Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í 1. umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2010 sem er 1. mál þessa þings. Í upphaflegum drögum að starfsáætlun þingsins var fyrirhugað að þessi umræða yrði á dagskrá sl. þriðjudag, þ.e. þriðjudaginn 6. október sl. og það hefði í sjálfu sér verið vel til fundið að hafa umræðuna á ársafmæli hrunsins því að svo sannarlega er þetta frumvarp og innihald þess skilgetið afkvæmi hrunsins sem hér varð. Frumvarpið er í senn sársaukafull birtingarmynd þess mikla tjóns, þess skaða sem íslenskt þjóðarbú og ekki síst ríkissjóður sitja uppi með eftir hrunadans nýfrjálshyggju og einkavæðingar sem fór eins og stormur um landið og endaði í hamförum og hruni. Um leið er þetta frumvarp til marks um að við getum tekist á við og sigrast á þessum erfiðleikum. Það verður vissulega erfitt og kemur við alla en ef við reynumst þeim vanda vaxin að aðlaga okkar opinbera búskap að veruleikanum og gerum það sem gera þarf og gera verður til þess, mun það takast og um leið leggjum við grunn að endurreisn og betri tíð. Ég mun nú gera hér grein fyrir helstu forsendum frumvarpsins og þeim áherslum sem í því felast, en vitanlega þarf umræða um þetta fjárlagafrumvarp að taka mið af því samhengi sem það er sett fram í, þeim veruleika sem við okkur blasir og verður ekki umflúinn. Ekkert fjárlagafrumvarp svo langt aftur sem menn nú á dögum muna hefur litið dagsins ljós við sambærilegar aðstæður. Með hruni íslensku bankanna á haustmánuðum 2008 urðu einhver mestu þáttaskil í efnahagslífi Íslendinga frá stofnun lýðveldisins. Setja þurfti neyðarlög til að tryggja brýnustu hagsmuni þjóðarinnar og áframhaldandi bankastarfsemi í landinu. Mikil truflun varð á flæði fjármagns inn og út úr landinu og gengi krónunnar féll stórlega. Snarpur samdráttur varð í innlendri eftirspurn og atvinnuleysi jókst hröðum skrefum. Staða og horfur í ríkisfjármálum hríðversnuðu þegar útgjöld og skuldir vegna bankatjónsins stórjukust og efnahagslegar forsendur fyrir tekjuöflun ríkissjóðs rýrnuðu til muna. Eftir sitjum við sem þjóð með verulega þungar skuldir. Ríkissjóður, heimilin, atvinnulífið, sveitarfélögin - já allar helstu máttarstoðir samfélagsins hafa mátt axla og axla nú þungar byrðar. Stærsta viðfangsefnið sem glíma þarf við þegar litið er fram á veginn er hin gríðarlega aukning sem orðið hefur á skuldum ríkissjóðs vegna áfallanna sem hann hefur þurft að taka á sig, ekki hvað síst vegna þrots Seðlabankans, og vegna skuldanna sem leiða af stórfelldum halla á ríkisfjármálum. Áætlað er að hreinar skuldir ríkissjóðs, lántökur umfram lánveitingar, muni í lok þessa árs hafa aukist um 55% af landsframleiðslu miðað við stöðuna eins og hún var í árslok 2007 - 55% af 1.400–1.500 milljarða landsframleiðslu. Í kjölfar skuldanna fylgir vaxtabyrði sem ryður úr vegi útgjöldum til mikilvægra málaflokka. Þá var ríkissjóður rekinn með 216 milljarða kr. halla árið 2008 og í ár stefnir hallinn, þrátt fyrir niðurskurð og tekjuöflun á miðju ári, í um 185 milljarða kr. Þessar tölur eru risavaxnar og þegar við berum þær saman við myndarlegan afgang af ríkissjóði árið 2007 upp á 89 milljarða kr. segir þetta kannski meira en flest annað um hin algeru umskipti sem þarna eru orðin. Öllum má ljóst vera að við svo búið má ekki standa. Þessa skuldasöfnun verður að stöðva. Létta verður á vaxtabyrðinni aftur. Því lengri tíma sem það tekur að ná árangri í þessum efnum, þeim mun stærri og illviðráðanlegri verður vandinn. Við verðum að setja okkur metnaðarfull en ábyrg markmið um hvernig og hvenær þessu takmarki verði náð og það hefur ríkisstjórnin gert. Fjárlagafrumvarpið byggir á forsendum og miðar að markmiðum skýrslu um áætlun ríkisstjórnarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 sem ég lagði fyrir Alþingi í júní sl. Meginmarkmið hennar eru skýr. Í fyrsta lagi að ríkissjóður standi áföll vegna efnahagshrunsins af sér til að geta haldið uppi nauðsynlegri velferðar- og samfélagsþjónustu. Í öðru lagi að byrjað verði að grynnka á skuldabyrðinni sem allra fyrst til þess að létta vaxtabyrðina. Aðlögunaráætlunin um ríkisfjármálin felur í sér að frumjöfnuður, tekjur og gjöld án fjármagnsliða, verði bættur um rúmlega 16% af landsframleiðslu á tímabilinu. Í ljósi aðstæðna er talið brýnt að ná mestum árangri strax á árinu 2010 með því að setja markmið um að frumhallinn verði ekki meiri en um 1,5% af landsframleiðslu. Í samræmi við þessa áætlun er gert ráð fyrir verulegum bata í afkomu ríkissjóðs á árinu 2010 þannig að frumjöfnuður ríkissjóðs verði neikvæður um ekki nema 25,4 milljarða kr. á árinu 2010 í stað 126,7 milljarða kr. frumhalla á þessu ári. Heildarhalli á ríkissjóði lækkar einnig umtalsvert samkvæmt frumvarpinu og er hann áætlaður 87,4 milljarðar kr. árið 2010. Þessi bati hefur bein áhrif á handbært fé frá rekstri sem áætlað er að verði neikvætt um 95 milljarða kr. í stað um 174 milljarða kr. í ár. Til þess að þetta megi takast þarf mikið til: Aðhaldsráðstafanir og hagræðingaraðgerðir á útgjaldahliðinni og nýja tekjuöflun með breytingum á skattkerfum á tekjuhlið. Í þessu sambandi má spyrja sig eftirfarandi spurninga: Verður komist hjá aðgerðum af þessu tagi? Svarið er nei. Slíkur hallarekstur mundi, ef ekkert er að gert, sliga ríkissjóð og gera skuldastöðuna algjörlega óbærilega - eða ósjálfbæra eins og nú er gjarnan sagt - á örfáum árum. Er hægt að ná nauðsynlegum árangri með niðurskurði einum saman? Aftur er svarið nei. Það mundi stórskaða velferðarkerfið og samneysluna og væri auk þess efnahagslegt glapræði sem mundi dýpka kreppuna enn frekar þar sem niðurskurður hefur samstundis áhrif á eftirspurn á meðan áhrif skattbreytinga koma fram á nokkrum árum. Er hægt að ná þessum árangri eingöngu með nýrri tekjuöflun? Svarið er enn nei. Slíkt færi langt út fyrir þolmörk skattstofna og ofbyði greiðslugetu einstaklinga og atvinnulífs. Blandaðar aðgerðir sparnaðar og tekjuöflunar eru eina færa leiðin og eru í samræmi við þá niðurstöðu og þær áherslur sem stjórnvöld og aðilar vinnumarkaðarins náðu saman um sl. sumar þegar gengið var frá svokölluðum stöðugleikasáttmála. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir að um 47% af bata frumjöfnuðar, þ.e. afkomu að frátöldum vaxtatekjum og vaxtagjöldum, í ríkisfjármálunum árið 2010 verði náð með aukinni tekjuöflun og um 53% með samdrætti í útgjöldum. Vissulega er það ekki upp á prósent það sem rætt var um við gerð stöðugleikasáttmálans en mjög nálægt því og ég tel mikilvægt að halda fast við þau markmið sem þar voru lögð til grundvallar og það er gert í þessu frumvarpi. Það er ásetningur stjórnvalda að aðhaldsaðgerðir og samdráttur í útgjöldum hins opinbera bitni sem allra minnst á hag heimilanna og velferðarþjónustunni, einkum í félags- og heilbrigðismálum. Þannig verður félagslegt öryggi tryggt eins og nokkur kostur er og grunnþjónusta á borð við starfsemi skóla varin. Til að svo geti orðið ber brýna nauðsyn til þess að fé sem varið er til verkefna og þjónustu hins opinbera verði vel nýtt. Óhjákvæmilegt er að í því skyni verði fyrirkomulag og forgangsröðun í opinberum rekstri tekin til gaumgæfilegrar skoðunar. Nýta þarf öll færi til hagræðingar og nýsköpunar í ríkisrekstrinum. Fjárlagafrumvarp þetta er ekki pólitískur draumóramatseðill, hvorki fyrir mig né nokkurn annan, heldur felur það í sér hið óhjákvæmilega. Það sem frumvarpið boðar er án nokkurs vafa eitt það allra erfiðasta sem Alþingi Íslendinga og íslenskt samfélag hafa þurft að takast á við. Því er mikilvægt og það væri mikil gæfa ef um þetta erfiða verkefni gæti náðst eins breið samstaða og kostur er, ekki bara hér á Alþingi heldur einnig úti í samfélaginu. Í þeim anda var lögð sérstök áhersla á gott samráð við ýmsa aðila þegar markmið frumvarpsins voru unnin og sett fram sl. vor. Víðtækt samráð var haft milli ráðuneyta auk þess sem að því komu formenn og varaformenn þingnefnda. Markmið stöðugleikasáttmálans hafa einnig verið lögð til grundvallar við gerð frumvarpsins, eins og áður sagði, og sérstaklega hefur verið reynt að upplýsa aðila um framvinduna við undirbúning frumvarpsins, þótt betur hefði örugglega mátt gera í þeim efnum, og það hefði verið gert ef aðstæður hefðu ekki verið með þeim hætti sem allir þekkja og allt unnið undir miklu álagi og í tímanauð. Er það von mín að umfjöllun og vinna við þetta mál haldi áfram í þessum anda samstarfs og samstöðu. En góð vinnubrögð eru ekki einungis mikilvæg við undirbúning og útfærslu fjárlaganna heldur mun það ekki síður skipta miklu máli við framkvæmd þeirra. Ríkisstjórnin leggur ríka áherslu á að tryggja trúverðugleika fjárlaga. Trúverðugleikinn er m.a. kominn undir vilja og getu ríkisstjórnar, ráðuneyta og stofnana til að halda útgjöldum ríkissjóðs innan heimilda fjárlaga. Í því skyni hefur ríkisstjórnin ákveðið ýmsar breytingar á verklagi og viðmiðunum sem auka á trúverðugleika fjárlaga og styrkja framkvæmd þeirra, auk þess sem gripið verður til ýmissa annarra aðgerða. Að sjálfsögðu kemur svo stór þáttur Alþingis og fjárlaganefndar Alþingis hér við sögu og mikilvægt að þar sé gott samstarf og greiðir gangvegir á milli þannig að Alþingi geti fylgt fram sínu nauðsynlega eftirlits- og aðhaldshlutverki auk þess að vinna að fjárlagafrumvarpinu sjálfu eftir að það kemur í þess hendur. Efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins eru settar fram í nýrri þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins. Þar er gert ráð fyrir 1,3% hagvexti sem orðið hafi á árinu 2008, en að landsframleiðsla dragist saman um 8,4% á árinu 2009 og 1,9% árið 2010. Næstu ár þar á eftir er því spáð að hagvöxtur aukist á ný áður en á honum hægist aftur. Í þessu sambandi vil ég nefna að samkvæmt þjóðhagsspá, eftir lækkun í ár og á næsta ári, verðum við þó árið 2014 komin upp fyrir tekjustig ársins 2008 að raungildi þrátt fyrir þær miklu fórnir sem verið er að færa nú og á næstu árum til þess að koma ríkisfjármálunum í rétt horf. Spáð er að atvinnuleysi muni aukast sem hlutfall af vinnuafli enn um sinn áður en úr því tekur að draga aftur á árinu 2011. Þar sem gengi krónunnar hefur haldist veikt er áætlað að verðbólga verði nálægt 12% í ár þrátt fyrir lækkun fasteignaverðs og hóflegar verðbreytingar að öðru leyti. Á næsta ári er reiknað með því að verðbólga lækki hratt og verði að meðaltali 5% á milli ára, hún verði komin nálægt 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabankans í lok ársins 2010 og haldist lág og stöðug á komandi árum. Halli á viðskiptajöfnuði varð gríðarlegur árið 2008 vegna hruns bankanna, eða um 42% af landsframleiðslu. Svo mikil halli er fáheyrður í þróuðu ríki. Veiking á gengi krónunnar hefur hins vegar bætt samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda verulega og er gert ráð fyrir að hallinn dragist hratt saman í ár þegar mikill afgangur á vöru- og þjónustuviðskiptum fer langt með að vega upp fyrir hallann á þáttatekjujöfnuði. Með aðgerðum á sviði ríkisfjármála og peningamála til að stemma stigu við þeim áföllum sem dunið hafa yfir þjóðarbúið er reiknað með að þjóðhagslegt jafnvægi verði endurheimt innan fárra ára með lægra atvinnuleysi, lágri og stöðugri verðbólgu og jafnvægi í erlendum viðskiptum. Jafnframt er viðbúið að betra ytra jafnvægi í þjóðarbúskapnum á komandi árum styrki krónuna þegar fram í sækir eftir þá miklu veikingu á gengi hennar sem orðið hefur. Ríkissjóður hafði um langt árabil verið rekinn í jafnvægi eða með afgangi, sem sum árin var verulegur þannig að fyrir áfallið voru inneignir hans í Seðlabankanum um 170 milljarðar kr., eða sem þá nam ríflega 10% af vergri landsframleiðslu, og nettóskuldastaðan var með því lægsta sem þekktist á meðal Evrópuþjóða. Tekjuöflunin reyndist hins vegar ekki vera reist á traustum grunni því að þetta breyttist í einu vetfangi í gríðarlegan rekstrarhalla á ríkissjóði sem áætlað er að verði jafnvel nokkru hærra hlutfall af landsframleiðslu á árinu 2009 en afgangurinn eða innstæðan var í Seðlabankanum sem ég nefndi áðan. Hrun bankakerfisins og þróunin í þjóðarbúskapnum hefur haft mikil áhrif á ríkisfjármálin til hins verra. Þótt tekjur og gjöld ríkissjóðs hafi að öðru leyti verið nálægt því að vera í jafnvægi árið 2008 varð mikill rekstrarhalli það ár vegna tapaðra krafna í bankakerfinu sem ríkissjóður þurfti að taka á sig. Að þeim töpum frátöldum er áætlað að hallinn verði enn þá hærra hlutfall af landsframleiðslu þegar tekjur lækka í takt við samdrátt þjóðarútgjalda en útgjöld, einkum vegna vaxtakostnaður og atvinnuleysisbóta, stóraukast. Þannig hefur afkoma ríkissjóðs versnað mikið frá 4. ársfjórðungi 2008. Með aðgerðum til að lækka útgjöld og auka tekjur er markmiðið að afkoma ríkissjóðs verði komin í jafnvægi árið 2012 og að hann verði rekinn með umtalsverðum og vaxandi afgangi árin 2013 og 2014. Brýnt er að sá árangur náist til að gera það kleift að lækka skuldir ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu jafnt og þétt á komandi árum. Í fjárlagafrumvarpinu er því spáð að tekjur ríkissjóðs aukist á komandi árum vegna breytinga á skattkerfinu og að útgjöld ríkissjóðs dragist saman í samræmi við efnahagsáætlun stjórnvalda. Öllum má þó ljóst vera að þetta verður erfið og vandasöm vegferð sem mun reyna á þanþol hagkerfisins og hins opinbera búskapar bæði í efnahagslegum og pólitískum skilningi. Ég vek athygli á því að í þessum tölum sem ég hef nefnt um afkomuþróun ríkissjóðs samkvæmt framsetningu fjárlagafrumvarpsins er ekki gert ráð fyrir að áætlun um vaxtagjöld feli í sér mat á áföllnum vöxtum í tengslum við svokallaða Icesave-reikninga Landsbankans. Það er hins vegar gert í framsetningu áætlunarinnar á þjóðhagsgrunni í þjóðhagsspá. Munur er á heildarjöfnuði að meðtöldum vaxtajöfnuði miðað við hvor framsetningin er notuð en eftir sem áður er aðlögunarferill frumjafnaðar sá sami í báðum tilvikum en það er lykilatriði langtímaáætlunarinnar. Til athugunar er hvernig rétt er að fara með mat á hugsanlegum áhrifum þessa þáttar á fjármál ríkisins. Tekjur ríkissjóðs hafa dregist verulega saman á árinu 2009 eins og reiknað var með í fjárlögum ársins. Í fjárlögum var áætlað að heildartekjur yrðu 402,5 milljarðar kr. og þar af 364,3 milljarðar kr. í skatttekjur. Nú er útlit fyrir að skatttekjur verði aðeins 350,6 milljarðar kr. þrátt fyrir skattahækkanir á árinu. Heildartekjur eru hins vegar áætlaðar heldur meiri en í fjárlögum eða 406,9 milljarðar kr. vegna meiri vaxtatekna en reiknað var með, en ráðstafanir til fjármögnunar á halla ríkissjóðs og breytingar á vaxtaberandi eignum hafa orðið aðrar en áætlað var í forsendum fjárlaga. Áformað er að tekjur ríkissjóðs árið 2010 verði 468,2 milljarðar kr., sem er um 61 milljarðs kr. aukning frá árinu 2009. Tekjuáformin eru byggð á markmiðum áætlunarinnar um að jöfnuði verði náð í ríkisfjármálum á næstu fjórum árum og í frumvarpinu eru skatttekjur áætlaðar um rúmir 420 milljarðar kr. Á árinu 2009 lækka skatttekjur ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu úr 28,0% árið 2008 í 23,8% í ár. Það er til komið vegna lækkunar launatekna og samdráttar í eftirspurn sem eðlilega leiða til minni tekju- og neysluskatta. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2010 er gert ráð fyrir að þetta hlutfall færist nær því sem verið hefur undanfarin ár og verði um 27% af vergri landsframleiðslu. Eins og fyrr segir er áætlað að 47% af bata frumjafnaðar verði náð með auknum tekjum. Auk nýrrar tekjuöflunar á það rætur að rekja til heilsársáhrifa af þeim skattahækkunum sem tóku gildi um mitt ár 2009 og áhrifa af áætluðum launa- og verðlagsbreytingum. Tekjur af fyrirhuguðum skattbreytingum skiptast þannig á helstu skattaflokka að meðtöldum verðlags- og stofnbreytingum og heilsársáhrifum fyrri aðgerða: Áætlað er að beinir skattar hækki um 37,6 milljarða kr. Óbeinir skattar hækki um 8 milljarða kr. en þar er um að ræða breytingar á vörugjöldum, hugsanleg breikkun stofns virðisaukaskatts og endurflokkun í þrep hans. Fyrirhuguð er upptaka nýrra orku-, umhverfis- og auðlindagjalda sem áætlað er að geti skilað samtals allt að 16 milljörðum kr. í auknum tekjum. Unnið er að undirbúningi þeirra breytinga á skattalögum sem þarf til að afla megi þeirra tekna sem að er stefnt. Þeirri vinnu mun ljúka á næstunni. Hún felur m.a. í sér viðamikla gagnaöflun og útreikninga á áhrifum mismunandi leiða á tekjur ríkissjóðs, tekjudreifingu einstaklinga, skattaframkvæmd og fleiri atriði sem máli skipta. Meginþungi þeirra breytinga sem til álita koma er í beinum sköttum þar sem verið er að skoða leiðir til að byggja þær breytingar sem gerðar voru á miðju ári varanlega inn í tekjuskattskerfið og auka tekjur ríkissjóðs þannig að það snerti sem minnst hag þeirra sem síður mega við aukinni skattbyrði. Einnig er verið að huga að lagfæringum ýmissa annmarka svo sem að draga úr misræmi í skattlagningu tekna af rekstri, reiknuðu endurgjaldi og að loka ýmsum sniðgönguleiðum. Einnig verður sérstaklega hugað að frádráttarheimildum og undanþágum. Hvað gjöldin varðar er gert ráð fyrir að heildarútgjöld ársins 2010 verði 555,6 milljarðar kr. samanborið við 589 milljarða kr. í ár samkvæmt endurskoðaðri áætlun. Að nafnvirði eru útgjöldin u.þ.b. óbreytt frá fjárlögum fyrir árið 2009. Að baki þeirri veltutölu búa hins vegar verulegar breytingar á ýmsum útgjaldaþáttum þar sem vegast á málefni sem leiða til lækkunar og hækkunar. Þegar litið er á helstu breytingar sem verða á útgjaldahliðinni frá fjárlögum 2009 er fyrst að nefna útgjöld sem leiða af óhjákvæmilegum afleiðingum efnahagskreppunnar eða ýmsum öðrum útgjaldaskuldbindingum sem bundin eru í lög, samningum eða ákvörðunum stjórnvalda. Samtals er um að ræða um 21 milljarð kr. í hækkun af þessum tilefnum frá fjárlögum 2009. Skýrist það af stærstum hluta af fáum veigamiklum áföllnum skuldbindingum. Mestu munar um aukin útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs upp á 12,3 milljarða kr., áfallnar ríkisábyrgðir upp á 2,3 milljarða kr. og áhrif á launakostnað ríkisins af hækkun tryggingagjalds um 1,66%, sem nema um 2,2 milljörðum kr. Veigamesta breytingin felst í ákvörðunum stjórnvalda um fjölmargar almennar og sértækar aðgerðir til að draga saman ríkisútgjöldin sem nemur 42,8 milljörðum kr. á árinu 2010, eins og ég mun koma nánar að hér á eftir. Að samanlögðu verður breyting frumgjalda frá fjárlögum 2009 þannig um 21 milljarður kr. til lækkunar á föstu verðlagi. Því til viðbótar kemur launa-, gengis- og verðlagshækkun frumvarpsins sem gert er ráð fyrir að verði afar aðhaldssöm og sporni gegn útgjöldum sem annars mundu falla til. Reiknað er að fullu með áhrifum af veikingu krónunnar í útgjöldum sem greidd eru í erlendri mynt og óhjákvæmilegt er að taka tillit til. Sú kostnaðarhækkun nemur um 4,1 milljarði kr. frá fjárlögum ársins 2009. Í annan stað er reiknað með að önnur rekstrargjöld í almennum rekstri stofnana - en algengt er að þau nemi um 20–30% af veltu - hækki sem nemur spá um verðbólgu milli ára eftir að þessir kostnaðarliðir hafa tekið á sig að fullu þá aðlögunarkröfu sem frumvarpið byggir á. Kostnaður sem hlýst af þeim hækkunum og nokkrum öðrum bundnum verðlagsþáttum nemur um 3,3 milljörðum kr. Þá er í þriðja lagi reiknað með hækkunum á launum hinna lægst launuðu þann 1. júní 2010, sem samið var um í kjarasamningum fyrr á þessu ári, um 0,7 milljarðar kr., til viðbótar við áhrif af launahækkunum 1. júní og 1. nóvember nk. á ársgrundvelli. Hins vegar gerir frumvarpið ráð fyrir að engar aðrar hækkanir verði á launum ríkisstarfsmanna eða á grunnfjárhæðum bótakerfanna, svo sem almannatrygginga, atvinnuleysistrygginga, barnabóta, vaxtabóta og fæðingarorlofsgreiðslna, en slíkt mundi hafa í för með sér viðbótarútgjöld sem næmu ríflega 11 milljörðum kr. ef miðað er við verðbólguspá frumvarpsins og 3% launahækkanir. Hér er um að ræða heildstæða ráðstöfun sem ljóst má vera að ekki er gripið til nema af brýnni nauðsyn því að það mun óhjákvæmilega leiða til skerðingar kaupmáttar hjá þessum fjölmennu hópum. Í því sambandi þarf þó einnig að horfa til þess að bótaþegar sem eru með hámarkstryggingu fengu 20% hækkun um síðustu áramót og aðrir bótaþegar fengu tæplega 10% hækkun. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir fjölmörgum aðhaldsaðgerðum sem taka til flestra útgjaldaliða og er ætlað að skila samtals 42,8 milljörðum kr. í lækkun útgjalda á árinu 2010 miðað við fjárlög ársins 2009. Nokkur hluti þessara aðgerða kom til framkvæmda á árinu 2009. Nýjar ráðstafanir til að draga úr ríkisútgjöldum nema rúmlega 35 milljörðum kr. í samræmi við markmið sem kynnt voru við undirbúning frumvarpsins í áðurnefndri skýrslu um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum. Þessu til viðbótar má telja að spornað sé gegn um 11 milljarða kr. útgjöldum sem ella hefðu getað fallið til vegna hækkana á launum og bótagreiðslum. Aðhaldsaðgerðir í rekstri nema um 13,9 milljörðum kr. Almennt er stjórnsýslu- og eftirlitsstofnunum ætlað að gera ráðstafanir til að draga úr rekstrarkostnaði sem nemur um 10% frá fjárlögum 2009 til viðbótar við þau markmið sem þar voru sett. Gert er ráð fyrir nokkru minni sparnaði í rekstri menntastofnana sem annast kennslu, eða 7% frá fjárlögum 2009, og velferðarstofnunum sem veita heilbrigðisþjónustu eða þjónustu við fatlaða er almennt ætlað að ná fram 5% sparnaði. Aðhaldsaðgerðir í tilfærslum nema um 15 milljörðum kr. Spornað er gegn innbyggðum vexti þjónustu- og bótakerfa af mikilli festu og ekki er gert ráð fyrir neinum hækkunum á bótaflokkum tilfærslukerfa eins og áður var getið. Útgjöld vegna félagslegrar aðstoðar og lífeyristrygginga lækka um 4,4 milljarða kr. í samræmi við lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem sett voru á sumarþingi 2009 og frekari breytingar eru áformaðar. Fyrirhugað er að lækka útgjöld vegna greiðslu fæðingarorlofs um 1,5 milljarða kr. og lækka greiðslur barnabóta til hina tekjuhærri um 1 milljarð kr. Fyrirhugað er að ná fram lækkun á útgreiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs sem nemur um 0,8 milljörðum kr. með hertu eftirliti og betri eftirfylgni með því að bætur renni til þeirra sem eiga sannanlega rétt til þeirra. Samtals er áformað að gera breytingar til að draga úr útstreymi úr bótakerfum ríkisins sem nemur um 7,7 milljörðum kr. miðað við veltu þeirra í fjárlögum 2009. Þetta svarar til 7% samdráttar í útgjöldum þessara tilfærslukerfa. Gerðar verða ráðstafanir til að draga úr útgjöldum sjúkratrygginga um 3,6 milljarða kr. og vegur lyfja- og sérfræðilækniskostnaður þar langþyngst. Framlög til þróunaraðstoðar lækka einnig um 0,7 milljarða kr. Loks má nefna að ráðuneytin skera eða fella niður margs konar úthlutanir og styrki sem teljast til tilfærsluframlaga og er þar um að ræða hátt í 2 milljarða kr. Aðgerðir til lækkunar á viðhaldi og stofnkostnaði nema um 14 milljörðum kr. miðað við fjárlög ársins 2009. Hér er fyrst og fremst um að ræða lækkun á framlagi til samgönguframkvæmda sem nemur um 12,3 milljörðum kr. Þar af eru 3,5 milljarðar kr. vegna samdráttar í útgjöldum vegna vegakerfisins sem kemur til framkvæmda þegar í ár en frekari ráðstafanir til lækkunar á þeim útgjöldum á næsta ári nema um 8,8 milljörðum kr. Þá lækka gjaldfærðar niðurgreiðslur vaxta vegna lána til kaupa á leiguíbúðum um tæplega 0,7 milljarða kr. og 0,4 milljarða kr. framlag sem ætlað var til að hefja byggingu nýs hátæknisjúkrahúss fellur niður. Með þessum aðhaldsráðstöfunum verður fjárfesting á vegum ríkisins um 1,4% af landsframleiðslu á næsta ári en hún var um 1,9% að meðaltali á árunum 2001 til 2007 áður en þau framlög voru aukin mjög umtalsvert á árinu 2008, einkum vegna vegaframkvæmda. Á safnlið undir fjármálaráðuneyti er í frumvarpinu gert ráð fyrir 5 milljarða kr. óráðstafaðri fjárheimild, eins konar varasjóði sem fjármálaráðherra er heimilt að nota til að bregðast við ófyrirséðum eða óvæntum útgjöldum á fjárlagaári án þess að það raski útgjaldahlið fjárlaga. Sá safnliður er ætlaður til að treysta betur forsendur útgjaldahliðar frumvarpsins með því að skapa nokkurt svigrúm til að mæta áætlun um heildarútgjöld og að hún geti staðist þótt frávik verði á útgjaldaliðum sem ekki eru fyrirséðir á þessari stundu. Varasjóðurinn er þannig fyrirkomulag sem er ætlað að styrkja trúverðugleika fjárlaga. Ráðstöfun þessarar óskiptu fjárheimildar verður háð ströngum skilyrðum. Fyrst og fremst er henni ætlað að mæta hugsanlegum frávikum í almennum gengis- og verðlagsforsendum frumvarpsins. Vegna annarra skuldbindinga ríkisins verður sjóðnum einungis ætlað að mæta útgjöldum sem eru óhjákvæmileg, voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga og eru umfram ákveðna lágmarksfjárhæð. Eðli og umfang útgjaldanna verður að liggja fyrir og almenna reglan er að einungis hluta fjárþarfar verður mætt með framlagi úr varasjóðnum. Fjármálaráðuneyti verður ekki heimilt að greiða framlag úr varasjóði fyrr en fyrir liggur að aðrar aðgerðir til að mæta ófyrirséðum eða óvæntum útgjöldum skili jafnframt árangri. Frú forseti. Ég hef í máli mínu gert grein fyrir meginatriðum frumvarps til fjárlaga fyrir komandi ár. Ljóst er að margt er þar öðruvísi en óskandi væri, ekkert okkar hefði órað fyrir því t.d. fyrir tveimur árum síðan að við stæðum frammi fyrir þeim hlutum í dag sem við gerum. Ýmsir kunna að spyrja sig að því hvort það sé yfir höfuð gerlegt að ráða fram úr vandanum og ná þeim tökum á ríkisfjármálunum sem ríkisstjórnin hefur sett sér í samráði við hagsmunaaðila, m.a. með gerð svonefnds stöðugleikasáttmála. Vandséð er þó að önnur leið sé fær ef ekki á illa að fara. Hins vegar þarf stöðugt að vega og meta hversu miklar ráðstafanir í ríkisfjármálum er skynsamlegt að leggja út í, bæði tekju- og gjaldamegin, með tilliti til áhrifanna á heimilin og atvinnulífið og á hinn bóginn hversu mikill vítahringur og frambúðarvandi getur hlotist af því að grípa ekki nægjanlega fast í taumana til að stöðva skuldasöfnunina hratt. Aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar miðast við að halla í ríkisrekstrinum verði snúið í afgang á fjórum árum. Það kann að virðast mikið í fang færst en ég hef fulla trú á því að sú áætlun geti gengið eftir ef samstaða getur orðið um það og við missum aldrei sjónar á lokatakmarkinu. Þó að horfur til skamms tíma séu ekki góðar er mikilvægt að við höfum í huga að til lengri tíma litið eru þær betri en hjá mörgum öðrum, jafnvel flestum öðrum þjóðum. Við verðum einnig að líta til þess að það er ekki allt sem er okkur mótdrægt heldur ýmislegt sem vinnur með okkur. Þótt spáð sé að atvinnuleysi verði verulegt hér á landi á næsta ári eru líkur á, því miður, að svipuð þróun verði í mörgum löndum sem við berum okkur saman við, en að auki er gert er ráð fyrir að það taki að draga umtalsvert úr því strax á árinu 2011. Þá er gert ráð fyrir að hagvöxtur aukist strax á því ári og, eins og áður sagði, að árið 2014 verðum við komin upp fyrir tekjustig ársins 2008 að raungildi. Mestu skiptir auðvitað að við sköpum forsendur fyrir almenna endurreisn í efnahags- og atvinnulífinu til þess að draga sem fyrst úr atvinnuleysi. Í því sambandi hefur verulega þýðingu að lækkun á gengi krónunnar styrkir mjög samkeppnisstöðu og tekjustreymi útflutningsgreina, sjávarútvegsins, ferðaþjónustunnar, iðnfyrirtækja, samkeppnisfyrirtækja og nýsköpunar. Það má segja að það sé hin hliðin á krónunni. Reiknað er með að vöruskiptajöfnuðurinn verði jákvæður um hátt í 100 milljarða kr. á þessu ári og hann verði jafnvel jákvæður um 130 milljarða kr. á næsta ári. Við búum að mannauði þar sem saman fer mikil vinnusemi og gott menntunarstig og margir verða tilbúnir til að taka til hendinni ef okkur tekst að nýta sóknarfæri með nýsköpun og endurnýjun heilbrigðs atvinnulífs. Ekki má heldur gleyma að við eigum öflugt lífeyrissjóðakerfi og að eignir lífeyrissjóðanna eru þrátt fyrir áfall vegna bankahrunsins svipaðar eða hærri á mann en olíusjóður Norðmanna er í Noregi. Þegar tekið er mið af þeim árangri sem þrátt fyrir allt hefur náðst á undanförnum mánuðum og þeim möguleikum sem við höfum er engin ástæða til að missa trúna á framtíðina þó svo að næsta ár muni taka á. Ef við stöndum saman og leggjum okkar af mörkum mun Ísland sigrast á erfiðleikum sínum. Alþingis bíður mikil og ströng vinna. Það dylst hvorki mér né öðrum að sú vinna verður með öðru sniði en alla jafna. Og það gildir ekki síst um meiri og erfiðari niðurskurð en dæmi eru um áður, það á ekki síður við um tekjuhliðina, þar sem margt er enn óútfært. Vinnan fram undan er vandasöm en ég treysti fjárlaganefnd og Alþingi til að leysa hana vel af hendi. Það liggur mikið við. Að svo mæltu, frú forseti, legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra við framlagningu frumvarpsins að margt væri óútfært á tekjuhlið þess og undir það skal vissulega tekið. Fram kemur í frumvarpinu að fyrirhugað er í fyrsta sinn að leggja á orku-, umhverfis- og auðlindagjöld og ráðgert er að þau gjöld eigi að skila ríkissjóði inn 16 milljörðum kr. á næsta ári. Í umsögn með frumvarpinu segir að hér sé um stóran gjaldstofn að ræða sem gefi miklar tekjur. Á síðustu dögum hafa farið fram mjög miklar umræður um þetta gjald og þessa fyrirhuguðu gjaldtöku. Hjá því verður ekki komist að hafa þau orð um umræðuna úr herbúðum ríkisstjórnarinnar að þau skilaboð um gjaldtöku þessa hafi verið mjög misvísandi. Mestar athugasemdir hafa komið frá stórum orkunotendum og er mjög áríðandi að þeir greiðendur fái úr því skorið hvað átt er við með álagningu þessari, ekki síst þegar haft er í huga að efnahagslegar forsendur frumvarpsins byggja á því að framkvæmdir hefjist við stóriðju í Helguvík og Straumsvík. Efnahagslegar forsendur og spár um hagvöxt benda til þess að hagvöxtur verði neikvæður um rétt tæp 2% á næsta ári en að hann verði jákvæður árið 2011. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvers væntanlegir greiðendur þessara gjalda eigi að vænta, hvort hér er um að ræða eina krónu á kílóvattsstund eða þá 10, 20 eða 30 aura, eða með hvaða hætti þetta er hugsað. Ég vænti þess að hann geti gefið skýr svör við þessu þannig að þessar öldur lægi sem fyrst.

Frú forseti. Það er kannski eðlilegt að skilaboðin verði misvísandi þegar menn bregðast við óorðnum hlutum og álykti gegn þeim fyrir fram svona til öryggis áður en þeir vita hvað þar er á ferðinni, eins og á nú dálítið við í þessu tilviki. Menn stukku á það dæmi sem nefnt er þarna til marks um hversu stór og breiður tekjustofn raforkusalan er. Það kemur fram í þeim texta að annað dæmi og annar skattstofn gæti með annars konar álagningu, t.d. losunarskattar, gefið 7 milljarða. Þá væru menn komnir upp í 23 milljarða þó að í frumvarpinu sé talað um að þetta geti skilað allt að 16 milljörðum og er þá allt undir, þ.e. allur þessi stóri, breiði, mögulegi skattflokkur orku-, umhverfis- og auðlindagjalda. Þar er alveg ljóst að um yrði alltaf að ræða lágt einingarverð enda er um að ræða svo stórt andlag skattlagningar, eins og dæmið sem ég nefndi í blaðagrein í gær sýnir fram á. Að sjálfsögðu er rétt að ræða útfærslu þessa við þá sem þetta hefur áhrif á og það verður gert og það er í boði. Vonandi geta menn sest yfir þetta með því hugarfari að allir séu tilbúnir til að leggja sitt af mörkum. Sennilega hefur enginn einn flokkur íslenskra fyrirtækja hagnast jafnmikið á þeim breytingum sem hér hafa orðið í hagstærðum en einmitt útflutningsfyrirtækin og sérstaklega stóriðjufyrirtækin, m.a. vegna þess að launakostnaður þeirra í erlendri mynt hefur stórlækkað og vegna þess að þau hafa notið góðs af miklum skattalækkunum á atvinnulíf hér á undanförnum árum sem eru langt umfram það sem upphaflegir samningar þeirra eldri gerðu ráð fyrir. Er þá ósanngjarnt að skoða að þessi geiri, sem sennilega er í betri færum til þess að taka tímabundið á með samfélaginu, leggi eitthvað af mörkum eins og allir aðrir? Ég held ekki. Markmið er að fara rækilega yfir þetta, setjast yfir þetta með þessum aðilum og ræða það við þá sem og við stjórnarandstöðuna sem ég veit að verður hjálpleg í þessu efni eins og öðru.

Virðulegi forseti. Ekki skal standa á stjórnarandstöðunni við það verk að leiðbeina hæstv. fjármálaráðherra á rétta braut í þessum efnum. Frumskilyrðið hlýtur að vera það að skamma ekki þá sem gera athugasemdir við mjög ógreinilegan og óskiljanlegan texta í frumvarpinu sjálfu og hafa, hvað svo sem orðræðunni líður, fullan rétt til þess að líta svo á að þau áform sem þar eru birt gangi á svig við þá samninga sem íslensk stjórnvöld hafa gert við viðkomandi fyrirtæki. Réttast væri því að hæstv. ráðherra tæki þetta mál upp með hraði og gerði mönnum grein fyrir sinni sýn á þetta mál sem óhjákvæmilega - ég dreg ályktanir af svari hæstv. ráðherra hér áðan að ekkert liggi fyrir með hvaða hætti á að gera þetta. Það er margt óútfært í því en það er vel þess virði að hugleiða með hvaða hætti þessir skattar eiga að bitna á landsmönnum öllum. Því væri mjög æskilegt að fá fram hugmyndir ráðherra um það hvernig hann sér þessa 16 milljarða, sem eru stór póstur í því að ná niður halla ríkissjóðs - 16 milljarðar kr. í auknar skatttekjur - birtast þeim fyrirtækjum sem þó hafa skrimt í gegnum þá erfiðleika sem við erum að ganga í gegnum, við hátt vaxtastig og fleiri erfiðleika sem þau eiga við að etja. Hverjir eiga að verða greiðendur þessa skatts aðrir en stóriðjunotendur? Það kom yfirlýsing um það frá hæstv. landbúnaðarráðherra í fjölmiðlum í morgun að hann sæi þennan skatt ekki ganga yfir landsbyggðina. Er þá ætlunin sú að þetta verði svæðaskipt eða fyrirtækjaskipt? Ég tel fullkomlega eðlilegt að kallað sé eftir mjög skýrum svörum í þessum efnum.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að ræða þetta mál. Ég minni þó á að þessar hugmyndir eru ekki nýjar af nálinni. Væntanlega hefur hv. þingmaður fylgst með því að mikil umræða hefur verið um það á undanförnum árum með hvaða hætti væri með einhvers konar auðlindagjaldi hægt að tryggja þjóðinni beint og milliliðalaust arð eða rentu af sameiginlegum auðlindum. Það eru gamalkunnar hugmyndir. 
             Í öðru lagi hefur hv. þingmaður væntanlega líka fylgst með því að menn hafa rætt um að breyta skattkerfi okkar í átt til þess sem nú er víða verið að gera og tengist umhverfismálum, að hér yrðu þróaðir og innleiddir einhvers konar grænir skattar. Og sérstaklega horfa menn þar á losun gróðurhúsalofttegunda, kolefnisskatta eða skatta sem eru á breiðum og almennum grunni og leggjast þá jafnt á alla sem eru valdir að slíkri losun. Í þriðja lagi hefur lengi verið rætt um að koma hér upp einhvers konar tekjustofni í þágu umhverfis- og ferðamála sem gæti til frambúðar orðið tekjustofn til uppbyggingar í þjóðgörðum og á fjölsóttum ferðamannastöðum og/eða til markaðssetningar í ferðaþjónustu. Við núverandi aðstæður er óhjákvæmilegt að skoða þann möguleika að ríkið og þessir aðilar deili þessum tekjum með sér á einhverju árabili þangað til betur árar og þetta getur orðið óskiptur framtíðartekjustofn fyrir þessa aðila. Þetta eru þær meginhugmyndir sem þarna eru á ferð og það er alveg ljóst að í tilviki bæði orku- eða auðlindagjaldanna og losunargjaldanna er forsenda hugmyndafræðinnar sú að þetta sé almenn gjaldtaka sem allir greiði. Þá er hún að sjálfsögðu í fullu samræmi við samningana við stóriðjufyrirtækin, „samansúrraðir“ eins og þeir þó að mörgu leyti eru, en þar eru menn ekki varðir fyrir öðru en því að þá má ekki leggja á sértæka skatta. Varðandi landsbyggðina er nokkuð ljóst 

Frú forseti. Við gerum okkur öll grein fyrir því að það er erfitt verk fyrir höndum að koma saman fjárlögum fyrir árið 2010. Það kom mér því á óvart að heyra hæstv. ráðherra tala hér áðan um hversu gríðarlega mikið samráð hefði verið haft um að semja þetta fjárlagafrumvarp því að við í stjórnarandstöðunni höfum ekki orðið vör við mikið samráð hvað okkur áhrærir. En gott og vel, við erum orðin vön þeim vinnubrögðum hér á Alþingi. 
             Hæstv. ráðherra nefndi að gríðarlega umfangsmikið samstarf hefði verið átt við aðila vinnumarkaðarins og stöðugleikasáttmálinn svonefndi var nefndur nokkuð oft í þeirri ræðu. Nú er það ljóst að aðilar vinnumarkaðarins hafa sagt að forsendur stöðugleikasáttmálans séu brostnar. Þar með eru forsendur fjárlagafrumvarpsins brostnar. Það er því eðlilegt að við spyrjum, í ljósi þess að aðilar vinnumarkaðarins hafa á síðustu dögum gagnrýnt harðlega hvernig ríkisstjórnin hefur m.a. leitast við að þvælast fyrir atvinnuuppbyggingu víða um land með nýlegum ákvörðunum til að mynda hæstv. umhverfisráðherra, hvort þær forsendur sem menn gáfu sér fyrir rúmum 100 dögum í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins séu ekki brostnar. Þá er eðlilegt að við spyrjum hæstv. forsætisráðherra, fyrst hún hefur ekki haft neitt samstarf við okkur í stjórnarandstöðunni og að allt samstarf gagnvart aðilum vinnumarkaðarins virðist vera brostið: Hvað er að marka þetta plagg sem hefur verið dreift hér á Alþingi í dag? Ríkisstjórnin er söm við sig. Hún hlustar ekki og hún þvælist helst fyrir atvinnuuppbyggingu, sem er gríðarlega alvarlegt mál á erfiðum tímum. Við framsóknarmenn teljum að ríkisstjórnin gangi allt of langt gagnvart heimilum landsins þegar verið er að auka tekjur ríkissjóðs. Staða heimilanna er gríðarlega alvarleg í dag en því miður virðist þessi ríkisstjórn ekki hafa nein tengsl við íslenskt atvinnulíf,  
            

Frú forseti. Ég greindi reyndar enga spurningu í þessari messu hv. þingmanns.

Þetta var andsvar.

Já, þetta var andsvar. Í sjálfu sér var þetta bara smá skammarpistill sem ég þarf ekkert að bregðast sérstaklega við. Ég verð þó bara að segja við hv. þingmann að ég held að hann gæti velt því fyrir sér hvernig fjárlagafrumvörp voru yfirleitt unnin hér stundum á umliðnum árum og jafnvel velt fyrir sér spurningunni: Hversu mikið vissu stjórnarþingmenn, t.d. Framsóknarflokksins,  
             Forsendur þessa frumvarps voru lagðar hér á borðið í júní,  Vissulega var þetta síðan unnið undir miklu álagi og tímanauð, það er alveg hárrétt, það er ekkert verið að reyna að þykjast eða fela í þeim efnum. Við munum, hv. þingmenn, hvernig sumarið leið. Það var hér þing til 28. ágúst og menn geta aðeins velt því fyrir sér hvers konar vinnuálag hefur verið í ráðuneytum og í stjórnsýslunni þar sem öll þessi risavöxnu  
            

Frú forseti. Hæstv. ráðherra kom ekkert inn á það sem ég nefndi hér að aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins, hafa gagnrýnt ríkisstjórnina á síðustu dögum mjög harðlega fyrir að hafa ekki staðið við sinn hluta af stöðugleikasáttmálanum. Þegar hæstv. ráðherra segir að forsendur fjárlaga hafi aldrei legið eins glöggt fyrir og nú held ég að hæstv. ráðherra ætti aðeins að lækka trumbusláttinn í þeim málflutningi því að það er margt mjög óljóst í þeim efnum. Og nýlegar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar munu leiða til þess að mörg hundruð störf munu glatast eða þeim seinka þegar við horfum upp á það að þúsundir Íslendinga ganga um atvinnulausar. Hvað þýðir það? Það þýðir að við munum þurfa að leggja enn þá meiri peninga í Atvinnuleysistryggingasjóð og við fáum minni skatttekjur en ella þannig að þær forsendur sem hæstv. ráðherra talar um hér eru einfaldlega ekki fyrir hendi. Það er engin samstaða á bak við þessa ríkisstjórn um þær aðgerðir sem hún hefur farið í að undanförnu. Það er svo margt í því frumvarpi sem við ræðum hér sem stenst einfaldlega ekki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur í hyggju, sem hún hefur reyndar ekki útfært mjög nákvæmlega, hvernig hún ætli að standa að tekjuöflun með því að skattleggja fjölskyldurnar í landinu ofan á gríðarlega erfiða stöðu hjá mörgum heimilum. Hvort hann telji að það sé raunhæft að fjölskyldurnar komist í gegnum þann brimskafl þegar ná á tugum milljarða af íslenskum almenningi, íslenskum heimilum sem berjast í bökkum í dag. Hvort sú áætlun sem ríkisstjórnin er að vinna að í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé raunhæf. Hvort þetta sé ekki of knappur tími til þess að gera svona stóra hluti því að það eru gríðarlegir erfiðleikar, ekki bara í ríkisrekstrinum, 

Frú forseti. Ég stend einfaldlega við það sem ég segi að meginforsendur þessa fjárlagafrumvarps hafa legið fyrir síðan í vor. Það var þá strax sett í loftið að reyna ætti að ná jákvæðum frumjöfnuði á ríkissjóði á árinu 2011 og að stærsta skrefið í þeim efnum yrði tekið á árinu 2010. Það er vissulega mjög stórt sem hér er í ráðist að ná bata á frumjöfnuði sem nemur um 7% af vergri landsframleiðslu. Það má að sjálfsögðu deila um hvort þar er of geyst í hlutina farið. Eitt er þó alveg víst og það er það að hallarekstur af stærðargráðunni 180–200 milljarðar kr. kollsiglir ríkissjóði alveg ótrúlega hratt. Þess vegna hefur það mikla efnahagslega kosti að fara framhlaðið inn í þetta og ná umtalsverðum árangri strax. Ég get hins vegar alveg tekið undir að takist okkur það má vel ræða og skoða hvort endilega þurfi síðan að ná þessu nákvæmlega í núll árið 2012, 2013 eða 2014. Kannski getum við þá einmitt látið eftir okkur að nota sveiflujöfnunargildi hins opinbera búskapar aðeins meira í framhaldinu ef við náum umtalsverðum árangri strax til þess að ná hallasöfnuninni og vaxtakostnaðinum niður. Það hefur ótvíræða kosti þegar við horfum á stöðuna bara eins og hún er. Ég tel að það klagi ekkert upp á ríkisstjórnina í sambandi við framkvæmd stöðugleikasáttmálans, við höfum fundað reglulega með þeim aðilum, útskýrt það sem verið er að vinna að, og verið er að reyna að aðstoða með öllum tiltækum ráðum við þann þátt málanna sem fyrst og fremst stendur á. Hvað er það? Það er fjármögnun. Það er allt frosið fast, við fáum hvergi lán nema við komumst út úr þeirri kreppu sem við erum í í þeim efnum. Þar hefur ekkert skort á að ríkisstjórnin reyni að aðstoða orkufyrirtækin og aðra þá aðila sem í þeim efnum eru. Ef menn ætla ekki að leggja byrðarnar á almenning, ekki á orkufyrirtækin, eins og Sjálfstæðisflokkurinn talar hér gegn, og jafnvel ekki heldur skera niður, þá spyr ég hv. þingmann að lokum, 

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans framlagningu á frumvarpinu, fyrir ítarlega ræðu, og óska honum velfarnaðar í erfiðu starfi við það verkefni sem fram undan er við gerð þessa frumvarps. Frumvarpið er lagt fram við allsérstakar aðstæður svo ekki sé meira sagt. Fjárlög eiga að gefa okkur til kynna hvað komandi ár muni bera með sér og hvaða stefnu stjórnvöld setja sér til að stuðla að auknum lífsgæðum þjóðar sinnar. Nú háttar svo til að sjaldan eða aldrei hefur verið meiri eftirspurn eftir þeirri sýn en einmitt um þessar mundir. Og nú háttar svo til að sjaldan eða aldrei hefur verið meiri óvissa í öllum meginatriðum sem snerta fjárlagagerð ríkisins, hvernig sem á frumvarpið er litið. Ef horft er til þess hvernig ríkisstjórnin ber sig að við framlagningu frumvarpsins rennur mörgum kalt vatn milli skinns og hörunds. Fyrir það fyrsta hangir líf stjórnarinnar á bláþræði, óeining, sérstaklega innan annars ríkisstjórnarflokksins, þjakar umræðu dagsins og litar stjórnarsamstarfið dökkum litum. Í stað gagnkvæms trúnaðar og trausts virðast boðskiptin einkennast fremur af fyrirmælapólitík en lausnum. Sumir þingmenn og ráðherrar í stjórnarliðinu koma við þessar aðstæður af fjöllum þegar einstaka atriði þessa frumvarps sem hér liggur fyrir í þessum ófullkomleika sínum eru borin undir þá. Á sama tíma og Íslendingar glíma við það risavaxna verkefni að koma hjólum atvinnulífsins í landinu á réttan snúning og skjóta á ný styrkum stoðum undir efnahag þjóðarinnar er Stjórnarráðið og stjórnsýslan öll sett í þá stöðu að vera upptekin við ýmis pólitísk gæluverkefni sem bíða ættu betri tíma. Á sama tíma og glímt er við eina erfiðustu fjárlagagerð ríkissjóðs í manna minnum, reynt er að byggja upp fjármálastarfsemi landsins á nýjan leik, unnið er að lausn einhverrar erfiðustu milliríkjadeilu síðari tíma, er hafin uppstokkun í Stjórnarráðinu og stjórnsýslunni allri með tilheyrandi átökum og óvissu sem hefur lamandi áhrif á starfsanda og afköst viðkomandi stofnana. Þessi óreiða öll og ringulreið setur óhjákvæmilega mark sitt á þau drög að fjárlagafrumvarpi sem nú eru lögð fram og eykur enn á þá óvissu sem svo brýnt er að eyða og við þurfum síst á að halda. Sjálfstæðisflokkurinn hefur margítrekað hve brýnt það er að setja fram trúverðuga áætlun í ríkisfjármálum. Ríkisstjórninni hefur mistekist þetta verkefni, ef taka ber alvarlega frumvarp til fjárlaga næsta árs. Því miður ber það merki þess úrræða- og aðgerðaleysis sem einkennt hefur störf ríkisstjórnarinnar allt frá 1. febrúar og þó sérstaklega eftir að hið svokallaða Icesave-mál kom til hennar kasta. Sá heimatilbúni vandi svífur yfir og litar allan texta frumvarpsins. Í gær var umræða hér á Alþingi utan dagskrár um hinn svokallaða stöðugleikasáttmála. Samkvæmt sáttmálanum, sem undirritaður var af ríkisstjórn og aðilum vinnumarkaðarins í sumar, var lögð áhersla á að hlutdeild tekjuöflunar í ríkisfjármálum yrði ekki of mikil. Miðað var við að skattar yrðu lækkandi hlutfall aðlögunaraðgerða og ekki samtals hærri en um 45% þeirra fyrir árin 2009–2011. Nú þegar aðgerðir ársins 2009 liggja fyrir í formi bandormsins sem samþykktur var í sumar og fjárlagafrumvarp ársins 2010 hefur verið birt alþjóð er ljóst að aðilar stöðugleikasáttmálans telja verulega vegið að þeirri sáttargjörð. Um leið er vegið að heimilum og fyrirtækjum í landinu. Markmið stöðugleikasáttmálans var að aðilar sáttagerðarinnar sameinuðust um aðgerðir til að vinna þjóðina út úr vandanum sem við er að glíma. Markmið sáttmálans er að stuðla að endurreisn efnahagslífsins með þeim hætti að styrkja stöðu heimilanna, verja undirstöður velferðarkerfisins, standa vörð um menntakerfið og verja störf jafnt á almennum vinnumarkaði sem og hjá hinu opinbera eins og aðstæður frekast leyfa. Því miður virðist sú sáttargjörð úr sögunni þar sem ríkisstjórnin hefur að mati aðila vinnumarkaðarins ekki staðið við þær skuldbindingar sem hún undirgekkst við gerð stöðugleikasáttmálans. Þannig var í fjölmiðlum haft eftir forseta ASÍ að hann mæti stöðuna grafalvarlega og að hans mati hafi það svigrúm sem aðilar vinnumarkaðarins voru tilbúnir til að gefa stjórnvöldum til þess að taka ákvarðanir um endurreisn íslensks efnahagslífsins verið illa nýtt. Frá því í lok júní og til þessa dags hefur að mati ASÍ lítið sem ekkert gerst og vandamálin að stærstum hluta þau sömu. Formaður Samtaka atvinnulífsins telur sömuleiðis þá óvissu sem fjárlagafrumvarpið hefur skapað fyrir atvinnulífið, m.a. vegna skattahækkana, vera mjög skaðlega. Vissulega hefðu aðilar sáttmálans talið þær hækkanir óumflýjanlegar, en þegar þær birtast að stórum hluta óunnar í fjárlagafrumvarpinu grípur um sig mikil hræðsla í atvinnulífinu auk þess sem áformin ganga mun lengra en um hafði verið samið. Í stöðugleikasáttmálanum er ákvæði sem segir að gangi endurreisnin hægar en spáð var í júní væru aðilar sáttmálans sammála um nauðsyn þess að endurskoða í því ljósi aðhaldsaðgerðir aðgerðaáætlunar í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013, m.a. hagræna skiptingu tekna- og gjaldahliðar ríkisfjármála. Við skulum vona að ekki komi til þess að allt fari í bál og brand á vinnumarkaði ofan á öll önnur þau vandræði sem við er að glíma. Óskandi er að menn nái að vinna að nýju upp nægilegt traust milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins til að ná nýrri sáttargjörð sem byggi á sömu markmiðum og fyrr. Til þess að svo megi verða virðist óhjákvæmilegt að endurskrifa þurfi þau áform sem sett eru fram í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Í stað þess að fjárlög næsta árs dýpki og herði á þeim erfiðu aðstæðum sem heimili og fyrirtæki landsins þurfa að búa við í efnahagslegu tilliti verða fjárlögin að gefa þjóðinni færi á að vaxa út úr kreppunni. Á sama tíma og efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins gera ráð fyrir 11% rýrnun kaupmáttar ráðstöfunartekna, tæplega 11% atvinnuleysi og 2% neikvæðum hagvexti og 5% verðbólgu á næsta ári veldur ríkisstjórnin drætti og kemur jafnvel í veg fyrir fjárfestingar í atvinnulífi landsins. Meðan þúsundir Íslendinga eru án atvinnu og bíða tækifæra til að fá vinnu og sjá sér og sínum farborða er haldið fast við þá efnahagsáætlun sem stofnað var til í fyrrahaust með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um jöfnuð í frumútgjöldum ríkissjóðs á árinu 2011 og heildarjöfnuð á árinu 2013. Þessum markmiðum á að ná með eitraðri blöndu nýrra skatta auk hækkunar þeirra sem fyrir voru svo og niðurskurði ríkisútgjalda. Vissulega er afar mikilvægt að vinna bæði hratt og örugglega í því að ná tökum á skuldavanda ríkisins og vinna að því að lækka gríðarlegar vaxtagreiðslur ríkissjóðs. En öllu má ofgera og þær áætlanir sem fram koma í frumvarpinu, sérstaklega að því er varðar tekjuáætlun þess, eru svo óljósar og lítt rökstuddar að sá grunnur frumvarpsins sem allt annað hvílir á er í besta falli óraunhæfur, svo ekki sé meira sagt. Ég geld varhuga við þeim áformum að halda við þá efnahagsáætlun sem gerð var við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn við þær aðstæður sem nú eru uppi í íslensku samfélagi. Ekki síst í ljósi þess að sjóðurinn hefur ekki unnið eftir þeirri áætlun svo neinu nemur heldur þjónað allt öðrum hagsmunum en þeim sem honum var ætlað að gera. Áætlunartíminn er því sem næst hálfnaður en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur einungis tekið eitt lítið skref af mörgum sem honum voru ætluð í endurreisninni. Við því er að búast að gangi áform ríkisstjórnarinnar um skattlagningu eftir muni vandi ríkissjóðs aukast enn frekar frá því sem nú er. Öllum má ljóst vera að á móti þeim samdrætti sem efnahagsforsendur frumvarpsins bera með sér þarf að örva hagkerfið svo sem frekast er unnt. Skattahækkanir og andóf gegn erlendri fjárfestingu eru ekki besta meðalið í þeim efnum og því síður áform um algera uppstokkun sjávarútvegsins líkt og boðað er að hefjist næsta haust með fyrningu aflaheimilda þann 1. september 2010. Í ljósi allra aðstæðna í íslensku atvinnulífi er skoðun mín afdráttarlaust sú að þær óútfærðu áætlanir um aukningu skatttekna að upphæð 61 milljarður kr. verði að skoða sem ofurbjartsýni og algerlega óraunhæft er að þær gangi allar upp. Á sama tíma og þessar áætlanir um tekjuauka af nýjum sköttum berast landslýð koma sífellt nýjar fréttir af yfirtöku ríkisins á fyrirtækjum og ömurlegar fréttir af fjöldauppsögnum hvína í hlustum fólks. Raunar kemur fram í frumvarpinu að ekki sé gert ráð fyrir því að efnahagsbati muni leggja ríkissjóði lið við tekjuöflunina. Því er varasamt að ætla að skattahækkanirnar skapi jafnmiklar tekjur og ætlast er til þar sem mjög líklega munu skattstofnar dragast saman í kjölfar þeirra. Í ljósi þess vanda sem við er að glíma og þeirrar brýnu þarfar á samstilltu átaki á vettvangi stjórnmálanna, er það umhugsunarvert að ríkisstjórnin skuli ekki hafa tekið með jákvæðum hætti undir efnahagstillögur Sjálfstæðisflokksins frá í vor þar sem raktar voru leiðir til að ná jafnvægi á ríkisfjármálunum. Í meginatriðum fólust þær í hagræðingu og niðurskurði ríkisútgjalda, breikkun skattstofna og kerfisbreytingu á skattlagningu lífeyrisgreiðslna sem skilað gætu ríkissjóði um 35 milljörðum kr. án þess að leggja þyngri byrðar á herðar launafólks og eftirlaunaþega. Á næstu dögum mun Sjálfstæðisflokkurinn leggja fram að nýju ítarlegar tillögur í efnahagsmálum sem að hluta til verða byggðar á vinnu þingflokksins frá því í vor. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnin muni taka þeim með jákvæðum og opnum huga og vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra til að rýna vel þessar tillögur við þá endurskoðun fjárlagafrumvarpsins sem óhjákvæmilega er fram undan Við gjaldahlið frumvarpsins er sömuleiðis rétt að hafa nokkurn fyrirvara. Ríkisútgjöld hafa vaxið um tugi prósentna á síðustu tíu árum. Í fljótu bragði sýnist mér þó að meira aðhald hafi verið sýnt í ríkisútgjöldum við vinnu fjárlaga fyrir árið 2009 en þær tillögur um aðhald í ríkisrekstri sem þetta frumvarp ber með sér. Hvað veldur er ekki gott að segja en tæpast er um að kenna að ekki hafi gefist tími til að vinna að frekari hagræðingu því að hafa ber í huga að þetta verkefni lá fyrir þegar þann 1. febrúar þegar minnihlutastjórnin tók til starfa. Ljóst er að aldrei verður hjá því komist að hagræða og spara í rekstri hins opinbera við núverandi aðstæður. Það verður að gera á þann hátt að mikilvæg þjónusta sé ekki skert meira en brýna nauðsyn ber til. Jafnframt er mikilvægt að ekki komi til flatur niðurskurður og að hagræðing verði unnin í nánu samstarfi við þá sem best til þekkja, starfsmenn og stjórnendur hlutaðeigandi málaflokks. Því ber að fagna að ríkisstjórnin gerir ráð fyrir því verklagi og vonandi verður því fylgt fast eftir þó að viðbrögð síðustu daga frá hinum ýmsu ríkisstofnunum gefi ekki tilefni til bjartsýni í þeim efnum. Lækkun ríkisútgjalda má skipta í þrjá flokka: Rekstrargjöld á að skera niður um 13,9 milljarða kr., tilfærslur eru áætlaðar lækka um 15 milljarða kr. og viðhald og stofnkostnaður um 13,9 milljarða kr. Alls eru þetta um 43 milljarðar kr. á rekstrargrunni. Ég vil þó fyrst víkja nokkrum orðum að þeim atriðum sem ekki koma fram í frumvarpinu sjálfu en full ástæða er til að fjárlaganefnd gaumgæfi ítarlega þegar hún fær plaggið til meðferðar. Þar er fyrst til að taka þætti sem varða vaxtagjöld ríkissjóðs. Vaxtagjöld af Icesave-skuldbindingunum svokölluðu vantar inn í fjárlagafrumvarpið og þar er um að ræða 40 milljarða kr. reikning á hverju ári. Verðbætur af skuldabréfi Seðlabankans vantar sömuleiðis inn í fjárlagafrumvarpið og þar er um að ræða 8–9 milljarða kr. á ársgrunni. Ekki koma fram fullnægjandi skýringar í greinargerð frumvarpsins á því hvers vegna þessar skuldbindingar eru ekki taldar með rekstrargjöldum ríkissjóðs. Samkvæmt fjármálaákvæðum stjórnarskrár og lögum um ríkisbókhald er skylt að fá heimild á fjárlögum fyrir fram fyrir öllum útgjöldum ríkisins og öllum öðrum fjárskuldbindingum. Þetta þýðir að gjaldfæra verður á fjárlögum og í ríkisbókhaldi allar skuldbindingar og skuldir þegar ákvarðanir um slíkt eru teknar. Þess vegna er skylt að setja allar fyrirséðar fjárskuldbindingar í fjárlög næsta árs. Til viðbótar skuldbindingum vegna Icesave mætti nefna hugmyndir sem unnið er að varðandi áform um aðkomu fjárfesta að framkvæmdum: Að hvaða marki verða t.d. framkvæmdir fjármagnaðar utan fjárlaga og hversu lengi? Þjónustugjöld, t.d. vegtollar, munu tæplega standa undir fjármögnun allra þeirra verkefna sem nefnd hafa verið. Til viðbótar samgönguframkvæmdum má svo nefna áform um aðkomu fjárfesta að byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Loks vil ég nefna margumrædd útgjöld vegna framkvæmda við tónlistar- og ráðstefnuhús, en þar hafa bankar nú þegar veitt framkvæmdalán út á væntanleg framlög á fjárlögum næstu ára. Ef fjárlagafrumvarp og bókhald ríkisins á að vera samkvæmt fjárlagaákvæðum stjórnarskrárinnar, lögum um ríkisbókhald og almennum venjum í rekstri og á að standast það sem endurskoðendur kalla almennt „góðar reikningsskilavenjur“, vantar þessi viðfangsefni í frumvarpið eins og það lítur út núna. Þó svo stjórnarsáttmálar ríkisstjórna verði alltaf eins konar óskalistar, byggðir á kosningaloforðum viðkomandi stjórnmálaflokka, er óhjákvæmilegt að gera nokkurn samanburð á þeim fyrirheitum sem núverandi stjórnarflokkar gáfu kjósendum í vor og efndum þeirra í því frumvarpi sem þeir bera hér fram. Ég ætla einungis að nefna tvö dæmi hér til skýringar: Sú ríkisstjórn sem tók við þann 1. febrúar sl. gaf það út að hún væri norræn velferðarstjórn. Því vakti það allnokkra athygli í vor við afgreiðslu frumvarps til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að fyrstu hóparnir sem fengu strax að finna fyrir aðhaldsaðgerðum ríkisstjórnarinnar voru elli- og örorkulífeyrisþegar. Framhald er á slíku í því frumvarpi sem hér liggur fyrir og má lesa vel um útfærslu þess bls. 207 í greinargerðinni með frumvarpinu en þar kemur fram að þessar bætur munu enn lækka í almannatryggingakerfinu. Til rökstuðnings þeirri aðgerð er hins vegar bent á að grunnbætur trygginganna, ellilífeyrir, tekjutrygging og heimilisuppbætur, hafa hækkað gríðarlega á síðustu árum. Niðurskurður nú er réttlættur með þessum hækkunum. Í annan stað er boðuð uppstokkun á opinberri stjórnsýslu og samdrætti í framkvæmdum til samgöngumála. Þessi áform hafa vakið ugg í brjóstum fjölda fólks í mörgum sveitarfélögum vítt um land og fara viðbrögð ekki eftir neinum fyrir fram mörkuðum pólitískum línum. Sem dæmi má nefna að samflokksmenn hæstv. fjármálaráðherra í Norðvesturkjördæmi sáu ástæðu til þess að senda frá sér ályktun í fyrrakvöld þar sem þessum áformum öllum er lýst sem „sóknaráætlun gegn landsbyggðinni“. Þau viðbrögð sem fjárlaganefnd fékk í viðtölum sínum í fyrri viku frá sveitarstjórnum víða um land sem komu til fundar við fjárlaganefnd gefa fullt tilefni til að þessi áform verði gaumgæfð mjög ítarlega. Virðulegi forseti. Meðal þess sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu eru, eins og áður sagði, umtalsverðar hækkanir á beinum sköttum einstaklinga og heimila, þ.e. tekju- og fjármagnstekjuskatti, og nýir auðlinda-, orku- og umhverfisskattar sem leggjast ekki eingöngu á stóriðju heldur á öll fyrirtæki og heimili í landinu, m.a. í formi hærra orkuverðs, stórfelldri hækkun á neyslusköttum og vörugjöldum sem fara beint inn í verðlagið og hækka þar með greiðslubyrði af verðtryggðum lánum. Og þá spyr maður sjálfan sig: Til hvers er unnið þegar reynt er um leið að lækka greiðslubyrði hins almenna íbúðareiganda í landinu? Það er ljóst að breikka þarf tekjugrunn hins opinbera og ekki getur talist raunhæft að brúa fjárlagagatið eingöngu með aðhaldi í ríkisrekstri, sér í lagi til skemmri tíma. Engu að síður er forkastanlegt hvernig stjórnvöld hyggjast varpa stærstum hluta vandans á löskuð heimili og fyrirtæki í landinu. Nú þegar hefur átt sér stað veruleg aðlögun hjá heimilum og fyrirtækjum sem sést best á verulegum samdrætti í einkaneyslu, hruni í fjárfestingu einkaaðila, auknum gjaldþrotum fyrirtækja og lækkandi launum á almennum vinnumarkaði. Skattpíning fyrirtækja og heimila, til að verja útgjöld í opinbera geiranum eru í besta falli skammgóður vermir.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár og gert ítarlega grein fyrir meginþáttum þess og forsendum. Við horfumst í augu við hrun bankanna, gengishrun íslensku krónunnar, tekjufall og stóraukin vaxtagjöld. Frumvarpið ber þess merki að orðið hafi umskipti í íslensku efnahagslífi. Hrun bankanna, hrun á tekjum og stóraukin skuldsetning með tilheyrandi vaxtagjöldum heldur áfram frá árinu í ár. Það kom í ljós að ekki var innstæða fyrir þeirri tekju- og útgjaldaaukningu sem átti sér stað á árunum fyrir hrunið. Mikið af þeirri tekju- og útgjaldaaukningu ríkissjóðs var fjármögnuð með lántökum. Tekjur af fjármálalífinu eru horfnar og hrun bankanna skilur eftir sig stórauknar skuldir. Segja má að fimmta hver króna hafi tapast hjá ríkissjóði og ljóst er að ekki er hægt að reka ríkissjóð á lántökum til margra ára. Áætlaður halli fjárlaga í ár, 2009, virðist stefna í rúmlega 180 milljarða og í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir tæplega 90 milljarða halla á næsta ári. Til að laga stöðuna um 100 milljarða þurfa að koma til fjölþættar aðgerðir, bæði tekjuaukning og samdráttur útgjalda en þetta tvennt hef ég kallað aðlögun ríkisútgjalda að raunveruleikanum sem við okkur blasir eftir hrunið. Allt of margir halda að þeir geti endurreist ríkissjóð og atvinnulífið eins og það var árið 2007. Þeir hinir sömu fara villir vegar því að það var aldrei innstæða fyrir neyslunni þá og samfélagið verður að horfast í augu við á einföldu hagfræði að við verðum að lifa af þeim tekjum sem við öflum en ekki lántökum og froðufærslum. Þegar gripið var til endurskoðunar fjárlaga fyrir yfirstandandi ár strax í desember sl. var við það miðað að láta enda ná saman á næstu fimm árum. Fjárlögin voru skorin niður um 45 milljarða og miðað við 155 milljarða halla, en síðan var bætt um betur og reynt að mæta fyrirsjáanlegum 20 milljarða auknum halla bæði með skattlagningu og útgjaldalækkun á árinu. Bættur hagur ríkissjóðs á næstu árum krefst góðrar fjármálastjórnar og öflugs aðhalds og eftirlits. Það er ekki lengur hægt að treysta á fjáraukalög. Stærsta viðfangsefnið er að tryggja að útgjöld ársins haldist innan fjárlaga en á liðnum árum hefur viðgengist að leiðrétta fjárlagafrumvarpið jafnvel um nokkra tugi milljarða í fjáraukalögum ár hvert. Við endurskoðun fjárlaga í byrjun sumars voru settar reglur um að stofnanir ríkisins gætu ekki flutt með sér ónotaðar fjárheimildir frá árinu 2008 til ársins í ár án þess að um það væri fjallað sérstaklega. Það, aukið aðhald og staðan í heild þrengdu mjög að rekstri og reynir mjög á fjármálastjórn stofnana og eftirlit einstakra ráðuneyta og fjármálaráðuneytis að geta ekki veðjað á innstæður sem eru ónotaðar eða treyst á fjáraukalög. Samhliða slíkum aðgerðum þarf að efla mjög eftirlitshlutverk Alþingis sem fer með fjárveitingavaldið og kem ég að því síðar. Við horfum á afleiðingar rangrar fjármálastjórnar liðinna ára þar sem röð rangra ákvarðana í þenslunni virkaði sem olía á eld. Ef um venjulegan samdrátt efnahagslífsins hefði verið að ræða í framhaldi af eðlilegu ástandi í íslensku þjóðlífi ættum við að reyna að örva atvinnulífið með auknum framkvæmdum, draga úr skattheimtu einstaklinga og fyrirtækja og auka lántökur til að ná okkur út úr kreppunni. Því miður höfum við ekki þessi úrræði og nefni ég nokkrar ástæður þess. Í fyrsta lagi má nefna óhóflega skuldsetningu heimila og fyrirtækja og þenslu á svokölluðum góðæristímum á árunum 2004–2008. Ríkissjóður var rekinn hallalaus og skuldir greiddar niður en um leið og settar voru í gang stærstu framkvæmdir Íslandssögunnar, virkjanir og álver, komu nýju einkabankarnir inn á markaðinn með 90% húsnæðislán, talað var um stóraukið veðrými sem ný verðmæti og hvatt til að nýta það veðrými til aukinnar skuldsetningar og fjárfestinga. Til að auka fjárstreymið í umferð í þenslunni ákváðu stjórnvöld þess tíma að lækka skatt bæði á einstaklingum og fyrirtækjum, bindiskylda fjármálafyrirtækja í Seðlabanka var lækkuð til að auka þensluna enn frekar og til að auka afköstin og mæta vaxandi framkvæmdagleði og þenslu komu til landsins 20 þúsund erlendir starfsmenn. Við horfumst í augu við stórfellda skuldsetningu ríkisins í framhaldi af hruninu og þá er ég ekki að tala um Icesave. Þessi skuldsetning þjóðarinnar þar sem sveitarfélögin, einstaklingar, fyrirtæki og aðrir áttu sinn þátt var ævintýraleg. Samtímis var skuldsetning og velta bankanna ótrúleg þegar þeir uxu íslenskum efnahag, landsframleiðslunni, himinhátt yfir höfuð og hafa þeir með útþenslu sinni og óábyrgri stjórn valdið ómældu tjóni. Nú er áætlað að á næsta ári þurfi að greiða 100 milljarða vexti af þessum lánum. Þar af eru 300–400 millj. af lánunum vegna halla ríkissjóðs á árunum 2008–2010, 300 millj. vegna endurfjármögnunar banka og fjármálafyrirtækja, þótt sú tala sé ekki endanlega ljós, 300 millj. vegna Seðlabanka Íslands til að forða gjaldþroti hans og 150 millj. vegna gengisþróunar eldri lána. Þá er til viðbótar hægt að nefna 350 milljarða lán vinaþjóða, ef þau fást, til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann og eru þá hvorki talin lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins né ríkisábyrgð af Icesave. Þessar tölur eru ekki nákvæmar né endanlegar og þarf við umfjöllun og vinnslu frumvarpsins í þingnefndum að skoða mjög nákvæmlega lánsfjáráætlun ríkisins og skiptingu vaxtagjalda. Ég hef ítrekað skorað á þjóð og þing að horfast í augu við að erfiðleikar okkar eru ekki til komnir vegna Icesave og því er hjákátlegt að detta í þann pytt að kenna Icesave og útlendingum um alla okkar erfiðleika. Við þurfum fyrst að taka til hjá okkur sjálfum og ákveða hvernig samfélag við viljum byggja, hvar við fáum tekjur okkar, í hvaða verkefni sameiginlegar tekjur eiga að fara, hvernig við forgangsröðum í samfélagi okkar og hvernig viljum við sjá endurreisn okkar samfélags. Þjóðin hefur væntingar um betra Ísland, nýjar áherslur, meira jafnrétti, réttlæti, gagnsæi og ráðdeild. Íslenska þjóðin svaraði þessu skýrt í kosningum í apríl sl. Þjóðin vill að hér verði kjörin jöfnuð, að jafnrétti, réttlæti og gagnsæi verði aukið og hagsmunir þeirra sem minna mega sín í þjóðfélagi okkar verði varðir í þeim þrengingum sem þjóðin fer nú í gegnum. Við höfum búið við það á liðnum áratugum að bilið á milli ríkra og fátækra hefur breikkað. Hinir ríku báru sífellt meira úr býtum á meðan þeir sem lægri tekjur höfðu eða þeir sem þurftu að treysta á lífeyrisgreiðslur fengu minna. Þrátt fyrir svokallað góðæri síðustu ára og góða afkomu hafði ekki tekist að byggja upp og styrkja t.d. stöðu fatlaðra og öryrkja né stöðu aldraðra. Það þarf breytt vinnubrögð, nýja hugsun og nýja forgangsröðun í samfélagi okkar. Baráttan um auðlindir og tækifæri í þessu landi er hafin að fullu, hagsmunagæsla þeirra sem áfram vilja sitja við kjötkatlana er hafin svo eftir er tekið og kallaðir á svið til að stýra þeirri baráttu með áróðri, endurnýttir rándýrir stjórnmálamenn á eftirlaunum. Það þarf nýjar aðferðir við gerð fjárlaga og þær hafa að hluta til verið teknar upp. Við gerð fjárlaga fyrir 2009 var unnið samkvæmt samstarfsáætlun Seðlabankans, fjármálaráðuneytisins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar var talið skynsamlegt að fara varlega í niðurskurði í fyrstu, hafa hæga aðlögun að breyttri stöðu en um leið að tryggja að ekki færi meira en óhjákvæmilegt er frá velferðinni yfir í vexti. Það er óbærilegt að greiða 100 milljarða á ári í vexti, upphæð sem er hærri en árlegur kostnaður við allt heilbrigðiskerfið. Þess vegna er í fjárlagafrumvarpi 2010 reynt að minnka þennan halla og þar með lántökur og stefnt er að því að tekjur dugi fyrir öðrum útgjöldum en vaxtagjöldum strax árið 2011 en það heitir því fína nafni að ná frumjöfnuði. Það óvenjulega við fjárlagafrumvarp ársins 2010 er að það byggir á skýrslu sem gefin var út í júní sl. og rædd var á Alþingi þar sem allar forsendur 2010 og raunar 2011 voru lagðar fram og helstu útlínur fram til ársins 2013. Þessi vinna tengdist efnahagsáætlun ríkisins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en byggði jafnframt á samstarfi þingmanna, aðila vinnumarkaðarins, hins opinbera vinnumarkaðar og sveitarfélögum í hinum umtalaða stöðugleikasáttmála. Þar voru línurnar lagðar um skiptingu á tekjum og útgjöldum ríkisins þar sem 45% áttu að vera auknar tekjur og 55% lækkun útgjalda ríkisins. Línan var lögð um blandaða leið út úr vandanum þar sem saman færi skattlagning, útgjaldasamdráttur og örvun atvinnulífsins. Það má öllum vera ljóst að skoðanir eru skiptar á því hve mikið eigi að fara til tekjuaukningar og þá hvernig og um leið hve mikið er dregið saman í útgjöldum. Þar stangast á hagsmunir ríkisstarfsmanna og annarra á vinnumarkaði en mikill niðurskurður ríkisútgjalda þýðir lækkun launa og fækkun ríkisstarfsmanna. Því er reynt að fara bil beggja, hafa nauðsynlegan samdrátt á ríkisútgjöldum án þess að vísa fólki beint út í atvinnuleysi en um leið reyna að skapa sem mest svigrúm til aukinna framkvæmda og fara hóflega í skattlagningu fyrirtækja. Í umræddri skýrslu voru lögð drög að vinnubrögðum fyrir fjárlagagerð fyrir 2010 þar sem ákveðin var skipting samdráttar í útgjöldum. Miðað var við 5% í heilbrigðiskerfinu og velferðarstofnunum almennt, einkum málefnum fatlaðra, og við 7% í mennta- og menningarmálum og allri stjórnsýslunni. Í heildina er verið að tala um 7,3% lækkun á milli ára. Tekið var fram í þessari skýrslu og allri þeirri vinnu sem þá átti sér stað að þarna væri miðað við ákveðnar prósentutölur á ákveðna málaflokka, að ekki ætti að vera um flatan niðurskurð að ræða heldur mat á einstökum málum og hafa skyldi víðtækt samráð við starfsmenn og þá sem best þekkja til í þjónustunni. Í skýrslunni voru ýmis leiðarljós fyrir vinnu einstakra ráðuneyta þar sem lögð var áhersla á að verja grunnþjónustuna, velferðarkerfið, jafna kjör og gæta jafnréttis- og byggðasjónarmiða. Miðað var við að ráðuneytið leitaði allra leiða til að hagræða án þess að eiga við umsamið taxtakaup og laun þeirra sem hafa hæstu launin lækkuð. Enginn á að hafa hærri laun en forsætisráðherra, aukagreiðslur eru lækkaðar, sem og yfirvinna og fríðindi til að ná niður kostnaði við risnu og ferðalög, rekstur er endurskipulagður og horft er til þeirra þátta þar sem má ná bestum árangri. Ráðuneyti og stofnanir hafa brugðist vel við og hafa leitað allra leiða til hagræðingar og endurskipulagt starfsemina eftir mætti. Ég hef áður tjáð þá ósk mína að fjárlaganefnd Alþingis þrói enn frekar hvernig staðið er að gerð fjárlaga hverju sinni en jafnframt hvernig haga beri eftirliti Alþingis á framkvæmd fjárlaga. Þannig sé ég fyrir mér að við gerð fjárlaga hvers árs liggi fyrir rammi fyrir árið eftir og í byrjun hvers fjárlagaárs bæti Alþingi við nýjum ramma þannig að á hverjum tíma séu til rammar fyrir tvö ár í senn. Þessa ramma á að ræða og afgreiða af Alþingi en síðan tekur framkvæmdarvaldið og ríkisstjórnin við og semur fjárlagafrumvarpið og útfærir í smærri atriðum þau markmið sem Alþingi hefur afgreitt. Síðan tekur Alþingi við þeirri áætlun að nýju, þ.e. fjárlögum, og svo koll af kolli þannig að á hverjum tíma liggi alltaf fyrir áætlun fram í tímann og fullkomið eftirlit Alþingis þó að framkvæmdarvaldið útfæri þær hugmyndir sem fram koma frá þinginu. Í fjárlagafrumvarpinu eru róttækar hugmyndir um uppstokkun í stjórnsýslunni, allt frá fyrirheitum um fækkun ráðuneyta, lokun Varnarmálastofnunar, uppstokkun sýslumannsembætta, skattumdæma o.fl. Allt hefur þetta það að markmiði að minnka yfirbyggingu, lágmarka stjórnunarkostnað og skila fjármagninu sem best til grunnþjónustunnar. Í þessari vinnu allri verður að gæta vel að ákveðnum þáttum svo sem ekki sé verið að gera skipulagsbreytingar nema árangur sé greinilegur hvað varðar bætta þjónustu og/eða lækkaðan kostnað. Það þarf að venju að setja upp sérstakar varnir til að gæta jafnréttis kynjanna og ekki síður jafnræðis á milli landsbyggðar og höfuðborgar. Það er freistandi að líta á atvinnuleysistölur og sjá að atvinnuleysi er mest á höfuðborgarsvæðinu og á Reykjanesi en það má aldrei gleymast að á svæðum sem þenslan fór fram hjá hefur fólksflótti til höfuðborgarsvæðisins leyst atvinnuleysið. Vestfirðir, Norðvesturland og t.d. Vestmannaeyjar hafa mátt búa við fólksfækkun sem nemur allt að 15–20% á fáum árum. Opinber þjónusta hefur byggst upp hraðar á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni og í nokkrum tilfellum hreinlega hlaðið utan á sig. Nokkur störf hafa verið færð út á land með mjög góðum árangri og má ekki spilla því þótt harðni á dalnum. Rétt er þó að geta að sérstökum aðgerðum eins og vegna aflasamdráttar á árinu 2007 er lokið og sést það í frumvarpinu. Hafa margir litið á það sem einhvern sérstakan landsbyggðarniðurskurð en auðvitað er það bara aðlögun að því að tíma þessara verkefna er lokið. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið að gæta jafnræðis á milli landsbyggðar og höfuðborgar og tryggja að sá jöfnuður sem við viljum auka nái til landsins alls. Sóknarfærin eru mörg. Það þarf aðeins að sjá þau og nýta þau. Þannig vitum við að með stærri þjónustusvæðum og sameiningu sveitarfélaga megi færa fleiri verkefni til sveitarfélaga svo sem málefni fatlaðra og raunar aldraðra að fullu. En þessum verkefnum verða að fylgja tekjur. Þessi vinna er í fullum gangi. Þegar þjónusta er sameinuð og samræmd verður að muna að það er jafnlangt frá Reykjavík og til Reykjavíkur frá öllum stöðum. Ef stofnun telur sig geta þjónustað landsbyggðina frá skrifstofu í Reykjavík getur skrifstofan á landsbyggðinni alveg eins þjónustað Reykjavíkursvæðið. Oft er þjónustan betur rekin frá smærri stöðum þar sem minni starfsmannavelta er og er sannað að almennt gengur mjög vel að manna stöður á landsbyggðinni. Ég sé fyrir mér að uppstokkun í opinberri þjónustu í landinu verði mikil, sameining á höfuðborgarsvæðinu milli sveitarfélaga, en einnig verði til nýjar opinberar skrifstofur í öllum stærri byggðarkjörnum þar sem sveitarfélög og ríki reka saman þjónustu sína til hagræðis fyrir þá sem þjónustuna þurfa. Allt sem til þarf er að hverfa frá hrepparíg og sjá og nýta þau tækifæri sem bjóðast nú þegar við verðum að stokka upp og hugsa um nýjar leiðir í uppbyggingu og skipulagi opinberrar þjónustu með hagkvæmni í huga. Við þurfum að tryggja að þeir vaxtarsprotar sem hafa orðið til með náttúrustofum, háskólasetrum, framhaldsskólanámi, fjarnámi og símenntunarmiðstöðvum verði ekki drepnir í tímabundnum erfiðleikum þjóðar okkar. Það eru auðvitað ýmis atriði í fjárlagafrumvarpinu sem við þurfum að skoða betur. Það á eftir að útfæra tekjuhlutann. Það þarf að skoða vaxtabætur, barnabætur og persónuafsláttinn en við skulum gera okkur fulla grein fyrir því að við breytum ekki neinum af tölunum í fjárlagafrumvarpinu nema þá með því að finna tekjur á móti, annaðhvort með skattlagningu eða niðurskurði á öðrum sviðum. Við gerum okkur líka grein fyrir því að það þarf auðvitað að gera allt til að fá hjól atvinnulífsins til að snúast áfram, fá bankana í fullan gang og gæta þess að hjólin fari að snúast af fullum krafti. Þar er mikilvægt að við gætum þess að gefa ekki afslátt af einu eða neinu. Við þurfum auðvitað að halda okkar reglum, þær þurfa að vera skýrar og skilvirkar og öllum kunnar og við þurfum að gæta okkar á því að gefa ekki afslátt af samkeppnisreglum, umhverfiskröfum eða skattamálum umfram það sem nauðsynlegt er. Ég hef viljandi ekki rætt einstök atriði í frumvarpinu eða lesið tölur enda kemur frumvarpið í heild til skoðunar í nefndum þingsins og í fjárlaganefnd. Það vekur furðu þegar talsmenn annarra stjórnmálaflokka kvarta undan því að sumt eigi eftir að útfæra - einhver sagði að fjármálafrumvarpið væri ekki tilbúið - vegna þess að í því felst að Alþingi Íslendinga eigi ekkert að koma að málinu, að menn hafi fyrir fram gefið sér að Alþingi hafi ekkert til málanna að leggja. Það er auðvitað Alþingi sem ákveður fjárlögin og vinnan hefst þegar búið er að tala fyrir frumvarpinu í 1. umr. Fjárlagafrumvarpið er nú að koma til þingsins úr höndum fjármálaráðherra og ríkisstjórnar. Við verðum auðvitað að vinna eftir þeim stjórnarsáttmála og þeirri forgangsröðun sem hafa verið lögð fram og það munum við gera í úrlausnum okkar og frekari vinnu í fjárlaganefnd. Það er okkar alþingismanna að taka þetta frumvarp og skoða hvort staðið hefur verið við þau fyrirheit sem gefin hafa verið. Það er okkar að betrumbæta fjárlögin um leið og við alþingismenn verðum að vinna af ábyrgð og tryggja að hér verði skuldir lækkaðar hratt og örugglega og dregið úr vaxtakostnaði. Því er ekki hægt að gera ráð fyrir að útgjaldaaukningin frá því frumvarpi sem hér er verði mikil. Við skulum vera óhrædd að skoða einstaka þætti en við verðum að gera okkur grein fyrir að tíminn líður hratt og við verðum að höndla hratt. Einstaka kaflar fjárlagafrumvarpsins verða sendir til fagnefnda. Efnahags- og skattanefnd mun að venju fara yfir tekjurnar en aðrir nefndir taka til umfjöllunar og veita umsögn til fjárlaganefndar um viðkomandi málaflokka. Ég hvet nefndirnar til skjótrar en vandaðrar vinnu, ítarlegrar umfjöllunar og ákvörðunar á forgangsröðun fjárlagaliða en að sjálfsögðu verða allir, eins og áður sagði, að halda sig innan þess heildarramma sem ákveðinn hefur verið ef vel á að fara. Ég óska eftir góðu samstarfi við nefndir og alla alþingismenn um umfjöllun um frumvarpið og treysti á að frumvarpið komi til 2. umr. enn betra en það er nú þegar og verði afgreitt fyrir jól sem góður grunnur fyrir nýtt ár þrátt fyrir erfiðar aðstæður og mikinn samdrátt, erfiða aðlögun ríkisfjármála að nýjum veruleika.

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, fyrir framsögu hans hér og vænti góðs af samstarfi við hann á komandi vikum við það erfiða verkefni sem fjárlaganefndin stendur frammi fyrir. Í mínum huga er alveg ljóst að það frumvarp sem hér liggur fyrir er í drögum, er ófullbúið á margan hátt, grunnur starfsemi ríkisins, tekjugrunnurinn, er á margan hátt óútfærður. Sömuleiðis liggur fyrir að á gjaldahliðinni er þó nokkuð af þáttum sem verður að fara mjög vandlega yfir, sérstaklega því sem lýtur að skipulagningu opinberrar þjónustu. Ég rek augun sérstaklega í það atriði sem er á bls. 305 í frumvarpinu og lýtur að endurskipulagningu sýslumannsembætta. Gert er ráð fyrir því að sú umfangsmikla breyting taki gildi á árinu 2010 strax 1. janúar og ég hef miklar efasemdir um að það geti gengið með þeim hraða sem þar er lagt til. Þá hlýtur það óhjákvæmilega að hafa áhrif á útkomu og framgang rekstrar ríkisins á komandi ári. Það sem ég vil inna formann fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjart Hannesson, sérstaklega eftir er það ákvæði sem kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra við framsögu hans og lýtur að óráðstafaðri fjárheimild upp á 5 milljarða kr. sem á að vera undir verkstjórn fjármálaráðherra. Lítur formaður fjárlaganefndar ekki svo á að með þeim hætti sé verið að ganga á svig við þær reglur sem gilda um fjárreiður ríkisins að því leytinu til sem tekur til fjáraukalagasetningar? Ég vildi gjarnan heyra afstöðu hans til þessa þáttar málsins.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni góð orð og veit að við munum eiga gott samstarf um úrvinnslu á þessu frumvarpi og útfærslu á þeim einstöku liðum sem hann nefndi og raunar fleirum. Það er ljóst að það er ýmislegt sem á eftir að koma í ljós í þeirri vinnu. Spurningin um óráðstafaðar fjárheimildir er mjög góð og verður að fjalla um það í fjárlaganefnd vegna þess að við erum í ákveðinni pattstöðu varðandi fjárveitingavaldið. Það hafa viðgengist hér reglur sem við höfum ekki alls kostar verið sátt við, þ.e. að menn hafa tekið ákvarðanir um ýmis verkefni, heilar Hríseyjarferjur eða annað sem hefur verið utan fjárlaga. Það hefur svo komið í nóvember, sem sagt þegar búið er að ráðstafa þessu öllu í lok árs þar sem fjáraukalögin samþykkja gjörðir ríkisstjórnarinnar. Samkvæmt lögum er aðeins einn aðili sem hefur heimild til að úthluta peningum, það er Alþingi Íslendinga, og því er mjög mikilvægt að við höfum þessar reglur á hreinu. Ég sé það fyrir mér að við þurfum með einhverjum hætti að gefa eitthvert svigrúm fyrir framkvæmdarvaldið svipað og hér er gert en þá með mjög ströngum reglum og að kynna það. Eða að við þurfum að búa til kerfi um að fjáraukalög verði þá flutt a.m.k. þrisvar, fjórum sinnum á ári til þess að komast út úr þessari pattstöðu sem er þannig að við erum sífellt og höfum verið undanfarin ár að brjóta lög. Ég treysti því á að við tökum þennan þátt til umræðu, hverju megi haga betur í fjárlagavinnunni sem fjárlaganefnd mun standa að, skipulagi hennar og eftirliti með framkvæmdinni. Mér finnst ekki vera útilokað að gera þetta með þessum hætti, við verðum einhvern veginn að tryggja að framkvæmdarvaldið hafi eitthvert svigrúm án þess að vera endalaust að brjóta lög.

Virðulegi forseti. Í mínum huga liggur málið einfaldlega þannig fyrir að í ljósi þess hversu mikil óvissa er innbyggð í það frumvarp og þau frumvarpsdrög sem hér liggja fyrir, sé miklu eðlilegra að horfa þannig til hlutanna, ekki síst í ljósi reynslu undangenginna ára, að eftirlit Alþingis með framkvæmd fjárlaga sé gert miklu virkara en það hefur verið undanfarin mörg ár. Ég hallast miklu fremur að þeirri skoðun að vinna beri að fjárlagaframkvæmdinni með því að fjárlaganefndin og Alþingi verði virkjuð með mun einbeittari og ákveðnari hætti inn í það ferli allt saman en verið hefur. Við eigum von á því að fá fljótlega skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga og mér kæmi ekki á óvart að hún yrði með svipuðu sniði og innihaldi og verið hefur mörg undanfarin ár. Við sjáum það líka í umræðu og greinargerð með því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir að utanumhald um ríkisreksturinn á árinu 2009 virðist vera komið úr böndum. Í það minnsta stefnir í að hallinn á fjárlögum þessa árs, miðað við útkomuspá fjármálaráðuneytisins, verði til muna hærri en menn gerðu ráð fyrir í júní í vor. Í ljósi alls þessa hef ég góðan fyrirvara á því að Alþingi auki sveigjuna við framkvæmdarvaldið til muna meira með þeim hætti sem hér er ráðgert. Ég hallast því miklu fremur að því að virkja Alþingi og fjárlaganefndina til muna meira inn í fjárlagagerðina og framkvæmd hennar en verið hefur og ég vænti þess að hv. formaður fjárlaganefndar sé sammála því sjónarmiði mínu.

Hæstv. forseti. Ég held að ég og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson séum sammála um hvernig líta eigi á málin en ég held að við þurfum að leysa þetta vandamál: Með hvaða hætti kemur Alþingi að þessu, með hvaða hætti getum við fengið betri upplýsingar um rekstur ríkisins á hverjum tíma? Hvernig getum við hindrað það að framkvæmdarvaldið geti tekið ákvarðanir um nokkur hundruð milljónir, eins og hefur verið gert á undanförnum árum, utan fjárlaga og í rauninni í andstöðu við þau lög sem eru gildandi. Það gæti þurft að gera hvort tveggja, með auknu aðhaldi og eftirliti frá Alþingi, auknum fjölda fjáraukalaga, en líka með einhverju svigrúmi sem samkvæmt ákveðnum skilgreiningum er sett inn í fjárlagafrumvarpið. Það ku vera fordæmi fyrir því frá öðrum ríkjum eins og Norðurlöndum að framkvæmdarvaldið hafi ákveðnar heimildir. Að sjálfsögðu verða síðan notin af þeim heimildum að koma fyrir þingið til afgreiðslu og staðfestingar með tilheyrandi skýringum. Aðalatriðið er að þetta sé skilvirkt og við sem þekkjum til vinnunnar í sveitarfélögum vitum að það er miklu skilvirkara og fljótvirkara kerfi hjá sveitarfélögunum en hjá ríkinu. Og án þess að minnka gæðin þurfum við að hafa betri stjórnsýslu þar sem hægt er að grípa inn í fyrr, þar sem hægt er að sjá betur raunstöðuna á hverjum tíma þannig að menn séu ekki, eins og verið hefur á undanförnum árum, að reyna að grípa inn í og reyna að lagfæra hlutina í nóvember. Þá er ekki eftir nema mánuður til þess að skera niður eða hagræða með einhverjum öðrum hætti. Ég held að það sé enginn ágreiningur á milli mín og hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um hvert verkefnið er og við í fjárlaganefnd munum taka afstöðu til þess hvaða leið er best í framhaldinu.

Frú forseti. Ég held að það væri nú viðeigandi ef hæstv. fjármálaráðherra væri viðstaddur þessa umræðu því að ég ætlaði að beina til hans nokkrum spurningum. Þar sem hann hefur lagt fram fjárlagafrumvarp sitt vil ég - já, ég sé að hæstv. ráðherra er mættur í salinn. 
             Ég ætla að byrja ræðuna á því að spyrja ráðherrann að því hvað hafi breyst frá síðustu alþingiskosningum fyrir rúmum fimm mánuðum þegar hæstv. ráðherra kom fram opinberlega og lofaði því að ef fólk mundi í fyrsta sinn í lýðveldissögunni kjósa vinstri stjórn, hreina vinstri stjórn, yrði reist skjaldborg um heimilin í landinu og þeim sem hvað verst stæðu í samfélaginu yrði hlíft. Það var ekki sagt einu sinni, það sögðu samfylkingarmenn og vinstri grænir í hverri einustu ræðu sem þeir héldu í aðdraganda þeirra kosninga og þjóðin kaus. 

Tæra.

Ég veit ekki hvort vinstri stjórn getur verið svo tær, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Fyrsta verk þeirrar stjórnar var að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,6 milljarða kr. Hvað breyttist frá kosningabaráttunni fram að þeirri ákvörðun, hæstv. fjármálaráðherra? Það er eðlilegt að spurt sé. Núna þegar við lítum á þetta fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér er gert ráð fyrir því að kjör aldraðra og öryrkja haldi áfram að skerðast á næsta ári, þ.e. kjör þeirra eigi ekki að fylgja vísitölu verðlags þannig að samkvæmt þeim forsendum sem fjármálaráðuneytið gefur sér munu kjör aldraðra og öryrkja skerðast um 5% á næsta ári. Ég spyr, frú forseti: Er þetta skjaldborgin og vörn fyrir þá sem hvað verst standa í íslensku samfélagi? Rætist það loforð hér með þessu frumvarpi? Nei. Hér er um alger svik að ræða af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum þjóðfélagshópum og ég tel rétt að hæstv. ráðherra komi hér upp og útskýri af hverju forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er með þessum hætti þvert á loforð sem gefin voru einungis fyrir örfáum mánuðum síðan. Hæstv. ráðherra spurði: Hvað skal gera? Hann vantar greinilega heilmikið af ráðleggingum, m.a. frá stjórnarandstöðunni, því að ef við lesum þetta fjárlagafrumvarp sjáum við að hér er um úrræðalausa ríkisstjórn að ræða. Hvað skal gera, hæstv. fjármálaráðherra? Við þurfum að örva erlenda fjárfestingu í landinu, við þurfum að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað, við þurfum að fjölga störfum. Á tyllidögum segir þessi ríkisstjórn að það sé hennar stefnumið en síðan gerir hún allt annað. Við getum séð til að mynda nýlegan úrskurð hæstv. umhverfisráðherra sem teflir í hættu mörg hundruð störfum á Suðurlandi og Suðurnesjum. Og við munum nýlega ákvörðun sem ríkisstjórnin tók um að framlengja ekki viljayfirlýsingu á milli Norðurþings, stjórnvalda og fyrirtækisins Alcoa. Þar er í raun og veru er verið að sólunda gríðarlega mikilli undirbúningsvinnu og miklum fjármunum sem heimamenn hafa lagt í varðandi uppbyggingu álvers á Bakka við Húsavík. Nei, ríkisstjórnin ákveður að þvælast fyrir í þessum stóru atvinnuuppbyggingaráformum á þeim tímum þegar við horfum upp á eitt mesta atvinnuleysi í sögu lýðveldisins. Hvað skal gera, frú forseti? Það þarf að lækka stýrivexti. Þessi ríkisstjórn hefur ætlað að lækka stýrivexti alveg frá því að hún tók til starfa og hún lofaði því nú fyrr á árinu að stýrivextir undir árslok yrðu orðnir alveg svakalega lágir. Þeir eru 12% í dag, með því hæsta sem gerist á byggðu bóli. Á meðan horfum við upp á að íslenskt atvinnulíf er stórskuldugt og íslensk heimili líka. Hvað líður því að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að stýrivextir verði lækkaðir hér á landi? Við þurfum líka að stuðla að framkvæmdum innan lands. Hvað skal gera? spyr hæstv. fjármálaráðherra. Jú, ríkisstjórn hans ætlar að lækka framlög og fjárfestingu í vegamál á næsta ári um 8,8 milljarða kr. Á sama tíma heyrum við verktaka tala um að fram undan séu mjög takmörkuð verkefni á þeim sviðum. Ef hæstv. ráðherra telur að arðbær fjárfesting í vegaframkvæmdum sé í raun og veru einhver samdráttur hjá hinu opinbera eða einhver hagræðing í rekstri er það rangt vegna þess að hér er verið að skera niður mjög hagkvæma fjárfestingu sem mundi skapa hundruðum manna atvinnu og skjóta stoðum undir mörg verktakafyrirtæki í landinu. Hvað gerist ef menn hætta að fjárfesta í arðbærum framkvæmdum hér innan lands? Hvar endar þetta? Sú forgangsröð ríkisstjórnarinnar að skrúfa hreinlega fyrir opinber framlög til innlendrar vegagerðar, er ekki góð. Því þurfum við að breyta í meðförum Alþingis og þá er komið að þessu stórkostlega samráði sem hæstv. ráðherra sagðist hafa viðhaft í aðdraganda þess að þetta frumvarp lagt fram. Hann segir að engar forsendur hafi í raun og veru breyst frá því á vormánuðum. Það hefur margt breyst. Ríkisstjórnin hefur svikið þann stöðugleikasáttmála sem hún skrifaði undir með sveitarfélögum og aðilum vinnumarkaðarins. Og það er heldur betur breyting á forsendum sem við horfum upp á hér þegar ríkisstjórnin sem er með nauman meiri hluta á þingi, ef hún er þá með meiri hluta á þingi, hefur ekki einu sinni viðsemjendur sína á bak við sig. Hún skrifaði undir samning gagnvart aðilum vinnumarkaðarins og sveitarfélaganna fyrir um 100 dögum síðan en virðist lifa í algerri afneitun og ekki heyra þegar forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands eða Samtaka atvinnulífsins orga beinlínis á stjórnvöld og segja þeim að standa við gefin fyrirheit og loforð. Stöðugleikasáttmálinn er undirstaðan undir því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum hér og fjármálaráðherra hefur ekki áttað sig á því að sá sáttmáli er fyrir bí í ljósi þess að stjórnvöld hafa með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi stuðlað að því að ekkert varð úr þeim sáttmála um stöðugleika sem menn stefndu að á sumarmánuðum. Frú forseti. Það er annað mikilvægt sem við þurfum að ræða í þessari umræðu og er ekki inni í frumvarpi fjárlaga ársins 2010. Þar er ekkert minnst á hið svokallaða Icesave-mál. Ef við gefum okkur að við mundum ganga frá því máli, og reyndar hefur Alþingi gengið frá því máli fyrir sinn hlut, þyrftum við að gera ráð fyrir einhverju framlagi vegna vaxtanna sem koma á þær skuldir upp á rúmlega 40 milljarða kr. í þessu fjárlagafrumvarpi. Heldur hæstv. fjármálaráðherra að vextirnir byrji ekki að „tikka“ strax gagnvart Icesave-samningunum? Og hvað er þá verið að falsa þegar menn leggja fram að vaxtagjöld ríkissjóðs séu 100 milljarðar kr.? Þeir eru meiri. Þeir eru yfir 140 millj. kr. Við skulum bara segja hlutina eins og þeir eru, ólíkt því sem hæstv. fjármálaráðherra gerði í aðdraganda síðustu kosninga þar sem hann talaði um skjaldborg um heimilin og hann mundi standa vörð um kjör þeirra sem verst stæðu. Kosningarnar eru búnar, hæstv. fjármálaráðherra. Við skulum fara að tala um hlutina eins og þeir eru. En þessi ríkisstjórn virðist gersamlega vera svo fráhverf raunveruleikanum að það er hálfóhugnanlegt á þessu hausti þegar við blasa margar erfiðar ákvarðanir sem við þurfum að taka og varða rekstur ríkisins. Það kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni áðan, sem er þá enn eitt brot á þeim stöðugleikasáttmála sem ríkisstjórnin skrifaði undir, að ríkisstjórnin ætlar að seilast í meira mæli í vasa almennings með hækkuðum álögum á heimilin í landinu umfram það sem gert var ráð fyrir þegar menn skrifuðu undir stöðugleikasáttmálann. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra að því hvort honum finnist það í lagi að þau fjárlög sem hann hefur lagt fram skuli ekki hljóma í samræmi við það sem hann skrifaði undir í tengslum við stöðugleikasáttmálann. Er í lagi að ganga á bak orða sinna í þessum efnum, ekki bara hvað þetta varðar heldur hvað almenna atvinnuuppbyggingu í landinu varðar? Þær eru margar spurningarnar, frú forseti, sem hæstv. ráðherra þarf að svara okkur í þessari umræðu. Hann getur ekki sagt það hér að stjórnarandstaðan hafi ekki haft neitt fram að færa, engar lausnir varðandi auknar tekjur ríkissjóðs. Við höfum talað fyrir atvinnuuppbyggingu sem ríkisstjórnin þverskallast við að veita brautargengi. Við viljum frekar fara í slíka atvinnuuppbyggingu en skattleggja heimilin í landinu. Við þurfum að slá raunverulega skjaldborg um skuldug heimili, tugþúsund talsins, og mér er til efs að þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um stórhækkaðar álögur á heimilin í landinu séu raunhæfar, þ.e. fyrir heimilin. Þetta er eitthvað sem við þurfum að endurskoða á þessu haustþingi og ég sakna þess að ekki skuli staðið við það sem sagt var þegar hæstv. ráðherra og núverandi ríkisstjórn tók við í febrúarmánuði. Þá var talað um að nýir tímar væru runnir upp, að hafa ætti mjög víðtækt samráð líka við stjórnarandstöðuna þegar kæmi að mikilvægum málum. Við komum að fjárlögunum hér og nú. Við höfum ekki fengið að koma neitt að undirbúningi fjárlagagerðarinnar fyrr en núna. Þá kemur hæstv. ráðherra upp og segir: Hvernig var þetta fyrir fimm árum? Eða hvernig var þetta fyrir tíu árum? Hann hefur sjálfur sagt að nú væru runnir upp nýir tímar í íslenskri pólitík. En samráð við stjórnarandstöðuna í aðdraganda þessa máls hefur ekki verið neitt. Við framsóknarmenn lögðum fram mjög viðamiklar og metnaðarfullar efnahagstillögur á Alþingi þegar við studdum minnihlutastjórn vinstri flokkanna. Þær kváðu m.a. á um leiðréttingu skulda heimilanna. Hæstv. fjármálaráðherra kom ófáar ferðir upp í ræðustól þingsins og reyndar hæstv. forsætisráðherra líka, sem er ekki viðstödd þessa umræðu. Þau kváðu þessar hugmyndir okkar í kútinn, sögðu þær óraunhæfar og í raun og veru „popúlisma“. Hver er staðreyndin núna, átta eða níu mánuðum síðar? Hver er staðreynd mála í dag? Nú tala stjórnmálamenn í öllum flokkum um að það sé óhjákvæmilegt að leiðrétta skuldir heimilanna í landinu með almennum hætti. Það segja stjórnmálamenn úr öllum flokkum, meira að segja er hæstv. ráðherra Árni Páll Árnason, sem kom hvað oftast manna hér upp til að lýsa frati á hugmyndir framsóknarmanna, farinn að tala fyrir leiðréttingum á skuldum heimilanna. En setjum okkur í þau spor að menn hefðu hlustað og ráðist hefði verið í einhverjar raunverulegar aðgerðir á þeim tíma, væri staðan jafnvel ekki allt önnur í dag en hún er? Við vitum að staða heimilanna hefur versnað gríðarlega með því aðgerðaleysi sem einkennt hefur ríkisstjórnina á undangengnum mánuðum. En að sjálfsögðu fögnum við framsóknarmenn því ef stjórnvöld ætla nú loksins að taka sér tak og ráðast í einhverjar raunverulegar aðgerðir fyrir heimilin og fyrirtækin. Hvað hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar komið oft hér upp og talað um nauðsyn þess að endurreisa bankakerfið? Nú er liðið rúmlega ár frá hruni bankanna. Það er ekki búið að endurreisa íslenskt bankakerfi. Ef við göngum ekki þannig frá rekstrarumhverfi bankanna mun atvinnulífið í landinu að sjálfsögðu ekki þrífast og við köllum því enn og aftur eftir því að menn klári það verk sem því miður hefur verið rætt um margra mánaða skeið á þinginu. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, þar sem hann talaði mikið um byggðamál í aðdraganda síðustu kosninga og um opinber störf, ekki hvað síst á landsbyggðinni, hvort hann sé fylgjandi því í hjarta sínu að snarfækka sýslumannsembættum vítt og breitt um landið og sameina öll skattumdæmin í eitt. Þessi mikilvægu störf í mörgum byggðarlögum vítt og breitt um landið hafa verið þessum byggðum mjög mikilvæg og ég hélt í aðdraganda síðustu kosninga að menn hefðu frekar ætlað að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni en fækka þeim. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geri sér einhverja grein fyrir því hvaða afleiðingar þessi áform munu hafa á mörg samfélög úti á landi. Á að leggja niður skattstofur í heild sinni? Á að leggja niður skrifstofur sýslumannsembætta í heild sinni? Hvert er ráðherrann að fara í þessum efnum? Og ég ætla að minna hæstv. ráðherra á að það eru ekki nema rúmir fimm mánuðir síðan kosið var, fimm og hálfur, og það hefur ótrúlega margt breyst hjá hæstv. fjármálaráðherra á ekki lengri tíma. Þessi áform ríkisstjórnarinnar eru óljós fyrir fólkið sem starfar á þessum skrifstofum, hvort það haldi störfum sínum, eða á að leggja eitthvað af þessum skrifstofum niður? Það er nauðsynlegt í þessari umræðu að fá hugmyndir ráðherra á hreint, út frá hverju á að ganga áður en Alþingi ræðir þetta í fjárlaganefnd. Hæstv. ráðherra ætlar að búa sér til 5 millj. kr. neyðarsjóð sem Alþingi á að samþykkja. Hæstv. ráðherra á að geta sótt í sjóðinn að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem hann setur sér væntanlega sjálfur. Nú veit ráðherrann náttúrlega að löggjafarvaldið fer með fjárheimildir til framkvæmdarvaldsins. Er það svo flókið fyrir hæstv. ráðherra eða hvern þann ráðherra sem lendir í því að þurfa að auka óvænt útgjöld, að leita til þingsins varðandi slíkt, að fara á fund fjárlaganefndar, fara yfir málin og leita eftir þverpólitískum stuðningi frekar en mynda einhvern 5 milljarða kr. sjóð sem ráðherrann getur tekið út samkvæmt eigin leikreglum? Ég held að við alþingismenn þurfum að vara okkur á hugmyndum sem þessum. Hvar endar þetta ef við hefjum þessa vegferð? Getur verið að það verði kominn almennur 100 milljarða kr. neyðarsjóður fyrir ríkisstjórnina eða 200, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefnir hér?

Viltu fá bara eina tölu?

Nei, við þurfum að standa vörð um sjálfstæði þingsins og þær valdheimildir sem þingið veitir framkvæmdarvaldinu og ég vorkenni hæstv. ráðherra ekki neitt að þurfa að rölta yfir Austurvöll og hitta fjárlaganefnd þingsins og fara yfir þau mál sem brenna á honum og hans ráðuneyti hverju sinni. 
             Frú forseti. Þetta fjárlagafrumvarp einkennist af því að í raun og veru hefur hæstv. fjármálaráðherra gengið á bak margra stórra yfirlýsinga sem hann viðhafði í aðdraganda síðustu kosninga. Það eru ekki mörg ár síðan þær kosningar fóru fram. Það eru einungis nokkrir mánuðir. Og látum nú vera ef hæstv. ráðherra hefði verið í stjórnarandstöðunni þá. En hæstv. ráðherra var innsti koppur í búri í fjármálaráðuneytinu. Hann vissi nákvæmlega hver staða ríkissjóðs var á þeim tíma þegar hann lofaði öldruðum og öryrkjum að kjör þeirra yrðu ekki skert, þeim yrði hlíft, og þegar hann talaði um að menn þyrftu að standa vörð um opinber störf á landsbyggðinni. Svo byrjar hann á því að loka eða leggja niður heilu skattstofurnar vítt og breitt um landið sem heyra undir hans eigið ráðuneyti. Að sjálfsögðu kemur ekki til greina af hálfu hæstv. ráðherra að staðsetja höfuðstöðvarnar úti á landsbyggðinni, er það? Stendur það til? Ekki ef marka má þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra hefur viðhaft. Mér sýnist að embættismannakerfið á suðvesturhorninu hafi náð yfirhöndinni yfir hæstv. ráðherra og að flytja eigi megnið af þessum störfum á þann stað og gera einhverjar skattstofur að litlum, sætum útistöðum. Það er miklu auðveldara að skera síðan niður þar en hjá manninum á skrifstofunni við hliðina. Það sannar sagan og það vitum við á þinginu. Að lokum vil ég segja, frú forseti, að ég harma að hæstv. ráðherra, þótt hann hlæi hér, hafi ekki haft samráð við okkur í stjórnarandstöðunni um þessi mál. Við fengum enga aðkomu að þessu þrátt fyrir gefin fyrirheit á undangengnum mánuðum um að stjórnsýslan ætti að vera algerlega ný og breytt. Ég hef líka áhyggjur af því að það „prógramm“ sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett upp í samráði við íslensk stjórnvöld sé of bratt, að of bratt sé farið í niðurskurð, og við sjáum margar sársaukafullar aðgerðir hér. Auðvitað vitum við að við verðum að fara í einhverjar slíkar aðgerðir en þegar ég sé þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin ætlar að setja á skuldug heimili þessa lands hef ég miklar efasemdir um að mörg þeirra standi undir þeim gríðarlegu skattahækkunum sem boðaðar hafa verið. Ég vona að við á þinginu náum einhverjum tökum á þessu máli, rétt eins og í Icesave-málinu, komum viti fyrir þessa ríkisstjórn, komum á aukinni atvinnustarfsemi í landinu, látum hjól atvinnulífsins fara að snúast, fjölgum störfum, aukum þannig tekjurnar og lækkum þannig þær fyrirhuguðu skattálögur sem ríkisstjórnin ætlar að leggja á fjölskyldurnar í landinu. Við skulum taka höndum saman á þinginu vonandi þvert á stjórn og stjórnarandstöðu því að það frumvarp sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram er því miður 

Frú forseti. Þetta var mjög athyglisverð ræða. Hv. þingmaður hafði allt á hornum sér, bæði varðandi tekjuöflun og niðurskurð en minntist í raun og veru aldrei á stóra verkefnið, hvernig við ætlum að takast á við það að nú stefnir í 400 milljarða kr. halla á rekstri ríkissjóðs á tveimur árum. Það er mikið verkefni sem þarf að takast á við. Síðan vil ég segja að hv. þingmaður hefur verið í einhverri annarri kosningabaráttu en ég, kannski hefur hann boðið sig fram á Grænlandi eða einhvers staðar annars staðar. 

Nei.

Ég dró aldrei dul á að erfiðar aðgerðir væru fram undan og óumflýjanlegar frekar en ég hef yfirleitt tamið mér að gera. Ég þarf ekki að biðjast afsökunar á því að hafa tekið þátt í loforðarugli eins og aðrir stjórnmálaflokkar gerðu 2003 þegar menn flæktu sig fasta í skattalækkunarloforðunum, gripu svo til þeirra illu heilli í þenslunni með skelfilegum efnahagslegum afleiðingum.  Í sambandi við meðferð vaxtamálanna á Icesave var ekkert dregið undan í því. Það er einfaldlega þannig að það er flókið mál hvernig á að fara með það og fjármálaráðuneytið, Fjársýslan og Ríkisendurskoðun eru að skoða það. Á að færa það sem vexti? Á að færa það sem áfallna skuldbindingu og gera þá ráð fyrir eignum á móti o.s.frv.? Sömuleiðis er flókið hvernig farið er með verðbótaþáttinn í skuldabréfi ríkisins til Seðlabankans. Vextirnir eru færðir yfir rekstrarreikning en verðbótaþátturinn kemur væntanlega í efnahagsreikninginn. 

Frú forseti. Margsinnis var rætt af hálfu þingmanna Vinstri grænna í aðdraganda síðustu kosninga um að ekki ætti að skerða kjör aldraðra og öryrkja, um þessa hópa ætti að slá skjaldborg - sem nú er orðin að tjaldborg. Hæstv. ráðherra náði ekki á þeim stutta tíma sem hann hafði í fyrra andsvari að útlista hugmyndir sínar varðandi skattstofurnar í landinu og sýslumannsembættin. Á að leggja niður heilu skrifstofurnar eða hvað á að gera? Kemur til greina að þessum stofnunum verði að einhverju leyti stýrt af landsbyggðinni? Það er mikilvægt að fá að vita hverjar hugmyndir hæstv. ráðherra eru. Hæstv. ráðherra segir að ég hafi ekki lagt neitt af mörkum annað en að gagnrýna niðurskurð  Margar spurningar vakna um þessa orkuskatta, hvort með þeim séum við mögulega að fara inn á brautir sem munu hamla erlendri fjárfestingu. Við þurfum að auka erlenda fjárfestingu í samfélaginu. Ég gagnrýndi að menn skuli slá af 8,8 milljarða kr. samgönguframkvæmdir á næsta ári, sem væru mjög arðbær fjárfesting. Við mundum fjölga störfum verulega með slíkum framkvæmdum. En hvað gerist ef fólk hefur ekki störf? 

Frú forseti. Það er rétt að þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á að til viðbótar við annað vill hv. þingmaður ekki draga úr vegaframkvæmdum né endurskipuleggja opinbera þjónustu þannig að sparnaður náist fram í henni,  Að sjálfsögðu er mikilvægt að framkvæmdir komist í gang, hvort sem heldur er framkvæmdir á sviði orkumála eða þær framkvæmdir sem nú er rætt við lífeyrissjóðina um að þeir komi að að fjármagna. Mikilvægast í því er atvinnan. En við þurfum að reka ríkissjóð núna, við þurfum að takast á við stöðuna eins og hún er.

Reka samfélagið.

Já, við þurfum að gera það. Ef við tökumst ekki á við þetta gerist bara eitt, vaxtakostnaðurinn verður ekki 100 milljarðar kr. á næsta ári heldur 120 o.s.frv. Hv. þingmenn verða að horfast í augu við að nú þegar fer nánast fjórða hver króna í útgjöldum ríkisins í vaxtakostnað. Hversu lengi getum við þolað að þetta hlutfall fari hækkandi og minna og minna verði til skiptanna í annað? Ég tel mjög mikilvægt að við notum þetta tækifæri til að fara rækilega í gegnum skipulag hinnar opinberu þjónustu, nota möguleika til hagræðingar og nota tækninýjungar. Til dæmis er löngu tímabært að landið verði allt eitt skattumdæmi. Framtölin hafa að mestu leyti horfið inn á netið, engu máli skiptir hvar úr þeim verður unnið. Miklir möguleikar til þess, m.a. með verkaskiptingu, að láta vinna þau störf á landsbyggðinni. Ætlunin er að taka jafnvel heila flokka, eins og alla úrvinnslu tekjuskatts, og hafa í einu skattumdæmi á landsbyggðinni en aðra annars staðar, landbúnaðarframtölin kannski á Suðurlandi o.s.frv.  
             Skyldi nú ekki enda þannig að af því að þetta er tekið heildstætt með landið allt undir verði mesta hagræðingin og mestu breytingarnar á höfuðborgarsvæðinu?

Frú forseti. Hv. þingmenn. Hér erum við að fjalla um fyrsta fjárlagafrumvarpið frá hruni efnahagskerfisins og bankakerfisins, fjárlagafrumvarp sem er erfitt að sannfæra þingmenn um að eigi tilverurétt. Vandi fjármálaráðherra í þessu mál er gríðarlegur. Það er enginn leikur að standa frammi fyrir þeirri stöðu sem íslenskt efnahagslíf og ríkisgeirinn er í og ég öfunda ekki hæstv. fjármálaráðherra. Hér er aftur á móti ýmislegt sem má betur fara, ýmislegt gott líka og ég mun reyna að tæpa á því. Ég mun kannski fjalla um þetta mál með öðrum hætti en ég hef heyrt fyrr í dag. Ég hef oft orð á því að lítið hafi breyst á Íslandi og á Alþingi þrátt fyrir hrunið og þrátt fyrir kosningarnar. Leikritið sem var í gangi rétt áðan er til marks um það. Þetta eru hefðbundnu skotgrafirnar þar sem ramakvein sjálfstæðismanna vegna skattahækkana er algerlega fyrirsjáanlegt og endalausir stóriðjudraumar sumra þingflokka eru algjörlega fyrirsjáanlegir. Allt sem hróflar við ofurhagnaði bandarískra stórfyrirtækja er talið hið versta mál. Við stöndum frammi fyrir miklum vanda. Skuldir eru miklar og skuldir ríkissjóðs um 1.700 milljarðar kr. án Icesave-skuldbindinganna. Kannski er rétt að fram komi að með Icesave og öðrum opinberum skuldum, t.d. skuldum sveitarfélaga og ríkisábyrgðum sem eru útistandandi, eru heildarskuldir hins opinbera nærri 4.200 milljarðar kr.  Þetta fjárlagafrumvarp er samið að hluta til af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þar sem niðurskurðartillögur í ríkisfjármálum eru að forskrift hans. Þær eru allt of brattar til þess að íslenskt samfélag þoli þær og standi undir þeim. Veikir munu einfaldlega ekki lifa af og krakkarnir okkar munu ekki fá þá menntun sem þeir þurfa. Löggæslan mun molna niður og margt fleira. Stíga þarf miklu varlegar til jarðar en gert er í frumvarpinu og fara aftur yfir þá hluti sem snúa að heilbrigðismálum, menntamálum og löggæslu, svo fátt eitt sé nefnt. Ég tel að Ísland sé komið yfir þolmörk í greiðslumöguleikum, við verðum að fara að viðurkenna það og huga að greiðslufalli á skuldum. Staðan er einfaldlega þannig. Þetta er ekkert einsdæmi í veraldarsögunni, þetta gerist með örfárra ára fresti hingað og þangað um heiminn og er ekki svo alvarlegt mál. Vissulega er ekki gott að geta ekki greitt skuldir en stundum er það einfaldlega ekki hægt og þá er ekkert annað að gera en að lýsa því yfir. Frumvarpið sem slíkt gengur ekki upp óbreytt og verður áhugavert að fylgjast með þegar menn í fjárlaganefnd t.d. - þar sem ég á sæti - fara að leika sér með tölurnar sem eru hér. Menn munu halda áfram þeim gamla, góða leik að koma heim í kjördæmin sín með peninga í tösku fyrir kjósendur sína, fyrir húsinu hér eða vegarspottann þar, símalínuna hér eða hafnargarðinn þar. Hreppapólitíkin mun halda áfram að einhverju leyti. Þessu þurfum við að taka á og reyna að breyta. Það jákvæða sem ég vil tala um er margt, t.d. sala á fokdýrum sendiherrabústöðum úti um allan heim. Svo er annað sem er nánast vonlaust, eins og að reikna með skatttekjum ríkissjóðs af tekjuskatti lögaðila. Hér er enn eitt dæmið um að fjármálaráðuneytið hefur ekki lagst í þá vinnu sem þarf til að endurskoða skattstofna. Að ætla sér að byggja raunhæfar tekjur á tekjuskatti fyrirtækja sem geta hagrætt bókhaldi sínu og greitt nánast þá skatta sem þau langar til hverju sinni er ekki góð leið til að byggja upp tekjur fyrir ríkissjóð. Það kerfi má endurskoða frá grunni og leggja í staðinn lágan veltuskatt á lögaðila og leyfa þeim svo að ráðstafa hagnaði sínum eftir því sem þeim hentar hverju sinni, til eðlilegra fjárfestinga eða í að greiða arð. Skoða þarf aftur ýmsa skattstofna sem búið er að leggja af, t.d. erfðafjárskatt og stóreignaskatt. Ekki að ég sé hrifinn af þeirri skattlagningu en við búum einfaldlega við þær aðstæður að frekar vil ég sjá tekjur ríkisins auknar þannig en að veikum sé úthýst af sjúkrahúsum. Leggja þarf drög að því að tekinn verði upp svokallaður Tobin-skattur á fjármagn, þ.e. á vissa þætti fjármálaþjónustu. Fjármálaþjónusta er eini geiri efnahagslífsins sem er undanþeginn virðisaukaskatti t.d. Slíkur skattur dregur úr óþarfa braski með fjármagn og stuðlar að meiri stöðugleika á fjármagnsmarkaði. Fleiri jákvæð atriði eru í þessu frumvarpi, t.d. það sem hefur verið gagnrýnt af sumum, orku-, umhverfis- og auðlindaskattar. Ein króna á kílóvattstund til stóriðju er kannski ekkert svo galin hugmynd þó að ég hafi ekki séð hana mjög nákvæmlega útfærða. Hér er um að ræða mál sem snertir alla Íslendinga og er grundvallaratriði, að einkaaðilum séu ekki afhentar auðlindir þjóðarinnar á silfurfati og jafnvel ókeypis. Gistináttagjald er skattheimta sem er mjög algeng í nágrannalöndunum. þar sem tekjurnar eru notaðar til þess að betrumbæta aðgengi að ferðamannastöðum. Aðalatriðið hlýtur hins vegar að vera hagkvæm og arðbær útleiga á auðlindum. Þar er fyrst að nefna útleigu á aflaheimildum. Fiskveiðikvótann sem hefur í áratugi verið afhentur útgerðarmönnum ókeypis og þeir hafa misfarið með, enda er útgerð á Íslandi orðin skuldsettasta atvinnugreinin - ég held að skuldir útgerðar séu um 500 milljarðar kr. Hér þarf að gera stórátak. Taka þarf aflaheimildirnar og setja þær á uppboð, gera mönnum kleift að bjóða í þær og gera framvirka samninga um leigu á kvóta til nokkurra ára í senn, en það þarf að taka gjald fyrir. Það er eðlilegt, sanngjarnt og hagkvæmt og gerir nýtinguna hagkvæmari. Hæstv. ráðherra missti af gullnu tækifæri í vor þegar veiðileyfi á hvalina voru afhent Kristjáni Loftssyni ókeypis. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvers vegna hann gaf ekki einhverjum öðrum þessi veiðileyfi á hvali. Ég hefði alveg þegið eins og 20 hvali ef mér hefðu verið boðnir þeir. Þarna var gullið tækifæri til þess að setja veiðileyfi á hvali á uppboð á alþjóðamarkaði og leyfa þeim sem vildu að bjóða í þau með því fororði að ef hvalirnir yrðu veiddir yrði gert að þeim á Íslandi. Náttúrverndarsamtök hefðu getað keypt sér hvali og sleppt því að veiða þá. Þannig hefði ásættanlegri niðurstaða getað náðst, m.a. fengist tekjur í ríkissjóð, og markað hefði verið það grundvallarspor að auðlindir séu ekki gefnar einkaaðilum. Það á að heyra sögunni til og nýta þarf betur þær auðlindir sem þjóðin hefur en gert hefur verið. Vonandi verða þessir skattstofnar teknir fyrir í efnahags- og skattanefnd þegar þar að kemur en þar á ég sæti og mun beita mér fyrir því að skynsemi verði viðhöfð. Það eru mörg önnur atriði í fjárlagafrumvarpinu sem mig langar að tæpa lítillega á. Eitt af þeim eru framlög til þingflokka sem sæti eiga á Alþingi, þ.e. kaup á sérfræðiaðstoð. Framlögunum þarf að jafna betur á milli þingflokka, engin rök eru fyrir því að stærri flokkar þurfi á meiri framlögum að halda. Ef eitthvað er ætti því að vera öfugt farið af því að þar er hægt að deila vinnunni niður á fleiri. Gríðarlegar upphæðir fara í forsætisráðuneytið og við fyrstu sýn sýnist manni að auðveldlega megi lækka þær um 200–300 milljónir. Hér er 2,5 milljarðar settir í stuðning við einkaháskóla, sem eru einkafyrirtæki, en um er að ræða geira sem býður upp á sjálftöku á ríkissjóð. Ef mér býður svo við að horfa get ég safnað liði og stofnað einkaskóla í næstu viku, lagt inn plögg til menntamálaráðuneytisins og sjálfkrafa átt kröfu á skattfé borgaranna. Það gengur ekki að vera með slíkt kerfi. Farið er fram á 500 millj. kr. framlag til skógræktar. Skógrækt er hið besta mál en afrakstri hennar er brennt í pitsuofnum pitsusölustaða eða hann er brytjaður niður í flísar og notaður í göngustíga. Þetta eru óarðbær verkefni og sóun á fé. Hér eru tæpir 6 milljarðar til mjólkurframleiðslu, sem ég átta mig bara alls ekki á í hvað fara. Nærri 5 milljarðar fara til ríkiskirkjunnar. Þetta eru allt saman peningar sem má nota til þess að hlífa börnum og veikum við niðurskurði. Framlög til stjórnmálaflokka eru þetta árið tæpar 400 millj. kr. Nýlokið er uppstokkun á öllu fjármálaumhverfi stjórnmálaflokka á Íslandi. Það er bara fyrsta skrefið. Við aðstæður sem þessar þarf og jafna þessum framlögum betur á milli flokka. Það er ekkert sem segir að stjórnmálaflokkur þurfi á annað hundrað milljónir á ári til þess að reka sjálfan sig. Við skulum ekki heldur gleyma því að hér eru þingmenn að úthluta sjálfum sér fé en því öflugri sem þeirra eigin stjórnmálaflokkar eru því meiri líkur eru á að þeir nái endurkjöri og að þingmennirnir haldi vinnu sinni. Rækilega þarf að fara ofan í saumana á þessu og byggja framlög til stjórnmálaflokka á þeim grunni að þau geti haft t.d. einn framkvæmdastjóra á launum og viðunandi húsnæði. Á annað hundrað milljónir á ári til einstakra flokka er algjörlega út úr kortinu og allt of mikið. Hér eru framlög í rekstur Vegagerðarinnar. Arðsemi framkvæmda Vegagerðarinnar hefur aldrei verið tekin út af Ríkisendurskoðun. Ævintýralegar arðsemistölur Vegagerðarinnar af vegarspotta hér og þar um landið hafa vakið athygli. Hér þarf að gera bragarbót á því að, með fullri virðingu fyrir jarðgöngum og vegaúrbótum á landsbyggðinni, þá verður að vera raunhæf mynd af því í hvað peningarnir fara og hverju þeir skila. Iðnaðarráðuneytið fær 500 milljónir til þess að setja í auglýsingar fyrir ferðaþjónustufyrirtæki. Ferðaþjónustufyrirtæki eiga að greiða sinn auglýsingakostnað sjálf. Fjármálaeftirlit og Samkeppniseftirlit þarf að efla en endurskipuleggja þarf þessar stofnanir áður en fé veitt í þær. Fjármálaeftirlitið er kannski sú stofnun sem brást verst í hruninu og hefur ekki verið endurskipulögð. Skipt hefur verið um forstjóra en innviðirnir hafa ekki verið skoðaðir. Vaxtagjöld ríkisins í þessu fjárlagafrumvarpi eru um 100 milljarðar kr. Það er of mikið fyrir okkur til að standa undir, nærri 20% af öllum útgjöldum ríkissjóðs fara í vexti og nærri 25% af tekjum ríkissjóðs. Eins og ég sagði í upphafi erum við komin yfir skuldaþolsmörk og við verðum að taka á málum með það í huga. Hins vegar er ekki líklegt að sú tillaga mín nái fram að ganga og því mun ég náttúrlega, eins og mér ber skylda til, taka áfram þátt í því verkefni sem vinna við fjárlagafrumvarpið er en jafnframt reyna að hlífa sjálfum mér við því að taka þátt í hreppapólitíkinni og leikritinu sem leikið hefur verið. Ég vildi tæpa á þremur atriðum enn. Það fyrsta og kannski mikilvægasta er að gert er ráð fyrir töluverðum niðurskurði til Alþingis sjálfs. Alþingi hefur sýnt og sannað síðan í vor að með öflugu starfi getur náðst fram ný, þverpólitísk nálgun á mál sem koma fyrir þingið og á þessari ögurstund er ekki rétt að skera framlög til Alþingis niður. Nú frekar en nokkru sinni fyrr er þörf á því að þingmenn hafi aðgang að bestu sérfræðiaðstoð sem til er og hafi alla þá aðstoð sem hægt er að fá. Annað atriði sem ég mun beita mér gegn að hróflað verði mikið við og skorið niður í er heilbrigðisgeirinn. Ekki er ásættanlegt að bankakreppa sem stofnað var til af einstaklingum bitni á sjúkum, veikum og fötluðum og því mun ég með öllum ráðum beita mér fyrir því að fjárveitingar til þess geira verði auknar. Þriðja atriðið sem ég mun leggja aðaláherslu á eru mennta- og menningarmálin. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að við byggjum best upp framtíðina með því að standa vörð um skólakerfið og menningarmálin. Ef við hendum tungunni hendum við þjóðarsálinni og alveg er augljóst, eins og komið hefur fram oft áður, að vart er hægt að setja fé í arðbærari hluti en margvísleg menningarmál þar sem afleiddu störfin eru miklu fleiri en t.d. af öllum draumórunum um stóriðju. Hér er því margt sem má gera betur og ég mun beita mér fyrir að verði gert betur. Ég óska eftir góðu samstarfi við félaga mína í fjárlaganefnd og að þar verði haft það kjörorð sem við höfum alltaf í huga í Hreyfingunni þegar kemur að því sem þarf að breyta hér á Íslandi. Það er að menn noti róttæka skynsemi og verði ekki hræddir við að breyta hlutunum af einhverri alvöru.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu. Nokkuð kvað nú við annan tón, má segja, í máli þingmannsins en enn hefur heyrst frá öðrum þingmönnum stjórnarandstöðu. Hv. þingmaður tók jákvætt í ýmsar hugmyndir til tekjuöflunar og varpaði jafnvel fram nýjum til viðbótar, gagnrýndi annað en hafði áhyggjur af því að fullgeyst væri farið í aðlögun ríkisfjármálanna að breyttum aðstæðum. Það má að sjálfsögðu ræða, það er fullgilt efnahagslegt, hagstjórnarlegt og pólitískt viðfangsefni hversu langt á að ganga í þeim efnum í upphafsskrefinu eða almennt. Ég held að það sé engin deila um að ef við hefðum aðstöðu til að beita ríkissjóði betur til sveiflujöfnunar og að mýkja áhrif hagsveiflunnar mundum við gera það, það væri hið æskilega. En því miður er staðan þannig að Ísland er nánast í einu vetfangi komið í hóp þeirra ríkja þar sem skuldastaðan leyfir ekki að gera það sem æskilegast hefði verið í hagstjórnarlegu tilliti. Ísland er tekið sem dæmi, t.d. í skýrslum OECD, hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fleiri aðilum, um eitt nokkurra velmegunarríkja sem því miður býr allt í einu við þannig skuldastöðu að geta ríkisins til hvetjandi aðgerða er afar takmörkuð og nánast ekki fyrir hendi. Það gerir okkar vanda meiri og erfiðari en annarra. Ég vil taka undir það sem hv. þingmaður sagði um að taka þurfi framlög til stjórnmálaflokka til endurskoðunar. Ég var þeirrar skoðunar á sínum tíma að það ættu að vera grunnframlög til framboða í alþingiskosningum 

Virðulegi forseti. Það er gott að við erum búin að færa umræðuna upp á skaplegra plan. Eitt meginvandamál ríkissjóðs er að skattstofnar ríkissjóðs hrundu, þ.e. að þeir voru byggðir nánast á sandi. Grundvallaratriði hlýtur að vera að byggja tekjustofna ríkissjóðs á traustari grunni til framtíðar. Það er ekki gert með því t.d. að halda áfram að reyna að ná inn tekjum með tekjusköttum á lögaðila eftir hefðbundnum leiðum. Það er fyrst og fremst sá skattstofn sem hrundi og eins og við vitum hafa fyrirtæki og lögaðilar nánast í hendi sér hvað þau greiða í skatta hverju sinni. Hins vegar eru skattar á orku, umhverfi og auðlindir stöðugri skattstofn þó að mörgum séu slíkir skattar þyrnir í augum. Þeir eru mun stöðugri og miklu betra að byggja á þeim en mörgum öðrum. Þess vegna mun ég velta upp hugmyndum í efnahags- og skattanefnd um hvernig verði hægt að breyta þessu fyrirkomulagi.

Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram að það fjárlagafrumvarp sem hér er til umræðu eigi sér varla fordæmi hvað varðar þann viðsnúning sem það endurspeglar á stöðu þjóðarbúsins frá fyrri árum. Ég ætla ekki að draga það í efa að svo geti verið enda er himinn og haf á milli þess sem hér er rætt og þess sem áður hefur verið rætt um í þessum efnum. Þegar rennt er yfir umræður um fjárlagafrumvarp yfirstandandi árs hér á Alþingi í fyrra, í októberbyrjun fyrir réttu ári, má glöggt sjá að hvorki þáverandi fjármálaráðherra né þingmenn stjórnarliða og margir stjórnarandstæðingar á þeim tíma gerðu mikið úr því ástandi sem þá var að skapast og virtist vera fram undan í efnahagsmálum þjóðarinnar. Fáa óraði fyrir þeim ósköpum sem síðan gerðust en þó voru þeir til og fjölgaði ört á þeim tíma sem drógu upp þá dökku mynd sem síðan blasir við okkur í dag. Sem dæmi um þetta má nefna að þegar þáverandi fjármálaráðherra mælti fyrir frumvarpinu var því spáð að hagvöxtur í ár yrði um 1% og talið að niðursveiflan yrði ekki eins djúp og menn vildu þá sumir meina. Að vandinn sem blasti við stæði yfir í stuttan tíma og að kreppan yrði alls ekki svo djúp eða mjög erfið fyrir okkur að glíma við. Fleiri þingmenn voru þessarar skoðunar, bæði stjórnarþingmenn og stjórnarandstöðuþingmenn, sem þótti spá um þriggja prósentna atvinnuleysi í október í fyrra vera svartsýnisspá. Þeir höfðu fyrirvara á þeim varnaðarorðum sem höfð voru uppi um mikinn samdrátt í þjóðfélaginu og margir þóttust sjá fyrir. Það átti jafnt við um suma þingmenn úr stjórnarandstöðu sem og stjórnarsinna á þeim tíma sem voru svipaðrar skoðunar hvað þetta varðar og gerðu minna úr yfirvofandi vanda en efni stóðu til. Þeir vildu reyndar meina að þeir sem höfðu uppi hávær varnaðarorð gerðu of mikið úr hlutunum. Ég rifja þetta ekki upp hér til þess að gera lítið úr orðum og skoðunum þessara ágætu þingmanna heldur til að sýna þau umskipti sem orðið hafa frá þessum tíma. Málin fóru svo sannarlega ekki á þann veg sem um var rætt og flestir eru jarðbundnari í málflutningi sínum um efnahagsástandið í dag en þeir voru þá. Það er líka algjörlega nauðsynlegt við þá umræðu sem nú fer hér fram að ræða fjárlagafrumvarp næsta árs út frá þeirri stöðu sem við erum í en ekki þeirri sem við hefðum gjarnan viljað vera í og flest okkar óskuðu eftir að vera. Að ætla sér að gera það út frá einhverju öðru en þeim staðreyndum sem við okkur blasa mun aldrei verða til góðs eða skila ásættanlegri niðurstöðu fyrir okkur eða þjóðarbúið í heild. Það breytir í sjálfu sér engu í því samhengi hvort við hefðum óskað okkur að veruleikinn væri annar en hann er eða hvort við teljum að eitthvað hefði mátt betur fara á einhverjum tímapunkti í fortíðinni, hvað það var sem orsakaði þennan mikla umsnúning, hvað kom hruninu af stað, hverjum var um að kenna eða hverjir það eru sem bera hina pólitísku ábyrgð. Í mínum huga liggur þetta þó nokkuð skýrt fyrir og þannig er held ég um flesta landsmenn. Þetta er ekki aðalatriðið varðandi það mál sem hér um ræðir, frumvarp til fjárlaga ársins 2010, því að hér erum við og getum lítið annað en unnið okkur út úr þeirri stöðu sem við erum í einmitt í dag - sem er þá hver? Í stað þess hagvaxtar sem spáð var fyrir ári síðan, í október árið 2008, er hagvöxtur hér neikvæður um yfir 8% og spáð er áframhaldandi neikvæðum hagvexti á næsta ári. Ríkissjóður hafði verið rekinn í jafnvægi og með afgangi og átti orðið innstæður í Seðlabanka Íslands, sem námu á þeim tíma upp undir 10% af landsframleiðslu, ef ég man rétt, en nú stefnir í að halli á ríkissjóð sé um 80 milljarðar, líklega meira en innstæðan var fyrir ekkert löngu síðan. Viðsnúningurinn er alger. Skuldastaða Íslands var með því lægsta sem þekktist og nú hafa skuldir ríkissjóðs vaxið úr um 300 milljörðum frá árinu 2007 í 1.750 milljarða, sem er vel yfir áætlaðri vergri þjóðarframleiðslu. Atvinnuleysi sem áður mældist það minnsta á Íslandi af öllum þjóðum er nú spáð að verði yfir 10% á næsta ári og kaupmáttarrýrnun launa hefur orðið mikil sömuleiðis. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun um útgjöld ársins 2009 munu vaxtagjöld verða um 17 milljörðum kr. hærri en gert hafði verið ráð fyrir. Bæta þarf milli 7 og 8 milljörðum í Atvinnuleysistryggingasjóð til viðbótar því sem áætlað var. Yfir 3 milljarðar eru nú að falla á ríkissjóð vegna kaupa á flugvél Landhelgisgæslunnar, sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum einhverra hluta vegna, og tæpir 2,4 milljarðar eru að falla á ríkissjóð vegna ríkisábyrgðar sem fylgdi með bönkunum við einkavæðingu þeirra á sínum tíma, að mestu vegna Búnaðarbankans, ef ég þekki rétt til. Allt eru þetta útgjöld sem eru að bætast við í dag og finna má stað í fjárlagafrumvarpinu og fjáraukalögunum. Samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að tekjur ríkisins verði 468 milljarðar en útgjöld 555 milljarðar, tæpir 556 milljarðar, útgjöld verða því tæpum 90 milljörðum meiri en tekjur. Ef við drögum þetta saman og reynum að átta okkur á því hvernig dæmið lítur út kemur í ljós að halli á ríkissjóði stefnir í að verða um 180 milljarðar, útgjöld ríkissjóðs á næsta ári verða tæpum 90 milljörðum meiri en við ætlum að afla tekna til og vaxtabyrðin af skuldum er talin verða um 100 milljarðar á árinu. Skuldir ríkissjóðs hafa þá sexfaldast á skömmum tíma því til viðbótar. Þetta er satt að segja ekki mjög góð staða né auðveld viðureignar, það held ég að leynist engum hvar í flokki sem hann stendur. Þetta er heldur ekki staða sem við vildum vera í. Þetta er samt sem áður staðreyndin sem við okkur blasir og við fáum litlu um það breytt úr því sem komið er, svona er staðan og úr henni verðum við að vinna okkur. Upphafspunkturinn er hér, viðspyrnan er í dag við því ástandi hér er, hvergi annars staðar og þannig verðum við að horfa á þetta mál. Eins og ég nefndi áðan skiptir í sjálfu sér ekki öllu máli í þessu samhengi hvernig í ósköpunum var hægt að koma þessari ágætu þjóð svo rækilega á kollinn sem raun ber vitni á jafnskömmum tíma án þess að brugðist hafi verið við með viðhlítandi hætti í tæka tíð. Það er auðvitað freistandi að fara út í þessa sögu og ræða það frá þeim grunni, þá sögu alla eins og hún blasir við okkur, og það er auðvitað þörf á því að rifja það reglulega upp bæði hér á Alþingi og annars staðar í samfélaginu. Ég ætla að láta það eiga sig að þessu sinni, það er önnur umræða sem bíður betri tíma við annað tækifæri. Ég held að það sé rétt að við séum ekki að sóa tíma okkar hér í slík ræðuhöld að sinni heldur einhenda okkur í þau verk sem bíða úrlausnar. Ég óska sömuleiðis eftir því að allir þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, í stjórn eða stjórnarandstöðu, fyrrverandi stjórnarliðar sem aðrir, geri slíkt hið sama og taki umræðuna út frá þeim staðreyndum sem við okkur blasa og engu öðru. Hér erum við og verðum að vinna okkur út úr vandanum héðan í frá. Hvað gerum við þá þegar tekjur duga ekki fyrir gjöldum? Hvað gerum við þegar vextir af skuldum eru í þeim hæðum sem áður hefur komið fram í máli mínu og þeirra sem hér hafa talað í dag og undanfarna daga um þessi mál? Við öflum tekna og við lögum reksturinn að þeim fjármunum sem úr er að spila og við reynum að greiða niður skuldir sem bera þessa miklu vexti. Þetta er nokkuð einfalt og skýrt hverjum manni og augljóst öllum þeim sem vilja horfast í augu við þessa stöðu, línurnar eru nokkuð skýrar. Við getum auðvitað látið sem ekkert sé og neitað því að horfast í augu við staðreyndir, vonað að þetta muni bara leysast af sjálfu sér, vonað að skuldir muni gufa upp og lánardrottnar líti svo á ástandið hjá okkur á Íslandi að hér sé um gjaldþrota þjóð að ræða sem ekkert sé til að sækja. Það hefur örlítið borið á þessari umræðu, meira að segja í þessum þingsal hjá sumum þingmönnum, að hér verði engu hvort eð er bjargað og eins gott að segja sig til sveitar sem fyrst. Það er umræða sem ég hvet til að við forðumst því að það er ekki valkostur. Ísland er ekki gjaldþrota þjóð heldur þjóð sem hefur betri möguleika á því en flestar aðrar þjóðir að koma sér út úr þeim vanda sem hún er í, það skulum við gera og það munum við gera. Það verður ekki komist undan því að grípa til aðgerða sem munu þykja harðari en áður hafa þekkst hér á landi. En ef ekki verður ráðist í aðgerðir til að draga úr halla á ríkissjóði munu vaxtagreiðslurnar einar og sér á skömmum tíma gera út af við möguleika okkar til að rísa upp úr þessum vandræðum. Þetta vita allir. Við komum ekki í veg fyrir hallarekstur með því eingöngu að afla tekna upp í fjárlagagatið, það mundi ofbjóða greiðslugetu þjóðarinnar, jafnt einstaklinga sem fyrirtækja. Við lokum ekki því ljóta fjárlagagati heldur með því að leiðrétta rekstur ríkisins með niðurskurði af þeim tekjum sem við höfum úr að spila í dag. Það mundi að sjálfsögðu ganga allt of nærri velferðarkerfinu og stórskaða samfélagið allt. Það þarf að vera jafnvægi á milli tekjuöflunar og leiðréttingar í rekstri ríkisins og reynt að dreifa byrðunum sem víðast. Það er enginn undanskilinn því að taka þátt í endurreisn efnahagslífsins og það á við um einstaklinga og fyrirtæki. Ísland er allt undir og við munum aðeins komast út úr þessum vanda með samstilltu og sameiginlegu átaki. Fjárlagafrumvarp ársins 2010 miðar að því að laga reksturinn að því umhverfi sem við búum við í dag og að því að jöfnuður í rekstri ríkisins verði orðinn jákvæður á árinu 2013. Ramminn er skýr, línan er dregin við að ná þeim árangri í rekstri sem fram kemur í frumvarpinu og afla þeirra tekna og laga reksturinn að getu okkar hvað það varðar. Allar breytingar sem á frumvarpinu verða við umfjöllun Alþingis munu því þurfa að taka mið af þeim ramma sem við setjum okkur hér og allar innbyrðis breytingar sem kunna að verða gerðar á frumvarpinu og verða til hækkunar einstakra liða mun þá verða að finna jafnvægi fyrir í samsvarandi samdrætti einhvers staðar annars staðar. Virðulegi forseti. Ég hef farið mjög almennum orðum um það sem hér um ræðir, frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár. Það verður ekki úr því dregið að þetta frumvarp ber merki þess mikla efnahagsvanda sem við eigum við að etja og skal ekki lítið gert úr því að mörgum kann að þykja sá samdráttur á útgjöldum sem í frumvarpinu felst koma illa við hin ýmsu verkefni og málefni sem menn vilja standa vörð um. Ég ætla að ljúka máli mínu á því að hvetja þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, úr öllum kjördæmum, stjórn og stjórnarandstöðu, til að ganga til þessa verks sem bíður okkar með það í huga að leysa í sameiningu þann mikla vanda sem við erum í. Við verðum alltaf að hafa heildarmyndina í huga, hugsa um landið okkar sem eitt en ekki skipta því upp í smærri einingar. Við megum illa við því að skipta liði, ástandið býður einfaldlega ekki upp á slíkt og þjóðin á það hreinlega ekki skilið af okkur eftir það sem á undan er gengið. Alþingi verður að reyna hið minnsta að koma sér saman um lausn efnahagsvandans og eru fjárlög næsta árs þar ekki undanskilin.

Virðulegi forseti. Það hefur stundum hvarflað að mér við þá umræðu sem hér hefur verið í morgun á Alþingi að stjórnarliðar virðist illa gera sér grein fyrir því að það eyðist sem af er tekið. Því segi ég að við erum, í umræðu um þá gjörð sem liggur í fjárlagafrumvarpinu, sífellt að tala um þá köku sem við höfum til skiptanna í stað þess að reyna að stækka hana. Ég sakna þess að heyra ekki í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar hugmyndir sem lúta að því hvernig við getum stækkað þá köku sem í boði er sem gerir okkur fært að taka betur á þeim vandamálum sem vissulega eru uppi í íslensku samfélagi í dag. Það var nefnt hér í umræðum í gær um stöðugleikasáttmálann og enn var rætt um það í morgun að þeir aðilar á vinnumarkaði sem koma að gjörð þeirri hafa núna uppi mjög ríkan fyrirvara á framhaldi þessa sáttmála, sem er sögulegur að sínu leyti. Nú síðast lætur formaður Starfsgreinasambandsins hafa eftir sér að hann telji stöðugleikasáttmálann hafa gengið úr sér og ræðir mjög um vanefndir stjórnmálamanna við að koma hjólum atvinnulífsins á hreyfingu. Þá er ekki nema eðlilegt að maður kalli eftir því hvaða hugmyndir liggi fyrir hjá stjórnarliðum, og sérstaklega í þessu tilviki hjá hv. varaformanni fjárlaganefndar. Hvernig sér hann það land skipast á næsta ári í tengslum við það frumvarp sem hér er lagt fram? Það væri mjög ánægjulegt að heyra það og ég varpa þá bara upp einni lítilli hugmynd sem að hann getur stuðst við í svari sínu þótt ekki væri annað, fyrir utan stóriðjuna sem fékk mikla umræðu í morgun: Hvernig líst hv. varaformanni fjárlaganefndar á að auka við veiðiheimildir á árinu 2010? Hvernig hugnast honum það í þeim tilgangi að stækka þá köku sem er til skiptanna?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson spyr að því hvaða hugmyndir ég hafi varðandi nýtingu sjávarauðlinda, að auka veiðiheimildir á næsta ári til að afla tekna við að stoppa upp í þetta stóra fjárlagagat. Ég hef löngum verið þeirrar skoðunar að það megi veiða meira af fiski en við gerum, það er engin ný skoðun hjá mér, ég hef lengi verið þeirrar skoðunar og það hefur margsinnis komið fram áður hérna á Alþingi. Ég vil skoða það með mjög opnum huga hvort mögulegt er að gera það. Ég vil hins vegar ekki gera það með óábyrgum hætti þannig að það muni koma okkur í koll síðar meir, því hef ég aldrei verið talsmaður fyrir. Ég þekki það bara af reynslu minni í þessari atvinnugrein að það má gera betur hvað það varðar. Það má líka gera betur varðandi nýtingu þeirrar auðlindar en við gerum í dag t.d. með því að vinna meira af aflanum hér heima en við gerum núna. Gerðar voru breytingar í tíð síðustu ríkisstjórnar rétt áður en hún fór frá völdum þegar þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra afnam útflutningsálag á fiski. Þá var fiskur fluttur út án þess að tekið væri af honum álag af úthlutuðum kvóta eins og gert hafði verið, sem varð til þess að útflutningur á fiski hefur stóraukist síðan. Ég vil gjarnan nýta þessa auðlind miklu betur og helst hér heima. Það mun skapa okkur verðmæti í útflutningstekjum og það mun skapa atvinnu hér á landi þannig að ég tek undir þær hugmyndir hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, ef hann er þeirrar skoðunar, að það megi reyna að nýta veiðistofna og þessa auðlind betur hér heima í stað þess að flytja verðmætin og atvinnuna út.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hv. þm. Björn Valur Gíslason gaf hér áðan og vænti þess að hann berjist þá fyrir því innan sinna raða að þetta verði gert. Varðandi aðra þætti þess sem hér hafa verið ræddir langar mig einnig að heyra í varaformanni fjárlaganefndar varðandi skipulag og endurskipulagningu opinberrar þjónustu. Það kom fram í máli manna fyrir hádegi í dag að þeir hefðu verulegar áhyggjur af ýmsum opinberum embættum sem ætlunin er að leggja af vítt um land. Og þó svo að hv. þingmaður hafi rætt um að við mættum ekki brotna upp í einingar er það óhjákvæmilegt þegar við horfum á veik byggðarlög vítt um land að skoða þá stöðu sem þar er uppi. Ég nefni sem dæmi að bara það að verði sýslumannsembættið í Vík lagt af jafngildir því að 250 manna vinnustaður sé lagður niður hér í Reykjavík. Ég skora á hv. þingmann að beita sér fyrir því að tekið verði tillit til þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið í fjárlaganefnd í viðtölum við sveitarstjórnarmenn þar sem lýst hefur verið verulegum áhyggjum vegna þessara mála. Ég minni enn og aftur á að samflokksmenn hv. þingmanns í Norðvesturkjördæmi lýstu frumvarpinu sem sóknaráætlun gegn landsbyggðinni og þá er einhver ástæða til þess. Menn hafa af þessu verulegar áhyggjur. Í lokin vil ég inna hv. þingmann eftir því hvort hann hafi virkilega ekki áhyggjur af þeirri óvissu sem ríkir um tekjuhluta þessa frumvarps. Rakið hefur verið í umræðum í morgun að inn í þetta frumvarp vanti allar hugmyndir um útfærslu skatta og ég kalla þá eftir því hvaða hugmyndir eða tillögur hv. þingmaður hefur varðandi hvernig t.d. skattar á einstaklinga og fyrirtæki verði útfærðir. Ég vænti þess að stjórnarliðar hafi gleggri upplýsingar um þau mál en stjórnarandstaðan hér á þingi.

Virðulegi forseti. Svar mitt við spurningu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um nýtingu sjávarauðlinda og fiskimiða hefði ekki átt að koma hv. þingmanni á óvart. Eins og ég sagði áðan hefur margoft komið fram í máli mínu bæði hér á Alþingi sem og annars staðar að ég tel að nýta megi þessa auðlind miklu betur en við gerum, að skapa megi miklu meiri atvinnu hér á landi með nýtingu auðlindarinnar en gert er í dag og að sömuleiðis megi skapa miklu meiri verðmæti í þjóðarbúið. Okkur kann að greina á um hvernig við munum gera það, hvernig við munum ná meiri arði út úr þessari auðlind og þessum fiskstofnum en við gerum í dag en við hljótum þó að vera sammála um að það er mögulegt. Að því er unnið þessa dagana og þessar vikurnar í samræmi við stefnu ríkisstjórnarflokkanna, m.a. um endurskoðun á fiskveiðistefnunni. Má vænta þess að fljótlega í vetur komi í ljós einhver árangur af þeirri vinnu í samstarfi við hagsmunaaðila í greininni. Ég hef, rétt eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, áhyggjur af þeim samdrætti sem er boðaður í fjárlagafrumvarpinu og kemur ekki síst niður á opinberri þjónustu víða um land, úti á landsbyggðinni. Að sjálfsögðu hef ég áhyggjur af því. Ég held að við þingmenn allir munum þurfa að skoða þau mál mjög vel þegar að því kemur. Það þýðir hins vegar ekki að það verði hjá breytingum komist. Við getum ekki lamið höfðinu við steininn hvað það varðar, það er ekkert það atriði í ríkisrekstrinum sem við verðum ekki að taka á, ekki eitt einasta atriði. Það verður ekki undan því flúið að taka á þessum málum en við munum auðvitað gera það af mikilli yfirvegun og reyna að koma í veg fyrir að það valdi of miklu tjóni.

Virðulegi forseti. Flatur niðurskurður eða að skera niður alls staðar er versta aðferð sem hugsanleg er til að rifa seglin, eins og íslenskt þjóðfélag þarf að gera á þeim tímum sem við lifum nú. Ég geri mér það ljóst og sætti mig við þá skilgreiningu að ef undirstöðuatvinnugreinar þjóðfélagsins eru matur og drykkur samfélags okkar eru menning og listir þau nauðsynlegu vítamín sem hvert þjóðfélag þarf á að halda til þess að vera heilbrigt og til þess að þegnarnir geti verið hamingjusamir. Þjóðfélag án menningar og lista er ekki raunverulegt þjóðfélag heldur tímabundið samfélag manna, nokkurs konar verstöð eða olíuborpallur þar sem engar kröfur eru gerðar um að lífið veiti hamingju heldur að lífið sé notað til að vinna tímabundin verkefni og skila fjárhagslegum arði. Ég starfaði í heilan mannsaldur, í aldarfjórðung, í 25 ár, ásamt öðru góðu fólki við að leggja grundvöll að íslenskri kvikmyndagerð. Þetta tímabil hefur verið kallað kvikmyndavorið. Það var kalt og erfitt vor og viðkvæmur gróðurinn, nýjabrumið, þurfti að standa af sér mörg vorhret. Kvikmyndagerð á Íslandi þróaðist ekki af öðru en þvermóðskulegu einstaklingsframtaki. Stuðningur ríkisins við þetta frumkvöðlastarf var lítill og sá stuðningur var veittur með semingi. Þeim litla styrk sem í boði var af hálfu ríkisins urðu kvikmyndamenn að sætta sig við að væri misbeitt og oft og einatt úthlutað samkvæmt íhlutun gjörspilltra stjórnmálamanna sem þökkuðu sér styrkinn í fyrsta lagi. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þessar fjandsamlegu aðstæður, þrátt fyrir lítið þjóðfélag tókst að byggja hér upp kvikmyndagerð sem skilað hefur störfum og þekkingu, sem hefur aukið lífsgæði þjóðarinnar og glætt þjóðernistilfinningu Íslendinga. Það hefur styrkt stoðir íslenskrar tungu og skilað meiri landkynningu á undanförnum áratugum en samanlögð landkynningarátök ríkisins á undanförnum árum að meðtöldu því fokdýra og fáránlega flani á árum mikilmennskubrjálæðisins að sækjast eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Nú þegar íslensk kvikmyndagerð hefur slitið barnsskónum og vorið er liðið á að leiða hana til slátrunar. Það er í ráði að skera niður framlög í Kvikmyndasjóð um 200 millj. kr., þ.e. um 34%, ekki 5%, ekki 7%, heldur 34%. Þarna er ekki um niðurskurð að ræða heldur aftöku. Þetta eru ekki handaverk hugsandi stjórnmálamanna sem vilja hagræða og grisja burt það sem ekki er lífvænlegt svo að þær plöntur sem við viljum fá notið ávaxtanna frá beri þann ávöxt sem hugsanlega er bestur og hafa til þess svigrúm og nauðsynlega aðhlynningu. Þetta eru handaverk hugsunarlausra baunateljara. Hér eins og víðar í fjárlagafrumvarpinu þurfa pólitísk hugsun, pólitísk framtíðarsýn og pólitísk ábyrgð að koma inn í staðinn fyrir hugarfar baunateljarans. Við þurfum að hugsa það vel og vandlega á þessari ögurstund í lífi þjóðarinnar hvað það er sem við viljum flytja með okkur inn í framtíðina og fá að njóta ávaxtanna af og hvað það er sem við getum án verið, hvað hefur skilað sínu eða hvað var kannski aldrei lífvænlegt. Það er fleira í fjárlagafrumvarpinu en þessi niðurskurður til kvikmyndagerðarinnar sem mig langar til að gera að umtalsefni en tími minn leyfir ekki að ég fari út um víðan völl í þessari stuttu ræðu. En það kemur alltaf meiri tími, eins og vinir okkar Færeyingar segja, og ég vonast til þess að geta vikið að fleiri atriðum síðar. Á því fjárlagafrumvarpi sem hér liggur frammi eru bæði kostir og gallar. Sparnaður og hófsemi, sem eru kannski aðalsmerki vinstristefnu, eiga sín spor í þessu frumvarpi en því miður er þessi höfuðstyrkur vinstri manna líka þeirra helsti veikleiki. Í þetta frumvarp vantar framtíðarsýn, það vantar skapandi hugsun og það vantar að leggja fram áætlanir um uppbyggingu sem mun skila sér í betri lífskjörum og betri lífsgæðum hér á landi, lífsgæðum sem á engan hátt er hægt að koma til hjálpar með niðurskurði og skattlagningu. Ég vona að í meðförum Alþingis takist okkur sem sæti eigum á Alþingi, þeim sem í fjárlaganefnd sitja og fjármálaráðherra einkum og sér í lagi að gera það við fjárlagafrumvarpið sem því er í rauninni ætlað að gera við íslenskt þjóðfélag, að reyna að fækka göllum þess og reyna að hlúa að kostum þess.

Virðulegi forseti. Mig langar að nefna það út af orðum hv. þingmanns um kvikmyndirnar að það er með Kvikmyndasjóðinn eins með annan lið í þessu frumvarpi, sem er Jöfnunarsjóður námsmanna, þar er um að ræða tvo liði sem höfðu hækkað mjög mikið á milli fjárlaganna 2008 og 2009 og voru þar af leiðandi teknir öllu róttækar niður en kalla má æskilegt. Ég tel mjög mikilvægt að fjárlaganefnd skoði sérstaklega þessa tvo liði í meðförum sínum á frumvarpinu. Það er hugsanlega eitthvert borð fyrir báru varðandi tilfærslu milli liða og þá nefni ég sérstaklega að gert er ráð yfir talsverðri aukningu til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, einkum þá til að mæta fjölgun. Þar má hugsanlega finna eitthvað til að gera niðurskurð á þessum liðum öllu meira í takt við aðra liði þannig að ég tel mjög mikilvægt að fjárlaganefndin skoði þetta út frá því sjónarmiði. Við unnum að því að mæta þeirri niðurskurðarkröfu sem okkur var sett þannig að við sjáum ekki fyrir okkur að aukið fjármagn þurfi endilega til, þarna sé hins vegar möguleiki á að færa til fjármuni. Ég mun ámálga það við fjárlaganefnd að hún skoði þann möguleika.

Virðulegi forseti. Ég þakka menntamálaráðherra fyrir að koma hér og benda á að ekki sé öll nótt úti enn fyrir íslenska kvikmyndagerð, að enn þá sé einhver lífsvon. Ég leyfi mér að fullyrða hér og nú að íslensk kvikmyndagerð á síðari hluta síðustu aldar og það sem af er þessari hefur verið flaggskip íslenskrar menningar án þess að nokkuð sé tekið frá eldri listgreinum en kvikmyndalistinni. Kvikmyndagerð á Íslandi hefur lifað erfiða daga og hún mun alltaf eiga erfiða daga meðan þjóðin er svo lítil sem raun ber vitni. Sá lágmarksstuðningur sem kvikmyndagerðinni hefur tekist að ávinna sér er lífsnauðsynlegur til þess að þessi listgrein geti haldið áfram að þróast og blómgast hér á landi. Og fyrir þá sem hugsa aðeins í praktískum atriðum fullyrði ég hérna að fari svo að það framlag til kvikmyndagerðar sem hér um ræðir verði skorið niður, muni það kosta þjóðfélagið um eitt þúsund ársstörf. Það eru mörg störf og tiltölulega viðráðanlegir peningar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga ársins 2010 sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram í morgun. Ég verð að segja það í upphafi máls míns að ég ber þá von í brjósti að þetta fjárlagafrumvarp hljóti sömu örlög og Icesave-samningurinn hlaut í fjárlaganefnd, því verði í raun og veru snúið á hvolf. Ég ætla hins vegar ekkert að gera lítið úr því að verkefnið er erfitt og það verður ekkert komist hjá niðurskurði í ríkisútgjöldum. Það væri bæði óábyrgt og ósanngjarnt af minni hálfu að halda því fram að það eigi ekki að gera. Það er hins vegar ekki sama hvernig það er gert, það þarf að vanda mjög til verka núna við þessar aðstæður. Því miður höfum við ekki getað vandað nóg til verka og það eru margar ástæður fyrir því. Eins og hæstv. fjármálaráðherra kom inn á í ræðu sinni í morgun og dró ekkert úr því, eru aðstæðurnar í þjóðfélaginu þannig, líka í stofnunum landsins, að við þurfum að vanda okkur betur. En ég ber þá von í brjósti að við munum ná að snúa því til betri vegar sem liggur fyrir í fjárlaganefnd. Eins og ég sagði er mikilvægt að menn skeri niður og undan því verður ekkert komist en það þarf að gera það á réttan hátt. Það er ekki skynsamlegt að fara í flatan niðurskurð eins og hér er boðað heldur þurfa menn að skoða hlutina algjörlega ofan í kjölinn. Alltaf þegar ég fer að hugsa um vandamál ríkisins í fjármálum kemur tónlistarhúsið upp í huga mér. Ég er bara að velta fyrir mér hvort við séum öll komin niður á jörðina enn þá, hvort það hefði nú ekki verið skynsamlegra að fresta byggingu þess húss og hafa það þá sem minnisvarða um hrunið en snúa sér frekar að arðbærari uppbyggingu eins og til að mynda vegaframkvæmdum og öðru og sleppa þessari vitleysu. Síðan er það þessi skattpíningarstefna sem birtist hér. Ég tel hana algjörlega óraunhæfa, þó svo að menn vildu reyna að fara eftir henni er hún algjörlega ófær. Að ætla að bæta við 40 milljörðum bara á tekju- og eignarskatt á einstaklinga fyrir utan aðrar álögur sem munu aukast, er bara algjört brjálæði. Hvað eru eiginlega margir í þessum sal sem halda að fjölskyldurnar í landinu og fyrirtækin beri frekari skatta en þau eru með núna? Ég er ekki í þeirra hópi, svo mikið er víst. Þetta er algjör eyðimerkurganga, því miður, algjör. Það er eins og menn átti sig ekkert á því að það séu einhver þolmörk á skattpíningunni, nei, hún er bara endalaus. Þetta er bara eitthvert box sem maður opnar og það kemur endalaust upp úr því. Þegar við fórum í bandorminn í sumar varaði ég við því að það þýddi ekki að hækka bara skattana, það mundi ekki skila sér til baka. Hver er síðan niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að á árinu 2009 koma 15 milljörðum minni tekjur inn í ríkissjóð en reiknað var með þrátt fyrir þær aðgerðir sem gerðar voru. Segir það okkur ekki allt sem segja þarf, frú forseti? Þetta er algjörlega dæmt til að mistakast, því miður. Við hvað aðstæður gerum við þetta? Við gerum þetta við þær aðstæður að kaupmáttur er að minnka um 11,4%, samdráttur á einkaneyslu um 6,1%, atvinnuleysi verður 10,6% og eykst um 20% á milli ára. Og það á bara að hækka skattana. Nei, frú forseti, þessi leið er algjörlega ófær. Það sem þarf að fara að gera hér er að framleiða og búa til verðmæti, það er það sem þarf að gera. Menn geta svo snúið því öllu á hvolf og sagt að við sjálfstæðismenn höfum bara einhverjar leiðir sem tengjast stóriðju. Það er ekki þannig, við höfum bent á fullt af öðrum leiðum en það hentar mörgum hins vegar að halda því fram að hér sé bara sama stóriðjustefnan á ferðinni og hefur alltaf verið til þess að skapa hér störf og atvinnutækifæri. Það er ekki þannig. Það eina sem þessi ríkisstjórn hefur gert er að þvælast fyrir fólki sem vill byggja upp og koma með erlent fjármagn inn í landið, það er það eina sem hún hefur gert. Og ekki bara það, ríkisstjórnin veit ekki hvort hún er að fara til hægri eða vinstri, hún er algjörlega ráðvillt, enda sést það líka við framlagningu þessa frumvarps. Hvað kemur fram þar? 16 milljarða orkuskattur, og það er fínt að hafa fagurgala um að einhver stóriðja geti svo sem borið það. En hvað þýðir þetta og hvernig er framkoman? Það kemur bara skipun að ofan eins og svo sem allt annað sem ríkisstjórnin gerir. Hún kemur bara með tilkynningu og hún skal standa. Að henni hafi dottið í hug að ræða þetta við forsvarsmenn fyrirtækjanna um hvaða áhrif þetta hefði? Nei, henni datt það ekki í hug. Nei, það kom skipun að ofan. Og kannski að hæstv. forsætisráðherra og þessum margfræga verkstjóra, sem búið er að ákalla hér lengi, takist það líka að hrekja stóriðjuna burtu eins og hún gerði við fyrrverandi heilbrigðisráðherra. Kannski að það sé bara markmiðið. Hvað þýða þessir 16 milljarðar? Bara til þess að setja þetta í smásamhengi þýðir þetta að núna greiða álfyrirtækin eða stóriðjan um 5 milljónir á starfsmann í landinu í árslaun. Skatturinn einn og sér, þó að það eigi eftir að útfæra hann, er 10 milljónir á hvern starfsmann. Er þetta gáfulegt? Og ekki bara það, framkoman gagnvart fyrirtækjunum er algjörlega ólíðandi. Ætla menn að koma inn í svona umhverfi þar sem stjórnvöld breyta leikreglunum í hálfleik? Nei, við erum að tapa trausti og það er meira en 16 milljarða kr. virði, frú forseti, það fullyrði ég. Þetta eru algjörlega ótæk vinnubrögð. Síðan getum við deilt um það hvort það eigi að gera þetta mikið í þessu eða hinu. Það þýðir ekkert fyrir fólk að koma og segja að hér sé einhver græn stefna og hafa svo engin svör við því hvað á að gera, það gengur ekki, það á bara að gera eitthvað annað. En við þurfum líka að hlúa að öllum, meðalstórum, stórum og smáum fyrirtækjum sem er mörgum hverjum að blæða út. Hefði ekki verið skynsamlegra að fara í vegaframkvæmdir vítt og breitt um landið og sleppa þessu tónlistarhúsi? Jú, það hefði sko verið margfalt skynsamlegra en því miður erum við bara ekki öll komin niður á jörðina enn þá. Eins og ég sagði í upphafi þarf að skera niður í ríkisútgjöldum og ég geri ekkert lítið úr þeim vandamálum sem ríkisstjórnin á við þar. En það eru líka margar aðrar leiðir til þess að gera það. Ég benti á það í ræðu minni að það þarf að hlúa að þeim fyrirtækjum sem vilja koma hingað með erlent fjármagn og byggja upp starfsemi og atvinnu. Álverið í Helguvík, sem er algjörlega komið í uppnám núna - bara fyrsti áfangi þess sem er klár þýðir 7 milljarða í beinar skatttekjur ríkisins, um þrjú þúsund störf. Það þýðir 5 milljarða í sparnað á atvinnuleysisbótum, það eru 12 milljarðar. Nei, það er að sjálfsögðu ekki hugsað neitt til enda, það kemur bara tilskipun að ofan. Við gætum gert margt annað. Ég fagna yfirlýsingu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan um að bæta við veiðiheimildir. Hvað gerði ríkisstjórnin þegar Hafrannsóknastofnun kom með tillögur sínar í vor? Hún stimplaði þær bara. Það var ekkert verið að spá í það hvað væri fram undan. Jú, það er harður vetur og miklir erfiðleikar. Nei, það var ekki hægt að gera annað því að þá voru menn að gutla við einhverja Evrópusambandsumsókn sem kostar fleiri hundruð milljónir á þessu ári. Það hefði kannski mátt sleppa því og geyma það í eitt til tvö ár á meðan við værum að gera vinna bug á vandanum, sleppa t.d. í staðinn að skera niður hjá SÁÁ o.fl., svo ég nefni bara eitthvað af handahófi. Peningunum væri betur varið þar en í þetta Evrópusambandsgutl. Síðan vil ég koma hér inn á eitt, af því að menn eru gagnrýndir fyrir að koma ekki með tillögur. Við sjálfstæðismenn höfum margoft komið með tillögur. Við komum með efnahagstillögur sem við kynntum í vor. Þær fengust ekki skoðaðar eða ræddar, þær voru bara slegnar út af borðinu. Ein af hugmyndunum var t.d. að breyta skattlagningu á lífeyrissjóðakerfinu, að skattleggja frekar inn en út. Nei, það var bara hugsað um að skattleggja út, annað var ekkert skoðað. Skattmann skal bara bæta við prósentu og þá fær hann meira. Það er gáfulegt. Ég er ákveðinn í því að flytja þingsályktunartillögu um að bæta við veiðiheimildir. Bara ef við mundum bæta 40 þús. tonnum við þorskinn, 15 þús. tonnum við ýsuna, 15 þús. tonnum við ufsann, 3 þús. tonnum við grálúðuna og 2 þús. tonnum við skötuselinn, sem er algjörlega óskiljanlegt af hverju er ekki bætt við, mundi það færa 27 milljarða inn í hagkerfið. Og þá er mjög varlega farið, þarna eru ekki neinar tölur eins og oft hafa heyrst hér. Nei, það má ekki skoða það, það er bara allt stimplað frá Hafrannsóknastofnun. Nei, okkur vantar greinilega ekki tekjur, það á bara að pína þjóðina meira og setja hana endanlega niður á hnén, því miður. Ég ætla nú að ljúka máli mínu frekar á jákvæðu nótunum. Ég geri mér vonir um að við náum að snúa ofan af þessu og koma viti fyrir ríkisstjórnina í fjárlaganefndinni, eins og við höfum gert stundum áður, og heiti því að starfa þar með því góða fólki sem þar er því að við verðum að opna augun fyrir því að við skattleggjum okkur ekki út úr vandanum. Það sem við þurfum að gera er að búa til störf, við þurfum að skaffa atvinnu, búa til tekjur og gefa fólkinu og fyrirtækjunum í landinu von.

Hæstvirtur forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni kærlega fyrir kraftmikla ræðu. Það kom mér á óvart hvað hann hafði miklar upplýsingar um hugarfar stjórnarmeirihlutans og ætlunarverk og gat fullyrt að ætluðu menn ekki að gera hina og þessa hluti, t.d. hvað varðar stóriðju, eða ætluðu að leggja hitt og þetta í rúst. Hann veit líka hvernig á að útfæra skattstefnuna sem aðrir þingmenn hafa ásakað ríkisstjórnina um að geta ekki sagt hvernig ætti að gera. Gaman væri ef Ásbjörn upplýsti okkur um hvaða tölur hann er með í huga þegar hann segir að allt sé að fara á hliðina. Ég tek undir með honum að við eigum eftir að vinna úr þessu frumvarpi, en ég vara við að menn tali þannig að hægt sé að leysa þetta allt saman með aukinni þenslu upp á nýtt. Við erum búin að prófa þá aðferð. Mig langar að heyra hvort hann er ekki sammála mér um að við eigum ekki að fara í kollsteypu aftur, heldur aðlaga samfélagið og átta okkur á því hverju við höfum efni á að eyða og hvaða tekjur við höfum í stað þess að treysta á að við getum tekið til við nýjar framkvæmdir sem duga okkur í skamman tíma en skapa svo tómarúm og vandamál í framhaldinu. Ég deili þeirri skoðun með þingmanninum, og það hefur komið fram áður á opinberum vettvangi, að okkur er alveg óhætt að veiða meiri fisk. Við eigum að reyna að skoða saman hvort ekki er hægt að koma því við. Auðvitað verðum við að haga skattlagningu á fyrirtæki þannig að þau standi undir því. Gaman hefði verið að heyra frá hv. þingmanni - í stað þess að liggja á hnjánum og vorkenna fyrirtækjum sem eiga nokkuð örugga afkomu í augnablikinu - hvað hann telji eðlilegt að fyrirtæki taki mikinn þátt í endurreisninni á samfélaginu. Hvað getum við búist við að stóriðjan, og þess vegna sjávarútvegurinn, leggi mikið til núna á þessum krepputímum?

Virðulegur forseti. Ég sagði í ræðu minni að við þyrftum að skera niður í ríkisútgjöldum. Hjá því verður ekki komist. Óábyrgt væri af minni hálfu og ósanngjarnt gagnvart stjórnarmeirihlutanum að halda öðru fram. Ég benti hins vegar á að ekki er sama hvernig það er gert. Ekki má ryksuga upp á landsbyggðinni allt það sem tekið hefur áratugi að skapa. Eftir orð margra hér inni, og ég veit hver hugur hv. þingmanns Guðbjarts Hannessonar er, treysti ég á að við munum verja það sameiginlega, alveg sama hvar við stöndum í pólitík. Að mínu viti snýst þetta um að breikka skattstofnana. Ekki er hægt að skattpína heimilin og fyrirtækin meira. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um stóriðjuna. Stóriðjan skapar gríðarleg verðmæti og gríðarlega mikilvæg störf sem eru undirstaða margra byggðarlaga, eins og hv. þingmaður þekkir. Svona ákvarðanir á ekki að taka á þennan hátt. Menn verða að kynna sér afleiðingar af því sem þeir ætla gera. Og núna - við þetta nýjasta útspil um stóriðjuskattinn og óskiljanlegar tafir hæstv. umhverfisráðherra, sem fer langt út fyrir sinn ramma - ætla menn fara þessa leið. Ég sagði í ræðu minni að fyrsti áfangi í Helguvík væri algjörlega í uppnámi, hvað varðar að fjármagna hann og með framkvæmdina. Þetta snýst um 12 milljarða. Ég vil að við byggjum upp meiri atvinnu, veiðum meiri fisk, búum til fleiri störf og förum okkur mjög hægt í að skattleggja fólkið meira. Það eru mörk fyrir því hvað hægt er að skattleggja einstaklinga og fyrirtæki mikið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Ásbirni Óttarssyni kærlega fyrir svarið. Mig langar að bæta við spurningu af því að þingmaðurinn orðaði það þannig að við hefðum átt að leita til atvinnulífsins varðandi afstöðu til skattlagningar og ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég held að menn hafi einmitt reynt í sambandi við þetta fjárlagafrumvarp að ná sátt á vinnumarkaðnum um hvernig við kæmum að málum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi leitað samráðs við Samtök atvinnulífsins um þá hugmynd að skattleggja lífeyrissparnað fyrir fram, hver afstaða Samtaka atvinnulífsins hafi verið og hvort þau ætli að halda þeirri hugmynd til streitu. Ætli þau að gera það skal ég lofa að mæla eindregið með því að þessi tillaga verði tekin til alvarlegrar skoðunar. Hún verði rædd í efnahags- og skattanefnd, sem tekjunefndinni sem vinnur fyrir fjárlaganefndina, og ef ekki þar þá í fjárlaganefndinni þar sem við reynum að nálgast allar slíkar tillögur af þeirri sjálfsögðu tillitssemi að reyna að afgreiða þær. Mér fannst vera ákveðin mótsögn þarna, í að reynt hafi verið að hafa samráð við Samtök atvinnulífsins og að rætt hafi verið við þau. Þegar tillagan um skattlagningu lífeyrissparnaðar kom fram var verið að vinna að stöðugleikasáttmálanum. Þar voru aðilar ekki mjög hrifnir af tillögunni og þess vegna kom hún ekki beint inn í sáttmálann. Þannig að ég er spenntur að heyra hvert samráðið hefur verið, vegna þess að ég geri ráð fyrir töluverðum tengslum Sjálfstæðisflokksins við atvinnulífið, eins og hefur verið áður. Varðandi skattlagningu á fyrirtæki að öðru leyti þá berum við öll fyrir brjósti að reyna að hafa skattlagninguna eins hóflega og hægt er til að skapa svigrúm. Ég gerði grein fyrir því að allar þær aðgerðir sem við hefðum átt að grípa til núna voru notaðar í þenslunni af flokkunum sem þá réðu og það hefur skapað okkur miklu þrengra svigrúm núna en annars hefði verið. Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns, sem þá var ekki inni á þingi, á því hvernig sú aðferðafræði sem notuð var í þenslunni fór með landsbyggðina.

Já, frú forseti. Ég tel heils hugar undir það með hv. þingmanni Guðbjarti Hannessyni að hagstjórnin í þenslunni var algjörlega kolröng. Það var algjörlega kolrangt að þenja út ríkiskerfið í þenslunni. Eins og hann benti réttilega á, og nefndi í ræðu í morgun, þá færðu menn atvinnuleysið af landsbyggðinni inn á höfuðborgarsvæðið. Þetta þekkjum við öll sem búum úti á landsbyggðinni. Þess vegna er svo gríðarlega mikilvægt að við stöndum saman um að verja þessar litlu stofnanir núna. Það hefur tekið ár og áratugi fyrir sveitarstjórnarmenn og íbúa úti á landsbyggðinni að fá til sín störf. Þeir hafa þurft færa alls konar rök fyrir að þau eigi að vera þar en ekki hér. Núna, þegar stjórnsýslan hér fyrir sunnan fer að skera niður, er auðvelt að skera niður það sem er fjær. Þetta þurfum við að passa og ég treysti að Alþingi muni gera það. Þingmaðurinn kemur inn á hugmyndir í sambandi við breytingar á skattlagningu lífeyrissjóða, þ.e. borga skattinn við inngreiðslu, með því mætti hugsanlega fá í kringum 35 milljarða í tekjur. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á, Samtök atvinnulífsins tóku þessu mjög illa vegna þess að sömu aðilarnir stýra lífeyrissjóðunum. Skoða verður raunsætt hvaða hagsmunir liggja að baki. Mér býður í grun að hugsanlega sé komið annað hljóð í strokkinn hjá sumum þessara manna og þeir vilji hugsanlega skoða slíka leiðir. Mikilvægt er að við ræðum efnislega hvernig við getum forðast að fara svona hart gegn heimilunum og fyrirtækjunum í landinu, því að það verður eyðimerkurganga. Algjör eyðimerkurganga, því miður. Ég er ekkert að segja þetta vegna þess að mér sé illa við þessa stjórn. Þetta er bara sannfæring mín, þó að sjálfsögðu væri mesta hagsmunamál í uppbyggingu efnahags Íslands að losna við ríkisstjórnina. Það er alveg hárrétt.

Frú forseti. Forsendur fyrir því fjárlagafrumvarpi sem lagt hefur verið fram fyrir árið 2010 er skýrsla fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, stöðugleikasáttmálinn sem gerður var í sumar við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélög og það að verja kjör þeirra sem verst eru settir. Markmiðið er að ná efnahagslegum stöðugleika og honum verður ekki náð nema ríkisfjármálum verði komið á styrkan grundvöll. Til að svo megi vera verða fjárlögin að vera trúverðug og framkvæmd þeirra markviss. Undanfarin ár hefur framúrkeyrsla á fjárlögum sloppið fyrir horn því að tekjurnar hafa einnig verið meiri en lögin gerðu ráð fyrir. Haga þarf vinnubrögðum nú á þann veg að þau dragi úr líkum á að útgjöld fari umfram heimildir í fjárlögum. Þannig er nauðsyn á auknum aga í framkvæmd fjárlaganna og reyndar einnig við samningu þeirra. Fjármálaráðherra mun á haustdögum leggja fyrir ríkisstjórn til afgreiðslu verklagsreglur og viðmiðanir sem auka á trúverðugleika fjárlaga og styrkja framkvæmd þeirra. Miðað við gefnar forsendur um þjóðarhag er ramminn fyrir opinber útgjöld gefinn. Að smíða þann ramma er ekki erfiðasta verkið í ferlinu. Það er erfiðara að raða inn í rammann og ákveða hverju á að sleppa og í hvað á að eyða því fé sem er til skiptanna. Skuldastaða ríkisins hefur ráðið mestu um að valið hefur verið að fara í aðgerðir eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Það er áætlunin að greiða hratt niður skuldir og sleppa þannig við óheyrilegan vaxtakostnað sem greiða þyrfti ef hægar væri farið í sakirnar. Því er kapp lagt á að eyða um 180 milljarða kr. halla á fjórum árum og hefja þá niðurgreiðslu skulda af krafti. Eins og fram hefur komið í umræðunni hér í dag og einnig margoft síðastliðið sumar, einkum í umræðum um skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, er áætlað að skera niður, hagræða og auka tekjur samtals um 63 milljarða á árinu 2010. Stöðugleikasáttmálinn gerir ráð fyrir að 55% verði niðurskurður eða um 35 milljarðar og 45% náist með sköttum eða um 28 milljarðar. Ýmsir óttast að of bratt sé farið í niðurskurð á opinberri þjónustu. Að með niðurskurðinum verði gengið of nærri þeim sem standa höllum fæti, svo sem þeim sem þarfnast þjónustu tryggingakerfis og heilbrigðiskerfis. Lífsgæði þeirra verði enn verri og að þeir beri hlutfallslega stærsta hluta afleiðinga kreppunnar. Það þarf að fara með gát þegar skorin eru niður opinber útgjöld. Verja þarf grunnþjónustu og aðra þá þætti sem vinna að samfélagsuppbyggingu og hafa hagsmuni barna í forgrunni. Til dæmis þarf að hafa í huga að í góðu skólakerfi felst mikilvæg uppbygging til framtíðar. Þó að þrengt sé að fjárhag skólanna verður að gæta þess m.a. að það verði ekki til þess að jöfn tækifæri ungmenna til náms verði fyrir borð borin. Að fljótandi skil skólastiga megi þróast áfram á jákvæðan hátt og að jöfnunarsjóður til náms nái að þjóna sínu hlutverki. Almennt er miðað við að stofnanir og ráðuneyti hagræði og spari og að þau verkefni verði lögð niður tímabundið sem mögulegt er. Að skerðing á þjónustu verði í lágmarki og uppsagnir starfsmanna einnig. Í því verki þarf að líta í mörg horn og gæta að því að kostnaður vegna niðurskurðar af ríkisins hálfu lendi ekki á sveitarfélögunum í staðinn. Farið verður vel yfir þau svið þar sem hætta er á slíku. Sparnaður á einum stað í kerfinu getur líka stuðlað að auknum kostnaði á öðrum. Raunverulegur sparnaður í beinhörðum peningum þarf að liggja fyrir þegar verkefni eru endurmetin. Þingnefndir munu á næstu dögum og vikum fara yfir þá málaflokka sem þeim tilheyra. Ljóst er að frumvarpið mun taka breytingum í meðförum þingsins og gerðar verða breytingar sem m.a. taka á þeim atriðum sem ég hef nefnt. Veikleikar frumvarpsins verða leitaðir uppi og yfirfarnir en einnig styrkleikar og greinilega má sjá að unnið hefur verið gott verk við erfiðar aðstæður við smíði frumvarpsins. Það er þó ekki fullkomið frekar en önnur mannanna verk. Dæmi um aðgerð sem veldur auknum kostnaði þegar upp er staðið eru áform um skerðingu framlaga til Kvikmyndasjóðs, eins og komið hefur fram í umræðum hér í dag. Þar þarf að finna jafnvægi á milli niðurskurðar á framlögum og aukinna ríkistekna vegna hans. Mörg góð verkefni munu tímabundið fá minna fé en áður en taka þarf til skoðunar sérstaklega þau sem leggjast munu alfarið af ef framlög til þeirra eru skert eða langur tími mun líða þar til þau geti náð aftur góðri stöðu. Sem dæmi um slíkt í fjárlagafrumvarpinu sem hér er til umræðu eru verkefni er varða menntun og voru borin uppi af mótvægisaðgerðum vegna skerðingar á þorskkvóta. Framlög vegna mótvægisaðgerða eru öll skorin niður. Keilir, miðstöð vísinda, fræða og atvinnulífs á Ásbrú á fyrrum varnarsvæði á Suðurnesjum, fékk slíkt framlag og ef ekkert verður að gert munu tugir nemenda líða fyrir og einnig uppbygging samfélagsins á fyrrum varnarsvæði. Sama á við um Háskólasetur Vestfjarða sem naut framlaga vegna mótvægisaðgerða til frumgreinanáms og náms í haf- og strandveiðum. Áreiðanlega eru margir vonsviknir vegna þess að eitthvað það sem tekið hefur langan tíma að fá framgengt er nú tímabundið tekið til baka. Við erum reyndar öll vonsvikin vegna þeirrar atburðarásar sem leiddi okkur í svo slæma stöðu. Með fjárlagafrumvarpinu er ekki beinlínis verið að flytja gleðifréttir. Við yfirferð í þingnefndum þarf að vega frumvarpið og meta og tryggja að markmiðum þess séu í raun náð, þ.e. að skila afgangi til að vinna á hallanum en verja jafnframt velferðar- og grunnþjónustu. Starfsmenn ríkisins hafa unnið mikið og gott starf við hagræðingu og sparnað í ríkisrekstri á þessu ári og fyrir það ber að þakka. Stofnanir hafa margar hverjar nú þegar skorið rekstrarkostnað umtalsvert niður og kvíða frekari niðurskurði. Gæta verður jafnræðis á milli stofnana hvað þetta varðar. Ég hef stiklað á stóru um tilgang og markmið frumvarpsins og nefnt dæmi um málefni sem þarf að vinna að á milli umræðna og nefnt ákveðin dæmi sem koma til umsagnar hv. menntamálanefndar. Slík dæmi má vafalítið finna í öllum málaflokkum og á þeim verður tekið og kostir vegnir og metnir á milli umræðna. Heildarniðurstaðan verður samt sem áður að rúmast innan rammans sem fjárlagafrumvarpið gefur. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 er liður í efnahagsáætlun næstu ára. Nauðsynlegt er að sýna fram á trúverðugleika efnahagsáætlunarinnar með góðum árangri í ríkisfjármálunum. Tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins gerir ráð fyrir að heildartekjur verði um 470 milljarðar kr. og nemi 30% af landsframleiðslu. Að frátöldu árinu 2009 hafa þær ekki verið minni á þann mælikvarða frá árinu 1987. Þar af er gert ráð fyrir að skatttekjur verði um 423 milljarðar kr. Breytingar á skattlagningu eru að hluta óútfærðar þótt gert sé ráð fyrir mestri breytingu á skattlagningu tekna og fjármagnstekna einstaklinga. Einnig er gert ráð fyrir nýrri skattlagningu orku og auðlinda og að minnst skili breytingar á virðisaukaskatti. Í frumvarpinu er jafnframt boðað að þegar breytingar á skattlagningu verða útfærðar verði haft í huga að jafnræði sé í skattlagningu, að dreifing skattbyrðarinnar sé sanngjörn, að hún hafi sem minnst áhrif á ákvarðanir um fjárfestingu og neyslu og að skattkerfið þjóni þeim markmiðum að jafna tekjudreifingu í þjóðfélaginu. Skattkerfið verði jafnframt einfalt og gagnsætt. Það verður því umfangsmikið verkefni á næstu vikum að hanna breytingar á skattkerfinu sem skila þeim tekjum sem gert er ráð fyrir og uppfylla öll þau skilyrði sem til eru tekin í fjárlagafrumvarpinu en öll eru þau mikilvæg svo víðtæk sátt megi nást um breytingarnar. Virðulegi forseti. Aðgerðirnar sem við þurfum að fara í og fjárlagafrumvarpið boðar eru ekki einfaldar og ekki með öllu lausar við sársauka, en þær eru nauðsynlegar til að koma okkur hratt og vel upp úr þeirri djúpu lægð sem við erum í, svo að við komumst sem fyrst á þann stað sem gerir okkur kleift að vinna á ákaflega slæmri skuldastöðu. Stjórnvöld hafa dregið fram þörfina fyrir þær breytingar og aðgerðir sem frumvarpið boðar. Verkefnin eru stór en ekki óvinnandi og á þeim er skilningur meðal þjóðarinnar. Skilningur er einnig meðal starfsmanna og forstöðumanna ríkisstofnana en það eru einmitt þeir sem varða munu leiðina til árangurs.

Frú forseti. Það er ekki ofsagt hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að það þurfi að skoða þetta frumvarp nánar í fjárlaganefnd. Ég held að óhætt sé að viðurkenna það bara að þessu frumvarpi þarf að snúa á haus og í raun og veru þyrfti að skrifa nýtt fjárlagafrumvarp ef við ættum að komast í gegnum þau vandræði sem ríkisstjórnin er búin að koma okkur í ofan á allt sem fyrir var. Sá stöðugleikasáttmáli, sem nú er kominn í öndunarvél á gjörgæslusjúkrahúsi, gerir ráð fyrir því að hluturinn í skattahækkunum og niðurskurði verði 45:55, þ.e. að skattheimtan skuli vera 45%. Í þessu fjárlagafrumvarpi eða drögum að fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir 47:53. Það er tveggja prósentna munur. Hæstv. fjármálaráðherra sagði: Þetta munar nú ekki svo miklu. Þetta munar 12 milljörðum kr. sem á núna að sækja ofan í vasa almennings í landinu, þetta eru 12 milljarðar til viðbótar við það sem gert var ráð fyrir í svokölluðum stöðugleikasáttmála, sem auðvitað er nú farinn út um gluggann. Mig langar til að spyrja hv. þm. Oddnýju Harðardóttur að því hvort hún telji að þá skattstofna sem á núna að fita - þá er ég að tala um tekjuskatt einstaklinga sem mun hækka um 40 milljarða - sé hægt að sækja til fólks. Telur hún að fólkið, heimilin í landinu, geti í raun og veru borgað svona mikla skatta? Hvernig kemur þetta við ágætar hugmyndir hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, mjög fínar hugmyndir, um að hjálpa heimilunum? Þær þurrkast náttúrlega samstundis upp við þessa miklu skattheimtu. Enn fremur langar mig til að spyrja að því, vegna þess að ég geri ráð fyrir að hún hafi innsýn í það: Hvernig verður með 10% hækkun á áfengisgjaldi og bensíngjaldi nú um áramót? Það mun væntanlega fara beint inn í vísitöluna. Er þingmanninum kunnugt um að ríkisstjórnin sé að huga að því hvernig hægt sé að koma í veg fyrir að slíkar hækkanir fari beint út í verðlagið? Þegar því er síðan bætt ofan á óskilgreinda tekjuskatta sem enginn veit hver á að borga, 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því efni að virða skuli stöðugleikasáttmálann. Ég er einnig sammála henni í því að það þurfi að gæta að því að ekki sé verið að skattleggja sömu einstaklingana aftur og aftur bæði með óbeinum og beinum sköttum. En mér finnst mjög mikilvægt að skattkerfið og þær breytingar á skattkerfinu sem hannaðar verða muni stuðla að auknum jöfnuði í þjóðfélaginu og einnig að auknum tekjum, að byrðarnar verði lagaðar á þá sem geta borið þær en minni á þá sem minna mega sín. Nú get ég ekki sagt meira því að það er ekki búið að útfæra þessar reglur. En ég tel að það sé möguleiki að leggja auknar byrðar á þá sem betur standa í þjóðfélaginu en vitaskuld þurfum við að hlífa þeim sem verr eru staddir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég held að það sé þannig að þegar ákvörðun er tekin um að hækka tekjuskatta og skatta einstaklinga úr 103 milljörðum í 143 eða um tæp 39% muni það lenda á öllum heimilum í landinu. Það getur vel verið að ríkisstjórnin sé með einhverjar hugmyndir um að dreifa þessu með einhverjum hætti sem við vitum ekki hver er vegna þess að ekki er komið fram hvernig útfærslan verður. Það er eiginlega ekki hægt að koma fram með fjárlagafrumvarp sem boðar slíkar skattahækkanir og maður hefur ekki hugmynd um hvernig eigi að útfæra þetta. 40 milljarðar til viðbótar á heimilin í landinu er bara gígantísk upphæð. Ég segi: Við skulum ekki rugla saman því að auka skatta og fá frekari skatttekjur og það er það sem er lykilatriði í stöðugleikasáttmálanum, að skapa svigrúm til að auka skatttekjurnar. Það er líka fyrir bí hér, frú forseti, vegna þess að stöðugleikasáttmálinn er nú kominn á gjörgæslu og er næstum látinn í öndunarvélinni. 

Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan um þá forskrift sem kynnt er í fjárlagafrumvarpinu fyrir þá vinnu sem fara mun fram um hönnun á reglum og breytingu á skattkerfinu. Það er í fyrsta lagi að það sé jafnræði í skattlagningu, að skattbyrðin dreifist með sanngjörnum hætti, að hún hafi sem minnst áhrif á ákvarðanir um fjárfestingu og neyslu og að skattbyrðin þjóni þeim markmiðum að jafna tekjudreifingu í þjóðfélaginu. Allir þessir þættir þurfa að vinna saman og ég held því ekki fram að það sé létt verk en ég held að það sé vinnandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir fína ræðu en mig langar að spyrja hv. þingmann út í úrskurð umhverfisráðherra vegna Helguvíkur. Eins og hún veit jafn vel og ég, felldi umhverfisráðherra úrskurð sem setur það verkefni algjörlega í uppnám. Eftir því sem forsvarsmenn fyrirtækisins hafa sagt er með því verið að tefla þessu verkefni í mjög mikla tvísýnu. Þessir orku- og auðlindaskattar verða lagðir á plús þessi úrskurður og það tefur verkið. Í raun og veru er verið að drepa það. Forsvarsmenn fyrirtækisins hafa sagt að það sé hugsanlega eina leiðin að hætta bara við framkvæmdina. Af því að hv. þingmaður þekkir mikið til á Suðurnesjum og samstarfsfólk hennar í bæjarstjórninni í Garðinum hefur einmitt lýst yfir miklum áhyggjum vegna þessa úrskurðar umhverfisráðherra, hvað finnst henni um þetta? Finnst henni ríkisstjórnin með þessu standa við stöðugleikasáttmálann? Hv. þingmaður kom hér inn á framlag vegna niðurskurðar í þorskafla. Það er alveg hárrétt, það var gert þegar þorskaflinn var skorinn niður úr 190 þús. tonnum í 130 þús. tonn og ég tek heils hugar undir áhyggjur hennar í sambandi við það. Þorskaflinn var 130 þús. tonn og ýsan 100 þús. tonn, sem eru þá 230 þús. tonn samtals, en núna er búið að skera þorskinn niður í 150 þús. tonn og ýsuna niður í tæp 60 þús. tonn. Við erum því núna með 210 þús. tonn, sem er í raun og veru miklu meiri niðurskurður, 10%, en þegar þetta framlag var sett til þess að reyna að styðja við sveitarfélögin. Ég vildi þá spyrja hv. þingmann: Finnst henni þetta réttmæt aðgerð þegar búið er að skerða veiðiheimildir meira nú en gert var þegar framlagið var ákveðið á sínum tíma?

Virðulegi forseti. Fyrsta spurning hv. þingmanns var um úrskurð hæstv. umhverfisráðherra um suðvesturlínu. Sá úrskurður olli mér miklum vonbrigðum og ég hafði áhyggjur af því að þarna mundu alvarlegar tafir verða. Ég áttaði mig ekki á því að hægt væri að fara í heildstætt mat með línurnar þar sem fullkomin óvissa ríkir bæði um orkuöflun og orkuflutning. Vissulega þurfum við Suðurnesjamenn á suðvesturlínu að halda fyrir álver í Helguvík en við þurfum einnig á suðvesturlínum að halda til þess að treysta orkuflutningsleiðir um Suðurnesin. Óöryggi í þeirri línulögn sem nú er er mikið og það skiptir miklu máli fyrir öryggi Landsnetsins í heild að suðvesturlínur séu styrkar. Þá skulum við hafa í huga að fyrir ári síðan kom bilun í kerfið og allt fór í uppnám. Þarna er alþjóðaflugvöllur m.a. fyrir utan tuttugu og eitthvað þúsund íbúa, alls konar fyrirtæki sem þurfa á öruggri orku að halda og orkuflutningsleiðum sem eru öruggar og góðar. Varðandi skerðingu á þorskveiðikvóta er ég alveg sammála því að þetta hefur mikil áhrif á sjávarbyggðir landsins, ég þekki það vel úr Sveitarfélaginu Garði. Hins vegar hef ég skilning á því að þessi framlög þurfi að falla niður í þessu árferði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Við ræddum um framlag vegna niðurskurðar í þorskafla og ég benti á að það væri 20% meiri skerðing núna en þegar það var sett á í upphafi. Hvað finnst hv. þingmanni þá um þegar auðlindagjaldið á sjávarútveginn er hækkað úr 170 milljónum upp í 1.180 milljónir, sem er þá einn milljarður sem kemur til viðbótar? Ég veit að hv. þingmaður hefur mikla reynslu af sveitarstjórnarmálum og því langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hún sjái einhverjar raunhæfar leiðir fyrir sveitarfélögin til þess að ná sér í auknar tekjur til þess að þau standi undir rekstri sínum. Þau voru mörg hver ekkert í skárri stöðu en ríkissjóður eftir skattpíningu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Sér hún einhvers staðar möguleika á að sveitarfélögin geti náð sér í einhverjar tekjur í kjölfar þess?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi tekjur sveitarfélaganna vil ég leggja á það áherslu að samvinna ríkisins, sveitarfélaga og fyrirtækja er nauðsynleg til að við komum okkur hratt og vel upp úr kreppunni. Tekjumöguleikar þeirra eru sennilega misjafnir eftir landsvæðum. Sum búa verr en önnur en fram kom um daginn á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga að sveitarfélög hafi tekið mjög vel á kreppunni. Viðbrögð þeirra eru góð og staðan er þokkaleg miðað við það ástand sem við gætum haldið að væri þar. En til að koma böndum á opinber útgjöld þurfa ríkið og sveitarfélögin að vinna vel saman og sparnaður á einum stað má ekki koma niður á kostnaði hjá öðrum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir skuli að nokkru leyti taka undir með mér varðandi áhyggjur af boðaðri aðför að íslenskri kvikmyndagerð. Orð hv. þingmanns vekja með mér nokkra bjartsýni, ekki síst með tilliti til þess að hv. þingmaður er formaður menntamálanefndar Alþingis. Ef ég vík aðeins að öðrum menntamálum hefur það ekki farið fram hjá neinum að íslenskt skólakerfi, grunnskólakerfi fyrst og fremst, dregur dám af þeirri þjóðfélagsbreytingu sem orðið hefur á undanförnum áratugum sem felst í því að nú þarf og hefur hvert heimili tvær fyrirvinnur og þyrfti náttúrlega helst fleiri í kreppunni. Sú grundvallarstofnun sem heitir Íslenskt heimili er nú um stundir lokað daglega milli 9 og 5 og í prinsippinu er þessi stofnun, Íslenska heimilið, aðeins opin á kvöldin og um helgar. Þetta leiðir af sér mikla þörf fyrir dagvistun og þeirri þörf hefur íslenskt skólakerfi svarað af miklum myndarskap. En samtímis því hefur áhersla á frumframleiðslu skólakerfis, menntun og sjálfsaga því miður drabbast niður. Í þeim niðurskurði sem fyrirhugaður er 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orðin og ég get tekið undir með honum að við þurfum að hlúa að menntakerfinu. En auðvitað þurfa allar stofnanir að taka á sig niðurskurð í þessu ástandi þótt gert sé ráð fyrir að t.d. framhaldsskólar landsins taki á sig 5,5% niðurskurð, svo því sé haldið til haga. Framlög til grunnskóla landsins hafa farið í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Jöfnunarsjóður hefur dregist saman vegna þess að hann fær hluta af ríkistekjum til sín og ríkistekjur hafa auðvitað dregist saman, en eins og við vitum er ekki allt fengið með peningum. Við þurfum hlúa að börnunum okkar. Ég sagði í ræðu í fyrradag að nú væri mikið talað um nágrannavörslu. Menn auglýsa nágrannavörslu svo nágrannarnir gæti að eigum hvers annars. Því ættum við ekki að leggja áherslu á nágrannavörslu og taka hana aðeins lengra þannig að nágrannarnir gæti að börnum og unglingum landsins? Við þurfum að hafa í huga að það þarf heilt þorp til að ala upp barn. Það eru ekki bara stofnanirnar, það er allt umhverfið í kring sem þarf að hlúa að börnum og einmitt núna í kreppunni finna mörg börn fyrir spennu. Þau skilja hana ekki. Það þarf að setjast niður með börnunum. Mér finnst mikilvægt að við notum þessi tímamót núna þegar fjölmiðlar eru að rifja upp hvað gerðist fyrir ári síðan og setjumst niður með börnunum og léttum af þeim áhyggjum af þessum spennuþrungna heimi fullorðinna.

Virðulegi forseti. Ég er greinilega sammála hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur um marga hluti. Þó er ég ekki sammála henni um að alls staðar þurfi að skera niður. Ég er sannfærður um að við þurfum að skera niður víða en sums staðar þurfum við að halda aftur af okkur og hlúa að í stað þess að skera niður. Ég vildi í andsvari mínu áðan árétta að þetta tímabil sparnaðar og ráðdeildar eigum við að nota, ef eitthvert vit er í kollinum á okkur, til að forgangsraða hlutum. Forgangsröðun í íslensku grunnskólakerfi er kannski ekki sú allra besta 

Virðulegi forseti. Ég held að við séum sammála, ég og hv. þm. Þráinn Bertelsson. Ég er algerlega sammála því að við þurfum að forgangsraða en niðurskurður kemur við okkur öll og auðvitað eigum við að verja sumt frekar en annað. Það er sjálfsagt mál og það er líka andi fjárlaganna. En rekstur grunnskólanna er á herðum sveitarfélaganna. Ríkið er hins vegar með eftirlitshlutverk og það er að sjá til þess að grunnskólalögum sé framfylgt og smíða góðar námskrár til að skólastarfið gangi sem faglegast og best fyrir börnin.

Virðulegi forseti. Það er ekki ofsögum sagt að menn komi hér upp og ræði um hversu svart þetta fjárlagafrumvarp er. Þetta er að mínu viti andstyggðarfjárlagafrumvarp að mörgu leyti. Í upphafi verð ég þó að segja að við lestur þess hefur það opnast fyrir mér að þetta er frekar hrátt frumvarp og á eftir að vinna mikið í því, það er alveg augljóst. Bæði sér maður að forsendur þess að sumu leyti eru algerlega óræddar innan ríkisstjórnarinnar og innan Alþingis. Vil ég þar sérstaklega nefna svokallaða svæðaskiptingu sem rætt er um í fjárlagafrumvarpinu og margar sameiningar embætta og tilfærsla verkefna byggja á. Þetta er svo sem þekkt hugsun úr ríkiskerfinu að reyna að skipta landinu í einhvers konar svæði þar sem miðstýrt „apparat“ sér um ákveðna hluti. Þetta er andstyggðarfrumvarp að því leyti að það er á sumum stöðum höggvið býsna nærri ákveðnum greinum og ákveðnum hlutum samfélagsins. Það er höggvið mjög nærri landsbyggðinni að stórum hluta og er reynt að taka til baka og endurskipuleggja verkefni sem jafnvel er búið að berjast fyrir árum og áratugum saman að halda í úti á landi. Sama máli gegnir um opinber störf sem sköpuð hafa verið úti á landi en eru nú samkvæmt frumvarpinu tekin til baka eða hreinlega lögð af, sýnist mér. Mér finnst vanta nokkuð á það í þessu frumvarpi að fyrir utan mikla skattheimtu og mikinn niðurskurð sem boðuð eru þar séu áætlanir um annars konar tekjuöflun og þá sérstaklega áætlanir um hvernig við byggjum upp atvinnu. Ég fæ ekki séð að það sé hreinlega neitt í þessu ágæta frumvarpi varðandi þá þætti. Skattahækkanir sem boðaðar eru munu leggjast á fyrirtæki og heimili, það er alveg ljóst. Illa líst mér á boðaðan orkuskatt, hvernig sem hann verður útfærður. Ég hef áhyggjur því að hann muni ekki síst koma niður á þeirri jaðarstarfsemi sem hann mun hafa áhrif á, þ.e. jafnvel litlum iðnfyrirtækjum sem nota töluverða orku og skipta miklu máli í sínu nærsamfélagi, svo eitthvað sé nefnt. Ég vil koma aðeins inn á eitt til að sýna fram á að það er eitthvað undarlegt í þessu frumvarpi, þar er sums staðar unnið af fljótfærni. Á bls. 290, undir lið 413 Matvælarannsóknir, er texti sem er algerlega óskiljanlegur og hann hlýtur að vera þar fyrir mistök eða þarf að laga hann. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þennan texta þar sem verið er að tala um matvælarannsóknir: „Í fyrsta lagi er lagt til að veitt verði 26 millj. kr. framlag vegna leigu á 3.800 m² húsnæði á Vínlandsleið 12 undir starfsemi Matís ohf. og stuðla að fjölgun starfa í byggingariðnaði.“ Svo kemur: „Gert er ráð fyrir að með þessu muni 200 ný ársverk verða til í byggingariðnaði …“ Ég fæ bara engan botn í þetta. Ég hef rætt þetta við formann fjárlaganefndar, við ræddum hvað þetta þýddi og ég vona að fjármálaráðherra eða ráðuneytismenn geti skýrt þetta. Ef ekki, þarf að fá þýðanda í þetta eins og vinsælt er í dag, að fá menn til að þýða fyrir þingið. Ég hef líka áhyggjur af þeirri skattheimtu sem ég kom inn á áðan út frá þeim sjónarmiðum að fyrirtæki muni ekki standa undir frekari skattheimtu. Nýlega bárust mér og fleirum þær upplýsingar að hjá ákveðnu - ég held að það hafi verið sýslumannsembætti frekar en skattstjóra, varðandi lögbundin skil skattframtala hjá lögaðilum að helmingur þeirra, 50% af þeim sem áttu að skila, skilaði þeim inn á tiltsettum tíma. Og það er verðugt verkefni fyrir okkur að velta fyrir okkur hvað það þýðir. Ég hef líka áhyggjur af því að verið sé að ýta fínlega til hliðar mjög brýnum samningum eða brýnni starfsemi sem snúa að þeim sem oft eru sagðir mega sín minna í samfélaginu. Mig langar því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra eða einhvern annan sem getur hugsanlega svarað því hvað það þýðir á bls. 314 að ekki verði endurnýjaðir þeir samningar sem í gangi eru á vernduðum vinnustöðum Öryrkjabandalagsins, Múlalundar og Blindrafélagsins. Það kann að vera að til sé eðlileg skýring á þessu, að það sé einhvers staðar annars staðar í frumvarpinu, en ég finn það ekki. Því vil ég spyrja hvort þetta þýði að þessir samningar séu úti og verði ekki framlengdir. Ég hef mjög miklar áhyggjur af landsbyggðinni eins og ég kom að áðan. Margt í þessu frumvarpi vekur upp spurningar, t.d. í samgönguþætti þess. Á bls. 376 er talað um samninga á vegum samgönguráðuneytisins og það vekur óneitanlega athygli, hjá mér í það minnsta, þegar við skoðum rekstur ferja að framlag til rekstrar Hríseyjarferjunnar Sævars er hækkað, það er hækkað framlag til Grímseyjarferjunnar Sæfara, það er örlítil hækkun fyrir Herjólf en síðan er Breiðafjarðarferjan Baldur skorin niður við trog. Það er hreinlega með ólíkindum að þetta skuli gert í ljósi þess að Baldur er líklega eina samgöngutæki hluta íbúa þessa lands stóran hluta ársins vegna þess að vegirnir á suðurhluta Vestfjarða eru ekki einu sinni færir allt sumarið, hvað þá á veturna. Ég krefst þess að gefin verði skýring á þessu því að einfaldast er að álykta sem svo að hæstv. samgönguráðherra hafi þarna beitt sinni alkunnu pólitísku snilld í að deila út fjármunum. Hinar ferjurnar, Sævar og Sæfari, eru vitanlega í kjördæmi samgönguráðherra og hann hefur látið Baldur því sitja eftir. Ég ætla síðan að nota þann litla tíma sem ég á eftir til að fjalla áfram um landsbyggðina. Það eru dæmi um heilbrigðisstofnun í þessu frumvarpi þar sem þarf að skera niður um 11–12% á milli ára. Það þýðir skerðingu á þjónustu og það þýðir fækkun starfa hjá þessari stofnun sem þó er búin að hagræða mjög á milli ára. Talað er um að það þurfi að sameina sýslumannsembætti til að gera þau sterkari til að takast á við verkefnin. Sýslumannsembættið á Blönduósi sem hefur á sínum tíma sjálfsagt verið lítið sýslumannsembætti en það hefur byggt sig upp með því að taka til sín verkefni þannig að ég mótmæli þeim hugsanagangi sem kemur fram í frumvarpinu. Ég hef líka áhyggjur af pælingum varðandi héraðsdómara og aðrar stofnanir sem eru á þessu sviði því að með því t.d. að fækka dómurunum með þessum hætti, eins og rætt er um í frumvarpinu eða gefið er í skyn - nota bene, það er ekki búið að taka neinar ákvarðanir - er verið að velta kostnaðinum sem er á ríkinu í dag yfir á þá sem þurfa að nota þjónustuna. Ef við horfum á t.d. Húnvetninga, ef þeir þurfa að sækja þessa þjónustu til Akureyrar er verið að auka á ferðakostnað þeirra og kostnað heimila þessara íbúa. Það er bara þannig. Það virðist vera að vaxtarsamningar á Norðurlandi vestra og Norðurlandi eystra verði skornir niður, að verið sé að spara þar fjármuni. Það er ágætt að fá skýringar á því ef svo er ekki en ég fæ ekki séð þær í þessu frumvarpi. Byggðamálin eru í algerri óvissu í þessu frumvarpi og styrkir til atvinnumála og atvinnuþróunarfélaga eru verulega skornir niður, að mér sýnist. Þetta frumvarp er því andstyggilegt að mörgu leyti, eins og ég sagði í upphafi míns máls. Ég hef mjög miklar áhyggjur af því, og það kann vel að vera að nú segi menn að þetta sé bara einhver landsbyggðarhugsun og kjördæmapot, að landsbyggðin sem ekki tók þátt nema að litlu leyti í þeim óskapnaði sem gekk yfir samfélagið virðist í fyrstu atrennu eigi að bera einn stærsta hlutann af þeim niðurskurði og þeim sparnaði sem boðaður er og hagræðingu innan stjórnkerfisins meðan aðalskrifstofurnar í borginni sleppa að mínu viti nokkuð billega.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir hans ágætu ræðu. Ég get tekið undir margt af því sem þar kom fram, ekki síst þann hluta ræðunnar sem varðaði landsbyggðina og hvort hún ætti að taka undir þyngstu byrðarnar umfram það sem gerist suðvestanlands. Mikið hefur verið rætt um aukna skattbyrði í þessu frumvarpi og hvernig hún lendir á heimilum og fyrirtækjum. Ég held að aukin skattbyrði geti ekki lent á öðrum en heimilum og fyrirtækjum. Ég held að það sé öllum ljóst, jafnt þeim sem hér eru inni í þingsal og þeim sem eru utan þingsalar, að það þarf að grípa til aukinnar skattheimtu vegna þeirrar óheppni sem íslenskt samfélag hefur orðið fyrir af völdum þess sem svo margir þekkja. Mig langar að spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson um þær hugmyndir sem hann hefur um aukna skattheimtu, vegna þess að ég trúi því að hann sé sammála mörgum hér inni um að það þurfi að auka skattheimtu að einhverju leyti til að mæta þeim ósköpum sem blasa við okkur: Vill hann sjá þrepaskatt, hátekjuskatt að einhverju leyti? Vill hann sjá að skattar verði að einhverju leyti hækkaðir á þeim fyrirtækjum sem helst hafa tekjur til skiptanna í þessum efnum, svo sem útflutningsfyrirtækjum? Það væri ágætt að fá fram sýn framsóknarmanna, þess ágæta flokks, á þær skattaleiðir sem færar eru út úr ógöngunum.

Virðulegi forseti. Ég hv. þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég vona að hann hafi ekki misskilið það sem fram kom í ræðu minni þannig að ekki þurfi að auka skattheimtu í því umhverfi sem við erum í í dag. Það er alveg ljóst að við þurfum að spara og við þurfum að fá meiri tekjur til ríkissjóðs. Við getum kannski deilt um það, og það var í rauninni það sem hann spurði um, hvernig við gerum það, hvaða aðferðafræði við notum. Í þessu frumvarpi kemur í rauninni tvennt fram: Það á að auka skatta en það er ekki útfært hvernig nema að því leyti að innheimta eigi orkuskatt. Ekki kemur fram svokölluð þrepaskattshugmynd sem hann nefndi hér. Það kemur fram, að mig minnir, að það standi til að hækka skatta í efra virðisaukaskattsþrepinu. Ég get tekið undir að rétt sé að skoða það. Við framsóknarmenn höfum sagt að skatta í lægra skattþrepinu, matvælaskatta og aðra, megi ekki hækka því að þeir muni koma verst við heimilin. Ég held að almenn skattahækkun - og fyrir því höfum við talað - sé réttlátari en að fara í sértækar aðgerðir. Þá útiloka ég ekki að þeir sem meira bera úr býtum eigi að borga meira. Ég útiloka það ekki, ég tek það fram, við höfum ekki útilokað slíkt. En almenn skattahækkun ásamt hækkun á persónuafslætti mun nýtast best þeim sem minnst mega sín og hún mun jafnframt tryggja að þeir sem meira hafa á milli handanna munu þá greiða meira hlutfallslega, það er leið sem við horfum til. Ég vara hins vegar við því að atvinnulífið sé skattlagt og ég held t.d., af því að ég kom því ekki að í ræðunni áðan, að fyrning í sjávarútvegi sé leið til að setja atvinnulífið í uppnám og að fyrirtæki geti þá ekki staðið við þá skatta sem þau eiga þó að borga í dag.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þetta ágæta svar sem var að mestu leyti tæmandi. Ég saknaði þó svars er varðaði stóriðju og aðra þá þætti atvinnulífsins sem helst hafa skilað tekjum inn í samfélagið í formi gjaldeyristekna. Mig langar að endurtaka spurninguna er varðar hugmyndir um einhvers konar stóriðjuskatt. Ég skal viðurkenna það í þessu púlti að ég er ekki talsmaður þess að ofurskattleggja þá grein en ég tel hins vegar að eðlilegt sé að auka skatta á þá grein að einhverju leyti. Menn geta talað um aura í þeim efnum í staðinn fyrir krónur, en ég ítreka að ég vil fá sýn Framsóknarflokksins á e.t.v. aukna skattheimtu á atvinnulífið vegna þess að ég tel að ef við eigum að fara á annað borð út í einhverja skattheimtu, sem ég tel að við þurfum, getum við ekki undanskilið fyrirtækin. Aukin skattheimta má ekki einvörðungu lenda á heimilum landsins heldur verður hún að dreifast á jafnt heimili sem fyrirtæki. Það væri gott að fá sýn Framsóknarflokksins á aukna skattheimtu, hvað meðalstór fyrirtæki og smá fyrirtæki varðar, upp í pontu.

Virðulegi forseti. Við höfum ekki verið talsmenn þess að skattleggja eina atvinnugrein umfram aðra. Við höfum verið talsmenn þess varðandi fyrirtækjaskatta og skatta atvinnulífsins að eðlilegt sé að horft sé á þá með jafnræði, það sé þá almenn skattheimta á fyrirtækin og atvinnulífið. Við teljum að í því umhverfi sem við erum í í dag sé mjög varasamt að boða sérstaka skatta, t.d. orkuskatt, svo ég nefni hann, eða skatt á sjávarútvegsfyrirtæki. Ekki síst þegar við erum um leið að skapa mikla óvissu í því umhverfi sem þessi fyrirtæki búa við, t.d. í sjávarútveginum, með því að halda fast, sem mér virðist ríkisstjórnin ætla að gera, í svokallaða fyrningarleið. Þá getum við að mínu viti tæplega sagt um leið við fyrirtækin: Nú eigið þið að borga meiri skatta, af því að þau eru nú þegar í klemmu varðandi sína framtíðarsýn og annað. Eigum við að taka skatta af fyrirtækjum sem nýta náttúruauðlindir okkar? Það kann að vera að á einhverjum tíma sé það réttlátt, við skulum ekki útiloka það. En við höfum varað við því að leggja slíka skatta í dag því að það muni fæla frá frekari fjárfestingar í þessum geira. Ég vorkenni engum fyrirtækjum í iðnaði eða öðrum atvinnugreinum að greiða skatta til samfélagsins, alls ekki, þau eiga að gera það eins og aðrir. En við verðum að passa okkur á því að hafa kerfið eða þau skilaboð sem við sendum ekki með þeim hætti að hingað vilji menn ekki koma, að fyrirtækin vilji ekki fjárfesta. Við vörum við því að fara þá leið, alla vega að senda mjög óskýr skilaboð eins og gert hefur verið undanfarið. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að brúa það bil sem er í samfélaginu í dag varðandi fjármál ríkisins getum við ekki gert það með sparnaði eða sköttum, við verðum að auka tekjur.

Frú forseti. Það er sjálfsagt að reyna að skýra nokkur atriði sem hv. þingmaður spurði um varðandi stofnunina Matís. Þá skýrist það orðalag sem kannski hefði þurft að vera ítarlegra einfaldlega vegna þess að þessi stofnun hefur búið við það ástand í húsnæðismálum að vera á þremur, fjórum stöðum með starfsemi sína með tilheyrandi óhagræði. Það var ákveðið í vetur að hleypa af stað ýmsum slíkum verkefnum, að flýta úrbótum í húsnæðismálum opinberra stofnana þar sem fyrir lágu áætlanir um slíkt og ein af þeim stofnunum var Matís. Farið í að bjóða út innréttingu á nýju húsnæði fyrir hana og það kallar á þau störf sem vikið er að í greinargerðinni. Á móti þarf að koma nokkur hækkun til að mæta húsaleigu á hinum nýja stað þar sem stofnunin flyst þá öll saman á einn stað og greiðir húsaleigu í staðinn fyrir að vera að hluta til í opinberu húsnæði í dag. Varðandi verndaða vinnustaði þekki ég það mál ekki og mundi vilja að þeir fagráðherrar sem kunna nákvæmlega á það svöruðu fyrir það. Í sambandi við ferjureksturinn er þar sannarlega ekki kjördæmapot á ferðinni, ég hef ekki séð þetta áður en ég sé strax í hendi mér hvað þarna er á ferðinni. Færðar eru inn tölur algerlega í samræmi við gildandi samninga við rekstraraðila á því sviði. Það vill svo til að ég man að trappa átti niður stuðninginn til ferjunnar Baldurs í ákveðnum áföngum á árabili tengt við fyrirhugaðar vegabætur á Barðaströnd. Nú kunna þær að hafa tafist og það þarf að sjálfsögðu að líta á það. En þessi áætlun lá fyrir og ég man að ég heimsótti rekstraraðila ferjunnar fyrir um ári síðan og þá kynntu þeir mér þessar áætlanir. Þarna eru því færðar inn í fjárlagafrumvarpið tölur í samræmi við gildandi samninga og áætlanir eins og þær hafa staðið um styrki til þessarar starfsemi á næstu árum. Að lokum varðandi landsbyggðina þá mótmæli ég því að hægt sé að lesa út úr þessu einhverja óvild í hennar garð nema síður sé. Ég bendi t.d. á að þrátt fyrir niðurskurðinn eru öll þau verkefni sem svæðisnefndirnar innleiddu á undanförnum árum látin halda sér, norðvestur-, norðausturnefndin, o.s.frv. Það er ekki hróflað við því. Þar var um mjög dreifð verkefni, mörg smá, að ræða, störf hér og þar og það heldur sér. Sömuleiðis er það með hinar almennu hagræðingar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir alveg ágætis svör. Varðandi Matís er sá texti illskiljanlegur og full ástæða til að endurskoða hann. Það má lesa það út úr honum að 26 millj. kr. hækkun skapi 200 störf. Ég vil þó hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir þá galdra ef hægt er að búa til 200 störf með 26 millj. Það er alger snilld ef það er hægt og mætti læra af því. En líklega er þetta einhvers konar prentvilla og þarf þá að laga þennan texta. Ég ætla ekki að fara dýpra í það. Varðandi gildandi samninga um ferjurekstur langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um hvort hann taki undir það með mér að í ljósi þeirra skelfilegu samgangna sem eru vestur á firði, á suðurfirðina, sé ástæða til að lengja og endurnýja þennan samning þannig að Baldur geti tryggt fólki mannsæmandi samgöngur sem ekki eru í dag. Varðandi landsbyggðina er þetta náttúrlega kostulegt. Það er margt rétt sem fram kom í svari hæstv. ráðherra um að staðið er við hluta af því sem lofað var í öllum þessum norðvestur- og austurnefndum og hvað þetta heitir allt. En það eru samt skornir niður fjármunir á sumum stöðum. Hins vegar er út í hött að gefa starf með hægri hendinni og taka svo annað starf með vinstri, eins og boðað er í þessu frumvarpi. Það er búið að berjast í áratugi fyrir hverju einasta starfi úti á landi eins og ráðherrann veit og ég segi ekki að það sé gert af einhverri illkvittni. En það ber að skoða þetta frumvarp og þessar tillögur miklu nánar því að þetta er ekki sanngjarnt.

Frú forseti. Ég skal rembast við að reyna að útskýra aðeins betur þetta með Matís. Að sjálfsögðu eru það ekki leigutekjurnar sem skapa öll þessi störf. Það er leigusalinn sem á grundvelli þess að gera hagstæðasta tilboð í að leigja þessari starfsemi húsnæði ræðst síðan í framkvæmdir til að standsetja það og það skapar um 200 störf. Til að mæta húsaleigunni í fjárlögum komandi ára þarf síðan þessa hækkun því að nú er stofnunin komin á einn stað með alla sína starfsemi. Ég tel að þarna hafi verið vel að verki staðið, tvær flugur slegnar í einu höggi. Þessi stofnun fær úrlausn sinna húsnæðismála og störf sköpuðust fyrir iðnaðarmenn í vetur sem var ákaflega kærkomið. Varðandi ferjureksturinn yfir Breiðafjörð er sjálfsagt að skoða hvernig það mál stendur af sér í ljósi þess hvar menn eru á vegi staddir með samgöngubæturnar sem áttu að leggja grunn að því að ríkið gæti hætt að styrkja þessa ferjustarfsemi. Þannig var það hugsað, þetta er áætlun frá tíð fyrri stjórnvalda sem unnið hefur verið eftir. Í sambandi við hagræðingaraðgerðirnar held ég að menn ættu að skoða hvernig þetta er nálgast núna. Ég man eftir átökum þegar átti að reyna að leggja niður eitt eða tvö sýslumannsembætti í afskekktum byggðum. Eðlilega voru menn þá óhressir og fannst að sú hagræðing ætti eingöngu að koma niður þar. Nú er það ekki svo, nú er landið allt undir. Menn munu t.d. ekki síður merkja breytingarnar hér á höfuðborgarsvæðinu þegar skatturinn verður gerður að einu umdæmi fyrir allt landið og stór skattstofa á höfuðborgarsvæðinu lögð niður eða sameinuð ríkisskattstjóraembættinu. Það er ekki verið að kroppa í þetta handahófskennt á einum og einum stað heldur er landið allt undir, umdæmi eru stækkuð eða sameinuð til þess að hægt sé að veita þjónustuna. Það er ekki hægt að skera þessar litlu einingar niður með sömu kröfum og allar aðrar. Þar sem einn sýslumaður starfar og spara á um 20%, hvað á að gera? Á hann að fara í 80% starf? Þannig er ekki hægt að gera þetta, þess vegna verður að nálgast þetta í gegnum víðtækari skipulagsbreytingar. Það felur ekki síður í sér tækifæri og möguleika 

Frú forseti. Engin ríkisstjórn er öfundsverð af að leggja fram fjárlög sem kalla eftir svo miklum niðurskurði. Með því að lesa sig í gegnum þetta frumvarp fyllist maður hryggð vegna þess að tillögur að niðurskurði eru svo fjarri þeirri vinstri stefnu og því norræna velferðarkerfi sem ég er viss um að þau sem tala fyrir þessu frumvarpi voru flest kosin til að standa vörð um. Í stefnuskrá Hreyfingarinnar er lagt til að halla á ríkissjóði verði mætt með endurskoðun skattkerfisins, m.a. með fjölgun skattþrepa, hátekjuskatti og breytingum á virðisaukaskatti, frekar en niðurskurði í heilbrigðis- og velferðarþjónustu. Þá leggjum við jafnframt til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fái ekki að taka yfir stjórn á landinu. Ljóst er að sá harkalegi niðurskurður sem hér er boðaður er að forskrift Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú förum við í vegferð niðurskurðar sem við í Hreyfingunni mótmælum harðlega. Við mótmælum því að skera eigi velferðarkerfið, menntakerfið og heilbrigðiskerfið niður. Þetta er upphafið að endalokunum, svo ég bendi umbúðalaust á skrattann á veggnum. Þetta er upphafið að einhverju sem ekki verður hægt að laga. Við okkur mun blasa allt annað samfélag en flestir landsmenn kjósa að búa við ef við höldum áfram á þessari vegferð. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að það verður að draga saman seglin en það verður að draga þau saman annars staðar en hjá grunnstoðum samfélagsins. Reynsla annarra landa er einmitt sú að þegar skorið er niður hjá þessum stoðum er skaðinn til langframa óbætanlegur þó að hægt sé að blóðmjólka sjúklinga, gamalmenni og öryrkja um stund. Það eru til aðrar lausnir og ég skora á alla flokka að sammælast um að sleppa hreinlega félags- og tryggingamálum, heilbrigðismálum sem og menntamálum við niðurskurðarhnífinn. Síðan þurfum við að sannfæra landsmenn um að það sé skárra að hafa aðeins minni ráðstöfunartekjur til skamms tíma en að þeir sem nú þegar lifa langt undir fátæktarmörkum þurfi að búa við enn krappari kjör. Ég tek undir yfirlýsingu Öryrkjabandalagsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Álögur á öryrkja jukust í „góðærinu“ vegna heilbrigðismála, t.d. jókst lyfja- og lækniskostnaður. Auk þess fylgdi lífeyrir ekki verðþróun að fullu. Um síðustu áramót voru lög frá 1997, sem áttu að tryggja að lífeyrir hækkaði sem svaraði kjarasamningum eða framfærsluvísitölu, tekin úr sambandi. Aðeins lítill hluti lífeyrisþega fékk þá hækkun sem lögin sögðu til um.“ Það hlýtur að vera til önnur leið en að seilast í vasa ömmu minnar til að geta borgað skuldir manna sem frægur maður kallaði óreiðumenn. Það hlýtur að vera til önnur leið við að mæta hallanum á ríkisfjármálum en að skerða heilsugæslu og réttindi sjúklinga. Það hlýtur að vera til önnur leið en að skera niður hjá Barnaverndarstofu, sem nú þegar fær helmingi fleiri tilkynningar um vanrækslu og illa meðferð á börnum. Það hlýtur að vera til önnur leið við að mæta halla ríkissjóðs en að skerða menntun og lífsgæði barnanna okkar. Því skora ég á alla þingmenn allra flokka að leggja til hliðar flokkslínur og skoða allar aðrar leiðir en niðurskurð í áðurnefndum málaflokkum.

Virðulegi forseti. Þetta eru ekki skemmtilegustu bókmenntir sem sá sem hér stendur hefur lesið á ævinni, langt í frá. Þetta fjárlagafrumvarp hefur verið nefnt ýmsum nöfnum, t.d. kallaði ágætur forseti Alþýðusambands Íslands það óskapnað. Stjórnarandstaðan hefur komið fram í dag og sagt þetta fjárlagafrumvarp vera fálmkennt og í besta falli til vitnis um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar sem nú situr við völd. Þessu er ég alls ekki sammála. Þessi óskapnaður sem fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 er ber þess merki að Ísland hefur verið keyrt í þrot. Þar störfuðu margir í skrýtnu verki og undanskil ég þar ekki Samfylkinguna, Sjálfstæðisflokkinn, Framsóknarflokkinn og jafnvel Vinstri græna í stjórnarandstöðu, eftirlitsstofnanir í landinu, fjölmiðla og fleiri mætti telja. Við erum í vanda stödd og þurfum að laga samfélagið að þeim veruleika sem við blasir. Við lifðum um efni fram og þurfum að herða sultarólina eins og gert er á mörgum heimilum í dag. Hvernig fer sjálft þjóðarheimilið að? Jú, það hlýtur að horfa til grunngildanna í samfélaginu rétt eins og hvert heimili gerir þegar að því er sótt efnahagslega. Það horfir til barna sinna, það horfir til aldraðra en sleppir e.t.v. nýju sófasetti og utanlandsferð. Það horfir til grunngilda. Það þurfum við líka að gera hér og nú við þá fjárlagagerð sem blasir við. Við þurfum að horfa til grunngilda og helst þurfum við að ná sáttargjörð á milli þeirra flokka sem starfa á Alþingi hvað viðkemur þessum grunngildum. Það getur ekki verið svo ár eftir ár, frú forseti, að það fólk sem býr við sístu lífskjörin - jafnvel í þenslu - skuli vera skiptimynt þegar kemur að samdrætti í samfélaginu og þar skuli vera byrjað. Svo má aldrei verða og það mun ég ekki styðja hér á þingi. Engu að síður þarf að skera niður og leggja á aukna skatta, það er ekki um aðrar leiðir að velja. Auðvitað hugum við líka að þriðju leiðinni sem dugar þó skammt fyrsta kastið, þ.e. að koma hjólum atvinnulífsins almennilega af stað. Ég vil hreinlega segja hér og nú að þar er ég vinstri grár. 180 milljarða kr. gat ef ekkert er að gert - þar tek ég undir með hæstv. fjármálaráðherra: þá kollsiglum við þjóðina. Við þurfum að stíga hart á bremsuna og við þurfum að auka skatta, réttlátt. Skattkerfið er jú það tæki sem við getum notað til að auka á jöfnuð í samfélaginu og ég tel að þar sé margt óunnið. Aukin skattheimta má þó ekki fyrst og síðast lenda á venjulegum millitekjufjölskyldum í landinu og ekki verða til þess að persónuafsláttur verði aðskilinn frá venjulegum mælikvörðum. Hún má heldur helst ekki verða til þess að vaxtabótakerfið, sem er líka jöfnunartæki, verði afnumið. Ég er ekki talsmaður þess að leggja hátekjuskatta á millitekjufólk og ég er ekki talsmaður þess að leggja gríðarlega skatta, beina sem óbeina, á fólk sem þarf miklar tekjur til þess að hafa í sig og á, barnafólk sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og þá sem búa við einna lakastan kost í samfélaginu, aldraða, öryrkja og langveika. Eitt umfram allt verður að hafa í huga við fjárlagagerðina, það verður að skera burt fituna og þar er af nægu að taka. Ríkisbáknið hefur þanist út á Reykjavíkursvæðinu á síðustu árum. Það skal aldrei verða svo að forstjórar ríkisfyrirtækjanna sem eiga heima hér í Reykjavík og ganga hér til vinnu byrji á því að skera niður það fólk sem er fjærst þeim landfræðilega, sem er jú mannlegt en ekki réttlátt miðað við núverandi kerfi. Ég mun ekki samþykkja það hér á þessu þingi ef ég get einhverju ráðið. Við verðum að spyrja okkur þeirra spurninga hverju ber að hlífa og hverju verður að fórna, vegna þess að núna þarf að fórna einhverju. Til dæmis varðandi heilbrigðisþjónustuna. Við skulum klárlega styðja við heilsugæsluna og grunnþættina í heilbrigðiskerfinu en kannski þarf samt að fórna einhverjum stórum þáttum. Er t.d. réttlætanlegt að vera með sex sjúkrahús á suðvesturhorninu þegar þrengir að? Getur 300.000 manna þjóð verið með allar flóknustu læknisaðgerðir hér á þessari eyju úti í ballarhafi? Getum við það, höfum við efni á því? Ég efast um það. Við þurfum að skera niður, við þurfum að fórna og hugsa róttækt í þeim efnum. Flatur niðurskurður er ekkert annað en stjórnsýsluleti. Ég vil taka undir með mörgum þeim sem hér hafa staðið í pontu fyrr í dag að landsbyggðin skal ekki gjalda þess fyrst allra að skorið verði niður. Hún tók síst þátt í þeirri þenslu sem var hér á liðnum árum og hún hefur jafnframt orðið fyrir hvað mestu áfalli á undanförnum árum þegar kemur að verðgildi heimila. Það hefur nefnilega gleymst í allri umræðunni. Menn súpa hveljur yfir 30–40% verðfalli á húseignum hér í Reykjavík í kreppunni en þetta er alþekkt úti á landi. Menn reisa þar hús en jafnóðum og þeir ganga inn í nýju húsin sín fellur verðgildi þeirra húseigna um 70%. Það er aldrei í umræðunni á Íslandi en þetta þykir sjálfsagður hlutur úti á landi. Þetta verðum við að hafa í huga. Að lokum, frú forseti. Margt í þessu frumvarpi sker í augun og þarf að laga. Ég vil nefna eitt vegna þess að margir hafa nefnt prósentur. Á bls. 102 í fjárlagafrumvarpinu er kveðið á um umönnunargreiðslur til foreldra fatlaðra barna. Það þýðir að ríkið vill að foreldrar fatlaðra barna minnki þjónustuálag ríkisins með því að taka þá þjónustu á sig og fá að einhverju leyti greitt fyrir. Það eru þó ekki stórar upphæðir, fjarri því. Þennan lið á að skera niður, gott og vel, en hvað á að skera mikið niður? Það á að skera umönnunargreiðslur til foreldra fatlaðra barna niður um 24,6%. Ég nefni þetta bara sem eitt dæmi um að þetta frumvarp er alls ekki gallalaust og það þarf að laga. Ég vil líka nefna Framkvæmdasjóð fatlaðra en hann er tæknilega gjaldþrota samkvæmt þessu frumvarpi. Frú forseti. Fyrst og síðast held ég að þetta frumvarp verði að kalla yfir okkur ný vinnubrögð og ákveðna samstöðu hér í þinginu um að í stað þess að rífast í pontu alla daga leitum við sameiginlegra leiða til að komast út úr þessum ógöngum. Ég hampa öllum góðum tillögum en þá skulu þær líka koma fram, við megum ekki tala okkur niður. Við skulum tala okkur upp úr þessum vanda, öll sem eitt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og fagna sérstaklega því sem hann sagði um að flatur niðurskurður væri stjórnsýsluleti. Í framhaldi af því langar mig að spyrja hann, af því að hann telur að nóg fitulag sé til að skera niður, hvort það sé rétt að farið að menn byrji á að skera niður t.d. 70–80 millj. kr. hjá SÁÁ á Vogi og gera í raun og veru þá starfsstöð óvirka, kippa stoðunum undan henni þannig hún geti ekki sinnt sínum verkefnum. Með því er verið að færa vandamálin til vegna þess að þeir sjúklingar sem ekki komast þar inn fara þá inn á spítala eða í fangelsi. Við þekkjum hvernig það er. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að hann þekkir vel til fjölmiðla, hvort honum finnist vera eðlilegt samræmi á milli þess að hjá Ríkisútvarpinu eru 300 starfsmenn í vinnu og í lögreglunni í Reykjavík eru einnig 300? Ég er ósammála hv. þingmanni um að þetta fjárlagafrumvarp sé raunhæft. Hann segir að ekki sé hægt að koma hjólum atvinnulífsins í gang, það verði að fara í niðurskurð og skattahækkanir. Þá langar mig að spyrja hann út í það sem kom fram í ræðu minni áðan, þ.e. tillögu um að auka veiðiheimildir þannig að það geti skapað hæglega 27 milljarða inn í þjóðarbúið. Einnig mættu menn nýta t.d. makrílveiðarnar betur til manneldis. Menn verða þar af 4–6 millj. til viðbótar. Við höfum fullt af tækifærum sem við getum byrjað á strax. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um atvinnuuppbygginguna hjá stjórnvöldum, hvort hann sé sáttur við þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin hefur viðhaft. Þ.e. ef einhver hefur viljað byggja upp atvinnu og koma inn með fjárfestingu hefur ríkisstjórnin aldrei gert neitt annað en þvælast fyrir, reynt að berja það af sér og notað kraftana í það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir þessar þörfu spurningar. Hvað varðar SÁÁ tel ég að sú mikilvirka og góða sjúkrastofnun sé partur af grunngildum samfélagsins og þarf ekki að fjölyrða um það starf sem þar er unnið. Hún er eitt af því sem verður að hlífa og er ekki partur af fitunni í samfélaginu. Hvað Ríkisútvarpið snertir tel ég mjög eðlilegt að þar komi til umtalsverður niðurskurður. Ég hef löngum spurt mig þeirrar spurningar hvað ríkið sé að gera við rekstur á Rás 2, sem að því er ég best veit kostar þjóðarbúið 110 millj. kr. á ári. Þá peninga mætti nota til uppbyggingar SÁÁ svo dæmi sé tekið. Þetta er allt saman spurning um forgangsröðun. Einnig má t.d. hagræða í fréttastofu og dagskrárgerð á Rás 1 sem er á köflum þunglamaleg að mínu viti og hana mætti gera einfaldari miðað við þá fjármuni sem úr er að spila í samfélaginu í dag. Hv. þingmaður spyr um veiðiheimildir. Í því árferði sem er núna á klárlega að auka þær. Það gerir venjuleg fjölskylda þegar að henni er þrengt og slíkt hið sama gerir eðlilegt þjóðarbú þegar að því er þrengt. Hvað atvinnuuppbyggingu snertir varð ég fyrir gífurlegum vonbrigðum með ákvörðun umhverfisráðherra svo vægt sé til orða tekið. Ég varð orðlaus. Svona högum við okkur ekki þegar við þurfum á innspýtingu í atvinnulíf að halda, því fer fjarri.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð svör og heiðarleg en mig langar að halda áfram fyrst ég hef tíma. Mig langar að spyrja út í svokallaðan stóriðjuskatt eða orku- og auðlindagjald. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að þar ætla menn að fara þá leið, ef þeir geta ekki annað út af þessum fjárfestingarsamningum, að leggja þetta beint á þá sem selja raforkuna, þ.e. Landsvirkjun og taka skattinn þannig. Landsvirkjun verður þá að velta því áfram út og það þýðir, eins og við þekkjum báðir, að raforkuverð mun hækka mjög mikið t.d. á landsbyggðinni. Þrátt fyrir 20% hækkun á raforkuverði á þessu ári er einnig gert ráð fyrir skerðingu á niðurgreiðslum til raforku á næsta ári. Þar sem orðið er þrefalt dýrara að kynda húsin úti á landi mun þetta hafa mjög slæmar afleiðingar fyrir fólk sem þar býr. Finnst hv. þingmanni eðlilegast að gera þetta með þessum hætti? Hefði ekki átt að vanda vinnubrögðin betur við þetta hörmulega fjárlagafrumvarp?

Frú forseti. Ég veit að þegar að þrengir er hv. þm. Ásbjörn Óttarsson jafnaðarmaður í hugsun og það á við raforkumálin hér á landi, við þurfum að sjálfsögðu að jafna kjör íbúa þessa lands þegar kemur að raforkunni. Hvað varðar skatta á þau fyrirtæki sem helst flytja inn gjaldeyri til þessa lands, t.d. Alcoa og önnur álfyrirtæki, tel ég fráleitt að fara þá leið sem nefnd hefur verið í fjárlagafrumvarpinu að ofurskattleggja þau. Hins vegar tel ég einsýnt að þau taki þátt í aukinni skattheimtu í samræmi við það sem aðrir þurfa á sig að leggja við þær aðstæður sem nú blasa við í samfélaginu. Ég undanskil þau fyrirtæki ekki en ítreka að það má samt aldrei verða til þess að við útilokum eða þrengjum að erlendu fjármagni sem við þurfum að fá inn í landið.

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hafði falleg orð um að nauðsynlegt væri að koma á samstöðu í þinginu í þeim verkum sem nú eru fram undan. Ég skal ekki draga úr því og ekki hefur staðið á stjórnarandstöðunni að rétta ríkisstjórninni hjálparhönd ef á hefur þurft að halda. Mér sýnist þó verkefni hv. þingmanns vera að reyna að leysa úr innanmeinum í þessari ríkisstjórn þar sem samstöðuleysið þar virðist vera með miklum eindæmum. Ég beini því til þingmannsins að byrja heima hjá sér áður en hann fer að hvetja okkur áfram, þótt við höfum vissulega litið svo á að nauðsynlegt sé að hjálpa þessari máttlausu ríkisstjórn. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, vegna þess að nú er stöðugleikasáttmálinn kominn í öndunarvél, hvernig hann telji að hægt sé að leggja 40 milljarða í auknum sköttum á einstaklinga. Hvaða skattaáform eru þetta sem um er að ræða? Nú upplýsir hv. þingmaður að honum lítist ekkert á hátekjuskatta á millitekjufólk. Það liggur fyrir að það verða ekki lagðir 40 milljarðar á heimilin í landinu - þeir skattar verða ekki auknir um 39% án þess að það lendi kirfilega á hverju einasta heimili. Mér finnst með miklum ólíkindum að í þessum frumvarpsdrögum komi svona hugmyndir fram gersamlega óútfærðar. Það er náttúrlega alls ekki hægt - og ég er ánægð með að hæstv. fjármálaráðherra sé hér - að halda svona á málunum. Mig langar til að vita hvaða áform eru uppi um þessa skattlagningu og hvernig menn sjá fyrir sér að þetta gangi fyrir sig. Jafnframt langar mig til að vita hvaða sjónarmið hv. þingmaður hefur uppi um það þegar á að hækka bensíngjald og áfengisgjald um 10% um áramótin og hleypa því beint út í verðlagið, hvort ekki sé svolítið mikið í lagt fyrir þessi sömu heimili og fjölskyldur sem eiga ofan á þennan 40 milljarða skatt að borga þann skatt til viðbótar. Ég veit ekki hvernig menn ætla sér að koma atvinnulífi og starfi í þessu þjóðfélagi í gang með svona furðulegum hugmyndum.

Frú forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal talar um furðulegar hugmyndir. Við lifum furðulega tíma og förum ekki í neinar venjulegar aðgerðir til að koma okkur út úr þeim ógöngum sem við erum í. Við þurfum mjög róttækar aðgerðir og þær munu koma við alla. Halda menn að sú efnahagskreppa sem blasir við Íslendingum í dag komi ekki við alla með róttækum hætti? Allir hljóta að finna fyrir því. Ríkið getur hins vegar með sínum jöfnunaraðgerðum stýrt hvernig þetta kemur við þjóðina, einstaklinga, hagsmunasamtök og fyrirtæki o.s.frv. á komandi vetri. Ég tel að e.t.v. sé hægt að reikna það þannig út að sú aukna skattheimta sem blasir við sé ekki langt frá því að vera sú sama og var við lýði í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar á árunum 2003–2004. Ég held að við séum ekki langt frá því og þá hafði þjóðin það ágætt. Nú þurfum við hins vegar að leita allra leiða til að stoppa upp í þetta gat sem fjárlagagatið er. Það verður gert með skattheimtu sem kemur við alla, mismunandi mikið vonandi. Það mun bitna á stofnunum ríkisins, misjafnlega mikið, en umfram allt verða þetta að vera tímabundnar aðgerðir vegna þess að við munum koma okkur út úr þessu. Það þurfum við að gera hratt og vel til að líflínan til útlanda, lánin, verði að veruleika.

Frú forseti. Já, róttækra aðgerða er þörf. Við skulum þess vegna demba 40 milljörðum á heimilin í landinu. Það eru mjög róttækar aðgerðir en afskaplega ófrumlegar svo ekki sé meira sagt. Það er ekki verið að auka skatttekjurnar sjálfar heldur hækka skattana. Það er farið gegn því sem aðilar vinnumarkaðarins töldu sig hafa samið um við þessa ríkisstjórn, að reyna að hrinda atvinnulífinu af stað til að auka skatttekjur. Það er verið að auka við skatthlutfallið sem var ákveðið um 2%, það er verið að leggja 12 milljarða til viðbótar á heimilin í landinu. Þetta kallar hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson róttækar aðgerðir. Þær eru vissulega róttækar fyrir þau heimili sem bera þetta. Þingmaðurinn nefndi árin 2003 og 2004. Mikið hefur verið talað um þetta hrun og hvernig það allt hafi komið til en ég held að menn ættu að ræða það í því sambandi að þær fjölskyldur sem um er að ræða eiga mjög erfitt núna. Er það ekki? Hafa menn ekki talað um það? Síðan á að demba á þær 40 milljörðum til viðbótar í tekjuskatti. 

Frú forseti. Það sem ég segi er fáránlegt eða furðulegar hugmyndir. Svo má vel vera en ástandið er líka með þeim hætti að þessi tvö orð eiga vel við. Ástandið er þannig að við þurfum að leiðrétta samfélagið. Ég tel að hv. þm. Ólöf Nordal þurfi að hafa það í huga og þegar kemur að aukinni skattheimtu þá munum við leiðrétta samfélagið. Það er t.d. óþolandi að mínu viti að 1% ríkasti partur landsins sem átti 4% þjóðarauðsins fyrir fáeinum árum átti 20% af honum skömmu fyrir hrun. Það er óþolandi. Það er jafnframt óþolandi að stór hluti auðugasta fólksins í landinu borgi jafnvel ekkert útsvar en búi samt í sveitarfélögum þar sem það þiggur skólaþjónustu, vegaþjónustu og annað sem ríkið og sveitarfélögin borga. Þetta þurfum við að leiðrétta 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni kærlega fyrir ágætt innlegg í þessa umræðu. Hv. þingmaður minntist í sinni ræðu á að hann væri vinstri grár þegar kæmi að því að byggja upp í atvinnulífinu. Það er ágætt að heyra að einhver í þessum ríkisstjórnarflokkum tali fyrir því að farið verði í atvinnuuppbyggingu en mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann sjái þess stað í þessu fjárlagafrumvarpi að reynt verði að stuðla að því að hjól atvinnulífsins komist af stað. Hvar er að finna stoð fyrir því í þessu frumvarpi? Er hv. þingmaður kannski einn um þessa skoðun í ríkisstjórnarflokkunum? Jafnframt langar mig að minnast aðeins á þennan flata niðurskurð sem hv. þingmaður kallar stjórnsýsluleti. Telur hann þá að þetta frumvarp beri einkenni þess að ríkisstjórnin sé haldin stjórnsýsluleti? Það væri ágætt að fá það skýrt fram. Hv. þingmaður talaði um þau grunngildi sem beri að virða en ég er talsvert áttavillt við lesturinn á þessu frumvarpi hvaða grunngildi það eru sem ríkisstjórnarflokkarnir tala um að verja. Þegar maður tekur að sér að skera niður verður að mínu viti að hafa einhverja stefnu. Sú stefna verður að birtast í þeim aðgerðum sem lagðar eru fram. Það mega ekki vera handahófskenndar aðgerðir sem enginn skilur og virðast helst miða að því að drepa niður atvinnulífið enn frekar og leggja auknar álögur á heimili landsins. Hver er stefnan að mati hv. þingmanns? Nú var hann hafður með í ráðum þegar þetta frumvarp var smíðað, ekki við í stjórnarandstöðunni, þannig að ég óska eftir svari við þessum spurningum.

Frú forseti. Ég þakka þessar spurningar frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Ég er ekki sammála þeirri sýn hennar á frumvarpið að þar sé boðaður flatur niðurskurður. Hann er með ýmsum hætti. Ég er ekki endilega sammála því sem fram kemur í þessu frumvarpi og ég tel mig hafa rakið það í minni ágætu framsöguræðu áðan sem fjallaði einmitt um að ég væri á margan hátt ósammála frumvarpinu. Ég held að hv. þingmaður geti verið sammála mér að ýmsu leyti varðandi að þetta er ekki fullkomið verk. Ég er ekki talsmaður þess að farið verði í flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og víðar í samfélaginu. Það kom fram í ræðu minni. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að ganga róttækt fram í ríkisbúskapnum þannig að aðrar þjóðir í kringum okkur fái fulla trú á því að við séum að taka til í okkar ranni, þannig að við öðlumst tiltrú alþjóðasamfélagsins sem þar með er tilbúið til að lána okkur til þeirra framkvæmda sem m.a. munu koma okkur upp úr þeim djúpu hjólförum sem íslenskt samfélag er í núna. Lánastofnanir úti í heimi, hvort heldur þær eru viðskiptalegs eðlis eða pólitísks, eru nefnilega ekki tilbúnar að lána okkur nú um stundir. Fram hefur komið hjá orkufyrirtækjum jafnt hér suðvestanlands sem annars staðar á landinu að það er ekki bara erfitt að fá lánafyrirgreiðslu til stórframkvæmda á Íslandi núna heldur vonlaust, vegna þess að alþjóðaumhverfið bíður eftir því að tekið sé til í okkar ranni svo það fái tiltrú á íslensku samfélagi, svo það hafi tiltrú á lántakandanum.

Hæstv. forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir greinargóð svör. Við höfum ákveðinn samhljóm, enda erum við bæði ný á þinginu. Í vor settust 27 nýir þingmenn á Alþingi og það var talað hátt um það af hálfu þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn að viðhöfð yrðu önnur vinnubrögð en áður. Ég heyri að hv. þingmaður talar um að hann telji mjög mikilvægt að við komum saman að þessu verkefni hér og séum samstiga. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvernig honum birtast þessi nýju vinnubrögð sem eiga að leiða til aukins lýðræðis og gagnsæis í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar. Hvernig þykir honum það blasa við okkur sem sitjum á Alþingi og þá sérstaklega okkur sem hér sitjum ný?

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessa spurningu vegna þess að ég hef sjálfur margoft spurt mig eftir að ég settist á þing: Hvernig er vinnulagið á þinginu? Ég hef unnið alla mína tíð hjá einkafyrirtækjum. Þar er unnið mjög vel og mikið og ef menn standa sig ekki eru þeir reknir og enginn þarf svo sem að hafa áhyggjur af því. Í þinginu eru stunduð eftirfarandi vinnubrögð í allt of miklum mæli: Framkvæmdarvaldið hendir illa tilbúnum afurðum sínum í þingheim og hann skal gera svo vel og samþykkja. Þetta er ólíðandi og þessu ber að breyta.

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja hæstv. forseta um að upplýsa mig um hvaða hæstv. ráðherrar eru í húsi. Mér þykja þeir heldur fáir á bekkjunum við 1. umr. fjárlaga en það geta komið upp atriði sem nauðsynlegt er að ræða við hæstv. ráðherra. Ef frú forseti gæti kannað það fyrir mig. Maður hefur áhyggjur af hæstv. ríkisstjórn sem er í öndunarvél með stöðugleikasáttmálanum. Það verður heldur slæmt fyrir íslenskt þjóðfélag að þurfa að búa við það ofan á allt annað að hafa ríkisstjórn sem er eins hálfköruð og sú sem nú situr um þessar mundir. Mig langar dálítið til að ræða það á þessum skamma tíma sem við höfum í 1. umr. Okkur er vandi á höndum að ræða svo flókið mál sem fjárlagafrumvarpið er á svo skömmum tíma. Frú forseti. Ertu búin að fá upplýsingar um hvaða ráðherrar eru í húsi?

Forseti er að kanna málið í augnablikinu og mun koma því á framfæri við fyrsta tækifæri.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Þess vegna mun ég í þessari ræðu minni einungis fara yfir þá stóru drætti sem eru í fjárlagafrumvarpinu og kannski ekki síst hvaða aðferðafræði er höfð í hávegum við samningu þessa frumvarps. Þá vil ég einnig spyrjast fyrir og benda á hvaða aðrar leiðir væri hugsanlega hægt að fara. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað að það skipti miklu máli að menn vinni saman að því að reisa landið upp aftur. Ekkert er mikilvægara fyrir þá sem eru í þessum sal en einmitt það, að gera allt sem hægt er til að koma íslensku samfélagi sem fyrst á fætur. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það. Það frumvarp sem hér liggur fyrir virðist því miður opna margar dyr sem við vitum ekki hvert liggja. Ágreiningurinn og skoðanamunurinn meðal ráðherranna í ríkisstjórninni er ekki til að vekja með manni sérstaka ró um það á hvaða vegferð hæstv. ríkisstjórn er. Þau stefnumarkandi skilaboð sem fram koma í þessu frumvarpi og sæta tíðindum eru helst breytingar á tekjuskatti einstaklinga. Þær eru algerlega óútfærðar og samkvæmt frumvarpinu eigum við von á því að einhvern tímann í haust munu önnur frumvörp líta dagsins ljós sem munu greina frá breytingum á skattkerfinu þannig að þessir 40 milljarðar sem eiga að leggjast á einstaklingana jafnist niður á fólkið með einhverjum hætti sem við þekkjum ekki. Öll svona óvissa við þær aðstæður sem nú eru er einungis til vekja ugg í brjósti fjölskyldna í landinu. Ég verð að segja alveg eins og er, með vísan til þessa stöðugleikasáttmála sem menn bundu miklar vonir við í sumar og þar sem atvinnurekendur féllust á 45% skattahækkun og 55% niðurskurð með verkalýðshreyfingunni og ríkisstjórninni, að mér þykir menn fara heldur léttilega yfir það þegar fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir 47% á skattahliðinni, eins og 2% skipti engu máli. Það eru heilir 12 milljarðar til viðbótar sem á að leggja á einstaklinga í þessu landi ofan á allt annað sem á þeim hefur dunið að undanförnu. Þetta er ekki fyrsta skattahækkunin á þessu ári. Fyrrverandi ríkisstjórn, sem Sjálfstæðisflokkurinn átti aðild að, hækkaði tekjuskatta um áramótin. Áfram hefur verið haldið í skattahækkunum og nú sjáum við fram á stórar skattahækkanir sem við vitum ekki hvernig verða. Mér þætti gaman að vita hvers konar skattbreytingar þetta eru sem við erum að horfa á, hvaða breytingar verða á tekjuskatti einstaklinga. Mig langar líka til að spyrja að því, þótt það sé ekki nefnt í frumvarpinu held ég að það sé samt ástæða til að spyrja að því, hvort við eigum von á frekari skattheimtum á einstaklinga. Þá á ég ekki síst við hvort einhver áform eða umræður séu um það af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja á eignarskatta. Þetta skiptir máli fyrir okkur þegar við förum í þessar miklu skattahækkanir. Ég varð óskaplega fegin þegar eignarskattarnir voru aflagðir og ég vona að ég muni ekki þurfa að horfa upp á það á næstu mánuðum að þeir verði lagðir aftur á ofan á allt annað sem á undan er gengið. Mér líst illa á það. Við vitum alveg á hverjum þeir skattar munu lenda. Þeir mundu auðvitað lenda á eldra fólkinu nr. 1, 2 og 3 og þeir munu líka lenda á þeim sem í grandaleysi ákváðu að borga niður skuldir sínar og eiga nú að borga brúsann af þessu öllu saman. Til þess eru þessir eignarskattar ef þeir eru boðaðir. Þeir lenda verst á þeim sem síst skyldi. Ég vil ekki sjá neina eignarskatta. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra hafi tekið eftir því að það er mikil andstaða hjá þingmönnum við setningu eignarskatta.

Koma þeir sérstaklega illa við þig?

Þeir koma sérstaklega illa við eldra fólk. Ég er ekki orðin svo gömul enn þá en það endar sennilega með því. Ég vona að maður verði gamall og þá lendir maður sennilega í að borga þá. Það er þessi aðferðafræði um að leggja endalaust á aukna tekjuskatta sem mér líst illa á vegna þess að mér finnst að við verðum að reyna að auka skatttekjurnar með því að breikka og dýpka skattstofnana. Við verðum að koma súrefni inn í atvinnulífið. Áform ríkisstjórnarinnar í þessu fjárlagafrumvarpi eru að draga mikið úr framkvæmdum, þá er ég að tala um vegaframkvæmdir og framkvæmdir á vegum opinberra aðila. Þau munu hafa margfeldisáhrif. Það má alveg leiða líkur að því að beinlínis sé með þeim aðgerðum verið að auka á atvinnuleysið. Ég held að það ástand sem er núna í byggingariðnaði hjá verktökum, arkitektum og hönnuðum sé svo slæmt að ekki sé á það bætandi að draga úr öllum framkvæmdum á vegum opinberra aðila eins og mér sýnist frumvarpið nánast gera ráð fyrir, að draga svo herfilega úr samgönguframkvæmdum eins og þarna kemur fram. Mér sýnist að ekki verði hægt að halda úti nýju útboði í vegagerð. Ég held að menn verði einungis að halda áfram með þau verkefni sem þegar hafa farið af stað. Ég býst að það muni koma illa við bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti um allt land og draga þróttinn úr þeim fáu aðilum sem eftir eru á þessum markaði. Mig langar líka til að velta fyrir mér niðurskurðinum. Ég vil að það komi skýrt fram að það er ekkert grín að skera niður, það dettur engum í hug. Við vitum að við þurfum að gera það en þegar svona gerist eins og þetta högg sem við höfum orðið fyrir núna spyr maður sig að því hvort við eigum ekki að velta fyrir okkur hvert hlutverk ríkisins er og hvað það er sem ríkið á að taka að sér. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði áðan að hann liti ekki svo á að um flatan niðurskurð væri að ræða í fjárlagafrumvarpinu. Auðvitað er verið að skera niður nánast á hverjum einasta pósti. Mér fyndist áhugavert við þessar aðstæður að skoða hvort við ættum að fara í núllstillingu á ríkisrekstrinum og reyna að átta okkur á því hvað ríkið þarf nauðsynlega að gera og hvað það þarf nauðsynlega ekki að gera og draga þá kannski úr kostnaði hvað það varðar. Ég held að sú mikla áhersla sem fram kemur í frumvarpinu um að koma þurfi ríkisrekstrinum mjög hratt til baka aftur í gott horf og það er náttúrlega á grundvelli samkomulagsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn - ég held að við þurfum líka að hafa í huga hvað það kostar fyrir okkur að koma ríkinu í þetta góða horf á þessum tíma, hversu miklar fórnir Íslendingar eru búnir að færa til að það náist fram. Ég held að það skipti kannski ekki svo óskaplega miklu máli að ríkisreksturinn sé kominn í jafnvægi eftir þrjú ár ef við erum öll meira og minna komin á hnén í millitíðinni. Allt þetta þarf að skoðast í samhengi að mínum dómi. Ég held að þess vegna sé mjög mikilvægt fyrir hv. fjárlaganefnd að skoða sérstaklega hvernig eigi að fara í þennan niðurskurð og hvort hægt sé að fara í hluti með öðrum hætti en gert hefur verið. Margoft hefur komið fram að það hafi verið of mikil þensla í ríkisrekstrinum á undanförnum áratug. Ég hygg að hann hafi verið mun meiri en menn höfðu kannski almennt áttað sig á. Ég segi fyrir mig að menn fóru fullbratt í því á fyrri árum að þenja út ríkisreksturinn og þá er ekki síst við minn flokk að sakast. Þess þá heldur er ástæða til að skera niður núna þegar á þarf að halda og draga úr því sem mest er til að vernda heimilin í þessu landi. Það er ekki hægt ofan á þessa miklu erfiðleika sem dunið hafa. Þegar maður horfir á þessar ágætu tillögur - ég verð að segja um tillögu hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að hún er mjög gott innlegg inn í þann vanda sem skuldir heimilanna eru í. Á sama tíma á að leggja óheyrilega skatta á einstaklingana á næstu vikum og mánuðum og enn og aftur hefur maður ekki hugmynd um hvernig þeir muni leggjast á fólkið. Hvernig leggst þetta á millitekjufólk eða ungt barnafólk? Ég er ekki viss um að þetta fólk geti borgað þessa skatta. Ég er ekki viss um að venjuleg fjölskylda hafi efni á eða geti hreinlega staðið undir þessum sköttum sem á það á að leggja. Mér finnst að það verði að líta á þetta í samhengi. Það verður að koma hlutunum af stað aftur og það hefur gengið allt of hægt. Auðvitað vitum við það og hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað að hlutirnir hafa gengið hægt af ýmsum ástæðum en það verður að fara að koma þessu af stað aftur. Við megum ekki lenda í því að það verði ófriður á vinnumarkaði en ég get ekki betur séð en það sé óumflýjanlegt miðað við t.d. orð Kristjáns Gunnarssonar, formanns Starfsgreinasambandsins, í dag 

Vegna fyrirspurnar hv. síðasta ræðumann skal það upplýst að í húsinu eru sjö hæstv. ráðherrar og þar af nokkrir nú þegar í salnum.

Virðulegi forseti. Það var á margan hátt ánægjulegt að hlusta á ræðu hv. þm. Ólafar Nordal. Hér takast náttúrlega á grundvallarstefnur í stjórnmálunum, klárlega, hvernig við eigum að koma okkur upp úr þeim ósköpum sem við höfum lent í. Mig langar að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga sem varða grundvallarpólitík í tilefni umræðunnar. Telur hún að við þolum að fara einvörðungu í niðurskurð á ríkisútgjöldum til að koma okkur út úr þeim vanda sem við erum í núna, öll sem eitt? Telur hún að að einhverju leyti þurfi að koma til skattahækkanir, almennar og jafnvel sértækar, til að koma okkur út úr þessum vanda? Ef svo er, hvaða skatta ber þá að hækka? Jafnframt, og það er kannski lykilspurning: Eiga þeir að greiða meira sem eiga og eignast meira í samfélaginu en þeir sem bera skarðan hlut frá borði? Svo að síðustu, til að hv. þingmaður hafi eitthvað gaman af þessu, af því að hún flutti sig um set frá Norðausturkjördæmi til Reykjavíkur, er það grundvallarspurningin: Á að hætta við byggingu tónlistarhússins?

Frú forseti. Þetta eru ágætar spurningar sem hv. þingmaður ber fram. Það er alveg rétt að margt af því sem við erum tala um núna snýr dálítið að því hvernig við nálgumst viðfangsefnið á vettvangi stjórnmálanna. Ég held að alveg óumflýjanlegt sé að skera verulega niður en það þarf líka að afla aukinna tekna. Mér finnst hafa verið lagðir töluverðir skattar nú þegar á almenning í landinu eftir að hrunið varð. Ég segi eins og er að mér finnst alltaf mjög dapurlegt og leiðinlegt satt að segja - og ég ætla ekki síst að gagnrýna Samtök atvinnulífsins fyrir það - hvað menn hafa tekið illa í þær hugmyndir að breytingum sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram um skattlagningu á inngreiðslur í lífeyrissjóði. Ég held að það sé skylda okkar við þær aðstæður sem nú eru, þegar brúa þarf svona stórt bil, að skoða allar hugmyndir og fara rækilega yfir hvort þær muni gagnast í þeim vanda sem er. Ekki alltaf að henda þeim út af borðinu vegna þess að pólitískir andstæðingar koma með þær og þá sé ekki hægt að líta til þeirra. Mér finnst það ekki gott, ég tala nú ekki um þegar verið er að fara fram á, og undir það hefur verið tekið af hálfu stjórnarandstöðunnar, að koma að borðinu og hjálpa til. Menn hafa komið fram með hugmyndir sem geta aukið verulega tekjur fyrir þjóðfélagið en þá er það bara slegið út af borðinu, svo hratt sem það varð. Ég vona að menn fari að skoða það aftur og líti ekki fram hjá því. Hvernig er framkvæmdum háttað og í hvaða verkefni er farið? Það er alveg ljóst að við þær aðstæður sem nú eru uppi borgar sig að fara í þær framkvæmdir sem skila okkur eins miklu og hægt er inn í þjóðarbúið til baka. Ég held að það sé alveg ljóst. Varðandi tónlistarhúsið, hvernig það allt fór af stað og hvernig með það á að fara þá er það svo að tónlistarhúsið er hálfkarað við höfnina. Viljum við hafa það þannig? Er það skynsamlegt? Ég er nefnilega ekki alveg viss um að ég sé sammála mönnum um það.

Frú forseti. Ég tek að mörgu leyti undir með hv. þm. Ólöfu Nordal að vel má líta á hugmyndir sjálfstæðismanna hvað varðar lífeyrissparnaðarinnskatt, ef svo má að orði komast, og hafa hann í huga í öllu því sem þarf að gera vegna þess að ég tek ofan fyrir þeim stjórnmálaflokkum sem koma með hugmyndir. Þetta er mjög áhugaverð hugmynd sem ég tel að þurfi að skoða og ég vek sérstaka athygli á því hverjir hafa helst talað gegn henni, eins og hv. þingmaður kom reyndar inn á í ræðu sinni. Ég endurtek spurninguna engu að síður sem varðar grundvallaratriði hugsanlegrar aukinnar skattheimtu: Eiga þeir að greiða meira sem eiga og eignast meira en þeir hinir sem bera skarðan hlut frá borði?

Frú forseti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að skattkerfið eigi að vera einfalt. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það borgi sig að hafa það eins einfalt og hægt er, þannig skapi það sem mestar tekjur. Ég er líka eindregið þeirrar skoðunar að ýta eigi undir atvinnuþátttöku fólks. Ekki eigi að draga þrótt úr fólki sem með vinnu sinni skapar meiri tekjur. Ég held líka að þannig aukist skatttekjurnar mun meira en ella. Þetta er grundvallarskoðun mín og hún hefur ekki breyst og mun ekki breytast þrátt fyrir þessa vinstri stjórn.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólöfu Nordal hefur orðið tíðrætt um vinnubrögð og er þá eðlilegt að upplýsa hana um að ég tel vinnubrögð við þessi fjárlög til fyrirmyndar. Þau eru unnin á grundvelli skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálunum sem mjög margir þingmenn stjórnarflokkanna koma að, enda var það þannig að minnihlutastjórn Vinstri grænna og Samfylkingar varð að meirihlutastjórn í nýafstöðnum kosningum af því að almenningur í landinu treystir þessum flokkum til að taka á sanngjarnan hátt á þeim aðstæðum sem uppi eru. Ég heyri að hv. þingmaður á erfitt með að virða lýðræðislega niðurstöðu þingkosninga en það gerum við flest hin í þessum sal. Ég vil koma inn á spurningu mína. Hv. þingmaður talar um að breikka og dýpka skattstofna um leið og hún vill einfalt skattkerfi. Ég held að það sé nákvæmlega það sem við erum að gera, því að þeir voru þrengdir og grynnkaðir í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og ollu aukinni misskiptingu í samfélaginu. Skattaðgerðir okkar munu að sjálfsögðu miða að því að leggja sanngjarnar byrðar og tryggja stöðu þeirra sem verst standa um leið og við þurfum að huga að stöðu atvinnulífsins og sköpun hagvaxtar en talið er að til skemmri tíma litið sé betri leið að hækka skatta en að draga of mikið úr útgjöldum því að það muni hafa minni áhrif á hagvöxt. Ég er með spurningu til hv. ráðherra - 

Frú forseti. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé komin með kristalkúlu og farin að sjá Sjálfstæðisflokkinn í ríkisstjórn svona fljótt, ég átti nú ekki von á því. Um þessar spurningar vil ég segja strax í upphafi að ég held að það sem við þurfum náttúrlega að velta fyrir okkur líka, í sannleika sagt, er hvernig og hversu gerlegt það er fyrir íslensk heimili að standa undir þessum byrðum. Þegar maður lítur á fjárlagafrumvarpið og sér svona mikla hækkun á tekjusköttum, 39%, þá er ekki úr vegi, ég tala nú ekki um vegna þess að þetta er ekki útfært enn þá og við eigum enn eftir að sjá hvernig þetta leggst niður, að menn spyrji sig að því hvernig heimilin eigi að standa undir slíku. Ég ætla að vinda mér í að svara spurningunni um eignarskattinn og ætla að svara henni fljótt og vel. Ég er alfarið á móti eignarsköttum.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vera svo óhrædd við að játa það að hún telji að þeir sem eiga stóreignir eigi ekki að greiða hlutfallslega meira til samfélagsins. Það er áhugavert og skýrir kannski línurnar og niðurstöðu kosninga. Við höfum margoft farið yfir það að hrun gjaldmiðilsins og bankanna þýddi eignatjón og lífskjaraskerðingu til ákveðins tíma hér á landi, m.a. vegna þeirrar stöðu sem uppi er í ríkisfjármálum. Hér hefur verið rætt um að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði. Það er þá gott að ég bæti við spurningu til hv. þingmanns: Telur þú að eðlilegt sé að við ákveðum í dag, til að leysa þann vanda sem við höfum skapað og berum mismikla ábyrgð á, að við veltum þeirri byrði yfir á börnin okkar með því að taka að láni skattgreiðslur þeirra í framtíðinni þegar það verða færri á vinnumarkaði sem eiga að standa undir almannatryggingagreiðslum til fleiri ellilífeyrisþega? 

Ég minni hv. þingmann á að ávarpa aðra hv. þingmenn í 3. persónu og muna að ávarpa forseta í upphafi máls síns.

Frú forseti. Ég er býsna hrædd um, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að þeir atburðir sem orðið hafa á umliðnu ári verði til þess að byrðar muni leggjast á komandi kynslóðir nema við stöndum okkur mjög vel og reynum að draga eins mikið og hægt er úr því höggi sem orðið hefur. Ég held að þegar þjóðfélag lendir í svona miklu höggi sé veruleg hætta á að það muni taka nokkurn tíma að komast út úr því aftur. Ég held líka að maður þurfi að velta fyrir sér þegar svona er og bíllinn er að verða bensínlaus hvort ekki sé betra að taka bensín en að ætla sér að fara á hálftómum bílnum miklu, miklu lengra, ef hv. þingmaður skilur hvað ég á við með því. Ég held að það sé skylda okkar við þær aðstæður sem nú eru að líta til allra leiða til að auka tekjurnar. Ef hægt er að gera það án þess að skerða lífeyrisréttindin til framtíðar litið finnst mér skylda manna að skoða það.

Frú forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal gladdist yfir því að vera óvart kölluð ráðherra áðan. Það var svo strax leiðrétt og verður þetta þá sennilega einhver stysti ráðherradómur sögunnar ef svo fer.  Hv. þingmaður talar mjög hart gegn öllum skattahækkunum á einstaklinga ef ég skildi mál hennar rétt. Fyrr í dag tóku sjálfstæðismenn mikla aríu gegn öllum áformum um orku-, auðlinda- og umhverfisgjöld. Þriðji þingmaður Sjálfstæðisflokksins talaði gegn niðurskurði og taldi reyndar að hann bitnaði sérstaklega á landsbyggðinni. Hv. þm. Ólöf Nordal talaði gegn samdrætti í vegaframkvæmdum o.s.frv. Hvernig á þá að gera þetta ef má hvorki afla tekna né draga úr útgjöldum að neinu ráði? Auðvitað vildum við öll að skattstofnarnir skiluðu meiru. En af hverju gera þeir það ekki? Af hverju eru tekjurnar að hrynja og hverjir bera ábyrgð á því? Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki talað eins og hann viti einfaldlega ekki hvað hefur gerst á Íslandi og það sé honum óviðkomandi. Við horfumst í augu við afleiðingar hrunsins og verðum að takast á við það og það þýða engir draumórar um að hægt sé að gera þetta einhvern veginn allt öðruvísi. Efnahags- og framfarastofnunin er með einföld ráð til Íslendinga í ársskýrslu sinni. Hver eru þau? Að draga til baka allar hinar mislukkuðu skattalækkanir á árunum 2003–2008. Þær voru efnahagslegt stórslys, hagstjórnarleg reginmistök, og það eru m.a. þær sem við erum núna að súpa seyðið af, að tekjugrunnur samneyslunnar í landinu er allt of veikur. Það er ekki verið að tala um annað en fara með hlutfall skatttekna upp í um það bil það sem það var lægst á árunum fyrir 2003. Sama hlutfall í ár af vergum þjóðartekjum og það var 2002 er það sem boðað er í fjárlagafrumvarpinu. Það er allt ofstækið í skattamálum sem veldur hv. þingmanni svona miklu hugarangri þó að greinilega komi eignarskattshugmyndin verst við hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Ég átta mig alveg á því að íslenska efnahagslífið hefur orðið fyrir miklum skakkaföllum. Ég held að sjálfstæðismenn átti sig alveg á því og þarf ekki að útskýra það fyrir mér sérstaklega. En mér finnst líka að fortíðarríkisstjórnin þurfi að líta til framtíðar með það hvernig við eigum að komast út úr þessum vandræðum aftur. Ég held ég hafi sagt í ræðu minni að ekki verði komist hjá niðurskurði. Ég vil hafa það, a.m.k. varðar minn hatt, alveg klárt mál að auka þarf tekjur og skera þarf niður. Ég vil hins vegar benda á aðrar leiðir til að auka tekjur en að hækka skattana. Það er ekkert launungarmál og ég veit að það kemur hæstv. fjármálaráðherra ekki mikið á óvart þegar það kemur úr mínum munni að ég vilji frekar sjá aðrar leiðir og þær skoðaðar ofan í kjölinn hvort hægt sé að auka tekjur ríkissjóðs með öðrum hætti og þá ekki síst með því að breikka skattstofnana. Hvað varðar síðan framkvæmdirnar er skorið verulega niður í framkvæmdafé, sérstaklega í samgöngum enn og aftur. Ég vil að það komi skýrt fram að ég veit ósköp vel að úr mjög vöndu er að ráða þegar á að fara að skera niður og hvernig eigi að fara í hlutina. Ég vil aftur taka það fram sem ég sagði í ræðu minni áðan að kannski er núna líka tækifæri til að velta fyrir sér hvað það er sem ríkið á nákvæmlega að hafa með höndum og hvort hægt sé einhvern veginn að draga meira úr. Margt af því sem kemur fram í tillögum hæstv. fjármálaráðherra hugnast mér ágætlega. En þegar atvinnulífið og ekki síst byggingariðnaðurinn sem reiðir sig á samgönguframkvæmdir er í þeim gríðarlegum vanda sem við horfum upp á núna, við vitum að starfsmenn í mannvirkjagerð eru að fara úr 17 þús. niður í 5 þús. manns, þá er kannski ekki úr vegi að velta fyrir sér hvort hægt sé að ýta eitthvað undir það vegna þess að það gerir ekki annað en að auka neysluna í þjóðfélaginu og koma atvinnulífinu aftur í gang. Það er þetta sem ég vildi segja hæstv. fjármálaráðherra, þ.e. að reyna að líta á þetta í því samhengi.

Frú forseti. Að sjálfsögðu væri það afar æskilegt að hægt væri að halda uppi sem hæstu framkvæmdastigi svo að samdráttur í þeim greinum þar sem hann er tilfinnanlegastur, t.d. í byggingariðnaði, jarðverkum og öðru slíku, yrði minni en ella stefnir í. En veruleikinn er sá að svigrúm bæði ríkis og sveitarfélaga til þess er afar takmarkað. Því eru viðræður við lífeyrissjóðina um að þeir geti þá tímabundið haldið uppi framkvæmdum að þessu leyti og ríki og sveitarfélög dregið sig meira í hlé og sinnt betur þeim verkefnum sem þeir aðilar verða að sinna, sem er að halda uppi nauðsynlegri velferðarþjónustu og grunnrekstri samfélagsins. Annars er það athyglisvert að mér heyrðist hv. þm. Ólöf Nordal vera að tala fyrir auknum hallarekstri ríkissjóðs, að verið væri að ganga of langt. Það er auðvitað mjög freistandi til skamms tíma litið. Það hefur jákvæð áhrif á hagvöxtinn til skamms tíma litið en það er algerlega ábyrgðarlaust til lengri tíma litið. Þá væru menn að kaupa sér pólitísk þægindi í augnablikinu á kostnað framtíðarinnar og það mun ég ekki gera.

Frú forseti. Svo langt sem það nær þarf ég engin pólitísk þægindi heldur. Ég held að menn séu að reyna að róa í sömu áttina með það. En mig langar samt að nota tækifærið fyrst hæstv. fjármálaráðherra - ja, hann á væntanlega ekki eftir að koma aftur upp í pontu, en ég vil samt spyrja hæstv. ráðherra, ef hann getur komið að því í lokaorðum sínum, hvernig þetta standi núna gagnvart lífeyrissjóðunum. Hvernig standa viðræður um hvort þeir séu tilbúnir til að koma inn í ákveðin verkefni? Hvaða verkefni eru það sem stjórnvöld eru að ræða við lífeyrissjóðina um að þeir geti hugsanlega farið í? Ég vil segja fyrir mitt leyti að í því efni held ég að skipti miklu máli að reyna að velja verkefni sem eru til þess fallin að setja sem mest súrefni inn í samfélagið. Það væri virkilega fróðlegt fyrir okkur í allri þeirri vinnu sem fram undan er að fá nánari upplýsingar um það hvernig þessari vinnu reiðir fram. Þetta skiptir líka máli gagnvart stöðugleikasáttmálanum, allri þeirri vinnu. Ég er viss um að menn binda töluvert miklar vonir við lífeyrissjóðina, þó að ég vilji samt sem áður vara dálítið við því að menn séu of bjartsýnir á getu lífeyrissjóðanna. Menn mega passa sig á því að slátra ekki gullkálfinum sínum, en samt sem áður væri mjög fróðlegt ef hæstv. fjármálaráðherra gæti tekið að sér að svara spurningunum.

Frú forseti. Ég er að stíga mín fyrstu skref í stjórnmálum. Ég verð að segja að ég get ekki séð annað gagnvart þeim vanda sem blasir við í ríkisbúskapnum en að augljóslega verði að gera tvennt: Að skera niður og hækka skatta. Ég vil að þetta sé alveg skýrt í upphafi máls míns. Ég hef engar aðrar lausnir á 100 milljarða kr. vaxtareikningi sem nú blasir við ríkissjóði, ásamt minnkandi tekjum, en fara í aðgerðir af þessu tagi, niðurskurð og skattahækkanir. Ég er hins vegar ein eyru gagnvart öllum öðrum hugmyndum. En við þurfum á þessum tímapunkti, þetta er bara 1. umr., að ræða hvernig þær skattahækkanir eru og hvernig niðurskurðurinn verður. Mig langar að fjalla um þetta almennt á þeim tíu mínútum sem ég hef. Málið fer núna til fjárlaganefndar í nefndarvinnu og mér finnst að þar verði að hafa nokkra hluti að leiðarljósi. Þegar ég les fjárlagafrumvarpið og fylgiskjölin finnst mér að forgangsraða þurfi betur, það þarf einfaldlega að forgangsraða meira. Ég er alveg sáttur við þær línur sem lagðar voru, að minna skyldi skorið niður til velferðarþjónustunnar og meira skorið niður til stjórnsýslunnar en ég held að það þurfi að forgangsraða af meiri ákveðni. Ég vil gera skýrari greinarmun á t.d. málefnum fatlaðra og rekstri sendiráða. Ég vil að við höfum kjark til að segja að við skerum ekki niður til umönnunar fatlaðra svo dæmi sé tekið. Það var gert í niðurskurði fyrir ári, mér finnst það skynsamlegt. Ég held að við verðum að fara í gegnum fjárlögin með það í huga að sums staðar er einfaldlega þörf á ákveðinni grunnþjónustu sem við verðum að veita. Við verðum að reyna eftir fremsta megni að komast í gegnum kreppuna án þess að skera þá þjónustu niður. Allt annað skerum við niður fyrst. Við þurfum að skilgreina þetta. Við þurfum líka að tileinka okkur sanngirni í þessari vinnu. Til dæmis hafa margar ríkisstofnanir verið duglegri en aðrar í því að skera niður hingað til og við verðum einhvern veginn að kunna að umbuna þeim stofnunum. Kannski er þetta óvinnandi vegur en við verðum að reyna. Ríkisútvarpið hefur t.d. staðið í miklum niðurskurði og við verðum að kunna að þakka fyrir það. Svo verðum við líka að hafa sanngirnissjónarmið að leiðarljósi gagnvart stofnunum sem hafa búið við viðvarandi skekkju um árabil, eins og t.d. Landbúnaðarháskóli Íslands, sem hefur haft skekkju í reikningi sínum nánast frá upphafi þegar hann var stofnaður. Honum er því erfiðari stakkur sniðinn en öðrum ríkisstofnunum í að skera niður þó svo stjórnendur þar hafi fullan skilning á verkefninu. Við verðum að kunna að gera ákveðinn greinarmun í slíkum málum. Í þriðja lagi verðum við að hafa það að leiðarljósi að eyðileggja ekki atvinnutækifæri, reyna að gera atvinnulífinu ekki erfitt fyrir. Minnst var á ferjuna Baldur í umræðunni áðan, félagi minn hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði það. Atvinnulíf á suðurfjörðum Vestfjarða stólar á þær ferðir og við verðum að vera fólk til að reikna það út hvað við missum mikið út úr þjóðarbúskapnum með því að skera niður af þessu tagi í ferðum Baldurs yfir Breiðafjörð. Í fjórða lagi verðum við - ég les það í fylgiskjölum með fjárlagafrumvarpinu að menn ætli sér að gera það, en við verðum að gera það af einurð og festu - að spyrja grundvallarspurninga. Það er kallað á fræðimáli að núllstilla ríkisbúskapinn, það er ein leiðin til að spyrja grundvallarspurninga en það er bara ein leið til að spyrja - ja, nú höfum við 460 milljarða eða svo í tekjur, hvað getum við gert fyrir þann pening? Slíkar spurningar blasa við okkur. Þær eiga að vera grundvöllurinn að einhvers konar langtímaáherslu og plani ríkissjóðs sem heldur. Við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti. Þetta segi ég vegna þess að í þessu verki hefur okkur algerlega mistekist. Til dæmis á árabilinu 2007–2009 þegar hagfræðingar voru hver á eftir öðrum að vara ríkissjóð við og draga þyrfti saman, en farið var í gríðarlega útgjaldaaukningu, allt upp undir 50% hjá sumum ráðuneytum. Þetta var engin fyrirhyggja, það var ekkert langtímaplan og við súpum seyðið af þessu að einhverju leyti núna. Því er ekki seinna vænna að fara að tileinka okkur þau vinnubrögð í ríkisbúskapnum að horfa til lengri tíma. Ég held að sú aðferðafræði sé líka mikilvæg til að auka skilning fólks og trú á þeim fjárlögum sem blasa við. Þetta eru blóðug fjárlög og þau eru ekki sett fram í neinu gamni. Þau eru sett fram vegna þess að vandinn er gríðarlegur. Ég held að almenningur yfir höfuð hafi alveg skilning á því að vandinn er gríðarlegur en sá skilningur getur fokið út um gluggann, t.d. ef fólk trúir því ekki út af hugsanlegu aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, og mér finnst vel mega gagnrýna ríkisstjórnina fyrir aðgerðaleysi á sumum sviðum, að það muni ekki birta til í ríkisbúskapnum, þá mun skilningurinn minnka á þessum aðgerðum. Það verður að vera trú á því í landinu að birta muni til og þess vegna þurfi aðrar aðgerðir samfara þessum niðurskurði og skattahækkunum að vera þess eðlis að þær auki þá trú. Óvissan er gríðarleg í þessu fjárlagafrumvarpi. Forsendur þess eru markaðar gríðarlegri óvissu. Á sama hátt og ég var frekar svartsýnn í góðærinu og hafði litla trú á þeim gerviuppgangi sem þá var í þjóðfélaginu ætla ég að leyfa mér að vera bjartsýnn í kreppunni. Ég held að það sé ekkert annað í boði fyrir íslenska þjóð, sérstaklega út af því hvað óvissan er mikil. Þarna reynir á ríkisstjórnina, að reyna að snúa öllum þeim óvissuþáttum okkur í hag. Þetta lýtur að forsendum fjárlagafrumvarpsins. Hversu miklu eiga skattahækkanirnar að skila? Sjálfstæðismenn hafa í þingsal gagnrýnt mjög skattahækkanir. Ég tek undir áhyggjur þeirra um að verulegar skattahækkanir, ef ekkert annað er að gert til að örva hagkerfið, muni hugsanlega á endanum ekki skila miklu. Þetta held ég að allir sjái. Þá mundi ég gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún taki alvarlega allar þær hugmyndir sem t.d. framsóknarmenn hafa sett fram um að örva hagkerfið. Við höfum haldið því fram að leið til að örva hagkerfið sé að reyna eftir fremsta megni að létta skuldabyrði almennings vegna þess að allir sjá að mjög erfitt er að skattpína almenning sem er skuldum hlaðinn. En í skuldunum og endurskipulagningu þeirra eins og að heitir núna liggur hugsanlega leið til að örva hagkerfið, koma því af stað og þar með fá aukaskatttekjur. Í þetta þurfum við að fara af festu og hæstv. félagsmálaráðherra er byrjaður að opna augun gagnvart slíkum málflutningi en það þarf að gera meira. Svo skiptir máli hvernig til tekst í atvinnusköpun. Ég verð að segja fyrir mitt leyti og mína parta að mér finnst umræðan um atvinnusköpun í þingsal afskaplega einsleit. Það er bara einblínt á Helguvík og Bakka. Mér finnst ótal spurningar blasa við hvað varðar þau uppbyggingaráform, t.d. sú grundvallarspurning hvort til sé orka í landinu fyrir orkufrekan iðnað af slíkri stærðargráðu. Auk þess finnst mér blasa við sú áleitna spurning hvort orkuframleiðslufyrirtækin, eins og Hitaveita Suðurnesja og Orkuveita Reykjavíkur, séu einfaldlega með fjármuni eða aðgang að fjármunum eins og staðan er núna til að fara í virkjanaáform á þessu tagi. Því mundi ég vilja skora á hæstv. ríkisstjórn að reyna að tileinka sér fjölbreytni í atvinnuuppbyggingu. Maður heyrir af því í sívaxandi mæli að áherslan á áluppbyggingu eingöngu sé farin að há uppbyggingu á öðrum sviðum. Fulltrúar annarra iðngreina fyrir t.d. sólarkísilverksmiðjur, gagnaver, litíumverksmiðjur, álþynnuverksmiðjur, og ég get haldið áfram, framleiðslu á umhverfisvænu eldsneyti svo dæmi sé tekið, hafa spurt innan lands hvort þeir hafi aðgang að orku og svarið er nei. Orkan virðist vera frátekin. Við þurfum í atvinnuuppbyggingunni að fara að snúa þessu skipi. 

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og fara í gegnum nokkrar af þeim stofnanabreytingum sem unnið er að í dómsmálaráðuneyti og fram koma í fjárlagafrumvarpi. Þetta er áform sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu en þeim verður fylgt eftir með frumvarpi til breytinga á lögum um viðkomandi stofnanir. Þessi mál eru í vinnslu en ég ætla að gera grein fyrir því hvað er hér átt við. Héraðsdómstólarnir eru núna átta. Með ráðagerð um einn héraðsdómstól fyrir landið er verið að tala um einn héraðsdómstól fyrir landið allt, þ.e. ein stofnun, og að dómstólaráð ákveði fastar starfsstöðvar dómstólsins. Þarna er ekki verið að ræða um að flytja eigi alla héraðsdómstóla landsins til Reykjavíkur og hafa þar einn héraðsdómstól heldur er einfaldlega verið að tala um eina stofnun með fastar starfsstöðvar um landið. Dómstólarnir glíma við þann vanda þegar niðurskurður er óhjákvæmilegur að 90% af útgjöldum dómstólanna eru bundin í launum og húsnæði. Það er ákaflega erfitt um vik að hagræða undir slíkum kringumstæðum, einkum og sér í lagi vegna þess að kjararáð ákveður laun dómara og þau hafa nú þegar reyndar verið lækkuð, en þarna gefst þó tækifæri til að hagræða með þeim hætti að stöður dómstjóra eru felldar niður. Það verður einn dómstjóri í stað átta, en ekki er verið að tala um fækkun héraðsdómara. Hvað varðar lögreglu og sýslumenn vil ég fá að gera Alþingi grein fyrir stöðunni á þeirri vinnu. Í sumar fékk ég tillögur frá starfshópi um að hagkvæmt væri og málefnalegt að hér starfaði lögreglustjóri á landsvísu og umdæmum yrði fækkað í sex til átta. Til að vinna þær breytingar nánar og fá aðkomu þeirra sem starfa að löggæslu hér á landi tóku sæti í starfshópi ráðuneytisins fulltrúar Landssambands lögreglumanna og Lögreglustjórafélag Íslands. Ég lagði áherslu á við starfshópinn að hér væri ekkert ákveðið heldur væri þetta ákveðin hugmynd sem vinna þyrfti nánar. Það er skemmst frá því að segja að starfshópurinn kom til mín fyrir örfáum vikum og greindi mér frá því að ekki gæfist tími til að vinna að svo róttækum tillögum sem lögreglustjóri á landsvísu er heldur var starfshópurinn reiðubúinn að vinna að því að fækka lögregluumdæmum og er þá haldið áfram þeirri vinnu sem hófst fyrir nokkrum árum með sameiningu lögregluumdæma. Virðulegi forseti. Ég hef lagt áherslu á að vinna þessar tillögur til Alþingis með þeim sem í kerfinu starfa og féllst á að starfshópurinn beindi kröftum sínum í þá átt. Það skilur þó eftir ákveðin vandamál með það að meira en helmingur fjárveitinga er á höfuðborgarsvæðinu og í embætti ríkislögreglustjóra. Það verður að finna leiðir til að þessi tvö embætti hagræði, spari hjá sér með sama hætti og lögregluumdæmum hinum stækkuðu yrði gert að gera og skal eitt yfir alla ganga í þessum efnum. Við höfum það að markmiði að halda uppi almennri löggæslu en minnka yfirbyggingu og það er einmitt það sem getur verið svolítið erfitt, þ.e. að minnka yfirbyggingu, vegna þess að þegar þarf að hagræða þarf að spara. Þá er kannski einfaldast að segja þeim upp sem eru með stystan ráðningarsamning og eru undirmenn einfaldlega. Með þessu móti erum við að segja að það er ekki sársaukalaust að beita umræddri aðferðafræði, að minnka yfirbyggingu eins og kostur er, en með því getum við komist hjá að skerða almenna löggæslu. Af sama meiði er sú vinna sem miðar að því að fækka sýslumannsumdæmum og embættum. Ég hef útskýrt fyrir öllum sýslumönnum landsins sem héldu aðalfund 24. september þar sem ég gerði grein fyrir hugmyndum ráðuneytisins á þessu sviði og er akkúrat það sama og gildir um lögregluna. Málin eru á ákveðnu vinnslustigi og ég greindi þeim frá því og greini nú þingheimi frá því að hugmyndin sem verið er að vinna að í ráðuneytinu er að fækka sýslumannsembættum í sjö. Þetta hljómar óneitanlega mjög harkalega. Þó ber að hafa í huga að við miðum við að skilja í sundur embætti lögreglustjóra og embætti sýslumanns þannig að fækkun embættanna sjálfra verður ekki eins mikil og ætla mætti í fyrstu. Það sem er mikilvægt að huga að í sambandi við sýslumannsembætti - fram kom í umræðum í dag að sýslumannsembætti eru mikilvæg fyrir landsbyggðina, þau eru mikilvæg fyrir landið allt, virðulegur forseti, og það sem hefur verið að gerast með sýslumennina er að þar er hinn framlengdi armur ríkisins í héraði. Þetta eru stofnanir ríkisvaldsins, ekki bara dómsmálaráðuneytisins, heldur er það ríkisvaldið allt sem á þessar stofnanir. Það sem við höfum gert í dómsmálaráðuneytinu er að færa verkefni til sýslumanna og það hefur gengið ákaflega vel en okkur hefur fundist að aðrir mættu taka sér það til fyrirmyndar og færa verkefnið til sýslumanna í stað þess að huga jafnvel að því að taka af þeim verkefnið. Þetta teljum við ekki vera góða þróun vegna þess að ef menn eru að tala um að ríkisvaldið verði að hafa stjórnsýslumiðstöðvar, verði að hafa kraft úti um landsbyggðina, þá eru sýslumannsembættin og stofnanirnar sem á að nota í því skyni. Sýslumannsembættin geta verið öflugar stjórnsýslumiðstöðvar. Sýslumannsembætti gegna nú þegar mjög mikilvægum trúnaðarstörfum fyrir ríkisvaldið og geta tekið að sér fleiri. Af hverju erum við þá að tala um að fækka sýslumannsembættum? Jú, virðulegi forseti. Sum sýslumannsembætti eru einfaldlega það lítil að þau geta alls ekki tekið á sig þá hagræðingarkröfu sem gerð er og þar að auki teljum við að færri sýslumannsembætti með afgreiðslustöðum, eða útibúum eftir því hvað menn vilja kalla það, geti verið mjög öflugar einingar sem einmitt geta tekið að sér fleiri verkefni. Þarna erum við enn að höggva í yfirbygginguna og það er ekki sársaukalaust. En við sjáum fyrir okkur að hægt sé að bjóða sýslumönnum sem mundu þá ekki fá sýslumannsembætti annars konar störf innan í þessu kerfi vegna þess að mikilvægt er að sú þekking sem er fyrir hendi í sýslumannsembættum glatist ekki. Þetta er í stuttu máli staða málsins. Sýslumannafélag Íslands hefur óskað eftir því að tilnefna fulltrúa í verkefnastjórn sem við ætlum að setja á laggirnar og það er auðsótt mál einmitt vegna þess að við verðum að vinna þetta í samvinnu við þá sem vinna í kerfinu og best þekkja til.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hennar í málinu og ég tel það til fyrirmyndar að ráðherra komi hér upp og skýri sinn kafla í fjárlögunum, ég þakka kærlega fyrir það. Ég óska eftir því að ráðherrann svari nokkrum spurningum varðandi hugmyndir um að fækka bæði lögreglustjórum og sýslumönnum. Mig langar að vita hvaða útreikningar liggja að baki því að fækka lögregluumdæmum, hvaða hagræðing er í því fólgin og hvernig sú vinna hafi farið fram gagnvart fjárhagshliðinni. Jafnframt langar mig að fá svar við sömu spurningu gagnvart sýslumönnunum, hvernig sú vinna var unnin gagnvart þeim fjármunum sem þar er um að tefla. Ég hjó eftir því hjá hæstv. ráðherra að hún talaði um að einhverjir ætluðu að taka verkefnið af sýslumannsembættunum. Er þar átt við umboð Tryggingastofnunar eða er þar átt við einhverja fleiri þætti sem er verið að reyna að taka úr þessum mikilvægu embættum?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurningarnar. Það er einmitt mergurinn málsins að þeir útreikningar sem þurfa að liggja að baki þeim tillögum sem lagðar eru fyrir Alþingi í formi frumvarps - það er verið að vinna að þeim útreikningum núna hvað varðar löggæslu í þeim starfshópi sem er að störfum. Þessi vinna byrjar í rauninni á því að hugmyndin er mjög snemma kynnt þeim sem hún snertir einmitt til að gefa mönnum tækifæri til að koma að þessu og vinna að því hvernig á að hagræða. Það liggur fyrir að við þurfum að hagræða og það er haft að leiðarljósi, þ.e. sú hagræðingarkrafa sem gerð er. Hvað varðar verkefnið sem fyrirhugað er að taka af sýslumönnum, jú, það er rétt að verið hafa uppi áform um að taka tryggingarumboð af sýslumönnum. Einnig hef ég heyrt að sveitarfélög gætu hugsanlega haft hug á að taka verkefni líka af sýslumönnum og ég segi: Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki hægt að halda sýslumönnum en taka af þeim verkefni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en mig langar einnig að nýta mitt seinna andsvar til þess að óska eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um hvernig hún sér fyrir sér að lögreglan fari að því að hagræða hjá sér á komandi ári án þess að segja upp fólki. Er eitthvað annað sem er í spilunum hjá lögreglunni en það og ef svo er, hvernig verður því framfylgt? Við lifum á tímum þar sem við höfum upplifað á undanförnum missirum að hér hefur verið mikil ólga. Lögreglumenn vinna mikið og óeigingjarnt starf og er gríðarlega mikilvægt að við hlúum að löggæslumálum. Ég óska líka eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um hvort komið hafi til tals við ríkisstjórnarborðið að láta lögregluna og þann málaflokk falla undir þá málaflokka sem fá minni skerðingu, líkt og nokkrir aðrir málaflokkar sem ríkisstjórnin leggur áherslu á?

Virðulegi forseti. Ég vil fara varlega í að tala um það hvað menn sjá fyrir sér í því að þeir missi vinnuna. Það er auðvitað mjög brýnt að fá upp á borðið hvernig þetta er hugsað en ég vil í rauninni bíða með að kynna þessar útfærslur til sparnaðar þangað til þær liggja fyrir. Það sem snýr að lögreglunni sérstaklega er að lögð hefur verið áhersla á það af okkar hálfu að hin almenna löggæsla skerðist ekki. Hvaða niðurskurðarkrafa er gerð til löggæslunnar? Ráðuneytið þarf að mæta 10% niðurskurðarkröfu en þarna kemur inn 150 millj. kr. sérstök fjárveiting, sem gerð er grein fyrir í frumvarpinu, til þess að styrkja almenna löggæslu og til að lögreglumenn sem sinna henni missi ekki vinnuna. Þetta mundi þá fara niður í 

Hæstv. forseti. Ég vil, eins og fyrri fyrirspyrjandi, þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að taka til máls um þetta mál og gera nokkra grein fyrir stöðunni varðandi þær skipulagsbreytingar sem greinilega er fyrirhugað að ráðast í varðandi lögreglumál og skipulag sýslumannsembætta. Þessir hlutir eru mjög óljósir eins og birtist í fjárlagafrumvarpinu, sem er auðvitað galli, en við hljótum að fara í efnislega umræðu um þá þætti þegar frumvörp um slíkar breytingar koma fram. Ég tel að þar geti ákveðnar breytingar verið skynsamlegar og æskilegar, en hins vegar þurfum við að fara varlega í sambandi við þennan málaflokk, ekki síst að því er snýr að lögreglunni, vegna þess að, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gat um, á tímum eins og við lifum er öryggi borgaranna, sem er meginhlutverk lögreglunnar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á mikilvægi lögreglunnar. Ef ég má nota tækifærið langar mig að nefna að mikilvægi stofnana ráðuneytisins er mikið nú á tímum. Mjög mikið mæðir á réttarvörslukerfinu, það er ekki einungis lögregla, það eru saksóknarar, dómarar og fangelsi. Eins og ég hef sagt stöndum við í ströngu í dómsmálaráðuneytinu og undirstofnunum okkar.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé hárrétt og við hæstv. ráðherra erum áreiðanlega sammála um þetta. Þetta er atriði sem þarf einmitt að fara vel yfir í fjárlagavinnunni, að réttarvörslustofnanir í landinu, dómstólar, saksóknaraembætti, lögregla og fangelsi, þetta eru mikilvæg verkefni og við vitum, eins og ráðherra gat um, að auðvitað er erfitt að ná fram hagræðingu og niðurskurði á þessum sviðum. Ég undirstrika að það verður að fara varlega í þessu. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé rétt sem fram kom í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur áðan, að þegar fyrri ríkisstjórn flokkaði málaflokka eftir því hvaða hagræðingarkrafa væri gerð hafi lögreglu- eða löggæslumálum verið skipað í sama flokk og þeim málum á sviði heilbrigðis- og félagsþjónustu 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður man örugglega betur en ég hvernig því var háttað, en ráðuneytið þarf a.m.k. núna að mæta 10% hagræðingarkröfu. Vegna þessarar sérstöku fjárveitingar upp á 150 milljónir er hagræðingarkrafan minni til löggæslunnar, þá er hún eins og ég sagði áðan rúmlega 8%, nánar tiltekið 8,2%.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur tekist mjög vel til með uppbyggingu sýslumannsembætta úti um landsbyggðina, m.a. með þeim hætti að færa til þeirra verkefni sem þau höfðu ekki áður. Þess vegna harma ég það að með þessu fjárlagafrumvarpi skuli horfið frá þeirri uppbyggingarstefnu sem áður hafði verið mörkuð. Það fer ekkert á milli mála að sú ákvörðun sem kynnt er í fjárlagafrumvarpinu mun veikja sýslumannsembættin úti um landið. Það þýðir ekkert að tala eins og þessu verði öllu saman reddað með einhverjum útibúum. Við þekkjum reynsluna af því, sporin hræða. Dettur t.d. einhverjum í hug að sú mikla uppbygging sem hefur orðið hjá til að mynda sýslumannsembættinu á Blönduósi, þar sem nú starfa 25 manns, hefði átt sér stað ef Blönduós hefði verið einhver annexía frá til að mynda sýslumannsembættinu á Akureyri? Auðvitað ekki. Hér er farin kolröng leið, viðfangsefnið nálgast eftir rangri aðferð. Í stað þess að reyna að halda áfram að byggja upp þessi sýslumannsembætti og gera þau þar með hagkvæmari er farin þessi gamla leið með þeirri hugsun sem maður hefur oft séð reyndar koma fram um einhverjar hókuspókus-aðgerðir sem ganga út á að veikja þessi 

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að margir geti tekið undir orð þingmannsins. Margir eru þeirrar skoðunar að ekki sé ráðlegt að fækka sýslumannsembættum. Í því sambandi höfum við nálgast þetta viðfangsefni um hagræðingu á þeirri forsendu að fjárveitingum milli embættanna er misskipt í rauninni eftir verkefnum. Það eru stór og burðug embætti en það eru líka minni embætti sem eiga erfitt með að taka þann niðurskurð sem er í bígerð þannig að ég verð bara að segja af þessu tilefni að auðvitað þarf að vanda til verka.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, mjög margir eru sammála mér um það að sú aðferðafræði sem hæstv. ríkisstjórn boðar í þessu fjárlagafrumvarpi gagnvart sýslumannsembættunum sé röng. Við þekkjum það einfaldlega úr fortíðinni, sporin hræða. Það er svo oft búið að segja okkur að það muni ekkert gerast, þetta verði allt saman í lagi, þessi embætti sem gegna svona miklu hlutverki víða í byggðum landsins verði ekkert veikari því að það verði einhvers konar útibúastarfsemi. Það er einfaldlega ekki þannig. Við sjáum á þessu og heyrum það sem hæstv. ráðherra hefur sagt, þetta eru lauslegar hugmyndir. Þær voru fyrst kynntar sýslumönnum rétt viku áður en þetta var gert heyrinkunnugt í fjárlagafrumvarpinu. Þetta er óunnið mál og ég skora á hæstv. ráðherra að reyna að nálgast þetta viðfangsefni með öðrum hætti. Ég skil vel að það þarf að hagræða og það þarf að spara og það er sjálfsagt að fara í það, en þessi sparnaður og þessi hagræðing á ekki alltaf að bitna á þessum litlu embættum sem skipta svona miklu máli. Við verðum að reyna að horfa til þess að hafa svipaðan háttinn á og hefur verið gert á undanförnum árum, m.a. undir forustu hæstv. fyrrverandi dómsmálaráðherra Björns Bjarnasonar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hennar og útskýringar. Hæstv. ráðherra er með það erfiða verkefni að hagræða. En ég hjó eftir einu sem hæstv. ráðherra sagði og ég held að menn ættu að beina sjónum að hér, hæstv. ráðherra upplýsti að það ætti að færa verkefni, ríkið væri að færa verkefni frá sýslumönnum. Það gerir hæstv. ráðherra miklu erfiðara fyrir að standa í þessu. Þar nefndi hæstv. ráðherra tryggingarnar. Ef það er rétt kippir það grundvellinum undan þessum litlu sýslumannsembættum, og ég tel að verkefni okkar í þinginu sé að koma í veg fyrir það. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út af verkefni sem ég beitti mér fyrir sem heilbrigðisráðherra, að það yrði skoðað að innheimta á Landspítalanum yrði færð yfir á sýslumannsembættið á Blönduósi. Það var 

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að ég er ekki með nákvæmar upplýsingar um þetta. Ég veit þó að unnið hefur verið að þessu og málið skoðað en um endanlegar lyktir get ég ekki svarað hér.

Virðulegi forseti. Ég held nefnilega og þekki það að það skiptir afskaplega miklu máli að viðkomandi ráðherrar fylgi málum eins og þessum eftir, þetta gerist ekki af sjálfu sér. Ég hvet hæstv. dómsmálaráðherra til að tala við hæstv. heilbrigðisráðherra, sem er nýr eins og við þekkjum, og fara yfir þetta mál. Sömuleiðis hvet ég þá aðila sem eru í fjárlaganefnd og öðrum þeim nefndum sem um málið fjalla að skoða það sérstaklega hvað liggi til grundvallar þeirri ákvörðun að ríkið færi verkefni frá sýslumönnum. Það er allt rétt sem hér hefur komið fram hjá hinum ýmsu þingmönnum um mikilvægi sýslumannsembættanna. En ef aðrir ráðherrar eða ríkisstjórnin tekur ákvörðun um að taka verkefni frá sýslumannsembættunum er mjög lítið sem hæstv. dómsmálaráðherra getur gert. Þetta er því hvatning mín til hæstv. dómsmálaráðherra að skoða þetta mál sérstaklega og til þeirra 

Frú forseti. Hér ræðum við fjárlög ársins 2010. Mig langar að gera mennta- og menningarmál að umtalsefni mínu í dag. Í gær varð ég þess heiðurs aðnjótandi að hitta glænýja manneskju, aðeins nokkurra klukkustunda gamalt undurfagurt stúlkubarn. Hún minnti mig rækilega á hvað það er í þessu lífi sem skiptir máli í raun og veru. Það er okkar hlutverk að gæta þess að þessi litla stúlka fái að ganga í jafngóða skóla og hefði hún fæðst árið 1989 eða 1999. Mér skilst að íslenska skólakerfið sé dýrt í samanburði við menntakerfi annarra landa en árangur nemendanna bara rétt í meðallagi. Nú þurfum við að standa vörð um þetta kerfi en jafnframt nota tækifærið og bæta það og gera það skilvirkara svo við fáum meira fyrir peningana okkar. Mikilvægast er að börnunum okkar líði vel í skólanum, þar sé þeim tryggð menntun á heimsmælikvarða og að þau séu örugg. Við þurfum að kenna þeim skapandi hugsun og góð vinnubrögð, frekar en að troða í þau utanbókarlærdómi og steypa þau öll í sama mótið. Eitt af því sem ég tel standa íslenskum grunnskólum fyrir þrifum er takmörkuð útgáfa námsefnis og einokun ríkisstofnunar á því sviði í gegnum árin. Þegar synir mínir voru að læra að lesa komu þeir oft heim með lestrarbækur úr skólanum sínum þar sem zetan - bókstafur sem var lagður af úr íslensku ritmáli árið 1973 - var enn í fullu gildi. Á sama tíma var mikil gróska í íslenskri barnabókaútgáfu, en skólarnir gátu ekki nýtt sér þann bókakost til lestrarkennslu vegna þess að þeir voru skuldbundnir til að versla við eitt ríkisforlag, Námsgagnastofnun. Þá fundum við bæði Sovétríkin og Júgóslavíu í kennslubók í landafræði löngu eftir endalok þeirra ríkja. Síðustu ár hafa skólarnir fengið fjármuni og góðfúslegt leyfi til að versla við aðra útgefendur og tryggja þarf að svo verði áfram. Einkareknar bókaútgáfur hafa séð framhaldsskólum fyrir námsefni og að mörgu leyti er mun meiri gróska í útgáfu námsefnis fyrir framhaldsskóla en grunnskóla og kennarar hafa val þegar kemur að námsefni, í það minnsta í fjölmennustu námsgreinunum. Bókaútgefendur hafa sýnt það og sannað að þeim er treystandi til að gefa út vandað námsefni handa íslenskum nemendum. Frú forseti. Síðustu ár fyrir hrunið fannst mér tíðarandinn oft vera farinn að minna á síðustu daga Rómaveldis. Við lifðum tíma þar sem peningar skiptu meira máli en fólk, við horfðum upp á siðrof í samfélaginu, lög giltu bara um suma. Menn átu gull, ekki vegna þess að það væri gott á bragðið heldur vegna þess að þeir gátu það. Skynsemin vék fyrir óráðsíu og mennskan vék fyrir mammoni. Menningin er grundvöllur mennskunnar. Án menningar erum við skepnur. Og um menninguna þurfum við að standa vörð. Mörgum í ræðustóli Alþingis í dag hefur orðið tíðrætt um nauðsyn þess að skapa störf. Við þurfum að framleiða, segja menn, en það má framleiða fleira en ál. Hvert starf í álverinu á Reyðarfirði kostaði 230 milljónir. Störf í menningariðnaði eru frekar ódýr og oft þarf lítinn styrk til að hrinda risavöxnu og arðbæru verkefni af stað. Það er því ódýrt að búa til störf í þessum geira, áhugaverð störf sem eru gefandi fyrir þá sem þau vinna, en ekki síður fyrir þá sem fá að njóta afrakstursins. Þá eru afleidd störf menningar og listsköpunar mun fleiri en í flestum öðrum greinum atvinnulífsins. Það er því mun skynsamlegra að skapa störf á sviði menningar og lista en í stóriðju, auk þess sem fórnarkostnaðurinn er mun minni og almennt séð eru þau bæði umhverfis- og samfélagsvæn. Hagræn áhrif tónlistar hafa verið rannsökuð nokkuð, en á hverju ári skila tónlistarmenn mun meiri tekjum í þjóðarbúið en þeir hljóta í styrki. Nægir að nefna Björk og hljómsveit eins og Sigur Rós því til staðfestingar. Auk þess eru mikil óbein áhrif á aðrar atvinnugreinar, svo sem ferðaþjónustu. Þá hafa kvikmyndagerðarmenn mikið til síns máls þegar þeir benda á að hver króna sem íslenska ríkið leggur til kvikmyndagerðar margfaldast í formi styrkja frá öðrum löndum sem fást ekki nema til komi íslenskt framlag. Það er því einfaldlega vondur bisness að skera niður framlög til íslenskrar kvikmyndagerðar. Frú forseti. Menn fjargviðrast oft yfir framlögum til menningarmála og stundum er ég alveg sammála. Mér finnst oft illa farið með fé til menningarmála, því oft og tíðum er því sóað með ómarkvissum hætti á meðan fagleg og vel unnin verkefni hljóta mun minni fjárhæðir. Sem dæmi vil ég nefna Bókmenntasjóð. Sjóðurinn fær 50 milljónir á ári. Fyrir það fé skal sjóðurinn kynna íslenskar bækur erlendis, styrkja höfunda til ferðalaga og fá erlenda blaðamenn hingað. Hann skal styrkja þýðingar erlendra verka á íslensku og þýðingar íslenskra bóka á erlend mál. Og hann á líka að styrkja útgáfur grundvallarrita á íslensku og bækur sem sjaldnast skila arði, t.d. myndskreyttar barnabækur. Auk þess þarf hann að reka skrifstofu og forstöðumann. Gerðar eru mikla faglegar kröfur til þeirra verkefna sem styrk hljóta og fylgst með því að bækurnar skili sér til lesenda sinna á bókamarkað. 50 milljónir duga skammt til allra þessara þátta en engu að síður skipta þær sköpum. Árlega koma út 1.500 bækur á íslensku sem er hreint ótrúlegt afrek. Með sanni má segja að eitt af undrum veraldar sé svo frjór bókamarkaður á jafnlitlu málsvæði sem er rekinn án umtalsverðra ríkisstyrkja. Síðustu ár hefur fjárlaganefnd hins vegar úthlutað á bilinu 80–100 millj. kr. til bókaútgáfu, þ.e. allt að tvöfaldri þeirri upphæð sem Bókmenntasjóður fær úthlutað. Þar eru engar faglegar kröfur gerðar og sumar bækurnar sem styrktar eru koma aldrei út. Þeim peningum má allt eins henda út um gluggann og m.a. þar finnst mér að beita eigi niðurskurðarhnífnum. Til er áreiðanleg verðvísitala íslenskrar myndlistar. Í lok ársins 2005 stóð hún í 142,02 stigum. Í góðærinu fór hún á talsvert flug og hefur stigið töluvert aftur. Í dag stendur hún í 159,45 stigum. Verðgildi íslenskrar myndlistar hefur því hækkað um 12% umfram hækkun neysluverðsvísitölu. Það er ágætisávöxtun á tímum sem þessum. Á sama tíma hefur markaður með verðbréf í íslenskum fyrirtækjum hríðfallið og nánast lagst af. Úrvalsvísitalan hefur fallið um 75% og fyrirtækin sem hana mynda eru jafnvel ekki til, en myndlistin lifir - og hún verður til áfram til, okkur til ánægju og yndisauka, jafnvel þótt hún lækki e.t.v. eitthvað í verði á næstu árum. Fjárfesting í menntun og menningu borgar sig nefnilega alltaf og því skulum við ekki gleyma.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur verið ótrúlega rólyndisleg miðað við oft áður. Það rifjar upp fyrir mér þegar við tókum umræðu um fjárlögin fyrir ekki svo mörgum mánuðum síðan, nánar tiltekið í desember á síðasta ári. Þá var öllum orðið ljóst hvert stefndi. Þá voru afgreidd breytt fjárlög, ansi mikið breytt frá því sem lagt var fram nokkrum vikum fyrr. Það var áhugavert að hlusta á bæði hæstv. fjármálaráðherra og þá hv. þingmenn, sérstaklega Vinstri grænna sem nú töluðu, að það er eins og þeir hafi fyrst núna verið að koma til byggða, ef þannig má að orði komast, búnir að átta sig á því í hvaða stöðu Ísland er. Því svo sannarlega fengu þeir sem voru í ríkisstjórn þá og ríkisstjórnarflokkarnir að heyra að það væri mikil ósvinna að láta sér detta í hug að spara ríkisútgjöld þrátt fyrir að aðstæðurnar væru eins og raun bar vitni. Ég man að ég svona fylgdist með þeirri umræðu, úr öðru sæti en ég er nú, og furðaði mig mjög á þessu viðhorfi, því það var eins og það stjórnmálaafl væri ekki í neinum tengslum við raunveruleikann. Það má kannski segja að það sé gott í þessari umræðu núna að hæstv. fjármálaráðherra og þingmenn vinstri grænna eru í það minnsta komnir á þann stað sem við hin erum hvað varðar stöðu mála, búnir að átta sig á alvöru málsins. Hins vegar er dýrmætur tími búinn að fara til spillis. Við erum að sjá það því miður að ýmis teikn eru á lofti um framkvæmd fjárlaga á þessu ári, sem var afskaplega mikið atriði að mundu halda, en flest sem bendir til þess að þeim sé um margt ábótavant. Það þýðir einfaldlega að halli sem er á stofnunum færist yfir á milli ára. Með öðrum orðum ef það er 10 eða 15 millj. kr. halli á viðkomandi stofnun, þá tekur stofnunin það með sér og mjög langt er í að hægt verði að bæta það upp með fjáraukalögum eins og var gert hér áður. Í ofanálag eftir allan þennan tíma, frá því í febrúar á þessu ári, sem ríkisstjórnarflokkarnir eru búnir að hafa til þess að fara yfir þessi mál, þá eru þessi fjárlög ekki tilbúin. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að það hefur komið mér mjög á óvart sem hefur kannski verið mest áberandi umræðunni, sem er þessi 16 milljarða skattur sem rætt hefur verið um bæði í fjölmiðlum og hér í þingsal. Það er algjörlega augljóst að þeir sem áttu að útfæra hann eru ekkert búnir að hugsa hvernig hann eigi að vera framkvæmdur. Hér hafa í rauninni komið tilboð frá ráðherrum, bæði hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, um það hvernig skuli framkvæma hann. Í ofanálag þá erum við að sjá það að samkvæmt þessu er miðað við 40 milljarða, 40 þúsund milljóna skattahækkanir á almenning í landinu, 39% hækkun. Þessar skattahækkanir allar eru enn eitt brot ríkisstjórnarinnar á stöðugleikasáttmálann. Allir vita að það eru erfiðleikar í íslensku þjóðfélagi og við þurfum að vinna okkur út úr þeim. Allir vita að það eru bara tvær leiðir til þess. Það er annaðhvort að spara, með því sem er oft kallað niðurskurður, eða hækka skatta. Það eru tvær leiðir til að hækka skatta. Það er annaðhvort að hækka þá skattstofna sem eru til staðar, og hins vegar að auka skatta. Um mitt þetta ár, virðulegi forseti, hrósuðu forustumenn ríkisstjórnar sér af því að þeir væru búnir að ná stöðugleikasáttmála. Skrifuðu undir með aðilum vinnumarkaðarins. Þar eru ákveðin atriði sem snúa að því að auka skattana. Auka skattstofnana. Fara í framkvæmdir. Ég er með þennan sáttmála hér þar sem er kafli númer 4 sem heitir „Framkvæmdir til að stuðla að aukinni atvinnu“. Það er skemmst frá því að segja, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin hefur litið á þetta sem eitthvert plagg sem væri engin sérstök ástæða til þess að fara eftir. Það að ríkisstjórnin skuli ekki fara eftir þessu plaggi eykur vandann gríðarlega. Gríðarlega. Það sýnir okkur kannski betur en nokkuð annað hversu alvarleg staðan er í landsmálunum. Síðan kemur að sparnaðinum eða niðurskurðinum. Í þessari stuttu ræðu ætla ég lítillega að ræða það sem snýr að málaflokki sem ég ber mjög fyrir brjósti, sem eru heilbrigðismálin. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að um leið og ég óska hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiði Ingadóttur, til hamingju með embættið, þá segi ég eins og er að það er kannski ekki mikið sem ég get gagnrýnt hæstv. ráðherra. Hún kemur inn á afskaplega erfiðum tíma og hefur augljóslega ekki komið að framlagningu þessa frumvarps. Það var í tíð fyrirrennara hæstv. ráðherra. Þegar maður sér þetta frumvarp, þá skilur maður af hverju menn komast að þeirri niðurstöðu að fyrirrennari hennar, hæstv. fyrrverandi ráðherra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hafi flúið af vettvangi, ekki treyst sér í það verkefni að spara í heilbrigðismálum. Því skal þó haldið til haga að bæði hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson sem og dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson algjörlega talað gegn þessu og dregið þetta algjörlega til baka. Báðir félagarnir hafa sagt að það sé hrein og klár firra að halda þessu fram. Það er auðvitað eitthvað sem menn verða að taka með í reikninginn, andmæli dr. Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar og hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Staðreyndin er þessi. Við erum hér að fara í það sem flestir sem þekkja til eru sammála um að sé alversta leiðin þegar kemur að sparnaði í heilbrigðiskerfinu. Þetta er flatur niðurskurður. T.d. sagði forstjóri Landspítalans, Hulda Gunnlaugsdóttir, í Morgunblaðinu síðasta mánudag, með leyfi forseta: „Sá flati niðurskurður sem stefnt er að á Landspítalanum er hættulegur að mati Huldu Gunnlaugsdóttur, forstjóra Landspítalans.“ Við höfum aðeins einn slíkan spítala á Íslandi, sem er öryggisnet fyrir allt landið. Þess vegna verður fyrst að leita allra leiða til að ná heildarhagræðingu í heilbrigðiskerfinu. Hún segist alltaf vera á móti flötum niðurskurði. Það er auðveldasta leiðin, en þá er ekki tekið á vandanum. Hulda Gunnlaugsdóttir, sem og aðrir sérfræðingar á þessu sviði, hafa mælt með því að menn líti á þetta í heildarsamhengi og fari í nauðsynlegar skipulagsbreytingar. Nú hafa menn haft allt árið til þess að fara í slíka hluti. Eins og ég segi get ég auðvitað ekki verið að gagnrýna hér hæstv. ráðherra, Álfheiði Ingadóttur, en ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega svo að menn ætli að framkvæma fjárlögin eins og þau liggja fyrir. Er möguleiki á því að menn skoði tillögur færustu sérfræðinga? Við erum að vísu búin að missa afskaplega dýrmætan tíma, en það er þó betra seint en aldrei. Eru menn tilbúnir að skoða það að fara aðrar leiðir? Við erum að sjá hrikalega alvarlega stöðu. Uppsagnir milli 450 og 500 manns á Landspítalanum einum. Sömuleiðis erum við að sjá mjög harða niðurskurðarkröfu á sjúkratryggingar. Ég ræði það nú ekki hér. Ég vil bara fá svar frá hæstv. ráðherra og ég tala fyrir hönd sjálfstæðismanna. Við munum gera allt hvað við getum til að hjálpa hæstv. ráðherra við þetta erfiða verkefni. Það er bara þannig. Það sem ég vil fá að vita: Kemur til greina að endurskoða frumvarpið hvað þessa liði varðar? Síðan var það hæstv. fjármálaráðherra. Ég get auðvitað gagnrýnt hann alveg eins og ég vil. Dr. Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefur ekkert komið honum til aðstoðar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig má það vera að menn komi eftir allan þennan tíma með tekjuhlið frumvarpsins jafnófullkomna og raun ber vitni? Það er furðulegt að sjá frumvarpið eins og það lítur út og í hverju málinu á fætur öðru og þá sérstaklega varðandi tekjuþáttinn, þá virðist vera eins og menn hafi ekki verið búnir að hugsa þessi mál og hafa svo sannarlega haft nægan tíma til þess. Og ég spyr líka: Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að framkvæma þessar gríðarlegu skattahækkanir?

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns mótmæla þeim aðdróttunum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði hér í frammi varðandi fyrirrennara minn og fyrrverandi heilbrigðisráðherra, hv. þm. Ögmund Jónasson, sem er þekktur að miklum dugnaði og eljusemi en ekki fyrir að flýja af hólmi undan verkum eða áskorunum, þvert á móti. Þetta vil ég að komi fram. Ég þakka fyrir spurninguna sem snýr að því hvort menn ætli að framkvæma fjárlagafrumvarpið eins og það nú liggur fyrir. Upplýst hefur verið að það sem hér er stefnt að er tiltekinn rammi. Það er alrangt að verið sé að krefjast flats niðurskurðar. Það er verið að leggja í hendur stjórnenda heilbrigðisstofnana og annarra stofnana ríkisins, sem og þeirra aðila sem eiga samninga við ríkið um þjónustu, að bregðast við aðlögunarkröfu sem er 5% á heilbrigðisþjónustu beint og 10% á stjórnsýslustofnanir og stjórnsýsluna. Það hefur verið reynt og mun verða reynt að hafa mjög gott samráð um hvernig þessu verður við komið. Mjög misjafnt er hvernig þetta kemur niður á einstökum stofnunum en einnig er misjafnt hvernig þetta kemur niður á rekstrarþáttum eða þjónustuliðum innan stofnananna. Varðandi þann sparnað sem sagt er að geti komið af svokölluðu Kragaverkefni sem Hulda Gunnlaugsdóttir hefur gert tillögur um vil ég upplýsa að í ráðuneytinu, þessum stofnunum hér í Kraganum og á Landspítalanum er einmitt þessa dagana verið að fara nákvæmlega ofan í saumana á kostnaðarliðum sem fylgja þeirri skýrslu.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra var hér að lýsa flötum niðurskurði. Ef hæstv. ráðherra telur að ekki sé verið að fara í flatan niðurskurð er augljóst að hæstv. ráðherra þarf að útskýra það fyrir t.d. stjórnendum Landspítalans. Ég veit að fáir núlifandi Íslendingar eru betur að sér um heilbrigðismálin en Hulda Gunnlaugsdóttir, sem hefur ekki aðeins stýrt Landspítalanum heldur líka stærri stofnunum á Norðurlöndunum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa viðtalið við Huldu Gunnlaugsdóttur þar sem hún fer nákvæmlega yfir muninn á flötum niðurskurði og því þegar menn fara í skipulagsbreytingar. Það er ekki auðvelt að takast á við verkefni eins og þetta. Ef það er rétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, hæstv. ráðherra Álfheiði Ingadóttur og dr. Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi ekki flúið af vettvangi þá skildi hann ekki eftir sig gott frumvarp. Hann skildi ekki eftir sig gott bú, það liggur fyrir. Hugmyndir forstjóra Landspítalans eru á þann veg að við nýtum þá aðstöðu og fjármuni sem við eigum til staðar í íslensku heilbrigðisþjónustunni með sem allra bestum hætti. Það þýðir oft að við mundum færa verkefni á milli. Það er auðvitað ekki auðvelt en þó það besta sem við getum gert til að halda uppi þjónustustiginu. Þessi forstjóri bendir á að sú leið sem á að fara í frumvarpinu skaði öryggisnetið. Hún bendir á að nú erum við í þriðja sæti þegar kemur að gæðum heilbrigðisþjónustu. Við munum fara eitthvað neðar 

Frú forseti. Búið sem ég eða aðrir ráðherrar í þessari ríkisstjórn tókum við, hvort heldur fyrir síðustu helgi eða í vor, er ekki bú sem Ögmundur Jónasson skildi eftir sig. Það er bú sem varð til vegna hrunsins. Við höfum rætt í allan dag þær afleiðingar sem það hefur á ríkisfjármálin, skuldastöðu ríkissjóðs og þá aðlögunarkröfu sem gera verður ef við ætlum að moka okkur út úr þessu. Þar hefur verið reynt að hlífa heilbrigðisþjónustunni, m.a. eins og ég sagði með því að gera almennt 5% aðlögunarkröfu á næsta ári til hennar. Ég fullyrði að enginn vilji er til þess að grípa til flats niðurskurðar eins og hér hefur verið nefnt, með því að taka tölu eða aðra beint af hverjum einasta rekstrarlið. Það kemur ekki til álita. Þvert á móti er mjög mikilvægt að tekið sé tillit til þeirrar þjónustu sem veitt er 

Virðulegi forseti. Við munum örugglega ræða hér um aðdraganda hrunsins, hver sagði hvað og hver sá þetta fyrir o.s.frv. Við höfum nægan tíma til þess og verðum að gera það. Ég ákvað, því mér fannst hæstv. ráðherra ekki tala skýrt, að líta á þetta sem opnun, að hæstv. ráðherra sé tilbúin til þess að fara yfir þessi mál með það að markmiði að við göngum þannig frá að þjónustan muni skerðast eins lítið og mögulegt er. Hæstv. ráðherra kinkar kolli. Ég lýsi því þá yfir að ég er tilbúinn til þess að leggja allt á mig sem ég mögulega get, og það á sama við um félaga mína í Sjálfstæðisflokknum, til að vinna nauðsynlega vinnu og styðja við ráðherrann í nauðsynlegum ákvörðunum og aðgerðum til þess að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér þykir ánægjulegt að heyra úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins áhyggjur af velferðarkerfinu í þessu fjárlagafrumvarpi. Mér hefur til þessa fundist sá flokkur gefa því harla lítinn gaum og helst hafa áhyggjur af því að hinir tekjuhærri muni þurfa að bera meiri skattbyrðar en áður. Hv. þingmaður heldur því fram að hér sé verið að fara í flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Ég verð að hafa mínar efasemdir um það og kalla það verstu leiðina til þess að spara í heilbrigðiskerfinu, enda væri það rétt ef satt væri. Ég kalla þess vegna eftir því að þingmaðurinn tjái sig nokkuð nákvæmar um bestu leiðirnar til þess að spara í heilbrigðiskerfinu. Hann sem fyrrverandi ráðherra er býsna vel heima í þessum málaflokki og þá vil ég einfaldlega að hann tilgreini þætti og liði í heilbrigðiskerfinu þar sem hann telur einsýnt að best væri að huga að niðurskurði og hvar hann telji helst að hægt sé að draga saman með ítarlegri hætti en hann gerði hér í máli sínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það kemur á óvart að hann telji að sjálfstæðismenn hafi ekki haft mikinn áhuga á velferðarkerfinu. Okkur sjálfstæðismönnum er kennt um allt sem miður hefur farið síðustu 18 árin en það hlýtur að þýða að allt sem var gott síðustu 18 árin sé okkur að þakka. Við höfum velferðarþjónustu sem er þess eðlis að aðrar þjóðir hafa öfundað okkur af því, af ástæðu. Við skildum við heilbrigðismálin í betra ástandi en þegar við tókum við þeim. Við styttum biðlista og biðtíma, náðum niður lyfjakostnaði, náðum tökum á rekstri stofnana og ég gæti farið yfir þetta í löngu máli. Við þekkjum þessa byltingu sem varð í mennta- og félagsmálunum og allt þetta gerðum við í góðri samvinnu við aðra flokka. Ég veit ekki til þess að sjálfstæðismenn hafi síðustu 80 árin haft neitt annað en mjög mikinn áhuga á velferð okkar Íslendinga. Ég vísaði af ástæðu í stjórnendur og helstu sérfræðinga í heilbrigðismálum þegar ég talaði um flatan niðurskurð. Látum því vera hvað ég segi, ég vísa bara í það sem þessir færustu sérfræðingar segja. Þetta eru ekki sérfræðingar sem eru alla daga að gagnrýna stjórnvöld, því fer fjarri. Ég held að enginn hafi komið með betri útlistanir á því hvernig við ættum að ná sparnaði og halda uppi þjónustustiginu heldur en sá sem hér stendur. Í síðustu ríkisstjórn sem ég var í, eða þarsíðustu, náðist góð sátt á milli ríkisstjórnarflokkanna um að fara í aðgerðir sem miðuðu að því að nýta þá aðstöðu og fjármuni sem eru til staðar eins vel eins og mögulegt er. Það þýðir að á höfuðborgarsvæðinu sameinuðum við skurðstofur og á landsbyggðinni sameinuðum við stofnanir til þess að spara í yfirstjórn 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þá höfum við nokkrar af hugmyndum hans, að sameina skurðstofur á höfuðborgarsvæðinu og fækka heilbrigðisstofnunum úti á landi. Það verður spennandi að heyra fleiri tillögur í síðara andsvarinu því ekki veitir af góðum tillögum í þeirri vinnu sem fram undan er. Ég vil ekki gera lítið úr því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi unnið að því að koma upp því velferðarsamfélagi sem við búum í með öðrum stjórnmálaflokkum í landinu en þeim mun sárgrætilegra hefur verið að hlýða á málflutning flokksins núna í mesta niðurskurði í ríkisútgjöldum sem við höfum þurft að fara í gegnum í lýðveldissögunni. Þetta er fyrsti þingmaðurinn sem ég heyri hafa áhyggjur af þeim þætti frumvarpsins. Allir aðrir sem ég hef heyrt tjá sig um það úr hans röðum hafa að því er virðist einvörðungu haft áhyggjur af skattlagningunni sem er nú fyrst og fremst að færast til þess horfs sem hún var í áður. Það er sannarlega lítið áhyggjuefni við hliðina á 

Virðulegi forseti. Aðeins út af skattlagningunni. Það verður engin velferð í þjóðfélaginu ef ekki er verðmætasköpun. Ef menn ætla að skattleggja hvort sem er einstaklinga eða fyrirtæki þannig að þau geti ekki starfað eða fari til annarra landa höfum við ekkert á milli handanna til þess að halda uppi velferðarkerfinu. Það er mjög mikilvægt að menn hafi þetta samhengi algjörlega á hreinu. Ég setti fram hugmyndir og ýtti vinnu af stað við að fara í sameiginleg innkaup fyrir heilbrigðisstofnanir og þá í samvinnu við heilbrigðisstofnanir á Norðurlöndunum. Ég nefndi sameiningu stofnana og svo að því sé til haga haldið fylgdi eftirmaður minn því eftir varðandi Vesturland. Ég var með hugmyndir varðandi lækkun á lyfjakostnaði, en hann var mjög hár hér, og mig minnir að í minni tíð hafi ég náð þeim kostnaði á ársgrundvelli niður um einn og hálfan milljarð.  Aðalatriðið er að menn verða að þora að taka ákvarðanir 

Frú forseti. Þegar hv. þingmaður tjáir sig um afstöðu okkar við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár í desembermánuði sl. held ég að hann misminni nú eitthvað. Ég þykist muna nokkuð vel að við lögðum til tekjuöflun til viðbótar með álagi á hæstu tekjur og fjármagnstekjur upp á sex, sjö milljarða króna. Það gerði betur en að mæta þeim útgjaldabreytingartillögum sem við fluttum sem fyrst og fremst gengu út á að draga úr niðurskurði á nokkrum stöðum þar sem okkur þótti hann tilfinnanlegastur. Með öðrum orðum, við lögðum til sambærilegt aðhald eða sambærileg markmið varðandi niðurstöðu ríkissjóðs og lögin endanlega fólu í sér. Við vorum ekki andvíg því að tekið væri á ríkisfjármálunum. Ég get reyndar viðurkennt núna að eftir á að hyggja hefði átt að gera betur strax um síðustu áramót. Það hefði þurft að fara miklu fyrr af stað. Það má til sanns vegar færa að sveitarfélögin reyndust þarna viðbragðssneggri en ríkið sem fyrst á miðju ári, eftir að ný stjórn hafði tekið við völdum, fór í aðgerðir í ljósi þeirrar stöðu sem þá var orðin. Varðandi skatta á einstaklinga og tölur sem hv. þingmaður fór þar með hefur hv. þingmanni kannski yfirsést að þar er um breytta framsetningu að ræða. Tölur sem nú koma fram í frumvarpinu eru samtölur fyrir bæði skattlagningu launatekna og fjármagnstekna hjá einstaklingum. Þar fyrir utan þarf að hafa í huga verðlagsbreytingar milli ára, gert er ráð fyrir um 5% verðbólgu auk heilsársáhrifa þeirra skattbreytinga sem urðu á árinu 2009, til þess að fá samanburð hvað varðar áformaðar skattahækkanir að þessu leyti á næsta ári frá árinu í ár. Þar er þar af leiðandi er um talsvert lægri tölur að ræða en hv. þingmaður nefndi. Raunar eru aðlögunaraðgerðirnar í þessu frumvarpi meiri bæði á tekju- og niðurskurðarhlið en gert var ráð fyrir í júní 

Virðulegi forseti. Ég held að mig misminni ekkert varðandi umræðuna í desember í fyrra. Þá voru að vísu stóryrtar yfirlýsingar um það að ef Vinstri grænir kæmust til valda yrði þeirra fyrsta verk að breyta fjárlögunum og síðan átti líka að segja upp samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er liðin tíð og til lítils kannski að ræða það. Það eru hins vegar fréttir fyrir okkur öll ef hér er ekki um miklar skattahækkanir að ræða. Sömuleiðis eru líka fréttir fyrir okkur ef menn ætla að halda sig innan ramma þess sem samið var um í stöðugleikasáttmálanum. Það er kannski stærsta alvaran í þessu að það er eins og menn telji að skattstofnar séu eitthvað sem endalaust sé hægt að ganga á. Þannig er það ekki. Bak við skattstofna einstaklinga er bara fólk sem er að reyna að bjarga sér. Við þekkjum vanda heimilanna og þær breyttu aðstæður sem eru. Það síðasta sem þetta fólk þarf á að halda eru stórauknar skattálögur. Þetta snýst ekki um neina illmennsku, að reyna að hygla einhverjum hópum. Þetta snýst um það að almenningur í landinu geti bjargað sér. Það sem þetta frumvarp greinir á við áherslur sjálfstæðismanna er einfaldlega það að við leggjum áherslu á að skattstofnar verði breikkaðir. Það verði fleiri til að greiða skatta. Hér verði framkvæmdir settar af stað. Reyndar var það þannig að ríkisstjórnin skrifaði undir að gera nákvæmlega það. En ríkisstjórnin hefur svikið það. Ríkisstjórnin hefur svikið stöðugleikasáttmálann. Það kemur niður á þjóðfélaginu. Það kemur niður á okkur Íslendingum. Það gerir það að verkum að menn eru hér með fjárlagafrumvarp sem að öllum líkindum mun ekki standast. 

Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur ekkert svikið af því sem til hennar friðar heyrir í hinum svonefnda stöðugleikasáttmála. Að því hefur verið unnið mjög markvisst og fundað reglulega með aðilum sáttmálans og farið yfir framvindu mála á hverju sviði reglulega samkvæmt listum þar sem framvindan á hverjum tíma er metin. 
             Það er vissulega alveg rétt að við hefðum gjarnan viljað vera komin lengra áleiðis með ýmsa hluti. Það vita það allir í hvað sumarið fór og hvaða mál hefur þvælst þar mest fyrir okkur og hvaða kostnað það er farið að hafa fyrir þjóðarbúið, nema þá kannski Sjálfstæðisflokkurinn, sem virðist lifa á einhverri annarri plánetu í þessum efnum. Ég hef það kannski umfram hv. þm. að ég er búinn að hlusta á allar ræður sjálfstæðismanna hérna í dag. Ég er búinn að hlusta á suma þeirra tala gegn niðurskurði. Ég er búinn að hlusta á þá tala gegn samdrætti í samgönguframkvæmdum. Ég er búinn að hlusta á suma tala gegn skattahækkunum á einstaklinga. Og ég er búinn að hlusta á þá alla tala sérstaklega gegn því að stóriðjufyrirtæki 

Virðulegi forseti. Þetta er svona hefðbundinn útúrsnúningur à la hæstvirtur fjármálaráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra er svo ósvífinn að hann heldur því fram að hann hafi staðið við stöðugleikasáttmálann. Ég bara hvet hæstv. ráðherra til að lesa hann. Bara t.d. setninguna, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin gangi til samstarfs við lífeyrissjóði um að þeir fjármagni stórar framkvæmdir samanber minnisblað vegna verklegra framkvæmda, dags. 16.06.2009, o.fl. með sérstakri fjármögnun. Stefnt skal að því að viðræðum ríkisstjórnar og lífeyrissjóða verði lokið fyrir 1. september 2009.“ 1. september 2009. Hér hafa borist fréttir um það að þetta sé varla farið af stað.

Hvaða rugl er þetta?

Hvaða rugl, segir hæstv. ráðherra. Hann er búinn að tala við fullt af fólki, er það ekki? Við erum hérna með frétt eftir frétt, hvern einasta dag, um að verið sé að tefja stóriðjuframkvæmdir og orkuvinnslu. Upp á hvern einasta dag. En það eru ekki svik. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu um þetta viðamikla verkefni okkar sem mun taka mikinn hluta af tíma þingsins til jóla, enda gríðarlegt átak sem þarf að ráðast í sem flestum er kunnugt um hvernig til er komið og hefur verið fjallað um umfangið á hér í dag. Við höfum allt þetta ár verið að reka ríkissjóð með 500 millj. kr. halla á dag. Safnað hálfum milljarði á degi hverjum í nýjar skuldir á komandi kynslóðir og til þess að íþyngja skattgreiðendum morgundagsins og er óhjákvæmilegt að á þeim hallarekstri sé tekið fast og örugglega. Hér var afgreidd í góðu starfi í sumar áætlun um hvernig megi ná því á næstu þremur árum. Það er gríðarlega mikilvægt að okkur lánist að taka myndarlegt skref í því einmitt núna fyrir næsta ár, árið 2010, vegna þess að þær skuldir sem ríkissjóður hefur nú þegar safnað eru orðnar slíkar að vaxtakostnaður ríkisins er 100 milljarðar á ári, sem þýðir svona á mannamáli að hvert heimili í landinu greiðir um eina milljón króna á ári bara í vexti af skuldum ríkisins. Þá erum við ekki að tala um vexti af skuldum sveitarfélaganna eða afborganir lána eða alla þá þjónustu sem ríkið stendur undir, heldur ein milljón á hvert heimili í landinu sem fer bara í vexti. Það sér auðvitað hver maður að vinda þarf bráðan bug að því að stöðva þá skuldasöfnun. Því er þetta fjárlagafrumvarp jú fram komið. Það er mikilvægt að við höfum það öll í huga að þó að hér sé um gríðarlega mikið átak að ræða og niðurskurður muni í raun og veru koma alls staðar við, á öllum sviðum ríkisrekstrarins og allir finna með einum eða öðrum hætti fyrir þessum aðgerðum, bæði í niðurskurðarþættinum og eins í tekjuöfluninni, þá eigum við líka að horfa til þess að við höfum auðvitað notið hér mikils uppgangs á undanförnum árum fyrir hrunið, mikillar tekjuaukningar og útgjöld ríkisins hafa aukist mjög verulega. Verkefnið þess vegna, þótt það sé stórt, þá er það sannarlega viðráðanlegt. Við Íslendingar getum tekist á við það og lagt þessa áfanga að baki einn af öðrum og snúið hallarekstri ríkissjóðs í það að hér skili ríkissjóður afgangi og við getum farið að greiða niður skuldirnar. Í raun og veru er verkefnið, þótt stórt sé, ekki stærra í sniðum en svo að ef við tækjum upp fjárlög ársins 2002, sem við flest gátum nú lifað ágætlega við, bæði þær skattbyrðar sem í þeim voru og eins þau útgjöld til þjónustu sem þar voru, þá hefðum við í raun og veru leyst verkefnið. Þegar við skoðum útgjaldatölur sem eru í frumvarpinu, þá vekur það náttúrlega athygli að rekstrarútgjöldin sem gert er ráð fyrir í þessum mikla niðurskurði í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2010 eru 555 milljarðar, rétt eins og rekstrarútgjöldin voru í frumvarpinu fyrir árið 2009. 555 milljarðar. Þannig að verkefnið felst í raun og veru í því að ná raunlækkun á útgjöldin í samræmi við verðbólguna sem verið hefur í ár, þ.e. að halda þeim svipuðum að krónutölu. Hér hefur leikið nokkurt hlutverk að auðvitað hafa útgjöld aukist frá því sem ætlað var upphaflega í fjárlögunum 2009, eða um liðlega 20 milljarða, einkum vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs og nokkurra annarra sjóða ríkisins, Ríkisábyrgðasjóðs og Ofanflóðasjóðs og annarra sjóða. Síðan eru gengisbreytingar sem gert er ráð fyrir á milli áranna og verðleiðréttingar sem skila öðrum 20 milljörðum, sem gera það að verkum að þó hér sé verið að fara í 43 milljarða niðurskurð á ríkisútgjöldum og verið að koma í veg fyrir eða veita ekki hækkanir á launum og lífeyri sem nemur um 11 milljörðum króna, þá erum við fyrst og fremst að halda útgjöldunum óbreyttum að krónutölu. Auðvitað hefur verið skýrt hvernig þetta er gert í aðalatriðum og er langt frá því að vera flatur niðurskurður. Þó að stuðst sé við það að ná ákveðnum sparnaði í prósentum í einstökum málaflokkum, 7% í menntamálunum, 5% í velferðarþjónustunni og 10% í öðru, þá fer því auðvitað fjarri að þær viðmiðunartölur gangi bara flatt yfir stofnanirnar eða þjónustu ríkisins. Auðvitað er vegið og metið í hverjum málaflokki hver stofnun, hver þáttur í þjónustunni. Sumar þurfa að taka á sig meiri niðurskurð en aðrar, allt eftir eðli og aðstæðum og efni máls. Eins og ég segi, þó að hér þurfi að taka fast á og vissulega séum við Íslendingar allir að horfast í augu við umtalsverða kaupmáttarrýrnun á næsta ári eins og á því yfirstandandi, þá er þetta nokkuð sem við eigum að geta ráðið við. Sannarlega er gert ráð fyrir að kaupmáttur rýrni um í kringum 10% á næsta ári eins og hann hefur verið að gera í ár, en við eigum þá líka að hafa það í huga að við höfum búið að mjög miklum kaupmáttarvexti í mörg, mörg undangengin ár og búið hér við einhvern hæsta kaupmátt í heimi, þannig að víða er a.m.k. af nokkru að taka. Hér hefur tekjuhlið frumvarpsins nokkuð verið til umfjöllunar. Það hefur verið gagnrýnt töluvert að að hluta til er í tekjuöfluninni gert ráð fyrir því að tekin verði upp gjöld sem tengjast umhverfiskostnaði, sem tengjast auðlindum og sem tengjast orkusölunni í landinu. Gert er ráð fyrir því að af 63 milljarða skattahækkunum lendi 16 milljarðar á þessum þáttum, að þessir þættir skili sem sagt þeirri fjárhæð í ríkissjóð. Það jafngildir því í raun og veru að það þurfi ekki að hækka tekjuskatt að sama skapi um rúmlega 2%. Ég held að það sé ósköp eðlilegt að spyrja þá sem gagnrýna þessar fyrirætlanir hvort þeir telji þá réttara eða eðlilegra að ráðast í rúmlega 2% hækkun á tekjuskatti á alla landsmenn ofan á þá 11% kaupmáttarrýrnun sem gert er ráð fyrir á næsta ári. Það sjá allir að þar væri auðvitað verulega verið að bæta í byrðarnar hjá venjulegu fólki í landinu, venjulegu vinnandi fólki. Má nokkrum undrum sæta að ekki megi kalla fleiri til í að axla þær byrðar sem hér þarf að axla heldur en þá sem greiða tekjuskatt í landinu. Ég held að það sé ósköp eðlilegt að við köllum eftir því að hér sé greitt fyrir mengun. Það eru viðhorf sem um allan heim hafa verið að ryðja sér til rúms og eru viðurkennd viðhorf og eru í sívaxandi mæli að ryðja sér til rúms og mæta sannarlega skilningi í atvinnulífinu. Við sjáum líka fyrirtæki spretta upp og raunar ánægjulegar nýfjárfestingar einmitt nú í vikunni, sem beinlínis nýta sér þau tækifæri sem við Íslendingar höfum á þessu sviði í því að grípa til ráðstafana sem draga úr mengun. Þá er einmitt mikilvægt að skattar sem þessir, skattar sem leggjast á mengun, séu til staðar þannig að kostnaðurinn við mengunina sé til staðar og það borgi sig að grípa til ráðstafana til þess að draga úr mengun, ráðstafana eins og menn eru að reyna í Svartsengi núna með því að endurnýta útblásturinn þaðan í eldsneyti fyrir bifreiðar. Sömuleiðis er auðvitað ósköp eðlilegt að ein þjóð geri kröfu til þess að hafa nokkurn arð af auðlindum sínum og að einhver gjaldtaka af því hljóti að mega teljast nokkuð eðlileg. Umfjöllun um tekjuskattshliðina og fjármagnstekjuskattinn í frumvarpinu hefur líka sannarlega verið nokkuð orðum aukin. Vissulega er sú tala sem er í frumvarpinu um 37 milljörðum hærri en á yfirstandandi ári, en það eru sannarlega ekki nýir tekjuskattar upp á 37 milljarða. Þar inni eru verðlagsbreytingar og magnbreytingar frá yfirstandandi ári sem draga nokkuð úr upphæðinni. Þar koma líka til frádráttar þær aðgerðir sem við gripum til í sumar, bæði skattur á hærri tekjur og sömuleiðis hækkun á fjármagnstekjuskatti sem koma hér til frádráttar. Við verðum auðvitað líka að hafa það í huga að í tekjuskattinum erum við enn þá með umtalsvert lægri 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að leggja orð í belg og greina okkur frá því hvernig hann sér þetta fjárlagafrumvarp fyrir sér. Hann gerði að umtalsefni í stórum hluta ræðu sinnar tekjuhlið frumvarpsins og þá skatta sem lagt er til að lagðir verði á atvinnulífið í formi orkuskatta og kolefnisskatta. Nú hafa furðulegar upplýsingar birst okkur í fjölmiðlum um það hvaða ráðherrar vissu af þessu og hverjir ekki. Einnig hefur verið mjög misvísandi túlkun á því hvað hér er átt við. Jafnframt hefur komið fram hjá sumum hæstv. ráðherrum í fjölmiðlum að það dæmi sem tekið er í kynningu með fjárlagafrumvarpinu sé út úr korti. Þess vegna fýsir mig að vita hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér þessa skatta. Hvaða prósentur er verið að tala um? Hvernig verður útfærslan? Jafnframt væri þá gott að fá að heyra það hvaða áhrif slík skattlagning mun hafa á þau fyrirtæki sem hér starfa og eru hér nú þegar. Og eins hvaða áhrif slík skattlagning kemur til með að hafa á þá möguleika sem við höfum til þess að laða að okkur ný fyrirtæki, ný tækifæri og ný störf. Að þeim spurningum svöruðum langar mig til þess að hv. þingmaður upplýsi okkur um það: Hver er atvinnustefna ríkisstjórnarinnar? Hvernig á að fjölga hér störfum? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að fólkið í landinu komist út á vinnumarkaðinn þeir sem hafa tapað atvinnu sinni?

Já, virðulegur forseti. Að leggja fram útfærslurnar er nú nokkuð sem ég mun ekki gera fyrir hv. þingmann í þessu andsvari, enda er það auðvitað þess vegna sem málið er lagt fram með þeim hætti að ríkisstjórnin mun þegar líður fram á haustþingið koma með frumvarp með útfærslu á því hvernig þessir 16 milljarðar skiptast. Sumum þeirra aðila sem í hlut eiga hefur raunar þegar verið boðið til viðræðna og samráðs við hæstv. fjármálaráðherra um hvernig að því verði staðið. Ég held þó að það sé rétt hjá hv. þingmanni að hér skiptir miklu máli hvernig á er haldið. Það sem við hljótum fyrst og fremst að horfa á er auðvitað samkeppnishæfni landsins. Ég held að við eigum sannarlega að horfa á það að í orkunni erum við býsna samkeppnishæf. Þar kann að vera nokkurt borð fyrir báru til þess að hér leggist fleiri á árarnar en bara venjulegt vinnandi fólk með tekjuskattinum sínum í það að greiða þá stóru reikninga sem við þurfum að greiða. Ég held að það sé líka kostnaður sem er að ryðja sér til rúms í nágrannalöndum okkar og við þurfum að fara vel yfir, kostnaður vegna ýmissa umhverfisgjalda. Við höfum nánast ekkert farið inn á það svið. Það á ekki að þurfa að rýra samkeppnishæfni okkar að fara að einhverju leyti í slíka skattlagningu. Ég tek undir með hv. þingmanni. Við þurfum að gæta vel að samkeppnishæfni landsins þegar við tökum þessar ákvarðanir. Við eigum líka með fjárfestingarsamningum, samningum um tryggt umhverfi um lengri tíma, að laða hingað fyrirtæki, því að það mun ráða mestu um framtíð okkar. Það er atvinnusköpunin og að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þm. Helgi Hjörvar óskar eftir því og mun vinna að því að koma hjólum atvinnulífsins af stað, því ekki veitir af. Hins vegar svaraði hann ekki þeirri spurningu hvernig það skuli gert. Í dag ríkir mjög mikil óvissa. Hún hefur verið hér í nokkra mánuði, en ekki hafa ákvarðanir ráðherra ríkisstjórnarinnar undanfarnar vikur verið til að hjálpa til. Þar nefni ég sérstaklega ákvörðun umhverfisráðherra varðandi Helguvík og ákvörðun iðnaðarráðherra varðandi Bakka. Síðan tel ég einfaldlega ekki ábyrgt að henda fram þessum skattahækkanapakka með orku- og umhverfissköttum með þessu dæmi sem fylgdi sem ráðherrar sumir hverjir telja vera algjörlega út úr kú. Það er einfaldlega ekki ábyrgt að gera þetta, vegna þess að það teflir öllu í óvissu. Þeir aðilar sem hafa verið að skoða það og hafa mikinn áhuga á að koma hingað horfa auðvitað á þetta og segja: Íslenskum stjórnvöldum er virkilega ekki treystandi.

Virðulegur forseti. Ég þykist hafa nokkra reynslu af uppbyggingu stóriðju hér eftir langa setu í stjórnum bæði Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur. Ég verð að lýsa mig ósammála hv. þingmanni um þessi atriði er snúa að Helguvík annars vegar og Bakka hins vegar. Ég held ekki að umhverfisráðherra hafi gripið til neinna þeirra aðgerða sem eigi að koma í veg fyrir Helguvík, þó hún kalli eftir því að þar sé eðlilegur og góður framgangsmáti viðhafður. Ég held að þær ákvarðanir sem hafa verið teknar í tengslum við Bakka geti allt eins opnað það tækifæri til atvinnusköpunar fremur en að loka þeim. Ég held að við eigum sannarlega líka að horfa á aðrar greinar. Ég held að við eigum ekki að hafa sýn okkar svo myrkvaða eins og mér þótti í máli þingmannsins. Ég held að við eigum t.d. að horfa á fjárfestingar sem menn hafa verið að boða hér uppi í Mosfellsbæ í heilbrigðisþjónustu, hér úti á Suðurnesjum í græna geiranum í þessari viku og ýmis þau jákvæðu tengsl sem eru að koma. En auðvitað þurfum við fyrst og fremst að ljúka endurskoðun 

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar um það hvar hann telji vera þolmörk skattlagningar á heimilin eins og staðan er í dag við þær aðstæður sem eru í dag. Hver eru þolmörkin? Ég hins vegar tek undir með honum að við þurfum að koma hjólum atvinnulífsins í gang. En það eru hins vegar ekki allir sammála því í ríkisstjórninni því ríkisstjórnin gerir ekkert nema koma í veg fyrir uppbyggingu í atvinnumálum. Það sem hann segir með Helguvíkurálverið, þá er það bara einu sinni þannig og það er mjög mikilvægt fyrir bæði hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina og þingmenn almennt að átta sig á því að þau áform eru í stórri hættu. Það er bara beint frá forsvarsmönnum fyrirtækisins sem segja manni það. Það er tvennt sem hindrar þær framkvæmdir í dag. Það er ákvörðun umhverfisráðherra og síðan boðaðir stóriðjuskattar, orku- og auðlindagjöld. Það er það sem er að setja verkefnið í uppnám. Og ekki bara það. Telur hv. þingmaður það, af því ég veit hann fylgist vel með fréttum, að stöðugleikasáttmálinn sé ekki í öndunarvél, telur hann að hann sé bara í góðu lagi? Nei, ég held ekki. Eins langar mig að benda hv. þingmanni á það að þessi boðuðu orku- og auðlindagjöld munu líka koma niður á heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Þau munu klárlega koma þar niður, hækkun á þeim gjöldum. Ekki bara það. Það liggur fyrir að í fjárlagafrumvarpinu er ekki hækkun niðurgreiðslu á rafmagni, þrátt fyrir 20% hækkun á milli ára. Það er dregið úr. Það er lækkun, sem kemur enn þá harðar niður á þeim sem búa í hinum dreifbýlu stöðum og kynda með rafmagni. Það er orðið dýrara að kynda með rafmagni en með olíu. Það kannski segir allt sem segja þarf. Ég ítreka spurningarnar um stöðugleikasáttmálann og eins hver séu þolmörk heimilanna í landinu í skattlagningu miðað við þær aðstæður sem eru í dag.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt að það eru ákveðin þolmörk sem heimilin hafa. Einmitt þess vegna erum við að leita nýrra leiða í skattlagningu til að forða heimilunum frá 16 milljarða viðbótarálögum en það sætir gríðarlega harðri gagnrýni af hálfu flokks hv. þingmanns, þannig að málflutningurinn er nokkuð misvísandi að þessu leyti. Ég held að það sem skiptir líka máli um skattlagningu á einstaklinga í landinu sé að við aukum jafnræði í þeirri skattlagningu, m.a. eftir hvaða leiðum menn hafa tekjur sínar, hvort menn eru að taka þær í gegnum einkahlutafélög eða arð af fjármagni eða launatekjur, að við bætum eftirlitið í skattinum og að við aukum jöfnunarhlutverk skattkerfisins. Vegna þess að það er auðvitað ein af meinsemdunum í aðdraganda hrunsins að hér jókst því miður ójöfnuður mikið m.a. með aðgerðum í skattkerfinu. Hvað stöðugleikasáttmálann varðar þá skiptir hann auðvitað gríðarlega miklu máli. Það sem helst ógnar honum er það að við höfum ekki enn náð vaxtastiginu niður. Við vitum það báðir, ég og hv. þingmaður, til hversu mikillar óþurftar það er í íslensku samfélagi og hversu mikilvægt það er að við náum því niður. Einmitt þess vegna er gríðarlega mikilvægt það fjárlagafrumvarp sem hér er fram komið og þær erfiðu ákvarðanir sem þar eru teknar um niðurskurð og líka um skattheimtu, vegna þess að með þeim ákvörðunum er verið að sýna það nauðsynlega aðhald sem þarf að vera í ríkisfjármálum til að skapa skilyrði til vaxtalækkunar. Ég veit að hv. þingmaður þekkir mikilvægi þess fyrir atvinnulífið í landinu, og ég held raunar að við eigum fyrst og fremst að treysta því sjálfu fyrir því að byggja upp ný atvinnutækifæri fremur en standa hér í ræðustól á Alþingi og kalla að öll uppbygging eigi að vera í stóriðju. Ég held að við eigum fyrst og fremst að treysta atvinnulífinu sjálfu, því að þar á vettvangi séu menn færastir um að velja fjárfestingar sem eru arðbærar og 

Virðulegi forseti. Mig langar að benda hv. þingmanni á það þegar hann talar um tekjur og að koma hjólum atvinnulífsins í gang, þá liggur það fyrir að ef fyrsti áfangi Helguvíkur fer í uppnám þá gerist það að ríkið tapar þar 7 milljörðum í beinum tekjum. Plús það að þetta eru tæp 3 þús. störf sem skaffa þá 5 milljarða sem sparast í greiðslu á atvinnuleysisbótum. Það þýðir 12 milljarðar. Það er enginn að tala um að það eigi að velta öllum sköttunum á einstaklinga. Ég er algjörlega sammála og við erum öll sammála um það að mjög mikilvægt er að jafna skattbyrðina. Það eru allir sammála um það og að reyna að dreifa henni eins sanngjarnt og hægt er. Síðan langar mig kannski að velta því hér upp við hv. þingmann hvernig honum litist á það að skoða t.d. hugmyndir okkar sjálfstæðismanna um að breyta inngreiðslum á lífeyrissjóðakerfinu sem við höfum lagt fram hér í efnahagstillögum okkar. Þær eru ekki mikið ræddar, þær eru bara slegnar út af borðinu. Það eru einir 35 milljarðar ef það yrði gert. Þá gætum við hlíft einmitt fjölskyldunum sem allir hér inni eru sammála um að reyna að gera, en greinir hins vegar á um aðferðir hvernig á að fara að. Það er það sem við verðum að taka málefnalega og rökræna umræðu um. Við skattleggjum okkur ekki út úr kreppunni. Við þurfum að byrja að framleiða. Skapa störf. Gefa fólkinu og fjölskyldunum von.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil segja það um tillögur sjálfstæðismanna um skattlagningu á lífeyrisiðgjöldum sem formaður efnahags- og skattanefndar að ég hyggst taka þær til umfjöllunar í nefndinni og kalla til alla þá aðila sem um málið geta fjallað og til þess lagt og gefa því einfaldlega þá málefnalegu umfjöllun sem þær tillögur eiga skilið. Auðvitað kann þetta að vera eitthvað sem gæti þurft að líta til. Um það að skattleggja okkur út úr vandanum, þó að það sé að sínu leyti rétt þá er samt óhjákvæmilegt að líta til þess að ef við ekki leggjum á skatta fyrir því sem við erum að gera, þá er hallinn á ríkissjóði slíkur að það verða engin skilyrði til þess að lækka vexti í landinu. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði nokkuð að umtalsefni þann fræga orkuskatt sem boðaður er í fjárlagafrumvarpinu. Ég verð að segja að eftir því sem þeirri umræðu hefur undið fram, þeim mun minna skil ég í henni. Upphaflega er þetta sem sagt lagt fram í fjárlagafrumvarpinu með tilteknum skýringum sem þar eru, fabúleringum um það hvernig þetta gæti nokkurn veginn litið út. Síðan hafa allir ráðherrar sem hafa verið spurðir um þessi mál verið á harðaflótta undan því að þetta sé nokkuð sem menn séu að hugsa um. Hæstv. iðnaðarráðherra gekk nú svo langt að kalla þetta einhvers konar hugaróra, fantasíu, ímyndun, sem þarna væri á ferðinni af hálfu þeirra sem bera ábyrgð á fjárlagafrumvarpinu, sem er auðvitað ríkisstjórnin. Síðan hefur það gerst eftir því sem málið hefur verið rætt meira hafa fleiri ráðherrar komið fram og talið að það þyrfti að undanskilja þessari skattheimtu þær atvinnugreinar sem þeir bera fyrir brjósti, svo sem fiskeldi eða garðyrkju eða annað. Einstaka hæstv. ráðherrar hafa farið í einhvers konar uppboð og nefnt að það eigi nú ekki að skattleggja inn krónu á kílóvattsstund, heldur t.d. 10 aura eða 20 aura eða 30 aura, eftir því hvernig legið hefur á mönnum. Ég skal játa það, virðulegur forseti, að ég er satt að segja algjörlega hættur að skilja þetta. Sé það þannig að það eigi að vera 10 aurar, þá er það væntanlega tíundi hluti þeirra tekna sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir, nema þá auðvitað að það eigi að vera breiðari skattstofn. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað mjög skýrt og segir að ekki komi til greina að skattleggja sérstaklega eina atvinnugrein og vísar þá auðvitað til stóriðjunnar, sem gefur okkur það til kynna að þá sé verið að ræða um og hugsa um aðra skattstofna, aðra skattgreiðendur, sem eru einfaldlega aðrar atvinnugreinar. Sjávarútvegurinn er að ég hygg næststærsti notandi atvinnugreina að orku og síðan er það auðvitað almenningur, þeir sem kaupa orku til að hita húsnæði sitt eða lýsa upp heimili sín o.s.frv. 
             Þess vegna, án þess að ég vilji óska eftir því að hv. þingmaður fari nákvæmar í útlistun á þessu af því hann gerði þetta að umtalsefni, 

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni er varðandi þessa 16 milljarða vísað til orku-, auðlinda- og umhverfisgjalda. Það er rétt að raforkan er auðvitað býsna breiður stofn ef lagður er á hana skattur eins og tekið er dæmi um í greinargerð með frumvarpinu, sem hefur augljóslega misskilist þannig að eina hugmyndin undir þessum lið væri að leggja 16 milljarða skatta á rafmagnið. Svo er auðvitað ekki enda hafa fjármálaráðherra og iðnaðarráðherra nefnt tölur sem ég hygg að séu nokkuð nær veruleikanum. Auðvitað er fleira en raforka og eitt af því sem horft hefur verið sérstaklega til, og raunar fjallað um á vettvangi fyrri ríkisstjórna, er að við ættum að skilgreina kolefnislosun af ýmsum orkugjöfum sem eru notaðir bæði til einkanota og ekki síður í atvinnulífi. Það ætti að koma skattur fyrir þá mengun sem af þeirri orkunotkun hlýst og þeim hnattrænu áhrifum sem af því verða, ekki með ósvipuðum hætti og er að gerast í viðskiptum með losunarheimildir á evrópska markaðnum t.d. þar sem menn þurfa að kaupa sér heimildir til þess að fá að menga. Við mundum skilgreina ákveðinn hluta af sköttunum með þeim hætti. Þetta eru tvö dæmi sem gætu fallið hér undir. Þau eru auðvitað fjölmörg en þessi gætu varðað talsverðar fjárhæðir.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að manni er orðið ljóst eftir að hafa hlustað á þær umræður sem hafa farið fram á síðustu viku að hugarórarnir sem eru reifaðir í fjárlagafrumvarpinu eru fráleitt eina hugmyndin sem er uppi á borðinu. Þær hafa verið margar og eru flestar því marki brenndar að þær ganga ekki upp því að þær ganga yfirleitt út á að reyna að tryggja að þessi skattlagning komi ekki við nokkurn mann, eftir því sem manni helst skilst. Ég skal játa að þegar maður les texta í fjárlagafrumvarpi eins og hér er á bls. 205, með leyfi forseta: „Hér er um stóran gjaldstofn að ræða, sem getur gefið miklar tekjur.“ Þá áttar maður sig á því að þarna er skattmann sjálfur kominn á kreik og sér fyrir sér mikla möguleika á að auka skattlagningu sína. Ég virði þó að hæstv. ríkisstjórn hefur sett þessa hugmynd á flot án þess að útfæra hana og án þess að vita í rauninni 

Virðulegi forseti. Um skattlagningu má segja eins og ég nefndi áðan að auðvitað eru viss þolmörk fyrir því sem hægt er að leggja á heimilin í landinu, á fjölskyldurnar, vinnandi fólk sem glímir við mikla skuldabyrði og rýrnandi kaupmátt. Einn vandinn við að skattleggja í niðursveiflu er að tekjustraumarnir sem verið er að skattleggja fara flestir minnkandi. Menn hækka neysluskatta á tilteknar vörur en neyslan á vörunum dregst saman og þá fæst ekki sú tekjuöflun sem menn ætluðu. Sama gerist með tekjurnar, tekjuskattur er hækkaður en tekjur fólksins í landinu minnka. Sem betur fer eru tekjustraumar hér sem eru mjög að vaxa. Það eru svið í samfélaginu þar sem tekjur hafa vaxið mjög mikið vegna breyttra hagstærða í samfélaginu. Það er ekki óeðlilegt að til þess sé horft á erfiðum tímum sem þessum að þeir sem nú njóta þeirra auknu tekna 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem fram hefur farið hér í dag og vil sérstaklega hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir mikla viðveru hér í salnum. Ég er mjög ánægð að sjá hann hér undir minni ræðu. Það verkefni sem fyrir okkur liggur, öllum alþingismönnum, er erfitt. Að sjálfsögðu er erfitt að setja saman fjárlagafrumvarp við þær aðstæður sem hér eru. Engu að síður þarf að gera það og það þurfa að vera nokkuð skýrar línur um hvað á að gera. Nú þegar er t.d. komin ólga á landsbyggðinni varðandi þau hlutföll sem landsbyggðarmönnum virðist vera á þeim niðurskurðaraðgerðum sem á að fara í. Þetta er alvarlegt atriði og sem ber að fjalla aðeins um. Nú má það ekki vera svo að þeir sem búa á landsbyggðinni líti þannig á og fái á tilfinninguna að það eigi að ganga harðar að landsbyggðinni en réttlætanlegt er. Vissulega er veturinn fram undan harður og við eigum öll eftir að finna fyrir því að hér er niðurskurður. Það er alveg sama hvaða flokkur væri hér við völd, landsmenn allir mundu finna fyrir því á eigin skinni að hér er mikill niðurskurður í gangi. Það er því enginn ofsæll af því að vera ráðherra í dag, hvað þá fjármálaráðherra. Ég tel mjög mikilvægt þegar farið er í svo viðamiklar niðurskurðaraðgerðir að hreinar og skýrar línur liggi fyrir um hvaða stefna liggi þar að baki og hvaða markmið er horft til að náist með þeim niðurskurði. Ég get ekki fundið því stað í því fjárlagafrumvarpi sem hér er lagt fram að slík stefna hafi verið mörkuð fyrir fram. Því miður, ég get ekki séð það. Ef ég stjórnaði mundi ég horfa til þess við hverja einustu ákvörðun sem tekin væri varðandi tillögur til niðurskurðar að horft yrði til öryggis landsmanna, ég tel að það sé mjög mikilvægt atriði. Þar vil ég sérstaklega nefna mál eins og löggæslumál, heilsugæsluna og grunnþjónustu í menntakerfinu. Ég sé að í þessu plaggi er lögð áhersla á kynja- og hagstjórn. Það er svo sem ágætt fyrir þá sem eru hrifnir af því en ég sé engin önnur atriði sem lögð er sérstök áhersla á, önnur en að lækka laun og hækka skatta. Ég kalla því eftir því að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi mig um hvaða grundvallarsjónarmið liggja hér að baki um það hvernig hagræðingarkröfunni er skipt á milli málaflokka. Hvaða sjónarmið voru höfð að leiðarljósi? Ég fagna því sérstaklega að sjá að félagsmálaráðherra er genginn hér í salinn þar sem hluti af ræðu minni mun beinast að ákveðnum sjónarmiðum sem hæstv. ráðherra hefur haft uppi. Við sjálfstæðismenn lögðum fram viðamiklar efnahagstillögur í sumar en þær fengu því miður ekki framgang hér á þinginu, því miður vegna þess að þær voru ítarlegar og höfðu skýr markmið að leiðarljósi. Nú fyrir stuttu lagði hæstv. félagsmálaráðherra fram aðgerðir til að aðstoða skuldsett heimili. Í fjárlagafrumvarpinu sem kom í loftið örfáum dögum seinna eru hins vegar lagðar til þvílíkar skattahækkanir til handa íslenskum fjölskyldum að ég efast um að sú von sem fjölskyldurnar eygðu við hinar ágætu tillögur félagsmálaráðherrans dugi þegar horfst er í augu við þær gríðarlegu skattahækkanir sem koma til með að leggjast á heimilin. Varðandi atvinnulífið hefur flestöllum þingmönnum orðið mjög tíðrætt um þá skatta sem á að leggja á það og er það skiljanlegt þar sem atvinnulífið í dag hefur ekki staðið mjög sterkt. Okkar helsta markmið í dag á að vera að fjölga þeim atvinnutækifærum sem mögulegt er að koma á koppinn, það er gríðarlega mikilvægt. Margir erlendir aðilar horfa hingað til lands með það að markmiði að koma hingað með erlent fjármagn og fjárfesta. Þau verkefni tengjast flest orkufrekum iðnaði, við verðum einfaldlega að horfast í augu við það. Við Íslendingar eigum gríðarlegar auðlindir. Við eigum að nýta þær vel en við eigum að nýta þær til þess að skapa störf. Það gerum við ekki með því að viðhalda óvissu um það skattaumhverfi sem þessum fyrirtækjum er búið, hvernig umhverfismati er háttað o.s.frv. Við eigum öll að leggjast á eitt við að skapa þær aðstæður að þau tækifæri sem liggja í loftinu verði að veruleika. Ég hef áhyggjur af því að því miður sé það ekki þannig. Jafnframt tengjast gríðarlega mörg tækifæri starfsemi í heilbrigðisgeiranum. Við eigum mikla sérfræðinga á því sviði og við eigum einfaldlega að selja okkar þjónustu og opna leiðir til þess að erlendir einstaklingar sem þurfa á þjónustu að halda sjái hag sinn í því að koma hingað til að fá bót sinna meina. Það verður okkar stóriðja og bætir virkilega í flóruna sem við höfum hér. Í fjárlagafrumvarpinu er jafnframt talað um fækkun sýslumannsembætta. Hæstv. dómsmálaráðherra blandaði sér í umræðuna og ég hrósaði henni sérstaklega fyrir að hún er eini fagráðherrann að mínu viti sem hefur tekið til máls í umræðunni í dag og það er til fyrirmyndar. Hæstv. ráðherra fór yfir þá þætti sem snúa að hennar embætti í þessu fjárlagafrumvarpi. Varðandi sýslumannsembættin kom fram í umræðunni að þau væru að veikjast vegna krafna eða ásælni ýmissa aðila í þau verkefni sem sýslumannsembættin sinna. Þar á meðal var minnst á umboð Tryggingastofnunar. Þar sem hæstv. félagsmálaráðherra er í salnum óska ég eftir því að hann komi í andsvar við mig og útskýri hvort það sé rétt að til standi að færa umboð Tryggingastofnunar frá sýslumannsembættunum og þá rökstyðja það hvers vegna það sé lagt til. Á sýslumannsembættunum er mikill mannauður. Þetta eru embætti sem sinna ákveðnu svæði, þar er mikil staðþekking og þar að auki hafa þessi embætti komið gríðarlega vel út úr þjónustukönnunum þannig að þar er veitt góð þjónusta. Ég þekki ágætlega til þessa embætta víðs vegar um landið, er gamall starfsmaður og hef verið í sambandi við þau flest í mínu fyrra starfi, og tel að þar hafi verið mikil ánægja og tekist vel til, sérstaklega varðandi umboðið fyrir Tryggingastofnun. Mig fýsir því að vita hvort það sé rétt að þetta sé í umræðunni af hálfu félagsmálaráðherra og fá þá rökin fyrir því. Jafnframt var komið inn á varðandi þetta sama mál að sveitarfélögin ásældust ýmis verkefni sem liggja hjá sýslumannsembættunum. Ég veit ekki til þess að það sé rétt. Samkvæmt mínum upplýsingum eru þetta rangar upplýsingar, sveitarfélögin hafa ekki verið að því. Hæstv. forseti. Við lifum á erfiðum tímum og ég nefndi áðan að það er ekki einfalt verkefni að skera niður og finna leiðir til að stoppa upp í fjárlagagatið. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt að við leggjumst öll á eitt og viðhöfum þau vinnubrögð að leita samráðs, ekki bara milli stjórnarflokkanna heldur jafnframt við stjórnarandstöðuna. Á þing settust 27 nýir þingmenn í vor. Þeir flokkar sem nú skipa ríkisstjórnina töluðu fjálglega um að hér yrðu viðhöfð ný vinnubrögð varðandi samráð og samstarf af ýmsu tagi. Ég kannast ekki við að hafa séð þau vinnubrögð. Í andsvari mínu við hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson fyrr í dag kom fram að sá hv. þingmaður, sem jafnframt er nýr á þingi, er sammála mér um það og hann er í ríkisstjórnarflokki. Það væri því ágætt ef hæstv. fjármálaráðherra gæti gefið sér tíma í að koma í andsvar við mig á eftir og upplýsa mig um í hverju þessi nýju vinnubrögð eru fólgin. Mikið hefur verið talað um þetta og ég kalla eftir því að þetta verði upplýst. Hæstv. forseti. Það er hlutverk okkar stjórnmálamanna m.a. að veita fólkinu í landinu von og tala kjark í íslensku þjóðina. Ég hef fulla trú á að við komumst upp úr þessari efnahagslægð og ég tel að við höfum alla burði til þess að gera það hratt og örugglega. Hvað gerist hér í þinginu á komandi vikum er gríðarlega mikilvægt. Það er mjög mikilvægt að við náum tökum á ríkisfjármálunum og að endurreisn bankanna verði hraðað eftir föngum. Þetta hljómar eins og gömul tugga, þar sem ég held að ég hafi sagt þetta í hverri einustu ræðu sem ég hef flutt hér frá því að þing byrjaði í vor, en enn sést ekki fyrir endann á því verkefni. Ég hef hins vegar trú á íslensku þjóðinni. Við erum vel menntuð þjóð, við eigum eitt sterkasta lífeyrissjóðakerfi í heimi og þjóðin er tiltölulega ung þannig að við eigum framtíðina fyrir okkur. Ég hef fulla trú á því að ef við sem störfum í stjórnmálum á Íslandi í dag stillum saman strengi okkar og tölum saman í alvöru, ekki bara í orði heldur líka á borði, höfum við alla burði til þess að komast upp úr þessari efnahagslægð fljótt og vel, Íslandi öllu til heilla.

Frú forseti. Það ber enn á því að menn séu að reyna að lesa út úr þessu fjárlagafrumvarpi að það eigi að beina niðurskurði meira að landsbyggðinni en öðrum svæðum. Þetta held ég að sé ekki rétt lesið. Fyrir það fyrsta er rétt að hafa í huga að sem betur fer er það þannig að landsbyggðin er almennt að breyttu breytanda að komast mikið betur frá þessari kreppu en höfuðborgarsvæðið og helstu þéttbýlissvæðin. Ef við horfum t.d. á atvinnuleysið þá er ástandið almennt til muna betra á landsbyggðinni. Það er höfuðborgarsvæðið, Suðurnes og kannski Eyjafjarðarsvæðið og Miðausturland þar sem atvinnuleysið er meira en að öðru leyti er það mun lægra á landsbyggðinni. Við sjáum t.d. svæði eins og Vestfirði þar sem atvinnuástandið er tiltölulega mjög gott. Í öðru lagi má nefna að átaksverkefnin sem svæðisnefndirnar, norðvesturnefndin, norðausturnefndin og þær, settu af stað og fóru af stað á síðasta ári mörg hver, fá að halda sér. Þau eru meðal fárra nýrra verkefna þar sem nýir útgjaldapóstar hafa farið af stað sem ekki er hróflað við við þær erfiðu aðstæður sem eru. Með því er m.a. verið að reyna að styðja við þá starfsemi þar sem eitt og tvö störf voru hér og þar að koma til á grundvelli tillagna frá þeim nefndum. Hagræðingaraðgerðirnar eins og farið er í þær núna munu ekki síður koma fram hér því nú er landið allt undir. Þetta er ekki í gamla stílnum þegar átti að reyta af mönnum eitt og eitt sýslumannsembætti í afskekktum byggðum eins og stundum var á árum áður og allt varð vitlaust yfir í salnum. Nú er landið allt tekið og þá mun það að sjálfsögðu ekki síður koma fram á höfuðborgarsvæðinu. Ég get nefnt skattinn, ég get nefnt lögregluumdæmi hér, ég get nefnt héraðsdómstólana og fleira í þeim efnum. Í öðru lagi um það hvaða áherslur eru lagðar til grundvallar þá eru heilbrigðisþjónustunni og félagsþjónustunni gerðar vægari aðlögunarkröfur eða 5%, menntaþáttunum 7%. Og af því að hv. þingmaður nefndi löggæsluna, já, þá er vissulega almenn 10% aðhaldskrafa á dómsmálaráðuneytið en dómsmálaráðherra fær sérstakan pott til að reyna að hlúa að almennu löggæslunni þannig að hún fær að nokkru leyti sérstaka meðferð einmitt vegna mikilvægis þeirra starfa sem þar eru.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir andsvar hans og þau orð sem féllu varðandi landsbyggðina. Það er nauðsynlegt að tala upphátt og opinskátt um hlutina. Þetta er einfaldlega sú tilfinning sem þeir hafa sem á landsbyggðinni búa. Ég var sjálf sem þingmaður Suðurkjördæmis á fundi í Vestmannaeyjum í vikunni vegna þessara mála. Ég veit til þess að það var fundur uppi á Akranesi varðandi orku- og umhverfisskattana á morgun. Víðast hvar um land eru atvinnurekendur og sveitarstjórnarmenn gríðarlega uggandi um þessar aðgerðir allar. Það er einfaldlega vegna þess að óvissan er svo mikil. Þessu er kastað fram án þess að neinar skýringar fylgi. Það sem komið hefur fram í umræðunni í dag varðandi sýslumannsembættin þá liggur einfaldlega ekki fyrir hvaða hagræðing er fólgin í þessum aðgerðum. Það er bara eins og það sé tekin ákvörðun fyrir fram án þess að fyrir liggi að það komi til með að skila árangri. Það er þetta sem veldur óvissu og það er þetta sem veldur þeirri tilfinningu hjá ráðamönnum víðast hvar um landið og sveitarstjórnarmönnum að verið sé að nota tækifærið til að fara í þessa fækkun vegna þess hvernig ástandið er, ekki vegna þess að það komi til með að skila árangri hvað varðar hagræðingu. Síðan er algerlega ósvarað þeirri spurningu hvert þjónustustigið á að vera, hvernig ríkisstjórnarflokkarnir sjá fyrir sér að þjónustustigið verði á næstunni eftir þennan niðurskurð. Það er þess vegna sem óvissan er mikil. Hvað snertir löggæsluna þá langar mig jafnframt að fjármálaráðherrann upplýsi mig í síðara andsvari sínu hvort hann sjái fyrir sér að þær aðgerðir sem verið er að fara í á næsta ári varðandi löggæsluna og þessar sameiningar komi til með að skila hagræðingu vegna þess að að mínu viti koma þær ekki til með að gera það.

Frú forseti. Svarið er já, ég er alveg sannfærður um að þessar skipulagsbreytingar geta ekki bara skilað hagræðingu heldur eru þær algerlega nauðsynlegar til að við náum því að standa vörð um þessa þjónustu og veita hana með sem allra minnstum tilkostnaði. Það er ekki hægt að fara hina leiðina og skera jafnt niður litlar einingar þar sem af engu er að taka. Þá er betra að skipuleggja þetta í stærri heildum og veita þjónustuna á svæðisbundnum skrifstofum og útstöðvum og dreifa verkefnunum, nýta möguleika fjarvinnslu og tækni sem er auðvelt að gera, t.d. í skattinum. Það blasir einfaldlega við að það er langeinfaldast að gera landið að einu skattumdæmi og vinna svo úr málum á mismunandi stöðum. Tekjuskatturinn getur allur verið á einum stað, t.d. á Akureyri, virðisaukaskatturinn á öðrum stað, í Hafnarfirði, öll landbúnaðarframtöl á Suðurlandi o.s.frv. Menn eiga ekki að vera of kjarklitlir í að takast á við breytingar því ef menn hafa ekki burði í sér til að gera það núna, hvenær þá? Veruleikinn er auðvitað sá að við getum talað okkur í burtu frá þessu öllu saman, að það sé ómögulegt að hækka þennan skatt eða hinn, það megi ekki hrófla við þessari starfsemi. Hver verður útkoman af því? Við gerum ekki neitt. Hver verður þá útkoman aftur af því? Hún verður 150–200 milljarða halli á ríkissjóði í einhver ár og við vitum öll hvernig það endar. Það þýðir ekki, þannig að við verðum að fara í þetta af einurð, það er ekkert annað í boði. Varðandi vinnubrögðin sem hv. þingmaður spurði um þá var það þannig að allar meginforsendur þessa fjárlagafrumvarps voru gerðar opinberar og kynntar og ræddar á Alþingi í júní. Ég spyr hv. þingmann: Hvenær áður hefur það gerst? Þetta frumvarp byggir í öllum atriðum á þeirri áætlun og þeirri skýrslu sem hér var lögð opið fyrir fyrir nokkrum árum síðan. Að þeirri vinnu komu mjög margir, fjölmargir þingmenn, að einhverju leyti meira að segja stjórnarandstaðan í gegnum þátttöku sína í viðræðum inni í Karphúsi með aðilum vinnumarkaðarins þegar verið var að leggja grunn að stöðugleikasáttmálanum þannig að svona opið hefur fjárlagavinnuferlið aldrei áður verið. Svo tek ég undir það með hv. þingmanni að við eigum að tala kjark í þjóðina.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra enn og aftur fyrir að vera í salnum og taka þátt í þessari umræðu. En nú er það svo að óvissan sem ég ræddi í fyrra svari mínu við andsvari ráðherrans er til staðar vegna þess að upplýsingar varðandi stofnanir úti á landi hafa einfaldlega ekki verið útfærðar og þær liggja ekki fyrir. Efasemdir um að þetta komi til með að skila einhverri hagræðingu eru á rökum reistar. Það kom fram í umræðunni þegar hæstv. dómsmálaráðherra fjallaði um sína hlið mála í dag þannig að þetta liggur ljóst fyrir. Efasemdir stjórnmálamanna og sveitarstjórnarmanna um landið allt eru á rökum reistar. Það eru þessi vinnubrögð sem þarf að fara yfir og þau eru ekki í lagi. Vissulega er verkefnið erfitt og ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um að það þarf að vanda vel til verka. Og ég er sammála honum um að kominn er tími til þess að stjórnmálamenn tali kjark í þjóðina. Þess vegna hvet ég hæstv. fjármálaráðherra til að gera það og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til þess fyrir okkur öll þar sem hann stjórnar nú í orði og á borði sýnist mér þessari ríkisstjórn, kemur heim frá Istanbúl og allt fellur í ljúfa löð og það er ágætt, til að tala kjark í þjóðina við hvert einasta tækifæri. Það er hlutverk okkar allra sem hér sitjum vegna þess að verkefnið er stórt. Ég öfunda hæstv. fjármálaráðherra ekki af stöðu hans í dag. Það er erfitt að vera ráðherra í ríkisstjórn í dag. Það þarf einhver að taka þetta að sér og það er ágætt að hæstv. fjármálaráðherra er uppfullur af vissu um að nú sé kominn tími til að tala kjark í þjóðina.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi spurningu til mín sem lýtur að framtíð útibúa Tryggingastofnunar um landið. Það er rétt sem fram kom í ræðu hv. þingmanns að stefnt er að breytingum á því fyrirkomulagi í ljósi þeirra áforma sem uppi eru um sameiningu Tryggingastofnunar ríkisins, Vinnueftirlitsins og Vinnumálastofnunar í eina stofnun. Þau áform eru í vinnslu. Við erum að fá tillögur frá ráðgjöfum á næstu dögum og munum vinna áfram í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að frekari útfærslu þeirra hugmynda. Hugsunin sem liggur þarna að baki er sú að ekki sé æskilegt fyrir fólk að þurfa að ganga á milli Heródesar og Pílatusar þegar um velferðarþjónustu er að ræða og mjög æskilegt að fólk fái fullnaðarsvör á einum stað. Við vitum dæmi þess að fólk sem þarf á fyrirgreiðslu að halda er í allt of ríkum mæli að ganga á milli útibúa Vinnumálastofnunar og Tryggingastofnunar. Það á jafnt við í Reykjavík og úti um land. Það sem við erum að reyna að ná utan um úti um land í þessari aðferðafræði er að byggja upp svæðastöðvar sem féllu að þeirri svæðaskiptingu sem nú er í vinnslu hjá Samtökum íslenskra sveitarfélaga í samvinnu við ríkisvaldið. Þær svæðastöðvar væru síðan áfram með fíngerðara net þjónustu niður í öll þau sveitarfélög þar sem félagsþjónustu er til að dreifa í dag. Leitað yrði samstarfs við sveitarfélögin um samhýsingu þessarar þjónustu þannig að ekki væri á neinn hátt verið að draga úr þjónustustiginu heldur fyrst og fremst að stuðla að því að fólk geti á einum og sama staðnum fengið svör við sínum velferðarmálum. Þessi aðferðafræði mundi greiða mjög fyrir möguleikanum á að flytja velferðarverkefni til sveitarfélaga, hvort heldur eru málaflokkar fatlaðra eða aldraðra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka vel í beiðni mína að mæta í andsvar og eiga orðastað við mig um þessi mál. En er það rétt skilið hjá mér að stefnan sé rauninni sú að færa þessi verkefni inn í Vinnumálastofnun og sameina hana Tryggingastofnun og fjölga þar með útibúum Vinnumálastofnunar um landsbyggðina? Er það rétt skilið hjá mér? Það er mjög mikilvægt að það komi fram vegna þess að útibú Vinnumálastofnunar eru færri en sýslumannsembættin. Það mætti þá ekki skilja ráðherrann svo að í rauninni væri verið að færa þjónusta fjær fólki, þannig að það komi algerlega skýrt fram. Ég er ánægð að heyra að hæstv. félagsmálaráðherra skilur mikilvægi þessa málaflokks, það er mjög vel. Ég hef heyrt að ánægjan með þjónustu Tryggingastofnunar og útibúanna hjá sýslumannsembættunum víða um land sé mikil og ég veit að hæstv. ráðherra veit það líka. Það er erfitt að taka ákvörðun sem þessa þar sem þarf að taka þjónustu sem hefur verið sinnt vel og færa hana til. Það er að sjálfsögðu erfitt að gera og þá þarf að liggja fyrir að það sé einhver raunveruleg hagræðing að því. Þá óska ég eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi hvort útreikningar á þessum aðgerðum liggi fyrir. Hvaða hagræðingu erum við að tala um í þessu tilviki? Er búið að reikna það út eða liggur það enn þá einhvers staðar í skoðun í nefnd?

Hæstv. forseti. Til að svara síðustu spurningunni þá var ákvörðun um undirbúning að þessari vinnu tekin á grundvelli hugmyndafræði um að það væri mjög mikilvægt að samþætta þessa þjónustu og það væri öllum til góðs. Við munum síðan útfæra nánar þessa aðferðafræði. Varðandi spurninguna um það hvort meiningin væri að fjölga útibúum Vinnumálastofnunar þá er hugsunin sú að fjöldi útibúa stofnunar af þessum toga mundi vera sá sami og fjöldi þeirra svæða sem verið væri að vinna eftir í svæðaskiptingu landsins. Þannig að það mundi falla í eitt horf og síðan yrði með almennu samstarfi við sveitarfélögin komið fyrir samstarfi við þau um að veita þjónustu í hverju og einu sveitarfélagi. Fólk gæti þá komið í félagsþjónustuna í sínu sveitarfélagi og fengið fullnaðarupplýsingar og fullnaðarþjónustu varðandi alla þessa þætti á einum stað. Það sem einfaldast með þessu er t.d. flutningur á málaflokki aldraðra og fatlaðra yfir til sveitarfélaga. Sveitarfélögin yrðu komin út í það lykilhlutverk alls staðar um landið að vera endastöðin fyrir velferðarþjónustuna, óháð því hvort ríkið borgaði hana eða sveitarfélögin. Þetta er mjög mikilvægt því þá er svo einfalt að færa þessi verkefni yfir til sveitarfélaga. Ég held að við eigum að fara að þeim ráðum að láta aldrei góða kreppu fram hjá okkur fara, eins og vitur maður sagði, og reyna að nýta góða kreppu til að breyta hlutum sem við höfum ekki treyst okkur til að breyta áður. Ég er algerlega sannfærður um að nærþjónusta á borð við þjónustu við fatlaða og þjónustu við aldraða á heima hjá sveitarfélögum og við þurfum að færa hana með þessum hætti nær fólkinu. Úti um land hefur þetta staðið í vegi fyrir tilfærslu til sveitarfélaganna á þessari þjónustu, bæði óvissan um svæðaskiptinguna, svæðamörkin og hins vegar líka hvernig á að fara með þjónustuna í minni sveitarfélögum. Sú hugmyndafræði sem við erum að leggja upp núna mundi geta brúað þetta bil þar sem væru þá svæðisstöðvar sem síðan þjónuðu áfram eins og fínna háræðanet út í minni sveitarfélög.

Hæstv. forseti. Það er athyglisverð umræða sem hæstv. félagsmálaráðherra veltir upp, þ.e. varðandi flutning fleiri verkefna til sveitarfélaganna, og minnist sérstaklega á málefni aldraðra og málefni fatlaðra. Þessi flutningur hefur verið í skoðun í nokkurn tíma en það sem að mínu viti er gallinn við þetta allt saman er sá og ég hef áhyggjur af, að sveitarfélögin séu farin að taka yfir málaflokka sem fylgir ekki nægilegt fé. Þá erum við sérstaklega að tala um málefni fatlaðra vegna þess að það hafa því miður ekki verið byggð upp nægilega öflug úrræði víðast hvar um land og í hinum dreifðu byggðum. Ef við skoðum Suðurland sérstaklega þarf að sækja nær alla þjónustu úr allri Rangárvallasýslu og Skaftafellssýslu á Selfoss eða til Reykjavíkur. Ég veit að sveitarstjórnarmenn á þessum slóðum hafa miklar áhyggjur af því að eiga að taka við þessum málaflokki vegna þess að það sé svo gott að hafa þjónustuna nær en fjármunir til að sinna því muni ekki fylgja. Krafan verður þá sú að sveitarfélagið leggi í þær fjárfestingar sem þarf, krafan verður sú að þjónustustigið aukist en fjármagnið kemur ekki með. Hvar endum við þá? Hækkaðir skattar o.s.frv. Ég hef gríðarlegar áhyggjur af þessu verkefni og ég tel einfaldlega að fara þurfi vel yfir það á þessu stigi hvort rétt sé að fara í þessar aðgerðir akkúrat núna. Ég heyri að hæstv. ráðherra vill nýta tækifærið og ekki láta góða kreppu fram hjá sér fara í þessu tilliti en ég hef miklar efasemdir um þetta. Þetta er hugsanlega framkvæmanlegt í þeim sveitarfélögum á þeim svæðum þar sem uppbygging hefur verið á þessu sviði á undanförnum árum en það á einfaldlega ekki við alls staðar. Ég veit að hæstv. ráðherra er búinn að fullnýta rétt sinn til að mæta í andsvör við mig en þetta er þá bara tilefni til annarrar umræðu á þessum vettvangi.

Virðulegi forseti. Það er ekkert ofmælt sem sagt hefur verið um fjárlagagerðina núna að í henni eru engir kostir góðir. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því að hér hefur orðið hrun í tekjum ríkisins og það hefur líka orðið útgjaldasprengja sem er afleiðing af bankahruninu eins og við vitum. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að vandi hæstv. ríkisstjórnar er mjög mikill og það er ekki auðvelt að koma saman fjárlögum við slíkar aðstæður. Auðvitað er það alveg rétt sem hefur verið sagt að aðferðirnar við þetta eru gamalkunnar. Það er það að reyna að afla nýrra tekna með einhverjum hætti og síðan að fara í aðhaldsaðgerðir eins og menn framast geta leyft sér. Vitaskuld er það þannig að enginn verður ósnortinn í þessum efnum. Það á bæði við um framkvæmdahliðina og líka þjónustuliðina og rekstrartilfærslurnar o.s.frv. Ég held að við getum sparað okkur heilmikla umræðu með því að viðurkenna að þannig er þetta í grunninn. En það er hins vegar mjög mikilvægt í þessu sambandi að við reynum að skoða þetta í samhengi og reynum að átta okkur á því hvort það sé eðlilega borið niður til að mynda við niðurskurðinn þegar við förum yfir þessi mál. Við þekkjum það í gegnum tíðina að það er auðveldara að koma því við að skera niður framkvæmdir en rekstur. Eins og við vitum byggist reksturinn mjög mikið á launatekjum fólks og þess vegna er reksturinn miklu viðkvæmari fyrir því þegar niðurskurðarhnífnum er brugðið á loft. Því hefur það oft verið þrautaráðið eins og við þekkjum að ráðast frekar á framkvæmdirnar en reksturinn. Það er augljóst mál þegar við skoðum það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir okkur að þar hafa menn gengið mjög rösklega til verks, svo ekki sé meira sagt, þegar kemur að framkvæmdahliðinni sjálfri. Hér er ég sérstaklega að vísa til vegamálanna sem oft eru rædd í þingsölum og menn hafa miklar skoðanir á sem eðlilegt er. Það þarf ekki að rýna mjög djúpt til að átta sig á því að í þessu fjárlagafrumvarpi er búið að taka pólitíska ákvörðun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um að þurrka nánast út öll áform um frekari nýframkvæmdir á næsta ári. Við vitum að mjög var dregið úr útboðum á þessu ári, ég spurði hæstv. ráðherra um það síðla sumars og þá kom auðvitað á daginn að það hefur verið mjög lítið um útboð á þessu ári. Eins og ég sé fjárlagafrumvarpið birtast okkur þá finnst mér það blasa algerlega við að á næsta ári verða engar nýjar framkvæmdir boðnar út sem ná máli. Ef við skoðum þær tölur sem núna liggja fyrir okkur í fjárlagafrumvarpinu og skoðum þær í sögulegu samhengi þá er það einfaldlega þannig að upphæðir til nýframkvæmda á þessu ári verða þær minnstu á þessari öld. Það er ekkert flóknara en það. Ég er ekki að gera lítið úr þeim vanda sem við er að glíma en hins vegar sjá auðvitað allir að hérna hefur verið með algerlega óeðlilegum hætti ráðist á vegamálin langt umfram það sem er að gerast í öðrum útgjaldaliðum fjárlagafrumvarpsins. Það er auðvitað himinhrópandi þörf á uppbyggingu í samgöngumálum víða um land. Það þarf í raun og veru ekkert að orðlengja það. Það blasir svo algerlega við. Það er þörf á því t.d. víða á landsbyggðinni hreinlega að byggja upp vegi sem ekki einu sinni geta gegnt því nafni að vera kallaðir vegir miðað við þær kröfur sem nútímasamfélag gerir. Það eru heil landsvæði sem má heita að séu samgöngulaus í þeim skilningi eins og til að mynda sunnanverðir Vestfirðir. Við vitum líka að það er kallað mjög eftir framkvæmdum í samgöngumálum á höfuðborgarsvæðinu. Sem betur fer hefur okkur tekist á undanförnum árum að ná heilmiklum árangri á þessum efnum og það er alveg rétt sem hæstv. samgönguráðherra hefur oft verið að minna okkur á að framkvæmdastigið í samgöngumálum hefur verið gríðarlega mikið á undanförnum árum. Hins vegar var það svo að hæstv. ríkisstjórn ákvað á liðnu sumri að heimila ekki að flytja fjárveitingar sem óhafnar væru í samgöngumálum á milli ára. Það þýddi að við höfum núna 4 milljörðum minna úr að spila til nýframkvæmda í vegamálum eingöngu vegna þessarar ákvörðunar. Þetta er gífurleg upphæð sem auðvitað mun taka verulega í. Ég fullyrti áðan að engar nýframkvæmdir sem ná máli yrðu boðnar út á næsta ári. Í dag eru sem betur fer í gangi stórar framkvæmdir eins og t.d. Bræðratunguvegur, Bolungarvíkurgöng, Héðinsfjarðargöng og Suðurstrandarvegur sem taka auðvitað til sín gífurlega mikið fjármagn. Og þegar það blasir við sem má lesa út úr fjárlagafrumvarpinu að við verðum með innan við 9 milljarða kr. til nýframkvæmda og við setjum það í samhengi við kostnaðinn við þessar stóru framkvæmdir og aðrar þær framkvæmdir sem eru í gangi þá sýnist mér að þetta geti ekki leitt til annars en þess að við munum ekki sjá neinar nýframkvæmdir sem ná neinu máli á næsta ári. Vísað hefur verið til þess að þessu verði öllu saman reddað með lífeyrissjóðunum. Lífeyrissjóðirnir ætli að koma að því að kosta framkvæmdir sem einkanlega verða á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki að lasta það. Það er út af fyrir sig ánægjulegt ef hægt er að halda uppi einhverju framkvæmdastigi með því móti. En þá verð ég að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær er líklegt að einhverjar þessara framkvæmda geti hafist? Er t.d. möguleiki, einhverjar líkur á því að einhverjar þessarar framkvæmda hefjist á þessu ári? Eins og ég hef skilið málið ganga allar þær hugmyndir sem verið er að tala um, hvort sem það eru Vesturlandsvegur, Sundabraut, Suðurlandsvegur, Vaðlaheiðargöng eða hvaða aðrar vegaframkvæmdir sem við erum að tala um, út á það að þær verði fjármagnaðar með framlagi lífeyrissjóðanna sem fái þetta síðan greitt til baka með veggjöldum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér það sem ég hef lesið út úr umræðunni að allar þessar framkvæmdir eigi að lúta að því að þar eigi að innheimta veggjöld til að standa undir þessari fjárfestingu. Og í öðru lagi, sem ég nefndi áðan, hvenær þessar framkvæmdir geta hafist. Ég vil þá líka árétta það að hæstv. ráðherra svari því sem ég fullyrti að ekki yrðu neinar nýframkvæmdir á næsta ári. Þetta er auðvitað mjög alvarleg staða. Ég nefndi auðvitað áhrifin á einstakar byggðir og atvinnulífið þar. Við höfum fengið nánast neyðarkall frá suðvestanverðum Vestfjörðum, frá atvinnulífinu þar vegna þess að nú stendur fyrir dyrum að draga mjög úr vetrarþjónustunni með því að fækka ferðum Baldurs yfir Breiðafjörð á sama tíma og allt er í frosti varðandi hugmyndir um frekari uppbyggingu á vegamálum inn á þetta svæði sem er þó verst sett af öllum landsvæðum á Íslandi. Þess vegna er þetta auðvitað gífurlega mikið áhyggjuefni fyrir þessar byggðir og fyrir atvinnulífið á þessum svæðum. En þetta er líka mikið áhyggjuefni að öðru leyti að þetta skyndilega alkul sem virðist vera að eiga sér stað núna í vegamálum getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir ýmislegt annað. Verktakar leggja upp laupana. Ég heyrði tölur um það í gær að mannafli í mannvirkjagerð hefði dregist saman úr 18 þús. í 4 þús. núna á einu ári. Jafnvel þó við tækjum tillit til þess að það var óeðlilegt ástand þegar 18 þús. manns unnu við þessa atvinnustarfsemi og sögðum eðlilegt að tala um 10–12 þús. manns þá er þetta gífurlegur samdráttur. Við sem þekkjum til á landsbyggðinni, eins og ég og t.d. hæstv. samgönguráðherra, vitum það mjög vel að núna eru litlu verktakafyrirtækin hægt og hljótt að leggja upp laupana, þau hafa ekki verkefni. Ég talaði um daginn við verktaka sem rekið hefur stórt og myndarlegt verktakafyrirtæki og hann er farinn að keyra mjólkurbíl vegna þess að hans bíða engin verkefni. Menn sjá ekkert fram á veginn. Þannig munu mikil verðmæti glatast í þessum fyrirtækjum. Mikil þekking sem hefur verið að byggjast upp í þessum iðnaði mun glatast. Og síðast en ekki síst hef ég miklar áhyggjur ef hættan er sú að þessi þróun muni að lokum stuðla að fákeppni. Ef þau áform sem menn eru með um lífeyrissjóðaframkvæmdirnar ganga eftir á annað borð, hvenær sem þær munu þá ganga eftir, þá munu þær framkvæmdir ekki henta þessum minni verktakafyrirtækjum. Við munum þess vegna sjá æ færri verktaka bjóða í þessi stóru verk. Þess vegna er hættan sú að þær stuðli að fákeppni sem síðan muni þrýsta upp verðinu. Ofan á allt þetta eru líka áform uppi um að skerða vetrarþjónustu eins og boðað hefur verið og greint hefur verið frá mjög víða sem er líka mjög alvarlegt. Vetrarþjónustan gerir það að verkum eins og hún er stunduð í dag að menn geta stundað atvinnustarfsemi milli sveitarfélaga. Þetta er auðvitað forsendan fyrir því að hægt sé að draga að aðföng fyrir fyrirtæki og koma framleiðsluvörunum frá sér o.s.frv. Þetta er líka mjög alvarlegt. Virðulegi forseti. Ég vildi í þessari ræðu minni eingöngu snúna mér að vegamálunum vegna þess að þetta er mjög stórt mál og alvarlegt og staðan að mínu mati grafalvarleg eins og hún blasir við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og yfirferð um samgöngumál. Hv. þingmaður talaði um að því miður er það svo oft og tíðum þegar þarf að skera niður í fjárlögum að þá er auðveldara að fara í framkvæmdirnar en reksturinn. Það er alveg rétt. Það gerðum við, ég og hv. þingmaður, þegar við sátum saman í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fyrir ári síðan. Þegar við gerðum fjárlög fyrir þetta ár þá skárum við niður framlög til nýbyggingar vega um 6 milljarða kr. Það var fyrsti niðurskurðurinn. Ég minni á að við erum að detta af dálítið háum söðli að þessu sinni. Það var mikið til framkvæmda og metár bæði 2008 og 2009. Síðan misstum við út 3,5 milljarða núna í sumar þegar þurfti að fara í gegnum fjárlögin sem reyndust ekki rétt. Það voru meiri erfiðleikar og við misstum út 3,5 milljarða. Síðan er það alveg hárrétt hjá þingmanninum að síðasta höggið, og það er mjög alvarlegt, þegar við misstum út svokallaða kassastöðu eða óráðstafað fé yfir áramót sem var inni hjá Vegagerðinni og var óvenjuhátt þetta árið eða 4 milljarðar. En við verðum að hafa í huga núna að strax í desember á síðasta ári og janúar og febrúar, var lögð mikil áhersla á að koma öllum nýjum verkum sem fyrst í útboð þannig að það voru mjög mörg verk boðin út í upphafi þessa árs þótt samgönguráðherra hafi alveg viljað hafa þau fleiri. En það eru mjög mörg verk í gangi og þau taka til sín mikla peninga. Virðulegi forseti. Ég kem kannski betur að því í seinna andsvari mínu en staðan er þannig að vegir, viðhald og framkvæmdir munu verða á næsta ári um 0,9% af vergri landsframleiðslu. Það er sama og var árin 2005, 2006 og 2007 í góðærinu. Það er sama og var árin 2001 og 2002 og jafnvel 2003 og 2004 þar sem það var lítið eitt meira þannig að staðan er þessi. En auðvitað er það svo, virðulegi forseti, að samgönguráðherra og landsbyggðarþingmenn og allir þingmenn vilja reyndar alltaf hafa miklu meira til samgönguframkvæmda og það er gott.

Virðulegi forseti. Auðvitað er það þannig að samgönguáætlun er ekkert ónæm fyrir niðurskurði á erfiðleikatímum eins og núna er, ég geri mér mætavel grein fyrir því og ég er ekkert að gagnrýna að fé til samgöngumála sé skorið niður eins og til annarra mála. En fyrr má nú rota en dauðrota. Eins og ég les út úr þessum tölum og í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði að núna væru í gangi allmörg stór verk, spyr ég hæstv. ráðherra aftur hvort það sé ekki réttur skilningur minn að tölur um nýframkvæmdir upp á tæpa 9 milljarða kr. þýði á mæltu máli að á næsta ári verði engin ný verkefni boðin út sem ná máli, verði fjárlagafrumvarpið samþykkt að þessu leytinu, að eingöngu þau verkefni sem nú þegar eru í gangi muni halda áfram á næsta ári. Í annan stað spurði ég líka hæstv. ráðherra tveggja spurninga sem ég vil fá svar við. Það er í fyrsta lagi: Hvenær má vænta þess að einhverjar af þessum lífeyrissjóðaframkvæmdum fari af stað? Má búast við að einhverjar þeirra fari af stað núna í haust? Hvað gerir hæstv. ráðherra t.d. ráð fyrir því að margar þeirra fari af stað á næsta ári? Þriðja spurning mín var svona, sem er náttúrlega mjög einfalt að svara: Eru þessar lífeyrissjóðaframkvæmdir sem ég var að vísa til ekki allar byggðar á því að þær eigi að standa undir sér með veggjöldum, ekki skuggagjöldum heldur veggjöldum, þannig að það séu notendurnir, þeir sem fara um vegina sem munu borga þessar framkvæmdir?

Fyrst, virðulegi forseti, sem svar við spurningunni: Hvað verður á næsta ári? Við vitum það ekki en talan sem hv. þingmaður ræddi um er það sem við höfum áætlað að við höfum úr að spila á næsta ári. Það fer eftir uppgjöri og þá ræður verðbólga miklu. Það fer líka eftir lokauppgjöri verka. Mörg verk eru að klárast og þá kemur til lokakostnaðar, heildaruppgjörs, og þá sjáum við hvað það er. Það er því miður oft þannig að sum verk kosta meira en ætlað var og þannig er það með nokkur verk sem við vitum um. Hitt varðandi það hvenær einkaframkvæmdaverk geta hafist. Vonandi sem allra fyrst. Samgönguráðherra bíður spenntur eftir niðurstöðu í þeim viðræðum sem eru í gangi til að hleypa verkum af stað.

Á þessu ári?

Vonandi á þessu ári já, vonandi á þessu ári stígum við fyrstu skref í þessu efni. Við erum í raun og veru tilbúin með fyrsta kaflann í Suðurlandsvegi sem var næsta útboð þegar við stoppuðum. Hann gæti fallið inn í einkaframkvæmdaverk ef okkur tækist að láta það smella svoleiðis saman. Þar er um 8 km að ræða. Við vitum um umræðuna um Vesturlandsveg, við vitum um umræðuna um Vaðlaheiðargöng. Vaðlaheiðargöng eru tilbúin, komin lengra vegna þess að fyrirtæki fyrir norðan hafa unnið að þessum undirbúningi í fimm, sex ár og þau gögn eru til. Samgöngumiðstöð í Reykjavík og stækkun flugstöðvar á Akureyri hafa líka verið ræddar í þessu sambandi. Ég veit ekki hvenær málum lýkur gagnvart samgöngumiðstöð í Reykjavík en Akureyri höfum við líka verið að skoða í framhaldi af lengingu flugvallarins. Svarið við þessu, virðulegi forseti, er því að ég vildi óska þess að ég gæti sagt að þetta gæti gerst á næstu dögum og að því er unnið. Hins vegar svo í lokin með veggjöldin. Jú, það hefur komið þannig fram hjá lífeyrissjóðunum að þeir hafa alltaf talað um það að þessi einkavæðingarverk mundu endurgreiðast með veggjöldum eða notendagjöldum. Það er alveg hárrétt. Það er sama vinna og sama hugsun sem var í gangi í ríkisstjórn sem við sátum í, ég og hv. þingmaður. Þá vorum við byrjuð að skoða hvernig skyldi útfæra einkaframkvæmdaverk en það hefur alltaf legið fyrir, virðulegi forseti, í öllum skýrslum sem hafa verið skrifaðar að endurgreiðsla yrði með einhvers konar veggjöldum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau ná. Ég held að þau hafi varpað nokkru ljósi á það sem ég var að fiska eftir. Hæstv. samgönguráðherra gat ekki staðfest að möguleiki yrði á að bjóða út nokkurt einasta verk sem næði máli á næsta ári. Það eru auðvitað mjög alvarleg tíðindi sem við förum þá með úr þessari umræðu. Ég held að verkefnið sé að við reynum með einhverjum hætti að breyta þessari ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar því það sjá auðvitað allir að það getur ekki gengið að búa við það að á næsta ári verði þau vegaverkefni ein í gangi sem þegar er búið að bjóða út. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál. Ég vil líka segja það að tíminn líður, nú er komið fram í október og það eru því miður örugglega ekki mjög miklar líkur á því að þessar lífeyrissjóðaframkvæmdir fari mikið af stað á þessu ári einfaldlega vegna þess að eins og hæstv. ráðherra rakti þá gera þau öll ráð fyrir þessu módeli sem við þekkjum til að mynda úr Hvalfjarðargöngunum þar sem stofna þarf sérstakt félag um bæði byggingu og rekstur þessara vegaframkvæmda sem síðan eiga að standa undir sér með því að rukka inn veggjöld. Ég óttast mjög að ekki verði af þeim framkvæmdum sem vísað hefur verið mjög mikið til og menn höfðu vonir um að gætu farið af stað á þessu ári, þrátt fyrir vonir hæstv. samgönguráðherra. Við vitum það líka að viðræðurnar við lífeyrissjóðina hafa tafist. Það eru ýmis mál óuppgerð af hálfu ríkisins gagnvart lífeyrissjóðunum svo sem varðandi framvirka samninga sem geta haft mjög mikil áhrif á það hvaða möguleika sjóðirnir hafa til að takast á við þessi verkefni. Að öðru leyti vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau skýra málið, það eru válegar horfur um vegaframkvæmdir á næsta ári. Það liggur fyrir að einu framkvæmdirnar sem eru hugsanlegar eru þá framkvæmdir sem lífeyrissjóðirnir eiga að fjármagna og verða síðan greiddar til baka með notendagjöldum eða veggjöldum.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlög fyrir árið 2010, kannski ekki rit sem fer á lista yfir vinsælustu rit haustsins 2009 en fjárlögin byggja á mjög ákveðnum forsendum sem kynntar voru snemmsumars. Þau endurspegla einbeittan vilja ríkisstjórnar Íslands til að snúa efnahagsþróun á Íslandi úr mínus í plús örugglega og eins hratt og nokkur kostur er. Ekki fer á milli mála að ekki er verið að afla vinsælda eða kjörfylgis með þeim aðgerðum sem boðaðar eru í frumvarpinu. Aftur á móti er með aðgerðum sem þar eru boðaðar lagt til að ekki ríki það ástand á Íslandi um langa framtíð að fjórða hver króna sem aflað er verði greidd í skuldavexti. Meginmarkmið fjárlaganna eru skýr. Þau eiga að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum til að skapa skilyrði fyrir uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi og framtíðarsvigrúm fyrir öflugt velferðar- og menntakerfi. Það eru engin vísindi að til að minnka halla og ná að skila hagnaði eru aðeins tvær leiðir, að skera niður kostnaðarliði og að auka tekjur. Það gerir hið opinbera með því að afla sér skatttekna á réttlátan hátt með því að gæta þeirra sem síst mega við aukinni skattbyrði, lagfæra ýmsa annmarka á skattkerfinu, efla skatteftirlit og efla sanngjarnt gjald á nýtingu á auðlindum okkar til að það verði ekki almenningur sem ber alla þá skattbyrði sem nauðsynlegt er að koma á til að ná því langþráða jafnvægi og stöðugleika sem við erum öll að stefna að í íslensku efnahagslífi. Niðurskurður kostnaðarliða er með ákveðnum áherslum þar sem velferðarkerfið er hlutfallslega minnst skorið niður eða um 5%, menntakerfið um 7% en stjórnsýslustofnanir um 10%. Mér finnst að í þeim hagræðingaraðgerðum sem við erum að vinna að núna felist ákveðin tækifæri til að endurskoða kerfið almennt. Velta þarf við hverjum steini og skoða hvort fjarlægja megi hann eða koma honum fyrir annars staðar. Kerfið er í eðli sínu íhaldssamt og vill viðhalda sér en tækifæri geta falist í því að neyðast til að endurskoða heildarmyndina. Tækifærin má nýta til hagsbóta fyrir alla. Það er nefnilega ekki sjálfskrifað jafnaðarmerki á milli fjárveitinga og gæða. Vonandi erum við öll tilbúin til að horfa á verkefnið Endurreisn Íslands með þessum gleraugum í anda frægrar Pollýönnu. Auðvitað verðum við eftir sem áður að vera gagnrýnin og skerpa fókusinn. Þannig er ljóst að gæta þarf að störfum, ekki síst á landsbyggðinni þar sem hvert starf er svo stórt hlutfall af heildarmyndinni. Við þurfum að gæta að fyrirtækjum, heimilum, minnihlutahópum og mörgum fleirum. Ég er t.d. hrædd um að mikil skerðing á jöfnunarsjóði til náms, í daglegu tali nefndur dreifbýlisstyrkur, geti skert enn frekar jafnrétti til náms á hinu víðfeðma Íslandi en efast ekki um að í meðförum hv. þingmanna og hv. fjárlaganefndar verði þessi liður endurskoðaður um leið og skoðað verður hvort að ósekju mætti endurskoða reglur og koma í veg fyrir að aðrir njóti þessa styrks en þeir sem sannanlega þurfa á honum að halda. Íslendingar eru dugandi þjóð. Með seiglu og nýskapandi hugsun og verkum höfum við byggt harðbýlt land og breytt samfélaginu úr hefðbundnu frumframleiðslusamfélagi í vel menntað samfélag sem sífellt leitar nýrra tækifæra sér til hagsbóta og bættra lífskjara. Það er einmitt þessi nýskapandi hugsun Íslendinga sem þarf að styðja við með myndarlegum hætti til að efla atvinnulíf og lífsgæði um allt land. Það er spennandi að fylgjast með samstarfi menntastofnana, fyrirtækja og rannsóknaraðila sem vinna að þróun vörutegunda og verkferla til að skapa ný verkefni og atvinnutækifæri vítt og breitt um landið. Í þessu sambandi má benda á frumvarp til laga sem er í vinnslu í iðnaðarráðuneyti og fjármálaráðuneyti um skattalegar ívilnanir til handa sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum þar sem gert er ráð fyrir möguleikum á frádrætti frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum og að heimilt verði að veita afmarkaðar ívilnanir í formi frádráttarheimilda frá skatti eða endurgreiðslu á kostnaði við rannsóknir og þróun á vegum nýsköpunarfyrirtækja. Í þessum geira eru mikil tækifæri sem við þurfum að hlúa að um leið og við hlúum að þeim atvinnuvegum og fyrirtækjum sem fyrir eru í landinu. Þegar ég fór að starfa í pólitík á sveitarstjórnarstiginu fyrir örfáum árum var góðæri eða a.m.k. í reiknuðum stærðum. Þá var skemmtilegt að fá að koma að nýjum og spennandi verkefnum, hlúa að velferð og menntamálum, leggja fjármagn í verklegar framkvæmdir sem áttu sitt blómaskeið. Já, þá var lífið auðvelt. En fyrir rúmu ári fór að syrta að og ljóst að góðærið var farið veg allrar veraldar. Þá var ekki annað í stöðunni en að skerpa fókusinn, bretta upp ermar og ganga í verkin. Staðan er óbreytt núna. Góðærið er enn fjarri okkur og ermar stjórnmálamanna eru enn uppbrettar eða það ætla ég rétt að vona. En það er ekki nóg að standa bara með uppbrettar ermar. Það verður að vera alveg skýrt hvernig vinnulagið á að vera. Um það gæti verið að menn færi að greina á en ég er ánægð með það vinnulag sem fjármálaráðherra hefur boðað með fjárlögunum. Markmiðin eru skýr eins og ég hef nefnt fyrr í máli mínu; að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum til að skapa skilyrði fyrir uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi og framtíðarsvigrúm fyrir öflugt velferðar- og menntakerfi og skýr ákvæði um það að þeim sem lítið hafa handa á milli verði hlíft eins og kostur er. Og vinnulagið er samráð við þá aðila sem málið varðar um leið og við stöndum fast í fæturna og horfum fram á veginn í þeim björgunaraðgerðum sem við stöndum í og megum ekki láta truflast um of í þó að auðvitað verði að endurskoða ramma sem ekki fá staðist og munu beinlínis vega að grunnstoðum samfélagsins. Ég er þeirrar skoðar að þó að við séum að fara inn í erfiðan vetur eigum við að vera einörð í þeirri vegferð sem við erum að leggja af stað í. Reynum að þrauka og nota tækifærið og breyta og bæta í stundum allt of íhaldssömu opinberu kerfi. Þá gætum við séð fram á við lok kjörtímabilsins að geta bætt í velferðarkerfið, í mennta- og menningarmálin og á fleiri sviðum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að erfiðleikar margra heimila og fyrirtækja eru þungbærir og vona svo sannarlega að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er að ráðast í þeim til aðstoðar verði að veruleika sem allra fyrst og að ekki verði látið staðar numið ef frekar þarf að aðhafast. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að ár eins og 2007 verður ekki næsta ár og ekki þar næsta og kannski viljum við það aldrei aftur. En til að tryggja lífskjör á Íslandi til framtíðar verðum við að fara í þær sársaukafullu aðgerðir sem boðaðar eru í fjárlögum. Losum okkur við 100 milljarða kr. skuldavaxtabyrði sem allra fyrst og verjum þeim milljörðum til uppbyggilegra verkefna heima.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og get tekið undir margt af því sem hún sagði en þó reyndar ekki allt. Hún sagðist vera ánægð með vinnubrögð fjármálaráðherra við frumvarpið sem lagt er fram núna. Þá velti ég fyrir mér hvort þetta séu hin nýju vinnubrögð Samfylkingarinnar, þ.e. að fagráðherrarnir sjálfir viti ekki einu sinni hvað stendur til að gera í viðkomandi ráðuneytum. Eins og við höfum margsinnis séð í fjölmiðlum undanfarið hefur iðnaðarráðherra hafnað algerlega þeim sköttum sem koma fram í frumvarpinu. Menntamálaráðherra hafnar algerlega að skera svona niður Kvikmyndasjóð og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra segir að ekki komi til greina að fara með þessa álagningu út á landsbyggðina. Finnst henni þetta góð vinnubrögð? Eins langar mig að spyrja hv. þingmann út í þessa orku-, auðlinda- og umhverfisskatta. Hún kemur úr Norðausturkjördæmi þar sem er mikill sjávarútvegur og sjávarútvegur notar mjög mikið af orku. Það liggur alveg klárt fyrir í frumvarpinu að þessum sköttum verður velt bæði á einstaklingana og fyrirtækin. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi áhyggjur af því að það geti orðið erfitt fyrir þau fyrirtæki sem starfa þar þegar að standa undir þessum álögum til viðbótar við þá erfiðleika sem flestöll fyrirtæki eru í landinu eru í. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann um yfirlýsingar þingflokksformanns Vinstri grænna sem kom fram í sjónvarpi um daginn og upplýsti að nánast allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hefðu samþykkt að láta skrifa undir Icesave-samninginn án þess að hafa lesið hann. Hvað finnst hv. þingmanni um þau ummæli? Telur hún að þau eigi við rök að styðjast? Eins langar mig að spyrja hvað henni finnst um úrskurð umhverfisráðherra vegna Helguvíkur þar sem hæstv. umhverfisráðherra sat á því í eina þrjá mánuði og er síðan búin að setja allt verkefnið í loft upp með ómældum og ófyrirséðum afleiðingum.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég fái lengdan ræðutíma þar sem spurningarnar eru afar viðamiklar en ég mun reyna að skauta yfir þetta hratt og örugglega. Í sambandi við vinnubrögð við gerð fjárlagafrumvarpsins þá held að forsendur hafi verið kunnar frá upphafi. Við vissum nákvæmlega hvað það var sem við vorum að fara út í. Það er aftur á móti spurning hvort hefði átt að taka hvern einasta lið og bera hann undir viðkomandi fagráðherra. Ég vildi óska að það hefði gefist tækifæri til þess, það hefði verið betra. Þá hefði t.d. þessi misskilningur um auðlindaskattinn ekki farið í loftið. En mig langar til að minna á að það er bara tekið dæmi í frumvarpinu. Síðan í sambandi við auðlindaskattana geri ég ráð fyrir eins og ég sagði í ræðu minni að þetta verði sanngjarnir skattar og ég get ekki séð annað. Í mínu kjördæmi alla vega eru mjög öflug sjávarútvegsfyrirtæki sem ég get ekki séð annað en geti tekið á sig sanngjarna skattbyrði eins og heimilin í landinu og kannski ekki síður. Hv. þingmaður spurði mig um yfirlýsingar þingflokksformanns Vinstri grænna. Mig langar til að áskilja mér þann rétt að þurfa ekki að svara fyrir aðra stjórnmálaflokka. Auðvitað hefði verið gott að búið hefði verið að kynna Icesave áður en skrifað var undir, við getum deilt þeirri skoðun. Í sambandi við Helguvík þá finnst mér það vera stormur í vatnsglasi. Ég get ekki séð að verkið sé í einhverju ákveðnu uppnámi. Þetta er spurning um ákveðinn hluta. Ég vildi óska þess að þetta hefði ekki komið til á þessu stigi málsins, ráðherra hefði verið búin að gera sér grein fyrir að þarna væri ákveðið sem vantaði upp á í sambandi við umhverfismatið. En svona er þetta og ég get virt hennar faglegu vinnubrögð. Mér finnst það vera fagleg vinnubrögð að umhverfismat sé í góðu lagi.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að við þurfum að hafa fagleg og góð vinnubrögð við umhverfismat og allt annað sem við gerum, ég tek alveg heils hugar undir það. En það er hins vegar ekki hægt að líta fram hjá því að úrskurður ráðherrans er náttúrlega alveg með eindæmum. Það sjá það allir sem vilja sjá, enda hafa forsvarsmenn vinnumarkaðarins sagt í fréttum núna í marga daga að þetta sé í raun og veru búið að setja stöðugleikasáttmálann í uppnám. Og ekki bara það heldur hefur líka komið fram hjá forsvarsmönnum fyrirtækisins sem ætlar að byggja þarna að þetta er búið að setja fyrsta áfanga á uppbyggingunni sem var klár í uppnám líka. Það lá fyrir að búið var að fjármagna fyrsta áfangann hjá Orkuveitu Reykjavíkur og síðan var fyrirtækið búið að ganga frá fjármögnunarsamningunum sínum. En við þessar aðgerðir, við úrskurð umhverfisráðherra og boðun á orku- og auðlindagjöldum, setur það þetta verkefni algerlega allt í uppnám. Það er því miður þannig. Ég deili þeim áhyggjum með hv. þingmanni að það er gríðarlega hættulegt ef menn taka slíka U-beygju núna akkúrat við þessar aðstæður og eins líka hvernig skilaboðin eru til þeirra sem starfað er með, að henda þessu bara út og spá ekkert í afleiðingarnar áður. Það er svo margt sem stendur í þessu fjárlagafrumvarpi. Menn segja að 1 kr. á kílóvattsstund sé einhver hugmynd. Af hverju eru þá ekki aðrar hugmyndir skrifaðar inn í fjárlagafrumvarpið? Auðvitað er það þetta sem menn hugsa, það gefur algerlega augaleið. Bara til að árétta það með fyrsta áfanga álversins í Helguvík þá liggur fyrir að þar eru stjórnvöld að skipta um leikreglur í hálfleik, það liggur fyrir að fyrsti áfangi mundi skaffa ríkissjóði hreinar tekjur upp á 7 milljarða og spara ríkissjóði 5 milljarða í atvinnuleysisbætur sem eru þá 12 milljarðar á móti þessum 16 milljörðum sem menn ætla að setja síðan á öll fyrirtækin í sköttum. Ég held að það séu ekki mjög vönduð vinnubrögð við þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hugleiðingar og sé að við deilum skoðunum að mörgu leyti. Ég geri t.d. frekar ráð fyrir, þar sem við erum bæði gamlir sveitarstjórnarmenn, að við deilum því að okkur finnst Skipulagsstofnun ákveðið vandamál í kerfinu en það er annað mál. Ég get ekki annað en deilt því með umhverfisráðherra að vinnubrögð við umhverfismat eiga að vera fagleg en ég deili því hins vegar með hv. þingmanni að tímasetningin var óheppileg. Það hefði verið betra að búið hefði verið að skoða þetta fyrir fram, línurnar áttu að sjálfsögðu að vera með þarna inni. Aftur á móti verð ég að viðurkenna, ef það er tilfellið sem hv. þingmaður segir að allt sé þarna í uppnámi, að þá finnst mér kannski ekki hafa verið byggt á traustum grunni vegna þess að vonandi er aðeins um frestun að ræða í ákveðinn tíma. En þó að framkvæmdir séu hafnar að einhverju leyti þá vill svo til að ég þekki ágætlega úr mínu nærumhverfi hversu langan tíma það tekur að byggja álver og koma því í gagnið. Ég vona því svo sannarlega að þetta verkefni sé ekki í því uppnámi sem mér finnst kannski svolítið vera hent í loftið í æsifregnastíl, heldur reikna ég með að þarna sé ákveðin þolinmæði hjá þeim aðilum sem hafa hafið verk. En eins og ég segi við getum ávallt bætt okkur og ég deili þeirri skoðun að það hefði verið gott að þarna hefði allt málið farið í umhverfismat til að byrja með.

Hæstv. forseti. Samstarfið og samtalið milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar frá því í sumar er allt í uppnámi. Stöðugleikasáttmálinn er kominn á grafarbakkann út af fjölmörgum ástæðum, út af eiginlega öllu sem í stöðugleikasáttmálanum var. Það er staðreyndin. Meira að segja Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambandsins, er að missa þolinmæðina gagnvart þessari ríkisstjórn og þá er mikið sagt. En hvað um það. Ég ætla að varpa nokkrum spurningum fram til hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur. Mig langar til að draga það fram að mér finnst margt gott sem kom fram hjá henni um rekstur ríkisins en það verður að gera sér grein fyrir því að það er mikið samhengi milli ríkisins og atvinnu manna úti á markaði. Þótt ríkið muni fljótt og vel komast í gegnum vandann þá er ríkið ekkert eyland hér þegar búið er að leggja niður atvinnu manna um allt land. Það verður að gera sér grein fyrir því að atvinnulífið nærir þetta samfélag og það verður að taka með í reikninginn þegar verið er að skoða rekstur ríkisins. Þetta er ekkert eitt og stakt. Mig langar til að fá fram sjónarmið hv. þingmanns hvað varðar rekstur ríkisins. Hv. þingmaður fór nokkuð í það hvernig hún vildi sjá breytt vinnubrögð í slíkum hlutum og horfa kannski dálítið öðruvísi á hlutina en gert hefur verið. Ég get alveg tekið undir þetta og vil í því sambandi spyrja hv. þingmann að því hvort henni finnist koma til greina að skoða málið þannig að núllstilla dálítið fjárlagagerðina, þ.e. að velta því fyrir sér við þessar aðstæður hvaða verkefni er nauðsynlegt fyrir ríkið að sinna, hvaða grunnverkefni það eru sem þarf að vernda og skoða þá jafnvel sparnað út frá því hvað það er sem ríki gæti algerlega klipið frá í stað þess að líta til niðurskurðar í ákveðnum greinum, viss prósentustig, líta á málið alveg heilt og velta fyrir sér hvort við þurfum á þessu að halda eða þurfum við á einhverju öðru að halda. Ég held að við eigum að nota tækifærið og gera akkúrat það.

Frú forseti. Auðvitað hafa allir þingmenn ákveðnar áhyggjur af stöðugleikasáttmálanum. Við vitum alveg að forsendur hafa breyst frá því að hann var gerður í sumar. Það er bara þannig að við höfum áhyggjur af því og að sjálfsögðu verja menn eins og forseti ASÍ sína launþega. Þannig er lífið og mér finnst það bara mjög eðlilegt. Mér fyndist óeðlilegt annað en að forsvarsmenn vinnumarkaðarins mundu standa upp og hafa hátt. Að sjálfsögðu gera þeir það. Mér þætti líka gaman að fá að heyra frá hv. þingmanni hvernig hún teldi eðlilegt að við verðum stöðugleikasáttmálann. Hvaða aðgerðir sér hv. þingmaður til þess í raun og veru að verja stöðugleikasáttmálann? En í sambandi við breytt vinnubrögð við fjárlagagerðina og opinberar stofnanir þá er ég algerlega sammála hv. þingmanni í því að það væri út af fyrir sig hægt að skoða fjárlagagerðina upp á nýtt. Ég er að vísu svolítið hrædd við það í því árferði sem er núna en um leið og við förum að komast upp úr öldudalnum finnst mér mjög eðlilegt að við í raun og veru hugsum fjárlagagerðina alveg upp á nýtt, hver eru grunnverkefni ríkisins og hins opinbera og gera fjárlögin út frá því. Það hefði verið mjög gott ef það hefði verið tækifæri til þess að vinna þau í meira samstarfi, bæði að allir ráðherrar hefðu getað komið að þeim og stjórnarandstaðan og fleiri aðilar. En þar sem við stöndum nú í rústabjörgun eftir mikið óveður sem geisað hefur í efnahagslífi þjóðarinnar þá erum við kannski ekki í því að segja að okkur fyndist að við ættum að gera þetta svona eða ættum kannski að gera þetta hinsegin heldur verðum við að taka ákveðna línu.

Frú forseti. Ég er ekki sammála síðustu orðum hv. þingmanns um að nú sé ekki tíminn til að skoða hlutina frá nýjum sjónarhóli. Ég held einmitt að nú sé akkúrat tíminn til að gera það. Þegar við höfum orðið fyrir svona miklu tekjufalli og staðan er svona slæm þá verðum við náttúrlega, eins og hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir nefndi réttilega í ræðu sinni, að velta við hverjum steini og athuga hvort við þurfum á þessum steini að halda. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og ég held að það séu alveg ágætisrök fyrir því að það sé gert akkúrat núna. Það eru nokkrir grunnþættir í íslensku samfélagi sem ég held og ég veit að allir þingmenn eru sammála um að þurfi að gæta sérstaklega, nokkuð sem við Íslendingar höfum yfirleitt verið stolt af. Ég nefni menntakerfið og velferðarkerfið. En við þurfum svo að velta fyrir okkur í öllum málum hvað það er sem við teljum að ríkið eigi að sjá um og hvernig við eigum þá að skapa skilyrði til að sveitarfélögin geti tekið aðra hluti að sér o.s.frv. Mér finnst þetta mjög þörf umræða og ég held að að henni þurfi að koma allir ráðherrar. Ég botna ekkert í því hvernig á því stendur að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn komi af fjöllum með sína málaflokka þegar þeir lesa fjárlagafrumvarpið. Það er alveg gersamlega óforsvaranlegt og ég skil ekki hvernig þetta hefur gerst. Við skulum láta það liggja á milli hluta og horfa lengra fram í tímann. Við eigum að nýta tækifærið núna til að velta fyrir okkur ríkisrekstrinum, þó fyrr hefði verið segi ég nú og ég held að það sé full ástæða til að taka það fram líka. Hvað varðar hvaða álit ég hef á stöðugleikasáttmálanum þá er það svo að ég held að það sem skipti mestu máli í því sé að ríkisstjórnin hefur ekki komið sér að verki. Ég hvet ríkisstjórnina til að koma sér að verki og standa við þau stóru orð sem í þessum stöðugleikasáttmála eru.

Virðulegi forseti. Já, svo sannarlega eigum við að skoða rekstur ríkisfyrirtækja núna og eins og ég sagði þá er ég mjög á því að við eigum að velta þar við hverjum steini og skoða hlutina. Það sem við stöndum í raun og veru frammi fyrir núna, og er dálítið flókið á þessum tímapunkti, er að atvinnustig í landinu er öðruvísi en það hefur oft verið. Þess vegna þurfum við, um leið og við veltum við steinunum og skoðum reksturinn, þá þurfum við að skoða hvað þetta þýðir í störfum. Það er ákveðinn hluti stöðugleikasáttmálans líka að ríkið muni gæta þess að skerða ekki rekstur sinn þannig að það muni bitna mjög illilega á atvinnustigi. Mér finnst þetta með að ríkisstjórnin hafi ekki komið sér að verki, ég er orðin dálítið leið á þessari umræðu hjá stjórnarandstöðunni vegna þess að við gleymum því mjög seint að hér sat ríkisstjórn við völd frá því árið 2007 og fram til áramóta sem í raun og veru þorði varla að rétta upp litla fingur þannig að 

Virðulegi forseti. Það er föngulegur hópur sem situr í sölum Alþingis í kvöld. Hér komast fleiri að en vilja. Samkvæmt samningnum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er gert ráð fyrir því að ríkissjóður verði rekinn með 150 milljarða kr. halla á þessu ári en því miður verður hallinn a.m.k. 30 milljörðum meiri. Í áætluninni er gert ráð fyrir því að upp í þennan halla verði stoppað á tveimur árum, þ.e. á árunum 2010 og 2011. Frumjöfnuði verður náð árið 2011 en þá verða um 47 milljarðar í afgang. Heildarjöfnuði verður hins vegar náð árið 2012 þegar hann verður 40 milljarðar í plús. Frumjöfnuðurinn verður þá 100 milljarðar. Þessi áætlun miðaðist við að fyrsta endurskoðun á AGS-prógramminu yrði í febrúar sl., þ.e. fyrir níu mánuðum. Nú lítur út fyrir að peningamálahluti áætlunarinnar tefjist um allt að einu ári frá því sem upphaflega var áætlað en á samt að fylgja ríkisfjármálahlutanum. Þetta gengur ekki upp. Áætlunin hefur tafist von úr viti með tilheyrandi gjaldeyrishöftum, háum vöxtum og vanburðugu bankakerfi. Að keyra ríkisfjármálahlutann miskunnarlaust áfram felur í sér dauða eins og talað hefur verið um hér í dag. Jafnframt liggur fyrir að vöruskiptajöfnuður hefur verið stórkostlega jákvæður allt síðasta ár eða frá hruninu. Hagvöxtur er meiri en áætlað var, eða réttara sagt landsframleiðsla dregst ekki jafnmikið saman og áætlað var og atvinnuleysi er mun minna. Allt ber þetta að sama brunni. Lánsfjárþörfin er ekki jafnmikil og upphaflega var gert ráð fyrir og því er ekki jafnþung krafa á mikinn frumjöfnuð eins og gert er ráð fyrir í upphaflegu AGS-áætluninni. Það þarf því að endurskoða áætlunina og fjárlagafrumvarpið í samhengi við þessar staðreyndir. Sjálfstæðisflokkurinn mun á næstu dögum kynna tillögur sínar í efnahagsmálum þar sem tekið verður á þessum atriðum, þ.e. hvernig verður að samstilla ríkisfjármálin við peningamálahluta AGS-áætlunarinnar. Eins og ég sagði áðan ber fjárlagafrumvarpið eins og það er í dag með sér dauða. Við sjálfstæðismenn erum ósammála því hvernig staðið er að útgjaldahliðinni og viljum aðrar áherslur en það er eins og gengur. Við viljum hlífa þeim sem minnst mega sín, standa vörð um menntakerfið og halda verklegum framkvæmdum til þess að tryggja atvinnu en auðvitað viljum við líka spara og hagræða til þess að mæta þeim mikla vanda sem er í ríkisfjármálum. Við viljum hins vegar ekki að vaxtakostnaður verði hér næststærsti útgjaldaliðurinn á komandi árum - útgjaldaliður sem á næsta ári verður stærri en heilbrigðiskerfið. Á næsta ári er gert ráð fyrir því að vaxtagjöldin verði rétt um 100 milljarðar kr. en útgjöld til heilbrigðismála 93 milljarðar. Þetta er óásættanlegt. Það sem við sjálfstæðismenn gerum kannski alvarlegustu athugasemdirnar við er tekjuhlið frumvarpsins. Vegna þjónkunar við ráðandi öfl er sjónum eingöngu beint að skattlagningu á fólk og fyrirtæki. Það má ekki sneiða að völdum hagsmunahópum. Þetta dýpkar og lengir kreppuna sem við nú stríðum við. Sú hugsun er m.a. staðfest af lánshæfismatsfyrirtækinu Moody's, þ.e. að skera niður og hækka skatta dýpkar og lengir kreppuna. Í efnahagstillögum okkar sjálfstæðismanna eru settar fram tillögur sem bæta afkomu ríkissjóðs um 85–90 milljarða á næsta ári og það er án þess að höggva í tekjur heimila og fyrirtækja. Það sem þarf í núverandi ástandi er hugmyndaauðgi og yfirsýn. Við skattleggjum okkur ekki út úr vandanum. Á dögunum voru settar fram hugmyndir um hvernig mætti leysa að hluta til vandamál heimilanna í sambandi við greiðslubyrði. Það eru ágætar tillögur sem taka tillit til margra þeirra þátta sem taka þarf tillit til þegar svona aðgerðir eru hannaðar og sennilega mun þetta verða mjög mörgum heimilum til bjargar. Síðan fer ríkisstjórnin aftur á móti fram á hinni hliðinni með skattahækkunum og tekur í burtu þann ábata sem færður er heimilunum með því að stilla greiðslubyrðina niður. Þetta er algjörlega óásættanlegt og skilur heimilin eftir í vanda. Þá kemur að hugmyndum um orkuskatta sem mikið er búið að tala um hér í dag. Ég ætla að gefa hæstv. fjármálaráðherra það kredit, ef ég má sletta, að trúa honum þegar hann segir að þessar hugmyndir séu algjörlega ómótaðar og þau dæmi sem nefnd eru í fjárlagafrumvarpinu um skattlagningu á stóriðju verði ekki að veruleika. Ef þessar aðgerðir verða framkvæmdar er mjög einfalt að við munum hrekja frá erlenda aðila sem fjárfesta hér á Íslandi og skapa gjaldeyristekjur sem við þurfum svo mjög á að halda nú um stundir. Ég segi aftur að við skattleggjum okkur ekki út úr vandanum. Við verðum að sýna meiri hugmyndaauðgi en það. Við verðum að koma fram með aðgerðir sem breikka og stækka skattstofnana, hjálpa heimilunum og koma atvinnulífinu aftur af stað hér á Íslandi. Við skattleggjum okkur ekki út úr vandanum.

Frú forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010, ári eftir íslenskt efnahagshrun þann 6. október 2008. Sjaldan eða aldrei hefur staðið jafnilla á, ef við getum orðað það svo, í íslensku efnahagslífi og frumvarpið ber það að sjálfsögðu með sér. Við höfum hér drög að fjárlagafrumvarpi ársins 2010 sem er í raun aðgerðaáætlun í ríkisfjármálum og unnin í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þetta er aðgerðaáætlun sem miðar að því að frumjöfnuði verði náð árið 2011 og þegar talað er um frumjöfnuð eru fjármagnstekjur og fjármagnsgjöld ríkissjóðs undanskilin. Síðan er talað um að árið 2013 verði heildarjöfnuði ríkissjóðs náð og þá eru meðtaldar fjármagnstekjur og fjármagnsgjöld. Þetta er vissulega verðugt verkefni og markmiðið er gott. Frú forseti. Í pólitík greinir menn á um leiðir að markmiðum. Í þessu fjárlagafrumvarpi kristallast pólitískar leiðir vinstri manna. Þeirra leiðir felast í að hækka skatta og beita að öllu jöfnu flötum niðurskurði. Þeir virðast aldrei skilja að öflugt atvinnulíf og verðmætasköpun er í raun það sem meginmáli skiptir fyrir fólkið í landinu. Öflugt atvinnulíf er undirstaða velferðarkerfisins alls. Það er ekki flóknara en svo. Ræða formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, gaf þó örlitla von um að Alþingi Íslendinga hefði aðkomu að þessu og frumvarpið gæti hugsanlega tekið breytingum í meðferð þingsins. Það var örlítil von. Hins vegar hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna talað þannig í dag að maður eygir ekki mikla von um að frumvarpið taki miklum breytingum. Kannski á maður heldur ekki von á slíku þar sem við hægri menn erum í grundvallaratriðum ósammála þeim leiðum sem vinstri menn velja út úr þeirri efnahagskreppu sem við blasir. Við erum í grundvallaratriðum á móti skattahækkunum og flötum niðurskurði og teljum ekki að það muni bjarga Íslandi úr þeim vanda sem við blasir. Við verðum að breikka skattstofna og auka tekjur og jafnframt að draga úr útgjöldum. Menn hafa sagt hér áður að við verðum að vaxta út úr kreppunni en ekki kafna eins og fjárlagafrumvarpið virðist ætla okkur. Við þurfum að skapa meira en ekki draga saman, sækja í stað þess að verjast. Aukin skattlagning á fólk og fyrirtæki kæfir en eflir ekki. Þess vegna þarf að fara aðrar leiðir. Frú forseti. Við þurfum að ráðast í gagngera heildarendurskoðun á útgjöldum hins opinbera. Kanna hvað hinn opinberi geiri á að greiða og hvað ekki. Við þurfum að fara í verulegar kerfisbreytingar með það að markmiði að ná niður heildarútgjöldum og jafnframt að verja alla grunnþjónustu. Við þurfum að hafa kjark, hvort sem okkur líkar betur eða verr, til að horfa til ólíkra rekstrarforma á ýmsum sviðum þjóðlífsins. Ríkið á ekki að þurfa að vera eini aðilinn sem framkvæmir og við hin að þiggja þjónustu, oftast niðurgreidda þaðan með einum eða öðrum hætti. Við eigum að byggja velferðarkerfi fyrir þá sem mest þurfa á því að halda. Aðrir þurfa og eiga að greiða fyrir þá þjónustu sem þeir sækja. Það er ekkert flóknara. Mýmörg tækifæri liggja í heildarendurskoðun á útgjöldum hins opinbera en til þess að fara þá vegferð þarf kjark. Er kjarkinn að finna hjá núverandi ríkisstjórn?  Við þurfum líka hvort sem okkur líkar það betur eða verr - og það hefði líklegast gerst ef við hefðum farið í heildarendurskoðun á útgjöldum ríkisins - að stoppa agaleysi í meðferð ríkisfjármála. Það virðist vera kúltúr á sumum sviðum að líta á fjárveitingar á fjárlögum sem einhvers konar heimild og það sé alltaf í lagi að eyða meiru. Afsökunin er oftar en ekki sú að nægt fjármagn hafi ekki fengist í upphafi. Þessum þankagangi verður einfaldlega að breyta. Hér þarf Alþingi Íslendinga að koma að og hafa mun öflugra eftirlit með framkvæmd fjárlaga en hingað til hefur viðgengist. Flóknara er það ekki. Það virðist ekki sem ráðherrar beri ábyrgð á einstökum sviðum, að þeir og forstöðumenn þeirra gæti þess að virkja eftirlitið innan ráðuneytanna til þess að hafa hemil á því að ekki sé farið fram úr fjárlögum. Þess vegna verður Alþingi Íslendinga að koma hér að. Það er ólíðandi með öllu að litið sé á fjárlög sem heimildir til aukinna útgjalda umfram það sem þar stendur. Við þurfum einnig að hafa kjark til að íhuga kerfisbreytingu á skattlagningu lífeyrisgreiðslna á þann hátt, eins og sjálfstæðismenn hafa bent á, að skattleggja inngreiðslur í stað útgreiðslna. Það gæti skilað ríkissjóði u.þ.b. 35 milljörðum. Slíkar hugmyndir má ekki slá út af borðinu án vel ígrundaðrar skoðunar. Það er einfaldlega ekki hægt þegar um er að ræða tækifæri til þess að auka tekjur í stað þess að skattleggja fólkið í landinu eins og gert er í dag. Þá verðum við og hv. fjárlaganefnd að hafa kjark til þess að skoða allar leiðir sem í boði eru. Frú forseti. Þrátt fyrir það sem á undan er sagt er ekkert brýnna nú en rjúfa þá kyrrstöðu og samdrátt sem dregur mátt úr stórum hluta atvinnulífsins og þar af leiðandi flestum heimilum. Við verðum að efla verðmætasköpun og tefla fram atvinnutækifærum í stað atvinnuleysis, draga úr útgjöldum og auka tekjur. Af hverju í ósköpunum skilja vinstri menn ekki þessa einföldu staðreynd? Að verðmætasköpun er undirstaða alls. Öflugt atvinnulíf er undirstaðan. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hafði boðað áherslu á mannaflsfrekar framkvæmdir en víkur skyndilega af þeirri braut og engar skynsamar skýringar eru á því. Hvað veldur þessum hringlandahætti, frú forseti? Hefði ekki verið ábyrgara að verja áætlanir um uppbyggingu og reyna að kalla frekar eftir liðsinni lífeyrissjóða og öðrum fjárfestum í formi einkaframkvæmda? Nei, menn slá allt út af borðinu. Togstreita innan ríkisstjórnarinnar tefur alla uppbyggingu og endurreisn. Það eru engar haldbærar skýringar á stefnubreytingu vegna framkvæmda við Bakka og tafaleikur umhverfisráðherra Vinstri grænna um að fella úr gildi úrskurð umhverfisráðherra Samfylkingarinnar um mat á umhverfisáhrifum línulagna til Helguvíkur er í hæsta máta einkennileg stjórnsýsla.

Hneyksli.

Maður veltir fyrir sér hvort menn á ríkisstjórnarheimilinu hafi íhugað skaðabótaskyldu ríkisins vegna slíkrar stjórnsýslu. Spyr sá sem ekki veit. Fyrningarleiðin er boðuð í sáttmála ríkisstjórnarinnar. Hún veldur ugg. Boðaðir orku-, umhverfis- og auðlindaskattar hafa reyndar ekki verið útfærðir en þeir boða meira en ugg. Hugsanlega gera þeir það að verkum að allir erlendir fjárfestingarkostir sem hugsanlega eru í boði verði slegnir út af borðinu. Það má því segja, frú forseti, að skattstefna núverandi ríkisstjórnar vinni markvisst gegn uppbyggingu og endurreisn íslensks samfélags. Við það verður ekki unað.

Frú forseti. Það var mjög bjart yfir þessari ræðu og margt var nú gamalkunnugt þarna, stefið. Sérstaklega þetta með að ekki megi hækka skatta. Það er sem sagt afstaða Sjálfstæðisflokksins að það megi aldrei og undir engum kringumstæðum hækka skatta. Það má bara lækka þá. Það má alltaf. Vandinn er sá að hefðum við ekki orðið fyrir þeirri ógæfu að Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu um að stórlækka skatta í þenslunni miðri þannig að það kom aðallega til góða hátekjufólki og fjármagnseigendum, þá þyrftum við ekki að hækka þá núna. Þá væri tekjugrundvöllur samneyslunnar sterkari, plús það að við ættum myndarlegar viðbótarinnstæður í Seðlabankanum upp á að hlaupa. En það eigum við ekki. Þannig var ráðsmennska Sjálfstæðisflokksins hér í ríkisfjármálunum. Talað var um agaleysi í fjármálastjórn og fjárlagaeftirfylgni hjá hinu opinbera. Það er rétt. Það sér maður þegar maður fer að rýna í þessar tölur. En hvaðan tökum við það í arf? Það skyldi nú ekki einmitt vera að sú meinsemd hafi grafið um sig á undanförnum árum af því að menn töldu sig ekkert þurfa að hafa áhyggjur af slíkum hlutum. Það er alveg hárrétt. Það þarf að taka þar miklu fastar á og það er verið að gera, m.a. með því að setja nýjar reglur um yfirfærslu heimilda, um að rekstraráætlanir liggi fyrir í upphafi árs og fleira þar fram eftir götunum. Mánaðarlega eftirfylgni í staðinn fyrir ársfjórðungslega og fleira þar fram eftir götunum sem allt er verið að innleiða nú. Svo kemur auðvitað söngurinn um að það sé bara stóriðjan sem eigi að bjarga okkur. Stóriðjan sem samt er svo aum að mati sjálfstæðismanna að alls ekki er hægt að ætlast til þess að hún leggi nokkuð til samfélagsins við erfiðleikaaðstæður. Nei, þau sjá enga aðra atvinnuuppbyggingu en stóriðju, sem samt má ekki leggja neitt af mörkum á erfiðleikatímum fyrir samfélagið. Það er óhæfa, segja sjálfstæðismenn. Þetta gengur vel upp eða hitt þó heldur. Að sjálfsögðu væri gott að fá hér ýmsar fjárfestingar í gang, en það verður hið almenna atvinnulíf sem mun bjarga Íslandi út úr þessu en ekki einstakar slíkar stórar framkvæmdir.

Ég er bara hjartanlega sammála hæstv. fjármálaráðherra í því að það verður atvinnulífið sem bjargar okkur úr þessari kreppu.

Rétt.

En það er ekki sýnilegt, hæstv. fjármálaráðherra, í þessu fjárlagafrumvarpi að það sé stefna ríkisstjórnarinnar, vegna þess að ríkisstjórnin ætlar að skattleggja atvinnulífið. Og þá breytir engu hvort verið er að tala um stóriðju eða eitt eða annað. Ég nefndi ekki stóriðju á nafn í ræðu minni. Ég talaði um orku- og auðlindaskatta sem ég taldi að væru ekki af hinu góða. Ég er ekki þeirrar skoðunar að stóriðjan ein og sér bjargi Íslandi. Ég er á því að margar samgöngubætur sem hefði átt að ráðast í hefðu veitt litlum og meðalstórum fyrirtækjum tækifæri til þess að lifa. Ríkisstjórnin ætlar að taka þau af lífi. Ég fagna því, frú forseti, sem fram kom í andsvari hæstv. fjármálaráðherra að það eigi að fara í öflugra eftirlit með rekstri ríkisins. Ég fagna því. Og ég fagna því að það verði á mánaðargrunni en ekki ársfjórðungsgrunni. Ég var ekki í ræðu minni, frú forseti, að afsaka á nokkurn hátt þá útgjaldaþenslu sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir, né heldur það að hann hafi ekki tekið á ríkisrekstrinum eins og vera ber. Ég var einfaldlega að tala út frá eigin brjósti um það sem ég teldi að þyrfti að gera og væri aldrei brýnna en nú og það gætum við gert samhliða því að fara í heildarendurskoðun á útgjöldum ríkisins. Þannig að ég vil fagna því sem fram kom í máli ráðherrans hvað varðar ríkisútgjöldin, en ég er ekki þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin sé að efla atvinnulíf í landinu. 

Frú forseti. Þetta er náttúrlega orðanotkun sem nær ekki einu sinni máli, að skattleggja atvinnulífið til dauða, slá af minni fyrirtæki. Og að það sé sérstaklega gert í þessu fjárlagafrumvarpi. Veruleikinn er sá að hér er ekki gert ráð fyrir almennum hækkunum á lögaðila. Það má alveg spyrja hvort það sé rétt. Á ekki t.d. að fara með tekjuskatt á hagnað lögaðila, þó þau fyrirtæki sem eru með góða afkomu og eru að hagnast, a.m.k. aftur upp í þau 18% sem hann var nú á síðasta ári? En vissulega er það þannig að það þarf að fara mjög gætilega, því síst af öllu megum við við því að atvinnulífið dragist saman. Það hefur tekið á sig eina þunga byrði nú þegar. Það var samkomulag um það að ekki væri um annað að ræða en að hækka þann hluta tryggingagjaldsins sem rennur til að fjármagna Atvinnuleysistryggingasjóð. Það mun að vísu ekki duga. Almennar skatttekjur á næsta ári munu renna inn í Atvinnuleysistryggingasjóð til þess að hægt sé að greiða atvinnuleysisbætur. Væntanlega vill hv. þingmaður það. Hv. þm. Tryggvi Herbertsson sagði að það gengi ekki að vaxtakostnaður ríkisins væri 100 milljarðar króna. En hann er það. Reikningurinn eftir hrunið er orðinn svo stór nú þegar að vaxtakostnaður ríkisins á þessu ári verður væntanlega 104,5 milljarðar kr. Við fáum því ekki breytt. Tjónið er orðið. Skaðinn er skeður, eins og hv. þm. Pétur Blöndal orðar það stundum af hreinskilni þegar hann ræðir þessi mál af fullu viti. Að það sé eitthvað að því að skoða upptöku orku-, auðlinda- og umhverfisgjalda við þessar aðstæður og reyna þannig að dreifa byrðunum, m.a. á þau stóru og sterku fyrirtæki sem hafa hagnast gríðarlega núna á gengisfalli krónunnar og af fleiri ástæðum og búa sannarlega við góða afkomu, það skrifa ég ekki upp á. Það verða almenn gjöld, kolefnislosunargjöld, auðlindagjöld, sem leggjast jafnt á alla, einstaklinga sem fyrirtæki. Það er grundvöllur þeirra. Það er hugsunin. Þannig að 

Frú forseti. Okkur greinir á, hæstv. fjármálaráðherra og mig. Ég vil sjá atvinnu aukast í landinu og atvinnulífið ná fótfestu á nýjan leik til þess að auka tekjur, svo hægt sé að draga úr framlögum í Atvinnuleysistryggingasjóð, til þess að hægt sé að veita fólki atvinnu til þess að skapa tekjur, svo ég segi það enn og aftur. Mér finnst ríkisstjórnin ekki vera að leggja áherslu á þann þátt. Mér finnst hún í aðgerðum sínum eða aðgerðaleysi, ef eitthvað er, draga mátt úr atvinnulífinu. Þetta fjárlagafrumvarp gerir það. Þar greinir okkur einfaldlega á í lestri og túlkun á frumvarpinu, mig og hæstv. fjármálaráðherra. Það verður svo að vera. Ég hef hins vegar þá skoðun að öflugt atvinnulíf gegn atvinnuleysi auki tekjur ríkissjóðs og sé farsælla til framtíðar fyrir íslenska þjóð, heldur en horfa til þess að skattleggja atvinnulífið til að við getum átt meira í Atvinnuleysistryggingasjóði, til þess að geta borgað atvinnuleysisbætur. Það er betra að hér sé atvinna, frú forseti, en ekki atvinnuleysi.

Atvinnuleysi er komið í boði Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2010 og það ber óneitanlega keim af því hruni sem var fyrir ári síðan og er svo sem ekki öfundsvert hlutverk hæstv. fjármálaráðherra að koma fram með fjárlagafrumvarp á þessum tíma. Ég hef margoft bent á það að menn þurfa alltaf að meta þá stöðu sem þeir eru í hverju sinni. Við breytum ekki fortíðinni. Við getum lært af henni, en við breytum henni ekki. Það mættu menn hafa alltaf í huga. Við hvorki breytum hruninu né því sem gert var þar áður, né breytum við Icesave-samningnum sem búið er að skrifa undir, né breytum við því sem gert hefur verið. Við erum í ákveðinni stöðu núna. Hlutverk fjárlagafrumvarps er afskaplega mikið í þjóðfélaginu, í efnahagslífinu og snertir hvern einasta mann. Með snilld getur fjárlagafrumvarpið snúið við vonlausri stöðu, en á sama hátt getur það drepið atvinnulíf og þjóðina alla í dróma og komið af stað stöðnun og meira að segja getur komist af stað vítahringur sem snýst, niður alltaf hraðar og hraðar til hins verra. Það ber að forðast. Það er mjög mikilvægt að átta sig á öllum skuldbindingum ríkissjóðs af því menn eru ekkert með það á hreinu alla daga. T.d. Icesave-samningurinn sem hæstv. fjármálaráðherra skrifaði undir, hann skuldbindur ríkissjóð með ábyrgðum upp á 700 milljarða. Við þurfum að hafa það í huga. Plús 5,55% vextir í sjö ár sem hlaðast upp og geta sem sagt farið upp í 1.100 milljarða ef verst lætur. Það er ekki getið um það í fjárlagafrumvarpinu.  Síðan er það B-deild LSR. Þar er talið að séu eitthvað um 300 milljarðar, ég þekki nú ekki nýjustu tölurnar. 300 milljarðar ógreiddir. Í A-deildinni er viðbúið að komi hækkandi iðgjald í ljósi stöðunnar, sem er líka skuldbinding sem ríkissjóður þarf að mæta og getur ekkert að gert, því réttindin eru föst eins og kunnugt er. Svo er það tónlistarhúsið sem hvergi hefur komið fram og ég hef margoft kallað eftir að fá upplýsingar um hver er skuldbinding ríkissjóðs þar, því ríkissjóður getur greinilega ekki hætt við. Hann tók ákvörðun um að halda áfram. Lán til Saga Capital með 2% vöxtum, sem er líka ákveðin skuldbinding sem ekki er hér talað um upp á 40 milljarða, ef ég man rétt, og annarra fyrirtækja. Fyrirhugaðar framkvæmdir sem menn ætla að fara út í eru vegagerð og við háskólasjúkrahús. Ég vil leggja áherslu á það, frú forseti, að það verði þá talið fram sem skuldbinding ríkissjóðs. Ríkissjóður hættir ekkert að nota háskólasjúkrahús þegar búið er að byggja nýtt háskólasjúkrahús þó einhver eigi það annar að nafninu til og forminu til. Það er ríkissjóður sem á endanum borgar alla bygginguna og allan reksturinn. Þannig að ég vil að sú skuldbinding komi fram í lánsfjárlögum eða einhvers staðar. Það er eins með sveitarfélögin. Þau eru með svona skuldbindingar líka sem því miður hafa ekki verið taldar fram en ættu að vera það í ljósi þess aga sem við krefjumst. Tryggingastofnun er náttúrlega með alveg gífurlega skuldbindingu. Við getum ekki hætt að borga gamla fólkinu lífeyri næstu áratugi, næstu aldir. Rekstur ríkisins er líka skuldbinding sem við getum ekki hætt allt í einu að greiða, laun ríkisstarfsmanna o.s.frv. En svo á ríkið líka duldar eignir. Óduldar. Þarna eru geymdir skattar í lífeyrissjóðunum. Það eru sennilega 500–700 milljarðar. Það er Landsvirkjun. Rarik. Það mætti t.d. gera samning við Landsvirkjun um afnot af auðlindinni í 50 ár. Það er heimilt að gera þetta í 65 ár. Og síðan mætti selja þá eign og taka þá tillit til kolefnisgjalds og slíkt. Skólar og vegir og allt slíkt eru náttúrlega eign ríkisins. Sendiráð o.s.frv. Hálendið ...  Árið 2009 hefur því miður runnið nærri til enda án þess að menn tækju verulega á vandanum. Það er kannski vegna anna við annað, ég veit það ekki, en það hefur ekki verið mikill agi þar. Þá komum við að árinu 2010 sem við erum að fjalla um. Það er ljóst að fjárlagafrumvarpið lítur bara á tekjur og gjöld. Það lítur t.d. ekki á skyldusparnað, sem væri möguleiki. Það lítur ekki til sölu eigna, sem væri líka möguleiki. Þar er gert ráð fyrir mjög lítilli sölu eigna. Það gerir ráð fyrir því að tekjur aukist um 72 milljarða sýnist mér, þ.e. eitthvað um 450 þús. kr. á hvern vinnandi mann, tæplega 40 þús. kr. á mánuði á vinnandi mann sem þegar er laskaður með lækkandi tekjum og atvinnuleysi o.s.frv. Það er mjög illskiljanlegt hvernig menn ætla að skattleggja þetta. Svo eru orkuskattar upp á 16 milljarða. Það er búið að gera samninga við flest álfyrirtækin, öll nema eitt held ég, um að það eigi ekki að hækka gjöld á þau. Það er ekki gott afspurnar og ekki gott til að auka virðingu og traust úti í heimi þegar menn koma þannig í bakið á fólki, jafnvel þó þessi fyrirtæki hafi grætt á lækkandi krónu að einhverju leyti vegna lækkandi launa hér á landi, mælt í erlendri mynt. Það fælir frá nýja fjárfestingu. Það veikir traust útlendinga á Íslandi yfirleitt og er mjög slæmt. Ég hugsa að það kosti miklu meira á endanum en menn fá í tekjur. Gjöldin. Það er verið að skera of hratt og maður óttast að skorið verði flatt. Það er verið að lækka bætur. Það er verið að lækka launakostnað án þess að menn fari kerfisbundið í gegnum það. Ég vil að fjárlaganefnd skoði það mjög nákvæmlega hvernig launin verða lækkuð, hvort það verður með launalækkun, uppsögnum eða hlutastörfum. Það er verulegur munur á þessum lausnum. Það þarf að gera þannig að komið sé manneskjulega fram og kostnaður ekki aukinn annars staðar t.d. í Atvinnuleysistryggingasjóði. Það sem við þurfum að gera núna. Það er að gera meiri kröfur til þjónustu, fá meiri þjónustu, opinbera þjónustu, fyrir minni pening. Það er bara það sem við þurfum að gera t.d. í grunnskólunum og víðar, í heilbrigðiskerfinu. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því hvert hlutverk velferðarkerfisins er. Það er mjög mikilvægt. Ég tel, frú forseti, mjög mikilvægt núna að allir þingmenn vinni saman að þessu frumvarpi, þó þeir séu í stjórnarandstöðu, þó þeir séu í stjórn. Menn vinni allir af heilindum að þessu frumvarpi, reyni að auka atvinnu eins og hægt er. Það er ljóst að maður sem hættir að vera atvinnuleysingi, hættir að þiggja bætur, hann fer að borga skatta. Hann minnkar halla ríkissjóðs um svona 3–4 milljónir, einn maður sem fær vinnu, ef það eru þúsund manns þá eru komnir 3–4 milljarðar, svo maður tali nú ekki um 10 þúsund manns, þá erum við að tala um 30–40 milljarða sem hagur ríkissjóðs batnar. Þess vegna er svo mikilvægt að við þurfum að virkja. Við þurfum að veiða meiri fisk ef mögulegt er. Við þurfum að stunda hvalveiðar. Og við þurfum að selja heilbrigðisþjónustu og við þurfum að selja hugbúnað. Við þurfum að gera umhverfi fyrirtækjanna lipurt og létt. Við þurfum að skoða það að selja eignir. Ég sé ekkert að því að selja Landsvirkjun þegar hún er farin að greiða auðlindagjaldið. Ég sé ekkert að því að t.d. að nýta skatthluta ríkisins, skattaeign ríkisins í lífeyrissjóðunum. Ég sé ekkert að því. Þannig getum við minnkað skuldir ríkissjóðs og minnkað vaxtagjöldin. Ég sé ekkert að því að menn noti skyldusparnað í staðinn fyrir skatta. Hver er munurinn á því að láta menn borga skyldusparnað í stað þess að þeir borgi skatta? Þeir flytja ekki til Noregs, því þeir eignast eign á móti. Það mætti t.d. nota þá eign til þess að kaupa eitthvað af þessum fyrirtækjum ríkisins, nota skyldusparnað til að kaupa eignir. Að öðru leyti finnst mér vera bjart fram undan. Kannanir hafa sýnt að 10–20% fyrirtækja og einstaklinga eru í miklum og mjög miklum vanda, en það segir mér líka að 80% fyrirtækja og einstaklinga eru ekki í bráðavanda. Sumir eru í þokkalegri stöðu miðað við allar aðstæður. Heimilin og fyrirtækin í landinu hafa sýnt alveg aðdáunarverðan sveigjanleika. Sparnaður hefur vaxið. Íslendingurinn hefur breyst úr því að vera eyðslukló Evrópu í það að verða í hópi þeirra sem eru sparsamastir. Og með snjallri stjórn og góðri stjórn efnahagsmála hef ég trú á að við þurfum að brúa kannski tvö til þrjú ár í miklum erfiðleikum eða einhverjum erfiðleikum, en eftir það ætti þjóðin, sérstaklega ef þessi sparnaðarvilji heldur áfram, að vera á virkilega góðri siglingu, vegna þess að hún hefur bæði þekkingu, mannauð og auðlindir til að vinna úr.

Frú forseti. Þessi umræða fer nú brátt að taka enda, en mikilvæg er hún, því hér er um stefnumarkandi plagg af hálfu ríkisstjórnarinnar að ræða. Hæstv. fjármálaráðherra hefur komið inn á það, sem er alveg rétt, að rekstur ríkissjóðs verður mjög erfiður á næstu árum. Gríðarlegar skuldir. Fram hefur komið í umræðunni að vaxtagjöld næsta árs eru um 100 milljarðar kr., sem er 1/5 af tekjum ríkissjóðs hér um bil og ef við tökum skuldir vegna Icesave-samninganna þá eru það um 40 milljarðar a.m.k. til að byrja með í vexti á ári hverju, þannig að staðan er erfið. Þess vegna finnst mér ég þurfa að fá það á hreint hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji að þessi knappa leið í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sé raunhæf. Mér er fyrirmunað að sjá að íslenskt þjóðfélag, ég er ekki bara að tala um íslenskan ríkissjóð í því samhengi, þoli hreinlega þennan hrikalega niðurskurð og þessar miklu skattahækkanir á svona stuttum tíma. Í frumvarpinu er talað fyrir því að tekju- og eignarskattar á einstaklinga í landinu fari úr 103 milljörðum í 143 milljarða kr. Þetta er hækkun á milli ára á þessum sköttum á einstaklinga upp á hátt í 40%. Ef við bætum við hækkunum á vörum og þjónustu, sem mun líka lenda á almenningi, þá er það frá fjárlögum í ár og gagnvart því frumvarpi sem við ræðum hér, hækkun úr tæpum 53 milljörðum upp í 76. Þannig að hér er um gríðarlegar álögur að ræða gagnvart heimilum og fyrirtækjum þessa lands. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig hann sjái þá vinnu, nú geri ég mér grein fyrir því að frumvarpið er hér með úr hans höndum, hvort honum finnist virkilega raunhæft að ráðast í svona miklar skattahækkanir á kostnað heimilanna í landinu. Hæstv. ráðherra er væntanlega sammála mér í því að þær skattahækkanir sem hann mælir hér fyrir í dag eru mun meiri en ræddar voru þegar stöðugleikasáttmálinn var undirritaður. Ef við ætlum að komast út úr þessu sem ein þjóð þá þurfum við einfaldlega að ganga meira í takt. Menn hafa jafnvel verið með hálfgerðar stríðsyfirlýsingar, forustumenn aðila vinnumarkaðarins, þegar kemur að því að ræða um fjárlagafrumvarpið. Þá hvort sem menn eru að ræða um aukna skatta á heimilin í landinu eða þá tilhneigingu ríkisstjórnarinnar að seinka mikilvægum verkefnum á sviði atvinnumála sem hefðu gefið mikla fjármuni inn í ríkissjóð ef þeim hefði ekki verið seinkað eins og raun ber vitni. Þá er ég að vísa sérstaklega til úrskurðar umhverfisráðherra vegna álversins í Helguvík og reyndar líka þeirra áherslna eða þeirrar stefnubreytingar sem ríkisstjórnin hefur haft gagnvart atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslu. Hæstv. ráðherra hefur kallað eftir því hjá okkur í stjórnarandstöðunni hér að við kæmum með tillögur. Komið með tillögur um það hvernig við eigum þá að vera með lægri skatta á almenning. Þær tillögur hafa komið fram. Hæstv. ríkisstjórn á ekki að standa í vegi fyrir mikilvægri atvinnuuppbyggingu hér í landinu. Hún hét aðilum vinnumarkaðarins fyrir rúmlega 100 dögum að við þeim verkefnum sem væru nú þegar í gangi, þjóðhagslega mikilvægum atvinnuverkefnum, yrði ekki hreyft. Það kæmi mér verulega á óvart ef hæstv. ráðherra kæmi hér upp og mundi halda því fram í sölum Alþingis að ríkisstjórnin hefði staðið við það sem hún skrifaði undir gagnvart aðilum vinnumarkaðarins þá. Hver er þá staðan í hinu pólitíska landslagi í dag? Það hefur komið fram í dag að við í stjórnarandstöðunni höfum margt við þetta fjárlagafrumvarp að athuga, enda er það eðlilegt þar sem okkur hefur ekki verið hleypt að í þeirri vinnu. Það hefur komið í ljós að meiri hlutinn hjá ríkisstjórninni er nú tæpur, svo vægt sé til orða tekið, í mörgum mikilvægum málum. Ef við þurfum síðan að horfa upp á það að ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni stuðning sinna viðsemjenda, aðila vinnumarkaðarins, jafnvel sveitarfélaganna, hvernig stendur þá þessi ríkisstjórn? Hún stendur veikum fótum. Ég beini því til hæstv. ráðherra að reyna að nálgast okkur hér í stjórnarandstöðunni betur en gert hefur verið. Þetta er svo sem ekkert fyrsta ræðan sem ég flyt í þeim efnum. Það er ósköp eðlilegt að hæstv. ráðherra fái gagnrýni á marga þætti í þessu frumvarpi vegna þess að okkur í stjórnarandstöðunni hefur ekki verið veittur aðgangur að þeirri vinnu sem hefur farið fram að undanförnu. Hæstv. ráðherra fór vel yfir það að hann hefði átt mjög gott samstarf við formenn og varaformenn í þingnefndum Alþingis. En það vill nú svo sérkennilega til að formenn og varaformenn í þingnefndum Alþingis eru bara stjórnarliðar. Þannig að ég hvet hæstv. ráðherra í lok þessarar umræðu að fara að sýna það og sanna að við eigum að vinna saman að úrlausn þessara gríðarlega erfiðu verkefna. Hæstv. ráðherra getur ekki ætlast til þess að fara hér gagnrýnislaust í gegnum þetta frumvarp, sérstaklega af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni, þegar við höfum ekki fengið að koma nærri neinu máli þegar kemur að grundvallarmálum eins og fjárlögum ríkisins árið 2010. Ég vil svo að lokum segja, um leið og ég ítreka að það þarf að draga saman í ríkisrekstrinum, að það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, skuli beita sér fyrir því að þegar kemur til hagræðingaraðgerða í rekstri hins opinbera, þá á að draga saman með því að mikilvæg störf á landsbyggðinni leggjast af, ekki bara skattumdæmin, við erum að tala um dómstólana og sýslumennina. Óskaplega erfiðir tímar hafa verið hjá mörgum byggðarlögum vítt og breitt um landið. Hæstv. ráðherra, eins og sá sem hér stendur, hefur talað fyrir því að að sjálfsögðu eigi landsbyggðin ekki að fara verr út úr þessum niðurskurði en önnur byggðarlög. En við vitum það, við hæstv. ráðherra, að mörg byggðarlög á landsbyggðinni hafa verið í viðvarandi kreppu á umliðnum 20, 30 árum. Á umliðnum 20–30 árum hefur opinberum störfum á landsbyggðinni fækkað mjög mikið. Við þekkjum þá sögu. Sá flokkur sem ég er hér í forsvari fyrir á sína sögu í þeim efnum. Sjálfstæðisflokkurinn líka. Flestallir flokkar sem hafa komið að stjórn landsins á undangengnum árum. Nú þurfum við að bregðast við. Ég hvet hæstv. ráðherra til að endurskoða þessar áætlanir, ekki endilega með það í fyrirrúmi að draga mikið úr sparnaðinum. Við þurfum að draga saman. Hins vegar má það ekki verða að einhverri reglu að allar höfuðstöðvar ríkisstofnana í landinu verði staðsettar hér á suðvesturhorni landsins. Eru mér þá til að mynda minnisstæð málefni Skógræktarinnar á Egilsstöðum. Mikil umræða hefur verið á undanförnum árum um sameiningu þeirrar stofnunar við aðra. Maður veltir fyrir sér hvað verður um þá ágætu stofnun, hvort höfuðstöðvarnar eins og hjá mörgum öðrum skrifstofum og embættum á landsbyggðinni í þessum fjárlögum, verði fluttar á höfuðborgarsvæðið. Þetta eru eðlilegar áhyggjur þingmanns sem hefur haft mikil sambönd og samskipti við kjósendur, m.a. í sínu kjördæmi. Það er eðlilegt að fólk sé uggandi vegna þess að ekki er búið að útfæra þessar tillögur nægilega vel. En að lokum, um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þá elju sem hann sýnir að sitja hér sem hann á náttúrlega að gera, en ég geri mér grein fyrir því, svo ég sé nú ærlegur í því, að mikið álag er á hæstv. ráðherra, þá vil ég spyrja hann að því að endingu hvort hann telji það virkilega að áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda um allan þennan niðurskurð og allar þessar skattahækkanir séu í raun og veru raunhæf leið, hvort við þurfum ekki í meðförum Alþingis að milda þessar aðgerðir einhvern veginn þannig að íslensk heimili og íslensk velferðarþjónusta geti staðist þá erfiðu kreppu sem er fram undan. Um leið minni ég hæstv. ráðherra á að það væri best ef stjórnmálamenn á vettvangi Alþingis gætu sameinast um þær erfiðu ákvarðanir sem eru fram undan, en því miður hafa ekki verið gerðar tilraunir af hálfu stjórnarinnar til þess að óska eftir liðsinni stjórnarandstöðunnar þegar kemur að ákveðnum atriðum er snerta þetta frumvarp. Það er miður. En vonandi veit framhaldið á gott og að samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu verði betra en hingað til, því það hefur einfaldlega ekki verið nægilega gott eða mikið samráð í þeim efnum.

Frú forseti. Hv. þingmanni tókst í stuttri ræðu að tala meira og minna niður allar skattahækkanir og endaði svo á að ekki mætti skera niður, a.m.k. ekki á landsbyggðinni, enda stendur það ekki sérstaklega til. Það stendur til að reyna að bæta afkomu ríkissjóðs um 95 milljarða kr. á milli ára. Það er mikið, það er alveg rétt. Það er gríðarlega erfitt verkefni en er um annað að ræða? Er ekki hallinn að stefna í 185 milljarða á þessu ári? Hann var 216 milljarðar á síðasta ári. Hv. þingmaður nefndi réttilega vaxtakostnaðinn. Hann stefnir í 104,5 milljarða á þessu ári og um 100 milljarða á næsta ári. Sjáum við ekki öll hvað þetta þýðir? Það verður ekki undan því vikið að takast á við þetta. Við hefðum orðið að grípa til erfiðra og umfangsmikilla ráðstafana þótt Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði aldrei verið fundinn upp. Það eru bara aðstæðurnar sem marka það. Hitt er svo annað mál og ég get tekið undir það með hv. þingmanni að slíkar áætlanir eiga alltaf að vera til endurmats. Margt bendir til þess að þegar við komumst yfir hjallana sem fram undan eru, fáum fyrstu endurskoðunina, getum dregið á fyrstu skammtana af lánunum þannig að við styrkjum gjaldeyrisvaraforðann og komumst í mun betri stöðu til að endurmeta framhaldið - þá er líklegt að við þurfum ekki að hefja öll þau lán sem áður var áætlað og það væri betur. Ríkið hefur unnið ötullega að framgangi allra þátta stöðugleikasáttmálans svo sem viðræðum um framkvæmdir sem lífeyrissjóðirnir fjármagna. Það hefur verið staðið við samkomulag við sveitarfélögin um uppgjör húsaleigubóta að fullu o.s.frv. Í stöðugleikasáttmálanum stendur hins vegar hvergi að það eigi ekki að ástunda eðlilega stjórnsýslu og framfylgja lögum um mat á umhverfisáhrifum og stjórnsýslulögum. Það er misskilningur ef menn halda að það hafi átt að sveigja af leið í þeim efnum. Menn skulu átta sig á hvað þeir eru að tala um ef þeir gefa annað í skyn. Varðandi undirbúning þessa frumvarps þá var það lagt hér á borðið í júnímánuði í formi skýrslu um áætlun um jöfnun í ríkisfjármálum. 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra heldur því þá fram að aðilar vinnumarkaðarins fari ekki með rétt mál þegar þeir gagnrýna ríkisstjórnina varðandi efndir stöðugleikasáttmálans. Ég nefndi í ræðu minni að skattar á heimilin í landinu væru meiri í þessu fjárlagafrumvarpi en stöðugleikasáttmálinn gerði ráð fyrir. Er það ekki rétt? Þá er eðlilegt að spyrja: Stendur ríkisstjórnin þar með við þann hluta stöðugleikasáttmálans þar sem aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúar launþega, þurfa að standa frammi fyrir sínum umbjóðendum og verja sínar gjörðir? Þegar ríkisvaldið stendur ekki við þann hluta stöðugleikasáttmálans er ósköp eðlilegt að aðilar vinnumarkaðarins ræði um það. Þegar hætt er við að framlengja viljayfirlýsingu fyrir norðan með heimamönnum og Alcoa varðandi frekari rannsóknir á því svæði er ekki um eðlilega stjórnsýslu að ræða. Þar er bara um hreinræktaða pólitík að ræða. Á Reykjanesi var fyrirhuguð mikil uppbygging starfa en úrskurður umhverfisráðherra hefur leitt það af sér að mörg hundruð störf verða ekki að veruleika á þeim tíma sem þau hefðu getað orðið. Það eru mjög alvarleg tíðindi fyrir íbúa á Reykjanesi.

Þúsund.

Hér nefna menn töluna 1000 störf. Hæstv. ráðherra skal ekki tala um að um eðlilega stjórnsýslu sé að ræða þegar komið er að málum með þessum hætti þegar 13.000 Íslendingar eru án atvinnu. Þarna er einfaldlega um að ræða ríkisstjórn sem því miður hefur brugðist 

Frú forseti. Sá er munurinn á mér og hv. þingmanni að ég hef verið á fundunum með aðilum vinnumarkaðarins þar sem við höfum reglubundið með þriggja, fjögurra vikna millibili fundað og farið yfir framvindu mála lið fyrir lið. Vissulega er rétt að sumir hlutir hafa tafist og reynst torsóttari en við vonuðum. Fyrst og fremst hefur eitt stórt mál sem er óleyst þvælst fyrir okkur og ýtt hlutunum lengra inn á haustið en við vonuðumst til. Það er mjög bagalegt og reynist okkur dýrt. Það hefur tafið fyrir því að við næðum fram hagstæðri gengisþróun, lækkun vaxta og mörgum fleiri hlutum sem við þurfum til þess að skapa hér hagstæðara umhverfi og eru hluti grundvallar stöðugleikasáttmálans. Það klagar þó ekki upp á ríkisstjórnina í því. Hún hefur gert það sem hún hefur getað og haft í valdi sínu til að hrinda þessum hlutum fram. Varðandi viljayfirlýsingu fyrir norðan þá stendur til að gera nýja viljayfirlýsingu með sveitarfélögunum en opna það mál þannig að fleiri möguleikar komi til greina en þeir einir að bíða eftir álveri. Er það ekki til bóta ef aðrir nýtingarkostir orkunnar gætu reynst raunhæfir og komist jafnvel fyrr af stað? Það er unnið af fullum krafti að þeim verkefnum og verið er að skoða hver af þeim eru raunhæf og viðráðanleg og hvað getur farið af stað, ekki bara einhver álver einhvern tímann heldur líka gagnaver, hrein kísilmálmframleiðsla og fleira í þeim dúr. Við höfum reynt að aðstoða orkufyrirtækin og fleiri aðila við það sem fyrst og fremst stendur á, þ.e. að fá fjármagn til framkvæmdanna. Það er ekki við ríkisstjórnina að sakast í þeim efnum heldur fremur þá sem bera aðalábyrgð á hruninu, því einmitt það hefur sett Ísland í frost og óleyst deilumál sem því tengjast. Ég segi því einfaldlega, og ég tel mig hafa nokkra þekkingu á því, að ég kannast ekki við að það standi upp á ríkisstjórnina að einu eða neinu leyti í þessum efnum þótt við hefðum vissulega viljað vera komin lengra áleiðis með ýmislegt sem hefur tafist 

Frú forseti. Það er rétt að sá sem hér stendur hefur ekki setið fundi þar sem aðilar að þessum stöðugleikasáttmála hafa komið og rætt málin fram og til baka. Hins vegar komu fimm fulltrúar frá Samtökum iðnaðarins á fund þingflokks Framsóknar sl. mánudag. Þeir voru sammála um að stöðugleikasáttmálinn væri ekki svipur hjá sjón og klöguðu mjög upp á hvernig stjórnvöld hefðu hagað sínum málum. Sumir á þeim fundi vildu meina að þessi sáttmáli væri ekki pappírsins virði. Svo langt gengu menn í málflutningi á þeim bænum. Nú getur vel verið að hæstv. ráðherra greini á við þá menn en þeir komu mjög alvarlegir í bragði og fóru yfir slæma stöðu íslenskra efnahagsmála og þá sérstaklega hvernig ríkisstjórnin hefur staðið í vegi fyrir uppbyggingu atvinnutækifæra. Helguvík var sérstaklega nefnd í því samhengi. Við megum einfaldlega ekki við því eins og sakir standa að hafna erlendri fjárfestingu sem mun skapa þúsund störf á Reykjanesi þar sem er eitt mesta atvinnuleysi á landinu í dag. Í sumum byggðarlögum þar er atvinnuleysi hátt í 20%. Því miður höfum við ekki efni á ríkisstjórn sem hefur fordóma gagnvart ákveðinni tegund atvinnuuppbyggingar hér á landi. Sá úrskurður sem hæstv. umhverfisráðherra felldi hefur skaðað samfélagið verulega. Þegar hæstv. ráðherra kemur hingað upp og segir að ég tali gegn skattahækkunum eða þeim skattaáformum sem þar eru boðuð, þá segi ég já. Ég held verið sé að setja of miklar skattbyrðar á íslensk heimili. Það hefði verið hægt að lækka þessa skatta ef menn hefðu flýtt áformum um atvinnuuppbyggingu, m.a. á Reykjanesi, sem hefði leitt af sér hagvöxt, auknar tekjur til samfélagsins, fyrir fyrirtækin, heimilin, 

Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um fjárlagafrumvarpið í 1. umr. Af nægu er að taka en ég ætla að reyna að einbeita mér alla vega fyrsta kastið að heilbrigðismálunum. Það er málaflokkur sem að sjálfsögðu tekur mikið til sín í okkar samfélagi og hefur alltaf gert. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram á bls. 335 að heildargjöld ráðuneytisins á næsta ári eru áætluð rúmlega 96 milljarðar, þar af dragast sértekjur af fjárhæð um 5 milljarðar sem eru 5,5% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru því rúmlega 93 milljarðar. Þetta eru auðvitað háar upphæðir en þessi málaflokkur er dýr og mun alltaf verða það af því að við viljum gera vel í heilbrigðismálunum. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég var svolítið hissa þegar ég las fjárlagafrumvarpið af því að það er svo óskýrt varðandi hvað á að gera í heilbrigðismálum. Það svarar ekki spurningum um hvernig menn ætli að taka á þeim vanda sem við stöndum núna frammi fyrir. Ég get alveg sagt að ég hef fulla samúð með stjórnvöldum í þeirri stöðu sem við erum. Auðvitað þarf að draga saman og rifa seglin en það er lágmark að þingið fái að vita skýrar hvað á að gera. Við lestur fjárlagafrumvarpsins getur maður ekki séð hvert stefnir í heilbrigðismálunum. Að mínu mati vantar algjörlega forgangsröðun og ljóst er að það er óheppilegt að það urðu ráðherraskipti núna varðandi samfellu í þessari vinnu. Ég sé ekki betur en að sá ráðherra sem fór frá málaflokknum, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hafi skilið málaflokkinn eftir í lausu lofti varðandi hvað á að gera. Vinna fór í gang varðandi forgangsröðun en það er ekki búið að taka neinar ákvarðanir um hana, hvort eigi að fara eftir þeirri tillögu sem mér skilst að liggi núna á borðinu eða hvort eigi að gera eitthvað allt annað. Þetta er allt opið og mér finnst það nokkuð gagnrýnivert. Hér á bls. 342 í kaflanum um sjúkrahús og sérhæfða sjúkrahúsaþjónustu stendur að það eigi að lækka rekstrarframlag til Landspítalans um tæplega 2 milljarða kr. og fella niður 400 millj. kr. stofnkostnað varðandi nýjan Landspítala. Síðan stendur hér, með leyfi virðulegs forseta: „Helstu aðgerðir til að ná fram lækkun útgjalda byggjast á skýrari verkaskiptingu heilbrigðisstofnana.“ Kannski er þetta markmiðið. Vonandi, en við sjáum þess alla vega ekki stað í þessu fjárlagafrumvarpi hvernig á að gera það. Ég tel að við þurfum að fá miklu betri upplýsingar inn í þingið um hvernig eigi að halda á þessu. Nýr hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, hefur þó sagt í fjölmiðlum nýlega að hæstv. ráðherra stefni að því að koma með inn í þingið fyrir 2. umr. fjárlaga skýrari sýn á þessa forgangsröðun. Ég vona að það sé rétt því að mínu mati getum við ekki gengið frá fjárlagafrumvarpinu á þessum nótum af því að þetta er allt of óskýrt. Ljóst er að sjúkrahúsin hér á höfuðborgarsvæðinu þurfa að skipta með sér verkum og þá tala ég um höfuðborgarsvæðið nokkuð vítt. Þar teljast að sjálfsögðu með sjúkrahúsin í Reykjanesbæ, á Selfossi og á Akranesi. Þessi sjúkrahús þurfa að skipta með sér verkum í meiri mæli en nú er gert. Síðan þarf að klára allar sameiningar um landið. Það verk er hafið og það er vel því það þarf að forgangsraða alveg upp á nýtt í þessu kerfi. Ég átti von á því, virðulegi forseti, að hv. þm. Ögmundur Jónasson, fráfarandi heilbrigðisráðherra, kæmi með einhverja sýn á að við mundum fara úr þessu kerfi sem við höfum í dag, þ.e. það er algjörlega opið hvert almenningur leitar varðandi sérfræðiþjónustu. Ég átti von á að það yrði minnst eitthvað á hið svokallaða danska tilvísunarkerfi sem er opið tilvísunarkerfi. Það þýðir að þeir sem fara beint til sérfræðinga borga sjálfir reikninginn en þeir sem fara til sérfræðinga í gegnum tilvísanir frá heimilislæknum borga minna en ríkið stærri hlutann. Sú sem hér stendur hefur rætt þetta mál áður við þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra. Alla vega var hv. þm. Ögmundur Jónasson á þessari skoðun á sínum tíma en maður sér engin fingraför í þá átt í þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta er mál sem ég tel líka að heilbrigðisnefnd þingsins gæti tekið upp af því að ég fullyrði að það er hægt að spara í heilbrigðiskerfinu án þess að minnka þjónustuna með því að vera ákveðnari í því hvernig streymið á sjúklingum er innan kerfisins. Hér er streymið of opið. Það er of opið aðgengi að sérfræðiþjónustu með niðurgreiðslum frá ríkinu. Það verður bara að segjast eins og er. Menn verða að viðurkenna það og taka á því en um þetta verður barátta því þarna munum við snerta hagsmuni ákveðinna stétta. Ég vil gjarnan spyrja út í nýbyggingu Landspítalans, hvort það sé ekki rétt skilið að hún sé enn þá uppi á borðinu og það sé verið að ræða málið við lífeyrissjóðina. Miðað við hvernig fjárlagafrumvarpið lítur út getur maður frekar átt von á því að menn hætti við þetta. Ég vil þó ekki trúa því vegna þess að manni hefur skilist á umræðunni að það ætti að reyna að fara í þá framkvæmd og ég mun styðja að það verði gert. Ég vil líka spyrja út í aðra mikilvæga atvinnugrein, ef svo má að orði komast, sem er ferðaþjónustan. Í nýrri skýrslu sem Háskóli Íslands gerði um stöðu íslensks samfélags kemur fram að endurreisnin sem við förum í núna verði að byggja á þeim megingreinum sem gjaldeyristekjur okkar byggjast á í dag, þ.e. á stóriðjunni, sjávarútveginum og ferðaþjónustunni. Það hefur komið fram í umræðunni að taka eigi svokallað umhverfisgjald í ferðaþjónustunni. Á bls. 17 í því skjali sem lagt var fram með stefnuræðu forsætisráðherra er fjallað um hvaða mál koma inn í þingið á næstu vikum og mánuðum og þar segir að það eigi að breyta lögum. Orðalagið vakti furðu mína því það er minnst á gistinætur. Mig langar að nota tækifærið og spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvað þetta þýði. Ég sá þetta ekki sjálf í fjárlagafrumvarpinu en þótt það sé nú til grundvallar þessari umræðu vil ég nýta tækifærið og spyrja um þetta. Hér stendur: „Frumvarp til laga um komu- og gistináttaskatt. (Haust.)“ Það er þetta á að koma inn á haustþingið. Þetta kom mér svolítið á óvart. Ber að skilja þetta svo að verið sé að halda þeim möguleika opnum að taka svokallað gistináttagjald? Það var skoðað á sínum tíma en ekki náðist pólitísk samstaða um það. Ég er opin fyrir öllum hugmyndum varðandi gjaldtöku gagnvart ferðaþjónustunni af því að við munum þurfa að nýta fjármagn til þess að rannsaka í þeim geira, skipuleggja, gera áætlanir og síðan byggja upp innviðina í ferðaþjónustunni. Það er mál sem við höfum trassað allt of lengi. Síðan langar mig líka, virðulegi forseti, að spyrja út í jafnréttismálin af því að ég sé í fjárlagafrumvarpinu að það á að skera Jafnréttisstofu niður um 10%. Þingið samþykkti fyrir nokkrum mánuðum síðan, þ.e. eftir hrun, þingsályktunartillögu um að fara ætti í sérstakt verkefni til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Það er brýnt og við erum að fara í kosningar í vor. Það er t.d. prófkjör hjá Sjálfstæðisflokknum á Seltjarnarnesi 7. nóvember. Þingið samþykkti þetta eftir að hrunið var ljóst þannig að nú vill þingið fara í verkefni til þess að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum þrátt fyrir hrunið. Jafnréttisstofa átti að standa fyrir þessum verkefnum. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er honum kunnugt um hvernig það mál stendur? Er ekki rétt skilið að Jafnréttisstofa fái fjármagn til þess að standa undir þeim verkefnum sem til hennar hefur verið beint eftir að hrunið varð?

Frú forseti. Það er líklega heppilegra fyrir hv. þingmann að ræða við heilbrigðisráðherra um þá hluti sem lúta að stefnumótun í heilbrigðismálunum og útfærslu í einstökum atriðum. Ég get þó a.m.k. svarað fyrir nýbyggingu Landspítalans af því ég er inni í því máli. Það er rétt að þau áform eru nú komin í nýjan farveg, þ.e. viðræðuhópur er kominn af stað með aðild lífeyrissjóða, spítalans og ráðuneyta sem ætlar að kanna til þrautar á næstu mánuðum eða vikum hvort það sé raunhæf og möguleg leið að lífeyrissjóðirnir ráðist í að byggja spítalann á grundvelli leigusamnings og þá yrði hönnunarkostnaður innifalinn í þeim kostnaði. Því er ekki gert ráð fyrir fjárveitingum í það á fjárlögum enda er ljóst að ríkið er ekki sjálft í færum til að fara af stað og leggja út fyrir einu stykki nýjum Landspítala þótt gaman væri. Varðandi gjaldtökuhugmyndir í ferðaþjónustu er það rétt að í skoðun eru hugmyndir um það. Nefnd er að hefja störf undir forustu ágæts fyrrverandi þingmanns Framsóknarflokksins og forseta Ferðafélagsins við að skoða möguleikana á því að koma upp framtíðartekjustofni fyrir uppbyggingu í þjóðgörðum, úrbætur á ferðamannastöðum og markaðssetningu ferðaþjónustunnar með þeim möguleikum sem þekktir eru t.d. erlendis frá. Það getur verið visst gjald á gistinótt, farseðlagjald eða aðrir slíkir hlutir enda heyrist manni almennt að menn telji vænlegri leið að búa þannig til slíkan tekjustofn en að farið verði t.d. að selja inn á einstaka fjölsótta ferðamannastaði. Það er ekkert launungarmál og best að vera hreinskilinn með það að okkar hugsun er sú að ríkið og greinin deili með sér þessum tekjustofni í byrjun en hann verði síðan alfarið að framtíðartekjustofni þessara aðila. Ég leyfi mér að minna á að þrátt fyrir að hart sé í ári hefur verið ákveðið að setja viðbótarfjármagn 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þótt fjárlagafrumvarpið gæti afvegaleitt mann og af lestri þess gæti maður haldið að það ætti ekki að fara í nýbyggingu Landspítalans heyri ég að því er haldið opnu og verið er að ræða um það við lífeyrissjóðina. Ég fagna því mjög. Að mínu mati er þarna um brýna framkvæmd að ræða. Að sjálfsögðu kostar hún mikla fjármuni en hún mun spara til langtíma. Þessi nýja bygging mun spara strax um 15% þegar hún verður komin í gagnið þannig að sú er hér stendur er mikill stuðningsmaður þess að farið verði í að reisa nýtt sjúkrahús. Það mun skapa gífurlega mörg störf á meðan á byggingartíma stendur, bæði hjá hönnuðum og öðrum byggingaraðilum. Varðandi gistináttagjaldið skil ég það svo að verið sé að halda því opnu fyrst á það er minnst í yfirliti yfir mál sem ráðherra ætlar að leggja fram á haustþingi. Margar leiðir koma til greina Gistináttagjaldið er mjög víða notað, í nágrannaríkjum okkar meira að segja. Það er hægt að leggja gjald á farseðla, taka aðgangseyri að fjölsóttum ferðamannastöðum, setja á tryggingargjald, eða taka hluta af tryggingargjaldi, og taka hluta af veggjaldi. Þetta eru allt þekktir stofnar sem hafa verið í umræðunni. Mér er þó kunnugt um að ferðaþjónustan sjálf er ekki mjög hrifin af gistináttagjöldum. Vonandi getum við lent þessu máli þannig að sem flestir verði sáttir. Sú er hér stendur mun alla vega styðja þær hugmyndir að einhvers konar gjald verði tekið sem mun þá fara í að gera áætlanir til að við getum síðar tekið á móti þessum ferðamannastraumi sem hingað kemur. Ég er reyndar með slíkt mál hér sem vonandi kemur til umræðu bráðlega. Ég mun verða stuðningsmaður þess að skoða allar leiðir í þessu sambandi. Það er kominn tími til að taka svona gjöld og því fyrr, því betra úr því sem komið er.

Ég held að enginn vafi sé á að ferðaþjónustan er ein okkar allra álitlegasta vaxtargrein eins og hún hefur reyndar verið undanfarna áratugi. Hún er sú grein íslensks atvinnulífs sem hefur vaxið hraðast, skilar miklum gjaldeyristekjum og verðmætum inn í þjóðarbúskapinn og dreifir afrakstri sínum mjög víða þannig að mjög margir njóta góðs af. Það styrkir rekstur ýmissa samgangna og innviða hjá okkur sjálfum sem við þurfum á að halda vegna okkar sjálfra, burt séð frá ferðamönnunum. Gangi þau áform eftir eða áætlanir að við fáum innan ekki mjög margra ára allt að einni millj. ferðamanna á ári er augljóst að það þarf að undirbúa vel. Ég held að menn ráði ekki við þá þróun nema til komi skipulagður tekjustofn sem renni til uppbyggingar og undirbúnings til þess að gera það bærilegt fyrir umhverfi okkar og verja náttúruna fyrir óhóflegu álagi að fá slíkar tekjur og hægt sé að fara í þær ráðstafanir. Auðvitað er ferðaþjónustan ekki hrifin af gistináttagjaldi. Enginn vill fá gjöldin á sig en allir vilja fá peningana. Það er nú bara þannig. Ég held þó að menn verði að finna leiðir til þess að ná landi með þetta og að sjálfsögðu eiga samtök ferðaþjónustunnar aðild að þeirri nefnd sem nú er að hefja störf og skoðar þetta mál. Af því hv. þingmaður spurði um Jafnréttisstofu er það sjálfsagt því miður þannig að Jafnréttisstofu er ætlað að taka á sig sambærilega aðlögun og öðrum slíkum rekstri. Allar stjórnsýslustofnanir eiga að mæta 10% aðlögunarkröfu. Það gengur jafnt yfir alla með þó þeirri reglu að undirstöðuþáttum félags- og heilbrigðismálanna sé hlíft, þar er um 5% kröfu að ræða og menntunarþátturinn er 7%. Ég minni síðan hv. þingmann á að í fjárlagafrumvarpinu er í fyrsta sinn í sögunni kafli um kynjaða hagstjórn. Það var því gerð tilraun til að setja þau gleraugu á nefið þegar þetta frumvarp var undirbúið.

Virðulegi forseti. Það er rétt að minnst er á kynjaða hagstjórn í fjárlagafrumvarpinu. Að vísu er þar sagt að alla aðila þurfi að mennta mjög mikið þannig að þetta mun nú frestast. Ég varð því fyrir svolitlum vonbrigðum með tóninn varðandi kynjuðu hagstjórnina en látum það vera. Vonandi kemst hún á sem fyrst. Það er alla vega viðleitni í þá átt í þessu fjárlagafrumvarpi, ég skal viðurkenna það. Jafnréttisstofa þarf að spara eins og aðrar stofnanir, maður áttar sig á því. Að mínu mati er þó alveg skýrt að Jafnréttisstofa þarf að fara í þetta verkefni og ég held að þar sé vilji fyrir hendi. Þingið er nýbúið að samþykkja að það verði farið í verkefni til þess að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Næstu sveitarstjórnarkosningar eru að bresta á þannig að það er annaðhvort að vaða í þetta verkefni núna eða ekki. Ég tel því að þrátt fyrir sparnað hjá Jafnréttisstofu þurfi hún að finna svigrúm til þess að fara í þetta verkefni. Hún getur ekki hunsað vilja þingsins í því. Varðandi ferðaþjónustuna er það rétt að enginn vill fá gjöld á sig. Ég held þó að nú séu augu æ fleiri að opnast gagnvart því að það verður að fá inn tekjustofn til að fara í þessa grundvallarvinnu, þ.e. að gera áætlun um hvernig við ætlum að taka á móti ferðamönnum, hvert þeir eiga að fara, hvernig við ætlum að dreifa þeim og annað, því það stefnir í að við fáum yfir milljón ferðamenn hingað árið 2016. Það stefnir hraðbyri í það. Hingað komu 560.000 manns í fyrra ef við tökum skemmtiferðaskipin með. Við verðum að fara í grundvallarvinnu, það er númer eitt. Númer tvö er síðan að bregðast við þessum innviðum, þ.e. hvar eiga stígar að vera, pallar, salerni o.s.frv. Nú þegar sjáum við að á fjölsóttum stað eins og Hakinu á Þingvöllum eru dæmi um að á sömu mínútunni séu þar 1.800 manns og hvað eru salernin mörg? Þau eru sjö. Þetta mun kosta okkur peninga 

Frú forseti. Hér eru til umræðu hrunafjárlögin, fjárlögin 2010. Ég vil í upphafi máls míns taka ofan fyrir nálgun fjármálaráðherra og hans fólks við vinnu þessara fjárlaga. Ég held að gengið sé markvisst til verks því að ljóst er að ef við þrengjum ekki beltið nú ýtum við vandamálinu á undan okkur og ég held að það sé ekki góð lending. Hart er gengið fram í niðurskurði og greinilegt að opinberi geirinn verður að taka á sig verulega tekjuskerðingu, ef svo mætti að orði komast. Ég vil nota tækifærið og skora á aðila innan opinbera geirans að taka vel í þær hugmyndir sem við leggjum fram vegna þess að einkageirinn hefur tekið á sig verulega launalækkun á undanförnum tólf mánuðum frá því að hrunið átti sér stað og jafnvel fyrr og hægt er að mæta niðurskurðarhugmyndum með launalækkun frekar en kannski að hóta uppsögnum starfsmanna. Heilt yfir held ég að mikilvægt sé fyrir okkur að hafa í huga að vandi okkar er í raun vandi ríkrar þjóðar í samanburði við aðrar þjóðir í kringum okkur eða jafnvel stöðu Íslands áður. Við erum kannski að horfa fram á að landsframleiðsla sé að fara til ársins 2002, kaupmáttur er að nálgast svipaða tölu og í rauninni er kaupmátturinn í dag miklu meiri en hann hefur verið svo lengi sem elstu menn muna og jafnvel lengur, nema ef til vill að undanskildum þremur til fjórum árum sem voru bara bóla eins og við vitum. Mér finnst mikilvægt að við þingmenn og aðrir nálgumst þessa umræðu með jákvæðum hætti og látum ekki bölmóðinn taka af okkur dómgreindina. Kannski getum við nálgast viðfangsefnið þannig að við séum ekki að horfa á niðurskurð heldur skulum við frekar fagna því að við getum veitt fjármuni í ákveðin verkefni. Gaman væri ef við gætum fagnað því að við séum að setja 20 milljarða í háskólana, 20 milljarða í framhaldsskóla, að við getum sett 10 milljarða í Lánasjóð íslenskra námsmanna. Við getum varið 500 milljónum til skógræktar, við getum sett 1,5 milljarða í að reka þjóðkirkju og 5 milljarða alls í kirkjumál. Við getum sett 20 milljarða kr. inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og við getum veitt 10 milljarða í fæðingarorlof. Við getum styrkt barnafjölskyldur í landinu um 9 milljarða. Ef við mundum nálgast málið þannig væri þetta auðveldara verk. Hins vegar má ekki gleyma því að fjárlögin í ár eru í raun birtingarmynd slæmrar stjórnar á efnahagsmálum þjóðarinnar undanfarin ár og alveg sama hvert litið er. Er það aðhald þegar við lækkuðum tekju- og neysluskatta árin 2003 og 2007? Eða þegar við settum peninga inn í íbúðalánakerfið og fórum í framkvæmdir? Eða þegar við fjárfestum í orku og álverum fyrir 10–12% af landsframleiðslu á árunum 2005 og 2006 þegar þær framkvæmdir voru að mestu leyti fyrirséðar og við misstum af tækifæri til verulegra mótvægisaðgerða af hálfu hins opinbera? en þá var haldið áfram að lækka skatta, hækka hámarkslán, leyfileg veðhlutföll Íbúðalánasjóðs og húsnæðisbólan mögnuð upp. Við höfum á síðustu árum lifað um efni fram og við þurfum að laga okkur að því. Árið 2009 er ríkissjóður rekinn með rúmlega 400 millj. kr. halla á dag og slíkur hallarekstur í ár og næstu ár kostar sitt. Við þurfum að koma gjaldþrota Seðlabanka til hjálpar og þannig fer ríkið að greiða u.þ.b. 100 milljarða kr. í vexti á ári. Við því eigum við að bregðast. Ef við förum ekki í sársaukaaðlögun á veruleikanum í dag og skerum niður útgjöld umtalsvert í þessum fjárlögum og næstu og auka tekjur okkar er ljóst að við veltum kostnaðinum af skuldsetningunni yfir á næstu kynslóð og fyrir slíkri pólitík vil ég ekki standa. Þess vegna fagna ég framlögðu frumvarpi. Ég held að við ættum líka að skoða vel hvernig tekjuskatts- og fjármagnskerfi okkar er uppbyggt. Almennar tekjur eru skattlagðar með 37,2% skatti þegar fjármagnstekjur eru einungis með um 10% skatt. Við höfum því flutt skattbyrðina frá þeim efnameiri til venjulegra launamanna. Þeir allra ríkustu í samfélaginu greiða minna hlutfall af tekjum sínum til að halda uppi samfélagsþjónustu en þeir sem eru með meðaltekjur og greiða ekkert til sveitarfélaga sinna. Það er óréttlæti og mér finnst það eitt af meginmarkmiðum skattbreytinga sem við eigum að standa fyrir. Fyrir upptöku fjármagnstekjuskatts höfðu ríkustu 10% heimila 21% allra fjölskyldutekna í landinu en árið 2007 hafði sami hópur, 10% ríkustu heimilin, 40% allra fjölskyldutekna á Íslandi en greiddi minna hlutfall af tekjum sínum til samfélagsins. Skattstefnan jók ójöfnuð í landinu og auk þess rýrðu stjórnvöld bæði barna- og vaxtabætur til ungra fjölskyldna umtalsvert á síðustu árum fyrir aldamót og allt til 2006 en það dró einnig úr jöfnunaráhrifum skatta og bótakerfis. Niðurfelling hátekjuskattsins á árabilinu 2003–2007 magnaði svo þessa þróun enn frekar en þannig var beinum ívilnunum úthlutað til hátekjufólks um leið og skattbyrði lágtekjufólks, lífeyrisþega, ungra barnafjölskyldna, einstæðra mæðra og fólks í lágt launuðum störfum var aukin. Ég tel að fjárlagafrumvarpið skoði skattstefnuna í landinu og taki hana til gríðarlegrar endurskoðunar og það er markmið okkar í nefndum Alþingis. Þess má geta að í samantekt KPMG, sem hefur tekið saman yfirlit yfir jaðarskatta í ýmsum löndum, kemur fram að hátekjuskattur í Danmörku er 62,3% en verður 55,4% frá og með næstu áramótum. Í Svíþjóð er skattprósentan 56,7%. Í þriðja sæti á þessum lista er Holland með 52% skatt og Noregur er í 18. sæti ásamt fleiri löndum með 40%. Þetta eru þau lönd sem við berum okkur hvað helst saman við. Skoðum málið á Íslandi. Hinn 1. júlí sl. tók gildi lagabreyting sem leggur á 8% hátekjuskatt á allar tekjuskattsskyldar tekjur yfir 700 þúsund. Almenn skattprósenta hér á landi er í kringum 37,2% en skattur af síðustu krónu þeirra sem eru með umtalsverðar tekjur eða yfir 700 þúsund er 42,5% svipað því sem gerist m.a. á Írlandi og í Kína. Ég er ekki að segja að við ættum að fara svo langt en ég held hins vegar að við ættum að skoða tekjuskattskerfi okkar vegna þess að við viljum búa við gott félags-, mennta- og heilbrigðiskerfi. Ég held að við ættum líka að skoða hvernig við skattleggjum hagnað og arð af fyrirtækjunum. Ísland skattleggur hagnað af atvinnurekstri mun vægar en t.d. Danmörk, Finnland, Noregur og fleiri lönd sem við berum okkur helst saman við, svo sá frasi sé notaður. Samanlögð skattlagning á hagnaði í fyrirtækjum árið 2008, tekin nú sem arður, er 23,5% en nærri 44% að meðaltali í OECD-ríkjunum og á milli 40–50% annars staðar á Norðurlöndunum. Rök fyrir lækkun skatthlutfalls félaga hafa m.a. verið þau að með því væru auknar líkur á að erlendir aðilar fjárfesti hér á landi en það hefur ekki gengið eftir. Ég fagna þeirri umræðu sem átti sér stað áðan milli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar um skattlagningu á ferðamenn og í hvað við viljum setja þá peninga til uppbyggingar á ferðamannastöðum. Það tengist líka mjög þeim landnýtingarhugmyndum sem felast í ályktun frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og verður lögð fyrir Alþingi. Ég held að við ættum líka að skoða vel skattapólitíkina hvað varðar bifreiðar vegna þess að vörugjöld af bifreiðum árið 2007 voru um 11 milljarðar kr. en eru í dag áætluð 1,4 milljarðar. Þetta gefur okkur tækifæri til að horfa verulega á hvernig við viljum láta skattapólitíkina stýra því fjölorkusamfélagi sem okkur öll dreymir um og viljum sjá verða að veruleika, að við förum að flytja inn rafmagnsbíla, metanbíla, vetnisbíla o.s.frv. Á síðustu mínútunni í ræðu minni vil ég draga fram það sem ég mundi gjarnan vilja að efnahags- og skattanefnd mundi skoða ákveðið í vinnu sinni á næstu vikum, þ.e. að við örvum atvinnulífið með skattafslætti til þess að koma þeim peningum í umferð sem liggja núna í bankakerfinu, þ.e. að einstaklingum sem kaupa hlutafé inn í innlendan atvinnurekstur verði veittur skattafsláttur af mögulegum söluhagnaði. Það þurfum við að skoða í samanburði við gamla afsláttinn sem hér tíðkaðist í einni tíð, vegna þess að í bankakerfinu liggja umtalsverðir fjármunir sem væri öllum til hagsbóta að veita til atvinnulífsins að nýju. Þannig væri til staðar skýr hvati til fjárfestinga í atvinnurekstri og stækkar mengi fjárfestingarmöguleika fyrir innlenda aðila og stuðlar að enduruppbyggingu hlutabréfamarkaðar hér á landi. Nú er tími minn á þrotum. Ég hlakka til að takast á við þessi málefni, skattapólitík okkar, á vettvangi efnahags- og skattanefndar á næstu vikum.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi taka undir það sem hv. þingmaður sagði síðast varðandi skattafslátt til hlutabréfakaupa. Ég held að það sé jákvæð hugmynd sem er vert að skoða. Það er alveg ljóst að skattafslátturinn á sínum tíma hafði verulega jákvæð áhrif á framgang og uppbyggingu hlutabréfamarkaðar á Íslandi og við þær aðstæður sem við búum við í dag tel ég að slík hvatning sé mjög mikilvæg. Á hinn bóginn verð ég að geta þess að mér fannst þessi partur af ræðu hv. þingmanns vera í nokkru ósamræmi við kaflana sem komu þar á undan þar sem mér fannst hv. þingmaður vera fyrst og fremst að velta fyrir sér hvernig væri hægt að hækka skatta, bæði á einstaklinga og atvinnulíf. Ég velti fyrir mér hvort hann geti ekki verið sammála mér um það að fyrst skattafsláttur til hlutabréfakaupa virkar sem hvatning á atvinnulífið, hvort hann er ekki sammála því að lágir skattar almennt séu hvatning fyrir atvinnulífið og fyrir hagkerfið í heild.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Ég segi bara að ég sé stoltur hægri krati og vilji nálgast viðfangsefnin þannig. Ég tel að við eigum að nota þær breytingar sem við þurfum að fara í á skattkerfinu til þess að auka félagslegan jöfnuð í landinu. Þeir allra ríkustu hafa haft það of gott og eiga að leggja meira til samfélagsins og þess vegna eigum við að horfa á það hvernig við getum skoðað samspil fjármagnstekjuskatts og tekjuskatts til þess að auka jöfnuðinn. Um leið verðum við að horfa á það vandamál sem atvinnulífið stendur frammi fyrir. Ef við náum að virkja það fé sem liggur óvirkjað í bankakerfinu í dag til að styrkja fyrirtækin til fjárfestinga, fá fólk til að koma með fjármuni sína inn í endurskipulögð lífvænleg fyrirtæki, þá eigum við um leið að skoða það á vettvangi þingsins.

Hæstv. forseti. Ég held að það sama eigi við um ýmsa aðra skatta varðandi hvatningaráhrif þeirra og að sama skapi hvaða áhrif skattahækkanir geta haft til þess að letja. Hv. þingmaður á sæti í efnahags- og skattanefnd og fær væntanlega þau skattafrumvörp til meðferðar sem væntanleg eru og ég bið hv. þingmann að hafa það í huga við þá yfirferð hvaða áhrif hækkun á fjármagnstekjuskatti kynni að hafa á viðskipti í landinu almennt, því ég óttast að hærri fjármagnstekjuskattar geti leitt til þess að hvatinn til sparnaðar verði minni, hvatinn til fjárfestinga í atvinnulífi verði minni, hvati til viðskipta verði minni. Við þekkjum svo sem þá sögu að þegar breytingar voru gerðar fyrir rúmum áratug eða svo með upptöku fjármagnstekjuskattsins og þar af leiðandi lækkun á sköttum á ýmsa gerninga, söluhagnað fyrirtækja, arðgreiðslur og þess háttar, varð það til þess að ýta mjög undir viðskipti. Ég held að á þeim tíma hafi það verið mjög jákvætt skref til að efla viðskiptalífið í landinu. Ég er þeirrar skoðunar í sjálfu sér að við stöndum í sömu sporum í dag. Þegar menn velta fyrir sér hækkun á fjármagnstekjuskatti held ég að menn muni reka sig fljótt á það að hækkun á fjármagnstekjuskatti getur haft mjög neikvæð áhrif á atvinnulífið. Ég bið hv. þingmann að hafa þetta í huga við sína væntanlega vönduðu og góðu yfirferð yfir þessi mál í efnahags- og skattanefnd.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að eftir óstjórn efnahagsmála hér á Íslandi undanfarin ár stöndum við frammi fyrir gríðarlegu vandamáli, við þurfum að auka tekjur og lækka gjöld. Mín skoðun er sú að þeir sem hafa breiðustu bökin eigi að leggja mest til við að standa á bak við félags-, mennta- og heilbrigðiskerfið í landinu. Ég er ósammála hv. þingmanni með að endurskipulagning samspils tekjuskatts og fjármagnstekjuskatts verði letjandi fyrir atvinnulífið en um leið deilum við þeirri skoðun að skattapólitíkin þurfi að hafa örvandi áhrif á atvinnulífið. Ég tel að skattafsláttur sem mun virkja þá fjármuni sem liggja núna ónýttir inni í bankakerfinu geti orðið til þess.

Hæstv. forseti. Þingmönnum er fremur naumt skammtaður tíminn í þessari 1. umr. fjárlaga og þess vegna verður maður að velja nokkuð úr þætti til að fjalla um í þessu sambandi. Ég ætla í upphafi að halda áfram þeirri umræðu sem við tókum þátt í, ég og hv. þm. Magnús Orri Schram sem var síðastur á mælendaskrá á undan mér, varðandi skattapólitíkina. Ég vildi sagt hafa, til þess að taka af allan vafa, að vissulega kann að vera rétt að endurskoða ákveðna þætti varðandi fjármagnstekjuskatt og framkvæmd hans. Ég vara hins vegar við hugmyndum um að hækka þann skatt svo einhverju nemi af þeim sökum sem ég vísaði til hér áðan, vegna þess að fjármagnstekjuskattur sem leggst á viðskiptagerninga og hærri fjármagnstekjuskattur getur einfaldlega dregið úr hvatanum til þess að gera slíka gerninga. Það getur latt til fjárfestinga og latt menn til ýmissa viðskipta sem ella væru hagkvæm. Þess vegna held ég að menn verði að fara afar varlega í þessu þó að við getum auðvitað rætt þetta nánar þegar fram eru komnar skýrt skilgreindar hugmyndir um þetta af hálfu fjármálaráðherra. Ég held að menn verði að hafa í huga í þessu sambandi að það má lagfæra ýmsa þætti. Menn hafa bent á og það eru dæmi um að einstaklingar sleppi við að greiða útsvar til sveitarfélaga og greiði einungis fjármagnstekjuskatt. Það er útfærsluatriði sem ég vildi gjarnan taka þátt í að finna lausn á. Ég held að við getum öll verið sammála um að það sé agnúi á kerfinu sem hægt er að skoða. Ég vara hins vegar við því að fara út í mjög róttækar breytingar á kerfinu með það fyrir augum að hækka fjármagnstekjuskattinn svo einhverju nemi vegna þess að ég held að það muni einfaldlega verða til þess að skattstofninn minnki, að þær fjármagnstekjur sem menn ætla sér að skattleggja verði þá einfaldlega minni. Skattstofninn dragist saman þannig að þetta verði ekki til þess að auka tekjur ríkisins eins og menn hafa í huga. Þetta leiðir hugann að tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins almennt sem ég ætla svo sem ekki að fjalla um í smáatriðum. Við vitum og það hefur komið fram ítarlega við þessa umræðu að það á eftir að fylla inn í gríðarlega margar eyður varðandi hvernig á að ná inn þeim tekjum sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Ég verð reyndar að segja að það kemur mér á óvart að fjárlagafrumvarp sé lagt fram með slíkum eyðum því að sá vandi sem við er að glíma í ríkisfjármálunum kemur okkur ekki á óvart núna á síðustu vikunum. Allt þetta ár hefur legið fyrir að það yrði erfitt að glíma við fjárlagagerð ársins 2010 og menn hafa bæði í ráðuneytum og annars staðar á vettvangi embættismanna og stjórnmálamanna haft allt þetta ár til þess að velta því fyrir sér hvernig ætti að klára þessi mál. Þess vegna kemur mér á óvart að fjárlagafrumvarpið skuli vera svona óútfært að þessu leyti og hvað það er í rauninni erfitt að festa hönd á þeim hugmyndum sem ríkisstjórnin hefur um tekjuöflunarleiðir. Mér finnst í raun og veru að við höfum litlu meiri upplýsingar um áform ríkisstjórnarinnar í þeim efnum núna en við höfðum í vor, fyrir u.þ.b. fimm mánuðum. Ég sé ekki að það sé búið að móta frekar hugmyndir ríkisstjórnarinnar um aukna skattlagningu sem glitti í þegar á vordögum. Mér finnst einnig hvað útgjaldahliðina varðar að þar séu hlutirnir líka óljósir. Ég hef vissulega samúð og skilning á því að það vandasama verk sem fyrir liggur varðandi fjárlagagerðina geri það að verkum að þetta, undirbúningur fjárlagafrumvarps, hefur án efa verið erfiðari en oftast áður. Engu að síður held ég að við verðum að hafa í huga að sá vandi í ríkisfjármálum sem við blasir hefur blasað við í heilt ár, alveg frá því að ríkisstjórn í nánast sömu mynd og nú tók við 1. febrúar. Ekkert óvænt áfall eða óvæntir atburðir á síðustu vikum eða einum, tveimur, þremur mánuðum hefur gert það að verkum að vandinn fyrirsjáanlegi er svona mikill, þetta hefur legið fyrir allt þetta ár. Þess vegna, þó að ég ítreki að fjármálaráðherra og hans fólk, ráðherrar í ríkisstjórn og embættismenn í ráðuneytum hafa staðið frammi fyrir erfiðu verki, er ekki eins og það verk hafi allt í einu dottið af himnum ofan núna upp á síðkastið. Í þessari stuttu ræðu ætla ég ekki að fara út í einstaka liði að öðru leyti en því að ég nefni það sem fram kom í máli hæstv. dómsmálaráðherra fyrr í dag og vil ítreka sjónarmið sem komu fram af minni hálfu og hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að það þurfi að sýna sérstaka aðgæslu þegar kemur að löggæslumálum og lögreglunni. Þar gert ráð fyrir, eins og dómsmálaráðherra lýsti því, 8,2% hagræðingu þegar búið er að taka tillit til aukaframlags til eflingar almennri löggæslu sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ég held að á erfiðleika- og umrótstímum sé mjög mikilvægt að standa vörð um löggæsluna. Hætta er á að lögbrotum fari fjölgandi og ákveðin merki eru um það, lögbrot af ýmsu tagi og afbrot. Það er ekki ofan á bætandi þá óvissu sem ríkir hjá einstaklingum og fjölskyldum að fólk þurfi líka að óttast um öryggi sitt. Ég legg því áherslu á að við vinnu í fjárlaganefnd verði sérstaklega hugað að þessu. Ég get ekki annað en undrast að 10% almenn hagræðingarkrafa sé sett á lögreglumál þegar ýmsir aðrir málaflokkar, sem vissulega eru líka mikilvægir eins og á sviði velferðarþjónustu, kennslu og slíkt, eru teknir út - að löggæslan eða lögreglumál séu ekki þar með eins og fyrri ríkisstjórn, eða eigum við að segja þarsíðasta ríkisstjórn, gerði ráð fyrir í upphafi þessa árs þegar lægri eða minni hagræðingarkrafa var gerð til lögreglumála en almennt var gert. Þá var litið svo á að þjónusta lögreglu væri með sambærilegum hætti og önnur grunnþjónusta sem snýr beint að borgurunum eins og á sviði heilbrigðismála, velferðarmála og kennslu í skólum. Þess vegna undrast ég svolítið að lögreglan skuli hafa dottið úr þessum lægri hagræðingarflokki, ef við einföldum hlutina dálítið, og farið upp í efri flokkinn. Mér finnst það ekki rétt forgangsröðun. Að lokum vildi ég segja, hæstv. forseti, að ríkisútgjöldin hafa vissulega vaxið gríðarlega á undanförnum árum. Ég ætla ekkert að fara út í lýsingar á því eða umfjöllun um það að öðru leyti en því að ef við horfum nokkur ár til baka sjáum við að við bjuggum í býsna góðu samfélagi að okkar mati og við getum skrúfað ákveðna þætti til baka. Ef við förum yfir þá fitu sem víða hefur safnast á ríkiskerfið er ábyggilega víða hægt að skera niður. Ég held þess vegna að í vinnu fjárlaganefndar verði hægt að beita hnífnum víða í þessum efnum. Við verðum auðvitað að gera það á grundvelli skýrrar forgangsröðunar og það krefst mikillar vinnu af hálfu fjárlaganefndar og annarra hv. þingmanna en ég tek undir þau sjónarmið sem ítrekað hafa komið fram af hálfu margra 

Frú forseti. Ég vil við lok umræðunnar þakka fyrir hana sem hefur yfirleitt verið mjög góð og málefnaleg. Ég þakka líka þann vilja til samstarfs um þetta erfiða verkefni sem fjölmargir þingmenn, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, hafa lýst yfir fyrir sitt leyti. Þó að hér hafi að sjálfsögðu verið eins og við má búast skiptar skoðanir um ýmislegt hafa þó allir horfst í augu við verkefnið og ég held að það sé vænlegt að málið sigli nú inn í fjárlaganefnd í slíkum anda. Ef ég má aðeins nota tækifærið og bregðast við málflutningi síðasta ræðumanns, til að vera ekki að lengja þetta með andsvörum sérstaklega, þá vil ég segja við hv. þingmann að ég vona að hann hafi ekki verið að láta að því liggja að við höfum legið í leti í fjármálaráðuneytinu og þess vegna væri frumvarpið ekki fullbúið að öllu leyti eða allar hugmyndir um tekjuöflun ekki útfærðar. Það er nú ekki beinlínis þannig en aðstæðurnar hafa verið nokkuð sérstakar, bæði varð sumarið öðruvísi hjá okkur stjórnmálamönnunum en ýmsir höfðu ætlað og svo er ekki því að neita að gríðarlegt viðbótarvinnuálag hefur náttúrlega lagst á stjórnkerfið, ráðuneytin og ekki síst fjármálaráðuneytið vegna þeirra aðstæðna sem hér hafa verið uppi, ærin hrein viðbótarverkefni sem þar hafa komið. Hefði það þó verið í sjálfu sér alveg nóg að glíma við ríkisfjármálin og það að koma saman fjárlagafrumvarpi við þær hrikalegu aðstæður sem nú eru þó ekki hefði allt hitt bæst við. Þess vegna hefur mér ekki fundist það mjög sanngjarnt þegar sumir ónefndir aðilar hafa verið að koma heim sólbrenndir og sællegir úr löngum sumarfríum erlendis og hafa uppi skammir yfir okkur hinum sem höfum verið upp á hvern einasta dag að vinna að þessum verkefnum í sumar og haust. Ekki meira um það. Hv. þingmaður er ekki hrifinn af því að hækka fjármagnstekjuskatt, þó svo hann sé á Íslandi einhver sá lægsti sem þekkist á byggðu bóli. Nú hefur hann lækkað verulega sem tekjustofn, ekki er það vegna þess að hann hafi hækkað. Það eru þá einhver önnur öfl á ferðinni en þau sem hv. þingmaður og skoðanasystkin hans tala stundum um og þessi stórkostlega formúla sem hv. þm. Pétur Blöndal er mjög vel að sér í, kúrfan, hvað hún nú heitir, sem gengur út á að tekjurnar aukist jafnt og þétt eftir því sem prósenturnar séu lækkaðar. Þetta hefur mér alltaf fundist einhver skemmtilegasta hagfræðikenning undir sólinni. Ég hef stundum leyft mér að spyrja: Eru þær þá ekki orðnar óendanlegar þegar prósentan er núll? Þetta er náttúrlega ekki alveg svona einfalt. En að sjálfsögðu eru þarna einhver efri og neðri mörk sem skynsamlegt er að hafa í huga og það tel ég að sé gert í frumvarpinu þegar það er skoðað og mælt á einhverja hlutlæga mælikvarða eins og t.d.: Hvert verður skattstigið, tekjuöflunin hjá ríkinu sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á næsta ári ef áform um tekjuöflun ganga í grófum dráttum eftir? Jú, hlutfallið fer þá í 27,1% af vergri landsframleiðslu, það er nákvæmlega sama hlutfall og það var 2002. Ekki er verið að tala um að fara með tekjuöflun ríkisins upp úr einhverjum þekktum mörkum en verið er að reyna að lyfta þeim aðeins frá þeim botni sem efnahagsaðstæðurnar annars skapa, eins og við sjáum m.a. á því að þessar tekjur hrynja niður í 23,8%, ef ég man rétt, af vergri landsframleiðslu á þessu ári. Þá er það einfaldlega orðinn svo veikur tekjugrunnur undir samneyslunni að annaðhvort verður meira og minna að skrúfa fyrir hana eða sætta sig við alveg gríðarlegan halla á ríkissjóði, og hvorugt er gerlegt. Ég held að það hafi verið í nokkuð góðri blöndu í dag rætt um og kvartað yfir annars vegar niðurskurði og hins vegar tekjuöflun. Það færir mér heim sanninn um að sennilega sé blandan í blönduðu aðgerðunum nokkuð góð, enda er hún í grófum dráttum í samræmi við það sem að var stefnt í aðgerðum sem gripið var til innan ársins í ár. Þeir sem kvarta yfir því að ekki hafi verið tekið á málum mættu minnast þess að farið var í ráðstafanir sem munu minnka halla ríkissjóðs á þessu ári um yfir 20 milljarða kr., á miðju fjárlagaári. Það er erfitt en það var samt gert, þannig að ekki hefur þessi ríkisstjórn og sá sem hér talar kveinkað sér undan því að takast á við þetta og hefjast handa, enda hefði annað verið óskynsamlegt. Eftir á að hyggja hefði auðvitað þurft að gera miklu meira í þessum efnum við síðustu áramót þegar fyrirsjáanlegt var í hvað stefndi með afkomuhorfur ríkissjóðs, þó að það lægi að vísu vissulega ekki alveg fyrir að myndin yrði svona dökk að öllu leyti, það viðurkenni ég. Menn sáu þá t.d. ekki fyrir eða gerðu sér vonir um minna atvinnuleysi, spáðu þá 5,7% í staðinn fyrir að það endi kannski í rúmum 8%. Aðlögunin núna er, eins og margoft hefur komið fram, upp á 3,2% af vergri landsframleiðslu á tekjuhlið og 3,7% af vergri landsframleiðslu á útgjaldahlið. Hvort tveggja er mjög mikið svo maður tali nú ekki um pakkann í heild, að við erum að lækka hallann á frumjöfnuði ríkissjóðs um nærri 7% af vergri landsframleiðslu. Það er alveg gríðarlega stórt átak enda ætlum við að láta það skila okkur um 95 milljarða kr. afkomubata hjá ríkissjóði. Það er rétt sem komið hefur fram að óvissan er að sjálfsögðu mikil. Hún er það m.a. vegna þess að við vitum ekki alveg hvernig okkur gengur næstu nokkrar vikurnar, einn til einn og hálfan mánuðinn. Það mun skipta mjög miklu máli, að við komumst vel á veg með hluti sem hafa tafist og reynst okkur erfiðir á næstu vikum þannig að myndin verði orðin skýrari og staðan vænlegri í lok nóvember eða byrjun desember þegar dregur að afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Þá verða forsendurnar að sjálfsögðu endurmetnar. Þá mun m.a. skipta máli hvort við höfum náð þeim hlutum fram sem hafa tafist; eins og endurskoðun áætlunarinnar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, fengið gjaldeyrislán, styrkt gjaldeyrisvaraforðann þannig að horfur og forsendur fyrir þróun gengis, verðbólgu og vaxta séu þá orðnar vænlegri en þær blasa við núna. Þetta skiptir að sjálfsögðu allt saman miklu máli. Í rauninni er það svo að við leggjum kannski meira undir í þessu frumvarpi með einni breytu en lengi áður og það er verðbólgan. Það hvernig frumvarpið mun hafa síðan, verði það að lögum, áhrif á kaupmátt og útkomu ýmissa aðila verður mjög háð því að við náum tökum á verðbólgunni. Því hraðar sem hún lækkar og því lægri sem hún verður þeim mun minna munu hinar aðhaldssömu verðlagsforsendur frumvarpsins bíta í formi skerðinga bóta og kaupmáttar. Að þessu leyti til má segja að staðan minni um margt á aðstæðurnar sem voru uppi þegar þjóðarsáttin var gerð á sínum tíma. Út á hvað gekk þjóðarsáttin? Hún gekk út á það að menn fóru í aðgerðir fyrir fram, tóku á sig byrðar, afsöluðu sér hækkunum, launahækkunum, bændur afurðaverðhækkunum o.s.frv., og veðjuðu á að ná verðbólgunni hratt niður og það tókst. Það er því mjög mikið lagt undir núna að við náum árangri, miklum árangri á næstu mánuðum í að lækka verðbólgu, vexti, helst styrkja gengi krónunnar og þá mun horfa hér mun vænlegar strax á fyrri hluta næsta árs. En til þess þarf að ryðja vissum hindrunum úr vegi og ég held að allir hér í salnum viti hver sú stærsta, fyrirferðarmesta og erfiðasta er. Tekjuöflunarfrumvörpin munu koma fram á næstu vikum eins fljótt og okkur vinnst. Það er ekki verið að reyna að fela það að sú vinna er nú í gangi. Það varð jú að forgangsraða verkefnunum sem hlóðust upp og taka dag frá degi, unnið var dag og nótt. Allar helgar í september var vakt í fjármálaráðuneytinu við að klára fjárlagafrumvarpið og fjáraukalagafrumvarpið sem rætt verður í næstu viku. Núna er þungi vinnunnar lagður í að klára nauðsynleg tekjuöflunarfrumvörp. Þetta er reyndar alveg með hefðbundnum hætti. Venjan er sú að þau fylgja fjárlagafrumvarpinu vikurnar á eftir inn í þing þar sem útfærðar eru þær breytingar í sköttum og eftir atvikum í öðrum lögum sem þurfa að fylgja frumvarpinu og lögtaka þarf til að leggja grundvöll þess. Ég bind því vonir við að þetta verði allt saman komið á sinn stað um mánaðamótin október/nóvember og helst ekki seinna en það eða þá allra fyrstu dagana í nóvember. Eins og áður sagði ræðum við fjáraukalagafrumvarp í næstu viku og þá er fjárlaganefnd ekkert að vanbúnaði að hefja vinnu sína við bæði þessi frumvörp, fjáraukann og fjárlagafrumvarpið. Það verður ærinn starfi, það er alveg ljóst að mikið mun mæða á nefndinni. Þetta eru óvenjulegar og afbrigðilegar aðstæður. Sömuleiðis mun það eiga við um ekki síst efnahags- og skattanefnd, sem fær væntanlega innan fárra vikna viðamikil frumvörp á sitt borð sem nú er verið að leggja lokahönd á. Að lokum, frú forseti, vænti ég að sjálfsögðu góðs samstarfs við þingið og viðkomandi nefndir þess. Það er ákaflega mikilvægt að menn leggi saman kraftana og allar góðar hugmyndir og tillögur eru vel þegnar og sjálfsagt mál að skoða þær. Ég hef enga fordóma gagnvart því nema síður sé. Þetta eru ekki aðstæður stórfelldra hugmyndafræðilegra sigra. Ég segi við vini mína í Sjálfstæðisflokknum: Mér finnst að við eigum svolítið að leggja til hliðar þessar fræðilegustu klisjur okkar á báða bóga. Við getum tekið þær skylmingar við aðrar aðstæður. Núna er ekki tíminn fyrir hina stóru hugmyndafræðilegu sigra, við erum með afar þröngar aðstæður sem marka okkur skorður. Við verðum að nálgast þessa hluti af raunsæi og reyna að gera þetta á þann hátt sem helst er viðráðanlegt og mögulegt og svigrúmið er lítið. Reyndar segir mér svo hugur að sennilega væri svipuð blanda hér á ferð tekjuöflunar og niðurskurðar hjá hvaða ríkisstjórn sem væri vegna þess að það eru einfaldlega aðstæðurnar sem setja því skorður hvað hægt er að gera. Sjálfsagt væru leiðirnar ólíkar hvernig farið yrði í þá hluti og menn mundu vilja leggja á skatta svona en ekki hinsegin, en að takast verði á við aðstæður eins og þær eru. Mér finnst svolítið gæta þess misskilnings í umræðunni að við getum á einhvern hátt komið okkur undan því að koma fjárlagafrumvarpinu saman og takast á við hlutina í ljósi þess sem orðið er út á væntingar um að þetta eigi að gerast einhvern veginn öðruvísi. Menn tala um að breikka skattstofna og auka þannig tekjur. Já, en það gerist inni í framtíðinni, núið er núna.  Frú forseti. Ég endurtek þær óskir mínar að við náum að vinna þetta vel saman. Ekki mun af veita og ærinn er starfinn. Það verður örugglega með allra erfiðasta móti að loka þessu í desembermánuði. Þrýstingurinn verður mikill. Á að draga úr sársaukanum og bæta aðeins í þar? Við svona aðeins heyrðum glitta á það í dag hjá hinum og þessum, en við verðum að vera raunsæ og aðhaldssöm og láta þetta ekki leka út úr höndunum á okkur ef við ætlum okkur að takast á við þetta af þeirri alvöru sem óumflýjanleg er. Allt annað væri hreint ábyrgðarleysi en að takast af festu á við þetta núna. Það væri bara að kaupa sér tímabundin pólitísk þægindi, hlífa sér við sársaukanum á kostnað framtíðarinnar. Þannig hafa því miður okkar aðstæður þróast að við eigum engan annan kost en að takast á við þetta af mikilli festu. Kosturinn er þá líka sá, ef við gerum það og náum stóru skrefi núna strax á fyrri hluta þessa tímabils í nauðsynlegri aðlögun, verður eftirleikurinn léttari. Þá verður upphleðsla vaxtakostnaðarins minni og eftirleikurinn auðveldari. En að sjálfsögðu þurfum við og ætlum að reyna að gera þetta þannig að við dreifum byrðunum með sanngjörnum hætti, hlífum því mikilvægasta í undirstöðuvelferðarþjónustu okkar við niðurskurði og vel að merkja, af því að hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi lögregluna fær hún að vissu leyti sérmeðferð því að hún tekur vissulega á sig þessa aðlögunarkröfu en dómsmálaráðherra fær í sínar hendur óskiptan pott með þó nokkrum fjármunum til að mæta sérstaklega þörfum almennu löggæslunnar. Hún er því höfð sérstaklega í huga í þeim efnum. Að svo mæltu, frú forseti, þakka ég fyrir umræðuna og endurtek tillögu mína um að vísa málinu að henni lokinni til fjárlaganefndar.