Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 11 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um áform ríkisstjórnarinnar í skattamálum. Málshefjandi er hv. þm. Bjarni Benediktsson. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í tæpa klukkustund.

Frú forseti. Ráðgjafi ríkisstjórnarinnar um endurreisn bankanna kvaddi sér hljóðs á dögunum, gagnrýndi stjórnvöld harðlega fyrir það hversu slælega þau hefðu staðið sig í að endurreisa bankakerfið sem byggir á því að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Við í stjórnarandstöðunni á þingi höfum gagnrýnt ríkisstjórnina mjög harðlega í þessum efnum enda eru ærin efni til, en þegar sérstakur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í því að endurreisa bankana kemur fram með stór orð á hendur ríkisstjórninni um það hversu slælega það verk hefur gengið kemur það úr hörðustu átt. Það er því eðlilegt að við spyrjum hæstv. forsætisráðherra hvernig hún ætli að gera þar bragarbót á, hraða málum, hraða uppbyggingu bankakerfisins og þannig íslensks efnahagslífs vegna þess að helsti ráðgjafi ríkisstjórnarinnar hefur ákveðið að gagnrýna í fjölmiðlum slæleg vinnubrögð stjórnarinnar hvað þetta varðar. Það lá ekkert lítið á í sumar að afgreiða lög um sparisjóðina á þeim tíma, það þurfti að klára það fyrir ákveðin mánaðamót, júní eða júlí, ég man það ekki í svipinn, og ég spyr líka forsætisráðherrann: Hvað hefur gerst síðan þá í málefnum sparisjóðanna? Ekki neitt. Atvinnulífið bíður og heimilin bíða. Hvað er til ráða þegar aðalráðgjafi ríkisstjórnarinnar í því að endurreisa bankakerfið hefur komið fram og gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega? Hvað sér hæstv. forsætisráðherra að hægt sé að gera til að bæta úr þessari stöðu? Ég spyr líka hæstv. ráðherra vegna þess að samráð við okkur í stjórnarandstöðunni hefur ekki verið neitt þegar kemur að þessum málum: Er ekki kominn tími til að við förum að ræða saman á Alþingi um þessi mál, vinna saman, heldur en að ríkisstjórnin sé með eitthvert sóló sem hefur þá leitt til þess að helsti ráðgjafi stjórnarinnar í 

Virðulegi forseti. Ég er hreinlega ósammála Mats Josefsson um að endurreisn bankanna hafi gengið eitthvað löturhægt fyrir sig. Það hefur í flestum eða öllum tilvikum verið farið að ráðum Mats Josefssons og ég held að hv. þingmaður hefði líka átt að fara yfir hvað Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fulltrúi hans, Mark Flanagan, hefur sagt um endurreisn bankanna. Ég held að það sé kraftaverk að hafa getað farið í endurreisn bankanna á svo stuttum tíma sem raun ber vitni. Flanagan segir að það sé mikið afrek að tekist hafi að endurfjármagna helstu banka landsins á rúmu ári, að mati hans sem er yfirmaður sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gagnvart Íslandi. Flanagan segir líka, með leyfi forseta: „„Það sem gerðist á Íslandi er í raun án fordæma,“ sagði Flanagan spurður um stöðu landsins í samanburði við önnur verkefni sem hann hefur reynslu af víða um heim.“ Ég held að þetta sé miklu nær lagi en það sem Mats Josefsson segir. Varðandi sparisjóðina hefur það gengið hægar fyrir sig en vonir stóðu til, en það er unnið af fullum krafti að því að fá niðurstöðu í sparisjóðina og ég á von á að því að á allra næstu dögum eða vikum sjáum við til lands í því. Niðurstaða mín er sú að hann hafi ekki rétt fyrir sér í þessu máli og ég held að það sé miklu nær sanni það sem Flanagan, sem er þó yfirmaður sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, segir um endurreisn bankanna.

Frú forseti. Það kemur á óvart að heyra þessa gagnrýni frá hæstv. forsætisráðherra á hendur ráðgjafa sínum, Mats Josefsson. Það eru einhver sinnaskipti vegna þess að þessi maður var í hávegum hafður á stjórnarheimilinu fyrir nokkrum vikum, en þegar menn koma með efnislega gagnrýni á ríkisstjórnina breytist tónninn gagnvart þeim ágæta manni. Þessi ráðgjafi hafði uppi þau orð, sem eru örugglega viðkvæm fyrir hæstv. forsætisráðherra, þegar hann nefndi að hér væri um lélega verkstjórn að ræða. Það þurfti einmitt að innleiða nýja verkstjórn á sínum tíma þegar ný ríkisstjórn var mynduð undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur. Hann gagnrýndi forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, 

Virðulegi forseti. Ég átti nokkra fundi með Mats Josefsson og hann kvartaði mjög í upphafi yfir seinagangi í ákvörðunum. Þá var það í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hann sagði að það vantaði mjög mikið upp á allar ákvarðanir, lagði fram ákveðin plön og eftir þeim var unnið. Það var farið miklu hraðar í endurreisn á bönkunum eftir þeim forsendum sem hann lagði upp með í upphafi þess að þessi ríkisstjórn kom að. Hann kvartaði yfir ákvarðanaleysi í síðustu ríkisstjórn.

Gott að heyra það.

Ég held að það sé alveg ljóst 

Virðulegi forseti. Nú er sá tími árs sem öll hin breiðu spjótin, stór og smá, beinast að fjárlaganefnd við fjárlagagerð næsta árs. Á slíkum tíma upplifa fjárlaganefndarmenn ýmis tiltæki. Það furðulegasta sem ég hef upplifað á mínum stutta þingferli er það þegar uppstoppað ljón kom í heimsókn og bað um styrk. Ég er ekki að segja að slíkt erindi hafi rekið á fjörur fjárlaganefndar nú en engu að síður vekur það nokkra furðu að fá inn erindi frá einu af ráðuneytum ríkisstjórnarinnar þar sem óskað er eftir liðsinni fjárlaganefndar til að gera breytingar á frumvarpi til fjárlaga sem ríkisstjórnin sjálf hefur staðið að og samið. Það erindi barst frá iðnaðarráðuneyti til nefndarinnar þar sem því er lýst yfir að í meðförum fjármálaráðuneytisins hafi í fjárlagatillögum ekki verið fallist á allar tillögur iðnaðarráðuneytisins og nefndin beðin að beita sér fyrir því að taka þetta upp við 2. umr. Það er grundvallaratriði við þetta mikla verk að það sé ákveðin regla og festa á hlutum, ekki síst þegar potað er í alls staðar, og maður ætlast til þess að ríkisstjórnin standi saman og haldi fast við það frumvarp sem hún leggur fram. Það mundi einfalda fjárlaganefnd mikið þá vinnu sem fram undan er ef það yrði upplýst hvort við ættum von á því að fá sams konar erindi frá fleiri ráðuneytum eða þá að ef til væri listi yfir þær tillögur sem fjármálaráðuneytið hefði ekki fallist á yrði hann einfaldlega lagður fram í fjárlaganefnd. Spurning mín og ósk til fjármálaráðherra er vinsamleg tilmæli, í ljósi umræðunnar um skattamál þar sem ég var sakaður um lýðskrum en fór fram af mikilli hógværð, 

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjanda og öðrum er væntanlega vel ljóst að það eru ákaflega mörg erindi og óskir sem fjármálaráðuneytið fellst ekki á á Íslandi við núverandi aðstæður. Það er mikið um að sagt sé nei í fjármálaráðuneytinu  Ég þakka síðan hv. þingmanni þau orð sem hann viðhafði. Það er mjög mikilvægt að við getum unnið þetta saman og staðið saman í þessum erfiðu aðstæðum. Það er alveg ljóst að fjárlaganefnd glímir við mjög erfið og stór verkefni við afbrigðilegar aðstæður. Til viðbótar því sem þar er hefðbundið á dagskrá á þessum árstíma hefur þar verið stórt mál og ég vona að myndin fari að komast á þetta, að fjáraukalagafrumvarp verði afgreitt innan skamms. Það væri æskilegt að koma því frá þannig að fjárlaganefnd gæti svo að öðrum málum loknum einbeitt sér að lokavinnunni við fjárlagafrumvarpið sjálft og að tekjuöflunarfrumvörp liggi fyrir í þessum mánuði þannig að menn geti hafið afstemmingar og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessi svör. Það er alltaf þægilegt og gott að vita til þess að maður getur orðið að liði við það að upplýsa ákveðna hluti sem betur mega ganga. Það ber að virða þær þakkir sem því eru sýndar. Til frekari upplýsinga skal upplýst að við vorum á fundi í fjárlaganefnd í gær í viðtölum við stofnanir þar sem m.a. fulltrúar Atvinnuleysistryggingasjóðs og Vinnumálastofnunar komu inn til okkar og boðuðu sambærilegt erindi frá félagsmálaráðuneytinu um fjárveitingar. Það sem var sýnu alvarlegra var að það var upplýst þar fyrir fjárlaganefndinni að ríkisstofnanir eru að vinna að framkvæmd hagræðingarkröfu sem gerð hefur verið á það með því að segja upp hlutastarfi starfsmanna upp á 7,5%. Vinnan er áfram 100% en Atvinnuleysistryggingasjóður er látinn dekka restina. Þetta heitir að færa úr einum vasa í annan og er verklag sem ég bið hæstv. fjármálaráðherra að beita sér fyrir að verði stöðvað þegar í stað.

Frú forseti. Ég verð að játa að ég heyrði fyrst af þessu í gær og fyrradag, að einhver brögð væru að því að menn færu þessa leið í opinberum stofnunum. Það er auðvitað mikið umhugsunarefni í hvað stefnir ef það verður að einhverri venju. En sjálfsagt er Vinnumálastofnun og Atvinnuleysistryggingasjóði vandi á höndum í sjálfu sér að gera greinarmun á einstökum vinnuveitendum þegar óskir berast um þetta. Frá sjónarhóli ríkisins er þetta auðvitað mjög skrýtin útkoma svo ekki sé fastar að orði kveðið og sjálfsagt mál að fara yfir það. Að öðru leyti held ég að ég þurfi ekki að bæta meiru við þessi svör mín.

Frú forseti. Frá því í byrjun árs hefur Framsóknarflokkurinn talað um mikilvægi þess að ráðast í leiðréttingu á lánum heimila og fyrirtækja og lagt fram tillögur í þeim efnum til umræðu. Þær tillögur fengu vægast sagt óblíðar móttökur hjá sumum stjórnmálamönnum og stjórnmálaflokkum - þú manst eftir þessu, frú forseti - fyrir kosningarnar síðast og svo í framhaldinu. Ýmsu var haldið fram um þessar tillögur, m.a. því að ef ráðist yrði í leiðréttingu á lánum heimilanna mundi sá kostnaður allur lenda á ríkinu. Þetta var fundið út þannig að teknar voru saman heildarskuldir heimilanna, margfaldað með 0,2 - því að þá var verið að ræða um 20% leiðréttingu - og gert ráð fyrir því að allt þetta mundi tapast, eins og að allt mundi ella innheimtast. Fráleitir útreikningar, að sjálfsögðu, og margt annað fráleitt í þessu eins og það að halda því fram að það hefði í raun engin áhrif að leiðrétta skuldir heimilanna. Nú hefur Viðskiptablaðið , sem hefur reyndar staðið sig ágætlega að undanförnu í að upplýsa um hluti sem ekki hefur verið fjallað um annars staðar, upplýst um að hátt í helmingur skulda heimilanna hafi verið afskrifaður við yfirfærsluna á gömlu bönkunum yfir í þá nýju og þetta hefur blaðið eftir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þetta er í samræmi við það sem Framsóknarflokkurinn hefur haldið fram frá því í upphafi árs og raunar kemur líka fram að skuldir fyrirtækja hafa verið afskrifaðar milli 60 og 70% við þennan flutning. Vel að merkja eru ónýtu lánin eftir í gömlu bönkunum. Því var raunar haldið fram að það væri fásinna að svo mikið væri afskrifað af skuldum heimilanna eins og Framsóknarflokkurinn hafði haldið fram, það bara gæti ekki verið því að þetta væru öruggustu lánin og þess vegna ætti að ganga hvað harðast og lengst eftir þeim. Nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra þegar þetta liggur fyrir: Er ekki sanngjarnt að þessar afskriftir gangi að einhverju leyti áfram til þeirra sem skulda?

Frú forseti. Hv. þingmanni eru auðvitað kunnar þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið bæði fyrr og nú í haust varðandi skuldavanda heimilanna, bæði hækkun vaxtabóta, greiðsluaðlögunarúrræði, almenn og sértæk, og síðan sú greiðslujöfnun sem getur falið í sér tiltekna niðurfellingu sem og auðvitað sérstaklega greiðsluaðlögunin ef þróun mála verður slík. Þó að Viðskiptablaðið geri margt gott held ég að það sé oftúlkun á þessum súluritum sem birtast í starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að fara með reglustiku á þau og reikna þau út í hlutföllum. Mínar upplýsingar eru aðrar og ég held að þetta sé ofmat á því hversu mikið t.d. skuldir einstaklinga, og ég tala nú ekki um fasteignalán, voru færð niður í yfirfærslu milli gömlu og nýju bankanna. Ég veit að í öðrum fjármálastofnunum er ekki gert ráð fyrir afskriftum af þessu tagi auk þess sem hv. þingmaður veit vel að þegar menn meta gæði einhverra eignasafna og telja að reikna þurfi með tiltekinni meðaltalsafskriftaþörf, eitthvað af því muni tapast, er það aldrei þannig að nákvæmlega það hlutfall tapist af öllum lánum. Þá er það yfirleitt vegna þess að einhver þeirra tapast alveg en gert er ráð fyrir að önnur innheimtist að fullu. Þetta er m.a. einn vandinn sem aðferðafræði Framsóknarflokksins hefur ekki alveg tekið mið af. Svo verður hinu ekki á móti mælt, það er alveg sama hvernig menn tala um þann hluta, tiltölulega litla hluta t.d. fasteignaveðlána einstaklinga sem liggur í bankakerfinu, að engar slíkar afskriftir hafa átt sér stað í gegnum tilfærslu milli aðila þegar kemur að lánum Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóða. Þar liggur stærsti stabbinn af fasteignaveðlánum einstaklinga og þar er það ríkið og við sjálf sem í hlut eigum.

Frú forseti. Það virðist vera orðið þannig að nánast allir nema ríkisstjórnin og greiningardeild hennar eru að gera tóma vitleysu í útreikningum. Meira að segja Mats Josefsson talar nú einhverja fásinnu, maðurinn sem var nánast heilagur fram að því að hann fór að gagnrýna ríkisstjórnina, og það á líka að gagnrýna Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem hér réð öllu ef hann talar ekki alveg í takt við ríkisstjórnina. Varðandi umræðuna um afskriftir og hvernig þær eru hugsaðar erum við að sjálfsögðu búin að fara margoft í gegnum þá umræðu. Þegar gert er ráð fyrir því að afskrifa helming útlána, jafnvel meira en það eins og í tilviki fyrirtækjanna, er um að ræða algjört kerfishrun. Þá er tjónið svo mikið fyrir samfélagið og þar með ríkið að það er mjög mikið til þess vinnandi að reyna að koma í veg fyrir það hrun. Ímyndum okkur t.d. ef við afskrifuðum 44% af öllum lánum til heimilanna, hvaða áhrif hefði það á getu þeirra til að halda áfram neyslu og getu fólks til að halda heimilum sínum? Ætli þyrfti að afskrifa svo mikið í viðbót? án þess að ég sé að leggja til að sú leið verði farin.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að í þeim verklagsreglum sem t.d. bankarnir hafa mótað sér um skuldaúrvinnslu heimilanna er auðvitað gert ráð fyrir því að í talsverðum mæli verði skuldir afskrifaðar. Það er alveg ljóst. Það er líka ljóst að útlán munu tapast í hinu opinbera lánakerfi. Við stöndum frammi fyrir þeim veruleika. Markmiðið er hins vegar að reyna að tryggja að sem allra flestir ráði við greiðslubyrði sína og geti haldið húsnæði sínu og þegar betur árar mætist það á nýjan leik að fasteignaverð hækkar og greiðslugeta fólks vex. Ég hafði ekki þessi orð uppi sem hv. þingmaður tók sér í munn, að allt væri vitleysa sem kæmi frá öðrum en ríkisstjórninni. Ég held að frekar megi snúa því við og segja að hv. þingmaður hefur stundum uppi stór orð um það hversu ógáfulegt allt er sem kemur frá öðrum en honum sjálfum.  
            

Frú forseti. Fyrir nákvæmlega viku spurði ég hæstv. forsætisráðherra um efnahagslegar afleiðingar þess að krafa innlánstryggingarsjóðs á hendur Landsbankanum hefur verið fryst í krónutölu miðað við 22. apríl sl. samkvæmt lögum frá hæstv. ríkisstjórn. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra, og ég vitna í það orðrétt: „Það er einmitt þetta sem ég hef verið að láta skoða undanfarna daga, hvaða áhrif þetta getur haft og meta það, eins og hv. þingmaður nefndi. Ég vona að ég fái það innan tíðar og mun þá koma því á framfæri við hv. þingmann.“ Nú er það þannig, frú forseti, að það er ekki mitt einkamál hvernig þjóðinni reiðir af með Icesave-skuldbindingar hangandi yfir sér, annars vegar lán innlánstryggingarsjóðs í evrum og pundum með gífurlega háum Svavars-vöxtum, 5,55%, og hins vegar eign sem er föst í krónutölu. Það er ekki mitt einkamál og í dag ætlar hv. efnahags- og skattanefnd sem hefur fengið þetta mál til umfjöllunar frá hv. fjárlaganefnd að afgreiða málið út án þess að hafa fengið niðurstöðu á þessari skoðun hæstv. forsætisráðherra í hendur, hvað þá rætt hana. Frú forseti. Ég verð að gagnrýna það mjög að hv. efnahags- og skattanefnd ætlar að lítilsvirða hæstv. forsætisráðherra með þeim hætti að taka ekki til skoðunar það sem hæstv. forsætisráðherra er að láta skoða þessa dagana. Ég bendi á að bara vextirnir af Icesave eru jafnmiklir eða meiri en allir þeir skattar sem hæstv. ríkisstjórn er að leggja á landslýð, fyrirtæki og einstaklinga.

Virðulegi forseti. Sú aðferð sem slitastjórn viðhafði 22. apríl er alveg í samræmi við lög. Það kemur fram í lögum um gjaldþrotaskipti að kröfur á hendur þrotabúi í erlendum gjaldmiðli skulu færðar til íslensks gjaldmiðils eftir skráðu sölugengi á þeim degi sem úrskurður gekk um að búið væri tekið til gjaldþrotaskipta að því leyti sem þeim verður ekki fullnægt samkvæmt 109. og 111. gr. Slitastjórn Landsbankans fór því að lögum þegar hún umreiknaði þessar kröfur yfir í íslenskar krónur og ákvað að 22. apríl skyldi vera lokadagur á útreikningum vaxta og gengis á kröfum í þrotabúið. Innköllun krafna hófst 22. apríl og lauk 30. október þannig að það liggur alveg skýrt fyrir að slitastjórn hefur þarna farið að lögum.

Frú forseti. Ég er aldeilis gáttaður á svari hæstv. forsætisráðherra. Ég var ekki að spyrja hvernig lögin virka. Ég var að spyrja hvernig þetta virkar efnahagslega á þjóðina til framtíðar. Það er það sem hv. efnahags- og skattanefnd er að fjalla um. Hvernig virkar það, hvernig kemur það út efnahagslega að búið sé að frysta eign innlánstryggingarsjóðs í krónum, hann fær enga vexti, engar verðbætur og engan gengishagnað á þessa eign sína en hann þarf að borga gengisáhættu og gífurlega háa vexti, 80 milljarðar hafa komið á hálfu ári og tikka 100 millj. kr. á dag. Ég var að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvernig virkar þetta efnahagslega? Ekki hvort það sé lagalega rétt. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrir viku að hún væri að láta skoða þetta efnahagslega. Það er það sem hv. efnahags- og skattanefnd verður að hafa í höndum áður en hún getur afgreitt þetta mál út.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess þegar það liggur fyrir að þarna hefur verið farið að lögum að reikna út þennan mismun sem hv. þingmaður er að kalla eftir. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er engin skylda til að greiða kröfurnar í íslenskum krónum ef þeim er lýst í erlendum gjaldmiðli. Viðskiptaráðherra hefur lýst þessu og efasemdir hafa komið fram um það. Hann hefur einnig lýst því að sé um einhvern vafa að ræða verði brugðist við því með breytingum á lögunum en ekki hefur þótt ástæða til þess hingað til.

Virðulegur forseti. Í gær hélt Beinta í Jákupsstovu mjög skemmtilegan fyrirlestur í Norræna húsinu. Hún er dósent í stjórnmálafræði við Fróðskaparsetrið í Færeyjum og við Molde-háskóla í Noregi. Erindi hennar fjallaði um færeysk utanríkismál. Þar kom fram að Færeyingar þyrftu að endurskoða samskipti sín við erlendi ríki og ríkjasambönd og að færeyska heimastjórnin hefði í þessum tilgangi sett á stofn nefnd sem horfði sérstaklega til Evrópusambandsins og EFTA og til annarra ríkja í Norður-Evrópu. Beinta í Jákupsstovu sagði að Færeyingar stæðu fyrir utan alþjóðasamstarf og að hennar mati væri ljóst að það gengi ekki lengur. Nú eru Færeyingar því búnir að setja niður þessa nefnd. Þeir opnuðu nýlega sendistofu hér á Íslandi og eru reyndar með sendistofu í Brussel og London og á fleiri stöðum. Þeir stofnuðu líka utanríkisráðuneyti nýlega og eru greinilega að fara að láta til sín taka í utanríkismálum. Því langar mig að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, þar sem við erum komin með aðildarumsókn í ESB í ferli og sjávarútvegur er mjög mikilvægt atriði í samningum okkar - lögsögur okkar og Færeyinga liggja saman og við erum með mikla samninga við þá - hvort það komi til greina í ljósi þessarar stöðu að við bjóðum Færeyingum að vera í samstarfi við okkur í sambandi við þessa ESB-umsókn og höfum þá upplýsta um það sem fram fer hjá okkur, vegna þess að gæti verið gott fyrir hagsmuni beggja ríkjanna vegna stöðu sjávarútvegsmála. Við ráðum saman yfir talsvert stórum hluta Norður-Atlantshafinu. 

Frú forseti. Það kemur meira en til greina, við höfum þegar átt samræður við færeyska stjórnmálamenn þar sem við höfum upplýst þá um afstöðu okkar og um gang þessara mála. Fyrir skömmu var utanríkismálanefnd færeyska þingsins stödd hér á Íslandi. Ég held að nokkrir þingmenn hafi átt viðræður við hana en utanríkisráðuneytið og ég áttum sérstakar viðræður við nefndina og þingmennina og upplýstum þá um stöðuna. Ég tel sjálfur að það sé mikilvægt fyrir Færeyinga að fylgjast með þessu máli. Þeir hafa sagt að þeir hafi mikinn vilja til þess og þar hafa þeir sérstaklega beint sjónum sínum að sjávarútvegsmálunum. Við vitum það auðvitað, Íslendingar, og göngum ekki gruflandi að því að það sem kann að ráða úrslitum um hvort íslenska þjóðin ákveður að ganga inn í Evrópusambandið er sú niðurstaða sem fæst í sjó og fiski. Við höfum mjög svipaða hagsmuni og Færeyingar, reyndar að hluta til eins og Grænlendingar líka því að það er líklegt að sjávarútvegurinn við Grænland verði töluvert öflugur á næstu árum vegna breytinga í hafi sem tengjast loftslagsmálum. Ég hef líka rætt þetta sérstaklega við Grænlendinga, en staðan er sem sagt þannig að þeim stendur til boða að fá allar þær upplýsingar sem við getum veitt þeim og við höfum boðist til þess að veita þeim upplýsingar með reglulegum hætti um þetta. Ég vek svo eftirtekt á því að ekki síst fyrir tilstilli íslenskra þingmanna eru Færeyingar núna í fyrsta skipti í næstu viku þátttakendur með áheyrnaraðild á fundum þingmannanefndar EFTA, sem var þeim keppikefli, en það voru ekki allir sem það vildu. Það var líka eftirtektarvert, fannst mér, þegar einn íslenskur fjölmiðill sendi mann til Færeyja til þess að kanna stöðuna þar og greindi frá því að það væri mikill áhugi í Færeyjum, m.a. á því að skoða möguleika á því að skipta um mynt og taka upp evru. Það þótti mér merkilegt.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Það er alveg ljóst að Færeyingar eru í mjög sérstakri stöðu af því að þeir eru með takmarkaða sjálfsstjórn en um leið eigin utanríkisstefnu. Þeir standa utan við þau meginutanríkissamtök sem flest ríki eru í samstarfi við, þeir standa meira og minna utan við það allt í dag. Mér finnst því mjög skynsamlegt hjá Færeyingum að hafa sett niður nefnd sem mun skoða framtíðartengsl þeirra á sviði utanríkismála við aðrar stofnanir eins og ESB, hugsanlega varðandi EES-samning, og að ganga í EFTA. Það er allt í deiglunni hjá þeim, ég veit ekki alveg hvað þeir munu velja en ég fagna því að þeir verða áheyrnarfulltrúar í EFTA og það er mjög gott að Íslendingar hafi hjálpað til við að liðka fyrir því. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra sé tilbúinn til þess að veita allar upplýsingar en ég tel að við ættum helst að setja þessi mál í einhvern formlegan farveg og athuga hvort 

Frú forseti. Það er orðið undarlegt hversu mikið ég er alltaf sammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Ég er henni algjörlega sammála um þessa sameiginlegu hagsmuni. Ég hef reifað þetta sjálfur á fundum með bæði Grænlendingum og Færeyingum. Ég hef reyndar lagt til að einmitt í ljósi framtíðarhagsmuna sem munu vaxa sameiginlega á norðurslóðum og með tilliti til sameiginlegra sjávarútvegshagsmuna reynum við að stilla saman strengi okkar og ég hef á fundum, bæði með grænlenskum stjórnmálamönnum, formanni grænlensku landsstjórnarinnar og sömuleiðis með færeyska lögmanninum, lagt það til að það verði aftur teknir upp reglulegir, árlegir leiðtogafundir þessara þriggja þjóða til þess að stilla saman strengi, sérstaklega á þessum tveimur sviðum. Það má geta þess að Kubik Kleist er að koma hingað til lands í byrjun næsta árs þar sem þetta verður m.a. rætt og sömuleiðis er ég á förum í upphafi næsta árs til Færeyja og mun reifa þetta mál. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að við eigum að efla samstarf þessara þriggja grannríkja eins og kostur er, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að forseti skuli hafa beitt sér fyrir því að þessi mikilvæga umræða færi hér fram. Það er staðreynd að ríkisstjórnin hefur ekki svarað þinginu neinu um það með hvaða hætti hún hyggst loka fjárlagagatinu. Fjárlagafrumvarpið sem lagt var hér fram í upphafi þingsins er uppfullt af spurningarmerkjum og götum. Margar spurningar standa þar og þeim er ósvarað um það með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst loka fjárlagagatinu. Að undanförnu hefur ríkisstjórnin helst tjáð sig um áform sín í skattahækkunarmálum á tröppum Stjórnarráðsins en ekki hér í þingsölum. Það er hérna sem ég tel að umræðan eigi heima. Við skulum hafa í huga hversu langt er liðið á þennan vetur og hversu fáir dagar það eru sem við höfum til stefnu til þess að taka og klára umræðuna um það hvernig þessu mikilvæga verkefni verður lokið. Ég vil nefna það sérstaklega hér að í því efni hefur ekki nokkurt einasta samráð verið haft við stjórnarandstöðuna. Ég vil ræða stuttlega um það hér hvert ég tel verkefnið vera. Af þeirri umræðu sem átt hefur sér stað að undanförnu sýnist mér að það sé mikill skoðanamunur um þetta mikilvæga atriði. Vinstri stjórnin segir að nú þurfi að bæta fyrir þann skaða sem nýfrjálshyggjan hafi valdið skattkerfinu í landinu. Því er haldið fram að vandamálið liggi í því að skattar hafi lækkað svo mikið að tekjustofnar ríkisins standi ekki lengur undir gjöldunum. Með þessu er sem sagt verið að segja að vandinn liggi í því að fjárlagagatið stafi af of lágum sköttum. Þetta stenst enga skoðun. Fjárlagagatið er ekki til komið vegna þess að skattar hafi lækkað svona mikið á Íslandi,  Hversu mikið hefur dregið úr tekjunum? Hvernig hafa tekjur ríkisins af sköttum þróast undanfarin ár? Hvað er til í þeirri fullyrðingu að skattaframkvæmdin undanfarin ár hafi lagi skattkerfið í rúst, eins og nú er mjög oft haldið fram? Það merkilega er að þrátt fyrir öll áföllin hafa skatttekjur ríkisins haldið í við verðlag frá árinu 2003. Skatttekjurnar höfðu reyndar hækkað langt fram úr verðlagi ef miðað er við árið 2007, verðlag hafði þá hækkað á árabilinu frá 2003–2007 um 20% en skatttekjur höfðu hækkað um 71%. En ef miðað er við fjárlög þessa árs hafa skatttekjur hækkað frá árinu 2003, jafnmikið og verðlag í landinu. Sama verður því miður ekki sagt um gjaldahliðina, um útgjöld ríkisins. Verkefnið er þess vegna þetta, að koma skattstofnunum aftur í lag þannig að þeir fari að nýju að skila ríkinu tekjum. Áform ríkisstjórnarinnar eru þinginu fullkomlega óljós. Eins og ég vék að áðan birtist ekkert um þetta í fjárlagafrumvarpinu sem hald er í. Í sumar var gerður stöðugleikasáttmáli við aðila vinnumarkaðarins og þar var gert ráð fyrir því að skatttekjurnar mundu vaxa um 54 milljarða á þremur árum en samkvæmt því sem nú sést í fjölmiðlum hyggst ríkisstjórnin hækka skattana um 90 milljarða á þessu og næsta ári langt umfram það sem ríkisstjórnin gat um fyrr í sumar. Við sjáum að á þessu ári, árinu 2009, er meiri halli á ríkissjóði en að var stefnt. Það segir mér að ríkið gætir þeirrar aðhaldskröfu sem upp var lagt með á þessu ári og er það mikið áhyggjuefni. Það stefnir í 30 milljarða verri afgang á þessu ári, 30 milljarðar eru 1/3 af þeim lánum sem við vorum að fá aðgang að eftir endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, 1/3 af þeim lánum, og þau eru jú ætluð til þess að fjármagna að hluta til hallann á ríkissjóði. Vandinn vex því bara undir stjórn þessarar ríkisstjórnar. Við sjáum líka af nýrri skýrslu frá ríkisendurskoðanda að skattar sem nýlega hafa verið ákveðnir skila ekki þeim tekjum sem að var stefnt. Af öllu þessu leiðir að ríkisstjórnin skuldar okkur svör, hún skuldar okkur skýr svör um það hvaða leið það er sem hún er með í huga og sú umræða þarf að eiga sér stað hérna inni á þinginu. Rætt hefur verið um norrænt velferðarkerfi. Ég tek undir með einum prófessor sem sagði í vikunni að miðað við það sem maður hefur heyrt í fjölmiðlum sýnist manni að ríkisstjórnin sé að hugsa um að taka upp allt það versta í norræna skattkerfinu en sleppa öllu því besta. Stéttarfélögin lýsa yfir áhyggjum sínum. Framkvæmdastjóri BHM segir: Mér sýnist að ríkisstjórnin sé að gefa veiðileyfi á félagsmenn mína, kennara, leikara, hjúkrunarfræðinga, iðjuþjálfa, fréttamenn. Þetta er ekki hátekjufólkið í landinu. Menn reikna sér til og segja: Ja, það eru lítils háttar hækkanir á sköttum á þá sem eru í millitekjuþrepinu. En við verðum auðvitað að hafa í huga að það fólk hefur líka gert ráðstafanir miðað við sínar ráðstöfunartekjur og verðlag heldur áfram að hækka. Miðað við fjárlögin sem lögð voru fram munu skuldir þessa fólks hækka um 1% bara vegna þeirra skatta sem verið er að kynna, sem mun hækka verðlag í landinu, þannig að skattprósentan er eitt, aðrar álögur sem lenda á fjölskyldum og heimilum í landinu eru síðan annað. Menn hafa verið að reikna það út hér í blöðum, miðað við þær takmörkuðu upplýsingar sem við höfum úr að spila, að þeir sem eru með á bilinu í kringum 300.000 kr. í laun á mánuði muni e.t.v. fá svona 1.000 kr. skattalækkun á mánuði. Sú skattalækkun verður tekin af viðkomandi næst þegar hann fyllir tankinn á bílnum sínum og í þeim mánuði mun hann væntanlega tapa u.þ.b. 3.000 kr. við dæluna en ríkisstjórnin ætlar að gefa 1.000 kr. í afslátt af sköttunum. Við þurfum að fá miklu skýrari svör um alla þessa hluti. Meginatriðið er þetta: Það er hægt að hækka tekjur ríkisins með öðru en að hækka skattana. Við höfum bent á leiðir, þær eru raunhæfar, þær felast í því að ríkið taki til sín frestaðar skatttekjur í lífeyrissjóðakerfinu. Horfum á séreignarsparnaðinn. Með því að nýta þá leið getum við lokað fjárlagagatinu, við getum komið í veg fyrir frekari skuldasöfnun ríkisins á meðan við förum í gegnum erfiðasta tímabilið. Við getum veitt atvinnulífinu súrefni og við getum linað erfiðleikana fyrir heimilin í landinu, sem eru nógir fyrir. Þær aðgerðir sem verið hafa til umræða að undanförnu hafa lamandi áhrif á hagkerfið og allt samfélagið. Þær eru vinnuletjandi fyrir fólkið í landinu, þær ýta undir óánægju og vanlíðan og þær geta beinlínis leitt til fólksflótta frá landinu þegar allt er tekið með í þeirri efnahagskrísu sem við erum í núna. Þessi ríkisstjórn hefur þá skyldu að hlífa almenningi í landinu, 

Frú forseti. Það er auðvitað ein leið að segja við núlifandi kynslóð og þá sem er að ganga í gegnum þetta hrun og þessa erfiðleika, og í raun og veru þar með þá kynslóð sem ber ábyrgð á því: Við skulum bara leysa þetta á sársaukalausan hátt fyrir okkur, við skulum ekki taka á okkur neinar byrðar, tökum bara risastór lán hjá kynslóðum framtíðarinnar. Tökum þetta bara út á lífskjörum lífeyrisþega og tekjum ríkis og sveitarfélaga eftir 10, 20, 30 ár í gegnum lífeyrissjóðakerfið. Það er leið Sjálfstæðisflokksins. Hún er ekki mjög ábyrg. Það held ég að væri eitt það allra lakasta sem menn gerðu, að horfast ekki í augu við það að auðvitað verðum við að takast á við þetta nú. Undan því verður ekkert vikist. Ég þakka fyrir þessa umræðu, það er ágætt að taka hana, aðallega ef menn halda nú ró sinni í henni og ræða þetta yfirvegað. Mér fannst ansi dökkt yfir hv. þingmanni því að hann fór hér í gegnum málin og komst alltaf að þeirri niðurstöðu að þetta væri allt ómögulegt og það hefði ekkert upp á sig að leita leiða til að hlífa tekjulægra fólki við skattahækkunum því að það færi beint út á bensínsölu, kannski í N1, og keypti þar bensín  
             Eigum við þá ekkert að reyna þetta? Eigum við þá að gefast upp? Ég held að menn eigi að horfast í augu við það hvert viðfangsefnið er. Út af fyrir sig dró hv. þingmaður að sumu leyti upp ágæta mynd af því mikla tjóni sem þjóðfélagið hefur orðið fyrir. Það birtist t.d. með mjög skýrum hætti í stærstu kennitölunum í ríkisbúskapnum, það birtist í þeirri staðreynd að tapið í Seðlabankanum er af stærðargráðunni 300 milljarðar kr., og hallinn á ríkissjóði, uppsafnaður á árunum 2008, 2009 og 2010, stefnir í um 500 milljarða. 800 milljarðar samtals strax í viðbótarskuldir ríkissjóðs bara af þessum tveimur ástæðum. Þær taka nú dálítið í, það kostar sitt í vaxtagreiðslum árlega að standa undir þessum skuldum. Halli af þessari stærðargráðu gengur ekki upp, það væri algerlega óábyrgt annað en að takast á við það af mikilli einbeitni að ná honum umtalsvert niður, og þeim mun stærri skref sem við tökum framarlega í ferlinu í þeim efnum, þeim mun betra. Þeim mun framhlaðnari sem aðgerðir eru til að draga úr þessum hallarekstri og minnka uppsöfnun vaxtakostnaðar vegna aukinna skulda ríkissjóðs, þeim mun betra. Þetta er mjög einföld stærðfræði og þetta er verkefnið. Menn verða þá að leggja á borðið einhverjar aðrar tillögur en þær sem hér hafa verið lagðar upp. Það kemur ekkert á óvart í þeim efnum að við ætlum okkur blandaða leið sparnaðar og ýtrasta aðhalds og niðurskurðar á aðra hlið og viðbótartekjuöflunar á hina þannig að þetta mætist úr báðum áttum og hallinn minnki. Það er eina raunhæfa og færa leiðin. Menn mega kalla hana brjálæði ef þeir vilja mín vegna en það mun ekki breyta þeirri staðreynd að þetta er eina færa leiðin. Það er nákvæmlega sama hvaða ábyrg ríkisstjórn sæti í landinu, hvaða pólitík hún hefði fram að færa, hún yrði að fara þessa leið. Það er bara blekking að það sé hægt að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Við eigum að sjálfsögðu að taka til skoðunar allar hugmyndir og það höfum við gert, eins og t.d. þær hvort séreignarsparnaðurinn, sem gegnir talsvert öðru máli um en almenna bundna skyldusparnaðinn, geti þarna komið að liði. Það erum við að gera, við opnuðum fyrir útgreiðslur úr honum auk þess sem því var breytt að fólk getur núna tekið alla upphæðina út í einu lagi þegar það verður sextugt. Og það kemur á daginn að þetta eru menn að nýta sér í verulegum mæli með mjög notalegum tekjuauka fyrir ríki og sveitarfélög. Hvað segir þetta okkur líka? Það segir okkur um verðmætin sem við eigum í lífeyrissjóðakerfinu uppsöfnuðu og skatttekjur ríkis og sveitarfélaga sem koma þegar greitt er út, full staðgreiðsla á allar inngreiðslurnar plús ávöxtunina í kerfinu. Þegar við horfum á skuldir ríkis og sveitarfélaga í dag og þegar við horfum á vænt útgjöld í almannatryggingakerfinu er stóra ljósið í myrkrinu lífeyrissjóðirnir og væntar tekjur ríkis og sveitarfélaga í gegnum vaxandi uppsöfnun og vaxandi útgreiðslur á komandi árum sem gera hvort tveggja í senn, skila ríki og sveitarfélögum vaxandi tekjum og draga úr útgjöldum í almannatryggingakerfinu. Menn skulu því hugsa sig mjög vel um áður en þeir fara að taka einhver ódýr þægindalán inn í framtíðina til að komast hjá sársaukanum í núinu. 
             Ég get glatt hv. þingmann með því, af því að hann talaði um hallann á þessu ári, að sennilega stefnir nú í, og þær upplýsingar munu koma hér fram þegar fjáraukalagafrumvarp kemur til 2. umr. og breytingartillögur þar um frá fjárlaganefnd, að horfur hafa nú heldur batnað í þeim efnum, að halli ríkissjóðs á árinu 2009 verði minni en fjárlagafrumvarpið í september gerði ráð fyrir. Það er aðallega af tveim ástæðum, það dregur nokkuð úr útgjaldaþörf, sérstaklega er það vaxtakostnaður ríkisins sem mun verða lægri á árinu af því að það hefur gengið vel í endurreisn bankakerfisins og ríkið mun sleppa frá því með mun minni kostnað og fjárbindingu en í stefndi svo numið getur a.m.k. 10 og jafnvel allt að 17 milljarða lægri vaxtakostnaði ríkisins strax á þessu ári. 

Blekkja.

Á ég þá eftir það - ég er ekki að blekkja hér, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Allan tímann.

Vertu ekki að þessu, það nær ekki máli að ræða við menn sem mæta því umsvifalaust þegar farið er með staðreyndir, sem ég mun leggja á borðið hér og fjárlaganefnd í breytingartillögum sínum innan fárra daga, með tali um blekkingar í þeim efnum. Þolir hv. þingmaður ekki að það komi góðar fréttir, er það svona voðalega vont? Hvernig ætlar hann þá að bregðast við þegar ég segi honum það núna að tekjurnar eru heldur að styrkjast á nýjan leik? Er það ekki jákvætt? Hvað segir það okkur að virðisaukaskattur stefnir núna á nýjan leik í að gefa heldur meiri tekjur? Það þýðir að það eru aðeins meiri umsvif úti í samfélaginu en við reiknuðum með í ágúst og september. Er það ekki gott?  Það er þannig, góðir þingmenn, virðulegur forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn setti á árunum 1995–2005 tvö heimsmet, heimsmet í aukningu skattbyrði og heimsmet í aukningu erlendra skulda.  Okkar verkefni núna er tvíþætt, að reisa landið úr rústum efnahagshrunsins  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að hrósa forseta fyrir að leyfa þessa umræðu hér því að þetta virðist vera einhver viðkvæmasta umræða sem fram hafur farið í þingsal lengi. Hér má ekki nefna skatta án þess að fá á sig upphrópanir um lýðskrum. Það er kannski skiljanlegt að þetta sé viðkvæm umræða í ríkisstjórninni því að hún virðist ráðalaus og ekki vita hvernig hún ætlar að taka á vandanum, allra síst er varðar skattlagningu. Það sem við höfum þó heyrt af hugmyndum stjórnarinnar, það sem unnið er út frá og mér heyrist hæstv. fjármálaráðherra staðfesta hér, eru skelfileg tíðindi vegna þess að staða landsins hefur fram að þessu verið tiltölulega sterk varðandi flestalla hluti - nema skuldsetningu. Innviðir íslensks samfélags hafa verið mjög sterkir, framleiðslugetan og þar af leiðandi getan til að vinna sig út úr kreppunni. En með aðgerðum sínum er ríkisstjórnin jafnt og þétt að eyðileggja þessa innviði og ráðast á sama tíma gegn skuldavandanum með því að auka skuldir ríkisins gífurlega svoleiðis að þessi ríkisstjórn er aftur og aftur að gera allt öfugt við það sem hún ætti að gera í því ástandi sem við erum í nú. Það er ekki hugsað um verðmætasköpun, það er ekki hugsað um það hvernig við getum framleitt meira, flutt meira út og unnið okkur þannig út úr vandanum, það er eingöngu hugsað um það að hækka álögurnar og auka skuldirnar. Það er ekki hægt að vinna sig út úr kreppu með því að hækka skatta. Það hefur svo margoft verið reynt og alltaf komið á daginn hið augljósa, það er ekki hægt vegna þess að skattar skapa engin verðmæti. Þetta hafa vinstri menn aldrei skilið. Skattar framleiða ekki verðmæti þrátt fyrir að helsti efnahagsráðgjafi hæstv. fjármálaráðherra hafi sett fram hugmyndir sem ganga út á að skattleggja sig út úr kreppu og væru byltingarkenndar nema vegna þess að þær hafa verið reyndar áður og gefið alveg skelfilega raun. Það eru reyndar ekki bara sósíalistar sem hafa reynt slíkar aðferðir. Í heimskreppunni miklu í Bandaríkjunum voru repúblikanar búnir að gefast upp á því að reyna að skera niður til að ná sér upp úr kreppunni og þá, 1932, voru skattar hækkaðir. Það varð til þess að kreppan varð miklu verri en nokkru sinni fyrr og lengdist til mikilla muna þangað til loksins að demókratar tóku við, sneru nálguninni við og fóru að framleiða, skapa verðmæti. Það skapaði ekki gríðarlegar tekjur fyrir ríkið strax en mjög fljótlega og lengi, lengi, lengi eftir það og byggði upp þau öflugu Bandaríki sem enn standa. Ef menn huga að hinni hliðinni, verðmætasköpuninni fyrst og fremst, er staða Íslands til þess að ná sér út úr vandanum sterk. En að ætla að vinna sig út úr skuldakreppu með skattlagningu og með því að auka enn á skuldirnar er hræðilegt. Þjóðin áttar sig á því og fleiri og fleiri fara úr landi, enda eru þær leiðir sem ríkisstjórnin hefur kynnt, og er nú að kynna, þess eðlis að þær bitna verst á þeim sem eru líklegastir til að yfirgefa landið, því fólki sem getur fengið vinnu hvar sem er. Hvernig verður með skatttekjur ríkisins þegar það fólk fer? Hvernig verður staðan þegar læknar, verkfræðingar og aðrir sem geta fengið vinnu hvar sem er, þeir sem hafa skilað hvað mestum skatttekjum, eru farnir? Hvernig er þá möguleiki landsins á að vinna sig út úr vandanum með verðmætasköpun? Þessi ríkisstjórn verður að snúa nálgun sinni við, hún er að gera allt öfugt og það á langversta hugsanlega tíma, á sama tíma og álögur á fólk aukast. Launin eru að lækka, allt er að hækka í verði og þá á enn að auka á skattana, ekki tekið í mál að koma til móts við fólk með því að leiðrétta hjá því skuldir, en það á að hækka á það skattana þegar ekkert er eftir til að borga þá. Þegar sú er raunin fær ríkið ekki mikið út úr slíkum aðgerðum.

Virðulegur forseti. Það er brýnt að ná fram í þinginu tillögum ríkisstjórnarinnar í skattamálum til að hér sé hægt að hafa um þær vandaða umfjöllun. 

Ekki við stjórnarandstöðuna?

Það mun auðvitað auðvelda okkur starfið hér í þinginu  Ég verð að játa að í þessu mikla og alvarlega verkefni valda upphrópanir, heimsendaspár og framganga stjórnarandstöðunnar yfir höfuð mér nokkrum vonbrigðum. Hér kemur hv. formaður Sjálfstæðisflokksins og segir að skattprósentan skipti ekki máli, heldur tekjustofnarnir. Ég segi við hv. formann Sjálfstæðisflokksins: Það er mikil einföldun því að það er auðvitað hvort tveggja, við þurfum í þessari vinnu að gæta að hvoru tveggja, að því að efla verðmætasköpunina en líka að því að það þarf að auka álögurnar. Hvers vegna þarf að auka álögurnar? Vegna þess að undir forustu Sjálfstæðisflokksins var ráðist í skattalækkanir á kolröngum tíma sem gera það nú að verkum að þær prósentur sem eru lagðar á í sköttum duga ekki til að standa undir þeirri þjónustu sem við þó ætlum að reyna að standa vörð um hér á næsta ári. Þess vegna þarf að huga að hvoru tveggja, álögunum og því að efla skattstofnana, gæta meðalhófs og leita sem víðast fanga, leggjast ekki óhóflega á einn stofn þannig að hann skreppi saman og við sitjum eftir með engin verðmæti úr þessum leiðangri. Það er sú vandasama vegferð sem við okkur blasir. Formaður Sjálfstæðisflokksins segir líka: Við getum gripið til tímabundinna töfralausna sem gera það að verkum að við þurfum ekki að taka erfiðar ákvarðanir. Við getum bara farið inn í lífeyrissjóðina, tekið þar peninga og þá þurfum við ekki að kalla aftur óraunhæfar skattalækkanir síðustu ára. Og þá bara munu tekjurnar aukast rosalega mikið. Þetta hygg ég að sé nokkurt óraunsæi vegna þess að það verkefni sem við okkur blasir er auðvitað þess eðlis. Það er alveg rétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins að í gegnum erfiðasta tímann er mikilvægt að leita leiða til að afla tekna sem ekki fela í sér varanlegar skattahækkanir. Ef það er hægt að gera að einhverju leyti með því að nýta styrkleika okkar, til að mynda í séreignarsjóðunum, er það auðvitað mjög jákvætt. En það þarf líka að fara í álögurnar, það þarf líka að taka hinar erfiðu ákvarðanir, það þarf líka að horfast í augu við það að við Íslendingar höfum lifað um efni fram. Við þurfum að stilla okkar sameiginlega sjóð, ríkissjóð, af þannig að þar geti tekjur og gjöld innan nokkurra ára mæst. Staða ríkissjóðs gegnir lykilhlutverki í því að efla verðmætasköpun í landinu, staða ríkissjóðs er grundvöllur lánshæfismats landsins og þar með allra öflugustu fyrirtækjanna í landinu, grundvöllur þess að þau geti fengið fjármagn, grundvöllur þeirra vaxtakjara sem þau njóta, grundvöllur fjárfestinga hér og eflingar á tekjustofnunum. Þess vegna, ef menn hafa ekki kjark til að taka erfiðar ákvarðanir um það að auka álögur, verður ríkissjóður aldrei nægilega sterkur til að standa undir því lánshæfismati 

Virðulegur forseti. Við ræðum skattamál og hækkun skatta. Það þarf að hækka skatta, segja menn. Hvers vegna þarf að hækka skatta? Það þarf að greiða skuldir, endar ná ekki saman. Hverra skuldir er verið að greiða? Það er verið að greiða skuldir m.a. Seðlabankans, skuldir vegna hruninna banka og fjármálafyrirtækja. Ein af þeim fyrirspurnum sem ég hef ítrekað sett fram hér er hvað verið sé að gera innan stjórnkerfisins til að koma í veg fyrir að slíkt geti gerst aftur með endurskoðun t.d. á starfsháttum Seðlabankans eða starfsháttum Fjármálaeftirlitsins. Þá svarar ráðherra mér því til að ég sé með tilhæfulausar persónulegar árásir á starfsmenn. Það er ekkert verið að gera til að koma í veg fyrir að þetta geti gerst aftur og það er kannski eitt af því dapurlega við þetta. Hvað varðar skattamálin sjálf þarf nýja hugsun. Það er ekki hægt að leggja hærri skatta á almenning í landinu eins og efnahagsástandið er. Ég er ekki í sjálfu sér fráhverfur því að hér verði skattar að einhverju marki hærri en þeir hafa verið undanfarin ár eða áratug til að koma á meiri jöfnuði í samfélaginu, en tímasetningin á því í dag er ekki heppileg. Þess vegna þarf nýja hugsun, finna þarf nýja skattstofna sem eru breiðir og duga til að brúa gjána í fjármálum ríkisins. Ég á sjálfur sæti í efnahags- og skattanefnd og hef lagt þar fram tillögur við formann hennar sem að mínu viti hafa einfaldlega verið hunsaðar. Ég hef lagt fram tillögur um gistináttagjald, orkugjald á stóriðju og aflagjald á úthlutaðar aflaheimildir. Þetta eru skattar á þær auðlindir sem almenningur í landinu á en búið er að afhenda einkaaðilum. Þetta eru skattar á þær auðlindir hverra atvinnugreinar stórgræða núna vegna hruns krónunnar. Einhverra hluta vegna er því hafnað að þessir aðilar standi að einhverju leyti undir skattahækkunum. Það má ekki styggja atvinnulífið en á meðan fara fram stórfelldar afskriftir á atvinnulífið í leyni, undir borði og bak við luktar dyr. Þetta er aðför að almenningi í landinu eins og svo margt annað sem gert er þessa dagana. Aðförin er að hluta til í boði hókuspókuslaga félagsmálaráðherra um niðurfellingu skulda heimilanna þar sem skuldir vegna hlutabréfakaupa á afleiðusamninga verða felldar niður. Það vantar stórfelldar stjórnkerfisbreytingar, það vantar nýja hugsun og það vantar siðferði enn þá alveg eins og siðferði hefur vantað í hugsunina undanfarna áratugi. Það er skammarlegt að verða vitni að þessu. Ég mun gagnrýna þetta harkalega svo fremi sem ástæða verður til og mér sýnist sem það verði nægt tilefni, a.m.k. miðað við þá vegferð sem ríkisstjórnin er í þessa dagana. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn telur lífeyrissparnaðinn til eigna og nú er verið að þjóðnýta hann af ríkisstjórninni í gegnum séreignarsparnaðinn. Jú, takið út séreignarsparnaðinn svo við getum skattlagt hann svo við getum greitt niður skuldir auðmanna. Þetta heitir þjóðnýting á lífeyrissparnaði og ekkert annað. Lánshæfismat er hrunið þrátt fyrir ESB-umsókn, þrátt fyrir Icesave-samningana og þrátt fyrir afgreiðslu AGS á lánum til Íslands og það sýnir einfaldlega að við erum komin í stöðu sem við munum aldrei komast úr með sama áframhaldi.

Virðulegi forseti. Ég veit í sjálfu sér ekkert meira en hver annar almennur borgari þessa lands um skattáform ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur haldið spilunum mjög þétt að brjósti sér og forðast að gefa neinar upplýsingar um fyrirætlanirnar, en af fréttum í fjölmiðlum má ráða að fyrirhugaðar séu skattahækkanir á almennar launatekjur fólksins í landinu. Þetta fær mig til að rifja upp sögu af bankaræningja sem var frekar mislukkaður, rændi hvern bankann á fætur öðrum og var jafnóðum handtekinn. Loks kom þar að lögreglan spurði þennan mann af hverju hann héldi áfram að ræna banka. Hann gaf þetta skynsamlega svar: Það er vegna þess að þar eru peningarnir. Þessi mislukkaði maður hafði þó meiri skilning á efnahagsmálum en ríkisstjórnin virðist hafa. Ef ríkisstjórnin ætlar að hækka skatta á almennar launatekjur í þessu landi er hún að fara í geitarhús að leita ullar. Það sem þarf að nota skattkerfið í er að auka tekjur ríkissjóðs en þá á að nota skattkerfið til að leita uppi peninga þar sem þeir eru fyrir. Ég fullyrði að venjulegt launafólk í þessu landi er ekki aflögufært. Við búum við verðbólgu og við höfum séð gengi krónunnar hrynja. Allur almenningur, þjóðin í landinu borgar skatta frá morgni til kvölds í hvert skipti sem eitthvað er keypt til heimilisins eða lífsins þarfa og hugmyndir um frekari álögur á laun sem í mörgum tilvikum duga ekki til að standa undir vöxtum og föstum greiðslum eru brjálæðislegar. Ég sting upp á því að í þessari blönduðu aðferð sem ríkisstjórnin kynnir á dálítið dularfullan hátt verði hugsað til þess að blandan verði þannig á bragðið að almenningur í landinu hafi lyst á henni.

Frú forseti. Það er gjarnan um það rætt héðan úr þessum ræðustól að nauðsynlegt sé að taka erfiðar ákvarðanir. Það má um margt rétt vera. Ég held þó að mikilvægast sé, frú forseti, að taka réttar ákvarðanir. Stundum eru reyndar réttar ákvarðanir erfiðar. Það hendir oft, en það er ekki allt unnið með því að taka bara erfiðar ákvarðanir. Einn hv. þingmaður sem hér talaði benti einmitt réttilega á að leið Bandaríkjamanna frá árinu 1929 leiddi til þess að kreppan þar í landi varð margfalt dýpri og erfiðari en þurfti að verða. Þá ætluðu menn sér að taka erfiðar ákvarðanir með því að hækka vexti í kjölfar bankahrunsins og hruns hlutabréfamarkaðar og draga þannig úr umsvifum í hagkerfinu. Og nú stöndum við frammi fyrir því á Íslandi að ríkisstjórnin setur fram og lætur glitta í hugmyndir sínar um skattahækkanir. Það er við þær aðstæður þegar hagkerfi okkar hefur dregist harkalega saman þar sem það liggur fyrir að draga þarf úr útgjöldum ríkisins og þá, við þær aðstæður, segja menn: Það er nauðsynlegt að taka erfiðar ákvarðanir. Og sú erfiða ákvörðun sem á að leysa er sú að hækka skattana við þessar aðstæður. Því miður verða afleiðingarnar mjög með þeim sama hætti og varð í Bandaríkjunum þegar menn tóku þá ákvörðun að hækka þar vexti í kjölfar hrunsins. Vegna skattahækkananna munu umsvifin í efnahagslífinu dragast saman. Það veldur því að við verðum lengur að koma okkur upp úr kreppunni. Þetta mun valda því að kreppan varir lengur. Á sama tíma liggja fyrir hugmyndir okkar sjálfstæðismanna um það hvernig hægt er að komast út úr vanda ríkissjóðs án þess að fara þessa skattahækkunarleið ríkisstjórnarinnar. Þær eru raunhæfar og þær eru skynsamlegar og það er rangt sem hefur verið haldið fram, m.a. af hæstv. fjármálaráðherra, að hér sé um að ræða einhverja brellu og að stela peningum af framtíðinni. Við eigum að horfa m.a. á séreignarsjóðina og þær skatttekjur sem ríkið á þar inni. Við horfum til þess að flýta framkvæmdum og flýta fjárfestingum. Við horfum á það að skapa ekki óvissu um sjávarútveginn á Íslandi. Við horfum á það að koma hjólum atvinnulífsins sem fyrst af stað. Því miður virðast margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar halda að hægt sé að skattleggja sig út úr kreppu. Það er ekki hægt. Það er ekki hægt frekar en þegar barón von Münchhausen reyndi að hífa sjálfan sig upp á hárinu, það er raunverulega útilokað.  
            

Virðulegi forseti. Vinstri stjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ætlar að verja velferðarkerfið og auka jöfnuð í samfélaginu til að skapa eftirspurn eftir innlendum vörum og þjónustu. Fyrir atvinnulífið skiptir öllu máli að skapa skilyrði fyrir nýsköpun. Ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokksins hafa í gegnum tíðina beitt hagstjórn sem felur í sér skattalækkanir á góðæristímum og skattahækkanir á samdráttartímum. Hagstjórn hægri manna hefur þannig magnað upp allar hagsveiflur og kollvarpað með reglulegu millibili fjárhag fjölskyldna í landinu. Sífellt lægri skattar á fjármagnseigendur, einkavæðing og afnám eftirlits á undanförnum árum breytti íslenska hagkerfinu í spilavíti sem endaði með ósköpum. Frú forseti. Á útrásartímabilinu voru skattar lækkaðir á fyrirtæki og fjármagnseigendur, persónuafsláttur frystur á sama tíma og tekjuskattsprósentan var lækkuð. Þannig var skattbyrði láglaunafólks þyngd í miðju góðæri og skattbyrði hátekjufólks létt.  Virðulegi forseti. Þrátt fyrir tekjuskattshækkanir eða svokallað skattabrjálæði tókst Svíum og Finnum að vinna sig út úr fjármálakreppunni á örfáum árum án þess að leggja niður norræna velferðarkerfið og án þess að draga verulega úr lífskjörum almennings. Í dag eru Svíar og Finnar enn meðal ríkustu þjóða heims og hafa náð meiri jöfnuði en flestar aðrar þjóðir. Virðulegi forseti. Við vinstri menn og konur ætlum að nota skattkerfið til að jafna tekjur. Sýnum samstöðu, jöfnum kjörin.

Frú forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skulum ræða skattamál hér á Alþingi í dag. Við í minni hlutanum höfum lagt fram margar tillögur í þeim efnum og ég bar þá von í brjósti fyrir þessa umræðu að hæstv. fjármálaráðherra tæki vel í einhverja af þeim tillögum sem við höfum lagt fram. Nei, þess í stað hlustum við á ræður sem aðallega fjalla um fortíðina, ekki um framtíðina, hvernig á að hafa það. Og við hlustum á ræður sem eru uppfullar af persónulegum skætingi þar sem ráðherrann setur sig á hærra plan, talar niður til almennra þingmanna hér. Hæstv. ráðherra á að láta af þessum ljóta sið. Það á ekki að setja umræðuna hér á persónulegt stig. Við eigum að tala almennt um hlutina og ég bið hæstv. ráðherra, af því að hann gerir þetta ítrekað hér, sérstaklega á síðustu vikum,  Hæstv. forseti. Tækifærin eru hins vegar til staðar. Við getum unnið okkur út úr þessari kreppu, en við í minni hlutanum köllum eftir samráði. En eins og menn hafa heyrt í umræðunni er einfaldlega ekki vilji til þess hjá stjórnarliðum, aðallega ráðherrum í hæstv. ríkisstjórn, að hlusta á þær tillögur sem við höfum lagt fram hér á undanförnum mánuðum og það gremst mér. Þegar við tölum um skatta, og hæstv. ráðherra talar um að leggja verði á aukna skatta, getur vel verið að við getum í einhverjum tilvikum þurft að gera það en þeir mega ekki vera allt of háir. Hvað með grænu stóriðjuna þegar menn tala um kolvetnisskatta? Þar geta hundruð starfa tapast í garðyrkju, við getum tapað hundruðum starfa í iðnaði og við höfum bent á að með of hárri skattlagningu fækkum við störfum og minnkum tekjur ríkissjóðs. Hvað þurfum við þá að gera? Við þurfum að skera enn þá meira niður í rekstri hins opinbera. Við viljum jú öll forðast að sá niðurskurður verði of mikill. Ef við tölum um skatta, eru 11% stýrivextir ekki skattar á heimilin og fyrirtækin í landinu? Ef tryggingagjaldið verður 8% á sveitarfélög og atvinnulífið, eru það ekki skattar líka? Við þurfum að horfa á heildarsamhengið í þessu og mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hefur hann skoðað hvert heildargreiðsluþol íslenskra heimila er á næsta ári gagnvart stórhækkuðum sköttum? Hefur það verið skoðað hvað íslensk heimili og íslensk fyrirtæki þola miklar skattahækkanir? Ég hef ekki séð það frá hæstv. ráðherra en þetta er verkefni okkar hér. Verkefni okkar hér er að reyna að standa saman í þessum efnum og við þreytumst ekkert á því í minni hlutanum að tala fyrir því að við aukum samráðið og samvinnuna við að leysa þessi erfiðu viðfangsefni. Hæstv. ráðherra benti á það áðan, sem er náttúrlega ánægjuefni, að virðisaukaskatturinn hefur aukist í íslensku samfélagi, en ég held að hæstv. ráðherra viti það líka að verðlagið hefur stórhækkað. Fólk finnur mikið fyrir því hvað matvæli eru miklu dýrari núna en einungis fyrir nokkrum vikum. Að sjálfsögðu hækkar þá virðisaukaskatturinn.  
            

Virðulegi forseti. Við Íslendingar stöndum frammi fyrir gríðarlegu stóru sameiginlegu verkefni. Við þurfum að aðlaga tekjur að gjöldum. Vandamálið er hins vegar þó nokkuð stærra en það þyrfti að vera vegna þess að hér voru gerð alvarleg mistök í skattapólitík á árunum 1995–2005. Hvað gerðist þá? Þá jukum við skattbyrði einstaklinga og fjölskyldna mun meira en í öðrum OECD-ríkjum. Við jukum skattbyrðina mest hjá tekjulægstu hópunum, en skattbyrði hátekjufólks, þ.e. efstu 10%, lækkaði verulega á sama tíma. Skattbyrði flestra fjölskyldugerða jókst, mest hjá einstæðum foreldrum og lágtekjufólki.  
             Svo stöndum við frammi fyrir því vandamáli í dag að við þurfum að takast á við þennan nýja veruleika. Og þá hljótum við að horfa til þeirra sem geta lagt eitthvað af mörkum. Hverjir eru það? Það eru þau fyrirtæki sem eru stöndug og það eru þeir einstaklingar sem eru stöndugir, t.d. þau fyrirtæki sem fá við upphaf fiskveiðiárs úthlutað úr sameiginlegum sjóðum okkar,  Við horfum líka til þeirra einstaklinga sem eru hvað auðugastir. 0,8% af fjölskyldugerðum eiga tæplega 13% af sameiginlegum eignum okkar. Þetta eru u.þ.b. 360 milljónir á fjölskyldu að meðaltali. Þetta fólk getur að sjálfsögðu lagt meira til sameiginlegra sjóða, þá sérstaklega er illa árar. Við hljótum líka að horfa til séreignarsjóðanna sem geta líka lagt eitthvað af mörkum án þess þó að rýra lífeyrisgreiðslur núna og án þess þó að rústa samtryggingarkerfið.  
            

Frú forseti. Hér hafa menn þrefað um leiðir og bent ásakandi í allar áttir. Ég ætla ekki að blanda mér í þann slag. Þess í stað ætla ég aðeins að reifa það hvernig mér leið þegar ég sá í fréttum ríkissjónvarpsins í vikunni hvaða útfærsla væri ofan á við að auka skattheimtu. Ég tek fram að ég er ekki á móti þrepaskiptum hátekjuskatti en hann á þá að leggjast á háar tekjur, ekki millitekjufólk sem berst þessa dagana í bökkum. Þegar ég sá frétt ríkissjónvarpsins um fyrirhugaðar klyfjar sem á að bæta á almenning í landinu, ofan á gríðarlega kaupmáttarskerðingu, tekjutap og okurvexti sem leggjast ofan á stökkbreytt íbúðalán okkar, langaði mig mest til að panta flugfar fyrir alla fjölskylduna og koma mér í burtu og hefja líf einhvers staðar annars staðar þar sem sanngirni er gætt og lífskjör eru bærilegri. Við skulum ekki gera lítið úr þeirri erfiðu stöðu sem stjórnvöld eru í en vilji þau fá íbúa þessa lands með sér í uppbygginguna, vilji þau að fólkið haldi áfram að búa á Íslandi verður að leiðrétta höfuðstól íbúðalána vegna algjörs forsendubrests. Þegar það er búið, og ekki fyrr, fara hjólin aftur að snúast. Ég veit að fólk er tilbúið að leggja sitt af mörkum, m.a. með aukinni skattheimtu, en ekki fyrr en þetta hefur verið leiðrétt. Við þessar aðstæður mun fólk sækja í svarta atvinnustarfsemi, ekki vegna einbeitts brotavilja heldur vegna þess að það er eina leiðin til að halda sér á floti.

Virðulegi forseti. Það var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins sem hækkaði frítekjumarkið í fyrra um meira en 18.000 kr. Það gerðist um síðustu áramót. Það var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins sem hækkaði líka tekjuskattinn í fyrra og vörugjöldin, sannarlega gerðum við það á síðasta ári. Við mælum hér fyrir því að menn gangi ekki um of á þessa tekjuskatta með óraunhæfum skattahækkunum. Við svöruðum þeirri spurningu í fyrra hvort ekki þyrfti að hækka skattana, og við gerðum það. Þessi ríkisstjórn talar fyrir því að verja kjör þeirra lægst launuðu. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem hækkaði frítekjumarkið um 18.000–19.000 kr. í fyrra, það er þessi ríkisstjórn sem afnemur vísitölutengingu persónuafsláttar, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar kom á vísitölutengingu persónuafsláttar. Þessi ríkisstjórn leggur til að hún verði afnumin og hún þykist tala fyrir kjörum þeirra lægst launuðu. Hún ætlar reyndar líka að afnema vísitölutengingu við almannatryggingabæturnar. Er það ríkisstjórn sem talar fyrir kjörum þeirra lægst launuðu? Ég held ekki. Því er ósvarað hérna í umræðunni hvort ríkisstjórnin ætlar að taka upp þriggja þrepa skattkerfi og því er líka ósvarað hvort hátekjuskatturinn, sem nýlega var settur á, eigi að lifa þrátt fyrir hið nýja þriggja þrepa skattkerfi sem hefur verið í umræðunni. Það mundi leiða til þess að hæstu laun yrðu skattlögð um 55%. Hér er talað um að í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins hafi skattbyrðin aukist. Hæstv. fjármálaráðherra, sem kallar eftir málefnalegri og yfirvegaðri umræðu en er í sömu ræðunni með persónulegan skæting í minn garð, sagði að hér hefði skattbyrðin aukist svo mikið að sett hefði verið heimsmet á Íslandi. Og hvaða ályktanir dregur hann af þeirri staðreynd? Jú, við skulum hækka skattana. Í sömu ræðunni og sagt er að skattbyrðin hafi aukist svo mikið að heimsmet hafi verið sett eru færð rök fyrir því að nú þurfi að hækka skatta. Þessi rök halda ekki vatni, standast enga skoðun. Það sem er jákvætt í máli hv. formanns efnahags- og skattanefndar og hæstv. fjármálaráðherra er það að þeir opna fyrir þá leið að nýta skattstofnana í séreignarsparnaðinum. En þeir hafa það ekki í brjósti sínu að þakka Sjálfstæðisflokknum fyrir þá tillögu, þeir hafa það ekki í sér að rétta sáttarhönd til stjórnarandstöðunnar og segja: Ja, það komu góðar tillögur sem við erum að taka til skoðunar. Nei, þeir vilja tala um þetta sem sína eigin tillögu og „pólarísera“ alla umræðu. Og það held ég að sé eitt helsta vandamálið með þessa ríkisstjórn, henni er svo mikið í mun að „pólarísera“ alla pólitíska umræðu í landinu að hún ýtir undir ósamstöðu, óöryggi, setur stöðugleikasáttmálann í uppnám og viðheldur spennustigi á Alþingi, sem er þveröfugt við það sem þjóðin kallar eftir. Við erum 

Frú forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson o.fl. hafa talað hérna eins og við eigum eitthvert einfalt val í þessum efnum. Vandinn er sá að við eigum það ekki, við getum öll verið sammála um það að við þessar erfiðu aðstæður í okkar samfélagi væri gott að þurfa ekki að hækka skatta, en ástæður eru fyrir því að við getum það ekki. Við getum ekki annað en náð þessum halla niður, annað væri ábyrgðarlaust og við verðum að leita allra færra og sanngjarnra leiða til þess. Ég er alveg sannfærður um að fólk er tilbúið til að taka á sig byrðar, það skilur að það verður að gerast en þá skiptir öllu máli að menn hafi fyrir því sannfæringu að reynt sé að gera það og útfæra á sem réttlátastan hátt. Það er það sem við stefnum að. Við erum að endurmeta þörfina fyrir tekjuöflun og það hefur þegar komið fram að við gerum okkur vonir um að hægt sé að draga nokkuð úr þeim áður áformuðu skattahækkunum sem fjárlagafrumvarpið boðaði. Ég fór yfir það hér áðan hvaða ástæður legðust með okkur í þeim efnum, eins og minni vaxtakostnaður, minna atvinnuleysi, jafnvel að sumir tekjustofnar séu að styrkjast á nýjan leik að einhverju leyti, og mögulega að við getum þá dregið svolítið úr aðhaldsþörfinni. Veruleikinn er sá að skattagrunnurinn á Íslandi undir lok hægri ríkisstjórnartímans var orðinn sá langlægsti á Norðurlöndum. Ef við tökum heildarskatttekjur hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu var Ísland með rétt rúmlega 40% í þeim efnum 2006 eða 2007. Í Noregi og Finnlandi voru þetta tæp 45% og í Svíþjóð og Danmörku tæp 50%. Samt viljum við og ætlum að reyna að byggja hér norrænt velferðarsamfélag. Það er ætlun okkar. Það stefnir í að þessar heildarskatttekjur opinberra aðila miðað við áformin núna verði um 34% af vergri landsframleiðslu. Þegar menn horfa til þessara hlutfalla er ekki hægt að halda því fram að ganga eigi hér langt í skattlagningu miðað við stöðu þjóðarbúskaparins, þvert á móti. Enda eru auðvitað ekki aðstæður til þess og greiðsluþol er að sjálfsögðu takmarkað. Hv. þm. Bjarni Benediktsson spurði um hátekjuskattinn. Já, hann verður að sjálfsögðu felldur inn í heildstæðara skattkerfi. Öðruvísi náum við ekki að dreifa byrðunum og þeir leggi meira af mörkum sem betur eru settir. Það var einn ágallinn á því hvernig menn skildu við skattkerfið hér eftir hrunið, að það var orðið mjög flatt og misskiptingin í íslensku samfélagi hefur aukist gríðarlega, eins og sést á því að 0,8% hjóna í landinu eiga tæp 13% allra hreinna eigna, eignir upp á 468 milljarða kr. Það segir sína sögu um þá gríðarlegu misskiptingu eigna sem hér er orðin í landinu. Fyrrverandi fjármálaráðherra Árni Mathiesen var með mjög merkilega yfirlýsingu 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þetta frumvarp er á þskj. 193. Frumvarpið er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en með því eru lagðar til breytingar. Þær eru helstar eftirfarandi: 1. Heimilað verði að stunda veiðar í atvinnuskyni á sama tímabili og frístundaveiðar eru stundaðar. 2. Dregið úr heimild til að flytja aflamark milli fiskveiðiára úr 33% í 15%. Er sérstaklega kveðið á um í bráðabirgðaákvæði að á þessu fiskveiðistjórnarári verði heimildin 10%. 3. Línuívilnun aukin. 4. Heimild til að kveða á um vinnsluskyldu á uppsjávarfiski. 5. Svokölluð veiðiskylda aukin en í því sambandi tekið tillit til veiða utan lögsögu úr stofnum sem ekki teljast til deilistofna. 6. Heimild til flutnings aflamarks frá skipi takmörkuð. 7. Bráðabirgðaákvæði er lýtur að veiðistjórn á skötusel og gjaldtöku fyrir úthlutun aflamarks í þeirri tegund. 8. Skipting leyfilegs heildarafla í karfa. Meginmarkmiðin með framlagningu frumvarpsins eru tvenns konar: Annars vegar er verið að leggja til ýmsar brýnar lagfæringar á núverandi kerfi og hins vegar er verið að leggja til tímabundnar breytingar sem til eru komnar vegna sérstakra aðstæðna sem skapast hafa. Undirliggjandi öllum þeim hóflegu breytingum sem lagðar eru til eru efnisleg rök sem eru vel ígrunduð. Undanfarinn áratug eða lengur var á Íslandi rekin einstök tilraun sem tók til þjóðfélagsins alls. Frelsi fyrirtækja til athafna var meira en víðast hvar þekktist. Frjálshyggja, sem var heimatilbúin, andaði sama napra andardrættinum frá höfuðvíginu í Brussel. Tilraunin gekk lengi og þær fáu gagnrýnisraddir sem heyrðust voru þaggaðar niður sem afturganga löngu liðins tíma. Svo gerist það þann 6. október fyrir um ári síðan að tilrauninni lauk skyndilega. Ekki var þó ráð fyrir því gert í tilraunaskipulaginu. Tilrauninni lauk vegna eigin bresta því að sennilega er þetta ein misheppnaðasta tilraun með nokkra þjóð sem gerð hefur verið. Afleiðingarnar eru lamað þjóðríki sem sleikja mun sár sín næsta áratuginn. Sú spurning vaknar: Hvað gerir þjóð sem í slíkum hörmungum lendir? Fer hún í sama hjólfarið og hún var í fyrir hrunið eða leitar hún annarra lausna og lagar það sem aflaga hefur farið? Tilraunin sem leiddi til efnahagshruns að stórum hluta í efnahagslífi þjóðarinnar gegnsýrði alla hluta þjóðfélagsins og var þá sjávarútvegur þjóðarinnar ekki undanskilinn. Reikningur hans eftir veisluna miklu er ámóta og annarra í þjóðfélaginu. Eftir stendur þjóð sem ekki er lengur sátt við þennan höfuðatvinnuveg sinn eins og hann hefur gengið og veit ekki hvaðan á sig stendur veðrið í þeim efnum. Hluta af ósætti þjóðarinnar má beint rekja til þeirrar stöðugu kröfu útgerða að skapað verði sem mest svigrúm og sveigjanleiki í fiskveiðistjórnarkerfinu. Allt annað komi í veg fyrir hagkvæma útgerð, er sagt. Þetta er krafa sem hlotið hefur slíkan hljómgrunn að til eru aðilar innan kerfis sem náð hafa endanlegum mörkum sveigjanleikans og þurfa aldrei að dýfa öngli í sjó. Mörg önnur dæmi í svipuðum dúr mætti rekja. Þó skal það skýrt tekið fram að margar og velflestar útgerðir hafa unnið af kappi og dyggð og umgengist náttúruauðlindina og skapað mikil auðæfi í þjóðarbúið. Er það meiri hlutinn, að mínu mati, sem fyllir þann hóp. En engu að síður er það mín skoðun að of langt hafi verið gengið í ýmsum þessum efnum og næg tilefni séu til að taka skref til baka. Raddir innan útgerðarinnar hafa einnig haldið því fram að hið opinbera ætti yfirleitt ekkert að koma nálægt fiskveiðistjórninni. Henni væri að best fyrirkomið hjá útgerðinni sjálfri. Við þessu segi ég bara: Er þetta fyrirkomulag sem menn halda að þjóðin sætti sig við eftir það sem á hefur gengið? Stefna stjórnvalda hefur haldið nokkuð styrkri hönd á þessu tímabili utan um einn þátt fiskveiðistjórnarinnar. Það er ákvörðun heildarafla. Sú ákvörðun hefur ekki verið látin í hendur annarra þótt þrýstingur hafi verið mikill. Mikilvægt er að við gerum okkur grein fyrir því að gagnstætt því sem víða er upp á teningnum í heimshöfunum, eru fiskimiðin í kringum landið enn gjöful og ein aðalkjölfestan sem við höfum á að byggja til framtíðar. Ekki er þó allt yfir gagnrýni hafið og þannig farið að ekki hefði mátt betur gera. Ég skal fúslega taka undir það að ég hefði viljað sjá betri árangur af uppbyggingu fiskstofna á undanförnum áratugum. Ég segi þó bara: Hvernig væri ástandið ef ekki hefði verið haldið utan um takmörkunina eins og þó hefur verið gert? Frú forseti. Nú mun ég víkja máli mínu að einstökum efnisatriðum frumvarpsins. Megintilgangur þess er, eins og áður sagði, að lagfæra ýmsa smærri ágalla og hafa sum ákvæðin ekki miklar breytingar í för með sér. En þegar allt er tekið saman hef ég þá trú að frumvarpið, verði það að lögum, leiði til heilbrigðara fiskveiðistjórnarkerfis þótt grundvallarþáttum þess sé ekki hnikað. Jafnframt því sem hér er lagt fram til meðferðar Alþingis er rétt að vekja athygli á störfum starfshóps sem ég skipaði í sumar. Starfshópurinn mun skila af sér áliti sem mun taka á hinum stóru þáttum kerfisins til þess að ná fram sátt um þá meðal þjóðarinnar. Bind ég miklar vonir við vinnu þessa starfshóps. Þegar hann hefur lokið störfum og skilað af sér verða tillögur hans metnar á eigin forsendum og um það er full sátt. Ef þær tillögur starfshópsins sem samþykktar verða ganga þvert á það sem hér er lagt til verður auðvitað tekið tillit til þess þegar að því kemur. Með frumvarpinu eru heimildir útgerða sem stunda frístundaveiðar og eiga aflaheimildir, rýmkaðar þannig að þeim skipum sem einnig hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni verði eftirleiðis heimilt innan sama fiskveiðiárs að stunda frístundaveiðar og veiðar í atvinnuskyni á sama tíma. Í núgildandi lögum er þetta óheimilt og hefur það skapað vandamál fyrir þá sem leggja stund á hvort tveggja. Frá upphafi kvótakerfisins hefur verið að finna ákvæði í lögum sem heimilar að ákveðið hlutfall aflamarks sé flutt á milli fiskveiðiára. Á síðasta ári var heimild þessi hækkuð úr 20% í 33% af aflamarki hverrar botnfisktegundar, úthafsrækju, humars og síldar. Nú er lagt til að þessi heimild verði lækkuð í 15% en að ráðherra hafi þó heimild til hækkunar fyrir einstakar fisktegundir, séu fyrir því haldbær rök. Sveigjanleikinn verður eftir sem áður mikill að mínu mati. Allt að 15% má geyma milli fiskveiðiára og í gildi eru ákvæði 11. gr. sem heimila útgerðum að veiða 5% umfram aflamark hverrar botnfisktegundar sem gengur þá inn á aflamark næsta árs. Sveigjanleikinn yrði sem sagt 20%, og þætti sumum nóg um. Fleiri ákvæði eru í núgildandi lögum sem skapa útgerðum sveigjanleika af ýmsu tagi, eins og t.d. tegundir, tilfærslur og fleira. Gengið er enn lengra á þessu fiskveiðistjórnarári þar sem lagt er til að flutningsheimildin verði 10%. Rökin eru einfaldlega þau að sem mestur afli berist að landi á fiskveiðiárinu. Þau varða því öðrum þræði ríka þjóðarhagsmuni þar sem áherslan er á að sem mestur afli komi að landi þetta árið vegna efnahagslegra ástæðna sem óþarfi er að rekja hér. Auk þess skapar of mikill sveigjanleiki af þessu taginu óvissu í fiskveiðistjórninni ef aðstæður breytast skyndilega líkt og allir geta séð. Samkvæmt mati Fiskistofu, með öllum fyrirvörum um aðra þætti, má áætla að þessi breyting úr 33% í 10% sé tekið mið af síðasta fiskveiðiári, hefði valdið því að 4.077 tonnum af þorski, 7.084 tonnum af ýsu, 4.026 tonnum af ufsa og 544 tonnum af steinbít hefði þurft að ráðstafa á annan hátt en með flutningi á milli ára eins og gert var ef heimild til flutnings á milli ára hefði verið aðeins 10% það ár. Það er auðvitað ekki gefið að allur þessi fiskur hefði verið veiðanlegur en menn sjá ljóslega af þessu að mikið liggur undir. Hér er svo um að ræða breytingu sem lögð er fram rétt þegar liðnir eru aðeins tveir og hálfur mánuður af fiskveiðiárinu sem er aldrei æskilegt. Breytingin er þó þess eðlis að fyrir henni eru almannarök, hún kemur jafnt við alla og felur því ekki í sér mismunun. Nægur tími ætti jafnframt að vera fyrir hlutaðeigandi til að aðlaga sig breyttu ástandi. Lagt er til að svokölluð veiðiskylda verði aukin þannig að miðað verði við að 50% af aflamarki skips sé nýtt með veiðum þess á hverju fiskveiðiári en ekki að það sé gert annað hvert ár, eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Meginmarkmiðið með úthlutun aflaheimilda er að þeim sé ráðstafað til veiða innan fiskveiðiársins. Hér er lagt til að svigrúm til annarrar nýtingar verði takmarkað sem þessu nemur. Að mínu mati eru ákvæði núgildandi laga allt of rúm og skortir rökstuðning. Þau er auk þess til þess fallin að ala á tortryggni. Samkvæmt núgildandi lögum er óheimilt að flytja frá skipi meira en sem nemur 50% úthlutaðs aflamarks í þorskígildum talið, nema þegar breyting hefur orðið á skipakosti útgerðar eða skip hefur horfið úr rekstri um lengri tíma vegna alvarlegra bilana eða sjótjóns. Til að stuðla að því að aflaheimildir séu nýttar til veiða er lagt til að einungis verði heimilt að flytja af fiskiskipi 50% þess aflamarks sem skipi var úthlutað á fiskveiðiárinu, í þorskígildum talið. Hér er að sama skapi verið að herða reglur í þá veru að þeir sem hafi aflaheimildir ráðstafi þeim til veiða en þær séu ekki nýttar til þess að auka tilflutninga á öðrum fisktegundum. Að mínu mati leiðir þessi breyting einnig til heilbrigðara fiskveiðistjórnarkerfis. Enn fremur er lagt til að framvegis verði að koma til varanleg breyting á skipakosti til að breyting á skipakosti leiði til aukinnar flutningsheimildar aflamarks. Með varanlegri breytingu á skipakosti er átt við þau tilvik þegar útgerð selur skip sitt, útgerð kaupir til sín skip og gerir út og þegar skip er tekið af skipaskrá. Ákvæði þetta er sett fram til þess að styrkja heimildir framkvæmdarvaldsins til að tálma aðferð sem þekkt er og oft hefur gengið undir nafninu „kínverska leiðin“ og verður seint talin æskileg. Verði þessi breyting að lögum tekst okkur vonandi að afmá þennan blett af stjórn fiskveiða. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á ákvæði laganna sem snýr að línuívilnun, þ.e. þeirri reglu að afli sem veiddur er á línu reiknast ekki, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, að fullu til aflamarks hlutaðeigandi báts. Samkvæmt núgildandi lögum nær línuívilnun einungis til afla sem veiðist á línu sem beitt hefur verið í landi en í frumvarpi þessu er lagt til að sé lína stokkuð upp í landi taki ívilnunarregla einnig til þess afla sem á hana veiðist. Þá er hlutfall hefðbundnar línuívilnunar aukið úr 16% í 20% og ný 15% regla kemur til fyrir þá sem stokka línu í landi. Ætti þá að vera tryggt að þær aflaheimildir er tilheyra línuívilnun, sem m.a. eru ákveðnar í lögum, verði veiddar að fullu en það hefur ekki náðst undanfarin fiskveiðiár. Ekki nýttust í línuívilnun á síðasta fiskveiðiári, 1.518 tonn af þorski, 28 tonn af ýsu og 78 tonn af steinbít þrátt fyrir heimildir. Heimildir þessa árs til línuívilnunar eru 3.375 tonn af þorski, 2.100 tonn af ýsu og 700 tonn af steinbít. Jafnframt er fallið frá þeirri skyldu í lögunum vegna öryggissjónarmiða að bátur skuli skilyrðislaust landa í sömu höfn og haldið var til veiða frá. Línuívilnun er ákveðin með lögum frá Alþingi og er í núgildandi lögum. Henni er ætlað að styðja við bakið á þeirri atvinnusköpun sem felst í beitningu í landi. Með breytingunni er eingöngu verið að aðlaga reglur þannig að lögin nái markmiði sínu um magn eins og Alþingi hefur sett það fram. Þá er gert ráð fyrir að sett verði í lög ákvæði sem heimilar ráðherra að skylda útgerðir skipa er stunda veiðar á uppsjávarfiski til að vinna hluta aflans. Þekkt er að veiðar á ýmsum uppsjávarfiski til bræðslu hafa verið umdeildar út frá því sjónarmiði að um sé að ræða fisk sem fyllilega sé hæfur til manneldis. Ekki síst hefur þessi gagnrýni komið frá útlöndum og bið ég hv. Alþingi að gera ekki of lítið úr henni. Verðhlutföll afurða stjórna því að stærstum hluta hvernig útgerðir haga sinni vinnslu. Það er mat mitt að nauðsynlegt sé fyrir stjórnvöld af ýmsum ástæðum, ekki hvað síst siðrænum og þeim er varða umgengni við auðlindina, að stjórnvöld hafi þetta tæki til að hlutast til um þegar og ef nauðsyn krefur. Það er mat margra að það verði ekki liðið til langs tíma í samfélagi þjóðanna að góður matfiskur sé bræddur í mjöl og lýsi í heimi þar sem fyrirsjáanlegur skortur er á mat. Það er áréttað að hér er beðið um heimild sem eðli málsins samkvæmt getur verið á bilinu 0–70%. Heimildin er stefnumarkandi og er alls ekki víst að henni þurfi að beita, en með samþykkt verður hins vegar alveg ljóst til hvers vilji Alþingis stendur í þessum efnum þegar til framtíðar er litið. Útbreiðsla skötusels við Ísland virðist aukast í samræmi við hærri sjávarhita við landið. Þessar breytingar koma mjög skýrt fram í upplýsingum frá Hafrannsóknastofnun um veiði og breytingar á sjávarhita á síðastliðnum árum. Fiskifræðingar og starfsmenn Hafrannsóknastofnunar lýsa þessum breytingum á veiðisvæðum, hækkandi sjávarhita, nýliðun og vexti skötusels afar vel í grein í tímariti hins íslenska náttúrufræðifélags, Náttúrufræðingnum , árið 2006. Við upphafsúthlutun kvóta í skötusel árið 2001 voru 402 skip með úthlutun, að vísu sum með aðeins fá kíló. Þróunin síðan hefur verið sú að veiðiskipum með kvótaúthlutun í upphafi fiskveiðiárs fækkar um 20–40 árlega og eru nú 157 fiskiskip með upphafsúthlutun. Af þeim fjölda eru 51 fiskiskip með 2.037 tonn af skötusel ef miðað er við 10 tonn eða meira. Samtals eru þessi 51 skip með 90% af kvótanum, en 106 fiskiskip með 213 tonn eða 10% af kvótanum. Við skoðun á þeim sem mest hafa virðist svo að sömu útgerðirnar leigi einnig mest frá sér. Fyrir liggur að 11 af kvótahæstu skipunum ráðstafa frá sér 83% af aflaheimildum með öðru en veiðum sem er þá annaðhvort leiga eða skipti. Árið 2001 var ákveðið að skötuselur yrði færður í aflamarkskerfið. Væntanlega var kvótasetning á hvert skip byggð á veiði áranna 1998 til 2000 en athygli vekur að ekki lá á þeim tíma fyrir ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar sem þó hefur yfirleitt verið talin forsenda heildaraflamarksákvörðunar. Samkvæmt upplýsingum úr aflaskýrslum veiðiskipa var öll veiði á skötusel árin 1995–2000, bæði ár meðtalin, frá Selvogsbanka í vestri og austur í Hornafjarðardýpi. Skötuselsafli var hægt vaxandi á þessu svæði við Suðurströndina frá 176 tonnum árið 1995 upp í 1.023 tonn árið 2000. Síðan minnkaði skötuselsaflinn niður í 571 tonn árið 2002 og fór ekki að aukast aftur fyrr en frá árinu 2003 og þá með mjög vaxandi veiði skötusels á nýjum veiðisvæðum við Reykjanes, í Faxaflóa og við Snæfellsnes. Nú síðustu ár hefur einnig verið vaxandi magn af skötusel í Breiðafirði og allt norður á Vestfirði, jafnvel út af Norðurlandi líka. Frá 2005 hefur afli af skötusel verið yfir 2.000 tonn og var 3.400 tonn fisveiðiárið 2008/2009. Mest af veiðinni er á nýjum veiðisvæðum vestan Selvogsbanka og fyrir Vesturlandi sem ekki voru inni þegar skötuselur var settur í kvóta árið 2001, eins og ég greindi áður frá. Við ákvörðun heildaraflamarks í sumar fyrir fiskveiðiárið 2009/2010 var úthlutað heildaraflamarki upp að 2.500 tonnum, sem var í samræmi við ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, en veiðin 2008/2009 var 3.400 tonn. Núverandi umráðamenn hlutdeildar hafa því fengið viðbótarúthlutun og á rétt þeirra er ekki gengið. Ég tiltók í sumar að ég mundi úthluta viðbótaraflamarki en það yrði gert með öðrum hætti. Í fréttatilkynningu ráðuneytisins dagsett 10. júlí síðastliðinn sem fylgdi ákvörðun um heildaraflamark frá því í sumar segir: „Ráðherra tekur þó fram að hann hefur í hyggju að skoða aðrar leiðir til viðbótar varðandi fiskveiðistjórn í skötusel.“ Af þessu sést að það hefur allan tímann verið unnið eftir ákveðinni áætlun sem ekkert hefur breyst og með þessum opna hætti. Rökin fyrir viðbótinni er hin gríðarlega aukna útbreiðsla og ekki liggja fyrir áhrif þessa fisks á lífríkið auk þess sem veiðin hefur aukist. Þessu til staðfestingar er bent á að samkvæmt skýrslum Fiskistofu er í dag nú þegar búið að veiða tæp 56% af heildaraflamarki skötusels á fiskveiðiárinu þrátt fyrir að aðeins séu liðnir tveir og hálfur mánuður af þessu fiskveiðiári. Það er hærra hlutfall en áður þekktist. Með vísan til þessa er hér lagt til að sett verði ákvæði til bráðabirgða sem heimilar ráðherra á fiskveiðiárunum 2009/2010 og 2010/2011 sérstaka ráðstöfun hvort ár á allt að 2.000 lestum af skötusel án þess að þeim verði úthlutað á grundvelli aflahlutdeilda í tegundinni. Gert er ráð fyrir að útgerðum skipa sem hafa leyfi til veiða í atvinnuskyni verði heimilað að sækja um að fá í hvert sinn að hámarki 5 tonn af þeim aflaheimildum gegn greiðslu gjalds. Aflaheimildir þessar eru ekki framseljanlegar, þær skapa engan rétt og geta ekki nýst á nokkurn annan hátt í fiskveiðistjórnarkerfinu en til veiða. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji nánari reglugerð um tilhögun þeirra. Þá er og gert ráð fyrir því að tekjur af þessum aflaheimildum renni í ríkissjóð og skuli ráðstafað á þann veg að 40% hluti þeirra renni í rannsóknarsjóð til að auka verðmæti sjávarfangs og 60% hluti renni í byggðaáætlun með það að markmiði að stuðla að atvinnuþróun og nýsköpun í sjávarbyggðum undir forsjá iðnaðarráðherra. Tiltekið er að um brýna ráðstöfun er að ræða sem er í samræmi við stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar um brýnar aðgerðir vegna stjórnar fiskveiða. Aðgerðin er tímabundin að því leyti að hún tekur á nær fordæmalausum breytingum á útbreiðslu nýs stofns sem eru tilkomnar að líkindum vegna örrar hlýnunar loftslags og hækkandi hita sjávar. Af þessu leiðir að ráðuneytið telur að málefni skötusels séu svo sérstök að ekki sé um að ræða fordæmi fyrir grundvöll fiskveiðistjórnar yfirleitt og er ákvæðið sett til bráðabirgða til að taka af allan vafa í því sambandi. Þá eru bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu sem varða skiptingu úthlutunar karfaaflaheimilda í gullkarfa og djúpkarfa þar sem Hafrannsóknastofnun setur nú fram tvískipta ráðgjöf fyrir karfann og ákvæði sem kveður á um að úthlutað aflamark í úthafsrækju leiði ekki til þess að fiskiskip missi aflahlutdeild í úthafsrækju eða öðrum tegundum 2009/2010, en samhljóða ákvæði hefur verið í gildi síðastliðin fjögur fiskveiðiár. Vakin er athygli á því að ekki er endurnýjuð heimild til þess að eingöngu veiðar á úthafsrækju skuli bera veiðigjald. Það ásamt takmörkun á flutningi á milli skipa ætti að stuðla að auknum veiðum á þessari tegund. Jafnframt er ákvæði sem takmarkar heimild til flutnings aflamarks á yfirstandandi fiskveiðiári við 10% sem ég hef áður getið. Frú forseti. Ég hef nú mælt hér fyrir frumvarpi um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða með síðari breytingum og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög áhugaverða ræðu sem hann flutti af miklum eldmóð. Ég ætla að fara yfir það betur hér á eftir. Mig langar að spyrja hann hér nokkurra spurninga, þá í fyrsta lagi varðandi það sem kom fram í blöðunum í gær þar sem kom í ljós að fyrrverandi þingmaður Grétar Mar hefði keypt bát fyrir þremur vikum og að hann hafði vitað hvað í vændum var í gegnum Guðjón Arnar Kristjánsson, sem er sérstakur pólitískur ráðgjafi ráðherrans í ráðuneytinu. Hvað finnist hæstv. ráðherra um þetta? Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra varðandi það að maður má leigja til sín fimm tonn í einu í skötusel. Má maður með bát sem á tíu tonn eða eitthvað umfram þessar heimildir, varanlega úthlutaðar, leigja úr þessum potti áður en hann fer niður á núllið? Í þriðja lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hversu margir nýir bátar reiknar ráðherrann með að hefji útgerð eða beina sókn í skötusel?

Forseti biður hv. þingmann afsökunar en þegar fjórir hv. þingmenn hafa beðið um að veita andsvar er ræðutími styttur í eina mínútu í hvert sinn.

Frú forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar frábið ég mér dylgjur um að einstakir menn kaupi skip út á einhver væntanleg lög. Hitt er alveg rétt að Guðjón Arnar Kristjánsson, sá reyndi sjómaður, hefur unnið að tilteknum verkefnum innan ráðuneytisins tímabundið og gert það vel. Varðandi síðan hverjir hafa leigurétt til þess að leigja þennan skötuselskvóta, er alveg rétt að það hafa allir til þess í sjálfu sér rétt til þess, það er opið fyrir alla, en auðvitað þurfa þeir þá að vera komnir niður fyrir ákveðið mark til þess að eiga möguleika á að fá þennan kvóta á leigu. Þeir verða að greiða fyrir hann og síðan verða þeir að veiða hann áður en þeir fá aftur viðbót. En það eru í sjálfu sér engir útilokaðir frá þessu sem á annað borð hafa rétt til atvinnuveiða.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aftur um hve margir bátar hann reiknar með að hefji beina sókn í skötuselsveiðar eftir þessar breytingar. Síðan langar mig í öðru lagi að spyrja hann um hvað mörg net hefðbundinn vertíðarbátur er með í sjó og hver lengdin er, annaðhvort í sjómílum eða kílómetrum. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hvort hæstv. ráðherra telur að þær breytingar sem verið er að gera á karfaúthlutun hafi jákvæð eða neikvæð áhrif á minni togskip, vegna þess að það liggur fyrir að hægt er að gera þetta með öðrum hætti en uppálagt er í frumvarpinu. Það er hægt að úthluta þessu miðað við veiðireynslu en ekki fara að deila þessu á vefinn, eins og er lagt til í frumvarpinu.

Frú forseti. Ég vil fyrst árétta að allir sem hafa atvinnuréttindi hafa rétt til að leigja úr þessum potti en síðan verður sett nánari reglugerð um það. Gert er ráð fyrir að því sé skipt á tímabil, jafnvel á einn mánuð eða tvo. Það á svo að útfæra í reglugerð hvernig þessu er til hagað, að setja reglur um netafjölda og annað því líkt sem varðar umgengni og veiðar að þessum fisk, það er alveg hárrétt. Varðandi spurningar hv. þingmanns um karfann veit ég að það er álitamál. Það var til meðferðar á síðasta þingi og þá voru skiptar skoðanir um það. Þetta er samkvæmt tillögum hóps sem vann að þessum málum og samkvæmt tillögum Hafrannsóknastofnunar. Ef önnur sjónarmið koma upp verða þau væntanlega skoðuð í hv. sjávarútvegsnefnd. Þetta er það sem hefur ítrekað verið lagt til að farið verði eftir en ég þekki sjónarmið hv. þingmanns sem hann kynnti hér.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessum breytingum hæstv. sjávarútvegsráðherra, sérstaklega þessu bráðabirgðaákvæði sem er í lögunum um 120 kr. á kílóið fyrir skötuselinn. Þetta er lítið skref fyrir einn mann en stórt fyrir alla Íslendinga og mun vonandi leiða til frekari útfærslu á því að hætt verði að afhenda þessa mikilvægu auðlind ókeypis til útvalinna og að hún verði gerð að tekjustofn fyrir ríkissjóð í framtíðinni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða líkur telur hann á því að í hans tíð muni þetta kerfi verða útfært frekar á aðrar tegundir? Og ef svo er, þá hvenær?

Virðulegi forseti. Ég ítreka að þessi tillaga um veiðar á skötusel er algerlega einstök og snýr eingöngu að þessari fisktegund. Hún er líka tímabundin þannig að hún rennur út og það þarf þá að setja ný lög um það ef á henni verður framhald með einhverjum hætti þannig að þetta er bráðabirgðaákvæði sem er með sólarlagi. Ég bið menn að vera ekki að túlka þennan þátt. Ég lýsti því vel í ræðu minni að skötuselur er nú í sérstakri útbreiðslu og færist inn á önnur mið á landinu. Þetta er fyrst og fremst tilraunaaðgerð sem þarna er sett í gang sem menn mega ekki draga allt of víðtækar ályktanir af. En markmið frumvarpsins er einnig að hvetja til þess í samræmi við ágæta umræðu sem var um sjávarútvegsmál í vikunni að sá afli sem gert er ráð fyrir og lagt er til að megi veiða á fiskveiðiárinu verði veiddur á því fiskveiðiári sem mælt er fyrir um.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég vil hvetja hann til að halda áfram á þessari braut og minni á að samkvæmt ítrekuðum skoðanakönnunum eru bandamenn hans sennilega 80–90% landsmanna ef hann heldur svona áfram og ég hlakka til að sjá það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlýjan hug í minn garð og þeirra verkefna sem verið er að vinna. En ég ítreka að sjávarútvegurinn, fiskveiðiauðlindin, er sú auðlind sem við byggjum hvað mest á og treystum á. Það er þess vegna mikilvægt að það magn sem gert er ráð fyrir að verði veitt heimild til að veiða sé veitt innan fiskveiðiársins, komi inn til löndunar, inn í atvinnulífið, inn í efnahagskerfið, og verði þá samkvæmt þeim væntingum sem gerðar eru þegar aflaheimildum er úthlutað fyrir fiskveiðiárið. Ég legg þunga áherslu á að þannig þarf þetta að gerast. Við þurfum á öllu okkar að halda núna.

Frú forseti. Ég kem fyrst og fremst hingað til að lýsa ánægju minni með það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram af hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég tel að hér sé verið að gera bæði tímabærar og þarfar breytingar á ýmsum ágöllum sem verið hafa og eru á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta eru breytingar sem hafa augljóslega það markmið fyrst og fremst að færa auknar tekjur í þjóðarbúið, auka við afla og gera fiskveiðistjórnarkerfið siðvæddara og heilbrigðara en raun hefur verið á. Ég lýsi yfir fullum stuðningi við áform hæstv. sjávarútvegsráðherra sem birtast í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég vil árétta að útgerð og fiskvinnsla hefur verið framkvæmd samkvæmt lögum undanfarið og ég er ekki í tillögum mínum að leggja neitt annað til en að hér séu gerðar nokkrar breytingar á. Ég vil minna á hversu miklu máli það skiptir fyrir okkur að færa þessa heimild á milli fiskveiðiára niður þó að það séu ekki nema þessi rúmu 15 eða 17%, þetta þýða nokkur þúsund tonn af fiski sem koma til veiða innan fiskveiðiársins, eins og ráð er fyrir gert, en er ekki geymd til næsta árs. Þegar við köllum eftir auknum aflaheimildum innan fiskveiðiársins núna, og menn geta fært töluverð rök fyrir því, er það númer eitt að við fáum samkvæmt núverandi úthlutun og samkvæmt núverandi kerfi þann fisk sem veitt er aflaheimild fyrir, inn á fiskveiðiárið. Þarna er, eins og ég lýsti áðan í ræðu minni, um nokkur þúsund tonn af fiski að ræða 

Virðulegi forseti. Ég kem upp fyrst og fremst til að lýsa óánægju með það verklag sem viðhaft hefur verið við vinnslu þessa máls. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra í upphafi framsögu hans að engin sátt væri um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum búið við alllangan tíma. Í mínum huga er það nokkuð ljóst að ástæðan fyrir því ósætti sem uppi er, er m.a. það verklag sem viðhaft hefur verið, að krukka í kerfið á undanförnum árum. Þær breytingar sem hér eru lagðar til eru í mínum huga þess eðlis að þær munu ekki verða til að skapa þá sátt um kerfið sem menn virðast kalla eftir. Því spyr ég hæstv. ráðherra, af því að hann lýsti því yfir að engin sátt væri um þetta, í hvaða mynd hann sjái fiskveiðistjórnarkerfið fyrir Ísland sem fullkomin sátt og eining ríki um.

Frú forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi að krukkað hefði verið í kerfið á undanförnum árum. Ég vísa því frá mér að svara fyrir aðra sjávarútvegsráðherra á undanförnum árum sem hafa krukkað í kerfið með misjöfnum árangri, eins og hv. þingmaður minntist á. Ég hef aðeins verið ráðherra í nokkra mánuði og ber enga sök á því en þó er með þessu frumvarpi verið að reyna að bæta þar úr sem miður hefur farið. Það er alveg rétt að í stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar eru rakin brýn atriði sem ráðherra er falið að grípa til og koma í framkvæmd svo fljótt sem verða má. Þau lúta, eins og ég rakti hér, ekki beint að grundvallaratriðum fiskveiðistjórnarkerfisins heldur miklu meira að ákveðnum útfærsluþáttum þeirra. 

Virðulegi forseti. Ég dreg í efa að sátt verði í öllu þjóðfélaginu um þá fiskveiðistefnu sem flokkur hæstv. ráðherra hefur boðað. Ég sé t.d. ekki fram á að Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsóknarflokkurinn muni samþykkja þá stefnu óbreytta. Ég held að það liggi skýrt fyrir. 

Frú forseti. Varðandi heimildir fyrir skötusel verð ég að benda á að þarna er heimild allt að 2.000 tonnum þannig að það kemur þá í ljós á hvaða bili það mun liggja. Ég vil líka benda á, eins og kom fram í máli mínu, að skötuselurinn er í mikilli útbreiðslu í kringum landið. Mér er kunnugt um að það var ekki að öllu leyti tekið inn í ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. En þegar endanlega hefur verið gengið frá því í reglugerð hver úthlutunin þarna verður og hvernig að henni verður staðið verður að sjálfsögðu tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem nauðsynlegt er að gera í því sambandi. Þetta er því mjög sérstætt varðandi skötuselinn. En ég legg áherslu á að þær breytingar sem  
            

Virðulegi forseti. Hafi einhver efast um tilgang þessa frumvarps sem við ræðum hér tók hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra af öll tvímæli í þeim efnum. Í ræðu sinni í upphafi lagði hann mjög út frá því að einn meginveikleikinn við fiskveiðistjórnina væri að allt of mikill sveigjanleiki hefði verið innleiddur í það kerfi, svo mikill sveigjanleiki að nú væri ráð að reyna að draga úr honum. Þessi málflutningur rímar ekki alveg við það sem maður hefur heyrt í áranna rás þegar við höfum rætt fiskveiðistjórnarmálin, hvort sem er á þinginu eða úti í þjóðfélaginu. Þar hefur einmitt verið kvartað undan því að fiskveiðistjórnarkerfið væri svo ósveigjanlegt og niðurnjörvað að þyrfti að opna það og gera það sveigjanlegra gagnstætt því sem væri í dag. Nú hefur hins vegar hæstv. sjávarútvegsráðherra kveðið upp úr með að það sé ákveðinn galli í þessu kerfi, það sé svo sveigjanlegt að það búi til möguleika sem hafi í för með sér afleiðingar sem nú þurfi að bregðast við. Þetta er út af fyrir sig alveg sjónarmið sem ég hlýt að virða og ganga þá út frá að sé grunntónninn í þeim breytingum sem hér eru innleiddar með framlögðu frumvarpi sem ríkisstjórnin stendur á bak við, og ríkisstjórnarflokkarnir væntanlega líka. Það er alveg rétt að frumvarpið er á margan hátt til þess fallið að draga úr sveigjanleikanum og gera það með öðrum orðum niðurnjörvaðra en áður, draga úr möguleikunum sem menn hafa þá til hagræðingar og möguleikunum til að bregðast við breyttum aðstæðum, t.d. á sviði markaðsmála, þegar afli dregst saman eða eykst milli fiskveiðiára sem gefur tilefni til þess að menn reyni að vanda sig og draga úr sveiflunum sem af þessu hljótast. Það liggur þá fyrir að vilji ríkisstjórnarinnar er að hafa fiskveiðistjórnarkerfið þannig að minni möguleikar séu til að bregðast við þessu. Þetta er líka dálítið sérkennilegt í ljósi þess að þó að hæstv. ráðherra reyni að tala niður þýðingu einstakra efnisgreina frumvarpsins er það samt þannig úr garði gert að mörg atriði þess eru stórmál. Hér er fitjað upp á grundvallarspurningum í fiskveiðistjórnarkerfinu og ekkert óeðlilegt við það. Á Alþingi koma auðvitað þessar grundvallarspurningar. Það er ekkert óeðlilegt að við ræðum það þegar að því kemur en við skulum ekki gleyma því að hæstv. ríkisstjórn hefur lagt leikreglurnar. Hæstv. ríkisstjórn ákvað það fyrst í stefnuyfirlýsingu sinni og síðan með ákvörðun sinni fyrr á þessu ári að setja á laggirnar stóra nefnd, 18 manna nefnd ef ég man rétt sem í eiga sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka og fulltrúar hagsmunasamtaka, sem hafði það hlutverk að fara yfir þessa stóru drætti sjávarútvegsmálanna. Þess vegna hefði maður gert ráð fyrir því að hæstv. ríkisstjórn mundi bíða með að leggja fram tillögur sínar í veigamiklum og umdeilanlegum málum þangað til nefndin lyki störfum. Nefndin er held ég með sinn þriðja fund í dag þannig að hún er ekki komin langt áleiðis með sína vinnu og það er alveg greinilega verið að taka fram fyrir hendurnar á nefndinni. Hæstv. ráðherra fór yfir hugsun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum í ræðu sem hann flutti fyrir nákvæmlega hálfum mánuði, á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna, og ég ætla að vitna í ræðu hæstv. ráðherra. Hann segir, með leyfi forseta: „Eins og þið þekkið þá ákvað ég á grundvelli samstarfsyfirlýsingar þessarar ríkisstjórnar að setja á fót vinnuhóp til þess að fara yfir stóru drættina og álitaefnin í fiskveiðistjórnarkerfinu og koma með tillögur til úrbóta. Meginmarkmiðið með skipan þessa vinnuhóps er að freista þess að ná fram tillögum sem skapa meiri sátt um það meðal þjóðarinnar. Ég vil tiltaka hér sérstaklega að ég hef fyrir löngu ákveðið að gefa vinnuhópnum það svigrúm sem hann þarf. Með þessu á ég við að hann mun fá frið til verka sinna án sérstakrar íhlutunar af minni hálfu. Ég tel mikilvægt að aðrir sem hér eiga hlut að máli haldi þessari sömu stefnu í heiðri.“ Það fer ekkert á milli mála að hérna eru leikreglurnar settar. Hæstv. ráðherra bað sér með öðrum orðum griða, baðst undan því að þurfa að taka þá erfiðu umræðu sem þarf að eiga sér stað þegar við tökumst á við þessar grundvallarspurningar, og þess vegna er mjög undarlegt að hæstv. ráðherra skuli leggja fram frumvarp þar sem hann rýfur þau grið sem hann sjálfur bað um. Ríkisstjórnin áréttaði í rauninni þessi sjónarmið daginn áður en hæstv. ráðherra flutti þessi orð sín með yfirlýsingu hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra í tengslum við kjarasamningana þar sem því er lýst yfir að engin breyting hafi orðið á varðandi þann sáttafarveg sem endurskoðun fiskveiðistjórnarinnar hafi verið sett í með nefnd sem hæstv. ráðherra skipaði í sumar og ég hafði nokkur orð um áðan þar sem forsenda nefndarstarfsins væri að skapa sjávarútveginum góð rekstrarskilyrði til langs tíma. Það liggur algjörlega fyrir að þetta frumvarp er hins vegar þannig úr garði gert að það brýtur í bága við þær leikreglur sem hæstv. ráðherra útskýrði sjálfur á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna og ríkisstjórnin áréttaði með yfirlýsingu hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra daginn áður. Ýmislegt má auðvitað segja um þetta frumvarp, en eitt af því sem stendur upp úr er á vissan hátt stefnuleysi, stefnuleysi að því leytinu að hvað rekur sig á annars horn. Þá rifjast upp fyrir mér brot úr kvæði sálmaskáldsins frá Bægisá sem segir: Eitt rekur sig á annars horn eins og graðpening hendir vorn. Sumu í þessu frumvarpi ætlað að stefna til einnar áttar en öðru til gagnstæðrar áttar. Það er eins og hæstv. ráðherra sé ekki búinn að gera upp hug sinn í stórum málum sem hann reynir þó að að kasta inn í þingið. Er hann t.d. fylgjandi auknum framsalsheimildum eða er hann á móti? Vill hann auka leigumarkaðinn á kvóta eða ekki? Það verður alls ekki lesið út úr þessu því að í öðru orðinu talar hæstv. ráðherra fyrir því að það sé brýnt að draga úr leiguframsali, telur t.d. að menn eigi ekki annað skilið sem leigðu frá sér skötusel en að þeim sé refsað, og síðan í hinu orðinu leggur hann til ákveðna hluti sem leiða til þess að auka leiguframsalið. Hæstv. ráðherra talaði nokkuð um veiðiskylduna og það er ámælisvert að í frumvarpinu sem við ræðum hérna er engan rökstuðning að finna. Rökstuðningurinn kom að vísu fram í ræðu hæstv. ráðherra og það er auðvitað mjög til bóta og ástæða til að þakka fyrir það en tökum dæmi um veiðiskylduna sem er sennilega það mál sem menn hafa rætt hvað mest um, þ.e. framsalsheimildirnar sem leiða þá af því, og hefur verið stærsti ásteytingarsteinninn, helsta ágreiningsefnið þegar kemur að fiskveiðistjórnarkerfinu í landinu. Það fer ekkert á milli mála að þetta er það sem maður heyrir oftast nær gagnrýnt. Sjómannasamtökin og LÍÚ hafa viljað draga úr leiguframsalinu, hafa viljað auka veiðiskylduna. Þessi samtök lögðu fram tiltekna leið. Sú leið er að vísu ekki farin hérna, við skulum láta það liggja á milli hluta, en það er boðuð önnur leið til að draga úr leiguviðskiptum með kvóta. Þetta er heilmikið álitamál. Nú sjáum við hins vegar í umræðunni í blöðum, og á bryggjunum þegar við ræðum við sjómenn, að það sem sjómenn hafa mestar áhyggjur af um þessar mundir er að ekki sé til nægjanlega mikið framboð af leigukvóta, það þurfi meiri heimildir til að menn geti leigt, til að menn hafi aðgang að aflaheimildunum. Þeir kvarta mjög undan því og af því að hér er m.a. staddur varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar vil ég nefna að hún hefur líka vakið athygli á þessu og vill sérstaka rannsókn á því af hverju svona mikið hefur dregið úr leiguframsalinu. Hæstv. ráðherra talaði með svipuðum hætti á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna. Þetta er mjög flókin og vandasöm spurning sem á ekki að undanskilja í þeirri stóru nefnd sem hæstv. ráðherra vitnaði hvað eftir annað til og er ætlað að taka á þeim stóru álitamálum sem eru uppi í sjávarútveginum. Ef það á að kippa einu og einu álitaefni út úr starfi nefndarinnar, stórum álitaefnum, er auðvitað verið að gelda starf þessarar nefndar og gera það einskis virði, draga úr þýðingu þess og gera það aumlegt til að takast á við þetta risavaxna verkefni sem hæstv. ráðherra sagði að væri svo mikilvægt að nefndin hefði frið til að sinna. Ég held að við eigum einmitt við þessar aðstæður að fara mjög rækilega ofan í þessi mál. Menn hafa líka bent á í þessu sambandi, til að mynda trillukarlar, að þegar dregið er úr leiguframsalinu gerist það að þeir og einyrkjarnir, minni aðilarnir sem hafa minni heimildirnar, hafa minni aðgang að fiskveiðiauðlindinni. Hæstv. ráðherra leggur hins vegar greinilega til að reyna að draga úr þessu leiguframsali með því að auka veiðiskylduna. Það er alveg sjónarmið, en þetta er hins vegar að mínu mati óútkljáð mál sem ætti að ræða áður en það kemur inn í þingið á vettvangi nefndarinnar úr því að hún var á annað borð sett á laggirnar til að takast á við þessi stóru álitamál. Varðandi geymsluréttinn er hins vegar verið að horfa til annarrar áttar. Þar er greinilega það yfirlýsta markmið að reyna að stuðla frekar að auknu leiguframboði og draga úr sveigjanleikanum sem er í kerfinu. Það er engin tilviljun að við höfum verið með þennan geymslurétt alveg frá upphafi kvótakerfisins. Það hefur verið gert til að búa til sveigjanleika, til þess að menn gætu brugðist við breytilegum aðstæðum. Við skulum bara taka einn þátt þess máls sem er markaðsaðstæðurnar í sjávarútveginum. Þegar hæstv. ráðherra dregur t.d. úr aflaheimildum í ýsu hefur það áhrif á markaðinn. Menn hafa í vaxandi ýsugengd verið að vinna sér markaði erlendis fyrir ýsuna og þá er það auðvitað gífurlega mikið mál til að geta haldið því markaðsstarfi áfram að það sé einhver samfella og einhver sveigjanleiki í þessu kerfi. Þess vegna hafa þeir sem stunda þessa markaði nýtt sér þennan geymslurétt til að hafa meiri aflaheimildir til notkunar á þessu fiskveiðiári þegar það var fyrirsjáanlegt að mundi draga úr aflaheimildum í ýsunni. Þess vegna hafa þeir augljóslega reynt að fara í að geyma hjá sér aflaheimildir í því skyni, ekki endilega til að leigja þessar aflaheimildir frá sér heldur fyrst og fremst til að geta nýtt þær sjálfir, til að halda uppi eðlilegri vinnslu á þessu fiskveiðiári með minni aflaheimildum í ýsu til þess bæði að geta haldið uppi atvinnustiginu og sinnt þeim mörkuðum sem þeir hafa byggt upp með miklu og dýru markaðsstarfi sem núna á að reyna að gera að engu með þeim hugmyndum sem hæstv. ráðherra er með. Þegar við skoðum tölurnar er rangt að þessi geymsluskylda hafi haft þær afleiðingar sem hæstv. ráðherra segir. Það fóru ekki nema 5% sem voru í geymslu á þorski milli fiskveiðiára núna sem er svipað og árið á undan, meira en á árinu þar á undan, og fyrir því eru tilteknar ástæður. Í ýsunni hafa menn nýtt sér geymsluréttinn meira. Þó geymdu menn ekki nema tæplega 15% á milli fiskveiðiára en ástæðurnar eru þær sem ég er að segja, menn voru að búa sig undir það sem var fyrirsjáanlegt með ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar í byrjun júnímánaðar, þá var fyrirsjáanlegt að eitthvað drægi úr úthlutuðum aflaheimildum í ýsu og auðvitað reyndu menn að bregðast við því. Það var aðeins talað um skötuselinn áðan og hv. þm. Þór Saari seildist nokkuð langt þegar hann vitnaði til eiginlegra orða sjálfs tunglfarans Armstrongs og talaði um stórt skref fyrir mannkynið þó að það væri kannski ekki stórt fyrir manninn sem skrefið tók. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir, útbreiðsla skötuselsins hefur breyst. Við þurfum að bregðast við því, það er alveg rétt. Það eru ýmsar leiðir í því sambandi, t.d. sú að beita meðaflareglu sem hefði að mínu mati verið hin eðlilegasta nálgun á þetta mál. Hér er hins vegar farin afskaplega hæpin leið, enda er greinilegt að hæstv. ráðherra hefur ekki mjög mikla sannfæringu í þessum efnum. Hann segir að þetta sé til tveggja ára, gert í tilraunaskyni o.s.frv. Hæstv. ráðherra vísar til þess að mikil breyting hafi orðið á útbreiðslusvæði skötusels. Alveg rétt, en það á við um fleiri tegundir. Ýsan hefur heldur verið að breytast í útbreiðslumynstri sínu. Ég var á dögunum á Hólmavík og Drangsnesi. Þar komast menn ekki á sjó af því að það er svo mikil ýsa og lítill þorskur. Þegar aflareynslan stofnaði til kvóta var engin ýsa í Húnaflóanum. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst hann þá ekki bregðast við þeim sérstaka vanda sem þarna er og víðar með því að beita svipaðri reglu í ýsunni?  Virðulegi forseti. Þetta er allt saman heldur illa undirbúið og hæstv. ráðherra er greinilega hikandi við ýmislegt af því sem hann er að segja. Um leið og hann segist ætla að minnka geymsluréttinn opnar hann á heimild um að hann geti með einu pennastriki sjálfur, án þess að spyrja Alþingi, breytt þessum reglum hvenær sem honum hentar og þá eru engin takmörk. Það er sagt að hann megi auka geymsluréttinn eins mikið og hann vill og honum dettur í hug, að vísu eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar, en hann hefur valdið. Hann ætlar að taka þetta vald, 

Frú forseti. Já, það var nú aldrei við því að búast að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson yrði mjög áhugasamur um þetta frumvarp eða innihald þess enda hefur málflutningur hans sýnt það og hans fyrri störf í sjávarútvegsráðuneytinu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra. Mig langar til að koma hér inn á nokkur atriði sem hann talaði um í ræðu sinni, m.a. það að verið væri að taka fram fyrir hendurnar á nefnd sem skipuð hefur verið til þess að endurskoða sjávarútvegskerfið og vinna tillögur í þeim efnum. Þetta er algjörlega rangt hjá hv. þingmanni. Þetta frumvarp snýr að einstökum þáttum, það snýr að því að koma sem mestum afla að landi. Mig langar að benda á ákveðna þætti í frumvarpinu þar sem m.a. er fjallað um það að draga úr heimild til að flytja aflamark milli fiskveiðiára úr 33% niður í 15%. Hv. þingmaður kom hér með rök fyrir því af hverju svona mikið hefði verið geymt, 7.000 tonn í ýsu. Ég veit ekki betur en að flokksbróðir hans hafi verið að mælast til þess fyrr í vikunni að afli í ýsu yrði aukinn. Ég vil benda á að áætlað eru þetta um 15.000 tonn sem voru geymd milli ára og miðað er við tölur frá Fiskistofu, þó svo að við áætlum það kannski varlega, þetta eru kannski ekki nákvæmir útreikningar, en þá eru þetta um þrír milljarðar. Hvað skötuselinn varðar er það einn milljarður til. Er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mótfallinn því að gera þessar breytingar eða ekki?

Virðulegi forseti. Ég tók það sérstaklega fram að ég teldi það auðvitað mjög eðlilegt að hæstv. ráðherra kæmi hér fram með þingmál þar sem fjallað væri um einstaka þætti í fiskveiðistjórnarlögunum sem hann hefði skoðun á að þyrfti að breyta og ég geri engar athugasemdir við það. Ég geri hins vegar athugasemdir við það að á sama tíma og hæstv. ráðherra biðst griða, biðst undan því að verið sé að ræða hina stóru drætti í deilumálunum varðandi fiskveiðistjórnarlögin, eins og hann gerði á aðalfundi Landssambands íslenskra útvegsmanna, og setji leikreglurnar í þá veru og biðji menn að hafa sig hæga í þeirri umræðu á meðan verið sé að fara yfir þau mál í þeirri stóru nefnd, sem hann hefur sjálfur sett á laggirnar og er rétt sest niður við störf sín, komi hann hér inn í þingið með mál sem lúta að þessum grundvallarspurningum. Menn geta haft mismunandi skoðun á þessum málum en það er ekki efni þess sem ég er að segja hérna. Ég er einfaldlega að segja að slík vinnubrögð eru ekki líðandi að sá sem setur leikreglurnar sé fyrstur manna til þess að brjóta þær. Í því sambandi get ég vakið athygli á að hér er verið að taka á, hér er verið að gera eins konar fyrstu tilraun um fyrningu með aðferðinni um skötuselinn. Menn geta auðvitað haft mismunandi skoðun á því en vinnubrögðin eru hins vegar algjörlega ólíðandi. Hitt sem ég nefndi einnig og hefur a.m.k. verið eitt stærsta álitaefnið varðandi fiskveiðistjórnarmálin eru framsalsspurningarnar sem ég reifaði áðan. Það er þetta sem ég átti við og gagnrýndi harðlega. Hv. þingmaður talar eins og að fiskurinn sem er geymdur eða heimildirnar sem eru geymdar á milli fiskveiðiára séu ekki veiddar. Það sem ég var einfaldlega að sýna fram á var það að sveigjanleikinn í kerfinu sem hæstv. ráðherra vill núna afnema hefur orðið til þess að menn hafa getað skipulagt sig betur, mætt þörfum markaðarins betur og þannig búið til meiri verðmæti. Hæstv. ríkisstjórn, ráðherrann og núna finnst mér hv. þm. Ásmundur Einar Daðason tala gegn því að menn nái að vinna með sveigjanlegu kerfi í því að hámarka arðinn og hámarka afraksturinn út úr þeirri 

Frú forseti. Þetta frumvarp snýst um það að ná sem mestum afla að landi á þessu ári. Nefndin sem nú vinnur að stefnumótun og breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu heldur áfram og eins og hv. þingmaður veit, hann er á leið á fund nefndarinnar síðar í dag.  Að lokum vil ég lýsa ánægju minni með það að hv. þingmaður skuli vera farinn að verja endurskoðun á sjávarútvegskerfinu með því að hampa hér og hæla þeirri nefnd sem það gerir. Hann mun örugglega koma að þeirri vinnu með jákvæðum hætti og skoða heildarendurskoðun á kerfinu.

Virðulegi forseti. Gagnstætt því sem hv. þingmaður gerir ver ég nefnilega þetta verklag sem hæstv. ráðherra lagði upp með, þ.e. að sú nefnd sem hér er gerð að umtalsefni fái starfsfrið til að fjalla um þessi stóru erfiðu deilumál. Hafi ætlunin ekki  Hv. þingmaður talar af alveg ótrúlegum, ég vil ekki segja ókunnugleika en hann reynir samt sem áður að komast fram hjá staðreyndum. Auðvitað er það þannig að vegna þess að menn gátu geymt aflaheimildir milli ára, vegna þess fyrirkomulags sem núna er verður hægt að auka aflaverðmætið, auka verðmætasköpun í sjávarútveginum. Hæstv. ráðherra hefur með þessu frumvarpi þann yfirlýsta tilgang að draga úr sveigjanleikanum og það mun verða til þess að verðmætasköpun í sjávarútvegi verður minni.

Frú forseti. Það eru einkum tvö atriði í máli hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar sem ég vil gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi að alltaf hefur legið ljós fyrir verkaskipting, annars vegar verkefni ráðuneytisins með þær brýnu og tilteknu aðgerðir sem ráðherra vill beita sér fyrir svo fljótt sem verða má og hins vegar verkefni starfshópsins sem hv. þingmaður nefndi og hlutverk hans. Þar vil ég nefna að það eru m.a. einmitt þau áform um eignarhald í sjávarútvegi eða eignarhald í heimildunum, formlegar byggðatengingar o.s.frv. Menn hafa talað um fyrningarleið, innköllun á aflaheimildum o.s.frv. Þetta er eitt af þeim stóru framtíðarverkefnum sem tekist er á um, hvernig er farið með og þetta er þá verkefni starfshópsins. Alveg frá fyrstu tíð, frá fyrstu utandagskrárumræðu hér á Alþingi um sjávarútvegsmál, þegar gefin var út reglugerð um aflamark á næsta veiðiári, hef ég alltaf greint frá því í ræðum hvaða tveimur atriðum væri verið að taka á. Þegar fyrsti fundur umrædds starfshóps var settur gerði ég mjög ítarlega grein fyrir þeim mörkum sem þar væru, þannig að þetta hefur alltaf legið fyrir. Komist starfshópurinn að niðurstöðu sem verður útfærð áfram í lagaheimild sem tekur að einhverju leyti á þeim atriðum sem hér eru, þá ræður Alþingi að sjálfsögðu ferð og þeim breytingum sem þar verða gerðar á. Þetta hefur allt saman legið nákvæmlega fyrir. Varðandi það að verið sé að afnema sveigjanleika. Með því að takmarka flutning á milli næstu ára erum við að auka framboð á aflaheimildum innan ársins og þar á meðal líka fyrir þá sem 

Forseti vill benda hv. þingmönnum í andsvari á að klukkan er biluð og verða þeir því að hlíta bjöllu forseta þegar hún hringir.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur staðfest það að einn yfirlýstur tilgangur þessa frumvarps sé að auka leiguviðskipti með kvóta. Hann gerði það í þessum töluðu orðum og það er út af fyrir sig sjónarmið enda blasir það við að það er hluti af frumvarpinu sem hér er rætt um. Í því felst auðvitað ákveðin stefnumótun en hins vegar er það þannig að annað ákvæði í þessu frumvarpi, þ.e. 3. gr. frumvarpsins, felur það í sér að reyna að draga úr þessu leiguframsali. Það er það sem ég átti við þegar ég vitnaði í sálmaskáldið frá Bægisá að: Eitt rekur sig á annars horn eins og graðpening hendir vorn. Hins vegar er það þannig að hvað sem hæstv. ráðherra segir blasir það bara við að hér er verið að taka á grundvallarspurningum. Eða er spurningin um framsalið ekki grundvallarspurning? Er þessi tilraunastarfsemi að fyrningu þar sem skötuselurinn er tilraunadýrið ekki grundvallarspurning? Hæstv. ráðherra er að brjóta þær leikreglur sem hann sjálfur setti og hann er í raun og veru að hverfa frá því þegar hann sagði að hann bæði menn að fara sér að engu óðslega og reyna að spara stóru orðin þegar kæmi að þessum stóru málum á meðan við værum með þetta inni í þeim sáttafarvegi sem ríkisstjórnin hefur talað um.

Í fyrsta lagi, frú forseti, þá er það hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sem er með stóru orðin í þessu sambandi. Ég legg áherslu á að allt það sem gert er hefur rækilega verið kynnt og verður unnið áfram. Ég legg líka áherslu á að verið er að takmarka flutning á milli ára til að tryggja auknar veiðar núna. Ég er ekki að taka afstöðu til þess hvort leiguliðarnir eða að þeir sem eiga veiðiheimildirnar veiði heldur þess að fiskurinn sé veiddur og við þekkjum alveg samsetningu núverandi flota og erum ekkert að fara í kringum það. Að síðustu, af því að hv. þingmaður minntist á þrengingarnar. Jú, ég ætlast til og það er lagt til að þeir sem hafa veiðiheimildir nýti þær annaðhvort sjálfir eða leigi þær frá sér og að þær séu ekki geymdar og notaðar í eitthvað sem sumir hafa kallað brask. 

Virðulegi forseti. Það sem verið er að gera með þessum breytingum varðandi geymsluréttinn er að það er fyrst og fremst verið að stuðla að aukinni sókn, það er alveg rétt, og sú sókn verður að sjálfsögðu ekki hagkvæmari, vegna þess að sveigjan sem fólst í því að geta geymt þetta á milli ára var mjög mikilvæg, ekki síst af markaðslegum ástæðum. Þegar það gerist eins og t.d. núna að verið er að skera niður ýsukvótann að mig minnir um 30 þúsund tonn á milli ára er það einfaldlega vegna þess að núna er að fara út úr veiðinni mjög stór árgangur, 2003-árgangurinn, og það er auðvitað mjög mikilvægt að menn geti búið til ákveðinn stöðugleika til þess að geta sinnt mörkuðunum betur. Ég skil satt að segja ekki hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra að reyna að koma í veg fyrir það að menn geti hámarkað verðmætasköpun í sjávarútveginum eins og klárlega er verið að gera með þessu. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að þetta mundi væntanlega leiða til þess að framboð á leigukvóta yrði aukið, sem er út af fyrir sig sjónarmið, en þá ætti hæstv. ráðherra a.m.k. ekki að vera með 3. gr. frumvarpsins sem felur það í sér að draga úr framboði á leigukvóta.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram varðandi starfshópinn sem er að störfum að sjávarútvegsráðuneytið leggur að sjálfsögðu ekki niður störf þó að starfshópur vinni að heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það frumvarp sem hér er lagt fram er auðvitað aðskilinn þáttur frá því og heildarendurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins er verkefni út af fyrir sig. Ég kem hér vegna þeirra orða hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar að ég hafi óskað eftir rannsókn á orsökum þess að leigukvóta skorti á markaði. Ég hef aldrei heyrt minnst á þessa hugmynd fyrr en hún kom fram í máli hv. þingmanns og ég ber af mér þessa rannsóknarbeiðni en þetta er hins vegar athyglisverð hugmynd. Henni er þá komið greinilega nú á framfæri hér á Alþingi af vörum hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar. Sú rannsókn sem ég hef hins vegar talað um lýtur að vísindaveiðum á þorski til að efla þekkingu okkar enn frekar á lífsskilyrðum þorsksins í hafinu nú þegar hitastig sjávar er að hækka og nýjar fiskitegundir og nýjar tegundir eru að koma inn á miðin við landið, makríll, skötuselur o.fl., tegundir sem eru ágengar og leggja sér jafnvel til munns aðrar fisktegundir sem þorskurinn lifir á. Þetta kallar á að aukið verði við rannsóknir á þorski og lífsskilyrðum hans og það verði gert með nýjum rannsóknaraðferðum. Ég hvet menn til þess að kynna sér þá hugmynd betur en ber af mér einhverja rannsóknarbeiðni vegna skorts á leigukvóta - þó að sú hugmynd sé afar athyglisverð og henni er hér með komið á framfæri af hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni.

Virðulegi forseti. Hafi ég oftúlkað eitthvað af því sem hv. þingmaður hefur sagt varðandi leigukvótamálin dreg ég það að sjálfsögðu til baka. En það sem ég var að vísa til var ekki þessi hugmynd hv. þingmanns sem hún sjálf gerði að umtalsefni. Ég gerði hins vegar að umtalsefni fáeinar setningar í grein hv. þingmanns þar sem hún m.a. vék að því að útgerðarmenn - og nú held ég að ég sé örugglega ekki að oftúlka - væru vísvitandi að halda í við sig við það að leigja frá sér aflaheimildir til þess m.a. að gera einyrkjum erfitt fyrir og hækka leiguverð. Það var það sem ég ætlaði mér fyrst og fremst að reyna að vekja athygli á. Ég held að þetta sé ekki rétt, ég held að ástæðan fyrir því að leigumarkaðurinn er mjög lítill um þessar mundir sé einfaldlega sú að það er búið að draga saman aflaheimildirnar. Við erum með mjög öflugan flota og um þessar mundir eru góðar aðstæður til fiskvinnslu, m.a. vegna hins lága gengis íslensku krónunnar, þannig að menn eru einmitt um þessar mundir að reyna að halda úti öflugum veiðum og öflugri fiskvinnslu til að nýta sér það að raungengi krónunnar er lágt og framleiðnin af þeim ástæðum er góð. Það er aðalástæðan fyrir því að núna er minna framboð af leigukvóta. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði og ég hef sagt það mörgum sinnum og get enn kveðið þá góðu vísu að auðvitað fellir ráðherrann ekki niður störf sín varðandi endurskoðun á fiskveiðistjórnarlögunum en þá endurskoðun verður að gera með hliðsjón af því að þessi nefnd er að störfum og henni er ætlað að fara yfir megindrættina, stóru álitaefnin. Meðal þeirra álitaefna að mínu mati hljóta að vera t.d. spurningarnar um framsalið og þær spurningar sem núna vakna óhjákvæmilega og hafa þegar vaknað í þessari umræðu vegna útfærslu hæstv. ráðherra varðandi skötuselinn. Það er þetta sem ég er að segja, ég var að gagnrýna að í þessu frumvarpi væru ákvæði sem fara freklega inn á verksvið þessarar nefndar. Auðvitað hefur hæstv. ráðherra leyfi til að leggja fram hvað sem honum dettur í hug, 

Frú forseti. Ég kannast vel við mín eigin orð í blaðagreinum og viðtölum að undanförnu um skort á leigukvóta og ég hef engu haldið fram um orsakir þess hvers vegna leigukvótaskortur er á markaði. Ég hef hins vegar vísað í upplýsingar sem fram hafa komið og fullyrðingar, bæði opinberlega og á fundum, um hugsanlegar orsakir. Kenningin er tvíþætt og þetta finnst mér eðlilegt að við hugleiðum. Kenningin er tvíþætt, hún er annars vegar sú að útvegsmenn treysti sér ekki og haldi að sér höndum varðandi leigu á kvóta vegna óvissu um framhald fiskveiðistjórnarmála. Það er önnur kenningin. Hin kenningin er sú að þeir haldi vísvitandi að sér höndum til að skapa skort á markaði, hækka leiguverð og setja þrýsting á stjórnvöld. Ég ætla ekki að kveða upp úrskurð um það hér og hef aldrei gert, hvor kenningin á meiri rétt á sér, hvor kenningin er rétt, en við megum hins vegar velta því fyrir okkur hver ástæðan kunni að vera og hafa það svona bak við eyrað í þessari umræðu. En ég frábið mér túlkanir um að ég hafi lagt 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Hv. þingmaður hefur þó reifað sjónarmið sín varðandi það eða greint frá því sem hún hefur heyrt að gætu verið ástæður þess að það er minni leigukvóti á markaði en oft áður. En stóra ástæðan er auðvitað sú sem blasir við öllum mönnum og það er að búið er að draga mjög mikið úr aflaheimildum. Ýsuheimildirnar t.d. drógust saman, ef ég man rétt, um 30.000 tonn núna á milli fiskveiðiára og það er m.a. þess vegna sem það er svo mikilvægt fyrir okkur að hægt sé að geyma kvóta á milli ára, vegna þess að þá nýtist sá kvóti sem ekki var veiddur á síðasta fiskveiðiári, þegar við höfðum miklar og rúmar ýsuheimildir, betur á þessu ári og ætti þá m.a. að jafna þetta leiguframboð og auðvitað fyrst og fremst að gera mönnum kleift að búa sér til verðmæti með því að vinna meira af ýsunni á þessu ári. Það er hins vegar stóra spurningin sem þetta frumvarp reynir að svara líka og er þar með að grípa freklega fram fyrir hendurnar á endurskoðunarnefndinni, að frumvarpið segir í öðru orðinu: við skulum auka leigukvótann, en í hinu: við erum á móti því að leiguviðskipti eigi sér stað. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skaðabótalögum, nr. 50/1993. Með frumvarpinu er lagt til að staða þeirra starfsmanna sem verða fyrir líkamstjóni við framkvæmd vinnu verði styrkt til muna. Felst í þessum breytingum veruleg réttarbót og er lagt til að réttarstaða launþega hér á landi verði hér eftir svipuð og tíðkast á öðrum Norðurlöndum. Með frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að verði starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu, skerðist ekki réttur hans til bóta vegna þess að hann hefur sjálfur átt þátt í að líkamstjón hlaust af nema hann hafi sjálfur átt þátt í að tjónið varð af stórkostlegu gáleysi eða af ásetningi. Verði frumvarpið að lögum verða bætur til starfsmanns sem verður fyrir líkamstjóni því ekki lækkaðar, hafi hann valdið tjóni af einföldu gáleysi. Í öðru lagi felst í frumvarpinu sú regla að látist starfsmaður af völdum slyss í starfi hans, skerðist bætur til framfæranda ekki vegna meðábyrgðar hins látna nema hann hafi átt þátt í dauða sínum af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi. Er lagt til að hinar breyttu reglur taki strax gildi, verði frumvarpið að lögum, og taki til þeirra tjónsatvika sem verða eftir gildistöku laganna. Með frumvarpinu er því lagt til að réttarstaða launþega verði hér á landi svipuð réttarstöðu þeirra launþega sem verða fyrir líkamstjóni við framkvæmd starfa sinna í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Jafnframt er hér haldið áfram á þeirri braut sem mörkuð var við setningu skaðabótalaga hér á landi á árinu 1993, þegar takmörkuð var ábyrgð starfsmanna á því tjóni sem þeir valda í starfi sínu, svo sem eins og sjá má af reglu 23. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Á sú regla við um það tjón sem starfsmenn valda öðrum í starfi sínu. Hefur aukin útbreiðsla frjálsra ábyrgðartrygginga í atvinnurekstri einkum treyst þessa þróun hér á landi. Með frumvarpinu er því lagt til að haldið verði áfram á þessari braut, og lagt til að staða þeirra starfsmanna sem verða sjálfir fyrir tjóni við framkvæmd starfa sinna verði styrkt með þeim hætti að létt verði áhættu af starfsmanni sem verður sjálfur fyrir líkamstjóni við framkvæmd starfa fyrir vinnuveitanda sinn. Fyrir því eru margs konar rök, enda er starfsmaður sem verður fyrir líkamstjóni sem hefur varanlegar afleiðingar í för með sér, t.d. umtalsverða starfsorkuskerðingu til frambúðar fyrir hann, illa í stakk búinn til að bera sjálfur ábyrgð á tjóni sínu með þeim hætti að bætur til hans verði lækkaðar. Í þessu sambandi ber jafnframt að líta til þess að það er vinnuveitandi sem ræður skipulagi og framkvæmd starfa innan fyrirtækis hans og starfa starfsmenn undir boðvaldi hans, vinnuveitanda síns og geta óhlýðni við boð og bönn vinnuveitanda, m.a. um fyrirmæli um framkvæmd starfans, talist vanefnd á ráðningarsamningi af hálfu starfsmannsins og heimilað vinnuveitanda að grípa til úrræða gegn starfsmanni. Er því lögð til framangreind breyting á skaðabótalögum svo réttarstaða starfsmanna sem verða sjálfir fyrir líkamstjóni verði frekar treyst. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um handtöku og afhendingu manna milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða. Frumvarpið er samið á vegum dómsmálaráðuneytisins. Í frumvarpinu er að finna ný ákvæði um framsal sakamanna vegna málsmeðferðar og til fullnustu refsingar á milli norrænu ríkjanna, sem ætlað er að leysa af hólmi lög um framsal sakamanna til Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar nr. 7/1962. Ákvæði frumvarpsins byggja á samningi um afhendingu manna vegna refsiverðrar háttsemi milli Norðurlandanna, svokallaðri norrænni handtökuskipun, en samningurinn var undirritaður þann 15. desember 2005. Samningurinn byggir á ákvörðun Evrópusambandsins um evrópska handtökuskipun frá 13. júní 2002 og tekur mið af þeim reglum sem þar eru settar fram en Danmörk, Finnland og Svíþjóð hafa verið aðilar að evrópsku handtökuskipuninni frá árinu 2002. Í nokkrum grundvallaratriðum er það fyrirkomulag sem lagt er til í norræna samningnum ólíkt því sem nú gildir. Í fyrsta lagi er krafan um tvöfalt refsinæmi aflögð sem þýðir að ríki sem tekur á móti norrænni handtökuskipun getur ekki neitað afhendingu á þeim forsendum að verknaðurinn sem tilgreindur er í beiðninni sé ekki refsiverður í viðkomandi ríki. Í öðru lagi er ekki gerður greinarmunur á því hvort afhenda á eigin ríkisborgara eða erlenda. Í þriðja lagi er ekki gert ráð fyrir að synjað sé um afhendingu vegna stjórnmálabrota. Í fjórða lagi er ekki gerð krafa um að verknaðurinn varði tilgreindri lágmarksrefsingu. Í frumvarpinu er lagt til einfaldara og skilvirkara fyrirkomulag um afhendingu sakamanna á milli norrænu ríkjanna sem byggist á gagnkvæmri viðurkenningu á ákvörðunum dómsmálayfirvalda viðkomandi ríkja. Hugtakinu „framsal“ í gildandi lögum er skipt út fyrir orðið „afhending“ til að leggja áherslu á kerfisbreytinguna. Afhendingarfyrirkomulagið er í fjórum grundvallaratriðum frábrugðið framsalsfyrirkomulaginu: Í fyrsta lagi kemur norræn handtökuskipun í stað venjubundinnar framsalsbeiðni. Í öðru lagi ber ríki sem tekur á móti norrænni handtökuskipun að handtaka og afhenda eftirlýstan mann í því ríki sem gaf beiðnina út nema til staðar séu nánar tilgreindar synjunarástæður. Í þriðja lagi er dómsmálaráðuneytunum ekki blandað í málsmeðferðina. Í samningnum er miðað við að ákæruvaldið eða önnur stjórnvöld sem tilnefnd eru skuli gefa út handtökuskipun, taka á móti og fjalla um hana og taka ákvörðun um hvort orðið skuli við beiðni um afhendingu eða ekki. Mál vegna afhendingar manns á grundvelli handtökuskipunar skal því aðeins lagt fyrir dómstól að eftirlýstur maður samþykki ekki afhendingu. Í fjórða lagi gilda stuttir frestir fyrir málsmeðferð og afhendingu á manni sem er eftirlýstur í norrænni handtökuskipun. Samkvæmt 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að ríkissaksóknari verði það stjórnvald sem sé bært til að taka á móti norrænni handtökuskipun. Í 5. gr. frumvarpsins er gerð grein fyrir þeim ástæðum sem skylda það ríki sem tekur við norrænni handtökuskipun að synja um afhendingu á manni. Skal m.a. synja um afhendingu ef veitt hefur verið sakaruppgjöf hér á landi vegna sama verknaðar, ef viðkomandi getur ekki sökum aldurs borið refsiábyrgð hér á landi vegna verknaðarins eða hinn eftirlýsti hefur verið dæmdur fyrir sama verknað hér á landi með endanlegum dómi og refsingin hefur þegar verið fullnustuð, verið er að fullnusta hana eða ekki lengur unnt að fullnusta hana. Þá er í 6. gr. frumvarpsins gerð grein fyrir ástæðum sem heimila ríki sem tekur við norrænni handtökuskipun að synja um afhendingu á manni. Heimilt er, svo dæmi sé nefnt, að synja um afhendingu ef rannsókn vegna sama verknaðar er í gangi hér á landi og hún beinist að hinum eftirlýsta eða handtökuskipunin varðar fullnustu refsivistar samkvæmt dómi og sá sem er eftirlýstur er búsettur eða dvelst á Íslandi eða er íslenskur ríkisborgari og íslensk stjórnvöld skuldbinda sig til að fullnusta refsingu dómsins eða ákvörðun um frjálsræðissviptingu samkvæmt honum. Þá er í 7. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir að heimilt verði að setja það skilyrði fyrir afhendingu vegna málsmeðferðar þegar eftirlýstur maður er búsettur hér á landi eða íslenskur ríkisborgari að hann verði sendur aftur hingað til lands til að afplána hugsanlega refsingu. Í 4. kafla norræna samningsins eru ákvæði um sérstakar reglur um afhendingu til og frá Íslandi. Þar eru ákvæði um að þrengja megi gildissvið samningsins þegar um er að ræða afhendingu milli Íslands annars vegar og Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar hins vegar að því leyti að synja megi um afhendingu nema eftirlýstur maður hafi síðastliðin tvö ár fyrir framningu refsiverðs verknaðar verið búsettur í landinu sem gaf handtökuskipunina út eða verknaðurinn eða sambærilegur verknaður varði þyngri refsingu en fjögurra ára fangelsi. Þá megi synja um afhendingu á íslenskum ríkisborgurum vegna stjórnmálabrota og ríkisborgurum annarra ríkja vegna stjórnmálaafbrota nema verknaðurinn eða sambærilegur verknaður sé refsiverður samkvæmt íslenskum lögum eða 1., 2. eða 3. gr. Evrópusamnings um varnir gegn hryðjuverkum nái yfir hann. Ákvæði frumvarpsins gera ekki ráð fyrir að heimilt verði að synja um afhendingu á eftirlýstum manni þó að þessar aðstæður séu til staðar. Við gerð norræna samningsins var lögð áhersla á það af Íslands hálfu að ákvæðin um synjun um afhendingu íslenskra ríkisborgara og skilyrðið um gagnkvæmt refsinæmi við afhendingu væru í samningnum þannig að framkvæmdin væri óbreytt frá gildandi lögum. Slík framkvæmd er hins vegar ólík þeirri sem hin Norðurlöndin viðhafa og einnig ólík þeirri framkvæmd sem lögð er til í hinni Evrópsku handtökuskipan. Þá munu Norðurlöndin ekki synja um afhendingu á eigin ríkisborgurum til Íslands. Ekki verður séð að sérstök ástæða sé fyrir Ísland til að vera með sérreglu varðandi afhendingu á eigin ríkisborgurum þegar um er að ræða afhendingu til annarra Norðurlanda. Er því eins og fyrr er getið lagt til í þessu frumvarpi að ekki verði synjað um framsal á íslenskum ríkisborgurum. Þannig gildi sömu reglur um afhendingu manna á öllum Norðurlöndunum. Virðulegi forseti. Ég hef nú reifað helstu atriði frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég flyt frumvarp til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007. Þetta er svokallað nektardansfrumvarp. Þó að titillinn beri þess kannski ekki beint merki fjallar málið um það. Flutningsmenn að þessu frumvarpi ásamt þeirri sem hér stendur eru eftirtaldir hv. þm.: Atli Gíslason, Ásta R. Jóhannesdóttir, Eygló Harðardóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Þuríður Backman. Þessir hv. þingmenn flytja þetta ásamt þeirri er hér stendur. Frumvarpið er ótrúlega knappt í texta. Það eru einungis tvær greinar og 1. gr. hljómar svo, með leyfi forseta: „2. og 3. málsl. 4. mgr. 4. gr. laganna falla brott.“ 2. gr. er svona: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Hér er um það fjallað að fella ákveðna hluta ákveðinnar greinar í lögunum á brott. Það hefur talsverðar afleiðingar að gera það. Málið fjallar sem sagt um að fella á brott ákveðinn lið í 4. gr. og þegar búið er að gera það er alveg fortakslaust bannað að vera með nektardans á veitinga- og skemmtistöðum. Í greinargerðinni kemur fram að í frumvarpinu sé lagt til að fella á brott þessa undanþáguheimild til nektarsýninga í atvinnuskyni á veitingastöðum og eftir stæði þá fortakslaust bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á staðnum erum. Hér kemur líka fram, virðulegur forseti, að þetta mál var fyrst flutt í þessu formi á 136. löggjafarþingi. Málið fór þá til meðferðar í allsherjarnefnd og var afgreitt 30. mars sl. Nefndin mælti þá með því að frumvarpið yrði samþykkt með þeirri breytingu að lögin tækju gildi 1. september 2009 til þess að hafa smáaðlögunartíma. Málið komst hins vegar ekki til 2. umr. og það var því endurflutt á 137. löggjafarþingi, þ.e. á sumarþinginu, en komst þá ekki heldur til 2. umr., enda voru önnur mál hér til umræðu í sumar. Frumvarp svipaðs efnis var lagt fram á 135. löggjafarþingi, en hlaut það ekki afgreiðslu. Þá var málið sent til nokkurs fjölda umsagnaraðila og alls níu umsagnir bárust. Fimm umsagnaraðilar lýstu yfir stuðningi við frumvarpið, Alþjóðahús, Jafnréttisstofa, Kvenréttindafélag Íslands, Kvennaathvarfið og Rauði kross Íslands. Þrír umsagnaraðilar tóku ekki afstöðu, Félag íslenskra stórkaupmanna, Lýðheilsustöð og Vinnueftirlitið. Einn aðili gerði ekki athugasemdir, Viðskiptaráð, þannig að það má segja að þeir sem komu með afstöðu voru samþykkir þessu frumvarpi og töldu það mjög til bóta. Varðandi forsöguna, virðulegur forseti, var á 133. löggjafarþingi lagt fram frumvarp til laga um heildarendurskoðun laga nr. 67/1985, um veitinga- og gististaði, þar sem gert var ráð fyrir breyttri skilgreiningu veitingastaða. Frumvarpið varð að lögum nr. 85/2007, og samkvæmt þeim var felldur niður flokkurinn næturklúbbar sem samkvæmt eldri lögum gerði ráð fyrir að legðu aðaláherslu á áfengisveitingar og sýningar á nektardansi í atvinnuskyni. Með 4. gr. núgildandi laga eru svokallaðir umfangsmiklir áfengisveitingastaðir - þetta eru skrýtin orð, umfangsmiklir áfengisveitingastaðir - allir settir í einn og sama flokkinn. Á slíkum stöðum er hvorki heimilt að bjóða upp á nektarsýningar né með öðrum hætti að gera út á nekt starfsmanna eða annarra sem eru á staðnum, með þeirri undantekningu þó að ef jákvæðar umsagnir fást frá umsagnaraðilum samkvæmt 10. gr. laganna getur leyfisveitandi heimilað nektardans í rekstrarleyfi ef þess er óskað. Leyfisveitandi getur þá heimilað nektardansinn. Það urðu nokkrar umræður um ákvæðið við 2. umr. um frumvarpið. Fulltrúar sveitarfélaganna sem komu þá fyrir samgöngunefnd upplýstu að þeir hefðu viljað fá staðfestan þann skilning sinn að nóg væri að einn umsagnaraðili legðist gegn því að nektardans yrði heimilaður í rekstrarleyfi veitingastaða til þess að synja mætti um leyfið. Það verður að segjast að sá skilningur er eðlilegur enda um undanþágu frá meginreglu að ræða og því réttast að skýra hana þröngt. Frá þeim tíma hefur ríkt nokkur óvissa um rekstrarleyfi nokkurra staða á höfuðborgarsvæðinu sem höfðu óskað eftir heimild til að bjóða upp á nektardans í endurnýjuðum rekstrarleyfum sínum. Einn slíkur staður í Kópavogi kom fyrst til kasta leyfisveitanda, sem er sýslumaðurinn í Kópavogi. Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu er lögboðinn umsagnaraðili um rekstrarleyfi veitingastaða og lagðist hann gegn því að leyfið yrði veitt með ýmsum rökum sem má lesa í fylgiskjali með frumvarpinu. Ég ætla ekki að fara neitt náið yfir það, en ég held að allir viti að þessir staðir tengjast ýmsu sem lögreglan hefur áhyggjur af. Á grundvelli umsagnar lögreglustjórans synjaði sýslumaðurinn í Kópavogi þessum stað um leyfið, en sú stjórnvaldsákvörðun var kærð til hæstv. dómsmálaráðherra á þeim tíma. Hæstv. dómsmálaráðherra þess tíma felldi úrskurð í málinu 15. maí 2008. Þeir sem hafa áhuga á geta lesið þann úrskurð sem fylgir með frumvarpinu. Í úrskurði dómsmálaráðuneytisins eru umsagnir lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, sem á endanum urðu tvær, sagðar hafa verið haldnar verulegum efnisannmörkum sem leiddu til ógildingar ákvörðunar sýslumannsins í Kópavogi. Þá beindi ráðuneytið því til sýslumannsins að hann leitaði eftir nýrri umsögn lögreglustjórans áður en hann tæki veitingu umrædds leyfis til meðferðar að nýju. Málinu lyktaði með því að lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu gaf út nýja umsögn þar sem í ljósi úrskurðar dómsmálaráðuneytisins þótti ekki fært annað en að mæla með því að leyfið yrði veitt. Þarna urðu ákveðin vatnaskil, virðulegur forseti. Á sama tíma hafði borgarráð Reykjavíkurborgar til umfjöllunar endurnýjuð leyfi fyrir tvo veitingastaði í Reykjavík þar sem báðir staðirnir óskuðu eftir því að fá heimild til að bjóða upp á nektardans. Borgarráðið hafði áður samþykkt að mæla ekki með því að slík leyfi yrðu veitt. Þegar úrskurður dómsmálaráðuneytisins lá fyrir þótti borgarráði hins vegar ekki annað fært en að veita jákvæða umsögn og gerði það með bókun á fundi sínum 28. ágúst 2008. Ég ætla, virðulegur forseti, að leyfa mér að vitna beint í þessa bókun af því hún er svolítið merkileg. Ég ætla að vitna beint í texta bókunar borgarráðs Reykjavíkur, með leyfi virðulegs forseta: „Nýlegur úrskurður dómsmálaráðuneytisins varðandi nektardans á veitingastaðnum Goldfinger í Kópavogi vekur áleitnar spurningar um hvort 4. mgr. 4. gr. laga nr. 85/ 2007, sem kveður á um bann við slíkri starfsemi, sé gagnslítil. Í borgarstjórn ríkir þverpólitísk samstaða um að vinna beri gegn klámvæðingu, því skorar borgarráð á Alþingi Íslendinga að breyta lögum þannig að sem fyrst fáist skýrar lagaheimildir til að koma í veg fyrir starfsemi nektardansstaða.“ Hér er algjörlega skýrt, virðulegur forseti, að það var þverpólitísk samstaða í borgarráði, meðal stjórnmálaflokkanna sem bera ábyrgð á lífinu í Reykjavíkurborg. Þeir vildu ekki að leyfður yrði nektardans en gátu í ljósi stöðu málsins ekki annað en fallist á beiðnina. Það er ákall frá borgarráði til Alþingis Íslendinga að kveða skýrar á um þessi atriði í lögum þannig að hægt sé að koma því þannig fyrir að ekki sé hægt að bjóða upp á þá klámvæðingu og þennan nektardans sem hefur verið boðið upp á. Eins og málsmeðferð og samfélagsumræðan um þessi rekstrarleyfi hefur verið hefur ríkt mjög mikil óvissa um túlkun 4. gr. laganna og því er alveg bráðnauðsynlegt að skýra efni hennar. Þess vegna er hér lagt til að þetta undanþáguákvæði verði látið gufa upp, það falli brott og verði ekki til lengur. Að því gefnu verður alveg fortakslaust bann við því að bjóða upp á nektarsýningar eða gera með öðrum hætti út á nekt starfsmanna eða annarra sem á þessum stöðum eru. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að á árinu 2009 er alveg ljóst að geysilega mikil framför hefur orðið eiginlega í flestum ríkjum heims varðandi jafnréttismál og stöðu kvenna. Auðvitað ganga menn stundum áfram og taka svo eitt skref aftur á bak eins og gengur og gerist. Það var enginn nektardans á boðstólum í den tid, en hann kom til okkar og þó að ég sé nú frekar frjálslynd að eðlisfari er ég mjög ófrjálslynd gagnvart þessari nýjung, lýsi mig bara alveg mjög „ólíberal“ gagnvart því að staðir bjóði upp á nektardans. Ég get alls ekki fallist á að nektardansinn sem hér hefur verið stundaður flokkist undir list. Þó að það sé alltaf rosalega erfitt að flokka hvað er list og hvað ekki er það bara ekki þannig í mínum huga. Yfirleitt eru þetta frekar ungar konur, oftast konur sem eru í frekar slakri félagslegri stöðu og lenda í þessum aðstæðum sem svo aðrir nýta sér. Ég vil líka segja að kannski eru fleiri fórnarlömb en þeir sem dansinn sýna, kannski þeir sem „dansins njóta“ ef svo má segja. Þótt ég ætli ekki að bera mikið blak af þeim aðilum er ljóst að oft fara menn vel við skál inn á svona staði og hugsa kannski frekar óskýrt, koma síðan út með straujuð kortin sín og þá er búið að taka út af þeim alveg gífurlega háar upphæðir. Viðkomandi aðilar hafa hugsanlega samþykkt þær upphæðir, eða ekki, a.m.k. hefur maður heyrt sögur af því að menn furði sig á því hvaða upphæðir komi til rukkunar síðar þannig að það má segja að það séu fleiri fórnarlömb en endilega þeir sem sýna dansinn. Virðulegur forseti. Ég held að árið 2009 eigum við bara að taka þetta skref, þótt fyrr hefði verið, og koma því þannig fyrir að það sé ekkert undanþáguákvæði. Við eigum að bjóða hér upp á gott samfélag þar sem konur og karlar geta lifað saman í sátt og samlyndi án þess að bjóða upp á svona nektardans sem mér finnst mjög niðurlægjandi að mörgu leyti, sérstaklega fyrir konur. Fleiri atriði koma upp í hugann þegar rætt er um veitinga-, gisti- og skemmtistaði. Það er annað mál sem ég er ekki að mæla fyrir hér en kemur þó alltaf öðru hvoru upp í hugann og ég hef gert að umtalsefni hér áður, þ.e. opnunartími skemmtistaða. Þar höfum við breytt lögum þannig að nú geta þeir verið opnir mjög lengi fram eftir og það er mál sem ég held að við ættum að skoða í fullri alvöru hvort ætti að breyta til baka. Ég held að það bjóði upp á talsvert mikla fíkniefnanotkun að hafa staðina opna svona lengi og er faktískt engum til gagns þegar upp er staðið. Það er nokkuð sem maður hefur alltaf haft bak við eyrað að beita sér í en kannski ekki komið í framkvæmd. Virðulegur forseti. Þetta er það sem ég vildi segja um þetta mál. Að mínu mati er hægt að ganga frá því mjög hratt. Það er búið að margflytja það í þinginu. Það er búið að fá umsagnir. Allsherjarnefnd sem ég sat í á sínum tíma fékk aðila í heimsókn til viðræðna um þessi mál, frá lögreglunni og fleiri aðilum. Að mínu mati þarf ekki að liggja lengi yfir þessu. Ég held að það sé hægt að skvera því í gegn hratt ef vilji er fyrir hendi. Ég vona að það sé góður vilji til þess og mig grunar að hér sé að skapast þokkalega breið pólitísk samstaða um þetta mál, sérstaklega af því að við settum þarna inn ákveðið aðlögunarákvæði. Mér finnst eðlilegt að það sé eitthvert aðlögunarákvæði og mér finnst eðlilegt að nefndin sem fær þetta til umfjöllunar skoði hvort ekki sé rétt að gefa einhverjar vikur í aðlögun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að leiða umræðu og vera 1. flutningsmaður að þessu máli sem ég tel geysilega mikilvægt. Ég get tekið heils hugar undir öll þau atriði sem hún gat um í ræðu sinni. Það er mikilvægt að við fellum út undanþáguákvæði við banni við nektardansi. Við höfum rætt þetta margsinnis í þingsal. Sú breyting á lögunum sem hér er lögð til ætti að geta gengið hratt og vel fyrir sig í allsherjarnefnd vegna þeirrar vinnu sem á undan er gengin við umsagnir og annað. Þessi lagabreyting er fullkomlega í takt við aðgerðaáætlun stjórnvalda gegn mansali sem samþykkt var á ríkisstjórnarfundi 17. mars 2009 í tíð minnihlutaríkisstjórnarinnar. Ég var þeirrar gæfu aðnjótandi að vera félagsmálaráðherra á þeim tíma og lagði fram skýrslu um þessa aðgerðaáætlun. Þar er einmitt tekið á þessum þætti sem varðar tengsl nektardansins við mansal. Það er rétt, mikil umræða hefur orðið um þennan þátt í mansali og mansalsmálin almennt. Fyrst þegar farið var að vinna að aðgerðaáætlun gegn mansali voru ekki neinar staðfestingar á því að nektardansinn hér á landi tengdist mansali, en svo sannarlega hefur komið í ljós síðar að það eru ljós tengsl þar á milli og mikilvægt að við tökum á þessum þáttum. Eitt atriðið sem getið er um í þessari aðgerðaáætlun er einmitt að vera með fortakslaust bann við nektardansi. Með því að samþykkja það erum við að feta okkur í gegnum þær aðgerðir sem ber að lögfesta samkvæmt aðgerðaáætlun stjórnvalda í þessu efni. Mig langar líka að geta þess að sérfræðingur Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, Ruth Pojman, sem er sérfræðingur í mansalsmálum, ræddi hér á opnum fundi um þau mál nýverið, ég held að það hafi verið bara í síðasta mánuði. Þar hrósaði hún mjög íslenskum stjórnvöldum fyrir þessa aðgerðaáætlun sem geysilega mikil vinna var lögð í. Hildur Jónsdóttir, sem nú er formaður sérfræði- og samhæfingarteymis um mansalsmál, leiddi þá vinnu, var ákaflega dyggur baráttumaður í þessum efnum og vann ákaflega vel ásamt fjölda annarra aðila sem komu þar að. Án þess ég telji þá alla upp eiga þeir allir þakkir skildar. Það hefur einnig komið fram, bæði hjá fulltrúa ÖSE sem var hér og víðar, að það að koma þessari aðgerðaáætlun í framkvæmd er mikilvægt skref fyrir okkur Íslendinga til að við getum uppfyllt alþjóðlega sáttmála sem tengjast mansali. Ég vitna hér, með leyfi forseta, í frétt í sjónvarpinu 30. október sl. þar sem Ruth Pojman segir: „Aðgerðaáætlunin er heildstæð og ber þess merki að hér er góður starfshópur, sem er mjög gott. Og eitt það besta við hana er að hún virðist vera byggð á kerfi sem þegar er hér til staðar, og þið eruð lítið land en eruð þegar með sérstakan neyðarsíma og þjónustumiðstöðvar, lögreglu, landamæravörslu, og svo framvegis, og nú þegar þið eruð með samhæfingarlið þá þarf bara að koma aðgerðaáætluninni í gang og að tryggja að nægt fjármagn og þjálfun séu til staðar.“ Ég tel ekki að ég þurfi að fara neitt nánar út í umræðu um þetta sérstaka frumvarp. Ég er heils hugar í því að þetta mál verði að verða að lögum sem fyrst og er ótrúlega sammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og fleirum í þessum sal um mikilvægi þess að taka á þáttum sem varða mansal. Ég tek undir hvatningu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur til allsherjarnefndar og þingsins alls um að samþykkja þetta frumvarp. Það er löngu tímabært.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Siv Friðleifsdóttur fyrir ítarlega og góða framsögu sem ég hef fáu við að bæta, ef nokkru. Ég vil líka þakka forsætisnefndinni fyrir að taka þetta þingmannamál upp jafnskjótt og raun ber vitni, það er til mikillar fyrirmyndar. Eins og hér hefur komið fram hefur þetta mál margsinnis verið flutt áður að frumkvæði ýmissa kvenna á þingi og karla. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna nafn Kolbrúnar Halldórsdóttur, sem var 1. flutningsmaður þessa máls en hún er nú horfin af þingi, ég nefni hana hérna sérstaklega og þakka henni fyrir og frumkvæði hennar í kvenfrelsismálum almennt. Á vorþingi var sammælst um að málið yrði endurflutt og þá var til þess enginn betur fallinn að mínu mati en hv. flutningsmaður þessa máls, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Það hefur líka komið í ljós að málið er í mjög góðum höndum þar. Ég hef fullyrt það eða sagt það og segi það aftur, að það er staðreynd að nektarstaðir um allan heim eru gróðrarstía mansals, vændis, kláms. Það er líka staðreynd að að baki þeim standa langoftast alþjóðlegir glæpahringir. Málið er því afar brýnt og það hefur sýnt sig á nýlegu lögreglumáli hér að hér er um staðreynd að ræða. Um það verður ekki villst. Að lokum þetta, ég mun sem nefndarmaður í allsherjarnefnd, varaformaður allsherjarnefndar, beita mér fyrir því að málið verði tekið fyrir hratt og örugglega og faglega. Það hefur eins og hér hefur komið fram verið unnið áður, það liggja öll gögn fyrir og því ætti að vera unnt að afgreiða þetta mál jafnvel fyrir jól ef vilji er fyrir hendi.

Frú forseti. Ég vil lýsa yfir eindregnum stuðningi við þetta góða mál og þakka hv. flutningsmanni Siv Friðleifsdóttur, sem og öllum meðflutningsmönnum og vissulega, eins og fram hefur komið, Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir hennar góða starf í þessum málaflokki öllum sem snertir kvenfrelsi. Það er ánægjulegt að sjá þverpólitíska samstöðu, hæstv. forseti, í þessu máli og ég sé ekki ástæðu til annars en með orðalagi flutningsmanns að hægt sé að skvera þessu í gegn sem allra fyrst. Hér hefur hugtakið „pólitískur vilji“ borið á góma og það er einmitt það sem mér finnst þetta snúast um í grundvallaratriðum. Pólitískur vilji, viljum við nógu mikið vernda konur gegn kynbundinni kúgun? Eins og hv. þm. Atli Gíslason kom svo ágætlega inn á þá eru órjúfanleg tengsl á milli nektardansstaða og vændis, mansals og klámvæðingar. Allt helst þetta í hendur við að halda konum niðri á öllum sviðum þjóðfélagsins. Aðgerðaáætlun gegn mansali lyfti vissulega og mun, ætti ég kannski heldur að segja, lyfta grettistaki í þessum málum. Það er líka mikilvægt að henni verði fylgt eftir, kné látið fylgja kviði og þetta er einn af þeim þáttum sem getur stuðlað að því að það verði gert. Ég legg hins vegar áherslu á að við sýnum heildræna nálgun, setjum ekki bara fín orð á blað heldur fylgjum málum eftir og sjáum t.d. til þess fram að því að þetta góða frumvarp verður samþykkt, sem vonandi verður, að vel sé fylgst með starfsemi nektardansstaða. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta mál enda hefur nú þegar verið gerð afar góð grein fyrir því. Ég ítreka að mér finnst frábært að hér skuli ríkja, að því er virðist, breið þverpólitísk samstaða um þetta mál sem samt hefur verið að veltast um í kerfinu mjög lengi og óþarflega lengi. Ég vil að Ísland taki forustu og sýni forustu í kvenfrelsismálum á heimsvísu enn þá lengra, m.a. með því að setja á þetta löngu tímabæra bann. Ég fagna þessu frumvarpi og vonast til þess að geta greitt um það atkvæði fyrir jól, meðan ég sit enn á þingi.