Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um nýja tollskrá, sem hér liggur fyrir hv. d., er afleiðing af fyrirhugaðri aðild Íslands að Fríverzlunarbandalagi Evrópu og má því segja, að það sé að nokkru leyti fylgiplagg með till. þeirri, sem ríkisstj. hefur lagt fram á Alþ. um aðild að EFTA. Í grg. frv. eru því gerð rækileg skil hvaða meginbreytingar felast í frv., og með hliðsjón af því, að tími er nú naumur, – en nauðsynlegt er að koma þessu frv. áleiðis, þannig að það geti orðið afgreitt áður en þinghlé hefst - þá mun ég reyna að stytta mjög mál mitt hér við þessa umr. og aðeins gera grein fyrir höfuðatriðum frv, og jafnframt, eins og ég skýrði frá við 2. umr. fjárl., gera grein fyrir fjárhagsdæminu, eins og það liggur fyrir, því að jafnhliða þessu frv. verður útbýtt hér nú frv. til l. um breytingu á l. um söluskatt, sem felur í sér þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hyggst gera til þess að jafna þessi met. Það er alllangt síðan hafizt var handa um breytingu á tollskránni, eða raunar snemma á þessu ári, en það gefur auga leið, að það var ekki auðið að vinna nema viss undirbúningsverk í því sambandi, fyrr en umr. um EFTA þokaði það áleiðis, að ljóst yrði, hvaða skilyrði þyrfti að uppfylla í sambandi við tollamál, til þess að þeir aðildarsamningar næðust. Þar sem fram hafa komið raddir um það, að það sé óverjandi, hvað þetta frv. um tollskrána kemur seint fram, þá vildi ég láta þetta koma fram: að af hálfu rn. hefur undirbúningsvinna að þessu máli verið í gangi með mjög eðlilegum hætti og var hafin snemma á þessu ári, en það þurfti að gera flokkun á EFTA–vörunum sérstaklega og það varð því að vera ljóst, hverjar þær vörur væru, áður en hægt var að ganga frá frv. endanlega. Auk þess hefur verið lögð á það rík áherzla við undirbúning málsins, að hafa um það samstarf fyrst og fremst við samtök iðnrekenda, sem málið varðar langmest, og hafa óskir af hálfu þeirra um ýmiss konar breytingar og það veigamiklar, verið að berast alveg fram til síðustu stundar að segja má, þannig að ógerlegt var að ganga frá málinu fyrr, en þau atriði öll höfðu verið grandskoðuð. Með þessu er ég ekki að bera neinar sakir á samtök iðnrekenda. Það var eðli málsins samkv., að þeir þurftu að íhuga sitt mál. Það hafa verið athuganir í gangi í allt sumar um aðstöðu iðnaðarins og því eðlilegt, að þeir óskuðu eftir því, að þessi skoðun færi fram. Það var tollamálanefnd fjmrn., sem er fastanefnd og sem í eiga sæti fulltrúar bæði frá fjmrn. og frá viðskrn. og frá ýmsum hagsmunasamtökum, þ.á.m. frá Félagi ísl. iðnrekenda og Verzlunarráði Íslands, sem kannað hefur allt þetta mál og haft á hendi alla vinnu við það í einstökum atriðum, þó að meginlínurnar hafi að sjálfsögðu verið lagðar af ríkisstj. í sambandi við undirbúninginn að EFTA. Það er öllum hv. þdm. mjög kunnugt, hversu aðflutningsgjöld eru stórkostlegur hluti af tekjum íslenzka ríkisins og miklu meiri hluti heldur en í tekjum nokkurra nálægra landa, því að það er gert ráð fyrir því, miðað við fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir nú, að um 30% af heildartekjum ríkissjóðs séu tekjur af aðflutningsgjöldum. En í öðrum löndum mun þetta vera innan við 10%, alls staðar sem við þekkjum til og víða ekki nema 2–3%. Það komu vitanlega fram ýmsar óskir um það, að gera breytingar á tollskránni almennt og þá sérstaklega lækka hæstu tollflokka, sem að hefur verið stefnt með tollalagabreytingum síðustu ára. Þetta þótti ekki fært að gera og í rauninni er ekki svigrúm til þess, nema að framkvæma þá viðbótarhækkun á söluskatti, sem ekki var talið gerlegt að gera nú, heldur yrði að takmarka hækkun hans sem mest við það, sem óumflýjanlegt væri vegna aðildarinnar að EFTA. Hitt er ljóst mál, að það verður ekki svo lengi áfram haldið að gera jafnmikinn mun á tollum, eins og hér er gert, því að þegar menn tala um hátollavörur, verða menn að horfast í augu við það, að hér er auðvitað í fjöldamörgum tilfellum langt í frá, að um neinar lúxusvörur sé að ræða, þó að það hafi verið flokkað undir þennan flokk, heldur vörur, sem eru mjög mikilvægar í notkun hverrar fjölskyldu í landinu, svo sem ýmiss konar heimilisbúnað og búsáhöld og ótal margt annað, sem er í óeðlilega háum tollflokkum. Að sjálfsögðu verður innan tíðar að reyna að lækka þessa hæstu tolla, þó að það hafi verið gert allverulega með þeim tollalagabreytingum, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Meginbreytingin í þessu frv., sem raunar hefur verið gerð grein fyrir í sambandi við aðildina að EFTA, er sú, að allar vörur, sem fluttar eru frá EFTA–löndum og eru af EFTA–uppruna, eru lækkaðar um 30% í samræmi við samninginn, sem náðst hefur við EFTA–löndin. Enn af hálfu iðnrekenda var lögð mikil áherzla á það, að almenna reglan varðandi hráefni yrði sú, að þau yrðu lækkuð að meðaltali um 50% og má segja, að þeirri meginreglu sé fylgt. Þess ber þó að geta, að í ýmsum tilfellum er þetta ekki gert, bæði vegna þess, að það er um blandaðar vörur að ræða, sumt er hráefni og annað er selt á almennum markaði, sem notkunarvara til annars en iðnaðar og enn fremur og þó veigameira atriði er það, að við athugun á aðstöðu iðnaðarins sjálfs kom í ljós, að það var ekki hægt að framkvæma þessa tollalækkun alls staðar, þar sem um margþættan iðnað var að ræða, svo sem fataiðnað. Þetta er ekki vegna andstöðu af hálfu rn., heldur vegna þess, að það var ekki hægt, þar sem voru kannske fjórar greinar iðnaðar, þar sem hver tekur við af annarri. Það er allt frá lopabandi og upp í föt og þetta skiptist í fjóra flokka. Þá var ekki hægt að ná saman endum, nema með því að lækka hráefnin minna, heldur en til stóð og var það gert í fullu samráði við iðnrekendur. Þá er það, eins og menn sjá, meginstefna frv., að það eru almennt ekki lækkaðar vörur nema frá EFTA–löndum og það er í samræmi við EFTA–samkomulagið. Þess vegna kemur inn í tollskrána sérstakur EFTA–tollur, sem mun verða í notkun framvegis á þeim vörum, sem eru EFTA–vörur og til þess að gera mönnum auðveldara um samanburð, er einnig sett inn í frv., sem að sjálfsögðu verður tekið út úr l., við hvern einasta tollflokk, hver núv. tollur er, þannig að þetta auðveldar mönnum ákaflega allan samanburð. Hins vegar er það að segja um hráefnin, að þau eru almennt lækkuð, eins og ég sagði, um 50% og eru þau lækkuð frá öllum löndum hvaðan sem þau eru keypt. Þá hafa almennt verið lækkaðir tollar á iðnaðarvélum, sem hafa verið háðar miklu hærri tollum heldur en vélar í flestum greinum landbúnaðar og sjávarútvegs. Er gert ráð fyrir, að þessar vélar iðnaðarins fari almennt niður í 7% toll, sem er mjög veruleg lækkun. Mundi þá verða fullt samræmi milli véla allra atvinnuveganna að þessu leyti. Þetta eru þær tollalækkanir, sem sérstaklega snerta aðildina að EFTA, en hins vegar hefur í sambandi við þetta mál þótt óumflýjanlegt að ganga til móts við óskir iðnaðarins að öðru leyti. Það er í tveimur efnum, sem meginmáli skipta. Annars vegar það, að vélatollalækkunin gildi fyrir þær vélar, sem fluttar hafa verið inn frá því að gengisbreytingin nú í lok árs 1968 var gerð og verði þá endurgreiddur mismunurinn af þeim tollum iðnaðarvéla, sem sérstök heimild er veitt til. Og í annan stað verði einnig endurgreiddur tollur af hráefni til iðnaðarins, sem keypt er eftir 1. desember og fram til 1. marz n.k. Það er gert til þess að ekki þurfi að verða nein stöðvun á innflutningi iðnaðarvarnings, en hins vegar er ljóst, að ógerlegt yrði að hafa á markaðnum vöru, sem framleidd væri þannig úr ódýrara hráefni, heldur en á að koma til eftir þennan tíma. Þetta eru þau meginatriði í fljótu bragði, sem snerta aðildina að EFTA. Ég vil hins vegar geta tveggja atriða, sem skipta miklu máli í þessu sambandi. Í fyrsta lagi er sérstakt heimildarákvæði, sem sett er inn í sambandi við nýjan iðnað, sem kynni að verða settur á laggirnar nú á næstunni. Þar er gefin heimild til að fella niður gjöld af vélum og tækjum, sem þarf til þessara nýju iðngreina, ef þar er um veigamikinn iðnað að ræða, annað hvort útflutningsiðnað eða iðnað, sem keppir við ótollverndaðan innflutning. Í öðru lagi vil ég benda á það, að heimild mun verða notuð svo ríflega sem kostur er á, sem hefur raunar verið í gildandi tollskrá, en verður raunhæfari núna – til að endurgreiða í ýmsum tilfellum tolla af vörum, sem almennt eru í hærri tollflokki, en eru notaðar til framleiðslu á öðrum vörum og á þá ekki hér sízt hlut að máli vélaiðnaðurinn í landinu, vegna þess að það er ljóst, að þessi almenna lækkun á vélum hefur þau áhrif, að aðstaða vélaiðnaðarins innanlands verður mjög erfið. En hins vegar eru margir hlutir, sem fara í vélar, sem hafa almennt notagildi og er því ógerlegt að lækka almennt, heldur verður að hafa þessa aðferð, sem er hér heimild í tollskránni til að endurgreiða vörur og hráefni í slíkum tilvikum, til þess að ekki skapist þarna misræmi og ekki verði hindruð samkeppnisaðstaða járnvöru– og vélaiðnaðarins að þessu leyti. Það eru í rauninni ekki nema tvær veigamiklar tollabreytingar, sem gerðar eru utan EFTA–aðildarinnar. Það er annars vegar í sambandi við pappír og bókagerð. Það hefur lengi verið vandamál og áður að því vikið í sambandi við tollskrárbreytingar, að nauðsynlegt væri að laga það, vegna þess að íslenzk bókagerð hefur, ef svo má segja, öfuga tollvernd. Þ.e.a.s. það eru ótollaðar innfluttar bækur, en hins vegar töluverður tollur á pappír og því, sem til prentverks þarf. Sömuleiðis hafa verið mörg vandamál í sambandi við umbúðaiðnaðinn, ýmsir erfiðleikar á framkvæmd þess, að hann geti verið með eðlilegum hætti og árekstrar og þetta mál allt er tekið til meðferðar nú og heildarlausnar, sem við teljum vera endanlega á þessu vandamáli. Þetta hefur að vísu kostað mjög mikið fé eða samtals þessar vörur og lækkun, sem gerð hefur verið jafnhliða á rafhitunartækjum, til þess að auðvelda það, að hægt væri að taka upp rafhitun húsa, sem hefur mikið verið um rætt og er að sjálfsögðu mikilvægt atriði. Þau eru færð niður í sama tollflokk og olíukyndingartæki. Og í þriðja lagi hefur komið í ljós, sem skiljanlegt er, að það er ómögulegt að aðgreina timbur, sem er notað af iðnaðinum og annað timbur, sem fer almennt til húsbygginga og annarra nota, þannig að það þótti óumflýjanlegt að framkvæma heildarlækkun á timbri og er sú lækkun 30%. Þetta allt kostar um 40 millj. kr., þannig að þarna er töluvert, sem ríkið missir af tekjum, en þótti hins vegar óumflýjanlegt að framkvæma. Þá eru taldar upp ýmsar aðrar breytingar, sem þarna eru gerðar meira til samræmingar. Það eru auðvitað stöðugt að koma upp í sambandi við tollskrána meiri og stærri vandamál, sem þurfa úrlausnar við og hafa þau eftir atvikum verið tekin hér til meðferðar, auk þess sem ný mál koma upp. Nefni ég þar t.d. minkaræktina, sem margir hafa áhuga á. Það hefur verið mjög hár tollur á innfluttum minkum, en til þess að koma þessari atvinnugrein á, þótti óumflýjanlegt að fella niður þennan toll. Þá nefni ég aðeins sem dæmi, að það hefur verið í lögum heimild til þess að lækka öll gjöld af heilum, innfluttum dráttarbrautum, sem er mjög einkennilegt ákvæði og erfitt að skilgreina og hefur í framkvæmd reynzt nánast lítt gerlegt að túlka þetta af neinni skynsemi og þess vegna hefur þessi heimild verið útvikkuð, svo að hún væri framkvæmanleg. Aðrar heimildir, sem hér eru nákvæmlega tilgreindar, bæði í hinni sérstöku grein, sem heimildirnar felast í og svo í grg., eru þannig að hér er tiltekið alveg sérstaklega hvaða atriði það eru, sem hér hafa orðið fyrir breytingum, þannig að mönnum á að vera mjög auðvelt að bera þetta saman. Ég held ekki, herra forseti, að varðandi tollskrána sjálfa, nema fsp. berist um það, sé ástæða til að ég reki þetta nánar. Það er að sjálfsögðu margt, sem mætti segja til skýringar frekar, en það tæki allt of langan tíma og verð ég að láta nægja að drepa á þessi meginatriði, en ætla þá að leyfa mér að víkja næst að því, hvaða áhrif þetta hefur á tekjur ríkissjóðs og hvernig það heildarvandamál stendur. Í frv. sjálfu er þess getið, að á heils árs grundvelli sé gert ráð fyrir, að tekjutapið verði 495 millj. kr. Á EFTA–vörunum sérstaklega 245 millj., vegna lækkana á hráefnum og vélum 180 millj. og lækkana á öðrum vörum 40 millj. kr. Við þetta bætist svo endurgreiðsla á vélatollum, sem er ekki gott að segja hver er, en við höfum við lauslega athugun talið, að mundi verða um 25 millj. kr. af vélum, sem innfluttar eru eftir að gengisbreytingin varð og fram til gildistöku þessara 1. og endurgreiðsla af hráefnum, sem við höfum áætlað, að yrði um 15 millj. kr., þannig að þetta næmi þá alls 505 millj. kr., að viðbættum tekjumissi á tveimur mánuðum ársins 1970, en við gerum ráð fyrir, að stöðvun verði þá á innflutningi þessara vara að verulegu leyti. Við höfum áætlað, að sá tekjumissir næmi um 30 millj. kr. Við það er miðað, vegna þess að fyrri talan er miðuð við innflutninginn 1969, en þær 30 millj., sem hér hafa bætzt við, er sú aukning innflutnings, sem áætlað er í fjárlagafrv. fyrir árið 1970, að eigi sér stað á því ári, þannig að sjálfsögðu verður þá að draga frá, hvað lækkunin á EFTA–vörunum, sem þar er gert ráð fyrir, mundi nema miklu. Þetta yrðu sem sagt 535 millj. kr. En hér eru ekki öll kurl til grafar komin og verður því að bæta við þessa upphæð allstórum fjárhæðum. Í fyrsta lagi er þess að geta, að ákveðið hefur verið að greiða niður söluskattshækkunina á kjöti og smjöri. Það er ekki söluskattur á mjólk, þannig að það hefur ekki áhrif á hana, en það verður greidd niður verðhækkunin á kjöti og smjöri, sem er áætlað, að muni kosta um 30 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir því, að fella niður leyfisgjald bifreiða að fullu. Það er nú 60%, en gert er ráð fyrir, að leyfisgjaldið verði fellt niður. Það hefur verið tiltölulega lítill bílainnflutningur á þessu ári, miklu minni en var áður og tekjur af þessu gjaldi í ár verða sennilega ekki nema um 35 millj. kr., en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því aftur á móti, sem sennilega ekki hefði verið óraunhæft, þó að gjaldinu hefði verið haldið, að 50 millj. kr. tekjur yrðu af þessu gjaldi árið 1970. Við hins vegar reiknum með því, að þetta hafi ekki áhrif og ég geri ekki ráð fyrir neinum tekjumissi í sambandi við þessa niðurfellingu, heldur mundi þetta skila sér í auknum bílainnflutningi, þannig að þessar 50 millj. gengju þá út og inn og hefðu ekki áhrif á dæmið. Þá er gert ráð fyrir því að hækka ellilífeyri og þær bætur, sem fylgja þeim lífeyri, þannig að það yrði haft sem viðmiðun, sem samið var um við verkalýðsfélögin á s l. ári, þ.e.a.s. 8.800 kr. á manninn og það hvernig ákvörðuð eru laun hans, þannig að bættur verði upp sá munur, sem nú er á ellilífeyri og skyldum bótum og þeim launum, sem verkafólk hefur fengið með þessum samningum. Þarna er töluverður munur á. Eins og ég gat um í ræðu minni við fjárlagaumr., þá hafa þessar bætur í heild haldið fullkomlega verðgildi sínu, miðað við framfærsluvísitölu yfir 10 ára tímabil, en kaupmáttur þeirra hefur lækkað verulega og dregizt aftur úr seinni partinn á þessu ári. Það er fyrst nú á þessu ári, sem það er, en miðað við að koma þessu fólki aftur í sömu aðstöðu, hvað þetta snertir hlutfallslega, þá mundi það kosta um 54 millj. kr. á eins árs grundvelli. En það er að sjálfsögðu ekki nema hluti af þessu, sem ríkið þarf að standa undir, því að það skiptist með eðlilegum hætti lögum samkv. milli hinna ýmsu aðila. Þá eru enn óleyst ýmiss konar vandamál. Í fyrsta lagi að jafna 87 millj. kr. halla, sem er á fjárlagafrv. við 2. umr. og sömuleiðis hafa verið geymdir ýmsir liðir, sem enn hefur ekki verið tekin afstaða til. Iðaþróunarsjóðurinn t.d., hann fær 11 millj. kr. framlag af Íslands hálfu á þessu ári, verði aðildin að EFTA raunhæf og þá upphæð í 4 ár og svo eru ýmsir aðrir liðir, sem skipta nokkrum millj. Þetta eru stærstu liðirnir, sem ég hef hér talið og munu koma til meðferðar fyrir 3. umr. Verður að sjálfsögðu í dæminu í heild, þegar það er gert upp, að reikna með þessu. En mér þykir ekki ósennilegt, að alls muni þessar hækkanir á útgjöldum fjárlaga geta farið upp undir 250 millj. kr. og er þá innifalinn í því sá 87 millj. kr. halli, sem þegar er kominn fram. En dæmið í heild mundi þá líta þannig út, að tekjumissirinn plús fjárlagavandamálið mundi kosta um 780 millj. kr. á árinu 1970. Ég hef hér tekið þetta dæmi brúttó, til þess að það yrði auðveldara til samanburðar við þær tölur, sem notaðar hafa verið, svo ekki sé hægt að segja, að það sé verið að villa um fyrir mönnum og þetta gerir málið skiljanlegra. En við gerum ráð fyrir því, enda þótt hér verði að sjálfsögðu töluverð röskun á öllu við það að breytingar verða, eftir að tveir mánuðir ársins eru liðnir, að það dragi mjög úr innflutningi fyrstu tvo mánuðina, sérstaklega á öllum þeim vörum, sem tollabreytingar verða á og ekki komi til neinn innflutningur að ráði á þeim tíma, nema þá hráefnum, sem heimilt er að endurgreiða tolla af. Hitt væri áhætta, sem menn leggja naumast í, en það eru engu að síður gert ráð fyrir því í okkar dæmi, að innflutningurinn skili sér til fulls á þessum 10 mánuðum og við höfum talið vera gerlegt að gera ráð fyrir auknum innflutningi, að nokkru vegna tollalækkananna, sem næmi 30 millj. kr. auk þess, sem eru unnir upp þessir tveir mánuðir, þegar stöðvun yrði að verulegu leyti á innflutningi EFTA–vara. Þá höfum við jafnframt gert ráð fyrir því, að hugsanlegt væri, án þess að maður viti nokkuð um það, að a.m.k. fyrst mundi töluverður innflutningur verða á þessum vörum frá öðrum löndum en EFTA–löndum, en ekki allur innflutningurinn færast þar yfir og hef ég gert ráð fyrir, að það gætu orðið um 60 millj. kr. Og í þriðja lagi, að það gæti orðið einhver innflutningur EFTA–vöru í janúar og febrúar, sem ég hef gert ráð fyrir, að gæti numið um 35 millj. kr. Þetta mundu verða 125 millj. kr. samtals. 1% viðbót við söluskatt gefur ríkissjóði nettó á ársgrundvelli 220 millj. kr., miðað við þá viðskiptaveltu, sem reiknað er með í fjárl. 1970. En þar er að sjálfsögðu við þann vanda að glíma, að söluskatturinn með núverandi innheimtuaðferðum mundi ekki skila sér nema fyrir tvo ársfjórðunga, þannig að annað hvort yrði hér að koma til stórkostleg hækkun söluskatts, til þess að ekki yrði stórhalli á árinu, eða þá að það verður að breyta fyrirkomulagi á innheimtu söluskatts að einhverju leyti og innheimta hann hraðar, eins og ég mun ræða nánar í sambandi við söluskattsfrv., sem að sjálfsögðu er mjög æskilegt að geta gert af mörgum ástæðum, ekki sízt eftir að hann hækkar, eins og nú er gert ráð fyrir. Þess vegna hef ég áætlað nokkuð djarft fyrir innheimtu á söluskatti á árinu, til þess að ná saman endum, gerandi ráð fyrir, að hægt væri að framkvæma þessar breytingar. En till. um hækkun á söluskatti er sú, að gert er ráð fyrir, að hann hækki um 3.5%, þ.e.a.s. úr 7.5% í 11 %. Söluskattur hefur hér ekki verið hækkaður í 5 ár, og eins og ég hef oftlega áður vikið að, er það beinlínis vegna þess, að gert hefur verið ráð fyrir því, að tollabreytingar stæðu fyrir dyrum og þá yrði óumflýjanlegt að fara inn á þá braut að breyta söluskattinum, til þess að vega upp það fjárhagsvandamál, sem þá skapaðist. Þessar tölur ganga nokkurn veginn upp, eins og menn sjá, þannig að það er ekkert svigrúm til þess að auka útgjöld ríkissjóðs með neinum hætti, hvorki með auknum tollalækkunum né heldur með auknum útgjöldum, fremur en þeim, sem ég hef hér gert grein fyrir og ég get fullvissað hv. þm. um það, að það hefur verið reynt af fullum heiðarleika og svo sem beztu menn hafa getað áttað sig á, að gera sér grein fyrir því, hvernig þetta dæmi allt saman kæmi út. Ég skal taka það sérstaklega fram hér, að það er ekki ætlunin að breyta hluta sveitarfélaga af söluskatti og verðtolli. Svo sem mönnum er kunnugt, fá sveitarfélögin í sinn hlut 5% af verðtolli og 8% af söluskatti, þannig að hér mundi geta orðið um að ræða 30–40 millj. kr. tekjuaukningu fyrir sveitarfélögin, en bæði með hliðsjón af því, að það er gert ráð fyrir, að nokkrar álögur verði á þau lagðar með bjargráðasjóðsfrv., sem hér liggur fyrir og í öðru lagi vegna hækkunar á ellilífeyri, sem fellur einnig nokkuð á sveitarfélögin, þá hefur ekki þótt ástæða til þess að vera að hagga þessum tölum, þar sem þær skipta ekki meginmáli. Ég held, herra forseti, að ég hafi mál mitt ekki lengra að sinni, nema sérstakt tilefni gefist til, en er að sjálfsögðu reiðubúinn til að svara fsp., ef þess er óskað. Ég vildi leyfa mér að fara þess á leit, að lögð yrði áherzla á að hraða þessu máli. Það er, eins og ég sagði, óumflýjanlegt margra hluta vegna að fá það afgreitt, áður en jólaleyfi hefst. Það er búið að vinna í þessu mjög vendilega, eins og ég sagði, í samráði, þó að ekki kunni þar allir að vera á einu máli. Það verður aldrei svo. En þetta mál hefur verið skoðað mjög rækilega niður í kjölinn og sérstaklega verið höfð mjög náin samvinna við iðnrekendur. Ég er ekki með þessu að segja, að þeir séu ánægðir með allt, sem hér stendur. Eftir atvikum hygg ég það þó vera, að það hefur verið gengið til móts við allar þeirra meginóskir, við þessar breytingar hér. Að öðru leyti er hér um að ræða mörg tæknileg atriði og ef menn ætluðu að fara að setja sig inn í þau öll, sem ég hygg, að hafi nú aldrei verið gert hér sérstaklega, þá er það geysileg vinna, sem í því er fólgin. Það kann að þykja óbilgirni að ætlast til, að þetta sé gert með þessum hætti, en það mundi skapa mjög mikil vandræði viðskiptalega að hafa tollskrána opna, án þess að menn hafi fullkomna vissu um það, hvernig tollar endanlega verða. Það þarf ekki að útskýra það fyrir hv. þdm. hvaða öryggisleysi það mundi skapa í viðskiptalífinu, ef það ætti að standa svo, jafnvel fram í febrúar. Þess vegna vildi ég leyfa mér að fara fram á það við hv. fjhn. þessarar hv. d., að hún taki frv. þetta til meðferðar strax að umr. lokinni og jafnframt, að samvinna verði höfð, eins og raunar alltaf hefur verið venja með mál eins og tollskrá, milli fjhn. beggja d., þannig að n. gætu upp úr næstu helgi skilað áliti sínu um frv. Sérfræðingar þeir, sem að þessu hafa unnið, eru að sjálfsögðu reiðubúnir til samstarfs og að veita n. upplýsingar, eftir því sem hún telur þörf á vera, jafnframt því, sem ég að sjálfsögðu er reiðubúinn til þess að leggja þar til mitt lið, eftir því sem óskað verður. Ég legg svo til, herra forseti, að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Eins og kom greinilega fram í þeirri ræðu, sem hæstv. fjmrh. var að ljúka við að flytja, þá er hér um mjög flókið og yfirgripsmikið mál að ræða. Það gefur mér tilefni til þess, áður en ég vík að málinu sjálfu, að minnast nokkrum orðum á fyrirhuguð vinnubrögð hér á Alþ. Það er nú orðið stuttur tími, ekki nema fáir dagar, þangað til jólafríið á að hefjast, en bersýnilegt, að á þeim tíma er ætlazt til, að Alþ. afgreiði mjög mörg stór og veigamikil mál. Þar er í fyrsta lagi um fjárl. að ræða, en eftir er 3. umr. fjárl. og sá undirbúningur, sem þarf að fara fram í fjvn. í sambandi við hana. Mér skilst, að enn sé eftir að athuga og fara yfir annan aðalþátt fjárl., tekjuáætlunina og það er að sjálfsögðu ekki lítið verk. Í öðru lagi á eftir að fara fram athugun á ýmsum veigamiklum útgjaldaliðum, sem bersýnilega þarf að hækka frá því, sem fjárlagafrv. gerir nú ráð fyrir og nefni ég sérstaklega í því sambandi almannatryggingarnar. Það er alveg augljóst mál, enda var það játað í ræðu hæstv. ráðh. hér áðan, að nú er svo komið með bætur almannatrygginga, að þær eru orðnar óhæfilega lágar og eru orðnar miklu rýrari að kaupmætti heldur en þær voru fyrir tveimur til þremur árum síðan. Það var nýlega upplýst í blaði þess ráðh., sem fer með tryggingamálin, að kaupmáttur ellilífeyris og barnalífeyris hefði lækkað um 11% síðan árið 1967 og raunverulega hefði orðið enn meiri lækkun á fjölskyldubótum, þegar miðað væri við lengri tíma. Af þessu sést, að þennan málaflokk, almannatryggingarnar, þarf að athuga alveg sérstaklega fyrir 3. umr. fjárl. og gera þær leiðréttingar á honum, að þar fáist eðlilegar bætur á. Þegar fjárl. sleppir, er ætlazt til þess, að einnig á þessum fáu dögum, sem eftir eru til jóla, afgreiði þingið EFTA–málið, svo sérlega stórt mál. Ég held, að margir geri það að stærra máli heldur en það raunverulega er. En það er eigi að síður mjög margbrotið mál og þarfnast víðtækrar athugunar og Alþ. hefur raunverulega ekki haft það til meðferðar nema í 4–5 daga, því að það var fyrst í síðustu viku, sem þau gögn voru lögð fram hér á Alþ., sem veittu þm. aðstöðu til þess að átta sig á þessu máli. Og það er ljóst af þeim umr., sem hafa farið fram og líka þeim skýrslum, sem hafa verið lagðar fram, að það er enn þá ótal mörgum spurningum ósvarað í sambandi við það mál, áður en eðlilegt er, að Alþ. taki endanlega afstöðu til þess og þess vegna vildi ég segja, að þetta mál eitt væri ærið verkefni fyrir Alþ. fram að jólum, ásamt því að afgreiða fjárlögin. Og ég vildi raunar segja, að tíminn fram að jólum væri of stuttur til þess að afgreiða EFTA–málið ásamt fjárl. Við þetta bætist svo, að hér í gær voru til meðferðar tvö frv., sem eru tengd EFTA–málinu og fela í sér mjög veigamikla breytingu á l. um iðjuleyfi og verzlunarleyfi. Þar er m.ö.o. gert ráð fyrir þeirri veigamiklu breytingu, að í sambandi við þær leyfisveitingar verði nú tekið upp eins konar fjárfestingareftirlit. Það er, að annað hvort lögreglustjóri í viðkomandi umdæmi eða ráðh., sem með þessi mál fer, láti fara fram athugun á því, áður en slík leyfi eru veitt, hvort það séu eðlileg starfsskilyrði fyrir nýtt fyrirtæki í viðkomandi atvinnugrein. Hér mun vera höfð til fyrirmyndar löggjöf, sem stjórn Alþfl. í Noregi setti á sínum tíma, til þess að koma í veg fyrir, að óeðlilega mikil fjárfesting ætti sér stað við stofnun nýrra fyrirtækja. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég lýsti hér í umr. í gær, að ég er því sammála, að slík fjárfestingarhöft séu tekin upp í einhverju formi og það sé rétt að hafa hömlur á því, að ekki sé stofnað til nýrra fyrirtækja í atvinnugreinum, þar sem þegar eru nóg fyrirtæki fyrir. En þetta mál er eigi að síður þannig vaxið, að það er eðlilegt, að Alþ. gefi sér nokkurn tíma til að íhuga það. Og ef það á nú að bæta athugun og afgreiðslu þessara mála við störf Alþ. fram að jólum, til viðbótar EFTA–málinu og fjárlagafrv., þá verð ég að segja, að það sé nú komið meira en nóg verkefni fyrir Alþ. á þessum tíma. Ég vil í framhaldi af þessu segja það, þegar þetta er athugað, að ég álít það með öllu óverjandi af hæstv. ríkisstj. að fara fram á það við Alþ., að til viðbótar áður nefndum málum afgreiði það fyrir jól það stóra og yfirgripsmikla frv., sem hér liggur fyrir, frv. að nýrri tollskrá. Þetta frv. er upp á rúmlega 200 síður og það grípur ákaflega víða inn í, bæði í atvinnurekstur og verzlun og það felur í sér mjög veigamiklar breytingar á tollskránni frá því, sem nú er. Það er að sjálfsögðu ekki hægt fyrir Alþ. að afgreiða mál, svo að nokkurt vit sé í, nema það fái mjög rúman tíma til þess að fjalla um það. Það er ekki nóg í þessu sambandi, að Alþ. geti kvatt á sinn fund eina dagstund þá sérfræðinga, sem að þessu máli hafa unnið, eins og hæstv. ráðh. var að bjóða upp á, heldur þurfa þær nefndir, sem um þetta mál fjalla, að hafa aðstöðu til þess að kveðja á sinn fund ýmsa fulltrúa atvinnuveganna og verzlunarinnar, til að gera sér fulla grein fyrir því, hvort þær breytingar séu réttmætar og eðlilegar, sem hér er verið að gera, og hvort hér sé ekki einhverra lagfæringa þörf frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Mér sýnist líka, að það mæli með því, að Alþ. hafi ekki neitt sérstaklega hraðan á í þessu máli, að ekki er ætlazt til þess, að þessi lög taki gildi fyrr en 1. marz n.k. hvort eð er og þess vegna sé alveg ráðrúm til þess fyrir Alþ. að hafa málið til meðferðar nokkra daga eða vikur eftir að það kemur saman aftur eftir jólafríið og það gæti þá komið saman þeim mun fyrr til þess að ljúka þessari afgreiðslu. Ég vil vænta þess, að við nánari athugun geri hæstv. ríkisstj. sér grein fyrir því, að hún fer fram á allt of mikið við þingið, ef hún ætlast til þess, að hér verði eðlileg vinnubrögð, vinnubrögð sem Alþ. eru samboðin, að það sé of mikið að ætlast til þess, að nú fyrir jólin afgreiði þingið þetta frv. til viðbótar öðrum stórmálum, sem ég hef minnzt á og gert er ráð fyrir að nái fram að ganga, áður en jólafríið byrjar. Ég tel líka líklegt, að um afgreiðslu þeirra mála, sem ég minntist á áðan, þó að þau séu stór og veigamikil, mundi nást alveg samkomulag um það við stjórnarandstöðuna, að þau næðu fram að ganga fyrir jólafríið, þrátt fyrir það, að það sé kannske ekki eðlilegt í sambandi við þá vinnu, sem Alþ. ætti að leysa af höndum í sambandi við slík mál, þó með því að taka tillit til allra aðstæðna, eins og þær eru nú fyrir hendi. En ég held, að það geti aldrei orðið í góðu samkomulagi við stjórnarandstöðuna og mundi mjög breyta vinnubrögðum hér á þingi þá daga, sem eftir eru fram að jólafríinu, ef stjórnin legði kapp á það og reyndi að knýja það fram, að þetta stóra mál yrði einnig afgreitt fyrir jólin, ásamt þeim málum, sem ég hef hér áður nefnt. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að á seinustu þingum hafa skapazt alveg ný vinnubrögð af hálfu hæstv. ríkisstj. í sambandi við störf Alþ. Ef við lítum til dæmis fram til þeirra ára, sem hin ágæta bók hæstv. forsrh., Deildir Alþingis, fjallar um eða nær til, þá sér maður, að það var yfirleitt háttur ríkisstj. að leggja öll hin veigameiri stjórnarfrv. fram í þingbyrjun, til þess að Alþ. gæfist kostur á að hafa sem rýmstan tíma til þess að íhuga slík mál. Nú er, því miður, sá háttur á hafður í allt of mörgum tilfellum, - þó að það sé ekki alltaf, ég skal taka það fram – að veigamestu stjórnarfrv. koma ekki fram fyrr en eftir dúk og disk og oftast í þann mund, sem verið er að fresta störfum Alþ. fyrir jólin ellegar þegar því er að ljúka á vorin. Þetta þýðir það, að Alþ. getur mjög sjaldan íhugað þessi mál svo sem vera skyldi og því ber, samkv. því, sem stjórnarskráin ætlast til. Ég veit, að hæstv. forsrh. er þetta alveg sérstaklega vel kunnugt, vegna þeirrar miklu athugunar, sem hann gerði á þingsögunni fram að þeim tíma, þegar hans ágæta rit, Deildir Alþingis, kom út. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta öllu sterkari orðum að þessu sinni eða ræða meira um þetta atriði, vegna þess að ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. taki þessi tilmæli til greina. En það yrði líka tækifæri til þess síðar, ef ekki verður á þessi tilmæli fallizt, að ræða þetta atriði nánar. Ég skal þá víkja nokkrum orðum að því frv., sem hér liggur fyrir, en að sjálfsögðu verður það mjög ófullkomið, sem ég segi um þetta efni, sökum þess, að þetta mál var fyrst lagt fram hér í d. í gær og það er vitanlega enginn tími til þess að íhuga frv., sem er upp á 200 bls. og jafn yfirgripsmikið og þetta er og kemur jafn víða við, svo að vel sé á svo stuttum tíma, svo að það, sem ég minnist á, mun aðeins ná til meginatriða. Aðalefni þessa frv. fjallar um lækkun tolla og það mjög verulega. Ég skal ekki ræða um það á þessu stigi, hve réttmætar eða eðlilegar þessar tollalækkanir eru, en þær eru hins vegar óhjákvæmilegar, vegna þeirrar stefnu ríkisstj., að gera Ísland að aðila í EFTA. En það verður, finnst mér, fyrst og fremst að íhuga í sambandi við þessa tollabreytingu, hvernig tollarnir hafa lagzt á skattþegnana eða þá, sem greiða þá, og með hvaða hætti og hvernig þeim álögum, sem eiga að koma í staðinn, verður háttað. Þeir tollar, sem þetta frv. fjallar um og gert er ráð fyrir að lækki, eru yfirleitt lagðir á dálítið mismunandi, eftir því, um hvaða vörur er að ræða. Tollarnir eru háir á þeim vörum, sem eru taldar miður nauðsynlegar, en aftur lágir á þeim vörum, sem eru taldar nauðsynlegri, þannig að þeim hefur verið hagað með það fyrir augum, að þeir kæmu sem réttilegast við hina almennu neyzlu eða við almenning, ef svo mætti segja, en væru þyngri á þeim, sem hafa efni á því að kaupa sér varning, sem ekki er almennt talinn nauðsynlegur. Þó að enn hafi ekki verið formlega lagt fram frv. um það, hvernig ríkisstj. hyggst afla tekna í staðinn, þá skilst mér á því, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, - eða það mun vera komið fram, þó að það hafi ekki verið komið á borðið áðan, þegar ég kvaddi mér hljóðs, - að í þeirri tekjuöflun, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að komi í staðinn fyrir tollalækkunina, muni gert ráð fyrir hækkun söluskatts, sem leggst nokkurn veginn jafnt á allar vörur. Þessi breyting hefur það í för með sér í reynd, að álögur munu lækka á ýmsum vörum, sem eru taldar miður nauðsynlegar, en hins vegar hækka á vörum, sem hafa verið og eru taldar nauðsynlegar. Mér finnst, að með þessu sé stefnt í ranga átt og við öflun hinna nýju tekna hefði átt að reyna að fylgja sömu reglu og áður gilti um tollana, þannig að nýju álögurnar legðust tiltölulega þyngst á þær vörur, sem eru taldar miður nauðsynlegar, en léttar á hinar, sem eru nauðsynlegar. Þetta atriði er þannig vaxið að mínum dómi, að það leggur Alþ. alveg sérstaka skyldu á herðar að íhuga þessi mál nánar og hvort það er ekki hægt að finna leið, sem tryggi það, að hinar nýju álögur leggist á með nokkuð svipuðum hætti og tollarnir áður gerðu og hvort það séu ekki til leiðir til að ná samkomulagi milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu um slíka tekjuöflun. Ég er ekki tilbúinn að fullyrða um það á þessu stígi, hvaða leiðir væru æskilegastar og beztar í þessu sambandi. Á því atriði þarf einmitt að fara fram ýtarleg athugun. Ég álít, að það væri heppilegast, að hún gæti farið fram með þeim hætti, að það væri um það samvinna á milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu, það yrði leitað eftir því, hvort þessir aðilar gætu ekki fundið sameiginlegan grundvöll hvað þetta mál snertir. En að sjálfsögðu verður ekkert tækifæri til þess, ef á að hraða málinu svo mikið, að það nái afgreiðslu fyrir jólin. Og þetta er ein af ástæðunum til þess, að ég tel það eðlilegt, að afgreiðslu þessa máls verði frestað fram að framhaldsþingi og athugað um möguleika á samkomulagi og samstarfi milli ríkisstj. og stjórnarandstöðu um þetta atriði. Það má vel vera, að það séu ýmsir erfiðleikar á því að hafa söluskatt mismunandi, en það getur verið hægt að hugsa sér þessa framkvæmd með þeim hætti, sem hæstv. ráðh. virðist gera ráð fyrir í sambandi við vissar landbúnaðarvörur, eins og smjör og kjöt, að fleiri neyzluvörur yrðu greiddar niður, þannig að þær þyrftu ekki að hækka, þó að til almennrar söluskattshækkunar kæmi. En ég álít, að þar sé farið inn á mjög athyglisverða braut, og ég vil í því sambandi segja það, að ég mundi telja eðlilegt, að þær niðurgreiðslur, sem eru fyrirhugaðar á smjöri og kjöti, yrðu enn víðtækari, t.d. gengið a.m.k. það langt, að allur söluskatturinn á þessum vörum yrði greiddur niður. Nú er það kunnugt og veldur bændum sérstökum áhyggjum, að mikill samdráttur hefur orðið í kjötsölunni innanlands seinustu misserin, sem er eðlilega vegna þess, að kaupgeta almennings hefur minnkað, en þessar vörur hafa hækkað mjög mikið í verði. Þess vegna gæti það orðið til þess að örva sölu þessara vara, ef niðurgreiðslur kjötvaranna yrðu auknar. Mér virðist eftir því, sem segir í grg. frv., að þar sé gert ráð fyrir þeirri meginstefnu varðandi verndartollana, að þeir lækki um 30%. Aftur á móti lækki hinir svonefndu efnistollar um 50% og tollar á vélum til iðnaðarins lækki yfirleitt niður í 7%. Það kom fram hér í umr. áður fyrr, að ríkisstj. ætlaði sér ekki að ganga lengra í sambandi við efnistollana, en að lækka þá tiltölulega um sömu upphæð og verndartollana, eða um 30%. Ég sé, að hér hefur verið horfið frá þeirri stefnu og þeir lækkaðir nokkru meira og mér finnst rétt að láta það koma fram, að mér finnst rétt af hæstv. ríkisstj. að hafa gert það. En hins vegar hefði hún átt að mínum dómi að ganga lengra í þessum efnum. Ég hefði talið nauðsynlegt fyrir iðnaðinn, sem á nú að mæta aukinni samkeppni, að efnistollarnir hefðu verið felldir niður að mestu eða öllu. Og ég óttast það, að þegar ekki er lengra gengið í því að lækka efnistollana, heldur en hér er gert ráð fyrir, verði niðurstaðan sú, að með þessum tollabreytingum verði í reynd meiri verðlækkun á innfluttum vörum, en innlendum. Í sambandi við sumar iðngreinar, þá er erlenda efnið, sem þær kaupa eða þurfa til framleiðslunnar, ekki það mikið, að 50% af efnistolli nægi til þess að vega á móti 30% tolllækkun á innfluttri vöru. Ef það verður niðurstaðan, að efnistollarnir og vélatollarnir verði ekki lækkaðir meira heldur en hér er lagt til, þá tel ég, að það sé óhjákvæmilegt að iðnaðurinn fái einhverjar frekari bætur í staðinn, til þess að tryggja það, að hann standi hér nokkurn veginn á ekki lakari grundvelli gagnvart innfluttum vörum, en hann gerði áður. Og þetta væri m.a. hægt að gera og ætti að gera, með því að gera breytingar á skattalögum, sem bættu aðstöðu iðnaðarins frá því, sem nú er. Ég vil þess vegna beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., ég get beðið á meðan hæstv. ráðh. þarf að ræða við sína starfsbræður, – ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðh. að því, í framhaldi af því, sem ég sagði um verndartollana og efnistollana, hvort ekki megi vænta breytinga á skattalögum, sem bættu aðstöðu iðnaðarins frá því, sem nú er. Ég hefði talið eðlilegt, að slíkt frv. væri einmitt látið fylgja till. um EFTA–aðild, því mér skilst hálft í hvoru, að iðnaðinum hafi verið gefið fyrirheit um þetta.  Ég kem þá að þeirri áætlun um tekjurýrnun, sem talið er, að hljótist af breyt. á tollskránni. Það kemur nú ekki í ljós í grg., á hvaða grundvelli þeir útreikningar eru byggðir, fullkomlega, en þó sýnist mér að innflutningsáætlunin, sem fjárl. fyrir 1970 eru byggð á, sé lögð hér til grundvallar. En mér sýnist, að það sé ekkert tillit tekið til þess, að lækkun verndartollanna hlýtur að leiða af sér aukinn innflutning á þeim vörum, sem þessi lækkun nær til. En það held ég að öllum hljóti að vera ljóst, að a.m.k. til að byrja með hlýtur lækkun verndartollanna að hafa þau áhrif að innflutningur eykst á þessum vörum. Og það leiðir að sjálfsögðu til þess, að tolltekjur af þeim aukast og verða jafnvel meiri heldur en nemur þeirri tekjurýrnun, sem hlýzt af tollalækkuninni. Ég held því, að tekjurýrnun ríkisins vegna þeirra tollalækkana, sem felast í þessu frv., verði ekki eins mikil og áætlað er í grg. þessa frv. Og þess vegna þurfi ekki eins mikla hækkun söluskattsins hennar vegna og hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir. Hitt má vel vera og kom reyndar fram í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan, að hann telji sig þurfa á hækkun söluskattsins að halda af öðrum ástæðum, en þessari tollalækkun. Og mér er þess vegna nær að halda, að hin mikla ráðgerða hækkun á söluskattinum, sem mun felast í því frv., sem hefur verið lagt fram í deildinni meðan ég er að halda mína ræðu, sé fyrst og fremst sprottin af öðrum ástæðum heldur en því frv., sem ég er hér að ræða um. En ég er ekki viss um heldur, hvort þar er um eðlilegar forsendur að ræða. Ég held að sú tekjuáætlun, sem er nú í fjárl.–frv., sé lægri heldur en eðlilegt er. Eins og nú horfir með íslenzkt atvinnulíf, þar sem verðlag á útflutningsvörum fer mjög hækkandi og þar sem óhjákvæmilegt verður að telja, að verulegar kauphækkanir verði á næsta ári, þá held ég að veltan í landinu, ef svo mætti segja, hljóti að verða meiri á næsta ári heldur en gert er ráð fyrir í tekjuáætlun fjárl. og þar af leiðandi verði tekjur ríkisins mun meiri heldur en fjárl. gera nú ráð fyrir. Ég sagði það áðan, þegar ég byrjaði að ræða um þetta frv., að það hefði verið takmarkaður tími til þess að undirbúa ræðu um það, svo að fullnægjandi mætti telja, vegna þess hve málið er yfirgripsmikið og stutt síðan málið kom fram og ég mun þess vegna láta þetta nægja nú að sinni. Ég treysti á það, að hæstv. ríkisstj. komi þannig til móts við Alþ. og móts við stjórnarandstöðuna, að hún knýji það ekki fram, að þetta stóra mál verði afgr. fyrir jólafríið ásamt öðrum stórmálum, sem þegar er ákveðið að nái fram að ganga á þeim tíma. En ef hæstv., ríkisstj. ætlar hins vegar að gera alvöru úr þeim, ég vil segja óþinglegu vinnubrögðum, að knýja þetta stórmál fram, eiginlega athugunarlaust af Alþ. hálfu, fyrir jólafríið, þá má hún vænta þess, að það verði einhver önnur vinnubrögð upp tekin í sambandi við málið.



Herra forseti. Ég hef áður vakið athygli á því, að ég tel alveg fráleitt að standa að undirbúningi tollalagabreytingar á þann hátt, sem gert er nú að þessu sinni og jafnan áður hefur verið gert hér eða æði oft. Undirbúningsstörfin eru alltaf höfð þannig, þegar stendur til að breyta tollalöggjöfinni, að ríkisstj. skipar einhverja menn til þess að endurskoða tollalagabálkinn. Hún vinnur í málinu og stjórnarflokkarnir að sjálfsögðu og síðan er komið með tollalagabreytingar í mjög flóknu formi fyrir Alþ. og farið fram á það, að málið verði afgr. á Alþ. á örstuttum tíma. Þessar vinnuaðferðir eru alveg forkastanlegar og verður að leggja þetta niður. Það hlýtur að enda með þeim ósköpum, að það verður torveldað að koma fram tollalagabreytingum á stuttum tíma, ef svona er staðið að málinu. Ef ríkisstj. vill fá tiltölulega fljóta afgreiðslu á svona máli, eins og þessu, í þinginu, þá verður hún að sætta sig við það að gefa a.m.k. fulltrúum frá þingflokkunum tækifæri til þess að fylgjast með undirbúningi málsins að einhverju leyti. Ég hef æ ofan í æ bent á þetta og farið fram á þetta. Það kemur svo gjarnan fram í skýrslum frá fjmrh. eins og nú, að það hefur verið allmikið unnið að þessum undirbúningi af ýmsum mönnum, það hefur verið haft mikið samráð við iðnrekendur, mikið samráð við kaupsýslumenn, en alþm. eru settir í þá stöðu, að þeir taka hér við þykkri og margslunginni bók, sem þeir hafa enga aðstöðu til þess að lesa alla, hvað þá að þeir hafi almennilegt tækifæri til þess að geta flutt þar sínar brtt. og er farið fram á það að málið verði afgr. á örskömmum tíma í þinginu. Ég skil það mætavel, að það eru ýmis rök, sem liggja til þess, að fjmrh. fer fram á það að svona mál liggi ekki mjög lengi hjá þinginu. Það eru nokkrar ástæður til þess. En ef þeir eiga að geta farið fram á það við þingið, að það afgr. málið fljótlega, þá verða þeir að fallast á þessi sjónarmið mín, að standa öðruvísi að undirbúningi málanna, en þeir hafa gert. Ég vek athygli á þessu enn einu sinni. Hér er auðvitað um mjög stórt mál að ræða. Hér er verið að hefja þá miklu breytingu að leggja að verulegu leyti niður tolltekjur ríkissjóðs og breyta tekjuöfluninni í grundvallaratriðum. Við vitum, að hinar ýmsu neyzluvörur almennings hafa verið skattlagðar til ríkissjóðs á mjög mismunandi hátt. Sumar hafa verið í hópi þeirra vara, sem kallaðar hafa verið hátollavörur og innheimtur hefur verið hár tollur af. Það hefur gjarnan verið litið á það þannig, að þar væri um þær vörur að ræða, sem tæpast væru nauðsynlegar og jafnvel allt upp í það að vera lúxusvörur. Því hefur verið innheimt hærra gjald af þeim, en ýmsum öðrum. Og nú er sem sagt stefnt að því að breyta þessu, fella niður tollinn að miklu eða öllu leyti og færa síðan skattheimtuna yfir á hinn almenna söluskatt, sem á að leggjast með nokkurn veginn sama þunga á allar vörur, hinar daglegu lífsnauðsynjar jafnt og hinar. Það gefur auðvitað auga leið, að þm. verða ekki allir á eitt sáttir um þessa breytingu og það hljóta að koma hér fram mismunandi sjónarmið, varðandi þessa breyt. og ýmsar till. lútandi að málum, ef eitthvert svigrúm gefst þá til þess að koma þar till. að. Ég álít því, að það hefði verið mjög æskilegt, ef hæstv. fjmrh. hefði getað fallizt á það, að þetta mál hefði fengið að fara í athugun í þn. og það hefði ekki verið afgr. nú fyrir jól, fyrir þinghlé, heldur hefði verið hægt að geyma það, þar til þing kæmi saman aftur. Mér sýnist satt að segja, að eins og á er sett með verkefni þessa fáu daga, sem eftir eru til jóla, þá verði mjög erfitt að koma þessu máli í gegn, þannig að nokkur mynd eigi að teljast á. Ég sem sagt beini þessu til hæstv. ráðh. enn einu sinni, að hann athugi það, hvort ekki er hægt að hafa þennan hátt á. Að öðru leyti þá ætla ég mér ekki að fara hér út í neinar almennar umr. um þetta stóra mál. Málið þarf að fara til n. með eðlilegum hætti og vera unnið þar og það sem ég segi hér um málið, verður því stutt að þessu sinni, en ég geri það í fullu trausti þess, að það gefist þá líka nægur tími í þeirri n., sem fær málið til athugunar, til þess að fjalla þar um það, fá upplýsingar um málið og á þann hátt verði hægt að koma fram þeim brtt., sem menn óska eftir að flytja. Að öðru leyti vil ég lýsa því yfir sem skoðun minni og okkar Alþb: manna, að við erum því andvígir að fella niður tollana á þann hátt, sem hér er lagt til, með því að taka upp söluskatt í því formi í staðinn, sem hæstv. ráðh. lýsti hér yfir að ætlunin væri að gera. Við teljum að það komi fyllilega til athugunar að stefna að því að lækka innflutningstolla í ýmsum greinum og skipa þeim málum hjá okkur á líkan hátt og gert er í ýmsum nágrannalöndum okkar. En það þarf auðvitað að gerast stig af stigi, en jafnhliða og það er gert, þá verður að koma sér saman um það, hvernig á að haga skattheimtu ríkisins í staðinn. Og það er auðvitað mikið og flókið mál. En við getum ekki fyrir okkar leyti staðið að því að fella niður tolla að því marki, sem hér er um að ræða, einkum og sérstaklega af hátolluðum varningi, en taka í staðinn upp jafnan söluskatt, sem leggst á brýnustu lífsnauðsynjar. Við álítum það, að jafnvel þó að út úr slíku dæmi sé hægt að fá það, að kaupgjaldsvísitalan eða verðlagsvísitalan breytist ekki verulega, þá sé þarna eigi að síður um að ræða álögutilflutning láglaunafólki mjög í óhag. Það er enginn vafi á því, að flestar þær vörur, sem hafa verið í 65–90% tollflokki, hafa verið þess eðlis að þær eru yfirleitt sjaldan keyptar af almenningi í landinu eða láglaunafólki, a.m.k. alls ekki daglega og það er ekki hægt að líkja þeim á neinn hátt við ýmsar brýnustu lífsnauðsynjar, sem nú er ætlunin að hækka verðið á með hækkuðum söluskatti, eins og t.d. fiski, sem menn kaupa svo að segja daglega og er ein aðaluppistaðan í daglegri neyzlu fátækra manna í landinu og alls almennings. Við erum sem sagt andvígir þessari stefnu, sem þarna kemur fram, í sambandi við þetta tollalækkunarfrv. og það frv., sem því raunverulega fylgir, sem er söluskattsfrv. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni. Ég veit að tími þessa þingfundar er senn á enda, og ég er ekki á móti því að málið fari til n. og verði þar athugað, en í trausti þess, að það fái þar fulla og eðlilega athugun og þinginu gefist síðan eðlilegt tóm til að fjalla um það, þá lýk ég hér máli mínu að þessu sinni.