Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Einarsson) Frv. þetta verður væntanlega afgr. nú frá þessari deild. Jeg skal geta þess, að jeg kann hálfilla við, hve seint frv. hefir verið útbýtt, svo seint að jeg hefi ekki getað kynt mjer hvort það er rjett prentað, svo að ekkert hafi fallið úr. Segi jeg þetta ekki af því, að jeg efist um það, að skrifstofan geri skyldu sína. Hjer liggur fyrir ein brtt., á þgskj. 100, sem að eins er orðabreyting, og kann jeg fyrir mitt leyti fult eins vel við orðalagið í brtt., en læt þetta atriði alveg afskiftalaust.

Kristinn Daníelsson Jeg stend að eins upp út af orðabreytingunni á þgskj. 100. Þar er farið fram á að leiðrjetta eitt orð í samræmi við lögræðislögin samkvæmt því, sem þetta orð var á sínum tíma samþykt í þessari deild, er sömu menn eiga sæti í sem nú. Jeg skal í sambandi við þetta benda á að ósamræmi er í 4. gr. stjórnarskrárfrv. og 7. gr. sama frv., en væntanlega lagfærir stjórnarskrárnefnd þetta.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Það er fremur fátt að segja um frv. þetta. Nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að samþ. það óbreytt. Annars standa í nál. ástæður hennar, svo jeg sje ekki ástæðu til að taka þær nákvæmlega fram. Nefndin áleit, að aðalbreytingin, sem gerð er, sem sje að fasteignir landssjóðs utan Reykjavíkur skuli trygðar í fjelaginu, sje til mikilla bóta, sömuleiðis að full upphæð lausafjár verði trygð eftir ákvæðum stjórnarráðsins. En eins og stendur í nál., rákum við okkur á ákvæði í frv., sem og er í núgildandi lögum, að samanlögð upphæð lausafjár, sem trygt er í fjelaginu, megi aldrei nema meiru en 1/3 samanlagðrar vátryggingar húsa í fjelaginu. Þetta ákvæði er í rauninni mjög eðlilegt, en ef mikið bættist við af vátryggingum lausafjár í Reykjavík, þar sem ekkert hús er trygt í fjelaginu, er hætt við, að upphæðin yrði hærri en lög standa til, og gæti þá farið svo, að neita yrði mönnum utan Reykjavíkur um trygging lausafjár. Væri illa farið, ef sömu menn, sem skyldir eru að tryggja hús sín í fjelaginu, geta ekki fengið lausafje sitt vátrygt þar vegna þess, að menn í Reykjavík vátryggja hús sín í öðrum fjelögum. Í nefndinni kom til mála, hvort Reykvíkingar skyldu eigi líka skyldir að tryggja hús sín í fjelaginu, en menn fjellu frá því, þar eð Reykjavík stendur langtum betur að vígi en nokkur annar staður á landinu, hefir komist að svo hagfeldum samningum, að vart er hægt að koma því við. Nefndinni fanst mjög svo óviðfeldið, að Reykjavík skuli hafa sjerstöðu í þessu efni, að almenn landslög skuli ekki ná yfir hana, sem aðra kaupstaði landsins, en eins og á stendur er ilt við því að gera. Það er sjerstaklega einn háttv. nefndarmaður, sem samkvæmt ósk kjósenda sinna hefir beiðst að fá þessu breytt. Krafan er í sjálfu sjer mjög eðlileg, og ætluðum við að kalla á fund formann brunabótafjelagsins, til að fá skýringu á þessu atriði og fyrnefndu ákvæði í 1. gr. frv., en hann var farinn burt úr bænum í sumarleyfi. Nefndin vill ekki tefja málið, og ræður því háttv.Ed. til að samþ. það óbreytt, en geymir sjer rjett til að vera með, eða koma með breytingar, ef hún að fengnum upplýsingum sjer þess þörf.

Magnús Torfason Jeg vil að eins taka fram, að mjer finst fjelagið ekki geta heitið Brunabótafjelag Íslands meðan Reykjavík er útilokuð. Jeg verð að játa að ýmsir örðugleikar eru á að taka Reykjavík inn. Fyrir mjer vakir samt ekki svo mjög hin lágu iðgjöld í Reykjavík, heldur öll sú breyting, sem yrði á lögunum við slíkt ákvæði, breyting, sem mundi hafa afarmikil áhrif einnig utan Reykjavíkur. Mjer finst óhjákvæmilegt, að landsstjórnin rannsaki alt sem að þessu máli lýtur, og vil jeg þar á meðal sjerstaklega benda á endurtryggingu. Jeg skal fúslega játa, að það getur tæplega komið í mál að koma Reykjavík inn í fjelagið, nema gerbreyting verði á endurtryggingarkjörunum, en þau koma aðallega undir brunaliði og brunaáhöldum, sem vitanlega eru langtum betri í Reykjavík en nokkursstaðar annarsstaðar á landinu.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og nefndarálitið ber með sjer hefir allsherjarnefnd komist að þeirri niðurstöðu, að ráða háttv. deild til að samþykkja frv., með þeirri einni breytingu, að hámarkið verði fært niður úr 1000 kr. í 500 kr. Ástæðurnar fyrir þessu eru teknar fram í nál., og finn jeg ekki ástæðu til þess að fara í fleiri orðum um það atriði, en vænti, að hv. deild samþykki brtt. og síðan frv.

Magnús Kristjánsson Jeg verð að segja það, að mjer virðist frv. þetta mjög óaðgengilegt, þótt brtt.hv. nefndar bæti nokkuð úr, en þó nægir hún ekki til þess að gera frv. aðgengilegt í mínum augum. Það lítur svo út, að tilgangurinn sje sá, að gera tilraun til þess að afla kaupstöðunum tekna á þennan hátt, en þær tekjur verða að líkindum hvorki miklar nje eftirsóknarverðar. Það er kunnugt, að sumar bæjarstjórnir ganga nokkuð langt í því að semja langa lagabálka, sem sjálfsagt ekki 10. hluti bæjarbúa kynnir sjer til nokkurrar hlítar, og verður þannig ekki nema fáum kunnugt, hvað leyfilegt er eða ekki. En hitt er víst, að varlega er farandi í að setja slíkar reglur, nema vissa sje fyrir því, að þær verði almenningi kunnar og að þær sjeu ekki óþarflega strangar, því að mínu áliti verður það oftast til þess að vekja mótþróa, í stað þess að bæta siðferðisástandið. Og um þetta frv. er það að segja, að ef það yrði þannig samþykt, þá yrðu þeir mjög fáir, sem int gætu af höndum slíkar sektir, og sje jeg þá ekki betur en að frv. miði að því að baka ríkinu kostnað, með því að menn verða með svo háum sektum neyddir til þess að afplána þær á annan hátt. Jeg verð því að vera á móti frv., þótt jeg greiði brtt. nefndarinnar atkv., af því að hún er til bóta. Mun jeg síðan tala við nefndina eða sjálfur bera fram brtt. í þá átt, að færa hámarkið niður í 200 kr.; hærra má það ekki vera.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Frv. þetta er samið og samþykt af bæjarfulltrúum hjer í Reykjavík, og munu þeir sjálfsagt ekki hafa ætlað sjer að setja í það annað en það, er hæfilegt væri. Þess ber og að gæta að verð peninga nú er annað en 1890; það er víst ekki of mikið í lagt að segja, að 400 kr. nú jafngildi 100 kr. þá og um þannig vaxin brot gegn lögreglusamþykt, sem hjer um ræðir, er það víst, að efnamönnum er ekki ofvaxið að greiða alt að 1000 kr. í sekt fyrir þau, hinir fátækari að sjálfsögðu minna, alt eftir efnum og ástæðum. Nefndin hefði líklega fallist á frv. óbreytt, ef ekki hefði þurft að breyta tilsvarandi greinum í tilskipun handa Íslandi um afplánun fjesekta í öðrum málum en sakamálum og koma samræmi á við fjesektaákvæði hegningarlaganna, en það áleit nefndin hlutverk stjórnarinnar að bera fram þar að lútandi frv., og lagði því til að hækka hámarkið. En um það atriði, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) nefndi, að bæjarbúar þektu ekki lögreglusamþyktina, sem þó er bæði prentuð, auglýst og henni útbýtt sjerprentaðri meðal bæjarbúa, þá er það trassaskapur bæjarbúa, og mega þeir sjálfum sjer um kenna. Auðvitað er háttv.þm. Ak. (M. K.) frjálst að koma með brtt., en ekki býst jeg við því, að nefndin aðhyllist hana.

Magnús Kristjánsson Ekki geri jeg mig ánægðan með svar háttv.frsm. (Jóh. Jóh.), og ástæðu hans álít jeg ekki allskostar viðeigandi. Hann byggir á núverandi ástandi, en víst er, og vonandi, að ekki haldist það um aldur og æfi, svo ekki er sú ástæða svo veigamikil, að hún geti sannfært mig. Það er augljóst, eins og jeg tók fram, að þeir verða ekki allmargir, sem int geta af höndum svo háar sektir, og rekur þá að því, sem jeg mintist á, að menn verða að afplána sektirnar, og þannig baka landssjóði kostnað. En auk þess er sá galli á, að alment er svo álitið, að blettur sje á manni, sem afplánað hefir sekt, og er sú ástæða út af fyrir sig nægileg á móti frv. eins og það nú er.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vil benda hv.þm. Ak. (M. K.) á, að hjer er að eins um hámark sekta að ræða, en ekki hæð þeirra yfirleitt. Dómarar fara yfirleitt ekki upp í hæsta mark, nema mjög brýnar sakir sjeu fyrir hendi. Jeg skal t. d. geta þess, að í þá 15 mánuði, sem jeg hefi verið dómari hjer í Reykjavík, hefi jeg að eins einu sinni farið upp í hámark sektanna. Af þessu má marka það, að ekki er hætt við, að hæstu sekt verði oft beitt, og þá að eins þegar brotið er mjög þungt, svo að í flestum tilfellum hefir þetta ákvæði ekki mikið að segja.

Flm. (Jóhannes Jóhannesson) Eins og tekið er fram í greinargerðinni, er frv. þetta samið af bæjarstjórn Seyðisfjarðar og borið fram eftir ósk hennar. Bæjarstjórnarlög Seyðisfjarðar eru orðin gömul, og er því ekki furða, þótt þurfi að breyta þeim. Jeg mun síðar minnast á, hverjar breytingar eru gerðar, en legg nú eingöngu til, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Flm. (Kristinn Daníelsson) Jeg sje, að jeg hefi tekið fram allar aðalástæðurnar til frv. þessa í greinargerðinni, svo jeg vísa hv.þm. til hennar; frekari ástæður mun jeg, ef krafist verður, gefa við síðari umr. málsins. Þetta frv. hefir verið stöðugur gestur í þinginu síðastliðin ár, og hlýtur hverjum manni að vera ljóst, að slíkri þrábeiðni er eigi haldið áfram, nema af því, að brýn nauðsyn krefur. Allir kunnugir vita, að þeir, sem eiga heima í því hjeraði, sem hjer er farið fram á að stofna, og þá sjerstaklega í Kjós, eiga svo erfitt með að ná til læknis, að þeir mega teljast læknislausir; verða jafnvel heldur að leita læknis til Reykjavíkur en Hafnarfjarðar, þangað, sem þeim nú er ætlað að vitja læknis, en í Reykjavík er enginn læknir skyldur til að gegna læknisvitjun þaðan, svo að þótt hingað sje komið, getur orðið snúningasamt að fá nokkurn lækni. Jeg vonast nú til, að ekki verði lengur daufheyrst við bæn þessari. Það hefir áður verið sýnd dálítil úrlausn með styrkveitingu, sem að vísu var skorin mjög við nögl, en var þó ljós viðurkenning um, að hjer væri úr brýnni þörf að bæta. Jeg vil svo að sinni ekki fjölyrða meira um málið, en legg það á vald góðfýsi hv.þm. - Leyfi jeg mjer að biðja um, að málinú verði vísað til fjárhagsnefndar.