Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Geir Gunnarsson) : Herra forseti. Síðan 2. umr, um fjárlagafrv. fór fram, hefur fjvn. haldið 3 fundi, og eru fundir n. vegna fjárlagafrv. þá orðnir samtals 46. Auk tekjuhliðarinnar voru við 2. umr. óafgreiddir ýmsir stórir útgjaldaliðir, svo sem hækkun lífeyris- og sjúkratrygginga og hækkun launaliða vegna aukningar verðlagsbóta á laun frá 1. des. s. l., svo og hækkun launaliða vegna samninga ríkisins við Bandalag starfsmanna, ríkis og bæja, en þeim var þá ekki lokið. Auk þess voru óafgreidd ýmis erindi, þ. á m. allar heimildartillögur. Eins og ég gat um við 2. umr., komu fulltrúar hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins, þeir Jón Sigurðsson hagrannsóknastjóri og Ólafur Davíðsson hagfræðingur, á fund fjvn. fyrir 2. umr. og gáfu þá n. bráðabirgðayfirlit um afkomu ríkissjóðs á þessu ári og horfur ársins 1974. s. l. laugardag komu þessir aðilar að nýju á fund fjvn. og gerðu ítarlega grein fyrir endurskoðaðri tekjuáætlun, þeirri sem brtt. meiri hl. fjvn. eru byggðar á. Grg. frá hagrannsóknadeild um endurskoðun tekjuáætlunar hefur að þessu sinni verið afhent öllum fjvn.-mönnum, en sú hefur ekki verið venjan fyrr. Í kafla um áætlanir um innheimtar tekjur ríkissjóðs á árinu 1973 segir m. a., að undirstaða tekjuáætlunar fjárlagafrv. 1974 hafi verið áætlun um innheimtu 1973, byggð á innheimtureynslu á fyrri helmingi ársins og spá um þann siðari, sem reist var á þjóðhagsspá hagrannsóknadeildar, eins og hún var birt í Þjóðarbúskapnum nr. 3 í júlí 1973. Reynslan hafi sýnt, að þessi áætlun hafi verið til muna of lág, enda hafi þróunin á árinn 1973 orðið önnur en búist var við. Raunar hafi farið saman, að aukning þjóðarframleiðslu og þjóðartekna hafi reynst mun meiri en áætlað var framan af árinu og eins hafi vöxtur veltu og verðlagsþróun orðið mun örari á síðari hluta árs en fyrir varð séð um mitt ár. Sérstaklega hafi aukning innflutnings orðið mikil, sem að sjálfsögðu feli í sér tekjuauka fyrir ríkissjóð að óbreyttu tollahlutfalli. Auk þess sé nú fyrirsjáanlegt, að hækkun peningatekna almennings á árinu 1973 verði miklu meiri en reiknað hafi verið með í sumar og gefi einnig ástæðu til endurskoðunar áætlana um álagðan tekjuskatt árið 1974 að óbreyttu skattkerfi. Í skýrslu hagrannsóknadeildar eru síðan raktar nokkrar samanburðartölur um breyt. á hinum ýmsu þáttum, sem þar eru tilgreindar og valda því, að tekjur ríkissjóðs munu fara verulega fram úr fyrri áætlun. Magnaukning þjóðarframleiðslu 1972–1973 var í júlíspá áætluð 3.6%, en er í desemberspá 5.1%. Magnaukning þjóðartekna var í júlíspá 5.5%, en er í desemberspá 7.5%. Verðmætisaukning útflutnings var í júlíspá 43%, en í desemberspá 49%. Verðmætisaukning útflutnings í heild var í júlíspá 48%, en í desemberspá 58%. Magnaukning almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar var í júlíspá 2.5%, en í desemberspá 5%. Verðhækkun almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar var í júlíspá 20%, en er í desemberspá 24%. Og verðmætisaukning almenns vöruinnflutnings var í júlíspá 27%, en er í desemberspá 40%. Með hliðsjón af desemberspá um breytingar þessara þátta á árinu 1973 er í þeirri áætlun hagrannsóknadeildar, sem till. meiri hl. fjvn. eru byggðar á um breyt. á tekjuhlið fjárlagafrv., gert ráð fyrir eftirgreindum þjóðhagsforsendum á árinu 1974: Magnbreyting almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar 1973–1974 6.5%, en forsenda frv. var 4.1%. Verðbreyting almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar 10.5, en í fosendum frv. 4.6%. Magnbreyting almenns vöruinnflutnings 8.2% í stað 5%. Verðbreyting almenns vöruinnflutnings að frátöldum olíum 7%, var 4%. Verðbreyting innflutnings að meðtöldum olíum 13%. Í ofangreindum þjóðhagsforsendum, hefur verið gert ráð fyrir aukningu almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar, sem telja má að leiði af nýgerðum kjarasamningum BSRB og ríkissjóðs. Í þeirri spá hagrannsóknadeildar um tekjur ríkissjóðs, sem lögð er til grundvallar þeim till. um breyt. á tekjuhlið frv., sem meiri hl. fjvn. leggur fram í þskj. 287, er byggt á raunverulegri innheimtu til nóvemberloka og óbreyttri spá hagrannsóknadeildar um innheimtu í desember og á þeim breytingum á þjóðhagsforsendum, sem ég var að rekja. Önnur atriði, sem byggt er á í nýrri tekjuáætlun fyrir árið 1974, eins og hún kemur fram á þskj. 287, eru: 1) Að hækkun tekna einstaklinga á árinu 1973 verði 25% til 26% í stað 23%, eins og gert var ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv., en reynslan hefur sýnt, að var of lágt áætlað. 2) Að fallið verði frá hækkun söluskatts. 3) Að afkoma flestra atvinnuvega verði svipuð 1973 og 1972, en hagur sjávarútvegsins er þó að dómi hagrannsóknadeildar mun betri en í fyrra. Er því gert ráð fyrir um 250 millj. kr. hærri álögðum tekjuskatti félaga á næsta ári eða um 33 % hækkun. 4) Þótt flutt hafi verið frv. um breyt. á tollskrá á þann veg, að tollar lækki um 600 millj. kr. á næsta ári, er ekki gert ráð fyrir öðrum breytingum á þeim en skylt er að gera samkv. samningum við EFTA og Efnahagsbandalagið, svo sem gert er í fjárlagafrv., en þar er reiknað með 200 millj. kr. lækkun tolla. Verði tollafrv. samþ., þarf því að koma til fjáröflun á móti frekari tollalækkun. 5) Gert er ráð fyrir, að viðlagasjóðsgjöld falli niður 1. mars 1974. 6) Gert er ráð fyrir hækkun á rekstrarhagnaði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. 7) Gert er ráð fyrir hækkun niðurgreiðslna um 400 millj. kr. frá fjárlagafrv., en í því var miðað við nokkra lækkun frá því stigi, sem niðurgreiðslur voru á 1. sept. 1973. 8) Miðað er við verðlag og kaupgjald í desember 1973, að öðru leyti en því, að gert er ráð fyrir því, að magnaukning almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar verði þeim mun meiri sem leiðir af nýgerðum kjarasamningum BSRB og ríkisins, jafnframt því, sem útgjaldaaukning vegna samninganna er tekin inn á útgjaldahliðina með sérstakri brtt. til viðbótar þeirri upphæð, sem fyrir var á liðnum óviss útgjöld, til að mæta viðbótarútgjöldum vegna launahækkana. Aðrir væntanlegir kjarasamningar, sem ekki er flutt till. um að gera ráð fyrir í fjárl., mundu leiða af sér frekari hækkanir, bæði á útgjalda- og tekjulið, og er að dómi hagrannsóknadeildar talið líklegast, að slík hækkun tekna gæti orðið mun meiri en útgjaldaauki vegna þeirra samninga. Þetta eru helstu atriðin, sem byggt er á í nýrri tekjuáætlun, og mun ég nú rekja till. meiri hl. fjvn. um breytingar á einstökum tekjuliðum. Lífeyristryggingagjald atvinnurekenda hækkar um 38 millj. 300 þús. í 566 millj, kr. Eignarskattur einstaklinga hækkar um 4 millj. kr. í 189 millj. kr. Byggingasjóðsgjald af eignarskatti einstaklinga hækkar um 40 þús. kr. í 1 millj. 890 þús. kr. Eignarskattur félaga hækkar um 2 millj. kr. í 167 millj. kr. Erfðafjárskattur hækkar um 15 millj. kr. í 35 millj, kr. Tekjuskattur einstaklinga hækkar um 246 millj. kr. í 5806 millj. kr. Byggingasjóðsgjald af tekjuskatti einstaklinga hækkar um 2 millj. 460 þús. í 58 millj. 60 þús. kr. Tekjuskattur félaga hækkar um 165 millj. kr. í 922 millj. kr. Byggingasjóðsgjald af tekjuskatti félaga hækkar um 1 millj. 650 þús. kr. í 9 millj. 220 þús. kr. Aðflutningsgjöld hækka um 923 millj. kr. í 7.278 millj., en hlutur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækkar um 46 millj. 150 þús. kr. í 363.9 millj. kr. Tekjur af aðflutningsgjöldum af sjónvarpstækjum hækka um 500 þús. kr. í 34 millj. kr. Byggingariðnaðarsjóðsgjald hækkar um 1 millj. í 9 millj. kr. Tollstöðvagjald hækkar um 4 millj. 615 þús. í 36 millj. 390 þús. Byggingasjóðsgjald af innflutningi hækkar um 4 millj. til 5 þús. kr. í 36 millj. 390 þús. Innflutningsgjald af bifreiðum hækkar um 84 millj. kr. í 410 millj. Hagnaður af sölu varnarliðseigna hækkar um 10 millj. 750 þús. kr. í 35 millj. kr. Í stað textans „Gjald af innlendum tollvörutegundum“ kemur: Vörugjald, og hækkar um 19 millj. kr. í 173 millj. kr. Álgjald lækkar um 2 millj. 600 þús. í 52 millj. og 600 þús. kr. Söluskattur lækkar um 487 millj. kr. frá frv. í 7.285 millj. kr. Hlutur sveitarfélaga lækkar um 38 millj. 960 þús. kr. Launaskattur hækkar um 155 millj. kr. í 1.200 millj., kr. Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hækkar um 578 millj. kr. í 2.958 millj. kr. Gjald af seldum eldspýtum hækkar um 200 þús. kr. í 1.9 millj. kr. Síldargjald hækkar um 1.1 millj. í 1.7 millj. kr. Ferskfiskmatsgjald hækkar um 7 millj. kr. í 32 millj. kr. Tekjuliðurinn Hluti innflutningsgjalds af sjávarafurðum, hækkar um 3.8 millj. kr. í 19.8 millj. Síldarmatsgjald lækkar um 8 þús. kr., í 2 þús. kr. Síldarsölugjald lækkar um 10 þús. kr. í 10 þús. kr. Stimpilgjald hækkar um 45 millj. kr. í 332 millj. kr. Aukatekjur hækka um 5 millj. kr. í 46 millj. kr. Tekjur af þinglýsingum hækka um 20 millj. kr. í 129 millj. kr. Skrásetningargjald bifreiða hækkar um 700 þús. kr. í 10 millj. kr. Skoðunargjald bifreiða hækkar um 1 millj. kr. í 16.5 millj. kr. Vitagjald hækkar um 900 þús. kr. í 16,5 millj. kr. Liðurinn Hluti af umboðsþóknun og gengismismun gjaldeyrisbankanna lækkar um 10 millj. kr. í 171 millj. kr. Leyfisgjald hækkar um 2 millj. kr. í 13 millj. kr. Skipulagsgjald hækkar um 1.5 millj. í 20 millj. kr. Þá leggur meiri hl. fjvn. til á þskj. 295, að útgjöld vegna niðurgreiðslna lækki um 400 millj. kr., eins og ég hef áður getið. Hef ég þá rakið brtt. meiri hl. fjvn. og kem þá að till. fjvn. á þskj. 286. Lagt er til, að 430 millj. kr. verði varið til að mæta útgjöldum vegna hækkunar á kaupgjaldsvísitölu um 7.4% 1. des. s. l. Þar af færast 15 millj. 613 þús. kr. samtals á framlög til fjögurra stofnana í B-hluta, en eftir standa þá á liðnum 414 millj. 387 þús. kr. Í till. nr. 4 er lagt til, að liðurinn Styrkur til útgáfustarfsemi hækki um 75 þús. kr., en þar er um að ræða greiðslu til Björns Björnssonar vegna útgáfu Linguaphone-námskeiðs á íslensku, sem hann hafði kostnað af að gefa út. Er miðað við það, að hér sé um að ræða síðustu greiðslu. - Þá er og lagt til, að framlag til listasafna verði hækkað um 200 þús. kr. Er þar um að ræða hækkun á styrk til Listasafns Alþýðusambands Íslands, en safnið hefur undanfarið aukið starfsemi sína á þann hátt m. a. að halda sýningar úti á landi. - Lagt er til, að 3.5 millj. kr. verði varið til listahátíðar í Reykjavík á næsta ári, en Reykjavíkurborg greiðir einnig til hátíðarinnar á móti ríkinu. - Þá leggur n. til, að styrkur til Íþróttasambands Íslands hækki um 2 millj. kr. í 9 millj. 639 þús. kr. Lagt er til, að teknir verði upp tveir nýir útgjaldaliðir hjá Landnámi ríkisins: Til skipulagningar 2 millj. kr. og til varmaveitna 1 millj. kr., en gert mun ráð fyrir slíkum styrkjum í gildandi lögum. Þá er enn fremur lagt til, að framlag til grænfóðurverksmiðja hækki um 5.5 millj. kr. í 20.1 millj. kr. - Lagt er til, að liðurinn Jarðræktarframlög hækki um 850 þús. kr. Þar er um að ræða hluta ríkissjóðs, 65% af launum tveggja héraðsráðunauta. - Þá leggur n. til, að Æðarræktarfélagi Íslands verði veittur 100 þús. kr. styrkur. Þá er till. varðandi Hafrannsóknastofnunina. Þar sem stofnunin hefur nú eignast fjórða rannsóknarskipið, er lagt til, að liðurinn Leiguskip 6 millj. 459 þús. kr. falli niður, en tekin verði í fjárlögin nýr liður, r/s Dröfn, og nemi 9 millj. 459 þús. kr. eða 3 millj. kr. hærri útgjöld en átti að verja til leiguskipa. Enn fremur verði áætlun um viðgerðarkostnað hækkuð um 3 millj. kr. og viðbótin færð í viðhaldslið r/s Hafþórs. Ég tel að best færi á, að viðhaldsliður væri ekki sundurliðaður fyrir fram á einstök skip, heldur væri óskiptur á fjárl. og síðan notaður, eftir því sem í ljós kæmi, að eðlilegast væri í framkvæmd. Þyrfti að taka það til athugunar við undirbúning næsta fjárlagafrv. Með þeim brtt., sem hér eru fluttar, verður heildarkostnaður við Hafrannsóknastofnunina um 180 millj. kr., þar af eru laun rúmlega 105 millj. kr. Lagt er til, að veittar verði 300 þús. kr. vegna Jafnlaunaráðs, en lög um jafnlaunaráð voru samþ. á síðasta þingi, og verður að gera ráð fyrir einhverjum kostnaði af þeim sökum. Lagt er til, að framlag til lífeyristrygginga hækki um 270 millj. kr. vegna hækkana, sem verða á lífeyrisbótum 1. júní, n. k. í samræmi við hækkun kaupgjaldsvísitölu. Enn fremur flytur n. till. um, að framlag til sjúkratrygginga hækki um 400 millj. kr. Þessi hækkun er áætluð til að mæta væntanlegri hækkun á daggjöldum og svarar til um 25% hækkunar á daggjöldum, sem nú er verið að taka ákvörðun um. Auk þess er í hækkunartölunni gert ráð fyrir útgjaldaaukningu vegna fjölgunar starfsliðs ríkisspítalanna á næsta ári. Þar eru um 134 stöður, þar af eru um 11 nemar. Gert er ráð fyrir, að kostnaðaraukning á árinu 1974 verði af þessum orsökum 9 millj. 647 þús. kr., en vegna þess að margt af þessu fólki er ráðið síðari hluta ársins, er gert ráð fyrir, að útgjöldin verði á ársgrundvelli 56 millj. 378 þús. kr. Starfsliðsaukningin skiptist þannig á stofnanir: Landsspítali 34½ staða. Kleppsspítali 22½ staða. Fæðingardeild 67 stöður, þar af 11 nemar. Vífilsstaðir 4 stöður. Rannsóknarstofnun háskólans 5 stöður. Skrifstofur ríkisspítalanna 1 staða. Hækkun útgjalda vegna starfsliðsaukningar á sjúkrahúsunum kemur fram í daggjöldum og greiðist að 90% af sjúkratryggingum. Er sá kostnaðarauki reiknaður með í till. um hækkun framlags til sjúkratrygginga, en kostnaðarauki vegna starfsliðsaukningar hjá Rannsóknastofnun háskólans og Skrifstofu ríkisspítalanna færist til útgjalda hjá þeim stofnunum, og flytur n. því till. um, að launaliður hjá Ranasóknastofnun háskólans hækki um 830 þús. kr. og hjá Skrifstofu ríkisspítalanna um 294 þús. kr. Þá er lagt til, að launaliður hjá Heilbrigðiseftirliti ríkisins hækki um 708 þús. kr. Lagt er til að veittar verði 10 millj. kr. til fjárfestingar í Kleppsspítala. Er hér um að ræða breytingar á eldhúsi og útbúnaði í því sambandi til að koma upp matmóttöku á máltíðum frá eldhúsi Landsspítalans. Mun það spara nokkra milljónatugi í fjárfestingu, sem ella væri óhjákvæmileg við byggingu nýs eldhúss fyrir Kleppsspítalann. Liðurinn bygging sjúkrahúsa o. fl., til undirbúnings framkvæmda, hækkar um 1 millj, kr. vegna Blönduóss. Liðirnir styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn og ekkjur, hækka samtals um 146 þús. kr. vegna hækkunar hjá einum aðila og vegna tveggja nýrra. Þá leggur n. til, að gert verði í fjárl. ráð fyrir útgjaldaaukningu, sem hlýst af nýgerðum kjarasamningum við opinbera starfsmenn, með því að hækka liðinn óviss útgjöld um 300 millj. kr., en á liðnum eru 100 millj. kr. fyrir, sem voru ætlaðar m. a. til að mæta launahækkunum. Eins og ég áðan greindi, flytur n. þar að auki till. um 430 millj. kr. hækkun útgjalda til að mæta hækkun launa vegna hækkunar verðlagsbóta 1. des. s. l. Þá leggur n. til, að framlag til landshafna hækki um 18 millj. kr.: vegna hafnarframkv. við Njarðvíkurhöfn 13 millj. og við Rifshöfn 5 millj. kr., og hækka lánahreyfingar til ríkisaðila um sömu upphæð. Fjvn. leggur fram till. um nýjan lið, Sjóslysanefnd, laun 832 þús. kr. og önnur rekstrargjöld 300 þús. kr. eða samtals 1 millj. 132 þús. kr. Sjóslysanefnd hefur áður verið til húsa hjá Siglingamálastofnun ríkisins, en nú er ráðgert, að starfsemi sjóslysan. flytjist í hús Slysavarnafélagsins á Grandagarði. Hluti launakostnaðar sjóslysan. hefur áður verið færður til gjalda hjá Siglingamálastofnun, og er á fjárlagafrv. gert ráð fyrir útgjöldum hjá stofnuninni af þeim sökum, 560 þús. kr., og er lagt til, að launaliður hjá Siglingamálastofnuninni lækki um þessa upphæð, þegar starfsemi sjóslysan. verður sérstakur liður á fjárlögum. Þá leggur n. til, að veitt verði 5 millj. kr. framlag til Ferðaskrifstofu ríkisins til landkynningarstarfsemi, en gert er ráð fyrir, að eigin tekjur fyrirtækisins lækki að sama skapi frá fyrri áætlun. Þá leggur n. til, að önnur rekstrargjöld hjá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hækki um 600 þús. kr. Til fjvn. hafa borist óskir frá Samtökum sveitarfélaga í Vestfjarðakjördæmi og Austurlandskjördæmi um styrk til að leita að og rannsaka efni til byggingarframkvæmda og vegagerðar, einkum í sambandi við olíumöl. N. taldi eðlilegast að koma til móts við þessar óskir með því að veita Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins þessa upphæð til að annast athuganir í þessu skyni. Fjvn. flytur till. um breytta fjárlagaáætlun fyrir Ríkisútvarpið, þannig að launaliður er hækkaður samkv. hækkun á verðlagsvísitölu, og þeim rekstrarhalla, sem fram kemur í fjárlagafrv., er eytt með hækkun auglýsingataxta hljóðvarps og sjónvarps og hækkuðum afnotagjöldum. Í B-hluta hækka tekjur fyrir seldar vörur og þjónustu hjá flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli um 17 millj. 490 þús. kr. og fjárfestingar um sömu upphæð. Þá er með till. 35 gert ráð fyrir sundurliðun fjárfestinga Landsspítalans á fjárlögum, en við 2. umr. gerði ég grein fyrir skiptingu upphæðarinnar, 113.2 millj. kr., á einstaka framkvæmdaliði. Næstu till. eru um hækkun launaliða heilbrigðisstofnana vegna starfsliðsaukningar, sem ég hef áður getið um. Þá flytur fjvn, till. um breytta áætlun um rekstur Pósts og síma á árinu 1974 miðað við fjárlagafrv. Laun eru færð upp til desemberkaupgjalds og hækkuð um 304 millj. 175 þús. kr. Fjárfestingar eru hækkaðar um 21 millj. 819 þús. kr. í 586 millj. 906 þús. kr. Á móti þessari útgjaldaaukningu eru tekjur hækkaðar um 8.4%, og auk þess er gert ráð fyrir framkvæmdaláni, 143 millj. kr., sem er nýr liður. Lagt er til, að fjárfestingar Rafmagnsveitna ríkisins verði auknar um 131.3 millj. kr. frá fjárlagafrv. Verður þá varið til framkvæmda á vegum Rafmagnsveitnanna alls 520.3 millj. kr., en gert er ráð fyrir, að framkvæmdir verði sundurliðaðar á fjárl. og eru upphæðir heildarliða þessar: Virkjanir 213.6 millj. kr., stofnlinur og aðveitustöðvar 183.5 millj. kr., innanbæjarkerfi 45 millj. kr., vélar og verkstæði 17.2 millj. kr., dísilvélar 63 millj, kr. og ýmislegt 8 millj. kr. Er þá komið að 6. gr. frv., heimildarliðum. Það er fyrst heimildartill. varðandi Landgræðslusjóð og hluta hans af álagi á selda vindlinga. Fyrir liggur, að mjög veruleg hækkun verður á innfluttum áburði, sem Landgræðsla ríkisins notar mest við uppgræðslu lands. Jafnframt hafa Skógrækt ríkisins og skógræktarfélögin óskað mjög eindregið eftir hækkun á framlagi til Landgræðslusjóðs af hverjum seldum vindlingapakka úr 30 aurum í 1 kr. Í sambandi við vandamál þessara aðila, Skógræktar og Landgræðslu, hefur verið um það rætt, að eðlilegt væri, að einhver hluti af framlagi til Landgræðslusjóðs vegna álags á selda vindlinga rynni til Landgræðslunnar, en ekki eingöngu til Skógræktar ríkisins, eins og verið hefur, enda þótt í stofnskrá sé gert ráð fyrir, að landgræðslustjóri eigi sæti í stjórn sjóðsins. Gæti einnig nafn sjóðsins bent til þess, að einhver og jafnvel verulegur hluti af þessu framlagi rynni til Landgræðslunnar, þótt svo sé ekki í reynd. Þegar sjóðurinn var stofnaður í tilefni af lýðveldishátíðinni 1944, skipaði landgræðslan enn ekki þann sess í hugum landsmanna sem hún gerir í dag. Hefur því verið um það rætt í sambandi við þarfir Landgræðslu og Skógræktar fyrir aukið fé til starfsemi sinnar, að jafnframt hugsanlegri hækkun á álagi á selda vindlinga yrðu endurskoðaðar núgildandi reglur um notkun þess fjár, sem af því álagi rennur til Landgræðslusjóðs, á þann veg að gera ráð fyrir, að ákveðinn og tiltekinn hluti þeirra tekna renni til Landgræðslu ríkisins. Þessi mál eru enn í deiglunni, og komast þarf að samkomulagi um þau, áður en hækkun á álaginu taki gildi. Leggur því fjvn. fram viðaukatill. við V. lið 6. gr. fjárlagafrv., hann er svo hljóðandi í frv.: „Að heimila Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að greiða Landgræðslusjóði 30 aura af hverjum seldum vindlingapakka.“ Till. fjvn. er, að við bætist: „þegar settar hafa verið nýjar reglur og samþ. af fjvn. og landbrh. um ráðstöfun á því fé, sem til Landgræðslusjóðs rennur vegna sölu á vindlingum, er heimilt, að upphæðin nemi 1 kr. af hverjum seldum vindlingapakka.“ Þá er till. um: Að heimila Hafnabótasjóði að taka lán allt að 50 millj. kr. til að létta afgreiðslubyrði hafnarsjóða af lánum samkv. reglum sjóðsins. Ráðherra skal gera till. til fjvn. um skiptingu fjárins, og skal við skiptinguna hafa hliðsjón af tekjum og gjöldum hafnarsjóðs, framlagi sveitarfélags til hafnarsjóðs, fólksfjölda og öðrum þeim atriðum, sem hafa áhrif á greiðslugetu hafnarsjóðsins. Á núgildandi fjárlögum er sams konar heimildartill. um 40 millj. kr. fjárhagsaðstoð við hafnarsjóði. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir því, að fjvn. hefði s. l. sumar skipt upphæðinni milli hafnarsjóða, og gat þess, að við 3. umr. yrði flutt hliðstæð till. N. hefur talið rétt að hækka upphæðina um fjórðung frá núgildandi fjárl., í 50 millj. kr. Ég vil taka fram, að ég hef jafnan talið það mjög til baga við afgreiðslu hafnarmála í sambandi við afgreiðslu fjárl., að ekki skuli liggja fyrir upplýsingar og áætlanir um mál Hafnabótasjóðs og upplýsingar um fjárútveganir til einstakra hafnarsjóða í samræmi við hlut þeirra í hafnarframkvæmdum, eins og hann verður, þegar ákvarðanir eru teknar um framlög ríkissjóðs til einstakra framkvæmda. Sú ákvörðunartaka getur engan veginn orðið nógu markviss, þegar ekki liggja fyrir upplýsingar um getu einstakra hafna til að sjá um sinn hlut og hver er þörf Hafnarbótasjóðs í lánsfé til að framlána til hafnarsjóða vegna framkvæmda. Sú hefur verið venjan, að fyrst þegar kemur fram á sumarið er farið að leggja fyrir fjvn. till. um lánveitingar úr Hafnabótasjóði til hafnarsjóða til framkvæmda, sem ákveðnar eru í fjárl., en allt þyrfti þetta að vera miklu fyrr á ferðinni. Þá er till. um: Að ábyrgjast fyrir St. Jósefsspítala í Hafnarfirði allt að 12 millj. kr. lán vegna viðbyggingar við spítalann. - Að selja dýralæknisbústaðinn að Lagarási 20, Egilsstöðum. - Að ábyrgjast lán allt að 5 millj. kr. fyrir Byggingasjóð rannsóknastofnana sjávarútvegsins vegna viðbyggingar við Skúlagötu 4, Reykjavík. - Að ábyrgjast lán allt að 50 millj. kr. vegna byggingar dráttarbrauta og skipasmíðastöðva. Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af vísindatækjum og búnaði til Norrænu eldfjallarannsóknastöðvarinnar. - Að selja Eskifjarðarhneppi öll þau réttindi, er ríkissjóður kann að eiga til svonefndra „frílóða“ í Eskifjarðarhreppi, þ. e. Mjóeyrarinnar allrar og spildu ofan aðalgötu milli Blómsturvallarlækjar og Lambeyrar, fyrir það verð, er um kann að semjast eða ákveðið verður samkv. mati dómkvaddra manna. - Að selja húseignina Fossberg á Raufarhöfn, sem er eign Síldarverksmiðja ríkisins. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til dísilstöðvar, aðveitustöðvar og orkuflutningsveitu fyrir Vestmannaeyjakaupstað. - Að láta af hendi við Seyðisfjarðarkaupstað án endurgjalds gamla símstöðvarhúsið nr. 44 við Hafnargötu á Seyðisfirði, gegn því, að húsið verði notað fyrir safn muna og minja úr sögu Seyðisfjarðar í samvinnu við Safnastofnun Austurlands, samkv. nánara samkomulagi við ríkisstj. - Að selja eignarhluta ríkissjóðs í fyrrverandi skólahúsi að Strönd á Rangárvöllum. - Að selja hreppsnefnd Flateyrarhrepps eignir Síldarverksmiðja ríkisins að Sólbakka við Önundarfjörð. - Að greiða allt að 40 millj, kr. vegna rekstrar togara á árinu 1973 samkv. reglum, sem hún setur. - Að taka lán allt að 10 millj, kr. til tækjakaupa fyrir vita- og hafnarmálastjórnina. - Að ábyrgjast lán allt að 50 millj. kr. vegna tækjakaupa og endurskipulagningar Ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg. - Að verja tekjum, sem fást af sölu muna, sem framleiddir hafa verið vegna þjóðhátíðar 1974, til að kosta hátíðarhald á Þingvöllum sumarið 1974 og greiða úr ríkissjóði það, sem á kynni að vanta. - Að taka innlend og erlend lán að jafnvirði allt að 300 millj. kr. til framkvæmda við þangþurrkstöð á Reykhólum, ef niðurstöður rannsókna sýna að fyrirtækið muni reynast hagkvæmt. Að ábyrgjast allt að 60 millj. kr. lán til byggingar fiskvinnslustöðva og stöðva til þess að vinna úr landbúnaðarafurðum, þó ekki yfir 60% af matsverði hverrar framkvæmdar. Ég vil taka fram í sambandi við þessa till., að fjvn. lítur svo á, að sú heimild, sem í þessari till. felst um ríkisábyrgð vegna fiskvinnslustöðva, taki þar á meðal til fiskimjölsverksmiðja og eigi það að sjálfsögðu einnig við um sams konar heimild á núgildandi fjárl. Hefur hæstv. fjmrh. fallist á þessa túlkun. Er af þessum ástæðum ekki ástæða til að flytja sérstaka till. um ábyrgðarheimild fyrir fyrirtækið Lýsi og mjöl h/f í Hafnarfirði, eins og fjmrn. hafði áður óskað eftir. Það fyrirtæki á að geta fengið ríkisábyrgð, hvort heldur er heimildarákvæði í núgildandi fjárl. eða samkv. þeirri till., sem hér er flutt, ef samþ. verður. Þá er heimildartill., sem fjallar um heimild til ríkisstj. til að selja húseign Tækniskóla Íslands að Skipholti 37 til að afla fjár til að greiða kostnað við leigu, innréttingu og stofnbúnað nýs húsnæðis og að greiða úr ríkissjóði það, sem á kynni að vanta. Tækniskóli Íslands er nú til húsa á þrem stöðum, þ. e. a. s. í Skipholti 37, í Hótel Esju og Sjómannaskólahúsinu. Þetta húsnæði er samtals um 1500 fermetrar og er óhentugt og of lítið. Til athugunar hefur verið að taka á leigu og innrétta um 3500 fermetra húsnæði og bæta þar með verulega aðstöðu Tækniskólans og fresta þá um nokkurn tíma að ráðast í nýbyggingu skólans. Gefur það færi á að undirbúa þá framkvæmd mun betur en ella og skipta henni í smærri áfanga en annars væru tök á, jafnframt því sem hægara væri að sinna einhverjum af öðrum afar brýnum þörfum á byggingarframkvæmdum fyrir ýmsa sérskóla. Óljóst er enn, hver leigukjör yrði unnt að fá og hver yrði kostnaður við innréttingar og búnað. Með flutningi till. er því ætlunin að fá færi á að láta verða af því að bæta úr húsnæðisskorti skólans með þessum hætti. Nánari athugun verður að leiða í ljós, hvort unnt er að nota heimildina, en full ástæða er til að ætla, að þessi leið reynist hagkvæm. Ég tel, að hafa beri samráð við fjvn, um notkun þessarar heimildar. Gert er ráð fyrir, að reynist leigumálar hagkvæmir og kostnaður við innréttingar hóflegur, þannig að rétt verði talið að leigja nýtt húsnæði, að fjár verði aflað með því að selja húsnæði Tækniskólans að Skipholti 37, en talið er, að söluverð þess geti numið 20–30 millj. kr. Í sambandi við frekari fjáröflun er enn fremur haft í huga, að í fjárlagafrv. eru veittar 25 millj. kr. til síðasta áfanga í nýbyggingu Sjómannaskólans, en færi Tækniskólinn úr Sjómannaskólanum, losnar þar húsnæði, sem Sjómannaskólinn og Vélskólinn fengju til afnota, og þar að auki hefur þar einnig losnað nýlega húsnæði, sem Veðurstofan notaði áður. Kæmi til greina að fresta á næsta ári síðasta áfanga nýbyggingarinnar af þessum sökum, en lagfæra í staðinn það húsnæði, sem losnar, en nota það fé, sem afgangs yrði, til að tryggja Tækniskólanum nýtt húsnæði. Allt þetta þarf nánari athugunar við, og tel ég, að einnig um þessi atriði beri að hafa samráð við fjvn., þegar þessi mál liggja ljósar fyrir. Till. n. er flutt til að afla heimildar til að gera þessar ráðstafanir, ef nánari athugun sýnir, að þær feli í sér hagkvæma lausn þessara mála, og till. er flutt í samráði við hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., og vænti ég þess, að hv. Alþingi geti á hana fallist. Þá er till. um að ábyrgjast lán allt að 12 millj. kr. fyrir Lagmetisiðjuna á Siglufirði vegna tækjakaupa. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum til væntanlegrar virkjunar Blævardalsár í Nauteyrarhreppi. - Að endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af vélum og tækjum vegna virkjunar Sængurfoss í Húsadal í Reykjarfjarðarhreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem rekin verður af Rafveitu Reykjarfjarðar. - Að ábyrgjast fyrir Skúla Pálsson fiskræktarbónda allt að 15 millj. kr. lán vegna byggingar fiskeldisstöðvar í landi jarðarinnar Þóroddsstaða II í Ölfushreppi, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. - Að ábyrgjast fyrir Laxárvirkjun lán að upphæð allt að 50 millj. kr. vegna fyrsta áfanga vararafstöðvar á Akureyri. - Að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, lán Flugleiða h/f, eða Loftleiða h/f erlendis, að fjárhæð allt að 2 millj. Bandaríkjadollara. - Að ábyrgjast lán allt að 25 millj. kr. fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til áframhaldandi uppbyggingar orlofsheimilis að Munaðarnesi, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. - Að ábyrgjast lán allt að 25 millj. kr. fyrir Alþýðusamband Íslands til byggingar orlofsheimila, gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar. Þá er till, um að heimild til útgáfu happdrættisskuldabréfa vegna vegaframkvæmda á Skeiðarársandi verði hækkuð úr 300 millj. kr. í 400 millj. kr., og hækka þá útgjöld Vegagerðar að sama skapi, jafnframt því sem liðurinn lánahreyfingar út hækkar um 100 millj. kr. Flutt er till. um nýjan lið á 6. gr.: Fjmrh. er heimilt fyrir bönd ríkissjóðs að afla innlends eða erlends lánsfjár að jafnvirði allt að 476,3 millj. kr., til framkvæmda á sviði orkumála 458,3 millj. og við landshafnir 18 millj. kr. - Áður hefur verið getið um 18 millj, kr., en af þeim eru í sambandi við landshöfnina í Keflavík og Njarðvik 13 millj. og vegna hafnarinnar á Rifi 5 millj. kr. Af upphæðinni vegna orkumála hefur þegar verið getið aukinna framkvæmda Rafmagnsveitna ríkisins. Að öðru leyti er í þessum lið um að ræða heimild til 100 millj. kr. lántöku vegna Laxárvirkjunar svo og heimild til lántöku vegna hækkunar á fjárveitingum til Orkustofnunar vegna lagningar háspennulínu milli Norður- og Suðurlands, 100 millj. kr. hækkun eða úr 200 í 300 millj. kr. Af brýnni nauðsyn á að hraða lagningu línunnar vegna ástandsins í raforkumálum Norðlendinga leggur n. til, að 300 millj. kr. verði varið til verksins á næsta ári og gert verði ráð fyrir auknum lántökuheimildum í samræmi við það. Þá er í þessari heimildargrein einnig um að ræða lánsheimild vegna orkurannsókna, en n. leggur til, að fjárveiting til orkurannsókna verði aukinn mjög verulega eða úr 16 millj. 295 þús. kr. í 143 millj. 295 þús. kr., um 127 millj. kr., og verði gert ráð fyrir sérstakri lántökuheimild fyrir hækkuninni. Hækkunin skiptist þannig: Rafhitarannsóknir 17.2 millj. kr., jarðhitarannsóknir 55.2 millj. kr., almennur rekstur Orkustofnunar 1.6 millj. kr., kaup á bortækjum 47 millj. kr. og aukin jarðhitalán til sveitarfélaga 6 millj., samtals 127 millj. kr. Eins og í þessari sundurliðun kemur fram, er gert ráð fyrir kaupum á bortækjum fyrir 47 millj. kr., en fyrirsjáanleg eru stórlega aukin verkefni fyrir Jarðboranir ríkisins, einkum við leit að jarðhita og við jarðhitarannsóknir. Til þess að ekki standi á því, að unnt sé að sinna þeirri þörf, er nauðsynlegt að bæta borkost Jarðborana ríkisins til þessara hluta. Jafnframt er nauðsynlegt að bæta tækjabúnað nýjasta jarðbors Jarðborananna. Með hliðsjón af mikilvægi hitaveitu Suðurnesja og nýjum viðhorfum í húshitunarmálum, sem gera enn brýnna, að rannsóknum í Svartsengi sé hraðað sem frekast er kostur, er með till. fjvn. lagt til, að ráðstöfunarfé til borana í Svartsengi verði aukið til að kanna afkastagetu svæðisins og hve stóran markað það getur hitað. Nauðsynlegt er að bora 2 rannsóknarholur á Svartsengissvæðinu, en auk rannsóknagildis munu þær væntanlega nýtast sem vinnsluholur fyrir væntanlega hitaveitu. Ef till. fjvn. verða samþ., verður ráðstöfunarfé til þessara borana 32 millj. kr. Í varmaveitu frá Svartsengi er gert ráð fyrir, að kalt ferskt vatn sé hitað upp með jarðsjó og síðan sent til markaðarins. Byrjunarrannsóknir á þessu sviði voru gerðar árið 1973. í fjárlagatill. Orkustofnunar var ekki gert ráð fyrir borunum eftir köldu vatni árið 1974, en vegna aukins rannsóknahraða frá því, sem áður var gert ráð fyrir, er nú lagt til, að varið verði 2 millj. kr. til borana eftir köldu vatni. Til þess að hraða fullnaðaráætlun varmaveitunnar er lagt til, að varið sé 2 millj. kr. í aðkeypta verkfræðiþjónustu til forhönnunar á varmaskiptastöð og aðfærsluæðum til þéttbýlissvæða. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinum borunum við Kröflu árið 1974, en þar hafði Orkustofnun lagt til, að veittar yrðu 19 millj. kr. til borunar tveggja rannsóknarhola. Vegna hækkaðs verðlags eru þær nú taldar kosta 24 millj. kr., og er í till. fjvn. gert ráð fyrir þeirri upphæð. Til þess að tryggja, að rannsóknir í Kröflu dragist ekki á langinn og seinki þannig ákvörðunartöku um virkjun á Norðurlandi, er þannig í brtt. fjvn. gert ráð fyrir borun tveggja hola á næsta ári og varið verði til þeirra 24 millj, kr. Í undirbúningi hefur verið heildarfrv., sem búið er að leggja fram hér nú, um jarðgufuvirkjun í Kröflu. Að þeirri heimild fenginni þarf að gera forhönnun fyrir virkjunina, en hún er undanfari endanlegrar hönnunar. Þar sem enginn innlendur aðili hefur áður fengist við hliðstætt verkefni, er líklegt, að leitað yrði til erlendra aðila með reynslu í hönnun jarðgufuvirkjana. Í brtt. fjvn. er gert ráð fyrir 10 millj. kr. fjárveitingu til þessa. Lagt er til, að 3 millj. kr. verði varið til þess að vinna nánar að mikilvægustu verkefnum til nýtingar jarðhita með frumáætlunum, sem yrði að nokkru leyti aðkeypt verkfræðileg þjónusta. Þá er í till. fjvn. að lokum gert ráð fyrir samkv. ákvæðum í skattal., að tekin verði upp ný grein í fjárlög um skattvísitölu, 7. gr., og er lagt til, að gr. verði svo hljóðandi: „Skattvísitala árið 1974 skal vera 154 stig.“ Til samanburðar skal þess getið, að skattvísitala við álagningu á þessu ári var 122.5 stig og 100 stig árið 1972. Ég hef þá gert grein fyrir brtt. meiri hl. fjvn. og þeim brtt., sem n. öll flytur. Í sambandi við hækkun tekjuhliðar samkv. þeim till., sem fyrir liggja, er þess að geta, að hækkun tiltekinna tekjuliða hefur jafnframt í för með sér hækkun á útgjöldum, vegna þess að markaðir tekjustofnar, sem hækka, dreifast í útgjaldahlið til viðtakenda. Sé tekið tillit til þessa, en sú útgjaldahækkun nemur í heild 29 millj. 390 þús. kr. og dreifist á ýmsa liði, og enn fremur gert ráð fyrir, að samþ. verði allar till. fjvn. og meiri hl. fjvn., svo og brtt. samvn., samgm. um styrki til flóabáta og vöruflutninga á þskj. 288, munu rekstrargjöld á fjárlögum ársins 1974 verða 29 milljarðar 393 millj. 936 þús. kr., tekjur 29 milljarðar 179 millj. 784 þús., kr., og gjöld umfram tekjur 215 millj. 152 þús. kr., lánahreyfingar inn 2 milljarðar 187 millj. og 213 þús. kr., og lánahreyfingar út 1 milljarður 871 millj. 733 þús. kr. Afgangur á lánahreyfingum yrði þá 315 millj. 480 þús. kr., og greiðsluafgangur ríkissjóðs 101 millj. 328 þús. kr.

Frsm. minni hl. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjvn. gat um í lok ræðu sinnar, verða gjöld samkv. fjárlfrv., eins og það liggur nú fyrir, ásamt brtt. meiri hl. fjvn. og fjvn. sameiginlega, komin í 29 milljarða 394 millj. kr., en tekjur frv. 29 milljarðar 180 millj. kr., þannig að gjöld umfram tekjur eru liðlega 215 millj. kr., en mismunur á lánahreyfingum inn og út er 315 millj. kr., þannig að greiðsluafgangur er áætlaður 101 millj. kr. Verður ekki sagt, að um mikinn greiðsluafgang sé að ræða við afgreiðslu þessa fjárlfrv. í því góðæri, sem hefur ríkt í landi okkar á þessu ári, þegar tekjur þjóðarinnar hafa farið langt fram yfir það, sem sérfræðingar í efnahagsmálum þorðu að spá fyrir gerð síðustu fjárlaga og þorðu að spá meira að segja um mánaðarmótin júní–júlí á þessu ári. Við gerð fjárlfrv. fyrir árið 1974 var tekjuáætlunin byggð á áætlun hagrannsóknadeildar um innheimtu ríkistekna á árinu 1973 og spám deildarinnar um breytingu þeirra hagstærða, sem mestu ráða um ríkistekjur, á milli yfirstandandi árs og ársins 1974, eins og þær stóðu í lok júlímánaðar á þessu ári. Verðlagsforsendur tekju- og gjaldaliða frv. voru miðaðar við það verðlag, sem var ríkjandi í septembermánuði s. l., og miðað við að það verðlag mundi haldast út árið 1974. Síðan hefur margt breyst. Hækkun varð á vísitölunni 1. des. s. l. úr 139.54 stigum í 149.89 stig. Áætlun hagrannsóknadeildarinnar frá júní s. l. hefur nú tekið miklum breytingum, eins og hv. form. fjvn. gat nokkuð um í sinni ræðu. Þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur hafa aukist mun meira en ætlað var á fyrri hluta þessa árs, og sama er að segja um verðlagsþróunina og vöxt veltu. Það er eftirtektarvert, að magnaukningu þjóðarframleiðslu 1972–1973 var spáð í júlí 3.6%, en nú í des. er spáð, að hún verði 5.1%, magnaukningu þjóðartekna var spáð í júlí 5.5%, en nú spáir hagrannsóknadeildin, að hún verði 7.5%. Verðmætisaukningu útflutnings var spáð 43% í júli, en nú í des. er spáð, að hún verði 49%. Verðmætisaukningu innflutnings í heild er spáð í júlí 48%, en nú í des. 58%. Magnaukningu almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar var spáð í júlí 2.5%, en nú er spáð, að hún verði 5%. Verðhækkun almennrar innlendrar verðmætaráðstöfunar var spáð í júlí 20%, en nú í des. 24%. Og verðmætaaukningu almenns vöruinnflutnings var spáð í júlí 27%, en nú 40%. Samkvæmt fjárl. yfirstandandi árs var talið, að innheimtar tekjur ríkisins á þessu ári, árinu 1973, mundu nema 21 milljarði 970 millj. kr. Í spá hagrannsóknadeildarinnar í júlilok var talið, að tekjurnar mundu nema 23 milljörðum 37 millj. kr., og nú við þessa síðustu spá, desemberspá, er talið, að tekjur ríkissjóðs verði 24 milljarðar og 13 millj. kr. Það verður því að segja, að spár hagrannsóknadeildarinnar fyrir afgreiðslu fjárl. voru mjög varfærnislegar, og þá var því haldið fram af okkur, að þær væru of lágar. Það var líka talið í júli, að þessar spár væru mjög varfærnislega gerðar. Þó skal ég ekki álasa þeim, sem þessar spár gera og leggja til grundvallar liðinn tíma, fyrir að fara varfærnislega í áætlanirnar, en hins vegar hefur þenslan á öllum sviðum þjóðlífsins orðið meiri en það, sem menn þorðu að spá í júlímánuði á þessu ári. Tekju- og eignarskattar fara sennilega rúml. 300 millj. kr. fram úr fjárlagaáætlun. Tekjur af almennum aðflutningsgjöldum eru nú áætlaðar 6151 millj. kr., sem er 636 millj, kr. hærri upphæð en í fjárlagaáætlun. Þetta stafar að sjálfsögðu af hinum mikla innflutningi. Þegar tekjuáætlun fjárlagafrv. var gerð, var áætlað, að söluskattstekjur færu 530 millj. kr. fram úr áætlun fjárlaga og mundu nema 5550 millj. kr. Þessi hækkun söluskattstekna, sem á rætur að rekja til meiri almennrar veltuaukningar en reiknað var með, var hins vegar að talsverðu leyti komin fram í innheimtum söluskatti á miðju þessu ári. Af öðrum tekjuliðum, sem fara verulega fram úr áætlun, má nefna launaskattinn, sem verður sennilega um 1 milljarður, eða nær 50 millj. kr. umfram fjárlagaáætlun, þrátt fyrir niðurfellingu launaskatts af útgerð, sem ákveðin var eftir afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs. Bílainnflutningurinn á árinu hefur orðið miklum mun meiri en reiknað var með í upphafi ársins, og er talið, að tekjur af innflutningsverðmæti bíla muni verða því sem næst 150 millj. kr. hærri en fjárlagaáætlunin á s. l. sumri gerði ráð fyrir. Ég fékk upplýsingar um, að heildartekjur ríkissjóðs af bílainnflutningi á s. l. ári hafi numið 920 millj. kr. Nú er vitað, að heildartolltekjur ríkissjóðs af bílainnflutningi einum í lok októbermánaðar nema 1430 millj. kr., eða 110 millj. kr. hærri upphæð en á fyrstu 10 mánuðum ársins á undan. Á þessu ári er búið að flytja inn til októberloka um 6365 bifreiðar, þar af eru 5100 fólksbílar, 720 jeppar, 119 sendiferðabílar, 285 vörubílar, 20 rútubílar og 50 aðrir bílar. Í nóvembermánuði er talið, að innflutningur bíla sé eitthvað á 7. hundrað, og í des. fer innflutningur bíla ekki eftir kaupgleði manna, heldur eftir því, hvað vöruflutningaskipin anna að flytja marga bíla til landsins í þessum síðasta mánuði, því að mörg hundruð bílar bíða nú í útskipunarhöfnum í Evrópu, en þó einkum vestanhafs, að komast til landsins. En það er talið of varfærnislega áætlað, að skipin muni ekki anna nema flutningi á um 750 bifreiðum í þessum mánuði, þannig að það er sjáanlegt, að bílainnflutningurinn mun nálgast að vera 8 þús. bílar að tölunni, en talið er, að verðmæti bílanna sé 14% meira á bil á þessu ári en var í fyrra. En það segir ekki þá sögu, að bílar hafi hækkað um 14%, heldur getur einnig verið hér um að ræða kaup og innflutning á tiltölulega dýrari gerðum bíla en áður var, en um það skal ég ekkert fullyrða. Þetta, sem ég hef nú gert nokkuð að umræðuefni, bílainnflutninginn, talar að vissu leyti sínu máli um þann óhóflega innflutning, sem er á öllum sviðum, og það mikla kapp, sem allir leggja á að eyða peningunum sínum sem allra fyrst, þannig að menn geymi yfirleitt ekki peninga á vöxtum, bíði ekki með að eyða þeim til erfiðleikaáranna, og þar virðist almenningur hafa tekið sér, því miður, ríkisstj. til fyrirmyndar, því að hún hefur gert meira heldur en eyða öllum þeim peningum, sem hún hefur aflað. Hún hefur einnig þurft að taka nú á hverju ári stór lán. Að vísu skal játað, að mörg lán, sem tekin eru, eru tekin til arðbærra framkvæmda. En hún hefur einnig tekið lán til framkvæmda, sem gefa engan arð og hafa aukið skuldir þjóðarinnar stórkostlega á þeim tíma, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Ég hefði kosið, að hagrannsóknastjóri og aðstoðarmaður hans, sem komu á fund fjvn. s. l. laugardag, hefðu komið fyrr á fund n. til þess að skýra fyrir henni þær miklu breytingar, sem eiga sér stað í þjóðfélaginu. Form. fjvn. sagði við 2. umr., að þessar upplýsingar hefðu ekki árið áður legið fyrr fyrir. Ég skal játa, að það er rétt. En það er ekki til fyrirmyndar. Hins vegar skal ég einnig láta í ljós ánægju mína yfir því, að sú grg., sem hagrannsóknastjóri flutti í fjvn., hefur ekki verið lögð fram í n. fyrr, en við fulltrúar stjórnarandstöðunnar gerðum kröfu um að fá þessa grg. afhenta, til þess að við gætum áttað okkur betur á þeim mörgu tölum og flóknu dæmum, sem yfir okkur voru lesin, en hagrannsóknastjóri skildi eitt eintak eftir í vörslu formanns n. Form. fjvn. sagðist ekki sjá ástæðu til þess, að hann einn hefði þetta eintak í höndum, og sagði, að hann teldi frá sínum bæjardyrum séð eðlilegt, að fjvn.-menn allir fengju eintak af þessari skýrslu, og hann mun hafa rætt það mál við hæstv. fjmrh. S. l. mánudag var okkur fulltrúum stjórnarandstöðunnar afhent þessi skýrsla. Ég kann formanni fjvn. þakkir fyrir þá víðsýni, sem hann sýnir með þessu, og sömuleiðis hæstv. fjmrh., sem vafalaust hefur veitt leyfi til þess. Ég tel, að samstarfið verði betra með því að viðhafa þessi vinnubrögð heldur en að neita um mikilvæg gögn, sem er í raun og veru þýðingarlaust að neita um, því að þessara gagna verður alltaf hægt að afla með einhverju móti, þó að þau kæmu eitthvað seinna í hendur stjórnarandstöðu á hverjum tíma. Ég vildi bæði út af þessu og margvíslegum öðrum samskiptum við form. fjvn. þakka honum fyrir mjög drengilegt og gott samstarf í n. eins og jafnan áður, þó að leiðir okkar hafi skilið og margt beri á milli í skoðunum okkar í meiri hl. og minnihl. í n. Í tekjuáætlun frv., sem hér liggur fyrir, fyrir árið 1974 er gert ráð fyrir tveimur meiri háttar breytingum á tekjuöfluninni. Það er hækkun söluskatts um 2 stig frá 1. jan. n. k., sem öll átti að renna í ríkissjóð, og svo lækkun tolla frá sama tíma skv. aðildarsamningi að EFTA og viðskiptasamningi við Efnahagsbandalag Evrópu, sem næmi 180–200 millj. kr. á næsta ári, og svo í þriðja lagi er gert ráð fyrir því, að viðlagasjóðsgjöld falli niður frá 1. mars n. k. Nú hefur verið fallið frá hækkun söluskatts að svo stöddu, eins og kom fram hjá form. fjvn., og þó að komið sé fram frv. til tollskrár, sem felur í sér yfir 600 millj. kr. lækkun tolla, er ekki gert ráð fyrir öðrum breytingum en þeim í fjárlagafrv., sem skylt er skv. samningi við EFTA og Efnahagsbandalagið að gera. Að öðru leyti er ekki tekið tillit til þeirra lækkana, sem tollskrárfrv. gerir ráð fyrir. Þá er gert ráð fyrir hækkun á næsta fjárlagaári á áfengis- og tóbaksverði. En það er auðvitað háð ákvörðun fjmrh., hvenær hann lætur það koma til framkvæmda, og enn fremur, hversu mikið það verður. Enn fremur er gert ráð fyrir í till. fjvn., og þá tekið fram, að það er tili. meiri hl. fjvn., fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna, að lækka niðurgreiðslu á vöruverði um 400 mill,i. kr. frá áætlun fjárlagafrv. Ég mun koma síðar að því að ræða niðurgreiðslu á vöruverði. Álagður söluskattur á öllu landinu fyrstu 9 mánuði þessa árs var næstum því 35% hærri en á sama tímabili árið 1972. Innheimta söluskatts nú í nóv. bendir til þess, að álagningarstofninn muni hækka um 36–37% á milli áranna og innheimtur söluskattur muni nema 5550 millj kr. á árinu, sem er 530 millj. kr. umfram fjárlagaáætlun. Langveigamestu breytingarnar á tekjuhlið fjárlagafrv. eru í fyrsta lagi nokkrar á beinu sköttunum. Þeir eru nú áætlaðir 866.8 millj. kr., persónuskattar og eignarskattar eru áætlaðir tæplega 395 millj. kr. Er talið, að bæði tekjuskattur einstaklinga og tekjuskattur félaga muni hækka mjög verulega frá fjárlagafrv., eða úr 6380 millj. kr. í 6795 millj. kr. Þar er mest hækkunin á tekjuskatti félaga, úr 757 millj, kr. í 922 millj. kr., og tekjuskattar einstaklinga er áætlað að hækki frá fjárlagafrv. úr 5 milljörðum 560 millj. kr. í 5 milljarða 806 millj. kr. Hækkun aðflutningsgjalda er mjög veruleg frá fjárlagafrv., sem er auðvitað vegna þess mikla innflutnings, sem verið hefur síðara hluta ársins og ég gat um hér áðan. Er ætlað, að aðflutningsgjöld hækki frá fjárlagafrv. úr 6355 millj. í 7278 millj. og heildargjöld af innflutningi hækki frá fjárlagafrv. um næstum því heilan milljarð, eða úr 7 milljörðum 533 millj. í 8 milljarða 515 millj. M. ö. o.: tekjuhlið fjárlagafrv. hækkar frá áætluninni um yfir 2000 millj. Stór liður, sem ég hef ekki nefnt áður, er reiknað með að hækki frá fjárlagafrv., þ. e. rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, sem er ætlað að hækki frá fjárlagafrv. úr 2 milljörðum 280 millj. í 2 milljarða 958 millj. kr. Söluskattur hins vegar lækkar af þeirri ástæðu, að fallið er frá 2% hækkuninni, sem gert var ráð fyrir í frv., en er nú horfið frá a. m. k. í bili, og mun ég síðar koma að því. Ég leitaði mér upplýsinga um útgreiðslu gjaldaliða skv. ríkisbókhaldi frá jan.-septemberloka, og þar er að sjá, að töluverður munur er á hlutfallsnotum fjárlaga frá ári til árs. Ef við miðum við fyrstu 9 mánuði ársins 1972 og ársins 1973, til septemberloka, þá er hlutfallið þannig, að 1972 eru þau í forsrn. 75.1%, en núna 92.5%. Í landbrn. er hlutfallið frá 1972 81.5%, en nú 93.3%, í sjútvrn. er hlutfallið 1972 69.7%, en nú 78.1%, í heilbrrh.- og trmrn. fer hlutfallið úr 70.2% í 76.2% og í fjmrn. úr 59% í 79.8%. Þessar upplýsingar eru frá ríkisbókhaldinu. Það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir, að nú í nóvemberlok er gjaldahlið fjárlagafrv, komin í 21 milljarð 118 millj. kr., eða næstum því í sömu upphæð og fjárlögin fyrir allt árið gera ráð fyrir að verði, en þau gera ráð fyrir, að gjöldin nemi 21 milljarði 457 millj. kr. Á s. l. ári voru gjöld í desembermánuði einum 1 milljarður og 700 millj., og ef við gerum ráð fyrir því, að gjöldin í desember verði í hlutfalli við annað, um 400 millj. hærri en í fyrra, þá er sjáanlegt, að gjöld skv. því, sem greitt verður út, verða aðeins á 3. milljarð hærri en fjárlögin á yfirstandandi ári gera ráð fyrir. En tekjuhlið fjárlaganna hefur einnig hækkað mjög verulega, eða í kringum 2000 milljónir. Það verður því ekki sagt, að það hafi verið erfitt að stjórna þessum búrekstri á yfirstandandi ári, þegar tekjur hafa svo mjög farið fram úr áætlun. Hins vegar hefur verið erfiðara að sjá við því, að gjöldin hafa stigið að sama skapi eða jafnvel meira. Ég skal ekki um það fullyrða, það kemur til með að liggja fyrir innan nokkurra mánaða. Ef við lifum nú á þetta fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, þá held ég, að það fari ekki á milli mála, að það virðast vantalin gjöld í þessu fjárlagafrv., sem nema verulegum upphæðum. Þá á ég sérstaklega við, að það er nú vitað, að hækkun vísitölunnar vegna þeirra aðgerða, sem nú hafa verið gerðar eða verða gerðar og ákveðið er að gera, muni nema í lágmarki 5.5 vísitölustigum, fyrir utan þau áhrif, sem lækkun fjölskyldubóta kann að hafa á hækkun kaupgreiðsluvísitölunnar. Það er talið nú skv. fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, að launaliður þess sé liðlega 6600 millj., og ég geri ráð fyrir því, að eitt vísitölustig muni nema 44 millj. skv. launaliðnum, eins og hann er nú. Hækkun lífeyristrygginganna, sem hefur verið breytt hér í meðförum þingsins vegna hækkunar kaupgreiðsluvísitölu, kemur til með að verða a. m. k. 26 millj. á hvert vísitölustig, og sjúkratryggingarnar koma til með beint og óbeint að hækka um allt að 15 millj. kr. á hvert vísitölustig. Þá er eftir að taka tillit til þeirra hækkana, sem síðar hafa verið gerðar á fjárlagafrv., en inni í 6600 millj., sem ég nefndi áðan, er hækkun vegna kaupgreiðsluvísitölunnar í des., 430 millj. kr., og hækkun vegna áhrifa af nýgerðum samningi við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem nú er í brtt. 300 millj. kr., en inni í fjárlagafrv. er 100 millj. kr., svo það gerir samtals um 400 millj. Það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir, að áhrif vegna breytinga á vörum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á næsta ári muni hækka kaupgreiðsluvísitöluna um 1.2 stig, og launahækkanirnar, miðað við þá launaliði, sem inni eru, og þær breytingar, sem verða vegna hækkunar launa, muni aldrei nema undir 3.7 kaupgreiðsluvísitölustigum. Talið er, að sú breyting, sem lagt er til að gera á tekjum Ríkisútvarpsins, bæði sjónvarps og hljóðvarps, muni valda 0.6 kaupgreiðsluvísitölustiga hækkun, þannig að hér er um algera lágmarksupphæð að ræða, að kaupgreiðsluvísitalan er með þessum breytingum og gerðum hækkuð um 5.5 stig. Þar við bætast þau áhrif, sem lækkun fjölskylduhótanna kemur til með að hafa á kaupgreiðsluvísitöluna, og skal ég nú koma frekar að þeim. Fjölskyldubætur eru áætlaðar 250 millj. kr. lægri en ef miðað væri við bæturnar í lok septembermánaðar s. l. Frá 1. maí á þessu ári voru fjölskyldubætur hækkaðar úr 13000 kr. í 18000 kr. með hverju barni, en frá 1. okt. s. l. voru fjölskyldubæturnar lækkaðar úr 18000 í 15000 kr. Í fjárlögum þessa árs eru fjölskyldubætur áætlaðar 969.6 millj. kr., en í frv., eins og það var lagt hér fyrir á s. l. hausti, eru fjölskyldubæturnar komnar í 855.9 millj. kr. og hafa því lækkað frá gildandi fjárlögum um 113.7 millj. kr. Það er nokkurn veginn víst, að sú upphæð, sem nú er inni í fjárlagafrv., hrekkur engan veginn til þess að greiða 15000 kr. með hverju barni, og þá er alveg víst, að það vantar um 160–170 millj. kr. inn í fjárlagafrv., ef á að halda sér við þá ákvörðun, sem nú er í gildi, að greiða í fjölskyldubætur 15000 kr. með hverju barni. Ég spyr: Hvers vegna er þessari upphæð ekki breytt í fjárlagafrv.? Hvers vegna kemur engin till. frá stjórnarflokkunum um að hækka fjölskyldubæturnar í fjárlagafrv., eða ætlar ríkisstj. að lækka fjölskyldubæturnar frá því, sem þær nú eru, úr 15000 kr. og þá niður fyrir 13000 kr., til þess að sú upphæð dugi, sem nú er í fjárlagafrv.? Það væri fróðlegt að fá að vita, hvort það er hér vísvitandi verið að áætla fjölskyldubætur 160–170 millj. kr. lægri en þær eru eða hvort aðeins er beðið eftir að tilkynna, að það eigi að lækka fjölskyldubæturnar frá því, sem þær eru núna. Það væri fróðlegt, ef hæstv. ríkisstj. upplýsti Alþingi um það, hvora leiðina hún ætlar að fara, hvort hún ætlar að lækka fjölskyldubæturnar eða láta vanta á upphæðina í fjárlagafrv., eins og allar þær stóru upphæðir, sem ég nefndi hér áðan í sambandi við launaliðina. Þá ætla ég að koma nokkuð inn á niðurgreiðslur á vöruverði, en niðurgreiðslur á vöruverði voru áætlaðar miðað við niðurgreiðslustig í júní 2 290 millj., framlag í lífeyrissjóð bænda 108 millj., svo að niðurgreiðslur voru með framlagi til lífeyrissjóðs bænda komnar í 2 398 millj. Síðan var áætluð lækkun, 500 millj., og þegar hún er dregin frá þessari upphæð, eru eftir 1898 millj. en það er sú upphæð, sem er í fjárlagafrv. Áætlun niðurgreiðslna á vöruverði frá því í ágúst s. l. nam 2 261 millj., og ríkisstj. tók svo ákvörðun 17. sept. að lækka niðurgreiðslur um 188 millj. kr., þannig að talið var, að niðurgreiðslurnar yrðu 2 073 millj., að viðbættu framlagi til lífeyrissjóðs bænda 108 millj., svo að skv. þeirri ákvörðun, sem enn ríkir, eru niðurgreiðslur áætlaðar 2181 millj., en í fjárlagafrv. eru, eins og ég sagði áðan, 1898 millj. Það var því þörf á, ef niðurgreiðslur hefðu verið óbreyttar, - ákvörðun um þær hefði verið óbreytt, - að hækka niðurgreiðslur í fjárlagafrv. til samræmis við það um 283 millj. kr. Nú leggur ríkisstj. til, að niðurgreiðslur á vöruverði verði lækkaðar um 400 millj. kr. frá fjárlagafrv., en það þýðir, að ríkisstj, hefur í raun og sannleika tekið ákvörðun um að lækka niðurgreiðslur á vöruverði frá því, sem þær eru núna, um hvorki meira né minna en 683 millj. kr., og þessu á svo að velta inn í verðlagið, með þessu á að stefna að stórhækkaðri kaupgreiðsluvísitölu og stefna að aukinni verðbólgu í landinu. Ég kalla þetta vera meira en kjark hjá hæstv. ríkisstj., mér finnst vera hrein og bein fífldirfska að taka slíka ákvörðun, eins og allt er nú í pottinn búið. Þegar ríkisstj. tók ákvörðun um lækkun niðurgreiðslna í haust, var sú lækkun í reynd um 187.7 millj. kr. Það voru lækkaðar niðurgreiðslur á dilkakjöti um 76 millj. kr. og lækkaðar niðurgreiðslur á kartöflum sem nam um 111.7 millj. kr. Ég held, að það sé rétt munað, að niðurgreiðsla ríkissjóðs sé nú 8 kr. á kg á alla verðflokka af kartöflum,en var fyrir þessa ákvörðun 18.20 kr. Niðurgreiðsla á dilkakjöti nam á einingu 78.50 kr. eftir þessa lækkun. En það verður fróðlegt að sjá, hvaða ákvarðanir verða teknar, því að ef við tökum þá upphæð, sem hefur verið ríkjandi frá 17. sept. í niðurgreiðslum, þá skiptast þær þannig, að til niðurgreiðslu á dilkakjöti eru í ársútgjöldum áætlaðar 675 millj., á ærkjöti 52 millj., og geymslukostnaður á kjöti er greiddur niður um 83 millj., nýmjólk er 759 millj., smjör 359.5 millj. og ostar eru um 56.2 millj. kr. Þetta eru helstu liðirnir í ársútgjöldum. Það verður fróðlegt að sjá, hvaða stökkbreytingum verðlag landbúnaðarafurða tekur, þegar verður farið að framkvæma þessa nýju ákvörðun um niðurgreiðslur, en nú er niðurgreiðsla á hvern mjólkurlítra um 16.15 kr., svo að það verður að lækka þær verulega og á öllum þessum liðum, og ég er hræddur um, að verðið á smjörinu komi til með að hækka mjög verulega, en niðurgreiðslur á smjörkg eru nú hvorki meira eða minna en 224.70 kr. Ég býst við því, að ýmsir hæstv. ráðherrar og aðrir þm. stjórnarliðsins hefðu sagt eitthvað, ef það væri önnur ríkisstj. við völd í landinu, sem tæki ákvörðun um svona stórfellda lækkun á niðurgreiðslum á vöruverði. Ég er hræddur um, að það hefði ekki verið sparað stóra letrið í Þjóðviljanum og Tímanum næstu daga, ef það hefði verið gert af ríkisstj., sem var við völd hér á undan, ef hún hefði tekið þessa ákvörðun í slíkri bullandi verðbólgu sem nú er ríkjandi og hefur verið ýtt undir, hreinlega ýtt undir af hæstv. ríkisstj. að magna sem mest í byrjun, þó að ég skuli fúslega játa sem sanngjarn maður, að það eru mörg verðbólguáhrifin, sem eru óviðráðanleg, eru af erlendum toga spunnin. En sennilega er þetta eina ríkisstj. í heiminum, sem sjálf hefur pantað sem mesta verðbólgu og spanað verðbólguna upp á sig, því að allar aðrar hafa þó verið að reyna að hamla á móti, hvort sem þær hafi verið hægri eða vinstri stjórnir. En það var á fyrstu mánuðum þessarar ríkisstj., þegar veislan stóð sem hæst og allt var boðið öllum.  (Heilbr.- og trmrh.: Það var þegar við hækkuðum ellilífeyrinn, var það ekki?)  Það var búið að taka ákvörðun um það, það var bara framkvæmdaatriði og aurar í kassanum hjá Halldóri til að borga, svo að það þarf ekki að gorta lengur af því. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri í sambandi við niðurgreiðslurnar. Ég sé, að hæstv. heilbr.- og trmrh. er að verða svolítið órór, en hann kemst að sjálfsögðu hér á eftir að með sínar skýringar, ef ég þekki hann rétt, nema hann velji þann kostinn, sem hann er nú farinn að gera töluvert í seinni tíð, að sitja og þegja heldur.  Í fjárlagafrv. eru 20 millj. kr. til uppbóta á línufisk, og er búið að vera í frv. alllengi. Á árinu 1971 nam magn þess fisks, sem veiddur er á línu, 43 621 lest, og þá voru verðuppbæturnar 14.4 millj. kr. Á árinu 1972 var þetta magn mjög svipað eða 43 643 lestir, eða aðeins meira, en uppbæturnar í krónutölu námu 17 millj. 457 þús. kr. Nú á þessu ári er búið að greiða þegar út um 15 millj. kr., og er magnið 37 356 lestir. Ef við lítum á, hvernig þessar uppbætur urðu til og hvað lá á bak við það, þegar þær voru teknar inn í fjárlög, þá var það sú ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins,fiskkaupenda og ríkisvaldsins að hækka nokkuð þann fisk, sem veiddur er á línu, þannig að hann væri borgaður hærra verði en annar fiskur, til þess að stuðla að því, að þessar veiðar drægjust ekki meira saman, því að það hefur orðið ákaflega mikill samdráttur í þessum veiðum, og þessi ákvæði eru tekin upp árið 1966 á þann hátt, að kaupendur greiða ofan á hið lögákveðna verð 25 aura á hvert kg og ríkissjóður aðra 25 aura á móti. Á árunum 1967 og 1968 er þessi upphæð óbreytt frá fiskkaupendum, en ríkissjóður hækkar á árinu 1967 upphæðina upp í 30 aura og á árinu 1968 í 60 aura, en það er það hæsta á kg, sem ríkissjóður hefur greitt. Síðan hefur verið á þessu töluverður tröppugangur, en þó alltaf á sama veg frá hendi fiskkaupenda, að þeir hafa hækkað sinn hluta í uppbótinni úr 25 aurum í 75 aura á þessu ári, þannig að þeir hafa frá árinu 1968 þrefaldað sínar uppbætur, en ríkissjóður hefur aftur frá byrjun, frá 25 aura uppbótinni, hækkað hana í 40 aura. En eins og ég sagði áðan, var hún frá ríkissjóði 60 aurar á árinu 1968. Þegar þar við bætist, að fiskurinn hefur stigið stórkostlega síðan þetta hófst, þá er þetta ekki nema smáupphæð miðað við það, sem var á árunum 1966–1968. En það mun svo vera, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki haft neinn áhuga á því að hækka þessar uppbætur, þrátt fyrir það, að þær hafa í raun og veru stórkostlega lækkað. Hann kemur sennilega til með að segja, að þetta mál sé auðvelt að leysa gegnum Verðlagsráð sjávarútvegsins, en það hefur ekki í öll þessi ár verið auðvelt að leysa það á þann hátt. Hins vegar hef ég ekkert á móti því, ef hann getur komið því í kring í sambandi við verðlagningu á fiski um næstu áramót, að þetta mál verði leyst með því, að línufiskur verði verðlagður mun hærra en annar fiskur, og þá skal ég ekkert segja um þetta. En það hefur ekki tekist í öll þessi ár, og ég hef því ekki mikla trú á því, að það takist, jafnvel þótt hæstv. fjmrh. leggi sig allan fram um að leysa málið á þennan hátt. Ég hygg, að það hefði verið hyggilegra að hreyfa þetta eitthvað af mörgum ástæðum, en sennilega vill ríkisstj, velta þessum vanda áfram til næstu áramóta, en það verður skammgóður vermir. Hv. formaður fjvn. gerði nokkuð að umræðuefni hækkunartill. vegna ríkisspítalanna og skýrði þær mjög greinilega, og þarf ég ekki að endurtaka það að öðru leyti en því, að fyrst var farið fram á af stjórnarnefnd ríkisspítalanna að till. forstöðumanna ríkisspítala að fjölga starfsfólki um 282 starfsmenn á öllum ríkisspítölunum og þar af á Landsspítalanum einum um 106 starfsmenn og Fæðingardeildinni um 90 starfsmenn. Þessi till. forstöðumanna ríkisspítala hefði kostað ríkissjóð, miðað við launin eins og þau voru nú í byrjun des., á ársgrundvelli 96.5 millj. kr. Till. stjórnarnefndar ríkisspítalanna er sú að fjölga starfsmönnum þeirra um 217, sem mundi kosta á ársgrundvelli 67 millj. 340 þús. kr. Í till. fjvn, er lagt til að hækka launin vegna heimildar um nýja starfsmenn um 9 millj. 647 þús., en því til skýringar, að þessi upphæð er ekki hærri, er það, að miðað er við, að flestir þessara starfsmanna verði ráðnir seint á næsta ári. En ef væri miðað við kostnað á ársgrundvelli, mundu þessar starfsmannaráðningar einar kosta um 56.4 millj. kr. Það er mjög eftirtektarvert í sambandi við rekstur ríkisspítalanna og þá sérstaklega Landsspítalans, að þar eru deildir, sem ekki er hægt að reka vegna manneklu. Höfuðástæðan fyrir því að það eru ónotuð sjúkrarúm á Landsspítalanum mest allt þetta ár, er hjúkrunarkvennaskortur. Það hafa ekki fengist hjúkrunarkonur, vegna þess að þær telja, að mismunur launa með vaktaálagi sé ekki það mikill að þær vilji ráða sig á þann hátt. Hins vegar hafa sagt mér fróðir menn í þessum efnum, að það sé enginn skortur á hjúkrunarkonum, sem vinna á dagvöktum. Þetta ástand er orðið geigvænlegt, og það þýðir lítið og kostar mikið fé að byggja sjúkrahús, ef það á svo að vera í reynd, að mörg rúm séu ónotuð vegna skorts á vinnuafli á sjúkrahúsunum. Ég held, að þetta þurfi að taka til mjög rækilegrar athugunar, en ekki einblína á byggingu nýrra sjúkrahúsa eða stækkun á sjúkrahúsum. Ég held, að frumskilyrðið til að reka þessar stofnanir með eðlilegum hætti sé að nýta þær til fulls, en það er ekki gert, eins og ég hef nú þegar sagt. Það kom hér fram hjá frsm, meiri hl., að það væru gerðar nokkrar breytingar á fyrirtækjum í B-hluta fjálagafrv. M. a. eru gerðar breytingar á Ríkisútvarpinu, og eru tekjur Ríkisútvarpsins hækkaðar mjög verulega frá því, sem þær eru nú í fjárlagafrv., þannig hugsað, að afnotagjöld hljóðvarps hækki úr 1740 kr. í 2400 kr. á næsta ári, eða á milli 38 og 39%, og auglýsingar hækki um 15%. Þá er einnig hugsað, að afnotagjöld sjónvarps hækki úr 3900 kr. í 5700 kr., eða um 46%, og auglýsingaverð sjónvarps hækki um 11½%. Ég fyrir mitt leyti tel ekki óeðlilegt, að gerðar séu breytingar á tekjum stofnana eins og Ríkisútvarpsins, en það ekki látið viðgangast, eins og gert er á þessu ári, að gerð sé áætlun fyrir þessar stofnanir með stórfelldum rekstrarhalla. Ég er ekki þar með að segja, að það megi ekki finna einhverjar leiðir til þess að draga frekar úr rekstrarútgjöldum þessara stofnana, og það á auðvitað að reyna að gera í flestum tilfellum. En hitt er ekki til neins góðs, að afgreiða fjárhagsáætlanir þessara stofnana með þeim hætti, sem gert var í fyrra. Ég tel, að hér sé farið inn á eðlilegri braut með því að reikna með, að þessar stofnanir standi undir sér á þessu ári. Það hafa verið gerðar töluverðar breytingar á áætlun Pósts og síma, þannig að með breytt. fjvn. eru laun Pósts og síma komin nokkurn veginn í þá upphæð, sem Póst- og símamálastjórnin hefur áætlað þau, en hún áætlaði launaliðinn, miðað við verðlag í des., 1 milljarð 185.8 millj. kr. Hins vegar er engin breyting gerð á öðrum rekstrargjöldum Pósts og síma, hvorki viðhaldi fasteigna og áhalda né öðrum rekstrargjöldum. Ekkert tillit hefur heldur verið tekið til hækkana, sem orðið hafa á öðrum liðum frá því að fjárlagafrv, var samið, en póst- og símamálastjórnin telur, að miðað við, að þessi áætlun geti staðist, sem hún leggur fram, sé fjárvöntun hennar að upphæð 378.2 millj. kr. En þá er því við að bæta, að Póstur og sími eru með gífurlega mikið fé til framkvæmda, og þær framkvæmdir hafa verið miklar á undanförnum árum. Þær eru margar hverjar samningsbundnar, og það er erfitt að daga verulega úr þeim framkvæmdum, þegar um er að ræða að ljúka sjálfvirka kerfinu í þéttbýli á landinu, og sömuleiðis er mjög mikil ásókn í nýjar framkvæmdir í nýjum hverfum hér á þéttbýlissvæðunum, þó að sjálfsagt sé að reyna að draga hjá þessari stofnun eins og öðrum úr framkvæmdum, eins og frekast er hægt. Mér finnst ekki úr vegi að minnast aðeins á það, að núv. ríkisstj. ætlaði að bæta mjög hag landsbyggðarinnar og gera aðstöðumuninn minni fyrir þá, sem úti á landi búa, en í sambandi við símagjöldin tók hún upp það snjallræði að setja söluskatt á öll símgjöld í landinu. Það var látið í veðri vaka, að stofnunin ætti sjálf að borga þennan söluskatt, það mundi koma niður á framkvæmdaliðum hennar, þegar það var tilkynnt fyrir 2½ ári, að þetta yrði gert. En raunin varð sú, að þegar söluskatturinn kom á, var honum bætt á reikningana. En ef hæstv. ríkisstj. og aðrir vinir byggðastefnu hafa ekki vitað það, þá ætla ég nú að segja þeim frá því, að þessi söluskattur hefur komið miklu harðar niður á landsbyggðinni en hér á þéttbýlissvæðinu, vegna þess að umframsímtölin, sem eru utan við afnotagjöldin, eru utan Reykjavíkur, Kópavogs og Hafnarfjarðar 158 millj, eða 200% hærri en afnotagjöldin úti á landsbyggðinni, en í Reykjavík og Kópavogi voru umframsímtölin 141 millj. eða aðeins 40% umfram afnotagjöld, og í Hafnarfirði voru umframsímtöl 9 millj. eða um 70% umfram afnotagjöldin. M. ö. o.: umframsímtölin eru í Reykjavík og Kópavogi á árinu 1972 40%, í Hafnarfirði 70%, en annars staðar á landinu 200%. Þar með geta menn séð og þá vonandi skilið, að þetta „patent“ að bæta söluskatti á símgjöldin, sem fyrri ríkisstj. gerði aldrei og datt aldrei í hug að gera, hefur komið tiltölulega þyngst niður á landsbyggðinni. Það kom hér fram í umr. við fjárlagafrv. við 2. umr., að það væri ævintýri næst sú mikla aukning, sem hefði orðið í byggingu íbúðarhúsa, sérstaklega úti á landsbyggðinni. Vitaskuld taka framkvæmdir alltaf fjörkipp, þegar atvinna er mikil og tekjur manna eru góðar. En ég fór að skoða plagg, sem ég hafði fengið frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, um þær íbúðir, sem hafa verið fullgerðar á tilteknu árabili, eða frá árinu 1960 til og með ársins 1972. Við lestur þessa plaggs verð ég ekki var við neinn ofsalegan fjörkipp, sem fullgerðar íbúðir hafi tekið á þessu tímabili. Þegar teknar eru saman fullgerðar íbúðir í hverju kjördæmi fyrir sig, - það er nánari sundurliðun á hinum ýmsu stöðum í hverju kjördæmi, - þegar teknar eru saman íbúðabyggingar í hverju kjördæmi fyrir sig í kaupstöðum og kauptúnum, þá eru fullgerðar íbúðir í Vesturl. á árinu 1972 71 íbúð, en á árinu 1960, fyrsta heila ári viðreisnarstjórnarinnar, eru fullgerðar íbúðir 78. Fjörkippurinn er sá í því kjördæmi, að úr 78 íbúðum fara þær niður í 71. Á Vestf. voru fullgerðar íbúðir á árinu 1960, sama ári og ég nefndi í sambandi við Vesturland, 45, en fjörkippurinn, sem það tók þar, eru á s. l. ári, 1972, 19 fullgerðar íbúðir. Og í Norðurl. v. verður töluverður fjörkippur. Þar voru aðeins fullgerðar 24 íbúðir á árinu 1960, en þær voru þó á árinu 1965 39, en eru 42 á s. l. ári í því kjördæmi. Norðurl. e. tók nokkurn kipp, þar voru 1960 fullgerðar 117 íbúðir, en 1972 170 íbúðir, en á árinu 1967, sem var ekki mjög hagstætt ár, voru þó fullgerðar í því kjördæmi 160 íbúðir. Á Austfjörðum voru fullgerðar íbúðir 1960 39, en 1972 55, en á árinu 1968 voru fullgerðar íbúðir í Austurlandskjördæmi 83, en ekki nema 55 á s. l. ári. Á Suðurlandi voru fullgerðar íbúðir 1960 85, á s. l. ári 96, en á árinu 1968 voru fullgerðar íbúðir í Suðurlandskjördæmi 107. Þar eru því ekki stórkostlegir fjörkippir, sem þarna hafa átt sér stað úti á landsbyggðinni. Hins vegar skal ég játa það, að í Reykjaneskjördæmi hefur orðið allveruleg breyting, því að 1960 voru 333 íbúðir fullgerðar, en á s. l. ári 499, og það hefur komist næst því árið 1967, en þá voru 449 íbúðir fullgerðar. Í Reykjavík hefur stökkið orðið langmest. Þar hefur verið farið úr 642 fullgerðum íbúðum í 902 íbúðir, en þar var þó næst því á árinu 1968, fullgerð 871 íbúð, en núna sem sagt 902. Þegar við lítum á landið í heild, eru fullgerðar 1960 1363 íbúðir, en á árinu 1972 1854. En á árinu 1967 voru þetta 1688 íbúðir. Ég sé því ekki, að a. m. k. fyrir árslok 1972 hafi orðið fjörkippur í íbúðabyggingum úti á landi, eins og sagt var hér við 2. umr. að væri ævintýri líkast. Fundarhlé Ég ætla að koma nokkuð að Fiskveiðasjóði. Það var tiltölulega lítið rætt um stofnlánasjóðina við 2. umr. En ég minnist þess, að í samandi við fsp., sem var til umr. í Sþ, í gær, bar á góma málefni Fiskveiðasjóðs í sambandi við vexti af lánum hans. Mér sýnist, að fjármagnsvöntun Fiskveiðasjóðs sé talin vera á næsta ári 1140 millj. kr., og líklegt er, að fjármagnsvöntun sjóðsins á árinu 1975 verði 1440 millj. kr. og fjármagnsvöntunin á árinu 1976 1740–1800 millj. kr. Allt eru þetta afleiðingar þess, hvað mikið er búið að kaupa af skipum og byggja. Það eru skuldbindingar, sem Fiskveiðasjóður hefur tekið á sig. Hann tekur árlega hluta af erlendum lánum þeirra skipa, sem byggð hafa verið og er verið að byggja, og hann þarf auðvitað að innleysa þau lán eftir ákveðnum reglum. Mér finnst rétt að minna aðeins á það og þá ekki sist í tilefni þeirra ummæla, sem hæstv. sjútvrh. viðhafði hér í gær, hvernig fjármagnið til Fiskveiðasjóðs er fengið og þá með hvaða kjörum. Varðandi vaxtakjör af þeim lánum, sem tekin hafa verið og verða tekin á þessu ári hjá Framkvæmdastofnun ríkisins, Framkvæmdasjóði, þá hafa verið reiknaðir 12½% vextir af bráðabirgðalánum, sem Framkvæmdasjóður hefur lánað. En lán Fiskveiðasjóðs að öðru leyti á þessu ári eru þau, að hann hefur tekið í íslenskum krónum 567 millj. til 15 ára með 9½% vöxtum. Í öðru lagi hefur hann tekið 256 millj. til 15 ára með 1% lántökugjaldi, vextir eru 12½%, en hækka eða lækka, ef vaxtakjör Framkvæmdastofnunarinnar breytast á nýjum lánum sjóðsins. Í þriðja lagi er hann skuldbundinn til að taka 183 millj. til 12 ára, lántökugjald 1%, með vöxtum 61/4% og vísitöluákvæði byggingarvísitölu samkv. l. nr. 25 frá 1957. Samtals eru þessar lánveitingar á þessu ári 1 milljarður og 6 millj. kr., og eru þá meðtaldar 6 millj. vegna dráttarbrauta, sem haldið er utan við greiðsluáætlun Fiskveiðasjóðs. Þetta eru í stórum dráttum þau lánakjör, sem Fiskveiðasjóður verður að hlíta í sambandi við það fjármagn, sem hann þarf að taka að láni til þess að endurlána til sjávarútvegsins. En hvernig eru svo lánakjör Fiskveiðasjóðsins? Fiskveiðasjóður lánar vegna skipabygginga, tækjakaupa og þess háttar með 5½% vöxtum og 3/6 hlutum af gengisáhættunni vegna skipakaupa erlendis frá. Þessi erlendu lán eru þannig, að þau breytast á hverjum gjalddaga í Fiskveiðasjóðslán, það sem hefur fallið í gjalddaga erlendis, og þá með sömu kjörum. Til nýbyggingar innanlands á skipum yfir 75 rúmlestir verða kaupendur að taka gjaldeyrislán vegna véla- og tækjakaupa. Dollaralánin eru með 8% vöxtum og til 5 ára, og endurgreiðslu af skipalánum hefur verið dreift niður á 20 ár. Fasteignatryggð lán eru með 7% vöxtum og að 3/5 hlutum gengisákvæði. Frá því í febr. s. l. hafa verið afgreidd vísitölulán, bæði skipalán og fasteignalán, þannig, að af fiskveiðasjóðslánum hefur 1/10 hluti verið vísitölutryggður af öllum lánum yfir 500 þús. kr. Gjaldeyrislán til skipabygginga og innfluttra skipa hafa ekki komið þar til álita, því að þau eru alveg sérstaklega. Rétt er að taka fram, að tekið var í fyrra vísitölulán, sem er ekki enn búið að endurlána að öllu leyti, og sjóðurinn ber áhættuna við breytingu á byggingarvísitölunni. Hafa endurlánin verið bundin þeirri vísitölu, sem í gildi er, þegar lánveitingin fer fram. Nú á að þvinga Fiskveiðasjóð til að taka til viðbótar 183 millj. kr. vísitölutryggð lán á móti 124 millj. kr., sem hann varð að taka á þennan hátt í fyrra. Ég hugsa, að það komi ekki til með að muna miklu, þegar ég segi, að munurinn á þeim lánum, sem Fiskveiðasjóður tekur, og þeim lánum, sem Fiskveiðasjóður lánar, nemi því, að Fiskveiðasjóður muni sennilega tapa á þessu ári nær 100 millj. kr. í mismun á þessum lánskjörum. Þetta kalla ég ekki að tryggja afkomu þessa stærsta lánasjóðs sjávarútvegsins, og hæstv, viðskrh. og sjútvrh. hældi sér af því hér í gær, að hann hefði neitað um vaxtahækkanir á hinum almennu lánum. Sannleikur málsins er sá, að meðan veislan stóð sem hæst hjá núv. ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. var hvað sperrtastur og glaðastur, þá lofaði hann á aðilfundi LÍÚ að lækka lán til fiskiskipa og fiskvinnslustöðva, og honum var klappað lof í lófa. Þeir voru mjög ánægðir, útvegsmenn. En hann skýrði ekki jafnhliða frá vísitölulánunum, sem hann ætlaði að koma á. En nú auðvitað sér hann það og sá það um leið og veislunni lauk, að hér var alveg skakkt að farið. Það kom ekki til greina, að það gæti staðist að lækka þessi stofalán, og þá er gripið til þessa. Þá er einnig því við að bæta, að vaxtakjörin fara versnandi, og það verður hvorki rekin Stofnlánadeild landbúnaðarins, Seðlabankinn né aðrir viðskiptabankar og ekki Fiskveiðasjóður heldur, ef vaxtakjörin eiga að vera þau, að þessar lánastofnanir eigi að taka lán frá hinum og þessum aðilum, bæði utanlands og innan, og lána þau svo aftur út með mun lakari kjörum. Það getur ekki farið nema á einn veg, að annaðhvort verður ríkissjóður að hlaupa undir bagga og rétta hag þessara lánastofnana eða þá þessar lánastofnanir standast ekki slíka lánastarfsemi og verða að hætta. Þetta veit auðvitað hæstv. viðskrh. og sjútvrh. mætavel. Og þegar ríkissjóður er að greiða til Fiskveiðasjóðs framlag, bæði af útflutningsgjaldi og fjárl., þá er því framlagi fremur illa varið, ef það á að étast upp að sennilega 3/5 með því, að sjóðurinn er að lána það fjármagn, sem hann tekur að láni, með mun lakari vöxtum. Ég held, að það sé kominn tími til að endurskoða mjög alvarlega þær lánareglur, sem nú eru þar í gildi, til þess að það fé, sem sjóðurinn hefur yfir að ráða, rýrni ekki. Við höfum þetta dæmi fyrir okkur á öðrum sviðum. Við sjáum það í sambandi við húsnæðislánakerfið. Þar hafa verið tekin vísitölutryggð lán, sem eru tekin með margfalt hærri vöxtum en Byggingarsjóðurinn lánar aftur út. Þetta ést upp á tiltölulega skömmum tíma, og verður því að segja, að séu lítil búhyggindi að starfa á þennan hátt. Þó að fjárlög séu nú komin í nálægt 30 milljarða, og varð á þeim stórfelld hækkun á s. l. ári einnig, þá er því þannig farið, að Byggðasjóðurinn fær enga hækkun á sínum framlögum. Því er haldið niðri með sömu upphæð að krónutölu og var fyrir tveimur árum. Þrátt fyrir flutning frv. um 2% tekjur af álögðum tekjum ríkissjóðs, má ekki hreyfa þetta á einn eða annan veg. Byggðastefnumennirnir, sem nú eru allsráðandi, mega ekki heyra á það minnst, að það sé reynt að rétta eitthvað hlut Byggðasjóðs, því að ef við lítum á þá breytingu, sem orðið hefur á byggingarvísitölunni bara á einu ári, frá nóv. í fyrra til 1. nóv. s. l., þá hefur byggingarkostnaður hækkað um 33%, en yfirleitt má segja, að fjármagn Byggðasjóðs fari að mjög verulegu leyti til byggingarframkvæmda, fyrst og fremst til skipabygginga, og svo annarra framkvæmda í landinu og þá í mjög ríkum mæli til húsbygginga, til iðnaðar og fiskverkunar og annarra slíkra þarfa atvinnulífsins. Þarna er algerlega daufheyrst við. Það hefur verið reynt að halda þessu máli vakandi í n. frá því í haust, óskað eftir því af mikilli hófsemd að reyna að hreyfa eitthvað framlagið til Byggðasjóðs, og nú á milli 2. og 3. umr. gerði ég og fleiri síðustu tilraun til að óska eftir því, að hér yrði gerð einhver breyting á til hækkunar á framlagi ríkissjóðs til þess að bæta sjóðnum upp þá rýrnun, sem orðið hefur á því fjármagni, sem hann hefur yfir að ráða, vegna verðbólgunnar. Formaður fjvn. kom svo að síðustu með það svar, að það væri ekki möguleiki á því, og þá auðvitað veit maður, hvaðan svarið er komið. Það er frá stjórnarherrunum í ríkisstj., sjálfum byggðapostulunum, sem hafa talað best og mest á undanförum árum um, hvað sé nauðsynlegt að stórauka framlög til byggðamála. Jú, það vantar ekki, það er starfandi 7 manna þingkjörin n., sem á að vinna að byggðamálum. Það var byrjað mjög myndarlega. Það var talað mjög mikið um, hvað þyrfti að gera, og það þyrfti að fara að áætla þetta og hitt og það þyrfti að stórauka framkvæmdir á öllum sviðum úti á landsbyggðinni. En við vitum, að það þarf peninga. Þeir eru aflið, sem þarf til þess að framkvæma þessar hugsjónir. En svo þegar kemur að því, að það á að fara að framkvæma eða vinna að þessum hugsjónum í alvöru, þá gefast sjálfir byggðapostularnir upp og segja: Hingað og ekki lengra. Fjárl. geta farið upp ár eftir ár um fleiri milljarða á ári, en framlag til Byggðasjóðs skal vera það sama. Ég spyr: Eru allir stjórnarþm. ánægðir með þessa afgreiðslu? Hvað segja nú hinir minni postular byggðastefnunnar, þegar stóru postularnir í ráðherrastólunum haga sér svona? Eru þeir ánægðir? Ætla þeir að sætta sig við þessa afgreiðslu? Mér finnst eðlilegt, að það sé spurt að því. Eins og ég gat um hér við 2. umr., tel ég, að það þyrfti að breyta algerlega um vinnubrögð í sambandi við gerð fjárl. Ríkisstj. á hverjum tíma þarf fyrst og fremst að gera sér grein fyrir því, hvað hún telur, að það sé eðlilegt og jafnframt skynsamlega að afla mikilla tekna, taka miklar tekjur af landsmönnum hvert ár fyrir sig, skipta svo útgjöldunum eftir málaflokkum, og þegar það er gert, þá verður stjórnarliðið að sameinast um það og leita samstarfs við stjórnarandstöðu að afgreiða fjárlög innan þess ramma, en ekki byrja á því að ákveða þetta mörg hundruð millj. í þetta og þetta mörg hundruð millj. í hitt, því að þá koma alltaf fram menn, sem styðja ríkisstj., og segja: Við viljum ekki leggja í þessar framkvæmdir eða þessi framlög. Við viljum taka upp annað, sem þeir benda á. En það hefur verið þannig hjá þessari ríkisstj., að hún hefur alltaf byrjað á því að lýsa yfir, hvað hún ætli að gera mikið í þessu og hinu. Svo hafa aðrir komið til, sem styðja ríkisstj., og sagt: Við sættum okkur ekki við, að það sé gengið fram hjá þessu hugsjónamáli okkar, þessu bráðnauðsynlega máli, og þá hefur því alltaf verið bætt við. Þannig hafa fjárl. farið upp úr öllu valdi. Þannig hefur verið þanin verðbólgustefna í þjóðfélaginu og enginn fengið við neitt ráðið, vegna þess að það hefur ekki verið breytt um vinnubrögð á þennan hátt. Ég hef bent á það í ræðu minni, að vantalin útgjöld í launum sem við sjáum þegar, eru alveg örugglega ekki undir 520 millj. kr. Það er sjáanlegt, að ef ekki fæst önnur skýring í sambandi við fjölskyldubæturnar en sú, að það eigi að halda sér áfram við að greiða 15 þús. kr. með hverju barni, þá vantar örugglega 160–170 millj. inn í fjárlagafrv. Þannig eru þarna í þessum tveimur liðum, launalið og í sambandi við fjölskyldubæturnar, um 700 millj. kr., sem vantar inn í fjárlagafrv. Þar við á svo eftir að bæta áhrifum, sem verða af almennum kaupgjaldssamningum, sem væntanlega verður frá gengið í byrjun næsta árs eða kannske fyrr, ég veit það ekki, og hafa auðvitað í för með sér margvíslegar hækkanir fyrir ríkisbúskapinn í heild. Ég tel líka mjög eftirtektarvert, að nú við 3. umr. koma fram nýjar framkvæmdir, sérstaklega í orkumálum og til jarðvarmaframkvæmda. Út af fyrir sig er ég samþykkur því, að það sé aukið við þessar framkvæmdir, vegna þess ástands, sem skapast hefur, og ég er sammála hæstv. ríkisstj. í því að auka þessar framkvæmdir til muna frá því, sem verið hefur. En ég er ekki sammála ríkisstj. í því, að jafnhliða eigi ekki að hreyfa við neinu öðru, sem áður var búið að áforma. Það verður einhvers staðar að draga úr, ef ekki á að þenja svo áfram og taka svo mikið vinnuafl til opinberra framkvæmda, að það verði skortur á vinnuafli við framleiðslustörfin í landinu. Þá verður að draga annars staðar úr. Nú segja þessir menn: Hvað vill stjórnarandstaðan, hvað á að gera? Hvernig á að draga úr? Og hvar á að ráðast á framkvæmdir til þess að draga úr, vegna þess að við erum sammála um það, bæði stjórn og stjórnarandstaða, að það eigi að auka framlög til orkumála og jarðvarmaframkvæmda? Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hefði talið, að það hefði verið eðlilegt, sjálfsagt og skylt, bæði stjórnarflokkum og stjórnarandstöðu, að setjast niður og fá tíma til að draga annars staðar úr. Það er ekki hægt að gera það með þeim hraða, sem er í fjvn., í öllu því starfi, sem hún verður að inna af hendi á stuttum tíma. En það hefði verið hægt og verið skynsamlegt af ríkisstj. að leita til stjórnarandstöðunnar um það og spyrja: Eruð þið sammála um, að við frestum afgreiðslu fjárl. og látum nefnd starfa, á meðan Alþ. er í jólafríi, til þess að gera till. um lækkanir á öðrum framkvæmdum, gera jafnframt till. um lækkanir á öðrum þeim liðum, sem fært þætti að lækka í fjárlagafrv., og leggja niður fyrir sér þá skyndilegu og fljótfærnislegu ákvörðun, sem ríkisstj. hefur tekið í sambandi við minnkandi niðurgreiðslur á vöruverði, sem hefur í för með sér enn meiri verðbólgu en verið hefur, og var þó nóg af henni fyrir í okkar landi. Þetta hefði ég talið, að hefði verið skynsamlegt að gera og ná samkomulagi um, því að ég held, að þó að oft beri mikið á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þá vilji báðir aðilar, þegar allt kemur til alls, reyna að ná saman og gera það, sem er skynsamlegast fyrir þjóðfélagið í heild. Ég vil svo ljúka þessum orðum með því að lýsa því yfir, að ég tel fyrir mitt leyti og við í 1. minni hl. fjvn., að þessi fjárlög séu mjög óraunhæf, eins og ég hef fært rök að í ræðu minni, og þau séu nánast pappírsfjárlög, sem Alþ. er ætlað að afgreiða á morgun. Ég harma þessi vinnubrögð og hefði óskað, að sá háttur, sem ég gerði áðan að umræðuefni, hefði verið tekinn upp, og það er enn þá tækifæri til þess, ef ríkisstj. vill afgreiða fjárlög, sem eru raunhæf og byggð á viðtæku samstarfi allra alþm.

Frsm. samvn. samgm. (Björn Pálsson) : Herra forseti. Ég mun segja hér örfá orð um till. samvn. samgm, um framlög til flóabáta og vöru- og fólksflutningu. Við héldum þrjá fundi, yfirleitt mjög skemmtilega, því að það voru ákaflega ánægjulegir samstarfsmenn, sem voru í n., og það tókst nokkurn veginn að ná samkomulagi. Við reyndum að vera sparsamir, eins og við gátum. En ég hef nú fengið áminningu hjá bæði formanni fjvn. og fjmrh. um það, að mér færist ekki að tala um eyðslu hjá þeim, þegar ég væri svona eyðslusamur sjálfur í þessari n. En ég ræð ekki öllu í þessari n. og ekki meira en hinir, þannig að við eigum allir heiður eða vanheiður af þeim verkum. En ég fór að líta á þetta samt sem áður, þessa hækkun hjá okkur og hækkun á fjárl. í heild. Í fyrra munu hafa verið dregin af bátunum 6% frá því, sem við veittum til þeirra. Þá voru veittar 33 millj. Satt að segja kom okkur saman um það í n., að það þyrfti að greiða þeim þessa upphæð, því að við vorum það knappir í fyrra, að það mátti ekki minna vera. Raunar var einn báturinn rekinn þannig, að það var ofurlítill tekjuefgangur, eða það voru líkur til þess, en hinir voru með halla, og það hefur alltaf verið þrengt þannig að þeim, að þeir hafa haft frekar þröngan fjárhag. Fjárhagurinn hefur verið erfiður hjá þeim. En það er nú svo, að ef skammtað er það vel. að ekki þurfi að leita neinna úrræða til bóta, þá vilja menu kannske vera dálítið ragir við það. Ástæðan fyrir því, að þetta gekk eins vel í ár og það gekk, var m. a. sú, að ég fór tvisvar í rn. og talaði um það við þá, að það væri ekki hægt annað en hækka fargjöldin og flutningsgjöldin. Viðkomandi ráðh., Hannibal Valdimarsson, féllst á það, og ég talaði líka við starfsmennina þarna. Þetta varð m. a. til þess, að farið aðra leiðina var hækkað t. d. með Akraborginni úr 215 kr. upp í 325 kr., og sömuleiðis var hækkað eitthvað við alla bátana, þó mun það hafa verið mest vegna fólksflutninga. Þetta varð til þess, að tekjur Akraborgarinnar urðu um þriðjungi meiri en ella og útkoman góð. Við veittum til bátanna í fyrra 33 millj., eins og ég sagði. Af því var stofnframlag til báta og bíla 3.1 millj. kr., eitthvað um það bil, þannig að í fyrra hafa ekki farið til rekstrar á bílum og bátum meira en um 29 millj. Nú er heildarupphæðin 38 millj. 820 þús. Þar af er stofnframlag til snjóbíla og skipa rúmar 3 millj. og til rekstrarins 35 millj. 720 þús. Fyrir 4 árum var framlagið til þessara báta og bíla - og bílunum hefur fjölgað allmikið síðan - 19 millj. 355 þús. Þetta hefur því hækkað sem næst um 75%, að ég ætla. Ég bar þetta saman við t, d. Ríkisskip. Á fjárl. 1971 er framlag til þeirra ætlað 24 millj. eða 5 millj. kr. hærra en til bátanna, en nú er sú upphæð komin í 77 millj. á fjárl. Auk þess er skrifstofukostnaður eitthvað um 10 millj., þannig að það eru alls um 87 millj., sem fara til Skipaútgerðar ríkisins og rekstrar á þeim skipum, þannig að þessi upphæð hefur allt að því fjórfaldast þegar okkar upphæð hefur aðeins tvöfaldast. Þetta vildi ég láta Geir minn, formann fjvn., vita, að þeir hafa alveg snúið á okkur, og er ekkert nema gott um það að segja. Hins vegar kvað fjmrh. fastara að orði í fyrra, því að hann sagði, að við værum búnir að þrefalda útgjöldin, en þá fóru til rekstrar 29 millj., eins og ég sagði áðan, það voru 19 millj., og ég get ómögulega reiknað, að þetta sé þrefalt. Þið getið náttúrlega reiknað með mér. Mér reiknast, að þetta séu 50%, og ég skil það þannig, að 50% hækkun sé alls ekki þreföldun. Til þess að það sé þrefalt, ætti upphæðin að hafa hækkað um 200%. Þetta hefur vafalaust verið misminni hjá fjmrh., mér er ómögulegt að ætla honum að reikna þetta svona vitlaust. Hvað sem þessu líður, hefur þetta verið þannig í framkvæmdinni, að við höfum reynt að spara það, sem við höfum getað, og satt að segja jaðrar kannske við það í sumum tilfellum, að við göngum fulllengt í því efni. Það eru veittar til Norðurlandsbátsins Drangs 6 millj. kr. Hann annast mjólkurflutninga til Siglufjarðar að vetrinum, kemur við í Ólafsfirði, Hrísey og fer tvisvar í mánuði til Grímseyjar. Þetta er alveg nauðsynlegt. Hann vildi fá 8.5 millj., en það var ekki samþykkt að láta hann hafa meira en þetta. Veitt er til vetrarsamgangna í Árneshreppi á Ströndum, það var áður til Strandabátsins, en við létum þennan hrepp hafa 100 þús. kr. til snjómoksturs. Svo eru veittar til Hríseyjarbáts, sem gengur frá Hrísey og til byggðanna við Eyjafjörðinn, 360 þús. kr. og í stofnkostnað 200 þús. kr. Til flugferða til Grímseyjar eru veittar 350 þús. kr., til snjóbifreiðar í Dalvíkurlæknishéraði 150 þús., til Mjóafjarðarbáts 500 þús., snjóbifreiðar á Vopnafirði 150 þús., snjóbifreiðar á Fjarðarheiði 700 þús., þar er yfir erfiðan fjallveg að fara, og stofnkostnaður fyrir sama 500 þús. Þeir voru að kaupa bíl á Seyðisfirði, sem á að kosta 4 millj., og þóttust þurfa að fá aðstoð hjá ríkinu. Þarna er erfið aðstaða, en mjólkurflutningar oft, svo að við gátum ekki annað en orðið við þessu að mestu leyti hjá þeim. Fagradalssnjóbifreið eru veittar 190 þús., og snjóbifreið á Oddsskarði, - það er fyrir Norðfirðinga - 550 þús. og í stofnkostnað 220 þús. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 120 þús., og snjóbifreið á Borgarfjörð eystra 160 þús. Snjóbifreiðar milli Stöðvarfjarðar og Egilsstaðaflugvallar 150 þús. og til vöruflutninga á Suðurlandi 1500 þús. Þessum fjárveitingum réðu að mestu Austfjarðaþm. Helgi Seljan og Páll Þorsteinsson, og þeir voru afar hóflegir í kröfum. Páll flytur mál sitt vel og hefði sennilega verið afar vel hent að vera málflutningsmaður, og ég held, að það megi segja, að þeir hafi ráðið því, hversu mikið var veitt í þessa staði. Til mjólkurflutninga til Vestmannaeyja eru veittar 920 þús. Ég ætla, að Guðjón taki það, en hann sér víst um Herjólf að mestu leyti, þannig að það léttir þá byrðarnar af honum. H. f. Skallagrímur fær 7 millj. Svo er Mýrabátur með 30 þús. Til vetrarflutninga í Breiðvíkurhreppi 80 þús. Stykkishólmsbáturinn hefur einna erfiðastan fjárhag, hann skuldar um 24 millj. fyrir utan hlutafé. Hann var stækkaður og það söfnuðust töluverðar skuldir, en hann hefur allmiklu verkefni að gegna, gengur um Breiðafjörðinn og er mikils virði líka fyrir fólk, sem er að ferðast af Vestfjörðunum. Það fer oft með bílana yfir Breiðafjörðinn, þegar ófært er eftir Barðaströndinni, þannig að báturinn er ákaflega mikils virði fyrir stórt svæði. En tekjurnar eru ekki nógu miklar og svo hlóðust á hann skuldir, þegar hann var stækkaður og gerður þannig, að þeir gátu flutt bíla með honum. En þessar ferðir eru nauðsynlegar fyrir Breiðfirðinga og óhjákvæmilegar. Í sjálfu sér þyrfti ríkissjóður að hjálpa til að greiða niður þessar skuldir. Ég held, að það séu á vegum ríkisins um 7 millj. Það hefur heldur farið hækkandi, og væri miklu betra, að ríkisábyrgðasjóður borgaði það og væri ekkert að rukka bátinn um það, það væri einhvern veginn þurrkað út hljóðlega, fremur en að við séum að veita fé til að borga þessa skuld, því að það er þannig, að bátarnir eru að bera sig saman, og ef við þurfum að hækka við þennan bát, eða þeir, sem verða í samvn. samgm. í framtíðinni, þá fara hinir bátarnir fram á að fá eitthvað hliðstætt, þannig að það borgar sig að reyna að láta það ganga þannig. En það er afar þungt fyrir bátinn að borga vexti af þetta hárri upphæð. Langeyjarnesbátur fær 180 þús. Hann aðstoðar á Breiðafirðinum líka. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu fær 100 þús. Til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 350 þús. Dýrafjarðarbátur fær 100 þús. Snjóbifreið á Botnsheiði 250 þús. Djúpbáturinn fær 5½ millj. og til mjólkurflutninga 100 þús. Við hækkuðum hann um eina millj. Aftur hækkuðum við ekki Breiðafjarðarbátinn nema um ½ millj. og Akraborgina um ½ millj. Norðurlandsbáturinn fékk nokkru meiri hækkun, vegna þess að hann hefur verið svo lágur undanfarið. Það má vera, að þetta sé heldur lítið fyrir Djúpbátinn, en hann hefur verið afburðavel rekinn undanfarið, og það varð til þess, að það var veitt heldur lægra til hans en t. d. til bátanna á Breiðafirði og í Faxaflóa. Hann var mjög skuldlítill. Aftur á móti skuldaði hann tryggingagjöld og eitthvað fleira, en þó er hann nú lang skuldminnstur af bátunum. Sannleikurinn er sá með þessa báta, að það er ákaflega erfitt að fá nógu góða menn til að reka þá. Það eru ekki nógu mikil verkefni til þess að þeir geti haft viðunandi laun. Það er ákaflega mikið undir því komið, að það séu færir menn. Og það er þannig víðar í störfum, að það er ákaflega erfitt að fá vel hæfa menn, mikil eftirspurn er eftir vinnuafli. Svo eru veittar til snjóbifreiðar í Þórshafnarhéraði 130 þús. og á Akureyri 150 þús. Til vetrarflutninga á Lónsheiði 200 þús. Snjóbifreið Axarfjörð-Kópasker 240 þús. Snjóbifreið á Hólmavík 150 þús. og stofnstyrkur 200 þús. Snjóbifreið í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu 150 þús. Vetrarflutningar í Skarðshreppi í Dölum 70 þús. Vetrarsamgöngur í Reykhóla- og Gufudalshreppum 200 þús. Við sáum okkur ekki annað fært en að veita styrk til þessara snjóbifreiða. Þeim hefur alltaf farið fjölgandi. En eins og þið vitið vantar víða lækna, og líf fólks getur riðið á því að geta komist undir læknishendur eða sækja lækni, þannig að það er ekki þægilegt að neita um aðstoð til að eiga snjóbifreiðar. Þeir, sem voru þm. fyrir viðkomandi kjördæmi, réðu mestu um framlögin, það var yfirleitt samkomulag um það nokkurn veginn, en annars reyndum við að halda eins sparlega á og við gátum. Má deila um, það hvort við höfum ekki verið fullsparsamir og verið það undanfarin ár, því að þetta er aðstoð við dreifbýlið, og getur skipt miklu máli, að möguleikar séu til að gera þetta. Ég vil svo mælast til þess, að þessi 6% verði greidd til bátanna, sem voru dregin af þeim. Ég lít svo á, að þótt við samþ. þessa 15% heimild í fyrra, þá hafi það náð bara til framkvæmda, en þarna er um rekstur að ræða, sem ekki er hægt að minnka. Það er hægt að draga úr framkvæmdum við vegi í sumum tilfellum og eins við að byggja, en bátana þurfti að reka, og ég leit alltaf svo á, að þetta næði ekki til þeirra. Fjmrh. hefur sagt mér, að þeir hafi sætt sig við þetta og verið ánægðir. En þeir gerðu það ekki af því, að þeir vildu fá meira og þyrftu ekki meira, heldur á þeim grundvelli, að þeir héldu, að annars yrðu kannske tekin af þeim 15%. Álít ég, að þeir hafi ekki skilið þetta rétt, enda fórum við ekki það hátt í þetta í fyrra, og m. a, hefur hækkað miklu meira, eins og ég tók fram áðan, hjá Skipaútgerð ríkisins en hjá þessum bátum, það er tvöfalt meira. En þessir bátar eru alveg eins nauðsynlegir og snjóbifreiðarnar, það eru einmitt þeir, sem erfiðasta aðstöðu hafa, sem fá styrk í gegnum þetta kerfi. Guðjón Teitsson skrifaði okkur eins og vanalega álit sitt um það, hvað hver bátur þyrfti og hvernig þeir væru reknir. Við fórum í gegnum þetta og tókum að vissu leyti dálítið tillit til hans till. líka. Þeir, sem kunnugastir voru, viðkomandi þm., réðu mestu um þetta. Hann skrifaði okkur einnig um væntanleg skipakaup Borgfirðinganna, og ég hef ofurlítið verið að kynna mér þau, ekki af því, að mér komi þetta meira við en hverjum öðrum þm., en það barst þó til okkar í samgn. frá Guðjóni, og ég hef verið að leita mér upplýsinga um það. Ég hringdi í Agnar Erlingsson, hann er við skipaskoðunina, og spurði hann um þetta. Hann sagði, að þetta væri skip, sem hefði verið innfjarða og að það yrði að loka því. Sömuleiðis talaði ég við skipstjóra, sem var að koma frá Noregi. Hann hafði heyrt talað um þetta skip við vesturströnd Noregs, og hann sagði mér, að þeir hlægju mikið að þessu, þetta skip væri ekki til annars en hafa það í járnarusl, það hefði alltaf reynst illa, væri orðið 7 ára gamalt og má ekki fara lengri vegalengd á sjó, sagði skipstjórinn mér, en 5 mílur. Það er ey, sem heitir Karmey, þarna fyrir utan fjörðinn, og það má ekki fara út fyrir hana. En mér skildist á Guðjóni, að það væri hægt að gera það haffært með því að loka því. Ég spurði hann ekki ítarlega út í það, hvað ætti að gera meira, en sennilega á að þyngja það og gera það stöðugra þannig. Svo spurði ég hann, af því að fjmrh. veitti okkur einhverjar upplýsinngar um, að það væri hægt að flytja sement í því, og hann sagði, að það væri ekki hægt. Ég álít, að ríkisstj. hafi ekki kynnt sér það ítarlega, að skipinu þyrfti að loka. Mér skilst, að það eigi að kosta 120 millj. og svo þurfi að gera meira eða minna við það. Það er ágætur maður í n., sem á að fjalla um þetta, Matthías Bjarnason, og ég vona, að hann fái lýsingu á skipinu hjá skipaskoðuninni og athugi þetta allt saman. Matthías hefur ágætlega vit á þessum hlutum, og ég vona þess vegna, að sú n., sem fæst við þetta, komi með áreiðanlegar niðurstöður. Ég fékk hjá Guðjóni áætlun um þetta skip og hef farið yfir hana. Það er rétt, sem Jón Árnason segir, að ég er enginn sérfræðingur í byggingu skipa eða neinu slíku, það fer fjarri því, og ég er ekki að gefa mig út þannig, en Agnar Erlingsson sagði mér, þegar ég spurði, hvað reksturinn mundi kosta, að hann yrði frá 120–150 þús. á dag. Hann bað mig ekkert fyrir þetta, þetta er ekkert leyndarmál. Hann sagðist ekki hafa verið spurður um álit, hvort væri hyggilegt að kaupa það eða ekki, hann hefði ekki átt að gera neitt annað en segja, hvort það væri hægt að gera skipið haffært. En hann sagði mér, að það mundi kosta um 120–150 þús. á dag, og reiknum við með 150 þús., sem okkur er alveg óhætt, þá eru það 54 millj. á ári. Nú voru tekjur Akraborgarinnar um 16 millj. s. l. ár, og þá sá ég ekki, við vitum, að allt er að hækka, - annað en hallinn verði nálægt 38 millj., og það er ámóta og við veitum núna til allra flóabáta og til allra bíla. Nú má vera, að Akurnesingar ætli að borga þetta, en ekki ríkið. Svo fékk ég frá Guðjóni áætlun um þetta, og það er alveg kostulega vitlaus áætlun. M. a. ætla þeir að tryggja fyrir sama gjald, og ég var að athuga, að miðað við olíuhækkun mun olían vera áætluð helmingi lægri en hún verður. Svona hygg ég, að ótalmargt sé. Svo er skipið 7 ára gamalt. Hjörtur Hjartar, sem hefur fengist mikið við rekstur skipa, segir, að það borgi sig ekki að eiga þau, eftir að þau eru 12 ára, sagði, að þeirra reynsla væri sú, að það væri best að losa sig þá við þau. Þó gera þeir ekki ráð fyrir nema 7.2% í afskrift og miklu meiri tekjum en hafa verið af Akraborginni. Það má vera, að þær verði meiri, en það er ekki nokkur einasta trygging fyrir því. Þegar vegurinn batnar upp eftir, eru alveg eins miklar líkur til, að menn renni heldur eftir veginum hér suður eftir. Um þetta getur enginn fullyrt. En eins og málin liggja fyrir og eftir þeim upplýsingum, sem hann gaf mér, þessi ágæti maður hjá skipaskoðuninni - hann vissi, hver ég var, og það er ekkert leyndarmál, sem hann sagði mér, og ég veit, að hann kannast við það, - þá hlýtur þarna að vera um ævintýralegan halla að ræða, og ég er, miðað við stærð málsins, í vafa um, að ríkisstj. hafi nokkurn tíma gert meiri vitleysu en að ábyrgjast kaup þessa skips. Það er fjarri mér að vilja á nokkurn hátt bregða fæti fyrir það, sem á að verða Akurnesingum til ánægju í lífinu eða góðs, því að þegar menn eru komnir á minn aldur, vilja þeir öllum vel, og ég þekki satt að segja ekki nokkurn mann, sem mér er illa við, á Akranesi. Mér er ákaflega hlýtt til þm., en ég held, að þeir gætu ekki farið verr með sig en fara að kaupa þennan dall. Þeir verða álitnir eins og hver önnur hreinræktuð flón á eftir, og auk þess verða þeir síóánægðir yfir þessum mikla halla. Ekki yrði betur talað um það hér í þinginu og hjá samvn. samgm. í framtíðinni, ef hallinn yrði 38 millj., þannig að ég held, að þeir gætu ekki skapað sjálfum sér meiri óvirðingu en að fara að kaupa þetta skip.  Svo vil ég þakka nm. fyrir gott samstarf. Þetta gekk allt ágætlega hjá okkur. Og ég veit það, að þegar frá líður verður vinur minn Jón Árnason þakklátur mér fyrir að hafa snapað saman þessar upplýsingar, enda vona ég, að þær verði honum til góðs. En það mega þeir ekki láta sér detta í hug, að ég beri kala til manna á Akranesi. Ég her fyrst og fremst ekki kala til nokkurs manns og allra síst til þessara ágætu manna enda hefur mér alltaf samið vel við Jón Árnason. Meira að segja morguninn eftir að við vorum að rabba saman um daginn, fór strax ágætlega með okkur. Hann hefur alltaf reynst mér prýðilega vel og einkum þegar hann var formaður fjvn.



Herra forseti. Það er aðeins til þess að mæla nokkur orð fyrir brtt, á þskj. 288, fyrri brtt., en till. fjallar um það, að starfsfé þingflokkanna hafi sama launagreiðslugildi og það fé hafði 1972, fyrsta heila árið, sem þetta starfsfé var veitt. Frekari skýringa við till. er ekki þörf.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja örlitla brtt. á þskj. 295, merkta I. Tildrög þessarar till. eru þau, að fyrir forgöngu Íþróttasambands Íslands var stofnað til samtaka um íþróttakennslu lamaðra og fatlaðra, en slík starfsemi ryður sér nú mjög til rúms erlendis með mjög góðum árangri, bæði sem liður í aukinni endurhæfingu þessa fólks og ekki síður til dægrastyttingar þess, sem því miður er ekki of fjölbreytt vegna fjölfötlunar þess og lömunar. Aðstandendur þessara samtaka voru starfandi styrktarfélög þessa fólks ásamt starfandi félögum og samtökum fólksins sjálfs, sem í hlut á. Þegar starfið var hafið kom í ljós, að enginn sérhæfður þjálfari og sérmenntaður var til í landinu. Fyrsta skrefið í þessum málum hlaut því að verða það að sérhæfa kennara í þessum efnum. Með hliðsjón af framangreindu var - með leyfi hæstv. forseta - eftirfarandi bréf sent til hæstv. menntmrh. 23. okt. s. l., en þar segir í framhaldi af viðtali við fulltrúa samtakanna: „Undirbúningsnefnd, er undirrituð eiga sæti i, vinnur að því með ýmsum hætti, að þessi starfsemi komist á fót. Má þar einkum nefna ýmiss konar kynningarstarfsemi gagnvart væntanlegum iðkendum, útvegun húsnæðis, þýðingu leikreglna og útvegun áhalda og tækja. Mest aðkallandi viðfangsefni um þessar mundir er að fá til starfs sérhæfðan starfskraft, er gæti í senn verið leiðbeinandi við þessar íþróttaæfingar og jafnframt kennt öðrum að leiðbeina. Íþróttaiðkanir meðal fatlaðra eru þess eðlis, að fleira aðstoðarfólk verður að vera til staðar en við venjulegar íþróttaæfingar. Það er áform undirbúningsnefndarinnar að senda íþóttakennara eða sjúkraþjálfara til að afla sér þekkingar og kunnáttu í þessum efnum meðal þjóða, sem komnar eru vel á veg og geta því byggt á fenginni reynslu. Koma þá vel til greina bæði Norðurlöndin og Bretland, svo og Þýskaland og Bandaríkin. Gera má ráð fyrir, að til þessa náms þyrfti að fá aðila, sem eru í föstu starfi, og að 3–4 mánuðum yrði að verja í þessu skyni. Með það í huga má gera ráð fyrir, að kostnaður yrði sem næst þessi: 1. Ferðakostnaður 35 þús. 2. Dvalarkostnaður í allt að 4 mánuði, þ. e. húsnæði, fæði og vasapeningar, 150 þús. og laun 240 þús. eða samtals 425 þús. kr. Svo sem fram kom í viðtali því, sem getið er um í upphafi þessa erindis, hefur undirbúningsnefndin ekki það fjármagn til umráða, sem þarf til að standa straum af þessum kostnaði. Vér leyfum oss því að fara þess á leit við yður, herra menntmrh., að undirbúningsnefndinni verði veittur fjárhagslegur stuðningur í því skyni að senda aðila utan til náms samkv. framangreindri kostnaðaráætlun. Um leið og vér þökkum áhuga og velvilja, er vér höfum mætt af yðar hálfu, leyfum vér oss að vænta þess, að þér getið orðið við þessum tilmælum.“ Rn. brást vel við og ritaði fjvn. eftirfarandi bréf, með leyfi hæstv. forseta, 9. nóv. s. l.: „Rn. hefur borist bréf Íþróttasambands Íslands, dags. 23. f, m., þar sem farið er fram á fjárhagslegan stuðning við undirbúning íþróttakennslu fyrir fatlaða, en talið er nauðsynlegt að senda íþróttakennara eða sjúkraþjálfara utan til að afla sér þekkingar í þessu sambandi. Er kostnaðurinn áætlaður 425 þús. kr. í bréfi undirbúningsnefndar íþrótta fyrir fatlaða. Hér er um málefni að ræða, sem æskilegt er að veita stuðning, og er erindinu hér með beint til hv. fjvn.“ Eigi að síður, þrátt fyrir þessar góðu undirtektir, fékkst erindinu ekki framgengt. Mér er vel ljóst af reynslu fyrri ára, að við samningu fjárl. er nauðsynlegt að gæta alls sparnaðar og hagsýni. Ég tel, að hér sé hins vegar um svo mikið réttlætismál að ræða, þegar hliðsjón er af því höfð, til hvaða aðila peningarnir eiga að renna og að upphæðin verður að teljast mjög hófleg, ég treysti því, að hv. alþm. skilji nauðsyn þessa máls og við endanlega afgreiðslu frv. til fjárl. verði þessi till. mín samþykkt.



Herra forseti. Ég hef nú þegar tekið til máls um þessi fjárlög bæði við 1. og 2. umr., þannig að ég þarf ekki að vera margorður við 3. umr. Það, sem ég vil nú einkum segja, er að koma á framfæri ákveðinni brtt. við fjárl., þannig, að svofelld brtt, komi við brtt. á þskj. 286 frá fjvn., 47. tölul., að í stað þess, að skattvísitalan sé ákveðin 154 stig, komi 196 stig. Ég vil leyfa mér að leggja þessa till. fram og leita afbrigða fyrir henni. Ég mun að sjálfsögðu fara nokkrum orðum um þessa till. og vísa þá fyrst í frv. til fjárl., eins og það var lagt fyrir við 1. umr., bls. 159 í grg. Þar segir, að hækkun vísitölu framfærslukostnaðar milli áranna 1972 og 1973 sé nú áætluð 19–20%. Í samræmi við þetta kemur fram, að skattvísitalan verði 154 stig, en það er 20% hækkun frá gildandi skattvísitölu á árinu 1973. M, ö. o.: stefnan virðist vera sú, að skattvísitalan taki mið af framfærslukostnaði. Nú hefur reynslan hins vegar orðið sú, að framfærsluvísitalan hefur ekki á þessu ári aukist um 19–20%, heldur um þriðjungi meira eða um allt að 30%, og hlýtur það að leiða af sér, að skattvísitalan sé í samræmi við það. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið hjá Hagstofu Íslands, nam framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar, þ. e. hjóna með tvö börn, miðað við nóv. 1973 550 þús. kr. á ársgrundvelli. Inni í þeirri upphæð eru ekki skattar og húsnæðiskostnaður. Sé skattvísitölu breytt þannig, að fyrrgreind fjárhæð, þ. e. 550 þús. kr., sé jöfn persónufrádrætti hjóna með tvö börn, þarf skattvísitalan að hækka í 196 stig. Samkv. þeirri skattvísitölu yrðu persónufrádrættir og skattþrep þannig: hjón 431200, barn 58 800, einhleypingur 284 200. M. ö. o.: hjón með tvö börn hefðu þá persónufrádrátt að fjárhæð 548 800 kr. Nú munu menn segja sem svo: Þetta er algert ábyrgðarleysi, að bera fram till. af þessu tagi og gera þá ekki grein fyrir því, hvar ríkið eigi að taka það, sem frá því er tekið. En ég svara á móti og segi: Það er algert ábyrgðarleysi að hafa svo mikla skattpíningu á fastlaunafólkinu í landinu, að það hafi varla til hnífs og skeiðar. Og ég hygg, að það væri athugandi fyrir ríkisstj. að miða fyrst og fremst við þarfir þjóðfélagsþegnanna og efnahag þeirra, áður en gengið er frá skattal. og jafnframt fjárlögum. Nú skilst mér, að það hafi verið stefna a. m. k. Framsfl. og var eitt aðaládeiluefnið á tíma viðreisnarinnar, að skattvísitalan fylgdi ekki framfærslukostnaði. Nú er ágætt tækifæri fyrir hæstv. fjmrh. að halda fram stefnu Framsfl. og hafa skattvísitöluna í samræmi við framfærslukostnaðinn. Ekki skal ég hafa fleiri orð um þessa brtt. Um þessi fjárlög í heild vil ég segja það, að þau eru framhald á því stjórnleysi, sem ríkir í efnahagsstefnunni, eða öllu heldur, það er engin efnahagsstefna, það er bara látið reka á reiðanum. Það er t. d. ákaflega eftirtektarvert, að það má gera ráð fyrir því, að vísitalan 1. mars hækki jafnvel um 10 kaupgjaldsvísitölustig, og þannig verður verðbólgan örari og örari, meira ógnvekjandi og ógnvekjandi, og ekkert virðist reynt að gera til að sporna gegn henni. Og það er ekki gerð nein grein fyrir því, hvernig á að mæta þeirri stórfelldu útgjaldaaukningu, sem hlýtur að verða á næsta ári, bæði á launasviðinu, tryggingasviðinu o. s. frv. Þetta er alveg óleyst mál, þannig að ef framfærslukostnaðurinn hefur aukist, eins og ætlað er, um 30%, þá er fyrirsjáanlegt, að hann mun aukast um allt að því 40–50% á næsta ári, ef svo fer fram sem horfir. Ég hygg satt að segja, að það sé kominn tími til þess að reyna að líta á málin með kaldri rökhyggju og gera einhverjar ráðstafanir, jafnvel þó að þær verði óvinsælar. Ég held, að það sé ekki spurningin um það, heldur hitt, að það þarf að gera ráðstafanir til þess, að þetta haldi ekki svona áfram. Það gerist náttúrlega, að atvinnurekstur kemst bráðum í strand, og síðan kemur gengisfelling o. s. frv. Þetta þekkja allir þm., og það þýðir ekkert að vera að berja höfðinu við steininn og láta eins og allt sé í besta lagi. Það vill nú svo vel til, að hæstv. fjmrh. er hér í þingsalnum, svo að ég ætla nú að leyfa mér að beina ákveðinni spurningu til hans. Í Alþýðublaðinu í dag er mikil grein, sem heitir: „Hengiflugið fram undan.“ Ég ætla ekki að spyrja hann, hvort það sé nokkur sannleikur í því, en það kemur fram, að efnahagssérfræðingur, sem starfar hjá Evrópudeild Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hefur komið til viðræðna við íslenska embættismenn um stjórnun efnahagsmála á Íslandi, og er þar nafngreindur form. n., Rolf Evensen. Og þar kemur fram, að þessir sérfræðingar hafa látið í ljós álit sitt á íslenskum efnahagsmálum, eins og þau standa í dag, og jafnframt hvaða tillögur eru helstar til úrbóta. Þetta er ófögur lýsing. Vaxtahækkanir, afnám vísitölubindingar launa, breyttar hlutaskiptareglur, niðurskurð framkvæmda og minni mannaflanotkun hins opinbera eru meðal till. þessara manna. Síðan eru teknar upp orðréttar klausur úr þessari leyniskýrslu. Ég skal ekkert segja um, hvaða fótur er fyrir þessu, en þegar slíku er slegið upp, hlýtur að vera fróðlegt að vita, hvað er hæft í því. Ég verð að játa, að sumt, sem er í þessu plaggi, virðist koma merkilega vel heim við ástandið í íslenskum efnahagsmálum. En meginatriðið er það, hvort hæstv. fjmrh. vildi ekki segja þingheimi frá því, hvort eitthvað sé hæft í þessu, og gera okkur þá einhverja grein fyrir efni þessarar skýrslu.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér örfá orð til þess að mæla fyrir brtt., sem ég flyt ásamt öðrum þm. í Norðurl.v. Því miður er hún ekki komin enn úr prentun, en er væntanleg nú á næstunni. Hún er við heimildagrein fjárl. og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 6. gr. bætist: Þar sem fyrir liggur að auka hlutafé í Þormóði ramma h/f úr 40 millj. í 100 millj. kr., er heimilt að auka hlutafjáreign ríkisins, svo að hún verði áfram hin sama og áður eða 70%.“ Það þarf sjálfsagt ekki að segja þm. það, að Þormóður rammi er hlutafélag á Siglufirði. Þessa heimild hefur ríkisstj, fyrir sitt leyti þegar samþykkt. En fyrir vangá láðist að koma þessu inn á heimildagreinina, áður en fjvn. hafði gengið frá sínu starfi. Þessi brtt. er flutt í samráði við fjmrh. og ég hygg, að mér sé óhætt að segja, einnig form. fjvn. Þessa till. þarf í sjálfu sér ekki að rökstyðja með mörgum orðum. Það er öllum kunnugt, að þau aðalatvinnufyrirtæki, sem rekin voru á Siglufirði af ríkinu, Síldarverksmiðjur ríkisins, lögðust í dá og voru í dái mörg ár, og m. a. til að bæta úr því vandræðaástandi, sem þar var, var horfið að því að ráði að stofna hlutafélag, sem aðallega er í eigu ríkisins og Siglufjarðarbæjar. Er gert ráð fyrir, að þetta verði allstórt fyrirtæki á íslenskan mælíkvarða. Það er að byggja nýja, stóra, myndarlega fiskvinnslustöð. Það á að fá tvo skuttogara til að gera út, hefur þegar fengið annan og hinn er væntanlegur á næstunni. En það hefur sýnt sig, að þær áætlanir, sem gerðar voru í upphafi um þörf á stofnfé í þetta fyrirtæki, hafa ekki staðist, og þörf á meira fé í þessu efni. Í fjárl. einmitt í þessum lið, er gert ráð fyrir 20 millj, kr. hlutafjáraukningu af hálfu ríkisins, sem er þannig til komin, að þetta félag fær afhent það frystihús, sem Síldarverksmiðjurnar ráku áður. En þrátt fyrir það, að hlutaféð aukist um það, þarf þar til viðbótar að koma nokkur upphæð, sem gæti þurft að vera framlag á næsta ári í reiðufé. Ég vona, að ég þurfi ekki að tefja hv. þm. með því að tala lengur um þetta mál eða rökstyðja þá beiðni, sem þarna er um að ræða, meir, en læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Á þskj. 295 flyt ég ásamt hv. 2. landsk. þm., og hv. 5. þm. Norðurl. v. tvær brtt. við 4. gr. fjárlagafrv. Fyrri brtt. er ekki stór í sniðum. Hún er einvörðungu um það, að veittar verði 500 þús. kr. til breytinga og endurbóta á húsnæði fyrir læknismóttöku í læknisbústaðnum á Hofsósi og enn fremur að búa móttökuna nauðsynlegustu lækningatækjum. Skortir mjög á, að þessi mál séu í því lagi, sem þau þyrftu að vera. Það urðu íbúum Hofsóshéraðs mikil vonbrigði fyrir nokkrum árum, þegar þeir misstu lækni sinn, og vonbrigði þessa fólks urðu raunar einnig mikil, þegar hv. Alþingi ákvað að leggja niður Hofsóshérað sem slíkt og sameina það Sauðárkrókshéraði, því að margir lifðu í þeirri von, að úr mundi rætast og læknir fást á Hofsós. En læknisþjónusta þar er nú innt af höndum með þeim hætti, að læknir frá Sauðárkróki fer þangað út eftir einu sinni í viku til að veita sjúklingum móttöku. En eins og ég sagði, skortir mjög á, að læknismóttakan sé í því horfi, sem hún þarf að vera, og þess vegna er það, sem við flytjum þessa litlu till. Ég er viss um, að það mundi draga úr vonbrigðum og sárindum þess fólks, sem þarna býr, ef það fengi þá lagfæringu á þessu máli, að læknirinn gæti með sómasamlegum hætti tekið á móti sjúklingum, sem til hans leita úr þessu gamla héraði, og hefði yfir að ráða hinum allra nauðsynlegustu lækningatækjum. Hin till. varðar hafnargerð á Siglufirði, og er hún öll stærri í sniðum, því að við leggjum til, að upphæðin, sem er 3 millj. nú á fjárl., verði hækkuð í 15 millj. kr. Það er álit heimaaðila á Siglufirði, að gerð hafnarmannvirkis helst talað um stálþil, sunnan fiskiðjuvers Þormóðs ramma, sem hæstv. forsrh. var að minnast á, þurfi að haldast í hendur við gerð fiskiðjuversins sjálfs. Botnrannsóknir, sem framkvæmdar voru á þessu svæði hafnarinnar, leiddu í ljós skv. danskri úrvinnslu botnssýna, að gera má ráð fyrir sigi hafnarmannvirkis á þessum stað sem nemur 75–100 cm. Þessar rannsóknir leiða því ótvírætt í ljós, tæknilega séð, að sérstakan hátt þarf að hafa bæði um gerð hafnarmannvirkisins og tímaákvörðun byggingarframkvæmda með sérstöku tilliti til byggingar fiskiðjuversins. Það er álit bæjarverkfræðings á Siglufirði, að stálplötur þær, sem um hefur verið rætt og þarf að ramma niður, þurfi að vera mun þykkari og lengri en við venjulegar byggingaraðstæður, og að festingar þilsins þurfi að ná mun lengra á land upp, jafnvel að grunni fiskiðjuversins, og nauðsynlegt sé af þessum sökum að ramma niður stálþilið þegar á næsta sumri, sumarið 1974, og fylla að því, láta síðan hafnarmannvirkið bíða í 1–2 ár, en gert er ráð fyrir, að mestur hluti sigsins komi fram á því tímabili, áður en sjálf byggingarþekjan verður steypt. Þannig hafa þær verkfræðilegu athuganir, sem framkvæmdar voru í framhaldi af botnrannsókn væntanlegs hafnarmannvirkis, sýnt fram á nauðsyn þess, að hafnarframkvæmd þessi hefjist á næsta ári vegna fyrirhugaðra byggingarframkvæmda fiskiðjuvers Þormóðs ramma h/f og að framkvæmdaáætlun og tímaáætlun þessara framkvæmda þurfi að vera samræmd, ef stálþil verður fyrir valinu um gerð hafnarmannvirkis, en um það eru heimaaðilar á einu máli, og liggur fyrir einróma samþykkt bæjarstjórnar Siglufjarðar um það atriði. Stækkandi fiskifloti Siglfirðinga, bæði skutskipa og smærri veiðiskipa, hefur gert óhjákvæmilegt að auka stórlega viðleguaðstöðu fiskiskipa í höfninni. Bygging fiskiðjuversins kallar og á nýja löndunaraðstöðu og þá umhverfisaðstöðu, sem þarf að vera til staðar, þar sem slík fiskiðjuver eru reist. Bygging stálþils sunnan fiskiðjuversins leysir að mati heimaaðila fullkomlega þessa þríþættu þörf varðandi viðleguaðstöðu, uppskipunaraðstöðu og umhverfi frystihússins, en aðrir valkostir um gerð hafnarmannvirkis ekki, heldur aðeins einn þessara þriggja þátta, þ. e. uppskipunaraðstöðu við frystihúsið. Verði stálþil fyrir valinu, sem heimaaðilar eru sammála um, þarf að framkvæma niðurrömmun þess sumarið 1974. Á fjárl. þess árs þarf því að vera fjárhæð, sem a. m. k. greiði verulegan hluta lögbundins kostnaðar ríkisins við þann áfanga. Sé hv. þm. og ríkisvaldinu alvara að gera þessar framkvæmdir báðar mögulegar og standa að þeim á hagkvæmasta hátt, þarf því að fylgja nauðsynleg fjárveiting á fjárl., sem nú er verið að afgreiða. Það er af þessum ástæðum, sem till. okkar þremenninganna er flutt Um þessa hækkun á fjárveitingu til hafnargerðar í Siglufirði.



Herra forseti. Ég kem hér upp í ræðustólinn til að mæla fyrir brtt., sem er í prentun og hefur því miður enn ekki verið útbýtt. Till. þessi er við 4, gr. frv., liðinn: Til blaðanna skv. nánari ákvörðun ríkisstj. að fengnum till. stjórnskipaðrar n., og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Liðurinn orðist svo: a) Til kaupa á blöðum: Til kaupa á 400 eintökum af dagblöðum 9 millj. og 600 þús. b) Til kaupa á aðalmálgögnum Frjálslynda flokksins og Samtraka frjálslyndra og vinstri manna 1 millj. og 400 þús. c) Til kaupa á kjördæmisblöðum 4 millj.“ Til vara flyt ég till. um það, að í stað 32 millj, eins og liðurinn er nú í frv., komi 20 millj. Ég lét þess getið við 2. umr. frv., að mér blöskraði, þegar það kom fram við þá umr., að till. voru uppi um að hækka framlög til blaðanna úr 18 millj. kr. í 32 millj. Enda þótt það mál hafi verið afgr. við 2, umr., vil ég freista þess við 3. umr. að fá þessu breytt í nýtt horf frá því, sem er í gildandi fjárl. yfirstandandi árs og í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Stefnubreytingin í þessu er fólgin í því, að þau framlög, sem ríkið leggur til í þessu skyni, gangi beint til kaupa á blöðum og þessum blöðum verði dreift í opinberar stofnanir, fyrst og fremst sjúkrahús og skóla, þar sem fólk í þessum stofnunum getur lesið þau og notið blaðanna, en ekki verði framhald á þeirri stefnu, sem nú hefur verið upp tekin, að með þessum hætti verði farið að styrkja á fjárl. stjórnmálastarfsemi í landinu. Ég lít svo á, að ef þessi liður er eins og nú er í fjárlagafrv., gangi féð beinlínis til styrktar stjórnmálastarfsemi og til styrktar blaðaútgáfu flokkanna í landinu, og á þessu er mikill munur. Ef á að taka það upp hér á landi að styrkja stjórnmálaflokkana, hvort sem það er beint til almennrar starfsemi þeirra eða til þess að flokkarnir geti staðið að því að gefa út málgögn sín, þá hygg ég, að eðlilegt væri að setja um slíka aðstoð ríkisins sérstök lög. Þau lög hafa ekki verið sett. Ég tel algerlega óeðlilegt, að fjármagn sé veitt á fjárl. ríkisins og því ráðstafað í þessu skyni eftir ákveðnum till., sem hæstv. ríkisstj, hefur úrslitavald um, hvernig með verður farið. Þessi aðalstefnubreyting felst í þeirri till., sem ég hef hér flutt ásamt hv. 3. þm Sunnl. Í annan stað er hér um mjög verulega lækkun að ræða á þessum lið, úr 32 millj, í 15 millj. kr. Í ræðu minni við 2. umr. fjárl. gat ég þess, að það væri dæmigert fyrir þá eyðslustefnu, sem ríkti hjá valdhöfum þjóðfélagsins í dag, að nokkrir úr forustuliði þeirra, sem halda um stjórnartaumana, skyldu henda inn slíkri till. eins og þeirri, er þá var samþ., á kvöldfundi, þegar flestir þm. voru horfnir úr þingsalnum, og afgreiða hana án þess að hirða um að mæla fyrir henni og gefa tilefni til umræðna. Það er næsta fátítt, að fluttar séu sparnaðartill. við fjárlagaafgreiðslu. Ég lít á þessa tilraun sem prófstein um það, hvort slíkur tillöguflutningur hefur nokkuð að segja eða ekki. Þessar till. er prófsteinn á Alþingi, hvort það þýðir yfirleitt að flytja till. til lækkunar við afgreiðslu fjárlaga. Hv. alþm., sumir hverjir, hafa látið í ljós, að þeim ógni það skrið, sem er á fjárlögunum í átt til hækkunar, og er ég einn í þeirra hópi. Ef eitthvað mark á að taka á slíkum ummælum, ætlast ég til þess, að þeir hinir sömu menn samþykki þá till., sem hér er flutt. Til nánari skýringar á till. sjálfri vil ég geta þess, að hún gerir ráð fyrir því, að keypt séu 400 eintök af dagblöðunum og þeim dreift í þær ríkisstofnanir, sem ég hef þegar getið um. Hér er fjölgun eintaka frá því, sem verið hefur, um 100, því að til þessa hafa ekki verið keypt nema 300 eintök af dagblöðum. Til samræmis við þetta er ætlað í sérstökum lið fjármagn til að kaupa aðalmálgögn Frjálslynda flokksins og SF, en þar er um vikublöð að ræða og geta ekki fallið undir liðinn, sem um dagblöðin fjallar. Í þriðja lagi, geri ég ráð fyrir því, að 4 millj. kr. verði varið til að kaupa svokölluð kjördæmisblöð, þ. e. oft vikublöð eða blöð gefin út á eins eða tveggja mánaða fresti í hinum ýmsu kjördæmum landsins af öllum stjórnmálaflokkum. Það fé, sem till. gerir ráð fyrir, að til þeirra kaupa renni, er einnig 1 millj. kr. meira en það fjármagn, sem varið var til styrktar þessum blöðum á yfirstandandi ári. Hér er því vel séð fyrir því að ætla fjármagn til kaupa á þessum blöðum, og þrátt fyrir það lækkar þessi liður skv. till. um 17 millj. kr. frá því, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir nú. Hér er því að mínu mati um mjög sjálfsagða till. að ræða og eðlilega. Það er unnt að halda uppi þeirri þjónustu, sem veitt hefur verið frá hendi ríkisins með blaðakaupum, og auka við hana frá því, sem hefur verið til þessa, en þrátt fyrir það er gert ráð fyrir að lækka útgjöld ríkisins um 17 millj. kr. Ég skal ekki orðlengja þetta miklu meir. Ég vil aðeins geta þess, að ég vonast til þess mjög einlæglega, að þessi till. verði samþ., og tel, eins og ég raunar hef þegar sagt, að það sé sjálfsagt mál. Fari hins vegar svo, að hv. stjórnarliðar vilji halda fast við eyðslustefnu sína í þessu atriði langt umfram það, sem nokkur ástæða sýnist vera til. hef ég til vara flutt till. um, að þessi liður lækki þó úr 32 millj. kr. í 20 millj. kr. Ég vil að síðustu ítreka það, að þessi till. er nokkurs konar prófsteinn á vilja hv. Alþingis, hvort það þýði yfir höfuð fyrir einstaka þm. að flytja till. til lækkunar við afgreiðslu fjárl. Verði þessi till. felld, hlýtur það að skoðast svo, að sá meiri hl., sem ræður ríkjum hér á hv. Alþingi, óski ekki eftir því, að einstakir þm. geri till. um að lækka útgjöld ríkisins. Það hlýtur að blasa við bæði hv. Alþingi og þjóðinni í heild, að sá stjórnarmeirihl., sem heldur um stjórnvölinn, kýs ekki, að útgjöld ríkisins séu lækkuð, þótt með ljósum rökum sé sýnt fram á, að unnt sé að lækka útgjöld ríkisins, en samt að bæta þá þjónustu, sem veitt hefur verið.



Herra forseti. Ég vil fyrst vekja athygli á því, að það er fyrst við 3. umr. fjárl., sem gefið er yfirlit yfir væntanlegar tekjur ríkissjóðs. Það er fyrst við 3. umr., að hv. alþm. fá tækifæri til að fara yfir tekjuáætlun. Í raun og veru er þá fyrst hægt að gera sér grein fyrir, hverju þjóðarbúið hefur úr að spila til svokallaðrar samneyslu. Ég tel, að hér sé öfugt að farið, það sé fyrst og fremst þessi tekjuáætlun, sem þurfi að liggja fyrir við upphaf meðferðar fjárl. og ekki síðar en við 2. umr. Fyrsta ákvörðun við meðferð fjárlagafrv. á að byggjast á því, hvaða fjármunir eru í raun og veru til ráðstöfunar, með tilliti til þess, að skattabyrði almennings verði ekki of þung. Við getum haft mismunandi skoðanir á því hér á Alþ., hve miklum hluta þjóðarteknanna eða tekna einstaklinga skuli varið til opinberra þarfa eða svokallaðrar samneyslu. En ég held, að það fari ekki hjá því, að við þurfum fyrst og fremst að gera okkur grein fyrir því, hvaða ákvörðun við tökum að þessu leyti, hve mikil hlutdeild ríkisins og hins opinbera á að vera í heildarfjármunaeyðslu þjóðarbúsins. Við sjálfstæðismenn höfum lagt á það áherslu, að sett yrði ákveðið þak á það hlutfall, sem hið opinbera gæti tekið af einstaklingum, fyrirtækjum og samtökum þeirra til sameiginlegra þarfa. Við teljum, að það sé ekki unnt að koma við sparnaði, aðgæslu og aðhaldi í meðferð opinherra fjármála, án þess að slíkt þak sé sett, slíkt hámark þeirra fjármuna, sem hið opinbera ætlar sér og þegnunum til samneyslu. Önnur ákvörðun, sem við hljótum næst að taka, er að gera okkur grein fyrir því, hvort æskilegt sé að eyða þegar öllu því, sem hið opinbera tekur til sín frá einstaklingum, fyrirtækjum og atvinnuvegum. Það kann að vera svo háttað í þjóðfélaginu, að það sé æskilegra og eðlilegra, að hið opinbera leggi nokkra fjármuni til hliðar til þess að safna í sjóði, ef um spennu er að ræða í efnahagslífinu, og geyma, ef síðan koma þau ár, þegar nauðsynlegt er að örva efnahagslífið. Þegar þessar tvær ákvarðanir hafa verið teknar, liggur fyrst fyrir sú heildarupphæð, sem við höfum til ráðstöfunar til margvíslegra þarfa einstaklinga, atvinnuvega og margvíslegrar samneyslu. Þá fyrst kemur til að greina sundur gjöldin milli einstakra málefnaþátta og innan hvers málefnaþáttar, milli rekstrar og þjónustu annars vegar og hins vegar fjárfestingar og framkvæmda. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að bæði meðferð þessa fjárlagafrv. og efnisinnihald þess brjóti í bága við allar viðurkenndar reglur stjórnar efnahagsmála, Hér er ekki neitt, sem heitir samræmd heildarstjórn efnahagsmála. Það hefur skort slíka heildarstjórn hér á landi, meðan vinstri stjórnin hefur verið við völd. Hér er t. d. ekki í fyrsta lagi tekin afstaða til þess, hve mikilvægur er hagstæður viðskiptajöfnuður við útlönd. Fjárlagafrv. það, sem við höfum nú til meðferðar, byggir í raun og veru tekjuáætlun sína á því, að viðskiptajöfnuðurinn við útlönd verði óhagstæður um 4200–4400 millj. kr. Áætlanir um toll- og söluskattstekjur eru beinlínis við það miðaðar, að þessi halli verði á viðskiptajöfnuðinum við útlönd. Hér er vitaskuld um óhæfileg vinnubrögð að ræða, ekki síst í því árferði, sem við eigum nú við að búa, þar sem viðskiptakjör við útlönd eru okkur hagstæð og eftirspurn eftir vinnuafli innanlands meiri en framboð. Í öðru lagi byggir þetta fjárlagafrv. í besta lagi á því, að greiðslujöfnuður náist og gjaldeyrisvarasjóðurinn haldist sá sami í krónutölu, en þó aðeins með því að auka erlendar skuldir a. m. k. um jafnháa upphæð og viðskiptahallinn við útlönd nemur. Greiðslujöfnuðurinn á yfirstandandi ári er talinn verða 1000 millj. kr., og á það er stundum bent af stjórnarliðum. En af litlu er að státa, þegar tekið er tillit til þess, að gjafafé vegna Vestmannaeyjagossins nemur 1800–2000 millj. kr., auk þess sem erlendar skuldir hafa hækkað um 3000–4000 millj. kr. Hér er í raun og veru um halla á greiðslujöfnuði við útlönd að ræða og stórkostlega erlenda skuldasöfnun. Í þriðja lagi skyldi maður ætla, að það væri markmið við stjórn efnahagsmála, eins og nú standa sakir, að ríkisbúskapurinn væri rekinn með myndarlegum greiðsluafgangi og tekjur væru mun hærri en gjöld. En sannleikurinn er sá samkv. þessu fjárlagafrv., að gjöld eru hærri en tekjur, og því aðeins næst óverulegur greiðsluafgangur, að lánahreyfingar koma þar til hjálpar. Um leið og fjárl. hækka frá síðasta ári um 40%, vantar samt sem áður 850–900 millj. kr. aðeins í þær niðurgreiðslur og fjölskyldubætur, sem nauðsynlegar eru til að halda núverandi niðurgreiðslustigi og upphæð fjölskyldubóta. Þá eru meiri og fleiri brögð að því í þessu fjárlagafrv. en nokkurn tíma áður, að ýmiss konar heimildir eru settar inn í fjárlagafrv., þannig að stjórnvöldum er opnuð leið til þess að eyða meiru en fjárlög segja fyrir um, en heimildir þessar hafa ekki áhrif á niðurstöðutölur fjárlagafrv. og væntanlegra fjárlaga, og því er hækkun fjárl. sennilega meiri í raun en nemur þeirri 40% hækkun, sem ég gat um áðan. Ég hef hér ekki tekið fram, sem þó er rétt að gera, að framkvæmdaáætlunin gerir ráð fyrir lántökum bæði innanlands og erlendis umfram það, sem tíðkast hefur jafnvel áður undir stjórn núv. stjórnar, sem hefur brotið blað í því að auka lántökur, bæði innanlands og erlendis, til ýmiss konar framkvæmda. Í fjórða lagi bera fjárl. ekki vitni þess, að hið opinbera hafi neinn áhuga á því að hafa yfirsýn yfir stjórn peningamálanna. Það hefur verið nefnt, að aukning hafi orðið á sparifjársöfnun á yfirstandandi ári, sem á sér eðlilegar ástæður í aukningu tekna í krónutölu, en þess er sjaldnast getið, að útlánaaukningin er enn meiri, ekki síst vegna þrýstings frá hinu opinbera, bæði ríki og ríkisfyrirtækjum, sem mörg hver eru rekin með halla í bili, og svo frá atvinnuvegunum og ýmsum einkafyrirtækjum, sem verða að búa við versnandi afkomu. Allt þetta, sem ég hef hér nefnt: viðskiptajöfnuður óhagstæður, greiðslujöfnuður ónógur og ríkisbúskapurinn rekinn undir þensluáhrifum og stjórn peningamála ekki sinnt, - allt þetta verður til þess að auka peningamagnið í umferð og eftirspurnina innanlands, til þess að auka dýrtíðina. Þessi fjárlög verða því verðbólgufjárlög, óðaverðbólgufjárlög. Hv. 2, þm. Vestf., frsm. 1. minni hl. fjvn., hefur gert glögga grein fyrir því, hvað vantalið er í fjárlagafrv., að því er snertir fjölskyldubætur og niðurgreiðslur, sem samtals mun nema um 850–900 millj. kr. Afleiðing þessa, að þær niðurgreiðslur og upphæðir til fjölskyldubóta eru ekki í þessu fjárlagafrv., sem og boðuð hækkun á áfengi og tóbaki, gerir það að verkum, að kaupgjaldsvísitalan og framfærsluvísitalan munu væntanlega hækka um nær 6 stig eða kaupgjaldskostnaður atvinnuveganna hækka um 4% af þessum sökum einum saman, og eru þá ekki tekin með áhrif af hækkun afnotagjalda sjónvarps og hljóðvarps um 40–50%, er mun valda um 0.6 kaupgjaldsvísitölustigum til viðbótar. Ég vildi í þessu sambandi spyrja hæstv. fjmrh. að því, að hve miklu leyti hækkanir á afnotagjöldum eða þjónustu annarra ríkisfyrirtækja eru ráðgerðar, hverjar þær hækkanir eru og hvaða áhrif þær muni hafa á vísitöluna eða hækkun hennar. Í því sambandi má sérstaklega nefna, að stjórnardeildir munu nú benda á milli sín vandamáli eins og því, hvernig afla skuli Rafmagnsveitum ríkisins 350 millj. kr., sem Rafmagnsveiturnar vanhagar um á næsta ári, og verður það væntanlega ekki gert nema alla vega að nokkru leyti með hækkun rafmagnstaxta. Rafmagnsveitur ríkisins eru allsendis ómegnugar að gegna því þjónustuhlutverki, sem þeim er ætlað að gegna, eins og sést best á ástandi síðustu daga og vikna í orkumálum víðs vegar á landsbyggðinni, þótt að vísu sé einnig um óvenjulegar veðurfarsástæður að ræða. Ég bendi á það, að fjárl., eins og þau verða nú úr garði gerð, munu beinlínis hafa þau áhrif að hækka framfærsluvísitöluna um 4–5%, en þar að auki er fyrirsjáanlegt, að framfærsluvísitalan og þar af leiðandi kaupgjaldsvísitalan mun hækka 1. febrúar n. k. um líklega 10% auk þessa að fróðustu manna yfirsýn. Samtals er hér um að ræða hækkun á vísitölunni á þriggja mánaða tímabili um 14–15%. Þetta á sér stað í kjölfar þess, að vísitala vöru og þjónustu hækkaði um 30% á s. l. ári. Við erum því í mikilli óðaverðbólgu, þar sem þróunin fer hraðvaxandi. Meðan þetta á sér stað, eru lausir kjarasamningar atvinnuveganna. Þótt ánægjulegt sé, að samningar hafi tekist við opinbera starfsmenn, er líklegt, að þær kjarabætur, sem þar fengust fyrir tiltölulega fámennan hóp launþega í þjónustu hins opinbera, verði viðmiðun um kjarabætur mun stærri hóps launþega, sem starfa í atvinnuvegunum sjálfum, í atvinnufyrirtækjum. Þá er hin mikla spurning, hvort unnt sé að koma þeim kjarabótum á, hvort atvinnuvegirnir standi undir þeim, miðað við þá dýrtíðar- og verðbólguþróun, sem við blasir að öðru leyti, þótt ekki sé tekið tillit til nýrra kjarasamninga. Ríkisstj. hefur ekki gert Alþ. grein fyrir því að einu eða neinu leyti, hvernig hún ætlar að mæta verðbólguvandamálinu. Hún hefur t. d. ekki gert Alþ. grein fyrir því, hvernig hún ætlar að mæta óskum og kröfum launþega í landinu um lagfæringar á beinum sköttum, en það sýnist vera líklegasta leiðin til þess í senn að bæta kjör launþega og íþyngja ekki um of atvinnuvegunum. Þvert á móti ber fjárlagafrv. vitni um, að ríkisstj. ætli sér að halda áfram þeirri skattaáþján, er hún innleiddi með skattalagabreytingunni 1972. Í fjárl. yfirstandandi árs ern tekju- og eignarskattar að upphæð 4 milljarðar 937 millj. kr. Í endurskoðaðri tekjuáætlun þess fjárlagafrv., sem hér er til umr., eru tekju- og eignarskattar að upphæð 7 milljarðar 155 millj. kr. Hér hækka tekju- og eignarskattar frá fjárl. yfirstandandi árs til fjárl. næsta árs um, að því er mér reiknast til, 45%. Þetta á sér stað á sama tíma og talað er um, að tekjuhækkun í landinu sé 25–26%. Og þetta á sér stað vegna þess, að skattvísitalan er ákveðin allt of lág. Hún hækkar aðeins um 20%, þegar játað er, að tekjur manna hafi hækkað um 25–26% að lágmarki, og þegar vitað er, að vísitala vöru og þjónustu hefur hækkað um 30.2%. Það er beinlínis stefnt að þyngingu skattbyrðanna. Það er beinlínis gengið þvert á óskir launþegasamtakanna í landinu. Ekki virðist því fylgja hugur máli um það tilboð, sem sagt er, að fram hafi komið af hálfu ríkisstj. um einhverjar lágmarkslagfæringar á beinum sköttum til handa launþegum í landinu. Ég hef viljað benda á, herra forseti, að þessi fjárlög, sem hér eru til umr., eru vitnisburður um það, að ríkisstj, hefur algerlega misst úr höndum sér alla stjórn efnahagsmála. Hún hefur reyndar frá fyrstu tíð lítil tök haft á þeirri stjórn, en hafi þau tök verið einhver í byrjun, er þeim nú algerlega lokið. Þessi fjárlög bera vitni um þá verðbólguþróun, sem viðgengist hafur undir handarjaðri ríkisstj, og hún hefur ekki sýnt neina viðleitni til að ráða við. Jafnframt eru þessi fjárlög vitnisburður um það, að ríkisstj. horfist ekki í augu við vandann. Útgjöld eru þar ekki meðtalin, sem fyrirsjáanleg eru á næsta ári, eða ráðstafanir gerðar, sem geti hamlað að einhverju leyti á móti áframhaldandi dýrtíð. Í því efni er alveg sérstaklega áberandi, að ríkisstj, ætlar sér ekki, miðað við þessi fjárlög, að gera lagfæringar á beinum sköttum, sem hún þó hefur játað, að full þörf væri á, og allir stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga hér á Alþ., allir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa lýst yfir, að nauðsynlegt væri að gera. Ég skora á hæstv. fjmrh. að svara því, hver ætlun hæstv. ríkisstj, er í fyrsta lagi varðandi áframhaldandi niðurgreiðslur og fjölskyldubætur og fyrirsjáanlegan vöxt dýrtíðarinnar og tilkostnað atvinnuveganna í landinu, sem getur gert þá ósamkeppnishæfa á erlendum mörkuðum. En einnig skora ég á hæstv. fjmrh., að hann svari því til, hvað sé ætlun ríkisstj. að gera í skattamálum. Ætlar ríkisstj. ekkert að gera til að lagfæra löggjöfina um tekju- og eignarskatt, sem sett var í fljótræði og af miklum misskilningi og mistökum við upphaf valdatímabils hennar 1972? Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. svari þessum fsp., svo og þeim öðrum fsp. og aths., sem ég hef borið fram í þessari ræðu.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 2. landsk. þm., Pétri Péturssyni, og hv. 5. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssyni, brtt. við frv. til fjárl. þess efnis, að styrkveiting til Hjartaverndar hækki úr 8 millj. kr. í 10 millj, kr. Það, sem m. a. fær mig til að standa að þessari brtt. og beita mér fyrir henni, eru orð hæstv, forseta Sþ. hér í kvöld, þegar hann mælti fyrir till., sem hann er 1. flm. að, um að hækka tillög til þingflokkanna, en þá viðhafði hann þau orð, að þau þyrftu að hafa sama launagreiðslugildi og áður, það fé, sem þingflokkarnir fengju, þyrfti að hafa sama launagreiðslugildi og áður. Nú leyfi ég mér að benda á í sambandi við þessa till. mína, að Hjartavernd fékk samkv. fjárl. 1972 8.3 millj. kr., þannig að þótt hækkað væri nú í 10 millj., þá geri ég ráð fyrir, að launagreiðslugildið væri ekki meira en það var samkv. fjárl. 1972. Ég skal ekki vera margorður um þörf þessa félagsskapar fyrir þessa fjárhæð. En vegna þess að það virðist vera nokkuð í tísku núna á hv. Alþ., ef fé á að renna til höfuðborgarsvæðisins eða eitthvað gott að gera fyrir íbúana hér eða hópa þeirra, að það sé algert bannorð hjá mörgum hæstv. þm., jafnvel þótt hið sama og bannað er hér megi gilda fyrir kjósendur þeirra eigin kjördæma, þá vil ég benda á það, að Hjartavernd er nú að vinna að áætlun samkv. sínu verksviði um allt land. Þeir hafa að mestu lokið þeim hluta áætlunarinnar, sem lýtur að íbúum þéttbýlissvæðisins á Suðvesturlandi, og mér persónulega er ekki kunnugt um, að þeir úti um land, þó að það virðist oft vera, þegar þeir fella till. okkar Reykvíkinga, séu með sterkara bjarta en við hér á Suðvesturlandi, og því held ég, að þeim veiti ekki af að njóta þessarar þjónustu líka, eins og við höfum notið hér á þessu svæði. Hafandi orð forseta S.þ. nú í kvöld í huga, þegar hann mælti fyrir sinni till., vitandi það, að hann hefur sterkt hjarta, þá vænti ég, að bæði hann og flokksbræður hans hafi jafnframt gott hjarta og styðji þessa till. Til þess að sýna fram á, að við séum ekki að stofna til óþarfa útgjalda, vitna ég til till., sem einn af meðflm. mínum, hv. þm. Pálmi Jónsson, flytur á þskj. 309 um lækkun á óþarfalið um 12 millj. kr. Ég held, að sú brtt., ef samþ. verður, muni spanna yfir allar brtt. okkar sjálfstæðismanna. Hún er um, að lækkuð verði allverulega sú upphæð, sem fer til þess að koma áleiðis áróðri vinstri flokkana svokölluðu á prenti.



Herra forseti. Ég leyfði mér við 2. umr. þessa máls að flytja hér lítilfjörlega till. til hækkunar á fjárveitingu til Íþróttasambands Íslands, sem nam um 10 millj. kr. Ég fylgdi þessari till. úr hlaði með nokkrum orðum og sýndi fram á þau augljósu rangindi, sem fram komu í því, að ekki hafði verið gert ráð fyrir neinni hækkun til íþróttahreyfingarinnar að þessu leyti. Nú hefur það gerst, að milli umr. hefur fjárveitingin verið hækkuð um 2 millj. kr. Ég lít svo á, að þessi hækkun sé að nokkru leyti árangur af þeirri till., sem ég flutti hér við 2. umr., og að hæstv. fjmrh. og fjvn. hafi orðið ljóst, að ekki varð komist hjá því að veita nokkurt fé til þessarar starfsemi. Nú vil ég taka fram, að ég lít svo á, að þessi hækkun sé allsendis ófullnægjandi. Hún nær ekki einu sinni þeirri beiðni, sem barst frá Íþróttasambandi Íslands, og ég tel, að það sé fyrir löngu kominn tími til, að fjárveitingavaldið meti störf þessarar hreyfingar að verðleikum og það séu ekki skornar niður hóflegar og sanngjarnar fjárbeiðnir frá íþróttahreyfingunni, þegar þær berast. Ég vakti athygli á því við 2. umr. og vek enn athygli á því, að þetta fé, sem á að renna til Íþróttasambands Íslands samkv. fjárl., er skipt á öll sérsamböndin innan íþróttahreyfingarinnar, svo og deilt út til héraðssambanda, ungmennafélaga og einstakra íþróttafélaga, þannig að þarna er ekki um að ræða neinn skrifstofu- eða rekstrarkostnað Íþróttasambandsins sjálfs, heldur fé, sem rennur til starfsemi og rekstrar íþróttahreyfingarinnar allrar. Ég held, að bæði mér og öðrum hafi verið ljóst, að sú till., sem ég flutti, átti nokkurn hljómgrunn meðal þm. og þá ekki síður hjá þm., sem styðja hæstv. ríkisstj. Þeir áttuðu sig á, að hér var um réttlætismál að ræða, og því, sem betur fer, hafa, eins og fyrr segir, hæstv. ráðh. og fjvn. séð sér þann kost vænstan að hækka nú fjárveitinguna um 2 millj. kr., og ber að sjálfsögðu að þakka þá hækkun, þótt hún sé allsendis ófullnægjandi. Ég tel hins vegar nú, að það sé fullreynt að fá þessu frekar þokað upp á við og því tiltölulega þýðingarlaust að flytja till. um enn frekari hækkanir. Ég er ekki sérlega gírugur í að flytja hér till., sem fyrir fram eru vonlausar eða vonlitlar, og mun því ekki taka upp till. mína frá 2. umr. Þetta var fyrst og fremst erindi mitt hingað í ræðustól, að tjá þingheimi þetta, því að ég hafði dregið till. til baka til 3. umr. og mátti því vera von á henni við þessa umr. Ég vil segja það að lokum, að ég tel, að tillöguflutningur minn hafi engu að síður borið þann árangur, að fjárveiting var örlítið hækkuð. En sú hækkun er meir til að bjarga andliti hæstv. ríkisstj. heldur en að leysa þann vanda, sem íþróttahreyfingin á við að glíma.



Herra forseti. Það vantar menn í salinn, sérstaklega þann, sem ég hefði viljað tala til.  Hv. þm. ræddi mikið um það ferjuskip, sem er verið að ræða um að kaupa og hæstv. fjmrh. hefur flutt till. um að veita ríkisábyrgð fyrir hluta af væntanlegu kaupverði, á svipaðan hátt og gert hefur verið til fyrirgreiðslu fyrir aðra landsmenn, þegar um það hefur verið að ræða, og var með ýmsar lýsingar á þessu skipi. Mér datt í hug, þegar hann var að tala um sjálfan sig og forstöðumann Skipaútgerðar ríkisins, lýsing þessa hv. þm. fyrir tveimur dögum, þegar hann var að tala um lambið og ána. Ég gat samt ekki fyllilega gert mér grein fyrir því, hvor þeirra hafði farið ofan í holuna, hv. þm. eða forstjóri Skipaútgerðarinnar, en væntanlega hefur nú þm. hangið uppi á hakkanum, en ekki fallið í holuna. Hann hélt því fram, - það hafði einhver sagt honum það, - að þetta skip mætti ekki fara nema 5 mílur á sjó, og ég veit ekki, hvernig á að heimfæra það, þar sem mér er kunnugt um, að þetta skip, sem gengur um 15 mílur, hafi haldið uppi samgöngum á leið, sem það er 2 klukkutíma að fara, og segir sig sjálft, að það fer landleiðina hitt, sem kemur til viðbótar, svo að dæmið gangi upp. Mátti heyra, að hann teldi Akurnesinga og þá, sem væru að standa fyrir þessum skipakaupum, tóma afglapa og enginn hefði vit á þessum málum, nema þá kannske hv. þm. Hann sagðist hafa talað við einhvern Agnar Erlendsson. „Hann sagði mér, að það kostaði 120 þús. kr. að reka bátinn á dag,“ sagði hann. Síðan komst hann að þeirri niðurstöðu, að þetta mundi leiða af sér, að það mundi kosta um 120 millj. eða meira að reka skipið á ári. Við vitum, að það er verðbólga og þensla á öllum sviðum, en ætla að fara með árið upp í 1000 daga, það þarf nokkuð miklu að breyta, til þess að svo verði. Það þurfa að vera 1000 dagar í árinu, til þess að dæmið gangi upp, eins og hv. þm, vildi halda hér fram, að það kostaði 120 þús. að reka skipið á dag. Þetta hafði hann frá þessum vísa manni. En þetta er eins og annað samræmi, sem kom fram í málflutningi hans varðandi þetta mál. Satt að segja var það, að þetta mál skyldi bera hér á góma, kærkomið tilefni fyrir mig til að tala um það og gefa þær upplýsingar, sem ég get, vegna þess að ég er ekki í Nd. og málið fór umræðulaust í gegn í Ed. N. þar fékk upplýsingar, sem hún taldi sig þurfa varðandi rekstur þessa skips. En það kann vel að vera, að þeir í Nd. hafi ekki verið búnir að fá þær, en fái þær hins vegar, þegar þar að kemur. Annars vil ég segja það í sambandi við þetta, eins og reyndar kom fram hjá hv. frsm. samgmn., - það kom skýrt fram hjá honum, að það er síst að átelja þá hækkun, sem orðið hefur í þessum þætti samgangnanna hér á landi, þegar það liggur á borðinu, að reksturinn á Skipaútgerð ríkisins hefur á þessu sama tímabili fjórfaldast sem þessar fjárveitingar hafa aðeins tvöfaldast. Það segir sig sjálft, að það er ekkert samræmi í slíkum málflutningi. Hefði hv. þm. átt að beina spjótum sínum að forstöðumanni Skipaútgerðar ríkisins og vita, hvort hann gæti ekki komið á einhverju meira hagræði í sambandi við rekstur Skipaútgerðar ríkisins heldur en raun ber vitni, svo að ekki þurfi æ ofan í æ að veita hærri og hærri fjárupphæðir til að halda skipaútgerðinni gangandi. Ef við leggjum til grundvallar þessar 120 þús., sem eru ekkert fjarri lagi og hv. þm., Björn Pálsson, skýrði frá, að mundi kosta að reka skipið, þá kemur það hér um bil heim við þá áætlun, sem ríkisstj. var send og Alþ. hefur fengið varðandi spá nr. 2, sem gerð hefur verið um rekstur á þessu skipi, því að þar er gert ráð fyrir, að það muni kosta um 42 millj. á ári, 41 millj. 718 þús. kr. Þar er gert ráð fyrir eðlilegri aukningu í sambandi við reksturinn, eins og hægt er að rekja í um mörg ár hjá þessu skipi. Ef við tökum þá aukningu líka, sem er nýjust, á yfirstandandi ári, þá á þetta að láta nærri með þá spá, sem þarna er lögð til grundvallar. Það hefur verið talað um, að það væri vanáætlað, og það kann vel að vera, að það séu vanáætlaðir einhverjir liðir í sambandi við rekstraráætlunina. Ég hygg þó, að það sé ekki það, sem skipti máli í sambandi við endanlega útkomu, því að ég hygg, að það sé hvort tveggja, að það sé nokkuð vanáætlað í sambandi við tekjuliðina og einnig kannske í sumum tilfellum varðandi rekstrarliðina. Það var sérstaklega talað um olíuna. Eftir síðasta reikningi Akraborgar, vitanlega er hún með minni vél og er nú orðið um klukkutíma og tíu mínútur á milli, vegna þess að hún er með slitnar vélar, og eyðir meiru en hún eyddi áður, - eftir seinasta ársreikningi, sem liggur fyrir, fór það skip með 1764 þús. kr. í ollu á ári, en samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir því, að skipið eyði 1 millj. kr. meira í olíu. Sjálfsagt er þetta vanáætlað með tilliti til þess, hvað olíuverðið verður í framtíðinni. En þar gegnir alveg sama máli um önnur farartæki. Það gegnir alveg sama máli um bílana, bæði hvað bensín og ollu snertir. Þessir kostnaðarliðir hljóta að vaxa hjá okkur gífurlega, eftir að nýtt verð kemur til sögunnar í sambandi bæði við bensín og olíur. Það var talað um vátryggingarverð, að það væri líka of lágt áætlað. Það getur munað þar 200–300 þús. kr. eða eitthvað svoleiðis. Ég skal ekkert fortaka um það. En engan veginn er þar um stóra liði að ræða, og a. m. k. í byrjuninni, á meðan skipið hefur ekki orðið fyrir tjónum, má gera ráð fyrir, að verði hægt að komast að hagstæðum kjörum með vátryggingar, vegna þess líka að hægt er að gera ráð fyrir því, að það verði þarna um lægri upphæð að ræða en gengur og gerist varðandi vátryggingarnar, vegna þess að þetta skip hefur alltaf haft svokallaða topptryggingar, borið sjálft viss lágmarkstjón, og það vita allir, sem nokkuð þekkja inn á tryggingar, að með því móti er hægt að komast að betri og ódýrari kjörum. En vitanlega lendir þá á útgerðinni að standa undir kostnaði við öll lægri tjón, sem að höndum ber og verða á skipinu sjálfu. Hins vegar er tryggingin þannig, að hún bætir fullkomlega fyrir eigendur gagnvart þriðja aðila. Ég vil segja, að sú áætlun, sem liggur fyrir, sé ekki á nokkurn hátt óvarleg, ef tekið er tillit til bæði tekna- og gjaldaliðanna. En ég vil halda því fram, að ekki síst með tilliti til þess, hverjar horfur eru í sambandi við olíumálin, hvað má búast við, að olíuverð hækki mikið, þá tel ég einmitt, að það sé meiri grundvöllur og meiri réttlæting fyrir því að kaupa þetta skip og reka það heldur en ef svo væri ekki. Ég álít, að það renni einmitt stoðum undir það. Skip, sem getur flutt um 300 bíla, - en það er þó ekki nema hluti af þeim bílum, sem fara fyrir Hvalfjörð á hverjum degi, - getur sparað ekki lítið fyrir þjóðarheildina með því að taka bílana um borð og flytja þá á milli Reykjavikur og Akraness, bæði stærri og smærri bíla. Þar er um að ræða vélaorku, sem er með dýra brennslu, bensínið er vitanlega miklu dýrara en olían. Og það eru ekki 1000 hestöfl, heldur eru það mörg þúsund hestöfl, þar er um að ræða, sem mætti spara á þessari leið, og það er þó alltaf nokkuð yfir 200 km, sem um er að ræða þarna á ferðinni fram og til baka, sem mætti spara með því að taka bílana í þessa bílaferju. Enda þótt Akraborgin geti ekki tekið nema 7 bíla í ferð eða um það bil, hefur hún nú upp á síðkastið oft verið yfirhlaðin af bílum og ekki getað tekið það, sem fram hefur verið boðið í þeim efnum, og því miður er því ekki að leyna, að þeir, sem hafa farið með bíla sína um borð í ferjuskipið, hafa oft orðið fyrir því, að það hefur sjórok gengið yfir bílana, og það er engan veginn gott. Hv. þm. var að tala um, að sá skipstjóri, sem hann hefði talað við, hefði sagt, að það þyrfti að loka skipinu og setja í það hurðir eða hlera. Þetta er það, sem við vissum, og það hefur engu verið leynt. Það var ákveðið strax einmitt með þetta fyrir augum, að fyrirbyggja það, að sjórok eða sjór kæmist inn í milli þilfarið, þar sem bílarnir verða geymdir. Það er talið nauðsynlegt, og það verður sett á skipið, áður en það kemur til Íslands. En eftir að búið er að gera það, er þarna um að ræða fyrsta flokks bílageymslu. Ég viðurkenni, að ef þeir, sem þarna eiga hlut að máli, ættu um tvo kosti að velja: annars vegar að byggja sér nýtt skip, sem passaði fyrir þá á besta máta, ellegar þá að kaupa þetta skip, og hefðu nægilegt fjármagn í háðum tilfellum, þá bygg ég, að það mundi frekar verið farið út í að byggja nýtt skip. En það mundi kosta mörgum sinnum meira en þessi bílferja kostar. Nú skal maður ekkert segja um það, hvað framtíðin ber í skauti sér, eftir að kominn er verulega góður vegur og búið að stytta veginn fyrir Hvalfjörð. En það tekur áreiðanlega mörg ár, og það er, eins og kom fram í umr, áðan, takmarkaður tími, sem verður að afskrifa hvert skip á. Akraborgin var ný, þegar við keyptum hana á sínum tíma. Hún var talin henta þá, en hún er algerlega úrelt skip í þessar siglingar í dag, það ber öllum saman um. Auk þess er hún orðin svo gömul, að ef við eigum að halda áfram með það skip, þá verður að leggja í mjög verulegan kostnað til þess að geta fengið þá klössun á skipið, sem á þarf að halda, til þess að það fái sjóhæfniskírteini til þess að halda þessum siglingum áfram. Ég vil aðeins að lokum gera grein fyrir því, að þegar ég talaði um það og gerði grein fyrir því hér áðan, að samkv, þessari áætlun, sem gerð hefur verið, mundi kosta um 42 millj. kr. að reka skipið yfir árið, þá er gert ráð fyrir í þeim reikningi, að skipið hafi til afskriftar 7.2% af 130 millj. kr. Það er gert ráð fyrir, að skipið kosti um 118 eða 120 millj. kr., en síðan kostar nokkuð að koma skipinu heim til Íslands, svo að það er ekki óeðlilegt að miða afskriftartöluna við 130 millj. kr., og í þessari áætlun eru, eins og ég segi, 7.2% í afskriftir. Auk þess er gert ráð fyrir því, að borga þurfi 7.25% í vexti af stofnfénu eða af 100 millj, kr., sem er gert ráð fyrir að þurfa að skulda í skipinu, eftir að búið er að ráðstafa Akraborg og láta söluverðið á henni ganga upp í það, sem þarf að greiða út í skipinu strax í upphafi, svo að þetta er allt inni í dæminu, og að hér geti verið um glæfralegt fyrirtæki að ræða, það get ég ekki skilið. Það verður allt að breytast og í öfuga átt við það, sem þróunin hefur verið í þessum efnum, til þess að það sé hægt að halda því fram, að það sé verið að fara út í einhvern glæfralegan rekstur. Nei, ég verð að segja það, að ég er ánægður út af fyrir sig, þó að ég teldi, að það passaði engan veginn að fara að koma með þetta mál inn í umr. um fjárl., vegna þess að þm. í Nd. gefst tækifæri til að ræða málið, þegar það kemur á dagskrá aftur frá þeirri n., sem fjallar um málið og ég geri ráð fyrir að kynni sér allar aðstæður, áður en hún afgreiðir það aftur til Nd., og þá liggi fyrir þær nauðsynlegu upplýsingar, sem alltaf þurfa að liggja fyrir í sambandi við mál, eða ríkisábyrgð. Ég skal svo ekki tefja tímann lengur, en vænti þess, að þær upplýsingar hafi komið að gagni, sem ég hef gefið hér í sambandi við þessi fyrirhuguðu skipakaup Akurnesinga og annarra Borgfirðinga til þess að halda áfram uppi þeim samgöngum, sem þeir hafa notið það sem af er þessari öld. Skipin hafa alltaf verið að stækka. Það var byrjað á opnum árabátum í fyrstu og látið nægja þá. Þróunin hefur orðið sú, að þessir bátar hafa alltaf verið að stækka og stækka. Sumir segja í dag, að við séum að kaupa allt of stór skip. Það eru menn, sem fylgjast ekki með tímanum.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir einni lítilli brtt., sem ég flyt á þskj. 307, en hún er um það, að einn liður í till. samvn. samgm. um flóabáta og vöruflutninga hækki, þ. e. a. s. rekstrarstyrkur Djúpbátsins h/f. Fagraness, 25. liður á þskj. 284, hækki úr 5 millj. og 500 þús. kr. í 6 millj. og 500 þús. kr. Þessi till. er flutt vegna þess, að við nánari athugun í samgrn. á rekstri og hag Djúpbátsins h/f, eftir að kunnugt var um, hverjar till. n. voru, hefur komið í ljós, að sá rekstrarstyrkur, sem lagður er til af samvn., er ekki nægjanlegur. Það er ljóst, að á s. l. ári var halli á rekstri félagsins um 300 þús. kr. umfram afskriftir, og á þessu ári verður hallinn miklu meiri, sennilega nálægt 3 millj. kr. Ástæður fyrir hallanum á s. l. ári voru þær, að ekki var leyft að hækka fargjöld og flutningsgjöld og taxta í samræmi við hækkuð rekstrarútgjöld. Það var a. m. k. ein af aðalástæðunum. Á þessu ári hafa tekjur hins vegar orðið minni en gert var ráð fyrir. Það hafa myndast skuldir, sem nú verður ekki lengur komist hjá að greiða, og eru m. a. vátryggingagjöld skips, slysa- og ábyrgðartryggingar, og nema þær skuldir nokkuð á aðra millj, kr. Þá eru einnig fyrirsjáanlegar hækkanir á rekstrargjöldum næsta ár, aðallega hækkun á olíu og hækkun á launum áhafnar skipsins. Ég tel þess vegna nauðsynlegt, ef á að tryggja þessar nauðsynlegu samgöngur, sem Djúpbáturinn veitir, að hækka rekstrarstyrkinn um 1 millj. kr., og verði það ekki gert, tel ég mikla hættu á og jafnvel víst, að rekstur skipsins muni stöðvast á næstu mánuðum. Það skal tekið fram, að rekstur þessa skips hefur gengið vel árið 1972, og hef ég ekki heyrt annað en menn væru sammála um, að hagsýni og ráðdeildar hafi jafnan gætt í rekstri þess. Víst er um það, að fyrirtækið, sem hefur gert þennan bát út, hefur ekki geri meiri kröfur en aðrir til ríkisvaldsins um fjárveitingar, því að hækkanir hafa yfirleitt verið mun minni til þessa flóabáts en til annarra, sem sambærilegir gætu talist. Ég sé ekki ástæðu til. herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð, en legg áherslu á, að ég tel fulla nauðsyn, að þessi leiðrétting sé gerð. Með því er ég ekki að gagnrýna afgreiðslu samvn. yfirleitt, ég tel, að hún hafi unnið af mikilli samviskusemi ekki síður nú en áður, þó að ég telji, að þessar litlu leiðréttingar þurfi við, til þess að sæmilega megi við una.



Herra forseti. Ég hef ásamt 5 öðrum hv. þm. leyft mér að flytja brtt. á þskj. 295 um byggingu á eftirlíkingu sögualdarbæjar í Þjórsárdal. Till. eru 2, aðaltill. 3.5 millj. kr., en varatill., ef aðaltill. skyldi verða felld, 2.1 millj. kr. Þessar upphæðir byggjast á því, að hærri till. er miðuð við 3 ár, að 3.5 millj. kr. séu fyrsta greiðsla af þremur, en lægri talan fyrsta greiðsla af fimm. Áætlun hefur verið gerð um kostnað við byggingu sögualdarbæjar. Fyrsta áætlun var 12 millj. kr. Áætlunin var endurskoðuð s. l. haust af Verkfræðiskrifstofu Sigurðar Thoroddsens, og þá var áætlunin 15 millj. kr. Árnesingar hafa boðist til að leggja fram 6 millj. kr. eða 2/5 af kostnaðarverðinu, auk þess hafa þeir boðist til að annast gæslu að verulegu leyti á þessu húsi. Verður að segja, að tilboð Árnesinga sé rausnarlegt. Það má segja, að Alþingi hafi áður látið í ljós skoðun sína á því, hvort byggja ætti eftirlíkingu af sögualdarbæ í tilefni af ellefu hundrað ára afmæli Íslandsbyggðar. Það var árið 1967, sem þjóðhátíðarnefnd 1974 gerði till. um, hvernig skyldi minnast afmælisins. Þjóðhátíðarnefnd gerði till. um, að byggð skyldi þjóðarbókhlaða, hún gerði till. um að byggja sögualdarbæ og hún gerði í þriðja lagi till. um, að skrifuð yrði Íslandssaga. Það hefur verið samþ. af hæstv. ríkisstj. að byggja þjóðarbókhlöðu, og það er langt komið að semja Íslandssöguna. Allir eru samþykkir því, að það skuli gert, og er talið nauðsynlegt. Þjóðarbókhlaðan verður byggð, en þeirri byggingu verður ekki lokið á næsta ári. Það er byrjað að veita fé til þessarar byggingar, og með því er hún tengd afmælisárinu. Íslandssagan kemur vonandi út á næsta ári. 1967 sagði Alþ. ekki neitt ákveðið um, hvort það teldi eðlilegt að byggja þjóðarbókhlöðuna eða skrifa Íslandssöguna. En fjvn. Alþ. mælti ákveðið með því, að sögualdarbær skyldi byggður, og það má lesa í þingtíðindunum. Það má því segja, að Alþ. hafi markað stefnuna 1967 í þessu tilliti. Til þess að gera ríkissjóði léttara um vik að standa undir kostnaði af byggingunni, teljum við flm., að skipta megi fjárveitingunni á nokkur ár, t. d. 3 ár, og þá yrði fjárveitingin 3.5 millj. kr. á ári í 3 ár. Ef það þykir of mikið, getum við fallist á, að henni verði skipt á 5 ár. Við það lækkar fjárveitingin niður í 2.1 millj. kr. Við teljum, að ef Alþ. hefur markað stefnuna og samþ. að veita fé til þessarar byggingar, þá megi alveg eins byggja bæinn á 2–3 árum, því að það muni vera mögulegt að útvega fé til byggingarinnar, þegar vitað er, að Alþ. ætlar að veita fé fyrir heildarkostnaðinum. Ég þarf raunar ekki að segja meira um þessa till., enda mælti ég á hv. Alþ. fyrir ekki löngu fyrir þáltill., sem við þm. Sunnl. flytjum. Ég hef rætt um þessa till. við ýmsa hv. þm. Úr öllum flokkum, og mér heyrist á mörgum, að þeir telji það verðugt að minnast ellefu hundrað ára afmælis Íslandsbyggðar með því að byggja eftirlíkingu af sögualdarbæ. Það hefur að vísu heyrst frá ýmsum að þeir telji, að það sé ekki mögulegt að byggja eftirlíkingu af sögualdarbæ, vegna þess að það viti raunar enginn, hvernig þessir bæir voru. En þetta er áreiðanlega misskilningur. Það hefur verið gert líkan af þessum bæ. Hörður Ágústsson skólastjóri, sem er þessum málum kunnugastur, hefur gert það. Norðmenn eru ekki í nokkrum vafa um, hvernig sögualdarbæir voru, um það leyti sem menn fóru frá Noregi til Íslands. Auðvitað hefur byggingastíllinn verið svipaður hér á Íslandi og hann var í Noregi. Þeir, sem byggðu Ísland, þekktu ekki annan byggingarstíl en í Noregi. Víkingarnir komu að vísu við á Írlandi, og sennilega hefur svipaður byggingarmáti verið þar. Enginn vafi er á því, að slík bygging getur haft mikla þýðingu fyrir okkur. Hún getur vakið unga fólkið til umhugsunar um fortíðina. Upphaf Íslandsbyggðar og söguna, og er það ekki nauðsynlegt? Er það t. d. ekki hollur lestur að lesa Íslendingasögurnar? Ég er alveg sannfærður um, að allir hv. alþm. hafa lesið Íslendingasögurnar, þegar þeir voru börn, og minnast þess lesturs. Og þeir eru margir, sem hafa sagt, að lestur Íslendingasagna og Biblíunnar, Biblíusagnanna og kversins gamla, hafi haft mikið uppeldisgildi. Þetta var sagt áður fyrr. Ég held, að sú kenning hafi verið góð þá, og ég held, að í dag vanti e. t. v. talsvert á, að þessari kenningu sé viðhaldið. Ég held, að það hafi holl uppeldisáhrif, ef unga fólkið, unglingarnir og jafnvel börnin fást til að lesa Íslendingasögur, kynna sér upphaf þjóðarinnar, Íslandsbyggðar, því að það er vissulega fleira en mannvíg, sem þar er um að ræða. Það eru mannleg örlög, það er saga, og það kemur eins oft fyrir drengskapur og hið gagnstæða. En um það skal ekki meira fjölyrt að þessu sinni. E. t. v. spyrja einhverjir: Hvernig stendur á því, að þú og þið sumir flm. hér getið flutt till. eins og þessa? Þetta er þó til þess að auka útgjöld fjárl., og þið hafið sagt, að fjárl. væru allt of há. Þið hafið jafnvel sagt, að tekjuáætlun fjárlagafrv. sé teygð það mikið að litlar líkur séu til þess, að fjárlög verði í raun afgreidd greiðsluhallalaus. Jú, ég er nú þeirrar skoðunar, að fjárl. séu glæfraleg að þessu sinni. En þessi till. er ekki há eða stór í sniðum. Ég er tilbúinn til að greiða atkv. lækkunartill., sem var lýst hér í dag, og ég væri tilbúinn til að greiða atkv. með fleiri lækkunartill. Það var talað um það hér af einum hv. ræðumanni í dag, að það væri eðlilegt að fresta afgreiðslu fjárl. nú og nota þinghléið til þess að fara yfir fjárlagafrv. og athuga, hvað væri hægt að lækka og skera niður að skaðlausu. Ég held, að þetta sé mjög skynsamleg till., og ég fyrir mitt leyti þori að segja það fyrir hönd Sjálfstfl., að hann er reiðubúinn til þess að leggja til menn til að setjast niður og athuga í þinghléinu, hvað það er, sem hægt er að fá samkomulag um að lækka, því að fjárl. eru orðin ískyggilega há. Þau hafa hækkað ískyggilega mikið á undanförnum árum, síðan núv. hæstv. ríkisstj. komst til valda. Því verður ekki neitað. Fjárl. fyrir árið 1971 voru ekki nema 11 milljarðar, en fjárl. fyrir árið 1974 verða nærri 30 milljarðar, og þetta er ískyggileg þróun. Menn búast við því, að ef sama stefna ræður eða sama stefnuleysi, verði fjárl. fyrir árið 1975 40 milljarðar. Þetta er ekki gott, og þess vegna er nauðsynlegt, að menn taki höndum saman og athugi leiðir til að snúa þessari öfugþróun við. En til þess þarf frest, til þess þarf umhugsunartíma, og það hefur oft gerst áður, að afgreiðslu fjárl. hafi verið frestað fram yfir áramót, langt fram á næsta ár, en útgjöld afgreidd eftir heimildum. Ég held, að hæstv. ríkisstj. gerði gott verk með því að kalla til þm. úr öllum flokkum, fresta afgreiðslu fjárl. nú, taka sér hlé og umhugsunartíma til að sníða fjárl. upp, sníða þau við hæfi og greiðslugetu þjóðarinnar, atvinnuveganna og einstaklinganna. Það er alveg rétt, sem oft hefur verið sagt, að skattarnir eru allt of þungir, allt of háir. Innflutningstollar hækka stöðugt, söluskattur og skattur af þjónustu og vörum, og dýrtíðin magnast. Þetta heldur áfram, ef ekkert verður gert til að snúa þróuninni við. Það er alveg öruggt mál. Dýrtíðin hefur verið mikil á síðustu mánuðum þessa árs. Vísitöluskrúfan hefur verið í fullum gangi. Verðbólgan hefur aldrei vaxið örar en nú, og afleiðingin er sú, að atvinnuvegirnir stynja undan kostnaðarverðbólgunni og taprekstri er boðið heim á öllum sviðum. Þetta hlýtur að hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Hvernig var verðbólgan á þessu ári, sem nú er að kveðja? Hvernig var vísitöluskrúfan, hvernig snerist hún? Hún byrjaði 1. mars s. l. Þá hækkaði kaupgreiðsluvísitalan um 7%, og á sama tíma hækkaði grunnkaup um 6%. Vísitöluskrúfan hélt áfram, og kaupgreiðsluvísitalan hækkaði 1. júní um 6%, aftur 1. sept. um 7%, aftur 1. des. um 7%. Samtals eru þetta 33% og meira með álagi, þegar hækkunin kemur ofan á hækkunina, þannig að ég held, að það sé óhætt að segja með hugarreikningi 35–36% hækkun. Nú mun einhver segja: Þetta er gott, þetta er kauphækkun handa verkalýðnum og handa laumþegum öllum. - En hvað segja launþegarnir? Þeim finnst þetta ekkert gott, vegna þess að verðbólgan gleypir alla þessa hækkun og kaupgeta almennings vex ekki þrátt fyrir þetta. Þess vegna er það, sem launþegar gera kröfur um kjarabætur og kauphækkanir. Það er vegna þess, að sú hækkun á launum, sem launþegar fá samkv. vísitölukerfinu, nægir ekki til að halda í við verðhækkanirnar. Atvinnuvegirnir stynja undan þessu fargani og nú munu margir spyrja: Hvernig verður þetta á næsta ári? Verður vísitöluskrúfan í fullum gangi þá, eða er líklegt, að hún stöðvist? Því er spáð, að 1. mars hækki vísitalan, kaupgreiðsluvísitalan, um 8–10 stig, og ef svo er, er þá ekki líklegt, að sagan endurtaki sig á næsta ári, það komi enn svipuð hækkun 1. júní, 1. sept. og 1. des. Þola atvinnuvegirnir það? Geta þeir staðið undir því? Verður það kjarabót fyrir launþega? Ég held ekki. Ég held, að þetta geti orðið til þess, að það verði beinlínis stöðvun í atvinnulífinu, a. m. k. stórkostlegur samdráttur, sem getur ógnað fólkinu og atvinnuleysið komið í kjölfar stöðugt aukinnar dýrtíðar. Og ef dýrtíðarhjólið heldur áfram, eins og ég var að lýsa, vísitöluskrúfan með 30–40% kauphækkunum á næsta ári, hvernig standa þá fjárl.? Því var lýst af einum ræðumanni í dag, að í frv. væri ekki gert ráð fyrir greiðslum vegna væntanlegra hækkana 1. mars, ekki einu sinni þá. Og ef um 10 kaupgreiðsluvísitölustig er að ræða, þá eru það 550 millj, kr. Ef skrúfan heldur áfram, þannig að þetta verði milli 30 og 40 stig, þá eru það um 2 milljarða kr., sem vantar á fjárl. til þess að geta staðið við kaupgreiðslur, ef þær hækka eins og sennilegt er, ef ekkert verður aðhafst. Talið er, að fleiri liðir séu vantaldir. Ég ætla ekki að fara út í það. Það, sem ég segi hér nú, er aðeins það, að ég vil benda hæstv. ríkisstj. á þá hættu, ekki, sem hæstv. ríkisstj. er í sérstaklega, heldur þjóðin öll, og það er þess vegna, sem við í stjórnarandstöðunni teljum okkur skylt að benda á, að nauðsynlegt er að skipta um stefnu og taka höndum saman og lagfæra það, sem er komið að því að fara á hliðina. Það eru atvinnuvegirnir, sem stynja og stöðvast, ef þannig heldur áfram, og Alþ. samþykkir botnlaus fjárlög, ef þau verða afgreidd eins og þau nú eru. Þess vegna er nauðsynlegt að fresta fjárlagaafgreiðslunni, að flokkarnir tilnefni menn í n., - kannske er heppilegt, að það sé fjvn., - til þess að vinna nú í þinghléinu að því að semja upp frv., skera niður það, sem hægt er að komast af án, og afgreiða fjárlög á raunhæfan hátt, fjárlög, sem íþyngja ekki atvinnuvegunum og skattborgurunum um of. Það hefur verið skrifað um það í stjórnarblöðum, að fjárlagaafgreiðslan nú væri byggðastefnumarkandi vegna þess, hversu mikið væri veitt til verklegra framkvæmda. Því hefur verið hampað, að fjárl. væru svo há eins og raun ber vitni vegna þess, hversu mikið er veitt til verki framkvæmda. En þetta er að mestu leyti blekking, vegna þess að útgjöld til verklegra framkvæmda í frv, eru ekki nema 1/5 eða jafnvel 1/6 parturinn af heildarútgjöldum fjárl. Af 30 milljarða fjárl. eru á milli 5 og 6 milljarðar til verklegra framkvæmda. Hitt er til rekstrar og þjónustu. Það eru þess vegna ekki verklegu framkvæmdirnar, sem ráða úrslitum um það, hve fjárl. eru há, það eru rekstrarútgjöldin, það eru þjónustuútgjöldin, og það eru þeir liðir, sem þarf að athuga. Ég er alveg sannfærður um, að það er hægt að fá samkomulag um að endurskoða þetta allt. Ríkisbáknið er orðið allt of stórt, allt of þungt í vöfum í okkar fámenna þjóðfélagi, og alltaf er verið að bæta við, fjölga starfsmönnum, auka við stofnanir og nefndir og því um líkt. Þetta þarf að athuga og skoða allt frá grunni. Þá er enginn vafi á því, að hægt er að lækka útgjöld fjárl. og miða rekstur ríkisins og útgjöld við það, sem skattborgararnir gætu við unað.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég vil aðeins í sambandi við þá till., sem hv. síðasti ræðumaður mælti hér fyrir, gera örstutta grein fyrir því, á hverju sú ákvörðun ríkisstj. byggist, að ekki skyldi stefnt að byggingu sögualdarbæjar á þjóðhátíðarárinu. S. l. vetur skrifaði ég formönnum allra þingflokka bréf í samráði við þjóðhátíðarnefnd, þar sem ég lagði fyrir þá tvær spurningar. Hin fyrri var sú, hvort þeir væru því samþykkir, að efnt yrði til þjóðhátíðarhalds á Þingvöllum. Hin önnur var sú, hvort þeir væru samþykkir því, að stofnað yrði til byggingar sögualdarbæjar. Það þótti sjálfsagt þrátt fyrir fyrri ráðagerðir af hálfu Alþ. að leita til Alþ. með þessar spurningar vegna þessara framkvæmda, því að ljóst var, að þær mundu kalla á fjárveitingar. Þingflokkarnir fengu langan tíma til umhugsunar, en síðan kvaddi ég formenn þingflokkanna á minn fund og reyndar tvisvar sinnum og bar þessar spurningar þá upp við þá og leitaði svara við þeim. Fyrir mitt frumkvæði var í raun og veru breytt þeirri tilhögun, sem hafði verið hugsuð í sambandi við þjóðhátíðarhald á Þingvöllum, þar sem þjóðhátíðarnefnd hafði upphaflega gert ráð fyrir tveggja eða þriggja daga hátíðarhöldum, var nú miðað við eins dags hátíðarhöld. Þessum spurningum svöruðu formenn þingflokkanna á þá lund, að þeir mæltu með eða gátu fallist á eins dags hátíðarhöld á Þingvöllum, nema hvað formaður eins þingflokksins hafði fyrirvara um það, að í hans flokki væru um þetta skiptar skoðanir. Þegar svo kom að síðari spurningunni, um það, hvort efnt skyldi til byggingar sögualdarbæjar, vildi enginn af formönnum þingflokkanna mæla með því, nema hvað formaður þingflokks Sjálfstfl. lét þess getið, að í þeim flokki hefðu verið skiptar skoðanir um þetta og að mér skildist a. m. k, helmingur þm, þar verið með byggingu sögualdarbæjar, en þó af þeim, sem með voru, verulegur hluti á þeim grundvelli, að sögualdarbærinn væri byggður í Reykjavík. Þegar þessar upplýsingar lágu fyrir, tók ríkisstj. þá ákvörðun, sem frá mun hafa verið sagt á sínum tíma, að það skyldi stefnt að þjóðhátíðarhaldi á Þingvöllum í einn dag, en ekki átt við byggingu sögualdarbæjar. Ég vil aðeins láta þetta koma fram, til þess að það sé ljóst, á hverju ákvörðun ríkisstj. byggðist. Hún byggðist á þessu viðhorfi, sem þá kom fram af hálfu þingflokkanna, en ekki á því, að ríkisstj. út af fyrir sig væri andstæð byggingu sögualdarbæjar. Það var að vísu svo í fyrravetur, að það reis nokkur alda, - einkennileg alda, vil ég segja, - sem ekki virtist geta hugsað sér, að Íslendingar minntust 1100 ára byggðar í landi sínu. En þær raddir eru nú hljóðnaðar, sem betur fer. Ég hygg það vel farið og fulla ástæðu til, að þjóðin minnist með veglegum og myndarlegum hætti þess, að hún hefur þrátt fyrir ýmislegt, sem á dagana hefur drifið, lifað 1100 ár í landinu. Ég tel þetta mál allt í raun og veru og forustu í því hafa frá öndverðu verið hjá þinginu. Það er Alþ., sem tók fyrst ákvarðanir um þetta efni, og ég tel eðlilegt, að það hafi forustu um það. Þess vegna er það, að ef meiri hl. þm. vill samþykkja þá till., sem nú hefur verið borin fram um byggingu sögualdarbæjar, þá hef ég síður en svo nokkuð á móti því. Það verður að vísu sjálfsagt alltaf óráðin gáta, hvort sá bær, sem byggður kann að verða, verður nokkuð Ifkur þeim bæjum, sem menn hafa búið í á sinni tíð. Það er í mínum huga algert aukaatriði. Ef bærinn verður myndarlegur og til sýnis, geta menn gert sér í hugarlund, að svona hafi verið búið þá. Ég vil út af fyrir sig alls ekki mæla á móti þessari till., en hef aðeins talið rétt að rekja aðdragandann að því, að ákvörðunin um þetta efni var tekin á þá lund eins og gert var. Og ég vona, að hér sé alveg nákvæmlega rétt skýrt frá um það efni. Ég ætla ekki að fara að tala hér almennt um fjárl. Ég ætla aðeins að segja það, að vissulega geta menn litið misjafnlega bjartsýnum augum á framtíðina. En hitt væri kannske ástæða til að hugleiða, ef þær kynslóðir, sem hafa lifað í þessu landi frá upphafi, mættu nú eiga sinn fulltrúa í þingsalnum og segja frá reynslu sinni, hvað þeir mundu segja um árið, sem við kveðjum senn. Mundi það verða þeirra vitnisburður, að þjóðin hefði á þessu ári varla haft til hnífs og skeiðar? Ég held ekki. Ég held, að hverjum augum sem við lítum á framtíðina, þá sé það argasta vanþakklæti og skömm að viðurkenna ekki, að við höfum haft hér gott og gjöfult ár.



Herra forseti. Það er rétt, að ég hefji mál mitt með því að minnast á sögualdarbæinn, og vil ég í því sambandi við frásögn hæstv. forsrh. taka það fram, að þegar hin opinbera tilkynning kom frá hæstv. ríkisstj. um sögualdarbæinn, hafði þingflokkur sjálfstæðismanna ekki tekið afstöðu til málsins. Eins og ég hafði skýrt hæstv. ráðh. frá á þeim fundi eða fundum, sem hann greindi frá, var málið enn á umræðustigi í þingflokknum. Ég hafði einnig skýrt frá því, að um leið og till. væru uppi um sögualdarbæ í Þjórsárdal, þá hefði því verið hreyft í þingflokknum, hvort ekki væri ástæða til að reisa bæinn á þeim stað, þar sem hinn fyrsti landnámsmaður nam land, þ. e. a. s. í Reykjavík. Það er óþarft að rekja hér ítarlega fjárl. og þær aths., sem við sjálfstæðismenn höfum við frv. að gera, og þau andmæli, sem við höfum uppi gegn því. Þau mál hafa verið rakin svo rækilega af þeim þm. flokksins, sem hafa tekið til máls í þessum umr. Ég vil þó taka það fyrst fram, að útgjöld ríkisins eru samkv. þessu frv. nú nær 30 milljarðar kr., hafa nær þrefaldast á þrem árum. Við sjálfstæðismenn teljum þetta svo langt úr hófi, að það fái ekki staðist, og liggja til þess margar ástæður, sem hér er engin þörf að rekja. Ein ástæðan er sú, að það verður að vera visst, eðlilegt hlutfall milli þjóðarframleiðslu annars vegar og þess, sem ríkissjóður tekur til sinna þarfa. Á áratugnum 1960–1970 var þetta hlutfall yfirleitt milli 16 og 19% af þjóðarframleiðslunni, sem ríkissjóður tók til sinna þarfa samkv. fjárl. En nú á árinu 1974 eru horfur á, að þetta hlutfall fari upp í um það bil 30% af þjóðarframleiðslunni. Þetta er úr öllu hófi og setur mark sitt alls staðar, bæði á afkomu einstaklinga og atvinnuveganna. Þegar þetta er haft í huga, skyldu menn þó ætla, að sæmilegur jöfnuður væri í þessu frv. og helst þannig, eins og jafnan þarf að vera á slíkum þenslutímum, að ríkissjóður ætli sér einhvern greiðsluafgang. Það er lögmál efnahagslífsins, sem allir ættu að fylgja. Nú er það að vísu svo, að reikningslega mun verða greiðsluafgangur á þessu frv., ef þær till. verða allar samþykktar, sem meiri hl. fjvn. leggur til, greiðsluafgangur, sem nemur eitthvað í kringum 100 millj. kr., en er þó ekki nema rúmlega 30/00 þeirra tekna, sem ríkissjóður ætlar að afla sér. Hér hefði þurft að vera ríflegur greiðsluafgangur, en jafnvel þessi reikningslegi afgangur er ekki meiri en þetta. Hins vegar er auðsætt, að hér er aðeins um áætlaðan, reikningslegan afgang að ræða, hann er ekki raunverulegur. Hann er ekki raunverulegur, vegna þess, að það hefur verið sýnt greinilega fram á, að ýmis fyrirsjáanleg útgjöld, sem ríkissjóður kemst ekki hjá að greiða, eru ekki talin í frv. eða ekki talin nægilega há. Í annan stað er reynt með vissum tilfærslum og tilfæringum af hálfu stjórnarsinna að hagræða hlutum þannig, að það er talnaleikur einn. Ég vil nefna hér eitt dæmi. Á þskj. 295, VI flytur meiri hl. fjvn. till. um að lækka niðurgreiðslur um 400 millj. kr. Og nú kunna menn að spyrja: Er þetta ætlunin? Verður þetta framkvæmt? Ég held, að þetta sé talnaleikur einn saman og ekki ætlunin að framkvæma það. Þá byggi ég á reynslunni frá þessari hinni sömu stjórn. Þegar fjárlög fyrir 1972 voru samþykkt, var ákveðið að lækka niðurgreiðslur eins og nú, það átti að lækka þær um 180 millj. kr. Hver varð reynslan? Það er best að vitna í rit, sem heitir Þjóðarbúskapurinn nr. 3, útgefið af Framkvæmdastofnun ríkisins, hagrannsóknadeild. Þar er annáll efnahagsmála árið 1972 og fyrri árshelmings 1973. Þetta er ákaflega fróðlegur annáll og í rauninni skemmtilegur, eins og flestir annálar ern. Þegar gengið hafði verið frá því í fjárl. fyrir 1972 að lækka niðurgreiðslur um 180 millj. kr., voru ráðh. varla vaknaðir af nýársblundinum, fyrr en þeir ákváðu að auka niðurgreiðslurnar um 25 millj. kr. Nú skyldi maður ætla, að þegar á leið árið hefði verið reynt að vinna þetta upp. En það var nú eitthvað annað. Í júlímánuði þótti svo mikið við liggja að auka niðurgreiðslur, að gefin voru út sérstök brbl. 11. júlí um aukningu niðurgreiðslna og hækkun fjölskyldubóta, samtals 240 millj., eða 485 millj. á ársgrundvelli. Síðan var haldið áfram. Í sept. voru niðurgreiðslur auknar um 75 millj., og í des. voru niðurgreiðslur auknar enn um 95 millj. kr. á ársgrundvelli. Hvers vegna? Eftir því sem annáll Framkvæmdastofnunarinnar segir, voru niðurgreiðslur auknar til þess að koma í veg fyrir hækkun kaupgreiðsluvísitölu. Þetta gerðist á árinu 1972. Fjórum sinnum voru niðurgreiðslur hækkaðar og auknar, gagnstætt því, sem lofað var og ákveðið í þeim fjárl., sem afgreidd voru í des. 1971. Þegar kom fram á árið 1973, gerðist það undarlega, að þá var farið að hækka og lækka niðurgreiðslur á víxl. Í jan. voru niðurgreiðslur auknar um 90 millj. á ársgrundvelli, einum mánuði síðar, í marsmánuði, voru þær lækkaðar um 180 millj. á ársgrundvelli, og tveim mánuðum síðar, í maí eða júní, voru þær enn auknar um rúmlega 200 millj. á heilu ári. Ég rek þessa atburði samkv. efnahagsmálaannál Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem sýnir svart á hvítu, hvernig er treystandi því, sem stjórnarflokkarnir eru að ákveða þannig í fjárl., - sýnir það og sannar, að hér er talnaleikur, hér er verið að búa til greiðsluafgang með till., sem vafalaust verður ekki staðið við. Þetta frv. er reist á óhæfilegri og óhóflegri skattheimtu. Skattbyrðin er orðin óviðunandi, og mér dettur það í hug vegna ræðu hæstv. forsrh. um þjóðhátíðina á næsta ári og hvernig ætti að minnast 1100 ára afmælis Íslandsbyggðar, að nokkuð skýtur það nú skökku við, þegar við höfum í huga, að forfeður okkar, landnámsmennirnir, flýðu úr Noregi vegna skattáþjánar þar og komu hingað til lands, að þá skuli hæstv. ríkisstj. ætla að halda upp á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar með því að hafa hér mestu skattáþján, sem þekkst hefur í sögu þessa lands. Þannig eru nú aðalhátíðarhöldin af hálfu þessarar hæstv. ríkisstj. Ég skal, eins og ég gat um, ekki lengja þessar umr. vegna þess, hve margt af því, sem ég hefði viljað hreyfa í sambandi við frv., hefur þegar komið fram í ræðum þm. En ég vil fyrir hönd þingflokks sjálfstæðismanna lýsa yfir eftirfarandi : Útgjöld ríkissjóðs samkv. fjárlagafrv. nema nú um 30 milljörðum kr. og hafa nær þrefaldast á þrem árum. Vantar þó enn inn í frv. ýmis útgjöld, sem ekki verður komist hjá að greiða. Frv. er reist á óhóflegri skattheimtu. Skattabyrðin, sem hefur hin síðustu ár verið síhækkandi hundraðshluti af þjóðarframleiðslunni, er ofviða einstaklingum og atvinnurekstri og verkar sem farg á athafnalíf þjóðarinnar. Þótt þorri landsmanna telji gildandi tekjuskattslög algerlega óviðunandi og fyrir Alþ. liggi till. um veigamiklar skattalækkanir og allir flokkar hafi nú viðurkennt hina brýnu nauðsyn á að draga úr beinum sköttum, þá gerir fjárlagafrv. ráð fyrir óbreyttum tekjuskattslögum. Engin viðleitni er sýnileg af hálfu ríkisstj. til þess að draga úr hinum geigvænlega vexti verðbólgunnar, heldur mun þetta fjárlagafrv. magna hana stórum, enda byggist frv. á þeirri forsendu, að haldið verði áfram næsta ár á sömu óheillabraut í efnahagsmálum. Þrátt fyrir alvarlegan vinnuaflsskort hjá aðalatvinnuvegum þjóðarinnar keppir ríkið við þá um vinnuaflið og spennir upp tilkostnað. Ríflegur greiðsluafgangur þyrfti að vera hjá ríkissjóði, eins og nú standa sakir, en í stað þess verður frv. afgreitt með raunverulegum greiðsluhalla. Með hliðsjón af því, sem hér hefur verið rakið, varar þingflokkur sjálfstæðismanna alvarlega við þeirri háskalegu fjármálaþróun, sem fram kemur í fjárlagafrv., og mun því greiða atkv. gegn því við lokaafgreiðslu þess.