Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bergur Jónsson) Allshn. leggur til með shlj.atkv., að frv. þetta verði samþykkt.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég þarf ekki að hafa með þessu frv. langa framsögu. - Hv. d. er víst kunnugt um það, að um þetta mál hefir nú náðst samkomulag á þeim grundvelli, sem fyrir liggur í þessu frv. Í grg. frv. er að nokkru leyti gerð grein fyrir þessu og jafnframt efni hinna einstöku gr. frv. Það er og minnzt á það í grg., að um ýms önnur ákvæði jarðræktarlaganna hefir verið ágreiningur, en það er mælzt til þess hér í frv., og vil ég endurtaka þau ummæli, að ágreiningsatriðin verði látin liggja utan við þetta frv., því það mundi aðeins tefja fyrir málinu og e. t. v. hefta framgang þess. - Ég held, að það sé ekki ástæða til að vísa málinu til n., og ef ekki gefst tilefni til, mun ég ekki ræða þetta mál frekar.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta frv. er flutt af allshn. að tilmælum hæstv.atvmrh. Það er komið frá hinni svokölluðu „örnefnanefnd“, sem hefir það starf með höndum að skrá örnefni á landinu og gera nákvæma skrá yfir bæjanöfn og nýbýli, sem alltaf eru að risa upp. - Ég tel ekki þörf á að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, því það talar í raun og veru fyrir sér sjálft. Legg ég til, að því verði vísað til 2. umr., en n. hygg ég, að hafi ekkert frekar við það að athuga.

*Flm. (Thor Thors): Tilgangur frv. þessa er sá, að stuðla að því, að koma upp frystihúsum til hraðfrystingar á fiski í verstöðvum landsins. Það hefir margsinnis verið bent á það hér á Alþingi og utan þings, hver nauðsyn er á því, að breyta til um verkunaraðferð á fiski. Eins og kunnugt er, þá hefir saltfisksframleiðslan verið aðalstoð þessa lands nú um langt skeið, Það hefir og tekizt fyrir harða sókn útvegsmanna við harðvítuga keppinauta að koma þessari framleiðsluvöru okkar í sæmilegt verð á erlendum markaði, en nú síðustu árin, síðan að stefnan um jafnvirðiskaup landanna varð ríkjandi um nær allan heim, hefir kreppt svo að um sölu á þessari aðalframleiðsluvöru okkar, að svo má segja, að henni sé hreinn voði búinn. Til þess að skýra þetta mál, tel ég rétt að fara nokkrum orðum um ástandið í þessum málum eins og það er nú. Eins og kunnugt er, þá hefir bezti saltfisksmarkaður okkar verið á Spáni, sum árin voru t. d. fluttar þangað 36 þús. smálestir af saltfiski, en þegar hin gagnkvæma viðskiptaregla fór að ryðja sér til rúms, fór þegar að draga úr þessum útflutningi okkar til Spánar; þannig fengum við fyrst á eftir ekki að flytja þangað nema 22 þús. smálestir og síðan 16,6 þús. smálestir, og loks fór svo, að enginn viðskiptasamningur var gerður á milli landanna, og útflutningur okkar þangað komst niður í 6 þús. smálestir. Tjón okkar vegna hins þverrandi markaðs í þessu viðskiptalandi okkar var því orðið mikið, þótt ekki hefði neitt sérstakt komið fyrir. En þá brýzt hin grimma borgarastyrjöld út, og síðan má segja, að loku hafi verið skotið fyrir öll viðskipti við Spán, enda þótt lítilsháttar hafi verið selt þangað héðan gegnum hinar mestu krókaleiðir. Þó að hinum mikla hildarleik ljúki þar vonandi bráðum. þá er hitt víst, að það tekur fleiri áratugi fyrir þjóðina að ná sér aftur eftir eyðileggingar ófriðarins. Kaupgeta Spánar hlýtur því að verða mjög lítil fyrst um sinn. Á Ítalíu höfum við mátt selja 20 þús. smálestir af saltfiski, en nú megum við aðeins selja þangað 10 þús. Útflutningur okkar þangað hefir þannig minnkað um helming, og fyrir þetta litla, sem við megum selja þangað, verðum við að kaupa vörur frá Ítalíu, sem að dómi fjölmargra eru dýrari og tæplega eins góðar og samskonar vörur, sem nágrannaþjóðir okkar bjóða. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði getur því verið tvísýnn hagur af slíkum viðskiptum. - Eina landið í Evrópu, sem greiðir fiskinn með frjálsum gjaldeyri, er Portúgal. En þar er allur innflutningurinn í höndum eins hrings, sem verður að sækja um innflutningsleyfi til stj. Samkeppnin um portúgalska markaðinn er líka mjög hörð. Þannig hafa aðalkeppinautar okkar, Norðmenn, t. d. tryggt sér 40% af öllum fiskinnflutningi þangað. En um verðlag á þeim innflutningi er þannig háttað, að það fer eftir því, sem framboð annara þjóða segir til um. Við erum ekki ennþá skyldugir til að kaupa vörur af Portúgal, en til þess að geta selt fiskinn þangað, verðum við að bjóða hann fyrir verð, sem er lægra en hjá keppinautum okkar. Með því að verðlag á okkar fiski er lægra, er það rökstutt, að rétt sé að leyfa innflutning frá Íslandi, enda þótt engin vörukaup komi á móti. Þetta sýnir, að við höfum ærið erfiða aðstöðu. Viðvíkjandi hinum nýju markaðslöndum okkar, Suður-Ameríku og Kúbu, má segja, að þau viðskipti hafi greiðan framgang, en verðlagið, sem við náum þar, er ekki hærra en það, sem við fáum á þeim markaði í Evrópu, sem lægst borgar. Og það er vitað, að keppinautar okkar líta okkur hornauga út af þessum viðskiptum, og við getum því aðeins haldið þeim áfram, að við getum allan tímann boðið lægra verðlag. Þetta ástand á einstökum markaðsstöðum sýnir bezt þá örðugleika, sem eru á þessum viðskiptum. Enda þótt svo fari vonandi, að þjóðirnar sjái fram á það, að haftastefna undanfarinna ára hafi litla sælu fært þeim, og viðskiptin komist aftur í frjálsan farveg, þá er nauðsyn á fyrir okkur að breyta til um verkunaraðferðir og einmitt fara inn á þær brautir, að reyna að koma fiskinum sem mest nýjum á markaðinn erlendis. Þetta er nauðsynlegt og æskilegt vegna þess, að með því móti getum við látið þessa aðalframleiðsluvöru okkar ná til fleiri landa heldur en hingað til hefir átt sér stað. Við verðum að geta komið vöru okkar til neytenda, sem geta goldið hærra verð fyrir hana heldur en þeir, sem hingað til hafa mest viðskipti haft við okkur. Það er svo, að saltfiskurinn, sem seldur er til Suðurlanda, er aðallega neyzluvara fátækari hluta þjóðanna, og þess vegna er það ætíð mjög takmarkað, hvert verðlag fæst fyrir hann. Nýr fiskur er hinsvegar neyzluvara allra þeirra, sem hafa ráð á því, að kaupa góð matvæli, og þess vegna er ekkert líklegra en það, að þegar þetta mál er komið í fastara horf, þá getum við boðið mun betra verðlag fyrir framleiðsluvöru okkar en hingað til hefir átt sér stað. En þegar horfið verður að því að breyta um framleiðsluháttu, er það fyrsta sporið, ef við viljum, að það nái til almennings, að koma upp hraðfrystihúsum sem víðast á landinu. Þessi hraðfrystihús þurfa ekki að vera stór, en þau þurfa að vera víða, til þess að sem flestir sjómenn og útvegsmenn geti haft afnot af þeim, því að víða aflast talsvert mikið af verðmeiri fiski en þorski, sem verður oft og tíðum að litlum notum fyrir þá sök, að engin tök eru á því, að frysta hann. Þetta frv. miðar að því, að greiða úr þessari þörf. Við leggjum til, að ríkið leggi fram ¼ hluta af andvirði húsa og véla sem beinan óafturkræfan styrk. Við teljum þetta nauðynlegt vegna þess, að fjárhagur útvegsmanna yfirleitt - og ekki síður hinna smærri útvegsmanna - er þann veg komið, að þeir eiga erfitt með að ráðast í slíkar framkvæmdir. Við teljum þetta sanngjarnt, þegar tillit er tekið til þess, að með lögum um ráðstafanir út af fjárkreppunni, nr. 79 frá 1933, lagði ríkissjóður fram ¼ af kostnaðarverði sem tillag til frystihúsa til þess að frysta kjöt. Hér er því sjávarútveginum fengin samskonar aðstaða og landbúnaðinum hefir þegar verið fengin á þessu sviði. Þá teljum við einnig nauðsynlegt, að ríkissjóður ábyrgist lán allt að ¾ af byggingarkostnaði húsa og véla, til þess að hægra verði að koma þessum fyrirtækjum upp. Það er vitað, að útvegsmenn sjálfir hafa ekki það mikið lánstraust vegna hrörnandi efnahags, að þeir geti aflað sér þess lánsfjár, sem þarf, og það er ennfremur vitað, að þorri allra sveitarfélaga landsins hefir orðið að veðsetja eignir sínar í kreppulánasjóði bæjar- og sveitarfélaga, og er því ekki líklegt, að lánsstofnanir landsins taki ábyrgð hreppsfélaganna gilda sem tryggingu fyrir þessum lánum. Það er því ekki í annað hús að venda um ábyrgðir en til sjálfs ríkisins. Við teljum líka eðlilegt, þar sem hér er um stórfellt hagsmunaatriði fyrir sjávarútveginn að ræða, að ríkissjóður veiti samskonar aðstoð og hann hefir gert víðsvegar um land, þar sem hafnarvirkjum hefir verið komið upp með nokkru tillagi frá ríkinu og með ábyrgð ríkissjóðs á því, sem til vantaði. Sem tryggingu fyrir lánsábyrgð sinni fengi svo ríkissjóður fyrsta veðrétt í þessum húsum. Það er ætlun okkar, að það verði undinn bráður bugur að því, að koma þessum frystihúsum upp sem víðast um land. Þegar svo er komið, að þessi verkun er almennt hafin, er næsta sporið að tryggja flutning á þessum afurðum frá landinu. Í því efni er svo ástatt, að Eimskipafélag Íslands hefir sett upp kælitæki í 3 skip sín, Gullfoss, Brúarfoss og Dettifoss, og það má telja, að þau rúmi um 1250 smálestir samtals af frystum fiski. Þetta má segja, að sé nægilegt í bili, meðan ekki er komið meira skrið á þetta mál en raun er á, enda er það svo, að ef við þurfum að senda heila farma, er hægt að gripa til erlendra kæliskipa. En þegar málið er komið í fullkomnara horf, þurfum við nauðsynlega að líta betur eftir flutningaþörfinni. En svo er eitt atriði enn í þessu máli, sem e. t. v. má segja, að sé fyrsta atriðið. Það er að tryggja sölu á þessum afurðum erlendis, að afla góðra og traustra markaða. Á því má engin bið verða. Við vitum, að ef við vinnum vel að þessari verkun heima og tryggjum öruggan flutning, þá er hægt að selja mjög mikið af þessari vörutegund, en við verðum að tryggja, að móttakan erlendis sé í sem fyllstu lagi, og ennfremur að ná samningum um flutning á þessari vörutegund langt inn í viðskiptalöndin og sem víðast um Evrópu til að byrja með. Það er vitað, að í Norður-Ameríku hafa verið gerðar nokkrar tilraunir með þetta, og þó ekki hafi ennþá tekizt sem skyldi, er það víst, að mikill markaður er þar fyrir þessa vörutegund. Af því að þetta er svo mikið hagsmunamál fyrir sjávarútveginn, þá leyfum við okkur að vænta þess, að það þurfi ekki að valda ágreiningi, og fái greiðan og öruggan framgang. Vil ég svo mælast til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Fyrir stuttu síðan var stofnaður með framlagi úr ríkissjóði fiskimálasjóður, sem stjórnað er af n., sem kölluð er fiskimálan. Þessum sjóði var ætlað að styrkja ýms nýmæli til hagsbóta fyrir sjávarútveginn, og hefir gert það; m. a. mun úr sjóðnum hafa verið varið miklu fé til þess að styrkja hraðfrystihús. Ég geri ekki ráð fyrir, að ágreiningur verði um það, að nauðsynlegt sé að styðja að því, að hraðfrystihús geti komizt upp, eftir því sem markaður fyrir hraðfrystan fisk kann að aukast eða vera fyrir hendi. Ég geri þess vegna ekki ráð fyrir, að ágreiningur verði um, að rétt sé að styrkja þessi hraðfrystihús, og mér finnst eðlilegt, að þau séu styrkt að ¼ kostnaðarverðs, eins og talað er um í þessu frv. Það er hliðstætt því, sem mjólkurbú hafa verið styrkt, og virðist það eðlilegt. En mér fyndist, að eðlilegast væri að halda því skipulagi áfram, sem byrjað hefir verið á, að efla fiskimálasjóðinn og láta þessa fjármuni koma úr honum sem styrk til hraðfrystihúsanna. En einkum er það 1. gr. frv., sem ég hefi við að athuga. Hún er um það, að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast lán til þessara húsa, er nemi allt að 3/4 kostnaðarverðs. Nú vitum við það, að mönnum er ákaflega tamt að bera alstaðar fyrir sig ábyrgð ríkissjóðs, og þetta er orðið svo áberandi, að menn gera ráð fyrir því, að ekkert sé hægt að gera nema með ábyrgð ríkissjóðs. Nú verð ég að segja það sem mína skoðun, að ef ríkissjóður leggur fram 1/4 af kostnaðarverði húsa og véla, og á þeim stöðum, sem hraðfrystihúsin eru byggð, yrði lagt fram t. d. allmikið í vinnu, eins og reynslan hefir sýnt að hefir verið gert, þar sem slík hús hafa verið byggð, þá finnst mér að þessar eignir, hraðfrystihúsin, séu það vel veðhæf, að ekki þurfi fyrirfram að gera ráð fyrir því, að ómögulegt sé að fá lán út á þau. Og reynslan hefir verið sú, að til þessara hraðfrystihúsa hafa fengizt lán, án þess að ríkið ábyrgðist þau, hvað þá heldur, ef fastákveðið væri til þeirra framlag frá ríkinu, er næmi 1/4 af kostnaðarverði, auk framlags heima fyrir, sem þá yrði mismunandi, eftir því hverjar ástæður eru. Ég lít þannig á, að þessi 1. gr. eigi að fellast niður. Ég held, að óhætt sé að gera ráð fyrir því, að hægt verði að útvega lán út á þessi hús. Og ég verð að segja það, að ef þær stofnanir, sem lána fé til útgerðar, hættu aldrei meiru til, þá væri öllu vel borgið. Ég held, að þessi lán væru minni áhættulán heldur en mörg önnur lán, sem til útgerðarinnar eru veitt, eftir að búið er að ganga frá fjárhag frystihúsanna með einhverjum ríkisstyrk. Ég held, þó að ég sé samþykkur efni 2. gr. frv., um að 1/4 kostnaðarverðs eigi að koma sem styrkur til þessara húsa, að það sé vafasamt, hvort eigi að setja það í sérstök lög, hvort það ætti ekki heldur að koma inn í aðra löggjöf, sem til er, um styrk til útgerðarinnar, lögin um fiskimálanefnd. En það er ekki neitt höfuðatriði, ef menn eru sammála um, að þessi styrkur sé veittur. Ég held líka, að setja þyrfti ákvæði um það, að þessi styrkur yrði ekki greiddur hraðara heldur en ákveðið væri af þeim, sem hefir yfirstjórn fiskimálanna, eða í fjárlögum. Það liggur í augum uppi, að ómögulegt er að skylda fiskimálasjóð eða ríkissjóð að greiða á einu ári til fjölda frystihúsa. Það er komin sú venja á með mjólkurbúin, að greiðsla til þeirra fer eftir því, hvað mikið er veitt til þeirra á fjárlögum, Þannig er hægt að ákveða, hvað mörg mjólkurbú komi til greina í hvert skipti. Niðurstaðan ef þessu verður því sú, að ég er því meðmæltur, að hraðfrystihúsin fái þennan styrk, en ég tel hinsvegar, að ákvæði 1. gr. sé óþarft. Svo tel ég vafasamt að setja um þetta nýja löggjöf, og réttara væri að fella þetta inn í löggjöfina um fiskimálasjóð og fiskimálanefnd.

*Héðinn Valdimarsson: Eins og hæstv. fjmrh. gat um, hefir samkv. lögum um fiskimálan. verið veitt fé til hraðfrystihúsa og til tilrauna á sölu frysts fiskjar. Sú reynsla, sem fengizt hefir af þessu í tvö ár, er þess vegna frá fiskimálanefnd fengin, þótt að vísu hafi tilraunir verið gerðar áður. En fyrstu tilraunirnar, sem kunnugt er um hér á landi í stórum stíl, tókust illa, en þó hafa þær tilraunir, sem Sænsk-íslenzka frystihúsið hefir gert, gengið nokkurnveginn vel. Fiskimálan. hefir ekki styrkt hraðfrystihúsin, heldur lánað til þeirra fé út á þau veð, sem peningastofnanir hafa getað sætt sig við. Nú á síðastl. ári hefir verið komið upp hraðfrystihúsum á Akureyri, Húsavík, Ísafirði, Seyðisfirði og Norðfirði, auk þess sem sett hefir verið upp litið hraðfrystihús hér í Reykjavík, sem fiskimálan. hefir notað til tilrauna sinna. Nú virðist, eins og flestir þeir, sem við fiskimál fást, álíta, að stefni mjög í þá átt, að sala á þessum afurðum geti orðið mikil og sérstaklega heppileg fyrir okkur Íslendinga. Það hafa verið gerðar tilraunir með sölu á hraðfrystum fiski til Bandaríkjanna. Á fyrri tilrauninni, sem gerð var, varð tap, og síðari tilraunin gat ekki heldur gefið góðan árangur. Af því sem ennþá hefir frétzt um markað í Bandaríkjunum, er útlit fyrir, að hann sé takmarkaður, vegna þess að vart sé um aðra mánuði að ræða en 2 til 3 fyrstu mánuði ársins, sem komið geti til greina að senda þangað frystan fisk. En reynslan er ekki komin svo löng á þetta ennþá, að menn geti um það sagt. Það er jafnvel álitið, að það geti ekki orðið hagur af því, að senda fisk héðan til Bandaríkjanna, nema annaðhvert ár, því að t. d. eins og núna, þegar frost eru lítil í Bandaríkjunum, þá er mikið af innlendum fiski, sem fellir verðið á aðfluttum fiski. Það yrði því aðeins um árin að ræða, sem mikil frost eru í Bandaríkjunum. Aftur á móti er frystur fiskur lítið þekktur í Evrópu. Þó hefir bæði Sænsk-íslenzk, frystihúsinu og eins fiskimálan. tekizt að ná markaði í Englandi, en hann er að mestu leyti bundinn við flatfisk, svo að til þess að geta notað hann, er nauðsynlegt, að hægt verði að koma í gegnum þingið frv. um breytingu á lögunum um dragnótaveiði. Verði héraðabannið afnumið, ætti á þeim stöðum að vera hægt að fá mikinn afla. Eftir að samningar tókust við England um þessi mál, hefir fiskimálan. staðið fyrir stöðugum útflutningi frá því litla frystihúsi, sem hún hefir hér í Reykjavík. Það hefir gengið vel; greiðsla hefir komið fyrir fiskinn jafnóðum og fiskurinn hefir selzt. En sem sagt, þetta byggist á því, að hægt sé að veiða flatfisk, en þorsk er ekki hægt að taka nema í litlu hlutfalli, og meira að segja óvíst, hvort það borgar sig. En aftur á móti, þar sem leitað hefir verið til annara landa, eru þær tilraunir skammt á veg komnar, þó hefir verið reynt mikið í Sviss nú nýlega. Fyrir 2 mánuðum hefir tekizt í annað sinn að ná sambandi við stórt félag þar, en það fer eftir því, hvort hægt verður að selja þangað hraðfrystan fisk. Í Tékkó-Slóvakíu eru líkur til, að hægt verði að útvega markað, þó að þeim tilraunum sé svo skammt á veg komið, að ekki sé hægt að byggja á því. Þá hefir verið selt til Póllands með sæmilegu verði. Niðurstaðan af þessu verður því sú, að það eigi að halda áfram með þessar tilraunir, og við höfum a. m. k. vissan markað í Englandi fyrir betri tegundir af fiski. Ég get fyrir mitt leyti og flokksmanna minna hér í d. verið samþ. því, að þetta frv. verði samþ. og vísað til 2. umr. og athugað í n. En ég vil geta þess, að í frv. því, sem liggur fyrir Alþingi, um ráðstafanir til viðreisnar sjávarútveginum, er þetta mál, um byggingu hraðfrystihúsa, tekið fyrir og það nokkru ýtarlegar heldur en hér er gert. Að ýmsu leyti er því mismunur á þessum frv., t. d. er í frv. því, sem við flytjum alþýðuflokksþm., þessu hnýtt saman við þær tilraunir, sem nú eru gerðar með framlagi úr fiskimálasjóði, og eins er í því séð fyrir, hvernig skuli ná í peninga til þess að koma þessum hlutum fram. Að öðru leyti vil ég ekki fara út í þetta, en mér finnst þetta frv. ganga of skammt og ætti því að athugast í n. í sambandi við okkar frv. Ég vil aðeins minnast á það atriði, sem hæstv. fjmrh. og frummælandi töluðu um, styrk og ábyrgð til bygginga hraðfrystihúsa. Við alþýðuflokksmenn álitum rétt, að ríkið styrki slíkar byggingar að 1/4 kostnaðar, og eins í þeim tilfellum, þegar ekki er auðvelt að fá lán til bygginganna í peningastofnunum, sé hægt að veita lán úr fiskimálasjóði gegn tryggingu í húsunum, eins og lagt er til í frv. okkar alþýðuflokksmanna á þskj. 151. Aftur á móti tel ég, að óhætt sé. eins og gengið er út frá í okkar frv., að vænta þess, að framlög fáist frá þeim, er húsin byggja, er nemi a. m. k. 15% af kostnaðarverði húsanna.

Flm. (Thor Thors) Ég get í aðalatriðum látið mér vel líka undirtektir þeirra hv.þm., sem talað hafa um þetta mál af hálfu stjórnarflokkanna. Þeir virðast vera sammála um það, að nauðsynlegt sé að aðhafast eitthvað í málinu, en nokkur ágreiningur virðist hinsvegar um það, hvað gera skuli. Mér er kunnugt um það, að fiskimálasjóður hefir með lánveitingum stutt byggingu frystihúsa á fjórum stöðum, á Seyðisfirði, Norðfirði, Bíldudal og í Bolungavík. Virðist svo sem þeir, er flutt hafa þau mál við fiskimálanefnd, hafi þar fengið góða áheyrn, en Mér er einnig kunnugt um það, að fjölda margar umsóknir um slík lán liggja og hafa legið lengi hjá n. og hefir ekki verið sinnt enn. Ég veit ekki, eftir hvaða reglu fiskimálanefnd hefir úthlutað þessum lánum, en sé það á því, hvaða staðir hafa þegar fengið lánin, að nokkur ástæða muni vera til að ætla, að eitthvað gæti vinfengis við fiskimálanefnd við þær lánveitingar. Fiskimálanefnd hefir fiskimálasjóð til meðferðar samkvæmt l. nr. 121 frá 1935. Í 14. gr. þeirra l. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að veita stofnunum, einstaklingum og félögum lán eða styrk úr fiskimálasjóði til þess, er hér greinir: 1. Að stunda veiði með nýjum aðferðum eða leita nýrra aflamiða. 2. Að verka fisk eða aðrar sjávarafurðir með nýjum aðferðum, svo sem með herðingu, hraðfrystingu, niðursuðu o. fl.“. Nú er það svo eftir ákvæðum þessarar gr., að ríkisstj. eða stj. fiskimálasjóðs í umboði ríkisstj. hefir aðeins heimild til að styrkja með lánum þá, sem byggja hús til hraðfrystingar. Það er ekkert um það ákveðið, hve há þau lán eigi að vera. Auk þess nær þessi heimild aðeins til tilrauna á þessu sviði, og fiskimálan, getur hæglega sagt sem svo: Við álítum, að þegar sé fullkomlega séð fyrir slíkum tilraunum. Það væri raunar ekki óeðlilegt svar. En því ríkari nauðsyn er einmitt til að styrkja þá, sem þurfa að byggja hraðfrystihús, og það verður ekki á annan hátt betur gert en með því að samþ. þetta frv. Hæstv. fjmrh., sem tók máli þessu í aðalatriðum vel, var ekki ákveðinn í því, hvort fiskimálanefnd eða ríkisstjórnin ætti að úthluta styrknum til bygginganna. Ég tel eðlilegra, að ríkisstjórnin geri það. Vitanlega er, að oft muni þurfa í því sambandi að gera upp á milli héraða eða staða, sem umsóknir koma frá, og þá er réttara, að sá vandi hvíli á þeirri stofnun, sem Alþingi á hverjum tíma getur krafið reikningsskapar á hennar störfum. - Þá verð ég að telja það varhugaverða breytingu, að fela fiskimálasjóði að veita lán til þessara fyrirtækja; það væri tilraun til að gera sjóðinn að lánsstofnun, en það virðist tilgangur alþýðu flokksmanna eftir frv. þeirra að dæma, sem þeir kalla til viðreisnar sjávarútveginum. Hæstv. fjmrh. virtist telja það varhugavert að gera ráð fyrir ríkisábyrgð fyrir þessi frystihús. Ég get út af fyrir sig verið sammála hæstv. ráðh. um það, að varhugavert geti verið fyrir ríkið að taka ábyrgð á framkvæmdum annara fyrirtækja en þeirra, er bein nauðsyn beri til. Það er augljóst, að því meiri ábyrgðir sem ríkissjóður tekur á sig, því meiri óvissa er um afkomu hans á hverjum tíma, en ég hygg, að því miður sé óhjákvæmilegt að ganga út frá ríkisábyrgð í þessu tilfelli. Fjárhagur þeirra manna, sem stofna mundu til frystihúsbygginga, er þröngur, svo að þeir geta ekki mikið lagt fram, Það væri helzt, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að þeir gætu eitthvað unnið af sér við byggingarnar, en ég verð að telja mjög hæpið, að það framlag geti náð 15% af byggingarkostnaði, eins og hv. 2. þm. Reykv. ætlast til. Ég óttast því, að ekki verði hjá því komizt, að ríkissjóður leggi fram ábyrgð fyrir lánum, ef til framkvæmda á að koma. Nú er í 1. gr. frv. kveðið svo á, að ríkisstjórninni sé heimilt að ábyrgjast þessi lán. Hún hefir því í hendi sér, hvort hún notar þá heimild; það er ekki um beina skyldu að ræða. Ráðh. getur krafizt þess, að útgerðarmenn noti ýtrustu möguleika að fá lánin sjálfir, og þá yrði ríkisábyrgðin ekki notuð nema sem þrautaráð. Þessi heimild þarf því ekki að verða verulega hættuleg, þar sem það er á valdi ráðh. að ákvarða, hvar og hvenær hún verði notuð, sem vitanlega ætti ekki að vera, nema þegar brýna nauðsyn bæri til. Hæstv. ráðh. gerði ekki annan ágreining Hann er hlynntur því, að ríkissjóður styrki byggingarnar að 1/4 kostnaðar, en var að öðru leyti, sem eðlilegt er frá hendi fjmrh., nokkuð hræddur við ríkisábyrgðina. Hv. 2. þm. Reykv., sem í embættisins nafni telur sig sérfræðing um markaði fyrir sjávarafurðir, gaf skýrslu um sölu þeirra víðsvegar í Evrópu, Ég efa ekki, að hann hafi þar farið með rétt mál, en ég hygg, að sölutilraunir þær, er hann gat um, hafi ekki verið nægilega öruggar og enn ekki svo fast sóttar að á þeim sé hægt að byggja neinn fullnaðardóm um markaði fyrir hraðfrystan fisk. Hann kom nokkuð inn á sögu þeirrar markaðsleitar. Það verður ekki fram hjá því komizt að sænska frystihúsið gerði fyrstu tilraunirnar í þessa átt og næst hið mjög umdeilda félag Kveldúlfur, sem hv.þm. kannast eitthvað við. Tilraunir þess félags voru mjög víðtækar. Þær mistókust að vísu, en þær gáfu hinsvegar mikilsverðar bendingar um á hvern hátt haga ætti markaðsleitinni. Hv. 2. þm. Reykv. vildi tengja þetta mál við allsherjarfrv. þeirra alþýðuflokksmanna um viðreisn sjávarútvegsins. Ég tel það mjög hættulegt framgangi málsins. Það er vitað, að í því frv. eru mjög mörg atriði, sem ekki ná fram að ganga á þessu þingi, en þar sem samkomulag virðist vera milli allra aðalflokka þingsins um þetta mál, vil ég leggja höfuðáherzlu á, að hv. sjútvn. afgr. þetta frv. út af fyrir sig, svo að frv. geti náð fram að ganga á þessu þingi, enda þótt svo kunni að fara, að þingið verði stutt. Það er nauðsynlegt, að útgerðarmenn viti sem fyrst, hvers er að vænta í þessu máli. Því betra, að það sé afgr. með sérstökum l., heldur en t. d. með heimild í fjárl. Hv. 2. þm. Reykv. taldi of skammt gengið með þessu frv., en þar er lengra gengið en í hans frv. Í þessu frv. er gert ráð fyrir ríkisstyrk að 1/4 og ábyrgð að 3/4 byggingarkostnaðar, en í frv. hv. 2. þm. Reykv. er ekki gert ráð fyrir ríkisábyrgð fyrir meiru en 60% af kostnaðinum. Þetta er því alrangt hjá hv.þm. Frv. okkar sjálfstæðismanna gengur lengra, en það er nauðsynlegt, að gengið sé svo langt, til þess að tryggja það, að úr framkvæmdum geti orðið.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég var ekki alltaf við, er hv.þm. Snæf. flutti sína ræðu, en ég tók eftir því, að hann var að tala um, að ríkisábyrgðin væri ekki skaðleg, þar sem það væri á valdi ráðh. að nota heimildina. Ég er ekki samþykkur þeim rökum, er hann færði fram þessu til stuðnings. Það er enginn vafi á því, ef þetta ákvæði verður í lögum, að lánsstofnanirnar verða erfiðari við þá, sem byggja frystihúsin og sækja um lán til þess, heldur en lánsstofnanirnar yrðu, ef ákvæði þessi væru ekki til. Þetta mundi bera þannig að, að bankarnir mundu vísa öllum, sem um slík lán sækja, til ráðh., þótt þeir annars hefðu veitt þessum mönnum lán, ef engin ákvæði hefðu verið um ríkisábyrgð. Ráðh. kæmist þarna í mjög erfiða afstöðu milli útgerðarmanna og bankanna, og það að óþörfu, eins og ég sýndi fram á í fyrri ræðu minni, sem ég vísa til. Það væri engin frambærileg ástæða til þess fyrir lánsstofnanir, að neita að lána til frystihúsanna, eftir að ríkissjóður væri búinn að veita 1/4 kostnaðar sem beinan styrk. Ég tel því ákvæði 1. gr. frv. óþörf og ríkisstjórnina með þeim setta í allmikinn vanda að óþörfu.

*Héðinn Valdimarsson: Út af því, sem kom fram í ræðu hv.þm. Snæf. um umsóknir til fiskimálanefndar um lán til byggingar hraðfrystihúsa, eða viðbætur við frystihús, skal ég taka fram, að það er að vísu rétt, að nokkrar umsóknir þess efnis liggja fyrir hjá n. Þessar umsóknir bárust flestar n. kringum síðastl. áramót, sumar frá því í haust, Þær eru 10 eða 12 talsins. Enn er óákveðið, hvar byggt verður á þessu ári, en gert ráð fyrir, að það verði ákveðið á næstunni. Fiskimálanefnd getur ekkert gert í þessu efni nema með samþykki ríkisstjórnar, því að hún starfar algerlega í umboði ríkisstj. og er því bundin því, hve mikið fé verður fyrir hendi til þessara lánveitinga. Aftur á móti vísa ég algerlega frá meiningum hv.þm. Snæf. um hlutdrægni fiskimálanefndar í lánveitingum. N. veitti fé til byggingar hraðfrystihúss á Ísafirði eftir umsókn frá flokksmanni hv.þm., Jóni A. Jónssyni. Þó sjálfstæðismenn væru í meirihluta í n., þegar sú ákvörðun var tekin, þá vil ég alls ekki segja, að þar hafi ráðið hlutdrægni, og finnst mér koma úr hörðustu átt, ef hv.þm. Snæf. vill gefa slíkt í skyn. - Ég vil ekki fastákveða, hvaða hlutfall eigi að vera milli styrks og ábyrgða, sem ríkið veitir vegna frystihúsbygginganna: hins vegar verður að hafa eftirlit með því, að þar verði allt í hófi. Ég geri ráð fyrir, að stjórn fiskimálanna í framtíðinni verði eitthvað breytt frá því sem nú er, en hvort hún verður, eins og stjórn búnaðarmálanna, tekin undan yfirráðum Alþingis og ríkisstj. að öðru leyti en fjármálin, skal ég ekkert um segja, en þó bygging hraðfrystihúsanna verði látin heyra undir fiskimálanefnd, þá verður það fjmrh., sem alltaf segir já eða nei við ákvörðunum n. Ég er ekki sammála hv.þm. Snæf. um það, að ekki verði hægt að fá framleiðendur til þess að leggja nokkuð til bygginganna. Reynslan er hið gagnstæða, t. d. á Bíldudal, þar sem ætla mætti, að hvað örðugast væri fyrir hendi. Ef mikill áhugi er fyrir málinu, þá er þetta hægt. Það koma til greina fyrst og fremst vinnuloforð, og svo loforð í afla, sem lagður yrði inn á húsið. Á Akranesi t. d. eru fengin slík loforð. er nema 1/3 kostnaðar við byggingu síldarverksmiðjunnar. Ég minntist í fyrri ræðu minni á tilraunir Kveldúlfs um sölu á hraðfrystum fiski til Spánar, þó ég ekki nefndi nafn félagsins. Mér hefir aldrei dottið í hug að álasa félaginu fyrir þá tilraun, þótt hún mistækist mjög. Félagið hefir að sjálfsögðu tapað miklu á þeim tilraunum. En það kom enginn í skarðið, er þær féllu niður. Þótt sænska frystihúsið hafi alllengi haldið uppi sínum tilraunum, þá voru þær svo takmarkaðar, að hin mesta nauðsyn var fyrir hendi, er tilraunir fiskimálanefndar um framleiðslu og sölu á hraðfrystum fiski hófust, Þó samkomulag virðist milli aðalflokkanna um, að styrkja beri hraðfrystihúsin, þá greinir flokkana á um leiðir til þess í einstökum greinum. Ég skal geta þess, að í ákvæðum okkar alþýðuflokksmanna er gengið lengra en í þessu frv., þar sem við leggjum til, að auk þess, sem styrkt verði ný hraðfrystihús, verði einnig veitt lán og styrkur til endurbóta á eldri frystihúsum. Auk þess bindum við okkur ekki eingöngu við félög útgerðarmanna og sjómanna, heldur gerum ráð fyrir, að bæjar- eða sveitarfélög geti orðið hinna sömu réttinda aðnjótandi. Annars mun ég ekki við þetta tækifæri fara lengra út í samanburð á þessum frv., en mælist til, að frv. þessu verði vísað til sjútvn.

*Bergur Jónsson: Það hefir komið fram í ræðum 3 þm., hv.þm. Snæf., hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Reykv., að þeir eru sammála um nauðsynina á því, að reist verði hraðfrystihús sem víðast á landinu; um það atriði út af fyrir sig er ekki deilt, og er ég því fylgjandi. Ég vil taka undir það með hæstv. fjmrh., að nauðsynlegt sé, að hið opinbera veiti ákveðinn beinan styrk til hraðfrystihúsa, en hvort það á að vera 1/4 kostnaðar eða meira, átti að mínu áliti að fara eftir því, hve mikinn annan stuðning hið opinbera veitir. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fer fram á ábyrgð á 3/4 kostnaðar. Ég held, þótt ég sé raunar ekki hræddur við þær ábyrgðir, að þær séu ekki bezta leiðin. Mest er um vert, að ekki gæti neinnar hlutdrægni þegar farið er að veita stuðning til bygginganna, alþingi hefir áður gagnvart samskonar ábyrgðum og hér er um að ræða gerzt sekt um vitaverða framkomu, sem sé í sambandi við ábyrgðir fyrir útgerðarsamvinnufélög. Nokkrum slíkum félögum var veitt ábyrgð, en þá sá Alþ. sér ekki fært að halda áfram á þeirri braut og kippti að sér hendinni. Lágu þá fyrir beiðnir frá allmörgum útgerðarsamvinnufélögum, einkum á Vestfjörðum og Austfjörðum, sem höfðu mörg meiri þörf fyrir ábyrgðirnar heldur en þau félög, er fengu þær, en þessum félögum var synjað. Af þessum ástæðum felli ég mig bezt við það, að sú aðstoð, sem hið opinbera kann að veita auk styrks, verði fast ákveðin með lögum, svo að ekki komi fyrir, að hið opinbera hætti þeirri hjálp á miðri leið. Í þessu frv. er einungis rætt um hraðfrystihús fyrir fisk. Nú er það vitanlegt, að hraðfrystihús eru líka notuð fyrir kjöt og beitu. og ég álít ekki rétt að greina hér svo mikið á milli, en reyna að ganga þannig frá þessu nauðsynjamáli, að frystihús fáist bæði fyrir kjöt, fisk og beitu, bæði fyrir sjávarútveg og landbúnað á sem beztan og tryggilegastan hátt. Sem dæmi vil ég nefna 2 beiðnir úr mínu kjördæmi um frystihús. Á öðrum staðnum er farið fram á, að sett verði upp hús, sem verði nægilegt til að frysta kjöt og beitu, en það er ekki hugsað um að ganga lengra og frysta fisk. Á hinum staðnum er eingöngu ætlazt til að frysta fisk eða a. m. k. að mestu leyti. Það kann að vísu að vera æskilegt, að hægt yrði að nota húsið líka til þess að frysta kjöt, en ég býst við, að aðalatriðið yrði frysting á fiski á þeim stað, sem er Patreksfjörður, en þar er allur útvegur úr sögunni, svo sem kunnugt er, nema stórútgerð. Þar hafa verið gerðir út 2 togarar, og er annar þeirra horfinn úr sögunni; þetta er því mjög mikið nauðsynjamál fyrir þennan stað, svo að smábátaútvegurinn geti aukizt þar aftur. Þetta nefni ég til að sýna, að mér virðist nauðsyn á því, að líta dálítið víðar á málið. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að nauðsynlegt væri að ákveða rýmkun á dragnótaveiðinni, áður en farið væri langt út í frystihúsabyggingu. Þetta er rétt. En það liggur líka fyrir hv. d. nál. frá sjávarútvegsmönnum viðvíkjandi dragnótaveiðinni, þar sem farið er fram á allmikla rýmkun, og reynslan hefir orðið sú, að þar sem hraðfrystihús hafa komizt upp, hefir fallið burt mótstaðan gegn dragnótaveiðinni. Ég hefi minnzt á, að æskilegt væri, að þar sem frystihús eru reist, komi framlög frá staðarmönnum sjálfum, og mér þótti vænt um, að hv. 2. þm. Reykv. skyldi taka vel undir það, að ástæða væri til að fara fram á það á slíkum stöðum, að verkamenn létu einnig af hendi einhver framlög, t. d. í vinnu. Mér þótti vænt um að heyra hv.þm. segja þetta, vegna þess að ég bjóst síður við, að vel yrði í þetta tekið af hálfu sósíalista, en það er gott að fá heilbrigðan hugsunarhátt, að þessu leyti, því að þessum stöðum, sem hér um ræðir, er lífsnauðsyn á að fá bjargræði, og ef reisa á þessi hraðfrystihús, þá er nauðsynlegt, að staðarbúar leggi hver um sig eitthvað fram af mörkum. Ég vil yfirleitt taka vel í þetta frv. Ég er ekki viss um, að ég geti verið með ábyrgðum, en það er sjálfsagt, að frá þessu þingi komi einhver ákvörðun viðvíkjandi því, að lagt verði eitthvað fram til styrktar frystihúsum, og í öðru lagi vil ég benda á, að það er náttúrlega alls ekki nóg yfirleitt, að slíkir beinir styrkir séu veittir, og þó að ekki væri gengið inn á ábyrgð, þá yrði a. m. k. að tryggja einhverskonar aðstoð.

*Flm. (Thor Thors): Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að ef þessi ábyrgðarheimild væri í lögum, þá mundi þess verða krafizt af lánsstofnunum hverju sinni, að hún yrði notuð. Það kann vel að vera, að eitthvað sé hæft í þessu, en ég verð að draga það í efa, að þess verði krafizt í hverju tilfelli. Ég get vel fallizt á það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ef einhver framlög koma frá félagsmönnum, og svo bætist 25% styrkur frá ríkinu, þá yrði öruggt fyrir lánsstofnanir að lána gegn fyrsta veðrétti í húsum og vélum, án þess að þurfa ríkisábyrgð, en þó að þess yrði ekki krafizt nema í einstökum tilfellum, að ríkið gengi í ábyrgð, þá tel ég nauðsynlegt, að ábyrgðarheimildin yrði í lögum, því að ella er mjög dregið úr nauðsynlegum framkvæmdum þessa máls. Ég ætla nú ekki að taka upp deilur við hv. 2. þm. Reykv. um fiskimálanefnd, aðgerðir hennar og hvernig hún er skipuð, en ég vil þó ekki láta því ómótmælt, að sjálfstæðismenn séu í meiri hluta í n. Mér er ekki kunnugt um nema einn mann af sjö í fiskimálanefnd, sem er yfirlýstur sjálfstæðismaður; hinir eru annaðhvort flokksmenn í stjórnarflokkunum eða þeim fylgjandi, enda þótt það hafi kannske ekki komið mjög greinilega fram. Hv. þm. talaði um, að nauðsynlegt væri að tryggja það, að ekki yrði unnið fram úr öllu hófi í þessu máli, að aðgerðirnar yrðu ekki meiri en svo sem þörfin heimtaði, og ekki meiri en það, að unnt yrði að koma þessari vöru í verð. Ég er honum sammála um það, enda gerir þetta frv. ráð fyrir því, að atvmrn. sé heimilt að veita þetta lán eða hindra það, eftir því sem ástæður eru fyrir hendi. Atvmrn. hefir það í hendi sinni að hlutast til um, að ekki verði gengið lengra í þessu máli en eðlilegt og nauðsynlegt er, en ég vil taka það skýrt fram, að ætlun okkar flutningsm. er, að það sé unnið mikið og fljótt að framkvæmdum í þessu máli, og að það beri ekki að horfa í það, þótt framlög ríkisins yrðu í byrjuninni nokkuð há, því að það er okkar álit, að þau framlög muni margskila sér aftur í þjóðarbúið. Ég skal ekki deila um, hversu auðvelt verður að fá framlög útvegsmanna í þessu skyni, en ég verð að telja, að eins og nú er komið fjárhag þeirra, geti þessi framlög aðeins orðið af skornum skammti, og ég tel það málinu til spillis og í einstökum tilfellum til eyðileggingar, að heimta, eins og frv. Alþfl. ætlast til, að útvegsmenn og sjómenn leggi fram 15%. Ég þekki hreppsfélög, þar sem ég get ekki hugsað mér, að útvegsmenn og sjómenn gætu innt slík framlög af hendi í öndverðu, en þó er mjög brýn nauðsyn á, að þessi fyrirtæki komist þar á fót. Hv. 2. þm. Reykv. vildi núna snúa orðum sínum um það, að frv. Alþfl. gengi lengra en okkar, á þann veg, að það tæki til hraðfrystitækja og gömlu húsanna. Það leiðir af hlutarins eðli, að okkar frv. tekur líka til þess, með beinum lögjöfnuði kemur það strax undir þetta, og með öðrum lögskýringarhætti, sem heitir „hlutarins eðli“ heyrir það beint undir þetta. Út af ræðu hv.þm. Barð. er fátt að segja. Hann vildi tengja þetta mál við kjötfrystihús. Þau eru styrkt með sérstakri löggjöf, svo að það er ekki ástæða til að blanda þessu saman, og það er vitað, að beitu, sem er aðallega síld og fellur því undir þetta frv. sem fiskur, mætti vitanlega geyma í þessum húsum. - Þar sem ég geri ráð fyrir, að þetta sé mín síðasta ræða, vil ég beina því til hv. sjútvn., að hún leitist við að hraða þessu máli, því að það er vita, að frv. Alþfl. nær ekki fram að öllu leyti á þessu þingi, því að það er yfirlýst af Framsfl., að hann er á móti ríkisútgerð í þessu frv., og það er vitað, að Sjálfstfl. er á móti ríkisútgerð. En þar sem það er upplýst í þessum umræðum, að allir flokkar eru sammála um aðalatriði málsins, að styrkja þessi hús, svo að þeim verði komið upp, þá hlýtur hv. sjútvn. að taka til alvarlegrar athugunar þá nauðsyn, sem er á því, að afgreiða þetta mál sérstaklega, og þetta verður sérstaklega að gera fyrir þá sök, að það eru fjöldamargir útvegsmenn, sem bíða með óþreyju eftir að fá að vita vissu sína í þessu máli. Það er mesta áhugamál sjómanna og útvegsmanna í mörgum minni verstöðvum. Ef rýmkað verður um dragnótaveiðina, sem útlit er fyrir, þá veit ég, að margir fátækir útvegsmenn mundu reyna að ná sér í nauðsynleg tæki til þess að stunda þessa veiði, ef þeir ættu von á að koma aflanum í peninga, en til þess að það geti orðið, þarf hraðfrystihús. Ef hv.þm. hafa einlægan áhuga fyrir því, að leysa þetta mál, þá getur sá áhugi ekki komið fram nema á einn hátt, sem sé þann, að þetta mál sé afgr. sérstaklega nú á þessu þingi, svo að til framkvæmda geti komið nú þegar á næsta sumri. Það verður prófsteinn á einlægni hv.þm. í þessu máli, hvort þeir vilja taka málið til sérstakrar úrlausnar. Gangi það ekki á þessu þingi, þá verð ég a. m. k. að draga í efa, að mælt sé af einlægni, þegar talað er um áhuga fyrir þessu máli. Ég tel það mjög miður farið, ef á að leggjast á þetta mál og fresta því enn um eitt ár.

Sigurður Einarsson Það liggur í hlutarins eðli, að mál eins og þetta fer til hv. sjútvn. til frekari athugunar. En það er sérstaklega eitt atriði í frv., ákvæði 4. gr., sem ég finn mig knúðan til að gera að umtalsefni. Ég var kallaður á fund áðan og veit ekki nema það, sem ég ætla að segja,, hafi þegar komið fram í umræðunum. Í þessari gr. segir, að hlunninda þessara laga geti aðeins notið félög útgerðarmanna og sjómanna, sem stofnuð eru í því skyni að reka hraðfrystihús. En ég veit með vissu, að það getur verið þörf á að koma hraðfrystihúsum upp á einhverjum stöðum, þar sem tæplega eru tök á því, að koma saman svo einhuga og öflugum félagsskap, að hann sé heppilegasti aðili til að beita sér fyrir málinu. Við höfum á síðari árum fengið reynslu fyrir því, að hreppsfélög geti verið langtum traustari aðili til þess að koma upp slíkum húsum en nokkurt félag útvegsmanna og sjómanna. Ég skal benda á það, að eitt af nýjustu frystihúsunum og það, sem forstjóri sænska frystihússins hér telur eitt myndarlegasta frystihús landsins eftir stærð, frystihúsið á Bíldudal, hefir verið reist af hreppsfélaginu þar á staðnum, sem á húsið og kemur til með að reka það. Mér finnst, að hv. sjútvn. þurfi að taka það til athugunar, hvort hér gætir ekki óþarfa einstrengingsskapar í þessu ákvæði, hvað sem um frv. má segja að öðru leyti. - Þá hefi ég ekki getað fallizt á það, að þessi fríðindi verði ekki látin ná til nýbyggðra frystihúsa, sem vitanlega hefir verið komið upp með miklum fjárhagslegum erfiðleikum, og til þeirra orðið að afla fjár, sem hlýtur að hvíla nokkuð þungt á rekstrinum fyrst um sinn, svo að ég taki nærtækt dæmi af Bíldudal. Með því móti, að láta þessi nýreistu frystihús ekki verða aðnjótandi þeirra hlunninda, sem frv. gerir ráð fyrir, sé ég ekki betur en að verið sé að hefnast á þeim, sem mesta framtakssemi og skilning hafa sýnt á nauðsyn þessa máls, þrátt fyrir það þótt lagaleg vernd væri ekki fyrir hendi fyrir slíka starfsemi. Af þessum orsökum tel ég, að þetta frv. þurfi stórkostlegra bóta við, að því er þetta atriði snertir, og ég get ekki neitað því, að ég tel þetta frv. vitanlega standa að öllu leyti að baki því frv., sem við alþýðuflokksmenn flytjum. Mér skildist á hv.þm. Barð., að hann vildi vera með þessu frv. með breyt., sem hann tók ekki nánar fram, hverjar væru.

Ég tók það ekki fram, að ég væri með frv.

. Mér skildist hv.þm. láta í ljós velvilja sinn í garð frv., en úr því að hann er ekki enn búinn að átta sig á, hvort hann vill, að frv. komi fram eða gangi fram, þá er sjálfsagt að gefa honum umhugsunarfrest, jafnvel þótt það kunni að dragast í nokkra mánuði. En ef hv.þm. skyldi nú finna það út úr sinni sál, að hann vildi, að málið gengi fram, þá vil ég vona, að hann noti aðstöðu sína í hv. sjútvn. til þess að líta í þau horn, þar sem frystihús eru, sem komið hefir verið upp með miklum erfiðleikum, og geri sitt til, að þau yrði ekki afskipt af fríðindum þeim, sem þetta frv. gerir ráð fyrir handa hraðfrystihúsum, þó að þessi frystihús séu ekki reist af sjómönnum og útvegsmönnum, heldur sveitarfélögum eða hreppsfélögum og séu þeirra eign. - Hv. þm. Barð. minntist á frystihúsmálið í sínu kjördæmi og telur, að það sé að miklu leyti óleyst. Það er satt. Á tveimur stöðum í kjördæmi hans hafa menn mikinn áhuga fyrir því, að koma upp frystihúsum, og það er í Flatey og á Patreksfirði. Að því er snertir frystihúsmál Flateyinga, er mér kunnugt um af gögnum, sem ég hefi í höndunum, að þeir hugsa sér fyrst og fremst að koma upp kjötfrystihúsi. Í fyrra vetur átti ég eftir beiðni kjósenda þar vestra, tal við þá menn í Framsfl., sem hafa verið mestu ráðandi í þessu máli með till. sínum um það, hvar kjötfrystihús yfirleitt verði sett. Valdamesti maðurinn af þeim upplýsti það, að Flateyingar hefðu ekkert við frystihús að gera, því að þeir hefðu ekki bolmagn til að standa undir því. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. Barð. hafi fengið svipað svar. Ég er sammála hv.þm. Barð., ef hann má skilja svo, að hann telji, að Flateyingar eigi rétt á að koma upp frystihúsi á staðnum og að það eigi að vera fyrir kjöt, fisk og beitu, og ég geri ráð fyrir, að þegar þetta mál verður athugað til fulls, þá muni það sýna sig, að það er fullkomlega hagnaðarlegur grundvöllur undir rekstur þessa húss, en hinsvegar sé ég enga von um, að það verði framkvæmt, fyrr en áhrifaríkir menn í Framsfl. eru búnir að breyta skoðun sinni, frá því sem hún er í till, þeirra um þetta mál í fyrra. í m frystihúsmál Patreksfjarðar er það að segja, að menn eru nýfarnir að hugsa um það, og mér skilst, að það hafi ekki komið skriður á málið þar að verulegu leyti, fyrr en hafizt var handa um framkvæmd frystihússins á Bíldudal. En hinu þarf ekki að lýsa fyrir staðarkunnugum mönnum, að Patreksfjörður er sá staður á Vesturlandi, sem bezt er í sveit komið um sjávarútveg, og þess vegna er fremur ótrúlegt, að gert verði mikið í því, að koma upp hraðfrystihúsum fyrir fisk til útflutnings, svo að ekki þyki skynsamlegt að setja upp frystihús á þeim stað. Mér skilst, að hv.þm. Snæf. sé búinn að nota ræðutíma sinn í þessu máli, en ég ætla þó að minnast á eitt atriði viðvíkjandi ræðu hans. Hann taldi of mikið, að hlutaðeigendur legðu fram 15%, eins og við gerum ráð fyrir. Ég held ekki, að þetta sé of hátt. Sem dæmi skal ég taka það, að ég veit til þess, að áhugi manna og trú á nytsemi þessara framkvæmda er svo mikil, að í mjög illa stöddu þorpi, þar sem menn hafa ekki mikla fjármuni handa á milli, hafa menn staðfest áhuga sinn fyrir því, að koma upp frystihúsi, sem kostar 75000 kr., með því að leggja fram sjálfir 15000 kr., sem raunar er hrein gjöf, og það er meira en 15%. Og það er enginn vafi á því, að það greiðir meira en nokkuð annað fyrir framkvæmdum í þessu máli, þegar þeir, sem eiga fyrirtækið og nota, hafa sýnt í alvöru, að þeir vilja leggja eitthvað í hættu til þess að koma fyrirtækinu á fót.

*Bergur Jónsson: Ég er sammála hv. 9. landsk. um það, sem hann sagði viðvíkjandi þessu máli, þangað til hann fór að svara hv.þm. Snæf., því að það heyrði ég ekki. Ég er sammála honum um það, að ákvæði 4. gr. frv. verði ekki aðeins látin ná til félags útgerðarmanna og sjómanna, heldur og til hreppsfélaga. Ég hafði áður reynt að fá menn þarna vestra til að mynda með sér samvinnufélag, en þeir gátu ekki komið sér saman um það, af hvaða ástæðum sem það var. Mér þótti það leitt, og þess vegna var Borgarnes, sem í eðli sínu er ekki sjávarpláss, látið ganga fyrir Bíldudal. Í öðru lagi er ég sammála hv. 9. landsk. um það, að rétt sé að láta hlunnindi þau, er frv. gerir ráð fyrir, einnig ná til þeirra frystihúsa, sem búið er að reisa, og er ég glaður yfir því, að þessi réttlætiskennd skuli koma fram hjá hv.þm.Hv. þm. minntist á 2 frystihúsamál í Barðastrandarsýslu, sem ég hefi sent fjvn. eftir beiðni manna fyrir vestan. Annað var frystihúsmál Flateyinga. Það er satt, að þeir vilja fyrst og fremst fá kjötfrystihús, en það er brýn nauðsyn á því, að það verði svo stórt, að það geti einnig orðið fyrir beitu og fisk. Hv. þm. segist hafa talað við áhrifamikinn framsóknarmann, sem ekki hafi talið æskilegt að setja frystihús í Flatey. Þetta má vel vera, það eru skiptar skoðanir í öllum flokkum. Þá var það frystihúsmál Patreksfjarðar. Ég tel það mikið nauðsynjamál. Ég heyrði nú ekki svo vel stundum til hv. 9. landsk., það dró dálítið niður í prestinum með köflum. En mér þykir gott að geta átt von á hans góðu samvinnu í þessu máli. Ég er þess fullviss, að ef hraðfrystihús yrði byggt á Patreksfirði, þá yrði það til mikils góðs fyrir kaupstaðinn. Ég vona sem sagt, að við hv. 9. landsk., sem erum sammála um þetta, getum unnið saman að framgangi málsins, hvort sem það nú verður með samtölum eða hugskeytum.

Sigurður Einarsson Hv. þm. Barð. var eitthvað í gær að beina því vinsamlega til mín, að ég þyrfti að leita mér lækninga. En ég sé ekki betur en að ég megi ráðleggja þessum hv.þm. að leita sér lækninga, ef hann getur ekki skilið jafnauðskilið mál eins og frystihúsmálið á Patreksfirði. Ég sagði, eins og flestir dm. munu hafa heyrt og skilið, nema hv.þm. Barð., að Patreksfirði vari þannig í sveit komið, að hann lægi bezt við allra vestfirzkra kauptúna til starfrækslu frystihúss. Ef hv.þm. hefir ekki heyrt þetta, þá er honum nokkur vorkunn, en hann tók fram, að hann hefði ekki skilið það, og þá er honum ekki við bjargandi.

Bergur Jónsson Ég tók það fram, að ég hefði ekki heyrt til hv.þm., og það gladdi mig mjög, þegar ég heyrði, að hv.þm. hafði haldið fram réttri skoðun, byggðri á réttlætistilfinningu, sem ég hélt, að hv.þm. ætti ekki til.