Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í gær felldi Skipulagsstofnun úrskurð þar sem eina ferðina enn er hafnað vegalagningu um Teigsskóg. Vegagerðin ætlar að áfrýja þeim úrskurði og hringavitleysan um vegagerð í Gufudalssveit virðist ætla að halda áfram. Ég hef alltaf verið fylgjandi vegi um Teigsskóg en ég geri mér jafnframt grein fyrir því að sú leið er sú torveldasta gagnvart lögum eins og málum er háttað og eins og hefur nú sannast eina ferðina enn. Til eru aðrar löglegar og raunhæfar leiðir sem uppfylla allar kröfur íbúa um öruggan láglendisveg, t.d. A-leiðin og I-leiðin sem báðar gera ráð fyrir þverun Þorskafjarðar og góðum láglendisvegi inn eða út Þorskafjörð, hvor tveggja leiðir sem eru fullásættanlegar og að ýmsu leyti jafnvel betri. Önnur lögleg leið í þessu væri að óska eftir endurupptöku málsins samkvæmt leiðbeiningum sem Skipulagsstofnun sjálf hefur gefið í úrskurði sínum en nú þegar liggja fyrir yfirlýsingar um að málinu verði frekar áfrýjað og lagaþrætunum haldið áfram. Á meðan bíða Vestfirðingar eftir sínum samgöngubótum og eru dregnir á asnaeyrunum, liggur mér við að segja, því að á meðan málið er fast í lagaþrætum leysist það ekki. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur lýst því yfir að hann vilji, þrátt fyrir ítrekaða úrskurði að lögum, knýja fram vegagerð um Teigsskóg með því að setja sérstök lög um þessa tilteknu vegagerð en þingmaðurinn hefur engar tillögur borið fram sem stjórnarþingmaður í þá veru. Ég vil geta þess að hugmyndin um lög af þessu tilefni felur reyndar í sér lagasniðgöngu af því tagi sem var harðlega gagnrýnd af rannsóknarnefnd þingsins hér um árið. Ég vil því spyrja þingmanninn hvort hann telji ekki koma til greina og vænlegra að fara aðrar og átakaminni leiðir til að leysa málið, t.d. leiðir A eða I, eða að óska eftir endurupptöku því að það getur varla verið sérstakt keppikefli að knýja fram niðurstöðu í þessu máli í átakafarvegi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mikla sorgarsögu. Þessi umræddi vegur var tilbúinn til að fara í framkvæmd á árinu 2007. Þá lágu fyrir fjárveitingar, þá lá fyrir úrskurður hæstv. þáverandi umhverfisráðherra. Málið var hins vegar slegið út af borðinu með dómi Hæstaréttar, eins og við vitum, síðla árs 2009 sem þó fann ekkert að umhverfisþættinum heldur því að vikið var að umferðaröryggi í umhverfismatinu. Þetta er allt saman þyngra en tárum taki. Síðan hefur þetta mál staðið í skelfilegu stappi og er ekki tími til að rekja þá sögu hérna. Nú stöndum við hins vegar frammi fyrir þessari stöðu. Skipulagsstofnun hefur komist að sinni niðurstöðu, hún er kæranleg og vitaskuld eru uppi ýmsir kostir í stöðunni. Ég ætla ekkert fyrir fram að útiloka neinn þeirra vegna þess að hið endanlega markmið hlýtur að vera það að við fáum bærilegan, viðunandi láglendisveg á þessum slóðum. Annað er ekki í myndinni. Það er orðið fullreynt um þær hugmyndir sem uppi hafa verið, voru uppi á síðustu árum, um að fara yfir Hjallaháls og Ódrjúgsháls. Það er ekki viðunandi, það er í andstöðu við vilja heimamanna, það er í andstöðu við ríkjandi skipulag í Reykhólahreppi svo að það sé líka nefnt. Kjarni málsins er bara sá að nú þurfum við að taka næstu skref. Niðurstaðan verður að vera sú að við förum láglendisveg. Ef til þurfa að koma sérstök lög af einhverju tagi, annaðhvort um vegagerð á þessum slóðum eða með einhverjum öðrum hætti, er ég tilbúinn til að fara í það og skoða það ef það reynist nauðsynlegt til að tryggja að láglendisvegur verði á þessum slóðum. Það er rétt sem 5. þm. Norðvest. sagði hér rétt áðan, það hefur einnig verið bryddað upp á öðrum valkostum. Gallinn við þá kosti er hins vegar sá að kostnaðurinn er um það bil 3 milljörðum kr. meiri en að fara þá leið sem mest hefur verið deilt um. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að reyna á það mál betur og til hlítar en auðvitað útiloka ég enga kosti í þessum efnum ef það má verða til þess að tryggja góðar láglendissamgöngur milli höfuðborgarsvæðisins og sunnanverðra Vestfjarða.

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni þá sérkennilegu stöðu sem komin er upp hér í þinginu í meðferð fjárlagafrumvarps og tengdra frumvarpa er lúta að fjármögnun fjárlaga. Við höfum orðið vitni að því að forsætisráðherra hefur sagt að hann vilji sjá hvernig þinginu gangi að vinna með fjárlagafrumvarpið og þar með eiginlega gefið það út að hann treysti á tilstyrk stjórnarandstöðunnar til að breyta fjárlagafrumvarpinu. Það hefur líka komið fram hjá aðstoðarmanni hæstv. forsætisráðherra, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, að þingflokkur Framsóknarflokksins í heild sé með fyrirvara við matarskattinn illræmda. Ekki nóg með það heldur kom hér fram í umræðunni í gærkvöldi staðfesting á því frá einum hv. þingmanni Framsóknarflokksins sem tók til máls seint og um síðir í umræðunni í gær. Það liggur sem sagt ekki fyrir þingmeirihluti við þetta frumvarp. Þetta er orðin mjög undarleg staða og alvarleg og við hljótum að kalla eftir því að það verði rætt í forsætisnefnd hvort verið sé að leggja fram með boðlegum hætti frumvörp er lúta að grundvallarforsendum fjárstjórnar ríkisins. Við þurfum líka að fá hér upp í ræðustól þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa farið mikinn í opinberum yfirlýsingum um andstöðu við matarskattinn en hafa ekki látið sjá sig mikið hér í þingsölum þegar hann hefur verið til umræðu. Hvernig svara þingmenn Framsóknarflokksins athugasemdunum frá innlendum matvælaframleiðendum, frá innlendum landbúnaði, gagnvart þessum breytingum? Hvernig svara þeir þeim greiningum sem liggja fyrir frá Alþýðusambandi Íslands um hversu hart þessi breyting muni leika lágtekjufólk í landinu? Framsóknarmenn verða nú að koma fram 

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa upplýst að þingflokkurinn í heild, væntanlega hæstv. ráðherrar þar með taldir, hafi sett almennan fyrirvara við frumvarp hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um virðisaukaskatt o.fl. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson upplýsti það í ræðu sinni seint í gærkvöldi að fyrirvarinn gengi út á mótvægisaðgerðir við hærri matarskatti og tryggja þyrfti að samfara breytingunni batni kjör allra tekjuhópa og verðlag lækki. Þetta finnst mér góðir fyrirvarar og skiljanlegir þó að það hljóti vissulega að vera óvanalegt að annar stjórnarþingflokkurinn í heild sinni geri fyrirvara við tekjufrumvarp fjárlaga. Mér finnst augljóst að mótvægisaðgerðirnar duga alls ekki og að sá hluti sem lýtur að lækkun vörugjalda sykraðra matvæla sé beinlínis óskynsamlegur. Í bótakerfinu eru einungis kynntar til leiks mótvægisaðgerðir í formi barnabóta. Það er svo lág upphæð að hún nær ekki einu sinni raungildi barnabóta í fjárlögum 2013. Það held ég að hvorki barnafólk né Framsóknarflokkurinn geti sætt sig við, hvað þá heldur þeir sem ná ekki endum saman nú þegar en ekki eiga börn og fá því engar bætur. Ég skora á hv. þingmenn Framsóknarflokksins að taka þátt í umræðunni hér í dag, sitja ekki hjá en taka rökræðuna. Til þess að enginn efist um útreikninga á raungildi barnabóta finnst mér mikilvægt að hér komi skýrt fram að í fjárlögum 2013 voru barnabætur 10.762 milljónir. Hæstv. fjármálaráðherra segir að árið 2015 verði 11 milljörðum varið til barnabóta. Það er hækkun um 2,2% frá fjárlögum 2013 en ef miðað hefði verið við breytingu á neysluvísitölu frá 1. janúar 2013 til 1. ágúst 2014 ætti hækkunin að vera 4,9%, bara til þess að þessi hækkun 

Hæstv. forseti. Það hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum að miklar umræður voru hér í þingsal í gær og eru hafnar í dag um virðisaukaskattskerfið og þær áherslur sem birtast í fjárlögum fyrir árið 2015. Í umræðunni hefur verið kallað eftir viðbrögðum frá þingmönnum Framsóknarflokksins og sérstaklega frá þeim sem stigið hafa fram og verið með yfirlýsingar um fyrirhugaðar breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Ég er einn þeirra þingmanna sem lýstu áhyggjum sínum af frumvarpinu eins og það lítur út núna. Sú skoðun mín hefur komið fram opinberlega, bæði á vefsíðum og einnig hjá hinum ýmsu fjölmiðlum. Til að gera stutta sögu ekki langa þá er ég enn á sömu skoðun og það hefur margsinnis komið fram. En gerum okkur grein fyrir, eins og allir vita, að frumvarpið er komið til umræðu í þinginu. Eins og kom fram í yfirlýsingu frá mér varðandi þessar breytingar er ég fullviss um að þingheimur allur, og ég held að við hljótum öll að vera sammála um það, getur lagst á eitt við að koma þessu frumvarpi í gegn með ákveðnum breytingum, breytingum sem allur þingheimur telur sig þurfa að gera og geta komið öllum tekjuhópum til góða. Afar ánægjulegt er að heyra í umræðunni að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé opinn fyrir því að frumvarpið taki breytingum í meðförum þingsins með það að markmiði að kaupmáttur aukist, verðlagsáhrif verði jákvæð og staðinn verði vörður um þá sem lægstar hafa tekjurnar og einnig verði staðinn vörður um millistéttina sem hefur tekið á sig auknar byrðar í þjóðfélaginu frá hruni. Þetta er nákvæmlega sá fyrirvari sem Framsóknarflokkurinn setur í málinu.

Virðulegur forseti. Ég ætla að undrast hér framgöngu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem svaraði andsvari mínu hér á fimmtudaginn, um afstöðu hennar gagnvart matarskattinum sem hún hefur lýst opinberri andstöðu við hækkun á, að hún mundi ekki svara þeim spurningum þá, við fjárlagaumræðuna á fimmtudaginn var, en mundi svara henni í umræðu um tekjuöflunarfrumvarpið en það var á dagskrá hér í gær. Það er aðeins tilviljun að mælendaskrá er þar enn þá opin en lauk ekki seint í gærkvöldi án þess að formaður fjárlaganefndar efndi orð sín hér í ræðustól Alþingis. Nú geri ég ekki með það hvort hv. þm. Vigdís Hauksdóttir efnir orð sín en ég ætlast til þess að formaður fjárlaganefndar efni þær yfirlýsingar sem hann gefur hér í fjárlagaumræðu um þátttöku í umræðu og svör við spurningum þingmanna. Til þess er formaður fjárlaganefndar. Ég hefði líka gaman af því að sjá aðstoðarmann forsætisráðherra, hv. þm. Ásmund Einar Daðason, koma hér og taka þátt í umræðunni, sem líka hefur lýst andstöðu við hækkun á matarskattinum, og skýra afstöðu Framsóknarflokksins til yfirlýsinga Bændasamtaka Íslands og yfirlýsinga formanns Bændasamtakanna, Sindra Sigurgeirssonar, sem við höfum heyrt í fjölmiðlum á undanförnum dögum. Ég spyr hvort Framsóknarflokkurinn sé ekki sammála áherslum Bændasamtaka Íslands og formanns þeirra í því efni sem snýr að hækkun á matarskattinum og hvort það sé ekki alveg öruggt að Framsóknarflokkurinn ætlar að fylgja eftir stefnu Bændasamtakanna og yfirlýsingum formanns Bændasamtakanna og koma í veg fyrir að matarskattur lífsnauðsynja á heimilinu verði hækkaður um fimm prósentustig. Hér er mælendaskrá opin á eftir og ég skora hér með á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og Ásmund Einar Daðason að taka þátt í þeirri umræðu en forðast hana ekki eins og heitan eldinn.

Virðulegi forseti. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa saknað þingmanna Framsóknarflokksins í umræðunni um hækkun á virðisaukaskatti á matvæli. Kallað hefur verið eftir skoðunum okkar. Þannig var helst á hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að skilja í gær að þingmenn Framsóknarflokksins þyrðu ekki í umræðuna og væru að kikna í þessu máli. Slíkt er fjarri sanni. Undirritaður hefur talað mjög skýrt í umræddu máli. Afstaða mín hefur legið fyrir í langan tíma. Ég hef ekki bara tjáð hana í tveggja manna tali heldur opinberlega oftar en einu sinni, oftar en tvisvar og oftar en þrisvar. Og ég hef ekki skipt um skoðun þar sem ég hef ekki enn séð þau rök sem fá mig til að gera það. Þau gætu hins vegar komið fram og þá mun ég skipta um skoðun ef slík rök koma fram. Ég er hins vegar sammála þeirri hugmyndafræði að einfalda skattkerfið og fella niður vörugjöld. Það er skref í rétta átt. Ég hefði hins vegar talið að við ættum að fækka undanþágum enn meira en gert er. Þar liggja umtalsverðir fjármunir fyrir ríkið. Það eru engin rök fyrir því að laxveiði sé undanskilin virðisaukaskatti, það eru engin rök fyrir því að Bláa lónið, sem er vel rekið fyrirtæki með mikinn hagnað, borgi ekki virðisaukaskatt af stórum hluta starfsemi sinnar. Þingflokkur Framsóknarflokksins hefur gert fyrirvara í þessu máli. Það er ekkert óeðlilegt við það. Við viljum sjá nánari útreikninga þar sem meðal annars er litið til áhrifa mótvægisaðgerða þannig að við getum treyst því að fyrirhugaðar breytingar af virðisaukaskatti skili sér til neytenda. Þetta er ábyrg og góð afstaða til þessa máls. Ekkert slíkt prinsipp var fyrir hendi hjá síðustu ríkisstjórn sem hækkaði álögur á allt og alla. Þetta er sama fólkið og kemur hér upp og hefur hvað hæst um auknar álögur, sömu dramadrottningarnar og víluðu ekki fyrir sér að hækka álögur á þá sem lægst höfðu launin, 

Rétt.


             Þetta er sama fólkið og kennir sig við vinstri stefnu, sama fólkið og boðaði skjaldborg um heimilin, 
            

Rétt.

sama fólkið og á Íslandsmet í skattahækkunum.

Herra forseti. Þetta var athyglisverð umræða sem við áttum í gær um skattapakka ríkisstjórnarinnar, og ekki síst sú staðreynd að annar stjórnarflokkurinn hefur fyrirvara á málinu og þar með fjárlagafrumvarpinu þar sem þetta er hluti tekjuforsendna þess. Það skýrðist sem sagt hér í gær að það eru ekki bara sjö eða átta nafngreindir þingmenn Framsóknarflokksins sem ýmist eru á móti þessu frumvarpi eða hafa miklar efasemdir um það heldur er það þingflokkurinn í heild sem lagði niður bókaðan fyrirvara við stjórnarfrumvarp þó og væntanlega þar með talið ráðherrarnir sem sitja í þingflokknum. En ég ætlaði að vekja athygli á öðru máli sem tengist þessu frumvarpi og reyndar hinu fylgifrumvarpi fjárlaganna líka, þ.e. mál sem heitir Ýmsar forsendur fjárlagafrumvarps, og það er samhengi þessara mála við kjarasamningana. Ég fæ ekki betur séð en að þetta sé nokkuð svartur pakki í andlit aðila vinnumarkaðarins og kannski sérstaklega verkalýðshreyfingarinnar. Í þessum frumvörpum til samans er að finna í fyrsta lagi hækkun matarskattsins sem Alþýðusambandið, Starfsgreinasambandið og fleiri hafa lýst sig andvíg og telja að muni bitna sérstaklega þungt á kjörum tekjulægsta fólksins. Það er stytting atvinnuleysisbótatímabilsins um hálft ár, sex mánuði, án nokkurs samráðs við sveitarfélögin og aðila vinnumarkaðarins sem ég hygg að sé án fordæma. Það er að fella niður í áföngum greiðsluþátttöku ríkisins í gegnum tryggingagjald í jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða en í það hafa runnið háar fjárhæðir undanfarin ár, 3–4 milljarðar sennilega á núgildandi verðlagi. Það er leggja engin framlög í Starfsendurhæfingarsjóð, það er að hækka lyfjakostnað á sjúklinga og þannig mætti lengi áfram telja. Þetta er nokkuð sver pakki og maður hlýtur að spyrja sig: Er þetta framlag ríkisstjórnarinnar til að reyna að stuðla að friði á vinnumarkaði? Ofan í það sem hér gerðist um síðustu áramót og eftirköstin af þeirri samningagerð sem skilur almennu verkalýðshreyfinguna eftir í sárum hafandi reynt að semja á mjög lágum nótum, 

Hæstv. forseti. Það hefur verið mjög athyglisvert að fylgjast með umræðunni um skattapakka ríkisstjórnarinnar. Annars vegar höfum við heyrt málflutning eins konar frjálshyggjureglustikumanna sem hafa rætt skatta út frá fagurfræðilegu sjónarhorni. Hins vegar hafa verið hinir sem hafa reynt að gaumgæfa hverjum skattbreytingarnar gagnist og hverjum ekki. Menn sjá augljóslega að þær gagnast gosdrykkjaframleiðendum en ekki fátæku fólki á Íslandi eða tekjulitlu vegna þess að matur þess og okkar allra mun hækka í verði. Þetta gagnast heldur ekki innlendri matvælaframleiðslu. Þess vegna er ekkert undarlegt að formaður Bændasamtaka Íslands skuli skrifa grein í blöðin, ein greina hans birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 13. september, þar sem hann varar við skattbreytingum eða skattáformum ríkisstjórnarinnar. Mig langar að vitna í aðra grein sem birtist í sama blaði laugardaginn 23. ágúst eftir þingmann Framsóknarflokksins, hv. þm. Harald Einarsson. Hann segir hér í niðurlagi greinar sinnar: „Stjórnvöld þurfa að vinna í sömu átt til þess að sem flestir geti átt jafnan aðgang að hollu mataræði og liðið vel í eigin líkama. Til þess þarf að huga að lýðheilsumarkmiðum þegar stefnan er mörkuð. Ég mun beita mér fyrir því.“ Þetta er góð grein sem hv. þm. Haraldur Einarsson skrifar og er hörð gagnrýni á skattapakka ríkisstjórnarinnar. Ég vil taka undir þessi sjónarmið. Umræðan er að aukast og örvast í þjóðfélaginu öllu, ekki bara hér á þingi. 

Virðulegi forseti. Aldrei áður hefur tekjufrumvarp ríkisstjórnar komið jafn snemma fram. Það ætti að gefa okkur möguleika á því að fara vel yfir þann þátt málsins eins og aðra þrátt fyrir að margir hafi dottið út í mikinn popúlisma í þessari umræðu. 

Sykurskatturinn.

- Skatta kann hv. þingmaður á, en ekki annað. Það voru tugir tillagna, 

… lækka …

Það að forustumaður síðustu hæstv. ríkisstjórnar tali hér um lýðheilsumál, eftir framgöngu hennar, er gott dæmi um mikinn popúlisma. Fjármálaráðherra síðustu ríkisstjórnar talaði hins vegar af skynsemi um skattamál. Nú getur enginn haldið því fram að ekki hafi verið deilur í síðustu ríkisstjórn, en enginn mótmælti þeim góðu orðum sem hv. núverandi þingmaður, og fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, sagði þegar hann talaði um virðisaukaskattinn. Ég hvet hv. þingmenn Samfylkingarinnar og VG til að skoða þau ágætu orð, sem voru mælt af skynsemi. Þá gætum við kannski, ekki bara náð fram þessum góðu skattalækkunaráformum 

Svolítið erfitt að …

Herra forseti. Ferðamannastraumur til landsins hefur aukist gífurlega og það stefnir í metaukningu á næstu árum. Aukning ferðamannafjölda hefur verið um 20% á milli ára. Þetta eru vissulega ánægjuleg tíðindi en þau vekja líka ákveðinn ótta um að innviðir landsins ráði ekki við allan þennan ferðamannastraum til landsins. Við þekkjum að það er verið að skera niður fjármagn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, til uppbyggingar þar, og það er ekki enn komin nein leið til að fjármagna uppbyggingu innviða samfélagsins til að taka á móti þeim gífurlega fjölda ferðamanna sem virðist vilja heimsækja okkur í framtíðinni. Vegakerfið er stór þáttur í því að taka á móti ferðamönnum allt árið um kring í öllum landshlutum. Ferðamannastaðirnir eru ekki eingöngu Bláa lónið, Gullfoss og Geysir. Það hefur komið í ljós að áhugi erlendra ferðamanna er gífurlegur á því að koma til staða vítt og breitt um landið. Í því sambandi vil ég nefna að samtökin World Responsible Tourism hafa tilnefnt þrjá staði á Íslandi til verðlauna. Þeir þrír staðir eru litli heimabærinn minn, Suðureyri, Snæfellsnes og Reykjavík. Það vekur athygli á því að gera þarf átak í uppbyggingu vegakerfisins í viðhaldi og í snjómokstri. Það vekur líka athygli að ríkisstjórnin velur að skera niður í vegagerð um 2,6 milljarða í þessum fjárlögum. Það vantar 700 millj. kr. til þess að fjármagna vetrarþjónustuna. Allt eru þetta þættir sem skipta máli til þess að ferðamenn komist vítt og breitt um landið allt árið um kring. 
             Hvar eru framsóknarmenn í þessari umræðu?  
            

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í umræðum um breytingar á skattkerfinu hér í gærkvöldi hef ég mjög miklar áhyggjur af því hvert stefnir og tel rangt farið að, því að þær breytingar sem fyrirhugaðar eru munu helst bitna á þeim sem hafa lágar fjárhæðir sér til framfærslu. Eins og ég kom að í gærkvöldi og ræddi hér í frekar fámennum sal finnst mér þetta stórmál sem er mikilvægt að ræða. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson segir virðisaukskattsfrumvarp hæstv. fjármálaráðherra koma óvenjusnemma fram og að því beri að fagna. Ég þekki það reyndar ekki alveg hvenær slík frumvörp koma fram en ég er sammála því að ef það kemur snemma fram þá beri að fagna því, en þá þurfa líka þingmenn að vera til staðar og vilja ræða það. Það er svo sem út af fyrir sig ágætt að hv. þingmenn lýsi skoðunum sínum á bloggi eða á öðrum opinberum vettvangi og tjái þar afstöðu sína en við verðum að fara í umræður í þinginu, eða er það ekki hlutverk okkar sem hérna erum að ræða málin sem lögð eru fram? Það er ekki nóg að gera það bara í umræðum um störf þingsins heldur verður það að gerast í umræðu um þingmálið sjálft. Þess vegna hvet ég hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem hafa á ýmsum vettvangi tjáð skoðanir sínar til þeirra breytinga sem hér eru boðaðar á virðisaukaskattskerfinu og hækkun á matarskatti, til þess að demba sér í að skrá sig á mælendaskrá og koma með í umræðuna.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að framsóknarmenn hafa svarað kallinu um að koma hér í pontu og tjá sig aðeins um það sem er til umfjöllunar og er stærsta mál hverrar ríkisstjórnar, fjárlögin. Það breytir því hins vegar ekki að auðvitað þurfa þeir að vera með í umræðunni, eins og kollegi minn sagði rétt áðan, því að það þarf að koma fram ef framsóknarmenn eru á móti virðisaukaskattsbreytingunni sem hér er lögð til. Hvernig vilja þeir þá ná í þessa 20 milljarða sem á að ná í, nýja peninga í gegnum þessar breytingar? Það hefur ekki komið fram. Það er mjög mikilvægt að við fáum að vita það. Að sjálfsögðu vekur undrun sú bókun sem kemur fram hjá Framsóknarflokknum í heild sinni, og forsætisráðherra væntanlega þá meðtalinn, að leggja til að gera fyrirvara við stærsta mál hverrar ríkisstjórnar. Þetta er mjög sérstakt og mér þætti gaman að vita í sögulegu samhengi hvort það hafi verið gert áður. Varðandi það sem ég hef komist yfir að lesa í frumvarpinu vekur athygli mína sem landsbyggðarfulltrúa hækkun á rafmagninu og heita vatninu og öllu því sem þar er undir. Þetta er ekki frumvarp sem styður við landsbyggðina. Niðurgreiðslupeningarnir sem þar eru lagðir til duga ekki til og það veit fólk sem býr úti á landi og býr á köldum svæðum. Það er búið að draga það saman hversu mikil hækkunin er. Og þegar við erum að tala um að hækka matinn, hækka rafmagnið og hækka hitann þá er þetta fljótt að telja. Við megum heldur ekki gleyma því að flutningskostnaðurinn leggst á vöruna fyrir virðisaukaskatt þannig að matvælin hækka enn meira. Mér finnst vanta að það komi fram, sérstaklega hjá Framsóknarflokknum. Svo er Neytendastofa undirfjármögnuð í ofanálag þegar við erum að tala um svona miklar breytingar 

Virðulegi forseti. Hér hafa nokkuð verið reifuð þau tíðindi sem urðu í gærkvöldi þegar fram kom að gjörvallur þingflokkur Framsóknarflokksins bókaði fyrirvara við stjórnarfrumvarp, og ekki hvaða stjórnarfrumvarp sem er heldur fjárlagafrumvarp og tekjuöflunarfrumvarp sem því fylgir. Ég vil vekja athygli þingheims á því að staðan er sú að ekki er stuðningur meiri hluta þingsins við framlagt fjárlagafrumvarp. Það er staðan. Fjármálaráðherra leggur fram fjárlagafrumvarp og minni hluti þingsins styður frumvarpið svo útlítandi. Það er stórmerkilegt. Ég er ekki hissa á að mönnum hafi verið nokkuð brugðið við forsíðufrétt Fréttablaðsins á föstudaginn var þegar fram kom að Framsóknarflokkurinn í heild væri með fyrirvara á málinu. Hér hefur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson tjáð sig og er að reyna að gíra sig í eitthvert stuð, en þegar fréttamaðurinn á Fréttablaðinu nær í hann fyrir blaðið á föstudaginn segir hann andstöðu samstarfsflokksins koma sér á óvart. Ég spyr enn og velti fyrir mér hvort þessi bókaði fyrirvari í bókum þingflokks Framsóknarflokksins hafi verið birtur þingflokki sjálfstæðismanna því að það væri sannarlega ágætisnálgun í góðu samstarfi. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa úti í bæ talað ítrekað gegn matarskattinum og hækkun á honum. Bændasamtökin hafa mótmælt þessu máli svo harðlega að þau segja beinlínis að hækkun á matarskatti fari þvert gegn yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar um eflingu innlendrar matvælaframleiðslu og styrkingu byggða. Framsóknarfélag Skagafjarðar, eins og það leggur sig, leggst líka gegn matarskattinum og væri þá Bleik brugðið ef Framsóknarfélag Skagafjarðar væri ekki fánaberi í því hvernig 

Hæstv. forseti. Það ætti ekki að vera þörf á því að minnast á það í þingsal að fjárlög og tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar eru stefnumarkandi plögg í ríkisfjármálum viðkomandi ríkisstjórnar. En nú bregður svo við að við þingmenn erum í umræðum, sem við tökum að sjálfsögðu alvarlega, enda tökum við ríkisfjármálin alvarlega, um frumvörp sem kemur sífellt betur og betur í ljós að þeim stendur til að breyta - og ég fagna því í sjálfu sér - á milli umræðna. Þetta er fullkomið stefnuleysi í ríkisfjármálum. Ég vil fara fram á það við forseta að hann kalli saman þingflokksformenn og forsætisnefnd því að það þarf að úrskurða um það hvort ekki þurfi að ætlast til þess að ríkisstjórnin komi sér saman um stefnu í ríkisfjármálum áður en við förum að senda út frumvörp til umsagnar og fá viðbrögð á málum sem á að breyta í grundvallaratriðum. Það er verið að niðurlægja þingið með vinnubrögðum sem þessum og ég sem þingmaður fer fram á það að þau frumvörp sem við eigum að fjalla um hér og sendum út til umsagnar endurspegli stefnu þeirra sem þau leggja fram en séu ekki einhvers konar skiptimynt sem geti bara breyst eftir því hvernig þingmönnum líður frá degi til dags og hvað þeir hafa sagt í blogginu sínu kvöldið áður.

Herra forseti. Markmiðið með þessu frumvarpi á meðal annars að vera að auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Það kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra við 1. umr. í gær. Það kom líka fram hjá hæstv. ráðherra að skilvirkni skattkerfisins og virðisaukaskattsins hefur með það að gera að bilið sé styttra á milli þrepa, sem verið er að breyta, og minna sé um undanþágur. Hæstv. fjármálaráðherra segist vilja sterkt neysluskattakerfi, einfalt, sanngjarnt, skýrt og með sem fæstar undanþágur, gegnsætt og að það mismuni ekki. Hann talar um hóflega skatta, að þannig sjái hann fyrir sér að við eigum að byggja upp skattkerfið. Í andsvari við hv. þm. Kristján L. Möller svarar hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson á þann hátt að það sé ekkert heilagt hvar draga eigi línur varðandi þessi þrep. Í andsvari við hv. þm. Oddnýju Harðardóttur er talað um tekjuöflunarkerfi sem væri hægt að nota til að ná fram tekjujöfnunaráhrifum. Það er ekki eina leiðin til að ná fram tekjujöfnunaráhrifum að fara í þær mótvægisaðgerðir sem ríkisstjórnin er að fara í. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar í ræðu um prinsipp og vitnar þá í orð hæstv. ráðherra, að við skulum ræða þetta á prinsippforsendum. Össur vill verja tekjulægstu hópana. Eins og við höfum heyrt í ræðum hv. þingmanna Framsóknarflokksins er það nokkuð sem þeir virðast vilja líka og þá sérstaklega í umræðu um matarskattinn. Varðandi matarskattinn virðast stjórnarliðar, alla vega samkvæmt þessu frumvarpi og samkvæmt umræðunni hér í gær, nálgast málið út frá útgjöldum heimilanna meðan stjórnarandstaðan talar um tekjur heimilanna. Í umræðunni verður þetta svolítið ruglandi. Annar aðilinn talar um útgjöld og hinn um tekjur. Stjórnarliðar geta talað um útgjöld heimilanna, að það virðist vera svipað í öllum tekjuhópum, til matar, um 15%. Þetta er örugglega rétt. En ef við horfum á tekjuhliðina og hlutfall af tekjum verja tekjulægstu hóparnir 20% af tekjum sínum í mat en tekjuhæstu verja 10%. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson sagði í 1. umr. um fjárlögin að það væri svo sem sjálfsagt að ræða mótvægisaðgerðir, þeir væru með sínar mótvægisaðgerðir en það væri sjálfsagt að ræða aðrar mótvægisaðgerðir og fara ofan í saumana á því. Það sem mig langar að ræða eru aðrar leiðir til mótvægisaðgerða. Í þeirri umræðu, sem sagt í fyrradag, lok þess dags, nefndi ég möguleika þess að afnema virðisaukaskatt af matvælum og hækka neðra þrepið sem því nemur. Það væri ein mótvægisaðgerð, að virðisaukaskattur af matvælum hyrfi sem mundi þýða að hækkun upp á 2,5% á matvælum, sem hæstv. ráðherra hefur sagt að eigi sér stað með þessum frumvörpum, mundi ekki eiga sér stað, um yrði að ræða lækkun á matvælaverði en hækkun yrði á einhverjum öðrum vörum sem því nemur. Jú, það yrði til undanþága, sem minnkar kannski skilvirkni kerfisins, en á móti kemur að þrepin mundu nálgast hvort annað sem mundi auka skilvirkni. Nákvæmlega hvort hefur meiri skilvirkniaukningu í för með sér veit ég ekki en þetta var ein tillaga. Hæstv. ráðherra var ekki hlynntur þeirri tillögu, fannst hún ekki góð. Við getum rætt aðrar tillögur og vonandi farið ofan í saumana á þeim, eins og hæstv. ráðherra hefur boðið upp á. Önnur tillaga byggir á því að lækka matartolla. Ef við lækkum matartolla sem nemur því að þessi 2,5 hækkun á matvælaverði eigi sér ekki stað, það var ein tillaga, hverjir eru þá hlunnfarnir? Jú, matartollar, það er skýrsla sem forsætisráðherra bað um 2006 - matvælaverðsnefnd sem hann skipaði gaf út skýrslu og þar er talað um að greina megi fjórar meginástæður fyrir álagningu tolla á innflutt matvæli. 1. Vernd fyrir innlenda búvöruframleiðslu. - Sú vernd minnkar því eitthvað. Er hægt að finna mótvægisaðgerðir við því? Já, það væri hægt. Við skulum tala um það. 2. Vernd fyrir aðra innlenda framleiðslu, svo sem sælgætisgerð og fóðurblöndur. 3. Neyslustýring, þ.e. að tollum sé beitt til að draga úr eftirspurn á vörum sem taldar eru óhollar eða óæskilegar. 4. Tekjuöflun ríkissjóðs. - Við getum bara leyst tekjuöflunina strax. Það kemur líka fram í skýrslunni að ef við lækkum matartollana, það sem það kostar ríkissjóð á þessum tíma - þetta er 2006, matartollarnir eru þá í kringum 1 milljarð, í dag eru þeir í kringum 2 milljarða. Ef við hefðum helmingað þá á þeim tíma hefði það líklega kostað 145 milljónir. Aftur á móti skila 900 milljónir sér til baka vegna aukinna umsvifa í viðskiptalífinu sem nást þá í gegnum aðra skatta. Miklu meira skilar sér því til baka. Hér erum við klárlega að tala um miklu skilvirkara skattkerfi. Það skilar sér miklu meira til baka. Ókei, en einhverjir verða af vernd? Og þá getum við fært okkur yfir í þessa vernd við innlenda búvöruframleiðslu, mótvægisaðgerðir fyrir þá. Þeir gætu fengið mótvægisaðgerðir í því formi að það sem skilar sér vegna lækkunar á tollum, þeir mundu fá sama ígildi. Það sem mundi skila sér til ríkissjóðs, þeir mundu fá það. Og það sem út af stendur? Þá er spurningin hvar við þyrftum að ná í það. Væri kannski ekki hægt að skera einhverja smáfitu af bákninu, af ríkinu, af gæluverkefnum, einhvers staðar, finna það sem væri minna virði en það að hækka matarverð á fjölskyldur í landinu? Væri ekki hægt að finna það einhvers staðar, skera það niður þar, taka það sem fæst aukalega í ríkissjóð sexfalt við það að lækka tollana, taka þetta saman og færa búvöruframleiðendum það sem uppbót við það að verndin sem þeir njóta og ígildi verðmæta sem þeir fá vegna innflutningstollanna á matvæli, að þeir beri ekki skaða af þessu? Hvað erum við í raun að horfa á, hverjar eru afleiðingarnar af þessu? Ef það er tryggt að heildarígildi stuðnings við búvöruframleiðendur minnki ekki ætti þetta ekki að vera hugmyndafræðilega andstætt stefnu Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins eða stefnu ríkisstjórnarinnar. Það kemur skýrt fram í stjórnarsáttmálanum, 1. efnisgrein, þar segir, með leyfi forseta: „Með myndun ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefst ný sókn í þágu lands og þjóðar. Leiðarljós ríkisstjórnarinnar er bættur hagur heimilanna í landinu og efling atvinnulífs með aukinni verðmætasköpun í þágu almannahags.“ Þetta styður enn frekar við markmið ríkisstjórnarinnar með þessum skattbreytingum, þ.e. að auka ráðstöfunartekjur heimilanna. Þetta mun auka þær sem því nemur að það verður ekki hækkun á matvælaverði um 2,5%. Það eykur ráðstöfunartekjur heimilanna. Þessi mótvægisaðgerð skilur ekki ýmsa hópa í samfélaginu eftir ofan í götum. Öll þessi göt sem eru í bótakerfinu - með þessu frumvarpi er lagt til að mótvægisaðgerðin sé meðal annars aukabætur til barnafjölskyldna um 11% ef ég man rétt, eitthvað í kringum það, þannig að þær fá 0,5% kaupmáttaraukningu út úr þessu öllu saman og verða ekki fyrir skaða af 2,5% hækkun á matvælaverði. Eins og komið hefur skýrt fram í þessari umræðu eru barnafjölskyldur sem fá barnabætur ekki einu aðilarnir sem minna hafa og munu þurfa að bera meiri þunga af þessu; hjá öðrum mun kaupmátturinnn ekki aukast því að þeir fá ekki þessi 11%. Hvað með öryrkja, langveika, foreldra sem eru ekki með börnin skráð á sínu lögheimili? Við þekkjum það vandamál á Íslandi. Ef við ætlum að fara í þessar mótvægisaðgerðir er fullt af aðilum í samfélaginu sem hvað minnst mega sín sem fá ekki leiðréttinguna. Þeir falla ofan í glufu. Mótvægisaðgerðin sem ég er að leggja til, sem ég vona að verði virkilega skoðuð og farið ofan í saumana á, þýðir að við reynum að finna einhverja fitu á bákninu sem hægt er að skera af. Þetta eru ekki það háar upphæðir, við gerum kerfið skilvirkara og við skilum því að matarskatturinn hækki ekki, þ.e. matvælaverð. Við lækkum tolla. Hvað gerist meira? Jú, við lækkum tolla á matvæli meira en ígildi innflutningsverndar til framleiðenda. Þeir hljóta ekki skaða af þessu. Þetta einfaldar því og eykur skilvirkni skattkerfisins. Þetta eflir atvinnulífið með auknum umsvifum í verslun, það er alveg ljóst. Aukin umsvif í verslun, kemur skýrt fram að það verður sex sinnum meiri skattur sem kemur til ríkisins en tollarnir skiluðu vegna aukinna umsvifa í viðskiptalífinu. Þetta sker, eins og ég hef nefnt, fitu af bákninu í stað þess að minnka ígildi stuðnings ríkisins við búvöruframleiðslu. Það eina sem þarf að draga úr eru úthlutanir skattfjár til alls konar pólitískra gæluverkefna og einhverra hluta sem eru minna virði en það að hækka matvælaverð um 2,5% í landinu. Spurningin hlýtur að vera: Ef hægt er að skera þessa fitu og finna þessa fitu, ef við getum farið ofan í saumana á því, eins og hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson sagði að hann væri tilbúinn að gera, og fundið þessi verkefni sem má skera niður og eru minna mikilvæg en matarskattur á fjölskyldurnar, er það ekki eitthvað sem við ættum að gera? Kerfið er feitt og fólk er svangt. Má ekki skoða þessar mótvægisaðgerðir?

Herra forseti. Ég hlustaði á hv. þingmann halda ágæta ræðu - en ég saknaði gleðinnar. Hann minntist ekki á vörugjaldafrumskóginn sem á gjörsamlega að fara að höggva niður. Hann sagði ekki orð um þá aðgerð. Hann talaði bara um einhver vandræði út af matarskatti o.s.frv. Svo kom hann náttúrlega með enn meiri hugmyndir um að flækja kerfið, setja matarskattinn í 0% og gera kerfið enn flóknara þannig að það séu enn meiri möguleikar á að svindla og komast fram hjá greiðslu virðisaukaskatts  Svo varð ég fyrir vonbrigðum með það að hann ætlar að skera niður enn meira. Það á bara að finna fitu einhvers staðar og skera hana. Ég hélt að menn væru búnir að fá nóg af því að skera niður, það er búið að vera að því núna í fjögur, fimm ár, skera niður og skera niður, og hv. þingmaður segir að það sé enginn vandi að skera enn meira niður. Ég varð því fyrir dálitlum vonbrigðum og spyr nú hv. þingmann: Er hann ekki ánægður með að vörugjöldin verði lögð af? Getur hann ekki verið pínulítið glaður?

Herra forseti. Að sjálfsögðu er ég glaður. Ég er alveg ofboðslega glaður, sérðu hvað ég er glaður?  Er hv. þingmaður ekki hæstánægður með það? Væri hann ekki glaður að sjá það gerast? Eigum við ekki að fara eitthvað í þá áttina? Ég væri mjög glaður ef við gætum gert það og á sama tíma tryggt að matvæli yrðu ekki dýrari fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þessar mótvægisaðgerðir ykkar virka ekki fyrir alla þótt mótvægisaðgerðirnar séu settar inn í bótakerfið sem er, eins og allir vita, stútfullt af götum sem fólk fellur ofan í. Allir mundu njóta góðs af lækkun á matarskattinum. Ég veit, eða tel mig vita, hvað hv. þingmaður fer þá í, hann fer líklega að tala um humarinn. En við erum að tala um lífsnauðsynjar sem eru matvæli og við getum spurt: Hvað vilja landsmenn? Viðskiptablaðið gerði könnun fyrr á árinu, hún kom út 6. mars og var fjallað um hana í blaðinu. Hvað kom út úr henni? Rúmlega 61% landsmanna vill afnema tolla á matvæli. Er hv. þingmaður ekki sammála því?

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með að hv. þingmaður varð glaður - en því miður ekkert voðalega lengi. Hann fór strax að tala um að nú ætti að fella niður tolla. Ég er alveg sammála því, gerum það á næsta ári. Mér finnst við taka óskaplega stórt skref hér, að lækka vörugjöld - ekki lækka þau, fyrirgefðu, herra forseti, fella þau niður. Vörugjöld á matvæli falla líka niður. Það er vörugjald á tómatsósu. Það eru vörugjöld á fjöldanum öllum af matvælum, þau lækka heilmikið þannig að heildarhækkun matvæla verður ekki nema 2–2,5%. Þar fyrir utan er óskaplega dýrt að reikna út öll þessi vörugjöld. Sennilega vinna hundruð manna við að reikna út vörugjöldin. Sú vinna fellur niður og fólkið getur gert eitthvað skynsamlegt. Ég bið hv. þingmann að taka aftur upp gleðina, vera pínulítið ánægður með að þetta fyrsta skref sem er stórkostlegt, að fella niður vörugjöld, er stigið núna. Á næsta ári skulum við tala saman um frekari lækkanir á til dæmis tollafrumskóginum sem ég er sammála að sé næsta skref. Ég treysti einmitt hæstv. fjármálaráðherra, sem hér gengur fram hjá, til að taka það skref eins og hann gerir núna með vörugjöldin.

Herra forseti. Já, það er alveg frábært að vörugjöldin séu farin. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra boðið upp í dans. Hann sagði í ræðu alveg við lok 1. umr. um fjárlagafrumvarpið - nei, fyrirgefðu, það var ekki í lokin, það var miklu fyrr. Hann sagði að það mætti skoða aðrar mótvægisaðgerðir og fara ofan í saumana á þeim. Ef það á að fara í það á næsta ári að afnema tolla á matvæli er eins gott að við förum að vinna þetta strax. Fyrst sú mótvægisaðgerð væri einn af möguleikunum til að matvælaverð hækkaði ekki í þessu frumvarpi, ættum við þá ekki bara í sameiningu, hæstv. ráðherra, að skoða hvernig hægt væri að gera það, hvernig þyrfti að hugsa um það og hvernig við náum því markmiði á næsta ári? Það er ekki seinna vænna að byrja að skoða það.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða skattamál, tekjufrumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég hef reyndar komið á framfæri óánægju með að ekki liggi ljóst fyrir hvort þetta sé í raun og veru stefna ríkisstjórnarinnar eða ekki og hverju eigi að breyta. En látum það liggja á milli hluta að svo stöddu. Þetta mál vil ég skoða í stærra samhengi. Hæstv. fjármálaráðherra segir að heildaráhrif af frumvarpinu séu jákvæð fyrir heimilin í landinu. Samkvæmt töflu á bls. 16 frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fylgir með þá lækkar afkoma ríkissjóðs um 3,7 milljarða út af þessum breytingum þannig að segja má að hæstv. fjármálaráðherra hafi rétt fyrir sér í því. En þetta er afkoma heimilanna að meðaltali. Við erum að tala um 125 þúsund heimili þar sem sum græða á breytingunum og fá aukinn kaupmátt á meðan kaupmáttur annarra heimila rýrnar enn frekar. Skattkerfi eru svo skemmtileg af því að þau segja manni margt um samfélög og stjórnvöld á hverjum tíma. Við í Samfylkingunni tökum skattamál alvarlega. Við eigum að baki kjörtímabil þar sem við tókum ásamt Vinstri hreyfingunni – grænu framboði við ríkissjóði sem þurfti að reisa úr rústum og var með gríðarlegan halla.  Leiðarljós okkar í þessu var að auka jöfnuð í íslensku samfélagi því sem jafnaðarmenn trúum við því og teljum nægar sannanir fyrir hendi um það að samfélag þar sem jöfnuður er hvað mestur sé gott samfélag. Þar sé heilsufar betra, þar sé félagsleg samheldni betri, þar hafi flestir tækifæri til að þroska hæfileika sína og njóta þeirra gjafa sem lífið hefur upp á að bjóða. Þetta voru erfiðir tímar og þó að við næðum að auka jöfnuð og úti um heimsbyggðina hafi verið litið til okkar fyrir ótrúleg afrek, eitt OECD-ríkja sem fór í gegnum kreppuna og tókst að auka jöfnuð eftir skefjalausa aukningu ójafnaðar í tíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks,  Framlag Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins til þeirra vandasömu verkefna var að standa hér uppi og hía á okkur með undirspil Viðskiptaráðs að baki sem taldi saman allar skattkerfisbreytingar vondu vinstri stjórnarinnar. Þeir töldu meira að segja til eðlilegar lögbundnar verðlagsuppfærslur. Það var framlag Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til þess vandasama verkefnis sem var að endurreisa ríkissjóð hér eftir hrun. Okkur tókst þó eftir ótrúleg afrek á þessu sviði að byrja að bæta upp hópunum sem höfðu mesta þörf fyrir það. Má þar nefna innleiðingar á nýju barnatannlækningakerfi, sem á að bæta tannheilsu barna og dregur stórkostlega úr kostnaði fjölskyldna vegna tannlækninga barna. Við lögðum Landspítalanum til meira fé, þó að það væri langt í frá nóg. Nú vantar þar að minnsta kosti 1,5 milljarða samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Það er líka hluti af því sem á einhvern veginn að galdrast í lag hér á milli umræðna. Við byrjuðum að hækka fæðingarorlofið, við hækkuðum barnabætur og húsaleigubætur. Ég ætla ekki að fara í lengri upptalningar, en við töldum að þeir sem höfðu borið þessar erfiðu byrðar og þurft að líða mest fyrir aðstæður hér á landi ættu að njóta ávinningsins sem væri að skapast eftir mjög erfið ár. 
             Nú erum við að koma inn í annað fjárlagaár ríkisstjórnarinnar og myndin er að teiknast betur og betur upp. Það er svo mikilvægt að við ræðum nokkrar breytingar sem á að gera á einu ári í samhengi við stefnuna og aðrar aðgerðir. Í fyrra var frítekjumark fjármagnstekna hækkað, þannig að þar varð meiri afsláttur þar. Miðjuþrepið var hækkað, það kom ekki til tals að hægt væri að hækka lægsta þrepið. Auðlegðarskattur var ekki framlengdur, veiðigjöld voru lækkuð og enn hefur því verið fram haldið. Þar byrjaði því stefnumörkunin sem snýr að því að ívilna þeim sem mest eiga og hæstar tekjur hafa í þessu samfélagi á kostnað þeirra sem minnst hafa og venjulegra fjölskyldna. Núna er þetta fest mjög skýrt í orð. Við erum ekki eingöngu að ræða um þá smán sem fylgir því að hækka matarskatt - sumir hafa leyft sér að fara út í eitthvert þref um kaup á ísskápum í því samhengi. Nei, við erum líka að ræða þá stefnumörkun sem fram kemur. Það á að einfalda tekjuskattskerfið, hætta við þrepaskattsskipt tekjuskattskerfi. Það á ekki að gera núna, það er boðað á næsta ári. Og það á að vera skilvirkt og flatt, sem þýðir að þeir sem minna hafa borga hlutfallslega meira. Það eykur ójöfnuð, rétt eins og breytingarnar sem hér voru gerðar af Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki sem gerðu okkur nánast að heimsmeisturum í hraða á vaxandi ójöfnuði. Það er í þessu samhengi sem við verðum að ræða þessi mál. Þetta lýtur ekki bara að næsta fjárlagaári. Þetta er stefnumörkun fyrir það hvers konar samfélag við viljum skapa á Íslandi, hvernig við viljum að samfélagið þróist á Íslandi. Síðan vantar frekari útfærslur. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er farið vel yfir alvarleg hagstjórnarmistök sem leiddu hér til ofhitnunar í hagkerfinu. Þetta flata og skilvirka skattkerfi með lægri sköttum kallar annaðhvort á frekari niðurskurð í samneyslunni eða of heitt hagkerfi sem aflar tímabundið nægilegra tekna fyrir ríkissjóð. Hægri menn geta sagt: Við viljum lága skatta, á meðan við vinstri og jafnaðarmenn segjum: Skattheimta er ekki markmið. Markmiðið er samfélag jöfnuðar og samfélag með góðri almannaþjónustu sem allir hafa aðgengi að, óháð efnahag; menntakerfi og heilbrigðiskerfi í fremstu röð sem allir hafa aðgengi að. Til að ná þessum markmiðum verðum við að innheimta skatta og við verðum að vera manneskjur til þess að standa með slíku. Það höfum við gert í Samfylkingunni og félagar okkar í VG. Við áttum ekkert erfitt með að hrista af okkur tygin með undirleik Samtaka atvinnulífsins. En það er algjörlega ljóst að við munum ekki standa hjá, við munum gera allt sem í okkar valdi stendur til að hrinda því að hægri stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar snúi hér aftur samfélaginu í átt að ójöfnuði þar sem ríkustu einstaklingarnir og bestu vinir aðal eru forréttindastétt og þeir sem minna hafa geta leitað á náðir hjálparstofnana. Síðan má fara í fræðilegar umræður um skattheimtu og hvernig eigi að byggja hana upp því að auðvitað eiga skattkerfi að vera skilvirk. En skilvirknin verður að taka mið af því hvers konar samfélagi við viljum búa í og hvaða markmiðum við viljum ná. Við teljum breytingarnar sem hér eru boðaðar slæmar. Ef einhverjir hafa áhyggjur af því að ég sé ekki nógu glöð, nei, þá er ég ekki nógu glöð. Ég er mjög kvíðin og breyting á vörugjöldum breytir litlu þar um þó að ég geti sannarlega glaðst yfir þeim afmarkaða þætti, ef frá er talinn sykurskatturinn, skattur á sykraðar vörur. Það er síðast í dag sem við sjáum að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og ráðgjafar stjórnvalda í Englandi vilja leita leiða til að draga úr sykurneyslu, enda hefur hún mjög neikvæð áhrif á tannheilsu. Og þótt sykur sé örugglega ágætur er of hátt hlutfall af orkuinntöku okkar að meðaltali úr sykruðum vörum. Leiðin til þess að draga úr sykurneyslu er m.a. í gegnum verðlagningu og í samhengi við annað vöruverð. Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa í raun og veru ekki farið nánar út í einstakar greinar frumvarpsins heldur farið meira í heildarmyndina, enda hlýt ég líka að spyrja mig hver sé í raun og veru ástæðan til þess ef ekkert er að marka sem þarna stendur. En ég óttast að um stefnuna sem mörkuð er í þessu riti sé samstaða í stjórnarflokkunum. Það er sú stefna sem ég mun mótmæla og reyna að hafa áhrif á að horfið verði af braut vaxandi ójafnaðar sem hægri stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar boðar. Ég vona að þingmenn Framsóknarflokksins, sem virðast vera nokkuð sprækir þegar kemur að því að krefjast breytinga, setjist saman á þingflokksfundi og ræði þá stefnumörkun sem fram kemur í riti hæstv. fjármálaráðherra, og má lesa um m.a. hér á blaðsíðum 6–9, og velti því fyrir sér hvort Framsóknarflokkurinn standi í raun og veru fyrir slíka stefnu. Svo megið þið koma þegar því er lokið og tilkynna okkur um niðurstöðurnar.

Virðulegur forseti. Ég biðst velvirðingar en ég var að fá staðfestingu á því að hæstv. menntamálaráðherra hefði haft þau ummæli í Ríkisútvarpinu í gær sem ég ætlaði að fá að vitna til í síðari ræðu minni, ég fjallaði um matarskattinn í gær. Svo vont er fjárlagafrumvarpið árið 2015 að annar stjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, hefur þegar sagt sig frá málinu og sett við það almennan fyrirvara meðan ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, hver um annan þveran, kalla eftir mótvægisaðgerðum við sínu eigin frumvarpi. Fyrst hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, sem kallar eftir því að hér verði skoðaðar sérstaklega mótvægisaðgerðir við því frumvarpi sem hann lagði fram fyrir örfáum dögum síðan og þá yfirlýsing hans um að frumvarpið sé svo vont að það þurfi að grípa til mótvægisaðgerða gegn tillögum hans sjálfs, og síðan frá hæstv. menntamálaráðherra í kjölfarið sem kallar eftir mótvægisaðgerðum við hækkun á skatti á bækur í landinu. Það er eðlilegt að menntamálaráðherrann hafi áhyggjur af því, hann hefur haft áhyggjur af læsi og það vita allir hversu mikilvægt það er fyrir íslenska menningu að bækur séu í lágu virðisaukaskattsþrepi. En það er býsna merkilegt að hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson hefur varað fjármálaráðherra sérstaklega við afleiðingunum af því að hækka skatt á bækur og segir að ef það eigi að hækka þann skatt sé nauðsynlegt að skoða mótvægisaðgerðir, þ.e. honum þykir aðgerðin svo vond að það þurfi að grípa til mótvægisaðgerða. Í Ríkisútvarpinu í gær nefnir hæstv. menntamálaráðherra að menn hafi til dæmis rætt um í því sambandi að undanþiggja fræðibækur virðisaukaskatti. Hvar er þá Sjálfstæðisflokkurinn og hæstv. menntamálaráðherra, hagfræðingurinn í þeirra hópi, kominn í einföldun á virðisaukaskattskerfinu ef afleiðingarnar af því að hækka virðisaukaskatt á bækur eiga að vera þær að það þurfi að búa til nýjar og alveg sérstakar undanþágur fyrir sumar bækur? Hvernig á þá að fara með skilgreiningar í því efni hjá embætti ríkisskattstjóra og hvaða einföldun er í því fólgin ef ríkisskattstjóri þarf að setja upp sérstaka rannsóknarstofnun til þess að skera úr um það hvaða bækur eru fræðibækur og hverjar ekki? Gætum við, virðulegi forseti, fengið hæstv. menntamálaráðherra hér til umræðunnar til þess að skýra til dæmis fyrir okkur í hvaða flokk bók Stefáns Pálssonar, sem nú er í vinnslu, um bjórinn falli? Er það fræðibók eða er það afþreyingarbók eða eitthvað allt annað? Og hvar lenda ritverk dr. Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar í þessari flokkun sem eru nú að uppistöðu til, a.m.k sum hver, tilvitnanir í skáldverk annarra manna? Eru það skáldverk eða eru það fræðirit? Hvernig á ríkisskattstjóri að taka afstöðu til þessa? Ævisögur einstakra stjórnmálamanna sem greina nokkuð nákvæmlega frá því hvernig viðkomandi stjórnmálamaður sjálfur hefur haft úrslitaáhrif á gang veraldarsögunnar, eru það fræðirit eða eru það skáldsögur? Hvernig sér hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson og félagar hans í Sjálftæðisflokknum fyrir sér að skattkerfið sé einfaldað með þessum hætti ef nú á að hækka virðisaukaskatt á bækur í landinu úr 7% í 12% en undanþiggja síðan fræðibækur og einnig voru barnabækur nefndar og aðrar bækur sem eiga ekki mikinn markað? Hvaða bækur eru þá skrifaðar fyrir börn? Hver ætlar að úrskurða um það og hvar er einfaldleikinn í þessum breytingum sem hér hafa verið boðaðar? Virðulegur forseti. Með leyfi að spyrja: Hvers eiga íslenskar bókmenntir að gjalda? Er þetta þannig í huga hæstv. menntamálaráðherra að ástæða sé til þess að undanþiggja þessum álögum fræðirit sérstaklega, en að íslensk skáldverk eigi að bera þessar hækkanir með fullum þunga? Af hverju á þá ekki líka að undanþiggja íslenskan skáldskap frá hækkununum? Getur ríkisskattstjóri ekki fengið enn fleiri verkefni við að skilgreina hvað fellur í hvaða flokk? Nei, þetta er allt orðið með miklum endemum og sannarlega engin einföldun í hugmyndum ríkisstjórnarinnar 

Herra forseti. Þetta hefur verið löng umræða og gagnleg og málefnaleg svona stærsta partinn. Ég hef svo sem ekki mikið til hennar að leggja hér í lokin en það er þó eitt atriði sem mig langar til að koma sérstaklega að. Ég lít svo á að ég komi hér í fyrsta skipti í sögunni sem fulltrúi framsóknarmanna í Skagafirði. Ég ætla að þakka hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir að hafa brugðist við áskorun framsóknarmanna í Skagafirði um það að standa við stefnu Framsóknarflokksins. Ég er þeirrar skoðunar að hv. þingmaður, sem segja má að ég hafi sært upp í ræðustól með áskorunum mínum og frýjunarorðum í gær, sé maður að meiri að koma hingað og hann sýni kjark þegar hann kemur og segir það algjörlega klárt og kvitt að hann hafi ekki breytt um skoðun og hann hafi enn engin rök séð sem séu líkleg til þess að breyta hans skoðun. En vissulega segir hann að það kunni vel að vera að þau eigi eftir að koma fram og hann áskilur sér þá rétt til að taka upp önnur viðhorf. Ég veit vel hvað það er erfitt að vera þingmaður sem er tiltölulega nýr á þingbrautinni og standa gegn forustunni, ekki síst þegar ofurvald fjögurra ráðherra í eigin flokki leggst þungt á málið og þar að auki allir þingmenn í liði hins flokksins. Það þarf kjark til þess og hann á heiður skilið fyrir það. Ég tek undir hvert einasta orð í ályktun Framsóknarfélags Skagafjarðar sem skorar á þingmenn Framsóknarflokksins að standa við stefnu flokksins um að hækka ekki matarskattinn og rifjar upp í ályktuninni þau orð hæstv. forsætisráðherra, sem hann lét falla hér fyrir nokkrum missirum, að það væru skelfilegar fréttir ef það ætti að hækka matarskattinn og undirstrikaði sömuleiðis þau orð hæstv. forsætisráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að það væri margsannað að hækkun matarskattsins legðist þyngst á hina tekjulægstu. Ég er sammála þessu. Og það voru jafnaðarmenn og það voru framsóknarmenn sem á sínum tíma höfðu frumkvæði að því að lækka mat og bækur niður í 7%. Af hverju? Vegna þess að Framsóknarflokkurinn og jafnaðarmenn á öllum vængjum vilja verja tvennt, mat og menningu. Það er þá rétt að rifja það upp hér fyrir hæstv. frammíkallanda, ráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins, að hann sjálfur greiddi atkvæði með því að fella matinn úr 14% niður í 7%. Og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem hér hefur í allan dag og gærdag rifið sig alveg niður í hnésbætur út af málinu, hann gerði það líka. Og hver talar svo um hringsnúning í málinu? Og hvaða flokkur var það sem vildi fara, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar upplýsir nú að hæstv menntamálaráðherra hafi sagt í gær, með bækur niður í 0% til að verja íslenska menningu? Það var flokkur sjálfstæðismanna. Það var Sjálfstæðisflokkurinn og núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, hann studdi þá stefnu. Hún varð hins vegar ekki að veruleika en það var góð stefna. Ég vil segja það um hv. þm. Karl Garðarsson að hann hefur ómælda virðingu mína. En ég bíð eftir því að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, komi hér og segi sína skoðun. Hv. þingmaður hefur ekki enn þá skráð sig á mælendaskrá.

Ég er hérna.

Þó hefur hún farið og geipað í fjölmiðlum um það að hún ætli að skýra afstöðu sína hér í þessum sal. En sem hv. þingmaður gengur fram hjá mér og ég horfist í augu við hana sé ég hvað það er sem veldur því að á síðustu dögum hefur hún verið á hröðum flótta, svo sér undir hófa hennar, frá fyrri yfirlýsingum. Og það er ráðherraglýjan sem komin er í augu hv. þingmanns.  
             Í þessari umræðu hefur eiginlega enginn komið og talað máli bænda. Ég hef ýmsar skoðanir á því hvernig fyrirkomulag landbúnaðarframleiðslunnar er. En mér finnst það nöturlegt og hart að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn skuli bindast samtökum um það að ætla nánast að helminga virðisaukaskatttöku á bændum. Einhver þarf að verja þá en það er kannski illa fyrir þeim komið ef þeir eru búnir að missa Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn og það er enginn eftir nema jafnaðarmenn til þess að hjálpa þeim. En við munum hins vegar standa í ístaðinu.

Hæstv. forseti. Mig langar að koma hér upp örstutt í lok þessarar umræðu til að fagna þessu frumvarpi, ég er ánægð með að sjá þetta líta dagsins ljós. Ég er talsmaður einfalds skattkerfis og ég er sérstaklega ánægð með þann hluta frumvarpsins sem snýr að því að nema úr gildi vörugjöld. Það hefur borið við hér í umræðunni að menn hafa talað eins og þessi vörugjöld leggist eingöngu á vörur sem ríkt fólk kaupir og þetta komi engum öðrum til góða. Það er einfaldlega rangt. Gerber-barnamatur er ekki lúxusvara á heimilum ríks fólks, ég held það sé almennt þannig að fólk kaupi ýmsar vörur á þessum lista sem bera vörugjöld. Glútenlaus pítubrauð bera til dæmis vörugjöld sem og glútenlausar múffur sem ýmsir sem eru til dæmis haldnir ofnæmissjúkdómum eða eru í einhvers konar líkamsræktarátaki kaupa í venjulegum stórmörkuðum. Þetta eru vörur sem skipta máli og það er einfaldlega rétt að halda því til haga í umræðunni að hér er um að ræða miklar hagsbætur í formi þess að vörugjöldin séu lækkuð fyrir mjög mörg ef ekki flestöll íslensk heimili. Ég fagna frumvarpinu og hlakka svo sannarlega til að sjá það verða að lögum hér frá Alþingi.

Ég vildi aðeins segja um það frumvarp sem hér er undir og þær breytingar sem verið er að gera á skattkerfinu að ég styð hæstv. fjármálaráðherra í því að reyna að einfalda kerfið. Ég styð hann líka í því að reyna að breikka andlag virðisaukaskattsins. Það liggur algjörlega á tæru, það hef ég alltaf sagt. Ég dreg línuna við eitt. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær: Ræðum þetta á grundvelli prinsippa. Mitt prinsipp er óvart tekjulægstu hóparnir. Það liggur alveg ljóst fyrir, eins og hv. þm. Karl Garðarsson hefur undirstrikað margsinnis, bæði í ræðu og í riti, að þeir eru ekki varðir með nægilega tryggum hætti. Þá er rétt að geta þess að ég er sömuleiðis ánægður með að verið er að afnema vörugjöld. Því hef ég fylgt og mín hreyfing um áraraðir þannig að við fögnum því. Það er hins vegar með engu móti hægt að segja að sú aðgerð komi á einhvern hátt til móts við hina tekulægstu. Hér hefur hæstv. fjármálaráðherra sagt að það hafi engin rök komið sem geti haft áhrif á þá heldur furðulegu rökflækju sem hæstv. ráðherra hefur haft uppi, bæði í málflutningi sínum og í greinargerð með frumvarpinu. Ég hef hins vegar bent á að það hljóti að vera rök í málinu þegar ASÍ kemur fram með könnun sem ekki hefur verið vefengd og hvað sýnir hún? Jú, hún sýnir það að þrjár lægstu tekjutíundirnar nýta frá 16– 21% af ráðstöfunartekjum sínum til þess að kaupa mat, en hæstu þrjár tekjutíundirnar nýta frá 13 og niður í 10%. Það hrópar því á mann að munurinn á hæstu tekjutíundinni og þeirri lægstu er tvöfaldur, þ.e. þeir sem hafa hæst laun nýta 10% af ráðstöfunartekjum sínum til kaupa á þessu meðan hinir tekjulægstu borga meira en fimmtung. Þá segi ég: Hér verða menn að staldra við. Það verður að vera algjörlega ljóst ef það á að breyta þessu á þennan hátt að grípa verði til aðgerða sem jafna það. Að því leytinu til tek ég hjartanlega undir með forsendum hv. þm. Frosta Sigurjónssonar sem sagði fyrr í umræðunni að það væri forsenda hans fyrir stuðningi að allir stæðu jafn vel eftir. Það eru líka mínar forsendur og það er ekki svo samkvæmt frumvarpinu. Það er algjörlega ljóst að hæstv. fjármálaráðherra þekkir ekki alla heima eða kima hinnar íslensku þjóðar. Hæstv. fjármálaráðherra virðist ekki vita hvernig fólk lifir á Íslandi. Hvernig eiga þeir sem hér voru nefndir sérstaklega til sögunnar í gær, þeir sem lifa við svokölluð fátæktarmörk eða undir þeim, fólkið sem er með einhvers staðar á bilinu 175–200 þús. kr. á mánuði, 22 þúsund, 8,3% þjóðarinnar samkvæmt skýrslu sem gefin var út í fyrra, hvernig á þetta fólk að nýta sér afnám vörugjaldanna? Jú, hæstv. fjármálaráðherra kemur hingað og segir: Þetta fólk þarf líka að endurnýja ísskápa, kaupa sér flatskjá o.s.frv. En hvernig heldur hæstv. fjármálaráðherra að það endurnýi þegar þvottavélin brestur? Á nákvæmlega hátt og sum okkar gerðum sem vorum einhvern tíma blönk og ung, við fáum notuð tæki gefins hjá ættingjum okkar eða kaupum notað á lágu verði. Það vill svo til að það eru heilar síður á Facebook og víðar sem beinlínis þjóna þeim tilgangi. Þetta er veruleikinn í dag. Þann veruleika þekkir ekki hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason og ekki hæstv. fjármálaráðherra. Þetta skiptir mestu máli í mínum huga. Það er ekki hægt að jafna til afnámi vörugjalda sem einhvers konar mótvægisaðgerðar í þessu máli. Veruleikinn er allt öðruvísi. Svo talar hæstv. fjármálaráðherra um að það eigi að einfalda kerfið. En hann er enn með tvö virðisaukaskattsþrep og nú hefur hv. þm. Helgi Hjörvar bent á það að hans eigin menntamálaráðherra, lautinant og krónprins, hefur sagt það að hann sé til umræðu um að taka upp þriðja virðisaukaskattsstigið. Þetta sýnir ringulreiðina sem er á stjórnarliðinu í þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það hefur verið farið um víðan völl, margt ágætt sagt, annað minna skynsamlegt. Í fyrsta lagi vil ég nefna að þeir sem kosið hafa að draga fram ókosti þeirra breytinga sem hér eru undir og viljað einblína á ókosti þessara breytinga undanskilja af ásettu ráði í áherslum sínum alla kosti breytinganna. Megináhersla mín í þessari umræðu hefur verið að kalla eftir málefnalegri umræðu um heildaráhrif frumvarpsins. Það kemur út af fyrir sig ekki á óvart þegar boðaðar eru skattalækkanir eins og fylgja þessu frumvarpi hverjir berjast gegn þessari skattalækkun. Með frumvarpinu lækka tekjur ríkisins um um það bil 3 milljarða og síðan er bætt í bótaflokka um annan milljarð. Þeir sem berjast gegn skattalækkuninni hefðu hins vegar betur komið fram og sagt það hreint út í stað þess að reyna að halda því á lofti í umræðunni að um væri að ræða skattahækkun. Það er einfaldlega rangt. Þeir sem hér eiga í hlut eru einmitt hinir sömu og börðust gegn skattalækkunum fyrir ári. Þetta eru sömu flokkarnir og börðust gegn lækkun tekjuskattsins, voru ekki stuðningsmenn þess að lækka tryggingagjald, hafa talað fyrir framlengingu auðlegðarskattsins og studdu yfir höfuð engar þeirra skattbreytinga sem kynntar voru við framlagningu fjárlagafrumvarpsins fyrir ári. Við það bætist að þessir flokkar hafa barist gegn öðrum stórum hagsmunamálum fyrir heimilin í landinu eins og aðgerðum vegna verðtryggðra lána skuldsettra heimila. Nú liggur fyrir að á næsta ári munu ráðstöfunartekjur heimilanna vaxa um 5 milljarða vegna þeirra aðgerða. Það hefur auðvitað verið undanskilið í umræðunni hér í dag og undanfarna daga þegar rætt er um áhrif af áherslum ríkisstjórnarinnar fyrir heimilin að sú aðgerð ein og sér kemur til með að auka ráðstöfunartekjur heimilanna verulega á næsta ári. Því til viðbótar koma áhrifin af þessu máli. Þeir sem hafa staðið hér í ræðustól og mótmælt breytingum á vörugjöldum sem ákveðinni mótvægisaðgerð í þessari heildarkerfisbreytingu eru þeir hinir sömu og fóru fyrir breytingum á vörugjaldakerfinu á síðasta kjörtímabili. Þeim tókst með ákveðinni snilld að koma sykurskattinum ekki bara á sykurlausar vörur - heldur meira að segja á dekk. Síðan gripu menn reyndar til ráðstafana til að vinda ofan af þeirri þvælu. Það hefur líka verið með ólíkindum að hlusta á þá sem kenna sig við jafnaðarmennsku halda því fram að þeir flokkar hafi frá upphafi talað fyrir því að hafa 7% neðra þrep og þrepaskipt virðisaukaskattskerfi. Hver er upphafsmaðurinn að virðisaukaskattskerfinu? Hver barðist fyrir einu flötu þrepi í virðisaukaskattskerfinu? Hver var það?  Ég er reyndar ekki hingað kominn til að tala fyrir einu þrepi í virðisaukaskattinum. Mér fannst einfaldlega rétt að benda á að jafnaðarmenn hafa fremstir farið fyrir umræðunni um eitt þrep í virðisaukaskatti. Það er ágætt að halda því til haga í stóra samhenginu. Því er haldið fram að horfa þurfi á tekjutíundirnar. Samt sem áður hefur engum tekist að koma hingað undir þessari umræðu og sýna fram á að lægsta tekjutíundin komi verr frá þessu máli en aðrar. Það er sagt að lægsta tekjutíundin verji hærra hlutfalli af ráðstöfunartekjum sínum til matarinnkaupa en efri tekjutíundirnar. Það er hægt að skoða kjör tekjutíundanna frá mismunandi sjónarhornum. Eitt er að skoða hlutfall af ráðstöfunartekjum og annað að skoða hlutfall af heildarútgjöldum. Þegar skoðuð eru hlutföll af heildarútgjöldum er óskaplega lítill munur á milli tekjutíundanna sem segir okkur að mjög lágt efra þrep er miklu meiri ívilnun til hinna tekjuhærri en þeirra tekjulægri. Þess vegna hef ég svo oft sagt í þessari umræðu: Virðisaukaskattskerfið er ekki gott kerfi til tekjujöfnunar. Skoðum þetta líka út frá hlutfalli af ráðstöfunartekjum. Hér er sagt að bent hafi verið á að neðsta tekjutíundin verji 16–20% í matarinnkaup. En það er í raun og veru alveg sama hvað við skoðum, matarinnkaup eða aðra neyslu, sú tekjutíund ver hærra hlutfalli en hinar af ráðstöfunartekjum sínum vegna þess að hún notar allt sitt svigrúm til neyslu á meðan hærri tekjutíundirnar hafa meira borð fyrir báru. Það er staðreynd málsins.  Þegar við leggjum þetta saman sjáum við að með þeim breytingum sem hér er verið að boða nýtast ráðstafanirnar hlutfallslega best lægstu tekjutíundinni. Kaupmáttaraukningin verður meiri þar en hjá hinum tekjuhærri, enda er það alveg rökrétt ef virðisaukaskattskerfið er á annað borð ásamt með öðrum neyslukerfum ekki gott til tekjujöfnunar. Þannig hefur Viðskiptaráð bent á það að tekjulægsti fjórðungurinn, ef við skoðum hann, muni auka kaupmátt sinn um 0,1% meira en hinir. Menn horfa fram hjá þessu vegna þess að menn hafa engan áhuga á því að ræða málið málefnalega og af einhverri yfirvegun, því miður. Það hefur verið óskaplega dapurlegt að hlusta á röksemdafærsluna hér. Því er haldið fram, meira að segja í þessari umræðu, að ríkisstjórnin vegi að tekjustofnum ríkisins. Ég hvet alla til þess að fletta upp á bls. 69 í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins og skoða tölurnar. Þær tekjuráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gripið til hafa aukið tekjur ríkisins. Og hvernig höfum við notað það viðbótarsvigrúm sem þannig hefur skapast? Við erum að nota það til þess í fyrsta lagi að fara í viðamiklar aðgerðir til að taka á skuldavanda heimilanna. Eins og ég hef áður sagt mun það eitt og sér auka ráðstöfunartekjur heimilanna um 5 milljarða. Og í öðru lagi höfum við hafið afnám á ýmsum sköttum og gjöldum sem lögð hafa verið á heimili og atvinnustarfsemi á undanförnum árum, t.d. breytingar á tekjuskattinum og nú afnám vörugjaldanna. Fleira gæti ég tínt til. Þessar ráðstafanir samanlagt hafa fært um það bil 40 milljarða frá ríkinu til heimilanna. Þetta er ásamt öðru sem hefur gerst í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar. Ég ætla ekki að halda því fram að við höfum ráðið því öllu til lykta. Til dæmis hafa ábyrgir kjarasamningar skipt miklu máli. Þetta allt saman hefur verið grundvöllur þess kaupmáttarvaxtar sem hefur orðið á þessu ári og því síðasta. Og það horfir til þess að áfram muni kaupmáttur ráðstöfunartekna vaxa. Í þeim hlutföllum sem hér eru að öðru leyti nefnd ætla ég að taka eitt lítið dæmi. Það er spurt: Hvað með lágtekjufólk, hvað með þann sem hefur um 200 þús. kr. í mánaðartekjur? Ég tek fram að einungis um 4% allra launþega greiddu skatt í lægsta skattþrepi áður en við breyttum viðmiðunarmörkunum í fyrra, þ.e. einungis um 4% allra þeirra sem greiddu skatt voru með tekjur undir um 240 þús. kr. Horfum samt á málið út frá þeim sem eru með 200 þús. kr. á mánuði og gefum okkur að það sé rétt að 20% af ráðstöfunartekjunum fari í matarinnkaup. Það eru þá 40 þús. kr. á mánuði. Sannarlega ekki há fjárhæð en þetta er ekki dæmi sem ég bjó til, þetta er dæmi sem andstæðingar þessa máls hafa nefnt hér í umræðunni. Menn hafa verið að reikna út áhrif frumvarpsins á matarverð. Fjármálaráðuneytið hefur gert sína útreikninga, við áætlum að matarverð geti hækkað um 2,5%, annað lækkar meira, nettóáhrifin eru kaupmáttaraukning, en við segjum varðandi matinn kannski 2,5%. Viðskiptaráð segir 1,6%, Rannsóknasetur verslunarinnar segir innan við 2,5%, 2,4%. Við skulum nota 2,5%. Það eru þá 1 þús. kr. á mánuði sem maturinn hækkar fyrir þá sem eru með 40 þús. kr. í matarkostnað á mánuði. Sá sem er með 200 þús. kr. og á tvö börn fær 5 þús. kr. hækkun á barnabótum vegna þeirra aðgerða sem við erum að kynna. Það er fimm sinnum hækkunin á matnum í barnabótum. Annað kemur líka til. Eldsneyti lækkar, lyf lækka, föt lækka, húsbúnaður lækkar, húsgögn lækka o.s.frv., allt sem er í efra þrepinu. Raftæki lækka, heimilistæki lækka í verði og svo mætti áfram telja. Það er forsenda þess að kaupmáttur vex. Þegar menn skoða málið út frá þeim staðreyndum sem er að finna í þessu máli ætti að vera auðvelt að leiða það fram að það er ekki tilviljun að útreikningar benda til þess að óháð tekjuhópum séu ráðstöfunartekjur að vaxa og ég hef ekki einu sinni enn nefnt að verðlag mun lækka. Hækkun sykurskattsins á síðasta kjörtímabili lagði ekki bara 3 milljarða á heimilin heldur hækkaði líka verðlag um 0,1%. Því fylgdu hækkanir á verðtryggðum skuldum heimilanna upp á rúmlega 1 milljarð. Voru mótvægisaðgerðir þá kynntar til sögunnar? Menn hafa sagt hér að það sé verið að setja einhvers konar met í skattlagningu á nauðsynjavörur og neyslu. Má ég rifja upp fjárlagafrumvarp ársins 2010? Hér erum við með frumvarp þar sem ríkið verður af 3 milljörðum í tekjur. Þá vorum við með frumvarp þar sem ríkið tók til sín rúma 60 milljarða í nýrri skattlagningu, í nýjum sköttum og í hærri sköttum. Þar varð um það bil 25 milljarða hækkun á neyslusköttum og um það bil 40 milljarða hækkun á öðrum sköttum. Mest af þessu var lagt á heimilin. Mér sýnast reiknimeistarar Samfylkingarinnar halda því fram að 10 milljarðar þýði 100 þús. kr. á hvert heimili. Samkvæmt þeirra eigin reikniformúlu lagði þá vinstri stjórnin 600 þús. kr. á hvert heimili fyrir árið 2010. Þeir sem báru ábyrgð á þeim skattahækkunum hafa lagst gegn hverri einustu skattalækkun sem við höfum kynnt til sögunnar fram til þessa. Þeir hafa lagst gegn því að að vinna að vaxandi kaupmætti, þeir hafa lagst gegn skuldalækkunaráformunum og þess vegna kemur ekki á óvart í þessu máli  
            

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa nokkurri undrun með þessa ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Honum er ekki lagið að auka fylgi við frumvörp sem hann flytur og sé ég mig nauðbeygðan að koma í ræðu á eftir til þess að leiðrétta allar þær missagnir sem hæstv. ráðherra fór með í ræðu sinni og svigurmæli hans í garð míns flokks sem engin innstæða er fyrir. Það eru hrein ósannindi. Það er eiginlega alveg sérkennilegt að hlusta á hæstv. ráðherra, sem kemur hér berrassaður með frumvarp til Alþingis sem hann hefur ekki þingmeirihluta fyrir, byrja á að ata stjórnarandstöðu auri og bera upp á hana upplognar sakir. Það er satt að segja alveg undrunarvert. Ég held að það sé nær að hæstv. ráðherra svari nú einni spurningu sem ég ætla að beina til hans í þessu andsvari: Vissi hæstv. ráðherra áður en hann lagði þetta frumvarp fram að hann hefði ekki þingmeirihluta fyrir því? Vissi hann af hinum skýra fyrirvara sem færður hefur verið í fundargerðabók þingflokks Framsóknarflokksins um fjárlagafrumvarpið og þá sérstaklega þetta fylgifrumvarp? Vissi hann, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, aðstoðarmaður forsætisráðherra, hefur skýrt frá opinberlega, að þingflokkur Framsóknarflokksins hefði í heild gert fyrirvara? Það hefur verið staðfest síðan, m.a. af formanni þeirrar nefndar sem mun fá þetta frumvarp til meðferðar. Ef hæstv. ráðherra vissi það, er þetta frumvarp þá á ábyrgð hans eins? Er það sem sagt lagt hér fram til að reyna að semja um framgang þess við stjórnarandstöðuna? Fyrirvari Framsóknarflokksins lýtur ekki að samþykkt frumvarpsins eins og það er nú útbúið og hann kallar á aðrar aðgerðir. Mér finnst eðlilegt að fjármálaráðherra svari því hér á hvaða vegferð hann er með þetta frumvarp og í hvers konar skógarferð hann er kominn með ríkisfjármálin.

Herra forseti. Það þarf enga kattasmölun í þessu máli eins og þurfti að jafnaði í fyrri ríkisstjórn. Þetta mál var afgreitt úr ríkisstjórn, það var afgreitt úr stjórnarflokkunum og er komið hingað inn vegna þess að það hlaut blessun í báðum þingflokkum. Gera menn fyrirvara varðandi endanlega útfærslu? Mér heyrist það. Hver er sá fyrirvari? Hann er um það að þeim markmiðum sem að er stefnt verði tryggilega náð. Menn áskilja sér rétt til þess að fara vel yfir mótvægisaðgerðirnar og áhrif þeirra. Ég hef engar athugasemdir við það. En grundvallaratriðin standa; við drögum úr bili milli efra og neðra þreps, við afnemum vörugjöld og við förum í barnabætur sem sérstaka mótvægisaðgerð fyrir barnmargar fjölskyldur. Þetta skilar árangri, þeim árangri að kaupmáttur vex, verðlag lækkar og ráðstöfunartekjur duga betur til þess að ná endum saman um hver mánaðamót. Það þarf sannarlega ekki að fara í smölun á borð við þá sem ég veit að hv. þingmaður man vel að var hér reglulegur viðburður á síðasta kjörtímabili og reyndar svo mjög að það dugði ekki til að smala köttunum úr stjórnarflokkunum heldur þurfti að leita út fyrir raðir þeirra til að halda lífi í stjórnarsamstarfinu á þeim tíma. Það er ekkert slíkt uppi á borðum núna.

Virðulegi forseti. Mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra lýsa algjöru frati á fyrirvara þingflokks Framsóknarflokksins og segja að hann lyti bara að útfærsluatriðum varðandi afmarkaða þætti málsins sem er allt annað en það sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa sagt hér í umræðu og í opinberum yfirlýsingum. 
             Það þarf auðvitað að fá að heyra það frá þingmönnum Framsóknarflokksins hvort fyrirvarinn lúti ekki að afstöðu til þess hvort í lagi sé að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Og hæstv. ráðherra hefur hvergi léð máls á því að bæta þurfi betur úr mótvægisaðgerðunum sem hann gerir frekar lítið úr. Ég mun fara betur yfir það í ræðu minni á eftir þar sem ég mun fara yfir aðra þætti þessa máls.

Virðulegi forseti. Þetta er ekkert mjög flókið. Málið er hér inn komið vegna þess að það fór um ríkisstjórn og í gegnum báða stjórnarflokkana. Hefur fjárlagafrumvarp tekið breytingum í meðförum þingsins sögulega séð? Ég man ekki betur. Ég man ekki betur en að við 2. umr. fjárlaga hafi þurft að gera uppfærslur á tekjuhlið og eftir atvikum aðlaganir á gjaldahlið eftir því sem menn hafa séð ástæðu til. Við sendum fjárlagafrumvarpið og önnur mál út til umsagnar til að leita sjónarmiða, til að fá fleiri augu til þess að renna yfir málin. Ég geri alveg eins ráð fyrir því að eins og vant er verði hlustað eftir slíkum umsögnum og að svo lengi sem menn nái meginmarkmiðum sínum sé hægt að taka mark á þeim. Þegar menn eru að vinna að því að bæta hag heimilanna og auka ráðstöfunartekjurnar, styrkja heimilin eftir erfið ár, er 

Herra forseti. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra væri hollt að fara í smölun í Skagafirði, og réttir líka, og hitta þar fyrir framsóknarmenn sem hafa mótmælt þessari hækkun á virðisaukaskatti á matvæli. Það væri ágætt að hann færi bara þvert og breitt um landið og hitti fyrir fólk, hvort sem það væri í smölun eða réttum eða hvar sem það væri, láglaunafólk, almenning í þessu landi, sem þarf að búa við að það sé verið að hækka virðisaukaskatt á brýnustu nauðsynjum. Hæstv. fjármálaráðherra talar um samanburð á milli einstaklinga sem eru með annars vegar 200 þús. kr. í ráðstöfunartekjur og hins vegar 700 þús. kr. Ef við tökum 15% af 700 þús. kr. í ráðstöfunartekjur eru það 105 þús. kr. sem færu þá í matarinnkaup en ef við tökum 20% af 200 þús. kr. væru það 40 þús. kr. Hvað stendur eftir? Horfum á upphæðina sem stendur eftir. 160 þús. kr. standa eftir hjá þeim einstaklingi sem á eftir að framfleyta sér með húsnæði og allar aðrar nauðsynjavörur en mat fyrir þessa lágu upphæð. Hinn einstaklingurinn hefur 595 þús. kr. til þess að veita sér ýmislegt af því sem lækkun vörugjalda mun nú gera fyrir samfélagið. 

Herra forseti. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi. Samkvæmt þessari ræðu hækkaði matarkostnaður hjá þeim sem hv. þingmaður vill verja sérstaklega um 1 þús. kr. vegna þessara breytinga. Og spurt er: Hvað verður með hinar 160 þús. kr.? Já, það er mergurinn málsins, það er kominn tími til að hv. þingmaður átti sig á því að sá einstaklingur sem er í þeirri stöðu ver hinum 160 þús. kr. í neyslu, í ýmsan kostnað, og mergurinn málsins er að sá kostnaður mun lækka. Ef rafgeymir í bílnum bilar þegar frost herjar á okkur eftir nokkrar vikur kostar hann 15 þús. kr. Hann mun þá lækka um 2 þús. kr. eða svo. Fátækt fólk á margt hvert bíla til að komast á milli staða, ekki satt? Vaskur getur bilað, krani getur farið í eldhúsinu. Það er allt með 15% vörugjöld. Hv. þingmaður verður bara að fara að gera sér grein fyrir því hvernig vísitala neysluverðs er samsett. Hún er ekki þannig samsett að hún sé 100% matur. Það er margt annað í vísitölunni og þegar allt það sem er í vísitölunni er tekið með í reikninginn mun hv. þingmaður átta sig á því að þeir sem eru með lægri tekjurnar verja hærra hlutfalli ráðstöfunartekna sinna í neyslu en þeir sem eru með hærri tekjur. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að sá sem hefur 700–800 þús. kr. í tekjur hefur meira svigrúm og það svigrúm nýtist oft og tíðum til að leggja til hliðar. Þess vegna koma breytingar á neyslusköttum sem eru til lækkunar slíkum síður til góða en þeim sem eru með lægri tekjur. Þetta heitir skattalækkun og það er voðalega erfitt fyrir þá sem hafa ekki gert sér í hugarlund að hægt væri að hrinda slíku í framkvæmd að skilja að það kemur öllum til góða. Það kemur lágtekjufólki líka til góða 

Herra forseti. Við sem viljum verja hag láglaunafólks vitum alveg hvað skattahækkanir og skattalækkanir þýða. Það hefur sýnt sig mjög vel frá því að þessi ríkisstjórn kom hér að völdum hverjar áherslur hennar eru í þeim málum. Á síðasta kjörtímabili var farið út í þrepaskipt skattkerfi sem gerði það að verkum að skattbyrðinni var létt á millitekjufólk og láglaunafólk frá því sem var áður þar sem skattbyrðin jókst stöðugt á lágtekjufólk en minnkaði á hátekjufólk. Mér finnst mjög undarlegt að hæstv. ráðherra gefi því langt nef að öll verkalýðshreyfingin varar við þessum aðgerðum ofan í komandi kjarasamninga. Það er ekki nein bábilja að verið sé að vara við þessu. Þegar barnabætur eiga að hækka eitthvað til mótvægis er það líka mjög umhugusunarvert að þær skerðast strax við 200 þús. kr. 

Herra forseti. Þegar vinstri stjórnin sleit hækkun persónuafsláttar úr tengslum við hækkun vísitölu neysluverðs var ekki verið að hugsa um lægst launaða fólkið. Þá rýrnaði persónuafslátturinn í kaupmætti. Það er það sem gerðist. 

Herra forseti. Það er með ólíkindum að heyra hæstv. fjármálaráðherra fárast hér yfir því að á síðasta kjörtímabili hafi þurft að grípa til níðangurslegra, harðra og erfiðra aðgerða til þess að fylla upp í 230 milljarða fjárlagagat. Það er gott að vera eins og hann og láta sig líða á vængjum óminnishegrans og vilja helst ekki muna eftir fortíðinni. Hann vill greinilega ekki muna að það voru ákvarðanir sem rannsóknarnefnd Alþingis sagði að hefðu verið teknar fyrir mitt ár 2006 sem leiddu til þess að jörðin bókstaflega sprakk undir fótum þjóðarinnar. Sá fenrisúlfur sem braut þar fjötrana af og leysti þau öfl úr læðingi var Sjálfstæðisflokkurinn. Þannig að hann ætti aðeins að hugsa hvar upphafið er og hugsa -  Herra forseti. Svo segir hæstv. fjármálaráðherra að það séu engir sem telji að ekki sé nægilega hugað að tekjulægstu hópunum. Hvernig í ósköpunum getur hann sagt það þegar hann stendur hér með eina meginstoð fjárlaganna og tekjuöflunaraðgerða ríkisins í höndunum og annað skipti í 50 ár gerist það að annar stjórnarflokkurinn gerir fyrirvara við málið, með öðrum orðum fylgir hann því ekki skilyrðislaust. Þegar það gerðist 1992 sagði starfandi formaður þingflokks sjálfstæðismanna, Björn Bjarnason, að þetta jafngilti stjórnarslitum. Þannig er málið. Það getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra telji ekki að hann þurfi að smala neinum köttum, kannski af því þetta er kettlingahjörð og hann fer létt með að sópa þeim frá eins og mér sýnist á málflutningi ýmissa stjórnarþingmanna hérna í dag. Þetta er einfaldlega staðreyndin. Hv. fjármálaráðherra viðurkenndi það þó í fyrsta skipti í ræðu sinni áðan að tekjulægstu hóparnir eyða langhæstu hlutfalli af ráðstöfunartekjum sínum  
            

Herra forseti. Einu sinni enn: Af heildarútgjöldum eyða tekjuhóparnir svipuðu hlutfalli í mat. Af ráðstöfunartekjum verja tekjulægstu hóparnir, ekki aðeins í mat heldur í alla aðra neyslu, hærra hlutfalli en hinir. Þess vegna skipta þessar breytingar meira máli og auka kaupmátt tekjulægri hópanna meira heldur en fyrir tekjuhærri hópana, þær skipta meira máli fyrir tekjulága en tekjuháa. Talandi um að minnið sé eitthvað að bregðast mér. Man ég það ekki rétt, alveg örugglega, að hv. þingmaður sat í ríkisstjórninni sem tók við hérna árið 2007.  Það eina góða í raun og veru sem kom fram í máli hv. þingmanns er þetta: Hann kannast þó að minnsta kosti við að hafa farið í skattahækkanir. Hann kannast við það að 2010 hafi skattar hækkað um eða yfir 60 milljarða. Það er gott að menn kannist loksins við það í umræðunni núna. Þá skulum við ræða þá heildarkerfisbreytingu. Ég hef aldrei sagt að ekki hafi verið ástæða til þess að taka verulega til hendinni í ríkisfjármálunum í kjölfar þess að bankarnir hrundu, það þurfti svo sannarlega, enda var Sjálfstæðisflokkurinn strax kominn með efnahagsáætlun í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn haustið 2008 til þess að undirbúa þær aðgerðir. En berum það saman í eðlilegu samhengi við það sem er verið að gera hér. Hér er verið að lækka skatta. En málflutningur hv. þingmanns og flokksmanna hans er sá að verið sé að kynna 

Herra trúr. Ég kannast svo sannarlega við að hafa þurft að grípa til harðra ráða. Auðvitað þurfti að hækka hér skatta. Hæstv. fjármálaráðherra sagði undir lok sinnar ræðu að það hefði verið nauðsynlegt. Það er aldeilis rétt. Ég var í þeirri ríkisstjórn. Það var Sjálfstæðisflokkurinn líka. En það var ekki hægt að nota hann. Sjálfstæðisflokkurinn glúpnaði þegar hann horfði inn í myrkrið. Hann hafði engin ráð. Það var þess vegna sem það urðu ríkisstjórnarskipti. Það var einfaldlega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn bilaði í hnjánum. Það var ekki hægt að vinna með honum til þess að róa þjóðinni út úr þessum brimskafli. Það er  
            

Virðulegi forseti. Ég held að ólíklegt sé að við náum að gera upp allan þennan tíma hér. Ég geri aðeins athugasemd við að hv. þingmaður skildi saka mig um minnisleysi þegar hann vildi skauta mjög létt yfir aðkomu sína að ríkisstjórninni sem hann vildi skella allri skuldinni á. 

Herra forseti. Kjósendur eiga nú kannski eftir að láta sitt álit í ljós oftar í Íslandssögunni en 2013. Ef til vill ætti hæstv. fjármálaráðherra að hafa það í huga. Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra flutti hér hneykslanlega ræðu áðan sem er að mínu mati ekki við hæfi ef ráðherra ætlar sér að ljúka langri og tiltölulega málefnalegri umræðu sem er búin að standa í tvo daga um frumvarp. Hann gerir það ekki með því að nota nánast allan ræðutíma sinn í skítkast og ausa úr skálum reiði sinnar yfir stjórnarandstöðuna, að þeim sem aðallega hafa borið uppi umræðuna. Nú kann vel að vera að hæstv. fjármálaráðherra sé svona úfinn innra með sér en það gengur ekki að taka út reiði sína í garð Framsóknarflokksins á stjórnarandstöðunni. Getur verið að fjármálaráðherra sé svolítið pirraður þessa dagana vegna þess að samstarfsflokkurinn hefur ekki alveg spilað með? Kyngir ekki alveg, kokgleypir ekki skattstefnu Sjálfstæðisflokksins sem kemur hér fram í sinni tærustu og ómenguðustu mynd. Það er alltaf rangt að gera mönnum upp skoðanir og fara rangt með eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði t.d. í tveim setningum, báðum hneykslanlegum að mínu mati. Hann sagði annars vegar að stjórnarandstaðan væri einfaldlega á móti því að bæta kjör heimilanna, þeir sem hefðu andæft þessu frumvarpi, við værum bara almennt á móti því að bæta kjör heimila í landinu, lífskjör í landinu. Þetta sagði hæstv. fjármálaráðherra. Þetta er auðvitað hneykslanlegt. Okkur getur greint á um leiðir. Okkur getur greint á um það hvort tiltekin ráðstöfun, tiltekið frumvarp, sé til góðs eða ills í þessum efnum, en að ætla hvert öðru þær hvatir að við séum í stjórnmálum af því að við viljum láta illt af okkur leiða fyrir fólkið í landinu er nú frekar langt gengið, verð ég að segja, herra forseti. Síðan datt hæstv. ráðherra í Heimdallarstílinn og sagði að vinstri menn væru alltaf á móti því að lækka skatta. Alltaf. Og það hefði komið í ljós í fyrra, við hefðum verið á móti öllum breytingunum í fyrra, sem er rangt. Það er bara ósköp einfaldlega þannig. Hann nefndi að við hefðum verið á móti lækkun tryggingagjaldsins. Ekki man ég það nú. Ég man hitt að ég benti á að lækkun tryggingagjaldsins væri ekki neitt neitt. Hver var hún í fyrra? 0,1 prósentustig á sama tíma og ríkið hirti yfir til sín frá Atvinnuleysistryggingasjóði, frá Fæðingarorlofssjóði og frá Ábyrgðasjóði launa upp undir 10 milljarða. En atvinnuleysistryggingagjaldið var ekki lækkað í takt við lækkandi atvinnuleysi. Það gagnrýndum við. Það er ekki að vera á móti lækkun, þvert á móti. Nefndur var tekjuskatturinn. Við gagnrýndum fyrst og fremst að tekjuskatturinn var ekki lækkaður á tekjulægsta fólkið. Lágtekjuþrepið sat eftir. Það þýddi ekki þar með að við gætum ekki hugsað okkur lækkun á tekjuskatti ef hún væri rétt útfærð. Þannig gæti ég haldið áfram. Hitt er rétt að við töldum ekki ástæðu til þess að stórlækka tekjur ríkissjóðs af veiðigjaldi eins og afkoma sjávarútvegsins er að leiða í ljós núna að var ekki ástæða til, alla vega ekki að ganga jafnt langt og ríkisstjórnin gerði. Sömuleiðis að fella niður á einu bretti auðlegðarskattinn. Við lögðum til að hann yrði lagfærður, honum yrði breytt, mætt yrði þeirri gagnrýni að tekjulágt fólk með verðmætt húsnæði sem myndaði að uppistöðu til stofninn fyrir auðlegðarskattinn fengi frádrátt þannig að það væri minni líkur á því, minni hætta á því að menn lentu í því að greiða skattinn í stórum stíl án þess að hafa tekjur af eignum sínum. Það er annað sjónarmið en hæstv. fjármálaráðherra gerir okkur hér upp. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra bæti ekki stöðu sína með þessu, hvort sem það er pirringur út í samstarfsflokkinn eða kannski óánægja með það hvernig verkalýðshreyfingin bregst við sendingum hans sem veldur því að hann er frekar geðstirður og úfinn hér í umræðum í dag sem hann á nú alla jafnan ekki vanda til. Því oft og iðulega er hægt að eiga málefnaleg og yfirveguð orðaskipti við hæstv. fjármálaráðherra. Alþýðusambandið hefur sent frá sér yfirlýsingu þar sem segir ósköp einfaldlega að fjárlagafrumvarpið og skattafrumvörpin séu aðför að launafólki. Já, það getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra líki það ekki vel, en það eru greinilega fleiri en við sem hafa ýmislegt við þennan málatilbúnað að athuga. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti að eiga orðaskipti við okkur á öðrum nótum en þessum, sérstaklega ef hann vill greiða götu sinna mála og vinna frekar með þinginu en á móti því nema það sé orðið að markmiði 

Herra forseti. Hvaða tilefni er til þess að bera saman þær skattkerfisbreytingar sem nú er verið að kynna til sögunnar við það sem áður hefur verið gert? Er ég að gera það að eigin frumkvæði, án tilefnis? Nei. Tilefnið er það að stjórnarandstæðingar hafa haldið því fram í þessari umræðu að hér sé á ferðinni mesta skattahækkun á nauðsynjavörur í Íslandssögunni. Það er tilefnið. Þá bendi ég á einfaldlega á þá staðreynd að á árinu 2010 voru neysluskattar hækkaðir um u.þ.b. 25 milljarða. Í þessu máli lækka neysluskattar, þegar allt er tekið saman, um 3 milljarða. Þetta er samhengi hlutanna. Það var hv. þm. Helgi Hjörvar sem hóf þessa umræðu. Það er ágætt að ég fái að taka þátt í henni. Ég er ekki að tilefnislausu að rifja það upp hvernig áherslur fyrri stjórnar voru í skattamálum, ég vil bara halda því til haga sem rétt er í þessu efni. Varðandi ósannindi og rangfærslur hefur nú farið svo mikið fyrir því í þessari umræðu að ég kemst ekki í hálfkvisti við þá sem lengst hafa gengið, jafnvel þótt því sé haldið upp á mig að hafa ekki farið að öllu leyti með rétt mál hér áðan. Hafi ég sagt að vinstri flokkarnir væru alltaf á móti skattalækkun skal ég halda mig við það sem ég var raunverulega að vísa til sem er að vinstri flokkarnir hafa verið á móti öllum skattalækkunum þessarar ríkisstjórnar. Það er uppistaðan. Nú skal ég óska eftir því að menn rifji það upp hvaða skattalækkanir það eru sem menn eru sérstaklega ánægðir með. Ekki er það tekjuskatturinn. Ekki er það auðlegðarskatturinn. Ekki er það veiðigjaldið. Ekki er það neitt af því sem mestu skiptir fyrir heimili og atvinnulíf. Ekkert af því. Annað er einhver, fyrirgefið orðbragðið, tittlingaskítur. Þetta eru einhver formlegheit 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra fer enn í samanburð við skattaaðgerðir sem voru lögfestar á árinu 2009 til þess að stemma stigu við geigvænlegum hallarekstri ríkissjóðs sem ella hefði orðið og varð auðvitað á árinu 2010. Þarf að rifja þetta upp fyrir hæstv. fjármálaráðherra? Hallinn á ríkissjóði 2009 varð 140 milljarðar kr. á þágildandi verðlagi, eftir að búið var að grípa til upp undir 25 milljarða aðgerða á miðju ári 2009, upp undir 50 milljarða aðgerða á ársgrundvelli því þær tóku til seinni helmings ársins. Reyndar var þessi útkoma, 140 milljarðar, ívið betri en menn höfðu óttast, m.a. vegna þess að inn komu hagkvæm einskiptisviðskipti. Lengi vel var talið að hallinn stefndi hátt í 200 milljarða. Hann hefði farið í 170–180 milljarða ef ekki hefðu verið þessar aðgerðir strax á miðju ári 2009 sem menn af framsýni réðust strax í, sem betur fer. Ég geri ráð fyrir því, þrátt fyrir það hvernig hæstv. fjármálaráðherra talar, að hann sé sæmilega að sér í reikningi. Hann er væntanlega fljótur að reikna það út hversu hratt skuldir ríkisins hefðu orðið óviðráðanlegar ef þessi halli hefði fengið að standa í mörg ár. Eða þykir honum ekki nóg um skuldasöfnunina sem þó varð? Og er hæstv. fjármálaráðherra ekki sammála því að það hafi verið gríðarlega mikilvægt, um leið og það var auðvitað alveg óhemjulega erfitt átak, að ná þessum stóru tölum svona hratt niður að ríkissjóður var kominn nokkurn veginn í jöfnuð árið 2013 og skuldirnar hættar að aukast? Sagan mun svo að lokum dæma þetta, þar á meðal þá staðreynd sem kann líka að vera einn þáttur í viðkvæmni hæstv. ráðherra að hann leggur hér fram fjárlagafrumvarp og ríkisfjármálaáætlun sem sýnir 

Herra forseti. Við bentum á valkost. Ég ætlaði reyndar ekki að fara mjög djúpt í þá umræðu sem átti sér stað um áherslur í skattamálum á síðasta kjörtímabili. Ég hef þegar gert grein fyrir því hvers vegna ég sá mig knúinn til þess að rifja þetta upp, það var til þess að setja í samhengi hlutina sem er verið að rugla með í þessari umræðu. Við bentum á valkost við þá skattahækkunarleið sem farin var. Við bentum á aðrar leiðir, en þessi varð ofan á og hún hafði tímabundið meiri hluta í þinginu. Gott og vel, það var niðurstaðan. Niðurstaðan var sú að leggja auknar byrðar á heimili og atvinnulíf við mjög erfiðar aðstæður. Afleiðingin var sú að einkaneysla hélt áfram að dragast saman, skuldir heimilanna urðu því sem næst óviðráðanlegar og atvinnulífið hætti að fjárfesta. Allt fyrirséð og samkvæmt því sem við höfðum spáð. Nú erum við komin á árið 2014. Við erum að vinna í því að létta af sköttum og byrðum af heimilunum. Það sem ég færði fram undir lok umræðunnar var að það er rangt sem sagt hefur verið í þessari umræðu að í þessum aðgerðum felist skattahækkun. Það er rangt. Þeir sem vilja raunverulega taka málefnalega umræðu um áhrif þessara frumvarpa lenda í rökþroti með þann málflutning að skattalækkun sé skattahækkun. Það er bara þannig. Það er auðvelt að taka sér þá stöðu í þessu máli að leggjast eingöngu gegn þeim hluta aðgerðanna sem hækkar skatta, en dásama allar aðgerðir sem lækka skatta. Mér finnst það óábyrgt. Mér finnst það í besta falli tilraun til þess að slá sig til riddara hér. Í versta falli er það hræsnaraskapur vegna þess að í sjálfu sér er ekki boðið upp á neina heildarlausn með slíkum málflutningi. Við náum hér fjölmörgum markmiðum í einu. Eitt er það að ná jöfnuði í ríkisfjármálin, hætta skuldasöfnuninni 

Herra forseti. Það er alveg rétt. Sjálfstæðisflokkurinn bauð upp á valkost, hann var með aðrar hugmyndir. Við skulum endilega ræða það vegna þess að það hefur gildi gagnvart umræðum um ríkisfjármál og hagstjórn að ræða þá möguleika sem menn telja vera í stöðunni og hvernig þeir vilja takast á við vandamál þegar þau koma upp. Sjálfstæðisflokkurinn bauð fyrst og fremst upp á þann valkost að seilast í framtíðarskatttekjur ríkis- og sveitarfélaga út úr lífeyrissjóðakerfinu.  Þá hefði sú kynslóð sem var ábyrg fyrir hruninu, í yfirfærðri merkingu þess orðs, hlíft sjálfri sér við að taka á sig óþægindin en látið börnin og barnabörnin borga reikninginn. Upp að vissu marki er Sjálfstæðisflokkurinn enn á sömu braut. Hann er að lækka skatta og slær um sig með því, situr í staðinn uppi með afkomu á ríkissjóði sem er í járnum næstu þrjú árin og enga niðurgreiðslu skulda að nafnverði - það lækkar lítillega sem hlutfall af vaxandi landsframleiðslu en ekki að nafnvirði. Staðan er erfiðari inn í framtíðina í staðinn. Við erum lögð af stað inn á þá ábyrgðarlausu braut að hafa það gott í núinu, hlífa okkur sjálfum, en ætla framtíðinni að takast á við vandann. Það er ekki mikil reisn yfir því, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Við skulum endilega taka okkur góðan tíma, herra forseti, hér á Alþingi á næstu dögum og vikum til að ræða þessi mál í þaula því þau skipta máli.

Virðulegi forseti. Hin sérkennilega ræða hæstv. fjármálaráðherra áðan kallar óhjákvæmilega á að ég fari yfir þær missagnir sem úði og grúði af í máli hans. Það er engin hræsni í því fólgin. Fyrst varðandi síðustu orð hæstv. fjármálaráðherra, að gagnrýna ýmsa þætti þessara tillagna er lúta að álögum á lágtekjufólk sérstaklega í gegnum hækkun matarskatts en lýsa ánægju með aðra þætti eins og afnám vörugjalda - vegna þess að það hefur verið sýnt fram á það með talnadæmum að ef hæstv. fjármálaráðherra hefði hugrekki til að ganga áfram í átt til einföldunar í skattkerfinu, fækka undanþágum, væri þar nægt svigrúm og nægar matarholur til þess að standa undir útgjöldum við lækkun vörugjalda. Söguleg upprifjun: Það er alveg rétt að fjármálaráðherra Alþýðuflokksins lagði á virðisaukaskatt í einu þrepi, en það var Alþýðuflokkurinn og aðrir flokkar sem stóðu að stofnun Samfylkingarinnar sem samþykktu lækkun matarskatts í árslok 1994 vegna þess að um það hafði náðst samkomulag við verkalýðshreyfinguna. Um það var víðtæk samstaða meðal allra flokka sem síðan urðu að Samfylkingunni. Allir þessir flokkar greiddu líka atkvæði með lækkun þessa sama skatts niður í 7% í ársbyrjun 2007. Það stendur því ekki steinn yfir steini í söguskýringu hæstv. fjármálaráðherra að þessu leyti. Það stendur ekki heldur steinn yfir steini í skýringum hans hvað varðar afstöðu okkar í Samfylkingunni til skattamála hér á síðasta ári. Það er svolítið sérkennilegt að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki fyrir því einu sinni að leggja á minnið hver afstaða stjórnarandstöðuflokka er í skattamálum í hans eigin ráðherratíð í svo stuttri fortíð. Við studdum lækkun tryggingagjalds á síðasta ári, hefðum viljað sjá hana meiri. Við studdum lækkun tekjuskatts um 5 milljarða, lögðum fram breytingartillögu um útfærslu þess skatts þannig að allra ríkasta fólkið nyti þess ekki heldur mundi þungi ávinningsins lenda hjá fólki með á bilinu 250–600 þús. kr. Hæstv. fjármálaráðherra og hans lið hafnaði þeirri breytingartillögu en við náðum samt að beygja þá undir lokin, með tilstyrk verkalýðshreyfingarinnar, með breytingum sem voru gerðar 21. desember. Hæstv. fjármálaráðherra ætti nú að muna þessa hörmungarsögu skattbreytinga sinna þegar hann var hrakinn til baka með jólagjafirnar sínar til allra ríkasta fólksins í landinu, með tilstyrk verkalýðshreyfingarinnar og stjórnarandstöðunnar. Þetta um afstöðu Samfylkingarinnar til skattbreytinga á síðasta ári. Við höfum stutt skattalækkanir þessarar ríkisstjórnar þegar þær hafa verið málefnalegar. Í þriðja lagi: Ekki er hægt að flytja hér svona ræður sem bera vitni lýðskrums og einskis annars um að vinstri menn séu alltaf á móti skattalækkunum og síðan hækki þeir skatta alveg án tillits til efnahagslegra aðstæðna. Það voru ástæður fyrir skattahækkunum á síðasta kjörtímabili. Það liggur líka fyrir að sjö af tíu tekjubilum komu betur út kaupmáttarlega séð vegna aðgerða síðustu ríkisstjórnar en ekki. Það voru bara þrjú hæstu tekjutíundarbilin sem komu verr út vegna þess að kaupmáttarrýrnun var óhjákvæmileg á síðasta kjörtímabili. Það ætti hæstv. fjármálaráðherra að viðurkenna og sýna manndóm í sér til þess. Þetta eru staðreyndir sem liggja fyrir í greinargerð. Ég get líka sagt að við fórum aldrei, í öllum niðurskurðinum og aðhaldsaðgerðunum, jafn langt og fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins lagði til í niðurskurðaraðgerðum í velferðarkerfi á fyrstu vikunni eftir hrun. Þannig að við getum horft til baka með þessa heildarmynd þokkalega sátt við okkar hlut. Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að á þessu ári munu tekjutengd framlög til íslenskra heimila nema 17 milljörðum úr ríkissjóði. Í tíð síðustu ríkisstjórnar fóru þau aldrei undir 25 milljarða á sambærilegu verðlagi og eitt árið yfir 30. Með öðrum orðum: Tilfærslur þessarar ríkisstjórnar eru frá tekjutilfærslum sem nýtast best heimilum sem lítið hafa á milli handanna og yfir til auðugustu heimilanna eins og sést best á skuldaniðurfærsluævintýrinu mikla og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um að neita að undanskilja ríkustu Íslendingana frá því. Ákvörðun miðstjórnar Alþýðusambandsins í dag segir svo allt sem segja þarf um aðför ríkisstjórnarinnar að launafólki. Það getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra þrasi við okkur 

Herra forseti. Þegar unnið er að skattalækkunum og sérstaklega fyrir tekjulægstu hópana er eitt sem skiptir máli varðandi svigrúm ríkisins til aðgerða, það er þetta hér: Tekur ríkið yfir höfuð einhvern tekjuskatt af viðkomandi tekjuhópi? Þegar við erum að tala um tekjuhópa í kringum 200 þús. kr. hefur ríkið ekki úr miklu að spila. Það tekur engan tekjuskatt. Einungis er greitt útsvar af slíkum tekjum og upp undir 240 þús. kr., eða þar um bil, eins og staðan var undir lok síðasta árs. Það var því mjög holur hljómur í þeirri gagnrýni sem fram kom á þeim tíma að það væri ekki nægilega mikið að gert fyrir fólk með allra lægstu launin vegna þess að það var ekki úr neinu að spila. Aðgerðirnar voru hins vegar þannig smíðaðar að þær léttu sköttum af þeim sem höfðu fengið á sig auknar byrðar. Síðan er því haldið fram hér að sjö af tíu tekjubilum hafi komist betur frá skattbreytingunum á síðasta kjörtímabili en ef þær hefðu ekki komið til sögunnar. Það er auðvitað alveg ótrúleg skýring vegna þess að tekjuskattsprósentan var hækkuð á alla yfir um 240–250 þús. kr., tekjuskattsprósentan var hækkuð og svo kom þriðja þrepið á þá sem voru þar enn fyrir ofan, um 700 þús. kr., og um tíma hafði persónuafslátturinn verið slitinn úr tengslum við vísitölu neysluverðs. Það er því með einhverjum óskiljanlegum reiknikúnstum sem menn geta fengið það út að það að hækka tekjuskattsprósentuna og afnema verðtryggingu persónuafsláttar komi sér betur fyrir sjö af tíu tekjubilum. Auðvitað stenst það 

Virðulegi forseti. Ég get bara bent hæstv. fjármálaráðherra á rannsókn Þjóðmálastofnunar Háskóla Íslands þar sem þetta kemur skýrt fram. Þar er það rakið í smáatriðum hvernig sjö af tíu tekjubilum komu betur út vegna aðgerða síðustu ríkisstjórnar. Hæstv. fjármálaráðherra verður þá að eiga fræðilegan ágreining við þá stofnun. Hæstv. ráðherra hefur aldrei haft fyrir því að kynna sér tillögur okkar frá því í fyrra, hann bullar alveg út í eitt um efnislegt inntak þeirra. Við lögðum fram fjármagnaðar tillögur um það hvernig hægt væri að mæta lægstu tekjuhópunum en við gerðum breytingar. Við studdum tillögu hans um að 5 milljarðar færu til að bæta hag meðaltekjuhópa. Við komum með breytingartillögu: Í staðinn fyrir að lækka prósentuna og þar með tryggja langmestu peningana til langríkasta fólksins lögðum við fram aðra útfærslu sem fól í sér að hækka neðri mörkin í þrepinu þannig að þorri ávinningsins kæmi hjá fólki strax við 250 þús. kr. og sneiddist síðan út þannig að hann yrði að engu við 600 þús. kr., þannig að þorri fólks á meðaltekjum mundi koma miklu betur út. Þetta var miklu skynsamlegri leið til að ráðstafa 5 milljörðum en leiðin sem hæstv. fjármálaráðherra fór. En hann vildi ekki feta þessa leið vegna þess að hún kom ekki nógu vel út fyrir vini hans. Fólkið með 800 þús. kr. og yfir, það fékk nefnilega 4.500 kr. út úr breytingunni sem hann lagði til en fólk með 300 þús. kr. bara 500 kall. Það er þessi grundvallarveikleiki sem lá í tillögum ríkisstjórnarinnar. Við lögðum fram breytingartillögu. Henni var hafnað. Við studdum samt breytinguna en við studdum eindregið þá niðurstöðu sem á endanum varð ofan á, eftir að Alþýðusambandið hafði haft vit fyrir ríkisstjórninni og gert hana heimaskítsmát í þessum ósanngjörnu útfærslum sínum. Það er lágmark að hæstv. fjármálaráðherra fari með rétt mál þegar hann vogar sér hér úr ræðustól að rekja afstöðu annarra stjórnmálaflokka til skattbreytinga.

Herra forseti. Það er ágætisbyrjun að nú er formaður Samfylkingarinnar farinn að kannast við að ríkisstjórnin sé að lækka skatta. Það er ágætisbyrjun á því sem fram undan er, að nú hefur það loksins verið viðurkennt að þær aðgerðir sem við vinnum að hér feli í sér skattalækkun en ekki skattahækkun eins og staglað hefur verið á í umræðunni. Varðandi breytingarnar sem gerðar voru í fyrra þá er það alveg rétt að við vildum vinda ofan af skattahækkun á þá sem mestar byrðar höfðu axlað hjá vinstri stjórninni með nýjum sköttum. Það er alveg rétt, við vildum vinda ofan af ósanngjörnum skattkerfisbreytingum. Reyndar verð ég að segja að ég furða mig á þeirri nálgun, sem mér finnst heyrast of oft hér í ræðustól, að skipta samfélaginu upp í hópa, vini og óvini; þetta eru þeir sem við viljum berjast fyrir, okkur er sama um hina o.s.frv. Hér var nefnd fjölskylda með 800 þús. kr. í tekjur. Það er ekki fólkið sem Samfylkingin vill berjast fyrir. Það er ágætt að vita það. Það eru sem sagt hjón með meðallaun. Það er ekki fólkið sem Samfylkingin, kennarar til dæmis, hjón í kennslu með 800 þús. kr., ætlar að leggja sig eftir að bæta kjörin hjá ef ég skil þetta rétt Hv. þingmaður sagði hér að þeir sem væru með 800 þús. kr. í heimilistekjur, eins og ég skildi það, hefðu alls ekkert átt að fá neina kjarabót með skattalækkunum  Ég sé að hv. þingmaður er ósáttur við þetta. Það er þá ágætt að hann komi hingað upp og geri grein fyrir því að þau heimili sem eru með tvöföld meðallaun eigi inni skattalækkun eftir síðasta 

Virðulegi forseti. Það er rétt að útskýra þetta aftur fyrir hæstv. fjármálaráðherra, skattatillögur Samfylkingarinnar frá því í desember í fyrra. Þær fólu í sér að í stað þess að þunginn væri lagður á þá sem mest voru með milli handanna, svo að fólk með 800 þús. kr. og yfir fengi 4.800 kr. í skattalækkun en fólk en með 300 þúsund fengi 500 kr., þá lögðum við til að höfuðþunginn yrði þannig að mestur ábati kæmi út hjá fólkinu á bilinu 250–600 þús. Kennari var þá 

Herra forseti. Ég ætla að ræða frumvarp á þskj. 2 og ekki annað. Þó vil ég taka fram að ríkisstjórnin á síðasta kjörtímabili stóð í ströngu og ég viðurkenni það sem hún gerði gott, en margt gerði hún slæmt. En ég viðurkenni að það var ekki auðveldur barningur og gef þeim mitt hrós fyrir það. Umræðan hér hefur því miður verið á dálítið neikvæðum nótum, herra forseti, ég verð nú að segja eins og er. Mér finnst þetta nefnilega sérstaklega mikið fagnaðarefni. Ég er viss um að þingmenn og fylgjendur flestra stjórnmálaflokka eru ánægðir með að vörugjöldin séu lögð af. Ég hugsa að fáir mæli því flókna, dýra og ósanngjarna kerfi bót. Ég efast um að nokkur mæli því bót. Mér finnst því að hv. þingmenn ættu rétt aðeins að taka upp brosið og brosa pínulítið framan í veröldina af því að við erum að leggja niður vörugjöldin. Umræðan hefur mjög mikið snúist um matarskattinn sem er íþyngjandi fyrir fjölskyldurnar, minna en vörugjöldin eru jákvæð fyrir fjölskyldurnar. Það merkilega er að vörugjöldin eru líka á matvörum. Það hefur verið reiknað út að matvörur muni ekki hækka um 4,7% eins og hækkun virðisaukaskattsins gefur tilefni til, heldur muni þær hækka um 1,6–2,6%. Þetta er einhvers staðar á þessu bili. Kjúklingakjöt sem kostar 1.000 kr. kílóið mun hækka um 47 kr. Ég hugsa að þegar upp er staðið verði þetta ekki eins óskaplegt og sumir halda, að þeir bara geti ekki farið út í búð og keypt mat. Þannig getur maður áfram talið. Frumvarpið léttir sköttum af heimilunum um 20 þús. kr. á hvert heimili, að meðaltali að sjálfsögðu. Þegar barnabæturnar bætast við eru þetta 28 þús. kr. á hvert heimili, sem staða þeirra batnar. Ég get ekki séð annað, herra forseti, en að við getum verið ánægð með þetta og glaðst. Þetta er skattalækkun. Svo er annað: Það verður gífurleg einföldun. Ég hugsa að 200 manns vinni í því að leggja vörugjöldin á. Í öllum innflutningsfyrirtækjum situr fólk sem veit allt um vörugjöld, aðdáunarverð þekking. Hinum megin eru svo tollverðir sem vita allt um vörugjöld, aðdáunarverð þekking. Því miður verð ég að segja, eins og þegar erfðafjárskatturinn var lagður af, að það tapast heilmikil þekking við að leggja vörugjöldin niður. Öll sú þekking sem þetta ágæta fólk hefur aflað sér um vörugjöld dettur dauð niður og verður einskis virði. En við þurfum náttúrlega að sjá til þess að störf skapist annars staðar, það þarf að vinna að einhverju sem er þjóðhagslega hagkvæmt en ekki vera að reikna út skatta. Hér hefur nokkuð verið rætt um fyrirvara hv. þingmanna Framsóknarflokksins. Ég bendi á að tekjuhluti fjárlagafrumvarps hefur aldrei komið svona snemma fram, aldrei. Þess vegna er kannski viðbúið að menn séu ekki eins vel inni í því þegar það er kynnt og ella. Það gerir að verkum að menn geta ekki samþykkt það svona blint, í þeim ágæta þingflokki háttvirtum. Það er fyrir mér skýringin á því af hverju framsóknarmenn eru með fyrirvara, ekki það að þeir séu á móti fjárlagafrumvarpinu sem slíku, en tekjuhlutinn hefur aldrei verið lagður fram svona snemma. Ein kona hringdi í mig í morgun, önnur sendi mér e-mail í gær, og sagðist aldrei hafa keypt heimilistæki. Önnur þeirra hafði fengið heimilistæki notuð frá börnunum sínum, sem eru þá væntanlega með betri lífskjör. Ég benti henni á að nú mundu þau væntanlega kaupa hraðar og oftar heimilistæki af því þau lækka svo mikið í verði, 17–20%, og þess vegna fengi hún nýrri tæki í framtíðinni. Hin leigir íbúð með heimilistækjum og ég geri ráð fyrir að inni í leigunni sé verðið á heimilistækjunum. Ef það lækkar um 20%, útreikningar sýna reyndar að húsnæði 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum sem snúa að tekju- eða gjaldahlið ríkissjóðs í samræmi við forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015. Rétt er að vekja athygli á því að í frumvarpinu eru ekki lagðar til verðhækkanir á krónutölugjöldum eins og gengið er út frá í tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins. Samhliða þessu frumvarpi er lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um virðisaukaskatt og vörugjald, auk mótvægisaðgerða í formi breytinga á ákvæðum tekjuskattslaga um barnabætur. Meginástæða þess ósamræmis sem ég vísa til er sú staðreynd að hér er verið að leggja fram í fyrsta sinn tekjuöflunarfrumvörpin og fjárlagafrumvarpið í septembermánuði og frágangur á tekjuöflunarfrumvörpum tók ívið lengri tíma en frágangur fjárlagafrumvarpsins sjálfs sem varð að ljúka í júnímánuði en í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir eilítið annarri útfærslu um þessi mál eins og ég hef vikið að. Breytingarnar eru þó fyrst og fremst til hagsbóta fyrir skattgreiðendur. Það atriði sem ég nefni hér strax í upphafi, um krónutölugjöld og skatta, var þó nokkuð til umræðu undir lok síðasta árs og varð tilefni yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um að á kjörtímabilinu mundu slík gjöld og slíkir skattar ekki verða hækkaðir umfram verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands. Það þýðir að loforðið stóð til þess að gjöldin yrðu ekki hækkuð nema í mesta lagi um 2,5%. Með þeim breytingum sem gerðar voru síðastliðið vor á þessum gjöldum í samræmi við yfirlýsingu sem fram kom í desembermánuði var dregið úr hækkun fyrir árið 2014 og slegin af áform um 3% hækkun gjaldanna og 1% tekið af þeirri hækkun. Það hefur gilt frá því að þau lög tóku gildi. Nú liggur það fyrir að á næsta ári er lagt upp með að það verði engin hækkun. Það er ákveðið umhugsunarefni fyrir okkur í þessu samhengi hvort það er eðlilegt að ríkið áskilji sér ávallt hækkun á slíkum gjöldum í samræmi við vænt verðlag vegna þess að slíkar breytingar eru á sinn hátt til þess fallnar að láta verðbólguspár, jafnvel þótt þær séu umfram þau markmið sem við höfum sett okkur opinberlega, rætast. Þannig má halda því fram að ríkið eigi að jafnaði að sýna það fordæmi að reyna að halda aftur af slíkum hækkunum og hafa til hliðsjónar verðbólgumarkmiðin í landinu. Hin hliðin á þessu er sú að með því rýrna krónutölugjöld og skattar mögulega að raungildi yfir tíma. Það verður að vera hluti þeirrar umræðu hvernig eigi þá að bregðast við því fari menn illa út af sporinu hvað það snertir að halda aftur af verðbólgunni. Meginefni þessa frumvarps eru af ólíkum toga og ég mun nú fjalla um hvert þeirra fyrir sig. 1. Starfsendurhæfingarsjóðir. Fyrst ber að nefna að lögð er til framlenging á ákvæði laga um tryggingagjald sem kveður á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2015. Sambærilegt ákvæði hefur verið í gildi fyrir árin 2013 og 2014, m.a. með hliðsjón af sterkri stöðu VIRK, en varasjóður VIRK var orðinn tæplega 2,3 milljarðar kr. í árslok 2013 eða um 1 milljarði kr. hærri en rekstrarkostnaður sjóðsins það ár. Miðað við núgildandi tryggingagjaldsstofn mundi 0,13% hlutdeild fela í sér 1,3 milljarða kr. framlag úr ríkissjóði á ári en með þessari breytingu er komið í veg fyrir að þau falli til á árinu 2015. Verði frumvarpið að lögum mun afkoma ríkissjóðs verða sem því nemur betri en ella hefði orðið. 2. Hlutdeild lífeyrissjóða í tekjum af almennu tryggingagjaldi til jöfnunar og lækkunar örorkubyrði. Áformað er að taka það fyrirkomulag sem nú er í gildi varðandi jöfnun og lækkun örorkubyrði með aðkomu ríkisins til heildarendurskoðunar. Því er lagt til að 0,325% hlutdeild lífeyrissjóða í tekjum af almennu tryggingagjaldi til jöfnunar og lækkunar örorkubyrði lífeyrissjóða verði lækkuð árlega um 20%, í fyrsta sinn 2015, þar til hlutdeildin hefur fjarað út á árinu 2019. Áhrif þessarar breytingar fela í sér 312 millj. kr. útgjaldalækkun fyrir ríkissjóð frá fjárlögum yfirstandandi árs, 2014. Um þetta er það að segja að framlag ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða á rætur sínar að rekja til samkomulags sem gert var í tengslum við gerð kjarasamninga á sínum tíma og hefur ríkissjóður greitt á tímabilinu um það bil 20 milljarða til lífeyrissjóðanna til að létta þeim það verkefni að deila örorkubyrðinni, jafna hana milli lífeyrissjóða. Á þeim tíma var staða ríkissjóðs mjög sterk. Það eru allt aðrar horfur í ríkisrekstrinum í dag og ríkisfjármálin eru í járnum. Mín skoðun er sú að við þurfum að taka þetta samkomulag frá þeim tíma upp til heildarendurskoðunar, eins og hér er boðað, og finna aðrar leiðir fyrir lífeyrissjóðina til að takast á við þennan vanda. Þar er ekkert útilokað fyrir fram, en eins og nú horfir í fjármálum ríkisins þykir það ekki vera verjandi að halda fyrirkomulaginu óbreyttu til framtíðar. Eins og ég segi er ekkert fyrir fram útilokað varðandi útfærslu við þá heildarendurskoðun. Það má sjá ýmislegt fyrir sér. Það að lögfesta heimild fyrir lífeyrissjóðina til að deila þessari byrði sín í milli er ein útfærsla, að taka það til skoðunar hvort rétt sé að beita sömu tryggingafræðilegu útreikningum fyrir alla sjóði alveg óháð örorkubyrði er annað sem hlýtur að koma til skoðunar og eflaust margt fleira sem ég ætla ekki að reyna að tæma hér í stuttu máli. Aðalatriðið er að ríkið telur þörf á heildarendurskoðun þessa fyrirkomulags. 3. Breyting á lægsta þrepi tekjuskatts og hámarksútsvari framlengd. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að sú tímabundna breyting sem samþykkt var á síðasta ári, vegna tilfærslu á þjónustu við fatlaða milli ríkis og sveitarfélaga, um lækkun lægsta þreps tekjuskatts manna um 0,04 prósentustig, úr 22,9% í 22,86% í staðgreiðslu á árinu 2014 og við álagningu á árinu 2015 verði framlengd tímabundið um eitt ár. Hið sama á við um þá breytingu sem gerð var á lögum um tekjustofna sveitarfélaga þar sem hámarksútsvar var hækkað um 0,04 prósentustig, úr 14,48% í 14,52% á árinu 2014. Að óbreyttu er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs hefðu aukist um 460 millj. kr. Verði frumvarpið að lögum mun afkoma ríkissjóðs því versna um 460 millj. kr. frá því sem ella hefði orðið. 4. Vaxtabætur. Í ljósi þess að nú er unnið að endurskoðun á vaxtabótakerfinu og húsaleigubótakerfinu með þau áform að sameina þessi tvö kerfi í eitt húsnæðisbótakerfi er lagt til að tímabundin hækkun á vaxtabótum, sem að óbreyttu hefði fallið niður um næstu áramót, verði framlengd um eitt ár. Reiknireglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabótakerfisins munu því haldast óbreyttar milli áranna 2014 og 2015. Ef tímabundin hækkun á hámarksfjárhæðum vaxtabóta og lækkun á skerðingarmörkum vegna eigna hefði fallið niður að óbreyttum lögum mundu áhrifin á ríkissjóð fela í sér 800 millj. kr. í aukin útgjöld á árinu 2015. Verði frumvarpið að lögum mun afkoma ríkissjóðs batna sem því nemur. 5. Gjald vegna kostnaðar við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Lagðar eru til breytingar á gjaldhlutföllum samkvæmt ákvæðum laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, en miðað er við að þau gjöld eigi að standa undir kostnaði vegna reksturs Fjármálaeftirlitsins. Miðað er við rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir árið 2015 sem gerir ráð fyrir að kostnaður við rekstur stofnunarinnar nemi 1.987 millj. kr. á komandi ári. Í samræmi við ákvæði laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er jafnframt tekið mið af áætluðum rekstrarafgangi stofnunarinnar í árslok 2014 að frádregnum varasjóði upp á 92,8 millj. kr. Innheimtunni er samkvæmt því ætlað að skila tekjum sem svara til um 1.636,9 millj. kr. Tekjur af eftirlitsgjaldinu eru markaðar Fjármálaeftirlitinu og renna því til stofnunarinnar en gert er ráð fyrir að þær hækki um 55,5 millj. kr. frá fjárlögum 2014. Verði frumvarpið að lögum mun þessi breyting því ekki hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. 6. Sóknargjöld. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að föst krónutala sóknargjalda hækki úr 750 kr. á mánuði í 810 kr. fyrir árið 2015. Lögboðið framlag til sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga breytist að öllu jöfnu í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Nú er hins vegar, eins og gildir um þetta ár, gert ráð fyrir að fastsetja fjárhæð sóknargjalda. Miðað við að sóknargjaldið væri óbreytt, þ.e. 750 krónur, hækkar framlagið samkvæmt þessari tillögu um 208 millj. kr. frá því sem annars hefði orðið. Að teknu tilliti til tímabundinna framlaga sem veitt eru í fjárlögum ársins 2014 til viðbótar við útreiknuð sóknargjöld nemur heildarhækkunin 124,7 millj. kr. frá fjárlögum 2014. 7. Framlag til þjóðkirkjunnar. Lagt er til að skuldbinding ríkissjóðs á árinu 2015 gagnvart þjóðkirkjunni, samkvæmt sérstöku samkomulagi íslenska ríkisins og þjóðkirkjunnar, muni hækka um 39,2 millj. kr. og verða 1.486,9 millj. kr. á næsta ári. Jafnframt er gert ráð fyrir að framlag ríkissjóðs til Kristnisjóðs lækki um 1,1 millj. kr. á árinu 2015 og verði 72 millj. kr. 8. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins er lögð til 2,5% hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Þannig verður gjaldið 10.159 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2015 sem áætlað er að skili ríkissjóði aukalega tæpum 50 millj. kr. 9. Rekstrarkostnaður hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttaka heimilismanna. Lagt er til að í lög um málefni aldraðra verði bætt nýju ákvæði til bráðabirgða til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar. Að óbreyttum lögum má áætla að útgjöld ríkissjóðs hefðu lækkað um 200 millj. kr. vegna þessa. Jafnframt er lagt til að ákvæði til bráðabirgða VII verði framlengt líkt og undanfarin ár þannig að heimilt verði að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða á árinu 2015. Verði frumvarpið að lögum munu útgjöld ríkissjóðs því aukast um 200 millj. kr. frá því sem annars hefði orðið vegna þessara ákvæða. 10. Almannatryggingar. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði sú sama á árinu 2015 og á þessu ári með framlengingu á bráðabirgðaákvæði. Frítekjumarkið er nú 1.315.200 kr. á ári sem jafngildir 109.600 kr. á mánuði. Verði það ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka úr 1.315.200 kr. á ári í 328.800 kr. með tilheyrandi lækkun bóta. Að óbreyttu hefðu útgjöldin lækkað um 1 milljarð kr. á árinu 2015. Verði frumvarpið að lögum mun afkoma ríkissjóðs því versna um 1 milljarð kr. frá því sem ella hefði orðið. 11. Atvinnuleysistryggingar. Lagt er til að tímabilið sem heimilt er að greiða atvinnuleysisbætur verði stytt frá og með 1. janúar 2015 um sex mánuði, þ.e. úr 36 mánuðum í 30 mánuði. Samhliða er gert ráð fyrir breytingum á tilteknum ákvæðum laganna þar sem kveðið er á um biðtíma eftir atvinnuleysisbótum og viðurlög. Áætlað er að þessi breyting leiði til þess að útgjöld vegna greiðslu atvinnuleysisbóta lækki um 1.130 millj. kr. á árinu 2015 í samræmi við spá Vinnumálastofnunar um þróun skráðs atvinnuleysis á árinu 2015. 12. Greiðsluþátttökukerfi lyfja. Í frumvarpinu er lagt til að útgjöld vegna S-merktra og leyfisskyldra lyfja falli undir hið almenna greiðsluþátttökukerfi lyfja eins og gildir fyrir önnur lyf sem ávísað er til notkunar utan heilbrigðisstofnana. Sjúklingar sem liggja inni á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum munu ekki taka þátt í kostnaði vegna lyfja sem þeir fá meðan á innlögn stendur frekar en verið hefur. Ekki verður heldur nein breyting á opinberum innkaupum og umsýslu umræddra lyfja. Áætlað er að breytingin muni leiða til 145 millj. kr. útgjaldalækkunar fyrir ríkissjóð. 13. Greiðsla kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Þá er lögð til lækkun á gjaldhlutfalli samkvæmt ákvæðum laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara sem ætlað er að standa undir kostnaði vegna reksturs embættisins. Lagt er til að hlutfallið af álagningarstofni lækki úr 0,0212% í 0,0148% sem þýðir að tekjur af gjaldinu verða liðlega 496 millj. kr. árið 2015 sem er sama fjárhæð og fjárheimildir umboðsmanns skuldara vegna rekstrarársins 2015. Verði frumvarpið að lögum er því ekki gert ráð fyrir að breytingin muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. 14. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða. Vegna þeirrar hagræðingarkröfu sem gerð er til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að framlag til sjóðsins verði skert um 13 millj. kr. á næsta ári. Þrátt fyrir skerðinguna eru áform um umtalsverð einskiptisframlög til framkvæmda við ferðamannastaði á árinu 2014 vegna mikils og vaxandi álags ferðamanna. Þá eru í undirbúningi áform um fjármögnun á uppbyggingu innviða ferðamannastaða til frambúðar. 15. Gjaldskyld losun gróðurhúsalofttegunda. Lagt er til að fjárhæð losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar verði breytt til samræmis við breytingar á meðalverði losunarheimilda á Evrópska efnahagssvæðinu eins og það er á árstímabili sem lýkur 31. ágúst árið áður. Gert er ráð fyrir að sú breyting muni hafa óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs. Einnig er lagt til að tekjur af sölu losunarheimilda á uppboði verði ekki markaðar til loftslagssjóðs, eins og gert er ráð fyrir í lögunum, heldur skuli tekjurnar renna í ríkissjóð. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 300 millj. kr. tekjum af sölu losunarheimilda og mun því afkoma ríkissjóðs batna um 150 millj. kr. frá því sem annars hefði orðið miðað við að þeim fjármunum hefði verið varið í ný útgjöld. 16. Úrvinnslugjald á raf- og rafeindatæki. Að lokum er lagt til að nýr viðauki bætist við lög um úrvinnslugjald sem geymir tollskrárnúmer raf- og rafeindatækja sem úrvinnslugjald verður lagt á og fjárhæð þess. Þá er lagt til að við ákvæði laga um meðhöndlun úrgangs verði bætt tilvísun til nýs viðauka í lögum um úrvinnslugjald um raf- og rafeindatæki. Áætlaðar tekjur af úrvinnslugjaldi á raftæki árið 2015 eru 117 millj. kr. og renna þær í Úrvinnslusjóð. Breytingin mun því ekki hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Fjárhagsleg áhrif er erfitt að meta af mikilli nákvæmni. Það er ekki vandalaust að leggja mat á það hvaða áhrif framangreindar tillögur hafa á einstakar efnahagsstærðir eins og ráðstöfunartekjur heimilanna, verðlag eða kaupmátt ráðstöfunartekna sem aftur hafa áhrif á framvindu efnahagsmála, enda tillögurnar mjög margvíslegar. Samanlagt eru þó áhrif þeirra talin mjög óveruleg. Verðlagsáhrif af upptöku úrvinnslugjalds á raftæki eru talin óveruleg sem og umhverfisáhrif þar sem um er að ræða einföldun á skilakerfi sem þegar er til staðar. Verði frumvarp þetta að lögum má gera ráð fyrir því að afkoma ríkissjóðs batni að öllu samanlögðu um 2,1 milljarð kr. frá því sem hefði orðið að óbreyttu. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um nokkur atriði tengd þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi kemur fram í frumvarpinu, og hæstv. ráðherra fór líka yfir það, að framlengja á bráðabirgðaákvæði sem snýr að Framkvæmdasjóði aldraðra, þannig að áfram sé hægt að nota fjármuni úr honum í rekstur en ekki í stofnkostnað eins og honum er ætlað. Verið er að taka ákvörðun um að halda þessu áfram, en það var gert til þess að brúa ákveðið bil og mæta erfiðu ástandi. Það væri gott fyrir okkur hér að vita hver staðan er í sjóðnum núna og líka hversu mikið eigi að nota, vegna þess að það kemur ekki fram í frumvarpinu að menn hafi sett sér einhver mörk í þeim efnum, þ.e. að menn hafi dregið línu einhvers staðar um hversu mikið megi nota. Þá vil ég spyrja: Hversu mikið verður eftir til raunverulegra framkvæmda, eins og sjóðnum er ætlað að standa undir? Nú sjáum við að biðlistar lengjast og því mikilvægt að við séum með þessar upplýsingar í höndunum þegar ákvarðanir eru teknar eða afstaða er tekin til málsins. Mig langar líka að spyrja um greiðsluþátttökukerfi lyfja. Verið að taka S-lyfin þar inn og sömuleiðis er í fjárlagafrumvarpinu boðuð aukin þátttaka þeirra sem nota lyf hér á landi. Mig langar að spyrja hvort hæstv. ráðherra sé með upplýsingar fyrir okkur um það hvaða áhrif þetta muni hafa á þá sem þurfa á lyfjum að halda hér á landi, hvort hann sé með einhverjar sviðsmyndir sem hann geti kynnt fyrir okkur um áhrif þessarar auknu þátttöku lyfjakaupenda í kostnaði lyfja.

Herra forseti. Það er í sjálfu sér engin breyting áformuð varðandi það sem spurt er um og snýr að Framkvæmdasjóði aldraðra. Það er hins vegar rétt ábending hjá hv. þingmanni að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að fara í heilmikla uppbyggingu á því sviði vegna fjölgunar í hópi aldraðra og aukinnar umönnunarþarfar á næstu árum og áratugum. Það er visst áhyggjuefni. Ég get sagt almennt um það mál að ég mundi vilja forðast í lengstu lög að leysa þann vanda með lántöku og samningum við sveitarfélögin eins og gert var á síðast kjörtímabili, þó að það hafi við þær aðstæður sem þá voru verið skiljanlegt að vissu marki að leysa úr jafn brýnni þörf og menn stóðu frammi fyrir á þeim tíma, en það getur ekki verið langtímalausn. Af þessum sökum er orðið mjög tímabært að við ræðum fjármögnun þeirrar fjárfestingar sem við stöndum frammi fyrir og auðvitað verða þær hugmyndir að haldast vel í hendur við önnur úrræði sem við höfum verið með til skoðunar en of lítið hefur orðið úr og snúa að því að létta umönnunarþyngdinni, skoða leiðir sem geta verið kostnaðarminni og jafnvel mætt þörfum þeirra sem þurfa á umönnun að halda betur, t.d. með eflingu heimahjúkrunar. Ég vænti þess að þeirri umræðu verði haldið á lofti og málinu fylgt eftir af heilbrigðisráðherra. Ég mun svo koma inn á hitt atriðið sem spurt er út í í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það er samt eitt sem angrar mig aðeins við svar hæstv. ráðherra sem ég fæ ekki alveg til að ganga upp. Ef menn eru ekki tilbúnir til að fara í lántökur til að halda þessari uppbyggingu áfram ætla menn engu að síður að halda áfram að ganga á sjóðinn inn í rekstur hjúkrunarheimila sem þýðir að þá er minna fé til uppbyggingar í sjóðnum. Hvar ætla menn að fá fjármunina í uppbygginguna? Þar liggur vandinn. Meðan við erum að fara í gegnum þetta mál í nefnd þurfum við að draga þessar upplýsingar fram og fá fram með hvaða hætti menn ætli að ráðast í uppbyggingu. Ef það er ekki gert með lántökum og ef áfram er gengið á framkvæmdasjóðinn, með því að nota fjármuni þaðan í rekstur, þá er orðið ansi þröngt um fjármögnun á uppbyggingunni. Þannig að ég kannski velti því hér upp við hæstv. ráðherra, og líka við þá sem sitja í nefndinni og munu fjalla um þetta mál, að menn geri einhverja greiningu á þessu þannig að þetta liggi fyrir áður en menn afgreiða málið héðan út; og þá kannski líka setja mörk á það hversu mikið af sjóðnum megi nota í rekstur þannig að þetta sé ekki bara opinn tékki eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka spurningu mína. Ég veit að ráðherra er búinn að boða að komið verði inn á það. Þegar um jafn viðkvæmt mál og aukna kostnaðarþátttöku þeirra sem þurfa á miklum lyfjum að halda er að ræða - og við vitum það sem vorum í síðustu ríkisstjórn að þetta er erfitt og kemur þungt niður á fólki svona hækkanir og aukin greiðsluþátttaka þeirra - þá skiptir máli að við fáum að heyra einhverjar sviðsmyndir eða hugmyndir um hvaða áhrif þetta getur haft á þá sem þurfa á lyfjum að halda. Og 

Virðulegur forseti. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að hve miklu leyti þessi heimild verður nýtt á næsta ári, en áætlað er að á árinu 2015 verði greidd húsaleiga að upphæð 579 millj. kr. til hjúkrunarheimila, sveitarfélaga. Allt byggir það á ákvörðun sem var tekin á árinu 2009 að leita eftir samstarfi við sveitarfélögin um að fara ákveðna leið, þ.e. leiguleiðina. Mínar athugasemdir hér voru þær að jafnvel þótt ég hafi sýnt því skilning að við þær aðstæður sem þá voru hafi þetta verið fær leið til að taka á bráðavanda tel ég að hún sé óheppileg til lengri tíma. Heimildin sem verið er að framlengja hér er til að tryggja að leigugreiðslur verði í samræmi við þær skuldbindingar sem gengið hefur verið út frá í samstarfi við sveitarfélögin. Varðandi lyfin er um það að ræða að við höfum tiltölulega nýlega verið að betrumbæta greiðsluþátttökukerfi vegna lyfja. Það hafa verið ákveðin grundvallarmarkmið í þeirri innleiðingu nefnilega að fækka sem allra mest undanþágum og auka jafnræði. Með þeirri breytingu sem hér er verið að gera eru S-merkt lyf, sem afgreidd eru utan sjúkrastofnana, felld inn í almenna greiðsluþátttökukerfið. Það má segja að með því sé greiðsluþátttakan jafnari og á ákveðinn hátt sanngjarnari, en vissulega vex greiðsluþátttaka sjúklinga. Það er hins vegar erfitt að réttlæta það að þeir sem þurfa að leysa til sín S-merktu lyfin eigi að vera alveg lausir við greiðsluþátttöku á meðan aðrir sem þurfa að leysa til sín dýr lyf, í sumum tilvikum jafnvel jafn dýr lyf, þurfi að taka þátt í því. Greiðsluþakið mun gilda fyrir S-merktu lyfin eins og öll önnur lyf í greiðsluþátttökukerfinu.

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að fara hér allnokkrum orðum um þetta frumvarp um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015, því hér er áfram skotið stoðum undir fjárlagafrumvarpið. Heildarmynd þess fékk nú í dag frá miðstjórn Alþýðusambands Íslands þá einkunn að það væri aðför að launafólki. Ég tel óhjákvæmilegt til að varpa ljósi á þessa umræðu og leiða inn ræðu mína að vitna í ályktun fundar miðstjórnar Alþýðusambandsins sem lauk á fjórða tímanum í dag sem felur í sér að miðstjórnin telur engan grundvöll fyrir frekara samstarfi við ríkisstjórnina verði fjárlagafrumvarpið að veruleika. Þar segir, með leyfi forseta: „Miðstjórn ASÍ lýsir yfir miklum vonbrigðum með að ríkisstjórnin velji með fjárlagafrumvarpi sínu fyrir árið 2015 að ráðast enn og aftur gegn hagsmunum launafólks í stað þess að hefja uppbyggingu velferðarkerfisins. Almennt launafólk hefur á síðustu árum tekið á sig miklar byrðar með samdrætti í tekjum, auknum útgjöldum og skuldsetningu sem leitt hafa til minni kaupmáttar. Þetta á ekki síst við um lágtekjuhópa og lífeyrisþega. Á sama tíma hefur verið skorið verulega niður í heilbrigðis-, velferðar- og menntakerfinu sem leitt hefur til meiri greiðsluþátttöku, minni þjónustu og meira óöryggis.“ Það er einnig rakið að skattar á eignafólk og hátekjumenn hafa verið lækkaðir svo um munar og skattar á fyrirtæki sem skila methagnaði verið lækkaðir umtalsvert þannig að samtals hafi ríkisstjórnin skert tekjur ríkissjóðs um tugi milljarða og því engin nauðsyn á að mæta minni tekjum ríkissjóðs með aðhaldsaðgerðum og skerðingu gagnvart almenningi. Miðstjórnin brýnir félagsmenn sína að búa sig undir harkalegri átök á vetri komanda í ljósi þessa en rekur nokkra þætti sem tengjast beint þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni hækkunina á matvælum, en Alþýðusambandið sér hana býsna ólíkum augum en fjármálaráðherra. Ég ætla að fara yfir þá þætti í ályktun ASÍ um frumvarpið sem ég ætla að gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi atvinnuleysistryggingar. Gert er ráð fyrir að stytta bótatímabil atvinnuleysis úr 36 mánuðum í 30. Það er ekki gert á nokkurn hátt þannig að virtur sé einhvers konar aðlögunartími. Þessi ríkisstjórn hefur haft um það mörg orð að ekki sé hægt að hækka virðisaukaskatt nema með aðlögunartíma, hún treystir sér ekki til að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu upp í 14% með árs aðlögunartíma, hún ætlar samt að hækka virðisaukaskatt upp í 12% núna með þriggja mánaða aðlögunartíma, en ferðaþjónusta í afþreyingarskyni fær aðlögunartíma fram í maí. Atvinnulaust fólk fær engan aðlögunartíma. Þessu er ekki hagað þannig að t.d. verði bótatímabilið stytt um mánuð á ári eða mánuð á hverjum sex mánuðum þannig að þeir sem hafa áunnið sér fullan rétt núna njóti hans og síðan fari hann minnkandi hægt og rólega á næstu missirum. Nei, þeir sem eru búnir með 30 mánuði um áramót lenda í því að allt er búið. Enginn aðlögunartími. Ekkert tillit gagnvart atvinnulausu fólki. Á sama tíma er dregið stórlega úr öllum tækifærum til að veita því þjónustu. Verið er að loka útibúum Vinnumálastofnunar um allt land. Hálft stöðugildi er á Húsavík þar sem mikil þörf er vegna þess að útgerðarfélagið Vísir hljóp burt með 66 störf þaðan fyrir nokkrum mánuðum. Það ætti að vera þörf fyrir alvöruráðgjöf fyrir fólk á Húsavík. Nei, hvað er gert þar? Lokað. Það er verið að loka þjónustustöðvum Vinnumálastofnunar hér og þar um landið. Það er dregið úr tækifærum fyrir fólk til þess að komast í starfsþjálfun og efla hæfni sína til þess að fá störf. Skilaboðin gagnvart atvinnulausu fólki eru gríðarlega harðdræg og kaldranaleg. Reynt er að halda því fram að þetta sé gert til samræmis við nágrannalöndin. Það er rangt. Hér er vitnað í Danmörku og þar er atvinnuleysisbótatímabilið vissulega tvö og hálft ár, en þá tekur við atvinnubótaréttartímabil sem er virknitengt, rétt eins og okkar atvinnuleysisbótakerfi er. Tíminn er samtals fjögur og hálft ár. Þeir sem ekki trúa því geta flett upp á vefsíðu danskra jafnaðarmanna, þeir auglýsa þetta sérstaklega sem árangur af stjórnartíð þeirra undanfarin ár. Þannig að ríkisstjórnin getur ekki bent til Danmerkur til fyrirmyndar fyrir sveltistefnu sína gagnvart atvinnulausu fólki. Starfsendurhæfingin bætist síðan þarna við. Það er brotið gegn samningum við aðila vinnumarkaðarins um framlög til starfsendurhæfingar og þar er vegið að hagsmunum fólks sem veikist eða slasast og þarf á starfsendurhæfingu að halda og því fólki sem vegna langtímaatvinnuleysis gæti sótt til starfsendurhæfingarsjóðs. Í heilbrigðismálunum er síðan lagðar auknar byrðar á almenning. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að sjúkratryggingar eigi að halda sér innan ramma. Komi að því að þær fari yfir ramma verði bara aukið á greiðsluþátttöku. Það er opinn tékki á greiðsluþátttöku almennings til að tryggja að sjúkratryggingar fari ekki fram úr. Númer tvö er að búin til alveg ný greiðsluþátttaka í S-merktum lyfjum sem veitt eru utan heilbrigðisstofnana. Og til að bæta gráu ofan á svart er síðan á málaskrá heilbrigðisráðherra talað um að það verði komið á heildstæðu kerfi greiðsluþátttöku þar sem menn greiði fyrir þjónustu hvort sem hún er veitt innan eða utan heilbrigðisstofnana. Á öllum vígstöðvum sækir ríkisstjórnin fram gagnvart fólki í heilbrigðismálum, eykur álögur á venjulegt fólk, skapar möguleika á því að láta fólk borga fyrir þjónustu sem það fær á heilbrigðisstofnunum og opnar fyrir það heilt yfir að greiðsluþátttaka verði aukin af því það er eina prinsippið sem er að finna í þessu fjárlagauppleggi; það verði engar aukafjárveitingar til sjúkratrygginga. Þannig að allur framúrakstur á lyfjum sem hefur verið regla frekar en undantekning síðustu tíu ár verður á kostnað almennings í landinu. Það er sagt alveg skýrt. Alþýðusambandið rekur líka að í húsnæðismálum sé ekki gert ráð fyrir neinum auknum framlögum. Síðan nefnir sambandið einnig menntamál enda sé Vinnustaðanámssjóður þurrkaður út og þrátt fyrir hávær og falleg orð um verk- og tæknimenntun sé dregið úr framlögum til verkmenntaskóla. Síðan er lokað fyrir möguleika venjulegs fólks á að komast inn í framhaldsskólana sem við opnuðum í okkar stjórnartíð. Það er því dregið úr möguleikum fólks til að bæta við sig þekkingu og styrkja stöðu sína á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Mig langar að ræða síðan frekar ýmsa aðra þætti. Hér er nefnt að vaxtabótakerfið verði óbreytt milli ára. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin hefur holað vaxtabótakerfið að innan. Það er það sem eftir stendur þegar við horfum á þróunina síðustu ár. Gert er ráð fyrir því núna að útgjöld til vaxtabóta sem eru auðvitað tekjutengdar verði 7,7 milljarðar, fóru hæst í tíð síðustu ríkisstjórnar í 22 milljarða og voru vel yfir 15 flest ár. Með öðrum orðum er dregið úr tekjutengdum greiðslum vegna húsnæðiskaupa um sem nemur næstum því 14 milljörðum frá toppnum. Á hinn kantinn er kynnt stórkostleg aðgerð, leiðréttingin mikla, og 20 milljarðar afhentir, ótekjutengt, stóreignafólki og lágtekjufólki jafnt. Þetta heitir aðför að lágtekjufólki og meðaltekjufólki. Þetta heitir skipuleg tilfærsla opinberra fjármuna frá þeim sem þurfa til þeirra sem þurfa síður. Þetta er öfugþróun, „regressíf“ aðgerð eins og hún heitir á fræðimáli þar sem þeir best stæðu fá hlutfallslega mest. Ég ætla að fara með tölurnar aftur. Vaxtabætur á þessu ári eiga að vera 7,7 milljarðar, voru þegar hæst lét í tíð síðustu ríkisstjórnar 22 í tekjutengdar vaxtabætur. Þetta er 14 milljarða kr. niðurskurður á vaxtabótum. Á hinn kantinn slá menn sér á brjóst og segjast vera að mæta þörf heimila í vanda með 20 milljörðum, peningum sem eiga að fara jafnt til fólks, óháð tekjum, þar með til ríkustu 5% sem þessi ríkisstjórn varði á hæl og hnakka við afgreiðslu leiðréttingarfrumvarpsins í vor. Tvennt verður ljóst þegar horft er á þetta: hversu öfugsnúin leiðréttingin er annars vegar og hversu lítil innstæða er fyrir öllu gortinu um umfang hennar hins vegar. Í annan stað er opnað á það að úr Framkvæmdasjóði aldraðra verði veitt fé til að reka hjúkrunarrými. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í andsvari áðan að hann væri ekki hrifinn af leiguleiðinni sem hefur tryggt uppbyggingu hjúkrunarheimila vítt og breitt um land, m.a. nokkurra í kjördæmi okkar hæstv. fjármálaráðherra í Mosfellsbæ, Garðabæ, einnig á Akureyri. Nú er í gangi verkefni á Egilsstöðum og lagt hefur verið af stað með verkefni á Ísafirði. Verkefni í Reykjanesbæ er í gangi og ég er örugglega að gleyma einhverjum góðum verkefnum. Ef menn ætla hins vegar ekki að fara leiguleiðina verða þeir að safna í sjóð og byggja upp af ríkisfé. Það gerir hæstv. fjármálaráðherra ekki. Við fengum engin svör við því áðan hversu mikið á að ganga á Framkvæmdasjóð aldraðra. Hann er á ári vel yfir milljarð, ég man ekki nákvæmlega töluna núna, en hann var að minnsta kosti þegar ég var félagsmálaráðherra vel yfir milljarð og það hefur örugglega hækkað enda hafa gjöld þar tekið verðlagsbreytingum. Ég spyr: Hversu mikið verður eftir af sjóðnum til uppbyggingar umfram afborganir af skuldbindingum sem þegar hefur verið gengist inn á vegna leiguleiða, í tilviki þessara tilteknu hjúkrunarheimila sem ég hef hér nefnt, og rekstrar þeirra rýma sem á að taka peninga út úr sjóðnum til að reka? Eða verður ekkert eftir? Á að þurrausa hann? Þá er náttúrlega holhljómurinn í ræðu hæstv. fjármálaráðherra um uppbyggingu hjúkrunarheimila áðan orðinn enn meiri. Ég nenni satt að segja ekki að heyra enn einu sinni talsmann Sjálfstæðisflokksins setja það fram í alvöru þegar þessi umræða hefst að uppbygging heimahjúkrunar geti komið að fullu og öllu í staðinn fyrir uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það verður aldrei. Það verður alltaf þörf fyrir hjúkrunarrými. Það þarf ekki annað en heimsækja hjúkrunarheimilið í Garðabæ eða Mosfellsbæ til að átta sig á því. Við munum aldrei geta tryggt öllum fullnægjandi umönnun inni á heimilum. Það er mjög mikilvægt að hið opinbera haldi áfram að tryggja umönnun þeirra sem þurfa á að halda. Virðulegi forseti. Ég sakna líka að sjá sem fylgiskjal með þessu frumvarpi umfjöllun um lækkunina hjá umboðsmanni skuldara. Þar er vísað í greinargerð umboðsmanns skuldara og álit gjaldskyldra aðila, en maður sér ekki þær forsendur. Ég mundi gjarnan vilja sjá þær og teldi eðlilegt að það fylgdi frumvarpi af þessum toga. Virðulegi forseti. Að síðustu, til að ljúka hér máli mínu. Heildarásýndin er eins og í fjárlagafrumvarpinu að öðru leyti þannig að sneitt er alls staðar að velferðarþjónustu, að brýnni þjónustu við venjulegt fólk. Sú opna gjaldtökuheimild sem lagt er upp með í heilbrigðismálunum er sérstakt áhyggjuefni. Hlutfall þess kostnaðar sem almenningur ber af öllum heilbrigðiskostnaði, ef ekki er bara tekin kostnaðarhlutdeild í því sem ríkið borgar hluta af heldur allur heilbrigðiskostnaður, hefur aukist mjög mikið á undanförnum árum. Það er ekki hægt að bæta þar við. Ég tel það mikla öfugþróun að setja fram stefnumörkun eins og þá sem sjá má í fjárlagafrumvarpinu um að sjúkratryggingar verði innan ramma því að breytt greiðsluþátttökukerfi tryggi bara að það gerist. Með því er þunginn í greiðslu vegna lyfja settur á veikari aðilann en ekki þann sterkari. Það er líka mjög varhugavert við þær aðstæður sem við búum núna að veikja umgjörð atvinnuleysistrygginga og þjónustu við atvinnulaust fólk eins og hér er gert. Það er þvert á móti mikilvægt þegar byrja að sjást jákvæð teikn í efnahagslífinu að halda áfram að styðja fólk til sjálfsbjargar og hjálpa því til að nýta störf. Það má alls ekki kippa að sér höndunum þegar það gerist. Þvert á móti er þá svo mikilvægt að halda dampi. Það gerir ríkisstjórnin ekki. Hún þrengir alls staðar að tækifærum atvinnulauss fólks til þess að komast áfram, eins og dæmið sem ég tók af Húsavík áðan sýnir. Það er staðið fyrir dapurlegum niðurskurði í þjónustu við atvinnulaust fólk vítt og breitt um landið.

Herra forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra minntist á það í upphafi máls síns áðan að í þessu frumvarpi væri valin sú leið að ekki væri um að ræða hækkun á svonefndum krónutölugjöldum og fjallaði reyndar bæði um kosti og galla á því. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það frekar mikið umhugsunarefni að við erum að leggja af stað aftur inn á þá braut að hafa einhverja reglustikureglu í þessu og leggja þar öll krónutölugjöld að jöfnu. Að sjálfsögðu geta verið uppi þær aðstæður að menn telji ekki ástæðu til einhverra hluta vegna að uppfæra fjárhæðir einhverra þessara gjalda, en við skulum þó aðeins hafa í huga hvað þarna er undir eins og markaðar tekjur Vegagerðarinnar, áfengis- og tóbaksgjald eða hvað það nú er í hverju tilviki og það er ekki sjálfgefið að þar eigi að leggja allt að jöfnu. Minnug áranna 2003 til og með 2008, þegar menn vanræktu árum saman að færa þessi gjöld upp til verðlags og mikill slaki myndaðist sem veikti undirstöðurnar í viðkomandi málaflokkum þar sem þetta átti að standa undir útgjöldum eða framkvæmdum, þá standa menn að lokum frammi fyrir því að það verður að taka stór stökk ef á að færa þessi gjöld aftur upp til raungildis. Ég held að það sé ekki heppilegt almennt séð. Það er alveg rétt, það er vandi ef ríkið er með árlegum uppfærslum á þessum gjöldum að slá einhvern tón í sambandi við verðbólgu eða verðbólguvæntingar. Þess vegna kæmi vel til álita að hafa það innbyggt að þessi gjöld hækkuðu að jafnaði ekki nema sem næmi verðbólgumarkmiði Seðlabankans eða eitthvað því um líkt. Í þeim tilvikum sem spár væru um það eða horfur væru á að verðbólga yrði eitthvað meiri tæki ríkið það bara á sig, þá yrði einhver rýrnun á verðgildi þessara fjárhæða. En hitt að láta gjöldin bara rýrna fyrir fram með því að færa þau ekki upp til verðlags, og ég tala nú ekki um hæla sér af því, er skammsýnt nema menn séu þeirrar skoðunar að það sé ekki ástæða til þess að hafa þessi gjöld á nokkurn veginn því róli eða raungildi sem þau hafa verið. Um efni þessa frumvarps. Það er „bland í poka“ eins og oft vill verða í bandormum sem fylgja fjárlagafrumvörpum. Þetta er fylgifrumvarp fjárlaga á þskj. 3 ef við teljum frumvarpið um virðisaukaskattinn á þskj. 2 á undan sem er með lægra númer. Þar er best að taka þetta í þeirri röð sem það birtist í frumvarpinu. Þar er fyrst fjallað um framlögin í starfsendurhæfingarsjóð og að ríkið fresti því eða falli frá því enn eitt árið að taka þátt í uppbyggingu starfsendurhæfingarsjóðsins. Nú var ýmislegt um þetta fyrirkomulag rætt á sínum tíma og á mestu þrengingarárunum varð niðurstaðan sú að aðilar vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðirnir legðu af stað með kerfið en ríkið kæmi seinna með sín framlög en nú á enn eitt árið að láta þá standa eina straum af þessum útgjöldum. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Óttast hann ekki að það fari að súrna í þessu fyrirkomulagi? Ég tala nú ekki um að lífeyrissjóðirnir sem gengu mjög tregir til þátttöku í þessu samstarfi en höfðu þó auðvitað fyrir sér þau rök ef þetta mætti verða til þess að draga úr örorkubyrði sem lenti á þeirra herðum síðar meir þá væri til mikils að vinna. Það er ekki deilt um það að markmiðið með þessari starfsemi er mjög þarft og göfugt, að reyna að grípa tímanlega inn í og aðstoða fólk sem hefur orðið fyrir einhverjum áföllum, endurhæfa það og aðstoða til að verða aftur virkt á vinnumarkaði, samanber nafnið. Mér vitanlega er þetta gert án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins eða lífeyrissjóðina. Miðað við það sem ég þekkti til andrúmsloftsins í þessum samskiptum þá yrði ég ekki hissa á því þótt það færi að súrna svolítið í þeim ef ríkið ákveður nú enn eitt árið einhliða að leggja ekkert til sjóðsins. Látum það vera ef reynt hefði verið að ná samkomulagi um að horfið yrði eitthvað frá fyrri áformum og ríkið kæmi inn með lágar fjárhæðir í byrjun, staða sjóðsins er í sjálfu sér sterk, en þarna er ekki einu sinni verið að sýna lit. Í öðru lagi um 1., 2. og 4. gr. frumvarpsins þar sem ríkið ákveður allt í einu núna að hverfa í áföngum út úr því að leggja fram fé af tryggingagjaldi til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. Það gildir mjög svipað um þetta. Er þetta gert án nokkurs samráðs og samþykkis aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna? Mér býður í grun að svo sé. Röksemdafærslan fyrir þessu er líka dálítið skrýtin. Þegar hún er skoðuð þá stendur eiginlega fyrst og fremst að eitt að það þurfi og eigi að endurskoða þetta fyrirkomulag. Þetta fyrirkomulag er nátengt þríhliða samstarfi á vinnumarkaði. Þetta er efnd á loforði sem ríkið gaf - sömu stjórnarflokkar og þá voru í ríkisstjórn árið 2005 gáfu innkomu í þetta viðfangsefni til að draga úr því að mismunandi þung örorkubyrði mismunandi lífeyrissjóða skekkti verulega myndina. Auðvitað eru menn þar meðal annars að hugsa um muninn milli almenna lífeyrissjóðakerfisins og opinbera hlutans sem er tryggður af ríki og sveitarfélögum og er í sjálfu sér þar af leiðandi í vari með það þó að örorkubyrðin vaxi eitthvað, það leiðir ekki til skerðingar lífeyrisréttinda. Það gildir ekki um almennu sjóðina, þeirra sem hafa þung útgjöld af þessu tilefni og hugsunin var sú að þar inn kæmi jöfnunarsjóður sem bætti að einhverju leyti upp þann mun. Það eru engin efnisrök að segja að þetta fyrirkomulag þurfi að koma til endurskoðunar. Það er ósköp einfaldlega einhliða búið að ákveða að sú endurskoðun eigi að fela það í sér að ríkið hverfi út úr þessu og lífeyrissjóðirnir glími þá sjálfir við mismunandi þunga örorkubyrði. Er þetta endilega skynsamlegt, m.a. í ljósi samskipta ríkisins og aðila vinnumarkaðarins um lífeyrismálin í heild? Hæstv. fjármálaráðherra er í þeirri stöðu að menn eru ekki enn komnir að niðurstöðu um það hvernig eigi að ná utan um þau mál og tryggja til frambúðar samræmingu ávinnslu lífeyrisréttindanna, gera upp hallann á opinbera kerfinu og allt þetta sem við þekkjum, eitthvert mesta tundur sem við erum með í höndunum og er risavaxið mál fyrir Ísland. Hæstv. fjármálaráðherra er einmitt með annað frumvarp á dagskrá þar sem á að skrúfa lokið á pottinn eitt ár í viðbót með framlengingu ákvæða sem eru að vísu gamalkunnug, svipað og menn hafa gert nokkur undanfarin ár í þeirri von að mönnum nýtist tíminn til að ná einhverju heildarsamkomulagi um þetta. Þetta er væntanlega ekki jákvætt innlegg í það, a.m.k. ekki hvað almennu lífeyrissjóðina snertir, að henda þarna út í áföngum framlaginu af tryggingagjaldinu. Ég kem meira inn á tryggingagjaldið aftur. Í þriðja lagi er stytting atvinnuleysisbótatímabilsins um sex mánuði. Um tryggingagjaldið er fjallað í 1.–4. gr. þessa frumvarps og þar eru engar breytingar á álagningarhlutföllunum. Þetta er útskýrt sem aðhaldsaðgerð, sem sagt velferðarráðuneytið eða vinnumarkaðshluti þess hefur ákveðið að uppfylla aðhaldskröfuna með því að skerða atvinnubótaleysisrétt um sex mánuði og draga þar með úr útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs upp á eitthvað á annan milljarð kr. Ef lögum um tryggingagjald er að öðru leyti ekki breytt rennur sama fjárhæð til Atvinnuleysistryggingasjóðs og þar verður þá væntanlega sjóðsöfnun sem þessu nemur. Bókhaldslega geta menn sagt að þetta sé aðhald vegna þess að þeir fjármunir fara ekki í umferð en það bætir í sjálfu sér ekki afkomu ríkissjóðs, ef ég skil þetta rétt, nema fjármálaráðherra gengi alla leið og lækkaði hlutdeild Atvinnuleysistryggingasjóðs í tryggingagjaldi og færði það yfir í almenna tryggingagjaldið, en það er ekki gert frekar en að lækka tryggingagjaldið samhliða því að ríkið lækkar þátttöku sína í greiðslu á jöfnun örorkubyrði. Þar fær ríkið að vísu meiri peninga því að það er hluti af almenna tryggingagjaldinu. Þetta minnir á samskipti þessarar ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins og sérstaklega atvinnulífið sem greiðir tryggingagjald. Ríkið hefur ásælst miklar tekjur út úr tryggingagjaldinu. Vissulega getum við sagt að það sé þörf fyrir það en þar með eru fokin fyrir lítið fyrirheitin um að tryggingagjaldið gæti tekið að lækka þegar drægi úr útgjaldaþörfinni í Atvinnuleysistryggingasjóð, Ábyrgðasjóð launa o.s.frv. Lækkunin, sem ég hef meira að segja heyrt hæstv. fjármálaráðherra stæra sig af, eru 0,1 prósentustig ár eftir ár og svo kannski 0,2 í endann. Það er nú allt og sumt. Ég vek til dæmis athygli á lítilli grein hér, sem mér finnst alveg með ólíkindum. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða, ofan í allt klúðrið hjá núverandi ríkisstjórn í þeim efnum, er skertur í viðbót við það sem var í fyrra. Það er hluti af aðhaldskröfu. Bíddu, markaður tekjustofn - gistináttagjaldið er ekki einu sinni látið í friði. Eru menn ekki búnir að klúðra þessu nóg þó að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fengi að halda tekjustofnum sínum óskertum? Nei, það er farið inn með aðhaldskröfu á hann. Ríkið ætlar að krukka þar í nokkrar milljónir út úr sjóðnum í viðbót við það sem skert var í fyrra. Það finnst mér vera lítill metnaður á meðan allt er afvelta hjá hæstv. iðnaðarráðherra í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu hvað varðar ferðamálin og uppbyggingu innviðanna. Þetta er hörmuleg frammistaða á fyrsta eina og hálfa ári ríkisstjórnarinnar í þeim efnum, sem skar niður við trog framlögin úr fjárfestingaráætlun, hrekkur svo upp við það í vor að það er enginn náttúrupassi og setur inn aukafjárveitingu til að setja í mestu vandræðin, en kemur aftur hingað með fjárlagafrumvarp þar sem allt er skorið inn að beini og fullkomin óvissa um hvaða tekjum verði úr að spila í formi einhvers náttúrupassa eða einhverrar gjaldtöku á næsta ári. Það er þó gjaldstofn þarna sem er gistináttagjaldið - nei, hann fær ekki einu sinni að halda sér óskertur. Mönnum þykja það kannski ekki stórar tölur, 13 milljóna skerðing, en það er samt þarna. Um sjúkratryggingarnar og S-merktu lyfin er það að segja að með því að taka þau inn í kerfið ætlar ríkissjóður að spara 145 millj. kr. Kostnaður sjúklinganna vex sem því nemur. Þá ætla ég að halda því fram við hæstv. fjármálaráðherra að þar sé hann að hækka skatta. Það eru sjúklingarnir sem borga, ekki satt? Það er klárlega þannig. Kostnaðurinn er færður yfir á notendur þessara lyfja og í viðbót á svo að taka hátt í 200 milljónir, ef ég man rétt, með því að hækka þakið í endurgreiðslukerfinu. Til samans færast á fjórða hundrað millj. kr. yfir á sjúklinga, notendur lyfjanna. Það má alveg kalla það skattahækkun eins og hvað annað. Hún er bara í þessu formi af því að útgjöldin hverfa ekki og menn munu nota lyfin. Ég vil líka gagnrýna loftslagsmeðferðina á tekjum vegna losunar gróðurhúsalofttegunda, þ.e. þar sem fjallað er um loftslagsmálin og loftlagssjóð sem á að taka við þeim tekjum. Nú er það afnumið og tekjurnar eiga að renna beint í ríkissjóð. Ég spyr um samningsskuldbindingar okkar í þeim efnum. Er það ekki alveg ljóst að í samkomulaginu sem þetta byggir á er meiningin sú að ráðstafa þessum tekjum til umhverfisverkefna til að takast á við vandann sem loftslagsbreytingarnar skapa, hvetja til notkunar vistvænna orkugjafa, til orkusparnaðar eða annarra verkefna sem eru mótvægi við þær skelfilegu breytingar á loftslagi á jörðinni sem hlýnunin veldur? Er það ekki tortryggilegt að sjóðurinn sem átti að halda utan um þessar tekjur og endurráðstafa þeim á grundvelli tiltekinna reglna og er þá lagður niður ef hann fær þær ekki og þær renna í ríkissjóð? Svo segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að loftslagssjóður fái fjárveitingu eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni.“ Það er sem sagt bara aftengt að tekjurnar renni sjálfkrafa gegnum sjóðinn til markaðra verkefna og háð geðþótta við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni. Hvað segja menn? Verður það ekki brot á okkar skuldbindingum ef menn seilast í þessar tekjur? Almennt, herra forseti, af því að ég sé að tíma mínum er að ljúka, þá held ég að þetta frumvarp og þau bæði til samans séu býsna vanhugsaður pakki hjá hæstv. fjármálaráðherra þegar allt kemur til alls, samanber viðtökur úti í samfélaginu. Hann getur sjálfsagt látið sér í léttu rúmi liggja andóf okkar hér í stjórnarandstöðunni sem höfum efasemdir um ýmislegt í þessu, en hann hlýtur að verða hugsi þegar hann fær viðtökur við þessu hjá verkalýðshreyfingunni eins og raun ber vitni þessa dagana. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og vildi inna hann nokkuð eftir þeim áhyggjum sem hann hefur af áhrifum frumvarpsins á gerð kjarasamninga á vetri komanda. Nú hefur hv. þingmaður reynslu af því að sitja á stól fjármálaráðherra og semja við aðila vinnumarkaðarins um þessa hluti og það eru nokkur atriði þarna sem koma manni nokkuð á óvart. Ég vil sérstaklega nefna það að ætla einhliða að falla frá greiðslum til lífeyrissjóðanna vegna mismunandi örorkubyrði á milli sjóðanna. Nú var það fullyrt fyrr í umræðunni að þetta væru atriði sem sjóðirnir ættu að tryggja hver hjá öðrum, deila með sér þessum kostnaði. Engar ráðstafanir hafa af hálfu ríkisstjórnarinnar verið gerðar til þess, ekkert frumvarp lagt fram um það að sjóðirnir eigi að deila með sér örorkubyrðinni. Er það ekki svo að að óbreyttu mun þetta verða til þess að rýra stöðu sjóða erfiðisvinnufólks og þeirra sem eru í störfum sem fylgir örorka, svo sem eins og sjómanna, iðnverkafólks og annarra slíkra hópa, kannski ekki síst lífeyrissjóða eins og Gildi – lífeyrissjóðs? Mun aðgerðin ekki bitna einfaldlega á kjörum lífeyrisþega í þeim lífeyrissjóðum? Kannast hv. þingmaður við það að um þetta hafi verið einhverjir samningar við verkalýðshreyfinguna eða við aðila vinnumarkaðarins eða er hér um einhliða ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra að ræða? Hann hafi vantað meiri afgang í ríkissjóð og hafi því ákveðið að taka það út á lífeyrisþegum í lífeyrissjóðum landsins, þ.e. þeim sem eru á almennum vinnumarkaði vegna þess að lífeyrisþegar í opinberu sjóðunum halda auðvitað fullum réttindum.

Herra forseti. Ég held að varðandi áhrif þessa á andrúmsloftið, aðstæðurnar í aðdraganda kjarasamninga, sé tvennt sem skipti máli. Það er annars vegar hið efnislega, þ.e. hvað það er í þessum frumvörpum, þessum skattbreytingum og fjárlagafrumvarpi sem verkalýðshreyfingin er ósátt við. Það virðist vera færra sem atvinnurekendur eru ósáttir við. Þeir eru furðu þögulir. Ég undraðist það til dæmis hversu hógværir þeir voru í ummælum um meðferðina á tryggingagjaldinu á síðasta ári og þeir verða það sjálfsagt aftur áfram því það var heldur betur búið að hvína í þeim og heyrast í þeim um að gjaldið ætti auðvitað að lækka lóðbeint í samræmi við lækkandi atvinnuleysi. Það hefur síðan sannarlega ekki gert það, er enn þá yfir 7% en var um 5,2% áður en hrunið skall á. Verkalýðshreyfingin hefur listað þetta upp og í fréttum frá Alþýðusambandi Íslands er það talið upp. Það er hækkun á matvælum sem komi illa við lágtekjufólk, stytting atvinnuleysisbótatímabilsins, að ekki sé staðið við framlög við starfsendurhæfingarsjóðinn, það eru heilbrigðismálin og þar undir skerðing á framlögum til jöfnunar örorkubyrði almennra lífeyrissjóða sem veldur fyrst og fremst skerðingu á getu almennu lífeyrissjóðanna til að greiða lífeyri. Það hefur verið þannig, ef ég þekki þetta rétt, að vissir sjóðir hafa setið uppi með mun þyngri örorkubyrði. Maður getur kallað þá erfiðisvinnumannasjóði eða þar sem menn stunda áhættusöm störf - sjómenn, bændur eða aðrir slíkir - þar sem slysatíðni er hærri og örorka er meiri. Það er veruleikinn og hann hefur jafnan verið þarna. Síðan nefnir Alþýðusambandið húsnæðismál og menntamál o.fl. Ég held hins vegar að þetta sé andrúmsloftið, samskiptin. Þetta er annars vegar efnislegt, þessi atriði og fleiri og hins vegar hvernig menn koma fram hverjir við aðra. Hér er ekki um eðlilega þríhliða samskipti eða samstarf að ræða í norrænum anda, að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisvaldið líti á sig sem samherja og vinni í þríhliða anda að framvindu sameiginlegra hagsmunamála, þar á meðal að reyna að hafa frið á vinnumarkaði og laða fram farsælar lausnir í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er áhyggjuefni að ríkisstjórnin gangi fram með þeim einhliða hætti sem hér er lýst og verulegt áhyggjuefni ef staða ákveðinna lífeyrissjóða á almennum markaði er rýrð um 3–4 milljarða kr. á ári hverju. Það getur haft áhrif á réttindi og einfaldlega lífeyrisgreiðslur þeirra sem eru félagsmenn í þeim sjóðum og full ástæða til að hafa áhyggjur af því. Ég vildi líka spyrja hv. þingmann út í fyrirætlanir um starfsendurhæfingarsjóð. Ég veit að á tímabili var fallið frá, m.a. með samkomulagi við aðilana, framlögum ríkissjóðs í starfsendurhæfingarsjóð vegna þess að þar hafði safnast fyrir mikill sjóður. En nú skilst mér bæði á forseta Alþýðusambandsins og aðstoðarframkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins að því sé ekki að heilsa lengur og að sú ákvörðun um að veita enga fjármuni til starfsendurhæfingar á næsta ári valdi því að draga þurfi úr þeirri starfsemi. Aðilar vinnumarkaðarins hafa keppst við að koma í veg fyrir að fólk lendi á örorku, reynt að vinna að því það haldi starfsgetu, haldi áfram vinnu, minnki kannski við sig í hlutastarf hafi það orðið fyrir einhvers konar áföllum, og fái stuðning og aðstoð. Það hefur verið nefndarstarf á vegum velferðarráðherra um að breyta örorkumatskerfinu og reyna að breyta því í hvetjandi kerfi fyrir fólk til vinnu en síðan í miðjum klíðum, meðan verið er að reyna að ná samningum um nýtt slíkt kerfi, er fótunum kippt undan að þessu leyti. Það virðist enginn vilji vera til þess af hálfu núverandi ríkisstjórnar að setja fjármuni til starfsendurhæfingar í landinu. Hefur þingmaðurinn ekki líka áhyggjur af þeim fyrirætlunum?

Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég þekki ekki svo nákvæmlega fjárhagsstöðuna hjá sjóðnum. Hún hefur verið góð og þar hefur verið borð fyrir báru en ég er ekki frá því að það sé rétt að nú muni fara að hægja á eða jafnvel stöðvast frekari uppbygging þess kerfis ef ríkið skilar engu inn í púkkið. Það sem ég hef eiginlega meiri áhyggjur af er að það fari að súrna í andrúmsloftinu í þessu samstarfi. Það voru aðilar vinnumarkaðarins sem höfðu frumkvæði að þessu, þeir lögðu af stað og þau fyrirtæki sem voru innan Samtaka atvinnulífsins tóku að greiða sjálf inn í byrjun, síðan var greiðsluskyldan lögð á alla og meiningin var að lífeyrissjóðir og ríkið kæmu inn saman og færu í áföngum upp í 0,13% af stofninum. Niðurstaðan varð svo að lífeyrissjóðirnir voru teknir inn með lögum og ríkið átti að koma seinna. Nú er ríkið aftur og aftur að fresta því eða koma sér undan því að skila sínu inn í þetta. Ég held að það sé langhættulegast gagnvart lífeyrissjóðunum sem mjög tregir gengu til þessa samstarfs en á þeim grunni þó að þeir og ríkið væru að koma inn saman ásamt með atvinnulífinu til að byggja upp þennan sjóð. Mér býður svo í grun að þarna sé farið að súrna í ástandi. Svo vil ég bæta inn í þetta með samskipti aðila. Ég gleymdi auðvitað þriðja aðilanum, þetta eru ekki bara vinnuveitendur og verkalýðshreyfing sem hér er verið að koma svona að, þarna eru líka sveitarfélögin. Hér eru hlutir sem varða sveitarfélögin mjög miklu og eru ávísun á aukin útgjöld hjá þeim sem ekkert samráð hefur verið haft við þau um, eins og stytting atvinnuleysisbótatímabilsins, brútalt um sex mánuði frá og með næstu áramótum. Það á að höggva mánuðina af þeim sem hafa á bilinu 30–36 mánuðir í atvinnuleysi, höggva þá af um áramótin. Engin aðlögun. Allur sá hópur færist þá á einu bretti yfir á sveitarfélögin, 

Virðulegur forseti. Það eru margar spurningar og vangaveltur sem vakna við lestur þessa frumvarps og ekki síst í samhengi við hitt frumvarpið sem var rætt á undan þessu. Setningin „ríkið gefur og ríkið tekur“ kemur óneitanlega upp í hugann. Ef ríkið er að láta almenning í landinu hafa 2,7 milljarða í gegnum lækkun á vörugjöldum og lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts - sem að vísu er sýnd veiði en ekki gefin því að í því reikningsdæmi er gert ráð fyrir að allar lækkanir skili sér að fullu út í verðlagið sem er mjög hæpin forsenda - ef við gerum ráð fyrir því að ríkið sé, með því að þetta skili sér allt út í verðlagið, að færa almenningi 2,7 milljarða í því frumvarpi þá er ríkið að ná því mestöllu til baka í þessu frumvarpi með gjöldum á sjúklinga, á kostnað umhverfisins með því að láta markaðar tekjur ekki renna í loftslagssjóð, með alls konar frestunum eins og á viðmiðunarákvæðum í vaxtabótum og með alls konar brellum varðandi tryggingagjald, sem mér finnst eiginlega vera það athyglisverðasta í þessu frumvarpi. Á sama tíma og ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra talar af mikilli andagift um að einfalda skattkerfið er hann að flækja það með tryggingagjaldinu. Ég sé ekki betur en tryggingagjaldið sé einfaldlega orðið annar tekjuskattur á fyrirtæki. Þetta er í sívaxandi mæli farið að renna í ríkissjóð til alls konar verkefna, aðallega til fjármögnunar á almannatryggingakerfinu. Það er þróun sem byrjaði af miklum krafti í hruninu og dálítið mikið á síðasta ári, það voru nokkur tíðindi í þessu þá. Þróunin hefur verið þessi: Tryggingagjaldið hækkaði um 2,35 prósentustig árið 2009. Það var augljós ástæða. Það var atvinnuleysi í landinu á þeim mælikvarða að við höfðum ekki séð slíkt áður og atvinnulífið var reiðubúið að taka á sig þessar byrðar vegna þess að það er áratuga löng sátt, og lögbundin sátt, um að tryggingagjaldið renni að hluta til í Atvinnleysistryggingasjóð sem og í Fæðingarorlofssjóð og til ýmissa afmarkaðra verkefna fyrir atvinnulífið. Þess vegna heitir það tryggingagjald. 2,35 prósentustig, það er töluvert mikil hækkun, það er um 20–30 milljarðar sem fara í ríkissjóð. En það var ástæða, atvinnuleysið fór upp. Síðan hefur atvinnuleysið farið niður en atvinnulífið borgar enn þá þessa aukningu á tryggingagjaldinu. Með alls konar aðferðum, sem við sjáum ár eftir ár, er alltaf verið að taka stærri hluta af þessari prósentu beint í ríkissjóð. Það er til dæmis gert þannig að ekki er greitt í VIRK, það er aftur ákveðið núna að greiða ekki í starfsendurhæfingarsjóð úr tryggingagjaldinu. Það kunna að vera einhver rök fyrir því, mér virðist að það skorti samráð við vinnumarkaðinn um það en það kunna að vera rök. En lækkunin er ekki látin renna til atvinnulífsins, hún er látin renna í ríkissjóð. Það á að stytta atvinnuleysisbótatímann í tvö og hálft ár án nokkurs aðdraganda, fyrirvara eða aðlögunartíma fyrir atvinnuleitendur. Þar er ríflega milljarður. Það svigrúm er ekki notað til að lækka tryggingagjaldið. Það er líklega hugsunin að það renni í ríkissjóð á sama tíma og Vinnumálastofnun skortir fé, m.a. í eftirlit með bótasvikum, það skortir algerlega fé í það, en þarna ætlar ríkisvaldið að ná sér í pening. Það á að hætta jöfnun og lækkun örorku almennu lífeyrissjóðanna og þar á að ná sér í pening, þetta svigrúm er ekki notað til að lækka tryggingagjaldið heldur til að ná í pening í ríkissjóð. Í fyrra var stigið stórt skref í þessu þegar náð var í 7,5 milljarða með því að hækka almenna tryggingagjaldið. Það stendur enn þá núna. Þá var stóra skrefið tekið, náð í 7,5 milljarða í tryggingagjaldið, í ríkissjóð, í fullkominni ósátt við aðila vinnumarkaðarins. Á þessum tímum þegar við erum að tala um að einfalda skattkerfið og menn tala einlægir í pontu um það markmið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar er á sama tíma einfaldlega verið, með alls konar flækjum, að ná í þennan pening í tryggingagjaldið. Þetta er mjög óskammfeilið til dæmis gagnvart sveitarfélögunum. Ef það á að láta nokkur hundruð manns hætta á atvinnuleysisbótum um áramót án fyrirvara mun það birtast að mjög stórum hluta til sem aukinn kostnaður á sveitarfélög vegna þess að þau þurfa þá að taka við því fólki í fjárhagsaðstoðarkerfin sín, það er einfaldlega stjórnarskrárbundið. Þá væri alla vega sáttarhönd til sveitarfélaganna, sem eru stórir greiðendur tryggingagjalds í landinu, að láta þessa lækkun á atvinnuleysisbótum, sem eru fjármagnaðar með tryggingagjaldinu, renna til lækkunar á gjaldinu. Það er ekki gert, það á bara að sækja þennan pening í ríkissjóð. Svo er peningur sóttur áfram í Framkvæmdasjóð aldraðra. Einhvern veginn þarf að fjármagna ríkið. Það er sóttur peningur þangað í staðinn fyrir að láta það fé renna, eins og það á að gera, til uppbyggingar hjúkrunarrýma. Þetta er stóra myndin. Hér birtist hvernig verið er að flækja skattkerfið, hvernig verið er að ná í pening með alls konar flóknum og ógagnsæjum leiðum. Ég veit ekki einu sinni hvort ég get gert mig alveg skiljanlegan þegar ég reyni að lýsa því en stóra myndin er þessi: Þegar atvinnuleysið minnkar á tryggingagjaldið að lækka en það lækkar ekki heldur er mismunurinn tekinn inn í ríkissjóð. Þetta er ógagnsæ og í raun og veru óheiðarleg flækja með skattkerfið á sama tíma og menn eru í öðrum frumvörpum að lýsa því yfir að þeir séu að einfalda skattkerfið. Svona er það. Svo er farið í S-merkt lyf. Það er dálítið erfitt að sjá hvað það þýðir í raun og veru. Mun þetta leiða til þess að stærri hluti S-merktra lyfja verði ávísaður á apótek en ekki látinn sjúklingum í té á heilbrigðisstofnunum? Við vitum ekki hver hugsunin í þessu er, hvaða útreikningar og greining liggur að baki því að 145 milljónir komi í ríkissjóð. Í öllu falli er ég sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þetta er peningur sem á að koma úr vasa sjúklinga og miðað við það til hverra flest S-merkt lyf fara eru þetta ákaflega veikir sjúklingar sem á að taka pening af. Mjög svo óheflað viðhorf til umhverfismála birtist enn á ný í gerðum ríkisstjórnarinnar með því að láta ekki markaðar tekjur upp á 150 milljónir renna í loftslagssjóð sem á að efla nýsköpun og frumkvöðlastarfsemi á sviði græna hagkerfisins, á sviði græns iðnaðar. Það er hrein sorgarsaga að sjá hvernig tillögur þverpólitískrar nefndar um eflingu græna hagkerfisins hafa endað í meðförum ríkisstjórnarinnar. Í forsætisráðuneytinu áttu að vera um 200 milljónir til að hafa yfirumsjón með eftirfylgni á 50 tillögum sem nefndin skilaði á síðasta kjörtímabili um að efla græna hagkerfið og það er núna frammi fyrir augunum á okkur að renna í húsminjar. Hér er annað dæmi: Peningur sem á að renna í loftslagssjóð til nýsköpunar er tekinn og látinn fara í eitthvað annað, í ríkissjóð. Það er fullkomið áhugaleysi á grænum málum, á græna hagkerfinu og uppbyggingu græns iðnaðar sem ég held að sé eitthvert stærsta sóknarfæri og mest aðkallandi mál íslensks samtíma og samtíma veraldarinnar. Þetta er fullkomlega látið liggja á milli hluta í stefnumiðum ríkisstjórnarinnar og gerðum hennar. Svo er dálítið athyglisvert að skoða þennan hringlandahátt með Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það var hluti af fjárfestingaráætlun sem við í Bjartri framtíð börðumst fyrir og studdum í tíð síðustu ríkisstjórnar að setja mjög ríflega í uppbyggingu ferðamannastaða af ýmsum ástæðum. Það lá fyrir greining á því og augljósar röksemdir að byggja þyrfti upp innviði í ferðaþjónustu, byggja upp aðbúnað á ferðamannastöðum og þar fram eftir götunum. Það var lagt til að settur yrði ríflegur peningur í það og fjármagnað af arðgreiðslum í ríkissjóð úr bankakerfinu sem síðan skiluðu sér. Ríkisstjórnin, í allmiklum þjósti að mér fannst, ákvað að blása þessa fjárfestingaráætlun algerlega af á einu bretti og sóknaráætlun landshluta líka. Hvað gerist síðan? Fjárþörfin var augljós og nú þarf á fjáraukalögum fyrir árið 2014 að setja pening í uppbyggingu ferðamannastaða eftir að ríkisstjórnin hafði tekið þá út og ríkisstjórnin virðist ekki hafa lært af því að það þarf pening í þetta. Og nú er vísað í einhverja vinnu, sem við fáum engin svör um hvar stendur, um náttúrupassa eða gjaldtöku af ferðamönnum, þannig að þetta er látið dankast í staðinn fyrir að fylgja mjög myndarlegri stefnumörkun sem var búið að ákveða, þó að það hafi verið í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar ætti þessi ríkisstjórn alveg að geta tekið það upp. Hér stefnir í að aftur sé skorið niður til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða og hvað, mun þá peningurinn síðan koma inn í fjárauka fyrir 2015, peningurinn sem þörf verður á til að byggja upp? Þetta er rassvasabókhald. Við verðum að gera það almennilega og í samræmi við viðurkennda og lögbundna ferla að setja pening í þetta. Síðan er mjög athyglisvert að sjá að umboðsmaður skuldara fær minna fé. Það er lögbundið það ferli hvernig á að ákveða hvernig féð á að renna til umboðsmanns skuldara. Hann gefur skýrslu um fjárþörf sína og svo er það fjármálakerfið sem fjármagnar. En nú þarf minna. Nú þarf til dæmis greinilega ekki útibú á Akureyri og hagur heimilanna virðist samkvæmt umboðsmanni skuldara fara batnandi, ef maður á að túlka þetta þannig, ef umboðsmaður skuldara þarf minna fé. Er þá ekki um að gera að setja 80 milljarða í skuldavanda heimilanna á næstu fjórum árum? Í alvöru talað, er einhver heil brú í þessari stefnumörkun, í áherslu í meðferð á opinberum fjármunum? Umboðsmaður skuldara, sem er lögbundin stofnun sem á að vakta ástandið, skuldavanda heimilanna, en í forsendum þessa frumvarps segir að ástandið hafi batnað svo mjög að ekki sé ástæða til annars en að skera mjög duglega niður í framlögum til stofnunarinnar. Á sama tíma er ríkisstjórnin að fara að setja 20 milljarða á þessu ári, 20 milljarða á því næsta, 20 milljarða þarnæsta ár og 20 milljarða á árinu þar á eftir úr ríkissjóði til að mæta því sem ríkisstjórnin kallar skuldavanda heimilanna. Mér finnst þetta ótrúleg óráðsía, ótrúlega mótsagnakennt. Þetta er alls ekki dæmi um aga í meðferð á opinberum fjármunum. Að síðustu eru það sóknargjöldin, framlög til þjóðkirkjunnar hækka og það er m.a. rökstutt með því að þetta þurfi að leiðrétta, þjóðkirkjan hafði tekið á sig svo mikinn skell í hruninu. Ég ætla að láta þetta vera lokaspurningu mína: Af hverju gilda ekki sömu röksemdir gagnvart atvinnulífinu, svo dæmi sé tekið? Af hverju gilda ekki sömu röksemdir gagnvart Landspítalanum, vegakerfinu, Neytendastofu, öllum þeim sem hafa tekið á sig byrðar í hruninu? Og í þessu samhengi einkum og sér í lagi atvinnulífið, vegna þess að atvinnulífið tók á sig 2,35 prósentustiga hækkun á tryggingagjaldi út af fjármögnun á atvinnuleysi og auknum atvinnuleysisbótum og það eru engin teikn á lofti um að atvinnulífið fái núna að njóta þess að tíðin er betri. Það er alvarlegt fyrir ríkisstjórn sem er, að ég held, umhugað um að gæta hagsmuna atvinnulífsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég held að það sé afar mikilvægt, eins og hv. þingmaður leitaðist við að gera í ræðu sinni, að draga upp meginlínur um það hvað verið er að gera hér; ekki bara að draga fram einstakar tillögur heldur miklu frekar að reyna að átta sig á því hver hreyfingin er í þessum frumvörpum og ekki bara í þessu frumvarpi heldur líka í því sem var til umræðu hér á undan. Kannski hefur maður mestar áhyggjur af þeirri atvinnustefnu sem birtist í raun þegar allt þetta er tekið saman. Mig langar til að biðja hv. þingmann, vegna þess að nú er sú undarlega staða komin upp að þetta frumvarp, líkt og það sem er á undan, er í raun opið þegar það kemur til efnahags- og viðskiptanefndar. Framsóknarflokkurinn hefur lýst því yfir að hann hafi fyrirvara á samþykkt sinni að því er varðar þessi frumvörp. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að hér er um bandorm að ræða og gríðarlega mörg mál sem eru þarna undir í sjálfu sér, kjörlendi fyrir laumufarþega ef svo má að orði komast, að hverju væri mestur fengur fyrir atvinnulífið að því er varðar endurskoðun eða breytingar á frumvarpinu eins og það liggur fyrir. Hvar er mikilvægast að taka slagina, ef svo má að orði komast, í efnahags- og viðskiptanefnd til að færa málið til betri vegar? Sá undarlegi veruleiki blasir við okkur að málið hefur augljóslega ekki meirihlutastuðning í þinginu sem gefur góðum hugmyndum ákveðið sóknarfæri. Og hvar eru þær helstar?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna, hún er stór, en ég ætla að leyfa mér að gefa svar í stórum dráttum. Þar sem ég er talsmaður þess að skattkerfið sé einfalt, alla vega á þann hátt sem ég skil það hugtak, og gagnsætt, mundi ég vilja hætta þessum leik með tryggingagjaldið. Ég mundi vilja að tryggingagjaldið yrði endurreist sem gjald vinnumarkaðarins til að fjármagna ákveðin vinnumarkaðstengd verkefni. Mér er þá einkum og sér í lagi umhugað um Atvinnuleysistryggingasjóð og Fæðingarorlofssjóð. Ég mundi vilja sjá sátt um það að vinnumarkaðurinn greiði ákveðna prósentu í verkefni sem eru vinnumarkaðnum mikilvæg. Ég mundi þá vilja breyta því að verið sé að seilast inn í tryggingagjaldið beinlínis til að fjármagna ríkissjóð. Það heitir að fjármagna almannatryggingakerfið en þarna er bara verið að ná í peninga til að fjármagna ríkissjóð. Mér finnst menn ekki geta sagt, á sama tíma og menn eru að gera þetta, eftir alls konar flóknum leiðum sem birtast í þessu frumvarpi og líka síðasta árs um sama efni, meðan menn eru að þessu, að þeim sé eitthvað sérstaklega umhugað um að hafa skattkerfið einfalt og gagnsætt þannig að ég mundi vilja breyta þessu. Ég mundi líka vilja að tekjur loftslagssjóðs renni í loftslagssjóð svo að dæmi sé tekið. Mér er mjög umhugað um uppbyggingu græna hagkerfisins. Ég ætla að láta þetta nægja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er svolítið óvenjuleg staða í sjálfu sér, að það skuli liggja þannig að málið sé opið til umfjöllunar. Vonandi verður það fært til betri vegar í efnahags- og viðskiptanefnd og ég hef til þess væntingar, ef marka má umræðu sem var hér seint í gærkvöldi, af hálfu formanns efnahags- og viðskiptanefndar. En það sem maður hefur áhyggjur af er að þunginn bak við framlagningu fjárlagafrumvarps og tekjufrumvarpa er ekkert smotterí ef svo má að orði komast. Þetta er nánast að segja framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma. Það sem maður hefur áhyggjur af ekki síður er það að svo virðist sem þær breytingar sem verið er að gera hér, sem sumar hverjar eru býsna brattar, séu gerðar án þess að um sé að ræða nokkurt samráð við sveitarfélögin eða aðila vinnumarkaðarins. Þá er ég kannski sérstaklega að tala um styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins og svo þá meðferð sem hér hefur verið rædd á tryggingagjaldinu, sem er auðvitað mjög mikið áhyggjuefni. Það kemur líka fram í yfirlýsingu Alþýðusambandsins í dag að Alþýðusambandið telur vandann vera orðinn mjög mikinn núna eftir að þetta útspil er komið ef svo má að orði komast, að það sé ekki gott andrúmsloft fyrir samninga. En mig langar til að spyrja hv. þingmann, kannski frekar í almennum orðum að því er varðar þetta prinsipp sem stundum er rætt með markaðar tekjur. Maður finnur fyrir þeirri togstreitu sem á sér stað að þarna er um að ræða loftslagssjóð og svo er það tryggingagjald og svo eru það fleiri slíkar. Við höfum verið að tala um útvarpsgjald og ofanflóðasjóður er eitt slíkt dæmi. Auðvitað skiptir máli að virða fjárstjórnarvald Alþingis á hverjum tíma, að það sé fyrir hendi og það sé alveg klárt, en um leið skiptir máli sá trúnaður sem er fyrir hendi á milli skattgreiðenda og hins opinbera þegar um er að ræða eyrnamerkta skatta sem ætlaðir eru í tiltekin verkefni. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir afstöðu Bjartrar framtíðar til þessara þátta svona í meginatriðum.

Virðulegi forseti. Við ræddum svolítið á síðasta kjörtímabili viðhorf okkar í þingflokknum til markaðra tekna ríkissjóðs og svo sem engin melding í því og mörg sjónarmið innan Bjartrar framtíðar hvað það varðar. Ég ætla að tala fyrir mig sjálfan. Ég vil ekki ganga svo langt að útrýma úr ríkisrekstrinum öllum mörkuðum tekjum eins og hugmyndir hafa verið uppi um. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa markaða tekjustofna og ég hugsa að það hafi skinið í gegn í viðhorfum mínum til tryggingagjalds hér áðan. Við höfum tryggingagjald og það er ákveðin hugsun á bak við það. Það er í raun markaður tekjustofn sem á að renna til ýmissa verkefna sem eru til hagsbóta fyrir atvinnulífið og vinnumarkaðinn. Ef þetta er ekki tryggingagjald og ef það rennur ekki í þau verkefni þá er hreinlegast að kalla þetta bara skatt - og ég er ekki hrifinn af því, ég er hrifinn af því að hafa markaðar tekjur og virða þær. Þróunin sem við höfum verið að sjá er sú að verið er að seilast í tekjustofna, það er verið að seilast í markaðar tekjur og setja þær í ríkissjóð. Mér finnst að það þurfi að afhjúpa það ferli. Það gengur ekki að gera þetta svona og vera í hinu orðinu að tala um skattalækkun, lækka tekjuskattsprósentu í millistigi en á sama tíma að vera að taka einhverja 20 milljarða úr atvinnulífinu í raun með því að láta ekki 2,35%, sem voru sett á atvinnulífið út af vaxandi atvinnuleysi, ganga til baka. Með því að láta það ekki ganga til baka þá er ríkissjóður í raun á hverju ári að ná í einhverja 20 milljarða plús og trommar síðan fram í hinu orðinu og lækkar skatta hér og þar. Þetta er myndin sem þarf að vera öllum skýr og skiljanleg.

Forseti. Áfram er haldið að krukka í kjör almennings í landinu með þessu frumvarpi og mig undrar ekki að aðilar vinnumarkaðarins hafi látið í sér heyra, a.m.k. samtök launþega. Þau hafa verið að funda um þessi mál sem bitna svo illilega á þeirra umbjóðendum. Það er heldur ekki undarlegt að Alþýðusambandið kalli fjárlagafrumvarpið aðför að launafólki því að það er auðvitað ekkert annað en mjög alvarleg aðför að launafólki sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og því frumvarpi sem við ræðum hér. Maður spyr sig líka: Hvað hugsa menn til framtíðar varðandi samstarf við aðila vinnumarkaðarins? Halda menn að þeir geti slengt þessari blautu tusku í andlitið á verkalýðshreyfingunni rétt áður en gengið verður til nýrra kjarasamninga og það hafi engin áhrif? Verkalýðshreyfingin hefur gefið út þessa dagana að hún búist við að það verði mjög harðar deilur við gerð kjarasamninga og kannski meiri deilur en menn hafi þekkt um langt skeið. Nú þurfi verkalýðshreyfingin virkilega að standa saman og þétta raðirnar, eins og sagt er, þegar ríkið gengur fram með þessum hætti í skerðingum á kjörum launafólks í landinu, ekki bara á einu sviði heldur er þetta eins konar tangarsókn úr öllum áttum. Þetta dregur ekki úr undruninni því að maður hélt að þessir tveir flokkar hefðu einhver tengsl inn í verkalýðshreyfinguna. Ég kem úr verkalýðshreyfingunni og veit að þar eru menn í forsvari fyrir verkalýðsfélög sem hafa gefið upp skoðanir sínar í pólitík og styðja þessa flokka eða hafa stutt þá, en þeir hafa gagnrýnt harðlega hvernig gengið er fram í fjárlagafrumvarpinu gagnvart kjörum fólks almennt. Við erum búin að ræða matarskattinn og áhrif hans í bili en í þessu frumvarpi eru atvinnuleysistryggingar undir. Þessi mikla stytting á bótatímabili er vissulega fordæmalaus. Það má hugsa út í það hve langt síðan það er að menn lögðu mikið á sig að berjast fyrir þeim tryggingum sem felast í því að launþegar geta farið á atvinnuleysisbætur þegar fólk missir vinnuna. Það var samið um atvinnuleysisbótakerfið 1956 og það hefur aldrei gerst að ráðherrar hafi sett fram jafn mikla skerðingu á bótarétti án þess að hafa a.m.k. reynt að ræða við aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfinguna og atvinnurekendur. Kerfið var sett á fót með samningum milli þessara aðila og hefur dugað býsna vel. Þessi ráðstöfun sýnir bara hve mikið samskiptaleysi er við aðila vinnumarkaðarins þó að menn ættu að vita hve brýnt það er að halda góðu sambandi. Það skiptir svo gífurlega miklu máli að menn nái góðri niðurstöðu við gerð kjarasamninga til lengri tíma og ríkisvaldið tryggi stöðugleika til að varðveita kaupmátt í landinu. Þá get ég líka nefnt sveitarfélögin. Nú er ekki hægt að segja að í forsvari fyrir fjölda sveitarfélaga í landinu séu vinstri menn, því miður. Það eru allt of fáir vinstri menn í forsvari fyrir sveitarfélög, en það mjakast og gerði það á nokkrum stöðum fyrir síðustu kosningar. Menn gætu haldið að forusta ríkisstjórnarinnar væri í einhverju sambandi við sveitarfélögin, en nú er ákveðið einhliða að skera niður bótatímabilið úr þremur árum í tvö og hálft ár. Og hvar lendir þetta fólk? Það á bara að henda þeim sem hefðu átt lengri rétt núna um áramótin á guð og gaddinn, eins og sagt er, og hver tekur við? Það er skylda sveitarfélaganna að bera ábyrgð á fjárhagslegri framfærslu þess fólks, en sú framfærsla og sú upphæð er þó nokkuð mikið lægri en atvinnuleysisbætur eru í dag. Mörg sveitarfélög ráða illa við að taka við þessum verkefnum þar sem ríkisstjórnin ætlar ekki að koma með neitt á móti eins og var gert í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þá var komið með ýmsar vinnumarkaðsaðgerðir í samstarfi við sveitarfélögin til að vinna gegn atvinnuleysi og koma fólki í uppbyggileg verkefni og nám til að nýta kraftana meðan á atvinnuleysi stóð. Það er mikið rétt að atvinnuleysi hefur minnkað og það er auðvitað mjög jákvætt. Ég held að það megi alveg hrósa fyrri ríkisstjórn, verkalýðshreyfingunni og Vinnumálastofnun og mörgum aðilum eflaust til viðbótar fyrir að það var mikil samtakamáttur á síðasta kjörtímabili til að vinna gegn langvarandi atvinnuleysi. Við þekkjum átakið Nám er vinnandi vegur og fjölda annarra verkefna sem var hleypt af stað, þau hjálpuðu fólki að fara og mennta sig meðan það var á bótum og gerðu að verkum að margt ungt fólk og yngra fólk sem hafði flosnað upp úr námi fór aftur á þá braut að mennta sig og hafði í framhaldinu meiri möguleika á að fá vinnu. En það er ekki svo gott að einhverjar slíkar mótvægisaðgerðir séu í gangi heldur á bara að klippa á þetta sisvona. Tryggingagjaldið hefur verið til umræðu og lækkunin á því mætir auðvitað ekki inngreiðslum atvinnulífsins í Atvinnuleysistryggingasjóð. Yfirlýsing hæstv. félagsmálaráðherra sem kom fram í fréttum um daginn var mjög undarleg, um að það þyrfti að skera niður í atvinnuleysisbótakerfinu eða stytta tímabilið vegna þess að þetta hefði komið svo niður á bótum hjá elli- og örorkulífeyrisþegum í landinu. Það er ekki rétt því að atvinnutryggingagjaldið hefur runnið í Atvinnuleysistryggingasjóð og hefur fjármagnað atvinnuleysisbætur. Þetta hefur verið sjálfbært kerfi. Þetta hefur ekki verið tekið úr ríkissjóði. Niðurskurður í Atvinnuleysistryggingasjóði er ekki vegna hallareksturs í sjóðnum sjálfum heldur virðist eiga að nýta peningana í eitthvað annað eins og hefur komið fram í umræðunni. Svo ef hárin rísa ekki á einhverjum úti í þjóðfélaginu, aðilum vinnumarkaðarins og fleirum við þessa ákvörðun held ég að blóðið renni ekki í mönnum. En þetta heldur áfram því að ríkið fellir niður starfsendurhæfinguna, þetta umsamda og lögboðna framlag sem var samið um í starfsendurhæfingarsjóð. Það kom fram í ræðum áðan að það er orðin skylda að atvinnurekendur greiði 0,13% í starfsendurhæfingarsjóð. Þeir standa við sitt en ríkið stendur ekki við sitt. Menn verða að taka formlega upp samninga við þessa aðila ef þeir ætla að heykjast á því að uppfylla þá samninga sem gerðir hafa verið. Hér hafa komið fram skerðingar á framlögum til jöfnunar örorkubyrða almennra lífeyrissjóða. Það veldur því að skerða þarf lífeyrisgreiðslur til félagsmanna Alþýðusambandsins. Ég segi að þá er félagsmönnum þeirra sjóða mismunað gagnvart þeim sjóðum sem njóta ríkisábyrgðar. Það er þannig. Svo þekkjum við það sem við höfum rætt hér, en það eru S-merktu lyfin. Kostnaður vegna lyfja og heilbrigðisþjónustu eykst. Þannig er sérstaklega vegið að hagsmunum sjúklinga og allra þeirra sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Nei, við erum ekki á réttri leið og maður vill svo gjarnan vona að þingið taki þetta mál í sínar hendur. Manni heyrist að mörgum þingmanninum í stjórnarliðinu standi ekki á sama og sé kannski farinn að gera sér grein fyrir alvöru málsins. Þó að það sé alltaf gott þegar menn eru við stjórnvölinn að sýna samstöðu og standa með sjálfum sér og sinni ríkisstjórn verða menn líka að hafa sjálfstæðar skoðanir og gera sér grein fyrir því hvað þarna er á ferðinni, ræða við sitt bakland og koma heiðarlega fram í því. Það vill nú svo til að það eru alltaf kosningar á fjögurra ára fresti og ég held að það sé ekki gott að hafa þetta í farteskinu við kosningar. Það er ekki góður svipur á því hvernig menn ætla sér að fara með láglaunafólk í landinu, þá sem standa höllustum fæti og það er ekki á kostnað þeirra sem betur hafa það. Það á í raun að keyra fram gífurlega tekjutilfærslu á milli þjóðfélagshópa sem er held ég ein hin mesta sem verið hefur hér til fjölda ára. Ég hef stundum skammað verkalýðshreyfinguna fyrir að vera ekki nægilega róttæk og standa ekki nægilega vel með sínu fólki. Ég held að það sé allt í lagi að brýna verkalýðshreyfinguna til verka, en nú þurfum við sem teljum okkur vilja standa með láglaunafólki í landinu og þeim sem verr eru settir og almenningi í landinu - því það veit enginn hvenær hann getur lent í erfiðri stöðu og þarf á velferðarkerfinu að halda, hvort sem það eru atvinnuleysisbætur eða eitthvað annað - að tryggja að þetta frumvarp fari ekki óbreytt í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka í ræðu hv. þingmanns, en ég vildi gjarnan inna hana eftir nokkrum þáttum er lúta sérstaklega að atvinnuleysi og þjónustu við atvinnuleitendur. Ég get borið vitni um að það er rétt sem hv. þingmaður segir að forsenda þess að atvinnutryggingagjald var hækkað á versta samdráttartímanum var sú að það mundi lækka samfara minnkandi atvinnuleysi. Í því felst ákveðin brigð ef það gerist ekki beint. Það er líka ljóst og allar rannsóknir bera vitni um að mjög mikilvægt er fyrir ríki sem eru á sama stað í efnahagsþróun og við núna, að koma út úr mjög erfiðri niðursveiflu, að missa ekki móðinn og hætta ekki þjónustu og stuðningi við atvinnuleitendur. Það eru einmitt mistökin sem Finnar gerðu. Þeir hættu of snemma að styðja fólk til sjálfsbjargar. Það er þessi ríkisstjórn að gera núna. Hún er að slökkva á öllum verkefnunum til að koma ungu, atvinnulausu fólki til mennta. Hún er að þrengja inntöku í framhaldsskólum núna fyrir fólk sem er kannski tvítugt eða 22 ára og langar að bæta við sig framhaldsmenntun og þar með torveldar hún fólki sem enn er á atvinnuleysisskrá að losna þaðan. Það er auðvitað varhugavert að klappa okkur of mikið á bakið fyrir minnkandi atvinnuleysi því að það er enn þá verulegt vandamál. Þá komum við sérstaklega að efni spurningar minnar til hv. þingmanns. Hver telur hún að staðbundin áhrif geti verið? Maður sér að atvinnuleysi hefur minnkað mest hjá ófaglærðu fólki á höfuðborgarsvæðinu. Úti um land er víða áfram erfitt staðbundið atvinnuleysi og víða er það að versna. Á sama tíma og Vinnumálastofnun er að leggja niður starf á Húsavík fjölgar þar á atvinnuleysisskrá vegna tilflutnings á störfum Vísis burt úr byggðarlaginu, sem kom eins og reiðarslag yfir það byggðarlag og setur það aftur á bak í atvinnuþróuninni. Fyrsti áfangi nýrrar uppbyggingar á Bakka mun þannig bara gera Húsavík jafn stæða eins og ef engin uppbygging hefði orðið. Ég vil spyrja hv. þingmann vegna reynslu hennar af landsbyggðinni: 

Herra forseti. Ég hef virkilega áhyggjur af því að vinnumarkaðsaðgerðir dragist saman og ég tek undir það með hv. þingmanni að það er grafalvarlegt að Vinnumálastofnun þurfi að loka nokkrum útibúum úti um land vegna hagræðingarkröfu á stofnunina. Forstjóri Vinnumálastofnunar lýsir miklum áhyggjum yfir þessu af því að atvinnuástandið er sveiflukennt og með því að hafa öflugar vinnumarkaðsaðgerðir til staðar er hægt að mæta því strax, grípa fólk ef þannig er og finna út hvernig hægt er að mæta aðstæðum þess, veita því ráðgjöf og annað því um líkt. Atvinnuleysi úti á landi hefur oft einkennst af því að það flyst í burtu, vandinn færist annað. Það er ekkert endilega gott því það fylgja svo mörg vandamál með því að fjölskyldur hrekist frá heimabyggð sinni vegna atvinnuleysis. Atvinnuleysi er kannski ekki mikið á ákveðnum svæðum þegar litið er á tölurnar en það er falið vegna þess að það flyst í burtu. Fólk treystir sér ekki til að vera lengi atvinnulaust víða úti á landi og leitar á höfuðborgarsvæðið eftir vinnu, sem er ekki alltaf í hendi. Þess vegna tel ég vera grafalvarlegt mál að verið sé að ganga svona hart í niðurskurði hjá Vinnumálastofnun og að stytta líka atvinnuleysisbótatímabilið um sex mánuði. Þetta kemur ekki vel út fyrir landsbyggðina frekar en önnur svæði.

Virðulegi forseti. Það fer ekki hjá því að manni detti jólasveinninn Pottaskefill í hug þegar horft er til aðfara hæstv. fjármálaráðherra. Hér er verið með innansleikjum að viðhalda stöðugt niðurskurðarástandi í þessum viðkvæmu greinum, jafnt þjónustu við atvinnuleitendur sem og heilbrigðisþjónustunni. Það fer verst með fólk í hinum dreifðu byggðum því það leiðir menn í ógöngur eins og þær sem ég tók dæmi af í ræðu minni um stefnuræðu forsætisráðherra, dæmi frá Vopnafirði og Borgarfirði eystri þar sem búið er að skera hjúkrunarfræðingsstöðuna á Borgarfirði eystri niður í 40% og stöðuna á Vopnafirði niður í 60%. Þá veltir maður fyrir sér hvaða fólk á að finnast til að gegna svona störfum. Auðvitað leiðir þetta á endanum til þess að þjónustan í heild verður skorin niður. Ég held, og vildi kannski fá viðhorf hv. þingmanns til þess, að sú aðferðafræði ríkisstjórnarinnar að halda öllu velferðarkerfinu í járngreipum og viðhalda stöðugu styrjaldarástandi þar þannig að fólk þurfi stöðugt að vera í niðurskurðarham og gefa mönnum aldrei tilfinningu fyrir því að hægt sé að byggja upp þjónustu eða skapa traustari grunn undir henni, grafi hægt og rólega undan þjónustunni og allra mest í hinum dreifðu byggðum. Það er að minnsta kosti mín kenning. Svona stöðugt niðurskurðarástand þýðir að menn fara alltaf að kroppa smávegis hér og þar, og hvað gerist þegar menn eru byrjaðir að kroppa og halda áfram að kroppa? Hér á höfuðborgarsvæðinu eru mörg störf og það er hægt að taka eitt af þeim mörgu störfum, en á Borgarfirði eystri er bara einn hjúkrunarfræðingur og á Vopnafirði bara einn hjúkrunarfræðingur og þegar hann er farinn þá er enginn hjúkrunarfræðingur. Þess vegna er þessi stefna svo varhugaverð gagnvart velferðarþjónustunni í heild því að í sjálfu sér er verið að senda þau skilaboð að stöðugt verði sótt að velferðarþjónustu í hinum dreifðu byggðum.

Herra forseti. Ég get svo sannarlega tekið undir þessi orð þingmannsins því að það verða vissulega dómínóáhrif þegar saumað er að mörgum stöðum af hálfu hins opinbera úti á landsbyggðinni. Það hefur þau áhrif að þá hriktir í stoðunum þegar störf sem fyrir eru í opinbera geiranum eru skorin niður eins og hv. þingmaður nefndi. Kannski á eitt stöðugildi að vera 50%, annað 70% og það segir sig sjálft að það er ekki mikill áhugi hjá fólki að binda sig yfir slíkum störfum. Mér finnst vanta algerlega heildaryfirsýn ríkisstjórnar yfir mannlífið í þessu landi. Það er eins og menn haldi að allt sé eyland. Ef maður getur keypt sér flatskjá þá hljóti að vera allt í lagi að hækka matarkörfuna hjá manni á mánuði af því að fólk hljóti að hafa efni á því að nýta sér afslátt af sjónvarpi, hvort sem það þarf á því að halda að kaupa sér sjónvarp eða ekki. Menn verða að horfa á þessa hluti, stöðu landsbyggðarinnar, stöðu láglaunafólks, stöðu atvinnulausra í heildarsamhengi ef menn vilja ekki að hér búi, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi í ræðu, tvær þjóðir í þessu landi. Það stefnir allt í að hér verði aðgreining á milli láglaunafólks og hátekjufólks, milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Viljum við að þjóðfélagið þróist þannig að það búi margar stéttir í þessu landi? Við vinstri græn viljum það ekki og ég vona að einhverjir framsóknarmenn og vonandi sjálfstæðismenn líka geti tekið undir það.