Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þann 19. desember sl. lagði ég fram fyrirspurn til fjármálaráðherra um bifreiðahlunnindi starfsmanna hjá ríkisstofnunum og ríkisfyrirtækjum. Fyrirspurnin er svohljóðandi: 1. Hve margir bankastarfsmenn voru á bifreiðum í eigu nýju og gömlu ríkisbankanna 1. desember sl., sundurliðað eftir bönkum? 2. Hve margir fyrrverandi starfsmenn ríkisbankanna voru á slíkum bílum 1. desember sl., sundurliðað eftir bönkum? 3. Hvert er skattalegt hlunnindamat á hverja bifreið á mánuði? 4. Hver tekur ákvörðun um hver fái slík bifreiðahlunnindi? 5. Tíðkast slík hlunnindi almennt í öðrum ríkisstofnunum og ríkisfyrirtækjum? Nú tveimur mánuðum síðar hafa engin svör fengist nema frá Glitni. Þar kemur fram að á þriðja tug starfsmanna keyrir á bílum á kostnað bankans. Ég ítrekaði beiðni mína um svör í síðustu viku og þá lofaði hæstv. forseti að beita sér í málinu. Enn hafa hins vegar engin svör borist. Bifreiðahlunnindi virðast vera alveg óskaplegt leyndarmál hjá þessum fyrirtækjum og stofnunum. Því verð ég að segja að mér svelgdist töluvert á morgunkaffinu í morgun þegar ég las frétt um bílaeign ríkisbankanna í Morgunblaðinu. Af einhverjum ástæðum virðist blaðamaður Morgunblaðsins eiga auðveldara með að nálgast upplýsingar um bílaeign 

Eins og fram kom í orðum hv. þm. Eyglóar Harðardóttur óskaði hún eftir að málum yrði fylgt eftir og krafist svara við fyrirspurn hv. þingmanns. Forseti hefur gengið eftir því með formlegum hætti og mun fylgja því áfram. Svör hafa borist um að þetta hafi tafist vegna stjórnarskipta en það mun verða gengið mjög fastlega eftir að þetta komi sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að í þessari frétt í Morgunblaðinu kom fram að Kaupþing var með 62 bíla í sinni eigu og þar af voru 47 vegna bifreiðahlunninda starfsmanna. Bankinn hefur hins vegar verið á fullu að undanförnu að reyna að losa sig við bílana og hefur nú selt 27 þeirra með 30% afslætti. Hins vegar var ekki sótt um leyfi fyrir sölunni og bílarnir voru ekki auglýstir til sölu og allra síst var haft samband við Ríkiskaup sem selur ríkiseignir og hefur ætíð þá reglu að selja ríkiseignir að undangenginni auglýsingu. Landsbankinn þverskallast enn við að svara, bæði blaðamanni og hv. Alþingi. Það eru algerlega óásættanleg vinnubrögð af hendi stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins að sýna Alþingi þessa óvirðingu. Ég verð að spyrja: Hvað eru menn að fela? Hvað er svona hræðilegt í þessu máli? Ég þakka fyrir að forseti ætli að fara að beita sér enda get ég ekki trúað því að nýr hæstv. forseti Alþingis, sem hefur einmitt lagt sig fram um það að hafna sínum eigin bifreiðahlunnindum, ætli að sitja undir þessum ótrúlegu vinnubrögðum og sætta sig við að Alþingi sé sýnd slík óvirðing.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur og lýsa því yfir að viðskiptanefnd þingsins mun láta þetta mál til sín taka og óska eftir upplýsingum beint um það í næstu viku.

Herra forseti. Í kjölfar dýpstu efnahagskreppu síðan 1930 er um allan heim rætt um ástæður hrunsins á fjármálamörkuðum heimsins. Það er rætt um hver voru viðbrögð stjórnvalda og eftirlitsaðila við blikkandi viðvörunarljósum en einnig um nauðsyn þess að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir eða reyna að afstýra öðrum slíkum áföllum í bráð og lengd. Það er ljóst að eftirlitskerfi og stjórntæki í hinu kapítalíska og alþjóðlega hagkerfi frjálshyggjunnar ýmist brugðust eða voru misnotuð í þágu fjármálaspekúlanta og auðjöfra en opinberar stofnanir og eftirlitsaðilar víða um lönd aðhöfðust lítt eða helltu jafnvel olíu á eld. Menn ræða um allan heim í kjölfar þessa hvernig endurskipuleggja þurfi stjórnkerfi í peningamálum þjóða til þess fyrst og fremst að tryggja að sparnaði fólks verði ekki stolið á nýjan leik og hann selfluttur yfir landamæri jafnvel í skattaskjól út og suður. Menn ræða nauðsyn þess að aflétta bankaleynd, sem er hið heilaga vígi auðmagnsins, og menn ræða nauðsyn þess að breyta lagarammanum um peningamarkaðinn og að endurskipuleggja allt regluverk og eftirlit í heimi frjáls flæðis peninga og yfirþjóðlegra fjármálafyrirtækja. Þetta eru og verða verkefni og viðfangsefni næstu mánaða og missira hér á landi sem og víða um heim. Það er eðlilegt að við hugum að þessum málum og fylgjumst vel með því sem grannar okkar eru að gera austan hafs og vestan vegna þess að hrunið á Íslandi var margfalt stærra, bæði miðað við hina frægu höfðatölu og miðað við stærð efnahagskerfis okkar. Það er hins vegar svo að með því frumvarpi um Seðlabanka Íslands sem hér er til umræðu er ekki verið að fara í umfangsmikla endurskipulagningu á þeim nótum sem ég hef rakið að nauðsynlegt sé. Það er enda ekki gott að fara í umfangsmikla endurskipulagningu á sama tíma og nýta þarf alla krafta manna til að bjarga því sem bjargað verður. Það á jafnt við um Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið, því að eins og fulltrúi Fjármálaeftirlitsins, sem kom á fund hv. viðskiptanefndar, sagði um mögulega sameiningu þessara tveggja stofnana á nýjan leik: „Það er kannski það síðasta sem við þurfum að fara að gera akkúrat núna þegar við erum með fangið fullt.“ Því nefni ég þetta hér, herra forseti, að frumvarpið sem hér liggur frammi til umræðu eftir meðferð í hv. viðskiptanefnd er í rauninni einfalt og skýrt. Það tekur aðeins til yfirstjórnar bankans og ákvarðana um beitingu stjórntækja hans í peningamálum. Þetta eru tvö meginatriði, annars vegar í upphaflegu frumvarpi hæstv. forsætisráðherra, að skipa einn seðlabankastjóra í stað þriggja og leggja niður hið fjölskipaða stjórnvald sem er bankastjórn Seðlabanka Íslands. Í öðru lagi að festa í sessi peningastefnunefnd bankans þannig að í henni eigi sæti tveir sérfræðingar utan bankans. Í þriðja lagi að tryggja gagnsæi við ákvarðanir um þessi tvö atriði eins og nánar verður vikið að síðar. Markmið þeirra breytinga sem frumvarp hæstv. forsætisráðherra kveður á um er að tryggja að í bankanum starfi fagleg yfirstjórn og þar með að tryggt verði að faglega sé staðið að ákvarðanatöku við beitingu stjórntækja bankans í peningamálum og áhersla lögð á gagnsæi allra ákvarðana sem þar eru teknar. Hvað varðar skipan seðlabankastjóra þá var í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra ákvæði um að auglýsa skuli þá stöðu á opinberum vettvangi eins og önnur embætti á vegum íslenska ríkisins og gera skyldi tilteknar hæfniskröfur til umsækjanda. Hvað varðar ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum var í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra tryggt að að slíkum ákvörðunum skyldu koma tveir aðilar utan bankans og fengju þeir sæti í peningastefnunefnd hans. Enn fremur var í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra gert ráð fyrir því að opinberlega skyldi gerð grein fyrir ákvörðunum peningastefnunefndar og forsendum þeirra, þar með talið við vaxtaákvarðanir. Þetta voru meginefni frumvarpsins eins og það var kynnt í framsögu hæstv. forsætisráðherra og þau eru til þess ætluð að endurvekja traust á þeirri mikilvægu stofnun sem Seðlabanki Íslands er og mikilvægt er í þeirri stöðu sem íslensk þjóð nú er í. Frumvarpið tók í raun einni efnislegri breytingu í meðförum nefndarinnar með því að gerð er tillaga af hálfu meiri hluta nefndarinnar um að setja á stofn embætti aðstoðarseðlabankastjóra við Seðlabanka Íslands og skuli hann vera staðgengill seðlabankastjóra. Aðrar breytingar sem meiri hlutinn leggur til eru einkum til áréttingar þeim markmiðum frumvarpsins sem ég áður nefndi um að faglega sé staðið að öllum málum og gagnsæi verði sem mest. Ég mun nú, herra forseti, fara aðeins yfir nefndarálit meiri hluta hv. viðskiptanefndar og breytingartillögur sem er að finna á þskj. 567. En áður en ég vík að því vil ég þakka sérstaklega öllum þeim sem gáfu sér tíma, oft með mjög litlum fyrirvara, til að leggja hv. viðskiptanefnd lið við vinnslu þessa máls. Ég nefni alla þá fjölmörgu sem sendu inn umsagnir. Það komu að ég held um 15 skriflegar umsagnir, margar mjög ítarlegar. Ég vil þakka sérstaklega þeim sem sendu þær inn og líka öllum þeim sem höfðu samband beint við nefndarmenn með ábendingar og tillögur og á það jafnt við um þingmenn sem aðila utan þings. Ég vil líka þakka sérstaklega þeim fjölmörgu sem komu á fund nefndarinnar. Það komu um 23 gestir á sjö fundi nefndarinnar og sumir oftar en einu sinni. Síðast en ekki síst vil ég þakka starfsmönnum á nefndasviði og í forsætisráðuneytinu sem mikið mæddi á, einkum á síðustu metrunum. Þá á ég, herra forseti, aðeins eftir að þakka hv. nefndarmönnum gott samstarf en eins og ég nefndi áðan hélt nefndin sjö fundi um málið og ég veit og þakka fyrir það að allir nefndarmenn gerðu þetta mál að forgangsverkefni sínu þá 14 daga sem frumvarpið hefur verið í meðförum þingsins. Ýmsar góðar tillögur nefndarmanna, umsagnaraðila og gesta hafa ratað inn í breytingartillögur meiri hlutans og umsögn hans. Það er skoðun mín að með frumvarpi hæstv. forsætisráðherra og þeirri miklu vinnu sem hv. viðskiptanefnd lagði í málið hafi verið lagður grunnur að betri og öflugri seðlabanka sem notið getur trausts og trúnaðar innan lands sem utan, því að á því þurfum við að halda og það er takmarkið. Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar en það er að finna á þskj. 566, en meiri hlutann skipa auk þeirrar sem hér stendur, og er formaður viðskiptanefndar, hv. þingmenn Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson, Höskuldur Þórhallsson og Birkir J. Jónsson. Ég ætla að reyna að fara stuttlega yfir þessar breytingartillögur. Ítarlega er gerð grein fyrir þeim og forsendum þeirra í nefndarálitinu. Vil ég þá fyrst víkja að 1. breytingartillögunni á þskj. 567. Samkvæmt frumvarpi hæstv. forsætisráðherra var gert ráð fyrir því að bankaráð fengi það hlutverk að setja starfsreglur um varðveislu gjaldeyrisvarasjóðsins að fengnum tillögum seðlabankastjóra. Með því væri bankaráðinu í reynd falið nýtt hlutverk, að mati hv. viðskiptanefndar, og þar sem ekki eru í frumvarpinu gerðar aðrar breytingar á hlutverki bankaráðs að nokkru leyti þá þykir ekki rétt að hrófla við því að svo stöddu. Við leggjum því til að seðlabankastjóri setji starfsreglur um varðveislu gjaldeyrisvarasjóðsins. Í öðru lagi, eins og menn þekkja, hefur verið rætt mikið um hæfniskröfur - eða ég ætla að víkja fyrst, herra forseti, að þessari meginbreytingu sem er tillaga um að skipaður verði aðstoðarseðlabankastjóri auk seðlabankastjóra sem greindi í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Við gerum sem sagt tillögu um breytingu við 3. gr., og er það í 2. tölulið á þskj. 567, um að auk þess að skipa seðlabankastjóra skuli forsætisráðherra skipa aðstoðarseðlabankastjóra sem skuli vera staðgengill bankastjóra og er lagt til að um skipun, skipunartíma og hæfniskröfur gildi sömu reglur og um seðlabankastjóra. Aðstoðarbankastjóri leysir þannig seðlabankastjóra af í styttri fjarvistum og forföllum og fer hann þá með sömu valdheimildir og seðlabankastjóri samkvæmt lögum, samanber almennar reglur um innra valdframsal innan stofnana ríkisins, samanber einnig nánari reglur sem seðlabankastjóri setur um umboð starfsmanna bankans, þar með talið aðstoðarbankastjóra, til að skuldbinda bankann með undirskrift sinni og skulu reglurnar staðfestar af bankaráði. Þessar tillögur er að finna í 2. tölulið á þskj. 567. En í upphaflegu frumvarpi var tiltekið, og stendur óbreytt, að komi til lengri forfalla, hvort heldur er seðlabankastjóra eða aðstoðarseðlabankastjóra, geti forsætisráðherra, skv. 2. efnismgr. 3. gr. frumvarps, sett seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra tímabundið í embættið. Ég ætla þá að víkja aðeins að menntunarkröfunum sem nokkuð hafa verið til umræðu. Líkt og menn vita komu fram ábendingar strax við 1. umr. málsins, um að þær kröfur um menntun, sem kveðið er á um í frumvarpinu, væru of þröngt skilgreindar. Þessi orð nokkurra þingmanna við 1. umr. fengu mikinn stuðning í umsögnum og ummælum gesta, og töldu menn að of þröngur stakkur væri skorinn að gera kröfu um meistarapróf í hagfræði. Í stað þessa leggur meiri hluti nefndarinnar til að umsækjendur um starf seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra skuli hafa lokið háskólaprófi í hagfræði eða tengdum greinum og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum. Þetta teljum við býsna víða skilgreiningu og hún ætti að vera til þess fallin að hæfustu menn með góða reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum og með háskólamenntun á mjög breiðum grunni væru hæfir sem umsækjendur um starf þessara embættismanna ríkisins. Í nefndaráliti á bls. 2 er tekið sem dæmi um slík fagsvið viðkomandi umsækjenda sem til greina kæmu að mati meiri hlutans, viðskiptafræði, rekstrarhagfræði, fjármálaverkfræði eða fjármálastærðfræði, tölfræði við hagrannsóknir, fjármálalögfræði, viðskiptalögfræði og fleira, og ég legg áherslu á þetta „og fleira“ vegna þess að aldrei getur verið um tæmandi upptalningu á hæfniskröfum sem þessum að ræða enda er það lagatextinn sem blífur, þ.e. „í hagfræði og tengdum greinum“. Einnig er lagt til á þskj. 567 að skipunartími seðlabankastjóra sem og skipunartími aðstoðarseðlabankastjóra skuli vera 5 ár en ekki 7 eins og tilgreint var í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra. Er það til samræmis við skipunartíma annarra embættismanna íslenska ríkisins. Ég nefndi áðan þá kröfu sem hæstv. forsætisráðherra lagði áherslu á í framsögu sinni um þetta mál, um gegnsæi. Það á við um ráðningarferlið eða skipunarferlið því að þar var í upphaflega frumvarpinu gerð tillaga um að það yrði auglýst og gerðar yrðu kröfur um menntun seðlabankastjóra en til þessa hefur seðlabankastjóri verið skipaður beint án nokkurra tilnefninga eða formlegs aðdraganda og hefur það sætt ámæli og menn talið að þar væri mikil hætta á pólitískum ráðningum sem girða þyrfti fyrir. Hvernig er það gert almennt í lögum? Það er gert með kröfu um auglýsingu, það er gert með kröfu um hæfni, menntun og reynslu. En meiri hluti viðskiptanefndar hefur fallist á, og gert að tillögu sinni, tillögur ýmissa umsagnaraðila um að auk þessa skuli forsætisráðherra skipa sérstaka nefnd sem hafi það hlutverk að leggja mat á hæfi umsækjenda um þessar stöður. Tillagan miðar þá að því að styrkja enn frekar faglegan grundvöll við skipun í embætti. Gert er ráð fyrir því að bankaráð Seðlabanka Íslands skipi einn fulltrúa í þessa matsnefnd, einn fulltrúi verði skipaður af samstarfsnefnd háskólastigsins en í henni eiga sæti rektorar allra háskóla á landinu sem fengið hafa viðurkenningu menntamálaráðuneytisins og loks skipi forsætisráðherra þriðja manninn og skal hann vera án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Þá er ég kannski, herra forseti, komin að peningastefnunefndinni en ákvæði um hana er að finna í 4. gr. frumvarpsins. Eins og ég sagði áðan er annar af tveimur meginþáttum þessa máls sá að formgera peningastefnunefnd bankans þannig að í henni eigi sæti utanaðkomandi aðilar. Að sjálfsögðu er peningastefnunefnd starfandi í Seðlabanka Íslands í dag. Mönnum til upplýsingar er hún skipuð sjö mönnum. Þar af eru þrír sem hafa atkvæðisrétt, það er hin fjölskipaða bankastjórn bankans. Í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra er gerð tillaga um formlega skipan í peningastefnunefnd og ef tekið er mið af þeim breytingartillögum sem ég mæli hér fyrir munu áfram sitja í henni fimm manns en í stað þess að seðlabankastjóri skipi tvo nefndarmenn að fenginni staðfestingu ráðherra, eins og upphaflega var gerð tillaga um í frumvarpinu, þá skipi forsætisráðherra þessa tvo utanaðkomandi aðila beint. Breytingin miðar að því að takmarka áhrifavald seðlabankastjóra að þessu leyti. Það er eftirtektarvert að í mörgum þeirra umsagna sem nefndinni bárust var lögð mikil áhersla á það að takmarka sem mest áhrifavald seðlabankastjóra. Við höfum hins vegar í hv. viðskiptanefnd, og ég hygg að það eigi við um bæði meiri hluta og minni hluta, lagt áherslu á að styrkja sjálfstæði Seðlabankans sem slíks og seðlabankastjórans innan skipurits bankans. Þannig féllumst við ekki á hugmyndir eða tillögur um það að peningastefnunefnd skyldi skipuð einvörðungu fulltrúum utan bankans eða að í peningastefnunefnd skyldu sitja að minnsta kosti að meiri hluta til aðilar utan bankans. Þeir tveir sérfræðingar, sem við gerum þá tillögu um að forsætisráðherra skipi beint, skulu vera sérfræðingar á sviði efnahags- og peningamála og er það til ítrekunar á því sem sagði í upphaflegum texta frumvarpsins og í nefndaráliti kemur fram að meiri hlutinn telur að til álita komi að leita eftir erlendum einstaklingum eða einstaklingi til að taka sæti í þessari nefnd. Það er lagt til að skipunartími utanaðkomandi nefndarmanna verði fimm ár í stað þriggja sem var í upphaflegu tillögunum en ábendingar bárust um að eðlilegt væri að hafa þetta ekki svo stuttan tíma miðað við það sem þá var hugsað um varðandi seðlabankastjóra. Varðandi peningastefnunefndina sjálfa að öðru leyti er lagt til að auk seðlabankastjóra eigi sæti í nefndinni aðstoðarseðlabankastjóri, sem hér er gerð tillaga um að verði skipaður, og síðan einn af yfirmönnum bankans sem seðlabankastjóri skipar í hana. Það er ein áherslubreyting í textanum hvað varðar verkefni peningastefnunefndar þar sem lagt er til að áréttað verði, og það er í 3. breytingartillögu á þskj. 567 sem fjallað er um þessar breytingar á peningastefnunefndinni, að peningastefnunefnd skuli við ákvarðanatöku um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum taka mið af ástandi og horfum í fjármálastöðugleika með sama hætti og tekið er mið af ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum. En það kom fram í umræðum í nefndinni, umsögnum og ábendingum að þess hefði kannski ekki gætt nægilega vel í störfum nefndarinnar eða bankans. Ég nefndi áðan hversu mikilvægt það er í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra að styrkja gegnsæi bæði við ákvörðunartökur nefndarinnar og við ráðningu seðlabankastjóra. Því til áréttingar leggur meiri hluti nefndarinnar til að fundargerðir peningastefnunefndar verði gerðar opinberar. Auk þess sem segir í frumvarpi hæstv. forsætisráðherra - að opinberlega skuli gerð grein fyrir ákvörðunum peningastefnunefndar og forsendum þeirra, þar með talið í vaxtamálum - gerum við tillögu um að fundargerðirnar sem slíkar verði gerðar opinberar og nefndin setji sér sérstakar reglur þar um. Þetta tíðkast m.a. í Bretlandi, þar sem opna skal fundargerðir nefndarinnar innan sex vikna, og í Svíþjóð, þar sem birta skal fundargerðir peningastefnunefndar innan tveggja vikna. Er það talið til þess fallið að auka trúverðugleika ákvarðana nefndarinnar auk þess sem það felur í sér aukið gagnsæi sem ég nefndi áðan. Telja verður nauðsynlegt fyrir fjármálalífið að það fái upplýsingar um það á hvaða grunni þessar ákvarðanir peningastefnunefndar séu teknar. Gagnrýnt hefur verið af hálfu fjármálafyrirtækja að forsendur og markmið stýrivaxtaákvarðana til að mynda séu ekki uppi á borðinu. Sú breyting sem hér er lögð til er fyrst og fremst sett fram til að auka tiltrú á Seðlabankanum og auka gagnsæi stýrivaxtaákvarðana. Um leið fengi bankinn, með birtingu fundargerða, nauðsynlegt aðhald og málefnaleg umræða um ákvarðanirnar, forsendurnar og afleiðingarnar mundi aukast. Það er til að mynda talið þýðingarmikið, og kom fram í umsögnum og umræðum á fundum nefndarinnar, að upplýst sé hvernig atkvæði falla við töku ákvarðana í peningastefnunefnd. Eins og ég nefndi áðan er gert ráð fyrir því að peningastefnunefnd setji nánari reglur um birtingu fundargerða, þar með talið um tímamörk birtingar. Eitt nýmæli er að finna í tillögum meiri hluta hv. viðskiptanefndar og það er að peningastefnunefnd skuli gefa Alþingi skýrslu tvisvar á ári um störf sín og er þá gengið út frá því að þrjár nefndir þingsins, efnahags- og skattanefnd, sem Seðlabankinn heyrir með réttu til, fjárlaganefnd og viðskiptanefnd fundi sameiginlega um efni skýrslnanna ásamt nefndarmönnum úr peningastefnunefnd. Þá vil ég, herra forseti, vekja athygli á því sem segir í breytingartillögum við 5. gr. frumvarpsins, um að nefndarmönnum í peningastefnunefnd sé óheimilt að sinna störfum utan bankans sem geta verið til þess fallin að draga óhlutdrægni þeirra í efa. Þetta er viðbót sem meiri hlutinn leggur til að verði sett inn til áréttingar til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Komi upp ágreiningur um beitingu þessa ákvæðis sker forsætisráðherra úr samkvæmt tillögu meiri hlutans og þá er jafnframt gerð tillaga um að forsætisráðherra geti með reglugerð kveðið nánar á um hæfisskilyrði, þar með talin neikvæð hæfisskilyrði, þeirra sem eiga sæti í peningastefnunefnd. Með neikvæðum hæfisskilyrðum er m.a. átt við að menn séu taldir fruminnherjar og þurfi þá að tilkynna um aðgerðir sínar ef þeir eru þátttakendur á markaði. Nokkrar breytingartillögur taka til þessa nýja embættis aðstoðarbankastjóra og ætla ég ekki að fara nánar út í þær, þær eru til samræmis við það sem segir um seðlabankastjóra, svo sem hvernig eigi að ákveða starfskjör hans. En ég vek athygli á því varðandi peningastefnunefndina og þetta nýja embætti aðstoðarbankastjóra að gert er ráð fyrir því að um þessa nefndarmenn gildi sömu ákvæði um þagnarskyldu og meðferð trúnaðarupplýsinga og gilda um seðlabankastjóra og aðra starfsmenn bankans og bankaráðsmenn, skv. 35. gr. laga um Seðlabankann. Herra forseti. Ég er rétt að ljúka máli mínu. Ég vil vekja athygli á því að lagðar eru til nokkrar breytingar á bráðabirgðaákvæðunum en einnig að bætt verði við nýju ákvæði til bráðabirgða. Þar er verið að tala um svokallaða veltiskipan til að tryggja að skipunartími til að mynda seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra renni ekki út á sama tíma. Því er gerð tillaga um það að seðlabankastjórinn verði skipaður til fimm ára, eins og segir í lögunum, en þrátt fyrir ákvæði um fimm ára skipan aðstoðarbankastjóra skuli hann hið fyrsta sinn vera skipaður til fjögurra ára. Á sama hátt er gert ráð fyrir því að fulltrúarnir tveir í peningastefnunefnd, sem á að skipa til fimm ára, verði í fyrsta sinn skipaðir annars vegar til þriggja ára og hins vegar til fjögurra ára. Í ákvæði II til bráðabirgða, herra forseti, er ítrekað hvernig standa skuli að setningu seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra til bráðabirgða þann tíma sem tekur að uppfylla önnur ákvæði laganna eftir gildistöku þeirra, þ.e. ákvæði um auglýsingu, skipan matsnefndar og í framhaldinu skipun í embætti seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra. En eins og bráðabirgðaákvæðið ber með sér í frumvarpinu fellur niður við gildistöku laganna - eins og hér segir, með leyfi forseta: „Við gildistöku laga þessara er bankastjórn Seðlabanka Íslands lögð niður og þar með embætti þriggja bankastjóra sem sæti eiga í stjórninni, þ.m.t. embætti formanns bankastjórnar.“ Síðan er tekið á því hvernig forsætisráðherra setur til bráðabirgða í slík embætti meðan auglýsingaferlið fer fram og þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerðar verði á því ákvæði eru til áréttingar þessu. Ég hef lokið, herra forseti, við að fara yfir lauslega þær breytingartillögur sem meiri hluti viðskiptanefndar gerir. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar til starfsmanna þingsins og til nefndarmanna allra og gesta fyrir að hafa lagt mjög mikið af mörkum við vinnslu þessa máls.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar, en minni hlutann skipa hv. þingmenn Árni M. Mathiesen, Jón Magnússon, Guðfinna S. Bjarnadóttir og sá sem hér stendur, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni. Í byrjun vil ég taka undir ýmislegt í ræðu hv. formanns nefndarinnar, Álfheiðar Ingadóttur. Ég vísa þá ekki síst til upphafskafla ræðu hennar þar sem hún fjallaði um þau áföll sem dunið hafa yfir hér á landi og erlendis á sviði fjármálamarkaðar og þörfina á því að taka til endurskoðunar löggjöf og skipulag stofnana sem starfa á því sviði. Þetta er endurskoðun sem fer fram eða er hafin víða um heim og það liggur fyrir að slík endurskoðun þarf að eiga sér stað hér á landi líka. Í starfi nefndarinnar lögðum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins áherslu á að þessi mál, löggjöf um Seðlabanka Íslands, yrði skoðuð meira út frá þessum forsendum, út frá þessum víðtækari forsendum, að það væri ekki bara horft á efsta endann á skipuriti Seðlabankans í þessu sambandi heldur að það væri víðtækari skoðun. Ég vil árétta í tilefni af ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að sú skoðun, víðtækari skoðun á skipulagi eftirlitsstofnana á fjármálamarkaði og víðtækari skoðun á löggjöf um Seðlabanka Íslands hefði verið sú nálgun sem við sjálfstæðismenn hefðum viljað í þessu máli. Þau sjónarmið komu hér fram af okkar hálfu við 1. umr. um málið og við ítrekuðum þau á fundum nefndarinnar. Varðandi starf nefndarinnar tek ég undir þakkir formanns nefndarinnar til allra aðila sem komu að þessu máli. Ég tek undir þakkir til umsagnaraðila og þeirra sem komu sem gestir á fundi nefndarinnar. En það liggur fyrir að málið var unnið með miklum hraði í nefndinni. Það var gefinn afskaplega skammur frestur til umsagna og gestir urðu að koma oft á fundi nefndarinnar með mjög skömmum fyrirvara. Það er miður vegna þess að ég tel að mörg af þeim atriðum sem fjallað er um í frumvarpinu og raunar atriði í sambandi við löggjöf um Seðlabankann sem ekki er fjallað um í frumvarpinu hafi verið vel þess virði að fá greinargóða og upplýsta umræðu um það á grundvelli athugasemda sem ekki voru soðnar saman á einhverjum einum, tveimur, þremur sólarhringum. Ég hefði því talið til bóta ef gefinn hefði verið aðeins rýmri tími í þessu efni. Engu að síður eiga þeir þakkir skildar sem sendu umsagnir sem margar hverjar voru ítarlegar og höfðu að geyma fjölmargar gagnlegar athugasemdir og eins höfðu þeir gestir sem komu á fundi nefndarinnar margt til mála að leggja. Ég tek undir það að starfsmenn nefndasviðs eiga þakkir skildar í þessu máli eins og svo oft áður og nefndarmenn lögðu sig fram, bæði meiri hluti og minni hluti. Ég vil hins vegar geta þess strax að við sjálfstæðismenn í nefndinni töldum að málið væri ekki orðið það þroskað í gær að ástæða væri að taka það út úr nefndinni heldur hefði verið rétt að taka sér þar meiri tíma og þess vegna áskiljum við okkur rétt til þess að óska eftir því að málið gangi til nefndar aftur milli 2. og 3. umr. þegar þessari umræðu lýkur. Við teljum að það séu með öðrum orðum ákveðnir þættir þarna sem þurfi að ræða nánar og teljum að það verði eingöngu til þess fallið að bæta málið. Herra forseti. Ef ég vísa til nefndarálits minni hluta viðskiptanefndar þá getum við þess að frumvarp þetta á sér mjög sérstakan aðdraganda. Við myndun ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna var því lýst yfir að meðal forgangsmála hennar væri að skipta um yfirstjórn Seðlabanka Íslands og breyta lögum þannig að aðeins yrði um einn bankastjóra að ræða og að skipuð yrði sérstök peningastefnunefnd til fara með stjórntæki bankans í peningamálum. Það var raunar aðeins þremur dögum eftir myndun ríkisstjórnarinnar að frumvarp þetta var lagt fram á Alþingi og eins og við bentum á hér við 1. umr. bar það öll merki þess að vera unnið í miklum flýti og, að okkar mati, án eðlilegs undirbúnings. Við undirbúning málsins var ekki um að ræða samráð af hálfu ríkisstjórnarflokkanna við aðra flokka á þingi, en slíkt samráð hefur undantekningarlaust átt sér stað í aðdraganda fyrri breytinga á lögum um Seðlabankann. Það var einnig augljóst að ekki hafði átt sér stað nægileg fagleg vinna við undirbúning frumvarpsins heldur var að mestu leyti um að ræða endurunnar breytingartillögur þingmanna Samfylkingarinnar frá því að seðlabankalögunum var breytt árið 2001. Við höfum ítrekað spurt um faglegan undirbúning málsins og hugsanlega aðkomu sérfræðinga að því, bæði í 1. umr. og á fundum viðskiptanefndar, en fátt hefur verið um svör. Þess vegna sögðum við og stöndum við það að ekki hafi komið á óvart að útkoman, sem birtist í frumvarpi forsætisráðherra hafi verið meingölluð, bæði í ljósi þess hvað frumvarpið tekur til afmarkaðra eða fárra þátta laga um Seðlabankann og einnig í sambandi við útfærslu einstakra greina þess. Ég met það svo að þetta síðarnefnda atriði hafi komið fram með mjög skýrum hætti í umfjöllun nefndarinnar þar sem langflestir umsagnaraðilar og gestir sem komu á fund nefndarinnar gerðu verulegar athugasemdir við útfærslu einstakra ákvæða. Það voru mjög umtalsverðar athugasemdir við eiginlega öll atriði sem í frumvarpinu var að finna. Ég segi að hinar fjölmörgu breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur hér fram feli í raun í sér viðurkenningu á þessu, viðurkenningu á því að málið hafi verið flutt hér í þinginu ófullburða og óþroskað. Ég vil geta þess hins vegar eins og við getum um í nefndarálitinu að við teljum að flestar breytingartillögurnar sem meiri hlutinn flytur séu til bóta, verði til þess að bæta það frumvarp sem hér liggur fyrir. Hins vegar bendum við líka á að lengra hefði þurft að ganga í breytingum að ýmsu leyti. Eins og ég hef getið um og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu tekur það aðeins til breytinga á stjórnskipulagi bankans og raunar bara æðsta stjórnskipulagi bankans. Það er, eins og við höfum ítrekað sagt, galli að mati okkar í minni hlutanum enda hafa fjölmargir bent á að endurskoðunar væri þörf á mun fleiri þáttum laganna en stjórnskipulaginu. Þannig hafa margir bent á að markmiðum bankans væru settar of þröngar skorður í núgildandi lögum þar sem í 3. gr. laganna segir að meginmarkmið bankans sé að stuðla að stöðugu verðlagi. Á það hefur verið bent í starfi nefndarinnar að eðlilegt væri að skoða þetta ákvæði en ekki reyndist áhugi hjá meiri hlutanum að fara í gegnum þá umræðu við afgreiðslu þessa máls. Á sama hátt hefur sjálf peningamálastefna bankans sætt gagnrýni úr ýmsum áttum en umfjöllun um hana var einnig vísað inn í framtíðina því að frumvarp þetta tengist ekki peningamálastefnunni sjálfri á neinn hátt. Það er bara verið að fjalla um þá formlegu ákvarðanatöku sem á sér stað um hana en ekki gert ráð fyrir neinum breytingum á peningamálastefnunni. Ekki var heldur áhugi hjá meiri hluta nefndarinnar að fara í umræður um víðtækari skipulagsbreytingar hjá þeim stofnunum sem eftirlit hafa með fjármálamörkuðum hér á landi. Minni hluti nefndarinnar vakti athygli á hugmyndum sem fram hafa komið um hugsanlega sameiningu Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins eða einhvers konar breytingum á verkaskiptingu þessara stofnana en ekki var vilji til að taka slíkar hugmyndir til umfjöllunar hjá nefndinni. Við spurðum gesti um það og þeir svöruðu misjafnlega eins og gengur. En við töldum að það væri eðlilegt í ljósi þess að við þurfum að skoða eftirlit með fjármálamörkuðum heildstætt að það væri litið á þennan þátt. Það er okkar mat að viljaleysi ríkisstjórnarinnar og meiri hluta nefndarinnar til að skoða þessa og fleiri þætti seðlabankalaganna veki spurningar um tilgang þessa frumvarps. Yfirlýst markmið með flutningi þess er samkvæmt greinargerð að bregðast við þeim áföllum sem þjóðarbúið hefur orðið fyrir á undanförnum mánuðum, ekki síst áföllum í sambandi við breytingar á fjármálamörkuðum, hérlendis sem erlendis. En í stað þess að skoða öll þau atriði sem til athugunar hljóta að koma sem raunveruleg viðbrögð við fjármálakreppunni er látið við það sitja að leggja til lagabreytingar varðandi stjórn Seðlabankans. Tilgangur þeirra breytinga er augljóslega eingöngu að ná því markmiði, sem líka kemur fram í greinargerð, að stuðla að verulegri uppstokkun og endurnýjun í yfirstjórn bankans. Það er ekki verið að skoða viðbrögð við fjármálavandanum, áföllunum. Það er bara verið að skoða toppinn á skipuritinu og stuðla að, eins og kemur fram í greinargerðinni, verulegri uppstokkun og endurnýjun í yfirstjórn bankans. Þetta setur frumvarpinu miklar takmarkanir og gerir það að verkum að það er ekki, að mínu mati, til þess fallið að ná þeim markmiðum sem við hljótum öll að vera sameinuð um, að við þurfum að bregðast við þeim áföllum sem dunið hafa á okkur með raunverulegri skoðun á lagaumgjörð og stofnanaskipan á fjármálamarkaði. Í upphaflegu frumvarpi, svo ég fari í einstök efnisatriði og geti þeirra að nokkru, var gert ráð fyrir einum bankastjóra og ekkert fjallað um staðgengil hans. Þetta var eitt af þeim atriðum sem töluvert voru rædd í nefndinni, eins og kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar, og er óhætt að segja að þetta atriði sætti töluverðri gagnrýni umsagnaraðila. Viðbrögð meiri hlutans eru þau að gera tillögu um aðstoðarbankastjóra sem skipaður verði með sama hætti og sömu skilyrðum og bankastjórinn. Vil ég taka fram að minni hlutinn telur þetta ótvírætt til bóta. Það er til bóta að það sé skýrt í lögunum hver er staðgengill bankastjórans og okkur finnst eðlilegt að hann beri titilinn aðstoðarbankastjóri þannig að staða hans sé skýr og mikilvægt er að skipun hans komi til með sama hætti og skipun bankastjórans sjálfs. Það hefur verið rætt og kom fram við 1. umr. hvort til bóta væri að hafa einn bankastjóra en ekki þrjá. Það atriði er umhugsunarvert. Ýmsir hafa talið að það gæti verið til bóta að hafa þrjá bankastjóra sem allir hefðu sjálfstæða skipan, væru ekki hver öðrum háðir, og mynduðu þannig bankastjórn sem gæti tekið ákvarðanir á meirihlutagrundvelli, það væri ekki allt vald hjá einum manni. Á þessu stigi málsins og í umfjöllun nefndarinnar gerðum við ekki sérstakar athugasemdir við þetta. Hins vegar finnst mér rétt að geta þess að auðvitað eru ákveðin rök fyrir því að hafa bankastjórana fleiri en einn, að hafa þrjá bankastjóra sem eru jafnsettir hvað varðar skipun og skipunartíma og annað þess háttar, eru þar af leiðandi sjálfstæðir í sínum embættum þó að einn þeirra hafi stöðu formanns bankastjórnar og talsmanns bankans út á við. Við teljum að það geti verið rök fyrir þessu. Í sambandi við þessa breytingu varðandi bankastjórann og aðstoðarbankastjórann tel ég ástæðu til að vekja athygli á að að nái breytingartillaga meiri hlutans fram að ganga verður í raun og veru minni breyting á skipulagi yfirstjórnar bankans en yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar gerði ráð fyrir. Í stað eins bankastjóra sem gegnir hlutverki formanns bankastjórnar og tveggja annarra bankastjóra koma einn bankastjóri og einn aðstoðarbankastjóri. Um er að ræða fækkun um einn í yfirstjórninni og breytingu á titlum. Breytingin er því ekki svo stór og gefur kannski ekki tilefni til að lýsa henni sem einhverri byltingu á þessu fyrirkomulagi. Við gerum að umfjöllunarefni í nefndaráliti okkar skilyrði um menntun og hæfni bankastjóra. Við 1. umr. og í starfi nefndarinnar, bæði af hálfu nefndarmanna, gesta og umsagnaraðila, var gagnrýnt að í frumvarpinu væri lagt til að seðlabankastjóri skyldi hafa lokið meistaraprófi í hagfræði og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á peningamálum. Skilyrðið um meistarapróf í hagfræði var umdeilt og niðurstaða meiri hlutans var að koma til móts við þessi sjónarmið með því að víkka aðeins út skilgreininguna, menntunarkröfuna. Breytingartillaga meiri hlutans gerir, eins og komið hefur fram, ráð fyrir að seðlabankastjóri skuli hafa lokið háskólaprófi í hagfræði eða tengdum greinum og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi, efnahags- og peningamálum. Þarna er búið að bæta við „eða tengdum greinum“ og síðan „þekkingu á fjármálastarfsemi“. Vissulega er þetta hvort tveggja til bóta og felur í sér útvíkkun á skilyrðum. Við í minni hlutanum teljum þessa breytingu samt ganga of skammt og sérstaklega  Reyndar má geta þess að í umsögn Seðlabanka Íslands kemur fram að í upphaflegum athugasemdum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við frumvarpið hafi sérstaklega verið tiltekið að embættispróf í lögfræði ásamt víðtækri reynslu væri fullnægjandi skilyrði. Þessar upphaflegu athugasemdir sem Seðlabankinn vísar hér til hafa hvorki fengist birtar opinberlega né verið unnt að fá þær afhentar viðskiptanefnd meðan á nefndarstarfinu hefur staðið. En þarna er um að ræða, eins og Seðlabankinn bendir raunar á, ákveðinn mismun milli þeirra upphaflegu athugasemda sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sendi forsætisráðuneytinu og þeirrar formlegu umsagnar sem fram kom í störfum nefndarinnar. Annar meginþáttur frumvarpsins er peningastefnunefndin. Það er hárrétt sem kom fram í máli formanns nefndarinnar, hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, að í dag er auðvitað starfandi peningastefnunefnd hjá bankanum þó að ekki sé getið um hana í lögum. Það er fjölskipað stjórnvald, þriggja manna bankastjórn, sem hefur atkvæðisrétt um ákvarðanir á sviði peningamála, en í aðdraganda þeirra ákvarðana eiga sér stað fundir í peningastefnunefnd þar sem fleiri sérfræðingar og yfirmenn bankans koma að eins og lýst er í gögnum sem lögð eru fram sem fylgiskjal með þessu nefndaráliti. Þar kemur fram að um er að ræða mjög skýrar verklagsreglur og málsmeðferð í sambandi við ákvarðanir á sviði peningamála. Þar er um að ræða ákvörðun sem tekin er á grundvelli umræðna í raunverulegri peningastefnunefnd og ákvörðunin síðan tekin af fjölskipuðu stjórnvaldi. Þannig að líka að þessu leyti er kannski ekki um þá grundvallarbreytingu að ræða með frumvarpinu sem gefið hefur verið til kynna. Það er ekki eins og um hafi verið að ræða ákvarðanir eins manns sem hafi haft gildi á vettvangi peningamála og nú eigi allt í einu að taka upp peningastefnunefnd. Hin raunverulega breyting er fólgin í því ákvæði að taka inn utanaðkomandi aðila í þessa peningastefnunefnd og gefa nefndinni sérstakt rými í lögunum. Það hefur komið fram í umsögnum og athugasemdum og kom fram við 1. umr. málsins að seðlabankastjóri væri of einráður um skipanir í peningastefnunefnd, af því að gert var ráð fyrir því í upphaflegu frumvarpi að bankastjórinn sæti í nefndinni sjálfur ásamt tveimur af yfirmönnum bankans, sem auðvitað eru ráðnir af honum, og hins vegar tveimur utanaðkomandi sérfræðingum sem bankastjórinn veldi sjálfur. Gagnrýnt var að völdin lægju of mikið hjá bankastjóranum sjálfum og ýmsir umsagnaraðilar vöruðu við því að of mikið vald væri fært til eins manns í því sambandi. Breytingartillaga meiri hluta nefndarinnar gerir ráð fyrir að flytja nær allt skipunarvaldið til forsætisráðherra vegna þess að samkvæmt breytingartillögunni er gert ráð fyrir að forsætisráðherra skipi seðlabankastjórann sem situr í peningastefnunefndinni, aðstoðarseðlabankastjórann sem situr í nefndinni og tvo utanaðkomandi fulltrúa. Fimmti maðurinn er síðan í rauninni á áhrifavaldi bankastjórans sjálfs. Það má því segja að með breytingartillögunni sé verið að fara svolítið úr einum öfgum í aðrar. Í stað þess að reyna að finna jafnvægi þarna er sveiflan frá því að allt vald liggi hjá bankastjóranum í það að nær allt valdið, 80% af því, liggi hjá forsætisráðherranum. Við vekjum athygli á því að þetta hljóti að vekja ákveðnar spurningar um sjálfstæði bankans, ekki síst þegar litið er til þess hve margir sem munu eiga sæti í nefndinni verða skipaðir af einum og sama forsætisráðherranum við gildistöku laganna. Þetta kemur kannski ekki eins mikið að sök vegna þess að gert er ráð fyrir því að í framtíðinni verði menn skipaðir á mismunandi tímum og þá hugsanlega af mismunandi forsætisráðherrum en á upphafspunktinum verður vald þess forsætisráðherra sem þá situr mjög mikið og hann getur haft mjög mikil og mótandi áhrif á þetta. Við reynum að nálgast þetta vandamál með því að leggja til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði, sem væri ákvæði til bráðabirgða, til að gera ráð fyrir því að í upphafi skipi bankaráðið annan tveggja sérfræðinga á sviði efnahags- og peningamála, þ.e. bankaráðið en ekki forsætisráðherra, þetta yrði einskiptisákvörðun og sú ákvörðun ætti að gilda til fjögurra ára. Í nefndaráliti minni hlutans er líka vakin athygli á atriði sem við höfum rætt nokkuð í nefndinni og við í minni hlutanum höfum ekki komið með skýra lausn á en teljum að rétt að reyna að finna lausn á og það er varðandi skipti á yfirmönnum í bankanum sem frumvarpið gerir ráð fyrir að muni eiga sér stað þegar lögin taka gildi. Breytingartillögur meiri hlutans gera ráð fyrir að núverandi bankastjórar láti af störfum þegar við gildistöku laganna og þá muni forsætisráðherra setja tímabundið bankastjóra og aðstoðarbankastjóra í störfin án auglýsingar. Þeir skuli gegna embætti þar til skipað hefur verið í stöðurnar á grundvelli auglýsingar og einnig að undangengnu mati þriggja manna hæfisnefndar sem hv. formaður nefndarinnar gerði vel grein fyrir. Við höfum áhyggjur af því að þetta fyrirkomulag geti skapað langvarandi óvissu um stjórnun bankans því að við teljum ljóst að allt þetta ferli geti tekið langan tíma, frá nokkrum vikum og jafnvel upp í nokkra mánuði, og engin tímatakmörk eru í ákvæðinu á því hve bráðabirgðaskipunin á að gilda lengi. Við teljum mikilvægt að fara vel yfir möguleika í þessu sambandi til að unnt verði að tryggja sem kostur er stöðugleika í stjórn bankans. Þetta er með öðrum orðum vandamál sem við teljum að enn sé óleyst í sambandi við frumvarpið og nauðsynlegt sé að taka á þessu í starfi nefndarinnar áður en málið verður klárað á þinginu. Eins og ég gat um leggjum við fram við 2. umr. tvær breytingartillögur sem lúta að þáttum sem ég hef þegar rakið. Til að gera langa sögu stutta gerir fyrri breytingartillaga okkar ráð fyrir að menntunarskilyrðin í ákvæðinu um seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra séu þau að þeir skuli hafa lokið háskólaprófi og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum. Við gerum ekki tillögur um aðrar breytingar á því ákvæði en þarna komum við til móts við það sjónarmið að menntunarskilyrðin eigi að vera nokkuð rúm. Hins vegar er það tillagan sem ég gat um áðan, að við fyrstu skipun peningastefnunefndar samkvæmt frumvarpinu skipi bankaráð annan tveggja utanaðkomandi sérfræðinga á sviði efnahags- og peningamála til fjögurra ára. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginþáttum í því nefndaráliti sem við ritum undir, ég og hv. þingmenn Jón Magnússon, Árni M. Mathiesen og Guðfinna S. Bjarnadóttir. Að lokum vil ég segja að þótt frumvarpið virðist taka ákveðnum breytingum til bóta í starfi nefndarinnar, teljum við ekki nægilega langt gengið í þeim efnum og skoða þurfi fleiri þætti í því sambandi. Ég ítreka líka það sem ég sagði áðan að við teljum að til að bregðast við þeim efnahagslegu áföllum og áföllum á fjármálamarkaði sem við höfum upplifað á undanförnum mánuðum væri nær að skoða málin í víðtækara samhengi, skoða fleiri þætti, fara yfir lögin að öðru leyti líka, bæði hvað varðar markmið bankans og hugsanlegt samspil við aðrar stofnanir á fjármálamarkaði. Ég vil geta þess að við teljum að slík athugun og slíkar breytingar gætu orðið til þess að gera stjórnkerfi peningamála og fjármála og eftirlitskerfi skilvirkara og betur til þess fallið að bregðast við þeim verkefnum sem það þarf að takast á við. Við teljum að sú afar takmarkaða nálgun sem gengið er út frá í frumvarpinu sé ekki nægileg og ekki endilega til þess fallin að ná þeim háleitu markmiðum sem sett eru með frumvarpinu og þess vegna gagnrýnum við þetta. Að síðustu tek ég aftur fram að hvað þau efnisatriði varðar sem tekið er á í frumvarpinu þá fara þau batnandi eftir því sem nefndin starfar lengur að málinu og er til þess fallið að leiða okkur a.m.k. fram hjá helstu pyttunum sem við blöstu að okkar mati þegar frumvarpið var lagt fram.

Virðulegi forseti. Nú er komið til 2. umr. mál sem hefur verið ofarlega á baugi hjá þjóðinni. Í rauninni má segja að strax við bankahrunið sem hófst við yfirtökuna á Glitni hafi verið ljóst að Seðlabankinn naut einfaldlega ekki þess trausts sem hann verður að njóta. Hart hefur verið deilt á Seðlabankann og var gert strax í haust en síðasta ríkisstjórn gat því miður ekki komið sér saman um það hvernig ætti að fara að því að endurvekja þetta traust. Við í Framsóknarflokknum brugðumst hins vegar skjótt við og lögðum fram frumvarp sem allir þingmenn Framsóknarflokksins skrifa undir og ég er 1. flutningsmaður að. Þar segjum við að engum megi blandast hugur um að þeir sem eru skipaðir í embætti séu ekki aðeins hæfir til að gegna því heldur séu þeir hæfastir í hópi þeirra sem völ er á. Trúverðugleiki hvers seðlabanka er honum afar mikilvægur og því má enginn vafi leika á því að Seðlabankinn sé sjálfstæður og starfi á faglegum forsendum. Okkar frumvarp var í rauninni einfalt og til þess fallið að það væri hægt að styrkja ímynd Seðlabankans með nauðsynlegum mannabreytingum, með fullri virðingu fyrir þeim mönnum sem starfa þar núna. Þetta snýst ekki um þá. Auk þess lögðum við áherslu á það að fundargerðir seðlabankastjóranna yrðu birtar sérstaklega við töku stýrivaxtaákvarðana þannig að það væri algjörlega uppi á borðinu hvaða markmiði ætti að ná með aðgerðinni. Ný ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna lagði fram frumvarp um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Það er margt jákvætt í því frumvarpi en samt var fljótt ljóst að það þyrfti að bregðast við og laga það. Ég ætla að leyfa mér að fara yfir athugasemdir sem hafa borist frá fjölmörgum umsagnaraðilum. Ég tek undir með þeim sem hafa mælt hér á undan mér og þakka sérstaklega formanni nefndarinnar sem mér finnst hafa haldið mjög faglega á þessu máli. Það hefur ekki verið keyrt fram í neinu offorsi. Við höfum gefið okkur tíma til þess að fara yfir umsagnir aðila þótt alltaf megi svo deila um það hvort einhverjir hefðu átt að fá að koma þar með athugasemdir. Hv. þm. Birgir Ármannsson benti á fjölmörg önnur dæmi sem þarf að skoða en ég held að það sé í verkahring nýrrar ríkisstjórnar sem verður kosin í vor að fara yfir heildarlögin og það hvernig við ætlum að haga peningastefnu þjóðarinnar í framtíðinni. Það er ekki tími til að fara yfir það hér og nú. Þó verð ég að taka fram að kannski gerði þetta sérstaka ákvæði um peningastefnunefnd, sem var nýmæli og hefur kannski ekki farið hátt í umræðunni, það að verkum að það varð að vinna þetta mál aðeins ítarlegar. Það var ekki fullbúið þegar það var lagt fram. Í fyrsta lagi kom athugasemd um 1. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur að bankaráð eigi að setja, að fengnum tillögum seðlabankastjóra, starfsreglur um varðveislu gjaldeyrisvarasjóðsins. Það var bent á að ekki væri skýr ástæða til að færa þetta frumkvæði um starfsreglur um varðveislu gjaldeyrisvarasjóðs frá bankastjóranum og/eða peningastefnunefnd til bankaráðsins. Í öðru lagi var í mörgum athugasemdum bent á að kröfur um menntun og menntunarskilyrðin væru einfaldlega of þröngar. Ég vil lesa hér úr umsögn Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi seðlabankastjóra og lektors í Háskólanum í Reykjavík, þar sem hann segir: „Um hæfisforsendur seðlabankastjóra er skynsamlegt og málefnalegt að leggja þyngstu áherslu á reynslu og reynsluþekkingu og hafa þá þætti framar en kröfur um formlega menntun. Það styðst ekki við reynslu þjóðanna að hæfi miðist einvörðungu við hagfræði enda þótt miðlæg staða hagfræðinnar sé ótvíræð í þessu viðfangsefni. Til greina koma önnur fagsvið peningamála og fjármálafræða, svo sem fjármála- og viðskiptalögfræði, fjármálaverkfræði, fjármálastærðfræði, tölfræði við hagrannsóknir, rekstrarhagfræði, viðskiptafræði, og fleiri sambærileg svið má nefna. Ýmislegt í starfi seðlabankastjóra vísar til annarra fagsviða félagsvísinda, einkum margþætt samskipti og opinbert málsvar.“ Undir þetta tóku margir aðrir umsagnaraðilar, eins og Seðlabankinn sem taldi ákvæðið of óljóst og þröngt til þess að geta þjónað markmiðum um að tryggja farsæla yfirstjórn bankans. Einnig Samtök fjárfesta og Samtök atvinnulífsins sem bentu á aðra hæfileika en menntun, reynslu og þekkingu í peningamálum, sem sagt reynslu af fjármálamarkaði, stjórnunar- og leiðtogahæfileika og aðra persónulega eiginleika. Ég held að þessum sjónarmiðum hafi verið mætt á faglegum forsendum eins og ég ætla að koma að seinna í máli mínu. Einnig var gagnrýnt hvernig ferlið væri við val á seðlabankastjóra. Við framsóknarmenn lögðum mikla áherslu á að nefnd hefði það hlutverk að meta hæfni umsækjenda. Ég vil kannski segja það í ljósi orða hv. þm. Birgis Ármannssonar hér á undan mér, þar sem hann sagði að hér væri algerlega verið að færa vald frá einum póli yfir á annan, að þarna er í rauninni verið að takmarka vald forsætisráðherra þannig að hann geti ekki skipað seðlabankastjóra með sama hætti og hann gerði áður. Þarna eru settar skorður við þessu valdi sem sjálfstæðismenn líta á að sé nú of mikið hjá forsætisráðherra. Fleiri atriði eins og hæfniskröfurnar ættu að girða fyrir að í stöðuna væri ráðið á pólitískum forsendum. Það er lykilatriði og mér finnst það vera kannski stærsta atriðið í öllu þessu þótt það komi ekki beint fram í frumvarpinu að við ráðum ekki umdeilda menn í starf seðlabankastjóra. Þetta eru menn sem verða að vera hafnir yfir allan vafa og má kannski segja að þær kröfur séu gerðar til þessara manna að þeir séu nánast óumdeildir í samfélaginu þó að það sé ekki hægt að festa slík skilyrði í lög. Ég vil samt taka það fram hér. Það voru nokkrir sem bentu á þessa ráðningarnefnd, m.a. Samtök atvinnulífsins. Þau vildu reyndar taka fram að ráðningarnefndin vildi ráða í stöðu bankastjóra sem varð ekki niðurstaðan í nefndinni. Það var líka umræða meðal umsagnaraðila um hvort sjö ára skipunartími væri of langur. Sumir bentu reyndar á að hann gæti verið of stuttur. Niðurstaðan varð að færa hann niður í fimm ár og líta þá fyrst og fremst á athugasemd frá BSRB, að þar væri einfaldlega farið eftir reglum starfsmannalaga og þeim reglum sem gilda um aðra embættismenn þjóðarinnar. Fjölmargar athugasemdir fjölluðu um hvort það þyrfti ekki og væri ekki nauðsynlegt að það væri algerlega skýrt í lögunum hver væri staðgengill bankastjóra. Af hálfu forsætisráðuneytisins var bent á að það væru reglur í starfsmannalögum sem í rauninni segðu til um hvernig ætti að fara að því að skipa staðgengil. Þær eru í stuttu máli þannig að ef seðlabankastjóri hefur forfallast hefði hann sjálfur þurft að finna einhvern mann innan Seðlabankans til að leysa sig af til styttri tíma. Ef hann þyrfti hins vegar að fara frá til lengri tíma út af veikindum eða einhvers konar slysi eða af öðrum ástæðum hefði forsætisráðherra algerlega óbundnar hendur við að koma þarna inn. Umsagnaraðilar gagnrýndu að það væri ekki á hreinu hver þessi staðgengill væri og það væri hætta á því að allar þær reglur sem settum mundu ekki gilda um þann mann og hann væri ekki tengdur inn í starf Seðlabankans. Það er mjög mikilvægt að það sé eftirfylgni í störfum og menn séu mjög vel inni í því sem þar fer fram. Menn sögðu að það teldist ákaflega óheppilegt að gera ekki ráð fyrir fullstarfandi aðstoðarseðlabankastjóra. Sumir gengu svo langt að segja að þetta hlytu að vera mistök í undirbúningi frumvarpsins. Seðlabankinn benti á þetta, BSRB taldi eðlilegra að kveðið væri á með lögum um að skipa skyldi staðgengil, varamann bankastjórans, Samtök atvinnulífsins lögðu til að bæta við þessu ákvæði um staðgengil eða aðstoðarbankastjóra sem uppfyllti svo sömu hæfisskilyrði og bankastjóri sjálfur. Það má segja að þessum kröfum hafi öllum verið mætt. Ég ætla að fara yfir tillögur meiri hlutans í stuttu máli. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fór yfir nefndarálitið. Það er reyndar miður að nefndarálit minni hlutans og þær lagabreytingar sem hann leggur til skuli ekki hafa komið fram fyrr en núna rétt fyrir þessa umræðu en okkur mun væntanlega gefast tími milli 2. og 3. umr. til að fara yfir þær tillögur. Eins og ég kom að áðan lögðum við framsóknarmenn mikla áherslu á að fundargerðir peningastefnunefndar yrðu birtar opinberlega, eins og við lögðum áherslu á að fundargerðir seðlabankastjóra við fyrra skipulag yrðu birtar. Það væri til þess fallið að auka trúverðugleika ákvarðana nefndarinnar auk þess sem það ætti að fela í sér aukið gagnsæi. Það er nauðsynlegt fyrir fjármálalífið að það fái upplýsingar um á hvaða grunni ákvarðanirnar eru teknar, en fjármálafyrirtæki og fleiri hafa gagnrýnt að forsendur og markmið stýrivaxtaákvarðana séu ekki uppi á borðinu og segja að það sé í rauninni ekki nægilegt að seðlabankastjórar haldi blaðamannafundi og útskýri svo ákvarðanir sínar í riti sínu. Þetta er sem sagt fyrst og fremst gert til að auka tiltrú á Seðlabankanum og auka gagnsæi stýrivaxtaákvarðana hans en eins og þjóð veit getur skipt öllu máli fyrir atvinnulífið að vita hver stefnan verður næstu mánuði. Þetta mundi líka leiða til þess að bankinn fengi nauðsynlegt aðhald og málefnaleg umræða mundi aukast. Þá vildum við líka taka fram í álitinu að það væri mikilvægt að það yrði upplýst hvernig atkvæði féllu við töku ákvarðana í nefndinni. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á áðan var álitið að kröfur um menntun væru of þröngt skilgreindar þannig að lagt er til og við framsóknarmenn styðjum það að menntunarkröfur verði rýmkaðar með þeim hætti að í stað meistaraprófs í hagfræði verði áskilið að viðkomandi hafi lokið háskólaprófi í hagfræði eða tengdum greinum og búi yfir víðtækri reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi í efnahags- og peningamálum. Ég held að þetta sé eins skýrt og það getur verið. Það komu reyndar fjölmargar tillögur um orðalag en það verður líka að túlka orðalag lagagreinarinnar í ljósi þess nefndarálits sem ég er að fjalla um. Með þessum tengdu greinum er kannski verið að tala um viðskiptafræði, rekstrarhagfræði, fjármálaverkfræði eða -stærðfræði, tölfræði við hagrannsóknir, fjármála- og viðskiptalögfræði og hugsanlega þá eitthvað fleira sem þessi upptalning nær ekki til. Það eru í rauninni ekki mörg ákvæði sem ég ætla að fjalla ítarlega um, eins og það að hér sé nú búið að skipa sérstaka nefnd sem á að fjalla um hæfi þeirra einstaklinga sem sækja um embættin tvö. Meiri hluti nefndarinnar hefur lagt til nokkrar breytingar á 4. gr. að því er varðar peningastefnunefndina. Við áréttum að peningastefnunefnd skuli við ákvarðanatöku um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum taka mið af ástandi og horfum í fjármálastöðugleika með sama hætti og mið er tekið af ástandi og horfum í efnahags- og peningamálum. Það er mjög mikilvægt að aðstoðarseðlabankastjórinn eigi sæti í peningastefnunefndinni ásamt einum yfirmanni bankans á sviði mótunar- eða framkvæmdastefnu í peningamálum vegna þess að aðstoðarbankastjóri á að vera með puttann á púlsi málefna Seðlabankans. Það er líka þess vegna sem við setjum inn ákvæði um að til að byrja með verði veltiákvæði um aðstoðarbankastjórann og seðlabankastjórann þannig að þeir séu ekki ráðnir báðir á sama tíma í framtíðinni. Hér er lagt til að í stað þess að seðlabankastjóri skipi tvo nefndarmenn að fenginni staðfestingu ráðherra skipi forsætisráðherra beint hina tvo utanaðkomandi nefndarmenn. Nú miðar breytingin að því að takmarka áhrifavald seðlabankastjóra að þessu leyti. Þessir tveir menn eiga að vera sérfræðingar á sviði efnahags- og peningamála og við töldum mjög vel koma til greina að fá erlendan einstakling til að taka sæti í nefndinni til að auka tiltrú á þá einstaklinga sem verða svo skipaðir á endanum. Svo ég endi mál mitt á að fjalla aðeins um þessa hæfisnefnd er gert ráð fyrir því að bankaráð Seðlabanka Íslands skipi einn fulltrúa í nefndina, einn fulltrúi verði skipaður af samstarfsnefnd háskólastigsins, en í henni eiga sæti rektorar háskóla sem fengið hafa viðurkenningu menntamálaráðuneytis, og einn sem forsætisráðherra skipar án tilnefningar. Þarna tel ég að við mætum kröfum úr samfélaginu um að sem flest sjónarmið séu uppi þegar seðlabankastjórar eru skipaðir. Að lokum vil ég taka fram að ég tel að mjög faglegar og góðar breytingar hafi verið gerðar á þessu frumvarpi. Ég tel að afar faglega hafi verið unnið og á yfirvegaðan hátt í nefndinni og menn hafi ekki látið umræðuna úti í þjóðfélaginu hafa áhrif á hvort flýta þyrfti þessu máli eða lengja í því. Þetta snýst ekki um persónur manna á nokkurn hátt. Þetta snýst fyrst og fremst um það að við sem þjóð fáum seðlabanka sem muni á ný njóta trausts og ákvarðanir hans verði hafðar yfir allan vafa og að við búum til seðlabanka sem þjóðin öll geti verið stolt af. Á þessum síðustu og erfiðustu tímum í sögu þjóðarinnar, ætla ég að leyfa mér að fullyrða, þarf þjóðin á góðum seðlabanka að halda.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara jafnítarlega yfir þær efnislegu breytingar sem verið er að fjalla um á umræddu frumvarpi sem er stjórnarfrumvarp og hæstv. forsætisráðherra flutti í liðinni viku heldur vísa til þess sem formaður viðskiptanefndar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fór yfir. Formaður viðskiptanefndar fór ítarlega yfir frumvarpið aftur og síðan nefndarálit meiri hluta nefndarinnar og breytingartillögur, auk þess sem hv. þm. Birgir Ármannsson gerði grein fyrir sjónarmiðum minni hluta á ítarlegan hátt. Jafnframt fjallaði hv. þm. Höskuldur Þórhallsson um nefndarálit meiri hlutans og þær tillögubreytingar sem fluttar eru við 2. umr. Ég ætla hins vegar að staldra við 4. gr. frumvarpsins en í þeirri grein er sérstaklega fjallað um peningastefnunefndina sem er nýmæli og afleiðing af þeirri breytingu sem frumvarpið leggur upp með, þ.e. hin eiginlega bankastjórn þriggja bankastjóra er aflögð og í stað umræddrar nefndar, sem nú hefur fjallað um peningastefnumál, byggð á samþykkt bankastjórnarinnar nr. 1111 frá 8. september 2006. Peningastefnunefnd skal vera skipuð þannig, eins og segir í breytingartillögum meiri hlutans, með leyfi forseta: „Í peningastefnunefnd situr seðlabankastjóri, aðstoðarseðlabankastjóri, einn af yfirmönnum bankans á sviði mótunar eða stefnu í peningamálum og tveir sérfræðingar á sviði efnahags- og peningamála sem forsætisráðherra skipar til fimm ára í senn. Seðlabankastjóri er jafnframt formaður peningastefnunefndar.“ Síðan er fjallað ítarlega um hlutverk peningastefnunefndar og segir hér síðan: „Peningastefnunefnd setur starfsreglur sem bankaráð staðfestir um undirbúning, rökstuðning og kynningu ákvarðana sinna í peningamálum. Opinberlega skal birta fundargerð peningastefnunefndar ...“ Með hliðsjón af því sem ég las upp um að peningastefnunefndin mundi setja sér starfsreglur sem bankaráðið staðfestir - en bankaráðið er, eins og menn vita, skipað af Alþingi og í því sitja sjö aðilar - liggur það fyrir að peningastefnunefndin hin nýja, sem tekur til starfa lögum samkvæmt þegar þau fá brautargengi frá Alþingi, tekur væntanlega upp umrædda bankastjórnarsamþykkt nr. 1111 frá 8. september 2006. Þær starfsreglur eru settar með hliðsjón af ákvæðum 3. mgr. 24. gr. laga, nr. 2001, um Seðlabanka Íslands, og eru samhljóða. Textinn í lagabreytingunni er samhljóða núverandi lögum. Það sem ég vil draga fram, virðulegur forseti, er einfaldlega að hin nýja peningastefnunefnd mun væntanlega hafa til viðmiðunar umrædda bankastjórnarsamþykkt enda þótt þær starfsreglur verði eitthvað endurrýndar í ljósi umræddra breytinga. Starfsreglurnar eru að nokkru leyti skýrar. Hin nýja peningastefnunefnd mun taka ákvarðanir í peningamálum og þær verða í samræmi við markmið bankans, að bestu faglegu vinnubrögð séu viðhöfð við ákvarðanir í peningamálum. Þær séu vel grundaðar og skuli tryggja eftir föngum að upplýsingar sem máli skipta og þekking starfsmanna bankans nýtist við ákvarðanir í peningamálum, að ákvörðunarferlið auk gegnsæi peningastefnunnar auðveldi kynningu á henni og að fyrir liggi eftir á hvernig einstakar ákvarðanir voru teknar og hvaða ráð og rök lágu að baki. Það leiðarljós sem er í umræddri bankastjórnarsamþykkt á að vera gegnumgangandi í allri ákvarðanatöku peningastefnunefndarinnar. Síðan segir í starfsreglunum, samkvæmt 3. gr. laganna, að meginmarkmiðið sé að stuðla að stöðugu verðlagi og yfirlýsingu ríkisstjórnar þess tíma. Frá 27. mars 2001 var bankanum sett tölulegt markmið um verðbólgu sem að jafnaði er um 2,5% hækkun vísitölu neysluverðs á tólf mánuðum. Síðan er umrætt leiðarljós eða ákvarðanir í þessum starfsreglum hlutaðar niður. Fjallað er um vinnuferli við ákvarðanir í peningamálum, um að bankinn geri verðbólguspá og verðbólguspáin byggist á þjóðhagsspá og öðrum spálíkönum sem hagfræðisvið bankans ræður yfir og þróar. Ég hef áður vikið að umræddum spálíkönum í fjölmörgum ræðum, virðulegi forseti, og hinni eiginlegu spáfræði. Við höfum verið um nokkurn tíma með mismunandi spálíkön á markaði. Er þekkt að greiningardeildir hinna mismunandi viðskiptabanka, eins og þeir voru saman settir á umliðnum árum, spáðu jafnvel á ólíkan hátt fyrir Seðlabankann og efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hins vegar höfðu menn sýnt fram á að að meðaltali hafi verið spá fjármálaráðuneytisins verið raunsönn en ég held að ef menn mundu rýna í þá spáfræði sem við höfum stuðst við - og kannski má segja að spáfræðin styðjist við mælingar á markaði og upplýsingar sem til eru - ættu þeir kannski erfitt með að sjá það sem gerðist, með hliðsjón af lögum nr. 125/2008. Það sem ég reyni draga fram í þessari umræðu, virðulegur forseti, er hlutverk peningastefnunefndar með hliðsjón af þessum starfsreglum sem til staðar eru og verða væntanlega endurrýndar, enda þarf hin nýja peningastefnunefnd að setja sér fundi og starfsreglur. Hér er til að mynda fjallað um að á ákvörðunarfundi bankastjórnar gerir formaður tillögu um vexti þannig að sett er niður ákveðið ferli. Haldinn er annar fundur um peningastefnuna og framvindu efnahags- og peningamála og síðan á útgáfudögum peningamála eru ákvarðanir bankastjórnar um vexti rökstuddar og koll af kolli. Í yfirlýsingu frá Seðlabankanum segir um ákvarðanir í peningamálum með hliðsjón af þessum starfsreglum að þegar bankastjórn Seðlabanka taki ákvarðanir í peningamálum, t.d. um breytingu á vöxtum Seðlabanka eða í viðskiptum við bindiskyldar innlánsstofnanir, fái hún að fylgja tilteknum vinnureglum sem samþykktar hafa verið og sem lagt er til í lögum um Seðlabanka Íslands sem samþykktar voru í maí árið 2001. Síðan er vísað til umræddra starfsreglna og svo koll af kolli. Ég vil draga það fram þannig að það liggi alveg ljóst fyrir að þessar starfsreglur eru til og ég hvet til þess að þær verði endurrýndar og endurskoðaðar á sama hátt og hér er verið að gera. Þá vil ég fara inn í ákveðið tímabil sem byggir á því sem ég hef sagt áður. Þann 11. september sl. sendi bankastjórn Seðlabankans frá sér stefnuyfirlýsingu með hliðsjón af stýrivaxtaákvörðun. Þar segir að bankastjórn Seðlabankans hafi ákveðið að stýrivextir bankans skuli vera óbreyttir, þ.e. 15,5%. Síðan er sú ákvörðun rökstudd og skýrð á grundvelli þjóðhagsreikninga sem birtir voru þá um morguninn. Þar segir að vísbendingar hafi verið misvísandi þann 11. september sl., verðbólga hafi aukist verulega í kjölfar gengislækkunar á fyrstu mánuðum ársins. Hún hafi verið nokkru meiri en fólst í síðustu spá Seðlabankans og líkur standi til þess að verðbólgan yrði nærri hámarki í september og mundi taka að hjaðna á árinu 2009. Fjallað er um gengi krónunnar, það sé lægra en spár áætluðu og raungengið væri sögulega lágt í byrjun september. Síðan segir í lokin í tilkynningu bankans 11. september sem byggir á þessari ákvörðun um peningamál og hliðsjón af þessum starfsreglum, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að stýrivextir verði háir uns verðbólga er örugglega tekin að minnka og verðbólguvæntingar að hjaðna í átt að markmiði.“ Hér segir áfram, með leyfi forseta: „Afsláttur á þeirri stefnu yrði öllum til bölvunar, bæði í bráð og lengd.“ Hér er sérkennilega til orða tekið en ég ætla ekki að leggja neitt út af því. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Karl V. Matthíasson mundi alla vega ekki taka svona til orða. En hér er haldið áfram, með leyfi forseta: „Peningastefnan verður að veita það aðhald sem nauðsynlegt er til þess að draga úr verðbólgu og verðbólguvæntingum. Víxláhrif launa, verðlags og gengis eru þekktur drifkraftur verðbólgu hér á landi. Samstaða aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera um að styðja Seðlabankann í að vinna bug á verðbólgu mun flýta fyrir lækkun stýrivaxta og traustum efnahagsbata og þar með treysta kaupmátt til lengri tíma litið.“ Undir margt get ég tekið sem sagt er óháð orðalagi að því leyti að við höfum alla tíð talið að verðbólgan væri sá bölvaldur, með vísan til þess sem þar segir, sem yrði að ráðast á. Eitt af þeim tækjum sem Seðlabankinn hefur notfært sér er í raun stýrivaxtaaðhaldið. Ég ítreka að í umræðum um verðtryggingu og stýrivexti verða menn að gera greinarmun á stýrivaxtaákvörðunum sem tengjast skammtímamarkmiðum eða skammtímafjármagni um leið og við verðum að þekkja mun á raunvöxtum og nafnvöxtum í þessari umræðu. Ég hef sagt að vissulega getur komið upp sá tími að verðtryggingin víki og það má vel vera að þjóðin geti náð því markmiði sameiginlega. Verðbólgan er hins vegar vandamálið og það er að nokkru leyti neyslumarkaður og fjárfestingarmarkaður og annað sem geta stýrt því með hliðsjón af þeim gjaldmiðli sem við höfum. Síðan heldur þetta áfram, virðulegi forseti, og ég er að reyna að skýra ákvarðanir eins og þær hefðu getað orðið hjá peningastefnunefnd eða ekki. Þann 7. október var tekin ákvörðun um að festa gengi krónunnar og segir hér, með leyfi forseta: „Í samvinnu við ríkisstjórn vinnur bankinn að mótun aðgerða til að skapa stöðugleika og raunhæft gengi sem tryggir um leið hraða hjöðnun verðbólgu og liður í því að efla gjaldeyrisforðann. Seðlabankinn hefur að fengnu samþykki forsætisráðherra ákveðið að eiga viðskiptin á millibankamarkaði 7. október sem tekur mið af gengisvísitölunni 175.“ Þann 8. október er tilkynnt að verslað muni hafa verið með 6 millj. evra daginn áður og í því fælist ekki að gengið hafi verið fastsett, aðeins það að Seðlabankinn telji að hið lága gengi krónunnar sem myndast hafi að undanförnu sé óraunhæft. Mælist bankinn því til þess að viðskiptavakar á millilbankamarkaði styðji við þá viðleitni bankans að styrkja gengið. Síðar sama dag er yfirlýsing um að stuðningur á markaði sé ekki nægilegur við gengið og bankinn muni því ekki gera frekari tilraun í þessa veru. Við þekkjum síðan niðurstöðuna. Krónan hélt áfram að veikjast og lækkaði um 30–40% þar á milli. Nú vil ég vísa til umræddra starfsreglna um ákvörðunartöku og menn geta velt því fyrir sér við þennan lestur hvort styrkja þurfi þennan þátt og þann sem lýtur að peningastefnunefndinni. Jafnframt þann þátt sem lýtur að því að kalla til ytri aðila til að fá önnur sjónarmið en bankans inn í þá umræðu. Þann 15. október samþykkti bankinn að lækka stýrivexti um 3,5% og það er örstutt tilkynning um að bankastjórnin hafi átt óformlegar viðræður við aðila vinnumarkaðarins. Bráðabirgðaspár litist af framangreindu áliti sem er það að margvísleg störf hafi horfið á augabragði og síðan hafi orðið mikil umskipti í íslenskum þjóðarbúskap. Mér fannst þegar þessi ákvörðun birtist að þarna hefði peningastefnunefndin þurft að skýra ákvarðanir sínar mun betur en hún gerði á þessum tíma með hliðsjón af bankastjórnarsamþykktum nr. 11/11, og í raun af 24. gr. laganna eins og hún er í núverandi lögum. Hún tekur breytingum eftir þessa umræðu hér. 28. október sl. sendi bankastjórnin aftur frá sér yfirlýsingu um að með hliðsjón af lækkun stýrivaxta þann 15. október í 12% hafi sú ákvörðun verið rökstudd með breyttum aðstæðum í íslenskum efnahagsbúskap. Ég les hér, með leyfi forseta, upp úr tilkynningu bankans: „Samdráttur væri þegar orðinn nokkur og meiri fram undan og eftirspurn og væntingar hefðu hríðfallið.“ Hér er verið að vísa til hins eðlilega framgangs varðandi framboð, eftirspurn, magn, verð og ýmislegt annað. Síðan segir að með hliðsjón af umræddu samkomulagi sem var tekið fyrir á þingi vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi verið ákveðið að hækka stýrivexti í 18% og vísað er til hruns bankakerfisins og harkalegra ytri aðstæðna sem í kjölfarið fylgdu, gjaldeyrismarkaður lamaðist og svo koll af kolli. Það sem ég reyni að draga fram í umræðunni, virðulegi forseti, er einfaldlega að umræddar lagagreinar sem eru í núverandi lögum taka örlítið breytingum með þeim breytingartillögum sem gerðar hafa verið með hliðsjón af því að stjórnskipulag bankans breytist - við fáum nýja peningastefnunefnd. Hvort þær starfsreglur sem settar voru á sínum tíma, sem ég sagði að augljóslega þyrfti að endurrýna og endurskoða - hvort við getum farið fram með þá rökfestu algerlega óháð orðalagi og öðru slíku þegar við skoðum þessar ákvarðanir í ljósi sögunnar. Nú ætla ég ekki að setjast í það dómarasæti, virðulegi forseti, að gagnrýna ákvörðunina. Ég er fyrst og fremst að hugsa um vinnulagið og vinnuferlið líkt eins og við gerum jafnan þegar við erum að regla kerfið, við verkfræðingarnir. Við viljum sjá fyrir okkur hvernig hlutirnir gerast, 

Herra forseti. Ég hef mikinn skilning á því að hv. þm. Gunnar Svavarsson sem verkfræðingur vilji regla kerfið. En ég sé ekki alveg samhengið á milli starfsreglna nr. 1111 og þeirra atburða sem hann nefndi frá því fyrr í vetur og þessa frumvarps, hvort þeir atburðir sem hann vill svo ekki gagnrýna sérstaklega hafi verið í samræmi við starfsreglurnar og það að lögunum yrði breytt á þann hátt sem meiri hlutinn leggur til núna mundi endilega leiða til þess að starfsreglum nr. 1111 yrði breytt. Mér finnst ekki vera augljóst samhengi þar á milli. Það væri gott ef hv. þingmaður gæti upplýst mig aðeins betur um það þannig að ég félli betur að regluverkinu hjá honum.

Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. Árni M. Mathiesen hafi náð allri tuttugu mínútna ræðu minni en eins og jafnan hjá okkur verkfræðingunum var hún byggð upp í ákveðnum kössum, þegar einum kassa var lokað var annar opnaður. Ég fjallaði um peningastefnunefndina og með hliðsjón af störfum bankastjórnarinnar með þeim ráðgjöfum sem þar eru. Síðan fjallaði ég um starfsreglurnar sem í raun og veru yrðu mjög sambærilegar þeim starfsreglum sem hin nýja peningastefnunefnd ætti að setja sér. Þar af leiðandi, í ljósi þeirra starfsreglna, fór ég inn í ákvörðunarferli sem var gert á sínum tíma og þar voru ákvarðanir teknar og ég var að reyna að spegla þær ákvarðanir í reglunum til baka. Þetta er kannski flókið en þó ekki. Fyrst og fremst er það þetta: Hin nýja peningastefnunefnd ætti í sjálfu sér að skoða það sem hefur gerst áður í rásinni og tímaröðinni til þess að fara í það að endurrýna umræddar starfsreglur. Ég vil meina að sú ákvörðun þegar stýrivextirnir voru lækkaðir í 12% eins og ég tilgreindi var ekki rökstudd á sambærilegan hátt og þegar ákvörðun var tekin 11. september um að halda stýrivöxtunum í 15,5%. Mér finnst það yfirlit sem var birt með þeirri ákvörðun, án þess að ég sé að setja mig í dómarasæti í þessum efnum og ætla ekki að gera það, ég er einfaldlega að segja að við þurfum að fylla út í rammann þegar við höfum tekið ákvörðunina 

Herra forseti. Ég sá hv. þingmann opna alla kassana þannig að það vantar ekkert inn í það. Það var bara rétt þarna í lokin sem mér fannst samhengið ekki alveg vera eins og það virtist í upphafi en hv. þingmaður leysti ágætlega úr því. Það er þá raunverulega ekkert samhengi á milli þeirra breytinga sem hér er verið að leggja til af hálfu meiri hlutans og umræddrar ákvörðunar frá því í vetur því að þessar breytingar munu ekki endilega, og þingmaðurinn staðfesti það, leiða til þess að starfsreglur nr. 1111 breytist. Þetta á auðvitað sérstaklega við ef maður horfir á þetta í því ljósi að upphaflega frumvarpið sem við höfum verið að fjalla um er allt öðruvísi en það frumvarp sem mun liggja fyrir eftir 2. umr. ef breytingartillögur meiri hlutans verða samþykktar. Þær byggjast á breytingartillögum frá því 2001. Það væri því raunverulega engin leið að setja hvorki frumvarpið né breytingartillögur meiri hlutans í samhengi við þessar ákvarðanir frá því í vetur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að leysa úr þessu fyrir mig.

Virðulegi forseti. Það er nú alltaf skemmtilegt þegar tveir Hafnfirðingar mætast í andsvörum og misskilja kannski hvor annan. Það sem ég var að leiða fram má kannski segja að hafi í raun og veru verið hið augljósa, þ.e. að umræddar starfsreglur, sem væru nú til staðar, bankastjórnarsamþykktin nr. 1111, yrði endurrýnd og endurskoðuð af nýrri peningastefnunefnd en hins vegar yrði grunnstofninn í umræddri bankastjórnarsamþykkt sem leiðir af sér þær ákvarðanir sem birtust frá 11. september þar til í lok október, eins og ég fór yfir, hin eiginlega beinagrind í bankastjórnarsamþykktinni yrði væntanlega til staðar. En það sem ég var hins vegar að kalla eftir var einfaldlega það að þegar hin nýja peningastefnunefnd mundi endurrýna starfsreglurnar, eins og henni ber væntanlega að gera þegar lögin hafa tekið gildi, þá þurfi ákvörðun á hverjum tíma að fylla út í ákveðinn ramma. Mér finnst eins og það sé verið að draga það fram í lögunum núna og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór vel yfir það, að birting ákvarðana sé mjög skýr og greinargóð. Ég og hv. þm. Árni M. Mathiesen þekkjum þetta, við höfum farið yfir þessi mál í góðu samstarfi. Til að mynda þegar menn vinna saman að fjárlagagerðinni eins og við gerðum jafnan í góðu samstarfi þá er kallað alltaf eftir því hverjar eru forsendur, t.d. við framlagningu fjárlagafrumvarpsins sem hv. þm. Árni M. Mathiesen hefur tekið að sér á umliðnum árum fylgir mjög greinargott leiðarljós í formi rits sem mig minnir að heiti 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. nefndarformanni, hv. nefndarmönnum og starfsmönnum nefndarinnar fyrir ágætt samstarf. Talsverðum tíma hefur verið eytt í málið og í engu til sparað en það er hins vegar umfangsmikið og mikilvægt, þó að fleiri þætti hefði mátt skoða. Sérstaklega vil ég þó þakka öllum þeim fjölda sem mætti á fundi nefndarinnar og skilaði álitum til hennar. Talsverður bunki liggur fyrir um þetta frá ýmsum aðilum þar sem greinilegt er að menn hafa lagt sig mjög fram um að rýna í frumvarpið og reyna að finna leiðir til að bæta það og auðvitað sýnist sitt hverjum um það. Þess vegna held ég að þrátt fyrir allt hefði verið kostur ef við hefðum haft meiri tíma til að fara yfir málið og jafnvel gera á því fleiri breytingar en lagðar eru til við umræðuna, þó að auðvitað séu þær breytingar sem hér eru lagðar til mjög viðamiklar. Þótt ég segi að þetta sé mikilvægt mál og skipti máli og sé jafnvel umfangsmikið í efnahagslegu samhengi og í efnahagskerfinu er frumvarpið sem slíkt ekki mjög umfangsmikið. Það er ekki nema 14 greinar en meiri hluti nefndarinnar hefur hins vegar gert einar 17 breytingartillögur, 17 efnislegar breytingar, sem ég held að í öllu samhengi hljóti að teljast talsvert miklar breytingar á ekki stærra frumvarpi, sem hefur þó ekki verið lengur í meðförum þingsins en raun ber vitni. Hins vegar vantar líka ýmislegt í umfjöllunina sem hefði mátt vera með og skiptir kannski meira máli í dag gagnvart þeim málum sem við stöndum frammi fyrir heldur en akkúrat þær greinar sem ákveðið var að taka nú til endurskoðunar. Ég vil aðeins víkja að upphafsorðum hv. nefndarformanns og framsögumanns meiri hlutans, Álfheiðar Ingadóttur, þar sem hún talar sérstaklega um að tilgangurinn með frumvarpinu sé að verja sparifé landsmanna. Auðvitað má segja að peningastefna og tök Seðlabankans á peningamálum og ákvarðanirnar sem bankinn tekur í þeim efnum hafi áhrif á sparifé landsmanna og hvernig það ávaxtast. En á tímum eins og við höfum upplifað eru miklu fremur aðrir þættir í starfsemi Seðlabankans sem ráða því hvernig það varðveitist og eru það verkefni Seðlabankans sem snúa að fjármálastöðugleikanum og eru ekki til umfjöllunar í frumvarpinu og ekki hefur verið vilji til að ræða í nefndinni að þessu sinni. Auðvitað er það í samhengi við peningamálastefnuna, en í þessu frumvarpi er í raun ekki verið að fjalla um peningamálastefnuna sem slíka heldur er fjallað um hverjir taka ákvarðanir um hana og hvernig þeim stjórntækjum sem þar eru fyrir hendi er beitt. Upphafsorð hv. þingmanns voru kannski ekki alveg í samhengi við efnið sem um ræðir. Hv. framsögumaður meiri hlutans nefndi einnig að við ættum að horfa á það hvað grannar okkar væru að gera í þessum efnum. Ekki er hægt að sjá að samræmi sé í því sem verið er að gera hér, hvorki í frumvarpinu né í tillögum meiri hluta nefndarinnar, við það sem gerist í nágrannalöndunum og jafnvel hægt að segja að þvert á móti sé verið að gera hluti sem eru í andstöðu við það sem gert er annars staðar. Peningastefnunefndir eru t.d. skipaðar á ýmsa vegu og samkvæmt frumvarpinu eða tillögum meiri hlutans er ekkert samræmi í því hvernig nefndin verður skipuð hér, miðað við einhverjar almennar reglur annars staðar. Ekki er heldur hægt að segja að í nágrannalöndum okkar sé almenn stefna um peningastefnunefndir eða að þeim sé almennt beitt, þá með utanaðkomandi aðilum í nefndinni. Þegar fjallað er um hæfniskröfur fyrir seðlabankastjóra má segja að þær kröfur sem gerðar eru í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hlutans séu beinlínis í andstöðu við það sem er í nágrannalöndunum. Við höfum hvergi fundið tilfelli eða dæmi þess að gerðar séu hæfnis- eða menntunakröfur á þann hátt sem lagt er til í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hlutans þannig að beinlínis má segja að rangt er að farið sé eftir því sem grannar okkar eru að gera í þeim efnum. Í frumvarpinu er í meginatriðum um fjórar efnislegar breytingar að ræða. Í fyrsta lagi breytingar á hlutverki bankaráðsins samkvæmt 1. gr. frumvarpsins, þar sem bankaráðinu er fært nýtt verkefni sem það hafði ekki áður. Í öðru lagi eru það hæfniskröfur sem gerðar eru til seðlabankastjórans, í þriðja lagi er lögð til fækkun í yfirstjórn bankans og í fjórða lagi er verið að leggja til að tekin sé upp sérstök peningastefnunefnd sem sé ekki bara skipuð starfsmönnum bankans. Það má segja að peningastefnunefnd hafi verið starfandi í Seðlabankanum og hægt að líta á hana annars vegar sem sjö manna nefnd og hins vegar þriggja manna en í raun höfðu bankastjórarnir þrír atkvæðisrétt og með þeim í stærri nefnd voru fjórir starfsmenn bankans, sem höfðu hvorki ákvörðunarvald né atkvæðisrétt. Eins og ég nefndi áðan er ekki fjallað um fjármálastöðugleikahluta starfsemi Seðlabankans sem maður hefði talið að væri eðlilegt að gera á tímum sem þessum og eðlilegra og kannski nauðsynlegra og meira knýjandi en að leggja mikla vinnu í peningastefnuhlutann, þar sem færa má rök fyrir því - og það gerðu þó nokkrir af þeim umsagnaraðilum og gestum sem komu á fund nefndarinnar - að í nánustu framtíð yrði meiri áhersla lögð á og stærri hluti af tíma og starfi Seðlabankans færi í fjármálastöðugleikastarfið. Þá er sérstaklega um að ræða samskipti og samstarf við Fjármálaeftirlitið. En þá er ósvarað þeirri spurningu hvort skynsamlegt væri að sameina Fjármálaeftirlitið Seðlabankanum. Að mínu mati benda rök frekar til þess en að þær stofnanir eigi áfram að vera aðskildar. Ég hefði að mörgu leyti talið að það sem við höfum gengið í gegnum hefði verið einfaldara ef þetta hefði verið á einni hendi, þó að auðvitað séu rök fyrir því að hafa þetta áfram eins og það hefur verið. Ég held að við komumst ekki hjá því fyrr eða síðar að fara yfir hvernig þessi samskipti og samstarf eigi að vera og hvort rétt væri að sameina eða færa einhvern hluta frá Fjármálaeftirlitinu yfir til Seðlabankans. Í öllu falli teldi ég skynsamlegt að Seðlabankinn fengi frekari möguleika og færi á því skoða stöðu bankanna sjálfur og sjálfstætt án atbeina eða milligöngu Fjármálaeftirlitsins þegar Seðlabankinn leggur mat á stöðugleika fjármálakerfisins. Síðan vantar, eins og ég nefndi áðan, umfjöllun um peningastefnuna sjálfa, hvaða viðmið á að nota og hvaða markmið á að setja. Það hefur auðvitað áhrif á hvernig ákvarðanir um stýrivexti eru teknar og hvaða ákvarðanir eru teknar. Þessi þáttur hefur áhrif hvort sem um er að ræða peningastefnunefnd eins og frumvarpið eða tillögur meiri hlutans gera ráð fyrir eða peningastefnunefnd eins og hún hefur verið samsett í Seðlabankanum á undanförnum árum. Það er út af fyrir sig sjálfstætt mál. Ef við komum aftur að þessum fjórum efnislegu breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu og lítum á hvernig þeim vegnar í höndum meiri hluta nefndarinnar, þá er skemmst frá því að segja að þeirri útvíkkun á hlutverki bankaráðsins sem gert var ráð fyrir í 1. gr. frumvarpsins er einfaldlega hafnað af hálfu meiri hlutans og lagt til að fallið verði frá því að fara þá leið og þess vegna er þetta verkefni og þetta vald aftur falið seðlabankastjóranum. Sennilegast er skynsamlegt að gera það. Í öllu falli er það í samhengi við annað sem verið er að gera í frumvarpinu. Ekki er verið að gera stórkostlegar breytingar á Seðlabankanum og lítið verið að blanda bankaráðinu inn í þá hluti sem í frumvarpinu eru. Í öðru lagi eru það hæfniskröfurnar. Talsvert miklar breytingar eru gerðar á þeim. Nú leggur meiri hlutinn til að seðlabankastjórinn skuli hafa lokið háskólaprófi í hagfræði. Ekki er lengur gert ráð fyrir að hann þurfi að hafa lokið meistaraprófi í hagfræði eða tengdum greinum og það er síðan skilgreint nánar í nefndarálitinu á frekar óljósan hátt þar sem taldar eru upp ýmsar greinar og síðan bætt við: „og fleira“. Ég held að þetta verði til þess að um það verði deilt í framtíðinni ef einhver verður ráðinn seðlabankastjóri sem ekki er hagfræðingur eða ekki með menntun sem kemur fram í upptalningunni hvort hann sé hæfur eða ekki til starfans. Það held ég að sé augljóst að muni valda deilum. Þessar kröfur eru eins og ég sagði áðan í ósamræmi við það sem gerð er krafa um annars staðar í heiminum og við höfum ekki fundið dæmi um að svona kröfur séu gerðar annars staðar. Þetta er líka í ósamræmi við það hvernig við höfum staðið að málum á hv. Alþingi á undanförnum árum þegar við höfum sett hæfniskröfur fyrir aðrar stofnanir. Við skulum hafa það í huga að seðlabankastjórinn er embættismaður sem lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna munu eiga við samkvæmt því sem frumvarpið og breytingartillögurnar gera ráð fyrir. Í nýjustu dæmum um stofnanir, eins og Sjúkratryggingastofnun og Varnarmálastofnun er einungis gert ráð fyrir að forstjórar hafi háskólamenntun og síðan reynslu á því sviði sem um ræðir, eins og reyndar er gert ráð fyrir bæði í frumvarpinu og tillögum meiri hluta nefndarinnar. En ekki er gert ráð fyrir eða gerð krafa um að viðkomandi forstjóri eða forstöðumaður hafi einhverja tiltekna háskólamenntun. Kannski þá sérstaklega í ljósi þess að meiri hlutinn hefur líka lagt til að sérstök nefnd verði sett upp til að meta hæfni þeirra sem sækja um seðlabankastjórastöðuna og reyndar aðstoðarseðlabankastjórastöðuna, ætti að vera óhætt, ef hægt er að orða það þannig, að hafa þetta í samræmi við það sem gerist annars staðar, bæði innan lands og utan og ekki þyrfti að gera kröfu um hagfræði eða eitthvað sem tengist hagfræði. Það er einfaldlega betra og skýrara og mundi ekki í framtíðinni leiða til augljósra deilna, eins og ég nefndi áðan að gætu komið upp. Í öllu falli hafa miklar breytingar verið gerðar á þessari grein frá því sem var í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra, sem lagt var fram fyrir um það bil tveimur vikum síðan. Þriðja meginefnisatriðið í frumvarpinu var um fækkun í yfirstjórninni. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að seðlabankastjórar fari úr því að vera þrír, einn aðalbankastjóri eða formaður bankastjórnar og tveir seðlabankastjórar, í það að vera einn seðlabankastjóri. Nú er það komið í að vera einn seðlabankastjóri og einn aðstoðarbankastjóri eða aðstoðarseðlabankastjóri, eða hvernig sem menn vilja orða það. Þá fer kannski lítið fyrir fækkuninni, einn maður, og titlabreytingar. Ef við horfum á þetta í samhengi peningastefnunefndarinnar þar sem verið er að bæta við utanaðkomandi mönnum væri hægt að draga þá ályktun, herra forseti, að um væri að ræða fjölgun í yfirstjórninni en ekki fækkun og þá frekar dreifingu á ábyrgð heldur en verið væri að auka ábyrgð þessa eina seðlabankastjóra. Einhver innri togstreita virðist vera í þessu hjá ríkisstjórninni og ríkisstjórnarmeirihlutanum ef svo má að orði komast þar sem meiri hluti nefndarinnar sem leggur fram þessar tillögur er annars vegar samþykktur af ríkisstjórnarflokkunum en hins vegar af Framsóknarflokknum, sem einungis hefur lofað því að verja stjórnina vantrausti. Fjórða efnisatriðið er síðan peningastefnunefndin sem verið var að leggja til og í tillögu ríkisstjórnarinnar var um það að ræða að hún væri einungis skipuð innan húss og öll skipuð af seðlabankastjóranum en nú er forsætisráðherranum ætlað að skipa tvo nefndarmenn. Þegar við horfum síðan á það í ljósi þess að seðlabankastjórinn og aðstoðarseðlabankastjórinn eiga báðir að vera skipaðir af forsætisráðherra held ég að við höfum fært verulega mikið vald frá Seðlabankanum til forsætisráðuneytisins og rýrt verulega sjálfstæði bankans. Við höfum fært þyngdarpunktinn verulega frá Seðlabankanum og til forsætisráðuneytisins og þá sérstaklega í upphafi, ef frumvarpið verður að lögum með þessum breytingum, því þá á sitjandi forsætisráðherra, væntanlega núverandi hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, að skipa seðlabankastjóra, aðstoðarseðlabankastjóra og tvo aðila í peningastefnunefndina í einu. Ég efast um að forsætisráðherra hafi nokkurn tíma haft svo mikið vald yfir Seðlabankanum eins og hér um ræðir og færa mætti rök fyrir því að sá seðlabanki sem við stæðum uppi með að loknum þessum skipunum væri seðlabanki Jóhönnu Sigurðardóttur.

Frú forseti. Við ræðum nú við 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands sem hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir á dögunum. Í þeirri umræðu kom það mjög skýrt fram í málflutningi okkar framsóknarmanna að við teldum að huga þyrfti að ýmsum þáttum þess frumvarps sem ríkisstjórnin lagði fram. Við gerðum helst athugasemdir við skipan í peningastefnunefnd sem kveðið er á um í frumvarpinu og þær kröfur sem gera ætti til umsækjenda um starf seðlabankastjóra. Við bentum einnig á að við lögðum fram frumvarp á vettvangi þingsins, fyrstir flokka á þessu þingi, um breytingar á lögum um Seðlabankann þar sem við vildum ná fram því markmiði að gera þær ákvarðanir sem seðlabankastjórn tekur um stýrivexti gegnsærri. Miklu máli skiptir að gegnsæið sé algert í þeim efnum og í miklu nefndarstarfi á vettvangi viðskiptanefndar hefur verið tekið tillit til þeirra sjónarmiða. Reyndar var því þannig varið að flestir þeir gestir og umsagnaraðilar sem komu á fund nefndarinnar mæltu fyrir því að í slíkar breytingar yrði ráðist. Hæstv. forseti. Búið er að fara ágætlega yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur til hér við 2. umr. og eins og fram hefur komið höfum við farið mjög ítarlega yfir þetta mál. Við leggjum til miklar breytingar á frumvarpinu enda er það allt gert að vel íhuguðu máli. Þegar lögum um grundvallarstofnun eins og Seðlabanka Íslands er breytt er mikilvægt að menn kasti ekki til höndum og vandi sig verulega, og það hefur verið gert. Ég ætla, hæstv. forseti, að fara í örfáum orðum yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Það er í fyrsta lagi varðandi 1. gr. frumvarpsins. Þar kom fram sá skýri vilji hjá okkur í meiri hlutanum að við töldum mjög varhugavert að blanda bankaráði Seðlabankans inn í þær breytingar sem við erum að gera á stjórn bankans. Við vildum einskorða okkur við þá meginþætti sem mælt var um í frumvarpinu, þ.e. um stofnun peningastefnunefndar og breytingar sem gerðar eru er varða bankastjóra bankans. Við lögðum til breytingar á 1. gr. þar sem við tókum bankaráðið út úr því hlutverki sem því var falið sem varðaði varðveislu gjaldeyrisvarasjóðsins þannig að við því verður ekki hróflað. Eðli bankaráðsins verður því hið sama fyrir og eftir þessa lagabreytingu sem snýr að öðrum þáttum. Varðandi skipan seðlabankastjóra og fækkun þeirra úr þremur í einn, sem hæstv. forsætisráðherra gerði ráð fyrir, þá höfum við gert þær breytingar að forsætisráðherra muni skipa seðlabankastjóra en jafnframt aðstoðarseðlabankastjóra til fimm ára í senn. Í frumvarpinu, eins og það var lagt fram, var gert ráð fyrir að skipunartíminn yrði sjö ár en nefndin hefur breytt því í fimm ár jafnframt því að ráðinn verði sérstakur aðstoðarseðlabankastjóri. Við framsóknarmenn höfum talið það mjög mikilvægt að í þessu ákvörðunartökuferli, þegar kemur að því að skipa seðlabankastjóra og aðstoðarseðlabankastjóra, sé það hafið yfir allan vafa hver einstaklinganna sé hæfastur. Meiri hluti nefndarinnar leggur það því til að sérstök hæfnisnefnd verði skipuð sem muni leggja mat á umsækjendur og mæla með ákveðnum aðilum eða leggja mat á hæfi þeirra, en forsætisráðherra taki svo endanlega ákvörðun. Þetta er í takt við tíðarandann. Við þurfum að standa faglega að ráðningum í opinber embætti og töldum við því brýnt að þessi nefnd kæmi að slíku ferli og mun hún þar af leiðandi segja álit sitt á þeim umsækjendum sem munu sækja um þessi störf verði frumvarpið að lögum. Við gagnrýndum jafnframt, og vildum breytingar á því, hvernig peningastefnunefndin, sem gegnir mjög mikilvægu hlutverki á því sviði að móta peningastefnuna - og veitir ekki af því að sú nefnd sé þannig mönnuð að hún njóti mikillar viðurkenningar. Við þurfum að vanda vel valið á þeim sem skipa þá nefnd. Samkvæmt þeim breytingartillögum sem við höfum lagt fram munu seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri vera í nefndinni ásamt einum öðrum aðila innan úr bankanum. Eins og frumvarpið var þegar það var lagt fram var gert ráð fyrir að seðlabankastjórinn skipaði alla þá nefnd. Við töldum það varhugavert og vildum að fleiri aðilar kæmu að því að skipa nefndina og nú hefur verið lagt til að forsætisráðherra skipi tvo aðila í peningastefnunefndina. Mér finnst rétt að það komi fram í þessari umræðu að ég tel eðlilegt að þeir aðilar sem kæmu þangað inn fyrir hönd forsætisráðherra kæmu jafnvel frá útlöndum, t.d. virtir sérfræðingar sem hefðu jafnvel reynslu af krísum sem aðrar þjóðir hafa lent í hliðstæðum þeirri sem við stöndum nú frammi fyrir. Þó að þeir erfiðleikar sem við stöndum frammi fyrir séu margfalt verri en margar aðrar þjóðir hafa lent í finnst mér mikilvægt upp á trúverðugleika nefndarinnar að við fáum erlenda aðila í þessa nefnd, nefnd sem mun hittast að minnsta kosti átta sinnum á ári til að móta stefnu í peningamálum. Svo að það hafi verið sagt hér í þessari umræðu þá finnst okkur framsóknarmönnum mikilvægt að í þessari peningastefnunefnd komi fólk víða að, fólk með víðtæka þekkingu og reynslu, kannski ólíka þekkingu og ólíka reynslu, til þess að víddin í nefndinni sé með þeim hætti að hún verði okkur öllum til gagns. Hæstv. forseti. Síðasta haust lögðum við framsóknarmenn fram hér á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Það frumvarp laut m.a. að því að stuðla að því að auka gagnsæi við stýrivaxtaákvarðanir Seðlabankans og gerði það frumvarp ráð fyrir því að bankastjórnin birti fundargerðir sínar eins og tíðkast í mörgum öðrum löndum. Við ræddum þetta mikið á vettvangi nefndarinnar, við þingmenn sem sitjum í nefndinni, og ræddum við þá aðila sem veittu umsagnir um frumvarpið og komu á fund nefndarinnar. Voru flestir sammála því að það væri eðlilegt og mundi auka trúverðugleikann ef peningastefnunefndin, sem mun taka yfir þetta hlutverk verði frumvarpið að lögum, birti fundargerðir sínar. Í þessum breytingartillögum meiri hlutans er því lagt til að gagnsæið verði aukið á þann veg að fundargerðir peningastefnunefndar verði birtar. Í annan stað ræddum við mikið um hlutverk Alþingis þegar kemur að stjórn efnahagsmála. Hér er fjárveitingarvaldið og það er mikilvægt að Alþingi auki stöðu sína og vigt, sérstaklega á þeim tímum sem við horfumst nú í augu við. Við leggjum því til þá breytingu að peningastefnunefnd gefi Alþingi skýrslu tvisvar á ári og þá þeim nefndum sem málið varðar, þ.e. fjárlaganefnd, viðskiptanefnd og efnahags- og skattanefnd - að peningastefnunefnd gefi Alþingi tvisvar á ári skýrslu um málefni nefndarinnar, um stöðu gjaldmiðilsins og fleiri þætti. Við höfum hugsað þetta þannig að lokaðir fundir yrðu með nefndunum þremur og fulltrúum úr peningastefnunefnd og að jafnvel yrðu fengnir fleiri sérfræðingar, jafnt innlendir sem erlendir, til að fara yfir stöðu efnahagsmála því að peningastefnunefnd mun náttúrlega gegna lykilhlutverki á því sviði. Við höfum rætt það hér á vettvangi þingsins að Alþingi sé oft og tíðum afskipt þegar kemur að þessum málum því að framkvæmdarvaldið hefur á undangengnum árum leikið lykilhlutverk. Ef við þingmenn viljum auka vægi þingsins og vigt í þessu málum tel ég það af hinu góða að við komum þessu ferli á, þ.e. að þingnefndir hitti peningastefnunefnd og fari yfir stöðu efnahagsmála tvisvar á ári. Í frumvarpinu sem hæstv. forsætisráðherra lagði hér fram á vettvangi þingsins var ekki getið um hæfisskilyrði nefndarmanna í peningastefnunefnd. Það segir sig sjálft að þegar um slíka nefnd er að ræða, sem getur tekið mjög stórar og afdrifaríkar ákvarðanir, til að mynda á gjaldeyrismarkaði, þarf hæfi nefndarmanna að vera skýrt. Það segir sig sjálft að einstaklingur sem er umsvifamikill í viðskiptum á gjaldeyrismarkaði getur ekki setið í peningastefnunefnd. Það segir sig líka sjálft að bankastjórinn eða aðstoðarseðlabankastjórinn munu heldur ekki getað verið í slíku samhliða störfum sínum. Það er mjög mikilvægt að hnykkja á því í áliti okkar og tillögum hér við 2. umr. að hæfisskilyrðin fari ekki á milli mála. Við kveðum jafnframt á um ákvæði um þagnarskyldu þessara nefndarmanna og bankastjóranna þannig að því verði þannig háttað, eins og með aðra starfsmenn í bankakerfinu, að mönnum beri að gæta fyllsta trúnaðar í störfum á vettvangi bankans. Hæstv. forseti. Þetta mál er hluti af stærra samhengi, hluti af því að við höfum horft upp á mesta efnahagshrun í lýðveldissögunni hér á landi. Víðtækar kröfur hafa verið í samfélaginu um breytingar og við framsóknarmenn teljum að við höfum stuðlað að ákveðnum breytingum, fyrst með því að bjóðast til að verja minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna með hlutleysi ef vantrauststillaga kæmi hér fram á vettvangi Alþingis. Við þá breytingu, eftir að sú ríkisstjórn tók til starfa, urðu ákveðnar breytingar á ríkisstjórn sem viðamikil krafa var um. Búið er að skipta um yfirstjórn í Fjármálaeftirlitinu, þar hafa ákveðnar breytingar átt sér stað. Með þessari löggjöf, verði hún að lögum, erum við að breyta umgjörð Seðlabanka Íslands. Ekki er þar með sagt að við höfum lokið því að koma til móts við þær óskir sem uppi eru í samfélaginu um breytingar og við höfum verið að ræða hér mörg mál í þeim efnum, m.a. um stjórnlagaþing þar sem almenningur kæmi að því að endursemja stjórnarskrá lýðveldisins. Það er margt sem við þurfum að huga að á næstunni þannig að þetta mál er hluti af mjög stórri heildarmynd. Við skulum hafa í huga að með breytingum á lögum um Seðlabankann - ef við hefðum viljað gera enn fleiri breytingar tel ég að við hefðum þurft að taka í það meiri tíma. Í ljósi aðstæðna í samfélaginu er nauðsynlegt að við hefjum heildarendurskoðun á öllu regluverki utan um íslenskt fjármálalíf. Ég tel að allir stjórnmálaflokkar þurfi að koma að því ásamt færustu sérfræðingum. Sú endurskoðun þarf að fara af stað, hvernig við ætlum að endurreisa íslenskt fjármálakerfi og íslenskt efnahagslíf. Vanda þarf til verka og því væri ekki úr vegi, hæstv. forseti, að við færum að hefja þá vinnu. Við þingmenn ættum að sýna frumkvæði í því að hefja slíka heildarendurskoðun sem mun taka langan tíma, að mörgu er að hyggja því að við erum hluti af innri markaði Evrópu í þessu samhengi. Ég tel að við hér á vettvangi þingsins ættum að einhenda okkur í þá vinnu að endurskoða í heild sinni allt regluverk um íslenskt fjármálakerfi og sérstaklega hvernig við viljum sjá framtíðina í þeim efnum. Ég hef nefnt það úr ræðustóli þingsins að ég vilji sérstaklega horfa til sparisjóðanna í þeim efnum, hvernig við ætlum að endurreisa fjármálakerfið. Ég held að þær hugsjónir og þau gildi sem sparisjóðirnir hafa verið reistir á síðustu áratugina séu í takt við þann anda sem er í þjóðfélaginu í dag. Ríkar kröfur eru gerðar um samfélagslegar skyldur þeirra stofnana ólíkt því sem var hjá stóru viðskiptabönkunum þremur á árunum 2006 og 2007 þar sem mér fannst að mörg samfélagsleg viðhorf væru látin víkja til hliðar. Að mörgu er að hyggja, hæstv. forseti. Það er rétt að við erum með aukadag hér á þingi til þess að fjalla um þetta mál. Ég hef trú á því að á næstu vikum, á síðustu dögum þingsins, munum við þurfa að funda mikið. Við þurfum að komast í gegnum öll þau mál sem liggja fyrir þinginu. Mikið álag er á nefndir þingsins um þessar mundir. Við skulum búa okkur undir að funda hér einhver kvöld því að þjóðarhagur liggur við. Við framsóknarmenn leggjum mikla áherslu á að klára fyrir kosningar þau góðu mál sem fyrir liggja, þau mál sem koma til móts við bráðavanda heimila og fyrirtækja. Með þessum breytingum teljum við að við séum að auka á trúverðugleika íslenskrar efnahagsstjórnunar. Það er markmiðið með frumvarpinu. Ég vil að lokum þakka formanni nefndarinnar og hv. nefndarmönnum á vettvangi viðskiptanefndar Alþingis fyrir gott samstarf. Það hefur verið vandasamt að fara yfir þetta mál og við erum að fjalla um mjög viðkvæm mál en ég tel að við höfum náð mjög góðu samkomulagi á vettvangi nefndarinnar um hvernig við munum ljúka þessu starfi. Þó að sitt sýnist hverjum um efnisinnihald þeirra breytingartillagna sem hér liggja fyrir held ég að við getum þó verið sammála um að viðskiptanefnd hefur gert fjölmargar breytingar á frumvarpinu, breytingar sem eru til góðs og munu vonandi skila sér í öflugum Seðlabanka Íslands til lengri tíma litið og í auknu trausti á íslensku efnahags- og fjármálalífi. Með hagsmuni þjóðarinnar og fyrirtækjanna í landinu í huga verðum við að endurreisa það traust jafnt innan lands sem erlendis. Það hlýtur að vera stefna okkar allra sem sitjum á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp um Seðlabanka Íslands. Ég hef hlýtt á þessa umræðu í allan morgun og það kemur berlega í ljós hjá þeim þingmönnum sem hér hafa tjáð sig að eitt af mikilvægari málum í þessari lagasmíð er að breyta yfirstjórn Seðlabankans og skipta um þá bankastjóra sem þar hafa verið við völd. Gott og vel með það. Núverandi ríkisstjórn hefur meiri hluta til að gera þessa hluti. Það kemur hins vegar fram í ræðu hv. þingmanns að hann leggur mikið upp úr trúverðugleika landsins varðandi peningamál og peningamálastefnu, varðandi fjármál. Hann talar jafnframt um að við þurfum að skoða heildarregluverkið, eins og hv. þingmaður orðaði það. Nú langar mig að spyrja hann og fara aðeins frá því frumvarpi sem við erum að ræða: Hvernig telur hv. þingmaður að trúverðugleiki Íslands sé gagnvart orkunýtingu, orkuuppbyggingu og nýtingu á þeim auðlindum til að þessi þjóð geti aflað sér gjaldeyris í framtíðinni? Mig langar að spyrja hv. þingmann að því vegna þess að framsóknarmenn hafa lagt mikið upp úr því að hér mætti auka störf og afla tekna fyrir þetta samfélag: Hefur þingmaðurinn áhyggjur af því að núverandi minnihlutastjórn sem Framsóknarflokkurinn styður hafi þann trúverðugleika að við náum til landsins erlendum fjárfestum sem vilja hér fjárfesta og vera eins og var á þeim tímum þegar uppbygging var hvað mest á þessu sviði?

Hæstv. forseti. Áður en ég svara hv. þingmanni efnislega mundi ég kannski vilja fá viðbrögð frá honum í seinna andsvari hans um það hvort ekki sé nauðsynlegt að við förum í heildarendurskoðun á öllu efnahags- og fjármálalífinu og hvort það sé ekki mikilvægt að við á vettvangi þingsins förum að starta slíkri vinnu því að við klárum ekkert slíka vinnu á einum mánuði eða nokkrum vikum. Það er langtímaverkefni að skoða málin í heild sinni, hvað fór úrskeiðis, hvað má bæta og ég spyr hvort Sjálfstæðisflokkurinn væri til í þá vegferð með okkur framsóknarmönnum og stjórnarliðum og Frjálslynda flokknum hér á þingi að fara í slíka endurskoðun því þá endurskoðun þarf að hefja sem fyrst. Varðandi erlenda fjárfestingu hér á landi og þá væntanlega í atvinnuuppbyggingu á sviði stóriðju og hátæknifyrirtækja og fleira mætti nefna í þeim efnum þá tel ég afar brýnt að við séum trúverðug í þeim efnum og við löðum erlenda fjárfestingu til landsins. Það þarf að koma hjólum atvinnulífsins af stað að nýju. Ég tel þess vegna brýnt að við leggjum ekki stein í götu þeirra verkefna sem margir hafa verið að undirbúa á síðustu mánuðum og jafnvel árum. Ég hef hins vegar enga trú á því, og það hefur komið fram í málflutningi hæstv. forsætisráðherra og iðnaðarráðherra, að þessi ríkisstjórn sem einungis á eftir að sitja í rúma 60 daga ætli sér að taka einhverjar drastískar ákvarðanir í þeim efnum. Það er búið að gera marga samninga við erlenda aðila um uppbyggingu á erlendri fjárfestingu hér á landi og þegar við stöndum frammi fyrir því að 20 þúsund Íslendingar verða brátt orðnir atvinnulausir þá þurfum við að fara í atvinnuskapandi aðgerðir og að sjálfsögðu hljótum við að vera sammála um það sama hvort fjármagnið kemur erlendis frá, frá lífeyrissjóðum, frá hinu opinbera að allar aðgerðir sem stuðla að háu 

Frú forseti. Ég er ánægður með það svar sem hv. þingmaður gaf mér áðan að Framsóknarflokkurinn ætlaði hér eftir sem hingað til að standa að atvinnuuppbyggingu og standa að því að náttúruauðlindir landsins verði nýttar. En mig langar að spyrja aftur: Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því að núverandi stjórnarflokkar, minnihlutaflokkar, verði með í því skipi sem Framsókn leggur þarna upp með? Það var punkturinn í spurningu minni. Treystir hv. þingmaður því að þeir flokkar standi með Framsóknarflokknum í þessari meðferð og þessari nauðsynlegu uppbyggingu? Mig langar jafnframt, frú forseti, að koma aðeins inn á annað. Ég fór í andsvar við ræðu hv. þingmanns en hann í rauninni notaði andsvarið til að spyrja þann sem hér stendur og spurði hvort Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki fara í þá vegferð til að endurskoða okkar heildarkerfi. Ég vil bara minna hv. þingmann á að vegna forustu fyrrverandi forseta Alþingis, Sturlu Böðvarssonar, var ráðist í það verk að gera heildarúttekt á því sem gerst hefði í okkar efnahagskerfi og okkar bankahruni og sérstök rannsóknarnefnd vinnur að því fyrir hönd þingsins. Þar sem ég á sæti í forsætisnefnd þá hef ég fylgst með og kynnt mér hvernig það verk gengur og hvað er ætlast til varðandi þá skýrslu sem kemur út 1. nóvember. Það er mjög mikilvægt að við fylgjumst með því og tökum mark á þeirri skýrslu sem fram kemur. Það er grunnurinn að því að við lærum af því sem misfórst í því hruni sem við höfum upplifað. Ég held að við eigum ekki að fara fram úr okkur hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði að það er búið að setja á fót sérstaka rannsóknarnefnd á vegum þingsins. Ég hef hins vegar ekki trú á því að sú nefnd muni taka til allra þátta efnahagsmála eins og ég rakti í ræðu minni áðan. Ég tel brýnt að við förum ekki að fresta þeim verkefnum sem við okkur blasa og ég tel að við þurfum að skoða hvort eitthvað standi út af borðinu í þeim efnum við það að skoða hvernig við ætlum að haga þessum málum okkar til framtíðar. En af því að hv. þingmaður virðist gefa sér það hér að núverandi ríkisstjórnarflokkar, sem eru minnihlutastjórn, ætli sér ekkert í atvinnumálum þá ætla ég ekki að trúa slíku upp á þá ríkisstjórn sem starfar á Alþingi. Við framsóknarmenn höfum sagt hér á þingi að við munum styðja öll góð mál sem frá þessari minnihlutastjórn kemur. Við munum líka styðja öll þau góðu mál sem koma frá öðrum stjórnarandstöðuflokkum og við munum sjálf leggja fram góð mál hér með það að markmiði að bæta samfélagið sem við búum í og ég held að það veiti ekkert af því. Við þingmenn á Alþingi þurfum því að standa saman til þess að koma mikilvægum málum í gegnum þingið. Af því að hv. þingmaður kemur upp og gagnrýnir þá minnihlutastjórn sem hér er að störfum - og hún er svo sannarlega ekki yfir gagnrýni hafin - þá vil ég minna hv. þingmann á að síðasta ríkisstjórn var svo máttlaus, svo vonlaus að hana greindi á í öllum grundvallaratriðum. Við kölluðum eftir raunverulegu aðgerðum síðustu ríkisstjórnar. Það var allt of lítið um verk á þeim bæ. Þess vegna varð að leysa Sjálfstæðisflokkinn úr ríkisstjórninni. Ég held að hann muni gegna lykilhlutverki í stjórnarandstöðu. Það er mikilvægt hlutverk. En ég hvet hv. þingmann og ég hvet Sjálfstæðisflokkinn til þess að standa með öðrum þingflokkum á vettvangi þingsins og þeirri 

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar orðræðu sem hér hefur farið fram, síðast milli hv. þm. Birkis J. Jónssonar og hv. þm. Kjartans Ólafssonar, er rétt að koma því að sem virðist hafa farið fram hjá einhverjum, m.a. hv. þm. Birki J. Jónssyni, að fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Geir H. Haarde, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur lýst því yfir og ekki einu sinni heldur margoft að rétt væri að gera skipulagsbreytingar á yfirstjórn peningamála. Ég hygg að miðað við það sem hv. þm. Birkir Jón sagði þá ætti ekki að vera neinn meiri háttar málefnaágreiningur um það. En það er einmitt með þeim formerkjum og á því sviði sem m.a. hv. þm. Birkir J. Jónsson talaði varðandi það frumvarp sem hér liggur fyrir, um breytingar á lögum um Seðlabankann, og í framsögu sinni lagði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar, mikla áherslu á og talaði um að nauðsynlegt væri að endurskipuleggja peningakerfi þjóðarinnar. Hún talaði um að það væri nauðsynlegt að aflétta bankaleynd og að breyta þyrfti lagarammanum um regluverk fjármálafyrirtækja. Allt er þetta satt og rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur en það frumvarp sem hér liggur fyrir fjallar ekki að einu einasta leyti um þau atriði sem hv. formaður viðskiptanefndar gerði að upphafsorðum og að hluta til að meginmáli í upphafi ræðu sinnar. Það víkur ekki að einu eða neinu leyti að þessum þáttum. Þá talaði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir um að nauðsynlegt væri að tryggja að í Seðlabankanum starfi fagleg yfirstjórn og síðar í ræðu sinni nefndi hún að með frumvarpinu væri lagður grunnur að betri og öflugri seðlabanka sem áfram gæti notið trausts innan lands sem utan. Vegna þessara orða er eðlilegt að spurt sé hvort það sé mat formanns viðskiptanefndar að ekki hafi verið fagleg yfirstjórn í Seðlabankanum til þessa og ef það er skoðun hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að ekki hafi verið fagleg yfirstjórn í Seðlabankanum, hvað var þá að varðandi þá faglegu yfirstjórn? Í hverju voru brestirnir fólgnir? Ég get ekki betur séð en það hafi verið fagleg yfirstjórn í Seðlabanka Íslands og ég hygg að ekki ætti að vera ágreiningur um það og miðað við það sem þingmaðurinn sagði síðan í framhaldi, að lagður yrði grunnur að betri og öflugri Seðlabanka sem áfram gæti notið trausts innan lands sem erlendis, sem getur þá ekki skilist með öðrum hætti en að Seðlabankinn hafi þá notið trausts.

Hvaða frumvarp var það?

Ja, það er hægt að fletta því upp svo ekki þurfi að vandræðast með það. Ég hlustaði og skrifaði niður og biðst þá velvirðingar ef það hefur verið en ég gat ekki heyrt annað en svo hafi verið. En alla vega gat ég ekki betur séð en að við hefðum haft faglegt starf í Seðlabankanum. Fólk getur greint á um hvort þar hafi verið teknar réttar eða rangar ákvarðanir og ég hef iðulega, um árabil gagnrýnt peningamálastjórn þjóðarinnar. Ég hef gagnrýnt það með hvaða hætti Seðlabankinn hefur beitt því ákvæði sem kveður á um í 3. gr. laga um Seðlabanka Íslands, því meginmarkmiði Seðlabankans að halda stöðugu verðlagi. Ég hef gagnrýnt mjög hvernig vaxtaákvörðunum hefur verið beitt og ég hef talið að það ynni gegn þeim grundvelli sem bankastjórnin hygðist ná. Það stendur nefnilega í 3. gr. laga um Seðlabanka Íslands að „meginmarkmið seðlabanka er að stuðla að stöðugu verðlagi.“ Varðandi peningamálastefnuna er það spurning hvort eðlilegt hefði verið þegar flutt er frumvarp um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands að markmiðssetningin væri tekin til skoðunar. Því ef þetta á áfram að vera meginmarkmið þá vantar ef til vill fleiri vopn í það vopnabúr sem Seðlabankanum er fengið til að geta staðið í því að móta peningamálastefnu ásamt ríkisstjórninni sem geti tryggt með virkari hætti stöðugra verðlag en verið hefur. Hæstv. viðskiptaráðherra benti réttilega á í ræðu sem hann flutti fyrir nokkrum dögum á Alþingi að stjórntæki Seðlabankans hefði - ég hef þetta ekki orðrétt eftir - í raun aldrei virkað. Þar hafa komið ýmsir menn að stjórnum, þar hefur stjórnkerfi verið breytt en þetta varð niðurstaða hæstv. viðskiptaráðherra sem hefur sérþekkingu á þeim málum sem hér er fjallað um samkvæmt námsgráðu sinni, að úrræði og aðgerðir Seðlabankans hefðu aldrei virkað. Það hlýtur þá að vera einhver kerfislægur vandi sem við er að glíma en ekki sú yfirstjórn eða hvort einn eða fleiri seðlabankastjórar haldi um málið. Á þeim grunni hefði verið æskilegt að fara í umræður um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands á þeim grunni og á þeim forsendum og á þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir byrjaði ræðu sína á og fjallaði um að nauðsynlegt væri að breyta og ég er henni fullkomlega sammála. Ég er henni algerlega sammála um að það er nauðsynlegt núna að koma á gjörbreyttu umhverfi varðandi fjármálafyrirtækin, m.a. að skoða það að bankaleynd geti ekki verið áfram eins konar skálkaskjól fyrir glæpastarfsemi, að bankaleynd geti ekki verið skálkaskjól fyrir skattsvik, að bankaleynd geti ekki verið skálkaskjól til að fela peninga. Það eru þessi grundvallaratriði vegna þess að bankaleyndin hefur verið túlkuð svo þröngt og með þeim hætti að hún hefur í raun vegið að rótum réttarríkja ekki bara hér á landi heldur í því fjármálakerfi veraldarinnar sem við erum örlítill hluti af. Þetta er því eitt af þeim meginverkefnum sem við er að glíma og að sjálfsögðu komum við ekki að því regluverki með hvaða hætti því er breytt nema þá sem aðili sem getur látið rödd sína hljóma um að það sé grundvallaratriði að breyta þessu regluverki. Það kemur m.a. fram í umsögn sem viðskiptanefnd barst frá Jóni Sigurðssyni fyrrverandi seðlabankastjóra, fyrrverandi bankastjóra Nordiske investeringsbanken og fyrrverandi viðskiptaráðherra ásamt mörgu öðru, þar fjallar hann um það öryggisnet fjármálastarfseminnar sem hefur verið bundið við þjóðríkin að nauðsynlegt sé að menn geri sér grein fyrir því að um einn samfelldan fjármálamarkað sé að ræða og þess vegna þurfi að móta gerbreytta stefnu hvað það varðar. Það þurfi að koma á samræmdu öryggisneti, sérstaklega þar sem um er að ræða fjármálastarfsemi sem er mjög samstæð eins og á Evrópska efnahagssvæðinu og hann segir, með leyfi forseta: „Hér er ekki síst um að ræða hvernig taka skuli á fjárhagsvanda sem upp kann að koma hjá útibúi banka í öðru landi en í heimalandi bankans. Til dæmis mætti hugsa sér að sú almenna regla gilti innan Evrópska efnahagssvæðisins að innstæðutryggingar fylgdu jafnan reglum lands þess sem innstæðunni er veitt viðtaka.“ Þá segir hann - ég fer ekki með orðrétt - varðandi peningamálastefnu að hana þurfi að laga betur að þeirri staðreynd að fjármálaþjónustan fari yfir landamærin og ekki bara á evrópska efnahagssvæðinu heldur í raun um allan heim. Þetta er mergurinn málsins og þess vegna hefðis þurft að skoða og grandskoða með hvaða hætti við teljum nauðsynlegt að breyta peningamálastefnunni í samræmi við það og í raun stefnu varðandi og heildarlög um Seðlabanka Íslands sem taki á þeim kerfislæga vanda sem hæstv. viðskiptaráðherra lýsti svo vel í ræðu sinni og ég vitnaði í áðan, þ.e. að aðgerðir Seðlabankans, óháð því hver hefur verið þar bankastjóri eða hvaða bankaráð hefur setið, hafa ekki virkað. En það sem á skortir hér og það sem er útilokað annað en saka ríkisstjórnina um er það að hvorki í þessu frumvarpi né á annan hátt er mótuð stefna í peningamálum og það er ekki mótuð stefna í gjaldmiðilsmálum. Hvað á að gera? Á að halda í krónuna sem lögeyri eða á að breyta til? Og það vill til að fyrir nokkrum dögum voru virkar umræður um það atriði og af þeim umræðum var ljóst að það virtist sem þingmenn væru almennt sammála um að það gengi ekki lengur að halda í krónuna sem lögeyri nema hún næði þá tengingu við fjölþjóðlegan gjaldmiðil. Það sem við þurfum að hafa í huga og sem fjölmiðlar og ýmsir upphlaupsmenn sem hafa fjallað um vanda þjóðfélagsins hafa látið hjá líða að gera grein fyrir til að hafa eðlilega atvikaröð á því sem gerðist á Íslandi er það að krónan hrundi, gjaldmiðillinn hrundi og það virðist þurfa að rifja það upp stöðugt að það var krónan sem hrundi og hún byrjaði að hrynja og hrundi langt á undan bönkunum. Það sem gerðist var að vegna þess að krónan hrundi þá magnaði það upp fall bankakerfisins og þess efnahagskerfis sem við búum við. Það kom síðar í ljós hversu illa statt bankakerfið var og það gat enginn gert sér grein fyrir því að það væri jafnmikið af eitruðum útlánum í íslenska bankakerfinu og raun bar vitni þegar upp er staðið og sjálfsagt eru ekki öll kurl komi til grafar hvað það varðar. Þá er spurningin: Hverjum var þar um að kenna? Var þar um að kenna peningamálastefnunni? Svarið er nei. Var þar um að kenna þeim eftirlitsstofnunum eða yfirstjórnunarstofnunum sem ríkið hefur sett á laggirnar, hvort sem heitir fjármálaeftirlit eða Seðlabanki? Svarið er nei. Sökin liggur einfaldlega hjá þeim sem stjórnuðu bönkunum. Að halda öðru fram eða kenna eftirlitsstofnun eða Seðlabanka um er líkt og að kenna slökkviliðsstjóranum í Reykjavík um að brennuvargur gangi laus í Reykjavík og kveiki í húsum. Það má saka slökkviliðið um að hafa ekki haft nægilegan viðbúnað eða koma nægilega snemma á staðinn eða annað í þeim dúr. En það er alltaf sá sem veldur hlutnum sem ber ábyrgðina og það verðum við að hafa í huga. Í þessu frumvarpi er eingöngu verið að taka á ákveðnum stjórnunarlegum þætti Seðlabankans. Ég skal taka undir það sem menn hafa sagt í þessari umræðu og sem m.a. hv. þm. Birgir Ármannsson minntist á þegar hann mælti fyrir nefndaráliti minni hluta viðskiptanefndar að það frumvarp sem lagt var fram upphaflega af hálfu ríkisstjórnarinnar var í sjálfu sér ákaflega illa grundað. Ég vil ekki nota orðið hrákasmíð, ég vil ekki segja það en það nálgaðist að vera varla boðlegt að leggja það fram en ég skal láta hv. formann viðskiptanefndar njóta þess sannmælis að hún hefur unnið mjög ötullega og mjög vel sem formaður viðskiptanefndar og komið að mjög góðum breytingum varðandi frumvarpið sem lýsa sér í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Ég vil þakka henni kærlega fyrir það að hafa unnið með þeim hætti að því að gera vont frumvarp mun skaplegra. Það eru þó nokkur atriði sem þurfa að koma til skoðunar, ég vil taka það fram, en verð að fara dálítið hratt yfir. Ég tel hugmyndafræðina á bak við peningastefnunefnd sem fjallað er um vera líklega til að verða ákveðið flækjustig í starfsemi Seðlabankans og eðlilegra að miða við það kerfi eða svipað kerfi og við höfum í dag hvað það varðar. En það er annað atriði sem ég vil gera að sérstöku umtalsefni. Við lagasmíð á Alþingi er það grundvallarregla að við erum að búa til lög sem eiga að standast til einhvers tíma. Það geta verið mismunandi hlutir sem valda því og knýja á um að lög eru samin, oft er það vegna aðsteðjandi vanda í þjóðfélaginu og á öðrum tímum vegna þess að menn vilja koma á réttarbótum. Í þessu tilviki er verið að gera réttmætar breytingar hvað það varðar að auka ábyrgð eins seðlabankastjóra sem ég er mjög fylgjandi að verði gert og lagði fram frumvarp um það atriði í október sl. Þar er í meginatriðum fylgt sömu viðmiðunum og í því frumvarpi sem hér liggur fyrir varðandi það að það komi einn seðlabankastjóri og síðan komi sérstakur aðstoðarmaður hans. Frumvarpið hefur tekið þeim breytingum að það hefur nálgast mjög það frumvarp sem ég ásamt hv. þm. Grétari Mar Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni lögðum fram í október. Í frumvarpi okkar er í ákvæði til bráðabirgða svohljóðandi: „I. Alþingi kýs sjö fulltrúa í bankaráð Seðlabanka Íslands og jafnmarga til vara. Frá sama tíma fellur niður umboð þeirra er þá sitja í bankaráðinu. II. Forsætisráðherra skipar nýjan seðlabankastjóra og skulu þá bankastjórar Seðlabanka Íslands hætta störfum.“ Sú aðferðafræði sem er í frumvarpi mínu og hv. þingmanna Grétars Mars Jónssonar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar er eðlileg stjórnsýsla og eðlileg lagasetning frá Alþingi Íslendinga. Það ákvæði sem hér er til bráðabirgða I. og II., þ.e. í því frumvarpi ríkisstjórnarinnar, er miðað við að eins fljótt og unnt er eftir gildistöku laga þessara að kjósa bankaráð Seðlabanka Íslands ásamt varamönnum en frá saman tíma fellur niður umboð þeirra er þá sitja í bankaráðinu og síðan að fella niður frá og með gildistöku laganna, stöðu seðlabankastjóra og síðan á að skipa seðlabankastjóra til bráðabirgða og svo auglýsa stöðuna. Þessi aðferðafræði er röng. Hún er vond stjórnsýsla og þetta er vond lagasetning. Sú aðferðafræði sem er í frumvarpi mínu og hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og Grétars Mars Jónssonar er eðlileg, réttmæt aðferðafræði með það hvernig fara skal að varðandi lagasetningu og breytingar á yfirstjórn varðandi bankaráð og varðandi bankastjóra Seðlabanka. Það er ekki hlutverk Alþingis Íslendinga með lagasetningu að standa fyrir óeðlilegum hlutum eins og t.d. - ég vil segja - að reka einstaklinga eða stuðla að slíku heldur verðum við alltaf að gæta þess að hafa öfluga, góða og vandaða stjórnsýslu. Ég hefði kosið að í staðinn fyrir þau ákvæði til bráðabirgða sem eru í stjórnarfrumvarpinu hefðu verið tekin til bráðabirgða þau ákvæði sem eru í frumvarpi mínu og hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og Grétars Mars Jónssonar. Það hefði verið mjög skaplegt vegna þess að það er í sjálfu sér ekki langur tími sem þarf að líða frá því að frumvarpið er samþykkt þangað til hægt er að ráða nýjan bankastjóra og skipa nýtt bankaráð samkvæmt lögunum miðað við það sem hér um ræðir vegna þess að það eru heimildir fyrir því í lögum að stytta þá fresti sem þarf til að auglýsa stöðu, skila hæfismati o.s.frv. Þetta er atriði sem mér finnst ámælisvert í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Hv. formaður viðskiptanefndar veit vel og gerir sér grein fyrir því og ég gerði henni ítrekað grein fyrir sjónarmiði mínu og ég geri það nú úr ræðustól, að varðandi nefndarálit frá minni hlutanum þá er það nokkuð misvísandi sem kemur þar fram að það er ekki hnykkt á því sem kemur fram á bls. 3 um ákvæði til bráðabirgða. Ég mun koma að því í síðari ræðu minni í dag en í raun eru það þessi atriði sem við teljum sem skrifum undir þetta nefndarálit að þurfi til að koma varðandi breytingu á ákvæðum til bráðabirgða.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon er greinilega kominn í Sjálfstæðisflokkinn með fálkann í barmi sér og talar um að hv. þm. Geir H. Haarde hafi talað um endurskoðun á peningamálastefnunni. Flott mál ef þeir hefðu gert eitthvað. En samt kom fram í ræðu hv. þingmanns að hann er ekki búinn að slíta naflastrenginn við Frjálslynda flokkinn enn þá og það er gleðiefni þannig að hann kemur kannski heim aftur. En þetta er nú svona aukainnskot. Ég fagna þessu frumvarpi. Þetta er mál sem brennur á þjóðinni að það sé tekið á yfirstjórn Seðlabankans og komið á nýrri stefnumörkun í peningamálum. Ég tek undir það sem hefur komið fram að það þarf að aflétta bankaleynd og það er mjög mikilvægt að það sé einnig gegnsæi í peningamálastefnunni. Það þarf að byggja upp traust gagnvart almenningi og alþjóðasamfélaginu. Það gerist ekki nema með breyttri stefnu. Atvinnulífið og heimili þessa lands þurfa þess með og það strax. Vandinn sem skapaðist við bankahrunið var ekki bara alþjóðlegur vandi eins og menn reyna að túlka það heldur ekki síður heimatilbúinn vandi og það má engum blandast hugur um það að Seðlabankinn brást. Fyrri ríkisstjórn brást algjörlega vegna ákvörðunarfælni. Sjálfstæðismenn tala um að það þurfi að vera þrír bankastjórar áfram í Seðlabankanum. Ég vil minna menn á að það kann aldrei góðri lukku að stýra að þrír skipstjórar séu á sama skipi. Það getur einfaldlega ekki gengið upp. Það yrði uppreisn innan skamms. En aðstoðarbankastjórinn sem yrði þarna til eða staðgengill seðlabankastjóra, við getum kallað hann stýrimann á skútunni og stýrimaðurinn er kallaður til að taka við skipi í stórsjó eða við brimboða eða hverju sem er ef skipstjóri forfallast. Þess vegna er mjög mikilvægt að það sé bara einn skipstjóri á skútunni, einn bankastjóri. En ég spyr: Hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn krafist þess að seðlabankastjórarnir og stjórn Seðlabankans víki? Þetta er spurning sem brennur á þjóðinni og þarfnast svara í stöðunni í dag. Þá tel ég mjög mikilvægt að þetta mál gangi í gegn eins fljótt og hægt er til þess að þjóðin geti farið að njóta trausts alþjóðasamfélagsins aftur og hægt verði byggja upp samfélagið á ný. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur formanni viðskiptanefndar mjög mikið fyrir að hafa komið til okkar í þingflokki Frjálslynda flokksins og svarað okkar spurningum skilmerkilega og skýrt fyrir okkur stöðuna. Þess vegna er það mitt mat eftir þær viðræður að ég stuðla að því að þetta frumvarp nái fram að ganga.

Frú forseti. Segja má að mikið vatn hafi runnið til sjávar síðan við ræddum upphaflegt frumvarp ríkisstjórnarinnar, frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands vegna þess að nú liggja fyrir breytingartillögur frá meiri hluta hv. viðskiptanefndar sem eru í átta liðum. Ætli ég megi ekki leyfa mér að segja að frumvarpið hafi tekið slíkum breytingum í meðförum nefndarinnar að það hafi nánast verið endurskrifað. Það eru alla vega mjög miklar breytingar á því frumvarpi sem lagt var upp með í upphafi. Ég gagnrýndi það á sínum tíma þegar mælt var fyrir þessu frumvarpi að ríkisstjórnin sem lagt hefur mikla áherslu á gagnsæi og fagleg vinnubrögð hér í þinginu eftir að hún tók við völdum skyldi hafa neitað okkur þingmönnum, sem ætlað er að fjalla um lagafrumvörp hér og viljum nú reyna að gera það eftir bestu getu og samviskusemi, um upplýsingar um það hvernig staðið var að samningu þessa frumvarps. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti þingið um það á þeim tíma að ráðuneytið hefði leitað til sérfræðinga við samningu frumvarpsins og að fyrirmyndir hefðu verið hafðar til hliðsjónar við samningu þess. Þegar eftir því var leitað að fá upplýsingar um það hverjir þessir sérfræðingar væru og hvaða fyrirmyndir höfðu legið að baki kom stjórnarandstaðan sem lagði þessa frómu ósk fram að luktum dyrum vegna þess að hæstv. forsætisráðherra neitaði að upplýsa þingið um það hverjir þessir sérfræðingar væru og hvaða fyrirmyndir lægju til grundvallar. Ég átti þess kost að sitja nokkra fundi í viðskiptanefnd þar sem fjallað var um málið og ítrekaði þessar spurningar mínar við fulltrúa forsætisráðuneytisins og óskaði eftir upplýsingum um þetta enda er það nauðsynlegt fyrir okkur þingmenn sem eigum að fjalla um þessi mál að við getum kallað til skrafs og ráðagerða þá sérfræðinga sem koma að samningu frumvarpa til þess að fá upplýst um hvaða sjónarmið lágu að baki þeim ákvörðunum sem þeir tóku í sinni vinnu. En það var eins og við manninn mælt að upplýsingum um þessi sjálfsögðu atriði var neitað og ég hygg að það sé algjört einsdæmi á Alþingi að framkvæmdarvaldið sýni þinginu og þingmönnum svo mikla lítilsvirðingu að upplýsa ekki um það hverjir hafi komið að vinnslu mála. Það er afar mikilvægt við aðstæður eins og þær sem hér eru uppi þegar megnið af íslenska fjármálakerfinu er hrunið og til stendur að hefja endurreisn þess að ekki sé hulið einhverjum leyndarhjúpi hverjir stóðu að samningu mála. Þegar grennslast er fyrir um það hvaða mál hafa verið flutt til breytinga á lögum um Seðlabankann þá kemst maður raunar fljótt að niðurstöðu um að fyrirmynd þess frumvarps sem við ræðum nú er þingmál sem meðal annars hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra og Margrét Frímannsdóttir,fyrrverandi þingflokksformaður Samfylkingarinnar, sem starfar ekki lengur á þingi, fluttu. Með fullri virðingu fyrir þessu ágæta fólki þá hefði ég haldið að vildu menn efla traust á íslensku fjármálakerfi og þar á meðal íslenska Seðlabankanum þá hefði verið skynsamlegra að leita til færustu sérfræðinga til þess að móta þær lagareglur sem um bankann eiga að gilda í komandi framtíð. Eins og ég lýsti hérna áðan varð sú auðvitað raunin að til sérfræðinga var leitað en því miður höfum við sem sæti eigum á þingi en styðjum ekki þá minnihlutastjórn sem hér er við völd ekki fengið upplýsingar og fengum ekki tækifæri til þess að ræða við þá sem að samningu frumvarpsins komu. Ég held að þeir sem fylgjast með þessum umræðum hljóti nú að sjá hvers konar vinnubrögð þetta eru. Þau samrýmast ekki þeim áherslum sem ýmsir hv. þingmenn eins og hv. þm. Atli Gíslason sem situr hér í salnum og hlustar á þessa ræðu hefur lagt mikla áherslu á í sínum störfum á þinginu. Hann hefur oft nefnt faglega verkferla við vinnslu mála og lagt mikla áherslu á gagnsæi og fagmennsku við vinnslu allra mála. Mér finnst ótrúlegt að hv. þingmenn eins og Atli Gíslason treysti sér til þess að verja þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í þessu máli, ekki síst í ljósi þeirra orða sem hann lét falla um vinnulag fyrri ríkisstjórnar meðan hann var stjórnarandstöðuþingmaður. Þetta er mjög miður og það er miður þegar við Íslendingar í þessari stöðu erum að gera tilraunir til þess að endurreisa bankakerfið og endurskipuleggja fyrirkomulag íslenska fjármálakerfisins að unnið sé með þessum hætti. Þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir eru að mínu mati margar hverjar til nokkurra bóta. Ég taldi þegar frumvarpið kom fram að það væri háð gríðarlega miklum annmörkum. Ég var þeirrar skoðunar að þær menntunar- og hæfniskröfur sem fram komu varðandi seðlabankastjórann væru of þröngar. Ég tel að þær breytingar sem hér birtast okkur í breytingartillögum meiri hlutans séu til bóta. Engu að síður þá er það mín skoðun að það þurfi að taka það mál aftur upp til umræðu og umfjöllunar þegar málið fer til viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. Ég hygg að þær menntunarkröfur sem hér koma fram séu eftir atvikum of þröngar og við megum ekki hleypa í gegn hér máli sem er til þess fallið að útiloka tiltekna hópa frá því að geta sinnt starfi seðlabankastjóra. Ég er líka þeirrar skoðunar að það sé til bóta í málinu að mæla svo fyrir um að aðstoðarseðlabankastjóri skuli skipaður. Það hefði verið ófremdarástand í bankanum ef seðlabankastjóri hefði forfallast frá sínum störfum og enginn hefði verið til þess að leysa hann af við slíkar aðstæður. Varðandi peningastefnunefndina var ég þeirrar skoðunar í upphafi að fyrirkomulag hennar og skipan væri miklum annmörkum háð. Ákvæðin, eins og þau birtust okkur í því frumvarpi sem lagt var fram hér á Alþingi - þar var gert ráð fyrir því að peningastefnunefnd starfaði í rauninni algjörlega undir hæl seðlabankastjórans en því hefur nú verið breytt á þann veg að forsætisráðherra Íslands skipi aðila í nefndina. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í viðskiptanefnd hafa réttilega bent á að með þessum breytingum megi halda því fram að vaðið sé úr öskunni í eldinn, þ.e. að farið sé úr einum öfgunum yfir í aðrar. Verði þetta niðurstaðan má segja að vegið sé að sjálfstæði Seðlabanka Íslands og ákvarðanir um peningastefnu séu þá fyrst og fremst á höndum forsætisráðherra. Þetta er auðvitað atriði sem þarf að taka til nákvæmari skoðunar. Ég hefði talið, og sagði það þegar ég sat fundi í viðskiptanefnd, að eðlilegt hefði verið við þessar aðstæður að fá erlenda fagaðila til að fjalla um þessi mál, annars vegar peningastefnunefndina, skipan hennar og hlutverk, og hins vegar þær hæfiskröfur sem gerðar eru til framtíðarseðlabankastjóra. Það lá fyrir að Seðlabanki Evrópu hafði lýst sig reiðubúinn til að veita umsögn, „legal opinion“, um það frumvarp sem við fjöllum um hér, en formaður nefndarinnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, benti á það í umræðunni í nefndinni að ekki væri til siðs, og ekki væri hefð fyrir því, að leitað væri til erlendra aðila varðandi umsagnir um frumvörp sem þessi. Á þeim tíma lá þó fyrir umsögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í möppum þingmanna þannig að þegar af þeirri ástæðu hélt sú röksemd ekki og því var jafnframt haldið fram að ekki væri eðlilegt að leita til Seðlabanka Evrópu, eins seðlabanka í heiminum, varðandi umsögn um þessi atriði, það væri allt eins nær - og sú röksemd var borin á borð fyrir okkur þingmenn - að leita til Seðlabanka Bandaríkjanna og jafnvel til seðlabankans í Rússlandi eða seðlabankans í Kína. Ég verð nú að segja fyrir mína parta að þetta eru röksemdir sem halda ekki af þeim ástæðum tveimur að Seðlabanki Evrópu var sjálfur að eigin frumkvæði reiðubúinn, og hafði lýst því yfir í tölvupósti til forsætisráðuneytisins, til að gefa álit sitt á frumvarpinu. Það verður líka að hafa í huga að frá upptöku og lögfestingu laganna um EES-samninginn hafa gilt hér á Íslandi reglur á fjármálamarkaði sem eiga uppruna sinn innan Evrópusambandsins. Þetta eru reglur sem eru að mörgu leyti samræmdar á Evrópska efnahagssvæðinu og gilda hér líkt og í Evrópu. Það er af þeirri ástæðu sem eðlilegt hefði verið, og eðlilegra hefði verið, að leita umsagnar hjá Seðlabanka Evrópu frekar en hjá seðlabanka í fjarlægum álfum. Því miður var það svo að það var ekki gert og því haldið fram að óeðlilegt væri að leita umsagnar hjá erlendum stofnunum þrátt fyrir að fyrir framan nefndarmenn lægi umsögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem er auðvitað einnig alþjóðleg stofnun þannig að þær röksemdir héldu ekki og allur málatilbúnaðurinn að þessu leyti var fyrirsláttur. Það er eins og áður þannig að þó svo að núverandi ríkisstjórnarflokkar leggi hér til breytingar á stjórnskipulagi Seðlabanka Íslands munu þær einar og sér ekki leiða til neinna úrlausna á þeim vanda sem við Íslendingar eigum við að etja. Það er ekki úrslitaatriði um afkomu þessarar þjóðar og endurreisn íslenska fjármálakerfisins hvort bankastjórar í Seðlabankanum séu einn eða þrír - og ég er svo sem ekkert að lýsa mig andsnúinn því - eða hvort bankaráð Seðlabankans sé skipað með þessum hættinum eða öðrum eða hvort í bankanum starfi peningastefnunefnd. Stjórnskipulag bankans mun ekki leysa okkar vanda. Það sem vantar auðvitað í frumvarpið er það lykilatriði að fjallað sé um framtíðarpeningamálastefnu á Íslandi, það er lykilspurningin sem við þurfum að spyrja. Ég hef tekið eftir því að í ræðum hafa hv. þingmenn Samfylkingarinnar lýst því yfir hér á síðustu dögum að mikilvægasta verkefnið í íslenskum stjórnmálum sé að marka framtíðarstefnu í peninga- og gjaldmiðilsmálum á Íslandi. Þetta frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem ríkisstjórnin telur að sé svo mikilvægt við þær aðstæður sem uppi eru tekur ekki á þessum meginatriðum, atriðum sem þingmenn sem styðja við bakið á ríkisstjórninni hafa sjálfir lýst við annað tækifæri og annað tilefni að séu meginverkefnin við þær aðstæður sem hér eru uppi. Það er ekkert í þessu frumvarpi eða breytingartillögum eða öðru því sem komið hefur frá ríkisstjórninni, hvort sem er frá hæstv. ráðherrum eða hv. þingmönnum, sem varpar einhverju ljósi á framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar í peninga- og gjaldmiðilsmálum. Þetta eru auðvitað þau verkefni sem menn ættu að vera að vinna, en því miður er það þannig að hvorki er hægt að sjá það af þessu frumvarpi né af verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar að slík verkefni séu þar á dagskrá. Frú forseti. Það er vonandi þannig að við meðferð þessa máls, bæði hér í umræðunni á þingi og sömuleiðis í nefnd, fari málið til nefndar milli 2. og 3. umr., verði fjallað um þessi veigamiklu atriði. Það er misskilningur að ætla að kenna stjórnskipulagi Seðlabankans um það hvernig komið er. Við þurfum að einbeita okkur, númer eitt, tvö og þrjú, að þeim úrlausnum sem við viljum vinna að til framtíðar við skipan peningamála á Íslandi. Það gerir þetta frumvarp ekki og ég heiti á og skora á ríkisstjórnina og þá hv. þingmenn sem styðja hana að taka það mál til umfjöllunar. Fólkið í landinu og fyrirtækin í landinu þola ekki að um þessi atriði sé einhver óvissa. Það þarf framtíðarstefnu í þessum málaflokki. Ég get lýst því yfir hér að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins erum og höfum alltaf verið reiðubúnir til að ræða það með hvaða hætti við eigum að haga peningamálastefnu okkar í framtíðinni. Ríkisstjórnin getur því treyst á það að Sjálfstæðisflokkurinn mun taka þátt í þeirri umræðu á málefnalegan og uppbyggilegan hátt en við óskum eftir því að stjórnarflokkarnir og Framsóknarflokkurinn komi að þeim viðræðum - og Frjálslyndi flokkurinn svo að ég gleymi honum nú ekki - með opnum huga þar sem engar leiðir eru útilokaðar. Ég tel að við þær aðstæður sem uppi eru höfum við einfaldlega ekki efni á því að slá neina möguleika út af borðinu en því miður hefur það verið þannig að ríkisstjórnin hefur ekki sýnt neina tilburði í þá átt að ræða þessi lykilatriði, þessi lykilmál sem brenna á fólkinu í landinu í dag. Það frumvarp sem við fjöllum um hér, um Seðlabanka Íslands, hefur ekkert með þessi atriði að gera en vonandi verður gerð á því bragarbót milli 2. og 3. umr. um þetta mál.

Frú forseti. Ég þakka hlý orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar í minn garð og sérstaklega líka þann samstarfsvilja sem hann lýsir hér yfir að hann vilji hafa. Ég tel að í þessu máli hafi þingið verulega sýnt styrk sinn og ég vil sérstaklega hrósa viðskiptanefnd fyrir góð störf; sjö fundir, 23 gestir, hratt og örugglega unnið og af mikilli fagmennsku og það er almenn ánægja með frumvarpið. Það eru minni háttar athugasemdir en ég sé ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn styðji meginhugsun þess þó að þeir séu með minni háttar breytingartillögur. Ég vildi gjarnan spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson: Samningur ríkisstjórnarinnar við Seðlabankann sem gerður var 2001 hafði einber verðbólgumarkmið 2,25% en ekkert annað í peningamálastefnunni sem stóðst aldrei. Við upplifðum bæði gengishrun eða gengissig mjög hratt og við upplifðum hratt vaxandi verðbólgu, aldrei var brugðist við að endurskoða þennan samning frá árinu 2001, í átta ár þrátt fyrir að það hefði margsýnt sig að hann stæðist ekki. Af hverju var ekki leitað eftir endurskoðun, af hverju leitaði hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, ekki eftir viðræðum við Seðlabankann um breytingu á peningamálastefnu sem aldrei virkaði? Nú hefur tekið við völdum ný ríkisstjórn sem lætur verða sitt fyrsta verk að breyta peningamálastefnu, sem hefur verið vanrækt í átta ár frá því að samningurinn var gerður, samningur sem var löngu brostinn. Hv. þingmaður, af hverju var engu breytt í peningamálastefnu þegar ljóst var að hún var gjaldþrota í síðasta lagi árið 2004?

Frú forseti. Ég á dálítið erfitt með að svara spurningum fyrir aðra. Það var svo sem ekki á mínu verksviði að breyta samningi ríkisstjórnarinnar og Seðlabanka Íslands um peningamálastefnuna frá 2001, sem hv. þingmaður vék að. Þar hafa vegist á sjónarmið, annars vegar um sjálfstæði Seðlabankans og hins vegar afskipti ríkisstjórnarinnar af peningamálastefnunni. Ég hefði sjálfur verið reiðubúinn til að taka upp slíkar viðræður hefði ég verið í þeirri stöðu að geta gert það enda hef ég margoft lýst yfir efasemdum um þá peningamálastefnu sem starfað hefur verið eftir frá árinu 2001 og talið að ýmislegt í henni væri ekki skynsamlegt eða heppilegt fyrir stjórn efnahagsmála hér í landinu. Vel má vera að menn hefðu átt að bregðast öðruvísi við frá árinu 2001 en í þeirri stöðu sem við erum í núna leysir það engan vanda til framtíðar að horfa í baksýnisspegilinn og velta því fyrir sér hvað hefði átt að gera betur. Verkefni okkar núna er að búa til einhvers konar framtíðarstefnu peningamála á Íslandi og ég hefði viljað, þegar menn eru á annað borð með frumvarp í höndunum um Seðlabanka Íslands, að það segði eitthvað um þá framtíðarsýn sem ríkisstjórnin hefur varðandi peninga- og gjaldmiðilsmálin. Því miður er svo ekki en ég mundi vilja heyra viðhorf hv. þm. Atla Gíslasonar til þeirra atriða sem ég nefndi í ræðu minni hér. Finnst hv. þingmanni boðlegt að við 

Frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson getur þess að það sé erfitt að svara fyrir aðra. Ég hef enga trú á öðru en að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hljóti að hafa tekið þessi mál upp á fundum sínum og í ranni Sjálfstæðisflokksins sjálfs því að þetta var gagnrýnt samfellt frá árinu 2004. Það var jafnvel talað um að hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde ætti ekki talsamband við seðlabankastjórann Davíð Oddsson. Auðvitað verður Sjálfstæðisflokkurinn að svara því hvernig á því stendur að peningamálastefnan, sem var orðin gjaldþrota fyrir löngu, var ekki tekin upp. Gagnrýni hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar verður að þessu leyti innantóm á peningamálastefnu sem ríkisstjórnin er að reyna að vinna upp og hefur haft til þess hálfan mánuð og ætlar að bretta upp ermarnar á næstu vikum og hefur einlægan ásetning til þess og vilja og fylgir því vel og fast eftir. Ef maður ætlar að byggja almennilega framtíð verður maður að læra af reynslu fortíðarinnar. Þess vegna spyr maður: Hvað var að gerast í samskiptum fyrrverandi forsætisráðherra og seðlabankastjórans, bráðum fyrrverandi? Hvað gerðist þar sem við getum lært af? Og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde var yfirmaður seðlabankastjórans. Ég get síðan upplýst hv. þingmann um að ég hef í engu breytt skoðunum mínum um meðferð og samningu lagafrumvarpa og fylgi þar í einu og öllu þeirri handbók sem þingið hefur gefið út og er sammála henni. Þetta frumvarp var unnið á stuttum tíma en þingið sýndi styrk sinn, viðskiptanefnd og þingmenn sýndu styrk sinn, og kom fram með breytingar við frumvarp sem gerðu betra en það var. Er það ekki tilgangur okkar?

Frú forseti. Það er gott að heyra að hv. þingmaður hefur ekki breytt skoðun sinni varðandi vinnubrögð í þinginu. Þeim vinnubrögðum sem hv. þingmaður hefur talað fyrir um gagnsæi og upplýsingagjöf var samt ekki fylgt í þessu máli. Ég fæ ekki séð að þeim reglum í handbókinni sem hv. þingmaður nefndi sem okkur er gert að fylgja hafi verið fylgt og þótt hann sé þeirrar skoðunar að þingið hafi sýnt styrk sinn með því að gera breytingar á nánast öllum ákvæðum frumvarpsins við meðferð þess í nefndinni má segja að ríkisstjórnin hafi ekki sýnt þinginu neina sérstaka virðingu. Þegar þingmenn óska eftir því að fá upplýsingar um það hverjir stóðu að samningu frumvarpsins er þeim haldið í algeru myrkri um það. Auðvitað hefur verið rætt um peningamálastefnuna í röðum okkar sjálfstæðismanna, bæði milli okkar og hér í þingsalnum. Ég veit ekki betur en að hv. þm. Atli Gíslason og fleiri í hans röðum og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafi gert það líka og einmitt gagnrýnt peningamálastefnu Seðlabankans frá 2001. Ég minnist innblásinna og mjög innihaldsríkra og góðra ræðna hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, vinar míns heitins, sem hélt hér ræður á hverju einasta ári um peningamálastefnu Seðlabankans.  Ég vil síðan benda hv. þingmanni á að það verður ekki bæði sleppt 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu snýr að einum af lykilþáttum stjórnar efnahagsmála á Íslandi. Það skiptir miklu máli í undirbúningi fyrir slíkt frumvarp að sá undirbúningur sé vandaður, það séu fengnir færustu og hæfustu sérfræðingar að verkinu og um leið sé líka nokkuð góð pólitísk sátt um þá niðurstöðu sem lögð er fyrir þingið. Ég hjó eftir því í orðum hv. þingmanns í ræðu áðan - eða hvort það var í frammíkalli - að talað var um peningamálastefnu ríkisstjórnarinnar. Við erum ekki að tala um peningamálastefnu ríkisstjórnarinnar í þessari umræðu, það er rangnefni. Peningamálastjórnin hvílir á lögum sem sett voru árið 2001 um Seðlabankann þar sem bankanum voru samkvæmt lögum sett ákveðin markmið, þ.e. verðbólgumarkmið. Það var breyting frá ástandi sem áður var þar sem bankanum voru sett mörg markmið. Menn höfðu af því áhyggjur þá að þau markmið rækjust hvert á annars horn, menn lentu í vandræðum með þau, sagt að margt af því væri ósamrýmanlegt og því væri eðlilegra að menn miðuðu við eitt ákveðið markmið, þ.e. stöðugleika í verðlagi, svokallað verðbólgumarkmið, og horfðu þá til reynslu ýmissa annarra þjóða sem höfðu tekið slíkt markmið upp á undanförnum árum og áratug. Menn töldu sýnt að góð reynsla væri af slíkum vinnubrögðum. Það er á grundvelli slíkra laga frá Alþingi sem peningamálastefnan er grundvölluð og því rétt að ræða hana þannig en ekki sem sérstaka peningamálastefnu ríkisstjórnarinnar, enda tilgangurinn með sjálfstæði Seðlabankans einmitt sá að færa það vald frá ríkisvaldinu, frá ríkisstjórninni, og inn í Seðlabankann. Hugmyndafræðin er öll einmitt sú að það sé betra að sérfræðingar á sviði peningamálastjórnunar komi þar að sem ekki eru háðir pólitískum duttlungum, sveiflum, pólitískum átökum hversdagsins þegar kemur að því að móta peningamálastefnuna. Af hverju? Vegna þess að menn telja að hér sé um að ræða þvílíkt grundvallaratriði í allri hagstjórn að menn vilja ná því frá dægurþrasinu, ná því frá skammtímahugsun í efnahagsstjórnun og einmitt í áttina að langtímahugsun. Og það getur oft verið erfitt fyrir stjórnmálamennina að standa vörð um slíkt. Það getur gengið þannig á að menn, hvað skal segja, horfa frekar til skemmri tíma en lengri, til skammtímavinsælda frekar en árangurs til langs tíma. Stundum er það þannig með stjórnmálamennina að þeir meta það svo að það verði ekki þeir sem njóti ávinningsins þó að þeir hafi kannski gert réttu verkin ef þeir síðan tapa kosningum, hrökklast frá og aðrir komast að. Öll þessi hugsun, allt þetta hefur snúið að því að menn hafa sagt: Við viljum frekar hafa sjálfstæðan seðlabanka, hann á að hafa skýrt markmið og menn hafa viljað fara verðbólgumarkmiðsleiðina. Ég hef verið í hópi þeirra sem á undanförnum árum hafa bæði í ræðu og riti haft uppi miklar efasemdir um hið hreina verðbólgumarkmið. Það skal þó tekið fram að árið 2001 var ég í hópi þeirra sem voru ánægðir með þessa niðurstöðu, ég taldi hana til bóta frá því kerfi sem við bjuggum áður við. Ég tel hins vegar að reynslan hafi sýnt að þessi aðferð við stjórn peningamála, þ.e. hreint verðbólgumarkmið, sé of þröng nálgun á það viðfangsefni sem Seðlabankinn hefur með höndum og getur leitt til mikilla vandræða. Þau vandræði sem ég tel að hafi komið upp á Íslandi vegna stjórnar peningamálanna hafa fólgist í því að Seðlabankinn hefur fyrst og síðast eitt stýritæki sem eru stýrivextirnir og til að berjast gegn verðbólgu hefur bankinn hækkað stýrivexti sína jafnt og þétt á undanförnum árum, en um leið vegna þess að við búum í breyttum heimi þar sem fjármagn flæðir auðveldlega milli landa kallað fram þá stöðu að fjármagn hefur pumpast inn í hagkerfi okkar til að nýta vaxtamuninn og þar með haft áhrif á gengi íslensku krónunnar til styrkingar á sínum tíma, of mikillar styrkingar og þannig sett hagkerfið að vissu leyti úr jafnvægi. Þetta kallaði t.d. fram aukna neyslu vegna þess að innfluttur varningur varð of ódýr og útflutningurinn þjáðist, útflutningur á fiski eða annarri framleiðslu mátti gjalda fyrir það að gengið var of sterkt en innflutningurinn hagnaðist. Af þessu hef ég lengi haft miklar áhyggjur en Seðlabankanum var líka ákveðin vorkunn vegna þess að í fyrsta lagi var honum settur þessi rammi með lögum, þetta er eina stjórntækið, og það verður að segjast eins og er að hið opinbera gerði Seðlabankanum ekki verkið auðveldara með fjármálastjórn sinni. Aukning ríkisútgjalda og útgjalda sveitarfélaga hefur verið með þeim ósköpum að það hefur gengið þvert gegn allri hugsun um það að vernda stöðugt verðlag í landinu. Og ég hef stundum haft það á tilfinningunni að við stjórnmálamennirnir höfum einhvern veginn litið svo á að verðbólgan hlyti að vera bara vandi Seðlabankans úr því að það væri svo orðað í lögunum að hann ætti að hafa verðbólgumarkmið en hið opinbera hefði raunverulega allt það svigrúm sem því dytti í hug til að eyða öllum þeim peningum sem það kæmi höndunum yfir. Með öðrum orðum er alveg lykilatriði fyrir íslenskt efnahagslíf að við endurskoðum peningamálastefnuna, að við endurskoðum það hvernig við ætlum að búa við íslensku krónuna á næstu missirum og árum því að undan því verður ekki vikið. Hver verður mynt okkar á næstu missirum og árum? Það er sama hvað mönnum finnst um upptöku evru eða eitthvað þess háttar, þetta er sú mynt sem við munum búa við og þess vegna verður að vera einhver skynsamleg hugsun um peningamálastefnuna. Þetta frumvarp hreyfir því miður hvergi við neinu og það hefur komið mjög skýrt fram hjá talsmönnum ríkisstjórnarinnar að því er ekki ætlað að gera það. Þá spyr maður sig: Hver nákvæmlega er þá tilgangurinn með því sem við erum að gera hér? Jú, tilgangurinn er að breyta stjórnunarkerfi bankans. Gott og vel, það hlýtur að vera einhver ástæða fyrir því að við ætlum að breyta honum, eitthvað sem við ætlum að ná fram, eitthvað sem við ætlum að breyta. Nú kunna menn að vera þeirrar skoðunar að mannabreytingar einar saman í bankanum kalli á breytta stefnu. Ég ætla ekki að fullyrða um það. En ef það er tilgangurinn, ef menn hafa þá skoðun að það sé nauðsynleg breyting að breyta yfirstjórn bankans með þessum hætti, breyta skipulagi yfirstjórnarinnar til að kalla fram breytingar á peningamálastefnunni, er náttúrlega alveg furðulegt að menn skuli ekki breyta 3. gr. laganna um hlutverk bankans, hvert markmið hans eigi að vera. Ef 3. gr. stendur óbreytt í lögum um Seðlabankann verður engin breyting. Þar er áfram kveðið á um að bankinn hafi þetta stífa verðbólgumarkmið, engin breyting er þar á, þannig að breytingin á yfirstjórn bankans mun ekki hafa nein áhrif á það hvernig bankinn rekur sína stefnu. Við erum að verja mjög mikilvægum og verðmætum tíma á Alþingi í að ræða þetta mál. Þetta er stórt mál, þetta skiptir máli, það skiptir máli fyrir efnahagslífið, fyrir fyrirtækin og heimilin í landinu hvernig að þessum málum er staðið. Mér finnst satt best að segja alveg merkilegt að ekki skuli þá fylgja þessari breytingu möguleiki fyrir þá nýju yfirstjórn sem hér er kallað eftir í bankanum að breyta stjórn peningamála í kjölfarið. Hvernig stendur á því? Það væri mjög áhugavert að fá það fram hjá talsmönnum stjórnarinnar sem því miður eru mjög fáir í salnum. Þrátt fyrir alls konar yfirlýsingar á undanförnum mánuðum um mikilvægi peningamálastefnunnar í umræðunni um endurreisn íslenska hagkerfisins tek ég eftir því að í salnum situr bara einn stjórnarliði. Aðrir hafa þá öðrum hnöppum að hneppa. Það væri áhugavert að fá fram hvers vegna ekki er gerð breyting á 3. gr. laganna þannig að sú breyting sem hér verður, ef þetta frumvarp verður að lögum, á yfirstjórn bankans geti haft einhver áhrif á það hvernig menn vinna peningamálastefnuna. Ég mundi telja að breyta þyrfti 3. gr. þannig að hún hljóðaði eitthvað á þá leið að meginmarkmið Seðlabanka Íslands væri að stuðla að stöðugu verðlagi að teknu tilliti til annarra lykilstærða í íslensku efnahagslífi. Ég held að við höfum þrengt þetta of mikið árið 2001. Það er algjörlega óþarft og rangt að hafa kerfið þannig að talin séu upp atriði eins og full atvinna, jafnvægi í byggð landsins og hvað það nú var. Það held ég að sé ekki skynsamlegt.  Ég vona, virðulegi forseti, að milli 2. og 3. umr. þegar þetta frumvarp fer aftur til hv. viðskiptanefndar verði þetta skoðað og ég treysti á þá sem þar sitja að setjast yfir þetta af vandvirkni og skoða þessa möguleika. Ef eitthvað gott á að leiða af þessu einhvers staðar, ef þetta á að hafa eitthvert gildi þarf það að koma fram með þeim hætti. Því miður virðist vera mikil óþolinmæði í þessu máli öllu saman en menn þurfa að setjast yfir það og vanda sig mjög vel, kalla til sín til þess bæra sérfræðinga í þessum málum, gefa sér tíma til að orða slíkt markmið skynsamlega, fara í gegnum alla þá umræðu, leggja mat á þessa hluti þannig að við fáum lög um Seðlabankann sem hjálpa okkur í þeirri viðreisn sem fram undan er. Þessi breyting hér skiptir voða litlu í því máli. Það er þó þannig að það er ekki allt alslæmt í þessu frumvarpi, langt því frá. Ég tel t.d. æskilegt að það sé meira gagnsæi í vaxtaákvörðunum Seðlabankans líkt og er víða þar sem umræður um vaxtaákvarðanirnar - afstaða einstakra aðila sem að því máli koma - séu gerðar opinberar þannig að menn geti lesið nákvæmlega hvaða forsendur hafa legið að baki afstöðu einstakra manna. Ég tel ágætt að fara þá leiðina og við eigum að skoða það. Eins og ég sagði þarf einhver svona breyting að fylgja frumvarpinu. Annað sem ég vil gera að umræðuefni, og hefur verið nefnt fyrr í dag, er spurningin um þau skilyrði sem menn setja til að menn geti setið sem seðlabankastjórar. Ég hef smááhyggjur af því sem bent er á í áliti minni hluta viðskiptanefndar sem snýr að skilgreiningunni á menntun seðlabankastjóra. Í frumvarpinu er orðalagið „hagfræði eða tengdum greinum“. Nú geta menn endalaust velt fyrir sér hvað eru tengdar greinar við hagfræði. Ég er þeirrar skoðunar að í opinberri umræðu hafi oft borið á því að menn misskilji fyrirbærið hagfræði, þ.e. skilgreini hugmyndina um hagfræði og hvað hagfræðingar gera allt of þröngt. Menn sjá helst fyrir sér hagfræðinga sitja fyrst og fremst á daginn við það að setja upp einhver líkön til að spá fyrir um þróun í efnahagslífinu, eitthvað þess háttar. Það er auðvitað miklu flóknara, miklu margbreytilegra og í eðli sínu allt öðruvísi starfsemi sem hagfræðin snýst um. Hagfræðin er í eðli sínu fyrst og fremst félagsfræði, sálfræði, mannfræði og allir þeir þættir. Þeir snúast um það hvernig við, manneskjurnar, getum búið saman í veröldinni að gefnu því að það sé skortur á ýmsum þeim gæðum sem við teljum æskileg í lífi okkar. Spurningin um það þjóðskipulag sem við teljum að henti okkur best, ekki bara til að nýta auðlindir jarðarinnar og hugvit hvert annars sem best, heldur líka hvernig við getum yfir höfuð búið til samfélag þar sem við eigum mesta möguleika á því að lifa hamingjusömu lífi. Um þetta snýst hagfræðin. Það að láta sér detta í hug að þekking og skilningur á t.d. mannfræði ásamt síðan langri reynslu af efnahagsmálum og fjármálum geti ekki undirbúið menn mjög vel fyrir það að sitja í stóli seðlabankastjóra er fráleitt. Mikil og djúp þekking á menningarsögu eða slíkum þáttum getur verið mjög verðmæt og skipt miklu máli þegar kemur að því að hafa skilning á því samfélagi sem menn búa í til að sinna slíku starfi. Ég má ekki gleyma því að í svona seðlabanka eru síðan tugir og aftur tugir fólks með doktorspróf í hagfræði sem kann alla tölfræði veraldarinnar og hvað það nú er sem þarf til. Aðalatriðið er að þarna sé einstaklingur sem hafi til að bera vit og gáfur, þekkingu og reynslu til að sinna slíku starfi. Ég held að háskólapróf sé mjög góður bakgrunnur, og jafnvel nauðsynlegur, en um leið og menn segja „hagfræði eða tengdum greinum“ er þetta orðið svo vítt að það er eins gott að segja bara háskólapróf. Lögfræði er grein tengd hagfræðinni, sálfræði er grein tengd hagfræðinni að vissu leyti o.s.frv. Ég held að svona ákvæði muni alltaf valda ákveðnum vanda þegar kemur að því að við ráðum seðlabankastjóra. Þetta voru helstu atriðin sem ég vildi gera grein fyrir. Ég á allt eins von á því að við 3. umr. þurfum við að ræða allnokkuð þær breytingartillögur sem ég vona að komi í meðförum nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Enn á ný ítreka ég að það að gefa ekki möguleika á annarri nálgun á peningamálastefnunni en er í núgildandi lögum gerir það verkum að þetta frumvarp sem hér liggur fyrir hefur ósköp lítið gildi í sjálfu sér til að hjálpa þjóðinni til að vinna sig áfram úr þeim vandamálum sem við erum að fást við. Þess vegna skiptir þetta máli. Það skiptir máli að við nálgumst þetta líka á réttum forsendum, að við nálgumst þessa umræðu um Seðlabankann án þess að gleyma okkur í þeirri spurningu hvort þær breytingar sem hér er um að ræða séu keyrðar áfram til að ná fram breytingum strax á Seðlabankanum eða seinna eða hvað það nú er. Við verðum að nálgast þessa umræðu faglega með hagsmuni þjóðarinnar í bráð og lengd að leiðarljósi. Það er skylda okkar sem þingmanna og við hljótum öll að vilja gera þessa hluti þannig vel úr garði að það nýtist þjóðinni þegar upp verður staðið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Farið hefur verið ítarlega yfir málið af hálfu félaga minna í Sjálfstæðisflokknum og nefndarmanna í viðskiptanefnd og ætla ég ekki að fara að endurtaka ræður þeirra. Afstaða okkar sjálfstæðismanna er vel rakin í áliti minni hlutans í nefndinni og er ég sammála því sem framsögumaður nefndarálitsins sagði fyrr í dag að þær breytingartillögur sem meiri hlutinn gerir á frumvarpinu í nefndaráliti sínu eru flestar til bóta en hefðu mátt ganga lengra eins og við bendum á í minnihlutaálitinu. Nefndarálit minni hlutans endurspeglar að mínu mati mjög vel þau sjónarmið sem fram komu hjá gestum nefndarinnar. Ég átti þess kost að sitja einn fund nefndarinnar þar sem tekið var á móti fjölmörgum gestum og mér fannst mjög mikill samhljómur í orðum þeirra. Þegar rennt er yfir umsagnirnar sem eru fylgiskjal með minnihlutaálitinu þá er það svona rauður þráður í gegnum þær. Mjög fínar umsagnir hafa komið fram um þetta mál og má þar nefna mjög ítarlegt álit frá Seðlabanka Íslands, frá ASÍ og BSRB, Jóni Sigurðssyni, fyrrverandi seðlabankastjóra og lektor við Háskólann í Reykjavík, sem kom með mjög gagnlegar athugasemdir að mínu mati, Félagi íslenskra stórkaupmanna, Samtökum fjárfesta, Vilhjálmi Bjarnasyni, formanni minni fjárfesta - ég veit ekki alveg hvort ég fer rétt með titil hans - Viðskiptaráði, Samtökum atvinnulífsins og svo mætti lengi telja. Ég vil aðeins fara yfir umsagnirnar vegna þess að mér finnst fjölmargir umsagnaraðilar gera mjög alvarlegar athugasemdir við tilurð frumvarpsins og aðdraganda og vinnubrögðin sem hafa verið viðhöfð og við höfum bent á í þessari umræðu og líka við 1. umr. um málið að það skorti talsvert á að frumvarpið sé það faglega frumvarp sem stjórnarflokkarnir vilja láta að liggja. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að grípa niður í nokkrar umsagnir og ég byrja á umsögn frá Félagi íslenskra stórkaupmanna þar sem segir: „Umrætt frumvarp er mjög sérstakt í sniðum og er tilkoma þess og meðferð hápólitísk. Ber frumvarpið það með sér að ekki hafi verið vandað til verks.“ Á öðrum stað í álitinu segir, með leyfi forseta: „Almennt telur FÍS að umrætt frumvarp sé verulega gallað hvað varðar þá peningastefnunefnd sem lagt er til að starfrækt verði innan Seðlabankans. Leggur félagið til að frumvarpinu verði breytt í veigamiklum atriðum.“ Ég held áfram að grípa niður í álit stórkaupmanna. Þar segir á öðrum stað: „Að mati FÍS mun fyrirhuguð skipan peningamála þjóðarinnar ekki ná markmiðum um fagmennsku, sjálfstæði og gagnsæi. Hér er augljóslega verið að lögleiða kerfisbundinn galla í stjórnsýslu peningamála. Galla sem er sorglega líkur þeim sem átti þátt í því að leiða þjóðina í þær ógöngur sem hún er í.“ Í lokin segir í áliti Félags íslenskra stórkaupmanna: „Vönduð og vel ígrunduð peningamálastefna er hornsteinn þeirrar endurreisnar sem fyrir stafni er. Að baki þeim stjórntækjum sem Seðlabankinn hefur þarf að vera sjálfstæður aðili sem atvinnulífið ber traust til og stjórnast aðeins af faglegum sjónarmiðum. Með fyrirhuguðu frumvarpi er ljóst að þessum markmiðum verður ekki náð.“ Mér finnst þetta mjög alvarlegar athugasemdir hjá þessu félagi. Ég vil einnig fá að grípa niður í upphaf álits frá Vilhjálmi Bjarnasyni, sem mikið hefur verið leitað til núna eftir þær ófarir sem við lentum í og er talinn vera ákveðinn áttaviti í þessum málum með stefnuna í rétta átt. Hann segir, með leyfi forseta: „Undirritaður telur að embætti bankastjóra í Seðlabanka sé eitthvert ólýðræðislegasta embætti í allri stjórnsýslu. Þess vegna er það vandasamt hvernig því valdi er fyrir komið í stjórnsýslunni. Þegar af þeirri ástæðu tel ég að það sé beinlínis hættulegt að vald bankastjórnar sé í höndum eins manns og lítið jafnræði milli bankastjórans, framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, sér í lagi þar sem í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að hægt sé að víkja bankastjóra úr starfi vegna verulegs ágreinings.“ Vilhjálmur telur að þarna geti verið um að ræða beinlínis hættulegt frumvarp. Þó ber að geta þess að í breytingartillögum meiri hlutans er lagt til að það verði staðgengill þannig að það dregur aðeins úr hættunni sem Vilhjálmur nefnir hér. Að lokum vil ég grípa niður í umsögn Samtaka atvinnulífsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Stjórnarfrumvarp þetta er gagngert sett fram til þess að skipta um yfirstjórn í Seðlabankanum. Frumvarpið er lagt fram á Alþingi án þess að farið hafi fram sá vandaði undirbúningur og það samráð sem mælt er fyrir um í leiðbeiningum um undirbúning og gerð stjórnarfrumvarpa sem forsætisráðuneytið hefur gefið út. Þá er aðilum gefinn skammur umsagnarfrestur, eins og allt of algengt er, og mikill þrýstingur á hraðferð frumvarpsins í gegnum þingið.“ Þetta eru nokkrar athugasemdanna sem borist hafa en allar eru þær út af sama atriðinu sem við höfum gert athugasemdir við, að þegar lögum um Seðlabanka er breytt er mjög mikilvægt að það sé gert þannig að það taki af allan vafa um að unnið sé faglega, í samráði og samkomulagi við aðila bæði í stjórnkerfinu og á Alþingi og að leitað sé til bestu sérfræðinga sem völ er á um aðkomu að málinu. Við höfum gagnrýnt þetta atriði, sjálfstæðismenn, í þessari umræðu og við 1. umr. og ég ítreka það. Okkur er hins vegar morgunljóst að ríkisstjórnin ætlar sér að klára þetta mál og fyrir því virðist vera meiri hluti í þinginu og við því er ekkert að gera, við ítrekum bara varnaðarorð okkar. Við höfum þess vegna lagt fram breytingartillögur til að reyna að draga úr skaðanum, ef svo mætti segja, og þær liggja fyrir í þingskjali. Þær hafa verið raktar hér ágætlega og ég ætla ekki að endurtaka það, en þær lúta sérstaklega að því hvort vera eigi einn eða fleiri bankastjórar eins og ég nefndi áðan, að hæfniskröfum og menntun og hefur verið farið ítarlega í það og gerir minni hlutinn ákveðnar breytingar sem eru í sjálfu sér ágætar. En athyglisvert er hve langt er gengið í nefndaráliti meiri hlutans í að passa upp á að menntun lögfræðinga passi ekki í þetta starf en viðskiptalögfræðingur er af einhverjum ástæðum sérstaklega nefndur. Ég veit ekki alveg hver munurinn er þarna á en ég vek athygli á því að viðskiptalögfræðingar virðast vera hæfari en lögfræðingar. Lýsi ég furðu minni á að það sé einhver stór greinarmunur á því, sérstaklega þar sem í áliti Seðlabankans kemur fram að í upprunalega álitinu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem við höfum ekki séð, er tekið sérstaklega fram að lögfræðimenntun sé talin fullkomlega nægileg sem hæfniskrafa fyrir seðlabankastjóra hér sem annars staðar. Mig langaði aðeins að taka eitt atriði varðandi peningastefnunefndina sem vakti athygli mína á þeim fundi sem ég sat í viðskiptanefnd. Það kom fram hjá Jóni Sigurðssyni, fyrrverandi bankastjóra, lektor við Háskólann í Reykjavík - til að aðgreina þá tvo Jóna Sigurðssyni sem hafa gegnt þessu embætti - að hann gerði athugasemd við þá óvissu sem væri um stöðu fulltrúanna í peningastefnunefndinni innan stjórnskipulags bankans, í rauninni praktísk atriði um launakostnað og status þeirra og tilvist innan bankans eða eins og hann segir í umsögn sinni, sem er best að ég lesi svo ég sé ekki að umorða það sem hann segir, með leyfi forseta: „Einn meginvandinn sem fylgir peningastefnunefnd er sá að störfin virðast vaxa og áður en varir sitja menn uppi með fjóra viðbótarstarfsmenn með fullan vinnutíma eða því sem næst og þeir munu reynast hafa tök á að tryggja sér þokkaleg laun, en enginn hefur boðvald til að nýta þá fyrir stofnunina umfram það sem þeim sjálfum þóknast. Því er skynsamlegt að kveða á um umfang starfs hvers og eins þegar við skipun í nefndina og æskilegt að hafa um þetta ákvæði í lögunum.“ Ég tek undir þetta hjá Jóni Sigurðssyni vegna þess að auðveldlega er hægt að ímynda sér að þessir utanaðkomandi peningastefnunefndarmenn verði með tímanum starfsmenn bankans vegna þess að þeir geta ekki unnið hvaða störf sem er til að gætt sé sjálfstæðis þeirra og óhæðis.  Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ræða aðeins frekar um umsagnir frá útlöndum vegna þess að eins og menn vita var það töluvert rætt við 1. umr. og hefur verið talsvert til umfjöllunar í þjóðfélaginu og í nefndinni. Það var dálítið ankannalegt við 1. umr. þegar ég spurði hæstv. forsætisráðherra út í það hvort til stæði að senda frumvarpið til umsagnar til útlanda, til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem ég tók sérstaklega fram, Seðlabanka Evrópu og fleiri, þá talaði hún sérstaklega um að það væri óþarfi. En á sama tíma og við áttum orðastað hér virðast embættismenn í forsætisráðuneytinu einmitt hafa verið að láta þýða frumvarpið og senda það til umsagnar eða jafnvel verið búnir að því. Það var nú ágætt. Ég fagna því bara að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafi verið gefinn kostur á að gera athugasemdir við frumvarpið. Ég held að athugasemdir þeirra - a.m.k. þær athugasemdir sem ég hef fengið að sjá, ég hef ekki enn fengið að sjá fyrri athugasemdirnar sem komu - séu allar til bóta og þetta hafi verið mjög gott. En í nefndinni kom fram, einmitt á fyrrnefndum fundi sem ég sat, og ég er hér með afrit af tölvupósti sem barst frá Seðlabanka Evrópu, frá einhverjum sem titlar sig „Director General“, ég veit að þetta er ekki bankastjóri seðlabankans en þetta er einhver háttsettur stjórnandi í bankanum. Þar er hann að koma skilaboðum til íslenskra stjórnvalda í gegnum utanríkisþjónustuna að Seðlabanki Evrópu hafi verið tilbúinn til þess að gefa umsögn um þetta frumvarp og tekur sérstaklega fram í skeyti sínu að þetta hafi verið gert fyrir önnur lönd. Ég óskaði eftir því á fundinum að þessu góða boði yrði tekið og síðan voru greidd um það atkvæði innan nefndarinnar og það þótti óþarft. Rökin fyrir því, eftir því sem mér skilst, voru þau að þá þyrfti að fá umsagnir frá seðlabönkum vítt og breitt um heiminn sem mér finnst vera fráleit ástæða. Að mínu viti hefði það einungis bætt framkvæmd og verklag þessa frumvarps að fá álit Seðlabanka Evrópu, þó ekki væri nema bara til staðfestingar á því fyrir íslensk stjórnvöld, ef þau telja allt þarna vera gert á sem bestan hátt, að þarna væri komin viðurkenning á því frá Seðlabanka Evrópu að rétt væri staðið að verki. Ég tel að það hefði aukið trúverðugleika alls þessa starfs. Þessu var hafnað og mér þykir það mjög slæmt og ég vil ítreka það sjónarmið mitt í þessari umræðu. En þar sem málinu verður, eftir því sem mér best skilst, vísað aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. þá vil ég gera það að tillögu minni að sá tími verði nýttur til þess einmitt að fá þetta ágæta álit sem er í boði frá Seðlabanka Evrópu vegna þess að ég tel það mjög mikilvægt og einungis til þess fallið að auka traust okkar og trúverðugleika sem er og á að vera markmiðið með frumvarpinu, ef ég skil stjórnvöld rétt í þessu máli. Ég hvet því til þess, herra forseti, að óskað verði eftir umsögn frá Seðlabanka Evrópu og þeirra góða boði tekið hvað þetta atriði varðar.

Herra forseti. Þetta hefur verið gagnleg umræða hér um frumvarp til laga um breytingu á Seðlabanka Íslands í dag og fróðlegt að fylgjast með henni. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að nefna við þessa umræðu, sérstaklega í ljósi ræðunnar sem ég hélt við 1. umr. og þeirra álitamála sem ég lagði til grundvallar varðandi frumvarpið og þann ágalla sem ég taldi vera á því hvað vissa þætti varðar. Viðskiptanefnd hefur haft málið til meðferðar síðustu tvær vikur og ég verð að segja að þær breytingar sem nefndin hefur gert eru til bóta þótt ég hefði viljað sjá að menn hefðu farið töluvert í aðra átt gagnvart einstökum þáttum. Ég ætla að fara stuttlega yfir það í ræðu minni hér. Þetta frumvarp snýst í meginatriðum um þrennt: Í fyrsta lagi að bankastjórum Seðlabanka Íslands er fækkað úr þremur í einn. Í öðru lagi að upp er tekin svokölluð peningastefnunefnd sem hefur með höndum það verkefni sem bankastjórn Seðlabanka Íslands hefur núna. Í þriðja lagi er ekki fjallað um 3. gr. laga um Seðlabanka Íslands þar sem tekið er á peningastefnunni. Það má svo sem segja að það skipti máli að bankastjórar Seðlabankans séu þrír en ekki hverjir þeir eru. Þeir eru í sjálfu sér peningastefnunefnd. Hugsunin með því að hafa þrjá bankastjóra er ekki síst sú að þar skapist umræða um hvernig peningastefnunni í landinu er háttað. Með þessu frumvarpi er ákveðið að gera breytingu þarna á og velja einn bankastjóra og hafa sérstaka peningastefnunefnd. Eins og ég lýsti við 1. umr. er þessi leið mjög fær. Hún er farin víða erlendis og hefur gjarnan gefist vel. En það ber að vanda sérstaklega til verka þegar um slíkar skipulagsbreytingar er að ræða. Ég tek fram að þetta eru ekki bara skipulagsbreytingar. Verið er að gera grundvallarbreytingar á eðli Seðlabankans með því að færa ákveðin verkefni frá þessum þremur seðlabankastjórum til peningastefnunefndar. Ég gagnrýndi harðlega við 1. umr. að einungis væri um einn bankastjóra að ræða en ekki neinn aðstoðarbankastjóra. Ég gleðst yfir því að hv. viðskiptanefnd hefur ákveðið að leggja til að aðstoðarbankastjóri verði skipaður. Ég tel það mjög til bóta. Jafnframt tel ég til bóta að hann skuli setjast í peningastefnunefndina. Engu að síður er ég ekki alveg sátt við hvaða leið menn fara varðandi peningastefnunefnd eins og hún er hugsuð af hálfu viðskiptanefndar. Gagnrýnin sem ég hafði á peningastefnunefndina í 1. umr. var ekki síst sú að seðlabankastjóranum væri falið mikið vald til þess að skipa þá tvo aðila sem í nefndina skyldu setjast og gæti þar með valið menn eftir því hvaða skoðanir þeir hefðu á peningamálum og myndað meiri hluta í nefndinni út frá þeim sjónarmiðum sem hann hefði uppi. Viðskiptanefnd hefur að einhverju leyti fallist á að þetta geti skapað vandamál og í öllum umsögnum við frumvarpið hefur þetta atriði verið gagnrýnt. Ég hlýt að gagnrýna að þetta vald sé fært til forsætisráðherra. Ég held að við bætum ekkert með því. Ég held að við færum þetta mál of mikið inn í pólitíkina og það vil ég ekki. Ég treysti því að þetta mál fari aftur í nefnd á milli umræðna og vil miklu frekar að við skoðum þá leið að auglýst verði sérstaklega eftir þeim tveimur aðilum sem eiga að fara í peningastefnunefnd. Þeir geti komið úr háskólasamfélaginu, þeir geti komið hvaðanæva að. Þeir geta þess vegna komið frá útlöndum. Þeir geta í því tilliti haft mikið vægi í nefnd eins og peningastefnunefnd, skipt verulegu máli og verið mikill stuðningur fyrir bankastjórann sem í bankanum situr. Ég beini þessum tilmælum til hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, formanns viðskiptanefndar, sem situr hér undir umræðunni og það er gott að hún er í salnum. Mér þykir heldur þunnskipaður hópur stjórnarliða hér en ég er ánægð með það að sjá formann nefndarinnar. Ég veit að hún er að hlusta á mig og ég vona að hún skoði þetta á milli umræðna. Það þriðja sem mig langar til að snerta örlítið á í þessu er 3. gr. laganna um Seðlabanka Íslands þar sem fjallað er um markmið laganna. Menn virðast vera sammála um það að peningastefnan í landinu hafi beðið slíkan hnekki að nauðsynlegt sé að gera breytingar á Seðlabankanum til að skerpa þar á og laga. Þá finnst mér dálítið ankannalegt að löggjafinn treysti sér ekki til að fjalla um 3. gr. laganna um Seðlabanka Íslands. Það segir mér að meiri blæbrigði séu á sjónarmiðunum en ég hefði kosið. Það er meira litið til stjórnskipulegra þátta og einstakra manna en þess verkefnis sem á Seðlabankanum hvílir, hins mikla verkefnis, að stýra peningastefnunni í landinu, sem við skulum ekki heldur gleyma að er líka á ábyrgð ríkisstjórnar Íslands. Undan því skulu menn aldrei víkjast. Ég hefði kosið í þessu að viðskiptanefnd hefði líka skoðað 3. gr. og velt fyrir sér hvert verkefni Seðlabankans eigi að vera í bráð og lengd. Jafnvel þótt peningastefnunefnd sé komin í bankann er ekki þar með sagt að einhverjar breytingar verði á peningamálastefnunni í landinu. Við vitum ekkert hvaða menn setjast í þessa nefnd. Það getur vel verið að þeir verði með sömu áherslur og hafa verið hérna frá 2001. Og við skulum ekki gleyma því að að fyrri stefnumótun hefur komið fjöldi hagfræðinga, bæði þeirra sem starfa innan lands og eins menn sem starfa hjá virtum stofnunum erlendis. Það á ekki að koma okkur neitt á óvart þótt margir hagfræðingar muni hafa miklar skoðanir á því hvernig peningastefnunni er háttað. Ég hefði talið það vera til bóta ef Alþingi hefði snert á þessari 3. gr. með einhverjum hætti. En hér er um að ræða frumvarp og stofnun í landinu sem er gríðarlega mikilvægt að sátt ríki um. Þess vegna verð ég að ítreka það sem ég sagði áðan að mér þykir mjög miður að ekki skuli meira samráð og samtal hafa verið á milli flokkanna um þetta mál. Að sérfræðingar hafi ekki komið meira að málinu við samningu þess. Að hv. viðskiptanefnd sitji með málið í fanginu og þurfi að gera veigamiklar breytingar á því á skömmum tíma. Mér finnst það ekki vera til bóta við þær aðstæður sem nú ríkja í landinu. Ég hefði viljað sjá meiri ró og festu yfir því sem á að gerast í Seðlabanka Íslands sem er og mun verða lykilstofnun í endurreisn þessa lands. Hér búum við við íslenska krónu. Það er verkefni þessa banka að halda gjaldmiðlinum uppi, styrkja hann og leita leiða til þess að skapa efnahagsjafnvægi í landinu. Það á að vera sjónarmiðið. Það á að vera verkefnið en ekki að rífast um einstaka menn. Þarna hefur veikleiki stjórnmálamanna komið berlega í ljós. Þess vegna óska ég þess að við þær breytingar sem nú verða í landinu í kosningum með nýrri ríkisstjórn að menn hafi það að leiðarljósi að skapa ró um stofnanir samfélagsins og meðhöndla og umgangast þær af tilhlýðilegri virðingu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Það er ljóst að frumvarpið hefur tekið töluverðum breytingum í meðförum hv. viðskiptanefndar og því ber að fagna. Mig langar að nefna nokkur atriði í frumvarpinu sem ég nefndi reyndar í fyrri ræðu minni, þegar frumvarpið var lagt fram, og geri enn að umtalsefni. Í fyrsta lagi held ég að það sé til bóta að fækka árunum, að þau séu fimm í stað í sjö, það er til samræmis við stjórnunarstöður hjá ríkinu að öðru leyti - sú tillaga að stytta skipunartímann úr sjö árum í fimm er til bóta. Ég vil hins vegar taka undir með minni hluta viðskiptanefndar hvað varðar hæfniskröfu seðlabankastjóra, að sá þáttur verði víkkaður út. Hver ætlar að meta hvað þessi orð „í tengdum greinum“ þýða í breytingartillögu hv. meiri hluta nefndarinnar? Hvaða greinar eru tengdar hagfræði? Hver metur hvað það er og hvað ekki? Ég tel að breytingartillagan við 3. gr. frá minni hluta viðskiptanefndar, um að seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri skuli hafa lokið háskólaprófi og búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum, opni dyr fyrir fleiri hæfa einstaklinga til að sækja um það mikilvæga embætti sem seðlabankastjóraembættið og aðstoðarseðlabankastjóraembættið verða. Ég fagna því líka að komin sé fram sú breytingartillaga að hér skuli vera aðstoðarseðlabankastjóri. Það er jafnframt fagnaðarefni að fram komi breytingartillaga um hvernig staðið skuli að umsókninni, að hér sé lagt til að skipuð verði hæfnisnefnd sem fari yfir og meti einstaklinga og leggi til við hæstv. forsætisráðherra hver verði skipaður í hvort embætti fyrir sig. Það er til bóta og maður verður að treysta því að við ráðningu ráði hæfni einstaklingsins fyrst og síðast en ekkert annað. Hæfni einstaklingsins fyrst og síðast, hún á og verður að skipta meginmáli. Í öðru lagi vil ég nefna að ég sakna þess enn - þrátt fyrir þær veigamiklu breytingar sem gerðar eru á þessu frumvarpi, og ég tel flestar þeirra ef ekki allar til bóta - að hv. viðskiptanefnd skuli ekki, eins og fram hefur komið í ræðum fleiri þingmanna, hafa tekið á peningastefnunni samhliða því að verið er að skipa peningastefnunefnd. Peningastefnan skiptir meira máli en nefndin sjálf, hún skiptir meginmáli - hvaða peningastefnu við ætlum að hafa og hvernig við ætlum að vinna okkur út úr þeim vanda sem við blasir, og þar skiptir peningastefna Seðlabankans miklu máli. Ég gagnrýni að vald sé flutt frá seðlabankastjóra til forsætisráðherra í ráðningu þeirra sem sitja eiga í peningastefnunefnd, og ég tek undir það með hv. þm. Ólöfu Nordal, sem hér talaði á undan mér, að sett verði á laggirnar hæfisnefnd, störfin verði auglýst og þannig verði ráðið í þá nefnd. Það skiptir okkur miklu máli að í hana fáist hæfir einstaklingar sem eru hafnir yfir alla hlutdrægni og allan efa. Samhliða því - ef við horfum á breytingartillögur við 5. gr., um að nefndarmönnum í peningastefnunefnd, sem forsætisráðherra skipar, sé óheimilt að sinna störfum sem til þess eru fallin að draga hlutdrægni þeirra í efa - veltir maður því fyrir sér að á undanförnum mánuðum hafa prófessorar við háskólana verið manna virkastir í að tjá hug sinn um það hvað fór miður og hvernig bregðast hefði átt við í þeim málum sem við var að glíma. Eru þeir hæfir í peningastefnunefndina? Ef þeir eru hæfir mega þeir þá ekki tjá sig sem prófessorar í sínum greinum við háskólana í landinu vegna þess að þá gæti hlutdrægni þeirra eða hlutleysi þeirra verið dregið í efa? Þetta þarf að skoða vendilega. Ég held því að hæfisnefnd þurfi að vera til og hún þarf að setja sér markmið um það með hvaða hætti hún ætlar að velja aðila inn í þessa nefnd. Þetta verður „Nefndin“, með stórum staf og greini, sem kemur til með að skipta íslenska þjóð meginmáli á næstu árum. Því segi ég enn og aftur að ég hefði kosið að í þessu ágæta frumvarpi hefði verið skoðað með hvaða hætti við ætlum að haga peningamálastefnu þjóðarinnar. Ég vænti þess að á milli umræðna taki hv. viðskiptanefnd í það minnsta til skoðunar þær athugasemdir sem settar hafa verið fram af okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Að lokum, virðulegur forseti, verð ég að spyrja, vegna þess að mér þykir ákvæði I til bráðabirgða ekki vera ljóst, og það þarf að vera ljóst – það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 26. gr. laganna skal Alþingi eins fljótt og unnt er eftir gildistöku laga þessara kjósa bankaráð Seðlabanka Íslands ásamt varamönnum. Frá sama tíma fellur niður umboð þeirra er þá sitja í bankaráðinu.“ Hvað er átt við með orðunum: „Frá sama tíma …“ - er þá átt við frá gildistöku laganna eða mun núverandi bankaráð sitja þar til nýtt bankaráð hefur verið skipað? Ég tel að orðalagið hér geti valdið misskilningi og væri gott að fá svar við því. Ég óska þess að hv. viðskiptanefnd og hæstv. ríkisstjórn, sem situr hér sem minnihlutaríkisstjórn, muni ekki skipa bankaráð Seðlabankans á næstu dögum, hún muni bíða með það fram yfir kosningar þannig að það verði þeir sem hljóta meiri hluta á þingi sem skipi bankaráðin en ekki minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Mér þykir hins vegar jafnmiður að á sama hátt og áður eigi að skipa í bankaráð Seðlabanka Íslands, að pólitísk flokksskírteini ráði þar mestu. Ég hefði kosið að önnur færari leið hefði verið sett fram til þess að skipa í bankaráð en með þeim hætti. Að lokum tel ég breytingartillögu í nefndaráliti frá minni hluta viðskiptanefndar á þskj. 570 skynsamlega, en þar stendur, með leyfi forseta: „Við gildistöku þessa ákvæðis skal bankaráð, þrátt fyrir 2. mgr. 24. gr. laganna, skipa annan tveggja sérfræðinga á sviði efnahags- og peningamála til fjögurra ára.“ Samhliða tel ég breytingartillögu frá meiri hluta viðskiptanefndar, á þskj. 567, skynsamlega en þar kemur fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 23. gr. laganna skuli aðstoðarseðlabankastjóri að undangenginni auglýsingu vera skipaður til fjögurra ára í stað fimm. Það er skynsamlegt með tilliti til þess að skipunartími seðlabankastjórans og aðstoðarseðlabankastjóra renni út á sama tíma. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr. þar sem nefndarmönnum gefst þá tækifæri til þess að fara yfir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. Ég ítreka að breytingartillögur við frumvarpið eru til bóta.

Herra forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir beindi til mín fyrirspurn sem varðar 12. gr. frumvarpsins sem er ákvæði I til bráðabirgða við frumvarpið og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 26. gr. laganna skal Alþingi eins fljótt og unnt er eftir gildistöku laga þessara kjósa bankaráð Seðlabanka Íslands ásamt varamönnum. Frá sama tíma fellur niður umboð þeirra er þá sitja í bankaráðinu.“ Ég vil, herra forseti, taka af allan vafa um það að núverandi bankaráð skal sitja þar til skipað hefur verið nýtt bankaráð. Það er skilningur frumvarpsins, það er skilningur viðskiptanefndar og skilningur meiri hlutans sem hér skilaði inn. Það má enginn vafi leika á þessu, þetta er sá skilningur sem við leggjum í þessa grein.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni viðskiptanefndar fyrir þessa túlkun. Hún er þá sú sama og maður vonaðist eftir og er þar af leiðandi ekki meira um hana að segja.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum nú er nokkuð sem ég held að þingmenn hafi almennt verið sammála um að fara þyrfti yfir. Hér er náttúrlega um afskaplega mikilvægt mál að ræða, hvorki meira né minna en lög um Seðlabanka Íslands. Við erum eftir því sem ég best veit - og það leiðréttir mig þá einhver sem þekkir betur til - að ræða í fyrsta skipti frumvarp án þess að nokkur viti hver samdi það. Reglan hefur verið sú að allir þingflokkar hafa komið sér saman og unnið saman að máli sem þessu, því að ég held að allir séu sammála um að hér sé um grundvallarmál að ræða og afskaplega mikilvægt. Ég ætla ekki að fara að vitna beint í orð aðila sem áður voru í stjórnarandstöðu, hvort sem það eru samfylkingarmenn eða vinstri grænir, en vil þó minna á að hér hafa verið haldnar ræður ekki svo mínútum, ekki svo klukkustundum heldur svo sólarhringum skiptir, sem hafa varað í heila sólarhringa ef það væri tekið saman, bara frá því ég kom inn á þing, þar sem menn hafa farið yfir mikilvægi þess að hafa samráð, vinna saman að hinum ýmsu málum og ég tala nú ekki um þegar menn telja að málin séu stór og mikilvæg eins og ég held að allir séu sammála um að þetta mál sé. Það vekur athygli að ríkisstjórn sem átti að vera sameinuð um það eða sett á eða hvernig menn leggja það upp, til þess að fara í björgunaraðgerðir, vinna fyrir heimilin og fyrirtækin, að orka hennar virðist fara í allt annað. Vinnulagið er með þeim hætti að það heyrir til algjörra undantekninga ef menn láta aðra koma að en þá sem eru í minnihlutastjórninni. Ég vek athygli á því að eftir því sem ég best veit þá eru menn hér að brjóta í blað í sögu þingsins þegar kemur að lagasetningu um Seðlabanka Íslands. Það hlýtur að vera svolítið sérstakt að við séum að fjalla um mál, og það hefur verið rætt talsvert í þinginu og á opinberum vettvangi, og það hefur ekki enn komið fram hver samdi frumvarpið. Það hefur enginn hugmynd um það. Og það kemur vægast sagt á óvart að ríkisstjórn og stjórnmálamenn sem tala út í eitt um gagnsæi, opna stjórnsýslu og slíka hluti, ef einhver hefur trúað því sem þessir aðilar hafa talað um og talað fyrir - reyndar er, ef ég man rétt, talað sérstaklega um gagnsæi í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar - að menn séu að ræða frumvarp, virðulegi forseti, sem enginn veit hver samdi. En það er algerlega ljóst að frumvarpið var samið af litlum hópi einstaklinga, og þvert á þær hefðir sem eru í þinginu þá komu ekki fulltrúar allra flokka að málinu. Málið er svo vanbúið, virðulegi forseti, að við horfum á það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem við erum í samstarfi við, sá sig tilknúinn til að gera athugasemdir. Ég man í fljótu bragði ekki eftir því að við höfum verið í þeirri niðurlægjandi stöðu að ríkisstjórn leggi fram frumvarp og alþjóðastofnanir sjái sig tilknúnar til að gera athugasemdir og segja við löggjafann: Þið verðið aðeins að hugsa ykkar gang. Þetta er sérstaklega merkilegt í ljósi þess að þeir ágætu þingmenn sem eru í þessari minnihlutastjórn og þeim flokkum sem styðja minnihlutastjórnina hafa lagt gríðarlega mikla áherslu á það í þessum stól, í fjölmiðlum og alls staðar að það sé lykilatriði að menn vinni saman þvert á flokkslínur og þeir sem eru í minni hluta komi að málum, og það sé lykilatriði, þegar maður hlustar á þessar ræður og les þær - það er hægt að fletta þeim upp svo hundruðum skiptir - að gagnsæið sé til staðar. Og við erum hér að ræða hvorki meira né minna en um Seðlabanka Íslands og það hefur ekki enn komið fram hver samdi frumvarpið. Hver samdi frumvarpið? Virðulegi forseti. Lögð er sérstök áhersla á að erlendir bankar eins og Evrópski seðlabankinn fái málið ekki til umsagnar. Ég vek athygli á því að þeir sem vinna með þessum hætti eru aðilar sem hafa lagt sérstaka áherslu á það, a.m.k. í orði, að fagleg vinnubrögð séu viðhöfð. Ég held að mest ofnotuðu orð hv. þingmanna Vinstri grænna og Samfylkingarinnar séu orðin „fagleg vinnubrögð“. En þá er það bara komið í ljós hvað hv. þingmenn eiga við þegar þeir tala um fagleg vinnubrögð.  Það skal tekið fram, virðulegi forseti, að sem betur fer hefur viðskiptanefnd tekið þetta mál og nokkurn veginn skrifað það upp á nýtt. Það er líka áhyggjuefni þó að það sé auðvitað gott að þingnefnd gangi í að reyna að bjarga því sem bjargað verður, en það segir líka mikið um málið að viðskiptanefnd hafi þurft að gera það. Og eftir því sem ég best veit var samstaða um það innan viðskiptanefndar að fara í þessar miklu breytingar. Með öðrum orðum, samstaða innan viðskiptanefndar um að málið væri algerlega vanbúið. Nú er það svo, virðulegi forseti, að það er meiri hluti fyrir því í þinginu að vinna þetta mál með þessum hætti. Það er bara þannig, það liggur alveg fyrir. Það segir okkur að þetta er það sem menn meina þegar þeir tala um fagleg vinnubrögð. Það er algerlega ljóst. Það er alveg ljóst að á bak við orðin „fagleg vinnubrögð“ og „gagnsæi“ eru þessi vinnubrögð. Það er þá gott að það sé alveg kýrskýrt þegar um er að ræða hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar og menn nota þessi hugtök að þá eiga þeir við vinnubrögð eins og þessi. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt mikið en mér fannst hins vegar að ég gæti ekki annað en tekið til máls undir þessum lið og komið þessum sjónarmiðum áleiðis. Ég vil svo að lokum leyfa mér að vitna í leiðara í Fréttablaðinu í dag. Þar segir, með leyfi forseta: „Tvíþætt aðferð ríkisstjórnarinnar við að skjóta nýjum stoðum undir peningamálastjórn landsins hefur ekki verið traustvekjandi.

Hver er höfundur leiðarans?

Fyrri þátturinn byggðist á farsakenndum bréfasendingum forsætisráðherra til bankastjórnar Seðlabankans. Þær dugðu til að flæma einn bankastjóra úr starfi. Að öðru leyti voru þær Spaugstofufóður. Seinni þátturinn fól í sér brottrekstur bankastjóra með flutningi frumvarps um breytingar á seðlabankalögunum. Svo var kastað höndum til lagaundirbúningsins að jafnvel Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn þurfti að gera við það athugasemdir. Þannig voru fyrstu skrefin að nýju markmiði um aukið traust á erlendum vettvangi stigin aftur á bak. Þær breytingar sem meiri hluti viðskiptanefndar Alþingis leggur nú til að gerðar verði á frumvarpinu eru hins vegar til bóta. Líklega þarf þó fyrr en síðar að búa betur um lagalega umgjörð æðstu stjórnar peningamála í landinu. Fram hjá því verður þó ekki litið að barið hefur verið í alvarlegustu bresti lélegs undirbúnings af hálfu forsætisráðherrans.“ Virðulegi forseti. Miðað við umræðuna og tímann sem hefur verið tekinn í þingsal mundi maður ætla að hér væri um að ræða mál sem ekki sé kannski ýkjastórt. Við þekkjum það sem hér störfum að oft renna mál í gegnum þingið, ef þannig má að orði komast, vegna þess að um þau er góð samstaða og vel hefur verið unnið að undirbúningi þeirra og menn sjá enga sérstaka ástæðu til að lengja umræðuna mikið. En hér, virðulegi forseti, erum við að fjalla um mál sem enginn veit hver samdi og lögð er sérstök áhersla á að fagstofnanir annars staðar fái ekki að koma með umsögn. Það vekur líka athygli að viðskiptaráðherrann, sem hafði stór orð um Seðlabankann hér við upphaf þessa máls, sér enga ástæðu til að vera hér og ræða það. En eftirmælin eru þau að þeir aðilar sem talað hafa um gagnsæi, fagleg vinnubrögð, og hér er ég fyrst og fremst að vísa til hv. þingmanna Vinstri grænna og Samfylkingarinnar sem hafa talað með þessum hætti nokkurn veginn í hverju einasta máli, að nú liggur alveg fyrir hvað þessir hv. þingmenn áttu við. Í þeirra huga eru þetta fagleg vinnubrögð. 

Virðulegi forseti. Hver samdi frumvarpið er spurt aftur og aftur. Spurning um gegnsæi. Mig langar að minna hv. sjálfstæðismenn á hver voru vinnubrögðin hjá þeim á árum áður á meðan þeir stjórnuðu landinu í 18 ár. Var það gegnsæi? Hver samdi lagadrög þeirra? Skiptir þetta einhverju máli? Ég hef sagt það fyrr í þessum ræðustól að mér finnst þetta vera orðin hallærisleg vinnubrögð. Hér er haldið uppi málþófi. Hver sjálfstæðismaðurinn á fætur öðrum kemur og heldur sömu ræðuna með sama innihaldi sem skilar engum árangri í raun og veru öðrum en að vekja á sér pólitíska athygli. Þeir koma hér með nefndarálit frá minni hlutanum. Það hefur legið frammi og það er búið að fara í gegnum það. Það er búið að skýra það og ræða það og þarna er ýmislegt gott og lagt til af góðum hug en mér finnst orðið tímabært að sjálfstæðismenn átti sig á að þeir eru í stjórnarandstöðu og þurfa ekki að vera með endalaust málþóf. Það er þeim ekki til sóma. Og allt þetta karp sem er búið að vera í gangi núna um það hver samdi lagafrumvarpið. Mér er skítt sama - fyrirgefið orðbragðið - hver gerði það, aðalatriðið er að það er verið að taka á málum. Það er verið að vinna að málum sem eru þjóðinni til heilla, vonandi til langrar framtíðar, og það er það sem skiptir máli. Ekki hver samdi.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta hófs í orðavali.

Virðulegi forseti. Við þekkjum það sem hér erum inni og höfum starfað á þessum vettvangi hvað málþóf er. Það er örugglega ekki málþóf þegar sárafáir, úr þingflokki sjálfstæðismanna í þessu tilfelli, taka til máls og alveg örugglega ekki málþóf þegar þeir klára ekki ræðutíma sinn. Við höfum margoft upplifað slíkt hér á undanförnum árum. Nú getur vel verið að hv. þingmanni finnist það ekki skipta neinu máli hver samdi frumvarpið og það er þá bara allt í lagi. Það getur vel verið að hv. þingmanni finnist það ekki skipta neinu máli að um lög um Seðlabankann sé ekki samvinna á milli flokka eins og hefur verið fram til þessa. Það er alveg sjónarmið en hv. þingmaður skal þá ekki halda því fram að þar sé um gagnsæi að ræða. Það er alveg útilokað, en hins vegar er það þetta sem menn meina þegar þeir nota hugtakið gagnsæi. Ég hef einhvern veginn alltaf staðið í þeirri meiningu að það sé partur af þeim faglegu vinnubrögðum sem við notum hér, stundum þurfum við að flýta okkur mjög mikið en við höfum þó alltaf reynt, a.m.k. í störfum þeirra nefnda sem ég hef verið í, að senda mál til umsagnar sem víðast til að fá sem besta mynd af málinu. Það liggur fyrir að slíkt var ekki gert í þessu tilfelli og ég held að það geti ekki flokkast undir fagleg vinnubrögð. Virðulegi forseti. Ef þetta er málþóf þá er það algerlega ný skilgreining á því hugtaki, því að svo sannarlega hefðu sjálfstæðismenn, ef þeir hefðu viljað, getað talað hér og allir fyllt sinn kvóta - við erum með stóran þingflokk - en það var ekki gert. Þannig að menn skulu bara fara rétt með þau mál.

Virðulegi forseti. Málþóf, hv. þingmaður, það má vera að þér finnist það ekki en ég upplifi það sem slíkt. Ég upplifi það svo að hér á Alþingi sé verið að misnota tímann. Hægt væri að hafa ræður miklu styttri, miklu markvissari og með miklu meira innihaldi en verið hefur hér. Það er skoðun mín. Ég upplifi það einfaldlega þannig að hér sé verið að misbjóða almenningi í landinu með orðræðu þar sem farið er aftur og aftur með, mér liggur við að segja, sömu hlutina. Það kallast ekki gott eins og þjóðfélagið er í dag. Við þurfum á markvissri umræðu að halda og almenningur kallar á hana. Það er ákall frá almenningi að fá að vita hvað er að gerast. Gegnsæi, flott mál, ég samþykki gegnsæi, ég samþykki líka samvinnu. En ég veit ekki betur en þeir sem eru í viðskiptanefnd hafi getað komið öllum sínum málum á framfæri og þau hafi legið frammi í þinginu í nefndaráliti, reyndar minnihlutaáliti. Ég veit ekki betur en að þeir hafi fengið öll tækifæri til að koma málum á framfæri og ég veit heldur ekki betur en til hafi verið kallaðir ótal aðilar fyrir viðskiptanefnd til að skýra skoðanir sínar.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum að nálgast mjög, ég og hv. þingmaður, og ég get ekki heyrt annað en hv. þingmaður sé sammála mér um að hér sé ekki mikið gagnsæi. Sömuleiðis erum við sammála um að vinnubrögðin mættu vera faglegri, það væri æskilegra af því að ég held að þeir aðilar sem ættu að veita umsögn eru þeir aðilar sem þekkja þessi mál best og ég veit ekki hverjir eru betur til þess fallnir en þeir seðlabankar sem eru í Evrópu. Varðandi samvinnuna er það þannig að fram til þessa hafa allir flokkar komið að málum eins og þessu. Nú er breyting á, þannig er það bara. Ef hv. þingmanni finnst það vera hið besta mál þá er það bara svo. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um að það skipti máli að menn séu markvissir í málflutningi sínum en ég held að það sé hins vegar hæpið að fara að gefa þingmönnum einkunn hvað þetta varðar en allir sem hafa fylgst með störfum þingsins vita þó alveg hreint og klárt að hér er víðs fjarri um eitthvert málþóf að ræða. Ef svo væri mundi þessi umræða standa svo dögum skiptir.

Forseti. Með þínu leyfi las hv. ræðumaður áðan upp úr ritstjórnargrein í Fréttablaðinu sem er um margt merkileg og hefði kannski átt að lesa hana í heild sinni frekar en lesa úr henni valda kafla. Það vantaði samt í mál ræðumanns og nú er minnið farið að bregðast mér hver höfundur þessarar ritstjórnargreinar gæti hafa verið og hvort um geti verið að ræða að tengsl hans og reynsla í störfum áður en hann komst í þá stöðu að skrifa ritstjórnargreinar í Fréttablaðið kunni að auðvelda honum að marka stefnu í landsmálum eins og þessu fyrir hönd Fréttablaðsins. Spurningin er sem sé: Hver er aftur höfundur þessarar ritstjórnargreinar í Fréttablaðinu?

Virðulegi forseti. Mér er ljúft og skylt að upplýsa að það er Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, sem var formaður Sjálfstæðisflokksins árið 1991 þegar hann laut í lægra haldi á landsfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir Davíð Oddssyni núverandi seðlabankastjóra. Ég lít svo á að hv. þingmaður hafi verið að gagnrýna þann sem hér stendur fyrir að halda ekki nógu langar ræður og hafa bara lesið stuttan kafla úr leiðaranum í staðinn fyrir að lesa hann allan og er þetta nokkuð á skjön við andsvar fyrri hv. þingmanns sem talaði á undan. Ég veit ekki hvort ég tek þetta til mín og reyni að lengja ræðurnar en ég hef metið það þannig að það sé ekki markmið í sjálfu sér að halda langar ræður ef maður getur komið sjónarmiðum sínum áleiðis á tiltölulega skömmum tíma, ég held að það sé ágætisleið. Það er hins vegar rétt, virðulegi forseti, að ég notaði bara hluta af ræðutíma mínum eins og flestir þeir þingmenn ef ekki allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa talað. Hv. þm. Mörður Árnason gerir athugasemd við það og telur að sá sem hér stendur hefði átt að nota ræðutíma sinn betur og lesa meira upp úr þessum góða leiðara sem ég hefði að sjálfsögðu getað gert því hann er mjög góður og á hann allur erindi við þjóðina og inn í þingsalinn. Ég tek þetta til athugunar og met það hvort það geti verið að ég tali allt of stutt. Í það minnsta held ég að ef við berum saman stjórnarandstöðuna núna og þá sem hefur verið áður, þá megi til sanns vegar færa að núverandi stjórnarandstaða talar almennt mun styttra og markvissara en þær stjórnarandstöður sem hafa verið á undanförnum árum. Kannski eigum við að taka þá okkur til fyrirmyndar og breyta háttum okkar. Við skulum skoða það.

Forseti. Hv. þingmaður biðst afsökunar á því inni í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að hafa ekki notað allan ræðutíma sinn sem honum gafst kostur á og ég held að þingflokkurinn hljóti að íhuga það mál. Um leiðarann er það að segja að hann er merkilegur, meðal annars fyrir það að leiðarahöfundurinn er Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og ráðherra lengi í stjórn sjálfstæðismanna, forsætisráðherra fyrst og síðan gegndi hann öðrum ráðuneytum ásamt Davíð Oddssyni þeim sem hér var nefndur og öðrum ráðherrum, og í leiðaranum kemur m.a. fram að breytingar meiri hluta hinnar háu viðskiptanefndar séu mjög til bóta á þessu frumvarpi og ég út af fyrir sig fagna þeirri yfirlýsingu sem þingmaður sem á að greiða atkvæði um það á eftir.

Virðulegi forseti. Það er rétt og ég las upp úr leiðaranum að ritstjórinn fór yfir þá augljósu staðreynd að viðskiptanefnd neyddist til þess að endurskrifa þetta vanbúna frumvarp. Slík er niðurlægingin að þetta mikilvæga mál er þess eðlis að allir þingmenn viðskiptanefndar neyddust til þess að fara í þá vinnu að endurskrifa þetta jafnhratt og mögulegt er til þess að bjarga því sem bjargað varð. Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. Mörður Árnason sagði að ég væri að tala í þingflokki sjálfstæðismanna. Nú hef ég verið hér lítið í dag en okkur fer nokkuð fjölgandi sem betur fer. Við vorum að fá góðan liðsmann, hv. þm. Jón Magnússon, en hér eru fleiri inni sem hafa ekki verið í þingflokki sjálfstæðismanna og því má vera að hér hafi eitthvað gerst í dag sem ég veit ekki af. Ég skil það vel að menn séu að fara úr öðrum þingflokkum yfir í þingflokk okkar sjálfstæðismanna en ég hafði ekki hugmynd um að hv. þm. Atli Gíslason væri á leiðinni og hv. þm. Mörður Árnason eða hv. þm. Ellert B. Schram. Ef svo er þá hljótum við að fagna því og það er gott að fá góðan liðsstyrk. Virðulegi forseti. Þessar upplýsingar hafa ekki borist á borð til mín. Ég hélt að ég væri að ræða við þingmenn allra flokka á þingi en það er auðvitað mikill misskilningur ef marka má orð hv. þm. Marðar Árnasonar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að frumvarp þetta til laga um Seðlabanka Íslands er komið til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. og ég vil nota þetta tækifæri til að þakka viðskiptanefnd fyrir mjög góð störf og örugga verkstjórn í þessu máli. Ég tel að breytingartillögur sem meiri hlutinn hér flytur styrki mjög meginmarkmið frumvarpsins um faglega endurskipulagningu á stjórnskipulagi bankans um einn aðalbankastjóra og skipan peningastefnunefndar, m.a. með tillögu um matsnefnd vegna ráðningar bankastjóra. Ég ítreka þakklæti mitt til viðskiptanefndar um leið og ég undirstrika að sú breyting sem hér er verið að gera á lögum um Seðlabankann mun gegna lykilhlutverki í að endurreisa hér trúverðugleika gagnvart íslensku efnahagslífi.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér er nú komið til atkvæðagreiðslu við 2. umr. er að breytast til bóta miðað við það sem upphaflega var lagt fram á þingi. Við sjálfstæðismenn gagnrýndum þetta frumvarp mjög harðlega við 1. umr., bæði á þeim grundvelli að það tæki til allt of þröngs sviðs þar sem aðeins væri skoðuð yfirstjórn bankans eða æðsta stjórnsýsla þegar þörfin væri miklu ríkari á því að skoða málin í víðara samhengi og heildstætt. Vegna orða hæstv. forsætisráðherra áðan held ég að því miður sé þetta afskaplega lítið skref í sambandi við þær nauðsynlegu lagabreytingar sem þurfa að eiga sér stað á fjármálamarkaði á Íslandi varðandi þær eftirlitsstofnanir sem þar starfa og ég legg mikla áherslu á að það verði unnið í því máli. Ég ætla að geta þess að við sjálfstæðismenn ætlum að biðja um að málið gangi til nefndar aftur á milli 2. og 3. umr. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni. Hér hefur verið staðið ákaflega faglega að málum í mjög brýnu frumvarpi og er full ástæða til að þakka nefndarmönnum hversu faglega var unnið. Frumvarpið er á margan hátt í samræmi við það frumvarp sem við framsóknarmenn lögðum fram um breytingar á stjórn Seðlabankans. Við styðjum að sjálfsögðu að það fari aftur í nefnd fyrir 3. umr. enda er okkur mjög í mun að að málinu verði staðið á faglegan hátt frá a til ö.

Herra forseti. Ég fagna því að nú er komið til atkvæða frumvarp um Seðlabanka Íslands sem hefur verið í vinnslu í þinginu í hálfan mánuð. Eina raunverulega efnisbreytingin sem meiri hluti viðskiptanefndar leggur til er að skipa skuli í stöðu aðstoðarseðlabankastjóra. Aðrar tillögur eru til áréttingar og ítrekunar á þeim markmiðum frumvarpsins sem upphaflega var kynnt um að gerðar skyldu faglegar kröfur til menntunar og reynslu við skipan í embætti seðlabankastjóra. Jafnframt því er settur lagarammi um peningastefnunefnd og tryggð aðkoma utanaðkomandi sérfræðinga að henni. Ég vænti þess að hér verði lagður grunnur að betri og öflugri seðlabanka sem notið getur trausts og trúnaðar innan lands sem utan.

Herra forseti. Í þeirri breytingartillögu sem við í minni hluta viðskiptanefndar leggjum fram er gert ráð fyrir rýmri menntunarkröfum en gert er ráð fyrir í breytingartillögum stjórnarmeirihlutans. Við leggjum áherslu á að orðalagið í ákvæðinu sé sambærilegt við löggjöf í seðlabönkum í öllum þeim löndum sem við höfum upplýsingar um þannig að ekki verði gerð krafa um tiltekna háskólamenntun heldur aðeins gerð krafa um háskólamenntun, víðtæka reynslu og þekkingu á fjármálastarfsemi og efnahags- og peningamálum. Við teljum mikilvægt að þetta ákvæði sé opið og sé í samræmi við það sem gerist í löndunum í kringum okkur þótt víðar væri leitað. Ég bendi einnig á að þessi breyting okkar er í góðu samræmi við þær ábendingar sem komið hafa frá umsagnaraðilum, m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Herra forseti. Athugun hv. viðskiptanefndar á því hvaða menntun þeir hafa formlega sem eru seðlabankastjórar í nálægum löndum leiddi í ljós að þeir eru langflestir hagfræðimenntaðir. Í einum þremur löndum í norðanverðri Evrópu voru bankastjórar með aðra menntun. Það verður að viðurkennast að vegna landlægrar spillingar og brota á góðum stjórnsýsluvenjum á Íslandi kallar fólk eftir því að gerðar séu kröfur um tiltekna menntun. Við höfum útvíkkað þær hæfniskröfur verulega sem þarna eru settar. Eins og lesa má í áliti meiri hluta nefndarinnar er þetta mjög víðtækt svið sem tekur m.a. til þess sem rætt var í dag og þeirra þriggja seðlabankastjóra sem ég nefndi sem eru lögfræðimenntaðir. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögu meiri hluta viðskiptanefndar sem er vissulega til bóta frá því sem var í upphaflegu frumvarpi. Gert er ráð fyrir að seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri skuli hafa lokið háskólaprófi í hagfræði eða tengdum greinum þannig að um útvíkkun er að ræða frá því sem var í frumvarpinu. Hins vegar höfum við sjálfstæðismenn lagt fram aðra tillögu sem gengur lengra og hefur nú verið felld. Þess vegna munum við ekki styðja þessa breytingu en sitjum hjá við atkvæðagreiðsluna. Ég vil geta þess að í ljósi þeirrar deilu sem er um menntunarkröfurnar að í tveimur nýlegum tilvikum hefur Alþingi samþykkt lög um forstöðumenn ríkisstofnana, Varnarmálastofnunar og Sjúkratryggingastofnunar, þar sem kröfurnar eru með nákvæmlega sama hætti og við gerðum ráð fyrir í tillögu okkar, að um sé að ræða háskólamenntun og víðtæka reynslu 

Virðulegi forseti. Í þeim ákvæðum til bráðabirgða sem mælt er fyrir er um mjög óljós skil að ræða varðandi stjórnsýsluna sem er mínu mati mjög vond stjórnsýsla. En þar sem við munum fara fram á að málið verði tekið til umræðu og endurskoðunar í nefnd á milli 2. og 3. umr., og það hefur gengið vel að koma málum til vitlegra horfs hvað þetta frumvarp ræðir, munum við ekki greiða atkvæði um málið. Við munum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.