Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 2 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma og atkvæðagreiðslum, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu efnahagsmála. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í rúma klukkustund.

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar um mannabreytingar í nefnd þingsins, samanber 16. gr. þingskapa. Ólína Þorvarðardóttir tekur sæti í samgöngunefnd í stað Oddnýjar Harðardóttur. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Frú forseti. Fulltrúi forsætisráðherra í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands skrifaði hreint dæmalausa grein á vefritið Vox EU sem útleggst á íslensku „Rödd Evrópusambandsins“. Það er vefrit um fjármál sem lesið er af embættismönnum í Brussel og ekki hvað síst starfsmönnum ráðuneyta í Bretlandi. Þessi grein gengur út á það eitt að reyna að sýna fram á að Ísland sé ekki of lítið til að standa straum af greiðslu allra þeirra krafna sem Bretar og Hollendingar hafa farið fram með. Síðast lét þessi kona í sér heyra þegar hún skrifaði grein um að Ísland væri raunar of lítið til að vera sjálfstætt. Núna útlistaði hún það sem svo að það sé þó ekki of lítið til að borga allar kröfur Breta og Hollendinga. Tímasetning greinarinnar er náttúrlega með stökustu ólíkindum og afar skaðleg á þeim viðkvæma tíma sem við erum stödd núna í viðræðum Breta og Hollendinga. Maður hlýtur að velta fyrir sér hver tilgangurinn sé. Þetta er þó ekki í fyrsta skipti sem afar óheppilegar upplýsingar koma frá ráðherrum eða fulltrúum þeirra einmitt þegar við erum á erfiðum eða viðkvæmum stað í viðræðum um Icesave-samningana. Það er vert að leggja áherslu á að þessi grein gengur ekkert út á að útskýra að Íslendingum beri lagaleg skylda til að greiða eða hafa af því einhvern hag. Nei, hún gengur eingöngu út á að hægt sé að kreista út úr Íslendingum allt það sem Bretar og Hollendingar krefjast. Þessi kona er á launum hjá íslenskum skattgreiðendum við að gæta hagsmuna okkar en þó sérstaklega að verja gengi krónunnar. Og ekkert er jafnskaðlegt gengi krónunnar og umframskuldsetning í erlendri mynt. Þegar allt leggst á eitt hlýtur það að vekja undrun, hneykslan og reiði hæstv. forsætisráðherra og ég spyr hvort ekki sé alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra muni víkja þessari konu úr peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og tek undir það með honum að það er ákaflega mikilvægt að menn fari varlega í allar yfirlýsingar varðandi samskipti Íslendinga, Breta og Hollendinga núna að því er varðar þá viðkvæmu stöðu sem uppi er í þeim samningaviðræðum sem við göngum nú í gegnum varðandi Icesave. Varðandi þá tilvitnuðu grein sem hv. þingmaður bendir á, og vitnar þar til fulltrúa í peningastefnunefnd, ég býst við að það sé Anne Sibert sem hann er að vitna til, hef ég ekki séð umrædda grein. En ég er auðvitað fullkomlega sammála hv. þingmanni að ef þetta er rétt lýsing sem hv. þingmaður segir að hún gefi í greininni, að Ísland geti staðið undir öllum kröfum og sé ekkert of lítið til þess, eru það afar óheppileg ummæli. Ég get alveg tekið undir það. En hitt er annað mál að ég mun ekki víkja þessum fulltrúa úr peningastefnunefnd fyrir það. Ég minni á að peningastefnunefnd og Seðlabankinn starfa sjálfstætt þannig að það er ekki í mínum verkahring að víkja nefndarmanni fyrir ummæli sem hún viðhefur og hv. þingmaður lýsir þótt ég sé honum alveg sammála um að þau eru afar óheppileg.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið og undirtektirnar og geri ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra muni a.m.k. lýsa yfir megnri óánægju með framgöngu fulltrúa þings í peningastefnunefndinni rétt eins og hæstv. forsætisráðherra hefur gagnrýnt mjög hina svokölluðu útrásarvíkinga og þá sem fara fyrir fyrirtækjum sem á einhvern hátt eru til rannsóknar þótt ríkisstjórnin hafi kannski ekki beitt sér með beinum hætti í því. Þetta er, eins og ég nefndi áðan, ekki í fyrsta skipti sem svona nokkuð kemur upp. Það voru mjög óheppilegar dómsdagsskýrslurnar svonefndu sem komu úr forsætisráðuneytinu á meðan verið var að kynna Bretum og Hollendingum fyrirvara Alþingis sl. haust. Svo þarf varla að nefna grein háskólaprófessors sem bætir nú um betur og heldur áfram að grafa undan málstað Íslands út á við. Ég vona að hæstv. forsætisráðherra muni líka lýsa megnri óánægju með framgöngu þess ríkisstarfsmanns.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég hef ekki séð umrædda grein sem hv. þingmaður vísar í og það er auðvitað forsenda þess að ég geti haft á henni skoðun aðra en þá sem ég lýsti áðan, þ.e. ef ummæli hv. þingmanns eru rétt er það óheppileg lýsing sem kemur fram í greininni. En ég þarf auðvitað að skoða og fara yfir grein Anne Sibert til að geta staðreynt sjálf hvort hér sé um rétta lýsingu að ræða.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegur á Íslandi hefur í gegnum tíðina staðið undir öllu því sem við höfum verið að gera eða stórum hluta þess og hann verið okkar langmikilvægasta atvinnugrein. Á því hafa ekki orðið stórar breytingar. Sjávarútvegur skilar okkur í dag langmestum tekjum og framlag hans til vergrar landsframleiðslu er miklu hærra en nokkurrar annarrar atvinnugreinar. Það er því ákaflega mikilvægt að þegar fjallað er um málefni sjávarútvegs sé það gert í fullri alvöru og af heiðarleika gagnvart þessari grein og gagnvart því góða fólki úti um allt land sem hefur byggt upp þennan mikilvæga iðnað á undanförnum árum. Það hefur átt sér stað gríðarlega mikil hagræðing í þessari grein á undanförnum árum. Miklar fjárfestingar sem hafa skilað sér í aukinni hagkvæmni greinarinnar, minnkandi fiskiskipaflota, færri höndum til að vinna afla og vinna verðmæti úr sjó og hefur það snaraukið alla verðmætasköpun til hags fyrir þjóðina í þessari mikilvægu grein. Það vakti því undrun mína að í viðtali í Fréttablaðinu um helgina viðhafði hæstv. félagsmálaráðherra mjög niðrandi ummæli um þessa atvinnugrein þegar hann sagði m.a., með leyfi forseta: „Þessir menn hafa hegðað sér eins og spilafífl og apakettir út um allar koppagrundir og veðsett fyrirtækin upp í rjáfur til að fjármagna óskylt brask.“ Ég held að ég verði að biðja hæstv. ráðherra að tala skýrar hér og taka til þau fyrirtæki og þá einstaklinga sem hann á við með þessum ummælum sínum. Er hann að tala um greinina í heild sinni 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir hrós hv. þingmanns um íslenskan sjávarútveg sem hefur um margt starfað vel. Vissulega er það þannig að sjávarútvegur hefur verið einn af hornsteinum verðmætasköpunar á Íslandi á undanförnum áratugum.  Það sem ég var að vísa til í því viðtali sem hv. þingmaður rekur er sú staðreynd að við erum auðvitað og höfum verið á undanförnum missirum að fást við rekstrarvanda í sjávarútvegi sem er fyrst og fremst vegna skuldsetningar í greininni sem ekki hefur byggst á verðmætasköpun í greininni sjálfri heldur hafa menn verið að skuldsetja fyrirtæki með braski í allt öðrum atvinnugreinum. Þetta er einfaldlega staðreynd. Allir þekkja þessa staðreynd og það er sérkennilegt ef ekki má tala um hana eins og hún liggur fyrir. Annað sem ég rakti í þessari grein eru hin mismunandi sjónarhorn sem við höfum á gjaldmiðilsmáli eftir því hvort við erum almennt launafólk og þurfum að upplifa kjaraskerðingu vegna þessa veika gjaldmiðils, vegna hækkunar lána okkar og vegna hækkunar almenns verðlags, eða hvort við erum svo heppin að vera sægreifar og fá þar af leiðandi afkomubata í okkar vasa sem almenningur í landinu borgar fyrir með gengisfellingum með reglulegu millibili. Það er auðvitað aðstöðumunur í landinu sem ég talaði líka um. Það er aðstaða sem mér finnst ekki vera þess eðlis að við getum búið við lengur. Útgerðin hefur af gjaldmiðilsmálum allt aðra hagsmuni en almenningur í landinu. Útgerðinni gengur betur núna en fyrir þann afkomubata hefur almenningur á Íslandi borgað dýru verði í hækkuðu verðlagi 

Virðulegi forseti. Það er mikil vanþekking hjá hæstv. ráðherra sem blasir við okkur. Það er greinilegt að hann hefur ekki kynnt sér þær úttektir sem gerðar hafa verið á íslenskum sjávarútvegi og það er alvarlegt mál þegar hann tjáir sig um mál sem hann hefur ekki hundsvit á, það er alveg greinilegt. Eiginfjárhlutfall sjávarútvegsfélaga hefur verið stöðugt frá árinu 1997 og í samanburði við önnur félög og önnur rekstrarform í landinu, aðra atvinnuvegi, er sjávarútvegur síst skuldsettari en þeir. Skuldsetning íslensks sjávarútvegs er minni en almennt gerist í öðrum atvinnugreinum, það er staðreynd og það liggur á borðinu. Það sem meira er, virðulegi forseti, fræðilegar úttektir sem gerðar hafa verið núna á hlutlausum aðilum segja nákvæmlega að sjávarútvegurinn geti staðið að mestu undir skuldbindingum sínum, miklu frekar en aðrar atvinnugreinar. Mér datt helst í hug, virðulegi forseti, þegar ég las þessi ummæli hæstv. ráðherra í Fréttablaðinu: 

Virðulegi forseti. Ég hirði ekki um að taka þátt í þessum ágæta orðaleik en hitt er ljóst og það er einfaldlega staðreynd að skuldir sjávarútvegsins eru mjög miklar. Þær eru til komnar ekki vegna fjárfestingar í greininni heldur vegna fjárfestingar annars staðar. 

Hæstv. forseti. Hagstofan flytur okkur fréttir af því að samkvæmt skráningum hennar hafi 4.835 fleiri flutt frá landinu árið 2009 en til landsins og samkvæmt fréttum hafa aldrei áður jafnmargir flutt frá landinu á einu ári. Næstflestir brottfluttir munu hafa verið árið 1887. Af þessu hef ég miklar áhyggjur sem og væntanlega flestallir sem búa hér á landi enda er ungt fólk áberandi í þessum hópi, en samkvæmt tölum Hagstofunnar eru flestir brottfluttra á aldrinum 25–29 ára. Það kemur fram á vefmiðlinum Pressunni í viðtali við Ólaf Ísleifsson, sem er lektor í hagfræði við Háskólann í Reykjavík, að hann lýsi þungum áhyggjum af þessu og hann segir þar, með leyfi forseta: „Flóttinn sýnir að fólk sættir sig ekki við þau lífskjör og efnahagsskilyrði sem hér eru í boði. Þetta kallast að greiða atkvæði með fótunum.“ Ég hef þungar áhyggjur af þessu og mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Til hvaða aðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa til að sporna gegn þessum landflótta og er það álit hæstv. forsætisráðherra að hér sé brostinn á landflótti? Nú er það svo að áður hefur verið rætt um þetta mál í þingsal og lofað ýmsum aðgerðum, talað hefur verið um skjaldborg fyrir heimilin. Samkvæmt könnun ASÍ telja 90% heimila á Íslandi sig ekki kannast við þá skjaldborg og ég spyr: Er þessi skjaldborg væntanleg? Jafnframt spyr ég: Eru einhverjar líkur til þess að ríkisstjórnin fari að vinna að því að skapa þær aðstæður að hér verði til fleiri störf þannig að við náum að stöðva þennan landflótta?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég hef sannarlega tekið eftir þeim tölum sem hv. þingmaður nefndi varðandi búferlaflutninga en það skiptir líka máli að greina þá rétt. Það er vissulega rétt að talan er rúmlega 4.800 þar sem fleiri hafa farið frá landinu en til landsins en við verðum líka að athuga að um helmingur þeirra eru útlendingar og atvinnulífið hefur byggst mikið á útlendingum  Ég minni á, af því að hv. þingmaður spyr hvað sé verið að gera, að á síðasta ríkisstjórnarfundi var kynnt ítarleg áætlun um ýmiss konar framkvæmdir til að skapa störf. Ég er alveg sannfærð um að hún mun geta snúið þessari þróun við og sem betur fer sjáum við minna atvinnuleysi núna en spáð var og það er auðvitað jákvætt. En það skiptir máli að við vinnum áfram í þessari uppbyggingu til að skapa hagvöxt og það er mjög mikilvægt að við náum til lands í ýmsum þeim málum sem við höfum verið að vinna með eins og efnahagsáætlunina og lendingu í Icesave-málinu. Ef það gerist ekki erum við að tala um 2–2,5% meiri samdrátt í hagkerfinu, það þýðir tekjutap fyrir þjóðarbúið upp á 35–40 milljarða og það munar um minna. Við verðum að muna að hvert prósent í hagvexti skilar okkur 15 milljörðum og því er mjög mikilvægt að geta drifið hagkerfið áfram og keyrt áfram þá atvinnuuppbyggingu sem við höfum lagt grunn að.

Hæstv. forseti. Þá hefur það verið skýrt að hæstv. forsætisráðherra hefur áhyggjur af þessu og ríkisstjórnin er að ræða málin. Það er ár síðan flokkur hæstv. forsætisráðherra tók við stjórnartaumunum og átti að hafa svo mikið verkstjórnarvit, meira en nokkurn tíma hefði þekkst áður í landinu miðað við það sem fjallað var um í fjölmiðlum. Þess vegna finnst mér skjóta svolítið skökku við að ekki hafi komið fram skýrari svör við því til hvaða aðgerða á að grípa. Nú er það svo að sjávarútveginum eru búin þau skilyrði að um framtíð hans ríkir óvissa vegna hugmynda ríkisstjórnarflokkanna um fyrningarleiðina. Af hálfu hæstv. umhverfisráðherra er verið að sporna við því að aflað verði meiri orku með dæmalausum ákvörðunum varðandi virkjanir og aðalskipulag vegna virkjana í neðri hluta Þjórsár. Við verðum og sérstaklega þeir sem bera þá ábyrgð að sitja í ríkisstjórn að veita fólki von 

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála síðustu orðum hv. þingmanns að það er atvinnan sem skiptir máli, enda hefur ríkisstjórnin, ef horft er af sanngirni á málið, verið að vinna í því. Hér var nefndur sjávarútvegurinn og fyrningarleiðin og það sem menn eru að skoða í því sambandi er að reyna að ná sátt í því máli. Ég geri auðvitað kröfu til þess að hv. þingmaður, sem spyr um atvinnu og atvinnuuppbyggingu, hafi kynnt sér hvað var á borðum ríkisstjórnarinnar fyrir helgi þar sem kynnt voru mjög fjölbreytt störf sem við erum að vinna að að komi til framkvæmda. Þar kom m.a. fram að í marsmánuði var sett fram áætlun um 4.000 störf og þegar eru 2.350 af þeim komin til framkvæmda. Kynnt voru ýmis störf við uppbyggingu í ferðamannaiðnaði sem á að skila á verulegum fjölda starfa og 500–700 millj. inn í hagkerfið. Þar voru kynntar undirbúningsframkvæmdir sem við erum að vinna að við Búðarhálsvirkjun, stofnun fjárfestingarsjóða til að auðvelda fjármögnun 

Virðulegi forseti. Einkabankar eru með fyrirtæki útrásarvíkinga í skuldameðferð og bankarnir vilja hafa endurheimtur sem mestar og það er þeirra mat að það sé tryggt með því að fyrrum stjórnendur með nýtt fjármagn sé heimilað að eignast fyrirtækin. Eins og rakið er í góðri grein hv. þm. Eyglóar Harðardóttur í dagblaði í dag, þar sem annars er velt upp mörgum áhugaverðum hugmyndum, hefur viðskiptanefnd ítrekað fundað með fulltrúum bankanna um samræmdar verklagsreglur og vonandi sjáum við afrakstur þeirrar vinnu á næstunni. Það verður hreint og beint að viðurkennast að erfitt er að horfa upp á fyrrum aðalleikendur útrásarinnar verða ráðandi í nýju íslensku viðskiptalífi. Það hlýtur því að vera metnaður okkar allra sem hér erum að skýrar og afdráttarlausar verkreglur verði mótaðar sem bregðast við hruni og siðrofi með ákveðnum hætti og gefa fyrirheit um ný vinnubrögð. Það er alltaf erfitt að draga skýra línu því grunaðir menn geta reynst saklausir og þeir sem við teljum saklausa í dag geta verið ákærðir á morgun. Það er því að mínu mati mikilvægt að við tryggjum að lög og reglur kveði skýrt á um að hafi viðkomandi brotið lög verði hægt að ganga að öllum hans eignum og þar með talið eignarhlutum í fyrirtækjum. Með slíku mundum við vonandi tryggja að þeir sem gerðust brotlegir verði ekki hluti af nýju siðbættu viðskiptalífi. Eins er mikilvægt að gagnsæi í vinnubrögðum ríki í skuldameðferð stærri fyrirtækja. Opið söluferli stærstu fyrirtækjanna hlýtur því að vera forgangskrafa. Að mínu mati liggur verkefnið í þrennu: Skýrum verklagsreglum, skýrum lagaheimildum til að ganga að eignum þeirra sem brotið hafa lög og að söluferli allra stærstu fyrirtækjanna verði opið. Mér leikur forvitni á að vita hvert er mat ráðherra á núverandi stöðu mála og hvernig hann hyggst bregðast við þeim spurningum sem leita á landsmenn um þessar mundir. Hversu langt vill hann ganga í að byggja upp traust á viðskiptalífi landsmanna en þær spurningar kristallast í því flókna úrlausnarefni hvernig beri að taka á skuldameðferð stórra fyrirtækja fyrrum útrásarvíkinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa tímabæru fyrirspurn. Því er til að svara að fyrst er kannski rétt að halda því til haga að mjög mikilvægt er að ferlið sem bankarnir eru nú í miðju skuli loks vera hafið og raunar var það mjög til vansa hversu lengi það dróst að bankarnir brettu upp ermarnar og fóru að hjálpa viðskiptavinum sínum við að leysa úr sínum erfiðu málum. En annar flötur á því máli er vitaskuld að sú vinna verður aldrei unnin svo öllum líki. Það er væntanlega kjarni ástæðunnar fyrir því að þingmaðurinn bar upp þessa fyrirspurn. Við verðum að hafa í heiðri nokkur sjónarmið og vitaskuld kannski fyrst og fremst reglur réttarríkisins, m.a. það að allir skuli teljast saklausir uns sekt er sönnuð og vitaskuld einnig það að það er dómskerfisins fyrst og fremst að refsa mönnum hafi þeir brotið lög en kannski ekki bankakerfisins, enda held ég að við mundum aldrei vilja framselja það vald til þeirra sem stjórna bönkunum, hvorki nú né fyrr. En eftir sem áður stendur að bankarnir eru í mörgum tilfellum að vinna úr málum manna sem eru kannski grunaðir um að hafa brotið lög en það hefur ekki sannast. En jafnvel þótt þeir séu ekki grunaðir um að hafa brotið lög hafa þeir gengið freklega fram af þjóðinni með hegðun sinni á undanförnum árum. Þess vegna er mjög súrt fyrir marga og þar á meðal þann sem hér stendur að sjá að þeir geta í einhverjum tilfellum endurreist sín viðskiptaveldi í ljósi þess að þeir hafi ekki brotið nein lög. Ég tel að við verðum að reyna að sjá til þess að regluverkið sé eins skýrt og hægt er til að hægt sé að taka á því ef þeir sem hafa brotið lög ætla að reyna að viðhalda viðskiptaveldum sínum en við munum ekki fara út fyrir ramma réttarríkisins og ekki 

Ég þakka ráðherra svörin en ég held að hann hafi einmitt tæpt á því hversu flókið þetta úrlausnarefni er. Ímyndum okkur t.d. hverju við ætlum að svara þegar kemur að því að lífeyrissjóðir landsmanna verða komnir í það hlutverk sem einkabankarnir eru í í dag. Hvernig hyggjast lífeyrissjóðirnir taka á málefnum fyrirtækja sem þeir hafa fjárfest í og standa frammi fyrir gjaldþroti annars vegar eða að heimila aðkomu fyrrum eigenda hins vegar? Hvað á lífeyrissjóður að gera þegar endurheimtur hans geta hugsanlega verið betri ef hann heimilar „útrásarvíkingi“ að koma inn með nýtt eigið fé? Hverju munu lífeyrisþegar svara þegar þeir standa frammi fyrir tveim valkostum, annars vegar að útrásarvíkingur geti endurfjármagnað fyrirtæki sitt eða lífeyrissjóðurinn tapi milljörðum króna? Mitt mat er að til mikils sé að vinna að okkur takist að búa til heilbrigt viðskiptalíf sem almenningur treystir. Það getur verið að slíkt leiði til kostnaðar fyrir okkur til skemmri tíma en til lengri tíma sé það til hagsbóta fyrir okkur öll að heiðarleiki og gagnsæi ríki í íslensku viðskiptalífi, að hér hafi átt sér stað siðbót og að siðleysi undanfarinna ára verði ekki liðið. Það er að mínu mati verkefni Alþingis að tryggja að svo sé og við það verkefni er mikilvægt að alþingismenn allir standi saman.

Frú forseti. Ég get tekið undir flest ef ekki allt sem fram kom í máli hv. þingmanns. En ég vil bæta því við að við skulum hafa í huga að það er fyllilega málefnalegt hjá fjárfestum, hvort sem það eru lífeyrissjóðir eða einhverjir aðrir, að vilja ekki eiga í viðskiptum við eða eiga hlut í fyrirtæki með aðilum sem hafa gengið fram af þjóðinni eða með öðrum hætti sýnt að þeir eru ekki trausts verðir. Ég geri enga athugasemd við það að lífeyrissjóðir, sem eru auðvitað vörslumenn almannafjár, viðhafi þau sjónarmið og fari eftir þeim í fjárfestingum sínum í framtíðinni. Það er heldur ekkert við því að segja og raunar bara fyllilega eðlilegt að almenningur neiti í einhverjum tilfellum að eiga í viðskiptum við menn sem hafa með sama hætti gengið fram af þjóðinni og kannski kemur þá af sjálfu sér að þeim tekst ekki að endurreisa viðskiptaveldi sín því að viðskiptaveldi er lítils virði ef enginn vill við það skipta.

Frú forseti. Í lok seinasta mánaðar ræddi hæstv. forsætisráðherra hér á Alþingi við flokkssystur sína, hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, um sameiningu ráðuneyta. Inntakið í svari ráðherrans var á þá leið að til stæði að sameina ráðuneyti sem allra fyrst og gilti engu um þótt hluti þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs væri því andvígur. Fyrir liggur að landbúnaður og sjávarútvegur muni á næstu árum gegna mikilvægara hlutverki en nokkru sinni fyrr við að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar og afla gjaldeyristekna til að standa undir skuldbindingum hennar. Það er því mikilvægt að leggja meiri áherslu en minni á þennan málaflokk nú. Í annan stað er þekkt staðreynd að sameining og endurskipulagning ríkisstofnana tekur verulegan tíma og orku frá öðrum verkefnum. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti voru sameinuð í eitt árið 2007 en það var fyrst árið 2009 að hið sameinaða ráðuneyti flutti undir eitt þak. Að byrja á ný á sameiningu nú væri fráleitt, ekki síst á sama tíma og stjórnvöld hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu þar sem sjávarútvegur og landbúnaður eru umfangsmiklir og erfiðir málaflokkar að fást við. Að ætla sér að endurskipuleggja ráðuneytið á sama tíma og það þarf að nota alla sína orku í að verja hagsmuni Íslands mun aðeins valda málaflokknum tjóni. Undanfarið hafa borist ályktanir frá fjölmörgum hagsmunaaðilum í landbúnaði og sjávarútvegi auk sveitarstjórna víða um land þar sem þessu er harðlega mótmælt. Þess vegna spyr ég: Hyggst hæstv. forsætisráðherra taka mark á þessum tilmælum og fresta eða fella niður áform um sameiningu ráðuneyta og óttast ráðherrann ekki að sameining á þessum tímapunkti geti skaðað eða veikt þá vinnu sem á sér stað vegna yfirvofandi aðildar að Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég er þó ekki sammála því hvernig hann setur fram varðandi það að hér verði stofnað til atvinnuvegaráðuneytis. Þetta hefur reyndar lengi staðið til og verið áhugamál margra en eins og kom fram í orðum hv. þingmanns eru margir líka á móti þessu. Engu að síður er þetta nokkuð sem samið er um í samstarfi þessara tveggja flokka og þeirri vinnu verður haldið áfram, að vinna að sameiningu þessara tveggja ráðuneyta. Er sú vinna í gangi. Ég geri mér alveg ljóst að það er andstaða við þetta, ekki bara í flokki framsóknarmanna heldur er það líka að hluta til hjá vinstri grænum. Ég tel þó enga ástæðu til að óttast, eins og hv. þingmaður gerir, að setja saman aðildarumsókn okkar að ESB og sameiningu á ráðuneytum og að hagsmuna okkar verði eitthvað verr gætt gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði ef þetta verður sameinað í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Ég sé ekki nein rök fyrir slíkri ályktun af stofnun eins ráðuneytis. Ég geri mér vissulega grein fyrir mikilvægi sjávarútvegsins og mikilvægi þess að vel sé þar haldið á málum í aðildarviðræðum okkar og ekki síður í landbúnaðinum eins og hv. þingmaður nefnir, en ég tel ekki nokkra ástæðu til að óttast að það verði verr gert með stofnun á einu ráðuneyti þar sem þessir málaflokkar koma saman og sé þess vegna enga ástæðu til að fresta stofnun þessa ráðuneytis. Þvert á móti held ég að við getum með betri hætti haldið á málstað okkar með stofnun eins ráðuneytis.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Við erum ekki á sama máli varðandi það hvaða áhrif slík sameining hefur. Eins og ég fór yfir í máli mínu tel ég að slík sameining ríkisstofnana taki þó nokkurn tíma og þar af leiðandi muni vinna innan þeirra ráðuneyta ekki ganga fyrir sig eins og hún gæti gert við eðlilegar aðstæður. Liggur eitthvað fyrir hvað þessi sameining muni spara í fjármunum? Hefur verið tekið með í þá útreikninga minni skilvirkni og hugsanleg yfirsjón í hagsmunagæslu?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað vitað að öll sameining og hagræðing þegar verið er að sameina stofnanir og ráðuneyti tekur tíma og það tekur líka tíma fyrir aukna hagræðingu og sparnað að skila sér. Ég get alveg tekið undir það, en þetta hefur lengi verið á döfinni og við vitnuðum í ólík sjónarmið að því er þetta varðar. Vissulega er hlustað á ólík sjónarmið í ráðuneytunum hjá þeim sem að þessu vinna og hlustað á þær skoðanir sem þessir aðilar hafa fram að færa. En það hefur ekkert komið fram enn þá sem segir okkur að við séum á rangri braut í þessu, þvert á móti. Hv. þingmaður spyr: Er hægt að spara í fjármunum? Það er verið að skoða það samhliða því að við vinnum að undirbúningi þessa frumvarps. Í sumum tilvikum er erfitt að átta sig á því en í öðrum ekki og það verður reynt að nálgast þau eins vel og hægt er 

Virðulegi forseti. Við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar höfum flutt frávísunartillögu vegna þessa máls. Þetta mál er að okkar mati algjörlega vanbúið og stefnir aukinheldur í ranga átt. Það er enginn vafi á því að þetta frumvarp mun valda sjávarútveginum miklum skaða einmitt þegar hann þarf á að halda stöðugleika og vissu um framtíðina. Þetta frumvarp gerir rekstrarskilyrði sjávarútvegsins verri jafnframt því að vera ávísun á óábyrgar veiðar, sem er athyglisvert af hálfu ráðherra úr hópi Vinstri grænna, og stórskaðar það markaðsstarf sem unnið hefur verið. Hagsmunasamtök sjómanna öll, Alþýðusamband Íslands og Landssamband íslenskra útvegsmanna hafa hvatt til þess að þetta frumvarp verði kallað til baka, því verði vísað frá. Við erum sammála því og leggjum þess vegna til að Alþingi samþykki að vísa málinu frá og taki fyrir næsta mál á dagskrá.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn erum jafnframt aðilar að þessu minnihlutaáliti og leggjum til að þessu máli verði vísað frá. Ástæðan er sú að um stjórn fiskveiða ríkir ágreiningur í samfélaginu, hann er búinn að vera í langan tíma og er djúpstæður. Sú leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara, að setja málið í sáttafarveg allra aðila, er jákvæð. Við höfum tekið undir þá vinnu, við erum aðilar að slíku samráði og höfum talið eðlilegt að á meðan málið er í þeim farvegi væri ekki hlaupið með mál hér inn í krafti lítils meiri hluta og reynt að valta yfir hagsmuni margra og stóran hluta þingmanna. Ríkisstjórnin hefur valið þá leið að nota lítinn meiri hluta til að gjörbreyta samfélaginu í stað þess að leita breiðrar sáttar, að reyna að sækja 70–80% samfélagsins á bak við allar stórar breytingar og ekki síst mikilvægar atvinnugreinar eins og þessa. 

Virðulegi forseti. Í sumar kom þetta mál á dagskrá þegar hið umdeilda frumvarp um svokallaðar strandveiðar var flutt. Þá var vakin athygli á því að eins og það mál var úr garði gert girti það fyrir möguleika manna til að stunda frístundaveiðar jafnframt því að eiga báta sem væru með aflamark og hefðu heimildir til þess að róa af þeim ástæðum. 1. gr. þessa frumvarps gerir ráð fyrir því að opna möguleika að nýju fyrir þá báta sem eru með aflamark og hafa veiðileyfi til þess að stunda jafnframt þessar frístundaveiðar. Það er skynsamlegt, það eykur hagkvæmni í sjávarútvegi sem er orðið mjög fátítt þegar við erum að ræða um breytingartillögur og hugmyndir ríkisstjórnarinnar sem snúa að sjávarútvegsmálum.

Frú forseti. Þeir sem stunda frístundaveiðar eru á sóknarmarki eðli máls samkvæmt, en samkvæmt þessari grein er þeim jafnframt heimilt að fara í aflamark. Það er tvennt ólíkt og það hefur margoft verið sýnt fram á að það er ekki hægt að blanda þessum tveimur kerfum saman. Hér er sem sagt verið að gera það þrátt fyrir að það sé vitað að það er órökrétt og ekki hægt að réttlæta það til lengdar. Þess vegna sit ég hjá við þessa breytingartillögu. Ég tel að ekki eigi að blanda saman sóknarmarki og aflamarki í stjórn fiskveiða.

Virðulegi forseti. A-liður þessarar greinar er sjávarútvegsstefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn. Þessi grein stuðlar að því að spilla markaðsstarfi, eykur sóun og dregur úr hagkvæmni fiskveiðistjórnarkerfisins. Í B-liðnum er hækkað hlutfall í línuívilnun án þess að línuívilnunarpotturinn sé aukinn. Þess vegna er verið að blekkja með því að láta í veðri vaka að línuívilnunin sé aukin í raun. Svo er ekki. Í þriðja lagi er þessi dæmalausa forræðishyggja, ofstjórn og miðstýringarárátta ríkisstjórnarinnar sem lýsir sér í því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra telur að hann sé betur til þess fallinn að ákveða hvernig skipuleggja skuli vinnslu í einstökum uppsjávartegundum en þeir sem fást við þessa hluti á degi hverjum. Það er ótrúlegt að þetta skuli vera gert í frumvarpi á árinu 2010 og sýnir hversu mjög menn eru gengnir 

Virðulegi forseti. Þessi grein er á margan hátt nokkuð mótsagnakennd og í framsögu starfandi formanns, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, kom fram að um þessa grein og aðrar greinar væri lítill ágreiningur. Ég gat ekki orðið var við það í nefndinni. Þessi ákvæði eru, eins og fram hefur komið, mörg hver dálítið mótsagnakennd, um þau er talsverður ágreiningur hagsmunaaðila og þess vegna er þessi grein mjög vel til þess fallin að henni sé vísað inn í samráðsnefndina, að þar verði fjallað um málið og að lokum tekin ákvörðun um það hvaða leiðir skuli fara. Mig langar að benda til að mynda á að línuívilnunarpotturinn er lögbundinn. Hann stækkar ekki við þetta, það eru einungis fleiri sem munu koma að þessu og það eru aðrir gallar í því. Svo tek ég undir þennan síðasta lið, í sambandi við forræðishyggjuna, sem við getum ekki stutt og þess vegna greiðum við atkvæði 

Virðulegi forseti. Það er þekkt að einn meginásteytingarsteinninn varðandi fiskveiðistjórnarkerfið er spurningin um framsalið og veiðiskylduna. Það er sannarlega erfitt mál úrlausnar og hefði verið eðlilegt að vísa því máli inn í endurskoðunarnefnd sem nú er að störfum. Fyrir liggur að sjómannasamtökin og Landssamband íslenskra útvegsmanna vilja auka veiðiskylduna og gera það með tilteknum hætti. Aðilar innan Landssambands smábátaeigenda hafa varað við því að fara mjög bratt í að auka veiðiskyldu og draga þannig úr framsalinu vegna þess að það hefur neikvæð áhrif á stöðu þeirra sem eru veikari og minni í útgerðinni. Tillaga okkar í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar er sú að fara þá leið sem sjómannasamtökin og LÍÚ lögðu til en gera það þó þannig að þessi aukna veiðiskylda verði lögleidd á þremur árum til að draga úr því höggi sem minni útgerðirnar verða fyrir. Mér finnst ótrúlegt að hugsa til þess að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar skyldi ekki taka undir þetta og að svo virðist sem 

Frú forseti. Það er þekkt að margir hafa áhyggjur af því að það sé erfitt fyrir nýliða að hefja útgerð og komast inn í núverandi kvótakerfi. Undir það má taka með vissum rökum. Þess vegna er mjög mikilvægt að hrófla ekki við þeim möguleika sem menn hafa á að komast inn í kerfið með því að leigja sér aflaheimildir og hefja útgerð. Það eru jú í grunninn bara tvær leiðir sem menn hafa, annars vegar sú að fjárfesta í kvóta, og það er mjög dýrt og kallar á eigið fé, og hins vegar að hefja útgerð með leigukvóta. Með því að við erum nú að fara að samþykkja það að draga úr möguleikum manna til að leigja kvóta er um leið dregið úr möguleikum nýliða til að komast inn í greinina. Það er alveg nauðsynlegt að hv. alþingismenn geri sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þessi liður mun hafa á möguleika manna til að komast inn í greinina. Þetta dregur úr möguleikum nýliða, það er lykilatriði. Það er nauðsynlegt líka að hafa í huga, af því að þetta framsal er ekki vinsælt, að það þarf tvo til, 

Virðulegi forseti. Með þessari efnisgrein er verið að auka veiðiskylduna og draga úr framsali og það er í sjálfu sér í samræmi við vilja mjög margra. Nú erum við sem sagt að greiða atkvæði um þann vilja ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna að draga úr framsalinu og í raun og veru skerða möguleika á aðgangi nýrra aðila inn í sjávarútveginn en við höfum líka rétt í þessu lokið við að afgreiða 2. gr. þessa frumvarps þar sem yfirlýstur tilgangur var m.a. sá að auka leiguviðskipti með kvóta. Með öðrum orðum er í 2. gr. lagt upp með að reyna að auka leiguviðskiptin með kvóta og í 3. gr. er lagt upp með að draga úr leiguviðskiptum með kvóta. Það er eins og vinstri höndin viti ekki hvað sú hægri gerir hjá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Það háttar svo til með þessa grein að hún er þannig saman sett að að sumu leyti má taka undir það sem þar er sagt, og þá er ég að vísa til fyrri hluta greinarinnar þar sem talað er um að á hverju fiskveiðiári sé heimilt að flytja af fiskiskipi 50% þess aflamarks sem skipi var úthlutað í þorskígildum o.s.frv. Hins vegar er líka í þessari grein vondur skafanki sem felur það í sér að ef þessi efnisgrein er lesin nákvæmlega virðist allt benda til þess að hún geti leitt til þess að brugðið verði fæti fyrir eðlileg leiguviðskipti á milli útgerða. Þá er ég ekki að tala um leiguviðskipti á aflamarki heldur leiguviðskipti á skipum sem hefur tíðkast frá örófi alda. Það getur varla hafa verið ætlunin en af þessum ástæðum treysti ég mér ekki til að styðja þessa efnisgrein sem þó að öðru leyti er á margan hátt skynsamleg. Við greiðum því ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Hér erum við í raun og veru að greiða atkvæði um ákvæði til bráðabirgða I sem hefur mestum deilunum valdið. Þetta ákvæði frumvarpsins er algjörlega dæmalaust. Því er ætlað að mæta tilteknum vanda sem hefur hlotist af því að útbreiðsla ýmissa fisktegunda hefur breyst á undanförnum árum. Það á t.d. við um skötusel en einnig ýmsar aðrar tegundir, ýsu, síld, ufsa og fleiri tegundir sem nefna mætti. Hér er sérstaklega tekið á máli sem snýr að skötuselnum og það er gert með svo önugum og undarlegum hætti að það hefur valdið stórstyrjöld innan sjávarútvegsins. Við leggjum hins vegar til að fara einfaldari leið að þeim vanda sem við er að glíma með því að opna möguleika á svokölluðu meðaflaákvæði sem mundi leysa úr þeim vanda sem við er að glíma. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin, sem í orði kveðnu hefur boðað frið um endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins ætli að halda til streitu 

Virðulegi forseti. Eftir að þetta mál hafði komið fram, þetta umdeilda frumvarp sem mjög hefur verið rætt, hugsaði meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sig mjög lengi um til þess að komast að niðurstöðu um hverju væri skynsamlegast að breyta í þessu frumvarpi. Ýmsar ábendingar höfðu komið fram í þessum efnum en á engar þeirra var hlustað. Hins vegar tók meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar upp á því öllum að óvörum að hverfa frá þeirri meintu byggðaáherslu sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðaðarráðherra talaði fyrir í upphafi málsins og meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar ákvað þess vegna að henda út ákvæðinu um að fjármunir þeir sem fengjust við uppboð á skötuselskvóta rynnu til byggðaáætlunar og þess í stað er hér lagt til að það sé gert með öðrum hætti. Þetta sýnir, þótt lítið sé, 

Virðulegi forseti. Varðandi áform meiri hlutans í þessu skötuselsmáli langar mig að vitna aðeins í meirihlutaálitið, með leyfi forseta: „Það er mat meiri hlutans að mikilvægt sé að ganga með ábyrgum hætti um nytjastofna sjávar og hlúa að þeirri ímynd sem við höfum á alþjóðavettvangi sem ábyrg fiskveiðiþjóð.“ Því er kostulegt að í þessu skötuselsmáli er áætlað að fara um 80% umfram ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar. Við höfum talað fyrir því að það væri kannski gáfulegt við slíkar aðstæður að auka þorskkvóta lítillega en á það hefur ekki verið hlustað vegna þess að menn vilja sýna fram á að þeir séu ábyrg fiskveiðiþjóð og hreyfa ekki við 20% reglu, en hér á að fara 80% fram úr ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar til þess eins að búa til óeirðir og deilur innan sjávarútvegsins í stað þess að vísa þessu máli eins og öllum öðrum 

Frú forseti. Aðall íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins hefur verið að það stefnir að sjálfbærni. Það hefur verið frægt um víða veröld vegna þess og tekist hefur að bjarga fiskstofnum við Ísland með þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Menn geta haft ýmsar athugasemdir við það en þetta held ég að sé nokkurn veginn viðurkennd staðreynd. Menn geta rifist um eignarhaldið o.s.frv. en það er staðreynd að það er sjálfbært. Hér er vikið frá þeirri grundvallarreglu og að það skuli vera fulltrúar Vinstri grænna sem segjast í einu orðinu vera grænir og umhverfisverndarsinnaðir og ætla samt að veiða 80% meira af skötusel en fiskifræðingar ráðleggja er ótrúlegt, frú forseti. Ég segi nei.

Frú forseti. Menn hafa deilt um það hvort það sé skynsamlegt eða eðlilegt að menn geti keypt og selt frá sér kvóta. Ég held að flestir séu sammála um að einn helsti kostur íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins sé hinn svokallaði hlutdeildarkvóti. Menn geta vitað að ef aflaheimildir eru skornar niður munu þeir sem skorið var niður hjá njóta þess þegar ákveðið er að auka aftur aflaheimildir. Þetta er lykilatriði. Með því að við samþykkjum það ákvæði sem hér er um að ræða er skorið á þessi mikilvægu tengsl og það er mjög alvarlegt mál. Í öðru lagi tek ég undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, það er furðulegt og óskiljanlegt að sjávarútvegsráðherra frá Vinstri grænum skuli leggja það til að Alþingi veiti honum heimild til að fara 80% fram úr fiskveiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Það verður áhugavert, frú forseti, að fylgjast með því hér á eftir hvernig hv. þingmenn Vinstri grænna greiða atkvæði í þessu máli.

Virðulegi forseti. Nokkurn veginn sömu dagana og Alþjóðahafrannsóknaráðið tekur út mjög stranga nýtingarstefnu sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur markað varðandi þorskstofninn og ríkisstjórnin hefur samþykkt, er verið að taka afstöðu til frumvarps sem sami hæstv. ráðherra flytur sem felur í sér leiðsögn um það að auka eigi veiði á skötusel um 80% umfram ráðleggingar Hafrannsóknastofnunar. Þeir sem best vita í þessum efnum og þekkja best til markaðsmála telja að þetta geti rústað algerlega markaðsstarf okkar erlendis á þessum sviðum og geti m.a. haft það í för með sér að skötuselur sem veiddur er á Íslandsmiðum verði útlægur úr helstu verslunum sem selja íslenskan fisk á erlendri grundu. Það er líka ljóst mál að þetta frumvarp eins og það er úr garði gert mætir ekki því sem því er ætlað, 

Virðulegi forseti. Verið er að greiða atkvæði um ákvæði til bráðabirgða sem að útilokar alla þá sem stunda veiðar í Suðurkjördæmi. Ég á dálítið erfitt með að skilja að hv. þingmenn Suðurkjördæmis skuli greiða atkvæði með því að allar þær útgerðir sem starfa frá Hornafirði að Reykjanesi megi ekki sækja í þennan pott. Ég spyr: Stenst það stjórnarskrána að maður útiloki þarna alla þá sem búa á þessu svæði frá því að sækja í þennan flokk? Hugmyndafræðin í því að bæta við sig skötuselskvóta er sú að bregðast við útbreiðslunni. En það gerist ekki þannig, virðulegi forseti, að allur skötuselurinn sem var við Suðurlandið hafi synt norður eftir. Hann er enn þá þar. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti: Hvernig geta hv. þingmenn Suðurkjördæmis greitt atkvæði um að útiloka Suðurkjördæmi frá því að sækja um úr þessum réttláti potti, að þeirra mati?

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp lýsir í hnotskurn ryðgaðri ríkisstjórn, ónýtri ríkisstjórn sem framkvæmir hluti sem eru til óþurftar í nær öllu sem gert er. Hún ruggar bátnum, vaggar öllu sem er ástæða til að styrkja og efla, til að mynda grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum. Það er skelfilegt og það er rétt sem hv. síðasti ræðumaður sagði, þetta er til að mynda aðför að Suðurlandi. Ég kalla eftir skýringum hv. þingmanna Sunnlendinga sem leyfa sér að greiða þessu atkvæði, þessari valdbeitingu og mismunun. Það er því miður svo vitlaust hvernig gengið er að þessu, þetta er svo heimskulegt 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér sjálfsagður hlutur og nauðsynlegt að skipta upp leyfilegum heildarafla karfa í gullkarfa og djúpkarfa. Það er ekki mikill ágreiningur um það. Aðferðafræðin sem hér er valin er hins vegar afleit. Hún mun þýða það að ýmsar útgerðir sem ekki eiga möguleika á því að veiða djúpkarfa munu fá úthlutað aflaheimildum í djúpkarfa. Þá munu hefjast mikil skipti á aflaheimildum þar sem sá sem ekki hefur möguleika á að veiða djúpkarfann þarf að eiga viðskipti við þann sem hefur þann möguleika. Það er ekki skynsamleg leið. Það á að vinna þetta mál betur. Það á að reyna að átta sig betur á því hver hin leyfilega veiðireynsla er í hvorri tegundinni fyrir sig. Við höfum óskað eftir því margoft í landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd og gerðum það raunar líka á sl. sumri. Það þarf þess vegna að vinna þetta mál betur og í betri sátt, það er hægt. Það er óskynsamlegt og þvergirðingsháttur að halda þessu ákvæði til streitu en við munum greiða atkvæði gegn þessu máli eins og það er lagt fram af ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Hér er verið að úthluta aflaheimildum til útgerða sem geta sannarlega ekki veitt þær aflaheimildir sem er úthlutað. Það liggur alveg ljóst fyrir að mjög margar útgerðir sem nú munu fá úthlutun í djúpkarfa hafa enga möguleika á að veiða þennan djúpkarfa. Það liggur fyrir áður en ákvörðun er tekin. Það eina sem mun gerast er að þeir sem eiga gullkarfann í dag, þ.e. minni togskip og minni bátar, munu þurfa að skipta við stórútgerðina á stuðli sem er sennilega 1:5 eða eitthvað því um líkt. Ég velti því fyrir mér núna í ljósi allra þessara orða sem margir hv. þingmenn hafa látið falla um sjávarútvegsmálin að meiri hlutinn á Alþingi skuli taka ákvörðun um að úthluta útgerðum aflaheimildum sem þær geta á engan veginn hátt veitt. Þær hafa engin tök á því og það er vitað fyrir fram.

Virðulegi forseti. Það er eins og hæstv. ríkisstjórnin geri atrennu að vitleysunni í nokkrum liðum. Þannig er mál með vexti að fyrr í þessu frumvarpi ákváðum við að draga úr sveigjanleika fiskveiðistjórnarkerfisins með því að rýra svokallaðan geymslurétt milli ára úr 33% í 15%. Svo var eins og ríkisstjórnin eða ráðherrann hefði hugsað sig um þegar frumvarpið var lengra komið og sagt: Ég get örugglega gert enn þá meiri vitleysu en þetta, og ákvað þess vegna að hafa sérstakt ákvæði sem gildir bara þó um þetta fiskveiðiár þar sem geymslurétturinn er minnkaður úr 33% í 15 og síðan í 10%. Þetta er auðvitað til þess fallið að skemma markaðsstarf, draga úr hagkvæmni, stuðla að sóun, minnka sveigjanleika, þetta er í raun og veru ríkisstjórnarsamþykktin í sjávarútvegsmálum í hnotskurn. Þetta er óskynsamlegt ákvæði. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að beiðni mín um umræðu um stöðu efnahagsmála hefur nú verið tekin fyrir. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ekkert eitt mál skiptir þingið meira máli þessi missirin en staða efnahagsmála, hvernig við vinnum á efnahagsvandanum. Nú fagnar ríkisstjórnin eins árs afmæli sínu í febrúarmánuði. Þegar hún tók við voru höfð uppi fyrirheit um uppbyggingu og endurreisn, skjaldborg fyrir heimilin, velferðarbrú vinstri flokkanna í landinu. Allir vita að ríkisstjórnin tók við mjög erfiðu búi og fyrir kosningarnar sl. vor var öllum landsmönnum ljóst að það var ekki val um neina auðvelda kosti til að glíma við aðsteðjandi vandamál. En nú á eins árs afmæli ríkisstjórnarinnar hljótum við að spyrja um árangur og ef árangur er ekki kominn í hús eigum við a.m.k. að gera kröfu til þess að það sé einhver von, að við séum með vísbendingar um að menn séu á réttri leið. Ég tel að ríkisstjórnin hafi alls ekki náð árangri og hún hafi heldur ekki gefið landsmönnum neina von eða væntingar um að birta fari til í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við getum tekið mörg dæmi. Vextir eru allt of háir, það eru 9,5% vextir í dag hjá þjóð sem er með harkalegan samdrátt í hagkerfinu. Hér er engin þensla. Hér er engin eftirspurn að viti í hagkerfinu. Við þurfum að skapa hana að nýju, örva fjárfestingar. Vextir eru allt of háir, miklu hærri en annars staðar, meira að segja hjá þeim þjóðum sem ekki glíma við jafnmikinn samdrátt og við gerum. Við erum enn með stórskaðleg gjaldeyrishöft í gildi og engar vonir um að þeim verði aflétt á næstu missirum, engar áætlanir sem eru trúverðugar um að stjórninni muni takast að aflétta þeim á næstunni. Skattar hafa verið hækkaðir í tíð þessarar ríkisstjórnar meira en dæmi eru um í seinni tíma hagsögu okkar. Í stöðugleikasáttmálanum var svo sem gert ráð fyrir skattahækkunum. En ríkisstjórnin fór langt fram úr því sem samið hafði verið um við aðila vinnumarkaðarins, um hlut skattahækkana í því að jafna fjárlagahallann á næstu árum, um það bil 18 milljarða fram úr því sem gert hafði verið ráð fyrir í stöðugleikasáttmálanum. Þegar fjármálaráðherrann mætti á skattaráðstefnu fyrir skemmstu lét hann þessi orð falla, með leyfi forseta: „You ain't seen nothing yet.“ Það voru skilaboðin í skattamálum frá ríkisstjórninni. Við höfum áhyggjur af ríkisfjármálunum í stjórnarandstöðunni. Við lýstum þeim við gerð fjárlaganna á síðasta ári og það er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af því að þær tekjur sem menn hafa reiknað sér á yfirstandandi ári muni ekki skila sér. Síðan sýnast okkur aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að fresta erfiðum ákvörðunum muni á endanum leiða til þess að það verði ekki sú hagræðing í ríkisrekstrinum sem nauðsynleg er. Og einmitt vegna þess sem ég nefndi áðan, að stjórnin hefur lagt meira á skattahækkunarhliðina og minna á aðhaldshliðina í ríkisfjármálum sínum, bíður okkur alveg hrikalegur niðurskurður í ríkisfjármálunum á þessu ári og því næsta sem ríkisstjórnin hefur ekki svarað hvernig eigi að útfæra. Það eru kringum 14 þúsund Íslendingar atvinnulausir, það ríkir mikil tortryggni um starfsemi bankanna. Málefni undirstöðuatvinnugreina, svo sem iðnaðarins í landinu og sjávarútvegsins, eru í miklu uppnámi. Við vorum rétt í þessu að senda til 3. umr. afar umdeilt mál sem er til þess fallið að ala á óánægju og ósætti um undirstöðuatvinnugreinina og svo birtast okkur fréttir í blöðum í dag um að landflóttinn sé hafinn. Um þetta var rætt fyrr í dag og forsætisráðherra gerir lítið úr því en það má ekki gera lítið úr því þegar ungt fólk í stórum hópum flytur til annarra landa að sækja sér tækifæri.  Eitt helsta verkefni okkar næstu missirin er að skapa hagvöxt. 1% hagvöxtur getur skapað um 800 störf. Á hverju ári koma nýir aðilar inn á vinnumarkaðinn, um það bil 2.000–2.500 nýir einstaklingar á hverju ári. 1% hagvöxtur leysir einungis 800 af þessum störfum. Áætlanir ríkisstjórnarinnar eru um að vera að meðaltali með um 2% hagvöxt. Ekki einu sinni þeir sem koma nýir inn á vinnumarkaðinn finna störf og þá erum við ekki farin að glíma við þá 14.000 sem eru atvinnulausir í dag. Það þarf miklu metnaðarfyllri áform um að hrinda hagvexti af stað að nýju á Íslandi en ríkisstjórnin býður upp á. Það er forsenda þess að fólk fari að trúa því að við náum að vinda ofan af þessu vandamáli og sækja fram. Það á ekki að horfa til ársins 2020 eins og ríkisstjórnin gerir, það væri nær að horfa til ársins 2015, eins og Samtök atvinnulífsins gera í nýútkominni aðgerðaáætlun sinni um atvinnu fyrir alla þar sem færð eru rök fyrir því að setji menn af stað metnaðarfull áform um að koma alvöruhagvexti af stað með nýrri fjárfestingu, með því að skapa störf og fara í verðmætaaukningu í landinu, sé hægt að vinna að þessum vanda miklu hraðar en ríkisstjórnin treystir sér að leggja drög að. Báðir þessir aðilar, Samtök atvinnulífsins og ASÍ, sem hafa verið aðilar að stöðugleikasáttmálanum, eru farnir að tala opinberlega fyrir því að ríkisstjórnin líti á þetta sem einhvers konar kyrrstöðusáttmála. Auðvitað var stöðugleikasáttmálinn aðgerðaplan um varnaráætlanir og sókn fram á við. En ríkisstjórnin hefur í engu leitað í stöðugleikasáttmálann til að grundvalla nýjar ákvarðanir. Báðir þessir aðilar líta þannig á að stöðugleikasáttmálinn sé í fullkomnu uppnámi og tefla nú fram aðgerðaáætlunum, ASÍ krefst þess að ríkisstjórnin ráðist í 26 aðgerðir og af hálfu Samtaka atvinnulífsins er nú kominn út bæklingur um atvinnu fyrir alla þar sem dregið er fram hversu mikið skortir á að ríkisstjórnin blási þjóðinni kjark og von í brjóst um að hér geti farið að birta til innan nokkurra missira. Það er gott og blessað þegar iðnaðarráðherra okkar lýsir því að okkar bíði mörg vannýtt tækifæri í orkufrekum iðnaði og það sé mikilvægt að nýta þau til að tapa ekki niður þekkingu sem við höfum byggt undanfarin ár. En það er auðvitað holur hljómur í slíkum málflutningi þegar við erum með umhverfisráðherra sem bregður fæti fyrir slík tækifæri. Ákvörðun um að staðsetja ekki aðalskipulag fyrir hreppana fyrir austan, Flóahrepp og Skeiða- og Gnúpverjahrepp, er ákvörðun um að nýta ekki tækifæri sem Landsvirkjun á í pípunum til að koma hagvexti af stað. Þar er slegið á frest inn í langa framtíð notkun á frábærum tækifærum sem geta verið grundvöllur fyrir hagvexti. Sama gildir auðvitað fyrir ákvarðanir frá fjármálaráðherra sem kynnir til sögunnar, á sama tíma og við erum að reyna að koma hagvextinum af stað, nýja skatta á gjaldeyrisskapandi atvinnugreinar, á þær greinar sem við getum hvað helst treyst á til að koma hagvextinum aftur í gang. Við hljótum að krefjast þess á þinginu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir að taka upp þetta mál, stöðu efnahagsmála, sem ég tek undir með honum að er mjög mikilvægt og eitt af mikilvægustu verkefnunum fram undan að taka á efnahags- og atvinnumálunum. Efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar er skýr. Aðalmarkmiðin eru þrjú, í fyrsta lagi að tryggja stöðugleika krónunnar, í öðru lagi að endurreisa fjármálakerfið og í þriðja lagi að tryggja sjálfbærni í opinberum fjármálum á næstu missirum. Öll þessi verkefni eru auðvitað vandasöm og erfið. Ef ég byrja á stöðugleika krónunnar hefur eins og kunnugt er gengi krónunnar verið nokkuð stöðugt í sex mánuði án inngripa Seðlabanka sem er til marks um það að gjaldeyrishöftin halda, enda er tekið hart á þeim sem sniðganga þau. Ég get verið fullkomlega sammála Samtökum atvinnulífsins þegar þau kalla eftir lækkun vaxta og afnámi gjaldeyrishafta enda eru þetta mikilvæg atriði við endurreisn efnahagslífsins. Samtök atvinnulífsins vilja svipta höftunum af í einum hvelli en með því væri tekin áhætta af 600 milljarða kr. útstreymi sem gæti kallað fram nýja gengislækkunardýfu og það mundi síðan leiða til hærri vaxta, meiri verðbólgu og um leið hægari efnahagsbata bæði fyrir atvinnulífið og heimilin. Enn um sinn að mínu mati verður því að fylgja varfærinni stefnu sem miðar að hægfara afléttingu gjaldeyrishaftanna. En hvað um annað markmiðið, endurreisn bankanna? Fjármálakerfið hefur verið endurreist og nýju viðskiptabankarnir þrír eru nú fullfjármagnaðir í samvinnu við lánardrottna gömlu bankanna sem féllu. Bankarnir hafa borð fyrir báru til að mæta áföllum og geta tekið til við endurskipulagningu á fjárhag heimila og lífvænlegra fyrirtækja og útvegað fé til reksturs í íslensku atvinnulífi. Það skiptir höfuðmáli fyrir framhaldið að efnahagur skuldsettra heimila og fyrirtækja sé endurreistur og það gerist hratt, en það er ekki vandalaust og það mun hvorki gerast átakalaust né snurðulaust ef við ætlumst til þess að það gerist á gagnsæjan hátt þar sem sjónarmið um réttlæti, sanngirni og virka samkeppni eru í fyrirrúmi. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar miðar að því að koma fótunum undir atvinnulífið og heimilin á sem allra stystum tíma. Hagkerfið ætti að vaxa á nýjan leik síðar á þessu ári og atvinnuleysi dragast saman þó að það muni minnka hægar en við vildum. Á móti kemur þó að sú innspýting í efnahagslífið sem heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar hefur í för með sér, hefur reynst sambærileg við bein framlög annarra ríkja til þess að örva hagkerfið í niðursveiflu eða um 1% af þjóðarframleiðslu. Það er m.a. skýringin á því að einkaneysla hefur ekki dregist eins mikið saman og búist hafði verið við og fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir álíka mikilli útgreiðslu í ár. Sá árangur efnahagsstefnunnar sem var að koma í ljós undir lok síðasta árs vakti alþjóðlega athygli. Það var tekið eftir því að efnahagsmálum miðaði í rétta átt á Íslandi eftir bankahrunið. Endurreisn bankanna er mikilvæg forsenda fyrir framvindu í efnahagslífinu og reyndist auk þess 250 milljörðum ódýrari en spáð var. Vextir eru nú lægri en þeir hafa verið í fjögur ár, lækkuðu úr 18% í 9,5%, verðbólgan er lægri en hún hefur verið í tæp tvö ár. Atvinnuleysi var 2 prósentustigum minna en spáð var um áramótin og samdráttur efnahagslífsins er ríflega 3% minni en ætlað var. Þessi þróun var m.a. viðurkennd með þeim hætti að skuldatryggingarálag á ríkið lækkaði um helming á árinu sem leið. Það fólust vissulega skýr skilaboð í þessum árangri, þetta var árangur mikillar staðfestu við að framfylgja efnahagsstefnu stjórnvalda. Baráttan hefur þó orðið erfiðari undanfarnar vikur og það skal viðurkennt. Ákvörðun forseta um að synja Icesave-lögunum staðfestingar hefur þegar valdið töfum á endurreisninni. Peningastefnunefnd Seðlabankans hefur lýst því yfir að vextir hefðu lækkað meira en raun bar vitni hefði lausn verið fengin í Icesave-deiluna og vextir eru því hærri en þeir þyrftu að vera. Auk þess er ljóst að Seðlabankinn mun ekki taka næstu skref í afnámi gjaldeyrishaftanna fyrr en við leysum Icesave-hnútinn og lánshæfismat Íslands er núna í eða við ruslflokk. Ný spá Seðlabanka Íslands gerir ráð fyrir 5% samdrætti í ár í staðinn fyrir 3% ef stórframkvæmdir tefjast frekar og að atvinnuleysi verði 2% meira við áramót en annars hefði verið. Við megum því ekki við frekari töfum ef við ætlum að hnekkja hrakspánum eins og við gerðum í fyrra. Samstaða stjórnar og stjórnarandstöðu um næstu skref í Icesave-deilunni eru því mikið fagnaðarefni. Pólitískt karp án lausna er ekki það sem Alþingi þarf nú og slíkt pólitískt karp er ekki það sem þjóðin kallar eftir, hún kallar eftir lausnum og von um bættan hag. Ég vonast eftir að sjá jákvæða niðurstöðu af þeirri samvinnu sem myndast hefur í Icesave-málinu undanfarna daga og að hún muni verða leidd til lykta á skjótan hátt og nýjustu fréttir af samningaviðræðunum vekja vonir um árangur. Um þriðja markmið efnahagsstefnunnar, jafnvægi í ríkisfjármálum, er það að segja að á síðasta ári var ríkisfjármálahallanum beitt til þess að milda áhrif efnahagsáfallsins. Halli ríkissjóðs er hins vegar af þeirri stærðargráðu að til frambúðar er ríkið ekki sjálfbært með þeim hætti. Þess vegna er höfuðnauðsyn að ná halla ríkissjóðs úr 218 milljörðum í 99 milljarða kr. halla 2010 og 22 milljarða halla á fjárlögum 2011, sem mun taka gífurlega mikið á við fjárlagagerðina á næsta ári, ekki síst vegna þess að við erum komin að þolmörkum þess sem velferðarkerfið þolir. Markmiðið er að frumjöfnuður verði í jafnvægi árið 2011 og heildarjöfnuður í jafnvægi árið 2013, en skuldsetning ríkissjóðs á samkvæmt þessu að verða 60% af vergri landsframleiðslu til lengri tíma litið. Ríkisstjórnin hefur lagt hart að sér að ljúka annarri endurskoðun efnahagsáætlunar stjórnvalda við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og er vonandi að það takist sem fyrst. Endurskoðunin er það græna ljós sem erlendir fjárfestar og fjármálastofnanir vilja sjá áður en þeir líta til Íslands. Í ljósi mikilvægis efnahagsáætlunar fyrir íslenskt efnahagslíf sættum við okkur að sjálfsögðu ekki við að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé nýttur til þess að knýja fram niðurstöðu í tvíhliða deiluefnum ríkja líkt og Bretar og Hollendingar hafa beitt sér fyrir. Það er góður árangur í mörgum geirum íslensks atvinnulífs, útflutningsatvinnuvegir og ferðaþjónusta njóta góðs af lágu gengi og nýsköpunar- og frumkvöðlastarfsemi hefur þrifist vel. Nýsamþykkt lög um ívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja ýta undir þá þróun. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin vinnur af heilindum að því að framfylgja stöðugleikasáttmálanum og hefur kynnt ýmsar aðgerðir í atvinnu-, nýsköpunar- og vinnumarkaðsmálum til að bæta atvinnuástandið. Enn er mikið ógert og ríkisstjórnin vinnur að því hörðum höndum að koma atvinnuástandinu í betra horf og það þarf að leggja mikinn kraft í það og leggja enn meiri vinnu í það að 

Frú forseti. Það getur verið gagnlegt að fara yfir söguna til að reyna að læra af henni og ég held að það væri mjög æskilegt að fara yfir sögu núverandi ríkisstjórnar þegar við reynum að átta okkur á því hvað þarf að gera öðruvísi. Við skulum minnast þess að þessi ríkisstjórn var upphaflega mynduð vegna þess að það þurfti á þeim tíma að ráðast í aðgerðir sem máttu ekki bíða, þær máttu ekki bíða í nokkra daga, hvað þá nokkrar vikur. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var hún alveg sammála um þetta og raunar lá svo á við stjórnarmyndunina að ekki var hægt að klára það að standa almennilega að því, svo mikið lá þeim á að fara að taka á vandanum að eigin sögn. Hvað gerðist svo? Það gerðist ekki neitt. Þremur vikum síðar þegar okkur framsóknarmönnum þótti nóg um biðina sem þá var orðin allt, allt of löng eftir þrjár vikur, lögðum við fram tillögur til úrbóta í efnahagsmálum, m.a. tillögu um skuldaleiðréttingu. Því var vægast sagt illa tekið af stjórnvöldum sem vildu ekki ræða kosti og galla tillagnanna, litu á þær sem ógn, truflun, og eyddu alveg ótrúlegum kröftum í að kveða þetta allt saman í kútinn. Núna er liðið meira en ár og það hefur afskaplega lítið verið gert. Það hefur mjög lítið komið frá þeirri ríkisstjórn sem lá svo á að hefja aðgerðir. Ríkisstjórnin leyfir sér hins vegar að nota alltaf aftur og aftur þessa sömu aðferð, þetta sama tal um að það megi engan tíma missa en það þurfi bara að klára tiltekin atriði áður en hún geti hafist handa. Fyrst var það myndun stjórnarinnar sjálfrar, svo var það að skipta um í Seðlabankanum, leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu, biðin eftir fyrstu endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, allt átti þetta að vera síðasta hindrunin sem ryðja þurfti úr vegi til að ríkisstjórnin gæti komist af stað. Og nú er það Icesave og alveg furðulegt að heyra hæstv. forsætisráðherra koma hér upp eina ferðina enn og halda því fram að ekki sé hægt að gera neitt fyrr en Icesave klárast.

Hótanir.

Og vextirnir - já, þetta eru hótanir eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á - vextirnir geta ekki einu sinni lækkað. Við fengum reyndar kannski dálitla skýringu á því þegar einn af fulltrúum forsætisráðherra í peningastefnunefnd Seðlabankans lýsti því yfir að íslenska þjóðin gæti borgað allar kröfur Breta og Hollendinga og vextir lækki hugsanlega ekki fyrr en menn gera það. Það er sem sagt búið að setja inn í sjálfa peningastefnunefndina manneskju sem aðstoðar við það að halda landinu í gíslingu. Það gerist ekki neitt hvað sem líður Icesave, hvað sem líður umsókn um aðild að Evrópusambandinu eða mannaskiptum í Seðlabankanum nema ríkisstjórnin grípi til þeirra róttæku aðgerða sem þarf til að bregðast við þeim vanda sem við erum í. Það er það sem ríkisstjórnin átti að gera á fyrstu vikunni en hefur ekki gert enn. Þess í stað frestar hún öllu sem hægt er að fresta, lán eru sums staðar fryst mánuð í senn. Það eru tekin lán, meira að segja hjá álframleiðendum eru tekin lán. Ríkisstjórn sem vinstri grænir sitja í er komin út í það að taka lán hjá álfyrirtækjum til að geta haldið sér gangandi aðeins lengur. Í niðurskurðinum, í sparnaðinum er ekki heldur hugsað til framtíðar. Þar er skorið niður til að mynda í kvikmyndagerð þó að augljóst sé að hver króna sem Íslendingar setja í kvikmyndagerð, íslenska ríkisvaldið, skili sér margfalt til baka í gjaldeyristekjum. Nei, það er ekki hugsað ár fram í tímann, hvað þá fimm eða tíu ár, það er bara hugsað um að fleyta sér örlítið lengra áfram og það er stefna sem er stórhættuleg við þær aðstæður sem við erum í. Við þurfum ríkisstjórn sem veitir framtíðarsýn og er tilbúin til að ráðast í þær róttæku aðgerðir sem þarf. Þar er vandinn fyrst og fremst einn, hvort sem litið er til ríkisins, sveitarfélaga, fyrirtækja eða heimila, vandinn liggur í skuldsetningunni. Innviðir íslensks samfélags eru sterkir og framleiðslugetan, og eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi eru útflutningsgreinarnar sterkar, þær eru að flytja út miklu, miklu meira en við flytjum inn. En allt fer þetta til spillis ef ekki er tekið á skuldavandanum og þar þarf að byrja hjá heimilunum vegna þess að á meðan heimilin eru í gíslingu skulda, geta þau ekki gert það sem þau þurfa að gera til að koma atvinnulífinu af stað. Þau geta ekki viðhaldið nauðsynlegri lágmarksneyslu í samfélaginu og þvert á móti, skuldsetningin sem áfram hvílir á heimilunum og fyrirtækjunum og ríkinu án þess að nokkuð sé aðhafst heldur hér öllu í frosti. Hvað er svo gert með þessa skuldsetningu í stað þess að vinna á henni? Vextirnir eru látnir halda áfram að hrannast upp. Hér er haldið uppi alveg óskiljanlega háum vöxtum. Það eitt að keyra niður vextina, eins og ríkisstjórnin þarf hreinlega að fara að hafa forgöngu um, mundi setja hlutina af stað. Ef við gætum lækkað vextina mundum við spara gríðarleg útgjöld fyrir ríkið sem er að borga alla þessa vexti, en líka losað um fjármagn sem kæmist þá loksins af stað og gæti nýst í öllum þeim tækifærum sem þrátt fyrir allt eru til staðar. Fyrr í dag hitti ég sendiherra Indlands á Íslandi sem taldi upp fjöldann allan af tækifærum sem Íslendingar hefðu. Indverjar hefðu hugsanlega áhuga á að reisa hér kísilflöguverksmiðju og jafnvel bílaverksmiðju, framleiða hér umhverfisvæna bíla með umhverfisvænni orku, möguleikar Íslands væru nánast óteljandi. Þessir möguleikar Íslands verða ekki nýttir að því er virðist með þessa ríkisstjórn. Ég held því að ef það er einhver hindrun fyrir því að Ísland geti risið úr öskustónni efnahagslega sé það ekki Icesave heldur sú ríkisstjórn sem 

Frú forseti. Það er fróðlegt í þessu sambandi að rifja upp horfurnar eins og þær voru í hruninu í árslok 2008 og byrjun árs 2009 og bera svo saman við hvar við hvar erum á vegi stödd og hvernig árið 2009 kom út í reynd. Þá var verið að spá 10–12% atvinnuleysi og 10–12% samdrætti landsframleiðslu. Svartsýnisspár, jafnvel svo seint sem í kosningabaráttunni í aðdraganda kosninga 2009, gengu út á það að hér yrði jafnvel komið 20% atvinnuleysi á þeim vetri sem við nú lifum ef vetur skyldi kalla, því að tíðarfarið hefur nú verið gott. Útkoman, niðurstaðan af árinu 2009, stefnir í að verða sú að samdráttur landsframleiðslu verði ekki þó nema 7,5–7,7%, sem sagt ekki nema lítillega yfir meðaltali Evrópusvæðisins, að atvinnuleysið endi í u.þ.b. 8% að meðaltali á árinu í staðinn fyrir 10–10,5% eins og spáð var. Vextir nú undir lok ársins og eftir ákvörðun í janúar eru komnir niður fyrir töfratöluna 10%, stýrivextirnir, verðbólga er um 7% og á niðurleið. Í það heila tekið gekk árið 2009 betur en allar spár gengu út á langt fram eftir árinu. Það tókst með öðrum orðum betur að fleyta þjóðarbúinu og hagkerfinu í gegnum öldudalinn en menn þorðu að vona í byrjun síðasta árs. Því miður eru horfur nú á hinn bóginn óvissari og spár fara nú aftur versnandi eins og samanburður á spám frá því í nóvember annars vegar og nú í janúar hins vegar sýnir, þar sem spáð er t.d. a.m.k. 1% meiri samdrætti landsframleiðslu á þessu ári í janúar en gert var í nóvember. Og það er hætta á því, sem verður að horfast í augu við, að ákveðin kólnun fari aftur af stað í hagkerfinu eins og minni veltutölur núna á fyrstu vikum ársins benda til þegar bornir eru saman janúarmánuður 2009 og janúarmánuður 2010, í staðinn fyrir að á síðustu mánuðum síðastliðins árs var þetta öfugt. Allt bakslag í viðsnúningi hagkerfisins verður okkur ákaflega dýrkeypt og ekki síst fyrir ríkissjóð, því að það er auðvelt að umreikna yfir í minni tekjur og meiri útgjöld hvert prósent í samdrætti landsframleiðslu eða í auknu atvinnuleysi. Við skulum samt ekki missa sjónar á því sem þrátt fyrir allt er þó gott að gerast. Fyrir skemmstu tilkynnti fyrirtækið Actavis um að það mundi auka framleiðslu sína um 50% hér á landi og ráða 50 nýja starfsmenn. Útflutnings- og samkeppnisfyrirtæki eins og Marel og Össur og fleiri slík meta nú kosti þess að efla á nýjan leik framleiðslu hér heima í staðinn fyrir að uppbygging þeirra var á undanförnum árum að mestu leyti erlendis. Fyrirtækið Promens á Dalvík lifði sitt besta rekstrarár á síðasta ári. Þar var unnið margar helgar í röð til viðbótar fimm daga þrískiptum vöktum allan sólarhringinn.  Tölvuleikjafyrirtækið CCP hefur tilkynnt að það muni ráða 150 nýja starfsmenn á næstu 12–18 mánuðum og þar af alla þá á Íslandi sem þeir fá til starfa, eftir að hafa bætt við 90 starfsmönnum á síðasta ári. 
             Sólarkísilverksmiðja í Þorlákshöfn var til umræðu í gær. Þar eru um yfir 160 milljóna evru fjárfestingu að ræða, 350–400 manns mundu fá störf á byggingartíma og síðan 160 starfsmenn eftir það. 
             Á Akureyri er að byggjast upp aflþynnuverksmiðja. Þar er nú þegar 50 menn við störf og fer fjölgandi og áform um stækkun verksmiðjunnar eru þegar í gangi. Nýlega var undirritað samkomulag milli Akureyrarbæjar og tengdra aðila um undirbúning koltrefjaverksmiðju á staðnum. Landsvirkjun er nú að bjóða út fyrsta áfanga Búðarhálsvirkjunar og stendur fyrir þeim framkvæmdum sjálf til þess að virkjunin geti orðið á áætlun og tefjist ekki, jafnvel þó að ekki sé búið að ganga frá samningum um orkusöluna. Orkuveita Reykjavíkur er sömuleiðis að reyna að fjármagna sínar framkvæmdir, en í báðum tilvikum tilgreina forsvarsmenn fyrirtækjanna hið óleysta Icesave-mál sem hindrun í vegi þess að klára fullnægjandi fjármögnun. Í gær var opnuð hönnunarsamkeppni að tilboði í hönnun nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss þar sem er um risavaxið verkefni að ræða upp á um 2.600 ársverk á fjögurra, fimm ára tímabili þegar að framkvæmdum kemur. Ný lög um sprotafyrirtæki hafa sannarlega hreyft auknum krafti í þá starfsemi. Ferðaþjónustan á í vændum sitt besta ár sögunnar. Allar bókanir vísa til þess. Sætaframboð til Íslands í flugi verður meira en nokkru sinni á þessu ári. Þýsk og austurrísk flugfélög munu bætast við þau sem áður hafa flogið til Íslands yfir sumartímann. Næsta sumar verða 5 þúsund sæti í boði milli Þýskalands og Íslands á viku hverri. Þannig mætti lengi áfram telja. 100% endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna endurbóta á húsnæði hefur leitt til þess að nú eru meiri umsvif í þeirri grein en voru áður, þrátt fyrir almennan samdrátt í samfélaginu. Ég gæti haft þennan lista talsvert lengri, frú forseti, til þess að fara yfir það að þrátt fyrir allt er mjög margt gott að gerast í erfiðleikunum. Það er augljóslega að eiga sér stað ákveðin tilfærsla í íslensku atvinnulífi, þróun og aðlögun að breyttum aðstæðum sem sýnir sköpunarkraft og aðlögunarhæfni hagkerfis okkar og atvinnulífs þrátt fyrir þá erfiðleika sem við er að glíma. Það er enginn minnsti vafi á því í mínum huga að væri nú að baki farsæl lausn Icesave-málsins og helst fyrir mörgum, mörgum mánuðum síðan, væri nú vaxandi bjartsýni á að viðsnúningur hagkerfisins á þessu ári yrði ekki bara að veruleika, heldur kröftugri en menn gátu áður gert sér vonir um.

Virðulegur forseti. Hér er ágætisumræða um efnahagsmál og ekki seinna vænna. Ég mundi frekar kjósa að sjá þessa hluti í svolítið stærra samhengi en menn hafa verið að tala um. Hinn aukni útflutningur íslenskra fyrirtækja er að vissu leyti góður og virkilega góður en ástæðurnar fyrir honum eru engu að síður gríðarlegt fall krónunnar og það að íslenskt vinnuafl er það ódýrasta í Evrópu nú um stundir og það er hin hliðin á þeim peningi. Stóra samhengið er að sjálfsögðu hvaða fjármunum verið er að verja af almannafé sem lagt hefur verið í banka og fjármálastofnanir, í afskriftir til fyrirtækja, í afskriftir til einstaklinga. Við höfum búið við blandað hagkerfi undanfarna áratugi, að einhverju leyti og stórum hluta kannski markaðshagkerfi eins og menn hafa talað um, en við búum við þá stöðu í dag að það kerfi nánast hrundi til grunna. Það sem verið er að gera hér og hefur verið í bígerð undanfarið er að taka úr sambandi þá þætti þess kerfis sem gera það að verkum að það gengur. Ein af grundvallarundirstöðum slíks markaðshagkerfis er t.d. skilvirk og góð gjaldþrotalöggjöf til þess að hagkerfið geti rétt úr kútnum aftur. Það sem við horfum hins vegar upp á hér í þeim efnum er að það er verið að beita smáskammtalækningum tuttugu sinnum á dag, reyna að lækna hluti tímabundið með einhverjum smáaðgerðum í staðinn fyrir að reyna að laga hlutina í stærra samhengi. Þetta mun á endanum verða mjög dýrt. Áður fyrr, fyrir einu og hálfu ári síðan, var offramboð á fé og fjármálastofnunum. Það leiddi til offramboðs m.a. á íbúðarhúsnæði. Við búum við þá stöðu núna að íbúðareigendur eru þúsundum saman á barmi gjaldþrots og í stað þess að afskrifa skuldir á þeim að einhverju marki þannig að gagn sé að, er af hálfu ríkisstjórnarinnar verið að festa þá í skuldafangelsi til 40 ára. Það er stóra samhengið sem þetta snýst um. Þess vegna flytur fólk úr landi, það flytur úr landi vegna þess að það sér ekki fram á að það verði mjög lífvænlegt hér til frambúðar. Gjaldþrotalöggjöfinni sem slíkri hefur verið kippt meira og minna úr sambandi á öllum sviðum. Það þýðir einfaldlega að gangverk hins svokallaða markaðshagkerfis er ekki lengur virkt og það þýðir að menn standa frammi fyrir ástandi sem er í rauninni algjörlega óþekkt og engin fordæmi fyrir. Hvernig á að bregðast við slíku ástandi til lengdar og hvað ætla menn að hafa svona ástand lengi? Hvenær á að fara að láta þá verða gjaldþrota sem þarf að láta verða gjaldþrota? Hve lengi á að prjóna inn í smáskammtalækningar út og suður? Það er þetta. Það er engin framtíðarsýn, það eru engin langtímamarkmið í gangi. Þetta hefur kostað þjóðfélagið alveg gríðarlega fjármuni, þetta er búið að kosta þvílíkt siðrof og heldur áfram að gera það, vegna þess að enn er verið að moka fjármunum skattgreiðenda í þá útrásarvíkinga sem bera beina ábyrgð á þessu. Ég set líka ríkisvaldið sjálft og Alþingi og Ríkisendurskoðun í þetta samhengi. Seðlabankinn tapaði 350 milljörðum. Ég hef undanfarna mánuði verið að reyna að fá það í gegn í fjárlaganefnd að gerð verði stjórnsýsluúttekt á Seðlabankanum vegna þessa. Það fæst einfaldlega ekki í gegn. Hvað er eiginlega að hér? spyr ég nú bara. Til hvers er Alþingi, ef það rannsakar ekki 350 milljarða kr. tap ríkisstofnunar? Við höfum tengsl atvinnulífs og stjórnmála. Við höfum gagnaverið. Við höfum einkavæðinguna. Ég ræði við embættismenn og starfsmenn alþjóðastofnana í hverjum mánuði og oft í hverri viku og þegar uppbygging gagnaversins á Keflavíkurflugvelli kemur til tals reka þeir upp stór augu og segja: Hvað er eiginlega að ykkur? Það skiptir máli hvaðan peningarnir koma, það verður bara að viðurkenna það. Og það er ekki bara einn eigandi sem það á við, heldur allir eigendur Verne Holdings sem eru með slíkan feril og slíka fyrirtækjarunu og slíka gjaldþrotarunu að það hálfa væri nóg. Það er ekki hægt að selja sig hverjum sem er, því miður. Það er bara ósiðlegt. Svo höfum við líka verðtrygginguna. Hvað hefur verið gert í verðtryggingunni? Það liggur fyrir frumvarp frá hv. þm. Eygló Harðardóttur sem samkomulag varð um við afgreiðslu þingmála fyrir jól að tekið yrði úr nefnd þann 10. febrúar og fengi hér eðlilega þinglega meðferð. Það situr enn þá fast í þeirri nefnd. Það er loforð sem við hermum upp á ríkisstjórnina, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að þeir efni. Við höfum frumvarp Lilju Mósesdóttur um samningsveð, sem mundi leysa fólk undan 40 ára skuldafangelsinu. Hvar er það? Það er fast í nefnd. Hagsmuna hverra er meiri hluti þingmanna á Alþingi að gæta? Hér er ekki verið að gæta hagsmuna almennings. Það er ekki verið að gera nóg. 4.825 brottfluttir umfram aðflutta er reikningurinn og hann á eftir að verða hærri. Þetta eru einstaklingar, og það skiptir ekki máli hvort þeir eru útlendingar eða Íslendingar, sem búa til þjóðarframleiðslu sem minnkar og það skiptir ekki máli hverrar þjóðar þeir eru. Þetta eru einstaklingar sem búa til skatttekjur fyrir ríkissjóð sem munu stórminnka í framhaldinu. Hér vantar algjörlega allt 

Virðulegi forseti. Sú staða efnahagsmála sem blasir við íslenskum almenningi er að hverjir á fætur öðrum fá mestu óráðsíumenn Íslandssögunnar skuldauppgjöf og þeim eru afhent sömu fyrirtæki og þeir keyrðu á bólakaf með þeim makalausu rökum að engir aðrir kynnu jafn vel og þeir að stýra þessum fyrirtækjum. Það sér ekki fyrir endann á efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar, en fólk er farið að spyrja hvort þeim muni ljúka í þeim dramatíska hápunkti að Björgólfs-feðgum verði afhentur á nýjan leik lykillinn að Landsbankanum með blessun ríkisstjórnarinnar. Gagnvart fjárglæframönnum skortir ekkert upp á hjálpsemi stjórnarinnar, en skilningur sömu stjórnar á skuldavanda heimilanna virðist hins vegar miðast við að reikna út einhverjar flóknar lágmarksaðgerðir og kalla þær skuldajöfnun. Sú skuldajöfnun er hugsuð handa þeim sem hafa ekki efni á að hafna henni og er ætluð til að lengja í hengingaról þeirra, en hún er ekki ætluð til að hlífa þeim við gálganum. Það sem stjórnin virðist ekki skilja er að réttlæti snýst ekki bara um að gera fólki kleift að standa í skilum sem allra lengst með afborganir af lánum sem hafa tekið stökkbreytingum vegna langvarandi stjórnleysis í efnahagsmálum og þess efnahagshruns sem óhjákvæmilega fylgir í kjölfarið. Nauðsynlegt réttlæti snýst um að fella niður hluta af þeim stökkbreyttu veðlánum sem eru að sliga almenning. Það er réttlætismál sem allir eiga að sjá að afskrifa þarf a.m.k. 25% eða þar um bil af hverju einasta verðtryggðu láni sem hvílir á herðum íslenskra heimila. Það er líka réttlætismál að afskriftirnar geti hæst numið ákveðinni upphæð sem gæti verið einhvers staðar á milli 15 og 20 millj. kr. Fólk er búið að fá nóg af hagfræðilegum orðavaðli, talnaleikfimi og innyflaspám um efnahagsmál. Fólk spyr um réttlæti. Umfram allt annað er það réttlæti sem gerir land okkar byggilegt. Með lögum skal land byggja. Hvað verður um fyrirtækin í þessu landi þegar fólkið er flúið til útlanda? Við höfum fengið að lifa eina búsáhaldabyltingu. Ef sú stjórn sem nú situr sýnir ekki af sér meiri röggsemi og réttlætiskennd en sú sem síðast sat er önnur búsáhaldabylting ekki aðeins líkleg, heldur óumflýjanleg. Hún er ekki hugsanlegur möguleiki, heldur aðeins tímaspursmál.

Frú forseti. Í ræðu sinni áðan lýsti hæstv. fjármálaráðherra því hvaða jákvæðu merki hann teldi vera í íslensku efnahagslífi. Það var ágætt og það er vel. En öll þau dæmi sem hæstv. ráðherra tiltók áttu rót sína að rekja til þess að gengi íslensku krónunnar hefur hrunið. Þess vegna blómstra útflutningsgreinarnar og þess vegna er innlend framleiðsla í skjóli fyrir erlendum innflutningi. Það er þess vegna, frú forseti, sem atvinnuleysið hefur ekki orðið meira en raun ber vitni og er það þó nógu mikið samt. Hæstv. fjármálaráðherra láðist hins vegar að geta þess að ein ástæða þess að atvinnuleysið hefur ekki orðið meira er einmitt sú að fólk hefur flutt frá Íslandi. Það er skynsamlegt og rétt að taka tillit til þess í tölunum þegar menn reyna að meta stöðu íslenskra efnahagsmála. Það er ekki bara hvert skráð atvinnuleysi er, heldur hversu mikið atvinnan hefur minnkað í landinu. Það er það sem skiptir máli, frú forseti. Þegar við horfum á atvinnuleysið er stærstur hluti þess, langstærstur hluti reyndar, á hinum almenna markaði. Fram undan eru óumflýjanlegar niðurskurðaraðgerðir hjá ríkissjóði. Það mun þýða að opinberir starfsmenn munu missa atvinnu. Undan því verður ekki vikist. Þá verður að vera möguleiki fyrir þá sem fara úr störfum hjá hinu opinbera að finna sér störf við hæfi í almenna geiranum. Því miður eru þessari ríkisstjórn mjög mislagðar hendur þegar kemur að hinum almenna markaði. Skattahækkanir eru ekki til þess fallnar að skapa ný störf í efnahagslífinu. Þessir háu vextir sem enn þá eru drepa niður alla nýsköpun og koma í veg fyrir fjárfestingu í nýjum atvinnutækifærum. Ríkisstjórnin hefur farið þannig fram gegn einni helstu atvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútvegi, að það skapar ekki þann frið og það öryggi sem þarf að vera til að hægt sé að fjárfesta í þeirri grein. Er þó mjög mikilvægt fyrir íslenskt þjóðarbú að svo sé gert. Svona getum við talað áfram um hvernig ríkisstjórnin hefur staðið í vegi fyrir því að auðvelda og hliðra til fyrir því að hér komi inn erlend fjárfesting í orkufrekum iðnaði. Seinagangurinn og sleifarlagið í því að leysa skuldavanda heimilanna er orðið yfirgengilegt. Þess vegna hljótum við nú að krefjast þess að ríkisstjórnin grípi til þeirra efnahagsaðgerða sem eru nauðsynleg til þess að rífa okkur upp úr þeirri lægð sem við erum nú í. Það sem gert hefur verið hefur flestallt gengið íslensku atvinnulífi í mót og nægir til þess að vitna hver afstaða Samtaka atvinnulífsins er og afstaða Alþýðusambands Íslands og hvernig hún hefur birst í ummælum forustumanna þessara samtaka á opinberum vettvangi á undanförnum dögum, vikum og missirum. En við Íslendingar eigum heilmikil tækifæri ef við náum að breyta stjórnarstefnunni í landinu. Það eru gríðarlegar auðlindir sem við getum byggt á. Það er mjög hagstætt gengi fyrir útflutninginn og innlenda framleiðslu. Í krafti náttúruauðlinda og öflugs og góðs gengis fyrir útflutninginn, þótt erfitt sé fyrir kaupmáttinn, eigum við að nota það og við eigum að nota það að íslenska þjóðin er vel menntuð og vinnufús. Það eru stórkostleg tækifæri fyrir okkur Íslendinga. Við getum unnið okkur út úr þessu. Til að svo megi verða gengur ekki að við völd í landinu sé ríkisstjórn sem aftur og aftur leggur rangt til. Það erum ekki bara við sjálfstæðismenn sem bendum á það, heldur benda m.a. forseti ASÍ og forustumenn Samtaka atvinnulífsins á það aftur og aftur að ríkisstjórnin flækist fyrir, leggur rangt til og leggur jafnvel illt til eins og við höfum séð í umræðum um sjávarútvegsmál. Því verður að linna, frú forseti, og við verðum að ná fram meiri 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér ræðum við efnahagsmál. Ég held að okkur sé hollt í upphafi að horfa aðeins til baka og horfa til þess í hvaða umhverfi við tókum við þegar hrunið varð hér, eftir tímabil ójöfnuðar og óréttlætis þar sem regluverkið brást, frjálsræðið var of mikið, agaleysið, gróðafíknin, spillingin og siðleysið réðu völdum. Það eru hlutir sem eru enn þá að þvælast fyrir okkur í endurreisninni vegna þess að alltaf koma fram ný og ný atriði sem valda vandræðum og óánægju og særa réttlætiskennd íslenskrar þjóðar. Það var við þessar aðstæður sem endurreisnin hófst og margt hefur verið gert. Ég held að það sé mikilvægt að menn tali ekki þau atriði niður þótt margt meira þurfi að gera. Í upphafi höfum við unnið samkvæmt samstarfsáætlun ríkisins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og í öllum meginatriðum farið eftir þeirri áætlun. Það tókst að gera stöðugleikasáttmála þar sem samið var um kjör þar sem gerð var áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum og unnin aðgerðaáætlun. Þó að sumir hafi kvartað yfir að hún hafi gengið of hægt eftir er hún enn þá í fullum gangi. Á þau orð sem hafa komið frá Alþýðusambandinu og Samtökum atvinnulífsins lít ég sem hvatningu um að halda áfram á þessari braut og láta verkin tala. Við getum heils hugar tekið undir það. Við höfum tekist á við mjög erfið fjárlög og náð verulegum árangri bæði árið 2009 og fyrir árið 2010. Við vitum að verkefnin eru mörg fram undan. Við vitum að við lifðum hér um efni fram sem þjóð, ekki bara útrásarvíkingarnir, heldur kemur í ljós að við áttum aldrei fyrir þeim útgjöldum sem við stóðum fyrir. U.þ.b. 20% af framkvæmdum voru fyrir lánsfé og þess vegna verðum við að laga samfélagið að þessu breytta ástandi, ekki að því ástandi sem var árið 2007, ekki reyna að flytja okkur upp í það ástand sem var heldur upp í það sem við áttum raunverulega inni fyrir á þeim tíma með eigin tekjum. Það hefur tekist að endurreisa bankana, vonum seinna. Það náðist samstaða allra stjórnmálaflokka, það er eins og það gleymist stundum, um aðgerðir í þágu heimilanna þótt öllum sé ljóst að meira þurfi að gera. Ráðist hefur verið í ítarlegar aðgerðir í þágu fyrirtækjanna, en þar er að þvælast fyrir okkur þetta sull sem kemur upp úr pottunum frá fyrri tíma og þarf ekki að hafa mörg orð um það. 
             Aftur á móti hefur orðið hér verulega mikil breyting á lagaumhverfinu og meira í pípunum. Hér er unnið að ítarlegum tillögum um lagabreytingar til að hindra að hlutir sem gerðust í tíð fyrri ríkisstjórna gerist aftur. Þetta eru verkefnin sem við erum að vinna við. Heilmikið hefur náðst og við höfum fylgst með því hvernig lagaumhverfið hefur einmitt breyst varðandi nýsköpunarfyrirtæki og í sambandi við aðkomu fyrirtækja að ýmsum nýjum störfum í landinu. Það er heilmikil vinna fram undan. Það er okkar að nýta þá stöðu sem við höfum vegna lágs gengis í sjávarútvegi, í stórum og smáum iðnaði og hátæknifyrirtækjum. Við vitum að landbúnaðurinn hjálpar okkur líka á þessum tíma, ferðamennskan og þessi atriði. Varðandi sjávarútveginn, af því að ég hef verið að vinna að þeim málum, harma ég að þar hafi verið aukið á óvissuna með þeirri aðferðafræði sem LÍÚ notaði, að vera ekki aðili að þeirri vinnu sem þar er í gangi til að reyna að ná sátt um sjávarútveginn. Það boðar ekki gott þegar menn boða eingöngu sáttatillögur með því að farið sé að þeirra eigin tillögum en ekki reynt að leita að sátt um málin. Ég vil bara segja að lokum að margt hefur gengið miklu betur en áætlað var og spáð var fyrir ári. Við eigum ekki að tala það niður, en það er vá fyrir dyrum. Það krefst þess að við stöndum saman í áframhaldandi vinnu, vinnu við breytt og betra samfélag, að bættu regluverki og eðlilegum viðskiptasjónarmiðum sem byggja ekki á loftbóluhagkerfi og fölskum forsendum heldur nýjum 

Frú forseti. Ríkisstjórnin er núna nýlega orðin eins árs, ríkisstjórn sem boðaði að mikið samráð yrði haft við helstu hagsmunaaðila og þjóðina þegar kæmi að úrlausn mikilvægra mála. Orð eins og réttlæti og gagnsæi voru þá mjög algeng í orðræðunni. Þegar við lítum þetta ár til baka, hvað höfum við náð að afreka í sölum Alþingis? Höfum við staðið undir þeirri ábyrgð sem fylgir því að stýra Íslandi á þeim tímum sem blasa við okkur í dag? Því miður hefur tíminn og orkan að verulegu leyti farið í skylmingar í ræðusal Alþingis. Virðing þingsins hefur sjaldan verið minni. Er ekki eðlilegt ef við horfum á árangur verkanna? Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því frá því að við byrjuðum að ræða þetta blessaða Icesave-mál, frá fyrsta degi, að nú skyldu menn setjast niður, forustumenn flokkanna, og reyna að ná einhverjum sameiginlegum markmiðum um það hvernig við ættum að leysa það mál. Hvernig gekk okkur í þeirri orðræðu? Nei, ríkisstjórnin ætlaði að fá sitt fram. Hún kom með þetta mál inn í þingið án samráðs við stjórnarandstöðuna og því fór sem fór. Núna horfum við á möguleika á að hugsanlega getum við sameinast um það stóra mál hvernig við ætlum að berjast fyrir hagsmuni þjóðarinnar. Ætti þetta ekki að vera svona í öðrum málum? Það er ár síðan við framsóknarmenn töluðum fyrir því að það þyrfti að leiðrétta skuldir heimila og fyrirtækja í landinu. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra komu hér upp og blésu þá hugmynd út af borðinu þó að Framsóknarflokkurinn hefði nýlega áður sett ákveðin skilyrði fyrir því að verja þá minnihlutastjórn vantrausti. Nú segja sömu hæstv. ráðherrar að það sé svigrúm til þess í dag að koma til móts við vanda skuldugra heimila í bönkunum. Var ekki það svigrúm fyrir hendi fyrir ári eins og við sögðum? Jú. Og ef við hugsum um innviði samfélagsins - við erum að ræða hér um efnahagsmál - vitum við að þeir verða að vera traustir. Hverjir eru þeir? Heimilin, fjölskyldurnar og atvinnulífið. Eftir þetta ár búum við við 9,5% stýrivexti og allt of háa verðbólgu. Við búum við hæsta vaxtastig í heiminum. Við búum líka við það að íslensk heimili eru þau skuldugustu. Íslenskt atvinnulíf er það skuldugasta. Það hefur ekkert gerst á þessu ári í því að koma til móts við vanda skuldugra heimila og fyrirtækja. Ef við skoðum könnun sem gerð var um daginn gagnvart þeim sem hafa reynt að nýta sér úrræði ríkisstjórnarinnar sögðu hátt í 90% af þeim sem hafa nýtt sér þessi meintu úrræði að þau gögnuðust sér ekki sem skyldi. Getum við ekki sammælst um það, hæstv. forsætisráðherra, að við setjumst niður eins og fólk, þvert á flokka, og reynum að finna lausn á þeim vanda sem blasir við heimilunum og fyrirtækjunum? Við höfum búið við það í eitt ár að ekki hefur verið nægjanlega komið til móts við heimilin. Það er mikið svigrúm í bankakerfinu til að koma til móts við heimilin, koma hjólum atvinnulífsins af stað aftur. 14.000–15.000 Íslendingar eru án atvinnu. Þegar 14.000–15.000 Íslendingar eru án atvinnu og 10.000 Íslendingar hafa flutt úr landi kemur það orðið hverri einustu fjölskyldu við. Við þurfum að fara að snúa þessu við og við þurfum að fara að iðka þau stjórnmál sem ríkisstjórnin lofaði á sínum tíma, að við mundum takast á við þetta vandamál sem ein heild en ekki sem stjórn og stjórnarandstaða. Því miður ræður ríkisstjórnin ferðinni í þinginu og samráð við okkur í minni hlutanum er mjög takmarkað, ef nokkurt. Að lokum vil ég fá að þakka sérstaklega Hagsmunasamtökum heimilanna fyrir frábært starf á undangengnum vikum og mánuðum í þágu 

Frú forseti. Á síðasta ári varð minni samdráttur vergrar landsframleiðslu en gert hafði verið ráð fyrir. Meginástæða þess var að hallarekstur ríkissjóðs nam um 14% af vergri landsframleiðslu. Örvandi áhrif hallans hefðu orðið meiri ef vextir hefðu verið lækkaðir hraðar. Þannig hefði orðið meira samræmi á milli arðsemi fjárfestinga í atvinnulífinu og ávöxtunar á bankabókum. Á þessu ári verður að draga úr halla ríkissjóðs þar sem vaxtagreiðslur stefna í að verða 180 milljarðar kr. Hversu hratt á að fara í niðurskurðinn fer eftir því hvernig tekst til við að leysa úr skuldavandræðum heimila og fyrirtækja. Skuldaniðurfellingar eru nauðsynlegar til að örva eftirspurn og framleiðslu í hagkerfinu. Eitt mikilvægasta verkefni okkar stjórnmálamanna á þessu ári er að leysa skuldavanda heimila og fyrirtækja. Úrlausn skuldavandans mun ráða miklu um hvort Ísland útrásarinnar eða nýtt samfélag rís úr öskustó fjármálakreppunnar, þ.e. hvort við munum sjá hér meira réttlæti og meiri félagslegan jöfnuð en síðustu tvo áratugina. Frú forseti. Samþjöppun auðs og valda færði fjárglæframönnum einstakt tækifæri til að auðgast á kostnað almennings. Koma verður í veg fyrir að slíkar aðstæður skapist aftur í ljósi þess að ein fjármálakreppa útilokar ekki aðra. Herða verður regluverkið og skylda lánastofnanir til að hafa eftirfarandi meginreglur að leiðarljósi við sértæka skuldaaðlögun fyrirtækja: dreift eignarhald fyrirtækja, aðkomu starfsfólks þegar fyrirtæki fara ekki í opið söluferli og útilokun eigenda sem ekki standast álagspróf sem byggir ekki síst á fyrri störfum eigenda fyrirtækja. Frú forseti. Íslensk heimili hafa aldrei áður verið jafnskuldsett. Þau munu eiga í miklum erfiðleikum með að taka á sig 50% lækkun fasteignaverðs. Þeir sem keyptu fasteignir eftir 2004 ráða ekki við bæði lækkun fasteignaverðs og hækkun höfuðstóls fasteignalána. Óánægja er með skuldaúrræði heimila og að þau séu mismunandi eftir lánastofnunum. Frú forseti. Enn vantar úrræði fyrir fórnarlömb kreppunnar. Fórnarlömbin eru þeir sem ekki geta greitt af skuldabyrði undir 80% af markaðsvirði fasteignar. Fólk án atvinnu tilheyrir þessum hópi. Úrræði vantar sem sleppa fólki úr skuldafangelsi. Gefa verður fólki möguleika á að losa sig við yfirveðsettar eignir án eftirmála og auka verður framboð af félagslegu húsnæði. Auk þess þarf að koma í veg fyrir að kröfuhafar geti endurvakið kröfur lengur en í fjögur ár. Frú forseti. Sátt mun aldrei nást um skuldaúrræði heimilanna nema gripið verði til almennra úrræða. Með því að lögleiða einungis lágmarksúrræði og leyfa samkeppni um viðbótarúrræði er bönkunum gefið einstakt tækifæri til að afskrifa lán hjá vildarviðskiptavinum sínum.

Frú forseti. Hér ræðum við efnahagsmál. Hefur ýmislegt áhugavert komið fram í þeirri umræðu og óþarfi að endurtaka það. Ég get tekið undir margt en það er einkum tvennt sem mig langar að bæta við þessa umræðu. Annað er atvinnuleysi, en það er auðvelt að færa rök fyrir því að það sé í raun stórlega vanskráð. Við Íslendingar höfum komið okkur upp duldu atvinnuleysi á ógnarstuttum tíma. Það hefur einkum gerst með tvennum hætti, fólk hefur flutt úr landi í auknum mæli, en 4.835 fleiri fluttu frá Íslandi en til landsins árið 2009 samkvæmt Hagstofunni. Það fólk væri annars á atvinnuleysisskrá. Margir hafa líka kosið að stunda nám í stað þess að vera atvinnulausir sem er auðvitað ágætt svo langt sem það nær en á sama tíma er skorið niður í menntakerfinu sem getur þá illa mætt þessum fjölda. Ég held, frú forseti, að okkur sé óhætt að bæta hressilega við þær tölur um atvinnuleysi sem ríkisstjórnin hreykir sér af því að ekki er allt talið með. Hitt sem mig langar að bæta í umræðuna er bág staða ýmissa minni fyrirtækja. Stór fyrirtæki eru ekki endilega betri en þau smærri, þvert á móti bendir ýmislegt til þess að þau skili meiri arðsemi inn í hagkerfið en þau stóru og að samfélagsleg ábyrgð þeirra sé meiri en stærri fyrirtækja þar sem taumlaus arðsemiskrafa og ofurvöxtur, ofurvöxturinn sem hefur kostað okkur allt of mikið nú þegar, ráða of miklu við ákvarðanatöku. Ég hef áhyggjur af stöðu minnstu fyrirtækjanna. Eftir því sem ég kemst næst fá þau litla sem enga fyrirgreiðslu og sveigjanleiki í rekstri er enginn. Mörg þessara fyrirtækja eru í eigu fárra aðila með sjálfskuldarábyrgð og leggst bág staða þeirra því oft af fullum þunga á fjölskyldur eigendanna sem í ofanálag geta ekki alltaf greitt sér laun. Rétt eins og heimili landsins sem eru bundin á skuldaklafa fá þessi fyrirtæki sjaldnast nokkra fyrirgreiðslu að gagni. Í raun er verið að refsa þeim fyrir skynsamlegan, ábyrgan og hóflegan rekstur því að á sama tíma fá þeir sem fóru of geyst og komu okkur á kaldan klaka tugi og jafnvel hundruð milljóna afskrifuð. Hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmönnum mörgum verður tíðrætt um sprotafyrirtæki og nýsköpun. Mér finnst það góða fólk gleyma því að mörg þau rótgrónu og góðu fyrirtæki sem nú eru í vanda stödd, vanda sem er til kominn vegna forsendubrests en ekki glannaskapar eða vítaverðrar hegðunar stjórnenda, voru mörg hver sprota- og nýsköpunarfyrirtæki sem nú hafa náð fullum þroska. Það kostar miklu meira átak að skapa ný atvinnutækifæri en að létta undir með lífvænlegum fyrirtækjum í tímabundnum vanda. Frú forseti. Til þess þurfum við lægri vexti, verðtrygginguna burt og mannlegra og sanngjarnara viðmót til fólks og fyrirtækja í vanda, ekki bara þeirra sem skulda tugi milljarða.

Virðulegi forseti. Ég fæ á tilfinninguna eftir þessa umræðu að ríkisstjórnin nái ekki alveg skilaboðunum sem ég vil flytja hér í dag sem eru þau að það þarf að hefja verðmætasköpun í samfélaginu. Það þarf að fara að nýta þau tækifæri sem við höfum úr að spila. Við eigum ekki að bregða fæti fyrir þá sem eru tilbúnir til að koma með fjármagn inn í atvinnulífið og skapa ný störf; við eigum ekki að ráðast gegn undirstöðuatvinnugreinunum, eins og er verið að gera í sjávarútvegi og á mörgum sviðum iðnaðarins. Við eigum að setja okkur metnaðarfyllri markmið um að auka hagvöxtinn meira en ríkisstjórnin hefur verið tilbúin til að gera. Þetta þarf að gera til að forða þeirri stöðnun sem blasir ella við og vinna á því mikla atvinnuleysi sem við horfumst í augu við í dag. Hæstv. fjármálaráðherra segir t.d. að staðan sé betri núna en spáð var. Gott og vel, hvað segir það okkur? Hvort segir það okkur að spárnar hafi verið of svartsýnar eða að ríkisstjórninni hafi tekist að forða einhverjum vanda sem við blasti? Ég hef ekki heyrt nein dæmi um aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til til að forða því að þessar spár mundu rætast. Það segir mér ekkert annað en að spárnar voru of svartsýnar. Það er ekkert annað. Menn eiga ekki að koma hingað upp og stæra sig af því að spárnar skuli ekki hafa gengið eftir þegar þeir hafa ekkert lagt af mörkum. Eða halda menn því fram að hærri skattar á fyrirtæki og einstaklinga hafi skilað þessum árangri? Við lesum það í blöðunum í dag frá Viðskiptaráði að 45% fyrirtækja í landinu muni þurfa að segja upp fólki beinlínis vegna skattbreytinganna sem ríkisstjórnin innleiddi á síðasta ári. Nær annað hvert fyrirtæki mun segja upp fólki vegna þeirra skattkerfisbreytinga og hækkunar á sköttum sem ríkisstjórnin stóð fyrir á síðasta ári. Varla eru það þá skattarnir. Er það þetta hik sem við höfum séð við það að nýta orkuna í landinu? Nei, það er alveg öruggt að þetta er ekki liður í því að staðan er aðeins skárri en svartsýnustu spár gerðu ráð fyrir. Fjármálaráðherra gekk m.a.s. svo langt hér áðan að tína til það sem væri í pípunum sem horfði til betri vegar og gæfi okkur tilefni til bjartsýni. Hann nefndi þar kísilverksmiðju í Þorlákshöfn. Það er ágætt að hann skyldi nefna hana vegna þess að það voru einmitt fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur sem treystu sér ekki til að taka afstöðu í því máli. Þeir sátu hjá. Það var með atkvæðum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem orkusölusamningurinn var kláraður til þess að tryggja að verkefnið kæmist á koppinn. Hæstv. fjármálaráðherra skilur þó a.m.k. hvað það er sem skiptir máli, en hann og hans fólk hefur bara ekki treyst sér til að taka þátt í þeim ákvörðunum. Hér höfum við bara rætt það sem getur forðað meira atvinnuleysi og aukið tekjur ríkisins. Gleymum ekki að horfa á útgjöld ríkisins sem verða að koma niður. Samtök atvinnulífsins segja að við eigum enn eftir að spara u.þ.b. 50 milljarða kr. Það þarf heljarmikið átak til að ná þeim sparnaði fram í opinberum rekstri. Mér fannst menn ekki sýna nægan kjark þegar við sjálfstæðismenn buðum upp á samstarf og lögðum til meiri niðurskurð en stjórnarflokkarnir gerðu vegna fjárlaga yfirstandandi árs. Menn verða að gera meira og betur og fara að útskýra hvernig þeir ætla að ná nauðsynlegum sparnaði í opinberum rekstri. Þetta er umræða sem á að eiga sér stað núna strax, við eigum að fara að leiða hugann að því hvernig við náum þeim sparnaði fram á næsta ári. Takist okkur að ná árangri, vinna bug á þessari krísu, stýra þjóðarskútunni út úr þessari lægð á fáum árum, getum við vonandi horft til baka til ársins 2010 og sagt: Þarna stóðu menn frammi fyrir erfiðum ákvörðunum en þeir höfðu þó a.m.k. kjark og vit á því að efna til samstöðu til þess 

Virðulegi forseti. Það sem vekur mér undrun í þessari umræðu, m.a. hjá síðasta ræðumanni og fleirum, er að hér er talað eins og nánast ekkert hafi verið gert  Með þessu er ég ekki að segja að allt sé í besta lagi, þvert á móti. Það er margt sem þarf að gera í íslensku samfélagi. Þegar formaður Sjálfstæðisflokksins segir að við höfum ekki skilið þau skilaboð sem hann hafi verið að reyna að koma til skila í þessari umræðu, er það alrangt. Hann ræddi um það að hefja þyrfti verðmætasköpun. Er það ekki það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera og undirbyggja  
             Ég skil bara ekki þá umræðu sem hér fer fram. Við höfum tíundað það 

Hlustaðu á fólkið.

Ég veit að hægt er að gera margt fleira, við erum með ýmislegt í undirbúningi, en 80% af því fólki sem er í vanda hafa fengið úrlausn sinna mála í gegnum aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til.  Vissulega geri ég mér grein fyrir að heimilin eiga í miklum erfiðleikum, mörg hver, fólk sem býr í yfirveðsettum eignum og ræður ekki við skuldir sínar. Ég geri mér grein fyrir því að atvinnureksturinn á í miklum erfiðleikum, en við eigum ekki að mála ástandið svartari litum en þörf er á. Við eigum líka að reyna að koma bjartsýni inn í atvinnulífið og til fólksins. 

Borist hefur ósk um það frá ráðherra að 4. og 5. dagskrármál verði rædd saman, sbr. 4. mgr. 43. gr. þingskapa, en það eru efnislega skyld mál.

Frú forseti. Það má vel færa fyrir því rök að hér sé um efnislega skyld mál að ræða. Það er þó þannig að 4. málið, stjórn fiskveiða, er mjög viðamikið og mikilvægt mál og ég leggst alfarið gegn því að þessi tvö mál verði rædd samhliða.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Illugi Gunnarsson hafði hér uppi. Það er ekki inni í myndinni af minni hálfu að þessi mál verði rædd samhliða. Hér er um gríðarlega stórt mál að ræða, sem er stjórn fiskveiða, og ástæðulaust að reyna að draga inn í þá umræðu annað frumvarp sem er öllu minna að sniðum. Hæstv. ráðherra ætti heldur að gefa sér tíma til að ræða þessi mál við okkur með þeim hætti sem vera ber.

Tveir hv. þingmenn hafa hreyft andmælum við þeirri tillögu forseta að dagskrármálin séu rædd saman. Því verða málin rædd hvort í sínu lagi.

Frú forseti. Ég mæli þá fyrst fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116 frá 2006, um stjórn fiskveiða, sem tekur til strandveiða. Um er að ræða 370. mál þingsins. Eins og kom fram hjá hæstv. forseta hafði hún gert ráð fyrir að tvö frumvörp yrðu rædd saman, annað um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem lýtur að strandveiðum, og hitt um breytingu á lögum um veiðieftirlitsgjald, sem lýtur einmitt að sömu lögum en þar sem ekki hefur verið fallist á það, mun ég fyrst mæla fyrir frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða. Eins og kunnugt er hófust strandveiðar í lok júní 2009 eftir að Alþingi hafði samþykkt ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 66/2009, um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Það sem um var að ræða nýjan flokk veiða voru reglur og skilyrði þeirra sett til eins árs. Boðað var að á grunni reynslu og lærdóms sem draga mætti af strandveiðunum yrði sú reynsla metin. Í þessum tilgangi var Háskólasetur Vestfjarða fengið til að hafa yfirumsjón með og gera úttekt á framgangi og áhrifum strandveiðanna. Úttektin var framkvæmd á tímabilinu september til desember og komu fimm þekkingar- og fræðslumiðstöðvar á landsbyggðinni ásamt háskólasetrinu að úttektinni. Samanlagður fjöldi sem tók þátt í úttektinni telur yfir 300 manns. Í heild er það niðurstaðan að strandveiðarnar hafi gengið vel, þó svo að aflabrögð hafi verið misgóð og afrakstur ólíkur á svæðunum fjórum. Frú forseti. Ég vil benda á þessa ágætu skýrslu sem heitir Úttekt á framgangi og áhrifum strandveiðanna sumarið 2009 og unnin er af Háskólasetri Vestfjarða eins og ég gat um áðan. Skýrslan er á vef ráðuneytisins og lítur út eins og ég hef lýst. Ég bendi hv. þingmönnum á þessa ágætu skýrslu, sem er bæði mjög vel unnin og þar kemur margt fram sem lýtur að þessum veiðum og hvernig þar tókst til. Eins og þar segir var landinu skipt í svæði og veiðarnar komu best út á svæði A, frá Eyja- og Miklaholtshreppi eða frá sunnanverðu Snæfellsnesi að Skagabyggð. Svæði C var Þingeyjarsveit að Djúpavogshreppi, en lakari útkoma var fyrir svæði B, sveitarfélagið Skagafjörð að Grýtubakkahreppi og fyrir D, Hornafjörð að Borgarbyggð. Mikil ánægja er meðal strandveiðimanna með veiðarnar og fyrirkomulag þeirra og kemur það mjög vel fram í þessari skýrslu. Styðja þeir langflestir að haldið verði áfram með þær, þó að tilfinningar séu að vísu blendnari meðal annarra hagsmunaaðila sem þarna áttu beinan hlut að máli í veiðum. Er þó mikill meiri hluti á því að strandveiðarnar geti verið leið til að styrkja hinar dreifðu byggðir landsins. Mat skýrsluhöfunda er að markmiðin með veiðunum hafi að miklu leyti náðst. Það er þó sett fram með þeim fyrirvara að markmiðin voru ekki talin nægilega skýrt tilgreind eða sett fram með ákveðin viðmið. Upp úr standa markmiðin um að gefa fleiri en handhöfum kvóta möguleika á takmörkuðum veiðum í atvinnuskyni, nýliðum, og að auðvelda fólki að afla sér reynslu og þekkingar. Nýliðar voru 20% í hópi þeirra útgerðarmanna sem svöruðu könnun vegna skýrslunnar, að auki má búast við að margir nýliðar hafi verið í hópi þeirra 150 einstaklinga sem auk útgerðaraðila skipuðu áhafnir strandveiðibátanna. Leyfin til veiðanna söfnuðust ekki á fárra hendur og flestir sem komu að veiðunum voru minni útgerðaraðilar sem töldu sig hafa fengið frá nokkur hundruð þúsund krónum úr veiðunum og upp í milljón. Aflaverðmæti meðalbáts var um 1.550 þús. kr. Aflaverðmæti á bát var mest á svæði C, eða 2,2 millj. kr., en næst kom svæði A með 1,8 milljónir. Veiðarnar náðu því markmiði að hleypa lífi í minni sjávarbyggðir og styrkja þær. Áhrif á samfélög þessara minni staða virðast hafa verið mjög jákvæð, en ekki er eins augljóst hversu miklu máli veiðarnar hafa skipt fyrir atvinnulífið í heild sinni en þó var það marktækt á ákveðnum stöðum. Niðurstaða úttektarinnar er sú að margt er hægt að læra af þessari frumraun strandveiðanna. Um fyrirkomulag veiðanna virðist að mestu vera sátt en svæðaskipting og löng tímabil eru atriði sem vert er að skoða betur. Markmiðinu með veiðunum þarf að huga betur að og skilgreina þarf ákveðin viðmið, sérstaklega á þetta við um markmiðin um nýliðun og samfélagsleg og hagræn áhrif veiðanna á dreifðar sjávarbyggðir landsins. Með því eru einnig töluvert meiri líkur á að sátt skapist um strandveiðarnar. Ég held samt að ástæða sé til að árétta að sérstaklega er kveðið á um það í úttektinni að samfélagsáhrif af veiðunum hafi verið mjög jákvæð, eins og segir orðrétt í skýrslunni, með leyfi forseta: „Veiðarnar náðu því markmiði að hleypa lífi í minni sjávarbyggðir landsins. Áhrif á samfélög þessara minni staða virðast hafa verið mjög jákvæð en áhrif veiðanna á atvinnulíf eru ekki eins augljós. Hafa verður í huga að veiðarnar voru takmarkaðar við 4.000 tonn af þorski og dreifðust á 54 útgerðarstaði. Byggðasjónarmiðin með veiðunum hafa náðst að því leyti að veiðarnar voru að mestu stundaðar fjarri suðvesturhorni landsins og hafa skipt máli fyrir afkomu útgerðaraðila þar.“ Ég dreg þetta fram, frú forseti, vegna þess að meginmarkmiðin voru ekki hvað síst þessi samfélagslegu áhrif af aðgerðunum sem einmitt eru mikilvæg fyrir þessa grein. Ég vil áfram og aftur ítreka sérstaka ánægju með vinnu háskólasetursins á Ísafirði að þessu máli. Reynt hefur verið í þessu frumvarpi að taka tillit til athugana svo sem kostur er. Jafnframt vildi ég að þetta vinnulag, að fá fram úttekt á fyrirkomulagi í fiskveiðistjórninni svona sértækt áður en það er endanlega lögfest, hljóti að teljast til vandaðra vinnubragða og óskandi að við getum viðhaft slíkt vinnulag um fleiri þætti í þessum efnum í framtíðinni. Frumvarpið um strandveiðarnar, mál 370, gerir ráð fyrir að heimild til strandveiða verði lögfest og fyrirkomulag veiðanna verði í meginatriðum það sama og í fyrra. Þannig er gert ráð fyrir að strandveiðar muni einkum takmarkast af þeim aflaheimildum sem ráðstafað er sérstaklega til veiðanna, eða allt að 6.000 lestum af óslægðum botnfiski. Í fyrra var þessi heimild 2.900 tonn af óslægðum þorski. Gera má ráð fyrir að tekið sé mið af samsetningu veiðanna í fyrra sem hófust 25. júní, að þetta þýði að þorskafli á þessu ári verði um 5.000 tonn, en aðrar tegundir um 1.000 tonn. Með öðrum orðum, hér er lögð til um 1.000 tonna aukning á þorski frá því á fyrra ári, enda er vonast til að tímabilið allt verði nú nýtt eins og hér er gert ráð fyrir. Þær breytingar sem gerðar eru frá síðastliðnu sumri og koma fram í frumvarpinu eru helstar: Í fyrsta lagi að á hverju fiskveiðiári verði aflaheimildir sem nema allt að 6.000 lestum af óslægðum botnfiski til ráðstöfunar til að veiða á handfæri, eins og áður segir, sem ekki reiknast til aflamarks eða krókaflamarks þeirra fiskiskipa sem stunda veiðarnar. Heimilt verði að stunda veiðarnar á tímabilinu frá 1. maí til 31. ágúst. Á síðasta ári hófust veiðarnar í lok júní og stóðu fram í ágúst. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veiðitímabilið verði fjórir mánuðir og með því að leggja til að veiðar geti hafist í maí er gert ráð fyrir að veiðar við sunnanvert landið verði auðveldari með tilliti til staðbundinnar fiskgengdar. En eins og við þekkjum getur fiskgengd á miðin á grunnslóð verið breytileg eftir landshlutum, hún getur gengið fyrr við suðvesturhornið og þess vegna er ástæða til að reyna að taka tillit til þess. Í öðru lagi er í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra fái heimild til skiptingu afla á svæði og tímabil. Í bráðabirgðaákvæðinu frá því í fyrra var þessi skipting lögfest. Með því að nú er gert ráð fyrir lögfestingu á strandveiðum til framtíðar, verður að gera ráð fyrir að skiptingu sé hægt að hnika til án sérstaks lagafrumvarps miðað við ófyrirsjáanlegar breytingar, sé talin þörf á þeim framkvæmdaþáttum. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því að hverri útgerð verði einungis heimilt að fá leyfi til strandveiða fyrir eitt fiskiskip. Takmörkun þessi er sett með tilvísun til þess markmiðs að sem flestum verði gert kleift að stunda strandveiðar. Af þessu leiðir að ekki er gert ráð fyrir að einn aðili geri út mörg veiðiskip á strandveiðum. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því að frá fiskveiðiárinu 2010/2011 verði óheimilt að veita fiskiskipum leyfi til strandveiða hafi aflamark umfram það aflamark sem flutt hefur verið til þess á sama fiskveiðiári verið flutt af því. Eftir útgáfu leyfis til strandveiða er skipi óheimilt að flytja frá sér aflamark þess árs umfram það sem flutt hefur verið til skips. Ekki þykir ástæða til þess að veita útgerð strandveiðileyfi í framtíðinni sem velur að flytja frá sér aflamark umfram það aflamark sem flutt er til skipsins. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir að ráðherra verði heimilt með reglugerð að banna strandveiðar á almennum frídögum. Síðastliðið sumar varð vart mikils áhuga á að heimila ekki veiðar t.d. á frídegi verslunarmanna, m.a. þar sem möguleikar til að landa afla á markað voru mismunandi. Er með þessu ákvæði frumvarpsins ráðherra veitt skýlaus heimild til að taka tillit til slíkra aðstæðna. Í sjötta lagi að hverju fiskiskipi verði heimilt að draga 650 kg í þorskígildum talið af kvótabundnum tegundum í hverri veiðiferð. Þannig er afli hverrar veiðiferðar takmarkaður við 650 kg af kvótabundnum tegundum í þorskígildum. Er þetta breyting frá fyrra ári þegar heimilt var að veiða 800 kg af kvótabundnum tegundum án viðmiðunar við þorskígildi. Um sambærilegt magn er þar að ræða þar sem þorskígildin eru nú látin ráða. Með þessu móti er jafnframt dregið úr hvata til brottkasts á öðrum tegundum en þorski. Það er von mín að frumvarpi þessu verði vel tekið því að fyrir liggur að strandveiðar hafa sannað gildi sitt. Kostir þeirra eru margvíslegir líkt og ég hef vísað til í úttekt Háskólaseturs Vestfjarða og einnig kom fram í ágætri meistaraprófsritgerð Gísla H. Halldórssonar á Ísafirði sem einmitt var greint frá í fréttum fyrir nokkru síðan. Frú forseti. Tiltekið er að afli í strandveiðum reiknast ekki til aflamarks eða krókaflamarks fiskiskipa og á það er lögð áhersla hér að engin leiga er tekin fyrir þær aflaheimildir. Með frumvarpi þessu, frú forseti, er umsögn frá fjármálaráðuneytinu, þar sem segir svo: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum er gert ráð fyrir því að kostnaður Fiskistofu vegna aukins eftirlits með strandveiðum verði greiddur af leyfisgjaldi til strandveiða sem er kr. 17.500 skv. lögum nr. 33/2000. Miðað við reynslu af strandveiðum sumarið 2009 má gera ráð fyrir að allt að 500 aðilar taki þátt og greiði tæpar 9 millj. kr. í leyfisgjald. Auk þess má gera ráð fyrir einhverju auknu álagi við starfrækslu stjórnstöðvar Landhelgisgæslunnar eins og á síðasta ári, sem ætti þó ekki að vera umfram það sem rúmast innan fjárheimilda stofnunarinnar. Er því ekki gert ráð fyrir að samþykkt frumvarpsins hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð.“ Ég vil í þessu sambandi líka víkja að atriði sem hefur verið minnst á í tengslum við strandveiðarnar og það er meðferð og nýting aflans sem berst að landi. Nefnt hefur verið að í einstaka tilfellum hafi aflinn kannski ekki uppfyllt öll þau gæði sem hefur verið krafist í þeim efnum, fyrsta flokks gæðum. Í áðurnefndri skýrslu er þó tiltekið að það hafi að langmestu leyti verið í góðu lagi. Hins vegar höfum við rætt það við Landssamband smábátaeigenda að haldið verði sérstakt námskeið fyrir þá sem vilja í meðferð á afla, þannig að hægt verði að fylgja þessum gæðaþáttum eftir sem allra best vítt og breitt um landið. Einnig hefur sýnt sig að mikilvægt er að það sé gott samstarf á milli Landhelgisgæslunnar og Fiskistofu, sem er, en við höfum einmitt gert ráð fyrir því að þessir aðilar ræði þetta sérstaklega fyrir næsta sumar, hvernig hægt er að standa sem best þar að málum. Ég vil ítreka það og minna á að strandveiðarnar sem hófust á síðastliðnu sumri hafa að mínu viti svo sannarlega sannað gildi sitt. Ég leyfi mér að minna á hér í lokin bréf sem sjávarútvegsráðherra barst hinn 18. nóvember síðastliðinn, undirritað af 183 íbúum af rúmlega 500 í Langanesbyggð. Í bréfinu er komið fram þökkum fyrir strandveiðikerfið og það mikla líf sem það hleypti í hafnir landsins síðastliðið sumar, eins og stendur í því bréfi. Að auki var tilgreint að í Langanesbyggð hefðu um 25 einstaklingar haft beina vinnu af róðrum í strandveiðikerfinu, auk afleiddra starfa. Þarna var því um kæra búbót að ræða. Frú forseti. Þó að frumvarp þetta láti ekki mikið yfir sér er alveg augljóst að það hefur gríðarlega þýðingu fyrir þær byggðir sem þarna eiga í hlut og einnig opnar það möguleika fyrir aðra en þá sem eiga kvóta til að komast inn í fiskveiðar þó að með takmörkuðum hætti sé. Frú forseti. Ég óska eftir því að málið gangi að lokinni umræðu til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Við ræðum hér enn og aftur að strandveiðar sem munu líklega verða skilgreindar sem veiðar af strönd lands en hér er í rauninni verið að ræða um einhvers konar handfæraveiðar. Mér þykir mjög merkilegt, frú forseti, að hlusta á ráðherra blessa þetta kerfi eins mikið og hann gerir í ljósi þess að hann kýs að líta fram hjá ákveðnum staðreyndum varðandi sjávarútvegskerfið. Ráðherra heldur því fram að þetta styrki byggðir en hann horfir fram hjá því um leið að sú tímabundna atvinna sem af strandveiðum hlýst er væntanlega tímabundin styrking, ef einhver er, í þessum byggðum. Ráðherra er í rauninni að færa atvinnu frá þeim sem eru að vinna allt árið við fiskveiðar og fiskvinnslu til þeirra sem gera annað slagið út. Það er mjög sérstakt, frú forseti, þegar við horfum á tölur m.a. úr ágætri skýrslu sem hæstv. ráðherra vitnaði í að þá eru ekki nema eitthvað um 18%, ef ég man rétt, af þeim afla sem landað er í hverri höfn sem fara þar til vinnslu. Það er athyglisvert líka að 24% af þeim sem tóku þátt í þessum ólympísku veiðum, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson kallaði þær, höfðu einhvern tíma selt aflaheimildir sínar. Er þetta það sem hæstv. ráðherra ætlaði sér í upphafi? Nú er verið að taka aflaheimildirnar, frú forseti, frá þeim sem vinna allt árið í þessari atvinnugrein. Ef hæstv. ráðherra er annt um að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og auka nýliðun eins og mörgum er tamt um að tala, á einfaldlega að gefa þann frið sem þarf til að fara yfir þetta kerfi. Það er óásættanlegt þegar stjórnmálamenn og aðilar í sjávarútvegi eru að reyna að ná saman og sátt um breytingar á kerfinu að þá sé hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn að dæla inn frumvörpum, hverri vitleysunni á fætur annarri yfir þingið og þjóðina.

Frú forseti. Það er hárrétt athugasemd hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að ef þessi fiskur væri ekki veiddur af þeim aðilum sem eru í strandveiðunum mundi tilsvarandi magn samt verða veitt annars staðar, það er alveg hárrétt. En það er nú svo að fiskurinn í sjónum er þjóðareign og nýtingarrétturinn er tímabundin ráðstöfun. Það er mat mitt og þeirra sem stóðu að strandveiðum á síðastliðnu sumri, og hér er flutt frumvarp um, að þessi tilhögun að taka þó ekki sé nema svona lítið magn - þetta er ekki mikið magn af heildaraflamarkinu sem þarna er um að ræða - og ráðstafa því hafi sýnt sig að mikill fjöldi fólks út um allar minni byggðir landsins nýtti sér það þó að þarna væri um mjög skamman tíma að ræða á síðasta sumri. Og það sem skýrslan dregur sérstaklega fram eru hin miklu jákvæðu samfélagslegu áhrif af þessum veiðum. Við vitum að það hefur verið ósætti um það og skoðanamunur á því hversu kerfið væri lokað, þannig að menn kæmust ekki einu sinni til veiða þótt afmarkað væri án þess að hafa til þess aflaheimild í eign. Með þessu er verið að opna á mjög afmarkaðan hátt, það er ekki opnað fyrir atvinnuveg en það er opnað fyrir veiðar fólks sem uppfyllir þau skilyrði sem krafist er til að fara á sjó og draga fisk að landi og fénýta sér það innan mjög þröngra marka. Ég er sannfærður um að þær afmörkuðu heimildir sem veittar eru svona og hægt er að nýta vítt og breitt um landið eru samfélagslega mjög til góðs.

Virðulegi forseti. Það eru um 8.000 störf í fiskveiðum og sjávarútvegi eða fiskvinnslu í landinu í dag, og um 16.000 afleidd störf. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann sé reiðubúinn, fyrst honum er mjög annt um að teikna upp þessa jákvæðu mynd, eins og hæstv. ráðherra orðar það, að það sé hans mat að þetta sé svo snjallt og gott, hvort hann sé tilbúinn í að láta gera rannsókn eða samanburð á því hversu miklu strandveiðarnar versus hinar hefðbundnu veiðar og þær fiskveiðar sem við þekkjum í aflamarkskerfinu, skila til sveitarfélaga í skatttekjur og hverju þær skila til ríkisins í skatttekjum og tekjum. Að bera saman þessar aðferðir og þessar greinar og sjá úr hvoru kerfinu innheimtist í rauninni meira fyrir þessa aðila. Það væri mjög forvitnilegt að sjá það, frú forseti, því að ég hef grun um að mat hæstv. ráðherra muni þá hugsanlega breytast. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að fiskurinn í sjónum er þjóðareign og ég er algerlega sammála hæstv. ráðherra þegar verið er að tala um nýtingarrétt á þessari eign eða þessari auðlind þjóðarinnar. En það að úthluta þessum afla, þessum verðmætum nánast eftir geðþótta eins og mér sýnist hæstv. ráðherra ætla að gera, er alveg eins og ef menn tækju góða laxveiðiá í landinu og auglýstu að nú gætu allir veitt lax í hálfan mánuð, allir gætu veitt, og þetta væri í september eða eitthvað svoleiðis.

Það væri gleðiefni.

Það væri gleðiefni, segir hv. þm. Atli Gíslason. Ég deili því svo sem með honum en hugsið ykkur hvað mundi gerast þá. Ég vara eindregið við því, frú forseti og hæstv. ráðherra, að það verði haldið áfram á þessari braut því að það er alveg augljóst að með þessum frumvörpum sínum er hæstv. ráðherra að reyna að brjóta niður gott kerfi 

Frú forseti. Ef menn halda að sjávarútvegskerfið rústist vegna þess að opnað er á afmarkaðar strandveiðar þá eru stoðir þess veikar. Hitt er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni  Ég vil bara áfram og aftur ítreka að það er ekki út af engu, ekki út af því að menn hafi verið ánægðir með kerfið sem fyrir var, að 183 íbúar Langanesbyggðar í norðausturhluta landsins sendu sérstakt bréf og fögnuðu því framtaki að koma á strandveiðum og ég held að það segi meira en margar ræður og 

Virðulegi forseti. Mig langar til að bera eina spurningu upp fyrir hæstv. ráðherra og hún er þessi: Hver er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra ætlar að halda áfram með svæðaskiptinguna? Á síðasta ári voru rökin fyrir henni þau að helmingurinn af þorskinum sem tekinn var inn í þetta var byggðakvóti. Hver er ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra ætlar að halda áfram með svæðaskiptinguna, vegna þess að hún misfórst gersamlega á síðasta fiskveiðiári?

Frú forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson minntist á ýmis atriði um skiptingu landsins í svæði og tímasetningar í þeim efnum, þetta er alveg hárrétt og sjálfsagt að skoða. Þess vegna er lagt til í þessu frumvarpi að það sé ekki bundið í lög heldur sé ráðherra heimilt að fara eftir reynslu á hverjum tíma um hvernig best sé að haga þessu og slíkt getur meira að segja breyst á milli ára. En ég vil leggja áherslu á að menn eigi að gera út frá einu svæði. Þeir eiga bara að skrá sig á eitt svæði og eiga þar heimilisfesti eða gera þaðan út, þeir mega ekki færa sig á milli svæða á tímabilinu og það er mjög mikilvægt. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þau atriði sem hann nefndi gæti þurft að endurskoða og reynslan í sumar bendir einmitt til þess, eins og hv. þingmaður minntist á, að fyllilega réttmætt sé að endurskoða þá skiptingu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það sem gerðist á síðasta ári þegar verið var að prófa strandveiðarnar var að menn máttu skipta um heimilisfang frá því að lögin voru samþykkt og þar til þau tóku gildi og þá færðu margir heimilisfang útgerðarinnar og öll pósthólf voru upptekin hvort heldur sem var í Ólafsvík, Hellissandi eða Patreksfirði. Menn voru að fara inn í kerfið vegna þess að það var misjafnt hvernig gefið var inn á svæðin. Reynslan var sú, ég held ég muni það rétt, að í ágústmánuði voru fjórir róðrar á einu svæðinu á meðan á öðrum svæðum var hægt að róa allan tímann. Mín skoðun er sú að fyrst að menn eru ekki lengur með byggðakvótann inni í þessum strandveiðipotti þá eigi landið að vera eitt svæði og það á ekkert að hringla með það. Síðan getur hæstv. ráðherra skipt aflamagninu niður á mánuði og vegna þess að veiðin færist á milli svæðanna þegar líður fram á sumarið þá dreifir hann þar af leiðandi veiðinni inn á svæðin þannig að það gefur alveg augaleið að mun skynsamlegra er að gera þetta með þeim hætti vegna þess að reynslan segir okkur það að hitt hafi algerlega misheppnast og misfarist og við eigum að læra af biturri reynslu gagnvart því. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að menn hafi þetta eina svæði ef menn vilja og skipti síðan aflamagninu niður á mánuði til að að ekki sé allt veitt í byrjun tímabilsins vegna þess að þá veiðist kannski mest fyrir sunnan landið og síðan kannski fyrir norðan þegar líður á þannig að menn geta stýrt því. Ég tel og hvet hæstv. ráðherra til að hafa bara eitt svæði á landinu, því annars munu menn fara að gera sömu hluti og þeir gerðu á síðasta ári.

Frú forseti. Þetta gæti svo sem verið sjónarmið hjá hv. þingmanni að hafa þetta bara eitt svæði en þá vil ég minna á nokkur önnur markmið með þessari tilhögun. Í fyrsta lagi er sett ákveðið heildarmark afla sem má veiða í þessu kerfi þannig að í sjálfu sér er þetta ekki frjálst hvað það varðar. Í öðru lagi er markmiðið líka að byggðirnar vítt og breitt um landið hafi allar nokkuð jafnan aðgang að því að sækja miðin undir þessu kerfi. Ef við settum þetta í einn pott væri hættan sú að ákveðin byggðarlög yrðu algerlega út undan í því að eiga möguleika á að nýta sér þetta. Við minnumst þess. Þetta er ekki hugsað sem einhverjar stóratvinnuveiðar. Þetta er ekki hvað síst hugsað sem samfélagsleg aðgerð. Þess vegna vara ég við því að fara út í þessar veiðar og halda að þetta sé einhver stór atvinnuvegur, þetta er ekki hugsað sem slíkt. Vissulega skaffar þetta þeim tekjur sem fara út í þetta á þeim afmarkaða tíma sem er en þetta er líka samfélagslegt mál og því tel ég óráð að hafa landið eitt svæði. Ég vil að fyrir hvert svæði séu fráteknir ákveðnir möguleikar í þessum efnum svo þetta safnist ekki saman á einn stað. En eins og hv. þingmaður minntist á þá vinnum við okkur áfram í þessu en prinsippið hefur greinilega tekist vel. Ég minnist þess að bæjarstjórnin í Snæfellsbæ rakti sérstaklega hve miklar tekjur hefðu komið inn í samfélagið og til hafnanna vegna strandveiðanna og ég held að þó svo að sumir lýsi óánægju sinni með þetta þá hafi langflestir lýst mikilli ánægju með þetta kerfi eins og það fór í gang.

Virðulegi forseti. Þegar við vorum að ljúka lagasetningunni sem lá til grundvallar þeirra svokölluðu strandveiða sem fram fóru á síðastliðnu sumri var frá því greint að reynt yrði að gera úttekt á reynslunni af strandveiðunum á því sumri og að Háskólasetur Vestfjarða yrði fengið til þess verks. Hæstv. ráðherra hefur nú vísað nokkuð í þá skýrslu sem háskólasetrið sendi frá sér eftir þessa úttekt og hefur hvatt okkur sem hlýðum á þessa umræðu og tökum þátt í henni til að kynna okkur efni hennar. Ég hef gert það og ég held satt best að segja að í samantektinni í þessari skýrslu sé með mjög mergjuðum hætti og afdráttarlausum og í hnitmiðuðu máli lýst því fyrirkomulagi sem við erum að ræða og lýsingin er svona, með leyfi virðulegs forseta: „Frumraun strandveiðanna hófst með töluverðum látum í lok júnímánaðar þegar strandveiðisjómönnum var loks gefið grænt ljós á það að hefja veiðarnar. Hundruð báta þustu af stað á fyrstu tveimur vikunum en fjöldinn náði hámarki um miðbik ágúst. Í heild voru 554 bátar gerðir út af 529 útgerðum.“ Þetta er lýsingin. Þetta er mjög kunnugleg lýsing. Þetta er fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur verið notað sums staðar annars staðar þar sem menn hafa ekki treyst sér til að stjórna veiðum með öðrum hætti. Frægasta dæmið eru líklega lúðuveiðarnar í Bandaríkjunum. Lúðustofninn var verðmætur og menn skipulögðu veiðarnar með þeim hætti að hleypt var af startbyssu og svo fóru menn af stað. Auðvitað var það þannig að fyrr en varði fjölgaði svo bátunum að veiðitíminn sem menn höfðu var ekki talinn í vikum, dögum eða klukkustundum heldur mínútum. Mér finnst einhvern veginn að lýsing Háskólaseturs Vestfjarða á þessum veiðum svipi dálítið mikið til þess. Það er verið að segja okkur að þarna hafi farið af stað eins konar kapphlaup í veiðunum. Það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir er út af fyrir sig alveg rétt, þetta er kannski ekki mjög stórt mál, þetta eru ekkert gríðarlega mörg tonn. Þetta sveiflar kannski ekki til sjávarútveginum eða sjávarútvegsumræðunni og þess vegna finnst mér að það sé alveg rétt að það er ýmislegt annað sem ég hef meiri áhyggjur af í sjávarútvegsumræðunni en þetta. En eitt er þó alla vega ljóst, sem ég held að við ættum strax að viðurkenna og fallast á til að umræðan verði efnisleg og málefnaleg, hvaða skoðun sem menn hafa á þessu fyrirkomulagi að öðru leyti, og það er að þetta er auðvitað ekki eitt af framfaramálunum í sjávarútvegi, þetta er ekki eitt af þeim málum sem veldur því að til verða ný verðmæti sem ella hefðu ekki orðið til því það er óumdeilanlegt að svo er ekki. Hér er eingöngu um það að ræða að ákveðið er að auka kvótann um 6.000 tonn og veiða hann með þeim hætti sem hér er gert. Þess vegna er alveg ljóst að þetta eykur ekki arðsemi í sjálfu sér, hvað þá hagræðingu, eða ýtir undir betri lífskjör, hvorki í sjávarútveginum né í samfélaginu, enda er það þannig að forsenda þessara veiða og réttlætingin er í raun og veru sú að haga veiðunum með þessum tiltekna hætti og framkvæma þær ekki með lágmarkstilkostnaði. Hugsun frumvarpsins gengur í raun og veru út á það að búa til einhver umsvif í kringum þetta sem ekki yrðu búin til ef þessi 6.000 tonn yrðu veidd af bátum sem núna eru gerðir út á aflamarki eða krókaaflamarki. Það er það sem þetta gengur út á vegna þess að grunntónninn í frumvarpinu er sá að opna fleirum leið inn í sjávarútveginn, ekki að nýta þá fjárfestingu sem er til staðar heldur hið gagnstæða, búa til nýja fjárfestingu, opna leið fyrir nýliðana þannig að við ættum í sjálfu sér ekkert að þurfa að þrátta um þennan þátt málsins. Hann er forsendan sem frumvarpið byggir á, að fá nýja báta inn í útgerðina, fleiri báta, fjölga fólkinu sem er að fiska en nýta ekki þau afmörkuðu tonn sem þarna er gert ráð fyrir með öðrum hætti. Út af fyrir sig, virðulegi forseti, getur þetta verið sjónarmið sem hægt er að ræða og taka tillit til. Í sjálfu sér er hægt að færa fyrir því ýmis rök, eins og hæstv. ráðherra gerir, t.d. þau að eðlilegt sé að opna fleiri aðgangsleiðir inn í greinina og þá eigum við einfaldlega segja að það sé tilgangurinn, ekki sá að draga úr tilkostnaði, ekki sá að hámarka verðmætasköpunina heldur hin pólitísku rök að opna fleirum leið inn í útgerðina. Þeir sem hafa talað fyrir þeirri leið sem hér var farin hafa einmitt bent á að einn kosturinn sé sá að það hafi orðið til líf í höfnunum, fjárfestingar í bæjunum, í þorpunum þar sem útgerðin hefur verið rekin vegna þess að menn hafi orðið að setja á flot báta sem þeir ætluðu annars ekki að nota. Menn hafi orðið að rikka upp báta, gera þá klára, breyta þeim, kalla til verkstæðismenn o.s.frv. og ég þekki það vel, það er alveg rétt, þannig var þetta. Auðvitað urðu einhver umsvif í kringum það, þ.e. aukinn kostnaður í greininni. En vel getur verið að einhverjum finnist að það sé bara allt í lagi, það sé bara þannig að við tökum 6.000 tonn og deilum þeim út og veiðum með öðrum hætti og með annað markmið í huga heldur en við höfum almennt lagt til grundvallar í fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Menn tala mikið um lífið sem hafi skapast í höfnunum og sannarlega er það þannig að þegar bátarnir voru að koma að landi síðdegis þá skapaðist auðvitað líf í höfnunum á meðan þeir voru að landa o.s.frv. og auðvitað er mjög gaman að því. En við skulum hins vegar ekki gera of mikið úr þessu. Þar sem ég þekki best til lönduðu menn tíu sinnum í mánuði þrjá mánuði á ári. Öðruvísi var það ekki. Þetta frumvarp var mikið rætt hér á síðastliðnu sumri og þá gagnrýndum við sjálfstæðismenn það á ýmsum forsendum. Við gagnrýndum það vegna þess að verið var að taka hálfan byggðakvótann í þetta. Upphaflega var það ætlun hæstv. þáverandi sjávarútvegsráðherra að taka allan byggðakvótann. Svo var horfið frá því að hálfu og svo er búið að taka þá ákvörðun að deila bara út 6.000 tonnum og láta byggðakvótann óskertan. Í öðru lagi bentum við á það að hólfaskiptingin sem þarna var lögð til grundvallar stæðist ekki, hún væri röng og það hefur auðvitað komið á daginn. Hólfaskiptingin hefur mistekist eins og hæstv. ráðherra var að segja áðan. Nú ætlar hæstv. ráðherra hins vegar ekki að skipta þessu með lögum, nú á Alþingi ekki að hafa neitt um það að segja hvernig þessi hólfaskipting á að vera. Hæstv. ráðherra ætlar að taka þetta vald til sín. Hann ætlar að ákveða hvernig hólfaskiptingin á að vera. Ég held að þetta sé óskynsamlegt og ég held að miklu skynsamlegra væri í þessum efnum, einfaldlega vegna þess hvernig reynslan var, að hverfa frá hólfaskiptingunni. Menn sáu auðvitað við þessu. Menn vissu það að þorskurinn mundi veiðast best á A-svæðinu, það hefði reynslan þegar sýnt og þess vegna þyrptust bátarnir þangað. Menn skráðu sig og báta sína inn á A-svæðin til að geta nýtt sér veiðina þar og þess vegna hefur þessi hólfaskipting ekki þá byggðalegu skírskotun sem menn töldu og ég var kannski í sjálfu sér ekkert endilega svo viss um í fyrra en það blasir einfaldlega við að þessi hólfaskipting er vitleysa. Nú þarf hæstv. ráðherra líka að svara því hvernig hann hyggst haga hólfaskiptingunni á þessu fiskveiðiári, hvernig hún eigi að vera. Ætlar hann að hafa í meginatriðum óbreytt hólf, A, B, C og D? Hvernig ætlar hann að taka ákvörðun um hversu mikið eigi að fara inn á hvert hólf? Hvað á að leggja til grundvallar, veiðina í fyrra eða eitthvað annað? Hæstv. ráðherra verður í þessari umræðu að greina okkur frá því hvaða meginhugmyndir hann hefur í þeim efnum. Það er algerlega útilokað annað en að hann hafi hugsað þau mál úr því að hann er að hverfa frá því að Alþingi hafi eitthvað með það að segja hvernig hólfaskiptingin eigi að vera, þá hlýtur hann að hafa einhverjar skoðanir á því sjálfur hvernig þetta eigi að vera. Það er t.d. alls ekki ljóst hvað á að leggja hér til grundvallar og hæstv. ráðherra verður því að upplýsa það. Í þessu frumvarpi er verið er að auka hlut strandveiðiflotans um 50%, úr 4.000 tonnum í 6.000 tonn. Gáum að því, virðulegi forseti, að þetta er að mestu leyti þorskur og hæstv. ráðherra gerir þetta á sama tíma og hann lækkar þorskkvótann úr 160 þúsund tonnum í 150 þúsund tonn. Þetta mun auðvitað hafa áhrif á þá sem eru í öðrum veiðum hvort sem það eru krókaaflamarksbátar eða aflamarksbátar. Í sjálfu sér er þetta alveg skýr stefnumörkun og það verður að segja hæstv. ráðherra til hróss, þetta er stefnumörkun um það að auka handfæraveiðar að sumri. Það er auðvitað ekki líklegt til að skapa byggðafestu eða festu í sjávarútveginum sem byggir á því að kaupandinn getur reitt sig á það að varan sé afhent allt árið um kring, enda kom því miður í ljós að aflinn til vinnslu nýttist sjaldnast mjög vel, 17% fóru til vinnslu í þeim höfnum sem landað var. Í örfáum höfnum tókst mönnum að nýta sér þetta vel en víðast hvar, í helmingi hafnanna t.d., var engu landað til vinnslu. Þetta er hálfgert áhyggjuefni og vonbrigði vegna þess að auðvitað blasti við að þessi afli yrði fyrst og fremst veiddur í litlu byggðunum utan höfuðborgarsvæðisins og vissulega vonuðum við að þetta mundi líka nýtast til fiskvinnslunnar en það varð ekki. Nú sjáum við í hvað stefnir. Þegar búið er að opna kerfið er reynslan sú, eins og alls staðar annars staðar í heiminum, að menn sjá möguleika og auðvitað eru menn ánægðir og auðvitað segir það ekki neitt í þessari könnun háskólasetursins þegar þeir sem voru að veiða segja: Við erum sælir og glaðir með þetta. Að sjálfsögðu eru menn það sem fá tækifæri til að veiða þarna. Auðvitað er það þannig. Þeir fá auknar tekjur og það var sagt áðan að menn hafi fengið milljón eða tvær að meðaltali eftir að svæðum og auðvitað eru menn kátir yfir því. Nú er það þannig að hæstv. ráðherra viðurkennir á vissan hátt að það verði með einhverjum hætti að takmarka aðganginn og hann leggur til í þessu frumvarpi að það verði gert með því að lækka hámarksaflann sem hver bátur má koma með að landi á degi hverjum. En auðvitað mun hæstv. ráðherra fyrr en síðar, endist honum líf og aldur í þessu starfi, standa frammi fyrir því að ásóknin í pottinn mun aukast og hann verður með einhverju móti að bregðast við nema hann taki upp það fyrirkomulag sem þeir gerðu í Ameríku að fara út á bryggju 1. maí - þegar hann er að leggja af stað í kröfugönguna 1. maí - og skjóta af startbyssunni og segja: Nú megið þið hefja veiðarnar. Ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. ráðherra vilji að það verði þannig og þá verður hæstv. ráðherra að velta því upp í umræðunni með hvaða hætti hann sjái að hægt sé að haga þessum veiðum í framtíðinni. Hann hefur þegar aukið aflann um 50% á milli ára. Ég geri ekki ráð fyrir að hann telji sig geta gert það endalaust, sérstaklega þegar hann er að skera niður aflann. Hæstv. ráðherra hlýtur að hafa einhverja skoðun á því. Af því að tíminn líður hratt þá er eitt atriði sem kom mér dálítið á óvart. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að gera ákveðna breytingu. Í lögunum sem nú gilda er gert ráð fyrir því að mönnum sé að sjálfsögðu skylt að landa öllum afla í lok veiðiferðar og þarf nú varla að hafa um það mörg orð en jafnframt að hann skuli vigtaður og skráður endanlega hér á landi. Með öðrum orðum, samkvæmt þeim lögum sem nú eru í gildi má ekki flytja aflann óunninn út nema hann sé vigtaður hér á landi fyrst. Í því fólst auðvitað ákveðin takmörkun á möguleikum manna að flytja aflann út óunninn. Nú er það allt í einu orðin sérstök stefnumótun hæstv. ráðherra, gagnstætt því sem hann hefur talað um á opinberum vettvangi, að hverfa frá þessu. Nú er sagt hér í 6. tölulið 1. gr. að skylt sé að landa öllum afla í lok veiðiferðar, punktur. Og ákvæðið um að vigta heima fyrir er tekið burtu. Öðruvísi mér áður brá og ég átti ekki von á að hæstv. ráðherra mundi gera það að sérstöku baráttumáli sínu að auðvelda þennan útflutning með þeim hætti sem hæstv. ráðherra er bersýnilega að gera. Þá vaknar líka önnur spurning og hún er þessi: Nú hefur hæstv. ráðherra breytt reglugerðinni. Hann hefur sett sérstakt 5% útflutningsálag og ef útflutningur verður einhver á óunnum fiski, er það þá þannig, virðulegi forseti, að það mun valda því að heildarpotturinn skerðist sem því nemur? Gert er ráð fyrir 5% skerðingu og auðvitað er ljóst að ef þetta gengur fram eins og þarna er þá getur það verið þannig að ef einhverjir 100 eða við skulum segja 50 bátar sjái sér hag í því að landa beint til útflutnings með þessum hætti þá skerði það aflamöguleika annarra sem eru þó að reyna að landa t.d. heima fyrir eða á íslenska fiskmarkaði. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Nú er ljóst að þessar strandveiðar hafa veruleg áhrif á heildaraflamagn sem landað er í einstökum byggðum. Nú er ákveðin reikniregla varðandi byggðakvóta sem gerir ráð fyrir því að ef aflinn eykst minnkar byggðakvótinn. Hefur hæstv. ráðherra áttað sig á því hvaða afleiðingar þetta muni hafa á byggðakvóta í einstökum byggðarlögum þar sem þessum afla hefur verið landað í mestum mæli? Hefur það komið fram? Hefur hæstv. ráðherra skoðað með hvaða hætti þetta kerfi getur haft áhrif á byggðakvótafyrirkomulagið eins og það hefur tíðkast?

Frú forseti. Ég get ekki orða bundist eftir að hafa hlýtt á hv. þm. Einar K. Guðfinnsson finna þessu frumvarpi allt til foráttu og þá sérstaklega það sem hann valdi úr þeirri ágætu skýrslu sem nú hefur verið lögð fram, Úttekt á framgangi og áhrifum strandveiðanna sumarið 2009 . Þar fann hann eina tilvitnun sem hann valdi sem sérstakan útgangspunkt og það var það hversu sóknin á strandveiðarnar hefði verið áköf í sumar. Hann setur út á það og lagði fyrst og fremst út af því. Þetta er spurning um að sjá glasið hálffullt eða hálftómt. Ég get valið nokkrar tilvitnanir úr skýrslunni sem eru hin eiginlega meginniðurstaða hennar og segja miklu meira um niðurstöðuna, t.d. þá meginniðurstöðu á bls. 45 að þeir sem tóku þátt í veiðunum eða höfðu afskipti af þeim eru jákvæðir í þeirra garð. Ánægja útgerðaraðila er mikil með fyrirkomulag veiðanna og vilja þeir sjá strandveiðarnar sem framtíðarfyrirkomulag við stjórn fiskveiða, svo ég vitni orðrétt í skýrsluna. Hér kemur líka fram að almennt töldu hagsmunaaðilar að samfélagslegt mikilvægi veiðanna væri meira en hið efnahagslega. Það er einmitt sú áhersla sem menn hafa lagt á þetta mál, það eru hin samfélagslegu verðmæti. Þar kemur fram að áhrifin hafa að mestu snert aukna bátaumferð, mannlíf og sjómennsku í útgerðarbæjum. Í strandveiðibæjum með færri en 1.000 íbúa töldu 70% þeirra sem svöruðu að veiðarnar hefðu haft mjög eða frekar mikið samfélagslegt vægi. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli varðandi þetta mál. Hér er augljóslega um framfaramál að ræða og það er fagnaðarefni og tilhlökkunarefni að fá þetta mál til frekari umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagðist ekki hafa getað orða bundist yfir ræðu minni. Hún vitnaði síðan til einnar tilvitnunar sem ég hafði upp úr skýrslu Háskólaseturs Vestfjarða sem var hluti af samantektinni, aðalatriðunum, meginatriðunum sem áhersla var lögð á. Ég gat auðvitað ekki lesið 50 síðna skýrslu á 15 mínútum. Hún vakti síðan athygli á öðru atriði sem hún taldi að ég hefði sleppt en ég gerði einmitt að umtalsefni. Ég gat þess að það hefði ekki vakið furðu mína að þeir sem stunduðu veiðarnar væru ánægðir með að fá viðbótaraflaheimildir sem þeir gætu nýtt sér. Skárra væri það nú. Ég hefði orðið mjög undrandi ef þeir sem fengu þarna heimildir til að veiða 4.000 tonn hefðu grátið það hlutskipti sitt. Ég hefði orðið afar undrandi yfir þeim fréttum. Í þriðja lagi sagði hv. þingmaður að þetta snerist ekki síður um hin samfélagslegu verðmæti en hin efnahagslegu. Það var einmitt það sem ég var að vekja athygli á. Ég sagði að ekki væri hægt að færa nein rök fyrir því að þetta væri efnahagslegur ávinningur fyrir þjóðfélagið en nefna mætti ýmiss konar önnur rök. Ég rakti það t.d. að þetta hefði valdið því að menn hefðu orðið að leggja í aukinn kostnað á bátum sínum, kallað til verkstæðismenn, kallað til rafvirkja og ýmsa iðnaðarmenn o.s.frv. og ýmsu öðru. Ég gerði þetta einmitt að umtalsefni. Hv. þingmaður sagði að hún hefði ekki getað orða bundist, hún hefði orðið að koma upp til að vekja enn og aftur athygli á þeim málatilbúnaði mínum, því sem ég gerði sjálfur að nokkru umræðuefni í þessari kortersræðu, um þetta fyrirkomulag veiðanna, sem háskólasetrið lýsir mjög vel, sem er auðvitað gríðarlega þýðingarmikið, hin samfélagslegu áhrif sem ekki eru hin efnahagslegu áhrif, og síðan auðvitað að útgerðarmennirnir sem fengu leyfi til að veiða þarna 4.000 tonn væru auðvitað kátir með það.

Frú forseti. Mér þykir það ákaflega leitt ef ég hef mistúlkað orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar en sú tilvitnun sem hann lagði aðallega út af með sóknina í strandveiðarnar var tilefni til þess að ég kom hér upp því að í þessum niðurstöðukafla eru mun veigameiri þættir sem hafa komið til umræðu sem má líta á sem ályktun skýrsluhöfunda. Niðurstaðan er sú að reynslan af strandveiðunum var ákaflega góð og það er ekki rétt að halda því fram að áhrifin hafi einungis verið samfélagsleg og ekki efnahagsleg því að það er ekki það sem kemur fram í skýrslunni. Áhrifin voru efnahagsleg en þau voru ekki síður og enn frekar samfélagsleg eins og kemur fram á bls. 45. Það er líka gleðiefni að sjá, þvert ofan í spár og umræður, að gæði aflans voru almennt talin mjög góð í strandveiðunum. Það er því vissulega ánægjuefni að sjá þessar jákvæðu niðurstöður og ánægjuefni sem við ættum að eiga sameiginlegt, ég og hv. þingmaður, að eiga þess kost að taka þetta frumvarp til frekari efnislegrar umfjöllunar í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og geta lagt því þar gott til.

Virðulegi forseti. Ég held að við getum svo sem þráttað um það, ég og hv. þingmaður, hvað sé veigamikið í samantekt háskólasetursins. Mér finnst þessi lýsing háskólasetursins á fyrirkomulagi veiðanna skipta gríðarlega miklu máli þegar við veltum þessu fyrirkomulagi fyrir okkur. Þetta eru ólympískar veiðar, þetta byggir á því, eins og þarna segir, að menn fara af stað með miklum látum þegar gefið er grænt ljós, hleypt af startbyssunni, og hundruð báta þeysast af stað. Þetta er út af fyrir sig dálítið skemmtileg lýsing á kappi en þetta er hins vegar ekki góð lýsing á einhverju fyrirkomulagi sem við teljum að geti leitt til mestu arðsemi eða hagsbóta fyrir greinina og þar með þjóðarbúið. Ég er hins vegar ekki að gera lítið úr mögulegum samfélagslegum ávinningi af einhverju svona fyrirkomulagi. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að auðvitað eru efnahagsleg áhrif af því, skárra væri það. Við erum að veiða 4.000 tonn af þorski og auðvitað eru efnahagsleg áhrif af því, gífurlega mikil efnahagsleg áhrif af því að veiða 4.000 tonn af þorski, skárra væri það nú. Engum hefur t.d. dottið í hug að það munaði ekki um 4.000 tonn. Og það er auðvitað líka þannig, eins og ég rakti áðan, að það er verið að stofna til kostnaðar sem ella hefði ekki verið stofnað til og það hefur auðvitað efnahagsleg áhrif. Það er fínt fyrir vélsmiðjurnar, það er fínt fyrir aðra sem eru að vinna þessa hluti, mjög gott. En erum við ekki sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það er í sjálfu sér ekki til efnahagslegra hagsbóta fyrir þjóðarbúið í heild að við aukum tilkostnaðinn í sjávarútveginum til að veiða jafnmikinn afla og við ætluðum ella að veiða því að ekki er verið að tala um það væntanlega að hér hafi verið deilt út 4.000 tonnum umfram það sem annars hefði verið gert. Það er eingöngu verið að taka ákvörðun um það að veiða 4.000 tonn á handfæri yfir sumarmánuði í stað þess að veiða það með einhverjum öðrum hætti. Menn geta síðan deilt um samfélagslegu áhrifin, þau eru auðvitað til staðar, en sem efnahagslegt vægi 

Frú forseti. Í ágætri ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar gætti ákveðins misskilnings. Hér er ekki verið að fara í gang með einhverjar stórfelldar atvinnuveiðar, einmitt ekki. Hér er verið að opna möguleika fyrir hinn almenna borgara sem uppfyllir viss skilyrði, á bát og hefur réttindi til að fara á sjó og sækja sjó undir mjög afmörkuðum forsendum. Hv. þingmaður talar um ólympískar veiðar. Ég held að þeir sem færu á Ólympíuleikana og ættu að fara að keppa að ná einhverju lágmarki í hlaupum eða slíku vildu ekki hafa svona takmarkanir. Hverjar eru þær? Þær eru samkvæmt frumvarpinu: „Óheimilt er að stunda veiðar föstudaga og laugardaga. Ráðherra er heimilt með reglugerð að banna strandveiðar á almennum frídögum.“ - Og hver veiðiferð skal eigi standa lengur en 14 klukkustundir miðað við þann tíma sem fiskiskip lætur úr höfn og kemur aftur. Auk þess er líka takmarkað magn: „Aldrei er heimilt að hafa fleiri en fjórar handfærarúllur um borð í fiskiskipi. Engin önnur veiðarfæri en handfærarúllur skulu vera um borð. Á hverju fiskiskipi er aðeins heimilt að draga 650 kg, í þorskígildum talið, af kvótabundnum tegundum í hverri veiðiferð.“ Þetta er mjög skýr afmörkun og þess vegna er líka lögð áhersla á að þessar veiðar, þessi möguleiki fólks um land allt, dreifist á hin ólíku svæði í landinu. Það er hluti af tilganginum með frumvarpinu og með þessu fyrirkomulagi á strandveiðum, að gefa almenningi möguleika að nálgast auðlind sína á þennan hátt hvar sem hann býr á landinu en innan tiltekinna og mjög afmarkaðra marka. Menn geta svo velt því fyrir sér hvort þetta sé góð hugsjón en fyrir mér er þetta góð hugsjón.

Virðulegi forseti. Ég nálgaðist þessa umræðu þannig í upphafi að ég taldi mjög áhugavert að ræða þetta fyrirkomulag vegna þess að hér gæti verið býsna mikið í húfi. Hér er verið að taka ákvörðun um að deila út 6.000 tonnum af þorski að mestu leyti sem er 4% af úthlutuðum kvóta eða þar um bil, sem er svo sem ekki neitt smáræði, 6.000 tonn, og nú segir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þetta sé bara eitthvert pólitískt markmið. Þetta sé til þess gert að almenningur geti, eins og hann orðaði það, nálgast auðlindina og hér eigi ekki að fara að hefja neinar stórfelldar atvinnuveiðar. Nú er þetta ekki lengur áhugavert umræðuefni, nú finnst mér vera orðið tilefni til að hafa nokkrar áhyggjur. Ef hæstv. ráðherra lítur ekki svo á að hér sé um að ræða alvöruatvinnurekstur hjá þessu fólki, 500–600 manns sem væntanlega fara til veiðanna á næsta fiskveiðiári og kannski fleiri, að hugsunin sé ekki sú að reyna að hámarka verðgildið, draga úr kostnaði og reyna að gera sem mest úr þessari auðlind, finnst mér þetta vera orðið dálítið mikið áhyggjuefni. Ég hef einhvern veginn ímyndað mér að það hlyti líka að vera eitthvað sem menn tækju með í reikninginn þegar þessi mál væru rædd að við reyndum að gera sem mest verðmæti með sem minnstum tilkostnaði úr auðlindinni, því að auðvitað byggist þetta allt á því. Ef það er bara þannig að það séu einhver óljós samfélagsleg markmið að gefa almenningi kost á að nálgast auðlindina, eiga menn auðvitað að segja það skýrt og punktur: Þannig er það og við erum ekki að hugsa um neitt annað í sambandi við þennan þátt í okkar sjávarútvegi. En þá ætla ég að segja: Við skulum hins vegar fara gætilega ef það á að vera eina markmiðið í þessu sambandi. Ég spurði hins vegar hæstv. ráðherra ákveðinna spurninga, m.a. varðandi svæðaskiptinguna. Ef hæstv. ráðherra kemur aftur upp í andsvar vil ég ítreka þessa spurningu, því að hún skiptir miklu máli. Nú er hæstv. ráðherra að hverfa frá því að Alþingi ákveði svæðaskiptinguna, hún mistókst reyndar hrapallega eins og við bentum á í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og kom fram í umræðunum á síðastliðnu sumri. Nú ætlar hæstv. ráðherra að fá almenna heimild, hann hefur hvergi ljóstrað því upp hvernig 

Frú forseti. Í fyrsta lagi er fullkomlega alrangt að segja að þessi svæðaskipting hafi mistekist hrapallega. Það sem helst gerðist var það að ekki tókst að fá frumvarpið afgreitt fyrr á þinginu í vor þannig að hægt væri að ná heilu sumri inn í málið og þeir sem biðu eftir að fá að taka þátt í veiðunum voru orðnir mjög langeygir. Sem betur fer eru sjómenn kappsamir og allir þeir sem fara á sjó kappsamt fólk. Það var það sem var ábyrgðarhluti, úr því að ljóst var eða a.m.k. sterkar líkur voru á að málið mundi ná fram, að þingið skyldi ekki afgreiða það fyrr þannig að heilt sumar næðist inn. Þess vegna er mjög mikilvægt núna að frumvarpið komist sem hraðast í gegnum þingið þannig að fólk geti þá undirbúið sig hvað þennan þátt varðar. Það er fullkomlega rangt að halda því fram að svæðaskiptingin hafi verið röng. Það er alveg ljóst að fiskurinn kemur almennt fyrr að suðvesturhorninu og þá fyrr að sumrinu en …  Við verðum líka að horfa til hinna ýmsu jafnræðissjónarmiða í þessu efni, en auðvitað verður það svo um þetta sem annað að sitt sýnist hverjum og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson getur haft sína skoðun á því. Ég held meira að segja að þetta sé mjög gott fyrir Vestfirði, ef ég segi bara alveg eins og er.

Frú forseti. Ég var mjög andvígur því frumvarpi sem hér varð að lögum síðasta sumar þegar ákveðið var að hefja hinar svokölluðu strandveiðar og færði fyrir því ýmis rök sem sneru að því að strandveiðarnar voru ekkert annað en afturhvarf til þeirrar veiðistjórnar sem við bjuggum við á árum áður, einhvers konar útfærsla á gamla skrapdagakerfinu. Allir þeir sem þekkja til sögu fiskveiðistjórnar á Íslandi vita hvernig reynslan varð af skrapdagakerfinu, hvers lags gríðarleg sóun varð vegna þess fyrirkomulags sem var á veiðunum og hversu miklu skipti fyrir okkur Íslendinga að komast út úr því og yfir í annað fiskveiðistjórnarkerfi sem hafði það að markmiði annars vegar að hámarka tekjurnar af þeim afla sem barst að landi og hins vegar að lágmarka þann tilkostnað sem félli til við veiðarnar og vinnsluna. Það var lykilatriðið. Verði þetta frumvarp að lögum festir það í sessi það fyrirkomulag sem við reyndum í vor. Ég tek eftir því að nokkuð er vitnað til þess að ánægja hafi verið að meðal strandveiðimanna með strandveiðarnar, nema hvað. Að sjálfsögðu er ánægja hjá þeim sem fá allt í einu tækifæri til að veiða án nokkurs annars tilkostnaðar en útgerðarkostnaðarins sjálfs, þ.e. þurfa ekki að leigja eða kaupa kvóta, að sjálfsögðu er ánægja með það. Enda mátti sjá þá ánægju í þeim fjölda báta sem bættust við fiskveiðiflota Íslendinga til að ná í þau 4.000 tonn sem þá voru til umráða. Það er alveg sama hvernig maður snýr þessu máli, það er alveg sama hvað maður gerir margar úttektir og hvernig maður reynir að tala um samfélagsleg áhrif o.s.frv. að það er ekkert sem breytir þeirri staðreynd að kostnaðurinn við að sækja þann afla, þau 4.000 tonn sem við vorum að fást við í sumar, var meiri fyrir þjóðarbúið vegna þess að við fórum þessa leið. Undan því verður ekki vikist og ég hef ekki heyrt nokkurn mann reyna að rökstyðja neitt annað. Síðan getur auðvitað verið að menn telji það mjög mikilvægt við þær aðstæður sem eru uppi núna í íslensku efnahagslífi, að fá meira líf og stemningu í nokkrar hafnir hér og hvar í kringum landið. Ég ætla ekki að gera lítið úr því og tek undir það með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, það er að sjálfsögðu allt hið besta mál. En það er bara þannig að við Íslendingar höfum ekki efni á því að búa til fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur þetta einna helst að markmiði, því að alveg örugglega er ekki um að ræða það markmið að hámarka þann arð sem er til skiptanna fyrir þjóðina af fiskveiðiauðlindinni en það er sú skylda okkar alþingismanna, þ.e. að búa sjávarútvegi Íslendinga þann ramma og þann grundvöll að hægt sé að hámarka hagnaðinn af þessum veiðum. Það er nefnilega hægt að koma þessu þannig fyrir, frú forseti, að allir geti fengið að fara á sjó sem vilja, að allir geti keypt sér lítinn bát og farið að veiða. Það er alveg hægt að koma fiskveiðistjórnarkerfinu þannig fyrir á Íslandi. Og það væri hægt að afnema allar hömlur þannig að allir gætu farið og veitt frjálst og óhindrað. Við vitum nákvæmlega hvert það leiðir. Þó að það sé alveg hárrétt sem hér hefur komið fram, m.a. hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, að þetta frumvarp sé ekki stórt og mikið að vöxtum, það er ekki margar blaðsíður og ekki er verið að ræða um stórkostlegan tonnafjölda  Frú forseti. Að nokkrum einstökum greinum frumvarpsins. Í sjálfu sér er þetta samstofna og óþarfi að fara yfir í löngu máli það sem var farið yfir í ræðum í vor og sumar, en ég hnýt auðvitað um að í 1. gr. lagafrumvarpsins 5. tölulið, er tekið fram, með leyfi frú forseta, að „á hverju fiskiskipi er aðeins heimilt að draga 650 kg, í þorskígildum talið, af kvótabundnum tegundum í hverri veiðiferð.“ Þetta er auðvitað í sjálfu sér frumleg og snjöll aðferð, þ.e. með því að minnka ár frá ári það magn sem má koma með í hverri veiðiferð minnkar náttúrlega sá vandi að takmarka þurfi hversu mörg skip koma til að veiða, vegna þess að það er jú takmarkað magn sem má veiða í hverjum mánuði, og með því að takmarka magn í veiðiferð minnkar vandinn í sjálfu sér hinum megin en myndar nákvæmlega sömu stöðu og var í skrapdagakerfinu. Á hverju ári var dögunum fækkað sem menn máttu nota skipin. Í frumvarpinu er lagt til að bætt verði við þau 4.000 tonn sem við vorum með í sumar 2.000 tonnum, þannig að heildaraflinn verði 6.000 tonn. Þetta fyrirkomulag veiðanna er nákvæmlega það sama, það á sem sagt að veiða 6.000 tonn með nákvæmlega sama hætti og við erum að veiða makrílinn, sem er einkar vond aðferð við að veiða fisk í keppnisveiðum, ólympískum veiðum, samkeppnisveiðum þar sem keppni felst í því hver veiðir hraðast og mest á sem stystum tíma. Við sjáum afleiðingarnar í makrílnum þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur talið nauðsynlegt að grípa þar inn í hvernig menn ráðstafa þeim afla af því að hætt er við því að aflinn sé ekki rétt nýttur vegna þess að menn eru á kappveiðum og fyrirkomulag veiðanna er með þeim hætti. Sami hæstv. sjávarútvegsráðherra sem hefur áhyggjur af makrílveiðunum og ráðstöfun aflans er nú að leggja til að festa í sessi og auka það magn sem má veiða með nákvæmlega sömu veiðiaðferðum, sama rammanum með kappveiðum. Ég hélt einhvern veginn að ef einhver þjóð og eitthvert þjóðþing væri búið að átta sig á þeim vandamálum sem fylgir ólympískum kappveiðum þá væru það Íslendingar. En þetta er staðan. Það sem er nýtt að koma hér inn, sem er auðvitað alvarlegt mál og tengist þeim umræðum sem við áttum um skötuselsfrumvarpið, er að í þeim lögum sem nú gilda er gert ráð fyrir að það séu teknar aflaheimildir sem annars hefði verið ráðstafað í byggðakvóta. En samkvæmt frumvarpinu á að nálgast þetta þannig, eins og ég hef skilið það, að þegar búið er að ákveða heildaraflann á að taka til hliðar þessi 6.000 tonn og útdeila síðan hinu. Með öðrum orðum, frú forseti, það sem verið er að gera er það sama og við gerðum í skötuselsfrumvarpinu. Það er verið að kippa úr sambandi reglunni um hlutdeildarkvóta, hlutdeildarkvóta sem er þó það allra mikilvægasta. Og ég held að mesta sáttin sé um það og hefur verið hingað til að það væri lykilatriði og eitthvert það albesta sem væri í íslenska sjávarútvegskerfinu að hafa einmitt hlutdeildarkvótann. Menn gætu treyst því að þegar skorið væri niður hjá þeim eða þegar kæmi að því að möguleiki væri að auka afla, þá mundu menn njóta þeirrar aukningar. Hér er rétt, eins og er gert í skötuselsfrumvarpinu, verið að gera nákvæmlega það sama, skera þarna á. Það er alvarlegt mál. Það er alvarlegt mál að senda þau skilaboð til greinarinnar að menn geti ekki treyst þessum hlutdeildarákvæðum. Frú forseti. Í athugasemdum við lagafrumvarp þetta er sagt, með leyfi forseta: Yfirlýst markmið með heimild til strandveiða var nýting sjávarauðlindarinnar á nýjum grunni þar sem mönnum væri gert mögulegt að stunda veiðar með ströndinni á sjálfbæran og ábyrgan hátt. Frú forseti. Það er ekki ábyrgt að víkja einmitt frá þeirri grundvallarreglu sem felst í hlutdeildarkerfinu. Hvers vegna ekki? Vegna þess að það er svo mikilvægt að þeir sem stunda sjómennsku og veiða á Íslandsmiðum séu einmitt samstiga vísindamönnunum í því að nýta þessa auðlind með ábyrgum hætti. Þegar nauðsynlegt er að draga úr veiðunum sé stuðningur við það innan greinarinnar. Sá stuðningur næst ekki fram nema menn viti og geti gengið að því vísu og það sé tryggt að þegar kemur að því að hægt er auka fái menn til baka í hlutdeild við það sem þeir gáfu frá sér. Enn og aftur, frú forseti, þetta er óábyrg nálgun. Hún er óábyrg vegna þess að hún eykur kostnað við það að veiða sem þarna er lagt til og hún rýfur þetta grundvallarsamhengi hlutanna sem er svo mikilvægt að sé. En það er annað undir í þessu öllu saman sem við þurfum að velta fyrir okkur og skiptir verulegu máli. Það snýr að atvinnusköpun í landinu. Markmið þessa leiðangurs alls virðist vera að fleiri fái tækifæri til að gera út. Í staðinn fyrir að við reynum að komast af með sem fæst skip til að veiða þann kvóta sem við getum veitt, reyna með öðrum orðum að lágmarka útgerðarkostnaðinn og hámarka hagnað af veiðunum þá er hugsunin sú að fjölga. Með öðrum orðum, meiri kostnaður, á þeirri forsendu að það sé gott að auka möguleikana og fá fleiri til að taka þátt í þessu. Þá kemur að grundvallarspurningunni um stjórn efnahagsmála og hvað þetta snýst allt saman um. Ég hafði það á orði í ræðu þegar við ræddum um skötuselsfrumvarpið að menn yrðu að muna það að allt þetta snýst ekki um að búa til vinnu. Það hefur alltaf verið gríðarlega mikil vinna á Íslandi. Við erum þjóðin sem sennilega fann upp vökustaurana af því að við unnum svo mikið árhundruðum saman. Það vantaði ekki vinnu fyrir íslenska alþýðu á öldum áður. En það sem vantaði var að vinnan væri arðbær, hún væri arðgefandi og það væri afraksturinn af vinnunni sem skipti máli en ekki vinnan sjálf. Ef mönnum hefur ekki lærst þetta eða skilist þetta er voðinn vís. Þetta snýst um það hvernig okkur tekst að nýta með arðbærum hætti auðlindirnar sem við höfum. Tilgangurinn er ekki sá að hafa sem flest skip á sjó. Ef það væri markmiðið væri þetta lítið mál. Tilgangurinn er ekki sá að sem flestir vinni við sjávarútveginn, þvert á móti. Auðvitað væri hægt að koma málum þannig fyrir að enginn maður gengi um atvinnulaus á Íslandi með því að við mundum t.d. taka sjávarútveginn þannig. Við mundum eyðileggja hann með því að opna hann alfarið og fara aftur í það vandamálakerfi sem við bjuggum við þegar arðurinn af þessari grein var enginn. Tapið var algert og við sigldum algerlega í strand. Það væri auðvitað hægt að fara þá leið, frú forseti, að banna vélar í báta og láta menn róa til fiskjar. Þá yrði nóg að gera. Þetta verða menn að hafa hugfast. Það var reyndar þannig á öldum áður í Bretlandi að heil hreyfing fór af stað kennd við lúddíta sem fór á milli bæja og braut og bramlaði vélar vegna þess að það væru vélarnar sem rændu atvinnunni. Misskilningurinn var auðvitað alger og fullkominn. Misskilningur lúddíta var sá að vélarnar drægju úr velmegun almennings, að það væri sérstakt markmið í sjálfu sér, eins og sú hreyfing nálgaðist málin ef hægt er að tala um það þannig, þ.e. að markmiðið væri vinnan. En markmiðið er afraksturinn. Markmiðið er fjölbreytileikinn, að til séu fjölbreytt störf fyrir alla sem skila arði. Það er það sem við eigum að vera að gera, það er svo mikilvægt þegar kemur að sjávarútvegsmálunum að við tryggjum það að við séum að nýta sem best þessa mikilvægu auðlind. Það gerum við með því að ræða það af því að við höfum ekki fundið út hið endanlega fiskveiðistjórnarkerfi. Við erum ekki komin á einhvern endapunkt í því. Það er margt sem betur má fara og margt sem við þurfum að laga. En þetta frumvarp er ekki til þess fallið. Það er til þess fallið að auka kostnaðinn og draga úr hagnaðinum. Það er það sem við eigum að gera, frú forseti, við þær aðstæður sem eru uppi á Íslandi, þ.e. að nýta náttúruauðlindirnar skynsamlega, nýta mannauðinn, hina menntuðu vinnufúsu þjóð til að vinna sig út úr þeim vanda sem við er að etja og það gerum við ekki, frú forseti, ef við grípum til sömu hugmyndafræði og kom fram á fyrri hluta 19. aldar í Englandi að það væri vinnan sjálf sem væri markmiðið því það er það ekki, þá væri þetta svo auðleyst, frú forseti. Þá væru ekki nein vandamál sem við væri að fást ef þetta væri bara spurningin um það hvernig við komum sem flestu fólki í einhverja vinnu. Það væri þá alveg nóg, frú forseti, að sjávarútvegsráðherra, eins og ég sagði áðan, bannaði vélar í báta, þá væri búið að leysa það mál. Og auðvitað dettur ekki einu sinni þeim annars ágæta og merkilega sjávarútvegsráðherra það í hug, ég er sannfærður um það. En það er af þeim meiði, það er þessi villa, sú ranghugsun sem birtist í frumvarpinu og hefur birst líka í frumvarpinu um skötuselinn sem er svo alvarlegt. Þess vegna, þó að þessi frumvörp láti ekki mikið yfir sér, séu ekki mikil að vöxtum og snúi ekki neitt að svo gríðarlega mörgu tonnum, er ástæða til að hafa áhyggjur. Að lokum vil ég segja þetta, frú forseti. Í umræðum á þinginu þegar við ræddum þetta síðast benti ég á að þetta mundi fara svona. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp úr eigin ræðu, þó það sé svolítið sérstakt, en þá sagði ég: „Þetta mun bara fara svona: Annaðhvort eykur hæstv. ráðherra kvótann sem er til ráðstöfunar í þessu til að mæta því að fleiri og fleiri koma inn, og það sem mun gerast er að bátunum fjölgar til að nýta hinn aukna kvóta, eða að hæstv. ráðherra gerir ekki neitt og bátunum fjölgar þangað til að menn geta farið með þetta eins og gert var í Bandaríkjunum með lúðuveiðarnar, …“ - Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson lýsti. Með öðrum orðum, það var fyrirsjáanlegt að þetta mundi gerast. Það er alveg sama hvernig menn snúa þessu. 

Frú forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur allnokkur stór orð uppi enda er hann að verja með kjafti og klóm óbreytt kerfi sem verið hefur mjög umdeilt. Ég virði það þegar hv. þingmenn ganga fram með þeim hætti og vilja tryggja það sem fiskveiðiauðlindin er í og færist á hendur enn færri. Ég er ekki sammála þeirri stefnu. Það má vel vera að fjárhagsleg hagkvæmni rekstrarlega séð út frá einhverjum gefnum slíkum reiknilíkönum megi reikna það út, en það er bara ekki þannig sem við viljum hafa það. Íslensk þjóð er ekki sátt við að hafa það þannig. Þar greinir okkur á. Það kerfi sem við erum að tala um er samt ekki sú stóra þúfa sem hv. þingmaður er að velja þessi stóru orð. Hins vegar hef ég og við sem stöndum að frumvarpinu lagt áherslu á það að réttur íbúa sjávarbyggðanna til að mega fara á sjó, þótt mjög afmarkað sé, réttur til að mega fara á sjó og sækja afla og fénýta sér hann innan mjög takmarkaðra skilyrða og það er þann rétt sem við erum vissulega að sækja þó með þessum hætti. Ég vil minna á að það er til fjöldi smárra báta í landinu og af hverju má ekki líka nýta þá fjárfestingu í sjálfu sér þjóðarbúinu til hagsbóta yfir sumarmánuðina? Það er ekki verið að leggja í einhverjar stórar nýfjárfestingar, alls ekki, heldur fyrst og fremst að nýta þær fjárfestingar sem til eru. En það er alveg hárrétt að verið er að færa þarna ákveðinn afmarkaðan rétt til að fara á sjó 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að hér er um eina þúfu að ræða. En ég óttast að þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur farið höndum sínum um sjávarútvegskerfið breytist það úr túni yfir í kagþýfðan völl þar sem enginn kemst yfir og allt verður til vandræða og verður að axarskafti þegar upp er staðið. Hæstv. ráðherra sagði: Það er ekki það sem verið er að horfa á, krónur og aurar, einhver hagkvæmni, rekstrarniðurstöður eða líkön, hvað svo sem það þýðir með líkönin. En það er nákvæmlega það sem þetta snýst allt saman um. Saga fiskveiðistjórnar á Íslandi er akkúrat um það, þann bardaga á milli þeirra sem hafa sagt: Okkur ber skylda til fyrir hönd íslenskrar þjóðar að nýta þessa auðlind þannig að hún skapi rentu og auðlegð fyrir þjóðina annars vegar, og hina sem hafa sagt: Við skulum bara hafa þetta allt saman opið. Við skulum leyfa hverjum sem er að fara að veiða vegna þess að við lítum á okkur sem handhafa réttlætis og við höfum skilgreint það sem réttlæti að allir geti farið út og veitt. En hvert verður þá réttlætið? Hvert var réttlætið í skrapdagakerfinu þegar við bjuggum við opinn aðgang? Hvert var réttlætið í hinum opna aðgangi? Hvert er réttlætið í því fyrirkomulagi sem við höfum við makrílveiðarnar? Það er ekkert réttlæti í því, frú forseti, að verið er að sólunda auðlindinni með því að stórauka útgerðarkostnaðinn til að sækja sama magn af fiski sem hægt er að ná með öðrum og hagkvæmari hætti. Með öðrum orðum, ef við færum þá leið sem hæstv. ráðherra er að ýja að, að láta okkur litlu varða um hagkvæmni, litlu varða um þessi líkön eins og hæstv. ráðherra orðar það, þá er auðvitað hægt að fara með þetta þannig, eins og við vorum á góðri leið með að gera í skrapdagakerfinu, að útgerðarkostnaðurinn og kostnaðurinn við vinnsluna verði sá hinn sami og það sem við fáum fyrir auðlindina, með öðrum orðum að rentan verði engin, að við eyðum og sólundum allri auðlindinni með röngu kerfi. Það, frú forseti, er ástæðan fyrir því að flestum þjóðum hefur mistekist fullkomlega að stjórna fiskveiðum sínum og víðast hvar þegar farið er um í heiminum sjá menn að fiskimenn og veiðimenn eru fátækir. Það er vegna þess að fyrirkomulag fiskveiðanna er víðast hvar í heiminum rangt. Kvótakerfið er ekki gallalaust og ég stend ekki hér, frú forseti, til að verja hagsmuni einhverra annarra en íslenskrar þjóðar, heldur fyrir það að verja fiskveiðistjórnarkerfið fyrir því að 

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara í kappræðu við hv. þingmann um að verja þetta kerfi eins og það hefur verið, það er ekki mín ætlan. Ég er að mæla fyrir nýju og mjög góðu máli sem eru strandveiðar og möguleiki til slíkra veiða vítt og breitt um landið. Það er það sem ég er að mæla fyrir en ekki að verja gamla kerfið sem hann heldur fram að sé algott. Ég minni á að aðrar þjóðir, önnur lönd eru yfirleitt líka með eitthvert hliðstætt kerfi þar sem er afmarkaður réttur, eitthvert takmarkað svæði fyrir ströndum landsins til handfæraveiða þannig að þetta er ekki neitt sérstakt hér. Ef hv. þingmaður, sem ég veit að er vel að sér í þessum málum, gæti farið og kynnt sér hvernig þetta er í Noregi, í Færeyjum og í öðrum löndum þar sem menn búa við slíkar aðstæður, þá eru það í rauninni þær sem er verið að horfa hér til. Hv. þingmaður minntist á makrílinn. Þar hljóp hann aðeins út af skeiðinu, því að við erum að semja við aðrar þjóðir einmitt um makrílinn og ég vonast til að við fáum þar góðan hlut. Við höfum sett fram kröfur fyrir hönd íslenskra stjórnvalda um ákveðna hlutdeild í þeim afla, sem er væntanlega mjög mikilvægt fyrir okkur að geta sótt, og einnig erum við að sækja um heimild núna með lögum til að geta gert kröfur á þá sem veiða makrílinn um að hann nýtist sem best til manneldis. Ég veit vel að flestar útgerðir vinna af heilum hug að því að svo sé gert, en það er líka stefnumörkun að hámarka þjóðhagslegan ábata af þessum veiðum, makrílnum eins og öðrum. Að sjálfsögðu er ekki hægt, þar sem ekki er heldur búið að semja um heildarmagn, að ganga endanlega frá veiðikerfi í þeim, en að sá grunnur verði lagður að það skuli vera hámarksnýting á þeim afla fyrir þjóðina sem heild. Við þurfum að horfa á samfélagið sem heild en ekki bara 

Frú forseti. Fyrst hvað varðar réttindi strandbyggða. Ég veit að það hefur ekki farið fram hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að byggðir Íslands eru strandbyggðir að stærstum hluta. Það er einmitt þannig að útgerðin, hvort sem það eru smábátar eða stórir togarar, fer fram frá strandbæjunum. Þetta veit ég að hæstv. ráðherra er fullkunnugt um. Að sjálfsögðu verður hann að horfa á þetta allt saman í heild, það þýðir lítið að bera þetta saman við fyrirkomulag sem margar aðrar þjóðir hafa haft þar sem sjávarútvegurinn skiptir nákvæmlega engu máli og þar sem meira er horft á einhvers konar byggðasafnssjónarmið en eitthvað annað þegar horft er til slíkra kerfa. Ég treysti því og trúi að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi ekki verið að horfa til slíkra fyrirmynda þegar hann smíðaði það kerfi sem við ræðum nú. Síðan er hitt þegar kemur að umræðunni um réttlætið, þ.e. hver á að fá að veiða, ef hæstv. sjávarútvegsráðherra er þeirrar skoðunar að það kerfi sem við búum við sé fullkomlega og algerlega óréttlátt, hvers vegna staðnæmist hann bara við að leysa vandann með 6.000 tonnum í þessu fyrirkomulagi? Af hverju gengur hann ekki lengra? Af hverju segir hann ekki: Allan afla á Íslandsmiðum skal sækja með réttlátum hætti? Hvers vegna á réttlætið bara að ná til 6.000 tonna en ekki þeirra 130–150 þús. tonna sem annars er verið að veiða á Íslandsmiðum? Það er svolítið skrýtið að skammta réttlætið með þessum hætti. Annaðhvort er það þannig að menn trúa því að óréttlætið sé svona og berjast þá á móti því, en menn fara ekki fram með skammtalækningar þegar þeir fara fram á grundvelli réttlætisins. Það er heila málið. Þegar við alþingismenn ræðum fyrirkomulag veiða á Íslandsmiðum höfum við eina skyldu, hún er gagnvart þjóðinni og um það að fyrirkomulagið sem við setjum hámarki afraksturinn af þessari grein. Síðan getum við skattlagt þessa grein eins og aðrar greinar. Þetta má ekki fara aftur eins og var á árum áður þegar taka þurfti peninga úr ríkissjóði til að setja inn í útgerðirnar sem voru allar komnar meira og minna á hausinn. Biðstofur ráðherranna voru fullar af útgerðarmönnum á hverjum einasta degi sem voru að leita eftir fyrirgreiðslu til að bjarga sér og sínum. Það var fyrirkomulagið sem við bjuggum við þegar við höfðum opinn aðgang, þegar við bjuggum við t.d. skrapdagakerfið, og það er það fyrirkomulag sem ég ætla að berjast á móti, 

Virðulegi forseti. Þá hleypur hæstv. ráðherra á dyr þegar ég ætlaði að fara að skamma hann. En hvað um það, ég ætla samt að gera það. Mér fannst dálítið athyglisvert áðan, virðulegi forseti, þegar ég fór í andsvör við hæstv. ráðherra eftir að hann mælti fyrir frumvarpinu og ég var að benda á þá galla sem komu fram við svæðaskiptinguna í fyrra, að í fyrra andsvari hæstv. ráðherra tók hann heils hugar undir þetta vegna þess að hann vissi af því sem gerðist. - Nú gengur hæstv. ráðherra í salinn. - En í seinna andsvarinu og í andsvari við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór hann í þann gírinn að verja þetta vitlausa fyrirkomulag - mér finnst það mjög dapurt því að í fyrsta andsvarinu sagði hann að menn mundu að sjálfsögðu skoða þetta, það hefðu komið margir gallar í ljós, sem það gerðu - og hafði fyrir því margvísleg óefnisleg rök að mínu mati. Ef hæstv. ráðherra ætlar að fara að skipta svæðunum niður á hvert einasta byggðarlag og þar fram eftir götunum, er það algerlega óframkvæmanlegt. Rökin fyrir svæðaskiptingunni, fyrir strandveiðunum síðasta sumar, voru þau að tekinn væri helmingurinn af aflanum, af þessum 4.000 tonnum voru 1.955 tonn tekin af byggðakvóta, og þá sagði hæstv. ráðherra: Byggðakvótinn er svo óréttlátur, honum er svo misskipt og margir óánægðir með hann og þess vegna er mjög skynsamlegt að gera þetta með þessum hætti. Virðulegi forseti. Ég sagði þá í ræðu að það væri alveg öruggt að næst þegar hæstv. ráðherra mundi boða strandveiðar, eftir ár, yrði byggðakvótinn kominn á sama stað aftur, enda var það raunin. Það er þetta sem menn verða og hæstv. ráðherra verður að skoða betur og vera ekki með svona fordóma, því að það er alveg klárt og rétt sem hæstv. ráðherra sagði að fiskurinn gengur á mismunandi tíma upp á grunnslóðina. Hann byrjar að veiðast fyrr fyrir sunnan landið á skaki og svo færir hann sig norður eftir. Hæstv. ráðherra hefur öll tromp á hendi til að skipta magninu niður á mánuðina til þess að ekki verði ójafnvægi milli svæðanna. Því mér finnst dálítið sérkennilegt í ljósi þess sem gerðist að mörg byggðarlög eins og t.d. á Ísafirði eða Súðavík, þar lönduðu allir á Bolungarvík, og á Snæfellsnesi lönduðu allir í Ólafsvík og á Rifi frekar en róa innan úr Grundarfirði eða Stykkishólmi, það var mikið um það, náttúrlega ekki allir, það er ekki rétt, vegna þess að það var styttra á miðin. Ef menn vildu tryggja að allar byggðirnar hefðu jafnan aðgang, eins og eflaust er hugsun hæstv. ráðherra, væri mjög einfalt að lengja tímann, þ.e. að þeir aðilar sem búa lengra frá miðunum hefðu rýmri tíma. Ráðherra gæti breytt 14 tíma reglunni í 18 tíma reglu eða hvað það væri. Síðan gæti hann jafnað út vegna þess að þeir sem búa næst miðunum þurfa einungis kannski 10 tíma, 12 tíma eða 8 tíma eða hvað það, hann gæti jafnað þetta svona út. En að búa til einhverjar svæðaskiptingar eins og gert var síðasta sumar, sem voru algerlega misheppnaðar, eiga menn að forðast. Menn eiga að læra af mistökunum og til að læra af mistökunum verða menn að byrja á því að viðurkenna þau. Það er alveg kristaltært í mínum huga að menn þurfa að bregðast þannig við. Það sem gerðist síðasta sumar, og ég sagði í andsvörum við hæstv. ráðherra áðan, var að menn færðu lögheimili útgerðanna, tugir manna, frá einum stað til annars, þ.e. allir sem voru á suðvesturhorninu eða margir og fyrir austan eða norðan, færðu þau inn á svæði A. Öll pósthólf, á Ólafsvík, Hellissandi, Patreksfirði eða hvar sem var, voru bara færð. Það er þannig sem menn munu fara að. En menn hafa önnur tæki til að bregðast við þessari hugsun og menn eiga að nýta sér þau. Ég vænti þess að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd muni fara vel yfir þetta, því að eins og ég segi, á stöðum sem menn halda að þeir hafi ekki nógan aðgang að þessum veiðum vegna annmarka, þar á bara lengja tímann, þ.e. að rýmka tímann hjá þeim sem þurfa að róa lengra og þá koma þeir jafnfætis inn. Þannig er hægt að bregðast við þessu. Við höfum mörg önnur tæki en ég hvet menn til að skoða þetta mjög vel, sérstaklega í ljósi þess sem gerðist síðasta sumar þegar menn voru með svæðaskiptingu sem algerlega misfórst. Ég er reyndar búinn að dvelja lengur við þetta atriði en ég ætlaði og ætlaði reyndar ekki að koma inn á það vegna þess að mér fannst hæstv. ráðherra svara þessu mjög vel en svo snerist hann á augabragði og fór að verja þessa vitleysu sem klárlega kom í ljós síðasta sumar. Ég vil hins vegar fara aðeins öðruvísi í þetta mál vegna þess að á sínum tíma, við skulum líka rifja upp söguna, þegar handfærakerfin voru eða hið svokallaða dagakerfi var, við skulum bara rifja það upp, það gerðist þannig að menn voru að róa og voru alltaf að framleiða báta inn í kerfið. Þá sögðu sömu aðilar og voru að róa í þessu banndagakerfi eða á þessu dagakerfi sem kallað var þá, handfæraveiðarnar: Stjórnvöld munu alltaf bregðast þannig við að við verðum réttir af. Og það var haldið áfram að smíða báta inn í kerfið og það er verið að gera það líka enn í dag. Það verður að hugsa þetta til enda því að menn munu ekki geta bætt við endalaust inn í þennan pott. Í fyrra voru það 4.000 tonn, núna verða það 6.000 tonn og svo koll af kolli. Ég hvet hæstv. ráðherra og hv. sjávarútvegsnefnd til að hugsa þetta aðeins lengra, því að þeir aðilar, og ég ætla að rifja það upp, sem börðust fyrir því að dagakerfið og handfæraveiðarnar væru lagðar niður voru þeir sömu og sem voru í kerfinu. Þetta var ekki krafa frá öðrum heldur eingöngu frá þeim sem voru inni í kerfinu vegna þess að dögunum fækkaði alltaf og hvað gerðist þá, virðulegi forseti? Það sem gerðist var að þeir sem voru búnir að búa sér til viðmiðun kröfðust þess að þeir fengju aflareynslu út á viðmiðunina vegna þess að þetta stefndi allt í eintóma vitleysu, að hver bátur gæti róið einungis örfáa daga á ári og þetta væri algerlega komið út fyrir öll velsæmismörk. Það voru þeir sem börðust fyrir því að handfærakerfið var lagt niður. Og það sem gerðist þá, virðulegi forseti, var að sú aflareynsla sem var inni í kerfinu var margföld miðað við það sem menn áttu að fá, þ.e. menn tóku aflaheimildir af þeim sem voru með þær fyrir, vertíðarbátunum og þeim sem halda uppi atvinnu í byggðarlögunum og færðu þær niður í þennan geira. Hver var svo reyndin? Það væri mjög áhugavert fyrir hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að skoða það. Þessir aðilar, mjög margir, seldu sig strax út úr þessu kerfi, seldu strax frá sér aflaheimildirnar sem þeir voru að berjast fyrir að fá úthlutað. Margir af þeim eru akkúrat að koma inn í strandveiðarnar í dag, auðvitað ekki allir en mjög margir, þannig að sporin hræða. Ég er alveg sannfærður um að það mun ekki líða langur tími þar til hæstv. ráðherra fer að fá heimsóknir frá þeim sem eru búnir að selja sig út úr greininni tvisvar, þrisvar eða fjórum sinnum og segja: Strandveiðarnar geta ekki gengið, það er verið að framleiða báta, það verður að setja svo mikið inn í þetta eða takmarka svo mikið veiðarnar að það verður að úthluta aflamarkinu. Þannig gerðist þetta nákvæmlega með handfæraveiðarnar, nákvæmlega svona þegar þær voru lagðar af. Ég hef hins vegar alla tíð sagt og hef verið hlynntur því að menn hafi val á því að koma inn í kerfið og hef talað fyrir því, og ég var mjög ósáttur við það þegar ákveðið var taka dagakerfið af og setja það inn í aflamark. Og það voru fleiri en ég, það er ekki eins og ég sé alvitur og viti allt en það voru mjög margir sem sögðu nákvæmlega það sama, að þetta mundi gerast og þetta er reyndin. Þeir aðilar sem fóru út úr kerfinu og eru búnir að selja sig mörgum sinnum út úr kerfinu eru margir hverjir komnir inn aftur. Þess vegna var það algerlega óskiljanlegt að mínu viti síðasta sumar hvers vegna það var ekki útilokað af hálfu stjórnarflokkanna að menn sem höfðu selt sig út úr greininni kæmu inn í greinina, inn í strandveiðarnar. Þeir gátu keypt sig inn í greinina með því að kaupa sér aflamark, það er allt í lagi með það, en ekki þarna, enda kemur það í ljós í skýrslunni að það er áætlað að það sé um 20% nýliðun í gegnum þetta kerfi. Menn verða að ræða hlutina nákvæmlega eins og þeir eru en ekki með einhverjum upphrópunum. Í sjálfu sér hef ég alla tíð verið hlynntur því að menn hafi þarna aðgang og ég hef oft orðað það þannig, virðulegi forseti, að þetta sé ákveðin aðferðafræði til þess að tappa þrýstingnum af kerfinu. Það hefur verið mín skoðun. En þá verðum við líka að hugsa málið til enda. Það er ekki nóg að leyfa bátunum að fjölga og fjölga og ætla síðan að bæta við kvótann og bregðast svo við því einhvern veginn seinna þegar allt er sprungið í loft upp. Menn verða að hugsa þetta til enda og taka umræðuna miklu dýpra en við gerum oft hér. Síðan langar mig líka að koma inn á það að þegar menn voru að tala um byggðakvótann og hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði, bæði á framboðsfundum og eins þegar hann var að kynna frumvarpið, að það væru mjög miklar deilur um byggðakvótann og það væri óréttlátt kerfi, það væri miklu skynsamlegra að færa veiðiréttinn, eins og hann orðaði það, aftur til byggðanna - það er ákveðið sjónarmið - og taka frekar byggðakvótann út og þessi byggðarlög gætu þá komið inn. Síðan er reyndin þessi, hvað gerist? Byggðakvóta er aftur að úthlutað, 4.000 tonnum, og þessu til viðbótar. Það er nákvæmlega það sem maður hélt að yrði gert. Þegar kemur einhver mótspyrna verður fólk líka að standa í lappirnar Það er það sem gerist og það er það sem verður að gera. Mig langar aðeins að rifja upp vegna þess að við erum svo oft að ræða aukaatriðin. Ég hefði frekar viljað ræða hér samsetningu byggðakvóta, herra forseti. Hvernig er samsetning á byggðakvóta? Hún er þannig að þar eru fjórar tegundir, þorskur, ýsa, ufsi og steinbítur. Það eru nokkuð mörg ár síðan ég hugðist fara í mál við Árna Mathiesen, sem þá var sjávarútvegsráðherra, út af þessu. Þetta segir okkur að það er vertíðarflotinn sem heldur uppi byggðarlögunum, eins og t.d. vestur á Snæfellsnesi, ásamt náttúrlega smábátunum og minni trollbátum í Grundarfirði og víðar, þessir aðilar sem eru í atvinnu allt árið halda uppi byggðarlögunum. Þá gerist það að menn sem eru eingöngu með heimildir úthlutað, eins og t.d. bátar í smábátakerfinu, vertíðarbátar, þurfa að láta af sínum heimildum miklu meira magn inn í svokallaðan byggðakvóta heldur en þeir sem eru með karfa eða annað, þeir þurfa ekki að láta neitt. Þannig að ef menn skoða þetta hjá útgerðunum, eins og minni krókaaflamarksbáta eða hefðbundna vertíðarbáta voru, þá voru menn þar að láta mjög stóran hluta af heimildum sínum í þetta, alla þessa potta, byggðakvótann, rækjubætur, línuívilnun og þar fram eftir götunum. Þeir voru kannski að fá 8% skerðingu á meðan t.d. stórútgerð í Hafnarfirði var að láta 0,8%. Ég hefði frekar viljað að við værum að ræða hér um að rétta þessa hluti af, að allir sem eiga að setja inn í þessa potta settu jafnt, jafnmikið í ígildum hver og einn, þannig að þessi mismunun væri ekki í gangi. Síðan komum við aftur að strandveiðunum og þá er bara tekinn þorskur og þeir sem eru með karfakvótann og uppsjávarskipin setja ekkert inn í þessa potta. Það er alltaf tekið af sama flotanum og það gerist með þeim hætti, virðulegi forseti, að það fjarar hægt og bítandi undan þessum útgerðum. Við verðum líka að átta okkur á því að til að mynda bátur sem gerir núna út á línu - þetta eru 3% af heildaraflanum í þorski þessi 6.000 tonn - getur róið upp undir þrjár vikur til mánuð til viðbótar með tíu menn í vinnu og sú útgerð, og þær eru fleiri en ein, verður núna að láta níu menn fara heim á atvinnuleysisbætur og láta einn róa á strandveiðum. Það er ekki bæði haldið og sleppt. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, að við verðum að ræða þessi mál í samhengi. Það er ekki allt bara klippt og skorið í þessum hlutum. Síðan kemur fram, virðulegi forseti, að það er ákveðið að veiða megi 650 ígildi. Ég held að það sé mjög góð breyting miðað við það sem var vegna þess að þetta var í kílóum. Nú breytist þetta í ígildi, þ.e. ufsinn er helmingi minna ígildi en þorskurinn, þannig að menn geta hugsanlega fengið svipuð verðmæti, af því að það voru brögð að því og það geta menn fengið staðfest, og ég hef fengið það staðfest frá mönnum sem vinna á markaðnum og víðar, að aflasamsetning milli bátanna sem voru á strandveiðunum og hinna var mismunandi. Þegar vel fiskaðist og menn fengu stóran og góðan fisk þurftu þeir ekki að hanga með ufsann um borð og þar fram eftir götunum. Það vantar hins vegar að það komi fram í frumvarpinu, ég gat ekki séð það, hvort þetta er óslægt eða slægt, þ.e. það sem er miðað við þessi 650 ígildi, en ég ítreka það að ég tel að þessi breyting sé til batnaðar að breyta þessu í ígildi úr kílóum. Nú er sagt að umframaflinn sem kemur fram yfir, þ.e. ef menn fara yfir 650 ígildi, fari í jöfnu hlutfalli við þann afla sem menn landa sem gerir það að verkum, og ég bið hv. sjávarútvegsnefnd að skoða það, að menn munu enn verða dálítið fastir í þessari gildru, þ.e. hættan er sú að ef menn veiða 650 ígildi og halda að þeir séu komnir með 680 ígildi, reyna þeir að henda frá sér 30 ígildum í ufsa, þannig að það er ákveðinn hvati í því að losa sig frekar við ufsann en þorskinn. Ég held að þá væri, af því að það er að sumu leyti oft erfitt að áætla hvort maður er með 840, 860 eða 870 kíló, hugsanlega skynsamlegra að láta t.d. fiskmarkaðina greiða sektina beint inn í ríkissjóð og taka hugsanlega bara af ódýrari tegundum eða eitthvað svoleiðis, þannig að menn hefðu það aðhald sem þarna þyrfti til að bregðast við þessum þáttum. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja það að ég hef alla tíð verið hlynntur því að menn hefðu ákveðinn aðgang í gegnum handfæraveiðar, en menn verða að hugsa málið til enda og skoða fortíðina líka, því að það voru þeir menn sem stunduðu handfæraveiðarnar á sínum tíma sem einir börðust fyrir því að það kerfi yrði lagt niður. Og að lokum segi ég það, virðulegi forseti, að ég vænti þess að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fari vandlega yfir þetta mál og geri hugsanlega breytingar á því milli umræðna.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Hann kemur inn á ýmis atriði sem hafa þarf í huga og verða í sjálfu sér alltaf eilífðarmál. Við getum aldrei búist við því að við séum búin að ljúka einhverju máli og sjáum fyrir endann á öllu í þeim efnum. Hann minntist sérstaklega á að reyna ætti að afmarka það að þau skip og þeir sem kæmu inn í strandveiðarnar væru ekki samhliða í verslun með aflaheimildir nema þá í mjög afmörkuðum mæli og í frumvarpinu er reynt að girða fyrir það. Í fyrsta lagi er sagt að leyfi sé bundið við eitt skip og að sami aðili megi ekki vera með fleiri en eitt skip því að markmiðið er jú að þetta dreifist á aðila sem langar til að fara út í veiðar á þessum grunni. Reyndar gildir þetta ekki fyrr en frá og með næsta ári því að ekki var talið fært að setja það inn á þetta ár en frá og með næsta ári verður óheimilt að veita fiskiskipum leyfi til strandveiða hafi aflamark umfram það aflamark sem flutt hefur verið til þess á sama fiskveiðiári verði flutt af því. Og eftir útgáfu leyfis til strandveiða er skipum óheimilt að flytja frá sér aflamark þess árs umfram það sem flutt hefur verið til skipsins. Með þessu er verið að setja þessu meiri skorður og meiri ramma en auðvitað þurfum við líka að huga að því að það er ákveðin krafa um jafnræði og jafnræðisreglu þannig að það þarf að finna þetta bil. Engu að síður er þetta lagt til þarna til að koma til móts við þetta. Herra forseti. Hv. þingmaður minntist á mörg önnur atriði og verður sjálfsagt að skoða þau í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Virðulegur forseti. Eitthvað hefur hæstv. ráðherra misskilið mig. Ég ræddi þessi tvö atriði akkúrat ekkert í ræðu minni, annars vegar um það að menn mættu ekki vera með fleiri en einn kvóta og hins vegar það að menn mættu ekki láta frá sér aflamark frá og með árinu 2011. Mér er fullkunnugt um það atriði í frumvarpinu en ég fór ekki yfir það í ræðu minni. Það sem ég sagði var nákvæmlega það sama og ég sagði í sumar þegar við vorum að samþykkja strandveiðarnar: Mér finnst óréttlátt að þeir aðilar sem eru búnir að selja sig út úr greininni komist inn í strandveiðar. Ég geri enga athugasemd við það að menn selji sig út úr greininni og kaupi sig aftur inn í hana með því að kaupa sér aflamark, hvort heldur sem það er í krókaflamarki eða öðru, ég geri enga athugasemd við það. En inn í þetta kerfi eiga að mínu viti ekki að koma þeir sem hafa selt sig út úr greininni og það var alveg hægt að koma því þannig fyrir a.m.k. í eitt ár. Ég viðurkenni það hins vegar, og gerði það líka í sumar, að menn geta komist fram hjá því með því að stofna önnur hlutafélög, hafa aðra eigendur og eitthvað í þeim dúr en það var alla vega hægt að gera þetta einu sinni. Það hefði verið hægt að gera það í sumar. Mér þótti mjög dapurlegt að meiri hluti hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar vildi ekki skoða það mál. Það er líka mjög mikilvægt í ljósi sögunnar, eins og ég fór yfir áðan, að þegar handfærakerfið var lagt niður þá var það einmitt krafa þessara manna sem voru inni í því. Það var ekki utanaðkomandi krafa. Þeir sem störfuðu í kerfinu voru búnir að búa sér til viðmiðun og börðust fyrir því að fá kerfið lagt niður. Ég er ekki búinn að gleyma þeim reiðiræðum sem ég hélt yfir flokksfélögum mínum þegar það var gert. Ég var mjög ósáttur við það. Þess vegna sagði ég í ræðu minni áðan að það væri mjög mikilvægt að menn horfi til þess hvernig þetta þróast en komi ekki fram með einhverjar lækningar á hverju ári. Menn verða að setja sér ákveðin markmið þannig að sjái fyrir endann á þessu svo að þetta fari ekki í sömu vitleysuna og það gerði fyrir örfáum árum.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn eitt frumvarpið um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Ég held að ég hafi í ræðu í sumar, við eina af þeim frumvarpsbreytingum sem þá voru á döfinni, nefnt að frá því að lögin tóku gildi frá 1990 væri búið að breyta þeim meira en 40 sinnum. Þetta segir okkur það auðvitað að þetta eru mannanna verk og við erum að kljást við að deila út takmarkaðri auðlind. Það er erfitt að gera svo að öllum líki en það er stöðugt verið að reyna að bæta í, reyna að stoppa í götin og laga til þó það hafi kannski ekki allt verið til bóta sem gert hefur verið. Enn á ný erum við komin hér og enn á ný ætlar ríkisstjórnin að magna upp deilur í stað þess að setja þetta verkefni í þá sátta- og samráðsnefnd sem hún hefur þó komið á fót. Engu að síður leggur hún þetta frumvarp fram. Mér liggur við að halda, og það má eiginlega segja það, að þetta frumvarp hafi verið búið til um leið og frumvarpið um strandveiðarnar, hin tilraunaútgáfan, sem var kynnt í sumar og keyrt með miklu hraði í gegnum þingið í júní. Þrátt fyrir að menn hafi ætlað sér að læra af reynslunni væntu stjórnarliðar þess að þeir kæmu síðan aftur í haust með tilbúið strandveiðifrumvarp, það var svo augljóst að það mátti eiginlega gefa sér að það gerðist alveg sama hvað upp á kæmi í sumar. Þetta frumvarp, sem mun væntanlega ganga undir gæluheitinu strandveiðifrumvarpið, ætti þá kannski að fjalla um raunverulegar strandveiðar þar sem menn nota stöng, standa á ströndinni og veiða, eins og menn gera til að mynda í Garðinum. Menn hafa jafnvel verið að velta því fyrir sér sem lið í ferðaþjónustu að reyna að skoða landið allt hvað það varðar að hefja slíkar raunverulegar strandveiðar. Ef menn eru verklausir í sjávarútvegsráðuneytinu og koma þess vegna inn eins gert er í dag að láta ganga til atkvæða um eina breytingu og kasta tveimur, þremur öðrum breytingum fram í þingið á sama tíma og samráðsvettvangurinn starfar þá er kannski rétt að benda þeim á verkefni sem þarf að sinna og það eru skipulagsmál í fjörðum og við strendur. Það eru raunveruleg vandamál sem þar eru að skapast í tengslum við þá sem vilja nýta lífríki sjávar næst landi, bæði frá hendi þeirra sem eiga jarðirnar og ákveðinn rétt þar og svo eins lengra út frá landinu í sambandi við fiskeldi, kræklingaeldi og ýmislegt annað. Það er mjög mikilvægt að ríkisvaldið fari að móta sér stefnu í því að væntanlega þarf að gera þetta með einhverjum hætti skipulagsskylt þannig að þar sé hægt að stýra nýtingunni því að þetta er vitanlega takmörkuð auðlind líka. Ef við höldum okkur við þetta frumvarp og þessa strandveiðihugmynd ríkisstjórnarinnar má svo sem spyrja sig, eins og menn hafa gert í ræðustóli á undan mér, hvað hafi gerst í sumar og hver hafi verið ávinningurinn. Mig minnir að menn hafi verið að tala um að það mundu kannski að hámarki verða 300 skip og bátar sem færu út á sjó og á þessar veiðar. Þau reyndust þegar upp var staðið vera 554. Á sama hátt var áætlað að veiða ætti yfir 4.000 tonn og ég held að það hafi veiðst yfir 4.100 tonn á þessari sumarstrandveiðivertíð en nú er áætlað að fara í 6.000 tonn. Annan árangur má svo sem skoða í þeirri skýrslu sem ráðherrann kynnti til leiks en hann sagði í ræðu sinni að kostirnir væru ótvíræðir. Ég minnist þess ekki að hann hafi minnst á einn einasta galla. Það má vel vera að þá megi finna og jafnvel í skýrslunni líka en þó voru kostirnir fyrst og fremst taldir upp í henni. Maður gæti til að mynda spurt: Hvernig er með hagkvæmni eða óhagkvæmni veiðanna? Það var aðeins nefnt með gæðin að það hefði komið á óvart að þau hefðu verið meiri en menn bjuggust við. En hvernig voru gæði hráefnisins? Hvert var markaðsverð á vörunni sem þarna kom upp? Hvernig var með þá áhættu sem margir töluðu um, þegar um 550 skip og bátar færu á flot í alls konar aðstæðum með mismunandi reynslu og kunnáttu? Hver var reynslan af því? Hvernig var með fjölda útkalla Landhelgisgæslunnar og annað slíkt? Það hefur líka verið nefnt að einungis 17,3% af aflanum hafi orðið til þess að atvinna skapaðist í heimahöfn. Er það ásættanlegur samfélagslegur ávinningur? svo að maður noti nú orð ráðherrans sem taldi að þetta snerist kannski um samfélagslegan ávinning. Þá má líka spyrja: Hvað varð um byggðakvótann og tengingu við hann og hvernig verður hann þá í kjölfarið? Upphaflega átti að taka þetta að öllu leyti úr byggðakvótanum þegar hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon var sjávarútvegsráðherra en hæstv. ráðherra Jón Bjarnason endaði í sumar með 50%. Nú er engin tenging við hann. Hvað þýðir þetta fyrir byggðakvótann á mismunandi stöðum? Það væri áhugavert að fá að heyra það og við þurfum kannski að ræða það í nefndinni. Það má líka velta fyrir sér af hverju þessi 800 kg voru lækkuð niður í 650. Það hafa komið upp aðeins mismunandi áherslur í því hvernig það skilar sér. Af hverju á að auka kvótann í 6.000 tonn? Hvað gerist þá næsta ár? 550 bátar síðasta sumar, verða þeir 700 á næsta sumri? Hvar ætla menn að hætta? Þetta mun, eins og margir hafa komið inn á, auka eftirspurnina eftir því að fá meiri aðgang að þessari takmörkuðu auðlind. Í frumvarpinu kemur líka fram að enn á að auka á ráðherraræði og er það kannski nóg á Íslandi. Þetta eru geðþóttaákvarðanir ráðherra um skiptingu á landsvæðum og aflaheimildum innan þeirra innan hvers mánaðar. Það má minna á að í því frumvarpi sem við greiddum atkvæði um fyrr í dag var miðstýringar- eða ráðherraræði þar sem ráðherrann ætlaði sjálfur að skipta sér af því hvernig einstaka fyrirtæki meðhöndlaði makrílveiðar í stað þess að setja hann inn í aflamarkskerfi. Með þeim hætti hafa fyrirtækin bent á að auka mætti verðmæti sjávarafurða milli 6 og 8 milljarða jafnvel. En í stað þess á þetta vald að vera hjá ráðherra og hann á að taka geðþóttaákvarðanir um það og það þó að hér í ræðustól hafi verið bent á, og hæstv. ráðherra jafnvel viðurkennt, að þessi landsvæðaskipting hafi verið „algerlega misheppnuð“ eða bara „misheppnuð“ - ég man ekki hvort orðalagið var notað, ég geri svo sem ekki greinarmun á því - en hún var það klárlega síðasta sumar. Það má auðvitað ræða um strandveiðar og við gerðum það framsóknarmenn í sumar, að strandveiðar per se væru í sjálfu sér kannski ekkert galnar en menn þyrftu að setja það niður fyrir sér um hvað þær ættu að snúast. Kannski ættu þær ekki að vera hluti af atvinnuveiðum. Kannski er það bara eðlilegt að menn geti róið til fiskjar og veitt og þá þurfa þær að vera takmarkaðar með einhverjum hætti. Kannski er hægt að taka einhvern samanburð við landbúnað, til að mynda þá sem hafa sauðfé. Það hafa allir rétt til að hafa sauðfé en þeir sem búa við það að vera með sauðfjárrækt kaupa sér gjarnan kvóta eða eru í því af fullum krafti. En allir geta átt sínar 10 kindur og fengið útrás fyrir þá athafnaþörf að sinna þeim. Það getur vel verið að strandveiðarnar eigi sér ákveðinn rétt þannig að hver og einn hafi þann möguleika að róa til fiskjar og þar með verður líf í höfnunum yfir sumartímann. En með þeim formerkjum sem þetta var gert í sumar, og heldur kannski áfram hér, er verið að ýta undir að þetta sé leið inn í raunverulega atvinnusköpun sem kannski ýtir undir það að menn sæki óþarflega mikið í kvóta á kostnaðarverði og að eftirspurnin eftir sívaxandi kvóta eða sívaxandi aflaheimildum verði sú sem við þekkjum úr öðrum tilraunum til að koma þessum breytingum á í kerfinu. Mig langar að ræða aðeins um markmið laganna. Það er oft ágætt að fara til upprunans og í 1. gr. laganna, þar sem fram kemur markmið þeirra, er sagt að nytjastofnar á Íslandi séu sameign íslensku þjóðarinnar og markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmari nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Það er líka áréttað að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Við framsóknarmenn höfum margítrekað að mjög mikilvægt sé að koma ákvæðum um eignarrétt þjóðarinnar á auðlindinni í stjórnarskrá. Í ljósi þessa markmiðs er áhugavert að sú skýrsla sem ráðherra vísaði til yrði kannski dýpkuð. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði í andsvari við ráðherrann fyrr að kannski væri nauðsynlegt að kanna þetta ítarlega. Ég vil ganga heldur lengra og leggja það til við ráðherrann - ég sakna þess að hann er ekki hér inni - að hann hlutist til um að hlutlaus aðili geri úttekt á því. Þar ætti að kanna hagkvæmni veiðanna, og þá bæði með tilliti til einstakra útgerða sem og heildarinnar, og eins þessa samfélagslegu þætti sem munu þá snerta bæði atvinnu og tekjur byggðarlaganna og síðan markaðslega þætti. Ég held að það sé áhugavert að skoða það áður en við höldum lengra á þessari braut. Það kom líka fram í ræðu ráðherrans að ákveðinn hluti lítils byggðarlags hefði skrifað honum bréf, 183 íbúar, og þakkað kærlega fyrir þessa aukningu í starfsemi þeirra, sem er hið besta mál. En hvað með jafnaðarregluna? Hvað með íbúa í Suðurkjördæmi sem gátu greinilega ekki nýtt sér þetta kerfi á síðasta ári eins og til hafði verið ætlast enda veiddist lítið í því svæði. Við getum líka rifjað upp skötuselsákvæði þar sem þeir sem hafa aflaheimildir í skötusel hafa ekki heimild til að sækja í þær aflaheimildir sem ætlað er að úthluta með öðrum hætti í því kerfi, hvað með þá? Er þetta leiðin sem ráðherrann ætlar að fara? Ég held að þarna séu ýmsar spurningar sem við verðum að taka upp í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég sagði það einhvern tíma í sumar þegar ég var að hefja vinnu mína í þinginu að ég mundi geta þess í lokaorðum í 1. umr. um öll frumvörp sem ríkisstjórnin legði fram að þó að fylgiskjal fylgi frá fjármálaráðuneytinu fylgir aldrei, ég man varla eftir nokkurri undantekningu, fylgiskjal frá Samtökum íslenskra sveitarfélaga þar sem kannað er hvaða kostnað frumvarpið, viðkomandi breyting eða ný lög, hafi í för með sér fyrir sveitarfélögin í landinu. Hér þyrfti það að gerast. Ég er hins vegar alveg meðvitaður um að hér á eftir ætlum við að ræða frumvarp um veiðileyfisgjald þar sem tekjurnar eiga að renna til hafnanna. En ég held að það sé eðlilegt að öllum frumvörpum frá ríkisstjórninni fylgi ekki einasta umsögn fjármálaráðuneytisins um áhrif á kostnað ríkisins heldur einnig umsögn sveitarfélaganna um áhrifin á fjárhag þeirra. Læt ég ræðu minni lokið í fyrstu lotu um þetta strandveiðifrumvarp.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir yfirgripsmikla og ágæta ræðu. Ég tók eftir því að hv. þingmaður nefndi þá skoðun Framsóknarflokksins að það væri stefna flokksins að fara með inn í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á fiskveiðiauðlindinni. Nú er ég í hópi þeirra sem telja að hugtakið þjóðareign sé afskaplega hæpið lögfræðilegt hugtak en látum það liggja á milli hluta. Ég vil frekar inna hv. þingmann eftir því hvort hann gæti verið sammála mér um að hægt sé að nálgast umræðuna um eignarhaldið á auðlindinni með eftirfarandi hætti, þ.e. að íslenska ríkið fyrir hönd íslensku þjóðarinnar á og fer með fiskveiðiauðlindina. Með öðrum orðum, það er sjávarútvegsráðherra sem tekur ákvörðun að fenginni ráðgjöf frá vísindamönnum um hversu mikið má veiða á hverju ári úr hverjum stofni fyrir sig, það er íslenska ríkið sem ver hagsmuni íslensku þjóðarinnar í samskiptum við önnur ríki, ver fiskveiðilögsöguna með landhelgisgæslu og öðru slíku, en síðan sé um að ræða séreignarrétt útgerðarmanna á veiðiheimildum. Þetta sé í sjálfu sér ekkert öðruvísi fyrirkomulag heldur en að líta svo á að íslenskt land sé sameign okkar allra, landið Ísland sé eign Íslendinga, en það sé þá þannig að bændur hafi séreignarrétt á jörðum sínum, nýtingarrétt á jörðunum, og að þau hugtök rekist ekki á, þ.e. að annars vegar sé það einhvers konar eign, hvort sem ríkið eða í það minnsta ekki eins skýrt skilgreint að sé þjóðareign á landi en geti um leið verið séreign bænda á jörðum sínum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að menn ræði þetta því þetta er grundvöllurinn að auðlindanýtingu, þetta er grundvöllurinn að því að við getum nýtt auðlindir Íslands með skynsamlegum, arðbærum og sjálfbærum hætti. Sagan er um það hvernig þær þjóðir sem hefur mistekist þetta hafa glutrað auðlindum sínum niður. Ég hef áhuga á að heyra skoðun hv. þingmanns á þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir fyrirspurnina. Það er alveg rétt að við framsóknarmenn höfum gengið mjög langt í því að vilja tryggja eignarrétt þjóðarinnar með sérstöku ákvæði í stjórnarskránni. Fyrirspurn hv. þingmanns lýtur að því hvort það megi hugsa sér að hægt sé að koma einhverjum öðrum orðum að þeirri hugsun sem ég býst við að við séum sammála um. Ég gef mér það þó að þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi ekki notað orðið nýtingarréttur þá sé það kannski það hugtak sem við erum að tala um. Það er eðlilegt að ríkisvaldið fari með það hlutverk fyrir hönd þjóðarinnar þó að ég vilji reyndar gera greinarmun á því hvernig ríkisvaldið fer með einhvern eignarhlut þjóðarinnar því að ríkisvaldið er auðvitað kosið til þess og er ákveðið framkvæmdarvald og er auðvitað ákveðið framkvæmdarvald og er ekki endilega besti aðilinn til að fara með eign þjóðarinnar í öllum málum. Mér finnst koma vel til greina að menn setjist niður og reyni að finna sátt um þetta. Ég veit að hjá ýmsum aðilum innan sjávarútvegsins vex þeirri skoðun mjög fiskur um hrygg að það þurfi að viðurkenna það af því að eitt af því sem hefur verið ágreiningsatriði við almenningsálitið í landinu og eitt af því sem hefur verið ásteytingarsteinn um fiskveiðistjórnarkerfið er að eðlilegt sé að ríkisvaldið geti úthlutað þessum nýtingarrétti, t.d. til langs tíma, en ekki endilega ótakmarkaðs, og það sé grundvöllur þeirrar auðlindanýtingar og þá megi hugsa sér að menn komi auðlindagjöldum að með þeim hætti. Ég er sammála þingmanninum um að slík auðlindanýting og auðlindagjöld þurfi auðvitað að vera með jafnræði ekki einungis í sjávarútvegi og landnýtingu heldur allri nýtingu sem heyrir undir eignarhald þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég er að kalla eftir afstöðu til þess grundvallaratriðis hvort nýtingarrétturinn, hvort sem um er að ræða á fiskstofnum eða á landi, eigi eða geti verið í einkaeign á sama tíma og auðlindin sjálf, fiskarnir í hafinu eða landið okkar Ísland, geti verið í ríkiseign eða umsjá ríkisins fyrir hönd þjóðarinnar. Hvert sem horft er hafa menn séð að þar sem ríkið hefur slegið eignarhaldi sínu á nýtingarréttinn, þjóðnýtt þann rétt, og/eða mönnum hefur ekki tekist að koma neinum slíkum rétti á, og um hefur verið að ræða opna almenninga, hefur það haft skelfilegar afleiðingar og má benda á fiskveiðistjórnina eins og hún var árum og áratugum saman. Ég er að kalla eftir svari við þeirri spurningu: Styður hv. þingmaður að bændur hafi séreignarrétt á jörðum sínum og útgerðarmenn séreignarrétt hvað nýtingarréttinn varðar? Ég legg þetta að jöfnu því að hér er um að ræða nýtingu á náttúruauðlind, endurnýjanlegri náttúruauðlind, og sömu lögmál hvað stærstu drættina varðar gilda um þessar auðlindir. Það er eðli máls samkvæmt erfiðara og flóknara að koma á nýtingarrétti í sjávarútvegi. Við höfum þó stigið þessi skref vegna þess að sagan hefur kennt okkur að með því að koma á séreignarnýtingarrétti leitast menn við að hámarka tekjur af framleiðslu og lágmarka kostnað. Það á bæði við í sjávarútvegi og í landbúnaði. Það er þess vegna sem ég kalla eftir þessu. Ég held að best fari á því fyrir íslenska þjóð að það verði þannig, eins og kveðið er á um í lögum um stjórn fiskveiða, að það sé einhvers konar eign ríkisins fyrir hönd þjóðarinnar - ég tel reyndar að orðalagið í lögunum sé misvísandi og ónákvæmt en þar sem það sé hugsunin - á stofnunum og þar með ábyrgðin á því að ákvarða hversu mikið megi veiða. Síðan séum við með nýtingarrétt á sjálfri veiðinni til að tryggja það sem ég nefndi áðan, að arðurinn sé hámarkaður sem best með því að hámarka tekjurnar og lágmarka kostnaðinn við fiskveiðarnar. Því miður gengur það frumvarp sem við ræðum hér alveg þvert gegn allri slíkri hugsun því að þar förum við í þá áttina að auka kostnaðinn þar sem við ættum ekki að gera það.

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð umræða og kannski mun áhugaverðari en frumvarpið sem við vorum að ræða áðan. Ég get tekið undir orð hv. þingmanns um að það snýr alls ekki að því að hámarka arð út úr greininni, hvað þá að lágmarka kostnað, kannski algerlega hið gagnstæða. En það snýr kannski að einhverjum öðrum þáttum. Varðandi það að grundvallarnýtingarréttur geti verið í einkaeign en auðlindin sjálf í eigu þjóðarinnar þá er það alla vega afar mikilvægt í mínum huga að auðlindin sjálf sé í eign þjóðarinnar og að það ákvæði verði með einum eða öðrum hætti tekið upp í stjórnarskrá og það sé nokkuð skýrt. Ég held að það sé einn af þeim þröskuldum sem gerir það að verkum að sjávarútvegurinn eigi undir högg að sækja hjá almenningi, hvort sem það er með réttu eða röngu. Það getur vel verið að það þurfi talsvert meiri umræðu um þessi hugtök hjá þjóðinni en ekki þær upphrópanir sem verið hafa. Varðandi það hvort nýtingarrétturinn sjálfur geti verið í einkaeign eða hvort einhver tímatakmörk séu á leigu á honum þá er það eitthvað sem mér finnst mikilsvert að ræða. Ég get alla vega fullyrt að ég er sammála þingmanninum, ég er alveg sannfærður um að við séum sammála, um það að við viljum sjá að einstaklingar og hópar einstaklinga nýti þetta í samvinnu frekar en að um verði að ræða einhvers konar samyrkjubúskap eða ríkisbúskap hvort sem horfir til landnýtingar eða nýtingar á sjávarútvegi. Ég held að þarna séum við kannski komin að málum sem við ættum að vera að ræða miklu meira um hér og einnig í þessari samráðsnefnd í sjávarútveginum til að reyna að skapa þá sátt sem þarf um þessa mikilvægu atvinnugrein í stað þess að vera að karpa um þetta strandveiðifrumvarp sem skilar ákaflega litlu.

Herra forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur gert ítarlega grein fyrir því frumvarpi sem við ræðum um strandveiðar. Ekki er miklu við það að bæta en ég vil þó koma inn í þessa umræðu. Strandveiðarnar hafa reynst kærkomin búbót, sérstaklega í minni sjávarbyggðum eins og allir hafa reynt, tilraun sem farið var af stað með og viðurkennt að læra þyrfti af þeirri reynslu sem aflað yrði. Einhverjir lærdómar hafa verið dregnir í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og ef til vill má læra meira en ég hygg að þetta kerfi sé þannig að það sé eins og að grugga upp í glasi og svo setjist rykið þegar reynsla hefur komist á kerfið. En tilraunin tókst almennt vel, strandveiðar eru komnar til að vera, rétt eins og þær þekkjast, ef ég má segja, í Færeyjum, Noregi og víðar þar sem menn mega nýta aldagamlan rétt til að sækja sjó út frá heimahögum sínum. Þetta er lítið magn miðað við heildarúthlutun t.d. í þorski, sáralítið magn. Það er enginn áhrifavaldur gagnvart stærri útgerðum og stærri útgerðarformum sem menn halda fram að séu hagkvæmari. Ég held ekki. Ég held að þetta geti verið áhrifavaldur á hinn veginn, þ.e. ekki áhrifavaldur gagnvart stærri vel „etableruðum“ útgerðum heldur þvert á móti aflvaki nýrra sóknarfæra og sprotareksturs í sjávarútvegi. Það er nokkuð þekkt dæmi til að mynda að kvótalausir fiskverkendur hafi fundið matarholur vegna þess að þeir hafa búið við dýrt leiguafgjald eða dýr fiskkaup. Það er afar brýnt í þessu máli að menn nýti þennan fisk eða þennan afla eins og kostur er til að skapa sóknarfæri í sjávarútvegi. Og ég held að við þurfum að leyfa fleiri kerfum að blómstra, ekki vera með einsleita stórútgerð heldur leyfa fleiri kerfum að blómstra í íslenskum sjávarútvegi. Það er mín eindregna skoðun. Umræðan hefur verið góð að því leyti að hún hefur að nokkru leyti verið kjarnaumræða um það hvort menn séu að fara út úr kvótakerfinu og rústa það. Það eru þessi kjarnaatriði varðandi skötuselinn sem hér hafa komið fram og varðandi kvóta sem hér er tekinn til hliðar í strandveiðarnar. Þetta er kjarnaumræða og gagnleg að því leyti. En það er að mínu mati fráleitt að þessi tilraun eða þessi útgerðaraðferð sé til þess fallin að rústa núverandi kerfi útgerða og aflahlutdeildar. Það er víðs fjarri. Það var ánægjulegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skyldi fela Háskólasetri Vestfjarða úttekt á þessu kerfi. Eflaust má gera fleiri úttektir í sambandi við það. Hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi t.d. óhagkvæmni kerfisins. Ég hefði gjarnan viljað að það hefði verið skoðað hvernig skattar skiluðu sér af því, hverju þeir skiluðu til minni sveitarfélaga. Þetta er allt skoðunarvert og það er mjög til fyrirmyndar að fela Háskólasetri Vestfjarða þessa úttekt. Ég ætla ekki að lesa upp úr þessari skýrslu en vil þó endursegja nokkur atriði eins og á bls. 44 þar sem fram kemur að gæði aflans hafi almennt verið mikil. Fiskkaupendur og forsvarsmenn fiskmarkaða taka að mestu leyti undir það. Menn hafa gagnrýnt það, m.a. frá LÍÚ, að gæði aflans hafi verið lítil. Að hluta til hefur það stafað af því að menn hafa sótt styttra á mið og verið í fiski sem meiri ormur hefur verið í, er mér sagt. En það er kappsmál smábátaútgerðarmanna sem og stærri útgerðarmanna að hámarka verðmæti aflans. Ég veit að Samtök smábátaeigenda vinna að því af kappi með því að afhenda smábátaeigendum fræðsluefni, með því að halda námskeið og þar fram eftir götunum. Þeir hafa alveg nákvæmlega sama hvata til að koma með sem verðmætastan afla að landi, sem mest gæði til að hámarka verðið. Ég ætla ekki að gera lítið úr því sem kom fram í skýrslunni að skýrsluhöfundar telja samfélagslegt mikilvægi veiðanna mikið. Við getum ekki sem þjóð hugsað eingöngu í krónum og aurum og hagnaði. Við verðum líka að hugsa í einhverri líðan manna og samfélagsins sem fólkið býr í. Það kemur skýrt fram í skýrslunni að veiðarnar hafi verið mjög fyrirferðarmiklar í minnstu bæjarfélögunum, í minnstu sjávarbyggðunum, og þar er þá tilganginum náð, að efla líf þar. Afstaðan gagnvart strandveiðunum er hins vegar neikvæðari í stærri sveitarfélögum eða stærri sjávarbyggðum þar sem kvótinn er mestur. Menn segja að veiðarnar hafi gengið vel. Þeir sem tóku þátt í veiðunum og höfðu vel að merkja afskipti af þeim - það voru fjölmargir sem hafa afskipti af veiðum eins og gengur og gerist - voru jákvæðir í garð veiðanna. Ánægja útgerðar er auðvitað mikil og þeir vilja sjá þetta sem framtíðarskipulag. Það er að mínu mati ekki verið að kollvarpa núverandi fyrirkomulagi eins og ég hef sagt og það er sagt í niðurstöðum skýrslunnar að þeim markmiðum sem lýst var í frumvarpinu sem samþykkt var í fyrrasumar hafi verið náð að mörgu leyti, með þeim fyrirvara þó að markmiðin hafi ekki verið nægilega skýr og sett fram með ákveðnum viðmiðum. En þeir segja að veiðarnar hafi einnig náð yfirlýstum markmiðum fiskveiðistjórnar. Það er dálítið merkilegt innlegg í þessari skýrslu, hafi ekki gengið í berhögg við fiskveiðistjórnarkerfið, það er ein niðurstaðan, almennt ekki. Og að þær hafi náð að hleypa lífi í minni sjávarbyggðir landsins eins og ég hef áður sagt, byggðasjónarmiðin hafi náðst. Í niðurlagi skýrslunnar segir að það sé augljós niðurstaða að almenn ánægja sé meðal þátttakenda og hagsmunaaðila með veiðarnar. Hagsmunaaðilar hljóta líka að vera bæði fiskkaupendur og verkendur. Niðurstaðan er góð, hún gat orðið önnur vegna þess að hér var um tilraun að ræða. Tilraunin hefur tekist, ekki gallalaust en þá agnúa verðum við að skera af. Ég held að kerfið sem slíkt jafni sig og það er ekki komið til að taka af núverandi kerfi. Hv. þm. Illugi Gunnarsson - og ég nefndi það áðan - talaði um hagkvæmni og að kostnaður væri meiri. Það finnst mér athyglisverð umræða og hana vildi ég skoða og taka betur. Það eru mótrök gegn þeim sjónarmiðum hv. þm. Illuga Gunnarssonar að smábátarnir eyða almennt minna, það er minna umfang. Einyrkjarnir eru almennt ódýrari í rekstri. Það er minna í kringum þetta. Útgerðin er sveigjanlegri og margt fleira. Það er þannig erlendis að menn hugleiða varðandi fiskveiðistjórn og varðandi vistvænar og sjálfbærar veiðar að taka upp gulrótarkerfi í veiðunum, þ.e. að bátar sem eyði minna fái ívilnun rétt eins og línuívilnun. Bátum sem veiða á veiðarfæri sem eru ekki dregin er ívilnað á svæði sem eru í hættu og þar fram eftir götunum. Þetta er kölluð einhvers konar græn stjórnun og græn hvatakeppni. Það megum við alveg hugleiða. Ég get sett ýmis spurningarmerki við hagkvæmni stórútgerðar, skuttogara sem eru með gríðarlegt vélarafl, eru gríðarlega orkufrekir. Orkunotkun á kíló er margfalt meiri en á öðrum bátum. Það þurfum við líka að skoða, sérstaklega í ljósi þróunar á orkuverði í heiminum. Allt þetta verðum við að skoða mjög nákvæmlega. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vitnaði í skýrslu háskólasetursins - í tilvitnunina „hófst með látum“ - og auðvitað er það hárrétt, ekki verður horft fram hjá því. Af hverju skyldi að vera? Maður veltir því fyrir sér. Var þetta ekki langþráð tilraun sem hafði verið beðið með mikilli óþreyju, eftirvæntingu og ánægju um áraraðir? Sinnti hún ekki brýnni þörf? Brýnni þörf þess sem hefur búið við sjávarbyggð mann fram af manni frá örófi alda þar sem forfeður hafa veitt í aldaraðir, að sitja svo heima við sjávarströndina og mega ekki róa, mega ekki sækja fisk sem forfeður hafa sótt alla ævi, sótt þá björg sem liggur rétt fyrir utan heimabyggðina. Ég held líka að menn hafi með þessu verið að svala ákveðinni frelsisþörf og ákveðinni þörf einstaklingsins til að fá útrás fyrir vinnugleði sína og framkvæmdagleði og fá að gera það sem forfeðurnir gerðu mann fram af manni frá þessum litlu sjávarþorpum, sem eiga það flest sammerkt að hafa á grundvelli hagkvæmniskvótakerfis og framsals heimilda misst aflaheimildir. Um þetta verðum við að hugsa. Í þessum litlu sjávarbyggðum liggja líka gríðarleg verðmæti, í húsum og sérstaklega í fólki og framleiðslutækni. Og af því að ég nefndi hv. þm. Illuga Gunnarsson og kostnað þá kom hæstv. sjávarútvegsráðherra að því að þeim bátum, tækjum og tólum sem notuð voru til strandveiðanna fylgdi ekki fjárfestingarkostnaður nema að einhverju litlu leyti miðað við heildarverðmæti þeirra framleiðslutækja og veiðarfæra sem fóru í þessar veiðar. En það er auðvitað verkefni sem er skoðunarvert, að skoða þetta og skoða þetta heildstætt, hagkvæmni sjávarútvegs í dag. Getum við aukið hana? Erum við alveg viss um að þessar strandveiðar séu svo óhagkvæmar þegar á heildina er litið? Allt þetta vildi ég skoða. Varðandi þetta kapphlaup líka og ólympískar veiðar ítreka ég að miklar takmarkanir eru á þessum veiðum, bæði heildarafla í dögum og þar fram eftir götunum. Ég horfi sem sé afar jákvætt á málið og það gera landsmenn í yfirgnæfandi meiri hluta. Ég vonast til að þessi jákvæðni einkenni faglega og ítarlega yfirferð hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu en mig langar til að fá skýringar á nokkrum hlutum sem fram komu í máli hans. Ef ég skildi hv. þingmann rétt taldi hann að núverandi kvótakerfi yrði ekki breytt í meginatriðum. Ég skildi hv. þingmann þannig. Af því að talsvert hefur verið rætt um fyrningarleiðina væri ágætt að fá betur fram hvort það sé leið sem hugnast ekki hv. þingmanni. Nú kom fram í máli hv. þingmanns að hann teldi rétt að fleiri en eitt kerfi væri í gangi og þess vegna styddi hann þetta mál. Ég verð að lýsa því yfir að ég get ekki verið sammála umræðunni um hagkvæmni þessara veiða sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Mig langar til að fá það fram hjá hv. þingmanni hvort hann sé ekki á þeirri skoðun að kvótakerfi, sérstaklega kvótakerfið okkar sem víðs vegar í heiminum er litið á sem fyrirmynd um kerfi þar sem sjálfbærar veiðar án ríkisstyrkja eru í forgrunni, sé sú leið sem á að vera leiðandi og að við ættum að standa áfram við bakið á því kerfi sem hefur skapað þær forsendur að íslenskur sjávarútvegur er arðbær grein sem skilar þjóðarbúinu gríðarlega miklum gjaldeyristekjum. Ekki kom fram afstaða þingmannsins til þess frumvarps sem hér var greitt atkvæði um fyrr í dag varðandi skötuselinn og þá staðreynd að þar var verið að heimila eða leggja til að heimila 80% meiri veiðar á þeirri tegund heldur en ráðleggingar Hafró gera ráð fyrir. Þar er að mínu mati verið að vega að þeirri fyrirmynd sem Ísland er í þessum málaflokki. Því vil ég spyrja um afstöðu hv. þingmanns, sem hefur talað mikið um vistvænar og sjálfbærar veiðar, græna stjórnun og hvatakerfi.

Herra forseti. Aðalatriði fiskveiðistjórnar er hversu mikið er veitt og hvaða reglur menn setja og hvort menn horfa til þeirra vísindamanna sem meta stofnstærð og hafa gert með ákveðnum hætti. Þessum takmörkuðu gæðum sem ég vona að aukist með árunum er hægt að útdeila með ýmsu móti og öðru en akkúrat núverandi kvótakerfi, hlutdeildarkerfi. Við Vinstri hreyfingin – grænt framboð höfum lagt upp með í okkar stefnu, og ég er stoltur af mínum flokki að því leyti, ítarlega stefnumörkun í fiskveiðistjórnarmálum þar sem miklu meira er undir en eingöngu sjálft kvótakerfið. Við tölum þar um fjöldamarga aðra hluti, vistvænar veiðar, orkusparnað í sjávarútvegi og fleira. Ég minni á að fiskveiðistjórnarlögin mæla fyrir um ein fjögur markmið og er eitt þeirra hagkvæmni. Ég hygg að það hafi náðst að mörgu leyti en önnur atriði eins og það að efla byggð í landinu með framsalsheimildum og fleiru hafi misfarist hrapallega á ýmsum stöðum. Ég er heldur ekki viss um að þessar veiðar séu endilega hagkvæmar og ég spái því að í framtíðinni muni stórútgerðir fjölga bátum sínum og vera með minni báta og sóknin verði allt öðruvísi. Að vernda og efla fiskstofna er aðalatriðið og það er hægt að gera það með ýmsum kerfum. Mér tekst ekki að svara þessu með skötuselinn en mun gera það, herra forseti, í næsta andsvari.

Hæstv. forseti. Nú er ég orðin spennt að fá seinna svarið þar sem ég sé ekki hvernig það á að samrýmast síðustu fullyrðingu hv. þingmanns en ég bíð spennt. Þá langar mig líka til að hv. þingmaður, sem er þingmaður fyrir Suðurkjördæmi, fái tækifæri til að svara þeirri spurningu sem var beint til þeirra þingmanna Suðurkjördæmis sem samþykktu frumvarp sjávarútvegsráðherra sem var til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. í dag um hlut Suðurkjördæmis í því máli öllu saman. Ég veit að hv. þingmaður hlýtur að hafa sterka skoðun á þessu enda er sjávarútvegur gríðarlega sterkur í Suðurkjördæmi og grundvallaratvinnugrein í því kjördæmi sem og grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Ég verð að lýsa mig algerlega ósammála þeirri fullyrðingu hv. þingmanns að núverandi fyrirkomulag sé ekki hagkvæmt. Er þá meiningin að fara yfir í félagslega kerfið sem ríkir í Evrópu þar sem bátarnir eru allt of margir, sjómenn eru margir og á lágum launum og til þurfa að koma bótagreiðslur af hálfu ríkjanna sem reyna að halda öllu þessu kerfi gangandi, í rauninni á félagslegum forsendum en ekki á þeim forsendum sem við höfum borið gæfu til að reka á Íslandi? Við höfum skapað þær aðstæður að hér er arðbær atvinnugrein sem er í rauninni fjöregg þjóðarinnar, þetta er öflugasta grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar og skapar okkur gríðarlega miklar gjaldeyristekjur. Við eigum að bera virðingu fyrir þessari grein og vera stolt af því umhverfi sem við höfum skapað. Ég er alla vega stolt af því.

Herra forseti. Auðvitað ber ég og hef alltaf borið mikla virðingu fyrir sjávarútvegi og þeim sem stunda sjó og fiskvinnslu í landi og þar fram eftir götunum. Við höfum sett á stofn sáttanefnd til að leita viðmiða sem hægt verður að leggja fyrir þing og þjóð um þátt í þessu kerfi. Ég hefði kosið að menn kæmu úr þeim skotgröfum sem þeir hafa verið í í kerfinu til þessa, en þær hafa verið grafnar talsvert dýpra nú síðustu mánuði en ég átti nokkurn tímann von á. Sköpum sátt um kerfið, það eru á því agnúar og líka stórir gallar, það viðurkenna allir. Síðan hafa menn snúið út úr með fyrningarleiðina, sem ég kalla ekki fyrningarleið heldur innköllun og endurúthlutun, eins og ekkert verði veitt eftir 20 ár. Það er alrangt. Það stendur til endurúthlutun. Við höfum lagt fram tillögur og ég hef sagt að ég muni ekki standa að einhverri tillögu sem leggur sjávarbyggðir á landsbyggðinni í eyði. Ég hef lýst því yfir til að mynda í Vestmannaeyjum á fundi með útgerðarmönnum þar. Það er mín bjargfasta skoðun. Ég vil ná sátt og ég vil sníða agnúa af þessu og ég vil ná öðrum markmiðum fiskveiðistjórnarkerfisins líka, ekki bara meintum hagkvæmnissjónarmiðum. Ég hélt því fram í fyrri ræðu minni að það sem hefur helst náðst í þessu er hagkvæmni og það er ekki endilega fiskveiðistjórnarkerfið eða kvótakerfið sem hefur leitt til þess heldur hafa fyrirtækin að mörgu leyti tekið markaði í sínar hendur og sinna markaðsmálum miklu betur í dag en gert var fyrir 10–12 árum síðan. Það er svolítill kjarni í þessari hagkvæmni en ekki fiskveiðistjórnarkerfið sem slíkt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og ég get tekið undir margt í henni. Hv. þingmaður kom inn á það í andsvari sínu að hann vildi skoða þá agnúa sem væru á kerfinu. Að mínu mati er einn agnúi á kerfinu og það er að við erum með svokallaða byggðapotta við úthlutun byggðakvóta, við úthlutum rækjubótum þar sem rækju brestur í Ísafjarðardjúpi, Húnaflóa, Eldey og svo fram eftir götunum, og inn í þessar bætur verða einungis teknar fjórar fisktegundir, þ.e. þorskur, ýsa, ufsi og steinbítur. Við þær breytingar sem nú eru að verða á strandveiðunum, þar sem 6.000 tonn af þorski eru tekin í úthlutunum og látin í strandveiðarnar, þá skekkjast þeir hlutir enn frekar. Því vil ég spyrja hv. þingmann, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hvort hann er tilbúinn til að skoða það að þegar menn úthluta inn í þessa potta láti allir jafnmörg ígildi inn í pottana. Þ.e. að stórútgerðin sem er t.d. með rækjuna, loðnuna, síldina og þar fram eftir götunum gæti sett ígildi í þessa potta þannig að þegar áföll verða í sumum byggðarlögum, eins og þegar verður brestur og skelin í Stykkishólmi er dæmi um slíkt, fái menn byggðakvóta. Mér hefur alltaf fundist dálítið óréttlátt að eingöngu þessar fjórar fisktegundir séu notaðar og nú hallar enn frekar á þær vegna þess að í strandveiðunum er einungis þorskur og eitthvað pínulítið af ufsa. Er hv. þm. Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, tilbúinn til að skoða það að breyta þessum hlutum þannig að allir setji jafnt inn í pottana til að rétta af þau samfélög sem verða fyrir þessum áföllum?

Herra forseti. Auðvitað er stutta svarið og það langa líka að ég er tilbúinn til að skoða allt sem má verða til þess að auka hagkvæmni í sjávarútvegi en allt skal þetta þó verða á grundvelli sjálfbærra veiða og sjálfbærni. Ég hef alltaf verið tilbúinn til að skoða góðar tillögur. Mér finnst að í umræðunni um strandveiðimál sé gert allt of mikið úr þessu máli. Ég hef allt aðrar og meiri áhyggjur af sjávarbyggðum en strandveiðum og skötusel, þær varða til að mynda aðild að ESB þar sem þessi fiskur fer á markað. Í því samhengi er þetta smámál sem við erum að tala um. Ég hef líka áhyggjur af því og hv. þingmaður e.t.v. þekkir og veit allt um það að talið er að 20% sjávarútvegsfyrirtækja standi afar illa og séu nær gjaldþroti. Fyrsta fyrirtækið er farið á hausinn og hefur verið ráðstafað, en það var Festi í Grindavík. Því var ráðstafað þannig að það skapaði ekki hættu en ég hef áhyggjur af því að við gjaldþrot fari bankar í það að hámarka gróða eða lágmarka tap, hvað verður þá um aflaheimildir gjaldþrotafyrirtækja? Ég get nefnt Snæfellsnes eða einhver önnur byggðarlög sem dæmi, hvað verður þá? Hvað verður um þá aflahlutdeild? Ef við segjum að 20% aflahlutdeildar séu í gjaldþrota fyrirtækjum og lendi inni í bönkunum, til hvaða aðgerða viljum við grípa til að tryggja að kvóti sem er afmarkaður við þetta landsvæði haldist? Það er afar mikilvæg spurning. Viljum við sjá meiri byggðaröskun? Ég vil að kvótakerfi eða fiskveiðistjórnarkerfi tryggi byggð á landinu öllu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, ég er líka þeirrar skoðunar að sjávarútvegsstefnan eigi að tryggja byggð í öllu landinu, það er alveg hárrétt. Núna er þetta þannig að t.d. hefðbundinn vertíðarbátur eða krókaaflamarksbátur þarf að láta kannski upp undir 10% af þorskveiðiheimildunum sínum inn í þessa potta á meðan stórútgerðin sem veiðir uppsjávarfiskinn er líka með aðrar heimildir sem hún getur látið af hendi. Ég geri mér alveg grein fyrir því að menn muni ekki úthluta loðnu inn í byggðakvóta, en þeir hafa svigrúm til að láta aðrar heimildir af hendi þannig að allir setji bara það sama inn í þessa potta. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum að hafa einhvers konar stýritæki ef menn og byggðarlög lenda í vandamálum. Það er mín skoðun og hefur alla tíð verið þó að það sé margt athugavert við það hvernig byggðakvótunum er úthlutað í sjálfu sér. Tíminn leyfir ekki að við förum í þá umræðu. Seinna atriðið sem ég vil nefna við hv. þingmann er það sem hann kom inn á í ræðu sinni um að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði lagt fram sjálfbæra stefnu í fiskveiðum. Það er allt gott um það að segja, en ég kom líka í ræðu minni áðan inn á svæðaskiptinguna. Miðað við þá reynslu sem við höfum frá síðasta ári finnst mér hún algjörlega hafa misheppnast. Getur hv. þingmaður tekið undir það og er hann tilbúinn að skoða það? Hugsunin með svæðaskiptingunni er að menn geti þá dreift þessu inn á einhver svæði og tryggt að, eins og ég sagði, suðursvæðið klári ekki allan aflann af norðursvæðinu og þar fram eftir götunum. Við getum skipt þessu niður á mánuði sem er ætlunin að gera. Hvað finnst hv. þingmanni t.d. um að lengja bara tímann fyrir þá staði sem liggja óhentugir að miðunum? Á Snæfellsnesi hentar t.d. mjög vel á utanverðu nesinu og menn sem róa þar þurfa yfirleitt ekki nema helminginn af þessum tíma eða kannski tvo þriðju. Gæti það hugsanlega að mati hv. þingmanns dekkað þá kröfu að allir sitji við sama borð? Ef menn hafa rýmri tíma geta þeir líka siglt hægar og eytt minni olíu því að síðasta mílan kostar alltaf 50% meiri olíu. Það er líka jákvætt að því leyti til.

Herra forseti. Jafnræðisregla stjórnarskrárinnar hefur alltaf verið mér hugstæð og ég vil að menn sitji við sama borð. Ég mun skoða tillögur um það sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í fyrra skiptið. Síðan heldur hv. þingmaður því hér fram að svæðaskiptingin hafi misheppnast. Ég hef ekki skoðað það í þaula en gagnstæð sjónarmið hafa komið fram. Ég veit að skýringin á þessari svæðaskiptingu á sínum tíma var að hluta til sú í fyrrasumar að hluti byggðakvótans var tekinn upp í þetta og svæðaskiptingin var sett upp til að tryggja að byggðakvótinn færi þá aftur inn á svæði A eða B eða C eða D. Þannig var mönnum með vissum hætti bættur þessi missir byggðakvóta. Ég er ekki mikill talsmaður þess að lengja róðrartímann í dag, menn þurfa að hugsa um hvíld og annað slíkt. Það er e.t.v. hægt að hugsa sér að stytta hann líka ef menn eru mjög nærri miðum. Ég er tilbúinn að skoða þetta, ef þetta er agnúi á kerfinu er ég tilbúinn að skoða hann í þaula og fara yfir kerfið. Ég vænti þess að það verði gert í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á næstu dögum og vikum.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið mjög fróðleg umræða í dag um sjávarútvegsmálin. Menn hafa farið vítt og breitt um völlinn og það er ágætt vegna þess að það er full þörf á að ræða sjávarútvegsmál í víðu samhengi í ljósi þeirrar miklu umræðu sem orðið hefur um greinina að undanförnu vegna þeirra hugmynda ríkisstjórnarflokkanna að fara hina svokölluðu fyrningarleið. Það kom fram í ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar áðan að hann undraðist það hversu djúpar skotgrafirnar væru orðnar um þessar hugmyndir. Ég get upplýst hv. þingmann um að þrátt fyrir að það sé sáttanefnd í gangi vegna þessa máls eru skotgrafirnar orðnar svona djúpar vegna þess að sjávarútvegsmálin hafa ekki fengið að vera í friði fyrir ríkisstjórnarflokkunum þrátt fyrir að málið sé í sáttanefnd og það hafi verið sett þangað. Sjávarútvegsráðherra leggur fram frumvarp eftir frumvarp til breytinga á kerfinu okkar og í augum þeirra sem ekki lesa djúpt getur þetta litið út sem smávægilegar breytingar en hér er verið að tala um grundvallarbreytingar á þeirri hugsun sem hefur einkennt kerfið okkar. Í rauninni er verið að róa í þann grunn sem þessi mikilvæga atvinnugrein okkar byggir á. Þess vegna eru skotgrafirnar djúpar og það er skiljanlegt. Það er mjög miður að það sé svo, en ég skil einfaldlega fullkomlega hvers vegna málið er komið í þennan farveg. Það er vegna stefnu ríkisstjórnarinnar og vegna aðgerða ríkisstjórnarflokkanna þannig að það ætti ekki að koma hv. þingmönnum stjórnarliðsins á óvart. Jafnframt kom fram í ræðu hv. þingmanns að fyrningarleiðin væri ekki endalok sjávarútvegs á Íslandi. Það má vel vera að eitthvað sé til í því en þessi umræða og þessar hugmyndir hafa hins vegar valdið tjóni nú þegar. Það er mikil óvissa um frekari uppbyggingu í greininni, menn halda að sér höndum varðandi fjárfestingar þar sem óvissan er alger. Síðan hefur verið kallað eftir frekari útfærslu á þessari svokölluðu fyrningarleið af hálfu allra aðila. Þegar útfærslan kemur ekki fram fara menn að sjálfsögðu að draga ályktanir sínar af orðum hv. stjórnarþingmanna um hvað liggi í loftinu. Á þeim grundvelli draga menn ályktanir um það hvernig framtíðin verður. Þess vegna er varla boðlegt af hv. þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna að gera lítið úr málflutningi þeirra aðila sem eru að reyna að byggja hugmyndir sínar um það hvert framtíðin kemur til með að leiða rekstur þeirra á ræðum og orðræðu stjórnarþingmanna. Það væri ágætt, herra forseti, ef hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, sem mér virðist vera varaformaður nefndarinnar, væri við ræðu mína þar sem ég kem til með að koma talsvert inn á gagnrýni þingmannsins á málflutning þeirra sem hafa gagnrýnt þessa fyrningarleið. 
            

Forseti getur upplýst að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir er ekki í húsi. Það er hægt að kanna hvort hún er einhvers staðar ínáanleg.

Já, takk fyrir. Hv. þm. Atli Gíslason hélt því fram að innköllun og endurúthlutun mundi fara fram eftir að fyrning hefur átt sér stað. Hvernig mun endurúthlutun fara fram? Að því er mér virðist grundvallast röksemdafærsla vinstri manna á því að fyrri úthlutun hafi verið ósanngjörn, óréttlát, og nú skuli koma á sátt og réttlæti í þessu kerfi með valdboði, með því að innkalla aflaheimildir og endurúthluta. Hverjir eiga að standa að þeirri endurúthlutun? Eru það ekki stjórnmálamenn? Hver segir að sú endurúthlutun verði eitthvað réttlátari en sú fyrri í augum almennings? Þetta er einfaldlega eintóm endaleysa. Enginn rökstuðningur hefur komið fram sem útskýrir hvers vegna menn eru að fara í þessa vegferð. Herra forseti. Íslenskur sjávarútvegur er grundvallaratvinnugrein okkar. Íslenskur sjávarútvegur er sú sterka stoð sem samfélag okkar byggir á og hefur aldrei verið mikilvægari en akkúrat í dag og kemur til með að verða hornsteinninn í því að endurreisa efnahag landsins. Samfélag sem byggir á sterkum sjávarútvegi sem með sjálfbærum veiðum skapar þjóðarbúinu miklar gjaldeyristekjur og þiggur ekki ríkisstyrki er öfundsvert hvar sem er í heiminum. Íslenska fiskveiðistjórnarkerfið hefur ásamt því harðduglega fólki sem starfar í greininni skapað slíkar aðstæður í íslensku samfélagi. Þrátt fyrir það hefur kerfið frá upphafi verið umdeilt, ég er ekki að segja að það sé gallalaust frekar en nokkurt annað mannanna verk, en þetta er hins vegar kerfi sem hefur skapað þessar aðstæður sem ég rakti hér að framan. Stjórnmálamenn, aðallega á vinstri vængnum, hafa verið óþreytandi í að gagnrýna þetta kerfi og reyna að draga úr trúverðugleika þess án þess að hafa bent á hvaða aðrar leiðir á að fara, án þess að hafa lagt fram einhverja heildarsýn um það hvernig kerfið á að líta út, hvað annað á að koma í staðinn. Hins vegar er verið að kroppa utan af því og inn í það eins og þau frumvörp sem hafa verið rædd hér í dag bera merki. Staðreyndirnar sýna okkur, miðað við þá umfjöllun erlendis þar sem litið er á kerfið okkar sem fyrirmynd, að þetta er besta kerfið sem tíðkast. Það er ekki gallalaust, eins og ég sagði áðan, og full ástæða til að fara reglulega yfir hvað betur má fara en hins vegar hefur enginn lagt fram aðra betri lausn. Sú stefna ríkisstjórnarflokkanna að hefja ríkisvæðingu aflaheimildanna 1. september nk. byggir einfaldlega á háskalegri hugmyndafræði og hún hefur ekki verið hugsuð til enda. Viðbrögð sveitarstjórnarmanna, útgerðarmanna, sjómanna, landverkafólks og allra þeirra sem veita sjávarútveginum þjónustu víðs vegar um landið hafa öll verið á einn veg, menn mótmæla þessum áformum ríkisstjórnarflokkanna hástöfum. Sú vísbending um útfærslu fyrningarleiðarinnar sem birtist okkur í hinu svokallaða skötuselsfrumvarpi sjávarútvegsráðherra sem hefur verið til umfjöllunar á þinginu staðfestir þá skoðun. Leiðin virðist vera sú að auka aflaheimildir þvert á ráðleggingar vísindamanna og þar með er sjálfbærni kerfisins fórnað. Þess vegna skýtur hálfskökku við að hv. þingmenn Vinstri grænna sem tala hér fjálglega um sjálfbærar veiðar og vistvænt kerfi standi fyrir slíku. Að ráðherra úr þeim flokki skuli leggja fram þetta frumvarp er einfaldlega óskiljanlegt og ekki hefur verið svarað af hálfu fulltrúa þess flokks hvernig þetta fer allt saman saman, hvernig rökstuðningurinn á að ganga upp. Auðlindin í hafinu er takmörkuð og sagan segir okkur að þegar verið er að úthluta verðmætum sem eru takmörkuð verður staðan alltaf sú að einhverjir telja sig ekki fá næg gæði í sinn hlut, það er einfaldlega augljóst. Í hvaða kerfi sem er, hvaða auðlind sem er þar sem eru ekki ótakmörkuð verðmæti til skiptanna, verða deilur um það hvernig skiptingin á að fara fram. Réttlæti og sátt er því ekki í augsýn þrátt fyrir að Vinstri grænir og Samfylkingin beiti sér fyrir því að innkalla allar aflaheimildir og úthluta þeim að nýju. Það skapar einfaldlega ekki réttlæti og sátt eins og viðbrögðin við þessum hugmyndum hafa sýnt okkur. Íslenskur sjávarútvegur er burðarás í íslensku atvinnulífi og ein sterkasta stoðin sem við þurfum á að halda til að styrkja íslenskan efnahag til framtíðar. Við eigum sjálfbæran sjávarútveg sem skilar arði án ríkisstyrkja. Af hverju erum við einfaldlega ekki bara stolt af þeirri staðreynd? Hvers vegna höldum við þeirri staðreynd ekki á lofti? Hvers vegna leyfum við sjávarútveginum ekki að blómstra? Hvers vegna styðjum við ekki heldur við þessa traustu stoð okkar með því að efla kerfið enn frekar í stað þess að róa að því öllum árum að menn eyði tíma sínum hér í dag í að reyna að reikna út hvert framtíðin muni leiða okkur vegna þessara hugmynda ríkisstjórnarinnar sem tefla öllu kerfinu í óvissu? Ég skil einfaldlega ekki forgangsröðunina. Það er álíka vitlaust af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að fara í það núna á þessum óvissutímum. Óvissan er næg þrátt fyrir að ekki sé kastað fram hér slíkum hugmyndum. Þetta er álíka vitlaust og að sækja um aðild að Evrópusambandinu á svona tímum, en það hefur engu að síður verið gert í boði Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Ég skil ekki þessa forgangsröðun, herra forseti, og tel að menn ættu að endurskoða þetta allt saman. Samtök atvinnulífsins hafa m.a. fjallað um sjávarútveginn í sinni nýútkomnu aðgerðaáætlun sem kallast Atvinna fyrir alla. Þar kemur fram, herra forseti, að treysta þurfi grundvöll núverandi fiskveiðistjórnarkerfis og standa þannig vörð um sjálfbæra og arðbæra nýtingu fiskstofna, að stjórnvöld þurfi að standa við samkomulag um að umfjöllun um lög um stjórn fiskveiða verði í sáttafarvegi þar sem sjávarútveginum verði sköpuð góð rekstrarskilyrði til lengri tíma og að það þurfi að hverfa frá hugmyndum um fyrningu aflaheimilda. Hér liggur þetta einfaldlega skýrt fyrir, þetta er það sem þarf til að sjávarútvegurinn geti starfað í friði, í fyrsta lagi að staðið verði við samkomulagið um að málið sé í sáttameðferð. Það ætti að vera einfalt fyrir ríkisstjórnarflokkana að standa við sitt eigið samkomulag - það virðist engu að síður vera frekar flókið - og að dregið verði til baka þetta frumvarp um breytingu á stjórn fiskveiða sem gengur þvert á fyrirætlanir um starf nefndarinnar um stjórn fiskveiða og hefur haft þau áhrif að málið er allt saman í upplausn. Við Íslendingar höfum gott kerfi sem við höfum getið okkur gott orð fyrir á alþjóðavettvangi. Við erum að mati annarra þjóða í fararbroddi. Sumir hv. þingmenn hafa talað fjálglega um að við ættum að fara í Evrópusambandið og að sjávarútvegurinn sé ekki í hættu þar vegna þess að Evrópusambandið ætli að taka upp íslenska fiskveiðistjórnarkerfið af því að það sé svo frábært, sömu þingmenn og tala nú fyrir því að það verði farið í þessa fyrningarleið. Það er ekki heil brú í þessum málflutningi. Hæst af öllum í umfjöllun þingmanna ríkisstjórnarflokkana hefur hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir blásið. Þar hefur m.a. verið fjallað um Deloitte-skýrsluna svokölluðu sem fjallar um úttekt á áhrifum fyrningarleiðarinnar. Sá hv. þingmaður hefur fullyrt, m.a. í grein á bb.is, að þetta sé litprentað áróðursrit af hálfu LÍÚ. Þetta eru alvarlegar fullyrðingar vegna þess að þarna liggur að baki vönduð vinna. Hv. þingmaður hefur fullyrt - ég veit ekki hvort hv. þm. Atli Gíslason getur svarað spurningum mínum um athugasemdir varðandi skýrslu Deloittes - en komið hefur fram, m.a. í þessari grein á bb.is, að leitað hafi verið eftir skriflegri álitsgerð frá Þórólfi Matthíassyni hagfræðiprófessor, hún hafi verið lögð fram og að í henni sé bent á að notast sé við afar einfalda og um leið takmarkaða aðferðafræði í þessari skýrslu. Mér leikur forvitni á að vita hvort þessi skýrsla hagfræðiprófessorsins hafi verið lögð fram í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, hvort hún sé unnin að beiðni nefndarinnar og hvort hún hafi einfaldlega verið lögð fram. Það gengur ekki að hérna sé vaðið uppi með þann málflutning að verið sé að gagnrýna vandaða vinnu frá aðila eins og Deloitte án þess að gögnin séu lögð fram. Ég er ekki í nefndinni og mig langar að vita hvort þessi álitsgerð hafi verið lögð fram í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég tel að það væri málinu til framdráttar ef útreikningar þessa ágæta hagfræðiprófessors kæmu fram. Það gengur ekki að hér sé ekki talað á grundvelli einhverra gagna og raka, heldur einfaldlega með einhverjum fullyrðingum og vísað í álitsgerðir sem hvergi hafa verið lagðar fram. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að ég hef farið um víðan völl um stjórn fiskveiða og fiskveiðistjórnarkerfið okkar. Ég vonast til þess að ég hafi ekki ofboðið hv. þm. Atla Gíslasyni svo, líkt og ég gerði hér í síðustu viku þegar ég ræddi um sjávarútvegsmál, að hann telji mig vera í málþófi. Ég fullyrði að ég er ekki í málþófi, ég er hér að nota rétt minn til að tjá mig um sjávarútvegsmál. Ég vona að ég hafi ekki sært blygðunarkennd eins eða neins með málflutningi mínum og vonast til að fá svör við þessum spurningum ef hv. þingmaður getur veitt mér þau.

Herra forseti. Til mín var beint spurningum og því er fyrst til að svara að þessi álitsgerð hefur ekki verið lögð fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég hef ekki séð hana þannig að ég þekki ekki neitt til hennar og get sem sagt ekki svarað fyrir hana. Ég svara heldur ekki fyrir ummæli annarra þingmanna um gæði litprentaðra plagga eða annað í þeim dúr. En fyrst ég er kominn í andsvar beini ég því til hv. þingmanns hvort hún hafi lesið og farið yfir sjávarútvegsstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ber það ágæta nafn Hafið bláa.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki legið á heimasíðu Vinstri grænna meira en góðu hófi gegnir fyrir þingmann Sjálfstæðisflokksins. Engu að síður hef ég gluggað í sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna sem hv. þingmaður vísar jafnan til þegar hann talar um sjávarútvegsmál, m.a. á fundum með aðilum í greininni, t.d. á fundi í Vestmannaeyjum sem hv. þingmaður vísaði til áðan í ræðu sinni. Er það réttur skilningur hjá mér að fyrningarleiðin falli ekki að þeirri sjávarútvegsstefnu sem Vinstri grænir kynna á heimasíðu sinni? Er það rétt hjá mér að skötuselsákvæðið umdeilda og margumrædda sé ekki í anda sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna? Ég kasta boltanum  Jafnframt ítreka ég spurningu mína um Suðurkjördæmi sem hv. þingmaður náði ekki að svara mér um áðan í hinum örstutta tíma sem okkur þingmönnum veitist til andsvara.

Herra forseti. Sjávarútvegsstefna Vinstri grænna, Hafið bláa, er glæsilegur bæklingur. Að gefnu tilefni skal ég koma bæklingi til hv. þingmanns. Ég tek fram að það kemur fljótt fram við lestur þess bæklings að þau upplegg sem LÍÚ og Deloitte eru að fást við eru ekki samkvæmt þeim forsendum, svo ég segi ekki mikið meira um það. Forsendur Deloittes byggja ekki á þeim forsendum sem þar eru lagðar upp. Svo kemur að skötuselsfrumvarpinu, 80% yfir. Ég ítreka að það er heimild til að fara í allt 2.000 tonn, það var úthlutað 2.500 tonnum. Það er sama og veitt var á síðasta ári. Það er almennt álit allra að skötuselsstofninn standi afar vel. Það hefur verið mikil og góð nýliðun í stofninum allt frá árinu 2001. Það er mat þeirra sérfræðinga sem ég hef talað við að það hafi verið óþarfi að setja þennan stofn í kvóta, það hefði verið hægt að beita öðrum fiskveiðistjórnaraðferðum sem eru til. Það eru miklu fleiri fiskveiðistjórnaraðferðir til en bara kvótinn einn, það eru veiðarfæri, slóðir, bannsvæði, takmarkanir á dögum og þar fram eftir götunum. Síðan stendur skýrt í áliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að fullt samráð verði haft við Hafrannsóknastofnun ef þessi heimild, allt að 2.000 tonnum, verður nýtt eða hluti af henni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverð skoðanaskipti um þetta mál og hlakka til að fá sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna senda á silfurfati svo maður fái eitthvað meira til að glugga í. Ég átta mig á því að þetta er síðasta svarið í þessari andsvaralotu þannig að ég get ekki ítrekað enn spurninguna um Suðurkjördæmið til hv. þingmanns. Ég vonast til að það komist þá bara á framfæri á einhverjum öðrum vettvangi. Ég vil ljúka máli mínu hér með því að ítreka að við eigum samfélag sem státar af sterkum sjávarútvegi. Við stundum hér sjálfbærar veiðar á grundvelli þess fiskveiðistjórnarkerfis sem okkur hefur auðnast að búa til til að halda utan um þessa stærstu og öflugustu atvinnugrein okkar sem er grunnstoðin í samfélagi okkar og skapar gríðarlega miklar gjaldeyristekjur. Þessi grein, sem þiggur ekki ríkisstyrki, skapar örugga atvinnu fyrir fjölda manns og þykir það víðast hvar um heiminn öfundsvert. Ég tel enga ástæðu til að vera í þeirri vegferð núna, herra forseti, að kollvarpa þessu kerfi. Við skulum enn og aftur, ég ítreka orð mín, vera stolt af því sem við eigum og ekki rugga bátum sem ganga vel.

Herra forseti. Fyrst vegna þeirra orða sem féllu áðan hjá hv. þm. Atla Gíslasyni um sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna, það er alveg sama hvernig því verður snúið, það er bæði ankannalegt og ekki í takti við sjálfbæra nýtingu auðlinda að Alþingi skuli veita sjávarútvegsráðherra heimild til að fara fram yfir ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar - 80%. Þó að honum sé uppálagt að hafa síðan eitthvert samráð við stofnunina segir það sig sjálft að fyrir liggur mat Hafrannsóknastofnunar á því hversu mikið má veiða af þessari tegund þannig að með sjálfbærum hætti sé og það er fordæmalaust að Alþingi setji lög um að sjávarútvegsráðherra hafi heimild til að fara svona langt úr þeirri ráðgjöf sem liggur fyrir. Undan þessu verður ekki vikist. Það sem ég vildi, herra forseti, gera að umræðuefni í þessari síðustu ræðu minni við 1. umr. um umfjöllun um þetta lagafrumvarp er að það sem ég hef áhyggjur af er að smám saman sé verið að breyta grunngerð íslensks sjávarútvegs, bæði með því frumvarpi sem við erum að ræða hér og eins hinu margfæra skötuselsfrumvarpi. Meðal annars er verið að grafa undan, eins og ég hef áður nefnt, þeirri grundvallarreglu að við búum við hlutdeildarkerfi. Ég hef lýst afleiðingum af því hvernig það getur farið ef við kippum úr sambandi hagsmunum þeirra sem eru að veiða við það að fara skynsamlega með þegar kemur að því að ákveða hversu mikið á að veiða, heildaraflann, að menn geti treyst því að þegar skorið er niður fái þeir að njóta þegar aflinn er aftur aukinn. Um leið og menn skera á þetta, eins og er verið að gera í þessum frumvörpum báðum, munum við fá verra fiskveiðistjórnarkerfi þegar upp verður staðið. Ég er alveg sannfærður um að það er ekki einlæg ætlun hæstv. sjávarútvegsráðherra að setja íslenskan sjávarútveg í uppnám en ég held því miður að þegar horft er, eins og mér sýnist hæstv. sjávarútvegsráðherra og meiri hluti Alþingis gera, á þetta svona í afmörkuðum málum, menn horfa bara á tegundina skötusel eða strandveiðarnar, komumst við að þeirri niðurstöðu að í hvert sinn sé allt í lagi þó að menn víki frá grundvallarsjónarmiðum, en þegar menn hafa vikið nógu oft frá grundvallarsjónarmiðunum eru þeir búnir að eyðileggja það kerfi sem við höfum til þess að reyna að ná sem mestri hagkvæmni út úr veiðum á Íslandsmiðum. Það er hlutverk okkar alþingismanna að búa til kerfi, stjórnkerfi, sem hjálpar okkur að nýta auðlindina á ábyrgan og hagkvæman hátt eins og sérstaklega er kveðið á um í lögum um stjórn fiskveiða. Ég gerði sögu lúddítanna í Bretlandi að umræðuefni í ræðu minni áðan. Þeir börðust gegn vélvæðingunni af því að vélarnar tóku störfin. Það er ekki þannig barátta sem á sér stað hér, það er ekki verið að berjast gegn vélvæðingunni, en það er verið að berjast gegn því kerfi sem hefur búið til hagkvæmni sem hefur leitt til þess að við höfum getað fækkað störfunum í sjávarútvegi, það eru færri sem sækja sjóinn, það eru færri sem vinna í fiskvinnslunni, það er meiri arður. Ég verð að leyfa mér að segja að þessi nútíma-lúddíski hugsunarháttur sem felur í sér að í stað þess að brjóta og skemma vélar á að brjóta og skemma kerfið. Það á að brjóta og skemma það kerfi sem hefur leitt til þess að við höfum búið til meiri hagkvæmni, okkur hefur gengið betur að reka sjávarútveg okkar en öðrum þjóðum sinn sjávarútveg. Við eigum líka þjóða mest undir því að gera það. Þess vegna er það skemmdarverk og óábyrgt að fara þannig fram í stjórnkerfi í fiskveiði eins og gert hefur verið hér á undanförnum mánuðum í þinginu, að koma aftur og aftur með frumvörp sem grafa undan meginhugsun þessa stjórnkerfis. Ég er ekki einn af þeim sem telja það fullkomið kerfi, það er margt sem þarf að breyta og það er margt sem þarf að bæta, en þau frumvörp sem við höfum verið að ræða hér gera það ekki. Á sama tíma hangir yfir íslenskum sjávarútvegi sú ógn að það eigi að þjóðnýta allar veiðiheimildirnar, innkalla þær til ríkisins og leigja þær síðan aftur út eða með einhverjum öðrum hætti koma þeim aftur út þannig að ríkið slái eign sinni á veiðiheimildirnar. Það er ekkert annað en þjóðnýting og það hangir yfir. Þetta, herra forseti, er ekkert annað en skemmdarverk í íslenskum sjávarútvegi. Þetta er nútíma-lúddismi.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér svo seint hljóðs var sú að ég hafði gengið út frá því sem gefnu að hæstv. sjávarútvegsráðherra kæmi til andsvara í lok þessarar umræðu og brygðist við þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Er hæstv. ráðherra ekki í húsinu? Virðulegur forseti, er hæstv. ráðherra ekki í húsinu? Ég hafði gert ráð fyrir því, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra mundi bregðast við þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Ég er í sjálfu sér ekki að gera kröfu til þess að hæstv. ráðherra taki hér upp almenna umræðu um þetta frumvarp, við þingmenn höfum þegar rætt það og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir sínum eigin sjónarmiðum í ræðu sinni, en hér voru áleitnar spurningar lagðar fram sem ég tel að skipti mjög miklu fyrir framhald málsins að verði svarað. Nú er þetta mál á góðri leið með að fara inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Við sem þar sitjum þurfum að ræða það og þá skiptir auðvitað miklu máli að við höfum ákveðnar upplýsingar fyrir framan okkur sem hæstv. ráðherra einn getur svarað, pólitískar spurningar, pólitísk svör. Ég vakti t.d. athygli á því að ein þeirra breytinga sem þetta frumvarp hefði í för með sér frá þeim lögum sem nú eru í gildi varðandi strandveiðarnar, sé sú að hæstv. ráðherra sé öllum að óvörum að opna frekari leið til útflutnings á óunnum fiski frá strandveiðibátum. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, það voru ekki nema 2% af aflanum sem fóru óunnin úr landi og það er örugglega jákvæð þróun frá sjónarhóli okkar margra. Landssamband smábátaeigenda benti einmitt á þetta um daginn á heimasíðu sinni og birti þær upplýsingar á grundvelli upplýsinga sem komu fram í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn frá mér um þetta mál. Þess vegna kom það mér satt að segja dálítið á óvart, svolítið spánskt fyrir sjónir, að átta mig á því að í frumvarpinu var í raun og veru verið að falla frá tilteknum takmörkunum sem gerðu það að verkum að erfiðara var að flytja þennan fisk óunninn úr landi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna það sé? Þetta eru ekki svör sem við getum knúið á um gagnvart embættismönnum, þetta er spurning sem hæstv. ráðherra þarf að svara. Í annan stað vakti ég athygli á því að eins og nú er komið sögu hefur hæstv. ráðherra sett á svokallað útflutningsálag, 5%. Það mun væntanlega virka þannig að ef eitthvað verður um að þessi fiskur verði fluttur úr landi, skerðist aflinn sem aðrir mega fiska úr þessum fasta potti sennilega sem nemur þessu 5% útflutningsálagi. Einnig höfum við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson knúið mjög á um hugmyndir hæstv. ráðherra um hvernig þessari svæðaskiptingu eigi að vera háttað. Ég hef lesið vel úttekt Háskólaseturs Vestfjarða. Þar kemur greinilega fram að í raun og veru hafi svæðaskiptingin mistekist. Það hefði auðveldlega verið hægt að veiða miklu meira á A-svæðinu. Í ágúst var það t.d. þannig að veiðar hófust 4. eða 5. ágúst og voru síðan stoppaðar 12. ágúst á A-svæði, því þar voru menn komnir upp í þakið. Ef við skoðum síðan önnur svæði eins og B-svæði og D-svæði, sem ég hygg að séu fyrir Norðurlandi og Suðurlandi, þá var þetta allt öðruvísi, þá var ekki þessi nýting. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann mun fá þetta vald í sínar hendur, ekki þingið heldur hæstv. ráðherra: Hvaða hugmyndir hefur hann um þetta? Ætlar hann að flytja aflaheimildir af svæði D og svæði B, þar sem nýtingin var slökust, inn á svæði A og þá eftir atvikum svæði C, þar sem nýtingin var heldur betri? Þessu finnst mér að hæstv. ráðherra verði að greina okkur frá. Þetta eru ekki bara einhverjar trúnaðarupplýsingar, þetta er ekki einhver svartur kassi, svart box sem við þurfum að þreifa okkur í. Hæstv. ráðherra hlýtur að greina okkur frá þessum áformum sínum. Ég vildi bara segja þetta. Ég ætla ekki að hefja hér almenna umræðu og ætlaði satt best að segja ekki að taka aftur til máls. En ég bjóst bara við því að hæstv. ráðherra kveddi sér hljóðs eins og alvanalegt er við lok svona umræðu og brygðist við þeim beinu spurningum, efnislega afmörkuðu spurningum sem fyrir hann voru lagðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 668, mál 371, frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 33/2000, um veiðieftirlitsgjald, með síðari breytingum. Þetta mál er nátengt og í rauninni hluti af því frumvarpi sem við ræddum hér áðan um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem laut að strandveiðunum, þannig að efnislega eru þessi frumvörp samferða. Með þessu frumvarpi er lagt til að aðilar sem fá úthlutað leyfi til strandveiða greiði sérstakt strandveiðigjald að upphæð 50.000 kr. sem komi til viðbótar almennu gjaldi til leyfis við strandveiðar. Gert er ráð fyrir að tekjur af strandveiðigjaldinu renni til þeirra hafna landsins þar sem afla sem fenginn er við strandveiðar hefur verið landað. Fiskistofa innheimtir gjaldið og skal hún á grundvelli aflaupplýsinga greiða höfnum þeirra hlut eftir lok veiðitímabilsins. Hlutfall þeirra hafna skal vera það sama og hlutfall þeirra í heildarafla sem fenginn var við strandveiðar og landað hjá viðkomandi höfnum á tímabilinu. Skal aflinn reiknaður í þorskígildum. Samkvæmt skráningu Fiskistofu voru 595 leyfi til strandveiða gefin út á síðasta fiskveiðiári og var afla strandveiðiflotans landað í 55 höfnum. Á þeim tíma sem strandveiðar eru stundaðar þurfa starfsmenn hafnanna, sérstaklega smærri hafna, að vera viðbúnir aukinni umsýslu sem fylgir strandveiðum og þykir því rétt að koma til móts við hafnir hvað þetta varðar með því að láta gjaldið renna til þeirra. Verði fjöldi leyfa til strandveiða á yfirstandandi ári svipaður og á því síðasta, á bilinu 460–600 leyfi, má gera ráð fyrir að tekjur af strandveiðigjaldinu nemi 20–30 millj. kr., sem verða greiddar til hafnanna eftir lok veiðitímabilsins og bæta fjárhagsstöðu þeirra, en eins og kunnugt er eiga mjög margar minni hafnir við verulega rekstrarerfiðleika að stríða. Þetta er inntak þessa frumvarps, herra forseti. Ég vil nota tækifærið og víkja að þeim atriðum sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson kom að varðandi þetta mál sem við ræddum hér um stjórn fiskveiða og tengist þessu máli, sem við ræddum hér áðan, um óunninn afla og það að hv. þingmaður veit hverjar áherslur mínar í þeim efnum eru. Það er ekki gert ráð fyrir því að liðka fyrir útflutningi á óunnum afla eða gámafiski. Ef það er eitthvað sem þarf að kveða skýrar á um í þeim frumvörpum sem hér eru treysti ég sjávarútvegsnefnd til að skoða það líkt og aðra þætti í þeim frumvörpum sem hér eru lögð fram. Af því að hv. þingmaður minntist á svokallað gámaálag, vil ég vekja athygli á því að það lýtur fyrst og fremst að þeim fiski og þeim höfnum þar sem ekki er um þá samræmdu vigtunaraðferð að ræða sem annars er gert ráð fyrir og ef ekki er hægt að vigta með þeim hætti er heimilt að leggja gámaálag á, en það kemur nú þessu máli kannski ekki mikið við. Ég vildi bara nefna þetta, herra forseti. En eins og ég segi þá treysti ég hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til að fara nánar í þau atriði sem hér er um að ræða og ef það eru einhver atriði sem betur mega fara í þessu frumvarpi, þá treysti ég hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fyrir því. Ég legg sem sagt til að málinu verði vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er eins og hæstv. ráðherra sagði nátengt því frumvarpi sem við höfum nú rætt lengi dags og í raun og veru afsprengi þess. Fyrra frumvarpið er forsenda þess að þetta er lagt fram. Það sem í fyrsta lagi þarf að velta fyrir sér er það að hér er talað um 50.000 kr. í svokallað strandveiðigjald sem hver sá sem fær leyfi til strandveiða á að greiða. Nú getum við áætlað að bátarnir verði ekki færri en 600, leyfi sem voru gefin út á síðasta fiskveiðiári voru tæplega 600 og ekkert bendir til annars en að sóknin í þetta kerfi muni frekar aukast en hitt. Bæði er það svo að aflaheimildirnar sem eru útgefnar, eru auknar um 50%, sem hlýtur auðvitað að leiða til þess að fleiri sjá sér hag í því að fara inn í þetta kerfi. Í niðurstöðu Háskólaseturs Vestfjarða hefur komið fram að þeir sem hafa stundað þessar veiðar eru býsna ánægðir með þær. Þeir eru auðvitað ánægðir vegna þess að þetta kerfi gefur mönnum möguleika á því að verða sér úti um viðbótartekjur. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að tekjur á þessa báta voru að meðaltali á bilinu ein til tvær milljónir, misjafnt eftir svæðum. Þess vegna er augljóst að þegar við erum hér með fiskveiðistjórnarkerfi þar sem er eins konar einstefnuloki, menn komast inn í það og hafa þann möguleika að fá aukinn fiskveiðirétt án þess að greiða fyrir hann með nokkrum hætti, þá eru auðvitað allar líkur á því að þeim bátum sem nýta sér þessa möguleika fjölgi frekar en hitt. Þannig að varlega áætlað hljótum við að ætla að ekki færri en 600 bátar verði sér úti um þetta strandveiðileyfi. Gert er ráð fyrir að kostnaður fyrir hvern bát sé 50 þús. kr. og ef ég kann margföldunartöfluna rétt eru það um 30 millj. kr. sem að mati hæstv. ráðherra og ráðuneytisins eru væntanlega sá umsýslukostnaður sem hafnir landsins þurfa að leggja sérstaklega út fyrir vegna strandveiðikerfisins. 30 millj. kr. sem hafnirnar fá til að standa undir þeim kostnaði sem af strandveiðunum hlýst. Fyrsta spurningin og sú mikilvægasta - nú vil ég gjarnan að hæstv. ráðherra sé hér - er einfaldlega þessi: Ber að líta á þetta sem þjónustugjald eða skatt? Hvernig eru 50 þús. krónurnar fundnar? Hefur farið fram einhver útreikningur á því að þessar 50 þús. kr. séu til þess að standa straum af sannanlegum kostnaði hafnanna? Það er augljóst að þeir sem um eiga að véla og þurfa að greiða þetta gjald hljóta að kalla eftir því hvort verið sé að leggja á þá sérstakan nýjan skatt, strandveiðigjald, eða hvort um sé að ræða eðlilegt gjald fyrir þá þjónustu sem hafnirnar veita þeim bátum sem stunda strandveiðar. Ég er ekki að andmæla því að hafnirnar séu fjármagnaðar með þjónustugjöldum. Hafnirnar verða auðvitað að hafa sína tekjustofna. Auðvitað er kostnaður af allri útgerð og löndunum á afla og öðru sem því fylgir. Það er mér manna best ljóst. Hafnirnar hafa flestar ekki talið sig ofsælar af aflagjöldunum, en hér er sem sagt verið að setja upp nýja gjaldskrá, nýjan taxta, sem mér er ekki ljóst af lestri þessa frumvarps hvort beri að skilja sem þjónustugjald eða skatt. Gleymum því ekki að það er gríðarlega mikilvægt að menn geri greinarmun þar á, þjónustugjald á að standa straum af sannanlegum kostnaði við þjónustu, hitt er skattur. Skatt verða menn að leggja á með lögum, eins og hér er verið að gera, og ef ástæða er til að gera breytingar á þessu þyrfti að gera það með lögum. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að það sé algjörlega á hreinu hvort við erum að leggja á almennan skatt fyrir hafnirnar eða hvort um er að ræða þjónustugjald sem, eins og ég sagði, ég er út af fyrir sig ekki að gera athugasemd við. Af því að hæstv. ráðherra fór síðan pínulitla fjallabaksleið að því að svara annarri af þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann í öðru máli sem við ræddum hér áðan, þá hlýt ég að fara hina sömu fjallabaksleið að því að víkja að svari hæstv. ráðherra. Ég vísaði hér til þess að í 6. tölulið frumvarpsgreinarinnar sem við ræddum áðan er kveðið á um að skylt sé að landa öllum afla í lok hverrar veiðiferðar. Punktur. Í gildandi lögum segir hins vegar, með leyfi forseta: „... skal hann veginn og skráður endanlega hér á landi.“ Á þessu er allmikill munur. Í gildandi lögum er sem sagt gert ráð fyrir því að menn verði að landa eftir lok hverrar veiðiferðar, það gefur augaleið, og að sá afli skuli síðan vigtaður á Íslandi. Ef um er að ræða að menn vilji almennt flytja út afla til útlanda án þess að hann sé vigtaður hér á landi, þá borga menn það með 5% útflutningsálagi. Hér finnst mér greinilegt að fremur er verið að opna á möguleikana og auðvelda mönnum að flytja fiskinn út óunninn. Ég sagði áðan að það hefði komið mér dálítið á óvart vegna þess að ég vissi að hæstv. ráðherra hefur verið mikill áhugamaður um það að torvelda það frekar og hann sagði hér áðan sjálfur að ekki væri ætlunin að liðka fyrir útflutningi á óunnum fiski og þess vegna kom mér þetta dálítið spánskt fyrir sjónir. Ég átta mig ekki á hvað hefur knúið hæstv. ráðherra til að gera þá breytingu á lögunum sem hann boðar með þessu frumvarpi og það var eiginlega það sem ég var að leita eftir, ekki að hann endurtæki meginsjónarmið sín, sem mér eru alveg kunn, að hann vill að sem mestur hluti og helst allur þessi afli fari til vinnslu hér innan lands, heldur hitt að eins og ég skil þennan texta þá er með honum frekar verið að taka stefnuna í hina áttina. Ég átta mig ekki á hvort hann telur sig bundinn af einhverri jafnræðisreglu eða einhverju slíku sem gerir það að verkum að hann hefur talið sig knúinn til að taka út síðari málsliðinn í þessari setningu í gildandi lögum og síðan seinni setninguna í þessum lögum. Ef hæstv. ráðherra færi aðra fjallabaksleið og svaraði þessu, væri það ágætt, ella mun ég auðvitað ganga hart fram eftir því í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að þessu verði svarað. Af því að við erum að ræða þetta tiltekna mál þá er aðalatriðið að við gerum okkur grein fyrir því undir hverju þessi 50 þúsund kall í strandveiðileyfi á að standa í kostnaði hafnanna, hvort um sé að ræða almenna skattlagningu fyrir hafnirnar eða það að búa til þjónustugjald til að standa undir tiltekinni, skilgreindri þjónustu sem hafnirnar verða að inna af hendi. Þá vek ég athygli á því að ef svo er, er umsýslukostnaður hafnanna í kringum þessar veiða metinn þannig af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að hann sé 30 millj. kr. sem er dálagleg upphæð.

Herra forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um þessar 50.000 kr. er eins og hv. þingmaður kom inn á hægt að líta á þetta sem skatt þó að hann sé sérmerktur til að styrkja stöðu byggðanna og hafnanna þarna. Það er alveg hárrétt. Samkvæmt lögum eru strandveiðarnar háðar sérstöku leyfi Fiskistofu og borga það leyfisgjald sem mig minnir að hafi verið 17.500 kr. á síðasta ári. Það er síðan haldið sérstaklega utan um þetta. Að öðru leyti treysti ég bara hv. nefnd sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson á sæti í til að fara yfir þau atriði sem hann nefndi og geta þurft frekari skoðunar við. Ég veit að hv. þingmaður er vel kunnugur þessum málum og leggur það inn í umræðuna sem gæti horft þessu máli til framdráttar. Ég fel hér með hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd málið og óska eftir að þingið afgreiði það til nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Mér finnst við vera að verða vitni að þó nokkrum tíðindum í umræðu um þetta litla mál. Ég hafði satt að segja ekki gert mér grein fyrir því að við værum að ræða nýtt skattalagafrumvarp, en nú hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að svo sé. Það kom greinilega fram hér. Svarið er að hér er verið að leggja á skip nýjan skatt, 50.000 kr. nefskatt - við getum kallað hann það - til viðbótar við aflagjald og önnur þau gjöld sem höfnum er heimilt að innheimta til að standa undir lögbundinni skilgreindri þjónustu. Það eru væntanlega hin eiginlegu þjónustugjöld sem eru síðan til viðbótar þannig að hér liggur þá fyrir að verið er að leggja á nýjan skatt. Þetta er nýr skattstofn fyrir hafnirnar sem væntanlega helgast af einhverjum kostnaði sem menn ætla að hafi orðið til í höfnunum. Til viðbótar þessu hefur hæstv. ráðherra upplýst að það eru önnur gjöld sem menn greiða, til að mynda til Fiskistofu og Siglingastofnunar geri ég ráð fyrir til að fá haffærisskírteini á bátana, og fá síðan veiðileyfi á þá. Ég held að það hljóti að bíða okkar þegar þetta litla frumvarp kemur inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að átta okkur á því í hverju þessi gjaldtaka öll er fólgin. Ég vek athygli á að þessi óvænta skattamálaumræða hérna segir okkur að nú hafi verið ákveðið að leggja á sérstakan 30 millj. kr. skatt sem hafnirnar í landinu eigi að njóta. Þar með er það upplýst.

Herra forseti. Vegna þess máls sem hér um ræðir er rétt að horfa á það í samhengi við aðrar breytingar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra og meiri hluti Alþingis eru að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur bent á, hér er um að ræða skatt en ekki gjald. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur staðfest það. Hvað þýðir þetta, herra forseti? Það þýðir að þegar horft er til þeirra skatttekna sem ríkið hyggst taka af sjávarútveginum vegna veiða er núna verið að auka skattheimtuna á greinina um 30 millj. kr. vegna þess að áfram berst sama magn af afla að landi þó að skipin verði nú fleiri, svo tugum ef ekki hundruðum skiptir með tilheyrandi aukakostnaði. Vegna þess hvernig málum er fyrir komið ætlar ríkisvaldið að taka meiri peninga inn af greininni, reyndar til að endurdreifa síðan til hafnarsjóðanna. Gott og vel, en það breytir ekki því að með samþykkt þessa frumvarps værum við að samþykkja auknar álögur á íslenskan sjávarútveg. Það er hægt að sjá það með því að horfa á hversu miklar álögur leggjast á hvert tonn upp úr sjó. Þetta bætist þá við það sem nú þegar er. Allt er þetta enn á ný til marks um að sú ríkisstjórn sem nú situr að völdum ætlar sér með góðu eða illu að breyta grunngerð fiskveiðistjórnarkerfisins á Íslandi. Nú hefur þessi ríkisstjórn að sjálfsögðu fullt frelsi til þess. Hún var kosin og fékk meiri hluta á þingi og situr hér með þingmeirihluta. Við það er ekki hægt að gera neinar athugasemdir aðrar en þær að þessar breytingar saman virtar eru ekki til þess fallnar að auka sveigjanleikann í sjávarútveginum, draga reyndar þvert á móti úr honum sem og hagkvæmni veiðanna ásamt því að auka á óvissu í greininni. Er alveg sérstaklega horft til þeirrar hótunar sem liggur í loftinu um innköllun allra aflaheimilda, fullkomna og algera þjóðnýtingu sjávarútvegsins. Maður spyr sig á þeirri stundu þegar íslenska þjóðin þarf einna mest á öflugum sjávarútvegi að halda hvað vaki eiginlega fyrir þessari ríkisstjórn sem flytur frumvarp eftir frumvarp, þar á meðal það frumvarp sem hér liggur fyrir, sem öll fara í sömu áttina, að grafa undan því kerfi sem við búum við. Ég skyldi skilja það, herra forseti, ef nálgun ríkisstjórnarflokkanna væri sú að segja: Við viljum fá meiri peninga frá fiskveiðunum í ríkissjóð. Það væri ákveðið sjónarmið ef menn vildu reyna að brúa fjárlagahallann með aukinni skattheimtu á sjávarútveginn. Það vænti ég að lægi beinast við fyrir ríkisstjórnina - ég er ekki að leggja þetta til, herra forseti, en ég er að benda á það - að menn reyndu að auka skattheimtuna á greinina ef vilji væri til að bregðast við tekjutapi ríkissjóðs. En það er ekkert slíkt á ferðinni. Það eina sem er verið að gera er að grafa undan þessu kerfi þannig að hagkvæmnin minnkar, alveg óumdeilanlega. Ég hef engan heyrt halda því fram að með því að fara út í strandveiðarnar séum við að auka hagkvæmni í íslenskum sjávarútvegi. Það er svo augljóst mál. Það er verið að auka sóknarkostnaðinn gríðarlega í veiðunum á þessum tonnum sem er verið að leyfa þarna þannig að það er alveg augljóst að það er minni hagkvæmni í greininni. Það er ekki verið að hjálpa íslensku þjóðinni að komast út úr þessari efnahagskreppu sem við erum að fást við. Það er ekki verið að auka tekjur ríkissjóðs með þessu af því að hagnaðurinn í veiðunum, hagnaðurinn af þessu öllu saman, verður minni. Skattstofninn verður minni. Ég tel reyndar að í þeim fylgiskjölum sem fylgja frumvörpum frá fjármálaráðuneytinu þar sem eru umsagnir um þau og menn reyna að geta sér til um hvort frumvörpin valdi auknum kostnaði fyrir ríkissjóð væri áhugavert að heyra frá fjármálaráðuneytinu hvort það teldi að viðkomandi frumvörp leiddu til samdráttar í skatttekjum. Allt bendir til þess að frumvarp um strandveiðarnar sem við höfum verið að ræða hér í dag leiði t.d. til samdráttar í skatttekjum. Skattstofninn minnkar vegna þess að hagnaðurinn minnkar í greininni. Vandinn er að í stað þess að ríkisstjórnin einbeiti sér að því að vinna þjóðina út úr þeim efnahagsörðugleikum sem við erum að fást við, í stað þess að leggja allt kapp á að skapa traust og stöðugleika í grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, kemur inn í þingið frumvarp eftir frumvarp eftir frumvarp sem dregur úr hagkvæmninni. Ég verð að segja að ég held að það sé hægt að finna rík og áhrifamikil rök gegn því að það sé eitthvert réttlæti á ferðinni eins og látið er að liggja í rökstuðningnum sem fylgir. Ég hef nú farið í nokkuð löngu máli yfir hann og bent mönnum á að þeir skyldu tala varlega sem handhafar hins endanlega réttlætis. Það vill þannig til að réttlæti eins kann að verða ranglæti annars og ég þekki engan sem hefur fullan og algjöran skilning á réttlætinu og er þaðan af síður handhafi þess. Örugglega er þetta ekki skynsamlegt efnahagslega. Þá stendur eftir að menn vilja breyta til að geta sagst hafa breytt, menn geti sagt: Þessi ríkisstjórn breytti sjávarútvegsfyrirkomulaginu á Íslandi. Gott og vel. Það stefnir allt í það en menn hljóta að spyrja sig á Alþingi: Eru þær breytingar skynsamlegar og til þess fallnar að auka velferð íslensku þjóðarinnar bæði í bráð og lengd? Ég hef margsinnis farið yfir það, herra forseti, að þær breytingar sem nú er verið að horfa á virðast til þess fallnar, í það minnsta miðað við það sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar segja, að það eigi að fjölga þeim sem sækja sjóinn. Hver er tilgangurinn með því að fjölga þeim sem sækja sjóinn? Er hann sá að meira verði til skiptanna? Er hann sá að það verði meiri tekjur til fyrir íslenskt þjóðarbú? Nei, það verður ekki þannig vegna þess að heildaraflinn er það sem myndar tekjugrunninn. Það er bara ef við aukum aflann sem við fáum meiri tekjur inn í þjóðarbúið. Með því að fjölga skipunum, fjölga þeim sem sækja sjóinn, aukum við tilkostnaðinn. Það verður minna eftir fyrir íslenskt þjóðarbú. Það verður minna eftir í skatttekjunum. Það verða minni möguleikar fyrir okkur að byggja hér upp velferðarsamfélag af því að við ætlum að eyða meira og meira af sjávarútvegsauðlindinni í sókn. Þetta er svo vitlaust, herra forseti, þetta er svo arfavitlaust. Öll reynslan, öll þekkingin og öll sagan mælir á móti þessu. Við erum ekki að byrja að stjórna fiskveiðum við Íslandsmið núna, herra forseti. Við vitum alveg hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig. Við vitum að þegar við opnum fyrir aðganginn gerist bara það að það fjölgar og fjölgar á meðan hagnað er að hafa. Vandinn er eins og ég hef margsinnis bent á að þegar of margir verða komnir rís krafan og verður hávær um að það verði aukið í pottinum, að það verði farið úr 4.000 tonnum í 6.000 tonn, úr 6.000 tonnum í 8.000 tonn og svo koll af kolli. Krafan verður um meira vegna þess að öll hagkvæmnin er farin og komnir of margir eða að það verði lokað fyrir aðgang annarra. Þetta er alltaf sama sagan. Það er svo furðulegt núna þegar við Íslendingar stöndum frammi fyrir þessum efnahagsvandræðum að ríkisstjórnin skuli fara svona með sjávarútveginn. Enn og aftur, ef tilgangurinn er að ná í meiri peninga fyrir ríkissjóð er þetta vitlaus leið sem við höfum farið. Hér er reyndar talað um skattheimtu sem á að renna til hafnanna. Ég get svo sem ímyndað mér verri staði fyrir peningana en það breytir ekki því að við erum að taka úr atvinnugreininni og færa eitthvert annað. Við eigum að hafa þessa löggjöf almenna. Við höfum aflagjaldskerfi þannig að þeir bátar sem leggja upp í hverri höfn greiða gjald til hafnarinnar gegnum það. Hvers vegna að búa til nýtt kerfi í kringum þetta? Af hverju auka á flækjustigið? Af hverju auka á gjaldtöku? Með þessu frumvarpi eru teknar u.þ.b. 30 millj. kr. meira úr greininni til hins opinbera. Það er verið að auka á gjaldheimtuna. Það væri nær að hækka bara aflagjaldið ef menn eru að horfa á það en ekki setja gjald eins og þetta. Það er verið að auka á óvissuna í greininni. Það er verið að koma með ný gjöld, lítt útfærð og lítt hugsuð. Það er verið að breyta grundvallaratriðum í fiskveiðistjórnarkerfinu. Bæði í því frumvarpi sem við ræddum áðan þegar við greiddum atkvæði um skötuselinn við lok 2. umr. og þessu er kippt úr sambandi grundvallaratriðum í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu sem er aflahlutdeildin. Allir sem meta þetta kerfi og allir sem skoða það eru sammála um að það er lykilatriði og það allra besta í íslensku sjávarútvegskerfi. Menn geta haft sínar skoðanir um hvort það megi selja og kaupa, hvort það sé eðlilegt að menn geti leigt til sín eða leigt frá sér. Menn geta haft alls konar skoðanir á því en það eru allir sammála því að þetta atriði, hlutdeildarkerfið, sé það besta. Það tengir saman hagsmunina af því að fara varlega og skera niður þegar þess þarf af því að menn geti síðar fengið til baka aukninguna þegar betur árar. Í báðum þeim frumvörpum sem við höfum rætt hér er klippt á þetta samhengi. Sjá ekki hv. þingmenn hvert þetta stefnir? Eru menn svo lokaðir fyrir þessu að þeir átti sig ekki á því að þegar við samþykkjum trekk í trekk lög á Alþingi sem gera ráð fyrir því að þetta fari fram hjá þessu kerfi erum við að grafa undan þessum meginþætti. Það er ekki það sem íslensk þjóð þarf á að halda við þessar aðstæður. Það er alveg augljóst. Við þurfum á því að halda að skapa stöðugleika og hafa grunn fyrir skynsamlega nýtingu á þessari mikilvægu auðlind. Auðvitað þarf að vera sátt í samfélaginu. Það þarf að vera nokkuð góð sátt um sjávarútveginn eins og allar aðrar atvinnugreinar. Ég veit það og geri mér fulla grein fyrir því eins og allir aðrir að slík sátt hefur ekki verið til staðar. En það verður engin sátt um það og á ekki að verða sátt um að brjóta það niður sem þó er skynsamlegt í kvótakerfinu. Það getur ekki orðið grundvöllur neins konar sáttar. Það er bara grundvöllur undir eitt, aukna sóun, minni tekjur, minni hagnað. Við þurfum ekki að færa íslenskt samfélag aftur í það að búa til kerfi þar sem sóknargetan vex og vex og vex án þess að við aukum heildaraflann. Við höfum reynt það og það tók okkur alveg gríðarlegan tíma og mikil átök að koma okkur út úr því kerfi. Nú er kominn sjávarútvegsráðherra úr hópi Vinstri grænna sem hafa í sjávarútvegsstefnu sinni lagt alveg sérstaka áherslu á að það eigi að stunda fiskveiðar með sjálfbærum ábyrgum hætti. Er það, herra forseti, ábyrgt að kippa m.a. úr sambandi þeim mikilvæga þætti sem snýr að samhenginu sem myndast með því að búa hér við aflahlutdeildarkerfi? Getur það talist ábyrgt? Að sjálfsögðu ekki. Er það síðan eins og við höfum svo ítrekað rætt hér skynsamlegt eða merki um sjálfbærni hvernig menn hafa nálgast umræður um skötuselinn? Nei, heldur ekki. Allt þetta ber að sama brunni. Ég verð að segja eins og er að mér þykir einhvern veginn í þessari umræðu um sjávarútvegsmálin koma fram allt hið versta í stjórnarflokkunum, þ.e. undarleg og óskiljanleg þráhyggja þeirra í Samfylkingunni að þjóðnýta allan sjávarútveginn, sem ég held að yrði einhver mesta ógæfa sem yfir þessa þjóð gæti nú gengið, og síðan hjá Vinstri grænum einhvers konar misskilin rómantík um að við Íslendingar getum leyft okkur að reka sjávarútveg okkar á einhverju öðru en því grundvallarsjónarmiði að reyna að hámarka hagnaðinn af þessum veiðum. Við höfum ekki, herra forseti, efni á að gera slíkt. Það getur vel verið að einhverjar þjóðir geti leyft sér að reka sinn sjávarútveg sem einhvers konar byggðasafn, en við Íslendingar höfum það ekki. Það er sérstaklega kveðið á um það í lögum um fiskveiðistjórn að reka eigi íslenskan sjávarútveg á sem hagkvæmastan hátt. Skylda okkar þingmanna er að búa til þá umgjörð um íslenskan sjávarútveg.

Og efla byggðir landsins.

Og efla byggð í landinu. Hér kallar hv. þm. Atli Gíslason fram í að það sé nauðsynlegt að efla byggð í landinu en byggð í landinu mun ekki eflast með því að búa til óöryggi í íslenskum sjávarútvegi og þjóðnýta hann. Fiskurinn er einmitt sóttur úr sjávarbyggðunum út frá landsbyggðinni og þær aðgerðir 

Virðulegi forseti. Það er eiginlega svolítið einkennilegt að verða vitni að því hjá sjálfum sér hvernig örlögin gripu nánast í taumana. Ég hélt satt að segja þegar ég tók til máls áðan um þetta frumvarp með þessu sakleysislega yfirbragði að við værum að fara í tveggja, þriggja mínútna umræðu sem yrði skýrð mjög fljótlega af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og það vantaði ekki að hæstv. ráðherra skýrði málin en um leið varpaði hann nýju ljósi á allt það mál sem við höfum verið að ræða í dag. Ég hafði satt að segja ekki áttað mig á því þegar ég fór í þessa umræðu að við værum að ræða skattalagafrumvarp sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri að flytja. Ég hafði bara ekki gert mér grein fyrir því að skattmann sjálfur hefði tekið sér bólfestu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og væri núna farinn að etja kappi við hæstv. fjármálaráðherra um sæmdarheitið „skattmann“. En það er auðvitað þannig þegar maður skoðar þetta mál í samhengi við það sem við vorum að gera í dag að allt í einu er komin upp alveg glæný mynd. Það er ekki þannig að hér sé verið að leggja á gjöld, þjónustugjöld á borð við veiðileyfagjaldið eða gjald til Siglingastofnunar eða eitthvað þess háttar, við erum að ræða frumvarp til laga um skattamál þar sem flutningsmaður er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Hér er verið að setja á nýjan skatt og ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að maður getur ímyndað sér marga staði verri til að þiggja þessar tekjur en hafnir landsins, þær þurfa sannarlega á auknum tekjum að halda, en þetta er hins vegar alveg ný hlið sem menn höfðu ekki gert sér grein fyrir og ekki hefur farið fram nein umræða um. Setjum þetta nú í samhengi við annað. Við lukum í dag afgreiðslu á máli úr 2. umr. um hið svokallaða skötuselsmál og þar er gert ráð fyrir nýrri skattheimtu líka. Þar á ríkisvaldið að fara í kapp um það að fá tekjur af skötuselnum og gert er ráð fyrir því að þær tekjur geti verið allt að 240 millj. kr. Að vísu var ætlunin að ráðstafa þeim að hluta til til byggðanna í landinu í gegnum byggðaáætlun en einhverra hluta vegna tóku þeir í taumana sem vildu ekki að þessir peningar rynnu þangað, heldur færu til annars sjóðs í vörslu hæstv. iðnaðarráðherra, hlutdeild úr 240 millj. kr. Í annan stað flutti meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar tilllögu um breytingu á frumvarpinu sem felur það í sér að selja skuli 200 tonn af óslægðum botnfiski á fiskveiðiárunum 2009/2010 og 2010/2011. Lauslega áætlað gæti ég ímyndað mér að tekjur af þessu gætu verið í kringum 50 millj. kr. Það eru kannski dálítil skekkjumörk í þessu en ég hygg að þetta sé ekki víðs fjarri þeirri tölu sem gætu verið tekjur af þessu miðað við þær upplýsingar sem ég sá á vef Fiskistofu. Þar er að vísu gert ráð fyrir slægðum fiski, hér er talað um óslægðan fisk og því er auðvitað um að ræða aðeins minna magn, en ég var ekki í hæstu hæðum miðað við það verðmæti sem er núna á kvótaverðinu og gert er ráð fyrir því raunar að taka tillit til þess kvótaverðs sem er uppi hverju sinni. Það er því augljóst mál þegar við skoðum þetta í samhengi að hér er um að ræða allverulega aukna skattheimtu. Við erum að tala um 240 milljónir vegna skötusels, við erum að tala um kannski 50 milljónir vegna frístundaveiðibátanna sem eiga að borga sérstaklega fyrir þessi 200 tonn, og nú þennan sérstaka strandveiðiskatt. Með öðrum orðum, við erum að tala um nýja skattheimtu sem verið er að festa í lög ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Vilji meiri hluta Alþingis hefur þegar komið fram varðandi skötuselinn og frístundabátana, þar er enginn bilbugur á mönnum, en hér er sem sagt verið að leggja til 30 millj. kr. viðbótarskattheimtu. Við erum að ræða um það á þessu síðdegi að leggja drög að nýrri skattheimtu upp á 320–350 millj. kr. til viðbótar tíföldun þeirri sem orðið hefur á veiðigjaldinu, auðlindagjaldinu til sjávarútvegsins sem var ákveðið í fjárlögunum um áramótin. Mjög mikilvægt er að menn átti sig á þessu. Við erum greinilega að sigla inn í nýtt umhverfi sem hæstv. ríkisstjórn er að boða, umhverfi stóraukinnar gjaldtöku og skattheimtu af sjávarútveginum sem hefði getað runnið í gegn hægt og hljótt ef menn hefðu ekki áttað sig á hvað hér er á seyði.

Herra forseti. Þetta er náttúrlega allt að því vonlaust verk en ég tel að okkur beri skylda til að reyna að benda á hvað hér er í gangi. Það væri miklu hreinlegra af ríkisstjórnarflokkunum að koma fram og lýsa því hvað þeir ætli sér að gera í sjávarútvegsmálum. Reyndar liggur það fyrir í stjórnarsáttmála að þjóðnýta eigi íslenskan sjávarútveg og er það nokkuð ærið verk sem fram undan er. En gott og vel. Síðan er allt það sem hefur verið að gerast í þinginu á undanförnum dögum og kannski missirum, sem sést hefur í frumvarpi um skötusel, frumvarpi um frístundaveiðar, frumvarpi um strandveiðar og nú í því frumvarpi sem hér er verið að ræða, um veiðieftirlitsgjald. Það væri til bóta ef ríkisstjórnin skýrði hvert hún ætlaði að fara, hver stefnan væri. Því þegar maður skoðar frumvörpin öll saman, frumvarpið sem hér um ræðir og þau frumvörp sem áður hafa verið nefnd - það má jú greina einhverja ákveðna stefnumótun - er það eina sem menn geta áttað sig á þar að það virðist vera nokkuð ríkur vilji til þess að draga úr hagkvæmni í sjávarútvegi undir þeim formerkjum að láta eigi fleiri sjá um að veiða þann afla sem hægt er að veiða, einna helst reyndar undir þeim formerkjum, og síðan að taka eigi meiri skatt af greininni. En það væri alla vega til bóta fyrir alla umræðuna og reyndar fyrir greinina og fyrir þjóðina alla á þessum erfiðu tímum að menn settu fram einhverja heildstæða stefnu sem síðan væri fylgt eftir með frumvörpum til laga um breytingar á stjórn fiskveiðimála. Við erum t.d. að fá núna þetta frumvarp og það þarf að kalla eftir því alveg sérstaklega frá ráðherranum þegar frumvarpið er lagt fram, og það hefði ekki komið fram nema sérstaklega hefði verið gengið eftir því, að hér sé ekki um að ræða gjaldtöku, heldur skattheimtu. Það er auðvitað sérstakt vegna þess að manni finnst undarlegt að sjávarútvegsráðherra gangi fram fyrir skjöldu og heimti aukinn skatt af íslenskri útgerð. Og enn og aftur, þetta er hækkun á sköttum vegna þess að þegar menn horfa á þær tekjur, þann skatt sem íslenska ríkið tekur af hverju tonni, hvort sem það eru margir bátar eða fáir, þá er hér um að ræða aukna skattheimtu og ekkert annað. Ég kalla mjög eftir því að reynt verði að ná saman einhvers konar plaggi undir forustu hæstv. sjávarútvegsráðherra um það hver stefnumið ríkisstjórnarinnar eru í raun og veru hvað varðar sjávarútveginn. Það gengur ekki að halda áfram eins og verið hefur þar sem menn koma fram með eitt og eitt frumvarp sem öll eiga það þó eitt sameiginlegt að grafa undan eins og ég sagði hagkvæmni í greininni. Miklu hreinlegra væri að menn segðu hvað þeir ætluðu sér að gera og hvers vegna þeir eru að því, af því að það má sá vita sem allt veit að stjórnarliðum hefur gengið frekar illa að útskýra fyrir þinginu hvernig stendur á því að menn fara þessar leiðir. Hér hefur verið talað mikið um það, t.d. þegar við ræddum um strandveiðar, að það hafi verið svo mikil ánægja hjá þeim sem stunduðu strandveiðarnar og því ættu menn að halda áfram með þær. Að sjálfsögðu. Ætli það yrði ekki ánægja t.d. hjá þeim sem fengju leyfi til nýta jarðir bænda ókeypis, ef tekinn yrði hluti af jörðum bænda og sagt: „Þið megið nýta þetta.“ Ætli það yrði ekki ánægja með það? Auðvitað. Ætli það yrði ekki ánægja með það hjá þeim sem fengju að búa í annarra manna húsum frítt? Það yrði ánægja með það hjá þeim. En hvort það er skynsamlegt efa ég. Það sem skiptir svo miklu máli í þessu, hvort sem við erum að ræða þetta frumvarp, um veiðieftirlitsgjaldið sem er skattheimtufrumvarp, eða önnur frumvörp sem snúa að sjávarútveginum, er að rökstyðja það sem við erum að gera. Rökstuðningurinn hefur verið mjög þunnur fyrir mjög veigamiklum breytingum. Tökum dæmi, herra forseti, eins og með skötuselinn. Þar er því borið við að breyta þurfi frá aflahlutdeildarreglunni af því að skötuselurinn hafi breytt um útbreiðslu, það sé önnur útbreiðsla. Slík rök geta átt við hvaða fisktegund sem er. Með því einmitt að nota þau rök, sem var alveg einstaklega slæmt, var verið að senda þau skilaboð til greinarinnar að alltaf væri hægt að nota þau rök um allar fiskveiðar. Það er mjög