Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál hefur verið tekið út af dagskrá nokkrum sinnum á undanförnum fundum, vegna þess að hv. 1. varaforseti hefur verið fjarverandi með leyfi, en hv. 2. varaforseti er ekki kominn enn þá til þings vegna veikinda. Það er öllum ljóst, sem eitthvað hafa kynnt sér samgöngumál í landinu, að fyrsta skilyrði til þess að halda við byggð í hinum afskekktari héruðum er, að hægt sé að leggja þangað vegi hið allra fyrsta, svo að einnig þær byggðir geti komizt í beint samband við aðalvegakerfi landsins. Það er orðið svo nú, að þeir, sem í hinum dreifðu byggðum búa, vonast eftir því að geta orðið sömu hlunninda aðnjótandi og hinir, sem búa í þéttbýlinu, verða þeir beinlínis að breyta búnaðarháttum sínum til þess að fylgjast með tímanum, eins og aðrir, eða gefast upp að öðrum kosti. Ég þarf því ekki að ræða lengi nauðsynina á því máli, að vegakerfi landsins verði stækkað þannig, að haldið verði áfram að byggja nýja vegi og að verja fé til þess úr ríkissjóði. Skattamál þjóðarinnar eru á því stigi í dag, að ríkissjóður hefur gengið allverulega á stofna sveitarfélaganna, svo að sveitarsjóðirnir hafa enga möguleika til þess að auka allverulega framlög til hreppsvega eða sýsluvega. Það verður því að vera meginstefnan, að ríkissjóður leggi fé til þessara vega og að þeir verði teknir upp í þjóðvegatölu. Um þetta þarf ekki heldur að ræða langt mál. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. 15 frv. til l. um breyt. á vegalögunum, að teknir verði upp á vegalög nokkrir vegir, er ég aðeins skal gera grein fyrir með nokkrum orðum. 1. brtt. er, að aftan við B. 61 bætist orðin: og þaðan á Vesturlandsveg. Hér er um að ræða veginn frá Gautsdal niður á Vesturlandsveginn. Áður hefur verið tekið í þjóðvegatölu af Vesturlandsvegi, inn Geiradalinn, um Valshamar og að Gautsdal, en eftir er að taka inn í vegakerfið spottann frá Gautsdal og niður á veginn aftur, þannig að hér myndist ein heild af þjóðvegi um þennan hluta héraðsins. Þetta er ekki nema lítill spotti, en mjög mikill áhugi er fyrir því í sveitinni að fá hann tekinn í þjóðvegatölu. Í tölulið 2 er farið fram á, að tekinn sé nýr vegur í þjóðvegatölu, Tröllatunguheiðarvegur: Frá Valshamri á Strandaveg. Þegar vegurinn frá Norðurlandsvegi og út Strandasýslu að Hólmavík var tekinn í þjóðvegatölu, beindist umferðin um hann frá Steinadalsheiði. Vegurinn frá Gilsfjarðarbotni yfir Steinadalsheiði og á Strandaveg var þó ekki felldur úr þjóðvegatölu. Hins vegar hefur honum verið sáralítið við haldið síðan, vegna þess að umferðin hefur mest farið norðurleiðina. Sambandið á milli Strandasýslu og Barðastrandarsýslu hefur því verið gert miklu lakara en það var áður. Þykir nú miklu heppilegra, að sambandið sé gert á milli Geiradals og Strandavegar, eins og farið er fram á í þessari till., enda mun það vera miklu ódýrara fyrir alla aðila að láta ryðja þar veg og halda honum við heldur en að halda við Steinadalsheiðarvegi eins og hann er nú orðinn. Ég hef hins vegar ekki lagt til að taka hann úr þjóðvegatölunni, nema síður sé, og er það þá á valdi vegamálastjórnarinnar, hvað mikið fé hún leggur í viðhald á honum, ef hún telur,að það sé nauðsynlegt að halda þeim vegi við. En mjög háværar raddir eru um það beggja vegna frá, bæði frá Barðastrandarsýslu og frá Strandasýslu, að vegakerfið sé tengt saman yfir Tröllatunguheiði. 3. tölul. er, að lengdur sé vegurinn frá Hofstöðum - þar endar nú þjóðvegurinn - og að Hlíð í Þorskafirði, sem er aðeins um 4–5 km. Þessi vegur er að vísu í sýsluvegatölu, en eins og ég sagði áðan, hafa sýslurnar sáralítið fé til þess að leggja vegi eða halda þeim við. 4. liðurinn er um það, að á eftir B. 63 komi tveir nýir liðir, er orðist þannig: Hinn fyrri: Svínanesvegur: Frá Kletthálsvegi um Kvígindisfjörð að Svínanesi, til þess að koma í vegasamband þeim bæjum tveimur, sem eru í byggð á Svínanesinu; og hinn síðari: Bæjarnesvegur: Frá Kvígindisfirði um Kirkjuból að Bæ á Bæjarnesi, til þess að koma þeim bæjum, sem þar eru, einnig í þjóðvegakerfi. Þessar jarðir, sem eru alveg afskekktar frá vegakerfinu, eru prýðilegar sauðfjárjarðir, og einmitt nú, þegar því miður útlit er fyrir, að ekki hafi verið komizt að fullu fyrir sauðfjársjúkdóma í landinu, er enn meiri ástæða til þess að gera allt, sem unnt er, til þess að halda þeim bæjum í byggð, sem hafa verið undanfarin mörg ár uppeldisstöðvar fyrir svo og svo mikinn hluta af landinu, því að sem betur fer hefur mæðiveiki aldrei komizt inn á þetta svæði. 5. till. er um, að aftan við 64 bætist: Og þaðan að Skálmarnesmúla - þ. e. a. s. frá Firði á Skálmarnesi að Skálmarnesmúla, en það er meðfram öllum þeim bæjum, sem eru á Skálmarnesinu. Skálmarnesið er ein þéttbyggðasta sveit í sýslunni, en íbúar þar hafa verið afskiptir um veg allan tímann og vonast nú til þess, að einnig þeir komist í vegasamband á næstu árum. Gildir það sama um þá og ég sagði um þá bændur, sem eru á Svínanesi og Bæjarnesi, að á þessum stöðum er einnig aðalatvinnugreinin sauðfjárrækt, sem er ekki einungis til hagsbóta fyrir þá sjálfa, heldur og fyrir allt landið, ef enn þarf að ala upp heilbrigðan stofn fyrir hin sýktu héruð. 6. tölul. er, að á eftir B. 89 komi nýr liður, sem verði: Arnarfjarðarvegur: Frá Rafnseyri inn fyrir Arnarfjörð, um Langanes, fyrir Geirþjófsfjörð og á Barðastrandarveg. Svo mikil nauðsyn þykir á þessum vegi, að eftir því sem hefur verið upplýst af öðru stjórnarstuðningsblaðinu, Tímanum, þá hafa verið veitt af þeim ráðherra, sem farið hefur með þessi mál undanfarin ár, allt að 500 þús. kr. fyrir utan fjárlög og raunverulega, að mér skilst, án nokkurra heimilda, til þess að þoka veginum áfram. Ég er síður en svo að ásaka þetta. Hér mun hafa verið tekið framlag af fjallvegafé, þó að vegurinn sé ekki í fjallvegatölu, en það sýnir, hversu mikil nauðsyn er á því að koma þessu vegasambandi á. Ég skal ekki ræða um þá deilu, sem hefur verið vakin upp í blöðum, hverjum það sé að kenna, að þessi vegur hafi ekki komizt í þjóðvegatölu; það er áreiðanlega byggt a. m. k. á mjög miklum misskilningi, að ég eigi þar nokkra sök, og verði litið í þingtíðindi frá þeim tímum, þá mun ekki finnast um það einn stafur, að ég hafi lagt á móti því, að vegur þessi væri tekinn í þjóðvegatölu, auk þess sem ég hef ekki átt sæti í samgmn., svo að ég get ekki hafa haft þar nein áhrif á, að vegurinn hafi ekki komizt í þjóðvegatölu. Skal ég hins vegar ekki ræða það atriði frekar. 7. liðurinn er, að aftan við 94 bætist: og þaðan um Trostransfjörð á Arnarfjarðarveg. Þ. e. a. s., það er frá Reykjarfirði, þar sem þjóðvegurinn endar nú. Er þá ætlazt til, að tekinn verði vegurinn frá Reykjarfirði um Trostransfjörð og inn á Barðastrandarveginn eða inn á Arnarfjarðarveginn, sem væntanlega verður lagður skammt frá Trostransfirði, upp í þjóðvegatölu. 8. till. er um það, að á eftir 95 komi nýr liður, sem orðist svo: Suðureyrarvegur: Af Bíldudalsvegi sunnan Tálknafjarðar að Suðureyri. Sá vegur er nú í sýsluvegatölu, en hins vegar hefur sýslan, eins og ég hef tekið fram áður, enga möguleika til þess að leggja fram neitt verulegt fé í þennan veg og þessi hluti Tálknafjarðarhrepps þar af leiðandi alveg útilokaður frá að geta fengið vegasamband svo fljótt sem nauðsyn er á. Tölul. 9 er, að á eftir B. 96 komi tveir nýir liðir, er orðist svo: Annað er Hjarðarnesvegur: Af Barðarstrandarvegi í Vatnsdal um Fossá að Auðshaugi. Ég vil í sambandi við þessa till. leyfa mér að benda á, að tekinn hefur verið í sýsluvegatölu afleggjari frá Barðastrandarvegi upp á Þingmannaheiði og niður að Fossá, vegna þess að það þótti stytzta leiðin til þess að koma Hjarðarnesinu í samband. En þetta er mjög óheppilegt fyrir umferðina, vegna þess að til þess að geta notað þennan veg, þarf að fara langt upp á heiði, og er því eðlilegra, að vegurinn sé tekinn úr Vatnsdalnum og farið út með firðinum og þá leiðina með byggð, heldur en að fara upp á heiðina til þess að koma þessum bæjum í samband. Sá vegur mundi verða miklu lengur ferðafær vegna snjóa að vetrinum til, og er því hér um miklu heppilegra vegarstæði að ræða en það, sem nú hefur verið valið. - E-liður undir þessum tölulið er Siglunesvegur: Af Barðastrandarvegi hjá Haukabergi að Siglunesi. Sá vegur er einnig í sýsluvegatölu, en það gildir sama um hann og aðra sýsluvegi í Barðastrandarsýslu, að það er ekki nægilegt fé til þess að hrinda áfram þeirri vegargerð svo fljótt sem þörf er á. 10. liðurinn er, að á eftir B. 97 komi nýr liður, er orðist svo: Melanesvegur: Af Rauðasandsvegi við Bjarngötudal um Móberg að Melanesi. Þetta er einnig sýsluvegur, og hefur nú verið unnið að honum í ár af sýsluvegafé og verið gert nokkurn veginn skriðfært, en sýslan mun ekki hafa neitt fjármagn til þess að geta haldið við svo miklu af sýsluvegum, svo að hægt sé að fara um þá, eins og tímarnir krefjast, og er því ætlazt til þess, að hann sé einnig tekinn upp í þjóðvegatölu. 11. og síðasti tölul. er, að á eftir B. 98 komi nýr liður og orðist svo: Útvíkurvegur: Af Örlygshafnarvegi við Ósa um Gjögur, Sellátranes, Hænuvík, Kollsvík og til Breiðuvíkur. Mikið af þessum vegi er nú í sýsluvegatölu, þó ekki vegurinn frá Kollsvík til Breiðuvíkur, en það er alveg óhjákvæmilegt, að það vegasamband komist á, og sýslan mun ekki hafa neina möguleika á því að leggja nægilegt fé fram til þess að viðhalda þessum vegi, sem er yfir fjöll að fara og þarf allmikið viðhald, svo að hér er lagt til, að hann sé tekinn einnig upp í þjóðvegatölu. Ég hef þá lýst nokkuð þessum till. mínum. Hér eru komnar fram aðrar till., sem ég skal ekki ræða hér, þær verða ræddar af viðkomandi tillögumönnum. Ég vil þó aðeins geta þess, að á þskj. 80 eru allvíðtækar brtt. á vegalögunum, sem snerta hin ýmsu héruð í landinu, og ég vildi gjarnan óska þess, ef hv. samgmn., sem fær nú þetta mál til athugunar, hugsar sér að gera þær víðtæku breytingar á lögunum, sem farið er fram á í því þskj., að hún hafi samráð við mig um þær breytingar, sem gerðar eru á vegum í Barðastrandarsýslu eftir þeim till., sem liggja þar fyrir. Að öðru leyti skal ég ekki ræða till. á þessu stigi málsins. Mér finnst það ekki óeðlilegt, að n. hafi um það samvinnu við alla viðkomandi aðila, áður en hún tekur ákvarðanir um það. Það er að sjálfsögðu þeirra mál. En ég vildi mjög óska eftir því, að hún ræddi við mig um hin einstöku atriði í þeim till., ef hún hugsar sér yfirleitt að gera breyt. á vegalögunum almennt á þeim grundvelli, sem lagt er til í þeim tillögum. Ég vil svo að lokinni þessari umr. óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Þar sem þetta er 1. umr. málsins, mun ég ekki tala um þær till. sem ég á, á þskj. 80. Þær bíða að sjálfsögðu til 2. umr. eftir þingvenjum. Hins vegar vildi ég gjarnan tala dálítið um málið almennt. Þegar vegalögum hefur verið breytt á undanförnum þingum, hefur aldrei fengizt nema sáralítið af þeim upplýsingum, sem þurfa að liggja fyrir, þegar maður tekur eins víðtæk lög, sem ná yfir landsheildina, og vegalögin fyrir til breytingar. Ég hef ofur lítið gluggað í þetta, ekki mikið, en dálítið. Ég sé t. d. það, að áhuginn fyrir vegalagningunni er það misjafn í sýslunum, að um leið og Alþingi hefur tekið einhvern hluta af nýjum vegum inn í þjóðvegatölu, þá minnka sumar sýslunefndirnar að sama skapi sýsluvegina og spara sér sjálfum útgjöld, þ. á m. Barðastrandarsýsla, sem hér er lagt til að breyta vegum hjá í frv. því, er hér liggur fyrir. Aðrar taka þá nýja vegi upp í sýsluvegatölu og halda áfram að reyna að vega hjá sér, án þess að vera með það sjónarmið aðallega fyrir augum að koma vegalagningunni af sér og yfir á ríkið. Þetta er ákaflega misjafnt, og þetta hefur maður aldrei fengið neinar upplýsingar um hér hjá samgmn., þegar um vegalög hefur verið að ræða. Sömuleiðis er vegalagningunni komið það misjafnt í sýslunum, að það eru til sýslur, sem eru farnar að taka upp í sýsluvegi heimreiðir á bæi og vegi að fjárhúsum, af því að ríkið er búið að taka á sig alla þá vegi, sem eftir venjulegu eðli eiga að vera þjóðvegir, og sýsluvegina líka, þannig að sýsluvegirnir, þessir venjulegu sýsluvegir, sem liggja á milli hreppa innan sýslu, eru ekki orðnir til lengur, þeir eru orðnir ríkissjóðsvegir. Og til þess að geta varið sýslufénu einhvern veginn, þá er farið að taka inn vegi, bara heimreið á bæinn Hól, sem er svona ½ km frá þjóðveginum - það er orðinn sýsluvegur - og vegur að fjárhúsunum á einum bænum er orðinn sýsluvegur o. s. frv., o. s. frv. Ekkert þetta hefur maður fengið upplýsingar um hjá n., ekki vott. Hún hefur aldrei kynnt sér þetta neitt. Enn fremur eru ýmsar sýslurnar, sem eru með há sýsluvegagjöld og leggja á sig mikið erfiði og útgjöld í sýsluvegasjóði til þess að geta komið sýsluvegakerfinu sem bezt fyrir heima fyrir, þar sem eru sýsluvegir. Aðrar sýslur hafa sýsluvegasjóðina enga og leggja sama og ekkert á sig heima fyrir til að koma vegunum áfram. Alls þessa vil ég láta taka tillit til, ef við tökum upp að opna vegalögin og bæta nýjum vegum við. Þá vil ég fá að vita hjá n., hvernig ástandið er í sýslunum, hvar áhuginn er fyrir sýsluvegunum, sem kemur fram í því, að mennirnir vilja eitthvað á sig leggja til að fá vegakerfið lagað heima fyrir, og hvar hann er enginn, bara í því falinn að koma veginum af sér og yfir á ríkissjóð og geta svo heimtað af ríkissjóði. Þannig kemur hann fram hér og þar um landið. Ég vil þess vegna fá að vita, hvað eru langir þjóðvegir núna í hverri sýslu á landinu. Við fengum þetta að nafninu til síðast þegar vegalögunum var breytt. Við fengum þá að vita, hvað þjóðvegalengdin var mikil í hinum ýmsu sýslum, og það var ofur lítið tekið tillit til þess af n. þegar l. var breytt, í öðru lagi, hvað mikið af þeim er algerlega ófært með kerrur enn þá og hvað kostar að gera þá vegi góða, sem eru orðnir að þjóðvegum, en eru algerlega ófærir enn þá, meira að segja með kerrur. Er ekki svo mikið eftir að gera akfært og vel fært af þeim þjóðvegum, sem nú eru í þjóðvegatölu, að það sé óþarfi núna á þessu stigi að vera að taka nýja vegi inn á vegalögin? Getum við lagt meira fé fram núna næstu árin en sem nemur því að koma þessum vegum, sem menn hafa verið sammála um að taka inn seinast og þar áður og þar áður, því að það eru vegir í þjóðvegatölu núna, sem voru teknir inn, ekki við síðustu eða næstsíðustu, heldur þar áður við þjóðvegalagabreytinguna, og ekki er búið að gera færa enn? Er það þá nokkuð nema bara að gylla fyrir mönnum að vera að taka inn í þjóðvegatölu vegi, sem svo eru látnir liggja árum og áratugum saman, án þess að nokkuð sé gert við þá? Er þá ekki eins gott að reyna að klára þá þjóðvegi, sem fyrir eru, og gera þá færa og að vera að gera mönnum falskar vonir um að koma upp vegi þarna og þarna, af því að þeir hafa verið teknir inn í þjóðvegatölu, sem ekki er von á fyrr en einhvern tíma og einhvern tíma? Þetta langar mig þá sem sé fyrst og fremst að fá að vita hjá n., þegar þar að kemur: Hvað eru þjóðvegirnir langir í hverri sýslu, hvað er mikið af þeim orðið akfært? Og þá kemur af sjálfu sér, hvað mikið er ógert af þeim og hvað kostar að gera þá færa. Hve langir eru sýsluvegirnir í hverri sýslu, hvað af þeim er akfært, og hvernig hafa þeir breytzt, þegar vegalögum hefur verið breytt á Alþingi? Af því sjáum við nokkuð, hvar áhuginn er fyrir því að fá vegina góða innan sýslunnar. Svo vil ég líka fá að vita og vona, að n. afli upplýsinga um framlögin til sýsluveganna: Hvaða sýslur eru búnar að samþ. sýsluvegasamþykktir innan sinna vébanda og komnar upp í hámark með það, sem þær geta lagt fram, til þess að fá á móti úr ríkissjóðnum? Hvernig stendur hver einstök sýsla þar? Hvaða sýslur eru það, sem enn þá hafa ekkert á sig lagt og ekkert vilja á sig leggja til þess að fá vegina áfram, heldur bara gera kröfur til Alþingis? Allt saman þetta er vafalaust hægt að fá upplýsingar um, og ég treysti því alveg ákveðið, að þegar n. nú fær þetta frv. til meðferðar og fer að vinna að því, þá útvegi hún upplýsingar um þetta allt saman, lengd þjóðveganna í hverri einstakri sýslu, hvað af þeim er akfært og hvað kostar að gera það akfært, sem ekki hefur verið gert akfært enn; lengd sýsluveganna í hverri einstakri sýslu, hvernig lengd þeirra hefur breytzt, þegar vegalögunum hefur verið breytt á Alþingi, hvað mikið af þeim er fært og hvað ófært fyrir aktæki, hvað hver einstök sýsla leggur að sér til að koma sínum vegum áfram. Þetta allt óska ég að n. athugi og leggi fyrir okkur við 2. umr. málsins, því að ég vil að minnsta kosti taka mikið tillit til þess. Við skulum segja, að séu tveir vegir, sem liggja á svæði, þar sem ekki þarf að koma frá sér daglega vöru, heldur bara eins og gengur draga að sér byggingarefni og matvæli til heimilis og koma frá sér vörum að haustinu o. s. frv., þá vil ég miklu heldur leggja fram fé úr ríkissjóði og taka þann veginn í þjóðvegatölu, þar sem ég sé, að mennirnir í sýslunni eru með áhuga fyrir málinu, hafa samþ. há sýsluvegasjóðsgjöld, hafa aðra vegi svipaða, sem ég veit að þeir muni taka upp í tölu sýsluvega, um leið og þeir losna við þennan, heldur en sýslu, þar sem enginn áhugi er til staðar, ekkert gert til þess að fá sýsluvegagjaldið hækkað, engin sýslusjóðssamþykkt í sýslunni og sem sagt enginn áhugi, nema hjá einhverjum og einhverjum mönnum, sem þó venjulega standa utan við og ekki eru einu sinni í sýslunni, fyrir því að fá fé í vegina. Það eru ákaflega ólík viðhorf frá mínu sjónarmiði að koma á móti mönnum heima fyrir, sem hafa áhugann, og hinum, sem er reynt að troða upp á vegi, án þess að þeir beint kæri sig um það, eða a. m. k. án þess að þeir vilji neitt sérstakt að sér leggja til að fá þá. Ég skal, eins og ég sagði, ekki fara inn á mínar brtt. Ég vil benda n. á það, að sumar af þeim eru ekki annað en orðalagsbreytingar, leiðréttingar, sumar um að taka í þjóðvegatölu vegi, sem ríkið er búið að láta gera og hefur kostað að öllu leyti, því að það er nú það skrýtna við það, að einhvern veginn lagað hefur það verið svo, að það hafa verið lagðir í landinu a. m. k. þrír þjóðvegir, sem eru ekki í þjóðvegatölu og að öllu leyti kostaðir af ríkinu, ekki af fjallvegafé, heldur bara utan fjárlaga kostaðir af ríkinu, og náttúrlega er það ákaflega þægilegt fyrir þá menn, sem hafa þann aðgang að ríkissjóðnum, að þeir geti fengið vegi lagða þannig. Það eru ekki nema einstakir menn, sem geta þetta. Í till. mínum eru tveir slíkir vegir, sem búið er alveg að leggja; þeir eru tilbúnir og farið að fara eftir þeim og nota þá fyrir löngu og lagðir af ríkissjóðsfé að öllu leyti, bara eru ekki á vegalögum. Ég legg til, að þeir séu teknir inn. Sums staðar breyti ég nöfnum og lengi veginn, eins og þegar ég færi veginn frá Akureyri til Dalvíkur fyrir Múlann og til Ólafsfjarðar og Vestfjarðaveginn alla leið á milli Barðastrandarvegarins af Þingmannaheiði og til Ísafjarðar o. s. frv. Það eru nafnbreytingar. Ég skal ekki tala um það nánar, það geri ég við 2. umr., en ég vil endurtaka það, að ég óska þess ákveðið, að n. leggi meiri vinnu í að rannsaka hugi manna til veganna og hvernig það lýsi sér í misjöfnum framlögum heima fyrir, og taki tillit til þess, þegar hún fer að gera till. um það. Og því vildi ég reyndar líka gjarnan beina til fjvn.-mannanna, að það er ekki annað en ósiður, sem hefur ríkt hér á Alþingi, að reyna alltaf að halda einhverju hlutfalli milli sýslnanna með framlög til vega, þó að það sé sums staðar búið að leggja vegina um alla sýsluna, þannig að það séu ekki til einu sinni vegir fyrir sýsluna að taka upp eins og venjulega sýsluvegi, meðan annars staðar verða menn í um það bil þriðjungnum af sýslum að draga að sér allt á klökkum. Og svona lætur fjvn. alltaf: Ja, það fóru nú 100 þús. kr. í ár í þetta og við skulum hækka vegaframlögin í heild um 10%, þá skulum við hækka þessa um 10% og hina um 5% o. s. frv. - sömu prósenttölu, þó að þörfin sé orðin allt að því leyst á sumum stöðum, þannig að það sé ekkert við féð að gera, sem veitt er þangað, annað en taka af beygjur, sem náttúrlega þurfa einhvern tíma að takast af. En spurningin er, hvort þær eiga að takast af, áður en vegur kemur til annarra, og annað þess háttar. Það er ekkert annað við það að gera en að taka af þverbeygjur og hækka veg, sem kannske hefur ekki verið nógu hár áður, o. s. frv. Þannig er fénu varið núna til þjóðveganna í sumum sýslum landsins, meðan aðrar sýslur verða að draga að sér á klökkum allt, sem þær þurfa að láta að sér og frá sér. Það vil ég biðja fjvn.-mennina að athuga, þegar þeir fara að gera till. um vegina.



Herra forseti. Ég dreg sízt í efa þörfina á þeim vegum, sem frv. þetta fjallar um, né heldur ummæli hv. flm. um það efni. Það hafa nú þegar verið lagðar fram allmargar brtt. við þetta frv., og ef að vanda lætur, þá mun brtt. fjölga. Ég segi fyrir mig, að ég býst m. a. við því að bera fram brtt. við það. Og þannig hefur það gengið, þegar borið hefur verið fram frv. til l. um breyt. á vegalögum, að þá hefur rignt inn í þingið brtt. við það, og er venjan sú, að málið dagar uppi, en á nokkurra ára fresti tekur þingið sig til og afgreiðir ný vegalög með töluverðu af þeim óskum, sem fram hafa komið, og svo endurtekur sig sagan aftur eftir nokkur ár. Ég verð að segja það, að mér hefur lengi fundizt afgreiðsla Alþingis á vegalögum vera nokkuð handahófskennd, og vil ég í því efni taka undir ýmislegt af því, sem hv. 1. þm. N-M. (PZ) sagði um það efni. Það fer eftir ýmsu, hvort vegur fæst tekinn inn á vegalög, m. a. mun það alls ekki vera lítið komið undir því, hvað mikill málafylgjumaður þm. viðkomandi kjördæmis er. En vitanlega er það ekki ævinlega sanngjarnt, að till. þeirra, sem mestir eru málaflækjumenn, nái helzt fram að ganga, þó að sú vilji verða raunin á. Hv. 1. þm. N-M. taldi upp ýmislegt, sem þingið þyrfti að fá að vita, áður en það afgreiddi ný vegalög eða víðtækar breytingar á vegalögunum, og hann óskaði eftir því, að n., sem fær þetta mál til meðferðar, útvegaði allar þessar upplýsingar. Ég er ákaflega hræddur um, að það verði erfitt fyrir þingnefnd, sem hefur ýmsum öðrum störfum að sinna og nm. ýmsum öðrum nefndastörfum en í þeirri n., að afla allra þeirra upplýsinga, sem hv. þm. óskaði eftir að fá. Mér hefur lengi fundizt það, og ég hygg, að ég hafi hreyft því einhvern tíma áður á þingi, að það ætti að undirbúa vegalög og vegalagabreytingar á annan hátt en gert hefur verið, - að vinza innan úr nokkurn hluta af þeim till., sem fram eru bornar af einstökum þm., og bæta því inn í vegalögin. Ég held, að það sé kominn tími til þess að taka það til rækilegrar athugunar, svo að niðurstaðan geti orðið til nokkurrar frambúðar, hvar þjóðvegir eiga að vera. Það er enn þá, samkv. lögunum þrískipting veganna. Sumir vegir eru þjóðvegir, og þeir eru alltaf að lengjast, sýsluvegir og hreppavegir. En þetta sýnist nú orðið ekki vera byggt á neinum sýnilegum ástæðum, hvar vegur lendir í hvern af þessum flokkum, heldur sýnist það vera í mörgum tilfellum tilviljun. Eins og hv. 1. þm. N-M. gat um, þá hefur oft verið hafður sá háttur á við afgreiðslu fjárlaga, þó að það komi ekki beint vegalögum við, að veita til þjóðvega í hinum einstöku kjördæmum með tilliti til þess, hvað hefur verið veitt næsta ár á undan. Ef kjördæmi hefur fengið - skulum við segja - óeðlilega mikið vegafé á einum fjárlögum, þá er samkv. því sjálfsagt, að þetta kjördæmi haldi áfram að fá óeðlilega mikið til vega. Og ef annað kjördæmi hefur af einhverjum ástæðum orðið sérstaklega út undan um framlög til vega, þá á það að halda áfram að vera út undan. Ég held, að þetta þyrfti endurskoðunar við, en það kemur nú ekki beinlínis við vegalögum, heldur fjárveitingu til vega í fjárlögum. Það er margt, sem kemur til greina í þessu efni. Það er ekki einasta það, sem hv. 1. þm. N-M. var að tala um, hvað væru miklir sýsluvegir í hverri einstakri sýslu og hvað sýslan legði á sig o. s. frv. eða vegalengdir. Atriði, sem oft er hlaupið yfir, kemur líka til greina, og það er það, að vegna mismunandi atvinnuhátta er mismunandi þörf á vegum í hinum einstöku hlutum landsins og mjög mismunandi, hvað það kostar að halda vegunum við, vegna þess að sumir vegir eru notaðir mjög mikið daglega, aðrir vegir eru notaðir fremur lítið. Eins er það, að um sum héruð liggja vegir, sem hafa alþjóðarþýðingu, þannig að samgöngur eftir langleiðum um landið eru um þá vegi, en aðrir eru þannig, að þeir eru algerlega fyrir þá sveit, sem hlut á að máli, eða svo til. Ég held þess vegna, að þetta allt saman þurfi vandlegri endurskoðunar við en þn. getur látið í té á einu þingi, og erindi mitt með því að kveðja mér hljóðs er því einkum að beina því til hv. samgmn., sem án efa fær þetta mál til meðferðar, samkv. till. flm., að íhuga, hvort ekki er þörf á því að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að allt vegakerfi landsins verði rannsakað með það fyrir augum, hvernig þeim málum verði haganlegast skipað og sanngjarnast til nokkurrar frambúðar. Tímarnir breytast, og það er vitanlega ekki hægt að gera vegalög frekar en önnur lög þannig úr garði, að ekki geti orðið nauðsyn á því að breyta þeim einhvern tíma síðar. En það ætti þó að mega gera vegalög og skipta vegunum í þjóðvegi og sýsluvegi eða hreppavegi á þann veg, að við mætti hlíta að minnsta kosti allmörg ár. Og ef slík endurskoðun færi fram á annað borð á vegakerfinu og hverju þyrfti að breyta, til þess að lögin samsvöruðu réttmætri þörf, þá er það auðvitað mál, að til þess þarf aðstoð sérfræðinga. Án þess að ég vilji á nokkurn hátt spilla fyrir þeim till., sem hér liggja fyrir, þá læt ég nú þegar það álit í ljós, að hvort sem þinginu sýnist að gera nú einhverja bráðabirgðabreytingu á vegalögunum eða ekki, sem ég skal ekki um segja, hvað verður ofan á, þá tel ég samt sem áður fulla þörf á því, að þessi mál séu tekin til rækilegrar endurskoðunar í heild með þörf allrar þjóðarinnar fyrir augum og það, að einhver föst stefna sé í þessum málum og þeim skipað í ákveðið kerfi. Ég vildi því óska, að hv. n., sem fær málið, taki til rækilegrar íhugunar. hvort samhliða þessu máli og í tilefni af því sé ekki rétt að gera ráðstafanir í þá átt, t. d. með því að fela ríkisstj. slíka endurskoðun alls málsins eða þá jafnvel að skipuð verði mþn. í það, - þó að það gefist misjafnlega, - því að það er áreiðanlega þörf á því, að meira samræmis og meira yfirlits sé gætt í þessum málum en verið hefur undanfarið.



Herra forseti. Mér þykir rétt að ræða hér nokkuð einstök atriði, sem komið hafa hér fram í ræðum þeirra tveggja hv. þm., sem hér hafa rætt þetta mál. Hv. 1. þm. Eyf. minntist á það, að hann hefði fyrr verið með till. um það, að nauðsynlegt væri að flokka meira vegi landsins en gert hefur verið og eftir fastari reglum, þ. e. að ákveða nánar um, hvað skyldu vera þjóðvegir, hvað skyldu vera sýsluvegir og hreppavegir, og láta þar ekki hendingu eina ráða eða sókn ákveðinna manna, hvernig þessu yrði skipt. Mér er vel kunnugt um þessa stefnu hv. þm. Hún hefur ekki náð fylgi meiri hl. hv. þm. hér á Alþ., og ég get upplýst hér af hvaða ástæðum sérstaklega. Það er m. a. af þeim ástæðum, að með því væri verið að fremja hreint ranglæti við þau héruð, sem hafa ekki fengið nema sáralítinn hluta af sínu vegakerfi inn í þjóðvegatölu. Ef það væri rétt, sem hv. 1. þm. N-M. upplýsti hér áðan, að sumar sýslur í landinu væru búnar að fá svo mikið af vegum inn í þjóðvegatöluna, að þar hefðu þeir enga aðra vegi að berjast fyrir en vegi heim að fjárhúsunum, eins og hann upplýsti hér áðan, - mér er að vísu ekki kunnugt um þetta, skal koma nokkuð að því síðar, - en ef fullyrða má, að þetta sé rétt, hversu hróplegt ranglæti væri það þá ekki að halda öllum þeim vegum í þeim héruðum í þjóðvegatölu, en skera niður fyrir hinum, sem eru ekki búnir að fá nema brot af sínum vegum inn í þjóðvegakerfið, og láta þá fara að leggja fram kostnaðinn við að gera vegina og halda þeim við? Ef till. hv. þm. yrði samþykkt, þá yrði óhjákvæmilegt að gera kröfu um það, að svo og svo mikill hluti af þeim þjóðvegum, sem þegar eru komnir í þjóðvegatölu í hinum einstöku sýslum og hafa verið byggðir fyrir fé, sem einnig þeir menn hafa lagt til ríkissjóðsins, sem enga vegi hafa fengið, verði tekinn úr þjóðvegatölu aftur og viðhaldið væri lagt eftir ákveðnum hlutföllum á hreppana eða sýsluna. Þetta segir sig alveg sjálft. Og það er m. a. af þessum ástæðum, sem þessi uppástunga eða till. hv. þm. hefur aldrei fengið hér þingfylgi. Á sama tíma yrði þá einnig að ákveða, að svo og svo mikið fé skuli enn lagt í hin dreifbýlli héruð, þar sem vegirnir hafa ekki verið gerðir, til jöfnunar, þangað til væri líka búið að leggja svo og svo mikið af vegum fyrir þær sýslur, þ. e. a. s. alla vegina af ríkissjóði fyrir þær sýslur, og flokka svo aftur viðhaldið á þeim vegum eftir sama mælikvarða og flokkað yrði hjá þeim sýslum, sem þegar eru búnar að fá alla vegina. Ég veit, að hv. þm. sér, að þetta er eina leiðin til réttlætis því máli. Og ég hygg, að það verði búið að segja mörg orð á Alþ., áður en það verður samþykkt almennt að fara þessa leið. Hv. 1. þm. Eyf. minntist einnig á, að vegirnir hefðu mismunandi þýðingu fyrir landið. Þetta er nú ekki nema að nokkru leyti rétt. Sannleikurinn er, að allir vegir í landinu hafa þýðingu fyrir allt landið, því að það hefur þýðingu fyrir allt landið, hvort hægt sé að halda uppi t. d. ákveðnum atvinnugreinum og ákveðnum atvinnuframkvæmdum í einstökum héruðum, sem væri hægt að gera með minni framlögum oft og tíðum úr ríkissjóði, ef vegakerfið væri eins og nauðsynlegt er að það verði. Reynslan hefur sýnt, m. a. á síðasta sumri, eins og ég skal benda á, að hvenær sem einhver leið er opnuð ný, þá eru undireins settir á hana sérleyfisvagnar, og þá kemur undireins straumurinn frá fjölbýlinu um þessi héruð, ýmist í atvinnuleit eða í einhverjum viðskiptum eða í skemmtiferðir. Ég skal m. a. benda á, að strax í sumar, þegar opnað var þó ekki nema að mjög litlu leyti sambandið milli Austur- og Vestur-Barðastrandarsýslu, þannig að hægt var að fara á bifreiðum héðan úr Reykjavík alla leið vestur til Bíldudals, voru opnaðar þar sérleyfisferðir og eftirspurnin svo mikil, að viðkomandi sérleyfishafi vann það til að brölta yfir mjög ófæra kafla til þess að geta komizt alla leið og sæta sjávarföllum, þó að hann yrði að bíða í þrjá, fjóra klukkutíma til þess að komast yfir ófærurnar. heldur en að hefja ekki ferðirnar. Þetta sýnir alveg ótvírætt, að þessi leið er ekki fyrir neitt sérstakt hérað. Þeir vegir, sem hafa verið lagðir í Dalahreppi, Suðurfjarðahreppi, Rauðasandshreppi. eða í hreppunum í Vestur-Barðastrandarsýslu, hafa ekki verið fyrir þá hreppa eingöngu. Þeir hafa jafnt verið fyrir þá menn, sem þurftu að komast úr fjölbýlinu í þessa hreppa til viðskipta, ánægju eða af einhverjum öðrurn ástæðum, - svo að það verður ákaflega erfitt að dæma þarna á milli. Ég er alveg hárviss um það, ef opnaður er vegur frá Dalvík í Ólafsfjörð. að það er síður en svo að slíkur vegur verði eingöngu fyrir Ólafsfjörð. Hann er engu síður fyrir Dalvík og Eyjafjörðinn og fyrir Reykvíkinga, sem þurfa að hafa viðskipti við þessa menn. Sama er að segja, ef hægt væri að gera veg frá Siglufirði út fyrir Stráka.

Hann er sjálfsagður þjóðvegur.

Já, ég er ekki að segja það. Hann er sjálfsagður þjóðvegur. Það eru nefnilega allir þessir vegir sjálfsagðir þjóðvegir, hver einn einasti þeirra, vegna þess að þetta er kerfi, sem er byggt upp og er ekki hægt að segja að sé eingöngu fyrir eina sveit eða einn mann; þetta er fyrir landið í heild. Og það verður ekki hægt að víkja frá þessari stefnu, þegar búið er að marka hana þannig í mörg undanfarin ár, að sumar sýslurnar hafa fengið alla sína vegi, eins og hér hefur verið lýst. Ég er því algerlega á móti þeirri tilhögun, sem nú ætti að taka upp og fremja þannig ranglæti á þeim héruðum, sem hafa ekki fengið neina vegi áður eða hafa fengið of fáa vegi áður. Ég vil í sambandi við þetta enn fremur benda á, að vegirnir eru nú orðnir ekki einungis fyrir sérleyfisferðirnar, heldur fyrir daglega mjólkurflutninga í fjöldamörgum héruðum landsins, og í hinum þéttbýlli sveitum landsins, eins og t. d. í Árnessýslu og Rangárvallasýslu, sem senda nú mjólk á hverjum degi hingað til Reykjavíkur, er langt frá því, að þeir vegir, sem verið er að fara með mjólkina eftir á hverjum degi, séu allir saman komnir í þjóðvegatölu. Og það væri sannarlega framið mikið ranglæti á þessum sýslum, ef nú ætti t. d. að stöðva að taka inn í þjóðvegatölu þá vegi, sem liggja upp að ýmsum býlum, sem eru frá hinum almennu leiðum og þurfa daglega á mjólkurflutningi að halda til þess að koma sinni mjólk á markaðinn. Auk þess er það svo í þéttbýlinu nú, að þar eru vegirnir notaðir fyrir póstflutninga til að koma pósti á hvern bæ á hverjum og einum einasta degi. Afskekktu héruðin búa enn við það ástand, að þau fá ekki póstinn nema kannske einu sinni í hálfum mánuði, sum ekki nema einu sinni í mánuði, á með an aðrir hér í þéttbýlinu, þar sem akvegir hafa verið lagðir á ríkisins kostnað, gera kröfu um að fá hann einu sinni á dag, ef ekki tvisvar á dag. Og hvers vegna á að halda við þessu ranglæti framvegis, í stað þess að leggja aðaláherzluna á að koma vegakerfinu um allt land? Þá eru einnig flutningar vegna framleiðslunnar. Vil ég í sambandi við bað leyfa mér aðeins að benda á, að síðan opnaður var vegurinn milli Bíldudals og Patreksfjarðar, sem er yfir tvo fjallgarða. hafa verið farnar hvorki meira né minna en 250 ferðir á mánuði í sambandi við framleiðsluna milli þessara tveggja staða, á meðan vegurinn er opinn. Það eru sannarlega ekki neinir óþarfavegir, sem lagðir eru á slíkum stöðum. Þá sagði hv. þm., - sem kemur ekki út af fyrir sig þessu máli beint við, en hann vék þó að. - að það hefði verið farið inn á þá leið undanfarin ár í fjvn. að halda óbreyttum hlutföllunum um framlag til veganna og í þessu væri allmikið ranglæti. Ég skal ekki ræða þetta mál mikið, en ég skal aðeins benda á, vegna þess að mér var kunnugt um þessi vinnubrögð, á meðan ég sat í n., að breytt var framlagi til veganna fyrir fjórum, fimm árum. að mig minnir, frá því sem áður hafði verið, beinlínis vegna þess, hversu þörfin var knýjandi um að rétta að nokkru leyti hlut þeirra héraða, sem minnst höfðu fengið og verið alveg vanrækt áður. Það er sannarlega ekki búið að rétta þennan hlut enn. og á meðan sá hlutur er ekki réttur. Þá verður krafizt af þeim mönnum, sem eru fulltrúar fyrir þau héruð, að haldið sé áfram að láta stærsta framlagið í þær sveitir, og í því felst ekkert ranglæti. Ég vil einnig í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að ég held, að sumar hverjar sýslur, sem hafa fengið svo mikið af vegum sem hv. 1. þm. N-M. talaði um sem þó munu ekki vera aðrar en Gullbringu- og Kjósarsýsla, fá alltaf um eða yfir heila milljón króna í viðhald á sínum vegum á ári, á meðan hinar sýslurnar, sem fá ekki nema brot af þessari upphæð til nýrra vegalagninga, fá ekki heldur nema brot af viðhaldsupphæðinni til vegaviðhalds. Hér er sýnilega verið að fremja tvöfalt ranglæti á þeim mönnum, sem í afskekktari sveitum búa, að neita þeim fyrst um fé til vegalagninga á móts við önnur héruð og síðan láta svo og svo mikið af framlagi til vegaframkvæmda ganga til þess að halda við vegunum í þeim héruðum, sem fyrst fengu vegalagningar. Ég tel ekki vera ákaflega mikið réttlæti í þessum málum og það þurfi þess vegna að sækja miklu fastar á fyrir hin afskekktari héruð til þess að rétta sinn hlut, auk þess sem ofan á þetta allt saman, eins og ég gat um í Sþ., er úrkastinu af vegavinnuvélunum fleygt út í afskekktu héruðin og það látið vera þar öllum til ama og öllum til tjóns, en nýjustu tækin ávallt tekin í vegagerðir í þéttbýlinu, sem er sama sem að skera niður stórkostlega framlagið til hinna afskekktari héraða, þó að það sé að krónutölu eitthvað hærra, af því að það eru notaðar allt aðrar og lakari aðferðir í sambandi við vegagerðir þar. Ég skal viðurkenna, að ef hægt væri að fara inn á þá braut, sem hv. þm. talaði um, að skipta vegunum, og þá um leið væru jöfnuð þessi met, sem ég hef bent á, sem yrði að gera, þá væri náttúrlega hægt að flokka vegina þannig að skylda héruðin til þess að halda vegunum við á sinn kostnað, en þá er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að það verður að útvega héruðunum einhvern tekjustofn til að gera þetta. Við vitum nú. að viðhald veganna er allt að 30 millj. kr. á ári, og ef ætti að fara að leggja þau gjöld á hin ýmsu héruð í landinu, þá verður að útvega sveitarsjóðunum alveg óhjákvæmilega nýja tekjustofna, sem svöruðu þessum útgjöldum. Nú er það svo, að til milliþn. í skattamálum beinast stórkostlegar kröfur um að draga úr gjaldaálögunum til sveitarsjóðanna eða útvega sveitarsjóðunum nýja tekjustofna. Það hefur verið talað um að gera kröfu í ríkissjóðinn um, að hann skaffaði svo og svo mikinn hluta af söluskattinum, eins og hv. þm. er kunnugt. Það færi því ekki saman hér að ætla að fara að leggja nýjar fjárhagslegar kröfur á sveitirnar með því að skylda þær til að leggja vegina sjálfar og halda þeim við og þannig að íþyngja gjaldboli þeirra og neita þeim síðan um nauðsynlega tekjustofna til þess að standa undir kostnaðinum. Það rekst sannarlega hvert á annars horn, og það var einmitt það, sem ég gat um í minni framsöguræðu, að vegna þess að skattafyrirkomulagið er nú þannig í landinu, að sveitirnar þola ekki að taka á sig stórar fjárhagslegar gjaldabyrðar í sambandi við vegina, þá verður ríkið að inna þetta hlutverk af hendi. Hvað viðvíkur ræðu hv. 1. þm. N-M., þá verð ég að segja það, að ég varð alveg undrandi yfir sumu af því, sem hann sagði. Það var ekki hægt að skilja á honum hér annað en að, það væru einhverjir óviðkomandi menn, sem alls ekki ættu heima í héruðunum, sem væru að heimta og knýja fram fjárframlög til vega og lög um það, að vegir yrðu teknir í þjóðvegatölu, þvert ofan í vilja héraðsbúa. Mér þætti ákaflega gaman að heyra það frá hv. þm., hvaða héruð það eru, sem hann þekkir og hafa ekki viljað fá neitt af vegaframlagi og ekki vilja fá vegi í þjóðvegatölu. Er það svo að skilja, að Norður-Múlasýsla neiti að taka við því fjárframlagi, sem hennar ágætu fulltrúar berjast fyrir að hún fái á hverju ári, eða neiti, að teknir séu í þjóðvegatölu þeir vegir, sem þeir einnig hafa verið að berjast fyrir, það væri ákaflega fróðlegt að fá þetta upplýst, - og þeir fái mesta erfiðleikana, þegar þeir koma heim í hérað á þingmálafundi, fyrir það, að þeir hafi verið að berjast fyrir fé í vegi, sem séu alveg ónauðsynlegir þeirri sýslu? Ég á ákaflega bágt með að trúa þessu. Og ekki er þetta í samræmi við þá hörðu sókn, sem hv. 2. þm. N-M. hefur jafnan haldið uppi í fjvn. um vegaframkvæmdir eða framlög til vegaframkvæmda í þeirri ágætu sýslu, sem ég álasa honum ekkert fyrir. Mér hefur skilizt öll þau ár, sem ég sat með honum í fjvn., að hann meinti af einlægni, er hann tjáði okkur, að honum væri falið að berjast fyrir þessari nauðsyn. Nú er það upplýst af hans hv. samþingismanni, að hér sé um einhver héruð að ræða, og þá væntanlega hans eigin hérað, því að þar er hann þó kunnugastur, þar sem slík sókn sé gerð gegn vilja kjósendanna. Ég á ákaflega bágt með að trúa því, að þetta sé það raunverulega, en svo var þó að heyra á hv. þm., þar sem hann segir, að ekkert sé annað eftir af vegaframkvæmdum en einhverjir smáspottar að fjárhúsunum. Ég held, að hv. þm., sem geta ekki rætt um þessi mál á annan hátt, ættu að geyma sér að vera að taka til máls í svona máli, því að annaðhvort tala þeir hér algerlega á móti betri vitund til þess að reyna að trufla málin og hefta framgang þeirra eða þeir vita ekkert um, hvað þeir eru að segja. Mér er kunnugt um eftir mín átta ár í fjvn., að það er langt frá því, að það hafi verið möguleiki til þess að uppfylla sanngjarnar og bráðnauðsynlegar kröfur frá þeim fulltrúum, sem hafa komið og beðið um fjárveitingar til vega í hinum ýmsu héruðum landsins. Ég hef allt aðra sögu að segja um þetta en hv. 1. þm. N-M. - Hann vildi fá sundurgreiningu á vegunum, eins og hann gat um í ræðu sinni. Ég veit nú ekki, hvort hv. þm. hefur gleymt því, að það var samþ. hér á Alþingi ekki alls fyrir löngu eftir till. frá mér, að slík sundurgreining skyldi gerð í línuriti, sem hv. þm. talaði um, og hún liggur fyrir hjá fjvn. Að minnsta kosti lágu fyrir allmargar af þessum tölum hjá fjvn. ásamt línuriti, þegar ég fór úr henni á s. l. ári, og það þarf ekki annað en að bæta við þær upplýsingar, sem þar eru, og er ekki mjög mikið verk, til þess að geta fengið heildaryfirlit yfir það, sem hv. þm. talaði um. Vegamálastjóri lét gera þetta samkv. þál. Hann lét þá einnig fylgja til fjvn. lauslegt yfirlit yfir, hvað það kostaði að fullgera þá vegi, sem þá voru í þjóðvegatölu um allt land, og ég minnist þess um sumar af þeim sýslum, m. a. Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, að það þurfti hvorki meira né minna en 7–8 millj. kr. til þess að fullgera vegakerfið í þeirri sýslu. Og ég man ekki betur en einmitt í Norður-Múlasýslu þyrfti mjög mikið fé til þess að fullgera þá vegi, sem hv. þm. lét nú liggja orð að, að fulltrúar væru að fá framlag úr ríkissjóði til á móti vilja þeirra heimamanna. En allar þessar upplýsingar lágu fyrir í fjvn. allan tímann. sem ég var í henni, og fram að þeim tíma, er ég fór úr henni, og munu liggja þar enn, og getur sjálfsagt samgmn. fengið um það upplýsingar frá hv. fjvn. Hvað snertir það atriði, hvort hin einstöku héruð hafi viljað leggja eitthvað á sig í sambandi við sýsluvegina, þá er mér kunnugt um, að eftir að samþ. var síðasta heimild um hækkun á sýsluvegasjóðsgjöldunum, þá munu langflest héruð hafa notað sér hana og það svo, að víðast hvar mun hún notuð að fullu til þess að koma vegakerfinu eitthvað áleiðis vegna þarfarinnar, sem heima fyrir er. Ég skal náttúrlega ekkert segja um, hvort þetta hefur verið í öllum, sýslum, en að svo miklu leyti sem ég þekki til, þá hefur þessi heimild verið notuð þannig. Í mþn. í skattamálum hefur einmitt það atriði einnig verið rætt, hvort nokkur vegur sé að hækka fasteignagjöldin í sambandi við tekjur sveitarsjóðanna, svo að hægt væri að hverfa meira frá því að leggja á aukaútsvar, sem ávallt er allmiklu ótryggari tekjustofn, og mér hefur skilizt, að það væri fullkomið samkomulag um það hjá mönnum, sem það hafa athugað, að reyna þá leið, en til þess að svo mætti verða, þyrfti að létta af sveitarsjóðunum öllum vegakostnaði, því að annars væri ógerningur að hækka þessi gjöld nema jafnframt að lækka útsvörin og fá þá jafnframt fé að öðrum leiðum til vegaframkvæmda. Væri það þá léttir fyrir sveitarfélögin, ef hægt væri að færa gjöldin þannig til og þá um leið að spyrna við þeirri kröfu, sem kemur sí og æ fram, að sveitarsjóðirnir fái hluta af söluskattinum. Mér fyndist vera miklu eðlilegra að fara inn á þá braut, sem ég vil að sé farið inn á, að láta gjöldin af vegunum hvíla á ríkissjóði, bæði hvað snertir vegaviðhald og byggingu, og víkja í burtu þeirri kröfu frá sveitarsjóðunum að fá eitthvað af ríkistekjunum til þess að standa undir þessu, heldur en að fara inn á þá braut að láta ríkið leggja skatt á til þess að afhenda hann beint til sveitarsjóðanna og íþyngja svo sveitarsjóðunum með alls konar gjöldum, sem ríkið ætti að sjá um sjálft. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram í tilefni af því, sem kom fram í umr. áðan. Ég vil svo mega vænta þess, að hv. samgmn. afgr. þetta mál, sjái sér fært að mæla með þeim till., sem eru í frv. mínu á þskj. 15. Ég er að sjálfsögðu fylgjandi því, að einnig þær brtt., sem fram eru komnar á öðrum þskj. í sambandi við að taka fleiri vegi inn í þjóðvegakerfið, séu samþ., - vil þó ekkert segja um till. á þskj. 80 á þessu stigi málsins, eins og ég talaði um áður. - Mér er vel ljós sú nauðsyn, sem er á því, að ríkissjóður - og ríkissjóður einn - standi undir þessum útgjöldum og styrki það að koma vegakerfinu á um allt land, svo að það sé jafnfullkomið í hinum dreifðu byggðum eins og það er hér í kringum höfuðstaðinn.



Herra forseti. Hv. flm. þessa máls, þm. Barð., varði alllöngum tíma til þess að svara ræðu minni, en ég þarf ekki að verja löngum tíma til þess að gera athugasemdir við ræðu hans, sökum þess að, að því leyti sem hv. þm. var að svara mér, var það allt byggt á misskilningi á því, hvað ég hefði sagt og hvað ég hefði meint. Hv. þm. virtist ganga út frá því sem sjálfsögðu, að það, sem fyrir mér vekti, væri að koma í veg fyrir, að það yrðu lagðir vegir þar, sem minnst væri af þeim fyrir, og sá kafli ræðu hans fjallaði um það, hvað sum héruð hefðu fengið mikla vegi og önnur litla, og það hlyti að vaka fyrir mér, að sá mismunur ætti að haldast. Ég þykist ekki hafa gefið neitt tilefni til þessara hugleiðinga hv. þm. Það, sem fyrir mér vakir, er í stuttu máli það, að ekki sé stöðugt verið að breyta vegalögunum af handahófi, heldur sé rannsakað af kunnáttumönnum, hvar vegi skuli leggja, og vegalögin sniðin eftir því og byggð á heildartillögum eftir rannsókn, en ekki á málafylgju einstakra manna hér á Alþingi um einstök atriði. Ef þetta væri gert, þá gæti það leitt til alveg þveröfugrar niðurstöðu við það, sem hv. þm. Barð. bjóst við. Ég gæti vel ímyndað mér, og mér virðist öll þróun þessara mála stefna í þá átt, að niðurstaðan yrði sú, að ríkissjóður tæki við öllum vegum og skipting veganna í þjóðvegi, sýsluvegi og hreppavegi hyrfi, - að þróunin yrði svipuð og t. d. í skólamálum. Í fyrstunni var það þannig, að sveitirnar þurftu algerlega að kosta sína barnaskóla, ef það þá voru nokkrir barnaskólar; svo fór ríkið að veita styrki, sem smáuxu, til þessara skóla, og nú er komið svo, að skólarnir hvíla að langsamlega mestu leyti á ríkinu. Mér sýnist þróunin vera þessi, og ef til vill kemur það í sama stað niður. Ef til vill er öll þróun þjóðfélagsins slík, að þetta sé réttmætt. að ríkið sjái um sem allra flestar opinberar framkvæmdir, m. ö. o., að skipting landsins í einstaka hluta og framlög þessara einstöku hluta sé að verða að einhverju leyti úrelt.  Ég held, að ég þurfi svo ekki að fara nánar út í einstök atriði þessu viðvíkjandi, því að hv. þm. Barð. hefur algerlega misskilið mig að því er þetta snertir. Mér skildist, svo að það sé gert einfaldara, hann skilja þetta svo, að ég vildi hafa vegina í Eyjafjarðarsýslu þjóðvegi, en ekki vegina í Barðastrandarsýslu. Ekkert slíkt vakti fyrir mér. En viðvíkjandi því, sem hér hefur borizt í tal um fjárveitingar á fjárlögum til einstakra vega, og ég vék að því, að mér þættu það óviðfelldin vinnubrögð, að ár eftir ár er farið eftir því um fjárveitingar til einstakra héraða til vegalagninga, hvað þau hafa fengið árið áður, sagði hv. þm. Barð., að þetta hefði verið gert til þess að rétta hlut þeirra héraða, sem minnst hefðu fengið áður. Einhvern tíma hlýtur að taka enda, að það sé búið að rétta hlut þeirra héraða, og ég held, að ekki þurfi að færa rök að því. Allir hljóta að sjá, að þetta er enginn grundvöllur til að byggja á. Ef ein sýsla hefur fengið 100 þús. kr. í ár og svo er sama heildarfjárveiting til vega næsta ár, þá á hún endilega að fá aftur 100 þús., hvernig sem á stendur. Það er enginn grundvöllur, finnst mér. Það á að meta þörfina og fara eftir því, en ekki útreikningum á því, að svona hafi það verið áður og svona skuli það vera áfram. Úr því að farið er að ræða um þetta, þá ætla ég aðeins að nefna eitt atriði. Það er vitnað í það, að sum héruð hafi fengið mikla vegi, og það eru þá einkum héruð, sem nota þá mikið vegna atvinnurekstrar, t. d. eins og mjólkurflutninga. En þó að vegur hafi verið lagður um hérað, t. d. um aldamót, og honum eitthvað lítillega haldið við, þá er það með vegi eins og önnur mannanna verk, að þeir verða blátt áfram ónýtir á endanum. Það getur verið alveg eins mikil þörf á því að byggja upp gamlan veg. t. d. elztu vegi landsins, eins og að leggja nýjan veg, því þó að einhvern tíma hafi legið vegur um eina sveit, sem er að verða ónothæfur eða orðinn ónothæfur, þá er sú sveit, þó að hún hafi haft veg, alveg jafnvegalaus og hin, sem aldrei hefur fengið veg. En fjárlögin liggja nú ekki fyrir hér til umræðu, og ég ætla ekki að fara lengra út í þetta og þarf ekki að taka neitt þar fram. - Þetta er engin sérskoðun mín viðvíkjandi vegalögum, sem ég setti fram áðan, heldur yfirleitt um löggjöf. Ég álít, að það ætti líka - og var nú gert fyrir nokkrum árum að nokkru leyti, en ekki nógu rækilega - að fara fram allsherjar rannsókn á þörf fyrir hafnarmannvirki í landinu og margt fleira: Ég álít, að svona heildarrannsókn hefði átt að fara fram fyrir löngu um þörf á skólabyggingum. Skólum hefur verið komið upp hér og þar um landið fyrir atbeina einstakra héraða og áhuga einstakra manna og áróður um það. Svo kemur á daginn, að sumir skólarnir eru auðir. Og nú liggur fyrir till. frá hv. þm. Barð. um að taka einn af þessum skólum og gera allt annað við hann, vegna þess að hans sé ekki þörf lengur. Hefði verið rannsakað í byrjun, hvað mikil væri þörf t. d. á unglingaskólum, og ríkisvaldið hagað sér eftir því, þá er ekkert líklegra en að þeir skólar, sem fyrir hendi hefðu verið, mundu vera fullsettir nú oe þar af leiðandi ekki komið fram slík till. um að taka einn af skólunum og nota hann til alls annars en húsið var upprunalega ætlað til. Þess vegna er það, að það er ekkert sérstaklega út af þessu frv. hv. þm. Barð., heldur er það almenn skoðun mín, að það sé ráðizt í margt í þessu landi að of lítið athuguðu máli og það þyrfti yfirleitt meiri heildarathugun á framkvæmdum en á sér stað og verið hefur, bæði í vegalögum og öðru.