Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 16. okt. 1989: ,,Eiður Guðnason, formaður þingflokks Alþfl., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans beiðni með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Alþfl. í Reykjavík, Lára V. Júlíusdóttir lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.`` Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Lára V. Júlíusdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og kjörbréf hennar verið rannsakað. Ég vil bjóða hana velkomna til þingstarfa.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Áður en gengið er til dagskrár vill forseti tilkynna að að loknu 4. dagskrármáli fer fram umræða utan dagskrár að beiðni hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, um meðferð ríkisfjármála án heimilda Alþingis. Sú umræða fer fram skv. síðari mgr. 32. gr. þingskapa og verður án tímamarka. Það er þó ætlan forseta að þessari utandagskrárumræðu ljúki fyrir venjubundin fundarlok á mánudegi, þ.e. fyrir kl. 5 er þingflokksfundir hefjast, en takist það ekki, þá verður að ljúka þessari umræðu á kvöldfundi. Gert er ráð fyrir að byrja þá að nýju kl. 6 og sjá svo til hvernig gengur með fundarstörfin.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Það hafa borist tvö bréf. Hið fyrra er dags. 13. okt. 1989 og er svohljóðandi: ,,Jón Kristjánsson, 3. þm. Austurl., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum á þing Sameinuðu þjóðanna og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna setu 1. varamanns á þingi taki 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Guðrún Tryggvadóttir meinatæknir, Egilsstöðum, sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður tilkynnt hér með, hæstv. forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Árni Gunnarsson, forseti Nd.`` Hið síðara bréf er dags. 13. okt. 1989 og hljóðar svo: ,,Margrét Frímannsdóttir, 4. þm. Suðurl., hefur ritað mér á þessa leið: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu þrjár vikur leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi, Unnar Þór Böðvarsson skólastjóri, Reykholti, Biskupstungum, sæti á Alþingi í fjarveru minni.`` Þetta er yður tilkynnt hér með, hæstv. forseti, með ósk um að fram fari í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamanns. Jón Helgason, forseti Ed.`` Með þessu bréfi fylgir skeyti Ragnars Óskarssonar, kennara í Vestmannaeyjum, 1. varaþm. Alþb. í Suðurlandskjördæmi, þar sem hann tilkynnir að hann geti ekki tekið sæti á Alþingi vegna annríkis á næstunni. Samkvæmt þessum bréfum og skv. 4. gr. þingskapa ber nú kjörbréfanefnd að prófa kjörbréf Guðrúnar Tryggvadóttur, meinatæknis á Egilsstöðum, 2. varamanns Framsfl. í Austurlandskjördæmi, og Unnars Þórs Böðvarssonar, skólastjóra í Biskupstungum, 2. varamanns Alþb. í Suðurlandskjördæmi. Það verður því gert hlé á fundinum í 5 mínútur á meðan kjörbréfanefnd starfar. --- Fundarhlé. Þar sem kjörbréfanefnd hefur ekki alveg lokið störfum, þá mun því máli aðeins verða frestað en tekið fyrir á meðan 2. dagskrármálið.

Flm. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um varnir gegn mengun frá fiskeldi, en það er 3. mál þessa þings á þskj. 3. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta semja frumvarp til laga um varnir gegn mengun frá fiskeldi, að meðtalinni erfðamengun, og leggja það fyrir næsta reglulegt þing. Jafnframt verði mótaðar samræmdar reglur um kröfur varðandi starfsleyfi fyrir fiskeldisstöðvar og um eftirlit og rannsóknir á mengunarhættu frá þeim.`` Tillaga sama efnis var lögð fram síðla á síðasta þingi en komst þá ekki til umræðu. Því er málið flutt hér öðru sinni. Sem kunnugt er hefur fiskeldi aukist mikið hérlendis að undanförnu. Því fylgir veruleg hætta á mengun í sjó og ferskvatni sem bitnað getur bæði á fiskeldinu sjálfu svo og á umhverfinu. Erfðamengun frá eldislaxi er af mörgum talin ógna tilvist villtra laxastofna og mikil þörf er á að bregðast við þeirri þróun. Hætta er á því að þörungablómi geti valdið tjóni í fiskeldi hér sem annars staðar, en næringarefnaútfall frá fiskeldi ýtir undir þann vágest. Lítið er fylgst með notkun lyfja og rotvarnarefna við fiskeldi og áhrifum þeirra á umhverfið. Eftirlit með mengun frá fiskeldisstöðvum, sem hlotið hafa starfsleyfi, er í lágmarki, en mikil vinna hefur verið lögð í afgreiðslu slíkra leyfa, m.a. á vegum Hollustuverndar ríkisins og Náttúruverndarráðs. Rannsóknum vegna mengunarhættu frá fiskeldi hefur hins vegar sáralítið verið sinnt vegna fjárskorts. Það eru þrjú ráðuneyti, heilbrrn., landbrn. og samgrn., sem lögum samkvæmt fara með málefni sem varða fiskeldi auk Náttúruverndarráðs sem heyrir undir menntmrn. og ýmissa fleiri aðila sem koma við sögu vegna starfsleyfa fyrir fiskeldisstöðvar. Með útgáfu reglugerða að undanförnu á vegum nefndra ráðuneyta hefur verið leitast við að bæta stöðuna í fiskeldismálum, einnig varðandi mengun. Á síðasta þingi beindi ég fyrirspurnum til ráðherra heilbrigðis-, landbúnaðar- og samgöngumála um mengun frá fiskeldi og hvernig staðið væri að eftirliti og rannsóknum. Skrifleg svör við þessum fyrirspurnum eru birt sem fylgiskjöl með þessari tillögu og þar kemur fram að sumpart vantar lagafyrirmæli um þessi efni og reglur eru gloppóttar. Stjórnkerfið hefur þannig engan veginn verið undir það búið að sinna þeim mikla og skjóta vexti sem orðið hefur í fiskeldi og það vantar mikið á að nægilegu fjármagni hafi verið varið til eftirlits og rannsókna á mengunarhættu. Í svörum sem fylgja tillögunni kemur þetta skýrt fram, t.d. í svari hæstv. heilbr.- og trmrh. þar sem m.a. er nefnt að það sé misbrestur á því að settur sé upp hreinsibúnaður í seiðaeldisstöðvum og það kemur glöggt fram að mikið vantar á að Hollustuvernd ríkisins og aðrir sem þyrftu að sinna eftirliti ræki það og þar er einkum fjárskorti borið við. Þar segir orðrétt, með leyfi virðulegs forseta, í svari heilbrrh. m.a.: ,,Eftirlit stofnunarinnar``, þ.e. Hollustuverndar ríkisins, ,,með einstökum fiskeldisstöðvum er í lágmarki í dag.`` Og þar er rakið hvernig mengun hefur vaxið og slegið tölum á það. Þó að mengun sé ekki tilfinnanleg á heildina litið enn þá frá fiskeldisstöðvum, þá er vöxturinn mjög verulegur. Þannig liggur það fyrir að árið 1985 var næringarefnaauðgun vegna fiskeldisstöðva áætluð 6 tonn af köfnunarefni og 1,5 tonn af fosfór, en á síðasta ári er næringarefnaauðgun áætluð 165 tonn af köfnunarefni og 27 tonn af fosfór og síðan gert ráð fyrir örum vexti á yfirstandandi ári þannig að hér er um verulega aukningu að ræða. Ég vísa einnig til þess sem hér er sagt varðandi þörungablóma því að þó að hann hafi ekki gert vart við sig í stórfelldum mæli hérlendis eru þess samt dæmi að þörungablómi hefur valdið staðbundnu tjóni og það má alveg gera ráð fyrir því að þessi vágestur komi hér upp og geti valdið verulegu tjóni ef menn gæta ekki að sér og mengun frá fiskeldinu sjálfu, svo og auðvitað önnur mengun sama eðlis, getur ýtt mjög undir þennan vágest. Það er líka ljóst af svörum ráðherranna að það fara engar kerfisbundnar rannsóknir fram á áhrifum mengunar og það er auðvitað ljóst að hér eru miklir efnahagslegir hagsmunir í húfi. Þess vegna þarf Alþingi að láta þessi mál til sín taka, tryggja það að löggjöf sé þannig að það auðveldi meðferð mála, létti undir með þeim sem í þennan atvinnurekstur leita og tryggi nauðsynlegt eftirlit. Þetta er allra hagur, ekki síður þeirra sem við atvinnureksturinn starfa heldur en annarra sem kynnu að verða fyrir barðinu á mengun frá fiskeldinu. Erfðamengunin frá fiskeldinu hefur verið nokkuð umrædd og þar er um flókið mál og viðamikið að ræða. Því máli hefur verið sinnt nokkuð af landbrn. og fleiri aðilum, en þarna er nauðsynlegt að setja skýrar reglur og ekki síður að stunda rannsóknir með merkingum og að fylgjast með endurheimtum og hvað er á ferðinni, svo og að setja reglur varðandi innflutning. Ég vek líka athygli á því að fisksjúkdómahættan tengist menguninni verulega þannig að mengun getur ýtt undir fisksjúkdóma og það í eldisfiski þannig að það er nauðsynlegt að rannsóknir fari einnig fram á þeim þáttum. Virðulegur forseti. Ég vísa til þeirra margháttuðu upplýsinga sem liggja fyrir og aflað var á síðasta þingi. Ég treysti því að á þessu máli verði tekið því að hér er brýnt mál á ferðinni. Ég vil þó engan veginn gera lítið úr því sem gert hefur verið af núv. ríkisstjórn og einstökum ráðuneytum varðandi fiskeldismálin og að taka á þeim þáttum sem tillagan fjallar um, en það er greint frá því einmitt í þessum svörum sem komu fram á síðasta þingi að það þarf að líta á þessi mál í heild sinni og það þarf ekki síst að tryggja aukið fjármagn til þeirra þátta sem hér um ræðir. Ég legg til að að lokinni umræðu verði þessari tillögu vísað til hv. félmn.

Frsm. kjörbréfanefndar (Matthías Bjarnason) Virðulegi forseti. Það gekk fremur stirðlega að ná kjörbréfanefnd saman en hafðist þó að lokum að fá fjóra nefndarmenn á fund og þeir tóku fyrir tvö kjörbréf sem hér hafa borist. Það er í fyrsta lagi kjörbréf Unnars Þórs Böðvarssonar, skólastjóra í Reykholti, sem er 2. varamaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi og kjörbréf Guðrúnar Tryggvadóttur meinatæknis sem er 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi. Fyrir lá tilkynning um það að 1. varamaður Alþb. í Suðurlandskjördæmi gæti ekki mætt en 1. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi hefur áður tekið sæti hér á Alþingi. Kjörbréfanefnd er sammála um það að mæla með því að kjörbréf beggja þessara þm. verði samþykkt.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Guðrún Tryggvadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og þegar unnið drengskaparheit. Ég býð hana velkomna til þingstarfa.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Unnar Þór Böðvarsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi. Honum ber því nú skv. 2. gr. þingskapa að vinna drengskaparheit að stjórnarskránni.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Unnar Þór Böðvarsson, 4. þm. Suðurl., hefur undirritað drengskaparheit um að halda stjórnarskrána og hann er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Guðmundur G. Þórarinsson Forseti. Ég þakka hv. flm. Hjörleifi Guttormssyni fyrir það mál sem hann hefur hér flutt. Hann flytur gott mál sem vissulega er tímabært að ræða á Alþingi. Það er enginn vafi á því að mengun getur orðið talsverð frá fiskeldi. Við sjáum það hjá öðrum þjóðum sem lengur hafa þróað þessa atvinnugrein heldur en við. Eigi að síður þarf jafnframt að gæta þess að ganga ekki of langt í kröfum við þessa nýju grein og mín skoðun er sú að þrátt fyrir að nauðsynlegt sé að vinna að einmitt þessum málum sem hér er lögð áhersla á með þessari þáltill., þá er það nú ekki brýnasta málið sem liggur fyrir í fiskeldinu í dag. Mér virðist að flutningur þessarar þáltill. og sú umræða sem hún kemur af stað gefi tilefni til þess að fara fáeinum orðum um stöðu þessarar greinar eins og hún er nú. En sannleikurinn er sá að fiskeldi á Íslandi býr við afar erfiða stöðu. Af hverju? munu menn spyrja. Það er auðvelt að rekja það aftur til vorsins eða sumarsins 1988 þegar seiðaútflutningur stöðvaðist frá íslenskum fiskeldisstöðvum. Það kann að vera að menn geti gagnrýnt að svo mikil framleiðsla hafi verið á seiðum í landinu þá og þar hafi ekki verið byggt á nægri forsjálni. Að mínu viti er nú erfitt að dæma um það. Margir höfðu þá þegar gert samninga erlendis, jafnvel undirritaða, um útflutning á þessum seiðum. Markaðurinn lokaðist snögglega og Norðmenn sjálfir sem unnu að gerð slíkra samninga fyrir Íslendinga vissu ekki hvert stefndi. Það er liðin tíð. En í þeirri stöðu fóru fram miklar umræður um það í íslensku þjóðfélagi hvernig bregðast skyldi við. Í landinu var mikið magn af laxaseiðum og menn urðu sammála um það, hygg ég flestir, að farga ekki þeim miklu verðmætum sem þar voru heldur reyna að ala seiðin áfram, gera úr þeim útflutningsverðmæti og stíga eitt skref fram á við, kannski með örari þróun og uppbyggingu þessarar atvinnugreinar en menn höfðu í reynd ætlað sér áður. Því var það að stjórnvöld gáfu fyrirheit um að lánaðar yrðu um 800 millj. kr. til uppbyggingar matfiskastöðvanna svo að unnt væri að ala þessi seiði áfram og gera úr þeim matfisk eða sláturfisk. Því fylgdi auðvitað það að skapa yrði þessum fyrirtækjum rekstrargrundvöll þannig að unnt yrði að ala seiðin í þetta eina og hálfa ár áfram til slátrunar. Menn lögðu því af stað vorið og sumarið 1988 með þau fyrirheit að lánað yrði til fjárfestingar til að byggja það rými sem nauðsynlegt yrði til að ala seiðin áfram og jafnframt að afurðalánakerfi yrði komið upp þannig að þessi útflutningur sem þá var áætlaður upp á 5000 millj. kr. á árinu 1990 gæti orðið að veruleika. En 5000 millj. voru hvorki meira né minna en 10% af heildarvöruútflutningi Íslendinga, lagðar á herðar nýrri grein sem var alveg í fyrstu byrjunarskrefunum og menn vita að það tekur þrjú ár frá því að hrogninu er klakið þar til hægt er að slátra fiskinum. Niðurstaðan varð hins vegar sú að aðeins fékkst lánað til fjárfestinga um helmingur af þessu fé. Af hverju það er skal ég ekki segja, en þrátt fyrir að fiskeldisstöðvarnar legðu til nægilegt eigið fé, fullnægðu þeim kröfum sem gerðar voru um þriðjungs eigið fé, þá fékkst ekki þetta lánsfé. Það þýddi auðvitað að fyrirtækin voru sett í bóndabeygju vegna þess að fiskurinn vex, hann þarf ákveðið rými til þess að geta náð sláturstærðinni. Það rými tókst ekki að byggja vegna þess að fjárfestingarlán hafa ekki fengist af ýmsum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja hér. Jafnframt því sem stjórnvöld heimiluðu þessa lántöku sem ekki var unnt að draga til að bjarga þessum verðmætum lögðu stjórnvöld sérstakan skatt á fiskeldisstöðvarnar eða erlendar lántökur sem nam um 6% og varð að greiða jafnóðum og lánin voru tekin. Hér var mikil blóðtaka þar sem vinstri höndin virtist ekki vita hvað sú hægri gerði. Enda þótt Alþingi ákvæði um síðustu áramót að fella þennan sérstaka fjárfestingarskatt niður af fiskeldinu tókst fjmrn. ekki fyrr en seinni part ársins að útbúa reglur um hvernig það skyldi fara fram þannig að skatturinn var greiddur áfram um það bil hálft ár þrátt fyrir að ákveðið hefði verið á þingi að fella hann niður. Alþingi ákvað að setja upp sérstakan sjóð, Tryggingasjóð fiskeldislána, til þess að auðvelda uppbyggingu afurðalánakerfisins vegna deilna eða mismunandi mats á veði í lifandi fiski. Sú saga er öll ein hörmungarsaga og afurðalánakerfið er ekki komið í gang enn þrátt fyrir að nær 10 mánuðir séu liðnir frá því að sá sjóður var stofnaður með lögum. En ekki bara það. Sjóðurinn hefur það eðli að hann tekur 14% ofan á þær ábyrgðir sem hann veitir, 14% gjald til sín sem ábyrgðargjald. Afurðalánakerfi fiskeldisins er því þannig að greiða þarf þessum sjóði 14%, 12% vexti og síðan þarf að tryggja fiskinn til þess að hann geti orðið veð fyrir um 6%. Þetta gerir 32% gjald ofan á þann dollara sem tekinn er að láni fyrir utan lántökugjöld, stimpilgjöld og fyrir utan það að greiddir eru mánaðarlega vextir í þessi þrjú ár sem tekur að ala fiskinn þar til hann hefur orðið að sláturvöru. Þetta gekk þó ekki upp og inn í málið var skotið Framkvæmdasjóði sem kemur þarna inn sem milliliður og tekur sérstakt gjald líka. 
             Ég heyri á hæstv. forseta að tíma mínum er lokið og hefði ég þó þurft að segja miklu meira um þessi mál. En ég taldi nauðsynlegt, þegar hér er rætt að vísu um gott og þarft mál, um auknar kröfur til fiskeldisins vegna umhverfissjónarmiða og mengunar, að vekja athygli á því að þar eru önnur mál sem væri ástæða til að ræða hér af mikilli alvöru í þessum sal svo að greinin verði ekki beinlínis með öllu kyrkt í byrjun.

Flm. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir undirtektir við þetta mál. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hér hljóðs öðru sinni er að drepa aðeins á það mat sem fram kom í máli hv. þm. um hvað væri brýnast hverju sinni. Ég heyrði það á máli hv. þm. að hann teldi að það væri margt brýnna hvað varðar fiskeldi í landinu heldur en að huga að umhverfisþáttum sem að því snúa, mengunarvörnum. Ég er ekki með þessum tillöguflutningi að gera lítið úr þeim fjárhagslegu erfiðleikum sem fiskeldi í landinu á við að búa. Síður en svo. En ég vil vara svolítið við þessu mati sem fram kom í orðum hv. þm., að umhverfisþættir sem lúta að þessum atvinnurekstri séu ekki brýnt mál. Ég held að það sé eitt af undirstöðuatriðunum varðandi fiskeldi sem atvinnurekstur að vel sé staðið að mengunarvörnum og það ekki vegna annarra hagsmuna þó að þeir séu margir, heldur ekki síst vegna fiskeldisins sjálfs eins og rökstutt er í þessari tillögu. Ég held að hv. þm. hætti stundum til þess, ég ætla reyndar ekki að fara að gera þá skoðun að almannaeign hér, en það kom aðeins fram í máli hv. 10. þm. Reykv., að drepa þætti umhverfismálanna svolítið á dreif. Þess hefur gætt hér á Alþingi um langa hríð að umhverfismál eru ekki hátt skrifuð. Við sjáum það bæði þegar við lítum til þess hvernig á þeim málum er haldið í stjórnkerfinu, við sjáum það þegar litið er til fjárveitinga til þeirra mála og við sjáum það í undirtektum oft og tíðum við þau mál sem eru flutt hér þar sem menn segja: Þetta er góðra gjalda vert en þetta er nú kannski ekki það brýnasta. --- Ég bið menn um að íhuga þessi orð mín. Núna stendur yfir alþjóðleg ráðstefna, sem Norðurlandaráð stendur fyrir, um mengun í sjó. Ráðstefnan hófst í morgun úti í Kaupmannahöfn. Ætli sú ráðstefna sé tilkomin nema af því að safnast þegar saman kemur. Sjórinn er hættur að taka við án þess að slá til baka, þ.e. vistkerfi hans. Þess vegna er þessi ráðstefna haldin. Þess vegna eru margar aðrar ráðstefnur haldnar. Ég held að það hefði verið ástæða til þess áður en lagt var upp með fjárfestingar í fiskeldi í jafnríkum mæli og orðið hefur síðustu sex árin eða svo, að menn legðu sæmilega traustar undirstöður hér á Alþingi með löggjöf, með stefnumörkun um uppbyggingu þessarar greinar. Um það flutti ég ásamt þrem öðrum þingmönnum allvíðtæka till. til þál. á haustþinginu 1983. Hún varðaði bæði fjárhagslega aðstöðu fyrir þennan atvinnurekstur, en ekki síður rannsóknir og umhverfisskilyrði. Þessari tillögu var þá vísað til ríkisstjórnar en nánast ekkert með hana gert frekar og síðan hafa menn verið að fjárfesta í fiskeldi án þess að skorið væri úr um undirstöðuþætti, m.a. undir hvaða ráðuneyti stjórnsýslunnar þessi málaflokkur ætti að heyra í heild sinni. Menn hafa togast á um það, meira að segja flokksbræður í ráðherrastólum togast á um það árum saman undir hvaða ráðuneyti fiskeldið ætti að heyra með tilheyrandi drætti á ákvörðunum sem fylgir slíkri togstreitu. Það er ástæða til þess einmitt þegar lagt er upp með stórmál eins og fiskeldið er, sem við bindum öll vonir við að geti orðið gildur þáttur í íslenskum þjóðarbúskap, gildari en það er orðið í dag, það er ástæða til þess fyrir Alþingi að gæta þess að á þinginu hvílir sú skylda að skapa almenn skilyrði fyrir slíkan rekstur og það helst áður en farið er út í víðtækar fjárfestingar sem af ýmsum ástæðum hafa ekki skilað því enn sem komið er sem vænst var af greininni. Og því eiga margir í erfiðleikum sem eru að fást við fiskeldi víða um land og bíða víða eftir svörum frá stjórnvöldum um marga þætti mála.

Guðmundur G. Þórarinsson Forseti. Ég held satt að segja að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafi vísvitandi verið að reyna að snúa út úr því sem ég sagði. Það hefur ella farið mikið fram hjá honum að ég hóf mál mitt með því að þakka honum fyrir flutning tillögunnar, lagði áherslu á að hér væri merkt mál og þarft á ferð. Þegar ég sagði að þetta væri kannski ekki það brýnasta í augnablikinu, þá átti ég við það að ef fiskeldisfyrirtækin hætta nú öll starfsemi vegna þess hvernig fjármálastaðan er, þá minnkar mengunin. Og ég hygg að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson viti það mikið um mengun að hann geri sér grein fyrir því að mengunin hverfur ef fyrirtækin stöðvast og hætta starfsemi. Það var kannski það sem ég fyrst og fremst átti við. Menn mega heldur ekki gera of mikið úr stöðu mála eins og ekkert hafi verið gert á þessu sviði. Hvert einasta fiskeldisfyrirtæki sem starfar þarf sérstakt starfsleyfi. Starfsleyfið fer fyrir heilbrigðisnefnd í viðkomandi héraði og um þetta gilda strangar reglur og er talsvert eftirlit líka. Ég held því að þingmaðurinn hafi farið of mörgum orðum um einhverja skoðun sem hann gerði mér upp í þessu sambandi og hafi ekki viljað skilja það sem ég sagði hér í upphafi. Ég vil aðeins segja það að lokum vegna þess hve tíminn er takmarkaður að við horfum fram til þess nú að þorskveiðar við Ísland verða að minnka úr kannski 330--340 þús. tonnum í 250--300 þús. tonn, að þorskveiðar við Kanada verða að minnka úr 700--800 þús. tonnum í 200--300 þús. tonn, að þorskveiðar í Barentshafi minnka úr milljón tonnum í kannski 300--400 þús. tonn, að ýsuveiðar í Norðursjó minnka úr 185 þús. tonnum í 80 þús. tonn svo að vitnað sé nú í bréf hv. þm. Halldórs Blöndals. Það bendir okkur enn á það að fiskeldi hlýtur að verða framtíðargrein. Og þó að tímabundnir erfiðleikar séu í laxeldi vegna lækkunar á markaðsverði, þá verða menn líka að gera sér grein fyrir því að heildarneyslan á laxi er um 900 þús. til milljón tonn á ári. Þar af eru 700 þús. tonn veiðar á Kyrrahafslaxi og veiðarnar sveiflast til og frá þannig að líklegt er og Norðmenn spá því að þessi grein muni aftur eiga sinn gullaldartíma eftir 1--2 ár. Ég held þess vegna að það sé afar mikilvægt --- við höfum horft á verðfall á blokk og rækju og ýmsu öðru slíku --- að menn geri sér grein fyrir því að slíkt er tímabundið og það þarf að taka á þeim erfiðleikum sem nú liggja fyrir. Það er alveg ljóst að þeir menn, sem lögðu af stað með það að gera verðmæti úr þessum seiðum, sem hér voru vorið 1988 gerð að umræðuefni, þeir eru flestir komnir í mikla úlfakreppu vegna þess að ekki hefur gengið eftir það sem menn gerðu ráð fyrir. Ég vil svo að lokum enn á ný ítreka það að mengun getur orðið talsverð frá fiskeldi. Hún er auðvitað mjög mismunandi eftir því hvort um er að ræða eldi inni í landi við vatnasvæði sem viðkvæm eru eða hvort um er að ræða eldi fyrir opnu Atlantshafi þar sem uppblöndun er gríðarlega mikil. Það hefði líka verið ástæða til að rekja kannski frekar það sem flm. kallar erfðamengun og margt mætti um segja og sumt hefur verið talað um kannski meira af tilfinningahita heldur en af staðreyndum þó að aðgæslu sé þörf á öllum þessum sviðum. Ég lýsi yfir stuðningi við þessa þáltill. Ég held að þetta sé þarft mál. Ég held að við eigum að vinna að framgangi þess. En það er óþarfi fyrir flm. að vera með slíka viðkvæmni þó að önnur málefni greinarinnar séu rædd í leiðinni.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég tek hér til máls einungis til að taka undir hvert orð af því sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson hér hefur sagt. Auðvitað er einhver mengun í sambandi við fiskeldi eins og raunar allan búskap. Það er hægt að skapa mengun hvar sem er. Einhver góður læknir sagði einu sinni í mín eyru: Ef það á að útrýma mengun algjörlega, þá verður að byrja á að útrýma mannkyninu. Auðvitað erum við öll á verði gagnvart mengun af fiskirækt rétt eins og öðrum landbúnaði. Við vitum það að t.d. of mikil gjöf af útlendum áburði eins og það var kallað hér í gamla daga getur auðvitað mengað jarðveg og vatnsföll o.s.frv. Þetta þarf allt að gera með mikilli gætni. Ég held að enginn fiskiræktarmaður sé til, ekki alvörufiskiræktarmaður, sem ekki gerir sér einmitt grein fyrir því hve nauðsynlegt það er fiskeldisins sjálfs vegna að öll gætni sé viðhöfð í þessu efni. Við þurfum ekkert um það að deila og ég er ekki að álasa flm. tillögunnar, hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, fyrir að flytja hana. Þvert á móti held ég að það sé mjög gott. Hitt held ég að sé alrangt hjá honum að það sé lítið af því gert að fylgjast með starfrækslu stöðvanna. Eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns þarf rekstrarleyfi og það er mikið gert til þess að hafa áhrif á hvar þessar stöðvar eru reistar, hvernig rekstri þeirra er hagað o.s.frv. og mér er ekki kunngt um að neitt alvarlegt mengunarslys hafi hingað til orðið. Hitt er svo aftur rétt sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson sagði að fiskeldi hefur átt miklu örðugra um vik en menn vonuðu að yrði og ber þar tvennt til. Annars vegar það mikla verðfall sem orðið hefur á laxi, sem er nú aðalframleiðsluvaran í fiskeldinu, en er tímabundið alveg áreiðanlega, sem hefur valdið því að menn hafa ekki getað selt fyrir sömu verð og áður. Meðalverð núna hefur farið niður undir 6 dollara, sem var áður kannski 10, 11 og 12, þannig að menn sjá hve mikið áfall það eitt er. Hitt er svo líka rétt sem kom fram í ræðu þingmannsins að allt of margir fóru út í seiðaeldi af því að það var von á mjög góðum markaði í Noregi, en fyrir hann var lokað í einu vetfangi og það var auðvitað gífurlegt áfall fyrir þá sem sérstaklega einbeittu sér að seiðaeldi. Þeir sem aftur á móti fóru í fiskeldi til slátrunar sluppu betur og komast sæmilega vel af. En aðalatriðið er það að stjórnvöld hafa í einu og öllu svikið öll þau loforð sem fiskiræktarmönnum voru gefin fyrir mörgum, mörgum árum og þeir hafa sífellt verið dregnir á asnaeyrunum. Ég hef sagt úr þessum ræðustól og mörgum ræðustólum öðrum: Fiskeldi á aldrei að styrkja. Þá fer það á hausinn. En fiskeldi á að fá að búa við eitthvað í líkingu við það sama og aðrir atvinnuvegir njóta, t.d. í afurðalánum þar sem þau eru yfirleitt 75% í sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði. Það hefur aldrei gerst neitt í þá áttina í fiskirækt. Það hefur verið talað og talað, gefin út fyrirmæli og tilmæli. Ég veit að hæstv. ráðherrarnir margir hverjir, forsrh. sjálfur t.d. hefur verið að berjast við að koma einhverju af því fram sem bæði hann og aðrir hafa lofað þeim sem fóru út í þennan rekstur en ekki bara komist upp með það. Ég veit ekki hvers vegna, en staðreyndin er nákvæmlega sú sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson lýsti. Það hefur allt verið svikið í bak og fyrir. Annars vegar er þessi rekstur kominn það vel á legg að hann gæti jafnvel þolað 6 dollara verð. Og það eru raunar fyrirtæki sem þola þau verð, alla vega tímabundið, af því að þau voru komin vel á legg. En þetta er svo ung atvinnugrein að þeir sem kannski byrjuðu fyrir 10 árum lifa það af en þeir sem byrjuðu fyrir 4--5 árum hafa náttúrlega nánast engar tekjur fengið og ekki heldur þau lán sem þeim var lofað. Ég endurtek: Fiskirækt á ekki að styrkja. Aldrei. Þá verður hún byrði á þjóðinni. En hún hefur alla burði til þess að geta styrkt þjóðfélagið undir eðlilegum kringumstæðum, bara ef hún fær að njóta jafnréttis við aðrar atvinnugreinar.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég get nú ekki orða bundist eftir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um þessa þáltill. en eins og allir vita hefur núv. ríkisstjórn ákveðið að það skuli stofna umhverfismálaráðuneyti. Þess vegna kemur manni á óvart að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson skuli leggja hér fram tillögu um varnir gegn mengun í fiskeldi sem hlýtur að segja það að það er engin samstaða og ekkert samráð í þessari ríkisstjórn. Og það væri fróðlegt að fá að vita hvað hæstv. ríkisstjórn og hv. þm. hafa hugsað sér að gera í þessu og þá sérstaklega hæstv. hagstofuráðherra sem sagt er muni verða hæstv. umhverfismálaráðherra þegar ríkisstjórnin hefur komið sér saman um lög um umhverfismál. Það er því mjög furðulegt að sjá þetta plagg um þessi mál sem hlýtur að hafa verið rætt í hæstv. ríkisstjórn og það væri gaman að fá að vita hér og nú hvort hæstv. ráðherrar hafa ekkert rætt um þetta eða hvort það er algert sambandsleysi í þessari hæstv. ríkisstjórn. Ég verð að segja að miðað við núverandi málefnasamning þessarar ríkisstjórnar, þá vekur þetta mál furðu. Ég verð einnig að segja það eins og er að ég teldi rétt að hæstv. ráðherrar, hæstv. forsrh. og hæstv. hagstofuráðherra tjái sig um málið því það væri gaman að fá að vita að þessi málaflokkur sem varðar fiskeldi á kannski ekki heima í hinu nýja umhverfismálaráðuneyti. Og svo er hitt að það má vel vera að þeir telji að erfðamengun, sem sumir kalla kynblöndun eða kynbætur í öðrum bæjum, eigi ekki heima í þeim málaflokki. En það væri gaman að heyra í hæstv. ráðherrum hvort þetta verður ekki tekið undir tilvonandi ráðuneyti þegar fyrir liggja tillögur um umhverfismálaráðuneyti, eins og við höldum að muni verða lagt fram hér á þessu þingi, en það er kannski svo að það verður ekkert af því.

Flm. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd vegna þeirra orða sem féllu hér, kannski fyrst af öllu það sem varðar hv. 10. þm. Reykv. Ég hef enga ástæðu til að gagnrýna það að hann viki hér að öðrum þáttum og erfiðleikum í fiskeldi. Ég þakka honum þann stuðning sem fram kom í hans máli við þennan tillöguflutning, svo og hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni. Ég vænti þess að till. verði til þess að það verði tekið með samræmdum hætti á þeim vanda sem hér er við að fást í sambandi við mengunarmál fiskeldis þó að sitthvað hafi verið að gert nú þegar. En það var mál síðasta ræðumanns, hv. þm. Hreggviðs Jónssonar, sem var ástæðan fyrir því að ég bað hér um að fá að gera athugasemd. Það er mjög sérkennilegt ef hv. þm. heldur að stofnun umhverfisráðuneytis leysi ein út af fyrir sig allan vandann og það þurfi ekki að setja löggjöf varðandi einstaka þætti sem slíkt ráðuneyti á að fjalla um. Ég held að hv. þm. hljóti að vita betur. Ég veit ekki hvort á að rekja þessar áhyggjur hv. þm. til erfðamengunar eða stökkbreytinga og skiptinga sem orðið hafa hér á Alþingi. Það svona liggur við. En hv. þm. vék einmitt að erfðamengun í sínu máli. Nei, við þurfum sannarlega að sinna umhverfismálum hér á Alþingi varðandi löggjöf og fleira óháð því hvað gerist hjá framkvæmdarvaldinu, þó svo að vonandi sé að þar verði gerð alvara úr því sem fyrirheit er um og verið er að vinna að, að setja á fót umhverfisráðuneyti frá byrjun næsta árs að telja.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Hv. 10. þm. Reykv. lét í ljós áhyggjur yfir því hér áðan í sínu máli að fiskeldisfyrirtæki nytu ekki eðlilegrar fyrirgreiðslu, hvorki varðandi fjárfestingarlán né heldur varðandi rekstrarlán. Ég minnist þess frá því fyrstu dagana eftir áramótin síðustu að fyrir þingið var lagt frv. um Tryggingasjóð fiskeldislána og það lá svo mikið á á þeim tíma að þingmenn máttu helst ekki skoða það frv. nema brot úr degi áður en það yrði lögfest af því að ríkisstjórnin lofaði því þá að koma öllum hlutum í lag undir eins. Það mátti ekki bíða fram í febrúarmánuð að skoða frumvarpið. Að vísu var ekki reglugerð samin vegna þessara laga fyrr en undir febrúarlok, það er nú annað mál, og mér sýnist að það hafi gengið illa að starfa eftir henni. Ég sakna þess nú mjög að hæstv. ríkisstjórn, einhver þeirra, hæstv. forsrh. eða einhver annar af þessum ráðherrum sem eru svo málglaðir í sjónvarpinu og útvarpinu --- eyðilögðu nú fyrir okkur hádegisfréttirnar sl. sunnudag. Menn voru hressir eftir ellefumessu og máttu svo þola það að hlusta á hvern ráðherrann á fætur öðrum og guðsorðið fauk út í veður og vind eftir þessar nýju predikanir. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort einhver ráðherranna vildi kannski taka til máls í þinginu og svara þeim elskulegu og kurteislegu fyrirspurnum sem hér hafa komið fram og geri þingheimi grein fyrir því hver sé staða þessarar viðkvæmu atvinnugreinar sem við vitum að stendur nú mjög höllum fæti. Er það rétt hjá hv. 10. þm. Reykv. að fiskeldisfyrirtæki fái ekki eðlilega fyrirgreiðslu varðandi stofnlán þó svo að nægilegar eignir standi á móti? Og er það líka rétt sem hv. 10. þm. Reykv. hefur haldið fram að rekstrarlán til fiskeldis séu svo dýr að það geti engin atvinnugrein undir þeim staðið? Ég vil vona, hæstv. forseti, að ráðherrar fái svigrúm til að svara þessum einföldu spurningum. Ég tel satt að segja óeðlilegt, eins málglaðir og þeir eru í fjölmiðlunum, að þeir noti nú ekki tækifærið og tali hér í þingsalnum úr því að þeir eru spurðir. Annars höfum við orðið vör við það að þeim þykir miklu betra að hlaupa hér í afkima eða niður í Kringlu eða hliðarherbergi og tala þar svona prívat við fréttamennina en standa fyrir sínu máli í þingsölum sem þeim ber þó þingleg skylda til að gera.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Nú hefst umræða utan dagskrár að beiðni hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálma Jónssonar, um meðferð ríkisfjármála án heimildar Alþingis. Umræðan fer fram samkvæmt síðari mgr. 32. gr. þingskapa og verður án tímamarka. Forseti vill endurtaka það sem sagt var í upphafi þessa fundar að það er ætlan að þessari utandagskrárumræðu geti lokið fyrir venjubundin fundarlok, þ.e. fyrir kl. 5 en þá hefjast þingflokksfundir. En takist það ekki þá mun fundur hefjast að nýju kl. 6 og síðan verður þá séð til hvernig framhaldið verður en gæti orðið kvöldfundur.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Ég hef óskað eftir umræðu utan dagskrár hér í dag til þess að ræða í nokkrum atriðum ráðstöfun hæstv. ríkisstjórnar á opinberu fé án heimilda Alþingis. Frá því Alþingi var slitið sl. vor hafa smám saman verið að koma í ljós ný og ný dæmi þess að fé er ráðstafað úr ríkissjóði eða teknar ákvarðanir af ríkisstjórninni sem hafa í för með sér útgjöld án þess að baki liggi lagaheimildir frá Alþingi. Er stundum engu líkara en hæstv. ríkisstjórn telji sig hafa sjálfdæmi í þessum efnum og þurfi ekki að hirða um að fylgja ákvæðum fjárlaga eða jafnvel laga og reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Þau einstöku atriði sem ég mun víkja að hér síðar í ræðu minni eru sum þess efnis og þau liggja nokkuð í augum uppi. Önnur eru þess efnis að þau þarf að upplýsa og til þess verður að krefjast svara frá einstökum ráðherrum, oftast frá hæstv. fjmrh. Ég vil strax taka það fram að við þessa umræðu mun ég ekki hafa frumkvæði að því að ræða ríkisfjármálin almennt. Það er eðlilegt að bíði 1. umr. um fjárlagafrv. Ég mun heldur ekki að þessu sinni taka til ítarlegrar umræðu svokallaðar aukafjárveitingar. Ég vil þó lýsa því sem raunar hefur áður komið fram á opinberum vettvangi að það er skoðun okkar sem sæti eigum í fjvn., a.m.k. þeirra sem sátu í nefndinni á síðasta þingi, að það verklag sem viðgengist hefur í þessum efnum geti ekki staðið áfram. Eftir að útgjöld ríkissjóðs höfðu á árinu 1988 farið yfir 8 milljarða fram úr því sem kveðið var á um í fjárlögum fyrir það ár var fjvn. nóg boðið. Á vegum nefndarinnar hefur því starfað undirnefnd í sumar að því verkefni að móta nýjar reglur um framkvæmd fjárlaga. Í þeirri undirnefnd hafa menn ekki skipst í fylkingar eftir pólitískum flokkum né eftir því hverjir eru stuðningsmenn eða andstæðingar núv. ríkisstjórnar. Nefndarmenn hafa vikið slíkum pólitískum flokkadráttum til hliðar og starfað saman undir forustu formanns, hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Þær reglur sem unnið er að því að móta eiga að hafa það markmið að standa vörð um ákvarðanir Alþingis en girða fyrir geðþóttaákvarðanir framkvæmdarvaldsins, svo sem í þeim málum sem ég ræði hér á eftir. Vinnu nefndarinnar að þessu verkefni er ekki lokið og meðan svo er verða vinnugögn ekki rædd hér af minni hálfu. En við gleymum að sjálfsögðu ekki ákvæði 41. gr. stjórnarskrárinnar sem hljóðar svo sem kunnugt er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Nú er því spáð að á þessu ári fari útgjöld ríkissjóðs enn 8 milljarða fram úr því sem fjárlög kveða á um. Það er því enn ljósara en áður hvílíkt nauðsynjaverk fjvn. er að vinna og hve brýnt það er að koma í veg fyrir að valdið verði með þessum hætti dregið úr höndum Alþingis til framkvæmdarvaldsins, hæstv. ríkisstjórnar. Þó að ég ræði ekki svokallaðar aukafjárveitingar hér öllu meira, þá er þó einn þáttur þess máls sem ég kemst ekki hjá að gera að umtalsefni. Þann 13. júlí sl. afhenti hæstv. fjmrh. fjvn. lista yfir aukafjárveitingar, sem til þess tíma höfðu verið samþykktar á þessu ári, að upphæð liðlega 800 millj. kr. Við þennan lista var í rauninni fátt sérkennilegt miðað við fyrri reynslu utan eitt. Hæstv. fjmrh. óskaði eftir því að með hann væri farið sem trúnaðarmál. Hæstv. fjmrh. telur það sem sagt viðeigandi og eðlilegt að útgjöld úr ríkissjóði, sem hann sjálfur hefur ákveðið ellegar ríkisstjórnin í heild og eru umfram heimildir fjárlaga, séu trúnaðarmál. Spyrja má hvort þetta sé sá hugsunarháttur sem ríki á stjórnarheimilinu að þegar fé er greitt úr ríkissjóði umfram það sem fjárlög heimila, þá sé það nánast einkamál hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnar sem eigi að halda leyndu þangað til og ef stjórnarherrunum þóknast að segja frá því. Auðvitað eru hér forkastanleg viðhorf á ferðinni. Viðhorf sem ekki standast. Auðvitað eru allar greiðslur úr ríkissjóði opinbert mál og þegar þær hafa verið ákveðnar er engin leið að fara fram á það að þeim sé haldið leyndum. Allir eiga rétt á að vita hvað gert er við opinbera fjármuni, enda á ráðstöfun opinberra fjármuna að þola dagsins ljós. Ég sé því ástæðu til þess að tilkynna hæstv. fjmrh. það að ég mun ekki hér eftir taka við lista yfir aukafjárveitingar eða aðrar greiðslur úr ríkissjóði sem trúnaðarmáli. Í kjölfar kjarasamninga sl. vor ákvað hæstv. ríkisstjórn ýmsar breytingar er varða ríkisfjármál, meðal þeirra voru skattabreytingar. Þá gaf hæstv. ríkisstjórn fyrirheit um lækkun skatta um 500 millj. kr. og því var komið fram með lagabreytingum fyrir þinglok. Þar var um að ræða lækkun vörugjalds, lántökukostnaðar og skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. En samtímis voru aðrir skattar hækkaðir. Hækkun á jöfnunargjaldi var lögfest en það á að gefa aukalega 300 millj. kr. Breyting varð á uppgjörsreglum bensíngjalds og var sú breyting ákveðin með reglugerð en það á að gefa 250 millj. kr. og ákveðið var að breyta uppgjörstímabili launaskatts sem einnig átti að gefa 250 millj. kr. Það hefur þó tæplega komið til framkvæmda enn þá því til þess þarf lagabreytingu. En það sem er athyglisverðast við þessar skattabreytingar er það að samtímis því sem skattar eru lækkaðir um 500 millj. kr. til þess að greiða fyrir samningum um kaup og kjör á vinnumarkaði, þá eru aðrir skattar hækkaðir um 800 millj. kr. og á þann snilldarlega hátt staðið við loforð við verkalýðshreyfinguna og samtök launamanna. Á miðju sumri var frá því sagt að hæstv. ríkisstjórn hefði ákveðið að lækka ríkisútgjöld um 800 millj. kr. og er að þessu vikið í athugasemdum með fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Í fjárlögum eða öðrum lögum er eftir því sem ég best veit engin heimild fyrir hæstv. ríkisstjórn til að skera niður fjárveitingar til fjármagnstilfærslna eða framkvæmda sem Alþingi hefur ákveðið með fjárlögum eða á vegáætlun. Til þess að gera þetta mögulegt þarf þess vegna lög sem ekki hafa verið afgreidd frá Alþingi. Það er þess vegna í heimildarleysi sem hæstv. ríkisstjórn tilkynnir ákvarðanir sínar um þessi efni. Og það er harla óviðfelldið að á sama tíma sem hæstv. ríkisstjórn er að auka útgjöld ríkissjóðs um marga milljarða með eigin ákvörðunum án atbeina Alþingis þá skuli hún einnig í heimildarleysi tilkynna niðurskurð á útgjöldum til þeirra verklegu framkvæmda og fjármagnstilfærslna sem Alþingi hefur samþykkt. Mér er tjáð að af þessum 800 millj. kr. hafi 500 millj. verið teknar af hinu almenna húsnæðiskerfi. Annað liggur ekki fyrir þótt kvisast hafi að hæstv. samgrh. sé með einhverja tilburði í þá átt að breyta því sem Alþingi hefur ákveðið með afgreiðslu vegáætlunar. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða verklegar framkvæmdir og hvaða fjármagnstilfærslur á að skerða um 800 millj. kr. samkvæmt þessum svokölluðu ákvörðunum ríkisstjórnarinnar? Í öðru lagi: Telur hæstv. ríkisstjórn að hún geti ráðið þessu upp á sitt eindæmi eða ætlar hún eftir á að leitast við að fá samþykkta lagaheimild? Sl. sumar hóf hæstv. fjmrh. allmikla herferð til innheimtu á söluskatti og var síst vanþörf á. Á hinn bóginn leyfi ég mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaðan koma honum lagaheimildir til þess að mismuna einstökum gjaldendum við greiðslu opinberra gjalda, þannig að sumum fyrirtækjum var hótað lokun eða lokað þegar söluskattur var ekki greiddur á tilsettum tíma en engar innheimtuaðgerðir voru hafnar gegn öðrum sem þó voru í sambærilegum vanskilum en höfðu kannski fjárhag sinn til athugunar hjá opinberum sjóðum? Þó kastar tólfunum þegar svo virðist sem einu fyrirtæki hafi verið leyft að greiða söluskattsskuld sína með húseignum. Sé það rétt er í fyrsta lagi um að ræða brot á lagaákvæðum um innheimtu söluskatts, í öðru lagi hafði ríkissjóður enga heimild til þess að taka við þessum húsum eða eignast þau því til þess þarf lög og í þriðja lagi virðist sem ríkissjóður hafi ekkert með þessar húseignir að gera því í fjárlagafrv. er leitað heimildar til þess að selja þessar húseignir sem engin heimild hafði áður verið fengið fyrir að kaupa eða taka við upp í söluskatt. Eitt sinn voru vaðmál, tólg ellegar fiskur meðal gjaldmiðla okkar Íslendinga. E.t.v. geta þeir sem nú eiga vaðmálsstranga eða tólgarskjöld fengið að greiða skatta sína til ríkisins með slíkum varningi eða á annan sambærilegan hátt. Seint í sumar var frá því skýrt að hæstv. ríkisstjórn hefði ákveðið að setja á fót nýja stofnun, svokallað meðferðarheimili fyrir unga fíkniefnaneytendur, stofnun sem ekki er finnanleg á fjárlögum. Jafnframt var skýrt frá ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um að verja á þessu ári álitlegri fjárhæð til rekstrar slíkrar stofnunar eða 20--30 millj. kr. Enn fremur fór ekki fram hjá neinum að á fullri ferð var undirbúningur að kaupum á húsnæði fyrir þessa stofnun. Allt gerist þetta á sama tíma sem félagasamtök á vegum einkaaðila eru að vinna að undirbúningi að sams konar verkefni og hafa lagt stórfé í kostnað við að undirbúa það mál, en við þá aðila mun lítt eða ekki hafa verið talað. Nú spyr ég hæstv. ráðherra sem hér eru staddir: Telur ríkisstjórnin að hún geti tekið ákvörðun af þessu tagi án þess að heimildir séu í fjárlögum og án þess að leita heimilda Alþingis? Allt þetta mál er þannig vaxið að fulltrúar minni hl. í fjvn. hafa að frumkvæði hv. þm. Málmfríðar Sigurðardóttur komið því á framfæri við formann nefndarinnar að við óskum eftir skýrslu um þetta mál í heild. Húsakaup virðast mér vera á óskalista núv. hæstv. ríkisstjórnar. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. fjmrh. um aðeins eitt af þessum húsum: Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera við svokallað Hekluhús á Akureyri? Og er það rétt að frá kaupsamningi hafi verið gengið og hvert var þá kaupverðið? Fyrir fáum dögum kom út svokölluð starfsmannaskrá ríkisins sem á að sýna fjölda þeirra starfsmanna sem fengu greidd föst mánaðarlaun hjá launaskrifstofu ríkisins í marsmánuði sl. Starfsmannaskráin dregur athyglina að frjálslegri meðferð hæstv. ráðherra á starfsmannaráðningum en samkvæmt starfsmannaskránni starfar fjöldi manna án heimilda hjá ríkiskerfinu eða samtals 382. Athygli vekur t.d. í starfsmannaskránni að þann 1. mars báru átta starfsmenn á heimaskrifstofum utanrrn. starfsheitið sendiherra auk ráðuneytisstjórans og verður þó ekki séð annað en að þeir skipi heimilaðar stöður. Síðan 1. mars hafa menn utan utanríkisþjónustunnar verið ráðnir til sendiherrastarfa. Því leyfi ég mér nú að spyrja hæstv. utanrrh. eða staðgengil hans: Hversu margir starfsmenn utanrrn. á heimaskrifstofum þess bera nú starfsheitið sendiherra? Ég leyfi mér einnig að spyrja sama ráðherra eða staðgengil hans: Hvaða tilefni er til þess að ráða nú til utanrrn. sérstakan sérfræðing í afvopnunarmálum á sama tíma sem ríkissjóður stendur straum af kostnaði við Öryggismálanefnd sem á að sinna þessu hlutverki fyrir hönd ríkisstjórnarinnar? Ég hlýt að spyrja: Á hvaða kjörum á þessi sérfræðingur að starfa? Er hann ráðinn á kjörum aðstoðarmanns ráðherra? Er kannski um dulbúinn aðstoðarmann ráðherra að ræða? Á síðustu árum hefur gætt vaxandi tilhneigingar til þess hjá einstökum ráðherrum að sniðganga reglugerð um Stjórnarráð Íslands og ráða fleiri pólitíska aðstoðarmenn til starfa en reglugerðin heimilar. Í 14. gr. reglugerðar við lög um Stjórnarráð Íslands segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherra er heimilt að kveðja sér til aðstoðar, meðan hann gegnir embætti, mann utan ráðuneytisins sem starfi þar sem deildarstjóri, enda hverfi hann úr starfi jafnskjótt sem ráðherra.`` Ég fullyrði að þessi ákvæði reglugerðarinnar eru nú sniðgengin af einstökum ráðherrum. Hæstv. forsrh. hefur sinn aðstoðarmann svo sem hann hefur fulla heimild til. Hann hefur einnig nýlega ráðið blaðafulltrúa ríkisstjórnarinnar í stað Magnúsar Torfa Ólafssonar sem að vísu ber starfsheitið ,,skrifstofustjóri`` og eru þá tveir skrifstofustjórar í forsrn. Þá hefur hann einnig ráðið efnahagsráðgjafa sem álitið hefur verið að væri efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar en er nú titlaður efnahagsráðgjafi forsætisráðherra. Á sama tíma hefur hæstv. fjmrh. ekki einungis ráðið sér varaformann Alþb. sem aðstoðarráðherra heldur hefur hann einnig ráðið sérstakan pólitískan efnahagsráðgjafa og sérstakan pólitískan blaðafulltrúa. Hér er vitaskuld um ótvírætt brot að ræða á því ákvæði reglugerðar við lög um Stjórnarráð Íslands sem ég vitnaði til áðan og spyrja má hvort það sé stefna hæstv. ríkisstjórnar að hvert ráðuneyti fyrir sig hafi sérstakan efnahagsráðgjafa og hvert ráðuneyti fyrir sig hafi líka sérstakan blaðafulltrúa og að þessir starfsmenn komi til viðbótar hinum pólitísku aðstoðarmönnum ráðherra. Enn fremur réði hæstv. fjmrh. nú í sumar sérstakan útsölustjóra ríkisskuldabréfa og ég leyfi mér að spyrja: Er hann á kjörum aðstoðarmanns ráðherra eða er hann á einhverjum öðrum kjörum? Eru þau þá betri eða lakari en launakjör aðstoðarmanns ráðherra? Hæstv. menntmrh. hefur sinn aðstoðarmann en einnig annan starfsmann sem titlaður er skólafultrúi ráðherra. Og ég leyfi mér enn að spyrja: Er sá starfsmaður á ráðningarkjörum aðstoðarmanns ráðherra eða hefur hann önnur kjör? Þar er auðvitað um pólitískan aðstoðarmann að ræða. Ég vil taka það fram að ég tel óhjákvæmilegt að krefjast þess að þeim starfsmönnum ráðuneytanna, sem ráðnir hafa verið án heimildar af núverandi hæstv. ráðherrum og með þeim hætti að sjálf reglugerðin um Stjórnarráð Íslands er sniðgengin, verði þegar í stað sagt upp. Því má svo bæta við að annar hinna nýju ráðherra Borgaraflokksins í þessari hæstv. ríkisstjórn hefur fengið lánaðan starfsmann úr ríkiskerfinu sem sérstakan aðstoðarmann sinn til þess að fást við málefni Hagstofu Íslands. Það sem tekur þó öllu þessu fram er að í forsrn. er skráður deildarstjóri á launum sem ekki starfar innan veggja ráðuneytisins heldur úti í bæ sem aðstoðarmaður hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning hef ég ekkert út á þennan einstakling að setja. Ég geri ráð fyrir því að Trausti Þorláksson ræki þau störf vel sem honum eru falin og honum er greitt fyrir. Til þess að fyrirbyggja misskilning verð ég líka að taka fram að ég hef ekkert við það að athuga að hv. þm. Stefán Valgeirsson sitji í stjórn eins margra sjóða og hann er kosinn til. En það þarf vitaskuld mikla hugmyndaauðgi til þess að láta sér detta í hug að úr því að þessi hv. þm. varð ekki ráðherra skyldi hann þó fá aðstoðarráðherra. Niðurlæging hæstv. forsrh. er á hinn bóginn algjör í þessu máli. Hann samþykkir þessa ráðningu og ber á henni fulla ábyrgð, væntanlega í þeim tilgangi að tryggja fylgi hv. þm. Stefáns Valgeirssonar við þá ríkisstjórn sem hann veitti og veitir forstöðu. Óskammfeilni hæstv. fjmrh. er einnig ótrúleg. Hann telur það sjálfsagt mál í nafni lýðræðisins að hv. þm. Stefán Valgeirsson hafi aðstoðarmann á launum hjá forsrn. og hann undrast það að hv. þm. Stefán Valgeirsson skuli láta sér nægja að hafa aðeins einn aðstoðarmann. Hæstv. fjmrh. ætti að beita sér fyrir því í samræmi við þessi orð sín að hv. þm. Stefán Valgeirsson fái einnig sérstakan efnahagsráðgjafa og enn fremur sérstakan blaðafulltrúa. Í raun og veru er enginn eðlismunur á ráðningu þessa deildarstjóra hjá forsrn. og því ef ritstjóri á dagblaði ellegar fréttastjóri á ljósvakamiðlunum eða hjá Ríkisútvarpinu væri gerður að skrifstofustjóra í forsrn. og þægi laun sem slíkur í þeim tilgangi að hæstv. ríkisstjórn hefði ævinlega gott veður á þeim fjölmiðli. Hér er vitaskuld um að ræða bæði lögbrot og hneyksli. Ef hv. þm. Stefán Valgeirsson þarf á aðstoðarmanni að halda er engin ástæða til að amast við því. En hv. þm. á auðvitað að greiða laun hans sjálfur ellegar þau samtök sem studdu hann til setu á Alþingi að svo miklu leyti sem styrkur Alþingis hrekkur ekki til. Ég tel ekki ástæðu til að rifja upp nýlegar fregnir um meðferð risnu og fríðinda hjá einstökum hæstv. ráðherrum. Ég vil þó taka fram að í slíkum málum má hvorki Alþingi né almenningur í landinu sýna of mikla smámunasemi. Ráðherraembættum verður að fylgja risna og ráðherra verður að geta sýnt tiltekna reisn í móttöku gesta og við önnur slík tækifæri þegar það er við hæfi. Á hinn bóginn verða menn í æðstu stöðum að gæta þess að fara ekki út yfir þau mörk sem meiða siðgæðisvitund fólks. Því miður kemur það stundum fyrir að þeir sem ætla að moka flórinn detta sjálfir í haughúsið. Virðulegi forseti. Það sem að framan greinir má draga saman í eftirfarandi atriði: 1. Spurt er hvort aukafjárveitingar eigi að vera trúnaðarmál. 2. Loforð ríkisstjórnarinnar um lækkun skatta í kjölfar kjarasamninga voru efnd þannig að skattar voru lækkaðir um 500 millj. kr. en aðrir skattar hækkaðir samtímis um 800 millj. 3. Yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um 800 millj. kr. niðurskurð ríkisútgjalda eru markleysa því að til þess skortir heimildir í lögum. 4. Spurt er hvort fjmrh. hafi lagaheimildir til þess að mismuna fyrirtækjum við innheimtu opinberra gjalda. 5. Eftir að söluskattur hefur verið greiddur með húseignum, er þá mögulegt að greiða opinber gjöld með öðrum varningi? 6. Ríkissjóður tekur við eða kaupir húseignir í heimildarleysi sem óvíst er til hvers á að nota. 7. Ríkisstjórnin hefur tilkynnt um að komið verði á fót nýrri stofnun á þessu ári sem engin heimild er fyrir í fjárlögum. 8. Einstakir ráðherrar raða pólitískum gæðingum sínum á skrifstofur ráðuneytanna þótt með því sé sniðgengin eða brotin reglugerð um Stjórnarráðið. 9. Ráðning deildarstjóra í forsrn. án starfsskyldu þar en með pólitískan starfsvettvang úti í bæ er í senn lögbrot og hneyksli. 10. Öll þau atriði sem að framan eru talin snerta á einn eða annan hátt fjármál ríkisins, einkum útgjöld. Þar er ýmist farið á tæpu vaði af hálfu ríkisstjórnarinnar ellegar án allra heimilda í lögum frá Alþingi. Virðulegi forseti. Ég hef hér að framan spurt hæstv. ráðherra nokkurra spurninga sem ég óska svara við. Ég hef jafnframt rætt nokkur þau atriði er varða fjármál ríkisins og ekki er farið með í samræmi við lagaheimildir frá Alþingi. Það er grundvallaratriði lýðræðisskipulagsins að framkvæmdarvaldið starfi í samræmi við heimildir sem löggjafarvaldið hefur veitt. Þetta á ekki hvað síst við um mál er tengjast meðferð opinberra fjármuna. Hæstv. ríkisstjórn verður að sætta sig við það að lúta vilja Alþingis í slíkum málum. Þegar svo frjálslega er gengið á svig við þessi grundvallarsjónarmið eins og ég hef lýst með nokkrum dæmum hér að framan er það skylda okkar alþingismanna að vekja á því athygli, gagnrýna og krefjast úrbóta. Hvaðanæva berast fregnir af því að fólkið í landinu hefur fengið meira en nóg af þessari hæstv. ríkisstjórn. Það hefur orðið vitni að því að hæpin mál gægjast fram úr hverju horni í hýbýlum hennar. Samtímis hefur henni mistekist það verkefni sitt að fara með stjórn landsins. Geri hæstv. ríkisstjórn ekki hreint fyrir sínum dyrum í þeim málum sem ég hef hér gert að umtalsefni hefur Alþingi fengið nýtt tilefni til þess að krefjast þess að hún fari frá. Til þess þarf atbeina bæði stjórnarandstöðunnar og einnig þeirra sem enn kallast stjórnarsinnar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. Pálmi Jónsson kvaðst ekki hafa kvatt sér hljóðs hér utan dagskrár til þess að ræða ríkisfjármál almennt né til þess að ræða aukafjárveitingar, heldur ætti slíkt að bíða 1. umr. um fjárlög. Engu að síður kom hv. þm. nokkuð oft í sínu máli að ríkisfjármálum á yfirstandandi ári og aukafjárveitingum þannig að ég tel óhjákvæmilegt hér í upphafi þegar ég svara hans spurningum að víkja að því nokkrum orðum. Það hefur komið fram, m.a. í greinargerð fyrir því fjárlagafrv. sem ég hef nú þegar lagt fram á Alþingi fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og einnig í opinberri umræðu og á sameiginlegum fundum sem ég hef átt með fjvn., að fyrir mitt þetta ár tók ég ákvörðun um það að beita mér fyrir gagngerum breytingum á meðferð ríkisfjármála til þess að draga úr og jafnvel afnema með öllu þær aukafjárveitingar sem tíðkast hafa árum saman. Í þessu skyni er t.d. gerð ákveðin breyting á fjárlögum í því fjárlagafrv. sem nú hefur verið lagt fram og í samræmi við þessa stefnu hefur á þessu ári verið dregið svo úr aukafjárveitingum að árið 1989 sker sig algjörlega úr fyrri árum hvað það snertir. Þar að auki, sem er höfuðatriði þessa máls, hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um það að leggja fyrir hv. Alþingi frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Mér fannst satt að segja nokkuð sérkennilegt, í ljósi þeirra stóru orða sem hv. þm. Pálmi Jónsson hafði hér í sinni ræðu og vegna þess að ég hef yfirleitt reynt hann að vönduðum málflutningi, að hann skyldi ekki í ræðu sinni víkja einu orði að þeirri tímamótaákvörðun núv. hæstv. ríkisstjórnar að leggja fyrir Alþingi frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár. Það hefur ekki fyrr verið gert og endurspeglar stefnu og vilja núv. ríkisstjórnar til þess að taka upp gerbreytt vinnubrögð frá þeim ríkisstjórnum sem Sjálfstfl. veitti forstöðu og þar sem Sjálfstfl. fór með fjármálaráðherraembættið í og þegar hv. þm. Pálmi Jónsson var formaður fjvn. og flutti þá aldrei slíkar aðfinnsluræður um meðferð ríkisfjármála eða aukafjárveitinga eins og hann gerði nú. Ég ætla ekki að gera það að miklu umræðuefni hér, en það væri fróðlegt að fá svör við því hvernig á því stendur að þáv. formaður fjvn. Pálmi Jónsson skyldi ekki gera, í þau fjögur ár sem hann gegndi því embætti á árunum 1983--1987, athugasemdir, sambærilegar við þær sem hann gerði nú, við þær fjölmörgu aukafjárveitingar sem þá voru veittar. Ég vil í þessu sambandi til samanburðar lýsa því hér hverjar aukafjárveitingar hafa verið að fjölda til og í upphæðum frá árinu 1985 til ársins í ár fyrir tímabilið frá 1. janúar og til 1. september. Fyrir árið 1985, þegar Sjálfstfl. fór með embætti fjármálaráðherra og hv. þm. Pálmi Jónsson var formaður fjvn., voru veittar 155 formlegar aukafjárveitingar, að núvirði samtals 1 milljarður 110 millj. kr. Árið 1986, þegar Sjálfstfl. fór einnig með fjmrn. og hv. þm. Pálmi Jónsson var einnig formaður fjvn., voru veittar fyrstu átta mánuði ársins 140 aukafjárveitingar, samtals að upphæð tæpir tveir milljarðar eða 1 milljarður 930 millj. kr. Árið 1987, sem skiptist að vísu milli fjármálaráðherra Sjálfstfl. og síðan ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sem tók við upp úr miðju því ári, en þorra þess tímabils var hv. þm. Pálmi Jónsson formaður fjvn., voru samþykktar 137 aukafjárveitingar, að upphæð samtals 890 millj. kr. Árið 1988, áður en núv. ríkisstjórn tók við, fyrir tímabilið frá janúar til byrjunar septembermánaðar, voru veittar 93 aukafjárveitingar, samtals að upphæð 1 milljarður 280 millj. kr., og á þessu ári, árið 1989, á sama tímabili, hafa verið veittar 65 aukafjárveitingar, samtals að upphæð 833 millj. kr., eða þær aukafjárveitingar sem hafa verið veittar á þessu ári, fyrsta heila ári núv. ríkisstjórnar, eru þriðjungur af því sem veitt var árið 1985 og tæplega helmingur af því sem veitt var á árunum 1986--1987. Það er ekkert ár á sl. hálfa áratug þar sem hefur verið jafnlítið um aukafjárveitingar og á því ári sem nú er að líða. Það er þess vegna alveg ljóst að það hafa orðið hér ákveðin þáttaskil hvað snertir meðferð ríkisfjármála í samanburði við meðferð þeirra þegar Sjálfstfl. bæði stýrði fjmrn. og fór með formennsku í fjvn., og þessi þáttaskil markast af því að það hefur stórkostlega dregið úr aukafjárveitingum í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar samanborið við valdatíma Sjálfstfl. Þar að auki hefur núv. ríkisstjórn markað þau tímamót í meðferð ríkisfjármála, eins og ég gat um áðan, að hafa ákveðið og nú þegar tilkynnt Alþingi það í greinargerð fjárlagafrv. að leggja fyrir yfirstandandi ár frv. til breytinga á fjárlögum yfirstandandi árs í samræmi við þær stefnuákvarðanir sem ríkisstjórnin hefur tekið. Ég tek sem dæmi að ríkisstjórnin hefur ákveðið fyrr á þessu ári að auka fjármagn til niðurgreiðslna. Ríkisstjórnin mun hins vegar ekki fara fram úr þeirri upphæð sem í fjárlagafrv. er vegna þess að það er enn þá allríflega ætlað fyrir þeim lið, en í frv. til fjáraukalaga verður óskað heimildar til þess að bæta við þeirri upphæð sem stefnuákvörðun hefur verið tekin um. Það er líka nokkuð ljóst að það verður meiri þörf fyrir útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir en ætlað er í fjárlögum yfirstandandi árs, en það verður ekki farið fram úr þeim greiðslum fyrr en hæstv. Alþingi hefur samþykkt frv. til fjáraukalaga. Þannig gæti ég nefnt fjölmörg önnur dæmi því til stuðnings að þau nýju vinnubrögð sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að framkvæma fela það í sér að á þessu ári verður, í fyrsta sinn, að ég held, í sögu lýðveldisins, beinlínis leitað heimilda á yfirstandandi ári til þess að breyta fjárlagatölum með formlegri lagasetningu frá Alþingi. Ég hef átt ágæta samvinnu við hv. þm. Pálma Jónsson síðan ég tók við embætti fjármálaráðherra og hann hefur setið í fjvn. á þessum tíma. Ég veit að við höfum verið sammála um það að breyta þyrfti og bæta vinnubrögð í þessum efnum frá þeirri lausung sem hér hefur ríkt á árum áður og tölurnar sem ég nefndi frá fjármálaráðherratíð Sjálfstfl. og forustutíð Sjálfstfl. í fjvn. bera rækilega vitni um. Þess vegna kom mér satt að segja dálítið á óvart sá tónn og sú túlkun sem var í ræðu hv. þm. hér áðan, sérstaklega að hann skyldi hér greina frá því að ég hefði sett fram þá skoðun að sá listi um aukafjárveitingar sem ég taldi skyldu mína að kynna fjvn. væri sérstakt trúnaðarmál sem ekki mætti birtast. Það er ekki rétt frásögn af því sem ég greindi frá á fundi fjvn. Það sem þar fór fram var hins vegar á þá leið að ég kom með vinnuskjal úr fjmrn. um aukafjárveitingar inn á fund nefndarinnar og hefði að sjálfsögðu búið það skjal ítarlegar að lýsingu á einstökum efnisliðum ef það hefði umsvifalaust átt að vera efni í fréttatilkynningu eða vera afhent fulltrúum fjölmiðla. Sú skoðun sem ég lét í ljós við fjvn. var ekki á þann veg. Því fer víðs fjarri að hér hafi verið um eitthvert sérstakt trúnaðarmál eða einhverja sérstaka bannvöru að ræða, heldur einfaldlega það að ef og þegar slíkt væri birt fjölmiðlum væri nauðsynlegt að hafa skjalið ítarlegra og hafa það með öðrum hætti en þegar farið er með vinnuskjölin beint inn á samráðsfundi fjmrh. með fjvn. Þar að auki bætti ég því við að þá væri eðlilegri háttur að fjmrh. og fjmrn. kynnti sjálft fjölmiðlum þetta efni en að einstakir fjárveitinganefndarmenn gerðu það. Ég lét jafnframt í ljósi þá ósk að ef einstakir fjárveitinganefndarmenn óskuðu eftir því að birta þennan lista áður en þing kæmi saman væri sjálfsagt að skoða það en hann yrði að sjálfsögðu lagður fram í formlegri meðferð fjárlagafrv. á Alþingi. Ég hef leitast við að hafa gott samstarf við hv. fjvn. og ég hef ekki fyrr beinlínis staðið einstaka fjárveitinganefndarmenn að slíkum rangfærslum eins og mér fannst koma fram í túlkun hv. þm. Pálma Jónssonar á þessari skrá. Að sjálfsögðu er hún ekki trúnaðarmál. Að sjálfsögðu. Ef það er hins vegar ósk fjárveitinganefndarmanna að öll skjöl sem fjmrn. leggur fram í fjvn. séu samdægurs og á sömu klukkustund í því formi að einstakir fjárveitinganefndarmenn geti umsvifalaust birt þau almenningi þá þegar og á þeim degi. Sé það vinnuósk fjvn. að skjölin séu í þeim búningi munum við að sjálfsögðu taka tillit til þess og klæða skjölin þá í þann búning að þau séu í senn upplýsingaskjöl fyrir fjárveitinganefndarmenn og formlegar fréttatilkynningar fyrir fjölmiðla. Mér hefur hins vegar skilist á öllum fjárveitinganefndarmönnum til þessa að þeir óskuðu eftir því að geta átt eðlilegt vinnusamstarf við fjmrn. um þau mikilvægu málefni sem við þurfum að fjalla um í sameiningu. Það gætti einnig þó nokkurs misskilnings hjá hv. þm. Pálma Jónssyni þegar hann fjallaði annars vegar um þau loforð sem gefin voru í kjarasamningum sem tókust milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna og ríkisstjórnin átti nokkurn hlut að áður en þingi lauk og svo hins vegar þær ákvarðanir sem ríkisstjórnin tók á miðju sumri í júlímánuði um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þeirra upplýsinga sem þá lágu fyrir um þróun ríkisfjármála á árinu. Þess vegna er ekki rétt að vera að blanda saman annars vegar þeim loforðum sem gefin voru hér í byrjun aprílmánaðar og voru efnd áður en þingi lauk og svo hins vegar ákvörðunum sem teknar voru um mitt árið og hafa ekki allar enn komið til framkvæmda og verður leitað eftir lagaheimildum Alþingis til að framkvæma. Þess vegna er ekki hægt að setja saman í einn dálk skattabreytingar sem gerðar voru í tengslum við kjarasamningana og síðan breytingar á tekjum ríkisins sem ákveðnar voru í júlí og ágústmánuði og að hluta til verða lagðar fyrir þingið í formi lagafrumvarpa, t.d. hvað snertir breytta innheimtu á launaskatti. Hvað snertir breytingar á útgjöldum ríkisins er sama um það að segja. Þar gætir einnig nokkurs misskilnings hjá hv. þm. og hann er fólginn í því að að sjálfsögðu mun ríkisstjórnin í því frv. til fjáraukalaga sem hún leggur fyrir þingið innan tíðar leita eftir breytingum á þeim útgjaldaliðum sem hún telur nauðsynlegt að beri minni upphæðir en í fjárlagafrv. sjálfu. Sú ákvörðun sem ríkisstjórnin tók í sumar var stefnumótandi ákvörðun. Ráðuneytin hafa miðað sína starfsemi við það að fresta framkvæmd ýmissa þeirra þátta sem snúa að framkvæmdum, bæði í samgöngum, í skólamálum og í heilbrigðismálum, þar til lægi fyrir hvort Alþingi samþykkir þetta frv. þingsins, frv. sem lagt verður fyrir þingið núna eftir eina til tvær vikur, og þess vegna ríkisstjórnin ekki á neinn hátt að taka sér vald til framkvæmda sem hún ekki hefur. Ég get kannski skilið það að það taki smátíma, þó hélt ég kannski að jafnfjárveitinganefndavanur maður og hv. þm. Pálmi Jónsson mundi átta sig á eðli þeirrar breytingar að þegar fjáraukalög verða hér flutt í fyrsta sinn getur auðvitað ríkisstjórnin tekið stefnumótandi ákvarðanir sem hún tilkynnir en leitar síðan staðfestingar á þeim ákvörðunum með sérstökum frumvarpsflutningi hér á Alþingi. Ég vænti að þessar upplýsingar skýri nokkuð vel sumar af þeim spurningum sem hv. þm. lagði hér fram og svörin við þeim en ég vil einnig víkja fáeinum orðum að nokkrum öðrum þáttum sem hann spurði um. Í fyrsta lagi, varðandi framkvæmd á innheimtu söluskatts, fagna ég því að fulltrúi Sjálfstfl. er orðinn hógværari í málflutningi um þá breyttu stefnu en þingflokkur Sjálfstfl. var hér á miðju sumri vegna þess að þingflokkur Sjálfstfl. kom þá saman hér sérstaklega og samþykkti kröfu um það að þessum innheimtuaðgerðum yrði hætt og fjármálaráðherrann sem beitt hefði sér fyrir bættri innheimtu söluskatts yrði látinn víkja. Nú var ekki að heyra neinar slíkar kröfur á hv. þm. Pálma Jónssyni. Þvert á móti virtist mér að í orðum hans lægi bein og óbein viðurkenning á því að þarna hefði verið um mikilvæga stefnubreytingu að ræða sem nauðsynleg hefði verið. Ég tek hins vegar alveg undir það með honum að slíkar innheimtuaðgerðir beri að framkvæma með þeim hætti að fyrirtækjum eða öðrum sé ekki mismunað og það er alveg óþarfi fyrir hv. þm. að hafa áhyggjur af því að hér komi upp kerfi þar sem bændur geta komið með slátrið til sýslumannanna og greitt vangoldin opinber gjöld í formi afurða landbúnaðarins eins og hann reyndi að leiða líkur að á þeirri forsendu að menn hefðu getað greitt söluskatt með húsum. Sjálfsagt á hv. þm. við það að ríkissjóður, í samvinnu við Kópavogsbæ, ákvað eftir þó nokkrar athuganir og umræður sem farið hafa fram um langa hríð til að tryggja húsnæði fyrir bæjarfógetaembættið í Kópavogi og aðrar opinberar stofnanir sem aðsetur eiga að hafa í miðbæ Kópavogs að kaupa af fyrirtækinu Þor sf. húsnæðið Fannborg 4 og 6. Kaupverðið var rúmar 100 millj. kr., 102,5 millj. kr., og er reiknað með að Kópavogur eignist u.þ.b. þriðjung af þessu húsnæði þannig að aðeins 2 / 3 hlutar kostnaðarins verða greiddir af ríkinu. Nú þegar hafa aðeins verið greiddar 54 millj. af þessari upphæð og þeir aðilar sem áttu húsið áður eiga að skila því í ákveðnum búningi á fyrri hluta næsta árs. Hér er því ekki um það að ræða að fyrirtækinu Hagvirki hafi verið gert kleift að greiða alla sína söluskattsskuld með því að láta hús í staðinn. Þvert á móti greiddi Hagvirki sína söluskattsskuld, 108 millj. kr., til ríkissjóðs og gerði full skil í þeim efnum. Hagvirki mun að vísu vera einn af eignaraðilum fyrirtækisins Þor sf. Mér er ekki alveg ljóst nákvæmlega hvað Hagvirki á stóran hlut í því fyrirtæki, en mig minnir að það hafi verið eitthvað í kringum helmingur af því svo að ef menn vilja tengja saman í upphæðum þessi kaup og söluskattsskuld Hagvirkis er það alveg ljóst að hlutur Hagvirkis í þessari eignasölu er aðeins lítið brot af þeirri söluskattsskuld sem ákveðið var af réttbærum aðilum að fyrirtækið ætti að greiða. Eins og kom fram er ætlunin að nýta þetta húsnæði fyrir embætti bæjarfógetans í Kópavogi og aðrar opinberar stofnanir eins og t.d. Fangelsismálastofnun og jafnvel fleiri stofnanir og teljum við að það hafi fyllilega verið heimildir fyrir því að kaupa húsnæði, bæði fyrir Fangelsismálastofnunina og þær aðrar stofnanir sem þarna eiga hlut að máli. Varðandi meðferðarheimili fyrir unga fíkniefnaneytendur, þá er því til að svara að ekki hefur enn þá verið gengið frá kaupum á húsnæði í því skyni. Ég vænti þess hins vegar að allir hv. alþm. hafi á því mikinn skilning að þetta er eitt af erfiðustu og sorglegustu vandamálum í okkar þjóðfélagi og mjög brýnt að því sé sinnt hvernig eigi að reyna að lækna þau ungmenni sem hafa orðið eiturlyfjum að bráð í okkar þjóðfélagi. Það hafa verið starfandi fulltrúar heilbrigðisstétta og hlutaðeigandi ráðuneyta um nokkurt skeið til þess að gera tillögur um það með hvaða hætti væri best að reyna að tryggja meðferð og lækningu þeirra ungmenna sem verst hafa farið af eiturlyfjaneyslu hér hjá okkur Íslendingum. Í tillögugerð þessarar nefndar kom fram að það húsnæði sem er í Krýsuvík væri allt of dýrt fyrir þessa starfsemi og óhentugt og það væri möguleiki á að leita ódýrari lausna bæði með ódýrara húsnæði og minni rekstrarkostnaði. Og nú er unnið að því að finna slíkar lausnir, skoða nokkra staði sem nefndir hafa verið í þessum efnum, en það hefur engin ákvörðun verið tekin um það að kaupa slíkt húsnæði enn sem komið er og þetta mál verður væntanlega einnig í því fjáraukalagafrv. sem lagt verður fyrir hv. Alþingi. Varðandi kaupin á svonefndu Hekluhúsi á Akureyri var mér ekki kunnugt um að hv. þm. ætlaði að spyrja nákvæmlega um kaupverð þess húss og ég er ekki með það hér við hendina, en ég held ég muni það rétt að kaupverðið hafi verið á bilinu 50--60 millj. kr. Hv. þm. spurði síðan til hvers ætti að nota þetta hús. Það er einkum tvíþætt notkun sem höfð hefur verið í huga á þessu húsi. Sú fyrri snýr að því að eins og hv. alþm. er kunnugt hefur verið stofnuð sjávarútvegsbraut við Háskólann á Akureyri og það er alveg ljóst að sú verklega kennsla sem þar þarf að fara fram, meðferð tækja og ýmislegt annað í verklegum þáttum þeirrar menntunarbrautar, þarf á húsnæði að halda. Skemmur, hvort sem þær eru nýjar eða eldri, eða verksmiðjuhús geta hentað mjög vel til þess að nota í þessu skyni. Ég veit að innan Sjálfstfl. hefur verið mikill áhugi á að efla Háskólann á Akureyri og ég nefni þá sérstaklega nafn hv. þm. Halldórs Blöndals. Og ástæðan fyrir því að ráðist var í það að kaupa þetta hús með þessum hætti var að það eru fá hús á Akureyri sem geta boðið upp á það að með skömmum fyrirvara sé hægt að taka upp verklega kennslu í þessum fræðum í bænum. Aðrar lausnir hefðu haft það í för með sér að það yrði að byggja ný hús og það tæki mun lengri tíma. Í öðru lagi var ætlunin að skoða þann möguleika að í þessu húsi gætu að hluta til orðið eins konar iðngarðar fyrir nýjungar í atvinnulífi þar sem athafnamönnum, litlum samvinnufyrirtækjum eða áhugahópum yrðu skapaðir möguleikar á því að geta sett á stofn ný og lítil iðnfyrirtæki og prófað í nokkurn tíma, eitt til tvö ár, hvaða rekstrargrundvöll þessi fyrirtæki hafa án þess að þurfa að leggja í mjög dýran húsnæðiskostnað um leið og fyrirtækinu er ýtt úr vör. Ég veit að ég þarf ekki að útskýra það fyrir hv. þm. að það er mjög brýnt í landinu öllu, og sérstaklega í landshlutunum fyrir norðan, vestan og austan, að efla iðnþróun með því að auðvelda stofnun smárra iðnfyrirtækja og breikka þannig grundvöllinn fyrir atvinnulífið í þessum byggðarlögum, en ef áhugamenn og stofnendur slíkra fyrirtækja þurfa jafnframt að leggja í dýran húsnæðiskostnað frá upphafi er ljóst að erfiðleikarnir við að hefja slíkan rekstur eru mun meiri en ella. Þess vegna hefur oft verið rætt um það að opinberir aðilar, bæði ríki og bæjarfélög, reistu slíka iðngarða sem ekki yrðu varanleg heimkynni fyrirtækja af þessu tagi, heldur væru heimkynni fyrir tilraunir með ný fyrirtæki. Ef þær gengju vel mundu fyrirtækin flytja út eftir fáein ár og eignast sitt eigið húsnæði. Ég vænti þess að ekki verði ágreiningur um það hér á hv. Alþingi að skynsamlegt sé að stuðla að slíkum möguleikum í sem flestum landshlutum. Hv. þm. Pálmi Jónsson vék svo að lokum að mannaráðningum í ráðuneytunum og hafði um það efni nokkuð stór orð. Áður en ég svara þeim spurningum sem hann beindi til mín, þá vil ég rifja upp að í öllum þróuðum lýðræðisríkjum hefur sú breyting verið að gerast á síðustu 10--20 árum að talið hefur verið nauðsynlegt að efla og treysta starfsaðstöðu stjórnmálasamtaka, þingflokka og annarra sem í lýðræðissamfélaginu eiga að bera ábyrgð á opinberri stefnumótun til þess að koma í veg fyrir að embættismannakerfið, sérfræðingafjöldinn, taki í reynd hið lýðræðislega vald í hendur sér. Í Bandaríkjunum þar sem þessi þróun er einna lengst á veg komin eru um 20 þúsund starfsmenn sem tengjast þjóðþinginu einu í þessu skyni. Hver einstakur þingmaður þar hefur marga tugi starfsmanna á launum hjá hinu opinbera, öldungadeildarþingmenn jafnvel á annað hundrað hver fyrir sig og einstaka nefndir þingsins hafa svo líka mikinn fjölda starfsmanna. Í bandaríska stjórnkerfinu er síðan talið sjálfsagt og eðlilegt við sérhver skipti á forsetum eða ríkisstjórum í einstökum ríkjum sem eru handhafar framkvæmdarvaldsins að mjög stór hluti starfsmanna stjórnarráðanna víki með nýjum valdhöfum til þess að viðkomandi ráðherrar eða forsetinn geti haft sér við hlið í embættislegum verkum einstaklinga sem tengjast þeirri pólitísku stefnu sem viðkomandi ríkisstjórn ætlar sér að fylgja. Ég veit að hv. þm. er þetta kunnugt. En ég held að lýðræðisleg stefnumótun á Íslandi hafi liðið nokkuð fyrir það að bæði á Alþingi og í Stjórnarráðinu hafa menn ekki skapað nægilegt svigrúm til þess að þingflokkar og ný ríkisstjórn, ráðherrar og þeir flokkar sem að ríkisstjórn standa hafi möguleika á sem mestu sjálfstæðu mati í stefnumótuninni í stað þess að hvíla nánast alfarið á ráðgjöf embættismanna. Þetta vandamál var viðurkennt hér á Íslandi fyrir allnokkrum árum síðan þegar tekin var upp sú skipan að veita fjármagni til þess að þingflokkar gætu ráðið sér starfsmenn og með því að ákveða að í ráðuneytunum gætu komið sérstakir aðstoðarmenn ráðherra sem hyrfu síðan með þeim úr ráðuneytunum þegar viðkomandi ráðherrar færu. Ég veit að ég þarf ekki að rifja það upp fyrir sögufróðum alþm. að þegar þessari breytingu var komið á hér á landi, þá var það ákveðið í þingskapalögum að þingflokkur skyldi það aðeins teljast ef um tvo þm. væri að ræða. Slík skilgreining var að nokkru leyti sprottin af pólitískri hagsmunagæslu stærri flokkanna í landinu sem vildu koma í veg fyrir það að einn þm. gæti rifið sig út úr stórum þingflokki og gerst sjálfstæður þingflokkur, það skyldi þurfa tvo til. Lýðræðislega er það hins vegar óeðlilegt að ef um er að ræða einn þm. sem er kjörinn sem slíkur inn á þingið og hefur á bak við sig fjöldasamtök skipulögð utan þings, þá gæti hann ekki talist þingflokkur í lýðræðislegum og stjórnkerfislegum skilningi. Ég vænti þess að við séum öll sammála um það að fjöldasamtök utan þings sem bjóða fram og fá kjörinn mann á þingið eigi að hafa sinn rétt líkt og önnur samtök þótt þm. sé bara einn. Sérstaklega er það nauðsynlegt ef þróun okkar lýðræðis verður með þeim hætti að æ fleiri smærri flokkar eru kosnir inn á þingið. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því hvort það sé æskilegt. En það gerist ekki nema það sé lýðræðislegur vilji fólksins í landinu að svo eigi það að vera og þá eigum við að beygja okkur undir það. Ég held einnig að það sé galli á íslenskri stjórnskipun að hún gerir ekki ráð fyrir því formlega séð að flokkur geti verið aðili að ríkisstjórn án þess að eiga þar ráðherra. Þó eru ærin rök fyrir því, bæði lýðræðisleg og stjórnkerfisleg, að slíkt geti verið fullkomlega eðlilegt að einn flokkur eða fleiri geti átt formlega aðild að ríkisstjórninni, þ.e. stefnumótun hennar og störfum öllum, án þess að eiga sérstaka fulltrúa inni í ríkisstjórninni. Slík skipan væri einnig sjálfsögð ef um það væri að ræða að okkar lýðræði þróaðist með þeim hætti að æ fleiri og smærri flokkar sætu á Alþingi. Ég vek athygli á þessu tvennu hér vegna þess að ég tel það vera galla á núverandi þingskapalögum að ekki geti það talist þingflokkur þó um einn mann sé að ræða sem hefur á bak við sig skipulögð fjöldasamtök utan þings, einkum og sérstaklega ef hann er beinlínis kosinn sem slíkur inn á þingið þó það geti gegnt nokkuð öðru máli um þm. sem kosinn hefur verið fyrir annan flokk en kýs svo að ganga úr honum á kjörtímabilinu. Og það er í þeim anda sem ég hef lýst þeirri skoðun minni, og hv. þm. Pálmi Jónsson vék hér að, að það væri fullkomlega eðlilegt að samtök sem eiga sinn fulltrúa hér á Alþingi, eru skipulögð utan þings og eiga formlega aðild að ríkisstjórn, hafi aðgang að starfsmönnum til þess að sinna stefnumótun á sama hátt og hinir stærri flokkar og þeir flokkar sem eiga ráðherra í ríkisstjórninni hafa slíkan aðgang. Ég tel þess vegna að það eigi að breyta þingsköpum Alþingis á þann veg að sé einn maður kjörinn inn á þing sem fulltrúi fjöldasamtaka utan þings, þá skuli hann teljast þingflokkur með nákvæmlega sömu réttindum og aðrir þingflokkar og það eigi líka að breyta lögum og reglum um stjórnskipun Íslands á þann veg að flokkur sem aðild á að ríkisstjórn þótt hann kjósi að eiga þar ekki ráðherra eigi að geta haft embættislega starfsmenn sér til stuðnings og hjálpar líkt og þeir ráðherrar sem formlega eiga fulltrúa í ríkisstjórninni og fá þá umsvifalaust mikinn fjölda embættismanna og annarra aðstoðarmanna til þess að sinna sínum verkum. Þess vegna tel ég að núv. ríkisstjórn hafi borið skylda til þess að tryggja það að Samtök um jafnrétti og félagshyggju hefðu möguleika til þess, þó lítill væri, að geta tekið þátt í því að sinna og reka stefnumótun ríkisstjórnarinnar fyrir sitt leyti eins og aðrir flokkar. Og það sé á engan hátt misnotkun á opinberu fé að greiða fyrir slík verk, enda er hægt að finna fjölmörg dæmi um slíkt með einum eða öðrum hætti. Vilji menn treysta lýðræðið í sessi á Íslandi, þá tel ég að til frambúðar eigi að breyta þingsköpum og lögum um stjórnarráð á þann veg sem ég hef hér lýst því réttur hinna smáu eininga á ekkert að vera minni en hinna stærri í þessum efnum. Nú er það líka þannig að það eru ýmis dæmi um það að jafnvel hinir stærstu flokkar hafa kosið að sækja sér ráðgjöf út fyrir Stjórnarráðið. Það er ekkert nýtt að menn sæki sér ráðgjöf út fyrir Stjórnarráðið og greiði fyrir það. Ég vil nefna hér aðeins tvö dæmi til að sýna fram á að slíkt hefur tíðkast með slíkum hætti. Þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson kaus að sækja sér ráðgjöf út fyrir Stjórnarráðið og greiða fyrir að hann gæti notið slíkrar ráðgjafar án þess að um embættismenn væri að ræða. Í einu tilvikinu var um að ræða þm. Sjálfstfl. sem tók að sér verkefni fyrir forsrn. og forsrn. greiddi kostnaðinn af þessum verkefnum og mér er ekki kunnugt um það að leitað hafi verið einhverrar sérstakrar heimildar til þess að alþm. væri þannig ráðinn til þess að vinna verk fyrir forsrn. og fá greiddan ferða- og dvalarkostnað í því skyni og ég er ekkert að gagnrýna það. Ég vil bara nefna það hér sem dæmi að hv. þm. Geir H. Haarde sem alþm. Sjálfstfl. tók að sér að vera starfsmaður og ráðgjafi forsrh. Þorsteins Pálssonar þegar hann, sem þáv. forsrh., ferðaðist til Bandaríkjanna þannig að þm. fór í undirbúningsferðir sem og sinnti ýmsum öðrum störfum sem að öllum jafnaði embættismenn vinna og fyrir þetta var greitt bæði hvað snertir ferðakostnað og annað. Hv. þm. nú, þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson kaus einnig að sækja sér ráðgjöf þegar hann fór á leiðtogafund NATO og fékk framkvæmdastjóra Sjálfstfl., Kjartan Gunnarsson, til þess að vera sérstakan ráðgjafa forsrh. í þeirri ferð og aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins, Björn Bjarnason. Ég tek það skýrt fram að ég er ekkert að gagnrýna þetta. Ég tel eðlilegt að þáv. forsrh. Þorsteinn Pálsson hafi getað leitað sér ráðgjafar og aðstoðar út fyrir forsrn. hvort sem það var til Geirs H. Haarde, framkvæmdastjóra Sjálfstfl. eða aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins, því að það er nú einu sinni þannig í okkar litla þjóðfélagi að menn þurfa stundum á því að halda að geta sótt ráðgjöf út fyrir hið formlega embættiskerfi sem í landinu er. Og sjálfsagt hefur hæstv. forsrh. þáv., Þorsteinn Pálsson talið ærna ástæðu fyrir því að forsrn. ætti að greiða ferða- og dvalarkostnað þessara þriggja einstaklinga þótt enginn þeirra væri starfsmaður í forsrn. né sérstaklega skipaður til þessara verka. Varðandi að lokum þrjú atriði sem snúa að fjmrn. sérstaklega, þá skal ég fyrst fjalla hér um sölustjóra eða framkvæmdastjóra söluskrifstofu ríkisskuldabréfa. Eins og hv. Alþingi er kunnugt þá sögðu viðskiptabankarnir upp samningi við ríkissjóð um sölu á spariskírteinum ríkissjóðs upp úr síðustu áramótum og þá var alveg ljóst að það var óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð að halda út á hinn opna og frjálsa markað verðbréfanna til þess að reyna að tryggja þá innlendu fjármögnun sem boðuð var í fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. var lögð sú skylda á fjmrn. að afla innlends lánsfjár í allmiklu magni og mig minnir að sumir hafi jafnvel dregið í efa að það væri hægt miðað við núverandi aðstæður. Þegar viðskiptabankarnir sögðu upp samningnum við fjmrn. og kusu að fara þá leið að ríkissjóður ætti einn að annast þessa sölu, þá lá það í hlutarins eðli að það yrði að ráða einhvern starfsmann til að sinna þessu verkefni. Og þess vegna var ákveðið í samvinnu Seðlabankans og fjmrn. að setja upp slíka sameiginlega skrifstofu Seðlabankans og fjmrn. sem annaðist þessa skipulögðu sölu á spariskírteinum ríkissjóðs og sölu ríkisvíxla. Til þess var síðan ráðinn maður sem hafði verið einn af framkvæmdastjórum Fjárfestingarfélagsins. Ég tel að hann hafi skilað mjög góðu starfi og hann eigi stóran hlut í þeim mikla árangri sem náðst hefur á þessu ári í sölu spariskírteina ríkissjóðs og ríkisvíxla. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að koma þessum málum fyrir með skipulegum hætti til frambúðar vegna þess að ég reikna með að viðskiptabankarnir hafi ekki áhuga á því að endurnýja samning sinn eða taka að nýju upp samning við fjmrh. um þetta efni þótt að mörgu leyti mætti færa fyrir því rök að eðlilegt væri að viðskiptabankarnir önnuðust þessa starfsemi. Þess vegna hefur það verið rætt milli Seðlabankans og fjmrn. að slíkri söluskrifstofu verði komið fyrir í tengslum við Ríkisábyrgðasjóð og þá starfsemi sem tengist Seðlabankanum og verði salan rekin þaðan. Hún verði ekki hluti af hinu eiginlega fjmrn., enda passar kannski slík markaðsstarfsemi illa í hin daglegu embættisverk sem þar eru unnin, en verði byggð upp í samvinnu við Seðlabankann og í tengslum við þá fjármögnunarstarfsemi ríkisins sem þar fer fram. Það er svo rétt sem fram hefur komið að ég kaus eftir nokkurt hlé að ráða að nýju upplýsingafulltrúa til starfa í fjmrn. Það hafði verið starfandi upplýsingafulltrúi í fjmrn. frá miðju ári 1987 og fram að ársbyrjun 1989. Ég tjáði þeim manni sem var í því starfi þegar ég kom í ráðuneytið að ég vildi fá tíma til þess að átta mig á því hvort slíkt starf væri nauðsynlegt og sagði honum þess vegna upp. En ég komst að raun um það eftir að hafa starfað í fjmrn. í tæpt ár að það er svo mikil ásókn af hálfu fjölmargra aðila, einstaklinga, samtaka og fjölmiðla í margvíslegar upplýsingar í ráðuneytinu og mikill tími embættismanna fer í að sinna þeim verkum og svo var einnig ljóst að vegna upptöku á virðisaukaskatti og fjölmörgum öðrum verkefnum væri mjög brýnt að sérstakur maður sinnti þessum verkefnum. Ég kaus þess vegna að ráða mann til þeirra verka, ekki sem fastan embættismann í ráðuneytinu, heldur mundi starfstími hans helgast af þeim verkefnum sem þar væru og ráðningarskilmálarnir með þeim hætti að ef sá sem á eftir mér kemur við ráðuneytið vill ráða sér annan mann til þeirra verka eða hafa engan eins og ég kaus að gera í byrjun, þá séu engar hindranir í því að viðkomandi maður láti af störfum samstundis. Ég tel þess vegna að sú eina viðbót sem hafi orðið í fjmrn. í minni tíð sé að ráðinn hefur verið sérstakur efnahagsráðgjafi. Ég sannfærðist um það mjög fljótlega að fjmrn. á Íslandi er svo veigamikill þáttur í allri efnahagsstjórninni og samskipti fjmrn. við Seðlabankann, við hagsmunasamtök, við viðskiptabanka og fjölmarga aðra aðila eru með þeim hætti að það væri alveg nauðsynlegt að fjmrh. hefði sérstakan efnahagsráðgjafa. Fyrirrennari minn í fjmrn. stofnaði þar sérstaka hagdeild. Ég veit að það var umdeild ákvörðun á sínum tíma. Ég sannfærðist um það að það var hárrétt ákvörðun hjá þáv. fjmrh. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Ég á satt að segja bágt með að skilja hvernig þeir sem gegndu fjármálaráðherraembættum áður hafi getað búið við það að slík vinna væri utan fjmrn. í öðrum stofnunum sem heyrðu ekki einu sinni undir ráðuneytið. Það væri óhjákvæmilegt að fjmrn. gæti framkvæmt sjálfstætt mat á tekjuþróun, á efnahagslegri þróun og gæti þess vegna brugðist við með þeim hætti sem fjmrn. þarf að gera. Og ég vek athygli á því að vilji menn kynna sér hvernig fjmrn. starfa í nágrannalöndum okkar þótt ekki sé farið lengra en til Norðurlandanna, hvað þá heldur til hinna stærri landa, þá eru þær deildir í ráðuneytunum sem fjalla um hina efnahagslegu ráðgjöf og mótun efnahagsstefnunnar með þeim stærri og öflugri því það er ekki bara hlutverk fjmrn. að stýra útgjöldum og tekjuöflun ríkisins, heldur gegnir það veigamiklu efnahagslegu hlutverki. Og ég er persónulega mjög ánægður með það að sá einstaklingur sem ég valdi til þessa verks og áður gegndi margvíslegum trúnaðarstörfum í Seðlabankanum hefur alls staðar getið sér frábærlega gott orð fyrir það verk sem hann hefur unnið á þessu sviði.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur svarað ítarlega spurningum og því sem fram kom í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar. Skal ég ekki lengja umræðuna með því að endurtaka það. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. að það er afar nauðsynlegt að setja fastari reglur um veitingu aukafjárveitinga og vona að frá þeirri undirnefnd fjvn. sem að því vinnur komi slíkar reglur. Eins og kom greinilega fram í þeim upplýsingum sem hæstv. fjmrh. lagði fram þá hafa aukafjárveitingar verið mjög tíðar og miklar og hann hefði getað farið lengra aftur í tímann, til þess tíma t.d. þegar hv. þm. og sá sem hér stendur voru saman í ríkisstjórn. Þá voru aukafjárveitingar afar miklar enda hygg ég að í öllum tilfellum hafi verið afar nauðsynlegt að leysa vandmeðfarin mál. En um þetta þurfa, ég tek undir það, að vera ákveðnari reglur og við skulum vona að þær verði þannig að við þær verði búandi, bæði fyrir fjárveitingavaldið og framkvæmdarvaldið. En ég vil sérstaklega koma að því sem hv. þm. sagði um ráðningu sérstaks manns til að sinna samskiptum ríkisstjórnarinnar og hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Ég kannast ekki við að það sé lögbrot að ráða mann til sérstakra verkefna tímabundið enda eru dæmin um það svo fjölmörg að ekki mundi kvöldið duga til að telja þau öll upp. Hér er um það að ræða að maður sem var starfandi í ríkisstofnun var tímabundið ráðinn, á þeim sömu kjörum og hann var þar, til að sinna mjög mikilvægu sambandi við stuðningsmann ríkisstjórnarinnar, fara yfir þau mál og frv. sem ríkisstjórnin er með í undirbúningi og er ekki ætlast til þess að einn þm. geti í raun sinnt. Og ég tek undir hvert orð sem hæstv. fjmrh. sagði um þá undarlegu reglu Alþingis að einn maður í þingflokki fær ekki sérfræðiaðstoð og vil reyndar upplýsa að ég hef ákveðið að beita mér fyrir breytingu á því. Hér var ráðinn maður tímabundið, fyrst til sex mánaða og síðan til þriggja mánaða. Núv. ríkisstjórn hefur samþykkt að beita sér fyrir því að hv. þm. Stefán Valgeirsson geti áfram notið þeirrar nauðsynlegu sérfræðiaðstoðar þó ekki sé búið að ganga frá því nú hvernig það verður gert. Ég kannast ekki við að það sé á einhvern máta ólöglegt að slíkur maður, sem ráðinn er tímabundið til sérstaks verkefnis, hafi starfsaðstöðu utan Stjórnarráðsins. Um það eru einnig fjölmörg dæmi eins og t.d. hæstv. fjmrh. lýsti. Og svo er í þessu tilfelli. Þannig að ég vísa því algjörlega á bug að um einhverja --- eins og hv. þm. orðaði það --- niðurlægingu forsrh. sé að ræða þegar um það er að ræða að skapa stuðningsmanni ríkisstjórnarinnar aðstöðu til að sinna þeim verkefnum sem hann tekur að sér með þeim samningum sem gerðir voru. Ég hefði talið hitt hina mestu skömm að sjá ekki viðkomandi þm. fyrir þeirri aðstöðu sem nauðsynleg er svo ég vísa því algjörlega á bug. Um þessi mál öll mætti fara miklu fleiri orðum en ég vísa aftur til þess sem hæstv. fjmrh. hefur sagt, ég tel afar mikilvægt að nú hefur verið ákveðið að leggja fram fjáraukalög og í þeim fjáraukalögum verður einnig gert ráð fyrir fjármagni til þess að kosta þá sérfræðiaðstoð sem ég hef hér gert sérstaklega að umræðuefni.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu ætti nú að vera orðið ljóst öllum þingheimi. Ég mun kjósa að tala um það á nokkuð öðrum nótum en þeir sem talað hafa á undan mér hafa gert. Þær greiðslur sem inntar hafa verið af hendi samkvæmt ákvörðunum fjmrh. eða ríkisstjórnarinnar allrar án heimilda í fjárlögum eða öðrum lögum eru tilefni þessarar umræðu. Þetta er alvarlegra mál en svo að hjá því verði komist að ræða það. Nú er að vísu fjarri því að þetta sé í fyrsta sinn sem slíkt skeður en það réttlætir þó ekki gerðir núv. hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki hægt að réttlæta neitt með því að segja: Ég er kannski slæmur en þú varst verri. Árum saman hefur viðgengist að ráðherrar og ríkisstjórnir hafi ráðstafað sameiginlegum fjármunum okkar allra umfram heimildir í lögum og oft, að mati hins almenna borgara, jafnvel eftir geðþóttaákvörðunum og Alþingi síðan gert að samþykkja orðinn hlut. Í seinni tíð hefur sú umræða orðið sífellt almennari og háværari að svo búið megi ekki lengur standa, setja verði skorður við þessum gegndarlausu og sívaxandi umframgreiðslum sem ráðherrar og ríkisstjórnir ástundi. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar stendur skýrum stöfum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Vald fjmrh. til fjárveitinga umfram heimildir hefur verið talið helgast af þessum ákvæðum um fjáraukalög. Í framkvæmd hefur þetta vald ráðherra síðan verið túlkað svo rúmt að við liggur að ráðherrar hafi leyft sér að veita fé að vild úr ríkissjóði án þess að Alþingi komi þar við sögu. Og nær það nokkurri átt að þarna sé einum manni, þótt ráðherra sé, falið slíkt vald? Vald sem gengur þvert á það grundvallaratriði í stjórnskipan ríkisins að Alþingi fari með fjárveitingavaldið. Menn spyrja að vonum hverjar séu orsakir að því að útgjöldin fara sífelldlega svo langt fram úr því sem fjárlög á hverjum tíma gera ráð fyrir og heimila. Auðvitað er það eins á ríkisheimilinu og á hverju öðru heimili að aðstæður skapast sem kalla á brýn og fyrirvaralaus útgjöld sem bregðast verður við. En þarf þá ekki að áætla fyrir því og eiga varasjóði að grípa til? Þar hefur sú fyrirhyggja víst sjaldnast svifið yfir vötnunum og ekki hefur verið ráðstöfunarfé innan ráðuneyta nema í smáum stíl til að mæta ófyrirséðum útgjöldum. Aukafjárveitingar eiga sér mjög mismunandi orsakir og hversu fegin sem við vildum er afar erfitt að komast algjörlega hjá þeim nema með því að áætla nokkuð ríflega fyrir því ófyrirséða á útgjaldahliðinni í fjárlögum. Ástæðan liggur fyrst og fremst í undirbúningi fjárlaganna og fjárlagagerðinni sjálfri. Það vantar ekki að um allt ríkiskerfið eru gerðar áætlanir um rekstur og framkvæmdir, sums staðar svo nákvæmar að varla skakkar krónu. Margir áætlanasmiðir leggja metnað sinn í að áætla allt sem best og hugsa jafnt um hag sinnar stofnunar og ríkisins. En smám saman lærist þeim að öll þessi vinna og alúð fer fyrir lítið þegar fjárlagasmiðir koma höndum yfir þessar áætlanir, því þeir sníða af þeim --- oft harla tilviljanakennt --- til þess að koma þeim fyrir innan þess ramma sem þeim hefur verið settur. Iðulega fer þá lítið fyrir samræmi milli þeirra verkefna sem stofnuninni eru falin og þess fjármagns sem henni er ætlað til þeirra. Útkoman verður því oftlega sú að ekki tekst að halda útgjöldum innan ramma fjárlaga og þá er sótt á um aukafjárveitingu. Gegn slíku er oft erfitt að standa þegar þörfin er augljós og bersýnilega hefur verið vanáætlað frá byrjun. Þannig eru margar aukafjárveitingar til komnar en það sem verra er: Þessi vinnubrögð grafa undan kerfinu. Menn fara í fyrsta lagi að áætla umfram þörf til að reyna að færa niðurstöðuna eilítið nær raunveruleikanum og í öðru lagi fara menn svo að treysta á aukafjárveitingar þegar eytt hefur verið umfram heimildir. Og í raun og veru eru það þeir frekustu og eyðslusömustu sem uppskera mest að lokum og þannig grafa þessi vinnubrögð við fjárlagagerðina undan siðferði í ríkisrekstri og það er býsna alvarlegt mál. Við kvennalistakonur höfum margsinnis bent á nauðsyn þess að bæta vinnubrögð við fjárlagagerð og gera miklu meira en verið hefur að því að endurskoða og endurmeta verkefni og stofnanir á vegum ríkisins og reyna með því móti að nálgast raunveruleikann í fjárveitingum til hinna ýmsu liða í dæminu stóra. Margir þessara liða eru býsna fjarlægir þeim sem taka ákvarðanir um fjárþörfina. Aðrir sem nær eru njóta meiri skilnings, eins og t.d. skrifstofur ráðuneytanna. Vissulega eru verkefni þar mörg og stór og sennilega telja starfsmenn þar ekki í of mikið lagt miðað við verkefnin en staðreyndin er sú að skrifstofur ráðuneytanna fá alltaf bestu fyrirgreiðsluna hjá þeim sem ráða. Þar er hlutfallsleg hækkun á fjárlögum ævinlega mest því hver er sjálfum sér næstur og skilningur mestur á eigin þörf vegna þess hvernig vinnubrögðin eru. Það versta við þessi vinnubrögð er að í skjóli þeirra taka ráðherrar sér síðan vald til fjárveitinga til eins og annars sem er óforsvaranlegt með öllu. Þegar hækkun gjalda ríkissjóðs frá því sem fjárlög segja til um er komin á áttunda milljarð á haustdögum þá er von að fólk velti fyrir sér hvernig fjárlagagerðinni yfirleitt sé háttað. Á heimilunum í landinu reyna menn yfirleitt að gera skynsamlegar áætlanir um tekjur og gjöld næsta árs og miða síðan lífsmáta sinn við það. En það virðist svo sem stjórnvöldum hérlendis sé þetta yfirleitt ofraun. Áætlanir þeirra sem birtast í fjárlagafrv. og fjárlögum sýnast oft markast fremur af óskhyggju en raunveruleika. Við afgreiðslu núgildandi fjárlaga bentum við kvennalistakonur ítrekað á að ýmsar þær forsendur sem þau byggðust á myndu tæplega standast. Við bentum á að ekki væri áætlað fyrir nema broti af þeim launahækkunum sem óumflýjanlega hlytu að verða. Við bentum á það að niðurgreiðslur hlytu óhjákvæmilega að verða hærri en áætlað var, sem er komið á daginn. Við bentum á að hæpin rök væru fyrir því að áætla verðbólgustigið aðeins 12% á árinu og nú bendir allt til þess að það verði um eða yfir 20% á ársgrundvelli. Við bentum á að fé vantaði stórlega til vegamála og við bentum á að ríkisstjórnin væri óþarflega bjartsýn þegar hún hugðist spara 1100 millj. kr. í launum, risnu og sérfræðikostnaði. Ýmsar fyrri ríkisstjórnir hafa áður haft þetta á dagskrá án þess að það kæmist til framkvæmda, enda skortir a.m.k. 400 millj. á að þetta markmið hafi náðst. Ríkisstjórnin kaus að hafa þessar ábendingar að engu og þegar sýnilegt var að allt færi úr böndum var gripið til ýmissa ráðstafana sem eru umdeilanlegar svo vægt sé til orða tekið. Staðið var að vísu við loforð um skattalækkanir um 500 millj. en á móti kom að aðrir skattar voru hækkaðir um 800 millj. og ríkisstjórnin þarf ekki að ímynda sér neitt um það að fólk taki ekki eftir svona ráðstöfunum eða gleymi þeim. Í gærkvöldi var brugðið upp á sjónvarpsskjáinn nokkrum upplýsingum um eyðslu sendiráðanna umfram það sem þeim var skammtað á fjárlögum. Þær upphæðir voru á bilinu frá þremur að rúmum níu millj. kr. Og þá er óhjákvæmilega spurt: Eru áætlanagerðir um fjárþörf þessara stofnana svona gersamlega út í hött eða er þetta eingöngu bruðl og óráðsía? Undanfarin ár hefur ríkisstjórnum verið svo mikið í mun að leggja fram fjárlagafrv. sem væru hallalaus á pappírnum að segja má að niðurstöðurnar hafi verið ómarktæk plögg eins og þau umframútgjöld sýna sem árlega hefur reynst nauðsyn að samþykkja. Tekjur hafa verið ofáætlaðar, gjöld vanáætluð, forsendur teygðar og togaðar eftir vild. Er þá skemmst að minnast lokaafgreiðslu núgildandi fjárlaga þegar áætlaðar tekjur B-hluta stofnana voru hækkaðar eftir hentugleikum og þar sem það dugði ekki til var bilið brúað með því að gera ráð fyrir breyttri sjóðsstöðu. Allt var þetta gert til að fá út jöfnuð á pappírnum sem síðan stenst ekki í veruleikanum. Og þetta er vísvitandi gert og vísvitandi hafa verið ár eftir ár samþykkt fjárlög sem ekki standast með atbeina stuðningsflokka ríkisstjórna. En þetta kallar auðvitað á þann eftirleik sem menn eiga erfitt með að sætta sig við og er bein óvirðing við Alþingi. Fjvn. hefur nú um skeið unnið að því, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. nefndi, að móta reglur sem setji skorður við sívaxandi eyðslu utan fjárlaganna og án heimilda og má búast við að þær verði kynntar þingheimi innan tíðar. Og eins og komið hefur fram í máli mínu og hans er setning slíkra reglna fyllilega tímabær fyrst samviska og sómatilfinning þeirra sem hlut eiga að máli dugar ekki til að vísa þeim leiðina. Ég hef ekki gert hér að umræðuefni einstakar greiðslur eða ráðstöfun fjár, aðeins reynt að vekja athygli á því hve ómarktæk fjárlög hafa reynst á undanförnum árum þrátt fyrir atbeina allra þeirra ,,fræðinga`` sem gerð þeirra hafa með höndum. Ég vil leggja alveg sérstaka áherslu á að það verður að vinna að því í fyllstu alvöru að fjárlagagerðin sé vönduð og forsendur trúverðugar. Ég segi þetta hér og nú vegna þess að það frv. til fjárlaga fyrir árið 1990 sem við nú höfum í höndum er sama marki brennt og frv. í fyrra og þarnæst áður þó aldrei nema það sé lagt fram með halla. Það eru engar líkur til þess að forsendur þess um laun, verðlag og gengi standist fremur en fyrirrennara þess. Og því hlýtur að verða kallað eftir aukagreiðslum þegar er líður á næsta ár og sami leikurinn hefst þá enn á ný. Sú hugsun verður því töluvert áleitin hvort þeim mönnum sem fjárlagagerðinni ráða sé gersamlega fyrirmunað að læra af reynslunni.

Stefán Valgeirsson Virðulegi forseti. Ég átti nú ekki von á þessari taugaveiklun hér í þinginu í dag og var því miður búinn að binda mig á milli fimm og sjö og þess vegna mun ég aðeins tala nokkur orð. Við hv. þm. Pálmi Jónsson höfum verið jafnlengi á þingi. Ég er minnugur og ég er undrandi á hans ræðu og þeim stóru orðum sem hann lét falla. Ég hefði trúað því á marga aðra frekar að hafa slík orð í frammi. Hann var sem sagt hneykslaður yfir því og alveg undrandi að það skyldi orðið við þeirri ósk að ég fengi aðstoðarmann þar sem annaðhvort hefði ég orðið í þessum sporum að taka ráðuneyti, eins og á stóð, eða fá mann og það var vegna þess að ég þurfti að hafa einhverja til þess að sinna því að undirbúa mál. Ég fæ að hafa mann í hverri nefnd, eða svo til, sem ég get til þess að undirbúa frv. sem er verið að leggja fyrir Alþingi og ég þarf að fylgjast með gangi þessara mála. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta en það kann að vera að við annað tækifæri, hv. 2. þm. Norðurl. v., rifji ég upp þann tíma sem hann var ráðherra og hann var formaður fjvn., en þá voru að vísu aðrir í stjórn. Það er nefnilega ekki sama hvort menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu sem tala öðruvísi. Það á auðvitað við fleiri heldur en hv. þm. Pálma Jónsson en það er ekki betra fyrir það. En sem sagt, ég lofaði því að hafa þetta stutt en þau orð sem hann viðhafði hér áðan verða geymd en ekki gleymd.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Málshefjandi, hv. 2. þm. Norðurl. v., beindi tveimur spurningum til utanrrh. sem ég mun leitast við að svara fyrir hans hönd. Í fyrsta lagi spurði málshefjandi um fjölda þeirra starfsmanna í heimaskrifstofu utanrrn. sem bæru sendiherranafnbót. Mér fannst eins og hann léti að því liggja að ekki væri alveg víst um stöðuheimildir þessara manna. Því er til að svara, eins og málshefjanda, hv. 2. þm. Norðurl. v., er vafalaust vel kunnugt, að sendiherrar halda starfsheiti sínu þegar þeir eru kvaddir heim til starfa. Starfsmenn með sendiherrastöðu í heimaskrifstofu utanrrn. eru nú jafnmargir og þeir voru í mars en það var það sem málshefjandi spurði um. Ég fullyrði að stöður þeirra rúmist innan stöðuheimilda utanrrn. Ég held það þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð, þetta skýrir sig sjálft. Í öðru lagi spurði málshefjandi um ráðningu sérfræðings í afvopnunarmálum. Ég vil taka það fram að þessi sérfræðingur er ráðinn samkvæmt sérstakri heimild frá fjmrn. tímabundinni ráðningu að sérstökum verkefnum. Þetta er alls ekki óvenjulegt. Þessum starfsmanni er einkum ætlað að vinna að tillögum um afvopnun á höfunum í samræmi við yfirlýsingar Íslendinga um það mál á vettvangi Atlantshafsbandalagsins og víðar. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum að þetta er ákaflega mikilvægt mál sem varðar hagsmuni Íslendinga miklu. Ég tel þess vegna mikilvægt að utanrrh. hafi daglega sérfræðing sér til halds og trausts í þessu stóra máli þann tíma sem málið er á döfinni eins og nú er. Þótt starf Öryggismálanefndar sé vissulega mikilvægt í þessu samhengi, þá er verkefni hennar miklu almennara. Ég vil líka vekja athygli á því að sá sérfræðingur sem hér um ræðir hefur góð kynni af störfum Öryggismálanefndar. Ég tel ekki ástæðu til að segja meira um starfssvið þessa sérfræðings en hann hefur starfskjör sem deildarstjóri í launaflokki 151 eins og t.d. forstöðumenn ýmissa skrifstofa í utanrrn., t.d. upplýsingaskrifstofu og reyndar margir sendiráðunautar sem svo heita samkvæmt nafngiftum utanrrn. Hann hefur ekki --- ég endurtek, ekki --- starfskjör aðstoðarmanns ráðherra. Hann er ekki dulbúinn aðstoðarmaður ráðherra eins og hv. málshefjandi vildi orða það --- og ég verð nú að segja að ég botna ekkert í að hann skuli nota slík orð --- því fer fjarri að hér sé um brot á reglunum um Stjórnarráðið að ræða eins og mér fannst gæta í máli þingmannsins og hann hafði um nokkuð stór orð. Málshefjandi og fjmrh. viku báðir í sínu máli að starfi undirnefndar fjvn. sem unnið hefur að gerð reglna um greiðslur úr ríkissjóði, þar með um aukafjárveitingar. Þetta er hið þarfasta verk og ég veit að málshefjandi hefur starfað vel að því og það má taka undir ýmislegt sem fram kom í máli hans og fjmrh. um þetta verkefni. Ég vil benda á það að fjmrh. sem nú starfar hefur verið röggsamur að undirbúa umbætur á þessu sviði að sínu leyti og hefði mátt ætla að málshefjandi hefði getið þess að nokkru í sínu máli. En ég tók eftir því að hv. 2. þm. Norðurl. v. varaði mjög í sinni ræðu við vandlæturum. Þeirra biðu stundum lítt öfundsverð örlög. Ég vona satt að segja að málshefjandi, hv. 2. þm. Norðurl. v., breyti framvegis í samræmi við þennan boðskap sinn.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum í hópi þeirra gæfusömu þjóða sem byggja á grundvelli laga og réttar. Við búum við stjórnarfar sem byggir á lagagrunni og við hér í þessari stofnun höfum það verkefni að setja þjóðinni lög. Það er þess vegna ákaflega dapurlegt þegar æðstu valdamenn þjóðarinnar gera sig seka um að brjóta lög sem hér eru sett og enn þá dapurlegra þegar þeir neita að horfast í augu við slíkar staðreyndir og halda hér uppi vörnum á Alþingi fyrir slíkt athæfi. Mætti ég vitna máli mínu til stuðnings, virðulegi forseti, til tveggja tiltekinna lagagreina sem snerta eitt atriði, aðeins eitt atriði, í því sem fram kom í máli málshefjanda og það varðar starfsmann hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Í lögum um eftirlit með ráðningu starfsmanna og húsnæðismálum ríkisstofnana segir svo í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að fjölga föstum starfsmönnum í þjónustu ríkisins eða ríkisstofnana nema að fengnu samþykki ráðninganefndar ríkisins, sbr. 6. gr. Ákvæði þessarar greinar gilda þó ekki um þær stöður sem stofnaðar eru með lögum.`` 2. gr.: ,,Óheimilt er að láta starfsmenn starfa í þjónustu ríkisins eða ríkisstofnana nema fjárveiting eða heimild til launagreiðslu sé fyrir hendi. Þeir aðilar, sem sjá um launagreiðslur, geta fengið staðfestingu Fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar á því hvort slíkar heimildir séu fyrir hendi.`` Ég tel alveg ótvírætt, a.m.k. hefur ekki annað komið fram, að sá starfsmaður sem titlaður er deildarstjóri í forsrn. með starfsvettvang á skrifstofu Stefáns Valgeirssonar í Þórshamri starfi þar utan þeirra heimilda sem hér hafa verið lesnar, þessara lagagreina. En ekki nóg með það, virðulegi forseti. Til eru sérstök lög um sérfræðilega aðstoð fyrir þingflokka sem hvorki forsrh. né hæstv. fjmrh. sáu sérstaka ástæðu til að geta um og hafa eflaust ekki kynnt sér í þessu sambandi. Þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Greiða skal þingflokki tiltekna lágmarksfjárhæð og að auki ákveðna upphæð fyrir hvern þingmann til að kosta sérfræðilega aðstoð fyrir þingflokkinn og þingmenn hans við þingstörf. Utanflokkaþingmaður fær sömu upphæð og greidd er á hvern þingmann þingflokks.`` Síðan segir hér í 3. gr., með leyfi forseta: ,,Þingflokkur er samtök tveggja eða fleiri þingmanna sem eru fulltrúar stjórnmálaflokks er hefur komið á fót landssamtökum.`` Það er alveg ljóst að með því að taka upp greiðslur til þingflokksígildis sem inniheldur aðeins einn þingmann er verið að fara gjörsamlega á svig við þessi ákvæði í lögum um sérfræðilega aðstoð við þingflokka. Það er bara algjörlega ljóst, það er morgunljóst eins og hæstv. landbrh. mundi orða það.  hvort menn hafi þá skoðun að þessi lög eigi að vera öðruvísi. Ég tel að það sé gagnleg yfirlýsing sem kom frá hæstv. forsrh. að hann hyggist beita sér fyrir breytingum á þessu. Það er auðvitað rétta leiðin ef menn vilja hafa þetta öðruvísi, þ.e. að breyta þessum lögum. Það má hlýða á ýmis rök og færa ýmis rök fram fyrir því að þetta eigi að vera öðruvísi. Sumt af því sem hæstv. fjmrh. lét sér um munn fara af þessu tilefni er vissulega þess eðlis að undir það er hægt að taka. Þó finnst mér nú fulllangsótt að vísu að halda því fram að þar sem þingmenn í Bandaríkjunum hafi 30--100 starfsmenn á sínum snærum, þá eigi Stefán Valgeirsson að hafa eitthvað álíka, skilst manni. Hér segir reyndar líka eins og ég sagði áðan, með leyfi forseta: ,,Utanflokkaþingmaður fær sömu upphæð og greidd er á hvern þingmann þingflokks.`` Það hlýtur að eiga að skilja þessa grein svo að þeir þingmenn sem starfa einir og sér utan þingflokka, hvort sem þeir hafa verið kosnir þangað sem slíkir eða hafa sagt skilið við sína þingflokka, fái þessa upphæð. Með öðrum orðum: Það verður ekki annað lesið út úr þessum lögum en að sá þingmaður, sem hér hefur verið til umræðu vegna þessa máls, fái einmitt greiddar fjárupphæðir til að standa straum af þessari þjónustu, þessari sérfræðilegu aðstoð. Ég vil ekkert fullyrða um það hvort það er þannig. Ég hygg að hv. þm. muni ekki eiga í miklum vanda með að upplýsa það, en þá er þetta mál nú kannski farið að taka annan svip ef ekki bara er greitt fyrir þetta samkvæmt þessari grein heldur er líka ráðinn sérstakur deildarstjóri í forsrn. til að þiggja laun fyrir þessi störf. Auðvitað er þetta allt hið ósmekklegasta og auðvitað er þetta hneyksli eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði hér í upphafi máls. Og það er dapurlegt að menn skuli halda uppi vörnum á þeim grundvelli sem hér hefur verið gert í stað þess einfaldlega að viðurkenna sín mistök og beita sér fyrir lagabreytingu þannig að hægt sé að koma til móts við þennan þingmann ef meiri hluti Alþingis telur ástæðu til þess. Það hefði auðvitað átt að gera þetta strax í upphafi í stað þess að lauma þessum tiltekna starfsmanni á launaskrá, í forsrn. af öllum stöðum, án nokkurrar einustu lagaheimildar. Ég skal ekki lengja þetta mál, virðulegi forseti, þar sem nú er liðinn sá tími sem upphaflega var ætlaður til þessarar umræðu, en ég verð að segja það að mér finnst það ákaflega lítilfjörlegt þegar fjármálaráðherra landsins við umræðu um málefni sem þetta, þar sem verið er að tala um hrein lagabrot, skuli sjá sóma sinn í því og lúta svo lágt að líkja lagabroti af þessu tagi við það þegar forsætisráðherra landsins leitar til einstakra þingmanna eða annarra trúnaðarmanna um ráðgjöf á tilteknum sviðum, eins og hann gerði hér áðan, til að mynda í tengslum við aðild mína að för þáverandi forsætisráðherra á fund Bandaríkjaforseta. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að halda uppi sérstökum vörnum fyrir það. Ég er satt að segja frekar hreykinn af því að hafa fengið aðstöðu til þess að taka þátt í því og ég sé ekkert eftir þeim vikum af mínum vinnutíma sem fóru í þann undirbúning. Ástæðulaust er að geta þess að fyrir það var auðvitað engin þóknun greidd þó svo að fjmrh. hafi gefið annað í skyn. Það var auðvitað greiddur sá útlagður kostnaður sem af þessu hlaust og eðlilegt hlýtur að teljast. En það er ekki til þess að hækka planið á umræðum af þessum tagi hér á Alþingi að grípa til samanburðar af þessum toga. Það verð ég að segja og þykist vita að fleiri séu mér sammála um.

Ásgeir Hannes Eiríksson Hæstv. forseti. Hv. alþm. Ég sakna mjög að sjá ekki Pálma Jónsson málshefjanda hér í salnum.  Þannig vildi nú til í morgun að við hv. alþm. Pálmi Jónsson vorum að ræða um hunda. Þá kom í ljós sú undarlega staðreynd að það er enginn fjárhundur á Akri þessa dagana. Mér þótti þetta ákaflega merkilegt og ég er í rauninni búinn að vera að velta þessu fyrir mér meira og minna í allan dag hvernig Pálmi vinur minn fari að fjárhundslaus á Akri. Ég er ekki að segja að það sé ekki í einhver hús að venda. Mér datt í hug t.d. smalahundurinn á Seljavöllum, jafnvel tíkin á Höllustöðum. Þess vegna átti ég eiginlega ekki von á því að það væri hundur í Pálma í dag eins og því miður hefur komið í ljós hér í umræðunum. Ég átti hins vegar von á því að hann mundi halda áfram með hundalógik, en ekki að það væri hundur í þessum ágæta og geðgóða manni og félaga mínum og samherja í tíu ár í öðrum flokki. Það minnir mig dálítið á kvæðið eftir Stein Steinarr um hundinn sem var húsbóndalaus að flækjast í borginni. Ég veit ekki hvort það er verra að vera húsbóndalaus hundur að flækjast í borginni eða hundslaus húsbóndi að flækjast í sveitinni, en hvort tveggja er nokkuð bagalegt. Þetta er svona eins og að vera ráðherra án ráðuneytis. En að gefnu tilefni er ég þakklátur Pálma Jónssyni húsbóndalausum eða hundslausum að hafa opnað hér umræðu um hús, opnað hér umræðu um kaup og nýtingu á húsum. Í framhaldi af því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. og óska eftir greinargóðum svörum frá honum, eins og hans er von og vísa, um þrjú hús: Það er í fyrsta lagi Víðishúsið við Laugaveg sem keypt var á sínum tíma. Mig langar að spyrja að hve miklu leyti er það í notkun, hversu vel nýtist það og hefur nýst og hversu lengi hefur það verið í notkun? Eins langar mig að spyrja um verðið á húsinu, framreiknað að sjálfsögðu, hvað það kosti í dag. Þá á ég við kaupverðið og þær breytingar sem hafa verið gerðar á þessu annars ágæta húsi. Í annan stað vil ég spyrja um húseign Mjólkursamsölunnar þar rétt hjá sem ríkið keypti á sínum tíma. Ég vil spyrja um nýtingu á því húsi í dag og ég vil spyrja um verðið á því húsi, hvað það hefur kostað. Og ekki get ég talað um hús hér í þessu húsi án þess að minnast á Flugstöðina, þetta matthýsi okkar allra sem er eins konar viðhafnarskrifstofa, kosningastofa fyrir einn ágætan ónefndan stjórnmálaflokk með þetta 25% kjörfylgi. Ég vil leyfa mér líka að spyrja í leiðinni um samhengi milli þess húss og fjárlaga, um byggingarsögu hússins og hvenær og hvar hún nálgaðist eða féll saman við fjárlögin. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili. Ég þakka þingheimi gott hljóð.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér upp á hinu háa Alþingi, enda vissulega rík ástæða til. Hann flutti mál sitt mjög vel og kom víða við, til að mynda varðandi bruðl ráðherra með starfs- og stöðuveitingar. Hann kom inn á lánaðan aðstoðarmann til hagstofuráðherra í að því er mér skilst heimildarleysi. Honum láðist kannski að geta um þá nýju stefnu sem sá ákveðni ráðherra tók þegar hann leitaði út fyrir landsteinana eftir glöggu gestsauga til að hjálpa sér við atvinnuuppbyggingu Íslendinga. Sá maður er að mér er sagt danskur kaupsýslumaður, persónulegur vinur ráðherrans, og er sjálfsagt verið að verðlauna þann vinskap með því. Það má eins spyrja hvort heimildir séu fyrir því að leita út fyrir landsteinana og kaupa sér ráðgjöf af slíku tagi og hvort þetta verði stefnan í framtíðinni. Mér hefur fram að þessu verið það ljóst að við erum lausir undan Dönum en mér virðist sem svo að hagstofuráðherra sé ekki með það alveg á hreinu. Varðandi þverbrotnar heimildir til stöðuveitinga nægir að benda á þessa ágætu stóru bláu bók yfir starfsmannahald ríkisins. Þar kemur glögglega í ljós að öll ráðuneytin, hygg ég, alla vega allflest hafa þverbrotið þær heimildir sem þau hafa til stöðuveitinga, þverbrotið þær. Það er af mörgu að taka í þessum málaflokki og líkt og málshefjandi ætla ég ekki að taka upp málaflokkinn risnu og áfengismál, en það er sjálfsagt efni í heilan fund. Þar er nánast hver ráðherrann á fætur öðrum með allt niðri um sig, með hreint út sagt allt niðri um sig. Hæstv. fjmrh. kom hér upp og státaði sig af því að hann ætlaði að fara að leggja fram fjáraukalög sem vissulega er gott mál. En ástæðan fyrir því að hann leggur þau fram er fyrst og fremst sú að þau fjárlög sem hann lagði fram hér í fyrra voru vitamarklaust plagg, handónýtt plagg eins og stjórnarandstaðan þá benti hæstv. fjmrh. á. Þetta er einnig staðfesting á tvennu, að ráðherrann hefur bæði misst tökin á fjármálastjórn ríkisins og einnig kjarkinn sem hann þó státar sig hvað mest af. Hæstv. ráðherra fór hér með tölur um aukafjárveitingar. Ég leyfi mér að efast um þær forsendur sem hann gefur sér þar og hvort þær séu þær sömu fyrir öll árin sem hann gefur sér. Ég get líka leikið mér að tölum og ef ég tek þessar tölur sem ráðherrann fór með og hlutfalla þær út per aukafjárveitingu kemur ráðherrann út í þriðja sæti. Þá kæmi 1985 út per aukafjárveitingu með 7,1 millj. Þá kemur 1987 út með 6,5 millj. per aukafjárveitingu en ráðherrann fram að þeim tíma sem hann gefur tölurnar, og hann gaf nú ekki upp hvaða tími það var, er með 12,8.  Hann kom líka inn á söluskattsinnheimtuna sem hann stóð fyrir fyrr á árinu eins og öllum er kunnugt sem hér eru inni og með hvílíku offorsi hann fór þar. Að sjálfstöðu styð ég það að gengið sé hart að þeim sem eru vanskilamenn á söluskatti, en það gildir annað um þá sem vafi leikur á um hvort skulda söluskatt eða ekki, hvort þeirra mál er í dómskerfinu eða einhvers staðar annars staðar í rannsókn. Hitt er svo annað mál varðandi söluskatt að að mínu viti á ekki að greiða söluskatt fyrr en vara er greidd. Það á ekki að duga að það hafi verið skrifaður reikningur sem liggur svo ógreiddur einhvers staðar og einhvers staðar og ríkið komi og heimti fjármuni af fyrirtækinu sem ríkið á ekkert tilkall til fyrr en varan hefur verið greidd eða þjónustan. Þetta nákvæmlega sama á við um virðisaukaskattskerfið. Ráðherrann talaði hér um það kerfi sem er í Bandaríkjunum og ég skil vel áhuga hans á því. Hann vill skipta út heila embættismannakerfinu til að fá sína rauðliða inn. Þetta skil ég vel, enda hefur hann verið að þessu smátt og smátt. Það er að færast rauð slikja yfir allt embættismannakerfið. Hann talaði hér til varnar hv. þm. Stefáni Valgeirssyni varðandi aðstoðarmann hans og sagði að í rauninni ætti Stefán Valgeirsson að fá miklu, miklu fleiri aðstoðarmenn. Hann sagði líka að það væri ekki misnotkun á opinberu fé að Stefán fengi þennan aðstoðarmann sem hann hefur. Hvað er þá í veginum fyrir ráðherrann að skaffa alla þessa aðstoðarmenn sem hann telur að hv. þm. þurfi á að halda? Hvað er í veginum? Ég sé ekki hvað er í veginum. Hæstv. ráðherra getur væntanlega bent okkur á það á eftir. Hæstv. ráðherra vill auka styrk til þingflokkanna. Það gleður mig, sérstaklega með tilkomu þess að litlu flokkunum fjölgar. Það gleður mig líka vegna þess að ég tel ástæðu ráðherrans vera þá að það er að koma einn smáflokkur í viðbót, það er flokkur ráðherrans. Það styttist verulega í það að hann teljist til smáflokka. Og ég vænti þess að við eigum þá stuðning hans vísan. Það liggur núna mál inni í ráðuneyti ráðherrans á hendur Borgaraflokknum frá Frjálslynda hægri flokknum vegna blaða- og útgáfustyrks sem var greiddur út rétt áður en ég og hv. þm. Hreggviður Jónsson gengum út úr þeim flokki. Þar eigum við tæpa 1 1 / 2 millj. hjá þeim flokki, þeim flokki mannúðar og mildi sem kemur nú greinilega í ljós þar. Þessa fjárhæð neitar Borgaraflokkurinn að greiða. Nú ákalla ég ráðherrann og vísa til hans málflutnings hér fyrr. Hjálpaðu okkur nú í þessu. Ef rök hæstv. ráðherra eru góð og gild hljótum við líka að þurfa að fá aðstoðarmenn. Við erum ekki hálfdrættingar á við Stefán Valgeirsson í því fjármagni sem hann fær hér út úr þinginu, ekki hálfdrættingar, en við erum þó helmingi stærri. Ólafur Ragnar lagðist svo lágt að benda á hv. þm. Geir H. Haarde þegar hann var aðstoðarmaður hæstv. þáv. forsrh. í ferð til útlanda.

Hann var ekki aðstoðarmaður hans.

Honum til aðstoðar skulum við þá orða það ef það hljómar betur í eyrum hæstv. fjmrh. Hann nefndi einnig til Kjartan Gunnarsson og aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins. Hann minnist ekkert á ákveðna Mexíkóferð þar sem verulegur vafi leikur á hvort ekki hafi verið farið frjálslega með fjármuni. Hann minnist ekki á það að hæstv. landbrh. er eða hefur nýverið verið niðri í að ég hygg Egyptalandi með tíu manna föruneyti. Það er algjört aukaatriði.  Hæstv. forsrh. sjálfur kom hér upp og eins og alltaf er hann sammála öllu, vill gera allt. Þetta er bara liðin tíð, hæstv. forsrh. Þjóðin gleypir þetta ekki lengur.

Þú ert liðin tíð.

Hún gleypir þetta ekki lengur. Fallandi stjarnan, við skulum bara líta á skoðanakannanirnar. Ég held að hæstv. forsrh. ætti að fara að skipta um taktík. Það er kominn tími til. Hæstv. ráðherra kom inn á það að Trausti, aðstoðarmaður Stefáns Valgeirssonar, væri lánaður frá Brunamálastofnun, lánaður upp á 200 þús. kr. á mánuði. Hann hefur verið vel launaður hjá Brunamálastofnun ef hann fær sömu kjör eins og ráðherrann sagði. En hvað sagði Steingrímur Hermannsson, hæstv. forsrh., í Alþýðublaðinu þegar hann var spurður um Trausta og þessa ráðningu? Þar segir, með leyfi forseta: ,,"Já, það er rétt, ég held að hann sé það enn þá, en við höfum verið í vandræðum með það,,, sagði Steingrímur Hermannsson forsrh. þegar Alþýðublaðið innti hann álits á því að Trausti Þorláksson, aðstoðarmaður Stefáns Valgeirssonar alþm., væri titlaður deildarstjóri í forsrn.`` Hvaða vandræði voru þetta, hæstv. ráðherra? Ég bið um svör. Hvaða vandræði voruð þið með? Enn fremur segir hæstv. forsrh. í DV þann 20. september um þetta sama mál, með leyfi forseta, og er þá verið að ræða um aðstoðarmann ráðherra: ,,Hann sé heldur ekki þingflokkur og fái því ekki styrk sem slíkur frá Alþingi til að afla sér sérfræðiaðstoðar``, þ.e. Stefán Valgeirsson. Ég spyr hæstv. ráðherra: Fær Stefán Valgeirsson ekki þennan styrk? Ég þykist hafa þær upplýsingar undir höndum að hann fái hann og vel það. Stefán Valgeirsson kom hér upp og hafði lítið að segja. Hann þurfti að flýta sér í burt. Það er nú taktík sem ég hef alla vega orðið var við hjá þeim manni áður. Það eina sem hann skildi eftir hér úr ræðustól voru hótanir í garð málshefjanda og megi hann þá verða maður að meiri fyrir það. Geir H. Haarde vitnaði og sýndi fram á að það hefði verið framið lögbrot með ráðningu þessa aðstoðarmanns sem deildarstjóra eða aðstoðarráðherra eða hvað á að kalla hann. Það er orðin viðtekin venja hjá stjórnvöldum að brjóta lög fyrst og síðan að breyta þeim. Sá sem kom hér upp á undan mér, hv. 16. þm. Reykv., Ásgeir Hannes Eiríksson, gerði lítið annað en að gelta að hv. málshefjanda.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég vil byrja á því að færa málshefjanda þakkir fyrir að hefja umræðu um það efni sem við höfum varið drýgstum hluta dagsins í að fjalla hér um, en það lýtur að óheimilum ráðstöfunum ríkissjóðs og ríkisstjórnar á fjármunum ríkisins. Gagnrýni hv. málshefjanda var hér skýr og ljós. Tveir hæstv. ráðherrar hafa flutt hér varnarræður. Það kom glögglega í ljós í varnarræðu hæstv. forsrh. að hann er í vandræðum með þetta mál svo sem hann áður hefur upplýst í blöðum. Varnarræða hæstv. fjmrh. bar flest einkenni hans málflutnings. Í fyrsta lagi einkenndist hún af beinum rangfærslum, ósönnum fullyrðingum. Í öðru lagi fjallaði ræðan að stærstum hluta til um allt aðra hluti en hv. málshefjandi var hér að hefja máls á og umræðan snýst um. Þetta er auðvitað gert í þeim tilgangi að drepa umræðuefninu á dreif og freista þess að fá fjölmiðlamenn til þess að fjalla um annað en það sem hv. málshefjandi vakti hér máls á og er til umræðu, en drýgstur hluti ræðu hæstv. fjmrh. fór einmitt í umfjöllun um það sem ekki er hér til umræðu. Og í þriðja lagi einkenndist ræða hæstv. fjmrh. af villandi samanburði sem hvergi kemur nálægt þessari umræðu, allt gert í þeim tilgangi að hlaupast undan umræðunni, hlaupast undan í varnarræðu sinni við að svara þeirri gagnrýni sem hér kom fram af hálfu hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég ætla fyrst að víkja að einu atriði sem heyrir undir eitt af höfuðeinkennum þessarar ræðu og reyndar málflutnings hæstv. fjmrh. almennt, en það eru rangfærslurnar. Hann hélt því hér fram, hæstv. ráðherra, í umræðunni að þingflokkur Sjálfstfl. hefði gert um það sérstaka samþykkt í sumar að hæstv. fjmrh. hætti innheimtuaðgerðum vegna söluskatts. Þessi fullyrðing er sett hér fram þó að hún komi umræðuefninu ekki við og í öðru lagi er hún röng. Það er verið að vitna til sérstakrar samþykktar sem þingflokkurinn gerði vegna sérstakra innheimtuaðgerða sem hæstv. fjmrh. gekkst fyrir. Nú er það svo að það er lagaleg skylda, stjórnskipuleg skylda hæstv. fjmrh. að sjá svo um að innheimtumenn ríkisins ræki sitt starf af trúmennsku og gangi eftir því lögum samkvæmt og þannig að allir sitji við sama borð að innheimta álögð gjöld og skatta til ríkisins og á undanförnum árum hefur þetta verið gert og innheimtumenn ríkisins staðið sig með ágætum í sínum störfum, enda hefur innheimtan á undanförnum árum, til að mynda á söluskatti, verið 94--97%. Það sem fram kom í þeirri ályktun þingflokks sjálfstæðismanna sem ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi verið að vitna til var þetta: Að það hefði verið staðið þannig að þessum sérstöku innheimtuaðgerðum, sem ráðherrann sjálfur beitti sér fyrir, að mismunað hefði verið í framkvæmd, þ.e. þeir sem greiða eiga söluskatt sitji ekki allir við sama borð. Í ályktuninni segir, með leyfi forseta: ,,Ekki er ágreiningur um að sýna beri ákveðni og festu við innheimtu söluskatts hjá fyrirtækjum sem þegar hafa innheimt skattinn hjá almenningi. Fjmrh. hefur nú vegna þungrar mótmælaöldu orðið að láta undan í einum þætti málsins sem er lokunaraðgerðir gegn fyrirtækjum sem eiga óútkljáðan ágreining fyrir ríkisskattanefnd. Þrátt fyrir þetta stendur það óhaggað að atvinnufyrirtæki sitja ekki við sama borð.`` Það er deginum ljósara að í ákvörðun hæstv. fjmrh. um þessar sérstöku innheimtuaðgerðir var sérstaklega tekið fram að þau fyrirtæki sem voru til sérstakrar meðferðar, eins og það var orðað, held ég, á vegum ríkisstjórnarinnar ættu að vera undanþegin. Þegar af þessari ástæðu var í upphafi komin fram mismunun sem ástæða var til þess að mótmæla. Í annan stað kom fram mismunun vegna þess að aðstaða fyrirtækja var einfaldlega ekki sú sama. Sum fyrirtæki áttu óútkljáð deilumál og ráðherrann lét undan í því efni þegar mótmælaaldan var orðin nægjanlega hörð. En að þessu vík ég hér vegna þess að ráðherrann dró þetta inn í umræðuna með rangri fullyrðingu sem er eitt af höfuðeinkennum í málflutningi hans, að geta helst ekki sagt satt orð. Í annan stað kaus hæstv. ráðherra að verja drýgstum tíma sínum í að ræða efni sem ekki komu þeirri gagnrýni við sem hv. 2. þm. Norðurl. v. hóf hér máls á, þ.e. almenna umræðu um aukafjárveitingar. Aukafjárveitingar eru ekki óheimilar. Aukafjárveiting er í sjálfu sér ekki óheimil ráðstöfun á opinberu fé. Í reglugerð fyrir Stjórnarráð Íslands sem birt er í lagasafni kemur fram að Fjárlaga- og hagsýslustofnun á að fara með greiðslur utan fjárlagaheimilda. Með öðrum orðum, þar er gert ráð fyrir því að aukafjárveitingar séu óhjákvæmilegur þáttur í framkvæmd ríkisfjármálanna. Hv. 2. þm. Norðurl. v. var hér hins vegar að ræða um óheimilar ráðstafanir á opinberum fjármunum. Hitt er svo annað mál að það þarf að gæta mikils aðhalds varðandi aukafjárveitingar þó að ekki verði sagt að þær fari í bága við lög og beinlínis sé tekið fram í stjórnarráðsreglugerðinni að Fjárlaga- og hagsýslustofnun fari með þau málefni. Ég tek undir þær tillögur af ýmsu tagi sem fluttar voru hér á síðasta þingi og miða að því að takmarka möguleika til útgáfu aukafjárveitinga. Tölulegur samanburður í þessu efni getur verið mjög villandi. Það er til að mynda nauðsynlegt að greina á milli í því efni hvort um er að ræða aukafjárveitingar vegna óhjákvæmilegra verðlagsbreytinga sem orðið hafa eða aukafjárveitingar til nýrra verkefna sem Alþingi hefur ekki áður ákveðið og ég hygg að ef menn hafa áhuga á því að ræða aukafjárveitingar með sögulegum skírskotunum, þá sé nauðsynlegt að gera lista þar sem tölur eru settar fram í þessu formi. En hæstv. fjmrh. gumar nú mjög af því að hann hafi tekið upp ný vinnubrögð. Einhvern veginn hefur maður það á tilfinningunni að hann líti á sjálfan sig sem slíkan tímamótamann að ekkert gerist í hans ráðuneyti öðruvísi en þar sé um að ræða tímamót í Íslandssögunni a.m.k. frá því að lýðveldið var stofnað. Það er fróðlegt í því sambandi að rifja hér upp hvernig hæstv. ríkisstjórn stendur að þessum málum. Fjmrh. hæstv. gumar af því að hann ætli nú að taka upp ný vinnubrögð, það séu ekki greiddar úr ríkissjóði aukaheimildir til fjárútláta fyrr en Alþingi hafi samþykkt þær. Fyrir ekki mörgum vikum áttu sér stað talsverðar deilur hér í þjóðfélaginu um aukin útgjöld Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Hæstv. menntmrh. gekk þá berserksgang gegn stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna vegna þess að hún hafði í hyggju að fara eftir fjárlögum og hafði gefið það út opinberlega að hún ætlaði að fara eftir fjárlögum og greiða út námslán í byrjun septembermánaðar í samræmi við fjárlög. Þá upphófust einhverjar mestu pólitísku ofsóknir ráðherra á hendur undirnefnd ráðuneytisins vegna þessa máls og ráðherrann hæstv. sagði: Nei, hér á sko aldeilis að greiða langt umfram það sem fjárlögin heimila og niðurstaðan varð auðvitað sú að ráðherrann réði. Það voru greidd út námslán í samræmi við ákvörðun hæstv. menntmrh. umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir. En svo kemur hæstv. fjmrh. og ber sér hér á brjóst og segir: Nú eru nýir tímar. Nú á ekkert að greiða aukalega úr ríkissjóði fyrr en búið er að samþykkja það á Alþingi. Þegar hæstv. menntmrh. er bara í þessu eina máli, svo ekki séu tekin fleiri dæmi, uppvís að vinnubrögðum af þessu tagi. En hæstv. fjmrh. stingur höfðinu í sandinn eins og tiltekin fuglstegund og þykist marka hér tímamót í sögu lýðveldisins ef ekki í sögu landsins. Það er svo rétt að víkja hér nokkrum orðum að því sem ég vil kalla villandi samanburð hæstv. fjmrh. Honum þótti, með svo smekklegum hætti sem það nú var, ástæða til þess að draga inn í þessa umræðu nöfn nokkurra manna sem kvaddir voru til sérstakra starfa meðan ég gegndi starfi forsrh. Í annan stað var þar um að ræða trúnaðarmenn sem tóku þátt í undirbúningi og voru þátttakendur á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins. Hæstv. fjmrh. nefndi nöfn aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins og framkvæmdastjóra Sjálfstfl. Hann gleymdi auðvitað, og ég hygg að það hafi verið af gleymsku og athugunarleysi, að geta þess að þessir tveir menn eru fulltrúar Sjálfstfl. í Öryggismálanefnd sem heyrir undir forsrn. Þeir eru trúnaðarmenn Sjálfstfl. í Öryggismálanefnd sem heyrir undir forsrn. og ég er sannfærður um að hæstv. fjmrh. hefur hér af gáleysi gleymt því að geta þessa en auðvitað var það ástæða fyrir því að þeir voru kvaddir til þessara sérstöku starfa. Í annan stað var hv. þm. Geir H. Haarde fenginn til þess að taka þátt í undirbúningi og vera til aðstoðar í opinberri heimsókn forsrh. til Bandaríkjanna, sérstaklega vegna þeirra viðræðna sem þar fóru fram um skoðun á viðskiptum Íslands og Bandaríkjanna. En hví er nú villandi að taka dæmi sem þessi? Það er ekkert feimnismál að þessir aðilar voru kvaddir til ráðuneytis, það var birt og kom fram opinberlega á sínum tíma. En hví er þessi samanburður villandi? Hann er fyrst og fremst villandi vegna þess að hér er verið að draga inn í umræðuna dæmi um menn sem kallaðir eru til sérstakra starfa sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti, til þess að vinna að málefnum sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti samkvæmt stjórnskipunarlögum Íslands. Þar að auki er það rangt sem hæstv. ráðherra gaf til kynna en þorði auðvitað ekki að fullyrða að þessir menn hafi fengið sérstakar greiðslur fyrir þessi störf. Einu greiðslurnar sem til þeirra komu voru vegna kostnaðar, ferðakostnaðar, sem þessum störfum fylgdi. En hæstv. ráðherra, þó hann vissi betur, reyndi að gefa annað í skyn. En samanburðurinn er villandi af þessum sökum og á auðvitað ekkert heima í þessari umræðu af því að hér er um að ræða störf sem heyra undir viðkomandi ráðuneyti enda alkunnugt og nauðsynlegt að kveðja til menn til slíkra starfa. Það var svo athyglivert hvernig hæstv. ráðherra reyndi að koma sér undan hinni eiginlegu gagnrýni. Og hvernig gerði hæstv. ráðherra það? Jú, hann sagði: Ég tel að þingskapalögin og lögin um sérfræðiaðstoð fyrir þingflokka séu gölluð. Ég tel að þau séu gölluð, sagði hæstv. ráðherra. Og hann sagði meira: Ég tel að það sé galli á stjórnskipun Íslands að aðilar geti ekki verið þátttakendur í ríkisstjórnarsamstarfi án þess að sitja í ríkisstjórn. Og þegar hæstv. fjmrh. hefur komist að þeirri niðurstöðu að hann telji að tiltekin lög séu gölluð og ekki í samræmi við hans skoðanir og hans vilja og sjálf stjórnskipun Íslands sé meingölluð og ekki í samræmi við hans skoðanir og hans vilja --- hvað gerir hæstv. ráðherra þá? Kemur hann inn á Alþingi með frv. til að breyta þessum lögum? Leitar hann eftir meirihlutastuðningi á Alþingi til að breyta þessum lögum? Leitar hann eftir þeirri lýðræðislegu leið að óska eftir því að meiri hlutinn á Alþingi taki ákvarðanir? Nei, það gerir ekki hæstv. ráðherra. Þegar hann hefur komist að þeirri niðurstöðu að tiltekin lög og stjórnarskrá Íslands séu honum ekki að skapi þá bara framkvæmir hann málin eins og honum hentar og honum þykir best fara á, burtséð frá því hver lögin eru. Burtséð frá því hvað kveðið er á um í stjórnskipun Íslands. Það er sem sagt nægjanleg afsökun af hálfu hæstv. fjmrh. að honum þyki lögin ekki að sínu skapi og stjórnskipunin gölluð og þá eru bara hlutir framkvæmdir með þessum hætti. Þetta voru nánast einu rökin sem hæstv. fjmrh. reyndi að bera hér fram til málsvarnar sjálfum sér í þessu máli. Það var eftirtektarvert að hæstv. forsrh. leyfði sér ekki málflutning af þessu tagi. Hefði nú verið meiri sómi að því að hann tæki hæstv. fjmrh. svolítið í gegn því auðvitað er það alvarlegt þegar ráðherra í ríkisstjórn Íslands, lýðræðisríki, stendur hér upp í Alþingi og lýsir með þessum hætti hver er virðing hans á lögum landsins og stjórnskipun Íslands. Engin. Og hæstv. forsrh. hefur ekki manndóm í sér til þess að taka hann í gegn þegar slík ræða hefur verið flutt. En það kom fram í ræðu hæstv. forsrh. að hann ætlaði að beita sér fyrir breytingu á lögum svo að unnt væri að gera það sem þeir hafa gert á löglegan hátt og auðvitað kemur fram í því, þeirri setningu, að hér hafa verið teknar ákvarðanir sem ganga á svig við lög og eru ekki í samræmi við lög. Auðvitað viðurkennir hæstv. forsrh. með þessari yfirlýsingu að það hefur verið gengið á svig við lögin og það er það sem liggur hér fyrir eftir að þessir tveir hæstv. ráðherrar hafa tekið til máls. En það kemur líka fram í ræðum þessara tveggja hæstv. ráðherra að þeir gera afar lítinn eða engan mun á framkvæmdarvaldinu og löggjafarvaldinu. Framkvæmdarvaldinu eru ákveðin, samkvæmt stjórnarskrá, sérstök verkefni: Framkvæmd þeirrar löggjafar sem Alþingi setur. Löggjafarvaldið er í höndum Alþingis. En þessir tveir hæstv. ráðherrar hafa í ræðum sínum hér orðið uppvísir að því að hér á gera þeir engan greinarmun. Auðvitað er ekki hægt, eins og þeir gera hér, að rugla saman í einum farvegi greiðslum til sérstaks aðstoðarmanns hv. þm. Stefáns Valgeirssonar annars vegar fyrir það að vera hér þingflokkur og hins vegar fyrir það að vera aðili að ríkisstjórn Íslands. Menn sem þetta gera kunna ekki skil á aðgreiningu framkvæmdarvalds og löggjafarvalds og bera ekkert skynbragð á hver þeirra ábyrgð er samkvæmt stjórnarráðslögum og almennum reglum um stjórnarfar í landinu. Og það er þetta sem er kjarni málsins. Það er skilningsleysi þessara manna á grundvallaratriðum stjórnskipunar og íslenskrar löggjafar. Skilningsleysi á þeirri ábyrgð sem á þeirra herðum hvílir. Það er grundvallarmunur á því hver er vinna þingflokka og þingmanna að löggjafarstörfum og hinu hvað stjórnardeildir í Stjórnarráði Íslands hafa með höndum og það er ekki hægt að bæta þar við. Það er ekki hægt að bæta við svona ráðuneytisígildum af því að menn þurfa að kaupa sér með einum eða öðrum hætti atkvæði á Alþingi. Það er með skýrum hætti kveðið á um það hver séu ráðuneytin í Stjórnarráði Íslands og hvaða verkefni þau fara með og það er ekki unnt að taka handahófskenndar ákvarðanir án lagastoðar um eitthvað annað. Ef menn eru þeirrar skoðunar þá eiga þeir að koma fram með frv. til breytinga á lögum og stjórnarskrá lýðveldisins en ekki gera það með þessum hætti. Þessi atriði vildi ég að kæmu hér fram, frú forseti, í þessari umræðu vegna þess að þau sýna á hvaða braut þessi hæstv. ríkisstjórn er. Það kom líka hér inn í umræðurnar hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að því að ráða sér sérstaka aðstoðarmenn umfram það sem heimilt er í stjórnarráðslögum. Í þeirri umræðu fór hæstv. fjmrh. á sama sprettinn í röksemdafærslu sinni. Hann taldi það sem sagt vera nauðsynlegt að ráða tvo eða þrjá aðstoðarmenn utan heimilda samkvæmt lögum og þá var það einfaldlega gert. Staðreyndin er auðvitað sú í því máli að því er lýtur að upplýsingafulltrúa fjmrn. að innan dyra í Alþb. áttu sér stað heiftúðleg átök. Einn af upplýsingafulltrúum formanns Alþb., þá ritstjóri Þjóðviljans, var látinn víkja úr því sæti vegna deilna innan Alþb. og um leið og það hefur gerst innan Alþb. þá er viðkomandi maður bara settur á launaskrá í fjmrn. Halda menn að það sé tilviljun að allt þetta beri upp á einn og sama tíma? Um leið og skipt er um ritstjóra á Þjóðviljanum vegna innanflokksátaka þá eru þeir sem verða undir settir á launaskrá í fjmrn. En rökin voru jafnléleg og í hinum fyrri tilvikum. Þessum athugasemdum ætlaði ég að koma hér á framfæri, frú forseti.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Þrír hæstv. ráðherrar hafa hér flutt varnarræður gegn gagnrýni minni og ádeilum um heimildalausa meðferð á fjármunum ríkisins. Ég verð að játa það að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með þessar ræður. Einn þessara hæstv. ráðherra gerði þó tilraun til þess að svara efnislega. Það var hæstv. viðskrh., staðgengill utanrrh. Hann svaraði nokkurn veginn efnislega því sem um var spurt. Hann lét þó falla athugasemdir sem sýndu að hann hafði ekki tekið nægilega eftir minni ræðu. Ég lét aldrei liggja að því að heimasendiherrar utanrrn. væru án heimilda. Það kom glöggt fram í minni ræðu. Ég hirði ekki um að svara þeim útúrsnúningum sem hann reyndi að draga út úr minni ræðu, en ég tek það fram að ég er ráðherranum ósammála um nauðsyn þess að ráða nú til utanrrn. sérstakan sérfræðing í afvopnunarmálum með tilliti til þess að ríkisstjórnin hefur ríkisrekna nefnd og ríkisrekna starfsmenn á sínum snærum til að sinna þessu verkefni. Og hæstv. fjmrh. ætti að vera best kunnugt um það, þótt í smáu sé, að mannaráðningar hafa í för með sér útgjöld ríkissjóðs sem ekki verða til þess að létta það dæmi sem hann þarf að fást við, það verkefni sem hann hefur gefist upp við en það er að ná tökum á fjármálum ríkisins. Ræður þeirra tveggja hæstv. ráðherra, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., ollu mér hins vegar miklum vonbrigðum. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefur hér gert að umtalsefni aðalatriðin úr þessum ræðum og ég get þess vegna stytt mitt mál um þau atriði. Það sem blasti við og er meginatriði þessa máls er að þessir tveir hæstv. ráðherrar virðast ekki gera sér grein fyrir því, ellegar neita að staðfesta það, að þeim ber að fylgja lögum og reglum. Þeim ber að hlíta þeim heimildum og lagaákvæðum sem Alþingi setur. Ræður þeirra voru á þann máta að annaðhvort er þetta þeim óljóst, þeir halda að þeir geti farið fram með sínar ákvarðanir og sínar gerðir að eigin geðþótta án tillits til laga, án tillits til reglna, ellegar að þeirra skoðanir, eins og hjá hæstv. fjmrh. á því hvernig beri að reka íslenskt stjórnkerfi, séu æðri íslenskum lögum og reglugerðum. Þetta er hið alvarlega við svör þessara tveggja hæstv. ráðherra og þetta kom glöggt fram í máli hv. 1. þm. Suðurl. En það er sannarlega alvarleg staða fyrir Alþingi og fyrir íslenska þjóð þegar forystumenn í ráðherrastólum halda fram slíkum skoðunum hér á Alþingi. Ég tel, þrátt fyrir það að þetta séu meginatriðin sem við blasa eftir þessa umræðu, ástæðu til þess að fara yfir örfá atriði af því sem fram kom í máli þessara tveggja hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi var það engin gleymska hjá mér, hæstv. fjmrh., að ráðherra hefur lýst því yfir að hann muni flytja frv. til fjáraukalaga. Þær yfirlýsingar hefur hann gefið eftir fundi með fjvn. þar sem fjvn. hefur lagt á þetta mikla áherslu. Og ég get talað alveg hreint út um það að í því er fólgin viss framför. En við eigum eftir að sjá þetta frv. Það leysir hann hins vegar ekki undan þeirri skyldu að fara að lögum og heimildum sem Alþingi hefur veitt honum sem eiga að gilda þangað til hann hefur aflað nýrra heimilda. Samanburður hans um aukafjárveitingar var allt í senn villandi og kom ekki þessu máli við, enda tók ég fram í minni frumræðu að ég gerði þær ekki að sérstöku umtalsefni. Aukafjárveitingar hafa tíðkast um langa tíð og á þær hefur verið litið með þeim hætti að þær helgist af venjubundnum rétti þrátt fyrir afdráttarlaus ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er hins vegar svo að þær tillögur sem við erum að vinna upp í undirnefnd fjvn. byggjast á ákvæðum stjórnarskrárinnar og að taka fyrir þá frjálslegu meðferð fjármuna ríkisins sem hafa verið fólgnar í svokölluðum aukafjárveitingum. Hæstv. ráðherra leyfði sér það í viðurvist margra fjárveitinganefndarmanna að mótmæla því að með þann lista, sem hann afhenti fjvn. 13. júlí, ætti að fara að hans ósk sem trúnaðarmál. Hann leyfði sér að mótmæla því í viðurvist okkar margra úr fjvn. Og hann sagði sem svo að ef hann hefði óskað að láta þetta koma fyrir fjölmiðla þá hefði hann þurft að búa það út með öðrum hætti, setja upp lengri greinargerðir o.s.frv. Þessi listi er hérna. Hann er nákvæmlega eins og slíkir listar hafa verið í áraraðir, nákvæmlega eins að formi til. Skýringarnar eru hérna og hæstv. ráðherra þarf ekkert að bæta úr því sem hér er á blaði. Í orðum hæstv. ráðherra var því hvort tveggja útúrsnúningur og ósannindi. Það kemur ekkert þessu máli við að ýmis vinnugögn, gögn sem eru til meðferðar í fjmrn. og í fjvn. eða annars staðar í stjórnkerfinu eru stundum lögð fram og rædd á fundum með fjvn. og er að sjálfsögðu nauðsynlegt að fara með slík gögn sem trúnaðarmál. Það er alveg gerólíkt. Það eru mál sem eru á vinnslustigi, mál sem leitað er til fjvn. um álit á og eðlilegt að ræða öll slík mál sem trúnaðarmál. Ef rætt væri við fjvn. um það hvort rétt væri að veita aukafjárveitingu í þetta mál eða hitt, hvort það ætti að veita þessa fjárhæð eða hina í eitthvert málefni og það væri ekki ákveðið, það væri ekki frágengið, þá væri eðlilegt að það væri trúnaðarmál. En þegar ákvörðun er tekin og greiðsla fer fram, þá er það ekki lengur trúnaðarmál, þá er það opinbert mál. Og á þessu held ég að hæstv. fjmrh. ætti að geta gert greinarmun og ætti að geta skilið. Það sem hæstv. ráðherra sagði hér um húsakaup og þau svör hans við spurningum mínum um það atriði voru mjög ófullkomin. Það sem ég hef hér fyrir framan mig er örstutt greinargerð frá fjmrn. Stofninn úr þeirri greinargerð birtist síðan í athugasemdum með fjárlagafrv. En þessi greinargerð kemur inn á borð fjvn. að minni ósk vegna þess að fjvn. var beðin um álit á kaupum á einu húsi, húseign til starfsemi Listdansskóla Þjóðleikhússins. En í fjárlögum þessa árs er heimild --- og takið nú eftir --- þar er heimild til þess að kaupa eða leigja hús fyrir starfsemi Listdansskóla Þjóðleikhússins, þannig að í því felst ekki á nokkurn máta að það sé út fyrir heimildir Alþingis. Þegar ósk kom fram um það að fjvn. liti á þetta mál, þá óskaði ég eftir því að fá greinargerð um aðrar fyrirætlanir hæstv. ráðherra eða hæstv. ríkisstjórnar í húsakaupum og ég fékk þetta blað. Og skýringar starfsmanns ellegar starfsmanna ráðuneytisins voru í rauninni þær að tvær af þessum húseignum hefðu verið teknar upp í söluskattsskuld. Það var ekki Fannborg 4, Kópavogi, það er Fannborg 6. Og það er Norðurvangur 32 í Hafnarfirði. Hvort sem á þessar eignir hefur verið slegið einhverju verðmætamati og það látið mætast í greiðslum, þá er hér í hæsta máta farið á tæpu vaði og auðvitað hrein lögbrot ef um það er að ræða að þessar húseignir séu teknar sem góð og gild greiðsla á opinberum gjöldum. Og það sannast þegar í stað með þessu plaggi og það sannast í athugasemdum með fjárlagafrv. að ríkið hefur ekkert með þessar eignir að gera og það kemur ekki þar fram að það sé neitt í tengslum við bæjarfógetaembættið í Kópavogi vegna þess að í þessu plaggi og í fjárlagafrv. er strax farið fram á heimild til að selja þessar eignir sem sannar það að hæstv. fjmrh. telur að ríkið hafi ekkert með þetta að gera. Eignir sem hann hafði enga heimild til þess að kaupa eða taka við upp í opinber gjöld. Enga heimild. Ég held að það þurfi tæplega að fara mörgum fleiri orðum um vörn hæstv. ráðherra varðandi mannaráðningar. Það er ljóst að starfsmenn eru ráðnir án heimilda. Það er ljóst. Og það er líka ljóst að hæstv. fjmrh. ræður sér pólitíska aðstoðarmenn í sitt ráðuneyti með þeim hætti að gengur alveg á svig við ákvæði reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Við getum deilt um það hvort nota á orðið að gengið sé á svig við eða að reglugerðin sé brotin og það er hreinlega óhætt að segja það. Það er þannig. Það er þetta sem ég sætti mig ekki við, bæði þetta og annað í svörum hæstv. ráðherra, að vegna þess að það sé mikilvægt fyrir fjmrn. að hafa efnahagslegan ráðunaut og það sé mikilvægt fyrir fjmrn. að hafa upplýsingafulltrúa eða blaðafulltrúa, þá sé bara sjálfsagt að brjóta reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Það sé bara sjálfsagt, enda hafi þetta verið gert af fyrirrennara hans og það er raunar satt. Þar sagði hæstv. ráðherra satt því hæstv. fyrrv. fjmrh., Jón Baldvin Hannibalsson, braut einnig þessi sömu ákvæði í þessari reglugerð. Og hann gerði raunar enn þá meira vegna þess að hann setti á fót nýja deild, hagdeild innan ráðuneytisins án allra heimilda. Hæstv. ráðherra sagði: Hagdeildin er nauðsyn. Hæstv. ráðherra sagði: Efnahagsráðgjafi er eina viðbótin í minni tíð. En hvort tveggja hefur verið gert án heimilda Alþingis og án heimilda í reglugerð um Stjórnarráð Íslands. Og hvort tveggja er því þess efnis að Alþingi á að krefjast þess að því fólki sem þar starfar sé sagt upp ellegar að þessari reglugerð sé breytt. En að því var ekki ýjað einu einasta orði í máli hæstv. fjmrh. Hann virðist telja það sjálfsagt og raunar guma af því að geta farið sínu fram um mannaráðningar, um ákvarðanir er kosta útgjöld ríkissjóðs á þann hátt að það þjóni því sem hann telur vera skynsamlegt eða gott fyrir ráðuneytið eða gott fyrir sig, jafnvel gott fyrir íslenska þjóð, þó að það sé andstætt og í bága við reglugerð og heimildir frá Alþingi. Ég segi fyrir mig að það er ekki við því að búast að Alþingi líði vel undir þeim kringumstæðum að þetta sjónarmið sé ríkjandi hjá æðstu ráðamönnum þjóðarinnar. Þess vegna hlýtur að koma að því að þegar æðstu ráðamenn þjóðarinnar hugsa á þennan máta þá hljóta það að verða fleiri en stjórnarandstæðingar sem kjósa það að knýja þessa ríkisstjórn frá hið allra fyrsta. Ég sé ekki ástæðu til þess að eyða fleiri orðum að ræðu hæstv. fjmrh. Megineinkenni hennar hafa komið fram og þau valda vonbrigðum. Þau valda sannarlega áhyggjum. Hæstv. forsrh. sagði í sínu svari eitthvað á þá lund að hann teldi að það væri rangt hjá mér sem málshefjanda að um lögbrot væri að ræða að ráða starfsmann sem deildarstjóra í forsrn. með starfssviði utan ráðuneytis. Og hann var býsna hróðugur yfir því að hæstv. ríkisstjórn hefði samþykkt að sú skipan skyldi halda áfram, og enn að það hefði á hinn bóginn verið mesta skömm fyrir ríkisstjórnina og líklega Alþingi ef þessum ágæta hv. þm. Stefáni Valgeirssyni hefði ekki verið útveguð sómasamleg aðstaða, væntanlega þá til þess að geta stutt ríkisstjórnina. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum með þessa afstöðu hæstv. forsrh. sem lýsir í raun sambærilegum viðhorfum þó í hófsamari orðum væri fram sett heldur en hjá fjmrh. Ég held að það séu engin tvímæli að hér er um að ræða brot á reglum og lögum um Stjórnarráðið, lögum um ráðningu opinberra starfsmanna eins og fram kom raunar og þarf ekki að ítreka hjá hv. þm. Geir H. Haarde. Ég vitnaði til þess að þetta er í eðli sínu sambærilegt við það að ráða skrifstofustjóra í forsrn. sem væri ritstjóri t.d. á DV, óháðu dagblaði, ellegar fréttastjóri á óháðum ríkisfjölmiðli í þeim tilgangi að þessir fjölmiðlar væru nú vinsamlegir ríkisstjórninni. Þetta er sambærilegt. Það hlýtur að hryggja mig að skynja siðferðisvitund hæstv. forsrh. á þessu stigi. Það hlýtur að hryggja mig. Síðan tala menn hér alltaf um það, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson sem ekki er þingflokkur, að hann njóti einskis stuðnings frá Alþingi eða á fjárlögum í tengslum við þá aðstoð sem veitt er til þingflokka. Þetta er rangt. Hann nýtur þar einnig stuðnings, fjárhagslegs stuðnings. Og eftir þeim gögnum sem ég hef séð, þá fær þessi hv. þm. á þessu ári talsverða fjárhæð, um 685 þús. kr. Eðlilegt er að sú fjárhæð væri notuð, og er til þess ætlast að sú fjárhæð sé notuð til þess að standa straum af kostnaði við aðstoð. En hæstv. forsrh. er mjög ánægður yfir því að hafa til viðbótar lagt manninum sem annast þessa aðstoð til deildarstjóralaun í forsrn. Ég held að það sé ekki tilefni til þess fyrir mig að svara ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Hans ræða var nú stutt. Hann var undrandi á ræðu minni og mest undrandi á því að ég skyldi ekki skilja það að annaðhvort varð hann að taka ráðuneyti, eins og hann orðaði það, eða aðstoðarmann. Hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem því miður er ekki hér viðstaddur, var allra mest hissa á því að ég skyldi ekki skilja að hann varð að gera annað hvort. Það hefði verið mér til mikillar ánægju að sjá hv. þm. Stefán Valgeirsson í ráðherrasæti í stað einhvers hinna sem þar eru nú. En úr því að hann gerði það ekki, úr því að hann varð ekki ráðherra, þá er hann þingmaður eins og ég og við hin og hefur engan rétt til þess að hæstv. forsrh. leggi honum til sérstakan deildarstjóra uppi í forsrn. honum til aðstoðar. Hæstv. forsrh. getur þá alveg eins sett á laggir stöðu og gert að deildarstjóra mann sem væri mér til aðstoðar. Alveg eins. Ég á sama rétt og þessi þingmaður, nákvæmlega sama rétt. Kannski verður það niðurstaðan því að hæstv. forsrh. ýjaði að því að hann hefði í hyggju að breyta ákvæðum um þessi efni.

Þú gerðir það sama 1980.

Þess er ekki nokkur von að ég yrði keyptur til að styðja núv. ríkisstjórn, enda er ég sem óbreyttur þingmaður í sama rétti með opinbera aðstoð eins og óbreyttur þingmaður í liði hæstv. ríkisstjórnar, nákvæmlega sama rétti. Og það er ekki einasta lögbrot heldur eins og ég sagði í fyrri ræðu minni og hneyksli, það er siðleysi að mismuna alþingismönnum á þennan hátt með því að borga stórfé í aðstoð fyrir það að þeir eru stuðningsmenn tiltekinnar ríkisstjórnar. Það er siðleysi af hæstu gráðu.

Ég fæ nú ekki séð að Stefáni Valgeirssyni sé greitt stórfé.

Aðstoðarmanni hans. Ég verð að segja það að ég hef því miður áður heyrt hjá einum fjarstöddum hæstv. ráðherra í þessari ríkisstjórn sambærileg viðhorf og hér hafa komið fram hjá þessum tveimur ráðherrum um virðingu þeirra fyrir lögum og rétti. Á fjölmennum fundi norður í Miðfirði sl. vor sagði einn hæstv. ráðherra úr flokki hæstv. fjmrh. þegar rætt var um það hvort tiltekin ákvörðun í einu ráðuneyti, hvort tiltekin reglugerð stæðist lög eða ekki, þá var meginsvar hans þetta: Það er tittlingaskítur hvort hún stenst lög eða ekki. Vandamálin eru af öðrum toga. Ef þetta er almennt sjónarmið ráðherra í hæstv. ríkisstjórn þá er ekki von að hún hafi fylgi meðal þjóðarinnar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Forusta Sjálfstfl. mun hafa ákveðið að biðja um þessa utandagskrárumræðu á fyrsta degi þingsins. Mér hefur fundist í þeim tveimur ræðum sem hv. þm. Pálmi Jónsson flutti hér að þar hafi góður drengur verið að ganga erinda sem aðrir hafa ákveðið. Sem handritið að leiksýningunni sé skrifað af öðrum mönnum og er á engan hátt í samræmi við starfsferil, sjónarmið og aðgerðir hv. þm. Pálma Jónssonar, hvorki þegar hann sat í ríkisstjórn né þegar hann hefur verið formaður fjvn. eða setið hér sem þm. Ég tek sem dæmi það 

Hæstv. fjmrh., ég hef nú hingað til skrifað mínar ræður sjálfur.

Já, það er alveg rétt, ég dreg ekkert í efa að þm. hafi skrifað ræðuna sjálfur. Ég var eingöngu að vekja athygli á því að þessi utandagskrárumræða var fyrsta ósk forustu Sjálfstfl. um hvað yrði hér tekið fyrir og mér fundust mótsagnirnar milli þeirra orða sem féllu nú hjá hv. þm. Pálma Jónssyni og hans verka áður vera slíkar að það gat ekki verið að hann sæi ekki sjálfur ósamkvæmnina þar á milli. Hér hefur t.d. verið mikið gert úr því að það komu til starfa pólitískir aðstoðarmenn í ráðuneytum án þess að slíkt hafi verið ákveðið fyrir fram með lögum. Ef ég man rétt, hv. þm. Pálmi Jónsson, þá varð staða efnahagsráðunautar ríkisstjórnar til í þeirri ríkisstjórn þar sem hv. þm. Pálmi Jónsson var ráðherra, ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens, og var ákveðin af forsrh. og sett upp án þess að nokkuð hefði verið um það mál eða þá breytingu fjallað á Alþingi. Og ég heyrði ekki að við það væru gerðar neinar sérstakar athugasemdir, hvorki af hv. ráðherra Pálma Jónssyni sem þá sat í þeirri ríkisstjórn né hv. þingheimi eða öðrum. Það var talið sjálfsagt mál að ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens gæti sett upp þennan starfsvettvang inni í forsrn. án þess að uppfylla þau skilyrði sem nú eru allt í einu talin slík að ef það er ekki gert þá sé það siðleysi og lögbrot. Ég vil líka vekja athygli hv. þm. á því að fjárveitingar til þeirra starfsmanna t.d. í mínu ráðuneyti, sem hann hefur hér gert að umtalsefni, hafa verið samþykktar á hv. Alþingi í fjárlögum sem gilda fyrir þetta ár. Ég hef ekki tekið neinn mann inn í fjmrn. án þess að fjárveitingar hafi áður legið fyrir í fjárlögum fyrir gildandi ár. Ég tek sem dæmi að upplýsingafulltrúinn starfaði nánast frá 1987 og fram á fyrstu mánuði þessa árs. Það var þess vegna í fjárlagafrv. fyrir þetta ár ætlað fyrir þeim starfskrafti eins og áður. Og auðvitað er það þannig eins og þeir þekkja að í fjárlögum fyrir hvert ár eru ákveðnar fjárveitingar til fjölmargra starfssviða innan ráðuneyta og í ríkisstofnunum. Þess vegna hefur Alþingi með samþykkt fjárlaga staðfest þessa ráðstöfun fjármuna og ávísað á áframhaldandi ráðstöfun fjármuna með þessum hætti. Ég vil líka vekja athygli á því, af því að hér hefur mikið verið rætt um svokölluð lögbrot, að í 1. gr. laga um eftirlit með ráðningu starfsmanna ríkisins stendur: ,,Óheimilt er að fjölga föstum starfsmönnum í þjónustu ríkisins``. Enginn af þeim mönnum sem hér hefur verið fjallað um sérstaklega af hálfu þm. Sjálfstfl. eru fastir starfsmenn ríkisins, ekki nokkur þeirra. Þeir eru allir ráðnir með tímabundnum hætti og einkum og sér í lagi sá sem hér hefur nú oftast verið nefndur og er sérstakur aðstoðarmaður þingflokksins Samtaka jafnréttis og félagshyggju.

Það er ekki þingflokkur.

Nei, ég hef þegar gert það að umtalsefni að hann er ekki lögformlega þingflokkur, það er alveg rétt, hv. þm. Halldór Blöndal. En eins og hér hefur komið fram og kemur fram í ráðningarsamningi viðkomandi manns er þar um tímabundna ráðningu að ræða og sá er munurinn á þeim upplýsingafulltrúa sem ég hef ráðið og þeim sem störfuðu þarna áður að það var ekki um tímabundna ráðningu að ræða. Það hefur þess vegna ekki verið framið neitt brot á þessum lögum þar sem kveðið er á um að um fastráðna starfsmenn sé að ræða og það breytir engu,  Ég tel þess vegna að það séu fjölmörg fordæmi innan Stjórnarráðs Íslands fyrir því sem hér er verið að hneykslast sérstaklega á, alveg á sama hátt og fordæmin fyrir aukafjárveitingunum eru áratuga hefð í Stjórnarráði Íslands. Ég fagna því hins vegar að hv. þm. Pálmi Jónsson er mér sammála um að þeirri hefð þurfi að breyta. Ég vil þess vegna sérstaklega ítreka það að hér er ekki um fastbundnar stöður að ræða, hér er um tímabundnar ráðningar að ræða og þess vegna hafa engin lög verið brotin í þessu efni. Og eins og hér hefur komið fram, og kýs ég nú að hv. þm. Þorsteinn Pálsson og hv. þm. Geir Haarde geti hlýtt á mál mitt, þá hefur það komið fyrir að menn kjósa að fjármagna flokkspólitíska ráðgjöf af opinberu fé. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson upplýsti það hér að hann hefði ráðið Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóra Sjálfstfl., og Björn Bjarnason, aðstoðarritstjóra Morgunblaðsins, til þess að vera ráðgjafar sínir á leiðtogafundi NATO vegna þess að þeir væru fulltrúar Sjálfstfl. í Öryggismálanefnd. Öryggismálanefnd barst ekkert bréf um þetta verkefni. Það var ekki leitað til Öryggismálanefndar sem stofnunar um að veita ráðgjöf við þennan NATO-fund. Það var ekki óskað eftir því að framkvæmdastjóri Öryggismálanefndar sem er þó greinilega sérfróðasti maðurinn um þessi efni veitti þáverandi forsrh. ráðgjöf. Það var ekki óskað eftir því að formaður nefndarinnar veitti forsrh. þessa ráðgjöf. Í staðinn eru valdir flokkspólitískir fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni og ákveðið að þeir skuli ferðast á ríkisins kostnað til þess að veita forsrh. flokkspólitíska ráðgjöf. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því fyrr en ég hlýddi á ræðu Þorsteins Pálssonar hér áðan að þessir tveir einstaklingar hefðu verið valdir út frá þessum flokkspólitísku hagsmunum. Ég hélt satt að segja að þeir hefðu kannski verið valdir vegna þess að þeir í sjálfu sér væru kunnáttumenn og nánir samstarfsmenn ráðherrans að öðru leyti en ekki vegna þess að þeir væru formlega flokkspólitískir fulltrúar í tiltekinni nefnd. Og það má auðvitað hafa mörg orð um það hvort það sé réttlætanlegt fyrir einstaka ráðherra að taka flokkspólitíska fulltrúa hingað og þangað úr stjórnkerfinu og greiða síðan af ríkisfé ferðakostnað þeirra og önnur gjöld þó að þeim séu ekki greidd laun fyrir. Á sama hátt má segja að hægt sé að gera við það margvíslegar athugasemdir að forsrh. kýs að fara út fyrir embættismannakerfið til þess að fá fulltrúa á löggjafarþinginu til þess að undirbúa embættislega ferð sína til Bandaríkjanna. Og af því að hv. þm. Þorsteinn Pálsson fór svona heilögum orðum um aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds þá er það væntanlega ekki í samræmi við slíkan aðskilnað að kjörnir fulltrúar á Alþingi séu valdir til þess að sinna embættislegum verkum í ráðuneytunum þó að ekki komi beinar launagreiðslur fyrir. Ég tók það hins vegar skýrt fram í minni ræðu að ég væri ekki að gagnrýna þetta. En ég tók hins vegar sem dæmi um það að í Stjórnarráði Íslands, m.a. í forsætisráðherratíð Sjálfstfl. og hef ég þó ekki framkvæmt neina sérstaka rannsókn á þessu embætti, það voru bara tvö dæmi sem ég mundi eftir sjálfur, það getur vel verið að þau hafi verið fleiri, ég hef ekki hugmynd um það, þá hafi það tíðkast að velja menn eftir flokkspólitískum hagsmunum og greiða síðan kostnaðinn vegna starfa þeirra úr sjóði ríkisins. Ég ætla nú ekki að gera hér að umræðuefni á nýjan leik það sem hv. þm. Pálmi Jónsson sagði um þennan aukafjárveitingalista sem ég lagði fram í fjvn. Ég er jafnundrandi eins og áður á því hvernig hann kýs að fara með það mál. Það er svona álíka eins og blaðagrein sem hv. þm. skrifaði hér í Morgunblaðið sl. vetur og hann veit að var ekki sannleikanum samkvæm um ákveðnar upplýsingar og annað í samskiptum fjmrh. og fjvn. Ég hef lýst yfir þeim vilja mínum að hafa mjög góð samskipti við fjvn. og leggja á hennar borð ýmis gögn nánast jafnóðum og þau hafa verið tilbúin. Og ég veit að hv. þm. viðurkennir það, vegna þess að það hefur oft komið fram af hans hálfu á þessum fundum, að það stendur ekki á mér eða fjmrn. undir minni stjórn að veita fjvn. upplýsingar. Það er svo allt annar handleggur hvort menn vilja láta á nákvæmlega sama degi það skjal sem lagt er fram á fundi fjvn. ganga beint til fjölmiðla eða hvort menn kjósa að hafa þar ítarlegri upplýsingar heldur en að öllu jöfnu eru taldar nægja þm. Og það er alrangt að það hafi verið mín afstaða að þessar ákvarðanir um aukafjárveitingar væru eitthvert sérstakt trúnaðarmál samkvæmt venjulegum skilningi þess orðs. Það sem ég sagði einfaldlega var að ef það væri vilji til þess að birta þær nú strax, þá teldi ég réttara að búa og ganga um þær með öðrum hætti. Það er svo alveg ljóst í þessari umræðu að formaður Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, og hv. þm. Pálmi Jónsson kveinka sér auðvitað mjög undan umræðunni um aukafjárveitingaferil Sjálfstfl. vegna þess að sá ferill varpar náttúrlega mjög skýru ljósi á það hvernig þessir herramenn hafa umgengist ríkisfjármálin á undanförnum árum. Ég mun hér leggja fram á Alþingi innan tíðar skýrslu um þróun ríkisfjármála, sérstaklega ríkisútgjalda, frá árinu 1983. Það verður skýrsla sem lýsir mjög vel hvernig ríkisútgjöldin fóru úr böndunum í ráðsmennskutíð Sjálfstfl. En við skulum geyma okkur þá umræðu þangað til að því kemur. Hv. þm. Ásgeir Hannes Eiríksson beindi hér til mín 2--3 spurningum. Það er mjög skiljanlegt að það hvarfli að nýjum þm. hér í salnum þegar þeir heyra þessar heilagleikaræður hv. þm. Pálma Jónssonar og Þorsteins Pálssonar að spyrja: Fyrir hvaða heimildir var Víðishúsið keypt? Fyrir hvaða heimildir var Mjólkursamsalan keypt? Hvað gerði þáv. formaður fjvn. þegar þessi kaup áttu sér stað? Fór hann upp utan dagskrár á Alþingi á fyrsta almennum umræðudegi þings til þess að spyrja um heimildir? Hvað gerði þáv. fjmrh. þegar það var gert? Það er ósköp eðlilegt að nýir þm. spyrji að því. Og hvað gerðu menn þegar framkvæmdirnar við flugstöðina voru í fullum gangi? Var þá leitað heimilda? Var þá farið til fjvn.? Var þá farið til Alþingis þegar þurfti að ljúka öllu vegna kosningahagsmuna Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi og landinu öllu? Og hvar voru fjárveitingaheimildirnar fyrir kosningaveislu Sjálfstfl. í flugstöðinni fyrir þingkosningarnar 1987? Hvar voru heimildirnar til að fara ekki bara tugi milljóna heldur hundruð milljóna fram úr heimildum sem Alþingi hafði veitt? Svo koma þessir menn hér og þykjast vera einhverjir sérstakir talsmenn nýrra siða í meðferð ríkisfjármála. Það væri fróðlegt að hv. þm. Pálmi Jónsson svaraði hv. þm. Ásgeiri Hannesi Eiríkssyni, hver var afstaða formanns fjvn. til kaupanna á Víðishúsinu?

Ég var á móti því.

En voru þau lögleg?

Það var samþykkt í fjvn.

Það var samþykkt í fjvn.

Ég var á móti því.

Á eftir eða áður?

Áður.

En formaður fjvn. á móti því?

Ég var ekki formaður fjvn.

En hafði fjvn. lagagildi í málinu? Var einhver heimildargrein í fjárlögum um að það ætti að samþykkja þetta jafnvel þó að fjvn. samþykkti? Nei, auðvitað ekki.

Það var almenn heimild.

Það var almenn heimild, já, akkúrat, svona almenn heimild takk. Það er mjög þægilegt að hafa svona almennar heimildir til að kaupa svona hin og þessi stórhýsi. En auðvitað er það þannig að ferill Sjálfstfl. í þessum málum er með eindæmum og það er fyrst í tíð þessarar ríkisstjórnar sem er reynt með markvissum hætti að koma þeim siðum í framkvæmd að það dragi úr og verði að lokum útrýmt þeim siðvenjum sem hér hafa tíðkast í þessum efnum í gegnum árin.

Var Jón Baldvin alveg ómögulegur?

Nei, hann var það ekki og eins og þær tölur sýna sem ég rakti hér áðan, þá hófust þær aðgerðir sem drógu verulega úr aukafjárveitingum í fjármálaráðherratíð hæstv. núv. utanrrh.

Það misskildi núv. ríkisstjórn.

Já, það er efnislega rétt að það var fyrst í tíð núv. ríkisstjórnar sem var ákveðið að leggja fram fjáraukalög m.a. vegna þess að ég reikna með því að gamla kerfið sem Sjálfstfl. hefur stýrt hér í áratugi hafi haft svo sterka hagsmunagæslumenn innan þeirrar ríkisstjórnar að Sjálfstfl. hafði í raun og veru engan áhuga á nýjum siðum í þessum efnum. Hann vildi fá að hafa gamla lagið á þessu, enda er það ekki fyrr en Sjálfstfl. kemur í stjórnarandstöðu sem allt í einu vakna upp þessir siðapostular Sjálfstfl. Meðan þeir höfðu völdin til að gera það, þá heyrðist ekki í þeim og munurinn á þeim og okkur er sá að við breytum þessu þegar við höfum völdin, en Sjálfstfl. talar bara um það þegar ekkert reynir á það hvort hann ætlar að framkvæma það. Ég mun hins vegar leitast við að veita síðar nákvæm svör við þeim spurningum sem hv. þm. Ásgeir Hannes Eiríksson bar hér fram um eðli kaupa Víðishússins á sínum tíma, um eðli kaupa Mjólkursamsölunnar á sínum tíma og um hvernig flugstöðvarbyggingin var rekin og reist umfram heimildir. Ég hef þær tölur ekki hér við hendina, en tel sjálfsagt að veita hv. þm. síðar þær upplýsingar. Hv. þm. Ingi Björn Albertsson fór hér í ákveðinn reikning og vildi fá út úr því að þær aukafjárveitingar sem ákveðnar hafa verið á þessu ári hefðu verið meiri að magni heldur en aðrar á fyrri árum að meðaltali. Ég vil í þessu sambandi upplýsa það, og ég hafði ekki ástæðu til þess áðan, að af þeim rúmlega 800 millj. sem þarna um ræðir sem af er liðið þessu ári, þá eru tæplega 400 millj. vegna þriggja liða. Það er í fyrsta lagi endurgreiðsla söluskatts til útflutningsatvinnuveganna, það eru í öðru lagi niðurgreiðslur á orkuverði og það eru í þriðja lagi auknar greiðslur vegna ríkisábyrgða á launum sem fallið hafa vegna tíðra gjaldþrota. Þessir þrír liðir eru tæplega helmingur af öllum þeim fjármunum sem aukafjárveitingar þær sem af er þessa árs taka til. Varðandi það sem stendur í 6. gr. fjárlagafrv. fyrir næsta ár og hv. þm. Pálmi Jónsson vék hér að varðandi sölu hluta húsnæðisins í Fannborg sem keypt var, þá stafar það af því, eins og ég vænti að ég hafi greint hér frá áðan en skal endurtaka, að ákveðið var í samskiptum ríkis og Kópavogsbæjar að ríkið keypti alla eignina en seldi síðan þann hlut sem Kópavogur ætlaði að kaupa handa Kópavogsbæ á árinu 1990. Þess vegna er leitað eftir formlegri heimild til þess að selja þennan hluta til Kópavogs sem ákveðið var í upphafi þegar frá samningunum var gengið að Kópavogur ætti að fá í sinn hlut. Þessi umræða, virðulegi forseti, hefur á margan hátt verið fróðleg. Ég fagna því að Sjálfstfl. virðist í þessum ræðum hér ætla að ganga í lið með okkur siðabótamönnum í þessum efnum og vænti þess þá að ef og þegar að því kemur einhvern tíma eftir langa framtíð að Sjálfstfl. fari með forræði mála í Stjórnarráði Íslands, þá fylgi hann eftir þeirri siðabót sem við verðum búnir að koma á í sameiningu og brjóti hana ekki niður.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) Nú er aðeins einn á mælendaskrá svo að forseti stendur frammi fyrir því að ákveða hvort eigi að freista þess að ljúka þessum fundi innan tíðar eða hvort fleiri kveðja sér hljóðs og við verðum þá að halda áfram í kvöld, þannig að ef einhverjir aðrir biðja um orðið nú á þessari stundu, þá held ég að forseti freisti þess að gefa þessum eina ræðumanni orðið og þrátt fyrir það þó við verðum hér eitthvað fram undir kl. 8 og gerum þá ráð fyrir að fundinum ljúki með því. --- Það koma engar athugasemdir fram við þetta og tekur þá hv. 2. þm. Norðurl. e. til máls.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Þær skýringar sem hæstv. fjmrh. hefur gefið eru að mörgu leyti ófullnægjandi og í einstökum atriðum rangar. Ég sé ástæðu til þess að leiðrétta eitt atriði. Hann gaf þá skýringu á því að svokallað Hekluhús á Akureyri hefði verið keypt að það hefði verið hugsað fyrir Háskólann á Akureyri. Nú er mér ekki alveg ljóst hvernig það hangir saman. Mér er hins vegar kunnugt um að það stendur ekki til að þetta hús verði tekið í notkun fyrir Háskólann á Akureyri, enda er það að heita ónýtt og það er fullkomlega rangt hjá hæstv. fjmrh. að önnur hús hafi ekki verið tiltæk á Akureyri sem standi auð og hefðu getað komið að notum fyrir Háskólann a.m.k. jafn vel og jafnfljótt og það hús sem hér um ræðir, Hekluhúsið á Akureyri. Sannleikurinn í málinu er sá að það var liður í ráðstöfunum ríkisvaldsins til þess að koma til hjálpar fyrirtækinu Álafoss að kaupa þessar eignir til þess að létta greiðsluerfiðleika þess fyrirtækis. Hekluhúsið er með öðrum orðum keypt til þess að létta undir með fyrirtækinu Álafossi. Það stendur í engu samhengi við Háskólann á Akureyri. Það fór fram athugun á því eftir að ríkissjóður hafði keypt húsið hvort það gæti hentað fyrir Háskólann. Þá kom í ljós að húsið var svo til ónýtt. Annar hluti þess er mjög hallandi eins og núv. ríkisstjórn öll. Ég veit að hæstv. fjmrh. skilur þessa líkingu vel. Það væri á hinn bóginn fróðlegt að fá skýrslu um það líka hjá hæstv. fjmrh. hvernig er háttað kaupunum á þessu húsi, ef hann vill vera svo elskulegur að gefa mér sambærilegar upplýsingar og hann hyggst gefa hv. 16. þm. Reykv. sem hér kom með fyrirspurnir. Ég væri þakklátur fyrir það. Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að víkja mjög að þessu. Upphrópanir hæstv. fjmrh. um flugstöðina eru gamalkunnar og ástæðulaust að svara þeim nú né öðru því sem fram hefur komið. Ég vil aðeins leiðrétta það sem rangt var með farið og láta í ljós þá skoðun að einstakir ráðherrar eigi að gefa Alþingi rétta skýringu á því ef um kaup á fasteignum er að ræða en ekki ranga.