavík, er líka verið að skapa gríðarlega mörg störf í tengslum við útgerðina. Reyndar hefur það komið fram og mér finnst að það þurfi að endurspeglast í umræðunni hér að við erum ekki einungis að ræða um sérhagsmuni landsbyggðarinnar, heldur líka höfuðborgarsvæðisins. Þegar þjónusta í tengslum við sjávarútveginn er skoðuð kemur fram að 85–90% af henni er á höfuðborgarsvæðinu. Lítil og meðalstór fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu, málmsmiðjur, nýsköpunarfyrirtæki, bókhaldsskrifstofur og fleira mætti nefna, þjónusta íslenskan sjávarútveg. Þegar við horfum til þess að bein störf og afleidd störf við íslenskan sjávarútveg snerta 35.000 starfsmenn, er ekki með nokkru móti hægt að tala um að við séum að ganga erinda einhverra sérhagsmunahópa. Er það að ganga erinda sérhagsmuna að tala fyrir hagsmunum sjómanna, fiskvinnslufólks, fólks sem starfar við löndun, vöruflutningabílstjórar sem flytja sjávarfang hringinn í kringum landið, eða fólks sem vinnur á bókhaldsskrifstofum, eða tala máli málmiðnaðarmanna sem hafa atvinnu af því að þjónusta sjávarútveginn? Að sjálfsögðu ekki. Þess vegna er það ekki boðlegt að ekki einn einasti stjórnarliði - þá ætla ég að undanskilja þann forseta sem situr á stóli og gegnir því embætti þar - skuli vera hér í salnum til að ræða þessa mikilvægu hagsmuni. Það er einfaldlega ekki bjóðandi. En þetta eru svo sem ekki ný vinnubrögð þegar kemur að vinnu ríkisstjórnarinnar í mikilvægum málum. Ég ætla ekki að fara að flytja enn eina Icesave-ræðuna, en það átti nú að keyra það mál í gegn. Þeir voru þægir þar, þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, og ætluðu að hlýða hæstv. ráðherrum, Steingrími J. Sigfússyni og Jóhönnu Sigurðardóttur, í blindni. En við þekkjum alla þá sögu. Með þessu frumvarpi erum við að stórhækka veiðigjöld á útgerðina. Nú er ég ekki að tala um að við eigum ekki að taka auðlindarentu af sjávarútveginum, en að mínu viti erum við að ganga allt of langt í þessu efni. Það er verið að auka enn frekar bilið sem er á milli opinberra framlaga til landsbyggðarinnar og skattlagningar og höfuðborgarinnar og ég nefndi áðan. Við höfum talað fyrir því á Alþingi að jafna aðstöðumun fólksins í landinu. Við horfum til að mynda upp á það að 10% landsmanna greiða tvisvar sinnum meira fyrir að hita húsin sín heldur en hin 90%. Veit ég að hv. þm. Árni Johnsen sem hér er í salnum þekkir ágætlega til þess. Við höfum talað fyrir því að jafna þennan aðstöðumun, veita fólki jöfn tækifæri. Við erum búin að tala um það núna í á fjórða ár, samt gerir ríkisstjórnin það eitt að draga úr framlögum til þess að jafna húshitunarkostnað í landinu. Og nú ætlar ríkisstjórnin að fara fram gagnvart þessum sveitarfélögum sem við höfum skilgreint sem köld svæði og innheimta ómælda fjármuni í skattlagningu sem á að fara inn í ríkissjóð og við vitum að muni í takmörkuðum mæli skila sér aftur til sjávarbyggðanna. Við höfum líka horft upp á það að hinar dreifðu byggðir hafa þurft að taka á sig mikinn skell vegna þess að opinberar álögur á eldsneyti eru eins og þær eru og virðisaukaskattur á eldsneytið er sá hæsti í heiminum, 25,5%. Við höfum því horft upp á það að flutningskostnaðurinn hefur líka verið að aukast. Það má í raun og veru segja að stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum hefur verið hinum dreifðu byggðum mjög fjandsamleg á undangengnum þremur árum og það á að halda áfram að bæta í. Það er því eðlilegt að við tölum fyrir jöfnun aðstöðumunar. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir og fleiri þingmenn Framsóknarflokksins höfum rætt um það og okkur þykir það vera réttlætismál, að það hlutfall veiðigjalda sem nú er gert ráð fyrir að eigi að renna til sveitarfélaganna, verði hækkað. Þannig styðjum við þær byggðir og aukum tækifæri þeirra til atvinnusköpunar og jöfnunar á lífskjörum. Það er bráðnauðsynlegt. Það verður þess vegna mjög athyglisvert þegar tillögur um að hlutfallslega hærra hlutfall af þessum veiðigjöldum muni renna til sjávarbyggðanna koma fram í atkvæðagreiðslu um málið að fylgjast með því hvernig menn munu greiða atkvæði. Frú forseti. Ég nefndi það fyrr í ræðu minni og reyndar í fyrstu ræðu minni um þetta mál, að það væri með ólíkindum að sjá hverjar upphaflegar hugmyndir ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna voru um skattlagningu á sjávarbyggðum landsins. Í umsögn sem ég hef undir höndum frá sveitarfélaginu Fjarðabyggð, sem er stærsta sveitarfélag á Austurlandi, kemur fram að samkvæmt upphaflegum hugmyndum stóð til að veiðigjald á fyrirtækin í Fjarðabyggð yrðu 3,4 milljarðar kr. Samkvæmt frumvarpinu var áætlað að veiðigjaldið næmi 745 þús. kr. á hvern íbúa í sveitarfélaginu. Það má náttúrlega hugsa sér þegar maður les svona tölur að menn séu hreinlega að fara með einhver gamanmál, vegna þess að slík skattlagning getur að sjálfsögðu ekki gengið upp í raunveruleikanum. Það er mjög athyglisvert að bera þetta saman við umsögn frá sveitarfélaginu Hornafirði um áhrif þessarar skattlagningar á það sveitarfélag. Fyrir sveitarfélagið Hornafjörð sem eins og mörg önnur sveitarfélög hefur þurft að heyja mikla varnarbaráttu á undangengnum árum, mundu veiðigjöldin samkvæmt upphaflega frumvarpinu nema 1.300 millj. kr. Í sveitarfélaginu búa 2.143 íbúar og yrðu því veiðigjöldin á íbúa sveitarfélagsins Hornafjarðar 607 þús. kr. á hvern íbúa. Ef við gefum okkur það að einhver ríkisstjórn léti sér koma til hugar að skattleggja slíkt samfélag um 1,3 milljarða, rúmar 600 þúsund kr. á hvern einasta íbúa, hlutfallið er enn hærra í Fjarðabyggð, væru veiðigjöld samanborið við það í höfuðborginni rúmir 72 milljarðar á Reykvíkinga. Halda hv. þingmenn að einhverri ríkisstjórn dytti það í hug að skattleggja höfuðborgina þannig? Nei. Ef við tækjum Hafnarfjörð sem dæmi væri þetta sérstök skattlagning á Hafnarfjörð upp á rúma 16 milljarða kr. Þetta sýnir náttúrlega hvers lags ofurskattlagning og hvers lags hugarfar ríkir gagnvart atvinnulífinu, enda kom það í ljós þegar sérfræðingar fengu loksins að koma að frumvarpinu þegar það var lagt fram á Alþingi að skattlagningin var allt að 140%. Það segir okkur að þá borgar sig ekkert að standa í atvinnurekstri. Þetta sýnir okkur líka að sú fullyrðing vinstri manna að þeim mun hærri skattar sem innheimtir eru skili af sér enn þá meiri tekjum, gengur ekki upp. Einhvers staðar eru þolmörkin bæði hjá heimilum og atvinnulífinu. Það segir sig sjálft að ef launamaður er rukkaður um 100% skatt af launum sínum borgar sig ekkert að vinna, hvað þá ef skatthlutfallið er orðið 140%. Þannig að allt helst þetta í hendur, efni frumvarpsins og undirbúningur þess. Það kom fram að talsmenn ríkisstjórnarinnar fóru rangt með þegar þetta frumvarp var kynnt. Þar var sagt að haft hefði verið ítarlegt samráð við alla helstu hagsmunaaðila, en svo kemur í ljós í nefndaráliti sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, þingmaður Framsóknarflokksins hefur lagt hér fram, að svo er ekki. Hann spurði hvern einasta gest sem kom á fund nefndarinnar, ég held að þeir hafi verið um 70, hvort haft hefði verið samráð við þá vegna þessa frumvarps. Það kom í ljós að enginn hafði verið spurður um það frumvarp sem við ræðum hér, samráðið var ekki neitt. Ekkert samráð. Það versta er að ég held að hv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar trúi því í raun og veru að hún hafi haft gríðarlega mikið samráð við samtök launafólks, atvinnulífið og sveitarfélögin og fleiri aðila. Þetta er enn eitt málið þar sem ríkisstjórnin fer fram af yfirgangi gagnvart löggjafarþinginu, kemur fram með illa ígrundað og illa unnið mál án þess að hafa nær nokkurt samráð við helstu hagsmunaaðila. Það bítur náttúrlega höfuðið af skömminni þegar hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma svo hér upp og saka okkur, sem förum efnislega yfir málið, efnislega yfir allar neikvæðu umsagnir sveitarfélaga og helstu hagsmunaaðila, um að málflutningur okkar einkennist að sérhagsmunagæslu. Þvílík öfugmæli. Það er eðlilegt að við köllum þess vegna eftir því að þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna komi hér til efnislegrar umræðu um þetta mikilvæga mál, vegna þess að eins og við höfum margsinnis bent á finnum við ekki eina einustu umsögn sem mælir með því að við samþykkjum þetta frumvarp. Það er því dapurlegt að sjá hlutskipti þingmanna ríkisstjórnarflokkanna, sem þeir hafa reyndar valið sér sjálfir, að sitja þögulir í hliðarsölum þingsins, koma ekki í þessa umræðu, ekki í eitt einasta andsvar liggur við við okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Þetta er sorglegt upp á að horfa. Ég vona að þetta frumvarp verði ekki samþykkt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir alveg prýðilega ræðu. Á mjög skömmum tíma gerði hann grein fyrir kjarnanum í gagnrýni okkar í stjórnarandstöðunni, bæði Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég tek undir nokkurn veginn allt sem hv. þingmaður fór yfir. Ég vil þó leiðrétta hann hvað varðar eitt atriði. Það er til ein jákvæð umsögn um það frumvarp sem við ræðum. Hún er frá samfylkingarfélagi í Suðurkjördæmi, frekar en Reykjavík suður  Mér fannst merkilegt að hlusta á hv. þingmann lesa upp úr umsögnum sveitarstjórnarmanna á landsbyggðinni. Það er skiljanlegt að landsbyggðarþingmenn, jafnduglegur og hv. þm. Birkir Jón Jónsson er, dragi þetta fram því að þetta hefur gríðarlega þýðingu fyrir landsbyggðina. En hann kom líka inn á Hafnarfjörð, hann kom líka inn á suðvesturhornið. Og það er rétt að þó að við séum í minnkandi útgerðarbæ í ljósi sögunnar er engu að síður enn gert út frá þeim útgerðarstað sem Reykjavík er og ekki síður Hafnarfirði. En það sem er að gerast í auknum mæli er nú heldur betur í takt við það sem menn hafa verið að kalla eftir, þ.e. að hvetja til fleiri sprotafyrirtækja og nýsköpunarfyrirtækja og fleiri fyrirtækja á hinum ýmsu sviðum. Þar höfum við mikilla hagsmuna að gæta. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um að sveitarstjórnir á suðvesturhorninu, Hafnarfjarðarbæjar og Reykjavíkurborgar, taki ekki einu sinni afstöðu til þessa mikilvæga máls, gefi í raun bara skít í það eins og þær hafi enga skoðun á málinu, þessu gríðarlega mikla máli sem er ekki bara landsbyggðarmál, hv. þingmaður, 

Forseti biður hv. þingmann að gæta virðingar þingsins og sjálfs sín.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta þó að við séum ekki undir þeim lið.

Óskar hv. þingmaður eftir því að taka til máls um fundarstjórn forseta eða svara andsvari?

Það getur vel verið að ég geri það á eftir vegna þess að ég átta mig ekki alveg á …

Hv. þingmaður svarar andsvari.

Já, ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði hér áðan sem skaðar virðingu Alþingis. Það er vonandi enn málfrelsi í þessum ræðustól og hvernig ég haga tíma mínum hér þegar ég svara hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, svo því sé til haga haldið. Ég tek undir með hv. þingmanni, mér finnst alveg stórundarlegt að fylgjast með athafnaleysi borgaryfirvalda og þeirra sem fara með völdin í Hafnarfirði í jafnmikilvægu máli. Eins og fram hefur komið er þjónustan gagnvart íslenskum sjávarútvegi gríðarlega mikil á höfuðborgarsvæðinu. Það eru væntanlega hundruð eða þúsundir einstaklinga í Reykjavík, í Hafnarfirði, í þessu kragakjördæmi sem við köllum oft svo, sem hafa beint lifibrauð sitt af því að þjónusta sjávarútveginn. Þar erum við kannski ekki síst að tala um hátæknifyrirtæki, nýsköpunarfyrirtæki, sem ríkisstjórnin vill á tyllidögum kenna sig við að hún styðji sérstaklega við. Ég vil líka benda á áskorun sveitarstjórnarmanna sem birtist í Morgunblaðinu í dag frá 131 sveitarstjórnarmanni og sveitarstjórum vítt og breitt um landið sem tilheyra öllum stjórnmálaflokkum, mér finnst að við þurfum að taka þá áskorun mjög alvarlega. Þar kemur fram að við þurfum einfaldlega að skoða málið betur, það sé allt of illa unnið. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst þögn Reykjavíkurborgar og Hafnarfjarðarbæjar alveg hrópandi í ljósi þess hversu mikilvægt það mál er sem við ræðum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin, þau eru þýðingarmikil inn í þessa umræðu, Ég hef viljað draga fram mikilvægi sjávarútvegsins fyrir allt samfélagið, ekki eingöngu út frá þeim tölum sem við höfum samkvæmt lönduðum afla eða fjölda sjómanna og útgerðarmanna í landinu. Og ekki síður út frá þeim afleiddu störfum sem eru svo brýn og mikilvæg fyrir okkur, ekki síst nú á tímum, sem við höfum séð byggjast upp í tengslum við arðbæran og hagkvæman skapandi sjávarútveg eins og við höfum verið að byggja upp á umliðnum missirum og árum. Það er það sem mér finnst hafa gleymst svolítið í þessari umræðu. Flokkur hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og fleiri flokkar, t.d. minn flokkur, hafa verið að tala um að það þurfi líka að hlúa sérstaklega að litlu og meðalstóru fyrirtækjunum. Þau eru akkúrat í kringum þann klasa sem tengist sjávarútveginum. Þess vegna er svo miður að sjá þær vanhugsuðu - ég þarf greinilega að vanda orðbragð mitt - aðgerðir stjórnvalda sem felast meðal annars í þessu veiðigjaldsfrumvarpi sem er tóm della. Ég vil spyrja hv. þingmann af því að hann hefur bent á áskoranir sveitarstjórnarmanna víðs vegar um landið og hann er þrátt fyrir ungan aldur mjög reynslumikill hér á þingi engu að síður: Hvernig telur hv. þingmaður að hægt sé að vinna málið áfram þannig að sómi sé að, bæði fyrir þingið og til að ná einhverri rökrænni niðurstöðu upp á nútíðina að gera en ekki síður til framtíðar litið, þannig að við sjáum fram á sjávarútveg sem heldur áfram að skapa störf, hagkvæmni, gjaldeyristekjur og fleira til lengri tíma litið?

Frú forseti. Áður en ég fer í að svara spurningunni vil ég benda á að í yfirlýsingunni frá sveitarstjórnarmönnum sem birtist í Morgunblaðinu í dag finnum við þó nokkurn fjölda af bæjarfulltrúum Vinstri grænna og Samfylkingar sem skora á Alþingi að kæla þetta mál niður. Þá kem ég að spurningu hv. þingmanns. Ég mundi nú telja að það væri óvitlaust að við reyndum að ræða okkur niður á einhverja niðurstöðu um hvað veiðigjaldið ætti að vera. Ég tel að það sé of hátt í dag. Ég hefði líka talið að við ættum að koma okkur niður á þá niðurstöðu hvernig við ættum að skipta þessu veiðigjaldi. Þá legg ég áherslu á að hluti þess skili sér í meira mæli til hinna dreifðu byggða eða sjávarbyggðanna en kveðið er á um í þessu frumvarpi. Ég tel málið vera það vanbúið að við ættum að skipa enn eina sáttanefndina til að kæla það, fara yfir frumvarpið eins og það lítur út, og umsagnirnar. Sú nefnd sem yrði skipuð fulltrúum allra flokka og helstu hagsmunaaðila fengi ráðrúm vel fram á haustið til að fara yfir málið fram og til baka og láta reyna á það í alvöru hvort hægt sé að ná einhverri samstöðu og málamiðlun um það hvernig við ætlum að haga fiskveiðistjórnarmálum okkar til lengri tíma litið og rekstrarumhverfi sjávarútvegsins. Það er óásættanlegt að okkur sé boðið upp á það að ríkisstjórn, skipuð tveimur flokkum sem hafa rúmlega 20% fylgi landsmanna, skutli málinu hér inn á síðustu dögum þingsins og að okkur þingmönnum séu gefnir einungis örfáir dagar, og í andstöðu við langstærsta hluta þjóðfélagsins, til að afgreiða þetta mál í einhverjum andarteppustíl. Við þurfum að vanda miklu betur til verka.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson vék að mörgum athyglisverðum atriðum í ræðu sinni. Hann fjallaði til að mynda um mikilvægi þess að jafna aðstöðumun fólks sem byggi á landsbyggðinni, byggi í dreifbýlinu um allt land, hvað varðar orkuna og flutningskostnaðinn, sem er einn hæsti skattur sem er á landsbyggðinni umfram það sem gengur og gerist annars staðar í landinu og er mjög kostnaðarsamur þáttur fyrir öll heimili á landsbyggðinni, bæði í sjávarplássum og í sveitum. Þess vegna skýtur það skökku við þegar hæstv. ríkisstjórn Íslands ætlar sér síðan enn að bæta á þá mismunun með því að skapa ringulreið, upplausn og tap á tekjum og atvinnumöguleikum fólks í öllum plássum landsins. Það er náttúrlega ekkert réttlæti í því að taka af einum og setja til hins. Það kann að vera að stundum þurfi að flæða á milli að einhverju leyti, en það er ekkert verið að tala um það í þeim frumvörpum sem hér er verið að véla um. Verið er að tala um að hirða af einum og hlaða á hinn sem hefur kannski ekki þörf fyrir það. Það á að taka úr einni byggð sem nemur 60 húsum og byggja svo 60 í annarri sem er ekki þörf fyrir. Þetta er línan. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar um þessi atriði sem hann vakti máls á.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Núverandi ríkisstjórn hefur nefnilega komið fram með mjög óbilgjörnum hætti þegar kemur að byggðastefnu. Í raun og veru hefur byggðastefnan ekki verið nein að mínu viti. Hv. þingmaður nefndi að á mörgum stöðum á landsbyggðinni borgar fólk tvisvar sinnum hærri húshitunarkostnað. Búið er að hækka álögur og skatta á eldsneyti eins og við þekkjum. Hæsti virðisaukaskattur í heimi á eldsneyti er á Íslandi. Við skulum heldur ekki gleyma þeim byggðarlögum þar sem framhaldsnám er ekki í boði, þar sem fólk þarf að senda ung börn sín að heiman til framhaldsmenntunar. Við þekkjum það hvernig styrkur til náms hefur hlutfallslega dregist saman á undanförnum árum. Og hv. þingmaður nefndi flutningskostnaðinn. Það hefur þess vegna verið gleðilegt fyrir mig sem þingmann Norðausturkjördæmis að fara um kjördæmi mitt og sjá uppganginn í sjávarbyggðum í tengslum við sjávarútveginn. Loksins þegar við erum farin að sjá uppbyggingu og fjárfestingu í sjávarútvegi, meðal annars vegna þess að uppsjávarveiði hefur verið að aukast, þá tekur ríkisstjórnin sig til og hefur núna í þrjú ár haldið þeirri atvinnugrein í heljargreipum vegna óvissunnar um framtíðarfyrirkomulag rekstrarumhverfis þessarar undirstöðuatvinnugreinar. Nú er barnið komið í heiminn. Ljóst er að ríkisstjórnin ætlar að stórskattleggja sjávarbyggðirnar enn frekar ofan á þann niðurskurð sem við höfum þurft að horfa upp á í mörgum samfélögum, í velferðarþjónustunni og í heilbrigðismálunum. Ríkisstjórnin kallar sig reyndar norræna velferðarstjórn, slík öfugmæli sem það eru nú, en þá á að setja fram aukaskatt á sjávarbyggðirnar um 15 milljarða kr. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki komið nóg?

Virðulegi forseti. Það er einmitt komið nóg. Ef menn brjóta til mergjar um hvað málið snýst - hvað er landsbyggðin í landinu? Landsbyggðin er fyrst og fremst vinnumenn í þágu höfuðborgarsvæðisins vegna þess að frá landsbyggðinni streymir gullið sem borgarvelferðarkerfið á Íslandi nýtur. Þar hefur höfuðborgarsvæðið mikið forskot er lýtur að heilbrigðisþjónustu, menntun, menningarlífi og öðrum þáttum. Af hverju ætti höfuðborgarsvæðið að vilja klekkja á vinnumönnum sínum sem eru að byggja og styrkja grundvöll þess sjálfs? Útvegurinn skilar stórum hluta af arðseminni þar. Einnig er ástæða til að benda á annað. Menn eru alltaf að tala um tekjurnar. Það er eins og ekkert sé í sjávarútveginum nema tekjur. Það er fróðlegt að vita hvað kostaði að fylla tankana á nýjasta skipi Íslendinga, Heimaey VE 1. Það kostaði 80 millj. kr. að fylla tankana. Ekki eru það tekjur.

Fyrir ríkið.

Já, já, ríkið hefur góðar tekjur en það eru ekki tekjur fyrir útgerðina.  Þetta er auðvitað atriði sem þarf að fara í saumana á. Menn verða að taka allt til greina. Það er það sem ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að benda á í ræðu sinni.

Frú forseti. Að fylla Heimaey af eldsneyti skilar trúlega ríkinu um tugum milljóna kr. vegna þess að ríkisstjórnin hefur stórhækkað álögur á eldsneyti og þar með á atvinnulíf og heimili landsins svo um munar. Við hv. þingmaður erum sammála held ég í grundvallaratriðum um nálgunina á þessu máli. Við eigum fleiri stuðningsmenn. Við eigum til að mynda stuðningsmann í hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem var þingmaður Alþýðubandalagsins og sagði á fundi á Akureyri árið 1997, með leyfi frú forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar.“ Áfram heldur, með leyfi frú forseta: „Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Þetta er nákvæmlega sá málflutningur sem við hv. þm. Árni Johnsen höfum viðhaft hér í þessu máli. Það sérkennilega er að það er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem leggur fram þetta frumvarp um að skattleggja sjávarútveginn og sjávarbyggðirnar um marga milljarða kr. til viðbótar án þess að mikið komi til baka í formi annarrar atvinnuuppbyggingar eða nýsköpunar. Þetta er kannski talandi dæmi um stjórnmálaflokkinn Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Svo virðist sem stefnumál þess flokks sem talað var um í aðdraganda síðustu kosninga séu komin upp í andhverfu sína. Við sjáum það líka í ljósi þess að hv. þm. Jón Bjarnason hefur komið hingað upp og deilt mjög hart á það frumvarp sem við ræðum. Það er því alls óvíst hvort meiri hluti er á bak við þetta mál, enda er það svo vanbúið og vanreifað að það væri öllum fyrir bestu að það yrði dregið til baka og menn settust betur yfir það og mundu reyna í alvöru að ná einhverri sátt um íslenskan sjávarútveg.

Frú forseti. Það er jafnan sagt að ekkert sé nýtt undir sólinni, en það yndislega við lífið alla jafna er að fólk er alltaf að læra eitthvað nýtt og meðal annars ég í þessum þingsal undir fundarstjórn forseta. Ég kom upp í andsvar áðan við hv. þm. Birki Jón Jónsson og bar upp fyrirspurn, en það var greinilegt að orðaval mitt var þannig að ég var beðin um að gæta orða minna. Ýmis orð hafa verið látin falla í þessum þingsal, ekki síst umliðna daga, t.d. hafa hv. stjórnarþingmenn sagt að útgerðarmönnum sé skítsama um starfsfólk sitt. Mér þætti vænt um ef frú forseti gæti farið nákvæmlega yfir það sem misbauð virðingu þingsins þannig að ég gæti þá haft varann á mér næst þegar ég kem hingað upp í stólinn. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti færi yfir þessi orð.

Frú forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að ég átta mig ekki alveg á hvað hæstv. forseti átti við þegar hún beindi þeim tilmælum til hv. þingmanns að gæta að virðingu þingsins og væntanlega orða sinna. Ég velti því fyrir vegna þess að ég heyrði ekki hvað hv. þingmaður sagði sem ætti að vega að virðingu þingsins eða að virðingu hv. þingmanns sjálfs. Ég vil benda hæstv. forseta á það orðbragð sem hv. stjórnarliðar hafa viðhaft á undangengnum dögum. Hv. þm. Skúli Helgason sagði í tvígang í ræðu í gær að Landssambandi íslenskra útvegsmanna væri skítsama um fólkið. Er þetta til þess að auka veg og virðingu Alþingis? Og hefði ekki í raun og veru þurft að áminna hv. þingmann? Fyrir utan það að hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa sakað okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar 

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvort skýringin geti verið fólgin í því að hv. þm. Skúli Helgason beindi orðum sínum til einkaaðila á meðan hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir var að tala um opinbera aðila, hvort það geti verið af hálfu forseta að gerður sé greinarmunur á því hvernig talað sé til einkaaðila og fyrirtækja þeirra annars vegar og hins vegar til opinberra aðila, sveitarfélaga eða annarra slíkra. Ég hefði áhuga á að vita það. Það hefur heilmikið fordæmisgildi fyrir okkur þannig að við getum gætt að okkur í ræðustól hvernig við tölum um opinbera aðila.

Virðulegi forseti. Reyndar hafði virðulegur forseti ekki lokið kynningunni þannig að það eru áhöld um það hvort ekki hefði verið rétt að hleypa hv. þingmönnum að með athugasemdir sínar. En látum það vera. Ég hef í fyrri ræðum mínum í fyrsta lagi rætt þann hugmyndafræðilega grunn sem ég tel að málið snúist um. Ég hef einnig rætt þær afleiðingar sem ég tel að þetta gjald muni hafa á byggðaþróun og um leið hver staða landsbyggðarinnar er og hvernig hún hefur þróast í takti við minni þorskafla og hvernig byggðaþróunin hefur goldið fyrir það eða orðið fyrir höggi vegna þess að minni þorskafli berst að landi en áður. Í þessari ræðu minni, virðulegi forseti, vil ég einkum ræða eftirfarandi atriði:  Þetta gerist þannig, virðulegur forseti, að afrakstur veiðanna, auðurinn, rennur annars vegar til þess að fjárfesta í tækni svo halda megi áfram að lækka framleiðslukostnaðinn og auka verðmætin, og hins vegar fer hann út úr greininni og inn í aðrar atvinnugreinar. Það er einmitt þannig sem þjóðin nýtur arðs af auðlind sinni, þ.e. hún verður verðmætari og verðmætari eftir sem tækninni fleygir fram og fjárfesting í samfélaginu eykst. Hún eykst vegna þess að það verða til fjármunir við nýtingu auðlindarinnar. Einhvers staðar verða fjármunirnir að koma frá. Ef við viljum ekki að einungis erlendir aðilar fjárfesti hér á Íslandi verðum við að horfa til þess að í grundvallaratvinnurekstri okkar verði til fjármunir sem hægt er að nota til fjárfestinga. Við skulum muna það, virðulegi forseti, þegar við notum orðið fjárfesting í atvinnulífinu erum við í raun og veru að tala um atvinnu og atvinnutækifæri. Við erum líka að tala um fjölbreytileika vegna þess að með því að margir taki ákvarðanir um fjárfestingar en ekki fáir eru það hinir mörgu sem sjá fjölbreytt tækifæri. Það er enginn einn sem býr yfir þekkingu á öllum mögulegum fjárfestingarkostum. Það er þess vegna miklu líklegra að samfélag sem felur einstaklingum að fjárfesta frekar en ríkisvaldinu og stjórnmálamönnunum, sé fjölbreytilegt og bjóði upp á tækifæri fyrir þegna sína til að finna kröftum sínum viðnám. Þetta er mjög mikilvægt og nauðsynlegt að hafa hugfast þegar hv. þingmenn stjórnarinnar segja að nú fyrst hilli undir það að þjóðin fái í einhverju notið arðs af þessari auðlind. Rétt er að hafa það líka í huga, virðulegi forseti, að hér á árum áður runnu fjármunir úr sameiginlegum sjóðum inn í þessa atvinnugrein. Það skiptir máli í þessu sambandi. Hvað varðar síðan þá fullyrðingu sem fram hefur komið í umræðunni að það fyrirkomulag sem lagt er til með þessa gjaldheimtu sé þannig úr garði gert að það skerði ekki laun sjómanna eða annarra, verð ég að mótmæla þeirri fullyrðingu. Vissulega er það rétt að reiknireglan sem sett er fram er hugsuð þannig að búið sé að draga frá laun áður en kemur að ákvörðun gjaldsins. En - og þetta er mikilvægt og skiptir heilmiklu máli að gera sér grein fyrir - með því að arðsemin lækkar, með því að dregið er úr arðseminni, minnka möguleikar greinarinnar sem því nemur til þess að fjárfesta, til þess að hækka tæknistig sitt, til þess að standa sig  
             og hvet ég hann til þess ef hann vill leggja eitthvað til mála.) Nú rýkur tíminn út, virðulegi forseti. Ég vildi hafa sagt þetta. Það er hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að þeim fækkar. En það sem gerist á móti er að verðmætin aukast. Laun þeirra sem starfa í greininni hafa verið að hækka, laun sjómanna hafa hækkað vegna þess að það er meiri arður og það er meiri fjárfesting, það er meiri vélvæðing. Þannig hefur þetta verið að ganga fyrir sig síðustu áratugina. Ekki vænti ég þess að hæstv. utanríkisráðherra sé þeirrar skoðunar að betra sé að við reynum að fjölga eins og við getum sjómönnum.

Nei …

Ég hef alla tíð verið sannfærður um það að í hjarta sínu sé hæstv. utanríkisráðherra mér mjög sammála um að eitthvað það alvitlausasta sem við höfum gert á þessu þingi, og er nú margt vitlaust gert, var að taka upp fyrirkomulag strandveiða. Það byggði einmitt á þeirri hugmynd sem hæstv. ráðherra var að nefna, að fjölga þeim sem sækja sjóinn, minnka það sem hver og einn ber úr býtum og þar með draga úr auðmyndun Íslands. Það er ekki tilgangurinn með fiskveiðistjórnarkerfinu heldur eigum við þvert á móti að koma þessum hlutum þannig fyrir að auðmyndun sé sem mest, þá er mest til skiptanna. Ef sjávarútvegurinn getur ekki haldið áfram að fjárfesta eins og hann hefur verið að gera í vinnslu- og veiðitækni, gerist tvennt. Annars vegar dregur úr umsvifum þeirra stoðfyrirtækja, sem hafa verið að starfa í kringum sjávarútveginn og notið góðs af því að okkur hefur tekist að búa til umhverfi utan um sjávarútveginn sem gerir það að verkum að hann skapar meiri auð en áður. Hluti af þeim auði hefur runnið til þessara fyrirtækja og upp hafa sprottið mjög öflug tæknifyrirtæki sem selja núna þjónustu ekki bara til sjávarútvegsins heldur til annarra atvinnugreina, ekki bara hér á Íslandi heldur út um allan heim. Þess vegna hafa Samtök iðnaðarins varað sérstaklega við þessari gjaldtöku, af því að á þeim bæ gera menn sér ljóslega grein fyrir því hvaða afleiðingar það hefur ef verið er að vængstýfa sjávarútveginn. Nauðsynlegt er líka að hafa í huga þegar talað er um að þjóðin fái notið afrakstursins af auðlind sinni, að ef gengið er eins nærri sjávarútveginum og lagt er til með veiðileyfagjaldsfrumvarpinu og þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á rekstrarumhverfi sjávarútvegsins sem munu stórskaða getu hans, mun það bara leiða til eins. Samkeppnisstaðan versnar. Og hvað þýðir það, virðulegi forseti? Hæstv. utanríkisráðherra ætti að hafa áhyggjur af því, vegna þess að það þýðir að gengi íslensku krónunnar mun veikjast. Ef samkeppnisstaða sjávarútvegsins veikist gagnvart öðrum greinum og við sjávarútveg annarra landa og í samkeppni við önnur matvæli kemur það niður á gengi íslensku krónunnar. Þetta er mjög þekkt, virðulegi forseti, og þetta veit hæstv. utanríkisráðherra sennilega betur en ég.

Eða gjaldþrot.

Síðan er það auðvitað kapítuli út af fyrir sig, ef svo fer eins og lagt er nú upp með og helstu sérfræðingar sem skoðað hafa þetta mál hafa bent á - og það er rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kallar hér fram í - að ef gengið er svo hart fram að það dugar ekki til gengisfellingar, endar það með gjaldþrotum sem lenda síðan auðvitað á bankastofnunum og þeim sem hafa lánað slíkum fyrirtækjum birgðir og fjármuni. Allt ber að einu. Menn verða að vanda sig við þessa framkvæmd alla. Menn verða að vanda sig við þessa lagasetningu. Ég er sannfærður um að hv. þm. Kristján Möller vill allt hið besta í þessu máli, en honum hafa bara verið sett slík vinnuskilyrði, m.a. vegna þess að það frumvarp sem hér er lagt fram er svo arfavitlaust, að það er ógerningur að leiðrétta þetta á einhverjum handahlaupum í þinginu á örfáum dögum, það má ljóst vera.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi tekið eftir aðvörunarorðum sem birtust í Morgunblaðinu í dag frá 131 sveitarstjórnarmanni og bæjarstjóra í landinu sem hljóða á þá leið, með leyfi frú forseta: „Undirritaðir telja að þessi varnaðarorð sem fylgja frumvörpunum, séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja málin til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að umhleypingum með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkunar útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er. Við slíkt verður ekki unað.“ Hér er um slíkan fjölda lýðræðislegra kjörinna fulltrúa landsmanna um að ræða að ég tel að við þurfum að hlusta til. Þetta er fólk með mikla þekkingu á aðstæðum í sjávarbyggðum vítt og breitt um landið. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér þessa áskorun frá forustumönnum sveitarfélaga víða um land og hvort hann sé þeim sammála um að rétt sé að leggja þessi mál til hliðar og vanda betur til verka en hér hefur verið gert. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé efni til þess, í ljósi mikilla áhrifa málsins á íslenskt bankakerfi og íslenskt efnahagslíf, að það fái á milli 2. og 3. umr. ítarlega umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins, sem er nefnd sem á að hafa yfirumsjón með bankakerfinu og íslensku efnahagslífi. Er ekki rétt í ljósi umfangs málsins að slík athugun fari fram í þeirri nefnd?

Virðulegi forseti. Ég játa að ég hafði ekki séð þessa yfirlýsingu í Morgunblaðinu. Ég er að sjá hana fyrst núna. Ég hef aftur á móti séð þær umsagnir sem streymt hafa til þingsins frá sveitarstjórnum víðs vegar um landið þar sem þær áhyggjur sem hér er lýst og var lýst af hv. þingmanni koma mjög skýrt fram. Það gefur mér tilefni til að velta einu upp, af því að augljóslega er ég sammála því sem hér er bent á, og það er hvernig orðræðan í þessari umræðu hefur þróast. Til dæmis er talað um að þeir hv. þingmenn sem eru á móti þessu frumvarpi séu í einhvers konar hagsmunagæslu og láti sig engu varða almannahagsmuni í þessu máli. Ég held að þeir sem leyfa sér að tala þannig, virðulegi forseti, ættu einmitt að velta því fyrir sér hvort það sé virkilega svo að allt þetta góða fólk sem setur nöfnin sín undir slíka yfirlýsingu og allir þeir einstaklingar sem sendu hingað umsagnir um þessi mál séu einhvers konar handbendi sérhagsmuna? Ætli þessu sé ekki öðruvísi farið? Ætli það sé ekki einmitt þannig að þeir sem gleggst til þekkja og láta sig þessa atvinnugrein varða sjá nákvæmlega hvað hér er að gerast og vilja grípa til varna? Þeir vilja koma í veg fyrir að þetta nái fram að ganga vegna þess að þegar upp verður staðið mun þetta skaða almannahagsmuni. Þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frumvarpi og þær breytingar sem fólgnar eru í því frumvarpi sem snýr að fiskveiðistjórnarkerfinu sjálfu eru til þess fallnar að gera Ísland að fátækara landi en þyrfti að vera. Þær innihalda sóun og tilfærslu fjármuna úr atvinnulífinu inn í ríkissjóð með þeim hætti að það mun leiða til lakari lífskjara fólksins í landinu þegar upp verður staðið. Það heitir að verja almannahagsmuni gegn ásælni frekra stjórnmálamanna sem vilja ná sér í peninga til þess að eyða sjálfir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Eins og ég benti á er hér um að ræða 131 einstakling. Ég veit reyndar um mun fleiri sveitarstjórnarmenn sem hefðu viljað vera með á þessari yfirlýsingu og eru efnislega sammála henni. Þetta er fólk sem þekkir mjög vel til í aðstæðum og skilyrðum sveitarfélaga og hvaða áhrif þetta frumvarp gæti haft. Ég bendi líka á það, af því hæstv. utanríkisráðherra er í salnum og á vafalaust eftir að koma hér upp og ræða þetta mál, enda er hann ábyrgðarmaður þess og afgreiddi það úr ríkisstjórn,  En ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið við fyrri spurningu minni. En í ljósi þess að við erum að tala hér um hagsmuni sem snerta íslenskt efnahagslíf og bankakerfi, hagsmuni upp á mörg hundruð milljarða króna, vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji, með tilliti til virðingar þingsins, að það væri rétt að efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis færi yfir þetta mál. Hv. þingmaður gleymdi að svara þeirri spurningu minni. Að nefndin fengi að fara vel yfir málið á milli 2. og 3. umr. eða jafnvel að koma að málinu upp á nýtt, vegna þess að það hefur skort á að fulltrúar allra flokka hafi fengið að koma að þessari mikilvægu vinnu.

Virðulegi forseti. Málið kom vanbúið og vanhugsað hingað inn í þingið. Menn rákust strax á að það reikniverk sem lagt var upp með og þau gögn sem lagt var upp með voru algjörlega ónothæf sem grundvöllur fyrir gjaldtöku. Það er alveg hárrétt að gangi þetta frumvarp fram og verði að lögum mun það hafa, í það minnsta að óbreyttu, gríðarlega alvarleg áhrif á sjávarútveginn. Það mun auðvitað þýða að þeir sem lánað hafa fjármuni til þessara greina standa frammi fyrir nýrri stöðu sem þeir áttu sennilega ekki von á þegar þeir lánuðu fjármuni til þessara fyrirtækja. Landsbankinn og fleiri bankar, ég man alla vega eftir Arion banka, hafa lagt fram greinargerðir sínar og mat á afleiðingum þessa frumvarps. Af hálfu Landsbankans kom fram að afleiðingarnar, gengi þetta nú allt saman fram, yrðu afleiðingarnar, og þá er vægt til orða tekið, alveg skelfilegar og mjög alvarlegar fyrir rekstur þess banka. Þess vegna held ég að skynsamlegt sé að fara með málið á þann hátt sem hv. þingmaður nefndi, að efnahags- og viðskiptanefndin skoði þessa stöðu og möguleg áhrif á íslenska bankakerfið ef þessi leið verður farin. En þetta kemur þó enn og aftur upp: Hvernig í ósköpunum er hægt að réttlæta það að koma með mál inn í þingið um jafnmikilvæga atvinnugrein eins og sjávarútveginn, hafandi unnið það allt saman í einhvers konar einangrun, ekki borið það undir nokkurn mann, allt rammskakkt og vitlaust? Síðan á þingið á einhverjum hlaupum hér um hásumarið að reyna að fara að leiðrétta þessa vitleysu og búa til eitthvert kerfi til þess að leggja gjald á þessa mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar, vitandi að það hefur áhrif á byggðaþróunina, fjármálakerfið, laun sjómanna og landverkafólks og allra. Þess vegna þurfum við að gefa okkur meiri tíma. Við þurfum að vanda okkur og við þurfum að læra af því að svona á ekki að vinna vinnuna sína.

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði um í ágætri ræðu sinni um vélvæðingu og tækninýjungar í sjávarútvegi. Ég vil benda honum á það að á bak við vélvæðingu og tæknivæðingu er mannauður; þekking, menntun og reynsla þeirra manna sem starfa í sjávarútvegi. Það er gífurlega mikill mannauður í sjávarútvegi og ekki síður í markaðssetningunni. Ég vil spyrja hv. þingmann sem er áhugamaður um eignarrétt, sem er reyndar í stjórnarskrám flestra landa, þar á meðal í stjórnarskrá Íslands, hvað það þýðir í lögum um stjórn fiskveiða sem í gildi eru núna og sett voru árið 2006 þegar okkar ágæti flokkur var við stjórn, þar sem stendur í 1. gr. að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu í sameign þjóðarinnar. Hvað þýðir þetta? Er þetta í samræmi við eignarréttarhugmyndir hv. þingmanns? Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í starfi sáttanefndar. Þar var ákveðið að gera samninga til langs tíma við ríkið um afnot af fiskimiðum. Er hv. þingmaður sammála mér um að í því hafi Sjálfstæðisflokkurinn gert mistök? Það hafi verið mistök að semja um notkun á fiskimiðunum vegna þess að um leið og maður semur við einhvern um notkun á einhverju er maður að viðurkenna að sá hinn sami sé eigandi. Þarna voru eiginlega allir nytjastofnar á Íslandsmiðum ríkisvæddir, ekki þjóðnýttir, heldur ríkisvæddir, af því að ég geri mikinn mun á því. Svo heyrðist mér hv. þingmaður agnúast út í framsal. Getur það verið að hann vilji hafa takmarkanir á framsali? Nei, þá er það misskilningur.

Virðulegi forseti. Það var misskilningur. Eitt sinn sagði ágætur fyrrverandi þingmaður við mig að kvótakerfi án framsals væri eins og flugvél án vængja. Ég held að það sé nokkuð góð lýsing á þeirri stöðu sem upp kæmi ef menn vildu hafa kvótakerfið þannig. Ég vil fá að þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar um þjóðareignina, þær eru áhugaverðar og leitt að hafa ekki lengri tíma til að ræða þær. Ég hef alltaf litið á þessa setningu sem svo að með henni sé undirstrikaður fullveldisréttur íslenska ríkisins og yfirráðaréttur yfir fiskstofnunum. Með öðrum orðum, íslenska ríkið hefur til þess vald að ákveða heildarafla, setja takmarkanir um það hvenær er veitt, með hvaða veiðarfærum o.s.frv. Það er ríkið sem gerir það. Ég tel að hugtakið þjóðareign, eins og ég hef reyndar margoft sagt hér í salnum og hv. þingmaður þekkir vel þá skoðun mína, sé einhvers konar dulbúningur fyrir hugtakið ríkiseign, það sé raunverulega um það að ræða. Þess vegna tel ég mikilvægt að gera greinarmun á þessu hlutverki ríkisins og því, sem ég tel mikilvægt, að það er séreignarréttur á sókninni sem myndast með því að það er saga á bak við það hvernig hann er orðinn til. Einstaklingar og fyrirtæki þeirra hafa lagt fjármuni í að þróa tækni til þess að lækka sóknarkostnaðinn og auka verðmæti og þannig hefur myndast hefðarréttur fyrir því að kominn sé eignarréttur á sóknarréttindin. Hvað varðar samningana og umræðuna sem hv. þingmaður vísar til um sátt í málinu, þá veit ég og geri mér grein fyrir því að mikið er unnið með því að ná betri sátt en nú er. Ég hef alltaf sagt að sáttin getur ekki byggt á því, í það minnsta er ég ekki sáttur við að litið sé svo á, að ríkið eigi þessi réttindi. Ég hef ekki túlkað það þannig. Við getum rætt það síðar þar sem tími minn er á þrotum, en ég hef alltaf litið svo á að það sé ekki ríkið sem eigi sóknarréttindin.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er ekki alveg sáttur við það hvernig hv. þingmaður talar sig frá sameign þjóðarinnar vegna þess með sömu rökum gæti maður sett í lög að allar bújarðir væru sameign þjóðarinnar, allt íbúðarhúsnæði væri sameign þjóðarinnar, af því ríkið hefur lögsögu yfir því - ég nefni skipulagsvald, brunavarnir og annað slíkt. Mér finnst hv. þingmaður ganga nokkuð langt í að útskýra þetta hugtak, „sameign þjóðarinnar“. Í mínum huga er ekki hægt að útskýra það vegna þess að það hefur enga merkingu. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn fór í sáttanefndina og var að semja um eitthvað til sátta og viðurkenndi að semja við ríkið til sátta, var gert ákveðið samkomulag og um leið viðurkennt að ríkið ætti einhvern þátt í eigninni. Nú er komin ný staða og aftur eru menn að semja. Getur ekki verið að við séum alltaf að semja okkur lengra og lengra frá hinum raunverulega eignarrétti sem menn telja ástæðu til að hafa í stjórnarskránni? Endum við ekki á mjög slæmum villigötum og í erfiðleikum sem verður mjög erfitt að vinda ofan af þegar það þarf að fara að einkavæða sjávarútveginn upp á nýtt þegar búið er að rústa honum? Það er nefnilega hárrétt sem hv. þingmaður sagði að þegar arðsemi atvinnugreinarinnar minnkar, minnkar arðsemi þjóðarbúsins, þá þarf að fella gengið eða við sitjum uppi með atvinnuleysi og gjaldþrot.

Virðulegi forseti. Hvað þjóðareignarhugtakið varðar árétta ég þá skoðun mína að það sé í raun einhvers konar dulbúningur á orðinu ríkiseign. Þannig hefur það verið notað í umræðu þeirra sem hafa barist fyrir því. Tökum sem dæmi jarðeignir á Íslandi. Við getum hugsað okkur að segja í upphafi á lagabálki að Ísland sé sameign íslensku þjóðarinnar. Þó er það svo þrátt fyrir þá sameign íslensku þjóðarinnar á Íslandi að bændur fara með séreignarrétt á nýtingu á ákveðnum hlutum þess. Þannig er það fyrirkomulag sem við búum við. Það hreyfir ekki við lögsöguvaldi ríkisins. Ríkið getur og hefur til þess rétt að takmarka nýtingarrétt bændanna með ákveðnum hætti. Við getum sett alls konar lög um það, en nýtingarrétturinn er til staðar. Hvað varðar húsnæði manna er það áhugaverð ábending. Ríkið setur meira að segja líka alls konar reglur um hvernig menn geta nýtt hús, en það sem mikilvægast er og býr til eignarréttinn hjá mönnum, þeim sem hafa byggt sér hús eða keypt, að ríkið ver það með lögum og lögregluvaldi að aðrir geti til dæmis gengið inn í þau hús og tekið sér það bólfestu þvert gegn vilja húsráðanda. Auðvitað getum við ekki haft það þannig að þeir einir gætu búið í húsum sínum sem hefðu til þess afl að verja húsnæði sitt. Ríkið kemur þar til og þar með verður húsnæðið verðmætt vegna þess að það er varið með lögum fyrir ágangi annarra. Það getur því farið vel saman og fer saman hlutverk ríkisins, fullveldi þess og yfirráðaréttur yfir auðlindum annars vegar og hins vegar nýtingarréttur einstaklinga sem byggður er á hefð, á nýtingarhefð sem grundvallast á því að þeir einstaklingar hafa lagt fram fjármuni sína og tíma og tekið áhættu til þess að gera auðlindina verðmætari.

Frú forseti. Áður en hv. þm. Illugi Gunnarsson hélt ræðu sína kom ég hér upp vegna fundarstjórnar forseta. Mér varð á að biðja aftur um orðið þegar hæstv. forseti var búinn að veita hv. þm. Illuga Gunnarssyni orðið. Ég er komin hingað upp til þess að njóta leiðsagnar hæstv. forseta þannig að ég og vonandi fleiri þingmenn geti stillt sig um að vera með gífuryrði í ræðustól. Þess vegna finnst mér mikilvægt að forseti svari því sem ég spurði um áðan hvaða orð það voru sem féllu svo illa í kramið hjá hæstv. forseta þannig að ég viðhafi þau ekki að nýju. Ég vona að þetta verði ákveðið fordæmi fyrir fleiri þingmenn, hvort sem þeir hafa mikla þingreynslu eins og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon eða minni þingreynslu, en þeir eru þó nokkrir. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti mundi leiðbeina mér í þessum efnum.

Frú forseti. Mér finnst undarlegt við stjórn þessa fundar að hæstv. forseti skuli ekki svara ítrekuðum spurningum mínum og hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um hvað hafi valdið því að hæstv. forseti áminnti hv. þingmann, bað hann að gæta orða sinna og gæta að virðingu Alþingis. Það eru ekki lítil orð frá hæstv. forseta sem sannarlega á að gæta að virðingu þingsins. Ég tel að hæstv. forseti gæti ekki að virðingu þingsins með því að svara ekki þeim fyrirspurnum, nú ítrekuðum, sem við hv. þingmaður höfum beint til frú forseta, vegna þess að að sjálfsögðu viljum við vita hvað það var sem fór fyrir brjóstið á hæstv. forseta. Við viljum gæta að virðingu þingsins. Ég heyrði ekki hvað það var sem hv. þingmaður sagði sem á að hafa skaðað virðingu þingsins í andsvari við mig áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa óskað skýringa á ákvörðun forseta um að setja ofan í við hv. þingmann. Það er mjög mikilvægt að þingmenn fái að vita hvaða mistök þeir gera, ef mistök eru gerð á annað borð. Það hlýtur að vera í þágu allra og til þess fallið að bæta þingið að við þingmenn lærum af mistökunum þegar forseti telur að við förum yfir strikið, þannig að þau endurtaki sig ekki. Það er afar óheppilegt, frú forseti, ef þingmenn standa hér og gera sömu mistökin aftur og aftur. Því er mikilvægt að forseti útskýri hvað það var sem hv. þingmaður gerði og að mati forseta þurfti að leiðbeina þingmanninum um, þannig að þetta eigi sér ekki stað aftur. Ég óska eftir því að frú forseti upplýsi það svo við getum lært.

Forseti treystir því að hv. þingmenn vilji gæta að virðingu Alþingis. Forseti mun ekki endurtaka þau orð sem hv. þingmaður viðhafði, en vill taka fram að það dregur ekki úr skyldu hv. þingmanna um að gæta orða sinna, né heldur þeirri skyldu forseta að minna hv. þingmenn á það, að vísa til þess að aðrir hafi við annað tækifæri viðhaft svipað eða sama orðaval.

Frú forseti. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með þessa fundarstjórn, því við höfum farið fram á að fá að vita, og það er skráð í þingtíðindi, hvað hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði hér áðan og forseti gerði athugasemd við. Við höfum í fyllstu vinsemd farið fram á við frú forseta að hún útskýri hvaða orð hv. þingmaður viðhafði. Ég man ekki eftir því í svipinn, frú forseti, frá því ég settist á Alþingi að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hafi fengið annað eins tiltal frá virðulegum forseta, það er alla vega teljandi á fingrum annarrar handar, vegna þess að hv. þingmaður hefur farið mjög hófsömum orðum um störf og stefnu annarra stjórnmálamanna sem er kannski þvert á það sem aðrir stjórnmálamenn, til að mynda hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hafa gert. Ég fer því fram á það við frú forseta að hún útskýri og rökstyðji ákvörðun sína, vegna þess að mér finnst það alvarlegt þegar hæstv. forseti setur ofan í við þingmenn. Að sjálfsögðu þarf frú forseti að rökstyðja mál sitt.

Frú forseti. Ég vona að ég hafi heimild til þess að byrja ræðu mína þrátt fyrir að ég hafi ekki notið almennrar leiðsagnar frá forseta og í raun fékk ég ekki uppfylltan þann rétt minn að fá að vita hvað það var nákvæmlega sem ég sagði hér áðan sem forseti gerði athugasemd við. Mér bárust ekki þau svör en ég vonast til þess að ég fari ekki gegn virðingu Alþingis með ræðu minni. En ég viðurkenni alveg að hluta til að þegar ég fer yfir þessi gögn verður mér heitt í hamsi við að sjá hvílíka dómadagsdellu við erum að ræða hér. Þegar ég segi dellu þá á ég ekki við að ekki eigi að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu eða ræða um veiðigjöld, heldur hvernig málið hefur verið sett fram af hálfu ríkisstjórnarinnar með því offorsi, því yfirlæti og ýmsu öðru sem henni er tamt og menn vita nákvæmlega hvað á þar við. Ég fór í fyrstu ræðu minni yfir það að sagan segir okkur að það er síður en svo þannig að menn hafi ekki viljað ræða veiðigjöld eða ræða það að setja ákvæði um sameign þjóðarinnar á auðlindum okkar í stjórnarskrá. Það skiptir okkur máli þegar við lítum yfir söguna og reynum að skilja aðstæður okkar í dag. Ég verð að segja að þessi ríkisstjórn hefur algjörlega gefist upp við það verkefni að reyna að ná grundvallarsátt um sjávarútveginn, í því prinsippmáli til lengri tíma litið. Ég segi: Það er hægt að ná slíkri sátt milli stjórnmálaflokkanna og ekki síður við hagsmunaaðila, stóra sem smáa, útgerðarmenn, sprotafyrirtækin sem tengjast sjávarútveginum og fleiri sem hafa notið jákvæðra afleiðinga af núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og því fyrirkomulagi sem við byggjum á. Það er síður en svo einsdæmi að það sé umdeilt að leggja á veiðigjald. Það er engin nýlunda. Veiðigjaldið var lagt á undir forustu okkar sjálfstæðismanna á sínum tíma eftir umfangsmikla vinnu auðlindanefndarinnar svokölluðu og niðurstöðu hennar. Og það voru aldeilis ekki allir sammála því, hvorki innan míns flokks né annarra flokka, að þetta væri rétta leiðin. En hún var farin af því að menn lögðu sig fram við að ná ákveðinni sátt. Menn geta síðan vissulega komið eftir á og sagt: Þetta er ekki nógu hátt, þetta verður að vera meira o.s.frv. Ræðum það þá, en setjum þetta ekki fram með því yfirlæti og því offorsi eins og ríkisstjórninni er svo tamt í hverju málinu á fætur öðru. Og er það langur listi. Þess vegna fór ég í fyrstu ræðu minni yfir það hvernig auðlindanefndin vann, hvernig aðferðafræðin var við uppbyggingu þeirrar nefndar og hvernig menn fóru í þá vinnu sem þurfti að fara í, í kjölfar niðurstaðna nefndarinnar. Það hefur reyndar ekki allt náðst í gegn, en stóru málin hafa náðst fram. Ég er sannfærð um að ef við vöndum okkur og förum vel yfir þau sjónarmið sem hafa verið ríkjandi í samfélaginu varðandi auðlindirnar okkar og aðganginn að þeim, munum við ná sátt sem verður til þess að hægt verður að byggja áfram upp arðbæran sjávarútveg, sjávarútveg sem skapar störf, sjávarútveg sem skapar hagkvæmni og getu til þess að halda áfram að skapa ný störf með beinum og óbeinum hætti. Þá er ég að hugsa um þau fjölmörgu fyrirtæki á suðvesturhorninu, hvort sem það er í Reykjavík, Garðabæ, Kópavogi og ekki síst Hafnarfirði sem tengjast sjávarútvegi markvisst. Það eru því miklir hagsmunir undir þegar við ræðum um að fara í miklar og umdeildar breytingar á því sem tengist sjávarútveginum. Við stóðum frammi fyrir því á sínum tíma að mikið kapphlaup var um auðlindina í hafinu. Það leiddi til þess kynnt var niðurstaða svonefndrar svartrar skýrslu. Þá þurfti stjórnmálaumhverfið að bregðast við og það var gert, ég fór yfir þetta allt saman. Síðan þetta var hefur einn ákveðinn stjórnmálaflokkur lagt sig sérstaklega fram um að gera eina stétt umfram aðrar mjög tortryggilega í þessu samfélagi og það hafa verið búin til orð í því sambandi. Oft á tíðum hefur maður haldið að það hafi ekki verið bara snjallir menn heldur snjallir áróðursmenn þar að verki sem hafa sett fram ýmis orð til þess að gera þessa stétt, útgerðarmenn, tortryggilega í augum allra Íslendinga. Í vinnuplaggi Samfylkingarinnar um sjávarútveginn er á vissan hátt verið að gera hann tortryggilegan, setja hann ekki fram eins og hann er í raun, búa til aðra mynd af honum o.s.frv. Mér finnst miður að menn hafi notað slík meðul í staðinn fyrir að reyna að draga nákvæmlega fram þá þýðingu sem sjávarútvegurinn hefur fyrir okkur Íslendinga. Eins og ég gat um áðan hefur ekki alltaf verið samkomulag innan míns flokks um hvaða leiðir á að fara, en við studdum það að farin yrði sú leið að taka upp veiðigjald. Segja má að það sé ákveðið gjald fyrir aðganginn að auðlindinni og það gjald er hægt að þróa. Flestir gera sér fullvel grein fyrir því að það er mikilvægt fyrir okkur og nauðsynlegt að ná sátt til langframa um þessa mikilvægu atvinnugrein. Ég get svo sem hætt að hnýta í Samfylkinguna því sjávarútvegurinn hefur lengi verið bitbein í samfélaginu, að sumu leyti með réttu, að öðru eða miklu meira leyti með röngu. Ég batt ákveðnar vonir við hina svokölluðu sáttanefnd í sjávarútvegi sem var sett á laggirnar strax í upphafi á ferli þessarar gæfulausu ríkisstjórnar  Ég verð að draga það fram að ríkisstjórnin höndlar málefni sjávarútvegsins eins og við séum og verðum eitthvert eyland sem er ekki í neinni samkeppni við aðrar þjóðir. Ef við skoðum það sem er að gerast annars staðar í heiminum þá má sjá að aðrar sjávarútvegsþjóðir, og það stórar sjávarútvegsþjóðir, hafa í auknum mæli tekið upp sjávarútvegskerfi eða fiskveiðistjórnarkerfi sem er í takti við það sem við Íslendingar höfum verið að byggja upp. Við þekkjum náttúrlega raunasögu Evrópusambandsins í fiskveiðistjórnarmálum. Það lítur mjög hingað til lands og ég held að miklu skipti að það geri það þannig að þetta verði ekki allt á hvínandi kúpunni hjá þeim. En það eru aðrar stórar þjóðir en eingöngu þær sem eru innan ESB sem hafa verið að taka upp okkar kerfi. Mér skilst að á árinu 2010 hafi 20 mjög stórar fiskveiðiþjóðir tekið upp aflamarkskerfi og núna hafi 25–30% alls heimsaflans verið sett undir slíkt stjórnkerfi fiskveiða. Hvað þýðir það? Það þýðir að aðrar þjóðir eru að koma sér upp samkeppnishæfum sjávarútvegi. Það þýðir að samkeppnin harðnar og það forskot sem við Íslendingar höfum haft á sviði sjávarútvegs minnkar. Við höfum haft verulegt forskot í gegnum tíðina, ekki bara á grunni þess sem við erum að fá sem verðmæti upp úr sjó - við erum að fá meira fyrir hvert þorskkíló í dag en við fengum fyrir tíu árum, 20 árum eða 30 - heldur höfum við ekki síður haft gríðarlegt forskot á því sviði sjávarútvegs sem snertir þekkingu, það má tala þar um þekkingariðnað sjávarútvegsins. Þar höfum við haft okkar forskot. Það forskot varir hins vegar ekki að eilífu nema við höldum vöku okkar. Vaka okkar verður að beinast að því að viðhalda fiskveiðistjórnarkerfi sem er skynsamlegt, sem stuðlar að því sem við köllum eftir, að skapa auð fyrir alla Íslendinga í formi beinna og óbeinna starfa, beinna og óbeinna skatttekna o.s.frv. Ef við skoðum hina erlendu samkeppni sem er vaxandi og samkeppnin á mörkuðunum verður æ meiri og harðari, er ljóst að til viðbótar því að aðrar þjóðir hafa komið á svipuðu fiskveiðistjórnarkerfi og við, hafa þær auk þess beina og óbeina ríkisstyrki til að styrkja þessa grein sérstaklega. Samkeppnisstaða þessara þjóða er því að batna mjög hratt. Síðan má minna á til að mynda þær framfarir sem hafa verið í fiskeldi og ekki síst aukningu á framboði á eldisfiski. Við getum því ekki hagað okkur þannig í þessum málum eins og að það þurfi eingöngu að fylla upp í göt á einhverjum stjórnarsáttmála og hugsa ekkert um afleiðingarnar. Við erum í samkeppni og þess vegna þurfum við að standa okkur. Við höfum staðið okkur betur og betur í sjávarútvegi og þess vegna er sárt og þyngra en tárum tekur að fylgjast með því hvernig þessi vinstri ríkisstjórn er að kollvarpa því sem við höfum byggt upp á mjög löngum tíma. Það tekur ekkert mjög langan tíma að rífa þetta niður en það tekur langan tíma að byggja upp markaði og styrkja samkeppnisstöðuna eins og við höfum gert á umliðnum árum. Það má kannski segja að þetta verði einmitt helsti minnisvarði ríkisstjórnarinnar ef hún ætlar að fara að knýja þetta fram. Eftir alla umræðuna sem við höfum átt um stjórnlagaþing, um rammaáætlun, um stjórnarskrána og prinsippin tengd henni mun það fylgja ríkisstjórninni að hafa annars vegar ekki leyst skuldavanda heimilanna og hins vegar, þegar við lítum til baka eftir einhver ár, að það hafi einmitt verið vinstri stjórnin sem knúði fram kerfisbreytinguna sem stuðlaði að því að samkeppnisstaða Íslendinga á sviði sjávarútvegs versnaði snarlega. Og það er vegna þeirra gölnu hugmynda sem felast í þeim frumvörpum sem nú eru til meðferðar í þinginu. Við verðum að læra það af sögunni að ef við búum atvinnugreinum okkar lakari samkeppnisskilyrði í formi sífelldrar aukningar á álögum, sköttum, gjöldum o.s.frv., fyrir utan allan eftirlitsiðnaðinn, allt regluverkið sem herðir að öllum okkar atvinnugreinum, munu lífskjör Íslendinga versna. Það er samhengi þar á milli. Þess vegna verðum við að stíga varlega til jarðar. Þess vegna köllum við sjálfstæðismenn og fleiri í stjórnarandstöðunni eftir því að menn andi rólega, og ég vil helst sjá formenn stjórnmálaflokkanna setjast niður og fara yfir þessi mál í samvinnu við þá sem þeim tengjast. Ég vil að menn fari yfir þetta og gefi sér tíma til þess í sumar svo að hægt verði að ræða þetta mál af skynsemi á næsta þingi af því að það er svo risastórt, það er svo stórt hagsmunamál fyrir okkur Íslendinga að á þessum málum verði vel haldið. Svo ég komi að allt öðru þá vil ég líka draga fram, af því að hér er þingmaður sem hefur komið að gerð kjarasamninga og hefur m.a. tengst ASÍ í gegnum tíðina, sem er hv. þm. Magnús M. Norðdahl, að í áliti frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins í umsögn hennar um frumvarp til laga um veiðigjöld segir m.a. á bls. 67, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum má ætla að nokkur næstu ár geti tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum orðið um og yfir 20 milljarðar kr. á ári að því gefnu að rekstrarskilyrði í sjávarútvegi verði áfram með besta móti. Það er um 9 milljarðar kr. umfram áætlaðar tekjur af veiðigjaldi í ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2012–2015.“ Hvað er verið að segja okkur þarna? Hér gengur fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins út frá því að gengi krónunnar muni haldast lágt eins og það er í dag, þ.e. fjármálaráðuneytið miðar ekki við forsendur stöðugleikasáttmálans og kjarasamninga sem byggjast á því að krónan styrki sig um allt að 20% á næstunni. Það er þess vegna sem ég fullyrði það að Alþýðusambandið, auk Samtaka atvinnulífsins og annarra sem koma að vinnumarkaði, hefur ákveðnar áhyggjur af veiðigjaldinu og því hvernig þetta mál hefur verið unnið. Þær forsendur stuðluðu meðal annars að því að hér var settur fram loforðapakki undir forustu varaformanns Samfylkingarinnar. Það var mjög merkilegur pakki að því leytinu til að þar sáum við inn í hugarheim Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og hvernig þeir flokkar lofa upp í ermina á sér á grundvelli forsendna sem menn gefa sér í þessu frumvarpi. Ríkisstjórnin segir: Við lofum öllu fögru, við ætlum að efla hitt og þetta - sem er gott og blessað - en það verður gert á grunni þeirra forsendna sem við setjum í dag, ekki forsendna í nýgerðum kjarasamningum sem menn settu fram til lengri tíma. Forsenda veiðigjaldsins er því lágt gengi krónunnar. Það gengur í berhögg við forsendur kjarasamninga. Og það er merkilegt að þeir flokkar sem hafa talið sig standa vörð um hagsmuni verkalýðsins, hagsmuni þeirra sem búa við þau kjör sem samið er um í almennum kjarasamningum, skuli ekki hafa áhyggjur af þessum forsendum og umsögn fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins. Mér finnst þetta merkilegt. Það heyrist reyndar ósköp lítið frá þingmönnum Suðvesturkjördæmis í þessari umræðu. Þeir eru reyndar iðulega á mælendaskrá en húrra sér svo alltaf niður listann eftir því sem líður á umræðuna. Ég vil draga það fram sem ég hef lagt áherslu á, að sjávarútvegurinn hefur vissulega mikla þýðingu fyrir landsbyggðina. Það er undirstrikað í þeirri auglýsingu sem við sáum í Morgunblaðinu í dag þar sem 131 sveitarstjórnarmaður skrifar undir viðvörun til Alþingis um að samþykkja fyrirliggjandi frumvörp ríkisstjórnarinnar um sjávarútvegsmál. Mér finnst því sárt að sjá að forustumenn áhugamanna um sjávarútveg og framgang grunnatvinnugreina er ekki að finna á meðal sveitarstjórna vinstri manna á höfuðborgarsvæðinu. Það hentar ekki að rugga bátnum, það hentar ekki fyrir suðvesturhornið og oddvita Samfylkingarinnar í Reykjavík eða heima í Hafnarfirði að rugga bátnum, ekki nú frekar en fyrri daginn, ef það skyldi leiða til þess að forustumenn Samfylkingarinnar yrðu eitthvað órólegir. Aðrir oddvitar, aðrir flokksmenn þeirra víða um land hafa hins vegar hug og kjark til þess að mótmæla þessari vitleysu og þessari gríðarlegu hækkun á veiðigjöldum. Með því er ég að segja: Ég kalla eftir viðhorfum þingmanna suðvesturkjördæmis í þessu máli, öðrum viðhorfum en þeim að koma hingað upp og tala um hvað hitt og þetta sé skítt og hinir og þessir séu vondir og skítsama um allt og alla undir liðnum um störf þingsins. Mér finnst enginn bragur á því. Ég mundi gjarnan vilja hlusta á rök þeirra fyrir þeim frumvörpum sem þeir ætla sér að berjast fyrir. Ég vil í lokin undirstrika það að við sjálfstæðismenn höfum ávallt sagt: Við erum tilbúin til að styðja breytingar á veiðigjaldinu, tilbúin til að ræða um hóflegt veiðigjald sem verður ekki til þess að sliga sjávarútveginn. Við viljum sjávarútveg sem stuðlar að fjölgun starfa, eflingu atvinnulífs til lengri og skemmri tíma litið. Menn eiga að geta sest niður og komist að góðri niðurstöðu þar um.

Frú forseti. Nú er ég svo sem ekki kunnugur því hvernig hv. þingmaður og samþingmenn hennar hátta daglegum störfum sínum en mér brá dálítið í morgun þegar ég fletti Morgunblaðinu og sá yfirlýsingu frá 131 sveitarstjórnarmanni. Þar eru samflokksmenn hv. þingmanns nokkuð áberandi en við sjáum einnig marga samfylkingarmenn og vinstri græna. Þar sem hv. þingmaður hefur setið í ríkisstjórn velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður telji ekki efni til þess fyrir núverandi ríkisstjórn að skoða sinn gang og velta því fyrir sér hvort ekki þurfi að slá þessu máli á frest, eða eiga í það minnsta samræður við forustumenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem skrifa undir þetta plagg þar sem þeir mótmæla vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í málinu, hvort ekki sé rétt í anda lýðræðis og samræðu að stjórnarflokkarnir ræði við sitt bakland sem greinilega er að bresta í þessu máli. Það er svo sem ekki bara þetta bakland, þ.e. harðasti kjarni margra samfylkingarmanna og vinstri grænna vítt og breitt um landið, heldur horfum við upp á það að allar umsagnir um málið eru neikvæðar nema ein sem er frá Samfylkingarfélaginu í Reykjanesbæ. Það hefði kannski verið efni fyrir nefndina að kalla það félag fyrir nefndina og heyra rökstuðninginn við málið. Ég velti fyrir mér í ljósi allra þessara varnaðarorða frá sveitarstjórnarmönnum, atvinnulífinu og fleiri aðilum: Hvernig telur hv. þingmaður að við eigum að vinna úr þessari stöðu? Ég hef stungið upp á að slá málinu á frest og setja í sáttafarveg til að reyna að ná einhverri sátt, þ.e. ef vilji er til þess. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji að sátt náist um frumvarpið eins og það er.

Frú forseti. Svo ég svari strax síðustu spurningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, hvort hægt sé að ná sátt um frumvarpið eins og það er - nei, ekki eins og það er. Þess vegna erum við að ræða það hér mjög gaumgæfilega og fara yfir það og þær forsendur sem menn gefa sér, hversu galnar þær eru fyrir utan, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að engar umsagnir um málið styðja það aðrar en flokkspólitískar umsagnir sem eru í rauninni bara til heimabrúks, eins og menn segja, þ.e. umsögnin frá Samfylkingarfélaginu í Reykjanesbæ. Ég tel hins vegar að menn greini hér ákveðinn tón. Ef menn sitja hér - ég held að ég sé búin að hlusta á 95% af ræðunum - þá greina þeir ákveðinn sáttatón í þessu máli. Ég greini það að við, þ.e. bæði stjórn og stjórnarandstaða, getum náð ákveðinni niðurstöðu í málinu sem verður til farsældar fyrir það í heild, fyrir þjóðina og fyrir sjávarútveginn. Allt þetta fer saman. Talandi um að vera bjartsýn og vera með ákveðna von í brjósti þá ég bind enn vonir við það, þó að ég sé ekki sammála forustumönnum stjórnarflokkanna í pólitík, að menn hafi enn ákveðna skynsemi til að bera að setjast niður og fara yfir þetta. Ég sagði það áðan í ræðu minni að ég teldi mikilvægast af öllu, með fullri virðingu fyrir öðrum sem koma að málinu, að formenn stjórnmálaflokkanna ræddu saman, reyndu að komast að niðurstöðu um ákveðinn ramma sem við í þinginu ættum síðan að hafa getu, vilja og löngun til að ná fram og samþykkja. Ég segi nei, ekki þetta mál, en já við því að setja málið til hliðar, byggja á ákveðnum forsendum sem við höfum gefið okkur í gegnum tíðina varðandi veiðigjöld og greiðslu fyrir aðgang að auðlindinni og ákvæði í stjórnarskrá um auðlindir í eigu þjóðar.

Frú forseti. Ég lýsi yfir ánægju með þennan tón hjá hv. þingmanni, þ.e. þennan sátta- og bjartsýnistón um að við reynum að ná einhverri lendingu, sem er í raun og veru samhljóða þeirri áskorun sem sveitarstjórnarmenn úr öllum flokkum sendu til okkar alþingismanna, að við ættum að reyna að vinna málið með þeim hætti sem hv. þingmaður lagði til. En vegna þessara orða hv. þingmanns og sannfæringar hennar um að við eigum að reyna að ná sátt hefur mér fundist það miður að heyra stjórnarliða tala þannig um hv. þingmann og reyndar þann sem hér stendur og aðra stjórnarandstæðinga að þeir séu að fara leið einhverrar sérhagsmunagæslu í þessu máli, ekki almannahagsmuna. Má þá ekki spyrja sig að því í ljósi þess málflutnings sem bæjarfulltrúar allra flokka hafa haldið hér fram að þeir séu þá að leggjast á sveif með þeim sem að sögn stjórnarliða ganga 

Frú forseti. Jú algjörlega, við þurfum einmitt að koma slíkri umræðu upp úr því hjólfari. En stundum fæ ég á tilfinninguna, hafandi hlustað á það sem sagt hefur verið hér af stjórnarliðum, að það séu þeirra hagsmunir, kannski sérhagsmunir þeirra, að viðhalda nákvæmlega slíkri orðræðu í þinginu, að vera með skæting sí og æ gagnvart stjórnarandstöðunni í staðinn fyrir að lesa svona auglýsingar. Og ef við erum að gæta sérhagsmuna þessa fólks er ég einfaldlega í þeim hópi. Ég er á þeirri línu sem hér birtist: Sérfræðingarnir benda á, eins og sagt er í auglýsingunni, að ólíklegt sé að þeim markmiðum sem stefnt er að í frumvarpinu verði náð. Þess vegna segi ég: Til að ná langtímastöðugleika fyrir sjávarútveginn gefum við okkur tíma, förum yfir það sem við höfum sagt hér því að það er þráður í þessu öllu og þráðurinn er ákveðinn sameiginlegur tónn sem við eigum að geta unnið út frá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar. Flest var gott í ræðu hennar og er ég að nokkru leyti sammála henni. Rétt er að geta þess sérstaklega að ríkisstjórninni hefur tekist hið ómögulega, ekki bara að etja saman stjórn og stjórnarandstöðu á þingi heldur að sameina alla aðila í sjávarútvegi með sveitarstjórnarmönnum hringinn í kringum landið og etja þeim gegn sjálfri ríkisstjórninni. Þetta hlýtur að teljast heimsmet, það er best að segja það hér. Málið stendur nú þannig að með breytingartillögum á að taka inn tekjur upp á 15 milljarða. Mig langar í því samhengi að benda á að það er ekki nema von að ríkiskassinn sé tómur vegna þess að ég fékk svar frá hæstv. fjármálaráðherra í gær eða fyrradag, líklega í fyrradag, þar sem kemur í ljós að eftir að virðisaukaskatturinn var hækkaður upp í 25,5% hefur sá tekjustofn ríkisins horfið. Greiddur virðisaukaskattur innan lands var 32 milljarðar 2009, fór niður í 18 milljarða 2010 og er kominn niður í mínus 9 milljarða árið 2011 þannig að í virðisaukaskattskerfið vantar 40 milljarða á tveimur árum. Þetta hlýtur líka að vera heimsmet. Þetta er nokkuð sem virðist ekki vera talað mikið um og var svarið lengi að berast. Ég ætla því að spyrja hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur: Eru þessar tillögur um veiðigjöld og álögur á sjávarútveginn ekki bara krampakennd tilraun til að ná einhvers staðar tekjum í ríkissjóð vegna þess að önnur kerfi sem ríkisstjórnin hefur komið nálægt hafa hrunið? 

Frú forseti. Vissulega má segja það og lýsa þessu eins og hv. þingmaður gerir, að þetta sé örvæntingarfull, krampakennd tilraun ríkisstjórnarinnar til þess að reyna að ná meiru í kassann, en hún hugsar bara fram á næsta ár. Það er bara verið að hugsa fram að kosningum og búið, það er ekki hugsað lengra. Það sama getur gerst varðandi þennan tekjustofn, sem er þó tæpir 5 milljarðar í dag, því að Samfylkingin, sérstaklega, talar eins og ekkert veiðigjald sé greitt. Það getur vel verið, þrátt fyrir forsendur þessa frumvarps, að gjaldið muni stórhækka. Hvað þýðir það? Til lengri tíma litið er ég hrædd um - þess vegna er ég á móti þessari miklu hækkun - að þessi skattstofn eða þessi gjöld muni skreppa saman því að útgerðin mun ekki hafa burði til að greiða meira, hagkvæmnin í rekstri verði ekki sú sama og í dag, að við náum ekki þeirri arðbærni og þeirri framlegð sem við náum í því kerfi sem við búum nú við á Íslandi og er til fyrirmyndar og er fyrirmynd fyrir margar aðrar þjóðir í uppbyggingu sinni. Það er verið að ógna tilvist sjávarútvegskerfisins sem markvisst hefur verið byggt upp. Stundum hefur þurft að taka erfiðar pólitískar ákvarðanir til að halda áfram með kerfið, eins og varðandi framsalið sem var að mínu mati ein skynsamlegasta ákvörðunin í öllu þessu árið 1989 og vinstri menn tóku en ætla sér að afnema algjörlega núna. Það er hluti af því að þetta kerfi geti verið áfram jafnhagkvæmt og -arðbært og við höfum bundið vonir við. Ég er sannfærð um að sú leið sem ríkisstjórnin er að fara er eins og allar aðrar leiðir ríkisstjórnarinnar í þeim málum sem hún setur á oddinn, þ.e. hún skaðar málið, hún verður ekki til þess að bæta það.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Stundum er eins og hægri hönd ríkisstjórnarinnar viti ekki hvað sú vinstri gjörir, t.d. hafa skattarnir verið hækkaðir svo gríðarlega eftir að ríkisstjórnin tók við að tekjustofnar ríkisins eru farnir að dragast saman. Alvarlegustu tölur og hæstu tölur sem ég hef séð í samdrætti eru þær sem birtast eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Virðisaukaskattskerfinu hefur verið breytt þannig að það er hrunið og kemur út í mínus. Eins er hægt að taka bensínskattana sem dæmi, sem leiddu til samdráttar í akstri, og annað. Ég veit ekki á hvaða leið ríkisstjórnin er. Mér finnst líka vanta að ríkisstjórnin viti hver munurinn er á gjöldum og sköttum því að það er stór munur á. Umboðsmaður Alþingis hefur oft þurft að úrskurða um að skatttekjur séu í raun gjaldtaka 

Frú forseti. Einn helsti sérfræðingur okkar, Ragnar Árnason hagfræðingur, dregur það fram mjög skýrt í sinni umsögn sem ríkisstjórnin hlustar ekki á frekar en áður því að sú umsögn hentar ekki þeirra veruleika, að umræðan á ekkert að vera um veiðigjald heldur um skatta. Þetta eru eftir á greiddir skattar, eins og hann segir, með leyfi forseta: „Þessi hluti skattsins er því eins konar eftir á greiddur stighækkandi tekjuskattur. Skattinum í heild er síðan dreift á aflamark/fiskafla. Þess vegna virkar hann eins og framleiðslugjald eða veltuskattur.“ Þetta er hrein og klár aukin skattheimta og ekkert annað, sama í hvaða PR-búning menn vilja setja þetta. Reynsla okkar sjálfstæðismanna af brjálæðislegri skattheimtu er sú að allt dregst saman, allir halda að sér höndum og fyrir vikið minnkar kakan sem er til skiptanna fyrir öll okkar.

Frú forseti. Ég get tekið undir þær áhyggjur sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lýsti hér og að ekki sé ásættanlegt fyrir samfélagið okkar að halda gengi gjaldmiðilsins í núverandi stöðu sem hefur verið um langt árabil. Það er sameiginlegt markmið aðila vinnumarkaðarins að vinna gegn því. Það er hluti af þeirri sátt sem náðist á milli þeirra og er ein af forsendum kjarasamninga. Þess vegna er þetta verulegt áhyggjuefni. Ég mun fara betur yfir það í ræðu minni hér á eftir hvaða umsögn Alþýðusamband Íslands hefur gefið um þetta mál og hverjar það telur að langtímatekjur verði af þessum veiðigjöldum. Ég get ekki svarað þessu með öðrum hætti en þessum: Það er óásættanlegt að ein af forsendum þess að gjaldið verði innheimt sé sú að gengi krónunnar verði haldið lágu, ef það fer í þessa 20 milljarða. Mér þykir ekki síður forvitnilegt, og ég veit að hv. þingmaður deilir því með mér, að vita hvernig þetta gjald liti út og hvernig atvinnulífið í landinu liti út, svo að ég tali nú ekki um fjölskyldurnar, ef við byggjum við stöðugt gengi. Hvernig liti samfélagið okkar þá út? Ég man þá tíð að hér liðu varla þeir mánuðir að ekki væri verið að fella og veikja gengi krónunnar til að styrkja útflutningsatvinnuvegina, sem hefur alla tíð þýtt fyrir launafólk að sá kaupmáttur sem ávinnst í kjarasamningum, oft og tíðum hóflegum og skynsamlegum kjarasamningum, er rifinn af launafólki jafnharðan og þarf að þjóna hagsmunum útflutningsgreinanna. Það er óásættanlegt. Ég held því að þetta sé og ætti að vera okkur hvati til að taka hér upp gjaldmiðil sem væri stöðugur og á vetur setjandi til framtíðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans sem mér finnst vera málefnalegt. Þótt ég sé ekkert endilega efnislega sammála öllu get ég ekki annað sagt en að ég er sammála mjög mörgu af því sem kom fram. Ég vil engu að síður draga fram að fjárlagaskrifstofan er undir forustu ráðherra Samfylkingarinnar, Oddnýjar Harðardóttur, og hún leggur þetta fram í sínu nafni. Ég vil líka benda hv. þingmanni á varðandi peningamálastefnuna og hvert við erum að fara og þá óvissu sem ríkir - að mínu mati algjörlega óþarfa óvissu því að við eigum að vera fyrir löngu búin að setja niður peningamálastefnunefnd eða gjaldmiðilsnefnd um framtíðargjaldmiðilsmál okkar, ég held að það sé ekkert einsýnt hvert við eigum að stefna í þá veru - að Samfylkingin hefur verið í ríkisstjórn undanfarin fimm ár þó að hún vilji ekki alltaf kannast við það og hún hefur á þessum fimm árum verið í forustu í rúm þrjú ár. Ég get ekki greint neina stefnu í gjaldmiðilsmálum fyrir þjóðina aðra en stefnu Samfylkingarinnar og það er ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Þá verð ég að spyrja: Veit hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon að hann er að bakka upp þá stefnu Samfylkingarinnar? Ég held ekki. Eftir stendur að í málefnum gjaldmiðilsins okkar, í málefnum peningamála, ríkir stefnuleysi. Ég held að þetta stefnuleysi í gjaldmiðilsmálum verði enn eitt þeirra stóru mála sem núverandi ríkisstjórn skilur eftir sig eftir þau rúmu fjögur ár sem hún mun væntanlega sitja þó að ég voni að hún fari fyrr. Ég verð að segja að ég hlakka til að hlusta á ræðu hv. þingmanns hér á eftir varðandi útleggingar Alþýðusambands Íslands á þeim forsendum sem liggja til grundvallar frumvarpinu. Það er mikið áhyggjuefni hvernig ríkisstjórnin gengur fram. Það er eins og vinstri höndin viti ekki hvað sú hægri gerir í þeim efnum því að ábendingarnar og forsendurnar í hverju málinu á fætur öðru 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir um margt mjög góða umræðu sem hefur verið hér undanfarna daga og vil kannski byrja á því, eins og sumir aðrir þingmenn, að kvarta svolítið því að ég sé ekki betur en svo að það séu jafnsettir fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu sem í þingsal eru, þ.e. við erum tvö. Aðrir þingmenn eru einhvers staðar í nágrenninu, hvort sem þeir eru nú í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Ég er hér.

En í salnum eru tveir, nú þrír úr því að hv. þm. Pétur H. Blöndal bættist í hópinn.  Hvað sem því líður finnst mér það sem athyglisverðast hefur verið að það liggur til grundvallar og endurspeglast í þessari umræðu á köflum mjög hugmyndafræðilegur mismunur í ræðum manna. Í mörgu efni varpar þetta ljósi á afstöðu þeirra þegar þeir eru að fjalla um þetta frumvarp um veiðigjöldin og skipan fiskveiðikerfisins. Fyrsta ræða hv. þm. Illuga Gunnarssonar vakti sérstaka athygli mína í þessu efni, en þá fjallaði hann um tilurð einkaeignarréttar og kenningar Johns Lockes. Hann dró upp ýmsar mjög sterkar myndir þegar hann fjallaði um tilurð einkaeignarréttarins. Ég velti fyrir mér undir þeirri ræðu hans hvað það væri sem hann sæi fyrir sér og ég lofa því að það er ímyndun mín, en ég ímyndaði mér að hann sæi fyrir þennan, eins og hann kallaði það raunar, sterka einstakling sem haslar sér völl, stoltur fjárfestir, útgerðarmaður, og aflar þjóðinni og sínu fólki tekna. Þannig skapi hann með elju sinni og dugnaði tekjur og aflar sér um leið eignarréttar á auðlindinni og henni væri best stýrt af þessum einstaklingum. Ég verð að játa að á sama tíma og hann talaði svona sá ég aðra mynd. Ég sá fyrir mér veðurbarið andlit sjómanns, ég sá fyrir mér andlit föður míns sem stundaði sjómennsku tæplega hálfa sína ævi, á togurum og bátum, og tengdist með ýmsum hætti fiskveiðum. Ég sá fyrir mér andlit móðurbræðra minna og frænda og síðast en ekki síst sá ég fyrir mér andlit margra vina sem ég eignaðist sjálfur um borð í togurum sem ég var svo lánsamur að fá að vera í áhöfn á meðan ég lærði til þess að verða lögfræðingur. Það var mín sýn. En þessi hópur sem ég sá fékk aldrei hlut af auðlindinni til eignar. Það fengu þeir sem áttu skipin og útgerðina. Þannig að ýmislegt er það sem við sjáum. Við sáum þennan útgerðarmann sem margir hverjir hafa verið góðir og gegnir menn, ég sé þá fyrir mér sjálfur með uppbrettar ermarnar beint út á síldarplaninu með sínu fólki, menn sem tilheyra sínu samfélagi, góðir og gegnir þegnar, nokkurs konar bonus pater familias, svo að maður sletti latínu, í sínu samfélagi. En ég held, frú forseti, að þessar kenningar og líkingar séu gamlar, gallaðar og í raun í litlu samhengi við raunveruleikann. Að minnsta kosti eiga þær sér litla samsvörun í samfélagi nútímans. Ég held að þessi staðlaði bonus pater familias, hvort sem hann var nú sjómaður eða útgerðarmaður, hafi kannski bara aldrei verið til. Ég er einn af þeim sem hafa gaman af því að lesa ævisögur, kominn á þann aldur kannski, og ævisögur ýmissa merkra Íslendinga hef ég lesið sem hafa verið í útgerð. Þar birtast mér lýsingar sem, þó að hún hafi örugglega glatt marga og mörgum hafi fundist mikið til koma, gera mig dapran þegar ég sé hvernig þessir sömu einstaklingar fóru með þann auð sem þeir öfluðu á Íslandi á tímum hafta, hvernig hann var falinn í útlöndum, hvernig hann skapaði þeim réttindi sem aðrir nutu ekki. Það var ekki falleg mynd og er ekki falleg mynd sem er dregin upp í þessu sambandi. Og ég get ómögulega séð fyrir mér hlutafélög, fjárfestingarsjóði, áhættusjóði eða fjölþjóðafyrirtæki sem bonus pater familias í útgerð eða sjósókn. Því miður. En auðvitað veit ég að til eru útgerðarmenn á Íslandi upp á gamla mátann, auðvitað eru þeir til, enginn vafi á því. En þetta eru staðlaðar myndir og við getum ekki byggt neitt á þeim, þær segja okkur afskaplega lítið. Hv. þm. Illugi Gunnarsson fjallaði líka um það hversu góðar fjárfestingarnar væru sem yrðu ef einstaklingarnir fengju að halda arðinum. Og aftur varð ég svolítið hissa því að það er ekki langt um liðið síðan fjárfestingar aðila sem tóku mikið fé og öfluðu sér mikils fjár í útgerð fóru út um gluggann í einu vetfangi í hruninu 2008. Þetta voru fjárfestingar í bönkum og lánastofnunum, alls konar ævintýrafyrirtækjum, samgöngufyrirtækjum og listinn er of langur til að telja hann upp. En þetta hvarf eins og dögg fyrir sólu. Hluta af þessu sjáum við raunar standa í steinsteypu í Reykjavík í dag, við sjáum hvert stórhýsið á fætur öðru standa hér og kannski verður það minnisvarðinn um þetta. Kannski er stærsti minnisvarðinn Harpa í Reykjavík þar sem byrjað var af miklum stórhug af banka í eigu margra ágætra manna en var lokið við á kostnað þjóðarinnar.  En auðvitað gengur stundum vel og stundum illa og það er bara þannig. Ekki gera allir alla hluti slæma, það er alveg rétt. Sumir gera það, en þetta segir mér bara það enn og aftur að staðlaðar ímyndir í þessu eru ekki til og það er rangt að nálgast málið á þeim grundvelli. Ég tel þess vegna að kenningar Johns Lockes og þar fyrir utan líka kenningar Marx og Leníns um tilurð einkaeignarréttarins séu kenningar síns tíma í samfélögum sem eiga lítið skylt við það samfélag sem við búum í í dag. Og þær eiga klárlega ekki við um auðlindir jarðar og allra síst ef þær eru takmarkaðar. Góðu heilli hefur nú verið byggt ofan á þessar kenningar í ljósi breyttra tíma, þótt ekki væri fyrir annað en bara það að eftir að þær voru settar fram hafa orðið miklar framfarir í samfélaginu, lýðræðið hefur rutt sér til rúms, þingræði er meginreglan, mannréttindavernd er orðin almennt viðurkennd og sú staðreynd er líka öllum ljós að lifandi auðlindir eru takmarkaðar og þær eru viðkvæmar. Varðveisla þeirra og sjálfbær nýting er á ábyrgð okkar allra og það er sameiginleg framtíð okkar Íslendinga sem veltur á þessu og raunar mannkynsins alls ef til þess er litið. Ég er því ósammála þeim kenningum og sjónarmiðum sem hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði grein fyrir í ræðu sinni og tel að skilgreina eigi náttúruauðlindir landsins sem ekki eru í einkaeign sem þjóðareign. En þá deila menn um það hvað sé þjóðareign. Og það gerði hv. þm. Illugi Gunnarsson hér í síðustu ræðu sinni. Um þetta hefur raunar verið mikið ritað og ég ætla að leyfa mér að vitna til þriggja mætra manna sem um það efni hafa fjallað. Fyrstur er það dr. Gunnar Thoroddsen, þá forsætisráðherra og formaður stjórnarskrárnefndar á árunum 1978–1983. Hann lagði fram á Alþingi 1983 frumvarp þar sem gert var ráð fyrir nýrri grein um náttúruauðlindir í stjórnarskrána. Greinin sem dr. Gunnar Thoroddsen og nefndin hans lagði til var svohljóðandi: „Náttúruauðlindir landsins skulu vera ævarandi eign Íslendinga. Auðlindir hafs og hafsbotns innan íslenskrar lögsögu eru þjóðareign. Eignarrétti að öðrum náttúruauðæfum skal skipað með lögum.“ Þessi orð, ævarandi eign Íslendinga, eru í grundvallaratriðum sótt í lögin um þjóðgarðinn á Þingvöllum frá 1928, en þar segir, með leyfi forseta: „Hið friðlýsta land skal vera undir vernd Alþingis og ævinleg eign íslensku þjóðarinnar. Það má aldrei selja eða veðsetja.“ Í athugasemdum við þetta frumvarp dr. Gunnars Thoroddsens sagði jafnframt, með leyfi forseta: „Lýst er yfir þjóðareign að auðlindum hafs og hafsbotns við Ísland. Jafnframt að náttúruauðlindir landsins skuli vera ævarandi eign Íslendinga. Afsal þeirra til útlendinga er því lýst óheimilt. Að því er einstakar auðlindir snertir, svo sem vatns- og virkjunarrétt, jarðhita- og námuréttindi, er gert ráð fyrir því, að um yfirráðarétt þeirra verði fjallað í lögum. Er í greininni ekki tekin afstaða til þess, hvort eða að hve miklu leyti slík náttúruauðæfi skuli vera ríkiseign. Er það undir ákvörðun Alþingis komið.“ Davíð Oddsson forsætisráðherra lagði fram á Alþingi stjórnarfrumvarp á árinu 1995 þar sem gert var ráð fyrir nýju ákvæði um náttúruauðlindir í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „Nytjastofnar á hafsvæði því sem fullveldisréttur Íslands nær til eru sameign íslensku þjóðarinnar. Kveðið skal á um hagnýtingu og verndun þessara auðlinda í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum.“ Frú forseti. Hér er notað orðalagið sameign íslensku þjóðarinnar um þá þjóðareignarhugsun sem lýst er í frumvarpi dr. Gunnars Thoroddsens 12 árum áður. Að lokum vil ég vitna til skýrslu auðlindanefndar frá árinu 2000 sem þá starfaði undir forustu dr. Jóhannesar Nordals, fyrrum seðlabankastjóra. Þar var gerð svofelld tillaga um nýtt stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir: „Náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Slík heimild nýtur verndar sem óbein eignarréttindi. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign ber að nýta á sem hagkvæmastan hátt og á grundvelli sjálfbærrar þróunar og skal arði af þeim varið til þess að vernda auðlindirnar, rannsaka þær og viðhalda þeim, svo og til hagsældar fyrir þjóðina að öðru leyti.“ Þetta eru stór orð. Það mætti vitna til fjöldamargra annarra lögfræðinga, stjórnmálamanna og fræðimanna en mér finnst vera býsna ljóst hvert viðhorf þeirra hefur almennt verið í gegnum söguna, að minnsta kosti þeirra sem hæst hafa risið. Ég er sammála þessum sjónarmiðum og það hafa jafnaðarmenn og hófsamir hægri og miðjumenn ætíð verið hvar í flokki sem þeir standa. Ég tel því í sem allra stystu máli að náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu þjóðareign. Handhafar löggjafarvalds og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt, það er því enginn vafi á því. Og það gera þeir í umboði þjóðarinnar. Það á að koma gjald fyrir nýtingu, nýtingarrétturinn á að takmarkast í tíma og til verður óbeinn eignarréttur hjá þeim sem nýtingarréttinn hefur, eignarrétturinn verður áfram hjá þjóðinni. Og vegna þess að ég veit að ekki eru allir þingmenn löglærðir má líkja þessu við samskipti eiganda húsnæðis og leigutaka. Leiguréttindi leigutakans á húsnæðinu eru óbein eignarréttindi meðan leigusamningurinn er í gildi. Beini eignarrétturinn verður áfram hjá þeim sem eignina á og þó að leigutakinn leigi í mörg ár eignast hann ekki hús leigusalans þannig að nýtingarrétturinn hefur aldrei og á aldrei að leiða til einkaeignarréttar. Frú forseti. Deilan um aðganginn að auðlindum sjávar er því ekki deila um eignarrétt heldur deila um rétt til þess að stunda atvinnu. Og það atvinnufrelsi er einnig varið í stjórnarskrá. Þar koma fram ný sjónarmið sem þarf að skoða og ég ætla raunar ekki að fjalla um þau núna því að vonandi gefst betra tækifæri til þess síðar, þá um þetta fiskveiðistjórnarfrumvarp til beinnar umfjöllunar hér í þingsal. Þá mun ég gera betur grein fyrir því. Að lokum hafna ég því með öllu að einstaklingseignarréttur sé forsenda góðrar meðhöndlunar á náttúruauðlindum eins og ýmsir hugsjónamenn hafa haldið fram. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um þau sjónarmið. Nærtækasta dæmið sem hefur verið í umræðunni á undanförnum vikum er framferði íslenskra útgerðarmanna við Afríkustrendur. Það er þeim sjálfum og íslenskri þjóð til háborinnar skammar. Ég veit að ég tek stórt upp í mig en þetta er mín einlæga sannfæring. Þegar einstaklingar í atvinnurekstri leyfa sér að eiga viðskipti við spilltar einræðisstjórnir um veiðileyfi í lögsögu hernuminna landa er það nánast ófyrirgefanlegt framferði af hálfu þeirra einstaklinga, sama af hvaða þjóðerni þeir eru. Þar eru ekki bara Íslendingar sem eiga í hlut heldur allir þeir sem sækjast eftir auði og auðlindum þeirra þjóða sem þarna eiga í hlut. Síðan eru mörg dæmi um alveg fádæma ofveiði og misnotkun á auðlindum jarðar þar sem veiðin hefur verið ótakmörkuð og þar sem menn hafa bara gengið í þær auðlindir eins og þeir vilja. Þar hefur ekki gætt mikillar skynsemi og dæmin í sögunni um þetta eru mörg. Það er því ekki forsenda fyrir góðri meðhöndlun á náttúruauðlindum að þær séu í einkaeign. En áður en ég segi þó skilið við ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar vil ég gera að umræðuefni þann þátt þar sem hann fjallaði um nauðsyn fjárfestinga sem væru samfélaginu til heilla og þá förum við að nálgast umræðuna um veiðigjöldin sem ég tel að ég eigi helst að vera að ræða. Það var þessi hrísl-kenning, þ.e. þeir sem hafa arð af fyrirtækjum sínum og vinnu fjárfesta, við það verður til auður í samfélaginu, atvinna o.s.frv. Ég er þessu hjartanlega sammála, þetta er alveg rétt. Ef við höfum tekjur eyðum við þeim peningum sem við öflum, við fjárfestum, við neytum, við sköpum veltu, við sköpum umsetningu í samfélaginu og til verða góðir hlutir sem drífa áfram og geta byggt upp kaupmátt í landinu og hjálpað okkur við tækniframfarir og allt sem því tilheyrir. Þetta er allt saman rétt þannig að ég er sammála prinsippinu en ég er ekki sammála því að saman fari allur réttur til að halda auðlindarentunni og gæði fjárfestinganna sem í hlut eiga. Ég held að bankarnir og hrunið séu lifandi dæmi um það þar sem þjóðin er nú að borga brúsann eftir það ævintýri. Sú fjárfesting var ekki skynsamleg, hún skilaði okkur ekki auði, hún skilaði okkur Icesave, hún skilaði okkur 30% hruni í kaupmætti, hún skilaði okkur atvinnuleysi sem er langt umfram velsæmismörk þó að það hafi farið lækkandi, sem betur fer. Þetta voru ekki skynsamlegar fjárfestingar þannig að þessi kenning fellur gjörsamlega um sjálfa sig með því einu að kíkja örlítið aftur í tímann í íslenskri sögu. En hvernig gæti þetta hrísl virkað þannig að við gætum sameinað þetta tvennt sem margir þingmenn hafa nefnt, og það er að arðurinn af auðlindinni verði eftir í heimabyggð og fjárfestingin verði í heimabyggðum? Margir hafa nefnt þetta. Það verður best gert með því að tryggja sjómönnum og landverkafólki miklu stærri hlut í þessari auðlind en nokkurn tímann hefur verið viðurkennt til þessa. Sjómaður ver launum sínum og arði í sinni heimabyggð. Hann kaupir íbúðarhús, hann ekur um á bílum, hann neytir, hann byggir sumarhús, hann gerir hvaðeina sem hann vill, hann fjárfestir og notar peningana heima hjá sér. Það sama gerir fiskverkafólkið ef laun þess eru hækkuð. Þetta er líklega besta leiðin til að tryggja varðveislu auðlindarentunnar í heimabyggð. En er þetta reyndin? Er auðlindarentan hjá fiskverkafólkinu á landinu? Ég held að ekki vilji allir taka undir að svo sé. Þau laun eru í grunninn of lág. Sjómenn hafa í dag mjög góð laun og geta verið ánægðir með þau, meðal annars byggð á því hvernig gengi íslensku krónunnar er statt og hversu vel gengur að selja afurðirnar. Það er svo annað mál því að ekki fara alltaf hagsmunir allra stétta saman í öllu  Besta ráðið til að halda þessum auði heima í héraði væri að honum yrði skilað til þess fólks sem vinnur fyrir honum og þá er ég svona aðeins farinn að daðra við ræðu Eyglóar Harðardóttur þegar hún fjallaði um það á hverju hún byggði skoðun sína í þessum málum. Þá fór hún, eins og Illugi Gunnarsson raunar, hann fór aftur í John Locke, Eygló fór ekki eins aftarlega, hún fór í framsóknarstefnuna sem var að mótast hér upp úr 1916–1917 - og raunar tekið mikið að láni í henni frá Alþýðuflokknum og Alþýðusambandinu, en hvað um það, þar varð samvinnuhreyfingin til og hún vísaði til samvinnuhugsjónarinnar og samvinnustefnunnar og Framsóknarflokksins í þessu efni. Þetta fer svolítið saman við það, kjarninn í hennar málflutningi var sá að þeir sem væru í greininni, þeir sem ynnu þar, ættu að vera sem mestan arð út úr henni, þar ætti hann að verða eftir. Ef hrísl-kenningunni er beitt á laun sjómanna og landverkafólks, hvernig svo sem það er gert, hvort sem það er í gegnum þessi samvinnufélög sem raunar felur þá í sér eignarhald o.s.frv., gerir málið svolítið flóknara, en þá fer þetta þannig saman að við erum öll sammála um það að auðinum á að skipta með réttlátara hætti en nú er gert og hann á að koma til þjóðarinnar. Hann á að koma til byggðarlaganna. Að því leyti er hrísl-kenningin rétt en hún er röng að því leyti að það sé samasemmerki milli þess að einstaklingur sem skapar þann auð í sínu fyrirtæki, vegna þess að hann hefur rétt til þess að nota auðlind sem er í almannaþágu, sé besti fjárfestirinn. Ég held að dæmin sýni okkur að það er ekki rétt þó að oft hafi vel tekist til eins og við getum séð á þessum glæsilega skipaflota sem liggur í Reykjavíkurhöfn í dag og líklega í fleiri höfnum landsins. Frú forseti. Allir stjórnmálaflokkar og meiri hluti þjóðarinnar er sammála því að sanngjarnt gjald eigi að koma fyrir nýtingu fiskstofnanna þegar grannt er skoðað. Ef við værum að hefja nú nýtingu nýrrar auðlindar væri þetta ekkert vandamál, þá bara værum við með leigugjald og síðan værum við með hlut í hagnaði ef hann yrði einhver. Ef hann er enginn yrði hann enginn og þetta væri ekkert vandamál. En við erum í vanda vegna þess að við erum ekki að fara inn í slíka auðlind eða slíka auðlindanotkun. Við erum í raun að vinda ofan af kerfi sem var látið þróast meira og minna án heildarsýnar og lengst af í mjög miklum ágreiningi. Hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Eygló Harðardóttir fóru í þessari umræðu svolítið á heimspekilegar og hugsjónalegar nótur og ég ætla að leyfa mér að gera það sama. Ég ætla að leyfa mér að nálgast þetta út frá hugsjónum jafnaðarmanna. Auðvitað felast í þessu ákveðnar einfaldanir en stundum er það ágætt til að skýra hugsun sína þegar maður veltir þessum málum fyrir sér. Eins og við vitum öll byggjast hugsjónir jafnaðarmanna á þremur hugtökum sem eru frelsi, jafnrétti og bræðralag. Þær felast í frelsi sem takmarkast af engu öðru en þar sem frelsi eins mætir frelsi annars. Þær byggjast á jafnrétti til að nýta sér þetta frelsi, þetta réttborna frelsi sem við eigum án tillits til uppruna, ætternis, fjárhagslegrar stöðu o.s.frv., jöfn tækifæri. Síðast en ekki síst byggir það á bræðralagi sem felur í sér takmarkanir í þágu þeirra sem ekki fá notið þess frelsis sem þeir eru réttbornir til. Þetta eru hugsjónir okkar jafnaðarmanna, grunnsýn okkar jafnaðarmanna. Nú er það svo að við eigum takmarkaða auðlind sem er í þjóðareign og sem er nauðsynlegt að stýra nýtingu á. Sú staðreynd ein og sér takmarkar frelsið. Það geta ekki allir farið og veitt að vild. Það mundi fela í sér á skömmum tíma algjört hrun í fiskstofnum við landið. Til þess að tryggja jafnrétti til aðgangs að þessari takmörkuðu auðlind er því algjörlega ljóst að tryggja þarf möguleikann til nýliðunar því að of langt væri gengið að einn aðili eða fáir ættu einir um aldur og ævi rétt til fiskveiða. Það gengi ekki. Þeir sem fyrir eru hins vegar eiga óbein eignarréttindi vegna þeirrar úthlutunar og þeirra réttinda sem þeir hafa notið í skjóli núverandi kerfis og þau njóta verndar sem slík. Það verður því ekki undið ofan af þessu kerfi í einu lagi, það verður að gera með hæfilegri aðlögun, auk þess sem það færi gegn almannahagsmunum og hagsmunum þeirra þúsunda sem byggja afkomu sína á þessari grein. Fyrirliggjandi frumvarp nálgast, getum við sagt, þetta jafnréttissjónarmið í gegnum leigupottana, í gegnum strandveiðarnar í aukningu í mögulegum fiskveiðum við landið, þeim er dreift á milli þeirra sem hafa og þeirra sem vilja og þetta birtist líka í forkaupsrétti hins opinbera ef selt er á leigutímanum. Frumvarpið er með öðrum orðum að nálgast þessi jafnréttissjónarmið út frá þessum reglum en þá kemur að bræðralaginu, frú forseti. Í þessu sambandi felst það fyrst og fremst í hóflegu endurgjaldi frá þeim sem fá notið til þeirra sem fá ekki notið. Það endurgjald birtist í veiðigjöldum sem innheimt eru til ráðstöfunar í almannaþágu og þau byggjast á þeirri staðreynd að það er viðurkennt að lifandi auðlindir hafsins eru þjóðareign. Það er merkilegt í raun að skoða þessi sjónarmið og velta aðeins fyrir sér niðurstöðu mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í máli nr. 1306/2004 sem eins og vitað er er kærumál á hendur Íslandi vegna þess núverandi fiskveiðistjórnarkerfis. Nú hefur þessi kæra hlotið meðferð í mannréttindanefndinni og í raun verða ekki gerðar frekari athugasemdir við Ísland. Og hvers vegna var það ekki gert? Það var vegna þess að bæði þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar Guðfinnsson, og þeir sem á eftir honum hafa komið hafa gert alþjóðasamfélaginu grein fyrir því að við værum að endurskoða fiskveiðilöggjöf okkar. Síðast var þetta gert á árinu 2009, í febrúar 2009. Þar líklega skiptir máli, ég tek fram að ég er ekki búinn að sjá alla heildarniðurstöðuna, ég hef ekki séð hana birta enn þá, ég hef bara lesið umsögn um hana og aðeins smáþýðingu, en þarna er líklega verið að taka tillit til þess að auðlindirnar verði í þjóðareign, væntanlega verði innheimt gjöld og það gerðum við, við erum að búa gera það eins og þekkt er, var gert af annarri ríkisstjórn en þeirri sem hér situr. Við erum því að nálgast þessi jafnréttis- og jafnræðis- og mannréttindasjónarmið, bæði í þeirri löggjöf sem við erum að fjalla um núna og í þeim ráðstöfunum sem áður hafa verið gerðar. En það er deilt, frú forseti, um fjárhæð veiðigjaldsins og sú aðferðafræði sem er lögð til grundvallar sameinar annars vegar fast gjald án tillits til afkomu og hins vegar afkomutengt gjald. Ýmislegt hefur leitt til þess að afkoman er að jafnaði góð og meira að segja mjög góð, sem betur fer. Hins vegar er alveg ljóst að margar útgerðir eru illa settar vegna skuldsetningar, vegna þess að þær voru að komast yfir aflaheimildir sem aðrir fengu eða seldu þeim og fóru með arðinn út og raunar einnig vegna ýmissa óskynsamlegra og óskyldra fjárfestinga sem hafa tapast. Ég tel að í þeirri vinnu sem unnin hefur verið í þinginu, og birtist í þessu frumvarpi sem nú liggur fyrir um veiðigjald, sé verið að nálgast ákveðna sátt. Við vitum það, allir þingmenn sem hér sitjum, að unnið er hörðum höndum að því að finna lausnir sem geta náð þeim markmiðum að við getum staðið sæmilega upprétt sem þjóðþing sem færir þjóð sinni löggjöf sem er í samræmi við þá mannréttindasáttmála sem við erum aðilar að, sem þjóðin getur lifað við og sem tryggir það að atvinnuvegir okkar blómstra. Allar fullyrðingar sem falla í þingræðum eru sagðar fyrir, ég veit ekki hvern, um það að ríkisstjórninni sé hreinlega illa við sjávarútveginn, illa við launafólk og eitthvað svona - mér ofbýður að hlusta á svona málflutning í þingsal. Auðvitað er það ekki þannig að þeir þingmenn sem sitja hér séu á móti hagsmunum þjóðarinnar, það er bara rangt að leggja málin svona út. Við erum öll kjörin á Alþingi til að vinna að hagsmunum þjóðarinnar, við höfum ólíkar skoðanir, hv. þingmaður.

Hvað varð um Icesave?

- Byrja frammíköllin sem eru akkúrat í stíl við það sem áður hefur verið sagt, nákvæmlega, herra þingmaður, þú ert ekki búinn að bíta úr nálinni með Icesave, svo mikið er víst, hvort vel hefur verið staðið að eða illa. Meira að segja frammíkallið er ekki virði þess að eftir því sé tekið, frú forseti.

En þú tókst eftir því.

Ég tek eftir því af því að mér er gjarnt að hlusta og ég heyri í öllum áttum. Það truflar mig gjarnan og mér er illa við frammíköllin. Hvað um það, það er verið að nálgast lausn og ég hef fulla trú á því að þeir þingmenn sem hér sitja, ef þeir leggja nú frá sér orðhengilsháttinn og setjast raunverulega niður til að leysa málin, hafi öll tækifæri til þess. Við höfum allan grunn til þess, við höfum þær upplýsingar sem við þurfum til þess. Við þurfum auðvitað að vinna svolítið betur og þess vegna ber ég engan kvíðboga fyrir því að við sitjum hér eins lengi og við þurfum til að leysa úr þessu máli. Það er engin hótun í því, okkur ber bara skylda til að gera það. Þetta er búið að vera ágreiningsmál meðal þjóðarinnar, efni í kosningum árum saman. Við eigum að leysa það, það er tækifæri núna og þá eigum við ekki að hlaupa í sumarfrí. Öllum er ljóst að þetta eru miklir hagsmunir og menn fara ekkert í sumarfrí þegar þeir þurfa að leysa úr þeim, við bara klárum málin. Ég er þeirrar skoðunar. Ég held að við séum að nálgast lausn og ég trúi því að við finnum hana. Auðvitað eru ekki allir sáttir. Mig langar aðeins að nefna hér umsögn, sem margir hafa vitnað í, frá Alþýðusambandi Íslands og umsagnir margra annarra samtaka á vinnumarkaði um þetta. Það er hægt að lesa úr þessu, það eru ýmsar athugasemdir gerðar, það er alveg rétt, því að Alþýðusambandið gerir ekkert annað en að endurspegla samfélagið eins og það er. Það endurspeglar sjómenn, landverkafólk, sjálfstæðismenn, framsóknarmenn, samfylkingarfólk, þó að sumir þingmenn komi hér í pontu og tali um Alþýðusambandið eins og það sé einhver útgáfa af Samfylkingunni. Eyrun á mér lokast þegar þeir þingmenn taka til máls því að þetta er einfaldlega rangt. 

Og Samfylkingarinnar.

Og það vita þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem voru í ríkisstjórn á gullaldarárunum fyrir hrun að það hefur ætíð verið talsamband milli verkalýðshreyfingarinnar og allra stjórnmálaflokka sem hér eru við völd.  En snúum okkur að umsögninni um frumvörpin. Þegar fjallað er um veiðigjaldið segir í umsögn Alþýðusambands Íslands, með leyfi forseta: „ASÍ telur skynsamlegt að sérstaka veiðileyfagjaldið verði skilgreint sem hlutdeild í „umframhagnaði“ greinarinnar þar sem gengið sé út frá framlegðinni að frádreginni ársgreiðslu sem dugi til að tryggja bæði eðlilega endurfjárfestingu og ávöxtun á eigið fé. Slík nálgun er í senn skynsamleg og sanngjörn. Mikilvægt er að útfærsla sérstaka veiðigjaldsins hafi ekki áhrif á laun og tekjur sjómanna og fiskverkafólks.“ Síðan eru hér tillögur til úrbóta því að það er ekki andstaða við þá aðferðafræði sem lögð er til. Það er langur vegur frá því, en það er lagt til ýmislegt til úrbóta.  „Það að byggja auðlindarentuna sem hlutfall af framlegð að teknu tilliti til kostnaðar við fjárfestingar, þar sem viðurkennd er ásættanleg ávöxtunarkrafa á eigið fé, viðheldur hvatanum til að þróa og efla greinina. Það að skilgreina rýmri „ársgreiðslu“ en áður var gert endurspeglar raunhæft mat á vegnum meðalkostnaði fjármagns“ - svo kemur eitthvert orð sem ég skil ekki, WACC, - „og dregur úr neikvæðum áhrifum veiðigjaldanna á gengi og verðlag.“ Síðan er fjallað um afleiðingarnar af því ef gjaldmiðillinn fellur og þeirri stöðu sem krónan er í o.s.frv. Í heildina er umsögn Alþýðusambands Íslands mjög ballanseruð, hún er byggð á mati hagfræðinga Alþýðusambandsins og hún er byggð á stefnu Alþýðusambandsins í málefnum sjávarútvegsins sem er tíunduð mjög vel í þessari umsögn þeirra þar sem segir meðal annars að náttúruauðlindirnar eigi að vera í þjóðareign. Á grundvelli stefnu um nýtingu og verndun náttúruauðlindanna geta stjórnvöld veitt heimild til nýtingar á auðlindum sem eru í eigu þjóðarinnar gegn gjaldi að því tilskildu að nýtingarrétturinn sé tímabundinn eða að honum megi breyta. Það mætti halda að Gunnar Thoroddsen hefði skrifað þetta miðað við fyrri tilvitnun hér. Ef við snúum okkur síðan að veiðigjaldinu, sem er helst hér til umræðu, er í umsögn Alþýðusambands Íslands ýmislegt lagt til til úrbóta, í grundvallaratriðum er þar nokkur sátt. ASÍ segir að verði tekið tillit til þeirra tillagna og breytinga sem sambandið hefur lagt til, það varðar meðal annars varúðarreglu við álagninguna sem raunar er búið að gera nú þegar í breytingartillögum og sumt af því sem ASÍ leggur til er þegar komið inn í breytingartillögurnar - þeir segja: „ASÍ telur að verði tekið tillit til framangreindra tillagna um breytingar á frumvörpunum geti þau orðið grunnur að góðri sátt um sjávarútveginn og er afstaða ASÍ til þessara frumvarpa háð fyrirvara um framgang þessara tillagna. Jafnframt ítrekar ASÍ mikilvægi þess að sátt náist um skipan sjávarútvegsmála, sátt sem byggir á því að nýliðun í greininni hafi verið auðvelduð, hagsmunir sjómanna, landverkafólks og hinna dreifðu byggða hafi verið styrktir, tryggt hefur verið að þjóðin fái notið hlutdeildar í þeim arði sem sjávarútvegurinn skapar og grunnur lagður að því að sjávarútvegurinn gæti verið áfram sterk og arðsöm atvinnugrein.“ Ef þetta er útibú Samfylkingarinnar sem svona talar talar Samfylkingin vel, en eins og ég sagði áðan er þetta ekki útibú Samfylkingarinnar. Fleiri hafa tjáð sig og tjá áhyggjur sínar af þessu, meðal annars má vísa til umsagnar Starfsgreinasambands Íslands sem lætur uppi áhyggjur af því að veiðigjaldið megi ekki vera of hátt, það megi ekki raska stöðu sjávarbyggðanna. Í umsögn Starfsgreinasambandsins segir: „Starfsgreinasamband Íslands (SGS) telur að framlögð frumvörp ríkisstjórnar um stjórn fiskveiða og veiðigjald séu mikilvægt skref í þá átt að eyða óvissu sem ríkt hefur á undanförnum árum um framtíð og rekstur fiskvinnslu og útgerðar á Íslandi. Markmið frumvarpanna samræmast stefnu SGS í sjávarútvegsmálum, en sambandið hefur alla tíð lagt mikla áherslu á samfélagslega ábyrgð sjávarútvegsfyrirtækja, atvinnufrelsi, sjálfbæra nýtingu fiskstofna, atvinnu- og byggðamál, og að þjóðin fái eðlilegt endurgjald af sameiginlegri eign þjóðarinnar.“ Þetta eru prinsippin sem endurspeglast í þessum tveimur lagafrumvörpum, frú forseti. Síðan gerir SGS fjölmargar tillögur um það sem betur mætti fara. Sumt af því er nú þegar í vinnslu, hefur komið fram í breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram. Auðvitað fá ekki allir allt sitt fram í þessu frekar en neinu öðru. Aðalfundur Einingar-Iðju á Akureyri ályktaði um málið og hvetur stjórnvöld til að stilla skattheimtu í hóf þannig að hún hamli ekki endurnýjun og fjárfestingu. Ef farin er varúðarleið í upphafi og sérstaka veiðigjaldið haft lægra en gert er ráð fyrir í frumvarpinu er tekið tillit til mismunandi stöðu fyrirtækja og byggðarlaga og þeim gefinn kostur á að laga sig að breyttu umhverfi með hagsmuni fiskvinnslufólks og sjómanna að leiðarljósi. Þetta eru svona varúðarsjónarmið. Við eigum saman hugsjónina um að þetta sé þjóðareign og að rentan eigi að skila sér til þjóðarinnar. Við deilum um fjárhæðina á þessu gjaldi. Nú styttist ræðutími minn, frú forseti, og að lokum vegna þess að hér hafa margir þingmenn - og ég hef nú ekki kvatt mér hljóðs undir þeim lið - rætt um aðgerðir útgerðarmanna og sumir þingmenn jafnvel gengið svo langt að telja þetta eðlilegan starfsmannafund í útgerðinni. Þeir ættu að kynna sér dómasafn félagsdóms eða spyrja lögfræðinga sem hafa sýslað með þessi mál. Það segir í 19. gr. laganna nr. 80/1938: „Vinnustöðvanir í skilningi laga þessara eru verkbönn atvinnurekenda og verkföll þegar launamenn leggja niður venjuleg störf sín að einhverju eða öllu leyti í því skyni að ná tilteknu sameiginlegu markmiði. Sama gildir um aðrar sambærilegar aðgerðir af hálfu atvinnurekenda eða launamanna sem jafna má til vinnustöðvunar.“ Fjölmargir dómar hafa fallið um túlkun á þessu, meðal annars það þegar menn taka sig saman um að vinna ekki yfirvinnu ef það er skipulagt af verkalýðsfélögunum. Þegar samtök útgerðarmanna skipuleggja aðgerðir af þessum toga eru þau að gera nákvæmlega þetta, að ég tali nú ekki um þegar þau eru í miðri kjaradeilu við sjómenn og hafa nýlega lagt fram kröfu um lækkun launa hjá sjómönnum á fundum hjá ríkissáttasemjara. Þá er þessari aðgerð beitt. Og hún felur í sér skýrt brot á 17. gr. laganna sem bannar pólitísk verkföll. Og það að stjórnarandstaðan skuli taka undir þetta er mér algjörlega hulin ráðgáta því að þetta vinnulag boðar algjörlega ný samskipti á vinnumarkaði á Íslandi. Verkalýðshreyfingin hefur um áratugaskeið verið trú því að hún ætti ekki að beita vopnum sínum í pólitískum tilgangi og það hefur hún ekki gert. Það eiga atvinnurekendur ekki heldur að gera. Þessi aðgerð er ólögmæt og eins og endurspeglast í ályktunum fjölmargra innan verkalýðshreyfingarinnar eru menn algjörlega steinhissa á henni. Ég ætla ekkert að fara að gera því skóna hvort það sé þannig þegar útgerðarmaðurinn siglir togaranum í land og segir: Jæja, strákar, eigum við að koma upp á Austurvöll að mótmæla, hvort þar sé verið að fara á svig við lögin og hvort þar sé verið að þvinga menn til að taka afstöðu í málefni sem þeir vilja ekki taka afstöðu til með þessum hætti. Þetta er ósiðlegt, fullkomlega ósiðlegt, nákvæmlega eins og það hefði verið fullkomlega ósiðlegt að Alþýðusambandið hefði hvatt sína félagsmenn með skipulögðum aðgerðum til að mæta hér á Austurvöll á árinu 2008 og voru gagnrýndir mikið fyrir. Við beitum ekki pólitískum verkföllum eða pólitískum aðgerðum með þessum hætti. Landssamband íslenskra útvegsmanna á skömm fyrir þetta. Og ég vona svo sannarlega að þetta boði ekki nýja tíma í samskiptum verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekenda og stjórnvalda, að langur vegur verði frá því sem betur fer. Þetta er búin að vera löng ræða, frú forseti, enda hvílir ýmislegt á manni í þessu sambandi. Það er einlæg von mín að okkur takist hér, á næstu vikum þess vegna, að ná góðri 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Magnúsi M. Norðdahl fyrir alveg ágæta ræðu, sérstaklega til að byrja með, og meginhluta ræðunnar get ég sagt. Ég saknaði þess að hann gat þess ekki að hann væri í launalausu fríi sem aðallögfræðingur ASÍ þegar hann ræddi um umsögn þess ágæta sambands. Ég heyrði það alla vega ekki. Það hefði varpað ljósi á aðdáun hans á þeirri umsögn. Hann talaði nokkuð um eignarréttinn, að hann væri jafnvel orðinn úreltur. Nú er það þannig að bæði í núgildandi stjórnarskrá og í drögum að stjórnarskrá frá stjórnlagaráði er talað um að eignarrétturinn sé friðhelgur, hann er talinn meðal mannréttinda, rétt á eftir réttinum til barns í tillögum stjórnlagaráðs og skoðanafrelsi. Erum við að hverfa frá þessum mannréttindum hér á Íslandi? Eða hvernig er málið vaxið?

Frú forseti. Það mætti nú svara þessu í löngu máli en til þess hef ég skamman tíma. Í fyrsta lagi þá er staða mín algjörlega ljós. Ég hef um margra ára skeið verið lögfræðingur Alþýðusambands Íslands en er í launalausu leyfi. Ég er ekki þingmaður Alþýðusambands Íslands, ég er þingmaður Samfylkingarinnar, frjáls og sjálfstæður einstaklingur. Það hefur ekki áhrif á störf mín hér þó að ég deili hugsjónum verkalýðshreyfingarinnar í mínu daglega lífi, hvar svo sem ég er, í flestum málum en alls ekki öllu, langt frá því. En hvað varðar eignarréttinn þá rökstuddi ég það vel að þessi deila snýst í kjarnann ekki um einkaeignarréttinn vegna eðlis auðlindarinnar og vegna þess að þó að þú nýtir eitthvað þá verður þú ekki eigandi þess. Þó að þú farir reglulega á rjúpnaskytterí uppi á Holtavörðuheiði þá verður þú ekki eigandi Holtavörðuheiðar. Þú getur hugsanlega eignast óbein eignarréttindi sem veiðimaður, jú, jú, vissulega, það þarf að stýra því, en þú verður aldrei eigandi að Holtavörðuheiði og um það var mín ræða. Hún er ekki um það að einkaeignarrétturinn sé úreltur, langt því frá, ég er jafnaðarmaður.

Frú forseti. Hv. þingmaður gat þess síðan að sum útgerðarfyrirtæki hefðu tapað mikið á fjárfestingum og þar af leiðandi væru fjárfestingar ekki góðar. Nú hef ég margoft fært rök fyrir því að veila er í hlutabréfaforminu sem var misnotuð í stórum stíl á Íslandi. Þess vegna hrundi þetta en ekki vegna þess að fjárfestingarnar væru í eðli sínu slæmar. Fjárfestingar eru almennt ekki í eðli sínu slæmar, ég tel að þær séu góðar. Ég spyr hv. þingmann um eignarréttinn. Nú er lífeyrisréttur talinn vera eignarréttur, það eru ákveðin réttindi en ekki raunveruleg eign og það þarf að reikna hann út. Ég spyr hvort hann sé þess eðlis að ríkið gæti til dæmis tekið lífeyrissjóðina yfir, B-deildina í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, hætt að borga samkvæmt þeim rétti o.s.frv. - hvort þetta sé allt saman komið á hreyfingu.

Frú forseti. Já, það er þannig að lífeyrisréttindi okkar mynda einhvers konar eignarrétt. Þau mynda hins vegar ekki tilkall til tiltekinnar afmarkaðrar fjárhæðar sem liggur einhvers staðar í sjóði. Þau skapa okkur réttindi sem við eigum í þeim sjóði sem þýðir að ég get ekki farið inn í lífeyrissjóð og tekið út úr honum eins og úr banka. Þetta vitum við báðir. Þarna verða til einkaeignarréttindi, alveg klárlega, það er minn lífeyrisréttur. Sá réttur verður ekki af mér tekinn án þess að það varði við stjórnarskrá og þess vegna er ég mjög á móti því að Alþingi sé að fikra sig inn í almennu lífeyrissjóðina til þess að greiða niður skuldir einhverra sem tapað hafa í hruninu, það er bara ekki rétt aðferð. Þú tekur ekki eign frá öðrum til að greiða það niður sem illa hefur farið. Auðvitað er lífeyrir því háður einkaeignarrétti. En þetta er ansi flókin spurning sem hv. þingmaður ber fram og ekki er hægt að svara henni á einni mínútu en kannski getum við átt góðar viðræður um hana síðar.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað fagnaðarefni þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar taka málefnalega þátt í umræðunni sem á sér stað um þau mikilvægu mál sem eru á dagskrá, og ber að þakka það. Ég saknaði þess hins vegar að hv. þm. Magnús M. Norðdahl skyldi ekki verja meiri tíma í ræðunni til þess að svara þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á þau frumvörp sem liggja fyrir og þá einkum það frumvarp sem snýr að veiðileyfagjöldunum því að frumvarpið um stjórn fiskveiða er ekki komið á dagskrá þó að málin tengist. Umsagnaraðilar, sérfræðingar, hvarvetna í þjóðfélaginu hafa tjáð sig mjög harkalega um þessi frumvörp, komið fram með fjöldamörg gagnrýnisatriði og eindregið varað við afleiðingum þess að þau verði lögfest. Ég spyr: 

Frú forseti. Ég deili því með hv. þm. Birgi Ármannssyni að vera ekkert sérstaklega róttækur þannig að ég veit ekki hversu róttækur ég vildi vera í miklum breytingum á því. En ég tel að verið sé að gera margt gott í þessu efni. Hvað með þetta gjald, er það of hátt eða ekki? Ég verð að játa að ég hef kannski ekki alveg nægilega þekkingu til þess að geta sagt það einlæglega hvað er of mikið og hvað er of lítið. Það er búið að draga verulega úr því, margar af þeim umsögnum sem gefnar voru byggðu á frumvarpinu eins og það lá frammi í upphafi. Gjaldið hefur annars vegar lækkið, tekið hefur verið tillit til skuldsetningar þeirra útgerða sem er ósköp einföld staðreynd, menn keyptu þennan kvóta og það verður að taka tillit til þess. Reynt hefur verið að aka frumvarpinu til á milli umræðna til þess að koma því í það stand að það verði ásættanlegt. Kannski verðum við aldrei sammála um það hvað verður nákvæmlega ásættanlegt í þessu efni en ég held að við séum að nálgast það. Auðvitað eru allar umsagnirnar góðra gjalda verðar en ég þekki það sem hæstaréttarlögmaður eftir 15 ára starf að þegar maður skrifar texta fyrir sinn kúnna þá er maður fótgönguliði þeirra sem borga reikninginn.

Hæstv. forseti. Mjög margir hafa varað við afleiðingum þessa frumvarps og einnig hins frumvarpsins um stjórn fiskveiða og mér finnst það heldur ódýrt ef afgreiða á alla þá gagnrýni sem fram hefur verið sett með því að menn séu í raun launaðir fótgönguliðar þeirra sem stýra stærstu útgerðarfyrirtækjunum, ef það er það sem hv. þingmaður á við. Ég bendi bara á afstöðu sérfræðinga á svið hagfræði, sem um þetta mál hafa fjallað. Hefur fundist sá óháði hagfræðingur sem mælt hefur með þeirri leið sem lögð er til í þessum frumvörpum? Hvar liggja fyrir sjónarmið þeirra lögfræðinga sem telja að hér sé vel að verki staðið? Hver eru sjónarmiðin varðandi þá lögfræðilegu gagnrýni sem komið hefur fram á frumvörpin út frá stjórnskipulegum sjónarmiðum? 

Frú forseti. Ég held að það sé einmitt þannig að þegar einstaklingar, fyrirtæki eða sérfræðingar senda inn umsagnir þá ber að lesa þær af mikilli virðingu og ég er ekki að gefa í skyn að menn skrifi eitthvað sem er rangt. En þú ert að varpa ljósi á einhverja þá hagsmuni sem skipta umbjóðanda þinn máli, það gerum við sem lögmenn, hagfræðingar og annað. Við eigum bara að hlusta á það og taka það alvarlega, ég er sammála hv. þingmanni um það, og ég tel að það sé verið að gera. Menn geta sagt eitthvað annað hér í pontu en menn vita það sem hér sitja að það er verið að vinna í þessum málum baki brotnu hér í þinghúsinu og í öðrum húsum. Óháðir hagfræðingar - auðvitað eru þeir til en ég held ég muni það rétt að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra okkar góða lands í langan tíma sé einn af þeim sem ekki hafa gefið mikið fyrir það að til séu slíkir óháðir einstaklingar. Maður verður alltaf að lesa alla hluti af gagnrýni, því er ég sammála.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Norðdahl fyrir hans ágætu ræðu. Mig langar að spyrja hann hver sé skoðun hans, og þá kannski fyrst og síðast sem lögfræðings, á því sem fram hefur komið og hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi hér, að veiðigjaldið, eins og það er lagt fram, sé í raun og veru skattur og með því að setja almennt veiðigjald og sérstakt veiðigjald sé hugsanlega verið að fara gegn stjórnarskránni. Samhliða þeirri spurningu vil ég spyrja hvort hv. þingmaður, sem jafnframt er lögmaður, telji að það standist kröfur um meðalhóf og jafnræði, eins og menn hafa rætt um, að leggja á sérstakt veiðigjald á einstaka gjaldskylda aðila. Nú vil ég taka fram, virðulegur forseti, svo að það fari ekki á milli mála að sú sem hér stendur er hlynnt því að veiðigjald verði lagt á en vill að aðferðafræðin sem beitt er sé í samræmi og sátt 

Frú forseti. Í prinsippinu er skattlagning ekki stjórnarskrárbrot. Skattlagning er bara eðlileg svo lengi sem hún er gerð á sanngjarnan hátt. Við þekkjum marga skatta sem eru lagðir á sem nefskattar, þeir eru lagðir á sem krónutala á alla án tillits til þess hvort þeir hafi miklar tekjur eða litlar, hvort þeir eigi miklar eignir eða litlar, það er lagt jafnt á alla. Síðan þekkjum við skatta sem eru lagðir á þannig að þeir sem meira bera úr býtum eða hafa þá samsetningu borga tekjutengda skatta. Aðalatriðið er það að skattarnir séu lagðir þannig á að allir sitji við sama borð í því efni, þ.e. að allar útgerðir í landinu sitji nokkurn veginn við sama borð, tekið sé tillit til eðlilegra frádráttarliða o.s.frv. Um muninn á þessu og auðlindarentunni verð ég að játa að ég hef ekki alveg nógu mikið vit til að greina það að. Ég hneigist til að hafa meiri áhyggjur af því hvernig skattákvörðunin fer fram frekar en nákvæmlega þessu. Mér finnst ekki skipta máli hvað við köllum það. Okkur er heimilt að leggja á skatta til að afla ríkissjóði fjár og okkur er heimilt að leggja þá á ákveðnar atvinnugreinar líka.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að ef lagður er á nefskattur er lögð ákveðin krónutala á alla og öllum er ljóst hver sá skattur er, hvaða nafni sem við nefnum hann. En ef reiknireglan er óljós og óskýr er fólki ekki ljóst í hverju hún er fólgin og það var það sem ég var kannski frekar að spyrja hv. þingmann að. Þurfum við ekki, löggjafinn sem og hagsmunaaðilar, að ná einhverri sæmilegri sátt um það svo að menn viti í hvað stefni? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að það standist að miða sérstakt veiðigjald við stöðu útgerðarinnar á þeim tíma þegar sú skattlagning sem við ræðum hér var ekki fyrir hendi, eins og hefur komið fram í umsögnum, og að miða til dæmis við árið 2010 ef skattleggja á fyrir árið 2012.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála því að reglur af þessum toga þurfa að vera mjög skýrar þannig að þeir sem eru í útgerð viti að hverju þeir gangi á hverjum tíma. Þegar síðan er lagt upp með skattlagningu af þessum toga eða rentuinnheimtu eða hvað við köllum það, skapast auðvitað vandamál vegna þess að þá þarf að spyrja á hvað eigi að horfa og hver skattgrunnurinn eigi að vera. Það er viðurkennt og ég held að það sé bara hraustlega viðurkennt í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað og er að eiga sér stað í húsinu að þarna eru ákveðnir gallar eða hnökrar sem þarf að vinna á. Veikleikarnir í þessu koma til dæmis mjög skýrt fram í umsögn Alþýðusambands Íslands. Það er okkar hlutverk að finna út úr því hvernig við getum eytt þeim þannig að þetta verði eins skýrt og nokkur kostur er því að það á atvinnulífið í landinu sannarlega skilið. Við verðum öll sem einstaklingar og sem fyrirtæki að hafa það fyrir augunum svona nokkurn veginn hvernig framtíðin verður þannig að við getum hagað aðgerðum okkar eins og skynsamt fólk.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu, það voru góðir og skemmtilegir sprettir í henni. Þingmaðurinn réðst í það verk að skilgreina það fiskveiðistjórnarkerfi sem við ættum að búa við út frá því sem hann kallaði í raun hugmyndafræðileg slagorð jafnaðarmanna; frelsi, jafnrétti og bræðralag. Þessi orð, sem eiga rætur sínar í frönsku byltingunni, eru fögur orð en er þingmaðurinn ekki þeirrar skoðunar að það hafi jafnvel gleymst í skilgreiningum hans að gera grein fyrir því hvers vegna við erum með þetta kerfi, þetta kerfi einkaréttinda? Það er til þess að það myndist auðlindarenta í greininni, en slagorðin hans leiða öll til þess að 

Frú forseti. Hv. þingmanni skrikaði nú fótur í ræðu sinni. Þetta eru engin slagorð jafnaðarmanna, það vita allir eða eiga að vita það að þessi hugtök liggja til grundvallar stjórnarskrá Bandaríkjanna og rót þeirra er ekki síður hjá Benjamin Franklin og George Washington en Lafayette þeim franska enda voru þetta allt saman ágætir og góðir vinir. Grundvöllur stjórnarskrár Bandaríkjanna og þeirrar frönsku byggir á þessum hugsjónum eða þessari hugmyndafræði og þetta eru langt frá því að vera slagorð, þessi orð hafa djúpa og mikla merkingu fyrir mjög marga. Síðan skrikaði hv. þingmanni aftur fótur - ég ætla ekki að segja að það hafi verið útúrsnúningur en ákveðinn misskilningur. Það er munur á einkaréttindum og einkaeignarrétti. Ég fór yfir þann mun áðan. En þingmaðurinn ruglar þessum tveimur hugtökum saman í andsvari sínu og býr úr því til spurningu sem ég get því miður get ekki svarað því að hugtökin eru ekki samstæð.

Virðulegi forseti. Ef þetta snýst um það hvort þetta eru slagorð eða orð með djúpa merkingu látum við það liggja milli hluta. En þingmaðurinn á að vita það að ég var ekki að tala um einkaeignarréttindi, ég var að tala um einkaleyfi sem kvótakerfið er. Kvótakerfið byggist á einkaleyfi sem gefið er útgerðarmönnum til þess að mynda auðlindarentuna. Það hefur ekkert að gera með eignarréttinn á því eða annað slíkt. Mig langar til þess að halda áfram með spurningu mína frá því áðan og hv. þingmaður kaus að snúa út úr. Nú var verið að tilnefna íslenska fiskveiðistjórnarkerfið í núverandi mynd til verðlauna af einni af undirnefndum Sameinuðu þjóðanna fyrir hvað það væri hagkvæmt og færi saman við vernd á fiskstofnum. 

Frú forseti. Þarna erum við hv. þingmaður hjartanlega sammála. Útvegurinn er og þarf að vera mjög hagkvæmur. Eins og ég fór yfir í ræðu minni höfum við þessa aðferð við nýtingu á auðlindinni að úthluta til þess nýtingarleyfum, við getum kallað þau einkaleyfi. Þessi leyfi skapa óbein eignarréttindi eins og ég fór líka yfir í ræðu minni. Þetta er allt saman tímabundið og er gegn gjaldi. Þessu er ég algjörlega sammála. En til þess að við virðum það að þetta verði ekki einkaréttindi tiltekinna einstaklinga í samfélaginu um alla framtíð er hluti af þeim frumvörpum sem hér eru lögð fram byggður þannig upp að þau tryggja nýliðun til að skapa mótvægi við leyfin sem gefin eru út þannig að fleiri komist að og duglegir og útsjónarsamir útgerðarmenn komist á sjó.

Segðu að þú treystir þér ekki til að svara þessari spurningu.

Ég hef svarað spurningu þingmannsins eins og hægt var að skilja hana mjög vel 

Virðulegi forseti. Hér höldum við áfram að ræða frumvarp til laga um veiðigjöld eða veiðiskatt, ég veit ekki hvort er. Ég hef ekki fengið botn í það hvort verið er að tala um skatt eða gjöld, og svo virðist vera að meiri hluti atvinnuveganefndar viti það ekki heldur eða réttara sagt höfundar þessa frumvarps, vegna þess að í því er stokkið fram og til baka á milli hugtakanna, en virðulegi forseti, það er stór munur á þessu tvennu. Það er ljóst að ríkisstjórnin er komin í mikla andstöðu við landsmenn alla. Nú er ekki lengur hægt að kenna stjórnarandstöðunni um slælega framgöngu í þinginu og segja að stjórnin eigi í stríði við stjórnarandstöðuna því að nú er ríkisstjórnin, hin svokallaða vinstri stjórn velferðar, ekki bara komin með landsbyggðina á móti sér heldur líka meira og minna alla sveitarstjórnarmenn, alla þá er vinna í fiskvinnslu og við veiðar og svo að sjálfsögðu þá aðila á höfuðborgarsvæðinu sem vita hversu miklu máli það skiptir að við höfum hér enn þá öflugan sjávarútveg. Það er tær snilld hjá ríkisstjórninni að ná þjóðinni á móti sér einmitt í þessu máli því að það hefur verið áhugamál hjá hæstv. forsætisráðherra að tala þessa grein niður og má segja líka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem kemur úr landsbyggðarkjördæmi og miklu sjávarútvegskjördæmi. Það hefur lengi vel verið stefnumál Samfylkingarinnar að tala niður sjávarútveginn og finna honum allt til foráttu. Ýmis ljót orð hafa verið höfð um þá sem starfa í þessari grein sem ekki er hægt að fara með hér úr ræðustól en ég vísa í orð hæstv. forsætisráðherra frá því í síðustu viku þegar hún kom hér og steytti hnefann og kallaði fólk öllum illum nöfnum. Enginn reiknaði með að það tæki svo skamman tíma fyrir ríkisstjórnina að fá alla þessa aðila líka á móti sér en þetta lýsir kannski best ástandinu á ríkisstjórninni og öðru hér í landinu enda hefur ekkert þokast í átt til endurreisnar eða fjárfestinga í atvinnulífinu eða annars. Meira að segja skattstofnarnir eru hrundir hjá ríkisstjórninni. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon fór af stað með 170 skattalagabreytingar og það hefur nú komið í ljós að það að hræra upp í virðisaukaskattskerfinu hefur kostað ríkissjóð 40 milljarða í tekjum síðastliðin tvö ár. Svar þess efnis fékk ég frá fjármálaráðuneytinu í fyrradag en svo virðist vera að fjölmiðlar hafi ekki áhuga á þeim staðreyndum eða kannski er verið að hlífa þessari verklausu ríkisstjórn. Nú eru komnar breytingartillögur fram um að ríkið taki inn 15 milljarða með þessu veiðigjaldi núna, verði frumvarpið að lögum. En það er náttúrlega ekkert upp í þá 40 milljarða sem eru búnir að tapast úr innlenda virðisaukaskattskerfinu sem ég var að benda á. Það eru náttúrlega bara smámunir að taka 15 milljarða af útgerðinni miðað við það 40 milljarða gat sem eftir stendur, eftir að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon réðst svo eftirminnilega á virðisaukaskattskerfið. Hann gerði þrjár tilraunir til þess á sínum tíma. Fyrst átti að hækka matarskattinn upp í 24,5%. Við framsóknarmenn stóðum alfarið á móti því og hann varð að bakka með það. Síðan var gerð önnur atlaga að virðisaukaskattskerfinu þegar hann lagði til að matarskatturinn færi upp í 14%. Við framsóknarmenn mótmæltum því harðlega þannig að hann varð að bakka með það, en á endanum náði hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon því í gegn að hækka hærra þrep virðisaukaskattsins upp í 25,5% og útkoman er þessi: Árið 2009 voru tekjur ríkissjóðs af innlendum virðisaukaskatti, þ.e. þeim virðisaukaskatti sem tekinn er í gegnum ríkisskattstjóra, 32 milljarðar. Árið 2010 var sá skattur kominn niður í 18 milljarða og í fyrra, 2011, var virðisaukaskatturinn kominn niður í mínus 9 milljarða, sem á ekki að vera hægt í virðisaukandi kerfi. Eins og orðið segir til um á að verða virðisauki á hverju stigi þar sem vara fer í gegnum hendur fleiri aðila. Samtals gerir þetta 40 milljarða tekjutap fyrir ríkissjóð á tveimur árum og munar nú um minna, virðulegi forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sá sér ekki annað fært en að gera athugasemdir við þetta á sínum tíma í einni af skýrslum sínum en einhvern veginn var því ekki komið til skila að þannig væri staðan. Það hefur verið mjög erfitt að fá þessar upplýsingar hjá fjármálaráðuneytinu, það eru margar vikur síðan ég lagði inn fyrirspurn um þróun virðisaukaskattsins og ég hef kallað eftir svarinu mjög oft hér í þinginu. Það endaði með því að ég þurfti að skrifa harðort bréf til forseta þingsins um að hann mundi beita sér fyrir því að fjármálaráðuneytið svaraði spurningum mínum. Svörin birtust loksins í gær. Mig langar að minnast á það, frú forseti, að hefði þingið haldið starfsáætlun og lokið störfum síðastliðinn fimmtudag hefði svarið aldrei borist. Ég vil meina að þarna hafi verið reynt að sitja á svarinu þangað til Alþingi væri sent heim í sumarfrí til að milda áhrifin af upplýsingunum ef þær kæmu fram og kæmust í umræðu í þinginu. Ég byrjaði á því að ræða að skattar og gjöld eru ekki sami hlutur, en í þessu frumvarpi er ýmist notuð hugtökin skattheimta eða gjaldtaka. Mig langar til að grípa niður í umsögn Ragnars Árnasonar, prófessors í fiskihagfræði við hagfræðideild Háskóla Íslands, sem hann sendi við málið. Í fyrstu athugasemd hans við málið segir, með leyfi forseta: „Því er haldið fram í greinargerð (athugasemdum) og í fylgiskjali að með þessum gjöldum sé verið að skattleggja svokallaða auðlindarentu í sjávarútvegi. Það er hins vegar fjarri lagi. Bæði er að höfundar frumvarpsins (fylgiskjals) virðast hafa afskaplega takmarkaðan skilning á því hvað auðlindarenta er og raunar renta yfirleitt og mistúlka þau fræði í grundvallaratriðum og hitt að skattur sá sem gerð er tillaga um er alls ekki til þess fallinn að leggjast á auðlindarentu sérstaklega. Skatturinn er í rauninni einfaldlega framleiðslugjald (eða veltuskattur).“ Svo bendir þessi ágæti prófessor á að mikið efni sé til um hagræna rentu og hin ýmsu rentuhugtök og vísar í rit eftir fræðimenn allt frá árinu 1776 og fram til ársins 2011. Svo kemur fram í neðanmálsgrein, með leyfi forseta: „Þetta grunnefni virðist ekki hafa verið athugað í vinnslu frumvarpsins. Að minnsta kosti er ekki í það vísað.“ Hér er því verið að leggja fram frumvarp um að leggja á stóraukinn skatt eða gjald, eftir því hvernig fólk lítur á það, í sjávarútvegi, sem er í raun byggt á lofti og þau grunnhugtök sem þurfa að vera eru ekki í frumvarpinu. Til þess að útskýra enn frekar muninn á því hvað er skattur og hvað er gjald og hvernig megi nota þau prentaði ég hér út álit frá umboðsmanni Alþingis í máli nr. 4.843 frá árinu 2006 þar sem þetta er útskýrt. Ég held að ekki veiti af að upplýsa það í þinginu, að minnsta kosti fyrir meiri hlutanum, hver er munurinn á þessu tvennu. En eins og oft áður sjást stjórnarliðar ekki hér í salnum og meira að segja sá þingmaður sem átti að tala á undan mér lét ekki sjá sig. Þetta er það sem við í stjórnarandstöðunni höfum þurft að búa við í þessu máli. Úrskurður umboðsmanns fjallaði um innheimtu Umferðarstofu á sérstöku gjaldi fyrir endurnýjun einkanúmers. Þó að þetta séu algjörlega óskyld mál fjallar úrskurðurinn um skatta og gjöld, og því ætla ég að reifa hann hér. Endurnýjun einkanúmers var byggð á reglugerð og ákvæðið fól í sér að rétturinn til einkamerkis fékkst ekki endurnýjaður að átta árum liðnum frá veitingu þess nema gegn greiðslu gjalds að sömu fjárhæð og lögum samkvæmt var greitt fyrir merkið í upphafi. Þarna kemur í ljós að sá sem keypti einkanúmer greiddi fyrir það ákveðna upphæð upphaflega. Endurnýjunarrétturinn var síðan á þann hátt að hann þurfti að greiða aftur þetta gjald. Tökum eftir því að þetta er kallað gjald. Þessi aðili var mjög ósáttur við að gjaldið væri innheimt aftur. Umboðsmaður rakti í áliti sínu umferðarlögin og taldi ljóst að löggjafinn hefði með ákvæðinu tekið þá ákvörðun að gjald vegna einkamerkis skyldi bundið við ákveðna fasta fjárhæð án þess að sú fjárhæð væri í efnislegum tengslum við þann kostnað sem Umferðarstofa bæri vegna skráningar einkamerkja og umsýslu í því sambandi. Með hliðsjón af forsögu ákvæðisins, fjárhæð gjaldsins og það væri innheimt auk gjalds fyrir almennt skráningarmerki taldi umboðsmaður Alþingis ljóst að gjald fyrir einkamerki hefði byggst á sjónarmiðum um aukna tekjuöflun ríkissjóðs. Gjald fyrir einkamerki hefði því fremur samstöðu með sköttum en þjónustugjöldum. Þarna kemur fram hvað er gjald og hvað ekki og hvaða einkenni skattur hefur, því að samkvæmt áliti umboðsmanns Alþingis eru gjöld þannig að þeim má einungis ráðstafa í þann kostnað sem gjaldheimtan er byggð á. Hins vegar, taki ríkið einhvern hluta af viðkomandi gjaldi og ráðstafi í eitthvað annað er orðið um skattlagningu að ræða því að þá er verið að ráðstafa þeim hluta af gjaldinu í eitthvað annað. Líka má segja að með því að endurrukka þetta gjald hafi það orðið að skattgreiðslu. Það hafa fallið mörg álit hjá umboðsmanni Alþingis þar sem er tekið á þessu álitamáli hvað er gjald og hvað er skattur. Til að útskýra þetta enn betur langar mig til að vísa í það að eftir að þessi ríkisstjórn hækkaði útvarpsgjaldið og breytti því í nefskatt og hver einstaklingur 18 ára og eldri þarf að greiða tæpar 20 þús. kr. á ári í gjald til útvarpsins, hefur verið margbent á að þetta gjald skilar sér ekki allt til Ríkisútvarpsins þó að það heiti útvarpsgjald. Hæstv. ríkisstjórn er að taka hluta af því til að setja í aðra útgjaldaliði ríkissjóðs. Þá er búið að breyta gjaldi í skatt, og er ekki heimild fyrir því í stjórnarskránni. Ef ég vísa aftur til álits umboðsmanns telur hann enn fremur að innheimta númeragjaldsins verði að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til lagaheimilda innheimtu skatta í 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944. Vísaði umboðsmaður að því leyti bæði til athugasemda við ákvæði 77. gr. stjórnarskrárinnar og skýringa dómstóla á ákvæðinu. Því var það niðurstaða í þessu máli að fyrirmæli um gjaldskyldu gjalds fyrir þessa ákveðnu þjónustu væri ekki fullnægjandi lagaheimild fyrir fyrrnefndu skilyrði reglugerðarinnar um greiðslu gjalds fyrir endurnýjun réttinda. Taldi umboðsmaður engu breyta þótt gert hefði verið ráð fyrir því í athugasemdum við ákvæði frumvarps þess sem leiddi það af sér að umrædd réttindi væru tímabundin, enda gætu slík ummæli í lögskýringargögnum engu þokað um þær kröfur sem gerðar væru til lagafyrirmæla um skattlagningu í 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Mér finnst, virðulegi forseti, að áður en lengra er haldið með þetta mál verði að útskýra vel og koma fram í lögskýringargögnum hvort um er að ræða gjöld eða skatta. Eins og ég sagði eru þessi hugtök notuð sitt á hvað í frumvarpinu og það er einmitt gagnrýnt í umsögn Ragnars Árnasonar prófessors, sem ég minntist á. Það kemur líka fram í áliti hans að frumvarpið feli í sér mörg efnisatriði sem gangi gegn þjóðarhag og því sé ástæða að gera athugasemdir við frumvarpið. Hann kvartar líka yfir því að gefinn hafi verið mjög skammur frestur til umsagna, sem kemur ekki á óvart, ríkisstjórnin heyktist á því í allan vetur að koma fram með þessi tvö mál inn í þingið, breytingar á stjórn fiskveiða og veiðigjaldamálið. Svo var þeim dembt inn í þingið og átti bara að afgreiða þau á færibandi eins og tíðkast hjá þessari ríkisstjórn og meira að segja þeir sem gefa umsagnir við þessi tvö frumvörp kvarta yfir því í umsögnum sínum hversu skammur tími var gefinn. Ragnar Árnason telur að nái málið óbreytt í gegn verði afleiðingarnar mjög slæmar. Hann nefnir sem dæmi að eignir í sjávarútvegsfyrirtækjum, bæði þær sem bókfærðar eru og rauneignir, komi til með að lækka í megindráttum og telur að þorri fyrirtækjanna verði á eftir með neikvæða eiginfjárstöðu. Hér hefur mikið verið rætt um að eignir lánastofnana lækki einnig verulega og hann bendir líka á það og svo kannski það sem er náttúrlega erfiðast að horfast í augu við; eignir þjóðarinnar, þær sem efla erlendar fjárfestingar og þær sem erlendir fjárfestar taka tillit til munu einnig minnka verulega. Hér er því, eins og Ragnar bendir á, í raun um þjóðhættulegt mál að ræða nái það í gegn. En hann fer líka yfir vaxtarþáttinn og að þetta dragi mjög úr þjóðarframleiðslu og vexti landsframleiðslu. Ef ekki á að hlusta á svona varnaðarorð, frú forseti, er illa komið fyrir ríkisstjórninni. Það sem verst er er að það komu fleiri tugir umsagna fyrir atvinnuveganefnd sem hljóða allar á þessa leið. Hér í ræðum hefur komið fram að enginn umsagnaraðili sem kom fyrir atvinnuveganefnd gat goldið þessu frumvarpi jáyrði sitt og mælt með því að það yrði samþykkt. Í þessu áliti sem ég er að fara yfir er samantekt í lokin í tíu töluliðum og mig langar til að lesa hana yfir, með leyfi frú forseta. „Fyrirhugað veiðigjald mun: 1. Stórlega veikja íslenskan sjávarútveg og samkeppnishæfni hans á alþjóðlegum mörkuðum.“ - Það er mjög alvarlegt, af því að eins og allir vita keppir íslenskur sjávarútvegur á alþjóðlegum markaði. „2. Draga verulega úr vexti framleiðni og hagkvæmni í sjávarútvegi. 3. Minnka vöxt þjóðarframleiðslunnar. 4. Minnka opinberar skatttekjur er fram í sækir. 5. Minnka fjármagnsstofn þjóðarinnar samstundis og þar með lánstraust hennar. 6. Gera fjölda fyrirtækja í sjávarútvegi tæknilega gjaldþrota. 7. Valda verulegri byggðaröskun. 8. Sjúga fé frá landsbyggðinni og valda þannig hnignun hennar. 9. Valda verulegum áföllum i fjármálakerfi landsmanna. 10. Rýra lánskjör þjóðarinnar erlendis og þar með möguleikana á erlendri fjármögnun.“ Frú forseti. Hér blikka öll rauð ljós. Þarf að segja meira um þetta mál fyrir þjóð sem er að reyna að ná sér á strik eftir bankahrun og þarf á öllu sínu afli að halda til að ná sjó á nýjan leik, þ.e. á sjálfstæðan hátt í stað þess að horfa til þess að Evrópusambandið bjargi öllum málum á Íslandi? Þetta er kannski jafnvel lagt fram til að veikja svo sjávarútveginn að það verði auðveldara að semja um hann við Evrópusambandið, en ég veit nú ekki, Evrópusambandið sjálft er að endurskoða fiskveiðistefnu sína. Það er við hæfi að ljúka ræðunni á þeim orðum sem koma í framhaldi af þessari samantekt, með leyfi forseta: „Það er óðs manns æði að skattleggja íslenska atvinnuvegi, umfram það sem gengur og gerist erlendis. Það verður aðeins til þess að veikja þá atvinnuvegi og þar með efnahag þjóðarinnar og skatttekjur hins opinbera. Þetta á við um sjávarútveg ekki síður en aðra atvinnuvegi. Fullyrðingar um að skattlagning á sjávarútveg hafi engin áhrif á starfsemi hans eða rekstur eru byggðar á sandi og eiga sér ekki stuðning í hagfræði.“ Hér þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta mál og þetta verður að laga eða vísa frá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð um þetta mál. Það er auðvitað vandi þegar við erum að tala um svona margslungið mál hvar við eigum eiginlega að byrja og hvar við eigum að reyna að afmarka okkur því að það er ljóst mál að á þeim skamma tíma sem við höfum í þessum ræðum getum við ekki farið yfir málið í heild sinni. Ég ætla þess vegna í þessu stutta andsvari núna að víkja að máli sem mér fannst hv. þingmaður ræða mjög skipulega, þ.e. þegar hún velti fyrir sér hvort um væri að ræða skatta eða gjöld. Ég er sammála hv. þingmanni og í nefndaráliti okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar komumst við eindregið að þeirri niðurstöðu að í frumvarpinu sé alls ekki um gjaldtöku að ræða í hefðbundnum skilningi þess hugtaks heldur um fullkomna skattlagningu. Við vísum m.a. í álit sem Lex lögmannsstofa vann fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna og segir um þetta atriði, með leyfi forseta: „Þannig gefur augaleið að í frumvarpinu er gengið út frá því að veiðigjöldin séu skattur í stjórnskipulegum skilningi. Er það mat undirritaðra að veiðigjöldin svo sem þau eru ráðgerð í frumvarpinu séu skattur í lagalegum skilningi en með skatti er átt við greiðslu sem hið opinbera hefur með einhliða ákvörðun knúið tiltekinn hóp einstaklinga eða lögaðila til að greiða án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera.“ Þetta er í samræmi við málflutning hv. þingmanns. Ég hef velt því dálítið fyrir mér af hverju menn leggja af stað með svona stórt frumvarp um svo stórt mál og reyna að halda því fram að það sé frumvarp um gjaldtöku en ekki um skattlagningu, því að það er það svo sannarlega. Þetta ætti auðvitað að heita frumvarp til laga um veiðiskatta, þ.e. í stað veiðigjalda í frumvarpinu ætti að standa veiðiskatta. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort við séum ekki sammála um þetta atriði og hvort hún hafi skýringar á því hvers vegna ríkisstjórnin kýs að reyna að blekkja sig áfram með þetta mál með því að nota svona hlutlausara hugtak eins og gjöld í staðinn fyrir skatta.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög góð spurning og alveg í samræmi við það sem ég fór yfir í ræðu minni. Það virðist vera sem um fullkomið þekkingarleysi sé að ræða, að frumvarpshöfundar og ríkisstjórnin þekki ekki greinarmuninn á sköttum og gjöldum. Það er augljóst að farið er úr einu í annað og skattar, auðlindagjald eða veiðigjöld notað sitt á hvað í þessu frumvarpi. Í eðli sínu um skattlagningu að ræða. Þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spyr mig um hvað ríkisstjórnin sé að fara með þessu þá grunar mig að þetta snúi að þeirri kosningabaráttu sem hefur verið í sambandi við að breyta stjórnarskránni og því að náttúruauðlindir skuli vera í þjóðareign - þjóðareign er óskilgreint samkvæmt lögum - og að renta skuli koma af auðlindunum sem renni til þjóðarinnar, en þá er ekki hægt að nota orðið skattar því að þá verður þetta að vera auðlindagjald sem rennur til þjóðarinnar. Eins og ég fór yfir í ræðu minni þá verður auðlindagjald að vera afmarkað til sérstakra verkefna og ríkið má ekki taka neitt af því og nota í önnur verkefni, eins og ég vísaði til í áliti umboðsmanns Alþingis. En séu þetta hreinir skattar, eins og kemur fram í áliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar í því sem hv. þingmaður las upp úr lögfræðiáliti frá Lex lögmannsstofu, þá er ríkinu frjálst að ráðstafa þeim sköttum eins og því sýnist og er framkvæmdarvaldið þá raunverulega óbundið af því í hvað það fjármagn fer. Það gæti þess vegna notað skattinn til þess að borga niður barnabætur eða hvað eina, jafnvel borgað atkvæðagreiðslu 

Virðulegi forseti. Nú mætti auðvitað hugsa sér að þetta sé vanþekking, eins og hv. þingmaður sagði, af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hefði ímyndað mér það fyrir fram að ef ríkisstjórnin þekkti inn á eitthvað væru það skattar því að ríkisstjórnin hefur náttúrlega dundað sér við að hækka skatta allt þetta kjörtímabil og mætti kannski tala um að þar séu þó alla vega vanir menn á ferð. Þess vegna kemur það enn meira á óvart að þetta hugtak skuli vera misnotað með þessum hætti. Ég hygg að ástæðan sé miklu frekar sú að hæstv. ríkisstjórn hafi treyst því að menn mundu smám saman fara að tileinka sér þetta miklu hlutlausara hugtak, veiðigjald, eins og hefur komið svo mikið fram í umræðunni, í stað þess að tala um veiðiskatt sem er réttnefni. Veiðiskattur hefur dálítið neikvæðari ímynd í hugum flestra en þannig er það engu að síður. Við hv. þingmaður gætum kannski, því að við viljum stundum þegar vel liggur á okkur, á góðviðrisdögum, vera jákvæð í garð ríkisstjórnarinnar, sagt að almenna gjaldið, svokallaða, kæmist nálægt því að vera gjald því að það er hugsað til þess að borga Hafrannsóknastofnun og Fiskistofu og því öllu og ef gjaldið væri nákvæmlega reiknað miðað við útgjöld þessara stofnana mætti færa fyrir því rök að það væri gjald. Hitt gjaldið er hins vegar klárlega skattur og ríkisstjórnin lítur í rauninni á það sem skatt því að áður en við erum búin að ákveða þetta mál á þingi, áður búið var að mæla fyrir málinu til 2. umr. var ríkisstjórnin farin að eyða þessum peningum fyrir fram, búin að slá alla víxlana, alla kosningavíxlana sem eiga að fara fram með sérstökum ábekingi úr öðrum flokki sem ég ætla ekki að nefna með nafni. Þá er málið náttúrlega orðið augljóst öllum, um er að ræða skatt vegna þess að þessi skattur á að fara til þeirra verkefna sem nú þegar er búið að eyrnamerkja. Það sem ríkisstjórnin hefur sagt er síðan önnur saga, að hún vilji ekki eyrnamerkja til ákveðinna skatta. En allt má brjóta í þágu góðra kosningaloforða eins og menn þekkja frá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Já, við erum svo sannarlega sammála í þessu máli. Sérstaklega þakka ég þingmanninum fyrir að hafa minnt mig á það sem ég mundi ekki eftir í ræðu minni, að nú þegar, áður en frumvarpið er orðið að lögum, er ríkisstjórnin farin að ráðstafa þessum skatti fram í tímann og langt yfir á næsta kjörtímabil. Það er því um skýra skattlagningu að ræða enda segir í tveimur greinum stjórnarskrárinnar að engan skatt megi leggja á eða taka af nema með lögum. Hvað er þetta annað í frumvarpinu? Þetta er því hreinn og klár skattur. Miðað við þá skilgreiningu fellur almenna gjaldið raunverulega líka undir skattlagningu vegna þess að það er verið að lögfesta það með frumvarpi. Gjöld eru frekar lögð á með reglugerðarákvæði fyrir ráðherra og annað, en þó að það sé yfirlýst stefna í þessu frumvarpi að almenna gjaldið eigi að renna í rekstur ríkisstofnana sem snúa að sjávarútveginum er það svo sem engin trygging fyrir því að þetta fari þangað því að það þarf að vera alveg afmarkað og skýrt að ef um gjald er að ræða megi ekki nota það fjármagn í annað en þann afmarkaða rekstur eða í það leyfi sem um getur. Þetta er því enn ein skattlagningin hjá þessari hörmungaríkisstjórn. Ég fór yfir það í upphafi að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra tókst svo vel að umbylta virðisaukaskattskerfinu að sl. tvö ár hafa tapast út úr innlenda virðisaukaskattskerfinu 40 milljarðar. Einhvers staðar verður því að taka fjármagnið inn á nýjan leik. Þetta kom fram í svari frá fjármálaráðuneytinu í fyrradag. Það er mjög alvarlegt mál þegar skattheimtan er orðin svo stíf og íþyngjandi og svakaleg fyrir þegnana að allir skattar fara að virka aftur á bak þannig að ríkið verður fyrir gríðarlegum 

Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að það er mjög ógeðfellt að byrja á því að ráðstafa skatttekjunum áður en búið er að afla þeirra og meira að segja áður en búið er að samþykkja lögin í þinginu. Þetta minnir mig á umræðurnar um IPA-styrkina fyrir nokkrum dögum. Þar var fyrst látið sækja um styrkina áður en búið var að samþykkja þá. Það er eins og verið sé að selja hugmyndina um hversu gott þetta sé. Það á til dæmis að ráðstafa skatttekjunum af auðlindagjaldinu í vegagerð og sagt að af vegagerð geti ekki orðið nema auðlindagjaldið fáist fram. Manni finnst svipuð fingraförin á þessum tveimur málum. Hv. þingmaður fór í ræðu sinni yfir það svar sem hún fékk frá fjármálaráðuneytinu fyrir tveimur dögum síðan þar sem fram kom það hrap sem hefur orðið á virðisaukaskattstekjum ríkissjóðs. Maður hefur það oft á tilfinningunni að vinstri menn skilji ekki hvað skattstofn er. Þeir halda að ef þeir hækki bara prósentuna komi meira í kassann og það hafi engin áhrif á skattstofninn sem slíkan. Þeir voru nú svo gáfulegir þegar þeir reiknuðu þetta út að þeir ætluðu sér að taka 20 milljarða en niðurstaðan varð sú að reiknireglan tók 50 milljarða. Það er búið að leiðrétta þá vitleysu eftir að hún kom í ljós en þeir voru hins vegar mjög tregir að viðurkenna hana. Hv. þingmaður nefndi hæstv. þáverandi fjármálaráðherra en fjárlagafrumvarpinu sem hann mælti fyrir í október 2011 fylgdi skýrsla um áætlun um ríkisfjármálin 2012–2015. Þar var gert ráð fyrir því að ná í 9,3 milljarða í tekjur af veiðigjaldi árin 2013, 2014 og 2015, en samkvæmt frumvarpinu núna á að taka 15 milljarða. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Gæti skýringin á þessu pati hjá vinstri stjórninni hugsanlega verið sú að af því að virðisaukaskattsstofninn sé hruninn verði bara að ráðast á næsta stofn til þess að ná í tekjurnar? Þetta er nú ekki gamalt plagg og ekki langt síðan það kom út og þar koma áætlanir í ríkisfjármálum skýrt fram. Getur hv. þingmaður tekið undir þá skoðun mína að þetta sé þannig?

Virðulegi forseti. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon gerði þrjár atrennur að virðisaukaskattskerfinu, fyrst með því að ætla að hækka matarskattinn upp í 24,5%, hann var rekinn með það til baka, þá átti að fara með matarskattinn upp í 14% en hann var rekinn með það til baka. Hæstv. fjármálaráðherra kom því loksins í gegnum þingið að hækka hærra virðissaukaskattsþrepið í 25,5% og það átti að skila 6 milljörðum aukalega til ríkisins. Árið 2009 voru virðisaukaskattstekjur ríkisins af innlendri framleiðslu og þjónustu 32 milljarðar. Árið 2010 voru tekjurnar komnar niður í 18 milljarða og 2011 eru tekjurnar komnar í mínus 9 milljarða, sem á ekki að vera hægt í kerfi sem á að vera virðisaukandi. Þessir 6 milljarðar létu að sjálfsögðu standa á sér vegna þess að nú er virðisaukaskattskerfið komið í mínus. Þær voru mjög fróðlegar tölurnar sem hv. þingmaður las hér upp varðandi tekjuöflun ríkisins af veiðileyfagjaldinu svokallaða, sem er ekkert annað en styrkur. Þingmaðurinn sagði að þessi skýrsla um ríkisfjármálin hefði komið út í nóvember 2011 frá þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Þetta mál kom inn í þingið í mars og þá er búið að hækka gjaldið upp í 18 milljarða, ég minni þingmanninn á það, en nú er búið að lækka það niður í 15 milljarða samkvæmt breytingartillögu. Auðvitað skapast panik í fjármálaráðuneytinu og náttúrlega hjá ríkisskattstjóra þegar heill tekjustofn ríkis fer nánast í gjaldþrot. Það má segja að tæknilega sé innlenda virðisaukaskattskerfið gjaldþrota. Og þá þarf náttúrlega að herja á og setja meiri skatta og meiri gjöld til þess að stoppa upp í enn eitt gatið sem er afleiðing þessarar vonlausu skattpíningarstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég tek því undir með þingmanninum.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti tekið undir það með hv. þingmanni að hæstv. ríkisstjórn hlustar aldrei á nein varnarorð þegar ráðist er í skattahækkanir, alveg sama hverjar þær eru. Hv. þingmaður fór aftur yfir það að virðisaukaskattstekjurnar hefðu dregist saman og skiluðu þar af leiðandi ekki því sem ætlað var í ríkissjóð. Það er líka dálítið áhugavert að umsagnaraðilar vöruðu við því að hækka skattinn og sögðu að það væri varhugavert að fara í svona miklar skattahækkanir. Núna virðist vera þannig að hæstv. fjármálaráðherra hafi uppgötvað að það vanti töluvert í kassann og hann þarf að fara að fjármagna kosningaloforðin og fjárfestingarstefnuna sem á að selja fyrir næsta kjörtímabil með því einmitt að ráðast á sjávarbyggðirnar og sveitarfélögin úti á landi. Það hafa borist mjög margar umsagnir frá bæjarstjórnum sjávarbyggða vítt og breitt um landið þar sem varað er við afleiðingunum sem geta hlotist af því að taka tugi milljarða út úr sjávarútveginum með skattheimtu. Getur verið að hæstv. ríkisstjórn meti það þannig að það sé heppilegra að fara þessa leið og hún hafi kannski ekki miklar áhyggjur af því hverjar afleiðingarnar verða því að þær koma væntanlega ekki í ljós fyrr en hugsanlega á næsta ári og þá er kjörtímabilið liðið hjá hæstv. ríkisstjórn og aðrir taka við verkefnunum? Þetta er svo sem ekki nýtt því að ríkisstjórnin tók líka fyrir fram greidda skatta af stóriðjunni, það er ágætt að rifja það upp, upp á 3,6 milljarða á árunum 2010, 2011 og 2012, sem á að byrja að greiða til baka 2013, þegar ríkisstjórnin er farin frá sem betur fer. Það er því allt á sömu bókina lært, skilin eru eftir vandamál til úrlausnar þegar hæstv. ríkisstjórn fer frá. Mér finnst í þessu máli eins og verið sé að reyna að fjármagna kosningaloforðin í von um að ríkisstjórnin fái eitthvert fylgi því að það er ekki að sjá að það sé mikið, a.m.k. ekki í skoðanakönnunum.

Virðulegur forseti. Í upphafi ætla ég að minnast á það, af því að þingmaðurinn fór yfir það í fyrra andsvari, að þetta mál ber öll einkenni umræðunnar um IPA-styrkina. Fyrst er búin til gulrót og sett inn eitthvað jákvætt, eins og t.d. það sem á að gera hringinn í kringum landið fyrir IPA styrkina og verkefnin sem á að ráðstafa veiðileyfagjaldinu í næstu ár, það er talað um einhverja jákvæða uppbyggingu og slíkt. Það er alltaf byrjað á því að skapa væntingar og svo er sagt við okkur þingmenn: Þið verðið að samþykkja þetta, þetta er komið fram og búið að ráðstafa þessu fé og þið verðið bara að gjöra svo vel að samþykkja. Ég vildi nefna þetta í upphafi. Allir þeir tekjustofnar sem ríkisstjórnin hefur ætlað sér að ná í með aukinni skattheimtu hafa nánast hrunið og skila ekki nógu miklum hagnaði. Það er náttúrlega þekkt, samanber Laffer-kúrfuna, að ef farið er of hátt í skattlagningu fara tekjurnar að hrynja. Annaðhvort dregur úr neyslu eða neyslumynstur breytist á annan hátt og það er einmitt að gerast í virðisaukaskattinum og til dæmis varðandi eldsneytisverð. Tekjurnar drógust saman um 4 milljarða að mig minnir eftir hækkun á eldsneytisverði. Ég held að sjávarútvegurinn sé næsta og síðasta fórnarlambið hjá þessari ríkisstjórn. Eins og hv. þingmaður fór yfir tók hæstv. þáverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon, fyrir fram lán hjá stóriðjunni skömmu eftir að hann tók við fjármálaráðuneytinu. Hugsið ykkur, af stóriðjunni, hann er formaður Vinstri grænna. Þeir hafa barist á móti stóriðjunni og viljað álver burt af Íslandi. Hvernig var slagorðið? Ekkert ál heldur kál eða eitthvað slíkt? Formaður Vinstri grænna fer þar fremstur í flokki og tekur fyrir fram greidda skatta hjá stóriðjunni og skellir inn í ríkisreikning. Það á að endurgreiðast en í endurgreiðsluákvæðinu segir auðvitað að skili álverin ekki eins miklum hagnaði og þau reiknuðu með þegar skattarnir voru fyrir fram greiddir þarf ríkissjóður að greiða þetta til baka á fullum vöxtum. En þá verður Ísland vonandi laust við þessa vanhæfu 

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér hvort hér hafi ekki orðið tæknileg mistök. Ég er að ræða nefndarálit um frumvarp til laga um veiðigjöld og velti fyrir mér hvort ekki ætti standa „frumvarp til laga um landsbyggðarskatt“ vegna þess að þetta frumvarp felur ekkert annað í sér en aukinn landsbyggðarskatt. Ég hef hér stóran og mikinn bunka af umsögnum frá sveitarstjórnum og aðilum úr Norðausturkjördæmi. Norðausturkjördæmi er jú það kjördæmi sem er lengst frá Reykjavík og mig langar að taka örlítil dæmi úr umsögnum frá litlum sveitarfélögum. Fyrst er álit frá sveitarstjórn Grýtubakkahrepps um frumvörp til laga um stjórn fiskveiða og veiðigjalda. Þar stendur, með leyfi forseta: „Vakin er athygli á því að slík gjaldtaka sem boðuð er í frumvörpunum er fyrst og fremst landsbyggðarskattur. En það er vísasta og skjótvirkasta leiðin til að leggja fjölmargar sjávarbyggðir í rúst og er Grenivík engin undantekning. Einnig mun ríkissjóður finna verulega fyrir skaðanum þegar búið verður að knésetja sjávarútveginn.“ Virðulegi forseti. Hér er annað álit: „Umsögn Langanesbyggðar um þingmál nr. 658 um frumvarp til laga um veiðigjöld.“ Langanesbyggð er fyrir þá sem ekki vita á norðausturhorni landsins. Svæðið þar um kring hefur lengi verið talið kalt í atvinnulegu tilliti. Þar segir, með leyfi forseta: „Auðlindagjald er landsbyggðarskattur. Sú gríðarlega harkalega og í raun ofsafengna skattlagning sem boðuð er í frumvarpinu mun á skömmum tíma ríða íslenskum sjávarútvegi að fullu. Skattlagningarhlutfallið, þ.e. 60% af metinni auðlindarentu, síðan hækkar í þrepum upp í 70%, er að því er virðist heimt úr lausu lofti því að hvergi kemur fram eða eru færð rök fyrir hvers vegna miðað er við að svo hátt hlutfall af auðlindarentunni renni í ríkissjóð. Þessir ofurskattar verða fyrst og síðast sóttir til landsbyggðarinnar líkt og svo gjarnan áður. Það er reynsla sjávarbyggða á landsbyggðinni að það skattfé sem sótt er í vasa íbúa á landsbyggðinni finnur ógjarnan leiðina út á land á ný.“ - Því miður. - „Frumvarpið yrði þannig ekkert annað en áfall fyrir landsbyggðina sem hefur borið skerðingu veiðiheimilda undangenginna ára á herðum sér sem og að greiða fyrir hið meinta hagvaxtarskeið á bankaárum höfuðborgarsvæðisins.“ Í framhjáhlaupi, virðulegi forseti, vil ég geta þess að þetta er heimabyggð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann er ráðherra alls atvinnulífs á landinu fyrir utan kannski stóriðjuna. Svo er ályktun frá Norðurþingi. Ég ætla að drepa örstutt niður í því áliti, með leyfi forseta: „Við undirrituð vörum Alþingi sterklega við því að samþykkja fyrirliggjandi frumvörp ríkisstjórnarinnar til laga um stjórn fiskveiða og veiðigjöld. Greinargerð óháðra sérfræðinga, sem fylgir frumvörpunum og sem unnin var að beiðni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, ætti að hvetja löggjafann til að staldra við og ígrunda gaumgæfilega áhrif lagasetningarinnar á rekstur og afkomu sjávarútvegsfyrirtækja á sjávarbyggðir landsins.“ Svo er álit frá Vopnafjarðarhreppi, með leyfi forseta: „Hreppsnefnd Vopnafjarðarhrepps varar Alþingi sterklega við því að samþykkja óbreytt fyrirliggjandi frumvarp til laga um stjórn fiskveiða, mál nr. 657, og frumvarp til laga um veiðigjöld, mál nr. 658. Hreppsnefnd telur nauðsynlegt að áhrif frumvarpanna verði reiknuð út af hlutlausum aðilum og niðurstöður þeirra útreikninga kynntar opinberlega áður en lengra verður haldið. Meðal annars verði skoðuð áhrif skattlagningar, tímalengdar nýtingarleyfa, stækkun potta, takmörkun á viðskiptum með aflamark, skattlagning viðskipta með aflahlutdeild og önnur þau áhrif tengd umræddum breytingum sem geta haft áhrif á atvinnulíf á Vopnafirði, bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum.“ Svo er álit frá Akureyrarbæ þar sem lagt er til að farið sé vandlega yfir áhrif frumvarpanna áður en þingmenn taki afstöðu til þeirra. Svo er álit frá Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar. Þar er vitnað í opinn fund sem haldinn var á Akureyri. Þar segir, með leyfi forseta: „Skýrt kom fram að sú mikla óvissa sem fylgt hefur langvinnri umræðu um breytingar á starfsumhverfi sjávarútvegs er mjög vond fyrir byggðaþróun og uppbyggingu í Eyjafirði. Óvissan fer verst með sjávarbyggðir og kom skýrt fram hjá fulltrúum fiskverkafólks að það væri uggandi um stöðu sína og lífsafkomu.“ Virðulegi forseti. Mig langar að endurtaka síðustu línuna: „Óvissan fer verst með sjávarbyggðir og kom skýrt fram hjá fulltrúum fiskverkafólks að það væri uggandi um stöðu sína og lífsafkomu.“ Svo er álit frá bæjarfulltrúum og bæjarstjórn Fjallabyggðar, með leyfi forseta: „Við undirritaðir bæjarfulltrúar og bæjarstjóri Fjallabyggðar vörum Alþingi sterklega við því að samþykkja fyrirliggjandi frumvörp ríkisstjórnarinnar til laga um stjórn fiskveiða og veiðigjöld.“ Svo segir neðar í álitinu: „Undirritaðir telja að þau varnaðarorð sem fylgja frumvörpunum séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja málin til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkun útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er.“ Langt og ítarlegt álit er frá bæjarráði í Fjarðabyggð. Þar er vakin athygli á því að sjávarútvegsfyrirtækin í Fjarðabyggð séu ein af burðarásunum í atvinnulífi sveitarfélagsins. Með leyfi forseta, segir: „Hjá þremur stærstu fyrirtækjunum, Loðnuvinnslunni á Fáskrúðsfirði, Eskju á Eskifirði og Síldarvinnslunni á Norðfirði, starfa um 450 manns. Þessi fyrirtæki eru sérstaklega sterk í veiðum og vinnslu á uppsjávarfiski. Að auki eru tugir starfa í afleiddum störfum í kringum greinina, m.a. á netaverkstæðum, nótastöðvum, vélsmiðjum og rafmagnsverkstæðum.“ Ég vek athygli á síðustu línunni: „Að auki eru tugir starfa í afleiddum störfum í kringum greinina, m.a. á netaverkstæðum, nótastöðvum, vélsmiðjum og rafmagnsverkstæðum.“ Virðulegi forseti. Þetta eru dæmi um álit og álitsgerðir frá sveitarstjórnum í Norðausturkjördæmi. Norðausturkjördæmi spannar frá Djúpavogi norður til Siglufjarðar. Í hverri einustu álitsgerð eru varnaðarorð um að ef þessi frumvörp verði samþykkt komi þau til með að hafa mikil áhrif á atvinnulíf úti á landi, í Norðausturkjördæmi, skerða tekjumöguleika sveitarstjórnanna, minnka tekjur fiskverkafólks og sjómanna og stuðla að óvissu í sjávarútvegi. Því hefur verið haldið fram að við í Framsóknarflokknum séum sérstakir talsmenn LÍÚ. Ég hafna þeim fullyrðingum algjörlega. Ég vil hins vegar vera talsmaður fiskverkakvenna og -karla, sjómanna og allra þeirra sem hafa lífsviðurværi sitt af sjávarútvegi. Það vill svo til að flest af þessu fólki býr og ætlar sér að búa á landsbyggðinni. Það er ótrúlegt að hugsa til þess að þeir sem leggja þessi frumvörp fram séu fyrst og fremst þingmenn Norðausturkjördæmis, þ.e. formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Kristján L. Möller, með fyrsta þingmann kjördæmisins, hv. þm. Björn Val Gíslason, sér við hlið - ég vona að þau leiðu mistök verði ekki gerð aftur í Norðausturkjördæmi - auk hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðar-, efnahags- og viðskiptaráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Þessir aðilar bera ábyrgð á þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu. Það er líka undarlegt í ljósi þess að þegar ákveðið var að skera niður í heilbrigðismálum Íslendinga um 4% var ákveðið að skera meira niður á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega í Norðausturkjördæmi. Upphaflegu tillögurnar snerust um að skorið yrði niður í Heilbrigðisstofnun Þingeyinga um 40% og um 20–30% í Heilbrigðisstofnun Austurlands og í Heilbrigðisstofnuninni Fjallabyggð. Þessu var stýrt af þingmönnum Norðausturkjördæmis. Reyndar var Framsóknarflokkurinn næststærsti flokkur en sökum hringekjunnar fékk Samfylkingin þrjá þingmenn þar jafnvel þó að hún væri 4–5% fyrir neðan okkur framsóknarmenn í síðustu kosningum. Þessi eini maður gerir það að verkum að sú ríkisstjórn sem hefur lagt til þessi frumvörp lifir, því miður. Nú skyldi maður ætla að þessi frumvörp væru í anda þess sem Samfylkingin og Vinstri grænir höfðu rætt um fyrir kosningar, að gjörbylta kvótakerfinu, en svo er ekki. Af hverju? Jú, vegna þess að bæði Samfylkingin og Vinstri grænir hafa haldið uppi ómálefnalegum og órökstuddum málflutningi um kvótakerfi Íslendinga í mörg herrans ár, því miður. Þegar þau komust til valda sáu þau að ef þau mundu fara í þær róttæku breytingar sem þau boðuðu samkvæmt stefnu sinni hefði það haft töluvert miklu meiri afleiðingar en þó þessi frumvörp hafa. Í staðinn fyrir að setjast niður og viðurkenna að málflutningur þeirra hefði verið ósanngjarn, rangur, villandi og með upphrópunum ákváðu þau að skattleggja sjávarútveginn, setja á landsbyggðarskatt. Hér er athyglisvert álit, virðulegi forseti, frá doktor Níelsi Einarssyni, forstöðumanni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar, sem er staðsett við Háskólann á Akureyri. Þar segir á bls. 8, með leyfi forseta: „Almennt má segja að frumvarpið boði fremur flókið og þunglamalegt kerfi þar sem ráðherra tekur sér mikið vald og Fiskistofa fær aukið hlutverk sem „lögregla fiskveiðistjórnarkerfisins“.“ Virðulegi forseti. Mig langar til að staldra við þessa setningu vegna þess að á Alþingi var samþykkt þingsályktunartillaga sem byggði á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um að við ættum að færa völdin frá framkvæmdarvaldinu til Alþingis, frá ráðherrum til Alþingis. Í þessum lagafrumvörpum er verið að færa vald til ráðherra eins og doktor Níels Einarsson bendir réttilega á. Hann bendir líka á að Fiskistofa fái aukið hlutverk sem lögregla fiskveiðistjórnarkerfisins. Þá erum við kannski komin að kjarna málsins, að þeir sem aðhyllast sósíalisma og kommúnisma - þeir vilja eflaust gera greinarmun þar á milli - hafa yfirleitt alls staðar í heiminum aukið eftirlit, eftirlit með atvinnustarfsemi og borgurum. Svo segir áfram í álitinu, virðulegi forseti: „Byggðastofnun virðist alfarið lenda utan garðs og án verkefna.“ - Ef það er einhver stofnun sem við ættum að styðja við og styrkja er það Byggðastofnun. - „Frumvarpið gengur langt í að láta eftir þrýstingi frá fjármálastofnunum og kvótaþegum. Það virðist endurspegla þvingaða aðlögun að pólitískum og fjármálalegum raunveruleika og er málamiðlun af því tagi sem varla verður að haldbærri sáttargjörð. Þar sem ekki er um að ræða grundvallarbreytingu eða eðlisbreytingu á því kerfi sem byggir á einkavæðingu almenninganna og þar sem þeir aðilar sem þegið hafa forréttindi í formi aflaheimilda halda þeim áfram er ósennilegt að ný lög slái á þá djúpstæðu gagnrýni sem kvótakerfið hefur lengi sætt. Það er rétt, virðulegi forseti, að kvótakerfið er umdeilt og það hefur fengið á sig djúpstæða gagnrýni. Það er þess vegna sem við í Framsóknarflokknum ákváðum að koma fram með heildstæða stefnu í sjávarútvegsmálum. Þar tölum við vissulega um potta. Þessir pottar eru útfærðir með allt öðrum hætti en í núverandi tillögum. Við tölum um auðlindarentu en segjum að hún eigi að vera hófleg og að það sé mikilvægt að hluti hennar renni til greinarinnar sjálfrar, til nýsköpunar, rannsókna og markaðsstarfa. Nauðsynlegt sé að nýir aðilar geti sótt um styrk til nýsköpunar og rannsókna til að auka þekkingu og nýtingu á auðlindinni. Þá er lagt til að hluti gjaldsins renni aftur til þess landsvæðis þar sem auðlindarentan verður til. Þetta eru lykilatriði, virðulegi forseti. Við leggjum til að ef taka á skatt af landsbyggðinni renni þeir fjármunir aftur til þess byggðarlags sem þeir koma úr. Þetta er grundvallaratriði til mótvægis því að annars mætti halda því fram að um væri að ræða viðbótarskattlagningu, sérstaklega á landsbyggðina. Það er akkúrat það sem hér er verið að gera, virðulegi forseti, það er verið að leggja á sérstakan landsbyggðarskatt. Ég hef farið víða um kjördæmið, komið á alla þá borgarafundi sem haldnir hafa verið fyrir utan einn, þegar ég fékk flensu og missti af borgarafundi sem haldinn var í Fjallabyggð um heilbrigðismál, og borgarafundirnir hafa verið ansi margir. Í Norðausturkjördæmi hafa verið haldnir borgarafundir um sjávarútvegsmál núna undir það síðasta. Síðan hafa verið haldnir borgarafundir um niðurskurð í heilbrigðismálum. Haldnir hafa verið borgarafundir um samgöngubætur og mikilvægi þeirra. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin er með nákvæmlega allt niður um sig í Norðausturkjördæmi. Þeir þingmenn sem eru núna innan stjórnarflokkanna eru farnir að tala eins og við í stjórnarandstöðunni, algjörlega valdalausir. Það er skandall að Norðausturkjördæmi skuli eiga einn ráðherra, virðulegur forseti, er algjör skandall. Af hverju skyldum við hafa sett kvótakerfið á, þetta umdeilda kvótakerfi? Jú, vegna þess að menn veiddu og veiddu. Það var orðið svo slæmt að fiskurinn í sjónum var að hverfa og við vorum nánast ekki að ná neinni nýtingu úr sjávaraflanum. Fyrrverandi þingmaður og ráðherra, Jón Kristjánsson, sagði mér frá því að fyrir austan hefðu menn vaðið fiskinn upp í hné en nánast engin verðmæti fengið fyrir hann. Frystihúsin voru full af fiski en hann var verðlaus. Þegar menn standa frammi fyrir slíku vandamáli verður einfaldlega að takmarka aðgang að auðlindinni. Færeyingar hafa stundað hið svokallaða sóknardagakerfi þar sem öllum er trillað út á svipuðum tíma og svo fiska menn sem óðir séu óháð nýtingu og því hvert virði fisksins er. Svo er bara hætt. Þetta er það kerfi sem Samfylkingin lagði til eitt sinn að yrði lagt á á Íslandi. Farin var sú leið, og hún var erfið, að þeir sem höfðu veitt fiskinn úr sjónum fengu til þess kvóta eða heimildir til að veiða áfram. Hugsunin var líka sú að hér þyrftu að vera sterk og öflug sjávarútvegsfyrirtæki. Við Íslendingar erum ekki eina þjóðin sem stundar fiskveiðar. Við eigum í harðri samkeppni við aðrar þjóðir eins og Rússa, Norðmenn og Kanadamenn um aðgang að mörkuðum. Þar stöndum við Íslendingar okkur vel. Af hverju? Jú, vegna þess að við eigum öflug sjávarútvegsfyrirtæki. Eftir umræðunni að dæma mætti halda að hér væru þrjú, fjögur sjávarútvegsfyrirtæki í eigu kvótakónga sem lúrðu á milljónum króna. Sannleikurinn er sá að hér eru á annað hundrað sjávarútvegsfyrirtæki, misjafnlega stödd, misjafnlega rekin, en þau eiga það sammerkt að halda uppi atvinnulífi hringinn í kringum landið. Auðvitað hafa einhverjar sjávarbyggðir orðið út undan í hagræðingu og samþjöppun sem óhjákvæmilega varð að vera, því miður, en ef menn halda að hægt sé að snúa aftur og breyta því eru þeir á miklum villigötum. Ef við lítum til annarra landa hefur þessi þróun líka átt sér stað þar. Þegar ég fer um kjördæmi mitt og kem til þeirra byggða sem eiga undir högg að sækja biður fólk ekki um ölmusu frá ríkinu. Það segir hins vegar: Skapið okkur nauðsynleg samkeppnisskilyrði. Samgöngur þurfa fyrst og fremst að vera góðar. Þær eru nánast án undantekningar lykilatriði hjá fólki úti á landi. Samgöngur verða að vera í lagi. Síðan er rætt um internet og GSM-samband. Því miður er það ekki enn komið í lag. Flutningur á raforku er víða bágborinn. Hvort sem menn trúa því eða ekki þá eru fiskimjölsverksmiðjur eins og á Þórshöfn keyrðar áfram með steinolíu að hluta vegna þess að sú lína sem flytur rafmagn ber einfaldlega ekki þá orku sem þarf til að keyra verksmiðjuna áfram. Þá komum við að grundvallaratriði. Hér á landi hefur ekki verið unnið samkvæmt byggðaáætlun í háa herrans tíð. Það er í rauninni ekki unnið samkvæmt neinni byggðaáætlun, sem er sorglegt. Á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins var ákveðið að Framsóknarflokkurinn skyldi taka forustu í þessu máli. Ég var fenginn af miðstjórnarfulltrúum þar til að leiða vinnu við að móta byggðaskýrslu sem Framsóknarflokkurinn ætlar að senda frá sér á næsta flokksþingi sem haldið verður í janúar eða febrúar á næsta ári. Samhliða þessu lagði þingflokkur Framsóknarflokksins fram þingsályktunartillögu á Alþingi þar sem ríkisstjórnin er hvött til að vinna að nýrri byggðaáætlun. Sú þingsályktunartillaga hefur því miður ekki enn komist til umræðu á Alþingi. Meðan við í stjórnarandstöðunni erum sökuð um málþóf bíða 191 mál, eða síðast þegar ég athugaði, það hefur kannski breyst lítillega, þ.e. þingskjöl, þingsályktunartillögur og lagafrumvörp, afgreiðslu úr nefndum til að komast til umræðu. Það hefur verið fullyrt að við séum að tefja störf þingsins meðan ríkisstjórnin afgreiðir ekki mál úr nefndum, heldur þeim þar í gíslingu og kemur í veg fyrir að þau komi til atkvæðagreiðslu. Fullt af þessum málum eru góð mál en af því að þau eru ekki frá ríkisstjórninni skal þeim haldið niðri. Fleiri atriði þurfa að koma fram með einum eða öðrum hætti í byggðaáætlun. Ef við viljum sjá allt landið í byggð - kannski eru hér þingflokkar sem vilja ekki sjá allt landið í byggð - verðum við að koma á sérstökum skattaívilnunum fyrir þá sem vilja búa úti á landi, sérstaklega í byggðum sem eiga undir högg að sækja. Það er t.d. hægt að veita nýútskrifuðum stúdentum úr háskólum landsins einhvers konar afslátt af námsgjöldum ef þeir eru reiðubúnir að fara út á land og búa þar og vinna í einhvern tíma. Þessar tillögur eru ekki dregnar upp úr hattinum sísvona, þessar tillögur eru samsvarandi tillögum sem bæði Norðmenn og Svíar eru búnir að setja fram og samþykkja á þjóðþingum sínum. Þar eru líka skattaívilnanir til þeirra sem þurfa að sækja vinnu um langan veg, að þeir fái þann kostnað metinn. Ég held að jafnvel þó að fólk búi á höfuðborgarsvæðinu vilji það halda landinu í byggð. Það er gott að búa í Reykjavík, en framtíð landsins liggur í því að traust byggð sé hringinn í kringum landið. Í því felast hagsmunir höfuðborgarinnar sem er ekki bara höfuðborg sjálfrar sín heldur alls landsins. Af hverju er allt stopp? Af hverju næst ekki samstaða? Hér var einfaldlega sett á laggirnar sáttanefnd. Sú nefnd skilaði frá sér tillögum sem áttu sér samhljóm í öllum þingflokkum og hjá flestum ef ekki öllum hagsmunaaðilum. Þá kemur í ljós að einn stjórnarflokkur hagnast ekki á því að ná fram pólitískri sátt um fiskveiðistjórnarmál. Sá flokkur er Samfylkingin, virðulegi forseti. Samfylkingin hefur haldið uppi ómálefnalegum málflutningi um fiskveiðistjórnarkerfið og fyrir samfylkingarmenn, eins og fyrrverandi ráðherra, Eiður Guðnason að mig minnir, sagði, er alls ekki svo slæmt að fara í næstu kosningar og segja að þeir hafi reynt að breyta kvótakerfinu. Vandamálið er að þeir eru ekki að reyna að breyta þessu kerfi, þeir ætla einfaldlega að taka meiri pening úr því. Sú aðgerð hefur það í för með sér að hún mun bitna á sjávarbyggðum hringinn í kringum landið. Mig langar að drepa aftur niður í áliti frá Langanesbyggð. Þórshöfn er í Langanesbyggð og þar hefur atvinnuástandið verið slæmt undanfarin ár og svæðið allt þar í kring hefur verið talið kalt í atvinnulegu tilliti. Það sem hefur hins vegar gerst á undanförnum árum er að atvinnulífið þar hefur batnað. Af hverju? Jú, vegna þess að Ísfélag Vestmannaeyja hefur fjárfest verulega í uppbyggingu fiskvinnslu á Þórshöfn og störfum hefur fjölgað jafnt og þétt bæði við fiskvinnslu sem og afleidd störf. Það er gaman að geta þess að í fyrsta skipti í langan tíma stóð til að byggja ný íbúðarhús á Þórshöfn. Í álitinu segir, með leyfi forseta: „Einsýnt er að svigrúm það sem fólgið er í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi gerir Ísfélagi Vestmannaeyja kleift að byggja upp hagkvæma rekstrareiningu á Þórshöfn, fjárfestingu sem lagt er í með langtímahagsmuni að leiðarljósi, bæði hagsmuni félagsins og byggðarinnar.“ Nú hafa íbúar Vestmannaeyja gagnrýnt þessa ráðstöfun. Það sem hefur kannski gleymst í öllu þessu er að ef Ísfélag Vestmannaeyja þarf að draga saman seglin mun það væntanlega bitna fyrst á Þórshöfn, virðulegi forseti, vegna þess að hagsmunir Ísfélags Vestmannaeyja fara saman með hagsmunum byggðarinnar. Hvort sem okkur líka það betur eða verr er sjávarútvegur ein af undirstöðum atvinnu á landsbyggðinni, þar á meðal í kringum Þórshöfn. Á Þórshöfn er líka rekin öflug útgerð sem gerir út bátinn Geir ÞH sem sér fjölmörgum fjölskyldum í sveitarfélaginu farborða. Þetta er ekki eins stór útgerð og Ísfélagið, virðulegi forseti, en þessi útgerð hefur á undanförnum árum fjárfest mikið í aflaheimildum til að styrkja rekstrargrundvöll sinn. „Einnig rekur fiskvinnslufyrirtækið Toppfiskur myndarlega fiskvinnslu og -þurrkun á Bakkafirði sem skapar fjölda starfa á staðnum.“ - Ef Toppfiskur leggur niður fiskvinnsluna og -þurrkunina á Bakkafirði mun það byggðarlag leggjast af með tíð og tíma. „Jafnframt eru í sveitarfélaginu fjölmargar útgerðir smærri aflamarksbáta sem veita eigendum sínum og öðrum trygga atvinnu. Næg og stöðug atvinna hefur styrkt innviði alls samfélagsins, íbúum hefur fjölgað, þjónustustig hefur hækkað og nýverið var ákveðið að ráðast í nýbyggingar íbúða til að bregðast við fyrirsjáanlegum húsnæðisskorti á Þórshöfn. Í bígerð er að byggja nýjan leikskóla vegna þess að núverandi leikskóli er orðinn of lítill en hlutfall barnafjölskyldna er hærra en landsmeðaltal. Stöðguleiki ásamt dugnaði og skynsemi hefur því á löngum tíma skapað uppgang í Langanesbyggð, uppgang sem byggður er á virðingu við og skilningi á sjávarauðlindinni en ekki væntingum um skyndigróða líkt og hinn svokallaði „uppgangur“ sem varð á höfuðborgarsvæðinu í lok síðasta áratugar.“ Virðulegi forseti. Ég hef skamman tíma eftir af þessum ræðutíma, en ég vil segja eitt: Það er munur á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í þessu máli - svo að því sé haldið til haga. Við höfum lagt fram mjög skýra og afmarkaða stefnu en því miður hefur ríkisstjórnin ákveðið að koma fram og segja að þær breytingar sem hún er að gera með þessum tillögum séu samsvarandi því sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt til. Sá málflutningur var svo harður að þingflokkurinn sá sig knúinn til að senda frá sér samhljóða yfirlýsingu um að því miður væri fátt líkt með þeim tillögum sem hér eru lagðar fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og tillögum Framsóknarflokksins. Við erum reiðubúin að skoða hina svokölluðu auðlindarentu en við mundum aldrei nokkurn tíma, virðulegi forseti, láta hana bitna á sjávarbyggðum hringinn í kringum landið. Við lögðum líka til að þeir fjármunir sem kæmu í ríkissjóð færu til uppbyggingar og nýsköpunar á landsbyggðinni í þeim sjávarbyggðum sem auðlindarentan kæmi frá. Þetta er algjört lykilatriði, Virðulegi forseti. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði í upphafi: Það er rangnefni á þessu frumvarpi, það á að heita frumvarp til laga um landsbyggðarskatt.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður byrjaði ræðu sína á því að segja að frumvarpsheitið veiðigjöld væri rangnefni á því frumvarpi sem við ræddum hér, þetta væri í raun og veru landsbyggðarskattur. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það. Hv. þingmaður notaði líka tímann vel til að vitna í þær umsagnir sem komið hafa frá sveitarfélögum víðs vegar um landið. Ég velti fyrir mér hvort þeir hv. þingmenn sem hyggjast styðja þetta mál hafi lesið þessar umsagnir. Þeir virðast ekki hafa gert það eða alla vega ekki tekið mjög alvarlega þau varnaðarorð sem þar koma fram. Það er full ástæða fyrir hv. þingmenn að fara ítarlega yfir þær, þá munu þeir hugsanlega hlusta einhvern tímann því að ekki eru þeir hér í þingsal til að taka þátt í umræðunni. Ég hef þó dálitlar væntingar um að þeir séu heima eða einhvers staðar á skrifstofum sínum að hlusta á umræðuna. Hv. þingmaður kom líka inn á í ræðu sinni þá aðför sem gerð hefur verið að landsbyggðinni af núverandi hæstv. ríkisstjórn. Hann nefndi til að mynda heilbrigðismálin sem við börðumst við haustið 2010 þar sem til að mynda var boðaður 40% niðurskurður í Þingeyjarsýslum. Og ekki nóg með að það eigi að loka fyrir þessa opinberu þjónustu, grunnþjónustunni á landsbyggðinni, það á líka að standa í vegi fyrir allri atvinnuuppbyggingu með stóriðju í Þingeyjarsýslum. Því vil ég spyrja hv. þingmann, en það er kannski til of mikils ætlast að hv. þingmaður geti svarað því: Hvað rekur þá hv. þingmenn áfram sem styðja frumvarpið, þingmenn sem eru jafnvel úr þessu kjördæmi, að koma svona fram gagnvart umbjóðendum sínum í kjördæminu? Hvað rekur þessa hv. þingmenn áfram sem eru forkólfarnir í þessum málum, þrátt fyrir öll þau varnaðarorð sem fram koma í umsögnunum? Hvers vegna vilja þeir loka fyrir og skera niður grunnþjónustuna og standa í vegi fyrir allri mögulegri atvinnuuppbyggingu? Og jafnvel þegar atvinnuuppbygging er sæmilega á veg kominn, þarf þá að skattdrepa hana líka?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina. Við höfum báðir reynt að sporna við því frá því að við tókum sæti í fjárlaganefnd að atlaga ríkisstjórnarinnar að landsbyggðinni næði fram að ganga. Ef við rifjum upp skrefin á þessu kjörtímabili eru þau í raun ótrúleg, á hverju einasta ári fer maður á íbúafund, borgarafund þar sem aðgerðum ríkisstjórnarinnar er mótmælt harðlega. Vandi höfuðborgarsvæðisins liggur í því að hér eru skuldug heimili og það þarf að fara í þær aðgerðir, það þarf að slökkva þá elda. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Í staðinn hefur hún verið að kveikja elda á landsbyggðinni, eins og hv. þingmaður bendir á. Það er ótrúlegt að þessar tillögur skuli hafa komið fram um niðurskurð í heilbrigðismálum og marglofaða atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum sem hefur nú heldur betur staðið á sér. Það er ágætt að rifja það upp að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra hafa komið hér og sagt að Þingeyingar skyldu búa sig undir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Það er nú heldur betur farið að fenna yfir þau orð, virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni og einnig hv. þingmaður að allar umsagnir sveitarfélaga í Norðausturkjördæmi, sem koma ekki nú bara frá framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum heldur líka frá sveitarstjórnarmönnum Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, vara stórlega við því að frumvörpin verði samþykkt, nánast hver einasta frá Siglufirði til Djúpavogs. Við ættum að hlusta vel á það. Hér er ekki verið að vitna til stefnu 

Virðulegi forseti. Skilja hefur mátt á ummælum einstakra hæstv. ráðherra, eins og hv. þingmaður benti á, að það væri mjög æskilegt fyrir íbúa á norðausturhorninu að fara að búa sig undir að taka á móti þessari gríðarlegu atvinnuuppbyggingu. Það hefur jafnvel mátt skilja það sem svo að kannski yrði að fara í mótvægisaðgerðir svo ekki yrðu mikil ruðningsáhrif á því landsvæði. Hv. þingmaður vitnaði til tveggja umsagna sem fram hafa komið. Mig langar til dæmis að vitna í umsögn frá Langanesbyggð þar sem segir, með leyfi forseta: „… það er mat sveitarstjórnar Langanesbyggðar að umrætt frumvarp til laga um veiðigjöld muni hafa gríðarlegar og ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir sveitarfélagið.“ Eftirfarandi segir í umsögn frá Grýtubakkahreppi: „[Þ]að er vísasta og skjótvirkasta leiðin til að leggja fjölmargar sjávarútvegsbyggðir í rúst og er Grenivík engin undantekning. Einnig mun ríkissjóður finna verulega fyrir skaðanum þegar búið verður að knésetja sjávarútveginn.“ Því vil ég spyrja hv. þingmann: Gerir hann sér einhverja hugmynd um hvað knýr hv. þingmenn áfram sem vilja styðja þessi frumvörp?

Virðulegi forseti. Ég vildi einmitt benda á þessi tvö sveitarfélög vegna þess að þetta eru ein af þeim litlu sveitarfélögum sem eiga allt sitt undir sjávarútvegi. Þessi sveitarfélög sjá fram á að verði þessi frumvörp að veruleika muni höggin í þeirra raðir ekki verða tekin til baka. Fyrst hæstv. forsætisráðherra er nú kominn í salinn langar mig að beina spurningu til hennar: Hvar eru efndirnar um öll störfin sem áttu að koma í Þingeyjarsýslum, hin stórfellda atvinnuuppbygging sem hér hefur verið lofað ítrekað? Ég mundi gjarnan vilja heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvenær Þingeyingar geta búið sig undir þá stórfelldu atvinnuuppbyggingu vegna þess að mér skilst á þeim að þeir séu tilbúnir, þeir bíði bara.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega fannst mér fróðlegt að hlusta á yfirferð hv. þingmanns um þær athugasemdir, ábendingar og gagnrýni sem hefur komið fram hjá sveitarfélögunum í landinu. Það er alveg rétt að sveitarfélögin hafa hvert um annað þvert gert mjög alvarlegar athugasemdir og það sem meira er, hafa lagt í heilmikinn kostnað við að greina þessi mál. Af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að hér er gríðarlega mikið í húfi. Þess vegna hef ég verið mjög undrandi á því að hlusta á umræðurnar hjá þeim sárafáu stjórnarliðum sem hafa treyst sér til að fara í þessa umræðu þegar þeir hafa haldið því fram að allir þeir sem hafa eitthvað við þessi frumvörp að athuga séu gæslumenn sérhagsmuna. Það er ekki nóg með að við þingmenn sem höfum gagnrýnt þessi frumvörp séum gæslumenn sérhagsmuna, ekki bara að hagsmunasamtökin í landinu séu gæslumenn sérhagsmuna, heldur að sjómannahreyfingin eins og hún leggur sig sé líka komin í þá stöðu, og sveitarfélögin auðvitað þar með. Hv. þingmaður las hér upp álit sveitarfélaga, m.a. á Norðausturlandi, sem hafa sett fram sín sjónarmið og þá vaknar þessi spurning: Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar að það kunni að vera að einhverjir sérhagsmunir eða annarleg sjónarmið reki sveitarfélögin áfram? Getur hv. þingmaður til dæmis tekið undir það sem hefur verið sagt úr þessum ræðustóli af hv. þingmönnum stjórnarliðsins að allir þeir sem gagnrýni þessi frumvörp og tilheyri ekki Landssambandi íslenskra útvegsmanna gangi erinda þess sambands og séu einhvers konar taglhnýtingar eða undirlægjur Landssambands íslenskra útvegsmanna, eins og menn hafa í rauninni verið að segja? Telur hv. þingmaður að sveitarfélögin í Norður-Þingeyjarsýslu hafi teflt þessu fram á móti vilja sínum, á móti skoðun sinni og þetta sé bara gert til þess að þjóna undir 

Virðulegi forseti. Það hvarflar ekki að mér eitt sekúndubrot að þeir sveitarstjórnarfulltrúar sem skrifa undir þetta álit séu að gæta sérhagsmuna. Þeir eru hins vegar að gæta að skjólstæðingum sínum, þeim íbúum sem búa í sveitarfélögum og það er þeirra að tryggja að þar sé næg atvinna. Hvort sem okkur líkar betur eða verr er Ísland einfaldlega þannig að við þurfum á auðlindum okkar að halda. Nýtingin á þeim verður að vera þannig að þær skapi arð til þess að við getum búið til öflugt mennta- og velferðarkerfi. Það er ekki endalaust hægt að ráðast á helstu tekjulind okkar, minnka hagræðið, koma fyrirtækjunum á kné og ætla um leið að stórbæta þjónustuna í velferðarkerfinu. Þetta bítur allt í skottið hvað á öðru. Á þessu eru fulltrúar, jafnvel fulltrúar í Samfylkingunni, sem eiga sæti í sveitarstjórnum, að átta sig á víðs vegar um landið. Reyndar er Samfylkingin komin vel undir 10% í okkar kjördæmi, sem er kannski eðlilegt í ljósi þess hvernig þeir hafa staðið sig eða hvaða skref þeir hafa stigið, blessaðir, þetta eru ágætismenn að sjálfsögðu. Ég vildi ítreka þetta og ágætt að það komi fram. Ég þakka þessa fyrirspurn. Það má kalla okkur þingmenn öllum illum nöfnum en að segja að allir þeir sem hafa sent inn allar þessar umsagnir séu að gæta sérhagsmuna gengur ekki. Og þetta eru bara umsagnir frá sveitarfélögum í Norðausturkjördæmi, allar neikvæðar og með miklum 

Virðulegi forseti. Ég vil fagna yfirlýsingu hv. þingmanns um að sveitarfélögin séu að gæta almannahagsmuna með málflutningi sínum, því að þegar sveitarstjórnarmenn álykta í þessum efnum eru þeir auðvitað að verja almannahagsmuni í byggðarlögum sínum. Og hvernig getur það verið að það séu einhverjir sérstakir sérhagsmunir þegar sveitarstjórnarmenn leggja áherslu á að fyrirtækin í landinu og fyrirtækin í byggðarlögum þeirra þurfi að standa sterkum fótum? Eru menn ekki einmitt að gæta almannahagsmuna þegar þeir gera það? Mér hefur fundist það alveg yfirgengilegt tal sem hefur heyrst undanfarna daga af hálfu stjórnarliða, þetta stórbokkatal, þetta yfirlætislega, drambslega tal þeirra um að allir þeir sem ekki eru sammála þeim um fiskveiðistjórnarlögin gangi erinda einhverra hagsmunahópa. Þetta lýsir að mínu mati alveg ótrúlegum hroka í garð fólks. Menn tala eins og ætla mætti að þetta fólk hefði ekki sjálfstæðan vilja, hefði ekki skoðun á nokkrum hlut, þekkti ekki neitt til málanna og sé bara að láta nota sig eins og hverja aðra gólftusku. Það er auðvitað 

Virðulegi forseti. Hér fyrir hrun varð þróun sem var mjög óæskileg að mínu mati. Fjöldi fólks flykktist til Reykjavíkur vegna þess að þar var þensla í byggingariðnaði, bankageirinn stækkaði, fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að flestir séu sammála um að sú þróun hafi ekki verið góð fyrir landið allt. Eftir hrun gafst einstakt tækifæri til þess að snúa þróuninni við, ekki með afli heldur einfaldlega með því að gefa sveitarfélögum landsins tækifæri til að starfa eðlilega og láta þau njóta sömu gæða og aðilar á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er ótrúlegt að hér eigi að leggja á landsbyggðarskatt, virðulegi forseti. Landsbyggðarskatt sem bitnar fyrst og fremst á byggðunum í landinu, á sveitarstjórnum sem eru staðsettar hringinn í kringum landið, í byggðarlögum sem eiga mörg óþrjótandi tækifæri ef sú ríkisstjórn sem nú er við völd mundi einfaldlega hleypa þeim af stokkunum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Hann ræddi þetta aðallega út frá sjónarhorni sveitarfélaganna á landsbyggðinni og það veitir ekki af að undirstrika þau sjónarmið. Það er talið að 80%, jafnvel 90% af öllum veiðiheimildum sé úti á landi og ég vil spyrja hv. þingmann hvernig stendur á því. Er það vegna þess að byggðirnar úti á landi eru nær fiskimiðunum? Er það vegna þess að hið opinbera er að stýra á einhvern hátt aflaheimildum út á land eða er þetta vegna þess að ákveðnir staðir hafa sérhæft sig í veiðum? Ég vil líka spyrja hann út í samspil þessa við flutningskerfið því að mest af þessum afla fer til útlanda og vegna þeirra þátta sem ég nefndi, þ.e. nálægð við miðin og sérhæfður mannauður, ef svo má segja. Nú hvílir mjög mikið regluverk á útgerðinni, alveg gífurlegt regluverk. Ef maður les alla lagabálkana sem gilda um útgerð er það með ólíkindum og umfram aðrar atvinnugreinar. Með þessu frumvarpi er ekki bara verið að leggja verulegar álögur á útgerðina heldur líka hlekki. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig telur hann að þetta væri ef engir hlekkir væru á útgerðinni, ef hún starfaði bara eins og hvert annað fyrirtæki, hjólbarðaverkstæði eða verslun eða eitthvað slíkt og borgaði skatta og skyldur til ríkisins eins og önnur fyrirtæki? Hvaða áhrif hefði það á stöðu landsbyggðarinnar og það hvar útgerðin mundi lenda?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir fyrirspurnina og mun reyna að gera mitt besta við að svara spurningum hans. Í fyrsta lagi vil ég segja að auðvitað er það hagkvæmnin, nálægðin við fiskimiðin sem gerir að verkum að fyrirtækin vilja vera staðsett úti á landi. Þetta eru ekki flókin vísindi vegna þess að þeir sem stunda sjávarútveg vilja að sjálfsögðu gera það á sem hagkvæmastan hátt. Til að mynda er gott til þess að hugsa að fyrirtæki eins og Grandi, sem er fyrst og fremst staðsett í Reykjavík, skuli vera að byggja upp á Vopnafirði, sem er það byggðarlag sem er hvað mest úr alfaraleið. Ég get sagt gamansögu um það að þessi ríkisstjórn komst að því að almenningssamgöngur til Vopnafjarðar væru góðar vegna þess að þangað lægju almenningssamgöngur. Rútan stoppaði reyndar uppi á fjöllum í 53 km fjarlægð. Það taldi ríkisstjórnin vera góðar samgöngur til Vopnafjarðar. Þetta var útidúr, en ég vildi benda á að þessi ríkisstjórn virðist ekki alveg vera í tengslum við það sem er að gerast hringinn í kringum landið. Ísfélag Vestmannaeyja er einmitt á Þórshöfn þar sem atvinnuástand hefur verið með versta móti og þar hefur ekki verið byggt í háa herrans tíð. Nú, eins og kemur fram í ályktun sveitarfélagsins, stendur til að byggja í fyrsta skipti í langan tíma og það er fjölgun í leikskólanum. Það virðist eiga að skera þetta allt saman niður án þess að tryggt sé að fjármunirnir komi aftur til byggðarinnar. Það er einmitt þetta sem ég vildi vekja athygli, það væri einfaldlega þannig að þessi fyrirtæki hefðu ákveðið út frá hagkvæmnissjónarmiðum að staðsetja sig hringinn í kringum landið, sem betur fer, virðulegi forseti.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að samgöngur skipta verulegu máli og mér fannst hann gera of lítið úr því með því að tala ekki um þær í samhengi við staðsetningu fyrirtækjanna eins og ég spurði um, vegna þess að ef ekki eru samgöngur á Langanes eða Austfirði eða Vestfirði eða hvar það nú er verður fiskurinn ekki fluttur á markað. Samgöngur eru meginundirstaða þess að sjávarútvegur blómstri á landsbyggðinni. Það sem ég var að reyna að koma inn á í ræðu minni og fyrirspurn minni var að eftir því sem meiri álögur eru settar á útgerðina, meiri skattar og takmarkanir, þeim mun erfiðara á landsbyggðin uppdráttar í þessu máli. Þetta er ekki bara spurningin um að flytja peninga til Reykjavíkur þar sem allt ríkisvaldið stendur - og þessum peningum verður að sjálfsögðu eytt innan ríkisvaldsins - heldur er þetta líka spurningin um það að hlekkirnir á útgerðinni sliga hana úti á landi.

Virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið undir að við þurfum að takmarka þær álögur sem eru settar á útgerðina. Það er alveg rétt hjá honum, þeir hlekkir sem á hana eru settir bitna á landsbyggðinni og þeirri starfsemi sem á þar við. Við í Framsóknarflokknum höfum samt talað fyrir hóflegu veiðigjaldi. Við gerðum það, eins og ég kom inn á í ræðu minni, með því skilyrði að sá arður mundi renna til sveitarfélaganna og uppbyggingar á því svæði sem hann kæmi frá. Ég ímynda mér að það sé kannski stigsmunur frekar en eðlismunur á stefnu Framsóknarflokksins og stefnu Sjálfstæðisflokksins hvað þetta varðar. Ég hef svolítið saknað þess hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins að þeir gefi upp hvort þeir væru til í að hafa hóflegt veiðigjald og hvað það þyrfti að vera hátt. Þegar við framsóknarmenn komum fram með okkar tillögur gáfum við vissulega á okkur höggstað en ég held að það hafi verið rétt og ég tel að það hafi verið sanngjarnt. Ég efast ekki um að hinir ágætu þingmenn Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Í sambandi við það sem hv. þingmenn enduðu á hér áðan er alveg skýrt að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hefur talað fyrir hóflegu veiðigjaldi og var sá flokkur sem kom því á. Síðan er, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson veit, dálítill munur á því sem við skilgreinum hóflegt og skilgreiningu vinstri manna. Mig langar að byrja á að fara yfir hvað hafi í raun og veru gerst og hvað varð til þess að stefnubreyting varð hjá hæstv. ríkisstjórn gagnvart þeirri tekjuöflun sem áætluð er með veiðigjaldi eða veiðiskatti, landsbyggðarskattur er auðvitað réttara orð yfir það. Í október 2011 var kynnt skýrsla um áætlun í ríkisfjármálum og gert ráð fyrir því að á árinu 2012 yrði áætlað veiðigjald aukið um 1,5 milljarða, síðan á árinu 2013 um 4,5 og sama gjaldið yrði út 2014 og 2015 og var áætlað að það yrði í kringum 9,3 milljarðar í heildina. Þetta voru áætlanirnar og með þeim komu skýringar í áætlun ríkisfjármála um að það ætti að skapa sátt meðal þjóðarinnar að fá eðlilega auðlindarentu eða veiðiskatt af auðlindinni. Síðan gerist það, virðulegi forseti, að sérfræðingar ríkisstjórnarinnar fóru að útfæra hvernig bæri að taka á þessu og allt í einu var búið að hækka veiðigjaldið úr 9,3 milljörðum upp í 20 milljarða. Vinnubrögðin voru svo gáfuleg að þegar menn fóru að rýna í útreikningana varð niðurstaðan sú að skattheimtan hefði þýtt 50 milljarða en ekki 20 eins og áætlað var, svo gáfulegar voru forsendurnar sem hæstv. ríkisstjórn og sérfræðingar hennar gáfu sér í upphafi um hvernig vinna ætti verkið. Nú er búið að vinna bót á því og menn hafa bakkað með þá vitleysu en það vekur auðvitað athygli og er ekki annað hægt en að koma aðeins inn á það að enginn hv. þingmaður í hvorugum stjórnarflokknum, enginn hefur að minnsta kosti gefið sig fram hingað til, skyldi hafa gert athugasemd við það að þessi frumvörp væru lögð fram án þess að áhrif þeirra á landsbyggðina og á einstaka sveitarfélög væru metin. Ég er að bíða eftir hæstv. utanríkisráðherra sem kemur hingað annað slagið og þenur sig og kvartar yfir því að menn nenni ekki að mæta í vinnuna og standa hér en sést svo sem ekki mikið hér sjálfur, a.m.k. ekki þessa dagana, heldur kemur aðeins til að greiða atkvæði um lengd þingfundar og fer síðan heim. Hann hafði einmitt þau orð um frumvarpið, sem hann samþykkti að yrði lagt fram í ríkisstjórn sl. vor, að það væri bílslys eftir að menn voru búnir að greina það. Það hefði auðvitað orðið hörmulegt hefði það náð fram að ganga. Hann stóð hins vegar í þessum ræðustól og hvatti til þess að það yrði samþykkt og sagði það sérhagsmunagæslu og málþófstakta í stjórnarandstöðunni að vilja ekki hlýða hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórninni og samþykkja það frumvarp. Þegar óháðir sérfræðingarnir, sem hv. atvinnuveganefnd fékk til að skoða málið, höfðu rýnt málið var niðurstaðan mjög skýr. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það var mat höfunda að tilgangslaust væri að meta áhrif frumvarpsins í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki er líklegt til að standa undir þeim álögum.“ Fleiri orð þarf ekki um þessi vinnubrögð. En einhverra hluta vegna lærist hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarmeirihlutanum aldrei að vinna þarf mál þannig að það sem haft er í hyggju sé framkvæmanlegt. Það er mjög merkilegt hvernig hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutinn hefur komið fram gagnvart landsbyggðinni á þessu kjörtímabili, bæði hvernig vegið er að grunnheilbrigðisþjónustu og öðru, alls staðar er höggvið í sama knérunn. Það er líka dálítið merkilegt, því að vinstri menn skilja ekki skatta og hvernig þeir virka, að þeir haldi að þeir geti bara hækkað skattprósentuna og þá komi meira inn í kassann. Þeir gera sér ekki grein fyrir þeim áhrifum sem það hefur á skattstofninn sjálfan að hækka skattprósentuna. Þetta kom fram í máli eins hv. þingmanns áðan um þær breytingar sem hafa orðið á virðisaukaskattinum og því hvað hann hefur dregist mikið saman. Þegar hæstv. ríkisstjórn kynnti fjárfestingaráætlun sína og það hvernig ætti að fjárfesta hér fyrir 80 milljarða en ríkissjóður mundi leggja til 39 milljarða rak einn hv. þingmann á fjörur hennar. Taka átti hluta af veiðigjaldinu og hluta af sölu á eignarhluta í bönkunum til að fjármagna þessa fjárfestingaráætlun, sem er í raun og veru ekkert annað en kosningaloforð inn á næsta kjörtímabil hjá hæstv. ríkisstjórn til að halda einhverju fylgi því að fylgið er auðvitað hrunið af ríkisstjórnarflokkunum sem gefur augaleið. Á fjörur hæstv. ríkisstjórnar rak hv. þm. Guðmund Steingrímsson sem hefur stofnað Bjarta framtíð eða bjarta fortíð, ég veit ekki hvaða orð á að nota yfir flokkinn. Hann rak á fjörur ríkisstjórnarinnar sem stuðningsmaður svo að þetta gengi eftir, þó svo að hann kæmi úr Norðvesturkjördæmi og talaði á annan veg áður en hann var kjörinn á þing. En þannig eru vinnubrögðin, það er verið að selja hugmyndina að því hvernig eigi að fara að því að leggja vegi, ekki sé hægt að gera það nema leggja sérstakan skatt á landsbyggðina. Það er athyglisvert að það skuli vera eiginlega alveg sama hvaða varnaðarorð eru höfð uppi, hvort sem þau koma frá óháðum sérfræðingum, sveitarfélögunum eða hverjum sem er, um þau áhrif sem þetta hefur á byggðirnar, það er ekkert hlustað, akkúrat ekki neitt. Það virkar að minnsta kosti þannig á mig miðað við hvernig viðbrögðin eru hjá hv. stjórnarliðum gagnvart þessu. Ég velti fyrir mér hvort það geti verið að þeir hv. þingmenn sem treysta sér til að samþykkja þau frumvörp sem liggja fyrir, annars vegar veiðiskattinn og hins vegar það sem snýr að stjórn fiskveiða, sem eru auðvitað samtengd mál því að þau þurfa að afgreiðast sameiginlega til að menn átti sig á hvaða áhrif þau hafa, hugsi bara um eitt: Hvernig í ósköpunum getum við reynt að kaupa okkur aðeins meira fylgi? Hvað getum við selt til að fá aðeins meira fylgi? Og síðan komi bara í ljós hvaða áhrif þetta hefur í raun og veru á sjávarbyggðirnar þegar að því kemur. Ég minni á að loksins þegar árar vel í sjávarútvegi, eftir mörg erfið ár þegar gengi krónunnar var mjög sterkt og uppbyggingin var á suðvesturhorninu, eftir allan tilflutning á fólki, niðurskurð í aflaheimildum á sama tíma og gengið var mjög sterkt og fyrirtækjum í sjávarútvegi gekk ekki vel, það gefur augaleið, þegar aðeins rofar til þá verður auðvitað að fara og soga allt sem hægt er af landsbyggðinni því að það virðist alltaf verða að moka meira og meira í báknið fyrir sunnan. Síðan komu einstaka hv. þingmenn stjórnarliðsins - auðvitað mun fleiri sem gerðu það ekki - og voguðu sér að halda því fram þegar fiskiskipaflotinn lagði ekki úr höfn eftir sjómannadaginn að það væru kúgunaraðgerðir, verið væri að nota sjómenn og fiskverkafólk sem mannlega hlífiskildi. Menn létu stór orð falla hér og sögðu að í raun og veru væri þeim sem störfuðu í sjávarútvegi skítsama um starfsfólkið, eins og einn hv. þingmaður orðaði það. Þetta er náttúrlega ömurlegur málflutningur. Menn tala kannski af eigin reynslu, það gæti verið. Það gæti verið að þetta séu akkúrat þau vinnubrögð sem hafa fylgt þessari ríkisstjórn frá upphafi kjörtímabils, þ.e. að kúga fram niðurstöður. Við munum hvernig það var hér þegar verið var að afgreiða aðildarumsóknina að Evrópusambandinu, þá var ótrúlegt að hlusta á skýringar hv. þingmanna sem voru algjörlega á móti því að ganga í Evrópusambandið en síðan þegar voru greidd atkvæði sögðu þeir já. Þá snerist málið um líf ríkisstjórnarinnar og hv. þm. Birgir Ármannsson lýsti því mjög vel hér í atkvæðaskýringu þegar hann sagði að nánast mætti heyra svipuhöggin og hringlið í hlekkjunum. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að hv. þingmenn stjórnarliðsins sem hyggjast samþykkja þetta frumvarp kynni sér mjög vel þær umsagnir og þau varnaðarorð sem koma víðs vegar að frá landsbyggðinni þar sem varað er við þeim afleiðingum sem samþykkt þessara frumvarpa getur haft í för með sér. Hv. þingmenn verða að fara að opna augun og hlusta eftir þeim rökum sem þar eru ellegar koma upp í ræðustól og fara yfir og andmæla þeim rökum sem þar koma fram í stað þess að slá umsagnir bara út af borðinu í einhverjum tveggja mínútna ræðum í störfum þingsins sem nýttar eru til að hreyta í þá sem geta ekki svarað fyrir sig. Þeir verða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í ummæli hans í ræðunni um framsetningu ríkisstjórnarinnar á því hvernig hægt væri að taka þennan skatt, aukaskatt á landsbyggðina, og nota í uppbyggingu vegamannvirkja. Mér finnst þessi framsetning ótrúleg, svo að ég taki sterkt til orða, og það að ætla að ráðstafa skatttekjum fram í tímann er náttúrlega nokkuð sem við í fjárlaganefnd viljum alls ekki sjá. Við verðum að vita rammana fyrir fram og við höfum tekið umræðu um það, ég og hv. þingmaður og félagar okkar í fjárlaganefnd. Mig langar því að beina þessum orðum til hans: Telur hv. þingmaður að þetta séu vinnubrögð sem við getum byggt á til framtíðar? Eru það ekki vinnubrögð sem við verðum að sjá fyrir endann á á Alþingi að menn ætli sér að taka skatta fram í tímann sem er algjörlega óvíst hverjir verða og lofa um leið útgjöldum í einhver verkefni - sem eru auðvitað mörg hver góð - með það eina markmið að vinna tillögum sínum fylgi, tillögum sínum sem bitna fyrst og fremst á landsbyggðinni? Þá vil ég líka koma inn á þær umsagnir sem hafa borist frá Vestfjörðum. Það sem vakti athygli mína var að frá Patreksfirði og Vesturbyggð og fleiri stöðum komu mjög neikvæðar umsagnir þar sem er varað við þessu. Þetta er kjördæmi hv. þingmanns þannig að það væri ágætt ef hann færi aðeins yfir málið því að ég býst við að fólk sem skilur ekki sjávarútveginn hafi haldið að Vestfirðingar væru allir á móti kvótakerfinu 

Virðulegi forseti. Fyrst að því sem hv. þingmaður spurði um í restina, um umsögnina frá bæjarstjórninni í Vesturbyggð og forsvarsmönnum sveitarfélagsins þar. Það kemur mjög skýrt að forsvarsmenn sveitarfélagsins hafa gríðarlegar áhyggjur af þessari gjaldtöku. Þeir benda réttilega á að þetta geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir samfélagið þar. Við vitum að sunnanverðir Vestfirðir hafa verið að glíma við mikla fólksfækkun á undanförnum áratugum. Núna horfir sem betur fer til bjartari tíma. Töluvert fjölgaði í Vesturbyggð í fyrra vegna þess að nú eru að koma þangað stöndug fyrirtæki og uppbygging, til að mynda í laxeldi og Kalkþörungaverksmiðjunni og svo mætti lengi telja. Þá má ekki gleyma því að fyrirtæki á sunnanverðum Vestfjörðum búa við mjög skerta samkeppnisaðstöðu gagnvart öðrum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Það er fyrst og fremst út af samgöngum. Menn verða að fara yfir fjörðinn með ferjunni og þegar þeir fá fiskinn sinn til vinnslu er fyrirtæki sem er til dæmis á Suðureyri, sem er náttúrlega norðar en Patreksfjörður og Bíldudalur, búið að vinna fiskinn sinn og flytja hann út til Evrópu þegar fyrirtækið á sunnanverðum Vestfjörðum er að fá sinn fisk. Þeir búa því við skerta samkeppnisaðstöðu. Það gefur augaleið að þetta eru kaldar kveðjur til þessara byggðarlaga. Hv. þingmaður spurði líka um ráðstöfun tekna fram í tímann. Auðvitað er það ósmekklegt, það er mjög ósmekklegt að segja: Við ætlum að taka þennan skatt og láta í þetta verkefni. Hvað er næst? Munu menn ekki segja: Við ætlum að taka auðlegðarskattinn og setja í barnabætur - til að reyna að selja einhverja hugmynd? Við höfum farið í gegnum umræðuna um IPA-styrkina þar sem byrjað var að ráðstafa styrkjunum og reynt að senda þá út í samfélögin áður en búið var að samþykkja á Alþingi það sem þurfti að gera fyrst, frumvarpið og þingsályktunartillöguna. Þetta eru algjörlega 

Virðulegi forseti. Mér finnst mjög athyglisvert að þessar umsagnir skyldu einmitt hafa komið frá Vesturbyggð, eða Patreksfirði og Bíldudal, einnig að það skyldi koma álit frá mönnum á Tálknafirði, sem þýðir í rauninni að suðurfirðir hafa meira og minna allir gert miklar athugasemdir við þessi áform. Svo er náttúrlega óupptalið það álit sem kom frá Bolungarvík, en það var líka neikvætt. Þetta er kannski kjarni málsins. Það eru sjávarútvegsfyrirtæki hringinn í kringum landið. Ég rakti hér áðan hvernig þetta færi með Norðausturkjördæmi. Nú höfum við ekki rætt hvaða áhrif þetta hefur á öll þau sjávarútvegsfyrirtæki sem eru á Snæfellsnesi og í Norðvesturkjördæmi, eins og Skagafirði og víðar. Ég held að fólk átti sig ekki almennt á því að það eru sjávarútvegsfyrirtæki nánast í hverjum firði eða hverju byggðarlagi sem standa þar undir atvinnu, auðvitað ekki í öllum eins og gengur en þannig mun það aldrei verða aftur hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Mig langar að biðja hv. þingmann að koma aftur inn á það sem hann nefndi í sambandi við hversu ósmekklegt væri hjá ríkisstjórninni að lofa framkvæmdum fram í tímann. Það sem ríkissjóður þarfnast fyrst og fremst er agi. Aginn er mikilvægastur af öllu. Við erum að tapa hundruðum milljóna ef ekki milljörðum á hverju ári vegna þess að við höfum lítinn sem engan aga. Það er ótrúlegt að fylgjast með því þegar stofnanir eru strax í janúar farnar að biðja um að komast inn á fjárlög. Þessi ummæli, eins og hv. þingmaður kom inn á, bera því miður vott um að ríkisstjórnin ætli ekki að koma með þann aga 

Virðulegi forseti. Það er svo margt sem er á skjön hjá ríkisstjórninni miðað við það sem rætt er um í hv. fjárlaganefnd. Til að mynda bara það eitt að fara í fjárfestingaráætlanir mörg ár fram í tímann án þess að bera það undir þingið eða kynna það heldur er það bara kynnt í fjölmiðlum á fjölmiðlafundi. Það er mjög sérkennilegt. Hv. þingmaður kom inn á umsagnir frá sveitarfélögum hringinn í kringum landið. Hv. þingmaður nefndi byggðaröskun, sem ég kom inn á í ræðunni sem ég hélt hér á undan, á sunnanverðum Vestfjörðum og víðar. Það er athyglisvert að lesa umsagnirnar þaðan þar sem kemur fram að veiðigjaldið og upphæð þess sé í sumum tilfellum hærri en heildartekjur viðkomandi sveitarfélaga. Svo koma hv. þingmenn hingað upp og segja: Við getum farið og tekið 20 milljarða úr sjávarbyggðunum og það gerist ekki neitt, það verður allt í fína lagi, það hefur engin áhrif, akkúrat engin áhrif. Það er náttúrlega brjálæði að halda slíkri vitleysu fram. Auðvitað hefur það gríðarleg áhrif þegar menn fara í sjávarbyggðirnar og taka þennan skatt af þeim. En hæstv. ríkisstjórn sést aldrei fyrir þegar kemur að því að auka skattheimtu og skattpíningu og líka, eins og ég nefndi í ræðu minni áðan, ofsóknarbrjálæðið gagnvart grunnþjónustunni á landsbyggðinni. Þar er verið að skera miskunnarlaust niður, alveg sama hvort það er heilbrigðisþjónusta, löggæsla eða hvað það er, alls staðar er skorið niður. Ég ætla að nota lokaorðin í þessu andsvari til að segja að reynsla landsbyggðarmanna af því að færa skatta og tekjur til Reykjavíkur er ekki góð. Svo eiga 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þau ummæli sem hann vitnaði til sem féllu fyrr í þessari umræðu hjá hv. þm. Skúla Helgasyni sem fjallaði um útgerð og þá sem starfa við sjávarútveg á mjög svo niðrandi hátt. Við höfum orðið vör við það á undanförnum þremur árum, þann tíma sem þessi ríkisstjórn hefur starfað, hvernig hv. þingflokkur Samfylkingarinnar ræðst ítrekað að grunnatvinnugreinunum, bæði með þeim málum sem lögð eru fram og eins í málflutningi sínum. Við höfðum séð þetta varðandi bæði sjávarútveg og landbúnað, þeim tveimur atvinnugreinum sem eru grunnatvinnugreinar landsbyggðarinnar. Samfylkingin kemur ítrekað fram og ræðst að þeim. Við munum eftir umræðunni sem drifin var áfram af Samfylkingunni sem snerist um þær gríðarlegu afskriftir sem orðið hefðu í sjávarútvegi. Svo þegar farið var að skoða þetta var það einungis lítið brot af því sem hafði verið afskrifað í verslun og þjónustu vegna þess mikla vaxtar sem varð í þeim geira á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að biðja hv. þingmann að svara því hvað hann telji að vaki fyrir þingflokki Samfylkingarinnar með því að ráðast æ ofan í æ gegn grunnatvinnugreinum landsins. Af hverju þarf ríkisstjórnin og Samfylkingin ítrekað að vera í stríði við atvinnulífið, í stríði við þá sem eru að skapa tekjur í þessu landi, í stríði við þá sem eru að reyna að sporna gegn brottflutningi fólks frá landinu? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir miklar kröfur til mín um að ég geti útskýrt af hverju allir eða flestir hv. þingmenn Samfylkingarinnar gangi fram með þessum hætti. Ég geri mér bara enga grein fyrir því. Hv. þingmaður spurði mig líka út í ummæli hv. þm. Skúla Helgasonar sem ég vitnaði í í ræðu minni áðan. Þau eru auðvitað ekki til eftirbreytni og ég verð að bera þá von í brjósti að hv. þingmaður sjái að sér og komi hér upp og biðjist afsökunar á því sem hann sagði. Menn segja stundum eitthvað í hita leiksins og þá er mjög æskilegt að menn beri það til baka. Ég vil líka minna hv. þingmann á að hér komu einstaka hv. þingmenn Samfylkingarinnar og sögðu undir þessum lið: Við erum að taka stöðu með þjóðinni gegn útgerðarauðvaldinu, taka stöðu með fólkinu, og notuðu alla þá frasa sem þeir nota yfirleitt í þessu sambandi. Þá langar mig að rifja upp þá sögu fyrir hv. þingmanni, sem hann þekkir jafn vel og ég, að þegar hæstv. forsætisráðherra kom hér fram á sínum tíma í júní 2009 með hina svokölluðu Icesave-samninga fyrri, án þess að þingflokkur Samfylkingarinnar væri búinn að lesa þá, þá gerðu þeir engar athugasemdir við það, ekki neinar. Hæstv. forsætisráðherra sagði við fjölmiðla: Þingflokkur Samfylkingarinnar stendur algjörlega einarður að þessu máli, gerir engar athugasemdir. Og það hafði engum gefist tækifæri til þess að lesa þetta vegna þess að þá voru ekki komin fram öll gögn í málinu. Engar athugasemdir. Ég velti því fyrir mér af hverju það gerist líka núna að enginn hv. þingmaður Samfylkingarinnar gerir athugasemdir við að þetta mál gangi óbreytt fram, án þess að vita í raun hverjar afleiðingarnar verða, áður en það hefur verið reiknað út. Það er mjög merkilegt og til umhugsunar af hverju það er. Kannski löngunin til að komast í Evrópusambandið sé svo mikil að hér verði að setja allt á hnén til að reyna að réttlæta það, að eina leiðin til þess að komast úr hremmingunum sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu þó að þar sé nú heldur slæmt ástand þessa dagana. Þeir bera kannski þá von í brjósti.

Frú forseti. Í upphafi vil ég segja að það er hárrétt hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að þingflokkur Samfylkingarinnar og hæstv. forsætisráðherra ætlaðist til þess að Icesave-samningarnir yrðu samþykktir. Þeir voru fyrst ekki kynntir í ríkisstjórn. Síðan átti ekki að sýna þá í þingflokkum stjórnarflokkanna. Þetta fór raun í gegnum allar flokksstofnanir Samfylkingarinnar, óséður samningur upp á tugi eða hundruð milljarða, sem enginn vissi hvað fól í sér. Það er í rauninni með ólíkindum að þessi stjórnmálaflokkur, Samfylkingin, og eins að hluta Vinstri hreyfingin – grænt framboð, skuli geta starfað hér á þingi án þess að farið hafi verið ofan í það hvernig slíku var hleypt í gegnum allar stofnanir flokksins án þess að nokkur gerði athugasemdir við það. Í öllum eðlilegum samtökum hefðu átt að blikka þarna einhver ljós. Hv. þingmaður fjallaði um þann niðurskurð sem orðið hefur á landsbyggðinni síðustu ár. Við höfum séð hvernig ríkisvaldið og forstöðumenn ríkisstjórnarinnar hafa verið að skera niður á landsbyggðinni í heilbrigðiskerfinu og opinberri þjónustu. Öll þau sveitarfélög allt í kringum landið sem hafa ályktað um þetta veiðigjaldsmál segja að það muni fara mjög illa með þessi byggðarlög. En það hefur komið fram í máli nokkurra stjórnarliða, þeirra örfáu sem hafa talað við þessa umræðu, að veiðigjaldið muni hins vegar styrkja landsbyggðina. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti frætt þann sem hér stendur á því hvernig stjórnarliðar geti komist að þeirri niðurstöðu að þetta styrki landsbyggðina og hvort hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög æskilegt að hæstv. ríkisstjórn sendi nú ekki fleiri byggðastyrki út á landsbyggðina. Hv. þingmaður kom inn á það hvernig er búið að vega að grunnstoðunum og grunnþjónustunni úti á landsbyggðinni. Við þekkjum alla þá baráttu sem farið var í gegn því, við munum alveg eftir þessum fjölmennu fundum sem voru haldnir á mörgum stórum stöðum þegar stjórnvöld lögðu til 40% niðurskurð á heilbrigðisþjónustunni. Íbúarnir brugðust auðvitað við, það voru ekki síst íbúarnir sem hröktu stjórnvöld til baka með þessar tilraunir. Mig langar að rifja það upp að vinnubrögðin öll voru náttúrlega algjörlega óþolandi og ólíðandi. Þegar búið var að leggja fram niðurskurðartillögur í heilbrigðismálum haustið 2011 fyrir árið 2012, fór ráðuneytið yfir þær, fagráðuneytið sjálft, og þegar búið var að rýna þær var niðurstaða þess sú að margar af tillögunum væru ekki framkvæmanlegar í niðurskurði. Samt var búið að leggja þær fram og ætlast til að þær yrðu samþykktar. Það var sjálft fagráðuneytið sem fór yfir þær. Frasaumræðan er oft og tíðum einkennandi hjá hæstv. ríkisstjórn og eitt af því er svokölluð kynjuð fjárlagagerð. Í hverju felst hún?

Að segja upp konum.

Nákvæmlega, hv. þm. Pétur Blöndal, hún felst nefnilega í því að reka konurnar út af heilbrigðisstofnunum. Þannig eru aðgerðirnar, það er öðruvísi talað en framkvæmt. Ég man eftir því að hæstv. fjármálaráðherra, þegar hún var nýbúin að taka við, var spurð að því hver yrðu helstu áherslumál hennar. Jú, það var að auka vægi kynjaðrar fjárlagagerðar. Ég vona að það gangi ekki eftir á sömu braut og verið hefur hingað til, að konurnar verði enn frekar reknar út af heilbrigðisstofnunum til þess að framfylgja stefnu ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Þetta er búin að vera afar fróðleg umræða og ég hef fylgst mikið með henni. Vegna þess að margir stjórnarliðar tala um að hér sé einhvers konar málþóf í gangi er ágætt að halda því til haga að sá sem hér stendur heldur nú fyrstu ræðu við þessa umræðu um málið. Einnig má nefna að það er mjög mikilvægt í stórum málum eins og þessu hérna, málum sem koma inn á síðustu dögum þingsins, að þinginu og þingmönnum sé gefinn hæfilegur tími til þess að ræða þau. Þetta snertir öll byggðarlög landsins, þetta snertir gríðarlega mörg fyrirtæki, einstaklinga og fjölskyldur og störf margra eru í húfi. Það er algjörlega óþolandi að fylgjast með því hvernig hæstv. forsætisráðherra lítur ítrekað á þingið sem einhvers konar færiband eða stimpilpúða fyrir framkvæmdarvaldið. Við höfum séð það í þessu máli og í allt of mörgum málum á þessu kjörtímabili. Því miður hefur það aukist eftir því sem liðið hefur á kjörtímabilið. Mér eru minnisstæð orð hæstv. forsætisráðherra eftir páska þar sem hún sagði að það væri alvanalegt að þingið afgreiddi mál á færibandi. Það kann að vera að það sé alvanalegt í sögunni og að hæstv. forsætisráðherra sem starfað hefur í um 30 ár á þessum vinnustað sé vön slíkum vinnubrögðum. En það eru þessi vinnubrögð sem við þurfum að taka til endurskoðunar. Ef maður les umsagnir frá sveitarfélögum um málið er það eitt af því sem gagnrýnt er gríðarlega mikið hversu slæm vinnubrögðin hafa verið við málið, hversu illa það er ígrundað, hversu margt er vanhugsað sem sett er fram. Á það er bent í greinargerðum og umsögnum sem ég ætla að koma að í máli mínu á eftir. Síðan er rétt að halda því líka til haga að við erum ekki að ræða fiskveiðistjórnarkerfið við þessa umræðu eða breytingar á því, hvaða breytingar þurfi að gera á því og með hvaða hætti. Við erum eingöngu að ræða um veiðigjaldið, við erum eingöngu að ræða um það gjald sem ætlunin er að setja á þá sem nýta sjávarauðlindina. Við erum ekki að ræða neinar aðrar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í þessu frumvarpi. Þær eru í öðru frumvarpi sem enn er í atvinnuvegnanefnd og hefur ekki komið hér til umræðu. Ég verð að segja það að það er sláandi að sjá þegar maður les allar umsagnir og skýrslur og annað sem unnið hefur verið að í kringum málið, hversu illa það mun koma við landsbyggðina og þar tala ég ekki máli LÍÚ eða annars, ég er eingöngu að vitna til umsagna sem sveitarfélög allt í kringum landið, jafnvel þar sem oddvitar sveitarfélaganna koma úr liði stjórnarliðsins, úr flokki hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gagnrýna mjög þetta frumvarp, eins og ég mun koma að á eftir. Ég vil í upphafi koma inn á greinargerð sem unnin var af sérfræðihópi sem skipaður var af atvinnuveganefnd þingsins og hefur verið töluvert til umræðu í fjölmiðlum varðandi þetta mál. Sú greinargerð ber heitið Greinargerð um efnahagslegar og byggðalegar afleiðingar samþykktar 657. þingmáls, lög um stjórn fiskveiða, og 658. þingmáls, lög um veiðigjöld. Henni var skilað inn 2. maí 2012. Í apríl 2012 fékk atvinnuveganefnd Alþingis þá Daða Má Kristófersson, dósent við Háskóla Íslands, og Stefán B. Gunnlaugsson, lektor við Háskólann á Akureyri, til að taka saman þessa greinargerð. Þarna er á engan hátt hægt að tala um að þessir menn séu fengnir til verksins í pólitískum tilgangi, hvorki af stjórnarandstöðu né stjórnarliði. Þetta eru einfaldlega fræðimenn sem beðnir voru um að fara yfir áhrif þessa máls á sjávarútvegsfyrirtæki, sveitarfélög, ríkissjóð og byggðir landsins. Það er sláandi að sjá óvissuna sem af þessu hlýst í kaflanum um veiðigjöld, af því að hér ræðum við eingöngu um veiðigjöldin og því fjalla ég ekki um fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem slíkt að svo stöddu. Í fyrsta lagi er fjallað um að sú reikniformúla sem sett var til grundvallar í upphafi og frumvarpið byggist á hefði gert ráð fyrir 140% auðlindarentu ef þessari reikniformúlu hefði verið beitt á tímabilinu 2006–2010 þannig að þar komu fyrstu mistökin fram. Þar koma fyrstu mistök ríkisstjórnarinnar í málinu fram og er eitt af því sem haft getur alvarlegar afleiðingar af því að ríkisstjórnin lagði málið allt of seint fram. Hún ráðfærir sig ekki við nokkurn, mál eru unnin í þröngum hópi og síðan er ætlast til þess að þau séu afgreidd í gegn á færibandi. Hvað hefði til að mynda gerst ef hæstv. forsætisráðherra hefði orðið að ósk sinni um að þetta mál hefði verið afgreitt á færibandi, eins og hæstv. forsætisráðherra óskaði eftir, og svona stór mistök hefðu verið í frumvarpinu? Það sjáum við allt of oft, það er fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnin kemur ekki með málin í þingið í upphafi þings eins og ætlast er til. Ætlast er til þess að málin komi í þing í upphafi starfsárs, þau unnin í nefndum í þinginu, fari til umsagnar o.fl. og verði síðan samþykkt sem lög frá Alþingi í seinni hluta eða í lok þings. En eins og verið hefur í tíð núverandi ríkisstjórnar og líklega í tíð fyrri ríkisstjórna koma frumvörpin fram á síðustu metrunum fyrir þinglok - þingið er nær atvinnulaust fyrstu mánuðina á haustin - og þá er ætlast til þess að þau séu afgreidd á færibandi eins og hæstv. forsætisráðherra sagði. Það er sláandi að sjá hvað þessir ágætu fræðimenn segja um veiðigjaldið, með leyfi frú forseta: „Skatthlutfall sérstaks veiðigjalds verður að teljast mjög hátt, sérstaklega í ljósi þeirra ágalla sem nefndir hafa verið. Ljóst er að afleiðingar gjaldtöku af þessu umfangi eru verulegar, bæði fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi og tengdum greinum, starfsfólk og sjávarbyggðir. Nýlega voru samþykkt lög á Alþingi um skattlagningu kolvetnisauðlinda, nr. 109/2011. Athygli vekur að skattlagning þeirra ónumdu gas- og olíuauðlinda sem hugsanlega munu finnast á hafsbotni, er hóflegri en tillögur frumvarps um veiðigjöld. Að teknu tilliti til allra þessara ágalla er niðurstaðan sú að umfang gjaldtöku samkvæmt frumvarpinu sé langt umfram það sem útgerðin getur staðið undir.“ Svo segir hér áfram, með leyfi frú forseta: „Að lokum ber að undirstrika að ekki er hægt að horfa á álagningu veiðigjalda afmarkað. Samræmi verður að vera milli gjaldtöku og annarrar umgjarðar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir veiðigjöldum. Gjaldtaka, sem er hófleg ein sér, getur verið óhófleg skoðuð í samhengi við önnur ákvæði.“ Þarna er verið að segja að það er mikilvægt að skoða málið allt í heild sinni. Það er mikilvægt að skoða hvernig hitt frumvarpið mun líta út og það veit raunar enginn eins og landið liggur í dag. Það er mikill vandræðagangur með það mál innan ríkisstjórnarinnar og það veit enginn hvernig stendur hér í þinginu. Það sem einnig er verið að segja þarna er að ekki er hægt að skattleggja eina atvinnugrein, einstaklinga eða aðra svo mikið að ekki sé með nokkru móti mögulegt að reka viðkomandi fyrirtæki á eftir. Það mun því miður gerast í þessu tilfelli. Þarna er ekki um að ræða einhverja hagsmunagæslu fyrir einstakar útgerðir landsins. Þarna er bara um að ræða „common sense“, eins og maður segir, ég leyfi mér að sletta, frú forseti. Staðreyndin er sú að maður getur ekki lagt meiri klyfjar á herðar einstökum fyrirtækjum og einstaklingum en viðkomandi getur borið. En því miður erum við búin að sjá það allt of oft að ríkisstjórnin telur að mögulegt sé að skattleggja í excel-forritum í Reykjavík hvort sem er landsbyggðina, einstaklinga eða fyrirtæki fram úr öllu hófi á sama tíma og við horfum upp á að ríkissjóður dregur ekki úr útgjöldum sínum með sama hætti. Ég óskaði eftir því í lok síðasta árs að tekinn yrði saman kostnaður við flugferðir ríkisstjórnarinnar til útlanda á síðasta ári og það voru sláandi niðurstöður sem komu út úr því. Flugfargjöldin námu hundruðum milljóna króna og var um þúsundir ferða að ræða þar sem starfsmenn í boði ríkissjóðs voru á ferðalögum hingað og þangað. Það nam tugum ferða til tunglsins, frú forseti. Við horfum því upp á það að ríkisstjórnin sker niður úti á landi og leggur skatt á einstaklinga og fyrirtæki en sker síðan ekki niður nær sér. Þessi skýrsla er um margt athyglisverð og í rauninni mikill áfellisdómur fyrir það frumvarp sem fyrir liggur um veiðigjöld þar sem beinlínis er sagt að þetta muni koma sér mjög illa fyrir fyrirtæki landsins og einstök sveitarfélög. Ég minni á það enn og aftur að hér er um skýrslu óháðra fræðimanna að ræða, hér er ekki um keypta skýrslu frá hagsmunasamtökum eða ríkisstjórn eða öðrum að ræða. Síðar í skýrslunni er fjallað um áhrif á byggðaþróun og þar er hægt að finna upphæðir þessarar gjaldtöku á einstök sveitarfélög þar sem búið er að heimfæra það á einstök sveitarfélög til að sjá hver skattheimtan yrði miðað við úthlutun tonna í þorskígildum. Ég fylgdist með ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar sem kemur úr Norðausturkjördæmi. Hann fjallaði um áhrifin á það kjördæmi. Mig langar að lesa upp úr skýrslunni og fjalla um áhrif veiðigjaldsins á Norðvesturkjördæmi, en það nær, eins og flestir vita, frá botni Hvalfjarðar að Öxnadalsheiði. Þar er undir Snæfellsnesið, Vestfirðirnir, Norðurland vestra, Vesturland. Á Akranesi yrði veiðigjaldið um 658 millj. kr., á Rifi 541 millj. kr., á Sauðárkróki 531 millj. kr., í Bolungarvík 436 millj. kr., í Grundarfirði 420 millj. kr., á Ísafirði 366 millj. kr., á Ólafsvík 226 millj. kr., á Skagaströnd 268 millj. kr., á Patreksfirði 175 millj. kr., í Stykkishólmi 154 millj. kr., í Hnífsdal 183 millj. kr. og á Þingeyri 136 millj. kr. Sé þetta lagt saman er veiðileyfagjaldið 4 milljarðar kr. í Norðvesturkjördæmi. Frú forseti. Það sjá það allir og bent er á það í þessari úttekt að þetta muni fara mjög illa með einstakar sjávarbyggðir. Það er auðvitað ekki hægt að halda öðru fram og það er ekki hægt að segja, það er svo ódýr málflutningur, að þeir sem benda á þessar tölulegu staðreyndir séu einhvers konar handbendi einkarekinna fyrirtækja, það er ekki boðlegur málflutningur. Þeir hinir sömu hljóta þá að meina að þessir ágætu fræðimenn sem vinna þessa úttekt séu handbendi einkafyrirtækja og LÍÚ. Eru þessir ágætu einstaklingar, Daði Már Kristófersson, dósent við Háskóla Íslands, og Stefán B. Gunnlaugsson, lektor við Háskólann á Akureyri, handbendi LÍÚ? Nei, þeir eru fræðimenn sem benda á áhrifin af þessu máli eins og það liggur fyrir, eins og það kom frá hv. atvinnuveganefnd. Það er líka hægt að tala um hvernig einstök sveitarfélög fjallað um málið, því að mörg sveitarfélög hafa skilað inn umsögnum um það. Mig langar aðeins að fara yfir hvað sveitarfélög í Norðvesturkjördæmi hafa sagt um málið. Ég ætla fyrst að lesa umsögn frá Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Þar er ágætt að halda því til haga áður en ég byrja þennan lestur að formaður þeirra samtaka er flokksbróðir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og oddviti Vinstri grænna í Skagafirði þannig að sá maður verður líklega seint sakaður um að vera handbendi stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra skiluðu inn umsögn 25. apríl. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Minnt skal á að undanfarin ár hefur svæðið mátt búa við samdrátt á ýmsum sviðum“ - þ.e. Norðurland vestra. Þar hefur orðið fólksfækkun, einkum og sér í lagi vegna niðurskurðar í heilbrigðisþjónustu og niðurskurðar í opinberum störfum vegna fjárlaga hæstv. ríkisstjórnar. - „Það að boða stórfellda gjaldtöku á fyrirtækjum í sjávarútvegi er því bein aðför að stöðu Norðurlands vestra. Með fyrirliggjandi frumvörpum um stjórn fiskveiða er vegið að afkomuöryggi sjávarbyggða, þeirra sem starfa í greininni og fyrirtækja í sjávarútvegi, jafnt stórra en ekki síst smærri útgerða.“ Það er nefnilega svo, frú forseti, að það eru ekki síst smærri útgerðirnar sem munu fara illa út úr þessu veiðigjaldi. „Þá er horfið frá mikilvægum byggðatengingum.“ Eins og við munum voru frumvörp í vinnslu hjá hæstv. ríkisstjórn sem fólu það í sér að veiðigjöldin mundu renna að einhverju leyti til landsbyggðarinnar, til samtaka sveitarfélaga á landsbyggðinni, til atvinnuuppbyggingarverkefna á landsbyggðinni o.fl. En núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra breytti því og ákvað að það skyldi allt renna beint í ríkissjóðshítina og það yrðu engar byggðatengingar hvað snerti þetta veiðigjald. Það er væntanlega það sem verið er að gagnrýna hér. Svo segir áfram, með leyfi frú forseta: „Samkvæmt útreikningum endurskoðunarfyrirtækisins KPMG mun veiðigjald útgerða á Norðurlandi vestra nema 933 millj. kr. auk þess sem varanlegar aflaheimildir á svæðinu dragast saman um 567 þorskígildistonn …“ Skattheimtan mun verða 933 millj. kr. á útgerðir á Norðurlandi vestra. Hér segir svo áfram, með leyfi frú forseta: „Engum dylst nauðsyn þess að gera verður breytingar á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi til að ná betri sátt um einn af grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og tryggja verður þjóðareign á sjávarauðlindum. Sú „sátt“ getur ekki orðið eingöngu á kostnað sjávarbyggða og landsbyggðarinnar.“ Frú forseti. Þetta eru þung orð. Mig langar að lesa þau aftur, með leyfi frú forseta: „Sú „sátt“ getur ekki orðið eingöngu á kostnað sjávarbyggða og landsbyggðarinnar.“ Þetta er frá Samtökum sveitarfélaga í Norðurlandi vestra. Mig langar að minna aftur á það, frú forseti, að formaður þessara samtaka er flokksbróðir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Varla verða þessi samtök því sökuð um að tala máli stjórnarandstöðunnar. Þetta eru samtök sem tala fyrir hagsmunum þeirra sveitarfélaga sem búa á Norðurlandi vestra, sveitarfélaga sem máttu búa við fólksfækkun allan útrásartímann, allan þenslutímann í Reykjavík meðan hér voru hundruð byggingarkrana að byggja hús og blokkir sem engin innstæða var fyrir. Þá fækkaði fólki í þessum sveitarfélögum. Hvað hefur gerst eftir hrun? Vegna niðurskurðartillagna ríkisstjórnarinnar, m.a. í heilbrigðismálum, hefur fólki haldið áfram að fækka á Norðurlandi vestra eftir að stjórnin tók við völdum. Þeir ágætu sveitarstjórnarmenn sem mynda þessi samtök hafa gríðarlegar áhyggjur af því að fólksfækkunin muni halda áfram og að þetta muni ekki stuðla að eflingu landsbyggðarinnar - 933 millj. kr. Svo er það Grundarfjarðarbær. Það verður seint talað um að þar sé bæjarstjórn sem sé handbendi stjórnarandstöðunnar. Bæjarráð Grundarfjarðarbæjar sendi frá sér ályktun eða umsögn þann 23. apríl 2012. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Bæjarráð Grundarfjarðar getur ekki mælt með fyrirliggjandi frumvarpi um stjórn fiskveiða og veiðigjöld.“ Svo er það rakið og vinnubrögðin gagnrýnd. Bæjarráðið hvetur Alþingi til að vanda til verka og segir að mikilvægt hefði verið að skoða áhrifin af þessu máli áður en það var lagt fram þannig að þessari atvinnugrein væri ekki steypt út í óvissuna eins og gert hefur verið ítrekað af sitjandi ríkisstjórn. Svo segir, með leyfi frú forseta: „Bæjarráð telur að heildaráhrif frumvarpanna muni hafa skaðleg áhrif á afkomu sveitarfélagsins, sjómanna, fyrirtækja í sjávarútvegi og uppbyggingu fiskmarkaða.“ Undir þetta ritar Björn Steinar Pálmason bæjarstjóri fyrir hönd bæjarráðs Grundarfjarðar. Ekki verður sagt að í Grundarfirði sé bæjarstjórn sem sé handbendi stjórnarandstöðunnar, síður en svo. Svo kemur Skagafjörður. Byggðaráð Skagafjarðar sendi frá sér umsögn þann 18. apríl 2012 um það mál sem við ræðum hér. Þar segir, með leyfi frú forseta, og ég vil benda á það áður en ég les þessa umsögn að formaður byggðaráðs Skagafjarðar er frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, flokksbróðir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þarna segir, með leyfi frú forseta: „Við undirrituð vörum Alþingi sterklega við því að samþykkja fyrirliggjandi frumvarp ríkisstjórnarinnar um stjórn fiskveiða og veiðigjöld.“ Svo er vitnað til þeirra varnaðarorða sem fram koma í óháðri úttekt Daða Más Kristóferssonar og Stefáns Gunnlaugssonar. Í ljósi þeirra varnaðarorða sem þar eru segir, með leyfi frú forseta: „Undirritaðir telja að þau varnaðarorð sem fylgja frumvörpunum séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja málin til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkunar útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er. Við slíkt verður ekki unað.“ Undir þetta ritar byggðarráð Skagafjarðar í heild sinni, einn byggðarráðsfulltrúi var með sérstaka bókun. Sá sem ritar undir þetta er oddviti Vinstri grænna í Skagafirði og formaður byggðaráðs þannig að seint verður talað um þetta sé komið beint frá stjórnarandstöðunni. Bæjarstjórn Stykkishólmsbæjar sendi inn umsögn um málið 20. apríl 2012. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Bæjarráð Stykkishólms hélt fund miðvikudaginn 12. apríl sl. Á fundinum var eftirfarandi umsögn samþykkt …“ Þar er sagt hreint og klárt, með leyfi forseta: „Við undirrituð leggjum þunga áherslu á að veiðigjöld verði sanngjörn og ógni ekki rekstri útvegsfyrirtækja.“ Það er heldur ekki hægt að tala um að stjórnarandstaðan sé við völd í Stykkishólmi því að forustumaður sveitarstjórnar Stykkishólmsbæjar kemur úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Hér er um að ræða sveitarfélög á Norðurlandi vestra. Þarna draga menn ekki taum neins pólitísks afls, þetta eru einfaldlega einstaklingar sem búa í þessum samfélögum og vilja gæta hagsmuna samfélaga sinna, samfélaga sem hafa mátt búa við gríðarlega fólksflutninga frá þessu svæði að undanförnu og fólk hefur áhyggjur af því að eina atvinnugreinin sem eftir er sé sett í enn meiri óvissu. Ég ætla að halda áfram, frú forseti, því að það eru fleiri umsagnir. Ég á eftir að lesa umsagnir frá Bolungarvík, Snæfellsbæ, Vesturbyggð og Tálknafirði. Þær eru allar með sambærilegum hætti. Bolungarvíkurkaupstaður sendi umsögn til atvinnuveganefndar 20. apríl 2012. Þar segir, sem er athyglisvert: „Bolvíkingar hafa á undanförnum tveimur áratugum gengið á gegnum algjöra endurskipulagningu á sjávarútvegi og má segja að nánast allar aflaheimildir í sveitarfélaginu hafi verið keyptar eftir að sveitarfélagið var nánast orðið kvótalaust. Stærstur hluti þeirra hefur verið keyptur á síðustu 10 árum.“ Þarna kemur það fram sem talað hefur verið um og er staðreynd, þ.e. að í mörgum sveitarfélögum eru starfandi útgerðir, sumar eru reknar af einstaklingum en þær eru líka oft reknar af samfélaginu og margir sem koma að því sem hafa keypt aflaheimildir af útgerðarmönnum sem flutt hafa burt af svæðinu eða sem hætt hafa rekstri. Þessir aðilar sem hafa reynt að halda atvinnu í heimabyggð sinni og hafa áhyggjur af framvindu mála. Þeir verða seint flokkaðir sem einhvers konar sægreifar, eins og hv. þingflokkur Samfylkingarinnar segir oft um þá sem starfa við sjávarútveg. Í umsögninni segir, með leyfi frú forseta: „Það er krafa bæjarráðs Bolungarvíkur að Alþingi beiti vandaðri vinnubrögðum í viðleitni sinni til breytinga á fiskveiðilöggjöfinni og falli frá þeirri stefnu að ráðast að undirstöðum sjávarbyggða og þeim fyrirtækjum sem þar eru vonandi að komast á legg, með jafnóskammfeilnum hætti og gert er í umræddu frumvarpi um veiðigjald.“ Ég held að þessi orð dæmi sig algjörlega sjálf. Þarna bendir sveitarstjórn Bolungarvíkur einfaldlega á að það er ekki hægt að leggja fram mál sem er jafnilla unnið og þetta og sem mun leika landsbyggðina svo grátt. Bæjarstjórn Snæfellsbæjar sendi einnig inn umsögn 20 apríl 2012. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Deloitte skoðaði 24 útgerðarfélög í Snæfellsbæ þar sem hluti félaganna er bæði í útgerð og vinnslu og öll félögin hafa meira en 100 tonn í úthlutuðum afla. Það kemur í ljós að af þessum 24 félögum sem í úrtakinu voru eru 17 sem talið er að ekki geti staðið við núverandi greiðsluskuldbindingar verði frumvarp um veiðigjöld að lögum óbreytt.“ 17 félög af 24 sem óháð fyrirtæki skoðar í Snæfellsbæ verða gjaldþrota ef þetta mál nær fram að ganga. Hvernig getur það styrkt hinar dreifðu byggðir landsins að 17 af 24 útgerðum sem óháður aðili skoðar muni fara í þrot? Svo segir áfram, með leyfi frú forseta: „Það er von okkar í Snæfellsbæ að atvinnuveganefnd Alþingis og alþingismenn allir íhugi alvarlega þær staðreyndir sem hér eru dregnar fram um afleiðingar þess ef umrætt frumvarp nær fram að ganga. Þetta mál skiptir það miklu fyrir sjávarbyggðirnar að ef alþingismenn draga í efa þær upplýsingar sem koma fram í umsögn þessari séu réttar þá skorum við í Snæfellsbæ [...] á hina sömu að koma með útreikninga sem sýna hið gagnstæða.“ Þetta er ákall sveitarstjórnar Snæfellsbæjar til okkar alþingismanna um að taka ekki þátt í því að 17 af 24 fyrirtækjum í sveitarfélaginu verði gjaldþrota. Ég ætla að halda áfram að lesa. Vesturbyggð fjallar um málið í umsögn sem send var 23. apríl 2012. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Vandséð er hvernig þessum frumvörpum er ætlað að styðja við áform um að byggja upp öflugri samfélög á landsbyggðinni. [...] Bæjarstjórn Vesturbyggðar varar stjórnvöld við að taka vanhugsaðar ákvarðanir sem geti stuðlað að hruni í sjávarútvegi og tengdum greinum, atvinnuleysi og þar með fólksflótta á [sic] landsbyggðinni. Þau varnaðarorð sérfræðinga sem fylgja lagafrumvörpunum og þeir útreikningar óháðra aðila sem sveitarfélögin hafa látið vinna ættu að vera ærin ástæða fyrir alþingismenn að endurskoða frumvörpin, frekar en að stuðla að lögfestingu þeirra og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins …“ Vesturbyggð er sveitarfélag á sunnanverðum Vestfjörðum sem hefur mátt glíma við gríðarlega fólksflutninga af svæðinu og einnig við vandamál við að fá lagðan veg til sín vegna lítillar þekkingar fólks á mikilvægi samgangna og vegna stríðs við litla aðila um lagningu vegar í gegnum Teigsskóg í Austur-Barðastrandarsýslu. Þetta fólk er bara að biðja okkur alþingismenn um að leggja ekki sveitarfélagið algjörlega niður …“ Síðan er það Tálknafjörður, sem er lítið sveitarfélag á sunnanverðum Vestfjörðum sem hefur mátt glíma við gríðarlega fólksfækkun á undanförnum áratugum. Umsögn hreppsnefndar Tálknafjarðar barst þinginu í lok apríl. Þar segir, með leyfi forseta: „Hreppsnefnd tekur heils hugar undir þá ályktun sem sveitarstjórn Skagafjarðar hefur sett fram um málið þar sem segir …“ - Ég ætla að rifja það upp, með leyfi forseta: „Undirritaðir telja að þessi varnaðarorð, sem fylgja frumvörpunum, séu meira en næg ástæða fyrir alþingismenn til að leggja máli til hliðar frekar en að stuðla að því að lögfesta þau og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins, m.a. mögulegri lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkunar útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er. Við slíkt verður ekki unað.“ Ég rifja það aftur upp að oddvitinn í Skagafirði kemur úr hópi Vinstri grænna og er flokksfélagi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þannig að það verður seint sagt að hann dragi vagn stjórnarandstöðunnar. Síðasta ályktunin sem ég ætla að lesa upp kemur úr Norðvesturkjördæmi og er frá Fjórðungsþingi Vestfirðinga sem haldið var í Bolungarvík 2.–3. september 2011. Ég ætla að gera að umtalsefni þá ályktun á þeim mínútum sem ég á eftir af ræðu minni. Þar segir, með leyfi frú forseta: „56. fjórðungsþing Vestfirðinga, haldið í Bolungarvík 2.–3. september 2011, skorar á Alþingi að tryggja að það auðlindagjald sem nú er innheimt af vestfirskum aflaheimildum og öll aukning þess renni til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum. Auðlindagjaldið renni til rannsókna, nýsköpunar og í fjárfestingarsjóð fyrir vestfirskar byggðir.“ Er til of mikils mælst að þau sveitarfélög sem hafa mátt glíma við gríðarlega fólksfækkun á undanförnum árum og róa lífróður um þessar mundir leggi fram þá beiðni eða kröfu að auðlindagjald, sem nemur 4 þúsund milljónum í Norðvesturkjördæmi, renni til uppbyggingar þeirra sveitarfélaga sem þurfa að inna slíkt gjald af hendi? Hér voru frumvörp í vinnslu hjá fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem gerðu ráð fyrir því að þetta gjald rynni aftur til landsbyggðarinnar. En núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra breytir þessu og ákveður að það skuli renna beint inn í ríkissjóð. Að gefnu tilefni hafa margir aðilar allt í kringum landið, í hinum dreifðu byggðum, gríðarlegar áhyggjur af því þegar 4 þúsund milljónir renna úr Norðvesturkjördæmi beint í ríkissjóð. Af hverju? Vegna þess að sporin hræða. Ef við horfum á hvernig gengið hefur undanfarin ár að reka hér einhvers konar byggðastefnu, að halda opinberum störfum á landsbyggðinni, hefur það ekki gengið mjög vel. Við sjáum það til að mynda í fjárlagagerð hæstv. ríkisstjórnar undanfarin ár að þegar komið hefur verið fram með tillögur um gríðarlegan niðurskurð í heilbrigðisgeiranum að það hefur gengið eftir að verulegum hluta. Það hefur leitt til þess að opinberum starfsmönnum hefur fækkað gríðarlega á landsbyggðinni, það hefur dregið úr grunnheilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni og við horfum upp á að það sama er gerast á öðrum sviðum. Í löggæslumálum hefur verið gríðarlegur niðurskurður og gríðarleg fækkun hefur orðið á opinberum störfum, til að mynda á Norðurlandi vestra sem ég vitnaði til áðan. Fækkunin hleypur á tugum starfa frá árinu 2008. Finnst mönnum trúlegt að ríkisstjórn sem gengið hefur fram með slíkum hætti gagnvart landsbyggðinni ætli að innheimta veiðigjald úr Norðvesturkjördæmi upp á 4 þúsund milljónir til að útdeila því aftur þangað? Finnst einhverjum það trúlegt? Og finnst einhverjum skrýtið þó að forustumenn í sveitarstjórnum allra þeirra sveitarfélaga sem gáfu umsagnirnar sem ég las upp úr áðan hafi áhyggjur af því að þessi skattheimta muni renna öll í hítina hér á höfuðborgarsvæðinu, í ráðuneytin og ríkisstofnanirnar sem blása út á höfuðborgarsvæðinu, Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun o.fl.? Það er þess vegna sem þetta ágæta fólk úr öllum flokkum, óháð pólitískum skoðunum, talar um hreinan og kláran landsbyggðarskatt því að þetta er ekkert annað en landsbyggðarskattur þegar þúsundir milljóna eiga að renna af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Ef vilji væri til þess að verja landsbyggðina hefðu menn lagt það til að þessir fjármunir rynnu aftur til landsbyggðarinnar, til samtaka sveitarfélaga, til atvinnuuppbyggingarverkefna eins og Vestfirðingar hafa óskað eftir, til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum, en nei, það er ekki raunin. Þetta á að renna í ríkissjóð, það eru engar byggðatengingar þarna á ferðinni. Það gagnrýna allir sem um málið hafa fjallað á landsbyggðinni og er ekki vanþörf á. Svo koma hér stjórnarliðar, jafnvel nefndarmenn úr hv. atvinnuveganefnd sem haft hefur málið til umfjöllunar, og segja: Þetta gjald mun styrkja landsbyggðina, þetta gjald upp á 4 þúsund milljónir í Norðvesturkjördæmi mun styrkja landsbyggðina. Hvernig fá menn það út að þetta muni styrkja landsbyggðina? Engir, hvorki þeir óháðu sérfræðingar sem fjallað hafa um málið og skiluðu gögnum með frumvarpinu né nokkurt einasta sveitarfélag á landsbyggðinni, tala um að þetta muni styrkja landsbyggðina. Hvernig leyfist þingmönnum í hv. atvinnuveganefnd þingsins sem koma frá landsbyggðinni að tala um að þessi frumvörp styrki landsbyggðina? Það er bara eitt sem hægt er að segja við slíkum málflutningi: Ég held að það væri æskilegast að sitjandi ríkisstjórn, hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, hætti nú öllum styrkingum við landsbyggðina því að ég er ekki viss um að landsbyggðin þoli fleiri byggðastyrkingar sambærilegar þeim sem hún leggur til hér, því að þetta er ekki styrkur við landsbyggðina. Maður hlýtur að spyrja sig að því hvort landsbyggðin muni eiga von á fleiri byggðastyrkingum eins og þessari. Ef svo er held ég að menn verði að svara því af sömu festu. Það vantar hins vegar raunverulega byggðastefnu sambærilega þeirri sem er til að mynda í Noregi þar sem um er að ræða skattaívilnanir því lengra sem maður býr frá höfuðborginni. Þar sem er um að ræða ýmsar aðgerðir, beinar og óbeinar, sem eiga að hvetja fólk til þess að flytja út á landsbyggðina, til þess að byggja upp atvinnustarfsemi á landsbyggðinni o.fl. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom mjög vel inn á það hvernig samspilið er milli auðlindagjaldsins eða veiðiskattsins, sem er hið rétta nafn á þessu, og byggðanna. Eitt af því sem menn hafa sagt er að það sé nú allt í lagi þó að fyrirtæki verði gjaldþrota, fiskurinn muni alltaf verða veiddur. Eitt þeirra byggðarlaga sem hann nefndi í þessu sambandi var Bolungarvík, sem ég þekki aðeins til í. Í umsögn frá Bolungarvíkurkaupstað er athygli vakin á því að í Bolungarvík hafi menn staðið frammi fyrir því að missa stóran hluta af aflaheimildum sínum um miðjan tíunda áratuginn. Síðan voru menn í því að byggja þetta upp. Það segir manni það að þegar illa fer tekur mjög langan tíma, þótt vel takist til, að byggja upp. Getur hv. þingmaður tekið undir með þeim þingmönnum sem hafa talað þannig að það sé ekkert áhyggjuefni í sjálfu sér þó að fyrirtækin fari unnvörpum á hausinn, það komi bara ný fyrirtæki í staðinn? Er hv. þingmaður ekki fremur þeirrar skoðunar að það sé alveg óljóst hvar fiskurinn verði veiddur eða hvar hann verði unninn og af þessu geti hlotist gríðarlega mikil byggðaröskun?

Frú forseti. Já, það er rétt, ég kom inn á það í minni ræðu og las umsögn frá Bolungarvíkurkaupstað þar sem meðal annars var bent á að Bolungarvík hefur á undanförnum tíu árum þurft að kaupa megnið af sínum aflaheimildum aftur. Þessi umræða um að einhver annar muni veiða fiskinn - það er alveg hárrétt, það er algjörlega óljóst hvar fiskurinn verður veiddur. Ég hallast að því að mörgum hv. stjórnarliðum, einkum þeim sem búa hér á höfuðborgarsvæðinu sé nokk sama hvar fiskurinn sé veiddur. Þeir séu fyrst og fremst að hugsa um að það komi tekjur inn í ríkissjóð og þeim er alveg sama um Bolungarvík og fleiri staði. Ég hallast að því, því miður. Ég held að staðreyndin kunni jafnvel að vera sú að einhverjir þessara þingmanna séu fyrst og fremst að hugsa um að það komi tekjur inn í ríkissjóð en það séu ekki byggðasjónarmið eða velvilji gagnvart landsbyggðinni sem búi að baki því að leggja fram þau frumvörp 

Virðulegi forseti. Það er einmitt þessi kæruleysislega afstaða sem við hv. þingmaður höfum verið að gera hérna að umtalsefni sem veldur mér mjög miklum áhyggjum. Það er undarlegt að vita til þessarar afstöðu þegar sá banki sem hefur langflest sjávarútvegsfyrirtæki í viðskiptum hefur komist að þeirri niðurstöðu eftir að hafa farið yfir stöðuna hjá 124 fyrirtækjum, sem hafa reyndar haldið utan um 90% af kvótanum, að 74 þessara fyrirtækja mundu ekki ráða við þetta, yrðu gjaldþrota. Hv. stjórnarliðar gera mjög lítið úr þessu og segja: Þetta er ekkert vandamál, það rís bara upp einhvers staðar annars staðar fiskvinnsla og fiskveiðar verða stundaðar áfram og þetta er ekkert áhyggjuefni. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að slíkt ástand mundi auðvitað hafa í för með sér byggðaröskun af stærðargráðu sem við höfum aldrei nokkurn tíma séð áður, þegar stór hluti útgerðarinnar mundi einfaldlega ekki ráða við veiðigjaldið og það yrði þessi gríðarlega uppstokkun? Hvað skoðun hefur hv. þingmaður á því sem haldið hefur verið fram að þetta muni að endingu leiða til 

Frú forseti. Ég held að það sé alveg ljóst, eins og margir hafa bent á, að nái þetta fram að ganga muni það ekki hvað síst koma illa niður á litlum útgerðum sem muni glíma við mikil vandamál og það mun síðan leiða til aukinnar samþjöppunar eins og hv. þingmaður bendir á. Mér finnst mjög sérstakt að fylgjast með málflutningi hv. stjórnarliða sem tala um að það sé í góðu lagi þó að fyrirtæki allt í kringum landið, ekki hvað síst á landsbyggðinni verði gjaldþrota, það rísi upp önnur fyrirtæki. Við höfum enga vissu fyrir því að þau fyrirtæki sem rísi úr rústum þessara gömlu fyrirtækja verði með starfsemi sína á landsbyggðinni. Þess vegna hallast ég að því, frú forseti, af því að hv. þm. Skúli Helgason sagði hér í umræðum að ákveðnum aðilum væri skítsama um starfsfólk sem ynni í fiskvinnslu, að þeir sem tala hvað djarfast fyrir þessu máli, þú fyrirgefur orðalagið frú forseti, þeim sé skítsama 

Frú forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af áhrifum svo gríðarlega hás veiðigjalds á minni sjávarbyggðir. Þær ályktanir sem hv. þingmaður las upp frá sveitarstjórnum í sjávarbyggðunum á Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og fleiri hafa borist víðar af landinu, eru alvarlegar áminningar til Alþingis um að hugleiða vandlega hvað sé eiginlega verið að gera. Þetta er gjörólík stefna við það sem ég lagði til, þar sem ég lagði til aðallega stjórn á fiskveiðum en að veiðigjaldinu væri stillt í hóf. Ég minni á að í stefnu VG er ekki minnst á, að ég held, að taka auðlindagjald enda höfum við ekki verið mjög hrifin af þeirri hugmyndafræði kapítalismans. Því hef ég lagt til, bæði í þeim frumvörpum sem ég lagði fram og einnig líka nú, að hluti af tekjum af veiðigjöldum innheimtum 

Frú forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan að það væri hægt að gagnrýna fyrirhuguð veiðigjöld fyrir að vera í fyrsta lagi of há en í annan stað að þau ættu að renna með einhverjum hætti beint til þeirra byggðarlaga sem þurfa að inna þau af hendi. Þetta er í fullu samræmi við ályktun fjórðungsþings Vestfjarða sem ég las hér áðan og í fullu samræmi við það sem hv. þingmaður lagði fram þegar hann gegndi embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það vekur hins vegar furðu að núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli ganga fram og hækka veiðigjaldið úr öllu hófi og samhliða því hunsa allar hugmyndir um að það renni til landsbyggðarinnar. Maður fer nú að velta því fyrir sér hvort það sé ekki helst til langt síðan þessi ágæti hæstv. ráðherra hafi búið, 

Frú forseti. Ég og hv. þm. Atli Gíslason höfum einmitt lagt fram breytingartillögu, sáttatillögu í málinu, um að 50% af teknum veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skuli renna í ríkissjóð en 40% innheimtra tekna af veiðigjaldi renni til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem hlutaðeigandi útgerð á heimilisfesti og 10% renni síðan til rannsókna- og þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Þetta er sáttaleið fyrir þá sem vilja endilega taka veiðigjald en fyrir landsbyggðina því það er algjörlega ljóst að hér er um landsbyggðarskattlagningu að ræða og um það hefur ekkert verið deilt. Þar er ég sammála skoðun núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hann gerði grein fyrir í skrifum 1997 að veiðigjöldin væru hreinn landsbyggðarskattur. Ég legg því áherslu á að þetta er millileið. Ég hef áhyggjur af þeirri gjá sem er að myndast á milli höfuðborgar og landsbyggðar og hefur meðal annars birst hjá mörgum þingmönnum 

Forseti biður hv. þingmenn um að hlýða bjöllunni. Komin er nærri hálf mínúta fram yfir þann tíma sem hv. þingmaður hafði til ræðuhalda.

Frú forseti. Breytingartillaga hv. þingmanna Jóns Bjarnasonar og Atla Gíslasonar er góðra gjalda verð og á bak við hana er sú byggðahugsun sem er eðlileg í þessu efni. Hins vegar breytir það því ekki að veiðigjaldið sem slíkt er enn of hátt og það breytir því ekki sem kemur fram til að mynda í umsögn hjá Snæfellsbæ að 17 af 24 fyrirtækjum muni fara þar í þrot. Það að þeir fjármunir sem muni setja þessi fyrirtæki í þrot renni síðan til sveitarfélaganna breytir ekki þeim vanda að gjaldið er of hátt rétt eins og hv. þingmaður benti á. En sú tillaga sem fyrir liggur af þeirra hálfu um að gjaldið síðan renni til byggðanna er klárlega hin eina rétta í stöðunni. Maður furðar sig á því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli ekki sjálfur leggja það til, komandi af landsbyggðinni.

Frú forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason benti á og lýsti mjög langri þróun þar sem landsbyggðin hefur verið að þorna upp og mannfjöldi vex sífellt á höfuðborgarsvæðinu. Ísland er því hægt og rólega að breytast í borgríki. Ég hef sagt að þetta stafi af því að ríkið er stöðugt að vaxa og það vex í borginni. Það sem við horfum upp á í þessu frumvarpi og endurspeglast í öllum þeim umsögnum sem hv. þingmaður las upp úr frá sveitarfélögum úti á landi er einmitt það að gífurlega mikið aukin skattlagning mun þenja ríkið enn frekar út, ríkisvaldið mun vaxa enn frekar. Mér finnst að menn eigi að horfa á það þannig, ríkið er að vaxa. Það getur vel verið að einhverju verði deilt aftur út með einhverjum atvinnutækifærum eða einhverju slíku en meginhlutinn mun sitja eftir í Reykjavík.

Frú forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að aukin skattheimta leggist í þessu tilfelli á landsbyggðina vegna þess að stór hluti þeirra fyrirtækja sem um ræðir hafa starfsemi sína á landsbyggðinni. Þegar skatturinn rennur síðan í ríkissjóð vinnur þessi aukna skattheimta gegn uppbyggingu á landsbyggðinni. Það er ekki hægt að segja að þetta geri neitt annað. Ég hallast að því að til þess að breyta þessari þróun verðum við annaðhvort að stokka skattkerfið sjálft upp þannig að sveitarfélög eftir landsstærð eða öðru fái aukna hlutdeild í skattstofnunum eða að fara samhliða í einhvers konar skattaívilnanaaraðgerðir til handa landsbyggðinni eins og þekkist í flestum öðrum norrænum löndum. 

Frú forseti. Ég er þingmaður höfuðborgarsvæðisins en ég fullyrði samt að velflestir Íslendingar horfa með mér með ugg til þeirrar þróunar sem við höfum horft upp á undanfarin 30, 40 og jafnvel 100 ár þar sem allt fjör virðist streyma úr sveitinni og af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Ég held að menn þurfi að byrja á því að átta sig á þessu og síðan að reyna að hamla gegn því. Ég er hins vegar ekki hrifinn af því að sveitarfélögin fái peninginn vegna þess að þá fer hann aftur til opinberra aðila. Það vantar að gefa fólki fleiri tækifæri til að vinna sjálft með eigin tekjur og eigin eignir. Það er það sem þetta frumvarp gengur sérstaklega gegn, sem og öll skattstefna ríkisstjórnarinnar. Þess vegna spái ég því að mannfjöldaflutningur af sveitinni og landsbyggðinni muni frekar aukast en hitt, því miður.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég held að grunnurinn sé fyrst og fremst sá að fólk skilji mikilvægi þess að landsbyggðin blómstri áfram. Það þjónar þjóðhagslegum tilgangi að halda öllu landinu í byggð. Ég held að sá skilningur sé að vaxa. Ég fagna því til að mynda að hv. þingmaður, sem er þingmaður á höfuðborgarsvæðinu, hefur fullan skilning á mikilvægi þess að landsbyggðin lifi og dafni og að það hafi þjóðhagslegan tilgang. Varðandi hitt atriðið sem hv. þingmaður kom inn á er staðreyndin auðvitað sú að við verðum að skapa umgjörð fyrir einstaklinga og fyrirtæki til að menn vilji starfa og búa úti á landi. Það gerum við með almennum aðgerðum til handa þessum einstaklingum eins og ég benti á að er gert í Noregi. Í Noregi er það til að mynda svo að því lengra sem viðkomandi býr frá Ósló þeim mun lægri tekjuskatt þarf hann að borga og því lengra sem viðkomandi býr frá Ósló borgar hann jafnvel þeim mun lægra niður af námsláninu sínu. 

Virðulegur forseti. Ég held að ekki sé á það bætandi í þeirri sundrungu sem virðist vera í þessu máli að við þingmenn förum að etja saman höfuðborginni og landsbyggðinni í ræðum okkar. Ég er þar af leiðandi ósammála hv. þingmanni. Ég held að það skipti meira máli að við horfum til þess hve mikill samhljómur er í öllum þeim athugasemdum sem fram hafa komið við þetta frumvarp, hvaðan sem þær koma af landinu, og að vinnulag okkar sé frekar að horfa á heildarhagsmuni þjóðarinnar og hvernig sem við sem vinnum á Alþingi getum breytt þessu frumvarpi í þá veru að hagsmunaaðilar í útgerð, hvar á landinu sem þeir reka útgerð, ég bendi á að á höfuðborgarsvæðinu er eitt stærsta útgerðarfyrirtæki landsins, HB Grandi, geti vel við unað því að frumvarpið 

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er ekki gott að etja saman höfuðborginni og landsbyggðinni. Það sem ég vitnaði til hér áðan og las upp úr eru umsagnir sveitarfélaga í því kjördæmi sem ég er kjörinn fyrir, Norðvesturkjördæmi. Það vill svo til að það er landsbyggðarkjördæmi og það vill svo til að þær umsagnir um þetta mál sem komu úr Norðvesturkjördæmi báru allar þann keim að menn hefðu áhyggjur af þessu máli út frá byggðaþróun. Ég kom inn á umsögn frá Norðurlandi vestra þar sem fjallað var um hvernig byggðarlag þar hefði þróast á undanförnum árum og hve mikið störfum hefði fækkað. Menn hafa gríðarlegar áhyggjur af því að mörg byggðarlög séu að verða svo veik, þau séu að verða svo smá að það verði mjög erfitt að snúa þróuninni við ef lengra verður gengið. Mörg þessara sveitarfélaga benda á að 4 þús. milljónir í fyrirhuguð veiðigjöld 

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni hvað varðar að breyta þurfi þessum frumvörpum til að ekki komi til þess sem öll þessi sveitarfélög eru að vara við. Ég vil benda hv. þingmanni á að þó að ég sé þingmaður fyrir Suðvesturkjördæmi er ég fædd og uppalin í sjávarplássi sem heitir Akranes og er í kjördæmi hv. þingmanns. Ég þekki því sjávarútveginn ágætlega af eigin reynslu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skoðað og velt fyrir sér í tengslum við veiðigjöldin, veiðiskattinn eða hvað við köllum það, annars vegar afturvirkni þessa skatts og hvort hann standist stjórnarskrá og hins vegar hvort sú reikniregla sem sett er, svo óljós og matskennd, brjóti hugsanlega í bága við 77. gr. stjórnarskrárinnar eins og Bonafide lögmenn hafa bent á í 

Frú forseti. Það er öllum ljóst að hv. þingmaður er alin upp í sjávarplássi, á Akranesi, og hefur þar af leiðandi ákveðna innsýn í þann vanda sem mörg landsbyggðarsveitarfélög glíma við. Þess vegna er svo mikilvægt að minna á þetta því að margir sem ekki hafa tengingar út á land hafa eðlilega ekki skilning á þeim vanda sem mörg sveitarfélög glíma við, því miður. Varðandi spurningar hv. þingmanns um hvort þessi frumvörp standist stjórnarskrá held ég að það hljóti að vera á mjög gráu svæði, en það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir áður en þingið afgreiðir þessi mál. 

Frú forseti. Í 44. gr. stjórnarskrárinnar er talað um að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður á Alþingi. Þetta segir mér að umræðan skipti verulegu máli. Margir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa aldrei tekið þátt í umræðunni, hvorki um þetta mál né um það mál sem er enn í nefnd, og skipta þó þessi frumvörp verulegu máli og er mikið áhugaefni ríkisstjórnarinnar. Til dæmis hefur hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir aldrei tekið til máls um þessi mál. Hæstv. fjármálaráðherra Oddný Harðardóttir hefur heldur aldrei tekið þátt í þessari umræðu og skipta þó þessi frumvörp ríkissjóð gífurlegu máli. Þá hefur hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir aldrei talað og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson hefur heldur aldrei talað og ætti þetta að skipta hann máli því að sveitarfélögin eru eitthvað að kvarta undan þessu. Ég vil að hæstv. forseti óski eftir því að þessir ráðherrar mæti allir og séu við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni ráðstöfun þess fjár sem ætlunin er að innheimta með því veiðigjaldi sem við ræðum, þeim veiðiskatti sem á að leggja á sjávarútveginn. Ég vil ekki gera lítið úr þeim verkefnum sem hér liggja undir en velti fyrir mér forgangsröðuninni. Augljóslega muni draga verulega úr fjárfestingargetu íslensks sjávarútvegs við aukna skattlagningu. Talið er að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í sjávarútvegi sé um 60 milljarðar kr. og árleg fjárfestingarþörf sé ríflega 20 milljarðar kr. Fjárfestingar í íslenskum sjávarútvegi á undanförnum þremur árum, þ.e. 2009, 2010 og 2011, eru í kringum 5 milljarðar kr. á ári og er sá samdráttur fyrst og fremst rakinn til þeirrar miklu óvissu sem greinin hefur búið við í stjórnartíð núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Nú er þessi skattlagning fyrirhuguð. Hún mun draga úr fjárfestingargetu sjávarútvegsins og við verðum að viðurkenna að þar er einhver mesta verðmætasköpunin í samfélagi okkar. Aukin fjárfesting í greininni er auðvitað til þess fallin að auka verðmætasköpun, fjölga verðmætum störfum, auka útflutningsverðmæti og gjaldeyrisstreymið til landsins sem er okkur svo nauðsynlegt. Með því að taka þetta fjármagn úr greininni drögum við augljóslega úr fjárfestingum í þessari arðsömu grein, þessari þjóðhagslega mikilvægu grein. Fjárhæðina á að setja í verkefni, samkvæmt fjárfestingaráætluninni sem ríkisstjórnin hefur kynnt til sögunnar. Hún er í sjálfu sér ódýrt kosningaplagg án þess að ég vilji svo sem gera lítið úr þessum verkefnum en þau eru samt í mínum huga eins og gæluverkefni, hljóma eins og verkefni sem maður mundi horfa til ef maður ætti næga fjármuni til að gera það sem hugurinn girnist. En ekki þegar við erum að tala um að eiga fyrir nauðþurftum. Um er að ræða verkefni eins og aukið framlag í Kvikmyndasjóð upp á 1,5 milljarða, í verkefnasjóð skapandi greina upp á 750 milljónir, 600 milljónir í netríkið Ísland, sem ég veit nú ekkert hvað er, grænar fjárfestingar 150 milljónir, grænan fjárfestingarsjóð 1 milljarð, grænkun fyrirtækja 1,5 milljarða, vistvæn innkaup 600 milljónir, orkuskipti í skipum 600 milljónir, náttúruminjasafn/sýning 500 milljónir, hús íslenskra fræða 2,5 milljarðar. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort þetta sé rétt forgangsröðun fyrir fjármagn þegar við horfum upp á það á sama tíma að verið er að stytta opnunartíma heilsugæslustöðva. Við heyrðum frá þingmönnum Norðvesturkjördæmis að á Akranesi er verið að loka öldrunardeildinni og segja upp 28 starfsmönnum, aðallega konum sem margar hverjar hafa starfað þar í mörg ár. Þá kemur hæstv. ríkisstjórn fram með þetta plagg. Þetta er hin raunverulega forgangsröðun hjá ríkisstjórninni á þessum erfiðu tímum. Ég skil ekki svona, virðulegi forseti. Ég skil ekki að draga eigi úr arðsömum og ábatasömum fjárfestingum í sjávarútvegi til að setja peningana í gæluverkefni. Maður veltir því auðvitað fyrir sér hvort hér sé ekki um að ræða dúsur eða hálfgerðar mútur til ákveðinna þjóðfélagshópa og atvinnugreina. Nú, ári fyrir kosningar, er höfðað til þessara hópa til að reyna að laða þá til fylgilags við það frumvarp sem hér liggur undir. Þetta eru ákaflega ósmekkleg vinnubrögð og ég vil gera við þau alvarlegar athugasemdir. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsætisráðherra væri viðstödd, sá forsætisráðherra og þingmaður sem hefur stært sig af því að ætla að skapa hér hina norrænu velferð og hefur látið félags- og tryggingamál mikið til sín taka í tíð sinni sem þingmaður. Ég óska eftir því að hún verði kölluð á þennan fund vegna þess að hún þarf að svara því hvort þetta sé hin kórrétta forgangsröðun og rökstyðja hvernig svo megi vera. Það er líka ákaflega óeðlilegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki sjá ástæðu til að vera hér með okkur við þessar umræður. Virðulegi forseti. Í dag var varpað fram hugmynd um það, undir liðnum störf þingsins, af hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, að hafa þyrfti þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Þar var hún að vitna til tillögu sem hún er með, sem er til meðferðar í atvinnuveganefnd, um að framtíðarskipan fiskveiðistjórnar ætti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. forsætisráðherra hefur með reglubundnu millibili allt kjörtímabilið talað um það og talið sig vera að hóta okkur hinum með því að fara þyrfti í þjóðaratkvæðagreiðslu með sjávarútvegsmálin. Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra að því, virðulegi forseti, - hún verður að sýna okkur þá virðingu að svara hér spurningum okkar - af hverju við setjum ekki þetta frumvarp og það frumvarp sem lagt var fram um fiskveiðistjórnarkerfið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju setur hæstv. forsætisráðherra ekki þessi frumvörp í þjóðaratkvæðagreiðslu? Við hvað er hún hrædd? Eða er hún hrædd? Eða hvað er málið? Það fólk sem talar hér með reglubundnu millibili í hótunarstíl, með hástemmdum yfirlýsingum, talar niður til fólks í atvinnulífinu á þann ósmekklega hátt sem hæstv. forsætisráðherra hefur gert, sérstaklega í þessu máli, verður að standa fyrir máli sínu. Ekki er hægt að bjóða þingheimi upp á það að ekki skuli einn einasti fulltrúi stjórnarmeirihlutans vera í salnum þegar þessi mikilvæga umræða fer fram. Svo hlær þetta fólk og setur fram hástemmdar yfirlýsingar, talar með ósmekklegum hætti um að verið sé að nota starfsmenn sjávarútvegsfyrirtækja sem lifandi mannlega skildi í baráttunni sem hér fer fram. Aðrir þingmenn úr meiri hlutanum tala um að atvinnurekendum sé skítsama um starfsfólkið sitt. Það fólk sem talar svona þarf að koma hér og standa fyrir máli sínu, standa við stóru orðin. Ég vona að það sjái sóma sinn í því að mæta þeim hópi fólks úr sjávarútvegi sem kemur saman á Austurvelli á morgun kl. 4. Það gæti þá sagt beint við það starfsfólk úr sjávarútvegsfyrirtækjunum sem mætir að þangað sé það mætt undir oki vinnuveitenda. Þetta er óboðlegur málflutningur og spurningarnar knýjandi sem þarf að fá svör við. Verði sú skattlagning sem ríkisstjórnin hefur lagt til að veruleika, verður reynslan svipuð og hefur verið af öðrum skattlagningaraðgerðum þessarar ríkisstjórnar. Þetta mun þegar upp verður staðið skila minna í kassann, skila minna til þjóðarbúsins en ef við létum þessa mikilvægu grunnatvinnugrein þjóðarinnar blómstra í friði. Ef við gerðum í sátt þær breytingar á þessum málum sem þarf að gera, um innheimtu hærra veiðileyfagjalds, ef við gerðum nýtingarsamninga til ásættanlegs tíma, mundi þessi grein skila miklu meira í íslenskt þjóðarbú en gert er ráð fyrir í þeim hugmyndum sem hér eru uppi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann út í athyglisverða frétt sem ég rak augun í en Ísland hefur verið tilnefnt fyrir fiskveiðistjórnarlögin - ekki fyrir þau lagafrumvörp sem nú hafa verið lögð fram heldur lögin sem samþykkt voru árið 2006, um stjórn fiskveiða, og eru þau lög sem stjórn fiskveiða við Ísland byggist á. Þau alþjóðlegu samtök sem tilnefna Ísland heita World Future Council og markmið þeirra er að láta stjórnmálamenn minnast ábyrgðar sinnar og þeirrar siðferðislegu skyldu að hafa komandi kynslóðir ávallt í huga þegar ákvarðanir eru teknar á þingi og í ákvörðunarferlinu öllu. Ég mundi segja að þetta væri athyglisvert í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn hefur talað mjög lengi hart gegn því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er við lýði. Það sem vekur athygli mína er það að þessi samtök veita fyrst og fremst viðurkenningu fyrir umhverfisvernd og sjálfbærni. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í þessa frétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir þessa spurningu. Ég held að þetta sé einmitt dæmi um þá viðurkenningu sem íslenska fiskveiðistjórnarkerfið hefur hlotið á alþjóðlegum vettvangi, enn ein staðfestingin á því að íslenskur sjávarútvegur er í forustuhlutverki í heiminum þegar kemur að skynsamlegri nýtingu þessara náttúruauðlinda. Ríkisstjórnin hefur gjarnan kvartað undan því að ekki sé nægilega vel tekið eftir árangri hennar í efnahags- og atvinnumálum hér á landi en hún hljóti mikið lof fyrir það í útlöndum. Á því virðist hún þrífast og virðist vera haldreipi hennar. Ég held að ríkisstjórnin ætti að hlusta eftir þessum skoðunum og til dæmis eftir því sem fram kom nýlega í The Economist og á vefsíðu Forbes. Í The Economist segir að íslensk fiskveiðistjórn sé meðal þeirra bestu í heimi. Svo virðist sem flestir aðrir en ríkisstjórn Íslands sjái kosti íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins en það þykir til fyrirmyndar víða í heiminum, bæði vegna hagkvæmni veiðanna og ekki síður vegna takmörkunar á sókn í fiskstofnana. Á vefsíðu Forbes segir að skipan sjávarútvegsmála á Íslandi þyki til fyrirmyndar á alþjóðavettvangi. Þrátt fyrir það haldi ríkisstjórnin ótrauð áfram að gera fiskveiðar á Íslandi óhagkvæmari á sama tíma og samkeppni á erlendum mörkuðum fari vaxandi. Þessi spurning er feitletruð í þessu veftímariti: Hvers vegna ætlar Ísland að eyðileggja besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi? Stórt er spurt, virðulegi forseti. Það taka fleiri sem fylgjast með eftir þessu og ekki bara hér á Íslandi. 

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir skilning hans á því hversu illa þetta frumvarp muni leika landsbyggðina. Hann er þingmaður af höfuðborgarsvæðinu en hefur á mjög sanngjarnan hátt vakið athygli á því að þetta muni sliga margar byggðir úti á landi. Mig langar að ræða við hv. þingmann þá markaðsstöðu sem Íslendingar hafa og hversu mikilvæg hún er fyrir okkur. Í mínum huga skiptir hún öllu máli og við höfum náð henni einfaldlega vegna þess að hér eru öflug sjávarútvegsfyrirtæki. Þeim hefur tekist á löngum tíma að ná markaðshlutdeild sem er í raun einstök fyrir svo lítið land. Það er ótrúlegt að rúmlega 300.000 manna þjóð skuli geta keppt við stór lönd eins og Rússland, Kanada og jafnvel Norðmenn um aðgang að þessum mörkuðum og staðið sig jafn vel og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom áðan inn á ábyrgð stjórnmálamanna í tengslum við þá viðurkenningu sem hann vakti athygli á í andsvari sínu, hún fjallaði um það að stjórnmálamenn minntust ábyrgðar sinnar í verkum sínum. Mér hefur orðið hugsað til þess í sambandi við þetta mál og mörg önnur, hver í stjórnarmeirihlutanum vilji í raun og veru bera ábyrgð á þessu. Ekki koma þingmennirnir hingað upp til að ræða málið, styðja það og hvetja menn til að samþykkja það. Ekki virðast þeir vilja kannast við neina ábyrgð á því að hafa mælt fyrir málinu eða stutt það. Hvar er hin pólitíska ábyrgð í þessu máli? Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson minntist á hagsmuni landsbyggðarinnar og að ég væri þingmaður þéttbýliskjördæmis, Suðvesturkjördæmis. En ég þekki hagsmuni landsbyggðarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að hagsmunir allra landsmanna liggi undir í þessu máli, hvort sem það er á Stór-Reykjavíkursvæðinu eða úti á landi. Þingmaðurinn kom inn á góðan punkt í ræðu sinni, það eru hótanir samfylkingarfólks og hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur þess efnis að senda kvótamálin í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú bar svo við að forseti vor taldi að vel væri hægt, verði þessi ólög að lögum, að vísa þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu og hefði hann þá stjórnskipulegan rétt til þess og beitti til þess 26. gr. Við þetta varð hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir alveg fokvond og taldi að forsetinn væri farinn að skipta sér af þingstörfum. Það er því mikilvægt að rifja upp orð hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún kom fram með þá vitleysu í dag að ríkisstjórnin ætti að draga þessi frumvörp til baka og senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og þingmaðurinn fór yfir. Svo virðist sem þekking hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur nái ekki lengra en svo að hún hafi beinlínis verið að boða til kosninga. Þingið getur nefnilega ekki farið með þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu með því að draga það til baka og boða til slíkrar atkvæðagreiðslu án þess hreinlega að boða til þingkosninga. Ég spyr hv. þm. Jón Gunnarsson: Er það kannski komið í spilin hjá hv. ríkisstjórn að boða til kosninga? Það mætti ætla ef miðað er við ummæli áðurnefnds þingmanns sem situr í atvinnuveganefnd sem aðalfulltrúi 

Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég sakna þess að þingmenn stjórnarflokkanna skuli ekki sýna þá ábyrgð að koma og halda uppi málefnalegri umræðu um þetta mál. Ég sé að einn þingmaður úr stjórnarflokkunum er mættur, hv. þm. Mörður Árnason  Ég kalla eftir ábyrgri umræðu. Ég kalla eftir því að þeir sem eru fylgjandi þessu máli komi hingað upp og flytji mál sitt og kannist við ábyrgð sína á því. Enginn þingmaður gerir það. Ég kalla eftir því að þeir komi hingað upp. Eða er málið svo viðkvæmt sem raun ber vitni, ef maður les á milli línanna, að þeir treysti sér ekki til þess? Er það málið? Ég veit það ekki. Auðvitað vaknar sú spurning, í framhaldi af því sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir velti hér upp áðan, hvort mögulega sé að styttast í kosningar, hvort hugmyndin sé sú hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að boða eigi til kosninga samhliða þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Það má vel vera. Við sjáum alla vega að ríkisstjórnarheimilið er eins og púðurtunna sem komin er mjög nálægt því að springa. Ágreiningurinn stendur þar innan dyra. Það er ástæðan fyrir því að þingið er enn að störfum og á öllum þessum málum ólokið. Stóru málin eru enn í nefnd. Rammaáætlunin hefur ekki verið rædd í atvinnuveganefnd í marga daga og við erum rétt byrjuð vinnuna. Er hugmyndin sú að afgreiða ekki rammaáætlun? 

Forseti biður hv. þingmann um að virða þann ræðutíma sem honum er úthlutað.

Virðulegi forseti. Það dylst engum sem starfar í þinginu að hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Ólína Þorvarðardóttir, hefur að nokkru leyti orðið undir í þessu máli. Ég minni á að hún fór á sínum tíma fyrir þessum málaflokki, en það hefur eitthvað breyst. Mig langar að spyrja þingmanninn: Er hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir svo lærdómsfús að hún sé farin að beita hér töktum flokkssystur sinnar, hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, að vera með hótanir? Í ræðu sinni í dag sagði hv. þingmaður að ríkisstjórnin ætti að draga þessi frumvörp til baka og efna til þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er bein hótun um þingkosningar. Hvað segir þingmaðurinn um það í ljósi þess hvernig atvinnuveganefnd er samansett?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort þetta er hótun um kosningar frá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, það má vel vera. Eins og ég sagði áðan þá er ríkisstjórnarheimilið eins og viðkvæm púðurtunna, maður finnur það á öllu hér á þinginu. Gæti staðreyndin verið sú að hún sé farin að átta sig á því að þetta eru ónýt frumvörp? Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir mætir nokkuð vel á fundi atvinnuveganefndar og spyr margs. Af því hvernig málsmeðferðin hefur verið þar er ég viss um að hún hefur fengið svör og útskýringar, oft í löngu máli, við þeim spurningum sem hún hefur lagt fram. Ég vona að hún hafi lært af þeim svörum sem hún hefur fengið. Ég vona að hún hafi breytt eitthvað um skoðun. Ég óttast að svo sé ekki, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hv. þingmaður kom aðeins inn á málflutning þingflokks Samfylkingarinnar, bæði almennt gagnvart grunnatvinnugreinum landsins og eins þessari hótanapólitík sem virðist því miður vera orðin allt of algeng í sölum Alþingis. Frú forseti. Sá sem hér stendur ætlar ekki að leggja dóm á það hvort slíkt hafi viðgengist í sögunni en það er hins vegar mjög alvarlegt hversu opinská hæstv. forsætisráðherra er að verða og margir hv. þingmenn, hvernig þau koma ítrekað fram með hnefann á lofti og hótanir, ekki bara gagnvart þinginu heldur gagnvart þjóðinni og öllu mögulegu. Mig langaði að velta því upp við hv. þingmann hvað hann telji að búi að baki því að við erum farin að sjá þetta í ríkari mæli en verið hefur. Við erum farin að sjá hæstv. forsætisráðherra í miklu meira mæli tala með hnefann á lofti um Alþingi eins og færiband sem eigi að afgreiða málin, rétt eins og Alþingi sé stimpill. Hv. þm. Skúli Helgason kom til dæmis hingað upp í morgun og sagði eitthvað á þá leið að útgerðarmönnum væri skítsama um starfsfólk sitt o.s.frv. Hvað býr að baki því að Samfylkingin er farin að beita þessari aðferð í meira mæli og er opinskárri en áður hefur verið? Getur verið að það sé vegna þess að flokkurinn sé að verða ráðþrota með þau mál sem hann hefur haft efst á stefnuskrá sinni? Það liggur ljóst fyrir að flokkurinn er að dala í skoðanakönnunum, jafnvel þó að þau 

Virðulegi forseti. Það eru þessar vangaveltur þingmannsins um það hvers vegna staðan í ríkisstjórnarflokkunum sé eins og raun ber vitni og af hverju málflutningurinn hefur þróast með þessum hætti. Í sjálfu sér höfum við búið við hótanastíl af hálfu hæstv. forsætisráðherra allt þetta kjörtímabil. Við getum minnst Icesave-málsins í því sambandi og margra annarra mála. Í Morgunblaðinu í gærmorgun var mjög athyglisverður leiðari þar sem farið var yfir reynslu þeirra sem hafa starfað lengi með hæstv. forsætisráðherra í pólitík. Þar var einmitt lýsing á því hvernig pólitískur ferill hæstv. ráðherra hefur verið í hótanastíl, hún hefur gengið úr stjórnmálaflokkum, stofnað nýja, gengið inn aftur og gengið úr ríkisstjórnum. Það hefur gjarnan verið dálítið stríðsástand í kringum hæstv. forsætisráðherra 

Hver er heimildin?

Ég skrifaði grein í Morgunblaðið í fyrra þar sem ég talaði um að hæstv. forsætisráðherra væri friðarspillir og var að vitna til ákveðinna mála í þinginu. Ég stend við það að í þeim málum var hæstv. ráðherra friðarspillir. Þegar tækifæri var til að leita sátta og vinna hlutina með samkomulagi sló hæstv. forsætisráðherra á þá sáttarhönd. Við höfum boðið upp á það, stjórnarandstöðuflokkarnir, í þessum málum og mörgum öðrum að leitað sé sátta, en sáttin á gjarnan að liggja í því að farið sé að öllum kröfum hæstv. ráðherra. Hún hefur ekki gegnt því forustuhlutverki 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við höfum séð það í allt of ríkum mæli hvaða aðferðum hæstv. forsætisráðherra beitir. Það kann að vera að í gegnum tíðina hafi hæstv. forsætisráðherra beitt þessum aðferðum til að komast áfram, þ.e. hnefanum. Við horfum upp á það að fylgi ríkisstjórnarinnar dalar mánuð eftir mánuð og hún er í stríði við allt og alla. Ríkisstjórnin getur aldrei miðlað málum eða náð sátt í nokkru máli, það birtist síðan í fylginu. Getur ekki verið að staðreyndin sé að verða sú að meiri hluti þjóðarinnar sé búinn að fá sig fullsaddan af því að ríkisstjórn Íslands, með hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Menn uppskera eins og þeir sá í þessum efnum sem öðrum og hjá kjósendum erum við dæmd af verkum okkar. Í því endurspeglast einfaldlega sú staða sem er í skoðanakönnunum núna þó að maður taki niðurstöðum þeirra á hverjum tíma alltaf varlega. Þær geta sveiflast nokkuð til. Því ber ekki að neita að hæstv. ríkisstjórn er með sín stærstu mál undir í þinginu og hefur verið síðustu vikurnar og þróunin er með þeim hætti sem hún er á þeim vettvangi. Það getur ekki talist annað en áfellisdómur yfir þeim vinnubrögðum sem hér eru ástunduð. Menn verða svo dæmdir af verkum sínum þegar að kosningum kemur. Eftir höfðinu dansa limirnir, það er bara þannig. Við sjáum það endurspeglast í ummælum hv. þm. Skúla Helgasonar fyrr í dag þegar hann sagði mjög ómaklega að atvinnurekendum í sjávarútvegi væri skítsama um starfsfólkið sitt.

Það var í gær.


             Og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði að starfsfólk væri notað sem mannlegir skildir í þessari baráttu. 

Forseti. Ég geri mér grein fyrir því að svigrúm forseta er ákaflega lítið í þessum kjánalegu litlu leiksýningum sem fulltrúar LÍÚ-flokkanna hér á þingi hafa uppi í þessari málþófsumræðu  Ég vil því biðja forseta um að staðfesta hvort það sé ekki rétt niðurstaða úr lítilli könnun hjá mér að við 2. umr. um þetta mál hafi tekið til máls níu stjórnarliðar, þeir Björn Valur Gíslason, Helgi Hjörvar, Steingrímur J. Sigfússon, Kristján L. Möller, Ólína Þorvarðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Magnús Norðdahl og Jón Bjarnason, hv. þingmenn og ráðherrar, og sennilega talað samtals í fjóra til fimm tíma. Er þetta ekki rétt? 

Forseti hefur ekki á takteinum hverjir hafa tekið þátt í 2. umr. sem nú stendur yfir en veit þó að æðimargir þeirra sem hv. þingmaður nefndi hafa tekið til máls.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls undir þessum lið til að lýsa yfir undrun minni á því að þingmenn skuli geta komið hingað upp til að fá syndaaflausn fyrir kollega sína í þinginu. Það er ekki tilgangurinn að milli mikilvægra ræðna hlaupi stjórnarliðar upp og þylji upp nöfn þeirra sem tala hér. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta fyrir neðan allar hellur. Ef ríkisstjórnarflokkarnir þurfa að rétta hlut sinn í þinginu varðandi umræðutíma þá ættu þingmenn þeirra bara að setja sig á mælendaskrá frekar en senda einn liðsmann sinn til að telja upp nöfn allra þeirra sem hér hafa talað. Þetta stundum við ekki í stjórnarandstöðunni. Við tölum efnislega um frumvarpið en ekki er hægt að segja það sama um fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna.

Forseti áréttar að þingmenn bera sjálfir ábyrgð á orðum sínum í ræðustól þingsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við hv. þm. Mörð Árnason. Það er ekki þess virði að svara skítkasti sem gjarnan flýgur frá honum úr ræðustól Alþingis. Ég vil hins vegar geta þess að þegar ég kalla eftir ábyrgri umræðu stjórnarþingmanna á ég við að þeir séu þátttakendur í þessu með okkur. Ég fagna því að við sjáum þó einstaka stjórnarþingmenn birtast hér í salnum núna og ég vona að þeir haldi málefnalegar ræður. Ég vona til dæmis að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir skýri það enn frekar sem við höfum verið að spyrja hér að í kvöld, hvað hún hafi átt við í dag þegar hún var að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu og hvort hún vilji ekki senda þau frumvörp um sjávarútvegsmál sem hún ber ábyrgð á í þjóðaratkvæðagreiðslu. Vill hún ekki gera það? Eða treystir hún sér ekki til þess? Ég vil gjarnan að hæstv. forsætisráðherra svari þessari spurningu líka. Hún hefur ítrekað sagt að senda eigi þessi mál í 

Forseti biður hv. þingmenn um að hafa einn fund í salnum, alla hv. þingmenn.

Frú forseti. Mig langar að ræða aðeins fundarstjórn forseta. Ég hélt ræðu áðan og fjallaði um fjölda umsagna sem borist hafa úr Norðvesturkjördæmi, frá Vesturbyggð, Tálknafirði, Snæfellsbæ, Bolungarvík, Stykkishólmi, Skagafirði, Grundarfjarðarbæ, Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra og Fjórðungssambandi Vestfjarða. Þetta var fyrsta ræðan sem ég hef haldið við þessa umræðu. Hv. þm. Mörður Árnason talaði um það, undir liðnum fundarstjórn forseta, að hér væru LÍÚ-aðilar að verki. Sveitarfélög allt í kringum landið hafa gagnrýnt mjög það frumvarp sem við ræðum hér og áhrif þess og ég furða mig á því, frú forseti, að hv. þingmaður komist upp með að halda því fram að öll þessi sveitarfélög séu handbendi LÍÚ. Þetta er ekki boðlegur málflutningur. Ég beini því til frú forseta að hún beiti sér fyrir því að ekki sé fjallað um sveitarstjórnarmenn í þessum sveitarfélögum á þann hátt sem hér var gert.

Virðulegi forseti. Ég náði ekki alveg að ljúka máli mínu áðan. En hv. þm. Mörður Árnason bar það á mig áðan að ég færi með ósannindi í ræðum mínum. Ég ætla ekki að fara að þræta um það við hann af því að allt var rétt í því sem ég sagði þar. En hitt er annað mál að hann grípur gjarnan til þess að reyna að taglhnýta þá stjórnarandstöðuþingmenn sem hér tala við LÍÚ. Ég vil bara segja það við hv. þingmann að hann þekkir þá ekki betur til sjávarútvegsmála en raun ber vitni og það kemur mér ekki á óvart. Vanþekking hans er algjör þar. Það er nefnilega þannig að gerðar hafa verið margar breytingar á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu á undanförnum árum. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa staðið fyrir þeim flestum, það er alveg rétt. Flestar þeirra ef ekki allar hafa verið í þágu smábátaútgerðar í landinu, á kostnað LÍÚ. Ef hv. þingmaður 

Forseti. Mjög stutt í þetta skiptið því að hv. þm. Jón Gunnarsson gerði mér þann greiða að leiðrétta hv. þm. Ásmund Einar Daðason. Ég talaði ekki um LÍÚ-aðila heldur kallaði ég Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn gælunafninu LÍÚ-flokkar. Það gerði ég vegna þess að þeir hafa frá upphafi fyrst og fremst sinnt hagsmunum Landssambands íslenskra útvegsmanna hér á þingi.

Þetta er rangt.

Gert það frá því að kvótalögin voru sett á þeirra valdatíma á  
            

Einn fund í salnum.

Forseti. Það væri snjallt að hafa annan ræðustól þannig að ræðumaður hverju sinni nyti þess að … 
            

Forseti beinir þeim tilmælum til allra þingmanna að gefa ræðumanni hljóð, nú sem endranær.

Þetta var það sem ég átti við. Og hv. þm. Jón Gunnarsson kannast ekki við það, það er þá ekki fráleitt að þeir komi hver um sig þingmenn úr þessum LÍÚ-flokkum og reki það hvort þeir standa fyrir þá hagsmuni eða einhverja aðra.

Forseti getur upplýst, vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar hér áðan, að átta stjórnarliðar hafa tekið til máls í 2. umr. um það mál sem hér er til umræðu. 
            

Frú forseti. Ég held það væri heillaráð sem hv. þm. Mörður Árnason stakk upp á að hér væru stundum tveir ræðustólar og helst hljóðeinangrun á milli.

Þolirðu ekki að heyra sannleikann?

Ég veit að ég gerist stundum sek um að kalla fram í, en ég geri það helst ekki fyrr en rauða ljósið er byrjað að blikka, og vek athygli á því. Ég held það væri nefnilega góður siður að menn stilltu sig um frammíköll þangað til rauða ljósið er farið að blikka því að þá er ræðutíminn búinn. Það er hálfþreytandi þegar hv. þm. Jón Gunnarsson, milli þess sem hann notar þennan ræðustól til að ræða um einstaka fjarstadda þingmenn, situr síðan í sæti sínu úti í sal og upphefur einræður og frammíköll þannig að það heyrist varla sem sagt er. Það er svo erfitt út af hljómburðinum, maður heyrir illa í ræðumönnum sem standa í ræðustól. Það liggur við að ég biðji hv. þm. Mörð Árnason að endurtaka ræðu sína því að honum liggur lágt rómur. Ég heyrði eiginlega ekki orð af því sem hann sagði. - Þetta er bara vinsamleg ábending til frú forseta.

Virðulegi forseti. Lífsmelódían er í sjálfu sér ekkert flókin. Hún byggist að öllu jöfnu á reynslu og er ólygnust. Það var lenska og viðtekin venja í minni sveit á bryggjunum þar sem maður var alinn upp að þangað kom stundum ágætisfólk sem var úti á þekju. Þá var okkur kennt að við ættum að vera góðir við þetta fólk. Það mundi rjátlast af því reynsluleysið og það hefði sömu möguleika og allir aðrir til að sýna eðlilegt brjóstvit og skilning. Þess vegna held ég að það sé ástæðulaust að vera að karpa hér um ákveðna hluti sem hafa skeð á síðustu mínútum. Ég tel til að mynda að við eigum að vera góð við hv. þm. Mörð Árnason, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og fleiri sem eru að véla um hluti sem deilt er um því að það virðist vera himinn og haf á milli þeirrar reynslu og upplifunar sem fólk hefur í brjósti sínu. Hv. þm. Mörður Árnason orðaði það svo að þær væru leiðinlegar hér þessar litlu leiksýningar LÍÚ-flokkanna. Hvað er hv. þingmaður að segja? Það er auðvitað óskiljanlegt, en það verður að virða viljann hjá þingmanninum fyrir verkið, reynsluleysið og skort á verksviti er lýtur að einföldum hlutum þar sem slorið ræður ríkjum. Hv. þingmaður getur svo sem hrósað happi yfir því að hafa ekki þurft að alast upp og veltast um í slorinu en þetta kemur því máli ekkert við sem við erum að ræða. Virðulegi forseti. Sjávarútvegur Íslands er hagsmunamál þjóðarinnar allrar. Þess vegna verjum við alla þætti sjávarútvegsins hvort sem það eru útvegsmenn, fiskvinnslan, sjómenn, landverkafólk o.s.frv. Við verjum alla þessa þætti, við slítum þá ekkert í sundur, vegna þess að þeir eiga allir samleið og verða að vinna saman og búa við eitthvert kerfi sem er traust og hægt að byggja á til ákveðinnar framtíðar. Þetta er ekki bara spurning um tekjur. Bara það að fylla nýjasta skip Íslendinga, Heimaey VE 1, af olíu kostar 80 millj. kr. Hvað hefur ríkissjóður miklar tekjur af því? Það er fljótreiknað, þær eru verulegar. Fáum dettur í hug þegar þeir tala um útgerð og veiðiskap við Ísland að það kunni að kosta 80 milljónir að fylla eitt skip af olíu.

Hvað gerir túrinn?

Hv. þingmaður sem kallar hér fram í spyr: Hvað gerir túrinn? Fyrst er að fara í túrinn áður en maður reiknar hann út. Það er til skammar að hv. þingmaður sem kemur úr sjávarplássi og tengist í marga ættliði sjómönnum, sem að vísu hafa nánast allir selt þann kvóta sem þeir höfðu,  Þrjár af hverjum smábátaútgerðum geta ekki staðið í skilum ef til kastanna kemur með þau lög sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að nauðga í gegnum Alþingi með ofbeldi, án raka, með geðþóttaákvörðunum og útskýringum sem eru út í hött. Hagræðing undanfarinna ára, virðulegur forseti, hefur þýtt að skuldsetning hefur aukist auk þess að svokallaður auðlindaarður hefur farið að verulegu leyti út úr greininni. Þessu er ekkert hægt að mótmæla, þetta er hluti af rekstri þessarar vinnslugreinar. Það er staðreynd að þegar kvóti hefur verið keyptur hefur hlutinn af hinni svokölluðu auðlindaarðsemi farið út úr greininni. Þar fyrir utan erum við ekkert að fjalla um það, sem er mjög alvarlegt mál, að við Íslendingar búum við elsta fiskiskipaflota í heimi hjá þjóð sem kallar sig fiskveiðiþjóð, veiðiþjóð. Það er ekki mikil forsjálni að huga ekki að því að hafa borð fyrir báru til að endurnýja þann tækjabúnað sem við þurfum til að lifa áfram á Íslandi í velferðarþjóðfélagi þar sem maður er manns gaman og menn eru eins sáttir og jafnir og unnt er. Tillögur ríkisstjórnarinnar, þ.e. púsluspilið sem boðið er upp á án þess að það sé vel merkt, þýða til að mynda 5 milljarða skatt á aðeins eina verstöð, Vestmannaeyjar.  Ég nefndi áhrifin á Vestmannaeyjar. Áhrifin á Eyjar eru þau að 8 af 11 fyrirtækjum standa ekki af sér gjaldtökuna. Hjá þessum fyrirtækjum eru 400 starfsmenn. Þessi fyrirtæki eru með 58% af aflaheimildum í Vestmannaeyjum. Hvað er verið að gera? Hvað er verið að taka frá einum og færa til annars án þess að það sé nokkur annar til að taka á móti því? Það er ekki til húsakostur, það er ekki til bátakostur hjá þessum hinum sem á að úthluta til, nema menn séu að tala um Portúgal, Kína, Spán eða þrælabandalögin Þjóðverja og Frakka. Eruð þið að tala um það, hv. þingmenn Vinstri grænna? Svarið þið nú og látið ekki lumma yfir ykkur deigið óbrúklegt til baksturs. Útreikningarnir eru rangir, sama hvað fyrrverandi skólameistarar, netagerðarmeistarar og aðrir segja, þeir eru rangir, þeir eru kolrangir. Tveir plús tveir eru tveir, fjórir, fimm, það er hægt að reikna þetta allt út í algebru, en við vitum ósköp vel að tveir plús tveir eru einfaldlega fjórir. Það er mergurinn málsins, það er viðmiðið sem við höfum. Það er litla gula hænan í hnotskurn. Aukningin í pottana er nær 6%, í potta þar sem trillukarlinn á Akranesi veiðir á trillunni sinni fyrir utan Akranes og er að baksa við að borga af þeim 40 milljónum sem hann skuldar vegna fjárfestingar í trillunni. Við hliðina á honum veiða strandveiðipottamenn, rafvirkjameistari, kennari og læknir, frítt í boði sjávarútvegsráðherra. Hvers á trillukarlinn að gjalda? Er þetta jafnræðið? Er þetta sannleikurinn? Er þetta réttlætið sem þið, hv. þingmenn Vinstri grænna, viljið? Maður reiknar ekki með að leggja svona spurningu fyrir bögglauppboðið í Samfylkingunni því að þar er bara hipsum haps hver svörin eru.

Fá þeir bátana gefins?

Skynsamleg spurning, ótrúlega skynsamleg spurning eins og svo margt sem kemur frá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Það eru bara engin verðmæti á bak við þessa skynsemi, það er enginn sannleikur, það er ekkert réttlæti og það munar því. Langtímasjónarmið eiga að víkja með þessum lögum sem er verið að reyna að véla í gegnum þingið, víkja fyrir skammtímasjónarmiðum. Stutt og laggott partí, drepum beljuna, étum hana og hvað svo?  Þrjár lögfræðistofur telja að þessi frumvörp standist ekki stjórnarskrá. Þeir vísa til 40. gr. um skattlagningu í lögum, 72. gr. um eignarréttinn, 75. gr. um atvinnuréttinn og 77. gr. um afturvirkni. Að auki eru frumvörpin óskýr að mati fjölmargra lögfræðinga. Svona lög eiga ekki að vera óskýr. Þau eiga að vera klár og kvitt, sýnileg og ekki fela neitt.

Ekki hlusta á þessa lögfræðinga.

Ef hv. þingmenn Norðurlands og Eyfirðinga hlæja að þessu -  
             Afskriftir eru mjög miklar í sjávarútvegi og það verður að reikna með því og þær tengjast auðvitað afskriftum fjármálafyrirtækja um leið. Skatttekjur minnka, framkvæmdir minnka, arðsemi verður minni og minni kaup á þjónustu. Það varð uppi fótur og fit í Grindavík í gær þegar menn hættu allt í einu við að kaupa kostinn um borð í bátana. Það var doði í öllum verslunum bæjarins af því að bátarnir ætluðu ekki að róa, þeir áttu ekki að fara á sjó. Það sýnir bara hvað skiptir miklu máli í öllum þáttum og öllum geirum samfélagsins, í stóru og smáu, að þetta gangi snurðulaust fyrir sig. Það er kannski sorglegast hvað þessi frumvörp byggja á ómarkvissum byggðaaðgerðum, tæta í sundur það sem menn hafa verið að reyna að byggja upp á löngum tíma og berjast fyrir samkeppni þeirra sem hafa forskotið á höfuðborgarsvæðinu í atvinnu, í heilbrigðisþjónustu, í menntun, í menningarlífi o.s.frv. - forskot umfram landsbyggðina, mikið forskot. Ef landsbyggðarþingmenn hafa ekki áttað sig á þessu held ég að þeir megi biðja guð að hjálpa sér. Markmiðin fimm í frumvörpunum, að stuðla að verndun og sjálfbærri nýtingu fiskstofna við Ísland, að stuðla að farsælli samfélagsþróun með hagsmuni komandi kynslóða að leiðarljósi, að treysta atvinnu og byggð í landinu, að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og tryggja þjóðinni eðlilega auðlindarentu, að sjávarútvegurinn sé arðsamur og búi við stöðugt rekstrarumhverfi. Þetta er fallega sagt og vel meint, en ríkisstjórnin er í þessum efnum eins og vegprestarnir, vörðurnar á heiðum landsins sem vísa þann veg sem þær fara ekki sjálfar. Íslenska ríkisstjórnin er grjóthnullungavarða, illa hlaðin og skilar engum árangri, hvorki skjóli né stefnu. 
             Að stilla því upp sem einu af markmiðum að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameiginleg og ævarandi eign íslensku þjóðarinnar, það er enginn ágreiningur um það. Ég veit ekki um neinn hv. alþingismann sem hefur ágreining um það, hins vegar skiptir miklu máli að auk þess að hnýta það upp í lögum um fiskveiðistjórnina þarf að hnýta það upp í stjórnarskrá og það er vandasamt að gera það þannig að það standist allar skoðanir í alþjóðasamningum og alþjóðagerð, þátta sem við þurfum að taka tillit til. Þess vegna þurfum við að nota reynslu og þekkingu færustu manna, lærðra sem leikra, til að vinna úr því. Afleiðingin af þessum frumvörpum, sem við erum að ræða þó að það sé ekki nema eitt komið fram enn því að hitt er á beitulausum krók einhvers staðar í ranni ríkisstjórnarinnar, leiðir til þess að þjóðarhagur versnar og minna verður fyrir alla, þar með talið fólkið sem býr í landinu og þjóðina í heild og ríkissjóð. Það er því ekki hægt að taka þessum hlutum þó að menn séu allir af vilja gerðir. Þeir einu sem hugsanlega græða eru þeir sem koma aftur inn í kerfið, jafnvel eftir að hafa selt sig út úr því oftar en einu sinni, oftar en tvisvar, oftar en þrisvar, oftar en fjórum sinnum, allt að fimm sinnum. Hér inni eru hv. þingmenn sem hafa reynslu af þessum leik þó að þeir segi kannski: Nei, það var ekki seldur kvóti, það var selt skip, það bara fylgdi kvóti.

Þetta er ekki forsvaranlegt úr ræðustól.

Þetta er staðreynd málsins -  
            

Það er ekki komið rautt ljós.

Þetta er ekki forsvaranlegt.

og menn eiga ekkert að leika sér að þessum hlutum 

Forseti biður hv. þingmenn að gæta orða sinna.