Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Brtt. á þgskj. 458 eru samdar eftir bendingum ýmsra mætra deildarmanna. Fyrri till. er viðbót við ákvæði núgildandi laga og nær út yfir ýmsar undantekningar, er þörf þykir á, í hinum einstöku hjeruðum landsins. Síðari brtt. er um það, að slept skuli ákvæðinu um, að uppljóstrarmaður eða uppljóstrarmenn skuli hljóta alt að helmingi sektarfjárins. Þetta þykja ef til vill ekki mikilsverðar breytingar, en nefndin hyggur, að þær sjeu þó heldur til bóta. Fleira þarf jeg ekki að segja um brtt. þessar og vænti, að hv. deild samþykki þær.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Þetta er örlítil brtt., sem fer í þá átt að stytta fyrirsögn frv. Nefndinni virtist fyrirsögnin vera óþarflega löng, en þessi gæfi fullan skilning á því, sem þarf að taka fram. Því að þegar þessum lögum er flett upp, sjest breytingin á lögunum frá 1913.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Jeg hefi ekki sjeð brtt. á þgskj. 466 fyr en nú, og get ekki áttað mig á því, hvernig hún fellur inn í frv. Jeg get hugsað mjer, að breyta verði 3. og ef til vill 4. gr. frv., ef brtt. verður samþykt. Hins vegar get jeg sagt, að mjer finst brtt. ekki skifta miklu máli. Ef svo er, sem flm.brtt. gat um í gær, að valurinn skemmi fuglavarp eða lundaveiði, þá verður sennilega líkt um það, úr því hann verður ekki skotinn, eins og háttv.þm. sagði, þótt hann verði friðaður. En jeg er hræddur um, að hann geri helst til mikið úr þessu. Því þótt valur geri endrum og eins óróa í varpi, þá er ekki gerandi orð á því, ef hann gerir ekki veruleg spjöll. Það er ekki gild ástæða til að ófriða valinn, úr því að ófriðunin hefir leitt til þess, að hann er sumsstaðar horfinn eða fágætur orðinn, svo sem er víða á Austurlandi, og það verður þó að muna, að meðan nokkur valur lifir eftir, mun hann við rán kendur og getur eigi án þess lifað. Jeg verð þess vegna að mæla móti brtt., því að eftir henni liggur ekki annað fyrir en að valurinn verði gersamlega ófriðaður, en við það get jeg ekki felt mig.

Sigurður Stefánsson Jeg þarf ekki að vera langorður, því að jeg hafði gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls í gær. Jeg held, að brtt. mín geri engan glundroða á frv. Það get jeg að minsta kosti ekki sjeð í fljótu bragði. Ástæðurnar fyrir brtt. eru hinar sömu og jeg gat um í gær, að það er algengt, að valurinn skemmi varp. - Ekki er mjer kunnugt um, að valnum fari fækkandi á þeim slóðum, þar sem jeg þekki til, enda fær hann að æxlast í næði og er mjög sjaldan skotinn, af því að ilt er að fá færi á honum. Og sama er mjer sagt úr Strandasýslu, Skagafirði og Þingeyjarsýslu. Þegar jeg var að alast upp, sást hann sjaldan í Skagafirði, en nú er hann algengur á Vestfjörðum. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) þótti ekki ástæða til að ófriða valinn fyrir það, þótt hann gerði við og við spjöll í varpi. Jeg skal játa, að það var ekki gild ástæða, ef nokkur líkindi væru til, að hann væri að deyja út. En þegar svo er ástatt, að þess sjást engin merki, hvorki á Vestfjörðum nje á Norðurlandi, virðist mjer það þó vera gild ástæða, að hann er vondur gestur í varpi og stundum er ekki hægt að stunda lundaveiðar fyrir honum marga daga í röð. Lundinn verður svo hræddur við hann, að hann flýgur á sjó út. En hins vegar er lundatekja hlunnindi í mörgum eyjum. Úr því að valurinn gerir þennan glundroða og honum fer ekkert fækkandi, að því er best verður sjeð, býst jeg við, að deildin geti samþ.brtt. mína. Annars er mjer þetta ekkert sjerstakt áhugamál. Jeg mundi telja það illa farið, að valurinn væri ófriðaður, ef hann væri að deyja út, eins og háttv. 1. þm. S-M. (Sv. Ó.) hjelt fram, en á því er engin hætta.

Forseti: Frv. þetta var til meðferðar í landbúnaðarnefnd Ed., og legg jeg það til, að því verði einnig vísað til sömu nefndar hjer.

Bjarni Jónsson Jeg mun að eins segja örfá orð að þessu sinni, því það á ekki við að halda stórar ræður um smámál. Jeg tel það vel til fallið, að til sje í hverju landi nákvæm og sanngjörn löggjöf, sem skipi málum milli vinnuveitenda og verkamanna. Það tel jeg stórmál, að skipað sje fyrir með lögum um samband allra flokka vinnuveitenda og verkamanna, um skyldur þeirra og rjettindi sín á milli. En þetta kalla jeg smámál, að grípa að eins niður á smábletti, og ætla sjer að skipa málum milli eins fámenns flokks vinnuveitenda og verkamanna. Það verður ekki annað en fálm út í loftið, að taka smáþátt út úr því, sem ætti að vera heill og óslitinn löggjafarbálkur. Mjer er það óskiljanlegt, hvers vegna á að fara að skipa fyrir um hvíldartíma þeirra sjómanna einna, sem fiski stunda á botnvörpungum, en ekkert hugsað fyrir hvíldartíma annara sjómanna, þótt víst sje, að þeir hafi einatt engu minni vökur og erfiði en hinir. Jeg fæ ekki skilið, hví hv.flm. frv. (J. B.) hefir eigi athugað þetta og reynt að koma hóti meira samræmi í þennan bálk atvinnulöggjafarinnar, með því að láta eitt ganga yfir alla sjómennina. Það hefði þó skapað hóti meira samræmi, þótt mikið vantaði á, að fullkomið væri. Jeg sje eigi betur en að hjer sje eigi hættulaus stefna á ferðum. Úti um allan heim er nú verið að berjast fyrir 8 tíma vinnutíma, en hjer á nú að fara að setja lög um 8 stunda hvíldartíma á sólarhring hverjum. Þetta tel jeg ekki háskalaust; þó mundu lög þessi ekki verða háskaleg vinnuveitendum, heldur þeim, sem ætlast er til að þau verndi, sjómönnunum sjálfum; með þeim er gefið undir fótinn með að hafa daglegan vinnutíma óhæfilega langan, jafnvel 16 stundir í sólarhring. Þótt frv. þetta verði að lögum, þá hygg jeg, að jafnaðarlega muni hásetar svo samhentir skipstjórum sínum, og að samkomulag muni komast á milli þeirra um, að hásetar taki sjer ekki 8 stunda hvíld í sólarhring, þegar miklar annir kalla að, og því muni það engin skemd fyrir útgerðir, þótt 8 stunda hvíldartími sje lögákveðinn, og þá eigi heldur hætta fyrir háseta, þar sem samkomulag er gott, þótt skipstjóri megi heimta af þeim 16 stunda vinnu í sólarhring, þegar honum þóknast. Jeg stóð annars upp til þess að taka það skýrt fram, að jeg greiði atkv. með frv. þannig, að jeg ætlast ekki til, að lögin verði þannig skilin, að með þeim sje fastákveðinn 16 stunda vinnutími, heldur sje tilgangur þeirra sá, að þeir geti beitt ákvæðinu um 8 stunda hvíldartíma sem varnarvopni gegn harðdrægum skipstjórum, ef þörf krefur. Og þótt jeg sje í nokkrum vafa um, hvort ákvæði frv. muni, þegar öllu er á botninn hvolft, reynast hagkvæm fyrir hásetana, þá hafa þeir nú æskt eftir þeim, og verða sjálfir að bera ábyrgð á þeim og taka afleiðingunum af þeim.

Björn Kristjánsson Það hefir þegar verið rætt svo mikið um þetta mál, að það má heita að bera í bakkafullan lækinn að fara að lengja umræður um það. Jeg er sammála meiri hl. nefndarinnar og tel hann hafa fært fram þær ástæður fyrir áliti sínu, að þeir, sem ekki hafa frá upphafi verið ákveðnir í, hvernig þeir ætluðu að taka málinu, muni fallast á þær og telji þær góðar og gildar. Hjer á að fara að lækna heilbrigða menn, eða að minsti kosti að fyrirbyggja, að heilir menn og hraustir verði veikir eða missi heilsuna vegna of mikillar vinnu. Það hafa í máli þessu ekki verið borin fram nein líkindi, hvað þá sannanir, fyrir því, að sjómönnum sje ofþyngt með vinnu. Þó á þingið að fara að setja tryggingarlög gegn hættu, sem það þekkir ekki. Þegar á annað borð á að fara að setja lög til þess að tryggja heilsu þegna þjóðfjelagsins, þá þurfa löggjafarnir að hafa víðari sjóndeildarhring en aðstandendur frv. þessa, og það þarf að líta til fleiri en háseta á botnvörpungum. Við ýmsa leiki og leikfimisæfingar spilla menn einatt heilsu sinni, ofreyna sig, meiðast; ekki á þetta sjer síst stað í knattleik; þar beinbrotna menn ósjaldan, ganga úr liði og lemstrast á annan hátt. Þá spillir fjöldi fólks heilsu sinni við að hafa á hendi störf, sem þeim eru óholl; þannig er um ýms kyrsetustörf. Þeir halda áfram störfum þessum, þótt læknar hafi sagt þeim, að þeir stofni lífi sínu í háska með þessu. Og gegn þessu er engin lagavernd. Einhver kynni að segja, að þetta sjeu sjálfskaparvíti, því að slíkir menn geti lagt starf sitt niður, þegar þeir vita um hættuna, sem fylgir því að halda starfinu áfram. En því er til þess að svara, að með því þjóðfjelagsskipulagi, sem nú er, er þeim þess enginn kostur, hve fegnir sem þeir vildu. Þeir geta ekki á annan hátt unnið fyrir sjer og fjölskyldu sinni. Margur iðnaðar- og daglaunamaðurinn verður að vinna baki brotnu, þótt heilsan bili; þeir geta ekki hlýtt læknisráðum, heldur verða að halda áfram að strita, þótt þeir viti, að það sje sama sem að ganga út í opinn dauðann. Um ýmsa slíka menn má með sanni segja, að þeir deyi fyrir tímann. Ef löggjöfin færi að grípa einhversstaðar inn í, til að fyrirbyggja það, að menn þyrftu að spilla heilsu sinni með of mikilli vinnu, þá ætti hún áreiðanlega að byrja á því að bjarga þessum mönnum, sem ekki liggur annað fyrir en að fara á sveitina, ef þeir hætta að stunda þá vinnu, sem hættuleg er lífi þeirra og heilsu. Það er sama sem að byrja á því að smíða negluna á undan skipinu, að ætla með löggjöf að fyrirbyggja það, að alheilbrigðir menn kunni að vinna yfir sig; en skeyta hinu engu, þótt heilsubilaðir menn verði að vinna yfir sig. Samkvæmt eigin reynslu get jeg ekki dæmt allmikla og erfiða sjósókn heilsuspillandi. Jeg reri á Álftanesi á vertíð frá því jeg var 15 vetra til þess jeg var 18 ára. Þaðan er að jafnaði langróið; jeg var sjóveikur og hafði litla matarlyst áður en á sjó var farið, í býti á morgnana; við vorum oftsinnis heilan sólarhring í róðrinum og höfðum engan matarbita með okkur. Var þetta allmikil áreynsla fyrir óharðnaðan ungling. Þó er jeg kominn á sjötugsaldur, og finn ekki til þess, að þetta hafi spilt heilsu minni. Áreynsla í æsku herðir og styrkir að jafnaði líkamann, sje hann ekki veiklaður, og jafnvel þótt svo sje, sje henni skynsamlega hagað. Jeg tek það aftur upp, að löggjöfin á að hlaupa undir bagga með mönnum, sem neyðast til að vinna, þótt þeir þoli það ekki. Jeg þekki dæmi þess, að menn á besta aldri, sem hafa átt fyrir konu og börnum að sjá, hafa orðið að vinna fyrir þeim, þótt þeir væru alls ekki til þess færir, þangað til þeir hafa lagst í rúmið, og eigi risið þaðan aftur. Mjer hefir sviðið og blöskrað að sjá þetta, sjá menn, sem mundu hafa getað náð heilsu aftur með góðri meðferð, neyðast til að vinna, þangað til þrotin var öll von bata og lífs. Það verður svo lítið, sem einstaklingarnir geta gert til þess að ráða bót á þessu böli, og of fáir, sem gera það, þótt gætu. Þjóðfjelagið þarf því með löggjöf sinni að koma hjer til skjalanna og lækna þessa meinsemd svo sem unt er. Jeg skýt því þess vegna til stjórnarinnar, hvort eigi muni rjett að athuga málið frá þessari hlið og frá miklu víðara sjónarmiði en frv. gerir ráð fyrir. Það er iðulega talað um, að háværar raddir heimti, að þetta og þetta mál sje tekið til skoðunar, og jeg þykist oft verða þess var, að hv.þm. taka ekki lítið tillit til þessara radda. En það er nauðsynlegt að gera sjer glögga grein fyrir því, af hverju þær muni vera sprottnar, áður en farið er að gefa þeim gaum. En því miður virðist þessa eigi jafnan gætt. Það virðist þó eigi ófyrirsynju, þótt ætlast sje til, að athugað sje, hvort þær sjeu sprottnar af heilbrigðri skynsemi, eða fæddar í heila ófyrirleitinna og ábyrgðarlausra gasprara. Í þessu máli hefir og verið minst á háværar raddir; en jeg tek undir með hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að hjer sje ekki um raddir skynsamra og gætinna sjómanna að ræða, heldur muni einstakir menn róa undir og gera hávaðann, en jeg vil ekki á neinn hátt styðja slíkt.

Frsm. meiri hl. (Matthías Ólafsson) Það er nú orðið svo mörgu að svara og á svo margt að minnast, að jeg býst við, að jeg hljóti að verða nokkuð langorður að þessu sinni. Það hefir verið talað um, að þörf væri á frv. þessu, og að það væri ósk sjómanna, að það fengi framgang. Mín skoðun er, að þörfin á lögum þessum sje ekki mjög brýn, og óskir þeirra, sem lögin eru ætluð, ekki mjög almennar. En hvort sem þeir eru fleiri eða færri, sem lögin vilja fá, þá er það ekki þyngst á metunum fyrir mjer, heldur hitt, hverjar afleiðingar þeirra muni verða, og jeg fæ ekki sjeð, að þær geti orðið góðar. Það hefir verið tekið fram, að fyrir nokkrum árum hafi verið vinnuharka á botnvörpungum; en því hefir ekki verið neitað, að hún hafi farið minkandi. En svo mun verða áfram, þótt lög verði sett um hvíldartíma háseta, eins og jafnan hefir verið, að dugnaðarmenn munu, jafnt á botnvörpungum sem við annað, annað slagið heimta mikið af mönnum sínum, eins og af sjálfum sjer. En það er varúðarvert, jafnframt því sem það er torvelt, að leggja miklar hömlur á slíka menn, eins og það er yfir höfuð varúðarvert að draga úr dáð og dugnaði manna. Minni hl. færir í nál. sínu þau rök fyrir þörfinni á frv. þessu, er jeg skal nú með leyfi hæstv. forseta lesa upp: „Ýmsir aldraðir og heilsulinir sjómenn kenna kappvökum við togaraveiði um heilsubrest sinn, og óneitanlega eru kappvökur einhver allra versta sóun á mannlegum lífsþrótti.“ Hv. minni hl. þekkir þetta má ske betur en meiri hl.; hann hefir ekki orðið var við venju meiri heilsubrest hjá hásetum á botnvörpungum. Þó verður því ekki neitað, að sumir heilsuveilir menn munu ekki þola vinnu á botnvörpungum, en svo er um fleiri vinnu, að slíkir menn munu ekki heldur þola hana og eru ekki færir um að gefa sig í hana; það er svo um flesta sjómensku, að hún hentar best heilsuhraustum mönnum. Það má fullyrða það, að á botnvörpungum hefir ekki verið gengið svo hart að hraustum mönnum, að þeir hafi haft ilt af, enda bera þeir það með sjer, því að botnvörpungamennirnir eru einhverjir glæsilegustu sjómenn okkar. Þeir hafa ágætt viðurværi og góðan aðbúnað, og vinnan stælir hrausta menn. Jeg tek undir með hv. 1. þm. G.-K. (B. K.), að það sje ósamkvæmni í því, að setja lög handa þessari stjett manna, sem eigi þarf lengur á þeim að halda, en ganga fram hjá öðrum, sem þeirra þarfnast, svo sem hásetum á þilskipum, því að um þá hefi jeg heyrt, að þeir hafi haft óhæfilega miklar vökur og erfiði sumir hverjir, nú á síðasta vetri. Að vísu má segja, að þeir hafi haft mestan haginn af því sjálfir, en ekki er þó ólíklegt, eða óeðlilegt, að duglegir og kappsamir skipstjórar hafi ýtt undir þá, vegna sjálfra sín og húsbænda sinna. Það er að heyra á hv. minni hl., að aðrir muni á eftir koma, enda má telja það vafalaust, að aðrir flokkar muni feta í fótspor þessara frumherja; gæti þá svo farið, að sett yrðu að lokum lög um hvíldartíma hjá bændum, enda yrði fult svo auðvelt að framfylgja þeim lögum sem þessum, og engin sanngirni að neita þeim, sem á eftir koma, ef þessir fá áheyrn. Mundi þar, eins og hjer, verða að fara eftir ósk verkamanna, en ekki vinnuveitenda. Hv. þm. Dala. (B. J.) vill, að farið sje eftir ósk verkamanna, og lögin gefin út á þeirra ábyrgð, en ekki þingsins. En jeg hefi aldrei heyrt það fyr, að lög geti verið gefin út á annara ábyrgð en þeirra, sem lögin setja. Mjer ekki kunnugt um þessar margítrekuðu óskir eftir lögum þessum, og finst þær dálítið ólíklegar, því að í fólkseklu þeirri, sem nú er, mun ekki mjög torvelt fyrir háseta og annað verkafólk að komast að samningum við vinnuveitendur um hæfilegan hvíldartíma, hve nær sem atvik leyfa. Hv. flm. (J. B.) talaði um, að vökurnar á botnvörpungunum gætu spilt heilsu skipverja; en eigi að síður vill hann leyfa þeim að spilla heilsu sinni með samningum. Minni hl. minnist í nál. sinu á siglingalögin og segir, að þau ákveði einhliða um vald og rjettindi skipstjóra, þegar skip eru í förum, og að þau tryggi hásetum enga ákveðna hvíld eða undanþágu frá því, er skipstjóri kunni að bjóða í þarfir skips og ferðar. Þetta er rjett hermt, svo langt sem það nær, en það er ekki laust við, að hann noti sjálfur siglingalögin dálítið einhliða, og sleppi að geta um ýms ákvæði í þeim, sem eiga að tryggja háseta gegn harðúðugri meðferð skipstjóra. Eins og vökum er háttað á skipum, eiga menn að öllum jafnaði að geta fengið 10 stunda hvíld í sólarhring, og mikið af þeirri vinnu, sem unnin er í vinnutímanum, er ljett vinna. Það er, eins og jeg segi, ákveðinn tími, sem menn eiga að fá hvíld á segslskipum; hitt að eins undantekning, að út af því sje brugðið, svo sem ef bjarga þarf seglum í ofviðri, ef nægur mannafli er ekki til þess á þiljum uppi. Þannig er því háttað þegar skip eru á siglingu. En ekki verður slíku komið við þegar skip eru að fiski. Það hefir þegar verið settur 8 stunda vinnutími í sumum löndum við sumar tegundir atvinnurekstrar. En hingað til hefir það ekki komið til mála að ákveða fastan, daglegan vinnutíma á fiskiskipum, enda er veðri og veiði oft þannig hagað, að slík ákvæði mundu verða til ómetanlegs tjóns fyrir alla, og ekki síst fyrir þá, sem veiðina stunda. Jeg get ekki hugsað mjer, að nokkur farmenska geti átt sjer stað, nema skipstjóra sje - innan vissra takmarka þó - gefið einveldi yfir skipshöfn sinni. Það yrði dálaglegt ástand, ef skipstjórinn ætti að þurfa að kveðja skipshöfn sína til þings og láta hana ganga til atkvæða um, hvað gera skyldi í það og það sinn. Reynist einhver skipstjóri óbilgjarn, þá er innan handar fyrir háseta hans að ganga af skipi frá honum og ráða sig til annara. Þetta er besta varnarvopn hásetanna, því að það kennir skipstjórum að gerast ekki of heimtufrekir. Hvað snertir það, er hæstv. forsætisráðherra (J. M.) lagði til þessa máls, verð jeg að segja svipað og hv.þm. Dala. (B. J.), að úr því að hann hefir svona mikinn áhuga á máli þessu, þá hefði verið vel gert af honum að koma með löggjöf um þetta efni einmitt nú. Hann vissi, að ýmsir menn óska þessa, sem þykjast vita betur en meiri hl. nefndarinnar. Hefði þá verið rjett að setja lög, og ekki um þetta eitt, heldur um alla vinnu á sjó og landi. Það hefði þá verið samræmi í því. Jeg efast um, ef honum hefði verið kunnugt, hvers við þarf við þau störf, er lúta að sjávarútveginum, að hann hefði tekið svo sterkt til orða. Þetta mál er alveg laust við verkamannaspursmálið í öðrum löndum. Það er uppi meðal þeirra, sem stunda námavinnu og verksmiðjuvinnu. Þar hafa menn alt í hendi sjer, er að störfum og vinnutíma lýtur. En hæstv. forsætisráðherra þekkir þó, hvernig það mundi gefast í sveitinni að fastákveða t. d. 10 kl.st. vinnudag um hásláttinn, hvernig sem á stendur um tíðarfar og vinnuafl. Þá þykist jeg ekki geta komist hjá því að athuga niðurlagsatriðið í nál.hv. minni hl. Þar er þannig að orði komist: „Mjer þykir meiri von til þess, að ákvæði frv. um lögtrygðan hvíldartíma skapi þá mennilegu hugsun hjá hásetunum að rækja skyldustörfin vel, en að þau skapi mótþróa og tómlæti, og byggist sú skoðun á því, að rjettlæti skapi rjettlætishugsun hjá þeim, er þess fá að njóta.“ Það getur vel verið, að það megi vekja upp hjá hásetum, eða mönnum yfirleitt, þann hugsunarhátt. En til skamms tíma hefir ekki þurft að vekja hann hjá okkar ágæta verkalýð, síst okkar ágætu sjómönnum. Þeir hafa hingað til hlýtt skipstjóra sínum í öllu, og talið það sjálfsagt. Þeir hafa talið sjer það heiður að fylgja foringja sínum sem best og vinna með honum að sameiginlegu starfi. En svo bætir minni hl. við: „Hitt er aftur sennilegt, að alger daufheyrsla við kröfum háseta um rjettingu mála þeirra í þessu efni geti leitt til frekari ágreinings, eða jafnvel óbilgirni, af hendi þeirra, er álíta sig bera skarðan hlut frá borði.“ Þegar jeg ætla að dæma um, hvernig aðrir muni haga sjer í einhverju atriði, þá dæmi jeg venjulega út frá því, hvernig jeg myndi haga mjer. Jeg hefði reynt að athuga rökin, sem fram komu móti málinu. Vafamál, hvort jeg hefði fallist á þau, en aldrei hefði jeg gripið til örþrifaráða. En ef til vill hefði jeg borið málið aftur fram, ef jeg teldi mig órjetti beittan. Myndi jeg því ekki telja óeðlilegt, þótt hv. minni hl. gerði þetta, ef honum finst hlutur hans fyrir borð borinn. En jeg get ómögulega fallist á skoðanir hans. Þá vildi jeg að eins minnast á það, sem jeg heyrði af ræðu eins hv.þm. úr meiri hl., hv. 2. þm. S.-M. (B. St.). Jeg heyrði ekki vel til hans, svo að jeg fer eftir því, sem „Morgunblaðinu“ segist frá ræðu hans. Hann minnist eitthvað á, að honum þætti dagskráin eitthvað hranaleg. Yfirleitt virtist svo, sem hann hefði eitthvað við nál. að athuga, en hann mintist ekkert á það í nefndinni. En dagskrá meiri hl. hljóðar svo: „Með því að eigi virðist ráðlegt að fastákveða með lögum hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum, nje við annan veiðiskap, telur deildin ekki gerlegt að fallast á frv., og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er ekki eingöngu af því, að hjer er ekki farið fram á að ákveða hvíldartíma á öðrum skipum, að meiri hl. er á móti frv., heldur af því, að hann vill ekki, að sú regla komist á, að setja lög um þetta efni. Hann vill, að bæði hásetar og yfirmenn vinni meðan kostur er, og þegar færi býðst, og að sjálfsögðu sje engum misboðið á neinn hátt. Því vill ekki meiri hl. setja lög um slíkt. Jeg býst við tækifæri síðar til að segja fleira um málið, og mun ekki taka fleira fram nú.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vona, að mjer fyrirgefist, þótt jeg drepi ekki á öll þau atriði, sem ástæða væri til að minnast á í ræðum þeirra hv.þm., sem ein meira eða minna á móti þessu máli. Það eru nú að minsta kosti 3, sem talað hafa eindregið móti, og 2 eða 3, sem óhætt er að segja að sjeu meira eða minna á móti, eða hafi að minsta kosti sitthvað við málið að athuga. Jeg verð því að taka þann kostinn, að fara fljótt yfir sögu, og drepa ekki á nema fátt eitt, er jeg man best og tel mestu varða. Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) talaði alllangt mál, og var víða fyndinn. Jeg hygg nú, þótt margt mætti um ræðu hans segja, að ekki sje ástæða til þess hjer að rekja öll þau atriði. Það yrði alt of langt, og lítill vinningur í að rekja öll þau ummæli. Það, sem hann mælti móti málinu sjálfu, voru aðallega sömu atriðin, sem hv.frsm. meiri hl. (M. Ó.) var búinn að taka fram, og er þeim áður svarað. Jeg get því sparað mjer að mestu að minnast á þau, einkum af því, að þau gengu aftur í annað sinn hjá hv.frsm. (M. Ó.). Neyðist jeg til að víkja að þeim, áður en lýkur. Um þau ummæli hans, sem lutu meira að stefnu einstakra manna í alþjóðamálum, er það að segja, að það mætti æra óstöðugan að eltast við slíkt og hrekja. Er það ekki af því, að slíkt sje erfitt verk, heldur hinu, að til þess er enginn tími nje tækifæri á þessum stað að rekja þesskonar efni, sem ekki snertir mikið málið sjálft. En mjer fanst um ræðu hv.þm. (M. Ó.), að þesskonar ummæli í garð einstakra manna, hvaða augum sem á þá má líta, sjeu fremur til ills en góðs. Svo mikið er víst, að sjeu mennirnir á óheppilegri skoðun, og auk þess fastir fyrir og frekir í lund, þá minkar mótstaðan ekki við slíkt. Það er svo í öllum efnum, að við þann mótþróa, sem er ósanngjarn, vex mótstaðan enn meir. Ef gengið er nærri skoðunum manna í stærri alþjóðamálum, sem jafnan hljóta að snerta mjög tilfinningarnar, munu menn verða enn harðvítugri, og jafnvel óbilgjarnir gagnvart þeim, er slíkum kenningum halda fram. Jeg man ekki, að jeg hafi skrifað hjá mjer annað úr ræðu hv.þm. (M. Ó.), sem snertir málið sjálft, en það, að hann þóttist ekki hafa fullnægjandi sannanir fyrir því, að þessi ósk væri komin frá sjómönnum. Jeg skal játa, að jeg hefði kosið að geta lagt betri gögn á borðið. En jeg vona, að hv.þm. alment efist ekki um, að þessi ósk sje frá hásetum komin. Jeg hefi minst á það, að fyrir nokkrum árum var þessa ákvæðis hvað mest þörf. Jeg veit ekki, hvort sjómenn fóru þá til vinnuveitenda, en hitt er þá víst, að þá hafa þeir ekki fengið leiðrjetting þessa máls. Þá hugkvæmdist hásetum, til þess að firrast vandræði, að leita til löggjafarvaldsins. Það er mjög eðlileg leið. Og enginn hefir dirfst að halda því fram, að það sje ósanngjarnt, að hásetar njóti þeirrar hvíldar, er frv. fer fram á. Hitt hefir komið fram, að ekki væri rjett að leggja út á þessa braut. En það er ærið hjákátlegt að heyra menn halda slíku fram, þar sem menn í öðru orðinu eru að vitna til almennrar löggjafar um atvinnu manna. Það gera sumir þeir, er á móti eru frv., þegar þeir segja, að nauðsyn sje að setja lög um þetta efni á öðrum sviðum. En það gerði einn úr meiri hl., hv. 1. þm. G.-K. (B. K.). En að jeg get ekki sýnt skjallega sannanir liggur í þeirri ástæðu, sem jeg tók fram í gær, þótt hv. meiri hl. gengi fram hjá henni, að þegar samþ. þessi er gerð, eru hásetar á förum hjeðan á botnvörpuskipunum. Er þá í fljótum hasti samþ. þessi ósk, að bera málið fram á þingmálafundi og óska þess, að þingið tæki það til meðferðar. Var því ekki tími til að fá nöfn mannanna, en ekkert hefði verið auðveldara en að fá skjallega nöfn hásetanna, er þessa óskuðu. En allir, sem til þekkja, vita það undur vel, að allur þorri háseta æskir einlæglega að fá aðstoð löggjafarvaldsins í þessu efni. Og mjer dettur ekki í hug að ætla, að þeir hefðu farið fram á þetta, ef ekki væri ástæða til þess. Þá á jeg eftir að víkja ofurlítið að ræðu hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og hæstv. forsætisráðherra (J. M.), en læt það bíða þar til í lok máls míns. En nú vil jeg fyrst víkja nokkrum orðum að ræðum manna í dag, og tek þá í þeirri röð, er þeir hafa talað. Er þá fyrst örstutt athugasemd til hv.þm. Dala. (B. J.). Hann finnur það að þessu frv., að það sje hvorki heilt nje hálft; taki ekki nema að eins til háseta, en það mundi vera mesta þörf að setja atvinnulöggjöf yfir höfuð, er taki til alls. Jeg er honum sammála um þetta efni. En nú sem stendur er enginn tími til að semja slíka löggjöf. Það er ekki auðhlaupið að jafnvandasömu verki. En sje þessi einstaka ósk rjettmæt, sje jeg ekki, að það mæli neitt á móti henni, þótt hinar atvinnugreinarnar sjeu ekki teknar með. Það má gera, er tími vinst til. Mjer sýnist þess vegna, að frá hans sjónarmiði sje ekki hægt að hafa neitt á móti þessu máli. Hann mintist líka á, að þessi hvíldartími væri of stuttur. Er það rjett, því að ef menn ynnu 16 kl.st. dag eftir dag, myndu flestir fá sig fullsadda áður en lyki. En frv. ber ekki að skoða svo, að nota eigi starfsafl mannanna til hins ítrasta, innan þeirra takmarka, er lögin setja, heldur er það til að koma í veg fyrir, að mönnunum sje ekki jafnafskaplega ofboðið og átt hefir sjer stað. Og jeg vona, að menn beri hjer alment ekki svo lítið traust til þeirra manna, er þessari vinnu ráða, að þeir muni ekki veita hásetum, er svo stendur á, meiri hvíld en lögin beint heimta. Þá kem jeg að ummælum háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.).  (B. K.: Tekur því ekki!)  . Mjer fanst sum ummæli hans, er þau eru krufin til mergjar, styðja vel mál mitt. Mjer fanst þingmaðurinn hafa tekið eftir því, að það væri margt í atvinnuháttum okkar, sem væri stórkostlegra umbóta vert, fleira en þetta. Jeg er sammála honum um, að svo sje. Jeg veit, að það er satt. En hví má þá ekki leiðrjetta eitthvað af þeim misfellum, sem mest ber á?  (B. K.: Ekki byrja á neglunni!)  . Er nokkuð verra að leiðrjetta þetta en eitthvað annað, sem aflaga fer, jafnvel þótt ekki sje tekið það, sem verst er? Hann gat þess, að hann vissi ekki, hvort nokkur ástæða væri til þessa. Má vera, að honum sje ekki kunnugt um þetta. En hitt hlýtur honum að hafa borist til eyrna, að menn eru óánægðir og kvarta. Jeg veit ekki, hve heimtufrekir hv.þm. eru á sannanir. En láti þeir ekki sannfærast af öðru en af eigin reynd, eða yfirlýsingu frá vissum mönnum, þá virðist vel geta svo farið, að þeir menn fái aldrei þá sönnun, sem þeir geti tekið gilda. Það, sem hv.þm. drap á, að menn gæti spilt heilsu sinni við ýmislegt annað en nauðsynlegt störf, við slys, óhöpp o. s. frv., þá eru það engin mótmæli í þessu máli. Skil jeg ekki, hví menn eru að hreyfa slíku. Og þar sem hann minnist á, að menn vinni margir baki brotnu heilsulausir, þó að þeir viti, að þeir með því sjeu að stytta líf sitt, þá sannar það ekki annað en það, hvílíka erfiðleika menn eigi við að stríða. Og fyrst svo er, skyldi þá ekki vera svo um hásetana, og þessi málaleitun sje sprottin af þeirri almennu hvöt manna, að vilja bjarga sjer? Þeir vinna að sínu erfiða starfi, þótt þeir viti, að þeir spilli heilsunni og stytti lífið, þó að það sje alt of mikil áreynsla, og þeir taki nærri sjer við það. Og þetta er einkanlega skiljanlegt, þar sem þessir háttv.þm. hafa hvað eftir annað tekið það fram, eins og rjett er, að íslenskir sjómenn sjeu drengir hinir bestu, áhugasamir og duglegir. Því fleiri kostum, sem þeir eru búnir, því meiri ástæða er til að halda, að þeir taki nærri sjer við störf sín, þótt líf og heilsa sje í veði. Háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) sagði, að þá væri byrjað á neglunni, er löggjöfin yrði fyrri að bragði að takmarka vinnu, áður en menn mistu heilsuna. Þetta skil jeg ekki. Jeg hjelt einmitt að slík stefna löggjafans væri holl og sjálfsögð. Málshátturinn segir, að það sje seint að byrgja brunninn þegar barnið sje dottið ofan í. Jeg hygg það hjer, að það sje seint að hefjast handa, til að fyrirbyggja óholl og óheppileg vinnubrögð, þegar heilsan er farin. Jeg sje því ekki annað en hjer sje einmitt valin besta og skynsamlegasta leiðin. Þar sem sami háttv.þm. (B. K.) mintist á störf sín við sjómensku, vökur og annað, sem hann hefði á sig lagt, þá vil jeg á engan hátt draga þau orð hans í efa. En jeg veit alls ekki, og hann hefir ekki sannað mjer það, að hann hafi sloppið óskemdur frá því. Það getur verið. En mjer er kunnugt um, að þessi hv.þm. (B. K.) hefir alls ekki verið heilsuhraustur í seinni tíð. Er ekki hugsanlegt, að heilsubilun hans eigi rætur sínar að rekja til þessara óhollu vinnubragða á yngri árum. Háttv. þm. (B. K.) mintist á, að þeir þyldu betur vonda aðbúð, sem vendust ýmsu misjöfnu. Það er auðvitað, að þeir þola betur vosbúð og volk, sem snöggvast, heldur en þeir, sem mjög góðu eru vanir. En jeg hjelt ekki, þótt menn gætu vanist nokkuð vondri aðbúð, að hún væri nauðsynleg þroskun og góðu heilsufari manna. Það kemur að minsta kosti í bága við heilsufræðina og þekkingu manna nú á tímum. Háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) drap á, að stjórnin hefði átt að semja löggjöf um þetta efni. En fyrst bæði háttv.frsm. (M. Ó.) og háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) eru líkrar skoðunar um þetta atriði, hví hafa þeir þá ekki orðað dagskrá sína með hliðsjón af þessari skoðun? Það hefði verið meira samræmi í því en að koma frv. alveg fyrir kattarnef með þessari rökstuðningu, að ekki sje þörf að ákveða með lögum hvíldartíma á botnvörpuskipum. Hann mintist og á, að hann vissi ekki, hvort þetta væri almenn ósk. Jeg er búinn að minnast á þetta áður, og get ekki rökstutt það frekar. Það er auðvitað hægt að nota það sem ástæðu nú, að ekki verða lögð fram skjalleg gögn. En jeg er alls ekki viss um, að betur hefði verið tekið í mál hásetanna, þótt þingmönnum hefði verið sýnd nöfn þeirra hundruðum saman. Það, sem háttv.frsm. (M. Ó.) mintist á, var hið sama og í gær, og þarf jeg því ekki að fara út í hans ummæli. Jeg man ekki eftir neinu atriði, sem ekki væri afturgengið frá í gær, nema einu. En það var þetta, um útlit hásetanna. Jeg skil ekki, hvernig háttv.þm. (M. Ó.) ætlar að rökstyðja og rjettlæta afstöðu sína með því, að hásetarnir líti allvel út. Það er ekki mjög að undra, þar sem þetta eru flest menn á besta aldursskeiði, þetta um og yfir tvítugsaldur, þótt þeir líti sæmilega út fyrsta áratuginn, ef til vill, sem þeir stunda þessa vinnu, einkanlega þar sem þetta er úrvalið af okkar upprennandi kynslóð. Það væri dálagleg atvinnugrein, eða hitt þó heldur, sem umskapaði mennina svo, á stuttum tíma, að ekki væri sjón að sjá þá. Hann drap enn fremur á, að ekki væri rjett að setja svona lög fyrir menn á sjónum. Jeg held að hv.þm. (M. Ó.) viti, að ítarleg löggjöf er um siglingar, og sumstaðar um þetta efni, erlendis, þó ekki sje enn hjer á landi. Þá verð jeg að minnast nokkrum orðum á ummæli háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Hann vildi gefa í skyn, að jeg væri sammála háttv. minni hl. í málinu. Jeg veit ekki, hvernig hann hefir getað fengið það út, þótt jeg sjái og viðurkenni af nál. minni hl., að hann nálgist kröfu sjómannanna. En jeg mælti þó á móti brtt. hans. Hæstv. forsætisráðh. gekk ofurlítið lengra í ræðu sinni en háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), þar sem hann sagði, að jeg hefði verið að þakka minni hl. fyrir undirtektir hans. Jeg skil ekki, hvaðan honum hafa borist þau orð til eyrna. Jeg skal með leyfi hæstv. forseta lesa orðrjett ummælin um þetta úr ræðu minni í gær, eins og þingskrifarinn hefir ritað þau. Jeg hefi ekki breytt einu orði: „Um nál.háttv. minni hl. þarf jeg ekki margt að segja. Mjer þótti vænt um að sjá, að einn maður var þó í sjávarútvegsnefnd, sem litið gat þessar óskir háseta rjettu auga. Niðurfærslan á tímanum var að mínu áliti ekki þörf, þar sem menn þessir munu ekki hika við að vinna eftir getu. Síðara atriðið er líka nokkuð mikið undanhald, og hefði jeg helst kosið, að það hefði ekki komið fram.“ Svona voru orðin, sem jeg viðhafði, og ef menn ætla að draga af þessum ummælum hrós til minni hl., þá þarf ekki mikið að segja þeim í viðurkenningarskyni, til þess að þeir telji það lof um sig. Jeg tel frv. stórskemt, ef brtt. minni hl. verður samþ., þótt það kynni að vera til einhverra bóta, að frv. gengi þannig fram, heldur en það væri drepið. Annars á hæstv. forsætisráðherra (J. M.) lengri þingsögu en jeg, og getur því í þessu efni skírskotað til hennar, hvernig hann hefir talað máli lítilmagnans. Er gott til þess að vita, að lítilmagninn á þar hauk í horni, sem hann er.

Frsm. minni hl. (Sveinn Ólafsson) Það var þegar fyrirsjáanlegt í upphafi, að þetta mál mundi ekki ganga af hljóðalaust hjer í deildinni. Sú er líka raun á orðin. Og þótt jeg hefði ástæðu til að mótmæla mörgu af því, sem sagt hefir verið, þá hefi jeg ekki samvisku til þess, þar sem umr. hafa staðið svo lengi, um ekki stærra mál. Menn verða vissulega að takmarka sig í umr.; annars fer næsti þingfundur í það að deila um málið. Jeg vil því að eins minnast á fáein atriði, þau sem mestu virðast skifta. Fyrst skal jeg drepa á það helsta, sem mjer þótti athugavert í ræðu hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Hann sýndi mjer þann sóma, að lesa upp svo að segja alt nál. minni hl., en jafnframt þann bjarnargreiða, að snúa út úr því nær hverju atriði. Fyrst og fremst vefengdi hann, að óskir um ákveðinn hvíldartíma hefðu komið fram frá sjómönnum. Kvaðst hann ekki hafa heyrt þær óskir. En það er engin sönnun fyrir því, að óskirnar sjeu ekki almennar, eða hafi ekki komið fram, og mundi skýringin þá helst vera sú, að hann hafi ekki viljað heyra þær eða taka eftir þeim. En aðrir hafa heyrt þær, svo mikið er víst, og dugir ekki að rengja þá alla. Háttv. þm. (M. Ó.) tók það fram, að heilsuveilir menn ættu ekki að gefa sig til þeirrar vinnu, sem þeir ekki þyldu. En nú er mönnum ekki altaf sjálfrátt um þetta. Menn verða að leita sjer atvinnu, þótt gamlir sjeu og heilsulitlir. En sje það líka rjett, að botnvörpungaveiðar sjeu ekki annara meðfæri en hraustra, ungra manna, þá er því meiri ástæða til að tryggja heilsu þessara manna, með því að grípa fram í og vernda þessa menn, að ekki spilli þeir heilsunni. Hygg jeg, að enginn meiri hl. manna vildi láta hafa það eftir sjer, að hann væri á móti þessu frv., ef hægt er að sýna og sanna, að ungir og hraustir menn missi heilsuna við vökurnar á botnvörpungunum, jafnvel þótt ekki sannaðist um nema einn eða tvo menn á vertíð hverri. Háttv. þm. (M. Ó.) neitaði því, að samskonar lög væru til í öðrum löndum. Þetta mun ekki vera rjett hjá honum, því í Englandi munu vera lög í þessu efni. Mjer hefir, því miður, ekki tekist að ná í þessi lög, en eftir þeim mun lágmark svefntíma á sólarhring vera 4 tímar, eða m. ö. o., vinnan á botnvörpungunum ensku má vera tuttugu tíma lengst samfleytt á sólarhring.  (E. A.: Er hægt að víkja frá því með samningum?)  . Það er mjer ekki kunnugt um. Mjer hefir sem sagt ekki tekist að ná í lögin, og jeg þekki ekki einstök ákvæði þeirra. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) talaði um það, að hvíldin á botnvörpungunum væri svo mikil á milli þess, sem fiskaðist, að fyrir kæmu heilir sólarhringar, sem hásetar hefðu lítið sem ekkert að gera, og gætu þeir þá hvílt sig. En slíkt nægir ekki, það sjer hver maður. Það er alveg ónóg, þótt jafnvel heils sólarhrings hvíld færi á eftir tveggja sólarhringa vöku. Ofraun verður aldrei nema að nokkru leyti bætt með langri hvíld. Mjer fellur illa að heyra það frá þeim, sem segist vera vinur sjómanna, að þeir mundu verða óbilgjarnari og erfiðari viðureignar, ef þessari kröfu þeirra yrði fullnægt. Jeg hjelt, að háttv.þm. (M. Ó.) vildi ekki kasta glófa framan í sjómennina með þess háttar ummælum. Þeir hafa, að minni hyggju, ekki verðskuldað það. Hitt er sennilegra, að þeir kunni að meta nærgætni þá, sem þeim er sýnd með löghelgun hvíldartímans, og að mannúðleg lög skapi mannúð og rjettlætiskend hjá þeim. En hv.þm. (M. Ó.) vill telja sjómenn þau úrþvætti, að þeir mundu versna við það að fá sanngjörnum kröfum sínum fullnægt. Þetta fer algerlega í bága við ummæli hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), sem taldi sjómenn góða menn, vandaða og gegna. Jeg tel öldungis vafalaust, að þeir reyndust jafnötulir og áður, og nærgætnir um hag vinnuveitenda, en að því skapi þróttmeiri og ábyggilegri, sem aðbúð öll væri betri og heilsusamlegri. Því hefir verið haldið fram, að lágmarkshvíldin væri ónóg hjá minni hl., og enn fremur hjelt hæstv. forsætisráðherra (J. M.) því fram, að till. minni hl. yrði ekki að liði, af því að hún væri ekki fortakslaus (absolut), og leið væri til þess að stytta hvíldartímann enn meira með samningi. En jeg bjó frvgr. svona út af ásetningi. Því jeg þóttist sjá, að þótt ákvæðið væri fortakslaust, þá mundu samningar verða gerðir eigi að síður, og þá í óleyfi laganna, um undanþágu frá ákvæðinu. En að setja ákvæði um 6 stunda svefn gæti leitt til þess, að miklu færri undantekningar yrðu gerðar með samningum, og smátt og smátt yrði alment litið svo á, að það væri ekki boðlegt, á sjó fremur en landi, minni svefn en 6 stundir á sólarhring. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að málið væri komið hjá minni hl. í sama horf eins og þótt því hefði aldrei verið hreyft. Þetta er eins og hver önnur staðleysa. Verði brtt. minni hl. samþ., hafa sjómenn lagalegan rjett til 6 tíma svefns á sólarhring, og geta gengið eftir þeim rjetti, ef þeir vilja; nú hafa þeir ekkert slíkt að styðjast við. Jeg skrifaði niður hjá mjer einhver fleiri ummæli hv.þm. (G. Sv.), en sumpart er þeim þegar svarað, og sumpart skifta þau ekki verulegu máli, og skal jeg því ekki tefja tímann lengur.

Pjetur Jónsson Þó að jeg sje eindregið með meiri hl. í þessu máli, hefir mjer dottið í hug að koma með ofurlítið öðruvísi orðaða dagskrártill., sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp: „Með því að deildin telur eigi að svo komnu nauðsyn til, að löggjafarvaldið hlutist til um það samband á milli vinnuveitenda og vinnuþiggjenda, sem frv. fjallar um, tekur hún fyrir næsta mál á dagskrá.“ Jeg þarf ekki að lýsa minni skoðun; hún er mjög sú sama og lýst er í nál. meiri hl. Viðvíkjandi öllu skrafinu um heilsuspilli af því, að menn verða oft að leggja hart að sjer við vinnu hjer á landi, eins og allir vita, skal jeg lýsa því yfir, að það skraf tel jeg fremur til ills en góðs.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er undarlegur misskilningur, sem gert hefir vart við sig hjer í hv deild, að blanda saman kröfunum um 8 tíma vinnu og þessu máli, um 8 tíma hvíld. Krafan um 8 tíma vinnu miðar að alt öðru, þ. e. að því, að tryggja það, að þeir, sem hafa framfæri af vinnu sinni, þurfi ekki að nota svo mikinn tíma til vinnunnar, að þeir, fyrir utan sjálfan hinn nauðsynlega hvíldar- og svefntíma, hafi tíma afgangs til þess að afla sjer fræðslu og hæfilegrar skemtunar. Auðvitað á þá og krafa sú einkum við vinnu, sem er stöðug alt árið, eða getur verið, svo sem verksmiðjuvinnu o. s. frv., en ekki alment við sjávarútveg eða landvinnu. En þetta, sem hjer er farið fram á, er að eins til að tryggja heilsu manna. Sjálfsagt ættu læknar að vera færustu mennirnir til að dæma um skaðsemi þess, að hafa miklar vökur, og hefi jeg leitað álits þriggja helstu lækna okkar um þetta efni, og voru þeir mjer samdóma um það, sem jeg hefi látið í ljós um skaðsemi of mikillar vöku. - Annars er umhyggjan fyrir því, að vernda verkamenn, stöðugt að aukast í heiminum, sjerstaklega þegar talað er um þá, sem stunda verksmiðjuiðnað. Víða er það orðið að lögum, að vinnan skuli vera 8 tímar á sólarhring. Og það skyldi ekki standa á mjer, ef nokkrar líkur væru til, að slíkt ákvæði gengi fram hjer í þinginu. En því er vitanlega ekki að heilsa nú. Jeg býst við, að það sje rjett, sem sumir hafa bent á, að hjer sje farið of skamt, að taka að eins til greina hvíldartíma fyrir menn, sem vinna á botnvörpungum. En meiri hl. er ekki á móti málinu þess vegna, því það hefir komið ótvírætt í ljós, að hann vilji ekki vera með því, þótt það væri flutt á breiðari grundvelli. Krafa þessi á hvorki neitt skylt við bolsjevisma nje er sjerstaklega riðinn við jafnaðarmenn. Jeg veit, að margir, sem alls ekki telja sig jafnaðarmenn, mundu vera með kröfunni. Ýmsir hafa viljað gera lítið úr kröfunni af því, að hún sje flutt af svo fáum, og telja reynsluna oft hafa sýnt það, að samþyktir á þingmálafundum hafi ekki svo mikla þýðingu. En krafan er, held jeg, miklu almennari en hv.þm. halda. Mjer er ekki kunnugt um, hvort breyting hefir orðið á þessu síðan jeg var bæjarfógeti. Ef svo er, og sú breyting hefir verið til batnaðar, þá rekast þessi lög ekki á, og jeg fæ ekki skilið mótstöðuna gegn þeim. Hafi þetta ekki breyst, þá er full ástæða til þessara laga. Mjer var vel kunnugt um, að þá var meðal háseta allmikil óánægja út af vökum á botnvörpungum. Háttv. samþm. minn (J. B.) sagði, að lítið bæri á milli okkar. Mjer þykir vænt um það, og sje þá ekki ástæðu til sundurþykkis. Það væri í alla staði óviðkunnanlegt, ef þeir, sem eru meðmæltir þessu frv., færu að skammast sín á milli. Þeir eru ekki svo margir, að þeir hafi ráð á því. Jeg meinti ekkert ilt í garð hv. samþm. míns (J. B.) í fyrri ræðu minni. Jeg hafði að eins skilið hann svo, að hann ætlaðist til, að hásetar mættu semja. En í stað þess að neita þeim skilningi mínum eða leiðrjetta hann, þá ræðst hann á mig með ónotum. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. en jeg hefi gert. Mjer skilst það, að það þýði ekki mikið; forlög þess sjeu þegar ákveðin. En þótt frv. eigi fyrir sjer að falla nú, þá vona jeg, að það verði síðar tekið upp aftur og leitt til sigurs.

Jörundur Brynjólfsson Það er að eins örstutt athugasemd. Jeg skil ekki, hvaða hrós getur í því legið, að jeg lít rjettu auga afstöðu manna til þessa frv., þótt þeir sjeu mjer ekki fyllilega sammála. Það er löngum viðkvæðið, að ef menn eru ekki þverir og þráir, ef menn líta með sanngirni á það, sem fram kemur, þá sjeu menn að hopa af hólmi. Jeg kann ekki við, að mjer sje brugðið um slíkt í þessu máli. Út af því, hvernig skilja beri frv., þá þarf ekki að fara í grafgötur um það; 1. gr. tekur af öll tvímæli. En vitanlega er ekki hægt að setja í lögin skilyrði um, hvernig hásetar eigi að fara að framfylgja þeim sjálfir. Þeim er að eins veitt stoð og stytta laganna, og þá eru þeir um það, hvort þeir færa sjer hana í nyt eða ekki. Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) sagði, að jeg hefði ráðist á sig með skömmum. Það er alls ekki rjett. Jeg sagði ekki eitt einasta hnjóðsyrði til hæstv. ráðherra (J. M.). - Jeg sagði að eins, að hann hefði lengri þingsögu að baki sjer en jeg og gæti vitnað til hennar. En þar sem hann skildi mig svo, að jeg væri ekki eindregið með málinu, eins og jeg flutti það, þá er það alls ekki rjett, og jeg gat ekki tekið þeim ummælum hans með þökkum.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg hefi látið prenta og útbýta umsókninni og meðmælum sýslunefndar, og ætti það eitt að vera nægilegt til þess, að þetta litla frv. næði fram að ganga. Landið, sem farið er fram á að selja, er dálítið horn, sem liggur utan við kauptúnið, og engar líkur eru til að bygt verði. - Þessi blettur er til alls ónýtur, nema ræktunar, og þá með mikilli fyrirhöfn. Þetta er mýri, varla slæg, og þyrfti að veita þar fram vatni og gera annan undirbúning, ef rækta ætti. Fyrir neðan stendur verslunarlóð, og er ekki farið fram á, að hún verði seld. Læknirinn hefir í hyggju að rækta þennan blett, en áður en hann vill leggja í allan þann kostnað vill hann fá kaup á landinu. í nánd við kauptúnið er enginn annar blettur, sem hefir ræktunarskilyrði, og langt er til bæja, og vont að ná í mjólk. Læknirinn verður að halda við sjúkraskýli og sjá sjúklingum farborða, en til þess verður hann að hafa kúahald. Jeg hygg, að enginn skaðist á þessari sölu, en læknirinn hefir hagnað af þessu, og sjúklingum hans er það lífsnauðsyn. Hjer er einnig um blett að ræða, sem ekki verður ræktaður að öðrum kosti. Bletturinn er svo lítill, að þetta er ekkert stórt afsal af landsins hálfu, og jeg vil því mæla með, að frv. verði samþ.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekki lesið greinargerð þessa frv. nákvæmlega, en mjer finst það ekki sjást, að Páll kaupmaður Ólafsson hafi mist sinn rjett til spildunnar.  (B. J.: Hann hefir selt sinn rjett)  . Hverjum?  (B. J.: Guðmundi Kr. Guðmundssyni, en hann hefir selt lækni)  . Það er þá hjer um að ræða að fá eignarrjett í stað leigurjettar, og sje jeg þá ekki ástæðu til að sinna því máli. Ef til vill mætti hafa þann leigurjett með breyttum skilyrðum, ef svo byði við að horfa, en jeg sje enga ástæðu til að afsala eignarrjettinum frá landsins hálfu, þegar leigjandinn getur fengið eins góð skilyrði og þörf er á. Það vinst ekkert fyrir kauptúnið, hvort bletturinn er seldur eða leigður, og fyndist mjer því rjettast að vísa málinu til stjórnarinnar, og gæti hún þá breytt skilyrðunum, ef þess gerðist þörf.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg vildi geta þess, sem mjer láðist að taka fram áðan, að leigurjetturinn hefir farið þessa leið, sem jeg skýrði frá í framskoti mínu við ræðu hæstv. forsætisráðherra (J. M.). Það, sem lækni gengur til með að vilja fá kaup á þessu landi, er, að hann telur sig tryggari. Honum þykir leigurjetturinn ekki fulltryggur, sem er til 50 ára, en nú munu ekki vera eftir nema 40 ár. Bletturinn getur á engan hátt orðið til nota fyrir kauptúnið eða jörðina, nema með þessu móti. Jeg er ókunnugur lögum, sem hjer að lúta; jeg veit ekki, hvort stjórnin þarf lagaheimild til að selja. Ef svo er ekki, þá þarf frv. þetta ekki fram að ganga; það mætti þá eins vel vísa því til stjórnarinnar, en gott þætti mjer að fá þessar upplýsingar. Ef heimild þarf, þá sje jeg ekki, hvað geti mælt á móti því, að hún verði veitt.

Pjetur Jónsson Jeg vildi vekja athygli hv. deildarmanna á því, að ef þessari málaleitun verður sint, þá má búast við, að samskonar beiðnum rigni yfir þingið. Það eru margir, sem hafa líka bletti á leigu til 50 ára, og þegar liðin eru 10–20 ár, og þeir hafa gert eitthvað til að bæta þá, kunna þeir illa við að sleppa þeim, og munu sækja um kaup. Hv. flm. (B. J.) taldi þetta smámál, og það er það, ef litið er einungis á þennan eina blett. En ef menn taka tillit til halarófunnar, sem í vændum er, þá verður málið stórmál. Það veltur nokkuð á því, hvernig þessu máli verður tekið, hvernig þingið síðar snýst í öðrum samskonar málum. Þeir, sem yfirleitt eru á móti sölu þjóðjarða, geta þess vegna ekki verið með þessu frv. Það getur verið ástæða til að athuga, hvort eigi megi breyta leiguskilyrðunum leigjanda í vil, af því sjerstaklega stendur á, en hitt finst mjer ekki koma til mála, að selja. Jeg vildi að eins gera þessa bendingu.

Flm. Bjarni Jónsson): Jeg fæ ekki sjeð þann háska, sem af því getur stafað, að læknir fái að eiga kýrfóðursblett.  (P. J.: Hafa)  . Þeir mega gjarnan eiga hann. Það er ekki eins og verið sje að taka blóð af heilu holdi, þótt þeim sjeu seldir óræktaðir blettir. Það er af nógu að taka; nógu margir verða þeir eftir, óræktuðu blettirnir á landi voru. Jeg er ekki spámaður, og þess vegna ekki von, að jeg fái eygt í anda þann straum af læknum, sem biðja um bletti. Hjer er um mýrarblett að ræða, sem lítill skaði er að missa, en nauðsynlegt fyrir lækninn að fá. Jeg hefi bent á áður, að það er lífsnauðsyn að hafa ráð á hentugri fæðu fyrir sjúklinga sína, og þá ekki síst mjólk. Þessir læknar myndu ekki svo margir. Margir búa í sveit, og þurfa því ekki á þessu halda. Aðrir búa í kauptúnum, þar sem næga mjólk er að fá, og þeir þurfa ekki heldur á slíkum bletti að halda. Það er ekki um það að ræða hjer, að líma í sundur heilar jarðir. Þetta er hluti af landi kauptúnsins, sem er því algerlega notlaus. Sumir vilja ef til vill láta líta svo út, sem þeir sjái langt fram í tímann, og hugsa um stórborgina, sem rís upp þarna í Hvammsfirði, við hafnleysuna og fátækar sveitir. Jeg get ekki sjeð þær sýnir og tel þess vegna enga ástæðu til að óttast, að kauptúnið þurfi síðar meir á þessu landi að halda til byggingar. Nú er búið að rífa niður annað verslunarhúsið, en hitt er verið að flytja í burtu, og eftir er hjallur einn, sem kaupfjelagið á. Nokkrir menn eru þarna búsettir, og er ekki að vita, hve lengi það verður. Það, sem sennilega helst lengst við lýði, verður læknisbústaðurinn og sjúkraskýlið, og er þá nauðsynlegt, að bletturinn verði ræktaður. Jeg fæ því ekki sjeð, hvað hægt verður að hafa á móti þessu. Síst get jeg skilið það af þessum hv.þm., sem hafa neitað stjórninni um frestun á sölu þjóðjarða. Hún hefir farið fram á það, meðan þessi glundroði og þetta hringl var á öllu verðmæti, en hv.þm. hafa ekki orðið við óskum hennar, og væri það því einkennilegt, ef þeir snerust á móti þessu frv. Jeg skil ekki, hvernig þeir færu að vera sjálfum sjer samkvæmir, ef þeir neituðu nú um sölu á bletti, hrjóstrugum skika, sem ekkert hefir verið gert á, þangað til Páll kaupmaður Ólafsson fór að reyna að slá sinuna og fúagrasið, er á honum óx. Þetta er þríhyrna, sem nú er verðlaus, en er eign fyrir þann, sem ætti, ef ræktuð yrði.

Pjetur Jónsson Jeg er á sama máli og hv.flm. (B. J.) um það, að heppilegt sje, að þessi blettur sje ræktaður og að læknir og sjúkraskýli njóti góðs af. En lengra eigum við ekki samleið, því jeg fæ ekki betur sjeð en frv. gangi í þveröfuga átt við þessa tilætlun. Jeg get ekki búist við, að Árni læknir Árnason verði þarna lengur en þau 40–50 ár, sem samningurinn stendur. Ef bletturinn verður seldur Árna lækni og hann flytur svo burtu eftir fá ár, þá á sá nýi læknir undir högg að sækja, og óvíst, að hann geti fengið blettinn til afnota fyrir sig, eða sjúkraskýli, með aðgengilegum kjörum. Ef hann er í höndum þess opinbera, er altaf hægt að nota hann í þessum tilgangi, sem við, jeg og hv.flm. (B. J.), erum sammála um, að æskilegastur sje. Jeg hygg því, að best sje að hafa leigusamning áfram, og breyta honum til batnaðar, ef læknirinn treystist ekki að rækta blettinn með þeim skilyrðum, sem þar eru sett. Best væri, ef þarna er læknissetur til frambúðar, að það yrði trygt, að bletturinn fylgdi altaf læknissetrinu, og vil jeg leggja til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar á þessum grundvelli.