Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Magnús Gíslason): Herra forseti ! Ég sé ekki ástæðu til að ræða sérstaklega um frv. sjálft, ,því að fyrir því var gerð grein við 2. umr. og þeim ágreiningi, er var í allshn. um það. Ég læt því útrætt um það að mestu og sný máli mínu að brtt. þeim, er fram komu við 3. umr. og var vísað til allshn. Allshn. hélt fund um málið og fékk á fund sinn einn flm. brtt., sem ég geri ráð fyrir að sé í bæjarstjórn Siglufjarðar, enda munu brtt. þaðan runnar. N. fól mér að athuga brtt., og það hef ég gert, en ég hef ekki borið álit mitt undir meðnm. mína. Það, sem ég segi hér, er því aðeins álit mitt. Þá er það fyrst formhlið málsins. Í brtt. á þskj. 44 stendur, að útsvarsskyldur skuli vera ýmis atvinnurekstur, og er þar nefnt hvalveiði, síldarkaup, síldarsala, síldar verzlun o.s.frv. Ég hygg hér eitt atriði vera á misskilningi byggt, því að í c-lið 9. gr. gildandi útsvarsl., sem brtt. eru teknar eftir, er ekki minnzt á síldarverzlun, heldur síldarverkun, enda er hitt meiningarleysa, þegar búið er að minnast á síldarkaup og síldarsölu. Mér var að detta í hug, að hér væri um prentvillu að ræða, sem vel mætti leiðrétta. Við 3. umr., þegar þessar brtt. voru til umr., var bent á af 1. þm. N.-M., að rétt v æri að fella niður c-lið 9. gr. gildandi útsvarsl., ef brtt. yrði samþ. Þetta höfðu flm. til athugunar og gerðu ráð fyrir, að þessi liður félli niður. En ef þetta er fellt niður, þá finnst mér meira þurfa að fella niður, t.d. 1. lið a í 9. gr. Í 1. gr. brtt. stendur, að leggja megi útsvar á mann þar, sem hann hefur unnið 8 vikur. Í 9. gr. segir, að skipta megi útsvörum milli sveita. Hér er um hliðstæð ákvæði að ræða, sem geta valdið ágreiningi millí gjaldenda annars vegar og niðurjöfnunarn. eða sveitastjórnar hins vegar. M.ö.o., ef brtt. yrðu samþ., þyrfti líka að fella niður 1. tíð í 9. gr. Það geta líka verið fleiri atriði í 9. gr., sem breyta þarf, ef brtt. verða samþ., en ég hef ekki talið ástæðu til að gera till. í þá átt, - því að ég er á móti brtt. í heild. Ég mun þá víkja að efnishlið málsins. Brtt. á þskj. 44 sýnist hin meinleysislegasta, þegar fljótt er á litið, en hún er þó róttækari en við fyrstu athugun sést. Í gildandi útsvarsl. er slegið föstu, að ekki megi leggja útsvar á mann utan heimilissveitar nema hann reki þar fastan atvinnurekstur. Mönnum er sem sagt heimilt að reka atvinnurekstur utan sinnar sveitar, en til þess að atvinnusveitin verði ekki hart úti, þá er heimilt að skipta útsvarinu eins og tekið er fram í 9. gr. l. Verði því þessar brtt. samþ., þá verður vikið frá reglunni í stórum stíl. Í a-lið brtt. á þskj. 44 segir, að leggja megi útsvar á mann þar, sem hann hefur stundað atvinnu í 8 vikur eða meira. Athugum nú, hvenær þessi löggjöf var sett. Hún var sett árið 1926, en þau l. voru felld úr gildi vegna þess að þau þóttu sundurleit. Enda var eftir þeim hægt að leggja útsvar á mann, hvar sem hann nam staðar á landinu í atvinnuleit. Árið 1926 á Alþ. var þetta aðalágreiningsatriðið, en svo varð sú skoðun ofan á, að ekki mundi rétt að hafa þetta lengur, og varð það þá að aðalreglu, að ekki mætti leggja útsvar á mann nema þar, sem hann ætti heima, þó með undantekningum annars staðar, svo að atvinnusveitin yrði ekki of hart úti. Næst er að athuga, hvort aðstæður séu orðnar svo breyttar hér á landi, að hverfa beri frá þessari reglu. Ástæðan fyrir því, að þetta ákvæði var sett, var missætti það, er skapaðist fyrir atvinnurekendur. Það, sem gerði, að meira bar á því hér á landi en annars staðar var, hversu menn þurftu oft að skipta um stað við atvinnu sína. Menn fara úr kaupstöðum í sveitir um sumarmánuðina, og sjávaratvinnuvegurinn er síundaður eina árstíðina fyrir Norðurlandi og aðra fyrir Suðurlandi o.s.frv. Þessar ástæður eru jafnt fyrir hendi nú og árið 1926. Svo er annað, sem bætist við. Útsvarslöggjöfin er svo hér, að ekki eru neinar fastar reglur um, hvað leggja megi há útsvör á menn. Í öðrum siðuðum löndum eru þó einhverjar hömlur á því, hér engar. Reynsla undanfarinna ára hefur og sýnt, að niðurjöfnunarn. og sveitarstjórnir eru ekkert feimnar við að leggja mikil útsvör á menn, er koma í atvinnuleit. Ég sé við athugun ýmissa liða í brtt., að þeir geta komið allharkalega niður, ef þeir yrðu samþ. Í brtt. er talað um að leggja útsvör á síldarsölu, áður var í því sambandi aðeins um skiptingu útsvara að ræða. Ef t.d. bátur af Austurlandi, sem er á síldveiðum við Faxaflóa, legði afla sinn upp ýmist í Hafnarfirði, Keflavík eða Akranesi, þá gæti hann eftir þessum ákvæðum orðið útsvarsskyldur á öllum stöðunum, og það gæti skapað mikil óþægindi og útgerðin orðið hart úti í því. Svo að ég tali nú ekki um Norðurland, ef leggja ætti útsvör á báta á öllum þeim stöðum, sem þeir legðu þar upp afla sinn. Ég sé ekki ástæðu til að gera síldarkaup útsvarsskyld, því að l. gera ekki ráð fyrir, að kaup á vörum komi undir útsvör. Svo er að athuga, hvort atvinnusveitirnar verði svo hart úti í því að hafa utanaðkomandi menn við atvinnurekstur, að nauðsyn beri til að breyta l. Ég sé ekki, að svo sé, því að ákvæðin um skiptingu útsvara eru svo rúm, að atvinnusveitin getur á þann hátt fengið það útsvar, sem hún mundi fá, ef sanngjarnlega væri lagt á. Enn fremur er yfirskattan. skylt að lækka útsvar þeirra manna, sé útsvarsstigim hærri í atvinnusveitinni heldur en í heimilissveitinni. Þetta veit ég, að er notað af sveitarfélögum. Ég þekki talsvert vel til starfa yfirskattanefndar hér í Reykjavík og veit, að á tveimur síðustu árum hefur ekki komið nein krafa frá Siglufirði um skiptingu á útsvörum. Árið 1939 kom krafa, en síðan ekki. Sem sagt, ef atvinnusveitin notar sér þessar reglur, þá má hún vel við una, og ég sé því enga ástæðu til að breyta þessari löggjöf, á meðan ákvæðin eru jafnrúm og raun ber vitni um.



Herra forseti ! Ég ber engar brigður á það, sem hv. 11. landsk. sagði, að engin krafa hafi komið frá Siglufirði um skiptingu útsvara síðustu tvö árin, og er það af því, að bæjarstjórn Siglufjarðar ákvað að leggja útsvar þar á þessa menn, og hv. 11. landsk. veit, að ekki er hvort tveggja mögulegt að leggja á útsvar og óska eftir skiptingu. Enn fremur getir dálítils misskilnings hjá hv. 11. landsk. viðvíkjandi brtt. okkar á þskj. 44. Það er ekki tilgangurinn með þeim að taka upp ákvæðin frá 1926, heldur ætlazt til með þeim að ná útsvörum af föstum atvinnurekstri á Siglufirði, sem hefur sloppið með því að telja atvinnurekandann eiga heimili annars staðar. Það, sem við viljum fá með þessu, er að fá þennan atvinnurekstur, sem raunverulega er fastur þarna, útsvarsskyldan til Siglufjarðar. Þarna munu vera um 30 síldarstöðvar, en ekki nema 3–4, sem greiða gjöld til bæjarins, en bærinn hefur hins vegar orðið að sjá þeim fyrir nauðsynlegri vegalagningu og öðru slíku, en engar tekjur fengið þar á móti. Þetta viljum við koma í veg fyrir, fyrir nú utan það, hversu geysilegt misrétti er hér um að ræða, því að þótt þarna séu tvær stöðvar, sem hafa kannske jafnmikinn atvinnurekstur, þá verður önnur að greiða fult gjöld til bæjarins, en hin aðeins örlítið eða ekki neitt. því hefur verið haldið fram af hv. 1. þm. N.-M, og hv. 8. landsk., að hægt væri að ná þessu gegnum ákvæðið um skiptingu útsvara. Ég viðurkenni, að „teoretískt“ séð er það hægt, og ég fullyrði ekki nema megi ná einhverju með miklum eftirgangsmunum. Ég er þessu talsvert kunnugur, af því að ég hef verið í 10 ár fulltrúi hjá bæjarfógetanum á Siglufirði, sem ég hygg að sé talinn mjög duglegur og samvizkusamur embættismaður. Þetta var reynt ár eftir ár. eftir því sem mögulegt var, og ég held, að við höfum komizt hæst upp í að fá eitthvað um 2000 kr. eitt árið. Ég skal ekki fullyrða, hvort málin hafa verið rekin áfram til ríkisskattan., sem hefði eitthvað getað úr þessu bætt. Annars er eins og það sé héraðsrígur í þessum málum og heimilissveitin vilji hjálpa mönnum til að sleppa við að borga til atvinnusveitarinnar, og yfirleitt er erfitt að fá nauðsynleg gögn um tekjur manna, enda er oft erfitt fyrir mennina sjálfa að gefa slíkar upplýsingar fyrir þann tíma, sem atvinnusveitin á að fá þessar skýrslur. Af þessu hefur leitt það, að Siglufjörður hefur orðið að hækka álögur sínar á þeim, sem hann hefur getað lagt á, svo að útsvarstiginn hefur orðið talsvert hærri þar en víða annars staðar. Þeir, sem eftir hafa verið af þessum mönnum, sem t.d. reka síldarsöltun, hafa farið að athuga möguleika á að flytja alveg burt, selja þessar eignir eða stofna félög um þær, leigja þær síðan og hafa þá engar tekjur nema lítilfjörlegar leigutekjur, og komast þannig hjá að borga til bæjarins af atvinnurekstrinum, en það, sem í okkar till. felst. er að fá bætt úr þessum órétti gagnvart Siglufirði og fleiri bæjum, sem líkt eru settir. Ég hygg, að það sé ekki rétt hjá hv. 11. landsk., að það sé ástæða til að vera hræddur við þessa breyt. vegna þess, að sama ástand skapist og var 1926. Tilætlunin er ekki sú að leggja útsvör á alla aðkomumenn, sjómenn, verkamenn etc., heldur ekki á báta, er leggja upp afla, enda væri það ekki heimilt, heldur einungis á þá, er reka í Siglufirði raunverulega fasta atvinnu, en sleppa við öll gjöld. Þar að auki er nú ríkisskattan., sem þeir gætu kært til, er teldu sig órétti beitta, og þá fengið verðskuldaða leiðréttingu, í staðinn fyrir það, að nú verður atvinnusveitin að kæra, og ég efast ekki um, að þeir, sem teldu sig órétti beitta, mundu með að fá leiðréttingu sinna mála verða ýtnari en atvinnusveitin hefur aðstöðu til, eins og nú standa sakir. Þegar þetta allt er athugað og það, að þessar till. miða ekki að því, að uptekin verði stefnan frá 1926 að leggja á skip eða menn, sem yrði þarna 8 vikur eða svo, heldur einungis að því að ná útsvörum af þeim atvinnurekstri, sem er þarna stöðugur, en virðist hafa fundið smugu til að koma sér undan réttmætum álögum, og þegar þessir einstaklingar hafa möguleika til að kæra áfram, ef þeir eru órétti beittir, og ég tel engan vafa á, að þeir fengju leiðréttingu, þá sé ég ekki annað en að hér sé um réttlætiskröfu að ræða.

Bernharð Stefánsson Hv. meðflm. minn, sem síðast talaði, hefur tekið af mér ómakið að mestu leyti að svara þeim aths., sem fram hafa komið gegn þeim till., sem við þrír höfum borið fram á þskj. 44, og þarf ég því ekki nema litlu við það að bæta. Ég skal fyrst víkja að því, sem hefur verið fundið að forminu á þessum brtt. okkar. Í fyrsta lagi benti háttv. 1. þm. N.-M. á það við fyrri hluta þessarar umr., að ef brtt. okkar á þskj. 44 verður samþ., þá ætti 2. liður 1. málsgr. 9. gr. l. að falla niður. Þessi aths. hans viðvíkjandi forminu er rétt, og þess vegna er það, að við flm. að upprunalegu till. flytjum viðaukatill. við hana á þskj. 53 um, að þessi liður falli niður. Þá geri ég ráð fyrir, að það sé rétt hjá hv. 11. landsk., að um prentvillu sé að ræða þar, sem stendur „síldarverzlun“. Það á að vera „síldarverkun“. Aftur á n1óti get ég ekki fallizt á það, sem hann hafði á móti forminu á þessari till. okkar. Hann sagði, að ef hún yrði samþ., yrði að fella niður a-lið í 1. málsgr. 9. gr. Ég held, að þess sé ekki þörf, því að þótt þar sé svipað komizt að orði, þá sakar ekki, þó að þessu sé bætt við, og samkv. þessum lið í l. hefur útsvar ekki verið lagt á í atvinnusveit eins og gert yrði samkv. okkar till. Þess vegna held ég, að óþarft sé að fella þennan lið niður, þó að brtt. okkar verði samþ. Hv. 11. landsk., frsm., segir í ræðu sinni, að með þessari till. væri vikið frá meginreglu útsvarsl. Ég vék nokkuð að þessu við fyrri hl. þessarar umr. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá þessum hv. þm. Till. okkar miðar einmitt að því að koma samræmi á útsvarsl., svo að þau nái sínum upprunalega tilgangi, en eins og ég gerði grein fyrir því, var þeirra upprunalegi tilgangur sá, að allur almenningur manna greiddi útsvarið til heimilissveitar sinnar, en atvinnurekstur væri útsvarsskyldur þar, sem hann væri rekinn, og bera l. sjálf vitni um það, þar sem í þeim er tekið fram, að búrekstur á jörðum sé útsvarsskyldur þar, sem búskapurinn er rekinn. þó að sá, sem rekur hann, eigi ekki heima þar. Það er alveg rétt, að ástæðan til setningar útsvarsl. 1926 var m.a. sú, að löggjafinn var alltaf að teygja sig lengra og lengra í að heimila útsvarsálagningu á menn utan sinnar heimilissveitar. Það gekk svo langt, að fram kom till. um, að Faxaflói skyldi ákveðinn stærri en hann er landfræðilega, það kom jafnvel fram till., sem reyndar var ekki samþ., um, að Faxaflói skyldi lá að Ölfusárósum. En það er oft svo, að þegar breyta á til batnaðar og taka aðra stefnu, þá er sveigt of langt út í hina hliðina, og það var gert með útsvarsl. 1926, sem nú gilda í þessu atriði, að það var gengið of langt, m.a. með því, að stórkostlegur atvinnurekstur varð ekki útsvarsskyldur á þeim stað þar sem hann er rekinn, og þá sérstaklega síldaratvinnuvegur í sínum ýmsu myndum, vegna þess, hvernig hann er. Hann er rekinn stuttan tíma af árinu og er að ýmsu leyti ólíkur mörgum öðrum atvinnugreinum. Ég get ekki séð, að rétt hafi verið að ganga svo langt sem gert var þá, þegar líka þess er gætt að með þessu var eitt bæjarfélag svipt mjög miklum tekjum og hefur síðan haft við nokkuð þröngan fjárhag að búa. Hv. frsm. segir, að menn hafi verið sammála um að gera þessa breyt. 1926. Það er alls ekki rétt, það var mikill ágreiningur um hana, og ég man, að ég hafði þá sömu afstöðu og ég hef nú í þessu máli. HV. síðasti ræðumaður svaraði þeirri röksemd hv. frsm., að varasamt væri að gefa frekari heimild til útsvarsálagningar utan heimilisveitar heldur en nú er, m.a. af því, að menn hefðu tilhneigingu til að leggja hærra útsvar á utansveitarmenn en á þá, sem þar ættu heima. Þetta kann rétt að vera, en eins og síðasti ræðumaður benti á, þá er hægt fyrir þá, sem verða fyrir óréttlæti í þessu efni, að ná rétti sínum með því að kæra til yfirskattan. og þá síðan í ríkisskattan. Hv. 1. þm. N.-M. hélt því fram við fyrri við þessar umr., að flutningur þessarar till. væri byggður á misskilningi, vegna þess að atvinnusveitin hefði rétt til að fá hluta af útsvarinu, og það hækkað, ef útsvör voru yfirleitt lægri í heimilissveitinni. Ég vil segja hv. þm., að mér var fullkunnugt um þetta, en einmitt hann sjálfur upplýsti, að það hefði ekki verið nema Reykjavík og Ísafjörður, sem hefði neitt verulega notað þetta. Hann segir, að atvinnusveitin geti kært, ef heimilissveitin leggi lágt útsvar og krafizt þess að sinn hluti verði hækkaður. Hvernig stendur þá á því, sem hv. þm. upplýsti, að þessi réttur til þess að fá hluta af útsvarinu hefur ekki verið notaður nema svona lítið? Ég geri ráð fyrir, að hann svari því, að þetta sé fyrir vanrækslu bæjaryfirvaldanna, og verður hver að meta það eins og honum þykir trúlegt, en mér virðist miklu eðlilegra að álíta, að það stafi af því, sem hv. síðasti ræðumaður hélt fram, sem er kunnugur þessum málum. Þetta er nefnilega svo flókið, að erfitt er að ná rétti sínum á þennan hátt, og þess vegna hefur það farizt fyrir, að þessi ákvæði væru notuð eins og bókstafur l. gefur tilefni til að halda, að hægt sé. Ég get sparað mér það, sem ég var að vona, að ég hefði tilefni til, að þakka n. fyrir undirtektir hennar undir þessa till., og er ekkert við því að segja; n. hefur sína skoðun og við okkar, og verða atkv. að skera úr. Ég mun ekki fara að beita málþófi í þessu máli, en það er ég ekki í vafa um, að ef sanngirni ætti hér að ræða, þá yrði brtt. okkar samþ.



Herra forseti! Ég hygg, að það hafi komið fram í þessum umr., af hverju gengur svo erfiðlega með þessar kröfur um þessi skipti. Það er af því, að bæjarstjórnirnar hafa stungið höfðinu niður í sandinn eins strúturinn og ekki hugsað um að fara eftir l., heldur lagt á útsvör, sem dómstólarnir hafa svo fellt niður. Þeir hafa ætlað sér að fá meira en þeir gátu fengið eftir skiptunum. L. mæla svo fyrir, að atvinnusveit skuli senda kröfur sínar til heimilissveitar, sem er skyldug að skipta útsvarinu eftir því, sem hún telur rétt. Ef atvinnusveitar það ekki, gefur hún skotið því til yfirskattan. og ríkisskattan., og ef krafan er rétt, er ríkisskattan. skyldug til að hækka þann hlutann, er atvinnusveit ber, ef útsvarsstiginn er hærri í atvinnusveitinni en heimilissveit. Þetta er því ekkert meiri fyrirhöfn nema síður sé, því að þá losnar þó atvinnusveit við að rukka inn þessi útsvör, en fær þau send í einu lagi frá heimilissveitinni.

Ætli það vilji ekki verða Hálfdanarheimtur á því?

Ekki hefur barið á því þar, sem vakandi sveitarstjórnir eru. Þá vil ég benda á annað dæmi, sem allar sveitarstjórnir virðast ekki hafa áttað sig á enn þá, en það er það, að einstöku menn telja sig annars staðar til heimilis til þess að skjóta sér undan útsvörum. Reykjavík hefur tekið eftir þessum mönnum og fengið um það dóm. Siglufjörður hefur ekki gert það. Á Ísafirði er einu maður, sem í þrjú ár lét skrifa sig annars staðar, og hefur nú loks verið dæmdur af því heimili, þar sem hann taldi sig eiga heima. Á Siglufirði veit ég um eina fjóra menn, sem eru byrjaðir að leika þennan leik. Ég held því, að þessir till. eigi ekki að ná samþ., því að það mundi aðeins verða til hins verra. Ég held, að ekkert mæli með þeim annað en það, að hægara kann að vera að ná útsvari frá mönnum, sem hafa gerviheimili, sem ég vil kalla svo. Þess vegna legg ég til, að þær verði felldar.



Ég sé ekki ástæðu til að þreyta langar umr. um þetta mál. Ég skildi hv. 1. þm. N.-M. svo, að hann vildi halda því fram, að einungis Ísafjörður og einn ataður annar hefðu notað sér þetta ákvæði um skiptingu útsvara til hlítar. En ég veit til þess, að s.l. ár hafa komið kröfur um skiptingu útsvara frá enn fleiri stöðum en áður, t.d. Presthólahreppi og Hafnarfirði. Mig furðar á því, ef það er rétt, sem hv. 10. landsk. sagði, að síðastliðið ár hefði aðeins komið til greina að skipta útsvari þriggja manna frá Reykjavík, sem atvinnu reka á Siglufirði, þm` sem 10 eða 12 kröfur um skiptingu útsvars bárust frá Presthólahreppi einum Ef ekki sækja fleiri en 3 menn frá Reykjavík til Siglufjarðar, þá finnst mér ekki vera mikil þörf þeirrar breyt., sem þeir fara fram á. Hv. þm. sagði líka, að þeir ætluðust ekki til þess, að tekin yrði upp gamla reglan um álagningu á atvinnurekstur utan heimilissveitar, en góð meining gerir enga stoð, því að í till. segir, að leggja beri á mann utan heimilissveitar, ef hann rekur þar atvinnu eigi skemur en 8 vikur. Hv. þm. sagði líka, að ekki væri hætta á, lögð yrðu útsvör á sölu síldarbáta, sem seldu afla sinn annars staðar en í heimilissveit sinni. Það getur verið, að hv. flm. ætlist ekki til þessa, en samkv. till. yrði samt að gera það. En nú er í b-lið 9. gr. gert ráð fyrir því, að útsvarinu sé skipt, ef skip leggur upp afla sinn utan heimilissveitar útgerðarmanns eða eiganda a.m.k. samtals 4 vikur af útsvarsárinu. Og þetta er sitt hvað. Hér er raunar bara talað um það, að skip leggi upp afla sinn. En ef brtt. verður samþ., þá verður það gert að aðalreglu, að síldarsala verði útsvarsskyld, hvar sem hún fer fram. Það yrði því að breyta orðalagi 9. gr. þannig, að síldarsala, sem fram fer utan heimilissveitar, skuli ekki vera útsvarsskyld, heldur skuli skipta útsvarinu, því að annars verður eilífur ágreiningur um það, hvort heldur skuli vera. Hv. 1. þm. Eyf. sagði það óþarfa athugasemd hjá mér, að fella yrði niður 1. lið a. 9. gr., ef brtt. ætti að ná fram að ganga. Mér skildist hann skýra þetta svo, að ef ekki hefði verið lagt útsvar á mann í heimilissveit hans, mætti skipta því samkv. 9. gr. En mér á gjaldandinn líka hlut að máli. Hann krefst þess, að útsvarinu sé skipt, en sveitarstj. krefst þess, að útsvarið sé lagt á. Hér yrði því sífellt tilefni til ágreinings. Hv. flm. sagði líka, að of langt hefði verið gengið árið 1926, þegar sú regla var upp tekin, að leggja yfirleitt ekki á atvinnurekstur utan heimilissveitar. En ég vil minna á, að Magnús Guðmundsson tók það fram í þingræðu, að aðalreglurnar, sem farið hefði verið eftir við samningu þessara l., hefðu verið teknar eftir l., sem eru í gildi á Norðurlöndum, hafa verið reynd í mörg ár og gefizt vel. T.d. hefðu Danir og Norðmenn tekið upp þetta fyrirkomulag, sem þeir nefna „den interkommunale Beskatning“, en við skiptingu. Ég hygg, að í Noregi a.m.k. sé fyrirkomulagið líkt og hér, enda atvinnuhættir að ýmsu leyti líkir. Og ég hef ekki heyrt þær ástæður bornar fram gegn þessu fyrirkomulagi, að rétt geti verið að víkja frá því, þar eð reynsla er á það komin í öðrum löndum, þar sem líkt stendur á og hér.

*Jóhann Jósefsson: Ég skil, að þessi till. muni rekast á það, sem hingað til hefur verið venja um skiptingu útsvara, en býst þó við, að eitthvað muni verða samþ. svipað því, sem hér er lagt til. En mér finnst það á skorta, að þessi ákvæði séu nógu víðtæk. Hér getur verið um að ræða verzlun. með fleira en síld, t.d. fiskverzlun, og yrði hún þá að hlíta sömu lögum, ef horfið yrði að því að skattleggja atvinnurekstur utanhéraðsmanna. Þá skilst mér þetta ákvæði brtt. geti tekið til báta, sem leggja upp veiði til söltunar eða bræðslu á Siglufirði. Að vísu hefur hv. frsm. sagt, að ekki sé til þess ætlazt. að þetta eigi við það, er bátur selur veiði sína í verksmiðjur eða til söltunar. En æskilegt væri samt, að þetta væri tekið fram, svo að ótvírætt væri. Ég leyfi mér því að bera fram skrifl. brtt. í þessa átt. Till. mín er í tveim liðum og hljóðar svo: „Við 1. gr. a. 1. Á eftir orðunum „svo og ef rekin hefur verið verzlun“ komi: sala eða kaup á fiski eða fiskafurðum, o.s.frv. 2. Við liðinn bætist ný málsgr., svo hljóðandi: Ákvæði þessi ná eigi til veiðiskipa, þótt þau setji afla sinn á land til söltunar eða í verksmiðjur, né til skipshafna eða annars verkafólks, sem starfar utan dvalarsveitar um stundarsakir.“ Og þegar ég segi hér „um stundarsakir“, á ég við vertíðarfólk, hvar sem er á landinu. sem hverfur frá heimili sínu um vertíð til þess að leita sér atvinnu. Ég tel, að ákvæði gr. eigi ekki að ná til slíkra manna. Ekki heldur til fiskiskipa, sem setja afla sinn á land til bræðslu eða söltunar, né áhafna slíkra skipa. Leyfi ég mér svo að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.



Ég get vel fallizt á þessa viðbótartill. frá hv. þm. Vestm., því fyrir okkur vakti engan veginn, að lagt yrði útsvar á fiskiskip, sem leggja upp afla sinn á Siglufirði, eða verkafólk, sem þangað leitar til þess að afla sér atvinnu. Hv. 11. landsk. fannst það lítið, ef ekki væru nema 3 menn í Reykjavík, sem við gerðum kröfu til að fá útsvarshlut frá. En eftir að breytingin var gerð á b-lið 9. gr., eru ekki nema 3 slíkir menn í Rvík. Það eru ekki fleiri, sem söltun reka á Siglufirði. Af þessu dró hv. þm. þá ályktun, að ekki væri mikil þörf á brtt. okkar. En þetta er misskilningur. Till. okkar er eins nauðsynleg fyrir þessu, því að það eru aðrir aðilar, er atvinnu reka á Siglufirði, sem við viljum ná útsvari frá. Árið 1939 lögðum við útsvar á alla þessa menn, og vil ég taka hér tvö dæmi, sem sýna, hver nauðsyn er á till. okkar. Eru komnir hæstaréttardómar í málum þessara tveggja aðila. Annar þeirra saltaði á Siglufirði 8 eða 9 þúsund tunnur á einu sumri. Hann taldi sig eiga heima á Akureyri árið 1939 og hafði þá ekki aðra atvinnu en þessa söltun á Siglufirði. En hann var sýknaður á grundvelli þess, að hann ætti heima á Akureyri og hefði ekki haft opna skrifstofu á Siglufirði allt árið. Hinn aðilinn er félag, sem skrásett er á Akureyri, en á eignir á Siglufirði. Félag þetta hefur haft starfrækslu á Akureyri, en starfræksla þess á Siglufirði er þó heldur meiri. Það var sýknað á grundvelli þess, að það ætti heimili á Akureyri. Hins vegar býst ég við því, að eitt félag, sem lagt var á, muni verða dæmt til útsvarsgreiðslu vegna atvinnurekstrar á Siglufirði, því að það hafði þar opna skrifstofu allt árið. Er þá spurningin, hvort þetta félag tekur ekki upp þann hátt til þess að losna við útsvarsgreiðsluna að loka skrifstofu sinni á Siglufirði í einn eða tvo mánuði á ári. Hv. 1. þm. N.-M. taldi, að þetta væri ekki rétt leið hjá okkur, og get ég ekki verið honum sammála um það. Hann viðurkenndi þó, að með till. okkar yrði konið í veg fyrir, að menn hefðu gerviheimili, sem harm nefndi svo. Ég veit t.d. um nokkra skipstjóra á Siglufirði, tekjuháa menn, sem hafa flutt heimili sín inn í Fljót. Bóndinn í Tungu í Fljótum hefur leigt einum þeirra húsnæði og látið skrá hann þar. Það getur sennilega orðið erfitt að neyða þessa menn til að búa á Siglufirði. Þetta eru einhleypir menn, en hafa alla sína atvinnu á Siglufirði eða á siglfirzkum skipum. Þar má nefna tvo skipaeigendur, er báðir eiga skip í ísfiskflutningum, sem nú gefa góðan arð. Bæði skipin eru skrásett á Siglufirði. Annar þessara manna hefur flutzt til Hafnarfjarðar og telur skipið rekið þaðan. Hinn hefur stofnað félag í Reykjavík, sem á að reka hans skip. Hvort tveggja er þetta útsvarsflótti frá Siglufirði, sem stafar af því, að ekki er unnt með núverandi útsvarslöggjöf að ná útsvörum af þeim atvinnurekstri, sem þar fer fram. Ég tel, sem sagt, öll rök mæla með því, að brtt. okkar sé samþ. Hins vegar hef ég þegar tekið það fram, að ég er reiðubúinn að taka upp í brtt. viðbót, sem útiloki, að hægt sé að misbeita henni gagnvart skipum, sjómönnum og verkafólki, og henni sama hefur hv. 1. flm. lýst yfir.



Herra forseti ! hað er misskilningur hjá hv. frsm. n., að ég hafi talið óþarfa að fella niður a-lið 1. töluliðs 9. gr. sökum þess, að niðurjöfnunarnefnd væri í sjálfsvald sett, hvort hún legði útsvar á mann, sem atvinnurekstur ræki í sveitinni, eða gerði kröfu til skipta. Ég álít, það sjálfsagt, að niðurjöfnunarnefnd leggi á útsvör eftir l., eins og þau eru, og ef brtt. okkar verða samþ., eigi hún að leggja útsvör á allan þann atvinnurekstur, sem þar er talinn upp. Nú er það óþarfi að fella niður a.-lið 1. tölul. 9. gr., sökum þess, að það er einmitt tekið fram, að hann komi því aðeins til greina. að stafliðirnir í 8. gr. komi ekki til greina. Hann er aðeins um það, ef einhver atvinna er rekin, sem ekki þykir heyra undir neinn af þeim liðum, sem í 8. gr. segir. Það kann að vera, ef okkar till. nær samþ., þá sé það alveg útilokað, að hægt sé að reka slíka atvinnu, og liðurinn kann að því leyti að vera óþarfur. En ég sé ekki ástæðu til að fella hann niður, þó að till. okkar nái samþ., og ég sé ekki, að greinarnar brjóti í bág hver við aðra fyrir þetta. Ég stóð upp til þess að gera þessa stuttu aths., en ekki til að ræða það, sem fram hefur komið síðan ég talaði síðast, enda er það lítið. Það er aðeins eitt atriði, sem hv. 11. landsk. minntist á, sem gefur tilefni til að beina spurningu til hv. d. Hann upplýsti það, að úr einum hreppi, Presthólahreppi, hefðu komið 10 kröfur hingað til Reykjavíkurbæjar um skiptingu útsvara. Sennilega munu þá hafa komið víðar að af landinu kröfur um skiptingu. Finnst mönnum ekki, að allar bessar kröfur um skiptingu útsvara orsaki of mikla skrifstofuvinnu? Er ekki réttara, að sveitin eða bærinn, þar sem atvinnureksturinn er stundaður, hafi meiri rétt heldur en nú er til þess að leggja sjálf á útsvör? Mér kemur þetta mál svo fyrir sjónir. Eins og kom fram bæði hjá hv. 1. þm. N.-M. og fleirum, þá er það einn kosturinn, sem okkar till. fylgir, að það mundi verða miklu minni viðleitni á eftir til þess að fá sér „gerviheimili“, eins og hv. 1. þm. N.-M. nefndi svo. Mér finnst þetta vera töluverður kostur á till. út af fyrir sig, en svo er líka ýmislegt fleira, sem kemur til greina. Mér þykja dómar, sem dæmdir hafa verið í þessum málum, harla einkennilegir. En ég ætla ekki að bera það á dómara landsins, að þeir hafi dæmt ranga dóma í þessum málum. En ég veit, að dómar, sem upp hafa verið kveðnir, brjóta algerlega í bág við þann tilgang, sem mér er kunnugt um, að hafi legið til grundvallar fyrir útsvarsl., þegar þau voru sett. Líklega hefur Alþ. þó ekki tekizt að láta vilja sinn koma nægilega skýrt fram. Í d-lið 8. gr. er skýrt tekið fram, að eigi maður lögheimili á fleiri en einum stað, og sé lagt á hann fullt útsvar í báðum stöðunum, þá á hann heimtingu á, að útsvarið sé numið burt á öðrum staðnum. Nú þekki ég einn mann, sem átti heimili á tveim stöðum. Hann v ar dæmdur til að greiða útsvar í þeirri sveit, þar sem hann hafði gert kröfu um, að útsvarið, samkv. þessu lagaákvæði, yrði numið burt. Mér er vel kunnugt um þetta, því að það var ég sjálfur, sem dæmdur var. Ég sé ekki annað en þetta brjóti algerlega í bág við ákvæði l., en mér dettur ekki í hug að segja, að dómarar hafi dæmt vísvitandi ranga dóma. Þessu máli var ekki vísað til hæstaréttar af þeim sökum, að þá var nýfallinn dómur út af öðru máli. Dómur þessi virtist vera á þann hátt, að ekki þýddi að vísa slíkum málum til dómstólanna lengur. Dómar, sem í þessum málum hafa fallið, virðast benda á það, að Alþ. hafi ekki tekizt að koma vilja sínum nógu skýrt fram, sem það hafði um þetta ákvæði, þegar útsvarsl. voru sett. Það er því full ástæða til, að útsvarsl. verði tekin til rækilegrar endurskoðunar og að lagaákvæðin verði gerð nægilega skýr, svo að dómar í þessum málum falli á sömu leið og Alþ. ætlaðist til með lögunum.

* Frsm. meiri hl. (Magnús Gíslason): Út af þeim brtt., sem fram hafa komið frá hv. þm. Vestm., vil ég taka það fram, að þar sem ég er mótfallinn brtt. á þskj. 44, þá er ég einnig á móti fyrri brtt. hv. þm. Vestm. Till. er á þá leið, að l. verði víðtækari og nái til kaupa á fiski og fiskafurðum, sem hingað til hafa verið látin í friði fyrir útsvarsl. Ég skil ekkert í hv. þm., að hann skuli koma með slíka till., sem hlýtur að hafa í för með sér aukin óþægindi og er varhugaverð fyrir þessi viðskipti manna. En hvað hina brtt. snertir, að síldarsalan skuli ekki vera útsvarsskyld, þá er ég henni ekki samþykkur. Hv. 10. landsk. endurtók það, sem ég hef sagt hér áður, að aðeins 3 menn komi til greina við skiptingu útsvara á Siglufirði. Er því mikil þörf á að breyta þessu ákvæði, og þó að aldrei verði girt fyrir með l., að eitthvert misrétti verði í framkvæmdinni, er sjálfsagt að reyna að lagfæra það, ef hægt er. En maður má ekki kaupa það of dýru verði, svo að atvinnurekendur verði ekki of hart úti, sem ég hygg að verði, ef þessar brtt. verða samþ. Ég held, að menn færi sig þá upp á skaftið, þar til komið er í líkt horf og áður en útsvarsl. voru sett. Hv. 1. þm. Eyf. skýrði afstöðu sína til 9. gr. þannig, að það hefði verið misskilningur hjá mér, að sveitarstjórnir gætu valið um, hvort þær skiptu útsvörum eða ekki. Ég skal ekki deila um það. Hann taldi þetta að vísu óþarft ákvæði, en ekki væri nauðsynlegt að fella það niður. En þar senn það er óþurft ákvæði l., er nauðsynlegt að fella það niður, til þess að l. verði ekki misskilin af þeim, sem framkvæma lögin. Er sjálfsagt að hafa ekki fleiri ákvæði en nauðsynlegt er og fella niður ákvæði, sem einungis eru til að villa. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta, en ég tel, að málið sé ekki nægilega upplýst og undirbúið, svo að maður geti talið rétt að gera breyt. á l. á þessu stigi málsins.

* Flm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti ! Eins og grg. fyrir þessu frv. hermir, er þar tekið fram í aðaldráttum, hvað fyrir okkur flm. vakir með þessu frv. Ég skal þó bæta nokkru við og gefa nánari skýringu á ýmsum atriðum frv. heldur en grg. hermir. Það hefur komið í ljós, sérstaklega nú á þessu síðasta ári, eftir að sú breyting var gerð með flutningaskip, bæði veiðiskip og flutningaskip ísfiskjar, að fiskurinn var allur hausaður í skipunum, að skipin virtust vera meira hlaðin heldur en góðu hófi gegndi. Það er vitað, ekki einungis meðal fiskimanna, sem eiga að sigla skipunum, heldur hlýtur öllum, sem utan hjá standa, að vera það ljóst, eftir þeim heimildum, sem bent er á í grg. frv., að farmur þessara skipa hefur komizt upp í 27% meira heldur en áður var. Það þótti sjálfsagt, að því meiri sem fiskurinn var, því stærra þurfti farmrýmið að vera, og því var reynt að auka það. Hefur komið í ljós, að svo kölluð netalest hefur verið tekin fyrir fisk, en það hefur verið algerlega óþekkt fyrirbrigði hér áður. Þessi lest er fremst í skipinu og veldur því, að skipið leggst óeðlilega mikið fram. Einnig hefur kolageymslan v erið minnkuð og á þann hátt fengizt meira rúm fyrir fiskinn, en í því tilfelli má segja, að fiskurinn vegi nokkuð upp á móti þeim kolum, sem skipið var hlaðið með, þegar það lagði úr höfn. því hefur skapazt nokkur uggur meðal þeirra manna, sem eiga að sigla skipunum út. Enn þá má segja, að ekkert slys hafi orðið af þessum sökum, en eins og máltækið segir: „flýtur á meðan ekki sekkur.“ Ég hef heyrt þau ummæli, jafnvel meðal þeirra manna, sem eiga að sigla skipunum, að ef til vill sé meiri hætta orðin af hleðslu skipanna heldur en af djúpsprengjum, sem þau mega búast við að mæta á hverri stundu. Í l. um eftirlit með skipum frá 1938 er fylgt þeirri reglu að undanskilja fiskiskip. Er farið eftir svokallaðri „Lundúnasamþykkt" frá 5/7 1930, en þar er eftirlitið ekki látið ná til fiskiskipa almennt, heldur aðeins átt við skip, sem flytja farm, svo og farþegaskip. Þar af leiðir, að ekki er hægt að láta fara fram athugun við burtför fiskiskipa, né gefa út reglur um, hversu mikið eigi í þau að láta. Af þessu er nauðsynlegt að setja strax reglur í þessum efnum, svo að ekki sé hægt að skjóta sér undan því, sökum þess, að engin fyrirmæli voru um þetta í gildandi l. Vegna umkvartana fór fram athugun á því, hvað smáskip, sem eingöngu flytja fisk til Bretlands, mættu hafa mikinn fisk meðferðis, og var í því skyni sett nefnd, sem átti að hafa eftirlit með þessu. En sú nefnd starfaði eingöngu hér í Reykjavík, og þar af leiðandi náði eftirlit hennar ekki til annarra staða, sem líka flytja út mikinn fisk, svo sem Vestmannaeyja og Austur- og Vesturlands. Þrátt fyrir þetta eftirlit með stærri skipunum, hefur n. alls ekki heimild til að hafa afskipti af togurunum, sem afla í sig sjálfir og flytja afla sinn til annarra landa. En reynslan er sú, að hvert það skip, sem fiskar í sig sjálft, fer út með öll lestarrúm full, því að fiskurinn er dýrmætt verðmæti. Þess vegna fer varla nokkurt skip út svo, að það sé ekki „fullt undir lúgur“, eins og sagt er á sjómannamáli. Það er því fullkomið tilefni til, að haft verði strangt eftirlit í þessu efni. Ég vænti þess, að ég hafi nú skýrt þetta ákvæði í frv. Okkur er annt um líf sjómanna okkar, og okkur er skylt að sjá um, að þeim sé borgið í hvaða veðrum, sem eru. Ef til væru skýrslur um, hvernig farið er með mannaíbúðirnar á skipum, þegar ekki er búið í þeim, er það kapítuli út af fyrir sig. - Á flestum togurum er það svo, að er þeir sigla út, geta skipsmenn búið miðskips, en þá eru vistarverur háseta frammi á notaðar til geymslu, rétt eins og lestar skipsins. Þegar svo farið er út til þess að fiska, verða hásetarnir að flytja í þetta pláss, en er þá alla jafna lítið sinnt um að þrifa til áður en flutt er inn, og hreinlætis er alls ekki gætt svo sem skyldi og nauðsynlegt er. Um matvælageymsluna í þessum skipum er það að segja, að hún er mjög ófullkomin. Lekar og rakasamar eru þær, - svo að maturinn stórskemmist oft og tíðum. - Ég fjölyrði ekki meira um þetta, en vil svo drepa á hin atriði frv. Í fyrsta lagi er það bann við flutningi eldfimra efna á farþegaskipum, og er þá einkum um benzínflutninga að ræða. - Um þetta atriði hefur þráfaldlega verið rætt af sjómanna hálfu, þá er þeir hafa gengið til samninga, og hafa þeir krafizt þess, að slíkir flutningax féllu með öllu niður. Vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lofa hv. þingmönnum að heyra aðalrökin, sem sjómenn færa fyrir því, að benzínflutningum á farþegaskipum sé hætt. 1. Benzín er einhver eldfimasta vara, sem flutt er hér hafna milli, og er ekki leyft að flytja hana undir þiljum, sökum uppgufunar, sem myndar lofttegundir, er tíðast valda sprengingu í hinu byrgða farrúmi. 2. Þótt umbúðir séu stáltunnur, eru þær oft rakar á botnum og hliðum og veruleg uppgufun á sér stað í heitu veðri, svo og, að tunnurnar hitna við sólarhita, svo að kælingu þarf að viðhafa með sjó til þess að draga úr sprengingarhættunni. Þá er leki á tunnum alltíður. 3. Eld- og sprengingarhætta er því mjög mikil af benzíni. Ber því að forðast, að eldur komist nærri því. Eldspýta eða vindlingur, sem lifir í, er nægilegt til þess að setja allt í bál. 4. Í hafnarreglugerð Reykjavíkur eru ákvæði, sem leggja ríkt á um meðferð benzíns og steinolíu við fermingu og affermingu, og er skylt að kalla brunavörð til eftirlits, svo að engin eldhætta geti átt sér stað, meðan varan er flutt að og frá skipi og meðan skipið liggur í höfn fermt slíkri vöru. Um leið og skip fer frá hafnarbakkanum fer vörðurinn í land, og vörður er enginn framar til. Þilfar er þakið benzíni, skipið fullt farþega; annar hver maður með vindling í munninum. Mikill fjöldi farþega verður að leggja leið sína yfir benzínið eða meðfram því. Skipverjum er, því miður, ekki hlýtt sem skyldi um að kasta ekki frá sér vindlingum eða fara gætilega með eld. Þegar mikill mannfjöldi er með skipi, er þetta næstum óviðráðanlegt. 5. Á skipum, sem einvörðungu flytja olíu og benzín (Skeljungur) eru allar reykingar bannaðar skipverjum (og að sjálfsögðu farþegum; ef nokkrir eru). 6. Talið er, að í nágrannalöndum vorum hafi ekki verið leyfður benzínflutningur á farþegaskipum og þar hafi gilt reglur um flutning á benzíni um borð í skip. 7. Sökum þeirrar hættu, sem hverju skipi er búin af árás hernaðaraðila, sem siglir á hinu bannlýsta svæði, þá er talið, að benzín á þilfari skips torveldi eða jafnvel útiloki undankomu skipverja og farþega, þótt björgunartæki öll séu í bezta lagi, þar sem reikna má með því, að skip verði fljótt alelda og sjórinn í kringum það af völdum benzínsins. Ýmis fleiri rök hafa sjómenn fært fyrir þessu máli, en þetta verður að nægja. Ég hef viljað láta koma fram höfuðrök sjómanna fyrir þessari tillögu. - Fleiri efni er hér um að ræða. Má þar t.d. nefna dynamit og hvers konar önnur sprengiefni, sem að vísu er nú bannað að flytja með farþegaskipum, skv. reglugerð þar að lútandi. Reglugerðin um benzínflutningana er mjög ófullkomin og þarfnast lagfæringar og breytinga. Nú vil ég geta þess, eins og hv. þdm. ef til vill er kunnugt, að strandferðaskipin okkar, t.d. Esja, eru vopnuð skip. Komi nú til árása á þau, væri svo að segja engir björgunarmöguleikar, hvorki fyrir skipverja né farþega. Ein kúla, sem hitti slíkt skip, mundi hleypa öllu í bál og brand. Um skip í millilandasiglingum þarf ekki að ræða, því að þessar vörur eru ekki fluttar með þeim. Þá vil ég að lokum drepa á síðasta nýmæli frv. um hina svokölluðu þilfarsflutninga. Þessi krafa er mjög hávær meðal farmanna. Eins og hv. þdm. er kunnugt, verða öll skip nú að sigla í fullkomnu myrkri. Engin ljósglæta má sjást. Allur þorri skipverja býr fram á skipinu, og verða hásetar og kyndarar að klifra yfir þennan flutning á leið sinni aftur skipið, hvernig sem á stendur, og í hvaða veðri, sem er. Þetta er, eins og liggur í augum uppi, hrein og bein lífshætta. Þess skal getið hér, að fulltrúar sjómanna hafa ekki farið til opinberra stjórnarvalda með þá beiðni sína að afnema þennan flutning, en málið hefur verið rætt við skipaeigendur, og hafa þeir ekki séð sér fært að verða við þessum tilmælum. Þessi tillaga nær einnig til skipa í innanlandssiglingum. Þó má veita undanþágur meðan nóttin er björt, þó að ávallt skyldi sem minnst flytja á þilfari. Ég hef nú lýst í aðaldráttum því, sem farið er fram á með frv. þessu. Markmið frv. er að tryggja betur en nú er líf þeirra, sem starfa á skipunum eða ferðast með þeim. Ég skal einnig benda á það, að hið nýlokna fiskiþing komst alveg að sömu niðurstöðum um öryggi sjómanna. Ég vil því mega vænta þess, að málið fái góðar undirtektir og hraða afgreiðslu og það verði afgreitt á þessu þingi. Legg ég svo til, að því verði vísað til sjútvn. að þessari umræðu lokinni. Vona ég, að nefndin síðari athugi frv. með velvilja og greiði fyrir afgreiðslu þess. Orðlengi ég þetta svo ekki frekar á þessu stigi málsins.