Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félagsmálanefndir beggja deilda unnu saman að athugun frv. og áttu fund með ýmsum þeim sem höfðu komið nálægt málinu áður, bæði staðið að samningsgerð milli aðila vinnumarkaðarins og einnig með fulltrúum úr þeirri nefnd sem samdi frv. á grundvelli samkomulags, svo og var rætt við fulltrúa frá lífeyrissjóðunum. Eins og nál. ber með sér náðist ekki fullt samkomulag um málið. Meiri hl. nefndarinnar tók þá afstöðu að einskorða sig við þá þætti húsnæðismála sem samkomulag aðila vinnumarkaðarins tók til, en öðrum þáttum sem varða húsnæðismálin var meiri hl. nefndarinnar sammála um að vísa til milliþinganefndar og er gerð grein fyrir því í nál. á bls. 3 hvaða atriði það eru. Það eru: 1. Reglur um veð og veðhæfni íbúða. 2. Kaupleiguíbúðir, húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði. 3. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. 4. Áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðabyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. 5. Verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja eða aldraða. 6. Staða og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. 7. Ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. 8. Stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar. 9. Talað er um að milliþinganefndin kanni hvernig ætlunin sé að framkvæma ákvæði 11. gr. er líða tekur á sumarið. 10. Spurningin um hvernig fara skuli með lánsrétt þeirra sem ekki geta nýtt lánsrétt sinn til fulls við kaup á fyrstu íbúð vegna þess að um ódýra eða litla íbúð er að ræða. Er þá haft í huga að viðkomandi þurfi á stærri íbúð að halda vegna breyttra aðstæðna. Um einstök atriði í þessari upptalningu er það fyrst að segja að það var spurt um afstöðu aðila vinnumarkaðarins til kaupleiguíbúðanna og kom það fram frá fulltrúa Alþýðusambandsins að á þær hefði ekki verið minnst, hvorki í sambandi við samningsgerðina milli aðila vinnumarkaðarins né hefði sú spurning komið upp þegar unnið var að samningu þessa frv. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því varðandi ráðstafanir til að koma til móts við þá sem eiga í greiðsluerfiðleikum að í samkomulaginu eru ákvæði um að koma verulega til móts við það fólk með því að gert er ráð fyrir að 300 millj. til viðbótar komi frá lífeyrissjóðunum til að greiða úr greiðsluerfiðleikum þeirra íbúðaeigenda sem um ræðir. Vil ég í því sambandi vekja sérstaka athygli á því að hér er gert ráð fyrir að viðbótargreiðsluerfiðleikalán skuli vera með sama lánstíma og almennt er á lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins. Þetta er mjög þýðingarmikið ákvæði og eins hitt að ríkisstj. mun beita sér enn frekar fyrir því að mönnum verði gefinn kostur á lengingu lánstíma í bönkum og sparisjóðum þannig að lánstími verði a.m.k. tíu ár. Ég vil í þessu sambandi líka vekja athygli á að með skattalagabreytingum fyrir jólin var það ákvæði tekið inn að þeir sem ekki gætu breytt skammtímaskuldum í löng lán nú á þessu ári skyldu njóta vaxtafrádráttar þó svo hann hefði fallið niður skv. eldri lögum. Þetta eru allt saman mjög þýðingarmikil ákvæði og líka hitt að það var mat þeirra sem gerst þekkja til að það fé sem hér um ræðir, 500 millj. kr., sé nægilegt til að koma til móts við þetta fólk. En eins og ég sagði voru menn í félmn. sammála um að húsnæðisnefndin, milliþinganefndin, skyldi taka þetta mál til sérstakrar athugunar á þessu sumri í ljósi breyttra aðstæðna og vegna þess að lífeyrissjóðirnir hafa nú komið inn með fullum þunga til að leysa vandamál þessa fólks. Ég vil mega vænta þess að takast muni að finna viðunandi lausn á því. Með þessum aðgerðum, bæði með breytingum skattalaganna og með þessum nýju ákvæðum varðandi lengingu lána hjá húsnæðismálastjórn, er að sjálfsögðu um það að ræða að ríkissjóður tekur þátt í því að hjálpa fólki til greiðslu á þessum skuldum. Á hinn bóginn var ekki kosið að setja ákvæði í frv. um að til frambúðar skyldi vera sérstakur lánaflokkur vegna greiðsluerfiðleika. Við spurðum aðila vinnumarkaðarins að því hvort það hefði komið upp þeirra á milli. Þeir töldu að þetta væri ekki viðvarandi ástand, vildu vona það, töldu ekki eðlilegt að slík greiðsluerfiðleikalán væru fastur liður í starfsemi Húsnæðisstofnunar og lögðu áherslu á að hið nýja húsnæðislánakerfi mundi leysa húsnæðismálin til frambúðar með þeirri lækkandi greiðslubyrði fyrir einstaklinga sem þetta nýja kerfi hefur. Ég skal ekki rekja í því einstaka þætti, en í fskj. með nál. er útskýrt nákvæmlega hvaða áhrif frv. hefur, þetta nýja húsnæðiskerfi. Ég bið hv. þm. að kynna sér það þegar þeir hafa næði til. Ég vek líka athygli á því að í frv. er gert ráð fyrir því og tekið af skarið um að lánin skulu verðtryggð og líka einstakir lánshlutar þótt þau séu greidd út í tvennu eða þrennu lagi. Þetta er auðvitað gerbreyting frá því sem verið hefur og auðvitað verkar það á þá lund að auðvelda mönnum að eignast þak yfir höfuðið. Menn ræddu ítarlega í nefndinni þær flóknu reglur sem settar eru upp í 2. gr. frv. til að ákveða lánsrétt viðkomandi. Þetta er mjög flókin regla ef lífeyrissjóðirnir taka ekki að fullu þann kostinn að greiða að fullu þau 55% sem hámarkslánið er miðað við. Ég hygg þó að ástæðulaust sé að óttast það. Þeir menn sem gerst þekkja til töldu að langflestir lífeyrissjóðanna mundu standa við skuldabréfakaupin að fullu af þessum 57%, en gátu ekki útilokað að einstakir sjóðir kysu að vera utan við. Reynslan á eftir að leiða það í ljós. En þetta kerfi er sett upp til að knýja alla lífeyrissjóði til að kaupa skuldabréf Húsnæðisstofnunar. Það hefur verið þannig að ýmsir minni sjóðir hafa komið sér undan því að taka þátt í skuldabréfakaupum Húsnæðisstofnunar og með því verið í færum til þess að veita sínum sjóðfélögum hærri lífeyrissjóðslán en ella og þá auðvitað á kostnað hinna lífeyrissjóðanna. Það er verið að reyna að þrengja að þessum sjóðum þannig að lífeyrissjóðirnir standi allir jafnt að þessari fjármögnun sem er grundvöllur þeirrar breytingar sem hér er verið að tala um. Ég vek líka athygli á að með breyttum samningum um lífeyri, sem kemur til á næstu þrem árum þannig að mönnum ber að greiða í lífeyrissjóð af öllum sínum tekjum, mun ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna aukast mjög, sem við væntum að valdi því að almennir vextir fari lækkandi. Ég held að ef horft er til framtíðar sé ekki við því að búast að lífeyrissjóðirnir geti ávaxtað fé sitt betur né öruggar en með þessum skuldabréfakaupum frá ríkissjóði. Fulltrúar stjórnarflokkanna í nefndinni hafa lagt fram brtt. á sérstöku þskj. Ég ætla aðeins að víkja að þeim, en um þessar till. var í rauninni samkomulag þó sá kostur hafi verið tekinn að við stöndum einir að þeim. Fyrsta brtt. lýtur að því að Vinnuveitendasamband Íslands fái einn mann í húsnæðisstjórn, en Alþýðusambandið hefur haft þar tvo menn fram að þessu. Það er gert með hliðsjón af þeirri nauðsyn að tryggja verður undanbragðalaust aðild lífeyrissjóðanna að húsnæðislánakerfinu, enda eðlilegt að aðilum vinnumarkaðarins verði gert kleift að fylgjast með því að framkvæmd laganna verði í samræmi við samkomulagið um húsnæðismálin. Önnur brtt. lýtur að því að auka rétt elli- og örorkulífeyrisþega sem eiga óverulegan rétt til greiðslna úr lífeyrissjóðum. Sú þriðja er um að taka af allan vafa um að einstakir landshlutar fylgi breytingum á vísitölu byggingarkostnaðar. Hin fjórða er um að draga nokkuð úr viðbótarlánum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það er talið eðlilegt. Eins og þessi ákvæði voru í frv. var það nánast ofrausn. Það var gert ráð fyrir því að lán í þessu skyni gætu numið allt að 3,5-6 millj., en hér er gert ráð fyrir að þau nemi ekki nema rúmum 3 millj. Það verður að teljast ærið til þessa þáttar og hugsa ég raunar að þessi lagabreyting hafi litla praktíska þýðingu. Í fimmta lagi er lagt til að lána allt að 80% af viðbótarbyggingarkostnaði og endurbótakostnaði fyrir fólk með sérþarfir í stað 70% eins og í frv. stendur og loks er lagt til í bráðabirgðaákvæði að miðað sé við 1. sept. 1985 í stað 1. jan. 1985 þegar um það er að ræða að skerða lán til húsnæðiskaupa eða byggingar vegna þess að viðkomandi hafi fengið lán úr lífeyrissjóði á tímabilinu. Okkur þótti fulllangt að fara alla leið til 1. jan. á s.l. ári. Þess verður að gæta að við erum að tala um lánshluta sem koma til útborgunar eftir 1. sept. og við teljum nægilegt að miða við eitt ár þó ekki sé farið tæp tvö ár aftur í tímann. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu í þessum inngangsorðum að ræða þetta frekar, málið er þm. kunnugt, en ég legg áherslu á að meiri hl. nefndarinnar, aðrir en fulltrúi Alþfl., voru sammála um að einskorða sig á þessu stigi við það að frv. tæki til þess samnings sem náðist milli aðila vinnumarkaðarins í tengslum við síðustu kjarasamninga og ríkisstj. hefur síðan staðfest að hún vilji vinna að. Ef farið yrði út í endursköpun húsnæðislánakerfisins í heild nú yrði það miklu meira verk og tæki miklu lengri tíma en svo að hægt væri að afgreiða frv. á þessu þingi. Þess vegna er þessi afstaða tekin af meiri hl. nefndarinnar. Ég vil líka leggja áherslu á að ég tel nauðsynlegt að ráðgjafarþjónusta Húsnæðisstofnunar móti hinar nýju reglur nokkuð í samræmi við reynsluna, hvernig eigi að stýra greiðsluerfiðleikalánunum, og ítreka það, sem ég sagði, að milliþinganefndin mun fara rækilega ofan í það mál og gera þá tillögur um breytingar og útfærslu við hæstv. félmrh. ef henni sýnist svo. Jafnframt vil ég vekja athygli á því að það er opið að auka þetta fé frekar ef lífeyrissjóðirnir fallast á að útvega frekar fé en hér er gert ráð fyrir. Við verðum að hafa í huga að þegar samningarnir voru gerðir höfðu ýmsir lífeyrissjóðanna ráðstafað sínu fé. Þeir höfðu skuldbundið sig fram í tímann sem aftur veldur því að þeir hafa minna svigrúm nú á þessu ári en búast má við eftirleiðis. Ákvæðið til bráðabirgða tekur mið af því að ekki er við því að búast að allir lífeyrissjóðir geti staðið við 55% nú á hausti komanda. Þess vegna tek ég fram að menn geta skapað sér rétt með því að gera samninga fyrir þann tíma um skuldabréfakaup á næstu tveim árum



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál ræddi ég ítarlega um frv. og ýmsa ágalla sem á því má finna. Við meðferð málsins í nefnd hefur nefndin tekið upp nokkrar brtt. og leiðrétt suma þá ágalla sem nauðsynlegt var að lagfæra og fram komu í mínu máli við 1. umr. Nefndin hefur m.a. leiðrétt það að ekki komi til lækkunar á lánum til einstaklinga með sérþarfir sem hætta var á eins og það ákvæði var í frv. Einnig ber að fagna því að samstaða er um að þeim sem vegna fötlunar eða örorku standa utan vinnumarkaðarins verði tryggður hámarksréttur. Enn er það svo að ýmsir ágallar standa eftir á þessu frv. og vil ég aðeins stikla á þeim helstu. Í fyrsta lagi er um að ræða að aukinn lánsrétt á að fjármagna með lánsfé úr lífeyrissjóðunum og er ljóst að gífurlega mikið fjármagn þarf til að standa undir vaxtamismun á teknum lánum og veittum. Hversu mikið það framlag verður ræðst af samningum við lífeyrissjóðina um vaxtakjör. Miðað við 9% vexti til lífeyrissjóða er fjárþörf vegna vaxtamismunar 12,4 milljarðar á næstu tíu árum, en 5,6 milljarðar á næstu tíu árum ef miðað er við 6% vexti. Ekkert liggur enn fyrir um vaxtakjör og er því alger óvissa um hve miklar fjárskuldbindingar ríkissjóður verður að taka á sig vegna ákvæða þessa frv. Í öðru lagi liggur ekki enn fyrir heildarsamkomulag við lífeyrissjóðina og formaður Landssambands lífeyrissjóða, Pétur Blöndal, lýsti því yfir við meðferð málsins í nefnd að ekki hefði á neinu stigi málsins verið leitað til stjórnar Landssambands lífeyrissjóða um þetta mál. Óvissa ríkir því enn um afstöðu flestra sjóða innan Landssambands lífeyrissjóða til skuldabréfakaupanna eins og frv. þetta gerir ráð fyrir. Í þriðja lagi má benda á að þar sem lánsréttur húsbyggjenda og kaupenda ákvarðast af skuldabréfakaupum þess lífeyrissjóðs sem viðkomandi er sjóðfélagi í getur það leitt til mikillar mismununar og óréttlætis að því er lánsrétt varðar. Einnig er hætta á því að einhverjir sem utan lífeyrissjóða standa fái engan lánsrétt skv. þessu fiv. Var það í reynd viðurkennt af fulltrúum úr þeirri nefnd sem forsrh. skipaði til að undirbúa þetta frv. Komi sú staða upp er það óviðunandi að þeir sem áður höfðu lánsrétt úr opinbera húsnæðislánakerfinu fái hann nú ekki vegna þeirra breytinga sem hér eru gerðar og menn séu þannig ekki jafnir fyrir lögum. Einnig er mjög vafasamt að lögfesta ákvæði þar sem hjúskaparstaða hefur áhrif á lánsréttinn og verður að teljast óeðlilegt að Alþingi lögfesti ákvæði sem skert geta lánsrétt um mörg hundruð þús. kr. ef gengið er í hjónaband og aukið hann að sama skapi við hjónaskilnað, enda hefur verið nefnt að þetta ákvæði geti stuðlað að því að fólk kjósi að búa í óvígðri sambúð. Þá varaði ég í 1. umr. um þetta mál við þeim auknu stærðarmörkum á íbúðarhúsnæði frá því sem áður var og sem lánafyrirgreiðslu er hægt að fá til af niðurgreiddu fé úr húsnæðislánakerfinu. Ég tel þetta óviðunandi ákvæði, en nefndin treysti sér ekki til að taka ákvæðið upp sérstaklega og vísaði því til úrlausnar hjá milliþinganefnd eins og reyndar fleiri atriðum sem ekki náðist samstaða um að breyta í þessu frv. Þegar úr takmörkuðu fjármagni er að spila er óeðlilegt að veita full lán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa svo stórt húsnæði sem hér er gert ráð fyrir. Ég ítreka það, sem ég sagði við 1. umr., að í skýrslu nefndar sem félmrh. skipaði og kannaði fasteignamarkaðinn kemur fram að nýting þess fjár sem veitt er úr hinu opinbera lánakerfi hefur ekki verið nægilega góð, of mikið fé fer til byggingar á stóru húsnæði og einnig kemur það fram að um 20% lánsfjár fór til nýbygginga á árinu 1983 til fjölskyldna sem byggðu hátt í 60 m2 að gólffleti á fjölskyldumeðlim eða stærra. Bent er einnig á í skýrslunni sem dæmi um áhrif þess sem kallað er nýbyggingarstefna að á árunum 1979-1983 hafi fjárfesting í stækkun húsnæðis á hvern Íslending numið meira en 15 milljörðum kr. Mikill hluti af hinu opinbera fé fari þannig til byggingar eða kaupa á stóru húsnæði. Þegar slíkar upplýsingar liggja fyrir tel ég vægast sagt mjög óeðlilegt að samþykkja aukin stærðarmörk frá því sem nú er eða úr 130-150 m2 í 170 m2 sem heimilt er að veita til full lán. Um þetta flyt ég brtt., að þessi stærðarmörk verði lækkuð úr 170 m2 í 140 m2. Í athugasemdum sem Stefán Ingólfsson verkfræðingur sendi félmn. kemur fram ýmislegt áhugavert sem full ástæða hefði verið að taka tillit til. Stefán Ingólfsson heldur því m.a. fram að aukning fjármagns til húsnæðismála í heild verði minni en haldið er fram að verði miðað við ákvæði þessa frv. Vil ég, með leyfi forseta, vitna í þessa athugasemd Stefáns Ingólfssonar, en þar kemur eftirfarandi fram: "Frv. mun ekki auka fjármagn á fasteignamarkaði eins mikið og gefið hefur verið til kynna. Kannanir félmrn. sýna að lífeyrissjóðslán, sem sjóðirnir veita beint til íbúðakaupenda, eru nú jafnhá og G-lánin. Bankalán, sem látið er liggja að í grg. að verði óþörf, nema um 60% af G-lánum. Með hinu nýja fyrirkomulagi mun draga úr lánum lífeyrissjóðanna beint til kaupenda og e.t.v. bankalánum einnig. Mesta nettóaukning á lánsfé sem sýnilegt er að lögin hafi í för með sér er um 4% af veltu fasteignamarkaðarins." Hér heldur Stefán Ingólfsson því fram að þessi aukning á fjármagni sé ekki eins mikil og haldið hefur verið fram og er um að ræða. Ef miðað er við það sem hann leggur til grundvallar er aðeins um að ræða 350 millj. kr. aukningu. Stefán Ingólfsson telur einnig í sínum athugasemdum að ekki sé tekið á helstu vandamálum fasteignamarkaðarins og um það segir Stefán Ingólfsson, með leyfi forseta: "Helstu vandamál fasteignamarkaðarins eru mikil fjárþörf og þung greiðslubyrði kaupenda. Báðir þessir þættir eru aðallega til komnir vegna þátta sem frv. tekur ekki til. Mjög óhagkvæm greiðslukjör eru aðalorsök þess hversu mikið reiðufé fasteignakaupendur hérlendis þurfa að hafa handbært við kaupin. Til þess að jafnlítil nettóaukning á heildarfjármagni á markaðnum geti haft varanleg áhrif verður útborgun að lækka. Til þess að útskýra hversu sterk áhrif hér er um að ræða má nefna að ef útborgun í fasteignaviðskiptum lækkaði niður í 50% mundi sú breyting jafngilda 1200 millj. kr. láni til fasteignakaupenda. Það er a.m.k. þrefalt meira en þessi lagabreyting hefur í för með sér." Einnig kemur fram hjá Stefáni Ingólfssyni að hann telur að í forsendu frv. sé byggingarþörf á Íslandi sennilega áætluð fjórðungi of lítil, en um það segir hann, með leyfi forseta: "Forsendur frv. fyrir útreikningi á byggingarþörf hér á landi næstu árin eru byggðar á veikum grunni. Hér á landi eru fáar íbúðir á hverja 1000 íbúa og t.d. nokkru færri en á hinum Norðurlöndunum. Gólfflötur er hins vegar næststærstur eða stærstur. Þó að ætla megi að þörf fyrir nýbyggðan gólfflöt muni dragast saman um 25-30% er fátt sem bendir til annars en útvega þurfi 1800-2200 íbúðir á ári næstu árin. Þær eru hins vegar talsvert minni en það húsnæði sem byggt hefur verið á síðasta áratug." Ég taldi rétt, herra forseti, að þessar upplýsingar kæmu fram hér við 2. umr. málsins því að þær eru um margt athyglisverðar og full ástæða að gefa því gaum sem fram kemur í þessum athugasemdum. Ég tel einnig ástæðu til að benda á að Stefán Ingólfsson hefur gert veigamiklar athugasemdir um það ákvæði sem fram kemur í 12. gr. frv. og fjallar um veðhæfni eigna, en þar segir að jafnframt megi ákveða að veitt lán og áhvílandi megi ekki fara fram úr tilteknu hlutfalli af kaupverði, fasteignamati og brunabótamati. Hér er um að ræða að í mörgum tilfellum sé svo mikið áhvílandi á eignum að með ákvæði frv. sé ekki svigrúm til þeirrar veðsetningar sem aukinn lánsréttur veitir. Orðrétt segir Stefán Ingólfsson um þetta atriði í athugasemdum sínum, með leyfi forseta: "Mat á veðhæfni er með þeim hætti í dag að reglurnar skapa fólki misrétti eftir eignum og landshlutum. Oft eru vandamál varðandi veð leyst á þann hátt að veð eru fengin að láni þegar um lífeyrissjóðslán og bankalán er að ræða. Það er ekki unnt með G-lánin. Þær reglur sem eru í frv. gætu hugsanlega brugðið fæti fyrir 5%-15% af ungu fólki á höfuðborgarsvæðinu." Ég tel að full ástæða sé til að taka alvarlega þær ábendingar sem hér koma fram þannig að lánin komi þeim að fullum notum sem til er ætlast með þessu frv. Þm. Alþfl. styðja það frv. sem hér er til umræðu, en flytja við það nokkrar brtt. Ég vil, með leyfi forseta, hér í lokin lesa nál. minni hl. sem skýrir afstöðu þm. Alþfl. og þær brtt. sem við leggjum til. Með leyfi forseta kemur fram í áliti minni hl. félmn.: "Meginatriði þessa frv. eru ákvæði um verulega hækkun lána og lengingu lánstíma og að til þess verði varið stórauknu fjármagni frá lífeyrissjóðunum. Hækkun lána og lenging lánstíma eru til verulegra bóta frá því sem nú er þar sem þau tryggja lægri greiðslubyrði og auðvelda þar með mörgum húsnæðisöflun. Þessi niðurstaða er í samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins í nýgerðum kjarasamningum sem tekið hafa frumkvæði af ríkisstj. við mótun húsnæðisstefnu. Það sem á skortir er þó að aukið verði verulega fjármagn til félagslegra íbúðabygginga og opnaðar verði fleiri leiðir í húsnæðismálum til að auðvelda þeim húsnæðisöflun sem við lakastar aðstæður búa, að staðið verði við fyrirheit um viðunandi lausn á greiðsluvanda þeirra sem byggðu eða keyptu á árunum 1980-1985. Þó að nokkrir ágallar séu á frv. að því er takmörkun á lánsrétti varðar sem og að fjármögnunarþáttur ríkissjóðs til að tryggja að við ákvæði frv. verði hægt að standa eru í mikilli óvissu styður Alþfl. frv. og þar með það samkomulag sem gert var í nýgerðum kjarasamningum um húsnæðismál. Alþfl. telur þó rétt að flytja brtt. um eftirfarandi atriði: 1. Lánafyrirgreiðsla verði tryggð úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna til kaupleiguíbúða. 2. Endurgreiðsla komi á hluta af kostnaði við öflun íbúðarhúsnæðis til þeirra sem keyptu eða byggðu á árunum 1980-1985. 3. Takmörkun verði á stærð húsnæðis sem lán verða veitt til af niðurgreiddu fjármagni úr húsnæðislánakerfinu. Alþfl. leggur áherslu á að þessar tillögur nái fram að ganga, en þær munu einkum nýtast þeim sem lakast eru settir, en styður að öðru leyti það samkomulag sem gert var í húsnæðismálum í nýgerðum kjarasamningum." Ég tel, herra forseti, að í þessu nál. komi skýrt fram afstaða Alþfl. til þessa máls og sé ég raunar ekki ástæðu til að fara ítarlega út í þær brtt. sem fram koma á þskj. 1002, en þær fjalla um það að opna fyrir lagaheimild til að veita lán til sveitarfélaga eða félagasamtaka til byggingar kaupleiguíbúða og er bæði um að ræða að opna fyrir lánveitingar til kaupleiguíbúða úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna. Að öðru leyti fjallar brtt. um það, eins og ég gat um áðan, að lækka þau stærðarmörk sem kveðið er á um í frv. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara ítarlegar út í þær brtt. en ég hef hér gert og ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. formanni félmn. og öðrum nefndarmönnum fyrir að hafa leyft mér að sitja fundi nefndarinnar og hlýða á mál þeirra sem þangað komu til að skýra nánar einstakar greinar frv. og starfið að baki þess. Ég ræddi þetta frv. allítarlega við 1. umr. um málið s.l. föstudag, skýrði brtt. okkar hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur á þskj. 933 og benti á ýmis atriði sem við töldum þurfa athugunar við í nefndum þingsins. Nú er hér um mjög viðamikið mál að ræða og miklar breytingar á húsnæðislánakerfinu og margt gott um þær breytingar að segja. En engin mannanna verk eru fullkomin og þetta frv. mætti vera öðruvísi og betra á ýmsan veg. Það eru mikil vonbrigði að hv. félmn. skyldi ekki treysta sér til að taka fastar á málinu og leggja til meiri breytingar en hún gerir. Það verður þó að segjast eins og er að það er að mörgu leyti skiljanlegt með tilliti til stærðar þessa máls og þess skamma tíma sem nefndin hafði til að fjalla um það.. Þessi tímaþröng er að minni hyggju fyrst og fremst ástæðan fyrir því að nefndin treysti sér ekki til að taka tillit til brtt. okkar Kvennalistakvenna á þskj. 933 í þessari lotu, en samstaða náðist um það að vísa til milliþinganefndar um það mál og varð sú niðurstaða til þess að ég féllst á að samþykkja nál. meiri hl. nefndarinnar með fyrirvara þó. Ég vil til áréttingar vitna í nál., með leyfi forseta, en þar segir: "Um það er samkomulag í nefndinni að sú milliþinganefnd, sem skipuð var til að endurskoða húsnæðislöggjöfina fyrir ári, skuli halda áfram störfum eftir að þingi lýkur nú í vor og skila till. til ríkisstj. nægilega snemma til þess að hægt verði að leggja frv. fram á haustþinginu. Í þessari milliþinganefnd eiga sæti fulltrúar allra þingflokkanna nema BJ sem kaus að draga fulltrúa sinn úr henni." Síðar segir: "Frv. þetta er efnislega einskorðað við þá þætti húsnæðismála sem samkomulag aðila vinnumarkaðarins tók til. Öðrum þáttum, sem varða húsnæðismálin, var meiri hl. nefndarinnar sammála um að vísa til milliþinganefndarinnar. Meðal slíkra atriða eru þær hugmyndir sem fram hafa komið á Alþingi um breytingar á húsnæðislánakerfinu, en ekki hefur verið kostur á að fjalla um við meðferð málsins á Alþingi. Í þeim efnum bendir nefndin sérstaklega á eftirfarandi. 1. Reglur um veð og veðhæfni íbúða. 2. Kaupleiguíbúðir, húsnæðissamvinnufélög og leiguhúsnæði. 3. Fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. 4. Áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðarbyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. 5. Verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja eða aldraða. 6. Stöðu og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. 7. Ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. 8. Stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar. 9. Þegar líða tekur á sumarið kanni milliþinganefndin hvernig ætlunin sé að framkvæma ákvæði 11 gr. sem virðast geta orðið flókin og erfið í framkvæmd. 10. Hvernig farið skuli með lánsrétt þeirra sem ekki geta nýtt lánsrétt sinn til fulls við kaup á fyrstu íbúð vegna þess að um ódýra eða litla íbúð er að ræða. Þá er haft í huga að viðkomandi þurfi á stærri íbúð að halda vegna breyttra aðstæðna." Ég tel, herra forseti, að með því að vísa málinu með þessum hætti til milliþinganefndarinnar fáist allgóð trygging fyrir því að öll þessi atriði verði tekin til rækilegrar umfjöllunar og mun betri umfjöllunar en kostur var á nú hér á þinginu vegna tímaskortsins. Þess vegna munum við hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir draga til baka brtt. okkar á þskj. 933, enda mun fulltrúi Kvennalistans í milliþinganefndinni fylgja þeim eftir í þeirri nefnd. Fyrirvari minn er fólginn í því að ég hefði að sjálfsögðu kosið að tekið hefði verið betur á þessum þáttum nú strax og vitanlega er engin trygging fyrir því að niðurstaða milliþinganefndar verði slík að við getum sætt okkur við hana. En ég tel það verulegan áfanga að hafa fengið þessi atriði skjalfest, svo og eindreginn vilja Alþingis að á þessum atriðum sé tekið og ég vona að það verði milliþinganefndinni verulegur stuðningur í störfum sínum. Ég vil svo að lokum ítreka það að ég er engan veginn sátt við þetta frv. í núverandi mynd og þykir mjög miður að ekki skyldi tími og tækifæri til að vinna það betur. Ég hef líka töluverðar efasemdir um fjármögnun þessa nýja lánakerfis og ítreka það sem ég sagði við 1. umr. að forsendan fyrir því að þetta lánakerfi fái staðist er sú að það verði vaxtalækkun. 5-6% vaxtamunur á teknum lánum og veittum eins og nú er gengur auðvitað ekki til lengdar, eins og réttilega er bent á í grg. með frv., því slíkur munur kallar á sífellt hærra beint framlag úr ríkissjóði eða enn meiri lántökur. Vaxtamunurinn má ekki verða meiri en 2-3%. Að öðrum kosti mun lánakerfið sligast því ekki má leggja meiri vaxtabyrði á lántakendur. Það kemur vitanlega ekki til mála. Herra forseti. Vegna þess að mjög er vitnað til þess í ræðum og nál., sérstaklega þó í nál. minni hlutans, að þetta frv. sé í samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins í nýgerðum kjarasamningum, þykir mér rétt að taka fram að afstaða mín nú til þessa frv. byggist ekki á þeim tengslum eins og þeim má vera ljóst sem hafa kynnt sér afstöðu Kvennalistans til kjarasamninganna. Við vorum ákaflega ósáttar við niðurstöður þeirra samninga vegna þess að þeir lögfestu að okkar mati þá láglaunastefnu sem fylgt hefur verið nú hin síðustu ár og er þess valdandi að neyðarástand hefur skapast á fjölda íslenskra heimila. Þær breytingar sem hér er verið að gera á húsnæðislánakerfinu geta á engan hátt réttlætt þá láglaunastefnu sem samningarnir staðfestu. Þetta vil ég taka fram að lokum, herra forseti, svo að afstaða okkar Kvennalistakvenna til þessa frv., sem hér er til umræðu, sé ekki sett í samhengi við niðurstöðu nýgerðra kjarasamninga.



Herra forseti. Ég stend að áliti meiri hl. félmn. með fyrirvara og gæti stytt mál mitt með því að vísa til margs af því sem fram kemur í nál. sem er ítarlegt og tekur á flestum þáttum þessa máls. En ástæðan til þess að ég skrifa undir þetta með fyrirvara er fyrst og fremst sú að ég tel að frv., eins og það liggur hér fyrir, sé ekki í því samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins sem ég hefði kosið. Í því samkomulagi var gert ráð fyrir því að vextir af húsnæðislánum yrðu lögbundnir, ekki hærri en 3,5%. Ríkisstjórnin breytti þessu eina ákvæði í frv. og gaf yfirlýsingu um að hún mundi fyrir sitt leyti miða við að vextir yrðu á hennar starfstíma ekki hærri en 3,5% en neitaði að taka það inn í frv. Ég tel að það sé slæmt að ríkisstj. skuli með þessum hætti víkja frá þessu grundvallaratriði í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Og minn fyrirvari lýtur ekki síst að því að þegar menn í öðru orðinu segjast vera að framkvæma þetta samkomulag og einskorða sig við það, eins og við orðum það hér í nál., þá neita menn í hinu að taka upp þetta atriði sem þó er geysilega stórt þegar þessi mál eru metin í heild. Ég ætla, herra forseti, að víkja þessu næst að þeim athugasemdum sem fram koma um þetta mál á bls. 5, 6 og 7 í nál. meiri hlutans, en á bls. 3 segir svo, með leyfi forseta: "Frv. þetta er efnislega einskorðað við þá þætti húsnæðismála sem samkomulag aðila vinnumarkaðarins tók til. Öðrum þáttum, sem varða húsnæðismálin, var meiri hl. nefndarinnar sammála um að vísa til milliþinganefndarinnar." Eins og kunnugt er var það niðurstaðan af viðræðum stjórnar og stjórnarandstöðu á þinginu í fyrra að skipuð yrði milliþinganefnd í húsnæðismálum sem átti þá að starfa milli þinganna og gera tillögur fyrir næsta löggjafarþing um breytingar á húsnæðislánakerfinu og um framtíðarkerfi í húsnæðismálum. Atvik höguðu því svo að verkalýðshreyfingin taldi óhjákvæmilegt að taka húsnæðismálin upp sem meginatriði, algjört meginatriði í síðustu kjarasamningum og m.a. af þeirri ástæðu frestaðist starf milliþinganefndarinnar um skeið þangað til samkomulag aðila vinnumarkaðarins lá fyrir. Um tíma voru uppi hugmyndir um það í stjórnarliðinu að þessi milliþinganefnd yrði látin hætta störfum um leið og þetta samkomulag hafði verði gert. Það tókst fyrir áýting stjórnarandstöðu hér á hv. Alþingi að tryggja það að þessi milliþinganefnd starfaði með ríkisstjórnarnefndinni og nefnd aðila vinnumarkaðarins að þessum málum og nú hefur niðurstaðan orðið allsherjarsamkomulag, a.m.k. fjögurra þingflokka ef ekki fimm, um að milliþinganefndin skuli starfa áfram að tilteknum verkefnum sem eru talin hér upp í nál. Ég tel að það samkomulag í húsnæðismálum sem varð á þessum vetri sé í rauninni með stærstu tíðindum sem orðið hafa í samningum verkalýðshreyfingarinnar í þessu landi á undanförnum áratugum undir stjórn af því tagi sem nú situr í landinu, hægri stjórn. Ég vil jafna þessu samkomulagi til samninganna um framkvæmdanefnd byggingaráætlunar á sínum tíma og samkomulagsins um Atvinnuleysistryggingasjóð árið 1955. Ég tel að hér sé um að ræða stórtíðindi í húsnæðismálum en vissulega felst í þessu samkomulagi áfangi en ekki endapunktur vegna þess að um leið og þetta samkomulag er sett í framkvæmd kallar það á að ýmsar aðrar ráðstafanir verði gerðar varðandi húsnæðiskerfið í heild til þess að aðlaga það að þessum breytingum sem hér er verið að gera á lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í nál. eru talin upp tíu atriði sem við teljum að milliþinganefndin eigi að fjalla um og skila tillögum um núna fyrir haustið því að því er slegið alveg föstu að nefndin á að gera tillögur í tæka tíð fyrir þingið núna í haust. Þessi atriði eru talin upp á bls. 3 í þessu nál. og ég ætla að fara nokkrum orðum um þessi tíu atriði. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að kannaðar verði reglur um veð og veðhæfni íbúða. Hér er um að ræða stórvandamál vegna þess að á seinni árum, þegar skuldir hjá íbúðareigendum hafa hlaðist upp, er ljóst að veð miðað við fasteignamat er oft orðið mjög veikburða á móts við þær skuldir sem fólk hefur neyðst til þess að stofna til. Þess vegna er óhjákvæmilegt að reglur um veð og veðhæfni íbúða verði endurskoðaðar. Og ég vil reyndar segja að ég held að það sé óhjákvæmilegt að þær stofnanir sem hafa með matsmál að gera hér á landi, hvort sem það er brunabótamat eða fasteignamat, samræmi reglur sínar og alla starfsemi. Í annan stað, herra forseti, er hér tekið á máli sem hefur verið bitbein stjórnarflokkanna núna um nokkurra ára skeið, en það eru svokölluð húsnæðissamvinnufélög. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að milliþinganefndinni er nú falið með allsherjarsamkomulagi flokkanna í þinginu að taka á þessu máli um húsnæðissamvinnufélögin og gera tillögur um þau mál hér inn í þingið fyrir haustið þannig að menn þurfi ekki lengur eftir það að velkjast í vafa um það hver staða húsnæðissamvinnufélaganna þarf að vera. Það er alveg ljóst að þau fyrirheit sem gefin hafa verið forustumönnum húsnæðissamvinnufélaganna hafa orðið til þess að þeir hafa stofnað til skuldbindinga sem eru þessi fólki í dag ákaflega þungbærar. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. Alþingi að taka þess vegna á máli af þessu tagi og láta fólk ekki velkjast endalaust í vafa um hvaða stöðu húsnæðissamvinnufélögin eiga að hafa hér í framtíðarhúsnæðiskerfi landsmanna. Ég vil einnig benda á það, herra forseti, að í þessu ákvæði nál. er milliþinganefndinni falið að fjalla um það sem kallað hefur verið kaupleiguíbúðir. Hv. þm. Alþfl. hafa flutt um það till. hér á hv. Alþingi og m.a. brtt. við frv. þetta. Ég tel sjálfsagðan hlut að þetta mál verði kannað mjög rækilega. Og ég er reyndar þeirrar skoðunar, herra forseti, að það þurfi að fara yfir allt félagslega íbúðarbyggingakerfið í landinu. Í þeim efnum eigum við að skoða öll mál með opnum huga. Líka þær tillögur sem uppi eru af hálfu Alþfl. um kaupleiguíbúðir. Ég tel að í þeim sé margt athyglisvert og það þarfnist skoðunar. Ég tel hins vegar að það sé óskynsamlegt af Alþýðuflokksmönnum hér í hv. deild að tefla á þá hættu, sem er yfirvofandi, að þessi ágæta hugmynd yrði felld af stjórnarliðinu hér í hv. Nd. Með því móti er verið að draga úr þunga þess að milliþinganefndin nái að fjalla um þetta mál með eðlilegum hætti. Ég held að í húsnæðismálum eins og öðrum málum hljótum við fyrst að spyrja um mál, málefnið sjálft. Hvernig getum við þokað því áleiðis? Og ég held að sú opnun sem er í nál. meiri hlutans sé hugmyndinni um kaupleiguíbúðir gagnlegri heldur en það að tefla málinu á þá hættubrún að það verði fellt hér í hv. deild. Ég get auðvitað ekki farið fram á það við einn eða neinn að hann dragi sínar till. til baka og það dettur mér ekki í hug. En ég hlýt að taka það fram að ég hefði miklu frekar viljað sjá að þingið hefði allt, og þar með taldir auðvitað Alþýðuflokksmenn, sem hafa flutt um þetta till., að þingið hefði allt sameinast um að vísa þessu verkefni yfir á milliþinganefndina. Þar með vorum við að ákveða að á þessu verkefni yrði tekið með mjög alvarlegum og eindregnum hætti. Í þriðja lagi leggur meiri hl. félmn. til að milliþinganefndin skoði sérstaklega fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. Þetta er stórt mál þó að ég sé ekki fyrir mitt leyti sammála þeirri uppsetningu um vaxtamun sem fram kom hjá hv. ræðumanni Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég held að útilokað sé að framreikna það vaxtastig sem nú er um að ræða í landinu á hinum hæstu raunvöxtum, þ.e. 9% eða hvað það nú er. Ég held reyndar að það standist ekkert þjóðfélag slíka vexti stundinni lengur og vextir hljóti, þó ekki væri nema af þeim ástæðum, að lækka verulega. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að öll vaxtataka umfram eins og 2% sé óeðlileg í nokkru hagkerfi, 2% raunvexti. Ég tel að hún sé óeðlileg í nokkru hagkerfi. En hitt kemur svo til í þessu efni að lífeyrissjóðirnir munu mjög eflast að eignum á komandi árum. Talið er að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna, sem á þessu ári er talið vera í kringum 5 milljarðar kr., verði árið 1990 8,5 til 9 milljarðar kr. Ég hef leyft mér að segja í góðra manna hópi við vini mína úr lífeyrissjóðunum að þeir megi þá verða fegnir að koma því fé út sem lífeyrissjóðirnir verða þá með milli handanna, m.a. inn í þá öruggu ávöxtun sem húsnæðiskerfið býður upp á. Ég tel m.ö.o. að þetta stóraukna ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á komandi árum muni hafa í för með sér lækkandi vexti hér á landi, algerlega óhjákvæmilega, og þess vegna sé það í rauninni fráleitt að reikna með að þetta vaxtagap, sem nú er um að ræða, verði viðvarandi hér um margra ára skeið. Engu að síður er nauðsynlegt að skoða þetta mál til hlítar, m.a. fjármögnun ríkissjóðs á húsnæðislánakerfinu. Við stöndum frammi fyrir þeirri hraklegu staðreynd að í grg. með þessu frv. er gert ráð fyrir því að framlög ríkissjóðs á næsta ári þurfi ekki að verða nema 1000 millj. kr. á verðlagi þessa árs, þó svo að ríkissjóður leggi inn í þetta kerfi á þessu ári 1,3 milljarða kr. Það eru sem sagt vangaveltur um það í frv. og grg. þess að lækka framlag ríkissjóðs á næsta ári. Það er með öllu fráleitt að hefja þannig störf við framkvæmd hins nýja húsnæðislánakerfis. Og það er þess vegna sem meiri hl. félmn. hefur tekið ákvörðun um það að milliþinganefndin eigi að fara yfir fjármögnun húsnæðislánakerfisins til frambúðar. Í fjórða lagi er lagt til að milliþinganefndin fari yfir áhrif nýja húsnæðislánakerfisins á félagslegar íbúðarbyggingar og verkamannabústaðakerfið yfirleitt. Ég rökstuddi það mál nokkuð í minni ræðu við 1. umr. í þessari hv. deild þannig að ég hef út af fyrir sig ekki þar miklu við að bæta. En ég hygg að öllum eigi að vera það ljóst að það verður að aðlaga og endurbæta verkamannabústaðakerfið með tilliti til þeirrar niðurstöðu varðandi Byggingarsjóð ríkisins sem hér er verið að gera till. um. Í fimmta lagi er lagt til að milliþinganefndin ræði sérstaklega verndaðar þjónustuíbúðir fyrir öryrkja eða aldraða. Í þeim efnum er nauðsynlegt að hún fari yfir alla þætti málsins, ekki bara stöðu Húsnæðisstofnunarinnar heldur líka Framkvæmdasjóðs aldraðra, og í nál. meiri hlutans fjöllum við rækilega um þetta sérstaka atriði. Í sjötta lagi leggjum við til að milliþinganefndin fjalli um stöðu og hlutverk ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar. Ráðgjafarþjónusta Húsnæðisstofnunar hefur verið starfandi nú um nokkurra missera skeið. Við fluttum um það till. hér, stjórnarandstaðan, fyrir tveimur árum að stofnuð yrði ráðgjafarþjónusta hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Sú tillaga var nú auðvitað felld, enda ákvað ríkisstj. svo tveim, þrem mánuðum seinna að framkvæma tillöguna. Við teljum að það sé eðlilegt að komið sé upp ráðgjöf við íbúðarkaupendur og húsbyggjendur hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Ráðgjöf til fólks sem er að fara af stað. En ekki aðeins ráðgjöf um það hvernig menn eiga að bjarga sér þegar allt er komið í hnút. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að hér sé um mjög mikilvægt verkefni fyrir milliþinganefndina að ræða og ég tel óhjákvæmilegt að undirstrika það sérstaklega hér. Í sjöunda lagi segir hér: Milliþinganefndin á að fjalla um ráðstafanir til þess að koma enn frekar til móts við þá sem höfðu byggt eða keypt íbúð og lent í verulegum greiðsluerfiðleikum eftir 1980 og hið nýja húsnæðislánakerfi tekur ekki til. Þetta er algerlega óhjákvæmilegt verkefni. Hér er um að ræða fólk, sem hefur orðið fyrir svo hrikalegum hlutum í framhaldi af þeirri efnahagsstefnu sem fylgt hefur verið frá 1983, að það verður að koma enn frekar til móts við það. Ég rifjaði það upp hér úr þessum ræðustól fyrir fáeinum dögum hvernig misgengið varð til. Ég ætla ekki að endurtaka það nú. En hvernig svo sem við skýrum misgengið þá er augljóst mál að þarna verður að koma með myndarlegum hætti til móts við þessa einstaklinga. Alþingi ber þarna ábyrgð. Alþingi hefur skyldur og ber að taka á málum samkvæmt því. Í áttunda lagi leggjum við til að stærðarmörk íbúða verði athuguð sérstaklega og reglur opinberra stofnana þar að lútandi samræmdar. Það hefur ekki verið reiknað út hversu mörg mannár fara í það að reikna út stærðarmörk í þessu sambandi, en mér er tjáð að vísir menn séu að fjalla um þessi mál víðs vegar í kerfinu og það séu býsna mörg mannár sem fara í það að greiða úr þeirri flækju. Þess vegna leggjum við áherslu á að þetta verði athugað. Ég tel að þær till. sem uppi eru um þetta efni frá Alþfl., um að minnka þessa viðmiðunaríbúð, séu góðra gjalda verðar. Ég tel hins vegar skynsamlegra á þessu stigi málsins að milliþinganefndin fjalli um þetta mál og skoði það betur frekar en að hrapa að því að samþykkja brtt. sem er í rauninni ekkert betri en sú till. sem þarna er inni nú þegar. Í níunda lagi er lagt til að milliþinganefndin fjalli sérstaklega um það hvernig á að framkvæma ákvæði 11. gr. sem virðast geta orðið flókin og erfið í framkvæmd. Ég get alveg tekið undir það sjónarmið hv. 2. landsk. þm. að það er vafasamt að setja inn í lög til lengri tíma ákvæði sem binda lánsrétt við hjúskaparstöðu. Ég hygg að menn komist mjög fljótlega að því að þessi ákvæði séu illframkvæmanleg og þess vegna setjum við þetta ákvæði inn að milliþinganefndin fylgist með þessu og geri þá brtt. á þessum ákvæðum fyrir haustið ef illa virðist ætla að ganga að framkvæma þau. Loks er hér í tíunda lagi ákvæði sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir hefur gert grein fyrir og ég hef engu þar við að bæta. Ég vil í framhaldi af þessu, herra forseti, undirstrika að í framhaldi af samkomulagi aðila vinnumarkaðarins hefur þetta komið fram á Alþingi: 1. Félmrh. hefur upplýst að gerðir hafi verið samningar við bankana um lengingu lána í a.m.k. 10 ár; flestir bankarnir hafi þegar undirgengist þetta, aðrir séu u.þ.b. að fallast á þetta fyrirkomulag; og að yfirlýsing í þessum efnum muni verða gefin út næstu daga. 2. Fyrir liggur að það er að hefjast könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði. Það er í framhaldi af yfirlýsingu aðila vinnumarkaðarins hér fyrir nokkrum vikum. 3. Fyrir liggur að það er ætlunin að auka við fé Byggingarsjóðs verkamanna á síðari hluta þessa árs um 200 millj. kr. Það kom fram hér í upplýsingum frá hæstv. félmrh. fyrir nokkrum dögum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að víkja hér örlítið að einni sérstakri grein í þessu frv. sem ég hef tekið eftir að hefur valdið vissum misskilningi. En það er 11. gr. frv. Þar segir: "Fjárhæð láns má nema allt að 70% endurbótakostnaðar." Hér er verið að tala um svokölluð orkusparnaðarlán. Í gildandi lögum er þetta ákvæði 80% en það segir þó ekki alla söguna vegna þess að í gildandi lögum segir að þessi upphæð megi þó aldrei fara fram úr tilteknu hámarki sem á þessu ári er 580 þús. kr. fyrir fimm manna fjölskyldu. Þó að hlutfallið sé lækkað hér í 11. gr. hefði breytingin engu að síður í för með sér að þessi lán gætu orðið 1 millj. 470 þús. kr. Þannig að hér er í rauninni verið að hækka þessi lán stórlega frá því sem nú er. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vitnaði til fundar sem haldinn var með forráðamönnum lífeyrissjóðanna fyrir nokkrum dögum og ég vil sérstaklega fjalla um. Hún vitnaði til þess að Pétur Blöndal, formaður Landssambands lífeyrissjóða, hefði verið mjög neikvæður gagnvart þessu lífeyrissjóðasamkomulagi. Það er rétt og ekki of djúpt í árinni tekið hjá hv. þm. Hins vegar er ljóst að þrátt fyrir orð formannsins liggur það fyrir að meginhluti lífeyrissjóðanna innan Landssambands lífeyrissjóða mun standa að þessu samkomulagi, þar á meðal hefur því verið lýst yfir af talsmönnum Lífeyrissjóðs verslunarmanna. Og það var athyglisvert sem fram kom hjá talsmanni Vinnuveitendasambands Íslands á þessum sama fundi, Þórarni Þórarinssyni. Hann lýsti því yfir að auðvitað myndi Vinnuveitendasambandið sem samningsaðili stuðla að því að þetta 55% ákvæði næðist. Og þannig háttar til að Vinnuveitendasamband Íslands tilnefnir atvinnurekendahlutann í stjórn langflestra lífeyrissjóða í landinu. Það er þess vegna ágiskun mín, sem aðrir hafa tekið undir, að þegar liggi fyrir yfirlýsingar frá talsmönnum 9/10 hluta ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna, og ef verulegir brestir kæmu í þetta samkomulag af þeirra hálfu þá væri það ekkert annað en svik og ekkert minna en svik. Meiri hl. félmn. hefur lagt fram till. um það að Vinnuveitendasamband Íslands verði aðili að húsnæðismálastjórn með einum fulltrúa þannig að hún verði tíu manna, þar komi einn frá Vinnuveitendasambandinu en þar eru fyrir tveir frá Alþýðusambandinu. Ég tel að til þess að tryggja undanbragðalausa framkvæmd lífeyrissjóðasamkomulagsins þá sé eftir atvikum rétt að fallast á þessa tillögu. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að ganga svo ríkt eftir því að menn standi við sín fyrirheit varðandi lífeyrissjóðina að það sé réttlætanlegt við þessar aðstæður að láta það yfir sig ganga að Vinnuveitendasambandið fái þarna einn fulltrúa. Við meðferð málsins, herra forseti, fengum við ýmsar upplýsingar m.a. frá Stefáni Ingólfssyni hjá Fasteignamati ríkisins og fleiri aðilum og ég tel ástæðu til þess hér að þakka þær. Einnig mjög glöggar upplýsingar frá formanni þeirrar nefndar sem undirbjó frv., Hallgrími Snorrasyni hagstofustjóra. Þá vil ég láta þess getið að mér hefur borist í hendur grein eftir einn af fulltrúum Sjálfstfl. í milliþinganefndinni um húsnæðismálin. Þetta er blaðagrein sem fulltrúinn hyggst birta í blöðum næstu daga. Ég vil láta þess getið að ég hafi séð þessa grein þegar þessi mál eru afgreidd. Ég tel að margt í henni þurfi skoðunar við og í heild vil ég segja: Við eigum auðvitað að ganga í þetta verk með opnum huga. Við erum hér að framkvæma samkomulag um fjármögnun lífeyrissjóðanna og húsnæðismálakerfisins í stórauknum mæli. Við viðurkennum að við höfum haft knappan tíma til að fara yfir þessi mál og vitum þess vegna að eitt og annað getur komið upp á síðari stigum sem við þurfum að skoða. Við skulum ekki reyna að telja nokkrum manni trú um það í þjóðfélaginu að við séum að ganga frá einhverjum endanlega fullkomnum hlut. Svo er ekki. Hér er um að ræða áfanga en ekki lokapunkt að neinu leyti. Ég, fyrir mitt leyti, herra forseti, ég tek það fram að lokum, hefði helst viljað sjá að við hefðum náð heildarsamkomulagi hér í hv. deild þannig að mönnum hefði ekki verið stillt upp við vegg varðandi það hvort þeir þurfa að fara að samþykkja eða synja einstökum brtt. Ég held að það sé hinum góðu hugmyndum, sem eru í brtt., ekki til góðs ef svo illa færi að þær yrðu felldar hér í deildinni. Þess vegna endurtek ég fyrri áskoranir mínar úr þessari ræðu til tillögumanna um að þeir skoði þessa hluti mjög vandlega.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara og mun ræða það í hverju sá fyrirvari er fólginn. Fyrst vil ég segja að formaður þeirrar nefndar sem samdi frv. sat á fundum félmn. allan tímann og gaf mjög greinargóðar upplýsingar um það starf sem nefndin vann og greiddi úr öllum spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Þar á ég við Hallgrím Snorrason hagstofustjóra. Ég verð að segja að ef hans hefði ekki notið við væri sá sem hér stendur a.m.k. í miklu meiri vafa um ýmis atriði frv. Það kom líka glöggt fram hjá honum um þetta verk sem nefndin varð að vinna á mjög skömmum tíma að honum væri ljóst að nefndarmenn hefðu ekki getað skoðað málið nógu vel, hefðu ekki haft tíma til þess, þannig að það mundu sjálfsagt koma í ljós einhverjir annmarkar á því eins og á öðrum mannanna verkum og ekki síður. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði um vextina. Það er alveg útilokað að þjóðin geti búið við slíka raunvexti sem eru í dag. Mér finnst það alveg vera, get tekið undir að það, út í hött að reikna út frá þeim raunvöxtum sem eru í dag. Ég tel að einmitt þeir vextir, sem hefur verið rætt um og verða a.m.k. þetta ár eða fram að kosningum 3,5%, séu m.a.s. í hærri kantinum sem atvinnulífið og þjóðin getur búið við. Ég var þeirrar skoðunar við fyrsta lestur þessa frv. að það væri ekki þolandi og útilokað að þeir, sem hafa ekki lífeyrissjóðsréttindi og eru í ýmsum þjónustugreinum og alls konar störfum en hafa ekki sinnt því lagaákvæði að kaupa sér réttindi í lífeyrissjóð, hefðu engan rétt eins og frv. ber með sér. En þegar var farið að ræða þetta nánar fannst mér þetta í sjálfu sér vera eðlilegt. Þessir menn gátu verið búnir að öðlast réttindin og áttu að vera búnir að því. Það má benda á að ef þessir menn vilja kaupa sér réttindi á þessu og næsta ári tekur það ekki lengri tíma að fá full réttindi miðað við það frv. sem liggur fyrir. Fyrirvari minn var fyrst og fremst um tvö atriði. Lífeyrissjóður bænda er samkvæmt lögum skyldugur til þess að láta 25% af ráðstöfunarfé sínu til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Ég vil að það komi fram að ég lít svo á að ráðstöfunarfé sjóðsins sé það sem stendur eftir þegar þessari lagaskyldu er fullnægt. Ég mun ekki ræða það mál frekar, a.m.k. ekki nú nema frekara tilefni gefist, en vil að þetta komi fram. Aðalfyrirvari minn er um þá sem hafa byggt á s.l. árum. Spurningin er hve mörgum árum. Þetta frv. gerir t.d. ráð fyrir í athugasemdum frá 1980. Það er mikil spurning. En það er siðferðisleg skylda þjóðfélagsins að reyna að lagfæra stöðuna sem þeir eru í eftir því sem kostur er. Ég vil lesa, með leyfi forseta, örstuttan kafla úr nál., en hann hljóðar þannig: "Eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið gerði samkomulagið ráð fyrir því að 300 millj. kr. yrði varið til viðbótar þeim 200 millj. kr. sem fyrir voru til aðgerða til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra er byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1980 og síðar. Það var rætt í nefndinni hvort rétt væri að fella inn í lögin ákvæði þar að lútandi. Frá því var þó horfið þar sem talið var að það ætti ekki að vera verkefni Húsnæðisstofnunar til frambúðar að greiða úr greiðsluvanda þeirra sem eiga í fjárhagslegum erfiðleikum vegna húsbygginga." Ég leitaði eftir því í nefndinni hvort ekki væri samstaða um að flytja heimildargrein við þetta frv. um að það yrði tekið á þessum málum. Í gildandi lögum hljóðar síðasta málsgr. í 11. gr. þannig: "Húsnæðismálastjórn er heimilt að ákveða nýja lánaflokka að fengnu samþykki félmrh." En ástæðan fyrir því að ég vildi koma með frekari heimildir í þessu efni er sú að þeir sem missa íbúðir sínar vegna skuldaerfiðleika fá fullt lán. Ef einhverjir tveir t.d. hefðu skipti á sínum íbúðum eiga þeir eftir frv. að fá fullkomið lán, 2,1 millj.  Aftur á móti, þó að mikið hafi verið gert fyrir þetta fólk á undanförnum tíma, er stór hópur sem er í vandræðum og er að missa íbúðirnar. Nokkrir þm. voru boðaðir til presta í Reykjavík á dögunum og það var afskaplega fróðlegt að heyra hvað þeir sögðu um þessi mál. Þeir hvöttu þm., sem þarna voru, mjög til að taka á þessu máli vegna þeirrar örvæntingar sem þeir sögðu að væri hjá mörgu af þessu fólki sem væri að missa íbúðirnar og fjölskyldurnar að sundrast. Þeir lýstu fyrir okkur sinni reynslu í þessum málum. Það var raunar kannske ekkert nýtt, sem kom fram, fyrir okkur suma sem höfum verið í sambandi við margt af þessu fólki annað en að það staðfesti þá tilfinningu sem við höfum fyrir þessum málum. Eitthvað þyrfti að gera og má segja að fyrir því sé heimild fyrir húsnæðismálastjórn, eins og ég sagði, og hæstv. félmrh. Það er að vísu heimild til þess, en það má ekki dragast að hugað sé að þessum málum. Ég spurði aðila vinnumarkaðarins hvort þeir teldu að það væri eitthvað brotið það samkomulag sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu um þessi mál þó að það væri tekin inn heimildargrein og yrði tekið á þessum málum. Þeir svöruðu því að það teldu þeir alls ekki. Hins vegar sögðu þeir á öðrum tíma að þeir legðu til að það yrði sem minnst hróflað við þessu frv. Fyrirvari minn nær fyrst og fremst til þessara tveggja atriða og ég hef trú á að ef það væri ákveðið að taka á þessum málum á þessu og næsta ári, ekki endilega þessu ári heldur einnig á næsta ári, mundi vera hægt að bjarga mörgum frá því að missa sínar eignir í uppboðum. Ég tel að Alþingi sé í sjálfu sér skuldbundið til að rétta hlut þessa fólks og ég treysti því að það náist samkomulag um það, en það má bara ekki bíða eftir því að milliþinganefndin skili sínu áliti.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umræður. Ég vil aðeins nota tækifærið til að fagna þeirri samstöðu sem hefur náðst um þetta mál í félmn. þingsins um leið og ég tek undir með hv. 3. þm. Reykv. að vissulega hefði verið ánægjulegra ef menn hefðu áttað sig á því að það hefði verið sterkara að hafa algjöra samstöðu um þetta mál. Eins og ég lýsti yfir við 1. umr. málsins er þetta frv., sem hér er til umræðu, fyrst og fremst sniðið að því samkomulagi aðila vinnumarkaðarins sem gert var og það var tekið strax þannig við þessu máli frá hendi ríkisstj. og þeirrar nefndar, sem ríkisstj. lét vinna þetta frv., að halda sig eingöngu við þau meginatriði sem aðilar vinnumarkaðarins hefðu náð samkomulagi um. Ég lýsti því yfir við umræðuna að milliþinganefndin mundi vinna áfram að mótun húsnæðisstefnu til framtíðar, eins og ávallt var gert ráð fyrir, og það hafa aldrei komið til mála í ríkisstj. nein áform um að leggja til að þessi nefnd hætti störfum. Eins og skipunarbréf hennar ber með sér, sem ég setti henni þegar hún var skipuð, hefur hún ákveðið hlutverk, að móta framtíðarstefnu, og til hennar hafa verið sendar allar þær hugmyndir, tillögur og samþykktir flokkanna sem eru um húsnæðismálin. Þess vegna er engin ástæða til að ætla annað en að ef hún bæri gæfu til að ná saman mundi hún móta þær framtíðarhugmyndir sem menn gætu svo tekið höndum saman um að setja í löggjöf. Ég vildi gjarnan leiðrétta það sem kom hér fram hjá hv. 3. þm. Reykv. til þess að það valdi ekki misskilningi. Hann sagði þetta í sambandi við það, sem hefur verið unnið að, að fá bankakerfið til að lengja lán eða skuldbreyta lánum. Ég rifja upp að það sem ég sagði var að það hefði verið búið að gera samkomulag við bankakerfið um skuldbreytingar til átta ára, en eftir að samkomulagið kom fram hefði ríkisstj. ákveðið að beita sér fyrir að þetta samkomulag yrði allt að tíu árum. Ég lýsti hvernig að því hefði verið unnið. Það hefðu farið núna í lok umræðnanna bréf milli mín og hæstv. viðskrh. sem mundi ganga eftir því að bankakerfið svaraði þeim ákveðnu tilmælum um að samþykkja að breyta úr átta árum í tíu ár. Ég tók fram við 1. umr. að þetta samstarf við bankakerfið hefði gengið mjög vel og væri til fyrirmyndar á margan hátt, eins og hér hefur komið fram áður. Ég vil segja það í sambandi við ráðgjafarþjónustuna að það hafði komið fram áður að ráðgjafarþjónustan er nú orðin að ráðgjafarstofnun við Húsnæðisstofnun ríkisins og tekin formlega til starfa sem slík. Ég vil einnig endurtaka það hér vegna ummæla sem hér komu fram að aðalatriðið í hlutverki þessarar stofnunar er að veita ráðgjöf til að fyrirbyggja vandamálin en ekki eingöngu að leysa úr því sem komið er. Þannig er hún byggð upp og ég vænti þess og fagna því auðvitað um leið að það virðast allir átta sig á mikilvægi þess að þessi ráðgjafarstofnun er nú orðin að veruleika. Auðvitað hljótum við að vænta mikils af því að við skipulag þessara mála verði hennar hlutverk enn þá þýðingarmeira, enda hefur það komið fram nú þegar að hinir ýmsu aðilar í þjóðfélaginu kunna þetta vel að meta. Svo er eitt að lokum, vegna þess að menn hafa talað um veðhæfni og allt sem því fylgir og ekki dreg ég úr gildi þess, en það er að ég vil láta koma fram að nú er í vinnslu hjá ráðuneytunum ákveðin samræming matsreglna. Sérstök nefnd vann að þeim málum og skilaði áliti um að samræma matsreglur. Þar er fyrst og fremst átt við að samræma fasteignamat og brunabótamat. Það er búið að semja um þetta ótal frv. og gera áætlun um að að leysa þetta mál til frambúðar á næstu fimm árum. Ég vænti þess að um það sé algjört samkomulag milli hinna ýmsu ráðuneyta sem um þetta þurfa að fjalla. Ég vil svo endurtaka, herra forseti, að ég fagna því að samstaðan er þetta mikil hér á Alþingi um þetta mál, eins og gera mátti ráð fyrir, og ég tek undir þau ummæli hv. 3. þm. Reykv. að það væri æskilegt hvað snertir brtt., sem ganga í þá átt að ekki er hægt að samþykkja þær miðað við aðstæður málsins, að þeir hv. flm. þeirra mundu láta sér nægja að málið á að fara til framhaldsvinnslu hjá milliþinganefnd og mundu draga sínar till. til baka.



Herra forseti. Ég held að Stefán Valgeirsson, hv. 3. þm. Norðurl. e., hafi misskilið það sem ég sagði áðan. Það var ekki hugmyndin að milliþinganefndin fjallaði um það eftir hvaða reglum þeim 500 millj. yrði varið til að draga úr greiðsluerfiðleikum sem gert er ráð fyrir í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ég gerði grein fyrir heldur eru hér settar þær almennu reglur að þessu fé skuli úthlutað með sama lánstíma og almennt er á lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins. Ég held því að það sé vel fyrir þessum þætti séð ef lánin á annað borð eru nógu há. Ég þekki ekki þær reglur sem Húsnæðisstofnun hefur sett þar um, en það verður ekki beðið milliþinganefndarinnar varðandi þetta atriði.



Herra forseti. Ég vil gera þá grein fyrir atkvæði mínu að ég er inni á þeirri hugmynd sem kemur fram í till. Hins vegar er gert ráð fyrir milliþinganefnd og hér hafa flokkar náð saman í megindráttum um að sá samningur sem var gerður milli aðila vinnumarkaðarins yrði að meginstofni að lögum. Ég held að það hefði verið mun hyggilegra að láta þessa ágætu hugmynd fara til milliþinganefndar, ég hefði stutt hana að hausti, en óhyggilegt að stefna henni hér í tvísýnu og gera henni erfiðara fyrir. Auk þess vil ég standa við það samkomulag sem ég hef gert þó að ég vilji hins vegar athuga að hausti ákveðnar breytingar. Þess vegna segi ég nei.