Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 1.30 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um einkaframkvæmd við byggingu og rekstur hjúkrunarheimilis í Sóltúni. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er málshefjandi en hæstv. heilbr.- og trmrh., Ingibjörg Pálmadóttir, verður til andsvara. Að lokinni þeirri umræðu, um kl. 2, eru áformaðar atkvæðagreiðslur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um bílaleigur. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneyti. Umsagnir um málið bárust frá Bifreiðastjórafélaginu Andvara, Samtökum ferðaþjónustunnar og Átaki, bílaleigu. Frv. er ætlað að setja almennar reglur um rekstrarumhverfi bílaleigna. Þar er leitast við að setja starfsgreininni fastari skorður með því að gera meiri kröfur til þeirra sem fást við útleigu bifreiða og auka þannig öryggi viðskiptavinanna. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frv.: 1. Lagt er til að gildissvið laganna verði þrengt til að taka af öll tvímæli um að þeim er ekki ætlað að ná til starfsemi kaupleigu- eða fjármögnunarfyrirtækja eða leigu í eigin þágu eða til tengdra aðila. 2. Lagt er til að skilgreiningu hugtaksins ,,bílaleiga`` í frv. verði breytt þannig að ekki verði einungis um að ræða leigu til almennings heldur einnig til fyrirtækja. Þá er lagt til að bætt verði við skilyrði um að bifreiðar verði að jafnaði ekki leigðar til lengri tíma en þriggja vikna. 3. Lagt er til að áður en samgönguráðuneyti veitir starfsleyfi skuli leitað umsagnar lögreglustjóra í því umdæmi sem bílaleiga mun hafa fasta starfsstöð. 4. Lagt er til að kveðið verði á um að skrá yfir leyfishafa, sem samgönguráðuneytinu verður skylt að halda, verði birt með aðgengilegum hætti. Til slíkrar birtingar gæti talist birting á heimasíðu Stjórnarráðsins sem uppfærð yrði reglulega. 5. Lagt er til að þeim einum verði heimilt að hafa orðið bílaleiga í nafni starfsemi sinnar sem hlotið hefur starfsleyfi samkvæmt lögunum. 6. Lagt er til að föst starfsstöð bílaleigu skuli opin almenningi. 7. Lagðar eru til nokkrar smávægilegar orðalagsbreytingar í 4. gr. Þá er lagt er til að bætt verði við tilvísun til 4. gr. í lokamálsgrein 3. gr. 8. Lagt er til kveðið verði á um að starfsábyrgðartryggingu sé ætlað að bæta tjón vegna vanefnda á leigusamningi. Er henni ætlað að vernda leigutakann fyrir tjóni, þar á meðal rekstrartapi sem gæti hlotist af vanefndum á leigusamningi. 9. Lagt er til að stjórnarmenn, sem eru ríkisborgarar í aðildarríkjum Evrópska efnahags svæðisins og búsettir í einhverju þeirra, verði undanþegnir búsetuskilyrði 1. tölul. 1. mgr. 10. Lagt er til að afrit af leyfisbréfum skuli vera í útibúum bílaleigna. 11. Lagt er til að bílaleigur skuli jafnt bjóða bifreiðar til leigu til almennings sem fyrirtækja. 12. Lagt er til að samgönguráðherra geti ákveðið í reglugerð að bifreiðar bílaleigna skuli merktar sérstaklega. Slík merking gæti t.d. stuðlað að bættu skatteftirliti með bílaleigum. 13. Lagt er til að samgönguráðherra geti kveðið á um að leigusamningar skuli vera í tilteknu formi. 14. Lagt er til að skylt verði að varðveita leigusamning í eitt ár frá undirritun hans. Er það gert vegna þess að slíkir samningar hafa í mörgum tilvikum reynst mikilvæg gögn við rannsókn opinberra mála. 15. Lögð er til orðalagsbreyting á 8. gr. frv. Þá er lagt til að hún verði með fyrirsögn eins og aðrar greinar frv. 16. Lagt er til að samgönguráðherra verði heimilt að afturkalla starfsleyfi bílaleigu ef umsækjandi hefur veitt rangar eða villandi upplýsingar til að fá leyfið eða fullnægir ekki lengur skilyrðum laganna. 17. Loks er lagt til að felld verði brott 70. gr. umferðarlaga. Þar er fjallað um útleigu ökutækja án ökumanns í atvinnunskyni, en við lögfestingu frv. þessa verður greinin óþörf. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls benti ég á að ég og t.d. hv. þm. gætum stofnað bílaleigu og lánað hvor öðrum bílana okkar. Ég lagði til að frv. yrði breytt í þá veru að ekki væri heimilt að leigja bíla til eigenda og starfsmanna bílaleigu. Ég ætla að spyrja hv. frsm. að því hvort nefndin hafi tekið tillit til þessa.

Herra forseti. Svarið er nei.

Herra forseti. Þar sem ætlunin er að hafa vörugjald á bifreiðum til bílaleigna 10%, að mig minnir, í stað 40% þá munar verulega á verði og menn geta sparað nokkur hundruð þúsund kr. með því að fara þá leið sem ég benti á. Ég legg til að nefndin skoði málið enn frekar.

Herra forseti. Það frv. sem hér er verið að ræða um bílaleigur er að sjálfsögðu frv. sem hefði þurft að vera komið fram fyrir löngu til að setja fastar reglur eins og hér er kveðið á um. Samgn. hefur farið töluvert yfir frv. en ég verð aðeins að segja rétt í upphafi máls míns um það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal var að ræða hér áðan, að þetta er vissulega leið sem hægt er að fara fyrir þá sem vilja spila á kerfið. Ég verð að segja alveg eins og er að ég minntist þess ekki að hafa heyrt þetta við 1. umr. og við höfum ekki tekið þetta upp en mér finnst sjálfsagt að ræða þennan möguleika í samgn. milli umræðna. Ég er sammála hv. þm. um að þarna er ákveðin smuga sem hægt er að fara. Það er sannarlega rétt. En hér eru gerðar brtt. sem hv. samgn. stendur öll að og þar á meðal sá sem hér stendur. Ég held að þær séu hins vegar allar til bóta og þarf svo sem ekki að fjölyrða mikið um þær. Þó eru nokkur atriði sem tekin eru upp sem eru kannski smá en gætu verið mikils virði eins og það að samgrh. geti ákveðið með reglugerðum að bifreiðar bílaleiganna skuli merktar sérstaklega. Það held ég að sé ákaflega mikilvægt, ekki eingöngu til að auðkenna þær gagnvart misnotkun eins og kom fram áðan hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, heldur líka til að auðkenna þær gagnvart öðrum í umferðinni. Vissulega er stundum þörf á því vegna þess að við vitum að túristar taka þessa bíla á leigu og fólk finnur það í umferðinni. Það má alveg benda á að hægt væri að merkja þetta sérstaklega í bílamerkinu sjálfu. Þar er pláss til að setja inn einhverja aðgreiningu eins og sumar bílaleigur gera reyndar til þess að auðkenna bílana. Eins og ég segi var sátt um öll þau atriði í brtt. og kemur það fram í nál. þannig að það þarf ekki að ræða þetta frv. frekar. Hins vegar tek ég alveg undir það með hv. þm. og ítreka það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði hér áðan. Ég held að rétt væri að skoða þetta atriði milli umræðna.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um bílaleigur, með brtt., sem hefur verið mælt fyrir. Ég tek undir að frv. er mjög nauðsynlegt. Ekki hafa áður verið sérstök lög um bílaleigur. Bílaleigur eru orðnar afar snar þáttur í rekstri samfélagsins. Þetta er orðinn afar mikilvægur þáttur í allri uppbyggingu og þjónustu við ferðamenn, bæði innlenda og erlenda, þannig að það er mjög mikilvægt að um þessa starfsemi sé ákveðinn og traustur lagarammi þar sem kveðið er sérstaklega á um í lögum bæði réttindi og skyldur sem bílaleigur og þeir sem þær reka skuli uppfylla. Ég vek athygli, herra forseti, á að í umsögn Samtaka ferðaþjónustunnar um frv. segir: ,,Samtök ferðaþjónustunnar fagna því að í fyrsta skipti skuli samþykkt sérstök lög um bílaleigur, en þessi grein innan ferðaþjónustunnar hefur vaxið mjög mikið síðustu árin og var löngu tímabært að setja starfsemi bílaleiganna fastari skorður en hingað til hafa verið.`` Einnig segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Samtökin hafa lagt áherslu á nauðsyn þess að bílaleigur hafi starfsleyfi og séu skráðar hjá viðkomandi ráðuneyti, en það mun auðvelda allt eftirlit með greininni.`` Einnig tel ég mikilvægt að samgrn. hafi rétt til að hafa eftirlit með og fylgjast með leigusamningum sem bílaleigum er skylt að nota. Bæði að þeir séu samræmdir eðlilega og að lagt er til að samgrh. geti kveðið á um að þeir skuli vera í tilteknu formi þannig að öryggi og réttur neytandans sé tryggt sem best. Í lögum sem voru samþykkt nýverið var veruleg lækkun á innflutningsgjöldum á bílum til bílaleigna. Ég vil við þetta tækifæri hvetja til þess að það komi sannanlega fram í þeim gjöldum sem leigutakar verða að greiða fyrir bifreiðar þegar þeir taka þær á leigu. Herra forseti. Ég ítreka og árétta mikilvægi þess að lækkun á þeim gjöldum, sem voru á bifreiðum til bílaleigna, komi sannanlega og áberandi fram í verðlagi á útleigu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um rannsókn sjóslysa. Frv. gerir ráð fyrir gerbreyttu formi í rannsóknum sjóslysa, og er útfært á fyllsta máta mjög faglega og á að vera bæði skilvirkara og menn eiga að geta gengið fyrr til verka í þeim efnum. Líklega var löngu tímabært að taka þann hátt á sem hér er mælt fyrir í frv. Fjölmargir aðilar hafa komið að málinu og rætt við samgn. Með frv. er lagt til að lögfest verði heildarlög um rannsókn sjóslysa sem komi í stað ákvæða siglingalaga um það efni. Í frv. eru nokkur nýmæli miðað við gildandi löggjöf. Lagt er til að sjóslysarannsóknir verði algjörlega sjálfstæðar og að því leyti hliðstæðar rannsóknum flugslysa en hingað til hefur frumrannsókn sjóslysa verið hjá lögreglu og í sjóprófum. Þá er kveðið á um að sönnun í opinberum málum verði ekki byggð á skýrslum rannsóknarnefndar sjóslysa. Er það gert til að trúnaður megi haldast milli rannsakanda og þeirra sem rannsóknin beinist að. Loks er lagt til að álit rannsóknarnefndarinnar verði notuð til að efla forvarnir og auka öryggi skipa og sjómanna. Nefndin leggur til að tekið verði fram í frv. að einn nefndarmanna í rannsóknarnefndinni skuli vera formaður. Þá eru lagðar til tvær aðrar smávægilegar breytingar sem eru ekki efnislegar. Þetta frv. markar ákveðin þáttaskil í öryggismálum sjómanna, framgangi þeirra, forvörnum og að gengið sé til verka strax og unnt er við rannsókn slysanna. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Öll samgn. stendur að því nál. sem hv. formaður nefndarinnar, Árni Johnsen, hefur kynnt. Eins og hefur komið fram snýst það um að frumrannsókn sjóslysa verði hjá lögreglu og í sjóprófum. Þetta er stórt og mikið mál í öryggismálum sjómanna og varðar þá miklu. Því er löngu tímabært að setja þetta fram eins og hér er. Frv. breytir mikið forminu á rannsókn sjóslysa og eins og komið hefur fram í umsögnum allra aðila og þeirra sem þetta sömdu verður framkvæmdin mun skilvirkari en áður hefur verið. Í raun er verið að líkja eftir þeim ákvæðum og þeim lögum og öðru sem farið er eftir í sambandi við rannsóknir flugslysa sem við höfum sannarlega tekið eftir að er mun skilvirkara eða hefur virkað betur en þarna hefur verið gert. Samgn. stendur öll að nál. Þetta er eitt af þeim fjölmörgu málum sem samgn. hefur fjallað um og er enginn ágreiningur um. Það er svo sem ekki miklu við það að bæta sem þarna hefur komið fram en ég legg áherslu á það, herra forseti, að þetta er mikilvægt mál í öryggismálum sjómanna og löngu tímabært að gera þetta á þann hátt sem mælt er fyrir um.

Herra forseti. Frv. um rannsókn sjóslysa er afar þarft og eins og komið hefur fram hafa allir sem sent hafa umsögn til samgn. um málið verið einróma um að þetta væri afar brýnt og þarft mál. Ég vil þó vekja athygli á mikilvægi þess að rannsóknarnefnd sjóslysa geti starfað sem sjálfstæðast og að hún hafi líka umboð til þess, eins og lögin kveða reyndar á um, að geta kallað til aðila til að gefa upplýsingar í þessum málum. Mikilvægt er að þeir sem nauðsynlegt er að kalla til komi og að þá séu möguleikar á að greiða ferðakostnað og annan útlagðan kostnað sem slíkir aðilar þurfa að taka á sig þannig að ekki séu óljós ákvæði um hver skuli greiða kostnað við öflun gagna og upplýsinga sé ljós og rannsóknin gjaldi þess ekki. Í umræðum um málið í nefndinni var litið svo á að rannsóknarnefnd sjóslysa hefði umboð til að greiða sanngjarnan og eðlilegan kostnað sem aðilar gætu þurft að taka á sig til að gefa nauðsynlegar upplýsingar. Ég vek athygli á þessu, herra forseti. Það er mikilvægt í þessu máli að umgjörðin öll sé skýr þannig að ekki komi til vafamál og rannsóknir og upplýsingar gjaldi þess.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um breytingu á siglingalögum. Frv. er fylgifiskur frv. um rannsókn sjóslysa. Meginbreyting samkvæmt frv. er að ekki verður lengur skylda að halda sjópróf. Þá er í því mælt fyrir um ýmsar breytingar á lögunum til samræmis við breytingar sem orðið hafa á réttarfari. Frv. þetta er lagt fram samhliða 567. máli, um rannsóknir sjóslysa, og eru flestar breytingarnar afleiðing af breytingum sem þar er gert ráð fyrir. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tilkynningarskyldu íslenskra skipa sem öll nefndin stendur að. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá samgrn. Umsagnir hafa borist frá Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Siglingastofnun Íslands, Landssambandi smábátaeigenda og Siglingasambandi Íslands. Með frv. þessu er lagt til að skipum styttri en 24 metrar, sem notuð eru í atvinnuskyni, verði skylt að tilkynna sig í sjálfvirka tilkynningarkerfinu sem nýlega var tekið í fulla notkun. Hins vegar verði skip sömu stærðar sem eru ekki notuð í atvinnuskyni undanþegin þeirri skyldu en það eru fyrst og fremst skemmtibátar. Þá verði samgrh. heimilt að ákveða að skip sem stunda veiðar nálægt landi verði undanþegin því að tilkynna sig í sjálfvirka tilkynningarkerfinu. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um tilkynningarskyldu íslenskra skipa er afar þarft mál þar sem fastar og ákveðnar er kveðið á um reglur um tilkynningarskyldu smábáta. Eins og hefur komið fram hjá hv. frsm. hafa allar umsagnir verið afar jákvæðar gagnvart þessu frv. og er virkilega ánægjulegt að við Íslendingar skulum skipa okkur í fremstu röð þjóða í öryggi og eftirliti með fólki meðfram ströndum landsins og á hafi úti. Ég vil þó vekja athygli á kostnaði í kringum þetta. Þarna þarf allstór hópur að ráðast í kaup á tækjum sem mig minnir að gætu kostað um 100 þús. kr. Aftur á móti er gert ráð fyrir því að veittur verði styrkur úr ríkissjóði vegna þessara kaupa. Samkvæmt umsögn fjmrn. er gert ráð fyrir að sá styrkur gæti numið allt að 45 þús. kr. á tæki en þarna er um umtalsverðan kostnað að ræða. Þarna er líka um að ræða tæki eða búnað sem verið er að skylda í lögum að hafa í skipum og eftir því sem mér skilst er aðeins einn aðili sem flytur þessi tæki inn eða gert ráð fyrir því að þau séu keypt af einum aðila. Það væri ágætt ef hv. formaður samgn. gæti upplýst hvernig kaup á þessum tækjum ganga fyrir sig. Þegar slík tæki eru gerð að skyldu með lögboði skiptir miklu máli að gætt sé allra þeirra reglna og umgjarða sem mögulegt er til þess að þau séu bæði á sem hagkvæmustu verði og einnig líka að þjónustan sé sem öruggust. Ég bendi á að þessi umgjörð þarf að fylgja með þegar verið er að lögleiða útbúnað sem þennan, að við þurfum ekki að óttast einokun og fákeppni heldur sé hægt að koma eðlilegri samkeppni við en öryggi og þjónusta þarf náttúrlega að vera í fyrirrúmi.

Herra forseti. Það er aðeins varðandi þetta nál. vegna þess að ég held að ég hafi ekki verið viðstaddur fund samgn. þegar þetta var klárað. Ég fór aðeins að velta því fyrir mér að þarna er verið að setja undanþágu um að skip sem ekki eru notuð í atvinnuskyni verði undanþegin þeirri skyldu en það eru fyrst og fremst skemmtibátar eins og þarna er kveðið á um. Ég velti því fyrir mér hvers vegna skemmtibátarnir falli ekki undir þessa sjálfvirku tilkynningarskyldu. Þar geta verið margir um borð og þeir geta verið lengi í burtu. Það er verst að hv. þm. og formaður samgn., Árni Johnsen, er ekki í salnum en ég ítreka það kannski þegar hann kemur í salinn. Það var fyrst og fremst þetta atriði sem mér sem nefndarmanni er ekki alveg kunnugt um hvers vegna er fellt út. Ég hefði talið fulla þörf á að hafa það þarna inni. Ef það er vegna þess að verið er að horfa í kostnaðinn við þann tækjabúnað sem þarf um borð í skipin þá er það spurning hvort það sé aðalatriðið. Kostnaður við þessi tæki um borð í skipin er töluverður þó svo tækið sé niðurgreitt, þetta nýja fullkomna tæki, en því miður er það svo að það er aðeins eitt fyrirtæki, að mér skilst, sem framleiðir tækið þannig að samkeppni vantar auðvitað við framleiðslu tækjanna sem mundi þá vafalaust verða til þess að þau yrðu ódýrari. Ég veit að formaður samgn., hv. þm. Árni Johnsen, getur svarað því hér á eftir hvers vegna skemmtibátarnir eru undanþegnir og hvort ekki væri full ástæða til að hafa þá þarna inni líka vegna þess að þeir eru orðnir töluvert miklar snekkjur margir hverjir og margir geta verið um borð. Það er kannski ekki nóg að þeir tilkynni sig þegar þeir fara úr höfn og koma í höfn og ég spyr hvort þarna sé eingöngu verið að horfa í tækjakostnaðinn. Ég sagði áðan að ég hefði sennilega ekki verið viðstaddur þennan fund þegar þetta var ákveðið. En nú hafa mér einmitt borist upplýsingar um það að tækið, sem sett verður í öll skip fyrir sjálfvirku tilkynningarskylduna, kostar 90 þús. kr. og er niðurgreitt sem betur fer. Þetta stóra og mikla og þarfa tilkynningarkerfi sem við urðum vitni að að var startað ekki alls fyrir löngu er náttúrlega algert tímamótaverk. Þeir aðilar sem hafa staðið að smíði þess og hönnun eiga heiður skilinn og þakkir skildar fyrir það verk. Vonandi virkar það vel þó svo við vitum að nokkrir blettir eru enn þá á ýmsum stöðum í ýmsum fjörðum sem eru blindir, ef svo má að orði komast. Herra forseti. Spurning mín var fyrst og fremst sú, þó ég standi að þessu nál., sem ég þykist vita að sé einhver skýring á, hvers vegna skemmtibátarnir eru undanskildir. Ég hefði gaman af því að heyra það frá hv. formanni, Árna Johnsen.

Herra forseti. Ástæðan er í rauninni sú sama og gert er ráð fyrir í heimildum ráðherra til þess að kalla báta að tilkynningarskyldu sem stunda veiðar nálægt landi, innan landmiða eins og stundum er kallað. Skýringin er nákvæmlega sú að skemmtibátarnir eru nánast allir á fjörukantinum. Þetta var talið eðlilegt þar sem engin reynsla er af öðru í landi okkar varðandi skemmtibátana en að þeir séu á grunnsævi eða nálægt landi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn., þ.e. allra nefndarmanna utan eins. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar starfs viðræðunefndar sem hafði það hlutverk að sporna gegn starfsemi svonefndra erótískra veitingastaða. Í því er lagt til að lögum um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, verði breytt á þann veg að flokkum veitingastaða yrði fjölgað. Er markmiðið með því að sveitarstjórnir geti haft áhrif á hvar slík starfsemi fer fram með því að kveða á um það í skilmálum aðal- eða deiliskipulags hvar heimilt sé að reka slíka staði. Þá geti þau einnig sett nánari skilyrði um það skemmtanahald sem fram fer á nektardansstöðum, umfram þau skilyrði sem gilda um skemmtanahald á öðrum veitingastöðum. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frv. Helsta efnisbreytingin er að nánar er kveðið á um hvers konar starfsemi falli undir hvern lið í flokkum veitingastaða í 2. gr. frv. Er m.a. kveðið á um að ef aðaláhersla er lögð á áfengisveitingar og sýningu á nektardansi í atvinnuskyni teljist veitingastaður næturklúbbur í skilningi frv. Einnig er lagt til að nýr flokkur bætist við, dansstaðir. Er með því skilið á milli slíkra staða og næturklúbba. Þá er lagt til í ákvæði til bráðabirgða að veitingastaðir sem falla undir nýja flokka skv. 2. gr. frv. skuli afla sér nýrra leyfa til reksturs fyrir 1. jan. 2001. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta samgn. við frv. til laga um breytingu á lögum um veitinga- og gististaði, nr. 67/1985, með síðari breytingum. Ég er flm. þessa minnihlutaálits. Ég vil í upphafi taka fram að ég er fylgjandi því að kveðið sé nánar á um flokkun á veitingahúsum og veitingastöðum og skýrt nánar hvað þar eigi og skuli fara fram þannig að þessari atvinnustarfsemi sé veitt bæði öruggara og markvissara starfsumhverfi og einnig að neytendur, viðskiptavinirnir, viti sem best hvaða þjónustu þeir geta vænst að fá í mat og drykk og hvers þeir geta vænst að fá í skemmtiatriðum, dansi eða öðru slíku sem þá fýsir að taka þátt í og geta þar haft þá val um. Því fagna ég því að í frv. er bætt við flokkum. Þar er bætt við kaffihúsum, samanber einfalda veitingastaði með einfaldar veitingar í mat og drykk og þar sem aðaláhersla er lögð á kaffiveitingar. Einnig er flokkurinn krá eða veitingastaður með einfaldar veitingar í mat þar sem aðaláhersla er lögð á áfengisveitingar með takmarkaða þjónustu og síðan eru dansstaðir. Eins og hv. formaður samgn. gerði grein fyrir er bætt við nýjum flokki, dansstöðum, sem er þá til að árétta að þar skuli megináherslan lögð á dans og þar sem fólkið sjálft sem kemur er að dansa. Afar mikilvægt er að þessi flokkun sé skýr þannig að viðskiptavinir geti valið og gert grein fyrir því á hvaða staði þeir eru að fara til að sækja það sem þeir eru að leita eftir. Hins vegar tel ég gengið sé á óheillabraut varðandi næturklúbba þar sem nektardansi er gefið lagalegt skjól. Ég vil, herra forseti, vísa til nál. míns. Minni hlutinn er hlynntur því að í frumvarpinu séu veitingastaðir skilgreindir nánar og flokkaðir eftir þeirri starfsemi sem þar fer fram, svo sem í matsölustaði, kaffihús og dansstaði, þótt vandséð sé hvernig hægt verður að fylgja eftir slíkri flokkun. Herra forseti. Oft hefur reynst erfitt að skilgreina hvers eðlis matar- og veitingaþjónusta er á þessum stöðum þó svo að verið sé að reyna að flokka þá. Minni hlutinn styður þess vegna þær breytingar sem settar eru fram í 1. og 2. gr. frv. að undanskildu því sem fram kemur í d-lið 2. gr. þar sem skilgreind er starfsemi næturklúbba. Með þeim lið er ekki annað séð en verið sé að festa í íslensk lög heimild til nektardanssýninga í atvinnuskyni. Undanfarin ár hefur verið mikil umræða hérlendis um starfsemi svonefndra nektardansstaða sem skotið hafa upp kollinum bæði í Reykjavík og annars staðar á landinu. Mikilvægt er að takmarka eða koma í veg fyrir starfrækslu slíkra staða enda þykir líklegt að á þeim eða í tengslum við þá sé stundað vændi í einhverjum mæli, vísbendingar eru um að mannréttindi kvenna sem komið hafa til að starfa á slíkum stöðum séu brotin og að einhverjar þeirra komi hingað til lands á fölsuðum vegabréfum. Einnig skal vakin athygli á því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram tillögur um breytingar á almennum hegningarlögum þar sem ákvæði er um að refsivert sé að gera sér nekt annarra að féþúfu. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu er það samið í kjölfar starfs viðræðunefndar sem komið var á fót vorið 1999 og var ætlað að sporna við starfsemi svonefndra ,,erótískra`` veitingastaða. Með því ákvæði sem hér er hafnað er ekki verið að sporna við neinu heldur er þvert á móti á vissan hátt verið að lögleiða þá afar umdeildu atvinnustarfsemi sem fram fer á slíkum stöðum. Minni hlutinn hafnar því að sett séu í íslensk lög ákvæði um að nota megi nekt í atvinnuskyni. Herra forseti. Ég tel hættulegt að við séum með þessari lagasetningu að veita þessari mjög svo umdeildu atvinnustarfsemi skjól. Það hefur heldur ekki verið í öðrum lögum sem snerta starfsemi og geta veitt fólki örugga vernd. Það ber því að hafna því að þetta sé sett inn í lög með þeim hætti sem hér er lagt til, þ.e. að gera sér nekt annarra að féþúfu og því hafna ég.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason getur þess í nál. sínu að líklegt þyki í sambandi við þá staði sem eru til umræðu að á þeim eða í tengslum við þá sé stundað vændi í einhverjum mæli. Alltaf er hyggilegra að fullreyna slíkt áður en sett er fram eitthvað í þeim efnum eins og hér er gert og ég vil spyrja hv. þm. hvort það hafi verið fullreynt.

Herra forseti. Hv. þm. og formaður í samgn. hefur náttúrlega miklu meiri þingreynslu en ég og þar af leiðandi miklu meiri reynslu af þessum málum og hvernig hann vinnur frv. sín og framsetningu frv. sinna. Ég verð því að játa reynsluleysi mitt í þessu efni og vísa til langs reynslutíma og þingreynslu hv. formanns samgn. í þessum efnum og geri ráð fyrir því að þegar hann vinnur vönduð frv. hafi hann væntanlega gengið úr skugga um að það sem hann var að nefna, svo og aðrir þeir sem hann hefur sótt ráð til. Bið ég hv. þm. að upplýsa hvort svo er.

Herra forseti. Ekki var spurt um þingreynslu heldur einungis hvort hv. flm. minnihlutaálitsins hafi fullreynt það sem hann gefur í skyn.

Herra forseti. Ég hef ekki fullreynt það sem ég gef í skyn. Hins vegar vísa ég til umræðna á Alþingi um þetta mál og vísa til þess að ég sé þess ekki getið í nál. hv. formanns samgn. að hann hafi fullreynt þetta þannig að hann geti þess vegna tekið undir að þetta sé leyft hvort sem honum líkar það betur eða verr.

Herra forseti. Í því frv. sem við ræðum er verið að reyna að skilgreina næturklúbba til að taka á ákveðnum vanda. Tilraunin er afskaplega krampakennd og fátækleg og mun ekki leiða til mikils vegna þess að hún tekur ekki mið af uppfinningasemi fólks. Hvað segja menn t.d. um íþrótta- og þrekþjálfunarstaði sem opna mjög snemma af því að það er heilsusamlegt, t.d. kl. 3, og sumir iðkendur eru afskaplega léttklæddir því að þeim hitnar við æfingarnar. Þeir eru svo léttklæddir að þeir eru nánast alveg naktir.  Ég held að þessi tilraun muni ekki leiða til mikils. Vandamálið er ekki framboð á þjónustunni. Vandamálið er eftirspurnin eftir þjónustunni. Hvernig stendur á því að menn eru tilbúnir til að borga fyrir þessa þjónustu, eru tilbúnir til að borga fyrir það að sjá annað fólk nakið? Það er vandamálið og ég veit ekki hvor aðilinn er meira niðurlægður, sá sem borgar fyrir þjónustuna eða sá sem veitir hana.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. samgn. allrar um jöfnunargjald vegna alþjónustu árið 2000. Með frumvarpinu er lagt til að lagt verði á jöfnunargjald vegna alþjónustu í samræmi við 15. gr. fjarskiptalaga, nr. 107/1999, en þar er kveðið á um að jöfnunargjald skuli ákveðið árlega með lögum. Er lagt til að jöfnunargjaldið fyrir árið 2000 verði 0,18% af bókfærðri veltu fjarskiptafyrirtækja af almennri þjónustu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um stofnun hlutafélags um Sam\-ábyrgð Íslands á fiskiskipum. Nefndin sendi þetta mál til umsagnar nokkurra aðila og fékk einnig á sinn fund fulltrúa viðskrn. Nefndin gerir tillögur til breytinga á frv. í fimm liðum. Í 1. lið brtt. er lagt til að við 2. mgr. frv. bætist nýr málsliður sem gengur út á að Samábyrgð hf. taki við öllum skattalegum réttindum og skyldum Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Nefndin kveður ótvírætt á um þetta atriði. Í 2. lið brtt. er lagt til að 3. gr. frv. falli brott, enda leggur nefndin til að það verði kveðið nánar á um það atriði annars staðar. Í 3. lið brtt. eru lagðar til breytingar á 5. gr. þar sem einnig yrði kveðið skýrt á um tilvísun til Samábyrgðarinnar hf. Í 4. lið brtt. er tillaga um að á eftir 5. gr. frv. komi grein sem fjalli um heimild til sölu á Samábyrgð hf. Greinin gerir ráð fyrir því að berist sameiginlegt tilboð frá öllum bátaábyrgðarfélögum um eignarhlut ríkisins í Samábyrgð hf. sé viðskrh. heimilt að selja þeim sameiginlega eignarhlutinn fyrir verð sem nemur að lágmarki 85% af reiknuðu upplausnarvirði félagsins eins og það er á stofndegi þess. Hafi sameiginlegt tilboð allra bátaábyrgðarfélaganna ekki borist ráðherra fyrir 1. september 2000 og samningaviðræðum lokið fyrir 1. nóvember 2000 skal ráðherra bjóða hlutafé til sölu á almennum markaði eða leysa upp félagið. Í 5. lið brtt. er brtt. við 6. gr. sem gerir ráð fyrir tveimur nýjum málsliðum við 2. mgr. þannig að núgildandi lögmæltar húftryggingar fiskiskipa gildi út umsamið vátryggingatímabil og að vátryggingartakar skuli tilkynna vátryggjanda sínum í síðasta lagi mánuði fyrir lok vátryggingar hyggist þeir segja vátryggingunni upp. Virðulegi forseti. Undir þetta nál. ritar öll nefndin en þrír hv. nefndarmenn, Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson, rita undir það með fyrirvara.

Herra forseti. Við hljótum að fagna þessu frv. um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands. Það er skref í einkavæðingarátt. Það er reyndar afskaplega lítið skref. Það er svipað og Landvirkjun hefur verið að fjárfesta frá síðustu helgi. Þetta er svona 4--5 daga fjárfesting Landsvirkjunar, þ.e. ríkisvæðing sem við erum hér að einkavæða.

Virðulegi forseti. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. skrifum undir nál. um frv. til laga um stofnun hlutafélagsins um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum með fyrirvara. Sá fyrirvari er einkum fólginn í því að við töldum að eðlilegt hefði verið, þegar búið er að taka þá ákvörðun að breyta rekstrarformi Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum, stofna þar hlutafélag og selja sem fyrst, sem kom fram strax við 1. umr. og umfjöllun í nefndinni, að fram færi úttekt á þessu nýja hlutafélagi. Fyrirvari okkar snýr fyrst og fremst að því að við teljum ekki rök fyrir því að bátaábyrgðarfélögunum sem hafa umsjón með eignarhlut ríkisins í Samábyrgð hf. verði veitt heimild til að eignast þetta fyrirtæki á 85% af reiknuðu upplausnarvirði félagsins eins og það er á stofndegi þess, eins og segir í brtt. Okkur fannst þetta þó skref í rétta átt þó klárlega kæmi fram í lagafrv. að ætlun stjórnvalda væri að selja bátaábyrgðarfélögunum eignarhlut félagsins í Samábyrgðinni og það á undirverði. Mig minnir að reikningar Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum fyrir sl. ár sýni að eigið fé þess hafi vaxið töluvert og sé eitthvað á milli 300 og 400 millj. kr. og ætlun ríkisvaldsins er að selja bátaábyrgðarfélögunum eignarhlut sinn á undirverði. Við töldum það ekki rétt heldur ættu þau þá rétt á því að bjóða í þetta eins og aðrir. Við teljum að þó að þarna hafi verið um skyldutryggingar að ræða þá hafi það í sjálfu sér ekki myndað neinn forkaupsrétt. Tryggingar hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum hafa síst verið lélegri en gerist og gengur hjá öðrum tryggingafélögum. Hins vegar varð samkomulag innan nefndarinnar um að gera þetta eins og hér er lagt til, að í frv. kæmi það fram skýrum stöfum á hvaða verði ætti að selja eða hver viðmiðunin væri, þ.e. 85% af reiknuðu upplausnarvirði félagsins eins og það er á stofndegi og ef tilboðum verði ekki skilað inn fyrir 1. september og samningaviðræðum lokið fyrir 1. nóvember á þessu ári þá skuli ráðherra bjóða hlutaféð til sölu á almennum markaði eða leysa upp félagið. Við erum sammála því að varðandi Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, þetta tryggingafélag með því formi sem á því hefur verið, sé eðlilegt að breyta rekstrarforminu og eðlilegt að selja það. Það er með öllu óeðlilegt að ríkið standi fyrir eða reki tryggingafélag á þann hátt sem verið hefur á undanförnum árum með skyldutryggingum og öllu því sem fylgdi Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. En í aðdraganda þessa og umfjöllun teljum við að standa hefði mátt betur að verki en raun ber vitni. Við leggjum á það áherslu að þegar ákvörðun er tekin um að breyta fyrirtæki á vegum ríkis, eignarhlut ríkisins eins og þarna er, í hlutafélag og ákveðið hefur verið að selja þá fari fram eðlileg útboð. Við minnum á að Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á það í skýrslum sínum að setja þurfi reglur um sölu á ríkisfyrirtækjum, það þurfi að vera samræmdar reglur sem gildi þar um en ekki gildi um það sérreglur í hvert sinn sem stjórnvöld ákveða að selja ríkisfyrirtæki. Ríkisendurskoðun telur að samræmi þurfi að vera í sölu ríkisfyrirtækja þannig að eftirlitið, þ.e. Alþingi sem hefur ákveðið eftirlitshlutverk með framkvæmd fjárlaga ríkisins, viti að hverju er stefnt hverju sinni og hvernig framkvæmdin eigi að vera hverju sinni. Þá væri hægt að ganga að þeim reglum og hv. alþm. gætu í umfjöllun um sölu á fyrirtækjum gengið úr skugga um hvort farið væri eftir hinum fyrir fram gefnu reglum í stað þess að fylgt sé hentistefnu í hverju tilviki fyrir sig. Virðulegi forseti. Við vildum sem sagt koma því á framfæri að við hefðum talið eðlilegra að ráðherrann byði hlutabréfin til sölu á almennum markaði ef ekki er tekin ákvörðun um það á annað borð að leysa félagið upp. Við teljum ekki sterk rök fyrir því að selja það á undirverði.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara og vil stuttlega gera grein fyrir í hverju hann er fólginn. Þegar þetta frv. kom fyrst til umræðu hafði ég í frammi gagnrýni á frv. og alla málsmeðferð. Ég staðnæmdist fyrst við að um væri að ræða tryggingafélag sem rekið er með allgóðum hagnaði, í kringum 10 millj. kr. hagnaði á ári hverju. Ég setti strax spurningarmerki við að gera það að hlutafélagi. Þær spurningar ágerðust mjög þegar ég hlýddi á mál hæstv. viðskrh. sem fer með þennan málaflokk. Þar kom fram og reyndar einnig í frv. að henni yrði veitt heimild til að selja félagið án þess að fara aftur með það fyrir Alþingi eins og tíðkast þegar stofnanir í eigu hins opinbera eru gerðar að hlutafélögum. Ekki bætti úr skák þegar fram kom í máli hæstv. ráðherra að til stæði að selja tryggingafélagið á undirverði. Þá vöknuðu ýmsar spurningar sem óskað var svara við. Þetta mál hefur fengið góða og vandaða meðferð í efh.- og viðskn. þingsins og þar hafa núna, með brtt. sem fylgja frv., verið settar skýrari reglur um hvernig staðið skuli að málum. Þó ég hafi jafnan fyrirvara á því þegar selja á félög og stofnanir í eigu hins opinbera og gefa af sér arð þá er mér ljóst að fyrir því er breiður meiri hluti að ráðast í þessar breytingar. Í ljósi þess að nú hafa verið settar skýrari reglur um hvernig staðið skuli að málum setti ég nafn mitt undir nál. en með fyrirvara.

Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðunni að eigið fé þessa fyrirtækis er 300--400 milljónir og því er mín spurning til hv. þm. Ögmundar Jónassonar þessi: Finnst honum 10 millj. kr. hagnaður mikill hagnaður miðað við eigið fé, þ.e. 3%? Er það ásættanleg arðsemi fyrir ríkissjóð?

Herra forseti. Ég skal ekki leggja mat á þær hugmyndir sem uppi eru um arðsemi fyrirtækja og stofnana. Ég veit að þar er talað um háar tölur og miklar kröfur. En 10 millj. kr. eru 10 milljónir og það munar um þá peninga þegar skorið er niður. En hvernig þeir peningar raða sér á arðsemismælikvarða hv. þm. Péturs H. Blöndals skal ég láta ósagt um. Ég hef ekki á því miklar skoðanir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. um breytingu á lögum um vátryggingastarfsemi, með síðari breytingum. Nefndin fjallaði um þetta mál og fékk á sinn fund fulltrúa frá viðskrn. og Fjármálaeftirlitinu, en umsagnir bárust auk þess frá öðrum aðilum sem getið er um í nefndaráliti. Nefndin fór yfir málið. Ákvæði frv. eru tiltölulega einföld og byggja fyrst og fremst á því að taka skuli upp tvíþætt viðbótareftirlit í framhaldi af tilskipun Evrópusambandsins um viðbótareftirlit með vátryggingafélögum. Þar er fyrst og fremst verið að fjalla um hvernig fara skuli með eftirlit með hópum vátryggingafélaga og fyrirtækjasamstæðum. Nefndin telur að þessi ákvæði séu mjög eðlileg og til bóta fyrir starfsemi þessa markaðar. Nefndin öll leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Enginn hv. nefndarmanna sem hefur fyrirvara við það álit.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald. Frv. þetta er afar einfalt. Það er ein efnisgrein og svo er ein gildistökugrein. Nefndin sendi frv. til umsagnar allmargra aðila sem getið er um í nefndarálitinu og málið var tekið fyrir í tengslum við það frv. sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Það sem fjallað er um í þessu frv. tengist ákveðnum atriðum í því máli sem eru heimildir til aukinna framlaga í lífeyrissjóði. Með frv. er gert ráð fyrir því að hlutfall tryggingagjalds sem launagreiðendur eða menn sem vinna við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi geta haldið eftir af gjaldstofni tryggingagjalds ef sá hluti er lagður fram sem mótframlag við iðgjaldshluta launamanns vegna viðbótarlífeyrissparnaðar, verði hækkað úr 0,2% í 0,4%. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir þetta nefndarálit rita allir hv. nefndarmenn án fyrirvara.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nefndarálitinu þá stöndum við í minni hluta efh.- og viðskn. að því nefndaráliti sem hér um ræðir, þ.e. þeirri breytingu sem felst í frv. til laga um breyting á lögum um tryggingagjald. Eins og fram mun koma síðar í dag í umræðu höfum við rætt þetta í samhengi við breytingar sem eru gerðar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og varða skattfrelsi lífeyrisiðgjalda eða greiðslur lífeyrisiðgjalda. Við styðjum einnig þann hluta þess frv. og teljum að hér sé um að ræða ágætisaðgerð í þá veru að hvetja landsmenn til sparnaðar. Þó að sú leið sem farin er geti vissulega kostað ríkissjóð einhverjar tekjur tímabundið þá er hér um hvatningu til sparnaðar að ræða og í ljósi þeirra upplýsinga sem hafa komið frá okkar helstu fjármálastofnunum á undanförnum dögum þá veitir nú ekki af. Við stöndum eindregið að þeim breytingum sem gerðar eru hvað þetta varðar, bæði varðandi frv. sem hér er um að ræða og einnig þann þátt sem er í frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt.

Herra forseti. Ég skrifaði undir nefndarálit hv. efh.- og viðskn. án fyrirvara en þó hef ég eilítinn ímugust á þessu frv. Þetta er stýring. Það er verið að stýra fólki. Ríkið styrkir sparnað í lífeyrissjóði sérstaklega með því að leggja fram 10% framlag þannig að tryggingagjald fyrirtækjanna lækkar um allt að 0,4% samkvæmt þessu frv. Þessi styrkur kemur bara til þeirra sem eru tekjuháir. Hann kemur ekki til þeirra sem eru tekjulágir og borga ekki skatta. Fyrir þá borgar sig ekki að borga í lífeyrissjóð með frjálsu framlagi. Ég sakna þess að ekki hafi einnig verið gripið til aðgerða til þess að styrkja þá sem eru tekjulágir. Einnig sakna ég þess að menn skuli ekki einnig styrkja annars lags sparnað, almennan sparnað almennings sem vill spara fyrir daglegum áföllum lífsins; veikindum, slysum, dauða, atvinnumissi, skilnaði, eða til að mæta áföllum eins og ef bíll er keyrður í klessu eða óreglu, t.d. ef einhver nákominn lendir í óreglu. Til að mæta daglegum áföllum vantar illilega almennan sparnað hér á landi eins og skýrsla Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna ber með sér. Slíkur sparnaður hefur ekki verið styrktur. Jafnvel má segja meira að segja að fyrir hann sé refsað þar sem eignarskattar leggjast á þann sparnað nema rétt sé með hann farið í eignum sem eru eignarskattsfrjálsar. Hér er því verið að stýra sparnaði inn í lífeyrissjóðina, inn í sérstakan sparnað og aðeins þeir fá styrki sem hafa góðar tekjur. Þess vegna hef ég dálítinn ímugust á þessu en stend að nál. engu að síður.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að líklega eru ekki miklar líkur til þess að þeir sem eru undir skattleysismörkum greiði inn í lífeyrissjóði. En það er ekki vegna þess að þeir þurfi endilega hvatningu til þess heldur vegna þess að þeir eru á allt of lágum launum og hafa ekki afgang til þess að greiða í lífeyrissjóði og það er vandamál sem þarf að taka á annars staðar. Það er líka rétt hjá hv. þm. að hér er um ákveðna stýringu að ræða. Það er verið að stýra fjármunum inn í lífeyrissjóðina og ég tel að við þurfum í beinu framhaldi af því að herða reglur um ráðstöfun á því fjármagni sem lífeyrissjóðirnir hafa og eftirlit sem um það gildir og að sjóðfélagar eigi rétt á þeim upplýsingum sem beðið er um hverju sinni um það hvernig það fé er ávaxtað.

Herra forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þm. að sparnaður sé í hlutfalli við laun. Það kemur nefnilega fram í skýrslu Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna að erfiðusta og þyngsta greiðslubyrðin er hjá fólki sem er með mjög há laun, 300 þús. kr. á mánuði. Fólk sem er með lág laun sparar oft og tíðum og hefur vanið sig á miklu minni neyslu. En það fær ekki styrk. Þeir sem ekki greiða skatta fá ekki styrk. Og þar sem um er að ræða frestun á skattlagningu þannig að sparnaðurinn kemur til skattlagningar seinna meir, borgar sig hreinlega ekki að borga peninga inn sem eru óskattlagðir til þess að skatta þá seinna. Það borgar sig því ekki fyrir fólk sem t.d. getur verið í námi, sem t.d. hefur tekið sér frí og verið hátekjufólk árið áður eða hátekjufólk árið á eftir, að spara á þennan máta. Það er ekkert endilega samhengi á milli þess að menn séu með há laun og að þeir spari.

Virðulegi forseti. Það var ekki það sem ég sagði heldur það að þeir sem eru á lægstu laununum og undir skattleysismörkunum með framfærslubyrði, hafa enga möguleika á neinum sparnaði. Það er útilokað fyrir þá sem eru hér á lægstu laununum að leggja mikið fyrir af þeim þó ekki kæmu til aðrar greiðslur en leigugreiðslur af húsnæði og greiðslur fyrir mat. Framfærslubyrðin er það há. Það er annars konar vandamál sem þarf að taka á. En ég held að fyrir alla þá sem hafa möguleika á því að leggja fyrir sé sú breyting sem er verið að gera hvatning til þess.

Herra forseti. Hv. þm. ætti að ræða við bankastjóra og aðra slíka og spyrja þá að því hverjir  Svo vil ég líka benda á að fólk er með sveiflukenndar tekjur, t.d. sjómenn. Þeir geta verið með miklar tekjur eitt árið og svo skattlausir næsta ár, svo og fólk í námi. Alls konar atvik geta komið upp. Fólk fer heim, fólk tekur sér frí, og þau ár sem það greiðir ekki skatta fær það ekki styrk.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um vörugjald. Frv. þetta er fyrst og fremst margar tölur í tveimur greinum. Nefndin fjallaði um málið og sendi það til umsagnar nokkurra aðila og þær umsagnir bárust. Meðal þeirra breytinga sem lagðar eru til í frv. er að vörugjald á kakóduft og drykkjarvöruefni, sem ætluð eru til framleiðslu á kakómalti, verði hækkað úr 15 kr./kg í 60 kr./kg til samræmingar en meiri hluti nefndarinnar leggur til að þessi samræmingartala verði 50 kr./kg sem jafnar þá út skattbyrðina af þessu gjaldi á viðkomandi númer og brtt. sem nefndin gerir gengur út á þetta en í brtt. er ákveðin talnaruna sem lýsir tollskrárnúmerum sem bera þá magngjald 50 kr./kg. Enn fremur leggur nefndin til að gildistökuákvæði frv. verði breytt til samræmis við það að nýtt vörugjaldstímabil hefst 1. júlí.

Herra forseti. Hv. formaður efh.- og viðskn. komst réttilega að orði þegar hann sagði að í þessu frv. væri að finna margar tölur. Staðreyndin er hins vegar sú að baki tölunum búa vörutegundir og flokkar sem verið er að lækka í flestum tilvikum vörugjöld á, í öðrum tilvikum hækka. Það er t.d. verið að lækka vörugjöld af ýmsum rafmagnsvörum sem koma að góðu gagni í innlendri iðnaðarframleiðslu og er það vel. Hins vegar er ekki jafngott að hækkað skuli gjald af kakódufti, sem er notað sem fæðubótarefni fyrir sjúklinga og aldraða, t.d. inni á sjúkrahúsum landsins og mun valda þar búsifjum. Hins vegar er ríkisstjórnin að leggja til að færa niður gjöld af nasli, skífum, skrúfum, hringjum, keilum, saltstöngum, poppkorni og byssum, og hugsunin eflaust sú að byssuvæddur jeppastjórinn, sem nýbúinn er að fá niðurfellingu á sköttum af jeppa sínum upp á 700 þús. kr., fái núna líka niðurfellingu á vörugjaldi af rifflinum sínum. Þetta var allt saman réttlætt í efh.- og viðskn. í ljósi þess að menn vildu stuðla að útivist og þess vegna væri verið að lækka skatta af rifflum en heldur urðu einhverjir kindarlegir á svipinn þegar það fylgdi sögunni að jafnframt væri verið að lækka vörugjald af öðrum hlutum því með byssunni fylgdu byssustingir, lensur, sverð og áþekk vopn og hlutar til þeirra, ,,og skeiðar og slíður til þeirra``, eins og þetta er orðað, marghleypur og skammbyssur og marmari að sjálfsögðu. Allt er þetta lækkað að frumkvæði ríkisstjórnarinnar sem vill tryggja réttlæti í skattamálum. Þetta frv. hefur í för með sér 150 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð og þótt þetta sé aðeins lítill hluti af tekjum sem ríkissjóður hefur af vörugjöldum, þær munu nema um 3.000 millj. kr., sýnir þetta þá forgangsröðun sem ríkisstjórnin vill hafa þegar hún beitir sér í skattamálum. Fyrst eru það stóru jepparnir og síðan koma byssurnar og að sjálfsögðu einnig byssustingirnir, poppkornið, saltstangirnar og naslið. Út á það gengur það frv. sem ríkisstjórnin segir að sé mikið réttlætismál, það þurfi að samræma í vörugjaldi sem á öðrum sviðum en þetta er sá háttur sem hún vill hafa á. Minni hlutinn telur að þessar breytingar eigi að bíða heildarendurskoðunar á lögum um vörugjald. Við teljum mjög brýnt að slík heildarendurskoðun fari fram og kemur það fram í áliti sem ásamt mér skrifa undir hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir. Þar koma fram áhyggjur okkar vegna tekjutaps ríkissjóðs. Við erum því samþykk að stuðningur sé veittur með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir við íslenska iðnaðarframleiðslu en viljum að aðrar breytingar bíði endurskoðunar á lögunum auk þess sem við vörum við því að hækka skatta á matvæli sem eru sannarlega mikilvæg fæðubótarefni. Í minnihlutaálitinu segir m.a, með leyfi forseta: Ýmissa grasa kennir í þessu frumvarpi en samkvæmt því er vörugjald fellt niður af snakki, poppkorni, salthnetum, saltkexi og saltstöngum. Hins vegar er vörugjald af kakódufti hækkað og horfir það undarlega við í ljósi þess að hér er um að ræða vöru sem fremur verður flokkuð sem nauðsynjavara en þær vörutegundir sem að framan greinir, enda t.d. notað sem fæðubótarefni fyrir sjúklinga og aldraða. Þá má nefna að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir lækkun á vörugjaldi af skotvopnum og öðrum vopnum, svo sem sverðum, byssustingjum og lensum. Minni hlutinn telur vandséð að það flokkist undir forgangsverkefni að auðvelda aðgang landsmanna að þessum tólum með sérstökum skattalækkunum. Minni hlutinn telur að þessar breytingar eigi að bíða heildarendurskoðunar á lögum um vörugjald sem brýnt er að fram fari.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundi Jónassyni varð tíðrætt um byssur og byssustingi og því um líkt. Það kom fram í nefndinni að vörugjald af þessum vörum eru nánast engin þannig að þetta skiptir nákvæmlega engu máli og niðurfellingin skiptir þar af leiðandi heldur ekki máli. Það sem skiptir meginmáli og það sem er þunginn í þessum breytingum er lækkun á vörugjaldi á rafmagnsvörum til iðnaðar, iðnfyrirtækja, íslenskra iðnfyrirtækja sem eru í hörkusamkeppni við erlend fyrirtæki. Þetta er tilraun til þess að bæta þeim þá stöðu og þannig einn þáttur í því að létta álögum af atvinnulífi sem hefur skilað sér í minna atvinnuleysi öllum til hagsbóta, sérstaklega láglaunafólki. Hér er því enn ein tilraun til þess og það kom enn fremur fram í nefndinni að sú tekjulækkun sem gert er ráð fyrir, 150 millj. kr., gerði ráð fyrir óbreyttum innflutningi á þessum vörum en að sjálfsögðu er það þekkt að þegar gjöld eru lækkuð á vörur, sérstaklega á vörur sem eru í samkeppni við erlendar vörur, þá vex veltan. Vel má vera að tekjur ríkissjóðs minnki ekkert því að hann leggur mörg önnur gjöld á þessar vörur en vörugjald, hann leggur líka virðisaukaskatt á þessar vörur og annað slíkt. Því getur vel verið að þegar upp er staðið muni ríkissjóður hagnast á þessari breytingu en hún er aðallega gerð til þess að bæta samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja, auka þar með atvinnu sem kemur náttúrlega sérstaklega öryrkjum og fátæku fólki og lágtekjufólki til góða.

Herra forseti. Hluta af andsvari hv. þm. þarf ég náttúrlega ekki að svara vegna þess að þar var hann að taka undir málflutning minn. Við styðjum stuðning við íslenska iðnaðarframleiðslu hvað varðar niðurfellingu á gjöldum vegna rafmagnsvara. Við lítum hins vegar svo á að hækkun á gjöldum svo sem á kakódufti geti komið þeim sem það þurfa að nota í koll og bendum á að þetta sé mikilvæg fæðubótarvara inni á sjúkrahúsum. Annað skiptir ekki máli, segir hv. þm. Ég veit ekki hvernig á að skilja það, hvort þetta er þá táknræn yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrst hún skiptir ekki sköpum, að hún sé táknræn um forgangsröð og mikilvægi að lækka vörugjöld af poppkorni, saltstöngum, marghleypum, byssum og byssustingjum. Er það sú stefna og forgangsröð sem hv. þm. Pétur H. Blöndal vill hafa að leiðarljósi?

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nál. frá minni hluta efh.- og viðskn. sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur þegar mælt fyrir leggjum við til að þær breytingar sem lagðar eru til í frv. um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, með síðari breytingum, verði látnar bíða þar til heildarendurskoðun á vörugjaldi hefur átt sér stað. Vörugjaldið skilar 3 milljörðum, að mig minnir, í ríkissjóð á ári hverju og þær breytingar sem hér um ræðir munu skerða tekjur ríkissjóðs um allt að 150 millj. kr. Má vera að innflutningur á rafmagnsvörum verði það miklu meiri að hann skili einhverju þarna inn á móti en ég efa það stórlega, virðulegi forseti, að innflutningur á marmaralegsteinum eða hjólbörum eða handvögnum eða öðru slíku vaxi þrátt fyrir það að vörugjaldið sé fellt niður eða lækkað. Það er dálítið merkilegt þegar þetta er skoðað að þá er auðvitað talað um samræmingaraðgerðir. En maður hlýtur þó að draga það í efa þar sem líkir vöruflokkar sem eru í öðrum köflum fá ekki sams konar meðhöndlun. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á vörugjaldi á undanförnum árum hafa aukið á þá mismunun sem er innan þessa gjaldstofns. Ég held að það hljóti að fara best á því að fram fari heildarendurskoðun á lögum um vörugjald og sé um algjörlega samræmdar aðgerðir verði að ræða þegar lagðar eru til breytingar á lögum eins og þessum og þær taki þá mið af öðrum ákvörðunum eins og það hvað varðar virðisaukaskattinn. Þetta eru lög sem ég tel óskynsamlegt að breyta nema þau séu skoðuð í heild sinni og þá auðvitað tekjur ríkissjóðs. Það er þannig að gróft mat á tekjuáhrifum vegna frumvarpa sem hafa verið lögð fram núna á vordögum, núna í þessum mánuði og síðasta, að þau muni hafa í för með sér tekjuáhrif, mínustekjuáhrif upp á 2,1--2,6 milljarða kr. Það hlýtur að vera alvarlegt umhugsunarefni fyrir ríkisstjórnina og þingmeirihlutann eða hv. þm. sem fylgja hæstv. ríkisstjórn að málum þegar dregið er úr tekjuöflun ríkisins á þennan hátt á sama tíma og við erum að fá viðvaranir um ótryggt efnahagsástand eða a.m.k. þannig að það þurfi að bregðast við og halda vöku sinni. Þess vegna höfum við í minni hluta í efh.- og viðskn. ítrekað varað við því að öll þau frumvörp sem hér um ræðir séu afgreidd. Ef farið er yfir þá þætti sem verið er að leggja til að taka vörugjaldið af eða hækka sem er í einu tilviki, þá er þetta auðvitað mjög merkileg upptalning og í sumum tilvikum algerlega óskiljanleg. Fyrir um það bil ári var tekin ákvörðun um að fella niður vörugjald af innflutningi á byssum og það var gert með þeim rökum að það væri til að efla útivist. Þá urðu eftir einhverjir flokkar sem þurfti að fella niður vörugjaldið af í átt til samræmingar. Þetta er flokkur sem heitir Vopn, skotfæri, hlutar og fylgihlutir til þeirra. Þar er um að ræða ýmsar gerðir skotvopna þar sem á að ljúka vinnunni og fella niður vörugjaldið sem hefur verið 25%, og má vera að það skili ekki neinu sem nemur í ríkissjóð. En á sínum tíma var ég ekki hlynnt því og fannst það ekki rétt ákvörðun að fella niður vörugjaldið af byssum og var þá þeirrar skoðunar sem ég er í dag að heildarendurskoðun þurfi að fara fram á þessum lögum í samræmi við það sem yrði þá skoðað hjá öðrum gjaldstofnum, t.d. virðisaukaskattinum. En það kemur spánskt fyrir sjónir þegar maður les þetta og þau númer sem um ræðir eru skoðuð, þá eru þetta marghleypur eða skammbyssur, haglabyssur, hlutar og fylgihlutir til vara fyrir marghleypur eða skammbyssur, fyrir haglabyssur eða riffla, haglabyssuhlaup og svo eru einhverjir aðrir liðir. Síðan koma sprengjur, handsprengjur, tundurskeyti, tundurdufl, flugskeyti og áþekk hergögn og hlutar til þeirra, skot og önnur skotfæri og skeyti og hlutar til þeirra, þar með talin högl og forhlöð, hvað sem það nú er. Síðan eru skot í naglabyssur eða áþekk verkfæri eða sláturbyssur og hlutar til þeirra, skutlar og sverð, höggsverð, byssustingir, lensur og áþekk vopn og hlutar til þeirra, skeiðar og slíður til þeirra. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að sumt af þessum númerum og þeim vöruflokkum sem undir þau falla --- þó að hv. formaður efh.- og viðskn. sem ég met afar mikils og hefur verið dugnaðarforkur í störfum sínum í nefndinni hafi verið með þau rök að þarna væri verið að fella niður gjöld af vöru sem væri hvatning til útivistar, þá má vel vera að í Húnaþingi séu þetta nauðsynlegir fylgihlutir til útivistar en það er það ekki alls staðar á landinu. Mér finnst þetta því afar sérkennileg meðferð svo ekki sé meira sagt. Og hver er nauðsyn þess að fella niður vörugjald af hjólbörum og handvögnum? Hafa komið fram alveg sérstakar kvartanir yfir gjaldtöku af þeim vöruflokkum? Ég tel það varla geta verið. Hins vegar gegnir kannski öðru máli hvað varðar kafla þar sem fjallað er um rafmagnsvörurnar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi að fella ætti niður vörugjald af snakki, popkorni, salthnetum, saltketi, kexi og saltstöngum. Þar sem fréttatilkynning hafði borist frá landbrn. um að haldinn yrði blaðamannafundur þar sem hæstv. landbrh. kynnti að fyrir dyrum stæði að gera sérstakan viðskiptasamning milli Noregs og Íslands um niðurfellingu tolla af íslenskum hestum og norskum ostum og snakki, þá velti ég því auðvitað fyrir mér hvort þetta sé í einhverju samhengi við þann samning sem þar hefur verið gerður. Á minnisblaði sem barst efh.- og viðskn. í tilefni þess að ég spurðist fyrir um hvort þessi samningur hefði nú þegar verið undirritaður kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Efh.- og viðskn. hefur farið þess á leit að ráðuneytið veiti upplýsingar`` --- þetta er frá landbrn. --- ,,um samning Íslands og Noregs er varðar niðurfellingu tolla við innflutning á íslenskum hestum til Noregs annars vegar og niðurfellingu tolla við innflutning á norsku snakki og ostum til Íslands hins vegar. Samkvæmt upplýsingum utanrrn. er samningaviðræðum lokið en samningurinn hefur hins vegar ekki verið borinn undir ríkisstjórn til staðfestingar. Í fyrrgreindum samningi felst að á ári hverju verði tollar felldir niður við innflutning á 200 íslenskum hestum til Noregs. Á móti kemur að við innflutning til Íslands verði tollur felldur niður af 13 tonnum af norskum osti í tollskrá nr. 0406-3000, fullunnum ostum, órifinn eða ómulinn, svo og af 15 tonnum af norskum kartöfluflögum úr undirlið 2005-20.`` Þetta er auðvitað hinn sérkennilegasti samningur sem hæstv. landbrh. hefur gert við norsk stjórnvöld og er með ólíkindum að þarna sé verið að hvetja til innflutnings á norskum kartöfluflögum þegar við erum með íslenska verksmiðju sem framleiðir sams konar vöru. Annars vegar er um að ræða innflutning á osti og hins vegar á norskum kartöfluflögum og á sama tíma eru mjög harðir tollkvótar og auknar heimildir til landbrh. að ákveða hvernig skuli stýra innflutningi almennt á landbúnaðarafurðum. Í einu frv. er verið að afnema heimild til fjmrh. til að ákveða að mig minnir vörugjald eða gjald af áfengi og til að gefa út reglugerð og ákveða það einliða vegna þess að heimild fjmrh. til að taka slíkar ákvarðanir bryti í bága við stjórnarskrá Íslands. Það hlýtur að vera komið að þeim tímapunkti að Alþingi fari fram á úttekt á þeim víðtæku heimildum sem um leið er verið að veita öðrum hæstv. ráðherrum, eins og t.d. landbrh. til að ákveða magntolla og ýmislegt sem lýtur að innflutningi á landbúnaðarafurðum. Það eru afar víðtækar heimildir sem landbrh. fær í þessum efnum og það kemur manni svolítið spánskt fyrir sjónir að á sama tíma er verið að afnema eða fella úr gildi tiltölulega þröngar heimildir t.d. hjá hæstv. fjmrh., í öðrum frv. og jafnvel sömu frv. verið að veita enn víðtækari heimildir til hæstv. landbrh. til að taka ákvarðanir varðandi gjöld á ákveðna vöruflokka við innflutning og þá náttúrlega mjög harða stýringu. Við hljótum að fara fram á það að Alþingi beiti sér fyrir því að það verði skoðað sem ekki var mögulegt í nefndinni þó að menn viðurkenndu að þetta væru atriði sem þyrfti að skoða, þá þarf lengri tíma en nefndin hafði til þess að ljúka umfjöllun um þau frv. sem hér um ræðir og í einu þeirra er a.m.k. fjallað um heimildir til landbrh. En við höfum mjög stuttan tíma til að láta gera þá úttekt en Alþingi hlýtur engu að síður að beita sér fyrir því að slík úttekt verði gerð, heildarúttekt á þeim heimildum sem hæstv. ráðherrar hafa til stýringar vegna gjaldtöku eða álagningar gjalda. Ýmsir þeir sem sendu umsagnir til nefndarinnar hafa tekið undir þau sjónarmið sem ég hef sett fram um að fram þurfi að fara heildarendurskoðun á vörugjaldinu. Í umsögn sem kom til nefndarinnar frá Samtökum iðnaðarins 18. apríl sl. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samtök iðnaðarins hafa alla tíð barist fyrir því að vörugjöld verði felld niður og tekið verði upp eitt kerfi neysluskatta, þ.e. að virðisaukaskatturinn einn og sér eigi að skattleggja neysluna í stað núverandi tvöfalds kerfis virðisaukaskatts og vörugjalds.`` Það kemur reyndar fram hjá Samtökum iðnaðarins að þeir telji sömuleiðis rétt ,,að öll matvæli séu í lægra þrepi virðisaukaskattsins en ekki að sum þeirra séu í hærra þrepinu og önnur í því lægra eins og nú er. Það er óþörf neyslustýring sem ræðst af forræðishyggju og óljósum hugmyndum hollustu eða óhollustu.`` Ég tel, virðulegi forseti, og ég ítreka það að mikil nauðsyn er á því að þessi heildarendurskoðun á skattlagningunni fari fram. Og úr því að við erum svo heppin að hæstv. fjmrh. er á staðnum, þá vildi ég spyrja hann hvort áformað sé að fara í slíka endurskoðun á þeim lagabálkum sem til staðar eru og hvort hæstv. ráðherra telji þvílíka nauðsyn á að fella niður vörugjöld eða hækka á þeim vöruflokkum sem hér um ræðir, eins og kemur fram varðandi kakódrykki, að það hefði ekki mátt bíða þeirrar heildarendurskoðunar sem þarf að fara í. Og hvort rétt sé að taka út þessa flokka sem hér eru teknir út og reyndar þær breytingar sem áður hafa verið gerðar. Er hæstv. ráðherra ekki sammála mér um að þarna þurfi að vera eðlileg samræming, í þá vinnu þurfi að fara og við látum það frv. sem hér um ræðir bíða þangað til af því yrði? Á einum gjaldflokki er vörugjaldið hækkað. Það eru þessir sérstöku kakódrykkir sem eru fæðubótardrykkir. Í umsögn frá Samtökum verslunarinnar sem barst nefndinni, þar sem þessari hækkun er mótmælt, segir, með leyfi forseta: ,,Samtökin mótmæla því að vörugjald á drykkjarvöruefni verði hækkað. Hér er um verulega hækkun gjaldsins að ræða á vörur sem almennt eru notaðar af börnum og sjúklingum (fæðubótardrykkir). Mun þessi hækkun koma verst niður á þeim sem síst skyldi, barnafjölskyldum, öryrkjum og öldruðum. Sú staðreynd að verulegt ósamræmi hefur verið í skattlagninu sambærilegra drykkjarvara getur ekki réttlætt þessa hækkun, nær væri að lækka gjaldið á þeim vörutegundum sem í dag bera 60 kr. gjald. Þetta mun einnig auka enn misræmi þar sem virðisaukaskattur er mismunandi á drykkjarvörur og lendir það aðallega á vörur sem hér flokkast. Þá vekur athygli að ekki er gert ráð fyrir hækkun gjaldsins á innlendar framleiðsluvörur sem eru í hvað mestri samkeppni við þær vörur sem frumvarpið tekur til.`` Ég leitaði mér upplýsinga um þessa fæðubótardrykki vegna þess að það kom einnig fram í umfjöllun nefndarinnar að hér væri kannski fyrst og fremst um að ræða drykki sem íþróttamenn notuðu. Það er að vissu leyti rétt en undir þetta númer falla einnig fæðubótardrykkir sem notaðir eru sérstaklega fyrir aldraða og einnig smábörn á sjúkrahúsum þegar um er að ræða að einstaklingurinn getur ekki tekið inn fasta fæðu. Í þessum fæðubótardrykkjum eru öll þau efni sem einstaklingurinn þarfnast og þetta mundi, eins og hér kemur fram, bitna mjög illa á þeim sem þurfa að nota þessa vöru heilsunnar vegna. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið möguleiki á því að fresta a.m.k. þessari hækkun þó ekki sé um að ræða að gjaldið hækki í 60 kr. heldur 50 kr. og er það þá til þess fyrst og fremst að þessi gjaldstofn skili því sama í ríkiskassann og hann gerði áður en á sama tíma er gjaldið alfarið fellt niður af öðrum flokkum? Og hefði ekki verið eðlilegt að láta t.d. niðurfellingu gjalda af byssum, hjólbörum og marmara í legsteina og fleiri álíka vörur bíða ef það mætti verða til þess að hægt væri að bíða með þessa breytingu þar til heildarendurskoðun hefði farið fram? Það má einnig nefna poppkornið og snakkið þar sem verið er að fella niður gjald á sama tíma og verið er að hækka það á fæðubótardrykkjum. Ég tel þetta mjög ranga ákvörðun og í raun og veru engin rök fyrir því að hækka gjaldið á fæðubótarefnunum á sama tíma og vörugjald er fellt af óhollustunni sem sannarlega er til staðar í vörum sem kallaðar eru snakk. Og ég tel ekki vera nokkrar einustu forsendur fyrir því að hækka gjaldið á fæðubótardrykkjunum. En nú er um önnur lög að ræða sem lúta að þeim samningi sem hæstv. landbrh. hefur gert við Noreg um innflutning á norskum ostum og snakki á móti útflutningi á 200 hestum. Er eitthvert samhengi á milli þess sem er að gerast með niðurfellinguna á vörugjaldinu af snakkinu og þess sem er í samningi frá hæstv. landbrh.?

Herra forseti. Eins og hefur komið fram í umræðunni er megininntak þessa frv. að koma til móts við ákveðna atvinnustarfsemi í landinu, einkum á sviði raftækjaframleiðslu eða sem tengist raftækjabúnaði af ýmsu tagi. Það er ekkert launungarmál að bæði það atriði og ýmis önnur hér hafa löngum verið á óskalista Samtaka iðnaðarins um breytingar á gjöldum á atvinnurekstrinum. Nú töldum við að ákveðið svigrúm væri til að koma til móts við þessar óskir og þau vandamál sem þarna eru vegna þess að í dag er þetta gjald lagt á og síðan endurgreitt til hluta framleiðenda á þessu sviði, rafverktaka og annarra, og endar með miklu klúðri. Við teljum að nú sé svigrúm til að reyna að koma til móts við þetta sjónarmið og til þess séu aðstæður. Hitt er svo annað mál að Samtök iðnaðarins gagnrýna gjarnan ríkisstjórnina, m.a. fyrir aðhaldsleysi, milli þess sem samtökin skrifa okkur bréf og biðja um að meira verði fellt niður af gjöldum. Þannig virðist stundum eins og hægri höndin hjá þeim samtökum viti ekki hvað sú vinstri er að gera. En hvað um það, niðurstaða ríkisstjórnarinnar var að tilefni væri til þess að gera þessa breytingu og jafnframt taka á nokkrum samræmingaratriðum, eins og t.d. þeim að láta íþróttaskotvopn lúta sömu lögmálum og veiðivopn. Menn geta auðvitað lesið upp úr tollskránni og hent gaman að því að í tollflokkum hennar er að finna alls kyns hluti sem löngum hefur verið hlegið að í tengslum við þetta. Skriðdrekar og brynvarðir vagnar eru einn tollflokkurinn sem ég held að beri ekkert vörugjald. Það má auðvitað henda gaman að þessu með byssustingi, sverð og lensur og þess háttar en það hefur ekki nokkra minnstu þýðingu hvorki í þessu frv. né á fjárhag ríkissjóðs. Aðalatriðið er að hér er verið að samræma og koma til móts við ákveðnar kröfur og þarfir í íslensku atvinnulífi.

Virðulegi forseti. Það út af fyrir sig er hið besta mál að koma til móts við íslenska atvinnustarfsemi og iðnað eins og hér er varðandi raftækjabúnaðinn. Út af fyrir sig hefði minni hlutinn örugglega ekki gert nokkra einustu athugasemd við þetta frv. ef aðeins hefði verið um það að ræða. Það hefði verið hægt að samþykkja þann hluta frv. en það réttlætir ekki hækkun á gjöldum á fæðubótardrykki og svo aftur lækkun á snakki. Þessi forgangsröðun og hvernig þetta er sett upp kallar á heildarendurskoðun. Ég skil erindi Samtaka iðnaðarins ekki þannig að farið sé fram á að ríkissjóður tapi að fullu þeim 3 milljörðum sem vörugjaldið skilar, heldur þvert á móti að það þurfi að eiga sér stað heildarendurskoðun og samræming þessara gjalda. Í því felst ekki endilega að þau séu lækkuð og tekjutap ríkissjóðs verði 3 milljarðar kr. þó að vörugjaldið falli út, heldur sé þarna um ákveðna samræmingu að ræða. Ég spyr hæstv. ráðherra enn og aftur: Telur hæstv. ráðherra ekki nauðsyn á að fara í þessa heildarendurskoðun og samræmingu á vörugjöldum og virðisauka?

Herra forseti. Það vill nú þannig til að heildarúttekt og endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu er nýlokið. Næsta mál á dagskrá þessa fundar er einmitt einn afraksturinn af því starfi. Og þegar það frv. verður orðið að lögum, sem vonandi verður mjög fljótlega, er ætlunin að breyta einnig nokkrum reglugerðum í samhengi við þær lagabreytingar. Varðandi vörugjaldið þá er þetta frv. sem nú er til meðferðar stútfullt af tillögum um samræmingu og leiðréttingar af ýmsu tagi. Það er auðvitað ekki við það búandi að sambærileg vara sé skattlögð með mismunandi hætti að því er varðar eina tiltekna skatttegund, þ.e. vörugjald, ekkert frekar en í virðisaukaskattinum. Það er verið að reyna að taka á því. Það á við um þetta margumrædda snakk, popp og þetta drasl sem fólk leggur sér til munns sem er nú ekki veigamikill tekjustofn fyrir ríkissjóð eins og kunnugt er. En það er auðvitað óþolandi fyrir þá sem versla með þetta og framleiða að ekki skuli vera samræming í gjaldtökunni af hálfu hins opinbera þannig að neytandinn geti hlutlaust valið á milli þessara vörutegunda. Sama er að segja um kakómaltið. Þar nú reyndar áratugagamalt vandræðamál sem menn tóku hér á árið 1985 og tengdist ýmsum drykkjarvörum. Hér er bara um það að ræða að samræma þetta og til að valda ekki tekjutapi var valin sú leið að samræma þessa gjaldtöku í efri mörkunum að því er þetta varðar þó að sums staðar annars staðar hafi verið farin sú leið að fella brott vörugjaldið. Hérna er um að ræða kílóagjald sem er annars eðlis heldur en prósentuskattur eins og kunnugt er. Hvort endurskoða eigi vörugjaldslöggjöfina síðan í heild sinni kemur það auðvitað vel til greina án þess að ég vilji gefa sérstaka yfirlýsingu um það núna. Þessi skatttegund hefur verið til skoðunar og hún er að mörgu leyti mjög gölluð. En hún er mikilvæg í tekjuöflun ríkissjóðs og það verður að skoða það í því samhengi líka.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að löggjöfin um vörugjaldið er gölluð. Göllum hennar hefur fremur fjölgað á undanförnum árum og kannski við að Alþingi hafi tekið ákvarðanir án þess að fyrir því lægju sterk rök eða samræmd heildarskoðun á lögunum, t.d. um að fella niður vörugjald t.d. af byssum og ýmsum fylgihlutum þeirra. Þegar teknar eru ákvarðanir um svona breytingar þá vantar þessa heildarskoðun á vörugjaldi eða á þessum gjaldflokki sem skilar ríkissjóði vissulega 3 milljörðum í tekjur. Ég er enn jafnsannfærð um að heildarskoðun þurfi nauðsynlega að eiga sér stað og það þarf að gera í samræmi við endurskoðun á virðisaukaskattinum með tilliti til þeirra tekna sem ríkissjóður hefur. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra að í því felst neyslustýring þegar vörugjald er lagt á hluta af einhverju snakki, poppi eða aðra slíka vöru, þó ekki sé að öllu leyti og komi þannig ekki jafnt yfir alla. En það er þá ekkert annað en neyslustýring ef hæstv. landbrh. gerir samning um það að fella niður tolla af innflutningi á 15 tonnum af norskum kartöfluflögum. Það er auðvitað bara neyslustýring og ekkert annað. Það er verið að stýra þessum markaði, sem ég þekki ekki stæðina á, yfir á norskar kartöfluflögur gegn því sem framleitt er hér heima. Það finnst mér röng ákvörðun. Það er bein stýring og ekki í samræmi við það sem hæstv. ráðherra hefur lýst að vaki fyrir með frv. sem hér er til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Í frv. þessu er fyrst og fremst verið að taka á ýmsum framkvæmda- og tækniatriðum og færa þau til betri vegar til að skerpa á framkvæmdinni og koma í veg fyrir ýmsan rugling. Mál þetta var sent til umsagnar og gestir komu á fund nefndarinnar eins og getið er um í nál. Nefndin gerir tvær tillögur um breytingar á frv. Þær brtt. felast ekki í efnisbreytingum á greinum frv. heldur er annars vegar um að ræða breytingu á gildistökuákvæðum frv. þannig að þau gildi við upphaf virðisaukaskattstímabils 1. júlí. Hins vegar er gerð tillaga um að skýrt sé kveðið á um að frumsala svokallaðrar tilefnismyntar, sem gefin er út af Seðlabanka Íslands, sé undanþegin skattskyldu enda þótt söluverð sé hærra en svokallað ákvæðisverð. Þetta er nauðsynlegt vegna þess að fyrirhuguð er útgáfa myntar í tilefni þeirra tímamóta sem eru á þessu ári. Seðlabankinn hefur í hyggju að gefa út mynt og nauðsynlegt er að um það sé skýrt á kveðið í virðisaukaskattslögunum. Virðulegi forseti. Undir nál. rita allir nefndarmenn en þó gera hv. þm. Jóhanna Sigurðarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson það með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hv. formaður efh.- og viðskn. talaði svo lágt að ég heyrði ekki nákvæmlega hvaða þætti frv. hann fór yfir. Við stöndum að þeim breytingum sem hér eru gerðar og teljum þær flestar ef ekki allar heldur til bóta. Þó viljum við vekja sérstaka athygli á að þarna er um að ræða tekjutap fyrir ríkissjóð upp á um 100 millj. kr. Má þó vera, eins og ítrekað hefur komið fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal í umræðunni, að breytingarnar sem hér eru gerðar verki hvetjandi og eigi eftir að skila auknum tekjum á móti. Hér er þó fyrst og fremst um leiðréttingu að ræða og teknir upp ýmsir þeir þættir sem ekki voru nógu skýrir áður í löggjöf, t.d. hvað varðar skattskyldu mötuneyta í eigu ríkis og sveitarfélaga sem selja starfsfólki mat á verði undir framleiðslukostnaði, sem er í töluverðum mæli. Fyrirvari okkar er fyrst og fremst vegna þess að fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. að þessar breytingar séu taldar hafa óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs en síðan er áætlað að endurgreiðslur til veitingahúsa geti hækkað um 100 milljónir verði frv. að lögum. Í þeirri samantekt sem við fengum frá efnahagsskrifstofu fjmrn., þar sem við óskuðum eftir því að tekin yrðu saman tekjuáhrif vegna frv. sem hafa verið lögð fram, er niðurstaðan sú að þetta þýði um 100 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð. Fyrirvari okkar er fyrst og fremst byggður á því. Við vildum vekja athygli á að öll þau frv. sem hér eru komin til 2. umr. hafa í för með sér verulegan tekjumissi fyrir ríkissjóð. Við teljum að þurft hefði að skoða það betur í heild sinni og vörum við því að rýra um of tekjur ríkissjóðs á sama tíma og ýmsar helstu efnahagsstofnanir landsins hafa hvatt til aukins sparnaðar, ráðdeildar í ríkisrekstri og niðurgreiðslu skulda. Við teljum að eðlilegra hefði verið að láta ýmsar þær breytingar sem ekki eru mjög knýjandi bíða.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. efh.- og viðskn. en með fyrirvara og vil í örfáum orðum gera grein fyrir honum. Rökstuðningur minn er mjög á sömu lund og fram kom í máli hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Við viljum vekja athygli á tekjumissi ríkissjóðs vegna þessa frv. og reyndar annarra frv. einnig. Safnast þegar saman kemur. Núna liggja fyrir Alþingi mörg frv. sem gera ráð fyrir verulegum samdrætti í tekjum ríkissjóðs og hleypur sá samdráttur á milljörðum. Hér er um að ræða 100 millj. kr. tekjutap hjá ríkissjóði vegna þessara breytinga. Þegar þær eru skoðaðar hver um sig má rökstyðja að þær eigi sumar hverjar og e.t.v. flestar rétt á sér. Ég gerði athugasemd við það við fyrri umræður um þetta mál að ég teldi vafasamt að skattleggja mötuneyti opinberra stofnana og vísaði þar til skóla og heilbrigðisstofnana. Fram kom í umfjöllun efh.- og viðskn. að þetta væri sá háttur sem hafður væri á. Hér væri verið að treysta lagalegan grundvöll á fyrirkomulagi sem væri þegar við lýði. Það munu hafa komið upp einhver álitamál á sjúkrahúsi, á Sauðárkróki held ég það hafi verið, þar sem menn töldu að þeim bæri ekki að greiða virðisaukaskatt en staðreyndin er engu að síður sú að það mun vera gert. Ég hef efasemdir um að þetta sé réttlætanlegt en geri ekki stórar athugasemdir í ljósi þess að þetta hefur verið tíðkað á undanförnum árum. En þetta er ástæðan fyrir því að ég hef sett nafn mitt undir nál. með fyrirvara, efasemdir um að ríkissjóður eigi að ráðast í allar þær skattalækkanir sem verið er að gera en flestar eru þær á þá lund að þær ívilna þeim sem hafa meiri fjárráð í þjóðfélaginu en minna er hugað að hinum sem hafa minni tekjurnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. við frv. um breytingu á lögum um ríkisábyrgðir. Nefndin sendi málið til umsagnar nokkurra aðila og fékk á fund sinn fulltrúa úr fjmrn. Nefndin gerir tillögu um breytingu á frv. sem felst fyrst og fremst í því að öll lán Íbúðalánasjóðs verði undanþegin svokölluðu ábyrgðargjaldi. Ástæðan fyrir því er sú að fyrirhugað er að byggja upp í Íbúðalánasjóði varasjóð vegna þeirra lánaflokka sem verið er að fjalla um og þeir varasjóðir eru hugsaðir til að mæta hugsanlegum útlánatöpum. Með þessari breytingu leggur nefndin til að frv. verði samþykkt. Undir nál. rita allir hv. nefndarmenn án fyrirvara.

Virðulegi forseti. Við þingmenn í minni hluta í efh.- og viðskn. skrifum undir nál. án fyrirvara. Það var reyndar bundið því að sú brtt. sem hér er væri flutt þar sem um er að ræða að í upphaflega frv. var ekki gert ráð fyrir því að ríkisábyrgðir væru vegna tveggja lánaflokka, sem skipta mjög miklu, þ.e. leiguíbúðir og viðbótarlán í svölluðu félagslegu kerfi, heldur ættu þær eingöngu að vera vegna þeirra lánaflokka sem eru nú á ábyrgð Íbúðalánasjóðs en voru áður hluti af húsnæðislánakerfinu. Við teljum og það kom fram í umsögn sem barst frá Íbúðalánasjóði að ef þessir tveir flokkar, þ.e. viðbótarlánin og leiguíbúðirnar, væru ekki teknir með hvað varðar ríkisábyrgðagjaldið þá þýddi það að hækka þyrfti sérstaklega vexti á þeim tveim lánaflokkum sem um ræðir. Afstaða fjmrn. lá fyrir þar sem ekki hafði verið greitt í sérstaka varasjóði vegna þeirra lánaflokka sem talið var af hálfu fjmrn. forsenda þess að ríkisábyrgðagjaldið væri fellt niður. Eftir viðræður við Íbúðalánasjóðinn kom frá þeim yfirlýsing þess efnis að stofnaður yrði sérstakur varasjóður sem lyti að þessum tveimur lánaflokkum til að mæta hugsanlegum útlánatöpum fyrir þá lánaflokka sem höfðu ekki sérstaka varasjóði áður. Sú yfirlýsing barst í upphafi þessa mánaðar og þar segir, með leyfi forseta: ,,Í framhaldi af umsögn Íbúðalánasjóðs um ofangreint efni sem sent var nefndinni með bréfi dags. 24. apríl 2000 vill Íbúðalánasjóður taka fram að ákveðið hefur verið að stofna varasjóð til að mæta hugsanlegum útlánatöpum fyrir þá lánaflokka sem ekki hafa nú þegar sérstakan varasjóð. Í dag er greitt í varasjóð fyrir húsbréfalán og viðbótarlán en það sem þá er eftir eru lántökur vegna leiguíbúða sveitarfélaga og félagasamtaka svo og nokkrir smærri lánaflokkar. Hér er aðeins um lítinn hluta af heildarlántökum Íbúðalánasjóðs að ræða eða sem svarar um 2,5 milljörðum kr. Mál þetta hefur verið rætt í stjórn Íbúðalánasjóðs og verður tekið til lokaafgreiðslu á fundi stjórnar sjóðsins fimmtudaginn 4. maí nk.`` Þetta er sent 2. maí og síðan barst okkur yfirlýsing þess efnis að ákveðið hefði verið að stofna slíkan varasjóð. Því er sú brtt. sem hér er lögð til svohljóðandi: ,,Lán sem áhættugjald skv. 4. gr. hefur verið greitt af, skuldbindingar vegna innstæðna á innlánsreikningum í innlánsstofnunum, skuldbindingar vegna útflutningsábyrgða með ríkisábyrgð, Seðlabanki Íslands, Íbúðalánasjóður og Lánasjóður íslenskra námsmanna eru undanþegin greiðslu ábyrgðargjalds skv. 6. gr.`` --- Og þar falli undir þeir lánaflokkar sem áður hafa verið gerðar athugasemdir við af hálfu Íbúðalánasjóðs. Við teljum að þetta sé mjög mikilvægt til að halda niðri vöxtum, einkanlega á þessum tveimur lánaflokkum hvað varðar viðbótarlánin og leiguíbúðirnar, sérstaklega í ljósi þess að stöðugar og auknar kröfur eru á byggingu leiguíbúða á mjög þröngum markaði og þetta getur skipt máli þar, ekki einungis vaxtahækkunin heldur getur líka orðið hvatning til að fleiri leiguíbúðir verði byggðar.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það væri jákvætt að taka ekki ríkisábyrgðargjald af lánum, félagslegum lánum. Nú er það spurning mín til hv. þm.: Þegar maður fær slíkt lán og greiðir ekki ríkisábyrgðargjald þá er það styrkur til hans, það eru bætur af hálfu ríkisvaldsins. Hvar eru slíkar bætur færðar í velferðarkerfinu? Hvar koma þær fram sem bætur til viðkomandi manns og hvar koma þær fram hjá ríkissjóði sem framlög ríkisins inn í velferðakerfið?

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er eðlilegt að greiðslur eða niðurgreiðslur, eins og hér er lagt til, komi fram í bókhaldi, að farið sé að lögum um bókhald og endurskoðun.

Herra forseti. Ríkisábyrgðargjald sem er aldrei greitt er hvergi fært, hvorki hjá þeim sem tekur á móti né hjá þeim sem hefði átt að fá, þ.e. ríkissjóði. Hér er því verið að dulbúa bætur, fela þær, þær koma ekki fram og það sést ekki hvernig kerfið er uppbyggt, það er ekki gagnsætt. Ég tel þetta mjög neikvætt einmitt vegna þess að við erum að reyna að stefna að því að gera kerfið auðsýnilegt og gagnsætt.

Virðulegi forseti. Ýmislegt hefur áunnist í þeim efnum á undanförnum árum að gera kerfið auðsætt og gagnsætt. En það er sjálfsagt og fjmrn. hlýtur að skoða að færa þetta sem framlög til viðkomandi sjóða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 1251 við frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, sem sjútvn. flytur. Þar segir: ,,Við 3. gr. Í stað dagsetningarinnar ,,15. maí 2000`` í 2. og 3. málsl. efnismálsgreinar b-liðar komi: 15. júní 2000.`` Eins og fram kemur er eingöngu verið að breyta dagsetningum til þess að gera mönnum kleift sem eru í þeirri stöðu að sækja um til að fá svokallað krókaaflamark. Eins og ég gerði mjög ítarlega grein fyrir á sínum tíma þegar ég mælti fyrir brtt. hv. meiri hluta sjútvn. var ákveðið í nefndinni og lagt til við Alþingi að opna þann möguleika fyrir þá aðila sem tekið höfðu á sig fjárhagslegar skuldbindingar og tekið ákvarðanir á grundvelli gildandi laga, að hafa heimild til að þeir gætu farið inn í svokallað krókaaflamark sem felur það í sér að þeir mega eingöngu fiska upp að tilteknu marki í þeim tegundum sem þar frá greinir en eru hins vegar ekki háðir því að kaupa úreldingu. Gert er ráð fyrir því í þessari brtt. að möguleikinn til að fara inn í þetta sé framlengdur frá 15. maí til 15. júní. Í ljósi þess að málið hefur tekið þetta langan tíma í meðförum eins og eðlilegt er af mörgum ástæðum þykir eðlilegt að hafa þennan rétt aðeins rýmri í tíma tekið.

Hæstv. forseti. Sú brtt. sem var áðan gerð grein fyrir á sér eðlilegar skýringar. Við 2. umr. málsins var gerð grein fyrir afstöðu okkar til málsins og hún er í sjálfu sér óbreytt en við umræðuna núna er eftir að taka afstöðu til brtt. sem liggja fyrir, annars vegar þeirrar tillögu sem hv. formaður sjútvn. gerði áðan grein fyrir og hins vegar þremur tillögum frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Árna Steinari Jóhannssyni. Ég vil gera grein fyrir afstöðu Samfylkingarinnar til þessara tillagna. Ég ætla að byrja á brtt. á þskj. 1067 sem fjallar um úthlutun aflamarks til skipa sem hafa farið illa út úr þeirri úthlutun á undanförnum árum. Ég hef vissulega samúð með þeim sjónarmiðum sem liggja á bak við þessa tillögu. Þetta er hins vegar aðferð sem mér gest ekki vel að, handstýring þar sem bátar eru valdir á tiltekinn hátt og fá þá viðbót en aðrir ekki. Við höfum lagt fram tillögur okkar í þessu máli. Þær byggjast á að koma á almennum reglum við úthlutun aflaheimilda. Sú tillaga hefur ekki komið til afgreiðslu og reyndar ekki til umræðu í þinginu nema í tengslum við önnur mál. Ég er afar óánægður með að ekki skuli hafa tekist að fá tíma fyrir umræðu um það mál okkar þó að það hafi komið seint fram. Mér sýndist á tímabili að við fengjum málið rætt í síðustu viku. Ég hef verið tilbúinn að taka þá umræðu en niðurstaða þingflokksins var að betra yrði að ræða um hana síðar. Mér sýnist þó að ekki sé séð fyrir endann á því og er afar óánægður með að mál okkar komist ekki til umræðu. Tillaga hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og Árna Steinars Jóhannssonar, um að bæta við úthlutun til þeirra sem hafa farið illa út úr aflamarksúthlutun undanfarandi ára, gerir ráð fyrir aðferð sem mér finnst ekki eiga að nota í þessu tilviki. Okkar tillögur hvað þetta varðar fjalla um að trappa niður, skerða úthlutanir samkvæmt þeim reglum sem gilt hafa á undanförnum árum og í staðinn verði úthlutað með almennum hætti. Þess vegna munum við ekki greiða atkvæði með þessari tillögu. Þá kem ég að annarri tillögu, á þskj. 1068, þar sem lagt er til að úthlutun aflahlutdeildar til einstakra fiskiskipa á steinbíti og ufsa falli niður. Þannig er að ég hef einnig töluverða samúð með sjónarmiðunum á bak við þessar hugmyndir, einfaldlega vegna þess að það hefur verið mjög reikult hvernig staðið hefur verið að málum. Steinbíturinn hefur stundum verið inni í aflamarki og stundum ekki. Það liggur ekki beint við að álykta að tillögur um að hafa viðkomandi fisktegundir inni í þessum kvóta séu vel undirbyggðar vísindalega. Þess vegna tel ég að full ástæða sé til að fara yfir það vel og vandlega hvort tillögur fiskifræðinga í þessu efni séu nógu góðar þó Alþingi hafi látið sér líka að fara eftir þeim á undanförnum árum. Hins vegar hefur það verið ráðandi stefna og samstaða um hana á Alþingi, líka hjá þeim sem hafa verið á móti kvótakerfinu, að láta tillögur fiskifræðinga ráða hve mikið er veitt úr stofnunum. Af þeim ástæðum tel ég að fara þurfi almennt yfir þetta mál og ég og aðrir í Samfylkingunni munu því líka sitja hjá við afgreiðslu á þessari tillögu. Þá kem ég að brtt. á þskj. 1069. Þar er lagt til að gerð verði breyting á reglum um dagabáta, að þeir geti róið tvisvar út á sama degi. Ég tel reyndar að fyrirkomulagið sem Alþingi samþykkti um dagabátana sé enn ein vitleysan af sama tagi. Þar er ákveðnum bátum úthlutað réttindum með aðferð sem ber í sér vanda og gengur ekki upp. Miðað við þau veiðiréttindi sem þessir bátar hafa núna er gert ráð fyrir að þeir megi róa ákveðið marga daga en því fylgir svo lítill aflaréttur að allir sjá að þetta kerfi hrynur. Þessir bátar fá úthlutað örfáum dögum til að veiða þannig að sú hugmynd sem þarna er á ferðinni getur ekki gengið upp. Í tillögu okkar, sem ekki hefur verið tekin til umræðu enn þá, er gert ráð fyrr því að bakka út úr þessu kerfi á fimm árum vegna þess hve gallað það er. Þessir bátar fylgdu þar með almennum reglum um úthlutun veiðiréttinda. Þess vegna munum við einnig sitja hjá við afgreiðslu þessarar tillögu. Ég vil bara endurtaka varðandi þetta frv. að ekki er upp á það bjóðandi af hendi hv. Alþingis að það eigi að framlengja lögum sem Hæstiréttur hefur í tvígang fellt dóma um og staðfesti í síðari dómnum í vetur að væru brot á stjórnaskránni. Alþingi ætti ekki að láta viðgangast að slík lög séu í gildi árum saman. Það stefnir í að lögin muni gilda hátt á fjórða ár eftir að Hæstiréttur hefur kveðið upp úrskurð af þessu tagi og eftir að Alþingi hefur brugðist við í kjölfar dómsins. Ég spyr einfaldlega: Líta menn virkilega svo á að þegar niðurstaða Hæstaréttar er að í vissu máli sé brotið gegn stjórnarskránni þá hafi menn árum saman svigrúm til að koma til móts við slíkan dóm? Það er alla vega ákaflega athyglisvert og lýsir ekki mikilli virðingu fyrir stjórnarskrá lýðveldisins ef menn líta þannig á og hafa ekki leitað leiða til að taka á þessu máli með öðrum hætti. Ég segi eins og er: Ég undrast að svo mikill meiri hluti og virðist vera á Alþingi sé fyrir því að þetta sé bara allt í góðu lagi. Ég held að menn hljóti að velta því fyrir sér hvort þannig yrði litið á önnur mál sem dæmd eru af Hæstarétti sem brot á stjórnarskránni, að það sé í góðu lagi að taka sér þrjú, fjögur ár til að koma til móts við þá niðurstöðu. Ég vil svo minna á þá gagnrýni sem fram kom við síðustu umræðu um þetta mál varðandi brtt. frá hv. þm. meiri hlutans við frv. eins og það lá fyrir. Þar var opnað fyrir að hægt væri að stækka þá báta upp úr öllu valdi sem fluttir yrðu úr þessu kerfi, þ.e. þeir aðilar sem flyttu veiðirétt úr þessu kerfi gætu komið sér upp bátum, eins stórum og þeir kysu. Það hefði í för með sér þann möguleika að flytja aflaréttindin frá þessum smábátahópi og það gæti orðið býsna afgerandi ef einhverjir teldu sér hag í því. Ég vara við því og tel fulla ástæðu til að hafa áfram í gildi reglur sem gera mögulegt að öðruvísi reglur gildi um smábáta en aðra hluta flotans. Sá möguleiki gæti horfið með því fyrirkomulagi sem þarna yrði leyft. Það gæti komið í veg fyrir að hægt væri að setja öðruvísi reglur um smábáta. Ég endurtek hins vegar að ég tel ekki að þar eigi 6 tonna stærðin endilega að ráða. Ég held að menn eigi að ræða í fullri alvöru hvar sú lína eigi að liggja, við 7, 8, 9 eða 10 tonn. Ég tel að það hljóti þá að skipta máli til hvers þessir bátar eru notaðir. Þess vegna býst ég ekki við að menn muni fara upp fyrir 10 tonn hvað þetta varðar, þar kemur að því að farið er að nota bátana í önnur verkefni en litlu bátana. Samkvæmt því mælingakerfi sem nú er notað eru bátar upp undir 9--10 tonnum orðnir það stórir að þeir geta þess vegna verið á dragnót og öðrum slíkum veiðum. Ég teldi því eðlilegt að láta þau stærðarmörk ráða því hvort bátar yrðu í smábátaflokki eða ekki, að miðað yrði við þessar hefðubundnu veiðar smábáta. Mér finnst menn ekki hafa staðið vel að þessum málum. Mér finnst gæta ósamræmis í þessum tillögum. Mér er kunnugt um að þannig var litið á í sjútvn. að ekki væri mögulegt að stækka bátana eins og lögin lágu fyrir. Þegar í ljós kom að skilningur ráðuneytisins var að hægt væri að stækka þá og ráðuneytið lagði til að þessi breyting yrði gerð á lögunum, að gengið yrði frá því að ekki væri hægt að stækka bátana upp fyrir 6 tonn, þá snýst sjútvn. við í málinu og leggur til sérstaka breytingu á þessari tillögu svo hægt yrði að gera það sem hún taldi áður ekki hægt eins og lögin lágu fyrir. Mér finnst þetta svolítið sérkennilegt og finn ekki á því aðra skýringu en þá að á bak við búi einhver hugmynd um að tilteknir aðilar eða hópur fái möguleika til að nýta sér breytinguna. Ég hef áhyggjur af því að þarna sé opnaður farvegur fyrir það að sprengja smábátakerfið í loft upp og koma í veg fyrir að hægt verði að breyta reglum um það í framtíðinni. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta mál eða ræða um önnur mál í tengslum við það í þetta skipti nema tilefni gefist til og læt því lokið máli mínu, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég vil bara lýsa því yfir að mér finnst leitt að heyra frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að þingflokkur Samfylkingarinnar geti ekki tekið undir neina af þeim brtt. sem við höfum lagt fram. Tillögur okkar taka vissulega mið af því kerfi sem er í gildi og eru eingöngu ætlaðar til að þeir sem við eiga að búa --- menn þurfa náttúrlega að búa við þau lög sem héðan hafa komið meðan þeim er ekki breytt --- geti lifað af þann endurskoðunartíma sem liggur fyrir að meiri hluti þingmanna á Alþingi ætlar að taka sér, þ.e. endurskoðunartíma í 1--2 ár. Þess vegna voru þessar tillögur fluttar til að reyna að gera það að verkum að stór hópur manna sem reynt hefur að lifa við leiguliðakerfið sem þeim hefur verið boðið upp á næði að lifa af þennan breytingatíma. Burt séð frá því hvort við höfum aðrar skoðanir á því hvernig framtíðin muni líta út að þessu leyti þá held ég að þetta hefði verið eðlilegt. Varðandi það sem sagt var um þær tegundir sem við leggjum til að fari út úr kvótakerfinu þá er það einfaldlega þannig að fiskifræðingar leggja til hámarksafla en það er ráðherra sem ákveður hvað fellur undir kvótann. Það var ráðherra sem ákvað að taka steinbítinn inn á sínum tíma og reyndar fleiri fisktegundir sem hafa lent inn í kvótakerfinu á undanförnum missirum.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það svolítið misvísandi skilaboð hjá mönnum ef menn þurfa að greiða atkvæði með tillögum sem eru allt öðruvísi en tillögur sem þeir hafa lagt fram sjálfir. Mér finnst óþægilegt að greiða atkvæði með tillögum um að gera hlutina allt öðruvísi, svo að ég taki sem dæmi þá tillögu að úthluta bátum veiðiheimildum á allt annan hátt þegar fyrir liggja tillögur frá okkur um annað kerfi og aðrar aðferðir við að koma þessum verðmætum og réttindum í hendur þeirra sem þurfa að nota þau. Þess vegna er þetta niðurstaðan. Við vitum að það liggur fyrir að það er vilji meiri hlutans að ekkert verði gert í þessum málum í vetur. Við vitum líka að það er ekki vilji meiri hlutans að samþykkja þær tillögur sem hér liggja fyrir, brtt. frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Árna Steinari Jóhannssyni. Það mun því ekki breyta miklu hvort Samfylkingin situr hjá við afgreiðslu þessara tillagna. Það er einungis gert til samræmis við þau mál og þær tillögur sem við höfum lagt fyrir hv. Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar þegar hann lýsir vonbrigðum sínum með að Samfylkingin skuli ekki geta stutt brtt. okkar. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að fram hafa komið tillögur frá Samfylkingunni. En þær komu fram mjög seint og eru kannski þess vegna síður til umfjöllunar. Við gerum okkur líka grein fyrir því að ágreiningur er um stefnuna í sjávarútvegsmálum í það heila tekið. Ég vil þá spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson, talsmann Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, hvort búast megi við því t.d. varðandi störf endurskoðunarnefndarinnar að stefna Samfylkingarinnar verði þannig að annaðhvort séu það þeirra tillögur eða ekkert. Þannig virðast menn ætla að vinna málin. En ég er sannfærður um að þannig eigi það ekki að ganga fyrir sig. Ef til vill verða brtt. frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og mér felldar. En það er viðleitni til þess að spila með sterkum stjórnarmeirihluta þó að allir geri sér grein fyrir því að báðir flokkarnir, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn, hafa ákveðna stefnu í sjávarútvegsmálum. Þess vegna er spurningin fyrst og fremst sú til hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hvort menn megi búast við því að þetta verði uppleggið í samstarfi og samvinnu um að finna nýjan flöt á fiskveiðistjórnarkerfinu.

Hæstv. forseti. Allir flokkar hljóta að þurfa að svara því hvernig þeir telja að best sé að gera þessa hluti þegar kemur að því samningaborði sem vonandi verður til. Við höfum ekki séð að það sé til í öllum málum á hv. Alþingi. En við skulum segja að vonandi verði til. Þá kemur auðvitað í ljós hve fast menn halda á grundvallaratriðunum sem þeir hafa lagt undir þá stefnumörkun sem þeir hafa komið sér upp í málunum. Ég get sagt bara eitt um þetta. Við teljum að margt sé til umræðu hvað varðar stjórn fiskveiða. En það er bara eitt sem getur ekki verið til umræðu og það er að halda áfram að mismuna þeim sem sækja sjó á Íslandi. Samfylkingin hefur a.m.k. mótað þá stefnu að það hljóti að verða að víkja við þessa endurskoðun. Menn hljóta að leita eftir leiðum sem tryggja jafnræði og jafnrétti hvað varðar nýtingu á þessari auðlind. Annað er svo sem allt til umræðu frá hendi Samfylkingarinnar hvað þessi málefni varðar.

Virðulegi forseti. Ég efast ekkert um að öll þau stjórnmálaöfl sem eiga fulltrúa í þinginu muni halda fast við sína stefnu í sjávarútvegsmálum við samningaborðið. En ég vil spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson hvort hann telji ekki, miðað við stöðuna og miðað við það að búið er að setja niður nefnd sem á að gera tillögur um endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu, að nauðsynlegt hafi verið að vinna tíma þar sem við gerum okkur grein fyrir því að nefndin skilar engum tillögum fyrr en í fyrsta lagi næsta vetur eða næsta haust. Tillöguflutningur okkar, eins og margoft hefur komið fram, byggir náttúrlega fyrst og fremst á því að við gerum okkur grein fyrir nauðsyn þess að framlengja kerfið þannig að við höfum svigrúm til þess að vinna okkur tíma til þess að vinna að þessum tillöguflutningi. Ég vil enn árétta að það er sjálfsagt ekkert vafamál og ég tel mig fullvissan um það að allir muni halda fram sínum tillögum til breytinga. En mér er jafnljóst að engar brtt. verða settar fram úr þessari nefnd nema menn finni málamiðlunarniðurstöðu. Það er klárt í mínum huga.

Hæstv. forseti. Ég er því miður ekki sama sinnis og hv. þm. Ég tel mig ekki hafa neina vissu fyrir því að þær tillögur sem komi frá þessum nefndum verði samkomulagsniðurstaða. Vonandi verða þær það. Það segi ég sannarlega. En ég sé ekki ástæðu til þess fyrir fram að vera viss um það. Hvort ekki hafi verið ástæða til þess að vinna tíma til þess að vinna að þessum að málum. Það má vel vera að það þurfi einfaldlega vegna þess að þeir sem stjórna í þessu landi ætla sér að hafa þennan langa tíma til að taka á málinu. En það sem ég hef verið að gagnrýna er að ég tel að þær aðferðir sem hér eru notaðar séu ekki boðlegar Alþingi. Menn hefðu átt og borið skylda til að velja leiðir sem uppfylltu þá niðurstöðu Hæstaréttar og síðan Alþingis að það hefði verið brot á stjórnarskránni að gefa út þessi veiðileyfi og þá áttu menn sér ekki undankomu auðið. Menn áttu auðvitað að ganga til móts við þessa niðurstöðu og breyta úthlutunarreglum fyrir þessa báta þannig að allir fengju þarna veiðileyfi. Hvað annað? En að ætla sér að halda áfram að brjóta stjórnarskrána árum saman eftir að dómur Hæstaréttar liggur fyrir er auðvitað fráleitt og Alþingi bókstaflega til hreinnar skammar að gera það.

Herra forseti. Stórfyrirtækin Securitas og Íslenskir aðalverktakar hafa sem kunnugt er ákveðið að hasla sér völl innan heilbrigðisþjónustunnar og hyggjast reisa og reka elliheimili en það er mat margra að af þessu megi hafa góðan arð, þ.e. ef samningamenn hins opinbera eru skilningsríkir og jákvæðir gagnvart þeirri grundvallarbreytingu að hætta að líta á velferðarkerfið fyrst og fremst sem þjónustuaðila heldur sem hverja aðra atvinnustarfsemi þar sem arðsemiskröfur ráði för. Securitas og Íslenskir aðalverktakar koma nú fram á sviðið í nýju hlutverki og undir nýju heiti. Fyrirtækið, sem heitir Öldungur hf., hefur nú gert samning við ríkisstjórnina um að reisa elliheimili fyrir 92 vistmenn að Sóltúni 2 í Reykjavík. Fyrir þetta fær fyrirtækið 11,8 milljarða og gildir samningurinn í aldarfjórðung. Eftir þann tíma mun Öldungur hf. eiga stofnunina. Ég læt hér liggja á milli hluta hversu óhagkvæmt þetta er fyrir skattborgarann og notandann sem á yfir höfði sér þá hótun ríkisstjórnarinnar að þjónustugjöld verði aukin í tengslum við þessa einkaframkvæmd ofan á tilkostnað skattborgarans. Ég ætla ekki heldur að ræða á þessu stigi hagsmuni starfsfólksins sem ég tel vera verr borgið í þessu nýja fyrirkomulagi þrátt fyrir yfirlýsingar talsmanns Securitas um hið gagnstæða heldur ætla ég fyrst og fremst að einbeita mér að því að fá svör og upplýsingar frá hendi hæstv. heilbrrh. um þennan makalausa samning. Í fyrsta lagi. Hver er tilgangurinn með því að bjóða út hjúkrunarheimili fyrir aldraða í einkaframkvæmd? Í öðru lagi. Ef tilgangurinn er sá að ná sem hagkvæmustum samningum fyrir ríkið hvernig stendur þá á því að Hrafnistu var ekki gert kleift að bjóða í heimilið og samnýta ýmsa stoðþjónustu sem er fyrir hendi hjá DAS eins og t.d. eldhús, sjúkraþjálfun, þvottahús og yfirstjórn, en slíkt hlýtur að vera hagkvæmt fyrir alla aðila eins og stjórnvöld gerðu reyndar gagnvart Sunnuhlíðarsamtökunum við fjölgun hjúkrunarrýma þar? Í þriðja lagi. Hvernig útskýrir hæstv. heilbrrh. þann mikla mismun sem er á daggjöldum til Sóltúns annars vegar og til annarra daggjaldastofnana hins vegar? Samkvæmt auglýsingu um daggjöld sjúkrastofnana sem ekki eru á föstum daggjöldum er rekstrardaggjald fyrir fyrsta flokk hjúkrunarþyngdar samkvæmt RAI meira en 1,05, 10.250 kr., en í samningnum við Öldung hf. er gengið út frá að þetta gjald sé 11.880 kr. Auk þess fær Öldungur hf. daggjald vegna húsnæðis 2.420 kr. á legudag en aðrar stofnanir fá ekkert vegna húsnæðis. Samtals fær því Öldungur hf. 14.330 kr. fyrir hvern vistmann á dag. Miðað við 92 vistmenn gerir það rúmar 1,3 millj. kr. á dag eða tæpar 40 millj. kr. á mánuði. Í fjórða lagi. Í samningnum við Öldung hf. er gert ráð fyrir að stöðugildi við hjúkrun séu 73,2. Þar af eru stöðugildi hjúkrunarfræðinga 15,8 og sjúkraliða 52. Nú hefur gengið mjög erfiðlega að manna heilbrigðisstofnanir með hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum. Hvernig hyggst heilbrrn. framfylgja því að Öldungur hf. standi við þetta atriði samningsins og til hvaða aðgerða verður gripið ef ekki tekst að uppfylla þetta atriði? Í fimmta lagi. Hver hefur verið verkaskipting á milli heilbrrh. og fjmrh. við gerð samningsins við Öldung hf.?

Virðulegi forseti. Í 1. maí ræðu hélt málshefjandi því fram að samningurinn um Sóltúnsheimilið væri dæmi um pólitíska spillingu og fullyrti að á vegum ríkisstjórnarinnar væru starfandi ráðgjafar til að gæta þess að gróðaliðið næði sínu fram, eins og hv. 13. þm. Reykv. orðaði það svo smekklega á 1. maí. Ég bið hv. 13. þm. Reykv. að finna orðum sínum stað. Virðulegi forseti. Fæst hjúkrunar- og dvalarheimili eru ríkisrekin á Íslandi. Þau eru annaðhvort rekin af sveitarfélögum en þó einkum sjálfseignarstofnunum í eigu félagasamtaka. Þetta eru sjálfseignarstofnanir sem eiga sér langa og merkilega sögu og hafa skilað heiðarlegu og góðu verki í íslensku samfélagi. En hver er munurinn á Öldungi hf., sem sjá mun um Sóltúnsheimilið, og Hrafnistu og Grund? Munurinn er sá að Öldungur hf. er einkafyrirtæki en hin sjálfseignarstofnanir. Fyrir fram er engin ástæða til að ætla að fyrirtækið skili ekki eins góðri þjónustu. Það er fullyrt opinberlega, m.a. af hálfu hv. 8. þm. Reykv., að gert hafi verið sérstaklega vel við Öldung hf. í daggjöldum og sama málflutningi heldur hv. málshefjandi uppi með 2. spurningu sinni sem hér liggur fyrir. Virðulegi forseti. Daggjöld á hjúkrunar- og dvalarheimilum eru frá áramótum ákvörðuð á grundvelli RAI-mats sem er alþjóðlegur mælikvarði á hjúkrunarþyngd sjúklinga. Þau eru í sjö flokkum sem eru og verða verðlagðir með mismunandi hætti allt eftir þörf vistmanna fyrir þjónustu og aðhlynningu. Þannig eru daggjöldin ekki lengur ákvörðuð á grundvelli tilfinninga fyrir hjúkrunarþyngd sjúklinga, hér er beitt samræmdu hlutlægu mati á öllum stofnunum, hjá Grund, DAS og nú síðast hjá Öldungi hf. Það eru stofnanirnar sjálfar sem meta sjúklingana á grundvelli þessa mats undir eftirliti RAI-matsnefndar sem starfar á vegum ráðuneytisins. Ef forsvarsmenn stofnana koma núna og telja sig vera með þyngri sjúklinga en RAI-matið segir til um og að þeir séu þess vegna með of lág daggjöld, þá er eitthvað að matinu sem þeir gera eða þá að þörf vistmanna fyrir þjónustu hefur breyst og aukist. Vera kann að breyta þurfi daggjöldum á grundvelli RAI-matsins hjá einhverjum stofnunum en þau geta bæði lækkað og hækkað. Sú hækkun eða lækkun verður ekki gerð á grundvelli samningsins um Sóltúnsheimilið heldur á grundvelli RAI-matsins. Virðulegi forseti. Tilgangurinn með Sóltúnssamningnum er að mæta brýnni þörf fyrir mjög veika aldraða einstaklinga á Reykjavíkursvæðinu sem nú liggja inni á sjúkrahúsum þar sem kostnaður á rúm er langtum hærri en verður á Sóltúnsheimilinu. Rekstrarkostnaður á legudag er um 20 þús. kr. á bráðadeild en hann er um 16.500 á öldrunarlækningadeild og verður um 12 þús. kr. í Sóltúni. Með einkaframkvæmd teljum við okkur því hafa náð góðum samningum á grundvelli strangra faglegra skilyrða. Í öðru lagi er það rangt að Hrafnistu hafi verið meinað að bjóða í framkvæmdina. Forval var auglýst á Evrópska efnahagssvæðinu og mér þykir það sjálfri miður að sjálfseignarstofnanir sem þekktar eru fyrir góðan rekstur og þjónustu skyldu ekki hafa boðið í framkvæmdina. Sem svar við fjórðu og fimmtu spurningu vil ég segja þetta: Heilbrrn. mun sjá til þess að faglega verði staðið við samningana af hálfu Öldungs hf. Samningsgerðin var á forræði heilbr.- og trmrn. en fjmrn. kom að gerð samningsins svo sem venja er þegar um fjárskuldbindingar er að ræða. Virðulegi forseti. Ég kem nánar inn á daggjöld í seinni ræðu minni.

Hæstv. forseti. Á sl. ári hélt Íslandsbanki ráðstefnu um einkaframkvæmd og var þangað boðið merkum talsmönnum slíks fyrirkomulags erlendis frá. Þarna mætti ég og auk þess voru þarna tveir ráðherrar sitjandi ríkisstjórnar, enda mikill áhugi í þeim herbúðum á einkavæðingu hvers konar svo sem alþekkt er. Sérstaka athygli mína vakti að þarna kom fram í fyrirlestrum hinna erlendu gesta að þeir mæltu ákaft með einkaframkvæmd þegar um væri að ræða verklegar framkvæmdir en drógu hins vegar mjög úr þegar um væri að ræða rekstur, enda væru þeir sem við stjórnvölinn sætu í slíkum fyrirtækjum sem tækju að sér einkaframkvæmd sérfræðingar í framkvæmdum en ekki rekstri. En hæstv. ríkisstjórn er kaþólskari en páfinn í þessum efnum. Nú er búið að semja um rekstur hjúkrunarheimilis við Íslenska aðalverktaka og fyrirtækið Securitas og opnast nú skyndilega allar gullkistur ríkisstjórnarinnar, þær sem hún hefur setið á og skammtað úr fjármagn til slíkra stofnana. Svo naumt hefur verið skammtað að virðulegum líknarfélögum sem hafa rekið stofnanir hér um árabil af mikilli fyrirhyggju og útsjónarsemi liggur við gjaldþroti því að alls ekki hefur verið léð máls á að hækka við þær daggjöld á undanförnum árum. Nú er Elliheimilið Grund búið að vísa daggjaldamálum sínum í Hæstarétt til að reyna að forða því að stofnunin verði tekin í gjaldþrot því tugmilljóna króna tap hefur verið á rekstrinum undanfarin ár. Nú spyr ég, hæstv. forseti: Hversu langt ætlar ríkisstjórnin að ganga til að geta leyft verktakafyrirtækjum að spreyta sig á rekstri hjúkrunarheimila fyrir gamalt fólk með því yfirlýsta markmiði að græða á því peninga?

Virðulegi forseti. Sterk hefð er fyrir því að einkaaðilar eða sjálfseignarstofnanir reki öldrunarþjónustu hér á landi. Það er stefna þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að auka fjölbreytni í rekstri heilbrigðisstofnana og í auknum mæli að færa ábyrgð á rekstri einstakra þátta heilbrigðisþjónustunnar til einkaaðila eða annarra aðila samkvæmt sérstökum samningum. Þessi stefna er skýr en það þarf að framfylgja henni í auknari mæli hér eftir en hingað til. Hér er til umræðu samningur sem fjmrh. og heilbrrh. hafa nýlega undirritað við einkaaðila um byggingu og rekstur hjúkrunarheimilis fyrir aldraða við Sóltún. Það hefur m.a. verið gagnrýnt að kostnaður sem ætlaður er til reksturs heimilisins sé hærri en við aðrar stofnanir fyrir aldraða. Í þessu sambandi verður að hafa eftirfarandi í huga: Nýtt hjúkrunarheimili mun einkum þjóna öldruðum einstaklingum sem þarfnast mikillar hjúkrunar og sem að öðrum kosti væru vistaðir á sjúkrahúsum. Í því felst að auknar kröfur eru gerðar til fjölda starfsmanna og aðbúnað á heimilinu. Daggjöld á hinu nýja heimili eru um 14.300 á dag en kostnaður við vistun sama einstaklings á sjúkrahúsi er á bilinu 20--30 þús. á dag ef viðkomandi liggur á öldrunardeild en mun meiri ef hann liggur á venjulegri sjúkradeild. Í þessu felst töluverður sparnaður í rekstri heilbrigðisþjónustu því fjölmargir aldraðir einstaklingar liggja nú á sjúkrahúsum sem ættu í raun réttri að vera á hjúkrunarheimili. Til grundvallar mati á kostnaði við rekstur þessa heimilis var lögð umfangsmikil þarfagreining þar sem allir þættir í uppbyggingu og starfsemi heimilisins voru skoðaðir. Þetta eru fyrirmyndarvinnubrögð og því vænti ég að staðlar sem settir voru þar um gæði þjónustu, aðbúnað og mönnun verði hafðir til hliðsjónar í öldrunarþjónustu í framtíðinni. Ákvörðun um daggjöld til heimilisins setur einnig viðmið um kostnað við umönnun þyngstu skjólstæðinga öldrunarþjónustunnar. Það ætti að skapa grundvöll fyrir hugsanlega endurskoðun á kostnaði við rekstur annarra heimila þar sem samsetning íbúa með tilliti til þjónustuþarfar er önnur.

Herra forseti. Við ákvörðun um byggingu og rekstur nýs hjúkrunarheimilis í Reykjavík var framfylgt stefnu stjórnvalda á áætlun um einkavæðingu. Nú hefur útboðið farið fram og ljóst er að enn fleiri spurningum en fram komu í fyrirspurnatíma hér á Alþingi þann 23. febrúar sl. er ósvarað. Það er mikilvægt að hæstv. heilbrrh. geri Alþingi grein fyrir því hvernig þetta einkavæðingarmál hins nýja hjúkrunarheimilis Sóltúns hefur þróast. Það mun hæstv. heilbrrh. ekki geta gert með fullnægjandi hætti í stuttu svari svo best væri að fá skýrslu um málið, þ.e. hvernig á og á hvaða forsendum útboðslýsingar Sóltúns mótuðust. Hvaða kröfur voru gerðar um þjónustu miðað við önnur hjúkrunarheimili? Því spyr ég hæstv. heilbrrh. hvort fækka eigi hjúkrunarrýmum fyrir aldraða þar sem greinilega á að taka úr sameiginlegum sjóði miklu hærri rekstrargjöld til einkavæddra hjúkrunarheimila en til annarra eða hvort stórhækka eigi framlög til þessa reksturs. Valið stendur á milli þessara tveggja kosta því að jafnræðisreglan hlýtur að gilda hvað varðar rekstrargrunn hjúkrunarheimila í landinu. Fram hefur komið að framlag til reksturs hjúkrunarheimilisins Sóltúns í Reykjavík verði hærra en til annarra hjúkrunarheimila og skýrt með því að hjúkrunarþyngdin verði meiri en á öðrum heimilum. Einnig hefur heyrst að reka eigi Sóltún sem hátæknihjúkrunarheimili og rétt væri að fá svör við því hvort það skilyrði hafi komið fram við útboðslýsingu og í samningi við Öldung hf. hvað felst í þeirri skilgreiningu. Herra forseti. Það verður að vera alveg ljóst hver munurinn verður á þjónustu hins einkarekna hjúkrunarheimilis Sóltúns og annarra hjúkrunarheimila með tilliti til hins mikla verðmunar á daggjöldum á milli heimila. Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þróun þessara mála í framtíðinni, þ.e. ef umönnun sjúkra/aldraðra á að byggjast á atvinnusjónarmiðum fjárfesta. En ég fagna því að byggð skuli vera fleiri hjúkrunarheimili.

Herra forseti. Í þessari umræðu þarf að svara tveimur meginspurningum. Annars vegar: Er verið að marka grundvallarbreytingu á rekstri heilbrigðiskerfisins á Íslandi? Svarið við því er nei. Einkaaðilar reka í dag fjölmörg hjúkrunar- og vistheimili og ýmsar heilbrigðisstofnanir við hlið ríkisrekinna heilbrigðisstofnana. Enginn getur með góðu móti haldið því fram að stofnanir á borð við Grund, Hrafnistu og heilsustofnun Náttúrulækningafélagsins í Hveragerði séu illa reknar eða hafi mistekist, heldur þvert á móti. Í öðru lagi hljótum við að þurfa að svara þeirri spurningu hvort hér sé verið að draga úr þjónustu við sjúka aldraða. Svar við þeirri spurningu er líka nei. Þvert á móti er verið að gera samning sem kveður á um betri búnað, meiri umönnun og rýmra húsnæði á sjúkling en þekkist í kerfinu í dag. Hér er verið að stíga merkilegt skref fram á við hvað varðar umönnun sjúkra aldraðra. Hugsanlega mætti gagnrýna harða kröfu hæstv. heilbrrh. um jafnvel of hátt þjónustustig. Í kjölfarið er ekki ósennilegt að sambærilegar stofnanir vilji ná sama þjónustustigi. En, herra forseti, einhvern tíma hefðu slíkt þótt jákvæð tíðindi. Varla er hægt að mæla gegn því að nú skuli stigið enn eitt skref til að hlúa vel að öldruðum sjúkum í íslensku samfélagi. Það er kjarni málsins en það kostar auðvitað sitt.

Virðuleg forseti. Hæstv. heilbrrh. spurði einmitt réttu spurninganna. Hún spurði: Hver er munurinn á Öldungi hf., hlutafélagi og mannúðar- og sjálfseignarstofnunum annars vegar og ríkinu og sveitarfélögum? Hver er munurinn á hlutafélagi sem hefur það markmið að hagnast og hins vegar mannúðarstofnunum og hinu opinbera? Grundvallarmunurinn er vitaskuld sá að fyrirtækið Öldungur hf. ætlar að hagnast á fjárfestingu sinni á meðan hin reka heimili sín á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Á þessu er grundvallarmunur og ég held að svar hæstv. heilbrrh. við þessari spurningu hafi einmitt verið kolrangt. Í raun og veru er það þannig, virðulegi forseti, að sú hugmyndafræði sem verið er að bera á borð minnir um margt á niðurboð á niðursetningum fyrri ára, þ.e. þeir sem lægst bjóða til að sjá um fólkið fái að þjónusta það. Það er í raun og veru sú hugmyndafræði sem er að baki og mér finnst það alls ekki við hæfi í umræðunni að þessum hugmyndum sem hér er verið að ræða sé jafnað við hugmyndir eða rekstur sem hefur byggt á hugmyndum verkalýðshreyfingarinnar, sjómannasamtaka og annarra slíkra sem hafa að meginstofni til stofnað til þess reksturs sem vitnað hefur til á Grund, DAS og víðar. Virðulegi forseti. Hér er um grundvallarbreytingu að ræða hvað varðar hugmyndafræði að baki því að þjónusta aldraða á ævikvöldinu. Maður skyldi, virðulegi forseti, kannski ætla að það væri þá eitthvað á bak við þetta, hugsanlega einhver fjármálasnilld eða eitthvað þess háttar en það er ekki. Það er ekki, virðulegi forseti, því að þá á að muna upp undir 40--70% hvað þetta á að vera dýrara en það sem nú tíðkast þannig að, virðulegi forseti, það er alveg ljóst að mannúðarsjónarmiðunum er kastað fyrir róða. Þetta er mun dýrara og ég held að hæstv. heilbrrh. skuldi okkur einhverja skýringu á því hvernig í ósköpunum á því standi að þessi hugmyndafræði er borin á torg.

Herra forseti. Það vakti nokkra athygli mína þegar birtist í ágætu blaði, Degi, að þetta væntanlega hjúkrunarheimili yrði miklu flottara og dýrara. Nú er það svo að Hrafnistumenn hafa ekki haft á móti einkaframtakinu sem slíku. En þegar litið er til þess að í mörg ár, allar götur frá 1990, hafa þessi hjúkrunarheimili, Grund, Hrafnista og fleiri verið að reyna að ná samkomulagi við heilbrrn. um daggjöld án þess að nokkur árangur hafi náðst og það einkennilega hefur gerst að ráðuneytið hefur ákveðið einhliða hvað það vill borga fyrir þjónustuna. Ekki hefur náðst umræðugrundvöllur um þennan mikilvæga þátt. Í annan stað er merkilegt að hlusta á það sem hv. þm. Hjálmar Árnason kom hér inn á og fullyrðir að hér muni verða betri búnaður, betri þjónusta, rýmra húsnæði og betur verði hlúð að þeim öldruðu. Það liggur alveg ljóst fyrir að í þeim rekstri sem við er að etja í dag þar sem heimili sem eru orðin 40--50 ára gömul, börn síns tíma, er miklu dýrara að þjónusta þunga aldraða sjúklinga en í húsnæði sem nú stendur til að tryggja. En samt verður þar miklu meiri og hærri greiðsla en til þeirra heimila sem fyrir eru. Það er líka annað í þessu sem hér hefur komið fram. Það er talað um að svokallað RAI-mat muni ráða. Það vantar samt enn á að RAI-matið sé í samræmi við væntanlegt hjúkrunarheimili og eins og það er við þau hjúkrunarheimili sem eru þegar starfrækt í dag. RAI-matið er 60% af heildarþjónustunni. Hver á hin þjónustan að vera? Það vantar skilgreiningu frá ráðuneytinu um það mál þannig að það er nokkuð margt óljóst enn þá í þessu þó að við fögnum því auðvitað að við sjáum fram á verulega hærri daggjöld til annarra öldrunarstofnana sem eru þegar fyrir í dag og það er kannski það góða sem fram undan er.

Herra forseti. Ég tel að með útboði ríkisstjórnarinnar á hjúkrunarheimili fyrir aldraða og samningum hæstv. heilbrrh. sé verið að færa til víglínu í íslenskum stjórnmálum. Það er verið að rjúfa þá samstöðu sem lengi var til staðar í íslensku samfélagi um samábyrgt velferðarkerfi þar sem þjónustan við og umhyggjan fyrir þeim sem þurftu á þjónustu að halda var sett í öndvegi en gróðasjónarmiðunum haldið úti. Sjálfseignarstofnanir á vegum félagasamtaka og annar slíkur rekstur er í grundvallaratriðum ólíkur því sem hér er að gerast. Nú á að græða á þessum rekstri og arður verður dreginn út úr rekstrinum og rennur í vasa eigendanna. Í tilviki sjálfseignarstofnana eða rekstrar á vegum félagasamtaka hefur hver króna farið í uppbyggingu stofnana og þjónustu og oftar en ekki hafa slíkir aðilar bætt við fé úr söfnunum og öðru slíku til uppbyggingarinnar. Þar fyrir utan á hér að binda hendur ríkisins í 25 ár en einkarekstraraðilar hafa allt sitt á þurru. Engu slíku hefur verið fyrir að fara í þeim tilvikum sem menn hafa rekið sjálfseignarstofnanir eða aðrar slíkar stofnanir á daggjöldum. Þetta verður dýrara fyrir ríkið og hætta er á verri þjónustu eins og dæmin sýna alls staðar erlendis frá. Það er sorglegt, herra forseti, að hæstv. heilbrrh. Framsfl. skuli vera með þessum hætti spenntur fyrir frjálshyggjuvagninn. Ég leyfi mér að segja það, herra forseti, það er að mínu mati langt síðan einn íslenskur heilbrrh. hefur unnið óþarfara verk.

Herra forseti. Það hljómar dálítið einkennilega þegar það er sagt í umræðum að heilbrrh. hafi unnið óþarfaverk með því að semja um byggingu á nýju hjúkrunar- og dvalarheimili. Þetta heimili er byggt til að bæta úr brýnni þörf og engin ástæða er til að útiloka nýja aðferð í þessu skyni sem er einkaframkvæmd en auðvitað verða menn að draga af henni lærdóma og í þessu tilfelli er samið um hátt þjónustustig og ætlast til að þar verði sjúklingar með mikla hjúkrunarþyngd. Það hefur verið þannig í spítalakerfinu á Íslandi að það hefur verið talið eitt af þeim atriðum þar sem skórinn kreppir að að langlegusjúklingar liggi í of ríkum mæli inni á hátæknisjúkrahúsum. En það er of langt mál til að fara út í það hér. Því hefur verið haldið fram að mannúðarsjónarmiðum hafi verið kastað fyrir róða. Því fer víðs fjarri. Það er nú þannig að skilgreiningar á þjónustu eru afar mikilvægar í þessu sambandi og að skilgreina þjónustuna eftir þeim markmiðum sem við höfum um velferðarkerfið í landinu og hafa síðan eftirlit með samningnum, að sá samningur sé haldinn. Ég næ ekki upp í þá fornaldarhugsun sem kemur fram hjá vinstri grænum og Samfylkingunni í þessu efni. Ég verð að segja það alveg eins og er að útiloka þennan möguleika en hins vegar er hér um vandasama framkvæmd að ræða en ég tel að það sé vel þess virði að ráðast í hana og það bætir úr brýnni þörf í þessum efnum að ráðast í þessa framkvæmd.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. hóf mál sitt á því að sér þætti ómaklegar fullyrðingar mínar í ræðu sem ég flutti 1. maí um að innan stjórnsýslunnar væru á vegum ríkisstjórnarinnar aðilar sem greiddu götu fyrirtækja sem vildu komast yfir almannaeignir. Ég stend við þessar fullyrðingar. Í öðru lagi ef það er svo að Framsfl. sjái ekki muninn á almannaþjónustu sem veitt er af aðilum sem sprottnir eru upp úr verkalýðshreyfingu eða samtökum sjúklinga annars vegar og hins vegar hlutafélaga sem eru að hasla sér völl á þessu sviði til að hafa af því arð, þá spyr ég á móti: Hver er munurinn á Framsfl. annars vegar og frjálshyggjudeild Sjálfstfl. hins vegar? Ég sé ekki þann mun. Í þriðja lagi varðandi þá staðhæfingu hæstv. ráðherra að nú séu ekki tilfinningar heldur hlutlægt mat sem ráði för vil ég benda á að þegar reiknuð er út hjúkrunarþjónusta á hjúkrunarheimilum, þá er reiknað samkvæmt ákveðnum formúlum hversu margir tímar á viku fari í hvern einstakling, hvern vistmann. Samkvæmt útreikningum sem gerðar hafa verið, þá eru hjúkrunarstundir á Sóltúni 4,58 á viku, Hrafnistu í Hafnarfirði 4,84, Hrafnistu í Reykjavík 4,36. Hjúkrunarstundir á viku eru því mjög ámóta á þessum þremur hjúkrunarheimilum sem sýnir að rökin fyrir hærri daggjöldum á Sóltúni vegna erfiðari sjúklinga, sem kalla á meiri hjúkrun, stenst ekki. Ef eitthvað ætti að vera, þá ætti Hrafnista í Hafnarfirði að fá mest. Í fjórða lagi er harmað að DAS skyldi ekki hafa boðið í þessa starfsemi en ég vil benda á að þar voru DAS reistar mjög strangar skorður, máttu ekki reikna með þeirri stoðþjónustu sem stofnunin hefur upp á að bjóða heldur var gert að stofna um það sérstakt fyrirtæki þar sem hvert seldi öðru. Þetta er augljóslega skattborgaranum í óhag. Varðandi þá fullyrðingu sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni þá væri búið að bæta úr þessari þörf ef menn hefðu ráðist í þá byggingu sem stóð til að ráðast í á vegum Hrafnistu á sínum tíma. Niðurstaða mín, herra forseti, í lokaorðum er sú að við lítum á þetta sem svo alvarlegt mál að við höfum óskað eftir því við ríkisendurskoðanda að gerð verði rannsókn á málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það er mikilvægt að ræða þetta. Aðalmarkmiðið er að veita sem besta þjónustu þannig að þeir aldraðir sjúkir sem nú eru á stofnunum eða sjúkrahúsum fari inn á þetta hjúkrunarheimili. Að því erum við að vinna. Hér hefur verið talað um daggjöldin, að þau væru mismunandi. Frá og með áramótum er reiknað með þessu RAI-mati sem hér kom fram áðan og það er það sem við reiknum með. Það er þá ekki byggt á einhverri tilfinningu heldur á mælistiku sem er notuð alls staðar annars staðar í kringum okkur. Af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan að t.d. hjúkrunarþyngd væri meiri á DAS en við greiddum fyrir, þá vorum við að fá síðla í gær nýtt hjúkrunarmat þaðan. Og það er auðvitað ekki búið að taka á því. Það hljóta allir að skilja því að menn hafa verið að endurskoða hjúkrunarþyngdina einmitt á síðustu dögum. En markmið mitt frá því að ég settist í stól heilbrrh. hefur verið og mun verða að sem flestir og allir fái þá bestu mögulegu þjónustu sem hægt er að veita á hverjum tíma. Af því að hér kom líka fram að hér hefur verið beðið um að Ríkisendurskoðun fari í gegnum samninginn sem gerður var, þá fagna ég því alveg sérstaklega því að við höfum aldrei gert jafnnákvæma þarfagreiningu og einmitt núna og útboðslýsingin er svo nákvæm og það eru gerðar það miklar kröfur að ég held að það sé gott fyrir okkur öll að fá þá úttekt.

Herra forseti. Þingflokkur Samfylkingarinnar mun sitja hjá í þessu máli við 2. umr. Við jafnaðarmenn í iðnn. erum með brtt. við 3. umr. um að fyrir auðlindir á hafsbotni, ekki aðeins ólífrænar heldur einnig lífrænar, beri að greiða auðlindagjald auk þess að útboð skuli fara fram um hver skuli hljóta aðgang að þeim auðlindum.

Herra forseti. Verið er að greiða atkvæði um frv. sem lagt var fyrir Alþingi í fullkominni andstöðu við þau samtök launafólks sem lögin taka til, BSRB, BHM og Kennarasamband Íslands. Þetta er því verra sem lagabálkurinn sem verið er að gera breytingar á og var lögfestur árið 1986 var byggður á kjarasamningum og samkomulagi sem gert var í kjölfar hans. Í umræðum sem fram fóru á þinginu þegar frv. var fest í lög lýsti flm., þáv. fjmrh., Þorsteinn Pálsson, fyrir hönd ríkisstjórnar og allir sem fjölluðu um málið, bæði úr stjórnarliði og stjórnarandstöðu, þeim skilningi að virða bæri það samkomulag sem gert hefði verið og frv. var reist á, enda væri grundvallaratriði að um þær reglur sem gilda um verkföll og kjarasamninga væri sátt á milli aðila. Ég hef gert grein fyrir þessu sjónarmiði í umræðum um þetta frv. sem ég get ekki stutt með hliðsjón af þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið. Fyrrnefnd samtök hafa lýst vilja til að taka lagabálkinn allan til endurskoðunar og hefur hæstv. fjmrh. tekið undir það í umræðu um þetta mál á Alþingi. Með það í huga að samkomulag náist um niðurstöðu og það samkomulag verði virt mun ég sitja hjá við atkvæðagreiðsluna og sjá hverju fram vindur.

Herra forseti. Hér er hv. Alþingi að koma verkalýðshreyfingunni til hjálpar vegna upplausnar vegna stofnunar nýrra stéttarfélaga þannig að forustumenn opinberra stéttarfélaga verði trúverðugir. Að þeir hafi umboð fyrir það fólk sem þeir þykjast vera að semja fyrir eða að eitthvað sé að marka undirskriftir þeirra. Ég styð þetta frv.

Herra forseti. Við atkvæðagreiðslu við 2. gr. gengur málið hratt fyrir sig. Ég hefði viljað að sératkvæðagreiðsla yrði við d-lið þar sem stendur ,,sýningu á nektardansi``. Ég hefði viljað, herra forseti, að það væri sératkvæðagreiðsla um það ákvæði en aðra liði er ég reiðubúinn að styðja. Ég vonast til að hæstv. forseti geti endurtekið atkvæðagreiðsluna þannig að þessi vilji komi fram.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um frv. sem ég lýsti mjög eindreginni andstöðu við þegar það kom fyrst til umræðu í þinginu. Um er að ræða að gera Samábyrgð Íslands á fiskiskipum að hlutafélagi með það fyrir augum að koma því í sölu. Frv. var mjög gallað þegar það kom fram í þinginu en í meðförum efh.- og viðskn. hefur náðst málamiðlun sem ég tel svo mjög til bóta að ég styð þetta frv.

Herra forseti. Hér er verið að gera breytingar á lögum um vörugjald en vörugjald gefur ríkissjóði um 3.000 millj. kr. Með þessu frv. er verið að tína einstaka liði út úr þessum lögum. Sumt er til bóta, annað til óþurftar. Til bóta er að lækka vörugjald á rafmagnsvörum til innlendrar framleiðslu, það er hið besta mál. Annað er til óþurftar, t.d. að hækka vörugjald á fæðubótarefnum. Fleira er mjög undarlegt í þessu frv. Tillögur um að lækka vörugjöld á marghleypum, byssum, byssustingjum og lensum. Þetta er okkur sagt við umræðuna að skipti litlu máli. Þetta er eflaust táknrænt fyrir stefnu og forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég hef áður bent á það við umræðu um þetta mál að svo hefur tekist til að með breytingum á frv. verður niðurstaðan sú að ákvæði þess efnis að menn geti flutt sig yfir í nýtt kerfi fyrr en frv. sjálft gerir ráð fyrir mun ekki eiga við um alla. Það mun því mismuna mönnum sem róa á smábátum og ég get ekki unað því.

Herra forseti. Þær brtt. sem við lögðum til hafa allar verið felldar og það jafnræði sem ég hefði talið að þyrfti að vera með mönnum við afgreiðslu málsins er ekki til staðar. Þess vegna greiði ég málinu ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Það frv. sem verið er að afgreiða gerir það að verkum að Alþingi er að taka ákvörðun um að halda áfram að brjóta stjórnarskrána. Búið er að taka ákvörðun um að það verði hátt á þriðja ár og stefnir í að það verði jafnvel hátt á fjórða ár. Ekki er sæmandi Alþingi að standa þannig að málum. Samfylkingin situr hjá við þessa atkvæðagreiðslu.