Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 13. marz 1972. Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna embættisanna mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 2. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Jón Helgason bóndi, Seglbúðum, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í Sþ. rannsókn á kjörbréfi varamannsins. Eggert G. Þorsteinsson, forseti Ed.“ Ég vil biðja hv. kjörbréfanefnd að skoða kjörbréfið og verður veitt til þess fundarhlé í 7 mín. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur yfirfarið og athugað kjörbréf Jóns Helgasonar bónda, Seglbúðum, sem er 2. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi. Leggur kjörbréfanefnd einróma til. að kosning hans verði metin gild og kjörbréfið samþ.



Herra forseti. Till. til þál. á þskj. 331 gerir ráð fyrir, að ríkisstj. feli Framkvæmdastofnun ríkisins að gera framkvæmdaáætlun eða landshlutaáætlun sérstaklega fyrir Norðurlandskjördæmi vestra. Á undanförnum árum hefur oft verið samþykkt hér á hv. Alþ. að gerðar skuli sérstakar landshlutaáætlanir, oftast fyrir einstök kjördæmi. Hefur atvinnuástand landshluta þá gjarnan verið forsenda fyrir samþykktum, og svo er einnig í þessu tilfelli, eins og alþjóð veit. Með flutningi þessarar till. er ekki með neinum hætti verið að draga úr starfsemi Fjórðungssambands Norðlendinga. Mörg verkefni eru þess eðlis, að sjálfsagt er fyrir bæði Norðurlandskjördæmin að vinna að þeim saman, enda hefur það verið gert. Meginástæðan fyrir flutningi þessarar till. er, að gerðar séu heildaráætlanir fyrir allt kjördæmið með það takmark fyrir augum, að útrýmt sé hinu mikla og stöðuga atvinnuleysi í þessum landshluta, en eins og allir vita, hefur atvinnuleysi hvergi verið alvarlegri vágestur á s.l. 10 árum eða svo en einmitt þarna. Þetta hefur gerzt, þó að oft hafi annars verið ágætt árferði í landinu og víða eftirspurn eftir vinnuafli. Ég fullyrði, að ástæðan er ekki ódugnaður þess fólks, sem býr í þessum landshluta. Það er ekki heldur um áhugaleysi fólksins að ræða umfram aðra. Að mínu mati eru verkefnaleysi og lítil uppbygging atvinnufyrirtækja í landshlutanum meginástæðurnar fyrir þessu stöðuga atvinnuleysi. Auk þess hefur auðvitað samdráttur stórs ríkisfyrirtækis haft veruleg áhrif á atvinnuástandið á vissum stöðum. Það er sjálfsagt að viðurkenna, að bæði fyrrv. og núv. hæstv. ríkisstj. hafa hlutazt til um margs konar aðstoð við ýmsa staði og fyrirtæki í kjördæminu með það fyrir augum að vinna bug á atvinnuleysinu. Það hefur þó sýnt sig, að þessar aðgerðir hafa reynzt ónógar, þegar á heildina er litið. Það hafa verið eins konar smáskammtalækningar, þar sem reynt hefur verið að „redda“ þessu eða hinu fyrirtækinu, án þess að um skipulegar heildaráætlanir væri að ræða. Ég álit, að það þurfi mjög að efla þau fyrirtæki, sem eru í landshlutanum, en einnig hlutast til um stofnun nýrra. Grundvöllur þessarar uppbyggingar tel ég, að eigi að vera efling sjávarútvegsins og úrvinnsla sjávarafurða. Að þessum þætti er nú verið að vinna, þó að áætlanir hafi ekki verið gerðar til langs tíma, eftir því sem ég bezt veit, enda ekkert verið gert fyrir sum kauptúnin. Hér þarf að gera langtímaáætlanir. En þessu til viðbótar þarf að gera áætlanir um uppbyggingu iðnaðar í þessum landshluta, bæði fiskvinnsluiðnaðar eða niðursuðuiðnaðar og annars iðnaðar, þar sem innlend eða erlend hráefni gætu komið til. Mætti t.d. nefna bátasmíðaiðnað, skinnaiðnað, járnsmíðaiðnað, fiskiræktun, og margt fleira kemur til greina. Hér þarf einnig að gera langtímaáætlanir. Mætti þá e.t.v. hugsa sér, að gerð væri fimm ára áætlun um uppbyggingu atvinnulífsins í landshlutanum, og tel ég eðlilegast, að Framkvæmdastofnun ríkisins annist þessa áætlunargerð í samvinnu við aðila heima í héraði. Ég álit, að hér sé um stórt og mikilsvert verkefni að ræða og raunar undirstöðuatriði varðandi uppbyggingu atvinnulífsins í landshlutanum. Í þessu sambandi má ekki gleyma því, að sum sveitarfélögin, svo sem Siglufjörður og Sauðárkrókur, eiga í miklum fjárhagslegum erfiðleikum. Hlýtur það að verða hluti af væntanlegum áætlunum að gera till. um, hvernig hægt sé að leysa fjárhagsörðugleika þessara bæja og annarra sveitarfélaga, ef á þarf að halda. Aðalatriðið er, að gerðar séu áætlanir til langs tíma, sem miði að því, að landlægu atvinnuleysi sé algerlega útrýmt á þessu landsvæði. Þarf að koma til bæði framtak og dugnaður heimamanna og opinber aðstoð. Hið fyrsta, sem verður að gera, er að gerð sé áætlun hér að lútandi. Þess vegna er þessi till. flutt. Enn er sú ástæða fyrir flutningi þessarar till., að samkv. nýjum lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins er gert ráð fyrir, að héraðssamtök hafi nokkur völd og fjárráð varðandi framkvæmdir tiltekinna áætlana. Tel ég alveg sjálfsagt, að heimamenn hafi nokkuð um það að segja, hvernig framkvæmdum skuli hagað og hvaða atriði skuli tekin inn og í hvaða röð. En 29. gr. laga um Framkvæmdastofnun ríkisins hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 8. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Í 31. gr. segir: „Stjórn Byggðasjóðs er heimilt að greiða landshlutasamtökum sveitarfélaga af fé sjóðsins sem svarar 3/4 hlutum af árslaunum starfsmanns, að því tilskildu, að hann vinni að undirbúningi og gerð áætlana fyrir viðkomandi landshluta í samvinnu við áætlanadeild.“ Og enn segir í 32. gr.: „Framkvæmdaráð gerir árlegar áætlanir um heildarútlán Byggðasjóðs á komandi ári og gerir frv. að slíkri áætlun á grundvelli landshlutaáætlana og leggur fyrir stjórnina. Þá tekur stjórnin einnig ákvörðun um einstakar lánveitingar og kveður á um tryggingu fyrir láni, vexti og afborgunarskilmála hverju sinni. Stjórn Byggðasjóðs skal hafa samráð við viðkomandi landshlutasamtök sveitarfélaga við ráðstöfun fjár úr sjóðnum, eftir því sem við verður komið.“ Hér er kveðið mjög fast og ákveðið á um, að þessar framkvæmdir skuli gerðar í sambandi við landshlutaáætlanir og í samráði við heimamenn hverju sinni. Af því, sem hér hefur verið vitnað til, er augljóst, að ætlazt er til, að heimamenn hafi verulega íhlutun um, hvernig að þessum verkefnum skuli unnið. Tel ég það rétta stefnu, og m.a. þess vegna flyt ég þessa till. Ég vil að lokum leggja áherzlu á, að hér er um að ræða landshluta, sem á síðasta áratug eða lengur hefur orðið á eftir öðrum landshlutum varðandi uppbyggingu atvinnufyrirtækja og flutning fjármagns inn í landshlutann. Það getur því ekki talizt óeðlilegt, sízt í því góðæri, sem almennt er í landinu, þó að vakin sé athygli á þessum vandamálum, sem hér hafa verið gerð að umræðuefni, og ég þykist mega treysta því, að hæstv. ríkisstj. og hv. þm. séu á svipaðri skoðun. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. l0. landsk. þm., Geir Gunnarssyni, að flytja hér í Sþ. till. til þál. um radarsvara við Grindavík. Till. er á þá leið, að Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að settur verði radarsvari við innsiglinguna til Grindavíkur. Útgerð hefur verið rekin frá Grindavík í áratugi og aldir með misjöfnum árangri eins og gengur og oft með allmiklum fórnum á mannslífum og tjóni á forgengilegum verðmætum. Á síðustu árum hafa sem betur fer orðið færri mannskaðar þar en áður og einnig færri skiptapar, sem leiðir af aukinni tækni og bættum skipakosti. Samt held ég, að fullyrða megi, að oft hafi þar verið mjótt bil á milli lífs og dauða. Eins og við flm. tökum fram í grg., hefur þar í mörgum tilfellum eingöngu reynt á hjálpfýsi og þekkingu heimamanna til að bjarga frá stórtjónum og slysum. Við Grindavík eru staðhættir þannig, að um langa leið er að sigla, sem segja má, að varasöm sé í vondum veðrum, og reynir þá á nákvæmni í staðsetningu. En í dimmviðri er ekki um margt að ræða, sem nota má til staðarákvarðana, sökum þess hve ströndin er lág. Þótt nú kunni að vera til önnur tæknileg lausn til að auðvelda ferðir skipa á þessum stað, þá teljum við að radarsvari komi þarna að beztum notum, vegna þess að flest ef ekki öll fiskiskip hafa í dag þau tæki, sem nota þarf í sambandi við radarsvara og það allt niður í smábáta, sem flestir hafa orðið radar af einhverri gerð til að sigla eftir. Við teljum, að leita beri álits heimamanna hvað varðar val tækis og staðar í þessu sambandi, þótt við bendum í okkar till. á ákveðna lausn, sem að þessu lýtur. Við höfum ekki kannað til hlítar kostnað í sambandi við uppsetningu radarsvara í Grindavík, en álítum og það með rökum, að kostnaðurinn verði aldrei nema örlítið brotabrot af þeim þjóðartekjum, sem þar eru fluttar að landi. Auk þess teljum við þetta ekki nema smávegis viðurkenningu til þeirra, sem undanfarin ár hafa staðið þarna í Grindavík að öflugri uppbyggingu atvinnulífs á þjóðlegan og þjóðhollan hátt, en treysta ekki eingöngu á útanaðkomandi öfl til stundarbjargar hverju sinni. Ég hefði nú kannske haft tilhneigingu til þess að fara fleiri orðum um það atriði málsins, en læt hér staðar numið, en bendi á, að það er lofsvert af Grindvíkingum, hvort sem þar er um menn að ræða, sem stundað hafa sjó, eða þá, sem í landi vinna að verkun aflans, það er lofsvert að vita til þess, að þeir hafa ekki byggt afkomu sína á þeim, eins og ég nefndi áðan, stundarfyrirbrigðum, sem margir hverjir aðrir telja meiri hag í, sem auðvitað er léttara að hagnýta sér í vissum tilvikum. Þeir hafa stefnt að því að byggja upp atvinnulífið á þjóðlegan hátt og rekið þarna það sem kalla má frumvinnsluatvinnu í sjávarútvegi, og það ber að stefna að því að mínu viti að styðja við bakið á slíkum mönnum til þess að efla atvinnuvegina enn þá betur en gert hefur verið. Við leggjum áherzlu á það, eins og ég gat um áðan, að haft verði fullt samráð við heimamenn, sérstaklega um staðarval, hvar slíkt tæki yrði sett niður, og vil ég undirstrika það aftur, að það er beiðni mín og eins samflm. míns, að þetta samráð við heimamenn verði haft í hávegum. Herra forseti. Ég legg til, að till. þessari verði vísað til fjvn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. á þskj. 48, um málefni barna og unglinga, en till. var vísað til n. 30. nóv. s.l. Á meðan n. hafði till. til athugunar, ákvað hæstv. menntmrh. að skipa nefnd til að athuga þau mál, sem till. fjallar um, en tilkynnt var um skipun þessarar nefndar 22. des. s.l. Með hliðsjón af þessari nefndarskipun taldi allshn. eðlilegt, að umræddri þáltill. yrði vísað til ríkisstj. En þessi þáltill. er um það að skora á ríkisstj. að láta fara fram athugun á: 1. Hver þörf landsmanna er á auknum barnaheimilabyggingum. 2. Hver hlutur ríkisins í stofukostnaði slíkra heimila á að vera. Ég vil geta þess, að n. leitaði umsagnar aðila, sem þetta mál snertir, svo sem stjórnar Barnavinafélagsins Sumargjafar, sem var því meðmælt, að umrædd þáltill. yrði samþ., og sagðist „fagna hverri þeirri till., sem ætla má, að verði til góðs í málefnum barna og unglinga,“ eins og segir orðrétt í umsögn stjórnar félagsins. Sömuleiðis sagði Barnaverndarráð Íslands í þeirri umsögn, sem það lét í té, að það teldi till. athyglisverða og æskilegt væri, að umrædd athugun færi fram. Fræðslumáladeild menntmrn. segir svo orðrétt um þetta mál með leyfi hæstv. forseta: „Eins og kunnugt er, er til löggjöf um fræðslu barna og ungmenna allt frá 6 ára aldri, og endurskoðun þeirra og ýmissa annarra skóla hefur verið á döfinni um nokkurt skeið. Hins vegar er engin heildarlöggjöf um barnaheimili og aðrar uppeldisstöðvar fyrir börn innan skólaaldurs, þ.e. upp að 6-7 ára aldri. Virðist mér því, að með tilliti til breyttra aðstæðna og atvinnuhátta sé rétt, að athugun verði látin fara fram á þeim meginatriðum, sem þáltill. fjallar um. Leiðir sú athugun væntanlega í ljós, hvort þörf er sérstakrar löggjafar um framangreint atriði, til m.a. liðsinnis við stofnun og rekstur barnaheimila o.fl.“ Þannig hljóðar hluti af umsögn fræðslumáladeildar menntmrn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta, en það er till. allshn., að þessari umræddu þáltill. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um þáltill. þá, sem hér kom fram snemma á þessu þingi, um landgræðslu og gróðurvernd. Allshn. lætur frá sér fara svo hljóðandi nál. á þskj. 401: „Nefndin hefur rætt mál þetta á fundum sínum og athugað umsagnir, sem borizt hafa frá Landgræðslu ríkisins, Skógrækt ríkisins og landgræðslunefnd Landverndar. Þar eð ríkisstj. hefur, frá því að þessi till. kom fram, skipað landgræðslunefnd til að fjalla um þau mál, sem till. gerir ráð fyrir, leggur n. til, að málinu verði vísað til ríkisstj.“ Ég sem frsm. hef engu við þetta að bæta.

ATKVGR. Till. vísað til allshn. með 31 shlj. atkv. og umr. frestað.



Herra forseti. Ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v. hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um rannsókn á aðstæðum til virkjunar í Jökulsá eystri í Skagafirði. Till. er að finna á þskj. 334, og er hún á þessa lund, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara þegar á þessu ári rækilega könnun á aðstæðum til virkjunar í Jökulsá eystri í Skagafirði.“ Ég þarf ekki að flytja ítarlega framsöguræðu fyrir þessari till. umfram þau fáu orð, sem fylgja henni í grg. Till. er einföld í sniðum og þarf ekki mikilla skýringa við. Raforkumálin koma oft til umræðu bæði manna á milli og á fundum og hér á hv. Alþ. Því að segja má, að þau komi hér til umr. í meira eða minna mæli á hverju þingi og á síðasta fundi í Sþ. voru til umr. tvær þáltill. mjög svipaðar að efni og þessi, sem voru fluttar af þm. úr Vesturlandskjördæmi, og á fundi í Sþ. þar áður svaraði hæstv. orkumálarh. fyrirspurn frá hv. 1. þm. Norðurl. e. varðandi það, hvort hæstv. ríkisstj. mundi halda áfram fullnaðaráætlun um virkjun í Jökulsá á Fjöllum við Dettifoss. Og hæstv. ráðh. svaraði því á þá lund, að svo mundi gert. Ég fagnaði þessu svari hæstv. ráðh., því að satt að segja hafði flögrað að mér og ég hygg mörgum öðrum, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki í huga stór áform um virkjanir á Norðurlandi. En hvað sem um það er, þá vænti ég þess, að haldið verði áfram athugunum á virkjunaraðstæðum í þessum landshluta, og geri mér vonir um, að þessi þáltill. fái góðar undirtektir. Á Norðurlandi er yfirvofandi skortur á raforku, svo sem kunnugt er, og raunar má segja, að þessi skortur sé þegar fyrir hendi. Í mínu kjördæmi er svo komið, að um helmingur eða jafnvel fullur helmingur þeirrar raforku, sem til nota er, er fenginn með rekstri dísilstöðva. Og þessar dísilstöðvar munu nú að miklu leyti vera nýttar til fulls. Það er því ekki seinna vænna að, að því sé alvarlega hugað, með hvaða hætti megi leysa úr raforkuþörf þessa landshluta. Ekki með því að auka sífellt notkun dísilstöðvanna, heldur með því að virkja vatnsaflið, sem við athugun kemur í ljós, að hagkvæmt sé að virkja. Í þessu sambandi leyfi ég mér að minna á, að það mun hafa verið á þingi 1963-1964, að við þm. Norðurl. v. fluttum hér frv. til l. um virkjun Svartár í Skagafirði. Þetta frv. náði ekki fram að ganga, en hefði verið ráðizt í þessa virkjun þá, má ætla, að hún hefði tekið til starfa á árinu 1966. Þessi virkjun hefði leyst dísilstöðvarnar á þessu orkusvæði fyllilega af hólmi fram að þessum tíma, og nú hefði, að ég hygg, stofnkostnaður Svartátvirkjunar verið greiddur með mismuninum á framleiðsluverði rafmagns frá virkjuninni og þess rafmagns, sem á sama tíma hefur verið framleitt með dísilafli á þessu orkuveitusvæði. Þetta dæmi virðist mér sýna glögglega, hvernig fjármunum er í raun og veru á glæ kastað með rekstri dísilstöðvanna. Á síðasta þingi voru samþykkt heimildarlög fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að láta virkja Svartá, en nú hefur það boð verið látið út ganga, að þessi heimild verði ekki notuð, og má vissulega á það fallast, að virkjun Svartár ein nægir ekki til þess að svara til frambúðar raforkuþörfinni á þessu orkuveitusvæði. Ég sagði áðan, að rafmagnsmálin kæmu oft til umræðu, og þarf engan að undra það, því að segja má, að alhliða uppbygging alls atvinnulífs í nútíma þjóðfélagi grundvallist á orkuframleiðslu, og ég vil segja allt daglegt líf okkar og heimilishald byggist mjög á því, að við eigum kost á nægri og ódýrri raforku. Dagana 9. og 10. sept. á s.l. ári hélt Fjórðungssamband Norðlendinga fund á Ólafsfirði, og þar komu þessi mál mjög til umræðu, og um þau var samin ítarleg ályktun. Á þessum fundi var skýrt frá athugunum, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa látið fram fara á möguleikum til virkjunar í Norðurlandskjördæmi vestra. Þar á meðal var minnzt á virkjun eða virkjanir í Jökulsá eystri í Skagafirði. Þar var talað um, að virkja mætti í fyrsta áfanga 16 mw. og kostnaðurinn mundi ekki verða meiri en sem svarar 36 aurum hver kwst. Nú vil ég taka það fram, að ég leit svo á, að þessi athugun og þessir útreikningar hafi verið algerlega á frumstigi og mér er kunnugt um, að nokkrar meiri athuganir hafa farið fram á virkjunaraðstæðum í þessari á, en ég veit ekki, hvað þær athuganir hafa leitt í ljós og þætti mér vissulega vænt um, ef hæstv. orkumálarh. gæti upplýst mig og hv. þingheim um það, hvað þessar athuganir hafi leitt frekar í ljós. Ég get sem sagt ekki lýst virkjunaraðstæðum í Jökulsá eystri í Skagafirði og m.a. þess vegna óska ég eftir því, að frekari athuganir fari fram. Þegar við ræðum um raforkumálin, einkum nú á síðari tímum, þá hafa mjög blandazt inn í þær umræður náttúruverndarsjónarmið. Þetta tel ég vel farið, og það ber að athuga hverju sinni mjög gaumgæfilega, þegar ráðizt er í virkjanir, að til sem minnstra spjalla komi á landi okkar og náttúru. Ég fullyrði náttúrlega ekkert um það, hvort ekki kunni að koma til einhverra náttúruspjalla við virkjun Jökulsár eystri í Skagafirði, en þó hygg ég, að þau spjöll verði þar miklu minni en e.t.v. víða annars staðar. Það hagar svo til, að Jökulsá eystri rennur langan veg eftir Austurdal í djúpu gljúfri. Og ef hafizt væri handa um að virkja t.d. við Merkigil, eins og ég hef heyrt talað um, þá get ég ekki búizt við því, að sú virkjun mundi leiða til neinna náttúruspjalla. Fiskveiði er lítil sem engin í Jökulsá eystri. Á fundinum, sem ég gat um áðan, sem haldinn var á Ólafsfirði, var samþ„ eins og ég sagði, ítarleg ályktun. Í þeirri ályktun stendur m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Fjórðungsþingið leggur áherzlu á, að orkuöflun verði innan fjórðungsins sjálfs, þar sem fjöldi hagkvæmra virkjunarmöguleika bíður nýtingar, og slíkar framkvæmdir sitji fyrir orkuflutningi frá stórvirkjunum á Suðurlandi.“ Ég held, að í þessari ályktun komi greinilega fram sá vilji, sem er fyrir hendi hjá okkur Norðlendingum allflestum, þ.e. að það verði kannað til hlítar, áður en ráðizt verður í það að flytja raforkuna frá Suðurlandi norður, hvort ekki sé fullt eins hagkvæmt eða jafnve hagkvæmara að ráðast í virkjanir fyrir norðan. Það er mikið rætt um jafnvægi í byggð landsins, og það er talað um byggðastefnu. Í byggðastefnunni skilst mér, að það hljóti fyrst og fremst að felast, að nýtt verði þau náttúrugæði, sem eru til staðar í hverju byggðarlagi. Þess vegna er það, að við Norðlendingar leggjum mjög mikið upp úr því, að þessi fallvötn okkar verði könnuð og það ítarlega athugað, hvort það eigi ekki að vera fyrsta skrefið raforkumálum þar nyrðra að virkja eitthvert af þessum fallvötnum. Við höfum hins vegar ekkert á móti því og teljum það alveg sjálfsagt að, að því komi, að virkjanir sunnan fjalla verði tengdar virkjunum fyrir norðan og raunar allt rafkerfið í landinu verði tengt saman. Herra forseti. Ég hefði nú raunar óskað þess, að þessi till. færi til hv. fjvn., því að vissulega hefur hún í för með sér kostnað, ef hún verður samþ., en þar sem till. þeirra hv. þm. Vesturl., sem ég sagði frá áðan, var vísað til allshn., þá hygg ég, að það sé rétt, að þessi till. fari einnig til þeirrar hv. nefndar.

Heilbr.-– og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Í tilefni af þessari till. og fsp., sem hv. frsm. beindi til mín, þá þykir mér rétt að greina hv. flm. og öðrum þm: frá því, hve þessar athuganir eru á vegi staddar, sem hv. frsm. minntist hér á. Á s.l. sumri létu Rafmagnsveitur ríkisins gera frumáætlun um virkjun í Jökulsá eystri í Skagafirði. Þessi frumáætlun hefur nú verið send Orkustofnun til frekari athugunar. Að því er orkustofnunarmenn tjá mér, er þess tæpast að vænta, að þarna sé um að ræða mjög álitlega virkjun, einkum ef hún hefur Norðurland eitt sem markað. Þó þykir sjálfsagt, að það mál verði kannað nánar, og því vinnur stofnunin nú að kerfisathugun á rekstri Jökulsárvirkjunar-eystri, í samrekstri við aðrar virkjanir á Norðurlandi, inn á sameiginlegt raforkukerfi Norðurlands, en einmitt þannig yrði rekstri virkjunarinnar háttað, ef hún verður framkvæmd. Enn fremur verður kannað, hvaða áhrif það hefur á hagkvæmni Jökulsárvirkjunar, að samtenging við Suðurland væri komin á, þegar virkjunin væri gerð. Þegar þessum athugunum er lokið, þykir rétt að meta, hvort efni þykja til að kosta til ítarlegri rannsóknar á Jökulsárvirkjun eystri. Fyrir nokkru setti Orkustofnun síritandi vatnshæðarmælistöðvar í báðar skagfirzku Jökulsárnar; þá eystri og vestari, til þess að fylgjast með rennsli þeirra. Einnig gerði stofnunin út á s.l. sumri 1eiðangur mælingamanna að norðanverðum Hofsjökli, er mældi upptakakvíslar Jökulsánna, reglubundið um tveggja mánaða skeið, þegar leysing á jöklinum var sem mest. Þess má að lokum geta, að Orkustofnun vinnur nú að sams konar athugun á virkjun Skjálfandafljóts við Íshólsvatn og þeirri sem nú var lýst á Jökulsá eystri. Eins og hv. frsm. vék að, var á síðasta þingi samþ. heimild til virkjunar í Svartá, en frá þeirri hugmynd hefur nú verið fallið, vegna þess, að sérfræðingar telja, að þar yrði ekki um virkjun að ræða, sem leysti þessi vandamál í héraðinu, og auk þess kom það í ljós við sérstaka könnun, að um það mál var uppi mikill ágreiningur innanhéraðs, sem gerði það engan veginn fýsilegt, að áfram yrði haldið á þessari braut. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. frsm., að raforkumálin í Norðurl. v. eru mikið og aðkallandi vandamál og að lausn þeirra mála verður að vinna mjög ötullega. Og fyrst þau mál í heild ber hér á góma, þá þykir mér rétt að greina frá því, að Rafveita Siglufjarðar hefur látið gera áætlun um 1.6 mw. virkjun í Fljótaá nokkru fyrir neðan núverandi virkjun. Og þessa áætlun hefur Orkustofnun einnig fengið í hendur og látið reynda verkfræðistofu gera umsögn um hana. Niðurstaðan er sú, að virkjun þessi í Skeiðsfossi mundi kosta um 66 millj. kr. Í sjálfu sér er ekki þörf fyrir orku þessarar virkjunar á svæðinu Siglufjörður-Fljót-Ólafsfjörður. Til þess að nýta hana nú á næstunni þarf því samtengingu við raforkukerfið í Skagafirði. Vissan hluta af kostnaðinum við þá samtengingu er að dómi Orkustofnunar rétt að telja til virkjunarinnar, en hinn hlutinn er í rauninni endurbót á innanhéraðskerfinu í austanverðum Skagafirði: Sú viðbót, sem þarna er um að ræða, er 13-16 millj. kr. eftir því, hversu mikið er í samtenginguna borið. Virkjun ásamt hluta virkjunar í samtengingu mundi því kosta 79-82 millj. kr. Helzti annar valkostur til öflunar orku fyrir Norðurl. v. er lögn háspennulínu milli Akureyrar og Sauðárkróks. Fyrir liggur lausleg áætlun um þá línu, sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa látið gera, og er kostnaður af henni áætlaður 80 millj. kr. Sú áætlun hefur ekki verið endurskoðuð enn þá, en Orkustofnunin telur nauðsynlegt, að það sé gert og mun láta gera það nú á næstunni. Ég vil bæta því við, að ég er þeirrar skoðunar, að það sé sjálfsagt sem næsta verkefni í samtengingarmálum að tengja saman bæði Norðurl. v. og Norðurl. e., og ég tel, að það þurfi að ráðast í slíka samtengingu helzt á þessu sumri og að nauðsynlegt fjármagn í því skyni þurfi að komast inn á framkvæmdaáætlun þessa árs. Með því móti mundi í bili verða leystur mjög verulegur vandi fyrir Norðurl. v., og þetta mundi falla inn í það samtengingarkerfi, sem ég tel, að nú verði að vinna skipulega að á næstunni. Ég hef nýlega á opinberum vettvangi gert grein fyrir hugmyndum mínum um það, hvernig við eigum að marka stefnuna að því er varðar skipulagningu raforkumála á Íslandi á næstu árum og áratugum, og ég geri mér vonir um að geta lagt till. um það efni fyrir Alþ., helzt áður en þessi mánuður er á enda, og þá væri hægt að fjalla í ítarlegra máli um þessi vandamál í heild. Hitt er mér fullkomlega ljóst, að vandi Norðurl. v. er langsamlega brýnastur af þessum landshlutum, eins og nú standa sakir, eins og ég sagði áðan, og ég tel að, að lausn þessa vanda verði að vinna helzt nú þegar á þessu sumri



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt þrem öðrum hv. þm. að flytja till. til þál. þess efnis, að athugun fari fram á hagkvæmni rafknúinna samgöngutækja hér á landi. Ég geri ráð fyrir, að það muni öllum hv. þm. kunnugt, að slík tæki hafa verið í notkun víða um heim um langt árabil og þegar við höfum í huga, að fram undan eru frekari virkjanir hér á landi, - m.a. hefur komið fram, að slíkar virkjanir mundu byggjast á því, að hagkvæm orkusala gæti farið fram til notkunar hér á landi og þar hefur fyrst og fremst verið getið um rafhitun til húsa, - þá finnst okkur flm. tímabært að óska eftir því, að slík athugun fari fram. Það er enginn vafi á því, að eftir því sem tekst að selja meiri orku, þá verður hagkvæmni viðkomandi orkuvera betur tryggð. Það er ekki aðeins sú hugsunin, sem liggur að baki flutningi þessarar þáltill., heldur og sú hugsun, að máske megi með þessu ná fram samgöngubót í þéttbýli og þá hafandi í huga hinar miklu umræður og staðreyndir um mengun andrúmslofts af völdum þeirra samgöngutækja, sem fyrir eru, sem eru benzín- og olíudrifin tæki, en einmitt nú fyrir stuttu komu fréttir af erlendum vettvangi um það, að fram undan væri bylting í bifreiðaiðnaðinum á þann veg, að öll líkindi væru á því, að á næstu árum tækist að framleiða slík samgöngutæki til fjölskyldunotkunar, þannig að þau mundu verða samkeppnisfær og væri þá ef til vill stærsta markmiðinu náð í sambandi við baráttu þeirra aðila, sem við þetta mengunarvandamál berjast í stórborgunum. Þau okkar, sem hafa komið út fyrir landsteinana, þekkja rafmagnsjárnbrautir í þéttbýli og nágrenni þeirra og er ekki óhugsandi, að slík tæki gætu orðið ekki aðeins til framdráttar okkar samgöngum hér á landi heldur og til sparnaðar í þeim, um leið og slík tæki mundu aðstoða við að tryggja fjárhagslegan grundvöll orkuveranna. Við höfum einnig haft í huga þá staðreynd, að í nokkrum löndum heims hefur verið komið upp einspora rafmagnsbrautum, sem hafa tryggt samgöngur á erfiðu landi, þar sem bæði snjóar og frost og önnur slík óáran herjar, eins og hér hjá okkur og sú spurning hlýtur að vakna, þegar rætt er um þetta mál hvort einmitt slík samgöngutæki gætu ekki hjálpað okkur að halda samgöngum í því horfi sem æskilegt er við ákveðna landshluta hér á landi. Mér sýnist, herra forseti, að í grg. komi fram flestar þær röksemdir, sem við höfum talið okkur þurfa að leggja fram með þessari þáltill. um athugun á þessu máli og ég treysti því, að hæstv. orkumálaráðherra taki þessari till. vel og í trausti þess leyfi ég mér að leggja til, að, að lokinni þessari umr. verði henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Fsp. sú, sem hér um ræðir, til hæstv. félmrh. er frá Axel Jónssyni, 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi, en hann sat hér á þinginu í haust. Hún er um það, hvenær vænta megi reglugerðar um lóðaskrár. Það virðist vera allmikill misbrestur á skráningu landa og lóða í mörgum þéttbýlisstöðum á landinu. Þetta er vafallítið mismunandi frá einu sveitarfélaginu til annars, en aðeins í tveim sveitarfélögum á landinu eru lagaákvæði um þetta efni, þ.e. lög nr. 35 frá 2. nóv. 1914 varðandi Reykjavík og lög nr. 16 frá 9. febr. 1951 varðandi Akureyri. Þegar verið var að vinna að fasteignamatinu nýja, sem tók gildi um s.l. áramót, olli ósamræmi í stærð og gerð lóða við það, sem þinglýst var, víða verulegum vanda fyrir þá, sem að því unnu. Þetta olli svo miklum erfiðleikum, að mörg sveitarfélög hafa nú byrjað undirbúningsvinnu að því að færa skráningu til betri vegar á þeim grundvelli, sem fékkst við fasteignamatið. Nauðsynlegt er að samræma þau vinnubrögð og eðlilegast, að sveitarstjórnum á skipulagsskyldum stöðum verði gert að gera lóðaskrár, en fyrst þarf að gera rammareglugerð, sem kveði skýrt á um framkvæmdina. Í skipulagslögum nr. 19 frá 21. maí 1964 segir svo í 31. gr.: „Óheimilt er á skipulagsbundnum stöðum að skipta löndum og lóðum eða breyta landamerkjum og lóðamörkum nema samþykki sveitarstjórna komi til.“ Og í 32. gr. segir svo: „Rn. getur ákveðið, að sveitarstjórn á skipulagsskyldum stað láti á kostnað sveitarsjóðs gera lóðaskrár, þar sem tilgreind skulu öll lönd og lóðir innan sveitarfélagsins eða tiltekins hluta þess. Í reglugerð skal kveða nánar á um gerð lóðaskrár.“ Og nú er spurt: „Hvenær má vænta rammareglugerðar fyrir landið allt?“



Herra forseti. Svarið við fsp. verður á þessa leið: Í 32. gr. skipulagslaga frá 1964 er að finna heimild fyrir félmrh. til þess að ákveða, að sveitarstjórnir á skipulagsskyldum stöðum skuli láta gera lóðaskrá á kostnað sveitarsjóðs, þar sem tilgreind séu öll lönd og lóðir innan sveitarfélagsins eða tiltekins hluta þess. Ætlunin var að gefa út reglugerð um frágang og fyrirkomulag lóðaskrárinnar á næstu árum eftir að lögin voru sett. Við nánari athugun komu í ljós ýmsir annmarkar á framkvæmd málsins og jafnvel ágreiningur milli þeirra aðila, sem um þetta mál fjölluðu, einkum um það, hversu ítarleg eða nákvæm lóðaskráin skyldi vera, og komu m.a. fram þau sjónarmið, að ófullkomin lóðaskrá gæti hæglega orðið til þess að tefja fyrir gerð fullkomnari lóðaskrár síðar og bæri því frekar að keppa strax að fullkomnari lóðaskrá ásamt tilheyrandi lóðauppdráttum, svo sem gengur og gerist annars staðar í Evrópu. En slík lóðaskrá ásamt tilheyrandi nákvæmum lóðauppdráttum mundi óhjákvæmilega kosta stórfé og því vera flestum hinna skipulagsskyldu sveitarfélaga ofviða í framkvæmd. Með hliðsjón af þessu og einkum þar sem nýtt og mjög ítarlegt aðalfasteignamat var einmitt á döfinni um þessar mundir samkv. lögum um fasteignamat og fasteignaskráningu frá 28. apríl 1963, þar sem beinlínis er ákveðið, að fasteignamat ríkisins skuli koma upp skráningu fasteigna í landinu og jafnframt heimilað að verja til þess verks fé úr ríkissjóði, þá þótti réttara að fresta að nota heimild þá, sam um getur í 32. gr. skipulagslaganna, en hætta á, að ella gæti orðið um tvíverknað að ræða. Raunin hefur einnig orðið sú, að fasteignamat ríkisins, sem er sérstök deild í fjmrn., hefur nú komið sér upp álitlegu safni lóðauppdrátta og mjög ítarlegri fasteignaskrá, sem er í véltæku skýrsluformi. Verður því ekki séð eins og nú er komið, að nein þörf sé fyrir það, að félmrn. notfæri sér heimildarákvæði þau, sem ég gat um í upphafi, sem eru í 32. gr. skipulagslaganna, því að ef sú heimild væri einnig notuð, þá væri þar greinilega verið að vinna sama verkið í þremur rn. Það finnst mér nú næstum því ofrausn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 369 til hæstv. samgrh., svo hljóðandi: 1. Hvenær má vænta þess, að veghefill verði staðsettur á utanverðu Snæfellsnesi, þ.e. í Ólafsvík? 2. Verða stórvirk vegagerðartæki, svo sem fullkomin grjótmulningsvél til framleiðslu á efni í slitlag á vegi, send á Snæfellsnes á þessu ári? 3. Hvenær má vænta framkvæmda við endurbætur á flugvellinum að Gufuskálum við Hellissand og bættrar þjónustu í sambandi við hann? Í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu hafa til þessa aðeins verið tveir vegheflar af eldri gerð, annar staðsettur í Stykkishólmi, en hinn sunnan fjalls, að Vegamótum. Þessir tveir vegheflar hafa hvergi nærri komizt yfir að hefla vegi í allri sýslunni og staðsetning þeirra þannig, að útnesið hefur orðið út undan. Á þessu svæði er Búlandshöfðavegur og vegurinn fyrir Ólafsvíkurenni. Á báðum þessum leiðum hagar svo til, að grjóthrun og skriðuhlaup eru oft daglegur viðburður svo og snjóskriður og klakahrun á vetrum. Mjög mikil umferð er á þessu svæði. Þarna fara fram daglegir mjólkurflutningar, fiskflutningur milli útgerðarstaða og áætlunarferðir daglega til og frá Reykjavík. Það gefur því auga leið, að á þessu svæði er mest þörf fyrir kraftmikinn veghefil, sem daglega er til nota á þessu svæði. Það er ekki ofmælt, að óvíða á landinu er vegakerfið lélegra en einmitt víða á Snæfellsnesi, frá Hítará og vestur úr. Kemur þar margt til, sem ég ætla ekki að rekja hér, en alger skortur á hæfu, sterku slitlagi á vegina veldur hér miklu. Þess vegna er stórvirk grjótmulningsvél á þetta svæði aðkallandi nauðsyn. Hafa allir getað fylgzt með þeim miklu umskiptum, sem orðið hafa, t.d. á Hvalfjarðarvegi, Kjalarnesi og víðar, eftir að farið var að framleiða efni í slitlag með slíkum tækjum. Jafnframt gætu slík tæki orðið til að auðvelda varanlega gatnagerð í öllum kauptúnum á norðanverðu Snæfellsnesi. Hreppsnefnd Ólafsvíkurhrepps, sýslufundur Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu svo og samtök sveitarfélaga á Vesturlandi hafa hvað eftir annað sent frá sér ákveðnar áskoranir til yfirstjórnar samgöngumála um staðsetningu þessara vegagerðartækja, sem hér er rætt um, en án árangurs til þessa. Flugvöllurinn að Gufuskálum við Hellissand er mikil samgöngubót og öryggi fyrir utanvert Snæfellsnes, ekki sízt í sambandi við sjúkraflug, en mjög brýnt er að endurbæta hann svo og að koma upp öryggistækjum við völlinn og gera þjónustu við flug mögulega. Herra forseti. Þessar fsp. eru gerðar með það fyrir augum að ýta á eftir nauðsynlegum úrbótum, sem er brýnt hagsmunamál fyrir íbúa þessa landshluta.



Herra forseti. Þó að segja megi, að það hafi þýðingu fyrir hin ýmsu byggðarlög, að stórvirk vegagerðartæki séu þar staðsett, þá finnst mér nú fsp. um það varla eiga erindi inn á Alþ. og hefði verið eins hægt að koma þeim á framfæri með símtali við vegamálastjóra eða ráðh. En þessum fsp. verður samt svarað hér á þessa leið: Þá er fyrst spurningin: „Hvenær má vænta þess, að veghefill verði staðsettur á utanverðu Snæfellsnesi, þ.e. í Ólafsvík?“ Um nokkurt árabil hafa tveir vegheflar verið staðsettir á Snæfellsnesi og þá annar í Stykkishólmi, en hinn á Vegamótum í Miklaholtshreppi. Vegna vaxandi umferðar milli verstöðvanna á utanverðu Snæfellsnesi seinustu árin hafa komið ákveðnar óskir úr þeim byggðarlögum um, að þriðji veghefillinn yrði staðsettur þar. Vegagerð ríkisins á nú í pöntun nokkra veghefla, sem væntanlegir eru á vori komanda, og er gert ráð fyrir, að þá muni rýmkast það mikið um veghefilskost hjá Vegagerðinni, að unnt verði að staðsetja veghefil á utanverðu Snæfellsnesi, eins og óskir hafa komið fram um. Hin spurningin er á þessa leið: „Verða stórvirk vegagerðartæki, svo sem fullkomin grjótmulningsvél til framleiðslu á efni í slitlag á vegi, send á Snæfellsnes á þessu ári?“ Undanfarin ár hefur vél til hörpunar á möl í slitlag vega unnið um tíma árlega á utanverðu Snæfellsnesi. Á s.I. sumri var þar einnig staðsett grjótmulningsvél um tíma. Áætlanir um staðsetningu slíkra véla er eigi unnt að gera endanlega fyrr en fyrir liggur, hver fjárveiting verði til vegaviðhalds á árinu, þar sem rekstrarkostnaður þessara véla er að mestu leyti greiddur af viðhaldsfé þjóðvega. Þriðja spurningin er um það, hvenær vænta megi framkvæmda við endurbætur á flugvellinum að Gufuskálum við Hellissand og bættrar þjónustu í sambandi við hann. Það eru mörg aðkallandi verkefni, sem bíða að því er snertir umbætur og endurbætur á hinum ýmsu flugbrautum um landið, og eru umbætur á flugbrautinni að Gufuskálum við Hellissand ekki á framkvæmdaáætlun að sinni, þar sem margt fleira kallar að, sem að áliti allra, sem um þessi mál fjalla, er enn þá brýnna og meira aðkallandi.



Herra forseti. Ég vil þakka samgrh. svörin við þessum fsp. Það er litlu við það að bæta, en þó vil ég undirstrika eitt atriði, sem ég held, að sé nauðsyn, að hv. alþm. geri sér grein fyrir, og það er einmitt í sambandi við vegakerfi okkar í landinu. Mín skoðun er sú, að við verðum að búa við það þjóðvegakerfi, sem við nú höfum, í alllangan tíma fram í framtíðina, þrátt fyrir viðleitni til að gera hér hraðbrautir og endurbyggja vegakerfið. Þess vegna lít ég svo á, að það sé brýn nauðsyn, að viðhald þjóðveganna verði aukið frá því, sem verið hefur til þessa. Það, sem vekur athygli mína í sambandi við skoðun á þessu máli, er einmitt það, sem ég tel ábótavant í sambandi við vegamál okkar í heild, þ.e. kaup á stórvirkum vegagerðartækjum. Ég kynnti mér þetta lítillega hjá Vegagerð ríkisins. Þannig er ástatt í þessum málum, að það er aðeins um tvær stórvirkar vegagerðarvélar að ræða hér í sambandi við mölun á ofaníburði eða blöndun á ofaníburði. Þessar stórvirku vélar eða samstæður eru staðsettar hér einmitt á suðvesturhorninu. Og ég vil bæta því við, að einmitt þessar vélar eða staðsetning þeirra hér á suðvesturhorninu hefur gert mögulega varanlega gatnagerð hér á þessu svæði í sambandi við t.d. olíumölina. Ég mundi telja það vera spor í framfaraátt, ef Vegagerðinni væri heimilað að kaupa þó ekki væri nema tvær slíkar vélasamstæður til að staðsetja á þeim landshlutum, þar sem engar slíkar vélar eru nú til. Þessar vélasamstæður munu kosta um 14–15 millj. kr. hver, og það er örugglega fjárfesting, sem borgar sig í vegagerð, því að með tilkomu þeirra batna vegirnir svo mikið, að það er bein framkvæmd að vissu marki til varanlegrar vegagerðar. Og ég beini því einmitt í tilefni af þessari fsp. til hæstv. samgrh., að það verði athugað að fara að óskum Vegagerðarinnar í sambandi við þetta mál og þessi tæki verði keypt. Það er ekki sparnaður að gera þetta ekki að veruleika. Ég ætla svo ekki að fara út í frekari umr. um þessi mál hjá okkur, en ég undirstrika, að ég fagna því, að veghefill verður staðsettur á þessu svæði, og ég vænti þess, að það liði ekki langur tími, þangað til slík stórvirk vélasamstæða, sem ég minntist hér á, verði einmitt til staðar á Vesturlandi til að bæta úr brýnni þörf.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. á þskj. 369, sem hljóðar þannig: 1. Verður endurskoðun hafnalaga lokið það tímanlega, að hægt verði að leggja þau fyrir yfirstandandi Alþ. til afgreiðslu? 2. Hefur verið tekin ákvörðun, hvernig létta megi hina erfiðu fjárhagsstöðu hafnarsjóða, sérstaklega hvað varðar þær hafnir, sem eiga í mestum fjárhagserfiðleikum, sbr. samþykkt ársfundar Hafnasambands sveitarfélaga 15. nóv. 1971, er send var ríkisstj.? Ný hafnalög tóku gildi 1. jan. 1968. Þótt þau lög væru til bóta miðað við eldri lög, kom strax í ljós, að þau voru stórgölluð og óljós varðandi mikilvæg atriði, t.d. hvað varðar skiptingu stofnkostnaðar milli ríkissjóðs og sveitarfélaga, sbr. 6. gr. og 7. gr. laganna. Reglugerð um framkvæmd laganna var aldrei gefin út. Hafa samskipti og reikningsskil milli Hafnamálastofnunarinnar annars vegar og hafnarsjóða hins vegar verið með óeðlilegum hætti. Sífelldir árekstrar og deilumál eru uppi um framkvæmd laganna víðs vegar um landið. Eftir að Hafnasamband sveitarfélaga var stofnað 1970 hefur eitt aðalverkefni þess verið að vinna að því að fá því framgengt, að hafnalögin verði endurskoðuð og gerðar á þeim veigamiklar breytingar, svo að eðlileg uppbygging hafna verði möguleg á Íslandi, án þess að viðkomandi byggðarlög stefni fjárhag og sjálfstæði í algjöra sjálfheldu. Jafnframt þessu hefur Hafnasamband sveitarfélaga framkvæmt ítarlega athugun á rekstrarafkomu og greiðslustöðu hafnarsjóða í landinu svo og athugun á gjaldskrám hafna. Í skýrslu, er gerð var um þessa athugun og lögð var fyrir aðalfund samtakanna s.l. haust og afhent fulltrúum þingflokkanna, kemur m.a. í ljós, að hafnirnar eiga við mikla greiðslu- og rekstrarerfiðleika að stríða og víða hrökkva rekstrartekjur ekki fyrir beinum rekstrargjöldum og vaxtagreiðslum. Greiðslujöfnuður flestra hafna miðað við allar vaxtagreiðslur svo og afborganir af föstum lánum er neikvæður sem nemur um eða yfir 1 millj. og allt upp í 10 millj. hjá nokkrum höfnum á ári. Auk þessa nema stutt lán hafnanna í árslok 1970 121 millj. Heildarskuldir hafna í árslok 1970 námu tæplega 900 millj. Þar af eru skuldir landshafnanna þriggja 190 millj. og Reykjavíkurhafnar 135 millj. Það vantaði 111 millj. upp á, að hafnir gætu staðið undir vaxtagjöldum öllum og afborgunum af föstum lánum í árslok 1970, sem skiptist þannig, að hjá 42 höfnum, sem gerð var könnun hjá vantaði 49.7 millj., hjá þremur landshöfnum 47.8 millj. og hjá Reykjavíkurhöfn 13.5 millj. Þessi óhagstæða staða er nokkuð mismunandi eftir landshlutum, en alls staðar neikvæð. Hjá tveimur höfnum, Rifshöfn og Eyrarbakkahöfn, eru vaxtagjöld og afborganir fastra lána meira en tífaldar rekstrartekjur eða yfir 1000%. Tvær hafnir, Bolungarvík og Borgarfjörður eystri, bera vaxtagjöld og afborganir fastra lána, sem eru í heild sex-áttfaldar rekstrartekjur. Átta hafnir hafa sams konar hlutfall á bilinu þre-sexfaldar rekstrartekjur, en aðeins 18 hafnir af þessum 46 hafa rekstrartekjur, sem eru meira en vaxtagjöld og afborganir fastra lána. Það var gerð könnun á því, hvernig þetta kemur út á hinum ýmsu stöðum, og er fróðlegt að líta á það, að aðeins afborganir af föstum lánum plús vextir á hvern íbúa á hverjum stað 1970 nema allt upp í 5 300 kr. Hjá sex sveitarfélögum nemur þessi kostnaður á íbúa á bilinu 4000–5 300 kr. og hjá 15 höfnum á bilinu 2000–4000 kr. á íbúa. Í sambandi við þessa endurskoðun er ljóst, að það verður að gera ráðstafanir nú þegar. Ég ætla ekki að fara meira út í þetta mál, en til að lagfæra greiðslustöðu fjölmargra hafna verður að koma til aðgerð frá því opinbera, og ég vonast til þess, að það svar, sem hér mun koma á eftir, leiði í ljós, að tekið verði á þessu máli á þann veg, að hafnirnar geti við unað.



Herra forseti. Fsp. var nm það, hvað liði endurskoðun hafnalaga. Þeirri endurskoðun er lokið. Sú nefnd, sem vann verkið, hefur skilað áliti sínu, og frv. til nýrra hafnalaga verður lagt fram á þessu þingi.



Herra forseti. Ég þakka samgrh. þetta svar, sem er mjög ánægjulegt, og ég veit, að allir, sem fást við þessi mál í landinu, munu fagna því, að þessi endurskoðun er nú orðin að veruleika og ný hafnalög sjá dagsins ljós. Ég vil aðeins, áður en ég lýk máli mínu, segja frá því hér, að á aðalfundi hafnasambandsins s.l. haust lagði fundurinn áherzlu á eftirfarandi, sem ég óska eftir, að hv. þm., sem fjalla um hið nýja lagafrv., hafi í huga, þegar þetta mál kemur fyrir þingið. Það er fyrst, að greiðsluhlutfall ríkissjóðs til hafnarmannvirkja verði almennt ekki lægra en 75% af byggingarkostnaði. Nánar verði skilgreint en nú er, hvaða mannvirki séu styrkhæf, og leiðrétt verði ákvæði núverandi 7. gr. hafnalaga um styrkhafakostnað. Og í þriðja lagi, að lögin verði betur en nú er sniðin til þess að taka til allra hafna landsins, einnig landshafna, og kannað verði sérstaklega, hvort unnt sé að breyta stöðu landshafna með því, að þær verði afhentar viðkomandi byggðarlögum til rekstrar með viðunandi kjörum, þar sem ekki getur talizt eðlilegt, að ríkið sé með hafnir í byggingu og rekstri í samkeppni við aðrar hafnir sveitarfélaga. Starfssvið Hafnamálastofnunar ríkisins verði skilgreint nánar í lögunum en nú er. Lögð verði megináherzla á hæfni stofnunarinnar til að gera öruggar undirbúningsathuganir og áætlanir og verði því kannað, hvort ekki sé rétt að skipta stofnuninni í áætlanadeild og hagdeild, en framkvæmdaþáttur stofnunarinnar miðist fyrst og fremst við að tryggja, að í landinu séu til sérhæfð tæki til hafnargerðar, sem leigð verði hafnarsjóðum eða verktökum. Sambandið leggur til, að stofnuninni verði sett stjórn, skipuð fulltrúum ríkis og sveitarfélaga. Hafnabótasjóður verði efldur, svo að hann verði fær um að gegna hlutverki sínu. Herra forseti. Ég hef lokið athugasemdum mínum, en ég vænti þess, að þetta mál fái öruggan framgang hér á Alþingi.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. lagði ríkisstj., sem þá sat, fram tvo viðamikla lagabálka um nýskipan fræðslukerfisins, frv. til I. um skólakerfi og frv. til l. um grunnskóla. Í þeim fólst m.a., að allir skólar, sem styrktir eru að hálfu eða meira af almannafé, skulu mynda samfellt skólakerfi, skyldunámsstig, framhaldsskólastig og háskólastig. Gert var síðan ráð fyrir víðtækri nýskipan á skyldunámsstiginu, grunnskólanum, sem svo var nefndur, fræðsluskylda lengd í níu ár, skólastarf hvers árs aukið og ráðstafanir gerðar til betri nýtingar, þannig að menntaskólanám þyrfti ekki að taka nema þrjú ár og nemendur gætu lokið stúdentsprófi ári fyrr en nú á sér stað, eða 19 ára. Fjölmörg önnur nýmæli voru í frv., sem auðvitað er ekki ástæða til að rekja við þetta tækifæri. Þessi frv. voru mjög rækilega undirbúin. Fyrst var unnið að samningu þeirra í menntmrn„ einkum og sér í lagi af ráðuneytisstjóra og forstöðumanni skólarannsóknadeildar, sem höfðu samráð við fjölmarga aðra sérfróða menn. Þegar rn. hafði lokið rækilegum undirbúningi, var hinn 9. júlí 1969 skipuð nefnd til að endurskoða gildandi lög um þessi efni og áttu sæti í henni bæði embættismenn og skólamenn. Varð nefndin sammála um bæði frv. Rn. leitaði umsagnar fjölmargra aðila um málið, og voru undirtektir allra aðila um meginstefnu frv. jákvæðar, þótt auðvitað hafi komið fram ýmsar hugmyndir um breytingu á einstökum atriðum. Þegar frv. voru lögð fyrir Alþ., fengu þau mjög góðar undirtektir. Yfirleitt lýstu þeir þm., sem til máls tóku, og þeir voru margir, fylgi við meginstefnu frv. Umsagnir þær, sem menntmn. Nd. bárust, voru í öllum aðalatriðum jákvæðar, og hið sama var uppi á teningnum í menntmn. sjálfri, en í henni átti þá sæti m.a. einn af ráðh. hæstv. núv. ríkisstj. Hins vegar varð samkomulag um það, að hér væri um svo veigamikið mál að ræða, að rétt væri að láta afgreiðslu þess bíða til næsta þings og gefa sem flestum aðilum, ekki sízt úti á landi, tækifæri til þess að kynna sér málið á s.l. sumri. Þegar eftir þinglok voru frv. send til allra skólanefnda og skólastjóra á landinu. Meðferð málsins á síðasta Alþ. lauk þannig, að ég a.m.k. og ég held þm. yfirleitt reiknuðu með því, að frv. yrðu lögð fyrir aftur strax í byrjun þessa þings. Það var ekki gert, og engin skýring hefur enn verið á því gefin, hvers vegna ekkert hefur um málið heyrzt, þótt fimm mánuðir séu nú liðnir frá upphafi þings. Af þessum sökum er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Svar við fsp. hv. 7. þm. Reykv. á þskj. 369 er svo hljóðandi: Frv. um grunnskóla og um skólakerfi komu fram eftir að liða tók á síðasta Alþ., en urðu ekki útrædd. Þegar tekin var afstaða til þess af hálfu núv. ríkisstj., hver af þeim stjfrv., sem ekki hlutu afgreiðslu á því þingi og fyrri ríkisstj. hafði borið fram, skyldu endurflutt á þessu þingi, varð það úr, að þessi tvö frv. um skólamál yrðu ekki höfð í þeim hópi. Frv. eru svo tengd, að einsætt má telja, að þau þurfi að fylgjast að í meðförum Alþ. Af þeim er það grunnskólafrv., sem eðlilegt er, að ráði ferðinni, svo að eftir að ákveðið var að endurflytja það ekki að svo stöddu, þótti einsætt að láta frv. um skólakerfi bíða líka. Ljóst var af umr. á hv. Alþ. og undirtektum meðal almennings, að grunnskólafrv. vakti mikla athygli og þykir hið merkasta mál, en jafnframt kom glöggt í ljós, að þótt ýmis atriði í því þættu mikil framfaraspor í skólamálum, ef framkvæmd yrðu, voru skoðanir einnig mjög skiptar um tiltekin ákvæði. Skömmu eftir að frv. kom fram tóku að berast frá ýmsum aðilum athugasemdir við það og álitsgerðir. Hélt svo áfram í allt sumar og fram á vetur, allt fram á síðustu mánuði. Því var sú ákvörðun tekin að hraða ekki málinu, en leitast við að hafa þann undirbúning að endurupptöku þess, að sem bezt mætti tryggja, að tekið yrði eðlilegt tillit til mismunandi sjónarmiða og aðstæðna, sem meta verður vandlega, þegar fitjað er upp á nýjum grundvelli að skyldunámskerfi um land allt. Óvænlegt þótti, að tími ynnist til að vinna þetta verk sem skyldi, ef taka ætti málið upp það snemma á þessu þingi, að líkur væru á afgreiðslu þess, því að víst má telja, að eindreginn þingvilji sé fyrir að rasa ekki að neinu í þessu efni, heldur athuga vandlega frv. um svo afdrifaríkt mál. Af þessum ástæðum varð niðurstaðan sú, að grunnskólafrv. yrði tekið til rækilegrar athugunar, þegar fyrir lægju yfirveguð sjónarmið þeirra aðila, sem telja má, að mest hafi til málsins að leggja. Nú er að því komið, að skipaðir verða alveg á næstunni menn til að athuga frv. á ný í ljósi þeirra undirtekta, sem þar hefur hlotið, bæði hér á hv. Alþ. og meðal almennings. Verður þessum mönnum falið að haga svo störfum sínum, að hið endurskoðaða frv. komi fyrir hv. Alþ. þegar í þingbyrjun í haust. Það er eindregið álit þeirra, sem að þessu máli standa, að svo verði affarasælast á því haldið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Ég er honum alveg sammála um, að nauðsynlegt er, að þessi tvö frv. fylgist að. Annað þeirra er ekki hægt að samþykkja án hins. Hins vegar harma ég mjög þann mikla drátt, sem orðið hefur á meðferð málsins í menntmrn. Ég vek athygli á því, að eflaust hafa fá mikilvæg frv., sem lögð hafa verið fyrir Alþ. á síðari árum, hlotið jafn rækilegan undirbúning og þessi tvö skólamálafrv., bæði af hálfu embættismanna og sérfræðinga. Og ég vek athygli á því, að þegar hafa t.d. helztu kennarasamtök landsins og helztu embættismenn og sérfræðingar á sviði skólamála tjáð sig fylgjandi meginstefnu frv. Það lá þegar fyrir á síðasta Alþ., svo að mér er satt að segja ekki alveg ljóst, hvaða aðilar hér hafa komizt í spilið til þess að gera svo mikilvægar aths., að ástæða sé til þess, að málið tefjist um heilt ár. Ég harma mjög, að það skuli vera ákvörðun hæstv. ríkisstj., að málið skuli ekki eiga að koma fyrir þetta þing, heldur bíða næsta þings. Það þýðir í raun og veru, að eins árs töf verður á þeirri nauðsynlegu framþróun íslenzkra skólamála, sem um hefur verið að ræða undanfarin ár. Ég vek athygli á því, að hæstv. ráðh. sagði sjálfur í ræðu sinni alveg réttilega, að í þessum frv. fælust mjög mörg merkileg nýmæli og í heild mættu þau eflaust teljast mikið framfaraspor. Þess vegna ítreka ég, að ég harma, að ár skuli tapast úr þróuninni hvað þetta snertir.