Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna svars frá hæstv. heilbrrh. við tveimur fyrirspurnum sem ég lagði fram skriflega og hef fengið skriflegt svar við sem í raun er ekki neitt svar. Fyrri fyrirspurnin er um afleiðingar ráðstafana í ríkisfjármálum frá því fyrir ári þegar ákveðið var að greiðslur til lífeyrisþega frá almannatryggingunum yrðu skertar gagnvart fjármagnstekjum. Nú eru liðnir tveir mánuðir, herra forseti, frá því að þessi lög tóku gildi og ég hef spurst fyrir um það hjá hæstv. ráðherra hversu margir lífeyrisþegar urðu fyrir þessari skerðingu og svörin eru engin. Hæstv. ráðherra veit greinilega ekki hversu margir lífeyrisþegar hafa fengið skertar bætur vegna fjármagnstekna. Ég vil einnig gera athugasemd við aðra fyrirspurn þar sem ég spyrst fyrir um hverjar meðalgreiðslur lífeyrisþega, sem fengu skerta uppbót vegna lyfjakostnaðar og umönnunar, eru frá almannatryggingunum. Það er ekki hægt að segja annað, herra forseti, en að svar hæstv. heilbrrh. sem reyndar er ekki komin hér --- ég var búin að láta hana vita að ég mundi gera athugasemdir við þessi svör --- sé hreinn útúrsnúningur. Það er sagt að ekki séu til upplýsingar um meðalgreiðslur til þessara lífeyrisþega. Fleiri þúsund manns, yfir 2.000 manns fengu þarna skertar uppbætur og þegar beðið er um meðalgreiðslur þá eru hér upplýsingar um óskertar tekjur hina ýmsu bótaflokka almannatrygginga. Það þarf ekki að spyrja um það hér í þinginu því það er hægt að fletta því upp reglulega í dagblöðum. Það er ósvífni af hæstv. ráðherra að snúa út úr fyrirspurnum sem þessum. Í rauninni er þetta ekki nokkurt svar sem ráðherra hefur lagt á borð þingmanna.

Herra forseti. Ég til taka undir það með hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að oft er það svo að skrifleg svör ráðherra sem berast hér inn á borð eru algjörlega úr takt við það sem um er spurt og vil ég taka sem dæmi svar á þskj. 108 við fyrirspurn Guðnýjar Guðbjörnsdóttur um fátækt á Íslandi. Þar er hæstv. forsrh. spurður nokkurra spurninga, m.a. þess hvernig íslensk stjórnvöld skilgreini fátæktarmörk. Það eru engin svör í þessum svörum, nákvæmlega engin svör. ,,Hugtakið er afar afstætt`` er sagt, ,,til að mynda þýðir fátækt í efnuðum ríkjum annað en fátækt í vanþróuðum ríkjum`` o.s.frv. Þetta eru ekki svör við því sem spurt er um. Hér er líka spurt: ,,Hyggst ríkisstjórnin bregðast við áðurnefndum upplýsingum um fátækt á Íslandi?`` Þá er vitnað í upplýsingar sem bárust frá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands og voru mjög alvarleg tíðindi að mörgu leyti og voru birt í Morgunblaðinu nýlega. Það eru heldur engin svör á þessu blaði við þessu. Jú, það er sagt að hagvöxtur sé ráðandi um þróun lífskjara og að stöðugleiki stuðli að bættum lífskjörum. Þetta er eitthvað sem flestir vita. En ekki er svarað þeirri fyrirspurn hvort ríkisstjórnin hæstv. hyggist gera eitthvað í þessum málum, gera eitthvað í málum þess fólks sem er fátækt hér á landi m.a. vegna aðgerða hæstv. ríkisstjórnar. En það er eins og henni komi ástandið ekki neitt við í þessu svari. Ég verð að segja eins og er að ég tek fyllilega undir með þeim þingmanni sem hér kvaddi sér hljóðs. Ég spurði mig að því hvort það væri þá ekki lágmarkskrafa að hæstv. ráðherrar sýni þinginu þá virðingu að svara a.m.k. þeim fyrirspurnum sem til þeirra er beint, sérstaklega úr því að þeir eru á annað borð að leggja vinnu í að láta skrifa niður eitthvað sem á að heita svar við fyrirspurn.

Forseti getur ekki svarað fyrir málatilbúnað hæstv. ráðherra. Svörin eru á þeirra ábyrgð. Þar sem viðkomandi ráðherrar eru ekki hér þá getur varla orðið um einhverja sérstaka umræðu að ræða um þetta efni.

Herra forseti. Ég vil ítreka gagnrýni mína og taka undir með hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur. Þetta eru auðvitað tengd mál, bæði það sem varðar fátæktina og þessar skerðingar sem eru í kjölfar bandorms frá því fyrir ári, ráðstafanir í ríkisfjármálum sem ég er hér að gera að umtalsefni og spurði hæstv. ráðherra um. Það er lágmark að gefin séu viðhlítandi svör. Það hefði í raun ekki átt að þurfa almennann þingmann til að spyrja um þessar upplýsingar því auðvitað hefði hæstv. ráðherra átt að kynna sér það hverjir verða fyrir þessum niðurskurði, hverjir lenda illa í þessum ráðstöfunum, hjá hverjum verið er að skerða hér, af hverjum verið er að taka umönnunaruppbót og af hverjum verið er að taka uppbót vegna lyfjakostnaðar. Það þýðir ekki að svara bara út í hött og kynna sér ekki málin. Auðvitað verða menn að láta vinna þessa upplýsingavinnu í sínum ráðuneytum. Ég fer fram á það hér formlega, herra forseti, að það komi viðbótarsvar frá hæstv. heilbrrh. þar sem þær upplýsingar koma fram sem verið er að biðja um hér. Ég hef fengið upplýsingar um það að lífeyrisþegar sem hafa fengið uppbótina skerta eða jafnvel fellda niður búa við sárustu fátækt. Þeir hafa kannski 10--15 þús. kr. til að lifa af yfir mánuðinn þegar búið er að greiða húsaleigu og annan fastan kostnað. Það er lágmark að hæstv. ráðherra kynni sér hvar þessar skerðingar lenda og hvaða afleiðingar þessar lagabreytingar, sem menn hafa verið að beita sér fyrir og meiri hluti þingsins samþykkti um síðustu áramót við afgreiðslu fjárlaga, hafa og á hverjum þessar ráðstafanir lenda.

Hæstv. ráðherrar munu vafalaust kynna sér þessa umræðu.

Herra forseti. Með frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir er lagt til að sérstök stofnun, Póst- og fjarskiptastofnun taki að sér almennt eftirlits- og stjórnsýsluhlutverk á sviði fjarskipta og póstmála. Þessi verkefni hafa til þessa verið hjá samgönguráðuneyti, Póst- og símamálastofnun og Fjarskiptaeftirliti ríkisins. Með afnámi einkaréttar og aukinni samkeppni á sviði fjarskipta og þeirri breytingu sem fyrirhuguð er á sviði póstmála er nauðsynlegt að fela sérstökum aðila stjórnsýslu- og eftirlitshlutverk á þessu sviði. Rökin fyrir því eru meðal annars þessi: Eftir formbreytingu Póst- og símamálastofnunar og stofnun hlutafélags leiðir það af sjálfu sér að sú stjórnsýslustarfsemi sem þar var hverfur þaðan. Þar sem samgönguráðherra fer alfarið með eignaraðild ríkisins í Pósti og síma hf. er stofnuninni falið að annast umsjón með framkvæmd póst- og símamála og er ekki gert ráð fyrir að ráðuneytið hafi afskipti af afgreiðslu einstakra mála. Þessi skipan mála er í samræmi við skuldbindingar okkar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, þar sem mikil áhersla er lögð á að sjálfstæð stofnun fari með stjórnsýslu- og eftirlitshlutverk á sviði fjarskipta og póstmála. Í 8. gr. frumvarpsins er ákvæði um sérstaka þriggja manna úrskurðarnefnd fjarskipta- og póstmála. Til þeirrar nefndar geta aðilar skotið ákvörðunum og úrskurðum Póst- og fjarskiptastofnunar. Þeim verður með öðrum orðum ekki skotið til ráðuneytisins og eru úrskurðir nefndarinnar endanlegir á stjórnsýslustigi. Helstu verkefni stofnunarinnar verða að veita leyfi til fjarskipta og póstþjónustu og hafa eftirlit með því að leyfishafar fullnægi skilyrðum slíkra leyfa; að vera ráðgefandi fyrir stjórnvöld á sviði fjarskipta- og póstmála og að hafa umsjón og eftirlit með alþjónustu og samtengingu fjarskiptaneta og fjarskiptabúnaði. Gert er ráð fyrir að rekstur stofnunarinnar verði að mestu eða öllu leyti fjármagnaður af leyfishöfum. Tekjur stofnunarinnar verða gjald fyrir útgáfu leyfisbréfa og skráningu póstrekenda, rekstrargjald sem verður ákveðið hlutfall af veltu leyfishafa og gjald vegna þjónustu sem Fjarskiptaeftirlit ríkisins veitir nú. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Á þingi Alþfl., jafnaðarmannaflokks Íslands, sem haldið var nú um helgina var ályktað m.a. um fjarskiptamál. Á einum stað segir svo, með leyfi forseta: ,,Íslenskir jafnaðarmenn eru þeirrar skoðunar að óæskilegt sé að hið opinbera, ríki og sveitarfélög og fyrirtæki á þeirra vegum, stundi atvinnurekstur í samkeppni við einkarekin fyrirtæki. Því aðeins er réttlætanlegt að opinberir aðilar sinni atvinnustarfsemi að um sé að ræða starfsemi til að tryggja landsmönnum sem jafnasta og besta þjónustu á sértækum sviðum, svo sem í heilbrigðismálum, menntamálum, við vísindastarfsemi og rannsóknir. Einokun ríkisins í atvinnurekstri verður að aflétta þar sem því verður við komið eins og t.d. í rekstri fjarskiptaþjónustu og á sviði orkuframleiðslu og orkuviðskipta.`` Í þessum ályktunum segir einnig svo, með leyfi forseta: ,,Framfarir í upplýsinga- og samskiptatækni munu hafa víðtæk áhrif í náinni framtíð. Alþfl., jafnaðarmannaflokkur Íslands, álítur hlutverk stjórnvalda í hinni öru þróun vera tvenns konar. Annars vegar ber að virkja tæknina eftir föngum til að bæta þjónustu hins opinbera og fara betur með fé almennings og hins vegar að efla grunngerð þjóðfélagsins þannig að það sé í stakk búið að nýta þau tækifæri sem tæknin býður til aukinnar hagsældar og velferðar. Flokkurinn telur að m.a. eigi að nýta upplýsingatæknina til að færa opinbera þjónustu nær hinum almenna borgara og til að bæta aðgang aldraðra, fatlaðra og annarra sem ekki eiga heimangengt að henni. Þá telur flokkurinn mikilvægt að tryggja með lagaramma og leikreglum að Íslendingum bjóðist fullkomin fjarskiptaþjónusta með bestu tækni sem völ er á hverju sinni. Þar sé vænlegasta leiðin að efla opna samkeppni á fjarskiptamarkaði meðan þess er gætt að fáir aðilar eignist ekki markaðinn í krafti einokunaraðgangs að grunnbúnaði og flutningsleiðum. Loks má nefna að forgangsmál er að tölvuvæða og nettengja skóla landsins og þjálfa kennara og annað starfsfólk í notkun og möguleikum tækninnar.`` Hér lýkur tilvitnunum í nýsamþykktar ályktanir sem flokksþing Alþfl., jafnaðarmannaflokks Íslands, hefur gert. Af þessum ályktunum má marka að við styðjum í meginatriðum þá stefnu sem er verið að marka í þeim þremur frv. sem flutt eru hér í dag en hæstv. samgrh. hefur þegar mælt fyrir einu þeirra. En vissulega áskiljum við okkur rétt til að gera athugasemdir við einstök atriði og spyrjast nánar út í framkvæmd mála, svo sem starfsmannamála og fleiri þátta. En sú almenna stefna sem hér er mörkuð teljum við að sé rétt. Það er vissulega ánægjulegt að sjá að í þessum frv. er einmitt gert ráð fyrir því, svo ég ræði þau í einu slengi eins og fyrrverandi forseti á þessu hv. þingi tók oft til orða, að í þessu frv. er gert ráð fyrir því bæði að efla grunnþjónustuna og þá ekki síst að efla þá þjónustu sem þetta mikilvæga kerfi getur veitt öldruðu fólki, fötluðum og þroskaheftum til þess að bæta lífi við árin. Ég vil aðeins gera að sérstöku umtalsefni eitt atriði í þessu frv. til laga um Póst- og fjarskiptastofnun sem hér er flutt. Það vakti athygli mína að í 9. gr. frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að innheimta sérstakt gjald fyrir rekstrarleyfi, sem á að veita samkvæmt frv., þegar takmarka þarf fjölda rekstrarleyfa. Segir í skýringum, með leyfi forseta: ,,Getur stofnunin jafnvel ákveðið að gjald fyrir slík takmörkuð gæði skuli ákvarðast með útboði.`` Nú er mér skemmt, herra forseti. Þarna er verið að innleiða í þessa þjónustu veiðileyfagjaldtöku. Með öðrum orðum er verið að gera ráð fyrir því að þar sem ríkið selji takmarkaðan aðgang að þjónustu, eða að tekjuöflunarmöguleikum eins og í þessu felast, þá verði tekið fyrir það sérstakt gjald og jafnvel komi til greina að það gjald verði ákveðið með útboði. Höfundar frv. eru auðsjáanlega þeirrar skoðunar að þegar um það sé að ræða að ríkið veiti takmarkandi réttindi til tekjuöflunar á sviði þjónustu sem ríkisvaldið telur nauðsynlegt, stýra aðgangi manna, að þá beri að taka fyrir það takmarkaða aðgengi sérstakt gjald sem jafnvel verði ákvarðað í útboði. Þetta er nú hvorki meira né minna en meginatriðin í þeirri stefnu sem kennd hefur verið við veiðileyfagjald af einum eða öðrum toga í fiskveiðum. Og markast einmitt af nákvæmlega sömu viðhorfum, sumsé þeim að ríkið er þar að veita takmarkaðan aðgang, ekki almennan aðgang heldur takmarkaðan aðgang, að auðlind og tekjuöflunarmöguleikum sem ríkisvaldið fer með og er í dag veitt takmörkuðum hópi einstaklinga án þess að nokkurt gjald komi fyrir. Sú aðferð sem hér er kynnt er hins vegar í fullu samræmi við þá aðferð sem nú er notuð við úthlutun á takmörkuðum tollkvótum samkvæmt GATT. Þar er einnig verið að veita aðgang að takmörkuðum gæðum sem ekki allir geta notið heldur einn fær og annar ekki og þá er sá háttur hafður á að þau takmörkuðu gæði eru veitt gegn gjaldi eftir að útboð hefur farið fram. Nú er verið að innleiða nákvæmlega sömu sjónarmið, herra forseti, í þessum þáttum póst- og símaþjónustu. Þar er gert ráð fyrir að ríkissjóður taki gjald sem jafnvel verði ákveðið með útboði af tekjuöflunarmöguleikum fyrirtækja eða einstaklinga sem ríkið ætlar sér að skammta í krafti þess almannavalds sem ríkisvaldið fer með. Og styrkjast nú stoðirnar óðum undir þeim sjónarmiðum sem auðkennt hafa Alþfl., jafnaðarmannaflokk Íslands, og fjölmarga aðra aðila í þessu samfélagi, sem kallað er veiðileyfagjald. Að vísu er ekki talað um þessa gjaldtöku sem veiðileyfagjald í þessu frv. en það skiptir nú litlu máli enda ekki stunduð veiði í þessu sambandi en það kemur í sama stað niður, virðulegi forseti, því þarna er gert ráð fyrir því að fyrirtæki og einstaklingar greiði sérstakt gjald fyrir takmörkuð réttindi sem ríkið veitir þeim umfram aðra og ekki er á allra færi að fá. Þetta er mjög athyglisverð stefnumörkun sem þarna fer fram og ég býð sérstaklega hæstv. samgrh., Halldór Blöndal, velkominn í hóp veiðigjaldssinna eða öllu heldur þeirra sem telja að þegar handhafar ríkisvaldsins, framkvæmdarvaldið, úthluta takmörkuðum réttindum til einstaklinga sem geta orðið þeim að féþúfu að þá skuli ríkið taka sérstakt gjald sem jafnvel verði ákveðið á uppboðsgrundvelli. Og gerast nú fleiri vígamenn en ég hugði þegar hæstv. samgrh. er genginn í þennan hóp.  Ég vil að lokum aðeins ítreka það sem ég sagði hér í upphafi að ég álít að hér sé skynsamleg stefnumótun á ferðum í þessum þremur frv. og sú stefnumótun er í meginatriðum í samræmi við þá stefnu sem Alþfl. markaði sér á síðasta flokksþingi þó við áskiljum okkur auðvitað rétt til að gera athugasemdir við einstök atriði í þeim frv. sem hæstv. ráðherra mælir fyrir.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir 13. dagskrármálinu um Póst- og fjarskiptastofnun en það frv. er nátengt 14. og 15. dagskrármáli um póstþjónustu og fjarskipti. Frá sjónarmiði hæstv. ríkisstjórnar verður að viðurkenna að þessi frumvarpsflutningur og væntanleg lagasetning er í sjálfu sér í rökréttu framhaldi af því sem samþykkt var að tillögu hæstv. ríkisstjórnar á liðnu vori í fjarskiptamálum. Á hitt er rétt að minna að þau skref sem þá voru stigin voru umdeild hér í þinginu og á það bent að óþarflega langt væri gengið á þessu sviði. Það var t.d. mjög umdeilt hér á síðasta vori hvort rétt væri að breyta Póst- og símamálastofnuninni í hlutafélag. Á það var bent að reynsla frá nálægum löndum sýndi að slík breyting hefði ekki endilega í för með sér ódýrari þjónustu fyrir neytendur heldur jafnvel hið gagnstæða, að þjónustan yrði dýrari. Sérfræðingar Pósts og síma bentu hv. samgn. á það með greinargóðum upplýsingum sem þeir létu í té að t.d. væri reynslan frá Bretlandi einmitt á þann veg að þjónustan hefði orðið dýrari og slík breyting sem hér væri fyrirhuguð hefði ekki endilega mikla kostnaðarlækkun í för með sér fyrir neytendur. Einnig var á það bent að staða starfsfólks Pósts og síma yrði mjög í vindinum eftir að þessi breyting hefði verið gerð. Um er að ræða verulegan réttindamissi á vissum sviðum og réttindaskerðingar sem þó voru uppi áform um að reyna að bæta. Ég hef upplýsingar um það að starfsfólk Pósts og síma telur að enn vanti nokkuð á að það geti unað sátt við þá breytingu sem er að verða og í morgun komu fram upplýsingar í hv. samgn. um það efni sem eðlilegt væri að rifja hér upp og verður væntanlega gert af einhverjum þeim sem fundinn sátu. Ég átti þess ekki kost að sitja þann fund en mér er kunnugt um það að fram voru bornar verulegar umkvartanir um að það starf sem unnið væri á vegum starfsmannafélaga og ríkisins væri ekki í þeim farvegi sem æskilegt væri. Nú ég vil leggja á það áherslu að endingu að aðstæður í litlu ríki eins og á Íslandi eru auðvitað allt aðrar en í stórum ríkjum þar sem eru starfandi stór og voldug sjálfstæð símafélög sem hugsanlega geta tekið upp samkeppni við fyrrverandi ríkisfyrirtæki. Í litlum fámennum ríkjum eru aðstæður allar og staðhættir töluvert öðruvísi og þar af leiðandi er ekki eins mikil þörf á því að gefa þar fjarskipti frjáls eins og kannski kann að vera í stærri ríkjum. Á þessu er nokkur munur og það sem verra er að kostnaðurinn við þessa breytingu verður hlutfallslega miklu þyngri í litlu ríki heldur en stóru. Það kemur fram í því frv. sem hér er til umræðu að kostnaður muni nema tæplega 90 millj. kr. á hverju ári. Þó er þetta bara hrein skriffinnskustofnun sem ekki mun skapa nein verðmæti af neinu tagi. Ég held að mörgum muni þykja að þessu fjármagni væri betur varið til annarra þarfra hluta í okkar þjóðfélagi heldur en að bæta nýrri stofnun við sem þarf að eyða svo miklu af almannafé. Ég held sem sagt að margvíslegar spurningar hljóti að vakna í tengslum við þau frv. sem hér er verið að flytja og þá þróun sem hér er gerð tillaga um að stuðlað verði að og að eðlilegt sé að málið sé rækilega skoðað í nefnd frá öllum hliðum áður en afstaða til þess er tekin. Ég vænti þess að í hv. samgn. gefist góður tími og aðstaða til þess að kanna málið frá öllum hliðum.

Herra forseti. Þetta frv. sem hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir er, eins og kom fram í máli hans, í rökréttu framhaldi af þeim skuldbindingum sem við höfum gengist undir með því að gerast aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og í rökréttu framhaldi af lagabreytingum sem voru gerðar á þinginu í vor. Ég rak augun í það þegar ég fór í gegnum frv. að það hafa orðið ákveðin sinnaskipti hjá ríkisstjórninni í málefnum gjaldtöku fyrir aðgang að takmarkaðri auðlind. Í fyrravetur vakti ég máls á úthlutun rása til útvarps- og sjónvarpssendinga og gagnrýndi hvernig staðið var að þeim úthlutunum. Ég vakti þá einnig máls á því að eðlilegt væri að greitt væri fyrir aðgang að slíkri auðlind. Þess vegna fagna ég því að í 9. gr. skuli vera tekið á þessu máli og menn tilbúnir til að fallast á, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson nefndi hér áðan, svokallað veiðileyfagjald í þessari grein. Það er greinilegt. Hér eru sömu rökin notuð og við veiðileyfagjaldið, að það beri að greiða fyrir aðgang að takmarkaðri auðlind sem ríkið veitir aðgang að. Eftir því sem ég hef skoðað þetta mál get ég nú ekki séð annað en að þetta sé svona eðlilegt framhald af því sem rætt hefur verið um breyttar aðstæður í fjarskiptum í framtíðinni. En mig langar aðeins vegna athugasemda fjmrn. að vekja athygli á því að í frv. til fjárlaga 1997 er ætlað að rekstur Fjarskiptaeftirlits ríkisins muni kosta 58 millj. kr., en þar eru 10 starfsmenn. Síðan er fjallað um að það megi ætla að kostnaður vegna reglubundinnar starfsemi stofnunarinnar verði 85--87 millj. kr. á ári sem verði fjármagnað með afmörkuðum tekjustofnum. Ég hef alltaf ákveðinn fyrirvara þegar talað er um markaða tekjustofna til rekstrar opinberra stofnana því það hefur nú verið reynslan að þessir mörkuðu tekjustofnar hafa oft ekki viljað skila sér í það sem þeim er ætlað. Við könnumst við það úr frv. sem koma hér inn árlega um ráðstafanir í ríkisfjármálum að þessir mörkuðu tekjustofnar eru iðulega teknir í annað og sömuleiðis við fjárlagagerð. Það er einnig talað um í athugasemd frá fjmrn. að í frv. sé veitt heimild til þess að innheimta sérstakt rekstrargjald vegna rekstrarleyfa þar sem takmarka þarf fjölda leyfishafa. Í framhaldi af því er bent á að hér sé átt við annað GSM-farsímakerfi eða sambærilega þjónustu og tekið til þess að það sé gert ráð fyrir að kostnaður við væntanlegt útboð á nýju GSM-farsímakerfi verði um 32 millj. kr. Ég ætla ekki að gera þetta frv. að frekara umtalsefni núna við 1. umr. en mig langar til að koma aðeins inn á atriði sem hv. þm. Ragnar Arnalds, sem nú situr í forsetastóli, nefndi hér áðan en það er hvernig háttað er málefnum starfsmanna Pósts og síma sem ég tel eðlilegt að minnst sé aðeins á hér úr því að þessi fjarskiptamál eru til umræðu. Í máli starfsmanna Pósts og síma á fundi með samgn. í morgun kom fram hörð gagnrýni á það hvernig staðið er að málum starfsmanna og réttinda þeirra og samningum við þá vegna breytinga á rekstri Pósts og síma. Þar kom fram að ekki hafa verið gerðir neinir samningar við háskólamenn hjá Pósti og síma en samkvæmt lögum eiga þeir að hafa sex vikna umþóttunartíma til að skoða samninga sem eru gerðir við þá áður en breyting verður á rekstrarformi Pósts og síma. Næstkomandi miðvikudag verða sex vikur til áramóta. Þá eru sex vikur þar til þessir samningar eiga að taka gildi og það er nánast umþóttunartíminn frá næsta miðvikudegi og þangað til þessir samningar eiga að taka gildi. Þarna eru nú samningamenn hæstv. ráðherra sem ég vona að sé að hlusta þó hann sé í símanum hérna frammi. Þá eru samningamenn hans frekar seinir með þessi samningmál. Í morgun kom einnig fram að búið væri að senda út samninga til ýmissa starfsmanna en gagnrýnt var að yfir þeim samningum sem stöðvarstjórar sem hafa fengið senda að ríki alger leynd. Það var gagnrýnt í morgun og einnig að þeim er meinað að vera í stéttarfélögum sem er einnig sérkennilegt. Þar kom líka fram að það eru hópar sem hafa ekki fengið neina samninga og engin svör við spurningum um hvað framtíðin beri í skauti sér fyrir þessa starfsmenn. Engin svör frá Pósti og síma um það hvað framtíðin beri í skauti sér. Frá fulltrúa Rafiðnaðarsambandsins kom fram að greinilega væru fleiri en eitt stéttarfélag sem ætti að semja um kaup og kjör við fyrirtækið fyrir sömu stéttir. Bent var á að með því að Póstur og sími væri gert að einu hlutafélagi þá væri það komið inn á almennan vinnumarkað. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort standi til að útiloka starfsmenn Pósts og síma hf. frá því að vera í stéttarfélögum eða verkalýðsfélögum. Er það meiningin? Því virðist hafa verið haldið að starfsmönnum við samningagerðina hjá þeim fulltrúum sem settir voru í þá nefnd sem á að vinna undirbúningsvinnuna að samningum við starfsmenn Pósts og síma. Hvernig er þessum málum háttað? Býst hann við að búið verði að semja við háskólamennina innan tiltekins tíma? Verða þeir komnir með samninga fyrir næsta miðvikudag þannig að þeir hafi þennan sex vikna umþóttunartíma? Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að svara þessum spurningum því menn voru fullvissaðir um það hér í umræðunni um breytt rekstrarform á Pósti og síma í vor að gengið yrði frá þessum málum í tíma. En það hefur greinilega dregist og það úr hömlu. Ég vil því fá skýr svör frá hæstv. ráðherra um málefni Pósts og síma áður en hann lýkur umræðum um fjarskiptamálin og póstmálin hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hefur komið fram í umræðunni að þessi frv. sem við ræðum í einu slengi eru á sinn hátt eðlilegt framhald af því sem gerðist í vor þegar við samþykktum formbreytingu á Pósti og síma sem gerði það að verkum að fyrirtækið er ekki hluti af stjórnsýslunni eins og það hefur verið fram að þessu. Enn fremur er þetta mjög í samræmi við það sem hefur verið að gerast í nágrannalöndum okkar á vettvangi ríkja innan Evrópska efnahagssvæðisins og þar fram eftir götunum. Í sjálfu sér ætti ekki að koma á óvart það sem hér er verið að lögfesta sem er fyrst og fremst að tryggja skýrar leikreglur á þessum mikilvæga fjarskiptamarkaði og koma á einhverjum eftirlitsaðila sem getur skorið úr ágreiningsefnum hjá fyrirtækjum sem starfa á þessum markaði. Raunar kom skýrt fram í umræðum fyrr í dag að þetta er markaður þar sem tekist er mjög harkalega á. Þess vegna er ekki við öðru að búast en því að ýmis álitamál komi upp sem þurfi að skera úr. Við skulum ekki gleyma því að með þeirri breytingu sem er að gerast hér á landi hefur það nú gerst að í staðinn fyrir að hafa hér eitt stórt fjarskiptafyrirtæki, sem annaðist alla starfsemi á því sviði og hefði einkarétt á flestum sviðum til viðbótar, eru æ fleiri fyrirtæki að hasla sér völl á þeim vettvangi sem Póst- og símamálastofnun hefur starfað ein. Þess vegna er við því að búast að ýmis álitamál komi upp sem þurfi að skera úr um. Þess vegna er mjög þýðingarmikið að allar leikreglur séu sem skýrastar og að hægt sé að tryggja að aðilar, sem séu að keppa á þessum viðkvæma markaði, geti skotið til úrskurðar álitamálum til stofnunar sem er sjálfstæð og því bær til þess að skera úr um álitamál. Ég held að það sé mjög þýðingarmikið sem kemur fram í 8. gr. þessa frv. að við skiptum þessu í tvennt, við höfum annars vegar póst- og fjarskiptastofnun sem tekur á málinu á frumstigi og hins vegar höfum við sjálfstæða úrskurðarnefnd sem getur síðan tekið mál til meðhöndlunar ef upp kemur ágreiningur. Ég vek athygli á því að í 8. gr. er líka gert ráð fyrir því að úrskurður þessarar nefndar skuli að jafnaði liggja fyrir innan átta vikna frá því að kæra berst og að úrskurðir nefndarinnar skuli vera endanlegir á stjórnsýslustigi. Ef aðili vill ekki una þessum úrskurði getur hann borið þann úrskurð undir dómstóla en að öðru leyti er ekki hægt að skjóta þessu áfram til annars stjórnsýslustigs eins og ráðherra enda væri það óeðlilegt í ljósi þess að það er ráðherra sem fer með öll hlutabréfin í einu fjarskiptafyrirtækjanna, þ.e. Pósti- og síma hf., eins og fyrirtækið mun heita eftir áramótin, og þess vegna væri það óeðlilegt að hann kæmi þar að. Ég fagna því sem mér hefur virst vera að koma hér í ljós að breið samstaða er að myndast um þetta fyrirkomulag. Nýkjörinn formaður Alþfl., sem á þar með sæti í hinum stórkostlega sameinaða þingflokki jafnaðarmanna hefur, lýst yfir vilja síns flokks í þeim efnum. Það er nú ekki örgrannt um að þar sjáist svolítil áherslubreyting ef ekki stefnubreyting frá þeim málflutningi sem við heyrðum fyrr á þessu ári. Að minnsta kosti er ljóst að um þessi mál er að skapast miklu meiri friður og kyrrð en maður hefið getað ímyndað sér og það er eðlilegt vegna þess að hér erum við fyrst og fremst að fara inn í þróun sem er að eiga sér stað annars staðar í heiminum í kringum okkur. Markaðurinn er í eðli sínu þannig að þar eru engin landamæri og fjarskiptastarfsemi og fjölmiðlastarfsemi er að verða angi af hinu sama. Það kom raunar fram fyrr í dag í máli hæstv. menntmrh. að einn kosturinn t.d. við að nálgast útsendingar útvarps og sjónvarps er að nota hið fræga internet og það sýnir okkur auðvitað og sannar að mörk milli þessara tveggja kerfa, fjölmiðlunar og fjarskipta, eru að verða óljós og það undirstrikar að þessi fjölmiðlafyrirtæki og fjarskiptafyrirtæki munu hasla sér völl hvert á annars sviði og það gerir enn þá mikilvægara að allar reglur séu sem skýrastar og möguleikar til málsskots séu sem bestir. Ég held að það sé tryggt með þessu frv. og þeim frv. sem mælt verður fyrir hér á eftir og þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að þetta komist áfram og verði leitt í lög. Ég ætla ekki annað en að það geti tekist nú á haustdögum, ekki síst í ljósi þeirrar samstöðu sem mér virðist vera að opnast um þetta mál.

Herra forseti. Vissulega er ástæða til að láta í ljós þakklæti fyrir góðar undirtektir formanns Alþfl. og raunar Alþfl. við það starf og þá löggjöf sem samþykkt hefur verið um breytingar á Pósti og síma og þá stefnu sem mörkuð hefur verið í grundvallaratriðum. Það er ástæða til að ætla að það nái einnig til hins nýja þingflokks jafnaðarmanna og Þjóðvaka. Ánægja er yfir þeirri stefnu sem mörkuð er með þessum frv. þar sem maður veit að þar ríkir mikil eining innan búðar sem á að geta þegar fram líða stundir orðið að miklu afli, vonandi ekki öflum sitt í hvora áttina. Ég vil aðeins segja út af því sem hv. þm. Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., sagði áðan og sömuleiðis 18. þm. Reykv. Ásta R. Jóhannesdóttir að samkvæmt viðræðuáætlun fara fram viðræður við starfsmenn Pósts og síma. Auðvitað eru uppi álitamál eins og ævinlega við undirbúning launaflokka og kjarasamninga. Ekki er ástæða til að ætla annað en að þær muni leysast í fyllingu tímans. Ég hygg að misskilningur sé að starfsmönnum sé meinað að vera í stéttarfélagi. Á hinn bóginn hefur komið upp að stöðvarstjórar hafa óskað eftir því að þeir hafi sjálfstæðan samningsrétt og með sama hætti liggur það fyrir að fjölmargir yfirmenn Pósts og síma hafa verið í svokallaðri ráðherraröðun hjá opinberum starfsmönnum. Raunar er það svo í einkageiranum að ekki er samið um öll stjórnunarstörf í almennum kjarasamningum. Ég veit að hæstv. þingmaður þekkir til að mynda kjarasamninga verslunarmanna og þar er það ekki gert.

Herra forseti. Markmiðið með frumvarpi þessu um fjarskipti er að tryggja örugg og hagkvæm fjarskipti fyrir alla landsmenn á sambærilegum kjörum. Til að svo megi verða er m.a. lagt til að lögbundinn einkaréttur ríkisins verði afnuminn frá og með 1. jan. 1998 en að Pósti og síma hv. verði veittur einkaréttur til þess að reka almenna talsímaþjónustu og reka almennt fjarskiptanet til þess tíma. Er sú skipan mála í samræmi við ákvæði laga nr. 103/1966, um Póst- og síma hf. Þar með verður þeim sem þess óska heimilt að veita fjarskiptaþjónustu frá 1. jan. 1998 að uppfylltum ákveðnum skilyrðum sem nánar er mælt fyrir um í lögunum. Jafnframt er lögð á það áhersla að stjórnvöld geti lagt á svokallaða alþjónustu til að tryggja þjónustu um allt land. Með frumvarpi þessu eru íslensk fjarskiptalög færð til samræmis við þær breytingar sem orðnar eru og sem boðaðar hafa verið í fjarskiptamálum í Evrópu. Fram til ársins 1993 var einkaréttur ríkisins á fjarskiptum víðtækur hér á landi og undanþágur voru fáar. Þetta fyrirkomulag var talið réttlætanlegt meðan verið var að byggja upp grunnnetið og voru tekjur af fjarskiptaþjónustu gjarnan nýttar beint eða óbeint til öflugrar uppbyggingar almennra fjarskiptaneta. Á síðustu árum hefur orðið mikil viðhorfsbreyting að þessu leyti. Uppbyggingu almennra fjarskiptaneta er að mestu lokið; tæknilegar breytingar og þarfir viðskiptalífsins kalla á breytt lagalegt umhverfi fjarskipta og svo mætti lengi telja. Frumvarp það sem hér er lagt fram endurspeglar þessa viðhorfsbreytingu. Breyting á rekstrarformi Póst- og símamálastofnunar í hlutafélag er meðal annars gerð til að búa Póst og síma undir þær breytingar sem í vændum eru. Einkaréttur ríkisins til að eiga og reka fjarskipti og fjarskiptaþjónustu var þrengdur verulega með breytingu á fjarskiptalögum árið 1993 og nær samkvæmt gildandi lögum eingöngu til talsímaþjónustu og til að eiga og reka almennt fjarskiptanet. Fyrr á þessu ári var samþykkt tilskipun Evrópusambandsins sem mælir fyrir um fullt frelsi í fjarskiptaþjónustu og rekstri fjarskiptanetsins frá 1. janúar 1998. Þetta frelsi er þó ekki óheft því samhliða afnámi einkaréttar á fjarskiptaþjónustu er talið nauðsynlegt að tryggja að allir notendur eigi aðgang að lágmarksþjónustu á sviði fjarskipta á viðráðanlegu verði, óháð landfræðilegri staðsetningu þeirra. Þetta er í frumvarpinu kallað alþjónusta. Samkvæmt því má leggja þá skyldu á þá sem fá leyfi til að reka almenna fjarskiptaþjónustu, t.d. almenna talsímaþjónustu, að þeir taki á sig slíkar skuldbindingar gagnvart notendum. Nokkur óvissa hefur verið um það, m.a. innan Evrópusambandsins til hvaða þátta fjarskiptaþjónustu alþjónusta nær og því þykir rétt að hafa ekki ítarleg ákvæði hér að lútandi í frumvarpinu. Hins vegar er gert ráð fyrir því að nánar verði mælt fyrir um það í reglugerð. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að lagt verði á rekstrarleyfishafa sérstakt jöfnunargjald til þess að fjármagna skyldubundna alþjónustu. Slíkt gjald verður þó ekki lagt á fyrr en fleiri en einn rekstraraðili verður kominn á viðkomandi þjónustusvið. Frumvarpið byggir á því grunnsjónarmiði að stjórnvöld eigi ekki að takmarka fjölda þeirra sem fá leyfi til að veita fjarskiptaþjónustu. Hins vegar er gert ráð fyrir því að leyfi þurfi til að reka slíka þjónustu aðra en virðisaukandi þjónustu. Að frátalinni fjarskiptaþjónustu þar sem takmarka verður fjölda leyfishafa af tæknilegum ástæðum, eins og er um GSM-farsíma, er lagt til að þeir sem fullnægja ákveðnum hlutlægum skilyrðum fái leyfi til fjarskiptaþjónustu og til að reka almennt fjarskiptanet. Skilyrðin eru af ýmsum toga, ekki síst tæknilegum, og er tilgangur þeirra meðal annars að tryggja aðgang nýrra aðila að þeim fjarskiptanetum sem komið hefur verið upp og þar með jafnan aðgang rekstraraðila að markaðnum og að samtenging fjarskiptaneta sé tryggð, en einnig að tryggja að fjarskiptaþjónustu verði í raun haldið uppi. Er í síðastgreinda tilvikinu talið mikilvægt að öllum sé tryggður aðgangur að tiltekinni alþjónustu eins og ég greindi frá fyrr í máli mínu. Þegar nauðsynlegt verður að takmarka fjölda rekstraraðila má samkvæmt frumvarpinu ákveða að rekstrarleyfi skuli veitt að undangengnu útboði. Auk þessara nýmæla eru ýmis ákvæði í frumvarpinu, svo sem um leynd og vernd fjarskipta, þráðlaus fjarskipti, símatorgsþjónustu og fleira. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegi forseti. Það er farið að tíðkast í lagasmíði á Íslandi að byrja lög með því að gefa ítarlegar skýringar á ýmsum heitum og hugtökum, jafnvel heitum og hugtökum sem hafa unnið sér nokkurn þegnrétt í málinu og allir vita hvað átt er við með. Frægt er dæmið frá því í fyrra þar sem sjúklingur var skilgreindur sem hver sá sem leitaði þjónustu heilbrigðisstétta hvort sem sá hinn sami væri sjúkur eða heilbrigður. En nú bregður svo við að í öðrum kafla þessara laga, kaflanum um orðskýringar, kemur orðskýring á gömlu og góðu íslensku heiti sem gerir það að verkum að ég sem hélt mig hafa skilið þetta heiti botna hvorki upp né niður. En þar er útskýrt hvað sé talsímaþjónusta. Ég held að við Íslendingar höfum nú svona sæmilega hugmynd um hvað sé talsímaþjónustu. En það er skilgreint svona, með leyfi forseta: ,,Þjónusta, seld almenningi, sem fólgin er í beinum rauntímaflutningi á tali um sjálfvirkt fjarskiptanet þannig að notandi getur notað búnað tengdan við tengipunkt á netinu til að hafa samband við annan notanda sem tengdur er við annan tengipunkt.`` Nú spyr ég, virðulegi forseti, finnst mönnum virkilega ástæða til að leiða svona skýringar í íslensk lög? Barn sem væri t.d. spurt á prófi hvað væri talsímaþjónusta fengi ekki rétt svar nema það svaraði: Þjónusta, seld almenningi, sem fólgin er í beinum rauntímaflutningi á tali um sjálfvirkt fjarskiptanet þannig að notandi getur notað búnað tengdan við tengipunkt á netinu til að hafa samband við annan notanda sem tengdur er við annan tengipunkt. Hvaða ástæða er, virðulegi forseti, til að hafa svona samsetning í lögum? Eigum við ekki bara að leyfa fólkinu sjálfu að viðhalda skilningi sínum á því hvað talsímaþjónusta er? Ég er sannfærður um að maður sem talar jafnmikið í símann og hæstv. samgrh., sem þarf að nota símann þó hann tali hátt því öðruvísi heyrist ekki norður til hans, viti nokkurn veginn hvað talsímaþjónusta er og hann þurfi ekki að biðja hv. Alþingi um að festa þennan skilning á orðinu í sessi. Ég tók það fram hér áðan að við jafnaðarmenn værum að meginefni sammála þeim breytingum sem er verið að gera og hæstv. ráðherra hefur lýst og koma vel fram í greinargerð með þessu frv. En það eru örfáar athugasemdir sem mig langar til að gera og m.a. er spurning til hæstv. ráðherra. Í greinargerðinni segir svo um V. kafla í frv. að í ákveðnum tilvikum kunni að vera nauðsynlegt að takmarka fjölda rekstrarleyfishafa á tilteknum sviðum fjarskipta. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra nánar hvað þarna væri átt við, þ.e. í hvaða tilvikum slíkt kæmi til greina og á hvaða sviðum fjarskipta slíkt kæmi til greina. Þetta er það opið og loðið orðalag að ómögulegt er að átta sig á því hvað vakir fyrir höfundunum. Þá ítreka ég það sem ég benti á áðan að þarna er gert ráð fyrir því að innheimt verði sérstakt gjald fyrir fjarskiptaleyfi þar sem fjöldi rekstrarleyfa er takmarkaður og gert ráð fyrir að það sé jafnvel gert með útboði. Það er að verða almenn regla í lögum að menn taki sérstakt gjald, jafnvel með útboði, fyrir takmörkuð réttindi til ábatavonar, sem hæstv. ríkisstjórn veitir þegnunum sem framkvæmdarvald, þar sem einn fær og annar ekki. Auðvitað styrkir það stöðugt sjónarmið þeirra sem vilja að sömu reglum verði fylgt hvað varðar nýtingarréttinn á helstu auðlind landsmanna, fiskveiðunum og fiskimiðunum, sem er takmarkaður. Það er búið að leggja hér ákveðnar línur sem varða ekki lengur bara úthlutun takmarkaðra tollkvóta til innflutnings á landbúnaðarvörum og búvörum hvers konar þar sem menn verða að greiða fyrir með útboði, sá fær sem hæst býður. Hér er verið að staðfesta sama kerfi í sambandi við póst- og símaþjónustu. Því má segja að menn séu að færa sig nær og nær meginatriðum málsins, sem sagt því að þegar takmörkuðum gæðum er varðar aðgang að auðlindinni, fiskimiðunum, er úthlutað sé sama regla í heiðri höfð. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í það að hér er gert ráð fyrir því að Póst- og fjarskiptastofnun geti krafist þess að rekstrarleyfishafar þjónustu gefi upplýsingar um notendur sína og séð til þess að gefin verði út heildstæð skrá yfir notendur að síma- og fjarskiptaþjónustu um land allt. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað um það kerfi sem er enn í gildi, þ.e. að einstakir notendur geta óskað eftir því að númer þeirra séu ekki skráð og þurfi ekki að greiða neitt sérstakt gjald fyrir? Er ekki gert ráð fyrir því að hægt sé að halda þeim sið, þ.e. þeir notendur, sem óska ekki eftir því að númer þeirra séu skráð og veittar upplýsingar um þau, geti haldið þeim rétti sínum? Það er ekki sérstaklega tekið fram. Þá vil ég einnig hrósa því sérstaklega sem talað er um í 7. gr. þar sem gert er ráð fyrir að tryggja alhliða fjarskiptaþjónustu við notendur með sérþarfir svo sem fatlaða eða aldraða sem oft og tíðum þurfa á mikilli þjónustu varðandi fjarskipti að halda. Það er rétt sem segir í greinargerð að miklar framfarir hafa orðið í fjarskiptum fyrir slíka hópa og ýmiss konar búnaður, sem tryggir öryggi þeirra, hefur séð dagsins ljós. En einnig er mikilvægt að sett séu ströng skilyrði í rekstrarleyfum fyrir fjarskiptaþjónustu við slíka hópa. Það er trú mín að með þeirri kerfisbreytingu sem hér er verið að gera geti skapast grundvöllur til að bæta mjög mikið þjónustuna við aldrað fólk, fatlaða og þroskahefta, sem þarf í vaxandi mæli á þjónustu fjarskiptanets að halda til þess að geta lifað sem eðlilegustu lífi, lífi eins og við hin lifum. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um atriði í 14. gr. frv. þar sem rætt er um að rekstrarleyfishafi, sem gert er skylt að veita alþjónustu samkvæmt rekstrarleyfi sem hann telur ekki arðbæra, geti leitað eftir því að honum verði tryggt eðlilegt endurgjald fyrir slíka þjónustu með fjárframlögum. Auðvitað þarf ekkert að segja það í lögum að menn geti leitað eftir fjárframlögum, það geta allir Íslendingar, menn þurfa ekkert leyfi til þess að skrifa t.d. bréf til hv. fjárln. og óska eftir því að þeir fái fjárfamlög til þess að veita einhverja sérstaka þjónustu er varðar samfélagið, t.d. við dreifðar byggðir eða einhverja tiltekna hópa. Engin lög eru í gildi sem banna mönnum það. Allir eru frjálsir að því að skrifa slík erindi eða bera þau fram á annan hátt. Ég spyr hvaða hald er í því að taka fram í lögum í slíku sambandi að aðili af því tagi, sem falið er að veita þjónustu sem ekki er talin borga sig, geti leitað eftir fjárframlögum. Er ekki eðlilegra að snúa þessu við og segja að ríkisvaldið skuli tryggja að slík þjónusta sem ríkisvaldið skyldar rekstraraðila til að veita og varðar t.d. þjónustu við dreifðustu byggðir landsins, þar sem ekki er um að ræða þjónustu sem getur staðið undir sér, og hafi skyldur í þeim efnum sjái svo um að viðkomandi rekstraraðili geti sinnt þeirri þjónustu eins og best verði á kosið? Það er engin vernd í þessum efnum að segja eins og sagt er í 14. gr. að viðkomandi aðili geti óskað eftir stuðningi því það geta allir borgarar á Íslandi án þess að það sé tekið sérstaklega fram í lögum. Mig langar einnig til að spyrja hæstv. ráðherra og vitna þar í greinargerðina með frv. en þar er gert ráð fyrir því að í þeim tilvikum sem ekki er talið sanngjarnt eða eðlilegt að beita jöfnunargjaldi þar sem um er að ræða niðurfellingu á talsímagjöldum til aldraðra eða öryrkja skuli kostnaður af alþjónustu greiddur úr ríkissjóði. Mig langar til að spyrja: Þýðir þetta að þeir aldraðir eða öryrkjar, sem þurfa ekki að borga fastagjald af síma í dag, hafi tryggingu fyrir að þeim aðstæðum verði ekki breytt þrátt fyrir þá kerfisbreytingu sem fyrir dyrum stendur? Eða er hætta á að þeir aldraðir og öryrkjar, sem hafa lægstu tekjurnar og hafa síma sér að kostnaðarlausu, að það komi til álita að taka þau réttindi af einhverjum stórum eða smáum hópi þeirra við þær breytingar sem fyrir dyrum standa? Þetta vil ég gjarnan fá alveg skýrt, herra forseti, vilja hæstv. samgrh. í þeim efnum. Ekki vegna þess að ég haldi að fyrir honum sjálfum vaki að gera einhverjar breytingar í því efni. En vissara er að hafa það ljóst áður en frv. er afgreitt sem lög frá Alþingi hvað hæstv. ráðherra ætlast fyrir svo þeir aðilar sem kunna að fara með framkvæmd valdsins verði þá bundnir af þeim orðum sem hæstv. ráðherra segir um túlkun sína á málinu á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Hv. þm. vék að því þegar um takmörkuð gæði er að ræða og undir hvaða kringumstæðum búast megi við að farið verði út í útboð. Því er fljótsvarað. Þegar um sjónvarpsrásir er að ræða eða farsíma, t.d. GSM, verður í sambandi við útboðið ekki einungis tekið tilboði vegna fjárhæðar þess sem boðið er peningalega heldur einnig litið á gæði og þjónustu sem látin skuli í té. Við höfum auðvitað verið í vandræðum með þessa hluti. Ég var spurður að því í sjónvarpinu í gærkvöldi hvort ekki hefði verið rétt að láta bjóða í eina sjónvarpsrás sem laus var norður á Akureyri. Það hafði á hinn bóginn ekki verið gert við aðrar sjónvarpsrásir sem úthlutað hefur verið um ótakmarkaðan tíma þannig að það þótti ekki rétt í þessu sérstaka tilviki. En á hinn bóginn hlýtur það að koma til álita síðar meir þegar farið er inn á ný svið en eins og nú standa sakir er ekki gerlegt að átta sig á hvernig tæknin þróast. Í sambandi við eftirlit með leyfishöfum er það rétt sem hv. þm. sagði að eftirlitsúrræði Pósts- og fjarskiptastofnunar eru mjög viðamikil, og er í samræmi við það sem er t.d. í Danmörku eftir því sem mér hefur skilist. Því er nauðsynlegt að átta sig á því hvort þeir aðilar sem annast póstþjónustu og fjarskiptaþjónustu fyrir almenning séu fjárhagslega sterkir og nokkur trygging sé fyrir að þeir geti látið þá þjónustu í té, sem þeir hafa skuldbundið sig til, og að þjónustan sé viðhlítandi og trúverðug. Hv. þm. vék nokkuð að ákvæðinu um að greitt skuli úr ríkissjóði til símans og annarra sem hafa fjarskiptaþjónustu með höndum. Þá kemur upp sú spurning hvernig haldið skuli á þeim málum ef t.d. þykir rétt að halda því áfram að aldraðir fái símkostnað sinn greiddan að hluta, eins og nú er, og er þá miðað fjölda skrefa, mismunandi eftir landshlutum. Eins og frv. er byggt upp er gert ráð fyrir að greiðsla fyrir það komi úr ríkissjóði. Það hefur verið stefna, ég vil segja beggja þeirra ríkisstjórna sem ég hef setið í, að rétt sé að hafa greiðslur af þessu tagi inni í fjárlögum til að menn geti séð hvað fríðindi af þessu tagi kosti þótt því hafi ekki verið komið í verk af fyrirkomulagsástæðum. En ég hygg að ógjörningur sé að hafa þennan háttinn á. Þetta er ekki vandamál meðan hér er einungis eitt fjarskiptafyrirtæki, síminn, þá kemur þetta af sjálfu sér og hægt er að leggja kvaðir af þessu tagi á stofnunina eða fyrirtækið. En um leið og fleiri rekstraraðilar koma inn í dæmið verður óhjákvæmilegt að jafna samkeppnisstöðu þeirra með því annað tveggja að greiðslur af þessu tagi komi beint á ríkissjóð með fjárlögum eða með hinu að lagður sé skattur á veltu fjarskiptafyrirtækjanna og af þeim tekjum komi síðan greiðslur til símafyrirtækjanna. Það má hugsa sér hvort tveggja og hvort sem er í því sambandi. Ég man ekki hvort eitt enn vantar. 

Virðulegi forseti. Ber þá að skilja ummæli hæstv. samgrh. svo að honum hafi ekki verið ljóst fram undir þetta hvað talsímaþjónusta væri? Þarf þá að lesa honum textann í þriðja sinn til að hann átti sig á því? Ég trúi því nú ekki. Ég held að hæstv. ráðherra hafi allan tímann farið nokkuð nærri um hvað talsímaþjónusta er þangað til ég hóf lesturinn hér áðan. Það er ekki rétt að ekki liggi fyrir hver kostnaður vegna símagjalda aldraðra og öryrkja er. Þeir fá aðeins fellt niður fastagjaldið af síma og það er nákvæmlega vitað hvaða einstaklingar þetta eru og hvað þeir eru margir. Það er nákvæmlega vitað hver upphæð fastagjaldsins er svo það er enginn vandi að finna út hvaða kostnað um er að ræða sem Póstur og sími ber í núgildandi kerfi. Og ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra hvort ekki megi treysta því að þeir aldraðir og fatlaðir einstaklingar sem nú njóta þeirra kjara að hafa fastagjald niðurfellt muni njóta þess áfram. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi skýrt fram strax við 1. umr. málsins.

Herra forseti. Ég gleymdi að fletta skýringunum við 2. gr. upp í frv. en þar stendur raunar að hún þarfnist ekki skýringa og er ég þá að tala um skilgreininguna. En á hinn bóginn vil ég gleðja hv. þm. með því að þessi grein er óbreytt frá gildandi lögum þannig að hér er ekki um nýmæli að ræða heldur hefur talsímaþjónusta verið skilgreind með þessum hætti í lögunum. Ég hef ekki tekið það nógu skýrt fram en ég taldi að það væri skýrt í grg. að ekki er ætlunin að breyta réttindum elli- og örorkulífeyrisþega með frv. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að það liggur fyrir í ríkisreikningi og í reikningum Pósts og síma hvaða fjárhæðum eftirgjöfin til aldraðra og öryrkja nemur. En það sem ég var að víkja að var hvort ekki væri rétt að það kæmi fram í fjárlögunum sjálfum í staðinn fyrir að fela það í ríkisreikningi.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki tíma til þess áðan að benda á þá athyglisverðu staðreynd sem kom fram hjá hæstv. samgrh. Hann sagði: Almannavaldið ræður ekki yfir nema takmörkuðum fjölda sjónvarpsrása. Þess vegna verður að skammta aðganginn. Það geta ekki allir fengið. Og vegna þess að almannavaldið þarf að skammta aðganginn, sumir fá en aðrir ekki, er rétt að menn greiði fyrir sem hljóta og eðlilegt að verðið ákvarðist af markaði með útboði. Þetta eru nákvæmlega sömu grundvallarrökin og gilda um veiðileyfagjald. Þar er almannavaldið að skammta aðgang að tekjuöflunarmöguleikum sem ekki allir geta notið, sumir fá en aðrir ekki. Og aðgangurinn felur í sér mikil verðmæti. Þeir sem fá aðgang, fá aðgang að miklum verðmætum. Og er þá ekki með sama hætti eðlilegt að þeir greiði fyrir og að það verð ákveðist af markaði með útboði, eins og hér er lagt til. Ég sé engan eðlismun á þessu sem hér um ræðir.

Herra forseti. Vegna umræðu um niðurfellingu á fastagjaldi á síma hjá lífeyrisþegum, vil ég ítreka það, sem reyndar kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan, að hvað eftir annað kom fram í umræðunni í vor, um breytingu á rekstri Pósts og síma, að ekki yrðu lögð niður eða hætt við þessi hlunnindi. Þeim yrði haldið áfram, þ.e. lífeyrisþegar sem eru með fulla tekjutryggingu fengju fastagjaldið af símanum lagt niður. Ég vil halda því til haga sem ráðherrann sagði fullum fetum, og hefur reyndar ítrekað það hér, og ég vona að staðið verði við að ekki verði fellt niður að þeir lífeyrisþegar, sem hafa hvað minnst að bíta og brenna, fái þessi hlunnindi áfram.

Herra forseti. Mér er mjög ljúft að svara hv. þm. að það stendur ekki til að skerða rétt elli- og örorkulífeyrisþega til að fá hluta af talsímanum ókeypis. Ég verð að segja að ég er glaður yfir því að í hinum mikla þingflokki jafnaðarmanna og Þjóðvaka skuli þó ekki vera fleiri flokkar því þá mundu fleiri þingmenn standa upp til að spyrja mig þessarar sömu spurningar. En ég get nú kannski svarað spurningunni í þriðja skipti hvort sem er. Við gerum ráð fyrir að elli- og örorkulífeyrisþegar verði áfram studdir til að hafa síma.

Herra forseti. Með frumvarpi þessu er lagt til að gerðar verði grundvallarbreytingar á fyrirkomulagi og stjórn póstlaga til samræmis við þá þróun sem orðið hefur í Evrópu á sl. árum. Það sem er hvað mikilvægast í því sambandi er að einkaréttur ríkisins til póstmeðferðar er þrengdur verulega og afmarkaður mun nánar en verið hefur. Það mun þó ekki raska því markmiði frumvarpsins að tryggja eftir sem áður hagkvæma og virka póstþjónustu fyrir landsmenn alla, hvar á landinu sem þeir eru búsettir. Við samningu frumvarps þessa hefur verið höfð hliðsjón af tillögum að tilskipun um sameiginlegar reglur um þróun póstþjónustu Evrópusambandsins og aukin gæði póstþjónustunnar, sem lagðar hafa verið fyrir Evrópuþingið og ráðherraráðið. Meðal merkilegra nýmæla í frumvarpinu er að í fyrsta skipti er stefnt að því í íslenskri löggjöf um póstþjónustu að skilgreina hugtakið grunnpóstþjónusta, en það orð er notað í frumvarpinu yfir það sem í nefndum tilskipunartillögum kallast universal service. Grunnpóstþjónusta er í lögunum skilgreind sem viðtaka, flutningur, flokkun og skil á bréfum og öðrum sendingum með utanáskrift sem vega allt að 20 kg. Gerir frumvarpið ráð fyrir skyldu ríkisins til að tryggja landsmönnum öllum nánar tilgreinda grunnpóstþjónustu, án tillits til búsetu og á viðráðanlegu verði. Er jafnframt gert ráð fyrir að ríkið tryggi aðra þjónustu, eins og þjónustu með fjármunapóstsendingar og sendingar með blindraletri. Þessi ákvæði um grunnpóstþjónustu eru mjög mikilvæg fyrir afskekkt svæði á Íslandi sem og annars staðar innan EES. Til þess að tryggja fjárhagslega afkomu grunnpóstþjónustu er í frumvarpinu skilgreindur samræmdur rammi fyrir þær þjónustugreinar sem hafa má í einkarétti. Verður einkaréttur til póstmeðferðar bundinn við bréf í umslögum eða öðrum sambærilegum umbúðum með sýnilegri áritun, allt að 350 g að þyngd, að því tilskildu að burðargjald slíkra sendinga sé ekki meira en fimmfalt burðargjald fyrir bréf sem falla undir lægsta burðargjald, sem er 35 kr. fyrir 20 g bréf samkvæmt núgildandi gjaldskrá Póst- og símamálastofnunar. Miðað við það verða póstsendingar þar sem burðargjald er hærra en 175 kr. utan einkaréttar. Þá er að finna önnur nýmæli í frumvarpinu, sem eins og áður segir munu leiða til umtalsverðra breytinga á fyrirkomulagi og stjórn póstmála hér á landi. Þannig má nefna að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að íslenska ríkið feli einstökum póstrekanda samkvæmt sérstöku leyfi að fara með fyrrgreindan einkarétt sinn. Má gera ráð fyrir að póstrekandi sem fer með einkarétt ríkisins til póstmeðferðar muni einnig skuldbundinn til að inna af hendi áðurgreindar skyldur ríkisins. Öðrum en þeim sem fengið hafa til þess sérstakt rekstrarleyfi Póst- og fjarskiptastofnunar verður einnig óheimilt að annast grunnpóstþjónustu. Ráðherra verður þó heimilt að mæla fyrir um það í reglugerð að einstakir þættir grunnpóstþjónustu verði undanþegnir rekstrarleyfi. Er þá fyrst og fremst verið að horfa til aðila sem annast afmarkaða þætti þjónustunnar, t.d. einungis flutning frá einum stað til annars. Þeim verður þó gert skylt að skrá starfsemi sína hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Rekstrarleyfum til grunnpóstþjónustu munu fylgja skilyrði, sem skulu vera skýr og í samræmi við jafnræðisreglur. Sem dæmi um slík skilyrði má nefna að uppfylltar séu þjónustu- og gæðakröfur, að skylt sé að annast sérstök verkefni þó þau séu ekki arðbær og að virtar verði uppgjörs- og bókhaldsreglur sem settar kunna að verða. Má gera ráð fyrir að skilyrðin verði fleiri þegar rekstrarleyfi er víðtækara og tekur yfir fleiri þætti og að þau verði færri eftir því sem leyfið er takmarkaðra. Þannig verða sjálfsagt sett ítarleg skilyrði fyrir leyfi til að fara með einkarétt ríkisins, m.a. skilyrði er varða áðurgreindar skyldur ríkisins. Að lokum má nefna að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir því að lagt verði á rekstrarleyfishafa sérstakt jöfnunargjald til þess að fjármagna skyldubundna grunnpóstþjónustu þar sem slík þjónusta er óarðbær. Verður gjaldið lagt á til að tryggja að grunnpóstþjónustu verði sinnt í dreifðari byggðum landsins og annars staðar þar sem slík þjónusta mun augljóslega ekki skila arði. Fleiri nýmæli er að finna í frumvarpinu, sem eins og fram hefur komið mun leiða til grundvallarbreytingar á fyrirkomulagi póstmála hér á landi til samræmis við þá þróun sem orðið hefur í nágrannalöndum okkar á síðustu árum og fyrirsjáanleg er á næstu árum. Hin nýja skipan á póstmálum sem er að finna í frumvarpi þessu mun auka samkeppni innan póstsviðsins verulega frá því sem nú er, þar sem stigin eru mörg mikilvæg skref í frjálsræðisátt. Þó er gert ráð fyrir að grunnpóstþjónusta verði eftir sem áður sambærileg fyrir landsmenn alla að því er varðar verð og gæði. Mun það tryggt með skyldum ríkisins til að annast nánar tilgreinda þætti grunnpóstþjónustu um land allt, með jöfnunargjaldi og með takmörkuðum einkarétti ríkisins til póstmeðferðar. Slík tilhögun er í samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar, en í fæstum aðildarríkja EES-samningsins hefur einkaréttur til póstmeðferðar verið með öllu afnuminn, til þess að tryggt sé að allir á svæðinu, hvar sem þeir búa, njóti sambærilegrar þjónustu. Er það einnig eitt meginmarkmið frumvarps til laga um póstþjónustu sem hér er lagt fram. Ég legg til, herra forseti að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð og að þessu sinni eru þau ekki um efnisatriði frv. Mér finnst, herra forseti, og ég vildi gjarnan óska eftir því að hæstv. samgrh. hlustaði, að menn geti ekki lagt fram svona texta fyrir hið háa Alþingi. Hér er verið að skýra orð enn einn ganginn. Hér á að festa í lög að orðið póstþjónustuaðili eigi að skýra: Aðili sem veitir póstþjónustu. Hvaða ástæða er til að binda svona lagað í lög? Svo vil ég benda hæstv. ráðherra á að þegar fjallað er um orð eins og t.d. póstkassi, þá er það gert svona í greinargerð með frv., með leyfi forseta: ,,Hugtakið póstkassi kemur fram í 7. gr. frv.`` Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær varð póstkassi að hugtaki? Ég hélt að póstkassi væri hlutur en ekki hugtak. Síðan er hugtakið skýrt svona, með leyfi forseta: ,,Er hugtakið hér skilgreint [hugtakið póstkassi] sem kassi sem ætlaður er til viðtöku og uppsöfnun bréfapóstsendinga til frekari póstmeðferðar.`` Guð almáttugur hjálpi mér. Menn tala ekki lengur um að setja hluti í póst heldur að taka hluti til póstmeðferðar. Hæstv. samgrh. er orðhagur maður. Hann má ekki láta svona texta frá sér fara. Það er honum ekki samboðið að leggja svona texta fyrir Alþingi þó það varði kannski ekki meginefnisatriði málsins. En að ræða um póstkassa sem hugtak er alveg nýtt í sölum Alþingis.