Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur tekið fjárlagafrv. til meðferðar að venju milli 2. og 3. umr., bæði þau erindi, sem ég gat um við 2. umr. að óafgreidd væru hjá n., og enn fremur ýmis önnur mál, sem n. hafa borizt til athugunar á milli umr. Brtt. n. hefur verið útbýtt hér á þskj. 241, og auk þess munu vera væntanlegar brtt. á tveimur öðrum þskj., sem er ekki búið að útbýta, annað frá n. í heild og hitt frá meiri hl. n. Fjvn. stendur öll að brtt. þeim, sem hún flytur við þessa umr., að undanskilinni einni till., sem ég mun síðar gera grein fyrir og hefur ekki verið útbýtt hér. En ég vil jafnframt taka fram, að það er af hálfu fulltrúa Alþb. og Framsfl. í n. sami fyrirvari og við 2. umr. um það, að þeir áskilji sér rétt til þess að flytja eða styðja frekari brtt. og þá jafnframt breyt., sem kunna að vera gerðar á einstökum atriðum í till. n. eins og þær liggja fyrir. Við 2. umr. frv. gerði ég grein fyrir þeim meginsjónarmiðum, sem lægju að baki afgreiðslu þess þá af hálfu meiri hl. n., og mun ég ekki endurtaka þær röksemdir mínar nú, en gera aðeins grein fyrir þeim brtt., sem nú eru fluttar, eftir því sem tilefni þykir til, og síðan ræða lítillega niðurstöðutölur fjárlagafrv., eins og þær liggja fyrir, ef samþ. verða þær brtt., sem n. í heild og meiri hl. hennar gera við bæði tekju- og gjaldabálk þess nú við þessa umr. Ég mun þá rekja brtt., eins og þær liggja fyrir á þskj., og þá fyrst brtt. á þskj. 241. Þar er í fyrsta lagi lagt til að hækka fjárveitingu til fangahjálpar um 150 þús. kr. Í fjárlagafrv. nú og í fjárlögum síðasta árs var 60 þús. kr. fjárveiting til fangahjálpar, en ástæðan til þess, að lagt er til að hækka þessa fjárveitingu nú, er ný starfsemi, sem hafizt hefur í þessum málum nú á þessu ári eða réttara sagt hófst á s.l. ári að nokkru leyti. Þá voru stofnuð hér í Reykjavík sérstök samtök, sem eru í svipuðu formi og hliðstæð samtök eru á Norðurlöndum, t.d. í Danmörku, og hafa þann tilgang að reyna að hjálpa þeim, sem hafa misstigið sig á þennan hátt, og koma þeim á eðlilegan og traustan grundvöll aftur í þjóðfélaginu. Félagssamtök þessi, sem hafa hlotið nafnið Vernd, hafa þegar, eins og ég áður sagði, hafið starfsemi sína og allmargir gerzt aðilar að þeim og leggja þar fram sína krafta, og þykir ástæða til þess að greiða fyrir starfi þessara samtaka, þar sem þau séu líkleg til þess að vinna þjóðnýtt starf. Hins vegar er það jafnljóst, að samræma verður þá starfsemi, sem rekin er með opinberum stuðningi á þessum vettvangi, þannig að ekki verði neinir árekstrar þar á milli, og það þykir því eðlilegast form á þessu, að fjárveiting sé í einu lagi og það síðan metíð af dómsmrn., hvernig hentugast sé að verja þessu fé, til þess að það nái sem beztum árangri, svo sem tilætlunin er. Þá er næsti liður, sem er 100 þús. kr. fjárveiting til landsspítalans til svokallaðra blóðsegavarna. Ég veit ekki, hvort allir hv. þm. átta sig á, hvað um er að ræða, og ég skal því lítillega gera grein fyrir því. Til þess að það megi verða ljóst fyrir hv. þm., hvað um er að ræða, held ég að sé réttast, að ég lesi hér dálítinn kafla úr bréfi dr. Sigurðar Samúelssonar yfirlæknis á landsspítalanum til landlæknis, þar sem hann gerir grein fyrir hinni miklu nauðsyn þessa máls. Hann segir í þessu bréfi m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir 10–15 árum fór fyrst að bera á skipulegri meðferð í læknisfræðinni á blóðsegum, æða-trombosis. Hafa Norðurlöndin staðið þar framarlega, sérlega ber þó að nefna lyflæknisdeild ríkisspítalans í Osló.“ Síðan segir frá því, að íslenzkur læknir hafi farið til Osló til þess að kynna sér þessa starfsemi, og jafnframt segir í framhaldi af því, að haustið 1956 hafi hafizt reglulegar blóðsegavarnir á lyflæknisdeild landsspítalans. „Meðferð þessa fengu í fyrsta lagi allir sjúklingar með kransæðastiflu og þeir, sem hafa yfirvofandi einkenni um hana. Í öðru lagi sjúklingar með blóðsega í lungum, bæði í handlæknis- og lyflæknisdeild, Í þriðja lagi sjúklingar með æðabólgu og blóðsega í útlimaæðum frá öllum deildum landsspítalans ásamt sjúklingum með þessa sjúkdóma, sem sendir eru af starfandi læknum í bænum. Og í fjórða lagi sjúklingar með kölkunarsjúkdóma í heilaæðum. Meðferðar þessarar njóta nú um 200 manns hér á landsspítalanum, og er hún veitt við erfið skilyrði, sem sé ófullkomið húsnæði og of lítið starfslið. Einkum er skortur á læknisþjónustu til þess að fylgjast með almennu heilsufari þessa fólks og vera því til ráðgjafar um lífsvenjur og starfsgetu. Eins og fyrr getur hafa hingað til nálega eingöngu þeir orðið aðnjótandi þessarar meðferðar, sem fengið hafa æðastíflu eða æðabólgu. Hitt er þó ljóst, að meðferð þyrfti að koma til greina fyrr í sjúkdómnum, en það mundi leiða til, að sjúklingahópurinn stækkaði um helming eða meira á næstunni. Þetta hefur því ekki getað komizt í framkvæmd vegna skorts þjálfaðs vinnuafls og skorts á húsrými. Til þess að þessi lækningaaðferð nái að þróast á eðlilegan hátt, þarf aukið húsnæði, aukna tekníska aðstoð og aukna læknisþjónustu. Sem stendur er landsspítalinn ekki fær um að veita neitt af þessu þrennu. Árangur þessarar þriggja ára meðferðar á landsspítalanum hefur orðið fyllilega jafngóður og þar sem bezt hefur gengið erlendis. Sýndi Theodór Skúlason yfirlæknir í uppgjöri sínu, sem hann flutti sem erindi á Læknaþingi Íslands í júlí 1959, fram á eftirtalin atriði: 1) Að dánartölur sjúklinga hafa með þessari lækningaaðferð lækkað um ca. 2/3 hluta, en það jafngildir 110–120 mannslífum á ári hverju, þegar tekið er tillit til dánartalna í íslenzkum heilbrigðisskýrslum síðustu 6 árin, sem skýrslur geta um. 2) Hjarta- og æðasjúkdómar eru algengasta dauðaorsök með þjóðinni, 1.60/00 allra landsmanna, en krabbamein alls konar 1.30/00 og t.d. berklaveiki 0.030/00. Eftir reynslu í þessum efnum frá öðrum löndum er þó örugglega unnt að ná enn betri árangri, ef meðferð er hafin við fyrstu einkenni kransæðakölkunar (angina pectoris). Af framangreindu er ljóst, að hér er um að ræða mikilsverðar varnarráðstafanir gegn alvarlegasta sjúkdómi þjóðarinnar, sem unnt er að benda á eins og sakir standa, og fyrirgreiðsla þessarar lækningastarfsemi þolir enga bið.“ Með hliðsjón af þessum röksemdum próf. Sígurðar Samúelssonar og umsögn landlæknis um þetta mál, þá þykir það svo mikilvægt, að sjálfsagt sé að hefjast begar handa í því efni að greiða fyrir því, að landsspítalinn geti sinnt þessari þjónustu, svo sem nauðsynlegt er. Því er ekki að leyna, að fjárveiting sú, sem við leggjum hér til, 100 þús., mun ekki nægja til að bæta að fullu úr þessum þörfum, og þarf því að athuga nánar síðar á þessu ári, hvernig þessum málum verði komið fyrir, en með þessari fjárveitingu er þó talið að hægt sé að greiða mjög verulega fyrir því, að landsspítalinn geti sinnt þjónustunni svo sem nauðsynlegt er. Varðandi 3. brtt. n. sé ég ekki ástæðu til að orðlengja. Það er aðeins breyting á orðalagi varðandi fjárveitingu til Siglufjarðarvegar og hefur ekki í för með sér neina hækkun eða breyt. fjárveitingarinnar. Þá er næsti liður, sem er hækkun á framlagi til hafnarbótasjóðs um 1.5 millj. kr., ag sé ég ástæðu til þess að gera sérstaka grein fyrir því máli. Hér er ekki um að ræða hækkun á almennri fjárveitingu til hafnarbótasjóðs, heldur er þessi hækkun eingöngu bundin við eina höfn, Akraneshöfn, og er ástæðan sú, að þessi höfn hefur algera sérstöðu. Það standa nú þannig sakir, að vangreiddar eru til Akraneshafnar tæpar 7 millj. kr. af því ríkisframlagi, sem hún á rétt til, eða var það um síðustu áramót. En það er þó ekki eingöngu þessi ástæða, sem veldur því, að nauðsynlegt þykir að hafa bessa sérstöku meðferð á Akraneshöfn, heldur hitt, að Akraneshöfn skuldar erlend lán, og þessar erlendu lántökur og skuldir valda því, að höfnin verður vegna gengisbreytingarinnar fyrir mjög miklu áfalli, þannig að skuldir þessar munu hækka um á þriðju millj. kr. Það liggur því alveg ljóst fyrir, að vegna þessara áfalla og vegna annarra skuldbindinga, sem höfnin þarf að standa undir á þessu ári, yrði það henni gersamlega um megn, og það þykir sjálfsagt, enda er það í samræmi við óskir bæjaryfirvalda á Akranesi, að heldur verði farin sú leið að reyna að greiða með sérstöku framlagi hluta af skuld ríkissjóðs við höfnina en að til þess komi, sem ella er talið óumflýjanlegt, að á ríkissjóð mundu falla ábyrgðarskuldbindingar að einhverju verulegu leyti, en Akranes hefur hingað til staðið við allar skuldbindingar sínar varðandi framlög til hafnarmála. Ég vil taka það fram, að Akraneshöfn hefur að þessu leyti algera sérstöðu, og er engin önnur höfn á landinu sambærileg við Akranes hvað þessar aðstæður snertir, og hefur því verið talið rétt að hafa þennan hátt á og greiða 1.5 millj. á þessu ári umfram það, sem ráðgert var áður til Ákraneshafnar, og lækkar þá skuld ríkissjóðs við höfnina sem því nemur. Þá er 5. till. n., sem er þess efnis að lækka áætlaðar tekjur Ferðaskrifstofu ríkisins um 250 þús. kr. Ástæðan til þessarar brtt. er sú, að það þykir sýnt, að tekjur ferðaskrifstofunnar á árinu 1960 nemi alls ekki þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. En ástæða þess hins vegar, að sú háa upphæð er í fjárlagafrv., sem nú er þar gert ráð fyrir að ferðaskrifstofan muni skila í tekjum á árinu, er sú, að tekjur ferðaskrifstofunnar á árinu 1958 urðu óvenjumiklar eða öllu hærri en tekið er inn í fjárlfrv., og þegar það var samið, var ekki við annað að styðjast en niðurstöðutölur ársins 1958. Það hefur hins vegar við nánari athugun komið í ljós, að það voru óvenjulegar tekjur, sem ferðaskrifstofan þá fékk í sinn hlut, sem komu ekki til á árinu 1959 og munu ekki koma til á árinu 1960. Og enda þótt sjálfsagt þyki að gera ráð fyrir því, að ferðaskrifstofan geti fengið eitthvað auknar tekjur af sölu minjagripa, þykir samt ljóst, að það mundi verða rekstrarhalli, og því óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir því, að tekjurnar minnki sem þessu nemur, ella yrði aðeins um umframgreiðslur að ræða, sem sjálfsagt er að forðast. Næstu tveir liðir, 6. og 7. brtt. n., eru aðeins um það að færa fjárveitingu til húsgagnakaupa vegna mötuneytis skólanna á Laugarvatni af lið menntaskólans yfir á lið héraðsskólans, og er þetta gert eftir ósk menntmrn. og er aðeins formsatriði. Þá kemur hér næst 1/2 millj. kr. fjárveiting til framkvæmda á Rafnseyri, og er þar um að ræða útgjöld, sem n. var ekki ljóst við 2. umr., að óhjákvæmilegt yrði að taka tillit til. En í stuttu máli er því þannig háttað, að á Alþ. 1944 var samþ. 50 þús. kr. fjárveiting til framkvæmda á Rafnseyri, og var þá að vísu ekki gert ráð fyrir, að fjárveiting yrði meiri en svo, að þetta yrði fyrsta fjárveiting af þremur til framkvæmda þar til minningar um Jón Sigurðsson forseta. Nú hefur þetta allt orðið stærra í sniðum, og niðurstaðan varð sú, að þarna yrði reist saman skólahús og prestssetur. Samkvæmt prestakallaskipunarlögunum er svo ákveðið, að þarna sé kennsluprestakall, að presturinn sé jafnframt kennari, og það hefur verið hafizt handa þarna um að byggja heimavistarskóla og jafnframt íbúð fyrir skólastjóra, sem yrði þá um leið íbúð fyrir prestinn. Að þessu hefur verið unnið undanfarin ár, og hafa þessar framkvæmdir kostað til þessa um 1.2 millj. kr. Til þessara framkvæmda hefur verið greitt bæði af skólabyggingarfé og enn fremur af framkvæmdafé prestssetra. Nú standa sakir þannig eftir þeirri grg., sem lögð var fyrir n. frá húsameistara ríkisins og n. var gerð grein fyrir af forseta Íslands, sem er formaður Rafnseyrarnefndar, að þá mun vanta um 1 millj. kr. til þess að ljúka því húsi, sem þar er nú í smiðum, á næsta ári. Þykir vera nauðsynlegt að stefna að því vegna afmælishátíðar, sem mér skilst að sé hugmyndin að efna þar til í tilefni af 150 ára afmæli Jóns Sigurðssonar forseta. Og þá mundi verða nauðsynlegt að verja sem sagt samtals 1 millj. kr. til þess að ljúka þessum framkvæmdum. N. telur ekki annað auðið en verða við þessum óskum, þar sem hér er ekki annað en óhjákvæmilegar staðreyndir við að fást. Úr því að út í þessar byggingar hefur verið lagt, er að sjálfsögðu ekki um annað að ræða en að ljúka þeim, og þykir eðlilegast, þar sem byggingar þessar eru mun meiri í sniðum á allan hátt en mundi hafa verið lagt út í af þeim hreppum, sem þarna eiga aðild að skóla, að þá sé þetta greitt með sérstakri fjárveitingu úr ríkissjóði og henni verði skipt á tvö ár og helmingurinn þá veittur á árinu 1960. Er talið af aðilum málsins, að hægt sé að leysa þetta, ef sú skipan verður á höfð. Þá er 9. brtt. Þar er aðeins um að ræða orðalagsbreytingu. Fjárhæðin breytist ekki. Í fjárlfrv. er nefndur heimavistarskóli áfengisvarnanefndar kvenna að Hlaðgerðarkoti, en þar sem ekki er sérstaklega gert ráð fyrir að sá skóli sé starfræktur, þótti eðlilegt að binda ekki fjárveitinguna sérstaklega við hann, heldur hafa þetta almenna heimild í sambandi við ráðstöfun á þessu fé, sem yrði þá háð ákvörðun menntmrn. Þá er 10. brtt., þar sem lagt er til að veita 150 þús. kr. til viðgerðar á gamla stúdentagarðinum. N. hefur borizt matsgerð frá sérfróðum mönnum um, að það muni kosta 150 þús. kr. að minnsta kosti að framkvæma ýmiss konar viðgerðir á gamla stúdentagarðinum, og eftir þessari álitsgerð að dæma eru þær viðgerðir svo brýnar, að þeim verður alls ekki skotið á frest. Og með hliðsjón af því, að þessar stofnanir afla sér ekki meiri tekna en svarar til að standa undir eðlilegum og venjulegum rekstrarkostnaði, þykir sanngjarnt, að ríkið hlaupi hér undir bagga og leggi fram þetta fé, til þess að viðgerð þessi þurfi ekki að dragast á langinn, þar sem nauðsynlegt er, að unnið sé að henni í sumar. Þá er 11. brtt., sem er um að hækka lítið eitt fjárveitingu til lektora í íslenzku,, þ.e.a.s. íslenzkra lektora við erlenda háskóla. Þá breytingu leiðir aðeins af gengisbreytingunni, að launin eru hækkuð í samræmi við hana, þar sem hér er um að ræða yfirfærslu til útlanda. Næstu tvær brtt. eru aðeins leiðrétting. Það er fjárveitingin, sem samþ. var við 2. umr., 300 þús. kr. vegna flutnings safns og kaupa á safnhirzlum. Af misskilningi hefur verið talið, að þetta væri á vegum þjóðskjalasafnsins, en hér er um að ræða handritasafn landsbókasafnsins, og hefur fjárveitingin verið færð yfir á landsbókasafnið, en upphæðin að öðru leyti óbreytt. Þá er sama að segja um brtt. 14 og 15. Fyrir mistök hafði 10 þús. kr. hækkun verið gerð á fjárframlagi til þjóðfræðasöfnunar, en átti að vera á fjárframlagi til örnefnasöfnunar, og er hér aðeins um leiðréttingu að ræða. Þá er 16. till. n. um 10 þús. kr. hækkun vegna kostnaðar við norrænu menningarmálanefndina. Það þykir óhjákvæmilegt að verða við þessari ósk, þar sem mikið af þessum kostnaði nefndarinnar er erlendur kostnaður, og úr því að við erum aðilar að þessari n., verður ekki fram hjá því komizt að leysa af hendi þær skyldur, sem því fylgja. Þá er 17. brtt., sem er um það að verja 50 þús. kr. til þátttöku í hinni alþjóðlegu listsýningu í Feneyjum, svokallaðri „biennale“, sem á að vera nú á þessu ári. Um þetta mál er það að segja, að árið 1955 var samþ. í Norðurlandaráði ályktun um athugun á því að koma upp sameiginlegum sýningarskála fyrir Norðurlöndin í Feneyjum til þátttöku í þessari sýningu, en þarna eiga margar þjóðir sína sérstöku sýningarskála. Þessi athugun leiddi í ljós, að það mundi valda mjög miklum útgjöldum fyrir Ísland að gerast aðili að þessari skálabyggingu, og var því frá því horfið, enda við nánari athugun sýnt, að það mundi auðið að fá leigða aðstöðu til sýningar þarna án nokkurra verulegra útgjalda. Það þykir vera óumflýjanlegt, að Ísland taki þátt í sýningu þessari. Þetta er ein frægasta listsýning alþjóðleg, sem haldin er, og er það mikið áhugamál hjá íslenzkum listamönnum að geta tekið þátt í sýningunni, og þar sem ekki er þó gert ráð fyrir, að það kosti meira en hér um ræðir, sem er aðallega flutningskostnaður á málverkum og höggmyndum og síðan gæzla þeirra, þykir sanngjarnt að mæla með því, að 50 þús. kr. verði veittar í þessu skyni. Þá er 18. brtt., sem er um smávægilega hækkun til tónlistarkennslu á Siglufirði. Kom í ljós við nánari athugun, að það væri óumflýjanlegt annað en veita þessa hækkun, þar sem um er að ræða tvo tónlistarskóla og fjárveitingu skipt á milli þeirra og aðstæður þannig, að ekki var með góðu móti hægt að koma því við án þess að fá smávægilega hækkun á fjárveitingu. Þá er 19. brtt., sem er um fjárveitingu til kirkjubyggingasjóðs, að hækka hana úr 1/2 millj. í 800 þús. kr. Það var eitt þeirra mála, sem ekki hafði verið tekin afstaða til fyrir 2. umr. En ekki þykir verða hjá því komizt að leggja til, að þessi hækkun verði gerð. Hér er um að ræða stuðning við kirkjubyggingar víðs vegar um land, og þegar þess er gætt, að t.d. Reykjavíkurbær veitir 1 millj. kr. á ári og það sem styrk til kirkjubygginga hér í Reykjavík, en ríkið aðeins 1/2 millj. sem lán, var hér svo mikið misræmi á, að það þótti sanngjarnt að jafna þessi met nokkuð, og er því lagt til, að hin fasta fjárveiting til kirkjubyggingasjóðs hækki í þetta sinn. Að vísu er í lögum um hann ekki gert ráð fyrir hærri upphæð en 1/2 millj., en lagt er til, að nú verði að auki veittar 300 þús. kr. til sjóðsins á þessu ári. Þá er 20. brtt. n. Hún er um að hækka um 100 þús. kr. fjárveitingu til fyrirhleðslu í Þverá og Markarfljóti. Hafa á ári hverju verið veittar allháar fjárveitingar til varnargarða á því vatnasvæði, og það eru orðin mikil mannvirki, sem þarna eru, eins og allir þeir vita, sem hafa bara ferðazt. Vegamálastjóri hefur bent n. á, að fjárveitingarnar séu fyrst og fremst til þess nú orðið að halda við þessum mannvirkjum og sjá um, að árnar brjóti ekki skarð í garðana, og hún hafi verið í það tæpasta, sú fjárveiting, sem gert var ráð fyrir. Þykir því rétt að leggja til, að hún verði hækkuð um 100 þús. kr. Þá eru 21. og 22. brtt. Þær eru þess efnis, að felld er niður krafa, sem samþ. var við 2. umr. að gera í sambandi við fyrirhleðslu í Kotá í öræfum um, að viðkomandi aðilar heima fyrir greiddu 1/8 hluta kostnaðar. Það hefur verið venja að gera þá kröfu, þegar fyrirhleðslur sem þessar eru eingöngu í þágu jarða þeirra, sem að fljótunum liggja. En þegar þetta hefur jafnframt verið þáttur í vegagerð, hefur ekki slík krafa verið gerð, og hefur komið í ljós við nánari athugun, að hér er einmitt þannig ástatt, að þetta mun koma að verulegu gagni og vera raunar óumflýjanlegt í sambandi við væntanlega vegagerð eða brúargerð á þessum stað, og þykir því eðlilegt með hliðsjón af þeirri reglu, sem fylgt hefur verið, að fella niður þessa kröfu um 1/8 hluta greiðslu heiman að. Þá er 23. brtt. um að hækka tillag til sjóvarnargarðs í Ólafsvík um 25 þús. kr. Framlag þetta hafði verið lækkað um helming frá því, sem það var í fjárl. á s.l. ári, og við nánari athugun á því, hvað þarna sé nauðsynlegt að framkvæma á þessu ári, þykir sanngjarnt að leggja til, að fjárveitingin verði hækkuð um 25 þús. kr. frá því, sem hún var samþ. við 2. umr. 24. brtt. sé ég ekki ástæðu til þess að orðlengja um. Það er aðeins smávægileg lagfæring í sambandi við framlag til alþjóðahvalveiðiráðsins og gefur ekki tilefni til sérstakra aths. Þá er 25. brtt., sem felur í sér 1.1 millj. kr. hækkun á framlagi til hlutatryggingasjóðs. Samkv. l. um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins ber ríkissjóði að leggja til sjóðsins árlega mótframlag á móti 1/2% útflutningsgjaldi af öllum útfluttum sjávarafurðum, öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, hvalveiðum og selveiðum. Vegna gengisbreytingarinnar og þar af leiðandi í krónum mjög hækkaðs verðs á þessum útfluttu afurðum, hækkar að sjálfsögðu framlag ríkissjóðs, og hefur sjútvmrn. áætlað, að ekki væri varlegt að gera ráð fyrir að hækka þessa fjárveitingu minna en um 1.1 millj. kr., til þess að verða ekki fyrir áföllum á þessum lið. Hér er að sjálfsögðu ekki um annað en reikningsdæmi að ræða og aðeins til þess að uppfylla þær skyldur, sem lögboðnar eru. Þá kemur 26. till., sem er nýr liður, til tækninýjunga 135 þús. kr. Þannig standa sakir, að til fjvn. hefur verið leitað með ýmiss konar uppfinningar, sem hugvitssamir menn hafa verið að vinna að og telja sig náttúrlega í hverju tilfelli hafa fundið púðrið. Nú er það ákaflega erfitt fyrir fjvn., þótt þar séu náttúrlega miklir hæfileikamenn, að finna það út, hvað raunverulega sé hér á ferðinni og hvort þarna séu hugmyndir, sem rétt sé að styrkja eða ekki, því að vissulega er það svo, að ef um merkilegar tækninýjungar er að ræða, geta þær haft svo mikið þjóðfélagslegt gildi, að það sé rétt, að ríkið hlaupi þar undir bagga. Með hliðsjón af þessu hefur n. þótt rétt og skynsamlegt að leggja til, að nokkur fjárveiting yrði til ráðstöfunar til þess að styrkja slíkar nýjungar, eftir að sem nákvæmust athugun hefur farið fram á því, hvort hér sé um þá hluti að ræða, sem rétt sé og eðlilegt að styrkja. Þetta þykir n. eðlilegra en að fara að taka upp fjárveitingar til einhverra einstakra aðila í þessu efni, sem oft er mikil ásókn með, og telur, að þessum málum sé betur fyrir komið á þennan hátt. Þá er 27. brtt. Hún er um það að hækka fjárveitingu til vatnsveitna um 100 þús. kr. Það skal játað, að þessi hækkun hrekkur skammt til þess að mæta þeim þörfum, sem þarna er um að ræða. Eins og hv. þm. er kunnugt, er í l. um vatnsveitur gert ráð fyrir styrk úr ríkissjóði og jafnframt ríkisábyrgðum í sambandi við vatnsveitur, og um síðustu áramót leit þetta þannig út, að þá voru vangreidd framlög ríkissjóðs 1.6 millj. kr. rúmar, en fjárveiting í fjárl. og í frv. nú er aðeins 570 þús. kr. Það hefur hins vegar ekki þótt fært að hækka þetta meira en hér segir og er raunar ekki nema til að ganga aðeins lítið eitt til móts við þær miklu þarfir, sem hér eru, en gæti þó kannske létt einhverjum vanda af. Þá er 28. brtt. Hún er um það að hækka framlag til Sambands íslenzkra sveitarfélaga um 50 þús. kr. Þessi till. byggist á því, að þegar 25 þús. kr. styrkur til sambandsins var ákveðinn, var að sjálfsögðu um að ræða aðeins hluta af kostnaði við starfsemi þessa sambands. Nú hafa framlög sveitarfélaganna síðan verið aukin mjög mikið til sambandsins, og þessi hækkun styrksins er við það miðuð, að hlutfallið á milli framlags ríkissjóðs og sveitarfélaganna sé það sama og var, meðan styrkurinn var ákveðinn 25 þús. kr. Við 2. umr. var samþ. að veita 50 þús. kr. til byggingar blindraheimilis, sem verið er að reisa hér í Reykjavík. Er lagt til að hækka þessa fjárveitingu upp í 100 þús. kr. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því, að erfðafjársjóður mun hafa yfir mjög miklu fé að ráða, og væri full ástæða til þess að athuga, hvort hann gæti ekki hlaupið enn betur undir bagga með þessum mikilvægu framkvæmdum en hann þegar hefur gert. 30. till. n. er um að hækka um 10 þús. kr. styrk til neytendasamtakanna. Neytendasamtökin hafa mjög mikilvægu hlutverki að gegna hér á landi, svo sem í öðrum löndum, enda eru þau víða erlendis mjög sterk og gegna mjög ábyrgðarmiklu starfi til tryggingar vöruvöndun og til öryggis fyrir neytendur. Starfsemi samtakanna hefur farið mjög vaxandi hér með hverju ári, sem liðið hefur, og er miklu meira að því gert stöðugt að leita til þeirra, ef menn þykjast hafa orðið eitthvað illa úti í sambandi við vörukaup. Og það er engum efa bundið, að ef starfsemi þessi er rekin á réttum grundvelli, getur hún gert mjög mikið gagn og verið mikið aðhald varðandi vöruvöndun og alla þjónustu við neytendur. Það þykir því sanngjarnt að leggja til, að smávægileg hækkun verði á styrk til neytendasamtakanna. Þá er 31. brtt. n., hún er um breyt. á 18. gr. Varðandi þær till. hef ég ekki margt að segja. Það er auðvitað nú sem áður mikið vandamál að fást við þessa 18. gr. Ég skal taka það fram hér, að í n. var einn nm., hv. 5. þm. Vestf. (BF), sem lýsti sig andvígan því, að teknar yrðu upp frekari fjárveitingar í sambandi við 18. gr. fjárl., og það er vitanlega rétt, að 18. gr. er mikið vandræðamál, og má segja, að það fari vaxandi það vandræðamál og það svo mjög, að það er fullkomin ástæða til þess, að teknar verði til endurskoðunar þær reglur, sem gilda varðandi lífeyrisgreiðslur til opinberra starfsmanna, því að ef það verður venja, svo sem nú er raunar orðið, að opinberir starfsmenn, sem hætta störfum á hverju ári og fá sínar lögboðnu greiðslur úr lífeyrissjóði, fái síðan meiri og minni viðbótargreiðslur á 18. gr. fjárl., sýnist fullkomlega tímabært að endurskoða gildandi lagaákvæði um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna og íhuga, hvort það þyki þá ástæða til að hækka greiðslur úr þeim sjóði eftir einhverjum ákveðnum reglum, sem er vitanlega miklu eðlilegra en að afgreiða málið með þessu móti, sem alltaf verður meira og mínna handahófskennt, enda þótt n. hafi á undanförnum árum reynt að búa sér til ýmsar reglur til þess að fara eftir. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, til þess að það valdi engum misskilningi, sem mun þó að vísu vafalaust vera öllum hv. þm. kunnugt, að þessar upphæðir, sem eru í till. n., verður að skoða í ljósi þess, að hér er í flestum tilfellum um að ræða viðbætur við lögboðnar lífeyrisgreiðslur, og af þeim sökum kann það vel að vera, að í greininni séu kannske ekki nema smáupphæðir við nöfn sumra, sem þó kunna, þegar allt kemur til alls, að fá mun hærri eftirlauna- eða lífeyrirsgreiðslu en þeir, sem eru kannske með hæsta upphæð í tillögum nefndarinnar. Ég vil sérstaklega taka það fram, að n. hefur um sex ára skeið fylgt þeirri meginreglu að veita engum hærri eftirlaun en 80% af fullum launum. Áður fyrr voru ýmis dæmi þess, - og það eru til slík dæmi enn að sjálfsögðu, því að því hefur ekki verið breytt, sem þá hafði tekið gildi, – að menn hafi full laun og jafnvel ríflega það, og þótti óumflýjanlegt að setja hér einhver ákveðin mörk, og ég vil taka það fram, að n. hefur ekki þessi ár nokkru sinni farið yfir þetta mark. En ég ítreka það, og það er ábending n. til hæstv. ríkisstj., að hún láti athuga rækilega 18. gr. og þann grundvöll, sem hún er byggð á, og sérstaklega að íhuga, hvort ekki er hægt að finna einhverjar leiðir til þess að koma þessum málum fyrir á annan veg, a.m.k. varðandi þá aðila, sem hér eftir koma til sögunnar og mundu verða teknir að öðru óbreyttu inn á 18. gr. 33. brtt. fjvn. er við 19. gr. og er þess efnis, að varið verði 5 millj. kr. til uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir. Hér er ekki um nýtt mál að ræða í sambandi við afgreiðslu fjárl. heldur er hér aðeins um það að ræða að taka upp fjárveitingu, sem leiðir óhjákvæmilega af lögum þeim um verðlagningu landbúnaðarvara, sem hafa verið hér til meðferðis og Alþ. hefur samþ. En samkv. þeim l. er gert ráð fyrir því, að útfluttar landbúnaðarafurðir verði ekki sem áður upp bættar á þann hátt að hækka verð á vörum til neytenda innanlands, heldur taki ríkissjóður að sér að greiða þann halla, sem bændur kunna þá að verða fyrir. Hér er vitanlega um að ræða verulega miklu hærri upphæð en 5 millj., en hér er hins vegar gert ráð fyrir því, að það gildi sama regla um landbúnaðarafurðir og aðrar framleiðsluvörur, að það, sem framleitt var fyrir 16. febr., komi yfir á útflutningssjóð, en að öðru leyti verði þetta að greiðast úr ríkissjóði. Það er enn auðvitað ekki vitað og þykir ógerlegt að áætla það nákvæmlega, hvað þá þessi heildarupphæð verði, en það hefur verið talað um í þessu sambandi sem sennilega upphæð 12 millj. kr. á þessu ári. 34. og 35. brtt, n, eru um það að hækka fjárveitingar til bygginga á prestssetrum og útihúsabygginga á prestssetrum um samtals 300 þús. kr. Það stendur mjög illa með þessar framkvæmdir og það svo mjög, að dómsmrn. mun hafa gefið loforð um greiðslu á þessu ári vegna framkvæmda á prestssetrum, sem nú eru í smíðum, fyrir töluvert meiri fjárhæð en fjárveitingin verður samtals, enda þótt þessi hækkun sé á henni gerð, og þótti því ekki verða hjá því komizt að leggja til, að þessir liðir yrðu hækkaðir sem þessu nemur og ég hef gert grein fyrir. Þá er 36. brtt. Hún er um byggingu starfsmannahúss að Bessastöðum. Það mál er þannig til komið, að á s.l. ári var með samþykki þáv. hæstv. ríkisstj. hafizt handa um byggingu íbúðarhúss fyrir nokkuð af starfsfólki forsetaembættisins, vegna þess að húsakostur var þar orðinn algerlega óviðunandi, og þótti því ekki verða með nokkru móti komizt hjá því að hefja þær framkvæmdir. Áætlun arkitekts um byggingarkostnað þessa húss er 660 þús. kr., og er þessi fjárveiting miðuð við, að heildarkostnaður við bygginguna verði greiddur á tveimur árum og tekin upp 330 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni eftir ósk forsrn. 37. brtt. sé ég ekki ástæðu til að ræða sérstaklega. Hún er að meginefni til óbreytt, frá því að hún var flutt hér við 2. umr., þ.e. um að heimila hækkun úr 20 aurum í 30 aura á hvern vindlingapakka, sem merktur er merki landgræðslusjóðs. Hagur skógræktarinnar er mjög slæmur, og það þurfti á s.l. ári að gera ýmsar óvenjulegar ráðstafanir, fjársafnanir og jafnvel lántökur, til þess að fleyta skógræktinni áfram yfir s.l. ár, og þykir útilokað annað en hún verði að fá töluvert meira fé á þessu ári. Ég skal fúslega játa, að þetta er mjög hæpin leið, að vera að leggja sérstök gjöld á eitt og annað, ekki hvað sízt þær vörur, sem eru meðal helztu tekjustofna ríkissjóðs, og má segja, að það geti verið jafneðlilegt að taka upp beina fjárveitingu í þessu sambandi. Það þykir hins vegar ekki rétt að gera ráð fyrir því í þetta sinn. En ég vil vekja athygli á því, sem ég gerði við 2. umr., að það er óumflýjanleg nauðsyn, að ríkisstj. taki nú til heildarathugunar framkvæmdir í skógræktarmálum og gerð verði einhver áætlun um framkvæmdir skógræktarinnar næstu árin. Það er vitanlega óviðunandi, að aldar séu upp svo og svo margar plöntur, - nú er það komið á aðra millj., og skógræktin gerir ráð fyrir að fara með þær upp í 2 millj. á ári, - ef síðan er ekki hægt að gróðursetja þessar plöntur. Hér verður að vera samræmi á milli og miða framkvæmdir við það, hvað talið er mögulegt að leggja af fé til þessara hluta. Og það verður ekki gert á annan hátt en þann að gera einhverja áætlun um þessar framkvæmdir nokkur ár fram í tímann. Breyt., sem felst í orðalagi þessara heimilda frá því, sem var við 2. umr. málsins og er nú í fjárlögum, er sú, að gert er ráð fyrir, að það verði ekki bundið algerlega, að allt, sem selt er af þeim tilteknu vindlingategundum, skuli vera með merki sjóðsins, heldur sé það opið eftir nánari athugun fjmrn., hvort það verði framkvæmt á þennan hátt eða þá haft frjálst val varðandi allar tegundir, sem einnig getur komið til greina. Þá er 38. brtt. n., sem er ástæða til þess að gera hér nokkra grein fyrir. Öllum hv. þm. mun vera kunnugt um það vandamál, sem skapazt hefur vegna hins mikla vatnsflaums, sem allt í einu kom fram á Mýrdalssandi á árinu 1958 og óx síðan mikið á s.l. ári og hefur valdið því, að þar hafa orðið stórfelldar skemmdir og samgöngur raunverulega rofnað síðan við allmarga hreppa Vestur-Skaftafellssýslu, sem eru austan Mýrdalssands. Það yrði allt of langt mál að fara út í þetta í einstökum atriðum, en það er augljóst, að hér er um mjög alvarlegt vandamál að ræða. Kostnaður, sem þegar er til fallinn vegna þessara framkvæmda á Mýrdalssandi, var um síðustu áramót orðinn rúmar 4 millj. kr. á árinu 1959 og þar til viðbótar um tæpar 800 þús. kr. á árinu 1958, og þessi kostnaður hefur þegar verið greiddur. En þrátt fyrir þessar miklu fjárveitingar og þær miklu framkvæmdir, sem þarna var unnið að, fór nú svo, ef svo má að orði komast, að þetta rann allt út í sandinn, og brú mikil, sem gerð var þarna í fyrrasumar, sökk algerlega og er horfin, og varnargarðar þeir, sem gerðir voru, eru sundursprungnir og því eins og sakir standa algerlega ófært þarna austur nema þá þann tíma ársins, sem vatnsflaumurinn er minnstur. Verði því ekkert þarna aðhafzt, má segja, að samgöngur séu rofnar austur fyrir Mýrdalssand. Nú er því hins vegar ekki að leyna, að vegamálastjóri telur, að það sé ómögulegt að fullyrða neitt um það, hvort hægt sé að gera þarna þær framkvæmdir, sem varanlegar geti orðið eða jafnvel standist nema stuttan tíma. Hann hefur hins vegar gert áætlun um styrkingu varnargarða og jafnframt byggingu á tveimur brúm, annarri 100 metra langri og hinni 50 metra, og gert ráð fyrir því, að þessar framkvæmdir allar muni kosta um 6 millj. kr. En eins og ég áðan gat um, fylgir sá böggull skammrifi, að óvíssa er mjög mikil um það, hvort þessar miklu fjárveitingar mundu koma að nokkru liði. Vil ég leyfa mér í því sambandi að lesa hér nokkrar setningar úr grg. vegamálastjóra um málið, til þess að hv. þm, verði ljóst, hvað hér er við að fást. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Erfiðleikarnir við að framkvæma þær till., sem að framan eru greindar, eru geysimiklir. Í fyrsta lagi er efni í fyrirhugaðar brýr ekki enn komið til landsins, og í öðru lagi er óvíst, að takast megi að fá nauðsynlegar vinnuvélar til þess að framkvæma ofangreindar till. nógu snemma, þar sem framkvæmdum þarf helzt að verða lokið að mestu í lok júnímánaðar. Erfiðleikarnir við að tryggja brúarsporðana eru mjög miklir, þar sem ekki er annað efni fyrir hendi en laus vikursandur og grjót, sem sækja verður niður í Dýralækjarsker, um 6 km veg, þar sem ógerningur er nú orðið að ná nokkru grjóti í Hafursey, enda er þar eingöngu um móberg að ræða.“ Og að lokum segir hann: „Ég vil að lokum taka það fram, að miðað við reynslu undanfarinna tveggja ára og reynslu vegagerðarinnar almennt af vatnsföllum þeim, sem renna fram frá Mýrdalsjökli, þá er engin trygging fyrir því, að ofangreindar framkvæmdir komi að fullu gagni. Vatnshlaup eins og það, sem fram kom úr jöklinum sumarið 1955 og sópaði burt þáverandi brú á Múlakvísl og Skálm, mundi hæglega geta. eyðilagt mikið af þeim mannvirkjum, sem lagt er til að byggð verði hér að framan. Eins má telja næstum öruggt, að Kötlugos í líkingu við það, sem varð 1918, mundi sópa burt nær öllum þeim mannvirkjum, sem nú eru á Mýrdalssandi, allt frá Höfðabrekkuheiði og austur að Hólmsá í Skaftártungu. Mér er það ljóst, að einhver takmörk hljóta að vera fyrir því, hve miklu fé er hægt að verja til jafnóvissra framkvæmda og samgöngubætur á Mýrdalssandi eru og hljóta alltaf að vera. Aðrar leiðir til þess að ná vegasambandi milli byggðanna austan og vestan Mýrdalssands eru um Fjallabaksveg nyrðri eða Landmannaleið og um Fjallabaksveg syðri. Báðar þessar leiðir hafa verið athugaðar sumarið 1958 og sumarið 1959, en fullnaðarniðurstöður af þeim athugunum liggja ekki enn fyrir. Eitt er þó víst í því sambandi, að þar getur aldrei orðið um annað en sumarveg að ræða, sem fær yrði 2–4 mánuði ársins, og um þær hefur aðeins hingað til verið rætt sem hugsanlegan varaveg, ef til Kötlugoss kæmi. Ég vænti þess að geta síðar á þessum vetri látið í té áætlanir um kostnað við að gera tvær ofangreindar leiðir sumarbílfærar, en til þess þarf töluverða vegagerð og þó einkum brúargerð á nokkrum erfiðum vatnsföllum.“ Af þessum orðum má ljóst vera, að hér er um mjög alvarlegt vandamál að ræða fyrir þá sök, að það verður engan veginn fullyrt, að þessar 6 millj., sem kæmi til með að verða varið í þessar framkvæmdir, ef út í þær yrði lagt nú, kæmu að nokkru haldi. Það er hins vegar skoðun bæði ríkisstj. og fjvn., að það verði að reyna að gera tilraun til þess að koma á samgöngum þarna austur yfir enn einu sinni, þar sem ella er ósýnt um, hvernig fer með byggð á þessum slóðum. En það er auðvitað jafnljóst, að það er hin mesta nauðsyn, ekki hvað sízt fyrir fólkið austan Mýrdalssands, að út í þessar framkvæmdir verði ekki farið, fyrr en þaulkannað hefur verið, hvaða úrræði séu líklegust til að skila árangri, því að ég geri ekki ráð fyrir því, að menn mundu telja sér fært að leggja út í slíkar framkvæmdir á nýjan leik, ef þetta færi allt forgörðum á skömmum tíma. Af þessum sökum er það, að sú leið hefur verið farin að ákveða aðeins í heimildagrein að verja allt að 6 millj. til þessara samgöngubóta, vegna þess að það þykir sjálfsagt og nauðsynlegt, að kannað verði algerlega til hlítar, hvaða ráð séu tiltækilegust í þessu efni, og þess vegna er mjög vafasamt, hvort rétt sé að ráðast í þessar framkvæmdir á þessu ári. Að minnsta kosti þarf það allt að kannast rækilega, og þykir eðlilegt og rétt, að þeim athugunum verði haldið áfram, sem vegamálastjóri segir í niðurlagi sinnar grg. til fjvn. að enn sé ekki fulllokið, og að lögð verði áherzla á það að kanna allar hugsanlegar leiðir, áður en út í þessar miklu framkvæmdir verður farið. Þá er 39. till, n., það er að gefa eftir skuld Rauða kross Íslands, 45 þús. kr., sem stafar frá árinu 1953, vegna kaupa á dísilvél til ljósa, sem þá var keypt af varnarliðinu. Það þykir óeðlilegt að vera að krefja Rauða krossinn um þetta fé. Hann mun ekki hafa það mikið úr að spila og hefur ekki talið sér fært að greiða þetta, þannig að lagt er til, að það verði gefið eftir. Á þskj. 243 eru nokkrar brtt., sem ég vil víkja að með nokkrum orðum. Ég mun víkja síðar að 1, brtt., en 2. brtt. er um smávægilega hækkun á fjárveitingu til umbúðasmíði fyrir fatlaða, eða um 6000 kr. hækkun, sem er eftir ósk, sem hefur komið fram vegna þess, að við skiptingu á þessu fé þykir sýnt, að ekki nægi að fullu sú upphæð, sem gert er ráð fyrir, til að mæta þeim þörfum, sem hér eru taldar vera fyrir hendi. Þá er 3. brtt., hún er aðeins þess efnis að taka inn í fjárlögin laun þjóðgarðsvarðar. Þau hafa verið greidd til þessa, en þó á þann hátt, að fráfarandi þjóðgarðsvörður var jafnframt Þingvallaprestur og tók aðeins laun sem slíkur. En nú er allt óákveðið um, hvernig verður í því efni, og núverandi þjóðgarðsvörður er ráðinn til Þingvalla fyrst og fremst sem þjóðgarðsvörður, og verður því ekki hjá því komizt að áætla laun hans, og eru þau reiknuð á sama hátt og þau áður voru og eru óbreytt. Þá eru hér nokkrar brtt. við 22. gr. frv. Það eru í fyrsta lagi tvær till., sem varða síldveiðarnar, og er önnur þess efnis að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán til endurbóta á síldarverksmiðjum á Austurlandi. Það hefur mjög verið sótt á um það að gera þar margvíslegar endurbætur og aukningu á þeim verksmiðjum, og samkvæmt mati ríkisstj. á þeim till. hefur n. talið rétt að fallast á þá till. hennar, að hún fengi heimild til þess að veita allt að 10 millj. kr. ábyrgð vegna þessara framkvæmda, en þó ekki sundurliðað á þessu stigi á einstakar verksmiðjur, þar sem talið er nauðsynlegt að kanna það betur, hvaða framkvæmdir þar séu brýnastar. Og er þá fyrst og fremst hugsunin sú að gera þær verksmiðjur, sem þar eru nú, starfhæfar að fullu, þ.e.a.s. að gera á þeim þær umbætur, að eðlilegt hlutfall verði milli afkastagetu þeirra og t.d. geymslurýmis, bæði fyrir háefni og unnar vörur, en síður verði farið út í það að stækka þessar verksmiðjur beinlínis. Hins vegar er svo a-liðurinn í þessari brtt. þess efnis að veita ríkisábyrgð fyrir allt að 1/2 millj. kr. vegna tilrauna, sem síldarverksmiðjurnar í Krossanesi og á Hjalteyri hafa hugsað sér að gera á næsta sumri til þess að flytja síld af fjarlægum miðum til þessara verksmiðja. Hér er um afkastamiklar verksmiðjur að ræða, sem hafa ekki verið nýttar nema að mjög litlu leyti að undanförnu, m, a. vegna þess, að síldin hefur færzt svo austarlega á miðin, að skip hafa ekki lagt í að sigla alla þessa leið, og hafa því notin af þessum verksmiðjum orðið miklu minni en ella hefði getað orðið. Og ég held, að það hljóti að verða talið eðlilegt og skynsamlegt þjóðhagslega, áður en verður ráðizt í margar nýjar verksmiðjur, að stuðla að því, að nýttar séu sem bezt þær verksmiðjur, sem fyrir eru, og því er talið rétt að styðja þá tilraun, - þetta er fyrst og fremst tilraun, - sem hér er um að ræða, til þess að flytja síld í stórum skipum úr síldarskipunum, þar sem þau eru á veiðum fjarri verksmiðjunum. Þetta mundi spara mjög tíma fyrir síldarskipin, veiðiskipin, og ef vel tekst til, væri á þennan hátt hægt tvímælalaust að fá mjög hagkvæma niðurstöðu á það vandamál, sem jafnan hefur verið í sambandi við móttöku síldar. 5. brtt. n. er um að ábyrgjast allt að 3 millj. kr. lán fyrir skipasmíðastöð M. Bernharðssonar h/f á Ísafirði til byggingar nýrrar dráttarbrautar. Þannig er ástatt, að þarna er skipasmíðastöð og dráttarbraut, en getur aðeins tekið upp minni fiskiskip, og það er nú engin dráttarbraut á Vestfjörðum öllum, sem getur tekið upp stærri skip en 70 lestir. Er stækkun þessarar dráttarbrautar við það miðuð, að hún geti tekið allt að 400 lesta skip, og er þá gert ráð fyrir a.m.k., að hægt verði að taka í slipp 250 tonna togskipin. Er gert ráð fyrir, að þessi dráttarbraut muni upp komin kosta um 5 millj. kr. Þá er 6. brtt. n, um að heimila ríkisstj. að verja allt að 3.5 millj. kr. af andvirði fiskiðjuvers ríkisins til byggingarframkvæmda við rannsóknarstofnun sjávarútvegsins, sem hefur verið í smíðum nú undanfarið og er nú komin á lokastig. En þannig standa sakir með byggingu þessa, að með þeim fjárráðum, sem nú eru fyrir hendi, mundu þessar lokaframkvæmdir stöðvast að verulegu leyti, vegna þess að nú þegar hefur verið unnið fyrir 6.6 millj. kr. af lánsfé, en heildarbyggingarkostnaður til þessa hefur verið 16.4 millj., og þessi lán verður að borga nú alveg á næstunni, þannig að meginhlutinn af tekjum stofnunarinnar mundi fara til niðurgreiðslu á þessum lánum. Það er hins vegar hin brýnasta nauðsyn að koma þessari byggingu áfram, sérstaklega þannig, að rannsóknarstofurnar geti tekið til starfa. Hv. þm. öllum er vel kunnugt um, hvaða vandamál nú er sérstaklega við að glíma í sambandi við skemmdir í fiski og ýmis mistök, sem þar eiga sér stað, og það er einmitt ætlunin að hraða þessum byggingarframkvæmdum svo, að rannsóknarstofan geti sinnt þessu vandamáli miklu betur en gert hefur verið til þessa, þar sem hefur skort nauðsynlega aðstöðu til þess, og er einmitt lögð áherzla á það af hálfu Þórðar Þorbjarnarsonar, forstöðumanns þar, sem hefur sent álitsgerð um þetta mál, að ef hægt verði að fá þessa fjárveitingu og ljúka þessum byggingarframkvæmdum og útvega þau tæki, sem til þarf, muni rannsóknarstofunni verða fært að búa sig þeim tækjum og þeirri aðstöðu, að hún geti leyst af hendi það mjög mikilvæga hlutverk, sem hún þarf að sinna á þessum vettvangi. Það hefur því þótt rétt að verða við því að heimila ríkisstj. að verja 3.5 millj. kr. af andvirði eigna fiskiðjuversins til þess að sinna þessu hlutverki. Eins og menn muna, var það eitt af hlutverkum fiskiðjuvers ríkisins að verða tilraunamiðstöð um fiskverkun. Nú er það úr sögunni, og þykir þess vegna eðlilegt, að rannsóknarstofu Fiskifélagsins verði gert kleift að taka upp þetta verkefni, og það er einmitt hugsunin með þessum framkvæmdum, að hún geti leyst þann vanda af hendi. Þá er hér loks 7. brtt, n. um það, að ríkisstj. veiti aðstoð sína samtökum í Skagafirði, til þess að þau geti tryggt sér merkilegt bókasafn, sem þar er til sölu, bókasafn, sem séra Helgi heitinn Konráðsson prófastur átti og safnaði af mikilli natni og er af fróðum mönnum talið mjög merkilegt safn. Það hefur verið mikið áhugamál hjá Skagfirðingum að tryggja sér þetta safn heima í héraði og þá helzt að það yrði lagt til Hólastaðar og það væru mynduð samtök heima í héraði nú til þess að afla fjár í þessu skyni. En þar sem svigrúm hefur ekki verið til þess að ganga frá því sem skyldi, hefur verið leitað eftir því, að ríkisvaldið veitti nokkra fyrirgreiðslu í þessu efni og veitti þá jafnframt einhvern styrk, til þess að hægt væri að komast yfir þetta safn, og er till. við það miðuð að verða við þeim tilmælum. Þá er hér till. frá meiri hl. fjvn., - ég vil biðja hv. þm. að leiðrétta það, það er á þskj. 244, þar stendur: frá minni hl. fjvn., en á að vera meiri hl., því að stuðningur við þessa till. er frá öllum nm. að undanskildum einum, hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj), sem óskaði ekki eftir því að vera flm. að till. En svo sem hv. þm. sjá, er till. þess efnis að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna allt að 400 þús. dollara lán til þess að reisa hraðfrystistöð í Hollandi. Þessari hraðfrystistöð er ætlað að þjóna því hlutverki að auka útbreiðslu á hraðfrystum fiski á meginlandi Evrópu. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna á þegar slíka stöð vestan hafs, og reynslan af þeirri stöð er talin hafa verið mjög góð og að þetta sé mjög nauðsynleg framkvæmd til þess að geta auk:ið markaði okkar fyrir hraðfrystan fisk í Vestur-Evrópu. Það er gert ráð fyrir því, að verksmiðja þessi kosti upp komin tæpar 523 þús. dollara og af þessari upphæð muni Sölumiðstöðin þurfa að fá að láni um 400 þús. dollara, sem hún er nú að leita eftir. En til þess að hún geti fengið það lán, mun vera nauðsynlegt, að hægt sé að veita á því ríkisábyrgð. Og miðað við það, að heildarkostnaður stöðvarinnar verði um 5 millj. kr. íslenzkum hærri en nemur þessum 400 þús. dollurum, þykir ekki óeðlilegt að veita ríkisábyrgð fyrir allri þeirri uphæð, en miðað við þá miklu nauðsyn, sem er á því að tryggja okkur aukna markaði, er að sjálfsögðu mikilvægt að greiða fyrir því, að úr þessum framkvæmdum geti orðið hjá Sölumiðstöðinni. Ég hef þá gert grein fyrir þeim till. við útgjaldabálk frv., sem n. öll flytur eða meiri hluti hennar. Er þá aðeins eftir ein till., sem er 1 millj. kr. hækkun á áætluðum tekjum af leyfisgjöldum, þ.e.a.s. sú tekjuáætlun verði hækkuð úr 52 millj. í 53 millj. Niðurstöður á fjárlögum, ef samþ. yrðu till. þær, sem fjvn. öll stendur að, og jafnframt tili. meiri hl. fjvn., sem að vísu hefur ekki áhrif á þessa niðurstöðu heldur, en engar aðrar, og jafnframt einnig till. samvn. samgm., sem liggja hér fyrir á sérstöku þskj., 227, þá mundi hækkun útgjalda frá 2. umr. verða 11307244. Greiðsluafgangur á fjárlfrv. eftir 2. umr. var 10950932 kr., og að öðru óbreyttu mundi greiðsluhalli verða 356312 kr. En með því að hækka, eins og n. hefur hér gert, áætlaðar tekjur af leyfisgjöldum um 1 millj. kr., sem er sá eini tekjustofn, sem fært þótti að hækka, - hinir höfðu verið hækkaðir svo sem fært þótti við 2. umr. frv., - með því að hækka þennan tekjustofn um 1 millj., mundi verða 643688 kr. greiðsluafgangur eftir 3. umr. Við 2. umr. málsins var mikið um það rætt, hvort fært þætti að hækka meir tekjuáætlunina en gert var þá. Sé ég ekki ástæðu til að orðlengja eða vekja upp aftur þær umr., nema frekara tilefni gefist til, en vil hins vegar vekja athygli á því, að við 2. umr. var eftir skilinn um 11 millj. kr. afgangur á fjárlfrv. til þess að mæta óvæntum greiðslum. Nú er þessi greiðsluafgangur horfinn, og eftir öllum horfum að dæma, sem meiri hl. n. taldi að mundu verða um tekjumöguleika ríkissjóðs á árinu 1960, þá er ekkert fé eftir skilið til þess að mæta umframgreiðslum nema sú upphæð, sem sérstaklega hefur verið tekin inn í fjárlfrv. í 19. gr. til þess að mæta óvissum útgjöldum, og önnur upphæð, sem tekin hefur verið þar einnig, um 5 millj. kr., til þess að mæta sérstökum útgjöldum vegna 22. og 23. gr., sem hefur ekki áður verið áætlað fyrir í fjárlögunum sjálfum. Sakirnar standa því þannig, að miðað við það, að innflutningur fari ekki fram úr því, sem gert er ráð fyrir í sambandi við greiðslujafnaðaráætlunina að hann geti mestur orðið á árinu 1960, þá er ekki upp á neitt að hlaupa til þess að mæta umframgreiðslum. - Því hefur verið haldið fram hér, að innflutningur mundi hljóta að verða mun meiri. Um þetta er ekki gott að segja. Það eitt er hægt að vita nokkurn veginn á þessu stigi, hvaða gjaldeyrismöguleika við höfum. Ef svo fer, að hægt verði að öllu leyti að halda sér innan þeirra marka, sem að er stefnt, að ekki komi til viðskiptahalla við útlönd á þessu ári, þá eru möguleikarnir ekki meiri. Hvort svo kann að fara, að einhver yfirdráttur verði einnig á þessu ári vegna aukins verzlunarfrelsis og að ekki hefði jafnað sig eftirspurnin eftir vörum seinni hluta ársins, það er erfitt um að segja. En ég endurtek það, sem ég sagði við 2. umr. málsins, að það væri vitanlega hið mesta glapræði að ætla að fara að miða útgjöld ríkissjóðs við það, að tekjur kynnu að fara eitthvað fram úr áætlun af þessum ástæðum, því að þar væri þá aðeins um bráðabirgðaástand að ræða, sem ekki gæti orðið nema á þessu ári, ef til kæmi, ef við reiknuðum með að öðru leyti, að þær ráðstafanir, sem nú eru gerðar til þess að koma viðskiptum og fjármálum þjóðarinnar á réttan kjöl, takist. Það verður því, miðað við það sem vitað er um í dag, að telja, að með þeirri afgreiðslu, sem nú er á fjárlfrv., sé stefnt á mjög tæpt vað varðandi möguleika á því, að afkoma ríkissjóðs geti raunverulega orðið greiðsluhallalaus á þessu fjárhagsári. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið á þessu stigi. Ég hef gert hér grein fyrir brtt. þeim, sem n. öll flytur og meiri hl. hennar, og vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að fjárlagafrv. verði samþ. með þessum breytingum.



Herra forseti. Ég mun að þessu sinni aðeins tala hér fyrir brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 242, I. og V. brtt. á því þskj. V. brtt. fjallar um það, að laun til skálda, rithöfunda og listamanna séu hækkuð úr þeirri 1 millj. 260 þús., sem þau eru nú í á fjárl., og upp í 21/2 millj. Það hefur löngum verið allmikið baráttumál hér á Alþingi, hvað af tekjum ríkisins ríkisvaldið treystir sér til þess að greiða til skálda, rithöfunda og listamanna, og það eru e.t.v. einhverjar eftirminnilegustu umr., sem fram hafa farið á Alþingi forðum daga, þegar um þetta var barizt, sérstaklega á meðan Ísland var fátækt land og íslenzkur ríkissjóður hafði ekki úr eins miklu að moða og nú er. Og ég held, að það sé fyllilega nauðsyn, að hv. alþm. geri sér nokkuð ljóst, hvernig komið er í þessum málum nú, miðað við það, sem var forðum daga og hefur orðið allt að því illræmt í okkar sögu. Ég veit, að allir hv. þm, muna eftir þeim styr eða kannast við þann styr eða hafa lesið um hann, sem stóð um þau eftirlaun eða skáldalaun, sem Þorsteini Erlingssyni voru greidd, 600 krónurnar, sem hann fékk hér á Alþingi og kostuðu nokkra baráttu og þóttu lítið, það lítið, að hann hefur sjálfur gert það eftirminnilegt í sínum kveðskap, þegar hann talar um: „Sex hundruð krónum svo leikandi list mun landssjóður tæplega neita,“ þegar hann var að fala Jónas Hallgrímsson til baka til Íslands, þá veit ég, að mönnum mun ekki þykja slíkar upphæðir sérstaklega miklar nú. Hvernig eru fjárveitingarnar, sem nú eru samkv. 14. gr. B, sú 1 millj. og 260 þús., sem nú er úthlutað til skálda og listamanna af þar til kjörinni nefnd? Heiðurslaunin eru þar 33 þús. kr., fyrsta flokks skáld og listamenn fá þar 20 þús. kr. Fyrir rúmum 50 árum, þegar Þorsteini Erlingssyni voru veittar 600 kr., sem eftirminnilegt er orðið, var tímakaup verkamanna 25 aurar um tímann, og ef menn hafa blaðað í þeim blöðum, sem Þorsteinn gaf út, sjá menn þar auglýsingar, þar sem hann er að auglýsa., að hann taki að sér að kenna dönsku, ensku og fleiri mál fyrir 25 aura um tímann. 600 kr. voru á þessum tíma sama sem 25 aura laun fyrir 2400 klst. Verkamannalaun með því verkamannakaupi, sem nú er, mundu fyrir sama klukkustundafjölda vera 48 þús. kr. M.ö.o. það, sem mönnum nú þykir hafa verið lítið og lélega gert við Þorstein Erlingsson og fleiri á þeim tímum, hefur nú minnkað svo í meðförum, að ekki einu sinni heiðurslaun komast neitt nærri því að jafnast á við það, og 1. flokks launin eru orðin helmingi minna en þetta var, og það á tíma, sem Ísland þó er ríkt og ríkissjóður Íslands hefur úr allmiklu að moða. Ég held þess vegna, að það væri tími til kominn, að framlög ríkissjóðs til skálda og listamanna yrðu hækkuð, þannig að við stöndum þó a.m.k. ekki verr gagnvart skáldum okkar og listamönnum en þeir fátæku forfeður okkar stóðu, sem á árunum 1900–1912 voru að úthluta úr fátækum ríkissjóði Íslands þá, og gerðu þó betur við þá umdeild skáld, þó að það þætti þá lélegt og þyki enn, heldur en við gerum við þau núna. Ég held þess vegna, að við ættum að gera þeirri n., sem kosin er til þess að úthluta þessu, mögulegt að hækka það og það svo að um munar, t.d. tvöfalda framlögin til þessara skálda, listamanna og rithöfunda, og gerðum við þá þó ekki meira en að jafnast á við þann styrk, sem veittur var til Þorsteins Erlingssonar fyrir rúmri hálfri öld og þótti svona lélegur þá. Nú vill máske einhver segja, að það dugi ekki á þeim sparsemdar- og ráðdeildartímum, sem nú kváðu vera að renna upp, að hætta á að láta verða tekjuhalla hjá ríkissjóði, jafnvel þó að ríkissjóður vildi gera vel við skáld og listamenn. Ég hef þess vegna, ekki sízt máske með tilliti til þess, sem hv. frsm. fjvn. áðan var að áminna um, að ekki mætti skapa tekjuhalla við þessa 3. umr., - ég hef þess vegna viljað, ef mönnum þætti stofnað í of mikla tvísýnu afkomu ríkissjóðs með því að ætla skáldum og listamönnum 21/2 millj., gefa mönnum kost á að spara fé á öðrum lið. Á 10. gr. fjárl., þeim hluta þar, sem til utanríkismála fer, er áætlaður allríflegur kostnaður til ýmissa sendiráða, og ég held, að það Ísland, sem þykist ekki geta gert eins vel við ýmis sín skáld og listamenn og gert var þó við Þorstein Erlingsson 1910 eða þar í kring, ætti þá að athuga mjög alvarlega, hvort það lifir ekki um efni fram á vissum sviðum öðrum. Hér eru t.d. í einni borg Evrópu, í landi, sem við höfum þó lítil viðskipti við, í París, í fyrsta lagi eitt sendiráð, sem kostar nú 21/2 millj. kr., og í sömu borg er skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá NATO og OEEC og kostar 1.168 millj. kr. M.ö.o.: kostnaðurinn af skrifstofunni hjá NATO, hjá Atlantshafsbandalaginu, og OEEC er nokkurn veginn sami og allt það fé, sem Ísland sérstaklega veitir til að úthluta til sinna skálda, listamanna og rithöfunda. Kostnaðurinn við sendiráðið í París er út af fyrir sig eins og allt það fé, sem ég legg til að veitt sé í þessu skyni. Ég held, með fullri virðingu fyrir öllu okkar „býrókratíi“ og öllum okkar sendiráðum, að þá mætti skera annað af þessu niður og fela því, sem eftir væri, að gæta og framkvæma verkefni hins. Ég hef þess vegna gert það að minni till. í á þskj. 242, að liðurinn „skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá NATO og OEEC“ verði felldur niður. Þar með er ég að vísu ekki að gera till. um, að við höfum endilega engan aðila, sem annast þessi verkefni, sem sú skrifstofa hefur haft, þó að ég mundi ekki gráta neitt, að það væri lagt niður. En meðan meiri hl. hér á Alþ. vill viðhalda því sambandi, þá held ég það sé ekki ofverk sendiráðsins í París að annast það líka, ekki sízt meðan það sendiráð er það dýrasta af öllum sendiráðum, sem við höfum. Ég held þess vegna, að hér sé hægt að spara, án þess að Ísland missi nokkurs í við þetta, og mundi mér náttúrlega vera sama, hvort þetta héti heldur það, að skorið væri niður við sendiráðið í París eða þetta tvennt væri fellt saman eða hvernig sem menn vildu hafa það. Ég bendi aðeins á hitt, að það er hægt að spara þarna þá 1.2 millj., sem ég legg til að bætt sé við þau laun, sem Ísland ætlar skáldum sínum, rithöfundum og listamönnum. Ég held satt að segja, að það sé fyrir okkur að lifa yfir efni fram og eyða og sóa, ef við erum að flotta okkur með svona mörg sendiráð og höfum komizt jafnvel upp í tvö sendiráð í einni borg, en segjum á sama tíma, að við höfum ekki efni á að leggja meira fram til þess, sem heldur þó fyrst og fremst nafni Íslands uppi úti um allan heim, til skálda okkar, rithöfunda og listamanna. Ég held, að það sé þess vegna engin afsökun til fyrir því að fella till. mína nr. V á þessu þskj., og hef ég þó borið þar fram till. til vara, sem er nokkru lægri, ef menn skyldu ekki vilja vera svo rausnarlegir að reyna að komast þangað, sem forfeður okkar komust fyrir 50 árum, - komast þangað með tærnar, sem þeir höfðu hælana. Það hefur verið svo og hefur kveðið nokkuð mikið við, sérstaklega á þessu þingi, að þjóðin hafi lifað yfir efni fram. En þess hefur lítið orðið vart, að ríkið sjálft sýni einhverja viðleitni að spara við sjálft sig í þessu efni, og liggur næstum við, að það fari að verða nokkurs konar flottræfilsháttur á okkur, þegar við erum farnir að setja, eins og hér er gert, um 22 millj. í meðferð utanríkismálanna hjá okkur og þykjumst ekkert af því geta sparað. A.m.k. höfum við ekki efni á að gera svona hlut, á sama tíma sem við skerum við nögl okkar það, sem við viljum láta skáldum okkar, rithöfundum og listamönnum í té. Ég vil þess vegna alveg eindregið mælast til þess, að hv. alþm. geti fallizt á að samþ. V. brtt. mína á þskj. 242 um hækkun á styrknum til skálda, rithöfunda og listamanna. Hvort þeir vilja gera það með því að spara um leið eitthvað fyrir ríkissjóð eða án þess, það læt ég mér nokkuð í léttu rúmi liggja, en hef bent á möguleikana til þess, ef menn kærðu sig um það. Ég held það sé ekki vansalaust fyrir það þing, sem gert hefur aðrar eins ráðstafanir og þetta þing hefur gert til þess að auka dýrtið í landinu, að láta sitja við það sama um styrkinn til þess, sem fyrst og fremst heldur nafni Íslands og heiðri Íslands á lofti gagnvart öðrum þjóðum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að gera grein fyrir aðild okkar fulltrúa Framsfl. að till. þeim, sem hv. formaður fjvn. lýsti hér áðan. Eins og við 2. umr. fjárl. flytur n. sameiginlega meginhlutann af þeim till., sem fluttar eru. Við tókum fram við afgreiðslu á þeim till., sem eru sameiginlegar frá n. nú við 3. umr., að við hefðum sama fyrirvara og við 2. umr., en þó mun það vera svo, að við munum styðja þær flestallar. Hins vegar áskildum við okkur rétt til þess að styðja brtt., sem fram kynnu að koma, eða leggja fram brtt. Um þessar till., sem þarna eru á ferðinni, hef ég lítið eitt að segja til viðbótar því, sem form. greindi hér áðan, en ég vil geta þess í sambandi við till, um Akraneshöfnina, að út af fyrir sig er ég ánægður með þá niðurstöðu, sem þar hefur fengizt. Við 2. umr. fjárl. lýsti ég því, hvaða vandræði hefðu skapazt hjá höfninni, og hefur það mál síðar verið rætt í hópi okkar þm. Vesturlands. Niðurstaðan, sem hefur svo orðið, er sú, að fjvn. flytur nú á þskj. 241 till. um að hækka framlag til hafnarbótasjóðs um 11/2 millj. vegna Akraneshafnar. Með sömu fjárveitingu á fjárl. nú og í fyrra og sama framlagi hafnarbótasjóðs sem þá var, 300 þús. kr., þá svarar það til þess, að framlögin í heild bæti það skakkafall, sem höfnin verður fyrir á þessu ári vegna gengisfallsins. Það er út af fyrir sig nokkur lausn á þessu máli, þó að það sé ekki fullkomið, og munum við ekki flytja frekari till. í sambandi við það mál. Þá hefur fjvn. nú tekið upp till. okkar um framlag til kirkjubyggingasjóðs. Er það að vísu aðeins lægri upphæð en við fulltrúar Framsfl. lögðum til við 2. umr. fjárl., en það sama er hér að segja, að við munum ekki gera frekari till. og sætta okkur við það, sem orðið er, og teljum þessa úrlausn viðunandi, þó að upphæðin sé lítið eitt lægri en við fórum fram á. Þá hefur fjvn. einnig tekið upp aukið framlag til vatnsveitna, en við tókum till. okkar um það aftur við 2. umr. fjárlaga. Að vísu fórum við fram á mun hærri fjárveitingu til vatnsveitnanna en hér er lagt til, en okkur er ljóst, að þó að farið væri að flytja frekari till. nú, er lítil von til þess, að hún næði fram að ganga, svo að við munum ekki flytja brtt. um þessa fjárveitingu. Upp hefur verið tekinn nýr liður vegna útfluttra landbúnaðarafurða. Um þann lið er það að segja, að okkur er ekki kunnugt um, hvort þessi fjárveiting muni nægja til þess að standa straum af því ákvæði framleiðsluráðslaganna, er um útflutninginn fjallar. Eftir því sem ég þó bezt veit, mun hafa verið áætlað, að þessi fjárþörf væri 13 millj. kr., og samkvæmt þessu er þá gert ráð fyrir því, að útflutningssjóður annist greiðslu á 8 millj. af þessari áætluðu tölu. En hér er um áætlun að ræða, og er þess vegna á þessu stigi málsins ekki hægt að gera breytingu á því. Hins vegar er vitað, að ríkisstj. er bundin við að greiða það, sem þörf er á, í sambandi við útflutninginn. Við flytjum á sérstöku þskj., framsóknarmenn í fjvn., aðeins tvær till. Er það í fyrsta lagi að hækka tekjuhlið fjárl. um 11 millj. kr., og gert er ráð fyrir, að sú hækkun verði á söluskattinum. Ástæðan til þess, að við flytjum þessa till., er sú, að einstakir þm. flokksins tóku aftur til 3. umr. till., sem þeir fluttu þá, og munu endurflytja nú og er þessi till. miðuð við það að mæta þeim útgjöldum, sem skapast, ef þeirra till. eru samþykktar. Í öðru lagi er það, að við flytjum till. um að taka upp nýjan lið, sem er vegna ræktunarsambandanna, til að kaupa jarðræktarvélar, og sá liður sé 2 millj. kr. Við fluttum hér við 2. umr. till. um, að þetta yrðu 3 millj., en sú till. var felld. Það var von okkar, að hæstv. ríkisstj. mundi beita sér fyrir því, að þessi liður yrði tekinn inn á fjárl. ársins 1960. Meðmæli hæstv. landbrh. voru með þessari till. til fjvn., þegar óskað var eftir því, að hún tæki hana upp. Eftir því sem við höfum kynnt okkur, munu nú liggja fyrir beiðnir um að fá innfluttar 14 jarðræktarvélar á yfirstandandi ári. Að vísu má gera ráð fyrir því, að nokkur ræktunarsambönd kippi að sér hendinni um innflutning á þessu ári vegna þeirra geysilegu verðhækkana, sem hafa orðið á vélunum, en það er með öllu óhugsandi, að þessi styrkur geti fallið niður eða innflutningurinn með öllu fallið niður. Mér er kunnugt um það úr minni heimabyggð, að þar er ástandið þannig, að þessi starfsemi, jarðræktarstarfsemin, leggst að meira eða minni leyti niður, ef ekki koma til nýjar jarðræktarvélar. Það er því alveg óhugsandi þrátt fyrir þær aðgerðir, sem hafa verið gerðar í efnahagsmálunum, að fella niður með öllu styrk til að kaupa nýjar jarðræktarvélar, auk þess sem veittur hefur verið styrkur á tæki, sem þessar vélar hafa notað, eins og herfl og plóga, og ætti þá með öllu að falla niður allur slíkur innflutningur árið 1960. Ég hef ekki trú á því, að hæstv. ríkisstj. geri ráð fyrir því, að þetta geti orðið. Þess vegna var það von okkar, að hún mundi beita sér fyrir að taka þessar till. upp, en fyrst svo er ekki, gerum við till. um, að teknar verði 2 millj. kr. í þessu skyni, og það er trú okkar, að það geti ekki farið hjá því, að hv. þm. fallist á þau rök okkar, að það sé óhugsandi, að ofan á verðhækkanirnar, sem orðnar eru, verði styrkurinn felldur niður. Það er alveg óhugsandi að láta sér detta það í hug, að þannig sé hægt að framkvæma þetta. Það er ekki heldur hægt að trúa því, að meiri hl. hv. þm. sé kominn á þá skoðun, að ræktunarstarfsemi í landinu eigi að falla niður. Þess vegna er það trú okkar, að þessi till. nái fram að ganga, og ég skora á hv. þm. að endurskoða afstöðu sína til þessa máls, því að hér er á ferðinni mál, sem ekki er hægt að hunza eins og hér á að gera, og er óhugsandi, að hv. þm. geti greitt atkv. gegn þessu að athuguðu máli. Fleiri till. munum við fulltrúar Framsfl. í fjvn. ekki bera fram að þessu sinni. Við afgreiðslu á fjárl. við 2. umr. var í raun og veru gert upp á milli þeirrar stefnu, sem ræður ferðinni um afgreiðslu fjárlaga, og okkar. Við lögðum fram till., sem miðuðu að því, að uppbyggingin í landinu og framlag til atvinnuvega yrði með svipuðum hætti og verið hefur á fjárl, undanfarinna ára. Hins vegar var stefna hæstv. ríkisstj. á annan veg, hún var niðurskurðarstefna, og þess vegna náðu þessar till. ekki fram að ganga. Við munum því ekki fara að þreyta hér kappræður né atkvgr. um þessa höfuðstefnu aftur, það er liðið hjá. Um það fjárlfrv., sem hér liggur fyrir til 3. umr., er annars það að segja: Við sýndum fram á það við 2. umr., að tekjuáætlun fjárl. væri gerð óraunhæf, þar sem hún væri mun lægri en reynzt hefði 1958 af sama innflutningi, og ef þetta er athugað nánar, kemur það í ljós, að þessi fjárhæð er á þriðja hundrað millj. kr., og ég held því fram, að það sé ekkert sérstætt eða óvenjulegt, sem gerist, þó að innflutningur á árinu 1960 verði svipaður og var 1958. Það er ekki hægt að halda því fram, að það séu sérstök atvik, sem þar eru til staðar, eins og fram kom hjá hv. formanni fjvn., þótt það gerist. Hins vegar er þessi tekjuáætlun miðuð við verulegan greiðsluafgang, sem er einn liður hjá hæstv. ríkisstj. í þeirri kyrrstöðu- og samdráttarstefnu, sem hún beitir sér fyrir. Þá er það að segja um frv. um tekjuskattinn, að okkur fjvn.-mönnum Framsfl. er með öllu ókunnugt um, hvernig það frv. verður úr garði gert, það hefur ekki sézt hér á hv. Alþ., svo að það er ekki hægt að vita, hvort áætlun á tekjuskatti er miðuð við það. Ef við lítum á þróun fjárl. nú um nokkurt skeið, þá er augljóst, að þessi fjárl., sem hér eru á ferðinni nú, eru þau hæstu, sem nokkurn tíma hafa sézt hér á hv. Alþ. Miðað við rekstarútgjöld ársins 1959, hækka fjárl., - miðað við það, að till. meiri hl. verði samþ., - um 437 millj. kr., eða um 46%. Heildarniðurstöðutölurnar hækka um 480 millj. kr. út og inn á fjárlögunum. Hér er geysileg hækkun á ferðinni. Og til þess að vera nú sanngjarn við hæstv. ríkisstj., hef ég líka sett þessa mynd upp þannig að bæta við niðurstöðu fjárl. 1959 öllum greiðslum, sem fóru til niðurgreiðslna í gegnum útflutningssjóð, eða þeim 112.9 millj., sem eru umfram það, sem var á fjárl. 1959. Þegar það er gert, er hækkun á fjárl. 324.3 millj. kr., eða 34–35%. Hér er þá búið að taka það verkefni, sem ríkissjóður tekur nú við af útflutningssjóði. Þetta er því heildarmyndin í samanburði á fjárl. s.l. ár og þeim, sem nú eru á ferðinni. Það er því ástæða til að spyrja: Hver er ástæðan fyrir þeirri hækkun, sem á sér stað á fjárl.? Er það þörf atvinnuveganna og uppbyggingin í landinu, sem krefst þessarar hækkunar, og er það vegna þeirra, sem þetta er gert? Ég hef tekið hér samanburð á fjárlögum frá og með árinu 1950 og þeim fjárlögum, sem nú á að fara að afgreiða, og þá hef ég tekið saman það, sem varið er til verklegra framkvæmda, en þar á ég við til samgangna á landi, til hafna, til skóla, enn fremur raforkumála og framlag til atvinnuveganna og verklegra framkvæmda á 20. gr. Þetta 11 ára tímabil sýnir það, að á árunum 1950–58, að báðum meðtöldum, hefur um 28.5% af heildarútgjöldum fjárlaganna verið varið í þessu skyni. Þetta hefur orðið mest um 31.8% og svo niður í tæplega 27% , en flest árin hefur þetta verið mjög svipað. En árið 1959 verður veruleg breyting á þessu, því að þá lækkar þetta niður í kringum. 21% , og á því fjárlagafrv., sem nú á að fara að samþykkja sem fjárlög íslenzka ríkisins fyrir árið 1960, er þetta komið niður í 19.7%. Þessi þróun er að minni hyggju uggvænleg, og mér finnst, að um þetta megi segja það, sem hæstv. núv. sjútvmrh, sagði haustið 1958 um fjárlögin í heild, að það væri uggvænlegt og stefndi í fullkomið óefni. Við fjárlagaafgreiðsluna 1959 bentum við framsóknarmenn á það, að sú stefna, sem þá var tekin upp, væri ekki stefna, sem þjóðin ætti að fara í fjármálum. Á því ári voru niðurgreiðslur meira en tvöfaldaðar og dregið verulega úr framkvæmdafénu og stuðningi við atvinnuvegina, svo sem ég hef hér sýnt fram á. Nú er svo komið, að áætlað er í fjárlfrv. 1960, að til niðurgreiðslna verði varið 302 millj. kr. Sundurliðun á niðurgreiðslu, eins og hún var áætluð 1959, hef ég hér hjá mér. Þar er m.a. gert ráð fyrir því, að niðurgreiðslur vegna sjúkrasamlagsgjalda nemi um 15.6 millj. kr. miðað við 10 mánaða tímabil, eða um 18 millj. kr. miðað við heilt ár. Þessar niðurgreiðslur voru þó ekki nema um 150 kr. fyrir hvern mann á landinu, er sjúkrasamlagsgjöld greiðir. En það kostaði ríkið í heild yfir 18 millj. kr., ef miðað er við heilt ár. Þetta dæmi sýnir, að þessi stefna er ekki sú stefna, sem íslenzka þjóðin á að fara. Ég er sannfærður um, að það er meira virði fyrir íslenzku þjóðina að nota þessar 18 millj. kr. til þess að byggja upp í sínu landi, þar sem svo margt er ógert eins og hjá okkur, heldur en að spara einstaklingnum 150 kr. En því miður er áfram haldið á þeirri braut, sem mörkuð var við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra. Og nú er sporið stigið enn þá stærra, þar sem niðurgreiðslurnar eru nú komnar yfir 300 millj. kr., og í beinu sambandi við þetta má einnig telja þann lið, breytingar á tryggingalöggjöfinni, er snýr að fjölskyldubótum, þar sem ætlazt er til að gefa með 1. og 2. barni. Fjárhæð til þeirra framkvæmda er áætluð um 98 millj. kr. Þetta er gert á sama tíma sem er verið að draga úr stuðningi við atvinnuvegina og draga úr uppbyggingunni í landinu. Það er mín skoðun, að þetta land sé nógu gott og afkoma atvinnuveganna sé einnig nógu góð til þess, að fullvinnandi hjón geti séð fyrir sínu fyrsta barni. Og ég álít, að það sé skökk stefna í fjármálum, þar sem gert er ráð fyrir því, að það sé orðið ónormalt, að hjón á bezta aldri sjái fyrir einu barni, eins og nú er ætlazt til. Þess vegna er það hyggilegri stefna og betri fjármálastefna að draga úr álögunum, sem nú hafa verið lagðar á þjóðina, til þess að afkoma fólksins sé með eðlilegum hætti og það geti sinnt því verkefni, sem hverjum heilbrigðum þegn í þjóðfélaginu er ætlað að sinna, að endurnýja sjálfa sig. En hæstv. ríkisstj. er ekki á þessari skoðun. Hún hefur búið svo að þegnum þessa þjóðfélags, að tryggingar þurfa að koma til, ef hjón eiga eitt barn. Nýja stefnan í efnahagskerfinu leyfir ekki, að þannig sé að þegnunum búið, að hægt sé að sjá sæmilega fyrir sér og sínum, ef einn nýr fjölskyldumeðlimur bætist þar við. Sú mynd, sem blasir við við fjárlagaafgreiðsluna að þessu sinni, er þessi: Nýja efnahagskerfið, sem kemur í kjölfar stöðvunarstefnunnar, sem hefur verið lýst hér í fjárlagaumræðunum að hafi verið blekkingarstefna, skapar hærri fjárlög en nokkru sinni hafa sézt hér, meiri álögur á almenning en nokkru sinni fyrr, minni uppbyggingu en fyrr, rýrari lífskjör, meiri verðbólgu og meiri óvissu um útlitið í efnahagsmálum þjóðarinnar en nokkru sinni áður. Þetta er það viðhorf, sem blasir við við afgreiðslu fjárlaganna nú. Við 2. umr. fjárl. um daginn sagði m.a. hv. 1. þm. Vestf., að allar aðgerðir í efnahagsmálum rynnu út í sandinn, ef þær stefndu ekki að því að auka framleiðsluna og þar af leiðandi uppbygginguna í landinu. Stefna hæstv. ríkisstj. miðar að samdrætti, hún miðar að minni framleiðslu og minni uppbyggingu. En íslenzku þjóðinni hefur tekizt að ráða svo málum sínum, að henni hefur tekizt að komast veginn frá fátækt til bjargálna. Og það er trú mín og von, að hún hafi enn þá þann þrótt að geyma, að henni takist að halda áfram á framfarabraut, en láti ekki skammsýni kyrrstöðumanna tefja þá för sína.



Herra forseti. Ég hef við ýmis tækifæri látið í ljós skoðun mína á efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj., eins og hún kemur fram í afgreiðslu mála á hv. Alþ., og sé því ekki ástæðu til þess að ræða þau mál nú, en sný mér þess í stað að því að tala nokkur orð fyrir brtt. þeim, sem við hér fjórir þm. Austf. flytjum. Þær hafa því miður ekki enn þá verið lagðar á borð þingmanna, en verða það senn, og eru að svo stöddu skriflegar brtt. Það er þá fyrst þess að geta, að við flytjum aftur nú þær till., sem við tókum til baka við 2. umr., og vísa ég til þess, sem ég sagði þá um þær till. Þá kemur ný till. um breyt. á þeim kafla fjárlagafrv., sem fjallar um millibyggðavegi. Eins og ég gat um við 2. umr., hafa verið veittar 900 þús. kr. af millibyggðavegafé til vegagerða á Austurlandi, en þetta fé hefur samtals numið 5 millj. og 300 þús. kr. Nú er gert ráð fyrir því í frv. að hækka þetta fé upp í 61/2 millj., en Austurlandsvegum er ætluð þar aðeins 1 millj. kr., eða m.ö.o., það eiga aðeins 7.00 þús. kr. af þessari hækkun upp á 1 millj. og 200 þús. kr. að renna til Austurlands. Með þessu er framið mikið ranglæti gagnvart Austurlandi og hlutur þess stórlega skertur frá því, sem áður var, eins og allir sjá af þessum samanburði. Var þó allra sízt ástæða til þess að gera þetta, þar sem vitað er, að í engum öðrum landsfjórðungi, að undanskildum Vestfirðingafjórðungi, er meira af ólögðum þjóðvegum en einmitt í Austfirðingafjórðungi, og kemur það af því, hversu vegalengdir þar eru stórkostlegar og örðugleikar þar miklir með vegagerðina. Ég á erfitt með að trúa því, að hv. meiri hl. ætli sér að standa við þessar ranglátu uppástungur, og nú viljum við hér 4 þm. af Austurlandi gera tilraun til að fá þetta leiðrétt og leggjum fram í því sambandi till. í 4 liðum. Fyrsti liðurinn er um að veita 200 þús. kr. af millibyggðavegafé til þess að standa undir vegagerð yfir Hellisheiði milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs. Hér er um afar þýðingarmikla vegagerð að ræða, en nokkuð kostnaðarsama, eins og ég upplýsti raunar við 2. umr. þessa máls, og verður lítið úr framkvæmdum, nema því aðeins að fallizt sé á að veita nokkurt fé af millibyggðavegafé nú umfram það, sem nú þegar hefur verið ákveðið annars staðar frá. Þá leggjum við til, að fjárveiting til Austurlandsvegar vestan Lagarfljóts verði hækkuð upp í 350 þús., þ.e.a.s. um 50 þús., og fjárveiting til Austurlandsvegar sunnan Lagarfljóts verði hækkuð um 100 þús., eða í 700 þús. kr. Á báðum þessum vegum eru afar miklar framkvæmdir óunnar. Nægir í því sambandi að nefna t.d. Breiðdalsheiði, bar sem vegur er algerlega ófullnægjandi, en verið að endurbæta hann, enn fremur veginn suður á Berufjarðarströnd og inn fyrir Berufjörð, sem er ólagður á mjög stórum köflum, en þetta er á aðalleiðinni umhverfis landið og mjög mikil þörf á því, að hægt sé að herða á vegagerðinni á þessum kafla. Þá er loks till. um að veita 200 þús. kr. af þessu fé til vegagerðar á milli Breiðdalsvíkur og Stöðvarfjarðar, en þar er 7 km haft ólagt. Það hefur verið samþykkt að veita nokkurt fé til þessa vegar í fjárlögunum nú þegar að vísu, en þar er um svo lága fjárhæð að ræða, að ef verulegur skriður ætti að komast á málið, þá er brýn nauðsyn á þessari viðbót, sem þarna er stungið upp á, 200 þús. kr. Ef fallizt yrði á þessar till. frá okkur, mundi vera hægt að segja, að það væri þó nær því en áður, að Austurland byggi við svipaðan hlut og aðrir landshlutar. En ef því verður haldið til streitu að afgreiða þennan kafla fjárl. eins og nú horfir, þá er stórkostlega hallað á Austurland, eins og ég hef fært rök fyrir bæði nú og eins við 2. umr. fjárlaganna. Og slíkt getur engum dulizt, sem er kunnugur málum víðs vegar um landið, og ekki heldur þeim, sem kynnir sér þær skýrslur, sem liggja fyrir hv. fjvn. frá vegamálastjórninni um ástand veganna í landinu. Þá vil ég minnast á till., sem við flytjum við 22. gr. fjárl. en það er um síldariðnaðinn á Austurlandi. Þær till. eru um það að heimila hæstv. ríkisstj. að taka á sig ábyrgðir til þess að koma upp síldariðnaði á Austurlandi, sem ég skal nú gera nokkra grein fyrir. Ég held, að enginn geti efazt um, að síldin er einhver mesta auðlind, sem Íslendingar eiga aðgang að, og það er mín skoðun, að síldin verði það í æ ríkari mæli. Það er ekkert ákaflega langt síðan menn treystust lítt til þess að veiða síldina, nema hún sæist á yfirborðinu, utan það, sem menn tóku í reknet. En nú hefur síldveiðum fleygt stórkostlega fram síðustu árin, þannig að viðhorfið í þessum málum er alveg gerbreytt og á enn eftir að breytast á næstunni stórkostlega í hagstæða átt fyrir Íslendinga. Það er enginn vafi á því, að menn munu finna upp sífellt nýjar og heppilegri aðferðir til þess að vita, hvar síldin er. Og ef menn vita, hvar síldin er, munu menn finna leiðir til þess að ná henni. Ég er alveg sannfærður um það fyrir mitt leyti, að þessum veiðum fleygir svo fram, að þess verður ekki langt að bíða, að það verður hægt að veiða síld í álíka óhagstæðu sjóveðri og nú er hægt að veiða þorsk í net og á línu. Þegar þessu marki verður náð, sem verður áreiðanlega mjög fljótlega, verður enn bylting í þessum efnum frá því, sem nú er, og sjálfsagt ekki minni bylting í þessum efnum á næstu árum í þessa stefnu okkur hagstæð en orðið hefur undanfarin ár. Þá verður komið að því, að síldveiðarnar verða árvissar, a.m.k. eins árvissar og þorskveiðin er nú, og þá mun það einnig koma gleggra og gleggra í ljós, eftir því sem betra verður að fylgjast með síldinni í sjónum, að síldin er víða þar, sem menn hafa áður álitið að lítið væri um hana. Það má auðvitað búast við því, að þróunin verði sú, að það þurfi að sækja eitthvað af síldveiðunum lengra frá landinu en áður hefur verið. En með þessum nýju aðferðum, sem sumpart er búið að finna og sumpart verða fundnar alveg á næstunni, verður það mögulegt, aðeins ef menn fá stærri skip en menn hafa yfir höfuð nú. Af þessu öllu leiðir, að það verður að endurskoða alveg verksmiðjukerfi landsmanna, og reynslan á undanförnum áratugum sýnir glöggt, að ef á að vera hægt að notfæra sér síldina vel og þá nýju möguleika, sem hafa opnazt í því sambandi, verður að vera aðstaða til þess að taka á móti síldinni, vinna úr henni, ekki aðeins á Norðurlandi, heldur einnig annars staðar við landið og þá ekki sízt á Norðaustur- og Austurlandi. Þessi svæði mundi þá aðallega eiga að nefna í sambandi við sumarsíldveiðar og sennilega líka síldveiðar á öðrum tímum árs, eftir því sem menn geta fylgzt betur með því, hvar síldin raunverulega er, þegar hún sýnir sig ekki á yfirborðinu. Eins og horfir sýnist stefna hröðum skrefum að því, að við suðvestanvert landið komi upp ný og stórkostleg síldarvertíð, og sennilega einnig við sunnanvert og suðaustanvert landið. Nú hafa verið byggðar miklar síldarverksmiðjur á Norðurlandi og Norðausturlandi, og þannig var komið þróun þessara mála fyrir nokkrum árum, að samþykkt voru lög um, að ríkið byggði verksmiðju á Austurlandi, sunnan Langaness. En þá komu síldarleysisárin og ómögulegt var að fá nokkur samtök um að verja nokkru verulegu fjármagni til þess að byggja upp síldariðnað. Það varð slíkt áfall, síldarleysið, að það var ekki hægt að fá neitt fjármagn til þess að byggja upp nýjan síldariðnað. Ef til vill var ekki eins síldarlaust á þessum árum og menn álitu, en menn höfðu þá ekki heldur þau tæki til þess að leita eftir síldinni, sem menn hafa núna. En hvað um það, þetta urðu síldarleysisár í reynd, og það var ómögulegt að fá nokkurt fjármagn til þess að byggja þessa síldarverksmiðju, sem átti að reisa og heimilt var að reisa á Austurlandi. Og þannig stóð þetta um nokkur ár. En Austfirðingar voru óánægðir með þetta og gátu ekki hugsað sér að þetta stæði svona áfram, trúðu því, að það væri meira um síld við Austurland en fram kæmi. Það stafaði m.a. af því, að þar var ekki aðstaða í landi til að taka á móti síldinni og því ekki leitað eftir henni með slíkri atorku þar út af og verið hefði, ef þar hefði verið aðstaða til að taka á móti henni. Og þar kom, að Austfirðingar hófust handa um þessi efni sjálfir og fengu stuðning ríkisvaldsins með ríkisábyrgðum. Það fékkst ekki, að síldarverksmiðjan yrði byggð eins og heimild var þó til, en þeir fengu stuðning ríkisvaldsins með ríkisábyrgðum og líka þannig, að ríkissj. stuðlaði að því að útvega lán til þess að k:koma þarna upp nokkrum síldariðnaði. Seyðfirðingar riðu á vaðið og fengu ríkisábyrgð til að byggja verksmiðju, að vísu ekki mjög stóra, og síðan komu í kjölfarið Vopnfirðingar og Neskaupstaðarmenn. En vegna þess, hve erfitt var að fá fjármagn í verksmiðjur á þessum árum, var gripið til þess ráðs að fá keypt tæki í síldarverksmiðjum við Húnaflóa, sem höfðu verið ónotaðar árum saman. Þessi tæki fengust keypt og voru flutt austur og sett þar niður, og lán fengust til þess að koma þessu í framkvæmd. Og það er skemmst af því að segja, að þó að þessar verksmiðjur hafi verið byggðar mjög af vanefnum og séu í raun og veru alls ekki fullkláraðar enn, hafa þær nú þegar á þessum árum, síðan þær voru reistar, framleitt geysilega mikið og bjargað stórkostlegum verðmætum fyrir þjóðarbúið og orðið til ómetanlegs hagræðis fyrir fiskveiðiflotann. T.d. var það svo bæði s.l. sumar og árið áður, að mjög mikill hluti af þeirri síld, sem kom í bræðslu, var unninn í þessum tiltölulega litlu verksmiðjum fyrir sunnan Langanes. Sérstaklega var þetta stórfellt s.l. ár, því að þá unnu þessar litlu verksmiðjur fyrir sunnan Langanes úr 360 þús. síldarmála, og menn kunnugir síldveiðum, sem ég hef rætt þessi mál við, mjög kunnugir, álíta, að það sé lágt áætlað, að þetta hefði getað orðið 250 þús. málum meira, ef verksmiðjurnar hefðu verið nokkru stærri fyrir sunnan Langanes. Þannig var t.d. ástatt á stundum, að skip urðu að bíða í röðum marga daga, jafnvel upp í sjö daga eða lengur, eftir löndun í þessum verksmiðjum, sem þarna voru. Og oft og tíðum var það þannig, að það var ómögulegt að fara norður fyrir Langanes með hlaðin skip, því að eins og allir vita, sem hafa komið nálægt þessum málum, þarf ekkert verulegt að vera að veðri til þess, að það sé óviðráðanlegt að sigla svo langar leiðir með nokkra verulega farma af bræðslusíld. Reynsla undanfarinna ára hefur orðið til þess. að Austfirðingar hafa fengið vaxandi áhuga, eins og eðlilegt er, fyrir því að auka síldariðnaðinn á Austurlandi, og ekki aðeins Austfirðingar, heldur hafa einnig allir þeir, sem hafa komið nálægt þessum málum, eða a.m.k. allir þeir, sem stunda sjálfar síldveiðarnar, séð það, að eitt brýnasta verkefnið í þessum málum væri það að auka bræðsluafköstin fyrir sunnan Langanes. T.d. hafa 55 þekktir síldveiðiskipstjórar skrifað undir sérstaka áskorun um, að byggð yrði ný síldar verksmiðja á Eskifirði. Nú hafa þessi mál verið til athugunar bæði hjá heimamönnum á Austurlandi og eins hafa þm. Austfirðinga haft samráð við heimamenn um þessi efni. Eftir að hafa íhugað þessi mál vandlega. og borið sig saman við menn annars staðar að af landinu, sem hafa skilning á þessu máli, skrifuðu þm. Austf. hæstv. ríkisstj. í desember og fóru fram á, að ríkisstj. beitti sér fyrir því að veita ríkisábyrgðir og aðstoð við útvegun lánsfjár til aukningar síldariðnaði á Austurlandi, í fyrsta lagi til endurbóta á þeim verksmiðjum, sem fyrir eru í Neskaupstað, Seyðisfirði og á Vopnafirði, sem eru mjög aðkallandi, þannig að það mætti auka afköst þessara verksmiðja. Í öðru lagi var farið fram á, að veitt yrði ríkisábyrgð fyrir nýrri, ekki mjög stórri verksmiðju á Eskifirði, annaðhvort 1500 eða 2000 mála verksmiðju. Í þriðja lagi var farið fram á, að ríkisstj. veitti ríkisábyrgð til þess að koma upp síldarvinnslu í smáum stíl í sem flestum kauptúnum á Austurlandi, og yrði yfir höfuð sú stefna á þeim stöðum að sameina síldarvinnsluna vinnslu úr fiskúrgangi, en slíkt má vel takast, þegar um lítil afköst er að ræða, en lífsnauðsyn að koma nokkurri síldarvinnslu upp alls staðar þar, sem síldarsöltun á að geta komið til greina. Það er óhugsandi, að síldarsöltun eigi sér stað, þar sem ekki er hægt að leggja upp slatta í síldarverksmiðjur til vinnslu og raunar úrgang líka frá söltuninni. Stefnan var þess vegna sú, eins og ég hef þegar sagt, að endurbæta þær verksmiðjur, sem fyrir voru, og koma upp einni meðalstórri á Eskifirði, sbr. áskorun síldarskipstjóranna, sem ég var að lýsa, og loks að stuðla að því, að í sem allra flestum kauptúnum kæmi upp vinnsla í smærri stíl til stuðnings við söltun. Og sú áætlun, sem lögð var fyrir hæstv. ríkisstj. í þessu sambandi, nam 35 millj. kr. með gamla verðlaginu. Hér er ekki hægt að segja að sé um neinar stórfelldar framkvæmdir að ræða, þegar þess er gætt, hve mikið er í húfi og hversu geysileg verðmæti hér eru í aðra hönd, þegar þessi tæki fá hráefni og geta unnið eins og rökstudd ástæða er til þess að ætla að verði, bæði samanborið við reynsluna og hina nýju síld veiðitækni, sem ég aðeins hef minnzt á. Við fórum fram á það, þingmennirnir, að hæstv. ríkisstj. útvegaði t.d. 20 millj. eða svo af því lánsfé, sem hún gengi í að útvega til uppbyggingar atvinnulífsins, til síldariðnaðarins á Austurlandi. Við höfum af og til átt viðræður við hæstv. ríkisstj. um þessi mál síðan og ekki fengið svör frá hennar hendi um það, hvað hún vildi gera í þessu, þangað til nú, að við höfum fengið svar, sem er að finna í brtt. frá hv. fjvn. En það er, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp - eða fjvn. í samráði við hana - að ábyrgjast lán, sem nemi allt að 10 millj. kr., til þess að endurbæta þær verksmiðjur. sem fyrir eru á Austurlandi. Auðvitað er mjög þýðingarmikið að endurbæta þær verksmiðjur, sem fyrir eru á Austurlandi, en það er samt ekki hægt að horfa fram hjá því, að ef ekkert annað verður gert, verður ekki um neinar verulegar endurbætur að ræða í þessu máli. Og verðum við þá fyrir stórfelldum vonbrigðum og þeir, sem hér eiga hlut að máli, ef ekkert annað verður aðhafzt. Það er enginn vafi á því, að það er lífsnauðsyn bæði fyrir þjóðfélagið í heild og fyrir alla þá, sem eiga afkomu sína undir síldveiðum, að afköstin eða möguleikarnir til að taka á móti síld einmitt fyrir sunnan Langanes séu auknir verulega, en ekki látið við það eitt sitja að endurbæta þær verksmiðjur, sem fyrir eru. Enn fremur er ekki hægt fremur en fyrr að taka á móti síld í þeim kauptúnum, þar sem ekki er hægt að taka á móti neinu hráefni til bræðslu. Og þess vegna höfum við leyft okkur, fjórir þm. Austf., að leggja fram þær brtt., sem ég gat um áðan. Það er fyrst brtt. um að heimila hæstv. ríkisstj. að taka ábyrgð á allt að 15 millj. kr. láni til að koma upp síldarverksmiðju á Eskifirði, þó ekki yfir 85% af andvirði, en það hefur orðið venja á undanförnum árum, að ríkisábyrgðir hafa farið upp í 85% af andvirði síldarverksmiðja. Og svo er önnur till., þar sem við leggjum til, að hæstv. ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast allt að 15 millj. kr. lán til þess að stuðla að því, að upp komi síldariðnaður í þeim kauptúnum sunnan Langaness, þar sem ekki er hægt nú að taka á móti síld til bræðslu. Samkvæmt þessu mundi hæstv. ríkisstj. hafa í hendi sér að skoða þær áætlanir og athuga þær fyrirætlanir, sem eru á prjónunum í þessum plássum, og yrði allt framkvæmt í samráði við hana að sjálfsögðu. Eins mundi hæstv. ríkisstj. hafa það í hendi sér að ákveða, hversu mikið yrði ábyrgzt fyrir hvern stað af þessum smærri plássum, sem hugsa um að koma upp aðstöðu til bræðslu til þess að styðja að söltun o.s.frv. Er ekki ástæða til að fara út í það í einstökum atriðum nú í dag. Aðalatriðið er þetta, hvort hv. þm. vilja ekki stuðla að því, að það geti orðið stigin þessi skref til þess að byggja upp síldariðnaðinn fyrir sunnan Langanes. Það eru allt of litlir möguleikar einmitt þar til þess að taka á móti síld. Það þurfa að vera möguleikar til að taka á móti bræðslusíld svo að segja um allt landið. Þeir eru núna verulegir fyrir norðan, en ákaflega takmarkaðir fyrir austan, og það hefur orðið að stórfelldu tjóni undanfarið, hversu litlir möguleikar hafa þarna verið til þess að taka á móti síldinni. Og ef einhverjir skyldu halda, að það væri sérstök áhætta í því að leggja nokkurt fjármagn í þetta, vegna þess að þarna mundu verksmiðjur standa ónotaðar, þá vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að ég ber engan kvíðboga fyrir því, að það fjármagn næðist ekki, af þeirri einföldu ástæðu, að ég er sannfærður um, að með hinni nýju tækni í síldveiðum verður hægt að stunda síldveiði hér á allt annan hátt alveg á næstunni en gert hefur verið fram að þessu. Síldveiðarnar verða miklu árvissari en þær hafa verið. Þegar menn geta vitað, hvar síldin er, finna menn möguleika til að ná henni, þó að hún sé niðri í sjónum. Þannig verður þetta. Menn verða kannske að sækja síldina nokkru lengra en verið hefur, en þá fá menn sér bara stærri skip, og einmitt af þessum ástæðum þurfa verksmiðjurnar að vera sem allra víðast á ströndinni. Það er alveg hiklaus stefna manna á Austurlandi að koma heldur upp síldarvinnslu á nokkuð mörgum stöðum en risastórum verksmiðjum á einum stað, vegna þess að það er miklu farsælla fyrir byggðarlögin, að þannig sé á þessu haldið, enda líka fyrir síldarútveginn, því að þá er svo víða hægt að leggja upp síld, bæði til söltunar og bræðslu. Á Austurlandi vilja menn ekki taka upp þá stefnu t.d. að byggja risastóra bræðsluverksmiðju á einum stað. Þó að menn kannske gætu fundið það út með því að reikna á blaði, að það væri ódýrast að fá þannig mikil afköst, vilja menn ekki aðhyllast þá stefnu, heldur hina stefnuna, að hafa verksmiðjurnar ekki risastórar, en að þær séu viðar. Þá verður mestur stuðningur að síldariðnaðinum fyrir íbúana í bessum plássum og nýtist líka langsamlega bezt fyrir flotann, því að þá er svo víða hægt að landa síld. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, þó að það sé geysilega þýðingarmikið, vegna þess að ég geri ráð fyrir því, að flestir hv. þm. séu nokkuð kunnugir einmitt þessum síldarmálum, sem eru stór þáttur í okkar þjóðarbúskap. En ég vil mjög eindregið skora á hv. þm. að kynna sér þetta viðhorf og styðja okkur í því að fá þessar ábyrgðarheimildir samþykktar.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að minnast á smávægis brtt. í byrjun ræðunnar. Það er viðvíkjandi vegi, svokölluðum Bugsvegi, sem liggur fram Blöndudal, sem er farið fram á 100 þús. kr. hækkun til. Það er þannig, að 50 bús. kr. eru eftirstöðvar frá fyrra ári, sem ekki var unnið fyrir. Þetta er of lítið fé til að geta fullgert veginn, og við förum fram á 100 þús. kr. í viðbót. Enn fremur fer ég fram á 15 þús. kr. hækkun til vegar heim að Reykjum á Reykjabraut. Það eru veittar til hans 35 þús. kr., en við förum fram á 15 þús. kr. hækkun, því að með þeirri hækkun á að vera hægt að fullgera veginn nokkurn veginn. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessar till. verði samþ., vegna þess að við höfum fengið hógværa ábendingu um það frá formanni fjvn., að okkar till. verði ekki samþ. En ég flutti þessar till. með öðrum í þeim tilgangi, að þær yrðu kannske teknar til greina viðvíkjandi þeim 4 millj., sem ráðgert er að veita umfram til vega og fimm manna n. á að úthluta, þannig að þetta gæti verið a.m.k. til ábendingar. Enn fremur er ég 1. flm. að till. viðvíkjandi því, að ríkissjóður gangi í 1200 þús. kr. ábyrgð vegna gistihúsbyggingar á Blönduósi. Því er þannig háttað, að veitingamanninum á Blönduósi voru sett þau skilyrði, að hann yrði að endurbæta hótelið eða hætta að reka það s.l. sumar. Hann var því tilneyddur að fara í viðbótarbyggingu. Sú viðbygging mun kosta um 11/2 millj. Við förum fram á, að ríkissjóður ábyrgist 80% af þessari viðbótarbyggingu. Ástæðan til þess, að við fórum fram á þetta, var sú, að fyrir lá í frv. heimild um að ganga í 20 millj. kr. ábyrgð fyrir mann, sem hyggst að byggja hótel hér í Reykjavík. Það getur verið álitamál, hvort rétt er fyrir ríkissjóð að fara að ganga í ábyrgð fyrir hótelbyggingum, en ef það er gert hér, er eins réttmætt að gera það úti á landsbyggðinni. Það er óhjákvæmilegt að hafa viðunandi hótel á Blönduósi vegna mikillar umferðar, sem þar er einkum á sumrin, og þar fara um útlendir ferðamenn, og þess vegna er jafnmikil ástæða í sjálfu sér til þess að hafa þar viðunanlegt hótel eins og hér í Reykjavík. Ég skal ekki bera á móti því, að það geti verið nauðsynlegt og þarft að hafa hér fleiri hótel en eru, en ég veit, að það er líka nauðsyn víða úti á landsbyggðinni, og ég álít, að ríkisstj. verði að gera það upp við sig, á hvern hátt eigi að leysa þessi mál. Það má vel vera, að það sé það réttasta, að sýslufélögin eða bæjarfélögin gangi í ábyrgðir vegna svona bygginga: En ef ríkið á annað borð gengur inn á að ganga í ábyrgð fyrir eitt hótel, er ekki hægt annað en gera það fyrir fleiri. Það verður að vera einhver stefna í málinu. Það má vel vera, að eðlilegasta lausnin væri sú, að Reykjavíkurbær gengi t.d. í bakábyrgð fyrir þessar 20 millj., sem á að ganga í ábyrgð fyrir Þorvald Guðmundsson hér, og að sýslufélagið gengi í bakábyrgð fyrir hótelið, sem byggt væri á Blönduósi, en við vitum, að það er miklu auðveldara að fá lán fyrir þá, sem hafa ríkisábyrgð, heldur en þá, sem hafa ábyrgð frá einstökum sýslufélögum. Ég býst við, að ríkisstj. muni leysa þetta á viðunanlegan hátt, þannig að annaðhvort verði hótelum úti á landi veittir hæfilegir styrkir eða greiða fyrir þeim með ábyrgðum. Það má sífellt deila um, hvað langt á að ganga í þessum ábyrgðum, og það er vitanlega ekkert vit fyrir ríkissjóð að ganga í ábyrgðir, nema það sé athugað, hvort fyrirtækið er heilbrigt og hvort það er nauðsynlegt að gera þessa framkvæmd. En ég álít, að það sé ekki hægt annað en hafa eina línu yfir allt kerfið, annaðhvort að ganga í ábyrgð fyrir þau hótel, sem er álitið að nauðsynlegt sé að endurbæta eða byggja að nýju, eða þá að ríkissjóður gangi alls ekki í ábyrgð fyrir neinar hótelbyggingar, sama hvar bær eru á landinu. Þess vegna vænti ég þess, að annað tveggja verði gert, að það verði ekki gengið í ábyrgð fyrir hótel, sem á að byggja hér í Reykjavík og á að kosta 20 millj., eða þessi tiltölulega litla ábyrgð verði tekin gagnvart hótelinu á Blönduósi. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um það mál. Frv. það til fjárl., sem hér er til umr., gerir ráð fyrir, að tekju- og gjaldaliðir verði um 1500 millj., og nemur hækkun frá fyrra ári 470 millj. Ríkissjóður tekur nú að sér niðurgreiðslur á vörum, sem útflutningssjóður sá um s.l. ár. Munu þær hafa numið 263 millj. Af þeirri upphæð greiddi ríkissjóður til útflutningssjóðs 150 millj., mismuninn, 113 millj., ber að draga frá 470 millj. Er þá raunveruleg hækkun fjárl. ca. 360 millj., sem er meiri hækkun en dæmi eru til áður. Gert er ráð fyrir, að verðtollur hækki um 70 millj., innflutningsgjald af benzíni 40 millj., gjald af innlendum tollvörum 24 millj., aukatekjur 9 millj., stimpilgjald 9 millj., söluskattur 230 millj., innflutningsgjald o.fl. ca. 170 millj. Gert er ráð fyrir, að tekjuskattur og vörumagnstollur lækki um 76 millj. Þeir gjaldaliðir, sem mest hækka, eru til félagsmála 166 millj. og til óvissra útgjalda 152 millj. Eru það niðurgreiðslur, 113 millj., sem ríkissjóðurinn tekur við af útflutningssjóði, og vegna aukinna niðurgreiðslna ca. 38 millj. Fjárveitingar til verklegra framkvæmda hækka hins vegar litið, til vegamála 8 millj., sem er 9% hækkun, til vita- og hafnarmála 1.5 millj., sem er 6% hækkun, og til raforkumála 14 millj. kr. hækkun. Er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi til raforkumála á árinu 36.5 millj., en lagði fram á árinu 1958 331/2 millj. kr. Þegar tekið er tillit til gengisbreytingar, er ljóst, að framlög til verklegra framkvæmda lækka raunverulega. Framlög til félagsmála og niðurgreiðslna fara hækkandi. Valda þar mestu um efnahagsráðstafanir ríkisstj. Hér er um vafasama þróun að ræða, að meira en 40% af ríkistekjunum skuli varið til að greiða þessa tvo útgjaldaliði, en tiltölulega litlu fé varið til raforkumála og hafnarbóta, sem eru mestu nauðsynjamál atvinnuveganna. Hvergi er um sparnað að ræða í rekstri ríkisins, og ber þó þess að geta, að engra hækkana er farið að gæta vegna gengisbreytingarinnar sem neinu nemur, en þær munu óhjákvæmilega valda launahækkunum á næstu árum. Hefur ríkisstj. þá afsökun, sem taka ber til greina, að stuttur tími er liðinn síðan hún tók við völdum. Hins vegar vænta margir mikils af ríkisstj. í þeim efnum, af því að sjálfstæðismenn töluðu mikið um eyðslu og ráðleysi, meðan ráðh. Framsfl. fór með fjármálin. Sjálfstæðismenn héldu því fram á fundum í vor og haust, að vinstri stjórnin sáluga hefði hækkað skatta og tolla um 1200 millj. Töldu þeir þá með allar tekjur útflutningssjóðs. Hér var um mikinn misskilning að ræða. Yfirfærslugjaldið var ekki annað en gengislækkun, sem var jákvæð fyrir neytendur, en neikvæð fyrir greiðslujöfnuðinn við önnur lönd. Neytendur fengu vöruna aðallega með 55% álagi, en þeir, sem seldu vörur úr landi, fengu að meðaltali 86% uppbætur. Þessar uppbætur gengu svo til þeirra, sem að framleiðslunni unnu, verkamanna, sjómanna og bænda. Ráðstafanir núv. ríkisstj. eru jákvæðar fyrir viðskiptajöfnuð við önnur lönd, en neikvæðar fyrir neytendur, því að þeir verða nú að kaupa nauðsynjavörur sínar með sem svarar 133% álagi í stað 55% og 30% áður, en fá enga kauphækkun. Árið 1959 voru fluttar inn vörur fyrir 1300 millj., þar af skip fyrir 150 millj. og hátollavörur fyrir ca. 190 millj. Eftir eru þá ca. 950 millj., sem voru fluttar inn með 30-55% yfirfærslugjaldi. Gengisbreytingin ein hækkar verð á þessum vörum um ca. 750 millj., sé gert ráð fyrir, að 1/3 af þessum innflutningi séu rekstrarvörur, og ég reikna ekki með, að það skapi raunverulega kjaraskerðingu, vegna þess að þeir, sem kaupa rekstrarvörurnar, fá það endurgreitt í hærra verði fyrir vörurnar, sem út eru fluttar. Þegar þessa er gætt, eru eftir 500 millj. Vaxtahækkunin er nálægt 4%. Sé gert ráð fyrir, að útlán séu 4000 millj., heildarútlán yfir landið, hækka vaxtagreiðslur alls um ca. 160 millj. Gera má ráð fyrir, að 80 millj. af því renni til sparifjáreigenda. Eru þá eftir 80 millj., sem verka sem kjaraskerðing hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Skattar til ríkissjóðs hækka samkv. fjárlagafrv. um 360–370 millj., en ekki er ólíklegt, að raunverulega verði sú hækkun meiri. Mikið af þessari skattahækkun rennur til fólksins aftur í auknum niðurgreiðslum og hækkuðum almannatryggingum. Þó er sennilegt, að hækkun skatta muni valda allt að 100 millj. kr. kjaraskerðingu, vegna þess að líklegt er, að tekjuafgangur ríkissjóðs á þessu ári verði sem nemur þeirri upphæð. Nemur þá kjaraskerðing sú, sem ríkisstj. leggur á herðar íslenzkri alþýðu, allt að 700 millj, kr., og reyni ég þó á engan hátt að gera hlut ríkisstj. lakari en hann er. Ég hef frétt á skotspónum, að Jónas Haralz telji kjaraskerðinguna 400 millj. Geri ég þá ráð fyrir, að hann taki aðeins tillit til þeirrar kjaraskerðingar, sem gengisbreytingin veldur, og reikni með minni innflutningi en ég geri, vegna þess að samkvæmt áætlun ríkisstj. um innflutning er gert ráð fyrir allt að 25% minni innflutningi en árið 1959. Ég tel, að miða beri við innflutninginn eins og hann var s.l. ár, því að það skiptir ekki máli, þó að kjaraskerðingin komi að einhverju leyti fram í minni innflutningi vegna minnkandi kaupgetu launþega. Vaxtahækkunin kemur enn meinlegar við en tölurnar segja til um, vegna þess að megnið af sparifé landsmanna eiga börn, gamalmenni og tiltölulega fáir einstaklingar, en vaxtahækkunin leggst með öllum sínum þunga á herðar þeirra einstaklinga og fyrirtækja, sem í framkvæmdum standa og bera atvinnulífið uppi. Hækkun skatta til ríkissjóðs tel ég ekki til kjaraskerðingar, að svo miklu leyti sem féð rennur aftur til fólksins í landinu. Hins vegar eru miklar líkur til, að tekjurnar reynist 100–200 millj. kr. meiri en ráð er fyrir gert, og má reikna þá upphæð til kjaraskerðingar á þessu ári. Hækkun á rekstrarvörum þarf ekki að taka með, því að það eiga atvinnuvegirnir að fá upp borið með því, að fleiri krónur fást fyrir afurðirnar. Það er eðlilegt, að fólk spyrji: Er þessi kjaraskerðing nauðsynleg og er hún framkvæmanleg á þann hátt, sem ríkisstj. ætlar að framkvæma hana? - Gengislækkunin og hækkun skatta mun valda hækkun á innfluttum nauðsynjavörum, sem nemur um 50–100%. Ég get t.d. bent á það, að baðmullarvörur munu hækka rétt um 100% og yfirleitt þær útlendar vörur, sem eru í 30% innflutningsflokkum. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. greiði niður sykur og kornvörur, og ég hef heyrt, að sú niðurgreiðsla muni nema því, að þær muni ekki hækka nema um 50%. Hins vegar mun hækkun á vörum, sem eru í 55% yfirfærslugjaldinu, nema allt að 70%, þegar hinn tvöfaldi söluskattur er kominn til framkvæmda, sem nú er búið að samþykkja. Ég hef gert mér ofur litla grein fyrir því, hversu mikil hækkun komi á vísitöluheimili, og ég hef reiknað það út eftir því vörumagni, sem gert er ráð fyrir að hvert vísitöluheimili kaupi, og samkvæmt því hef ég reiknað út, að hækkunin muni nema 21.300 kr. Það skal tekið fram, að í þessari hækkun áætla ég hækkun fyrir hita, ljós og eldun 3500 kr., og ég skal játa, að hér í Reykjavík verður þessi hækkun miklu minni, vegna þess að hér er heita vatnið, en úti á landsbyggðinni nemur þessi hækkun sennilega meira en þessu, vegna þess að það er ekki mjög stórt heimili, sem þarf um 5 tonn af olíu til upphitunar, og það er líklegt, að olían hækki um 60–70%, og hækkunin á olíu til upphitunar einnar mun því nema fyrir heimili úti á landsbyggðinni sennilega á fjórða þús. kr. Auk þess er hækkun á koksi eða kolum til eldunar fyrir þá, sem hafa ekki rafmagn, þannig að ég hygg, að hækkun af þessum ástæðum muni nema fyrir heimili úti á landsbyggðinni jafnvel yfir 4000 kr. Þetta getur munað allmiklu hér, vegna þess að líklegt er, að heita vatnið hækki ekki mikið í verði. Ég skal einnig taka það fram, að ég reikna með, að húsaleiga hækki fyrir vísitölufjölskylduna um 3000 kr. Sú hækkun verður vitanlega lengi að koma fram, en ég er sannfærður um, að hún kemur fram. Hún kemur fram vegna hækkaðra vaxta, hún kemur fram vegna þess, að byggingarefni, sem keypt er frá öðrum löndum, hækkar um 70%, þ.e. járnvörur og timbur, hún kemur fram af því, að vinnulaunin hljóta að hækka vegna gengisbreytingarinnar, og hún kemur m.a. fram í því, að það dregur úr öllum framkvæmdum og það verður minna byggt, og þess vegna verður erfiðara að fá hús leigð og eftirspurnin verður meiri, og þess vegna verður fólk að borga hærri húsaleigu. Ég er því sannfærður um, að eftir tvö ár mun húsaleiguliðurinn hækka ekki minna en sem nemur 3000 kr., eða ca. 30%, og sennilega hækkar hann meira. Þessa tvo liði hef ég tekið inn í auk þeirra hækkana, sem ég hygg að muni leiða af gengisbreytingunni og söluskattinum. Ég hef tekið tillit til, hversu mikið vísitöluheimilið fær upp borið af þessu. Það eru fyrst og fremst fjölskyldubæturnar, það er lækkun á tekjuskatti, og það er dálítil lækkun á útsvari, og hef ég reiknað hana um 700 kr. á vísitöluheimili. Þessar hækkanir alls gera rúmar 8000 kr. Ég hygg því, að kjaraskerðing á vísitöluheimili muni nema sem næst 13 þús. kr. Þetta er vitanlega fjarri því, sem upphaflega var tekið fram í efnahagsmálafrv. ríkisstj. og hagfræðinganna. - Annars finnst mér nú illa farið með þessa hagfræðinga. Þeir eru bornir fyrir öllu, hvað vitlaust sem það er, og allt fært á þeirra kostnað. En ég efast ekki um, að þeir eru saklausir af miklu af þessu, en þarna er um stórfelldan misreikning að ræða frá hinni upphaflegu áætlun og útreikningum alveg tvímælalaust. Það hefur verið svo í minni sveit, að það hefur aldrei verið álitinn mikill fjárhirðir, sem þurfti að fá vit að láni eða fá fyrirsögn um það, hvernig hann ætti að gefa kindunum á hverjum degi. Góðir fjármenn þurftu aldrei að fá leiðbeiningar um það. Þeir sáu það á kindunum, hve mikið þeir þurftu að gefa, og þeir kunnu að hirða hjörðina þannig, að þeir þurftu ekki að vera alltaf að fá sífellda tilsögn um, hvað þeir ættu að gefa í hvert skipti og hvernig þeir ættu yfirleitt að haga sér við fjármennskuna. En þetta er það, sem ríkisstj. hafa gert hér á landi undanfarið. Þær hafa alltaf verið hlaupandi til þessara blessaðra hagfræðinga og sérfræðinga, sumra útlendra og sumra innlendra, spyrjandi þá, hvað þær eigi að gera, og berandi þá fyrir öllum mögulegum hlutum, vitlausum og ekki vitlausum. En þetta er slæm meðferð, og ég held satt að segja, að ef ein ríkisstj. getur ekki séð sjálf, hvað þarf að gera til að leysa vandamálin, sé hún hreinlega ekki fær um að vera í ráðherrastólunum. Hæstv. fjmrh. hélt því fram hér í umr., að söluskatturinn væri í raun og veru alls ekki aukin skattbyrði á þjóðina. Hann er áætlaður 280 millj., en hæstv. fjmrh. og Morgunblaðið bentu á það, að tekjuskattur lækkaði um 110 millj., söluskattur lækkaði um 114 millj., og svo ættu nú sveitarfélögin að fá 56 millj., og þetta var jafnhá upphæð, 280 millj. En hæstv. fjmrh. er gáfaður maður, og í umr., sem ég hlustaði á, fann hann það út, að þessar 280 millj. gætu orðið í framkvæmdinni meira en 280 millj., vegna þess að hann hélt því fram, að hvert einasta vísitöluheimili græddi 700 kr. á þessum skattbreytingum og á þessum nýja skatti. Ég, hef aðeins athugað þetta, og hlutirnir liggja þannig fyrir mér: Ef ég á að taka tillit til 280 millj. kr. söluskatts, verður að reikna hann yfir jafnlangan tíma og tillit er tekið til þeirra skatta, sem á að draga frá, það verður að reikna hvort tveggja yfir árið. Þessi 280 millj. kr. söluskattur gerir 370 millj. yfir árið. Við drögum frá því 110 millj. kr., tekjuskattslækkunina, og þá eru eftir 260 millj. En svo er bara „nota bene“, að þessar 114 millj. voru ekki skattur til ríkisins, 2/3 af því fóru í útflutningssjóðinn, sem nú kemur fram í gengisbreytingunni, þannig að raunverulega fara ekki nema 38 millj. til ríkisins, og þó ber þess að gæta, að mikið af þessu kemur ekki á neytendurna beint, heldur kemur það á þjónustu við fyrirtæki og kemur tiltölulega meira á þjónustu við fyrirtæki en hinn skatturinn, þannig að þarna er aldrei um að ræða fé ríkisins nema 38 millj. Alls eru þetta því 148 millj. Og við eigum að draga þessar 148 millj., sem ríkið fékk af þessum sköttum, frá 370 millj., og þá eru eftir rúmar 220 millj. Svo skulum við taka hlutann, sem fer til sveitarfélaganna, 74 millj., og þá eru eftir ca. 150 millj. eða sem nemur öllum fjölskyldubótunum, þannig að fólkið í landinu hefur ekkert eftir fyrir kjaraskerðingunni. En viðvíkjandi því, að þessi 8% söluskattur eigi ekki að gilda nema þetta ár, þá vil ég bara segja það, að það eru ekki nokkrar minnstu líkur til þess, að hann verði afnuminn á annan hátt en þann, að nýir skattar taki við, vegna þess að í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, er ekkert tillit tekið til gengisbreytingarinnar hvað launakjör snertir, og vitanlega hlýtur að reka að því, að laun hækki, þannig að þessi skattur hverfur ekki á annan hátt en þann, að nýir skattar komi í staðinn, svo að þarna er vitanlega um geysilega skattahækkun að ræða. Þess ber og að geta, að 7% skatturinn, sem fyrir var, hækkar um þriðjung vegna gengisbreytingarinnar, því að 7%, sem áður voru lögð á eina krónu, koma nú á kr. 1.50, þannig að þetta verður 101/2 eyrir, og þessi 8% söluskattur kemur líka á kr. 1.50, þannig að hann verður 12 aurar, svo að söluskatturinn, þessi tvöfaldi söluskattur, heildsöluskatturinn, sem lagður er á cif-verð vörunnar plús álagningu plús tolla að nokkru leyti, verður nokkuð hár skattur. Og þessi tvöfaldi söluskattur og hækkunin á 7% söluskattinum gerir það að verkum, að vara, sem mundi ekki hækka nema um 50% vegna gengisbreytingar, hækkar um 70%, þannig að megnið af þeirri vöru, sem flutt er inn með 55% yfirfærslugjaldinu, hækkar um 70%. Þessi hækkun mun koma fram, þegar þetta er allt saman komið í ganginn. Þarna er því um geysilega kjaraskerðingu að ræða. Ég get ekki annað en dáðst að snilli fjmrh. að geta túlkað málið þannig, að þetta væri 700 kr. gróði fyrir hverja vísitölufjölskyldu. Og mínir elskuðu flokksbræður skildu þetta ekki alveg á stundinni, sem var nú kannske ekki eðlilegt, en fjmrh. gæti alveg eins haldið fram þeirri kenningu: Þú, góði vinur, lætur mig hafa 1000 kr., ég læt þig hafa 500 kr. í staðinn, og þá græðir þú 70 kr. Góð hagfræði það! Ég hef nú frétt það eftir ríkisstj., að hún huggar sig helzt við það, að allir séu óánægðir með þessa efnahagslöggjöf, og það sé eiginlega styrkur hennar, og ég skal játa það, að hæstv. ríkisstj. hefur verið aðdáanlega lagin að gera öllum eitthvað svolítið til miska, jafnvel þeim, sem græða á ráðstöfununum. Við getum t.d. tekið fyrirtæki og verzlanir, þau þurfa þriðjungi meira fé til þess að kaupa fyrir vörurnar, og þetta fé eiga þær ekki að geta fengið, vegna þess að það á ekkert að rýmka lánskjörin. Ég hygg, að þetta leiði til þess, að það verði minna flutt inn, minna verzlað, minna keypt, og að því leyti til mun þetta verka þannig, að innflutningurinn mun minnka og greiðslujöfnuðurinn við útlönd lagast í bili, en m.a. fyrir það, að ganga mun á innfluttar vörubirgðir í landinu. T.d. er ég sannfærður um, að það verður lítið keypt af vefnaðarvöru fram eftir árinu, vegna þess að menn eru yfirleitt búnir að birgja sig upp, og svo hafa þeir ekki fjármagn til þess. Út af fyrir sig mun þetta verka jákvætt í bili. Ég skal ekki fullyrða, hvernig þetta verkar fyrir verzlanirnar, en ég gæti hugsað, að fjárhagslega séð mundu þær standa dálítið svipað, það mundi aðeins valda óþægindum, en vitanlega verða tekjurnar ekki þeim mun minni, vegna þess að krónunum fjölgar. Þá er annar liðurinn, þ.e. hraðfrystihúsin og fiskvinnslustöðvarnar. Það sagði einn ráðh. hér við umr. um efnahagsfrv., að það væri meiningin að lána alls ekki fleiri krónur út á fiskinn en verið hefði, þó að verðið hækkaði. Það er náttúrlega hægt að segja mönnum að borga 1 kr. með 80 aurum, en það er bara ekki hægt. Það eru vandræðin. Og nú standa hlutirnir þannig, að frystihúsin eða fiskvinnslustöðvarnar þurfa að borga 40–50 aurum meira fyrir hvert kg af fiski, en fá minni lán. Vegna þess að vextirnir hafa hækkað, fá þeir 2–5% minni lán út á fiskinn en undanfarið, en þurfa að borga 50 aurum meira fyrir kg. Og svo ímyndar hæstv. ríkisstj. sér, að þetta geti gengið! Nú get ég sagt ríkisstj. alveg hreinskilnislega, hvernig þetta verður í framkvæmdinni. Fiskvinnslustöðvarnar geta ekki staðið í skilum við bátana, og það er ekki hægt að gera upp í vertíðarlokin nema fá meiri lán, hvað sem ríkisstj. hefur ætlað sér að gera og hvað sem allir blessaðir hagfræðingar segja. Þetta er ekki hægt. Við vitum þetta allir, að í lok vertíðarinnar koma frystihúsin til bankanna og segja: Við getum ekki greitt, nema við fáum meiri lán. - Og það er satt. Þau eru þegar að komast í greiðsluþrot eða geta réttara sagt ekki staðið í skilum. Og þá er um tvennt að velja, að frystihúsin taki sig saman um að hætta að kaupa fisk eða að það verður að lána meira. Þarna er sá liðurinn sprunginn hjá hæstv. ríkisstj. Og ef bankarnir láta ekki undan að lána meira, hætta frystihúsin að taka fiskinn, vegna þess að þau geta ekki borgað. Þetta er ekki framkvæmanlegur hlutur, því að þótt bankarnir lánuðu 2/3, eins og þeir hafa gert undanfarið, yrði samt halli, vegna þess að það þarf að greiða fleiri krónur, og 1/3 af því verða frystihúsin að taka á sínar herðar, þ.e.a.s. 1/3 af þessari 50 aura hækkun. Þetta er því óframkvæmanlegt, og þetta átti hæstv. ríkisstj. að sjá strax. Hún getur ekki haldið sömu seðlaveltu, það er ekki hægt. Seðlaveltan er eitthvað rúmar 400 millj., og það er óhjákvæmilegt að auka hana, það er óhjákvæmilegt fyrir bankana að lána meira til atvinnuveganna, vegna þess að verðlag varanna hækkar. Það getur skeð, að ríkisstj. trúi þessu ekki, en reynslan mun sýna þetta.

Allt hefði þetta nú lagazt, ef dollarinn hefði verið 30 kr.

Það hefði aldrei þurft að koma til þess. Þetta er alveg eins víst og það, að stór þorskur kemst ekki í magann á litlum þorski. Ég hef athugað, á hverjum þessi kjaraskerðing kemur harðast niður. Skattafrv. hæstv. ríkisstj. er ekki komið fram enn, en við vitum um menn, sem hafa haft svona eins og vinur minn og flokksbróðir, 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), - maður má nú ekki nefna menn hér með eigin nöfnum, - hann hefur víst haft um 160 þús. kr. tekjur eða eitthvað svoleiðis, að helmingurinn af þessu er tekinn í útsvar og skatta. Nú er búið að hækka persónufrádrátt og sennilegt, að skattstiginn lækki. Ég geri ráð fyrir, að kjaraskerðing á meðalvísitöluheimili verði ca. 13 þús., þó með því móti, að menn eigi eitthvað af krökkum, svo að þeir fái fjölskyldubæturnar. Það þarf ekki að vera mjög mikil skattalækkun á manni með á annað hundrað þús. kr. tekjur, til þess að hann vinni þessi 13 þús. upp. Ég gæti því vel hugsað mér það og er raunar sannfærður um, að menn, sem hafa haft tekjur um 100 þús. og þar yfir, muni sleppa við alla kjaraskerðingu. Ég hygg, að kaupmenn og þeir, sem hafa einhverja verulega veltu, sleppi nokkurn veginn. Raunar skapar lánsfjárþröngin þeim erfiðleika, en ég hygg, að þeir skaðist ekki mikið. Ég veit, að menn eins og hv. 3. þm. Austf. (EinS) græða tugi milljóna, og svo eru ýmsir, sem græða 1 og 2 millj., -- jafnvel þó að þeir verði fyrir óþægindum með lán í bili, þá græða þeir. Þeir, sem verða fyrir kjaraskerðingunni, er láglaunafólkið í landinu, hinn óbreytti verkamaður, fólkið, sem vinnur í iðnaðinum, þ.e. verkafólkið, verzlunarfólkið og bændur að því leyti til, sem kaup þeirra er miðað við kaup verkamannsins. Hitt eiga þeir að fá upp borið. Það er þetta fólk í landinu, sem tekur á sig byrðarnar. Í fyrra í febrúarlok var lækkað kaup við fólkið tilfinnanlega, en fólkið var rólegt og fólkið þagði. Það var af því, að verðbólgan undanfarin ár hafði verið svo þreytandi og augu fólksins voru farin að opnast fyrir því, að þetta var algerlega þýðingarlaust, að heimta alltaf fleiri og fleiri krónur, og dýrtíðin óx alltaf. Sannleikurinn er sá, að ríkisstj. hafði óvenjulega góð spil á hendinni, þegar hún tók núna við, vegna þess að fólkið í landinu vildi hjálpa henni til að stöðva verðbólguna. Ég átti tal við eina konu í mínu kjördæmi, sem sagði mér í haust, að hún ætlaði að kjósa jafnaðarmennina núna, því að þeim hefði tekist svo vel að stöðva verðbólguna og hún treysti þeim bezt til þess. Og fólkið vildi hjálpa ríkisstj. til að stöðva verðbólguna. Er það að stöðva verðbólguna að gera þessar ráðstafanir? Er það að stöðva verðbólgu að fella gengið? Er það að stöðva verðbólgu að láta vörur hækka um 50–100% í verði? Ég las það í grein eftir þennan Sergent eða hvað hann heitir nú, franskur, sem kom hér, að hann sagði, að Efnahagsmálastofnunin vildi hjálpa. öllum til að stöðva verðbólgu. Jú, ríkisstj. íslenska samdi um það við þá að fá lán. En árangurinn varð bara sá að auka verðbólguna, því að hún hefur aldrei flogið svona fallega áfram eins og nú. Skrefið er nefnilega ekkert lítið niður brekkuna. Það er að meðaltali sennilega 50% aukning á öllu vöruverði í landinu fyrir utan innlendu vörurnar. Þetta er ekki að stöðva verðbólguna. Ég hygg því, að kjaraskerðingin komi nær eingöngu niður á fólki, sem hefur 60–70 þús. kr. tekjur. Og trúið þið því svo, að fólkið muni sætta sig við þetta? Ég er sannfærður um, að það gerir það ekki. Það verður bið á því, en fólkið sættir sig ekki við það. Og ef ríkisstj. vildi nú vera réttlát og hyggin, átti hún vitanlega að byrja að spara ofan frá. Hún átti að byrja á forsetaembættinu, hún átti að byrja á sendiráðunum, ráðuneytunum, og við áttum að byrja á okkur sjálfum. Svona átti þetta að halda áfram, því að ef fólkið sér, að húsbóndinn deilir við það kjörum, gerir það sig frekar ánægt með hlutina. En þið þurfið ekki að ímynda ykkur, að láglaunafólkið sætti sig við þetta, þegar það sér, að þeir, sem betur eru settir í þjóðfélaginu, verða ekki fyrir neinni kjaraskerðingu. Afleiðingin verður sú, að það kemur verkfall og það koma kauphækkanir, þá stöndum við alveg í sama farinu. Öll vandamálin eru óleyst, verðbólgan er aðeins hækkuð um 1/3. Ég varaði við þessu strax í byrjun, það yrði að láta alla bera vissan hluta af byrðunum og þá væri hægt að leysa málið, öðruvísi ekki. Þetta hefur því verið algert ævintýri, þetta dýrtíðarstökk, sem nú hefur verið tekið. Ríkisstj. hafði um þrjár leiðir að velja: Fyrsta leiðin var að hækka gengi krónunnar, og með því eina móti var hægt að afnema bæði niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur. Önnur leiðin var sú að stöðva dýrtíðina, þar sem hún var, hafa dollarann á 30 kr., eins og ég lagði til. Þriðja leiðin var sú, sem ríkisstj. fór, og það var lakasta leiðin, hún var til að auka verðbólguna, en leysti engan vanda. Það var hægt að leysa efnahagsmálin án þess, að láglaunafólkið yrði fyrir nokkurri kjaraskerðingu. Við urðum aðeins að rétta gengið, réttara sagt að láta bankana kaupa gjaldeyrinn jöfnu verði, hvort sem varan var flutt út eða inn. Og það varð að draga úr fjárfestingunni. Þetta hefði nægt, ef skynsamlega hefði verið á haldið. Hygginn búmaður leggur í framkvæmdir, þegar það er hagkvæmt, en hann dregur úr framkvæmdum, þegar það er nauðsynlegt vegna efnahagsins. Og það þýðir ekkert að heimta alltaf meira og meira, við verðum að kunna okkur hóf. Það er ekki til neins að eyða alltaf meira en aflað er. Það voru fluttir inn bílar og skip s.l. ár fyrir um 200 millj., þar af bílar fyrir réttar 50 millj. Og það var m.a. verið að flytja inn alla þessa bíla til þess, að útflutningssjóður hefði einhverja peninga til að greiða í uppbætur á útfluttu vörurnar. En hvaða vit er nú í þessu og hvaða vit er í því á einu ári fyrir þjóðfélag, sem er orðið gjaldeyrislaust, að ætla að flytja inn 60 –70 skip, ekki stærra þjóðfélag en Íslendingar eru, þegar fyrir eru svo mörg skip, að það er ekki hægt að manna þau? Það er sjálfsagt og gott að flytja inn skip, en það er ekki hyggilegt að flytja inn fleiri skip en menn eru til á. Það var eytt svo miklum gjaldeyri til ýmissa hluta á s.l. ári, að það var komið í alger gjaldeyrisvandræði um áramót. Ýmsar hátollavörur voru fluttar inn fyrir um 190 millj. Vafalaust hefur mikið af þeim innflutningi ekki verið nauðsynlegt. Korkur og timburvörur voru fluttar inn fyrir 90 millj. Með því að draga úr fjárfestingunni hefði sá liður getað stórminnkað. Ýmiss konar málmvörur voru fluttar inn fyrir 140 millj. Það hefði einnig verið hægt að minnka með því að draga úr fjárfestingunni. Og vélar voru fluttar inn fyrir 71 millj. Vafalaust hefði mátt minnka þetta eitthvað líka. Það þurfti ekkert annað að gera en að rétta gengið og draga úr fjárfestingunni, þá þurfti ekki að skerða kjör láglaunafólksins, og ef það átti að skerða kjör einhverra, átti að gera það við þá, sem betur máttu sín, en ekki þá, sem úr minnstu höfðu að spila. Þess vegna er þetta alveg óþarft ævintýri, þessi dýrtíðarskriða, sem nú er hleypt af stað. Ég hygg, að það, sem hvað mest ýtti undir ríkisstj. að fella gengið, sé verðlag á mjöll og lýsi. En er nú nokkurt vit í því að láta það eitt út af fyrir sig ráða, hvort Perúmenn veiða mikið eða lítið af þessum síldarfiski sínum? Og ríkissjóður verður fyrir mörg hundruð millj. kr. skaða af gengisbreytingunni. Það er t.d. óhjákvæmilegt að greiða Búnaðarbankanum á annað hundrað millj. kr. vegna þess, hve gengið hefur lækkað mikið. Raunar hefði þurft að greiða honum eitthvað hvort sem var, þó að það hefði verið stöðvað í 30 kr. dollarinn, en miklu minna. Allar erlendar skuldir hækka og ríkisútgjöldin sjálf stórhækka, svo að skiptir hundruðum milljóna. Var þá ekki betra nú í ár, að ríkið hefði hlaupið undir bagga með síldarverksmiðjunum, ef þær hafa greitt of hátt verð fyrir síldina s.l. sumar, heldur en að fella gengið svona mikið? Ég segi jú. Og ef bátarnir fá of hátt verð fyrir síldina, þá vitanlega kemur það af sjálfu sér, að það hlýtur að lækka fyrr eða síðar, því að við fáum bara minni krónur, þó að við fáum kannske fleiri krónu:r. Það er ekki hægt að reka ríkisverksmiðjur með stórhalla ár eftir ár. Perú-fiskurinn gerir okkur því alveg sama ógagn, hvort sem gengið er fellt í þetta sinn vegna þess eða ekki. Togararnir græða ekki neitt á gengislækkuninni, vegna þess að veiðarfæri, olía og annað, sem þeir þurfa að kaupa, og auk þess kauphækkanir, sem koma m.a. af gengislækkuninni, munu éta algerlega upp þær upphæðir, sem þeir fá meira fyrir fiskinn en þeir hefðu fengið. Auk þess hef ég heyrt, að ríkisstj. hafi nú rétt að þeim 30 millj. úr útflutningssjóði, ég veit ekki samkvæmt hvaða heimildum. Ég frétti það eftir einum togaraeiganda, að hann hefði verið að taka á móti eitthvað 800 þús. eða svo og sagðist hafa sloppið vel með reksturinn s.l. ár, þetta hefði bara verið af kumpánahætti. En það er sem sagt ekki búið að skýra opinberlega frá þessu, en ég hef frétt þetta. Þetta er tekið úr útflutningssjóði, og svo verða bátar og togarar að borga þetta sameiginlega. Ég skil ekki annað en þetta sé hálfgerður skrípaleikur. Raunar hafa togararnir sennilega verið í vandræðum með rekstrarfé, og ríkisstj. hefur hlaupið undir bagga með þeim til þess að geta haldið öllu gangandi. En þarna eru í vissum tilfellum auðugum mönnum gefnir peningar með vafasamri heimild, því að bátarnir verða náttúrlega að taka sinn hluta af þessu, ef þeir eiga að borga halla á útflutningssjóði. Annars hefur ekki verið opinberlega tilkynnt um þetta, og ég get ekkert fullyrt um það. Ég hef satt að segja enga ánægju af því að rifja þetta dýrtíðarstökk upp sérstaklega. Ég veit, að ríkisstj. vill vel, og ég veit, að hún hefur haft einlægan vilja á að gera rétt, en ég er sannfærður um það, að hún gerði sér ekki fullkomlega ljóst, hvernig þetta yrði í framkvæmdinni. Þessi kjaraskerðing kemur svo að segja eingöngu niður á láglaunafólki, það mun nota sínar aðferðir til þess að vinna hana upp aftur, og þá stöndum við bara alveg í sama farinu. Tekjur sjómanna hækkuðu s.l. ár og þeir fara tiltölulega betur út úr því. Þær hækkuðu fyrst og fremst vegna þess, að aflamagnið hefur stóraukizt. Hásetar hafa um það bil 100 þús. kr. Skipstjórar og vélamenn hafa á annað hundrað þús. og jafnvel upp í 200 þús. og stundum meira, þannig að kjaraskerðingin kemur ekki tilfinnanlega við þá. En það, hvað afkoma báta og jafnvel frystihúsa er miklu betri en hún hefur verið, er fyrst og fremst aflamagninu að þakka. Og vegna þess að sjútvmrh. í vinstri stjórninni var alveg ósárt um, þó að hann léti undan kröfum útvegsmannanna, þurfti meiri peninga í útflutningssjóðinn, og þá minnkaði hver króna þeim mun meira og dýrtíðarskriðan hélt pínulítið áfram, þannig að fyrrv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, hafði ekki alltaf góða aðstöðu. Það er dálítið erfitt að sigla skipinu, þegar sumir vilja fara í austur, en aðrir í vestur. En það er eitt stórvirki, sem þessari ríkisstj. hefur tekizt, en það er það að gera Eystein Jónsson sennilega að dýrlingi. Ég get vel hugsað, að fólkið úti á landsbyggðinni fari að kalla hann Eystein góða, áður en mörg ár líða. Ríkisstj. fékk góð spil. Meira að segja við framsóknarmennirnir vorum hálfvonsviknir yfir, hvað vinstri stjórnin var fljót að kveðja. Ég var aldrei mjög hrifinn af henni, hafði ekki sérstaklega trú á því, að hægt væri að vinna með kommunum. Ég veit, að þetta eru góðir drengir, en þeir vilja bara fara í aðra átt en við. En ég hélt, að þeir mundu nú reyna að hanga út kjörtímabilið, en þeir gerðu það ekki. Ég skal ekki fara út í það. En ríkisstj. fékk góð spil í hendurnar, fólkið vildi hjálpa henni, og hún fékk þau beztu spil, sem ef til vill nokkur ríkisstj. hefur fengið. En það vildi einu sinni til í minni sveit, að það var maður, sem hét Guðmundur og var kallaður póli. Hann var að spila víst, og það vildi nú þannig til, að hann fékk 13 spil í sama lit. Hann var í forhönd, en hann sagði sóló og tók alla slagina. Ég er ekki að líkja hæstv. ríkisstj. við Guðmund póla, það er fjarri mér, það er bara, að ríkisstj. sagði ekki rétt á spilin, sem hún fékk. Í staðinn fyrir að stöðva verðbólguna tók hún stærsta stökk niður dýrtíðarbrekkuna, sem nokkur ríkisstj. hefur tekið fyrr eða síðar, og það að óþörfu, bara að gamni sínu, því að það var ekkert, sem rak hana til þess. Þetta er leiðinlegt, það er leiðinlegt, ef góðir menn segja skakkt á spilin.



Herra forseti. Samvn. samgm. hefur lagt fram nál. sitt á þskj. 227 svo og brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 242; III, sem bera með sér töluverða hækkun á framlögum ríkissjóðs til flóabáta og vöruflutninga frá heildarupphæð þeirri, sem greidd var á fjárl. síðasta árs. Var það sameiginlegt álit samvn. samgm., að ekki yrði hjá því komizt að hækka framlögin að nokkru vegna óhjákvæmilegrar hækkunar á rekstrarútgöldum þeirra aðila, sem þessa þjónustu hafa með höndum. N. er þó ljóst, að hækkanir þær, sem lagt er til að aðilar þeir njóti, sem flutninga annast, muni engan veginn vera nægilegar til að standa undir aukningu á rekstrarútgjöldum, þar sem vitað er, að olíur, vélahlutir, vátryggingar og fleira muni hækka verulega á þessu ári. Mun því vera nauðsynlegt fyrir eigendur flóabátanna að hækka að einhverju leyti far- og farmgjöld til að firrast taprekstur á þessari þjónustu, sem vissulega er áríðandi að fari sem bezt úr hendi og komi þeim aðilum, sem mest þurfa á henni að halda, að sem beztum notum. Ég vil með nokkrum orðum ræða fjárframlög til hinna ýmsu flóabáta og vöruflutninga, sem n. er sammála um að mæla með að verði samþ. á hinu háa Alþingi. Í sambandi við Norðurlandssamgöngur eru tillögur n, þessar: Til flóabátsins Drangs, sem er nýtt og vandað skip, er mælt með, að framlagið hækki úr 450 þús. kr. í 660 þús. kr. Verður að telja, að þetta sé eðlileg hækkun, þar sem eigandi bátsins mun á þessu ári og næstu árum þurfa á miklum fjárhæðum að halda til þess að geta staðið straum af afborgunum og vaxtagreiðslum svo og af rekstrarútgjöldum bátsins. - Til Strandabáts mælir n. með, að framlagið verði 160 þús. kr. í stað 100 þús. kr. áður, á þeim forsendum, að útgerðartímabil bátsins á nú að verða allt að 8 mánuðir í stað þess, að það hefur aðeins verið 4 mánuðir á undanförnum árum. - Til Haganesvíkurbáts hækki framlagið úr 7000 kr. í 8500 kr. og framlag til Hríseyjarbáts og Flateyjarbáts á Skjálfanda hækki um 20%. Til Austfjarðasamgangna eru tillögur þessar: Lagt er til, að framlag til Loðmundarfjarðarbáts verði hækkað úr 35 þús. kr. í 42 þús. kr. og framlag til Mjóafjarðarbáts úr 87 þús. í 90 þús. kr. og þá er ráð fyrir gert, að báturinn haldi uppi ferðum milli Seyðisfjarðar og Norðfjarðar með líkum hætti og á s.l. ári. Til Suðurlands- og Vestmannaeyjasamgangna eru tillögur n. þessar: Að framlög vegna vöruflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu verði hækkuð úr 225 þús. í 270 þús. kr. og framlög vegna vöruflutninga til Öræfa og bátaferða í Austur-Skaftafellssýslu hækki úr 100 þús. kr. í 120 þús. kr. Á. síðasta árs fjárl. var veitt til Vestmannaeyja- og Þorlákshafnarbáts 400 þús. kr. framlag úr ríkissjóði, sem aðallega byggðist á þörfinni á mjólkurflutningum til Vestmannaeyja. Skipaútgerð ríkisins hefur frá því í desember s.l. tekið að sér flutninga milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur með hinu nýja skipi sínu Herjólfi og annast jafnframt allan mjólkurflutning fyrir Vestmanneyinga. Nefndin hefur þó fallizt á að mæla með því, að veittar verði 150 þús. kr. á þessu ári til Vestmannaeyjabáts vegna mjólkurflutninga. Um Faxaflóasamgöngur eru till. n. þessar: Framlag til Skallagríms h/f, sem naut framlags úr ríkissjóði á s.l. ári að fjárhæð 650 þús. kr. vegna ferða Akraborgar, verði hækkað á þessu ári upp í 850 þús. kr. - Þá leggur n. til, að Mýrabát verði veitt framlag á þessu ári að fjárhæð 4500 kr. í stað 3600 kr., sem báturinn fékk á s.l. ári. Þá eru Breiðafjarðarsamgöngur. Flateyjarbátur fékk á s.l. ári rekstrarframlag að fjárhæð 170 þús. kr. og auk þess 65 þús. kr. vegna viðgerða á bátnum, fyrri greiðsluna. N. leggur til, að rekstrarframlagið verði hækkað í 200 þús. kr.; en af upphæðinni sé varið 20 þús. kr. til snjóbílsferða milli Fjarðar í Austur-Barðastrandarsýslu og Patreksfjarðar. Þá verði seinni greiðslan, 65 þús. kr. vegna viðgerðar á bátnum, einnig innt af hendi á þessu ári. - Stykkishólmsbátur naut á s.l. ári 500 þús. kr. rekstrarframlags og auk þess 75 þús. kr. upp í viðgerðarkostnað á bátnum. N. leggur til, að rekstrarframlag bátsins á þessu ári verði ákveðið 660 þús. kr. Það var töluvert rætt um þennan bát, sérstaklega með það í huga að reyna að fá stærri og betri bát fyrir Breiðafjarðarsamgöngur. Þessi bátur getur í raun og veru hvergi nærri fullnægt flutningaþörf Breiðafjarðar, og það er sameiginlegt álit samgmn. og forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, að það sé mikil þörf á því að fá annað betra og stærra skip í þessar ferðir, og ég held einnig, að eigendur mótorbátsins Baldurs séu á sömu skoðun. Forstjóri Skipaútgerðarinnar hefur sérstaklega í huga, að ef hægt væri að koma þessu til leiðar, mundi Skipaútgerðin einnig losna við að láta Skjaldbreið ganga á Breiðafjörð. Þá gæti þetta nýja skip, stærra og betra skip, sinnt algerlega flutningaþörf Breiðfirðinga. Þetta er mál, sem verður ábyggilega rætt mikið á þessu og næsta ári, og geri ég mér vonir um, að einhver árangur náist um framkvæmd þess. Þá leggur n. til, að framlag til Langeyjarnesbáts verði hækkað úr 25 þús. kr. í 30 þús. kr. og auk þess verði eiganda bátsins veitt 20 þús. kr. framlag vegna vélakaupa og til endurbyggingar á bátnum. Til Vestfjarðasamgangna eru till. n. þessar: Veitt var til Djúpbátsins 560 þús. kr. framlag á fjárl. s.l. árs. Leggur n. til, að framlagið verði hækkað upp í 660 þús. kr. á þessu ári. - Þá leggur n. til, að sama framlag og greitt var á s.l. ári, 10 þús. kr., verði greitt á þessu ári til Arnarfjarðarbáts og Dýrafjarðarbáts. Framlag til Patreksfjarðarbáts hækki úr 3000 kr. í 3500 kr. - Þetta eru till. n. í sambandi við framlög til flóabáta og til vöruflutninga. Þá segir loks í nál.: „ N. leggur til, að þeir aðilar, sem hljóta véla-, viðgerða- eða byggingarstyrki, skuli skuldbinda sig til að taka ekki viðkomandi skip úr siglingum þeim, sem það er styrkt til, næstu fimm ár, nema styrkurinn verði endurgreiddur.“ Þetta virðist vera eðlileg till. og hlýtur að sjálfsögðu samþykki Alþingis. Það eru nokkuð mörg dæmi þess, að ríkissjóður hefur lagt allmikið fé fram til viðgerðar á bátum og til vélakaupa og svo kannske næsta ár, eftir að ríkissjóður hefur lagt fram í 2–3 ár allverulegar upphæðir, er viðkomandi bát ráðstafað eða hann seldur og ríkissjóður hefur ekki haft neina möguleika á að endurkrefja þau fjárframlög, sem hann þannig hefur lagt fram. Ég tel því sjálfsagt, að þessi till. verði samþykkt. Samkv. framangreindum till. samvn. samgm. nema framlög til flóabáta og vöruflutninga í heild 4091500 kr. Er það 485900 kr. hærri upphæð en greidd var í þessu skyni á fjárlögum s.l. árs. Ég hef hér á vegum samvn. samgm. rætt að nokkru till. n. varðandi framlög ríkissjóðs til rekstrar flóabáta og til vöruflutninga á yfirstandandi ári. Væntir n. þess, að hv. alþm. geti veitt stuðning sinn við þessar till. n. og greiði þeim atkv., er þær verða bornar upp hér til samþykktar á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Í sambandi við þær till., sem fluttar eru af fjvn. sem heild, vil ég taka fram, að Alþb.-menn eru samþykkir þeim flestum, og hefur þó af okkar hálfu verið gerður á sá fyrirvari í fjvn., að óbundið væri um stuðning við einstakar till., og sömuleiðis áskilinn réttur til þess að flytja aðrar brtt. Ég vil hér aðeins gera grein fyrir tveimur brtt., sem ég hef leyft mér að flytja við fjárlagafrv., en eru ekki enn komnar úr prentun og hefur ekki verið útbýtt hér á þinginu. Önnur þeirra er þess eðlis, að þar er lagt til, að framlag til einnar hafnar, Kópavogshafnar, verði hækkað úr 100 þús. kr. í 200 þús. Svo er mál með vexti, að fjvn. barst skýrsla frá vitamálastjóra, eftir að hún hafði gert till. sínar um það, að þær framkvæmdir, sem fyrirhugaðar væru á þessum stað, væru miklum mun meiri en hún hefði tekið með í sína reikninga, þegar hún gerði till. um fjárveitingu, og lagði vitamálastjóri til, að fjárveitingin yrði hækkuð, en á hinn bóginn var ekki orðið við því af fjvn. sem heild, og því hef ég gert þessa till hér. Þá flyt ég hér aðra till., sem er brtt. við 14. gr. fjárlaga, legg til, að liðurinn um útgjöld til Ríkisútgáfu námsbóka hækki um 60 þús. kr. og að þessar 60 þús. kr. renni til sérstakra þarfa hjá því fyrirtæki, sem sagt til þess að kaupa eða láta gera handbækur fyrir kennara í þeim námsgreinum, sem kenndar eru við barnaskólana. Svo háttar einmitt um þessar mundir, að eitt bezta framtakið, sem gert hefur verið í kennslumálum hjá okkur nú að undanförnu eða nú á allra síðustu árum, er það, að kennari einn, Jón Þórðarson, hefur unnið upp mjög merkilega og raunar glæsilega vinnubók, byrjar á að vinna í landafræði um Ísland. Þessar bækur eru mjög nauðsynlegar, einkum sem handbækur fyrir kennara. Sala á þeim getur því ekki orðið mjög mikil, sökum þess að almennt er varla til þess að ætlast, að nemendur, nema þá í beztu deildum, séu látnir hafa þær undir höndum við vinnubókagerð. Á hinn bóginn liggur það fyrir, að kennarastéttin er að því leyti öðruvísi sett en flestir aðrir starfsmenn ríkisins, að nálega alls staðar eru mönnum lögð upp í hendur einhver tæki til að vinna með. Þetta er mjög af skornum skammti hjá kennarastéttinni, og einkanlega er mikill skortur á því, að kennarar fái í hendur, nema að svo miklu leyti sem þeir verða sér úti um það sjálfir og fyrir eigið fé, handbækur til þess að auðvelda þeim starfið í hinum einstöku greinum. Fjvn. hefur fjallað einmitt um þetta mál, tekið því vinsamlega, en fyrir einhvers konar vöntun á því, að hin heppilegasta leið hafi fundizt, hefur ekki komið fram fyrr en þetta till. við fjárlög um sérstaka fjárveitingu í þessu skyni. Ég leyfi mér að flytja till. í því formi, að liðurinn um ríkisútgáfuna orðist svo: „Til Ríkisútgáfu námsbóka, þar af 60 þús. kr. til handbóka fyrir kennara, að öðru leyti til greiðslu 1/3 kostnaðar útgáfunnar gegn 2/3 af námsbókagjaldi“ - og liðurinn hækki um 60 þús. frá því, sem hann er í frv. nú. Þessar brtt. hef ég leyft mér að flytja og munu þær væntanlega koma hér til útbýtingar innan stundar. Þá þykir mér hlýða að gera einnig grein fyrir því, að þrátt fyrir fyrirvarann, hinn almenna fyrirvara um, að stuðningur við einstakar till. af hálfu Alþb. sé óbundinn, þá hef ég mælzt undan því að þurfa að vera tillögumaður að þeirri till., sem lögð er fram um ríkisábyrgð fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna til þess að byggja hraðfrystistöð í Hollandi. Ekki ber það svo að skoða, að ég álíti það neina fjarstæðu, að íslenzkir útflytjendur komi sér upp stöðvum eða aðstöðu til vörusölu erlendis. Á hinn bóginn er ýmislegt við það að athuga að veita þessa ríkisábyrgð. Ég vil þess vegna leyfa mér að nefna þrjú atriði, sem ég hefði viljað hafa tækifæri til þess að skoða og athuga nokkru nánar, áður en ég gæti heitið mínu liðsinni við þessa till. Það er í fyrsta lagi, að ég hygg, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafi til þessa farið þannig að, þegar hún lagði fé til byggingar slíkra stöðva, að verð þeirra hefur verið skoðað sem „annar kostnaður“ við rekstur Sölumiðstöðvarinnar, þannig að raunverulega hefur kostnaðurinn við byggingu stöðva Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í New York og London komið niður á hinu almenna fiskverði í landinu. Þeir, sem hafa lagt út fé fyrir þessi fyrirtæki, hygg ég að séu fyrst og fremst útgerðarmenn og sjómenn, þ.e.a.s. eigendur þess fisks, sem á land er dreginn. Á hinn bóginn verða þessir aðilar ekki eigendur að þeim fyrirtækjum, sem þannig er stofnað til, heldur verða það allt aðrir aðilar. Ég álít þess vegna, að áður en þessi ríkisábyrgð yrði veitt eða áður en grundvöllur væri undir því, að ríkið sæi sérstaka ástæðu til að hlaupa undir bagga með þessu stóra fyrirtæki til þess að bæta aðstöðu þess erlendis, þyrfti það að vera á hreinu, að hraðfrystihúsin borguðu þetta af sínu fé, en þetta væri ekki greitt af fé útvegsmanna og sjómanna og verkaði ekki til þess að lækka almennt fiskverð hér heima. Í öðru lagi hef ég ástæðu til að ætla, að þau gjaldeyrisskil, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur gert fyrir þær stofnanir af þessu tagi, sem hún nú þegar rekur erlendis, séu mjög óglögg og ófullkomin, og mér er nær að halda, að þar hafi ekki öll kurl komið til grafar, þar hafi ekki allt komið til skila af þeim gjaldeyri, sem raunverulega hafðist upp úr þessum stöðvum, honum hafi ekki verið skilað fullkomlega inn til íslenzkra banka. Og í þriðja lagi verð ég að líta svo á, að algerlega sé ástæðulaust, að þetta fyrirtæki, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem eins og allir vita hefur nú gerzt einhver voldugasti auðhringur í þessu landi, fái meiri ábyrgð af hálfu ríkisins en aðrir aðilar til þess að byggja fiskvinnslustöðvar sínar. Í fjárlögum hefur stundum að undanförnu verið ákveðin heimild til ríkisstj. um það að veita ríkisábyrgðir fyrir vissum hluta af kostnaði af fiskvinnslustöðvum. í fjárlögum ársins 1958 mun hafa verið sú síðasta af þessum heimildum, en þar var ríkisstj. heimilað að taka ábyrgð á allt að 60% af kostnaði við byggingu slíkra stöðva. Hér er hins vegar um það að ræða, að lagt er til, að ríkið taki að sér að ábyrgjast lán til að koma upp slíkri stöð í Hollandi fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna að allt að 77 % áætlaðs kostnaðar, þ.e.a.s. áætlun hefur verið gerð um, að stöð þessi mundi kosta 522 þús. dollara, en till. er gerð um, að ríkissjóður taki að sér að ábyrgjast allt að 400 þús. dollara af verði þessarar stöðvar. Ég þykist nú hafa gert grein fyrir því, að þessi ábyrgð er með þeim hætti, að ég hef nokkra ástæðu til þess að láta hjá liða, daginn sem ég sé hana fyrst, að gjalda henni samþykki mitt. Um afgreiðslu þessara fjárl. almennt vildi ég gjarnan fara fáeinum orðum og skal þó reyna að vera ekki langorður. Þetta eru fyrstu fjárlög, sem núverandi ríkisstj. stendur að afgreiðslu á, þótt áður hafi sömu flokkar staðið að afgreiðslu fjárlaga. Þessi ríkisstj. er búin að gera nokkrar undirbúningsráðstafanir undir afgreiðslu fjárlaga. Hún er búin að fá samþykkt Alþ. fyrir endurskráningu á íslenzku gengi, hún er búin að koma fram gengisfellingu. Sú gengisfelling var gerð undir því kjörorði, að nauðsynlegt væri að afnema uppbóta- og niðurgreiðslukerfið. Hvað hefur svo skeð hjá ríkisstj., sem taldi það nauðsyn allra nauðsynja að afnema uppbætur og niðurgreiðslur? Jú, hún kemur ekki fjárlagafrv. sínu í gegnum hið fyrsta þing eftir slíkar ráðstafanir án þess að hafa á því í fyrsta lagi hærri upphæðir til niðurgreiðslu á vöruverði en sézt hafa áður á fjárlögum og í öðru lagi nýjan vísi að útflutningsuppbótum, því að eins og hv. þm. vafalaust hafa tekið eftir, er hér nú komin fram till., sem ættuð er alla leið ofan úr stjórnarráði, um það, að á 19. gr. fjárlaga skuli taka 5 millj. kr. útgjöld, sem eru áætlaðar útflutningsuppbætur vegna útflutnings á landbúnaðarafurðum. Ég nefni þetta ekki vegna þess, að ég sé á móti þessari till., öðru nær, en ég nefni þetta til þess að sýna fram á, að það er ekkert hald í þeim rökum, sem ríkisstj. hefur haft fyrir þeim málum, sem hún hefur knúið hér fram. Hún er komin í mótsögn við sjálfa sig þegar tveimur mánuðum eftir að hún leggur fjárlagafrv. fram í upphafi og er búin að skipta um kerfi. Þá er hún ekki lengur sjálfri sér samkvæm, og það er raunar vorkunnarmál, þó að hún sé það ekki, því að svo fráleitar voru efnahagsráðstafanir hennar, að það er ekki auðvelt að haga sér í samræmi við þær ráðstafanir, sem þar voru gerðar, enda er það deginum ljósara, að það hefur sjálfri ríkisstj. ekki tekizt. Þessar útflutningsuppbætur, 5 millj. kr., eru raunar miklum mun lægri upphæð en sýnilegt er að verður að greiða í uppbætur á landbúnaðarafurðir, útfluttar á þessu yfirstandandi ári. En ríkisstj. hefur talið nægilegt að setja þessa upphæð, 5 millj. kr., inn á sjálft fjárlagafrv., 7 eða 8 millj. mun hún ætla að koma á útflutningssjóð að greiða undir því yfirskini, að þar sé um að ræða vörur, sem framleiddar eru fyrir 16. febr. Ég leyfi mér nú að vefengja, að hér sé réttilega skipt. En það er ekki aðalatriðið í þessu máli, heldur hitt, að það er deginum ljósara, að ríkisstj. hefur sjálf hlaupizt undan þeim reglum, sem hún taldi höfuðnauðsyn og hún hafði sem réttlætingu á því að koma á þeirri gengisfellingu, sem á er orðin. Þá vil ég leyfa mér að drepa á eitt atriði í afgreiðslu þessara fjárlaga, sem ég hygg vera algert einsdæmi. Það atriði felst í því, að einn af aðaltekjuliðum í fjárl. er enn sem fyrr tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti, af almennum tekjuskatti. Samkv. gildandi lögum er áætlunartalan, sem nú stendur í fjárlagafrv., alröng. Ef innheimta á tekjuskattinn eftir gildandi lögum, má ætla, að þessi tala sé 75150 millj. of lág. Á hinn bóginn hefur ríkisstj. tilkynnt, að hún ætli að freista þess að fá lögfesta breytingu á tekjuskattslögunum, og eftir þeirri hugmynd ríkisstj. er sú tala, sem nú stendur í fjárlagafrv, um áætlaðar tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti, hugsuð. Alþingi stendur hins vegar frammi fyrir því, að það hefur aldrei séð neins staðar á neinu blaði neinar breytingar eða brtt. af ríkisstj. hálfu um þennan skatt. Því fer ríkisstj. hér fram á það við Alþ., að Alþ. lögfesti í fjárlögum áætlunartölu upp á marga tugi milljóna samkv. einhverjum væntanlegum lagafrv., sem a.m.k. enginn úr ríkisstjórnarandstöðunni mun hafa séð enn þá, og ég leyfi mér einnig að draga í efa, að hv. stuðningsmenn ríkisstj. hér á Alþ. hafi almennt heldur fengið að sjá nokkrar till. í þessa átt. Það er annað mál, hversu mikla virðingu hæstv. ríkisstj. sýnir Alþ. með því að fara fram á það, að afgreidd séu fjárlög með þeim undirbúningi, sem hér er fyrir hendi að því er varðar tekjuskatt. Ég læt það þó vera, miðað við annað hennar framferði, þó að henni haldist það uppi að sýna Alþ. þá óvirðingu, sem hún hér gerir. En ég vil leyfa mér að láta í ljós samúð mína með þeim hv. stuðningsmönnum ríkisstj., sem fá þá ánægju af stuðningi sínum við stjórnina í ofanálag við allt annað að vera hafðir hér að slíku gjalti að eiga nú að samþykkja áætlun milli 70 og 80 millj. kr. inn á fjárlög án þess að hafa nokkra minnstu hugmynd um það, hvernig þau lög eiga að hljóða, sem á að innheimta þennan skatt eftir. Og ef miðað er við reynsluna af tilkynningum ríkisstj. um aðra skatta og svo frv. hennar, þegar þau koma fram, er það vissulega rétt, að þar ber ærið á milli, enda frægt orðið, þegar ríkisstj. glutraði niður úr áætlunum sínum rúml. 100 millj. kr. í sambandi við söluskattinn. En sem sagt, það er í rauninni aumkunarvert Alþingi, sem lætur bjóða sér það að áætla fjárlög ríkisins eftir hugmyndum ofan úr Arnarhvoli, sem aldrei hafa sézt á blaði. Ég tel, að ríkisstj. beri siðferðileg skylda til þess að láta ekki fara fram endanlega afgreiðslu fjárlaga, fyrr en hún a.m.k. hefur lagt hér fram frv. sitt um breyt. á lögum um tekjuskatt. Allt annað er fullkomin óhæfa.



Herra forseti. Þegar frv. til laga um söluskatt var til umr. í Ed. Alþ., flutti ég brtt., sem var þess efnis, að smásöluskatturinn, sem lagður er á veitinga- og gistihúsaþjónustuna í landinu, rynni í sérstakan sjóð, sem yrði síðan lánaður út til þess að byggja upp veitinga- og gistihúsin í landinu. Þessi till. var felld. En þó var henni vinsamlega tekið af hæstv. fjmrh., sem taldi bera brýna nauðsyn til þess, að allt yrði gert, sem unnt væri, til þess að greiða fyrir því, að sómasamlegur veitinga- og gistihúsakostur væri jafnan til í landinu. Við 2. umr. fjárl. var samþ. till. þess efnis, að fallið skyldi frá stimpil- og þinglestursgjaldi í sambandi við kaupin á Hótel Borg. Þá var og önnur till. samþ. þess efnis að taka ríkisábyrgð á 20 millj, kr. láni til að reisa gistihús í Reykjavík, en báðar þessar till. eru til þess að greiða götu þeirra manna, sem vinna við hótelrekstur hér í höfuðborginni, og hafa þeir sýnt með miklum áhuga og dugnaði, að þeir eru margs góðs maklegir. Það er vitað mál, að mikil þörf er á því að bæta húsakost og þjónustu þá, sem veitinga- og gistihúsin þurfa að veita, og þar sem hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar eru svona góðviljaðir í garð höfuðborgarinnar, vænti ég þess, að þeir hinir sömu láti ekki smáupphæðir standa í sér, eins og till. þá, sem ég flyt hér ásamt hv. 3. þm. Vesturl. (HS). Það mun nú ekki vera búið að útbýta þessari till., en hún fer fram á það, að veitt sé ríkisábyrgð fyrir 180 þús. kr. láni, sem Ásgeir Guðmundsson hótelstjóri í Búðardal þarf að fá til að stækka húsakynnin, sem hótelið í Búðardal þarf nauðsynlega til að auka starfsemi sína. Ég vænti þess, að till. þessi verði samþykkt, þar sem hún er ekki nema örlítið brot af þeirri upphæð, sem þegar er viðurkennt af meiri hluta Alþ. að þurfi til að auka hótelkostinn í höfuðborg landsins, og ég trúi því ekki, að þeir fáu úti í landsbyggðinni, sem leita fyrirgreiðslu Alþ. á sama hátt og hinir mætu höfuðborgarbúar, verði settir í annan flokk. Ég vænti því þess, að þessi till. verði samþykkt. Þá vil ég einnig um leið minna á till., sem ég er meðflm. að, en þessi till. er á þskj. 245 og er IV. till. þar, en hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur áður gert grein fyrir till. þessari, og vænti ég þess, að hún verði samþ., þar sem hér er um að ræða mikið nauðsynjamál fyrir búfjárræktartilraunastarfsemina í landinu.



Herra forseti. Á þskj. 245 á ég ásamt tveimur félögum mínum úr Norðurlandskjördæmi eystra þrjá hópa af tillögum, og vildi ég nú með nokkrum orðum gera grein fyrir þeim. En félagar mínir, sem till. flytja ásamt mér, eru hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) og hv. 4. þm. Norðurl. e. (GH). Það eru þá fyrst nokkrar brtt. eða nokkrir liðir brtt. við 13. gr. A, II, nýir vegir. Fyrst er þar á blaði Ólafsfjarðarvegur. Samkv. frv. því, sem fyrir liggur, er ekki ætlað neitt fé til hans, en hins vegar fé til Ólafsfjarðarvegar eystra, sem vitanlega er ágætt. En Ólafsfjarðarvegur er þannig, að nokkur hluti vegarins er enn aðeins moldarvegur. Áður hefur verið veitt til vegarins á fjárlögum 85 þús. kr. oftar en einu sinni að undanförnu. Við leggjum til, að til þessa vegar verði nú veittar 50 þús. kr. Þá er næstur eða nr. 2 Hrísavegur. Það er nýr liður, og við leggjum til, að til hans verði veittar 45 þús. kr. Hann er nú felldur niður af fjárlögum, þótt einn fjórði hluti hans, eða 3.5 km, sé enn aðeins ruddur vegur og því ekki fær nema að sumarlagi. Mjólkurflutningabíll þarf að komast eftir þessum vegi daglega. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að halda áfram að lagfæra þann veg og byggja hann upp. Þá er þriðji liðurinn, Hörgárdalsvegur ytri. Til hans er veitt samkv. fjárlagafrv. 70 þús. kr. upphæð. Þessi vegur liggur um blómlega og þéttbýla byggð, en nokkur hluti hans er enn aðeins ruðningsvegur, sem verður fljótt illa fær í rigningartíð og ófær, þegar nokkuð verulega snjóar, og þetta kemur sér mjög illa, þar sem koma þarf daglega mjólk til Akureyrar eftir þessum vegi. Það má því segja, að ekki veiti af þeirri hækkun, sem við leggjum til, en í raun og veru er hún, eins og aðrar till. okkar, mjög hógvær og það lægsta, sem við getum hugsað okkur. Þá er næst 4. liðurinn, Bárðardalsvegur eystri. Hann hafði 70 þús. kr. fjárveitingu í fyrra, en er nú lækkaður niður í 40 þús. Og 5. liðurinn er Bárðardalsvegur vestri. Hann hafði í fyrra 55 þús. kr. tillag, en nú er hann lækkaður niður í 45 þús. kr. samkv. fjárlagafrv. Fyrir þessum lækkunum teljum við engin réttmæt rök. Ef um féleysi væri að ræða, sem ég tel að ekki sé, þá ætti fyrr að draga af fjárveitingu til annarra vega en til þessara vega. Bárðardalur þarf mikið fé til vegar. Hann er langur og Skjálfandafljót skiptir honum endilöngum og þar með byggðinni í tvennt. Þess vegna þarf veg allan dalinn báðum megin fljótsins. Bárðdælingar hafa lagt á sig mikil gjöld á undanförnum árum með vaxtagreiðslum af lánum, sem þeir hafa útvegað til þess að reyna að þoka vegunum hraðar áfram en fjárveitingarnar frá Alþ. hafa veitt efni til. En enn þá skortir geysimikið á, að vegirnir séu komnir í viðunandi lag. Á löngum köflum eru niðurgrafnir ruðningar, enn fremur ómölbornir kaflar, sem ýtt hefur verið upp, kaflar, sem skemmast við bið eftir möl. Það er vitanlega allt of lítil hækkun þetta, sem við gerum till. um, eða samtals í Bárðardal um 95 þús. kr., en það sýnir þó skilningsvott á aðstæðum af hálfu Alþ., ef þessar till. verða samþykktar. En lækkun á fjárframlagi til þessarar sveitar ber með sér skilningsleysi á aðstæðunum. Þá er það 6. liðurinn. Það er Út-Kinnarvegur. Þar leggjum við til, að fjárveiting verði 40 þús. kr. í stað 10 þús., sem á frv. eru. 10 þús. þessi eru bara ætluð til þess að borga skuld, sem hvílir á veginum og heimamenn hafa lánað. Út-Kinn er, eins og menn sjálfsagt vita, nyrzti hluti Ljósavatnshrepps. Þar hefur á löngu svæði verið ekið eftir sjálfgerðum troðningi meðfram Skjálfandafljóti, á bakka þess, og þessi bakki er milli fljótsins og mýrlendis, sem tekur við fyrir ofan. Nú er fljótið að eyðileggja þessa troðningsleið, og það er búið að grafa skurð eftir mýrlendinu og gera braut úr uppgreftinum, en í brautina vantar enn möl að verulegu leyti, og það er m.a. nauðsynlegt þessa vegna að fá fjárveitingu til aðgerða í sumar, til þess að gera þennan ruðningsveg upp úr skurðunum fullkomlega færan. Auðvitað er það margt fleira, sem þarf að gera vegna þjóðvegarins í Út-Kinn, en till. er bara miðuð við brýnustu þörf. Þá er 7. liðurinn. Það er Austurhlíðarvegur. Þessi vegur er í Reykjadal í Þingeyjarsýslu hjá Laugaskóla. Hann hefur legið um hlaðið þar þangað til s.l. sumar, að byggð var braut, sem liggur eftir árbakka neðan við hól þann, sem skólinn er byggður á eða réttara sagt skólarnir, því að þarna eru tveir skólar við sama hlað, héraðsskóli og kvennaskóli. Umferðin um hlaðið hjá skólunum var bæði til leiðinda og truflunar á skólaheimilunum. Þess vegna var það, að skólastjóri héraðsskólans útvegaði fé að láni, til þess að brautin eftir árbakkanum yrði byggð s.l. sumar. Og lánið mun hafa verið 100 þús. eða vel það. Ég tel nauðsynlegt og sanngjarnt að greiða þetta lán á stuttum tíma. Það er hvorki eðlilegt, að skólastjórinn né heldur skólinn kosti vaxtagreiðslur vegna þessara þjóðvegaraðgerða, og við leggjum til, að í staðinn fyrir 25 þús. kr. upp í þessa skuld verði greiddar 50 þús. kr. á þessu ári. Þá er 8. liðurinn. Það er Tjörnesvegur, en hann er tengivegur milli héraðanna Norður-Þingeyjarsýslu og Suður-Þingeyjarsýslu, auk þess sem hann er oft farinn af þeim, sem leggja leiðir sínar frá eða til Austurlands. Það þarf að leggja mikið kapp á að gera þennan veg svo úr garði, að hann þoli þá miklu umferð, senn á hann hefur lagzt síðan þarna var opnaður vegur, en það eru ekki síðan nema ein þrjú ár, að þessi leið varð slarkfær. Einnig þarf að gera þennan veg þannig úr garði, að hann geti verið vetrarvegur, því að það reynir mikið á hann fyrir umferðina að vetrinum á þessu svæði. Við leggjum til, að fjárveiting til vegarins á þessu ári verði ekki 225 þús., eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., heldur 250 þús. kr. Þá er 9. liðurinn. Það er Kelduhverfis-, Kópaskers- og Raufarhafnarvegur til Þistilfjarðar og Þistilfjarðarvegur. Þetta er aðalþjóðvegurinn, eins og hann er fyrirhugaður um byggðir og milli byggða milli Tjörness og Þórshafnar á Langanesi. Hann liggur um Kelduhverfi, Öxarfjörð, Núpasveit og þar með um Kópasker, Sléttu og þar með um Raufarhöfn, Þistilfjörð og hluta af Langanesi. Þetta er aðalkaupstaðar- og vöruflutningaleið allra byggðarlaga á hlutaðeigandi svæði, auk þess ferðamannaleið á sumrin og landleiðin til og frá hinni miklu síldarstöð á Raufarhöfn, sem mikið þarf á að halda á sumrin. Mikið af síldarmjöli er flutt um þennan veg frá verksmiðjum ríkisins á Raufarhöfn. Það er búið að ýta upp nýjan veg á söndunum vestan Jökulsár í Kelduhverfinu, en eftir er að bera ofan í hann. Milli Raufarhafnar og Þistilfjarðar er enn ekki akfært á löngum kafla, og má ætla, að byggingarkostnaður sé 1–2 millj. kr. Að öðru leyti eru þessir vegir að miklu leyti aðeins ruddir í öndverðu, en síðar byggðir upp kaflar smátt og smátt. Á þessum köflum stöðvast umferð oft, þegar snjó leggur á vetrum, þó að hinir uppbyggðu vegakaflar séu færir. Á þetta við um allar hlutaðeigandi sveitir austan heiðar og vestan. Þingmönnum kjördæmisins hefur borizt fundarályktun frá 17, jan. í vetur úr héraðinu um þetta mál, þar sem þess er m.a. getið, að ýmsir bændur vestan heiðar hafi hug á að taka upp mjólkurframleiðslu ásamt sauðfjárbúskapnum, sem þar hefur aðallega verið, en það strandi á ófærðarhættunni á umræddum vegarköflum, þegar misjöfn er tíð og ekki sízt náttúrlega þegar snjóar á vetrum. Við leggjum til, að í staðinn fyrir 400 þús. komi 500 þús. og þykjumst ekki fara geyst í sakir, þegar um þessar löngu leiðir er að ræða. Þá er 10. liðurinn. Við leggjum til, að hann orðist svo: Langanesvegur utan Heiðar (Skoruvíkurvegur), og til hans verði veittar 50 þús. kr. Það er stefnt að því að ljúka við að ryðja veg norður á útnesinu utan Heiðar, þ.e. utan við bæinn Heiði að Skoruvík og þar með að Skálum, og þetta er gert og lagt kapp á það, til þess að byggð leggist þar ekki niður með öllu og í von um það, að jarðir, sem hafa farið úr byggð fyrir einangrunina, komist aftur í byggð, svo að hægt sé að hagnýta ýmis hlunnindi, sem þarna eru. Einkum er þó um reka að ræða, en hann er mjög mikill og bjargfuglatekja. Þetta er einnig öryggismál, því að vitavörðurinn í Skoruvík dvelur þarna og þar fer fram veðurathugun, og ef skip stranda við útnesið, er mjög varhugavert, að þar sé ekki byggð. Þá eru næst breytingar við 13. gr. A, 2, d, þ.e. fjárveitingar til svonefndra millibyggðavega. Við leggjum fyrst til, að Múlavegur verði hækkaður úr 300 þús. í 400 þús. kr. Hér er um mikið fyrirtæki að ræða, eins og hv. þm. vita, en sá vegur á að leysa og leysir heila byggð, Ólafsfjörð, úr mjög hvimleiðri einangrun, þegar hann er fullgerður. Og þetta þarf að verða sem allra fyrst, og veitir því ekki af að hækka þessa fjárveitingu. Næst er það Tjörnesvegur. Við leggjum til, að í staðinn fyrir 200 þús. komi 300 þús. Og það eru fyrir því sömu rökin og ég lýsti áðan í sambandi við aðra till. okkar um Tjörnesveg og sízt of geyst í sakir farið, það vita þeir, sem búa þarna nærri. Þá er það næst Raufarhafnarvegur til Þistilfjarðar, sem heitir öðru nafni Hálsavegur, aðalleiðin. Það er lagt til samkv. fjárlagafrv., að þangað gangi 100 þús. Við leggjum til, að það verði hækkað um helming. Er talið, að þar þurfi af tæknilegum ástæðum að vinna mjög stóran áfanga í sumar, vegna þess að þarna sé aðkallandi þörf til að tengja saman byggðir. Þá er það 2. liður í þessum flokki. Hann er við 13. gr. A, III, 18, brúargerðir. Það er nýr liður. Við leggjum til, að veittar verði 300 þús. kr. til brúar á Sandá í Þistilfirði. Þetta er að vísu ekki fullnægjandi fjárveiting til að endurbyggja brúna, því að hún er töluvert dýrt mannvirki, en það rekur mjög eftir að byggja hana upp, og er talið, að vinna megi að undirbúningi þess nokkuð. Brúin var byggð fyrir 50 árum, er járnbitabrú, veikbyggð og úr sér gengin, of mjó og talin vera orðin hættuleg. Þetta hljóta allir að kannast við, sem þarna hafa farið um nýlega, og þess vegna er mjög nauðsynlegt að fara að hugsa fyrir byggingunni og helzt strax, safna fé í hana og vinna eitthvað að því að styrkja hana, svo að ekki verði þarna tjón í umferð. Þá er 3. liðurinn, það er við 13. gr. C, 8, til hafnarmannvirkja. Við leyfum okkur að fara fram á smávegis hækkanir í kjördæmi okkar í fjórum liðum. Ekki er það af því, að meiri hækkana væri ekki þörf eða á fleiri stöðum í kjördæminu, en við tökum það, sem við teljum brýnast og skyldast. Það er þá fyrst hækkun á framlagi til dráttarbrautar á Akureyri um 50 þús. kr. Þetta er mjög mikið mannvirki og kallar eftir framkvæmdum, ekki aðeins fyrir Akureyri, heldur fyrir Norðurland og jafnvel Austurland líka. Þá er næsti liður Flatey á Skjálfanda. Flatey á Skjálfanda er svo illa sett, að strandferðaskip geta ekki lagzt þar að bryggju nema Breiðarnar, og þær aðeins þegar allra hásjávaðast er. Og svo örðugt er það, að á áætlun er ekki gert ráð fyrir viðkomu þeirra, en útgerð ríkisskipanna hefur gengið inn á það að senda þær þangað einum tvisvar sinnum á ári, þegar mest kallar eftir útflutningi frá eynni, því að þar er mikil framleiðsla sjávarafurða, og þá er sætt færum, þegar bezt viðrar og bezt stendur á sjó. Þarna búa um 80–90 manns. Þar eru fiskimið mjög góð og farsæl útgerð. Aðallega eru þaðan stundaðar veiðar með handfæri, og aflasælast er seinni part sumars. Á þessi mið sækja ekki aðeins eyjarskeggjarnir, heldur bátar til útilegu frá Eyjafirði og víðar að. Væri einmitt þessum bátum mjög mikilsvert að geta við og við lagt upp afla í Flatey og þó sérstaklega mjög mikilsvert að geta leitað þangað lægis í vondum veðrum, og til þess að það geti orðið, þarf að lengja bryggjuna í Flatey og verið er að safna fé til þess að gera það. Geta má þess, að eyjan er eign ríkisins, og það gerir í raun og veru það að verkum, að ríkinu er enn skyldara en ella að leggja fram fé til þess, að þarna geti orðið viðunandi búseta, og það er sannarlega ekki að stuðla að því, að menn byggi þar sveit, sem ekki fæðir fólk sitt vel, því að fiskimiðin við Flatey eru svo gjöful, að fjárhagsleg afkoma hefur verið þar mjög góð. Aðeins er það einangrunin, sem hefur þjáð þar. Þá er næsti liðurinn, að við leggjum til lítils háttar hækkun fyrir Húsavík. Við leggjum til, að Flatey verði hækkuð úr 50 þús. upp í 75 þús., og að Húsavík verði hækkuð úr 325 þús. í 375 þús. Húsavík er nú í óða önn að byggja hafnarmannvirki sumar hvert til þess að bæta höfn sína, og sú mannvirkjagerð gengur ágætlega, og hefur það sérstaklega verið ánægjulegt, að þar hafa framkvæmdaáætlanir staðizt mjög vel og mannvirkin þolað vel sjógang, en þá sögu er ekki hægt að segja frá öllum stöðum. í fyrra var fjárveiting til Húsavíkur 350 þús. kr., en á fjárlagafrv., eins og ég gat um áðan, aðeins 325 þús., fjárveiting lækkuð. Við sjáum ekki, að það sé nokkur sanngirni að lækka upphæðina, þegar krónurnar minnka, og leggjum þess vegna til, að upphæðin verði hækkuð um 50 þús. kr. Þá er það næstsíðasti liðurinn að því er hafnarmannvirki snertir, Ólafsfjörður. Hann er sérstaklega illa settur með hafnarmannvirki sín. Er bæði langt í land með fullgerð þeirra og svo hafa þar skeð óhöpp vegna röskunar í brimum á því, sem unnið hefur verið. Við leggjum til, að framlagið til Ólafsfjarðar verði 350 þús. í stað 300 þús. Loks er það svo Þórshöfn. Þar er sagt, að af tæknilegum ástæðum þurfi að vinna mjög stóran áfanga í sumar fyrir allt að 4 millj. kr., en 11/2 millj. eða fram undir það á að vera handbær nú. Áfanginn er dýpkun á innsiglingu og dýpkun til þess að mynda traustan botn undir kerum. Það á að leggja grjótgarð og steypa og setja niður eitt ker. Þetta er talinn alveg nauðsynlegur áfangi í einni lotu, og við teljum, að það sé ekki nægilegt tillit tekið til þess í fjárveitingunni samkv. frv., og leggjum til, að hún verði hækkuð úr 325 upp í 375 þús. Þessar hækkanir að því er hafnirnar snertir eru svo hæversklegar af okkar hálfu, að þær nema samtals aðeins um 10% í ofanálag á það, sem frv. gerir ráð fyrir til hafna í okkar kjördæmi. - Um hinar er það að segja, að till. okkar um hækkun á þeim eru um 20 % frá því, sem er í frv., og teljum við það líka hógværar till. Þetta kemur ekki hlutfallslega jafnt á alla vegi, en við teljum, að með till. höfum við lagt grundvöll að því að leiðrétta misræmi, sem er milli fjárveitinga til veganna. Þá er ein lítil till. um breyt. á 14. gr. Við fluttum við 2. umr. fjárlaga brtt. um, að veittar yrðu 75 þús. kr. til Matthíasarfélagsins á Akureyri í stað 40 þús., sem á fjárlagafrv. eru frá hendi meiri hl. fjvn. Ég gerði við 2. umr. í framsögu grein fyrir starfsemi Matthíasarfélagsins, sem er stofnað til þess að koma upp minjasafni á Akureyri um þjóðskáldið Matthías Jochumsson og kaupa og hafa fyrir minjasafnshús íbúðarhús skáldsins, Sigurhæðir á Akureyri. Ég sé enga ástæðu til þess að endurtaka grg., sem ég flutti um starfsemi Matthíasarfélagsins og fjármál þess. Aðalatriðið er, að félagið vinnur að því að heiðra minningu þjóðskáldsins og þetta er þjóðmál. Það stendur upp á ríkið að leggja fram á móti Ákureyrarbæ til kaupa á húsi skáldsins. Þegar till. var borin undir atkv. við 2. umr., skorti 5 atkv. til þess, að hún yrði samþ., og fleiri voru utan atkvgr. en þeirri tölu nam. Menn virtust eitthvað utan við sig þetta augnablik eða ekki með á nótunum. Öðruvísi gat ég ekki skilið niðurstöðu þessarar atkvgr., og þess vegna er till. tekin upp, lítils háttar lækkuð, en efnislega sú sama. Það væri undarlegt fyrirbæri að feila endanlega till. til þess að heiðra minningu Matthíasar Jochumssonar, sem er jafnkostnaðarlítil og þessi till., en minning hans mundi þola miklu hærri framlög af Alþingis hálfu. Matthías spurði einu sinni í sambandi við annað stórskáld okkar: „Æska, elli, menn og mjúklynd fljóð, man nú enginn Hallgríms dýru ljóð?“ Hér á hinu háa Alþ. á alls ekki við að spyrja um það, hvort menn muni ekki ljóð Matthíasar. Ég leyfi mér hiklaust að vænta þess, að það sannist við atkvgr. um þessa till., að hv. alþm. muna eftir ljóðum hans, þó að þeir hugsi að vísu mikið um efnahagsmál, eins og skylt er. En menn lifa ekki af einu saman brauði. Og þjóðin væri miklu fátækari, ef Matthías hefði ekki lifað, og verður fátækari, ef hún vinnur ekki að því að láta Matthías lifa með sér í skýrri minningu. Loks eru tvær brtt. við 22. gr. Fyrst er á það að minnast, að á Þórshöfn vantar, til þess að síldarsöltun geti farið þar fram, síldarbræðslu, svo að hægt sé að hagnýta afganga frá söltun. Þeir staðir, sem hafa ekki tök á að taka afganga til bræðslu af skipum, eru eiginlega úr leik í sambandi við söltun síldar. Nú er verkið hafið á Þórshöfn að koma upp þessari bræðslu. Það er búið að festa kaup á vélum og þær á að setja upp í fiskimjölsverksmiðjunni, sem fyrir er. Þetta er því fjárhagslega hagkvæmt og vel framkvæmanlegt, en samt vantar ábyrgð fyrir stofnláni, allt að 600 þús. kr., og við leggjum til, að Alþ. heimili ríkisstj. að taka á ríkið þessa ábyrgð. Það er í samræmi við aðrar slíkar heimildir, sem verða nú á 22. gr., t.d. vegna Austfjarðanna, eftir till. fjvn. Og vitanlega hefði verið farið með þetta mál fyrir fjvn., ef þeir, sem að því standa, hefðu ekki orðið svo síðbúnir að minna á sig, að þeir gerðu það ekki fyrr en þeir heyrðu, að fjárlög ættu að takast til 3. umr. Seinni till. um breyt. á 22. gr. er um það, að útvarpinu verði ekki aðeins heimilað að verja tekjuafgangi til þess að bæta hlustunarskilyrði á Austurlandi, heldur einnig á Norðausturlandi. Mjög vond hlustunarskilyrði eru nú á Raufarhöfn og Þórshöfn og þar í grennd. Þetta hef ég sjálfur reynt, og mér er raunar tjáð af þeim, sem til þekkja, að þau séu þar engu betri en á Austurlandi. Við leggjum til, að breyt. verði gerð á þeirri till., sem fram er komin um það, að ríkisútvarpið fái að verja rúmri milljón til að bæta hlustunarskilyrðin á Austurlandi, þannig að heimildin verði hækkuð upp í 11/2 millj. og Norðausturland tekið með. Ég hef þá gert grein fyrir þessum till. Þær eru að vísu til útgjaldahækkunar, en þar er mjög stillt í hóf, og ef till. framsóknarmanna um hækkun á tekjuáætlun fjárl., sem líka eru hófsamlegar, hækkun á áætlun söluskattsins, verða teknar til greina, er nóg rúm fyrir þessar till. á fjárlögunum.



Herra forseti. Þær tvær till., sem ég tók aftur við 2. umr. um fjárl., hef ég flutt aftur við þessa umr. Till. þessum hefur enn ekki verið útbýtt, en þær fjalla um hækkun á framlögum til tónlistarskóla Hafnarfjarðar og barnaheimilissjóðs Hafnarfjarðar. Fyrir þeim tveimur till. mælti ég við þá umr. og sé ég ekki ástæðu til að bæta neinu við það nú, nema hvað ég vil ítreka það, að ég tel þessa aðila verða afskipta, miðað við aðra, ef framlög til þeirra fást ekki hækkuð. Þá flyt ég brtt., sem enn hefur ekki verið útbýtt, þess efnis, að 2 millj. eða til vara 1 millj. kr. verði varið til að halda áfram byggingu póst- og símahúss í Hafnarfirði. Ég hygg, að fáir eða engir kaupstaðir eða jafnvel þorp úti á landi búi við jafnlélegt húsnæði fyrir póstþjónustu og Hafnarfjörður, þar sem nú búa um 7 þús. manns, og má heita furðulegt, hve lengi hefur verið dregið að bæta þar úr. Það er einnig mála sannast, að fáir eða alls engir hafi orðið að sæta jafnlélegri aðstöðu í símamálum og Hafnfirðingar. Um fjölda ára hefur ekki verið hægt að fjölga símtækjum í Hafnarfirði, þótt fólki hafi fjölgað þar hlutfallslega og tölulega meir en víðast annars staðar á landinu. Er það vitaskuld með öllu óviðunandi, að ekki skuli vera undinn bráður bugur að því að bæta svo úr, að hægt sé að sinna þeim fjölmörgu umsóknum um nýja síma, sem nú liggja fyrir hjá símstöðinni í Hafnarfirði, bæði frá fyrirtækjum og einstaklingum. Þess má t.d. geta, að svo er nú komið, að það veldur erfiðleikum um að stofnsetja ný atvinnufyrirtæki í Hafnarfirði, að þau eiga ekki kost á að fá síma. Símalínur milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur eru langtum of fáar, og hafa því ráðamenn landssímans gripið til þess ráðs að skammta símtöl milli þessara staða með sérstökum ráðstöfunum. Símtöl eru slitin eftir ákveðinn tíma og þau reiknuð til gjalda margföld á við innanbæjarsímtöl. Viðunandi lausn á þessu ófremdarástandi öllu fæst því aðeins, að símstöðin verði stækkuð og fjölgað símalínum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Eftir að símstöðin í Reykjavík hafði verið stækkuð tvisvar og séð hafði verið fyrir stækkun í Keflavík, þá sást loks s.l. sumar rofa fyrir lausn í þessu máli. Birtar voru teikningar af nýju póst- og símahúsi í Hafnarfirði, og byrjað var á framkvæmdum að mig minnir nokkru fyrir kosningar. Hvað sem því líður, fögnuðu Hafnfirðingar þessum framkvæmdum mjög, þótt síðbúnar væru, og hafa án efa vænzt þess, að röggsamlega yrði að framkvæmdum staðið. En þær vonir hafa því miður brugðizt. Enn í dag er aðeins grunnur hússins kominn, og við það hefur ekki verið unnið um alllangt skeið. En uggvænlegast er, að á fjárl. nú er ekki gert ráð fyrir neinni sérstakri fjárhæð til byggingarinnar. Hafnfirðingar munu vart trúa því, að ekki eigi að halda byggingarframkvæmdum áfram nú strax í vor og ljúka beim á eðlilegum tíma, og ég vænti þess, að hv. alþm. tryggi framgang þessa máls með sérstakri fjárveitingu í þessu skyni. Hafnfirðingar eiga fullan rétt á því, að framkvæmdum við byggingu póst- og símahússins sé haldið áfram með eðlilegum hraða, svo að þeir þurfi ekki enn að bíða von úr viti eftir úrbótum í símamálum, í svo miklu ófremdarástandi sem þau eru nú. Símagjöld þeirra hafa verið hækkuð vegna stækkunar stöðva fyrir Reykjavík, Kópavog og Keflavík, og þeir hafa verið látnir bíða lengst allra, og þegar röðin er loks komin að þeim, er það lágmarkskrafa, að framkvæmdir séu ekki stöðvaðar á fyrsta stigi.



Herra forseti. Ég er meðflm. að beim skrifl. till., sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) talaði fyrir hér í dag og ekki er búið að útbýta enn þá. Ég ætla ekki að fara að ræða um þær neitt sem heitir. aðeins undirstrika nauðsyn þeirra framkvæmda, sem þar er gert ráð fyrir, elns og hann gerði. En ég kvaddi mér hljóðs til þess að mæla hér fyrir VII, till. á þskj. 245. . Það er till. við 22. gr. fjárl., nýr liður, á þá leið, að ríkisstj. sé heimilt að verja 15 millj. kr. til þess að leysa úr fjárþörf byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs Búnaðarbanka Íslands vegna þeirra umsókna um lán, er bankanum hafa borizt fyrir s.l. áramót vegna framkvæmda, er begar hafa verið gerðar. Þessi till. ber það með sér, að hún er eingöngu við það miðuð að leysa úr þeirri lánsþörf þessara stofnlánasjóða, sem skapazt hefur vegna framkvæmda, er lokið var á s.l. ári eða fyrr. Ég býst við, að allflestum þm. sé um það kunnugt, að mestur hlutinn af hinum árlegu lánaveitingum þessara sjóða fer að jafnaði fram síðustu mánuði hvers árs, því að þá hafa þeir bændur, sem eiga rétt á lánum út á sínar framkvæmdir samkvæmt gildandi 1., komið með sín lánaskjöl í bankann og fengið þar afgreiðslu fyrir áramót. Þó hefur jafnan farið svo, að einhver, en ætíð mikill minni hluti þeirra lánbeiðna, sem bankanum hafa borizt í þessu skyni, hefur orðið að bíða afgreiðslu fram yfir áramót, og þá hefur sá hluti verið afgreiddur, og það hefur þá verið sá hluti umsóknanna, er síðast barst bankanum. Ætíð hefur verið lagt mesta kapp á það, að þessi hluti umsókna fengist afgreiddur svo fljótt sem unnt var, eftir að komið var fram á næsta ár, enda hefur slíkur dráttur ekki að jafnaði stafað af því - eða óhætt að segja aldrei stafað af því, að þeir umsækjendur væru ekki fullkomlega jafnréttháir hinum, er afgreiðslu hlutu fyrir áramótin, heldur hitt, að stundum hefur verið heldur þröngt um fé, og jafnvel það, að þeir, sem síðastir komu, hafa orðið út undan vegna annríkis, þar sem mikið hefur oft verið að gera á þeim stutta tíma. En um s.l. áramót var óvenjulega mikið af óafgreiddum lánbeiðnum í þessum stofnlánasjóðum bankans. Munu þær í báðum sjóðunum nema um það bil 15–16 millj. kr. Þessir umsækjendur hafa lokið sínum framkvæmdum alveg eins og hinir, sem afgreiðslu fengu fyrir áramót, og eiga samkvæmt lögunum nákvæmlega sama rétt til lána. En þótt nú sé liðinn um það bil fjórðungur yfirstandandi árs, hefur fjárskortur algerlega hindrað afgreiðslu þessara lána, og þetta er mjög bagalegt fyrir þessa umsækjendur, sem á s.l. ári eða fyrr réðust í framkvæmdir sínar í fullu trausti þess, að þeir mættu treysta gildandi lagaákvæðum um lán, þegar framkvæmdir þeirra væru fullgerðar. Enn fremur veldur það miklu misrétti, ef þessi hluti umsækjenda verður ekki látinn njóta sama réttar og hinir, sem þegar hafa fengið afgreiðslu. Þessi till. er því flutt eingöngu til þess að heimila ríkisstj. að leysa þetta vandamál og koma í veg fyrir þetta misrétti, sem annars hlýtur að valda bæði vonbrigðum og vandræðum. Till. er, eins og hún ber með sér, aðeins miðuð við að leysa úr því ástandi, sem hafði skapazt, áður en hinar nýju efnahagsráðstafanir stjórnarinnar tóku gildi. Það liggur alveg ljóst fyrir að vísu, að þessar nýju ráðstafanir munu skapa ný vandamál í sambandi við allt lánsfjárkerfi landbúnaðarins, en ég er á engan hátt að blanda beim framtíðarviðhorfum hér inn í, heldur aðeins að ræða um lausn þess vanda, sem áður var orðinn til og á að leysast samkvæmt þeirri löggjöf, sem þá var í gildi, því að verði það ekki gert, mun mörgum þykja illt að mega ekki treysta á þau réttindi, sem þeir eiga að hafa samkvæmt þeim lagaákvæðum, er Alþ. hefur samþ. Slíkt væri áreiðanlega illa farið, og þess vegna vil ég eindregið skora á Alþ. að veita þessari till. stuðning og heimila ríkisstj. að leysa úr þessum vanda, eins og hún gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. (GH) og ég höfum leyft okkur að bera fram brtt. á þskj. 245 við 13. gr. fjárlfrv. Hún er II. till. á þskj. og hljóðar um það, að í staðinn fyrir 800 þús. kr. til endurbyggingar þjóðvega komi 1 millj. og 500 þús. Þetta mál hefur áður verið rætt hér á þinginu, svo að ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara um það mörgum orðum, en vil þó aðeins segja það, að það er kunnugt, að hinir elztu þjóðvegir eru farnir mjög að síga í jörðina og eru sums staðar orðnir lægri en yfirborð jarðar meðfram beim. Þetta veldur því t.d., að vegirnir losna ekki við rigningarvatn og leysingarvatn, sem á þá kemur, og vaðast þess vegna út undan hinum þungu farartækjum, sem um þá þurfa að ferðast. Þá verða þessir vegir ófærir, strax og eitthvað snjóar. Þar veldur mestu um, hvað þeir eru orðnir lágir og jörðin hærri í kringum þá. Það veldur hins vegar gífurlegum kostnaði við snjómoksturinn, sem þó kemur aldrei að fullu gagni fyrir umferðina og getur aldrei tryggt samgöngurnar eins vel og ef vegirnir væru hærri, því að þá standa þeir lengur upp úr snjónum. Við flm. till. teljum, að endurbygging gamalla þjóðvega sé nú eitt af hinum brýnustu verkefnum í samgöngumálum hér á landi. Með þeirri breytingu, sem nú hefur verið gerð á gengisskráningunni, minnkar að mun það, sem hægt verður að gera fyrir þær fjárveitingar, sem verið hafa til þessara mála og ætlaðar eru á fjárlfrv. Við væntum þess, að hv. alþm. hafi skilning á þessu máli og muni styðja till. okkar, þar sem henni er mjög í hóf stillt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt fimm öðrum hv. þm. að flytja brtt. við 22. gr. fjárl. Þessi brtt. fór seint í dag í prentun, og mun ekki vera búið að útbýta henni. Skal ég því lesa hana, en flm. hennar eru Sigurvin Einarsson, Bjarni Guðbjörnsson, Gísli Guðmundsson, Karl Kristjánsson, Halldór Ásgrímsson, Ólafur Jóhannesson. Till. er þannig, að ríkisstj. verði heimilað að greiða vinnslustöðvum úr ríkissjóði eða útflutningssjóði sérstakar bætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á víssum tímum árs, þó ekki hærri upphæð hlutfallslega en greidd var úr útflutningssjóði til slíkra uppbóta á árinu 1959, miðað við fiskmagn og fiskverð. Bætur þessar skal miða við ákveðna upphæð á hvert kg af fiski, sem vinnslustöð tekur á móti. Með efnahagslöggjöfinni, sem var afgreidd frá hv. Alþ. fyrir nokkru, voru felldar niður allar þær sérbætur á fisk, sem áður voru greiddar samkv. útflutningssjóðslögunum, eins og aðrar uppbætur á útfluttar fiskafurðir yfirleitt. Hið nýja verð á erlendum gjaldeyri er ætlað að fullnægja sjávarútveginum yfir höfuð. En þessar sérbætur, sem greiddar voru á einstakar fisktegundir, á smáfisk og fisk veiddan á sérstökum tímum ársins, voru ekkert hégómamál fyrir útgerðina víðs vegar um land. Það mun ekki fara á milli mála, að vegna þessara sérbóta var haldið uppi blómlegum sjávarútvegi í ýmsum sjávarþorpum landsins. Þetta var því þýðingarmikil ráðstöfun, í fyrsta lagi til jafnvægis í byggð landsins, í öðru lagi til framleiðsluaukningar í landinu og í þriðja lagi til bættra lífskjara hjá þúsundum manna víðs vegar um landið. Uppbætur á bátafisk voru að meðaltali fyrir efnahagsmálaráðstafanir þær, sem nú er verið að gera, um 941/2% , en vegna sérbótanna urðu þessar uppbætur miklum mun meiri á einstakar fisktegundir, á smáfisk og á fisk veiddan á sérstökum árstíma. Ég skal nefna örfá dæmi um það, hversu miklar þessar uppbætur urðu, og sýnir það, hvað mikla þýðingu þær höfðu á þeim stöðum, þar sem aflamagnið var að verulegu leyti þessi fiskur, sem uppbótanna naut. Uppbætur á ýsu, steinbít og flatfisk, sem var veiddur fyrir 15. maí, voru 119 %. Uppbætur á þessar sömu fisktegundir, sem voru veiddar allt árið, voru 121.6%. Á ýsu, sem fór í skreið, en var veidd fyrir 15. maí, voru uppbæturnar 126.2%. Uppbætur á ýsu, sem fór í skreið og var veidd allt árið, 130.9%. Uppbætur á ýsu, steinbít og flatfisk veiddan eftir 15. maí voru 125.3%. Uppbætur á ýsu, sem fór til söltunar, en var veidd allt árið, voru 142.2% . Og uppbætur á ýsu, sem fór í skreið, en var veidd eftir 15. maí, voru 143.1%. Nú er gengisbreytingin við það miðuð, að bátaútvegurinn búi við hliðstæð kjör og voru, þegar uppbæturnar voru að meðaltali 941/2%. Hvernig verður þá hagur þeirra útvegsmanna, sem höfðu 50 og allt að 80% af aflamagninu fisk, er naut þessara sérbóta, er ég hef nú greint frá? Þessir útvegsmenn missa nú þessar sérbætur, og má geta nærri, hvernig hagur þeirra verður á eftir. Auðvitað verður útkoman sú, að sá fiskur, sem sérbótanna naut, lækkar mjög mikið í verði frá því, sem áður var, samtímis vaxandi útgerðarkostnaði vegna dýrtíðar. Þetta er mjög mikið alvörumál fyrir ýmsa útgerðarbæi landsins. Það er sannarlega hætt við, að stórkostlega dragi úr útgerð á þessum stöðum, og hlýtur slíkt að hafa alvarlegar afleiðingar. Mikill fjöldi fólks í bæjum á Vestfjörðum, á Norðurlandi og Austurlandi lifir á því, að útgerð haldist eins og verið hefur að undanförnu, en það syrtir sannarlega í álinn hjá þessu fólki, ef menn treysta sér ekki lengur til að halda þessari útgerð áfram, af því að réttmætar og mjög svo skynsamlegar uppbætur á fisk, séruppbætur, eru nú felldar niður. Vestfirðingar fundu þetta og skildu fyllilega, strax og efnahagsmálin voru til umr. hér á hv. Alþingi. Þá sendu útvegsmenn á Vestfjörðum símskeyti til allra þingmanna Vestfirðinga, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirfarandi símskeyti sent Landssambandi íslenzkra útvegsmanna: Vegna fyrirsjáanlegs verðfalls steinbíts með niðurfellingu tegundabóta samkvæmt efnahagsmálatillögum ríkisstjórnarinnar viljum við sérstaklega taka fram: Steinbítsafli Vestfjarða undanfarið hefur verið fullur helmingur alls vertíðaraflans. Með tilliti til loforða stjórnarvalda í janúar s.l. um, að hlutur bátaútvegsins skyldi eigi skertur frá því, sem hann var árið 1959, krefjumst við þess, að hráefnisverð á steinbít haldi sama hlutfalli við þorskverð og var á síðasta ári.“ Með þessu símskeyti hafa Vestfirðingar sýnt mjög greinilega fram á það, hvaða þýðingu það hefur fyrir útgerðina þar, að felldar eru niður allar sérbætur. Eftir þeim upplýsingum, sem ég nú hef fengið þaðan að vestan, eru litlar horfur á því, að sum hraðfrystihúsanna a.m.k. taki á móti steinbít á þessari vertíð, og samkv. því, sem útgerðarmennirnir segja, er þessi fisktegund þarna fullur helmingur vertíðaraflans. Úr ýmsum stöðum á Norðurlandi hef ég þær fregnir, að þar sé smáfiskur 70 og 80 og jafnvel milli 80 og 90% af aflamagninu. Það má því nærri geta, hvaða áhrif þetta hefur, ef ekki verður mætt þessum erfiðleikum með einhverjum ráðstöfunum. Við flm. þessarar till. viljum því freista þess að fá samþykkta heimild fyrir ríkisstj. til þess að hindra tjón í þessum landshlutum, - tjón, sem verður sannarlega tjón allrar þjóðarinnar, ef ekkert er að gert. Og ég vænti þess, að hv. Alþ. sjái sér fært að veita bessa heimild, því að það eru alvarlegar afleiðingarnar, sem blasa við þessum landshlutum, þessum útgerðarbæjum og fólkinu þar, ef ekki verður neitt gert til að firra voðanum, sem að þessu fólki steðjar.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja á óprentuðu bskj. brtt. um, að 80 þús. kr., sem samkv. 13. gr., IX. tölul., er ætlað til umbóta við Geysi, verði varið til fegrunar í Hveragerði. Hér er ekki um stórvægilega breyt. að ræða, heldur aðeins tilfærslu til samræmis við breyttar aðstæður. Hv. alþm. er sjálfsagt um það kunnugt, að Geysir er fyrir nokkru að mestu hættur að gjósa og því alls ekki lengur það aðdráttarafl ferðafólki, sem hann áður var. Hins vegar gegnir Hveragerði og borholur þar því hlutverki, sem Geysir gegndi áður. Nær allir erlendir ferðamenn, sem heimsækja Ísland, koma til þessa þorps, og einatt fara þangað stórir hópar erlendra ferðamanna af skemmtiferðaskipum, sem aðeins koma til þessa eina staðar á landinu utan Reykjavíkur. Er af þessu ljóst, að hugmyndir fjölmargra erlendra gesta um Ísland mótast af því umhverfi, sem þar ber fyrir augu. En það er ekki aðeins, að þangað komi erlendir gestir, heldur einnig þúsundir landsmanna til að leita sér lækningar og hressingar. Af bessum geysilega ferðamannastraumi hefur sveitarfélagið í Hveragerði engar beinar tekjur, heldur mikil útgjöld vegna vegaviðhalds og annars tilkostnaðar, og er þó öllum ljóst, sem kunnugir eru staðháttum þar, að nú er algerlega óhjákvæmilegt að gera á þessum stað miklar umbætur til fegrunar og prýði. til þess að fullnægt sé þeim lágmarkskröfum, sem gera verður til staðar, sem erlendum gestum er sérstaklega boðið til. Umbætur þarna eru sérstaklega aðkallandi einmitt nú, vegna þess að fyrirsjáanlegt er, m.a. vegna efnahagsmálaráðstafana núv. ríkisstj., að heimsóknir erlendra gesta muni stóraukast strax á komandi sumri. Ég ætla, að hv. alþm. séu mér sammála um, að það sé til of mikils ætlazt, að fátækt sveitarfélag taki á sínar herðar verulegar byrðar til landkynningarstarfs, eins og hér er um að ræða, án þess að fá nokkuð í aðra hönd, því að tekjur vegna komu erlendra ferðamanna til Íslands koma til góða þjóðarbúinu í heild. Hreppsnefnd Hveragerðishrepps leitaði fyrir nokkru til hæstv. samgmrh., sem hefur yfirumsjón ferðamála og landkynningar, og óskaði eftir nokkurri fjárhagslegri aðstoð hins opinbera til þess að inna þetta hlutverk af höndum. Það vekur mér nokkra furðu, að hv. fjvn. hefur ekki talið sér fært að verða við beiðni um 100 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, sem hreppsnefnd Hveragerðis mun hafa farið fram á. Það er auðvitað ekki vænlegt í öllu okkar tali um Ísland sem ferðamannaland að láta það nægja að ræða um fagra fjallasýn, heilnæmt útiloft og tilkomumikla goshveri, ef ferðamenn, sem koma til þeirra staða hér á landi, sem þeim er helzt boðið upp á að sjá, geta bar ekki stigið út úr fólksbifreiðum í þurrki vegna moldryks og í votviðri vegna aurbleytu. Ég legg til, að þeim peningum, sem ætlað er að verja til umbóta við Geysi, sé varið til umbóta og fegrunar vegna komu erlendra manna í Hveragerði. Og ég vænti þess, að hv. alþm. telji sér fært að samþ. þessa till., vegna þess að hér er um að ræða nánast aðeins tilfærslu vegna breyttra aðstæðna.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. við fjárlagafrv., sem koma fram á þskj. 242. Fyrri till. varðar 17. gr. frv. Till., sem er undir Vl. lið á þskj. 242, er um framlag til Alþýðusambands Íslands, að upphæð 80 þús. kr., til þess að kosta sérfræðilega rannsókn á kaupmætti launa og kjarabreytingum og framtíðaráhrifum efnahagsviðreisnarinnar á hag launþega. Nú er verið að framkvæma ýtarlegri og umfangsmeiri breytingar í efnahagsmálum en nokkru sinni áður hafa verið gerðar hér á landi. Á sama tíma hafa nær öll verkalýðsfélög landsins lausa samninga, en hafa þó ekki tekið ákvörðun um, hvaða kröfur þau setji fram. Má búast við, að kaup- og kjarakröfur verði settar fram einhvern tíma á næstu mánuðum. Er mikil nauðsyn fyrir verkalýðssamtökin og þjóðina í heild, að þær kröfur verði reistar á greinargóðri og ýtarlegri rannsókn hinna færustu manna á áhrifum efnahagsaðgerðanna á hag launþega, enda er hér um að ræða umdeild og mjög viðkvæm atriði. Yrði áreiðanlega fróðlegt að bera saman rannsóknir og niðurstöður þeirra sérfræðinga, sem Alþýðusambandið kveddi til í þessu skyni, við það, sem sérfræðingar hæstv. ríkisstj. hafa látið frá sér fara í þessum efnum. Undir engum kringumstæðum má það koma fyrir, að verkalýðssamtökin láti slíka rannsókn undir höfuð leggjast af fjárhagsástæðum. Upphæðina tel ég ríflega, enda er hún við það miðuð, að erlendir sérfræðingar verði til kvaddir, enda þótt Alþýðusambandið ráði því að sjálfsögðu, hvaða sérfræðingum það felur þetta starf, ef till. verður samþykkt. Önnur brtt., sem ég hef leyft mér að flytja, er undir VIII. lið á þskj. 242 og varðar 18. gr. fjárl. Þar er lagt til, að a-liður II. kafla 18. gr. falli niður, en hann fjallar um eftirlaun auk lögboðinna eftirlauna og lífeyris, biðlaun, heiðurslaun og styrktarfé. Með þessu mundi ríkissjóður spara um það bil 3 millj. kr. Flest af þessu fólki, sem till. nær til, eru fríðindamenn og flokksgæðingar, sem hafa með ágengni komizt inn á fjárlög, án þess að réttmætar ástæður væru fyrir hendi til að veita því slík framlög eða fjárstyrki. Tel ég það alveg óviðeigandi, að menn með góð eftirlaun og hærri eftirlaun en aðrir landsmenn yfirleitt fái slíkar aukagreiðslur. Í greininni má finna mörg dæmi um mjög vel efnaða menn, þar sem hver um sig fær aukalega greidda úr ríkissjóði marga tugi þúsunda króna yfir árið umfram lögboðin og rífleg eftirlaun. Virðist líka lítið sem ekkert samræmi í greiðslum til einstakra manna og upphæðir þessara framlaga yfirleitt vera mjög handahófskenndar. Að vísu eru til á 18. gr. menn, sem kynni að vera réttmætt að styrkja, en þeir eru fáir og yfirleitt með lægstu upphæðirnar. Þrátt fyrir það er ekki annað hægt að mínum dómi en að skera þennan lið gr. algerlega niður, því að erfitt er að fara út í mat milli einstakra manna, og hina fáu og smáu má ekki heldur nota sem skálkaskjól fyrir alla hina. Ég tel 18. gr. vera smánarblett á fjárl., sem nauðsynlegt sé að afmá. Verður ekki heldur á annan hátt spornað gegn sívaxandi ásókn manna í þá átt að komast inn á þessa gr. með ríflega fjárstyrki. Vilyrði um að taka þessa gr. til endurskoðunar duga ekki. eina úrræðið er að höggva á hnútinn. Hæstv. fjmrh. hefur boðað sparnað í ríkisrekstrinum á næsta ári, og er það vel. Ýmsar sparnaðarráðstafanir þurfa að sjálfsögðu nokkurn undirbúning. Till. mín felur bæði í sér afnám misréttis og sparnað, og er hægt að framkvæma hvort tveggja undirbúningslaust. Tel ég, að einmitt nú, þegar byrðar eru lagðar á þjóðina, sé nauðsynlegt að geta sýnt sparnaðarvilja í verki. Þá flyt ég ásamt hv. 4. þm. Norðurl. v. (EI) till., sem ekki hefur reyndar enn verið útbýtt, um framlag til byggingar íþróttahúss á Siglufirði, að upphæð 100 bús. kr. Þetta er nýr liður, sem á að bætast við 14. gr. XI. kafla, 28. lið fjárl. Bygging þessa íþróttahúss er hafin fyrir nokkru, en það er fyrst og fremst ætlað til afnota fyrir gagnfræðaskólann á Siglufirði. Er gert ráð fyrir, að á þessu ári verði unnið að framkvæmd við bygginguna fyrir um það bil 500 þús. kr. Fræðslumálastjóri og íþróttafulltrúi eru því meðmæltir, að hús þetta verði samþ. sem skólabygging og verði tekið inn á fjárl. Hefur menntmrn. einnig lagzt á sömu sveif og skrifað hv. fjvn. svofellt bréf, dags. 25. þ. m., sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv, forseta: „Hér með er lagt til, að veittar verði í fjárlögum fyrir árið 1960 kr. 100000 til byggingar fimleikahúss og sundlaugar á Siglufirði. Allur kostnaður við framkvæmd þessa er áætlaður kr. 2200000, en af því mundi ríkissjóði ætlað að greiða kr. 1100000. F.h. ráðherra, Birgir Thorlacius. Til fjárveitinganefndar Alþingis, Reykjavík“. Ég vil leiðrétta það, sem hér kemur fram, að hér er ekki um að ræða fjárframlag til fimleikahúss og sundlaugar, heldur fimleikahúss eingöngu, og það er fimleikahúsið eitt, sem kostar 2.2 millj. Sundlaugin er fyrir a.m.k. 2 árum fullgerð, og það er ekki verið að fara fram á fjárveitingu til hennar. Þetta bréf menntmrn. barst hv. fjvn. því miður of seint til þess, að n. gæti tekið það upp í till. sínar, sem hún hefði án efa gert að öðrum kosti, og er till. flutt til þess að hindra bað, að þetta seinlæti komi að sök. Þá hef ég enn fremur gerzt meðflm. að till., sem er ekki búið að útbýta, varðandi ríkisábyrgð, að upphæð 1200 þús. kr., til hótelbyggingar á Blönduósi. Hér er búið að veita ríkisábyrgð til hótelbyggingar í Reykjavík, að upphæð 20 millj. kr., og öðrum hótelkaupendum mun vera búið að gefa ívilnun í stimpilgjöldum og slíku, nærri því 1 millj. kr. Það er að sjálfsögðu ekki síður þörf á því úti um landið að byggja hótei, og það er einmitt stórt og nýtt hótel í smiðum á Blönduósi, og finnst mér, að landsbyggðin megi þar ekki verða út undan, síður en svo.



Herra forseti. Það hefur oft komið í ljós, bæði nú í þessum umr. og á undanförnum árum, að mönnum virðist sem gjaldeyrisafkoma þjóðarinnar annars vegar og fjárhagsafkoma ríkissjóðs hins vegar fari ekki alltaf saman. Við höfum nokkur dæmi þess frá undanförnum árum, hvernig hér hafa orðið árekstrar á milli. Skömmu eftir að vinstri stjórnin tók við völdum 1956, á haustþinginu þá, lagði hún fram till. um ýmsar breyt. á efnahagsmálum og m.a. verulega hækkun á aðflutningsgjöldum af svokölluðum munaðarvörum eða vörum, sem voru síður nauðsynlegar en aðrar. Það var ætlunin að afla ríkissjóði og síðar útflutningssjóði nauðsynlegra tekna m.a. með stórauknum tekjum af slíkum innflutningi. Útkoman varð nokkuð einkennileg. Meðan þjóðin átti við mikinn gjaldeyrisskort að búa, var það keppikefli valdhafanna að láta þessar munaðarvörur eða lúxusvörur ganga fyrir nauðsynjavörum varðandi gjaldeyrisleyfi, til þess að ríkissjóður og útflutningssjóður gætu fengið nauðsynlegar tekjur. Þarna kom í ljós, að nokkur árekstur varð milli nauðsynja ríkissjóðsins annars vegar og hins vegar gjaldeyrisafkomu þjóðarinnar í heild. Og þannig hefur þetta oftar verið. Og nú kemur það einnig í ljós, að ekki fer alveg saman annars vegar nauðsyn ríkissjóðs á tekjum og hins vegar sú stefna, að jafnvægi náist um gjaldeyrisafkomu þjóðarinnar. Það er ljóst og hefur komið hér greinilega fram í umr. um efnahagsmál, að til þess að ná jöfnuði milli gjaldeyristekna og gjaldeyrisútgjalda þjóðarinnar sé nauðsynlegt að minnka innflutninginn strax á þessu ári, svo að allverulegri upphæð nemur. Það hefur verið talið, að innflutningurinn yrði, miðaður við hið fyrra gengi, að minnka um nær 200 millj. kr., en sá hefur verið hallinn í gjaldeyrisafkomunni undanfarin ár. En um leið og vegna gjaldeyrisafkomu þjóðarinnar og efnahagskerfis hennar í heild þarf þannig að draga úr innflutninginum, er ljóst, að tekjur ríkissjóðs verða minni en ella, miklu minni en ef jafnmiklum innflutningi væri haldið á þessu ári og verið hefur undanfarin ár. Spurningin er, hvernig á að finna hér þá hagkvæmu og réttu millileið eða hvort hún er nokkur til. En þó að það hafi oft komið fyrir, eins og í dæmum, sem ég hef nefnt, að þarna hafi orðið nokkur árekstur á milli og hafi leitt til þess óeðlilega ástands, að miður nauðsynlegar vörur hafa verið látnar hafa vissan forgangsrétt um gjaldeyri fram yfir nauðsynjavörur, virðist mér, að hér sé um árekstur að ræða aðelns ef horft er skammt fram á veginn, því að ef lengra er litið, er auðvitað ljóst, að þetta tvennt fer saman. Þó að það kunni að vera stundarhagur fyrir ríkissjóðinn að afla sér mikilla tekna af innflutningi, hlýtur það að hefna sín fyrr eða síðar, ef þær auknu tekjur byggjast á því, að meira er flutt inn en gjaldeyristekjur þjóðarinnar leyfa, því að þótt ríkissjóður hafi af því um skamman tíma auknar tekjur, kannske verulega auknar tekjur, leiðir slíkur hallarekstur á þjóðarbúinu að sjálfsögðu fyrr eða síðar til samdráttar atvinnuveganna, bæði útflutningsatvinnuveganna og þeirra, sem sjá fyrir nauðsynjum innanlands, og sá samdráttur hlýtur óhjákvæmilega að rýra stórlega tekjur ríkissjóðs. Er því í rauninni ljóst, þegar litið er lengra fram í tímann, að þetta tvennt fer algerlega saman, annars vegar, að innflutningurinn sé ekki meiri en gjaldeyristekjurnar leyfa, og hins vegar eðlileg tekjuþörf ríkisins. En ég nefni þetta sérstaklega hér vegna þess, að því er mjög á lofti haldið af hv. stjórnarandstæðingum, að með tekjuáætlun fjárlagafrv. sé í rauninni verið að blekkja, hún sé höfð miklu lægri en efni standa til, og menn vitna þá mjög í, hver innflutningurinn hafi verið s.l. ár, árið 1958 og 1959 einkanlega. Það er rétt, að ef miðað er við svipaðan innflutning á þessu ári og verið hefur hvort árið um sig, 1958 og 1959, mætti tekjuáætlunin og ætti að vera töluvert hærri en hún er í þessu fjárlagafrv. En í sambandi við efnahagsaðgerðir og undirbúning fjárlaga var gerð innflutningsáætlun, sem að sjálfsögðu var samin með hliðsjón af og í fullu samræmi við útflutningsáætlun, og innflutningsáætlunin var miðuð við það, að útflutningstekjurnar eða réttara sagt gjaldeyristekjur þjóðarinnar í heild gætu staðið undir innflutningnum. Ég skal að vísu bæta því við, að auk gjaldeyristeknanna, þ.e.a.s. útflutnings, var þá gert ráð fyrir, að lántökur, hagkvæmar lántökur til langs tíma, þ.e.a.s. til varanlegra verklegra framkvæmda, gætu komið þarna nokkuð til hjálpar líka. Þessi innflutningsáætlun var lögð til grundvallar efnahagsaðgerðunum og fjárlagafrv. Og það er skemmst frá að segja, að þar er gert ráð fyrir, að innflutningurinn verði um það bil 200 millj. kr. minni á þessu ári en á hinu síðasta. Það hefur ekki verið talið fært eða varlegt að áætla innflutninginn hærri en þetta né heldur tolltekjur eða tekjur af að flutningi meiri en gert er ráð fyrir í frv. Þetta er sem sagt allt saman byggt á því, að nokkuð standist á verðmæti innflutningsvara og gjaldeyristekjur. Ég vil taka það fram sérstaklega, að þótt á þessu ári verði notað nokkuð af þeim gjaldeyrisvarasjóði, sem við höfum fengið bæði hjá Álþjóðagjaldeyrissjóðnum og Efnahagsstofnun Evrópu, er ekki hægt að hækka tekjuáætlun fjárl. þess vegna, því að sá aukni innflutningur, sem kann að stafa af notkun slíkra gjaldeyrisvarasjóða, er aðeins til bráðabirgða, því að notkun þessara gjaldeyrisvarasjóða verður að greiða upp á mjög skömmum tíma. Eins og málin liggja nú fyrir með þeim víðtæku og róttæku efnahagsaðgerðum, sem lögfestar hafa verið eða komnar eru í framkvæmd með öðrum hætti, er það ljóst, að mjög mikil óvissa ríkir um eftirspurn eftir innfluttum vörum og ekki síður um samsetningu innflutningsins, og kem ég þá aftur að því, sem hér var áðan minnzt á, að fyrir ríkissjóðinn munar það að sjálfsögðu töluverðu, hvort innflutningur minnkar aðallega á hinum svokölluðu hátollavörum eða hvort minnkunin dreifist nokkuð jafnt yfir alla eða flesta vöruflokka og vörutegundir. Svo mikil óvissa ríkir um innflutninginn á þessu ári, að ég tel það mjög óhyggilegt og óvarlegt að hækka tekjuáætlunina frá því, sem hún nú er í frv. Ég skal þó taka það skýrt fram, að það er hugsanlegt, að tolltekjurnar verði meiri á þessu ári en fjárlagafrv. reiknar með. Ef tekjurnar verða meiri, fylgir því sá kostur, að ríkissjóður fær meiri tekjur á árinu og fær þá væntanlega greiðsluafgang á þessu ári. En ef tolltekjur ríkissjóðs verða meiri en áætlað er í frv., sem einhverju verulegu nemur, þá eru á því verulegir annmarkar einnig, og annmarkarnir eru fyrst og fremst, að af því mundi væntanlega leiða halla og það verulegan halla í viðskiptunum við útlönd. Það gæti þá leitt til þess, að efnahagsaðgerðirnar næðu ekki tilgangi sínum og að það efnahagskerfi, sem nú er verið að reyna að byggja upp, færi gersamlega úr skorðum. Vegna þessarar óvissu og vegna þeirra atriða, sem ég hér hef getið um og yfirleitt hafa komið fram í umr. hér áður, bæði um fjárlög og efnahagsmálafrv., tel ég ekki hyggilegt né varlegt að hækka tekjuáætlun fjárl. eða áætla tekjurnar meiri en gert er í frv. En ég vil taka það skýrt fram um leið, að einnig vegna þessarar óvissu er það hugsanlegt, að tolltekjurnar yrðu meiri, og sem sagt af þeim ástæðum gæti orðið um greiðsluafgang að ræða, alveg eins og það er líka hugsanlegt, að tolltekjurnar nái ekki þeirri fjárhæð, sem frv. gerir ráð fyrir, með þeim afleiðingum, sem það svo hefur. En í þessu sambandi er einnig rétt að minna á það, eins og ég raunar hef gert í öðru sambandi, að það er óvarlegt til frambúðar fyrir ríkissjóð að byggja tekjur sínar og afkomu að langsamlega mestu leyti á aðflutningsgjöldum, og það kemur til af ýmsum ástæðum. M.a. kemur annmarkinn fram í því, að þeim mun meiri sem innlend framleiðsla verður, hvort sem það er í landbúnaði eða iðnaði eða á öðrum sviðum, þeim mun meiri sem framleiðslan verður og meiri innanlandsneyzla og notkun á innlendum vörum, þá minnka tekjur ríkissjóðs að sama skapi, vegna þess að innflutningurinn hlýtur þá að minnka að því skapi sem landsmenn framleiða sjálfir meira af sínum nauðsynjum. M.ö.o.: um leið og innlenda framleiðslan ykist og drægi úr nauðsyn á innflutningi og þjóðin ætti þess vegna að geta búið betur en áður, þá yrði afleiðingin um leið af þessu, að tekjur ríkissjóðs fara minnkandi, ef þær eru að meginstofni til byggðar á aðflutningsgjöldum. Þetta er atriði, sem víssulega verður að hafa í huga. Á hinn bóginn er líka að mínu áliti óhyggilegt að byggja afkomu ríkissjóðs að mjög miklu leyti á hinum beinu sköttum, því að þeir verða, ef þeir eru óhóflega háir, jafnan til þess að draga úr framleiðslunni. draga úr framtaki manna og afköstum hjá þjóðinni í heild. Vitanlega bendir þetta hvort tveggja, bæði þessir annmarkar á aðflutningsgjöldunum og á hinum beinu sköttum, til þess, að ríkið eigi í ríkara mæli en verið hefur til þessa að taka þarfir sínar eða þarfir ríkissjóðs af eyðslu, hvort sem það er notkun innlendra eða erlendra vara, m.ö.o. að taka töluvert af þörfum ríkissjóðsins af veltu og viðskiptum. Það verður til lengdar bæði öruggara og árvissara fyrir ríkissjóðinn. Í það koma ekki aðrar eins sveiflur og geta komið í hina gjaldstofnana, og auk þess er sú leið, þótt vissulega séu á henni annmarkar, laus við ýmsa þá ókosti, sem hinar leiðirnar hafa. Nú er það svo, að í umr. um þetta frv. og í rauninni í beinu sambandi við tekjuáætlunina hefur verið mjög rætt um það, að fjárveitingar til verklegra framkvæmda ættu að vera töluvert miklu hærri en gert er ráð fyrir í frv. Nú er það þannig hjá okkur í íslenzku þjóðfélagi og íslenzkum stjórnmálum, að flestir eru, að ég ætla, sammála um, að ein af orsökum efnahagserfiðleikanna sé of mikil fjárfesting hjá þjóðinni undanfarin ár. Menn greinir að vísu á um það, hvar eigi að draga úr fjárfestingunni, bæði í hvaða atvinnugreinum og enn fremur í hvaða landshlutum. Þannig virðist hafa verið stefna stærri andstöðuflokks ríkisstj., að fyrst og fremst ætti að draga úr fjárfestingu hér við Faxaflóa, á Suðvesturlandi, en hins vegar hefur það verið, að því er virðist, ofar á baugi hjá hinum fámennari andstöðuflokki stjórnarinnar að draga úr fjárfestingu annars staðar. En út í það skal ég ekki fara. Í rauninni hafa flestir verið á einu máli um, að það þyrfti að draga úr fjárfestingu. Og í rauninni er það kannske annað meginatriði efnahagsaðgerðanna, til viðbótar því að minnka innflutninginn, að draga í bili úr fjárfestingu. Ég er þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að gerast með ströngu fjárfestingarbanni. heldur eigi það að gerast á annan veg og fyrst og fremst með því að stuðla að því, að á komist eðlileg eftirspurn eftir lögmáli framboðs og eftirspurnar. En í sambandi við minnkun fjárfestingar er auðvitað nauðsynlegt að hafa í huga, að verðbólga örvar alltaf stórkostlega fjárfestingu og þá fyrst og fremst byggingastarfsemi. Það er eðli verðbólgunnar, hvar sem er, að hún örvar menn stórlega til byggingastarfsemi. Ég á þó ekki við byggingu nauðsynlegra íbúða fyrir fólkið eða þeirra bygginga, sem nauðsynlegar eru atvinnuvegunum, heldur er það svo, að hver einasti maður veit, að þegar verðbólga er í einu þjóðfélagi ár frá ári, og menn vita, að dýrtíðin vex með hverju árinu, sem líður, að krónan verður minna og minna virði, þá veit það hver maður. að það er beinn hagur og gróði að setja fé sitt og vinnuafl í byggingar. Þess vegna er verðbólgan mjög örvandi fyrir fjárfestinguna, og þarf ekki að fara fleiri orðum um það öngþveiti, sem af því leiðir jafnan. En nú er það einkennilega, að þó að flestir séu sammála um, að það þurfi að draga úr fjárfestingu og að of mikil fjárfesting Íslendinga sé ein höfuðorsök efnahagsvandræðanna, vilja þeir hinir sömu menn sumir umfram allt örva og auka verklegar framkvæmdir. Nú er ég svo tornæmur, að ég hef ekki enn getað lært þá „gymnastik“, að það sé hægt að gera hvort tveggja jafnsnemma að minnka fjárfestingu og auka verklegar framkvæmdir. En einhvern veginn hefur þannig til tekizt í umr. manna og áróðri hér, að fjárfestingin er af hinu vonda í munni sumra manna, vegna þess að hún eykur verðbólgu og halla í gjaldeyrisviðskiptunum við útlönd, en verklegar framkvæmdir eru jafnan af hinu góða. Þessi orðaleikur er nú því miður allt of mikið notaður af víssum stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum, og vænti ég þess þó, að sá leikur verði niður lagður, áður en langt um líður, því að í rauninni ætti ekki lengi að vera hægt að blekkja á þennan hátt. En þá kemur spurninginn næst: Ef á að og nauðsynlegt er að minnka fjárfestinguna í landinu, til þess að efnahagsaðgerðirnar nái tilgangi sínum, úr hverju á þá að draga og hverjar eru þær miður nauðsynlegu framkvæmdir, sem hægt er að draga úr? Það er auðvitað hinn mikli vandi að skera þar úr. Í þessu fjárlagafrv. ætla ég að sé farin hyggileg leið og hófsamleg, með því annars vegar, að dregið er nokkuð úr fjárfestingunni frá því, sem verið hefur, hinni opinberu fjárfestingu, en um leið þó reynt að halda í horfinu um hinar nauðsynlegustu framkvæmdir, þ.e.a.s. þær, sem eru nauðsynlegastar fyrir atvinnulífið í landinu. Þannig er það, að um ýmsar byggingaframkvæmdir, sem eru miður nauðsynlegar en annað, þá er dregið úr þeirri fjárfestingu á þá lund, að fjárveitingar í þessu frv. eru svipaðar í krónutölu og var í fjárlögum í fyrra, sem þýðir að sjálfsögðu, að heldur minna verður hægt að vinna fyrir þá upphæð en á s.l. ári. Hins vegar er um ýmsar aðrar verklegar framkvæmdir fyllilega haldið í horfinu. Og það eru mjög villandi ýmsar þær tölur og fullyrðingar, sem hér hefur verið á lofti haldið af sumum hv. stjórnarandstæðingum. Þannig er það t.d. varðandi samgöngumálin, ef ég nefni fyrst vegagerðina, sem að sjálfsögðu er ákaflega stór liður í atvinnulífi okkar Íslendinga. Eins og fjárveitingum er nú háttað eftir þessu fjárlagafrv. til vegagerðar í landinu, verður vegagerðin fyllilega jafnmikil á þessu ári og á s.l. ári. Þar eru fjárveitingar í krónutölu hækkaðar um 161/2 millj. kr., og eftir mati vegamálastjóra á því, hve mikil verðhækkun eða kostnaðarhækkun verður við vegagerð, er talið, að hér sé fyllilega um jafnmiklar framkvæmdir að ræða eða ekki minni en voru á s.l. ári. Hér er því ekki dregið úr fjárfestingu. Ef við tökum annað stórmál, sem eru raforkuframkvæmdirnar, verða þær sízt minni á þessu ári, heldur meiri. En enn má nefna t.d. fjárveitingar til skólabygginga, sem eru að sjálfsögðu mikið nauðsynjamál, víðs vegar um land, að fjárveitingar til skólabygginga hækka svo mikið í þessum fjárlögum, að fyllilega nemur verðhækkun við skólabyggingar eða hækkun á byggingarkostnaði. En þegar því er nú haldið fram af hv. stjórnarandstæðingum, að hér sé í sambandi við þetta fjárlagafrv. ein allsherjar samdráttarstefna ríkjandi, og í því er nú ekki meiri sannleikur en sá, sem gerð hefur nú verið grein fyrir, verður manni að láta hugann hvarfla tvö ár aftur í tímann, þegar af hálfu vinstri stjórnarinnar var framkvæmd veruleg gengislækkun, þó að það væri grímuklædd gengislækkun í formi yfirfærslugjalds. Þegar sem sagt vinstri stjórnin lækkaði gengið 1958 og lét lögfesta 55% yfirfærslugjaldið, sem að sjálfsögðu er sama og gengislækkun, hefði mátt ætla, að þessir sömu flokkar, sem nú ásaka núv. ríkisstj. fyrir samdráttarstefnu, hefðu þá gert tillögur um það og samþykkt það í þingi að hækka fjárveitingar til verklegra framkvæmda a.m.k. sem nam þessari grímuklæddu gengislækkun, sem hlaut auðvitað að hafa í för með sér og hafði í för með sér verulega hækkun á tilkostnaði við verklegar framkvæmdir. Því var ekki að heilsa. Í fjárlögum voru ekki auknar fjárveitingar um einn einasta eyri til vega, til brúa og hafna frá því, sem verið hafði, og til þess að mæta þeim verðhækkunum, sem af þessari gengislækkun leiddi. Þegar þáv. minni hluti í fjvn., fulltrúar sjálfstæðismanna, bar fram tillögur um að hækka framlög um 10% til að vega nokkuð upp á móti þessari gengislækkun þá, voru þær till. felldar af þáv. stjórnarflokkum. Nú hins vegar bregður svo við, að Framsfl. og Alþb., sem 1958 töldu enga ástæðu til að hækka fjárveitingar til þessara verklegu framkvæmda, sem ég nefndi, um einn einasta eyri til að mæta auknum tilkostnaði, hafa nú talið nauðsynlegt að hækka þessa fjárfestingarliði, ekki aðeins um þá hundraðstölu, sem kostnaðurinn við þessar framkvæmdir hækkar nú vegna gengisbreytingarinnar, heldur miklu meira. Þeir báru fram till. um að hækka þetta allt saman um 30%, m.ö.o. að auka enn fjárfestinguna eða eins og hv. frsm. meiri hl. orðaði það, að auka enn hraða fjárfestingarinnar á þessum tíma, þegar þeir þó, hv. framsóknarmenn, hljóta að vita og viðurkenna, að það er ekki einmitt nú sá rétti tími til að auka hraða fjárfestingarinnar. Þetta er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að benda á til að sýna hið mikla ósamræmi, sem hér er í orðum og gerðum. Þá hafa verið látin orð falla hér á þá leið, að í þessu fjárlagafrv. örli hvergi fyrir sparnaði. Ég vil taka það fram, að í fjárlagaræðu minni taldi ég upp allmarga liði, - ég held, að þeir hafi verið 11 að tölu, - ábendingar um ýmis atriði, þar sem mætti spara og á sumum liðunum verulegt fé. Hv. frsm, meiri hl. fjvn. rakti hér ýtarlega við 2. umr. ýmis þau atriði, sem æskilegt væri og nauðsynlegt að spara. En báðir höfðum við tekið það fram, að við teljum ekki rétt að hafa þann yfirskinshátt á, sem oft hefur tíðkazt og m.a. hefur átt að leika hér nú í meðferð þessa frv. af vissum þm., að vera að skera niður út í loftið hina og þessa liði í fjárl., án þess að bent sé á nokkra möguleika til þess að spara í reynd þá upphæð, sem þessu nemur, og er þá skemmst að minnast á till. hv. frsm. 2. minni hl. fjvn., þar sem hann vildi bara lækka um 10% allar fjárveitingar til nokkurra málaflokka í fjárlögum, án þess að hann gæti bent á með nokkrum hætti, hvernig ætti að spara þessar upphæðir. Og hann hefur ekki svarað fyrirspurnum mínum um það, hvort ætti að spara þetta með því að segja upp tíunda hverjum starfsmanni í þessum starfsgreinum eða hvort ætti að lækka laun þeirra allra um 10 % eða hvernig ætti á annan veg með það að fara. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. og ég höfum báðir bent á, að til þess að sparnaður verði raunhæfur, verður að undirbyggja hann, og í fjárlagaræðu minni tók ég skýrt fram, svo að ég lesi það orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Margir eru þeir útgjaldaliðir í þessu frv., sem ríkisstj. telur rétt að reyna að lækka. En slíkt krefst undirbúningsvinnu. Það þýðir ekki að áætla þá lægri í fjárlögum, fyrr en komin er niðurstaða um hvert einstakt atriði varðandi nýja skipun og hvern sparnað það leiðir af sér.“ Síðan segir: „Nokkur atriði skulu þó nefnd hér, sem verður að endurskoða á árinu og ætti að vera hægt að lækka í fjárlögum næsta árs.“ Í sambandi við það vil ég svo enn minna á það, að í undirbúningi er í fjmrn. að koma fastri skipan á þessi mál, hverfa frá þeirri aðferð, sem höfð hefur verið, ég vil segja um áratugi, að vera að hlaupa til og skipa sparnaðarnefnd í þetta og þetta skipti, sem því miður kemur ákaflega lítið út úr, þ.e.a.s. sparnaðarnefndirnar hafa oft gert ýmsar skynsamlegar till., en alveg furðulega lítið orðið úr framkvæmdum. Ráðið til þess hér, eins og reynslan sýnir annars staðar, er sú að koma þarna á fastri skipan, þar sem unnið er að staðaldri að þessum málum, og ég ætla, að flestum sé orðið nauðsynlegt að byggja upp slíka stöðuga starfsemi. Ég vil svo að lokum aðeins minna enn á það, að það er margyfirlýst stefna ríkisstj. og þeirra flokka, sem að henni standa, að ná hvoru tveggja, annars vegar að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus og í öðru lagi, að búskapur ríkisins verði einnig greiðsluhallalaus á árinu. Ef samþykktar verða þær brtt., sem fyrir liggja frá fjvn. og meiri hl. hennar nú við þessa umr., mun verða nokkur greiðsluafgangur eða rúmlega 640 þús. kr. á þessu frv. Eins og ég hef tekið fram, er ákaflega mikil óvissa um ýmsa helztu tekjuliði ríkissjóðs á þessu ári, en að því verður auðvitað stefnt, að ekki aðeins fjárlögin verði afgreidd hallalaus, heldur takist einnig að hafa ríkisbúskapinn, ríkissjóðinn hallalausan á árinu.



Herra forseti. Ég er 1. flm. að tveimur brtt. á þskj. 246, en það skjal var nú verið að leggja fram á fundinum. Báðar eru þær við 13. gr. frv. Það er fyrst IV. till. á því þskj. Hún er um það, að fjárveiting til Vatnsnesvegar verði hækkuð úr 160 þús. í 220 þús. Eins og frv. er nú úr garði gert eftir 2, umr., eru fjárveitingar á 13. gr. til nýbyggingar þjóðvega svo að segja þær sömu í krónutölu og næstliðið ár, og liggur því í augum uppi, að framkvæmdir verða allmiklu minni, ef ekki verða gerðar á þessu breytingar, þar sem vegagerðarkostnaðurinn hefur hækkað mikið vegna þeirra ráðstafana, sem nýlega hafa verið gerðar í efnahagsmálum. Ég vil geta þess um þessa brtt. okkar viðkomandi Vatnsnesvegi, að það er sérstök þörf á því að Flýta þeirri vegagerð nú, vegna þess að það þarf að greiða fyrir mjólkurflutningum úr héraðinu að nýbyggðu mjólkurbúi á Hvammstanga, sem tók til starfa á miðju ári 1959. Það er nokkur kafli nyrzt á Vatnsnesi, sem eftir er að gera veg um, og er þess einmitt þörf vegna mjólkurflutninganna að flýta því verki meir en verða mundi að óbreyttri fjárveitingu. Hin till. frá okkur sömu 4 þm. er sú VIII. á þessu sama þskj. Hún er um það, að veitt verði fé til brúargerðar á Víðidalsá á Kolugljúfri, fyrri greiðsla, 400 þús. kr. Þessa brú þarf að byggja til þess að bæta úr samgönguörðugleikum bæja innst í Víðidal. Áin er oft mjög ill yfirferðar og torveldar þeim mönnum, sem þar búa, að koma frá sér afurðum, t.d. mjólkinni. Það er áætlað af vegamálaskrifstofunni, að þessi brú kosti nú eftir þá hækkun, sem nýlega er orðin, um 750 þús. kr., og í till. er gert ráð fyrir því, að rúmlega helmingur þeirrar upphæðar, eða 400 þús., verði lagður fram á þessu ári, þ.e.a.s. tekinn á fjárlög og þá væntanlega geymdur til næsta árs, en þá ætti að mega vænta þess, að eftirstöðvarnar fengjust, þannig að hægt væri á næsta ári að byggja brúna. Teljum við heppilegra að skipta fjárveitingunni þannig, að hún komi á tvö ár. Þá hef ég borið fram enn eina brtt. við frv., en henni hefur ekki verið útbýtt enn, er sennilega á þskj. 247, sem hæstv. forseti lýsti áðan að væri væntanlegt, en því hefur ekki enn verið útbýtt. Ég vil þó gera grein fyrir þessari till., þó að hún hafi ekki enn komið fyrir augu hv. þm. Þessi brtt. er við 3. gr. frv., og það er nú þannig með hana, að þar er ekki farið fram á nein gjöld úr ríkissjóði, heldur hið gagnstæða. Ef samþ. yrði, mætti gera ráð fyrir, að hún hefði í för með sér auknar tekjur fyrir ríkissjóð, og hygg ég, að hæstv. fjmrh, líki allvel slíkt að heyra. Till. mín er um það, að aftan við liðinn Áfengisverzlun ríkisins í 3. gr. frv. komi svo hljóðandi athugasemd: „Enginn viðskiptamaður má njóta sérréttinda hjá verzluninni, hvorki um verðlag á áfengi né annað, nema ákveðin séu í lögum.“ - Ég flyt einnig till. um sama efni varðandi Tóbakseinkasölu ríkisins, við þann lið komi einnig athugasemd um það, að enginn viðskiptamaður þeirrar verzlunar megi njóta þar sérréttinda um verðlag á tóbaki eða annað, nema ákveðið sé í lögum. Það hefur lengi viðgengizt sá ósiður, að nokkrir háttsettir valdamenn í þjóðfélaginu hafa fengið vörur frá þessum ríkisverzlunum með ákaflega lágu verði. Mun vera þannig, að þeir fá áfengi og tóbak álagningarlaust, og ég held að fullyrða megi einnig án tollgreiðslu. Liggur það þá í augum uppi, að það verð, sem þeir greiða fyrir þessar vörur, er ekki nema litið brot af því útsöluverði, sem aðrir viðskiptamenn þurfa að borga. Það hefur nokkrum sinnum verið rætt um þetta mál áður hér á þingi, þó ekki alveg nýlega. Í umr. um það hefur því verið haldið fram af þeim, sem vilja ekki gera breytingu á þessu, að ýmsir forstöðumenn ríkis og ríkisstofnana þyrftu að halda uppi risnu í nafni þess opinbera, og því væri þetta eðlilegt. Þessi rök eru ákaflega léttvæg. Að vísu er það svo, að það eru haldnar veizlur stundum á kostnað ríkisins, en þá er það eðlilegast, að þau veizluföng, sem dregin eru að þeim mannfagnaði frá ríkisverzlunum, séu greidd með hinu almenna og venjulega söluverði frá þessum verzlunum. Útkoman verður sú sama fyrir ríkið, þegar á allt er lítið, vegna þess að ríkið hefur hagnaðinn af tóbakseinkasölunni og áfengisverzluninni, og kemur þá aukinn ágóði hjá verzlunum á móti hækkuðum útgjöldum vegna risnu. Það er miklu eðlilegra að hafa þetta með þeim hætti, en enginn skaði fyrir það opinbera. En það, sem gerir þessa aðferð, sem viðhöfð hefur verið, athugaverða, aðfinnsluverða og óviðeigandi, er, að það er kunnugt mál, að ýmsir þeir menn, sem hafa notið þessara fríðinda, hafa tekið þessar vörur hjá ríkisverzlunum með þessu lága verði til eigin nota, til nota fyrir sjálfa sig, sína eigin gesti og sína kunningja. Það er vitað mál, að þannig hefur þetta verið. Og þetta er ákaflega óviðeigandi. Eins og ég sagði, hefur þetta mál nokkrum sinnum verið rætt hér á Alþingi, og það hafa nokkrum sinnum verið gerðar tilraunir til þess að fá þennan ósið af lagðan. Ég vil aðeins með fáum orðum rifja það upp. Það var árið 1946, sem ég bar fram till. til þál. á þskj. 119 um það að fela ríkisstj. að hlutast til um, að áfengir drykkir verði ekki veittir á kostnað ríkisins eða ríkisstofnana og að afnumin yrði sú venja, er gilt hafði, að einstakir menn fái keypt áfengi hjá Áfengisverzlun. ríkisins fyrir lægra verð en aðrir viðskiptarnenn verzlunarinnar þurfa að borga. Till. þessari var vísað til n., en hún hlaut ekki afgreiðslu. Á næsta þingi, árið 1947, var málið enn tekið upp. Þá bárum við 6 þm. úr öllum þingflokkum fram þannig orðaða tillögu, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að afnema þau sérréttindi, sem nokkrir viðskiptamenn Áfengisverzlunar ríkisins njóta nú, að fá þar keypt vínföng fyrir lægra verð en aðrir kaupendur þurfa að borga fyrir þá vöru.“ Till. fór til allshn. Einn nm. skilaði minnihlutaáliti og mælti með till., en meiri hl. skilaði ekki áliti, og málið hlaut ekki afgreiðslu. Á þessu þingi, 1947, gerðist það einnig, að borin var fram fsp. varðandi þetta mál. Það var þáv, hv. þm. S.Þ., Jónas Jónsson, sem spurðist fyrir um það, hvaða menn það væru, sem nytu þeirra fríðinda að fá áfengi fyrir svona ákaflega lítið verð. Þessari fsp. var svarað í Sþ. 22. nóv. það ár af þáv. hæstv. fjmrh., Jóhanni Jósefssyni. Hann gaf þær upplýsingar, að þeir, sem nytu þessara hlunninda væru forseti Íslands, stjórnarráð Íslands samkvæmt fyrirlagi einhvers af ráðherrunum, Alþingi samkv. fyrirlagi forseta sameinaðs þings, ráðherrar, allir forsetar Alþingis og forstjóri Áfengisverzlunar ríkisins. Nú er mér ekki kunnugt um það, hvort einhverjir kunna að hafa bætzt við í þennan hóp síðan. En ég var að segja frá árinu 1947. Árið 1948 fluttum við enn 7 þm., einnig úr öllum flokkum, till. eins og árið áður um þetta efni, samhljóða þeirri, sem flutt var árið áður. Þá fór till. til fjvn., og meiri hl. n., 5 af 9, gaf út nál. og mælti með samþykkt till. Minni hl., 3 nm., gaf út álit og lagði til, að málinu yrði vísað til ríkisstj., en einn nm. tók ekki afstöðu til málsins. Málið var einu sinni tekið á dagskrá Sþ., eftir að nál. var komið fram, en þá tekið út af dagskránni og ekki sett á dagskrá aftur. Það lá þannig fyrir, að það gekk afar illa að fá þetta mál undir atkv. í þingi, og því var það, að við 5 þm. bárum fram á sama þingi brtt. um þetta við fjárl., og hún var nákvæmlega eins orðuð og sú till., sem ég leyfi mér að leggja hér fram, var um það, að það kæmi athugasemd við þennan lið eða þessa liði báða í fjárlagafrv. um það, að engir viðskiptamenn mættu þar njóta sérréttinda, hvorki um verðlag á vöru né annað, nema ákveðin væru í lögum. Við atkvgr. um þetta á því þingi fór svo, að till. voru felldar með aðeins eins atkv. mun, 24 á móti 23. Hér munaði litlu, og því þótti okkur rétt að taka málið upp aftur á næsta þingi, 1949, og fluttum þá - þá vorum við 8, sem bárum fram till. - þáltill. eins og áður um þetta mál. Hún fór til fjvn., og nú gerðist það, að 8 af 9 nm. skiluðu áliti og lögðu til, að till. yrði samþ. óbreytt. Það var aðeins einn af 9 nm. í fjvn., sem lagði til, að málinu yrði vísað til ríkisstj. En það fór eins og fyrri daginn, að till. var tekin á dagskrá aðeins einu sinni, eftir að nál. var komið fram, en tekin út af dagskránni á þeim fundi, og sást þar ekki framar. Enn var gerð tilraun og nú árið 1951, þegar afgreidd voru fjárlög fyrir 1952. Þá fluttum við 7 þm, brtt. við fjárlagafrv., samhljóða þeirri, sem ég er nú með og áður hafði verið flutt, því að reynslan hafði sýnt, að það var ákaflega erfitt, þó að menn bæru fram sérstakar till. til þál. um þetta, að fá þær hér bornar undir atkv. En þá munaði meira við atkvgr. Þá var till. felld með 27 atkv. gegn 17. Málið féll niður í bili, en þegar núgildandi áfengislög voru sett á þinginu 1954, tímanlega á því ári, var í sambandi við þau lög borin fram till. um þetta efni, en náði ekki heldur samþykki. Mér hefur þótt rétt að taka þetta mál upp aftur nú. Mér vannst ekki tími til að leita meðflm. úr öðrum flokkum og vænti, að það komi ekki að sök. Slík mál eru ekki flokksmál og hafa aldrei verið, og ég vænti þess, að þó að ég sé aðeins einn flm. að þessari till., þá fylgi henni allir þeir, sem þannig eru sinnaðir, að þeir telji rétt að afnema þessi óeðlilegu sérréttindi. En ég tek till. upp núna vegna þess, að síðan málið var síðast til meðferðar á þingi fyrir um það bil 6 árum, hefur orðið mjög mikil breyting á skipun þingsins. Ég held, að það sé rétt, að það séu fast að því 30 menn nú hér á hæstv. Alþ., sem áttu ekki þar sæti síðast, þegar þetta mál var til meðferðar. Það er öllum kunnugt, að vörur hækka mjög í verði um þessar mundir. Menn þurfa að borga meira fyrir allt, sem þeir þurfa að kaupa. Áfengi og tóbak hefur nýlega verið hækkað í verði, a.m.k. áfengið, - ég man nú ekki fyrir víst um tóbakið, en það kemur þá auðvitað líka, ef það er ekki þegar fram komið. Út af fyrir sig er ég ekki að finna að því, að þær vörur hækki eitthvað í verði, því að það er varningur, sem menn ættu að sneiða hjá að kaupa. En á tímum þessara miklu verðhækkana, ekki síður en áður, er það náttúrlega ákaflega óeðlilegt og óviðeigandi, að einstakir menn í þjóðfélaginu geti gengið inn í þessar ríkisverzlanir og tekið þar vörur til eigin nota fyrir aðeins örlítið brot af því almenna útsöluverði á vörunum, sem allir aðrir þurfa að sæta. Ég vildi því vænta þess, að þessari leiðréttingu verði vel tekið hér á hæstv. Alþingi.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja hér nokkur orð út af till. hv. 9. landsk. (JÞ) í sambandi við 18. gr. fjárl. Það þykir einstaklega vinsælt verk að hafa þá gr. nokkuð til umr. og benda á þá galla, sem á henni eru. Mér er það fullkomlega ljóst, að hún er, eins og önnur mannanna verk, ekki gallalaus og það eru á henni ýmsar fjárveitingar, sem eru lítt þarfar og óeðlilega háar. Til hins mundi ég verða síðastur maður, þó að það kannske kostaði mig einhverjar minnkandi vinsældir, að greiða atkv. með því að fella þá gr. niður. Flestallt það fólk, sem þarna er, hefur unnið í þágu ríkisins um langt skeið. Ég þekki nokkuð til þess, að þetta fólk hefur unnið fyrir mjög lág laun, meðan það var í þjónustu ríkisins, og þegar það stendur uppi eftir margra áratuga þjónustu, þá eru eignir þess hverfandi litlar. Það litla, sem það hefur e.t.v. átt í peningum eða innstæðum á bankabók, hefur svo verðbólgan verðfellt ár frá ári, og það mun ekki draga langt þessu fólki. Það færi vel á því - eða hitt þó heldur - hér á hv. Alþ., sem Leggur á almenning í landinu hærri álögur en nokkru sinni fyrr, ef það mætti nú þessum fyrrv. ríkisstarfsmönnum með slíkum myndarskap að fella niður þá litlu fjárhæð, sem þetta fólk hefur haft á 18. gr. fjárlaga. Það er skoðun mín, þó að ég ætli ekki að fara út í það mál hér, að íslenzka ríkið megi gæta að sér um það, hvernig það býr að starfsmönnum sínum. Það mun sannast, að það mun reynast því, eins og öðrum húsbændum hér á landi, hollt að búa svo að starfsfólki sínu, að það hafi áhuga á að starfa hjá því og leggi fram krafta sína. Ég hygg hins vegar, að ríkið sé í nokkurri hættu með það, að hæfileikamenn leiti ekki í þess þjónustu. Þess vegna mun ég ekki greiða þeirri till. atkv., sem nú er fram komin, enda virðist mér, að hún sé fyrst og fremst gerð til að sýnast og slá sig til riddara. T.d. er þar lagt til að leggja niður annan liðinn eða a-liðinn í 18. gr. II, en á seinni liðnum eru ekkjur embættis manna. í fyrri liðnum eru margar konur, sem einnig eru ekkjur, en þær hafa komizt inn á 18. gr. vegna þess, að þær tóku við störfum, þegar mennirnir féllu frá, og komust inn sem slíkar. Þær eiga að falla út, en konurnar, sem fóru inn á 18. gr. b, eiga að verða eftir samkv. till. þessa hv. þm. Ég endurtek, að það er kaldhæðni örlaganna, að mennirnir, sem hafa staðið að þeim álögum, sem á þjóðina hafa verið lagðar, og hafa verið að gorta af því, að þeir séu að bæta hag þeirra, sem miður mega sín, skuli koma með svona till. í lokin. Um þetta ætla ég svo ekki að segja fleiri orð, en vildi hér segja nokkur orð út af ræðu hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. hóf mál sitt með því að ræða um innflutninginn á hátollavörunum og afkomuna við útlönd. Hæstv. ráðh, lét liggja orð að því, að við stjórnarandstæðingar værum þar ekki nógu framsýnir og vildum leggja of mikið upp úr innflutningi á hátollavörum. Ég vil minna á það, að hér á hv. Alþ. í fyrra deildu framsóknarmenn mjög við þáverandi stjórnarliða, - en hæstv. núv. fjmrh. var þá stuðningsmaður þeirrar stj. - við deildum við þá út af því, að sú stefna væri röng, sem þeir mörkuðu, m.a. með því að leggja of mikið til um innflutning á hágjaldavörum og ætla sér að ná of miklum tekjum af þeim. Við bentum á það, að sú leið væri óheppileg fyrir þjóðina og það bæri að varast hana og það yrði ekki hægt að flytja inn eins mikið af hágjaldavörum og þáverandi ríkisstj. ætlaðist til og lýsti yfir að hún mundi framfylgja. Og ég vil líka minna á það, að með yfirfærslugjaldinu 1958, sem við Framsóknarflokksmenn höfum alltaf kannazt við sem okkar mál, - og enginn þarf að halda, að það sé eitthvert nýtt mál að fara að bendla okkur við það núna, - að þá bentum við á, að það væri ekki hægt nema að takmörkuðu leyti að byggja á innflutningi hágjaldavöru. Þess vegna er ég hæstv. ráðh. alveg sammála um það og undirstrika það, að þessu sjónarmiði höfum við haldið fram. En ég vil jafnframt minna á það, að þeir hv. sjálfstæðismenn greiddu atkv. gegn bjargráðunum 1958, þó að þetta væri höfuðatriðið í stefnunni, svo að þeir hafa þá ekki verið búnir að gera sér þessa hættu ljósa, sem hæstv. ráðh. er nú búinn að koma auga á. Er vel, að svo er. Þá benti hæstv. ráðh. á, og þakka ég honum fyrir það, að það kom greinilega fram í ræðu hans hér áðan, að hann reiknar með verulegum greiðsluafgangi samkv. því fjárlagafrv., sem hér er verið að afgreiða. Þessu höfum við haldið fram, og eins og ég tók fram í ræðu minni hér í dag, er það stefnumunur hjá okkur, hvernig með það eigi að fara. Það er alveg óhugsandi, að hægt verði að draga úr innflutningnum á þessu ári, eins og hæstv. ríkisstj. ætlast til, nema, eins og ég tók fram við 2, umr. fjárl., hér skapist hrein vandræði seinni hluta ársins. Það er t.d. kunnugt, að í janúarmánuði s.l. var flutt meira inn en í janúarmánuði 1959, og ég hygg, að svipaða sögu sé að segja a.m.k. um febrúar og jafnvel þennan mánuð líka. Þess vegna orkar það varla tvímælis, að tekjur ríkissjóðs á þessu ári verða mun meiri en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Hinu held ég hins vegar fram, að það sé ekkert óvanalegt og það sé ekkert afbrigðilegt að gerast, þó að innflutningur í ár verði svipaður eða litið eitt minni en hann var 1958, því að till., sem við framsóknarmenn gerðum hér, eru miðaðar við verulegan samdrátt frá því, sem var, miðað við 1958. Þær eru miðaðar við það, því að þar er reiknað með, að tolltekjur ríkisins af innflutningi minnki um hálft annað hundrað millj. kr., miðað við þá tekjustofna, sem nú eru til staðar. Þess vegna viðurkennum við samdráttinn. Hins vegar viðurkennum við ekki, að það sé hægt að koma á eins miklum samdrætti og hæstv. ríkisstj. ætlast til, nema með þeim hætti, að hér skapist hrein vandræði. Og ég álít, að við séum ekki að fara hér út úr neinum ramma í gjaldeyrisviðskiptum, þó að tekjuáætlunin, eins og við reiknuðum með henni, standist. Þá talaði hæstv. fjmrh. um, að það væri óheppilegt að byggja tekjur ríkissjóðs svo mikið á innfluttum vörum. Ég hygg, að það skapist aldrei nein vandræði af þessu, því að ef innlend framleiðsla eykst svo mikið, að hægt sé að ná tekjum þar af, held ég, að hvorki þessi hæstv. ríkisstj. né aðrar muni ekki finna þann möguleika. Mér sýnist allt benda til þess, að það hafi fullkomlega verið um það hugsað og við séum ekki í hættu um þá hluti. Enn fremur talaði hæstv. ráðh. um það, að beinu skattarnir væru líka varasamir og hættulegir. Það er nú verið að hverfa mjög svo frá þeim af núv. hæstv. ríkisstj., og ég vil ekki á þessu stigi málsins segja um það, hvort þar er lengra gengið en eðlilegt er, ég ætla að bíða með það, þangað til hæstv. ríkisstj. sýnir hér á hv. Alþ. frv. um breyt. á tekjuskattinum. Hitt talaði hæstv. ráðh. um að væri nauðsynlegt, að skattleggja eyðsluna, og því væru veltuskattarnir æskilegastir. Nú vaknar spurningin um það, hvað er eyðsla. Ég vil t.d. ekki halda því fram, að það sé eyðsla, þótt fólk kaupi sér mat. Það er bara það, sem hver og einn verður að gera. En það, sem hæstv. ríkisstj. gerir núna, er það, að hún skattleggur m.a. það, sem fólk þarf að kaupa sér í matinn, eins og fisk og kjöt. Þetta finnst mér lengra gengið en eðlilegt er, þegar talað er um að skattleggja eyðslu. Þess vegna er það um veltuskattana eins og annað að segja, að þeir hafa líka sína galla og verða að vera takmarkaðir, ef þeir eiga ekki að fara út í það að vera bara beinar álögur á fólkið í landinu engu siður en beinu skattarnir, og koma oft og tíðum miklu verr við, vegna þess að það verða allir að greiða þá, hvernig sem ástæður þeirra á annað borð eru. Þá drap hæstv. fjmrh. á það, sem við í stjórnarandstöðunni eða við framsóknarmenn hefðum rætt um samdráttinn í verklegum framkvæmdum. Ég sýndi fram á það hér í dag, að á tímabilinu 1950–58, að báðum árum meðtöldum, hefði verið varið til uppbyggingar og til atvinnuveganna í landinu 28.5% af rekstrarútgjöldum fjárl. Hins vegar væri á þessu fjárlagafrv., eins og það liggur nú fyrir við 3. umr. og líkur eru til að verði niðurstaða þess, þetta ekki nema 19.7%. Hæstv. ráðh. talaði um það, að einn þátturinn í, hvernig ástand okkar í efnahagsmálum væri, væri það, að fjárfestingin hefði verið of mikil. Um þetta atriði hefur verið mikið deilt og mikið rætt, en á það hefur hins vegar verið bent, að vegna þess, hvað við höfum lagt mikið í fjárfestingu á síðari árum, höfum við aukið framleiðslu okkar alveg stórkostlega, og það hefur sannazt, að velmegun íslenzku þjóðarinnar hefur farið batnandi ár frá ári, eftir því sem uppbyggingin hefur verið meiri, og t.d. hefur einn af hagfræðingum okkar, dr. Benjamín Eiríksson, sýnt fram á það í blaðagrein í vetur og það með rökum, að erlendar lántökur til uppbyggingar hér væru þess valdandi, að við stæðum betur í viðskiptunum við útlönd en áður. Ég hef gagnstæða skoðun á því, sem hæstv. ráðh. sagði um fjárfestinguna. Hann vildi, að lögmálið um framboð og eftirspurn, eins og hann orðaði það, yrði látið ráða í uppbyggingunni, en það þýðir það, sem við höfum haldið fram, að þeir einir geta að uppbyggingu staðið, sem hafa ráð á fjármagninu, annaðhvort eigin fjármagni eða góða aðstöðu til þess að fá lánsfé. Það hefur hins vegar verið stefnan á síðari árum að veita hinum dreifðu byggðum þessa lands, þeim sem minna máttu sín, aðstoð við uppbygginguna. Þess vegna eru að koma upp staðir eins og t.d. Ólafsvík, svo að ég nefni einn stað, sem mönnum er nú orðið ljóst að hefur borgað sig að leggja fjárfestingu í. En það var ekki meiri skilningur á því, að það þyrfti að koma upp atvinnustöðvum í Ólafsvík, heldur en annars staðar á landinu. Þetta hefur tekizt á síðari árum. Nú er þessi staður að verða einn með meiri framleiðslustöðum hér landi, og ef tekið er tillit til mannfjölda þar, mun hann vera einhver sá afkastamesti. Þannig fer það, þegar haft er eitthvert vald á uppbyggingunni, þá finnast staðir, sem lögmálið um framboð og eftirspurn tekur ekki eftir. Þá talaði hæstv. fjmrh. um það, að við hefðum verið hér með villandi tölur í sambandi við fjárfestinguna eða framlag ríkisins í því skyni. Nefndi hann í því sambandi fjárlagaafgreiðsluna 1958. Í sambandi við þetta mál vil ég segja það, að þegar fjárlög voru afgreidd hér 1958, var það fyrir áramót það ár. Efnahagsmálin voru hins vegar ekki afgreidd fyrr en í maí vorið 1958. Þess vegna voru fjárlög löngu afgreidd á undan efnahagsmálunum og við það ástand miðað, sem þá ríkti í fjármálum og efnahagsmálum, þegar fjárlögin voru afgreidd. Þess vegna var ekki hækkað til vega á fjárlögum fyrir 1958. En í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. talaði um framlög til vega nú, tók hann einnig með í það uppgjör viðhaldið eða allan liðinn til vegamála, eins og hann er á yfirlitinu hér á öftustu síðu. En þá er því við að bæta, að á árinu 1958 var aukið framlag til viðhalds á þjóðvegum um það, sem hækkunin nam, eftir að efnahagsmálin voru afgreidd, og mun það hafa verið um 7 millj. kr. Og ég vil líka benda á það, að þegar fjárlagafrv. þáverandi vinstri ríkisstj. var lagt fram haustið 1958, þá var veruleg hækkun á þessum lið og öðrum, svo að í því fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 82.8 millj. kr. móti 90.9, sem nú er eftir 2. umr. fjárl., þ.e. hér á þessu frv., þar tek ég með aukið framlag til vegaviðhaldsins, eins og hæstv. fjmrh. gerði hér áðan. Þess vegna verður þessi samanburður á engan hátt hagstæðari en annar, enda var við afgreiðslu efnahagsmálanna benzíngjaldið hækkað og tekinn verulegur hluti af því til millibyggðavega og brúasjóðs. - Um raforkumálin er það að segja, að það er sá liðurinn á núv. fjárlagafrv., sem hefur hækkað frá í fyrra, vegna þess að þá voru teknar út 10 millj. kr. eða rúmlega það, þar sem 15 millj. til raforkusjóðs voru lækkaðar um 5%, og þetta var leiðrétt núna, og er það auðvitað spor í rétta átt, sem ber að virða. Um skólana er einnig það að segja, að skólarnir eru liður á fjárl., sem heldur nokkurn veginn réttu hlutfalli. En þegar liðirnir til verklegra framkvæmda og atvinnuveganna eru teknir í heild, eins og ég gerði hér í dag, er niðurstaðan sú, sem ég þá greindi. Þá var hæstv. fjmrh. að tala um sparnaðinn og tal okkar í sambandi við hann. Ég tók það fram hér við 2. umr. fjárl., að við framsóknarmenn værum ekki með neinar sparnaðartill., vegna þess að það væri skoðun okkar, að sparnaði yrði ekki við komið, nema hann væri undirbúinn áður, og vísa því á bug öllu tali um yfirskinshátt í sambandi við sparnaðinn hvað okkur áhrærir. Við höfum einmitt forðazt það og við vöruðum við því við fjárlagaafgreiðsluna í fyrra að taka upp þann hátt að áætla gjaldaliði eða tekjuliði, sem fá ekki staðizt, það yrði að gera athugun, áður en í það yrði farið. Ég skal endurtaka það, sem ég mun hafa sagt hér við 2. umr. fjárlaga, að ég bíð a.m.k. átekta með sparnaðinn hjá hæstv. ríkisstj., þangað til sparnaðartillögurnar sjást. Og ég kann a.m.k. eins vel við það, að þær komi, eins og að boða sparnaðinn með löngum fyrirvara. Mér er það alveg fullkomlega ljóst, eða ég a.m.k. held því fram sem minni skoðun, að sparnaði í rekstri ríkisins má koma við að einhverju leyti, en stórkostlegt verður það ekki nema með verulegri lagabreytingu, þar sem við tökum aftur þó nokkuð af því, sem við höfum talið okkur til tekna, til þess við það að bæta aðstöðu fólksins í landinu. Það er mál, sem við yrðum að gera upp við okkur hverju sinni og þýðir ekki boðskapur um. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram í sambandi við ræðu þessa hæstv. ráðh., en vildi minna á þetta, enda stendur það óhaggað, sem ég hef áður haldið hér fram í þessum umræðum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að lengja þessar umr. Það hefði verið ástæða til þess að ræða margar þær till., sem fram hafa verið bornar, en það eru svo fáir hv. þm. hér viðstaddir, að ég sé ekki ástæðu til þess að fara að ræða þær í einstökum atriðum. Ég stóð hér aðeins upp vegna tveggja atriða í ræðu hv. 3. þm. Vesturl. (HS), sem ég vildi leiðrétta. Annars vegar voru það ummæli hans og þá um leið andsvör við því atriði í ræðu hæstv. fjmrh., þar sem hann ræddi um viðhorf til hækkunar á fjárveitingu til verklegra framkvæmda, eftir að yfirfærslugjaldið var lögfest 1958. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að þegar það var lögfest, höfðu fjárlög fyrir það ár verið afgreidd, þannig að það kom ekki til, að það væri hægt þá að breyta hinum föstu fjárveitingum, og till. okkar sjálfstæðismanna í fjvn. var enda í því formi, að það var áskorun á ríkisstj. að beita sér fyrir því að afla sér fjáraukalagaheimildar til þess að hækka fjárveitingar til verklegra framkvæmda um 10%. Það var þessi till., sem var felld. En hann vék hins vegar ekki að hinu, sem er sjálfsagt að verði að hafa í huga til þess að fá rétta mynd af þessu máli, að þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1959 var lagt fram haustið 1958, voru fjárveitingar til flestra liða ekki hækkaðar um eyri, hvorki til nýbyggingar vega, brúa né hafna. Hitt er rétt, að það var hækkuð nokkuð fjárveiting til flugvallagerða og enn fremur fjárveiting til viðhalds vega. En til þess að fá rétta mynd af þessu er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þessari staðreynd, og vildi ég því vekja athygli á þessu atriði. Þá er það enn fremur annað atriði, sem auðvitað er allverulega villandi í þeim útreikningum, sem hann fór hér með áðan, þar sem hann færði það fram sem sönnun fyrir því, hvað hefði dregið úr framlögum til verklegra framkvæmda, hvað það væri miklu lægri prósenta af heildarútgjöldum ríkissjóðs nú á rekstrargreinum fjárlaga, sem færi til verklegra framkvæmda, en hefði verið á árinu 1958. Hér er vitanlega ekki hægt að fá neinn samanburð varðandi það, hvort raunverulega hafi verið dregið úr verklegum framkvæmdum eða ekki, vegna þess að inn á fjárlög nú hafa verið teknir stórfelldir liðir, sem alls ekki voru þá í fjárl., og það er því eðlilegt, að prósentutalan lækki, jafnvel þó að það væri um mjög lítinn eða e.t.v. engan raunverulegan niðurskurð verklegra framkvæmda að ræða. Þetta verður að hafa í huga við þennan prósentuútreikning, því að til þess að fá rétta mynd af því, hvort um raunverulega hækkun eða lækkun er að ræða, er að sjálfsögðu eðlilegt að finna hlutföllin út eftir verðlagsbreytingunni og miða við tölulegan samanburð milli áranna 1958 og 1960. Önnur atriði voru það ekki, herra forseti, sem ég sé ástæðu til þess að gera að umtalsefni, og vil ekki hér fara út í almennar umr. um efnahags- eða fjármál, vildi aðeins koma þessum aths. hér að og vil að öðru leyti ekki verða þess valdandi að lengja frekar þessar umræður.