Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Sigurður E. Hlíðar: Herra forseti! Eins og menn muna, þá var ég síðast, þegar ég talaði í þessu máli, stöðvaður í miðri ræðu, og get eg ekki verið að endurtaka hér það, sem ég þá sagði. Ég verð þó að geta þess, að ég endaði í ræðu minni á því, að hv. flm. hefðu byggt frv. á áskorunum að norðan, frá útgerðarmönnum og sjómönnum í Eyjafirði. En frv. gekk að vísu nokkuð lengra, því að í áskorununum var aðeins farið fram á, að stærri bátum væru bannaðar dragnótaveiðar í landhelgi, en smærri bátum en 5 smál. leyfðar þær. Í samræmi við þessar áskoranir bar ég fram á síðasta þingi brtt., en hún náði ekki samþ. þessarar hv. d. Frv. gekk hins vegar í gegnum þessa hv. d., en var stöðvað í hv. Ed. Nú á þessu þingi hafa einnig borizt áskoranir og mótmæli gegn þessu frv. Á síðasta fiskiþingi bárust mótmæli gegn því frá útgerðarmönnum í Ólafsfirði, og einnig hafa komið fram eindregin mótmæli gegn því frá smábátaútgerðarmönnum og sjómönnum á Akureyri, og hafa þeir skorað á Alþingi að fresta afgreiðslu frv., þar til fram hefur farið ýtarleg rannsókn á þessu máli, hvað Norður land snertir, til að trygg ja sem bezt réttláta og um leið varanlega afgreiðslu dragnótalaganna, en skerða hins vegar ekki rétt smábátanna til dragnótaveiða. Þessa áskorun smábátaeigenda og sjómanna á Akureyri hefur bæjarstjórn Akureyrar samþ. a:ð styðja, sbr. tilkynningu bæjarstjórans til alþ. dags. 25. marz s.l. Með því að vera kynni, að einhverjum hv. þdm. væri ekki fullljóst, hvernig þessi mál standa í raun og veru í Eyjafirði t. d., þá væli sízt úr vegi að fá að lesa upp greinargerð smábátaútgerðar- og sjómannanna á akureyri, sem fylgir áskorun þeirra. Hún gerir glögga grein fyrir gangi þessa máls og dragnótaveiði á Eyjafirði undanfarin ár. Oreinargerðin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frá árinu 1931 hafa allmargir opnir vélbátar, oft 10–12 árlega, stundað dragnótaveiðar frá Akureyri. Mest hafa þessar veiðar verið stundaðar á haustin eftir síldveiðitímann, og síðustu árin nokkuð að vorlagi, en sízt yfir miðsumarið. Hafa þessir bátar hagað veiðarfærum sínum og fiskileit með það fyrir augum að fiska kola og halda sig við veiðar meðfram landi, mest innan til í Eyjafirðinum, þar sem kolans er á flestum tímum helzt von á grunninu upp við landsteina. Aftur eru bátar með lóðir sínar að heita má ævinlega í álum fjarðarins og álsbrúnum, þar sem bezt er aflavon þorsks og ýsu. Þar sem kolans hefur þannig verið að leita hér í firðinum á öðrum slóðum en þorsks og ýsu, hafa veiðimöguleikar og þá hagsmunir smábátanna hér ekki rekizt á, enda er það greinilega staðfest í erindi til Alþingis s.l. ár, undirskrifuðu af hundruðum sjómanna og smáútvegsmanna í Eyjafirði. Telja þeir þar ekki ástæðu til að banna dragnótaveiðar á bátum innan 5 smál., sem hafa stutt .dráttartog (300 fm. á hlið). Eftir 1937, að fjöldi stærri vélbáta að sunnan og vestan, og nú 2 s.l. ár, eftir að allmargir af stærri vélbátum hér norðanlands fóru að stunda dragnótaveiðar í stórum stíl, sérstaklega með veiðarfærum fyrir þorsk og ýsu, og þá á sömu slóðum og lóðabátarnir, fer að bera á því, að þeir, sem stunda innfjarðarfiskveiðar með lóðum, telja sínum aflamöguleikum stefnt í hættu með dragnótaveiðum þessara báta. Það kemur því hér norðanlands í ljós, eins og víða annars staðar, að ekki muni hagkvæmt að taka upp þorskveiðar með dragnót, og þá ekki sízt, þar sem árangur þessara veiðiaðferða, dragnótar og lóða, á sömu slóðum rekast svo á. Aftur hefur reynsla okkar sýnt, að kolaveiðar með þeim hætti, sem að framan greinir, eru ekki háðar þeim annmörkum, auk þess, sem staðbundnir smábátar, sem ekki svíða eins veiðisvæðin, heldur stunda dragnótaveiðina sem róðra og eru þá síður lengi á sama stað. Enda hafa smábátarnir hér sýnt miklu betri árangur af dragnótaveiði miðað við tilkostnað heldur en stærri vélbátar, sem fara mikið um í fiskileit og stunda þessa veiði í stíl stórtækrar rányrkju. Vonum við, að hið háa Alþingi taki þetta erindi vort til greina við afgreiðslu frv. til laga um breyt. á dragnótalögum, þannig að skerði ekki rétt smábátanna til veiða.“ Eins og þessi grg. ber með sér, er hún í fullu samræmi við þá till., sem ég hef áður borið hér fram. Grg., eða þessi fundur smábátaeigenda og sjómanna á Akureyri, fer fram á, að þessu fram komna frv. verði frestað eða að það verði afgreitt. með rökstuddri dagskrá, og mun ég og kannske einhverjir fleiri koma með hana fyrir 3. umr.



Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar og sent það Fiskifélagi Íslands og hr. fiskifræðingi Árna Friðrikssyni til umsagnar. Þessar umsagnir eru nýlega komnar til n., en það hefur dregizt dálítið að fá þær, og svo hafa önnur störf í n. orðið til þess, að nál. hefur ekki legið fyrir. En hv. flm. hefur ekki legið lítið á að fá mál þetta afgreitt, þó að þeim sé vitanlegt, að jafnvel þótt það fyrir einhverja slysni kynni að fara í gegnum þessa hv. d., þá mundi það aldrei fara í gegnum hv. Ed. Og ég held nærri því, að flm. þessa frv. beri það að þessu sinni beinlínis fram í því trausti; að það nái ekki fram að ganga í þinginu, því að það mega þeir vita, að ef þetta frv. nær fram að ganga. þá mundi það stórspilla svo atvinnumöguleikum manna á Norðurlandi, að engum þessara manna mundi þýða að bjóða sig þar fram í kosningum í sumar. Flutningur þessa frv. er því ekkert annað en skrípaleikur, eingöngu gert til að sýnast. Enda er málið flutt af þeim ofsa eða vanþekkingu af hálfu ýmissa flm., að það er engu lagi líkt. Það kom hér m.a. fram við 1. umr. þessa máls, frá fyrsta flm., hv. 1. þm. Skagf., við honum var ekki betur ljós þessi löggjöf en svo, að hann hafði ekki hugmynd um, að það gildir sami tími um dragnótaveiðar fyrir allt landið. þetta sýnir betur en nokkuð annað, hve lítið þessir menn hafa kynnt sér þetta frv., sem þeir þó eru að flytja á Alþingi. Ég hygg, að það hafi verið á þinginu 1939, sem dragnótalögunum var breytt í það horf, að sami tími gilti fyrir allt landið. Og það var gert vegna mjög eindreginna áskorana frá mönnum bæði á Norður- og Vesturlandi. En þeir bentu á það, að ef annar tími gilti um veiðarnar á Norður- og Vesturlandi en Austur- og Suðurlandi, þá kæmu bátar að sunnan og austan til Norður- og Vesturlands, þegar þeir eru búnir að skurka í heilan mánuð fyrir Suðurlandi, svo að það var beinlínis eftir ósk útgerðarmanna norðanlands, að tíminn var ákveðinn sami fyrir allt landið til dragnótaveiða. Annað merki þess, að frv. þetta er flutt meira af kappi en forsjá, er það, að okkar eini fiskifræðingur á Alþingi, hv. 1. þm. Skagf., hefur látið svo um mælt, að kolinn hrygni ekki fyrir Norðurlandi. En þeir, sem hafa rannsakað þetta og telja sig kannske jafnsnjalla fiskifræðinga og hv. 1. þm. Skagf., bæði hinn látni fiskifræðingur dr. Bjarni Sæmundsson og Árni Friðriksson, halda því fram, að hann hrygni fyrir Norðurlandi; en geri það heldur seinna en fyrir Suðurlandi. Þriðji vísindamaðurinn, sem líka má vitna til í þessu efni, er Á. V. Taning, en hann hefur rannsakað hrygningu kola alveg sérstaklega og gefið út um það bók, sem heitir Plaice Investigations in Icelandic Waters og gefin er út í Kaupmannahöfn 1929. Og ef hv. 1. þm. Skagf. vildi láta svo lítið að slá upp í fræðiritum þessari kollega sinna, þá mundu ummæli Tanings vera að finna á bls. 15–16 í áður nefndu riti, en ummali dr. Bjarna Sæmundssonar á bls. 319–321) í bók, sem heitir Fiskarnir. Þetta hef ég dregið fram, af því að hv. 1. þm. Skagf. hefur viljað gera lítið úr því, að rétt væri að vernda kolastofninn á þennan hátt, með því að stytta veiðitímann framan af sumri, þegar kolinn er að hrygna, en taka hann ekki aftan af árinu, eins og þetta frv. fer fram á, þegar kolinn er löngu hættur að hrygna og orðinn bezta útflutningsvara. Umsögn Fiskifélagsins barst sjútvn. í bréfa dags 14. apríl s.l., og þar sem ég geri ráð fyrir, að tími vinnist nú til að láta prenta þessa umsögn í heild milli 2. og 3. umr. í nál. frá sjútvn., þá skal ég ekki þreyta hv. þdm. með því að lýsa því verulega, en ég vil þó taka það fram,. að það er mjög rangt hjá hv. flm. þessa frv., að það liggi fyrir nokkrar almennar óskir um það, að slíkt frv. sem þetta verði samþ. hér á Alþingi, heldur hefur þetta frv., eins og hv. þm. Ak. drap á, mætt mjög miklum andmælum .frá fiskimönnum víðsvegar á Norðurlandi. Hv. þm. Ak. drap á það, að smábátaeigendur og sjómenn á Akureyri mótmæltu þessu frv. mjög kröftuglega. Til fiskiþingsins hafa einnig borizt mótmæli gegn því frá útgerðarmönnum í Hrísey og Ólafsfirði. Og útgerðarmenn í Hrísey segja svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir útgerðarmenn í Hrísey skora hér með á fiskiþingið, að það hlutist til um það við Alþingi að fella frv. til laga um takmörkun á dragnótaveiði. Teljum enga ástæðu til að takmarka veiðitímann frekar við Norðurland en aðra landshluta. Til vara, að landhelgin verði frjáls til veiða október–nóvember í stað júlí–ágúst. Hreinn Pálsson, Garðar Ólafsson, Björn J. Ólafsson, Njáll Stefánsson, Einar M. Þorvaldsson, Jörundur Jóhannesson, Guðmundur Jörundsson, Júlíus Oddsson, Kristján Emonasson.“ Og mér skilst, að undir þessu séu allir útgerðarmenn, sem nokkuð kveður að í Hrísey. Útgerðarmenn í Ólafsfirði sendu svo hljóðandi mótmæli, með leyfi hæstv. forseta: „Mótmælum eindregið framkomnu frv. á Alþingi un skerðingu á veiðitíma með dragnót í landhelgi fyrir Norðurlandi og skorum á fiskiþingið að beita sér gegn frv. og þannig koma í veg fyrir hróplegt ranglæti, sem skapast mundi á milli landshluta, ef slíkt frv. yrði að lögum: Samkvæmt þessu liggja þá fyrir eindregin mótmæli gegn þessu frv. frá smáútvegsmönnum á Akureyri, útgerðarmönnum í Hrísey og útgerðarmönnum í Ólafsfirði. Það er þess vegna algerlega rangt og meira en úr lausu lofti gripið, þegar hv. flm. vilja láta líta svo út sem það liggi fyrir almennar áskoranir útgerðarmanna um að breyta dragnótalöggjöfinni í þá átt, sem þeir leggja til með þessu frv., að gert verði. Það liggja þvert á móti fyrir eindregin mótmæli frá útgerðarmönnum víðs vegar á Norðurlandi um, að slík löggjöf, sem hér liggur fyrir, nái ekki fram að ganga. Og þegar málið er athugað með ró og stillingu og hlutdrægnislaust, þá er þessi afstaða útgerðarmannanna afar skiljanleg, því að ef þetta frv. yrði að lögum, þá mundi það stúrlega spilla atvinnuvegi þeirra. Flestir þessara útgerðarmanna stunda síldveiðar yfir sumarmánuðina júní, júlí og ágúst, en þá á landhelgin að vera opin fyrir dragnótaveiði, eftir því sem flm. ætlast til, og mundi hún þá aðallega verða stunduð af aðkomubátum. En þegar svo Norðlendingar eru hættir síldveiðinni, þá ætlast flm. til, að landhelginni verði lokað fyrir þeirra eigin dragnótaveiðum. Af þessu er ljóst, að ef þetta frv. nær fram að ganga, þá mundi það stofna vélbátaútgerðinni á Norðurlandi stórlega í hættu. Ég er nú að vona, að flm. athugi þetta nánar milli 2. og 3. umr., og ef þeir vilja fá fram eitthvert frv. um þetta efni, þá geri þeir það með það fyrir augum að lyfta undir vélbátaútveginn fyrir Norðurlandi, en ekki til að eyðileggja hann. Fiskiþingið athugaði þetta mál nokkru nánar og samþ. með samhljóða atkv. svo hljóðandi ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskiþingi hefur borizt símskeyti frá útgerðarmönnum í Hrísey og Ólafsfirði við Eyjafjörð um að beita sér gegn frv. um skerðingu á veiðitíma með dragnót í landhelgi fyrir Norðurlandi. Áskorun þessari hefur verið vísað til sjávarútvegsnefndar til umsagnar. Þar sem nefndinni er kunnugt um, að skoðanir fiskimanna eru mjög skiptar um þetta mál, leggur hún til, að málið verði borið undir fiskifræðinga og aflað álits þeirra um gildi þess svæðis, er frv. á þingskj. 31 ræðir um, sem uppeldisstöðvar fyrir nytjafiska. Nefndin leggur til, að Alþingi breyti ekki gildandi lögum, meðan ekki liggur fyrir rökstutt álit sérfræðinga um þetta atriði, og enn fremur um afla- og fjárhagslegt tjón sjómanna, er dragnótaveiðar stunda, og þjóðarinnar í heild, er í friðun mundi leiða. Fiskiþingið skorar á ríkisstjórnina og Alþingi að láta fara fram rannsókn á þessu og hraða henni sem mest og að henni lokinni taka afstöðu til málsins.“ Umsögn Árna Friðrikssonar fiskifræðings er mjög í sömu átt og umsögn Fiskifélagsins. Hann vísar þar sérstaklega til umsagnar, sem hann sendi sjútvn. um þetta ml 2. maí 1941. Ég sé ekki ástæðu til að fara mikið út í umsögn Árna Friðrikssonar, en vil þó drepa á tvö atriði til stuðnings því, sem ég hef áður um þetta sat. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og ég hef bent á í bók minni: Skarkolaveiðar Íslendinga og dragnótin (Rvík 1932), sem ég leyfi mér að láta fylgja þessu bréfi, hrygnir skarkolinn, sem fyrst og fremst er miðað að að friða með takmörkunum á dragnótaveiðum, einnig í kalda sjónum, þótt í smáum stíl sé, og er þeirri hrygningu ef til vill ekki lokið fyrr en í byrjun júlí. (Sbr. einnig B. Sæmundsson: Íslenzk dýr I. Fiskarnir, Rvík 1926, bls. 319-320 og Á. V. Täning: Plaice Investigations in Icelandic Waters, Copenhagen 1929, bls. 15–16 . Það er því auðsætt, að þótt friðun sú, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, gangi mjög langt í þá átt að skerða athafnafrelsi útgerðarinnar frá því, sem nú er, er hæpið, að sá tilgangur náist til hlítar að friða allan hrygnandi skarkola. Það er alþekkt staðreynd, að sumarmánuðina júní–september er mest um ungviði ýmissa nytjafiska á grunnmiðum, þannig að segja má, að frumvarpið geri mið fyrir, að veitt sé með dragnót, þegar það verður að teljast óheppilegast frá bíólógisku sjónarmiði. Ólíkt hagkvæmara fyrir framtíð fiskistofnanna væri að takmarka veiðina frekar við haustmánuðina sept.–des., og væri þá þar að auki séð fyrir þörfum bátaútgerðarinnar á hinu langa tímabili milli síldarvertíðarinnar á sumrin og þorskvertíðarinnar á vorin.“ Árni Friðriksson bendir hér á það sama og ég hef haldið fram, að ef það er hugsun hv. flm. að vernda kolastofninn, þá ættu þeir að vilja stytta veiðitímann framan af árinu, en leyfa hana haustmánuðina og vetrarmánuðina. Það er ákaflega einkennilegt, ef þessir þrír fiskifræðingar, sem ég hef nú vitnað til, þeir Táning, Bjarni Sæmundsson og Árni Friðriksson, hafa ekki eins vel vit á fiskifræði okkar eins og hv. 1. þm. Skagf. Og sé það skoðun hv. 1. þm. Skagf., að hrygningartími kolans og sá tími, sem helzt þurfi að vernda, sé á haustin, þá fer það alveg í bága við þekkingu okkar og svo þvert ofan í það, sem fræðimenn halda fram, að það er því líkast, að hann sé að rengja starfsbræður sína, en flytji þessa frv. af tómum þráa og sé búinn að bíta sig í þetta og segi: Það, sem ég hef skrifað, það hef ég skrifað, og það skal vera rétt og hagkvæmt, hvað sem allir aðrir segja og hvað sem vísindaleg reynsla annarra og reynsla þeirra, sem eitthvað hafa með atvinnulífi að gera, segir í þessu efni. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta við þessa umr. Ef málið kemst til 3. umr., liggur fyrir rökst. dagskrá og sennilega nál., því að ég vona, að sjútvn. gefist tækifæri til að taka málið til afgreiðslu á fundi, sem haldinn verður í fyrramálið, og fái nál. prentað og því útbýtt fyrir 3. umr.



Eins og kemur fram í nál. á þskj. 291, leggur sjútvn. til, að frv. þetta vera samþ. Það er borið fram í hv. Ed. og afgr. þaðan með samhlj. atkv. En n. leggur til, að gerðar verði lítils háttar breyt., sem að vísu eru nánast leiðrétting á því, að niður hafði fallið ákvæði, sem í frv. áttu að vera í samræmi við önnur hafnarlög. Brtt. þessi er á þskj. 291. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., en legg til, að það verði samþ. með þeirri breyt., sem sjútvn. leggur til.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þetta frv. er til þess fyrst og fremst að koma á eftirliti með hreinlæti um borð í skipum. Í öðru lagi er það til þess að koma á þeirri reglu, að skip, sem sigla á milli landa með fisk og ekki eru skyldug til þess að hafa hleðslumerki samkvæmt alþjóðareglum, verði látin hafa hleðsluborð og hleðslumerkjaskírteini til að fyrirbyggja ofhleðslu, sem oft er talin hafa átt sér stað að undanförnu. Og í þriðja lagi miðar það að því að ákveða, að skip, sem nefnd eru farþegaskip, samkv, siglingareglugerð, megi ekki flytja benzín. Þetta þykir sjálfsögð öryggisráðstöfun, eins og siglingum er nú háttað hér við land. Frv. þetta er komið frá Ed. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur ger t á því nokkra breyt. í samráði við skipaskoðunarstjóra og sjútvn. Ed. Hún leggur því til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem er á þskj. 248. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en óska að brtt. verði samþ. og málinu vísað til 3. umr.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Þetta mál var tekið út af dagskrá síðast til þess, að allshn. gæti athugað brtt. á þskj. 274. Að vísu hefur farið svo, að n. hefur ekki getað komið saman til þess, og liggur því ekki fyrir nein umsögn frá henni. En ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 293 við brtt. 274,1. En í þeirri brtt. á 274 er farið fram á, að ákvæðum um sölu íbúða, sem byggðar eru með aðstoð byggingarsamvinnufélaga, sé þannig breytt, að í stað þess, að ekki er heimilt að selja þær nema kostnaðarverði, skuli mega selja þær félaginu því verði, sem um semur, eða matsverði, er dómkvaddir menn meta. Ég legg til, að inn í þá till. sé bætt því ákvæði, að næst á eftir félaginu hafi félagsmenn, sem ekki eiga íbúð, forkaupsrétt við sama verði, enda hafi þeir ekki byggt íbúð með aðstoð félagsins samkvæmt l. um byggingarsamvinnufélög. Mjög margir, sem búnir eru að vera lengi í byggingarsamvinnufélögum án þess að hafa notið þar neinna hlunninda, mundu óska að sitja fyrir óviðkomandi mönnum um kaup slíkra íbúða, og virðist ekki ósanngjarnt, að þeim sé tryggt það. Að vísu má segja, að félögin geti notað forkaupsrétt sinn í þeirra þágu, en ég hygg það horfi samt nokkuð öðruvísi við. Ég verð að leggja móti 2. lið brtt. á þskj. 274. Í þeim lið er svo ákveðið, að þegar borguð hafi verið að fullu þau lán, sem, félagi hafa verið veitt eftir þessum l., hverfi viðkomandi húseignir algerlega undan ákvæðum þeirra l., einnig því ákvæði, sem gert er ráð fyrir í 274,1. Þá þarf ekki lengur að bjóða félaginu eignina, áður en hún er seld hæstbjóðanda, og ekki er skylt, að hinn nýi kaupandi gangi í félagið. Endirinn yrði upplausn félaganna, og það var ekki tilgangur löggjafans, hver sem tilgangur þessarar brtt. kann að vera. Mér finnst ákaflega óeðlilegt, að þetta sé samþ. Í l. um verkamannabústaði eru hliðstæð ákvæði, og dettur engum í hug að afnema þau. Ég taldi óþarft að breyta þessum l. En með þeirri breyt., sem ég legg til á þskj. 293, get ég vel fellt mig við brtt. 274,1, en brtt. 274,2 verð ég að mótmæla.

*Sigurður Kristjánsson: Mér sýnist það alveg auðskilið, að nefndin í heild hefur ekki talið það neitt sérlega athugavert, sem lagt er til í brtt. á þskj. 274, fyrst hún fékkst ekki á fund til að taka til þeirra afstöðu. Um brtt. á þskj. 293 er ég ekki viss, hvernig skilja skal orðin „forkaupsrétt við sama verði“, - líklega þýðir það forkaupsrétt við matsverði. Í brtt. segir: „og hlíti seljandi mati þessu, ef hann þá kýs að selja og félagið vill kaupa“, en síðan er brtt. á þskj. 293 um, að þar bætist við: „Næst á eftir félaginu hafa félagsmenn, sem ekki eiga íbúð, forkaupsrétt við sama verði“ o.s.frv. Eftir sem áður eru aðilar háðir því, hvort eigandi vill þá selja og kaupandi kaupa við matsverði. Ég sé þá ekki, að brtt. á þskj. 293 sé til nokkurs hlutar umfram það, sem þegar er tryggt í l., að félagið getur notað forkaupsréttinn í þágu félagsmanna sinna. Félagið hefur það í hendi sinni, og brtt. okkar á þskj. 274 greiðir fyrir því, að heilbrigðir samningar geti á hverjum tíma orðið um kaupin. Hitt er nokkuð annars eðlis, þegar hv. þm. N: Þ. leggur til, að 2. liður brtt. á sama þskj. verði felldur, af þeim ástæðum, að mér skilst, að í þessum 1. verði að gilda sömu reglur og í l. um verkamannabústaði. Ég hef ekki tekið eftir því, að það hafi verið véfengt, að það sé eðlilegt, að maður, sem hefur fullnægt öllum skuldbindingum, eigi að fá að vera einráður þessarar eignar sinnar, sem hann hefur leyst úr öllum skuldbindingum gagnvart öðrum. Ég held, að ég þurfi ekki að endurtaka það, sem ég sagði við 2. umr., en eins og nú er komið, þá væri það með öllu óviðeigandi og ósamrýmanlegt venjulegum réttindum manna, að umráðaréttur þeirra yfir eignum sínum væri ekki skýrt ákveðinn. - Af því að það er vitað, að nú er gildi peninganna fallið það mikið, að þessar eignir þurfa að seljast margfalt hærra verði en kostnaðarverð þeirra var í upphafi, þá er ekki hægt að telja, að eigendur þeirra sleppi skaðlausir, ef þeir verða nú að selja hús sín fyrir upphaflegt verð þeirra, sem er ekki nema 1/4 af því, sem þau mundu seljast nú. En eins og ég tók fram við 2. umr., þykir mér sennilegt, að dómstólarnir mundu úrskurða, að eignin væri frjáls, og þar af leiðandi er kannske óþarfi að taka þetta fram, en það er þó öryggi í því og það fyrirbyggir nokkurn málarekstur út úr því, ef vafi léki á því, hver væri réttur húseigandi. Það er ekki rétt að bera þetta saman við l. um verkamannabústaði, því að það er vitað, að bæjarfélagið, en ekki ríkissjóður, leggur mikið fé fram til þeirra bygginga, og þess vegna er eðlilegt, að það séu frekari skilyrði fyrir eigendaskiptum í þeim íbúðum heldur en hjá húseigendum í byggingarsamvinnufélögum. Ég skal segja álit mitt um það, hvað ég tel eðlilegt í þeim efnum. Ég hef ekki þau gögn fyrir mér, að ég geti um það sagt, en hitt sé ég, að þarna er ekki líku saman að jafna. Ég vil þess vegna halda fast við þessa brtt. Ég tel, að hún gangi í samningsátt og sé nauðsynleg. Brtt. hv. þm. N.-Þ, er aftur á móti, að minni hyggju, staðfesting á því, sem dómstólarnir mundu úrskurða, og tekur hún af allan vafa í þessum efnum.

*Sveinbjörn Högnason: Þegar þessi l. voru sett, þá var ég einn af flm. þess frv., og get ég því ekki látið hjá líða að minnast á þær brtt., sem hér hafa komið fram. Ef þessar brtt. verða samþ., þá sýnist mér, að þar með séu í rauninni numin úr gildi gildandi l. um byggingarsamvinnufél., a.m.k. eins og upphaflega var til þeirra stofnað. Ég vildi óska þess, að flm. brtt. gæfu nánari upplýsingar um þetta. Brtt. 274, 2. liður, er t.d. þannig: „Ákvæði laga þessara gilda um húseignir félagsmanna, meðan á þeim hvíla lán, sem, byggingarsamvinnufélag hefur veitt.“ Nú er hægt að kaupa þetta lán af, þegar vill; og þar með komast undan byggingarsamvinnufélagsl., þó að ríkið sé búið að ganga í ábyrgð, til þess að hægt sé að koma þessum íbúðum upp, sem eiga auðvitað að vera undanþegnar húsabraskinu. Við, sem fluttum þetta frv., vildum stuðla að því, að hægt væri að koma upp ódýrum íbúðum í bænum á sama hátt og verkamannabústöðunum. Ég sé enga ástæðu til þess, að ríkið veiti sérstök fríðindi vissum hóp manna í bænum, en á þeim hvíli svo engin kvöð, og að hver sem vill og hefur til þess fjárráð, geti sprengt þessar húseignir upp. Nú er það vitað, að sumir hafa fengið þessar húseignir með kostnaðarverði fyrir stuttu og eru sama og ekkert búnir að leg;ja fram til þess, svo hafa húsin stigið a.m.k. um helming á þeim tíma, og þar af leiðandi er þá ríkið með ábyrgð sinni að stuðla að því, að braskað sé með þessar húseignir, en l. um byggingarsamvinnufélög hafa verið sett til að koma í veg fyrir slíkt. Ég sé ekki betur en að hver, sem nú á hús eftir þessum byggingarsamvinnufélagsl., eigi auðvelt með að losa sig úr ríkisábyrgð. Ekki er vandi að fá lán og borga af sér kvaðirnar. Það mun sýna sig, að menn munu á þennan hátt losa sig undan þessum, kvöðum, einn af öðrum. Ég verð að segja það, að frá mínu sjónarmiði horfir þetta þannig við, að ef brtt. ná fram að ganga, get ég ekki betur séð en að með því sé verið að fá opinberar stofnanir til að græða á þessum húsum, sem hafa verið byggð með sáralitlu framlagi frá einstaklingum, sem nú hafa umráðaréttinn. Það stendur meira að segja í 3. gr. l., að meðal annars sé ein leiðin til þess að afla fjár í þessi byggingarsamvinnufélög sú, að það sé gert „með árlegu gjaldi í rekstrarsjóð félagsins, sem ákveðið skal í samþykktum þess, og sé þessum sjóði varið til þess að standa, straum af rekstrarkostnaði félagsins. Kostnaður við að reisa nýjar byggingar telst ekki rekstrarkostnaður.“ Með öðrum orðum, fjöldi manna, sem ekki hefur fengið að byggja hús nú í mörg ár, hefur borgað gjöld sín til rekstrar á þessum húsum. Ég get ekki séð það, eins og hv. 5. þm. Reykv., að hér sé um að ræða óréttlæti gagnvart þeim, sem selja húsin hæsta verði, vegna þess að það má hverjum manni ljóst vera, sem gengur undir þessar kvaðir, hvað á húsunum hvílir. Ég harma það að hafa verið flm. að 1. um byggingarsamvinnufélög, ef svo á að fara, að þau verði ekki til neinna hagsbóta fyrir almenning eða til þess að halda niðri hinu háa verðlagi, sem hér er orðið á húseignum. Ég harma það, ef þessi hlunnindi, sem voru sett í l., verða notuð til þess að sprengja félögin, með því að fá ótakmarkað leyfi til þess að selja þessar húseignir eins og hverja aðra eign. Ég vil óska eftir því, að þetta. mál verði tekið til nýrrar athugunar af allshn. Ég vil leggja til, að brtt., a.m.k. 274, verði felld, því að ef hún verður samþ., get ég ekki betur séð en að það sé hið sama og að afnema l. um byggingarsamvinnufélög.

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Ég get tekið undir flest af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði. En ég minntist áður á ákvæði l: um verkamannabústaði, og þar sem ég er ekki alveg viss um, að hv. dm. séu þau ákvæði vel ljós, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp úr 4. gr. l. um verkamannabústaði. Þar segir: „Enginn, sem keypt hefur íbúð af félaginu, má selja hana, nema stjórn byggingarfél. hafi áður hafnað forkaupsrétti félagsins vegna, og ekki framlengja nema með samþykki félagsins. Söluverð slíkra íbúða má ekki vera hærra en síðasta kaupverð hennar, að viðbættri viðgerð þeirri og endurbótum, sem á hefur verið gerð, eftir að síðasta sala fór fram, en að frádreginni hæfilegri fyrningu, hvort tveggja eftir mati dómkvaddra manna.“ Eins og hv. dm. geta séð, eru þessi ákvæði um verkamannabústaði nokkuð hliðstæð þeim ákvæðum, sem nú eru í I. um byggingarsamvinnufélög og flm. brtt. á þskj. 274 vilja breyta. Þess vegna tel ég, með hliðsjón af þessu ákvæði um verkamannabústaði, ekki sérstaka ástæðu til að breyta sams konar ákvæðum l. um byggingarsamvinnufélög. En með því að það má segja, að tímarnir hafi nokkuð breytzt um verðlag allt, þá er ekki ástæða til að hamla á móti því, að einhver breyt. verði á þessu gerð. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að í brtt. 293 væri ekki um neina breyt. að ræða frá því, sem er í brtt. 274, en ef svo er, þá ætti það að vera útlátalaust fyrir hv. þm, að greiða atkv. með brtt. minni. En ég vil benda á það, að þarna er nokkur munur á, því að eftir brtt. hans nægir að bjóða félagsstj. íbúð til kaups, og leitar hún þá eftir því, hvort félagsmenn hafi þörf fyrir íbúð, og er henni skylt að gera félagsmönnum kunnugt, ef svo er, og njóta þeir þá forkaupsréttar. Hv. 1. þm. Rang. benti réttilega á það, að það hefði verið tilgangur l. að koma upp ódýrum íbúðum, ekki aðeins fyrir þá, sem kæmu þeim upp, heldur ódýrum til frambúðar. Hann hélt því fram, að ef brtt. 274 næði fram að ganga, væru l. sumpart afnumin með öllu, og í rauninni er svo ástatt, ef önnur brtt. verður samþ. Hv. 5. þm. Reykv. kom þannig orðum sínum, að ef brtt. 274 yrði ekki samþ., þá yrðu þessir menn sviptir eignum sínum. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt, því að menn fá auðvitað andvirði húsanna greitt. Þetta hlýtur því að vera misskilningur hjá hv. þm. Ég vil svo aðeins segja það varðandi afstöðu allshn., að eins og ég tók fram við 1. umr., þá hafa komið fram till. um ýmsar breyt. á 1. og þar á meðal brtt. 274, og ákvað n. því að flytja þetta frv., þar sem lagt er til að fella niður 13. gr. 1.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil aðeins út af því, sem hv. þm. N.- Þ. sagði um það, að meiningin hefði verið að koma upp íbúðum, sem væru ódýrar til frambúðar, segja það, að þetta er ekki hægt í þeirri meiningu, sem hann leggur í það. Það er ekki hægt að halda húsunum neðan við það verð, sem hæfilegt er á hverjum tíma. Menn finna alltaf einhverjar leiðir til þess, þegar fram líða stundir, að koma verðinu upp. Það er alltaf svo með það, sem almenningur þarf að nota, að verðið fer eftir eftirspurninni. Ég skal játa það, að það er mér meinlaust, að þessi brtt. hv. þm. N.- Þ. verði samþ., og skal ég því ekki setja mig sérstaklega upp á móti því. Ég þarf ekki að svara því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, ég held, að hann hafi alveg misskilið tilgang l., hann er ekki eingöngu sá að hjálpa mönnum til þess að fá þak yfir höfuðið, heldur hefur þjóðfélagið viljað hjálpa mönnum til þess að eignast ódýrar íbúðir með þeim kvöðum, sem á þá voru lagðar. Ég held, að það viðurkenni flestir. nema þessi hv. þm., að það var ekki meiningin að setja nein meinhorn í þessa menn, heldur ætti að hjálpa þeim að losna undan þessum kvöðum, þegar þeir hefðu fullnægt þeirri skyldu að greiða lán sín. Þetta vona ég, að hv. þm. skiljist, þegar hann hefur athugað það betur.

*Sveinbjörn Högnason: Ég þarf ekki að svara því mikið, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði um þetta, því að það finnur hver maður, á hverri sanngirni það er byggt, enda er það í samræmi við brtt. hans. Hv. þm. vill halda því fram, að það sé alls ekki hægt að fullnægja þeim tilgangi, sem ég tel, að þessi l. hafi. Ég taldi það, þegar þessi l. voru sett, að það ætti ekki aðeins að tryggja einstökum mönnum ódýrar íbúðir, heldur ættu þær að vera ódýrar til frambúðar, bæði hér og í öðrum bæjarfélögum landsins. Við vitum það, að ein höfuðmeinsemdin í þessum bæ er nú, hvað húsaleigan er há, það er hún, sem allt ætlar að drepa í þessum bæ, og þetta er jafnframt ein mesta meinsemdin í þjóðfélagi okkar. Að þetta hafi ekki verið tilgangurinn með frv. um byggingarsamvinnufélög, hygg ég, að þessi hv. þm. geti manna sízt borið um, þar sem hann var þá ekki hér á Alþ. Ég hygg, að hann viti ekki betur um það en ég. Hv. þm. sagði, að það hefði ekki verið tilgangur l. að hjálpa mönnum til þess að eignast þak yfir höfuðið. Ég vil þá spyrja þennan hv. þm.: Til hvers er verið að setja slík ákvæði, ef ekki er ætlazt til, að þau komi að neinu liði, ef það er aðeins meiningin með því að koma l. fram að leysa kvaðir þeirra af, ef einstaklingum er það heppilegt? Hvers konar löggjafarstarfsemi er þetta? Ég skil það náttúrlega frá sjónarmiði slíks manns. En það var aldrei tilgangurinn, að það væri nein sérstök dægurlöggjöf, sem væri verið að setja með samvinnulöggjöfinni, heldur var það ein stoðin til þess að byggja upp heilbrigt viðskiptalif í okkar bæ. Hv. 5 þm. Reykv. sagði, að menn mundu alltaf finna einhverjar leiðir til þess að komast undan þessum kvöðum. Það er eðlilegt, að slíkur maður telji það, því að hann mundi ekki vera í vandræðum með að finna leiðirnar. En ég fullyrði, að á þessari löggjöf og löggjöfinni um verkamannabústaði er enginn eðlismunur, aðeins stigmunur. Í verkamannabústaðina hefur beinlínis verið veitt fé, í staðinn fyrir það, að féð hefur verið lánað í samvinnubyggingarnar, vegna þess að svo var litið á, að þar væri um efnaðri menn að ræða, en ábyrgðin af þessu láni fellur auðvitað á ríkið, og þess vegna er ekkert vit í, að eigendur geti notað þessa eign í brask. Vitanlega, ef hægt er að afnema allar kvaðir, eins og farið er fram á með brtt. á þskj. 274, er hægt næst að koma með brtt. um það, að ef verkamaður vill borga ríkisstyrkinn, þá sé hann laus við alla ábyrgð og geti selt þessa húseign, sem hann á í verkamannabústöðunum, hverju verði, sem honum þóknast. Það er augljóst, að hér er ekki um neinn eðlismun, aðeins stigmun, að ræða. Þetta verða menn að meta við sig. Ef það á að fara inn á þá braut, að leyfa mönnum að borga upp, þá er búið að afnema lögin, þá eru þau orðin gagnslaus. Það er það, sem er hér á ferðinni frá mínu sjónarmiði.

*Einar Olgeirsson: Mér finnst vera um eitt mjög merkilegt atriði að ræða í sambandi við brtt. á þskj. 274, 2. kafla. Það hafa komið fram tvö mismunandi sjónarmið á því, til hvers lögin um byggingarsamvinnufélög voru sett í upphafi. Því hefur verið lýst hér yfir, að frá sjónarmiði Sjálfstæðisflokksins hafi tilgangurinn verið sá að veita eins konar styrki til þess að koma upp húsum. Hins vegar er það vitanlegt, að frá sjónarmiði ýmissa, sem börðust fyrir lögunum, var tilgangurinn sá að gera tilraun til þarflegra umbóta á sviði húseignafyrirkomulagsins í kaupstöðunum, að reyna að koma í veg fyrir brask. Það, sem hér er um að ræða, er það, hvort það á að dæma þessa tilraun til umbóta til dauða. Mér finnst eðlilegt, ef 2. gr. er samþykkt, að menn geti komizt undan þessu með því að borga sinn hluta, ef fallizt er á þetta fyrirkomulag, og að þeir séu lausir við alla ábyrgð, hvenær sem þeim þóknast, og þeir gætu hvenær sem er fengið peninga til þess að kaupa sinn hlut. Það er hér um að ræða að afnema smátt og smátt það, sem búið er að koma upp. Nú vil ég segja við þá, sem vildu gera þessa tilraun, að svo framarlega sem það sýnir sig, að grein eins og 2. gr. verður samþ., er þingið að kveða upp dauðadóm yfir þeim endurbótum, sem gerðar hafa verið á þessu sviði. Ef ekki er hægt að tryggja með lögum um byggingarsamvinnufélög, að þessi tilraun fái að lifa áfram, vegna þess að það tekst ekki að samræma eignarrétt hins opinbera og einstaklinganna, þá sýnir það, að eina ráðið eftir þær aðfarir væri að tryggja hinu opinbera eignarrétt á slíkum húsum. Ég held, að þeir menn, sem með svona tillögum berjast á móti byggingarsamvinnufélögum og vilja afnema þau á tímum eins og þessum, þeir séu að hlúa að því, að hið opinbera eignist húsin sjálft, því að þeir menn, sem vilja afstýra braskinu, hljóta, ef 2. gr. er samþykkt, að vinna að því, að hið opinbera eigi húseignirnar, að því fé, sem hið opinbera leggur fram, verði varið til þess, að hið opinbera eigi húsin sjálft, svo að ekki sé verið að blanda saman eignum hins opinbera og einstaklinga. Ég vildi segja þetta til þess að vekja athygli þeirra, sem bera fram þessa tillögu, á því, hvert þeir eru að fara. Ég held, að það sé heppilegra, að hið opinbera eigi húseignirnar og það gangist fyrir byggingu góðra húsa fyrir fjöldann og það komi í veg fyrir húsabraskið og lóðabraskið með því að eiga slik hús. Nú er fengin reynsla af því að fara þá leið, að blanda saman opinberum eignarétti og einstaklingseignarétti, og hér verður greitt atkv. um það, hvort slíkt fyrirkomulag á að standa. Ég er með því að gera þessa tilraun og móti því að drepa það, en ég vildi segja þetta til þess að þeir, sem vilja beita sér fyrir endurbótum á sviði húseigna og koma í veg fyrir húsa- og lóðabraskið, að þeir dragi réttar ályktanir af atkvæðagreiðslunni. Að síðustu vil ég segja það, viðvíkjandi kvörtunum þeirra, sem standa að brtt. við 2. gr., um, að þeim, sem hafi lagt fé í þetta, væri gerður óréttur, að sá óréttur, sem þeim er gerður, er sá, að þeir fái ekki sama gróða af því fé, sem þeir hafa lagt í þessar húseignir, eins og því fé, sem þeir leggja í aðrar eignir. Þeir fá sömu tekjur af þessu fé og þeir fengju, ef þeir ættu það í sparisjóði. Órétturinn, sem þeim er gerður, er sá sami, eins og ef þeir hefðu lagt í sparisjóð. Nú verða menn að gæta að því, að eignarréttur þeirra, sem hafa lagt í húseignir, er takmarkaður gífurlega með húsaleigulögunum. Þannig, að það er ekki viðurkennt, að menn hafi fullan rétt yfir því, sem þeir leggja í húseignir. Hið opinbera tekur af þeim ráðin um það, og það húsabrask, sem fer fram með einstakar eignir, fer fram, án þess að menn séu vissir um að geta haft tilsvarandi meira upp úr þeim. Það eru þess vegna ýmsir, sem verða að þola misrétti, og er þetta lítið hjá því, sem meiri hluti þjóðarinnar verður að þola eftir þeirri löggjöf, sem þetta þing hefur klakið út, svo að ég hef enga löngun til þess að taka það tillit til fáeinna eignamanna, að þeir geti haft braskverð fyrir hús sín.

* Flm. (Helgi Jónasson): Þessi till. fer fram á, að skipuð verði þriggja manna n. af stj., sem hafi fullt vald með úthlutun bifreiða. Nú er það svo, að þriggja manna ráðgefandi n. gerir till. sínar til stj. um úthlutun bifreiðanna, en ráðh. hefur úrslitavaldið. Þetta er mjög leiðinleg aðferð. Á síðasta ári var mikið flutt inn af bifreiðum, og var mikil þörf á því, þar sem litið hafði verið flutt in síðustu sex ár. Árið 1940 voru fluttar inn 1200 vörubifreiðar, og var þess mikil þörf, þar sem síðustu sex ár hafði lítið sem ekkert verið flutt inn af þeim. Árið 1941–1942 hafa verið fluttar inn rúmlega 400 vörubifreiðar, og hafa þær mikið farið til að endurnýja eldri bíla, sem margir voru úr sér gengnir. Þörfin fyrir bíla er nú meiri en áður. Eins og við vitum, hafa margir bílar verið notaðir í þágu setuliðsins, og hafa menn haft mikið upp úr því. Eftirspurn eftir bílum hefur því verið ákaflega mikil, en ég tel alveg óviðeigandi, að ráðh., sem hafa í mörgu að snúast, eins og allir vita, þurfi að vera umsetnir af bílstjórum og öðrum, sem bíla vilja fá. Ég legg þess vegna til, að skipuð verði þriggja manna n., sem hafi fullt vald yfir þessari úthlutun. Það mun hafa verið svo fram að þessu, að þessi n. mun eingöngu hafa haft með höndum athugun á úthlutun vörubifreiða, en mér finnst eðlilegast, að framvegis verði því hagað þannig, að þessi n. sjái um úthlutun allra bifreiða, sem fluttar eru inn á vegum einkasölunnar, því að hún mundi athuga allar aðstæður og kynna sér alla málavexti eftir þörfum, áður en hún úthlutaði bifreiðunum, og hefði auðvitað miklu betri aðstöðu til þess heldur en ráðh. gæti haft. Þá er hinn liður till., sem fer fram á, að þeir, sem fái nýja bíla, afhendi þessari n. þá gömlu. Ég skal játa, að þetta kemur nokkuð seint fram. Það hefði þurft að vera komið fram fyrir löngu, af því að vandræðaástand hefur ríkt hér um sölu gamalla bíla. Þó er betra seint en aldrei, því að í framtíðinni verður vitanlega haldið áfram að flytja inn bíla. Þó má segja, að hér geti komið fram misrétti, því að þeir, sem nú hafa selt gamla bíla, hafa haft af því hagnað, en þeir, sem eftirleiðis eignuðust bíla, mundu ekki sitja þar við sama borð. Ég held þó, að fullkomlega sé rétt, að þetta verði samþ. Það getur vel verið, að heppilegra væri; að Alþ. eða einhverjir aðrir aðilar kjósi þessa n., en ég hef lagt til, að stj. skipi hana til þess að koma í veg fyrir það ófremdarástand, sem nú ríkir í þessum málum. Ég skal svo ekki lengja frekar umr. um þetta, en óska, að till. verði samþ.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég get fallizt á rökstuðning hv. flm. að því leyti, sem ég tel æskilegt, að ráðh. væru losaðir við það ónæði og ásókn, sem þeir verða fyrir í sambandi við úthlutun bifreiða. Hitt er annað mál, að ég er hræddur um, að hvað sem samþ. verður í þessu efni, þá verði erfitt að losa þá undan því fargani, og ég hygg, að allmargir þm. geti hugsað sér, að það verði er eitt, því að ég hygg, að þeir hafi dálítið fengið smjörþefinn af þeirri ásókn, sem er í sambandi við þetta mál. Ég veit a.m.k., að ekki allfáir þm. hafa komið til mín með stuttan eða langan lista yfir menn, sem hafa beðið þá að útvega sér bíla.. Alveg eins mundi verða með ráðh. framvegis, að það mundi verða áframhaldandi nauð á þeim eins og menn snúa sér nú til þm. og beiðast liðveizlu af þeim. Þegar kom til minna kasta, þá get ég sagt, að mitt svar var, að það væri til n., sem hefði þetta með höndum, og ég réði í raun og veru engu um þetta. Svarið hjá umsækjendunum hefur verið, að þetta heyrði undir ráðuneytið og auðvitað gæti ráðh. ráðið þessu, ef hann vildi. Þetta mundi ekkert breytast, þó að n. yrði skipuð, svo að það þýðir ekkert að ganga þar með neinar tyllivonir, að ráðh. losni við þetta. Þetta má þó alls ekki skilja svo, að ég sé að mæla á móti því, að ég væri losaður við þetta, ef ég ætti að hafa mað þetta að gera, og ég get sett mig í spor hvers manns, að honum væri greiði ger með því að létta þessu af honum. Þessi þáltill. er ekki um annað en að d. lýsi yfir vilja sínum um, að þetta verði framkvæmt þannig, eftir því sem möguleikar eru til. Ég vil þó benda á í sambandi við síðari hluta till., að bifreiðaeigendum sé því aðeins gerður kostar á nýjum bifreiðum, að þeir afhendi þá gömlu, að þetta yrði óframkvæmanlegt, þ.e.a.s. að það yrði framkvæmanlegt að vissu leyti, en það nær ekki tilgangi sínum, fyrst og fremst vegna þess, að margir af þeim, sem gera sér vonir um að fá nýjar bifreiðar, eru búnir að selja hinar. Ég hygg, að það sé ekki fært að neita öllum slíkum mönnum um nýjar bifreiðir, sem hafa rétt til þess vegna atvinnu sinnar að fá nýjar. Hitt er alveg rétt, að þetta er alvarlegt atriði, að bílaeigendur hafa verið látnir sjálfráðir, hverjum þeir seldu bíla sína og fyrir hvaða verð, enda hefur verðið farið síhækkandi. Það er eðlilegt, að þeir, sem ætlað er að verða fyrir barðinu á þessari ákvörðun, álitu, að sér væri misjafnað. hastarlega, þar sem þeim væri gert að skyldu að afhenda bifreiðir sínar fyrir lítið brot af því, sem starfsbræður þeirra hafa getað fengið fyrir sínar. En svo bætist þar við, að fram hjá þessu er auðvelt að komast á þann hátt, að ómögulegt er að girða fyrir það, en það er á þann einfalda hátt, að menn geta haft baksamning um miklu hærra verð fyrir bifreiðina heldur en matsverð. En þó að maður hugsaði sér, að það væri ekki hægt og þessi maður fengi bifreiðina fyrir matsverð, er þá ætlazt til, að þessu yrði einnig framfylgt gagnvart þeim, sem síðar yrðu eigendur að þessari bifreið? Ef það væri, þá gæti það orðið til þess að bifreiðaeinkasalan sæti uppi með þessar gömlu bifreiðar, og þar við bættist, að ég held, að þetta yrði óframkvæmanlegt, af því að það yrði svo auðvelt að smokka sér undan þessu, og þegar maður er búin að fá bifreiðina, gæti hann selt þeim næsta hana fyrir það, sem hann gæti fengið fyrir hana, þó að því væri framfylgt gagnvart þeim fyrsta, sem afhenti bifreiðina, og það getur okkur komið saman um, að ef nokkur ætti að græða á sölu bifreiðarinnar, þá er það sá, sem átti hana upphaflega, en ekki þeir, sem í fjárgróðaskyni kaupa bifreiðar til að selja þær aftur uppsprengdu verði. Ég efast því ákaflega um, að þetta verði auðvelt í framkvæmdinni, og í því sambandi vil ég geta þess, að . þetta er ekki nýtt. Það hefur um það verið talað, frá því að eftirspurnin fór að verða svo geysilega mikil, og verð á gömlum bifreiðum hækkaði eins og raunin er nú á orðin, að taka þetta upp, að láta bifreiðaeigendur afhenda bifreiðaeinkasölunni gömlu bifreiðina fyrir matsverð og gera það að skilyrði fyrir nýjum bíl, en einkasalan hefur alltaf færzt undan þessu og talið það óframkvæmanlegt, og á því hefur það staðið, að reynt væri að fara inn á þessa braut. Ég fyrir mitt leyti er ekki á móti því, að þessi till. sé samþ., en ég tel réttara. að hafa síðari hlutann þannig, að bifreiðaeigendum sé, ef fært þykir, því aðeins gefinn kostur á nýrri bifreið, að þeir afhendi einkasölunni þá gömlu. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa Skrifl. brtt.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hæstv. fjmrh., sem hann hefur nú lýst. Þarf tvenns konar afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.

* Flm. (Helgi Jónasson): Ég hef með þessari þáltill. viljað létta af viðkomandi ráðh. þeirri miklu vinnu og öllu því vafstri, sem er því samfara að þurfa að svara ótal fyrirspurnum frá viðkomandi mönnum. Það er að vísu ekki nema eðlilegt, að menn vilji tala við ráðh. um þessi mál, þar sem hann hefur úrslitavaldið, en ef þessi n. verður skipuð, geta menn, sem þarna eiga hlut að máli, snúið sér til hennar. Í sambandi við það atriði, að gömlu bílarnir verði afhentir, skal ég játa það, að það er kannske of seint fram komið, þar sem búið er að selja flesta gömlu bílana, en það verður sennilega haldið áfram að flytja inn bíla, og það má því gera ráð fyrir því, að haldið verði áfram að braska með þá. Það gæti því verið mikils virði að fá þessa gömlu bíla metna af dómbærum mönnum, vegna þess að þá mundu kaupendurnir leita sér upplýsinga um það, hvað vær í hið rétta matsverð, og þar af leiðandi síður borga bílinn miklu hærra verði en hann hefði verið metinn. Það gæti að vísu vel farið svo, að hjá öðrum eða þriðja aðila færi bíllinn nokkuð fram úr sannvirði, en þetta ætti þó að geta komið í veg fyrir það óheyrilega okur, sem hér er á þessum gömlu bilum, en þeir eru seldir fyrir 10–12 þús. kr., jafnvel þó að þeir séu orðnir 10–15 ára gamlir. Hvað brtt. snertir, mun ég ekki geta fallizt á hana, en ég vil gera það að till. minni, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.