Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég gæti í rauninni látið mér nægja til skýringar því, að frv. er fram komið, að vísa til aths. grg. Ég vil þó taka þetta fram í Ráðuneytinu var þegar í upphafi ljóst, að miklir örðugleikar yrðu á því að fylgja fyrirmælum 37. gr. stjskr. um að leggja fyrir þ. það, er hefjast skyldi 15. febr., frv. til fjárl. fyrir árið 1944. En þegar sýnt var, að fjárl. þessa árs yrðu ekki afgreidd í jan., tók stj. þá ákvörðun að beita sér fyrir því, að samkomudegi reglulegs Alþ. yrði frestað. Var stjórnmálaflokkunum tilkynnt þessi ákvörðun með bréfi 23. jan., og síðan átti ráðuneytið tal við formenn flokkanna eða umboðsmenn þeirra. Það er augljóst mál, að ógerningur er að semja greinargerð um tekjur ríkisins og gjöld árið 1944 þegar í byrjun þessa árs, svo Sem stjskr. fyrirskipar, að gert sé í hverju fjárlfrv. Stjórninni yrði verulega ógeðfellt að setja saman og bera fram málamyndafrv. í því skyni að uppfylla bókstaf stjskr. Slíkt væri í rauninni að misbjóða þ. og óvirða bein ákvæði stjskr. Ríkisstj. hefur því lagt til, að samkomulag yrði gert um að fresta þ. til 1. okt. Sá dagur er valinn með það fyrir augum, að eftir því sem lengra líður á árið, en fara nær um sennilegar tekjur og sennileg útgjöld ársins 1944, en varlegt er að setja þ. ekki síðar en 1. okt., til þess að fjárl. geti orðið afgr. fyrir byrjun fjárhagsársins. Ég þykist ekki þurfa að fjölyrða um þetta mál, því að það er mjög óbrotið, og með tilliti til þess, að þm. hafa þegar fengið vitneskju um það með nokkrum fyrirvara, en orðið er áliðið þingtímans, vona ég, að hv. þd. sjái sér fært að taka afstöðu til málsins, með eða móti, sem allra greiðast og hvort sem frekar sýnist að vísa því til n. eða ekki til n.



Herra forseti. - Mér finnst, að hér sé svo stórt mál á ferð, að eðlilegt væri, að um það yrðu nokkrar umr. strax. Margt er það, sem bæði mælir með því og móti. Það mælir með því, að margt, sem nú er hálfgert í þ., mundi mega fullgera með minni fyrirhöfn, ef þessu þ. þyrfti ekki bráðlega að slíta. En þau mál, sem komin eru úr n., fengju fljóta afgreiðslu á næsta þ., ef tekinn væri upp sá háttur, að n. flyttu þau, og yrði þá lítill tvíverknaður eða kostnaðarauki fyrir ríkissjóð. En sé farin sú leið, sem ríkisstj. óskar, virðist mér það bein afleiðing, að hún yrði þá að leita sér trausts þ. til að sitja án þ. svo langan tíma. Ég held þess sé varla að vænta, að þ. fái stj., sem ekki er þingræðisstj., völdin öll um svo langan tíma, en málið mundi gerbreytast, ef ríkisstj. hefði yfirlýst traust þ. Á því er reginmunur, hvort ákveðið er að hafa ekki þ. fyrr en 1. okt. eða þ. kæmi nú saman á lögmætum degi og yrði svo frestað, því að þá yrði það á valdi forseta Sþ. að kveða saman þ., hvenær sem þætti við þurfa. Ella ræður ríkisstj. því með ríkisstjóra. Ekki verður komizt hjá, að ríkisstj. gefi út brbl. og taki örlagaríkar ákvarðanir í fjarveru þ. Með tilvísun til þess, að Alþ. hefur fyrir nokkru berlega brotið stjskr., og það varð að almannarómi hið mesta óhappaverk, þá ætla ég það vera nægilega lærdómsríkt til þess, að Alþ. vegi ekki aftur í þann knérunn. Mér finnst ekki of mikil festa í starfi Alþ. nú, þótt það beri sig að halda sér sem næst stjskr. Ég treysti mér ekki til að fylgja þessu frv. lengra en til n. og 2. umr., nema það fylgi, að ríkisstj. leiti trausts hjá þ. Í upphafi þ. bar ákaflega mikið á því eftir hita kosninganna, að ekki væri samstarfsvilji meðal flokka, og kom það m.a. fram í því, að 2. stærsti flokkur þ. fékk engan forseta kjörinn. Mér dettur í hug, þegar þessir menn eru búnir að bræða sig saman um mörg mál í n., að kominn sé tími til að láta fram fara nýja þingsetningu og kosningar, og að því búnu gengi flokkunum betur að standa saman um ríkisstj. en nú. Þetta er enn ein ástæðan til þess, að ég sé mér ekki fært að fylgja frv. eins og það liggur fyrir.



Ég teldi eðlilegra að vísa frv. sem fyrst til allshn. og freista þar samkomulags um málið, en freista þess að koma því fram án n. eins og hæstv. forsrh. gerði hálft í hvoru ráð fyrir. Ég held, að skoðanir séu ekki skiptar um, að það sé allt annað en haganlegt að slíta þingi nú eftir 10 daga og hefja annað, þar sem öll mál ætti að taka upp frá rótum. Mikil vinna færi forgörðum, og vandkvæðin mætti lengi telja. Aðalástæðan gegn því að fara leið þessa frv. er, að enn sé ekki orðið nógu ljóst, hvert ríkisstj. stefnir. En mér skilst mega komast að því með viðræðum við hana, hvort fyrir henni vakir nokkuð því líkt sem að stofna hér til nokkurra mánaða einræðis. Í öðru lagi efast ég ekki um, að við athugun í n. muni koma í ljós, að hæstv. ríkisstj. muni fara eftir vilja þ. um það, hve lengi það skuli sitja að þessu sinni og að hún muni kalla saman þ., ef meiri hluti þm. óskar þess. Ég get vel skilið tregðu manna að samþ. frv., meðan ekki er full vitneskja fengin um þessi atriði. Þess vegna ætti það að greiða fyrir má1inu, að það yrði rætt í n., þar sem allir flokkar eiga fulltrúa.



Ég get tekið undir það með hv. 6. þm. Reykv. (BBen), að málinu eigi strax að vísa til n., svo að menn taki þar afstöðu til þess, og hæstv. forsrh. er ég sammála um, að afgreiða beri það sem allra fyrst, hvort sem Alþ. fellst á það eða hafnar. Ég vil lýsa yfir því, að eins og þetta mál er fram borið, mun Sósfl. ekki geta fallizt á það. Mér skilst aðalröksemdin vera sú, að ríkisstj. treysti sér ekki að leggja nú fram fjárlfrv. fyrir 1944 nema til málamynda og telji betra að láta það ógert. En þannig hefur staðið á öll stríðsárin. Þ. hefur engu að síður komið saman í febrúar og verið lagt fram frv. til fjárl. og engum þótt óeðlilegt, þótt það ætti eftir að taka mjög miklum stakkaskiptum. Þ. hefur verið frestað og komið saman aftur að haustinu til að afgreiða fjárl. Ég sé ekki neina ástæðu til annars en að svo mætti enn fara að, fremur en ganga á snið við bein stjórnarskrárfyrirmæli um samkomudag þingsins. Hins vegar hefur komið fram af hálfu þ)n. sú röksemd gegn því að slíta nú þ., að tvíverknaður yrði að þurfa að taka til nýrrar meðferðar á öðru þ. þau mál, sem nú liggja fyrir Alþ., heppilegri vinnubrögð séu að ljúka þeim af fyrir þingslit. Þetta er veruleg röksemd. En skynsamleg vinnubrögð mætti hafa með einfaldara móti en því að ganga á snið við stjskr. Samkvæmt þeirri röksemd mundi í rauninni nægja að fresta þ. þangað til í marz. En vel kemur til mála að fresta alls ekki, heldur kæmu þingflokkar sér saman um, að þeim notum, sem komin eru nokkuð áleiðis, yrði komið fyrstu daga hins nýja þ. á það stig, sem þau eru á nú, svo að þau tefðust ekki óeðlilega. Hitt verður ríkisstj. að skilja, að þegar eins stendur á og hér, að hún er ekki venjuleg þingræðisstjórn, hefur ekki bak við sig neinn ákveðinn þingmeirihluta. þá kemur ekki til greina, að hún geti setið langan tíma án þ. Hún hefur enga trygging fyrir því, að þ. samþ. þau bráðabl., sem hún hlyti þá að gefa út. Ég er sammála því, að frv. beri að vísa til n. sem fyrst til að athuga þær leiðir, sem til eru.



Ég vil endurtaka það, hve mikilsvert væri að láta nýtt forsetakjör fara fram, áður en Alþ. er frestað. Það er ljóst, að þegar það er farið heim, muni ríkisstj. aðallega hafa samvinnu við forsetana, því að mér kemur ekki til hugar, að hún ætli inn á braut. neins einræðis. Þá ríður mikið á að útiloka t.d. ekki annan stærsta þingflokkinn frá samvinnu forseta og ríkisstj., þann flokkinn, sem á kannske ríkust ítökin í ríkisstjórninni.



Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, að þetta frv. sé brot á stjskr. Í stjskr. er beinlinis gert ráð fyrir, að Alþ. geti breytt samkomudegi sínum, og það hefur óteljandi sinnum verið gert með samkomulagi, einkum vegna þess að óheppilegt hefur þótt að afgr. fjárlög snemma árs. Vegna þess, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, vil ég taka fram, að það er fráleitt, að þ. sleppi öllum völdum í hendur ríkisstj. með því að samþ. frv. Henni getur ekki dottið í hug að slíta þessu þ. fyrr en það sjálft vill. 

Frsm. (Brynjólfur Bjarnason) Allshn. leggur einróma til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Einn hv. nefndarmaður skrifaði að vísu undir nál. með fyrirvara, en að því er ég bezt veit, snertir sá fyrirvari ekki aðalefni frv., hann mun fylgja því eins og það er. En hins vegar tel ég ekki óeðlilegt, að greiðsla fyrir verzlunarleyfi verði eitthvað hækkuð. Þetta frv. fer aðeins fram á, að leyft verði að reka útibú frá aðalverzlun, enda þótt útibúin séu ekki á löggiltum verzlunarstað. Þetta lagaákvæði, sem ekki leyfir að reka útibú verzlunar nema á Iöggiltum verzlunarstað, er tvímælalaust orðið svo úrelt, að ekki er hægt að halda þessu lagaákvæði, og það er heldur ekki haldið, eins og bent er á í grg. frv. Löggiltir verzlunarstaðir eru sumir á afskekktum stöðum, þar sem ekki nær nokkurri átt að reka verzlun. Og það eru dæmi til þess, að útibú verzlana, sem hafa verið rekin á slíkum löggiltum verzlunarstöðum, hafa verið flutt á aðra staði, sem ekki hafa verið löggiltir verzlunarstaðir. Og er þá um annað tveggja að gera, að breyta l. eða að taka yrði leyfi af þeim verzlunum, sem reka útibú á stöðum, sem ekki eru löggiltir sem verzlunarstaðir. Þetta virðist því vera svo sjálfsagt mál, að ekki þurfi um það að ræða. Það er mjög einfalt. Hér er um að ræða afnám á úreltum lagaákvæðum, sem er ekki lengur unnt að framkvæma. Og þess vegna hefur n. líka orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það er, óbreytt.



Herra forseti. Það er óþarft að hafa nema örfá orð um þetta frv. við þessa umr. Það er komið frá menntmn. hv. Nd. Og menntmn. þessarar hv. d. hefur haft það til athugunar og orðið sammála um að mæla með því, að það verði samþ. Þetta frv. er um stofnun embættis bókavarðar við Háskóla Íslands. Og í raun og veru er hér ekki um annað að ræða en að lögfesta sem embætti starf, sem hefur verið unnið undanfarin ár og hafa verið veittar til ákveðnar upphæðir í fjárl. fyrir 1941 og 1942. Bókasafn þetta er, eins og hv. þm. er kunnugt, orðið allmyndarlegt, þar sem bæði eru komin til þess skjöl próf. Finns Jónssonar og bókasafn dr. Benedikts Þórarinssonar. Ég veit, að allir hv. þdm. munu vera sammála um þetta frv., og tel því ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum.



Þetta frv. um lendingarbætur í Bakkagerði í Borgarfirði er komið frá hv. Nd. Hefur sjútvn. þessarar hv. d. haft málið til athugunar og kynnt sér þau gögn, sem fyrir hafa legið í málinu, átt viðtal við hv. flm. um málið, og auk þess eru sumir nm. í sjútvn. þessarar hv. d. mjög kunnugir staðháttum á þessum stað. Í Borgarfirði eystra er aðeins smábátaútgerð, en vegna hafnleysis er ekki hægt að koma þar við útgerð stærri báta. Eins og allir, sem til þekkja, vita, er Borgarfjörður stuttur og mjög fiskisæll, ef hægt er að sækja til fiskimiða, en á því hefur viljað vera mikill misbrestur vegna þess, hve fjörðurinn liggur opinn fyrir hafátt, sérstaklega norðaustanátt. Það er langur tími síðan Borgfirðingar fundu sárt til þess, að lífsnauðsyn væri fyrir þá að geta bætt aðstöðu bátanna þar að því, er snertir lendingu. En um hafnargjöld er þar ekki að ræða. Fyrir fáum árum var sá háttur upp tekinn á Alþ. að veita með l. þeim stöðum, þar sem aðeins er um lendingarbætur að ræða, nokkuð svipaða aðstöðu og þeim, sem geta notið hafnarlaga, þannig að ríkissjóður leggi fram styrk til lendingarbóta gegn vissu framlagi frá viðkomandi héruðum, og þá um leið hefur þessum stöðum verið gefin lagaheimild til þess að afla nokkurra tekna, en auðvitað á annan hátt heldur en gert er ráð fyrir í hafnarl., og eru aðaltekjumöguleikar þessara staða þeir að leggja visst hundraðsgjald á allan afla, sem bátar úr verstöðinni fiska. Og hefur verið venja í þessum l. hingað til að setja hámark þessa gjalds 6%. Þessu hefur verið fylgt einnig í þessu frv. Og mér er óhætt að lýsa yfir því, að þeir, sem standa að þessum smáútvegi í Borgarfirði, eru fúsir til þess að leggja á sig þetta gjald til að geta fengið hjálp til þess að koma við lendingarbótum hjá sér. Nú er rétt að taka það fram, að enn er ekkert byrjað á þessu mannvirki, og ég vil líka láta koma fram hér, að það eru ekki líkur til, að hægt verði að byrja á þessu mannvirki nú í bráð. Vegna þeirrar dýrtíðar, sem nú er, er það ekki heppilegt að byrja bráðlega á því, og erfiðleikar eru líka á að fá efni til slíkra framkvæmda. En Borgfirðingar leggja áherzlu á að fá þessi l. afgr. nú, því að þau gefa þeim heimild til þess að fara nú þegar að safna í sjóð til þessara framkvæmda. Og ég verð að líta svo á, að það sé nauðsynlegt fyrir hæstv. Alþ. að líta á þörf héraðsins í þessu efni, vegna þess að þar er um heldur litið hreppsfélag að ræða, og meining hlutaðeigandi manna er að taka sem minnst lán til þessara framkvæmda, heldur reyna að safna í sjóð til þess að eiga nokkurt fé til að taka, þegar byrjað er á framkvæmdum, svo að ekki þurfi að binda sveitarfélaginu allt of þungan bagga með lántökum. Þess vegna er aðkallandi, að þetta mál verði afgreitt nú þegar á þessu þingi, þó að engar líkur séu til þess að byrjað verði á þessu mannvirki á þessu ári og líkur séu til, að það geti dregizt eitt eða tvö ár, áður en hægt verði að byrja á verkinu. Sjútvn. hefur kynnt sér málið eftir föngum og leggur einróma til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Sjútvn. hefur fengið þetta frv. til athugunar og hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að sjávarútvegsmenn á Suðurnesjum hafa átt við mjög örðugan kost að búa, hvað snertir hafnarskilyrði. Hér á Suðurnesjum hefur svo að segja engin höfn verið til, sem sjávarútvegsmenn geta treyst á fyrir báta sína, þegar eitthvað sérstakt hefur verið að veðri. Ástandið hefur yfirleitt verið þannig undantekningarlaust á öllum þeim höfnum, sem eru hér á Suðurnesjum, að þegar um sérstaklega erfið og óhagstæð veður hefur verið að ræða, þá hafa bátarnir orðið að leita burt úr þeim höfnum og til hafs, því að það hefur verið talið öruggara fyrir bátana að halda sig þar heldur en við landið. Það hefur dregizt nokkuð, að úr framkvæmdum hafi orðið um byggingu hafna á Suðurnesjum. Veldur mestu um það, að töluverður ágreiningur hefur verið um það, hvar bátahöfn ætti þar að vera. Fyrir nokkru síðan réðst einstaklingur nokkur í það að byrja á hafnarmannvirki í Keflavík. 5vo keypti bæjarfélagið mannvirkið fyrir 400 þús. kr. í þeim tilgangi að halda þessu verki áfram og reyna að koma upp bátahöfn fyrir Keflavík, án þess þó að nokkru væri slegið föstu um það, hvar aðalhöfnin á Suðurnesjum skuli vera. Þegar þessi kaup voru gerð, var það gert í samráði við ríkisstj. Og ríkisstj. hét því þá, að að fengnu samþykki fjvn. Alþ. skyldi koma frá ríkinu fullkominn styrkur til móts við þann kostnað, sem hreppurinn hafði af því að kaupa þau hafnarmannvirki, sem fyrir voru, og halda áfram verkinu. Þessi styrkur hefur þegar verið greiddur, og hefur þegar verið unnið fyrir heimildinni til fulls. Mun vera búið að greiða úr ríkissjóði full 400 þús. kr. á móti framlagi hreppsins. En það er talið, að í þau mannvirki, sem hafa verið reist þar syðra, muni þurfa 11 til 12 hundr. þús. kr. til að fullgera þau. Og er farið fram á, að Keflavíkurhreppi sé veitt úr ríkissjóði og veitt ríkisábyrgð fyrir kostnaði við þetta hafnarmannvirki, miðað við, að hann verði 12 hundruð þús. kr. og styrkurinn úr ríkissjóði og ríkisábyrgðin verði í þeim hlutföllum, sem venjulegt er um hafnarmannvirki í landinu. Sjútvn. lítur svo á einum rómi, að sjálfsagt sé, að þessum hafnarmannvirkjum sé haldið áfram, þangað til búið er að fullgera þau, eins og til hefur verið stofnað, og að hér sé um svo nauðsynlegar framkvæmdir að ræða, að ekki megi dragast að afgreiða þetta mál nú þegar á þessu þingi. Leggur n. því til, að frv. verði samþ.



Sjútvn, hefur fengið þetta frv. til athugunar og hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. óbreytt. Þegar hafnarl. voru sett fyrir Hafnarfjarðarkaupstað árið 1929, var gert ráð fyrir því, að byggður yrði hafnargarður til skjóls fyrir höfnina. Það var aðeins gert ráð fyrir einum hafnargarði þá, og var áætlað, að hann mundi kosta 1 millj. kr. Framlag úr ríkissjóði til verksins skyldi nema 1/3 kostnaðar, en ábyrgð ríkissjóðs á hlutum hans. Snemma á síðasta ári var byrjað að byggja þennan eina hafnargarð, og er hann orðinn 165 m langur. Eftir er því að byggja af honum 85 m, og er ekki eftir af fénu til þessa verks nema 200 þús. kr. Það hefur komið í ljós, að nauðsynlegt er að byggja annan hafnargarð inn af þessum hafnargarði, til þess að þessi áformaði garður komi að fullum notum. Það er áætlað, að kostnaður við að fullgera garðinn, sem byrjað er á, verði 700 þús. kr., en 3 millj. kr. kosti þeir báðir. Í frv. er lagt til, að bærinn fái 1 millj. kr. styrk og ríkisábyrgð fyrir 2 millj. kr. Sjútvn. telur nauðsynlegt og sjálfsagt, að haldið sé áfram með þann garð, sem byrjað er að byggja, þangað til honum er lokið, vegna þess að ef hætt væri við garðinn nú, lægi hann undir skemmdum. Sjútvn. telur því tvímælalaust sjálfsagt að veita fé og ríkisábyrgð til þess að fullgera viðstöðulaust þennan garð. En um hinn garðinn óskar n. að taka fram, að þótt hún að sjálfsögðu viðurkenni, að sá garður sé nauðsynlegur og óhjákvæmilegt að byggja hann, þá sé það álitamál, hvort rétt sé að ráðast í það nú með því verðlagi, sem er í landinu. Telur n. nauðsynlegt að athuga vandlega hvaða tíma sé heppilegast að velja þessu verki. N. hefur hins vegar ekki séð ástæðu til að taka í frv. nein sérstök ákvæði um þetta, vegna þess að í 9. gr. hafnarl. fyrir Hafnarfjarðarkaupstað er svo ákveðið, að bænum er ekki heimilt að ráðast í neinar framkvæmdir sem þessar, nema fyrir liggi samþykki ráðh., áður en byrjað er á framkvæmdum. Sjútvn. telur þetta ákvæði fullnægjandi til þess að tryggja það, að vandlega sé rannsakað, áður en byrjað er á þessum framkvæmdum, hvenær tími sé heppilegastur til að ráðast í þær. Og með tilvísun til þessa ákvæðis, getur n. verið sammála um að mæla með, að frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt eftir samhljóða áskorun bæjarráðs Rvíkur, og er ýtarlega skýrt í grg., hvað fyrir bæjarráði vakir með því að óska þessarar heimildar - fyrst og fremst handa Rvík, en eðli lega einnig handa öllum sveitarstj. Það hefur um langa hríð reynzt óheppilegt fyrir sveitarsjóði og raunar einnig fyrir alla aðra aðila, hvernig innheimtu útsvara er háttað, sveitarsjóðirnir fá sáralítið af tekjum sínum fyrr en seinni hluta árs og aðallega haustmánuðina og fyrri hluta vetrar. Á venjulegum tímum mátti segja, að þetta gerði ekki mikið til. En þegar gjöld fóru stórhækkandi, urðu því meiri vandkvæðin í þessu efni. Á síðasta ári voru útsvörin í Rvík 10–11 millj. kr. á fjárhagsáætlun, en nú um 20 millj., sem nær eingöngu stafar af verðbólgu þeirri, er nú á sér stað í landinu. Af þessu er það ljóst, að af tekjum síðasta árs er ekki hægt að inna af hendi öll þau gjöld, er til greina koma á fyrri hluta þessa árs, heldur verður þar að byggja á eldri sjóðum, og hlýtur bærinn því að verða í fjárhagserfiðleikum fyrri hluta árs. Það er að mörgu leyti óhægra fyrir bæinn að þurfa að taka lán til þeirra útgjalda, er hann nauðsynlega þarf að borga, auk þess hefði það í för með sér aukinn og óþarfan tilkostnað. Þetta gildir eins um önnur sveitarfélög, nema kannske hvað aðstæður þeirra sumra eru enn erfiðari. Það er því augljóst mál, að brýna nauðsyn ber til að bæta úr því ástandi, sem nú er, og veita bæjar- og sveitarfélögum heimild þá til úrbóta í þessu efni, sem í frv. felst. Þessu ættu og gjaldendur hinna einstöku bæjar- og sveitarfélaga sízt að hafa nokkuð á móti, því að með þessu vinnst og það, að innheimta gjaldanna skiptist niður á fleiri mánuði. Nú er það svo, að í nokkra mánuði losna gjaldendur við greiðslu opinberra gjalda, en á þeim tíma sem öðrum safnast þeim fé, sem þá e.t.v. er eytt eða það bundið einhvers staðar, svo að lítið verður fyrir hendi oft á tíðum, þegar að skuldadögunum kemur, og því örðugra um borgun. Raunar má segja það, að harkalegt megi virðast að innheimta gjöld, sem ekki er búið að leggja á, en í raun og veru er síður en svo hægt að segja, að slíkri aðferð sé hér til að dreifa, því að með lögunum eru gjöldin einmitt lögð á þegar í stað, en með þeim fyrirvara, sem í frv. segir. En það, sem mestu skiptir í þessu sambandi, er, hvort hér sé verið að þyngja álögur á gjaldendum eða ekki. En það hlýtur að vera öllum hv. þdm. ljóst, að með þessu frv. eru álögur gjaldenda á engan hátt þyngdar, heldur er aðeins um að ræða að dreifa útsvarinu á fleiri mánuði, til mikils hægðarauka bæði fyrir bæjar- og sveitarfélögin og einstaka gjaldendur, eins og nú standa sakir. Það er deginum ljósara, að útsvör verða mun hærri í ár en síðastliðið ár, þó að einstaka undantekning kunni að verða vegna veikinda eða annarra vandræða, en í frv. þessu er aðeins farið fram á að innheimta helming af útsvari s.l. árs og að við innheimtuna sé gætt hinna einstöku tilfella, séu þau fyrir hendi, eins og ég gat um. Aðalannmarkinn við þetta frv., ef að l. verður, verða örðugleikar fyrir sveitarfélögin að taka þessa innheimtu að sér, þar sem þetta er að miklu leyti óundirbúið hjá þeim að hefja þessa innheimtu strax, en þessa erfiðleika verður að yfirstíga. Ég vil svo vænta þess, að d. afgr. frv. þetta svo fljótt sem verða má, eða fyrir 14. febr., ef þingi skyldi þá vera slitið, til þess að ekki þurfi að taka það upp að nýju. Vil ég leggja til, að málinu verði vísað til fjhn., og bið ég þá hv. n. að hraða málinu svo sem henni frekast er unnt.



Mér þykir leitt að þurfa að tilkynna hv. flm. það, að ég get ekki fylgt þessu frv. né verið sammála því, sem þar er farið fram á. Mér finnst það ganga langt út yfir alla sanngirni og að með þessu sé verið að ganga á hlut gjaldendanna í landinu. Það er svo komið, að afgreiðsla útsvarsálagningar hefur dregizt allt of lengi ár frá ári, og nú er það fyrst 1. júní, sem útsvarsálagningu er lokið. Ég sé ekki, að Alþ. Íslendinga geti gefið lausan tauminn í þessu efni, sem frv. fer fram á. Þar er farið fram á hreina fjarstæðu og gengið einna lengst í 2. gr. frv., þar sem heimila á að leggja dráttarvexti 1% á þau gjöld, sem ekki er búið að leggja á gjaldendurna. - Ég undrast yfir, að nokkur maður, sem tekið hefur að sér að fara með umboð gjaldenda í landinu, skuli leyfa sér annað eins og það að fara fram á, að slíkt frv. og þetta nái fram að ganga. Hv. flm. virðist aðeins setja sig í spor bæjarins án þess að virða að verðleikum þann rétt, sem gjaldendur bæjarins óumflýjanlega hafa. Þá veik hv. síðasti ræðum. að afkomu bæjarins. Ég trúi nú ekki þeim orðum hans, að bæjarstj. hafi búið eins gálauslega að fjármálum bæjarins og heyra mátti af tali hans. En ef það skyldi reynast satt, að í öðru eins tekjuflóði og hér hefur gengið undanfarið sé bærinn í þeim fjárhagserfiðleikum, er hv. ræðum. var að lýsa, þá gefur það mér þrótt til þess að vera á móti því frv., er nú er til umr. Þá verður vissulega að byrja á einhverju öðru til lagfæringar en að fá samþ. óheppileg og ranglát l. fyrir gjaldendurna. Ég veit ekki betur en atvinnurekendur og húsráðendur beri ábyrgð á því fólki, er hjá þeim vinnur, jafnvel þótt það hafi t.d. ekki unnið meira en 14–20 daga hjá atvinnurekanda, er hann samt skyldugur að greiða gjöld þessa fólks og oft úr eigin vasa, sem mér er kunnugt um. Ég get ekki séð betur en búið sé að ganga nógu langt í þessa áttina, þó að ekki sé verið að bæta gráu ofan á svart með því að fara frá bæjarins hálfu að innheimta þau gjöld, sem ekki hafa verið lögð á gjaldendurna. Hitt er fjarstæða að halda fram, að það sé illmögulegt fyrir bæinn að taka skyndilán til þess að standa straum af greiðslum í tvo mánuði eða svo. Ég mun því samkv. því, er ég hef nú talað, beita mér á móti frv. þessu við hverja umr. og halda uppi vörn fyrir þá aðila þjóðfélagsins, sem hér er verið að ganga á rétt þeirra.



Ég held, að hv. síðasti ræðum. lifi í einhverjum annarlegum heimi. Hann fullyrðir hér, að allir húseigendur  Af sama skilningi voru hin önnur hvatvíslegu urð hans töluð hér áðan, og þarf ég ekki að vera að eltast við öll einstök atriði í þeim. Hér er hvorki staður né stund til þess að ræða um fjármálastj. Reykjavíkurbæjar, og ætti ekki að þurfa að blanda henni inn í deilur hér. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á, að allar aðrar sveitarstj. hafa hækkað sveitargjöld sín vegna verðbólgunnar síðari hluta ársins, sem gerir það að verkum, að verk, sem þá kostaði 1 kr., kostar nú 2 kr. - Það er almennur misskilningur, sem víða kemur fram og meðal annars nú áðan hjá hv. þm. Barð., sem sýnir, að hann er ekki kunnugur þessum málum, er verið er að ræða, að bæjar- og sveitarfélög séu einhverjir stríðsgróðamenn. Bæjar- og sveitarfélögum er einungis heimilt að innheimta gjöld í sjóði sína sem samsvarar útgjöldum á hverju ári. Þetta er svo gert með því einkum að leggja á útsvör í samræmi við útgjöld áætluð í byrjun hvers árs. Tekjurnar eru því ákveðnar fyrir fram og takmarkaðar, en gjöldin geta tekið stórkostlegar sveiflur á árinu. Hjá ríkinu fara tekjur eigi síður fram úr áætlun en gjöld. Hjá sveitarsjóðum eru það gjöldin ein, sem verulega geta hækkað, en tekjurnar standa í stað. Á síðast liðnu ári fór á þennan veg. Tekjurnar stóðu í stað, en gjöldin stórhækkuðu. Það má kannske ásaka bæjarstj. fyrir það að hafa ekki hækkað bæjargjöldin strax og verðbólgan óx, en það er þá líka sú eina léttúð, sem hægt er að ásaka hana um. En bærinn þurfti ekki á því að halda. Hann hafði nóg fé í sjóði til þess að standast útgjöld síðastliðins árs. En útgjöld sveitarfélaganna verða í ár allt að því helmingi hærri en í fyrra. Það er þess vegna ekki við því að búast að þau hafi afgangs frá fyrri árum handbært fé til þess að standast útgjöldin fram yfir mitt ár nú. Nauðsyn sveitarsjóðanna er því ótvíræð. Og það er fullkomlega rangt að segja að frv. brjóti í bág við hagsmuni gjaldenda. Frv. er ekki sízt nauðsynlegt vegna gjaldendanna sjálfra. Má þá m.a. benda á, að það er engan veginn hagkvæmt fyrir almenning að þurfa, ef stj. tækist að vinna eitthvað á dýrtíðinni með lækkaðri vísitölu, á sínum tíma að greiða háa skatta eftir á til bæjarog sveitarfélaganna. Með tilliti til almennings er það skýlaus nauðsyn, að þessi gjöld séu innheimt jafnóðum. Það ætti því að vera óþarft að ræða þetta mál frekar frá því sjónarmiði, að hér sé verið að gera almenningi rangt til. Mér þykir leitt, að þessi ímyndaða grýla skuli vera til í huga hv. þm. Barð. varðandi þetta frv., og ég vona, að hann átti sig á þessu, að það er ímyndun tóm, sem ekkert hefur við að styðjast, að hér sé verið að einhverju leyti að ganga á rétt gjaldendanna í landinu.



Ég vil benda hv. flm. á, að það var hann, en ekki ég, sem kom af stað umr. um fjármálastj. Rvíkurbæjar, og ef honum er það ógeðfellt eða viðkvæmt, að svo skyldi verða, þá er það ekki mín sök. Úr því að hann fór að þykjast finna einhvern misskilning í ræðu minni, þá get ég bent honum á, að það er ekki rétt að kalla bæjar- eða sveitarfélög stríðsgróðamenn, eins og hv. flm. hlýtur að sjá. Það er ekki um að ræða menn í þessu sambandi, heldur er þá réttara að segja aðilar eða eitthvað þess háttar. Með stríðsgróðaskattinum koma auknar tekjur í bæjarsjóðinn, sem stríðsgróðamennirnir gjalda í þennan sjóð, og á það skiljanlega að fara til þess að hlúa að þegnunum. En að þessi ráðstöfun, sem gera á með frv., ef að l. verður, sé á nokkurn hátt til bóta fyrir þegnana, gjaldendurna í þessum bæ og annars staðar, það er mér ómögulegt að sjá. Lækki dýrtíðin, eins og öðru hverju er verið að halda fram, að muni eiga sér stað, þá þarf bærinn ekki eins mikil gjöld í bæjarsjóðinn, og er þeim mun minni ástæða fyrir hv. flm. og aðra, sem hans máli fylgja, ef þeir gera ráð fyrir þessu, að krefjast þess, að útsvörin séu greidd, áður en þau eru lögð á. Svo er verið að tala um, að hægt verði að endurgreiða, ef einhver borgi of mikið. En ég vil bara leyfa mér að efast um, að þetta verði gert. Að fara þá leið, sem flm. talaði um, mundi hafa í för með sér hækkun á útsvörum um 50%. Ég efa ekki, að tekjur bæjarsjóðs hér í Rvík síðast liðið ár hafa verið helmingi hærri en gera má ráð fyrir þetta ár, eins og gjöldin hafa einnig verið meiri. Ég sé ekki, að það hafi verið farið neitt frá því, sem réttlátt er í þeim reglum, sem gilt hafa um þetta.



Ég var sannfærður um, að hv. þm. vildi vera sanngjarn í þessu máli sem öðrum. Enda sýnir síðasta ræða hans, að hann vill með mótmælum sínum styðja málið, en ekki granda því. Ef hann í alvöru vildi málinu illa, þá mundi hann flytja hér fram rök, sem taka mætti í alvöru, en ekki halda því einu fram, sem er augljós gamansemi. Hann heldur því t.d. fram, að hagur bæjar- og sveitarsjóða hafi stórum batnað við setningu laganna um stríðsgróðaskatt. En sannleikurinn er sá, að með þeim lögum voru tekjumöguleikar þessara sjóða af hátekjum stórlega skertir. Með þeim var bannað að leggja útsvar á tekjur yfir 200 þús. kr., og til bæjar- og sveitarsjóða renna einungis 45% af stríðsgróðaskattinum og er það miklu minna hlutfall en þeir hefðu fengið, ef áiagningarheimild væri frjáls. Háttv. þm. er því bersýnilega að vera að gamni sínu, þegar hann talar um þessa löggjöf sem sérstök hlunnindi fyrir bæjar- og sveitarsjóðina. Öfugmæli háttv. þm. eru því ótvírætt til stuðnings frv.



Herra forseti. - Sjútvn. hefur kynnt sér mjög nákvæmlega allt, sem lýtur að þessu máli, og borið frv. saman við gildandi l. Það er nú komið fram, að þar eru enn ónotaðar 200 þús. kr. af styrknum, sem samþ. var til hafnarinnar 1933, og um 300 þús. kr. af lánatryggingum. N. hefur eftir upplýsingum frá vitamálastjórninni komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta dugi engan veginn til að ljúka því verki, sem fyrirhugað er á þessum stað og nauðsynlegt er til þess að gera þarna örugga höfn, ekki einasta fyrir heimaflotann, heldur og fyrir væntanlega síldariðju í stórum stíl og fyrir flota, sem þangað mundi sækja annars staðar að, ef örugg höfn væri á Húsavík. N. komst að raun um, að þetta væri ekki nægilegt fé til þessa mannvirkis, ef framkvæma ætti það á þessum tímum. Hins vegar mundi láta nærri, að þetta fé dyggði að mestu leyti, ef hægt væri að vinna þetta verk með sama kostnaði eða sömu vinnulaunum eins og voru 1939. En fyrir því er engin trygging, að í náinni framtíð komist vinnulaunin það niður. N. er sammála um það, að Húsavík hafi mjög mikil skilyrði til stækkunar. Húsavík hefur ágætt land, hún hefur möguleika til að fá rafmagn, og hún hefur mjög mikla möguleika til þess að fá hita. Það eru því tvímælalaust góð skilyrði til að auka þar útveginn í sambandi við mjög mikið aukna ræktun á Húsavík og nágrenni. N. hefur því orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ., þó með örlítilli breyt., - þeirri breyt., að við 1. gr. frv. bætist: „enda sé ekki hafizt handa um framkvæmdir nema með leyfi ríkisstj., að fengnum tillögum vitamálastjóra“, vegna þess að þetta er ekki í hafnar l. fyrir Húsavík eins og í mörgum öðrum hafnarl. Og við höfum rætt þetta við hv. flm. frv. og við formann hafnarn., sem báðir mættu á okkar nefndarfundum, og telja þeir, að ekki sé nema eðlilegt að setja þetta ákvæði inn. Allir reikningar þessu máli viðkomandi fyrir síðast liðin 3 ár lágu fyrir n., og hún hafði tækifæri til að fullvissa sig um, að eins og stendur, þá stendur Húsavíkurhöfn undir þeim skuldum, sem á henni hvíla, með þeim tekjum. sem hún hefur nú. Og það, sem sjútvn. þótti mjög gaman að sjá í sambandi við það, var, að tekjur hafnarinnar 1939 voru mun meiri heldur en síðast liðið ár, sem gefur hugmynd um, að höfnin sjálf hafi betri aðstöðu til að standa undir skuldbindingum sínum á venjulegum tímum en á þessum stríðstímum, og gefur því von um öruggari og betri afkomu, þegar tímarnir eru aftur orðnir venjulegir. N. ber því engan kvíðboga fyrir, að hér sé farið út í neinar öfgar um fjárframlög, og vill einróma leggja til, að frv. verði samþ., og þá helzt, að því sé hraðað svo, að það geti orðið að l. á þessu þingi og væntir n. þess, að hæstv. forseti taki það á dagskrá eins fljótt og hægt er, til þess að það fái fljóta afgreiðslu hér í þessari hv. d.



Ég sé ástæðu til að þakka hv. n. fyrir góða meðferð málsins, fyrst ýtarlega rannsókn og svo velviljaða niðurstöðu. Ég get tekið undir það, að það sé eðlilegt, að þessi viðbót verði sett inn í frv., að á svona stóru verki sé ekki byrjað nema í samráði við ríkisstj. og vitamálastjóra.



Ég hef borið þessa brtt. hér fram á þskj. 302, við fyrri brtt. mína og hv. 7. landsk. á þskj. 274 vegna þess, að ef fyrri brtt. yrði samþ., mundi framlagið á normaltímum geta orðið lítið eitt lægra en ef frv. yrði samþ. óbreytt. En samkv. þessari seinni brtt. gæti það aldrei orðið minna en samkv. frv. Ég vonast eftir því, að hv. þm. fylgi þessari brtt.