Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Breyt. sú, sem hv. Ed. hefur gert á þessu frv., er beinlínis leiðrétting. Af vangá höfðu fallið niður tvö orð í 4. gr. frv., og hér er um leiðréttingu á því að ræða.



Herra forseti. - Ég vil biðjast afsökunar, að mér láðist að skrifa undir nál. með fyrirvara, og var þess ekki getið í nál., að till. minnar á þskj. 405 væri von. Ég er samþykkur stefnu frv. og að hafður verði sá háttur á um menntun sjómanna, sem frv. gerir ráð fyrir. Hins vegar flyt ég brtt. á þskj. 405 vegna þess, að samkv. frv. er gert ráð fyrir því að vísu, að þeir, sem hafi haft réttindi, sem miðast við 75 smál. skip, geti fengið þessi réttindi framlengd þrátt fyrir hin nýju ákvæði l., en þó því aðeins, að þeir gangi undir próf áður í Stýrimannaskólanum. Ég álít, að þetta ákvæði sé of þröngt í frv., og vil gera þá málamiðlun, að þeir, sem hafa farið með skip yfir 15 smál. í 36 mánuði, hafi möguleika til að fá réttindi sín færð upp í 120 smál., ef atvmrh. samþ. það. Ég byggi þetta á því, að sá maður, sem hefur tekið hið minna fiskimannapróf og síðan farið með bát í að minnsta kosti 36 mánuði og getið sér góðan orðstír, er búinn til viðbótar við prófið að fá þá reynslu, að áhættulaust sé, að ráðh. megi heimila þetta. Það er rétt hjá hv. frsm., að það má deila um, hvar eigi að draga markalinuna. Ég hef miðað við 120 smál.. því að ef það væri samþ., væri hægt að veita viðkomandi mönnum réttindi til að fara með velflest skip, önnur en síldveiðiskip. Ég óttast, ef þessi undanþága verður ekki samþykkt, að skortur verði á mönnum á næstunni. Við vitum um hinn mikla áhuga á að auka fiskiskipaflotann. Mér er einnig kunnugt um, að mjög margir menn, sem hafa farið með smærri skip undanfarið, hafa reynzt ágætlega. Það er því ekki óeðlilegt, að þeim séu veitt réttindi til að fara með stærri skip, án þess að þeir þurfi að ganga undir sérstakt próf. Einhvers verulegs náms verður væntanlega krafizt til undirbúnings undir þetta próf. Við vitum, að það er meira fyrir reynda skipstjóra, sem eru orðnir miðaldra, að setjast á skólabekk að nýju en fyrir unga menn. Það gæti því farið svo, að ýmsir góðir og reyndir skipstjórar kinokuðu sér við því og létu sér þá heldur nægja smærri skip. Ég vil því vænta þess, að till. minni verði vel tekið, og ég sé ekki, að hún ætti að geta valdið misskilningi, og mér er kunnugt um, að margir skipstjórar á smærri skipum óska þess, að þessu verði komið þannig fyrir, á meðan þetta nýja skipulag er að festa rætur. Það er ekkert á móti því, að ungu mönnunum verði ætlað meira nám, en það er eðlilegt, að þeir, sem eru eldri og reyndari, fái þessi réttindi án þess að þurfa að setjast aftur á skólabekk.



Herra forseti. - Það eru aðeins örlitlar aths. Hv. 2. þm. S.-M. talaði um það, að ef till. hans yrði samþ., þá væri þar með séð fyrir því, að eldri sjómenn. sem hefðu 75 tonna réttindi, þyrftu ekki að setjast aftur á skólabekk til þess að fá réttindi sin aukin. Hins vegar lá það þá í orðum hans. að með frv., eins og það er nú, þá væri ætlazt til þess. að þeir settust aftur á skólabekk. En þessu er ekki þannig hattað. Þegar rætt var um það að gefa þessum mönnum kost á því að auka réttindi sín, þá náðist samkomulag urra það við Farmanna- og fiskimannasambandið, að þeir skyldu aðeins sækja lítils háttar námsskeið, eins og segir í grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „En þar sem margir þeirra manna, sem það próf hafa tekið, hafa öðlazt mikla reynslu í sjómennsku og skipstjórn og eru sumir orðnir fullorðnir menn, þá er varla sanngjarnt að ætlast til þess, að þeir fari að setjast á skólabekk að nýju með lítt reyndum piltum. Því er það tillaga vor, að stofnuð verði sérstök kennsludeild við Stýrimannaskólann í Reykjavík, er veiti þeim þann viðbótarlærdóm, sem þeir þurfa til þess að öðlast sömu réttindi og þeir, sem útskrifast úr fiskimannadeild, og verði um prófkröfurnar farið eftir tillögum þeirra manna, sem um það eru dómbærastir.“ Það er því alls ekki gert ráð fyrir því, að þessir menn fari að setjast á skólabekk að nýju, heldur á að gefa þeim kost á því að hækka verulega réttindi sín með því að taka þátt í smávægilegu námskeiði. Það er mjög mikill munur á því að gera kröfur til tveggja ára viðbótarnáms, eins og á að vera í framtíðinni, eða að ætlast til þess, að menn sæki eitt lítils háttar námsskeið. Þetta er einmitt sá samkomulagsgrundvöllur, sem þessir menn hafa sjálfir sætt sig við. Það er rétt, að það voru og eru til menn, sem álíta, að hægt sé að hækka þessi réttindi úr 75 tonnum upp í 300 tonn, en aðrir vildu hækka þau upp í 200 tonn. og nú hefur loks verið slegið af og orðið samkomulag um að hækka þau aðeins upp í 120 tonn. En það er alveg farið fram hjá þeim undirstöðum, sem samkomulag hefur náðst um, með þessari brtt. á þskj. 405, og þar er farið alveg inn á nýja braut, sem sé þá að veita atvmrh. heimild til þess að veita hverjum þeim, sem honum dettur í hug, réttindi, sem ekkert próf er til fyrir. Það er ekki svo, að hann eigi að veita öllum þeim, sem nú hafa 75 tonna réttindi, ný réttindi upp í 120 tonn, heldur aðeins þeim, sem að hans dómi hafa staðið vel í stöðu sinni. Þeir menn skulu fá þessi réttindi próflaust, en til þessa hefur alltaf verið krafizt prófs, til þess að hægt væri að veita slík réttindi. Ég held, að það væri þá réttara að leggja til, að allir þeir, sem nú hafa 75 tonna réttindi og hafa siglt þennan ákveðna tíma, skyldu fá þessa réttindaaukningu, en ekki láta atvmrh. velja þar úr. Það væri allt öðru máli að gegna, ef ráðh. hefði heimild til þess að veita þessum mönnum eftir till. skólastjóra Stýrimannaskólans tímabundin réttindi til þess að fara með stærri skip en 75 tonn. Það væri sitt hvað eða að veita slík réttindi alveg ótímabundið. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að samþ. þessa brtt. til þess að forða þeim mönnum frá setu á skólabekk, sem ekki þurfa annað en taka þátt í lítils háttar námsskeiði til þess að auka réttindi sín úr 75 tonnum upp í 120 tonn. Ég tel, að þar sé alls ekki farið fram á of mikið. Auk þessa tel ég ósæmilegt að fara inn á þá braut að láta atvmrh. fá rétt til þess að veita þessi réttindi, án þess að próf sé fyrir hendi. Ég vil því leggja til, að brtt. á þskj. 405 verði felld, en að brtt. sjútvn. verði samþ.



Herra forseti. - Hv. 6. landsk. mótmælti því, sem ég sagði til stuðnings brtt. minni, og sagði, að það væri misskilningur, að ætlazt væri til þess, að þessir menn ættu að setjast á sérstakan skólabekk, en svo í sömu andránni les hann upp kafla úr grg. frv., þar sem einmitt er ætlazt til þess, að þeir setjist í sérstaka deild í Stýrimannaskólanum. Það er engin ástæða til þess að vera að fara dult með það, að þar sé þeim ætlað að setjast á sérstakan skólabekk. Ég álít, að 36 mánaða reynsla sé svo mikilsverð, að það megi eins vel treysta manni með 75 tonna réttindi og þá reynslu til þess að fara með 120 tonna skip eins og að treysta nýútskrifuðum manni með minna fiskimannaprófi til þess að fara með skip, sem er undir 75 tonnum. Auk þess er rétt að taka það fram, að það er alls ekki fordæmalaust, að réttindi til þess að fara með skip hafi verið hækkuð án prófs. Ég man ekki betur en réttindi hafi þannig verið hækkuð nú fyrir nokkrum árum úr 60 tonnum upp í 75 tonn, og þetta var gert vegna þess, að bátar manna voru almennt að stækka. Og nú er einmitt rétt að nota tækifærið til þess að veita þeim mönnum, sem hafa 75 tonna réttindi, réttindi til þess að fara með 120 tonna skip, ef þeir hafa 36 mánaða reynslu að baki sér. Skipafloti okkar er enn þá að stækka, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að þessir menn fari að sækja sérstaka deild í Stýrimannaskólanum. Varðandi samkomulagsgrundvöllinn, sem hv. þm. vildi ekki láta raska, þá er það að segja, að það er að vísu rétt, að þetta var samþ. á þingi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, en þar voru ekki nema svo fáir fulltrúar fyrir þá menn. sem þetta varðar mestu, að það er ekki hægt að búast við því, að hinn alinenni vilji þeirra manna hafi komið þar í ljós. Hv. þm. fann að því, að atvmrh. skyldi hafa heimild til þess að veita þessi réttindi samkv. brtt. minni, í stað þess. að þau skyldu veitt skilyrðislaust. Ég var í vafa um það, hvort ég ætti heldur að leggja til, að þessi réttindi yrðu veitt skilyrðislaust eða hvort atvmrh. skyldi hafa heimild til þess. og ég hallaðist heldur að því að hafa heimildina, vegna þess að það var frekari tilraun til samkomulags. Ég vil í þessu sambandi spyrja meðnm. mína, hvort þeir muni fúsari til þess að styðja brtt. mína, ef ég breyti henni á þann hátt, að þessi réttindi skuli veitt öllum þeim mönnum, sem brtt. getur um, því að þá mun ég biðja um frest til þess að breyta till. í samræmi við það. Hins vegar hafði ég það bak við eyrað, að þótt þetta væri heimild, þá ætlaðist ég til þess, að öllum skyldu veitt þessi réttindi nema þeim, sem sérstök ástæða þætti til að veita þau ekki, og þetta var orðað þannig hjá mér til þess að koma í veg fyrir gagnrýni á því, að allir skyldu fá þessi réttindi undantekningarlaust og án tillits til þess. hve lélegir þeir væru. Hv. 6. landsk. sagði, að það væri mjög óheillavænleg og ný braut að fara inn á að heimila ráðh. slíka réttindaveitingu. En ég held, að þetta sé ekkert nýtt. Það munu hafa komið fyrir hliðstæð dæmi, og mig minnir, að í sjútvn, hafi ekki alls fyrir löngu verið rætt um að veita ráðh. svipaða heimild handa vélstjórum. Þetta er því ekki ný braut, en ef hv. 6. landsk. vill heldur fallast á, að málinu verði komið í það horf, að öllum, sem fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru í brtt. minni, skuli veitt þessi réttindaaukning undantekningarlaust, þá er ég tilbúinn til þess að breyta till. minni í samræmi við það, því að ég er ekkert hræddur við að veita þeim mönnum, sem nú hafa 75 tonna réttindi, 120 tonna réttindi án sérstakrar skólagöngu, ef þeir hafa 36 mánaða reynslu.



Herra forseti. - Ég vil aðeins viðvíkjandi þeirri fyrirspurn, sem hv. 2. þm. S.-M. beindi til mín, segja það, að þótt hann geri þá breyt. á till. sinni, sem hann taldi sig fúsan til. þá get ég samt ekki fallizt á að samþ. hana. Hins vegar tel ég ekki óráðlegt, að atkvgr. um málið verði frestað, til þess að sjútvn. geti tekið þessa till. til athugunar og að hinir nm. geti þá sagt álit sitt á henni. Eysteinn Jónsson: Ég er því meðmæltur, og ég get líka tekið brtt. mína aftur til 3. umr., ef það þykir heppilegra.



Herra forseti. - Frsm. sjútvn., hv. þm. Vestm., gat ekki mætt á þessum fundi, en óskaði eftir, að ég tæki að mér framsögu þessa máls fyrir sína hönd. Þetta mál hefur legið fyrir sjútvn. alllangan tíma og verið sent til umsagnar nokkurra aðila, sem n. þótti réttast að senda það til, og þó að hv. frsm. sé ekki við, þykir n. full ástæða til að láta taka málið fyrir. af því að það hefur verið svo lengi í n. Sjútvn. sendi Fiskifél. Ísl. frv., og mælir það eindregið með samþykkt þess. Auk þess var það sent Skipaútgerð ríkisins, sem einnig mælir með því, og Eimskipafél. Íslands, sem leiddi það hjá sér og sagði, að það kæmi störfum félagsins svo lítið við. Þá var frv. sent skólastjóra Stýrimannaskólans. en hann er frv. kunnugur, því að hann hefur staðið að samningu þess, og mælir hann með því, með einni breyt., sem n. flytur. Þær breyt., sem frv. felur í sér, eru aðallega þessar: Í fyrsta lagi, að hið minna fiskimannapróf, sem miðast við allt að 75 smál. skip, verði lagt niður, en aðeins verði eitt fiskimannapróf, sem miðist við 30 smál. og upp úr. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að það smáskipapróf, sem gilti fyrir 6–15 smál., verði látið gilda upp í 30 smál. báta. Þá er gert ráð fyrir rýmkun inngönguskilyrða í Stýrimannaskólann, þar sem siglingatími sé miðaður við ákveðinn tíma á skipum yfir 30 rúmlestir að stærð, en var áður yfir 75 rúmlestir. Þetta er mjög þýðingarmikið, því að það hefur komið í ljós, að þau ákvæði, sem gilt hafa, hafa reynzt mörgum fiskimönnum mjög örðug, og skólinn hefur því verið of mörgum sjómönnum lokaður. Nú eru mörg skip á milli 30 og 75 rúmlesta, og mundu því margir sjómenn fá tilskilinn siglingatíma. Auk þessa er gert ráð fyrir því til bráðabirgða, að þeim. sem nú hafa tekið 75 smál. próf og verið skipstjórar fulla 36 mán. og eru orðnir þrítugir, verði gefinn kostur á að hækka réttindi sin í almennt fiskimannapróf með sérstöku námsskeiði. Þessar eru breyt. í frv. Í grg. þess, sem vísað er til, er þess getið, að breyt. eru fluttar eftir einróma ósk Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Í því eru stéttarfélög bæði meiraprófs- og minnaprófsmanna. Félög þessara aðila hafa komið sér saman um að leggja til þær breyt., sem frv. felur í sér. Í grg., sem þau láta fylgja, er tekið fram, að reynslan hafi leitt í ljós, að 75 smál. markið sé úrelt, af því að skipin hafa stækkað svo mjög. Allmargir efnilegir fiskimenn hafa látið sér nægja að nema til minna prófs og hafa síðan farið með skip undir 75 smál. að stærð, en eftir því sem skipin stækka, hafa þeir ekki réttindi til að fara með skip yfir 75 smál. og eru búnir að láta sín beztu ár í námið. Í frv. er líka gert ráð fyrir, að til bráðabirgða verði komið upp námsskeiðum úti um land til þess að auðvelda mönnum að geta lokið námi hér. Eins og nú er, þurfa nemendur tvo vetur til námsins, en í frv. er gert ráð fyrir fjögurra mánaða námsskeiðum, sem gætu létt af öðrum vetrinum. og menn gætu setzt í síðari bekkinn hér. Um brtt. sjútvn. á þskj. 397, sem er flutt samkv. ósk Friðriks Ólafssonar skólastjóra, er það að segja, að hún er flutt til að tryggja sem bezt, að þeir, sem eiga að fá þessi smáskiparéttindi, á skipum 6–30 smál., séu fyllilega vandanum vaxnir. Einn nm., hv. 2. þm. S.–M., hefur flutt brtt., sem aðrir sjútvnm. geta ekki fallizt á. Hún er á þá leið, að réttindi skipstjórnarmanna verði aukin, án þess að þeir bæti við sig þekkingu, og ef hún verður samþ., þá er gengið fram hjá samkomulagsgrundvellinum hjá þeim aðilum, sem aðallega fjalla um þessi mál. Það má deila um það, hvort nám, sem hingað til hefur verið skilyrði fyrir því að fara með 75 smál. skip, muni nægja til að fara með allt að 120 smál. skip, en ég hygg, að ef farið verður inn á þá braut að hækka smálestamarkið án þess að krefjast aukins náms, geti orðið tæpt að fóta sig, og gæti þá komið til mála að fara enn ofar. Ég veit, að Friðrik Ólafsson er alveg mótfallinn þessari till. Mér virðist þá ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð. Sjútvn. leggur til, að frv. verði samþ. með brtt. á þskj. 397. Meiri hl. n. mælir gegn till. á þskj. 405.