Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem segir í upphafi nál. okkar, sem mynduðum 1. minni hl. fjvn., náðist ekki samstaða í n. um afgreiðslu fjárlagafrv. Samkomulag varð að vísu um allar hækkanir á útgjaldabálki frv., með þeim fyrirvara þó, að sumir nm. áskildu sér rétt til að styðja brtt., er fram kynnu að verða bornar varðandi tiltekin atriði. Samkomulag varð hins vegar ekki um úrræði til þess að jafna greiðsluhallann á frv., og leggjum við, fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. í n., fram sérstakar tillögur um það efni, en fulltrúar Alþb. og Framsfl. munu hvorir fyrir sig skila sérstöku nál. Samkomulag varð um það í n., að frsm. 1. minni hl. gerði grein fyrir hinum sameiginlegu till. nefndarinnar. Afgreiðsla fjárlagafrv. í fjvn. hefur í þetta sinn dregizt meira en undanfarin ár. Liggja til þess skiljanlegar ástæður. Þegar fyrrv. fjmrh. lagði fjárlagafrv. fyrir Alþingi í haust, var ljóst vegna yfirvofandi stórhækkana á kaupgjaldi og öðrum kostnaði, að miklar fjárhæðir skorti, til þess að auðið væri að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög og ráðh. lýsti því yfir, að ekkert samkomulag hefði þá orðið um úrræði í þessu efni. Fjárlagafrv. var því meira og minna marklaust plagg og skorti alla undirstöðu til þess, að fjvn. gæti afgreitt frv. Leið svo fram til upphafs desembermán., að ríkisstj. Hermanns Jónassonar gafst upp við að leysa efnahagsvandamálin og baðst lausnar án þess að leggja nokkrar tillögur fyrir Alþingi. Stóð síðan í þófi, þar til núv. ríkisstj. var mynduð rétt fyrir jólin. Varð ríkisstj. þá þegar í stað að leita úrræða til þess að hindra stöðvun útflutningsframleiðslunnar. Tók að vonum nokkurn tíma að leysa þann vanda. Þá fyrst, er ljóst var orðið um fjárþörf vegna aðstoðar við útflutningsframleiðsluna og áhrif efnahagsráðstafananna að öðru leyti á hag ríkissjóðs, var hægt að finna grundvöll til þess að byggja fjárlagaafgreiðsluna á. Lögð hefur verið áherzla á að gera sér raunhæfa grein fyrir ástandi og horfum fjárhagsmálanna og hafa sérfræðingar ríkisstj. unnið að ýtarlegum álitsgerðum og áætlunum í sambandi við hag ríkissjóðs og útflutningssjóðs á þessu ári í samráði við bankana og innflutningsskrifstofuna. Þá tók það einnig alllangan tíma að gera sér grein fyrir úrræðum til sparnaðar á útgjöldum ríkissjóðs. Öll þessi atvik hafa valdið hinni miklu töf á afgreiðslu fjárlaga, en fjvn. hefur að sínu leyti hraðað störfum, svo sem aðstæður hafa leyft. Þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. lagði fjárlfrv. fyrir Alþ., gerði hann ráð fyrir 93 millj. kr. hækkun útgjalda ríkissjóðs frá fjárl. ársins 1958. Raunveruleg útgjaldaaukning var þó enn meiri, því að niður voru felldar úr frv. 40 millj. kr. vegna niðurgreiðslna, sem fluttar voru yfir á útflutningssjóð. Þá var og frv. miðað við kaupgjaldsvísitölu 183 stig, þótt sýnt væri, að kaupgjaldsvísitalan mundi fyrir árslok 1958 vera orðin miklu hærri. Vegna hins bágborna fjármálaástands var augljóst, að ekki var nema um tvo kosti að ræða: annaðhvort að ana enn lengra út í fen fjármálaöngþveitisins með nýjum stórfelldum sköttum og æ hraðari snúningi dýrtíðarhjólsins í beinu framhaldi af stefnu fráfarandi ríkisstj. eða þá að freista að stöðva skriðu dýrtíðarinnar og reyna að leiða þróun efnahagsmálanna í jafnvægisátt. Samkomulag varð um stöðvunarleiðina milli Sjálfstfl. og Alþfl. og efnahagsmálaráðstafanirnar nú eftir áramótin mörkuðust af þessari nýju stefnu. Að sjálfsögðu hlaut þá einnig viðhorf, þessara flokka til fjárlagaafgreiðslunnar að verða í samræmi við þetta. Ég hef hvað eftir annað lagt á það áherzlu, andstætt skoðun fyrrv. hæstv. fjmrh., að fjárl. ríkisins og þróun efnahagsmála þjóðarinnar væru greinar á sama stofni, sem ekki gætu lifað sjálfstæðu lífi hvor út af fyrir sig. Fer því nú sem fyrr, að efnahagsráðstafanir þær, sem gerðar hafa verið, hafa víðtæk áhrif á hag ríkissjóðs. Ráðstafanirnar valda auknum útgjöldum, svo sem síðar mun að vikið, en þau útgjöld eru þó aðeins svipur hjá sjón í samanburði við þá stórkostlegu gjaldahækkun, sem orðið hefði, ef óbreyttri stefnu hefði verið fylgt. Það er hins vegar ljóst af þeim brtt. fulltrúa Framsfl. í fjvn., sem fram hafa verið lagðar, að þeir eru sammála þeirri kenningu foringja síns, að hagur útflutningsframleiðslunnar komi ríkissjóði ekki við. Það er skoðun Sjálfstfl. og Alþfl., að ekki sé lengur auðið að fara þá braut áfram að fleyta atvinnuvegunum áfram með sífelldum nýjum skattaálögum á þjóðina, sem síðar magna dýrtíðina enn meir. Efnahagsráðstafanirnar um áramótin 1955–56 leiddu af sér um 150 millj. kr. nýja skatta. Framsfl. rauf þá stjórnarsamstarfið við Sjálfstfl. á þeim grundvelli, að grípa yrði til nýrra úrræða. Útkoman varð sú, að um næstu áramót leiddu efnahagsráðstafanir ríkisstj. Hermanns Jónassonar af sér 250 millj. kr. nýja skattálagning, og loks komu bjargráðin á s. l. ári með 790 millj. kr. nýjan bagga. Eftir þessar síðustu ráðstafanir lýsti svo Hermann Jónasson því yfir, er hann gafst upp í byrjun desembermánaðar, að nýtt verðbólguflóð væri að skella yfir og efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. lýsti því yfir um sama leyti, að þjóðin væri að ganga fram af brúninni á efnahagssviðinu. Þótt hér sé ekki vettvangur fyrir almennar umr. um efnahagsmálin, þá verður ekki hjá því komizt að draga fram þessar staðreyndir til þess að skýra afstöðu okkar í 1. minni hl. n. til afgreiðslu þessa fjárlfrv., því að við leggjum til að afgreiða fjárl. nú með öðrum hætti í veigamiklum atriðum, en gert hefur verið að undanförnu. Það er óhjákvæmilegur þáttur í baráttunni gegn verðbólguflóðinu að leysa nú fjárþörf ríkissjóðs og útflutningssjóðs með öðru móti, en hækka almenna skatta og tolla. Í því sambandi hlaut því fyrst og fremst að verða við afgreiðslu fjárl. að spyrna gegn öllum nýjum útgjöldum ríkissjóðs, sem ekki væru algerlega óumflýjanleg. Ég tel, að þær útgjaldatillögur, sem nefndin flytur sameiginlega á þskj. 391, markist af þessari brýnu nauðsyn og sé þar svo hófsamlega í sakir farið sem frekast er unnt. Afleiðingin er að sjálfsögðu sú, að ekki hefur verið auðið að sinna fjölda beiðna um fjárveitingar til ýmissa nauðsynjamála, sem allir nm. hefðu gjarnan viljað veita liðsinni. Vitanlega verður það ætíð álitamál í ýmsum tilfellum, hvað taka skuli og hverju hafna, en ég tel mig geta fullyrt það, að allir nm. hafi haft fullan hug á að meta hinar ýmsu fjárbeiðnir af fullri sanngirni innan þess þrönga stakks, sem skorinn var. Veit ég enda, að flestir landsmenn munu gera sér fulla grein fyrir því, að í þetta sinn er engra góðra kosta völ á sviði fjárveitinga, ef koma á í veg fyrir það fjármálaöngþveiti, sem fram undan er. Í nál. á þskj. 397 er að finna svo rækilegar skýringar á hinum einstöku útgjaldatillögum á þskj. 391, sem n. stendur öll að, að ég tel ekki þörf á að tefja tímann með að útskýra í framsöguræðu hverja einstaka brtt., en mun að sjálfsögðu svara fyrirspurnum, ef menn óska nánari skýringa. Mun ég nú aðeins drepa á nokkur atriði, sem ég tel nauðsynlegt að vekja sérstaka athygli á. N. barst um það tilkynning frá fjmrn., að skömmu áður en fyrrv. fjmrh. lét af störfum, hefði hann hækkað í launum allmarga starfsmenn í stjórnarráðinu og skattstofunni og skipað nokkra nýja starfsmenn, sem sumir höfðu áður verið lausráðnir. Hvaða nauður hefur rekið til þessara ráðstafana, skal hér ekki um dæmt, en ekki verður hjá því komizt að áætla fjárveitingar í viðkomandi stofnunum til þess að mæta þessum hækkunum. N. sjálf leggur ekki til neina aukningu á starfsmannahaldi ríkisins, en hefur auk áðurgreindrar launabreytingar talið óumflýjanlegt að fallast á þá till. atvmrn. að heimila nokkra launauppbót til fiskmatsmanna, þar eð þeir búa við mjög léleg launakjör, miðað við, hvað störf þeirra hafa aukizt. Í sambandi við fjárveitingar til brúa, hafna og vega skal hér eftirfarandi tekið fram: Fjárveiting til nýrra akvega er áætluð sú sama og í fjárl. ársins 1958. Hefði raunar verið nauðsynlegt að hækka þessa fjárveitingu vegna áhrifa bjargráðanna og kauphækkana á s. l. ári, en þess er því miður enginn kostur vegna þeirra neyðarráðstafana, sem óumflýjanlegar eru. Vegur enda nokkuð á móti lækkun kaupgjalds nú eftir áramótin og enn fremur hækkun sú á vegaskatti af benzíni, sem gerð var á s. l. ári. Rennur sem kunnugt er hluti benzíngjalds til svokallaðra millibyggðavega og annar hluti til brúasjóðs. Sömu rök gilda varðandi brúargerðir, en til þeirra er varið 115 þús. kr. meira, en á s. l. ári. Samkomulag varð um það í n. að leggja til að skipta benzíngjaldi til millibyggðavega í fjárl. svo sem öðru vegafé. Er áætlað, að það fé nemi um 5.2 millj. kr. á þessu ári, og er á allan hátt óeðlilegt, að ráðherra sé fengið sjálfdæmi um að skipta þessum hluta vegafjárins, þótt hins vegar verði að reyna að varast það að búta þetta fé niður í litlar fjárveitingar á hvern stað, því að gjald þetta var einmitt hugsað til, að auðið væri að hrinda áleiðis ýmsum mikilvægum framkvæmdum í stofnæðum vegakerfisins, sem erfitt hefur reynzt að fá fé til. Um brúasjóð er það að segja, að á s. l. ári var lokið byggingu og greiðslu kostnaðar við 4 stórbrýr, sem verið hafa í smíðum undanfarin ár. Til ráðstöfunar verða á þessu ári til framkvæmda á vegum brúasjóðs um 7.5 millj. kr. Ákvað samgmrh. á s. l. ári, að næstu 3 ár skyldi fé brúasjóðs varið til þess að byggja brýr yfir Hornafjarðarfljót, Mjósund í Eyrarsveit og Ytri-Rangá. Með bréfi, dags. 20. des. s. l., lagði svo sami ráðh. enn fremur fyrir, að þegar lokið væri byggingu þessara brúa, skyldi fyrir fé brúasjóðs byggð brú á Hofsá í Vopnafirði. Hér er vafalaust um mikla þörf að ræða, því að það er vægast sagt mjög hæpið, að ráðherra taki ákvarðanir um framkvæmdir svo langt fram í tímann. Kemur það enda mjög til athugunar, hvort ekki eigi í fjárl. að ákveða, hvaða brýr skuli byggðar fyrir fé brúasjóðs. Á undanförnum árum hefur ekki verið unnt að halda í horfinu með framlög ríkissjóðs til hafnarframkvæmda, og hafa því skuldir ríkissjóðs við sveitarfélögin af þessum sökum farið vaxandi. Í árslok 1957 var vangreitt ríkissjóðsframlag til hafnargerða 13.9 millj. kr., en 14.3 millj. í árslok 1958. Áætlaður ríkissjóðshluti af framkvæmdum 1959 er 32.5 millj. Að vísu eru litlar líkur til, að auðið verði af fjárhagsástæðum að ráðast í allar þær framkvæmdir, sem ráðgerðar eru í ár, fremur en verið hefur á undanförnum árum. En þrátt fyrir hina brýnu nauðsyn þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, hefur n. ekki talið annað fært, en hækka framlag til hafnarmannvirkja og lendingarbóta um 1 millj. 330 þús. kr. Sú breyting er um leið gerð á fyrri úthlutunarreglum þessa fjár, að ein höfn er nú tekin út úr með mun hærri fjárveitingu, en allar aðrar hafnir. Er það Akraneshöfn, en sú höfn hefur nú algera sérstöðu, því að vangreitt ríkissjóðsframlag til hennar var um síðustu áramót 7.3 millj. kr., en skuld ríkissjóðs við þá höfn, er næst kom, var 2.3 millj. Afkoma útgerðarinnar og sjávarplássanna umhverfis allt landið er háð hafnarskilyrðum, flestum öðrum framkvæmdum fremur. Vegna erfiðleika á öflun lánsfjár hefur þessum framkvæmdum að undanförnu verið þröngur stakkur skorinn, ef undan eru skildar örfáar hafnir, er notið hafa erlends lánsfjár. Þetta vandamál getur ekki nema að takmörkuðu leyti orðið leyst með hinum árlegu framlögum úr ríkissjóði. Það er því hin mesta nauðsyn, að ríkið hafi forgöngu um lántöku til þess að greiða fyrir mikilvægum hafnarframkvæmdum. Munu nú loks líkur til, að slíkt lán fáist. Svo sem fram kemur í nál. 1. minni hl. n., mun samvn. samgm. að venju gera till. um skiptingu fjár til rekstrar flóabáta. Samvn. óskaði hins vegar þess, að fjvn. tæki til afgreiðslu beiðni um 500 þús. kr. byggingarstyrk vegna nýs flóabáts fyrir Eyjafjarðar- og Skagafjarðarhafnir. Háskalegt er talið að nota áfram núverandi flóabát, og hefur því eigandi þess báts, Steindór Jónsson, hafizt handa um smíði nýs báts, sem gert er ráð fyrir að verði tilbúinn fyrir næsta vetur. Lagt er til í 22. gr. fjárl. að veita ríkisábyrgð fyrir alls 80% af andvirði hins nýja báts, en þar sem hér er um allmikið skip að ræða, telur fjvn. ekki annað fært, en verða við beiðni um 500 þús. kr. ríkisstyrk til byggingar skipsins, en leggur til, að fjárveitingin skiptist á tvö ár. Útilokað er að leggja niður þá þjónustu, sem flóabátur þessi á að annast og er því engum efa bundið, að þessi lausn málsins er miklum mun hagstæðari fyrir ríkissjóð, en að þurfa sjálfur að gerast beinn aðili að kaupum og rekstri skipsins. Skólabyggingar eru meðal hinna stærri vandamála, sem við er að glíma. Með lögunum um fjármál skóla var föstu skipulagi komið á þessi mál, en þá var kominn langur skuldahali vegna vangreiddra ríkissjóðsframlaga til skólabygginga. Ákveðið var þá, að áfallnar skuldir skyldu greiðast á 5 árum, og hefur síðan verið sérstök fjárveiting í fjárl. til þess að greiða þær skuldir, þótt sú fjárveiting hafi að vísu aldrei verið nægilega há til þess, að auðið væri að greiða skuldirnar á tilsettum tíma. Þá var enn fremur lögfest, að ríkissjóði væri skylt að greiða á 5 árum hluta sinn af stofnkostnaði við þá skóla, er byggðir yrðu eftir þann tíma. Er þó ekki skylt að greiða jafna árlega upphæð af framlagi til hvers skóla. Í fjárl. ársins 1958 voru fjárveitingar til byggingar barnaskóla 9 millj. 760 þús. kr. Í fjárlfrv. nú er þessi fjárveiting hækkuð í 11.3 millj. Þrátt fyrir þessa hækkun er svo ástatt, að fjárveitingin nægir aðeins til þess að greiða hið lögboðna framlag ríkissjóðs til þeirra skóla, sem nú eru í smíðum og því ekki gert ráð fyrir neinum nýjum skólum. Þörfin fyrir nýja skóla er hins vegar víða svo brýn, að ógerlegt er að fresta framkvæmdum. N. hefur því talið óhjákvæmilegt að leggja til, að tekin verði upp fjárveiting til 7 nýrra barnaskóla og 2 skólastjóraíbúða og fer því þó fjarri, að þörfinni sé fullnægt. Nemur þá hækkun á fjárveitingu til barnaskólabygginga 2.7 millj. kr. Um gagnfræðaskólana gegnir svipuðu máli. Fjárveiting til þeirra í fjárlfrv, nægir aðeins til að greiða hluta ríkissjóðs af stofnkostnaði skóla í smíðum, en þörf nýrra skóla mjög brýn. Er lagt til að veita nokkra fjárhæð til byggingar 2 nýrra gagnfræðaskóla og til endurbyggingar á einum skóla. Nemur þá hækkun fjárveitingar til byggingar gagnfræðaskóla 1.3 millj. kr. Þá er og lagt til að taka upp fjárveitingu til 2 iðnskóla, á Selfossi og í Hafnarfirði, 50 þús. kr. til hvors. Fjvn. hafa borizt allmörg erindi, þar sem beðið er um sérstaka fjárveitingu til eflingar skógrækt við ýmsa héraðsskóla, þar eð sú skógrækt nýtur ekki styrks frá skógrækt ríkisins, eins og skóggræðsla á vegum skógræktarfélaganna. Sjálfsagt er að örva þessa skógræktarstarfsemi við skólana, en n. telur nauðsynlegt, að sú starfsemi verði felld inn í ramma skógræktar ríkisins. Telur n. ekki fært að veita sérstakar fjárveitingar í þessu skyni, fyrr en niðurstaða er fengin um frambúðarskipan þessa þáttar skógræktarmálanna. Þá er og rétt að geta þess, að n. hafa borizt óskir frá flestum starfandi tónlistarskólum um aukinn styrk. Augljóst er, að starfsemi hinna ýmsu tónlistarskóla er mjög mismunandi, bæði að magni og gæðum, en fjvn. hefur enga aðstöðu til þess að kynna sér í einstökum atriðum starfsemi þessara skóla. N. hefur því ekki talið sér fært að gera nú neinar breytingar á fjárveitingum til tónlistarskóla. Henni er vel ljóst, að hér er um merkilega menningarstarfsemi að ræða, sem með ári hverju verður umfangsmeiri, en telur ógerlegt að veita þessum skólum styrki - meira og minna af handahófi - svo sem gert hefur verið. Er nauðsynlegt, að menntmrn. safni ýtarlegum gögnum um alla þessa skóla og starfsemi þeirra og reynt verði að finna einhvern grundvöll til þess að byggja á í sambandi við styrkveitingar til skólanna. Þá vil ég minnast á eitt atriði, þótt ekki varði það miklu fyrir afkomu ríkissjóðs. N. mælir með því að veita 15 þús. kr. styrk vegna útgáfu minningarrits um 30 ára starf Laugarvatnsskóla. Ýmsir slíkir styrkir hafa verið veittir á undanförnum árum og virðist það fara í vöxt, að ýmsar ríkisstofnanir gefi út afmælis- og minningarrit og leiti síðan eftir á ríkisstyrks til útgáfunnar. Þótt mörg þessara rita hafi ýmiss konar fróðleik að geyma, þá getur það ekki gengið, að einstakar ríkisstofnanir á eigin spýtur hefjist handa um útgáfustarfsemi í trausti þess að fá síðar fé úr ríkissjóði til að standa undir halla af útgáfunni. Um þetta verður ríkisstj. að setja ákveðnar reglur, er farið verði framvegis eftir. Um 10 ára skeið hefur Björn Pálsson starfrækt sjúkraflug og mun óhætt að fullyrða, að þessi starfsemi hefur bjargað fjölda mannslífa. Fyrir strjálbýlið er þessi þjónusta ómetanleg og skapar mikið öryggi. Sjúkraflug þetta hefur Björn Pálsson rekið á eigin ábyrgð og eigi notið annars ríkisstyrks en 50 þús. kr. árlega af því fé, sem varið er til slysavarna á vegum Slysavarnafélags Íslands. Nú hefur Björn Pálsson tjáð n., að rekstrarkostnaður sjúkraflugsins sé orðinn svo mikill, að eigi sé auðið að starfrækja það án verulegs fjárstyrks. Jafnframt hefur hann gert tillögur til n. um frambúðarskipan þessarar þjónustu. Fjvn. telur brýna nauðsyn að tryggja framhaldandi sjúkraflug og telur það ekki betur komið í annarra höndum en Björns Pálssonar vegna reynslu hans og frábærrar atorku á þessu sviði. Leggur n. því til, að Birni Pálssyni verði veittar vegna sjúkraflugsins 100 þús. kr. til viðbótar þeim 50 þús. kr., er hann mun fá frá Slysavarnafélagi Íslands, en jafnframt telur n. nauðsynlegt, að ríkisstj. taki upp samninga við Björn um tilhögun sjúkraflugsins í framtíðinni. Að undanteknum nokkrum stórum útgjaldaliðum, sem sérstaklega er ástatt með og ég mun nú víkja að, nema hækkunartillögurnar á þskj. 391 aðeins um 6.5 millj. kr., og eru af þeirri upphæð um 3 millj. kr. hækkun til hafnargerða og skólabygginga. Sýnir þetta glöggt, hversu hófsamlega hefur verið farið í hækkun útgjalda þrátt fyrir þann mikla fjölda fjárbeiðna, sem n. bárust. Vík ég þá að nokkrum liðum, sem hafa sérstöðu. Stofnsett hefur verið sérstök sjúkradeild í dvalarheimili aldraðra sjómanna. Leiðir af þessu óhjákvæmilega hækkun útgjalda vegna lögboðinna sjúkrastyrkja og hækka af þessum sökum framlög til annarra sjúklinga, en berklasjúklinga um tæpar 900 þús. kr. Þessi útgjaldaliður í 17. gr. fjárl. hækkar þó raunverulega ekki nema um tæpar 700 þús. kr., þar eð útgjöldin eru áætluð þar lítið eitt of há. Þá hafa framlög til almannatrygginganna verið of lágt áætluð í frv. og hefur reynzt óhjákvæmilegt að hækka þá fjárveitingu um 4.5 millj. kr., og er þá sá útgjaldaliður 11 millj. kr. hærri, en í fjárl. ársins 1958. Samkvæmt endurskoðaðri rekstraráætlun er gert ráð fyrir því, að rekstrarkostnaður gufubors ríkisins og Reykjavíkurbæjar verði á þessu ári um 10 millj. kr., en í fjárlfrv. er aðeins lagt til að veita 3.7 millj. kr. til rekstrar gufuborsins. Samkv. samningi er ríkissjóði skylt að greiða helming rekstrarkostnaðar á móti Reykjavíkurbæ. Ekkert vit er í að láta þetta dýra tæki standa ónotað, enda allar horfur á, að mikill árangur verði af borunum þessum. Verður því að hækka fjárveitingu ríkissjóðs um 1.3 millj. kr. Þá hefur stjórn gufuborsins farið fram á 600 þús. kr. fjárveitingu frá ríkissjóði og Reykjavíkurbæ, hvorum um sig, til kaupa á borvindu til djúpborunar. Hér er tvímælalaust um brýnt nauðsynjamál að ræða, en eðlilegt virðist vera að leysa slíka fjárfestingu með lántöku, þar eð borkostnaðurinn verður talinn með stofnkostnaði, þegar hinar einstöku borholur verða beizlaðar og er samkomulag við fjmrh., að reynt verði að leysa málið á þann veg. Í fjárlfrv. er, sem áður segir, reiknað með 183 stiga kaupgjaldsvísitölu. Í janúarmánuði var starfsmönnum ríkisins greitt kaup eftir kaupgjaldsvísitölu 203 stig. Veldur þetta ríkissjóði 3.2 millj. kr. útgjöldum. 6 og 9% grunnkaupshækkun opinberra starfsmanna, sem samþ. var nokkru fyrir áramót, veldur 24 millj. kr. hækkun og grunnkaupshækkun verkamanna 12 millj. kr. hækkun útgjalda á þessu ári. Hér kemur svo aftur til frádráttar lækkun launa vegna lækkaðrar vísitölu úr 183 stigum í 175 stig. Nemur sú lækkun samtals 22 millj. kr. Nettó-útgjaldahækkun vegna launabreytinga verður því samtals 17.2 millj. kr. Ógerlegt er að deila þessari hækkun niður á hvern einstakan lið frv., og er því lagt til að taka fjárveitingu til að mæta þessum útgjöldum í 19. gr. frv. Þar sem í nál. okkar í 1. minni hl. n. er ekki gerð nein sérstök grein fyrir brtt. n. við heimildagrein frv., ætla ég að víkja nokkrum orðum að sumum þeirra till. til frekari skýringa. Lagt er til að auka aðstoð við blinda á þann hátt að heimila að fella niður aðflutningsgjöld af sendiferðabifreið fyrir Blindravinafélag Íslands og veita enn fremur 20 blindum mönnum í stað 10 áður þau hlunnindi, að þeir fái síma án þess að þurfa að greiða stofngjöld eða afnotagjöld. - Þá er og í brtt. við 17. gr. lagt til að veita Blindrafélaginu nokkurn byggingarstyrk. Hér er um styrktarstarfsemi að ræða, sem allir munu áreiðanlega sammála um. Stjórn sementsverksmiðju ríkisins hefur að undanförnu unnið að því að tryggja verksmiðjunni nauðsynlegt rekstrarfé. Eru horfur á, að það rekstrarfé fáist, en þó því aðeins, að ríkissjóður ábyrgist greiðslu rekstrarlánsins. Sementsverksmiðjan er eign ríkisins, og virðist ekki álitamál, að ríkissjóður veiti þessa ábyrgð til þess að tryggja rekstur verksmiðjunnar. Það hefur komið í ljós, að lánsheimildir þær, sem í lögum eru varðandi skip þau, sem smíðuð hafa verið í Austur-Þýzkalandi á vegum ríkisstj., eru ekki nægilega háar, því að skipin hafa hækkað í verði og enn fremur mun reynast óumflýjanlegt að hækka hundraðstölu láns út á hvert skip. Ríkisstj. hefur því óskað eftir að fá viðbótarlántökuheimild, er nemi allt að 14.5 millj. kr. Telur n. ekki um annað að ræða, en veita þá heimild. Á s. l. sumri urðu bændur í ýmsum sveitum á Norður- og Norðausturlandi fyrir allþungum búsifjum vegna langvarandi óþurrka. Var bændum þessum veitt aðstoð með lánum til kjarnfóðurskaupa fyrir milligöngu bjargráðasjóðs, en ríkissjóður lagði fram féð. Var ekki auðið að afla fyrir fram heimildar Alþ. til þessara ráðstafana, en lagt er til, að þessi ráðstöfun verði staðfest af Alþ. nú með heimild í 22. g., fjárl. Á Norður- og Norðausturlandi er víða heitt vatn í jörðu. Hitaveitur eru þegar komnar á Ólafsfirði og Sauðárkróki til mikilla þæginda fyrir íbúa þessara stað, og mikill áhugi er á að koma upp hitaveitu fyrir Akureyri og Húsavík. Hitaleit hefur einnig sums staðar á þessu svæði mikla þýðingu í sambandi við hugsanlega hagnýtingu jarðefna. Flutningur jarðbora er mjög kostnaðarsamur, enda næg verkefni annars staðar fyrir þá jarðbora, sem tiltækir eru. Það er því talið mjög æskilegt, að keyptur verði jarðbor, er staðsettur verði nyrðra. Er talið, að kaupverð slíks bors sé um 3 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður nemi svipaðri upphæð. Jarðhitinn í landi voru jafngildir kola- og olíunámum annarra þjóða og er því naumast áhorfsmál, að leggja beri alla áherzlu á að hagnýta sem bezt þessa dýrmætu orku. Er því lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að kaupa umræddan jarðbor. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa undirbúið að reisa soðvinnslustöð við síldarverksmiðju sína á Raufarhöfn. Slíkri stöð var komið upp við verksmiðjurnar á Siglufirði fyrir síldarvertíð í fyrra. Reyndist sú stöð vel og skilaði góðum arði, enda þótt verksmiðjunum bærist lítil síld til vinnslu. Áætlað er, að hin fyrirhugaða stöð á Raufarhöfn geti unnið soð úr 5.500 málum síldar á sólarhring, og mundi stofnkostnaður stöðvarinnar verða um 3 millj. kr. Stjórn síldarverksmiðjanna telur sig geta fengið lán til þessara framkvæmda, en þó því aðeins, að ríkisábyrgð fáist. Þar eð hér sýnist vera um þjóðhagslega skynsamlega framkvæmd að ræða og stofnkostnaður að mestu leyti innlendur og verksmiðjurnar auk þess eign ríkisins, telur n. sjálfsagt að velta umbeðna ábyrgð. Í fjárlögum ársins 1958 var Krossanesverksmiðjunni, sem er eign Akureyrarkaupstaðar, veitt ríkisábyrgð á allt að 1 millj. kr. láni til þess að koma upp heilmjölsvinnslutækjum í verksmiðjunni. Var áætlað, að framkvæmdir þessar kostuðu um 2 millj. kr. Ábyrgðarheimild þessi hefur þegar verið notuð. Verksmiðjustjórnin hefur loforð fyrir lánum til að ljúka verkinu, en á sumum þessara lána a. m. k. mun vera krafizt ríkisábyrgðar. Það er að vísu óeðlilegt að veita ríkisábyrgð fyrir öllum stofnkostnaði, og er rétt, að ríkisstj. gangi ekki lengra í þessu tilfelli, en brýn nauðsyn krefur, en hins vegar telur n. nauðsynlegt að tryggja það, að framkvæmd verksins stöðvist ekki. Auk þessara heimilda, sem öll n. mælir með að veittar verði, er ein viðaukatillaga við 22. gr. frv., sem n. hefur ekki orðið sammála um, en við í 1. minni hl. n. teljum sjálfsagt að mæla með og flytjum því með öðrum sértillögum okkar. Er hér um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til þess að gefa útvegsmönnum eftir þær skuldakröfur, sem ríkissjóður hefur eignazt á þá vegna innlausnar á lánum, sem hann er í ábyrgð fyrir vegna þurrafúa í fiskiskipum. Fyrir nokkrum árum fór að verða vart nokkurra skemmda í ýmsum fiskiskipum af völdum svokallaðs þurrafúa. Hafa ýmsir útvegsmenn orðið fyrir þungum búsifjum af þessum sökum. Óumflýjanlegt var talið að hlaupa undir bagga með þessum mönnum og hafa í fjárlögum síðustu ára verið veittar ríkisábyrgðarheimildir fyrir lánum til viðgerðar á skipum þessum. Frá upphafi hefur verið reiknað með því, að ríkissjóður taki að sér greiðslur þessara lána, enda afkoma útvegsins ekki slík, að útvegsmenn gætu tekið á sig slíkt tjón, því að verðuppbætur til útvegsins voru ekki miðaðar við, að auðið væri að mæta slíkum áföllum. Var þetta í rauninni staðfest af fjmrn., þegar ríkisábyrgðin var veitt, enda þótt lánin væru til svo skamms tíma, að þess væri engin von, að viðkomandi útvegsmaður gæti greitt þau á svo skömmum tíma. Síðan hefur verið sett löggjöf um sérstaka tryggingu á fiskiskipum til þess að mæta þessum áföllum hér eftir. Í samningum við útvegsmenn um síðustu áramót féllst ríkisstj. á, að útflutningssjóður greiddi iðgjöld af þurrafúatryggingum fiskiskipa, svo sem gert hefur verið með önnur tryggingagjöld. Ef þeir útvegsmenn, sem fengið hafa með ríkisábyrgð lán til þess að greiða með áfallinn kostnað vegna þurrafúaskemmda, yrðu krafðir um þau lán, þá væri hlutur þeirra gerður lakari en hinna, sem hér eftir verða fyrir hliðstæðum áföllum. Af þeim sökum féllst ríkisstj. á þá ósk Landssambands ísl. útvegsmanna, að ríkissjóður taki að sér greiðslu á þeim þurrafúalánum, sem útvegsmenn þegar hafa tekið vegna þurrafúaskemmda. Við í 1. minni hl. n. teljum sjálfsagt, að staðið verði við það fyrirheit. Þá er komið að því að gera grein fyrir þeim till. okkar í 1. minni hl. n., sem eiga að geta tryggt það, að auðið reynist að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög án þess að leggja á almenna skatta eða tolla. Það væri engum vandkvæðum bundið að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus, ef ekki þyrfti jafnframt að sjá fyrir þörfum útflutningssjóðs. En fjárhagsmál þessara sjóða verða ekki aðskilin. Ýmsir halda því að vísu fram, að útgjöld útflutningssjóðs séu allt annars eðlis. Er það rétt, að útflutningsuppbætur eru ekki neinir venjulegir ríkisstyrkir, en fjár til þessara sjóða er aflað með sams konar ráðum, sköttum á almenning í landinu. Og mjög er vafasamt, að niðurgreiðslur á vöruverði, sem nú í ár munu nema um 250 millj. kr., eigi fremur að teljast útgjöld útflutningssjóðs en ríkissjóðs, þótt fyrrv. fjmrh. hafi látið flytja þær yfir á útflutningssjóðinn til þess að sýna minni hækkun útgjalda ríkissjóðs. Áætlað er, að útgjöld útflutningssjóðs á þessu ári aukist um 199 millj. kr. vegna aukinna útflutningsuppbóta og niðurgreiðslu á vöruverði. Hin aukna aðstoð við útflutningsatvinnuvegina um s. l. áramót leiðir af sér 82.3 millj. kr. ný útgjöld. Þær bætur voru miðaðar við kaupgjaldsvísitölu 175 stig. Þrátt fyrir 10 stiga lækkun kaupgjaldsvísitölunnar með lögum um lækkun kaupgjalds og verðlags og afleiddar verðlækkanir til þess að koma kaupgjaldsvísitölunni niður hefur reynzt óumflýjanlegt að auka niðurgreiðslur vöruverðsins mjög mikið til þess að koma kaupgjaldsvísitölunni niður í 175 stig. Til viðbótar þeim niðurgreiðslum, sem áður giltu og áætlað var að kostuðu útflutningssjóð 135 millj. kr. á þessu ári, hafa niðurgreiðslur síðan um áramót verið auknar um 109.1 millj. kr. Þar við bætast 7.6 millj. kr. útgjöld, sem stafa af aukinni neyzlu niðurgreiðsluvara. Á sú upphæð raunverulega að bætast við hinar fyrri niðurgreiðslur, því að þær voru ekki miðaðar við raunverulega neyzlu niðurgreiddra vara. Til þess að mæta þessum nýju útgjöldum útflutningssjóðs án nýrra almennra skatta- og tollahækkana er ráðgert að rýmka um innflutning bifreiða og gjaldeyrisleyfa, ef umsækjendur hafa á eðlilegan hátt eignazt gjaldeyri og hækka jafnframt leyfisgjald af bifreiðum þessum. Virðist þetta eðlileg ráðstöfun, því að ella yrði gjaldeyri þessum varið til annarra kaupa, sem vafasamt er að gæfu ríkissjóði nokkrar tolltekjur. Um tilhögun þessa gjalds í einstökum atriðum mun ég ekki ræða nánar, því að það varðar í rauninni ekki beint afgreiðslu fjárlaga, heldur mun ríkisstj. gera fjárhagsnefndum þingsins grein fyrir þeirri fjáröflunarleið í sambandi við frv. um útflutningssjóð. Áætlað er, að gjald þetta veiti útflutningssjóði 25 millj. kr. auknar tekjur. Þá er og gert ráð fyrir því, að 20 millj. kr. framlag það frá útflutningssjóði til ríkissjóðs, sem ákveðið er í lögum um útflutningssjóð, falli niður. Vantar þá 154 millj. kr., og er lagt til í till. okkar í 1. minni hl. n., að ríkissjóður leggi útflutningssjóði þá fjárhæð. Bil það milli tekna og gjalda, sem brúa þarf hjá útflutningssjóði og ríkissjóði, miðað við tekjuáætlun fjárlagafrv., nemur því um 230 millj. kr. Þegar ætlunin er að brúa slíkt bil án þess að hækka almenna skatta og tolla, má sérhverjum manni ljóst vera, að það verður ekki gert nema með því móti að gera ýmsar róttækar ráðstafanir til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Okkur í 1. minni hl. n. er það mætavel ljóst, að slíkar ráðstafanir eru aldrei vinsælar hjá þeim, sem fyrir barðinu á þeim verða, ekki sízt þegar lítið aðhald hefur verið áður um fjáreyðslu ríkissjóðs. En það er samt sannfæring okkar, að þjóðinni sé svo ljós sú hætta, sem yfir henni vofir, ef ekki er hægt að taka upp nýja stefnu í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar, að ábyrgðarlausum lýðskrumurum takist ekki að villa henni sýn um nauðsyn þeirra neyðarráðstafana, sem nú verður að gera eftir uppgjöf vinstri stjórnarinnar, enda er sannleikur málsins sá, að ráðstafanir þessar eru alls ekki tilfinnanlegar sem bráðabirgðaráðstafanir. Við í 1. minni hl. n. leggjum til að lækka ýmsa útgjaldaliði fjárlagafrv. um rúmar 49 millj. kr. Mun ég nú í stuttu máli gera grein fyrir þessum till. Lagt er til að lækka um 5% ýmsa fjárfestingarliði frv. Nær þessi lækkun til liða, sem samtals nema tæpum 166 millj. kr., og sparar ríkissjóði 8.3 millj. kr. Undanþegnar þessari lækkun eru fjárveitingar til hafnargerða, brúargerða, nýbyggingar vega og endurbyggingar vega. Lækkunin nær til skólabyggingafjár, en þær fjárveitingar hafa hins vegar verið hækkaðar meira, en þessari skerðingu nemur. Skerðingin nær ekki til fjárlagaliða, sem sérstakar lækkunartill. eru gerðar um. Í nál. okkar eru þessir fjárlagaliðir taldir upp og mun ég ekki eyða tíma í að ræða hvern einstakan þeirra, nema sérstakt tilefni gefist til. Varðandi jarðræktarframlögin, sem eru lögbundin, vil ég þó taka það fram, að lækkunin byggist á upplýsingum um það, að jarðræktarframkvæmdir á s. l. ári hafi eigi verið meiri, en árið áður, en jarðræktarstyrkurinn er í fjárlagafrv. nú áætlaður 2 millj. kr. hærri en í fjárlögum ársins 1958. Stærsti liðurinn, sem skerðingin nær til, er viðhald þjóðvega. Rétt er að vekja athygli á því, að þrátt fyrir þessa skerðingu er fjárveiting til viðhalds þjóðvega 9 millj. kr. hærri en í fjárlögum s. l. árs. Vitanlega væri full þörf fyrir óskerta fjárveitingu og miklu meira en það. En miðað við það aðhald, sem nú er óumflýjanlegt, og einnig það, að þrátt fyrir skerðinguna er viðhaldið nú í fyrsta sinn um langt skeið áætlað sómasamlegt, þykir mega takmarka fjárveitinguna við 9 millj. kr. hækkun. Viðhald þjóðveganna s. l. ár kostaði ríkissjóð 41 millj. kr., og í vetur mun kostnaður við snjómokstur hafa verið allmiklu minni, en undanfarna vetur. Lagt er til að lækka alþingiskostnað um 500 þús. kr. Er sú till. við það miðuð, að þinghald verði í ár a. m. k. hálfum mánuði styttra, en í fyrra. Er þá gert ráð fyrir því, að þingið verði nú um það bil þremur vikum styttra, en í fyrra og þing hefjist síðar í haust, en vant er. Ef svo reynist, ætti sú stytting að gefa umræddan sparnað, enda þótt stutt sumarþing verði. Mun enda alþingiskostnaður ríflega áætlaður í frv. 9 millj. kr., sem er 2 millj. kr. hærra, en í fjárlögum s. l. árs. Þá er lagt til að lækka fjárveitingu til stjórnarráðsins um sömu fjárhæð, 500 þús. kr. Hvort tveggja er, að fækkun ráðherra og þar af leiðandi minni ýmis kostnaður, svo sem bílakostnaður, ætti að valda töluverðum sparnaði og enn fremur hitt, að í fjárlagafrv. er liðurinn „Annar kostnaður ráðuneytanna“ hækkaður um 900 þús. kr. frá fjárlögum s. l. árs og má ótvírætt ætla, að draga megi úr þeim kostnaði. Ég er í engum efa um, að með skynsamlegri vinnubrögðum er auðið að lækka kostnaðinn við stjórnarráðið um 500 þús. kr., þegar þess er gætt, að stjórnarráðið kostar nú samtals 17.3 millj. kr. Er það enda mat núverandi fjmrh., að þessi lækkun fjárveitinga til stjórnarráðsins fái staðizt og þegar um það er að ræða að reyna að draga úr tilkostnaði við ríkisreksturinn, fer vel á því, að bæði Alþ. og stjórnarráð gefi gott fordæmi. Þá er lagt til að lækka fjárveitingu til tollgæzlu utan Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar um ½ millj. Okkur er vel ljós nauðsyn þess að halda uppi traustri tollgæzlu. En á því sviði sem öðrum verður að reyna að halda kostnaðinum innan skynsamlegra takmarka og á ýmsum greinum er hér um algerlega óþarfa fjáreyðslu að ræða. Í frv. er gert ráð fyrir 9 millj. kr. kostnaði við tollgæzluna,og má áreiðanlega að skaðlausu spara ½ millj. Lagt er til að lækka fjárveitingu til Skipaútgerðar ríkisins um 6 millj. kr. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 16 millj. kr. fjárveitingu til að greiða halla útgerðarinnar eins og s. l. ár. Rekstrarhallinn á s. l. ári varð hins vegar ekki nema 12 millj. kr. Miðað við það, að skipaútgerðin naut ekki taxtahækkunar nema hluta úr því ári, ætti ekki að þurfa að gera ráð fyrir lakari útkomu á þessu ári. Þá er þess enn fremur að gæta, að skip útgerðarinnar voru tekin úr tryggingu um s. l. áramót, en tryggingariðgjöld vegna skipanna urðu rúmar 3 millj. kr. s. l. ár. Reynslan er sú, að meðaltjón á skipunum er ekki nema 1 millj. kr. á ári. Þessi lækkun fjárveitingar ætti því að fá staðizt, þótt miðað sé við, að útgerðin veiti sömu þjónustu og verið hefur. Rétt er og í þessu sambandi að benda á ítrekaðar ábendingar sparnaðarnefnda ríkisins um að selja Esju, sem er orðin mjög dýr í rekstri. Nauðsynlegt er og að taka til rækilegrar athugunar, hvort ekki er í framtíðinni hægt að haga strandsiglingum á þann veg, að kostnaðar minna sé fyrir ríkið. Þyrfti að taka upp samninga við önnur skipafélög í því sambandi. Lagt er til að lækka fjárveitingu til bygginga í Skálholti um 500 þús. kr. Það er af mörgum ástæðum nauðsynlegt að taka sem fyrst ákvörðun um það, hvaða hlutverki þessi sögufrægi staður eigi að gegna í framtíðinni. En meðan ekki er vitað, til hverra þarfa nota eigi byggingar í Skálholti, ætti ekki að koma að sök, þótt aðeins sé varið 500 þús. kr. til framkvæmda þar á þessu ári. Um nokkurt árabil hefur ríkissjóður lagt árlega fram 2 millj. kr. til kaupa á stórum jarðræktarvélum samkvæmt ákvæðum laga um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. Þessari lagaskyldu var fullnægt á s. l. ári, og eru enn ónotaðar 1.2 millj. kr. af þeirri fjárveitingu. Sú fjárhæð er því til ráðstöfunar á þessu ári. Ætti því að skaðlausu að mega fella niður þessa fjárveitingu. Þeirri venju hefur verið fylgt að veita ekki fé til byggingar skóla, sem ekki hafa notað til fulls fengnar fjárveitingar. Á þeirri forsendu, að Iðnskólinn í Reykjavík á enn óhafið 628 þús. kr. af fjárveitingu áranna 1957 og 1958, er lagt til að fella niður fjárveitingu til skólans á þessu ári. Eftir upplýsingum, sem mér hafa borizt, eftir að gengið var frá tillögum okkar, virðist þetta mál þarfnast nánari athugunar, og verður því þessi till. tekin aftur til 3. umr. Lagt er til, að kostnaður vegna framkvæmdar orlofslaga lækki um 500 þús. kr. Er þá gert ráð fyrir því, að hætt verði notkun orlofsmerkja, enda orlofsfé í æ fleiri tilfellum nú greitt í peningum. Virðist ástæðulaust að setja mönnum ákveðnar reglur um það, hvernig þeir ráðstafi orlofsfé sínu. Þar sem nokkuð er nú liðið á árið, er ekki auðið að fella fjárveitinguna alveg niður. Lagt er til, að 10 millj. kr. fjárveiting til nýrra raforkuframkvæmda falli niður á þessu ári. Með þessari ráðstöfun er ekki ætlunin að draga á neinn hátt úr framkvæmdum rafvæðingaráætlunar strjálbýlisins, sem gerð var í tíð ríkisstjórnar Ólafs Thors. Mjög tilfinnanlegur samdráttur varð á s. l. ári í lagningu þeirra dreifiveitna um sveitirnar, sem 10 ára áætlunin gerði ráð fyrir á því ári. Til ársins 1957 var þeirri áætlun fylgt og vel það, en á því ári var frestað lagningu nokkurra héraðsveitna til næsta árs og í fyrra keyrði um þverbak, því að þá var frestað lagningu helmings þeirra dreifiveitna, sem leggja átti á því ári. Nauðsynlegt er því að koma í veg fyrir áframhaldandi samdrátt þessara mikilvægu framkvæmda og var ekki ákveðið að taka þessa fjárveitingu út úr fjárlfrv., fyrr en sýnt þótti, að auðið væri að tryggja nægilegt lánsfé til framkvæmdanna. Við 1. umr. fjárlfrv. í haust benti ég á hina geigvænlegu aukningu vanskila á ábyrgðarlánum ríkissjóðs. Er í frv. lagt til að hækka fjárveitingu þessara vanskila um þriðjung frá fyrra ári, eða um 10 millj. kr. Í þessu efni er ekki hægt að láta reka svo á reiðanum sem gert hefur verið að undanförnu. Eftir till. minni samþykkti Alþ. fyrir nokkru þál. um undirbúning löggjafar um ríkisábyrgðir. Verður að leggja kapp á að koma þeim málum í betra horf. Það er auðvitað engum efa bundið, að í flestum tilfellum gera menn það ekki að gamni sínu að láta ábyrgðir falla á ríkissjóð og hér er í mörgum tilfellum um svipaðan vanda að ræða og reynt hefur verið að mæta með fjárveitingu til atvinnuaukningar. Er því mjög athugandi, hvort ekki ætti að láta atvinnuaukningarsjóðinn, sem tvímælalaus nauðsyn er að setja sem fyrst löggjöf um, fá mun meira fé til ráðstöfunar og láta hann þá jafnframt fá í hendur, eftirlit með ríkisábyrgðarlánum. Það er mat núverandi fjmrh., að lækka megi þessa fjárveitingu um 10 millj. kr., þannig að veittar væru 20 millj. kr. til að standa straum af vanskilalánum eins og á s. l. ári. Yfirvofandi voru alvarleg áföll vegna ríkisábyrgðanna, þegar fjárlfrv. var undirbúið og hefur upphæðin vafalaust verið hækkuð m. a. með hliðsjón af því. En bjargað hefur nú verið frá þeim áföllum á þessu ári a. m. k. að verulegu leyti. Lagt er til, að framlag til bygginga á ríkisjörðum lækki á þessu ári um 500 þús. kr. Hér er sennilega um all tilfinnanlega lækkun að ræða, en þykir ekki verða hjá henni komizt. Í fjárlfrv. er lagt til að hækka fjárveitingu til flugvallagerða um 2 millj. kr. Vissulega er hér um brýna þörf að ræða. En ekki er þó talið verða hjá því komizt að láta sömu reglu gilda um flugvelli og vegi, að veitt sé sama fjárveiting til þessara framkvæmda og s. l. ár. Nú hefur í fyrsta sinn framkvæmdafénu verið skipt milli einstakra flugvalla. Var um þá skiptingu leitað tillagna flugráðs. Áfram er lagt til að gildi sú heimild að verja umframtekjum af flugvöllum til flugvallagerða. Lagt er til að lækka ýmsar fjárveitingar til bygginga á vegum ríkisins, svo sem sjómannaskólans og Menntaskólans á Akureyri og lagt er til að fella alveg niður í ár fjárveitingar til byggingar nýs menntaskólahúss í Reykjavík og nýs stjórnarráðshúss, þar eð ekki er byrjað á þeim byggingum. Lagt er til að lækka fjárveitingu til byggingar lögreglustöðvar á Keflavíkurflugvelli um 100 þús. kr. og fjárveitingu til dísilrafstöðva í kauptúnum um 200 þús. kr. Þeim stöðvum fækkar nú stöðugt, eftir því sem fleiri kauptún fá orku frá samveitum. Verði þörf óskertrar fjárveitingar á þessu ári, mun fyrir því séð af því lánsfé, sem til ráðstöfunar verður. Lagt er til að lækka fjárveitingu vegna atvinnuaukningar um 3.5 millj. kr. og verður þá fjárveitingin í ár 10 millj. kr. Full þörf hefði að vísu verið á óskertri fjárveitingu, en auðið þótti þó að lækka fjárveitinguna með hliðsjón af auknum lánveitingum atvinnuleysistryggingasjóðs til þessara þarfa. Hlýtur það enda að vera fyrsta skylda hans að verja fé sínu til þess að reyna hvarvetna að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Ráðstöfun atvinnuaukningarfjár hefur oft þótt næsta handahófskennd. Sjálfstæðismenn hafa á undanförnum þingum flutt frv. um að koma föstu skipulagi á þessa starfsemi ríkisins. Því miður hefur ekki náðst samstaða um að samþykkja þá löggjöf, en við munum leggja áherzlu á, að það verði gert. Í því frv. er lagt til, að Alþingi kjósi fimm menn með hlutfallskosningu til þess að ráðstafa atvinnuaukningarfénu. Hefur orðið samkomulag um að leggja til, að sú skipan verði nú upp tekin varðandi ráðstöfun atvinnuaukningarfjárins á þessu ári. Lagt er til að lækka fjárveitingu til afurðamatsins um 500 þús. kr. og fella niður fjárveitingu til Skipaskoðunar ríkisins, tæpar 500 þús. kr., til að mæta rekstrarhalla hennar, eins og hann er áætlaður að óbreyttu fyrirkomulagi. Telur ríkisstj. auðið að mæta þessum lækkunum með tilsvarandi gjaldahækkun, sem á engan hátt verði tilfinnanleg, enda er óeðlilegt, að skipaskoðunin geti t. d. ekki verið rekin hallalaus eins og bifreiðaeftirlitið. Mun ríkisstj. gera ráðstafanir til þess að gera nauðsynlegar skipulagsbreytingar, ef Alþingi fellst á till. þessar. Sennilega munu ýmsir segja sem svo, að leggja hefði mátt meiri áherzlu á að lækka rekstrarútgjöld ríkissjóðs, en draga úr fjárveitingum til ýmissa fjárfestingarframkvæmda, svo mikið sem hér er lagt til. Við í 1. minni hl. n. hefðum gjarnan einnig viljað höggva meir í ýmsa rekstrarliði. En í því sambandi verður að hafa í huga, að mjög stór hluti af útgjöldum ríkissjóðs er lögboðinn og breytingar á ríkisstofnunum verða ekki gerðar fyrirvaralaust. Við teljum t. d. sjálfsagt að fækka sendiráðum Íslands erlendis. En það getur naumast komið til framkvæmda fyrr en um næstu áramót og mundi því ekki spara útgjöld á þessu ári, svo að neinu nemi. Bæði þetta og ýmis önnur atriði er nauðsynlegt að undirbúa í sambandi við samningu næstu fjárlaga. Varðandi fjárfestinguna er og þess að gæta, að ýmsir hinna veigamestu fjárfestingarliða eru óskertir eða jafnvel hækkaðir, og á hinn bóginn er nauðsynlegt að hafa í huga, að of mikil fjárfesting er talin ein af meinsemdum efnahagskerfisins og m. a. taki ríkissjóður of mikið fé frá almenningi til opinberrar fjárfestingar. Er hér sem á öðrum sviðum vandratað meðalhófið. Í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga í haust fann ég að því, að ekki skyldi hafa þótt ómaksins vert að gera sér grein fyrir því í sambandi við ríkisbúskapinn, hver mætti vera árleg hækkun fjárlaga, til þess að ekki þyrfti árlega að hækka skatta, ef gengið væri út frá því, að jafnvægi væri náð, þannig að kaup og verðlag væri óbreytt að mestu frá ári til árs. Hér er um mjög veigamikið atriði að ræða, sem láðst hefur að athuga vegna verðbólguþróunarinnar. Nú hefur þessi athugun verið gerð á útgjaldahlið fjárlaga síðustu fimm árin, og fæst þá sú eftirtektarverða niðurstaða, að meðalhækkun ríkisútgjalda umfram hækkanir vegna dýrtíðar nemur tæpum 10% á ári. Því miður hef ég ekki enn fengið í hendur niðurstöður varðandi meðalhækkun tekna ríkissjóðs umfram áhrif verðbólgunnar, en mér er nær að halda, að tekjuhækkun, miðað við óbreytta tekjustofna, geti ekki verið svona mikil. Hér er um mjög mikilvægt grundvallaratriði að ræða, sem raunverulega er óumflýjanlegt að hafa hliðsjón af við undirbúning fjárlaga hverju sinni. Eins og ég áðan gat um, nema sparnaðartill. okkar í 1. minni hl. n. rúmum 49.2 millj. kr. Kemur þá til athugunar, hver önnur úrræði séu til að brúa hið breiða bil tekna og gjalda. Það var háttur hæstv. fyrrv. fjmrh. að áætla jafnan tekjur ríkissjóðs það varlega, að góðar horfur væru á ríflegum greiðsluafgangi. Út af fyrir sig eru þetta góðir búskaparhættir. En á því búskaparlagi eru þó ýmsir annmarkar. Augljóst er, að mjög rúm tekjuáætlun dregur úr aðhaldi fyrir fjmrh. og má sjá þess merki á mörgum sviðum á undanförnum árum. Hitt er þó e. t. v. verra, þegar þessari löngun til að hafa jafnan miklar umframtekjur verður að mæta með álögum á almenning, svo sem verið hefur 3 undanfarin ár og þessar álögur verða svo aftur til að magna þann vanda, sem við er að glíma. Á s. l. ári var nær 50 millj. kr. greiðsluafgangur hjá ríkissjóði. Lagt er til, að 25 millj. kr. af þessum greiðsluafgangi verði varið til þess að mæta útgjaldaþörf ríkissjóðs á þessu ári. Fyrrv. fjmrh. lét svo ummælt á þingi fyrr í vetur, að slík ráðstöfun greiðsluafgangsins væri óhæfileg, því að þannig væri þessum sjóði hans kastað í dýrtíðarhítina. Þessi greiðsluafgangur er fenginn á þann hátt, að lagðar voru á þjóðina með bjargráðunum 50 millj. kr. hærri álögur, en þörf var á. Með þeim ráðstöfunum var dýrtíðin mögnuð, þannig að ný verðbólgualda var að skella yfir, þegar þessi virðulegi fyrrv. ráðh. varð að gefast upp við stjórn fjármálanna. Er hægt að hugsa sér skynsamlegri ráðstöfun, en að verja hluta þessara ofteknu skatta til þess að koma nú í veg fyrir nýjar álögur og reyna þannig að sporna gegn því, að dýrtíðarflóð það, sem Framsfl. magnaði, en gafst síðan upp fyrir, verði til þess að drekkja þjóðinni? Þeir, sem flóðinu hafa valdið, ættu a. m. k. að láta sem minnst á sér bera í því sambandi. Enn hefur ekkert verið greitt af tollum eða öðrum opinberum gjöldum vegna byggingar hins nýja orkuvers við Sog. Stjórn Sogsvirkjunarinnar og hæstv. fyrrv. fjmrh. höfðu tekið upp samninga við Seðlabankann um útboð sérstaks innanríkisláns Sogsvirkjunarinnar til þess að afla allt að 30 millj. kr. til að greiða upp í þessi gjöld, en þau munu verða töluvert hærri. Frv. um þetta efni lagði síðan fyrrv. fjmrh. fyrir Alþingi og má gera ráð fyrir, að það verði samþykkt og seðlabankinn tryggi sölu bréfa, er nemi áðurnefndri upphæð. Með þessum tekjum er ekki reiknað í áætlun þeirri, sem gerð hefur verið um tekjur ríkissjóðs á þessu ári, og er því lagt til, að þessi tekjuauki verði áætlaður undir sérstökum lið í 2. gr. frv. Tekjur ríkissjóðs árið 1958 urðu alls 895.5 millj. kr. samkv. bráðabirgðauppgjöri, sem nú liggur fyrir. Í fjárlagafrv. eru tekjurnar áætlaðar 897.9 millj. kr. Með efnahagsmálalöggjöfinni á s. l. ári bættust ríkissjóði miklar tekjur. Sú gjaldahækkun kom hins vegar ekki til framkvæmda, fyrr en 5 mánuðir voru liðnir af árinu. Gerð hefur nú verið mjög ýtarleg áætlun um væntanlegar tekjur ríkissjóðs á þessu ári, byggð á rækilegri athugun á öllum aðstæðum. Samkv. þeirri áætlun er reiknað með því, að tekjur ríkissjóðs á árinu verði 981.5 millj. kr. Hefur þá verið fellt niður 20 millj. kr. framlag útflutningsjóðs til ríkissjóðs, en á móti kemur tekjuauki vegna nýlegra verðhækkana áfengis og tóbaks, sem er áætlaður 25 millj. kr. Nú hefur það að vísu verið venjan undanfarin ár að áætla tekjur ríkissjóðs í fjárlögum það lágt, að fjmrh. gæti haft allrúmar hendur um umframgreiðslur. Þann hátt er ekki hægt að hafa nú, þegar verið er að forðast nýjar skattaálögur. Er því lagt til, að tekjurnar verði áætlaðar 966.5 millj. kr., og er það 68.6 millj. kr. hækkun frá frv. Vafalaust mun því verða haldið fram af ýmsum, að það nái ekki nokkurri átt að áætla aðeins 15 millj. kr. til að mæta umframgreiðslum. Þetta er vissulega lítil fjárhæð, miðað við umframgreiðsluna undanfarin ár. En ætlunin er líka sú, að mikið hóf verði haft á þessum greiðslum og þær því aðeins inntar af hendi, að óumflýjanlegt sé. Um innflutningsáætlun þá, sem tekjuáætlunin er byggð á, er það að segja, að hún er miðuð við 1 milljarð og 94 millj. kr. útflutning. Útflutningur 1958 varð 1 milljarður og 69 millj. kr., en að auki varð birgðaaukning, sem nam 70 millj. kr. Miðað við það, að síldveiði verði svipuð og í fyrra og vetrarvertíð bregðist ekki, telur efnahagsmálaráðunautur ríkisstj., að gera megi ráð fyrir, að útflutningur í ár geti numið allt að 1 milljarð og 140 millj. kr. Ljóst er nú, að vetrarvertíð ætlar jafnvel að verða betri í ár, en í fyrra og virðist þessi áætlun því ekki óvarleg. Innflutningsáætlunin er hins vegar höfð það varleg, að miðað er við gjaldeyristekjur lítið eitt hærri, en meðaltekjur tveggja síðustu ára, en árið 1957 var allmiklu lakara en árið 1958, sem var okkar bezta tekjuár. Er miðað við, að reynt verði að greiða á árinu þann 100 millj. kr. gjaldeyrisyfirdrátt við útlönd, sem var um síðustu áramót. Er því hér um mjög raunhæfa áætlun að ræða. Samkv. öllum þessum till. okkar í 1. minni hl. n. skortir því nú aðeins tæpar 10 millj. kr., til þess að auðið sé að brúa hið breiða bil gjalda og tekna, án þess að hækka þurfi hina almennu skatta og tolla á þjóðinni. Munu við 3. umr. frv. gerðar tillögur um, hversu sá vandi verði leystur, þannig að auðið verði að afgreiða fjárlög greiðsluhallalaus. Eins og ég áður gat um, er með þessari afgreiðslu fjárlaga og efnahagsráðstöfununum um s. l. áramót reynt að byggja lífsnauðsynlegan varnargarð gegn því verðbólguflóði, sem fyrrv. hæstv. forsrh. sagði að væri að steypast yfir þjóðina, þegar hann gafst upp í baráttunni fyrir síðustu áramót. Takist þessar stöðvunarráðstafanir, þá er grundvöllur fenginn undir frekari aðgerðir, sem nauðsynlegar eru til þess að koma á jafnvægi í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Við verðum að gera okkur ljósa grein fyrir því, að enn erum við þó á gjárbarminum og verðum því að gæta okkar vel. Ef undan er skilið, hversu vel var séð fyrir ríkissjóði með bjargráðunum svokölluðu í fyrra, hefur efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. tjáð fjvn., að ljóst hafi verið þá þegar, að rekstur útflutningssjóðs gæti því aðeins staðizt, að gjaldeyristekjur væru mjög háar og notkun erlends lánsfjár mikil og þar af leiðandi hægt að halda uppi miklum innflutningi á hátollavörum. Árið 1958 er langhagstæðasta tekjuár okkar. Engu að síður var þá auk mjög mikils erlends lánsfjár eytt öllum gjaldeyristekjunum og erlendar lausaskuldir við s. l. áramót 100 millj. kr. Því er ekki að leyna, að enn er djarft spilað, þótt að vísu sé nú reiknað með að grynna á lausaskuldunum. Leggja verður áherzlu á að koma skipan efnahagsmálanna í það horf, að hægt sé í framtíðinni að eiga einhvern gjaldeyrisvarasjóð, því að fjarstætt er að treysta því, að alltaf verði góðæri. Áður en fyrrv. ríkisstj. fór frá völdum, hafði hún lagt drög fyrir því að fá nýtt gjaldeyrislán í Bandaríkjunum og eru allar áætlanir um afkomu ríkissjóðs og útflutningssjóðs á þessu ári við það miðaðar, að þetta lán fengist. Er því í öllum þeim áætlunum, sem nú eru lagðar til grundvallar fjárlagaafgreiðslunni, reiknað með, að svo verði og byggt á upplýsingum ríkisstj. um það efni. Er ætlunin að verja lánsfé þessu til raforkuframkvæmda, hafnarframkvæmda og til að leysa fjárhagsörðugleika stofnlánasjóða landbúnaðar og sjávarútvegs. Því er hins vegar ekki að leyna, að erlend skuldasöfnun á undanförnum árum hefur verið svo mikil, að varlega verður að fara í frekari erlendar lántökur. Afborganir og vextir af erlendum lánum verða nær 130 millj. kr. á þessu ári og erlendar skuldir þjóðarinnar hlutfallslega hærri, en í flestum öðrum löndum og er nú hlutfallið að verða svipað og fyrir 1940, þótt aðstaða landsins til að standa undir skuldunum sé raunar miklu betri nú. Það má ekki heldur loka augunum fyrir því, að dýrtíðarvandamálið er ekki leyst, þótt vísitölu sé haldið niðri með stórfelldum fjárframlögum, heldur er hér aðeins um óhjákvæmilega neyðarráðstöfun að ræða til þess að forða frá því, sem verra er. Allar þær staðreyndir, sem ég hef hér dregið fram, er nauðsynlegt að þjóðin íhugi rækilega. Það er kominn tími til að segja þjóðinni umbúðalaust sannleikann, því að vandamál efnahagslífsins verða ekki leyst, nema þjóðin öll geri sér grein fyrir eðli vandamálanna og sætti sig við þær ráðstafanir, sem óumflýjanlegar eru. Það getur tekið langan tíma að koma á jafnvægi í fjárhagsmálunum, ef nauðsynlegar ráðstafanir eiga ekki að valda tilfinnanlegri kjaraskerðingu, en þetta jafnvægi verður að nást, til þess að fjármálaþróunin í landinu geti verið með eðlilegum hætti. Það er engin ástæða til svartsýni, því að framleiðslumöguleikar þjóðarinnar eru miklir og vaxandi. Ef kostað er kapps um að hagnýta sem bezt auðlindir landsins og hafsins umhverfis það, á þjóðin örugglega að geta búið við góða afkomu, ef hún lætur ekki villa sér sýn um eðli þeirra vandamála, sem hún á nú við að glíma og nægileg samstaða fæst um skynsamlega lausn þessara vandamála. Einn þáttur þess vanda er afgreiðsla þess fjárlagafrv., sem hér liggur nú fyrir til 2. umr. Ég hef nú, herra forseti, gert grein fyrir þeim röksemdum, sem tillögur okkar í 1. minni hl. n. byggjast á og leyfi ég mér að vænta þess, að hv. alþingismenn geti á þær fallizt.



Herra forseti. Fjvn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu fjárlfrv. og skiptist nefndin í þrjá minni hl. um afgreiðslu þess. Alþb. lítur svo á, að það, sem skilur um það, að sá nefndarminnihluti, sem hér hefur lagt fram sína grg. og flutt sína framsögu og fulltrúi Alþb. gætu staðið saman að tillögunum, sé fyrst og fremst það, að þær tillögur, sem af ríkisstj. hálfu og stuðningsflokka hennar hafa verið bornar fram, eru með þeim hætti, að ekki verður á þær fallizt nema í nokkrum atriðum og ekki í heild. Í fyrsta lagi - og er það þó máske ekki veigamest - eru tillögurnar ófullnægjandi til þess að brúa það bil í fjárhagsvanda þjóðarinnar, sem fyrir hendi er. Þrátt fyrir samþykkt á öllum þeim till., sem nefndin sameiginlega hefur gert og 1. minni hl. hefur einnig gert, mundi enn verða óleystur verulegur vandi, einkum á því sviði efnahagsmála þjóðarinnar, sem fellur undir útflutningssjóð, en eins og hv. frsm. 1. minni hl. hefur tekið fram, verða þessir tveir sjóðir, ríkissjóður og útflutningssjóður, ekki aðskildir, a. m. k. ekki að fullu og verður við afgreiðslu fjárlaga að taka tillit til þess, hvernig hag útflutningssjóðs sé háttað og hverjar líkur hann hefur til þess að standast þær skuldbindingar, sem honum hafa verið lagðar af stjórnarvaldanna hálfu. Ég mun samt ekki gera það sérstaklega að umræðuefni, að þar eru enn skildar eftir verulegar fjárhæðir, sem ekki hefur verið sýnt fram á, hvernig eigi að afla. Í öðru lagi eru sumir liðirnir í þeirri endurskoðuðu tekjuáætlun, sem hér hefur verið lögð fyrir, ekki með þeim hætti, að hægt sé að fallast á þá, fyrr en fengnar hafa verið við þá nánari útskýringar. Ég vil þar sérstaklega nefna, að meðal brtt. um áætlaðar tekjur ríkissjóðs eru í einu lagi 30 millj. kr. greiðslur, sem eru tollar af vörum til raforkuframkvæmdanna í landinu, þar af er um það bil helmingurinn þegar gjaldfallinn og liggur sem skuld rafveitnanna við ríkissjóð, og að hálfu eða nálægt því er þetta áætlaður tollur á vörur, sem væntanlega verða fluttar inn síðar á þessu ári. Nú er það vitað mál, að ef ekki verður með einhverjum hætti komið til móts við fjárþörf rafveitnanna, þá verða þær þess ómegnugar með öllu að greiða bæði skuld sina og einnig þá tolla, sem á falla. Ég vil lýsa yfir f. h. Alþb., að við, sem þann flokk skipum, teljum það ekki óeðlilegt, að fjárþörf rafveitnanna verði leyst með láni, sem síðan verði greitt upp, þegar tekjur veitnanna eru orðnar slíkar, að þær geti staðið undir kostnaðinum. En enn sem komið er hefur ekki verið sýnt fram á það, að lán sé fáanlegt með neinum skaplegum kjörum til þessara framkvæmda og þar af leiðandi svífur það alveg í lausu lofti, hvort þessi tekjuáætlun er raunhæf eða ekki. Því er lýst yfir af stuðningsmönnum ríkisstj., Alþfl.- og Sjálfstfl.-mönnum, að það sé ekki meiningin að stöðva framkvæmdirnar, en á meðan ekki er sýnt fram á annað, en að slík tollheimta af þeim mundi stöðva framkvæmdir þeirra, þá er ekki hægt að taka undir liði sem þennan. Þá vil ég í þriðja lagi taka það fram, að sparnaðartillögur þær, sem lagðar eru fram af Alþfl. og Sjálfstfl., eru á margan hátt með því marki brenndar, að ekki er hægt á þær að fallast. Í fyrsta lagi eru þar lagðar fram tillögur um að spara útgjöld á ýmsum þeim liðum, sem lögbundið er í öðrum lögum, en fjárlögum, að ríkinu sé skylt að greiða. Sparnaðartillögur hv. stjórnarstuðningsflokka við skólabyggingarkostnað, um 5% niðurskurð á öllum fjárveitingum til skólabygginga, eru brot á lögunum um greiðslu skólakostnaðar. Það hefur verið áætlað samkv. þeim lögum, hver skylda ríkissjóðs væri til greiðslna í þessu efni og að skera það niður um 5% er ekkert annað en að láta ríkissjóð svíkjast undan skyldu, sem hann hefur samkv. lögum þessum. Sama máli gegnir um sparnaðartillögu hv. ríkisstjórnarflokka um greiðslu orlofskostnaðar. Framkvæmd orlofsins fer eftir lögum og þó að það sé vissulega rétt, sem hér hefur verið bent á, að verulegur hluti af framkvæmd orlofsgreiðslnanna fer ekki fram eftir þeim reglum, sem settar voru upphaflega um orlof, þá sé ég ekki, að ríkissjóður geti gengið fram fyrir skjöldu um að brjóta þau lög, sem Alþ. hefur sett um þessa framkvæmd og get ekki fallizt á, meðan ekki er einu sinni sýnt lagafrumvarp til breytinga á þessum hlutum, að hægt sé að áætla þetta öðruvísi, en vitað er að kostnaðurinn muni reynast, ef lögunum er framfylgt. Ég álít, að það sé lágmarksskylda þeirrar ríkisstj. og þeirra ríkisstjórnarstuðningsflokka, sem leggja fram tillögur um fjárlög eða breyt. á fjárlagaliðum, sem fara í bága við framkvæmd gildandi laga, að áður en til samþykkta kemur á slíkum liðum, þá hafi viðkomandi aðilar þó a. m. k. sýnt Alþ. framan í frv. um það, með hverjum hætti eigi að breyta þeim lögum, sem geri breytingu á fjárlögum mögulega. Það hefur ekki verið gert í þessu tilfelli og raunar allmörgum fleiri atriðum, sem ég mun nú ekki rekja í einstökum liðum frekar. Þá vil ég enn nefna það í fjórða lagi við till. stjórnarflokkanna varðandi fjárlög, að því leyti sem ekki er hægt á þær fallast, að sumar þeirra eru með öllu óraunhæfar og út í bláinn. Ég vil þar t. d. nefna að fella með öllu niður greiðslur til skipaeftirlitsins. Sú till. var svo óhugsuð af ríkisstj. hálfu, að þegar hún kom til fjvn., hljóðaði hún upp á það að skera þennan útgjaldalið ríkisins niður um ½ millj. Í frv. var þó ekki gert ráð fyrir, að úr ríkissjóði yrðu veittar til þessa nema 400 þús. kr. rúmar, sem sagt hafði þarna verið unnið að eins flausturslega og hugsazt gat. Nú hefur sá hv. nefndarminnihl., sem ríkisstj. styður, haft vit fyrir ríkisstj. sjálfri og miðað þessa upphæð ekki við hærri tölu. en í fjárlögum stendur og er það allra góðra gjalda vert. En raunhæft verður málið ekki frekar fyrir það, þar sem það liggur fyrir, að búið er að framkvæma áramótaskoðun á næstum öllum flota landsmanna, en hún hefur í för með sér mestan hluta af þeim kostnaði, sem málið snýst um. Hann er þess vegna þegar áfallinn og algerlega óraunhæft að ætla að fella niður fjárveitingu til hans. Ég get einnig aðeins drepið á það, að í áætlun stjórnarflokkanna er sparnaðartillaga um ½ millj. á alþingiskostnaði. Ekki skal ég fyrir mitt leyti hafa á móti því, að sparaður sé alþingiskostnaður. En á sama tíma sem Alþ. er að ákveða að halda aukaþing á komandi sumri og fjölga þingmönnum verulega á komandi hausti og Alþ. hefur þegar staðið alla þá daga, sem liðnir eru af þessu ári, en það er rétt að verða um þriðjungur ársins, þá sé ég ekki, að þessi liður sé heldur raunhæfur. Þegar sparnaðartillaga ríkisstj. um ½ millj. kr. niðurskurð á útgjöldum stjórnarráðsins barst, var aðalröksemdin fyrir henni sú, að ráðherrum hefði fækkað. Hér kom til sama handahófið í vinnubrögðum eins og víða annars staðar. Ríkisstj. virtist ekki vera kunnugt um, að lög væru til um það, að ráðherrar missa ekki sín laun daginn sem þeir láta af embætti, þeir hafa sín laun í hálft ár, ýmist að öllu eða að verulegum hluta. Nú eru þess vegna ekki 4 ráðherrar á launum, heldur eru á launum einnig aðrir 4 ráðherrar, hv. fyrrverandi ráðherrar, sem véku úr síðustu ríkisstjórn. Enn fremur er það á allra manna vitorði, að núverandi ráðherrar munu víkja úr ríkisstj., áður en árið er liðið og væntanlega afsala þeir sér ekki sínum launum fyrir það, eða það væru nýjar upplýsingar í málinu, ef það lægi fyrir. Ég vil þó alveg sérstaklega nefna alvarlegt ágreiningsatriði milli mín og þeirra hv. fjvn.manna, sem skipa 1. minni hl., þ. e. a. s. stuðningsmanna ríkisstj. Það er varðandi flugvallagerðirnar. Í fjvn. náðist gott samkomulag um alla aðra liði samgöngumálanna. Það var einnig vitað, þótt ekki kæmi það beinlínis fram á fjárlagafrv., eins og það lá fyrir, að til nýbyggingar þjóðvega var lagt aukið fé á þessu ári frá því, sem var á hinu síðasta. Sama máli gilti um brúargerðirnar. Stafaði þetta af því, að í lögunum um útflutningssjóð, sem samþ. voru á s. l. vori, var ákveðið sérstakt gjald til þessara framkvæmdaliða, veganna og brúargerðanna, af benzínfé, þ. e. a. s. með sérstökum skatti af benzíni, sem inn er flutt. Þessir aðilar, þ. e. a. s. vegagerðin og brúargerðin, höfðu þess vegna fengið verulega hækkun á sínum fjárframlögum, þótt ekki væru á fjárlögum sjálfum. Hafnargerðirnar varð einnig samkomulag um að hækka nokkuð. Ég vil taka það fram, að ég tel þá hækkun of litla. En með því að allir hv. fjvn.-menn sýndu skilning í því atriði og þokuðu til innan þess ramma, sem vitað var að þeir höfðu möguleika til, þá náðist einnig samkomulag um nokkuð aukið fé til hafnargerða. Það er hins vegar alrangt, sem í nál. hv. 1. minni hl. stendur, að einnig sé um aukningu að ræða til flugvallagerðanna. Segir svo - með leyfi hæstv. forseta - á bls. 3 í nál. 1. minni hl.: „Lagt er til, að fjárveiting til flugvallagerða verði 120 þús. kr. hærri, en í fjárlögum ársins 1958“. Þetta er rangt. Á fjárlögum ársins 1958 voru veittar til flugvallagerðar 6 millj. 135 þús., en samkv. þeirra till. nú er ráðgert að veita til flugvallagerðanna 8 millj. 120 þús. og er því um að ræða 15 þús. kr. lækkun, á sama tíma sem allir aðrir liðir samgöngumannvirkjagerðar fá hækkanir. Þetta er þeim mun átakanlegra sem flugið er okkar yngsti samgönguliður og hefur þar af leiðandi skemmstan tíma haft til að byggja upp sín mannvirki, enn fremur þegar á það er litið, að flugsamgöngurnar eru orðnar stærsti fólksflutningsaðilinn í landinu og þar að auki, að flugferðirnar eru eini samgönguþátturinn innanlands, sem ríkið greiðir ekki neinn styrk. Það skýtur því mjög skökku við, að hér skuli vera lagt til, að lækkuð séu framlög frá s. l. ári, sem voru þó mjög numin við nögl þá og gerð sé tillaga um að lækka þennan lið frá því. sem hann er í fjárlfrv., um nærri 2 millj. kr. Þau atriði, sem ég nú hef nefnt, hafa orðið þess valdandi, að ég hef ekki getað haft samstöðu við þá nm., sem standa að 1. minni hl. Engu að síður hefur orðið í fjvn. góð samvinna um afgreiðslu fjöldamargra till., sem þar lágu fyrir og þar hefur einnig komið fram almennur vilji til þess að láta fjárlög ekki hækka svo, að nýja skatta verði að leggja á þjóðina. Og um það er ég hv. 1. minni hl. mjög sammála að, að því beri að vinna. Þótt alger samstaða hafi ekki náðst í nefndinni nema um nokkra hluti og til klofnings hafi komið um aðra, þá vil ég taka það fram, að um slíkt ber auðvitað ekki fyrst og fremst að sakast við þá fjvn.-menn, sem að 1. minni hl. standa, heldur við þau stjórnarvöld, sem þeir hljóta að miða gerðir sínar við og þeir verða að taka tillit til, hvers ríkisstj. og hennar ráðunautar hafa skuldbundið ríkisvaldið til af sinni hálfu. Þess var því ekki að vænta, að þeir aðilar, sem svara fyrir ríkisstj., sem skuldbundið hefur opinbera sjóði í greiðsluaukningu, sem nemur hundruðum milljóna, gætu haft samstöðu við þá, sem ekki telja sig skuldbundna af ríkisstjórnarinnar loforðum, sem hafa ekki verið lögfest. Samkv. áætlun ráðuneytanna er sú útgjaldaaukning, sem núv. ríkisstj. hefur skuldbundið opinbera sjóði til að inna af hendi á þessu ári, í fyrsta lagi bótagreiðsluaukning útflutningssjóðs vegna nýrra samninga, sem gerðir voru um s. l. áramót við útgerðina í landinu og skuldbinda útflutningssjóð til greiðsluaukningar, sem nemur 82.3 millj. kr. Í öðru lagi hafa stjórnarvöldin um s. l. áramót ákveðið niðurgreiðslur á ýmsum vörutegundum og nema útgjöld hins opinbera af þeim ástæðum 83.3 millj. Í þriðja lagi hefur ríkisstj. enn ákveðið niðurgreiðsluaukningu, sem tók gildi hinn 1. marz s. l. og nema mun í útgjöldum 25.8 millj. kr. Enn fremur hefur síðan verið áætlað, að þær vörur, sem þessar upphaflegu áætlanir voru miðaðar við, muni seljast örar en áður, þannig að af þeim sökum bætist við þessar áætlanir 7.6 millj. kr. og nemi því þessi útgjaldaaukning alls 199 millj. kr. Þótt greiðslur þessar séu úr útflutningssjóði, þá hlýtur meginþungi þeirra samt að falla á ríkissjóð, þar sem ekki er ráðgerð nein stórfelld tekjuaukning til handa útflutningssjóði önnur en ríkisframlög. Þrátt fyrir það, að þetta eru skuldbindingar, sem á þjóðina hafa verið lagðar af núv. stjórnarvöldum, sem starfa í algerri andstöðu við minn flokk, þá vil ég engu að síður miða fjárlagaafgreiðslu við það, að tekið verði fyllsta tillit til þess, sem þjóðin hefur verið skuldbundin til á lögformlegan hátt og miðast því þær tillögur, sem ég legg hér fram, við það, að fjárlög verði afgreidd greiðsluhallalaus og mun ég síðar víkja nánar að því. Það hefðu orðið íslenzku þjóðinni harla þungar búsifjar, ef öll sú háa fjárhæð, sem hér hefur verið talin, ætti að leggjast á þjóðarbúið af fullum þunga, annaðhvort sem nýir skattar eða skerðing á opinberri þjónustu við þjóðfélagsþegnana. En svo slæmt er þó ekki í efni. Sú ríkisstj., sem lét af störfum í desembermánuði s. l. og hv. stjórnarstuðningsmenn núv. finna vart næg atyrði um, vann þó með þeim hætti að framleiðslumálum þjóðarinnar, að á daginn hefur komið, að þjóðarframleiðslan hefur stórlega aukizt og tekið beinlínis stökk fram á við á s. l. ári og allur hagur hins íslenzka þjóðarbús er betri og blómlegri af þeim ástæðum. Þannig kemur það í ljós, að ríkissjóður átti verulegan afgang af tekjum sínum um s. l. áramót. Í bráðabirgðauppgjöri fyrir ríkissjóð kemur fram, að tekjuafgangurinn nemi nokkuð á 49. milljón. Raunverulega er þó tekjuafgangurinn miklu meiri, eða á milli 70 og 80 millj., því að áður hafði verið ráðstafað ýmsum lánum frá ríkissjóði, þ. á m. er um það lán að ræða að verulegu leyti, sem ríkisstjórnarflokkarnir nú leggja til að tekið verði inn í fjárlög sem tekjur, en þar á ég við tollana af efnivörum rafvirkjananna. Enn fremur kemur í ljós, þegar skoðað er uppgjör ríkissjóðs frá s. l. áramótum, að ýmsir tekjuliðir hafa reynzt svo drjúgir, að óhætt er frá fjárlagafrv. að hækka þá verulega í áætlunum um tekjur á yfirstandandi ári. Ég lýsi samþykki mínu og míns flokks við það, að tekjuafgangur ríkissjóðs sé til þess notaður að koma í veg fyrir nýja skatta á þjóðina. Ég lýsi einnig samþykki við þær breytingar, sem gerðar eru á tekjuáætluninni í till. hv. 1. nefndarminnihl., að því undanskildu, að til þess að hægt sé að samþykkja tekjuliðinn um 30 millj. tollagreiðslur af rafvirkjunum, þá verður áður að vera búið að sýna fram á, að þeim sé mögulegt að greiða þetta með láni, þannig að ekki stöðvist framkvæmdir þeirra. Hér er því um það að ræða, að það er ekki svo stórt bil, sem upp hefur verið sett í útgjaldaaukningunni, sem brúa þarf, heldur má þar draga frá samtals um 108–110 millj. kr., og verður þá vandinn allur minni, sem raunverulega þarf við að glíma við samningu fjárlfrv. eða afgreiðslu þess. Um einstakar tillögur, sem samkomulag hefur verið um í nefndinni, hefur hv. frsm. 1. minni hl., svo sem samkomulag varð í nefndinni um, fjallað um, og mun ég ekki gera þær sérstaklega að umræðuefni. Ég hef gert allmargar brtt. við fjárlfrv. á þeim liðum, þar sem ekki var um samkomulag að ræða. Vil ég þó taka fram, að nokkrar af þeim till. reynast vera samhljóða eða um það bil alveg samhljóða brtt. meiri hl. n. Stendur þannig á því, að tvær tillögur skuli gerðar vera um sama hlut, að í nefndinni var tekin afstaða til lækkunartillagnanna í heild, en ekki rætt til þrautar um hverja einstaka. Það mun því verða af hálfu 1. og 2. minni hl. samstaða um nokkrar þær till., sem fluttar eru á þskj. 393 sem brtt. 1. minni hl. Ég hef áður getið um það, að með tilteknum fyrirvara get ég lýst stuðningi við 13 fyrstu brtt., sem fjalla um breyt. á áætlun um tekjur ríkissjóðs. Enn fremur vil ég taka fram, að nokkrar till. um lækkun útgjalda var mér kunnugt um að gerðar yrðu og hef þess vegna ekki gert um þau atriði sérstakar tillögur, en vil á sama hátt lýsa við þær stuðningi og er þar um að ræða lækkun á ferðakostnaði á 13. gr. fjárlaga hjá flugmálastjórninni, sem nemur 120 þús. kr. Enn fremur þykir mér sem sýnt hafi verið fram á það með rökum, að hægt sé að fella niður 2 millj. kr. framlag til kaupa á jarðræktarvélum, þar sem lagaskyldu er fullnægt og allverulegt fé liggur þó fyrir til þeirra greiðslna. Enn fremur þótti mér sem sýnt væri fram á, að hægt væri að fella niður ½ millj. kr. framlag til iðnskólans í Reykjavík, þar eð hann á óhafið fé. Hv. frsm. 1. minni hl. gat þess, að sú till. mundi af hálfu 1. minni hl. verða tekin aftur til 3. umr. og athuguð nánar, þar sem nýjar upplýsingar mundu liggja fyrir í því máli. Ég vil að sjálfsögðu taka það fram, bæði um mínar tillögur í heild og þær till. aðrar, sem ég tel mig geta stutt, að um þær gildir að sjálfsögðu allur sá fyrirvari, að komi nýjar upplýsingar fram í málinu, þá er áskilinn réttur til þess að taka þær til endurathugunar. Varðandi sparnaðartillögu hv. 1. minni hl. um niðurfellingu á 10 millj. kr. framlagi til nýrra raforkuframkvæmda, þá gegnir um hana svipuðu máli og það mál raforkuframkvæmdanna sem ég hef áður rætt, að ég tel á engan hátt óeðlilegt, að það mál sé leyst með lántöku. En til þessa hefur þó ekki verið sýnt fram á það með neinum viðhlítandi skýringum, að slíkt lán með skaplegum kjörum sé fáanlegt og geymi ég mér því að taka afstöðu til þess liðs, enda þótt ég viðurkenni, að mér sé það mjög skapi nærri að leysa þetta mál með lántöku. Þá hefur hv. 1. nefndarminnihl. lagt til, að ríkisábyrgðir verði lækkaðar úr 30 millj., sem gert er ráð fyrir á frv., niður í 20 millj. kr., þ. e. a. s. hér verði um 10 millj. kr. lækkun að ræða. Ég lýsi samþykki við þessa till. En á hinn bóginn hef ég ekki komið auga á það, hvernig flm. þessarar till. geta gert hvort tveggja í senn, að leggja hér fram till. um það, að ríkissjóður taki á sig að greiða þurrafúalánin öll og án þátttöku viðkomandi skuldareigenda, en þau lán munu nema 16–20 millj. kr., og gera jafnframt og í sama plagginu till. um að lækka framlög ríkisins í þessu tilefni. Mér sýnist, að hér sé um að ræða feluleik, hér eigi ekki að framkvæma það, sem samþykkt er. Það er ekki hægt að gera hvort tveggja í senn, að lækka framlög til eins hlutar og ákveða að borga meira. En það breytir ekki því, að ég lýsi stuðningi við þessa lækkun. Ég get hins vegar ekki fallizt á það, að ríkissjóður taki að sér þessa greiðslu alveg skilyrðislaust. Hér er um það að ræða, að ríkið taki að sér greiðslur fyrir menn, sem sumir hverjir eru stóreignaskattsgreiðendur og margfaldir milljónaeigendur. Mér sýnist líka, að á einum og sama deginum sé það heldur harðleikið hlutverk, sem þeir menn fá, sem kosnir eru hingað á þing af vinnandi fólki í landinu, að fella það á öðrum tímanum, að hinn almenni verkamaður, sem leggur nótt með degi við framleiðslustörfin og vinnur stundum tvo venjulega vinnudaga á einum og sama sólarhringnum til þess að koma verðmætum þjóðarinnar frá því að skemmast, koma fiskaflanum í salt eða frost, skuli ekki fá neina skattaívilnun fyrir það, þótt hann beinlínis af þegnskyldu við þjóðfélagið vinni miklu meira, en hann sjálfur óskar eftir, að hann skuli ekki fá sína vinnu skattlagða sem dagvinna væri og ekki meira. Þetta geta sömu mennirnir fellt á 2. tíma dags, þó að þeir geri um það till. á 4. eða 5. tímanum, eftir að þetta er fallið, að þá skuli milljónerum landsins mörgum hverjum gefnar eftir þær skuldir, sem ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir, stundum svo milljónum skiptir. Þetta er rangsleitni, sem ekki er frambærileg og vil ég fyrir mitt leyti mótmæla henni. Það hafa verið gerðar till. um það, að með lán þessi yrði farið með sérstökum hætti. Mér er það ósköp vel kunnugt, að lánin eru þess eðlis, að eðlilegt er að krefja þau inn með öðrum hætti, en venjulegar víxilskuldir. Þau hafa skapazt fyrir tjón, sem menn hafa orðið fyrir, þau eru til skamms tíma og þess ekki að vænta, að allur þorri manna geti greitt þau upp, þegar víxlarnir falla í gjalddaga. Það er þess vegna nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að hið opinbera lengi lánstímann og komi til móts við þá aðila, sem þess þurfa, með svipuðum hætti og gert hefur verið t. d. í sambandi við óþurrka- og harðindalán bænda og gerð hafði verið af hv. fyrrv. ríkisstj. till. um og ég sé að hv. 3. nefndarminnihl. hefur tekið upp í sínar till. Það tel ég vera eðlilega lausn á þessu máli. En að ríkissjóður taki að sér að gefa hlutaðeigandi mönnum alla upphæðina án tillits til þeirra efnahags, því sé ég ekki að nein rök séu fyrir. Sumir menn hafa haldið því fram, að með því að ríkið hefur tekið að sér í samningum við útveginn nú um s. l. áramót að greiða iðgjald af þeirri þurrafúatryggingu, sem nú er komin á, þá sé einnig réttmætt að gefa eftir þessar skuldir. Það sé ég ekki að sé réttmætt. Ég veit ekki til þess, þegar tryggingu hefur verið komið á í öðrum greinum, þar sem hún hefur ekki gilt áður, að þá hafi viðkomandi tryggingar eða yfirleitt neinn aðili talið sér skylt að bæta að fullu öll tjón, sem í þeirri grein hafa orðið, áður en tryggingarnar komust á laggirnar. Ég sé heldur ekki, að neinar kröfur sé hægt að gera á ríkissjóð um, að svo sé að farið. Þá er það einn meginmunurinn á sparnaðartill. hv. stjórnarstuðningsmanna og þeim almennu sparnaðartill., sem ég f. h. Alþb. hef lagt fram í mínum till, hér, að hv. stjórnarstuðningsmenn leggja til, að inn á 19. gr. fjárl. verði tekinn einn líður, sem ákveður, að framlag til nokkurra tiltekinna framkvæmda verði lækkað um 5% og eru þar allar verklegar framkvæmdir teknar að jöfnu og engin tilraun gerð til þess að meta, hvort þær eru bráðnauðsynlegar eða ekki. Að vísu hefur hv. nefndarminnihl. einnig gert till. um sérstakan niðurskurð á nokkrum þeirra, það skal tekið frá, og er það, svo langt sem það nær, góðra gjalda vert. En hinn almenni niðurskurður miðast engu að síður við framkvæmdaliðina, fjárfestingarliðina, alveg án tillits til þess, hversu þarflegir þeir eru. Ég vil vekja athygli á því, að þótt ég sé þeirrar skoðunar, að skera beri niður nokkra framkvæmdaliði, sem beðið geta og gera eigi ráðstafanir til þess með lögum að lækka þá í framtíðinni, þá sé ég ekki, að hér sé staðið að með þeim hætti, að frambærilegt geti talizt. Ég vil aðeins taka tvö dæmi: Til viðhalds þjóðvega er varið ákveðinni upphæð. Allir kannast við það, að okkar vegaviðhald hefur frekar á undanförnum árum verið van en um of, þannig að fyrir þær fjárhæðir, sem vegagerðin hefur haft yfir að ráða, hefur hún aðeins naumlega getað haldið vegakerfinu þannig, að það geti kallazt akfært, en holótt hefur það allavega verið og með alls konar torfærum, meira að segja stundum svo, að valdið hefur ríkissjóði sérstöku tjóni, skaðabótaskyldu tjóni, þar sem ríkissjóður eða vegagerðin hefur orðið að leggja út stórfé til að bæta skemmdir á flutningatækjum og fólki, sem um vegina hefur farið. Ég álít það ekki frambærilegt að leggja vegaviðhaldið íslenzka að jöfnu við suma aðra liði, sem þarna eru teknir á sama hátt. Ég get t. d. nefnt það, að einhvern tíma fyrir 2–3 árum fékk einn sjóður hjá biskupsembættinu, kirkjubyggingasjóður, lán hjá öðrum sjóði, einnig hjá biskupsembættinu, svokölluðum prestakallasjóði. Á s. l. ári var ríkissjóði flækt inn í það að borga helminginn af þessu láni, og á fjárlagafrv. í ár er gert ráð fyrir því, að hinn parturinn af láninu verði greiddur. Ég hef gert till. um það, að svo verði ekki gert. En hv. 1. minni hl. n. leggur hins vegar til, að þessi greiðsla sé tekin á alveg sama hátt, að vísu skorin niður um 5% eins og vegaviðhaldið og nú geta menn aðeins sett upp dæmið fyrir sér, hvort er nauðsynlegra, að ríkissjóður jafni um á milli tveggja sjóða í sama embættinu og taki tekjur sínar á því að skera það niður um 5%, eða að ákveða, að íslenzkir þjóðvegir skuli vera holóttari, en þeir voru í fyrra og skera niður vegaviðhaldið. Þannig er ruglað saman alveg ósambærilegum hlutum og eitt látið ganga yfir þá alla, án þess að tilraun sé gerð til þess að meta, hverja þýðingu þeir hafa fyrir íslenzku þjóðina. Þeim vinnubrögðum vil ég fyrir mitt leyti mótmæla. Ég vil enn fremur mótmæla því, að eftir að gengið hefur verið á þá framkvæmdaliði, sem ríkið veitir fé til og gerðar hafa verið till. um lækkanir á þeim eftir því, hvort þeir þykja bráðnauðsynlegir eða ekki, þá verði gengið á aðra liði, sem sumir hverjir eru lögbundnir og hreinlega er brot á lögum, eins og t. d. lögunum um greiðslu skólakostnaðar, að lækka, því að skólabyggingarnar eru meðal þess, sem lækka á samkvæmt nítjándu-greinartillögu hv. 1. nefndarminnihluta. Ég tel, eins og raunar hv. frsm. 1. minni hl. benti á, að eðlilegt sé, að stjórnarvöldin gangi á slíkum tímum nokkuð fram fyrir skjöldu og sýni sparnað í verki og þess vegna hef ég gert till. um það, að í stað þess að skera niður skólabyggingar og minnka vegaviðhald o. s. frv., hluti, sem eru þjóðinni bráðnauðsynlegir, verði stjórnarvöldum þeim, sem stjórna í stjórnarráðinu, í utanríkisþjónustunni, í tolla- og skattainnheimtunni, í dómgæzlunni og í lögreglustjórninni, gert að skyldu að spara sína rekstrarliði alla saman um 5% og ég sé ekki annað, en það væri hægt. Hvort viðkomandi yfirvöld kysu að gera þetta með því að fækka starfsfólki, minnka aukavinnu eða endurskipuleggja vinnubrögðin á einhvern hagkvæmari hátt, það væri þá þeirra mál. En á sama hátt og viðkomandi aðilar leggja til, að verklegar framkvæmdir séu skornar niður um 5% án tillits til þess, hvort þær eru þarfar eða óþarfar, þá sé ég ekki annað, en það sé mjög frambærilegt af hv. Alþingi að taka í taumana og láta ekki gera slíkt, en fá út svipaðan sparnað með því að uppáleggja þessum hv. sömu stjórnarvöldum, sem bundið hafa þjóðinni þá bagga, sem ég hér hef lýst, að sýna einhvern sparnað með því að framkvæma 5% niðurfærslu á útgjöldum þessara aðila. Þá vil ég taka fram, að ég er fyrir mitt leyti samþykkur því, að fellt verði niður 1.2 millj. kr. framlag til menntaskólabyggingar í Reykjavík. Þessi bygging er óhafin enn þá og liggur allverulegt fé í sjóði til hennar, þannig að það stendur ekki á fjárgreiðslum, að hægt sé að hefjast handa um bygginguna. - Enn fremur tel ég gegna sama máli um byggingu stjórnarráðshúss í Reykjavík, en til þess er á fjárlögum ætluð 1 milljón króna, sem ég tel að megi með góðu móti spara á þessa árs fjárlögum. Þá vil ég taka fram um stærsta útgjaldaliðinn, sem gerð er till. um, að til útflutningssjóðs verði greiddar 154 millj. kr., eins og gert er ráð fyrir í till. hv. 1. nefndarminnihl., að ég hefði að vísu óskað eftir því, að þær greiðslur yrðu ákveðnar nokkru nánar, það yrðu settir upp gjalddagar fyrir þær, hvenær þær ættu að fara fram, en að svo stöddu hef ég ekki gert till. um það, en lýsi mig samþykkan því, að sú greiðsla fari fram. Ég hef þá farið nokkrum orðum um till. hv. stjórnarstuðningsmanna og hver ágreiningur er í meginatriðum milli mín og þeirra um afgreiðslu fjárlaganna. Ég vík þá næst að þeim till., sem ég hef gert til breytinga á fjárlagafrv. og fram eru bornar á þskj. 399. Þar er fyrst um að ræða till. um að áætla tekjur póstsjóðs 800 þús. kr. hærri, en gert er í frv., þannig að póstsjóður komi út sléttur og hallalaus. Það var enginn halli á rekstri póstsjóðs á s. l. ári, og ég sé ekki annað, en það sé hægt að halda áfram rekstrarhallalausri póstþjónustu í landinu og legg því til, að ríkissjóður greiði póstþjónustunni ekki neitt úr sínum sjóði, heldur verði pósturinn rekinn sem hvert annað fyrirtæki, sem verður að bera sig. Í öðru lagi legg ég til, að gerð sé breyting á áætluðu útsvari bæði Áfengisverzlunar ríkisins og Tóbakseinkasölunnar. Ég lagði snemma á þessu þingi fram frv. til laga um breytingu á þessu, þar sem gert er ráð fyrir, að í stað þess að greiða 5% af hagnaði sínum í útsvar nú verði viðkomandi fyrirtækjum gert að greiða ½% í útsvar. Ég sýndi þá fram á, að það er algerlega óviðeigandi og byggist á engum raunverulegum rökum, að þessi fyrirtæki, sem nú eru í rauninni orðin skattheimtufyrirtæki í langtum ríkara mæli en þau upphaflega voru, greiði næstum eingöngu einu bæjarfélagi á landinu svo fjallháar útsvarsupphæðir, að nemur sem svarar öllum útsvörunum í miðlungsstóru bæjarfélagi á Íslandi. En svo er nú komið málum, og hygg ég þó, að þetta sígi enn á þá hliðina með hækkun á vöruverði hjá einkasölum ríkisins að brátt muni útsvar það, sem þessir aðilar greiða og greiða að langmestu leyti einu einasta bæjarfélagi á landinu, Reykjavíkurbæ, verða hærra, en útsvarsupphæð í nokkrum öðrum bæ utan Reykjavíkur. Ef reikna má með, að allar áætlanir hv. stjórnarvalda standist um tekjur af þessum einkasölum á yfirstandandi ári, þá eru útsvör þeirra komin töluvert yfir 10 millj. kr., og tel ég fásinnu að greiða það með sama hætti og verið hefur. Og í samræmi við það frv., sem ég hef lagt hér fram, legg ég til, að þessar upphæðir verði miðaðar við ½% greiðslu til þeirra sveitarfélaga, þar sem viðkomandi verzlanir reka starfsemi sína. Að vísu verða þetta allmiklu lægri upphæðir í mínum brtt. en þær raunverulega yrðu, þar sem ég hef að sjálfsögðu miðað mínar brtt. við þær tölur, sem nú eru inni í fjárlagafrv., en ekki einhverjar hugsaðar tölur, sem síðar kynnu að koma inn og gildir raunar sama máli um þá till., sem ég hef gert við 19. gr. fjárlaga, þ. e. a. s. sparnaðinn á rekstrarútgjöldum hjá stjórnarráðinu, utanríkisþjónustunni o. s. frv., að í mínum brtt. eru till. að sjálfsögðu miðaðar við þær tölur, sem nú eru í frv., en kynnu að breytast eftir því, sem breytingar kynnu að verða samþykktar á frv. Ég vil þó geta þess, að í frv. mínu um breytingu á útsvörum ríkisstofnana gerði ég ráð fyrir því, að þetta fé rynni til annarra þarfa, rynni til húsnæðismála eftir sérstökum reglum. Ég vil hins vegar, að úr því fáist skorið á fjárlögum, hvort alþm. eru þessari breytingu andvígir eða ekki og vil taka fram að, að breytingunni samþykktri, mundi koma til þess, að fluttar yrðu hér aðrar brtt., sem varða húsnæðismálaliðinn, því að að sjálfsögðu væri eðlilegt, að útgjöld ríkissjóðs til húsnæðismála yrðu endurskoðuð að þessum till. og þessu frv., sem um hefur verið getið, samþykktu. Fundarhlé. Herra forseti. Þegar gert var hlé á fundinum nú fyrir stuttu, var ég rétt byrjaður á að gera grein fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt við fjárlagafrv. Ég hafði bent á, að hægt mundi vera að spara þær 800 þús. kr., sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. að lagðar verði póstsjóði til úr ríkissjóði. Ég hafði einnig bent á, að óeðlilega hátt útsvar sé greitt af ríkisstofnunum og með tilliti til frv., sem fyrir liggur um breytingu á því, gert till. um, að útsvar Áfengisverzlunar ríkisins yrði áætlað 5 millj. og 40 þús. kr. lægra, en frv. gerir ráð fyrir og útsvar Tóbakseinkasölunnar verði áætlað 3.6 millj. kr., lægra en gert er ráð fyrir í frv., sem sagt byggt á því, að tekin yrði upp útsvarsgreiðsla þessara stofnana í samræmi við það frv., sem fyrir liggur. Ég hef áður bent á það, að ekki geti ég fylgt þeim till. hv. stjórnarflokka, sem gera ráð fyrir breytingum, sem fara í bága við lög, þegar ekki hafa verið lagðir fram á Alþingi neinir pappírar, nein frv., hvað þá samþykktir gerðar um, að breytingar skyldu þar á verða. Á hinn bóginn vil ég taka fullt tillit til þess, ef viðkomandi aðilar leggja fram um þetta frv. og sýna fram á, með hverjum hætti þeir hugsa þetta, enda þótt samþykkt þeirra sé ekki lokið; á sama hátt hlýt ég og að fjalla um þær till., sem af minni eða minna skjólstæðinga hálfu eru gerðar. Þá hef ég gert ráð fyrir því, að niður verði felld ½ millj. kr. kostnaður af „öðrum kostnaði ráðuneytanna.“ Fer sú till. saman við till. þá, sem hv. 1. minni hl. hefur gert, en þar eð ég hafði ekki annað fyrir mér en bréf hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. um mál þetta, þá lá það ekki fyrir, að þetta yrði tekið allt á þessum lið, og því gerði ég hér till. En ég sé, að hv. samnefndarmenn mínir, þeir sem skipa 1. minni hl., hafa einmitt orðað till. nákvæmlega á sama hátt og ég, svo að þar skiptir ekki máli, hvor till. kemur til atkvæða. Þá hef ég lagt til í mínum till., að kostnaður af alþjóðaráðstefnum verði færður úr 481 þús. kr., sem gert er ráð fyrir í frv., niður í 331 þús., eða lækkaður um 150 þús. Þá hef ég gert till., sem miðast við það, að 4 sendiráð yrðu lögð niður: Sendiráðið í Stokkhólmi og sendiráðið í Ósló og starfsemi sú, sem þessi sendiráð nú annast, verði falin sendiráðinu í Kaupmannahöfn og að því miðað að hafa eitt sendiráð á Norðurlöndum. Enn fremur verði lagt niður sendiráðið í London og er það í samræmi við till., sem hér liggur fyrir frá mér og fleiri flokksmönnum mínum og yrði þetta gert í mótmælaskyni við það, að Bretar umgangast okkur nú ekki sem sjálfstæða þjóð og þar af leiðandi ástæðulaust fyrir okkur að halda uppi sendiráði hjá þeim. Að sjálfsögðu er til þess ætlazt, að sendiráð verði tekið upp aftur í Lundúnum, svo fljótt sem eðlilegt samband kæmist á milli ríkjanna, en svo sem allir vita, er það ekki nú og þar af leiðandi óeðlilegt, að við höldum uppi sendiráði í Lundúnaborg. Enn fremur verði lagt niður það sendiráðið, sem í fjárlögum er kallað skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá NATO og OEEC, en það sendiráð er í París og virðist það vera fullkomin ofrausn fyrir ekki stærri né auðugri þjóð, en við erum, að halda uppi tveimur fullkomnum sendiráðum í einni og sömu höfuðborginni, en svo er nú gert í París. Sé ég ekki annað, en hægt væri að fela hinu venjulega sendiráði Íslands í París, sem dýrast er allra sendiráða íslenzkra, að annast þau störf, sem þessari skrifstofu annars eru falin. Engu að síður liggur í augum uppi, að ekki er hægt að strika út allan þann kostnað, sem þessi sendiráð hafa í för með sér, af fjárlagafrv. þessa árs, þar sem nú eru þegar liðnir nær 4 mánuðir af árinu og kostnaður hefur fallið á af þeim sökum og er þess vegna gert ráð fyrir í mínum till., að framlag til þessara sendiráða verði yfirleitt lækkað um helming. Mundi það spara ríkissjóði útgjöld, sem nema 1.51 þús. kr. rúmlega. Þá er gert ráð fyrir, að lækkaðir verði liðirnir „samningar við erlend ríki“ og „þátttaka í alþjóðaráðstefnum á vegum utanríkisráðuneytisins“, samtals um 5 millj. kr. Þessi kostnaður hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum, ekki einungis af því, að þátttaka Íslands í þessum ráðstefnum fari mjög vaxandi, heldur kemur það líka að sjálfsögðu til af yfirfærslugjaldi, sem ákveðið var á sínum tíma og verður að ætla fyrir því, en að hinu leytinu verður að líta svo á, að þátttaka í þessum ráðstefnum af Íslands hálfu hafi á undanförnum árum verið í algeru hámarki og geti að skaðlausu dregizt nokkuð saman. Þá er lagt til af minni hálfu, að saman verði dregin fjárveiting til lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli. Þar er starfandi lögregla, svo sem sjá má á fjárlögum og svo sem ríkissjóður hefur með ærnum hætti fundið fyrir á undanförnum árum, því að til þeirrar lögreglu eru ætlaðar yfir hálf fjórða millj.kr. á fjárlagafrv. og verður ekki annað sagt, en mikils þurfi við að vernda þessa þjóð fyrir verndurum sínum, með því að ríkissjóður leggur fram slíkar fjárfúlgur í þessu skyni. Nú vil ég ekki gera lítið úr því, að þessi þjóð sé í mikilli hættu fyrir því varnarliði, sem hún hefur ráðið sér eða forustumenn hennar hafa upp á hana þröngvað, en slíkur fjáraustur sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. virðist vera með öllu hóflaus og legg ég til, að hann verði lækkaður um 1½ millj. kr. Er þá komið að tillögum þeim, sem fyrir liggja um Skipaútgerð ríkisins. Skipaútgerð ríkisins hefur lengi verið mjög umdeild hér á Alþingi. Það hygg ég þó, að ekki greini menn svo mjög á um það, að fyrirtæki þetta hafi nauðsynlegu og óhjákvæmilegu hlutverki að gegna í okkar þjóðlífi og mundi mörgum þrengjast fyrir dyrum, ef starfsemi hennar yrði lögð niður, svo sem þó hafa heyrzt raddir um á þingi. Það er rétt, sem hv. frsm. 1. minni hl. gat hér um í sinni framsöguræðu, að Skipaútgerð ríkisins notaði ekki á s. l. ári og þurfti ekki að nota allt það fé, sem henni var ætlað á fjárlögum. Hún komst af með um það bil 12 millj., en hafði á fjárlögum fjárveitingu upp á nálega 16 millj. kr. Það er því augsýnilegt, að hægt er að lækka nokkuð framlagið til Skipaútgerðar ríkisins án þess að draga úr rekstri hennar á nokkurn hátt. Nú er ekki því að neita, að meðan ekki eru gerðar ráðstafanir til þess að umskipuleggja fyrirtækið á neinn hátt, þá mun rekstrarkostnaður þess ekki fara minnkandi á yfirstandandi ári frá því, sem var. Skipaútgerðin var nokkurn veginn eins heppin og hún getur orðið á s. l. ári, þannig að ekkert af skipum hennar þurfti að fara í neina stórviðgerð og reksturinn gekk tiltölulega truflanalítið, ef frá er skilið verkfall, sem á hana skall svo sem aðra útgerðaraðila á s. 1. sumri og truflaði nokkuð rekstur hennar. Á hinn bóginn er vitað, að Skipaútgerð ríkisins mun bætast nýtt skip á yfirstandandi ári og er með öllu óvitað um það, hvernig það kemur til með að standa undir sér. En óvarlegt þykir mér að áætla, að Skipaútgerð ríkisins muni ekki þurfa á þessu ári á að halda sömu upphæð og í fyrra og þó trúlega fremur einni millj. kr. meira fé og þess vegna hef ég lagt til, að framlag hennar verði lækkað úr 16 millj. í 13 millj., eða um 3 millj. Ég vil ekki fallast á það, að hyggileg sé sú ráðstöfun, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú gert, að taka skipin úr tryggingu á þeirri forsendu, að iðgjaldagreiðslur skipaútgerðarinnar hafi löngum að undanförnu verið hærri, en tjónbætur þær, sem hún hefur fengið frá tryggingafélögum. Til þess að vit væri í þeim ráðstöfunum, sem hér um ræðir, þyrfti skipaútgerðin sjálf að leggja í eigin tryggingasjóð nokkurt fé, því að það geta allir sett upp fyrir sér, að ef um eitthvert tjón verður að ræða á skipum hennar, allsendis ótryggt og ekki ætlað fyrir neinum greiðslum fyrirtækisins sjálfs í eigin tryggingasjóð, þá lendir fyrirtækið í hreinum vandræðum, hvenær sem einhver teljandi óhöpp koma upp á hjá einhverju skipa þess. Hugsum okkur það, að eitthvert skip hennar strandaði eða laskaðist verulega og þyrfti viðgerð upp á nokkrar milljónir. Þá væri til einskis aðila að hlaupa nema ríkissjóðs sjálfs að greiða það og mætti þá segja mér, að nokkur dráttur yrði á því að bæta það tjón eða lagfæra þær skemmdir, sem orðið hefðu, ef ekki væri neinn sjóður til að grípa til í þeim efnum og yrði útgerðin að hefja sérstaka samninga við ríkissjóð í hverju einu slíku tilfelli. Ég get því ekki fallizt á það, að unnt sé að lækka framlög til Skipaútgerðar ríkisins á þessum grundvelli. Hitt þætti mér ekki óhyggilegt, með þá reynslu, sem skipaútgerðin hefur að baki í sambandi við sín tryggingamál, að tekinn yrði upp sá háttur, að fyrirtæki þetta greiddi iðgjöld sín í eigin tryggingasjóð og skapaði sér þannig nokkurn tryggingasjóð, sem mætt gæti þeim áföllum, sem hún kynni að verða fyrir. Ég hef þess vegna í mínum till. ekki gert áætlun, sem miðast við það, að tryggingagreiðslur af skipunum verði felldar niður. Ég hef fyrr í ræðu minni gert að umtalsefni till. hv. stjórnarflokka um niðurfellingu á framlagi til Skipaskoðunar ríkisins. Ég tel það óraunhæft. En með tilliti til þess, að hér liggur fyrir Alþingi frv., sem gefur rn., ef samþ. verður, möguleika til þess að gefa út nýja reglugerð um gjaldskrá skipaskoðunarinnar, er líklegt, að hægt sé að spara eitthvað, en hreint ekki fram yfir helming og raunar ekki helming af útgjöldum ríkissjóðs til handa skipaskoðuninni á þessu ári og því hef ég gert till. um það, að skipaskoðunin fái fjárveitingu úr ríkissjóði á þessu ári í samræmi við þetta. Þá kem ég að þeim lið, sem ég hef einnig fyrr í minni tölu gert að nokkru umræðuefni, en það er lokagreiðsla ríkissjóðs til prestakallasjóðs af láni, sem kirkjubyggingasjóður fékk í hinum fyrrnefnda sjóðnum. Framlag þetta er með öllu óskuldbundið af ríkissjóði og honum að einu og öllu leyti óviðkomandi. Þetta er þess vegna ekki annað, en hækkun á framlagi til kirkjubyggingasjóðs í raun og veru og sé ég ekki, að hækkun á framlagi til kirkjubygginga eigi mikinn rétt á sér, á sama tíma sem lagt er til, að hætt sé að fara að lögum um greiðslu á skólabyggingum og öðrum viðlíka nauðsynlegum hlutum. Ég held þvert á móti, að þegar gera á ráðstafanir til þess að spara þjóðinni útgjöld vegna of hraðra byggingarframkvæmda, þá sé ekki síður hér, en sums staðar annars staðar, þar sem lækkun er lögð til, ástæða til þess að fara gætilega í fjárveitingar úr ríkissjóði. Varðandi byggingar í Skálholti hef ég lagt til, að framlög úr ríkissjóði í því skyni verði felld niður. Það er, svo sem allir vita, um margra ára skeið búið að veita ríflegt fé úr ríkissjóði til bygginga í Skálholti, bygginga, sem enginn veit, til hvers eiga að vera og stjórnarvöld landsins eru fyrir þessi margendurteknu framlög úr ríkissjóði orðin beinlínis til athlægis hjá allri þjóðinni. Hví skyldu íslenzk stjórnarvöld ausa peningum út í fyrirtæki, sem enginn veit, hvort nokkurn tíma verða notuð til nokkurs hlutar, á meðan verið er að skera niður framlög til almannaþarfa jafngreinilega og sumra þeirra, sem ég hér hef nefnt að undanförnu. Ég tel þess vegna sæmst, að liðurinn falli niður. Við 16. gr. fjárlfrv., atvinnumálagreinina, hef ég gert nokkrar brtt. Er þar fyrst um að ræða, að um nokkurra ára skeið hafa verið ræktaðir hér einhvers konar sýningarreitir, sem mér skilst nú að heldur fáir landsmenn hafi haft nokkurt veður af, nema helzt þeir, sem lesa fjárlög. Það hefur árlega að undanförnu verið veitt til þessa ½ millj. kr., en eins og ég hef áður tekið fram, þá leyfi ég mér að efast mjög um gagnið af þessum framkvæmdum, enda hef ég heyrt ýmsa bændur halda því fram, að hér væri engin önnur starfsemi á ferðum, en það, sem hver bóndi gæti gert hjá sjálfum sér, ef hann teldi þess þörf. Ég tel þess vegna, að atvinnuvegum landsins sé enginn háski búinn, þó að þetta framlag sé fellt niður og hef gert till. um, að með niðurfellingu framlags til þessa verði ríkinu spöruð ½ millj. kr. í útgjöldum. Kostnaður við útrýmingu refa og minka hefur aukizt mjög á undanförnum árum. Á fjárl. s. l. árs var ætlað til þessa 1½ millj. kr. og er það vissulega töluverður herkostnaður fyrir ekki stærri þjóð, en nú bætist í fjárlfrv. 1 millj. við þetta, þannig að í fjárlfrv. er gert ráð fyrir, að þessi herkostnaður fari upp í 2½ millj. Með tilliti til þess, að uppi er nokkur grunur um, að fjárgreiðslur ríkissjóðs á þessum lið renni ekki óskiptar til baráttu gegn meindýrunum, heldur að einhverju leyti til að rækta upp refskap í mannskepnunni, þá þykir engin ástæða til að hækka þetta framlag og legg ég til, að það haldist óbreytt frá s. l. ári og verði l½ millj., eins og þar er gert ráð fyrir, en ekki 2½ millj., eins og gert er ráð fyrir í fjárlfrv. Varðandi 17. gr. fjárl. hef ég gert till. um það, að framlag ríkisins til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga verði fært úr 3 millj., sem það þar er áætlað, niður í 700 þús. kr. Hef ég ekki getað séð af lögum um jöfnunarsjóðinn, að ríkissjóður hafi beina skyldu til þess að greiða til hans meira en 700 þús. kr. árlega og legg til, að það verði gert, en að þær 2 millj. og 300 þús., sem ætlaðar höfðu verið í þessu skyni umfram þetta, verði sparaðar ríkissjóði. Ég hef áður fjallað um till. mína varðandi 19. gr. fjárl., þar sem lagt er til, að kostnaður, eins og hann er áætlaður í fjárlfrv., við ráðuneytin, við utanríkisþjónustuna, við dómgæzluna, lögreglustjórnina og innheimtukerfi tolla og skatta, verði færður niður um 5%, og mundu við það sparast rúmlega 6 millj. kr. Það er hin almenna brtt. til sparnaðar, sem ég f. h. Alþb. legg hér fram og hv. alþm. hljóta að verða að gera upp við sig við afgreiðslu fjárl., hvort ekki sé fullt eins tiltækileg og ráðleg og sú almenna brtt., sem hv. 1. minni hl. gerir, þ. e. að skornir verði niður allir framkvæmdaliðir fjárlfrv., að höfnum, vegum og brúm undanskildum, því að þess er skylt að geta, að ekki er ætlazt til þess í till. hv. 1. minni hl., að niðurskurður verklegra framkvæmda nái til þeirra atriða. Við 20. gr. fjárl., þ. e. a. s. eignabreytingar ríkisins, hef ég gert brtt., sem fer í þá átt, að ríkissjóður leggi ekki landssímanum til neitt fé sérstaklega til þess að auka eignir landssímans. Landssíminn hefur sjálfur nokkuð yfir 9 millj. kr. í áætlaðan rekstrarafgang, en hann ráðgerir hins vegar að byggja upp sitt kerfi, fyrir allmiklu meira fé, en hann hefur af tekjum sínum. Landssíminn er þegar orðinn mjög auðugt fyrirtæki og rekstur hans allur virðist standa með miklum blóma. Þegar hart er í ári hjá ríkinu og spara verður fjölmarga hluti, þá sýnist mér sem ekki væri óeðlilegt að láta landssímann standa undir sínum framkvæmdum sjálfan líkt og mörg önnur fyrirtæki, þannig að hann yrði að miða sína framkvæmdaáætlun við það að nota sínar tekjur og sinn tekjuafgang til uppbyggingar. Og ef nauðsynlegt er að hafa uppbyggingu hans og eignaaukningu hraðari en svo, að hagnaðurinn hrökkvi fyrir því, þá sýnist mér að fyrir fyrirtæki, sem stendur með svo miklum blóma sem landssíminn, ætti að vera tiltölulega auðvelt að framkvæma nokkuð af þeim framkvæmdum, sem hann telur nauðsynlegar, með lántöku. Ég hef því reiknað með því, að landssíminn haldi sinni áætlun óskertri og ég efast ekki um það, að svo framarlega sem ríkisstj. væri því hlynnt og legði inn orð með þessari ríkisstofnun hjá lánastofnunum þjóðarinnar, þá væri ekki óhægara að ná út láni fyrir landssímann heldur en fyrir t. d. raforkuframkvæmdirnar, því að mjög mikill munur er vissulega á greiðslumöguleikum þessara tveggja stofnana hin næstu ár, þannig að landssíminn er miklum mun álitlegri lántakandi að því leyti, sem sýna má með auðveldum hætti fram á það, að hann geti vel staðið undir smávægilegum lánum. Ég legg því til, að niður verði fellt hið raunverulega framlag ríkissjóðs til landssímans, en það er á fjárl. áætlað 2 millj. 780 þús. kr. Er þá komið að flugvöllunum. Ég hef áður vikið að þeim. Ég tel það vera einn leiðinlegasta blettinn á hugmyndum hv. stuðningsmanna ríkisstj, í þeirra tillögum að leggja til lækkun á flugvallagerðinni. Það er öllum kunnugt, sem fylgjast með í samgöngumálum þjóðarinnar, að á nokkrum stöðum eru flugsamgöngurnar mjög óhjákvæmilegar og ég vil nefna t. d. það dæmi, sem flestir þm. munu vita, að til þessa hefur flugsamgöngum við Vestfirði verið haldið uppi á sjóflugvélum. Það er aðeins til ein nothæf sjóflugvél í eigu þess félags, sem annast hér allar innanlandssamgöngur og hún er mjög úr sér gengin og fyrirsjáanlegt, að brátt hlýtur að koma að því, að félagið leggi niður allt sjóflug. Þá er ekki annað fyrir hendi, en að annaðhvort verður þarna skarð í samgöngukerfinu eða hitt, að það verður að vinda bráðan bug að því að gera nothæfan flugvöll á Vestfjörðum og er nú enda byrjað á allmikilli framkvæmd á Ísafirði í þessu skyni. Ég vil einnig benda á það, að allir þeir staðir, sem eru utan hins eiginlega þjóðvegakerfis, þurfa öðrum fremur á fluginu að halda. Ég hef áður í tillögum, bæði einn og í félagi við aðra þm., lagt til, að fjárveitingum til flugvallagerðar verði hagað með þeim hætti, að mest áherzla verði lögð á flugvallagerðina á þeim stöðum, sem ekki eru tengdir þjóðvegakerfinu eða mjög lauslega tengdir því, þannig að samband þeirra við það sé óstöðugt, þannig að þeir hafi máske ekki möguleika á að komast inn á vegasambandið nema um hásumartímann. Með tilliti til þessa hef ég gert tillögu um það, að sú upphæð, sem til flugvallanna er ætluð í fjárlfrv., 8 millj. kr., verði til þess notuð og hún ekki skorin niður að neinu. Með því að ekki hefur verið venja og er enn ekki gert í fjárlfrv, að sundurliða fjárframlög til einstakra framkvæmda af þessu tagi, þá hef ég gert tillögur um það, að sundurliðunin verði einmitt eftir þeirri meginreglu, að aðalframlögin verði til Vestfjarðaflugvallarins, þ. e. a. s. Ísafjarðarflugvallar og Vestmannaeyjaflugvallar, en þar stendur svo á, að langmestur hlutinn af farþegaflutningunum, enda stór hluti af vöruflutningunum fer einnig um flugbrautina, sem þar var tekin í notkun 1947, fyrir 12 árum. Þeirri framkvæmd hefur hins vegar ekki verið haldið fram með meiri hraða en svo, að enn er þar aðeins um eina flugbraut að ræða með nálægt 1.000 metra nothæfri lengd til lendingar og flugtaks. Nú á síðustu árum hefur þessi braut verið nokkuð lengd, en sú lenging er ófullkomin, mjórri en aðalbrautin og verður óhjákvæmilega að breikka hana nokkuð. Enn fremur er á þessum 12 ára gamla flugvelli ekki enn þá búið að koma upp neinum rafljósum, þannig að völlurinn, svo ófullkominn sem hann er, vegna þess að hann er aðeins ein braut, notast ekki, eftir að rökkva tekur, þannig að oftsinnis verður flug að falla niður á þessari þýðingarmiklu flugleið, vegna þess að engin lendingarljós eru við flugbrautina og virðist óhjákvæmilegt, að þeim verði komið þar á hið fyrsta. Þá má einnig benda á, að það er algerlega óeðlilegt að láta svo lengi dragast sem hér hefur skeð, að gerð sé flugbraut þvert á þá, sem er, eða til einhverra gagnstæðra átta, þannig að ekki sé óflugfært til slíks staðar, þó að golan sé af einhverri annarri átt en þeirri, sem flugbrautin stefnir í. En það er algengt, að dögum saman verður flug að falla niður í bezta veðri á þessari áætlunarleið, vegna þess að flugbrautin er aðeins ein. Ég hef með tilliti til þessa lagt til, að hæstu fjárveitingarnar og jafnháar verði til Ísafjarðarflugvallar og Vestmannaeyjaflugvallar, 1½ millj. til hvors. Þá hef ég eftir upplýsingum flugráðs í mínum skiptingartillögum um þetta tekið tillit til þess, að í Reykjavík er þegar hafin mikil og óhjákvæmileg framkvæmd, sem er bygging á flugturni, sem í er í rauninni hluti af flugöryggisþjónustunni, þannig að flugumferðarstjórnin í Reykjavík býr, eins og nú er, við óhóflega þröngan og lélegan húsakost og munu allir viðurkenna, að nauðsyn sé þar á að bæta um. Hef ég lagt til, að 120 þús. kr. verði lagðar til þess mannvirkis. Á Akureyri eru sömuleiðis í smíðum mörg flugmannvirki. Þar er verið að setja upp öryggistæki við flugvöllinn og er því lagt til, að sá flugvöllur fái 800 þús. kr., sem er nokkru hærra en sú till., sem flugráð hefur gert um þann flugvöll. Enn fremur er lagt til, að Norðfjarðarflugvöllur, sem er í byggingu, en Norðfjörður er einn þeirra staða, sem eru í mjög ófullkomnu sambandi við vegakerfi landsins, - að til þeirrar flugvallargerðar verði lögð nokkru hærri fjárupphæð, en meiri hl. flugráðs hefur gert till. um, eða 800 þús. kr. Aðrir flugvellir, sem tilgreindir eru hér í mínum sundurliðunartill. á flugvallafé, eru með svipaðar fjárveitingar og flugráð eða meiri hl. flugráðs hefur lagt til. Þá hef ég gert tillögur um það, að nokkrir fjárfestingarliðir á 20. gr. verði lækkaðir, yfirleitt um helming og þó nokkru meira, þeir sem hafa hæstu fjárhæðirnar. Það er mín skoðun, að afnema ætti lög um embættismannabústaði. Ég sé ekki annað, en ríkið geri álíka vel við sína starfsmenn og aðrir atvinnurekendur og beri þeim því að standa undir sínum húsnæðiskostnaði sjálfir, eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Ég viðurkenni að vísu, að þar sem íbúðir eru sérstaklega bundnar við starfsemina sjálfa, eins og t. d. er í sambandi við heimavistarskóla og annað þess háttar, sé óhjákvæmilegt, að skólastjóraíbúð eða starfsmannaíbúð fylgi viðkomandi stofnunum. En ég sé ekki, að nauðsynlegt sé, að ríkið byggi yfir alla presta landsins, alla sýslumenn landsins, alla dýralækna landsins o. s. frv. Allir þessir aðilar fá fullborgaða sína þjónustu og hafa ekki undan neinu að kvarta í þeim efnum fram yfir annað fólk í þessu landi. Þessi lög eru hins vegar í gildi og nokkrar framkvæmdir af þessu tagi, embættismannabústaðir, eru í byggingu og er því óhjákvæmilegt að veita til þeirra nokkurt fé á þessu ári og hef ég yfirleitt miðað mínar till. við það, að fjárhæðir til þessa verði lækkaðar um helming. Tvær lögreglustöðvar eru með ríkisframlag á fjárlagafrv. Það er lögreglustöðin í Reykjavík, sem búið er að veita til allmikið fé á undanförnum árum, bygging ekki hafin og lögreglustöð á Keflavíkurflugvelli. Ég legg til, að báðar þessar fjárhæðir verði teknar út úr frv. og ríkisútgjöldin lækkuð sem þeim nemur, þar eð þjóðfélag okkar á greinilega við margháttaðan vanda að glíma, sem meira kallar að, heldur en þessar framkvæmdir. Ég vil þá að lokum gera grein fyrir því, hver verður niðurstaðan úr þeim till., sem ég hef hér f. h. Alþb. ýmist lagt fram sjálfur eða lýst stuðningi við. Þær brtt., sem ég hef hér lagt fram á þskj. 399, gera ráð fyrir niðurfellingu gjalda, sem nema 33 millj. 889 þús. kr. Af till., sem fluttar eru af hv. 1. minni hl., hef ég lýst stuðningi við till., sem nema samtals 15 millj. 360 þús., en þetta gerir samtals 49 millj. 249 þús. Enn fremur hef ég reiknað með, að ef ríkisstj. gerir viðhlítandi grein fyrir því, að eðlileg lán fáist til þess að vega upp á móti 10 millj. kr. niðurfellingu, sem lögð er til af hv. 1. minni hl. til raforkuframkvæmdanna, þá mundum við einnig styðja niðurfellingu á þeim lið, og nema þá þær till., sem við gerum eða föllumst á, um 59 millj. 250 þús. Að öllum þessum till, samþ., en ekki öðrum, þá telst mér svo til, að greiðslujöfnuður náist á frv. eða aðeins rúmlega það, en hirði hins vegar ekki um að gera það mál alveg nákvæmlega upp, með tilliti til þess, að allmörg erindi bíða enn þá 3. umr., ýmist hækkunarerindi eða erindi til sparnaðar og eru till. þessar miðaðar við það, að Alþb. standi að afgreiðslu fjárl., sem verði greiðsluhallalaus. Ég hef sýnt fram á það, að till. bæði 1. minni hl. og einnig þær till., sem 2. minni hl., þ. e. a. s. Alþb., hefur hér gert, miði að því að afgr. fjárl. hallalaus. En þótt svo verði gert, þá vil ég vekja athygli á því, að fjármálavandi þjóðarinnar er ekki þar með leystur. Eins og áður er til vitnað, hljóta inn í afgreiðslu fjárl. jafnan að blandast a. m. k. hugleiðingar um vandamál útflutningssjóðs. Í fjárlagatill. stjórnarflokkanna er ráðgert, að í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir 20 millj. kr. greiðslu til ríkissjóðs úr útflutningssjóði, verði ríkissjóður, eins og nú er komið, að greiða útflutningssjóði 154 millj. kr. Þetta virðist óhjákvæmilegt. En eins og áður er á bent, vantar útflutningssjóð þrátt fyrir þetta enn mikið fé, sem ég hef ekki séð gerða viðhlítandi grein fyrir, hvernig á að útvega. En með því að fyrir Alþingi liggur lagafrv. um útflutningssjóð sérstaklega, þá skal því hér sleppt að ræða hans mál sérstaklega, að öðru leyti en því, sem hér hefur gert verið. Til viðbótar fjárhagsvanda útflutningssjóðs bætist svo það, að tekjur ríkissjóðs geta tæplega orðið öllu meiri, en fjárlög áætla, að þeim brtt. samþ., sem hér liggja fyrir frá hv. 1. minni hl. Til þess að komast að mestu eða öllu hjá umframgreiðslum úr ríkissjóði, þarf ráðdeildarsama og varfærna ríkisstj. En þeir, sem fylgzt hafa með frumvarpaflutningi núverandi stjórnar að undanförnu um ný embætti á embætti ofan og ýmislegt óspilunarsamt framferði annað, t. d. loforðum um að taka í heilu lagi á ríkissjóð allar greiðslur þurrafúalána, að maður nú ekki tali um það, sem þm. ráku sig á, þegar þeir settust hér í salinn í dag, nýtt stjórnarfrv. um 33.8 millj. kr. aukin útgjöld, þeir hljóta að hafa heldur litla trú á því, að af núv. ríkisstj. verði fjárgreiðslum ríkissjóðs haldið innan ramma þeirra fjárlaga, sem hér verða væntanlega samþykkt. Af þessum ástæðum fer því fjarri, að fjárhagsvandi íslenzka þjóðarbúsins sé leystur, þótt fjárlög verði afgreidd hallalaus. Hv. frsm. 1. minni hl., Magnús Jónsson, hv. 2. þm. Eyf., minntist hér lítillega í framsöguræðu sinni á það, að heldur horfði það til óheilla, þegar ábyrgðarlausir lýðskrumarar settu svip sinn á afgreiðslu fjárlaga. Ég man nú að vísu ekki hans orðalag nákvæmlega. Þetta vil ég alveg sérstaklega taka undir með honum. Það horfir vissulega þjóðinni til lítilla heilla, þegar ábyrgðarlausir lýðskrumarar setja svip sinn á afgreiðslu fjárlaga. Hvað er að ske hér? Ég hef bent á það, að á meðan fjárlagaafgreiðsla stendur yfir, þar sem verulegur sparnaður er lagður til og allar líkur benda til að samþykktur verði, þá hamast núverandi ríkisstj. við að leggja hér inn frumvörp, sem hvert á fætur öðru hlaða á ríkissjóð útgjöldum, svo að mér hefur ekki unnizt tími til að telja það saman, hvað mörgum milljónum það kann að nema. Ég vitnaði hér áðan í eitt, sem þingmenn sáu í dag. Enn fremur verður maður þess var, ef maður flettir yfir uppgjöri ríkissjóðs frá s. l. ári, að það er ekki sízt á þeim liðum, sem hæstv. núv. ráðherrar hafa stjórnað að undanförnu, sem umframgreiðslur verða. Þeir mega því mikið hafa breytzt, ef þeir eiga nú að geta talizt líklegir til þess að framkvæma fjármál þjóðarinnar í samræmi við þau fjárlög, sem hér eru í uppsiglingu, því miður. Þrátt fyrir það, að fyrrv. ríkisstj. skilur við ríkissjóð þannig, að út af flýtur og við fjárlög þannig, að tekjur eru á frv. vanreiknaðar, þannig að nemur a. m. k. 100 millj. samtals, þá sýnist mér, að sú fjárlagaafgreiðsla, sem hér fer fram, sé fyrst og fremst feluleikur, þar sem viðkomandi stjórnarflokkar hafa hugsað sér að reyna að sýna á pappírnum, að þeir hafi leyst fjárhagsvanda þjóðarinnar án þess að leggja á teljandi nýja skatta. Það má vel vera, að fyrsti þáttur í þessari leiksýningu ríkisstj. endist svo, að grandvar áhorfandi haldi, að hér hafi vel tekizt. Því miður býður mér það í grun, að hinir síðari þættir í þessu leikriti eigi eftir að verða öllu sorglegri, en sá fyrsti, því að það er mín skoðun, að hér setji svip á afgreiðslu fjárlaga ábyrgðarlausir lýðskrumarar, sem betur væri að gætu átt frí frá þeirri starfsemi að villa um fyrir þjóðinni.



Herra forseti. Hér hafa fallið alvarleg orð, minna af gamansemi, enda efnið alvarlegt. Fjvn. er víst sú eina nefnd Alþingis, sem aldrei kemst hjá því að klofna um aðalverkefni sitt, afgreiðslu fjárlaganna eða endanlegar tillögur um hana. Hvort þessu valda draugar lýðræðisins eða englar, hvort það er frá hinu illa eða hinu góða, skal ég ekki dæma um, en lýðræðislegt er það í fyllsta máta. Annað mál er svo það, að þeir, sem í fjvn. starfa, geta verið hinir sáttustu menn, átt í nefndinni ágætar samverustundir á fundum hennar og afgreitt margt mála, eins og einn maður væri, meira að segja geta þeir verið vinir. Þetta um vináttuna og ágreininginn er í fullu samræmi við það, sem hið vitra Klettafjallaskáld, Stephan G. Stephansson, segir, að hata skuli að eilífu rangan málstað, en ekki manninn, sem fylgir málstaðnum. Og þrátt fyrir vináttuna fer svo að lokum, þegar kemur að heildarafgreiðslunni, að málstaðurinn segir til sín, vinskapurinn breytist að vísu ekki, en dregur sig kannske eitthvað í hlé, verður orðfærri um stund og þeir, sem ekki eru í meiri hluta eða með stjórninni, taka saman skjöl sín, ganga út úr fundarherbergi nefndarinnar með skjölin og ágreininginn, sem þeir svo bera fram í nál. og ræðum í þinginu. Ég þakka samstarfsmönnum mínum fyrir oft og einatt skemmtilega og góða dvöl og samverustundir á fundum nefndarinnar, þó að ég hefði kosið sumar till. þeirra mjög á annan veg og hljóti að setja út á þær og telja þær þjóna röngum málstað og óheillavænlegum. Í vetur var lengst af mjög rólegt í fjvn., eins og getið er um í nál. okkar, sem erum í 3. minni hl., það nál. er á þskj. 405. Fyrsta kastið var, eins og kunnugt er, stjórnarkreppa. Eftir nýárið var komin ný hæstv. ríkisstj. Þá áttum við von á, að róðrar hæfust í nefndinni. En svo varð ekki. Hæstv. ríkisstj. kom ekki með línuna til róðranna, en óskaði hins vegar, að við legðum ekki okkar net nema þá rétt fyrir smákóð, okkur til dundurs og skemmtunar. En það þótti nú slíkum mönnum sem við erum, nímenningarnir í nefndinni, léleg dægradvöl og okkur tæplega samboðin og hreyfðum varla bátinn, þó að við ættum auðvitað nóg af netum. Um það var fyllsta samkomulag í nefndinni að haga sér þannig. Allir erum við svo stjórnhollir, þótt misjafnt sé. Svo liðu tímar. Stjórnin fékk hvað eftir annað framlengdar greiðsluheimildir fjárlaga fyrra árs. Við áttum von á línunni hvern dag, og var full ástæða til þess. Blað hæstv. stjórnar, Alþbl., sagði nefnilega tímanlega í janúar, að till. stjórnarinnar væru að verða tilbúnar og hún sæti um hverja helgi við að þenkja um þær og ganga frá þeim, svo að þær yrðu óbrigðular. Sérstaklega áttum við von á línunni á mánudögum. Nú hlýtur stjórnin að ljúka þessu í dag, sögðum við hver við annan á sunnudögunum. Máske hún ljúki því fyrir messu? Nei, kannske ekki fyrr, en hún hefur farið í kirkju og hlustað á prestinn biðja fyrir sér? Svona liðu mánuðir og hvílíkir sunnudagar hljóta þetta að hafa verið fyrir hæstv. ríkisstj. allan þennan tíma. En sleppum því. Þetta er ekki gamanmál, eins og ég sagði áðan. Fyrir mjög stuttu kom línan og nefndin klofnaði þá í þrennt eftir skamma stund. 1. minni hl. telur línuna nothæfa, jafnvel góða, eins og heyra mátti á ræðu hv. frsm. 1. minni hl. Hinir minni hlutarnir eru á annarri skoðun. Við í 3. minni hl. teljum hana í heildinni þannig, að alls ekki sé farandi á sjó með hana. Fyrir þeirri skoðun okkar er gerð mjög ýtarleg grein í nál. okkar á þskj. 405. Ég skírskota til þeirrar grg., en vil þó segja nokkur orð auk þess af hálfu 3. minni hl. Fyrst er þá þess að geta, sem auðvitað er búið að taka fram, að nefndin stendur öll að till. þeim, sem eru á þskj. 391. Þar eru kóðin okkar úr smáróðrunum, sem ég gat um að við hefðum haft samþykki ríkisstj. til þess að fara í vetur og svo er þar annað stærri drátta, sem við gátum orðið samhentir um að innbyrða og stjórnin hafði ekki við að athuga. Hv. flm. eða frsm. 1. minni hl. gerði grein fyrir till., sem eru á þessu þskj., og ég sé ekki ástæðu til þess að bæta neinu þar við. Till. á þessu þskj. leggjum við til að Alþingi samþykki. En þegar ég lít á aðrar till. stjórnarstuðningsflokkanna, þá undrast ég satt að segja, að þetta skuli hafa orðið niðurstaðan hjá þeim og árangur heilabrota hæstv. ríkisstj. á helgidögum síðan um áramót. Hæstv. forsr. hafði líka um áramótin flutt virðulega ræðu og haft þar fyrir mottó að boðskap sínum: „Þetta land á ærinn auð, ef menn kunna að nota hann.“ - Þessar hendingar hafa mikinn sannleik að geyma. Ekki skal á móti því mælt. En þær eru framhald af fyrri parti, sem hljóðar svo: „Hér er nóg um björg og brauð, berirðu töfrasprotann.“ - Þessi töfrasproti er það, sem hafa þarf í hendi, vitanlega ekki bókstaflega, en óbeint og auðvitað hélt ríkisstj., að hún hefði þann töfrasprota. En till. sýna, að það hefur hún ekki haft og hefur ekki enn. Alþýðublaðið í gær lauk samt hugleiðingum sínum um till. með þessum orðum og stórletraði meiri hluta þeirra: „Þegar allt þetta kemur saman, næst sá árangur, sem ríkisstj. lofaði þjóðinni, full framleiðsla og stöðvun dýrtíðarinnar, en engar nýjar almennar álögur á þjóðina.“ Fyrirsögnin, sem var auðvitað stærst letruð og ætluð öllum, hvort sem þeir gefa sér tíma til að lesa blöð ýtarlega eða ekki, hún var: „Engar nýjar álögur.“ Þessi orð stjórnarblaðsins er rétt að hafa í huga, þegar till. eru athugaðar og skal ég nú víkja ofurlítið að meiri hluta þeirra. Þó vil ég áður minnast á nokkur undirstöðuatriði. Síðan hin nýja hæstv. ríkisstj. tók við í skammdeginu fyrir jólin, hefur kaupgjald í landinu verið lækkað með lögum og niðurgreiðsluráðstöfunum, sem nema samtals í hundraðshlutum 13.4. Tekjur bænda hafa að vísu verið lækkaðar meira og sýnir það út af fyrir sig hug þeirra, sem ráða stefnu ríkisstj., í þá áttina. Nú er það svo, að lækkun dýrtíðar er út af fyrir sig æskileg, og mig minnir, að það væri sagt einmitt í Alþýðublaðinu í vetur, - og um þessar mundir les maður vitanlega stjórnarblaðið og hefur stundum gaman af því, - að niðurfærsla væri fögur hugsjón. En út af fyrir sig er hún því bezt, að hún komi réttlátlega niður og að hún kosti ekki meira, en hún gefur. Það er vitað mál og alkunnugt, að þegar fært er niður verðlag með lagaboði eða opinberum ráðstöfunum, þá eru það vissir liðir, sem fyrst og fremst næst til og niðurfærslan kemur fram á þeim. Það er hægt að færa niður kaupgjald og það er hægt að færa niður verðlag á innlendri vöru, a. m. k. aðalvöru. En svo kemur hitt til, að það verðlag, sem er í viðskiptalífinu, úti í æðum þess, t. d. 17% hækkunin, sem hljóp út með vísitöluhækkuninni 1. des., næst ekki til baka nema á sumum liðum. Hún situr áfram í blóði viðskiptalífsins og þetta er af því, að blóðið vill ekki skila. Almenningur, sem getur komið því við að halda uppi verðlaginu, gerir það. Það er á móti vilja fólksins, að niður sé fært það, sem því viðkemur að selja. Og þess vegna er það, að þessar niðurfærslur ná ekki algerlega tilgangi sínum og eru ekki eins raunhæfar og látið er í veðri vaka, hvað þá að rétt sé að kalla þær „fagrar hugsjónir“. Stjórnarflokkarnir eða ríkisstjórnin gerði samninga við framleiðendur án samráðs við Alþingi eða fjvn., og er áætlað, að þeir samningar auki útgjöld útflutningssjóðs um 82.3 millj. kr. Þetta er mikil upphæð. Okkur í fjvn. finnst oft og tíðum erfitt að ráða við svona upphæðir, þegar þarf að bæta þeim við. Og það er mikið vald, sem ríkisstj. tekur sér, þegar hún gerir slíka samninga utan við Alþ. og án samráðs við alla flokka Alþ. Mér er einnig sagt, að ríkisstj. hafi, þegar hún gerði þessa samninga, samið um viss fríðindi handa útvegsmönnum, t. d. eftirgjöf á þurrafúalánum, sem frsm. 2. minni hl. minntist hér allrækilega á áðan. En ég mun minnast á það atriði síðar. Ég tel það atriði líka þess eðlis, að langt sé gengið af stjórn í lýðræðislandi með slíkum samningagerðum. Niðurgreiðslur á vöruverði hafa hækkað að sögn um 116.7 millj, kr. Þetta er mikið fé, sem mikið þarf til að standa straum af. Þetta er upphæð, sem verður að borga úr ríkissjóði eða útflutningssjóði og jafngildir því, sem lagt er til nýrra þjóðvega, brúa, hafnargerða, atvinnuaukningar, rafmagnsframkvæmda af ríkisfé, flugmálaframkvæmda, sjúkrahúsabygginga og skólabygginga. Allir þessir liðir, sem ég hér nefni, þykja stórir liðir á fjárlögum, en þeir eru þó ekki stærri, en þetta í samanburði við niðurgreiðsluupphæðina. Gjöld útflutningssjóðs hafa samkvæmt áætlun þetta ár verið aukin um a. m, k. 199 millj. kr. Þetta er samkvæmt upplýsingum, sem fjvn. fékk undir lokin. Ólíklegt er það eftir reynslu, nýrri og gamalli, að þessi upphæð reynist of há eða aðrar þær upphæðir, sem ég hef nefnt. Þegar litið er á þær tölur, sem hér að lúta, - ég nefni þær nú ekki allar, - þá er óbrúað bil, sem nemur 249 millj. kr. og þó sennilega mun meira í reynd, vegna þess, eins og áður segir, að tekjur útflutningssjóðs eru í þessu dæmi miðaðar við hærri innflutning hátollavara, en mögulegt mun reynast að framkvæma, hvað þá skynsamlegt, þrátt fyrir meiri notkun lánsfjár, sem gert er ráð fyrir að verði til þess að auðvelda innflutning. Það hefur samt verið gripið til þess óyndisúrræðis að hugsa sér að standa straum af hinum miklu niðurgreiðslum og nýjum þörfum með því að ætla þjóðinni að kaupa meira af hátollavörum, þ. e. a. s. þeim vörum, sem sú þjóð, sem vantar peninga, lætur undir höfuð leggjast að kaupa eða neitar sér um að kaupa. Þannig eru þessi mál hjá okkur komin á vissan hátt, í þá sjálfheldu, að það þarf að grípa til þess að beina kaupgetu þjóðarinnar að því að kaupa það, sem hún síður þarf, en takmarka nauðsynjar aftur á móti. Stjórnarstuðningsmennirnir telja, að mæta þurfi 229 millj. kr. útgjaldaaukningu hjá ríkissjóði og útflutningssjóði samanlagt og þá tölu fá þeir - eða 20 þús. lægri, en ég nefndi áðan, - með því að sleppa 20 millj. kr., sem talinn er vera halli útflutningssjóðs og þörfinni ætla þeir að mæta með nýjum álögum þrátt fyrir það, sem Alþýðublaðið segir. Fyrst og fremst vil ég telja það nýjar álögur, sem er hækkun á áfengi og tóbaki, en sú hækkun er áætluð 25 millj. Vitanlega er þarna um nýjar álögur að ræða og í raun og veru má segja, að þetta séu álögur á almenning. Þó að hófsmenn neyti sér um þetta hvort tveggja, þá er það almenningur þjóðarinnar, sem notar tóbak og áfengi að einhverju leyti og á því byggist líka það, að ríkið telur sér ávinning að verzla með þessar vörur. Í öðru lagi á hækkun á leyfisgjaldi á bíla að verða ný tekjulind, úr 160% upp í 300% og áætlun um, hvað þetta geri, álagshækkunin á bílana, er 25 millj. Það eru því 50 millj., sem ég tel augljóst að eigi að fá með nýjum álögum. Ég held þess vegna, að hæstv. stjórn ætti að athuga það að láta blað sitt leiðrétta frásögnina í gær, ef hún vill, að rétt sé frá störfum hennar skýrt. Þá er annar flokkur þeirra upphæða, sem hugsað er að láta mæta þörf aukinna tekna. Það er þá fyrst niðurskurður verklegra framkvæmda, sem við metum 26.3 millj. kr., lækkaðar útgjaldaáætlanir, sem engin áhrif hafa á raunveruleg útgjöld 21.4 millj., hækkuð skipaskoðunargjöld og greiðslur fyrir vörumat, þ. e. a. s. framleiðslugjöld 1 millj. Við í 3. minni hl. höfum flokkað lækkanirnar, sem koma fram í tillögum stjórnarflokkanna, í þessa liði: Niðurskurð verklegra framkvæmda og teljum við þar undir 2 millj., að því er snertir flugvelli, sem á að lækka um þetta og atvinnuaukningarfé, sem er lækkað um 3.5 millj. Ég held, að enginn geti deilt um, að þetta sé niðurskurður verklegra framkvæmda. Og svo eru hér fleiri liðir slíkir, ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa þá upp, en aðeins nefna þetta til sönnunar því, að við höfum flokkað þetta rétt eftir tegundum. Þá eru það lækkaðar útgjaldaáætlanir, sem engin áhrif hafa á raunveruleg útgjöld, þar undir teljum við t. d. alþingiskostnaðinn, sem hv. frsm. 2. minni hl. sýndi mjög greinilega fram á að er bara sýndarlækkun. Og svo teljum við t. d. ábyrgðarlækkunina þarna undir. Þriðji flokkurinn, hækkuð skipaskoðunargjöld, - það leggur sig nú sjálft, - þar er skipaskoðun og afurðamat, sem kemur til greina. Það eru framleiðslugjöld, sem eiga að vera sama sem nýjar álögur. Og svo kemur í fjórða lagi það, sem er náttúrlega allra mest um vert og væri æskilegt að hefði getað verið meira, en það er nefnilega raunverulegur sparnaður, og hann er bara hálf milljón og það er afnám orlofsmerkja. Vitanlega er þarna um hreinan sparnað að ræða. En þetta er stök tala og fer lítið fyrir henni í samanburði við hinar tölurnar. Ég man þá tíð, að Alþfl. þótti vænt um orlofsmerkin. Mér var alltaf illa við þau, meðan ég var oddviti, því að ég þurfti að votta í sambandi við þau það, sem ég gat í raun og veru alls ekki vottað, en lögin voru þannig, votta það, að sá maður, sem fór með bókina sína til að taka út merkin hjá póstafgreiðslunni, ætlaði að fara í orlof. Þess vegna hef ég ekkert illt um þetta að segja. En sýnilegt er, að Alþfl. hefur beygt sig þarna fyrir samstarfsflokknum. Í fljótu bragði sýnist nú ekki lágt lotið, þegar reiknað er eftir upphæðinni, en beygjan frá fyrri skoðunum er niður að gólfi. Þá hefur stjórnarliðið hugsað sér að mæta þörfinni, sem ég er að tala um, með hækkaðri tekjuáætlun, án þess að nokkuð nýtt komi til, en það nemur 63.6 millj. kr. Ég mun í öðru sambandi minnast á tekjuáætlunina, en hins vegar er það víst, að þessi tala er óskhyggjutala. Þá er fjórði liðurinn, sem á að mæta þörfinni með. Það eru tolltekjur af Sogsvirkjuninni, þ. e. a. s. ef lán fæst til greiðslu á þeim. Þarna koma til fyrningarnar frá fyrri ríkisstj., maturinn, sem var í búrinu, það eru 30 millj. Og svo er fimmti liðurinn, sem er líka fyrningar frá fyrra ári og peningar í lófa stjórnarinnar, það er greiðsluafgangurinn, 25 millj. En með þessari uppsetningu, sem hæstv. stjórnarflokkar hafa til þess að ná endum saman, er ekki minnsti vafi á því, að stefnt er að miklum greiðsluhalla. Svo koma tillögurnar um einstaka liði í gjaldalækkun frá frv., og fyrst er þá niðurskurðurinn samkvæmt sundurliðuðum till., og ég vil nefna nokkuð af þessum till. Það er lækkun alþingiskostnaðar og tillögumennirnir segja, að hægt sé að lækka þessa áætlun, vegna þess að þinghaldið verði styttra í ár, en að undanförnu. Hv. frsm. 1. minni hl. lagði á þetta áherzlu nokkra. En nú vita allir, að þetta er reginfjarstæða. Það er að því stefnt að rjúfa þetta þing og stofna til annars þings í sumar. Og það er lengra stefnt af stjórnarflokkunum og ef þeir ættu að vera í samræmi við sjálfa sig, þá verður að taka tillit til þess. Það er stefnt að því, að það þing breyti kjördæmaskipuninni og af því leiðir svo, þó að ég viðurkenni ekki sjálfsagt, að þetta nái fram að ganga, þá leiðir af því eftir hugsanagangi þeim, sem stjórnarflokkarnir hljóta að hafa, að nýtt þing þarf að koma saman í haust, reglulegt þing, sem verður fjölmennara, en Alþingi hefur nokkru sinni verið áður. Þessi lækkunartill. er því alveg sérstaklega barnaleg og eins og auglýsing um það, að stefnan í lækkuninni sé aðeins sú að setja upp einhverjar málamyndatillögur til lækkunar til þess á pappírnum að ná endum saman. Þá er önnur till., þ. e. víst 15. till. á þskj. 1. minni hl., þ. e. lækkun hjá ráðuneytum og lækkun annars kostnaðar. Hún er rökstudd með því, að ráðherrar séu nú færri, en áður hafi verið og annar kostnaður hátt áætlaður. Frsm. 2. minni hl. sagði frá því, sem tillögumenn hafa kannske ekki munað, að þó að aðeins sitji 4 ráðherrar í stólum nú á Alþingi, þá eru 4 aðrir ráðherrar á biðlaunum. Og það eru ákaflega litlar líkur til þess, að ráðherrum verði fækkað seinni hluta ársins og meira að segja miklar líkur til þess, - ég tek undir það með hv. frsm. 2. minni hl.: miklar líkur til þess, að þeir, sem hafa stólana, verði á biðlaunum seinni hluta ársins. En samt sem áður er nú þetta þannig, að við sjáum ekki ástæðu til þess að vera á móti þessari till., við höfum dálítið gaman af henni og okkur sýnist mjög sanngjarnt, að hæstv. ríkisstj. fái að gera tilraun með sparnað í sínu eigin húsi, á sínu eigin heimil, og það væri satt að segja - mér finnst það - anzi hart aðgöngu fyrir hana, ef Alþ. leyfði henni ekki að sýna manndóm sinn í þessu. Þá vil ég nefna 16. till. á sama þskj. Það er um lækkun tollgæzlukostnaðar um 500 þús. kr. Mér heyrðist á hv. frsm. 1. minni hl., að hann teldi þetta nokkuð rakið mál. Hins vegar standa þannig sakir, að víst er, að engar ráðstafanir er farið að gera til þess, þó að liðið sé það af ári, sem nú er, að spara á þessum lið. Ef á að fækka tollgæzlumönnum, eins og mig minnir að hæstv. fjmrh. segði að hugsað væri, þegar hann var einu sinni mættur á fundi fjvn., þá er það vitað, að til þess að tollgæzlumenn fari úr starfi, þarf að segja þeim upp með 6 mánaða fyrirvara. Svo er annað mál, sem kemur þarna til og gerir þennan sparnað, þó að hann væri framkvæmanlegur, mjög vafasaman og það er það, að með aukinni tollgæzlu og bættri hefur tekizt á seinni árum að auka mikið tekjur ríkissjóðs, koma í stórum stíl í veg fyrir tollsvik og smygl. Þessi till. er því, hvernig sem hún er skoðuð, ekki réttmæt. 17. till. er lækkun til Skipaútgerðar ríkisins um 6 millj. kr. Frv. gerir ráð fyrir 16 millj. Till. gerir ráð fyrir, að látið verði sitja við að áætla til skipaútgerðarinnar 10 millj. Nú er það svo, að Skipaútgerð ríkisins þurfti ekki á s. l. ári meiri styrk vegna rekstrar en á 12. millj. Það er staðreynd. En á því ári varð hún fyrir sérstökum höppum í rekstri og enn fremur komst hún hjá að greiða gjöld, sem á hana falla nú. Þar að auki verður hún nú fyrir þeirri 5% lækkun, sem lögboðin var og enn fremur er svo á það að líta, að hæstv. ríkisstj. hefur ráðizt í það án þess að ráðfæra sig við Alþ. frekar, en um fúalánin, að láta taka skip skipaútgerðarinnar úr ábyrgðum nema fyrir algeru tjóni. Hvaða einstaklingar skyldu telja þetta praktíska ráðstöfun fyrir sig og hvers vegna gerir ríkisstj. þetta án þess að bera það undir Alþ.? Það má vera, ef guð og lukkan hjálpar til, að upp úr þessu hafist hagnaður. En það er ekki hagnaður, sem rétt er að setja á áætlun, því að vitanlegt er það, að með þessu móti er stofnað til þess, að svo geti farið, að skipaútgerðin þurfi miklu meira fé, en nokkru sinni áður til þess að standa straum af þörfum sínum á árinu. Við erum þess vegna algerlega á móti þessari till., teljum hana óráðdeildarlega, teljum líka ráðstöfunina um að taka skipin úr ábyrgð óráðdeildarlega og tökum það trúanlegt, sem framkvæmdastjóri skipaútgerðarinnar segir, að ekki sé hægt að hugsa sér að komast af með 10 millj., nema þá með því móti að minnka að sama skapi þjónustuna við almenning, sem skipaútgerðin veitir, en það segir hv. 1. minni hl., stjórnarflokkarnir, að auðvitað megi ekki verða, nei, alls ekki, segja þeir. Þess vegna er þessi till. ein af óskhyggjutillögunum. Þá er 20. till., framkvæmdir í Skálholti, lækki um 500 þús. kr. Nú eru áfallnar skuldbindingar á þessu ári til þessara framkvæmda sem næst 760 þús. kr. og því alger stöðvun á framkvæmdum og meira en það, ef fjárveitingin verður lækkuð. Þó að það sé rétt, sem frsm. minni hl. nr. 2 sagði, að nokkuð geyst hafi verið farið í Skálholtsmálum og ekki sé að fullu vitað, hvert er stefnt með Skálholt, þá er það óumdeilanlegt, að þjóðinni ber að heiðra þennan stað og henni ber að ljúka þeim verkum, sem þar hafa verið hafin. Þess vegna er það, að við getum ekki fallizt á að samþykkja slíka till. sem þessa. Við viljum ekki misbjóða heiðri staðarins. Þá er 21. till., þ. e. kaup á jarðræktarvélum, sem lagt er til að lækki um 2 millj. kr. Og þetta er réttlætt með því, að nú sé útrunninn sá tími samkv. lögum, sem skylt sé að leggja fé til kaupanna á jarðræktarvélunum. Hins vegar mun það alls ekki hafa verið ætlun Alþ. að láta staðar numið með þeim 2 millj., sem veittar voru í fyrra og þetta er eitt af því, sem er nauðsynlegast fyrir landbúnaðinn á Íslandi til þess að geta bætt landið á þann hátt, sem þarf, til þess að búskapurinn beri sig. Beiðnir um gjaldeyri og innflutningsleyfi liggja fyrir frá 13 ræktunarsamböndum um kaup á jarðýtum. Samanlagt er þessi kostnaður eða kaupveð - áætlaður 7 millj. 450 þús. kr. Herfi og plóga þarf handa þessum tækjum og mun kostnaður við kaup á þeim vera um 500 þús. kr. Vélanefnd hefur áætlað framlög til ofangreindra kaupa um 3 millj. 200 þús. kr. á þessu ári. Þetta les ég hér upp af blaði og það er skrifað þar eftir upplýsingum frá vélanefnd. Hv. frsm. 1. minni hl. gerði þannig grein fyrir till., eins og ég sagði áðan, að tíminn væri útrunninn, sem skuldbundið væri að leggja fram fé og í öðru lagi, að frá fyrra ári bið 1½ millj. óeydd. Það er náttúrlega gott að heyra það, ef hæstv. ríkisstj. hefur sett í umslag hjá sér þessa 1½ millj., svo að hún gæti verið tiltæk. En samkv. þeim tölum, sem ég hef hér lesið upp, þá hrekkur hún alls ekki til að fullnægja þeirri þörf, sem talin er vera knýjandi. Það er náttúrlega hægt að kreppa að í þessum efnum með því að neita um innflutningsleyfi, en það er ekki æskilegt, að það sé gert, því að hér liggur mikið við. Við teljum fjarstæðu að fella þessa fjárveitingu niður og teljum það bera vott um óvinsemd - hreina og beina óvinsemd - í garð bændastéttarinnar. Þá er 22. till. Hún er um mat á sjávarafurðum, þ. e. lækkun um 500 þús. kr. Sagt er, að hér sé átt við síldarmat. Nú hefur svo verið, að síldarsaltendur hafa að ýmsu leyti barizt í bökkum og það hefur verið dregið af því að veita fullkomnar uppbætur á síld samanborið við aðrar útflutningsvörur. Ég hygg, að saltendurnir hafi greitt af tunnu sjálfir 70 aura fyrir matið, en ef þessi till. nær fram að ganga, þá er sagt af kunnugum mönnum, að það muni valda því, að greiðsla síldarsaltenda fari upp í 3 kr. á tunnu. Við erum á móti þessu. Við teljum þetta nýjar álögur og stjórninni ekki samboðið, miðað við boðskap hennar í vetur. Um niðurfellingu á framkvæmd orlofslaganna var ég búinn að tala áðan. En þá er till. um ríkisábyrgðir, lækkun úr 30 niður í 20 millj. Greiðslur vegna ríkisábyrgða munu hafa á síðasta ári orðið á 24. millj. Á fjárlfrv. er gert ráð fyrir, eins og ég sagði, 30 millj. Eigi að lækka þessa upphæð niður í 20 millj., þá er blátt áfram stefnt að því, að ríkissjóður annaðhvort geti ekki staðið við ábyrgðarskyldur sínar ellegar þá að allt fari í flakalaka með fjárlögin hjá ríkinu að því er þennan lið snertir. Í þessu sambandi vil ég eins og hv. frsm. 2. minni hl. minnast á þurrafúalánin, sem einmitt vofa yfir að því er þennan lið snertir og er boðið upp á að taka á ríkið í skyndingu, ef till. hv. 1. minni hl. verður samþykkt um að gefa þurrafúalánin eftir og gera þau mál upp. Hér er því bæði um það að ræða, að á ferðinni er till., sem ekki stenzt og önnur till., sem blátt áfram drepur hana í framkvæmd. Byggingar á jörðum ríkisins eiga að lækka skv. 29. till. á sama þskj. um 500 þús. kr. Svo stendur þar á, að hér er um að ræða lagalegar skyldur, sem ríkið hefur sem landsdrottinn við leiguliða sína, að því er húsabætur snertir o. fl. Og það er upplýst af þeim, sem með þessi mál fara, að áfallnar skuldbindingar nemi allt að 2.1 millj. Þess vegna stenzt þessi till. með engu móti, nema því aðeins að stefnt sé að halla á þessum lið í útgjöldum ríkisins og við erum á móti slíku. Þá er 30. till. um flugvallagerðir, lækkun um 2 millj., sem er 25% af hinni áætluðu upphæð á fjárlfrv. Þetta teljum við mjög háskalega og óviturlega till., vegna þess að þannig stendur á, að flugvallaframkvæmd okkar hefur verið ör. Máske má segja, að hún hafi að einhverju leyti verið um efni fram. Henni hefur verið hraðað af miklum dugnaði og flugvöllunum er að ýmsu ábótavant, þannig að lífshætta getur virzt fyrir fólk. Þar að auki kemur það til, að þessi samgöngugrein, ef maður mætti svo að orði komast, er þannig, að dreifbýlið treystir mjög mikið á hana og þarf orðið að gera það, og það er þess vegna tilræði við það að lækka þessa framkvæmd á fjárlögum. Við höfum lagt fram sérstaka tillögu um framlög til flugvalla og geri ég grein fyrir henni sérstaklega, en mæli eindregið á móti þessari sem einna lökustu tillögunni, sem hv. 1. minni hl. flytur, þótt margar séu þar afleitar. Með þessari till. tel ég hann hafa einna verstan málstað, þótt vondur sé með fleiri. Þá grípur inn í þetta það, að samningur hefur verið gerður um radartæki, skriflegur samningur, sem ég sé ekki betur, en stofnað sé til að verði rofinn, við erlenda aðila, ef till. hv. 1. minni hl. ná fram að ganga í því formi, sem þær eru. Þá er hér talað um í 31., 35. og 37. till. á nefndu þskj. að skera af fjárveitingu til vissra byggingarframkvæmda, þ. e. til Menntaskólans á Akureyri, til Sjómannaskólans í Reykjavík, til Menntaskólans í Reykjavík, til lögreglustöðvar á Keflavíkurflugvelli og til Stjórnarráðshúss. Nú er vitað mál, að þetta eru allt framkvæmdir, sem þarf að gera og ekki er þess vegna um annað að ræða en frest, ef ýmist á að fella af fjárveitingu til þeirra eða fella þær alveg niður, eins og hér er lagt til. Og spurningin er þetta: Erum við þannig settir í ár, að eðlilegt sé eða rétt að fresta því að leggja fram til þessara hluta? Og verðum við þá svo betur settir að ári, - kannske, ef kjördæmabreytingin kemst á, að þá verði fé betra og meira til þessara hluta? Ég vil hér nefna sérstaklega stjórnarráðshúsið. Það er enginn vafi á því, að stjórnarráðshúsið er bygging, sem er of seint á ferðinni. Alþ. hefur skaðað þjóðina á því að veita ekki fyrr meira fé, en gert hefur verið til þeirra framkvæmda. Og svo vel vill nú til og skrýtilega, að einmitt í gær, þegar tillögurnar koma fram um að fella niður eina milljón til þessa húss, þá stendur í Alþbl., sem oft er gaman að lesa, með feitu letri: „Ríkið hefur verið svo svifaseint í byggingum yfir eigin starfsemi, að það þarf enn að greiða 6 millj. kr. í leigu árlega, aðallega fyrir skrifstofuhúsnæði.“ Þetta er svo sem ekki stjórnarandstöðublað að stríða ríkisstjórn. Þetta er bara rödd samvizkunnar, sem talar þarna án þess að gera sér grein fyrir því, hvað þetta kemur í bága við stefnu þá og þær tillögur, sem settar eru á oddinn hjá flokknum. En þó að þetta sé nú svo með þessar till., að þær séu ákaflega óbjörgulegar, þá vill þó ekki 3. minni hl. bregða fæti fyrir þær, ef ríkisstjórnarflokkarnir vilja leggja sig í það að skapa þessa lægð í framkvæmdasemi ríkisins. Þá er 36. till., það er atvinnuaukningarféð, lækkun um 3.5 millj. kr., það er víst 26% af upphæðinni. Atvinnuaukningarféð hefur á undanförnum árum verið geysilega þýðingarmikið til uppbyggingar atvinnulífs í landinu. Og það má vafalaust að furðumiklu leyti þakka þeim fjárveitingum, sem teknar voru upp og hækkaðar mikið í tíð vinstri stjórnarinnar, hvað atvinnulífið blómgaðist einmitt jafnhliða. Nú stendur svo á víða, að þau fyrirtæki, sem risu og þau útgerðartæki, sem menn eignuðust fyrir þá hjálp, sem þetta atvinnuaukningarfé varð þeim, eru enn í smíðum eða þurfa í sambandi við sig meiri stuðning, svo sem bátarnir til að koma upp aðstöðu í landi vegna aflans og þess vegna væri það mjög skaðlegt, ef Alþ. kippti nú hendi að sér og léti ríkið ekki halda áfram að leggja lið, eins og að undanförnu hefur verið gert. Við getum þess vegna alls ekki fallizt á þessa till. Við teljum það í raun og veru eins og að taka atvinnulífinu blóð að fella niður þessa fjárveitingu eða draga úr henni. Ég hef þá farið yfir þessar höfuðniðurskurðartillögur á skoprugangi, eins og sagt var í útvarpinu hér um daginn að væri eitt gott ganglag hesta og er þar með kominn að þeim kafla í ráðstöfunum þeim, sem hv. stjórnarflokkar vilja gera til lækkunar á útgjöldum á fjárlagafrv., sem er 5% lækkun, er gengur yfir fjölda liða, sem eru margir hverjir þess eðlis, að kalla má þá verklegar framkvæmdir. Mér þykir það skrýtið, satt að segja mjög skrýtið, að hafa tekið þátt í því í fjvn. með allmikilli fyrirhöfn að skipta til skólabygginga tiltekinni upphæð, sem hæstv. menntmrh. gaf heimild til að skipta milli þeirra, sem eru að byggja skóla eða ætla að fara að byggja skóla, en síðan er tekin til baka af þessari skiptingu, sem var búið að samþykkja í fjvn. og hæstv. menntmrh. fyrir sitt leyti að fallast á, 20. hver króna. Mér finnst þetta satt að segja mjög skrýtið og mér finnst það mjög hæpin aðferð að beita þannig niðurskurði „prósentvís“ á þessar tölur, því að sums staðar mun það reka sig á, eins og hv. frsm. 2. minni hl. benti á, að þarna sé um það að ræða, að skyldur ríkisins samkvæmt lögum um aðstoð við byggingar verði brotnar. Ég á við það, þegar verið er að ljúka greiðslum og komið er á síðasta ár. Ég held þess vegna, að einmitt þessi aðferð, sem hæstv. stjórnarflokkar vilja hafa við að ná því, sem er ekki meira samtals en rúmlega 8 millj. kr., sé ákaflega hæpin. Þeir, sem verða fyrir niðurskurðarhnífnum þarna, standa svo misjafnlega að vígi til þess að þola hann og þar er líka gengið lengra; ef skoðað er ofan í kjölinn sums staðar, heldur en lög fullkomlega leyfa. Sumar þessar 5% lækkanir eru vitanlega alveg óraunhæfar, t. d. niðurskurður á áætlun um framlög til jarðræktarframkvæmda. Framlög til jarðræktarinnar eru lögbundin og þau fara ekkert eftir áætlun fjárlaga, heldur eftir framkvæmdunum sjálfum. Eitt af því, sem lagzt er á með þessum niðurskurði, er framlag til viðbótarbyggingar landsspítalans. Það er verið að byggja við landsspítalann mjög myndarlega aukningu húsakosts og aðstöðu og þar kallar þörfin mjög brýnt að. Við þekkjum það sjálfsagt allir, hvað bið margra, sem við erum kunnugir, hefur verið óþolandi stundum eftir því að geta komizt að á landsspítalanum til þess að fá þar umönnun og hjálp sem sjúklingar. Úr slíkri aðstöðu í landinu á að reyna að bæta með þessari viðbyggingu og forustumennirnir í læknastétt, læknarnir, sem vinna við landsspítalann, hafa lagt sig mjög fram um að hrinda þessu máli áfram. Þeir hafa stundum fengið fjvn. til að heimsækja sig og líta á athafnirnar, t. d. í vetur gerðu þeir það, og mér hefur fundizt, að þá væri meðal fjvn.-manna ákaflega opinn skilningur fyrir þeirri nauðsyn, sem þarna væri með framkvæmdir, og þeirri brýnu nauðsyn yrði að leggja lið, eftir því sem mögulegt væri. En þarna er lagzt svo lágt að skera af eftir tillögunni á þriðja hundrað þúsund bara til þess að henda í niðurgreiðslusvelginn, í gin verðbólgunnar, sem verður alveg eins hungruð eftir sem áður og fjarlægist ekki. Það hefði nú verið munur, ef við hefðum verið að ganga frá henni til fulls, þeirri ókind. En við erum bara að seðja hana, til þess að hún láti okkur í friði dagana, sem eru að líða. En þetta er of dýrt spaug í því sambandi. Náttúrlega er sama að segja um annað það, sem höggvið er af fjárveitingum til sjúkrahúsabygginga í landinu. Allar rísa þær fyrir mikla þörf. Allar eru þær framkvæmdar af áhugamönnum, sem verja til þess tíma og eigin fé að vinna að því, að þær komist upp. Nú er talið svo bágt á Alþ. undir stjórn hv. stjórnarflokka, að það þurfi að fella af áætlunarframlögum til þessara framkvæmda 20. hverja krónu. Þá er þarna viðhaldsfé vega og það er búið að minnast á það hér. Viðhaldsféð hefur alltaf þurft hærra og hærra og aldrei - um langt skeið a. m. k. - hrokkið féð, sem áætlað hefur verið til viðhalds vega og aldrei heldur verið ánægja með viðhaldið í landinu, því að féð hefur ekki hrokkið til þess að halda vegunum þannig við, að menn teldu, að þeir væru í því lagi, sem þeir þyrftu að vera. Það var bent á það áðan í sambandi við þennan fyrirhugaða sparnað, að einmitt vanræksla í viðhaldi hefur valdið því, að ríkið hefur verið dæmt til þess að greiða bætur þeim, sem hafa átt ökutæki, sem hafa skemmzt á vegum. M. a. er hægt að hugsa sér, að slíkt sé kallað yfir, ef dregið er úr framlögum til þessara framkvæmda. En svo kemur annað til, sem er örugg reynsla og það er það, að þó að frestað sé viðhaldi eitt ár og dregið úr því, þá verður það til þess; að enn þá meira þarf að leggja í þau verk næsta ár og ekki aðeins það, heldur hlutfallslega meira, því að vanræksla á viðhaldinu kallar á meiri skemmdir. Skemmd leiðir af skemmd. Ég held þess vegna, að það sé mikil vanmáttaryfirlýsing hjá hv. stjórnarflokkum að leggja til, að þessi fjárhæð sé lækkuð um 20. hverja krónu. Þá má og segja, að sama gildi um endurbyggingu gamalla brúa, því að það er vitað, að hinar gömlu brýr eru að verða margar í landinu og þær eru þannig á sig komnar sumar, að þær eru blátt áfram að verða lífshættulegar og mig undrar það satt að segja, að þingmenn úr hv. stjórnarflokkum skuli, þ. e. a. s: ef þeir gera það, að þeir skuli þá styðja svona tillögur, þm. úr Skagafirði, þm. af Rangárvöllum og kannske þm. úr Vestur-Skaftafellssýslu. Mér skilst, að í öllum þessum héruðum séu brýr, sem þeir telji, sem þar eiga hlut að máli, mjög háskalegar orðnar. Þá sleppti þessi niðurskurður ekki íþróttasjóði. Til íþróttasjóðs var talsvert hækkað framlag 1957, eða upp í 1.6 millj. kr. Nú er sagt, að vangoldið af íþróttasjóði, þ. e. af ríkinu í raun og veru, til þeirra hluta, sem hann á að taka þátt í, sé 13.1 millj. Og ég minnist þess, að einmitt menn úr hv. núverandi stjórnarflokkum, t. d. úr Sjálfstfl., höfðu nokkuð stór orð um það 1957, þegar framlagið var hækkað, að hækkunin væri alveg ófullnægjandi. Síðan hefur við bætzt. En samt virðast þessir flokkar hugsa sér nú - þeir álita ástandið hjá stjórninni svo slæmt - að skera niður þessa upphæð, 1.6 millj., um 20. hverja krónu. Þá heyra þarna undir 5% lækkunina sandgræðslan og skógræktin. - Undarlegt með þessa 5% lækkun, það er eins og hæstv. stjórn hafi mikið uppáhald á tölunni 5, sem hefur þó því miður orðið að 1% stundum, t. d. þegar um lækkun á álagningu á vöru hefur verið að ræða. En sleppum því, þetta er nú óþarfa innskot kannske. En sandgræðslan og skógræktin, sem hafa stórkostlega mikið hlutverk að vinna hjá þjóðinni - og sandgræðslan hefur tekið sér alveg nýtt hlutverk, sem getur gerbreytt landinu, ef lánast, - þær eiga nú að verða fyrir því að missa 20. hverja krónu af því, sem hafði verið áætlað handa þeim. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hygg, að ég hafi verið kominn áðan að einum dálítið sérstökum lið í þeim flokki niðurskurðarins, sem heyrir undir 5% hnífinn og það er tillaga um, að fellt sé af fjárveitingu til þess að byggja nýjar mæðiveikigirðingar. Nú hafa þau óvæntu, illu tíðindi gerzt og höfðu borizt, þegar till. var samin, að komin er upp mæðiveiki, sem þarf að hefta. Þrátt fyrir það er lagt til, að þarna fari fram lækkun. Þó hafði hv. þm. N-Ísf. (SB) minnt mjög á þörfina í þessum efnum, því að hann flutti sérstaka þáltill., sem enn hefur ekki að vísu fengið afgreiðslu. Hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela sauðfjársjúkdómanefnd að gera nú þegar ráðstafanir til þess, að hindruð verði útbreiðsla mæðiveiki á Vestfjörðum, en sá landshluti hefur átt ríkan þátt í að tryggja íslenzkum landbúnaði heilbrigðan fjárstofn.“ Og það, sem hann leggur til alveg sérstaklega í sinni grg., er; eins og þar stendur: „Í fyrsta lagi að treysta, sem mest má verða, varnargirðinguna úr Kollafirði í Ísafjörð og verja þannig allan vesturhluta Vestfjarða; í öðru lagi að girða Reykjanesið af og freista þannig að takmarka útbreiðslu veikinnar við það byggðarlag. Efling varnargirðingarinnar úr Berufirði í Steingrímsfjörð kæmi einnig til greina“ - og svo bætir hann við til áherzlu: „ Till. þessi er flutt með það fyrir augum að leggja hina mestu áherzlu á, að ofangreindum og öðrum skynsamlegum ráðstöfunum verði hraðað, eins og frekast er kostur á.“ - Eru það nú hinar „skynsamlegu ráðstafanir“, sem Sjálfstæðisflokksmaðurinn af Vestfjörðum biður um, að fella niður af því framlagi til sauðfjársýklavarna, sem ákveðið var, áður en þessi nýju, háskalegu tilfelli komu til sögunnar? Þetta er ekki nöldur úr stjórnarandstæðingi. Ég trúi því varla, að þessi hv. þm. styðji stjórnarstefnuna að því er þetta snertir. En þetta dæmi sýnir, hversu fráleitt það er í raun og veru að beita niðurskurði á útgjöldum „holt og holt“, hvernig sem málefni eru, eins og hefur verið gert af hv. 1. minni hl. Ég hafði áðan í sambandi við hinn stærri niðurskurð ekki minnzt á einn lið, sem er þó stórkostlegur og einn sá allra skæðasti og óhappalegasti að mínu áliti, en það er till. um, að nýjar raforkuframkvæmdir: 10 millj. kr. - falli niður. Þetta jafngildir því í raun og veru að þurrka út fjárveitingar af ríkisfé til rafvæðingar úti um land, þar sem rekstrarhalli á rafveitum ríkisins og aðrar áhvílandi kröfur gleypa ríkistillagið að öðru leyti. Ég hef í höndum hér frá raforkumálaskrifstofunni samkvæmt blöðum, sem hún eftirlét fjvn., yfirlit um framkvæmdir á s. l. ári og áætlanir fyrir 1959, og ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa upp þessar upplýsingar: Á s. l. ári var varið til nýrra raforkuframkvæmda eitthvað yfir 90 millj. kr. Fjár til framkvæmda var aflað á eftirgreindan hátt: Framlag frá ríkissjóði 29 millj. kr. Innlendir bankar, samkvæmt eldri samningum, ca: 13 millj. Heimtaugar, greiðslur fyrir þær, 4 millj. Erlend lán fyrir milligöngu ríkissjóðs 32 millj. Bráðabirgðalán og eigið fé 13 millj. Samtals upphæðin, sem áður er nefnd, 91 millj. kr. Á frv. til fjárlaga, sem við erum nú að ræða, fyrir 1959, var gert ráð fyrir að verja til nýrra raforkuframkvæmda 25 millj. kr. Fjárþörf til nýrra raforkuframkvæmda og vegna rekstrarhalla rafveitna ríkisins er í stórum dráttum þessi 1959: Rekstrarhalli, að nokkru áætlaður, 15 millj. kr. Afborgun erlendra bráðabirgðalána eftir samningum 6 millj. kr. Framkvæmdir í framkvæmd samkvæmt 10 ára áætlun og ályktun raforkuráðs 78 millj. kr. Samtals 99 millj. kr. Tekjur á móti þessu hafa verið áætlaðar aðallega þessar: Frá ríkissjóði á fjárlögum samkvæmt till. 14 millj. 250 þús. kr. Heimtaugargjaldatekjur 4 millj. Innlendir bankar eða lán frá þeim samkvæmt eldri samningum 14 millj. Og útvegað lánsfé 66 millj. 750 þús. Lánsþörfin er eftir þessari áætlun 66 millj. 750 þús. Það hefur verið upplýst af hæstv. fjmrh. og fleirum, að meiningin sé að taka 10 millj. kr. lán til þess að bæta upp þá niðurfellingu, sem lögð hefur verið til. En eru nú nokkrar minnstu líkur til þess, að ríkisstj. takist að útvega meira fé en þetta, sem hér hefur verið nefnt, 66 millj., þó að hún hafi ekki hitt til viðbótar til að útvega? Ég tel, að þarna sé allt of djarft farið, og ég hygg, að þeir, sem bíða eftir rafmagni samkvæmt þeirri 10 ára áætlun, sem gerð var, bæði í kauptúnum og sveitum, telji það hreint og beint svik af hálfu hins opinbera við sig, ef þessi till. verður samþykkt, og mér finnst þeir hafa mikla ástæðu til þess. Yfirleitt er það svo, að þessi niðurskurður verklegra framkvæmda verkar á tekjur manna eins og nýjar álögur og alls ekki betur en þær. Ríkisstj. lofaði miklu, eins og Alþbl. réttilega viðurkenndi í greininni, sem ég vitnaði í áðan, og satt að segja þykir mér það furðulegt, að blað stjórnarinnar skuli, eins og nú er komið, þegar þessar till. hafa verið lagðar fram, halda því enn á loft. Blaðið er sannarlega ekki feimið. Ýmsir héldu, að stjórnin kynni að hafa fundið góðan sprota, þó að það væri kannske ekki beint töfrasproti, sem hún hefði fundið. Ég skal þó taka fram, að ég hafði litla trú á því. En svona bágborið hélt ég það yrði aldrei, sem hún hefði fram að leggja sem úrræði. Í sambandi við niðurskurðinn á verklegum framkvæmdum dettur mér í hug saga af bónda, sem bjó á rekajörð og notaði rekavið nærri eingöngu til eldiviðar. En það var mikið verk að draga heim rekaviðinn og saga hann og rífa í eldinn. Það þekkja þeir og geta gizkað á, sem við slíkt hafa fengizt. Stundum tók hann vetrarmann, sem hafði þetta aðallega á hendi. Einu sinni sem oftar réð hann til sín mann í þessu skyni. Sá lét allmikið yfir sér, enda líka mannborlegur maður. Svo leið á veturinn. Þá fór bóndi eitt sinn að athuga efnivið, er hann var á undanförnum árum búinn að safna saman og vinna og hefla niður í nýtt íbúðarhús, sem hann ætlaði að byggja á bæ sínum. Sá hann þá, að af sumum viðunum var búið að saga, svo að þeir voru orðnir styttri, en nothæft var, aðrir voru horfnir, algerlega horfnir. Við eftirgrennslan kom í ljós, að hinn yfirlætismikli veturvistarmaður hafði sparað sér erfiðið við að sækja rekavið á fjöruna og þess í stað gripið til efniviðarins heima. - Nú má segja, að hæstv. ríkisstj. sé í raun og veru eins og veturvistarmaður hjá ríkinu, og með till. sínum um niðurskurðinn hyggst hún og flokkar hennar fara gagnvart þjóðinni að svipað og veturvistarmaðurinn gagnvart húsbónda sínum. Hún sagar niður og brennir í eldi niðurgreiðslunornarinnar til þess að verma sig það efni, sem þjóðin þarf til framkvæmda sinna, efnið í landsspítalann, efnið í stjórnarráðshúsið, efnið í orlofsheimilin, efnið í rafveiturnar o. s. frv. Við flytjum nokkrar brtt. á þskj. 404. Ég vil minnast á þær örfáum orðum. Fyrstu brtt. eru um hækkun á tekjuliðum fjárlaganna. Okkur sýnist við athugun, eins og raunar venjulegt hefur verið, þegar gengið hefur verið frá fjárlögum, að eitthvað megi teygja þá áætlun, sem fjmrh. lagði fram í haust og byggð var upp á s. 1. sumri. Það hefur jafnan verið svo, að fjmrh. hefur haft tekjuáætlunina það varlega, að Alþingi hefur getað mætt að einhverju leyti þelm þörfum, sem fram hafa komið á þinginu og í fjvn., með því að hækka áætlun tekjuliða. Það er lagt til af okkur, að tekju- og eignarskattsáætlunin verði hækkuð í 135 millj. úr 130 millj., eða um 5 millj., að áætlun um verðtollstekjurnar verði hækkuð úr 270 upp í 280, að stimpilgjaldatekjur verði hækkaðar úr 23 millj. í 25 millj., að söluskattur verði hækkaður úr 145 millj. í 150 millj. og óvissar tekjur úr 7 millj. upp í 9 millj. Þessi hækkun nemur alls 24 millj. kr. Við sjáum ekki, að nokkurt vit geti verið í því að þenja þennan streng áætlunarinnar meira. Það er enginn bættari fyrir það, þó að þarna séu færðar upp tölur, sem engar líkur eru til að standist, og alltaf verður að gera ráð fyrir því, að í framkvæmd bætist við útgjöldin meira, en áætlað er fyrir þeim í fjárlagafrv. beinlínis. Áætlun hæstv. ríkisstj. eða flokka hennar er aftur um hækkanir, sem nema 63.8 millj., eins og það þskj., sem þær koma fram á, ber með sér. Þá gera þeir ráð fyrir því, að greiðsluafgangur ríkissjóðs komi inn tekjumegin á frv., eða 25 millj. Hins vegar í samræmi við till., sem framsóknarmenn hafa flutt, gerum við ráð fyrir því, að honum verði varið á alveg sérstakan hátt. Þá föllumst við á áætlun um hækkun á tekjum af áfengisverzlun og tóbakseinkasölu, sem nemur því, sem hæstv. ríkisstj. vill áætla og byggir á hækkun á þessum vörum. Þá flytjum við hér sérstaka till. um úthlutun fjár þess, sem ætlað er til flugmála, og sé ég ekki ástæðu til þess að fara út í einstaka liði hennar, en hún er í heildinni miðuð við það, að upphæð sú, sem er ætluð á fjárlagafrv. til þessara hluta, lækki ekki en það er frá okkar sjónarmiði grundvallaratriði. Þá er 9. till., sem ég vil minnast aftur á. Hún er um nýjan lið, þ. e. að tekjuafgangur ríkissjóðs verði látinn ganga til eftirtalinna stofnana: a) byggingarsjóðs ríkisins 15 millj., b) byggingarsjóðs Búnaðarbankans 5 millj., c) veðdeildar Búnaðarbankans 5 millj. Þessi till. er alveg í samræmi við þá till., sem við, nokkrir framsóknarmenn, fluttum í vetur og var vísað til fjvn., en hún hefur enn ekki afgreitt. Við teljum óskynsamlegt og óráðdeildarlegt að varpa tekjuafganginum í hít verðbólguginsins á þessu ár, teljum, að hann eigi að ganga til uppbyggingar í gegnum þessar þrjár stofnanir, sem ríkið hefur á vegum sínum og allar eru févana til að vinna sín hlutverk. Þá er 10. till. Hún er um að afhenda fiskimálasjóði til eignar þær skuldakröfur, sem ríkissjóður eignast fyrir innlausn á lánum, sem hann er í ábyrgð fyrir vegna þurrafúa fiskiskipa. Sú till. er í aðalatriðum sama till. og flutt er af 1. minni hl., en að því er framkvæmd þessa snertir, þá teljum við fráleitt að gefa þessar skuldakröfur eftir öllum, sem ábyrgzt hefur verið fyrir, hversu vel efnaðir sem þeir kunna að vera. Í hópi þessara manna er talið fullvíst að séu milljónerar og það væri furðulegt af ríkissjóði, sem er í höndum ríkisstjórnar, sem barmar sér eins mikið yfir ástæðum hans og núverandi hæstv. ríkisstj., að fleygja í milljónerana þessu fé. Hitt er alveg eins sjálfsagt, að þeir útgerðarmenn, sem hafa orðið fyrir tjóni af þurrafúa og tekið lán á ábyrgð ríkissjóðs og eru vanmáttugir til að greiða, verði eftir ástæðum studdir með eftirgjöfum og ívilnunum á annan hátt, alveg hliðstætt því, sem gert hefur verið við bændur, sem hafa fengið hallærislán. Í þessu tvennu er eftir till. okkar algerlega fullkomið samræmi. Þá höfum við gert yfirlit yfir útkomu á áætlun um fjárlög ríkisins, ef till. okkar eru teknar til greina og þær till. einnig, sem við höfum ákveðið að styðja frá öðrum aðilum eða láta hlutlausar, og yfirlitið er svo hljóðandi: Tekjur og aðrar innborganir samkvæmt fjárlagafrv. 900 millj. 360 þús. Frá því dragast svo tekjur frá útflutningssjóði, 20 millj., svo að eftir verða 880 millj. 360 þús. Hækkun tekna, þ. e. skattar og tollar, 24 millj., eins og við flytjum till. um. Hækkun tekna ríkisstofnana og verðhækkun á áfengi og tóbaki 25 millj. og greiðsluafgangur ríkissjóðs 1958 25 millj., eða 954 millj. 360 þús. samtals. Gjöld og aðrar útborganir: Gjöld samkvæmt fjárlagafrv. 898.643.071 kr. mínus lækkanir, sem við teljum að komi hér til greina, 4 millj. og 800 þús. Niðurstaða 893.843.071 kr. Hækkanir samkvæmt till. fjvn., þeim hinum sameiginlegu, 30.094.785 kr., og ráðstöfun á greiðsluafgangi 1958 samkvæmt till. okkar, 25 millj. Gjöldin þá alls 948.937.856 kr. Niðurstöðutölur verða þá inn: 954 millj. 360 þús. og út: 948.937.856 kr., eða greiðsluafgangur 5.4221.44 kr. Þannig leggjum við til að frá frv. nú við 2. umr. verði gengið. En ef litið er yfir till. ríkisstjórnarflokkanna í heild, þá virðist mér að megi flokka þær í þrennt til glöggvunar og þá um leið úrræði þau, er í þeim felast. Fyrst er það, að etið er upp það, sem var í búrinu, þegar stjórnin tók við, t. d. tekjuafgangur, sjóður og óinnkomnir tollar. Þetta virðist sannarlega ekki búmannlegt. Og hvernig mundi sú stjórn fara að, til þess að hún yrði langlíf, ef hún hagaði sér þannig við hver áramót að fleygja, eins og ég hef orðað það, í gin verðbólgunnar öllum afgangi, sem kynni að verða í ríkisrekstrinum á árinu og það einmitt þegar vel hefur árað? Annað er það, að tekjuáætlun er hækkuð úr hófi fram, til þess að tölur fáist á pappír. Hér er farið að eins og ef bóndi hækkaði tölur heybirgða sinna á pappírnum til þess að hafa lögboðinn ásetning á forðagæzluskýrslu, sem á að sýna það, að menn geti mætt vetri, þótt bóndinn ætti alls ekki heybirgðirnar til, eins og hann teldi þær og vissi vel, að hann skorti hey handa bústofni sínum í venjulegum vetri, hvað þá þyngri vetri, sem alltaf þarf að gera ráð fyrir að komið geti. Þetta heitir á gamalli og góðri íslenzku að „svíkja ásetning“ og hefur jafnan þótt ómannlegt. Í þriðja lagi er svo það, að framkvæmdafé er tekið og hent í gin verðbólgunnar, sem verður jafnhungruð eftir sem áður. Það er gallinn á niðurgreiðslum, að þær breyta ekki þróuninni. Niðurgreiðslurnar breyta aldrei þróuninni. Verðbólgan er sama óargadýrið og hún áður var þrátt fyrir þær. Hún víkur ekki frá, en heimtar mat sinn áfram, dag frá degi og ár frá ári, ef ekki er annað að gert. Og þegar farið er að lækka tillög til verklegra framkvæmda til þess að fæða verðbólguna, eins og ríkisstj. ætlar nú að gera, þá er farið að eins og ef maður reyndi að friða tígrisdýr með því að skera af sér aflvöðva og kasta þeim í dýrið. Hvað lengi mundi hann endast? Segja má, að maðurinn hafi kannske von um, að dýrið hverfi frá eftir átið, en verðbólgan víkur ekki eftir saðningu sem þessa. Hún nálgast meir og meir, verður gráðugri og gráðugri. Það liggur ljóst fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki fundið töfrasprotann, enda mun hann nú kannske torfundinn, eins og sakir standa, jafnvel sá óbeini töfrasproti, sem skáldið hefur átt við, sem ég minntist á í upphafi. Ég hef heldur ekki, þrátt fyrir það að ég vitnaði í ræðu hæstv. forsrh., gert þá kröfu til þessarar hæstv. ríkisstj., að hún finni töfrasprotann í bókstaflegri merkingu. En til hins var eðlilegt að ætlast, að hæstv. ríkisstj., sem talaði svo yfirlætislega um nýárið sem þessi hæstv. ríkisstj. gerði, fyndi a. m. k. einhver haldreipi að því er efnahagsmálin snertir. En nú er í ljós komið, að þau hefur hún ekki fundið. Tillögur hennar og stuðningsflokka hennar um fjárlögin, eru síður en svo haldreipi, eins og sýnt hefur verið fram á í nál. 3. minni hl. og ég hef undirstrikað í ræðu minni í kvöld. Þau eru fúaspottar og hálmstrá og ekkert annað. Ég held, að ég láti nú lokið máli mínu að þessu sinni. Ég skírskota að öðru leyti til nál. frá 3. minni hl. á þskj. 405 og svo til tillagna hans á þskj. 401.



Ég tel ekki óviðeigandi, að ég láti falla hér nokkur orð við þessa 2. umr. fjárl., með sérstöku tilliti til þess, að æði oft taldi talsmaður stjórnarliðsins, hv. frsm. 1. minni hl., sig hafa ástæðu til þess að tala um fyrrv. fjmrh. og fjárlagafrv., eins og það var lagt fyrir og fyrrv. ríkisstj. í sambandi við sína framsögu um þetta mál. Að vísu hafði ég gert ráð fyrir því, að ég mundi ekki tala fyrr en hæstv. fjmrh. hefði talað. En þar sem hann hafði ekki kvatt sér hljóðs, þá er það að sjálfsögðu svo, að hæstv. forseti hefur gefið mér orðið. Annars hefði ég að ýmsu leyti fremur viljað tala, eftir að hæstv. ráðh. hefði sagt það, sem hann hefði að segja. En ég geri þá ráð fyrir því, að þetta þýði, eins og raunar kom fram hjá hv. 2. þm. Eyf., frsm., að hann hafi talað fyrir stjórnarflokkana báða um þessi mál, enda standa þeir alveg saman að fjárlagaafgreiðslunni, eins og yfir hefur verið lýst. Ég geri ráð fyrir því, að Sjálfstfl. hafi gert sér það ljóst, að þegar hann tók að sér útgerð ríkisstj. fram á næsta haust, þá mundi verða talsverðum erfiðleikum bundið að sjá þeirri fleytu farborða, þótt ekki væri til lengri tíma og þá ekki sízt með tilliti til þess, sem Sjálfstfl. hafði uppi látið undanfarið um stjórnmálaviðhorfið yfir höfuð og efnahagsmálin alveg sér í lagi. Það átti að byrja með því að afsaka sig á þá lund, að það yrði að grípa til ýmissa miður heppilegra ráða vegna þess, hvernig hefði orðið viðskilnaður fyrrv. ríkisstj., og var leikinn um það efni eins konar skopþáttur hér á hæstv. Alþ. í vetur og var það einn höfuðtalsmaður sjálfstæðismanna, sem lék þar eitt aðalhlutverkið. En bráðlega kom í ljós, að hér var við ramman reip að draga af þeirri einföldu ástæðu, að fram kom, þegar farið var að ræða málið, að það lítil lífsvon sem var fyrir þessa útgerð, sem upp hafði verið sett, þá lá hún helzt í því að éta út það, sem fyrrv. ríkisstj. hafði skilið eftir á ríkisbúinu, - þann forða, sem hún hafði skilið eftir á ríkisbúinu, þegar hún lét af völdum. Þess vegna fór þessi fyrsti þáttur svo, að hann varð mjög kímilegur og brostu margir að þessum tilburðum. Nú ætla ég ekki að fara að rifja þetta hér upp í löngu máli, þó að ég aðeins minni á þetta, vegna þess að það kemur enn betur fram núna, en nokkru sinni þá, þótt það væri allvel fram dregið þá, hvernig þessu er háttað, því að fyrir utan greiðsluafganginn, sem þeir fundu í stjórnarráðinu, þá hafa þeir nú uppgötvað einn pinkilinn enn og það eru ógreiddir eða óinnheimtir tollar af Sogsvirkjuninni, sem þeir ætla að útvega lán til, segja þeir, á árinu og éta upp líka að sjálfsögðu til viðbótar öðrum eignum, sem finnanlegar eru á vegum ríkissjóðs, til þess að halda á floti. Þegar svo kom að því, hvaða ráðstafanir ætti að gera á vegum stjórnarflokkanna til þess að halda þessu á floti til málamynda fram yfir tvennar kosningar, þá var fyrst í það ráðizt að flytja frv. um niðurfærslu á kaupgjaldi og verðlagi, og í því frv. gerðist það, að Sjálfstfl. - og svo náttúrlega Alþfl. með honum - gekk fram fyrir skjöldu til þess að innheimta af mönnum aftur þær kauphækkanir, sem Sjálfstfl. hafði ráðlagt mönnum að taka á s. l. sumri og lagt hið mesta ofurkapp á að fá fram. Sjálfstfl. sem sé sendi mönnum reikninginn. Það var fyrsta ráðstöfunin, sem gerð var í þessu efni. Það var að taka aftur til baka þá kauphækkun, sem flokkurinn hafði beitt sér fyrir. Eins og þá strax varð ljóst, þá mundi þetta skammt hrökkva, eins og horfð, og þurfti þá að gera fleiri ráðstafanir og þá var það, sem ríkisstj. eða stjórnarflokkarnir gripu til þess að auka í sífellu niðurgreiðslur á verðlagi vara innanlands og hættu ekki fyrr, en þeir voru búnir að auka niðurgreiðslurnar sem svaraði 114 millj. kr. á ári eða nær tvöfalda niðurgreiðslurnar og er það fjárhæð, sem svarar til þess, sem veitt er á fjárlögum til nýrra þjóðvega, hafnargerða, brúargerða, sjúkrahúsabygginga, fjárfestingar í flugmálum, atvinnuaukningarfjárins og alls, sem veitt er til raforkuframkvæmda. Þeir bættu við í niðurgreiðslur þannig, að það, sem þeir hafa bætt við, kostar jafnmikið og veitt er til allra þessara mála á ári og það án þess að ræða um þetta við Alþingi eða bera það undir Alþingi. Síðan var gerður samningur eða raunar um svipað leyti var gerður samningur við framleiðsluatvinnuvegina, sem jók útgjöld útflutningssjóðsins um 82 millj. kr. Þetta nemur um 199 millj. kr. fyrir utan grunnlaunahækkanir, sem áður höfðu verið ákvarðaðar og ekki var búið að setja á fjárlögin. Hér var um að ræða fjárhæðir, sem nema á 3. hundrað millj. kr. Það var verið að smátoga það út úr stjórnarliðinu, hversu mikið þetta mundi kosta, því að fyrst var byrjað á því að gera fremur lítið úr þessu, þetta mundi ekki verða nándar nærri svona mikið, en nú er það viðurkennt, að minna en 220 millj. kr. er ekki um að ræða í þessa þrjá liði. Jafnframt þessu gaf svo ríkisstj. út þá yfirlýsingu, sjálfsagt í samráði við stjórnarflokkana, að hún mundi fyrir þessu sjá, að menn gætu verið rólegir, hún mundi fyrir þessu öllu sjá, þegar þar að kæmi við afgreiðslu fjárl., það mundu engar nýjar álögur verða á þjóðina lagðar, það væri algerlega ljóst. Það þyrfti kannske og sennilega að skera eitthvað niður, en það yrði þá víst aðallega það, sem mætti fara og engin eftirsjón væri sérstaklega í, sparnaðurinn svokallaður. Menn þyrftu ekki að bera kvíðboga fyrir því, að þar væri neinn voði á ferðum, þessu yrði öllu bjargað á mjög einfaldan máta og án þess að nokkur þyrfti að verða fyrir stórfelldum búsifjum. Ég býst nú sannast að segja við því, að síðan stjórnarflokkarnir gáfu út þessar yfirlýsingar, hafi þeim liðið svona álíka og konunni í sögunni um Gilitrutt, - býst við, að líðanin hafi verið ámóta. En sá er bara munurinn á þessari sögu og sögunni um Gilitrutt, að hún endaði vel, sú saga, en þessi saga getur því miður ekki endað vel. Og það sjáum við gleggst á því, sem nú þegar liggur fyrir frá hv. stjórnarflokkum varðandi úrræðin í efnahagsmálunum og sést þó ekki nema lítið enn, sem af því öllu leiðir. Það kemur fyrst glögglega fram síðar. Ég gat um það áðan, að Sjálfstfl. hefði orðið að senda mönnum reikninginn yfir hið ofreiknaða kaupgjald, sem flokkurinn stóð fyrir að menn höfðu knúið fram. Þetta vafðist náttúrlega nokkuð fyrir Sjálfstfl. og var það ekki einkennilegt, en þeir höfðu sig þó í þetta. Næsta vandamálið, sem mætti Sjálfstfl., var svo viðhorfið til lántöku erlendis. Hér var ekki um neitt smávægilegt vandamál að ræða fyrir Sjálfstfl. Þegar fyrrv. ríkisstj. tók við, gerði Sjálfstfl. víst fremur ráð fyrir því, að það mundi verða erfiðleikum bundið að útvega hæfilega mikið erlent lánsfé og þá voru gefnar út skrautútgáfur af ýmsum sögum um stórfelld lán, sem ráðherrar Sjálfstfl. hefðu átt kost á, ef þjóðin hefði verið svo gæfusöm að fela þeim áfram að vera í ríkisstj. Það voru tilboð frá Adenauer, kanzlara Þýzkalands, t. d., ég held 400 eða 500 millj. kr., og það var bara eftir því, hvernig lá á mönnum, hvaða tala var nefnd, en það var víst aldrei fyrir neðan 400 millj. Svo voru ótal tilboð um lán í Sogsvirkjunina og ef menn hefðu bara haft vit á því að hafa Sjálfstfl. áfram í þessu, þá hefðu menn vaðið í peningum. Það var tónninn í þessum málflutningi. En svo fór að hilla undir, að fyrrv. ríkisstj. væri að leitast fyrir um lánsfé erlendis til nauðsynlegustu framkvæmda og sennilega með einhverjum árangri. Þá kom nú heldur annað hljóð í strokkinn. Þá voru gefnar út tilkynningar um, að það væri verið að leita eftir sníkjulánum erlendis og þegar svo lán fengust, svona nokkurn veginn eins og eðlilegt var, þá voru erlendir lánveitendur beinlínis varaðir við, þeir skyldu ekki trúa stjórn Íslands fyrir þessum peningum, því að þeir mundu verða notaðir til þess að koma því svoleiðis fyrir, að kommúnistar gætu hangið áfram í valdastólunum, svo að menn skyldu fara varlega í slíkar lánveitingar. Þetta var nú hollustan við landið, sem kom fram í þessu sambandi. Og svo þegar lánin fengust, þá var því haldið fram, að þau væru fengin með óviðurkvæmilegum hætti, lántökurnar hefðu verið tengdar við dvöl varnarliðsins í landinu og þau hefðu verið fengin úr sjóðum í Bandaríkjunum, sem væru sérstaklega notaðir til þess að lána vegna varna eða öryggis Bandaríkjanna. Þessu var haldið fram úr herbúðum Sjálfstfl. um þessar lántökur, þó að þeim væri vel kunnugt, sem að þessum málflutningi stóðu, að þessi lán voru tekin hjá sömu stofnunum í Bandaríkjunum og önnur lán, sem fyrrv. stjórnir höfðu tekið lán úr og að um þessar lántökur væri ekkert sérkennilegt að þessu leyti. Hitt var svo annað mál, að kommúnistar höfðu sagt nákvæmlega sams konar gróusögur um lán, sem samsteypustjórnir Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu tekið, eins og Sjálfstfl.-menn létu sér sæma að segja um þessar lántökur. En ekki nóg með þetta, heldur var nú það fundið upp, að hér væri verið að taka eyðslulán. Lánin til Sogsvirkjunarinnar, til rafvæðingaráætlunarinnar, raforkusjóðsins, fiskimálasjóðsins, sementsverksmiðjunnar voru allt í einu orðin að eyðslulánum. Og það hefur ekki linnt söngnum úr herbúðum Sjálfstfl. um það, að skuldir út á við hafi verið hækkaðar alveg gífurlega á vegum fyrrv. stjórnar og það hafi verið tekin eyðslulán. Nú lá það fyrir, þegar stjórnarskiptin urðu, að fyrrv. stjórn hafði með góðu samkomulagi lagt drög að nýrri lántöku í Bandaríkjunum, 6 millj. dollara og átti það fé að fara í framkvæmdir, til fiskveiðasjóðs, raforkusjóðs, hafnargerða og raforkuáætlunarinnar, búið að leggja drög að þessu. Og eitt af því fyrsta, sem stjórnarliðið þurfti því að gera upp við sig, var það, hvort það átti að halda þessum umleitunum áfram, hvort það átti að halda áfram með þessa lántöku. Við héldum því fram í Framsfl., að það væri eðlilegt að halda þessu áfram. Við sýndum fram á, að það þurfti mjög á þessu fé að halda til þess að geta haldið áfram þessum framkvæmdum með sæmilegum og viðunandi hraða. En hér var komið að vandasömu máli fyrir Sjálfstfl. Átti hann nú að gleypa eða éta ofan í sig öllu heldur, allt það, sem hann hafði sagt um sníkjulán, um eyðslulán, og yfir höfuð allt það, sem hann hafði sagt um lántökur á síðari árum? Átti hann að gera þetta, eða átti stjórnarliðið og Ísland að vera án lánsfjárins? Nú er enginn vafi á því, að sjálfstæðismönnum blöskraði sá vandi, sem þeir voru komnir í. Og þeim blöskraði hann svo, að á tímabili voru þeir að hugsa um að setja fótinn fyrir lántökuumleitanir stjórnarinnar og láta hætta við þær. Það kom m. a. greinilega fram, þótt það væri ekki sagt berum orðum, í því, að hæstv. forsrh. var farinn að svara fyrirspurnum hér á Alþingi um lántökurnar með því að segja, að Ísland væri nú orðið mjög skuldugt erlendis og það yrði að fara varlega í þessum málum og það væri ekkert ákveðið um það, hvort þetta lán yrði tekið eða ekki. Mun þetta hafa verið um þær mundir, sem sjálfstæðismönnum leið verst í sambandi við þetta, þegar þeir áttu að gera það upp við sig, hvernig nú skyldi ráðið fram úr þessari klípu, sem þeir voru komnir í. Nú sé ég það á allri afgreiðslu þeirra mála, sem hér liggja fyrir, að Sjálfstfl. ætlar að ganga undir það jarðarmen að taka allt aftur, sem hann hefur sagt um lántökur Íslands, og nú er það ákveðið, að þetta lán verði tekið. Þetta er þá annað stóra jarðarmenið, sem Sjálfstfl. gengur undir á örstuttri stund. Það fyrsta var að senda þjóðinni reikninginn til að endurheimta kauphækkunina, sem flokkurinn barðist fyrir s. l. sumar. Næsta jarðarmenið er að taka allt aftur og gera allt ómerkt, sem flokkurinn hefur sagt á undanförnum missirum um erlendar lántökur Íslands og ríkisstj. Og það er alveg áreiðanlegt, að þau verða fleiri, jarðarmenin, sem Sjálfstfl. verður að ganga undir, um það er lýkur. Og kem ég þá ofur lítið nánar að þeirri fjárlagaafgreiðslu, sem hér er fyrirhuguð. Nú er ríkisstj. búin að hafa og hennar flokkar þessi mál til meðferðar í 3½ mánuð og það hefur verið sagt í blöðum Sjálfstfl., að fjárlagafrv. hafi ekki verið merkilegt plagg, það hafi þurft að skoða það allt í krók og kring, ofan í kjölinn og eiginlega, að því er manni skildist, endursemja það allt, það væri allt saman verra, en ónýtt verk, sem í það hefði verið lagt. Og nú er allt þetta lið búið að standa í þessu í 3½ mánuð. Og sérstaklega átti náttúrlega eftir yfirlýsingunum að leita að sparnaðinum, eyðslunni og sukkinu, sem svo auðvelt var að skera niður og menn þurftu sízt að bera nokkurn kvíðboga fyrir, þó að yrði leiðrétt og Eysteinn hafði staðið á móti fram að þessu að yrði lagfært. Og hver er svo niðurstaðan af þessu 3½ mánaðar starfi? Niðurstaðan er sú, að það eru 500 þús. kr., - segi og skrifa 500 þús. kr., - sem hægt er að kalla raunverulegan sparnað í þessum tillögum frá stjórnarflokkunum, það er niðurfellingin á orlofsfénu og verður þó víst ekki einu sinni 500 þús. kr., vegna þess að talsverður hluti af árinu er liðinn, þannig að það getur víst ekki einu sinni náð þessum 500 þús. kr. Þetta er sá eini raunverulegi sparnaður, sem er að finna í tillögum stjórnarflokkanna. Það hefur stundum verið notaður þessi talsháttur, að „fjöllin tóku jóðsótt og fæddist lítil mús“. Nú ætla ég ekki að lækka fjöllin með því að kenna stjórnarliðið við þau og ég ætla heldur ekki að minnka músina með því að kenna þessa eymd við hana, þessa niðurstöðu stjórnarliðsins í þessari sparnaðarleit, en þetta er satt að segja aumara, en nokkurn mann gat órað fyrir. Ef við íhugum þarna nokkra liði, en þessu hafa raunar verið gerð mjög öflug skil, svo að það er svo sem engu við að bæta, en ég get ekki stillt mig um að minna á örfáa liði, þar sem stjórnarliðið vill láta líta svo út að sé sparnaður. Það er nú fyrst þetta, sem á að spara í stjórnarráðinu. Það stendur í nál., að það hljóti að vera hægt, því að þessi liður, stjórnarráðskostnaðurinn, sé hækkaður um 900 þús. kr. á fjárl. Þetta er út af fyrir sig ekki ósatt. En það er á hinn bóginn ekkert sagt frá því, að þessi liður er settur á fjárlagafrv. nærri því nákvæmlega jafnhár og hann reyndist 1958. Þess vegna kemst stjórnarliðið ekki undan því, ef þessi tillaga á að verða annað, en pappírinn einn, að þá verður að koma þarna raunverulegur sparnaður á móti, 500 þús. kr. á stjórnarráðskostnaði. Nú hafa stjórnarflokkarnir gert sig broslega með því að vera að tala um ráðherralaun í þessu sambandi, og því hefur nógsamlega verið svarað. Nú eru liðnir af árinu bráðum fjórir mánuðir, einn þriðji af árinu, og ég spyr: Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar í stjórnarráðinu, til þess að þessi sparnaður verði að veruleika? Hann þarf að nema 500 þús. kr. á þessum 9 mánuðum og þessar ráðstafanir hljóta þá þegar að hafa verið gerðar. Hvaða fólki hefur verið sagt upp? Fólkið hefur allt uppsagnarfrest. Hvaða fólki hefur verið sagt upp og hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til sparnaðar? Það væri æskilegt, að hæstv. fjmrh., sem hefur sennilega verið í samráði við n. um þetta, gæfi upplýsingar um það. Það er ástæða til að vísa til þess, sem aðrir hafa sagt um niðurfærslu á alþingiskostnaðinum, hvað þetta er broslegt, þegar þess er gætt, að stjórnarliðið efnir til lengra þinghalds samtals á þessu ári sennilega, en nokkru sinni hefur áður þekkzt á Íslandi. Þá þykjast þeir ætla að spara með því að lækka áætlunarliðinn á fjárl. til þinghaldsins. Á tollgæzlunni segjast þeir ætla að spara 500 þús. kr. Það hefur líka verið bent greinilega á veiluna í þessu, en ég vil bara spyrja hæstv, fjmrh.: Ef hann ætlar að spara 500 þús. kr. á tollgæzlunni, það sem eftir er af árinu, á þeim mánuðum, sem eftir eru, hvaða ráðstafanir hefur hann þá gert nú þegar, til þess að þetta geti orðið raunverulegur sparnaður? Ef þetta ætti að verða raunverulegur sparnaður, þá hlyti hann að vera búinn að segja upp fjölda af tollþjónum nú þegar, þeir hafa sinn uppsagnarfrest með launum, og óðfluga líður árið. Nei, það er sannarlega flaumósa lið, sem býr út tillögur af þessu tagi til þess að halda því fram, að um sparnaðarráðstafanir sé að ræða. Það er flaumósa lið og þeir hafa áreiðanlega verið farnir að búast við Gilitrutt, þegar þeir gengu frá þessum liðum. Þá er því skotið fram sem viðbáru, að það sé ekki von, að mikill árangur sé af þessu starfi, - þeir finna náttúrlega, að það eru missmíði á þessu, - það sé ekki von, að það sé mikill árangur í raunverulegum sparnaði á rekstrarkostnaði ríkissjóðs, vegna þess að það þurfi til svo mikinn tíma að finna slíka möguleika. Manni hefur nú heyrzt á tali þessara manna á undanförnum missirum, að það mundi ekki þurfa langan tíma til þess að koma auga á það, sem hægt væri að skera niður í þessu tilliti. Og ekki er ókunnugleikanum fyrir að fara hjá þessu fólki, þegar þess er gætt, að í því liði, sem að þessu stendur, eru bæði núverandi og fyrrverandi ráðherrar, fjöldamargir. Þá er í þessu liði hinn frægi endurskoðandi landsreikninganna um áratugi, sem er öllum þessum hnútum þaulkunnugur og mundi vafalaust hafa verið til viðtals um að benda á eyðsluna og hvar hana væri að finna og gefa allar góðar leiðbeiningar, að ógleymdum frsm. 1. minni hl. fjvn., hv. 2. þm. Eyf. (MJ), sem hefur verið eins konar fastur meðlimur allra sparnaðarnefnda nú um mörg ár og grafið sig niður í þessi mál. Það er því ekki hægt að afsaka sig með þekkingarleysinu og ekki heldur með tímaskortinum. Þá fer nú að verða heldur lítið um frambærilegar afsakanir fyrir þessari frammistöðu hv. stjórnarflokksmanna. Á hinn bóginn skorti ekki tíma og ekki heldur kunnugleika til þess að byrja á því, sem nú á að verða vafalaust einn höfuðþáttur í starfsemi þessara flokka á næstu árum, ef þeir fá að ráða sjálfir, en það er að skera niður verklegar framkvæmdir og ýmislegt af því, sem sízt má missa á fjárl., og hefur hv. frsm., þm. S-Þ. (KK), gert þessu svo rækileg skil, að ég þarf ekki að fara neitt að ráði út í þau efni. Ég get þó ekki stillt mig um að minna á, að það er svo rækilega vegið að raforkumálunum, að það, sem eftir er skilið á fjárl. til raforkumála, mun ekki hrökkva nema rétt upp í hallann á raforkuveitum ríkisins og áhvílandi skuldbindingum frá í fyrra, þannig, eins og hv. frsm. sagði, að þá er þurrkað út hreinlega það, sem ríkissjóður á að leggja til nýrra raforkuframkvæmda, - það er hvorki meira né minna. En svo leyfir hv. þm., frsm. minni hl., 2. þm. Eyf., sér að segja, að það eigi að sjá um, að það verði ekki dregið úr framkvæmdum, enda þótt það liggi fyrir, að til þess að halda 10 ára áætluninni hefði þurft að útvega yfir 60 millj. kr. lánsfé. Hvað halda menn að verði þá úr stjórnarliðinu að útvega, eins og hv. þm. S-Þ. sagði, nærri 12 millj. þar til viðbótar, móti því, sem þeir skera niður? Auðvitað kemur slíkt ekki til mála, að þeir geri það og þeir hafa aldrei ætlað sér að gera það. Þá gefur það líka auga leið, hvernig muni fara með raforkuáætlun dreifbýlisins á næstu árum, ef það á að verða þannig, að það á ekkert til hennar að leggja raunverulega á fjárlögum ríkisins. Það á sem sé að láta heita svo sem það eigi að taka það allt að láni. Þetta jafngildir vitaskuld stöðvun á þeim framkvæmdum á næstu árum, ef þessari stefnu yrði fylgt, - jafngildir hreinlega stöðvun. Hv. þm. S-Þ. minntist líka rækilega á atvinnuaukningarféð. Sannleikurinn er sá, að atvinnuaukningarféð, þó að það hafi aldrei verið meira en 15 millj. og núna upp á síðkastið 13½ millj., hefur alveg valdið straumhvörfum í mörgum sjávarbyggðum og kaupstöðum þessa lands. Og vegna hvers? Vegna þess, að þó að hér sé ekki um stórfelldari fjárhæð að ræða, þá hefur þetta dreifzt svo víða og þetta hefur útvegað mönnum svo víða einmitt það fé, sem vantaði í herzlumuninn, til þess að þessi eða hin framkvæmdin gæti átt sér stað. Þess vegna hefur þetta fé orðið svona drjúgt og mikilvægt og hrint af stað stórfelldari framfaraöldu víðs vegar í sjávarbyggðunum, en menn hafa almennt gert sér grein fyrir og þessi uppbygging er öll í miðjum klíðum. Nú á að byrja að kippa að sér hendinni í þessum efnum samkvæmt tillögum stjórnarliðsins, en við vitum, að það er aðeins byrjunin, ef þessir flokkar fá að ráða. Hér hefur líka verið mjög kröftuglega mótmælt niðurskurðinum á flugmálaframkvæmdunum og það er sízt ófyrirsynju. Ég vil bara taka dæmi af þeim flugvelli, sem ég er kunnugastur. Það er flugvöllurinn við Neskaupstað. Þar var upphaflega áætlað, og ég býst við því, að þegar tóm gefst til að skoða þetta ofan í kjölinn, þá sé svipað upp á teningnum annars staðar, að upphaflega mun þessi flugvöllur hafa verið áætlaður um 3 millj. kr., og það voru ætlaðar til hans 800 þús. kr. í tvö ár og var það með það fyrir augum að reyna að ljúka þessu verki á 4 árum, sem er hóflegur tími fyrir slíka framkvæmd. Nú er búið að verja í þessu skyni eitthvað um 1 millj. og 600 þús. kr., sem sagt 2 ára framlagi, en kostnaðurinn hefur hækkað og mun alls verða um 4 millj., þannig að það eru eftir um 2 millj. og 400 þús. kr. Og stjórnarliðið lætur sér sæma að leggja til, að í þessa framkvæmd fari 300 þús. kr., m. ö. o., að það yrði 8 ára verk að ljúka þessari framkvæmd, í staðinn fyrir, að það var fyrirhugað að ljúka henni á næstu 2 árum. Þannig verka þessar tillögur stjórnarflokkanna, þegar þær eru skoðaðar ofan í kjölinn og mætti vafalaust finna mýmörg dæmi þessu lík, eins og raunar þegar hefur verið bent á hér í þessum umræðum. Þá er þannig ástatt um öryggismál flugsins, ýmislegt varðandi þau, sem gerir það að verkum, að það er blátt áfram ósæmandi að mínu viti að skera framkvæmdir niður á þann hátt, sem fyrirhugað er nú af stjórnarflokkunum. Og þessu fé, sem stjórnarflokkarnir ætla sér að taka af verklegum framkvæmdum, því er meiningin að kasta í verðbólguhítina, eins og hér hefur þegar verið rækilega rakið. Þá get ég ekki stillt mig um að minnast hérna á eina till., því að hún sýnir eiginlega alveg nýja hlið á þessum málum og það er það kotungssjónarmið, sem kemur til greina líka í sambandi við þessar uppástungur. Þegar íslenzk heimastjórn varð 50 ára, ákvað þáverandi ríkisstj. að beita sér fyrir því að byrja að veita fé til stjórnarráðshúss. Menn voru sammála um, að það væri í raun og veru vansæmandi að gera ekki neinar ráðstafanir til að leggja fram fé til stjórnarráðsbyggingar, og þá var sett inn á fjárlögin nokkur fjárhæð í þessu skyni, beinlínis yfir lýst, að það væri gert af því tilefni, að heimastjórn í landinu væri 50 ára. Er hægt að hugsa sér meiri kotungshátt, en þann að leggja nú til, að þessi fjárhæð verði tekin í burtu af fjárl.? Ég efast um það. Hér við bætist svo, að t. d. Alþfl.-menn hafa verið hér á hv. Alþ. á undanförnum árum hvað eftir annað að halda hrókaræður um það, hvað ríkið gerði sér stórkostlegt tjón með því að leigja í einkahúsnæði hingað og þangað úti um bæinn í staðinn fyrir að sýna þann myndarskap að byggja, þótt ekki væri nema yfir stjórnarráðið og opinberar skrifstofur. En hvert er úrræðið núna? Það er að strika út þessa fjárhæð af fjárl., sem sett var inn í tilefni af 50 ára heimastjórn á Íslandi, - strika hana út, það verði að fórna dýrtíðarófreskjunni þessari fjárhæð ásamt hinu. Þá kem ég að því, að auðvitað hlaut svo að fara, að sá niðurskurður, sem stjórnarflokkarnir þyrðu að taka á sig fyrir kosningarnar, hrykki skammt til þess að brúa það gífurlega bil, sem orðið var í efnahagsmálunum og ég hef gert að umræðuefni. En þá var gripið til þess, sem við þóttumst alveg vissir um fyrir fram að mundi verða gert og það var að hagræða fjárl. þannig, að það væri hægt að láta heita svo, að þau væru afgr. greiðsluhallalítið, enda þótt þau væru afgr. með stórfelldum greiðsluhalla og aðferðirnar, sem notaðar eru í þessu sambandi, þær eru vitanlega tvenns konar: annars vegar að lækka ýmsa áætlaða útgjaldaliði, án þess að nokkrar ráðstafanir séu gerðar um leið til þess, að þær lækkanir geti orðið að veruleika og svo að hækka tekjuáætlunina. Í sambandi við lækkun útgjaldaáætlunarinnar ber mest á lækkuninni á ríkisábyrgðaliðnum og er látið í veðri vaka, að einhver sérstök úrræði hafi fundizt til þess að draga úr hættunni af ríkisábyrgðum. Eftir því sem ég bezt veit, þá er það helzt það, sem átt er við, að það hafi tekizt að semja við Landsbankann um að gera að láni 5 millj. kr., sem komnar voru í vanskil af hendi Flugfélags Íslands í sambandi við ríkisábyrgð fyrir það félag. En þessi ráðstöfun, að tekizt hefur að útvega lán hjá Landsbankanum til þess að hjálpa Flugfélaginu í þessu efni, hefur engin áhrif á væntanleg tjón af ríkisábyrgðum á þessu ári. Og ég fullyrði, - ég er það vel kunnugur þeim málum, að ég fullyrði, að það er því miður engin rökstudd ástæða til að lækka þennan lið. Það hefði verið ánægjulegt, ef það hefði verið rökstudd ástæða til þess að lækka þennan lið, en það er því miður engin rökstudd ástæða til þess að lækka liðinn. Í fyrra varð tjón af ríkisábyrgðum 23 millj. kr., og það er vel kunnugt, að síðan hafa bætzt við ábyrgðir, sem sterkar líkur eru fyrir að falli að einhverju leyti á ríkissjóð á því ári, sem nú er að líða, auk þess sem ábyrgðargreiðslur hljóta að hækka á þessu ári vegna yfirfærslugjaldsins, sem ekki gilti nema hluta af fyrra ári. Það hefur líka verið bent á það, hvernig ástatt er um áætlað framlag til skipaútgerðarinnar. Þar er alveg sömu söguna að segja. Alveg sama er að segja um viðhaldsfé þjóðvega og t. d. jarðræktarstyrkinn, sem í einhverju fáti, að því er virðist, hefur verið tekinn undir prósentuniðurskurð, án þess þó að manni skiljist, að það sé meiningin að breyta jarðræktarlögunum. Allt saman eru þetta hreinar hagræðingar, sem miðaðar eru við það að reyna að fela hluta af þeim greiðsluhalla, sem fjárl. eru raunverulega afgreidd með. Þá vil ég fara nokkrum orðum um tekjuáætlunina og ég vil fyrst minna á í því sambandi, að gert er ráð fyrir að áætla sem tekjur tolla af efni og vélum til Sogsvirkjunarinnar. Nú er það alveg vitað mál, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að þessir tollar verði greiddir, nema því aðeins að lán fáist til þess að greiða þá og fram að þessu hefur ekkert legið fyrir um það, að slíkt lán mundi fást, en hv. frsm. sagði eitthvað á þá lund, hv. 2. þm. Eyf., að gert væri ráð fyrir, að seðlabankinn tryggði 30 millj. kr., skuldabréfasölu vegna Sogsvirkjunarinnar. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hreinlega: Hefur náðst samningur við seðlabankann um að tryggja sölu þessara bréfa? En ef slíkur samningur hefur náðst, þá jafngildir hann auðvitað í raun og veru því, að það hafi náðst samningur um að auka yfirdrátt ríkisins sem þessu svarar, nema takist að selja almenningi bréfin. En ég spyr: Hefur slíkur samningur verið gerður? Það mætti ráða af orðum hv. 2. þm. Eyf., að hann hefði verið gerður. Og enn fremur vil ég þá nota tækifærið um leið til þess að spyrja annarrar spurningar. Það kom fram hjá hv. 2 þm. Eyf.: Við höfum í hyggju að leggja niður eitthvað af sendiráðum, en það verður ekki hægt að gera það fyrr en um næstu áramót. - Nú vil ég spyrja: Hverjir eru þessir „við“, sem hafa í hyggju að leggja niður sendiráð? Má ég spyrja hæstv. fjmrh. að því: Hvaða sendiráð hefur verið ákveðið að leggja niður og frá hvaða tíma? Í fyrravetur voru fluttar till. um það í ríkisstj. að leggja niður sendiráð fleiri en eitt, en þá aftók hæstv. utanrrh., núverandi fjmrh., það með öllu að leggja niður nokkurt. En nú vil ég spyrja: Hvaða sendiráð eru það, sem þessir „við“ hafa ákveðið að leggja niður? Ég var að tala hér um tekjuáætlunina, en stjórnarliðið notar hana þannig til hagræðingar á fjárl., að það hækkar áætlunina um 63 millj. kr. umfram þann tekjuauka, sem hækkun á tóbaki og áfengi gefur. Og það segist byggja þessa áætlun sumpart á því, að það sé í raun og veru óþarfi að gera ráð fyrir nokkrum umframgreiðslum, því að í þessu sambandi er þá gert ráð fyrir ca. 1¼% umframgreiðslum og það eftir að búið er að fara með áætlunarliði fjárlaganna eins og ég var að lýsa hér áðan, en sumpart á nýrri innflutningsáætlun, sem gerð hafi verið og sýni, að þetta ætti að vera óhætt og ræddi hv. 2. þm. Eyf. dálítið um þessa innflutningsáætlun, en þó mjög lauslega. Í því sambandi sagði hv. 2. þm. Eyf., að hún væri varlega gerð, því að hún væri miðuð við það, að gjaldeyrisskuldir út á við yrðu greiddar niður um 100 millj. kr. Hér hlýtur að vera um misskilning að ræða, því að ég hef fengið þessa gjaldeyrisáætlun frá hagfræðingi ríkisstj. eða viðskmrn. og þar er ekki gert ráð fyrir neinum slíkum 100 millj. kr. afgangi til þess að lækka gjaldeyrisskuldir, svo að hér hlýtur að vera um einhvern misskilning að ræða. Það er aðeins gert ráð fyrir 15 millj. til þess að lækka skuldina hjá EPU og bar ég þetta núna í hléinu undir skrifstofustjórann í viðskmrn, eða hagfræðing ríkisstj., sem staðfesti það, að þetta væri rétt, sem ég er að segja og að hér hlyti að vera um einhvern misskilning að ræða. En þessi áætlun er gerð þannig úr garði, að í henni er gert ráð fyrir hækkun á innflutningi hátollavara úr 179 millj., sem var gjaldeyrisúthlutunin 1958 í hátollavörum og í 209 millj., eða hún gerir ráð fyrir hækkun á innflutningi hátollavara um 16–17% frá því, sem gjaldeyrisúthlutun var í fyrra. Og þar að auki hef ég fengið þær upplýsingar, að þessi áætlun er aukin mest í allra hæstu flokkunum. Þetta er áætlun, sem hefur verið búin út á vegum ríkisstj. Hvernig á svo að koma því fyrir, að hægt sé að auka innflutning á þessum vörum um 16–17%? Samkv. þessari áætlun, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að brýnustu neyzluvörur séu fluttar inn fyrir 89 millj. kr., en gjaldeyrisúthlutunin var f fyrra 93 millj. kr., m. ö. o.: það á að lækka flokkinn „brýnustu neyzluvörur“ nokkuð. En ég fullyrði, að slíkt er ekki hugsanlegt, því að innflutningurinn hlýtur að aukast ár frá ári á brýnustu neyzluvörum af þeirri einföldu ástæðu, að þjóðinni fjölgar ár frá ári. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að rekstrarvörur séu jafnháar eins og s. l. ár. Slíkt getur heldur ekki staðizt af þeirri einföldu ástæðu, að atvinnurekstur landsmanna fer líka vaxandi ár frá ári og þarf alltaf nokkru meiri innflutning ár frá ári. Þá er það liðurinn fjárfestingarvörur og hann er lækkaður úr 245 millj. kr., sem gjaldeyrisúthlutunin var í fyrra og niður í hvorki meira né minna en 195 millj. M. ö. o.: í þessari áætlun eru vörur til fjárfestingar skornar niður um 20%. Auðvitað nær þetta ekki nokkurri lifandi átt. Dettur nokkrum manni í hug, að það verði slíkur gífurlegur samdráttur á framkvæmdum í landinu, að fjárfestingar vöruinnflutningur lækki um 20%, að það sé yfir höfuð framkvæmanlegt? Og ef það væri gert, þá mundi leiða af því alveg gerbreytingu og stórfellt atvinnuleysi. Þetta er því algerlega út í bláinn. En loks er þess að geta, að í þessari áætlun er óráðstafað fyrir árið í ár 23 millj., sem gætu þá skipzt niður á t. d. þessa þrjá liði: brýnustu neyzluvörur, rekstrarvörur og fjárfestingarvörur. En þó að allar þessar 23 millj. væru settar ofan á fjárfestingarliðinn, þá mundi samt innflutningur fjárfestingarvara eiga að minnka um 10% frá því, sem hann var í fyrr, og víkja þannig fyrir hátollavörunum eða lúxusvörunum og mundi það þó alls ekki standast, vegna þess að rekstrarvörur og brýnustu neyzluvörur hljóta að þurfa að verða hærri, á þessu ári, en þær voru í fyrra. M. ö. o.: þessi innflutningsáætlun er óframkvæmanleg og þar að auki væri það fullkomin óhæfa að framkvæma hana. Það væri fullkomin óhæfa að láta vanta stórkostlega brýnustu neyzluvörur, eins og hlyti að verða samkv. þessari áætlun, rekstrarvörur til framleiðslunnar og þýðingarmestu fjárfestingarvörur, til þess eins, að hægt væri að auka lúxusvöruinnflutninginn og halda óreiðunni í gangi í nokkra mánuði. Og þó að stjórnarliðið hafi þetta í hyggju, þá brestur þetta í höndum þess. Það er ekki hægt að framkvæma þetta. Þjóðin þolir ekki, að þetta verði framkvæmt. Þjóðin þolir ekki, að það verði stórkostlega skornar niður brýnustu nauðsynjar og rekstrarvörur og fjárfestingarvörur, til þess að hægt sé að auka lúxusvöruinnflutninginn og halda óreiðunni gangandi. Og þá verður niðurstaðan sú, að stjórnin gefst vitanlega upp á þessu og innflutningsáætlunin raskast gersamlega og þar með kemur í ljós, að tekjuáætlunin, sem þeir byggja á till. sínar núna um fjárlagaafgreiðsluna, er byggð á fölskum forsendum. Hún er byggð á óframkvæmanlegum forsendum. Hún er byggð á því einu að reyna að leyna því, sem er að gerast, að leyna því í nokkra mánuði. Ef við svo skoðum, hvaða áhrif breytingar á innflutningnum hafa á tekjur ríkissjóðs og útflutningssjóðs, þá er fróðlegt að geta þess, að 20 millj. kr. lækkun í gjaldháu flokkunum, sem skipt væri á gjaldháu vörurnar upp til hópa, 20 millj. kr. lækkun á gjaldháu flokkunum, - ég vil biðja menn að taka eftir því, - hún mundi leiða til þess, að tekjur ríkissjóðs og útflutningssjóðs lækkuðu um 51 millj., og ef svo þessi innflutningur færðist á gjaldlægri vörur í staðinn, þá yrði hrein lækkun tekna samt 33.5 millj. Nettólækkun yrði 33.5 millj. kr. Þetta segir sína sögu um það, hvernig stjórnarherrarnir leika sér með þessar tölur, leika sér með blekkingarnar. Óneitanlega er það mikil freisting fyrir þá, sem hafa tekið að sér að halda þessu gangandi stutta stund á þennan þokkalega máta, - óneitanlega er það mikil freisting fyrir þá að láta nauðsynjavörurnar vanta og flytja lúxusinn inn og ég skal náttúrlega engu spá um það, hversu harðir þeir reynast í þessu. En ég segi, að það er jafnmikil óhæfa, hvor kosturinn sem tekinn verður, hvort sem þeir taka þann kostinn að loka nauðsynjarnar úti og stórhækka hátollavöruinnflutninginn eða hinn kostinn að brjóta innflutningsáætlunina og láta hátollavörurnar þá lækka og skila þeim mun meiri halla. Þetta er alveg ábyrgðarlaust, hvar sem á það er litið og hvernig sem framkvæmdinni er hagað. Þá vil ég aðeins benda á það, að á undanförnum missirum hafa sjálfstæðismenn gert ákaflega mikið úr því, hvað þjóðin fái skakka mynd af efnahagsmálunum með því að skilja í sundur útflutningsuppbætur eða útflutningssjóðinn annars vegar og ríkisbúskapinn hins vegar og kröfðust þess í fyrra með hörðum orðum, að þessu yrði hætt og að uppbótagreiðslur og tekjur í þær yrðu settar inn á fjárlögin, þannig að þetta kæmi alveg greinilega í ljós í heild. En hvar eru tillögur sjálfstæðismanna um það núna, að þetta skuli gert, að það skuli teknar inn á fjárlögin uppbæturnar og niðurgreiðslurnar og svo aftur tekjurnar á móti, sem eiga að standa undir þessu? Þessar tillögur eru hvergi finnanlegar. Þetta var nefnilega nákvæmlega sama markleysan og flest annað af því, sem Sjálfstfl. hefur haldið fram undanfarið um hina þýðingarmestu þætti þessara mála. Þarna verður eitt jarðarmenið enn, sem þarf að skríða undir og þau verða fleiri, um það er lýkur. Með þessari afgreiðslu, sem hér er stofnað til, er stefnt að stórfelldum halla í efnahagskerfinu. Á pappírnum eða til málamynda er honum mætt með hækkunum á tekjuáætlun fjárl., sem grundvallast á ástæðum, sem ég nú þegar hef rakið, lækkunum á útgjaldaliðum, sem ekki eru neinar sparnaðarráðstafanir á bak við og svo á því að éta upp greiðsluafgang frá fyrra ári og óinnheimta tolla af Sogsvirkjuninni, ef lán þá fást til þess að ná þeim peningum inn, og loks með því að skera niður verklegar framkvæmdir. En raunverulegur sparnaður upp í alla þessa súpu er 500 þús. kr. Þetta er myndin af þeirri afgreiðslu fjárhagsmálanna, sem nú er stefnt að. Svo kemur hv. frsm. 1. minni hl. og segir: Það þarf að segja þjóðinni eins og er, sagði hv. þm. Það þarf að segja þjóðinni eins og er um þessi mál. - En við sjáum nú, hvaða mynd hv. frsm. vill gefa þjóðinni af þessu og hversu sönn hún er. En það er ekki allt búið enn í þessu sambandi, sem ástæða er til þess að benda á, því að því er svo bætt ofan á allt saman, að sagt er í nál., að það sé vitað mál, að þessi niðurskurður, sem hér er stefnt að á verklegum framkvæmdum, geti ekki orðið til frambúðar. Þetta sé allt saman til bráðabirgða. Hann geti ekki orðið til frambúðar. Manni skilst helzt, að það eigi að skila mönnum þessu aftur eftir kosningarnar. Og í þessu sambandi væri fróðlegt, að hv. talsmenn stjórnarflokkanna gerðu mönnum ofur litla grein fyrir því, hvað þeir ætla að gera í þessum málum eftir kosningarnar, hvað þeir ætla að gera í þessum málum í haust og næsta vetur, eins og þessu er núna stefnt. Hvernig ætla þeir þá að mæta þeim gífurlega halla, sem þeir eru nú að efna til? Og í því sambandi vil ég aðeins minna á, ef þeir skyldu hafa gleymt því, að það verður ekki þá neinn greiðsluafgangur til þess að éta upp og fleyta sér á. Það verða þá ekki heldur neinir óinnheimtir Sogstollar til þess að fleyta sér á. Það verður þá ekki lengur hægt að láta eins og menn sjái ekki hallann á útflutningssjóði, sem hlýtur að verða verulegur, miðað við þá tekjuáætlun og undirstöðu hennar, sem ég var að lýsa, sem er 20 millj. kr. meira að segja miðað við þá tekjuáætlun um þennan hátollainnflutning. Það verður þá ekki hægt að láta eins og menn sjái ekki þennan halla, þó að það sé hægt að gera það núna í nokkra mánuði og það verður ekki heldur í haust eða næsta vetur notuð sú aðferð að falsa útgjaldaáætlanir fjárl. og ekki heldur tekjuáætlanirnar. Það getur gengið einu sinni í nokkra mánuði, en svo ekki meir. Þykir mönnum nú ekki líklegt, að þeir menn, sem standa að svona lagaðri afgreiðslu á fjármálum, séu að skera niður þessar verklegu framkvæmdir til bráðabirgða og það verði leiðrétt, þegar þeir eiga að fara að standa frammi fyrir afleiðingum þess, sem þeir hafa nú gert og eru að gera og mæta þeim gífurlega halla, sem nú er stofnað til, ásamt þeirri súpu, sem þá hefur safnazt fyrir? Það á að segja þjóðinni satt, sagði hv. frsm., um fjármálin. En vill hann þá ekki segja þjóðinni, hvað þeir ætla að gera, þegar þeir standa frammi fyrir þessu? Til viðbótar er svo farið að leggja fram frumvörp, útgjaldafrumvörp, sem eiga að öðlast gildi 1. jan. 1960. Og þar bætist ofan á þetta, sem þá þarf að sjá fyrir. Hér hefur verið lagt fram í dag frv. til laga um almannatryggingar, þar sem gert er ráð fyrir 34 millj. kr. nýjum útgjöldum og ríkissjóður verður að taka a. m. k. þriðjunginn af því. Og hvernig ætlar hv. frsm. og hans menn að sjá fyrir því ofan á allt hitt, þegar kemur að þessum málum á næsta hausti og næsta vetri? Ja, niðurskurður til bráðabirgða. Maður hefur heyrt það. En þetta er myndin, sem blasir við, að svo miklu leyti sem hún getur orðið séð í gegnum þá þoku, sem þessir hv. þingmenn eru að reyna að sveipa um sannleikann í þessum efnum. Ég skal svo ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég áleit það nauðsynlegt að fara um þessi efni nokkrum orðum að marggefnu tilefni hv. frsm. En að lokum vil ég þó aðeins segja þetta: Framsfl. lagði fram á s. l. hausti sínar till. um efnahagsmálin. Hann var fyrsti stjórnmálaflokkurinn, sem á þessum vetri sagði, hvað hann vildi gera í þeim efnum, og eins og hv. frsm., þm. S-Þ., tók fram, þá voru þær tillögur byggðar á því að festa verðlagið miðað við vísitölu 185 og fella niður 15 vísitölustig til þess að ná því marki og það dæmi lá þannig fyrir, að það hefði verið hægt að ná þessu marki og halda ámóta kaupmætti kaupgjalds og launa og var í okt. s. l. eða febrúarmánuði s. l. vetur. Við höldum því alveg hiklaust fram, að það hefði verið miklu farsælla að fara þær leiðir, sem við stungum þá upp á, heldur en ana út í þá ófæru, sem stjórnarliðið hefur kastað sér út í og við vitum að það kastar sér út í eingöngu vegna þess, að það er allt annað, sem fyrir því er aðalatriðið. Það er að breyta kjördæmaskipuninni. Það eru þau samtök, sem hafa orðið um að koma fram breytingum á kjördæmaskipuninni. Og þeir ætla einskis að svífast í því sambandi og láta það ekkert á sig fá, þó að þeir afgreiði svona gersamlega ábyrgðarlaust efnahagsmálin, á meðan verið er að koma slíku fram.

Utanr.- og fjmrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson): Herra forseti. Við afgreiðslu fjárlfrv. í fjvn. hefur ekki myndazt neinn meiri hl. um till. um afgreiðslu málsins. Ríkisstj. sendi n. fyrir nokkru sínar tillögur, og hafa fulltrúar Alþfl. og Sjálfstfl. í n. tekið þær tillögur upp og borið þær hér fram sem 1. minni hl. Þó er það svo, að um ýmsar till. n. eru nm. allir sammála. Sumar af þessum till. eru næsta mikils virði og vil ég sérstaklega láta í ljós ánægju yfir því, að nm. skuli hafa tekizt að skila sameiginlegum till. um jafnþýðingarmikla hluti eins og skiptingu vegafjár, hafnafjár og framlaga til brúa. En að öðru leyti vilja hinir þrír nefndarhlutar fara nokkuð hver sína leið. Minnst virðist þó bera í milli hjá 1. minni hl. n. og 2. minni hl., þ. e. fulltrúa Alþb. Á milli framsóknarmanna í fjvn. og annarra nm. ber hins vegar miklu meira. Þegar fjárlfrv. var lagt fram á s. l. hausti, var gert ráð fyrir því, að greiðslur úr ríkissjóði næmu um 900 millj. kr. á árinu 1959, og var þá reiknað með hagstæðum greiðslujöfnuði um tæpar 2 millj. Það var hins vegar ljóst, þegar frv. var lagt fram og átti þó eftir að koma fram betur síðar, að þær tölur, sem þarna var farið með, voru ekki raunhæfar. Á s. l. ári urðu ýmsar breytingar, sem leiddu til þess, að þær áætlanir, sem gerðar voru við undirbúning fjárlfrv., gátu ekki undir neinum kringumstæðum staðizt og skiptu þar að sjálfsögðu langmestu máli þær grunnkaupshækkanir, sem urðu í landinu yfirleitt á s. l. sumri og s. l. hausti. Þessar grunnkaupshækkanir leiddu til þess, að inn á fjárlfrv. sjálft vantaði um 36 millj. kr. til þess að mæta þessum hækkunum. Laun opinberra starfsmanna voru hækkuð á árinu 1958 um sem svaraði 24 millj. kr. fyrir árið og laun verkamanna, sem hjá ríkinu unnu, voru hækkuð um sem svaraði 12 millj. Þá gerðist það og að seinast á árinu hækkaði kauplagsvísitala mjög eða upp í 202 stig og nam sú hækkun í janúarmánuði einum um 3.2 millj. Ef sú vísitöluhækkun hefði staðið allt árið 1959 óbreytt, mundi það hafa kostað ríkissjóð 38.4 millj. Hins vegar var það vitað, að úr því að vísitalan var farin að hreyfast svo gífurlega og ef ekki yrðu einhverjar sérstakar ráðstafanir gerðar, þá mundi hún halda áfram að vaxa með auknum hraða. Reiknuðu hagfræðingar út, að þegar tæki að líða á árið 1959, mundi kauplagsvísitalan vera komin upp í 270 eða 280 stig og þeir treystu sér ekki til að reikna út, hver vöxturinn mundi verða þar eftir, ef svo héldi áfram sem þegar var byrjað á. Auk þess vantaði inn á fjárlfrv. um 5½ millj. kr. vegna hækkana, sem orðið höfðu hjá Tryggingastofnun ríkisins og vegna nýrra sjúkradeilda, sem teknar voru í notkun á s. l. ári. Sú grunnkaupshækkun, sem var þegar orðin, um það leyti sem fjárlfrv. var lagt fram, að viðbættri þeirri vísitöluhækkun, sem varð um áramót og hækkun vegna Tryggingastofnunar ríkisins, nam um 80 millj. kr. Þessa fjárhæð vantaði því raunverulega inn á frv. þegar í upphafi, og meira mundi hafa á skort, ef vísitalan hefði haldið áfram að vaxa, eins og allt útlit var fyrir um áramótin. Við þetta bættist svo það, að grundvellinum var að mjög verulegu leyti kippt undan afkomu framleiðsluatvinnuveganna með hækkun vísitölunnar og grunnkaupshækkunum, sem urðu á s. l. hausti. Útflutningssjóður hafði lagt ríkissjóði til 20 millj. kr., og til þess var ætlazt, að hann gerði það einnig á árinu 1959 samkvæmt fjárlfrv. Vegna þeirrar röskunar, sem varð á öllu fjárhagskerfinu á árinu 1958, varð ljóst, að útflutningssjóður mundi ekki geta lagt ríkissjóði neitt til, heldur mundi hann þvert á móti þurfa að fá stórkostleg fjárframlög frá ríkissjóði, til þess að framleiðsluatvinnuvegirnir gætu haldið áfram að starfa nokkurn veginn með eðlilegum hætti. Við myndun núverandi ríkisstj. stóð stjórnin því frammi fyrir því ástandi, að annaðhvort varð að afla nýrra tekna til þess að geta mætt þeim gífurlegu útgjöldum, sem vitað var að bæði ríkissjóður og útflutningssjóður þyrftu að fá, til þess að hægt væri að ná endunum saman, eða finna leiðir til þess að stöðva og færa niður dýrtíðina, þannig að útflutningssjóður þyrfti ekki á eins miklu að halda og við var búizt um áramótin og ríkissjóður ekki heldur. Valið var ekki erfitt fyrir ríkisstj. Það var bersýnilegt um áramótin og reyndar fyrir þau, að ef dýrtíðarflóðið héldi áfram að færast yfir þjóðina, mundi það leiða til slíkra vandræða og erfiðleika, að hér yrði algert hrun og fjárhagsöngþveiti, áður en langt um liði. Einasta leiðin, sem um gat verið að ræða, var því sú að reyna að stöðva dýrtíðina og færa niður, svo sem frekast voru tök á og þá leið valdi ríkisstj. Með lagasetningu var vísitalan færð niður í 175 stig og nýr vísitölugrundvöllur tekinn upp. Þessari niðurfærslu var að langsamlega mestu leyti mætt með niðurgreiðslu úr ríkissjóði, en þó urðu launþegar að taka á sig nokkur vísitölustig. Jafnframt var samið við framleiðsluatvinnuvegina um starfsgrundvöll fyrir þá. Því hefur verið haldið fram hér í umræðunum, að ríkisstj. hafi átt að bera þá samninga undir Alþ., áður en þeir voru undirritaðir og áður en þeir voru látnir koma til framkvæmda. Það mun hafa verið hv. þm. S-Þ. (KK), sem hélt þessu fram. - Ég minnist þess ekki, að um áramót, þegar ríkisstj. hafi orðið að gera sérstakar ráðstafanir vegna framleiðsluatvinnuveganna - og það hefur oft komið fyrir, - að þær ráðstafanir og þeir samningar hafi verið bornir undir Alþ., áður en þeir voru gerðir. Það hefur alltaf verið venja að leita til Alþ. á eftir, og svo var gert núna. Auk þess vil ég benda þessum hv. þm. alveg sérstaklega á, hvernig hefði farið, ef ríkisstj. hefði þurft að bera þessa samninga undir Alþ. og bíða, þangað til hv. Alþ. var búið að afgreiða þá. Þeir voru lagðir fyrir Alþ. rétt eftir að þeir voru gerðir og um það leyti, sem þeir voru að koma til framkvæmda, en það er ekki búið að afgreiða þá enn. Frv. liggur enn í n., og það er enn óafgreitt. Ef ríkisstj. hefði átt að bíða og útvegsmenn hefðu átt að bíða eftir afgreiðslu þessa máls á þingi, þá er hætt við því, að það hefði orðið nokkur dráttur á því, að útvegurinn hefði komizt af stað og ef drátturinn hefði orðið jafnlangur og raun ber vitni um, þá hefði flotinn legið í höfn yfir alla vertíðina. Tillögur þær, sem ríkisstj. nú hefur gert í sambandi við afgreiðslu fjárl., eru afleiðingar af þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í efnahagsmálunum og þær eru tillögur til þess að ráða fram úr því, sem þeir samningar og þær ráðstafanir hafa gert nauðsynlegt. Að því er varðar fjárl. sjálf, þá hafa þær ráðstafanir, sem gerðar voru um áramót, þ. e. a. s. niðurfærsla kauplagsvísitölunnar, leitt til þess, að í stað þess að þurft hefði að afla tekna, sem svarar um 80 millj. kr., vegna launahækkana, þá þarf nú ekki að mæta meira en 22.6 millj. Kemur þetta fram í því, að vísitöluhækkun sú, sem komin var um áramótin, fellur niður nema fyrir janúarmánuð, og sparast þar 35.2 millj., auk þess sem vísitölulækkunin úr 183 stigum, eins og hún er í frv., í 175 sparar ríkið að því er varðar opinbera starfsmenn 16 millj. og verkamenn 6 millj. Hækkanir að því er tryggingarnar varðar eru óbreyttar. Til viðbótar því, sem mæta þarf af þessum hækkunum, sem raunverulega voru orðnar á s. l. ári og eftir standa eftir niðurfærsluna, þ. e. a. s. þessum 22.6 millj., hefur útgjaldahlið fjárl. í meðförum fjvn. hækkað um nálega 7 millj. kr. Hækkanir þessar eru langsamlega mestmegnis leiðréttingar á áætlun til samræmis við ráðstafanir, sem áður var búið að gera, auk þess sem framlag til hafna, skóla, rekstrar gufubors og annars er nokkuð hækkað. En samanlagt nema hækkunarliðirnir, eins og þegar hefur komið fram, um 30 millj. kr. á rekstri sjálfs ríkisins. Þessu til viðbótar er svo nauðsynlegt að veita fé til útflutningssjóðs, sem svarar um 155 millj. kr. Þeir, sem talað hafa hér í þessum umr., sérstaklega af hálfu Framsfl., hafa mjög deilt á þessar ráðstafanir ríkisstj. og þá sérstaklega það að ætla að verja 155 millj. kr. til útflutningssjóðs til styrktar framleiðsluatvinnuvegunum. Tala þeir um, að þessum peningum sé hent í verðbólguhítina og fara um það mörgum ófögrum orðum. Þá hafa þeir gert sér það til dundurs að leggja saman nokkra útgjaldaliði fjárl. og verið að finna það út, hvað margir útgjaldaliðir í fjárl. svari til þessara 154 millj. kr., sem útflutningssjóðurinn á að fá. Ég hef ekki kannað, hvort þessar tölur eru réttar eða rangar. Ég læt mig það engu skipta. En ég vildi gjarnan biðja þá um að reikna annað dæmi. Það væri vel þess vert, ef þeir vildu taka sér fyrir hendur að leggja saman, hvað mörgum af útgjaldaliðum fjárl. væri hægt að koma fyrir innan þess ramma, sem það hefði kostað þjóðarbúið, ef verðbólguskrúfan hefði verið látin halda áfram og ríkisstj. hefði ekki lagt til, að þessum 154 millj. kr. væri varið til þess að stöðva hana og færa hana niður. Ég er anzi hræddur um, að ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar og ekki verið lagt til, að þessum 154 millj. væri varið í þessu skyni, þá mundi þurfa talsvert fleiri útgjaldapósta á fjárl. til þess að ná þeirri upphæð, sem slík ógæfa hefði kostað þjóðina, - talsvert fleiri pósta en þá, sem framsóknarmenn nú geta komið fyrir innan þessa 154 millj, kr. ramma. Þetta dæmi spreyta þeir sig ekki við að reikna. Og ég skal ekki lá þeim það, því að ég ætlast ekki til þess af þeim, að þeir geti það. Hagfræðingar fyrrv. ríkisstj. voru beðnir, nokkru áður en hún fór frá, að reyna að reikna út, með hve miklum þunga verðbólgan kæmi niður á þjóðinni, ef ekki yrðu gerðar ráðstafanir til þess að draga úr henni eða stöðva hana um áramótin. Þeir lýstu því þá yfir, að dæmið væri óútreiknanlegt. En bara þetta sýnir, út í hversu fráleitan málflutning er hægt að láta leiða sig og hversu fráleita hluti er hægt að taka sér fyrir hendur, þegar menn hvorki vilja sjá, heyra né skilja. Ríkisstj. hefur borið fram sínar till. um það, hvernig skuli mæta þeim 183 eða 184 millj., sem vantar upp á, að endar náist saman á fjárlögum. Er þar fyrst lagt til, að tekjuáætlunin verði hækkuð um 68.6 millj. kr., eftir að frá hafa verið taldar 20 milljónirnar, sem samkv. frv. ættu að koma frá útflutningssjóði. Þá er lagt til, að greiðsluafgangurinn frá 1958, að frádregnum greiðsluhalla ársins 1957 eða 25 millj. kr., verði færður inn tekjumegin á fjárlögin, að aðflutningsgjöld af vélum og tækjum til Sogsvirkjunarinnar, 30 millj. kr., verði reiknuð til tekna og að skorin verði niður úr fjárlögunum útgjöld um tæpar 50 millj. kr. Vantar þá á 9½ millj., að útgjöldum sé mætt í heild. Mun verða athugað um það fyrir 3. umr., hvernig því skuli mætt. Ég ætla nú að víkja nokkuð að einstökum atriðum í sambandi við þessar till. og ræði þá fyrst um tekjuáætlunina og þær hækkunartill., sem fram eru komnar í sambandi við hana. Þar er fyrst lagt til, að áætlunin um tekju- og eignarskatt verði hækkuð úr 130 millj. í 145 millj. kr. Áætlun þessa liðar er byggð á áætlun, sem hagfræðideild Framkvæmdabanka Íslands hefur gert um hækkun tekna einstaklinga á árinu 1958, samanborið við árið 1957. Áætlaði hagfræðideildin þessa hækkun um 14% og hefur verið gert ráð fyrir því, að tekjuskattur greiddur af einstaklingum hækki í sama hlutfalli. En að réttu lagi ætti hækkunin þó að verða talsvert meiri, vegna þess að skatturinn er stighækkandi. Ekki hefur verið gert ráð fyrir neinni hækkun á skattgreiðslum félaga frá því, sem var á árinu 1958. Er þetta varlega áætlað, þar sem tvímælalaust hefur verið um nokkra tekjuaukningu félaga að ræða á árinu. Áætluninni um hækkun á tekju- og eignarskatti virðist því vera mjög í hóf stillt og full ástæða til þess að ætla, að hún sé að verulegu leyti lægri, en hægt er að gera sér vonir um. Þá kemur áætlunin um vörumagnstoll, verðtoll, innflutningsgjald af benzíni og söluskatt af innflutningi. Hér er lagt til, að tekjur af þessum liðum verði áætlaðar 27 millj. kr. meira en frv. gerir ráð fyrir. Áætlun allra þessara liða er byggð á þeirri gjaldeyrisáætlun, sem gerð hefur verið fyrir árið 1959. Hv. 1. þm. S-M. gerði þessa áætlun nokkuð að umræðuefni í ræðu sinni áðan. Hann hafði þau orð um áætlunina, að hún væri ábyrgðarlaus og að engum manni, sem vissi, hvað hann væri að gera, dytti í hug, að áætlunin fengi staðizt. Ég veit nú ekki, hvaða mat þessi hv. þm. leggur á hæfni og þekkingu ýmissa þeirra manna, sem nokkra leikni hafa í að fást við þessi mál. En gjaldeyrisáætlunin, sem þessi hv. þm. fer svo hraksmánarlegum orðum um, er samin af fulltrúa viðskmrn., þ. e. ráðunaut ríkisstj. í efnahagsmálum, hún er samin af innflutningsskrifstofunni, seðlabankanum og gjaldeyrisbönkunum. Og bæði ríkisstj. og seðlabankinn hafa athugað þessa áætlun og eftir gaumgæfilega athugun hafa þau staðfest hana. Ég hygg, að þeir aðilar, sem hafa um þessa hluti fjallað, séu þeir menn í okkar þjóðfélagi, sem mesta reynslu og mesta þekkingu hafa til að bera til þess að fjalla um þessa hluti og hrakyrði þau, sem hv. 1. þm. S-M. hafði um þeirra verk, ég hygg, að þau séu meira mælt af vilja til þess að rífa niður, heldur en af sannfæringu fyrir því, að svo illa sé hér um hlutina búið sem hann vill vera láta. Áætlunin gerir ráð fyrir heildarúthlutun gjaldeyris til almenns innflutnings, - innflutningur skipa og báta og innflutningur vegna Sogsvirkjunar er ekki meðtalinn, - en þarna er gert ráð fyrir heildarinnflutningi að upphæð 1.094 millj. kr. Árið 1958 nam þessi innflutningur 1.103 millj. kr. Þessi upphæð mundi skiptast þannig, að 125 millj. kr. yrðu gjaldlágar vörur, þ. e. a. s. vörur, sem greiða 30% yfirfærslugjald, 760 millj. almennur innflutningur, þ. e. a. s. vörur, sem greiða 55% yfirfærslugjald, en engin innflutningsgjöld, en 209 millj. kr. hátollavörur. Í þessu sambandi skiptir auðvitað mestu máli, hversu miklum gjaldeyri er úthlutað í hágjaldaflokkana. Áætlunin gerir ráð fyrir 209 millj. kr. úthlutun í þessa flokka, en raunveruleg úthlutun í þeim var 179 millj. kr. árið 1958 og gjaldeyrissalan lítið eitt hærri, eða 192 millj. kr. Þar sem heildarúthlutun fyrir innflutningi er áætluð svipuð á árinu 1959 eins og hún var á árinu 1958, getur þessi hækkun ekki átt sér stað, nema tilsvarandi lækkun verði í öðrum flokkum og er ráð fyrir því gert, að hún verði fyrst og fremst á fjárfestingarvörum. Bankarnir byrjuðu að vinna eftir þessari nýju áætlun 1. marz s. l. Hafa þeir fyrirmæli um að úthluta að meðaltali 15 millj. kr. á mánuði í hátollavörur fyrstu sex mánuði ársins, en 20 millj. kr. á mánuði síðari 6 mánuðina. Raunveruleg úthlutun á gjaldeyri fyrir hátollavörur hefur orðið sem hér segir fyrstu þrjá mánuði ársins: Í jan. var hún 8 millj. kr., í febr. 14 millj. kr., í marz 18 millj. kr., eða samtals 40 millj. kr. í þrjá mánuði. Úthlutun á gjaldeyri fyrir hátollavörur hefur því verið fyrir neðan hið áætlaða meðaltal í jan. og febr., þ. e. a. s. áður en hin nýja úthlutunaráætlun gekk í gildi, en fyrir ofan meðaltal í marz, eins og líka þarf að vera til þess að vinna upp það, sem á vantaði fyrstu tvo mánuðina. Þess má enn fremur geta, að bankarnir hafa fyrirmæli um að flytja til upphæðir á milli einstakra vörutegunda innan hátollaflokkanna, eftir því sem eftirspurnin segir til um. Með þessu móti er þess vænzt, að hægt verði að ná hinni áætluðu úthlutun hátollavörunnar. Í sambandi við setningu laga um útflutningssjóð o. fl. á s. l. ári var geð innflutningsáætlun, er allar áætlanir útflutningssjóðs og ríkissjóðs voru miðaðar við. Þessi áætlun gerði ráð fyrir 226 millj. kr. innflutningi hátollavöru á árinu 1958, þ. e. a. s. þá var reiknað með nokkru hærri innflutningi slíkrar vöru, en nú hefur verið gert, en jafnframt með nokkuð annarri skiptingu hans á milli hátollaflokkanna innbyrðis. En frá þessari áætlun var þó aldrei gengið eins fast og formlega og nú hefur verið gert. Áætluninni var aldrei skipt nákvæmlega eftir þeim flokkum, sem úthlutunin fer fram eftir og engin staðfesting á áætluninni var gerð af ríkisstj. eða seðlabankanum. Fyrir forgöngu viðskmrn. settu bankarnir sér þó það mark að úthluta 20 millj. kr. í hátollavörur að meðaltali á mánuði síðari helming ársins. Þetta kom þó ekki til framkvæmda fyrr en í júlímánuði og vegna lágrar úthlutunar á hátollavörum á fyrra árshelmingi reyndist heildarúthlutunin ekki meiri en 179 millj. kr. allt árið, eða að meðaltali um 15 millj. kr. á mánuði. Af þessu leiddi, að tekjur ríkissjóðs af verðtolli, sem áætlaðar höfðu verið 268 millj. kr., reyndust ekki meiri en 246 millj. kr. og svipuð hljóta áhrifin að hafa orðið á tekjur útflutningssjóðs, þó að tölur liggi ekki fyrir um það. Þess má vænta nú, að með þeirri föstu framkvæmd innflutnings- og gjaldeyrismála, sem nú hefur verið upp tekin, geti raunverulegur innflutningur orðið í miklu meira samræmi við áætlanirnar, en hann var á árinu 1958, enda hefur áætlunin nú verið undirbúin í samráði við alla þá aðila, sem um þessi mál eiga að fjalla og endanlega staðfest af ríkisstj. og á hana fallizt af seðlabankanum. Að því er sjálfa greiðslujafnaðaráætlunina snertir, sem liggur til grundvallar innflutningsáætluninni, er það að segja, að hún verður að teljast varlega áætluð. Útflutningurinn er áætlaður 1.050 millj. kr., en það er nærri meðaltali útflutningsframleiðslu áranna 1957 og 1958. Reiknað er með notkun þeirra erlendu lána, sem þegar hefur verið samið um og enn fremur nýs láns frá Bandaríkjastjórn, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að samið verði um á næstunni. Er því ekki ástæða til að halda annað, en gjaldeyrir verði fyrir hendi til að standa við innflutningsáætlunina. Um aðra tekjuliði er það að segja, að þeir hafa yfirleitt verið byggðir á reynslu ársins 1958. Við áætlun bílaskattsins hefur þó verið tekið tillit til aukins bílafjölda. Söluskattur af iðnaði og þjónustu hefur verið áætlaður nokkru lægri, en hann reyndist á árinu 1958, vegna vaxandi erfiðleika á innheimtu. Tekjur af sölu áfengis og tóbaks hafa verið áætlaðar óbreyttar frá því, sem var 1958, að öðru leyti en því, að tillit hefur verið tekið til áhrifa þeirrar verðhækkunar, sem nýlega kom til framkvæmda og áætlað er að gefi í aðra hönd 25 millj. kr. árið 1959 og það þótt tillit sé tekið til þess, að þessi hækkun kom ekki til framkvæmda strax í ársbyrjun. Það hefur tíðkazt, að væntanlegar tekjur ríkisins væru í fjárlögum áætlaðar nokkru lægri, en ástæða væri til að ætla að þær mundu verða. Hefur þetta verið gert til þess að eiga nokkurn varasjóð, er gæti mætt óhjákvæmilegum umframgreiðslum. Í sambandi við þá endurskoðun á tekjuáætlun fjárlaga, er framkvæmd var við setningu útflutningssjóðslaganna í maímánuði 1958, var gert ráð fyrir því, að þessar umframgreiðslur yrðu 35 millj. kr. á árinu 1958. Þegar tekjur fyrir árið 1959 hafa nú verið áætlaðar, hefur þessi sami háttur verið hafður á, að áætla tekjurnar nokkru lægri, til þess að hægt sé að mæta umframgreiðslum. Á hinn bóginn er nú ekki gert ráð fyrir meira en 15 millj. kr. til að mæta þeim greiðslum. Ber tvennt til þess, að ríkisstj. telur fært að hafa þá áætlun svo lága: Í fyrsta lagi hafa umframgreiðslur á undanförnum árum að miklu leyti staðið í sambandi við hækkanir á kaupgreiðsluvísitölu og auknar niðurgreiðslur, en vonir standa til, að umframgreiðslur af þessum ástæðum verði litlar á árinu 1959. Í öðru lagi mun ríkisstj. gera sér sérstakt far um að komast hjá öllum hækkunum greiðslna umfram það, sem fjárlög gera ráð fyrir og mun ganga ríkt eftir því við ráðuneyti og ríkisstofnanir, að þær hagi rekstri sínum og framkvæmdum á árinu þannig, að ekki þurfi til umframgreiðslna að koma. Ég hef þá í stórum dráttum gert grein fyrir því, hvernig sú tekjuáætlunarhækkun er fengin, sem ríkisstj. hefur gert að till. sinni og virðist mér, að ekki geti leikið á því vafi, að ef ekki ber eitthvað alveg sérstakt út af, þá megi reikna með því, að þessar tekjuáætlanir standist. Þá er næsti liðurinn í tekjuhækkuninni, að tekinn verði inn í fjárlagafrv. á 2. gr. sá greiðsluafgangur, sem varð á árinu 1958 og eftir er, þegar búið er að greiða hallann frá 1957, eða 25 millj. kr. Um það ætti í rauninni ekki að þurfa að deila, að þessar tekjur eiga auðvitað að renna beint í ríkissjóð til að mæta útgjöldum komandi árs. Þessara tekna hefur verið aflað með því að leggja hærri skatta og hærri álögur á þjóðina, en reynzt hafa nauðsynlegar á s. l. ári til þess að mæta útgjöldum og það væri fráleitt að ætla að fara að leggja nýja skatta á, en eiga þetta fé frá fyrra ári. Næsti liður, sem tekinn er inn í tekjubálkinn, er svo 30 millj. kr. í aðflutningsgjöld í sambandi við vélar og áhöld til Sogsvirkjunarinnar. Ég þóttist verða þess var í einni ræðu hér í dag, að ræðumaður teldi, að eitthvað af þessum 30 millj., sem tengdar eru við Sogið, væru vegna aðflutningsgjalda af vélum og áhöldum til rafveitna ríkisins vegna rafveitna dreifbýlisins. Svo er ekki. Það er ekki gert ráð fyrir því, að neitt af þessum 30 millj. kr. sé vegna aðflutningsgjalda fyrir rafveitur ríkisins. Hér er eingöngu um að ræða aðflutningsgjöld af vélum og tækjum til Sogsvirkjunarinnar. Helmingur af þessari upphæð er fyrir vélar og tæki, sem þegar eru komin til landsins, en hinn helmingurinn er fyrir vélar og tæki, sem eru að koma og koma á þessu ári. Fyrrv. ríkisstj. hafði gert ráðstafanir til þess að greiða fyrir því, að Sogsvirkjunin gæti fengið lán, svo að hægt væri að greiða þessar 30 millj. kr. í aðflutningsgjöld fyrir Sogið. Hafði ríkisstj. í samstarfi við stjórn Sogsvirkjunarinnar rætt um það við seðlabankann, að hann lánaði eða leitaðist við að útvega lán til þess að greiða ríkissjóði þessi aðflutningsgjöld. Árangurinn af því varð sá, að í samráði við seðlabankann bar fyrrv. ríkisstj. fram frv. um það, að boðið yrði út innanlands 30 millj. kr. lán til Sogsins, sem seðlabankinn tæki að sér að selja. Lán þessi áttu að vera bundin við vísitölu rafmagns, við raforkuvísitölu. Hafði seðlabankinn hálft í hvoru lofað því að reyna að selja þessi bréf og talið þau líkleg til sölu og a. m. k. gefið einhvern ádrátt um að tryggja sölu á einhverjum hluta bréfanna. Í meðförum þingsins var frv. hins vegar breytt í það horf, að rafmagnsvísitalan var tekin út úr frv., en sú almenna vísitala í sambandi við bréfin tekin inn í staðinn. Þetta leiddi til þess, að seðlabankinn vildi kippa að sér hendinni um sölu bréfanna. Málið hefur nú verið tekið aftur upp við seðlabankann á þeim grundvelli, að frv. yrði fært í sitt upphaflega horf og seðlabankinn tæki síðan að sér sölu bréfanna og jafnvel tryggði það, að allar 30 millj. kr. seldust. Seðlabankinn hefur fallizt á að taka bréfin til sölu og reyna að selja þau með þessum skilyrðum og ef frv. verður fært aftur í sitt upprunalega horf, þá reikna ég með því og treysti því, að seðlabankinn ábyrgist sölu á heildarupphæðinni og taki sjálfur að sér það, sem ekki selst á hinum frjálsa markaði. Ég treysti því, að þetta verði svo í framkvæmd og ég hef fullkomna ástæðu til þess að tala þannig. Þá hef ég þegar lokið við að ræða um þá liði í tillögum stjórnarinnar og 1. minni hl. fjvn., sem lúta að því, að tekjur ríkisins skuli áætlaðar hærri en þær eru í fjárlagafrv., og vil ég þá koma að því að ræða um tillögur okkar um niðurskurðinn. Lagt er til, að felld verði niður útgjöld úr fjárlagafrv., sem nema tæpum 50 millj. kr. Einn fyrsti liðurinn í þessum tillögum er sá, að af fjárfestingarupphæðum fjárlaganna, samtals 165 millj. 950 þús. kr., verði tekin 5%. Nemur þessi lækkun samtals um 8.3 millj. kr. Þarna eru þó ekki teknir með allir þeir liðir, sem fjárfestingarliðir geta talizt. Undan hafa verið skildar fjárveitingar til vega, brúa og hafna, svo og þeir liðir aðrir, sem sérstaklega er lagt til að lækkaðir séu meira, en þessum 5% nemur. Þessar tillögur um að lækka fjárfestingarliðina um 5% hafa mjög verið ræddar undir umræðunum hér í dag og mikið um það talað, að hér sé verið að lækka verklegar framkvæmdir. Allar eru þessar hugleiðingar á miklum misskilningi byggðar. Langsamlega flestir þeir liðir, sem lagt er til að lækkaðir verði um þessi 5%, eru hinar og þessar byggingarframkvæmdir og annað, sem til slíks má jafna. En í því sambandi verða menn að hafa í huga, að þegar fjárlagafrv. var samið og þær till. gerðar, sem í því felast, þá var reiknað með kauplagsvísitölu 183 stig. Samkv. þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar, er kauplagsvísitalan ekki nema sem svarar 175 stigum. Sú lækkun, sem þarna er lögð til, þessi 5%, er því að nokkru og verulegu leyti til þess að mæta þeirri lækkun, sem raunverulega verður við kostnað þeirra framkvæmda, sem þessar 165 millj. kr. eru ætlaðar til. 8.3 millj. kr. lækkunin er því ekki nema að mjög takmörkuðu leyti raunveruleg lækkun, heldur tilfærsla til samræmis við þá lækkun, sem gerð hefur verið á vísitölunni. Ég vil í þessu sambandi bara minna á það eitt, að við það, að vísitalan var lækkuð úr 183 stigum niður í 175, þá lækkuðu þeir útgjaldaliðir fjárlaga, sem hafa að geyma laun til opinberra starfsmanna og verkamanna, um 22 millj. kr. Svona mikið verkaði þessi lækkun að þessu leyti. Og þó að það hafi ekki verið reiknað nákvæmlega út, enda er mjög erfitt að gera það, þá svarar þessi lækkun, sem hér er á ferðinni á fjárfestingarliðunum, að langsamlega mestu leyti til lækkunarinnar á vísitölunni. Ég ætla ekki að rekja hér sérstaklega einstaka liði í þeim lækkunartillögum, sem 1. minni hl. fjvn. hefur borið fram í samráði við ríkisstj. Hins vegar ætla ég að víkja að þeim þeirra, sem sérstaklega hafa verið gerðir að umræðuefni í dag, og svara þeim athugasemdum, sem fram hafa komið við þá hvern og einn. Hv. formaður fjvn. tók fyrstur til máls í dag. Hann ræddi ýtarlega fram og aftur um þessa liði og tók vel undir suma þeirra, þó að hann hefði sínar aths. við aðra að gera. Hann lét þess að vísu getið, að lítið mark væri hægt að taka á viðleitni til niðurfærslna, þegar samtímis væru lögð fram frumvörp um stórfellda útgjaldaaukningu og fjölgun embætta. Í sambandi við þessa aths. formanns fjvn. vil ég aðeins taka það fram, að ég minnist þess ekki, að frá stjórninni liggi nú fyrir þinginu nein þau frv., sem hafa muni í för með sér útgjöld í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég minnist þess ekki, að slík frumvörp séu á ferðinni í þinginu nú. Um nokkrar af þeim till., sem lagðar hafa verið fram til útgjaldalækkunar á fjárl., gat formaður fjvn. þess, að þær væru ekki raunhæfar og væru ekki í samræmi við lög og nefndi hann einstakar tillögur í þessu sambandi. Hann ræddi sérstaklega um þá till., að til þess er ætlazt, að framlag til skóla lækki um 5%, eins og flestar aðrar fjárfestingartillögur. Frsm. 3. minni hl. ræddi um þetta líka og var mjög hneykslaður á því, hversu hart væri gengið að um framkvæmdir í skólabyggingum. Það var líka tekið fram í umr., að framlög til skóla væru lögbundin, þannig að tillögur, sem ætluðu að hliðra sér hjá að fullnægja þeirri lagaskyldu, væru ekki raunhæfar. Það er rétt, framlag til skóla er lögbundið, en samkv. ákvæðum laga á skólakostnaður samkv. áætlun að greiðast á fimm árum og eru engin ákvæði í l. um það, hvernig milli ára skuli skipt, þannig að þetta þarf ekki að rekast á og rekst ekki á ákvæði laga um þetta. Ég vil líka minna á að, að svo miklu leyti sem um er að ræða framlög til skólabygginga, sem ekki er þegar búið að vinna fyrir, en unnið verður fyrir á þessu ári, þá á það við, sem ég sagði áðan í sambandi við lækkun vísitölunnar. En þar fyrir utan vil ég benda á, að ef maður ber þá fjárveitingu, sem nú er ætluð til skólabygginga, eftir að þessi 5% lækkun hefur komið til framkvæmda, saman við það, sem veitt var í fyrra og það, sem fyrrv. fjmrh. lagði til, þá verður engan veginn sagt, að ósanngjarnlega sé á málum skólanna tekið eða þeir séu beittir neinu harðræði með niðurskurði. Samkv. fjárlögum fyrir árið 1958 var framlag til barnaskóla og skólastjórahúsa 9 millj. 760 þús. kr. Fyrrv. fjmrh. lagði til, að þessi upphæð væri hækkuð á árinu 1959 í 11.3 millj. kr. 1. minni hl. eða réttara sagt öll fjvn. hefur orðið sammála um að hækka þessa 11.3 millj. kr. till. fyrrv. fjmrh. upp í 12.5 millj. kr. og þegar 5% hafa verið dregin frá, þá er fjárveitingin, þegar upp er gert, hálfri millj. kr. hærri, en lagt er til í fjárlagafrv. Það er öll harðneskjan, sem þarna er beitt. Um gagnfræðaskólabyggingarnar er það að segja, að á fjárlögum fyrir árið 1958 voru þær 3.6 millj., í fjárlagafrv. er lagt til, að þær verði um 4.4 millj., en samkv. tillögum fjvn. að frádregnum 5% verða þær 4.7 millj. kr., þ. e. a. s. hærri, en lagt var til í fjárlagafrv. Fjárveitingar til skólabygginga eru því þarna raunverulega hækkaðar, ekki aðeins frá því, sem var í fyrra, heldur einnig frá þeim tillögum, sem fyrir liggja í fjárlagafrv. sjálfu. Þá minntist formaður fjvn. í ræðu sinni nokkuð á till. um að fella niður kostnað við framkvæmd orlofslaganna. Það er rétt, sem hann sagði, að eins og orlofslögin eru nú, þá er óhjákvæmilegt, að af framkvæmd þeirra verður nokkur kostnaður. Það gera orlofsmerkin, prentun þeirra og kostnaður við úthlutun þeirra. Ríkisstj. hefur hins vegar til samið frv., sem verið er að leggja fyrir þingið, um að afnema þessi orlofsmerki, þannig að kostnaðurinn fellur þar með niður. Við framkvæmd orlofslaganna hefur það komið í ljós, að orlofsmerkin hafa ekki náð sínum tilgangi, það hefur verið mjög fram hjá þeim gengið og þau hafa ekki verið sú leið, sem menn héldu í upphafi, til þess að sjá um, með hverjum hætti menn tækju sitt orlof. Þá hefur verið minnzt á það, að till. um að fella niður kostnað við skipaeftirlitið sé ekki raunhæf, vegna þess að ríkissjóður geti ekki haft af skipaskoðuninni meiri tekjur, en skipaskoðunarlögin heimili og þurfi lagabreytingu, til þess að tekjurnar verði auknar. Þetta er rétt. Skoðunargjöldin eru ákveðin í lögum og þegar þau lög voru upphaflega sett, þá var út frá því gengið, að tekjur skipaskoðunarinnar mættu til fulls útgjöldunum. Vegna vaxandi dýrtíðar hefur þetta ekki tekizt og nokkur halli orðið á skipaeftirlitinu. En á s. l. hausti var borið hér fram stjórnarfrv. um að breyta skipaskoðunarlögum þannig, að skoðunargjöldin skuli ákveðin með reglugerð og það haft í huga, að þau nægi til að mæta útgjöldunum. Þetta frv. er komið til 2. umr. í síðari deild og er þess að vænta, að því verði hraðað gegnum þingið, enda hefur það ekki mætt neinni andstöðu. Ætti þá að mega ákveða með reglugerð slíkar tekjur fyrir skipaeftirlitið, að ekki þyrfti þar að vera um halla að ræða. Á það var að vísu bent af formanni fjvn., að aðalskoðun skipa í ársbyrjun hefði þegar farið fram og væri ekki hægt að auka tekjurnar að því er hana varðar. Það er að vísu rétt, aðalskoðunin hefur farið fram. En að því er ég bezt þekki til, og hef ég þar nokkra reynslu, þá eru þessi gjöld ekki innheimt, fyrr en löngu eftir að skoðunin fer fram og ætti að vera vandalítið að láta reglugerðina gilda fyrir allt árið, enda eru þau gjöld, sem fyrir skipaskoðun eru greidd, svo lág, að það munar alveg hverfandi lítið um hækkun á þeim fyrir þá, sem eiga að greiða. Þá hefur og verið að því vikið, að till. um að lækka alþingiskostnaðinn um ½ millj. kr. sé óraunhæf. Till. er byggð á því, að hægt sé að stytta þingið nokkuð frá því, sem verið hefur. Þetta er vissulega raunhæf till. og vandalaust að framkvæma hana. Till. fjárlagafrv. er miðuð við svipaðan þingtíma og var í fyrra. Þá lauk þinginu ekki fyrr en í byrjun júní og það kom saman í byrjun októbermánaðar. Nú er ljóst, að þessu þingi á að geta lokið ekki fjarri næstu mánaðamótum. Að vísu þarf að koma saman þing í sumar, sem þó ætti ekki að þurfa að standa nema stuttan tíma, vegna þess að það hefur svo takmarkað hlutskipti. En sú venja, sem gilt hefur til þessa, að láta þingið koma saman í byrjun október haust hvert, virðist vera mjög óheppileg og brýn nauðsyn á að breyta henni. Þingið hefur verið hér frá því í októberbyrjun fram að jólum án þess að leysa nema tiltölulega lítið starf af hendi, og virðist með öllu ástæðulaust, að þingið komi saman fyrr en í byrjun nóvembermánaðar eða í nóvembermánuði, og ætti þarna að mega spara einn mánuð á þessu þingi, annan mánuð á þinginu, sem kemur saman í haust, þó að stutt þing í sumar ætti að koma þar til frádráttar. Þessi till. er því síður en svo óraunhæf. Þá hefur verið rætt talsvert um till. um að skera niður fjárveitingu til flugvallagerða frá því, sem er í fjárlagafrv. Niðurskurður sá, sem hér er um að ræða, er þó ekki meiri en svo, að upphæð sú, sem ætluð er til flugvallagerða, er næstum því sú sama og var í fjárl. fyrir 1958. Upphæðin, sem eftir stendur í fjárlagafrv., er næstum því sú sama og var á fjárlögum ársins 1958, og þótti það þó rífleg fjárveiting þá. Vil ég enn á ný minna á í þessu sambandi, að niðurfærsla vísitölunnar kemur að sjálfsögðu flugvallabyggingunum til góða í mjög ríkum mæli. En það er annað í sambandi við þetta, sem þó er alveg sérstök ástæða til að víkja að. Það hefur verið talað mikið um það hér í umr., að verið sé að skera niður fjárveitingar til hinna og þessara flugvalla úti á landi. Það er talað um, að verið sé að þrengja að á hinum og þessum stöðum með því að neita um fjárveitingar til flugvallagerða. Allar þessar fullyrðingar eru mjög villandi og beinlínis rangar. Fjvn. sendi erindi til flugráðs og óskaði eftir því við flugráð, að það gerði tillögur um skiptingu á flugvallafénu. Flugráð gerði þetta. Till. þær, sem 1. minni hl. fjvn. ber hér fram, eru að því er varðar flugvallagerðir úti um land nákvæmlega þær sömu og flugráð lagði fyrir fjvn. Þar er ekki gerð till. um neinn niðurskurð. Allir þeir flugvellir úti á landi, sem taldir eru upp í tillögum 1. minni hl. fjvn., eru þar tilfærðir með þeim fjárveitingum, sem flugráð lagði til að í þessa velli, yrðu settar. Allur sá harmagrátur, sem hafður hefur verið hér um það, að 1. minni hl. fjvn. sé að leggja til, að eitthvað sé tekið þarna af flugvöllum úti á landi, er því helber fjarstæða. Tillögur minni hl. eru þær till. að því er þetta varðar, sem flugráð afhenti nefndinni. En hvað er það þá, sem verið er að skera niður, að því er varðar flugvallatillögurnar? Hvernig er þeirri upphæð náð, sem minni hl. og ríkisstj. vill fá fellda niður þarna? Aðalupphæðin, sem þarna er um að ræða, eða rösk ein millj. kr., er vegna vissra tækja, sem keypt hafa verið til landsins og verið er að setja niður, en ekki er búið að ganga frá enn þá. Uppi eru a. m. k. raddir um það, að á þessum tækjum séu nokkrir gallar og uppi hafa verið raddir um það, að krefjast beri afsláttar á kaupverði tækjanna. Von er á mönnum frá seljendunum erlendis frá, til að setja þessi tæki upp, gera við þau, þannig að þau séu fullkomlega nothæf og þá verður við þá rætt um þennan afslátt og jafnframt reynt að semja um það, með hverjum hætti tækin skuli greidd. Það virðist a. m. k. fráleitt, að á meðan ekki er búið að ganga frá þessum tækjum og meðan fyrir dyrum eru samningar út af kaupverði þeirra og greiðslu þess, sé verið að taka upp fjárveitingu til þeirra til þess að mæta öllu hinu upphaflega áætlaða og umtalaða kaupverði. Þá er lagt til, að fjárveiting til Reykjavíkurflugvallar, byggingar hér á Reykjavíkurflugvelli, verði lækkuð úr 1½ millj. í 1¼ millj., eins og flugráð hafði lagt til. Það þarf víða að spara og margt að skera niður og með hliðsjón af þeim fjárveitingum, sem að undanförnu hafa verið látnar til Reykjavíkurflugvallar, er það afar vel í lagt, að hann fái á árinu 1959 1¼ millj. kr. Það hefur verið óskað eftir því oft áður og lengi gengið eftir því að fá einhverja fjárveitingu til Reykjavíkurflugvallar til þess að byggja flugstöðvarbyggingu hér. Það hefur löngum verið daufheyrzt við því. Nú er í fyrsta skipti orðið við þessum tilmælum og það verður að teljast rausnarlega við þeim brugðizt að láta 1¼ millj. í þetta, a. m. k. er þarna um miklu meiri rausn að ræða en þá, sem þeir, sem áður hafa haft með þessi mál að gera, bæði fjármál og flugmál, hafa séð sér fært að láta í té. Þá hefur einnig verið rætt um þá till. að lækka áætlun um ábyrgðargreiðslu úr 30 millj. í 20 millj. Hefur verið talað um, að þetta væri óraunhæf áætlun, því að ábyrgðargreiðslurnar yrðu miklu meiri. Ábyrgðargreiðslur ríkissjóðs eru orðnar býsna alvarlegt mál. Ábyrgðir þær, sem ríkið er í, eru sjálfsagt yfir 1.000 millj. kr. Sú upphæð er ekki nákvæmlega þekkt, vegna þess að ekki er vitað um, hvernig allar ábyrgðarskuldir standa. En á því virðist lítill vafi vera, að hér sé um upphæð að ræða, sem ekki er minni, en einn milljarður. Vegna þessara ábyrgða hefur ríkið greitt út umfram það, sem hægt hefur verið að innheimta aftur, yfir 100 millj. kr. og er það að langsamlega mestu leyti á síðari tímum. Hér er á ferðinni svo alvarlegt mál, að óhjákvæmilegt er að gera einhverjar ráðstafanir til þess, að greiðslugetu ríkissjóðs verði ekki gersamlega ofboðið. Það hefur verið samþykkt þál. um, að látin yrði fara fram athugun á því, hvort ekki væri heppilegt að setja reglur eða lög um þessa hluti og hefur ríkisstj. það mál í undirbúningi. Eins og málið horfir við frá mínu sjónarmiði, er alveg óhjákvæmilegt fyrir hvern þann, sem á þessum málum á að halda, að reyna að sýna sem allra mesta festu í því af inna af höndum greiðslur úr ríkissjóði vegna þessara ábyrgða, því að það er vitað mál, að ef ekki er haldið fast á hlutunum í sambandi við þessar greiðslur, þá verður leitað mjög þunglega þarna á. Að sjálfsögðu eru vissir hlutir, sem óhjákvæmilegt er að greiða og ekki verður með neinu móti komizt hjá. Það er líka óhjákvæmilegt í sambandi við ábyrgðargreiðslurnar að innheimta það, sem með góðu móti verður innheimt af því, sem áður er búið að greiða. Það, sem af er þessu ári, hefur ekki verið komizt hjá því að greiða vegna ábyrgða um 7½ millj. kr. Hins vegar hafa verið innheimtar af því, sem áður var búið að greiða, fullar 600 þús. kr., þannig að hallinn hjá ríkissjóði til þessa frá áramótum af ábyrgðunum er 6.8 millj. kr. Það er sannfæring mín eftir að hafa athugað þær kröfur, sem líklegt er að upp komi í sambandi við ábyrgðargreiðslur, að þá eigi að mega án þess að stofna til vandræða komast af með þær 20 millj. kr., sem lagt er til í tillögum ríkisstj. að veittar verði á fjárlögum í þessu skyni. Ég veit ekki, hvað fyrrv. fjmrh. hefur haft í huga, þegar hann samdi sínar till. að því er þetta varðar eða hversu nákvæmlega hann hefur farið út í að athuga, hvaða þarfir væru þarna á ferðinni. En ekki þykir mér ósennilegt, að hann hafi við samningu sinna tillagna haft það í huga, að á s. l. hausti var ekki hægt annað að sjá en verulegur hluti af 19 millj. kr. ábyrgð vegna Flugfélags Íslands mundi lenda á ríkissjóði, og þykist ég vita, að þessi hætta muni hafa haft veruleg áhrif á hann, þegar hann samdi sínar tillögur. Nú hefur þessari hættu verið bægt hjá. Það er sumpart rétt, sem hv. 1. þm. S-M. sagði, að hættunni hefur verið bægt frá með því, að Flugfélagið hefur getað fært til sín lán, en hitt hefur þessi hv. þm. sennilega ekki vitað um að, að mjög verulegu leyti var þessari hættu bægt frá með því, að Flugfélagið greiddi sjálft skuld, sem menn höfðu ekki gert sér vonir um að það mundi geta greitt. Þá hefur einnig verið rætt nokkuð um viðhald þjóðvega. Eins og fram kemur í tillögunum, er lagt til, að 5% niðurfærsla verði látin taka til þess fjár, sem veitt er til viðhalds á þjóðvegum. Hv. þm. S-Þ. fór um það mörgum orðum í ræðu sinni í dag, að nú ætlaði ríkisstj. að hætta að halda vegunum við, a. m. k. að einhverju leyti, láta þá grotna niður og verða lítt umferðarfæra. Ef þetta hefði verið rétt hjá honum, þá má náttúrlega til sanns vegar færa, að hann hefði þurft að hafa slíkar áhyggjur sem hann virtist hafa hér í dag og fara um þetta jafnhörðum orðum og hann gerði. En allar voru hans hugleiðingar misskilningur frá upphafi til enda. Á árinu 1958 voru 33 millj. kr. áætlaðar til viðhalds á þjóðvegum. Í fjárlagafrv. nú er þessi upphæð hækkuð um 11 millj. kr., eða upp í 44 millj. Það hefur verið athugað, hvað vegaviðhaldið hefur kostað á s. l. ári. Sú athugun leiddi það í ljós, að kostnaður við vegaviðhaldið í heild hefur verið um 41 millj. kr. En við það er tvennt að athuga. Af þessari 41 millj. kr. er nokkur fjárhæð, sem tekin hefur verið frá og er geymd til þess að gera við þá vegi, sem spilltust í rigningunum á s. l. hausti og ekki var hægt að koma af að gera við, auk þess sem árið í fyrra, árið 1958, var óvenjulega erfitt að því er vegaviðhaldið varðar. Veðráttan veturinn 1957–58 var sérlega óhagstæð að því er vegina varðar, og þurfti því að verja til þeirra óvenjulega miklum fjárhæðum. Veturinn í vetur hefur verið miklu betri að þessu leyti. Engu að síður er lagt til, að í vegaviðhaldið 1959 verði varið ríflega þeirri upphæð, sem varið var í fyrra og er þá ekkert tillit tekið til þess, að kauplagsvísitalan hefur lækkað úr 183 niður 175. Þær ásakanir, sem sérstaklega hv. þm. S-Þ. bar á ríkisstj. fyrir, að hún ætlaði sér að fara að vanrækja vegina með því að hætta að halda þeim við, hafa því ekki meiri stóð í raunveruleikanum en þann, að fjárhæðin, sem nú er ætluð til vegaviðhalds, er ekki minni, en hún var á árinu 1958 og verður þó vegaviðhaldið á árinu 1959 áreiðanlega ekki dýrara en það var 1958 vegna vísitölulækkunarinnar og vegna betra árferðis nú. [Frh.]

Utanr.- og fjmrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson) [frh.]: Herra forseti. Er fundarhléið var gefið, var ég að ljúka við að gera grein fyrir tillögum um fjárveitingar til viðhalds þjóðvega. Ég kem þá næst að ræða nokkuð um skipaútgerðina. Lagt er til, að fjárveiting til hennar sé lækkuð um 6 millj. kr. Eins og áður hefur verið fram tekið, byggist þessi lækkun á því, að skipaútgerðin þurfti ekki á 4 millj. kr. að halda á s. l. ári af þeirri fjárveitingu, sem henni var ætluð. Fékk skipaútgerðin þó ekki þá tekjuhækkun, sem henni var veitt, fyrr en í septembermánuði s. l., þannig að hún naut ekki þess tekjuauka nema mjög óverulegan hluta af árinu. Auk þess er þessi till. byggð á því að, að undanförnu hefur skipaútgerðin greitt yfir 3 millj. kr. í tryggingariðgjöld af skipum sínum. Um áramótin voru skipin tekin úr tryggingu, vegna þess að reynslan hafði sýnt, að kostnaður vátryggingarfélaga við viðgerðir á skipunum var ekki nema tiltölulega lítill hluti af iðgjaldinu og þótti því borga sig betur að taka skipin úr tryggingu. Að sjálfsögðu fylgir þessu nokkur áhætta, en þetta er þó sá háttur, sem víða er á hafður hjá þeim, sem mörg skip eiga, að þeim þykir heppilegra að hafa þau í eigin tryggingu. Með tilliti til þessa held ég, að áætlunin um skipaútgerðina verði að teljast eðlileg. Hv. þm. S-Þ. sagðist telja það mjög óráðdeildarlegt af ríkisstj. að hafa tekið skipin úr tryggingunum og hann gat þess um leið, að hann tæki forstjóra skipaútgerðarinnar mjög trúanlegan og vildi fara eftir hans tillögum. Hann gat þess að vísu í sambandi við annað, en þetta sýndi þó þá trú, sem hann hefur á forstjóranum. Nú get ég upplýst þennan hv. þm. um það, að skipin voru úr tryggingu tekin samkv. till. forstjórans, og vænti ég, að þessi þm. breyti því snarlega um skoðun um þetta atriði, ef hann ætlar að halda sinni trú á forstjóranum. Hv. þm. S-Þ. ræddi mikið um niðurskurðar- og sparnaðarliði ríkisstj. og það var alveg sama, hvert hann leit og hvar hann gætti að, hann sá aldrei og hvergi nokkurn skapaðan hlut, sem hægt var að spara. Hvergi var hægt að færa neitt niður, öllu var svo vel í hóf stillt, að lengra varð ekki komizt niður á við. Það kann að vera, að þetta sé raunverulega skoðun þessa hv. þm. En illa trúi ég því, að sveitungar hans í Suður-Þingeyjarsýslu séu honum sammála um það, að svo vel og sparlega sé haldið á fjármálum ríkisins, að þar megi hvergi neitt spara. Ég hygg, að hans sveitungar gætu e. t. v. bent honum á einhvern llð í ríkisbákninu, sem mætti niður fær, og einhverja hluti, sem eitthvað mætti spara á og verð ég sannast að segja að halda, eftir að ég hlustaði á ræðu hv. þm. S-Þ. hér áðan, að honum veitti ekki af slíkum ábendingum, því að hvergi sá hann neitt sjálfur. Hann minntist auk þeirra liða, sem ég hef talað um hér áður, sérstaklega á nokkra, sem ég vil víkja að. Hann talaði um það, að lagt er til, að felldar séu niður úr fjárlagafrv. 2 millj., sem veittar eru til kaupa á jarðræktarvélum. Það hefur komið fram í umr., að fyrir nokkrum árum voru sett lög um þessi vélakaup. Var þar ákveðið, að verja skyldi 6 millj. kr. til vélakaupanna og þær veittar úr ríkissjóði á þremur árum með 2 millj. kr. árlega. Á s. l. ári var lokið við þessar fjárveitingar. Þær voru þá að fullu veittar og fullu greiddar, en ekki var notaður af þeim á síðasta ári nema tæpur helmingur og er 1.2 millj. kr. geymd hjá ríkissjóði. Þm. minntist á, að það hefði ekki verið hugmyndin, að þessar fjárveitingar skyldu niður falla, þegar þessi þriggja ára tími, sem lögin ákváðu, væri liðinn. Ég hygg, að þetta sé einhver misskilningur hjá þessum hv. þm., því að ég veit ekki betur en það væri einmitt gert ráð fyrir því, þegar lögin voru sett, að þau væru sérstaklega miðuð við þennan tíma og engu slegið föstu um það, hvað skyldi gerast að honum loknum. Þá minntist hann á tollgæzluna utan Reykjavíkur og taldi, að þar væri ekkert hægt að spara. Fjárveiting á s. l. ári í þessu skyni var 1.7 millj. kr. eða rösklega það, en frv. gerir ráð fyrir nú, að í þetta sé veitt 2 millj. 55 þús. kr. Á allra seinustu tímum hefur tollþjónum verið fjölgað talsvert úti á landi, og þeir, sem skyn bera á tollgæzlu og þarfir í þeim efnum, geta ekki almennilega áttað sig á, hvað sumir af þessum tollþjónum geta verið að gera, með hliðsjón af því, hvar þeir eru staðsettir. Við tollgæzlu virðist þeirra ekki þörf og virðist eðlilegt og sjálfsagt að spara á þessum lið. Það er að vísu rétt, að sumum af þessum mönnum þarf að segja upp með fyrirvara, en alls ekki öllum og hefur fjmrn. þegar í undirbúningi aðgerðir í þeim efnum. Þá hefur verið minnzt hér á atvinnuaukningarféð og það átalið, að lagt er til að færa það niður um 3½ millj. kr. Ég vil ekki draga í efa þörf á fjárveitingu í þessu skyni og veit, að hún hefur komið að miklu gagni, þangað sem hún hefur verið veitt, hvað sem um þá veitingu er nú yfirleitt að segja. En við þetta er þó að athuga, að nú er farið að veita lán úr atvinnuleysistryggingasjóði í mjög stórum stíl. Þar er um það verulegar fjárhæðir að ræða, að þær geta komið a. m. k. að einhverju leyti til þess að bæta upp, þó að dregið verði úr atvinnuaukningarfénu. Þá hefur hér verið minnzt á það, að 5% niðurskurðurinn á að taka til jarðræktarstyrkjanna og þetta talið fráleitt, vegna þess að þeir eru bundnir með lögum. Það er rétt. Greiðsla jarðræktarstyrkja er ákveðin í lögum og fer eftir ákveðnum reglum. Fé það, sem greitt verður í þessu skyni á árinu 1959, er veitt fyrir jarðarbætur unnar á árinu 1958. Á árinu 1958 var greidd rösklega 21 millj. kr. fyrir jarðarbætur unnar 1957 og mér er svo frá skýrt, að jarðarbæturnar 1958 hafi sízt verið meiri en 1957, þannig að á árinu 1959 á ekki að vera þörf hærri fjárveitingar í þetta en það, sem notað var á s. l. ári. Þarna mætti því jafnvel koma til meiri niðurfærsla en þessum 5% nemur, þannig að hægt verði að standa að fullu við allar þær skuldbindingar, sem á ríkissjóði hvíla lögum samkvæmt. Þá hefur loks nokkuð verið rætt um það, að lagt er til að fella fjárveitingu út úr fjárlagafrv. til stjórnarráðshúss, 1 millj. kr. Það hefur verið minnzt á það hér, að leiga sú, sem ríkið borgar fyrir sínar skrifstofur í bænum, sé það mikil, að það megi ekki dragast að koma stjórnarráðshúsinu upp og þess vegna megi þessi fjárveiting ekki niður falla. Ég skal sízt af öllu gera lítið úr þeirri þörf, sem er hér orðin á byggingu stjórnarráðshúss. Hún er brýn og hún er mikil. En við þetta er það að athuga, að nú eru til í sjóði til þessara framkvæmda 8 millj. kr. eða ríflega það. Þessir peningar liggja ónotaðir og ég hygg, að það lægi langtum beinna við að hefja nú hið allra fyrsta byggingu á stjórnarráðshúsi, til þess að það kæmist upp, eins fljótt og hægt væri og það er áreiðanlegt, að þó að þessi fjárveiting falli niður nú og hægt væri á þessu ári að byrja á byggingunni, þá mun það ekki tefja framkvæmdirnar hið allra minnsta. Dálítið fannst mér það koma úr óeðlilegri átt, þegar hv. 1. þm. S-M. var að hneykslast mjög á því, að þessi fjárveiting skyldi látin niður falla og byggingu stjórnarráðshúss ekki hrundið í framkvæmd hið fyrsta. Hann hefur nú sjálfur haft um allmörg ár möguleika á því að hrinda þessari byggingu í framkvæmd, hann hefur haft góðar fjárfúlgur til að byrja þá starfsemi og komast vel á veg með hana, hann hefur haft síðasta árið 8 millj., talið er, að byggingin kosti öll röskar 12 millj. kr., þannig að vel hefði hann getað byrjað á þessari byggingu og hafið þannig þann sparnað, sem ríkissjóði er þörf á, í sambandi við húsaleiguna. Og það má minna á, að ekki hefur alltaf verið passað eins vel upp á og skyldi, að ríkissjóður og ríkisstofnanir kæmu yfir sig húsnæði til þess að þurfa ekki að leigja hjá öðrum og hafa þannig af því stór útgjöld. Það er t. d. svipað, að Áfengisverzlun ríkisins á stórar fjárhæðir í byggingarsjóði. Hún hefur mikla þörf á því að byggja yfir sig sjálf og borgar stórar leigur og hefur af því mikil útgjöld. En ég veit ekki betur, en að þessum sjóði hafi að verulegu leyti verið varið til þess að lána prívatmönnum hann, svo að þeir gætu byggt og síðan leigt Áfengisverzlun ríkisins og étið sjóðinn upp. Það er líka vitað um útvarpið. Það á stóra sjóði, það hefur mikla þörf fyrir húsnæði og er í stórkostlegum húsnæðisvandræðum. Byggingarsjóður útvarpsins hefur verið lánaður öðrum og útvarpið verður að leigja og éta sína sjóði upp. Mér finnst, að þeir, sem hafa farið þannig með byggingarsjóði opinberra stofnana, ættu ekki að vera að deila á okkur, þó að við á þessu ári viljum spara þessa milljón í húsbyggingarsjóð stjórnarráðsins, þar sem vitað er, að nægt fé er fyrir hendi til þess að ráðast í bygginguna þegar í stað og halda látlaust áfram þetta ár og fram á það næsta, án þess að á þeirri millj. kr. þurfi að halda, sem hér er verið að fella niður. Ég hef þá gert nokkra grein fyrir þeim tillögum til lækkunar, sem hér hafa verið bornar fram og athugasemdir hafa verið gerðar við: Virðast mér allar þær athugasemdir, sem fram hafa komið, vera hinar ósanngjörnustu og óeðlilegustu og till. þær til niðurfærslna, sem bornar hafa verið fram, í alla staði eðlilegar og raunhæfar. Ég ætla þá aðeins að víkja nokkrum orðum að þeirri till., sem hv. 2. minni hl. fjvn. hefur borið hér fram um niðurfærslu á útgjaldahlið fjárlaganna. Ég get tekið undir það með tillögumanni, að í rekstri sjálfs ríkisins og stofnana þess má spara mikið og stórar fjárhæðir, og á þetta vissulega við margar af þeim greinum, sem nefndar eru í hans till. hér. Hitt er annað mál, að það tekur talsvert mikinn undirbúning og talsverða vinnu að koma á þeim breyt., sem nauðsynlegar eru, til þess að slíkar niðurfærslur geti komizt í framkvæmd. Sá tími, sem núv. ríkisstj. hefur haft til umráða og hefur til umráða, er það takmarkaður, að það er með öllu vonlaust fyrir hana að gera þær breyt. þannig, að raunhæfar verði. En af þeirri reynslu og þeim kynnum, sem ég hef haft af þessum hlutum, þá er það sannfæring mín, að mikið megi niður færa og mikið megi spara í ríkisbákninu. Það hefur verið minnzt á utanríkismálin í þessu sambandi og minnzt á fækkun sendiráða. Á það atriði var líka minnzt í fyrrv. ríkisstjórn. Ég benti á það, að sú samfærsla og sá sparnaður, sem mér finnst að þar liggi beinast við og nauðsynlegt er að koma á, sé samfærsla hinna tveggja sendiráða, sem við höfum í París. Sú samfærsla er nauðsynleg, hún er sjálfsögð. En til þess að hún geti orðið raunveruleg og einhver sparnaður að henni, þarf að gera vissar ráðstafanir, sem þegar eru í undirbúningi og athugun hjá ríkisstj. En á meðan það mál er ekki lengra á veg komið en nú er, mundi vera óraunhæft að færa niður útgjöld fjárlaga í sambandi við það. Um aðra einstaka liði í þessum till. held ég að ekki sé ástæða til að ræða umfram það, sem fram hefur komið í ræðu minni hér á undan. Hv. 1. þm. S-M. ræddi nokkuð um fjárlögin í heild og afkomu útflutningssjóðs og fannst allar þær aðgerðir, sem hér hafa verið uppi hafðar, mjög óraunverulegar, bæði að því er varðar fjárlögin og útflutningssjóð. Hann spurði um það, hvað stjórnarflokkarnir ætluðu sér að gera í haust að því er varðar útflutningssjóðinn. Þá mundi hann áreiðanlega vanta miklar tekjur, ef unnt ætti að vera að halda framleiðsluatvinnuvegunum gangandi. Þessi hv. þm. sagði líka. Það verður ekki hægt að láta í haust eins og menn sjái ekki halla útflutningssjóðs. - Það er alveg rétt, að ef halli er á útflutningssjóði, þá er ekki hægt að láta eins og maður sjái hann ekki, frekar en ef halli er á fjárlögunum. Og þessi hv. þm. sagði líka: Það er ekki hægt að falsa fjárlög nema einu sinni. - Allt þetta sagði hann og allt eru þetta mjög réttar og skynsamlegar hugleiðingar. En hvað gerði hann, hvað gerði þessi hv. þm.? Það er fróðlegt að athuga það. Hann stendur hér að nál. og tillögum, sem fram hafa verið bornar af flokksbræðrum hans, hv. 3. minni hl. fjvn. Þessar till. eiga að vera lausn á fjárlögum og efnahagsmálunum í heild. Og hvernig ætlar hann að leysa þau? Það er sáralítið, sem hann telur að eigi að hækka tekjuáætlunina. Það má taka tillit til hækkana á áfengi og tóbaki. Engu öðru vilja þeir bæta við að því er tekjurnar varðar. Þeir vilja ekkert skera niður, þeir vilja ekki láta taka greiðsluafganginn frá árinu 1958 og samt ætla þeir að láta endana ná saman, samt á enginn halli að vera á neinu. En hvernig gera þeir það? Þeir fella bara alveg niður allar fjárveitingar í sambandi við framleiðsluatvinnuvegina. Þeir strika bara með einu litlu pennastriki út þær 154 millj., sem eru það minnsta, sem framleiðsluatvinnuvegirnir verða að fá, til þess að hægt sé að halda þeim gangandi. Allt þetta vilja þeir bara strika út, öllu þessu vilja þeir sleppa. Og svo koma þessir heiðursmenn hér og segja: Það verður ekki hægt að láta í haust eins og menn sjái ekki halla á útflutningssjóði. - Það getur verið, að hann verði orðinn það stór, hallinn, einhvern tíma áður, en langt um líður, að hv. 3. minni hl. fjvn. sjái hann. En ég vil spyrja: Hvað þarf þessi halli að verða stór til þess að sjá hann, úr því að þeir sjá ekki 154 millj.? En umfram allt finnst mér, að þeir, sem að slíkum tillögum standa, ættu ekki að vera að tala um ábyrgðarleysi af öðrum og ekki vera að tala um, að aðrir séu að falsa fjárlög eða tekjuáætlanir í sambandi við útflutningssjóð. Ég hef þá gert grein fyrir þeim atriðum í þessu máli, sem ég sé ástæðu til að víkja að. Ég vil að lokum taka fram, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð, tók hún sér fyrir hendur að vinna það verk að stöðva verðbólguna, ráða fram úr erfiðleikum framleiðsluatvinnuveganna og það án þess að leggja nýja skatta á almenning. Við þetta hefur ríkisstj. staðið. Hún hefur stöðvað vöxt verðbólgunnar og fært hana niður. Hún hefur gert þetta án þess að leggja nýja skatta á almenning. Hún hefur gert það með því að skera niður útgjöld ríkisins og hækka verðlag á áfengi og tóbaki auk annarra hliðstæðra ráðstafana.



Herra forseti. Það er fyrst og fremst til þess að gera grein fyrir smávægilegri brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 409, að ég hef kvatt mér hljóðs. Það er brtt. við 14. gr. fjárlaga, um það, að tekinn verði upp nýr liður: til byggingar barnaskóla í Bolungavík, 150 þús. kr. Til þess er ætlazt, að þessi fjárveiting verði notuð til stækkunar barnaskólans í Bolungavík, en það er óhjákvæmileg framkvæmd. Gamli skólinn á staðnum er orðinn gersamlega ófullnægjandi. Ég leyfði mér á síðasta hv. Alþ. að flytja brtt. um það, að nokkur ný fjárveiting yrði upp tekin til stækkunar þessa skóla, en hún náði þá ekki fram að ganga. Ég hafði þá gert mér von um, að það tækist að fá hana tekna upp nú. Því miður hefur fjvn. ekki séð sér fært að verða við þeirri beiðni og þess vegna hef ég fundið mig til knúinn til þess að flytja þessa till. Ég skal ekki rökstyðja hana frekar, aðeins láta í ljós þá von, að milli umræðna gefist tækifæri til þess að ræða þetta mál nánar við hv. n. og leiða þau rök að nauðsyn þessarar fjárveitingar, að hún fáist tekin upp. Ég vil svo aðeins fara örfáum orðum um nokkrar verklegar framkvæmdir. Fyrst vildi ég láta í ljós ánægju mína með það, að fjvn. hefur nú lagt til, að hækkað verði allverulega framlag til svokallaðs Vestfjarðavegar, þ. e. þess vegar, sem gert er ráð fyrir að liggi af Barðaströnd yfir í Arnarfjörð og tengi þann hluta Vestfjarða, sem enn er án sambands við akvegakerfi landsins, við akvegakerfið. Á síðustu fjárlögum, fyrir árið 1958, voru veittar 400 þús. kr. á 13. gr., fé til nýbyggingar þjóðvega, til þessa vegar. Enn fremur var varið, að ég hygg, 300 þús. kr. af svokölluðu benzínfé til þessarar vegagerðar, þannig að samtals var til þessarar þjóðvegagerðar varið 700 þús. kr. Nú er lagt til, að varið verði 700 þús. kr. af benzínfé til þessarar vegagerðar, þannig að samtals mun verða varið til hennar 1.1 millj. kr. Ég hef áður hér á hv. Alþ. rætt um nauðsyn þess að hraða akvegasambandi við Vestfirði, þar sem enn þá búa 5–6 þús. manns, sem eru án akvegasambands. Við hv. þm. Ísaf. fluttum fyrr á þessu þingi till. um þetta og leiddum þá gild rök að því, að ósæmilegt væri að mismuna landsmönnum þannig, að heilir landshlutar væru í áratugi látnir vera akvegasambandslausir, eftir að meginhluti byggðra bóla í landinu nyti slíkra samgangna. Mér virðist nú rofa nokkuð fyrir umbótum í þessum efnum og að aukinn skilningur sé fyrir hendi á nauðsyn þess, að lokið verði við vegagerð, sem tengi þetta fólk á Vestfjörðum við meginakvegakerfi landsins og er vissulega ástæða til þess að fagna því. Hitt verð ég að segja, að ég hefði einnig talið réttlátt, að fjvn. hefði lagt til, nú þegar hún hefur tekið að sér úthlutun hins svokallaða benzínskatts, að verulegt fé væri lagt í annan meginveginn, sem á að tengja Vestfirði við akvegakerfi landsins, eða þann hluta þeirra, sem enn þá er akvegasambandslaus, þ. e. a. s. veginn meðfram Ísafjarðardjúpi sunnanverðu. En það hefur hv. n. ekki séð sér fært. Ég hefði talið, eins og ég sagði, réttlátt og eðlilegt, að einnig sá vegur hefði fengið verulega upphæð af benzínfé. Ég geri varla ráð fyrir því, að það þýði að flytja brtt. um aukna fjárveitingu af benzínfé til þessa vegar. En ég verð eindregið að láta þá skoðun í ljós, að þegar á næsta ári beri að snúa sér að því að setja aukinn kraft á þessa vegagerð. Vegurinn meðfram sunnanverðu Ísafjarðardjúpi liggur til Ísafjarðarkaupstaðar og þéttbýlisins utar með djúpinu, þriggja þorpa þar og hann á fyllilega rétt á því, að honum verði á næstunni sýnd aukin rækt. Auk þess má á það benda, að þó að akvegasamband skapist af Barðaströnd yfir í Arnarfjörð, þá nægir sá vegur engan veginn til þess að skapa varanlegt akvegasamband við byggðina á norðanverðum Vestfjörðum, þar sem á leiðinni frá Ísafjarðardjúpi vestur yfir heiðar eru svo háar heiðar, að þær lokast þegar í fyrstu snjóum, vanalega í lok september eða í byrjun októbermánaðar. Hins vegar mundi vegurinn inn með sunnanverðu Ísafjarðardjúpi verða fær miklu lengur, er oft fær fram undir jól og enn fremur mundi vegurinn yfir Þorskafjarðarheiði verða miklu lengur fær, en Breiðadalsheiðarvegurinn, sem - eins og ég sagði - lokast oftast nær í fyrstu snjóum í lok september eða í byrjun október. Einnig þetta er atriði, sem ber að taka til greina, þegar rætt er um það, hvernig tryggt verði frambúðarakvegasamband milli Vestfjarða og annarra landshluta. En í stuttu máli sagt, ég fagna því, að barátta okkar hér fyrr á þessu þingi, þm. Vestfjarða og þá fyrst og fremst okkar þm. Ísaf., hefur borið þann árangur, að nú kemst verulegur skriður á vegarlagninguna af Barðaströnd yfir í Arnarfjörð og þaðan áfram yfir að norðanverðu Ísafjarðardjúpi og um Vestur-Ísafjarðarsýslu. Þá vildi ég aðeins benda á það, að enda þótt tillögur hv. fjvn., þ. e. a. s. hv. 1. minni hl. fjvn. og hæstv. ríkisstj., feli í sér nokkra hækkun á framlögum til hafna, þ. e. a. s, hækkun um 1.3 millj. kr. rúmlega, þá er sú hækkun gersamlega ófullnægjandi til þess, að hægt verði að vinna að hafnarframkvæmdum í samræmi við þá miklu þörf, sem þar er fyrir hendi og ég nefni þá miklu þörf, sem sérstaklega er fyrir hendi í hafnarmálunum, vegna þess, að fjöldi hafna stendur hálfgerður og kemur engan veginn að þeim notum, sem að er stefnt, fyrir þau byggðarlög, meðan ástand hafnanna er eins og það er. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að nú á þessu ári verði gerð alvara úr því, sem rætt hefur verið um mjög undanfarið, bæði af hálfu hæstv. núv. ríkisstj. og af hálfu margra þeirra manna, sem í fjvn. starfa, og fjölda einstakra þm., að tekið verði erlent lán, sem notað verði til þess að fullgera ýmsar þær hafnir, sem verst eru á vegi staddar og fráleitast er að láta vera hálfgerðar öllu lengur. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á það, að hluti þess erlenda láns, sem væntanlega verður tekið á næstunni, verði notaður til þess að fullgera eða hrinda mjög verulega áleiðis ýmsum þeim hafnargerðum, sem dýrast er að láta standa hálfgerðar. Þetta mál kemur að sjálfsögðu síðar til umr. hér á hv. Alþingi, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún muni leita heimildar hjá Alþingi til þess að taka umrætt lán. Loks vildi ég minnast lítillega á þær till., sem fyrir liggja um atvinnuaukningarfé. Gert er ráð fyrir því samkvæmt till. 1. minni hl. hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj., að atvinnuaukningarféð svokallað verði á þessu ári 10 millj. kr. Í fjárlfrv. mun hafa verið gert ráð fyrir, að það yrði sama upphæð og var í fyrra, þ. e. a. s. 13.5 millj. kr. Það er oft hnotabítazt út í þetta svokallaða atvinnuaukningarfé. Margir telja það gersamlega óþarfa fjárveitingu. Það er jafnvel talað um margs konar pólitíska spillingu í sambandi við þessa fjárveitingu. Ég vil segja það sem mína skoðun, að þessar fjárveitingar hafa á undanförnum árum, þó að þær hafi verið misjafnlega háar, verið mjög nauðsynlegar og gagnlegar og hafa orðið að stórkostlegu gagni í mörgum þeim byggðarlögum, þar sem haldið er uppi þróttmikilli framleiðslustarfsemi í þágu útflutningsframleiðslunnar. Hitt er svo annað mál, að úthlutun þessa fjár mætti vel hafa verið í fastara formi, þannig að tryggilegar væri frá því gengið, að fullkomið réttlæti ríkti við úthlutun þess. Við sjálfstæðismenn höfum ár eftir ár flutt frumvörp og tillögur um það að koma úthlutun atvinnuaukningarfjárins eða atvinnujöfnunarfjárins, eins og við höfum viljað kalla það, í fastara form, setja um það löggjöf og fastar reglur, hvernig því skuli úthlutað, þannig að sem bezt og varanlegast gagn megi að því verða. Ég álít, að það sé mjög til bóta, sem hv. 1l minni hl. fjvn. leggur nú til, að kosin verði sérstök fimm manna nefnd af Alþingi til þess að annast úthlutun þessa fjár, og það er von mín, að með því sé tryggð nokkurn veginn skapleg og réttlát úthlutun þess. Ég skal að öðru leyti ekki leggja dóm á það, hversu réttlát úthlutunin hefur verið undanfarin ár. Mér er kunnugt um fjöldamarga staði, þar sem þetta fé hefur orðið að miklu gagni og hefur átt ríkan þátt í því að stuðla að aukinni útgerð og framleiðslu og bættri aðstöðu fólksins á mörgum þeim stöðum, sem þessa fjár hafa notið. Ég játa það, að mér þykir það miður farið, að framlögin í þessu skyni hafa aðeins verið lækkuð. Það má deila um það, hver sé ástæða þess, að framlögin í þessu skyni hafa verið lækkuð og ýmis önnur til ýmissa gagnlegra framkvæmda. Hitt hygg ég þó að allir hv. þm. ættu að geta verið sammála um, að það, sem gerir Alþingi sífellt erfiðara fyrir með afgreiðslu fjárl., er fyrst og fremst það, að verðbólga og dýrtíð hefur sífellt farið vaxandi á undanförnum árum. Alþingi stendur nú, eins og stundum áður, síðustu árin fyrst og fremst, frammi fyrir því, að það er illmögulegt að koma fjárl. saman vegna þeirrar staðreyndar, að verðbólga og dýrtíð þjarma að öllum rekstri hins opinbera, gera krónuna sífellt verðminni og þjóðinni stöðugt erfiðara um vik að halda uppi nauðsynlegum framkvæmdum. Það þarf engan að undra, þó að nauðsynlegum sparnaði verði ekki við komið í einu vetfangi, það verði ekki lagðar fram ýtarlegar till. um það á örfáum mánuðum, hvernig bætt skuli úr í þessum efnum. Það þarf áreiðanlega mjög róttæka endurskoðun á öllum rekstri ríkisbáknsins til þess, að unnt sé að leggja fram nægilega víðtækar till. um það, hvernig hægt sé að haga fjárreiðum ríkisins og gera upp á milli verðugra og óverðugra. Ég skal ekki fara út í það að svara neinu, sem hér hefur fram komið. En ég vildi aðeins af því tilefni, að hv. tveir ræðumenn Framsfl. töluðu mikið um það, að verðbólguófreskjan heimtaði nú mat sinn og þess vegna væri dregið úr ýmsum nauðsynlegum framkvæmdum í landinu, - ég vildi nú aðeins mega varpa fram þeirri fsp., hvort þessi ófreskja hefði verið gersamlega matarlaus s. l. 2–3 ár, meðan hv. framsóknarmenn hafa haft forustu um fjármálastjórn ríkisins. Ekki man ég betur, en eitt af fyrstu verkum þeirrar síðustu ríkisstj., sem Framsfl, hafði fjármálaforustu í, hefði einmitt verið að leggja á 300 millj. kr. nýja skatta, eftir að hún hafði setið eitt missiri að völdum. Annað verk þessarar sömu hæstv. ríkisstj. var að leggja á 790 millj. kr., nýja skatta. Og hvaða ófreskja skyldi hafa borðað alla þessa skatta, allan þennan mat, sem borinn var á borð af síðasta hæstv. fjmrh.? Ætli það hafi ekki verið dýrtíðarófreskjan, sem sífellt var að bólgna út, einmitt á stjórnartímabili þessarar hæstv. fyrrv. ríkisstj.? Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en ég vil beina því til hv. frsm. 1. minni hl. fjvn., að hann og n. tækju til athugunar þá brtt., sem ég hef leyft mér að flytja hér um 150 þús. kr. framlag til barnaskólabyggingar í Bolungavík og ég hóf mál mitt á að gera grein fyrir.



Herra forseti. Það er nú orðið svo áliðið, að það er ekki rétt að lengja fundartímann um of með langri ræðu. Það er margt, sem fram hefur komið í ýmsum ræðum, sem hér hafa verið fluttar, sem ástæða væri til þess að ræða um, en ég mun aðeins takmarka mig við nokkur atriði í því efni. Umræðurnar, sem orðið hafa nú við 2. umr. fjárlfrv., hafa á margan hátt verið mjög lærdómsríkar og má af þeim draga ýmsar eftirtektarverðar staðreyndir. Það hefði nú sannast sagna einhvern tíma þótt frásagnavert, að það skuli nú vera svo komið, að Alþb. sýni meiri ábyrgðartilfinningu um afgreiðslu fjárl. heldur en Framsfl., en sú er staðreyndin nú. Af hálfu Alþb. hafa verið fluttar hér till. í þá átt að reyna að benda á úrræði til að leysa þann vanda, sem við er að glíma. Það má vafalaust um það deila, hvort tillögur þeirra Alþýðubandalagsmanna eigi fremur rétt á sér en till. okkar í 1. minni hl. fjvn., en því verður ekki neitað, að þeir hafa þó viðurkennt þær staðreyndir, sem við er að glíma og reyna ekki að skjóta sér undan þeim vanda að benda á einhver úrræði til þess að leysa þetta vandamál. En hins vegar blasir það við augum, sem þjóðin mun áreiðanlega taka eftir, að sá flokkurinn, sem hefur átt þann mann, sem lengst hefur setið í embætti fjmrh. og margoft hefur réttilega um það talað, hvílík skylda það væri, eigi aðeins fyrir stjórnarflokka, heldur einnig stjórnarandstöðu, að leggja fram raunhæfar till. til úrlausnar fjárhagsvandamálum ríkissjóðs á hverjum tíma og hefur farið hörðum orðum um þá, sem hann hefur talið af ábyrgðarleysi hafa komið þar fram, - það mun ekki fara fram hjá þjóðinni, að þessi sami flokkur vikur sér nú algerlega undan því að benda á nokkra leið til að leysa þann vanda, sem nú er við að glíma. Það vita allir, eins og ég tók fram í frumræðu minni í dag, að það var einfalt mál að leysa fjárhag ríkissjóðs út af fyrir sig, ef það átti að fylgja þeirri reglu að láta sem vandamál efnahagslífsins og atvinnuveganna að öðru leyti kæmi ríkinu ekki nokkurn skapaðan hlut við. Það hefði ekki tekið langan tíma. En ég held, að það geti ekki dulizt neinum, að það er gersamlega útilokað að hugsa sér, að auðið sé að afgr. fjárl. án þess að hirða nokkuð um það, að það vanti um hálft annað hundrað millj. kr. til þess að leysa vandamál útflutningssjóðsins, sem er gersamlega hliðstætt vanda ríkissjóðs. Ef á að humma það fram af sér að sjá fyrir því fé, hlýtur það að leiða til stöðvunar útflutningsframleiðslunnar innan tíðar og þá um leið að sjálfsögðu samstundis skella með fullum þunga á ríkissjóði á þann hátt, að hann komist þá einnig í fjárþrot. Ég satt að segja varð að lesa nál. þeirra fulltrúa Framsfl. í fjvn. oftar, en einu sinni til þess að geta trúað því, að þeir létu sér til hugar koma að leggja fram slíkt plagg og mér fannst þó keyra um þverbak, þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. taldi þetta allt góðra gjalda vert og að hér væri unnið að málum á þann eina hátt, sem hæfandi væri, og allir aðrir færu með ábyrgðarleysi í sínum till. Ég man það, að ég las fyrir nokkru bók, sem Framsfl. gaf út, þar sem sérstaklega var rætt um það, sem væri brýnasta viðfangsefni flokksins nú á næstunni og það var lögð áherzla á, að það, sem flokkurinn fyrst og fremst þyrfti nú að beita sér fyrir, væri að berjast gegn lýðskrumi og reyna að innræta þeim, sem við stjórnmál fást í þjóðfélaginu, raunsæi og rétt mat á þeim vanda, sem við væri að glíma. Þetta hafa málsvarar Framsfl. gert hér í kvöld á þann eina hátt að vísa til þess, að þeir hafi í fyrrv. ríkisstj. lagt fram einhverjar till. um það að leysa vanda efnahagsmálanna og úr því að þeir hafi gert þetta, þá sé það alls ekki þeirra hlutverk nú að gera annað en finna að því, sem reynt er að gera til þess að leysa þann vanda, sem við er nú að glíma, þeir hafi algerlega fríað sig af allri ábyrgð með því að leggja fram þessar huldu till., sem þeir aldrei lögðu í að sýna hér á Alþingi. Ég verð að láta í ljós mikla undrun á því, að hv. 1. þm. S-M. (EystJ) skuli telja þessi vinnubrögð góðra gjalda verð. Það má að vísu segja, að þau séu í mjög beinu framhaldi af þeim vinnubrögðum, sem hann hafði við afgreiðslu fjárl. á síðasta þingi, sem sagt að taka út úr fjárl. stóra útgjaldapósta til þess að fá tekjur og gjöld til að standast á. Þá voru teknar út dýrtíðargreiðslurnar, nokkrir milljónatugir, til þess að láta fjárl. líta vel út á pappírnum. Nú er sá háttur hafður á að neita að viðurkenna stórkostlegar fjárhæðir og láta sem þær séu alls ekki til og miða allan málflutning sinn við það, að það sé svo sem ekki vandi að afgr. greiðsluhallalaus fjárl. án þess að skera neitt niður og með því í rauninni að gera allt fyrir alla. Svona vinnubrögð held ég að ekki geti gengið og ég hygg, að sú dómgreind sé ráðandi hjá þjóðinni, að hún muni ekki taka það sem góða og gilda vöru, að stjórnmálaflokkur, sem vill telja sig ábyrgan, leyfi sér slík vinnubrögð. Hv. þm. S-Þ. flutti hér langa ræðu í dag til að gera grein fyrir viðhorfum fulltrúa Framsfl. í fjvn. og flutti - sem hans er von og vísa - mörg hnyttiyrði og skemmtileg innskot og samlíkingar í sinni ræðu og margt kom þar fram, sem vissulega væri ástæða til þess að ræða um, en ég tímans vegna skal ekki fara ýtarlega út í, enda var þar um mörg atriði að ræða, sem ég vék að í minni frumræðu. Bæði hann og hv. 1. þm. S-M. töluðu ákaflega oft um verðbólguófreskjuna og dýrtíðarhítina, sem þeir töldu ekki vera nokkurt vit í að næra á neinn hátt. Slíkan voða bæri að forðast. Vissulega er það rétt, að það ber að forðast að efla slíka ófreskju. En spurningin er bara sú, hvernig það verður bezt gert. Í því efni verða menn að sjálfsögðu að gera sér grein fyrir því, hvaða áhrif þær ráðstafanir hafa, sem þeir sjálfir eru að mæla með. Hv. þm. S-Þ. sagði, að það væri miklu skynsamlegra að taka greiðsluafganginn og verja honum í ýmsar framkvæmdir, heldur en að kasta honum í verðbólguhítina. Það er vissulega skynsamlegt að byggja sér hús og til þess að ég taki samlíkingu hans um bónda, sem hann oft minntist á í ræðu sinni í dag, þá vil ég nú varpa fram þeirri fsp. til hans, hvort hann mundi nú telja það skynsamlega ráðstöfun, ef bóndi er að taka ákvörðun um það að byggja hús á sinni jörð, en hins vegar liggur ljóst fyrir, að það er öruggt, að vatnsfall muni flæða yfir það landssvæði, sem hann ætlar að byggja á og ryðja húsinu burt með sér, ef ekki er að gert, - hvort mundi hann nú telja skynsamlegra að byrja á því að verja fé til þess að byggja stíflugarð til þess að bægja þessari hættu frá eða byggja húsið, láta sem ekkert sé og fá síðan yfir sig flóðbylgjuna, sem allar þessar framkvæmdir tæki með sér, þannig að hann væri verr settur eftir en áður? Þetta er nákvæmlega munurinn á því, sem lagt er til í tillögum 1. minni hl. fjvn., og því, sem hv. framsóknarmenn eru að halda fram. Þeir leggja áherzlu á það, að öllum framkvæmdum sé haldið áfram með fullum krafti, hvergi á nokkurn hátt dregið úr, en þeir vilja alls ekki gera neinar ráðstafanir til þess að hindra þá hættu, sem yfir vofir, að allar þessar framkvæmdir verði gerðar að engu. Slík forsjá og fyrirhyggja er ekki skynsamleg og hún hefnir sín. Við vitum það öll, að stærsta vandamál íslenzku þjóðarinnar nú er að reyna að kveða niður dýrtíðarófreskjuna og það verður ekki gert með því móti að láta hana afskiptalausa og láta hana þróast eftir því, sem atvikin leiða til og gera engar tilraunir til þess að kveða hana niður. Það, sem er verið að reyna að gera með þeirri afgreiðslu fjárl., sem lagt er til að viðhafa hér af hálfu 1. minni hl. fjvn., er að reyna að byggja stíflugarð til þess að koma í veg fyrir það, að verðbólguflóðið streymi yfir okkar land og eyðileggi þá uppbyggingu, sem nauðsynleg er og vissulega þarf að hraða svo sem föng eru á og á þeim grundvelli byggist það, að við teljum, að það sé þjóðinni allri happasælt að horfast í augu við þennan vanda og draga heldur í bili úr ýmsum framkvæmdum sínum, en eiga þá hættu yfir höfði, að allt þetta verði eyðilagt í höndum hennar. Það var oft minnzt á það í ræðu hv. þm. S-Þ., að það væri verið að vega að dreifbýlinu, þetta væri tilræði við dreifbýlið og þar fram eftir götunum. En rökin í þessu efni voru harla fátækleg, sem von var. Mig langar aðeins til þess að minna á örfá dæmi. Hann eyddi mörgum orðum að því, hversu óhæfilegt væri að leggja til, að 5% skerðingin næði til viðhaldsfjár þjóðvega og að hér væri um sannkallað tilræði að ræða við strjálbýlið, ef sú till. yrði samþ. Ég vil nú spyrja þennan hv. þm., hvort hér sé um eitthvert nýtt vandamál að ræða, að það þurfi að halda við þjóðvegakerfi landsins. Ég minnist þess ekki, að hann hafi haft orð á því við afgreiðslu fjárl. í fyrra, að þá væri verið að fremja nokkurt tilræði við strjálbýlið í landinu í sambandi við viðhaldsfé þjóðvega. En hvað var þá verið að gera? Það var samþ. óbreytt fjárveiting til viðhalds þjóðvega frá fjárl. ársins 1957 og þá sögðu hv. framsóknarmenn ekki eitt orð, þá var þetta allt góðra gjalda vert, af því að þeir sjálfir höfðu lagt þetta til. Þá var svo sem strjálbýlið ekki í hættu. Þetta er svo sem í samræmi við aðra framkomu þessa hv. flokks, yfirleitt er það allt gott og gilt, sem þeir rétta að strjálbýlinu, ef það er aðeins gert af þeim sjálfum, en allt á það að vera á verri veg, ef um er að ræða að fylgja þar ráðum annarra og hygg ég þó, að í mörgum tilfellum hefði verið farsælla fyrir sveitir landsins, að ráðum annarra hefði verið hlýtt, heldur en ráðum þeirra framsóknarmanna. Þá kannske væri hagur þess betri. Með hliðsjón af þessari samþykkt í fyrra um viðhaldsfé þjóðvega er það næsta broslegt, þegar þessir sömu menn segja nú, að það sé tilræði við strjálbýlið að hækka þessa fjárveitingu á einu ári um 9 millj. kr. og áætla hana nú í fyrsta sinn eitthvað líkt því, sem ætla má að viðhaldið verði. Að sjálfsögðu er það rétt, að það er hægt að bæta viðhaldíð og eyða í það stórkostlegum fjárhæðum í viðbót, en miðað við svipaðar framkvæmdir eins og í því efni hafa verið, þá er hér sannarlega ekki um neitt tilræði við strjálbýlið að ræða. Þá var það annað atriði og það voru flugvellirnir, sem áttu að vera annað tilræðið við strjálbýlið. Það er vissulega rétt, að það væri mikil þörf að leggja fram meira fé til flugvallagerðar, en gert er, en hér er ekki um það að ræða, að það sé verið að leggja til að skerða flugvallafé frá því, sem var í fjárl. síðasta árs og ég geri ekki ráð fyrir því, að ef ekki hefði verið tekin upp í fjárlfrv. nær 2 millj. kr. hækkun á þessari fjárveitingu, andstætt því, sem er gert með aðrar verklegar framkvæmdir, þá hefði neinn talið neitt óeðlilegt við það. Það talar hér enginn um, að það sé neitt tilræði að hækka ekki nýbyggingarfé þjóðvega og það er nákvæmlega það sama, sem þar er gert eins og með flugvellina, að það er tekin sama fjárveiting og var s. l. ár. Og 5% skerðing er alis ekki látin ná til þeirrar fjárveitingar fremur en nýbyggingarfjár og endurbyggingarfjár vega og brúafjár. Þá talaði hv. þm. S-Þ, mikið um jarðræktarvélarnar og þar væri um að ræða hina mestu óhæfu. Ég skal játa, að ég skil satt að segja ekki, hvaða röksemdir þarna geta legið á bak við, vegna þess að það er næsta kynlegt, ef það er allt í einu núna, sem er svona geysileg eftirspurn eftir þessum vélum. Er það virkilega svo, að á s. l. ári, meðan þessir ágætu menn réðu, hafi verið komið í veg fyrir það, að innflutningsleyfi væru veitt til kaupa á þessum vélum? Hvernig stóð á því, að fjárveitingin var ekki notuð einu sinni að hálfu leyti á s. l. ári, en nú á allt í einu að flytja inn fyrir 6 eða 7 millj.? Ég fæ ekki skilið þær röksemdir og ég held því, að það sé ekki með neinu móti hægt að halda því fram, að þetta beri vott um einhverja óvinsemd til bændastéttarinnar, þó að þessi breyting sé gerð og menn hagi sér eftir því, sem lög gera ráð fyrir í þessu efni, meðan ekki er einu sinni eytt því fé, sem veitt hefur verið til þessara þarfa. Þá vildi hv. þm. S-Þ. ekki misbjóða Skálholti með því að leggja niður fjárveitingu til þess í ár. Það kann vel að vera, að það megi túlka það svo, að það sé verið að misbjóða Skálholti. En ég vil nú spyrja: Var þá ekki verið að misbjóða Skálholti í fyrra? Þá var þessi fjárveiting líka stórlega lækkuð og það talaði ekki nokkur maður um, að það væri verið að misbjóða Skálholti. Það er ekki fyrr en núna, sem hv. S-Þ. fær allt í einu svona mikla tilfinningu fyrir virðingu Skálholts. Það er kannske betra seint en aldrei. Það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á í ræðu hv. 1. þm. S-M. Hann byrjaði mál sitt hér með að ræða það, að Sjálfstfl. væri hér að leggja til að taka aftur það, sem hann hefði veitt á s. l. ári og væri að koma með kröfu um, að greiddur væri víxillinn, sem þá hefði verið gefinn út. Þetta átti að byggjast á þeirri staðhæfingu, sem æ ofan í æ hefur verið klifað á, að Sjálfstfl. hafi ráðið öllum kauphækkunum, sem urðu hér á s. l. ári. Það hefur nú oft verið á það bent af okkur sjálfstæðismönnum, að það væri okkur vissulega ánægjuefni, ef svo væri komið, að við réðum stefnu verkalýðshreyfingarinnar í landinu svo gersamlega, að það væri hægt að snúa þessari sterku hreyfingu gegn ríkisstjórn, sem stofnuð væri til þess að gæta hagsmuna hennar, eins ag vinstri stjórnin þó þóttist vera að gera. Og jafnvel forráðamenn Alþýðusambandsins höfðu látið Alþýðusambandið gerast aðila að stofnun kosningaflokks, sem gerðist svo aftur aðili að vinstri stjórninni. Ég held nú satt að segja, að það væri rétt fyrir hv. 1. þm. S-M., ef hann hefur nokkra tilhneigingu til þess að halda uppi virðingu þessarar stjórnar, sem hann þó manna mest gekk fram fyrir skjöldu að halda lífinu í, að þá ætti hann að hætta við þessa kenningu, vegna þess að það er engin kenning, sem er eiginlega jafnauvirðandi, ef svo má segja eða auðmýkjandi fyrir þessa stjórn og að fullyrða það, að Sjálfstfl., sem hafði verið talinn óhæfur til stjórnarsamvinnu, af því að hann hefði ekkert traust hjá verkalýðnum, hafi allt í einu, eftir að stjórn verkalýðsins var mynduð, fengið þau óhemjulegu áhrif, að hann hafi getað eyðilagt allar ráðstafanir þessarar sterku stjórnar vinnustéttanna í landinu, sem hún var kölluð. Ég skil ekki í öðru, en menn geri sér ljósa grein fyrir því, hversu hlálegt er að halda fram kenningu sem þessari, enda er þetta auðvitað gersamlega gert út í loftið. Ástæðan fyrir kauphækkunum á s. l. sumri var einfaldlega sú, eins og sérfræðingar hafa bent á, að það vantaði allan botn í bjargráðin og það er eins og aðalsérfræðingur fyrrv. ríkisstj. hefur bent á í álitsgerð um þetta mál, að ástæðan til þess, að þau runnu út í sandinn, var fyrst og fremst sú, að það láðist algerlega að gera þær ráðstafanir, sem gera þurfti, til þess að þessi löggjöf kæmi að gagni. Ég hygg, að hv. 1. þm. S-M. eigi þessa álitsgerð og geti lesið hana sér til fróðleiks, og er það vissulega illt, ef hann hefur ekki kynnt sér hana, því að þar stendur það skýrum stöfum. Ég hef álitsgerðina því miður ekki við höndina núna, þannig að ég geti lesið upp úr henni, ég hef ekki lært úr henni kafla, þannig að ég geti farið með þá alveg orðrétt án þess að hafa hana fyrir framan mig, en ég get fullyrt, að þetta er efnislega rétt. Þá er þessi skemmtilegi útreikningur, sem hefur komið í Tímanum í einum 10 útgáfum, hvað niðurgreiðslurnar samsvöruðu mörgum öðrum póstum í fjárlögum. Ég skil nú ekki, hvaða tilgangi svona útreikningur á að þjóna. Auðvitað geta menn alltaf búið til svona dæmi sér til gamans um öll útgjöld ríkissjóðs. En ég vil nú spyrja hv. 1. þm. S-M.: Er það hans skoðun, að það hefði alls ekki átt að auka niðurgreiðslur og það hefði átt að láta vísitöluna halda áfram að hækka hömlulaust? Hann upplýsti það hér í ræðu sinni áðan, að framsóknarmenn hefðu lagt það fram sem grundvallartillögu, að kaupgjaldsvísitalan yrði bundin við 185 stig. Ég held, að það viti hver einasti maður, að slík ráðstöfun hefði ekki leyst þennan vanda og við hefðum staðið andspænis því að verða að leysa erfiðleika útflutningsframleiðslunnar með sízt minni framlögum, en nú hefur verið gert og auk þess orðið að gera sérstakar ráðstafanir til þess að halda niðri vísitölu, þannig að þessi festing vísitölunnar í 185 stigum hefði ekki gert nokkurt gagn. Hún er nú 175 stig og þó verður að gera allar þessar ráðstafanir. Þess vegna er sannleikurinn sá, að það að vera að bera saman verklegar framkvæmdir og niðurgreiðslur til þess að sýna fram á, hvað sé vitlaust að greiða niður vöruverð, er auðvitað gersamlega út í bláinn, því að ef vöruverðið væri ekki greitt niður, þá mundu fjárveitingar til þessara verklegu framkvæmda minnka að sama skapi. Þá kom þessi hv. þm. með gamla sönginn um það, hversu Sjálfstfl, hefði með öllu móti reynt að spilla fyrir erlendum lántökum og taldi hann nú kominn í klípu, þar sem nú þyrfti hann að gangast undir það að samþykkja að taka lán í Bandaríkjunum, sem undirbúið hefði verið af fyrrv. ríkisstj. Að vísu hélt hv. þm. því fram, að flokkurinn hefði verið mjög hikandi í þessu og um tíma hefði verið ákveðið að taka ekki lánið af ótta við það, að flokkurinn væri í svo mikilli klípu út af þessu, að hann gæti ekki út úr því komizt. Ég get nú huggað hv. þm. með því, að það hefur alls ekki haldið andvöku fyrir neinum, hvort ætti að taka þetta lán eða ekki og það hefur aldrei komið til tals að setja neitt bann á það, að ríkisstj. tæki þetta lán, ef það væri fáanlegt. Og ég gerði grein fyrir því í ræðu minni í dag, að áætlanir þær, sem gerðar væru um afkomu ríkissjóðs á þessu ári, byggðust á því, að þetta lán væri tekið. Og þar sem komið var að áramótum, þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj. hrökklaðist frá, var þess auðvitað enginn kostur að ætla að fara að umskapa allt efnahagskerfið á þann hátt, að það væri hægt að hverfa gersamlega frá þeirri stefnu, sem fylgt hafði verið undanfarin ár. Hitt er allt annað mál, að frá þeirri stefnu verður að hverfa. Það hefur verið bent á það af okkur, að það verður að hafa fulla gát á því, hve mikil erlend lán séu tekin. En því hefur aldrei verið haldið fram af Sjálfstfl., að það mætti alls ekki taka erlend lán. Það hefur hvergi sézt. Ég skal ekki fara út að rekja einstök atriði, sem hann minntist á varðandi aðfinnslur okkar um framgangsmáta hæstv. fyrrv. ríkisstj. um lántökur. En það er fyllilega hægt að rökstyðja og gera grein fyrir þeim skoðunum, sem fram voru settar af okkur sjálfstæðismönnum í sambandi við erlendar lántökur hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar. Þá vék hv. þm. að því, að það væri furðulegt, að ekki skyldu vera gerðar víðtækari sparnaðartill. í rekstri ríkisins, en fælust í till. okkar í 1. minni hl. fjvn., þar sem raunverulega væri aðeins ein sparnaðartill. í þessu efni, um lækkun kostnaðar við framkvæmd orlofslaga. Það hefur verið bent á það af hæstv. fjmrh., sem hefði átt að vera mjög ljóst fyrir hv. 1. þm. S-M., að slíkar ráðstafanir verða ekki gerðar fyrirvaralaust. Slíkt er útilokað. Í ýmsum tilfellum kann að þurfa þar skipulagsbreytingar, jafnvel lagabreytingar og það er því auðskilið a. m. k. manni, sem jafnlengi hefur fengizt við stjórn fjármálanna, að það verður ekki gert í einu vetfangi. Hitt er annað mál, eins og ég tók fram í ræðu minni í dag, að það er skoðun okkar, sem skipum 1. minni hl. fjvn., að það verði að taka til rækilegrar athugunar rekstrarútgjöld ríkissjóðs og reyna að finna úrræði til þess að draga úr þeim kostnaði. Ég skal fúslega játa, að ég hef fullkomlega opin augu fyrir ýmsum erfiðleikum, sem þar eru í vegi. Hv. 1. þm. S-M. taldi, að ég hefði góða aðstöðu haft til þess að fylgjast með því, þar sem ég hefði átt sæti í ýmsum sparnaðarnefndum, sem starfað hafa. Það er alveg rétt, og ég er ekki að gera mér neinar tyllivonir um, að það sé hægt að gera þar stórfelld átök nema þá með víðtækum skipulagsbreytingum í ríkisrekstrinum. Og það kann vel að vera, að við stöndum andspænis því að verða að gera okkur grein fyrir, hvers við erum megnugir og getum ekki haldið áfram, svo sem verið hefur undanfarin ár, að láta allt hækka stöðugt, um jafnvel hundruð milljóna á hverju ári, því að ef ekki á allt að kollsteypast, þá verðum við í þessu efni sem öðru að sníða okkur stakk eftir vexti og kann þá að fara svo, að það verði að gera ýmislegt annað en það, sem gott þykir. Þá fann hv. 1. þm. S-M. að því orðalagi í grg. fyrir till. 1. minni hl. fjvn., að þar væri talað um, að okkur væri ljóst, að þessar niðurskurðartill. á ýmsum framkvæmdaliðum væru ekki til frambúðar. Ég hef nú satt að segja ekki haldið, að nokkur maður léti sér detta í hug, að við með þessum till. værum að gera till. um það, hvernig haga ætti þessum fjárgreiðslum á næstu árum. Eins og gerð hefur verið grein fyrir, þá er hér um að ræða neyðarráðstafanir, ef svo má segja, til þess að tryggja það, að hægt verði að brúa hið mikla bil gjalda og tekna, sem nú er við að fást, með öðru móti, en því að feta þar í fótspor þau, sem gengin hafa verið, að brúa bilið með stórfelldum nýjum skattaálögum, sem hlytu að magna enn þann vanda, sem við er að glíma. Hvernig svo ástatt verður í þeim efnum við samningu næstu fjárlaga, getum við að sjálfsögðu ekkert um sagt, og ég held, að þess hafi aldrei verið krafizt af fjvn., að hún gerði einhver plön langt fram í tímann um það, hvernig ætti að afgreiða fjárlög á næstu árum. Inn í þetta blandaðist svo hjá hv. þm. í lokin kjördæmamálið, sem þeir framsóknarmenn eru ákaflega hræddir við og vilja fyrir hvern mun koma fyrir kattarnef, eins og ætíð vill verða eða a. m. k. má segja að sé mannlegt, þótt ekki sé það stórmannlegt, að menn vilji halda í rangfengin völd og óréttlæti, ef það er þeim til hagsbóta. Þetta skilja menn og virða bæði þessum hv. þm. og öðrum flokksbræðrum hans til vorkunnar, en slíkt hefur að sjálfsögðu ekki nokkur áhrif varðandi afgreiðslu þessara fjárlaga. Fjárlög verður að afgreiða, hvort sem stendur til að framkvæma kjördæmabreytingu eða ekki og það verður að standa andspænis þeim vandamálum, sem við er að glíma, burt séð frá slíkum átökum í þjóðfélaginu. Ég sé ekki ástæðu til þess að eyða lengri tíma til þess að ræða þau atriði, sem fram komu í ræðum þessara hv. tveggja málsvara Framsfl. Það er vitanlegt, sem enda kom fram í þeirra máli, að þeir að sjálfsögðu munu gera það, sem í þeirra valdi stendur, til þess að afflytja þessar till. og gera þær tortryggilegar, eftir því sem geta þeirra leyfir. En ég held nú sannast sagna, að ef þeir hefðu hugsað sér að ná einhverjum árangri með slíkum málflutningi, þá hefðu þeir átt að gera till. sínar öðruvísi úr garði, þannig að það skini ekki svo í gegn ábyrgðarleysið eins og hér blasir við. Og ég held það hljóti að vera dálítið raunaleg staðreynd fyrir hv. framsóknarmenn og ekki sízt fyrir fyrrv. hæstv. fjmrh., að hann og flokkur hans skuli nú vera þeir, sem af mestu ábyrgðarleysi taka afstöðu til fjármála ríkisins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við 14. gr. frv. til fjárlaga fyrir árið 1959, XXXVII, sem yrði, ef samþykkt yrði, tölul. 15. Það er um, að til tónskóla Siglufjarðar verði veittar 40 þús. kr. Þá hef ég flutt brtt. við brtt. á þskj. 391 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1959, frá fjvn., 13. gr., til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, tölul. 47, Siglufjarðarhöfn, að í stað 200 þús. kr. komi 400 þús. kr. Till. þessar eru á þskj. 409. Ég mun nú í stuttu máli ræða þessa liði nánar. Fyrir tveim árum var að tilhlutan Lúðrasveitar Siglufjarðar, verkamannafélagsins Þróttar og verkakvennafélagsins Brynju stofnaður tónskóli Siglufjarðar. Ráðinn var til skólans skólastjóri, Sigursveinn Kristinsson, hinn ágætasti tónlistarmaður. Sigursveinn hafði þá nýlokið tónlistarnámi í Austur-Þýzkalandi með mjög góðum vitnisburði, en áður hafði hann stundað nám við tónlistarskólann hér í Reykjavík. Það mun ekki ofsagt, þó að ég segi það hér, að Sigursveinn er talinn með efnilegustu tónlistarmönnum okkar, og mun vera hægt að fá umsagnir þekktra tónlistarmanna hér í höfuðstaðnum til staðfestingar þessum ummælum mínum. Það sýndi sig fljótlega, að mikill og almennur áhugi alls almennings á Siglufirði var fyrir þessari skólastofnun. Fjöldi barna og unglinga stundaði nám í skólanum fyrri veturinn og var aðallega kennt þar þá að leika á blokkflautur og nótnalestur. Voru á annað hundrað börn, sem voru fastir nemendur í skólanum. Skólagjaldinu var mjög stillt í hóf, eða 50 kr. á mánuði. Jafnhliða þessu var svo hafin kennsla á stærri og erfiðari blásturshljóðfæri. Nemendur í þeim flokki voru menn á ýmsum aldri, frá 16 til 40 ára. Jafnhliða þessari starfsemi var svo stofnaður blandaður kór, sem í eru yfir 40 manns. Sigursveinn hefur verið frá upphafi aðalþjálfari kórsins og leyst af hendi ótrúlega mikið og gott verk að dómi þeirra, sem bezt til þekkja. Hinn nýi söngkór hefur nokkrum sinnum sungið opinberlega og hlotið mjög góða dóma. Þessi ungi blandaði kór er nú sem stendur eini starfandi söngkórinn á Siglufirði fyrir utan kirkjukórinn, þar sem okkar gamli og velþekkti karlakór, Vísir, hefur ekki starfað undanfarin ár. Í vetur, eða á öðru starfsári tónskólans, hefur starfsemi hans mikið aukizt. Nemendatala skólans hefur vaxið allverulega og tekin hefur verið upp kennsla í fiðluleik og kennsla á ýmis blásturshljóðfæri stóraukin. Skólinn lagði í mikil hljóðfærakaup á árinu. Víð skólann starfa tveir fastir kennarar og sá þriðji, sem er tímakennari. Tónskólinn hefur ekki tekið upp kennslu í píanóleik, þar sem Tónlistarskóli Siglufjarðar hefur haldið uppi kennslu í þeirri grein. Það hljóta flestir að skilja, að jafnfjölþætt starfsemi og sú, sem tónskóli Siglufjarðar rekur, kostar allmikið fé. Tekjur skólans hafa ekki aðrar verið, en skólagjöldin, 15 þús. kr. styrkur frá bæjarstjórn Siglufjarðar og 10 þús. kr, frá Alþýðusambandi Íslands svo og styrkir og gjafir einstaklinga. Tónskóli Siglufjarðar hefur frá upphafi notið eindregins stuðnings verkalýðshreyfingarinnar og skólinn hefur notið ókeypis húsnæðis, ásamt ljósi og hita, sem verkalýðsfélögin greiða. Almenningur á Siglufirði kann vel að meta hina jákvæðu og merkilegu starfsemi tónskólans fyrir æskulýðinn í bænum. Mér er sagt t. d. og ég veit, að það er rétt, að á sama tíma sem bíósýningar standa yfir, eru nemendur skólans á æfingu í tugatali. Ég hef talað við fjölda foreldra úr öllum flokkum og öllum stéttum, sem telja, að stofnun tónskólans og starfsemi hans hafi nú þegar haft mjög góð og göfgandi áhrif á börnin í bænum og haldi þeim frá því að sækja óholla og miður æskilega skemmtanastaði, en láti tónlistarnámið sitja í fyrirrúmi. Ég held, að það verði ekki hjá því komizt að athuga örlítið, hvernig hið opinbera lítur á svona starfsemi. Maður skyldi ætla, að slík starfsemi mundi hljóta eindreginn stuðning allra þeirra, sem eru á því máli, að eitthvað beri að gera meira, en gert er fyrir æskulýð landsins og kannske á þetta alveg sérstaklega við stað eins og Siglufjörð, sem býr við mjög mikla einangrun fram yfir flesta aðra staði á landinu. Stjórn Tónskóla Siglufjarðar hefur sótt um, að skólinn verði settur á fjárlög 1959 og skólanum verði veittur 40 þús. kr. styrkur til starfsemi sinnar. Hæstv. menntmrh. hafði tekið mjög vel í þetta mál og beinlínis lofað því að veita málinu þann stuðning, sem hann mætti veita. Þegar beiðni tónskólans var rædd á fundi í fjvn., mun hafa komið í ljós, að a. m. k. sumir meðlimir fjvn., en ég vil þó undanskilja formann n., höfðu lítinn áhuga á málinu og einstaka meðlimir jafnvel sýndu því fulla andúð. A. m. k. er það staðreynd, að n. hefur ekki séð sér fært að taka upp neina fjárveitingu til skólans. Ég hef rætt nokkrum sinnum við hæstv. menntmrh. um þetta mál, en hann hefur færzt undan að gefa nokkur ákveðin svör um stuðning við málið þrátt fyrir áður gefna yfirlýsingu um hans mikla áhuga og velvild til skólans. Ég mun ekki ræða það nú, hvers vegna og af hvaða ástæðum hv. fjvn. hefur tekið þessa afstöðu til Tónskóla Siglufjarðar. Mér er kunnugt um, að menn úr flestum flokkum á Siglufirði hafa mjög ákveðið óskað eftir því við fjvn., að Tónskóli Siglufjarðar yrði tekinn inn á fjárlög, en að því er virðist án nokkurs árangurs. Það gæti verið mjög upplýsandi fyrir velunnara skólans að fá nánari upplýsingar frá fjvn. um þetta mál. Ég get nú á þessu stigi málsins látið útrætt um þessa till., en ég vil mega vænta velvilja og stuðnings hv. alþm. til þessa máls. Þá er það brtt. mín við brtt. fjvn. á þskj. 391, 13. gr., tölul. 47 Siglufjarðarhöfn, að í stað 200 þús. kr., eins og fjvn. leggur til að veitt verði til Siglufjarðarhafnar, komi 400 þús. kr. Siglufjarðarhöfn er ein af stærstu útflutningshöfnum landsins. Það er því hin mesta nauðsyn, að hafnarmannvirki séu mikil og góð. Þaðan er flutt út árlega fyrir marga tugi millj. kr. Miklar skipakomur eru til hafnarinnar, sérstaklega sumar- og haustmánuðina, en það er sá tími, sem síldarútflutningurinn er hvað mestur. Á síðasta ári voru t. d. saltaðar á Siglufirði 127 þús. tunnur, sem mun gera í erlendum gjaldeyri hátt í 40 millj. kr. Þar við bætist svo útflutningur verðmæta síldarverksmiðja ríkisins og síldarverksmiðjunnar Rauðku, sem er vitanlega mismunandi mikill eftir því, hvað verksmiðjurnar fá mikil hráefni. En á það hefur viljað bresta, að verksmiðjurnar fengju hráefni nema af mjög skornum skammti, a. m. k. var það s. l. sumar, þó að sumarið þá á undan væri verksmiðjunum hagstæðara, en nú. Útflutningur frá síldarverksmiðjunum hefur skipt oft og tíðum tugum millj. kr. Við útflutning síldarafurðanna bætist útflutningsverðmæti tveggja togara, sem gerðir eru út frá kaupstaðnum og nokkurra fiskibáta. Á þessari upptalningu sést, að Siglufjarðarhöfn er ein með stærstu útflutningshöfnum landsins. Nú eru hafnarmannvirki Siglufjarðar mjög úr sér gengin, t. d. er aðalhafnarbryggjan talin mjög léleg og lítt forsvaranlegt að afgreiða stærri lestarskip við bryggjuna, ef eitthvað er að veðri. Vitamálastjóra var það ljóst fyrir nokkru, að mesta nauðsyn væri til þess að endurbyggja hafnarbryggjuna sem allra fyrst. Það varð því að ráði milli hafnarstjórnar og vitamálastjóra að byggja hafskipabryggju sunnan á tanganum í beinu framhaldi af gömlu hafskipabryggjunni. Það verk er nú það langt komið, að vonir standa til, að sú bryggja verði tekin í notkun í sumar. Þá var og ákveðið að endurbyggja gömlu hafskipabryggjuna þannig að ramma stálþil utan um bryggjuna og jafnframt að hækka hana allverulega frá því, sem hún er nú, þar sem bryggjan hefur sigið allverulega, frá því að hún var byggð. Þessar miklu framkvæmdir í hafnarmálum Siglufjarðarkaupstaðar kosta að sjálfsögðu mikið fé, skiptir millj. kr. Hjá þessum framkvæmdum verður ekki komizt. Á Siglufirði rekur ríkið umfangsmikinn atvinnurekstur, þar sem síldarverksmiðjur ríkisins eru og hefur því beinna hagsmuna að gæta í þessu máli, auk þess sem Siglufjörður er langstærsti síldarsöltunarstaður norðanlands og veltur því á miklu, að næg og góð hafnarmannvirki séu á staðnum, svo að hægt sé að fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru í sambandi við hinn mikla útflutning, sem fer fram á tiltölulega stuttum tíma. Nú eru það tillögur hv. fjvn. að veita til Siglufjarðarhafnar aðeins 200 þús. kr. á yfirstandandi fjárlögum. Minna gat það tæplega verið. Mér er tjáð, að Siglufjarðarhöfn eigi ekki rétt á að fá meira fé í ár í samanburði við aðrar hafnir. Það má vel vera, að svo sé. En sé tekið tillit til allra aðstæðna, er þessi fjárupphæð, 200 þús. kr., fjarri öllu lagi. Ég ætla mér ekki hér að gera neinn samanburð á höfnum og fjárveitingu til þeirra víðs vegar um land, sjálfsagt eru til rök fyrir því að veita sömu upphæð eða jafnvel hærri til hafna víðs vegar um land, þar sem svo má segja, að ekkert er flutt út. En fjárhagslega séð kemur manni þetta mjög kynlega fyrir sjónir. Ég tel nú ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessar brtt. mínar, en mun óska eftir því við hæstv. forseta, að atkvæðagreiðslu um þær verði frestað til 3. umr., svo að hv. fjvn. gefist tækifæri enn á ný til að athuga þær milli umræðna. Óska ég þess hér með við formann nefndarinnar, að þessar till. mínar verði teknar fyrir í nefndinni. Ég er að sjálfsögðu fús til að gefa allar upplýsingar, sem ég hef, í sambandi við bæði þessi mál og mun afla þeirra, sem ég kynni ekki að hafa, ef þess yrði óskað. Um fjárlögin sjálf og þær brtt., sem fyrir liggja, væri að sjálfsögðu margt hægt að segja, t. d. um þá hlið málsins, sem snýr að landsbyggðinni utan Reykjavíkur. T. d. hefur verið lækkað tillag til Siglufjarðarhafnar úr 350 þús. kr. frá fjárlögum 1958 niður í 200 þús. kr., samkvæmt tillögum fjvn. og þá sjálfsagt vitamálastjórnar líka. Þá er enn fremur lagt til, að flestar verklegar framkvæmdir séu lækkaðar um 5%, atvinnubótaféð er skorið niður um 3.5 millj. kr., rafveituframkvæmdir um 10 millj. Fleira mætti telja. Ég skal engan dóm á það leggja, hvort fyrir þessum mikla niðurskurði, sem hér er lagt til að verði gerður, séu fullnægjandi rök. Ég skal fyllilega fallast á þá röksemdafærslu, sem hér hefur komið fram, að eins og þessum málum öllum er komið, þá er full ástæða til þess að gæta sparnaðar í ríkisrekstrinum yfirleitt, en hvort það á fyrst og fremst að ráðast í að spara á því, sem heyrir til verklegra framkvæmda, um það má sjálfsagt mjög mikið deila. Hæstv. ríkisstj. hefur marglýst því yfir og nú síðast hæstv. fjmrh., að engir skattar og engir tollar skyldu hækkaðir, engar nýjar álögur lagðar á þjóðina. Fyrir liggur nú hækkun á áfengi og tóbaki, sem áætlað er að muni nema 25 millj. kr. Leyfisgjald af bílum skal hækka úr 160% í hvorki meira né minna en 300%, eða um 140%. Hér er ekki um neinn smáræðis skatt að ræða, sem fyrr eða síðar hlýtur að lenda á öllum almenningi í hækkuðum fargjöldum. Því miður verður líka að viðurkenna þá staðreynd, að tóbaksnotkun almennings er mjög almenn, hækkun á þeirri vöru er því aukinn skattur á alla þá, sem þessar vörur nota, o. s. frv. Ég ætla ekki að tala um brennivínið, ég get alveg fallizt á það, að það megi hækka. Ég hef aðeins bent hér á örfá dæmi, sem sýna mjög ljóslega, hvert stefnir. Það, sem þó er alvarlegast við þessi mál, er það, að með nokkra eða jafnvel flesta tekjuliði frv. er að mínum dómi teflt alveg á tæpasta vað, en aftur á móti er hætt við, að útgjaldaliðir frv. fari fram úr áætlun, a. m. k. hefur það verið reyndin undanfarin ár. Ég hef ekki mikla trú á því, að þar á verði mikil breyting frá því, sem áður hefur verið, heldur jafnvel þveröfugt. Gert er ráð fyrir stórauknum innflutningi á hátollavöru og þá vitanlega á kostnað nauðsynjavarnings, Ég verð að telja slíka stefnu stórvarhugaverða, auk þess sem engin trygging er fyrir því, að hægt verði að selja miklu meira magn af hátollavörum, en nú hefur verið gert undanfarið. Benda má á, að kaupgjald í landinu var af hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar lækkað um hvorki meira né minna en 13.4% með lögum og niðurgreiðslum. Ekki benda slíkar ráðstafanir til þess, að kaupgeta almennings hafi aukizt, heldur þvert á móti. Kaupgeta almennings hefur stórlega rýrnað, um það þarf ekki að deila. Ég tel það því mikla bjartsýni hjá hæstv. ríkisstj. að ætla að auka mikið frá því, sem er, innflutning hátollavara. Um fram komin nál. 1., 2. og 3. minni hl. skal ekki rætt hér. Ég vil þó taka það fram, að ég er samþykkur í flestum atriðum brtt. 2. minni hl., tel þær mjög raunhæfar og til stórbóta, ef samþykktar yrðu, frá því, sem nú er. Að lokum vil ég leyfa mér að benda hv. alþm. á till. á þskj. 409, XIII, sem við hv. 8. landsk. (BjörnJ) flytjum, fjárveiting til Sjálfsbjargarfélaga, þ. e. félaga fatlaðra, til þess að koma á fót félagsheimilum og vinnustöðvum fyrir öryrkja, 250 þús. kr., til vara 100 þús. kr. Ég bendi hér aðeins á þessa till., sem fyrri flm. mun frekar skýra frá. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri, enda liðið á nóttu og margir á mælendaskrá.



Herra forseti. Á þskj. 409, í IX. lið, hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárlaga um, að við 14. gr. bætist nýr liður: til uppeldisheimilis fyrir ungar stúlkur, 300 þús. kr. Þessi till. er um nauðsynjamál, sem oft hefur verið lagt fyrir hæstv. Alþ. Gísli Jónsson bar fram tillögur um þetta mál ár eftir ár. Í fyrra og hittiðfyrra voru fluttar um þetta till. Og fyrir hátt á þriðja tug ára bar frú Guðrún heitin Lárusdóttir fram till. um stofnun hælis fyrir vangæf börn og unglinga og var þar átt við unglinga, sem framið höfðu afbrot eða að öðru leyti reynzt svo erfið, að þeirra eigin foreldrum eða uppalendum, barnaverndarnefndum og lögreglu reyndist ókleift að koma þeim á réttan kjöl. Slíkt hæli eða heimili er ekki enn þá til í landinu fyrir telpur og hefur þó þörfin fyrir það mjög vaxið, enda þjóðin langtum fjölmennari nú, en þá. Fólksfjölgun hefur orðið mikil í þéttbýli og bæjum og skapast vitaskuld hér á landi eins og annars staðar ýmis sérstök vandamál í þéttbýlinu varðandi unglinga og þeirra félagsskap og því meiri yfirleitt sem á byggðinni er meira stórbæjarsnið. Barn, sem er ístöðulítið, ósjálfstætt eða viðkvæmt, getur á unga aldri leiðzt út í hnupl, önnur afbrot eða lausung, aðeins vegna þess félagsskapar, sem það lendir í, sjálfrátt eða ósjálfrátt, án þess að í því búi nokkur afbrotahneigð. Svona barn getur orðið að forhertum glæpamanni síðar meir, ef það fær ekki á unga aldri hina réttu aðstoð, hvort sem það er fólgið í leiðbeiningu, aðhaldi og umhyggju, kennslu eða eftir atvikum refsingu, þegar það á við. Má þá oft lítið út af bera, til þess að þær ráðstafanir komi að haldi, þegar um mjög erfið börn er að ræða. Eins getur barn, alveg án þess að í því sé nokkur eðlislæg brotahneigð, hneigzt til afbrota vegna beiskju út í umhverfi sitt, heimili eða forráðamenn og er þá aðalatriðið að styrkja öryggi þess, traust og tengslin við heimili þess og uppalendur. En svo illa getur tekizt til, að góður vilji og skynsamlegar ráðstafanir foreldra og umráðamanna þessara barna nái ekki tilgangi sínum, dugi ekki börnunum til bjargar. Þá er það skylda þjóðfélagsins að hlaupa undir bagga, alveg eins og við teljum það skyldu þjóðfélagsins að styðja þá, sem ekki geta bjargað sér sjálfir vegna örorku, elli, sjúkdóma o. s. frv. Alveg eins teljum við það skyldu þjóðfélagsins, sem er og hefur verið höfuðatriðið í allri okkar fræðslulöggjöf, að koma öllum til nokkurs þroska. Það þarf bara meira til að koma þessum börnum til nokkurs þroska, en öðrum börnum. Það var nú ekki ætlunin með mínum örfáu orðum að reyna að boða hér einhverja sálfræði- eða uppeldiskenningu og því síður að fara að flytja vandlætingarprédikun. Ég skírskota aðeins til lífsreynslu hv. þm. sjálfra, velvilja þeirra og skilnings á vandamálum unglinga og viðhorfum þeirra til lífsins. Flest okkar eru foreldrar og öll höfum við einhvern tíma verið börn. Aldrei finnst okkur horfandi í fé til að bjarga manni frá drukknun. Þeir unglingar, sem hvað eftir annað brjóta gegn lögum eða almennum siða- eða velsæmisreglum þjóðfélagsins í svo ríkum mæli, að þeim sjálfum, samborgurum þeirra eða verðmætum stafar háski af, eru á vissan hátt að drukkna, án þess að neytt sé tiltækra björgunaraðgerða, ef þau fá ekki þá aðstoð, sem þau eiga lagalegan og siðferðilegan rétt til. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa bréf, sem barnaverndarnefnd Reykjavíkur sendi hv. fjvn. í janúar s. 1. og hljóðar svo, - það er dagsett 19. jan. 1959: „Í 37. gr. laga nr. 29 frá 1947, um vernd barna og ungmenna, segir svo: Ríkisstj. er skylt, eftir því sem fé er veitt til þess í fjárlögum, að setja á stofn og reisa hæli, þar sem vistuð skulu börn og ungmenni, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á glapstigum. Skulu hæli þessi að minnsta kosti vera tvö, annað handa stúlkum, en hitt handa piltum. Eins og hv. nm. er kunnugt, hefur nú um nokkurra ára skeið verið rekið slíkt heimili fyrir drengi að Breiðuvík í Rauðasandshreppi, og er árangurinn af þeirri starfsemi með miklum ágætum. Sambærilegt heimili fyrir stúlkur er nú orðið knýjandi nauðsyn og hefur raunar verið svo um alllangt skeið. Samkvæmt upplýsingum kvenlögreglunnar hér í Reykjavík hefur hún á s. l. ári haft afskipti af eða verið beðin að aðstoða 57 stúlkur á aldrinum 12–18 ára. Nokkrum þessara stúlkna, sennilega 20–25, hefði tvímælalaust verið fengin hælisvist, ef slík stofnun hefði verið til reiðu. En eins og nú standa sakir, er næstum ókleift að gera málum þessara stúlkna þau skil, að til verulegs gagns megi verða. Nú, þegar líður að afgreiðslu fjárlaga, leyfir barnaverndarnefndin sér að vekja athygli yðar á þeirri brýnu þörf, sem hér er fyrir hendi og skorar á yður að gera um það till., að nú verði tekið upp í fjárlög nokkurt framlag til stofnunar og rekstrar slíks stúlknahælis sem gert er ráð fyrir í lögum um vernd barna og ungmenna. Allra virðingarfyllst, Guðmundur Vignir Jósefsson, formaður.“ Jafnframt hef ég í höndum bréf frá þeim tveimur lögreglukonum, sem starfa hér í bæ, og felur það í sér áskorun til Alþ. um sama efni. Hv. fjvn. sá sér ekki fært að taka upp þennan nýja lið, fremur en sæg af öðrum erindum, sem vafalaust hafa mörg góð mál að geyma. En skiljanlegt er á þeim tímum, sem nú eru, að ógerningur er að sinna öllum málum, sem menn vildu annars gjarnan styðja, þegar fjárhagurinn væri betri. Mér er ljóst, að upphæðin í þessari till. hrekkur ekki fullkomlega til, langt í frá. Hitt vakti fyrir mér, að strax væri veitt þetta byrjunarframlag og svo mætti hugsa sér, að veitt yrði meira fé síðar meir, þar til framkvæmdum væri lokið. Fjárveiting þessi, þótt lítil sé, hlyti að flýta fyrir því, að þetta heimill kæmist upp og má þá búast við, að sá hæstv. ráðherra, sem þessi mál hefur með höndum, kveði upp úr um staðarval í þessu skyni, en álit nefnda, sem starfað hafa að rannsóknum í þessum málum, fela í sér ýmiss konar lausnir. Aðalatriðið er ekki, hvar þetta vistheimili verður stofnað, heldur að það verði stofnað. Skiptir þá miklu, að til forstöðu fáist gott fólk, helzt með sérmenntun til þeirra starfa. Er mér kunnugt um, að til mun vera sjóður, sem ber nafn Guðrúnar heitinnar Lárusdóttur. Upphæð hans er nálægt 100 þús. kr. Tilgangurinn er að styrkja með framlögum úr honum stúlkur til að búa sig undir starf við eða forstöðu slíks uppeldisheimilis. Það væri vafalaust gott og gagnlegt að hafa samband við stjórn þessa sjóðs, ef stofnun uppeldisheimilis verður ráðin. Nú í vetur hefur hæstv. menntmrh. (GÞG) valið sem bráðabirgðalausn þá leið, að stúlkum, sem eru hælisvistarþurfi, verði séð fyrir dvöl á uppeldisheimilum erlendis, en ríkissjóður standi straum af kostnaði. Sú tilhögun mun ekki ætluð til frambúðar samt og leysir vitanlega ekki af hólmi þörfina á vistheimili hér á landi fyrir stúlkur. Þess vegna er þessi till. flutt. Það hefur oft munað litlu hér á hæstv. Alþ., að mál þetta næði fram að ganga og ég vona, að hv. fjvn. athugi till. þessa gaumgæfilega fyrir 3. umr., og í trausti þess, að af því verði jákvæður árangur, leyfi ég mér að taka hana aftur til þeirrar umr.



Herra forseti. Er fyrrv. hæstv. ríkisstj. lagði fram á Alþ. frv. að efnahagslögum s. l. ár, var í grg. fyrir því frv. gerð ýtarleg grein fyrir því, að frv. væri miðað við þær tekjur, sem almenningur í þessu landi gæti vænzt að hafa. Það var bent á það, að atvinnuvegir landsmanna þyldu ekki hærri launagreiðslur og bæri að stefna að því að halda sig við þann ramma, sem þar var lagður og mundi þá atvinnuvegunum vegna vel og útflutningur aukast, og gæti þá komið til nýrrar tekjuöflunar hjá almenningi í landinu. Ekki hafði þessi löggjöf staðið lengi, þegar þáverandi stjórnarandstæðingar með Sjálfstfl. í broddi fylkingar tóku höndum saman um kauphækkanir og aðrar ráðstafanir til þess að eyðileggja áhrif þessarar löggjafar. S. l. sumar voru þessi mál sótt af kappi, svo sem kunnugt er og skorti þá ekki, að menn voru hvattir til kauphækkunar, og minnist ég þess, að Alþýðublaðið, blað núverandi hæstv. ríkisstj., spurði um það, hvernig stæði á því, að Dagsbrún hækkaði ekki kaupið eins og hinir. Ég held, að hæstv. fjmrh. hefði átt að athuga þá, að sjáandi menn hefðu þurft að sjá og heyrandi að heyra. Þessar aðferðir gengu fram til hausts. Framsfl. fylgdi þessari efnahagslöggjöf eftir betur, en aðrir stuðningsflokkar fyrrv. ríkisstj. Á s. l. hausti lagði hann til, að áfram yrði haldið á þeirri braut, sem mörkuð var, þegar efnahagslöggjöfin var sett og lagði fram till. í fyrrv. ríkisstj. til þess að fylgja eftir því, sem um var raunverulega samið, þegar löggjöfin var sett. Eins og kunnugt er, náðist þá ekki samstaða innan þeirrar ríkisstj. um endanlega lausn þessa máls, og fór því svo sem fór, að ríkisstj. baðst lausnar. Það verður að segja það eins og er, að þeir Alþýðuflokksmenn stóðu ekki á verðinum þá, þó að þeir brigzli öðrum um það núna, að þeir standi ekki á verði og horfi ekki á staðreyndirnar. Ef efnahagslöggjöfinni frá því í fyrravor og till. Framsfl. í haust hefði verið fylgt eftir, þá stæðum við ekki frammi fyrir þeim vanda, sem við stöndum nú. Ég vil því skírskota til þess í upphafi máls míns nú, þegar hér hafa verið látin falla orð um það, að Framsfl. hafi magnað verðbólgudrauginn. Þegar við hófum hér störf eftir nýárið í vetur, þá var því lýst yfir úr forsetastóli, að nú skyldu mál leyst innan þings, en ekki utan. Okkar virðulegi, ágæti forseti taldi sig mundu endurheimta virðingu Alþingis, sem mjög hefði skort á að hefði verið þá um skeið. Ég verð að segja það, þó að ég meti þennan hæstv. forseta mjög vel, að þá kunni ég líka vel við þann ágæta forseta, sem var að kveðja forsetastólinn um áramótin og taldi ástæðulaust að segja þetta í hans garð. Hann hafði séð vel fyrir virðingu Alþingis, meðan hann var í forsetastóli og satt að segja kunni ég miklu betur við hann þar, en í því sæti, þar sem hann situr nú. Ef til vill finna einhverjir ástæðu fyrir því, en ég hygg líka, að hæstv. forsrh. muni finna sjálfur ástæðu fyrir því seinna, að þetta er ekki mælt út í bláinn. En hvað hefur svo gerzt? Hvernig hefur málum verið til lykta leitt? Ég veit ekki annað, en það hafi verið ráðstafað í niðurgreiðslur á annað hundrað millj. án þess að tala um það við þm. Ég veit ekki annað, en það hafi verið samið við útveginn án þess að tala um það við alþm. Hæstv. fjmrh. gat um það hér áðan, að það hefði ekki verið vani að gera það. En ég vil segja þessum hæstv. ráðh.: það hefur ekki fyrr setið hér stjórn á Alþ., sem hefur stuðzt við álíka marga þm. og nú er. Ríkisstj. styðst ekki við þingmeirihluta og hefur ekki möguleika til þess að koma löggjöf fram í Alþ. Það var því fullkomin ástæða til þess, að hún bæri sig saman við Alþ., þegar hún tók jafnútgjaldamiklar ákvarðanir og þarna var gert. Og ég vil taka það fram, að ég tel mig ekki bundinn af þessum ákvörðunum hæstv. ríkisstj., enda ekki það skynsamlegar, að það sé ástæða til þess að fylgja þeim eftir. Við þetta er afstaða okkar framsóknarmanna miðuð í grg., sem við höfum lagt fram í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna. Það er nokkur ástæða til að veita sérstaka athygli afgreiðslu þeirra fjárlaga, sem nú er verið að afgreiða. Allt frá því 1950 hefur Framsfl. farið með fjármál í þessu landi. Eysteinn Jónsson, hv. 1. þm. S-M., hefur verið fjmrh. í öll þessi ár. Á þessu tímabili hafa skuldir ríkissjóðs lækkað um 20 millj., nettóeignaauki ríkissjóðs hefur aukizt um 780 millj. Ríkissjóður hefur haft greiðsluafgang, sem hefur verið ráðstafað, og nú á að ráðstafa um 160 millj. og hefur þessu fé verið varið í framkvæmdir í landinu, til ræktunarsjóðs, byggingarsjóðs sveitanna, veðdeildar Búnaðarbankans, íbúðalána, verkamannabústaða, fiskveiðasjóðs og í aðrar nauðsynlegar framkvæmdir. Á þessu tímabili hafa verið tekin inn á fjárlög stórir fjárlagaliðir, svo sem atvinnuaukningarfé, fé til raforkuframkvæmda. Allt þetta hefur miðað í þá átt að byggja landið og byggja það allt. Það hafa verið stóraukin framlög til sjúkrahúsmála, til atvinnuleysistrygginga er nýr liður, til vísinda í þágu atvinnuveganna, þátttaka í skólakostnaði hefur verið aukin og annað eftir því. Þó að þetta hafi verið gert á þessu tímabili, hefur þó jafnframt verið unnið að því að lækka beina skatta, svo sem gert var 1950 og 1954, þegar sparifé var gefið frjálst og beinir skattar á einstaklinga voru lækkaðir um 29%. Á s. l. ári voru samþ. skattfríðindi sjómanna og giftra kvenna, sem vinna utan heimilis. Á allt þetta er vert að minna einmitt nú í sambandi við þá fjárlagaafgreiðslu, sem hér á að fara fram. Það má líka benda á, að það, sem gert hefur verið á þessu tímabili, er allt greitt og meira en það, eins og ég hef þegar tekið fram, en ekki miðað við það, að féð verði greitt af framtíðinni. Því er ekki að neita, að þrátt fyrir það, þó að svona vel hafi verið á fjármálum ríkisins haldið, eins og ég hef hér greint, þá hafa verið til menn í þessu landi, sem hafa haldið því fram, að betur mætti með þau fara, það væri sukk, sem þyrfti að fjarlægja, mikið mætti spara á fjárlögum. Og meira að segja hæstv. forsrh. hélt því fram í áramótaræðu sinni, að það væri auðvelt að lækka útgjaldaliði fjárlaganna um nokkra tugi milljóna. Það var því beðið með nokkurri eftirvæntingu eftir þeirri fjárlagaafgreiðslu, sem nú er að fara fram. Menn biðu eftir því að sjá nú, hvar sukkið hafði verið, sjá nú sparnaðinn; sem var svo auðvelt að leysa af hendi og sjá nú, hvernig þessi nýja forusta í fjármálunum mundi afgreiða fjárlögin. Og hvernig er svo afgreiðslan hjá hæstv. núverandi ríkisstj. og stuðningsliði hennar? Ef ég lít á afgreiðsluna frá sjónarmiði þeirra stjórnarsinna, þá er hún þessi: Þeir ætla að nota til þess að afgreiða fjárlögin í ár 25 millj. kr. greiðsluafgang frá s. 1. ári. Það á að nota 30 millj. af Sogstollum, sem ekki koma heldur aftur. Það á að geyma 20 millj. kr. halla í útflutningssjóði. Og það á að lækka verklegar framkvæmdir og önnur áætluð útgjöld um 49 millj. Því er svo jafnframt lýst yfir í nál. 1. minni hl., að þetta sé ekki hægt að gera nema í eitt sinn, það verði að taka þetta inn á fjárlögin aftur. Og þær viðbætur, sem hafa verið núna samþykktar af skólum, mundu þýða það, að við mundum þurfa að verja til þeirra 5 millj. kr. hærri upphæð á næsta ári. Og hvað segir þá þetta? Þegar þetta er samanlagt, þá kemur út 130 millj. kr. Það eru tekjur, sem ekki er hægt að reikna með, eða lækkanir, sem ekki er hægt að nota aftur, þegar fjárlög verða samin á nýjan leik. Væri það sanngjarnt að fara að kenna þeim, sem við fjármálunum taka um, að þeir séu að leggja á nýja skatta, þegar þeir afla fjár til að mæta þessari fjárþörf? Það væri skrýtið, ef svo væri gert. Og svo er verið að tala um það hér, að það sé verið að afgreiða fjárlög með ábyrgð og framsýni og að við framsóknarmennirnir sýnum hið mesta ábyrgðarleysi í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu, þegar við bentum á þetta. Hér eru nú samt ekki öll kurl komin til grafar, því að þegar litið er á tekjuáætlun fjárlaganna, þá kemur þar annar hlutur upp. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að menn vildu hafa það svo, að hér væri ekki um ábyrga afstöðu að ræða og hér væri ekki fyrir öllu séð og taldi, að þeir væru með þessu að drótta einhverju að ráðuneytisstjóranum í viðskmrn., sem hefur unnið að þessum málum. En hvað sagði sá ráðuneytisstjóri á fundi fjvn.? Hann sagði um tekjuáætlunina, að hún væri svo teygð, að það mætti ekkert út af bera. Hann lýsti því yfir á fundi fjvn., að það væri ekki hægt að reikna með því, þó að meiri gjaldeyrir væri til umráða á þessu ári, að það væri hægt að nota hann til að flytja inn hátollavörur. Ástæðan væri sú, að þær væru orðnar það háar í verði, það væri erfitt að selja þær og það væri erfitt að fá þá, sem verzla, til þess að verzla með þær. Það væri svo mikið fjármagn bundið í þessum vörum, að þeir, sem við viðskiptin eða verzlunina væru, veigruðu sér við að kaupa mikið af þeim. Þessi maður, þessi ráðunautur ríkisstj., hann lýsti þessu yfir, að þannig væri þetta, hér væri því allt á tæpustu nöf og væri ekki hægt að reikna með betri árangri, þó að gjaldeyrisaðstaðan yrði betri, en búizt væri við. Enn fremur sagði hann, að minnsta tilfærsla á milli flokka í hátollavörunum gæti haft hin mestu áhrif á þessa áætlun, eins og hv. 1. þm. S-M. benti hér á. Ofan á þetta bætist svo, að þegar búið er að teygja tekjuáætlunina á fremstu nöf eftir þessari innflutningsáætlun, sem ég er þegar búinn að sýna fram á að er í rauninni óhugsandi að geti staðizt, þá er aðeins gert ráð fyrir 15 millj. kr. til þess að mæta umframgreiðslum. Sjá allir, hvað hér er langt gengið, þegar fjárlögin eru upp á milljarð, að reikna þá með einum 15 millj. fyrir umframgreiðslum. Þess vegna mun hér bætast nokkuð við þetta, sem ég nefndi hér áðan. Og minn ágæti kunningi, hv. 2. þm. Eyf. (MJ), var að tala um það í sambandi við till. okkar framsóknarmanna um ráðstöfun á greiðsluafgangi s. l. ár, að það væri eins og að ætla sér að byggja húsið, en hugsa ekki um að stífla lækinn, sem flæddi inn á túnið. En hvernig verður með lækinn, þegar á að fara að semja næstu fjárlög? Þá vantar upp í gáttina og ég held, að hann flæði yfir, þó að það sé beðið eftir því núna, að hann flæði ekki inn á túnið, fyrr en kosningar eru um garð gengnar. Það er þessi stefna, sem hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar fylgir, að lifa fram yfir þær. Þá er komið að sparnaðartill. Það var fullkomin ástæða til að ætla, að þegar hæstv. núverandi stjórnarlið tæki við fjármálunum, þá mundi vera leitað eftir því að sýna sparnaðartill. Það var nauðsynlegt fyrir þá að sýna sukkið og ég held, að þeir hefðu gjarnan viljað láta það sjást núna fyrir þessar kosningar. Og hverjar eru svo sparnaðartill.? Það er auðvelt að lækka fjárlögin um nokkra tugi milljóna. Jú, vafalaust hefur það verið auðvelt, en merkilegt er, fyrst það er svona auðvelt, að menn skyldu þá ekki finna betri leið, en hér er fundin. Um alþingiskostnaðinn ætla ég ekki að fara að ræða mikið. En ég verð að segja það, þótt ég að vísu þekki hæstv. fjmrh. sáralítið, en ég bjóst ekki við, að hann væri jafnfyndinn og hann er. Það er ekki nema mjög fáum mönnum gefið að gera skemmtilegt gys að sjálfum sér. En það er hæstv. ríkisstj. að gera með tillögunni um alþingiskostnaðinn. Ég vil benda á það, að á s. l. ári voru þm. heima janúarmánuð, nú komu þeir strax eftir áramót. Það vita allir, að þetta hefur í för með sér aukinn kostnað. Þing stendur nú fram í maí og það er reiknað með aukaþingi í sumar. Í sambandi við það er ferðakostnaður, sem ekki kom til á hinu árinu. Og svo ætlar nú stjórnarliðið sér að fjölga hér alþingismönnum. Einhvern veginn þarf að koma þeim fyrir hér á þessu hæstv. Alþingi, og það verður einhver kostnaður við það að koma inn nýliðunum. Og ég er sannfærður um það, að hæstv. fjmrh. er annaðhvort að gera að gamni sínu eða hann vonar - og það vildi ég nú frekar að væri hans skoðun og ósk, - að þeir nái ekki fram með sína þingmannafjölgun. Það væri vonandi, að svo færi. En annað getur ekki legið á bak við þetta spjall þeirra. Þá var hæstv, ráðh. að tala hér um Skipaútgerð ríkisins. Það er hægt að benda á það í sambandi við rekstur skipaútgerðarinnar á þessu ári, að hafnargjöld og vörugjöld hafa aukizt. Á s. l. ári fékk skipaútgerðin greiddar skaðabætur, sem ekki koma til greiðslu á þessu ári. Þessar upphæðir samtals eru nærri millj. kr. Það er ekki litið á það, þegar er verið að gera áætlun núna. Og í sambandi við tryggingarnar man ég ekki betur en tryggingagjöldin væru tæpar 3 millj. kr. Ég man heldur ekki betur en forstjóri skipaútgerðarinnar upplýsti, að það væri upp undir 2 millj. kr., er tjónbætur á skipunum frá tryggingunum hafa numið. Það er líka um þessar tryggingar að segja, að skipin eru tryggð fyrir algeru tjóni, og það kostar líka sitt. Þess vegna er sparnaðurinn á þessari tillögu sáralítill. En það var annað: það átti að hækka þessi tryggingagjöld um 700 þús., og það var komið í veg fyrir það, en það var ekki farið að reikna með þeim sparnaði í þeim áætlunum, þegar fjárlögin voru samin. Ég man það í fyrra, að þegar við þá lækkuðum tillag til iðnskólans í Reykjavík, vegna þess að hann hafði ekki eytt sinni fjárveitingu, þá var litið á það eins og venjulegt tillit framsóknarmanna til Reykjavíkur. Þá var það bara árás á Reykjavík, en ekki neinn sparnaður, sem þar var verið að innleiða. Nú þykir þetta góð og gild vara. Stærsti liðurinn í sparnaðartillögum hæstv. ríkisstj. er á raforkumálunum. Þegar vinstri stjórnin kom að völdum, hækkaði hún framlag til raforkumálanna um 10 millj. kr. á fjárlögum. Þetta tekur nú stjórnarliðið til baka - og ekki nóg með það, heldur taka þeir 5% af því, sem þá er eftir. Mig minnir, að ég læsi það í blaði stjórnarliðsins, að sparnaður væri fögur hugsjón. Já, mikið held ég að fólkinu, sem þráir rafmagn og situr rafmagnslaust, mikið held ég að því finnist um þessa fögru hugsjón. Ég held, að það lýsi nú samt ekki af henni hjá því, sem ekkert rafmagn fær. En þar þarf ekki að jafna, á milli fólksins, sem í dreifbýlinu býr og ekkert rafmagn fær, þá þarf ekki að hugsa um jöfnuð með tilliti til hinna, sem að rafmagninu sitja. Nei, þá kemur stjórnarliðið og segir: Þetta getur beðið, hér má spara, það er svo fögur hugsjón að spara á þessum lið. - Og nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. Hún segist ætla að leysa þetta mál með því að taka lán. Til þess að hægt verði að sjá fyrir rafmagnsmálunum í ár, eins og til er ætlazt í framkvæmdaáætlun raforkuráðs og til þess að greiða greiðsluhallann af rafveitum og afborgun af erlendum lánum, bráðabirgðalánum, sem þarf að greiða á þessu ári, - til þess að framkvæma 10 ára áætlunina og þá raforkuáætlun, sem raforkuráð hefur samþykkt, þá þurfa þeir að útvega lánsfé, auk þess sem gert er ráð fyrir, að bankarnir láni hér samkv. eldri samningum, um 67 millj. kr. tæpar. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Ætlar hún sér að leysa málið á þennan veg? Ætlar hún sér að útvega auk þess, sem bankarnir lána, sem reiknað er með að séu tæpar 14 millj. kr., að útvega 67 millj. kr.? Já, það var þá um orlofsmerkin. Ég get tekið undir það með hv. þm. S-Þ., að mér leiddust orlofsmerkin, þegar ég sem sveitarstjóri fór að fást við þau. Ég fór eitthvað að tala um það, hvort það væri ekki hægt að losna við þau og greiða orlofið út með launum. En þá kom til mín fullorðinn maður, Alþýðuflokksmaður, og hann sagði: Nei, þetta er ekki heppilegt. Það er nefnilega mikils virði fyrir okkur að fá þetta greitt í orlofsmerkjum. Ef þú borgar okkur þetta út vikulega eins og hin launin, þá týnist þetta hjá okkur, en þegar þú borgar okkur þetta í orlofsmerkjum og við límum það inn í orlofsbókina okkar, þá eigum við dálitla fjárhæð eftir árið, nokkra upphæð, sem kemur okkur að gagni og við vitum, að við höfum fengið orlofsmerki. - Ég skal segja ykkur það: Það var nokkur hugsjón í þessu máli hjá Sigurjóni Ólafssyni, sem ég held að hafi borið það fyrst fram hér á þingi og ég er sannfærður um það, að honum fyndust örlögin grimm, ef hann væri hér núna og sæi sína gömlu félaga, fyrstu ríkisstjórn Alþfl., sópa þessari hugsjón sinni í burtu. Um ábyrgðirnar hefur verið rætt hér og ætla ég ekki sérstaklega að fara út í það. Byggingar á jörðum ríkisins eru einnig á þessum lista. Það er þó vitað mál, að það er búið að lofa hærri upphæð í greiðslum, en eftir stendur á fjárl. eða um það bil og þá er ekkert eftir fyrir því, sem kann að koma hér eftir. Það er kannske hægt að gera svona hluti, þegar menn hugsa um að komast aðeins fram yfir nokkra mánuði, en það er ekki hægt, ef menn ætla sér að lifa eitthvað lengur. Hæstv. fjmrh. tók það fram hér áðan í sambandi við niðurskurðinn á verklegu framkvæmdunum, að þetta væri í raun og veru enginn niðurskurður, vegna þess að kaupgjaldið í landinu hefði lækkað frá því í fyrra og það ynnist meira fyrir þessar upphæðir núna, en í fyrra. En sannleikurinn í málinu er sá, að kaupgjaldið núna er hærra, en það var í fyrra. Þess vegna vinnst minna fyrir upphæðirnar núna, en vannst þá. Þetta getur hæstv. fjmrh. kynnt sér, ef hann hefur ekki vitað um það áður - og kannske hættir hann við niðurskurðinn, þegar hann fær þessi sannindi í hendurnar. Það er nefnilega ekki þetta, að kaupgjaldið sé lægra núna, heldur er það hærra. Ein af þessum sparnaðartillögum þeirra, sem sprottnar eru af fögru hugsjónunum, er að taka út framlag til Menntaskólans í Reykjavík, lækka til Menntaskólans á Akureyri og Sjómannaskólans hér. Ég verð að segja það eins og er, að mér finnast þetta heldur kaldar kveðjur. Það er búið á nokkru árabili að vera með þessa liði á fjárlögum og það er búið að veita til Menntaskólans í Reykjavík tæpar 10 millj. kr., á Akureyri yfir 4 millj., Stjórnarráðshússins 7 millj. kr. - og svo förum við nú að sópa þessu öllu í burtu og við segjum, að það sé gert vegna þess, að það séu erfiðleikar í landinu. Það er þó sannanlegt, að s. l. ár var reglulegt góðæri og máli mínu til sönnunar vil ég nefna, að það er ætlazt til þess, að tekju- og eignarskatturinn gefi okkur 17 millj. kr. meiri tekjur nú, en árið áður. Það er ekki af því, að neitt hallæri sé í þessu landi, því að fólkinu vegnar vel. Samt þykir nú ástæða til að hafa þetta í sparnaðarliðunum. Ýmislegt er það fleira, sem maður er nokkuð undrandi yfir. Það var verið að ræða hér um vegaviðhaldið áðan og hv. 2. þm. Eyf. var að tala um það, að við hefðum ekki verið svona sinnaðir í fyrra. Mig minnir nú, að hv. 2. þm. Eyf. væri ekki ánægður við okkur, af því að hann vildi gjarnan fá þessa fjárhæð hækkaða. En hækkunin, sem hefur átt sér stað á viðhaldsfénu, er bara fyrst og fremst miðuð við þær hækkanir, sem hafa orðið síðan og sérstaklega urðu miklar hækkanir hjá bifreiðastjórum á s. l. ári, auk þess sem þjóðvegirnir eru alltaf að lengjast og notkun þeirra að aukast. Það er þess vegna ekki undarlegt, þó að vegaviðhaldið fari hækkandi, og það er mjög fráleitt að ætla sér að lækka viðhald til þjóðvega, á sama tíma sem hæstv. ríkisstj. ætlar sér að ná verulegu fjármagni af innflutningi á bílum. Það hefur hér verið rætt nokkuð um barnaskólana í sambandi við þennan niðurskurð. Það verður að segjast alveg eins og er, að það var auðvitað miklu eðlilegri máti að taka ekki fjárframlag til jafnmargra nýrra skóla inn á þessu ári eins og gert var, en að fara svona aftan að siðunum. Því er þannig varið, að þegar búið er að taka skóla inn á fjárlög, þá verður að ljúka greiðslunni á fimm árum. Og við það var miðað í frv., það gerði ráð fyrir fullum fjárveitingum handa þeim skólum, sem byrjað var á. Og það var auðvitað miklu eðlilegra, fyrst hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að fara að höggva í þennan lið, að byrja á færri nýjum skólum. Ég minnist þess nú, að þegar fjárlög voru afgreidd hér 1957, þá var hækkað framlag til íþróttasjóðs úr 1200 þús. í 1600 þús. Þá var fjárþörf þessa sjóðs 8.4 millj. kr. Nú er hún 13.1. Samt þykir ástæða til að lækka nú liðinn um 5%. Ég man ekki betur en þá væri flutt hér á Alþingi till. um, að til Laugardals gengi 1 eða jafnvel 2 millj. Nú sé ég að vísu, að það er komin hér till. um 500 þús. og væri það eðlileg hækkun til íþróttasjóðs. En skrýtið finnst mér, að það skuli nú hafa verið lagt í þennan lið og höggvið á hann einnig. Þá er það um framlag samkv. jarðræktarlögum. Hér er auðvitað um áætlunartölur að ræða og ég held, að hæstv. ríkisstj. hefði haft fullkomna þörf fyrir það, að einhvers staðar hefði verið þannig áætlað, að hún hefði kannske getað haft þar afgang. Þegar fer að líða á árið, munu þeir, sem þá kunna að stjórna, ábyggilega finna fyrir því, að þörf hefði verið á slíku. En núv. hæstv. ríkisstj. telur sig ekki hafa þörf fyrir það. Við bíðum og sjáum, hvað setur. En ekki hef ég trú á því, að hún reynist í þessu öðrum stjórnum fremri um að halda fjárlagagreiðslum innan þess ramma, sem hugsað er. Á undanförnum árum höfum við mjög keppt að því að klæða landið, bæði í sandgræðslu og skógrækt. Á s. l. ári var byrjað á því að dreifa áburði úr flugvél í tilraunaskyni í sambandi við sandgræðsluna. Þessi tilraun er hin merkilegasta og það var tekin inn á þetta fjárlagafrv. nokkur fjárhæð í þessu skyni. Nú er samt lagt til að fara í þennan lið allan og sömuleiðis skógræktina og taka 5% af því. Víða er nú við komið og ekki allt af hyggindum gert. Þó er hér fyrir mér liður, sem vekur sérstaka athygli á sér. Eins og kunnugt er, hafa mörg óhöpp skeð í sambandi við sauðfjárveikivarnirnar, síðan fjárlagafrv. var samið. Upp kom í Dalasýslu sauðfjárveiki sunnan girðingar, meiri en reiknað hafði verið með, og það, sem mest er þó og hættulegast, er það tilfelli, sem kom upp á Reykjanesi nú fyrir stuttu. Samt lætur hæstv. ríkisstj. sér detta í hug að lækka liðinn til sauðfjárveikivarna, miðað við girðingar, um 5%. Ég hef ekki trú á því, að t. d. hv. þm. N-Ísf., sem flytur hér á Alþ. þáltill. um, að það skuli gera allt til þess að koma í veg fyrir, að sýkin komist til Vestfjarða, eins og mikla nauðsyn ber til, geti látið sér detta í hug að fylgja þessari till. Hér er ekki verið að hugsa um það, hvað er hægt, aðeins hugsað um það eitt, hvernig hægt er að krækja saman þeim endum, sem ríkisstj. þarf að krækja saman til þess að sýnast fram yfir kosningar. Og þá er hér smáliður, sem er til vatnsveitna. Þessi liður hefur staðið óhreyfður um nokkurt skeið. Umsóknir munu vera yfir hálfa aðra millj., en liðurinn er aðeins 600 þús. kr. Samt er tekið af honum, til þess að enn þá færri njóti, en áður var og nauðsyn bar til. Og svo kem ég hér að síðustu að lið, sem ekki er síztur og það er til ríkisspítalanna. Allir vita, að það er verið að byggja stórbyggingu við landsspítalann. Starfsskilyrði prófessoranna, okkar færustu manna, eru þar slík, að þeir hafa varla herbergi til að hafa fataskipti í og verða að skera sjúklinga upp á göngum spítalans. Þeir hafa sýnt mikinn dugnað í sambandi við þessa framkvæmd. Það hefur verið reynt að pota þessari fjárhæð upp og leysa mál þeirra eftir föngum. Nú á að klípa af þessum lið á 3. hundrað þús. Ég verð að segja það, að það er lítill myndarskapur yfir sparnaði, sem svona er framkvæmdur. Og ég skal játa það, að ég hef þá ekki skilið sparnað rétt, ef þetta er sparnaður. Það getur verið undir vissum kringumstæðum eðlilegt að draga framkvæmdir, þegar þannig er ástatt, en það er ekki sparnaður, þó að framkvæmdir séu dregnar og það hefur ekki reynzt okkur til þessa neinn sparnaður fólginn í því. Ég held, að það muni reynast eins í þessu tilfelli. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að bændur í Þingeyjarsýslu mundu vafalaust benda þm. sinum á það, að hann þyrfti að gá betur að, hvort ekki væri einhvers staðar hægt að spara í ríkisrekstrinum. Ég held, að hæstv. ráðh. þyrfti að leita betur sjálfur að sparnaðartillögum, áður en hann fer að krukka í fjárl., eins og hér hefur verið gert. Ég er á því, að leitin hafi ekki reynzt eins létt hjá hæstv. forsrh. að sparnaðartillögunum og hann hélt um áramótin, fyrst hann fór að skera í hafnarbótasjóðinn. Nei, það, sem vekur sérstaka athygli, er þetta: Það eru engar sparnaðartillögur í þessu. Hér er aðeins um frestun á framkvæmdum að ræða og svo hitt, að áætla tölur án tillits til þess, hvað þær raunverulega verða. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að það væri nauðsynlegt fyrir okkur Framsfl.-menn að reikna það út, hvað dýrtíðin hefði kostað. Honum og eins hv. 2. þm. Eyf. virtist koma það illa, þegar við framsóknarmenn vorum að benda á það með tölum, hvernig fé hefði verið ráðstafað í sambandi við niðurgreiðslurnar. Ég vil endurtaka, að það hefði verið þeim hv. Alþfl.-mönnum hyggilegra að athuga fyrr, að vinnubrögð þeirra í fyrrv. ríkisstj. voru ekki heppileg og koma þeim nú í koll. Hv. 2. þm. Eyf. var mjög hneykslaður yfir því ábyrgðarleysi og því lýðskrumi, sem kæmi fram hjá okkur framsóknarmönnum í fjvn., yfir því, að við skyldum engar till. gera í sambandi við útflutningssjóðinn og afkomuna í heild. Ég hef drepið á það hér að framan. En skyldi nokkurn undra, þó að þessi hv. þm. væri nú hneykslaður? Þeir voru ekki seinir á sér, hv. sjálfstæðismenn, að bera fram sínar tillögur, þegar fyrrv. ríkisstj. sat að völdum. Þá komu þær bara vaðandi hér inn í d. fyrirhafnarlaust, - eða var ekki svo? Nei, mig minnir, að þá væri ekki hægt að bera þær fram, af því að þeir sætu ekki í ríkisstj., þá skorti allt, sem þyrfti, til þess að bera fram slíkar tillögur. Það er ekki að undra, þó að slíkir menn tali svo um lýðskrum og ábyrgðarleysi. - Og hvað er svo afgreiðsla fjárl. núna? Ber hún vott um mikla ábyrgð? Ég hef þegar bent á það. Það á að reyna að krækja saman með tekjuliðum, sem ekki er hægt að nota nema í þetta eina sinn og svo á að teygja tekjuáætlunina langt fram yfir það, sem hugsanlegt er að hún standist, og svo á að kalla þá, sem benda á þetta, sérstaka lýðskrumara og ábyrgðarlausa. Já, það er nokkuð skrýtið. Ég verð að segja það, að mér finnst afgreiðsla þessara fjárl. að mörgu leyti merkileg. Það er ekki amalegt fyrir okkur framsóknarmennina að fara út um landið með þetta plagg, sýna sparnaðartill. hæstv. ríkisstj., sýna sukkið hjá hæstv. fyrrv. fjmrh., sem er fólgið í þessum liðum, sem hér eru. Fólkið verður ekki undrandi, þó að hafi þurft að taka í lurginn á slíkum fjmrh. - Nei, það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki finna eina einustu till., sem gat heitið sparnaður og hún gat flaggað með. Ég verð að segja það, að ég stend mjög ráðþrota frammi fyrir því, að þeir skyldu vera svo litlir karlar. Hitt verð ég að segja, að það er öruggt, að hæstv. ráðh. þurfa ekki að kvíða því, að þeir verði skammaðir fyrir tekjuafgangana, sem þeir skilja eftir handa eftirmönnum sínum. En það getur verið, að þá finnist eitthvað af óreiðunni, skuldum, sem hv. þm. voru hér að tala mikið um í vetur, en óreiðan var bara sjóðir, sem þeir, sem við tóku, nota nú sér til framdráttar. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég endurtaka það, - ég vil spyrja hæstv. ríkisstj. um þetta: Er hún undir það búin að útvega það fjármagn í raforkuplanið, sem þarf til þess að koma fram þeirri framkvæmdaáætlun, sem gerð hefur verið? Og er hún undir það búin, ef henni tekst að koma hér í gegnum Alþ. að nota greiðsluafganginn í sína ríkisframfærslu, - er hún þá undir það búin að útvega byggingarsjóði ríkisins og byggingarsjóði Búnaðarbankans og veðdeildinni nýtt fé? Á undanförnum árum hefur verið hægt að nota greiðsluafgang ríkissjóðs til framfara í landinu. En nú er skipt um, enda komin ný ríkisstj. Það væri svo sem ástæða til þess fyrir okkur framsóknarmenn út af fyrir sig að vera ánægðir. En það er ekki ánægja yfir því að sjá, að það eigi að afgreiða fjárlög ríkisins með jafnmiklu gáleysi og ábyrgðarleysi og hér á að gera.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 409 þrjár brtt., sem ég vil fara um nokkrum orðum. Fyrsta till. er um 300 þús. kr. framlag til dráttarbrautar fyrir togara á Akureyri. Á Alþ. 1956 var samþ. till. mín og núverandi hæstv. dómsmrh. um 200 þús. kr. framlag í þessu skyni og hefur sú fjárveiting staðið óbreytt á fjárl. síðustu 2 ára. Með tilliti til þess, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða fyrir togaraútgerðina á Vestur-, Norður- og Austurlandi og raunar alla togaraútgerðina í landinu og jafnframt um eitt mesta áhugamál Akureyringa í atvinnulegum efnum, en upphæðin hins vegar smávægileg, vekur það furðu mína, að nú er lagt til að lækka þetta framlag um helming. Virðist mér, að slík lækkun nálgist spott á þjóðþrifamáli eða lýsi í bezta falli litlum skilningi á því. Því mun haldið fram, að eðlilegt sé að lækka þetta framlag til dráttarbrautar á Akureyri vegna þess, að þrátt fyrir 2 ára framlag úr ríkissjóði hafi enn ekki verið hafizt handa um framkvæmdir. Þessi röksemd er þó heldur léttvæg, þegar af þeirri ástæðu, að með sömu fjárveitingu mundi það taka ríkissjóð marga áratugi að greiða sinn lögboðna hluta framkvæmdarinnar, en allt að 80 árum samkv. till. fjvn. nú, - en þó fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að það eina, sem á hefur staðið með að hefja verkið, er það, að ekki hefur enn fengizt sú aðstoð af hendi ríkisvaldsins, sem óhjákvæmileg er, til þess að svo geti orðið, en Akureyrarbær hins vegar gert allt, sem í hans valdi hefur staðið, til þess að hrinda málinu áleiðis, og að því er ég hygg meira en flest - ef ekki öll - bæjarfélög hafa gert í hliðstæðum tilfellum. Þannig hefur bæjarfélagið lagt til hliðar til dráttarbrautarinnar ½ millj. kr. á ári í 3 ár, eða alls 1.5 millj. kr., en auk þess hækkað hafnargjöld í kaupstaðnum um allt að ½ millj. kr. á ári, og er sá tekjuauki hafnarinnar fyrst og fremst hugsaður til stuðnings þessu fyrirtæki. Þannig er nú handbært fé, að meðtöldu 2 ára framlagi ríkissjóðs, um 2 millj. kr., en auk þess má reikna með, að framlag bæjarins geti næstu ár numið um 1 millj. kr. á ári. Lágmarksbyggingartími slíks mannvirkis mun vera um 2 ár og mætti því gera ráð fyrir, að eigið framlag Akureyrarbæjar gæti orðið 4–5 millj. kr., þegar fyrirtækið gæti tekið til starfa, eða um ¼ hluti alls stofnkostnaðar a. m. k. og hygg ég ekki mörg dæmi til svo mikils eigin framlags bæjarfélags til hafnarframkvæmda og sýnir það vel það mat, sem allir flokkar í bæjarstjórn Akureyrar hafa á þessu máli og þar njóta þeir stuðnings allra bæjarbúa. Ég tel það alrangt og hættulegt, ef fjárveitingavaldið telur slíkt átak gefa tilefni til sérstakrar refsingar í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, nema þá vera skyldi, að Akureyringar og aðrir, sem þetta mál bera fyrir brjósti, séu hér að berjast fyrir óþurftarmáli, sem beri að stöðva eða hindra. Í því sambandi vil ég minna á, að nú er aðeins ein dráttarbraut til í landinu, sem tekið getur upp togara til viðgerða. Slík einokunaraðstaða hlýtur að hafa sín áhrif á viðgerðarkostnað togaraútgerðarinnar, sem er einn af stærstu útgjaldaliðum hennar. Þessi eina dráttarbraut getur ekki heldur fullnægt þörfum flotans, eins og hann nú er, um slipppláss og mun á næstu tímum verða enn ófærari um það, þar sem sá floti, sem við nú eigum, þarfnast æ meiri og kostnaðarsamari og tímafrekari viðgerða og allir gera sér einnig ljósa þörfina á stórfelldri aukningu flotans, sem hlýtur að verða á næstu árum. Árlega verða togarar, a. m. k. þeir, sem gerðir eru út utan Reykjavíkur og næsta nágrennis, fyrir miklum töpum í sambandi við siglingar þangað til viðgerða og þá ekki síður vegna þess, að þeir verða oft og tíðum að bíða langtímum saman eftir því að komast í brautina og verða af þeim sökum fyrir stórfelldum fjárhagslegum áföllum. Nú eru á Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum 18 stórir togarar og allmörg togskip. Í flestum tilfellum mundi þessum flota hentara að sækja viðgerðir til dráttarbrautar á Norðurlandi og mundi hann skapa slíku fyrirtæki eðlilegan starfsgrundvöll, sem styrkjast mundi við aukningu togaranna í framtíðinni. Það segir og sína sögu um nauðsyn þessarar framkvæmdar, að mörg bæjarfélög utan Akureyrar hafa staðið að samþykktum til stuðnings henni. Atvinnutækjanefnd mun og hafa tjáð sig fylgjandi málinu í tillögum sínum til hæstv. fyrrv. ríkisstj., og núverandi vitamálastjóri hefur talið, að þessi framkvæmd væri meðal þeirra, sem leggja bæri áherzlu á að ljúka á næstu 2–3 árum. En hvað hefur þá hindrað það, að hafizt yrði handa? Fulltrúar Akureyrarbæjar leituðu mjög eftir því við hæstv. fyrrv. ríkisstj., að hún greiddi fyrir erlendri lántöku til dráttarbrautarinnar. Því var þá jafnan svarað til, að þau erlendu lán, sem þá voru tekin, yrðu ekki notuð til hafnarframkvæmda, hins vegar væru þær næstar á blaði á eftir lántökum til tiltekinna málaflokka, sem allir hafa nú fengið nokkra úrlausn og enn mun fyrirhugað að fái verulegt erlent fjármagn af væntanlegu 155 millj. kr. láni í Bandaríkjunum. Það mætti því ætla, að nú væri röðin komin að lánum til hafnarframkvæmda, enda hefur verið í það látið skína, að verulegum hluta þessa væntanlega láns verði til þeirra varið. Ef svo verður gert, sem ég teldi eðlilegt og nauðsynlegt, mætti ætla, að röðin væri komin að því að styðja hið umrædda dráttarbrautarmál, svo að því yrði borgið. Við Akureyringar höfum skoðað fjárlagaframlagið til brautarinnar síðustu 2 árin sem viðurkenningu á nauðsyn málsins, en teljum, að það að kippa þeirri viðurkenningu út að hálfu leyti einmitt nú, þegar til úrslita hlýtur að draga um það, hvort ríkisvaldið ætlar að styðja eða fella framkvæmdaáætlanir okkar, sé hreint tilræði við okkar hagsmuni, sem hér fara í öllu saman við hagsmuni heildarinnar. Vil ég fastlega vænta þess, að þeir hv. alþm. verði ekki margir, sem bregða vilja fæti fyrir þetta mál, þótt við það vinnist 100–200 þús. kr. sýndarsparnaður. Sparnaðarvilji hæstv. stjórnarliða hefur alveg sérstaklega beinzt að flugvallaframkvæmdum, en í till. þeirra er lagt til, að framlög til flugvalla verði lækkuð um 2 millj. kr. frá fjárlfrv. En fyrri ríkisstj. mun hafa litið svo á, að þar sem hér er í vaxandi mæli um að ræða líftaugar samgangna í landinu og fjölmörg verkefni eru þar óleyst eða hálfköruð, væri óhjákvæmilegt að hækka þessar fjárveitingar nokkuð, enda hefur yfirstjórn flugmála gert tillögur um meira, en helmingi hærri upphæð, en stjórnarliðið ætlar að láta nægja. Akureyringar hafa ekki gleymzt í þessum niðurskurðartillögum fremur en öðrum, sem fram hafa komið frá hv. fulltrúum Sjálfstfl. og Alþfl., en mér telst til, að framlög til verklegra framkvæmda þar séu með till. hv. 1. minni hl. fjvn. lækkuð um 25% að meðaltali. Akureyrarflugvöllur er, sem kunnugt er, miðstöð flugsamgangna milli Reykjavíkur og Norður- og Austurlands og að auki þýðingarmikill varaflugvöllur fyrir millilandaflug, flugvöllur, sem getur ráðið úrslitum, jafnvel um líf eða dauða áhafna og farþega á millilandavélunum, ef flugvellir hér sunnanlands lokast. Fjárþörf vallarins til nauðsynlegustu framkvæmda er í ár a. m. k. 2.2 millj. kr., sem skiptast þannig í aðalatriðum: flugradíóið 400 þús., girðing flughafnar 80 þús., framhald byggingar flugstöðvar 500 þús., tæki til að halda vellinum opnum, snjóplógur og dráttarvél um 800 þús., slökkvibifreið 120 þús. og skuld frá 1957 300 þús. Þetta eru 2 millj. 225 þús., og auk þess er vitað, að full nauðsyn er á að fullgera athafnasvæði vallarins og enn fremur þyrfti að verja töluverðri upphæð til viðhalds flugbrautarinnar. Látum svo vera, að ekki sé unnt að sinna öllum þessum þörfum, en hitt er augljóst, að 625 þús. kr. framlag er með öllu óviðunandi. Að mati framkvæmdastjóra Akureyrarflugvallar er 1 millj. kr. hið allra minnsta, sem hugsanlegt er að komast af með og getur enginn efazt um það, sem nokkuð til þekkir, að svo er. Brtt. mín á þskj. 409 er í samræmi við þetta. Ég vil í þessu sambandi þakka hv. form. fjvn. fyrir það, að hann hefur lítið með meiri skilningi á þarfir Akureyrarflugvallar en aðrir hv. nm,., en hins vegar tel ég brtt. hans ófullnægjandi, þó að ég muni að sjálfsögðu greiða henni atkvæði, ef mín till., mót von minni, nær ekki fram að ganga. Þá er það að lokum till. mín á sama þskj. um að hækka framlag til barnaskóla á Akureyri úr 162 þús. og 250 kr. í 324 þús. og 500 kr., eða um 100%. Þegar bygging Oddeyrarskóla á Akureyri var hafin, var áætlun gerð, miðuð við þáverandi byggingarkostnað, og var sú áætlun að upphæð um 1.8 millj. kr. Framlagið, eins og nú er lagt til að það verði, er því í samræmi við gildandi lög, miðað við þessa áætlun og 5% sparnaðinn, en sé reiknað með raunverulegum kostnaði, sem viðurkenndur hefur verið af fjármálayfirstjórn skólanna, ætti framlagið að vera 355 þús. kr. Nú mun það rétt, að þeir, sem ráða skiptingu skólaframlaganna, hafa sjaldan eða ekki vikið frá þeirri reglu, sem mér virðist nú að vísu fáránleg, að miða við upphaflegar áætlanir, sem að sjálfsögðu eru gerðar af misjafnri nákvæmni. En hitt mun ekki vera óþekkt, að ef sýnilegt hefur þótt, að einhver skóli hafi af þessum sökum orðið mjög hart úti, þá hafa framlög verið greidd upp eða allt að því á fjórum árum í stað fimm, enda mun ekkert, sem bannar það. Hækkunartill. mín er miðuð við, að svo verði gert í þessu tilfelli og tel ég það lágmarkssanngirni, þegar þess er gætt, að enginn bær utan Reykjavíkur hefur á mjög mörgum síðari árum fengið tiltölulega minna í sinn hlut af því fé, sem varið er til barnaskólabygginga, en Akureyri og með þeim afleiðingum, að þrátt fyrir hinn nýbyggða Oddeyrarskóla skortir nú þegar mjög margar kennslustofur og óumflýjanlegt er án tafar að ráðast í byggingarframkvæmdir, sem munu kosta a. m. k. um 6 millj. kr. Þá er það till. mín og hv. 6 landsk. þm., að tekið verði upp 250 þús. kr., framlag til styrktar félögum fatlaðra, Sjálfsbjargarfélögunum, til byggingar félagsheimila og vinnustofa. Nokkrar umræður hafa orðið hér á hv. Alþingi um málefni öryrkja almennt, bæði í sambandi við lagafrv. um vöruhappdrætti S. Í. B. S. og einnig í sambandi við till., sem nefndarmenn í fjhn. Ed. flytja í sameinuðu Alþ. Í þessum umræðum hafa komið fram ýmsar gagnlegar og merkar upplýsingar varðandi starfsemi öryrkjafélaganna og félaga áhugamanna, sem að málefnum þeirra vinna og menn hafa virzt á einu máli um, að löggjafarvaldinu beri að styrkja og styðja þá þjóðþrifastarfsemi, sem þessi samtök vinna að. Enda þótt ég telji nauðsynlegt, að öll öryrkjamálin séu tekin til gagngerðrar meðferðar af mþn., álít ég ekki rétt að bíða álits slíkrar n. algerlega án þess að aðhafast nokkuð til styrktar Sjálfsbjargarfélögunum eða sýna þeim einhvern viðurkenningarvott nú þegar. En þau munu nú vera hinn eini hliðstæðs félagsskapar, sem engrar opinberrar aðstoðar nýtur enn sem komið er. Ég tel, að með Sjálfsbjargarfélögunum séu að rísa upp samtök, sem líkleg séu til að lyfta viðlíka grettistökum fyrir almenna öryrkja og S. Í. B. S. hefur lyft fyrir berklasjúklingana í landinu. Þessi félög eru nú starfandi í flestum kaupstöðum landsins og telja þegar hátt á 5. hundrað félaga, þótt ekki sé nema rúmlega hálft ár, síðan hið fyrsta þeirra var stofnað og hafa þau þegar safnað nokkru fé til þess að hrinda fyrirætlunum sínum í framkvæmd. En eitt fyrsta verkefni sitt telja þau að verði að koma upp félagsheimilum, þar sem jafnframt verði vinnustofur og vinnuskólar. Í einum kaupstað eru samtökin þegar u. þ. b. að koma sér upp slíku heimili. Ég held að „sparnaðarfyrirætlanir“ hæstv. ríkisstj, biðu ekki af því óbætanlegt tjón, þó að þessum verst settu þjóðfélagsþegnum væru veittar allt að 250 þús. kr., en um þá upphæð hafa þessi samtök sótt til fjvn. til þess að byggja vinnustofur og þjálfunarstöðvar. Ég vona, að þau mörgu velvildarorð, sem að undanförnu hafa verið látin falla hér á hæstv. Alþ. í garð öryrkjanna í landinu, reynist nú meira, en orðin ein og að þessi till. hljóti einróma samþykkt. Það er ekki ætlun mín að ræða hér almennt afgreiðslu fjárl. eða einstakar till., aðrar en þær, sem ég hef hér mælt fyrir í örstuttu máli. Þó get ég ekki stillt mig um að mótmæla alveg sérstaklega þeirri furðulegu sparnaðartill. hv. l. minni hl. fjvn., sem hlýtur að vera runnin frá hæstv. ríkisstj., að felld verði niður greiðsla orlofsfjár með merkjum. Ég vil spyrja um það, hvort leitað hafi verið álits verkalýðssamtakanna í þessu máli. Ég veit reyndar með vissu, að hafi það verið gert, þá getur svarið ekki verið nema hörð mótmæli. Þessi breyting jafngildir því að afnema orlofslögin að öllu leyti fyrir allt lausráðið fólk í landinu og breyta orlofsfénu í framfærslufé, sem eytt er jafnharðan og það er greitt. Ef verkalýðssamtökin hefðu aðeins verið að hugsa um launahækkunina í sambandi við baráttu sína fyrir því, að verkafólk nyti orlofs, hefðu þau vitanlega aldrei fallizt á það, að þetta fé kæmi aðeins til útborgunar einu sinni á ári. En barátta þeirra miðaði fyrst og fremst að því að tryggja það, að verkafólkið fengi aðeins þetta fé til þess að hvílast fyrir. Það var rétturinn og að nokkru leyti líka skyldan til hvíldar, sem verið var að berjast fyrir og var lögfest með orlofslögunum. Þegar það svo bætist við, að þessa breytingu á að gera rétt ofan í lögboðna kauplækkun, sem nemur meira en orlofsfénu, þá er augljóst, hvað er að gerast. Það er verið að svipta mikinn hluta verkalýðsins þeim mikilsverða rétti til hvíldar, sem orlofslögin veita. Þessari fyrirætlun mótmæli ég sem hreinni árás á félagsleg réttindi verkamanna og vil ekki trúa því fyrr en í fulla hnefana, að hún eigi meirihlutafylgi að fagna hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Samvinnunefnd samgöngumála flytur brtt. við 13. gr. fjárl., það er framlag til flóabáta, á þskj. 403. Frsm. n., hv. þm. A-Sk., veiktist skyndilega í dag og bað mig að gera grein fyrir tillögum n. Nefndinni er ljóst, að þrátt fyrir þörfina á því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs er ekki unnt að lækka framlög til flóabáta og meira að segja ekki unnt að láta þau standa í stað, nema með því móti að draga úr þeirri þjónustu, er þessar samgöngur veita, Útgerðarkostnaður flóabátanna hefur sannarlega ekki lækkað frá því í fyrra og lækkun vísitölu, sem nú er mjög vitnað til, nær ekki til þessara sjómanna, sem á flóabátunum eru. Hitt er aftur á móti staðreynd, að margir þessara báta búa við mjög bágborinn fjárhag, sumir með lítt viðráðanlegar skuldir, enda eru þessir flutningar enginn gróðavegur. Auk þessa verða þessir bátar oft og einatt fyrir tjóni, sem eigendur þeirra hafa enga möguleika til þess að ráða við nema með aðstoð og hana er ekki annars staðar að fá en frá hinu opinbera. Það væri vægast sagt að ráðast á garðinn, þar sem hann er lægstur, ef ætti að skera niður fjárveitingu til þessara samgangna. Það fólk í landinu, er nýtur samgangnanna með flóabátum, er ekki svo kröfuhart á önnur ríkisútgjöld, að réttlætanlegt sé að draga úr þessari þjónustu hins opinbera, eins og sakir standa. Sú þjónusta, sem flóabátarnir veita, er hins vegar ómetanleg fyrir þá landshluta, er njóta þessara samgangna og n. vill ekki mæla með því, að úr þessari þjónustu verði dregið. Þá var því hreyft í samvinnunefnd samgöngumála, að rétt væri, að samgmrn. í samráði við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins léti athuga, hvort hægt væri að auka þjónustu strandferðaskipa ríkisins við þá staði, sem flóabátar sigla til og breyta jafnframt að einhverju leyti ferðum bátanna, þannig að leitt geti til sparnaðar í rekstrarkostnaði. Vil ég taka þetta fram sérstaklega, að n. er því hlynnt, að þessi athugun fari fram, þótt vitað sé reyndar, að Skipaútgerð ríkisins getur ekki að neinu verulegu ráði hlaupið þarna í skarðið. Ég skal þá víkja að einstökum flóabátum: H/f Skallagrímur hefur skipið Akraborg í flutningum milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness. Í fyrra voru veittar 500 þús. kr. til þessa báts, en auk þess voru veittar 50 þús. á 22. gr., heimildagreininni. Sótt var um allmikla hækkun fyrir þennan bát, en n. leggur til, að bátnum verði veittar 650 þús. kr. Þá er lagt til, að Mýrabátur, sá er annast flutninga fyrir Mýrasýslu vestanverðri, fái sömu upphæð og áður, 3600 kr. Stykkishólmsbátur hafði í fyrra 450 þús. kr., auk þess 50 þús. á heimildagr. fjárlaganna og þar að auki voru honum greiddar 100 þús. samkv. sérstakri þál., sem samþykkt var í fyrra, eða alls voru þetta 600 þús. kr. N. leggur til, að honum verði veittar 500 þús. kr. og auk þess 75 þús. kr. til viðgerða á bátnum, eða alls 575 þús. kr. og er það þá heldur lægra, en hann fékk greitt samtals í fyrra. Flateyjarbátur á Breiðafirði fékk í fyrra 170 þús. kr., og leggur n. til, að hann fái sömu upphæð nú, en báturinn varð fyrir miklum skemmdum og hefur verið í viðgerð síðan um áramót og er ekki enn kominn til flutninga vegna þeirrar viðgerðar og vegna þess, að fé skortir til þess að greiða viðgerðarkostnaðinn. Sótt var um 130 þús. kr. fjárveitingu vegna þessarar viðgerðar á bátnum. N. leggur til, að veittar verði 65 þús. kr. og sé það fyrri greiðsla, og ætlast þar af leiðandi til, að á 2 árum fái báturinn þessa upphæð, 130 þús. kr. Langeyjarnesbátur, sem annast flutninga frá Stykkishólmi inn Hvammsfjörð, var með 18 þús. kr. í fyrra, en n. leggur til, að hann fái 25 þús. kr. nú. Djúpbátur, sá sem annast flutninga um Ísafjarðardjúp, hafði á fjárlögum í fyrra 460 þús. kr., auk þess 75 þús. kr. til viðgerðar á bátnum og 50 þús. kr. á 22. gr. fjárlaga, eða alls voru honum greiddar í fyrra 585 þús. kr. N. leggur til, að hann fái 560 þús. eða aðeins lægri upphæð, en hann fékk samtals greidda í fyrra. Patreksfjarðarbátur hafði 3 þús. kr. fjárveitingu í fyrra og leggur n. til, að hún verði óbreytt. Arnarfjarðarferja hafði 10 þús. kr. í fyrra, og n. leggur til, að sú upphæð verði óbreytt. Dýrafjarðarferja hafði einnig 10 þús. kr. í fyrra og leggur n. til, að það verði einnig óbreytt. Strandabátur í Húnaflóa hafði 100 þús. kr. fjárveitingu í fyrra og leggur n. til, að sú upphæð verði hin sama nú, en auk þess leggur n. til, að honum verði veittar 40 þús. kr. til vélakaupa. Það er óhjákvæmilegt fyrir þennan bát að kaupa nýja vél, og eigendur bátsins hafa ekki möguleika til þess og því er fallizt á þessa fjárveitingu honum til handa. Þá er það Norðurlandsbátur. Hann hafði í fyrra 450 þús. kr. á fjárlögum. N. leggur til, að þessi fjárveiting verði óbreytt, en auk þess var nú sótt um allháan byggingarstyrk, vegna þess að nú hefur verið keypt nýtt skip til þessara ferða. N. sá sér ekki fært að taka upp till. um slíkan byggingarstyrk á þessum lið fjárlaga, þótt hún hins vegar liti svo á, að full sanngirni mælti með því, að báturinn fengi slíka aðstoð. N. vísaði því þessari till. til hv. fjvn., og hún flytur nú till. um þetta atriði. Haganesvíkurbátur hafði 7 þús. kr. í fyrra, og n. leggur til, að það verði óbreytt. Hríseyjarbátur hafði 20 þús. kr. fjárveitingu í fyrra. N. leggur til, að hann fái 25 þús. kr. Flateyjarbátur á Skjálfanda hafði í fyrra 35 þús. kr. fjárveitingu, en n. leggur til, að hann fáí nú 40 þús. kr. Loðmundarfjarðarbátur hafði í fyrra 35 þús. kr. fjárveitingu og er lagt til, að sú fjárveiting verði óbreytt nú. En auk þess var sótt um 25 þús. kr. fjárveitingu nú vegna kaupa á björgunartækjum, sem bátnum er gert að skyldu eins og öðrum bátum að hafa, en eigendur bátsins hafa ekki möguleika til þess að fullnægja þessari skyldu sinni nema með aðstoð og því leggur n. til, að þessum bát séu einnig veittar 25 þús. kr. til kaupa á björgunartækjum. Mjóafjarðarbátur hafði í fyrra 87 þús. kr. og er lagt til, að sú upphæð verði óbreytt nú. Þá kemur Suðurlandsskip. Þetta er nú reyndar ekkert skip, þó að svo hafi staðið í fjárlögum um langt skeið, heldur er þetta aðstoð við vöruflutninga til Vestur-Skaftafellssýslu. Þessi upphæð var í fyrra 215 þús. kr., og er lagt til, að hún sé lítið eitt hærri, eða 225 þús. kr. Til bátaferða í Austur-Skaftafellssýslu og vöruflutninga til Öræfa voru veittar í fyrra 80 þús. kr., og leggur n. til, að það verði nú 100 þús. kr. Vestmannaeyjaskip hafði á fjárlögum í fyrra 350 þús. kr. fjárveitingu, en auk þess hafði það 50 þús. kr. fjárveitingu á heimildagrein fjárlaganna, 22. gr. Þessi heimild var notuð, og voru því þessu skipi greiddar 400 þús. kr. í fyrra. N. leggur til, að þessi upphæð verði óbreytt, þannig að það verði í einu lagi 400 þús. kr., í staðinn fyrir að þetta var í tvennu lagi í fyrra, eins og ég nefndi. Nú er gert ráð fyrir, að nýtt skip taki upp þessar ferðir seint á þessu ári. Það er því ekki víst, að þessi bátur þurfi að ganga allt árið í þessum ferðum. En þótt svo sé, sá n. sér ekki fært að lækka fjárveitingu til bátsins af þessum ástæðum. Það er vegna þess, að þó að á skorti einn eða tvo mánuði, að báturinn gangi allt árið, þá hefur útgerðarmaður núverandi flóabáts enga möguleika til þess að starfrækja bát sinn til annarrar atvinnu þann stutta tíma, sem eftir er af árinu og því er lagt til, að þessi upphæð verði sú sama og bátnum var greidd samtals í fyrra. Ég hef þá nefnt alla þessa flóabáta, en sundurliðun á þessu er í nál. á þskj. 402. Samkvæmt þessum till. verður heildarupphæð til flóabáta 3.605.600 kr. Þetta er 227 þús. kr. hærri upphæð en á síðasta ári, ef með er talið það, sem þá var greitt samkvæmt heimildum í fjárlögum og samkvæmt sérstakri þál. Samvn. samgm. flytur því þá brtt. við 13. gr., fjárlaganna á þskj. 403, eins og ég nefndi í upphafi, að í stað 3.078.000 kr., sem er í fjárlagafrv., komi 3.605.600 kr., eins og brtt. á þskj. 403 ber með sér. Allir nm. í samgmn. beggja þd. eru sammála um að gera þessar till., en einn nm., hv. 1. þm. Rang. (IngJ), skrifar undir nál. með fyrirvara. Ég ætla, að það þurfi varla að kvíða því, að þessi till. samvn. samgm. nái eigi fram að ganga, þar sem 10 hv. alþm. eru flutningsmenn að henni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við 13. gr. fjárlaga á þskj. 409. Till. er um að hækka framlag til steyptra og malbikaðra vega í kaupstöðum og kauptúnum um 1 millj. kr. Ég hef áður leyft mér að bera fram till, um breytingu á þessu framlagl. Fyrst lagði ég til, að tekinn yrði upp sá háttur, sem upphaflega var á hafður, þegar benzínskatturinn var lagður á, en þá var einmitt gert ráð fyrir, að verulegur hluti skattsins skyldi notaður til þess að greiða fyrir varanlegri gatnagerð í kaupstöðum og kauptúnum. Bifreiðafjöldinn var þá minni, en nú og varanlega gatnagerðin því ekki orðin eins aðkallandi, enda varð bið á því, að þetta væri notað og var þá hætt við að nota þetta ákvæði og það síðan afnumið, en féð látið renna í ríkissjóð og hefur svo verið síðan, að öðru leyti heldur en því, að 100 þús. kr. hafa árlega verið veittar á fjárlögum í þessu skyni. Í fyrra leyfði ég mér að leggja til hækkun á þeim lið. Nú er að því komið, að því verður ekki lengur skotið á frest að hefja varanlega gatnagerð, þar sem umferð er mest. Á hinn bóginn er fjárhagur flestra kaupstaða og kauptúna svo bágborinn, að erfitt er að rísa undir eins dýrum framkvæmdum og varanleg gatnagerð steyptra eða malbikaðra vega er. Mér virðist því, að lágmarkskrafa þessara aðila hljóti að vera, að ríkissjóður taki hér nokkurn þátt í, eins og upphaflega var til ætlazt. Kaupstaðirnir hafa nú myndað með sér samtök einmitt til undirbúnings frekari aðgerða í þessum málum og er því orðið tímabært að veita nokkurt fé á móti úr ríkissjóði. Ég leyfi mér að leggja til, að þessi upphæð verði í ár hækkuð upp í 1.100 þús. kr. Ég vil enn fremur leyfa mér að mæla nokkur orð fyrir annarri till., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt þm. N-Ísf., við 22. gr. fjárlaga, á þskj. 409 og fjallar um, að ríkisstj. skuli heimilt að gefa eftir söluskatt af meiri háttar hafnargerðum, brúargerðum og vegaframkvæmdum, sem unnar eru í ákvæðisvinnu. Við flm. þessarar tillögu fluttum fyrr á þessu þingi till, til þál. um vegagerð, þar sem m. a. var bent á að láta vinna slík verk í ákvæðisvinnu, eins og venjulegt er í nágrannalöndum okkar. Í umsögn vegamálastjóra til hv. fjvn. kemur fram, að vegamálastjórnin hafi með góðum árangri látið gera nokkrar brýr á Vestfjörðum í ákvæðisvinnu og telur hann, að með þessu hafi ríkissjóði sparazt talsvert fé. Enn fremur hefur Vegamálastjórnin sannprófað, að með því að nota beztu fáanleg tæki væri unnt að bera ofan í vegi, þar sem aðstaða er sæmileg, fyrir um helming þess, sem það kostar nú að meðaltali. Hins vegar er löggjöfin nú þannig, að ef vegagerðin annast verkið ekki sjálf, heldur fengi það í hendur verktaka í ákvæðisvinnu, þá yrði sá verktaki að greiða söluskatt, og torveldaði þetta, að unnt væri að fara frekar út á þá braut. Þessi till. er flutt til þess að lagfæra þetta. Hér er ekki verið að rýra tekjur ríkissjóðs. Ríkið fær ekki tekjur af þessu nú, ef opinberir aðilar annast verkið. Þvert á móti er ég þess fullviss, að nokkurn sparnað gæti í framtíðinni leitt af því, ef verktakar tækju að sér að vinna þessi verk í ákvæðisvinnu. Virðast þær tilraunir, sem gerðar hafa verið á þessu sviði, benda til þess, að svo sé.



Herra forseti. Það fer nú að líða svo á nóttina, að ég býst við, að menn hætti að heyra, skilja eða sjá, eins og hæstv. fjmrh. komst svo vel að orði um þessi efni hér í kvöld. Það er þess vegna til lítils að fara að bæta við þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þess að fá menn til þess að skilja og sjá, hvernig stefnt er um afgreiðslu fjárlaganna, sem hér liggja nú fyrir og till. eru um frá hv. stjórnarstuðningsmönnum. Það er því aðeins til þess að geta ekki ásakað sjálfan sig eftir á fyrir að hafa látið sinn hlut eftir liggja í þessum efnum, að ég segi hér örfá orð í þessum umræðum. Ég skal ekki hafa þessi orð mörg, enda gerist þess engin þörf, svo ljóst liggur fyrir, hvernig þessar till. tala. Í nál. hv. 1. minni hl. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Afgreiðsla fjárlaganna hlaut að markast af þeirri stefnu, er mörkuð yrði í fjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar .... beri að afla þeirra tekna án þess að hækka almenna skatta eða tolla.“ Það er því ekki að efa það, að hér liggur stefnan fyrir, sú er stjórnarliðar ætla að fylgja. Hún er alveg afmörkuð og skýr. Og hver er þá þessi stefna og á hverju á þjóðin von í þessum efnahagsmálum sínum í framtíðinni, ef núv. stjórnarflokkar ráða þar einhverju um í næstu framtíð? Sjálfsagt er þó hér svo hægt og svo varlega af stað farið í þessari stefnu, að meira mun von í framtíðinni og stærri skrefa í stefnunni, þegar frá líður. Það er sjálfsagt ekki talið varlegt að byrja mjög stórum skrefum við að sýna þessa stefnu, svo frýnileg virðist hún ekki vera, þegar á hana er litið og allra sízt nú undir tvennar kosningar. Þessi stefna, sem kemur fram í þessum till. hv. 1. minni hl., er í fáum orðum þessi: Skera niður allar verklegar framkvæmdir, byrja með 5% og enda - ja, hvar? Kannske verða það orðin 50% eftir eitt til tvö ár, ef þessir aðilar fengju þar um að ráða. Í öðru lagi færa inn fullkomið ábyrgðarleysi og sýndarmennsku um meðferð fjármála, eins og ljóst er af þeim liðum, sem þeir taka til niðurfærslu í þessum efnum. Og í þriðja lagi setja inn óskhyggju talna, en láta staðreyndir lönd og leið, m. ö. o. blekkja um, hvað hægt sé að gera og hvað ekki sé hægt að gera. Þetta er þá stefnan. Og hún liggur alveg ljós fyrir þjóðinni eftir þessum tillögum, sem fram eru lagðar. Það verður ekki annað lesið út úr þessari stefnu og skal ég nú benda á það með örfáum orðum og ljósum dæmum, að svo er. Niðurskurðurinn er alveg augljós, 5% á flestar verklegar framkvæmdir, en auk þess stórir liðir stórlega lækkaðir um framkvæmdir eða alveg þurrkaðir í burtu. Má þar fyrst nefna t. d. raforkuframkvæmdirnar, 10 milljónir, alveg þurrkað út. Og það er sagt, að í stað þess eigi að koma lán, sem verði tekin til þessara framkvæmda. En hvar er trygging fyrir, að það komi? Það er gengið hér inn á nýja leið í þessum efnum, í þessum aðaláhugamálum dreifbýlisins um að fá raforkuframkvæmdirnar áfram og haldið áfram 10 ára áætluninni og stuðningur ríkisins við það er alveg þurrkaður burt. Flugvellirnir eru stórlega lækkaðir, eins og bent hefur verið á og allt féð, sem lagt hefur verið til hliðar til framkvæmda í framtíðinni og má þar benda á í till. hv. 1. minni hl. til stjórnarráðsbyggingar, til skólanna, Menntaskólans á Akureyri og í Reykjavík, það er tekið í burtu. Það er búskapurinn, sem nú á að taka upp, að passa að safna ekki fyrir fé til þeirra framkvæmda, sem eru stórar og verður að safna til, ef á að vera hægt að framkvæma þær einhvern tíma. Atvinnuaukningarfé er stórlega lækkað, og allt er eftir þessu. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ), frsm. 1. minni hl. n., talaði hér um bónda, tók líkingu af því, sem þyrfti að verja jörð sína, hvort hann mundi ekki fyrst byrja á því að byggja flóðgarðinn til þess að verja land sitt, áður en hann færi í byggingarnar. Jú, það er sjálfsagt alveg rétt. Hann mundi gera það. En ég hygg, að hann mundi reyna að hafa varnargarðinn traustari, en hér er gert í þessum till. og ég hygg líka, að það væri lélegur bóndi, sem hugsaði eingöngu um varnirnar, en ekkert um það að byggja upp. Til hvers eru varnirnar þá, ef hætt er öllum framkvæmdum? Myndarlegur bóndi mundi vitanlega bæði reyna að verja jörð sína og um leið að byggja upp, því að ella er vörnin ónýt. Ef við gefumst upp við verklegar framkvæmdir í landinu, eins og hér virðist vera stefnt að, þá er vitanlega til lítils unnið á aðra hliðina. Till. hv. minni hluta í þessum efnum benda allar í þessa átt. Þá sagði hv. frsm. 1. minni hl. enn fremur, að Framsfl. sýndi sérstaklega ábyrgðarleysi við afgreiðslu þessara mála. Mér sýnist, að það sé hann einn, eins og alltaf hefur verið, sem sýnir fulla ábyrgð um það, að fjárlög séu afgreidd eins og raunveruleikinn liggur fyrir, en ekki eftir einhverri sýndarmennsku og eftir einhverri óskhyggju, sem kemur alls staðar fram í gegnum þessar tillögur, sem 1. minni hl. ber fram. Það er vitað mál, að þær geta ekki staðizt, þessar áætlanir, sem hann er með, það hljóta alveg óumflýjanlega, ef þessu er framfylgt, að myndast meiri skuldir, en verið hefur hjá fyrirtækjum hvarvetna, og sömuleiðis hlýtur líka að verða að koma fram margvíslegum lagabreytingum, ef þessar till. eiga að ná sínum tilgangi. Þetta er eins á öllum sviðum. Hæstv. fjmrh. bar sig að vísu mjög mannalega og sagði, að ríkisstj. hefði gert allt í raun og veru, sem þyrfti að gera og hún hefði lofað, hún hefði fært allt niður og allt væri í raun og veru í bezta lagi. Þó að búið sé að sýna honum fram á, hversu óraunhæfar þessar till. eru, sem fram eru bornar, þá er hans svar ekki annað en það, að þetta sé allt saman í bezta lagi, það sé eins og það eigi að vera, og detta manni helzt í hug, þegar maður hlustar á hann, þessí orð: „Vakri-Skjóni hann skal heita, honum mun ég nafnið veita, þó að meri það sé brún.“ Það er augljóst mál, að ef ekki verður annað gert í þessum efnum, en afgreiða fjárlög eftir þessu, þá verður komið í strand og stórlega skuldasöfnun, sem safnast hvarvetna, bæði hjá fyrirtækjum og öðru, sem nú er sýnt að eigi að skera niður. Ég álít því, að það sé fullkomið ábyrgðarleysi að afgreiða fjárlög, eins og nú standa sakir, eftir þessum till., sem hér liggja fyrir frá hv. 1. minni hl., og tel, að það þurfi, - ég vil ekki fara að fara út í einstaka liði, það er búið að rekja það svo rækilega áður og þess er engin þörf, - en ég vildi aðeins árétta það, að það er sjáanlegur hlutur, að það verður stórlegur halli á fjárlögum, ef þessar till. verða samþykktar og fjárlög afgreidd eftir því.



Ég vil fyrst mæla hérna nokkur orð fyrir tillögum, sem við þm. S-M. flytjum á tveimur þskj. Það er þá fyrst, að við leggjum til, að framlag til Eiðaskóla til að byggja á Eiðum hækki úr 136.500 kr. upp í 436.500 kr., eða um 300 þús. kr. Á Eiðum hefur undanfarið verið unnið að byggingu verknámshúss, allmikillar byggingar, en miðar seint áfram vegna þess, hve fjárveitingar hafa verið lágar. Þó mundi nú taka steininn úr, ef ekki fengist meira en gert er ráð fyrir í till. fjvn. Kostnaðaráætlun þessa húss hefur hækkað allverulega á síðustu missirum og þess vegna mun það taka nokkur ár að koma því upp, ef ekki fæst meira fé, en nú er gert ráð fyrir. Ég vil leyfa mér að vonast eftir því, að hv. fjvn, treysti sér til að mæla með þessari till. og taka hana til greina og er ekki ósennilegt að við, við atkvgr. mundum taka hana til baka til 3. umr., til þess að hún yrði skoðuð nánar. Þá eigum við 3 till. á þskj. 424. Það er fyrst till. um, að framlag til hafnargerðar á Búðareyri við Reyðarfjörð verði hækkað úr 50 þús. í 150 þús. kr. Hér er um verulega stóra framkvæmd að ræða og því óviðeigandi að veita svo lága fjárhæð eins og 50 þús. kr. til hennar og viljum við mjög eindregið óska eftir því, að hv. Alþ. vildi fallast á þessa brtt. og veita þess í stað 150 þús. kr. Þá er till. um að hækka framlag til hafnargerðar á Eskifirði úr 100 þús. kr. í 150 þús. kr. Þar stendur yfir mjög þýðingarmikil bryggjugerð, sem hefur ákaflega mikla þýðingu fyrir plássið og mundi satt að segja miða sorglega lítið áfram, ef eingöngu væru veittar þessar 100 þús. kr. En ofurlítið mundi þó miða betur, ef fallizt yrði á þessa brtt. Teljum við henni mjög í hóf stillt. Loks eigum við þarna brtt., afar þýðingarmikla. Hún er um að hækka fjárveitingu til Norðfjarðarflugvallar úr 300 þús. kr., sem 1. minni hl. eða fulltrúar stjórnarliðsins leggja til, - að hækka þessar 300 þús. kr. í 800 þús. kr. Ég gat um það hér fyrr í dag, að gert var ráð fyrir að ljúka þessum flugvelli á fjórum árum og það mundi verða mögulegt a. m. k. að ljúka honum á 5 árum, þremur árum hér frá, ef fengist 800 þús. kr. fjárveiting. En ef ætti að veita eingöngu 300 þús. kr., mundi taka 8 ár að ljúka við þennan flugvöll. Slíkt er alveg óhæfa að okkar dómi og ég vona að dómi allra, sem kynna sér þetta mál. Leggjum við því til, að þessi fjárveiting verði færð í 800 þús. kr. og þá veitt álíka mikið og raunverulega hefur verið látið til þessarar flugvallargerðar á undanförnum tveimur árum árlega. Væri þá hægt að ljúka þessum velli á 5 árum alls, í stað þess að áður hafði verið gert ráð fyrir 4 árum alls. Þá vil ég svara nokkru af því, sem fram hefur komið hjá hæstv. fjmrh. og hv. frsm. 1. minni hl. fjvn., en þeir véku mjög að því, sem ég sagði í kvöld, í sínum ræðum. Kemst ég ekki hjá að svara því að nokkru, þótt áliðið sé orðið nætur. Hæstv. fjmrh, sagði, að við framsóknarmenn gerðum okkur það til dundurs að leggja saman niðurgreiðslur þær hinar nýju, sem stjórnin og stjórnarflokkarnir hefðu efnt til og jafna þessum fjárhæðum saman við fjárveitingar til verklegra framkvæmda á fjárlögunum. Hann talaði um þetta í hæðnistón og jafnvel fullur af glensi, hæstv. ráðh. Honum virtist vera þetta mikið léttúðarmál og hafa gaman af, að þetta skyldi vera gert. En ég vil segja hæstv. ráðh. það alveg í fullri alvöru, að þetta er ekkert léttúðarmál eða nokkurt glens, sem hér er á ferðinni og þessi samanburður er gerður til þess að sýna þjóðinni það, hvert stefnt er af núv. ráðamönnum í þessum málum, þar sem þeir ráðast í hverja niðurborgunina annarri kostnaðarsamari og leggja svo til, að þessu fé sé mætt með því að skera niður verklegar framkvæmdir á fjárlögunum. Það er þess vegna engan veginn út í bláinn að bera þetta tvennt saman, eins og hæstv. ráðh. vildi láta í skína. Þvert á móti er það augljóst, að ekkert er þjóðinni nauðsynlegra, en að fá einmitt hugmynd um það, hvað verið er að gera með þessu niðurgreiðslufargani og hvað bíður framfaranna í landinu, ef þessu verður haldið áfram. Ég get ekki heldur stillt mig um í sambandi við þetta að benda einmitt á þann hugsunarhátt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. út af þessu. Hann sagði, að menn skyldu bara gera sér grein fyrir því, hvað gerðist eða hafði gerzt eða mundi gerast hér í landinu varðandi vöxt dýrtíðarinnar, ef ekki væri þessi háttur á hafður, sem sé sá háttur að greiða niður og nota framkvæmdaféð til þess. Samkv. þessum skilningi hæstv. ráðh. á verðbólgunni og dýrtíðarmálunum virðist það vera í hans huga eins konar náttúrulögmál, að verðbólgan hljóti að halda áfram að vaxa, það verði haldið áfram að nota vísitöluspóluna til þess að skrúfa hana upp og að engin leið sé til í þessu efni önnur en sú að kasta síðan framkvæmdafénu í gin þessarar sívaxandi verðbólgu, sem eigi sér stað eftir einhverju alveg ófrávíkjanlegu náttúrulögmáli, sem ekkert verði við ráðið. Þetta er hugsunarháttur hæstv, ráðherra. Þetta er hugsunarháttur þeirra manna, sem tala fyrir þeirri stefnu, sem mótar þetta fjárlfrv. eða þessa afgreiðslu á fjárlögunum, sem nú er verið að standa að. Og menn, sem hugsa svona, menn, sem hugsa á þennan hátt, að menn megi bara þakka fyrir það, að framkvæmdafénu sé kastað í þessa hít, því að annars komi annað verra, - hvert fara þeir með þessi mál? Þeir halda áfram að kasta fyrir ófreskjuna, þangað til allar verklegar framkvæmdir verða þurrkaðar út af fjárlögunum. Þeir halda áfram að kaupa sér stundarfrið þangað til. Það er þess vegna ekkert út í bláinn, að þjóðin skoði annars vegar, hverju kostað er til nýrra niðurgreiðslna og hins vegar, hve miklu fé er varið í verklegar framkvæmdir og framfarir víðs vegar um landið, því að hvað endist þessum mönnum lengi það fé, sem fer til verklegra framkvæmda, ef þeir fara fram sem nú horfir. Þetta er bara byrjunin, bara lítil byrjun, sem við sjáum núna, bara svona til prófs fyrir kosningar. Eftir kosningarnar er meiningin að halda þessari stefnu áfram. Þessi hugsunarháttur á að ráða: Verðbólgan sé eins konar náttúrulögmál, sem enginn geti við ráðið, og menn megi bara þakka fyrir, að það sé kastað í þá hít í niðurgreiðsluformi því fjármagni, sem áður hefur verið varið til framfaranna í landinu. Það er eins og þessir menn séu komnir í álög. Ég þekkti ekki þennan hugsunarhátt hjá hæstv. fjmrh. áður, sem hér kom fram. Ég hafði vanizt því, að hann hugsaði um þetta mál þannig, að það þyrfti að gera ráðstafanir, raunverulegar ráðstafanir til þess að taka vísitöluspóluna úr sambandi við kaupgjald og afurðaverð og koma þannig í veg fyrir þennan brjálaða víxlgang í þessum efnum og gera aðrar slíkar raunhæfar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Þá hafði ég gert grein fyrir innflutningsáætluninni og bent á, að með því að áætla tekjurnar eins og gert er og byggja það á innflutningi hátollavara og lækka innflutning fjárfestingarvara að sama skapi og jafnvel helztu neyzluvara og rekstrarvara til framleiðslunnar væri stefnt í sjálfheldu, sem hlyti að enda með öðru hvoru, að tekjuáætlunin hlyti að svíkja stórkostlega eða þá að almennar neyzluvörur og brýnustu nauðsynjar hlyti að vanta, en landið verða fyllt af lúxusvörum. Þessu svaraði hæstv. ráðh. bókstaflega engu. Það, sem hann sagði um þetta, var hreinlega út í hött. Hann fór að greina frá því, að ég hefði verið að deila á þá sérfræðinga, sem hefðu samið gjaldeyrisáætlunina, áætlunina um útflutninginn og gjaldeyristekjurnar. Ég minntist ekki á þessa áætlun einu orði og deildi ekkert á þá menn, sem að henni stóðu. Ég vefengdi þá áætlun, gjaldeyristekjuáætlunina, ekki í neinu. Það, sem ég gerði, var að vefengja eða benda á veilurnar í þeirri innflutningsáætlun, í þeirri áætlun um það, hvernig gjaldeyrinum yrði varið, sem hæstv. ráðh. og hans pólitísku hjálparmenn hafa gert, en ekki sérfræðingarnir í stjórnarráðinu. Þessar dylgjur hæstv. ráðh. um það, að ég hafi verið að ráðast hér á embættismenn, sem ekki bera neina pólitíska ábyrgð, eru þess vegna ósæmandi og alveg út í hött og bara til þess að leiða athyglina frá höfuðatriðinu, sem hæstv. ráðh. treysti sér ekki til þess að ræða, hvað þá heldur verja. Kem ég þá að því, sem hæstv. ráðh. sagði um innflutningsáætlunina, sem var höfuðmálið. Það eina, sem hann sagði efnislega um innflutningsáætlunina, var það, að bankarnir hefðu fengið fyrirmæli um að verja tiltekinni fjárhæð til þess að láta kaupa fyrir hátollavörur. Um það höfðu verið gefin út skýr fyrirmæli, svo sem menn skyldu ekki hafa áhyggjur af neinu. Það var það eina, sem máli skipti að dómi hæstv. ráðh., að það væru nægilega skýr fyrirmæli til bankanna um það, að innflutningur lúxusvara skyldi sitja í fyrirrúmi fyrir öllu öðru. Og það var ekki laust við, að hæstv. ráðh. væri hróðugur, þegar hann var að lýsa því, hvað þessi fyrirmæli væru skýr, því að hann tók það fram, held ég, tvisvar eða þrisvar, hvað þau væru greinileg, fyrirmælin, sagði hæstv. ráðh. Og hann gerði meira, hann var að útskýra það í talsvert löngu máli, hvað hann stæði miklu myndarlegar að þessu, en fyrrv. ríkisstj., því að hún hefði gefið mjög ógreinileg fyrirmæli um innflutninginn á lúxusvörunum og þess vegna hefði það farið svo hjá henni, að þar hefði allt of mikið orðið flutt inn af nauðsynjum, en of lítið af lúxusvörunum. En nú skyldi þetta ekki koma fyrir aftur, því að þessi fyrirmæli væru það greinileg, að menn ættu ekki neinar áhyggjur að hafa. Stefnan væri klár og framkvæmdin í góðum höndum og þar vel frá öllu gengið. Já, þetta er nú ekki neitt lítið til þess að státa af. Mér sýnist á hinn bóginn hér stefna heldur óvænlega, þegar litið er á gjaldeyrisáætlunina í heild og þessi fyrirmæli, sem hæstv. ráðh. er svo hreykinn af, að hann hafi gefið bönkunum eða stjórnin. Þegar litið er á þetta tvennt og svo að hinu leytinu á það, hvernig horfir þá með innflutning á öðrum vörum, því að það þarf ekki lengi að skoða innflutningsáætlunina, sem liggur fyrir og ég ræddi hér í kvöld eða í dag, til þess að sjá fullgreinilega, að það verður þröngt fyrir dyrum um innflutning helztu nauðsynja, ef það á að standa á þessum fyrirmælum, sem ríkisstj. hefur gefið bönkunum, - hvernig lízt mönnum yfirleitt á þessa stefnu? Hvernig skyldi landsmönnum lítast á þessa stefnu, þegar þeir fara að átta sig á því, hvað verið er að gera? Ég er hræddur um, að margir verði undrandi yfir þessu og ekki alveg eins hrifnir og hæstv. ráðh. sýndist vera af þessum margumtöluðu „fyrirmælum“, sem hefðu verið gefin. Hæstv. ráðh. tók þannig til orða í þessu sambandi, að í fyrra hefði verið of lágt úthlutað í hátollavörur framan af árinu. - Fyrr máttu nú vera mistökin. - Og þess vegna varð of lítið af þeim, sagði hæstv. ráðh. En sem sagt, menn skyldu ekki hafa áhyggjur af þessu, það yrði séð um þetta núna. Þá minntist hæstv. ráðh. nokkuð á Sogsvirkjunartollana og hann sagði, að seðlabankinn mundi taka að sér að annast sölu skuldabréfanna og jafnvel tryggja það, að bréfin seldust upp og ef rafmagnsvísitalan yrði notuð, þá reiknaði hann með því, að seðlabankinn tæki ábyrgð á því, að bréfin seldust upp og hann treysti því, að það yrði svo í framkvæmd, sagði hæstv. ráðh. Allar eru nú þessar yfirlýsingar hæfilega loðnar hjá hæstv. ráðh. En það segi ég alveg hiklaust, að ef seðlabankinn tekur það að sér að kaupa sjálfur þessi bréf, án þess að geta selt almenningi þau, þá er þar verið að gera ráðstöfun, sem er hreinlega verðbólguaukandi, því að það verkar nákvæmlega eins og halli á fjárlögunum, sem því svarar, sem jafnaður er þá með lánum úr seðlabankanum og er það í raun og veru, þegar dýpra og rétt er skoðað, engin tekjuöflun, heldur aðeins halli eða hluti af halla, sem fengið er fjármagn til með lántöku í þessu formi. Ætla ég, að hver fjmrh. ætti að þurfa að átta sig á þessu, því ef menn þykjast vera að vinna á móti verðbólgunni og áframhaldandi vexti hennar, þá þýðir ekki að hugsa sér að ætla að gera það með því að taka fé einmitt með verðbólguaukandi móti til þess að kasta í hítina. Þess vegna er það, að öll þessi hallaafgreiðsla á efnahagsmálunum stefnir vitaskuld alls ekki á nokkurn hátt að því að stöðva verðbólguna, heldur mun hún verða til þess í reyndinni að stórauka skrið verðbólgunnar. Það er aðeins verið að kaupa stundarfró og við vitum, til hvers sú stund á að notast. Hún á að notast til þess, að stjórnin geti hangið, á meðan er verið að koma kjördæmabreytingunni fram. Hæstv. ráðh. sagði hvað eftir annað í sinni ræðu, að menn mættu ekkert kippa sér, upp við það, þó að það ætti að lækka verklegar framkvæmdir um 5%, menn ættu líka að vera þakklátir fyrir það. Það var tónninn: Menn ættu líka að vera þakklátir fyrir það, því að það væri bara liður í svo miklu stærra máli, vegna þess að ráðstafanir ríkisstj, hefðu lækkað þannig vísitöluna, að það væri alveg óhætt að gera þennan niðurskurð, - það væri í raun og veru enginn niðurskurður, því að vísitalan hefði lækkað kostnaðinn við framkvæmdirnar svo mikið á móti. En hæstv. ráðh. gleymdi bara að geta þess, að þrátt fyrir lækkun vísitölunnar er kostnaðurinn við framkvæmdirnar núna meiri vegna grunnkaupshækkananna heldur en hann var, þegar fjárlagafrv. var samið og lagt fyrir Alþingi. Þess vegna falla allar þessar hrókaræður um þetta steindauðar niður. Þá sagði hæstv. ráðh., að það þyrfti að gera einhverjar ráðstafanir um ábyrgðirnar og þess vegna væri alveg óhætt að lækka áætlunartölur um útgjöld vegna þeirra, eins og ráð væri fyrir gert. Það yrði að sýna festu í því að láta menn greiða af ábyrgðarskuldum o. s. frv. Hann hefði sannfært sig um, að þessar 20 millj. mundu duga. Væri ekki viss um, á hverju fyrrv. ráðh. hefði byggt 30 millj. kr. áætlun. Máske væri það vegna yfirvofandi tjóns í sambandi við ábyrgðir út af Flugfélagi Íslands. Þessu er nú því til að svara, að það er létt í vasa að tala um „einhverjar ráðstafanir“ varðandi ábyrgðirnar. Þær eru staðreynd, sem ekki verður umflúin. Það er líka létt í vasa að tala um, að hæstv. ráðh. hafi sannfært sig um, að 20 millj. mundu duga, þegar þess er gætt, að ábyrgðartöpin reyndust 23 millj. í fyrra og verulegar ábyrgðir hafa verið teknar síðan, sem nokkuð augljóslega valda töpum, enn fremur þegar þess er gætt, að yfirfærslugjald, sem kemur á margar ábyrgðarskuldbindingar, gilti ekki nema hluta úr árinu í fyrra, en allt árið núna. Ég held, að það hefði þess vegna átt að vera tiltölulega auðvelt fyrir hæstv. ráðh. að sannfæra sig um, að það er mjög óvarlegt, að ekki sé meira sagt, að gera þessa ráðstöfun, sem hann nú leggur til. Það eina, sem verulega gæti breytt í þessu tilliti, væri það, ef það kæmi mjög mikil síldveiði og síldarverksmiðjurnar gætu greitt af sínum lánum. Við skulum vona, að svo verði, en reynsla undanfarinna ára sýnir alveg glöggt, að það er mjög óvarlegt að gera ráð fyrir því, að síldarverksmiðjurnar geti greitt sjálfar af sínum lánum. Þá sagði hæstv. ráðh., að menn ættu ekki að hafa svo miklar áhyggjur af niðurskurði atvinnuaukningarfjárins, vegna þess að atvinnuleysistryggingasjóður væri farinn að lána til framkvæmda. Hér er blandað saman algerlega óskyldu efni og þessi ábending hæstv. ráðh. er engin rök. Atvinnuleysistryggingasjóðurinn lánar aðeins gegn fullgildum tryggingum og helzt alls ekki nema gegn ríkisábyrgð, en atvinnuaukningarféð var einmitt áhættufé, sem lagt var fram til þess, að hægt væri að koma upp nýjum fyrirtækjum á stöðum, þar sem fjármagn er lítið fyrir og einmitt til þess að koma upp framkvæmdum og ríða baggamuninn, eftir að búið var að notfæra sér allar ríkisábyrgðir og alla lántökumöguleika til fulls, hliðstæða þeim, sem atvinnuleysistryggingasjóðurinn gefur nú. Það eru því hrein tyllirök að ætla sér að fara að vísa til lánveitinga úr atvinnuleysistryggingasjóðnum til þess að bæta úr því tjóni, sem það hlýtur að verða fyrir fjöldamörg byggðarlög í landinu, að nú á að fara að skera niður atvinnuaukningarféð og fleygja því eða nota það eins og fóður fyrir dýrtíðarspóluna, sem hæstv. stjórn og hennar lið hefur auðvitað alls ekki tekið úr neinu sambandi, en er í fullu gildi enn. Þá var svo að heyra sem hæstv. ráðh. þætti það bara gott að taka nú út af fjárl. þá fjárhæð, sem þangað var sett til þess að standa undir kostnaði við byggingu Stjórnarráðshúss í tilefni af 50 ára afmæli heimastjórnar á Íslandi og hann sagði, að það væri öllu óhætt, það væru til 8 millj. í þessu skyni og það væri hægt að byggja stjórnarráð fyrir 12 millj. kr. Það mundi ekki verða ómyndarlegt Stjórnarráðshús, sem væri byggt núna fyrir 12 millj. kr. Það er sjálfsagt öllu óhætt að dómi hæstv. ráðh. Það eru til 8 millj., og stjórnarráðsbygging kostar 12 millj. En ég hefði nú álitið, að það hefði verið ögn minni kotungsblær á því að halda áfram að leggja fyrir, þótt ekki væri nema svona litla fjárhæð á hverju ári, til þess að geta einhvern tíma byggt sómasamlegt hús fyrir stjórnarráðið og ríkisstarfræksluna. En það finnst hæstv. ráðh. ekki, það sé alveg tilvalið að fella nú þetta niður, af því að það séu til 8 millj., þá sé öllu óhætt. Síðan var hæstv. ráðh. að ræða talsvert mikið um það, að það sæti ekki á mér að vera að ræða um þetta, þar sem ég hefði ekki staðið fyrir því undanfarið, að byrjað væri á byggingu Stjórnarráðshússins og ekki gengið fram fyrir skjöldu, til þess að byggt væri fyrir áfengisverzlun, ríkisútvarp o. s. frv. En hvernig stendur á því, að þessir byggingarsjóðir hafa ekki verið notaðir, sem hafa safnazt hjá þessum stofnunum, - hvernig stendur á því? Það er vegna þess, að þessar stofnanir hafa ekki fengið fjárfestingarleyfi á undanförnum árum og ég hef alls ekki orðið var við, að hæstv. núv. fjmrh. eða aðrir úr því liði yfir höfuð hafi gengið fram fyrir skjöldu til þess að veita þessum stofnunum fjárfestingarleyfi. En þessir hv. þm. hafa á hinn bóginn látið sér sæma það hér á undanförnum árum að vera með alls konar dylgjur í garð ríkisstjórnanna undanfarið fyrir það, að þær hafa neyðzt til þess að leigja húsnæði fyrir stofnanir ríkisins, þegar byggingar fengust ekki framkvæmdar og það situr vel á þessum mönnum, sem þannig hafa hagað sér, að strika nú út af fjárl. þá einu smáfjárhæð, sem veitt er til þess að bæta úr í þessu efni, að ég nú ekki tali um, hvernig þetta lítur út fyrir flokk fyrrv. forsrh., Ólafs Thors, sem stóð fyrir því með miklu yfirlæti á 50 ára afmæli heimastjórnarinnar að gefa út tilkynningu um, að nú hefði stjórnin ákveðið að beita sér fyrir nægilega mikilli fjárveitingu til þess, að myndarlegt stjórnarráðshús gæti fljótlega risið af grunni. Það er ekki ömurlegt hlutskipti fyrir flokk þessa sama hæstv. ráðh. að grafa nú undan þessu minnismerki um 50 ára heimastjórnina, sem til stóð að reisa. Þetta kalla ég kotungshátt. Þá var komið að því hér, bæði af hæstv. ráðh. og raunar hv. frsm. 1. minni hl. líka, að þeir vildu nú ekki halda því fram, að í þessum till. væri í raun og veru mikill sparnaður, en þeir sögðu, að það væri hægt að spara mikið. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri hægt að spara mikið. Ég skrifaði það orðrétt eftir honum, það mætti mikið spara í ríkisbákninu, - það var önnur setning, sem ég skrifaði eftir honum, en það þyrfti tíma til þess. - Það er sem sé hægt að spara mikið, en það þarf tíma. Það er bara ekki hægt núna. Þó voru þessir menn búnir að hafa þrjá og hálfan mánuð til þess að skoða þessi mál og allir eru þeir þaulkunnugir þessum málum fyrir, þótt ekki væri nema af þeirri ástæðu, að þetta eru yfirleitt sömu mennirnir sem hafa staðið fyrir útþenslu ríkisbáknsins á undanförnum árum og hafa staðið í gegn, bæði forustumenn Sjálfstfl. og Alþfl., hverri einustu till., sem fram hefur komið úr fjmrn. um sparnað í rekstri ríkisins. Það eru þessir sömu menn, sem núna hafa í þrjá og hálfan mánuð verið að rannsaka þessi mál, sem koma svo hingað og hafa enga till. um neinn sparnað, því að nú er það meira að segja komið upp úr dúrnum, að till. um orlofsmerkin getur ekki komizt í framkvæmd, nema þeir setji sérstaka löggjöf. Það bólar ekki á henni enn þá. Hún á kannske að koma næstu daga. En það eru þessir menn, sem enga till. hafa fram að færa, sem hafa staðið á móti sparnaðinum á undanförnum árum og koma núna og segja: Það er hægt að spara mikið, það er hægt að spara mikið í ríkisbákninu, en það þarf tíma. - Og þeir hafa ekkert til að leggja, ekki núna, - seinna. Hver trúir því, að þessir menn hefðu látið það undir höfuð leggjast núna á örlagastundu, þegar þeir ætla að fara að skera niður verklegar framkvæmdir víðs vegar um landið, - hver trúir því, að þeir hefðu látið undir höfuð leggjast að koma fram með þessi úrræði núna, ef þeir hefðu þau til? Þvi trúir enginn og sízt þeir sjálfir. Svo er hæstv. fjmrh. að tala hér allt í einu, alveg upp úr þurru, um það, að hægt sé að leggja niður sendiráð. Í fyrravetur voru till. í ríkisstj. um það að leggja niður sendiráð, m. a. sendiráðið hjá NATO í París. Þá sagði þessi hæstv. ráðh., að það væri ekki hægt að leggja niður neitt sendiráð, stóð á móti því. Batnandi manni er bezt að lifa. Það var sagt áðan, að það væri ekki hægt að leggja niður sendiráð fyrr en um áramót. En bara að hann verði þá ekki aftur búinn að skipta um skoðun fyrir næstu áramót í þessu efni. Þá sagði hæstv. ráðh. og hv. frsm. 1. minni hl. mun hafa vikið að því líka, að með þessu væri verið að stöðva vöxt verðbólgunnar. Það hefur aldrei verra öfugmæli verið sagt, því að með þeirri afgreiðslu, sem nú er stofnað til á efnahagsmálum landsins og þeim stórfellda halla, sem í þessari afgreiðslu felst, er einmitt verið að magna verðbólguna meira, en nokkru sinni fyrr, eins og augljóst er, ef menn reyna að leiða hugann að því, hvað muni gerast síðast á þessu ári, þegar kemur að skuldadögunum. Og í þessu sambandi dettur mér í hug það, sem hv. frsm. sagði hér áðan einmitt um þetta, hvað verið væri að gera, þegar hann var að tala um stíflugarðinn, sem núverandi stjórn og stjórnarflokkar væru að gera. Ég veit, að allir hv. þm. hafa séð börn leika sér í litlum læk. Þeim dettur það í hug stundum, blessuðum sakleysingjunum, að það sé hægt að stöðva læk með því að hlaða í hann stíflu. En er þetta hægt? Hvað stöðvast lækurinn lengi? Hann stöðvast bara á meðan það er að fyllast fyrir ofan stífluna. Það tekur ekki nema svolitla stund, kannske ekki nema tíu mínútur eða örlitla stund eftir því, hvað lækurinn er stór, sem börnin leika sér í. Alveg nákvæmlega sama er það, sem ríkisstj. og hennar stuðningslið er að gera. Það, sem hún er að gera, er að hlaða stíflu í vatnsfall, en vatnsfallið heldur áfram, það stöðvast ekki nema örlitla stund, á meðan er að fyllast fyrir ofan stífluna. Það eiga að verða þrír mánuðir, fjórir mánuðir. Það á að duga fram yfir kosningar, en eftir kosningarnar, þegar orðið er fullt fyrir ofan stífluna, þá fossar elfan fram með nákvæmlega sama afli og áður, vegna þess að það hefur ekkert verið gert til þess að draga úr rennsli elfunnar. Ég hef undanfarið verið að hugsa með mér: Hvaða líkingu er bezt að taka um þessa stórfelldu blekkingu, sem núverandi ríkisstj. stendur fyrir? Og viti menn, í kvöld kemur líkingin, sem sýnir betur en nokkuð annað, hvað það er, sem verið er að gera og hún kemur frá sjálfum frsm. 1. minni hl., frá sjálfum höfuðtalsmanni stjórnarliðsins: Það er verið að hlaða stíflu í vatnsfall, sem heldur áfram með nákvæmlega jafnmiklu afli og áður, vatnsfall verðbólgunnar. Og það á með þessu að reyna að láta þjóðina trúa því, að elfan sé hætt að renna, á meðan er að fyllast fyrir ofan stífluna. Það eru þessar aðfarir, sem við erum vitni að. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að illa væri komið fyrir Framsfl. Hann sýndi minnsta ábyrgðartilfinningu allra flokka, meira að segja Alþb. sýndi meiri ábyrgðartilfinningu, en Framsfl. Nú er svo komið, að í augum Sjálfstæðisflokksmanna og Alþýðuflokksmanna er það eitt ábyrgðartilfinning að skera niður verklegar framkvæmdir. Það eitt er ábyrgðartilfinning og svo að fylgja þeirri stefnu að flytja inn lúxusvörur til þess að afla tolla, en láta aðrar vörur vanta í staðinn. Þeir, sem ekki eru með þessu, sýna skort á ábyrgðartilfinningu. Ég tek glaður á mig þann vitnisburð frá hæstv. fjmrh. og hv. sjálfstæðismönnum. Og svo sögðu þessir menn: Framsfl. víkur sér undan að benda á úrlausnir í efnahagsmálunum. - En þeir ganga bara alveg fram hjá því, að Framsfl. lagði fram sínar till. um lausn efnahagsmálanna í vetur og stendur ábyrgur fyrir þeim till., hvar sem er. Það voru framkvæmanlegar till., þær voru öðruvísi en þær till. eða sú stefna, sem stjórnarflokkarnir hafa tekið upp. Með þessu hefur Framsfl. gert hreint fyrir sínum dyrum. Það er ekki verk Framsfl. að útfæra till. stjórnarliðsins. Það verður stjórnarliðið að gera sjálft. En við höfum með nál. framsóknarmanna í fjvn. gert öfluga tilraun til að sýna þjóðinni fram á, hvert stjórnarliðið og meiri hl. á Alþingi er að fara með sínum till. í efnahagsmálunum. Og það var okkar skylda að gera það. En hitt var ekki okkar skylda: að útfæra þeirra till. Það gera þeir sjálfir. En við höfum okkar eigin till., sem við höfum lagt fram og þjóðin getur borið saman við þeirra leiðir og á þeim till. ætlum við að bera ábyrgð, en ekki öðrum. Hv. frsm. 1. minni hl. var að tala um það eins og einhverja fjarstæðu, að sjálfstæðismenn hefðu staðið fyrir kauphækkunum hér á s. l. ári, og það væri ánægjulegt fyrir sjálfstæðismenn að vita, ef það væri raunverulega svo, að þeir gætu ráðið öllu um kaupgjald, ef þeir væru í stjórnarandstöðu. Ég ímynda mér, að það megi ráða þó nokkru um kaupgjald með þeim aðferðum, sem Sjálfstfl. hefur viðhaft, því að hann lagði svo mikið við í þessu sambandi, að ef honum fannst vera tregða hjá ýmsum verkalýðsfélögum að ganga út í kauphækkunarkapphlaupið, þá lét hann útsendara atvinnurekendanna bjóða fram kauphækkanir til þess að losa um skriðuna í þeirri grein. Með þessum aðferðum er sjálfsagt hægt að ráða talsvert miklu um kaupgjaldsmál í landinu, ef menn eru svo ábyrgðarlausir að grípa til aðferða af þessari tegund, eins og Sjálfstfl. gerði. Svo er ágætt að koma á eftir og senda mönnum reikning yfir ofreiknað kaup að áeggjan Sjálfstfl., eins og Sjálfstfl. hefur gert í vetur. Þá sagði þessi hv. þm., að áhyggjur út af því, sem þeir hafi sagt um lánamálin annars vegar og því, sem þeir þyrftu að gera nú í lánamálunum hins vegar, hefðu aldrei haldið andvöku fyrir sjálfstæðismönnum. Um þetta skal ég ekkert segja. Hitt vil ég segja, að hafi það ekki haldið andvöku fyrir þeim, þá hafa þeir sterkari taugar, en maður hefur leyfi til þess að álíta. Ég veit ekki, hvort þessi hv. þm. og aðrir honum líkir eru búnir að gleyma því, sem forkólfar Sjálfstfl. hafa látið sér um munn fara í þessum efnum. Í því sambandi vil ég minna á, að í Morgunblaðinu 20. nóv. 1957 stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í svipaðan mund og samið var um nýju hersetuna, fékk vinstri stjórnin stórt dollaralán hjá Bandaríkjunum. Var engin dul dregin á það af hálfu lánveitandans, að þar var um að ræða endurgjald fyrir áframhaldandi varnarstöðvar á Íslandi.“ Síðan segir: „Út yfir tekur niðurlægingin, þegar það er athugað, að ríkisstj., sem lofaði að reka varnarsveitir NATO frá Íslandi, kemur nú með betlistaf til þessara samtaka og biður þau að efna til samskota fyrir sig.“ Síðan kemur úr ræðu eftir formann Sjálfstfl.: „Alls staðar höfðu þeir gengið bónleiðir til búða, hvergi fengið eyri nema fjögurra milljón dollara lánið, sem þeir fengu með því skilyrði, að framlengd yrði dvöl varnarliðsins á Íslandi, þ. e. a. s., að þeir seldu réttinn til að verja landið.“ Í Morgunblaðinu er mikið rætt um sönnun, sem komin sé fram fyrir þessu ódæði og sönnunin er það, sem rússnesk kona hafi sagt austur í Moskvu, kona, sem Tamara heitir, og stendur um það í Morgunblaðinu: „Þar er ekki farið dult með kaupin, sem gerð voru í sambandi við framlengingu varnarsamningsins í fyrra, þótt sum stjórnarblaðanna standist ekki reiðari, en þegar sagt er opinberlega frá því, sem gerðist.“ Það er átt við, að í grein Tamöru í einhverju blaði í Moskvu sé ekki farið dult með þetta og þá þurfti nú ekki frekar vitnanna við. Svona lágt lögðust forkólfar Sjálfstfl. í sambandi við lántökumálin. En þetta minnti ekki lítið á það, þegar kommúnistar voru að ræða um framkvæmdir samstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. einmitt í lánamálunum, því að þá sagði Einar Olgeirsson t. d.: „Það var ekki af neinum mannúðarhvötum, sem auðvald Bandaríkjanna kom Marshalláætluninni í framkvæmd og það var engin tilvlljun, að samningarnir um Atlantshafsbandalagið voru undirritaðir á ársafmæli Marshalláætlunarinnar. Atlantshafssamningarnir voru bein borgun á Marshallframlögunum.“ Og enn fremur sagði Einar Olgeirsson í umr. á Alþingi 1948: „Í hvert skipti, sem hæstv. ríkisstj. kemur til Washington með nýjan betlilista,“ - það eru nærri því sömu orðin og sjálfstæðismenn notuðu aftur síðar, - „getur hún átt von á því, að hún verði að ganga að nýjum afarkostum.“ M. ö. o.: þetta sýnir, að varðandi lánamálin og framkvæmd þeirra á vegum fyrrv. stjórnar lagðist Sjálfstfl. svo lágt og forkólfar hans, að hann notaði sams konar dylgjur og ósannindi eins og kommúnistarnir höfðu áður notað um Sjálfstfl. og Framsfl. Og svo héldu þeir áfram og héldu því fram í þokkabót, eins og ég minntist á hér í kvöld, að þessi lán hefðu verið eyðslulán. En nú er það ætlun Sjálfstfl. að standa að sams konar lántöku eftir allt saman og trúi því hver sem trúa vill, að þeir hafi ekki haft áhyggjur af þessum málum, enda er sannleikurinn sá, að þetta gekk svo nærri forkólfum Sjálfstfl., að þeir voru að athuga það vikum saman, hvort það væri ekki mögulegt, að þessi kaleikur yrði tekinn frá þeim, hvort það væri ekki með einhverju móti mögulegt að fleyta þessu öllu fram yfir næstu kosningar, án þess að þeir þyrftu að drekka þennan kaleik í botn líka ásamt öllu hinu, sem þeir höfðu orðið að láta ofan í sig. En eftir vandlega rannsókn, sem stóð vikum saman, var kveðinn upp sá dómur, að þeir yrðu að drekka þennan kaleik í botn, því að ríkisstj. gæti ekki setið með nokkru lifandi móti, ekki einu sinni með öllum töfrabrögðum varðandi fölsun fjárl. og allt slíkt, - gæti ekki setið með nokkru lifandi móti, ekki einu sinni fram yfir fyrri kosningarnar, hvað þá heldur fram yfir síðari kosningarnar, nema þessi lántaka ætti sér stað. Þennan bikar varð því að stinga út. Og það verður gert, alveg á sama hátt og þeir hafa orðið að stinga út úr launahækkunarbikarnum og eyðslu- og sukkbikarnum, sem allir kannast við, sem nokkuð hafa fylgzt með þessum málum hér undanfarin missiri. Að lokum aðeins þetta: Hv. 2. þm. Eyf., frsm. 1. minni hl., fannst það furðulegt, að ég skyldi undrast þá dirfsku, að þeir leyfðu sér að lýsa því yfir, að þessi niðurskurður ætti að vera aðeins í bili, hann ætti ekki að vera til frambúðar. Sýndi ég þá fram á, hvernig súpan hlyti að verða orðin um þær mundir, sem þyrfti að fara að afgreiða efnahagsmálin á nýjan leik næsta vetur. Hv. þm. reyndi ekki með einu orði að bera brigður á það, að höfuðdrættirnir í þeirri mynd, sem ég dró upp af ástandinu, eins og það hlyti að verða þá, væri rétt. Hann bar ekki brigður á það með einu einasta orði. En hann reyndi að draga athyglina frá þessu með því að segja, að það yrði að líta þannig á þetta, sem nú væri að gerast, að það væru neyðarráðstafanir. En ef þetta eru neyðarráðstafanir og ef núna þarf að gera neyðarráðstafanir á vegum þessarar hæstv. ríkisstj. og þess meiri hluta, sem hana styður, þar sem þeir hafa tekið við ríkisbúskapnum í fyllsta lagi fyrir örfáum mánuðum, þar sem afgangur var á ríkisbúskapnum og hægt var að byggja á hreinum og góðum grundvelli, - ef það þarf að gera neyðarráðstafanir við þessi skilyrði, hvers konar ráðstafanir verða það þá, sem þarf að gera næsta haust eftir þær aðfarir, sem nú er stefnt að af stjórnarflokkunum og ríkisstj.? Hvers konar ráðstafanir verða það, sem þarf að gera þá? Ég held það sé ekki vandi að geta sér til þess, hvernig þær verða. En það væri æskilegt, að þeir, sem fyrir þessu standa, reyndu að gera þjóðinni einhverja grein fyrir því, hverjar afleiðingarnar hljóti að verða af því, sem þeir eru nú að aðhafast. En um það sagði hv. 2. þm. Eyf., að það væri ómögulegt að segja. Það væri alveg ómögulegt að segja, hverjar afleiðingarnar yrðu af því, sem þeir nú væru að aðhafast og engum getum hægt að því að leiða, hvernig ástatt yrði hér eftir síðari kosningarnar, ef tvennar verða, eða í byrjun næsta vetrar. Ég hugsa, að það sé nú ráðlegast fyrir hv. þm. einmitt að halda þessu fram, því að ég held, að hann mundi lenda í slæmum ógöngum, ef hann færi að reyna að skýra hreinskilnislega frá því, sem hann álítur sjálfur um þetta og aðrir þeir, sem standa að þessum málum. En í þessu sambandi er full ástæða til þess að spyrja um eitt og það verður mitt síðasta orð: Það hefur verið boðið, að það þyrfti einhverjar nýjar og aðrar og meiri ráðstafanir eftir næstu alþingiskosningar, því að þessar væru aðeins til bráðabirgða og ég spyr því að lokum: Hverjar eru þessar nýju ráðstafanir, sem fyrirsjáanlegt er, þrátt fyrir allt, að þörf sé á eftir næstu kosningar? Hver er hin nýja stefna í efnahagsmálunum, sem Sjálfstfl. talar um, að hann ætli að beita sér þá fyrir? Væri ekki heiðarlegast fyrir Sjálfstæðisflokksmenn og Alþýðuflokksmenn að segja þjóðinni eitthvað um það núna, áður en farið verður að kjósa, hvað þeir ætli að gera á eftir, heldur en gera það eitt að reyna að breiða yfir það, hvernig raunverulega er ástatt í landinu, eins og þeir gera með þeirri afgreiðslu, sem þeir nú stefna að í þessum efnum?