Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 939 frá meiri hl. allshn. um frv. til laga um breytingu á áfengislögum nr. 82/1969, með síðari breytingum. Nefndin hefur athugað frv. og kallað á sinn fund fulltrúa frá áfengisvarnaráði, Böðvar Bragason, lögreglustjóra í Reykjavík, Ólaf Ólafsson landlækni og Höskuld Jónsson, forstjóra Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Nd. Skúli Alexandersson sat fundi nefndarinnar. Þetta nál. er gert 28. apríl 1988 og undir það skrifa Jóhann Einvarðsson, Guðmundur Ágústsson, Salome Þorkelsdóttir, Eiður Guðnason, Eyjólfur Konráð Jónsson og Stefán Guðmundsson. Minni hl. nefndarinnar, hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, hefur skilað sérstöku minnihlutanefndaráliti. Rétt er að taka fram líka að allar þær umsagnir sem allshn. Nd. hafði fengið um þetta mál fengu meðlimir hv. allshn. þessarar deildar og gátu kynnt sér þær umsagnir mjög vel. Ég held að ekki þurfi að hafa mörg orð um þetta. Þetta er það mál sem Alþingi hefur sennilega hvað mest fjallað um í allan vetur. Það er búið að vera á dagskrá meira og minna á fundum í Nd. lengi fram eftir vetri og er sennilega það mál sem fjölmiðlar hafa einna mest fjallað um í vetur. Ég ætla því ekki að fjölyrða á þessu stigi meira um frv. sem flm. þessa meirihlutanál. Ég legg til að frv. verði samþ. eins og meiri hl. nefndarinnar gerir.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. allshn. sem er á þskj. 1022. Nefndin fjallaði um frv. á einum fundi eftir að deildin hafði haft þetta mál til umræðu í um það bil eina klukkustund og 10 mínútur. Á fund nefndarinnar mættu samkvæmt beiðni allir fulltrúar áfengisvarnaráðs, Ólafur Ólafsson landlæknir, Böðvar Bragason lögreglustjóri, og Höskuldur Jónsson, forstjóri ÁTVR, og veittu upplýsingar. Mig langar að vitna lítillega í þá umsögn áfengisvarnaráðs sem kom til hv. allshn. Nd. en allar umsagnir til þeirrar nefndar gengu upp til nefndar Ed. því að ekki var varið neinum sérstökum tíma til þess að afla annarra umsagna en þeirra sem þegar höfðu borist. Ég vil vekja athygli á því að áfengisvarnaráð er í raun ráðgefandi hópur fyrir ríkisstjórnina og hefur þess vegna sérstaka stöðu því að í lögum um áfengisvarnir stendur í 28. gr.: "Áfengisvarnaráð fer með yfirstjórn allra áfengisvarna í landinu. Það skal stuðla að bindindissemi, vinna gegn neyslu áfengra drykkja og reyna í samráði við ríkisstjórn, áfengisvarnanefndir og bindindissamtök að afstýra skaðlegum áhrifum áfengisneyslu." Áfengisvarnaráð hefur þannig sérstakt hlutverk sem ráðgefandi aðili fyrir ríkisstjórnina. Mig langar í mjög stuttu máli rétt að tæpa á þeim ráðleggingum sem áfengisvarnaráð gaf hv. þm. og þá í allshn. Nd. Þeir gefa sínar ráðleggingar í sjö liðum. Fyrsti liðurinn varðar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina. Þeir vitna þar í tilmæli hennar um að aðildarþjóðirnar minnki áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta og því sé nauðsynlegt að huga að því hvaða ráð séu líklegust til að stuðla að því að slíkt takist. Þar þurfi að mörgu að hyggja og vafasamt að taka út einn þátt áfengismála einungis eins og gert er í frv. og það því fremur að líklegt sé að til þess geti komið að heildaráfengisneysla á hvern íbúa aukist eitthvað við tilkomu áfengs öls, eins og svo hógværlega er komist að orði í grg. með því, eins og segir í umsögninni. "Tæpast er við hæfi," segja þeir, með leyfi forseta, "að stuðla að aukinni neyslu meðan nágrannaþjóðir vorar berjast við að draga úr henni." Annað atriði þeirra varðar í raun þá þál. um mörkun opinberrar stefnu í áfengismálum sem samþykkt var 7. maí 1981 á Alþingi og leiddi til skipunar nefndar sem minnst hefur verið á hér í umræðunum. Ég vitna ef ég má, með leyfi forseta: "Þessar tillögur" - þ.e. nefndarinnar - "um áfengismálastefnu sem unnið var að samkvæmt ályktun Alþingis hafa enn ekki verið ræddar þar. Hins vegar er í þessu frv, einn þáttur áfengismála slitinn úr samhengi við aðrar aðgerðir og látið svo heita í greinargerð að það sé gert til að samræma áfengislöggjöfina. Þessi vinnubrögð eru í meira lagi vafasöm, svo vægilega sé til orða tekið, og það því fremur sem í frv. er stefnt í þveröfuga átt við tillögur áfengismálanefndar, en þar segir um áfengt öl: "Áfengismálanefnd ríkisstjórnarinnar er falið að gera tillögur í samræmi við markaða stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem er m.a. að minnka áfengisneyslu um fjórðung." Kemur því ekki til greina að bæta nýjum gerðum af áfengi við þær sem fyrir eru." Mig langar í þessu sambandi að geta lítillega viðbragða þeirra sem komu frá áfengisvarnaráði, en sumir fulltrúar þess áttu einmitt sæti í þessari stóru áfengismálanefnd sem skipuð var af þáv. heilbrmrh. Þeim fannst nánast móðgun sú eina brtt. sem samþykkt var í Nd. við afgreiðslu þessa frv. Þegar liggur fyrir þykk skýrsla með niðurstöðum þessarar stóru nefndar um það hvernig megi stuðla að því að draga úr heildarneyslu áfengis og koma í veg fyrir þau alvarlegu vandamál sem fylgja ofneyslu. En hins vegar var eina brtt. sem Nd. treysti sér til að samþykkja við frv., að skipa enn aðra nefnd til að vinna nákvæmlega sama starf og unnið hafði verið í þrjú ár af 17–18 manns. Þótti þeim þetta í raun grófleg móðgun við störf þessarar stóru nefndar og ég vil að það komi fram hér. Í þriðja lagi nefna þeir til íslenska heilbrigðisáætlun sem rædd var hér á síðasta þingi og reyndar einnig á heilbrigðisþingi nú í febr. s.l. að frumkvæði hæstv. heilbrrh. Þeir tala einmitt um erindi þessarar áætlunar og ég vitna stuttlega þar sem þeir segja um hana, með leyfi forseta: "Í grg. með frv. segir að tilgangurinn með að heimila bruggun og sölu áfengs öls sé m.a. að afla ríkissjóði tekna. Að vísu rekur eitt sig á annars horn í grg. en ljóst er þó að hún er öll leikin á öðrum nótum en þeim sem slegnar eru í íslenskri heilbrigðisáætlun. Með tilliti til "samræmis" og þess að leitast við að grafast fyrir um samhengi hlutanna væri eðlilegt að fjalla ítarlega um heilbrigðisáætlunina áður en stórfelld skemmdarverk yrðu unnin á þeim vettvangi sem hún beinist að. Í fjórða lagi minnast þeir á, með leyfi forseta, reynslu finnsks landshöfðingja í Nylandsléni í Finnlandi, en þar er m.a. höfuðborgin Helsinki. Hann heitir Jakob Södermann og leggur nú til að farið verði að dæmi Svía og milliöl bannað. Orsakir þess að hann leggur slíkt til er síaukin áfengisneysla. Árið 1986 var hún 8,6% af hreinu áfengi á hvern íbúa, 15 ára og eldri, og þar af leiðandi stóraukið tjón af hennar völdum og vitnað er í dagblað í Finnlandi, Huvudstadsbladet. Þetta segir okkur kannski meira en flest annað um frjálsa sölu milliöls í Finnlandi. Í fimmta lagi vitna þeir í aðgerðir norska Stórþingsins þar sem segir að þeir muni ekki ætla að láta tilmæli Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar um að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta sem vind um eyrun þjóta. Þeir grípa nú til ýmissa aðgerða, m.a. að stemma stigu við fjölgun áfengisdreifingarstaða. Og mig langar að vitna í Morgunblaðið frá 20. apríl 1988 þar sem segir, með leyfi forseta, í frétt frá Noregi: "Norska þingið samþykkti á mánudag tvenn lög sem að líkindum koma við kaunin á þeim 4 milljónum Norðmanna sem neyta tóbaks og áfengis. Norðmenn eru meðal mestu reykingamanna í heiminum, en frá 1. júlí verða þeir að hætta reykingum á opinberum stöðum nema sérstök svæði hafa verið afmörkuð fyrir þá í veitingahúsum og á hótelum samkvæmt nýju lögunum." Og þarna má segja, virðulegur forseti, að Norðmenn séu að fylgja í kjölar okkar því að nú eru senn nokkur ár síðan við settum einmitt lög um sama efni, að takmarka reykingar á opinberum stöðum, einmitt vegna þess hve miklu heilsutjóni reykingar valda og hafa nú Norðmenn vitkast. - Síðan heldur áfram: "Fjórir af hverjum tíu Norðmönnum reykja og greiða næstum 30 norskar krónur, 183 íslenskar, fyrir vindlingapakkann." Og hér kemur þá erindi sem á við þetta málefni: "Norska stjórnin fékk einnig samþykkt lög sem banna fjölgun áfengisverslana næstu tvö árin, auk þess sem áfengi hækkar í verði." Þarna eru stýrandi aðgerðir til að hafa áhrif á heildarneyslu. Í sjötta lagi vitna þeir til Bandaríkjamanna og Sovétmanna sem þeir segja að stefni í sömu átt. Þeir hafi m. a. hækkað lögaldur til áfengiskaupa í 21 ár en hann hafi áður verið lækkaður í 18 ár víðast hvar í ríkjum þeirra. Og í sjöunda lagi vekja þeir athygli á áskorun 16 prófessora við læknadeild Háskóla Íslands. En það er þó rétt að taka fram að skoðanir lækna eru talsvert skiptar í þessum efnum og er langt frá því að þeir séu allir sammála. Þetta var sem sagt tilvitnun í ummæli áfengisvarnaráðs sem kom á fund til nefndarinnar. Ólafur Ólafsson landlæknir kom einnig á fund nefndarinnar og hann hefur talsvert látið til sín taka í krafti embættis síns til að vara við því að sala og bruggun áfengs öls verði leyfð án þess að nokkuð annað komi til sem draga ætti úr heildarneyslu. Mig langar að vísa stuttlega í grein sem hann skrifaði í Morgunblaðið fyrir skömmu, 29. mars á þessu ári, sem heitir "Áfengisneysla, sjúkdómar og slys", með leyfi forseta: "Er ég dvaldist sem ráðgjafi Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar í Kaupmannahöfn veturinn 19841985 gerði ég úttekt á áfengisstefnu 19 Evrópulanda og gerði jafnframt tilraun til þess að meta afleiðingar mismunandi áfengisstefnu. Til þess að auðvelda samanburð milli landa var hverju landi gefinn svokallaður áfengiseftirlitsstuðull, Alchohol Control Score á ensku. Stuðullinn er reiknaður út eftir þessum þáttum: 1. Framleiðslu og dreifingu áfengis í landinu, m.a. hvort sala áfengis sé einhverjum takmörkunum háð eða það sé selt meira og minna frjálst, t.d. í matarverslunum. Einnig var tekið tillit til afgreiðslutíma. 2. Verði áfengis miðað við kaupmátt. 3. Fræðslu um áfengi, auglýsingar og fleira. Upplýsingar fengust úr heilsufarsbanka stofnunarinnar [þ.e. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar]. Norðurlöndin að undanskilinni Danmörku eru með hæsta áfengiseftirlitsstuðulinn. Stuðullinn fer hækkandi eftir því sem eftirlitið er meira og aðgengi að áfengi er minna. Dánartíðni í umferð fer hratt lækkandi eftir því sem áfengiseftirlitsstuðullinn er hærri. Ísland er í neðsta flokki" - og síðan koma tölur um fylgni og marktækni. Fylgnin er 0,71–0,76, þ.e. hún er marktæk, en P er lægra en 0,001. Þetta eru tölfræðilegar viðmiðanir. - "Dánartíðni í umferðinni fer ört hækkandi eftir því sem selt áfengismagn á hverja 100 þúsund íbúa eykst. Ísland er í neðsta sæti. Fylgnin er 0,77 [þ.e. marktæk því að P-stuðullinn er enn minni en 0,001]. Dánartíðni í umferð fer þannig ört hækkandi eftir því sem tíðni skorpulifrar eykst. Ísland er í neðsta sæti og fylgnin er 0,86–0,83 [þ.e. marktæk, P er enn lægra en 0,001]. Samtímis framangreindri rannsókn gerði ég úttekt á þætti áfengis við drukknun, fall, brunaslys og heimaslys meðal vestrænna þjóða. Í ljós kom að áfengisnotkun gat verið samverkandi þáttur í allt að 50–70% þessara slysa (meðaltal 30–35%). Sérstök úttekt á um 7 þús. heimaslysum á höfuðborgarsvæðinu á árinu 1979 leiddi í ljós að áfengi var samverkandi þáttur í um 40% dauðaslysa og vitnað er í Heimaslys sem er rit frá landlæknisembættinu frá 1987. Hingað til hafa ekki mörg vinnuslys hér á landi verið skráð á kostnað áfengisnotkunar, en er stórt vandamál t.d. í Danmörku, Vestur-Þýskalandi og fleiri löndum þar sem bjór er almenn neysluvara. Samkvæmt upplýsingum frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni er áfengisnotkun samverkandi þáttur í 70–90% ofbeldisslysa. Könnun var gerð á kjálkabrotum einstaklinga á höfuðborgarsvæðinu sem leituðu til slysadeildar Borgarspítalans fyrir nokkru og vitnað er í Sigurjón Ólafsson tannlækni. Í ljós kom að hlutdeild slagsmála var 45% á Íslandi eða svipað og í Finnlandi. Í öðrum vestrænum löndum voru slagsmál í 8–30% tilfella orsök kjálkabrota. Athyglisvert var að konur verða mun oftar fyrir kjálkabrotum á Íslandi en í nágrannalöndunum. Á Íslandi var áfengisnotkun samverkandi þáttur við kjálkabrot í 90% tilfella" - og þetta eru alvarlegar niðurstöður, að drukknir menn berja konur svo að þær kjálkabrotna mun oftar á Íslandi en í öðrum löndum. "Athugað var hvort breytileg meðalævilengd í 17 löndum í Evrópu stæði í sambandi við heildaráfengissölu í viðkomandi landi. Marktækt samband [og það er P sem er lægra en 0,05] reyndist milli heildaráfengissölu og meðalævilengdar karla, en hins vegar ekki marktækt samband milli áfengissölu og meðalævilengdar kvenna. Heildaráfengissala reyndist skýra 30% af breytileika meðalævilengdar karla, en hins vegar aðeins 13% fyrir konur. Athyglisvert er að á Íslandi er áfengissala einna minnst og ævilíkur mestar. Það er alþekkt læknisfræðileg staðreynd að mikil áfengisneysla styttir líf manna, annað að konur neyta undantekningarlaust mun minna áfengis en karlar. Þessar tvær staðreyndir styðja þá tilgátu að með því að draga úr heildarsölu megi auka ævilíkur. Línuritið um áfengisneyslu og ævilíkur er að vísu ekki sönnun um orsakatengsl fyrrnefndra þátta, en rennir styrkum stoðum undir læknisfræðilegar staðreyndir. Mikil ábyrgð fylgir að stuðla að auknu áfengisflæði hér á landi. Aðgengileiki og verðstýring að verulegu leyti virðast vera þeir þættir sem stjórna áfengisneyslu. Það er því mikil einföldun á flókinni orsakakeðju þegar birt eru línurit er sýna að dregið hafi úr heildaráfengissölu í Svíþjóð samtímis því að bjórsala hófst í vínbúðum þar og jafnframt talið að sala bjórs hafi valdið minni neyslu sterkra drykkja. Það gleymist að samtímis þessum breytingum urðu miklar verðhækkanir á áfengi í Svíþjóð og þá sérstaklega sterkum drykkjum. Ef bjórfrv. verður samþykkt á Alþingi legg ég til að sterkri verðstýringu verði beitt til þess að freista þess að koma í veg fyrir aukningu á áfengisflæði í landinu eins og Svíar gerðu." Og síðan er samantekt þessarar greinar: "Áfengisstefnan er býsna ströng á Íslandi og þar af leiðandi er tíðni skorpulifrar og dánartíðni í umferð lægri en í öðrum löndum. Áfengisnotkun virðist þó vera jafnoft samverkandi þáttur í slysum og ekki síst ofbeldisslysum á Íslandi og í nágrannalöndunum. Trúlega hefur þó ströng áfengisstefna stuðlað að langlífi á Íslandi. Sala áfengs öls virðist yfirleitt hafa aukið áfengismagn í umferð, t.d. á Norðurlöndunum ef dæma má af reynslu Skandínava og Breta." Og vitnað er í rit sem heitir "Alcohol or Narcotica" eftir H.V. Fekjær, British Journal of Addiction. "Nokkrar deilur hafa orðið um þetta atriði og stjórnast þær meira af tilfinningahita en rökrænni hugsun. Enginn" - og ég vil leggja áherslu á þetta - "hefur þó getað bent á sönnun þess að sala áfengs öls hafi að öllu jöfnu dregið úr áfengisflæði. Með samþykkt bjórfrv. í þeirri mynd sem það er tel ég að hleypt væri af stað mjög vafasamri tilraunastarfsemi. Út frá heilsufarslegu sjónarmiði get ég því miður ekki gerst meðmælandi frv. Aðgerðir sem stuðla að aukinni áfengissölu ganga gegn yfirlýstri stefnu um heilbrigði, um langlífi fyrir alla árið 2000. Enginn vafi leikur á að verðstýring er mikilvægur þáttur við stjórnun á sölu áfengis og hefur þar af leiðandi mikil áhrif á tíðni sjúkdóma og slysa. Legg ég til að Alþingi setji ákvæði í lög um að tekið skuli tillit til tillagna heilbrigðisyfirvalda í þessu efni, en hingað til hafa heilbrigðisyfirvöld vart verið virt viðlits í þessu efni" og lýk ég þá tilvitnun minni í orð landlæknis. Aðrir komu einnig á fund nefndarinnar og vil ég sérstaklega geta þess að Höskuldur Jónsson, forstjóri Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, var spurður um hvort sú verslun væri í raun viðbúin því að versla með bjór ef þetta frv. yrði samþykkt. Kvað hann engan viðbúnað vera til slíks og hafði talsverðar áhyggjur af því hvernig ætti að fara með hið mikla magn sem ætla má að verði selt. Mig minnir að núverandi magn áfengis sem verslað er með hérlendis sé rúmar 3 millj. lítra og það mundi aukast trúlega um 7 millj. lítra og verða 10 millj. lítra eða eitthvað því um líkt. Ég þori þó ekki alveg að fullyrða um þessar tölur. Er það rétt?  Það var einnig á máli hans að heyra að hann byggist við því og taldi reyndar að það mundi þá verða framleiðendanna að sjá um birgðageymslu því að það yrði mjög kostnaðarsamt fyrir Áfengisverslunina að gera það. Hann taldi einnig mjög líklegt að í náinni framtíð yrðu gerðar kröfur um að bjór yrði seldur annars staðar en í Áfengisversluninni og taldi að erfitt yrði að verða ekki við þeim kröfum. Ég vitna í hann eftir minni þannig að ég skal ekki fullyrða nákvæmlega um orðalag hans, en hann taldi samt afar líklegt að bjórinn yrði seldur innan tíðar annars staðar en í áfengisverslunum einungis. Ég vil að það komi fram hér. Allshn. Nd. bárust fjölmargar umsagnir um frv. og voru þær sendar áfram til Ed. eins og ég sagði áður. Mikill meiri hluti þessara umsagna mælti í raun gegn samþykkt frv. Það vita allir að mjög skiptar skoðanir eru meðal þjóðarinnar um hvort leyfa skuli bruggun og innflutning á áfengu öli án þess að annað verði að gert. Það kemur reyndar glögglega fram, þegar skoðanakannanir eru nánar athugaðar, að stuðningur við þetta mál er mestur meðal þeirra sem yngri eru, en strax um miðjan aldur breytast hlutföllin þannig að fólk sem komið er yfir miðjan aldur og þaðan af eldra, meiri hluti þess, er andvígt bjór. Þetta kemur fram í plaggi sem sent var alþm. og er frá samvinnunefnd bindindismanna, en þar eru skoðanakannanir nánar athugaðar og skilgreindar, en ég mun ekki eyða tíma deildarinnar í að fara ítarlega út í það efni hér en vísa til þess sem alþm. var sent. Fjölmörg félagasamtök og einstaklingar hafa sent þingmönnum áskoranir, ályktanir og yfirlýsingar. Þær eru nær undantekningarlaust á einn veg, að þær skora á þingmenn að samþykkja ekki frv. Ég hef þegar vitnað í tvær eða þrjár slíkar áskoranir og mun ekki eyða tíma deildarinnar til þess að vitna í fleiri þó sannarlega væri ástæða til þess. Ég vil samt, ef ég má með leyfi virðulegs forseta, vekja athygli á umsögn sem Tómas Helgason læknir hefur sent til nokkurra alþm. Það eru hugleiðingar hans vegna breytinga á áfengislöggjöfinni. Hann hefur um áratuga skeið stundað rannsóknir á áfengisneyslu í samvinnu við aðra og ég bendi hv. alþm. á að ná sér í næsta Læknablað, ég er hér með próförk af aprílhefti blaðsins, þar sem stór hluti þess fjallar einmitt um niðurstöður rannsókna á áfengissýki og áfengisneyslu. Hugleiðingar hans eru eftirfarandi, ef ég má vitna til þeirra með leyfi forseta, og ég vil aðeins áður en ég hef tilvitnun í þessar hugleiðingar leggja ríka áherslu á þetta atriði vegna þess heilbrigðis- og félagsvanda sem hlýst af aukinni heildarneyslu. Það finnst mér vera meginmál og nauðsynlegt að dvelja aðeins við það þó að það kosti nokkrar mínútur: "Á undanförnum rúmum 60 árum hefur sífellt verið dregið úr hömlum á sölu áfengis hér á landi og það gert æ aðgengilegra þrátt fyrir að mönnum hafi verið ljósar hætturnar sem gætu stafað af neyslu áfengis, einkum fyrir aðra en þá sjálfa. Rökin sem beitt hefur verið hafa jafnan verið svipuð, að auka frjálsræði og jafnrétti þegnanna sem eiga að bera ábyrgð á eigin lífi. Allar breytingar á áfengislöggjöf hafa átt að bæta áfengismenningu okkar, draga úr ofnotkun og koma í veg fyrir slys og sjúkdóma. Aldrei hefur beinlínis verið reiknað með að notkun ykist þó að sú hafi orðið raunin. Alltaf hefur verið talað um nauðsyn fræðslu, hana yrði að auka og bæta svo komið yrði í veg fyrir misnotkun og fólk gæti betur haft stjórn á neyslu sinni. Reynslan hefur hins vegar orðið þveröfug. Áfengisnotkun hefur stöðugt vaxið, ofnotkun orðið enn meiri og sjúkdómstilvikum og slysum sem rakin verða til áfengisnotkunar fjölgað og lítið hefur orðið úr fræðslunni eða a.m.k. sést ekki árangur hennar hvað heildaráfengisneyslu þjóðarinnar varðar. Þrátt fyrir breytingar í frjálsræðisátt er enn beitt helstu aðgerðum hér á landi sem annars staðar eru taldar nauðsynlegar til að halda heildarneyslu niðri. Verðlagið er hátt, en hefur haldist nokkuð stöðugt miðað við kaupmátt tímakaups í 50 ár. Reynt hefur verið að hafa það misjafnt eftir styrkleika og breyta verðhlutföllum á milli brenndra vína og léttari vína án þess að það hefði áhrif á heildarneyslu eða drykkjuvenjur svo nokkru næmi. Bannað er að auglýsa áfengi en áfengiskynning er samt mjög mikil í fjölmiðlum og umræða um það yfirleitt jákvæð. Ríkið hefur haft einkasölu og útsölustaðir verið tiltölulega fáir og með hefðbundnum hætti þar til á síðasta ári að opnuð var ein vínbúð með kjörbúðarsniði og önnur í tengslum við almenna verslun. Þetta ásamt mjög mikilli fjölgun vínveitingastaða á síðustu árum hefur gert áfengi aðgengilegra en áður. Mikil ásókn er í að gera það enn aðgengilegra með fjölgun útsölustaða og enn frekari fjölgun vínveitingastaða. Mest mun aðgengileikinn þó aukast með tilkomu áfengs öls sem nú virðist vera meiri hluti fyrir á Alþingi. Flestir eru sammála um að nauðsynlegt sé að hafa einhverja stjórn á framboði og sölu áfengis og allir um nauðsyn á því að draga úr eftirspurn. En hvernig á að ná þessum markmiðum? Um það er verulegur ágreiningur. Því ber brýna nauðsyn til að setja fram nýja heildarstefnu í áfengismálum áður en framkvæmd verður sú róttæka breyting sem nú er rætt um. Ef slíkt verður ekki gert er ólíklegt að takast muni að ná markmiðum íslenskrar heilbrigðisáætlunar um að draga úr heildarneyslu og tíðni ölvunardrykkju og áætlunar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um að draga úr heildarneyslu um 25% fram til aldamóta. Leita þarf nýrra leiða til að hafa stjórn á heildarneyslu landsmanna og til að fræða þá um nauðsyn og gagnsemi slíkrar stjórnunar. Jafnframt þarf að finna nýjar og áhrifaríkari aðferðir til að draga úr eftirspurn og kveða skýrt á um hvort tveggja í löggjöf um sölu og framleiðslu áfengis. Áfengismálanefnd ríkisstjórnarinnar setti fram hugmyndir sínar um stefnu í áfengismálum í janúar 1987. Þær eru allrar athygli verðar og ástæða til að ræða þær nánar þó að meiri hluti alþm. virðist vera sumum andvígur. Ýmsar fleiri leiðir þarf að kanna. Setja mætti í lög að heildarneysla landsmanna skyldi ekki fara fram úr því sem nú er og síðan minnkuð um 2% á ári til aldamóta. Jafnframt yrði ákveðið hvernig þessu markmiði yrði náð. Nauðsynlegt er að gera ráðstafanir til þess að einkaaðilar hafi ekki hagnað af áfengisframleiðslu eða sölu og að engir eigi afkomu sína undir slíkri starfsemi. Þetta á ekki síst við um veitingahús og framreiðslufólk. Áfengisverslun ríkisins ætti að ákveða verð á áfengi á vínveitingastöðum og allt verðið ætti að renna til hennar. Ef rétt er að vínveitingastöðunum sé jafnmikil nauðsyn á að selja áfengi og sagt er vegna gesta sinna ætti að vera nóg að fá að afgreiða áfengi án þess að hagnast á því í von um að selja annað sem þeir hagnast meira á. Nauðsynlegt er að kanna hver hafi verið reynslan af kjörbúðarfyrirkomulaginu og ákveða hvort slíkt eigi að viðhafa áfram. Talið er að kjörbúðin í Kringlunni hafi annars konar viðskiptavini og selji jafnvel frekar aðrar tegundir en þær vínbúðir sem fyrir voru. Tryggja þarf áhrif heilbrigðisstjórnarinnar á verðlagningu svo að verði sé stýrt til að draga úr neyslu en ekki til að afla ríkissjóði tekna. Til að draga úr eftirspurn er ekki nóg að veita börnum og unglingum fræðslu um áfengi heldur þarf að leggja áherslu á fullorðinsfræðslu og heilsufarslegt gagn hófsemi og bindindis. Hér hafa ríkisfjölmiðlar sérstöku hlutverki að gegna þar eð sumir einkafjölmiðlar hafa beinlínis haldið uppi áróðri gegn bindindi. Þessari fræðslu þarf að koma á framfæri með ýmsum hætti og ekki hvað síst með fordæmi opinberra aðila. Merkja þarf allar umbúðir sem innihalda áfengi með aðvörun um að áfengi sé vímugjafi sem gæti verið vanabindandi og skaðlegur heilsu manna ásamt upplýsingum um áfengismagn innihaldsins. Ameríska læknafélagið hefur lagt til að þetta verði gert í Bandaríkjunum og munu nokkur fylki þegar hafa framkvæmt þessa ábendingu. Taka þarf afstöðu til þessara og fjölmargra annarra atriða sem geta haft áhrif á framboð og eftirspurn áfengra drykkja áður en núverandi löggjöf verður breytt í þá veru að leyfa sölu áfengs öls. Sé það ekki gert er veruleg hætta á aukinni heildarneyslu áfengis í landinu og tilsvarandi auknum heilsufarsskaða." Þetta voru hugleiðingar manns sem hefur um margra áratuga skeið rannsakað afleiðingar ofneyslu áfengis og ég tel þær allrar athygli verðar og sannarlega ýmislegt í þeim sem framkvæma mætti í tengslum við þá umræðu sem hér fer fram nú og hefur farið fram á þessu þingi nú í vetur. Þó að heildarneysla áfengis sé minni hér en víða í nágrannalöndum okkar eigum við síst við minni heilbrigðis- og félagslegan vanda að stríða vegna áfengisneyslu og áfengissýki en aðrar þjóðir. Allir hljóta að vera sammála um að koma þurfi í veg fyrir þennan vanda, m.a. með því að draga úr heildarneyslu áfengis. Miklar umræður hafa orðið á undanförnum árum um vímuefnanotkun barna og unglinga sem fer vaxandi meðal vestrænna þjóða og er víða orðin að alvarlegum vanda. Reynslan sýnir að neysla áfengis er yfirleitt undanfari neyslu annarra og hættulegri vímuefna og reyndar sýnir reynsla margra þjóða að þar sem bjór er á boðstólum byrja unglingar jafnan drykkju fyrr en ella. Löngu er orðið brýnt að móta heildarstefnu í áfengis- og vímuefnamálum. Þann 7. maí 1981 var samþykkt ályktun á Alþingi þar sem skorað var á ríkisstjórnina að láta nú þegar undirbúa tillögur um opinbera stefnu í áfengismálum. Fjölmenn nefnd var skipuð til að vinna að undirbúningi slíkra tillagna og skilaði hún niðurstöðum í janúar 1987. Tillögurnar eru ítarlegar og vel unnar í anda þeirrar stefnu sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur mótað í þessum efnum og benda má sérstaklega á að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur beint því til aðildarþjóðanna að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta. Að því marki er nú stefnt meðal allra menningarþjóða. Íslensk heilbrigðisáætlun sem lögð var fram á síðasta þingi og rædd ítarlega á fjölmennu heilbrigðisþingi þann 5. febr. sl, er einnig sniðin í samræmi við stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og samhljóða tillögum nefndarinnar. Í heilbrigðisáætluninni segir eftirfarandi, með leyfi forseta: "Skaðleg notkun áfengis. Enda þótt heildarnotkun áfengis á Íslandi sé minni en í flestum löndum er það staðreynd að óæskileg heilsufarsleg áhrif áfengisneyslu eru mikil á Íslandi. Þess vegna verður að vinna að því að minnka heildaráfengisneyslu og útrýma ofneyslu." Og síðan er markmið 8 í þessari áætlun: "Markmiðið er að minnka og eyða að lokum alveg óæskilegum heilsufarslegum áhrifum áfengisnotkunar. Almenna neyslu áfengis þarf að minnka. Á næsta hálfum áratug verður lögð sérstök áhersla á upplýsingastarfsemi og ráðgjöf sem heilbrigðisgeirinn veitir, svo og að greina áfengisvanda á byrjunarstigi. Það á að stofna til samvinnu milli heilbrigðisyfirvalda og félagasamtaka sem hafa bindindi á stefnuskrá sinni og reyna að efla starf þessara samtaka. Verð áfengra drykkja þarf að hækka á næstu fimm árum þannig að verðið hækki árlega umfram verðlag og sterkt áfengi meira en létt. Sett verði áætlun til að ná þessum markmiðum og hún endurskoðuð á fimm ára fresti, fyrst árið 1990." Tvískinnungur og ósamræmi þykir mörgum ríkja nú í meðferð áfengs öls á Íslandi þar sem sumir geta keypt og neytt þess, en aðrir ekki. Hér eru einnig á boðstólum fjölmargar tegundir sterkra áfengra drykkja en ekki áfengt öl sem telst til léttra, áfengra drykkja. Á þessu verður best tekið, að mínu mati, með því að móta heildarstefnu í áfengismálum. Í frv. er lagt til að bæta við nýrri tegund áfengis sem öll líkindi benda til að auka muni heildarneyslu áfengis. Þrátt fyrir það eru engar ráðstafanir fyrirhugaðar til mótvægis sem dregið gætu úr aukinni neyslu. Með tilliti til þess sem að framan greinir og með hliðsjón af því að ekki er nægilega vel staðið að forvörnum og meðferð barna, unglinga og fullorðinna sem verða fórnarlömb áfengis- og vímuefnaneyslu get ég ekki stutt frv. og legg til að það verði fellt. Skúli Alexandersson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu sem ég hef hér vitnað til. Ég vil að lokum gera nokkrar athugasemdir í sambandi við það sem kom fram í atkvæðagreiðslu í Nd. en þar vísaði hæstv. heilbrmrh. í samtal, væntanlega persónulegt samtal, við forstjóra Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar, forstöðumann þeirrar stofnunar, sem lýsti undrun yfir því að hér skyldi ekki fást áfengt öl þó hér fengjust sterkir drykkir. Nokkrir læknar höfðu frumkvæði að því að hafa bréfaskipti við stofnunina og fengu þá bréf frá yfirmanni áfengisvarna- og geðverndardeildar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og í lauslegri endursögn minni segir þar, ef ég má vitna í bréf frá Marcus Grant sem er vísindamaður við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina, í geðverndardeildinni: Það rennur eins og rauður þráður gegnum allt fræðsluefni Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um áfengismál að sterk tengsl eru milli heildaráfengisneyslu einstaklinga og heilbrigðis- og félagslegra vandamála sem hljótast af áfengisneyslu og áfengissýki. Þar af leiðir að þegar mótuð er opinber áfengisstefna er nauðsyn að gæta mikillar varúðar í því að taka skref sem leitt gætu til aukinnar áfengisneyslu einstaklinga þar sem búast má við því að slíkt leiði til samsvarandi aukningar á heilbrigðis- og félagslegum vanda. Ísland sker sig úr meðal þjóða hvað varðar heildaráfengisneyslu sem er lægri en víða annars staðar. Það er ekki mitt hlutverk að gera athugasemdir við það stjórnmálaferli eða þær ákvarðanir sem liggja að baki þeirri umræðu sem nú er á þingi yðar. Þó er rétt að hugleiða það að frá hollustusjónarmiði mun viðbót nýrrar áður óleyfðrar áfengistegundar að öllum líkindum auka heildaráfengisneyslu nema gripið verði til annarra ráða sem miða sérstaklega að því að koma í veg fyrir slík áhrif. Þetta er meginefni þessa bréfs og þar sem þetta er líka meginefni í nál. sé ég enga leið til þess að samþykkja frv. sem ekki er um leið viðbúið til að taka á þeim vanda sem aukin heildarneysla býður upp á. Hitt er svo annað mál að einmitt vegna þess hve skort hefur á fræðslu og hversu þeir sem hafa stundað hana, jafnvel haft það að starfi fyrir hið opinbera, hafa átt undir högg að sækja með þessa fræðslu og vegna brtt. í Nd., sem fjallaði um auknar fjárveitingar til slíkrar fræðslu sérstaklega með tilliti til samþykktar frv. þar sem búast mætti við aukinni heildarneyslu, vil ég benda hv. þm. á að tveir aðilar, sem sjá um fræðslu í ávana- og fíkniefnum hjá skólaþróunardeild menntmrn. annars vegar og hjá áfengisvarnaráði hins vegar, hafa sagt upp störfum sínum vegna þess að tillagan var felld í Nd. og mig langar að vitna lítillega í það bréf sem þeir sendu ráðherrum heilbrigðis- og tryggingamála og menntamála, með leyfi forseta: "Hæstvirtir ráðherrar. Á undanförnum árum hefur verið unnið verulega að því að koma baráttunni gegn áfengisvandamálum í farsælli farveg. Í því skyni m.a. var stofnuð nefnd að frumkvæði Alþingis undir stjórn heilbrrn. og átti að leggja drög að opinberri áfengismálastefnu á grundvelli stefnumörkunar Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar sem leggur til að dregið verði úr neyslu áfengis til að stuðla að bættu heilbrigði fólks. Nefndin skilaði ítarlegum tillögum til ríkisstjórnarinnar 1986. Í samræmi við stefnu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar er í víðtækri áætlun um heilbrigði og heilsuvernd hér á landi gert ráð fyrir því að draga verulega úr neyslu áfengis til næstu aldamóta. Mikil áhersla hefur verið lögð á að virkja skólakerfið í forvarnarstarfi, einkum grunnskólann, sbr. lög nr. 23/1983, þar sem bætt er í grunnskólalögin frá 1974 ákvæði um fræðslu um áhrif áfengis og annarra fíkniefna. Verulegt átak var gert í þessari fræðslu í tíð tveggja fyrrv. ráðherra, Ragnhildar Helgadóttur og Sverris Hermannssonar, með ráðningu námsstjóra í hálft starf í fræðslu um þessi efni og ákvörðun um útgáfu viðamikils námsefnis. Allt er þetta gert í þeirri trú að fræðsla um fíkniefni hafi áhrif á viðhorf fólks til þeirra og neyslu þeirra. Enn telja margir sig sæla í þeirri trú og fræðsla oftast nefnd til lausnar þess vanda sem neyslu þeirra fylgir. Á undanförnum árum hefur mikið verið rætt, innan þings og utan, hvort leyfa beri sölu áfengs öls í landinu. Í tengslum við þá umræðu hefur farið fram mikil fræðsla í formi greinargerða og samantekta á ýmsum fyrirliggjandi upplýsingum um áfengt öi. Ekki síst hefur þessari fræðslu verið beint til alþm. Nær allar þær upplýsingar sem komið hafa fram benda til að leyfi til sölu áfengs öls í landinu verði til þess að neysla áfengis aukist og þá um leið vandamál vegna þess. Þrátt fyrir þessar upplýsingar og framangreinda stefnumörkun sem miðar að því að draga úr neyslu áfengis hefur meiri hluti alþm. í Nd. Alþingis, og þar með taldir þið, yfirmenn okkar, ráðherrar heilbrigðis- og tryggingamála og menntamála, ekki séð ástæðu til að taka tillit til þeirra eða láta þær ráða afstöðu ykkar við afgreiðslu á frv. sem felur í sér að leyfa sölu á áfengu öli í landinu. Þetta er mikið áfall fyrir fræðslu- og upplýsingastefnuna í áfengis- og fíkniefnamálum og með þessu hafið þið og fleiri þm. komið slíku óorði á fræðslu sem leið í forvarnarstarfi að við teljum hana rúna trausti. Við undirritaðir sem höfum sinnt fræðslu- og upplýsingastarfi um áfengis- og önnur fíkniefnamál meðal skólanema, kennara og kennaranema um árabil teljum okkur því ekki fært að sinna þessum störfum áfram þar sem ætla má að við önnur öfl sé að etja en þau sem aukin þekking fær við ráðið, enda teljum við hæpið að gera ráð fyrir því að landsmenn almennt taki fremur mark á fræðslu okkar en alþm. og ráðherrar á fræðslu og upplýsingum mun fróðari og hæfari fræðara." Undir þetta rita 2. maí Ingólfur Guðmundsson og Árni Einarsson. Ég hef nú í nokkru máli reynt að vekja athygli á mikilvægi þess heilbrigðis- og félagslega vanda sem hlotist getur af því að auka við heildarneyslu áfengis án þess að gripið sé til einhverra aðgerða til að reyna að finna mótvægi og draga úr neyslu áfengis. Ég hef þegar sagt að ég leggi til að þetta frv. verði fellt. Hins vegar vil ég líka að það komi skýrt fram að þetta er ekki mál sem varðar einungis þá 63 einstaklinga sem sitja á Alþingi, jafnvel þó að þeir séu kosnir til að sinna fulltrúastörfum fyrir þjóðina. Þetta er mál sem flestir hafa myndað sér skoðanir um og það eru mjög skiptar skoðanir um þetta mál meðal þjóðarinnar. Mér finnst það vera beinlínis kjörið og ég sé ekki annað en að það séu langar og gamlar hefðir fyrir því að þjóðin sjálf fái að ákveða um mál eins og þetta. Svo miklu skiptir það okkur öll sem heild. Þess vegna mun ég styðja tillögu ef fram kemur um að vísa þessu máli til þjóðarinnar þannig að við getum öll tekið afstöðu til þessa máls en ekki einungis lítill hópur 63 aðila þó að við séum kjörnir fulltrúar. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Hæstv. forseti. Ég á sæti í allshn. sem hafði frv. til umfjöllunar, eins og fram hefur komið, og nafn mitt er ritað undir álit meiri hl. allshn. Þó að ég hafi ekki skrifað undir meirihlutaálitið með fyrirvara þykir mér samt rétt að láta mitt viðhorf koma hér fram og mun reyna að gera það í sem stystu máli því ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta mál svo mjög sem um það hefur verið fjallað á undanförnum árum, bæði hér á hv. Alþingi og manna á meðal. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið sem fram koma í nál. minni hl. sem hv. flm. þess, 6. þm. Reykv., mælti fyrir áðan. Þar kemur fram að þó að heildarneysla áfengis sé minni hér en víða í nágrannalöndum okkar eigum við síst við minni heilbrigðis- og félagslegan vanda að stríða vegna áfengisneyslu og áfengissýki en aðrar þjóðir. Allir hljóta að vera sammála um að koma þurfi í veg fyrir þennan vanda, m.a. vímuefnanotkun barna og unglinga sem fer vaxandi meðal vestrænna þjóða og er víða orðin að alvarlegum vanda, og vissulega er löngu orðið brýnt að móta heildarstefnu í áfengis- og vímuefnamálum. Það er einnig rétt, sem fram kemur í nál., að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur beint því til aðildarþjóðanna að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta. Að því marki er nú stefnt meðal allra menningarþjóða og ég tek undir þessi markmið. Ég vil einnig taka undir það, sem fram kemur í íslenskri heilbrigðisáætlun um skaðleg áhrif áfengis og gerð er grein fyrir í nál., m.a. að þótt heildarnotkun áfengis á Íslandi sé minni en í flestum löndum er það staðreynd að óæskileg heilsufarsleg áhrif áfengisneyslu eru mikil á Íslandi og þess vegna verður að vinna að því að minnka heildaráfengisneyslu og útrýma ofneyslu. Undir allt þetta tek ég. Ég tek einnig undir markmið 8, sem er getið um í nál., að minnka og eyða að lokum alveg óæskilegum heilsufarslegum áhrifum áfengisnotkunar, að almenna neyslu áfengis þurfi að minnka, á næsta hálfum áratug verði lögð sérstök áhersla á upplýsingastarfsemi og ráðgjöf sem heilbrigðisgeirinn veitir, svo og að greina áfengisvanda á byrjunarstigi. Undir þetta allt tek ég. Þar kemur einnig fram að það á að stofna til samvinnu milli heilbrigðisyfirvalda og félagasamtaka sem hafa bindindi á stefnuskrá sinni og reyna að efla starf þessara samtaka. Þá vil ég sérstaklega taka undir það sem kemur fram í lok þessa nál. um að tvískinnungur og ósamræmi ríkir nú í meðferð áfengs öls á Íslandi þar sem sumir geta keypt og neytt þess en aðrir ekki. Hér eru einnig á boðstólum fjölmargar tegundir sterkra áfengra drykkja en ekki áfengt öl sem telst til léttra áfengra drykkja. Á þessu verður best tekið með því að móta heildarstefnu í áfengismálum, kemur fram í nál., og undir allt þetta tek ég heils hugar. En ég get ómögulega verið sammála því að verið sé að bæta við nýrri tegund áfengis. Að mínu áliti er aðeins verið að færa eina tegundina, þá veikustu, inn í löglega áfengisverslun og létta þar með af heimilunum birgðasöfnun á þessum forboðna ávexti sem aðeins forréttindahópar mega kaupa og flytja inn í landið, sem er safnað í bílskúra vítt og breitt um landið. Ég vil að Áfengisverslunin sé birgðastöðin en ekki heimilin. Þannig held ég að megi gera ráð fyrir því að verði betra að fylgjast með neyslunni. Ég vil líka taka fram að mér dettur ekki í hug að halda því fram að ég hafi endilega rétt fyrir mér og að hinir, sem eru á öndverðum meiði um þetta frv., fari með rangt mál. Það dettur mér ekki í hug að segja. Þeim gengur gott eitt til og þeir eru að reyna að leiða okkur inn á réttar brautir að þeirra mati og ég virði þeirra skoðanir. En ég bið þá einnig í staðinn um það að það sé virt við mig að ég fari eftir eigin sannfæringu í þessu efni. Það er nú einu sinni svo að það er ekki hægt að gera svo öllum líki og það hefur komið hér fram, m.a. í máli hv. 6. þm. Reykv., að það eru mjög skiptar skoðanir um þetta frv. og það er því miður ekki hægt að deila atkvæði sínu upp á milli vina sinna vítt og breitt í þjóðfélaginu og láta suma fá hlut í því að greiða atkvæði með og aðra hlut í því að greiða atkvæði á móti. Þess vegna finnst mér að ég verði að gera það upp við mig og fara eftir eigin sannfæringu og greiða atkvæði samkvæmt því. En markmið okkar allra hlýtur að vera það sama. Okkur greinir aðeins á um leiðina að þessu markmiði eins og svo oft gerist. Ég vil aðeins að lokum segja að við þurfum sameiginlegt átak, við þurfum vakningu til að vinna að því markmiði íslensku heilbrigðisáætlunarinnar að minnka áfengisneyslu um fjórðung til næstu aldamóta. Mér finnst það hreint ekki óraunhæft markmið. Mér er ljúft að geta þess að á fundi nefndarinnar þegar áfengisvarnaráð kom til viðtals kom það fram hjá formanni áfengisvarnaráðs og það voru hans lokaorð að án tillits til þess hver afgreiðsla þessa frv. yrði hér í þinginu, það tók hann fram, væri áfengisvarnaráð tilbúið að vinna áfram að því markmiði að minnka áfengisneyslu. Ég er tilbúin að leggja mitt af mörkum í þeim efnum. Þrátt fyrir að okkur greini á um þetta atriði held ég að vandinn sé allt annars staðar og við þurfum að finna lausn á þeim vanda. Ég á enga ósk heitari fyrir okkur hv. alþm. en að þessi kaleikur verði nú frá okkur tekinn og við þurfum ekki oftar að standa frammi fyrir því vandamáli að greiða atkvæði um þetta mál á hv. Alþingi.



Herra forseti. Hv. þingdeildarmenn. Síðasti ræðumaður tók raunar af mér það ómak að flytja langt mál vegna þess að ég get tekið undir þau orð sem hún flutti. Ég vil þess vegna koma að nokkrum meginatriðum sem eru þau að andstæðingar þessa frv. koma út af fyrir sig með ákveðin og mjög mikilvæg rök sem eru fyrst og fremst almenn rök gegn áfengisneyslu. Undir þau og þær röksemdir má taka að mestu leyti. En það má benda á og einmitt í framhaldi af orðum hv. 6. þm. Reykv. þegar hún benti á að það væri minni heildarneysla áfengis hér á landi en víða erlendis að hún benti líka á að samt sem áður væri um síst minni heilbrigðislegan og félagslegan vanda að ræða en hjá öðrum þjóðum. Í öðru lagi benti hv. þm, á að ofbeldisbrot væru jafnalgeng og sum jafnvel algengari hér á landi en hjá þeim þjóðum þar sem ölneysla er leyfð. Þetta eru mjög athyglisverðar yfirlýsingar. Þá var rætt um að nauðsynlegt væri að móta heildarstefnu í áfengis- og vímuefnamálum og ég tek heils hugar undir þau sjónarmið sem komið hafa fram í þessum umræðum hér á undan. Það sem þarf að fjalla um sérstaklega er m.a. hvernig draga má úr heildarneyslu áfengis með sterkri verðstýringu, hvernig má koma í veg fyrir að aðgengileiki að áfengi verði of auðveldur eða of mikill. Það þarf að fjalla um hvernig veita megi auknu fjármagni til þeirra aðila sem stunda virkt varnaðarstarf í þessum efnum og það þarf að fjalla um með hvaða hætti megi koma við aukinni fræðslu sem hefur áhrif varðandi skaðsemi neyslu áfengis- og vímuefna. Ýmis fleiri atriði mætti nefna. Það er mitt álit að tafir á afgreiðslu þessa máls og umfjöllun um þetta atriði hafi mjög hindrað og tafið fyrir því að áfengismálin hafi fengið eðlilega umræðu og framgang eða eðlilegt varnaðarstarf hafi fengið eðlilega umfjöllun hér á þinginu. Ég leyfi mér að benda á að skoðanakannanir sem framkvæmdar hafa verið nú um árabil hafa allar bent mjög eindregið til þeirrar niðurstöðu að aukinn meiri hluti þjóðarinnar vilji fá áfengt öl. Ég lít þannig á spurninguna að það sé verið að deila um valfrelsi fólks, hvaða form það hefur á neyslu á leyfðum vímugjafa. Það má deila um hvort eðlilegt sé að vímugjafi eins og þessi sé leyfður, en þar sem hann er leyfður erum við að della um form, ekkert annað. Það var ýjað að því í máli hv. 6. þm. Reykv. að til greina gæti komið að fram yrði borin tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu. Út af fyrir sig er ekkert við það að athuga, en þá ber að skoða að þetta mál hefur verið til umfjöllunar á Alþingi um nokkurt árabil. Það hefur fengið þá meðferð að ég hygg að þjóðinni sé farið að ofbjóða með hvaða hætti mál ganga fyrir sig á Alþingi. Ég lít því þannig á að það væri Alþingi til nokkurs vansa að afgreiða þetta mál ekki núna. Þá vil ég að lokum benda á og taka undir með síðasta ræðumanni að nú þegar er um mikinn innflutning og mikla neyslu að ræða á áfengu öli. Það var talað um forréttindahópa sem gætu og hefðu ákveðna birgðasöfnun á öli í bílskúrum og kannski öðrum geymslustöðum. Ég hygg að það séu ekki bara forréttindahópar heldur sé það nokkuð algengt og raunar má halda því fram og hefur verið gert, m.a. af erlendum aðilum, að áfengt öl hefði ákveðið og fast markaðsverð á Íslandi og það væri ekki flókið mál að ná í það. Þessi atriði þurfa líka að koma til skoðunar og athugunar þegar þingmenn velta því fyrir sér hvort eðlilegt sé að samþykkja það lagafrv. sem hér liggur fyrir eða ekki. Ég tek heils hugar undir þau orð sem hér hafa komið fram í umræðunum um nauðsyn mjög öflugs varnaðarstarfs gegn áfengisneyslu og vímuefnaneyslu. Ég hygg að þær nefndir sem hingað til hafa starfað og sent frá sér nefndarálit um þessi efni hafi gert það í góðri trú, en þar hafi e.t.v. vantað inn í meiri þekkingu á því vandamáli sem hér er um að ræða. Það væri æskilegt þegar Alþingi skipar næst nefnd til þess að fjalla um og gera úttekt á áfengisvandamálum að þeir menn veldust til þeirra starfa sem mesta og besta þekkingu hafa til að koma með tillögur til þess að komið verði í veg fyrir þá verstu hluti sem af áfengisneyslu geta leitt.



Herra forseti. Ég ræddi efni þessa frv. nokkuð við 1. umr. og mun því ekki drepa á mörg atriði, en þó geta aðeins um þá reynslu sem ég fékk af þessu máli af veru í dómsmrn. um nokkurt skeið. Þá var hér hafin sala á bjórlíki og hafinn áróður fyrir sölu og neyslu á því. Miðað við þann fjölda sem til mín kom í dómsmrn. sem hafði verið tekinn ölvaður við akstur vegna neyslu á einu eða tveimur bjórglösum fór það ekki milli mála að aukin bjórneysla eykur á ölvun við akstur. Þeir sem því vilja styðja að því að auka bjórneyslu eru þá vísvitandi að stuðla að akstri manna undir áhrifum áfengis og allir vita hvað slíkt hefur í för með sér. Það þýðir lítið að tala þá um mikla einlægni í því að vilja vinna gegn slysum í umferð en sýna svo annað í verki. Hitt atriðið, sem einnig kom glöggt fram á þeim tíma sem bjórlíkissalan var, var að þeir útsölustaðir sem spruttu þá upp fyrir þann drykk urðu samastaður fyrir þá sem vildu fiska í gruggugu vatni og græða á því að selja ólögleg fíkniefni og þá einnig af því að þeir töldu þar vera gott andrúmsloft fyrir þá starfsemi. Þannig er með þessu tvímælalaust verið að leggja grundvöll að stöðum sem þannig fer með. Mér finnst að þó ekki séu nema þessi tvö atriði, sem ég bendi á, séu þau svo alvarleg að hver einasti maður hljóti að verða að hugsa um afleiðingarnar. Það hefur verið bent á í umræðunum að það sé æskilegra að flytja birgðageymslu ölsins af heimilunum yfir í Áfengisverslunina. En ætli menn fari í áfengisverslun til að kaupa eina og eina bjórdós? Ætli það verði ekki nokkuð meira magnið sem innkaupin verða og það síðan geymt í kæliskápum heimilanna ekki síður og auðvitað í miklu ríkara mæli? Þeir sem mæla með samþykkt frv. leggja líka áherslu á að það þurfi að efla starf bindindisfélaga og annarra sem vilja vinna í þá átt. Það eiga sem sagt einhverjir aðrir að bjarga samfélaginu þó að hér sé verið að samþykkja frv. sem tvímælalaust eykur þrýsting á áfengisneyslu. Það stoðar lítið að tala um að einhverjir aðrir eigi að vinna varnaðarstarf ef síðan er sunginn dýrðaróður um blessun þess að hafa þennan drykk í sem ríkustum mæli og það séu mannréttindi og grundvöllur að lífshamingju eins og kom fram í 1. umr. málsins. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að þessu sinni. Ég vænti þess að hv. Ed. muni fella frv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Hinn 30. des. 1982 lagði ég fyrir þáv. ríkisstjórn sem heilbr.- og trmrh. tillögu um mörkun opinberrar stefnu í áfengismálum. Tillagan var á þessa leið: "Skipuð verði á vegum ríkisstjórnarinnar nefnd sem vinni að undirbúningi tillagna um opinbera stefnu í áfengismálum, sbr. efni þál. sem samþykkt var á Alþingi 7. maí 1981. Með starfi þessarar nefndar á að stefna að því að ná fram þeim grunni er byggja mætti á heildstæða og markvissa stefnu og löggjöf um stjórnun áfengismála, þ.e. um tilbúning og dreifingu áfengis, áfengisvarnir, meðferð áfengissjúkra, rekstur meðferðarstofnana og um upplýsinga-, rannsókna- og fræðslustarfsemi." Gert var ráð fyrir því að nefndin tæki til starfa strax frá og með áramótun 1982, en þar sem það dróst að tilnefna menn í nefndina frá þeim fjölmörgu aðilum sem við óskuðum eftir tilnefningu frá var hún ekki skipuð fyrr en nokkrum mánuðum síðar. Nefndin skilaði áliti sínu til ríkisstjórnarinnar 6. jan. 1987, en hún hafði áður skilað þremur áfangaálitum til ríkisstjórnarinnar. Nefndin gerði tillögu 6. jan. 1987 til ríkisstjórnar um áfangaskiptingu verksins þannig að tillögur um ákveðna þætti gætu legið fyrir á mismunandi tímum. Áfangarnir voru þessir: Fyrstu þrír mánuðirnir í starfi nefndarinnar fóru í að kanna sértillögur um átak í þessum málum sem yrði unnt að hrinda í framkvæmd þegar á næstu missirum og áður en ríkisstjórnin hefði endanlega ákveðið hvernig standa ætti að stefnumótun í áfengismálum. Ég segi þetta í tilefni af orðum hv. 8. þm. Reykv. áðan þegar hann sagði að það væri nauðsynlegt að um þessi mál, áfengismál og þann vanda sem þeim fylgir í okkar samfélagi óhjákvæmilega, og í slíkum nefndum væru menn sem hefðu góða yfirsýn, þekktu til mála sem gerst., Hverjir voru kallaðir til í þessa nefnd samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar? Það voru fulltrúar frá öllum þingflokkunum, einn frá hverjum þingflokki, einn fulltrúi frá hverju þeirra ráðuneyta sem með áfengismál fara, þ.e. heilbrmrn., dómsmrn., menntmrn. og fjmrn., og að auki einn frá forsrn. og síðan tilnefndu í nefndina landlæknisembættið, áfengisvarnaráð, meðferðarstofnanir ríkisins og SÁA, alls 17 manns. Nefndin fékk frjálsar hendur um samráð við aðila sem tengjast þessum málum á einn eða annan hátt. Í starfi sínu fylgdist nefndin nákvæmlega með tillögum og ákvörðunum sem urðu til á þessum tíma á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og þeir sem áttu sæti í nefndinni voru þessir, hér nefndir til að sýna að það voru kallaðir til þeir sem þekktu þessi mál og höfðu víðtæka yfirsýn: Árni Einarsson uppeldisfræðingur, tilnefndur af samvinnunefnd bindindisfélaga, Árni Gunnarsson alþm., tilnefndur af Alþfl., Björgólfur Guðmundsson, formaður SÁÁ, tilnefndur af SÁÁ, Guðrún Ágústsdóttir borgarfulltrúi, tilnefnd af Alþb., Guðrún Ragnarsdóttir þjóðfélagsfræðingur, tilnefnd af Bandalagi jafnaðarmanna, Gunnar Gunnarsson sálfræðingur, tilnefndur af fjmrh., Jóhannes Bergsveinsson yfirlæknir, tilnefndur af meðferðarstofnunum ríkisins, Jón Ormur Halldórsson, tilnefndur af forsrh., Jón Helgason þáv. alþm., nú ráðherra, tilnefndur af Framsfl., Kristín Jónsdóttir kennari, tilnefnd af Samtökum um kvennalista, Níels Árni Lund íþróttafulltrúi, tilnefndur af menntmrh., Ólafur Haukur Árnason áfengisvarnaráðunautur, tilnefndur af áfengisvarnaráði, Ólafur Walther Stefánsson skrifstofustjóri, tilnefndur af dómsmrn., Pétur Sigurðsson alþm., tilnefndur af Sjálfstfl., Sigmundur Sigfússon geðlæknir, tilnefndur af landlækni. Ritari nefndarinnar og sérstakur starfsmaður var ráðinn þegar í upphafi Hrafn Pálsson félagsráðgjafi, nú deildarstjóri í heilbr.- og trmrn. Nefndin sendi frá sér, eins og ég sagði áðan, ítarlegar tillögur um þessi efni til ríkisstjórnarinnar, fyrst áfangatillögur allmargar, en síðan heildartillögur í ársbyrjun 1987. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hygg að það séu fá dæmi þess að Alþingi hafi foraktað nefnd og álit hennar með jafneindregnum hætti og gerðist í þessu máli. Hér var virkilega um það að ræða að hópur sérfróðra aðila var kallaður til til að gera tillögur um raunverulega stefnu í áfengismálum á vegum opinberra aðila. Þessi nefnd sendi skýrslur til dómsmrh., til heilbrmrh., til menntmrh., til forsrh. og það var ekkert gert með þessar tillögur. Þannig gerðist það að í rauninni varð það plagg sem nefndin sendi frá sér heldur gagnslítið, en í staðinn fyrir að taka alvarlega á þeim þáttum sem í plagginu eru ákvað Alþingi aftur og aftur að fjalla hér um það hvort ætti að innleiða áfengt öl í landinu eða ekki. Þegar þessi nefnd samþykkir að leggja til að gripið sé til ráðstafana til að draga úr áfengisneyslu í landinu með markvissum hætti, hvernig svarar hið virðulega Alþingi þessari vönduðu tillögugerð sem er sett fram með heiðarlegum hætti að bestu manna yfirsýn, hvernig svarar þessi virðulega stofnun þá? Hún tekur plaggið, því er dreift á borð þingmanna og svo fer það þarna í ruslakörfurnar. Punktur. En í rauninni bætti Alþingi svo um betur og tók fyrir frumvörp þráhyggjumanna sem hafa hér aftur og aftur verið að reyna að koma í gegn þessu bjórfrv. fyrst og fremst með þeim rökum að þeir segja: Það er ómögulegt fyrir Íslendinga að vera ekki eins og hinir. Og þeir segja: Það er hlegið að okkur þegar við komum til útlanda. Það er beinlínis þannig að menn standa á öndinni af flissi, útlendingar, þegar Íslendingar segja að það sé enginn bjór til á Íslandi. Og menn eru svo ógnarlega spéhræddir að þeir þoldu ekki að standa framan í útlendingum í þessu máli fremur en í virðisaukaskattsmálinu sem við vorum að ræða um í gær, þeir þorðu ekki og þoldu ekki að standa framan í útlendingum og segja: Við höfum engan bjór, og sögðu: Við verðum að vera eins og aðrar siðmenntaðar þjóðir, og það var farið að róta hér í gegn bjórfrumvörpum. Nú geta menn auðvitað sagt sem svo: Í rauninni breytir þetta sáralitlu, vegna þess að við höfum áfengi í landinu. Þetta breytir sáralitlu. Þetta er aðeins formbreyting. Og þá spyr ég hv. alþm. sem hér eru og ætla að styðja þetta mál: Til hvers eru þeir á Alþingi? Til hvers eru menn kosnir á Alþingi og til hvers sitja menn hér og starfa? Sitja menn ekki hér í þeirri góðu trú og sannfæringu að þeir eigi að vera hérna til að láta gott af sér leiða? Það eru örugglega uppi skiptar skoðanir um hvernig við með bestum hætti látum gott af okkur leiða. Það eru örugglega skiptar skoðanir um hvaða meginstefnum á að fylgja í þeim efnum. En við erum öll sannfærð um að við séum hérna til þess að valda einhverju jákvæðu með atkvæði okkar, með málflutningi, með áherslum, með tillögugerð í þessari virðulegu stofnun. Ég spyr þá hv. alþm. sem ætla að standa að því að samþykkja frv. um áfengan bjór: Er einn einasti þingmaður sem ætlar að standa að því sannfærður um að þetta muni bæta ástandið á Íslandi? Er einn einasti þingmaður sem ætlar að styðja frv. sannfærður um að það muni bæta ástandið í áfengismálum? Er einn einasti þingmaður í þessum sal sannfærður um að þetta muni fækka áfengissjúklingum? Er einn einasti þingmaður í þessum sal sannfærður um að þetta muni draga úr kostnaði ríkisins við meðferð áfengisvandamála? Enginn þingmaður er þeirrar skoðunar. Allir þingmenn viðurkenna, líka þeir sem styðja þetta mál, að með því að keyra það í gegn sé verið að taka áhættu, ekki fyrir okkur sem einstaklinga heldur fyrir þjóðina í heild. Það eru allir sammála um að það sé verið að taka umtalsverða áhættu. Og ég segi: Til hvers að vera að taka hana? Til hvers að vera að taka þessa áhættu? Erum við að taka þessa áhættu fyrir fáa vegna þess að við gerum marga hamingjusama? Eru það rökin? Það geta ekki verið rökin. Það væri ekki mannúðarstefna vegna þess að hamingja hinna fáu kemur okkur líka við. Þess vegna er það þannig í grundvallaratriðum að þegar fólk skoðar hug sinn og mér liggur við að segja hjartalag í máli af þessu tagi hljóta allir að komast að þeirri niðurstöðu að hér er ekki verið að ganga götuna til góðs. Hér er verið að taka áhættu fyrir þjóðina sem engin ástæða er til að taka. Við leysum engan vanda með því til eða frá. Og af hverju ætli það sé, herra forseti, sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, þar sem eru saman komnir þeir menn sem best þekkja til þessara mála með vísindalega þekkingu, gróna um áratuga skeið, komast að þeirri niðurstöðu á þingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar að það beri að stefna að því að reyna að draga úr neyslu áfengis? Það er vegna þess að menn gera sér grein fyrir þeim hættum sem þessi efni hafa fyrir heilsufar þjóðanna. Og er það þannig að hér í þessari góðu deild okkar, Ed., norður við ysta haf, sé saman komin vísindaleg þekking og vissa innan í mönnum fyrir því að það sé hægt að segja: Allt þetta eru í raun og veru tóm aukaatriði sem verið er að segja við okkur af þessum alþjóðlegu sérfræðingum. Ég segi fyrir mig: Ég tel mig ekki þess umkominn að standa frammi fyrir þjóðinni sem ábyrgur alþm. og segja: Öll þessi sérfræðiálit eru lítils virði, þau eru einskis virði. Eða hafa menn kannski sannfærst um að rétt sé að innleiða áfengt öl hér á landi vegna þess að þeir hafi farið yfir þær stofnanir sem sinna meðferð áfengismála í þessu landi og sannfærst um að það sé nauðsynlegt að auka heldur við þær en hitt? Ég spyr hv. þm.: Hafa þeir kynnt sér ástandið á þessum stofnunum? Hafa þeir rætt við það fólk sem hefur orðið áfengisvandamálinu að bráð? Hafa þeir hitt allan þann fjölda ungs fólks, barna, unglinga sem hefur orðið fyrir barðinu á þessu vandamáli? Ætla menn þrátt fyrir þessa reynslu, sem allir hafa, að ganga núna fram fyrir þjóðina og segja: Það sem þjóðin þarf núna er meira áfengt öl? Ég hef velt því fyrir mér hvernig stendur á því að hv. þm., sem hljóta að hafa þennan skilning á sínum stað, ætla samt sem áður að hella áfengu öli yfir þjóðina. Getur það verið vegna þess að menn segi sem svo: Það er svo mikið af þessu hér í landinu hvort eð er? Getur það verið vegna þess að menn segja sem svo: Það er svo miklu smyglað, það kemur svo mikið með skipunum, það kemur svo mikið í Fríhöfninni að það þýðir í raun ekkert að vera að þessu? Getur verið að það séu rökin? Þá eru það nákvæmlega jafnvitlaus rök og segja: Hættum að innheimta skatta af því að skattsvikararnir eru svo margir. Það væru pottþétt rök eða hitt þó heldur. Nei, það væri hundalógík, hv. þm. En það er einmitt það sem verið er að segja. Í stað þess að sporna við vandanum, í stað þess að taka á vandanum á að gefast upp, setja upp tærnar, leggjast flatur og segja: Úr því að þetta er svona skulum við bara leyfa þessu öllu að koma hérna inn. Auðvitað getur Alþingi Íslendinga ekki brugðist við með þessum hætti. Auðvitað hlýtur Alþingi Íslendinga að horfa á hlutina heildstæðara en svona. Þessi rök duga ekki. En þau eru, ég finn það alveg á hv. þm. sem styðja þetta mál, einu rökin sem þeir eiga, að það sé hvort eð er svo mikið af þessu sulli að það sé best að sulla því bara löglega yfir, það er svo mikið af því ólöglega. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, að ég held að það sé nauðsynlegt þegar menn ræða þessi mál að þá séu grunnrökin skoðuð eins og þau sem ég hef verið að reyna að setja fram í fullri alvöru. Mér hefur stundum fundist að umræðan um þessi mál, t.d. hjá vinum okkar þarna hinum megin við hurðina, sem ég hef að vísu mest séð í fjölmiðlum og reyndar heyrt aðeins í gegnum vegginn, hafi oft ekki verið til að skýra vandann satt best að segja. Ég segi alveg eins og er að mér finnst að þar halli sáralítið á í málflutningnum. Mér finnst t.d. ekki í rauninni neitt innlegg í mál af þessu tagi að búa til sakaskrá og lesa upp nöfn 130 eða 140 lækna á annan hvorn veginn. Ég held að slíkur málflutningur þjóni ekki þinginu þegar það er að komast að niðurstöðu í þessu máli. Ég held að það sé miklu vænlegra að við skoðum grundvallaratriðin lið fyrir lið. Það eru þessi grundvallaratriði, herra forseti, sem ég hef hér verið að gera að umtalsefni. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, og hef aldrei verið þeirrar skoðunar að það þjónaði neinum tilgangi að vera að halda hérna langar málþófsmessur um þetta mál frekar en önnur. Það hefur ekki verið tíðkað í þessari deild í vetur að menn væru í málþófi heldur hafa menn skipst á skoðunum með eðlilegum málefnalegum hætti. Frá því kunna að vera örfáar undantekningar og þar held ég að við eigum öll einhvern hlut að máli og enginn sé heilagur. En í heildina tekið hafa umræður verið málefnalegar og jákvæðar. Og ég vona að rök sem eru sett fram heiðarlega hrífi enn á menn. Ég vona að menn geti enn þá eða öllu heldur þori að skipta um skoðun undir umræðum í þinginu ef þeir heyra betri rök en þeir hafa áður hlustað á. Ég vona að það sé þannig að hver einasti þingmaður finni hjá sér þörf fyrir að taka sjálfstæða, heiðarlega og málefnalega afstöðu á grundvelli þeirra raka sem flutt eru hverju sinni. Ég vona satt að segja í fullri alvöru, herra forseti, að áður en atkvæðagreiðsla fer fram um þetta mál skoði menn hug sinni og spyrji allir, hver einasti þingmaður: Er ég að bæta ástandið með okkar þjóð með því að styðja frv. um áfengt öl? Er ég trúr þeirri skyldu sem ég hef sem alþm. gagnvart þjóðinni? Það er ofboðslegt satt að segja, herra forseti, í þessum málum þegar þeir sem eru að styðja þetta mál eru að halda löngu forvarnarræðurnar. Það er eðlilegt að menn vilji efla forvarnarstarf, það er eðlilegt í þessu efni. En það stangast á annars vegar að hella þessum milljónum lítra yfir þjóðina og hins vegar að segja: Forvarnir, forvarnir! Ætli það væri ekki skynsamlegra að forvarnirnar væru þær að við byrjum á Alþingi Íslendinga og ákveðum að fella þetta frv.? Það bætir ekki neitt, það leysir engan vanda og við vitum öll að við erum að taka áhættu fyrir þjóðina, fyrir börnin okkar og fyrir komandi kynslóðir í þessu landi.



Hæstv. forseti. Hér er einungis verið að heimila sölu áfengis að styrkleika innan við 10%. Ég get ekki fallist á að hér sé í raun um jafnhættulegt mál að ræða og ýmsir hafa viljað vera láta og í trausti þess að upplýsingar og fræðsla um hættuleg og skaðleg áhrif áfengis verði stóraukin segi ég já.



Herra forseti. Með tilliti til viðskipta með áfenga drykki á Íslandi og þeirrar staðreyndar að stór hluti landsmanna hefur nú þegar aðgang að áfengu öli með löglegum hætti tel ég að besta vörnin gegn skaðlegum áhrifum vínanda sé fólgin í stórefldri forvarnarstarfsemi hins opinbera, m.a. í skólum og á vegum frjálsra samtaka bindindismanna. Það ber að efla forvarnarstarfið með stórauknum fjárframlögum í fjárlögum til baráttunnar gegn neyslu allra tegunda vímuefna. Það er eina raunhæfa leiðin í nútímaþjóðfélagi í þessum efnum. Boð og bönn duga ekki. Það ber að leggja aukna áherslu á öfluga upplýsinga- og ráðgjafarstarfsemi og endurhæfingu þar sem þess er þörf gegn neyslu vímuefna í hvaða mynd sem er. Með vísan til þessara atriða, herra forseti, segi ég já.



Virðulegi forseti. Það er löngu orðið brýnt að móta heildarstefnu í áfengismálum. Í þessu frv. er einungis lagt til að taka á einum þætti og bæta við nýrri tegund áfengis sem öll líkindi benda til að auka muni heildarneyslu þess. Aukinni heildarneyslu fylgja aukin heilbrigðis- og félagsleg vandamál. Þrátt fyrir það eru engar raunhæfar ráðstafanir fyrirhugaðar til mótvægis sem dregið gæti úr aukinni neyslu. Langt er frá að nægilega vel hafi verið staðið að forvörnum og meðferð barna, unglinga og fullorðinna sem verða fórnarlömb áfengis- og vímuefnaneyslu. Ég get því ekki stutt þetta frv. og segi nei.