Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sérstakan kostnaðarhlut útgerðar. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjalla mjög mikið um mál þetta því að það er hv. þdm. kunnugt frá fyrri tíð. Hafa verið gerðar á lögum þessum nokkrar breytingar af og til þannig að það hefur komið til umfjöllunar á Alþingi árlega síðan lög þessi voru sett á sínum tíma með brbl. vorið 1983. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að auka þann hluta kostnaðarhlutar útgerðar, sem til skipta kemur, um 2,5%. Ákvörðun þessi er tekin fyrst og fremst í ljósi þess að afkoma útgerðar hefur farið batnandi, olíuverð hefur lækkað og afli aukist nokkuð. Um þetta mál var fullt samkomulag við fiskverðsákvörðun sem tekin var 13. febr. 1986. Forsenda þeirrar fiskverðsákvörðunar af hálfu sjómanna og útgerðarmanna var sú að þessi breyting væri gerð. Með frv. þessu fylgja frétt frá Verðlagsráði sjávarútvegsins um þá ákvörðun, rekstraráætlanir botnfiskveiða og -vinnslu miðað við fiskverðsákvörðun í febr. 1986, áætlað rekstraryfirlit frystingar og söltunar við fiskverðsákvörðun í febr. og bréf til Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins um lægri bætur vegna útflutnings á svokölluðum gámafiski. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umræðu og hv. sjútvn. og mun frekari upplýsingum að sjálfsögðu verða komið á framfæri við nefndina eftir því sem hún óskar eftir.



Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni, eins og hæstv. ráðherra sagði, gamall kunningi sem hefur verið hér árlega á borðum þm. Þó er rétt að fagna því sérstaklega að það er þó þróun til annarrar áttar sem kemur fram í þessu frv., þ.e. að nú er farið að minnka kostnaðarhlut útgerðar og auka hlut sjómanna. Ég tel að það sé ekki verið að leggja þetta fyrir þing til annars en að samþykkja það. Um annað er ekki að ræða. Það er búið að ganga frá því á milli útvegsmanna og fiskvinnslunnar að þannig skuli gengið frá fiskverði sem hér er tíundað. Við höfum fengið fréttir í dag um að verið sé að ganga frá samningum sem fela í sér, eftir því sem manni virðist, að vissir hlutir þurfi að koma hér inn á hv. Alþingi til staðfestingar, þ.e. þeir þættir sem ríkisstj. tekur til ábyrgðar. Það má segja sem svo að þetta sé kannske fyrsta frv. sem miðast við það að ríkisstj. tryggi að þessir samningar geti átt sér stað. Ég held að fiskverðssamþykktin hafi átt sér stað með þá hugmynd fyrir stafni að verðbólgan yrði fest einhvers staðar í eins stafs tölu, 9% eða kannske 7%, og að samningar milli sjómanna og útvegsmanna hafi byggst að miklu leyti á því. Maður hefur heyrt það undanfarandi að fiskvinnslan í landinu sé ekki sérstaklega vel á sig komin. Þær fréttir bárust út í gær að fulltrúar fiskvinnslunnar mundu ætla að ganga á fund ríkisstj. - og þá sjálfsagt sjútvrh. fyrst og fremst - til að ræða við hana um stöðu fiskvinnslu ef ákveðið yrði að gengi yrði fest til nokkuð langs tíma. Ég held að það væri ástæða til að heyra það frá hæstv. sjútvrh. hver niðurstaða hafi orðið af þeim fundi, hver afstaða sjútvrn. og fiskvinnslunnar sé til þessa máls og hvernig áætlað er að staða fiskvinnslunnar verði á næstu mánuðum miðað við að gengið verði bundið. Ég tel að þetta mál og það frv., sem hér liggur fyrir, séu svo samtengd að eðlilegt sé að við fáum aðeins að heyra frá hæstv. ráðherra hvernig staða mála sé í þessu nú þegar manni virðist sem verið sé að ganga frá því að gengið verði fest í ákveðinn tíma og að undirskrifa launasamning í landinu kannske út frá þeirri aðalforsendu þó að það hafi komið fram endurtekið frá fiskvinnslunni að mjög erfitt sé fyrir fiskvinnsluna að búa við það að gengið verði bundið til ákveðins tíma.



Virðulegi forseti. Eins og síðasti ræðumaður nefndi hér áðan og hæstv. ráðherra er þetta frv. gamall kunningi sem fylgir yfirleitt í kjölfarið á fiskverðsákvörðunum. Hér er þó aðeins verið að létta á þeim kvöðum þar sem 29% voru tekin fram hjá skiptum og lækkuð þarna um 2,5%. Því ber að fagna. En ég hef oft áður úr þessum ræðustól lýst yfir óánægju minni með síendurtekin afskipti ríkisvaldsins af fiskverðsákvörðunum. Hér er verið að ákveða verð á fiski burtséð frá því hvað fæst fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum. I stað þess er lækkun á olíuverði lögð til grundvallar og hve mikið má fara í hlut skipverja til skipta. Eins og síðasti ræðumaður nefndi áðan stendur fiskvinnslan ansi höllum fæti og væri gott að heyra frá hæstv. ráðherra hvernig tekið verður á því máli, hvort nokkuð verði gert til að leysa þann vanda til lengri tíma í stað þess að vera sífellt með einhverjar bráðabirgðaráðstafanir með skuldbreytingum eða lánveitingum, hvort eitthvað verði gert til þess að frystihúsin nýti sína fjárfestingu betur. Markaðurinn kallar á annars konar vöru og við höfum þá staðreynd fyrir augunum að við þurfum ekki á öllum þessum fasteignum í frystiiðnaði að halda. Þær standa einfaldlega ekki undir því að greiða það verð fyrir fiskinn sem þarf miðað við hvað markaðurinn erlendis greiðir fyrir t.d. gámafisk, ferskan fisk sem sendur er héðan, seldur erlendis og jafnvel unninn þar. Það fæst mun hærra verð fyrir þann fisk, allt að þrefalt eða fjórum sinnum hærra verð en frystihúsin greiða hér innanlands. Þróunin verður því sú að sífellt meira verður flutt af fiski í gámum eða með öðrum hætti og frystihúsin nýtast þá sífellt verr. Þetta mál leysum við ekki með því að skuldbreyta hjá frystihúsunum eða létta þeim róðurinn á þann veg eingöngu. Það þarf meira til að koma. Það þarf jafnvel til að koma að endurskipuleggja eða hjálpa frystihúsunum við að endurskipuleggja sína starfsemi, þ.e. að kanna hvort ekki sé hægt að koma upp vaktakerfi í fiskfrystingu og nýta þannig jafnvel ekki nema helming þess húsrýmis, sem nú er notað, undir frystihúsin. Ég tel sem sagt að ráðgjöf sé vænlegri til að taka á þessum vanda, að hjálpa þeim við endurskipulagningu, heldur en að framfleyta þessu í 2-3 mánuði með alls konar millifærslum eins og hingað til hefur verið gert.



Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. 8. landsk. þm. að ekki sé tekið tillit til verðlags á mörkuðum við fiskverðsákvörðun. Það er einmitt forsenda í lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins þar sem skýrt kemur fram að það skuli fyrst og fremst haft til viðmiðunar við ákvörðun fiskverðs. Það má því segja að það sé grundvöllur þeirrar löggjafar. Að því er varðar fsp. hv. 4. þm. Vesturl., þá hef ég ekki tekið þátt í samtölum um þau mál, sem hann ræddi um, í dag eða gær. Hins vegar er það rétt, sem hann sagði hér, að fulltrúar frystiiðnaðarins sérstaklega hafa miklar áhyggjur af afkomu sinni á árinu 1986. Þetta kemur skýrt fram í töflu 2 á bls. 5 sem er fskj. með þessu frv. Þar kemur fram að ef miðað er við 6% vexti í ársgreiðslu er frystingin án hagnaðar eftir fiskverðsákvörðun en söltun með 5,7% hagnað. Hér er miðað við það kaupgengi sem var á bandaríkjadollar þegar fiskverðsákvörðun var tekin, þ.e. 42,30, en því miður hefur dollarinn veikst nokkuð síðan og, ef ég man rétt, var hann kominn í 41,30 í gær. Það er því ljóst að hér er teflt mjög tæpt og launahækkanir frystiiðnaðarins verða því þess valdandi að nokkur taprekstur verður á frystingu á árinu 1986 miðað við 6% ársgreiðslu. Það er hins vegar reynslan að á vetrarvertíðinni gengur þessi atvinnurekstur yfirleitt betur vegna þess að hér er almennt um blandaðan rekstur að ræða, þ.e. frystingu og söltun saman. Hins vegar versnar oft afkoman þegar líður að sumri af ýmsum ástæðum sem ég þarf ekki að rekja hér. Hitt er svo annað mál að afkoma botnfiskveiðanna er mun betri en við höfum lengi áður séð. Tap veiðanna hefur verið mikil byrði á vinnslunni um langt skeið. Skv. þeim tölum, sem hér koma fram um afkomu botnfiskveiðanna, kemur í ljós að þar er nokkur hagnaður og mun það að sjálfsögðu breyta mjög miklu fyrir vinnsluna. Það er hins vegar mikils virði fyrir sjávarútveginn ef samningar nást sem leiða af sér þá lækkun á verðbólgu sem um er rætt. Það mun t.d. koma fram í lækkuðum fjármagnskostnaði og miklu meiri stöðugleika en við erum vön. Það er sjávarútveginum mjög mikils virði og mikið framtíðarmál fyrir hann. Þess vegna má segja að það sé allmiklu til fórnandi að slíkt geti orðið raunin. Hins vegar skiptir vissulega miklu máli hvernig framtíðarþróunin verður, t.d. hver þróun dollarans verður. Getum við reiknað með fiskverðshækkunum á okkar mörkuðum í Bandaríkjunum með vorinu? Öll þessi atriði hljóta að skipta meginmáli þegar það er metið hvort það, sem nú er verið að reyna, muni takast eins og við vonum. Ég geri mér grein fyrir því að afkoma frystingarinnar er mjög tæp við þessi skilyrði. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að betri afkoma söltunar en áður hefur verið og betri afkoma botnfiskveiðanna geri það mögulegt fyrir frystiiðnaðinn að standa að þeim málum sem nú er verið að tala um. Í því sambandi hefur verið rætt um að létta einhverjum gjöldum af útflutningsiðnaðinum, m.a. til þess að gera honum enn frekar mögulegt að standa að þeim samningum sem nú er sem mest rætt um. Hins vegar hef ég ekki heyrt meira um það mál í dag en hv. þm. því að ég hef aðeins heyrt það í fréttum og hef ekki tekið þátt í fundahöldum á þessum degi um þau mál. Ég get þess vegna því miður ekki upplýst hann frekar um það.



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans og fagna þeim bjartsýnistóni sem þar varð vart í sambandi við fiskvinnsluna. Við verðum allir að vona að það standist að þróun mála verði ekki á þann veg að sú staða, sem hér er tíunduð, verði jafnvel verri en gert er ráð fyrir í töflu 2 á bls. 5, að frystingin standi í járnum. Með þeirri gengisbreytingu, sem hefur átt sér stað síðan þessi fiskverðsákvörðun var tekin, hefur, eins og ráðherra benti á, hnigið á ógæfuhlið í sambandi við Bandaríkjamarkað. Þar er því þegar kominn þáttur sem er á hinn verri veg. En stöðugt verðlag, minnkandi útgjöld, geta vegið upp á móti þessu. Fjármagnskostnaður er einn stærsti gjaldaliður í fiskvinnslunni, kemur sjálfsagt í mörgum tilfellum strax á eftir launakostnaði eða er jafnvel svipaður. En miðað við fréttir í dag - það er kannske ekki að marka þær allar, þær eru kannske gripnar úr lausu lofti - um að Seðlabankastjórn og bankamenn hafi setið á fundi og verið að ræða um það hvað skuli gera ef þeir samningar verða undirskrifaðir sem liggja í loftinu, þá fannst mönnum ekki stórmannlegt að þegar verið er að tala um að færa eigi verðbólguna niður í 7 stig ætluðu blessaðir bankamennirnir að halda vaxtafætinum samt yfir 20%. Ég sé að hv. þm. benda hér á bankaráðsmann Seðlabankans og væri gaman að heyra hvað rætt hefur verið í þeirri stofnun um þessa hluti. En ef gengið verður frá því í dag eða á morgun að stefnt verði að því að verðbólga verði ekki meiri en 7% og áfram skuli halda vöxtum í 20% eða þar yfir held ég að við værum ekki að minnka raunvexti gagnvart fiskvinnslu og öðrum atvinnugreinum í landinu heldur jafnvel að auka þá. Það gefur auga leið að ef verið er að ganga frá málum gagnvart atvinnuvegum og gagnvart launþegum í landinu, minnka verðbólgu, þá hlýtur það að fylgja eftir að fjármagnskostnaður verði lækkaður um leið, en það verði engin framtíðarsýn. Skv. fréttum Ríkisútvarpsins gætu vextir jafnvel verið komnir niður í 12% í sept. En það átti ekki að gera jöfnum höndum og skrifað væri undir samninga við launþega í landinu og gengið út frá rekstrargrundvelli atvinnufyrirtækjanna. Ég tel að lækkun vaxta niður í 20% núna sé raunverulega að þyngja vaxtabyrðina hjá sjávarútveginum en ekki að létta hana. Ég taldi ástæðu til þess að benda einmitt á þennan þátt sem atvinnufyrirtækin, fiskvinnslan, hljóta fyrst og fremst að spyrja um þegar verið er að ganga frá fiskverði, þegar verið er að ganga frá launakostnaði, hver á fjármagnskostnaðurinn að vera? Ætlar bankakerfið í landinu áfram að halda þeirri stefnu varðandi vaxtakostnað gagnvart aðalatvinnuvegunum að þeir séu að borga til þeirra hluta hærri gjaldahlut en til launa, að þegar verið er að lækka launin, halda í við launin sé ekki hægt að gera sömu hluti gagnvart fjármagnskostnaðinum?

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 4. þm. Vesturl. um það hvað væri á döfinni í Seðlabanka Íslands vegna vaxtamála vil ég fyrst taka það fram að hvorki málefni Seðlabankans né heldur vaxtamálin eru sérstaklega hér á dagskrá. Hins vegar taldi ég mér skylt vegna þessarar fsp. hv. 4. þm. Vesturl. að koma því á framfæri að bankaráð Seðlabankans hefur ekki enn fjallað formlega um ákvarðanir í þessum málum en mun gera það á morgun. Ég er ekki í stakk búinn á þessu stigi til að kveða upp úr með viðhorf mín til vaxtabreytinganna einfaldlega vegna þess að ekki hefur legið fyrir fyrr en þá fyrst núna hverjar niðurstöður samninganna eru. Menn hljóta að draga sínar ályktanir af þeim niðurstöðum og meta vaxtabreytingar m.a. í ljósi þeirra niðurstaðna. En meira er ekki um þetta að segja á þessu stigi.