Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er fyrst og fremst hér flutt vegna óska frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, og var það upphaflega í því formi, að sett var almenn regla um það eða gert var ráð fyrir almennri reglu um það, að ef kaupgjald hefði hækkað almennt um 15% milli skattára, þá mætti hækka fyrirframinnheimtu opinberra gjalda umfram þau 50%, sem nú er ákveðið í l., og þá er, eins og hv. þdm. er kunnugt um, miðað við skatta viðkomandi aðila s. l. skattár. Orsökin fyrir þessari beiðni var sú, sem einnig er alkunna, að miklar sveiflur hafa nú orðið á kaupgjaldi, sem munu leiða til þess, að verulegar hækkanir verða í krónutölu á opinberum gjöldum á þessu ári. Það liggur í augum uppi, að hvað sem líður skattvísitölu, þá engu að síður leiða kauphækkanirnar til þess, að gjöldin verða nú mun hærri. Það blasir við augum og er þegar vitað, að fjárhagsáætlanir margra sveitarfélaga og reyndar flestra þeirra hækka mjög verulega eða milli 30 og 40% og megintekjustofn sveitarfélaganna eru útsvörin. Varðandi ríkissjóð skiptir þetta að vissu leyti einnig máli, en þó í miklu minna mæli, þar eð tekjuskattur er ekki nema lítill hluti eða 10% af heildartekjum ríkisins, þannig að hér er að sjálfsögðu um miklu þýðingarmeira mál að ræða fyrir sveitarfélögin. Í annan stað blasir það einnig við augum, þegar þessi staðreynd er skoðuð, að það er síður en svo hagkvæmt fyrir gjaldþega að þurfa seinni hluta ársins að greiða mikinn meiri hluta sinna opinberu gjalda. Það hefur áður komið fyrir, að mig minnir árið 1964, að slík sveifla varð, að opinber gjöld hækkuðu stórlega frá fyrra ári, og hafði það þau áhrif í för með sér varðandi gjaldendur og olli miklum erfiðleikum margra, að seinni hluta ársins var tekinn af þeim svo stór hluti tekna þeirra í mörgum tilfellum, að til vandræða horfði. Ég hygg því, að það sé nokkurn veginn ljóst mál, ef það er af sanngirni skoðað, að þar sé um að ræða hagsmunamál - ekki aðeins fyrir þá, sem gjöldin eiga að fá og þá fyrst og fremst sveitarsjóðina, heldur einnig fyrir gjaldendurna sjálfa - að þetta sé jafnað, svo sem gert var ráð fyrir í umræddu frv. Í hv. Ed. var gerð sú breyting á frv., að ákveðið var að festa þessa fyrirframgreiðslutölu í 60% og miða hana eingöngu við árið 1971. Þetta skiptir vitanlega ekki neinu máli, vegna þess að í frv. því til breytinga á tekju- og eignarskattslögum, sem nú verður hér til umr. á eftir, er sett almenn regla, sem er ætlað að gilda til frambúðar, ef slíkar sveiflur verða, sem hér er sjáanlegt að verða á þessu ári. Það má rétt minna á það, að það hefur m. a. verið ein af röksemdunum fyrir því að taka upp staðgreiðslukerfi skatta að forðast slíkar sveiflur í skattgreiðslum, og ef staðgreiðslukerfið hefði verið komið á, hefði ekki verið um að ræða þá sérstöku erfiðleika, sem gera það nauðsynlegt að flytja þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja um málið. Það er mjög einfalt, en ég vildi mjög mega vænta þess, að hv. þd. sæi sér fært að taka skjótlega afstöðu til þess, svo að hægt verði að miða fyrirframgreiðsluna um næstu mánaðamót við gildistöku frv., ella mundi það leiða til þess, að fyrirframgreiðslan um tvenn næstu mánaðamót þar á eftir yrði óeðlilega há, þannig að það væri engum til góðs. Það er því brýn nauðsyn, að þetta verði afgreitt það tímanlega fyrir mánaðamót, að það verði hægt að undirbúa fyrirframgreiðslurnar í samræmi við frv., ef hv. þd. fellst á að samþykkja það og gera það að lögum, sem ég vonast til, að verði. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Eftir 1960 var hafin víðtæk endurskoðun á bæði tekjustofnum ríkis og sveitarfélaga, þ.e. beinum sköttum til þessara opinberu aðila, og voru víðtækar breytingar gerðar á þessum lögum í nokkrum áföngum, þó aðallega tveimur áföngum, fyrst 1962 og 1963 og síðan aftur árin 1964 og 1965, og frá þeim árum eru þau lög, sem gilda annars vegar um tekjustofna sveitarfélaga frá 1964 og hins vegar um tekju- og eignarskatt frá 1965. Ég hirði ekki um að rekja þessar breytingar í einstökum atriðum, en að því var miðað með þeim að gera skattkerfið einfaldara, skattstigum var fækkað og samræmi aukið á milli þeirra varðandi gjaldheimtu ríkis og sveitarfélaga. Þá voru sérstaklega varðandi sveitarfélögin gerðar víðtækar efnisbreytingar. Það voru tekin upp landsútsvör, ákvæði sett um Jöfnunarsjóð og ný skattaumdæmi ákveðin í stað þess kerfis, sem áður hafði gilt, þ.e. skattstofur tók nú við störfum af hinum fjölmörgu skattanefndum. Þá var einnig varðandi skatta til ríkisins mörkuð sú meginstefna, að leitazt yrði við, að persónufrádráttur yrði það ríflegur, að almennar launatekjur, svo sem það var orðað, yrðu ekki skattlagðar, og var þá miðað við hina almennu Dagsbrúnartaxta. Þá var jafnframt á árinu 1965 gerð mjög víðtæk og mikilvæg breyting, þ.e. varðandi skatteftirlitið, sem hefur haft geysimikla þýðingu til þess að bæta skattinnheimtu í landinu yfirleitt. Þessar breytingar að öðru leyti skal ég ekki ræða, en í meginefnum höfum við síðan búið við þetta kerfi þar til nú. Það hafa sem sé ekki síðustu fimm árin verið gerðar veigamiklar breytingar á skattkerfinu, hvorki varðandi innheimtu til sveitarfélaga né heldur innheimtu til ríkisins, enda verður sannast sagna með þeim breytingum, sem gerðar voru eftir 1960, að telja, að þá hafi almennt séð hinar beinu álögur verið innan hóflegra marka, en hins vegar sjáanlegt, eins og þróunin hefur verið, að af mörgum öðrum ástæðum er nauðsynlegt að taka skattkerfið til víðtækrar endurskoðunar. Varðandi skattheimtu til ríkisins er það kunnugt, að það eru aðeins um 10%, sem beinir skattar eða tekjuskattur er af ríkistekjum, og er það miklum mun lægra en vitað er til, að sé í nokkru nálægu landi, þ.e. að beinir skattar séu svo lítill hluti af tekjum ríkisins. Varðandi hitt atriðið, sem auðvitað skiptir meginmáli, hvort skattheimta er hér óhæfileg eða ekki, þá er eðlilegt, að nokkur hliðsjón sé einnig höfð af því, hvað gerist í nálægum löndum í þeim efnum. Þar kemur í ljós, ef borið er saman við síðustu tölur, sem fyrir liggja í því frá öðrum löndum og eru frá 1967, að t.d. tekjur hins opinbera, þ.e. heildarfjárheimta ríkis og sveitarfélaga, voru í Danmörku 34.5% af þjóðarframleiðslu, í Bretlandi 35.5%, í Svíþjóð 46% og í Noregi 41%, en hér á Íslandi á árinu 1968 var þessi hlutfallstala 33.9%, og breytingar á henni frá því ári hafa orðið sáralitlar. Miðað við þetta virðist sýnt, að ekki sé um óhóflegar fjárkröfur að ræða af hálfu hins opinbera, hvorki sveitarfélaga né ríkis, á hendur borgurunum, ef miðað er við önnur lönd, enda var það niðurstaða af skoðun, sem fram fór af hálfu sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eftir sérstakri ósk minni fyrir tveimur árum, á íslenzka skattkerfinu, að ekki væri hægt að segja annað en þessi þáttur varðandi gjaldheimtuna almennt af borgurunum væri innan hóflegra marka. Það er því, eins og ég sagði, ekki aðallega vegna nauðsynjar á því að lækka almennt gjaldheimtu ríkisins eða hlut beinna skatta í gjaldheimtunni, sem nú er talað um, að það sé nauðsynlegt að gera víðtækar breytingar á ýmsan hátt á skattkerfinu, heldur er þar margt annað, sem til greina kemur. Við óbeinu sköttunum var ekki hreyft undanfarin ár fyrr en á s.l. ári, að söluskatturinn var hækkaður allverulega til þess að mæta tollalækkunum, sem gerðar voru vegna aðildar að EFTA. Þá hafði söluskatti ekki verið breytt í fimm ár, og var það fyrst og fremst með það í huga, að það var sjáanlegt, að það yrði að leggja inn á þá braut að lækka óbeina skatta, þ.e. í formi verðtolls, bæði vegna þess, að ef við gerðumst aðilar að Fríverzlunarsamtökunum, sem hafði legið í loftinu um nokkurt skeið, þá yrði óumflýjanlegt að framkvæma miklar tollalækkanir, og einnig vegna hins, að almennt eru innflutningstollar hér á landi mjög háir samanborið við önnur lönd, þannig að mjög æskilegt væri að hverfa til mun lægri aðflutningsgjalda. Þá hefur einnig vegna þróunar í öðrum löndum verið nú síðustu tvö árin fylgzt vendilega með því, hver þróun verður varðandi virðisaukaskattkerfið. Unnið er nú að því á vegum fjmrn. á þessum vetri að gera heildaryfirlit yfir reynslu nálægra þjóða af þessu skattkerfi, en í því felst, svo sem hv. þdm. er kunnugt, að horfið er frá almennum söluskatti til svokallaðs virðisaukaskatts, sem ég hirði ekki um að gera grein fyrir hér, enda er hann ekki hér á dagskrá, heldur nefni ég þetta aðeins til þess að gefa almennt yfirsýn um endurskoðun skattkerfisins í heild. Er af mörgum talið, að það sé nauðsynlegt samræmingar vegna, þó að ekki væri af öðrum ástæðum, að taka upp þennan skatt, þó að það sé að vísu minni munur á þessari skattheimtu, þ.e. breytingum úr söluskatti yfir í virðisaukaskatt, hér á landi en í öðrum löndum, af því að við höfum svo almennan smásöluskatt. Þá hefur einnig verið á dagskrá, eins og mönnum er kunnugt, um alllangt skeið - og má segja, að sé komið á lokastig - staðgreiðslukerfi opinberra gjalda, sem hlotið hefur mjög nákvæman undirbúning og vandlegan og er nú til meðferðar ályktun um það efni hér á hinu háa Alþ. Sú athugun, sem fór fram í sambandi við staðgreiðslukerfið, leiddi ótvirætt í ljós, að skattkerfi okkar er allt of flókið, gjöldin eru allt of mörg, sem á eru lögð, ýmsar frádráttarreglur eru of flóknar og of margþættar, til þess að það falli vel að þessu kerfi, og af þeim sökum ber brýna nauðsyn til, áður en slíkt kerfi væri innleitt, að framkvæma einföldun, ef svo má segja, á kerfi beinna skatta í heild. En ég hygg, að það sé mat manna, að ef það væri hægt að gera það nægilega einfalt, þá mundi staðgreiðslukerfið vera til verulegra bóta. Í sambandi við aðild Íslands að EFTA koma að sjálfsögðu mörg atriði á dagskrá auk tollanna, sem ég hef áður vikið að, og var í þeim efnum mikið rætt um samkeppnisaðstöðu íslenzks atvinnurekstrar gagnvart atvinnurekstri annarra EFTA-landa, eftir að allir verndartollar væru úr sögunni og raunar áður, og nauðsyn þess að skapa fyrirtækjunum skilyrði til þess að tryggja sér þá aðstöðu, að þau yrðu samkeppnisfær, þegar þau þyrftu að standa andspænis því að berjast verndartollalaust við framleiðslu þessara Íanda og gera sig jafnframt hæf til þess að keppa um sölu vara sinna á erlendum markaði. Einn þáttur í þessu máli var skattamálin, sem bent var á, að í ýmsum tilfellum væru með allt öðrum hætti en gerist í öðrum EFTA-löndum og í ýmsum tilfellum væru þungbærari en þar gerist vegna þess forms, sem væri á skattgreiðslum fyrirtækja hér á landi. Það var því þegar í aprílmánuði 1969 hafizt handa um það af hálfu ríkisstj. að undirbúa þennan þátt EFTA-málsins, og þá var skipuð sérstök embættismannanefnd. Var henni falið, svo sem sagði í erindisbréfi hennar, að kanna og gera till. um skattalega aðstöðu fyrirtækja hér á landi með tilliti til hugsanlegrar aðildar að EFTA. Sérstaklega er n. falið að kanna leiðir til að örva myndun eigin fjármagns í fyrirtækjum, auðvelda samruna þeirra og jafnframt tryggja, að fjármagn leiti ekki út úr fyrirtækjunum í öðru formi en hæfilegum arðgreiðslum. Hér er drepið á þau atriði, sem tvímælalaust voru mikilvægust í sambandi við þetta vandamál í heild. Það hefur lengi verið vitað, að íslenzk skattalög að ýmsu leyti hindruðu það, að fjármagn myndaðist með eðlilegum hætti í fyrirtækjum, og það hefur verið eitt mesta vandamálið varðandi atvinnurekstur hér á landi, hvað eigið fjármagn fyrirtækja hefur verið lítið. Það var jafnframt vitað, að íslenzk skattalög væru til hindrunar því, að orðið gæti um að ræða nauðsynlegt samstarf milli fyrirtækja og jafnvel samruna fyrirtækja til þess að auka framleiðnimöguleika þeirra og afköst og gera þau hæfari til samkeppni við erlendan markað og á erlendum markaði, en það er ekki hvað sízt veigamikill þáttur í því að efla fyrirtækin að stuðla að slíkum samruna. Það var jafnframt ljóst um leið, að ef fyrirtækjunum yrðu veitt aukin hlunnindi, yrði að vera tryggt, að það fé, sem með þessum hætti væri fengið atvinnurekstrinum til aukinnar umsýslu, yrði notað til eflingar atvinnufyrirtækjunum, en leitaði ekki með óeðlilegum hætti út úr þeim nema í því formi, að greiddur yrði hæfilegur arður af hlutafé eða því fé, sem lagt yrði í fyrirtækin, því að ella væri að sjálfsögðu engin von til þess, að menn legðu í þau fé. Það var því ljóst, að jafnhliða hinni bættu aðstöðu fyrirtækjanna yrði þetta að vera tryggt. Þar sem skattalög eru mjög tæknilega flókin mál og hér var um mjög víðtækt vandamál að ræða, var sú leið valin að setja embættismannanefnd til þess að fjalla um þetta mál, og voru valdir í hana hinir fróðustu embættismenn, hver á sínu sviði, um skattamál, bankamál og ríkisfjármál, og hér blandaðist einnig inn í það mikilvæga mál, að það væri auðið að koma hér á eðlilegum verðbréfaviðskiptum og kaupþingi, og var nefnd þessi undir forustu ráðuneytisstjórans í fjmrn., Jóns Sigurðssonar, en aðrir í nefndinni voru þeir Árni Vilhjálmsson prófessor, dr. Gísli Blöndal hagsýslustjóri, Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri og Jóhannes Nordal seðlabankastjóri. Það má því segja, að með erindisbréfinu hefur verið lögð pólitísk mörkun, stefnumörkun, varðandi þann tilgang, sem að væri stefnt, en síðan væri sérfræðingum falið að fylla út í þann ramma. Frv. var lagt fyrir síðasta þing, seint á síðasta þingi, um skattgreiðslumál fyrirtækja - ekki með það í huga, að hægt væri að afgreiða það þá, heldur vegna þess, að málið var flókið, og vegna þess, að æskilegt væri, að Alþ. gæfist kostur á að kynna sér málið, áður en lengra væri haldið, og marka af sinni hálfu stefnuna, þó að það væri að vísu aðeins þáttur vandans, sem þar var lagður fram. En reyndin varð sú, sem enda var við búizt, að málið fékk ekki afgreiðslu, en hins vegar var það afráðið, sem er nýstárlegt - að segja má - í vinnubrögðum eða samvinnu Alþ. og rn., að sett var á laggirnar sérstök þm.-nefnd, sem var skipuð fulltrúum fjhn. Alþ., til þess að kynna sér málið betur og til þess að fylgjast með framvindu málsins á vegum embættismannanefndarinnar, áður en það yrði lagt fyrir Alþ. á nýjan leik, og þetta hefur verið gert. Að vísu hefur það komið í ljós, að vinnubrögðin í þessu máli voru viðameiri og flóknari en svo, að hægt væri að hraða þeim svo sem æskilegt hefði verið, þannig að þm.-nefndin hefur ekki haft mikið svigrúm, en hún hefur þó fengið aðstöðu til þess að fylgjast með því, bæði í umr. við embættismannanefndina og einnig með því að skoða og ræða frv., áður en það var lagt fyrir Alþ., þannig að þm.-nefndin er að þessu leyti mun betur undir það búin að taka afstöðu til málsins og meta það í n. en ella hefði verið, enda þótt ég taki það fram, að n. sem slík, þm.-nefndin, hefur ekki bundið sig í afstöðu til málsins. Eftir að málið hafði verið til meðferðar á Alþ. í fyrra var ákveðið, að embættismannanefndin héldi áfram starfi sínu á grundvelli þeirrar stefnu, sem mörkuð var í erindisbréfinu frá 1969, en jafnframt var n. sent framhaldserindisbréf, sem þannig hljóðaði, að jafnframt því að óska þess, að n. ljúki verkefni því, sem henni var falið með erindisbréfi, dags. 25. apríl 1969, er n. hér með falið að framkvæma heildarathugun á skattalögum með því markmiði annars vegar að gera skattkerfið sem einfaldast og hins vegar að gera þær breytingar á ákvæðum laga um tekju- og eignarskatt varðandi skatt einstaklinga, sem n. telur sanngjarnar og eðlilegar. Er n. í því sambandi falið að taka til athugunar þau frv. til breytinga á skattalögum, sem flutt voru á síðasta þingi, en vísað var til ríkisstj. N. skal athuga, hvert tekjutap till. kunna að leiða af sér fyrir ríkissjóð, og gera till. um, með hverjum hætti það tap skuli bætt. Eins og þetta erindisbréf ber með sér, þá er hér gert ráð fyrir því, að embættismannanefndinni verði falin heildarathugun á skattkerfinu, og það var ekki hvað sízt vegna þess, sem kom í ljós í sambandi við staðgreiðslukerfið, að það var raunar augljóst, að ef ætti að innleiða það, þá yrði að gera skattkerfið í heild miklum mun einfaldara, auk þess, sem nauðsynlegt var að gera það virkara með ýmsum hætti, og því varð að taka það í heild til grundvallarskoðunar. Það lágu einnig fyrir síðasta Alþ. allmörg frv. um breytingar á tekju- og eignarskattslögunum, sem ekki voru þá afgreidd, en flestum þeirra vísað til ríkisstj. og var talið sjálfsagt, að þessi mál kæmu til athugunar í sambandi við framhaldsmeðferð skattalagamálsins. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er að meginstefnu til samið af embættismannanefndinni í samræmi við það umboð, sem henni var veitt af fjmrh. Ég skal geta þess, að það hafa þó komið fram ýmis atriði innan embættismannanefndarinnar og ríkisskattstjóri hefur lagt fram ýmsar sértill., sem ekki eru í þessu frv., en munu að sjálfsögðu verða afhentar fjhn. Alþ. til meðferðar, þegar þær fara að skoða málið nánar. Ég vil því taka það fram, að hvorki hef ég né hefur ríkisstj. í heild bundið sig þannig við þetta mál, að við litum á það sem óhjákvæmilegt skilyrði, að það verði nákvæmlega afgreitt með þeim hætti, sem það liggur hér fyrir. Ég hins vegar legg á það ríka áherzlu, að þau stefnumið, sem ég hef hér lýst, að liggi að baki frv., nái fram að ganga og þær brtt., sem eru á því gerðar, ef þær verða gerðar hér á hinu háa Alþ., verði í samræmi við þá meginstefnumörkun, sem ég gat hér um, að birtist í erindisbréfum embættismannanefndarinnar. Frv. er tæknilega mjög flókið, svo sem við var að búast. Það hefur því verið reynt að láta fylgja því mjög greinargóða skilgreiningu eða greinargerð, bæði varðandi einstakar greinar þess og einnig eru dregin saman í upphafi grg. þau meginatriði, sem í frv. felast. Ég vil því ekki nota þennan tíma minn hér til þess að fara að lesa upp í einstökum atriðum þær skilgreiningar, því að skilgreining þessi er mjög glögg og leiðir í ljós þá höfuðþætti, sem hér er um að ræða. En segja má, að með frv. séu gerðar verulega víðtækar breytingar á skattalögum varðandi skattgreiðslur fyrirtækja - ekki eingöngu til þess að lækka þá skatta, heldur eru í þessu efni margvíslegar, mikilvægar skipulagsbreytingar á skattheimtunum, sem allar eiga það sammerkt að eiga að örva starfsemi fyrirtækja og laða fjármagn að þeim. Nýjar reglur eru settar um fyrningu eigna í atvinnurekstri, og er þar um töluverðar breytingar að ræða. Hingað til hafa verið í gildi mjög mismunandi reglur um fyrningu. Það hefur verið leyfð örari fyrning varðandi ýmis atvinnutæki, svo sem skip og fleiri atvinnutæki, en aftur á móti mun minni fyrning í öðrum greinum atvinnurekstrarins. Nú er gert ráð fyrir því, að eignir fyrnist allar með sama hætti. Og áður var sá hemill á, að eign gat aldrei fyrnzt neðar en í 10% að verðmæti, en nú er gert ráð fyrir því, að eignir geti fyrnzt að fullu. Auk hinna almennu fyrningarreglna, sem gerð er grein fyrir í frv., er ákveðin svokölluð flýtifyrning, sem er til mikils hagræðis fyrir atvinnureksturinn. Hún er í því fólgin, að gert er ráð fyrir, að allt að 30% fyrningu megi aukreitis framkvæma á þeim árum, þegar hagur fyrirtækjanna leyfir það og er hvað beztur, þannig að í senn sé hægt að safna fé í fyrirtækjunum og þá jafnframt skapa aðstöðu til frekari fjáröflunar til þeirra með því að gera þau aðgengilegri með aukinni arðsúthlutun. Til þess að fyrning nái tilgangi sínum, eru gerðar ákveðnar og nákvæmar till. um hækkun fyrningarverðs eigná með tilliti til verðþróunar síðustu ára, og varðandi fasteignamatið er gert ráð fyrir, að hið nýja fasteignamat verði notað sem grundvöllur við fyrningu fasteigna. Komið hala fram hugmyndir um það og verið lagðar hér fram á hinu háa Alþ., að endurkaupsverð eigna verði lagt jafnan til grundvallar við fyrningu. Nánari athugun hefur leitt í ljós, sem raunar lá nokkuð í augum uppi, að þessi regla væri ekki framkvæmanleg vegna þeirrar miklu óvissu, sem jafnan er um endurkaupsverð eigna, og það væri ógerlegt að setja almennar reglur um slíkan fyrningargrundvöll. Það eru hins vegar í frv. ýmsar reglur, sem stuðla að því, að eignum verði jafnan haldið í eðlilegu verði, m.a. reglurnar varðandi hlutabréf og mat á þeim, og jafnframt má á það benda, að ef mjög færi úrskeiðis í þessu efni, þá er auðvitað jafnan hægt að beita sams konar endurmati og leyft var t.d. 1962, eftir gengisbreytingarnar 1960 og 1961, þ. e. ef miklar sveiflur verða á verðgildi eignanna. Gert er ráð fyrir þeirri breytingu, að varasjóðir fyrirtækja falli niður, þ. e. að framvegis verði ekki heimilt að leggja í varasjóði. Ég skal ekki rekja það nánar; það er gerð grein fyrir því í frv. En varasjóðir eru að mörgu leyti mjög gallað form í uppsöfnun fjár í fyrirtækjum, og er gert ráð fyrir því, að þeir varasjóðir að vísu, sem nú eru til, verði óskertir, nema hjá sameignarfélögum eiga þeir smám saman að jafnast út eftir ákveðnum reglum, sem er að finna í frv., en í stað varasjóðsins kemur svokallaður arðjöfnunarsjóður, og er gert ráð fyrir, að sá sjóður verði annars vegar notaður til endurnýjunar eigna fyrirtækisins og hins vegar verði hann notaður til arðgreiðslu, eftir því sem henta þykir hverju sinni. Má í því sambandi benda á, að nú er tekin burt takmörkunin á skattfrjálsri arðgreiðslu hjá fyrirtækjum, sem áður var 10%, en var að fullu aftur skattlagt hjá móttakanda arðsins, en gert ráð fyrir því, að nú verði alltaf greiddur 15% skattur af arði. Hér er um heildarskatt að ræða, þ.e. gert er ráð fyrir, að hann renni aðeins til ríkisins, en ekki verði um neina skattgreiðslu að ræða til sveitarfélaganna af þessari arðsúthlutun eða framlagi .til arðjöfnunarsjóðsins, en arðjöfnunarsjóðurinn, eins og ég sagði, er til að greiða út fé eða leggja til hliðar. Megintilgangurinn með þessum reglum öllum er að stuðla að því, að það verði arðbært fyrir menn að leggja fé í fyrirtækin, sem að sjálfsögðu veltur á því, að fyrirtækin séu þá með þeim hætti og með þeim rekstrargrundvelli, að það ríflegur arður sé greiddur út, að það borgi sig fyrir fólk að leggja fé sitt í atvinnureksturinn. Það er jafnframt þessu gert ráð fyrir því, sem er nýmæli, að tekið er upp nokkurt skattfrelsi arðs af hlutabréfum. Þau hafa áður verið skattskyld, og hefur það átt að vissu leyti sinn þátt í því, að menn hafa ekki lagt fé í atvinnurekstur eða kaup á hlutabréfum, þar sem sparifé og vextir af því er skattfrjálst, en það er nú gert ráð fyrir því, að viss úthlutun arðs til hluthafa verði skattfrjáls, svo sem ég mun koma að síðar. Það er gert ráð fyrir því, sem er töluverð breyting frá því, sem nú er, að söluhagnaður af fyrnanlegum eignum og hlutabréfum sé alltaf skattskyldur að vissu marki og sé sú skattskylda minnst 25%, hvað sem eignarhaldi liður. En áður hefur það verið svo, að vissar eignir í atvinnurekstri hafa verið skattfrjálsar eða hagnaður af sölu þeirra, eftir að menn hafa átt þær í vissan tíma. Í frv. er að finna mjög rækilegan rökstuðning fyrir þessari skoðun, að hér eigi að vera um vissa skattgreiðslu að ræða, og er það auðvitað í samræmi við aðrar reglur frv., sem gera ráð fyrir rýmilegri fjársöfnun í fyrirtækjum og rýmilegum arðgreiðslum. Þessi regla er sett samkvæmt þeirri hugsun, sem ég gat um í upphafi, að þessar reglur allar séu ætlaðar til hjálpar atvinnurekstrinum, en ekki til þess, að menn nál út úr honum fé með óeðlilegum hætti, og er þetta regla, sem gildir alltaf í viðskiptum fyrirtækja varðandi sölu eigna og er reyndar algerlega lögfest sem almenn regla í viðskiptum, nema um sé að ræða íbúðir, og mun ég koma nánar að því síðar. Það er lagt til í frv., að framvegis verði ekki litið á sameignarfélög sem skattaðila. Þetta var einnig í frv. á síðasta þingi og mætti þá nokkurri andspyrnu og var talið, að það ætti ekki að feila niður þetta félagsform, ef félagsform skyldi kalla. Það er að sjálfsögðu ekki ætlunin að fella niður félagsformið. Menn geta rekið sameignarfélög sín eftir sem áður að eigin vild. Ég held, að það hljóti að verða hverjum manni ljóst, þegar hann skoðar þá stórkostlegu mismunun, sem er í skattfríðindum sameignarfélaga og einstaklinga annars vegar og hlutafélaga vegna þeirra kvaða, sem hvíla á eign manna í hlutafélögum, að sameignarfélögin eru hér algjörlega í sérflokki og njóta alveg sérstakra fríðinda varðandi skattlagningu og þar er hægt að koma við meira undanskoti fjár en a.m.k. er mögulegt varðandi hlutafélögin. Ég er því ákveðið þeirrar skoðunar þrátt fyrir þá gagnrýni, sem hér kom fram og eftir að hala íhugað það mál betur, að það sé tvímælalaust rétt að fella niður heimildina til þess, að sameignarfélög telji fram sem sérstök félög, heldur sé tekjum þeirra skipt niður á aðila að félögunum eða einstaklingana, sem að þeim standa, og þeir skattlagðir sem einstaklingar. Það hefur verið mikið vandamál að koma við samruna fyrirtækja og slitum þeirra, og eins og okkar skattalög eru nú úr garði gerð, þá er í rauninni mjög erfitt að slita hlutafélagi, því að það leiðir til svo þungbærra skattgreiðslna, að niðurstaðan hefur orðið sú, að það er vitað um, að mörgum hlutafélögum er alls ekki slitið af þessum sökum, þó að þau séu hætt starfsemi sinni. Það er auðvitað fjarri öllu lagi að hindra slit hlutalélaga, og það er gert ráð fyrir því varðandi meðferð söluhagnaðar í sambandi við slit hlutafélaga, að um það gildi hinar almennu reglur, sem ég hef áður getið um. Það er auðvitað sjálfsagt, að þá sé um allverulega skattgreiðslu að ræða, vegna þess að þá er hinn samansafnaði skatthlunnindahluti af eignum félagsins orðinn í mörgum tilfellum það mikill, að það er auðvitað með öllu óeðlilegt, að menn geti gengið með hann á brott, án þess að þar komi til nokkurrar skattheimtu. En með reglum frv. um slit hlutafélaga á það ekki að vera neinum erfitt mál hér eftir að koma því við. Varðandi samruna félaga, sem er kannske enn þá veigameira mál, þá er það mjög einfaldað með þessu frv. Þannig að ef félög sameinast þannig, að þar er um að ræða algeran samruna og aðeins skipti á hlutabréfum, þá verður þar alls ekki um neina skattskyldu að ræða og ekki litið svo á, að þar komi til greina neinn söluhagnaður. Það er einnig tekið tillit til þess í þessu frv., ef hlutafélög taka upp með sér samstarf í því formi að mynda sérstök fyrirtæki eða félög til þess að ráðast í tiltekinn atvinnurekstur, að þá eru reglur, sem koma i veg fyrir það, að þar verði um tvísköttun hagnaðar að ræða. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv., að gefin verði út jöfnunarhlutabréf til þess að koma eignum félaganna, þ.e. hlutabréfaeign í félögunum, í eðlilegt horf. Útgáfa jöfnunarhlutabréfa hefur að vísu verið heimiluð áður, en hún hefur ekki orðið raunhæf vegna eignarskattskyldu af hlutabréfum; menn hafa ekki óskað eftir að skrá hlutafé sitt á eðlilegan hátt einmitt af þessum ástæðum. Nú er sett almenn regla um það, að heimild til þess að gefa út jöfnunarhlutabréf er miðuð við bókfærðan höfuðstól fyrirtækjanna, og það eru settar reglur um það í bráðabirgðaákvæðum frv., mjög ítarlegar, þar sem gert er ráð fyrir heimild til endurmats eigna nú, eftir að þessi lög hafa tekið gildi, og síðan er sett almenn regla, hvernig fara skuli með útgáfu hlutabréfa, jöfnunarhlutabréfa, eftir að þetta upphaflega endurmat hefur farið fram. En það verður að telja mjög æskilegt, að hlutafélögin sýni jafnan nokkuð eðlilega hlutabréfaeign. Að vísu má segja, að það hafi nokkra þýðingu, að hlutabréf geti orðið á yfirverði. Það er eins og gerist yfirleitt þar sem verðbréfamarkaður er, að þar er reyndin sú, að hafi hlutabréf orðið á bak við sig miklu meira en raungildi sitt, þá að sjálfsögðu hækka þau í verði, og þetta auðveldar þá um leið möguleika viðkomandi félaga til þess að gefa út og selja ný hlutabréf, ef þessi hlutabréf eru orðin eftirsótt. En allar þessar hugleiðingar um hlutabréf og myndun fjár í fyrirtækjum eru ekki hvað sízt háðar hugmyndum, sem uppi hafa verið og hafa enda verið lögfestar, þ.e. að gert er ráð fyrir að koma upp kaupþingi, svo fljótt sem verða má, en er alveg ljóst, að ekki getur orðið með neinu móti að raunveruleika, nema skattalagabreytingar séu gerðar eitthvað í þá átt, sem hér er lagt til. Gert er ráð fyrir því, að rýmkað verði nokkuð mat á birgðum, og er það æskilegt. Reynslan hefur sýnt, að það er æskilegt. Þá eru settar reglur, sem hindra óeðlileg viðskipti hluthafa við félag sitt, og m.a. er með þessum reglum reynt að koma í veg fyrir það, sem mikið er fundið að og það í ýmsum tilfellum með réttu, að eigendur fyrirtækja reikni sjálfum sér ákaflega litlar tekjur, en það séu svo fyrirtækin, sem með einhverjum hætti, annaðhvort með lánum til hluthafa eða með því beinlínis að eiga jafnvel húseignir hluthafa, séu látin bera útgjöldin - og í ýmsum tilfellum séu jafnvel notuð hlunnindi, sem þessir aðilar njóta, bæði hlutafélög og sameignarfélög, til þess að koma betur út skattalega séð að þessu leyti. Þetta er mjög óæskilegt og hefur valdið gagnrýni, sem ég held, að ætti að vera sameiginlegt áhugamál allra fyrirtækja að forðast, og það er þess vegna brýn nauðsyn jafnhliða þeim hlunnindum, sem á margan hátt eru veitt fyrirtækjum með þessu frv., að girða fyrir það, að nokkur slik óeðlileg viðskipti geti átt sér stað, og um það fjallar 15. gr. frv., þar sem rækilega er að þessu vikið. Ég held, herra forseti, að ég hafi í stórum dráttum vikið að grundvallaratriðunum, sem felast í þessu frv., varðandi skatta atvinnurekstrarins, og ég tel, að í frv. felist heilsteypt stefna varðandi skatta atvinnurekstrarins til ríkissjóðs. Hitt er annað mál, að með þessu frv. er ekki nema að takmörkuðu leyti tekin afstaða til skattgreiðslu til sveitarfélaga, og mun ég koma að því nánar síðar. En miðað við það, að hér er nú gert ráð fyrir að efla atvinnurekstur og ekki sízt í formi hlutafélaga, þá er mjög ljós nauðsyn þess, að hlutfélagalögin verði endurskoðuð. Það mun raunar vera í meðförum endurskoðun þeirra laga, og gæti verið einmitt gott að hafa hliðsjón af þeim skattaákvörðunum, sem gerðar verða varðandi félögin, áður en gengið er frá þeirri endurskoðun. En eftir að sú þróun verður, sem hér má ætla, að verði, þ.e. að það verði fýsilegra fyrir menn að leggja fjármagn í fyrirtæki en verið hefur til þessa, þá ber að sjálfsögðu brýna nauðsyn til þess bæði að setja reglur um það, að hlutafélög geti ekki orðið virk, nema þau hafi visst stofnfé, sem sé umfram þá fráleitu upphæð, sem er nú í lögum og eigi síður hitt að reyna að girða fyrir það, að óhlutvandir menn geti sett í gang söfnun í hlutafélög og fengið fólk til þess að leggja fram fé til hlutafélaga, sem eiga sér í rauninni enga undirstöðu eða tilverurétt. Þetta hvort tveggja er nauðsynlegt að taka til meðferðar í sambandi við endurskoðun hlutafélagalöggjafarinnar. Þá ætla ég að víkja að nokkru að þeim öðrum atriðum, sem felast í þessu frv. og eru meira almenns eðlis og snerta eigi hvað sízt einstaklingana almennt, en ekki sérstaklega atvinnureksturinn. Nú er gert ráð fyrir, að nýtt fasteignamat taki gildi alveg á næstunni, og það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þdm., að þar er um að ræða geysilega hækkun frá núgildandi mati af eðlilegum ástæðum, þar sem það var orðið gersamlega úrelt. En vegna þessara breytinga er óumflýjanlegt að gera breytingu á eignarsköttum, og er það gert í þessu frv. Nú er ákveðið, að 100 þús. kr. skattgjaldseign sé frjáls eða megi draga frá, áður en eignarskattur er á lagður, en þessi upphæð er hækkuð upp í 3 millj. kr. og jafnframt er svo ákveðið, að næstu 3 millj. kr. í eignum skattleggist mun vægilegar en nú er gert. Hingað til hefur verið mjög mismunandi aðstaða varðandi sköttun eigna: Í fyrsta lagi það, sem ég gat um viðvíkjandi gamla fasteignamatinu, sem hefur valdið því, að fasteignir hafa verið á algjörlega óraunhæfu verði til eignarskatts, þó að það að vísu hafi hinsvegar verið nífaldað nú síðustu árin. Sparifé hefur algjöra sérstöðu og spariskírteini. En hins vegar hafa hlutabréf í rauninni verið verst sett allra eigna, þar sem það hefur verið undir hælinn lagt, hvort þau skiluðu nokkrum arði, en þau hafa verið tekin á nafnverði, enda eins og ég gat um áðan, þá hefur það átt sterkastan þátt í því að útiloka útgáfu svokallaðra jöfnunarhlutabréfa. Þá er gert ráð fyrir því hér að festa núgildandi skattvísitölu í 100 stigum, þ.e. að skattvísitala, sem nú er 168 stig, verði 100, sem merkir það, að það eru um 188 þús. kr., sem verða persónufrádráttur hjóna, og það er jafnframt gert ráð fyrir því, sem ekki var áður nema að takmörkuðu leyti, að aðrir frádráttarliðir skattalaganna breytist hér eftir í samræmi við skattvísitölu. Það hefur áður verið deilt um skattvísitöluna, og ég skal ekki taka upp þær deilur hér, nema tilefni gefist til, en m.a. hefur verið deilt á það, að fjmrh. skuli hafa frjálsar hendur um ákvörðun skattvísitölunnar. Nú er reyndin auðvitað sú, að skattvísitalan er jafnan höfð til hliðsjónar við setningu fjárlaganna, og þegar áætlun er gerð um tekjur af tekjusköttum, þá er miðað að sjálfsögðu við ákveðna skattvísitölu, og það þykir þess vegna skynsamlegt að setja þá reglu, að í stað þess, að fjmrh. einhliða ákveði þessa skattvísitölu, þá skuli hún vera formlega ákveðin í sambandi við setningu fjárlaga hverju sinni. Mér er kunnugt um þá skoðun, að hún eigi að miðast við framfærsluvísitölu, og það er sjónarmið út af fyrir sig, en hefði leitt til þess, sem við allir vitum, að á undanförnum erfiðleikaárum hefði skattvísitalan beint þjónað þeim tilgangi að bæta lífskjör almennings, en ekki verið við það miðuð - eins og hún hefur verið hugsuð alla tíð - að sjá um, að menn yrðu ekki krafðir um fleiri krónur hlutfallslega, þó að kaupið hækkaði. En ef þessi aðferð verður höfð, þá a.m.k. getur það komið til mats á Alþ. hverju sinni, hvaða reglur menn vilja hafa í þessu sambandi, og ég hygg sannast sagna, að það fari nokkuð eftir aðstöðu hverju sinni, hvernig á því verði haldið. T.d. hefur skattvísitalan nú í ár, m.a. vegna bættrar fjárhagsaðstöðu, verið ákveðin nokkru hærri en bæði kaupgjaldsvísitalan og framfærsluvísitalan, þannig að það vinnst nokkuð, sem menn telja, að hafi tapazt í hlutfalli við framfærsluvísitöluna á síðustu árum, þannig að bilið er nú ekki verulegt þar á milli. Varðandi það atriði, sem ég gat um, að hefði verið meginstefnumörkunin 1960, þegar endurskoðun skattalaganna var hafin þá, að svokölluð almenn verkamannalaun yrðu undanþegin skatti, að persónufrádráttur væri það hár, að þau rúmuðust innan þeirra marka, þá var í því sambandi miðað við Dagsbrúnartaxta með 15% yfirvinnu, þ.e. það var lægsti taxti Dagsbrúnar með 15% yfirvinnu, og hann er nú, eftir því sem Efnahagsstofnun hefur gefið mér upp, um 192 þús. kr., en hinn fasti persónufrádráttur er nú ákveðinn 188 þús. kr., þannig að þarna munar að vísu 4 þús. kr., sem við verðum að telja lítið atriði í þessu sambandi, þannig að segja má, að þetta láti nú mjög nærri. En aftur á móti koma til aukin hlunnindi í því, að skattvísitalan er nú látin gilda um frádráttarliði almennt í fjárlögum, sem ekki var áður nema að litlu leyti - og raunar ekki fyrr en á þessu ári með sérstakri lagabreytingu, að þetta gildir um skattfrádrátt sjómanna. Í frv. er að finna till. um breytingu á núgildandi reglum um launafrádrátt eiginkonu, sem vinnur utan heimilis, og einnig eiginkonu, sem vinnur við eigin atvinnurekstur bónda síns. Eins og skattalögin eru nú, eru engar hömlur á frádráttarrétti eiginkonu, sem vinnur utan heimilis. Þetta var mjög umdeilt mál á sínum tíma, þannig að hér getur orðið um að ræða stórfelldar fjárhæðir. Og jafnvel þó að eiginkonan hafi hærri tekjur en bóndi hennar, sem eru mörg dæmi til, þá engu að síður er þessi réttur fyrir hendi til þess að draga þessi 50% af tekjum eiginkonu frá skattskyldum tekjum. Með frv., eins og það liggur hér fyrir, er gert ráð fyrir, að þetta verði takmarkað við hálfan persónufrádrátt, sem merkir það, að það mundu verða 94 þús. kr. eða því sem næst, sem væri hægt að draga frá skatti, þ.e. kona, sem ynni sér inn 188 þús. kr., eins og þær tölur lita út nú, mundi hafa fullan rétt til 50% frádráttar, en færu tekjurnar yfir það, mundu þær leggjast við tekjur mannsins. Þetta verð ég að álíta, að sé mjög eðlilegt miðað við allar aðstæður og það, hvernig þróunin hefur verið, þ.e. að einhver takmörk séu á þetta sett. Hins vegar er jafn sanngjarnt að auka frádrátt konu, sem vinnur við eigin atvinnurekstur, og það er því gert ráð fyrir því, að í stað þess, að það er nú 15 þús. kr., þá geti það numið fjórða hluta persónufrádráttar eða nær 50 þús. kr., þannig að hér verður um að ræða veruleg hlunnindi í sambandi við slíka vinnu eiginkonu við atvinnurekstur eiginmannsins, og á það ekki hvað sízt við um búrekstur, þar sem þetta mundi mjög koma til góða. Ég gat um það áðan, að gert væri ráð fyrir því að breyta núgildandi reglum um söluhagnað eða skattfrelsi eigna við sölu, þannig að 25% af söluhagnaðinum yrði alltaf skattskyldur. Ég tók það ekki fram þá, sem raunar er ljóst, og er skýrt frá í frv., að þetta þarf ekki að fela í sér neinar kvaðir fyrir atvinnureksturinn sem slíkan, vegna þess að það er að sjálfsögðu í langflestum tilfellum hægt að beita þá flýtifyrningarreglunum til þess að mæta þessu skattgjaldi. Það þykir hins vegar eðlilegt, að þessi regla um algert skattfrelsi gildi áfram um einstaklinga, þegar þeir eru að skipta um húsnæði, og er raunar einnig látið gilda, þó að önnur íbúð sé í eigu sama manns, eftir að tilteknum aldri þessara eigna er náð. Það er því engin skerðing á rétti einstaklinga, sem ekki hafa atvinnurekstur, í sambandi við meðferð eigna þeirra að þessu leyti. Þá hefur verið til meðferðar hér á Alþ. nokkrum sinnum bæði frv. um undanþágu á skattgreiðslu vegna heiðurslauna, þar sem slíkar undanþágur hafa verið veittar í ákveðnum tilfellum, og einnig frv. um almenna undanþágu, þ.e. að lögfesta hana, þegar um slík heiðurslaun er að ræða. Við athugun á þessu máli og samanburð við það, sem gildir annars staðar m.a. í Danmörku, hefur það orðið niðurstaðan að leggja til, að alltaf verði skattskyld 25% af þessum heiðurslaunum, en að öðru leyti verði þau skattfrjáls. Það er hér um að ræða hlunnindi, sem nú eru tekin upp fyrir þá, sem vinna utan heimilis síns, að nú er gert ráð fyrir samkv. frv., að fæði þeirra verði skattfrjálst, en áður gilti þetta eingöngu um sjómenn. En það er að sjálfsögðu mjög oft, sem menn vinna fjarri heimili sínu, og þá eiga þeir skattalega séð að telja það fram til skatts og greiða af því skatta, en þetta verður að teljast órýmilegt og auk þess erfitt í framkvæmd, og því er gert ráð fyrir að afnema þetta með öllu. Það er að sjálfsögðu til hlunnindaauka fyrir einstaklinga, sem eiga hluti í hlutafélögum, að nú er lagt til, að veitt verði takmarkað skattfrelsi af arði af hlutafé, sem nemi 60 þús. kr. á hjón og 30 þús. kr. á einstakling, og þetta ætti að geta stuðlað að því, að almennari þátttaka yrði í hlutabréfaeign en nú er, og ekkert nema gott um það að segja. Það er enda vitanlegt, að þróunin nú síðustu árin - ekki hvað sízt víðs vegar úti um land - hefur verið sú, að atvinnurekstri hefur verið komið á fót með tiltölulega mjög lágum hlutafjárframlögum frá fjölda einstaklinga. Ég hygg því, að þetta sé mjög gagnlegt og sé sanngjörn ráðstöfun í þá átt að greiða fyrir því, að þessir aðilar leggi fé sitt til atvinnu rekstrar með þessum hætti. Þá er loks gert ráð fyrir því, að hækkuð verði sú viðmiðunartala skulda, þar sem vaxtafrádráttur kemur til greina. Það er miðað við 200 þús. kr. í lögunum, eins og þau eru nú, en nú er gert ráð fyrir að miða við hámark húsnæðislána, sem ég hygg, að muni nú vera eitthvað nálægt 600 þús. kr., og sýnist mér það vera þá mjög í samræmi við þær hugmyndir, sem hér hafa sézt á Alþ. um það efni. Þá er í lögunum að finna atriði, sem skiptir miklu máli fyrir einstaklinga, og það er að forða þeim frá tvísköttun, og á þetta fyrst og fremst við, ef einstaklingar hafa tekjur í löndum, sem við eigum ekki tvísköttunarsamning við. Í sambandi við eignarskattana vil ég geta þess, að gert er ráð fyrir, að eignarútsvörin falli niður. Það er að vísu ekki í þessu frv., það mundi verða að koma í frv. um breytingu á tekjustofnum sveitarfélaga. En ástæðan er ekki hvað sízt sú, að gera verður ráð fyrir því, að fasteignaskattar verði mjög verulega hækkaðir og þess vegna óeðlilegt með öllu, að sami aðili hafi tvenns konar álagningarform á sams konar eignir. Það er eðlilegt, að sú spurning komi upp í huga manna, enda leiðir niðurlag erindisbréfs n. til þeirra hugleiðinga, hvað þetta kosti ríkissjóð og hvernig ætlunin sé að mæta þessu. Það er í rauninni gersamlega ómögulegt að segja, hvað þetta kostar. Það hefur verið reynt að gera sér hugmynd um það, og hefur mönnum a.m.k. enn ekki tekizt að festa það niður á blað. Þetta byggist einfaldlega á því, eins og menn hafa vafalaust gert sér ljóst við athugun á frv. og því, sem ég hef verið að reyna að túlka, að það er fyrir fram ógerlegt að vita, - það fer eftir afkomu fyrirtækjanna og þeirri stefnu, sem þau fylgja varðandi uppbyggingu sína og á annan hátt - að hve miklu leyti fé verður lagt til verðjöfnunarsjóða eða í úthlutun arðs, sem að vísu er skattlagt með ákveðnum hætti, eða hvort það fer eftir hinum almennu skattprósentum. Þetta er ekki hægt að segja um. Nú er almenn skattprósenta til ríkisins jöfn, hún er ekki stighækkandi, hún er 20%, og til sveitarfélaganna, að ég hygg, 25%, þannig að hér getur að sjálfsögðu orðið um töluverða breytingu að ræða varðandi þann hluta af tekjunum, sem aðeins er greiddur 15% skattur af, en um þetta er sem sé ekki hægt að segja á þessari stundu. Þó er ekki ástæða til að halda, að þetta hafi mikla þýðingu, vegna þess að á móti kemur við örvun atvinnurekstrarins ýmiss konar tekjumyndun, sem ætla má, að geti jafnað þetta nokkuð. Í sannleika sagt, ef frv. nær þeim tilgangi sínum, sem að er stefnt, þ.e. að örva atvinnureksturinn, þá ætti jafnvel að mega gera ráð fyrir því, að hér yrði ekki um alvarlegan tekjumissi að ræða. Gert er ráð fyrir því, að frv. taki ekki gildi fyrr en um næstu áramót að undanteknu fyrsta bráðabirgðaákvæði þess, sem er í samræmi við það ákvæði, sem sett var á síðasta þingi og gilti við álagningu skatta 1970. Ástæðan til þessa er ekki eingöngu sú, að það sé erfitt um vik að missa tekjur á þessu ári, heldur miklu fremur sú, að málinu er ekki lokið og það er óumflýjanlegt - áður en þetta mál tekur gildi - að marka stefnuna varðandi tekjustofna sveitarfélaga og fá jafnframt stefnumörkun í ýmsum öðrum atriðum í sambandi við heildarstefnuna í persónuskattamálum. Nú kunna menn þess vegna að segja: Hvaða vit er þá í að vera að leggja þetta fram nú, ef það er ætlunin að fá þetta afgreitt nú? Ég álít, að það sé mjög mikilvægt bæði að leggja málið fram auðvitað og einnig að fá það afgreitt, vegna þess að í því felst þá ákveðin stefnumörkun, sem verður að miða við frekari aðgerðir. Og ég teldi, að það hefði verið mjög æskilegt, að fram hefði verið haldið með svipuðum hætti og gert var á síðasta þingi, sem að vísu er nokkuð erfiðara nú að koma við vegna kosninga, sem fram undan eru, og það er nú þess vegna ekki fullvitað, hverjir sitja hér á hinu háa Alþ., þegar það kemur saman í haust, en það hefði verið mjög æskilegt, ef áfram hefði verið hægt að halda þeim hætti, að samvinna væri milli rn., því að félmrn. kemur hér einnig við sögu og Alþ. um áframhaldandi könnun málsins og athugun á tillögugerð. Ég gat um það hér áðan, að n. hefði verið falið að athuga ýmis sérfrv., sem hefðu verið lögð fram á síðasta þingi. Það hafa síðar að vísu komið fram önnur frv. á þessu þingi, sem koma þá að sjálfsögðu til umr. í sambandi við meðferð þessa máls í fjhn. þingsins. Þau frv. voru öll tekin til athugunar í n. Ég skal aðeins nefna þessi frv. hér. Það var frv. um, að skattvísitalan skyldi bundin framfærsluvísitölu. Niðurstaðan úr því hefur orðið, eins og ég gat um áðan, að leggja til, að það verði ákveðið í sambandi við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni, hver skattvísitalan skuli vera. Þá var það frv. um úrtaksrannsókn á 10% allra framtala. Í sambandi við það mál liggur fyrir mjög ítarleg umsögn skattrannsóknarstjóra, sem ég hirði ekki að rekja hér, en send var fjhn. Alþ. í desember 1969, þar sem hann lagðist mjög gegn þessari till., vegna þess að hún mundi aðeins verða fjötur um fót starfsemi skattrannsóknadeildarinnar, en ekki vegna þess, að hann væri á móti úrtökum. Hann stefnir að því fyrirkomulagi, og það hefur nú þegar verið undirbúið að gera viss úrtök. En ef það væri skylda að gera úrtök miðað við alla skattgreiðendur á landinu og taka 10% framtala, þá mundi meginhluti starfsemi skatteftirlitsins fara í athugun á þessum málum og í mörgum tilfellum málum, sem væri gersamlega ástæðulaust að eyða vinnu í. Frv. um frádrátt tekna eiginkonu af atvinnurekstri hjóna hafa verið gerð hér skil og getið um, að hér hefur verið komið til móts við það mál. Viðvíkjandi fyrningu fastafjármuna í atvinnurekstri hef ég gert grein fyrir því, að það er óframkvæmanlegt, en hins vegar gerir frv. ráð fyrir því í ýmsum atriðum, að hægt verði að ná þeim sama tilgangi. -  Frv. um það að veita einstæðum mæðrum - sem hlyti raunar einnig að gilda um einstæða feður sérstök skattfríðindi hefur einnig verið athugað. Þar er þegar um að ræða allveruleg fríðindi. Það hefur ekki verið talið fært að leggja til að auka þau, en það getur vitanlega komið til athugunar og gerir það í fjhn., hvort það sé rétt eða ekki. Þetta er í rauninni aðeins stefnumörkun, hvort Alþ. vill fara út í þá sálma, en sannleikurinn er sá, að þar er um allveruleg fríðindi að ræða nú þegar. Afráðið var á síðasta þingi, að skattfrádráttarheimildir sjómanna miðuðust við skattvísitölu, og tók þetta gildi í ár. Þetta held ég, að séu þau frv., sem komu fram á síðasta þingi og n. hefur tekið afstöðu til. Ég ætla þá aðeins í stuttu máli að víkja að þætti sveitarfélaga í þessu máli. Nú hefur sú breyting á orðið varðandi vinnubrögð í því máli, að það heyrir ekki lengur undir fjmrh. að gera till. um tekjustofna sveitarfélaga. Það gerði það þar til á s.l. ári, og þess vegna hefur skattalaganefnd, sem starfaði á vegum fjmrn., einnig að sjálfsögðu gert víðtækar athuganir á þessu máli. En það er erfitt fyrir mig þar af leiðandi að ræða hér um sérstaka stefnumörkun í því, því að það er að sjálfsögðu félmrh., sem á sínum tíma mun gera grein fyrir þeim ákvörðunum. En ég tel þó rétt og tel það ekki vera að fara inn á verksvið hans miðað við það, að þessi mál voru áður í höndum mínum, að víkja nokkuð að þeim hugleiðingum, sem uppi hafa verið varðandi málefni tekjustofna sveitarfélaga í sambandi við þessa breytingu skattalaganna. Sannleikurinn er sá, að ef frá eru skilin ýmis þau atriði, sem ég gat um áðan, varðandi auðveldari aðstöðu til að mynda fjármagn í fyrirtækjum, fyrningar og annað þess konar, þá er ekki hægt að segja, svo sem ég í upphafi gat um, að aðstaða fyrirtækja hér á landi almennt sé slæm skattalega séð. Hins vegar er því ekki að leyna, að það er ein tegund skatts, sem allir aðilar, bæði innlendir og erlendir, sem hafa skoðað skattamál atvinnurekstrar hér á landi, hafa rekið augun í og talið hættulegan, og það eru aðstöðugjöldin, sem eru lögð á fyrirtæki án nokkurrar hliðsjónar af arðsvon þeirra, þannig að oft og tíðum sleppa þau fyrirtæki jafnvel mun betur, sem hafa betri afkomu, en önnur, sem hafa lítinn rekstrarhagnað, en hafa hins vegar mikla veltu og rekstrarkostnað, af því að stofninn í aðstöðugjöldunum er rekstrarkostnaður fyrirtækjanna. Ég hygg því, að það megi segja, að það hljóti að verða niðurstaðan, að reynt verði með einhverjum hætti að komast út úr þessu vandamáli. Þetta ásamt öðrum þáttum sveitarfélagaskattanna þarf að afráða fyrir næstu áramót. Hvað á að gera í þessu efni? Þar kemur ýmislegt til greina. Ég hef áður vikið að fasteignagjöldunum og getið þess, að það hafi lengi verið uppi sú kenning, sem rétt er, að sjálfsagt sé að nota fasteignagjöldin meira sem tekjustofn sveitarfélaga, og það hefur enda verið skoðun forráðamanna sveitarfélaga lengi, og ég tel, að það hljóti að stefna í þá átt, að þar verði gerð mjög veigamikil breyting til að auka fasteignagjöldin, og m.a. þess vegna hafa verið gerðir léttbærari eignarskattarnir, sem ég gat um. Í sambandi við fasteignagjöldin má auðvitað vel hlífa einstaklingum með vissa tegund íbúðarhúsnæðis. Það er ekkert, sem hindrar það, og getur verið alveg nauðsynlegt, að það sé gert. En það á ekkert að vera óeðlilegra t.d. fyrir fyrirtæki og þá, sem eiga stórar eignir - og kemur sér jafnvel betur - að borga af þeim fasteignagjöld en aðstöðugjöld, eins og nú er gert, enda er sannleikurinn sá, að þjónusta sveitarfélaganna er almennt meira tengd fasteignum en rekstri fyrirtækjanna almennt sem slíkum. Þá kemur auðvitað einnig til að skoða verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og koma þar ýmis atriði til athugunar. Vel mætti hugsa sér að færa þar á milli með einhverjum hætti kvaðir, t.d. að ríkið tæki að sér vissar greinar, sem sveitarfélögin nú hafa, ef ekki verður annað talið auðið með þeim till., sem helzt eru uppi um tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. fasteignagjöld og tekjuútsvar, sem gert er ráð fyrir, að yrði þá með nokkuð öðrum hætti en nú er. Þá kæmi til álita, að ríkið tæki að sér einhverjar kvaðir. Það er einnig mjög nauðsynlegt, að mismunandi útsvör séu ekki á hinum ýmsu stöðum á landinu. Þar sem atvinnuörðugleikar eru og tekjur rýrar og notuð 20% álagningarheimildin, verður það smám saman til að grafa undan viðkomandi sveitarfélagi, ef það er gert ár eftir ár. Hér verður að komast jöfnuður á, og það verður að efla Jöfnunarsjóðinn meira til þess að hjálpa sveitarfélögunum, þar sem svona er ástatt. Þá gæti það vitanlega einnig komið til greina og a.m.k. sjálfsagt að íhuga það, hvort ætti jafnvel að afhenda sveitarfélögunum alveg beina skatta og þau þá tækju á sig auknar kvaðir frá því, sem nú er, þ.e. sjálfstæði sveitarfélaganna ykist að vissu marki. Það hefur oft verið að því fundið og það með réttu, að það væru tveir aðilar að vega í sama knérunn, ef svo má segja, með því að leggja bæði á útsvör og tekjuskatt, og vitanlega gæti komið til álita, að þarna yrði um sameiginlegan skatt að ræða. Að vísu skiptir þetta ekki miklu máli, ef á kemst staðgreiðslukerfi skatta, vegna þess að þá er þessi skattur innheimtur í einu lagi og síðan skipt eftir á milli sveitarfélaga og ríkis; kynni því þessi vandi að leysast að því leyti. Þá er því ekki að leyna, þó að það snerti ekki beint sveitarfélögin, heldur aðeins óbeint, að tryggingakerfið kemur hér mjög til álita og að tvennu leyti, þ.e. annars vegar varðandi nefskatta, sem að ýmsu leyti eru þungir, iðgjöld til almannatrygginga og jafnvel sjúkrasamlagsgjöld, og svo hins vegar framlög bæði vinnuveitenda, ríkis og sveitarfélaga til almannatrygginga. Hér þyrfti í rauninni að taka til heildarathugunar, hvernig væri hægt að samræma betur og samrýma þann tilgang, sem tryggingakerfið hefur og ýmis hlunnindi, sem borgurunum eru veitt - einkum þeim, sem illa eru settir í sambandi við skattalög, þannig að þetta næði tilgangi sínum með virkari hætti og yrði einfaldara í framkvæmd. Og það mætti jafnvel hugsa sér það, að tekna almannatrygginga yrði aflað með einhverjum öðrum hætti, t.d. launaskatti, og það mundi að sjálfsögðu verða mjög til hagsbóta fyrir þá, sem tekjulægri eru í þjóðfélaginu. Það hefur áður verið um það rætt, sem ég tel, að þurfi að koma til framhaldsathugunar, hvort ekki sé rétt að breyta kerfi fjölskyldubóta í persónufrádrátt frá sköttum. Allt þetta þarf að íhuga í sambandi við skattkerfið sem slíkt og tryggingabótakerfið. Nú er það ákveðið, að tryggingafrv. kemur hér fyrir Alþ. á næstunni, og getur þetta þá komið til íhugunar í sambandi við það mál. Það er einnig rétt í þessu sambandi að vekja athygli á því, að allar þær till., sem fram koma og eru góðra gjalda verðar, um ýmis skatthlunnindi koma oftast harla lítið að gagni þeim, sem helzt þurfa á þeim að halda, vegna þess að það eru oft aðilar, sem eru í mjög lágum skattstigum eða borga jafnvel enga skatta, og þessar till. koma þess vegna miklu fremur þeim að gagni, sem borga hærri skatta. Þess vegna er það mjög mikilvæg spurning, að hve miklu leyti þessi hlunnindi ná tilgangi sínum, og gæti verið frekar ástæða til, að þar kæmi til greina tryggingakerfið, t.d. í sambandi við það að tryggja vissan lágmarkslífeyri til þeirra, sem ekki fá tekjur úr öðrum áttum. Þetta er mál, sem vitanlega þarf að íhuga rækilega, því að að því ber að sjálfsögðu að stefna, og brýn nauðsyn er að tryggja vissar lágmarkstekjur til framfærslu. Til viðbótar þessum atriðum, sem snerta almennar umbætur á skattkerfinu í framhaldi af hugleiðingum mínum um tekjustofna sveitarfélaga, þá eru aðeins örfá önnur atriði, sem ég vildi víkja að og ég tel, að séu viðfangsefni, sem nú verði að vinna að á næstu mánuðum. Það þarf að ákveða, hver sé meginstefna Alþ. varðandi staðgreiðslukerfi skatta, sem nú liggur hér fyrir till. um. Ég tel, að stefna beri ákveðið að því, eftir því sem mögulegt er, að afnema smáskatta og reyna að fækka skattstofnum. Það eru milli 20 og 30 alls konar sérstök gjöld, sem renna að vísu til tiltekinna þarfa. Sum eiga rétt á sér, en sum eiga sáralítinn rétt á sér, og sum gefa raunar ákaflega litlar tekjur, en valda mikilli fyrirhöfn. Og þetta álít ég, að væri mjög nauðsynlegt, þ.e. að koma sem flestu af þessum gjöldum fyrir í öðru og einfaldara skattformi. Ég hef áður vikið að almannatryggingagjöldum og sjúkratryggingagjöldum, sem oft hafa verið til umr., einkum varðandi það, hvaða kvaðir það leggur á heimilin, eftir að hætt er að borga barnalífeyri við 16 ára aldur, þegar þessir skattar einmitt lenda svo á unglingunum og oftast nær beinlínis þá á foreldrunum í stað þess, að ári áður er sérstakur barnalífeyrir greiddur. Þetta er einnig mál, sem þarf að taka til athugunar. Ég hef getið um það áður, að ég tel, að bætt aðstaða aldraðra þurfi að eiga sér stað á vegum tryggingakerfisins, og svo að sjálfsögðu á vegum lífeyrissjóðanna, sem verður að stefna að, að nál til allra landsmanna og eru nú á góðri leið með það, eftir að settir hafa verið almennir lífeyrissjóðir fyrir verkamenn og bændur. Þá vil ég aðeins varpa því fram - ekki sem skoðun minni, en því, sem ég tel vera mikið íhugunarefni, hvort ekki sé jafnvel tímabært að breyta skattstigum. Þeim hefur verið fækkað mikið við þá endurskoðun, sem gerð var á skattalögum og útsvarslögum - sérstaklega þó eftir 1960. En spurningin er, hvort ekki má fækka þeim enn og e.t.v. jafnvel hafa einn skattstiga, ef persónufrádrátturinn er það hár, að hann nægi til þess að rúma almennar lágmarks nauðþurftatekjur. Það hefur oft verið talað um það nú, sem ekki er alveg rétt, að skattheimta sé nú 57% af tekjum, þegar þær komast í visst hámark. Þetta eru ekki nema 51% að vísu, og það er vegna þess, að þar koma til frádráttarbær útsvör, sem verður að reikna þar á móti og jafnast frá ári til árs, þannig að eitt árið greiða menn hátt útsvar, en fá svo meiri frádrátt árið eftir, en þetta er auðvitað mjög gallað fyrirkomulag og veldur miklum erfiðleikum, bæði fyrir útsvarsgreiðendurna og einnig fyrir sveitarfélögin. Þá er eitt atriði, sem ég vil láta koma fram ákveðið sem mína persónulegu skoðun, að ég álít, að það eigi að stefna að tvísköttun hjóna - algerlega, þannig að ekki verði eingöngu miðað við það, að eiginkonan vinni utan heimilis, og sú takmörkun, sem hér er gert ráð fyrir á frádráttarréttinum - þó að hann vissulega eigi að vera nokkur og það eigi fullan rétt á sér, að tekið sé tillit til hans, ef kona aflar fjár utan heimilis - geti ekki verið stefnan til frambúðar, heldur hljóti hún að verða sú að fá hér að fullu skiptingu á milli, þannig að heildartekjur heimilisins deilist á milli hjónanna. Ástæðan til þess að þetta er ekki sett fram í frv., er sú, að þá þarf að endurskoða skattstigana og gera ýmsar aðrar breytingar, og þess vegna tel ég, að það sé mikils virði að fá um það skoðun þingsins í nál. eða umr., hvert viðhorfið er til þessarar breytingar, sem vissulega hefur grundvallarþýðingu. Þá er eitt atriði, sem ég tel, að þurfi að íhuga, en er mjög erfitt að setja reglur um og er ekki gert ráð fyrir í þessu frv. á þessu stigi, að sé gert. Það er spurningin um vaxtafrádrátt, hvort hann á að vera takmarkalaus, eins og nú er gert ráð fyrir, eða hvort eigi að miða vaxtafrádráttinn við eitthvert eðlilegt skuldamagn hjá einstaklingum. En hér kemur til sögunnar sérstakt atriði varðandi fyrirtækin og það vandamál, hvort hægt er að girða þar alveg fyrir misnotkun á þessu ákvæði; það skal ég ekki um segja. En þetta er atriði, sem er tímabært að taka til íhugunar. Herra forseti. Ég hef því miður orðið nokkuð langorður, en ég taldi nauðsynlegt á þessu stigi að útskýra ekki aðeins frv., heldur einnig gera grein fyrir í stórum dráttum þeim hugleiðingum varðandi skattamálin og framhaldsendurskoðun þeirra, sem uppi hafa verið, vegna þess að ég tel það grundvallaratriði og nauðsyn fyrir hið háa Alþ. að gera sér grein fyrir þessum atriðum öllum, þegar þetta mál er tekið til meðferðar - að vísu ekki vegna þess, að þessi afstaða til allra þeirra atriða, sem ég hef hér rætt um og talið upp, skipti meginmáli í sambandi við frv., eins og það liggur fyrir, heldur hitt, að heildarstefnan í skattamálum tel ég, að verði að vera sú, að skattlagning sé innan hóflegra marka, en þó að því marki, sem menningarþjóðfélag krefst, en samtímis verði að gæta þess, að skattarnir komi bæði sanngjarnlega niður og ekki síður að skattkerfið sé með þeim hætti, að það verði ekki óeðlilega kostnaðarsamt og dýrt í framkvæmd. Okkar skattkerfi er það, og það ber brýna nauðsyn til að beina allri sinni atorku að því að einfalda það, svo sem ég hef áður getið um, að ég hafi falið skattalaganefndinni að gefa mjög ítarlega gaum að. En skattalaganefndin sjálf vill gjarnan fá viðbrögð við ýmsum þeim hugleiðingum, sem ég hef hér getið um, til þess að átta sig á því, hvaða brautir eigi að ganga. Ég geri ráð fyrir, að út af fyrir sig sé enginn ágreiningur hér á hinu háa Alþ. um nein þau stefnumið, sem ég hef lýst í erindisbréfum þeim, sem skattalaganefndin hefur fengið, þó að það megi vafalaust deila endalaust um það, hvernig nákvæmlega eigi að nálgast þessi markmið. Og það er það atriði, sem ég býst við, að verði til umr. hér á Alþ., en ekki deila um meginstefnuna. Það er einnig mikilvægt og það er þáttur í að hafa skattalögin einfaldari, að þau byggist á almennum grundvallarreglum, en ekki alls konar undanþágum og sérreglum, sem því miður er allt of mikið af í dag. Herra forseti. Ég skal ekki þreyta hv. þdm. á lengra máli, en ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék í lok ræðu sinnar almennt að skattkerfinu í heild og ýmsum atriðum þess. Þær hugleiðingar hans voru á margan hátt athyglisverðar, og ég get tekið undir ýmis atriði, sem þar komu fram hjá honum eins og t.d. um tvísköttun hjóna, en þetta yfirlit, sem hæstv. ráðh. dró upp í ræðulokin, var mér ný sönnun þess, að heppilegasta vinnuaðferðin í þessu máli sé að endurskoða skattkerfið í heild eins og þegar er byrjað á, en taka ekki sérstaklega út úr einstaka þætti þess, eins og hér er gert, og afgreiða þá sérstaklega, nema um alveg nauðsynlegar tímabundnar breytingar sé að ræða. Við höfum talsverða reynslu af þessu í sambandi við fræðslulöggjöfina, sem hefur verið til endurskoðunar á undanförnum árum. Það hafa verið tekin út úr henni víss atriði og þau endurskoðuð, en það hefur svo komið í ljós eftir 1–2 missiri, að þetta var orðið ófullkomið vegna endurskoðunar á öðrum atriðum og þess vegna varð að taka þessi mál fyrir að nýju. Ég nefni t.d. menntaskólafrv. eða menntaskólalögin, sem voru afgreidd á síðasta Alþ. Undirbúningur þeirra virtist vera mjög rækilegur, og þetta mál lá fyrir tveimur þingum, en samt heyrum við það nú í sambandi við frv. um menntamál, sem liggja fyrir Alþ., að það sé orðið nauðsynlegt að endurskoða menntaskólalögin að nýju og taka þau fyrir hér á Alþ. mjög fljótlega. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., á þetta frv. rætur sínar að rekja til aðildar Íslands að EFTA. Í tilefni af aðild Íslands að EFTA þótti eðlilegt og sjálfsagt að láta fara fram athugun á því, hvort íslenzk fyrirtæki byggju við lakari skattakjör en sambærileg fyrirtæki í EFTA-löndunum, og að gera breytingu á skattlagningu fyrirtækja hér á landi með tilliti til þess, að skattakjörin yrðu ekki lakari hér en í hinum EFTA-löndunum. Á þessu máli fór fram allmikil athugun, en eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., reyndist allur samanburður í þessum efnum frekar erfiður, vegna þess að bæði eru skattaákvæði mismunandi í einstökum löndum og aðstaða fyrirtækja líka misjöfn. Þetta gerir allan samanburð erfiðan, en niðurstaðan varð samt sú í stuttu máli, að skattakjör fyrirtækja hér á landi mundu ekki vera lakari almennt en fyrirtækja í umræddum löndum og þó sízt af öllu í sambandi við tekju- og eignarskattinn. Það virtist koma helzt í ljós, að það væri munur á fyrningarreglum hér og í þessum löndum og íslenzk fyrirtæki byggju við óhagstæðari aðstöðu í þeim efnum að vissu marki. Þetta virtist þó ekki stafa nema að nokkru leyti af skattalögunum sjálfum, heldur af því, að þær tíðu gengisfellingar, sem hér hafa verið, hafa á margan hátt kippt fótum undan þeim reglum, sem eru um fyrningar í núgildandi skattalögum, og þess vegna var nauðsynlegt að endurskoða skattalögin með tilliti til fyrningarákvæðanna. Á þetta hefur verið bent af okkur framsóknarmönnum. Bæði var flutt frv. á þingi í fyrra og aftur nú á þessu þingi um það að miða fyrningar við endurkaupsverð, en það mundi verða mikilvæg lagfæring einmitt í sambandi við það atriði, sem ég minntist nú á. En niðurstaðan varð sem sé sú af þessari athugun, að skattakjör fyrirtækja hér væru yfirleitt ekki lakari en í EFTA- löndunum og jafnvel að sumu leyti hagstæðari, a.m.k. í sambandi við tekju- og eignarskattinn. Það má líka segja í stuttu máli um það frv., sem hér liggur fyrir, að það breytir ekki verulega aðstöðu fyrirtækjanna skattalega séð, þannig að ég held, að það megi nokkurn veginn fullyrða, að skattakjör þeirra mundu ekki breytast neitt að ráði til batnaðar, nema síður sé, með því frv., sem hér liggur fyrir, og skal ég gera nokkurn samanburð á því. Mér virðist t.d. við lauslega athugun, að tekjuskatturinn, sem fyrirtækin eiga að greiða, muni vera nokkuð svipaður samkv. þeirri reglu, sem hér er tekin upp, og samkv. þeim ákvæðum, sem eru í skattalögum nú. Ákvæðin í skattalögum nú eru þannig, að fyrirtæki fær skattfrjálsan frádrátt frá tekjum allt að 10% af hlutafé eða stofnfé, sem takmarkast við útborgaðan arð, og auk þess fær það að leggja 25% skattfrjálst í varasjóð. Á það, sem eftir er, eru lögð 20%, en það svarar til þess, að fyrirtækið greiði um 13% skatt af hreinum tekjum - skattskyldum tekjum. Samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er reiknað með, að fyrirtækið greiði 15% í skatt af því fé, sem fer til arðsúthlutunar eða leggja í arðjöfnunarsjóð. Það má reikna með því, að félögin fylgi yfirleitt þeirri reglu, en þar sem þessi 15% verða frádráttarhæf, þá eru það raunverulega um 13%, sem fyrirtækið greiðir í skatt af skattskyldum tekjum eða hreinum tekjum eða svo að segja sömu upphæðina og það greiðir samkv. gildandi skattalögum, þannig að í sambandi við tekjuskattinn er engin breyting - eða svo sýnist mér - á stöðu félaganna með þessu frv. frá því, sem er í gildandi skattalögum. Þetta helzt nokkurn veginn óbreytt. En það er að vísu rétt, að eignarskatturinn lækkar verulega á fyrirtækjum samkv. þessu frv., en eignarskatturinn er nú lítið tilfinnanlegur tekjustofn, eins og sést á því, að í fjárl. er reiknað með því, að heildartekjur ríkissjóðs af eignarskatti á fyrirtækjum verði ekki nema 50 millj. kr. á þessu ári, svo að þar er ekki um neina stóra upphæð að ræða; þó að þessi skattur lækki eitthvað eru ekki í því fólgin nein sérstök hlunnindi fyrir fyrirtækin. Það eru margir aðrir skattar, sem eru alveg eins tilfinnanlegir og eignarskatturinn eða jafnvel fremur, t.d. smáskattar, sem hafa verið lagðir á og eru orðnir nokkuð stórir núna. Það má t.d. minna á það, að iðnlánasjóðsgjaldið, sem iðnfyrirtækin greiða, er áætlað, að nemi 40 millj. kr. á þessu ári eða nærri því jafnhárri upphæð og eignarskatturinn allur. Þó að verulegar breytingar séu gerðar á fyrningarreglum, þá leiða þær ekki til þess í heild, að fyrirtækin fái öllu betri aðstöðu til fyrningar. Það kemur fram hér einmitt í grg. frv., að staða sjávarútvegs, fiskiðnaðar og samgangna verði nokkurn veginn óbreytt í þessum efnum, en hitt er rétt, að aðstaða verzlunar og iðnaðar batnar. Í grg. frv. segir svo um þetta atriði á bls. 14, með leyfi hæstv. forseta: „Gildandi lög leyfa mjög öra fyrningu af ýmsum tegundum eigna, svo sem skipum, fiskvinnslustöðvum, flugvélum og fleiri eignum. Eru þær fyrningarheimildir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, einungis litlu rýmri að því er þessar eignir varðar en gildandi lög gera ráð fyrir.“ Þannig að gagnvart þessum atvinnurekstri er hér ekki um neinar stórfelldar breytingar að ræða - eða a.m.k. mjög litla breytingu í þá átt að bæta aðstöðu þessara atvinnugreina, og það halda jafnvel sumir því fram, að t.d. aðstaða sjávarútvegsins batni ekki. Aftur á móti er það rétt, að fyrningaraðstaða verzlunar- og iðnaðarfyrirtækja verður betri samkv. frv. en hún er nú. En ef framlengt er t.d. bráðabirgðaákvæði, sem sett var í lög í fyrra, má segja, að það sé kannske ekki um mjög stórfellda breytingu hjá þessum aðilum að ræða, þannig að það skipti mjög miklu máli. En þó get ég lýst því sem minni skoðun, að ég mundi telja, að það væri heppilegt að setja nýjar fyrningarreglur og láta það ganga fyrir öðrum endurbótum á skattalöggjöfinni og þá fyrst og fremst með tilliti til þeirra gengislækkana, sem hér hafa orðið á undanförnum árum og hafa eiginlega kippt grunninum undan þeim fyrningarreglum, sem eru í núgildandi skattalögum, nema eitthvert tillit sé tekið til þess, hversu mjög endurkaupsverðið hefur hækkað frá því, sem gert er ráð fyrir í afskriftum margra fyrirtækja. Þá er komið að mikilvægu atriði, sem varðar fyrirtækin og ég dreg mjög í efa, að sé til bóta, nema síður sé. Það er lagt til, að varasjóðirnir verði alveg felldir niður, en eins og ég gat um áðan, þá hafa fyrirtæki nú rétt til þess að draga frá 25% af hreinum arði og leggja í varasjóð, sem verður fastur í fyrirtækinu, nema um taprekstur sé að ræða, þá má nota varasjóðinn til að greiða hann. Ákvæðin um varasjóðshlunnindin voru sett á sínum tíma, til þess að fyrirtækin gætu byggt upp sitt eigið fjármagn, en það hefur kannske einna helzt skort á í íslenzkum atvinnurekstri, að fyrirtækin gætu komið sér upp eigin fjármagni. Varasjóðirnir hafa komið að mjög verulegu haldi í þeim efnum, þó að hins vegar hafi hinar tíðu gengisfellingar, sem hér hafa orðið á undanförnum árum, orðið til þess að rýra mjög gildi þeirra. En það er ekki löggjöfinni sjálfri að kenna, og hið sama mundi náttúrlega eiga sér stað, þó að einhverjum öðrum sjóðum yrði komið upp við fyrirtækin, t.d. arðjöfnunarsjóði, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. En það, sem á að koma í stað varasjóðsins og vega upp á móti honum, er það, að félögin eiga að hafa heimild til þess að borga út ótakmarkaðan arð eða leggja hann í arðjöfnunarsjóð, og manni skilst, að það sé þá fyrst og fremst arðjöfnunarsjóður, sem eigi að koma fyrirtækjunum að því haldi, sem varasjóðurinn var áður. En eins og frá frv. er gengið, þá er engin trygging fyrir því, að það verði nokkurt fé lagt í arðjöfnunarsjóðinn, heldur verði allur arðurinn borgaður út. Jafnframt er það. ákvæði í frv., að þetta varasjóðsframlag, sem greitt er, megi ekki vera í sjóðnum lengur en í 5 ár. Þá verður það skattskylt að nýju, og verður þá að borga af því 20% tekjuskatt, þannig að það má telja nokkurn veginn víst, að þetta fé verður aldrei inni í arðjöfnunarsjóðnum - það, sem í hann verður lagt - nema 5 ár í senn. Og það er ekki nein trygging fyrir því, að hann verði t.d. jafnstór og varasjóðirnir ættu þó að verða, ef sú heimild verður notuð, og þess vegna er samkv. þessu minni trygging fyrir því, að það safnist eitthvert fé fyrir í fyrirtækinu, sem það geti notað í rekstur sinn. Það er að vísu rétt, að það er reiknað með því, að það komi hér í staðinn, að vegna þess að leyfð sé há útborgun á arði og svo sérstök skatthlunnindi í sambandi við það, þá verði menn fúsari til að kaupa hlutabréf í félögunum en áður var og þannig fái félagið eigið fjármagn til umráða. En eins og játað er í grg. frv. á bls. 27, þá er ekki nein trygging fyrir því, að svo verði, að aukin hlutabréfakaup komi í stað varasjóðsins. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það var meginsjónarmið í nefndu frv. að efla áhuga manna á því að leggja fé í hlutafélög, en slíkt er óhugsandi, nema arðgreiðslur geti verið verulegar. Það er að vísu matsatriði, að hve miklu leyti innstreymi fjár í hlutafélög með aukinni hlutafjársöfnun kemur í stað útstreymis í formi arðgreiðslna, ef þessi leið er farin, en svo virðist sem skoðanir manna og reynsla í nágrannalöndunum bendi til þess, að sú stefna, sem mörkuð var með frv., væri til nokkurra bóta.“ Ég álít, að það sé rétt af þeim, sem hafa samið þessa grg. að orða þetta með slíkri varfærni. En það, sem maður veit, er það, að varasjóðurinn hverfur og það 25% framlag, sem í hann hefur farið, en í staðinn kemur arðjöfnunarsjóður, sem er alveg óljóst, hver muni verða. Það getur farið svo, að hann verði sama og enginn vegna þess, að félögin noti sér heimildina til að borga arðinn allan út eða tekjurnar allar. Þetta fé á ekki að staðnæmast hjá fyrirtækinu nema í 5 ár - það, sem lagt er í arðjöfnunarsjóðinn - sem þýðir það, að það verður þá skattskylt að nýju, og það þýðir það að sjálfsögðu, að það verður þá borgað út sem arður, ef ekki þarf að nota það í tapgreiðslur, en arðjöfnunarsjóð má nota á tvennan hátt, þ.e. til þess að greiða arð og til þess að mæta tapi. En ef tap verður ekki, þá má reikna með því, að arðjöfnunarsjóðurinn verði borgaður út sem arður á þennan hátt, þegar 5 ára tímabilinu lýkur. Ég óttast það mjög, að þessi nýja aðferð, sem hér er tekin upp, verði ekki til þess að auka fjármagn hjá fyrirtækjunum, heldur miklu síður, og fólgin sé meiri trygging í varasjóðsleiðinni og frekar ætti að styrkja hana. Og ég hygg, að það komi líka fram í áliti margra skattfróðra manna, að þeir séu tortryggnir á þessa nýju leið. Ég sé það í þeim plöggum, sem hafa legið fyrir n., að ríkisskattstjóri, sem er manna kunnugastur þessum málum, er með hugmyndir um það, að því er mér skilst, að í stað arðjöfnunarsjóðs eða við hliðina á honum komi sérstakur fjárfestingarsjóður hjá fyrirtækjunum, og það álít ég hugmynd, sem mjög eigi að taka til athugunar í sambandi við þessi mál, því að ef við ætlum að byggja upp heilbrigðan og traustan atvinnurekstur í landinu, þá verðum við að miða að því, að sem mest safnist fyrir af fjármagni hjá fyrirtækjunum, eins og ætlunin er með varasjóðnum og átt hefur sér stað með honum. En engin trygging er fyrir því með því að fara út á þá braut, sem hér er gert ráð fyrir, að það seljist svo eða svo mikið af hlutabréfum, vegna þess að arðurinn sé aukinn. Og sízt af öllu finnst mér, að það sé trygging fyrir þessu, ef engin breyting á sér stað á hlutafélagalögunum. Ég held, að þetta geti ýtt undir það, að hlutafélögin - sérstaklega þau, sem gefa sæmilegan arð - lokist og eigendurnir haldi fast í þau hlutabréf, sem fyrir eru, og leyfi ekki sölu á nýjum bréfum, þegar meiri hluti hefur náðst. Þetta liti strax öðruvísi út, ef hlutafélagalögunum yrði breytt þannig, að þau félög, sem nytu þessara hlunninda, væru skyldug til þess að hafa stöðugt til sölu hlutabréf á opnum markaði - á kaupþingi. Þess vegna finnst mér það, að sé farið á annað borð inn á þá braut, sem hér er lagt til, þá þurfi alveg jafnhliða að koma fram gagnger endurskoðun og breyting á lögum um hlutafélög og sú breyting verði að vera fólgin í því, að þau verði opnuð, en nú eru langsamlega flest hlutafélög lokuð og sérstaklega þau, sem skila sæmilegum arði, vegna þess að þeir aðilar, sem eiga hlutabréfin í þessum félögum, vilja ekki sleppa þeim og vilja ekki hleypa nýjum hluthöfum að. Það kemur svo til viðbótar, að samkv. þessu frv. er lagður nýr skattur á eitt rekstrarformið, sem fyrir er í landinu, þ.e. samvinnufélögin, en í 19. gr. er gert ráð fyrir því, að þau verði að borga skatt af vöxtum, sem þau greiða þeim, sem eiga fé í stofnsjóði. Slíkur skattur er ekki til nú, og hann getur reynzt mjög verulegur - a.m.k. hjá þeim félögum, þar sem er um verulega stofnsjóði að ræða. Ég vil nú ekki halda því fram, að hér sé raunverulega um neinn ásetning að ræða í því að skattleggja samvinnufélögin með þessum hætti, heldur held ég, að þetta stafi af einhverjum misskilningi og þetta muni þess vegna verða leiðrétt í n., ef niðurstaðan verður sú, að frv. nái fram að ganga. En náttúrlega gildir alveg sama um vexti, sem félag greiðir af innstæðu í stofnsjóði, og af fé annarra aðila, sem það hefur með höndum. Niðurstaða mín er sem sé í stuttu máli sú um þetta frv., að í því séu ekki fólgnar neinar þær breytingar, sem bæti að ráði aðstöðu atvinnufyrirtækjanna skattalega séð frá því, sem nú er, nema síður sé, og þar á ég við þá breytingu að fella niður varasjóðina og auka arðsúthlutun og framlag í arðjöfnunarsjóð. Ég dreg það mjög í efa, að það muni reynast til bóta fyrir fyrirtækin, og a.m.k. er ástæða til þess, að fyrirtækjunum, bæði í einkarekstri og samvinnurekstri, verði gefinn kostur á að skoða þetta atriði mjög niður í kjölinn, áður en Alþ. mótar endanlega stefnu í sambandi við það. Ég hef orðið var við það, að hjá ýmsum fyrirtækjum ríkir ótrú á þessari nýju leið. Ég efa það ekki, að það vakir fyrir hæstv. fjmrh. og þeim, sem hafa samið þetta frv., að stuðla að því, að þetta verði til þess að auka fjármagn hjá fyrirtækjunum. En ég dreg hins vegar í efa, að þeir hafi komizt að réttri niðurstöðu í þeim efnum og þess vegna sé ástæða fyrir þá að íhuga málið að nýju - til þess þá líka að hafa nægan tíma, vegna þess að það er hvort sem er ekki gert ráð fyrir því, að þetta frv., þó að það verði að l. nú, taki gildi fyrr en á næsta ári, og þess vegna þyrfti það ekki að tefjast neitt við það, þó að a.m.k. meginatriði þess væru látin bíða haustþingsins og endanleg afstaða tekin þá. Þetta er það, sem mér finnst ég vilji segja um fyrirtækin í sambandi við þetta frv. En ég kem þá að því, sem mér finnst í raun og veru, að sé meginefni frv. - því, sem hafi í sér fólgna mesta stefnubreytingu frá því, sem nú er. Það er í fyrsta lagi það, að gert er ráð fyrir, að hlutabréfaeigendur fái arð, sem þeir fái greiddan - að vissu marki skattfrjálsan. Einstaklingar eiga að fá slíkan arð skattfrjálsan allt að 30 þús. kr., og hjón eiga að fá hann skattfrjálsan - 60 þús. kr. hjá hjónum og 15 þús. kr. á barn. Í öðru lagi, sem ég reyndar er búinn að víkja að áður, er gert ráð fyrir að auðvelda félögum að stórauka arðgreiðslur frá því, sem nú er. Það er stefnt að því. Og þetta tvennt verður til þess og á að verða til þess að stórbæta aðstöðu þeirra, sem eiga hlutabréf, og er að sjálfsögðu vafalaust gert til að örva sölu á hlutabréfum, en verður samt til þess að skapa þessum mönnum sérstaka forréttindaaðstöðu, þannig að þeir fá þarna verulegar tekjur - arð af hlutabréfum skattfrjálsan auk þess, sem á að hækka arðinn. Rökin fyrir þessu eru þau, að það eigi að gefa sem sambærilegasta aðstöðu hlutafjár og sparifjár, en ég held, að það sé mjög rangt í þessu tilfelli að bera saman aðstöðu hlutafjár og sparifjár, enda minnist ég þess, að þegar einn af greindustu hagfræðingum landsins las plagg um þetta efni, þá varð honum að orði: „Ég held, að þetta sé nú bara ekki prenthæft hjá félögum mínum,“ og svo hló hann mikið á eftir. En þetta liggur í því, sem öllum ætti að vera ljóst, að hlutafé heldur verðgildi sínu, þó að verðbólga aukist, því að eignirnar, sem standa á bak við það, hækka að sama skapi. Ef verðbólga aftur á móti á sér stað, rýrnar spariféð. Verðbólgan rýrir ekki gildi hlutafjárins, heldur helzt það stöðugt eftir sem áður með tilliti til þess, að þær eignir, sem eru á bak við það, aukast að verðgildi, a.m.k. krónulega séð á sama hátt. Aftur á móti verður óumdeilanlega rýrnun á sparifénu. Og það er þessi mikli munur, sem menn verða að gera sér grein fyrir í þessu sambandi. Svo er ekki búið verr að hlutafénu en svo, að samkv. gildandi l. fá fyrirtæki rétt til að draga frá af hreinum tekjum 10% af hlutafé eða stofnfé. Það þýðir það, að þau geta skattfrjálst borgað 10% vexti af hlutafénu. Aftur á móti eru almennir innlánsvextir nú í bönkum ekki nema 7% og hæst 9%. Þannig að hvað þetta snertir, er jafn vel séð fyrir þeim. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. skaut inn í, að þessir vextir af hlutafénu eru skattskyldir, en hlutabréfin eru ekki skattfrjáls eins og sparifjáreign, og þar kemur til sögunnar þessi mikli munur, sem ég minntist á áðan, að á verðbólgutímum, eins og hér hafa verið, rýrnar hlutafé ekki að verði, þó að verðbólga aukist, en aftur verður óumdeilanlega mikil rýrnun á sparifénu. Það má vel vera - og ég skal ekki mæla beinlínis á móti því, að það sé ekki rétt að bæta aðstöðu hlutabréfaeigenda að einhverju leyti. En ég álít það fjarri öllu lagi að ætla að leggja aðstöðu þeirra til jafns við þá aðstöðu, sem sparifjáreigendur þurfa við að búa. Eins og ég sagði nú áðan, þá getur það komið til athugunar að einhverju vissu marki að bæta aðstöðu hlutafjáreigenda, en ég tel mér ekki fært að fylgja því að veita hlutabréfaeigendum skattfrjálsan frádrátt á arði af hlutabréfum á sama tíma og skattþegnum almennt og þá sérstaklega launafólki er ekki skammtaður hærri frádráttur en gert er ráð fyrir í þessu frv., og mun ég nú víkja nánar að því. Eins og hæstv. fjmrh. minntist á, var það loforð núv. ríkisstj., þegar hún kom til valda, að almennar launatekjur skyldu vera skattfrjálsar. Hvernig er nú staðið við það í þessu frv.? Jú, samkv. þeim frádráttum á skattstigum, sem þar eru ákveðnir, þá lítur þetta þannig út, að af því, sem er umfram 185 þús. kr. skattskyldar tekjur, þá verður skattgreiðandi að greiða 30% í útsvar og 9% í skatt eða um 40%. M.ö.o. af þeim skattskyldum tekjum, sem eru umfram 185 þús. kr., verður hann að greiða um 40% í skatt samkv. þeirri reglu, sem er mótuð í þessu frv., eða skattstigum og frádráttarreglum, sem eru í þessu frv. Af því, sem er umfram 250 þús. kr. skattskyldar tekjur, á að greiða 30% í útsvar og 18% í tekjuskatt eða samanlagt 48%. Og loks af því, sem er umfram 292 þús. kr. skattskyldar tekjur, greiðast 30% í útsvar og 27% í tekjuskatt eða samtals 57%. Menn þurfa ekki að hafa í skattskyldar tekjur nema 185 þús. kr. til þess að greiða 40% af því í útsvar og tekjuskatt, og ef þeir komast upp í 250 þús. kr. skattskyldar tekjur, þá verða þeir að greiða 40% af því, sem eftir er, og eru áður búnir að greiða verulega upphæð samt, og af því, sem er umfram 292 þús. kr., verða menn að greiða 57% í útsvar og tekjuskatt. Nú skulum við íhuga, hvernig muni verða háttað tekjum hjá láglaunastéttum landsins, og ég hef hér til samanburðar skýrslur Hagtíðinda um brúttótekjur á árinu 1969. Ég ætla aðeins að nefna sem dæmi eina stétt, og það eru ófaglærðir verkamenn í fiskvinnslu. Hagstofan hefur yfirlit yfir framtöl 1145 framteljenda, og af þeim hafa á árinu 1969 - ég tek fram, að hér er eingöngu um að ræða kvænta framteljendur. - Ég verð að biðjast afsökunar. Ég hef hérna ruglazt á línu og verð þess vegna að endurtaka þetta. Í Hagtíðindum er að finna yfirlit yfir framtal kvæntra verkamanna við fiskvinnslu eða starfsmanna við fiskvinnslu. Þetta yfirlit nær til 1614 framteljenda, og af þeim hafa 663 haft á árinu 1969 brúttótekjur á milli 250–349 þús. kr., en 356 hafa haft tekjur yfir 350 þús. kr. og meira. Hér er að sjálfsögðu um brúttótekjur að ræða, en ekki skattskyldar, og kemur þess vegna fleira til frádráttar. Nú er reiknað með því í fjárl., að tekjur hafi almennt orðið 20% hærri á síðasta ári en árinu 1969, og e.t.v. hafa þær orðið enn meiri vegna þess, að atvinnuástandið hefur verið betra og menn þess vegna haft meiri vinnu en á hinu árinu. En mér sýnist, að það sé ljóst samkv. þessu, að svo að segja öll sú kauphækkun, sem menn hafa fengið á síðasta ári, muni lenda a.m.k. í 40% samanlögðum tekjuskatti og útsvari og í langflestum tilfellum mun leggjast á þetta 57% sameiginlegur skattur, þ.e. tekjuskattur og útsvar, þannig að tekinn sé í langflestum tilfellum um það bil helmingur af þessari launauppbót, sem þeir fengu á síðasta ári, í skatt á þessu ári og í mörgum tilfellum talsvert meira. Meðan láglaunafólki er ekki skammtaður meiri frádráttur en hér er gert ráð fyrir eða hagstæðari skattstigar, þá finnst mér, að það sé ekki hægt að vera því samþykkur, að hlutabréfaeigendur fái verulega aukinn frádrátt umfram aðra á sínum tekjum, eins og gert er ráð fyrir í frv. Mér finnst, að það væri lágmarkskrafa, ef ætti að fara inn á þá braut að bæta hlutabréfaeigendum þetta upp, þá yrði a.m.k. að veita hinum almenna skattgreiðanda og ekki sízt láglaunafólkinu hagstæðari kjör en gert er ráð fyrir í þessu frv. Það geta nú allir líka séð, hversu fjarstætt það er, að ríkisstj. standi við það loforð sitt að undanþiggja almennar launatekjur skatti, þegar skattþegnar verða að borga 40% skatt af öllu því, sem er umfram 185 þús. kr., 48% skatt af öllu því, sem er umfram 250 þús. kr. skattskyldar tekjur, og 57% af því, sem er umfram 292 þús. kr. skattskyldar tekjur. Hér er um tekjur að ræða, sem láglaunafólk í landinu yfirleitt hefur og þarf að hafa, ef það á að geta lifað við mannsæmandi lífskjör. Þess vegna fer svo fjarri því, að samkv. þessu frv. sé staðið við þetta fyrirheit ríkisstj. að undanþiggja almennar launatekjur skatti. Þær eru skattlagðar eins og hátekjur, eins og hér er gert ráð fyrir. Og mér finnst, að hæstv. ríkisstj. geti ekki boðið upp á það, að meðan hún býr ekki betur að láglaunafólkinu en þetta, veiti hún hlutabréfaeigendum alveg sérstök frádráttarhlunnindi, jafnvel þó að það gæti átt rétt á sér að einhverju leyti undir öðrum kringumstæðum. En það er þetta, eins og ég er búinn að víkja að áður, sem er raunverulega höfuðefni í frv., þ.e. að veita hlutabréfaeigendum sérstök skattfríðindi og auka arðtekjur hjá fyrirtækjum til þeirra. Þetta er það, sem má segja, að sé verulega nýtt í frv., og er til marks um þá stefnubreytingu, sem hæstv. ráðh. var að tala um. En mér finnst hún ekki tímabær undir þeim kringumstæðum, þegar búið er jafnilla að láglaunafólki og gert er ráð fyrir með þeim frádráttarreglum samkv. skattstigum, sem eru í frv. Auk þess dreg ég líka mjög í efa, eins og ég hef áður sagt, að þetta verði til þess að auka fjármagn í fyrirtækjunum, heldur óttast ég miklu frekar, að þetta geti orðið til hins gagnstæða. Í frv. er svo að finna fjöldamörg atriði önnur, eins og hæstv. ráðh. vék að og gerði rækilega grein fyrir. Vafalaust eru ýmis af þessum ákvæðum til bóta, sum umdeilanleg og önnur alls ekki. Eitt af þeim atriðum, sem ég heyri, að mjög er deilt um - og ég skal játa, að ég hef eiginlega ekki næga þekkingu til að dæma um - er, hvort eigi að fella niður sameignarfélagaformið, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég heyri því haldið fram af mörgum mönnum, sem eiga að þekkja vel til þessara mála, að þeir telja sameignarfyrirkomulagið henta vel í vissum atvinnurekstri og samvinnu vissra fyrirtækja, t.d. verktaka, og þess vegna hefði því verið beitt í vaxandi mæli. Hitt er vafalaust rétt, eins og bent er á í grg. þessa frv., að það má finna ýmsa ágalla á þessu fyrirkomulagi, eins og það er nú, og m.a. vegna þess, að það skortir alveg um það lagasetningu. Ég held, að það megi bæta úr þessu með því að setja sérstök lög um sameignarfélögin og það sé hugsanlegt, að það sé réttari leið en leggja þau alveg niður. En með þessu frv. er eiginlega stefnt að því að binda sig alveg við eitt rekstrarform, þ.e. hlutafélögin. Sameignarfélögin eru alveg lögð niður og einkarekstur, þar sem einstaklingur rekur einn fyrirtæki, fær ekki nein þau hlunnindi, sem hlutafélagið fær. Ég er nú svo mikill einkarekstrarmaður, að ég væri alveg til í það að veita einstaklingi, sem rekur sitt fyrirtæki vel, svipuð hlunnindi og hlutafélag hefur eftir því, sem því verður við komið. Og ég sé t.d., að í þeim till., sem ríkisskattstjóri hefur gert um fjárfestingarsjóðinn, þá virðist mér, að hann geri ráð fyrir því, að ósvikið einkafyrirtæki eigi að fá að mynda sinn eigin fjárfestingarsjóð alveg eins og hlutafélög. Mér skilst á því, sem kemur fram í því, sem ég hef séð frá honum, en hins vegar hef ég ekki séð sjálfar till., sem hann gerði um þetta efni. Hlutafélagaformið á vafalaust við undir mörgum kringumstæðum og er sjálfsagt að veita því eðlileg hlunnindi. En mér finnst, að það sama eigi að gilda um önnur rekstrarform og hreinan einkarekstur ekkert síður en þau. Ég er eiginlega þeirrar skoðunar, að öll þessi rekstrarform, einkarekstur, hlutafélög, samvinnufélög og ríkisfyrirtæki, eigi að búa við sem jafnasta aðstöðu og fá að keppa innbyrðis og sýna það, hvert hæfast er. Ég vil einnig benda á það, að þær reglur, sem eru í frv. um skattlagningu söluhagnaðar, eru mjög umdeildar hjá atvinnurekendum og þess vegna væri ærin ástæða til þess að íhuga þær betur. Og sama gildir um fjöldamörg önnur atriði eða ákvæði í frv. Þau eru þannig vaxin, að þau þarfnast áreiðanlega nánari athugunar, og sérstaklega finnst mér, að það eigi að gefa þeim aðilum, sem við þessi lög eiga að búa, þ.e. atvinnurekendunum, og svo að sjálfsögðu líka skattgreiðendum yfirleitt, aðstöðu til að kynna sér vel þær nýjungar, sem frv. fjallar um. Þess vegna fyndist mér það engin goðgá, þó að ýmis meginatriði þessa frv. væru látin bíða og ekki tekin afstaða til þeirra á Alþ., fyrr en við tökum afstöðu til heildarendurskoðunar á skattkerfinu sjálfu, eins og nú er verið að vinna að. Og a.m.k. væri alveg óhætt að láta þetta bíða haustþingsins, þar sem þetta frv., ef að lögum verður, á hvort eð er ekki að taka gildi fyrr en í byrjun næsta árs. Ég vil svo að síðustu víkja að því, sem hæstv. ráðh. ræddi aðallega í niðurlagi ræðu sinnar og ég er á vissan hátt búinn að taka undir. Ég álít, að hann hafi hafizt handa um mjög athyglisvert verk, þegar hann fól embættismannanefndinni að endurskoða skattkerfið í heild. Ég tel slíka endurskoðun nauðsynlega af mörgum ástæðum, og ég held, að hún þurfi ekki að taka svo gífurlega langan tíma, kannske 1–2 ár - ekki meira. En vegna þess, að þannig er hafin heildarendurskoðun á skattkerfinu, þá finnst mér það mjög vafasamt að taka einstök atriði út úr eins og hér og ætla að setja um þau lög án samhengis við aðrar breytingar, sem kunna að verða gerðar. Og mér finnst, og ég vil sérstaklega árétta það, sem ég er áður búinn að segja, að meðan hæstv. fjmrh. treystir sér ekki til þess að skammta láglaunafólkinu betri skattakjör en gert er ráð fyrir í þessu frv., þá finnst mér það röng stefna að koma á sama tíma með kröfur um sérstök skattfríðindi fyrir hlutabréfaeigendur, en langflestir þeirra eru áreiðanlega í hópi þeirra manna í þjóðfélaginu, sem frekar verður að telja vel stæða en hitt. Þó að einhverjir láglaunamenn kunni að eiga einhver hlutabréf, þá verður sá frádráttur, sem þeir fá, vafalaust svo litill, að hann munar þá ekki neinu, og ég hygg, að þeir séu mjög fáir, sem eru svo stórir hlutabréfaeigendur, að þeir muni njóta góðs af ákvæðum þessa frv. Hins vegar getur það alltaf verið nauðsynlegt í sambandi við skattalögin eins og önnur lög, að þó að sjálfur kjarninn sé látinn bíða, þá séu kannske gerðar á þeim aðkallandi breytingar tímabundnar, og í sambandi við skattalögin finnst mér vera tvö atriði, sem sérstaklega þyrfti að taka til meðferðar hér á þessu þingi og ætti að taka út úr og afgreiða sérstaklega, en það eru leiðréttingar á fyrningarreglunum með tilliti til þeirrar verðbólguþróunar, sem hér hefur verið á undanförnum árum og krefst þess, að það verði gerðar einhverjar breytingar á, þó að ekki verði nema til bráðabirgða eins og í fyrra. Sömuleiðis finnst mér það líka nauðsynlegt í samræmi við það frv., sem hér er flutt, að gerðar séu meiri leiðréttingar á skattvísitölunni en gert er ráð fyrir í þessu frv., þ.e. frádrættirnir verði hækkaðir og skattstigunum breytt þannig, að a.m.k. skattakjör láglaunastéttanna verði verulega betri en þau verða á þessu ári, ef þær reglur ná fram að ganga, sem eru í þessu frv. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri að sinni. En ég vil aðeins láta þá skoðun uppi, áður en ég lýk máli mínu, að ég tel, að hæstv. ráðh. hafi tekið upp rétt vinnubrögð með því að gefa þn. eða mönnum úr þn. kost á því að fylgjast með undirbúningi þessa máls. Ég held, að slíkt ætti að gerast miklu oftar, því að það vill nú vera þannig, að slík mál koma oft ekki inn á þingið fyrr en seint og um síðir - jafnvel ekki fyrr en undir þinglok - og þá hafa þn. takmarkaðan tíma til þess að kynna sér þau, svo að vel sé, en þó að það kunni að vera ýmis ágreiningur, eins og reyndar hefur komið fram hjá mér, um þau atriði, sem eru í þessu frv., þá höfum við, sem erum í stjórnarandstöðunni, haft miklu betri aðstöðu til að átta okkur á þessum atriðum en við hefðum haft, ef við þyrftum að fara að kynna okkur efni þessa frv. fyrst nú.



Herra forseti. Það eru varla aðstæður til þess hér á þessum fundi að ræða það stóra mál, sem hér er til umr., um breytingar á tekju- og eignarskattslögunum, svo sem ástæða væri þó til, og geri ég ráð fyrir því að segja hér aðeins nokkur almenn orð um málið. Enda kom hér skýrt fram í ræðu hæstv. fjmrh., að hann gerir ráð fyrir því, að þetta mál verði athugað gaumgæfilega í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, og þar verði reynt að samræma skoðanir, en hér sé fyrst og fremst um að ræða till., sem hafa komið fram hjá sérstakri embættismannanefnd, sem unnið hefur að samningu þessa frv., og ég skildi hann þannig, að hann sem fjmrh. og hans flokkur væntanlega einnig hefðu þar með ekki tekið fasta afstöðu til ýmissa mikilvægra atriða, sem er að finna í þessu frv. Það liggur sem sé allt fyrir áfram til athugunar, hvernig með skuli fara. En almennt um málið vil ég segja það, að mér finnst, að embættismannanefndin, sem unnið hefur að því að semja þetta frv., hafi farið svona heldur frjálsum tökum með það að vinna eftir þeirri almennu stefnu, sem henni var mörkuð í starfsbréfi frá hæstv. ráðh. Það er greinilegt, að það er skoðun embættismannanefndarinnar, að það sé í rauninni þörf á því að taka okkar skattalög til rækilegrar endurskoðunar og gjörbreyta þar ýmsum grundvallaratriðum - veigamiklum atriðum - frá því, sem verið hefur, og hennar till. miðast að nokkru við þetta sjónarmið. En boðorðin frá hæstv. ráðh. voru hins vegar í aðalatriðum þau, að nú skyldi gera endurskoðun á skattalögunum með það fyrir augum fyrst og fremst að reyna að gera skattheimtuna einfaldari og gera ýmis ákvæði skattalaga einfaldari og auðveldari í meðförum en verið hefur. Ég dreg nú mjög í efa, að þessar till., sem embættismannanefndin tekur upp varðandi mjög þýðingarmikil málefni, séu þess eðlis, að þær geri í rauninni framkvæmd þessara mála auðveldari en áður var, hvað sem um þau má nú segja að öðru leyti. Þá hafði hæstv. ráðh. einnig lagt það til í sínu bréfi, að það yrði tekið til sérstakrar athugunar að breyta skattalöggjöfinni á þá lund, að atvinnurekstur hér á landi ætti ekki að þurfa að bera öllu þyngri opinbera skatta en hliðstæður atvinnurekstur gerir í öðrum EFTA-löndum. Ég lít þannig á líka, að svo eðlilegt sem það er, að hæstv. ráðh. leggi þetta fyrir starfsnefnd, þá sýnist mér, að till. embættismannanefndarinnar séu harla lítið miðaðar við þetta út af fyrir sig, enda hafi það verið skoðun hennar - og ég hygg líka, að það mundi verða skoðun fleiri, sem athuguðu þessi mál - að það væri ekki undan ýkja miklu að kvarta fyrir atvinnurekstur hér á landi í samanburði við skattlagningu í ýmsum öðrum EFTA-löndum miðað við þá löggjöf, sem við eigum við að búa nú - ekki þegar litið er á málin sem heild, þó að vitanlega séu alltaf til einstök undantekningarákvæði í þessum efnum, sem mundu þá kalla í rauninni á minni háttar breytingu. Þá hafði hæstv. ráðh. einnig lagt það fyrir n. að koma fram með breytingar á skattalöggjöfinni varðandi skattlagningu einstaklinga. Af málinu eins og það liggur nú fyrir frá embættismannanefndinni, er augljóst, að hún hefur ekki komizt yfir þennan þátt málsins. Sá þáttur er í rauninni að mestu leyti eftir. En eigi að síður kemur embættismannanefndin fram með býsna athyglisverðar skoðanir í þeim till., sem hér liggja fyrir í frv.-formi, og ég tel, að sumt af því, sem þar kemur fram, sé réttilega skoðað hjá embættismannanefndinni og jafnvel til bóta. En í ýmsum öðrum greinum fellst ég ekki á þau sjónarmið, sem ríkjandi hafa verið hjá embættismannanefndinni, og tel þar, að hennar till. stefni í mjög vafasama átt. Svo að aðeins sé drepið í örstuttu máli á þýðingarmestu breytingarnar, sem hér er um að ræða varðandi skattlagningu félaga - því að þær till., sem hér liggja fyrir, eru nálega einvörðungu um skattlagningu félaga, en hitt eru aðeins minni háttar breytingar, sem fylgja þarna með - þá er að finna í frv. mjög miklar breytingar varðandi fyrningarafskriftir hjá fyrirtækjum frá því, sem í gildi hefur verið í okkar skattalögum um langan tíma. Það er sagt, að þessar nýju fyrningarreglur séu byggðar á því í grundvallaratriðum, að ætlað sé, að allur atvinnurekstur í landinu eigi að búa þar við hliðstæð kjör gagnvart skattalögum, þ.e. að njóta svipaðra fyrningarafskrifta. Eins og þetta kemur hér fram í frv., þá tel ég, að þetta feli raunverulega það í sér, að hinar nýju fyrningarreglur, sem gilt hafa gagnvart langsamlega stærsta og þýðingarmesta atvinnuvegi okkar, þ.e. sjávarútveginum eða öllum greinum hans, séu síður en svo til hagsbóta. Í vissum greinum tel ég þær til hins lakara, enda skal það fyllilega játað, að sjávarútvegsfyrirtækin hafa notið samkv. gildandi skattalögum okkar mikilla fríðinda í sambandi við fyrningarafskriftir. Hitt er hins vegar ljóst, að þessar almennu reglur, sem þarna er gert ráð fyrir að taka upp, mundu þýða í velflestum tilvikum aukin skattfríðindi fyrir t.d. verzlunarrekstur og fyrir rekstur iðnfyrirtækja í vissum tilvikum, en engan veginn í öllum að mínum dómi. Ég álít það, að reynslan hafi þegar sýnt það, að þær fyrningarreglur, sem í gildi hafa verið, hafa verið tiltölulega rúmar gagnvart atvinnurekstri, enda er sannleikur málsins sá, að atvinnurekstur hér á landi hefur ekki, þegar almennt er á það litið, þurft að greiða til hins opinbera ýkja háa skatta, enda kemur það fram, þegar heildartölur eru skoðaðar hér hjá okkur. Hvað hefur okkar atvinnurekstur borið í opinber gjöld á undanförnum árum t.d. í hlutfalli við það, sem einstaklingar hafa borið? Þá kemur strax í ljós, að heildargreiðslur atvinnurekstrarins í opinber gjöld samkv. skattalögum og samkv. skattlagningu sveitarfélaga, þ.e. í hina beinu skattlagningu, eru ekki háar; þær eru lágar. Ég vil segja það í sambandi við þessar fyrningarreglur án þess að fara frekar út í það að þessu sinni, að ég tel, að það sé aðeins eðlilegt, þegar fyrningarreglur eru ákveðnar í skattalögum - en þær jafngilda í rauninni í framkvæmd ákveðnum skattfríðindum - að tekið sé fyllilega tillit til þess, hvers eðlis eignirnar eru og atvinnureksturinn, hvort það verður að teljast mjög líklegt, að eignirnar hafi takmarkað verðgildi - kannske aðeins bundið við þann atvinnurekstur, sem eignin þjónar frá upphafi - og hvort veruleg hætta er á því, að eignin verði skyndilega verðlaus eða verðlítil, ef um einhverjar almennar breytingar í atvinnurekstrinum verður að ræða. Og á sama hátt tel ég, að líka eigi að taka tillit til þess, ef atvinnureksturinn er þess eðlis, að ýmsar eignir hans og tæki eru þannig, að það er auðvelt að breyta þeim til notkunar og hafa fullt gagn af þeim til annars en þær höfðu upphaflega verið ætlaðar; þær hafa miklu almennara verðgildi. Dæmi um þetta, sem ég nú hef verið að nefna, er t.d. eins og stundum hefur verið minnzt á annars vegar - við skulum segja - síldarverksmiðja, sem byggð hefur verið, eða aðrar eignir, þar sem eignin getur tapað verðgildi sínu tiltölulega snögglega og hún verður ekki notuð til margs annars en þess, sem hún upphaflega hafði verið ætluð til. Það var því í rauninni nauðsynlegt að gefa þarna nokkuð ríflegar fyrningarafskriftir vegna áhættu og aðstöðu. En hins vegar má nefna t.d. verzlunarhús, sem hefur nálega fullt gildi, jafnvel þó að verzluninni verði lokað og þeim rekstri þar hætt. Þar er vitanlega aðstaða öll önnur til þess að halda uppi verðgildi eignarinnar. Og ég álít, svo að hugsað sé út af þessum dæmum, sem ég hef hér nefnt, að það verði og eigi að taka mikið tillit til þessa í sambandi við almennar reglur, sem settar eru um fyrningu. Varðandi þetta mikilvæga atriði í þeim till., sem hér liggja fyrir, þá tel ég sem sé, að hinar nýju reglur, sem eru býsna athyglisverðar á margan hátt, um fyrningu, séu þó þannig, að það þurfi að athuga þær miklu betur, áður en þær verða teknar upp og hinum kastað, sem í gildi hafa verið. Þá er einnig að finna í þessum till. býsna mikilvægt atriði varðandi skattlagningu félaga, t.d. hlutafélaga, sem eru algengustu rekstrarfélögin, þar sem nú er gert ráð fyrir því að leggja niður varasjóð slíkra félaga og varasjóðshlunnindin, en til þessa hafa hlutafélög mátt leggja í varasjóð 25% af hagnaði sínum, án þess að hann væri skattskyldur, en þó með því skilyrði, að varasjóðurinn héldist örugglega í félögunum áfram. Hér hefur auðvitað tvímælalaust verið um mikil skattfríðindi að ræða til þessa félagsrekstrar. Nú er gert ráð fyrir því að leggja varasjóðinn niður, afnema þessi sérstöku hlunnindi og taka annað upp í staðinn, þar sem er hinn svonefndi arðjöfnunarsjóður. Ég tel, að þær hugmyndir, sem þar koma fram hjá embættismannanefndinni, séu líka á þá lund, að þær séu á margan hátt varhugaverðar. Þar er gert ráð fyrir því, að öll hlutafélög geti lagt í arðjöfnunarsjóð - ekki aðeins 25%, heldur í rauninni allan hagnaðinn, sem verður á viðkomandi ári, ef stjórnendur fyrirtækisins telja sér það hagkvæmt, því að um þetta gilda sérstakar reglur, hve langt er hægt að ganga í þessum efnum, þegar til lengri tíma tekur, og þá gert ráð fyrir því, að greiddur verði að vísu 15% skattur af því, sem lagt er í arðjöfnunarsjóðinn - 15% skattur til ríkisins, en hins vegar ekkert til sveitarfélaga. Og síðan er það gert mögulegt, að fyrirtækin geti ráðstafað fé úr arðjöfnunarsjóði á miklu auðveldari hátt en þau gátu áður gert, og jafnframt er þeim beinlínis gert kleift að deila út hagnaði úr arðjöfnunarsjóði með þeim hætti, að þeir, sem taka við arðinum og eiga hlutabréfin, þurfi ekki að greiða skatt af þessum arði að vissu marki. Þannig er gert ráð fyrir því, að meðalfjölskylda, t.d. hjón með tvö börn, hafi aðstöðu til þess að taka við arði úr hlutafélagi, sem nemur um 90 þús. kr. á ári, án þess að þurfa að borga nokkurn skatt af slíkum arði. Ég tel fyrir mitt leyti, að þær reglur, sem gengið er út frá, að arðjöfnunarsjóðurinn eigi að starfa eftir, séu á ýmsan hátt þannig, að þær séu varhugaverðar og það þurfi að endurskoða þær. Og mér sýnist, að það sé síður en svo með þessu fyrirkomulagi stefnt að því, sem hæstv. fjmrh. hafði beinlínis lagt fyrir embættismannanefndina að vinna að með sínum till., en það var að reyna að tryggja það, að sem mest af arði rekstrarins yrði áfram í félögunum. Þá eru einnig í þessu frv. teknar upp nýjar reglur varðandi skattlagningu á hagnaði, sem fram kemur við sölu eigna. Ég játa það, að þarna er tekið á býsna þýðingarmiklu efni, því að það er auðvitað enginn vafi á því, að í ýmsum tilvikum þætti manni eðlilegt, að þeir aðilar, sem sannanlega hagnast verulega á eignasölu, jafnvel þó að þeir hafi verið búnir að eiga viðkomandi eign í nokkur ár, yrðu skattlagðir að einhverju leyti ekki síður en þeir, sem skattlagðir eru vegna beinnar tekjuöflunar. Hins vegar tel ég fyrir mitt leyti, að þær reglur, sem settar eru fram í till. embættismannanefndarinnar, séu þannig, að þær séu mjög óaðgengilegar og hljóti í ýmsum tilvikum að þýða það, að hér verður tekin upp í þessu formi skattlagning á verðbólguhagnaði og ýmsum fyrirtækjum og aðilum verður torveldað að geta komið fram eðlilegum breytingum í sambandi við sínar eignir, þ.e, að selja hið gamla og kaupa aftur nýtt. Ef a.m.k. reglurnar um þetta yrðu nákvæmlega eins og þær eru í þessu frv., þá mundu þær tvímælalaust leiða til þess. Þessi atriði, sem ég hef hér minnzt á, eru aðalbreytingarnar að mínum dómi, sem varða skattlagningu félaga. Það eru fyrningarreglurnar og ákvæðin um arðjöfnunarsjóðinn og varasjóðinn og um skattlagningu á söluhagnaði. Þetta eru langsamlega veigamestu atriðin, og ég tel, að allar þessar till. þurfi því að athuga miklu betur. En varðandi breytingar á skattalöggjöfinni vil ég taka það fram, að ég tel, að það sé í rauninni ómögulegt að taka á því máli á raunhæfan hátt, án þess að allir þættir málsins séu í rauninni teknir fyrir allir í senn. Þar á ég við það, að breytingar séu gerðar samhliða á skattlagningu félaga, skattlagningu einstaklinga og tekjumálum sveitarfélaganna. Að gera sjálfstætt breytingu aðeins á einum þessara þátta hér á Alþ. tel ég vera mjög hæpið. Ég held líka, að þó að það væri hægt, sem ég tel vera hægt, að veita meiri skattfríðindi félögum og einstaklingum en nú er gert í sambandi við skattheimtu ríkisins, þá er engan veginn víst, að það sé raunhæft að veita hliðstæða skattaívilnun gagnvart sveitarfélögunum að öllu öðru óbreyttu. Mér er það t.d. ljóst, að verði enn létt skattgreiðslum af félögum með almennum reglum og hafi það einnig áhrif á tekjustofna eða grundvöll tekjustofnalaganna hjá sveitarfélögum þannig, að félögin þurfa þá að greiða minna til sveitarfélaganna en þau hafa gert áður, þá mundi þetta að óbreyttum öðrum ákvæðum laga þýða það í reynd, að sveitarfélögin mundu hækka álögur sínar að sama skapi á einstaklingunum. Slíka breytingu tel ég ekki eðlilega, eins og nú háttar, nema síður sé. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að hver sá, sem kynnir sér þessi mál vandlega, kemst að raun um það, að flestar tegundir af atvinnurekstri hjá okkur nú borga tiltölulega lítið í beina skatta, bæði til sveitarfélaganna og til ríkisins, svo að það væri síður en svo til bóta að létta þessa skatta, sem eru tiltölulega lágir, og láta það leiða til þess að hækka í reyndinni um leið útsvörin á almennu launafólki í sveitarfélögunum. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að það þurfi að lagfæra mörg ákvæði í gildandi skattalögum nú og einnig í tekjustofnalögunum. Þar eru ýmis ákvæði, sem eru vægast sagt vafasöm og önnur alveg beinlínis ranglát, og það þarf að reyna að koma þar fram æskilegum breytingum. Enn aðrir þættir þessara skattamála liggja í rauninni fyrir utan bæði tekjustofnalögin sem slík og eins skattalög ríkisins, og má þar nefna t.d. nefskattana, sem hæstv. ráðh. minntist hér á, og ýmis önnur gjöld. Þessi atriði þarf í rauninni öll að taka til endurskoðunar af sömu aðilum og samtímis. En ég sagði hér í upphafi míns máls, að það væri ekki aðstaða til þess að tala hér langt mál um þessar skattalagabreytingar að þessu sinni, og skal því stytta mál mitt nú. Aðalatriðin í því, sem ég vildi segja hér við þessa umr., eru þessi, að ég tel, að ýmsar þær till., sem fram koma í þessu frv. og snerta skattlagningu félaga, séu þess eðlis, að það þurfi að taka þær til frekari athugunar og ýmis ákvæði þeirra stefni ekki í æskilega átt. Ég tel, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að jafnhliða till. varðandi skattlagningu félaga komi hér einnig fram till. um skattlagningu einstaklinga og einnig komi hér fram samhliða till. varðandi tekjustofna sveitarfélaga. Þetta tel ég skipta langsamlega mestu máli. Svo kemur auðvitað að því stóra máli, sem ég tel eitt það stærsta varðandi breytingar á skattalögum. Það er að bæta lögin þannig, að sérstaklega verði dregið úr möguleikum þeirra, sem fást við atvinnurekstur og eru í ýmsum óeiginlegum störfum eða sjálfs sín húsbændur, á því að skjóta undan tekjum, þannig að þær komi ekki eðlilega til skattlagningar. Það er það, sem valdið hefur mestri óánægju hjá einstaklingunum, að reka sig á það, að hinn almenni launamaður, sem ræður ekki framtali sínu nema að litlu leyti sjálfur, þar sem það eru aðrir, sem svo að segja telja fram fyrir hann, verður að borga skatta nokkurn veginn nákvæmlega af þeim tekjum, sem hann hefur haft. Hins vegar liggur það í augum uppi, að ýmsir aðrir aðilar, sem hafa með höndum stærri eða minni atvinnurekstur eða eru sjálfs sín húsbændur, geta svo að segja skrifað tekjur sínar á blaðið án þess að athuga nokkur gögn, af því að eftirlitið með því, hvaða tekjur þeir hafa raunverulega haft, er afar litilfjörlegt. Þeir komast því upp með að skjóta undan verulegum hluta af tekjum sínum, og ýmis atvinnurekstrarfyrirtæki hafa þennan möguleika líka í reynd. Ég álít, að það þurfi líka að vinna að því að draga úr þeim ágöllum skattalaganna, sem í rauninni heimila óeðlilega framkvæmd í þessum efnum, þannig að hægt er a.m.k. að færa þetta undir einhvern lagabókstaf. Það þarf að vinna að því að breyta slíku og einnig að reyna að koma betur í veg fyrir það, að menn beinlínis skjóti undan sínum tekjum. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið að sinni. Málið fer í þá n., þar sem ég á sæti, og þar gefst því tími til þess að taka þessi mál öll til frekari athugunar og umræðu síðar.



Herra forseti. Það mun hafa verið á mánudag í síðustu viku, sem fram fór eða hófst 1. umr. hér í hv. d. um frv. til l. um náttúruvernd á vatnasviði Laxár og Mývatns. Umr. var þá frestað. Síðan hefur málið, að ég hygg, verið á dagskrá á hverjum einasta fundi hv. d., en aldrei komið til umr. Og síðast í gær var það á dagskrá og þá voru tekin til umr. mál, sem voru fyrir neðan það á dagskránni. Það var sem sé sneitt hjá málinu á fundinum. En nú bregður hins vegar svo við, að málið er alls ekki á dagskrá. Og ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta: Hverju sætir?

Forseti (BGr): Að svo miklu leyti sem ég ber ábyrgð á dagskrá þessarar d. var reynt á fundinum í gær að taka til umr. og afgreiða til 2. umr. allmörg frv., sérstaklega frv. frá stjórnarandstöðuþingmönnum, sem mörg hver höfðu beðið afgreiðslu jafnvel lengur, en þetta mál. Það er af þeim sökum, sem fundurinn í gær var eins og hann var og ekkert við því að segja, þó að mál, sem búizt er við stuttri umr. um, séu látin ganga fyrir málum, sem vitað er fyrirfram, að langar umr. verða um. Hvað snertir fundinn í dag eru á dagskrá tvö þýðingarmikil stjfrv., sem búizt er við að taki ásamt atkvgr. fundartíma allan. Þess vegna þótti ekki ástæða til að setja þetta mál á dagskrá. En þar sem ég er einn af flm. málsins, vænti ég þess, að ég sé ekki borinn ásökunum um að reyna að tefja fyrir því á einn eða annan hátt, en það eru fjöldamörg önnur þmfrv., sem áttu fullkominn rétt á því að komast að.



Herra forseti. Ég vil minna á það, að örlög þess máls, sem við erum hér að ræða um, urðu þau á síðasta þingi, að það var á dagskrá alloft, en það var ekki einu sinni afgreitt til n. Og ég vænti þess, að sá leikur eigi nú ekki að endurtaka sig og hvet hæstv. forseta, sem jafnframt er formaður menntmn., sem flytur frv. og þar með 1. flm. þess formlega séð, til þess að ýta á um afgreiðslu þessa mjög svo mikilvæga máls.

Forseti (BGr): Það skortir ekkert á áhuga minn að koma þessu máli fram og ég lagði mig fram um það m.a., að annað náttúruverndarfrv. kæmi til umr. í gær og urðu um það fróðlegar umræður.

Flm. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 315 hef ég leyft mér ásamt hv. 5., 6. og 9. þm. Reykv. að flytja frv. til l. til breyt. á l. um tollskrá. Efni þessa frv. er það að lækka toll á bifreiðum, sem notaðar eru til leiguaksturs, í 30%, en núna mun innheimtur af þeim 70% tollur, og af sendiferðabifreiðum, einnig verði innheimt af þeim 30%. Ástæðan til þess, að þetta frv. er flutt, er, að ekki þarf orðum að því að eyða, að þjónustustétt eins og leigubifreiðarstjórar er mikil nauðsynjastétt í þessu landi og gegnir þýðingarmiklu þjónustuhlutverki. Á síðari árum hafa bifreiðar hækkað mjög í verði vegna gengisbreytingar, svo að þær bifreiðar, sem keyptar voru fyrir þremur árum og seldar væru nú verðhækkunin ein, sem á þessum bifreiðum hefur orðið, mundi gleypa verð hinnar gömlu bifreiðar. Það þýðir það, að bifreiðarstjóri, sem hefur stundað atvinnu sína í leiguakstri, væri hér eins og nýliði, sem væri að byrja án þess að hafa notið þess að eiga bíl áður. Afskriftirnar, sem áttu að verða til þess að endurnýja bifreið hans, hefur verðbólgan hirt í sína hít. Bifreiðarstjórar telja þetta mál sér mjög í hag og hafa óskað eftir því, að það verði flutt hér á hv. Alþ., sem það er og gert. Þeir benda á það í rökstuðningi sínum, að þó að tollar yrðu lækkaðir svo sem hér er gert ráð fyrir, mundi það ekki þýða verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð, þar sem innflutningur á bifreiðum mundi þá verða meiri heldur en hann yrði að öðrum kosti. Þegar tollskráin var til meðferðar á s. l. ári, voru athugaðir möguleikar á því að koma þessari breytingu í framkvæmd, en það tókst ekki, en mér segir svo hugur um, að það muni verða miklu meiri líkur fyrir því, að það muni takast að þessu sinni. Það stóð til, að fleiri flm. yrðu að þessu frv., en af ástæðum, sem ég mun ekki greina hér nú, gat ekki orðið af því, en ég vonast til þess, að á síðara stigi málsins geti fleiri komið til liðs við það. Eins og eðlilegt er, mun ríkissjóður að einhverju leyti tapa tekjum við þetta, a. m. k. þegar litið er á pappírinn, þó að það geti hins vegar jafnað sig, með því að fleiri bifreiðar verði fluttar inn heldur en að öðrum kosti mundi verða. Ég hef kynnt mér þetta og hef fengið um það álit frá Hagstofunni og miðað við það, að fluttar væru inn 280 bifreiðar til leiguaksturs á ári hverju, - á s. l. ári voru fluttar inn um 170 bifreiðar, en þessi tala, 250–280, er talin eðlileg endurnýjunarþörf á þeim leigubifreiðum, sem nú eru í landinu, sem eru 900 - ef svo væri, sem hér er gert ráð fyrir, sem sagt hámarkstölu endurnýjunar og hámarksverð eftir þeirri áætlun, sem Hagstofan hefur gert, þá mundi hér vera um 21 millj. kr. að ræða. Og ef sendiferðabifreiðarnar eru teknar með og svipaður útreikningur á þeim, þá yrði málið allt um 21.8 millj. kr. Nú er við þetta að athuga, að ekki þarf að gera ráð fyrir því, að innflutningurinn yrði svo mikill, a. m. k. á þessu ári eins og hér er gert ráð fyrir, svo að gera má ráð fyrir, að þetta mundu verða 10–15 millj. kr., sem þetta munaði í tekjum hjá ríkissjóði. Þegar á það mál er litið, þá er það ekki stærra mál en svo, að það mundi ekki skipta neinu sem heitir fyrir tekjur ríkissjóðs, enda væri tekjuáætlunin naum, ef svo væri, að 10–20 millj. kr. frá eða til hefðu þar verulega þýðingu. Hins vegar er líka því við að bæta, að með þeirri stefnu, sem hér hefur verið tekin upp á hv. Alþ., að innheimta af bifreiðunum háa benzínskatta eða af þjónustu þeirra, þá er ekki hægt á sama tíma að taka há aðflutningsgjöld af bifreiðum, það væri ósanngjarnt með öllu og gæti haft þau áhrif, að úr þessari þjónustu drægi. Það er ekki hugsun þeirra, sem að því hafa staðið að reyna að byggja vegakerfið upp með tekjum frá umferðinni, að framlag leigubifreiðarstjóra til þessara mála ætti að vera meira en annarra manna í landinu nema að því leyti, sem notkunin er. Þess vegna treysti ég því, að hið háa Alþ. sjái sér fært að samþykkja þetta frv. nú á þessu þingi, svo að með þeim hætti verði stuðlað að því, að þessi stétt geti haldið uppi eðlilegri þjónustustarfsemi í landinu og hún efld bæði sjálfri sér og öðrum þegnum þjóðfélagsins til hagsældar. Ég er sannfærður um, að það er okkur mikils virði, Íslendingum, að þjónustustétt slík sem leigubifreiðarstjórar efli sína starfsemi eins og aðrar þjónustustéttir, sem við þurfum að hafa í okkar þjóðfélagi. Þetta frv. er flutt til þess að mæta brýnustu þörf leigubifreiðarstjóranna og ég verð að segja það, að ekki hefur sá háttur verið á, að þeir hafi oft knúið hér á dyr Alþingis um sín mál, og því er sanngjarnt, að þegar þeir gera það, verði við því orðið. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.