Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mig langar til að spyrjast fyrir um það hjá hv. allshn. þessarar deildar, hvað því valdi, að hún hefur ekki enn skilað nál. um frv., sem við þm. Eyf. fluttum um eignarnámsheimild fyrir Siglufjarðarkaupstað á heitum uppsprettum í Skútudal í Siglufirði. Þessu frv. var vísað til allshn. 18. apríl, og eru nú liðnir nærri 2 mánuðir síðan. Ég er ekki vanur að rekast í störfum nefnda, en ég hef nokkra ástæðu til þess að spyrjast alveg sérstaklega fyrir um þetta, því að ég get sagt það alveg eins og það er, að ég hef orðið þess var, að álitið er, að þetta stafi frá okkur flm. sjálfum. Slíkt er vitanlega með öllu tilhæfulaust, ef einhverjir segja það, og þess vegna vildi ég gjarnan spyrjast fyrir um þetta. Þá vil ég í öðru lagi beina þeirri fyrirspurn til hv. sjútvn., hvernig standi á því, að ekki hefur verið afgr. frv., sem hingað kom frá. Nd. fyrir alllöngu, um dragnótaveiði í landhelgi. Ég er að vísu ekki riðinn við flutning þess máls, en það er mikill áhugi fyrir því í mínu kjördæmi, að vísu á báða bóga. Ég geri reyndar ráð fyrir, að það þýði ekki að ganga eftir nál. héðan af, þar sem komið mun vera að þinglokum, eða maður vonar það að minnsta kosti, en ég vildi aðeins fá að vita ástæðuna fyrir því, að þetta mál hefur ekki verið afgr.



Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Eyf. um eignarnámsheimild í Skútudal skal ég taka það fram, að það er rétt, að málinu var vísað til allshn. 18. apríl s.l. Mér er ekki grunlaust um, að fullkomin alvara hafi ekki fylgt hjá hv. þm. við þetta mál, þar sem ekki er nema örskammt á milli okkar hér í þessari hv. deild, og ef mikill áhugi hefði verið fyrir þessu hjá honum, þá mundi hann hafa orðað það við mig eða einhvern annan nm. á öllum þessum tíma, en það hefur hann nú ekki gert. Hins vegar get ég frætt hann á því, að það virtust vera mjög skiptar skoðanir innan n. um þetta mál, og enginn samfelldur meirihl. vilji, og skal ég játa, að ég taldi ekki rétt, þegar þannig átti að fara að skila minnihl.áliti, sennilega einu af þremur, og þar sem ekki virtist neitt sérstaklega vera ýtt á eftir því, að málið kæmist áfram, þá er, þegar nefndin er svona sundruð, mjög hæpið, hvaða afgreiðslu málið fær. Hins vegar vil ég taka það fram út af því, sem kom fram í ræðu hv. þm., þá hef ég ekki orðið var við það, að það væri ekki vilji flm., að málið fengi afgreiðslu. Það hefur ekki legið fyrir n. á þá lund, svo það er ekki á rökum reist, en ástæða er til þess að ætla, að málið sé flutt í fullri einlægni, en af þessum sökum, sem ég hef þegar greint, hefur málið ekki verið afgr.



Ég þakka hv. form. allshn. fyrir þessa yfirlýsingu. Það er alls ekki rétt hjá honum, að það hafi ekki verið í fullri alvöru, sem minnzt var á þetta mál, því að það var það, en ég varð þess var úr vissri átt, að talið var , að það hefði komið til n., að við flm. hefðum ekki svo mikinn áhuga á þessu máli. Hann minntist á það, að það væri ekki svo langt á milli okkar hér í deildinni, og ég hefði ekki gengið eftir þessu hjá honum eða öðrum nm., en það er ekki rétt. Ég hef kannske ekki beint talað um það við hann, en ég hef talað um það við meðnm. hans, sem er flokksbróðir minn, og það er nú venjulega þannig, að menn snúa sér frekar til flokksbræðra sinna, og hann hlýtur að kannast við það. Ég bað hann enn fremur fyrir skjal viðkomandi þessu máli, sem ég óskaði, að yrði prentað sem fylgiskjal með nál. Mín ósk var því vitanlega sú, að n. afgr. málið, sem skylda hennar var.



Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Eyf. um frv. það, sem er fyrir nokkrum dögum komið til sjútvn., um breyt, á 1. um dragnótaveiði í landhelgi, vil ég aðeins svara því, að eins og honum er kunnugt og kom fram í fyrirspurn hans, þá er þetta mikið deilurnál. N, hefur aðeins minnzt á það á einum fundi og tók þá enga afstöðu til málsins, en ég get ljóst því yfir, að þetta mál er þannig vaxið, að það liggur fyrir Alþingi áskorun, bæði með og móti, og hvað mig snertir, þá tel ég, að það hafi ekki enn komið í ljós, hvort sú breyt., sem gerð var á þessum l. á síðasta þingi, sé sú rétta leið í þessu efni, sem ég tel þó miklar líkur til. Ég get ekki sagt um þetta fyrir hönd minna meðnm., en ég lít þannig á þetta, að þar sem þetta er mikið deilumál, þá sé rétt að láta þau lagaákvæði, sem sett voru á síðasta þingi, sýna betur, hvort þau ná þeim tilgangi, sem ætlazt var til með þeim, áður en farið er að vinna að málinu á ný, og þess vegna má gjarnan falla sá dómur á mig sem form, n., að ég hafi ekki flýtt fyrir málinu. Ég vildi gjarnan, að þetta sé skjalfest, svo það sjáist, að meðnm. mínir eru ekki sekari en ég, nema síður sé, en þó held ég, að mér sé óhætt að segja, að hv. þm. Vestm. hafi eitthvað svipaða skoðun á þessu máli og ég. Að því er snertir hina fyrirspurn hv. þm., um hitaveitumál Siglufjarðar, þá vil ég taka það fram að gefnu tilefni, að það eru a. m. k. 3 vikur síðan hv. 1. þm. Eyf. afhenti mér plagg, sem hann óskaði eftir að kæmi í nál. á sínum tíma. Ég svaraði honum þá frá mínu eigin brjósti, a. m. k. ber ég ábyrgð á því, að afstaða mín í n. væri sú, að ég teldi þetta mál vera þannig, að engin ástæða væri til þess fyrir Alþingi að blanda sér í það að svo komnu. Ég skal játa það, að hann taldi, að þó að svo kynni að vera ástatt fyrir n., þá óskaði hann, að það kæmi fram nál., sem hefði fólgna í sér dagskrá, ef n. gæti ekki fallizt á frv. eins og það lægi fyrir. Ég tel rétt, að þetta komi líka fram, úr því að þess var getið, að ég væri líka að nokkru leyti við málið riðinn. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess, að skýra nánar frá þessu.



Herra forseti! Þetta frv. mun vera komið frá ríkisstj. og hefur gengið í gegnum Nd. Frv. er um heimild til handa ríkisstj. að breyta um prestssetur í Staðarprestakalli á Reykjanesi, þ. e. a. s. að flytja prestssetrið að Reykhólum í sama hreppi. Allshn. þessarar d. leitaði sér upplýsinga um þetta mál og ræddi sérstaklega við þm. kjördæmisins og í öðru lagi við herra biskupinn, Sigurgeir Sigurðsson. Tilefni þessa máls má að nokkru leyti sjá í þeirri stuttu grg., sem fylgir frv., en höfuðástæðan fyrir því, að þetta mál er sótt af sóknarmönnum, er sú, að Reykhólar eru betur í sveit komnir sem prestssetur heldur en Staður. Það er mikill áhugi fyrir því, að á Reykhólum rísi upp menntasetur fyrir Breiðafjörð og ef til vill fyrir Vestfirði, og er þá mjög þægilegt að geta haft prestinn þar á staðnum sem virkan aðstoðarmann við slíkt menntasetur. Ég hygg, að þetta séu höfuðástæðurnar fyrir því, að þessi ósk hefur komið fram frá sóknarmönnum. Hins vegar er ekki því að neita, að af þessu hlyti að leiða það, að byggja þyrfti yfir prestinn á Reykhólum, en n. hefur verið tjáð, að bærinn á því núverandi prestssetri sé orðinn það forn, að óumflýjanlegt væri að byggja hann upp í náinni framtíð. Þá yrði sennilega að skipta einhverjum hluta úr jörðinni, til þess að presturinn gæti haft nokkurt bú, en það er kunnugt, að Staður á Reykjanesi er talinn með beztu bújörðum og hæg bújörð, og fyrir þá sök hafa prestar setið þar um langan aldur. Að þessu öllu athuguðu telur n. rétt að mæla með því, að frv. verði samþ. og gefa þar með kirkjumálaráðuneytinu þessa heimild og láta það um það, hvort þessar ráðstafanir verða gerðar eða ekki.



Það var út af þessu frv., sem ég vil spyrjast fyrir um einstök atriði. Ég sé, að í grg. er sagt, að Reykhólar séu betur í sveit settir en Staður. Eftir þeirri staðarþekkingu, sem ég hef þarna, þá eru Reykhólar annars vegar við það núverandi prestssetur, en Gufudalur hins vegar, og sé ég ekki annað en að prestssetrið sé nálægt miðju prestakallinu. Þess vegna finnst mér dálítið skakkt að segja, að presturinn sé betur í sveit settur á Reykhólum heldur en á Stað. Það getur verið, að ýmis þægindi séu því samfara að hafa prestssetrið á Reykhólum, þar er t. d. jarðhiti, en eins og hv. frsm. tók fram, þá er Staður ágæt bújörð og hefur þótt ein af beztu bújörðum fyrir prest um þessar sveitir, og þó að fólksekla sé, er hægt að sinna hlunnindum jarðarinnar, þar sem hún er ekki fólksfrek. Mér finnst því dálítið varhugavert að þjóta í að veita þessa heimild, því að það mun vera meiningin, að hún verði notuð. En tilefni þessa frv. er, eftir því sem grg. segir, að ungmennafélagið þar vestra hélt fund og boðaði til sín hreppsnefnd, sóknarnefnd og skólanefnd, en það sést hvergi, hvort nokkur þessara manna hefur komið eða ekki, en það getur verið, að einhver skilríki liggi fyrir um það, og vil ég þá spyrja hv. frsm., hvað hann veit um það, því að ef fáir eða engir þessara manna hafa komið, þá vitum við lítið um vilja þeirra í málinu.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Hv. 5. landsk. hefur andæft þessu máli. Ég efast ekki um, að hann er þarna öllum staðháttum kunnugur og kunnugri en ég, sem hef ekki komið á þessar slóðir og hafði landabréfið aðeins fyrir augum, þegar ég varð að skapa mér skoðun um þetta mál. Hann telur, að Reykhólar séu ekki betur í sveit komnir heldur en Staður. Þeir eru á miðju nesinu, en Staður liggur vestan á nesinu, á hreppsenda, svo að kirkjusókn er miklu hægari, ef þessi breyt. verður gerð. Hvað Gufudal við kemur, þá skiptir það litlu máli, því að hann er vestan megin við Þorskafjörð, og verður prestur venjulega að fara sjóleiðis til kirkjunnar, hvort sem hann situr á Stað eða Reykhólum. Þá vildi hv. þm, draga úr því, að almennur vilji væri meðal sóknarmanna um þetta mál. Ég hef ekki, eða n., annað við að styðjast en það, sem herra biskupinn upplýsti, að fyrir þessu máli væru óskir og ákveðin meðmæli frá sóknarnefnd og frá prófasti prestakallsins og yfirleitt frá þeim aðilum, sem frá greinir í grg. Ég held, að ekki sé hægt að draga í efa, að fyrir hendi sé almennur vilji Reykhólasveitarmanna, að þessi breyt. sé gerð, svo að það er engin ástæða til að mótmæla frv. á þeim grundvelli. Sem sagt, eftir þeim upplýsingum, sem n. fékk, sá hún ekki ástæðu til annars, eins og segir í nál., en að rétt væri að veita þessa heimild. Ég tel þetta mál ekki stærra en það, að ég tel alveg rétt að leggja það á vald kirkjumálaráðuneytisins, hvor leiðin verði farin, því að Alþ. hefur oft veitt stj. heimild til að gera stærri hluti en þá, sem hér er um að ræða, og er engin ástæða til að ætla, að stj. geri í þessu máli annan en það, sem rétt er og skynsamlegt.



Herra forseti! Þetta frv., sem liggur hér fyrir í heimildarformi, miðar að því að færa prestssetrið frá Stað að Reykhólum. Í fyrra voru samþ. - ef ég man rétt - 1. um að fjölga prestum í Reykjavík. Þegar þau voru samþ., var mér tjáð, að n. sæti á rökstólum að athuga yfirleitt prestaskipun og prestakallaskiptingu í landinu. Nú hagar svo til, að upp að þessu prestakalli, sem presturinn á Stað þjónar, liggur prestakall, sem kallað er Staðarhólsprestakall og búið er að vera prestlaust og fá prestsþjónustu að, að ég ætla síðan 1927, og hefur verið þjónað frá Hvammi í Dölum. En önnur kirkjusóknin, sem heyrir undir þetta prestakall, er Garpsdalskirkjusókn, sem liggur að norðanverðu við Gilsfjörð. Presturinn í Hvammi þarf ekki einungis að fara um Svínadal og heiðina og Saurbæinn, heldur inn fyrir allan Gilsfjörð út að Garpsdal, eða fá ferju yfir fjörðinn, –hvort tveggja óraleið, enda er presturinn fleiri daga, þegar hann á annað borð leggur af stað að heiman. Hins vegar liggur betur við að þjóna Garpsdalssókn frá prestssetrinu á Stað, og alveg sérstaklega, ef presturinn er settur að Reykhólum. Ég vil nú búast við, að það, hvort stj. notar þessa heimild, fari fyrst og fremst eftir því, hver vilji er fyrir vestan, og þar næst eftir því, hvort af því verður, sem liggur á döfinni, að breyta eitthvað prestakallaskipun í landinu og sameina þau. Og þá er sjálfsagt að láta Garpsdalssókn falla undir Staðarprest, en Saurbæinn falla undir Hvamm í Dölum. En ef á að þjóna Gufudal frá Staðarprestakalli, eins og nú er, er betra, að presturinn sitji á Stað en Reykhólum, því að það munar miklu að fara sjóveg frá Stað og hins vegar sjóveg frá Reykhólum fyrir eyjar og nes, eða þá ríðandi inn Barmahlíð og yfir Þorskafjörð eða inn fyrir og yfir hvern hálsinn af öðrum. Þar sem þetta er ekki annað en heimild, mun ég fylgja frv. En nú fór hæstv. forsrh. út úr d., en ég vildi spyrja hann, hvað liði yfirleitt því starfi, sem verið er að vinna til breyt. á prestakallaskipun í landinu. Þar sem hæstv. forsrh. kemur nú inn, vil ég endurtaka það, að ég greiði atkv. með þessu frv. fyrst og fremst af því, að það er heimild. Ég álít, að Staðarhólsprestakalli, sem hefur verið prestslaust síðan 1927, eigi að skipta og Garpsdalur að leggjast undir Staðarprest, en ekki vera þjónað frá Hvammi í Dölum, eins og nú er. Treysti ég því, að þetta verði framkvæmt um leið og prestssetrið er flutt. Sömuleiðis vil ég spyrja, hvað líður endurskoðun á prestakallaskipun, sem hefur verið í framkvæmd undanfarin ár.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég tel mig ekki þurfa að hafa neina verulega framsögu fyrir þessu máli. Það hefur verið samþ., að Alþ. kjósi ríkisstjóra nú á næstunni, og hér eru sett ákvæði um, hvernig hann skuli kosinn, hver séu kjörgengisskilyrði, og um réttindi hans og skyldur, laun og búsetu, og enn fremur hverjir eiga að gegna starfi hans, ef hann fellur frá. Ég hygg það sé ekki margt í þessu frv., sem geti valdið ágreiningi, a. m. k. ekki við þessa umr. Óska ég eftir, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.



Ég ætla aðeins að bæta fáeinum orðum við, sérstaklega út frá umr. í hv. Nd. Þar kom fram till. frá hv. þm. Mýr. um það að setja bráðabirgðaákvæði í 1. í þá átt, að tilvonandi ríkisstjóri taki við embætti sínu 17. júní. Ég ætla aðeins að geta um það hér, að ég hef hugsað mér að taka upp þessa till. fyrir 2. umr., og vonast eftir, að henni verði vel tekið. Það liggur ekkert í henni annað en það að reyna að auka veg þessa embættis með því að tengja það á þann hátt við Þennan merkilega hátíðisdag.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það er síður en svo, að ég sé á móti því, að samþ. sé sú till., sem tekin var aftur til bráðabirgða í Nd. En það, sem fyrst þarf að ræða við ríkisstj., og ég hef ekki haft enn þá tíma til, er, hvort hægt sé að koma þessu við. Meðal annars hefur verið rætt um það, þótt engin ákvörðun hafi verið tekin, að ríkisstjórinn hafi skrifstofu hér í Ed. fyrst um sinn, og þarf þá að sjá fyrir því, að þinginu sé lokið, og í annan stað að laga þannig til, að hann geti tekið á móti mönnum og haft viðtöl. Ég álít vel farið, að ríkisstjóri taki við embætti sínu 17. júní. Mun ég skjótlega taka til athugunar ásamt hinum í stj., hvort þetta verði ekki hægt að framkvæma þingstarfanna vegna.



Það er aðeins ein spurning, sem ég vildi beina til hæstv. forsrh. út af þessu frv. Mér - og víst flestum - hefur skilizt svo, að hér sé um bráðabirgðaráðstöfun að ræða. Spurningin er, hvort það sé ekki alveg tvímælalaust, að með þessu frv. hafi ekki verið tekin nein afstaða til þess út af fyrir sig, hvernig Alþ. hugsar sér kosningu ríkisstjóra, hvað sem hann verður kallaður í framtíðinni, þegar hið íslenzka ríki hefur sett sig á laggirnar með sinn eiginn þjóðhöfðingja. Ég hef alltaf varið þeirrar skoðunar, að slíkan mann bæri að kjósa af þjóðinni, með atkvgr. allrar þjóðarinnar, en ekki Alþ. En mér sýnist þetta frv. vera í orðalagi þannig, að þetta sé nokkurs konar framtíðarskipulag, þar sem talað er um „til eins árs í senn“, og er ekkert í því, sem hefur á sér bráðabirgðablæ. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort þetta sé ekki að sjálfsögðu hugsað sem bráðabirgðafyrirkomulag, - án þess að ég spyrji hann nokkuð um það, hver hans skoðun er um það, hvernig hann vill láta haga þessu máli í framtíðinni.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég tel mig ekki hafa látið í ljós neina skoðun um það, hvort ég telji réttara að kjósa ríkisforseta, þegar þar að kemur, með almennum kosningum eða hér á Alþ., og tel ekki heldur, að neinn þm. með því að greiða þessu frv. atkv. sitt bindi sig á neinn hátt í því máli, enda auðsætt, að þótt þetta frv. hafi ekki á sér neitt bráðabirgðasnið, að það gildir um ríkisstjóra, sem ætlað er að vera til bráðabirgða. Og þegar ríkisstjórastarfið fellur niður, sem væntanlega verður þegar við fáum fullt sjálfstæði, falla l. úr gildi af sjálfu sér. Það, sem frv. fjallar um, á að vera til bráðabirgða, og þess vegna er því auðsvarað, að það er ekkert bindandi með þessu frv., hvernig ríkisforsetinn verður valinn á sínum tíma.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) : Þetta mál hefur verið rætt allýtarlega við 2. umr., og ég get verið þakklátur á margan hátt mínum kæru meðnm., vegna þess að það kom í ljós, að þeir sannfærðust af þeim rökum, sem ég kom fram með, um að þetta frv. væri nú ekki ætlað til lífs. En alveg sérstaklega finnst mér hafa verið heppilegt, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði við síðustu umr., því að hann, sem annars hefur reynt að laga frv. frá sínu sjónarmiði, komst þannig að orði, að þetta frv. væri óskapnaður, sem alls ekki mætti lifa lengur og verða starfsskrá fyrir mannfélagið. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. sessunaut mínum um það, að þetta sé rétt, og mín afstaða hefur algerlega byggzt á því, að þetta frv. hafi verið þannig, sem hann lýsir. Þessi hv. þm. reyndi fyrst að bæta það með því að leggja til að fella niður 75% af efni þess. Og þegar hann sá, að það dugði ekki, lagði hann til að umbreyta þeim 25%, sem voru eftir. Og þegar það var ekki samþ., þá komst hann að þessari niðurstöðu, og ég hygg hún sé algerlega rétt. Ég þykist vita, að hæstv. forseti muni ljúka umr. nú, en láta atkvgr. fara fram, þegar allir eru viðstaddir, sem hér eiga sæti.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Þetta mál er svo einfalt, að ekki þarf um það langar umr., en n. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að réttast sé að afgreiða það með rökst. dagskrá, sem fylgir áliti n. á þskj. 665. Fyrir 4–5 árum, þegar miklir fjárhagserfiðleikar steðjuðu að Hafnarfjarðarbæ, veitti Alþ. bænum heimild til þess að innheimta aukagjald af farmiðum með vögnum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Ég var þessu máli fylgjandi, því að mér fannst þörf bæjarins fyrir þennan tekjustofn vera svo mikil, þótt hér væri gengið á snið við hagsmuni kjósenda minna hér í Reykjavík, sem greiddu þetta aukagjald í sjóð annars bæjarfélags. Þetta mæltist ekki illa fyrir, en ef litið er á þetta á þennan hátt, mega þau bæjarfélög, sem slík fríðindi fá, ekki fara fram á að halda þeim lengur en þörf er á, ella er hætt við, að Alþingi dragi að sér höndina um að veita slíkar heimildir í framtíðinni, jafnvel þótt þess væri þörf. Ég er því sammála flm. frv., að nema beri þessi lög úr gildi. . En þar sem lögin eru tímabundin við árslok 1942, þá þótti n. naumast taka því að gera sérstök l. um það efni, en áleit nóg að afgr. málið með rökst. dagskrá, svo hljóðandi: Með því að lög þau, sem frv. fer fram á að nema úr gildi, eiga samkv. 5. gr. að falla úr gildi í árslok 1942, og í því trausti, að bæjarstjórn Hafnarfjarðar noti ekki heimild laganna til innheimtu á gjaldi því, sem þar um ræðir, meðan venjulegir tekjustofnar bæjarsjóðs eru nægilegir, þykir deildinni ekki ástæða til að afgreiða þetta mál og tekur fyrir næsta mál á dagskrá. Þegar maður sér, að bæjarstjórn hefur getað jafnað niður margföldum upphæðum við það, sem hún hefur áður gert, er erfitt að verja innheimtu þessa gjalds. Hv. þm. Hafnf. hefur flutt brtt. í þessu máli, þar sem hann fer fram á, að féð verði innheimt eftir sem áður, en að því verði varið til þess að malbika götu þá, sem liggur í gegnum Hafnarfjarðarkaupstað og skoða megi sem part af þjóðveginum. Við þessu væri ekkert að segja, ef sýnilegt væri, að endurnýja þyrfti þessi lög mjög fljótt. - Ég vil nú líta svo björtum augum á framtíðina, að Hafnarfjörður, með sínum góðu skilyrðum, þar sem hann hefur hlutfallslega meiri útgerð en nokkur annar bær á landinu, muni ekki hafa þörf fyrir þessa heimild. Og það verður að fara um þessa götu sem aðrar götur í bænum. Ég sagði eitt sinn í gamni, þegar flóð af brtt. við vegal. gekk hér yfir þingið, að ég vildi bera fram brtt. um, að Laugavegurinn, sem er án efa fjölfarnasti vegur á landinu, skyldi tekinn í þjóðvegatölu. En bæirnir verða sjálfir að sjá um sínar götur. N. vildi fara þá sanngjörnu leið að fara bil beggja, að afnema ekki lögin að svo komnu máli, en ná samt eðlilegum tilgangi frv., að innheimta ekki gjaldið, þegar þess væri ekki lengur þörf. Ég vil því mæla með, að hin rökst. dagskrá verði samþ.



Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 665 með fyrirvara. Hann gildir þó eigi það, að ég sé ósammála niðurstöðu n., enda hefði ég þá klofið n., heldur gerði ég þennan fyrirvara til þess að undirstrika, að ég álít, að þetta frv. eigi fullan rétt á sér, því að lögin um þessa sérstöku tekjuöflun fyrir Hafnarfjörð voru beinlínis sett, þegar togaraútgerðarfélögin fengu skattfrelsi, og því hefði verið eðlilegt, að heimildin félli niður, þegar skattfrelsi togarafélaganna var afnumið. En eins og hv. frsm. sagði, eru lögin tímabundin, og með samþykkt dagskrárinnar má ætla, að heimildin verði ekki notuð lengur, og þá tel ég tilganginum náð.



Ég vil fyrst ræða þetta mál almennt, einkum af því að ég býst við, að ekki sé vanþörf á því eftir ræðu hv. frsm. Það er rétt, að eins og sakir standa, hefur bærinn ekki þörf fyrir þennan tekjustofn til daglegs rekstrar, en á það verður að líta,, hversu bærinn var illa kominn af þeim örðugleikum, sem útgerðin átti við að stríða, þegar þessi lög gengu í gildi. Við vitum, að þá var útgerðin í kaldakoli, og voru því engir möguleikar til þess að fá tekjur af henni. Varð bærinn því að skattleggja sína borgara meira en nokkur annar bær hefur gert á landinu, til þess að halda í horfinu, en þó söfnuðust verulegar skuldir, vegna þess að ekki var unnt að greiða vexti og afborganir af lánum, og var svo komið, að bærinn átti ekki fyrir skuldum. Nú hefur þetta, ár verið mjög gott fyrir Hafnarfjörð. - Þótt hv. frsm. segði, að Hafnarfjörður hefði einstök skilyrði til þess að standa sig vel, veit ég ekki, hverjir þeir möguleikar eru aðrir en útgerðin: Atvinnulíf í Hafnarfirði er mjög einhæft. Þar er enginn iðnaður, verzlunin er eingöngu við bæjarmenn og við höfum enga heildsala, sein við getur skattlagt. Vonandi stendur útgerðin sig vel í framtíðinni, en maður hefur ekki neina tryggingu fyrir því, að þessi eini gjaldstofn fari ekki lækkandi aftur, og verður þá að taka upp nýjar leiðir. Þegar þessi skattur var lagður á árið 1938, var búizt við, að hann yrði óvinsæll, en því fer fjarri, að svo hafi verið. Nú mun enginn utan Hafnarfjarðar eða í láta sig muna að greiða þennan skatt, svo ég viti. Mér er nær að halda, að þótt þessi skattur yrði afnuminn nú, mundu fargjöldin bráðlega hækka á ný, og kæmi sú hækkun þá einhverjum öðrum aðila til góðs. Hins vegar tel ég mikla þörf fyrir bæinn að halda þessum tekjustofni, þótt ekki væri til annars en að gera honum kleift að ráðast í ýmsar framkvæmdir, sem bærinn hefur ekki getað sinnt vegna fjárhagsörðugleika og skulda. Nú er málið komið í þann farveg, að búast má við, að Alþingi vilji gera einhverjar ráðstafanir í þessu sambandi og þá sennilega í þá átt, sem hv. fjhn. hefur lagt til, að skatturinn verði ekki innkallaður, meðan tekjur af útgerðinni eru eins miklar og nú eru. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sagði, að þegar leitað er til Alþingis um einhverjar úrbætur í erfiðleikum, er ekki meiningin að halda því áfram, þegar úr rætist, en ég vil óhikað halda því fram, að þótt hagur Hafnarfjarðarbæjar hafi stórum batnað á þessu ári, séu þarfir hans meiri en annarra bæja á landinu vegna skuldasöfnunar fyrr í ára. - Ég hef borið fram brtt. þess efnis, að fé því, sem inn kemur til ársloka 1942, verði varið til þess að malbika eða steypa þennan veg í gegnum bæinn. Þessi lagfæring á veginum hefur staðið til í að minnsta kosti 10 ár, en fjárhagur bæjarins hefur alltaf verið svo erfiður, að ekki hefur verið viðlit að hefjast handa um framkvæmdir. Nú hefur verið ætluð nokkur upphæð í þessu skyni á fjárhagsáætlun bæjarins, en hún hrekkur skammt, vegna þess að efni er nú mjög dýrt, en þörfin er brýn og framkvæmdir verða að komast áleiðis í náinni framtíð. Mér finnst og réttlætanlegt að halda þessum skatti í þessu augnamiði, þegar þess er gætt, að það er partur af þjóðveginum, sem liggur í gegnum bæinn, og Hafnarfjörður hefur sáralítil hlunnindi af þeirri umferð. Öll verzlun Suðurnesjamanna, sem ekki fer fram í Keflavík eða Grindavík, á sér stað í Reykjavík, en ekki í Hafnarfirði. Hafnarfjörður hefur þannig engan hag af viðskiptum við utanbæjarmenn, en verður að leggja til veg fyrir þessa gífurlegu umferð og halda honum við. Á undanförnum árum hefur bærinn fengið að láni tæki hjá vegamálastjóra til þess að hefla veginn, en hefur alltaf orðið að greiða þau not fullu verði. Hefur bærinn því engan styrk fengið frá ríkissjóði til þess að halda veginum við. Þetta dæmi er alls ekki hliðstætt við Laugaveginn, því hann liggur úr og í Reykjavík fyrir þá, sem viðskipti, eiga við Reykjavík sjálfa. Vegurinn um Hafnarfjörð er samgönguleið milli Suðurnesja og Reykjavíkur, og Reykjavík hefur hag af viðskiptum við Suðurnesjamenn, en ekki Hafnarfjörður. Á þessum síðustu tímum hefur breytzt viðhorfið um það, hverjir fara milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Áður voru það Hafnfirðingar og Reykvíkingar, en nú er mikill hluti farþega úr brezka setuliðinu. Ég vil nú spyrja hv. alþm., hvort þeir álíti, að nokkuð sé á móti því, að Hafnarfjarðarbær fái þessi litlu fríðindi á móti öllum þeim óþægindum, sem Hafnfirðingar hafa af veru setuliðsins. Ég hygg því, að þegar hv. þm. hafa athugað þetta og þegar gengið er inn á þá breytingu að binda þennan tekjustofn í ákveðnu augnamiði, muni þeir ljá till. minni fylgi sitt, svo að hún nái fram að ganga. Ég vænti þess, að hv. þdm. taki þetta til gaumgæfilegrar athugunar og verði þess valdandi, að lagfæring fáist á þennan vegarkafla, sem er áreiðanlega versti vegarkaflinn á leiðinni frá Stafnesi, þar sem vegurinn liggur lengst frá og til Reykjavíkur. Þeir þyrftu a. m. k. ekki annað en spyrja bílstjórana, sem ferðast þarna, hvort ekki sé full þörf á að lagfæra þennan veg sómasamlega, svo að hann mætti verða til frambúðar og ekki. til eyðileggingar farartækja meira en komið er. Mér virðist það einnig á hv. frsm., að n. hefði ekki viljað fara lengra en þetta, vegna þess að l. væru bundin við ákveðinn tíma, eða bara til ársins 1942, og ef Hafnarfjarðarbær þyrfti á tekjuöflun að halda fyrir þann tíma eða um það leyti, þá væri honum heimilt að nota þessi heimildarlög eftir sem áður, en ef svo skyldi fara, þá liggur það í hlutarins eðli, að það er ólöglegt og leiðinlegt að vera að hringla með fargjöldin milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, í staðinn fyrir að hafa þau hið sama. Og ég endurtek það, að eins,og sakir standa, þá finnur ekki nokkur sá maður, sem fer milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, til þess, að hann borgi skatt til Hafnarfjarðarbæjar. Það, sem kom fram hér áður, bæði í framsögu fyrir þessu frv. hjá flm. og eins þegar annað mál var hér á dagskrá, að hann taldi, að þetta væri skattur á fátæklingunum og þeim, sem ekki gætu notfært sér það að fara í prívatbíl á milli bæjanna. Hann ætti bara að athuga það, hverjir það eru, sem fara á milli í strætisvögnum. Flestir þeirra eru að fara til þess að finna kunningjana, eða þá til þess að verzla eitthvað, en er það þá eingöngu við Reykjavík, en ekki Hafnarfjörð, og eru slíkt sjaldan nauðsynjaferðir. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta nú, en vonast til þess, að hv. þdm. sjái sanngirnina í þessu og samþykki brtt. mína við rökst. dagskrána.



Herra forseti! Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mjög, því að það er búið að ræða þetta svo mikið og svo oft, að þess gerist ekki þörf. - En það er samt komið fram í málinu eitt nýtt viðhorf, sem ég vil ekki alveg leiða hjá mér. Það er það viðhorf, sem felst í till. hv. þm. Hafnf., að leyfa að hafa þetta gjald áfram og verja því í sérstöku augnamiði. Ég hef í huganum verið að hoppa í kringum landið og gá að stöðum, sem á sama hátt ættu að fá fargjöld til að setja í stand vegi, sem liggja í gegnum þorpin. Ég hef séð Blönduós, sem þarfnast þess, ég hef fundið Akureyri, þar sem aðalgatan liggur eftir endilöngum bænum og þarfnast fargjalda til viðhalds. Ég hef fundið Húsavík og ýmsa fleiri staði. Ég vildi áður en þetta mál kemur til atkvæða, benda á það, að ef Alþingi eða þessari hv. þd. finnst það rétt leið að lofa þeim þorpum, hreppum og kauptúnum á landinu, sem þjóðvegirnir liggja í gegnum, að skattleggja þá, sem ferðast með bílum og þurfa að fara gegnum þessi þorp, til þess að geta haldið við þeim vegarkafla, sem liggur gegnum þorpin, þá álít ég, að það sé rétt að samþ. till. hv. þm. Hafnf., en þá koma bara margar aðrar till. á eftir, því að ef á að fara inn á þá braut að leggja sérstakt gjald á þá, sem ferðast með bílum um þessa vegi, til þess að hægt sé að halda við þessum hluta veganna, sem bæjarfél. eða hreppsfélögunum er annars ætlað að halda við, þá munu vitanlega hinir koma á eftir, því að Hafnarfjörður hefur hér ekki neina sérstöðu. - Mörg önnur kauptún og hreppar hafa sömu aðstöðu. Ég geri ráð fyrir því, að ef till. hv. þm. Hafnf. verður samþ., þá hafi þm. Eyf., sem lengstan veg hafa í gegnum sinn bæ, ástæðu til þess að koma þar með skatt á bíla, og margir fleiri, hver fyrir kaupstaði og þorp í sínu kjördæmi, o. s. frv.



Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af því, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði. Þessi dæmi, sem hann nefndi, eru alls ekki hliðstæð við Hafnarfjörð, og ég tók fram skýr rök fyrir því, af hverju Hafnarfjörður ætti að fá þetta frekar en nokkur annar bær á landinu. Ég vil benda á það, að hvað snertir þessa 3 bæi, sem hv. þm. nefndi, þá er það svo með Húsavík, að þar liggur vegurinn ekki í gegnum þorpið, - maður þarf ekki að fara niður í þorpið til að halda áfram leiðinni, nema þá til þess að fá sér að borða, og það er náttúrlega plús fyrir bæinn, að það sé gert. Hvað Blönduós snertir, þá býst ég við, að þar sé þetta svipað. Ég skal ekki segja um það, hvort vegurinn er þar beint byrði á plássinu sjálfu, en hann getur verið byrði á hreppnum. Um Akureyrarbæ er það þannig, að þar liggur vegurinn gegnum bæinn, en sá er munurinn, að þeir, sem fara í gegnum Akureyrarbæ, hvort sem þeir koma utan úr firði eða innan, fara það af því, að þar er þeirra verzlunarmiðstöð. En þannig er ekki með Hafnarfjörð, verzlunarmiðstöð þeirra, sem fara þar í gegn, er Reykjavík, og er þetta því sérstaða, sem Hafnarfjörður hefur, og álít ég það því fullkomlega sanngirniskröfu, að þetta verði tekið til athugunar.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Þetta mál hefur verið hér nokkuð lengi á ferð, en hefur að því leyti ekki sakað, að það mundi hvort sem er ekki hafa verið ráðizt í neinar aðgerðir fyrr en með haustinu. Till. gengur í þá átt að skora á ríkisstj. að leita fyrir sér um það að koma hæstarétti fyrir í betra húsnæði en hefur verið. Er sérstaklega bent á háskólann. Það er sennilega öllum kunnugt, að húsnæðið, sem hæstiréttur hefur, er með öllu óviðunandi. Ég man eftir, að dómarar sögðu við mig fyrir fáum missirum, þegar stóð til, að hingað kæmu margir norrænir lögfræðingar, að þeir kviðu fyrir að sýna stéttarbræðrum sínum það húsnæði, sem rétturinn ætti við að búa. Og það er skemmst af að segja, að það er með öllu óviðunandi, bæði fyrir dómara og aðra, sem þar vinna. T. d. segja mér málafærslumenn, sem starfa þar, að þeir hafi ekki einu sinni húsaskjól, þegar þeir eru að bíða eftir því að koma að sínum málum. Þetta hús er að öllu leyti óánægjulegt mjög og engan veginn samboðið þessari stofnun. Þegar nú háskólinn hefur til skamms tíma, eða um 30 ára skeið, verið í þessu húsi og komizt af, þótt þröngt væri, þá nær ekki nokkurri átt, að hann hafi ekki mikið húsrými afgangs í sínu stóra húsi, enda er það svo. Það er þess vegna aðeins viljaatriði fyrir Alþ., hvort það vill þrýsta á það, að hæstiréttur fái betra húsnæði, og hvort hæstv. ríkisstj. vill vinna að því. Enn fremur, hvort háskólakennarar vilja sýna eðlilega tilhliðrunarsemi í þessu efni. Ég er ekki svo kunnugur störfum háskólans og húsakynnum, að ég áliti rétt að nefna í till. nokkurn sérstakan stað. Sumir kynnu að líta svo á, að óviðunandi væri fyrir háskólann að hafa nokkra óviðkomandi stofnun innan sinna vébanda. En ég hef tekið fram í aths. við ályktun þessa, að Bandaríkin, svo rík sem þau eru, höfðu hæstarétt í sínu þinghúsi - í heldur þröngum húsakynnum - eitthvað um 80 ár, - og það eru ekki nema 10 til 12 ár síðan sú ríka þjóð byggði yfir sinn hæstarétt. Ég sá þar hinn opinbera sal, og ég verð að segja, að hann var ekki ákaflega miklu stærri en einn sérstakur salur í háskólanum, sem væri ákaflega vel fallinn til að kveða þar upp dóma og láta fara fram málafærslu. Það er fyrirlestrasalurinn á neðstu hæð. Þar er sérstakur inngangur og sérstök fatageymsla, og salurinn er aldrei notaður nema á kvöldin. Ég hygg þar séu hundrað sæti, og salurinn er hinn snotrasti. Ég vil aðeins nefna þetta eina herbergi, af því að það stendur autt allan daginn alla daga ársins, - fyrirlestrar aðeins á kvöldin -, hins vegar er vitað, að hæstiréttur kveður aldrei upp dóma sína á kvöldin. Að öðru leyti ætla ég ekki að minnast sérstaklega á húsakynnin, en aðeins minna á, að læknadeildin, sem ég hygg að hafi ekki haft nema eina stofu hér niðri, hefur nú í raun og veru meiri part af húsinu öðrum megin við innganginn, að frátalinni efstu hæð, sem er ekki full hæð. Og þar sem það hefur verið látið í ljós hér, að læknadeildin væri svo stór, að það mætti að miklu leyti hætta að taka nemendur í nokkur ár, leiðir af sjálfu sér, að í þessum parti hlyti að vera hægt að láta eitthvert rúm fyrir hæstarétt og fyrir bókasafn. Það getur verið, að menn finni annan útveg, en ég hef ekki séð aðra eðlilegri lausn á þessu máli. Og ég álít alveg óhætt fyrir hv. d. að samþ. till. Það fer eftir því, hvað hv. ríkisstj. álítur við nánari athugun, hvort úr framkvæmdum verður. En þessi till. er byggð á þeirri staðreynd, sem alvarlega hefur verið rætt um, að hæstiréttur getur ekki verið í þeim húsakynnum, sem hann er nú.

*Magnús Jónsson: Það er slæmt, að enginn úr ríkisstj. skuli vera viðstaddur þessa umr., vegna þess, að till. er beint til hennar. Ég hef ekkert um þetta mál að segja annað en það, að ég er mjög kunnugur í þessu húsi, af því að ég vinn þar mitt starf. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég kem ekki auga á, hvar sé viðunandi húsnæði fyrir hæstarétt í háskólahúsinu. Þar eru að vísu tveir stórir salir, hátíðasalurinn og fyrirlestrasalur, sem hv. flm. till. minntist á, en að öðru leyti kemur þetta ekki til greina, hversu mikið pláss sem er í húsinu í heild. Hv. flm. minntist á það mikla pláss, sem læknadeildin hefur, og það eru tvær stórar kennslustofur, sem mundu reynast ófullnægjandi sem dómsalur. Þetta húsnæði er sundur bútað og innréttað með miklum kostnaði fyrir tilraunastörf, með borðum, vöskum og pípulagningum. Þarna starfar líka margt fleira en háskólinn. T. d. er komið þar fyrir matvælaeftirliti og fleiri vísindastofnunum, sem eru bezt settar þar. Það er því ekkert pláss í skólahúsinu fyrir hæstarétt eins og nú er. Það er alls ekki innréttað allt sem skólastofur, heldur eru líka herbergi og alls staðar eru fastir bekkir, nema í hátíðasalnum, sem ekki kemur til greina. Kennslustofur eru líka alveg ófullnægjandi í þessu skyni, því að þær stærstu rúma aðeins 100 sæti með því að fylla þær alveg. Þar sem hæstiréttur þyrfti talsvert pláss, yrði að taka sætaröð framan af, og um leið mundi gildi þeirra rýrna fyrir venjulega kennslu. Það húsnæði, sem kemur til greina, er á efstu hæð hússins, en þar er norðurendinn einn geimur. Ég veit ekki betur en að hæstarétti hafi einmitt gefizt kostur á þessu húsnæði. Það var skoðað og síðan afþakkað af réttinum, þar sem þetta væri eins og í venjulegum íbúðarhúsum, að mjög lágt væri undir loft, og allir þekkja, hvernig andrúmsloftið verður, þar sem fjölmenni er saman komið. Hæstiréttur óskaði ekki eftir því að vera í þessum stofum, og þær eru líka í sjálfu sér ófullnægjandi. Byggingarnefnd háskólans ætlaði þetta húsnæði fyrir söfn, enda er þar mikið af skápum, og ætlunin er í framtíðinni, að háskólinn komi þar fyrir sínum umfangsmiklu söfnum. Ég efast um, að þótt þessi till. verði samþ., þá fáist nokkur árangur, þar sem hið mikla pláss í þessu húsi er allt notað, þó að það sé ekki lengi á dag. Einn af fjölmennustu skólum landsins hefur nú sitt húsnæði í háskólahúsinu. Við vitum ekki, hversu lengi það verður, en búast má við, að hann verði þar, meðan stríðið stendur. Um það, að háskólanum beri skylda til að vera liprum í samningum við Alþ., þar sem það hefur lánað honum húsnæði í þinghúsinu, þá er ég viss um, að engri stofnun vildi háskólinn frekar lána húsnæði en hæstarétti. En vitanlega er ekki hægt að gera samanburð á því húsnæði, sem háskólinn hefur haft í alþingishúsinu, og því, sem hæstiréttur fengi í háskólahúsinu, ef þess væri nokkur kostur. Háskólinn var hér í mjög þröngum húsakynnum, og þegar geyma varð ryksugur inni í kennslustofunum, skolpfötur í anddyrinu og nemendur urðu að sitja í gluggum í tímum, þá er hægt að hugsa sér, að slíkt húsnæði var gersamlega ófullnægjandi. En úr þessu hefur nú verið bætt og það tekizt prýðilega. Ég er mjög hræddur um, að þessi till. verði gagnslítil, þó að hún nái samþ., enda finnst mér óviðkunnanlegt að vera að ráðstafa jafnvirðulegri stofnun og hæstarétti, án þess að hann háfi óskað eftir því. Mér finnst varla sæmandi að fara út um borg og bý og útvega húsnæði handa hæstarétti, nema óskað hafi verið eftir því, og þá yrði sjálfsagt, að ríkisstj. sæi um það. Nú vantar húsnæði fyrir ýmsar stofnanir ríkisins, aðrar en hæstarétt, og má því segja, að hann geti alveg eins beðið eftir, að úr því rætist.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Ég álít, að það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði í sambandi við hin þröngu húsakynni háskólans, meðan hann dvaldi hér í húsinu, sýni gleggst, hversu mikil fórn það var af hálfu Alþ. að taka stofnunina í sína byggingu. Það, að Alþ., háskólinn og hæstiréttur voru sett eins og þau hafa verið undanfarin ár, þ. e. a. s. hæstiréttur í tugthúsinu. og Alþ. og háskólinn drepandi hvort annað, sýndi ekkert annað en það, hversu mikil vöntun var á húsnæði og hversu það mál er erfitt. Þegar svo háskólinn hafði fengið fyrir frumkvæði Alþ. svona geysilega stóra byggingu, þá virðist það liggja í augum uppi, að einmitt það hljóti að koma til athugunar, hvort ekki væri hægt að leysa úr þessum vandræðum í sambandi við þessa miklu húsagerð. Hv. þm. gat ekki neitað því, að það er mikill munur á því húsnæði, sem háskólinn hefur nú, og því, sem hann hafði áður, og í þessu liggur aðalsönnunin fyrir því, að það hlýtur að vera hægt að taka hæstarétt í háskólahúsið, ef vilji er á báðar hliðar. Það er rétt, að hæstarétti var boðið efsta loftið í byggingunni, en eins og kunnugt er, fannst dómurunum þeir ekki geta notað það, sem eðlilegt var, einkum ef þeim hefur verið boðið upp á bakdyrainnganginn. Það var óhugsandi, að dómararnir gætu sætt sig við þá aðstöðu, og þar að auki er þarna mjög lágt undir loft. Hvað fyrirlestrasalinn snertir, sem hv. 1. þm. Reykv. gat ekki mótmælt, að stæði auður allan daginn, þá er hann líka svo lítið notaður á kvöldin, að auðveldlega mætti nota hann jafnframt sem kennslustofu. Ég hygg, að hv. þm. hafi ef til vill komið í dómsalinn í Winnipeg. Í þeirri veglegu byggingu er tiltölulega lítið rúm, þar sem hæstiréttur kveður upp sína dóma og ætlað er dómurunum, en áhorfendasalurinn stór. Ég hef talað um þetta mál við ýmsa menn, sem hafa nokkuð við hæstarétt að gera, og þeir finna sárt til þess, að hæstiréttur skuli þurfa að búa í þessum óheilnæmu húsakynnum, sem eru til mikillar hneisu fyrir Alþ. Þess vegna er fullkomin ástæða til að taka málið til meðferðar. Ég get ekki séð, að sú röksemd hv. 1. þm. Reykv., að þm. eigi ekki að skipta sér af þessu, hafi við neitt að styðjast. Hæstiréttur fær sína peninga samkv. löggjöf frá Alþ., og það verður aldrei séð um betra húsnæði handa þeirri stofnun, nema um það gangi atkvgr. á Alþ. Það er einmitt starf Alþ. að skipta sér af slíkum hlutum, þegar finna skal húsnæði handa einni af veglegustu stofnunum ríkisins, án þess að auka útgjöldin svo að nokkru nemi, en slíkt mætti takast, ef hægt yrði að nota húsrúm í háskólanum, sem annars mundi standa autt. Ég vildi að lokum óska eftir því, að hæstv. forseti frestaði atkvgr., þegar umr. er lokið, af því að svo marga hv. þm. vantar í d. Málið er hvort sem er útrætt, þegar umr. er lokið, og hvort sem það verður samþ. eða ekki samþ., þá er það samt tilraun til að koma hæstarétti úr því óþolandi húsnæði, sem hann á nú við að búa.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hlustaði ekki á ræðu hv. l. þm. Reykv., en út af því, sem ég hef heyrt af hv. flm. till. og eins og till. liggur fyrir, þá er ég á báðum áttum, hvort ég á að greiða þessu atkvæði eða ekki. Till. fer fram á það að skora á ríkisstj. að reyna að útvega hæstarétti húsnæði í háskólanum. Mér er ekki kunnugt um, hvort þetta húsnæði er þegar til í háskólanum. Hins vegar vitum við, að ástæður hæstaréttar eru ekki lakari nú heldur en þær hafa verið. Ég skal játa, að það væri óneitanlega skemmtilegt, ef hægt væri að koma í húsakynni, sem væru aðgengilegri og glæsilegri en þau, sem hann hefur nú. En meining mín með því að standa upp er sú, að ég tel fulla ástæðu til þess að málið verði athugað í nefnd, og hvort þessi möguleiki er fyrir hendi, sem ræðumaður fór fram á. Þó að þetta sé ekki nema áskorun, þá verður sú áskorun skoðuð sem bein skipun, ef till. nær samþykki. Ég vil því gera það að minni till., að málinu verði vísað til menntmn., þar sem það heyrir undir hana. Hv. flm. er líka í þeirri n., og hann hefur þá góða aðstöðu til að fylgjast með athugunum hennar.

*Magnús Jónsson: Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því, sem ég hef áður sagt. hað er tvennt ólíkt, hvort rúmmál innan veggja í einhverju húsi sé ríflegt fyrir þá stofnun, sem þar er, þó að ekkert húsnæði sé þar handa annarri stórri stofnun, og það, sem hæstiréttur þarf, er stór salur. Ég hef ekki kornið inn í dómsalinn í Winnipeg, en ég hef skoðað tvö eða þrjú dómhús í Ameríku, og þar voru mjög rúmgóðir salir á borð við hátíðasal háskólans. Auk þess var þarna mikið rúm, sem ætlað var vitnum og kviðdómendum. Einnig þyrfti skrifstofur í kringum þetta og til þess þyrfti að rífa talsvert af skilrúmum í háskólanum og breyta miklu. Hefði verið hugsað út í þetta, þegar húsið var byggt, var öðru máli að gegna. En ég get upplýst hv. 2. landsk. þm. um, að nú sem stendur er ekkert pláss í húsinu. Allar stofurnar eru notaðar, og þessi eini salur, sem um er að ræða, er langt of lítill fyrir dómsal. Ég skal ekki segja neitt um, hversu mikið hann er notaður á kvöldin, en ýmsir sendikennarar halda þar fyrirlestra sína. Í kennslustofunum eru yfirleitt ekki mörg sæti, - í þeim stærstu aðeins 40, og þær eru allar mikið notaðar. Salurinn yrði líka ónothæfur fyrir þessa fyrirlestra, ef mikið pláss yrði tekið fyrir dómara og málflm., enda er hann ekki stærri en svo, að þar rúmast aðeins 100 sæti. Ég er hræddur um, að hin kunna hugkvæmni hv. flm. till. hafi í þetta skipti verið helzt til mikil, því að ekkert húsnæði er til í háskólanum handa hæstarétti. Annars dettur mér ekki í hug að vera að leggja móti þessu máli. Háskólinn yrði verulega ánægður, ef hann gæti lánað svo veglegri stofnun húsnæði sem hæstarétti. Það er langt frá því, að mér finnist, að þm. hafi ekki fullan rétt til þess að skipta sér af slíkum málum. Það kemur hvort sem er til þingsins kasta að sjá um húsnæði fyrir hæstarétt, en mér finnst, að hæstiréttur hefði fyrst átt að æskja þess. Eins og hv. flm. gat um, þá vantar tilfinnanlega húsnæði fyrir ýmsar stofnanir ríkisins, og ég verð að segja, að það er önnur stofnun, sem er enn þá verr sett en hæstiréttur, og það er stjórnarráðið. Það er ekki hægt fyrir einstakar stofnanir ríkisins að kvarta mikið, meðan sjálft stjórnarráðið er í einu af hinum elztu húsum bæjarins, sem er svo ófullkomið og þægindalaust, að þar er ekki einu sinni miðstöðvarhiti. Þegar hægt verður að halda áfram að byggja og ríkið hefur ráð á að bæta úr þessu húsnæðisleysi, verður hæstiréttur, sennilega látinn njóta góðs af.

* Flm. (Jónas Jónsson) : Út af þeirri till. hv. 2. landsk. þm. að vísa þessu máli til n., þá má gera ráð fyrir því, að nú verði hver dagurinn síðastur; sem þingið starfar. Ég býst heldur ekki við, að n. sinni málinu á þessu stigi. Þetta er till. til ríkisstj. um að leita fyrir, hvort þessi möguleiki sé fyrir hendi, og þó að n. færi að rannsaka málið og kæmist að endanlegri niðurstöðu, gæti staðið á ríkisstj. hvað framkvæmdina snerti. Mér er sama, hvort hv. þm. sýna skilningsleysi sitt á þessu máli með því að vísa því frá. Úr því að Bandaríkin gátu staðið við að koma sínum hæstarétti fyrir í þröngum húsakynnum, býst ég við, að hv. 2. landsk. þm. álíti okkar sæmd ekki misboðið, þó að hæstarétti verði komið fyrir í einni af stærstu byggingum bæjarins. Mínum tilgangi er að fullu náð með því að hreyfa þessu máli, og það snertir mig ekki, þó að menn hafi ekki meiri metnað fyrir sinni þjóð en það, að þeir láti eina af æðstu stofnunum ríkisins hafa aðsetur sitt í tugthúsinu.



Ég er undrandi yfir því, hve hv. flm. tekur það óstinnt upp, þó að ég legði til, að málið yrði athugað í n., jafnvel þó að nú líði að þinglokum. Ég benti á það í minni ræðu, að það færi til þeirrar n., sem hv. flm. er formaður fyrir, svo að afgreiðsla málsins þar yrði nokkuð á hans valdi. Ég kom með þessa uppástungu beinlínis af því að í grg. till. eru engin rök færð fyrir því, hvort nokkurt húsnæði sé til í háskólanum fyrir hæstarétt. Ég hef fyrir mitt leyti ekki lýst neinni óvild til málsins, þó að ég vildi láta athuga það í n. Ég lít þannig á þetta mál, að verði till. samþ., þá sé tæplega hægt fyrir ríkisstj. annað en fara eftir þessari áskorun, sem hefur verið samþ. af Alþ. Þess vegna lít ég svo á, að deildin eigi ekki að samþ. aðrar áskoranir en þær, sem hún veit, að ríkisstj. getur framkvæmt. Nú hefur hv. 1. þm. Reykv. bent á, að nú muni ekki vera um annað húsnæði að ræða í háskólanum en hátíðasalinn, en mér dettur ekki í hug, að hann verði lagður niður í þágu háskólans sjálfs til þess að sjá hæstarétti fyrir húsnæði. Það má kalla þetta skilningsleysi og óvild, en ég vil benda á, að það eru fleiri stofnanir en hæstiréttur, sem eiga við slæm húsnæðisskilyrði að búa, m. a. sjálft stjórnarráðið. - Nei, hér er hvorki um óvild né skilningsleysi að ræða, þótt ég vilji ekki troða hæstarétti inn í þessa byggingu án þess að vitað sé, að þar sé húsnæði fyrir hendi og þá helzt til frambúðar. Þetta vildi ég láta taka til athugunar, og þar sem hv. flm. hefur kallað háskólaráð til ráða í öðru máli, vildi ég gjarnan heyra álit þess um þessa till. En ég vil taka undir með hv. flm. um það, að hæstiréttur hefur óviðunandi húsnæði, og það væri æskilegt, að unnt væri að búa honum þann stað, sem æðsta dómstóli þjóðarinnar sæmir. Hinu er ég mótfallinn, að skipa stjórninni með flausturslegri ályktun að koma honum fyrir í ákveðinni byggingu, og ef till. á ekki að fara til n., mun ég ekki greiða atkvæði um hana.

Forseti (EÁrna) : Fram er komin till. um að vísa málinu til nefndar.

Flm. (Jónas Jónsson) : Þá kýs ég heldur, að umr. sé frestað. Till. var ekki á dagskrá tekin framar.