Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 78 hefur ríkisstj. leyft sér að flytja frv. til l. um heimild til þess að gefa út og taka innlent lán. Gert er ráð fyrir því í þessu frv., að sama form verði viðhaft á útgáfu á innlendu láni og viðhaft hefur verið hér á undanförnum árum, að gefin verði út ríkisskuldabréf eða spariskírteini fyrir allt að 200 millj. kr. Kjör, sem þessi lán njóta, verða þau sömu og verið hefur um slík spariskírteinalán að öðru leyti en því, að spariskírteinin verða skráð á nöfn, en skattfrelsi og önnur þau atriði, sem þau hafa notið, hliðstæð því, sem sparifé nýtur, verður einnig á þessu láni. Reynsla hefur fengizt fyrir því, að verulegur markaður hefur verið hér á landi fyrir slík lán, og er gert ráð fyrir því, að nú sé einnig hagstætt að selja slík spariskírteini, og þess vegna er þetta mál fram komið. Ástæðan til þess, að farið er út í sölu á þessum spariskírteinum nú, er sú, að afla á fjár til þátttöku í þeim framkvæmdum, sem ríkisstj. hyggst beita sér fyrir á næsta fjárlagaári, og er ekki gert ráð fyrir, að þessu fé verði eytt á árinu 1971, heldur verði það tengt framkvæmdaáætlun, sem hæstv. ríkisstj. mun leggja fyrir síðar á þessu Alþingi. Ástæðan til þess, að framkvæmdaáætlun var ekki látin fylgja fjárlagafrv., var fyrst og fremst sú, að gert er ráð fyrir breytingu í sambandi við framkvæmdir ríkisins, þar sem hér mun verða lagt fyrir frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, og mun hún þá vinna að undirbúningi framkvæmdaáætlunarinnar, enda hefur reynslan orðið sú á undanförnum þingum, að þó að drög eða till. að framkvæmdaáætlun hafi verið lögð fyrir með fjárlagafrv., þá hefur afgreiðslan alltaf orðið á siðari hluta vetrar, og mun svo verða einnig á þessu þingi. Þetta frv. á því að afla fjár til framkvæmda á næsta ári í þær framkvæmdir, sem ríkisstj. mun beita sér fyrir, og er að mati hennar nauðsynlegt að reyna að fjármagna þær framkvæmdir með innlendu fjármagni, ef nokkur tök eru til. Ég leyfi mér að fara fram á það við hv. d., að hún reyni að hraða afgreiðslu þessa máls, og hefði ég helzt viljað fara fram á það við hv. Alþ., að þetta mál gæti fengið afgreiðslu í næstu viku, vegna þess hvað það er seint fram komið, og munu vera dæmi um það, að slíkur hraði hefur átt sér stað í afgreiðslu slíkra mála hér á hv. Alþ. Tel ég mig muna það rétt, að þegar fyrst var farið inn á slíka fjáröflun um framkvæmdalán með enska láninu, þá var því sérstaklega hraðað hér í gegnum hv. Alþ. Ég treysti því, að það náist samstaða um, að svo verði einnig nú. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt fsp. út af þessu máli, sem hér er til afgreiðslu. Það kom fram hér í ræðu hæstv. ráðh., að þetta fjármagn er ætlað til að fjármagna framkvæmdaáætlun ríkisstj. Mér hefði fundizt eðlilegra, að hv. þd. vissi um það, til hvers hún væri að afla fjár. Það kom fram líka í ræðu hæstv. ráðh. að Framkvæmdastofnun ríkisins, sem á döfinni er, eigi að gera þessa framkvæmdaáætlun. Í þessu sambandi vil ég spyrja, hversu lengi eigi að bíða eftir frv. að l. um þessa framkvæmdastofnun og hvenær má d. vænta þess, að framkvæmdaáætlun liggi fyrir, svo að henni sé kunnugt, til hvers hún er að afla fjárins.



Herra forseti. Það er annars vegar fsp. til hæstv. fjmrh., hvort gert sé ráð fyrir því, að þessi spariskírteini, sem hér er lagt til að afla heimildar fyrir ríkisstj. til þess að gefa út, verði gefin út og seld á þessu ári. Fjmrh. gat um það hér í ræðu sinni áðan, að það væri verið að afla fjár til framkvæmda á árinu 1972, en jafnframt óskaði hann eftir afgreiðslu málsins með þeim mesta hraða, sem d. teldi sér fært. Þess vegna vildi ég spyrja: Er ætlunin að gefa þessi bréf út og selja þau á verðbréfamarkaði nú á þessu ári? Í öðru lagi óska ég eftir því sem einn af nm. fjhn. þessarar hv. d., að n. og þar með d. verði gefnar einhverjar upplýsingar um það, með hvaða hætti ríkisstj. hyggst nota það fjármagn, sem hún með þessu frv. ætlar að afla sér. Ég held, að í hvert það skipti, sem áður var lagt fram svipað frv., þá hafi ýmist það fylgt með frv. í grg., með hvaða hætti ríkisstj. hygðist nota fjármagnið, eða fjmrh. eða starfsmaður hans gerái í fjhn. þessarar d. grein fyrir, með hvaða hætti og til hvers ætti að nota það fjármagn, sem aflað var heimildar fyrir.



Herra forseti. Sú þáltill., sem ríkisstj. ber fram á þskj. 21, er samhljóða þeirri till., sem núv. stjórnarflokkar báru fram á Alþ. s.l. vor. Hún fékkst þá ekki samþykkt, þar sem nokkur ágreiningur var þá um leiðir og starfsaðferðir. Þeir þrír flokkar, sem standa að núv. ríkisstj., gengu til alþingiskosninganna s.l. vor með sameiginlega stefnuyfirlýsingu í landhelgismálinu, er var samhljóða þeirri till., er hér liggur fyrir. Þeir lögðu ríka áherzlu á það í kosningabaráttunni, að landhelgismálið væri mál málanna og kjósendur ættu framar öllu öðru að marka skýra afstöðu til þess við kjörborðið. Úrslit kosninganna urðu þau, eins og kunnugt er, að þessir flokkar hlutu sameiginlega starfhæfan meiri hl. á Alþ. og mynduðu síðan núv. ríkisstj. Stefna núv. stjórnarflokka hlaut þannig eindreginn stuðning í kosningunum. Í málefnasamningi þeim, sem stjórnarflokkarnir komu sér saman um, er landhelgismálið efst á blaði. Segir þar svo um stefnu ríkisstj. í landhelgismálinu: „Að landhelgissamningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja verði sagt upp og ákvörðun tekin um útfærslu fiskveiðilandhelgi í 50 sjómílur frá grunnlínum og komi sú útfærsla til framkvæmda eigi síðar en 1. sept. 1972. Jafnframt verði ákveðin 100 sjómílna mengunarlögsaga. Ríkisstj. mun hafa samráð við stjórnarandstöðuna og gefa henni kost á að fylgjast með allri framvindu málsins.“ Rétt þótti og eðlilegt eftir atvikum að leita formlegrar staðfestingar Alþ. á þessari stefnuyfirlýsingu, og er þessi þáltill. af þeim sökum fram borin. En um leið er rétt að undirstrika, að ríkisstj. hefur af fullum krafti unnið að málinu, bæði að undirbúningi að útfærslu og að kynningu á málstað Íslendinga, þó að alþingissamþykkt væri enn ekki fyrir hendi. Rek ég þá sögu ekki hér, nema tilefni verði til síðar. Það er aðalefni þessarar till., að fiskveiðilandhelgin skuli færð úr 12 sjómílum út í 50 sjómílur frá grunnlínum allt í kringum landið og komi sú stækkun til framkvæmda eigi síðar en 1. sept. 1972. Ég hygg, að hér sé ekki þörf á að hafa mörg orð um nauðsyn, réttmæti og lögmæti þessarar útfærslu. Ég vona, að um það efni sé út af fyrir sig ekki ágreiningur. Efnahagsleg nauðsyn á útfærslu fiskveiðimarkanna liggur í augum uppl. Eins og segir í sjálfri tillgr., hefur margvíslegri veiðitækni fleygt fram á síðustu árum og ný, stórvirk veiðitæki hafa komið til sögunnar. Það hefur þegar leitt til ofveiði á ýmsum norðlægum fiskislóðum. Sú hætta er yfirvofandi, að fiskveiðiþjóðir beini flota sínum í vaxandi mæli á Íslandsmið á næstunni, bæði vegna þess, að nálægari mið eru uppurin, og eins vegna sívaxandi mengunar. Er því fyrirsjáanleg hætta á ofveiði við Ísland á næstu árum. ef ekki er gripið í taumana í tæka tíð. Má raunar segja, að þegar séu fyrir hendi augljós merki um ofveiði. Því til sönnunar má nefna minnkandi veiðimagn ýmissa fiskstofna, sem efalaust má rekja til ofveiði. Um þetta vitna ég til álitsgerða sérfræðinga og upplýsingarita, sem ríkisstj. hefur látið dreifa út, og hef ekki um það fleiri orð hér. Efnahagsleg afkoma og framtíðargengi íslenzku þjóðarinnar byggist fyrst og fremst á fiskveiðum. Ef miðin verða eyðilögð og fiskveiðar dragast saman, er stoðum kippt undan efnahagslegri afkomu Íslendinga. Það þarf ekki að rökstyðja hér frekar, þar sem öllum er ljóst hvert grundvallaratriði fiskveiðarnar eru í þjóðarbúskap og gjaldeyrisöflun landsmanna. Má óhikað fullyrða, að engin þjóð í veröldinni sé svo háð fiskveiðum sem Íslendingar. Fiskveiðar landsmanna mega því ekki dragast saman, heldur er þvert á móti lífsnauðsyn, að þær aukist, og að því er stefnt með aukningu skipastóls. Það er beinlínis skilyrði fyrir áframhaldandi framförum og bættum lífskjörum. En hitt er jafngreinilegt, að fiskstofnarnir við Ísland þola ekki meiri veiði en nú á sér stað. Aukning á fiskveiðum Íslendinga verður því að gerast með þeim hætti, að þeir taki stærra hlutfall af veiðinni á landgrunninu en nú. En útlendingar veiða nú um helming aflans við Ísland. Þörfin fyrir útfærslu er því brýn. Þar eru lífshagsmunir þjóðarinnar í veði. Réttmæti þess, að Íslendingar einir eigi óskoraðan rétt til fiskveiða á landgrunninu, verður ekki heldur véfengt með nokkurri sanngirni. Landgrunnið er eðlilegt framhald af landinu sjálfu og á því að tilheyra yfirráðasvæði ríkisins. Hefur það sjónarmið að því leyti verið almennt viðurkennt, að í alþjóðasamþykktinni, sem gerð var í Genf 1958 um landgrunnið, er ákveðið, að auðlindir í og á hafsbotninum á landgrunninu tilheyri viðkomandi strandríki. Það sýnist fyllilega rökrétt að sama regla gildi um náttúruauðlindir og verðmæti í hafinu yfir landgrunninu. Það verður ekki séð, að nein sanngirni sé í því að greina á milli náttúruauðlinda í hafinu yfir landgrunninu og auðæfa á sjálfum hafsbotninum. Annað er því óhugsandi en í framtíðinni verði almennt viðurkennt, að sama regla hljóti að gilda um hvort tveggja. Ég hygg, að sú skoðun eigi vaxandi fylgi að fagna meðal frjálslyndra og framsýnna þjóðréttarfræðinga. Ég held einnig, að engin þjóð eigi sterkari siðferðilegan rétt til fiskveiða á landgrunni sínu en Íslendingar. Eins og áður er sagt, er engin þjóð um efnahag sinn og lífsafkomu jafnháð fiskveiðum og Íslendingar. Árum saman hafa fiskafurðir verið um 80-90% af útflutningi landsmanna. Ég hygg, að engin önnur þjóð komist í námunda við það. Jafnvel hjá þjóðum, sem annars eru taldar stórar fiskveiðiþjóðir, eru fiskafurðir ekki nema um það bil 10% af heildarútflutningi, svo sem dæmi mætti nefna um. Ísland hefur því í þessum efnum algera sérstöðu. Staða þess að þessu leyti til er algerlega einstök í veröldinni. Engin þjóð getur því átt betri rétt eða meiri rétt til viðáttumikillar fiskveiðilandhelgi en einmitt Íslendingar. Ísland er ekki aðeins strandríki, það er eyland. Ég held því, að þegar miðað er við allar aðstæður, sé fyrirhuguð útfærsla fiskveiðimarkanna réttmæt og í samræmi við fyllstu sanngirni. Ég fæ ekki heldur séð, að fyrirhuguð útfærsla brjóti gegn nokkrum viðurkenndum alþjóðalögum. Það er staðreynd, að það eru ekki til neinar almennt viðurkenndar þjóðréttarreglur um víðáttu landhelgi. Það hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til að fá slíkar reglur samþykktar, fyrst á vegum gamla Þjóðabandalagsins á Haag-ráðstefnunni 1930 og síðar af hálfu Sameinuðu þjóðanna á Genfar-ráðstefnunum 1958 og 1960. En það var einmitt að frumkvæði Íslands, að þjóðréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna var falið að fjalla um landhelgi, sem leiddi síðar til þess, að áður nefndar sjóréttarráðstefnur voru kallaðar saman. En allar þessar tilraunir hafa reynzt árangurslausar. Það hefur ekki náðst samkomulag um alþjóðasamþykkt um víðáttu landhelgi, og enn er fyrirhuguð hafréttarráðstefna 1973, sem m.a. á að glíma við þetta viðfangsefni. Ekkert sýnir betur, að viðurkennt er, að alþjóðareglur eru ekki fyrir hendi. Hin fyrirhugaða ráðstefna og viðfangsefni hennar eru skýr vitnisburður um það, að þjóðirnar telja, að alþjóðlegar reglur vanti um þetta efni. Ekki verður því heldur haldið fram með neinum rökum, að alþjóðleg venja hafi fest tiltekin mörk fyrir landhelgi almennt eða fiskveiðimörkum. Ríki hafa jafnan helgað sér misjafnlega stóra landhelgi. Svo var jafnvel á þeim tíma, er ýmsar siglingaþjóðir, þ.á.m. Bretar, héldu því fram, að þriggja sjómílna landhelgi væri alþjóðalög samkv. venju. Þeirri kenningu var algerlega varpað fyrir róða með dómi Alþjóðadómstólsins í landhelgismáli Norðmanna og Breta frá 1951 svo og í áliti þjóðréttarnefndarinnar frá 1956. Þróunin síðar hefur og verið sú, að fjölmörg ríki hafa fært landhelgi sína út, sum í 12 mílur, en önnur mun meira. Gildir þetta einnig um þau ríki, sem áður héldu fram þriggja mílna reglu. Ég hygg því, að engum detti í hug að halda því fram nú, að þriggja sjómílna regla sé helguð af alþjóðavenju. Og það er einnig fjarri lagi að staðhæfa, að 12 sjómílur séu alþjóðavenja. Slíkt er ekki hægt, þegar það er staðreynd, að 20 ríki a.m.k. eða yfir 20 ríki telja sér viðáttumeiri landhelgi en 12 sjómílur, sum jafnvel allt upp í 200 sjómílur. Það er ekki kunnugt, að gripið hafi verið til neinna sérstakra aðgerða gegn þeim ríkjum. Við þessar aðstæður er vitaskuld vonlaust að ætla að halda því fram, að alþjóðavenja sé til um víðáttu landhelgi. Alþjóðleg regla um víðáttu landhelgi verður ekki heldur leidd af grundvallarreglum þjóðaréttar, enda mun naumast nokkur halda því fram. Þar sem í þjóðaréttinum er ekki að finna neina almennt viðurkennda reglu um víðáttu landhelgi, hlýtur það að vera á valdi hvers ríkis að ákveða landhelgi sína innan hæfilegra marka. Þannig hafa og þjóðir yfirleitt ákveðið landhelgi sína með einhliða ákvörðun, og á það jafnt við um lögsögulandhelgi og fiskveiðilandhelgi. Þannig lýstu einstök ríki einhliða rétti sínum til landgrunnsins að því er auðæfi á hafsbotninum varðar, áður en við nokkra alþjóðasamþykkt var að styðjast í því efni, sbr. hina frægu yfirlýsingu Trumans Bandaríkjaforseta á sínum tíma. Þegar tillit er tekið til þeirra reglna, sem ýmis ríki hafa sett um viðáttu landhelgi í dag, ætti öllum að vera ljóst, að fyrirhuguð landhelgisákvörðun Íslendinga að því er fiskveiðar varðar er innan hæfilegra marka, og má í því sambandi skírskota til efnahagslegra, líffræðilegra og sögulegra raka. Með landgrunnslögunum svonefndu, nr. 44 1948, þ.e. lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, lýstu Íslendingar í rauninni yfir rétti sínum til landgrunnsins alls, þó að ákvarðanir um fiskveiðar á því væru þá eigi látnar koma til framkvæmda, en nefnd lagasetning hvílir ljóslega á þeirri forsendu, að allt landgrunnið tilheyri íslenzku yfirráðasvæði, enda hafa allar útfærslur fiskveiðimarka síðan, þ.e.1950, 1952 og 1958, verið ákveðnar samkv. þeim lögum og með skírskotun til þeirra. Samþykkt Alþ. frá 5. maí 1959 ber og þeirri réttarskoðun ótvírætt vitni, að landgrunnið umhverfis Ísland tilheyri íslenzku yfirráðasvæði. Í þessari samþykkt er því lýst, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Áður nefnd lög nr. 44 frá 1948 eru enn í fullu gildi. Á þeim verður útfærslan væntanlega enn byggð, og auðvitað verður engum rétti glatað, þó að fiskveiðilögsagan verði eigi nú fremur en áður teygð til endimarka landgrunnsins. Fyrirhuguð útfærsla fiskveiðimarkanna verður því byggð á landgrunnsstefnunni, þeirri stefnu, að landgrunnið allt umhverfis Ísland tilheyri Íslandi. Það er hér ágreiningslaust. Á því er byggt í íslenzkum lögum. Sú skoðun er staðfest af Alþ., eins og áður er sagt. Ég álít, að þar um sé ný lagasetning óþörf, þó að auðvitað megi segja, að staðfesting með nýjum lögum geti ekki skaðað. En verndarmörk fiskimiðanna, fiskveiðimörkin, verða að þessu sinni bundin við 50 sjómílur, svo sem segir í þessari þáltill. Það skal skýrt tekið fram, að fyrirhuguð útfærsla varðar aðeins fiskveiðimörkin. Hún haggar því ekki á neinn hátt við siglingafrelsi. Það er alger misskilningur, þegar verið er að láta liggja að því og þegar reynt er að gera hina fyrirhuguðu útfærslu tortryggilega af þeim sökum. Hin almenna landhelgi við Ísland verður eftir sem áður óbreytt, 4 sjómílur. Annað atriði þessarar þáltill. er það, að landhelgissamningunum við Breta og V.-Þjóðverja frá 1961 skuli sagt upp. Sú ákvörðun er byggð á þeirri skoðun, að þessir samningar hafi þegar þjónað sínum aðaltilgangi, þar sem nefndar þjóðir hafa til fulls notið þess umþóttunartíma, sem þeim var áskilinn og aðalatriðið var í þeim samningum. Í annan stað teljum við sex mánaða tilkynningarskylduna og úrskurðarvald Alþjóðadómstólsins um alla ókomna tíð óeðlilegt haft, sem einsýnt sé, að Íslendingar þurfi að leysast undan. Við teljum ágreiningsmál af þessu tagi illa fallin til úrskurðar Alþjóðadómstólsins. Hér er fremur um pólitískt en lögfræðilegt mál að ræða. Dómstóllinn hefur ekki við ákveðnar reglur að styðjast og mundi því nánast fara með hlutverk eins konar gerðardóms í þessu falli. Dómstólnum væri og vissulega vandi á höndum, þegar verið er að vinna að undirbúningi alþjóðasamþykktar um hafréttarreglur. Mestu ræður þó, að hér er um þess konar lífshagsmunamál íslenzku þjóðarinnar að tefla, tilverurétt hennar, má segja, að hún getur ekki sætt sig við að fela öðrum. hvorki öðrum ríkjum né alþjóðastofnunum, ákvörðunarvald um það. Þess vegna viljum við segja þessum samningum upp. Í þessum landhelgissamningum við Breta og V.- Þjóðverja eru að vísu engin uppsagnarákvæði. Samt getum við ekki fallizt á, að þeir séu einhverjir eilífðarsamningar. Við teljum, að þeim hljóti að vera hægt að segja upp með hæfilegum fyrirvara. Við bendum í því sambandi á, að þessir samningar voru gerðir við ákaflega erfiðar og óvenjulegar kringumstæður. Enn fremur bendum við á, að aðstæður allar eru gerbreyttar frá því, að þeir voru gerðir, bæði að því er varðar fiskveiðar og fiskveiðitækni og réttarskoðun í landhelgismálum. Er vægast sagt ólíklegt, að þeir hefðu verið gerðir, ef mönnum hefði þá verið ljóst, hver framvindan mundi verða. Þessi rök þarf ekki að þylja hér Íslendinga vegna. Allir stjórnmálaflokkar hafa lýst þeirri skoðun sinni, að þessir samningar séu uppsegjanlegir þrátt fyrir vöntun sérstaks uppsagnarákvæðis. Gagnaðilar okkar munu hins vegar vera á annarri skoðun eða láta a.m.k. svo, sem út af fyrir sig er skiljanlegt. Verður þó í lengstu lög að vona, að þeir haldi þeim skilningi ekki til streitu. þegar málið hefur verið skoðað ofan í kjölinn. Á hinn bóginn þýðir ekkert að loka augunum fyrir því, að fyrirhuguð útfærsla okkar á fiskveiðimörkunum mætir andstöðu af hálfu ýmissa ríkja, jafnvel af hálfu þjóðar, sem ætti þó af ýmsum ástæðum að hafa ríkan skilning á okkar högum. Auðvitað þurfum við ekki að kippa okkur upp við það, þó að útfærslu sé mótmælt. Bretar hafa t.d. mótmælt og gripið til gagnaðgerða, þegar við höfum fært út fiskveiðitakmörk okkar, bæði 1952 og 1958. í bæði skiptin hafa þeir talið, að við værum að brjóta alþjóðalög. Í bæði skiptin hafa þeir þó orðið að hverfa frá mótmælum sínum. Sú saga er alkunn og mönnum í fersku minni og verður hér eigi rakin frekar að sinni. Þegar spurt er um það, hvað sé hæfilegur uppsagnarfrestur á þessum samningum. sýnist eðlilegt að miða við þann tímafrest, sem settur er tilkynningarskyldunni í samningunum, þ.e. sex mánaða frest. Því skal að sjálfsögðu ekki neitað, að Bretar hafa hér nokkurra hagsmuna að gæta. Þeir hafa lengi veitt á Íslandsmiðum. stundum í skjóli ofríkis. Þeir veiða hér meira en aðrar erlendar þjóðir. Þó eru þeirra hagsmunir í sambandi við þessar veiðar litlir, þegar á heildina er litið og í samanburði við hagsmuni Íslendinga. Afkoma einstakra brezkra útgerðarborga kann þó enn að einhverju verulegu leyti að vera tengd fiskveiðum á Íslandsmiðum. En hvað ætli það yrði lengi, ef ekkert væri að gert og ofveiði og rányrkja væri stunduð á fiskimiðum landgrunnsins og þau uppurin? Hvaða gagn hefðu þeir af gereyddum fiskimiðum? Eigi að síður er sjálfsagt að skoða stöðu og sjónarmið þessara útgerðarstaða og athuga, hver tök eru á að draga úr þeirri röskun og aðstöðumissi, sem þeir kunna að verða fyrir vegna útfærslu fiskveiðimarkanna. Er því sjálfsagt að ræða þessi mál við Breta og V.-Þjóðverja, sem hér eiga einnig nokkurn hlut að máli. Hafa slíkar viðræður þegar verið hafnar. Verður að vona, að þar takist að finna skynsamlega lausn á þeim hagsmunaágreiningi, sem hér er um að ræða. Við viljum vissulega mikið á okkur leggja til þess að halda áfram sem allra beztum samskiptum við Breta og V.-Þjóðverja, sem frá fornu fari eru meðal okkar heztu viðskiptaþjóða. Hins vegar er rétt að taka það fram, að fyrirhuguð útfærsla af okkar hálfu getur með engu móti komið þessum þjóðum á óvart. Ákvæðið í landhelgissamningunum um sex mánaða tilkynningarskyldu, ef til útfærslu kemur, sýnir það einmitt, að gert er ráð fyrir því. að til útfærslu geti komið. Enn fremur er því þar berum orðum yfir lýst, að ríkisstjórn Íslands muni halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Þessar þjóðir hafa því vissulega mátt reikna með því, að til útfærslu kæmi af Íslendinga hálfu og það fyrr en seinna. Það væri rangt að gera lítið úr þeim mótbyr, sem við megum vænta úr ýmsum áttum í landhelgismálinu, og þá ekki hvað sízt frá gömlum forréttindaþjóðum. Við skulum ekki gera okkur neinar gyllivonir um fyrirhafnarlausan sigur. Við skulum þvert á móti gera ráð fyrir langri og strangri baráttu. En um úrslitin verður ekki efazt, ef við sjálfir stöndum nægilega fast saman og villumst eigi af vegi. Og eitt er alveg víst, að því meiri einhugur sem hjá okkur sjálfum ríkir um málið, því auðunnari verður sigurinn. Ég held, að þjóðin sé nær undantekningarlaust einhuga í þessu máli. Þann einhug þarf með öllu móti að efla. Ég vona, að stjórnarandstöðuflokkarnir fylki sér í þessu máli við hlið stjórnarflokkanna og ríkisstj. Ég held, að af þeirra hálfu hafi ekkert það verið sagt, sem gerir þeim það erfitt. Það væri mikill óvinafagnaður, ef menn færu að stofna til ágreinings út af aukaatriðum. sem vitaskuld geta verið álitamál og ég ætla alveg að svo stöddu að sneiða hjá að ræða. En það vil ég segja, að þeir, sem nú fara að hengja sig í aukaatriði í sambandi við þetta mál og stofna með þeim hætti til ágreinings, ganga erinda úrtölumanna. Það er hér með öllu ástæðulaust að fara að eltast við eða rifja það upp, sem borið kann að hafa á góma í kappsfullri kosningabaráttu. Það er í því fólginn ómetanlegur styrkur, að við sýnum það út á við, að við stöndum allir saman. Á það er lögð áherzla í þessari þáltill. með skipun sérstakrar þingmannanefndar til að vinna að málinu ásamt stjórninni. Og vilja sinn til samstöðu hefur ríkisstj. sýnt með stofnun landhelgisnefndarinnar. Þar hafa stjórnarandstæðingar getað komið sjónarmiðum sínum á framfæri, og hafa þeir sjálfir sagt, að þar hafi verið tekið tillit til þeirra ábendinga. Ég fullyrði, að þar hefur ekki í neinu verið farið á bak við þá. Þó að við kunnum að eiga erfiða baráttu fyrir höndum. þá er okkur það mikill styrkur að vita, að við stöndum ekki einir, við eigum bandamenn. Það eru margar aðrar þjóðir en Íslendingar, sem stefna að stækkun landhelgi eða hafa fært landhelgi sína út, jafnvel enn meira en við ráðgerum. Við þurfum að leita eftir samstöðu við þessar þjóðir. Það hefur verið gert, og að því mun verða unnið, m.a. í undirbúningsnefnd hinnar fyrirhuguðu hafréttarráðstefnu, svo og á öðrum vettvangi. Fyrir því er sérstaklega gert ráð í þessari þáltill. Þar segir svo: „Þá felur Alþ. ríkisstj. að hafa á alþjóðlegum vettvangi sem nánast samstarf við þær þjóðir, sem lengst vilja ganga og miða vilja mörk fiskveiðilandhelgi við landfræðilegar, jarðfræðilegar, líffræðilegar og félags- og efnahagslegar aðstæður og þarfir íbúa viðkomandi strandríkis.“ Okkur ber að vinna með þessum þjóðum að þeirri þróun þjóðaréttar, sem styður okkar málstað. Og fram að þessu hefur þróunin í þjóðarétti verið okkur hagstæð, að því er til landhelgismála tekur. En að sjálfsögðu er það svo á því sviði eins og á svo mörgum öðrum. að þjóðarétturinn er fyrst og fremst skapaður af hinum eldri og voldugri þjóðum. Það er ósköp skiljanlegt út frá hreinu hagsmunasjónarmiði, að þær þjóðir kjósi tiltölulega þrönga landhelgi og sem mest svigrúm til fiskveiða fjarri heimaströndum. Þær hafa aðstöðuna til að notfæra sér slíkt svigrúm eða frelsi, ef menn vilja kalla það svo. Frá sjónarmiði fátækra þjóða og nýrri ríkja horfir málið öðruvísi við. Þær berjast yfirleitt fyrir stærri landhelgi. Með þeim þjóðum eigum við Íslendingar samleið í þessu efni. Ein er sú spurning, sem oftlega er lögð fyrir okkur í sambandi við þetta mál: Hvers vegna bíðið þið ekki eftir hinni fyrirhuguðu hafréttarráðstefnu 1973 og sjáið til, hvað þar gerist? Þetta er í sjálfu sér ekki óeðlileg spurning. Og vel má vera, að sumum ókunnugum gangi illa að skilja, að við skulum ekki geta beðið. En við verðum að svara því til, að málið er að okkar dómi svo aðkallandi, að það þolir ekki slíka bið. Við teljum suma fiskstofna í yfirvofandi hættu. Það eru alveg síðustu forvöð að gera vissar verndar- eða friðunarráðstafanir og setja reglur um skynsamlega hagnýtingu fiskimiða landgrunnsins. Það er á okkar valdi að setja slíkar reglur upp á eindæmi, er fiskveiðimörkin hafa verið færð út. En það er of seint að grípa í taumana, þegar fiskstofnarnir hafa verið eyðilagðir og miðin eru uppurin. Við getum ekki tekið slíka áhættu, enda er með öllu óvíst, að ráðstefnan verði haldin 1973. Margir telja líklegt, að henni verði frestað. Enn fremur minnum við á, að það hefur áður verið sagt við okkur að bíða. Það var gert fyrir ráðstefnuna 1958. Við biðum, en á ráðstefnunni 1958 náðist engin lausn. Þá urðum við að gripa til okkar ráða og færa út þrátt fyrir mótmæli ýmissa þjóða. Þá er og á það að líta, að það er yfirlýst stefna tiltekinna stórvelda að fá 12 sjómílna landhelgi samþykkta á ráðstefnunni sem alþjóðalög. Þótt ekki séu miklar líkur til, að slíkt takist, er ekki leyfilegt að loka augunum fyrir þeim möguleika. Ef svo færi, væri erfitt um vik á eftir. Hins vegar er hugsanlegt, að jafnvel í því falli yrðu ríki ekki skylduð til að stíga til baka þau skref, sem þau hefðu þegar stigið, og gætu því e.t.v. haldið þeirri landhelgi, sem þau hefðu þegar ákveðið, enda þótt víðáttumeiri væri. Þetta eru meginástæðurnar fyrir því, að við getum ekki haldið að okkur höndum og beðið, enda er reynslan sú, að í þessu efni hefur aldrei neitt áunnizt nema með ákveðnum aðgerðum af Íslendinga hálfu. Það lætur út af fyrir sig ekki illa í eyrum, að útfærslu fiskveiðimarka eigi að byggja á alþjóðasamningi og ekki verði viðurkennd útfærsla, nema hún byggist á alþjóðlegum samningi. En ég spyr: Hvaða útfærsla og hvenær hefur átt sér stað þannig? Ég þekki ekki til þess. Hafa stórveldin stuðzt við slíkan alþjóðasamning, þegar þau hafa fært út hjá sér? Nei, ég held ekki. Nei, í þessum efnum hafa Íslendingar ætíð þurft að berjast fyrir rétti sínum. Þeir hafa engum áfanga náð öðruvísi. Þeir verða enn að tala það mál, að viðmælendur okkar skilji, að okkur er alvara. Þar dugir engin tæpitunga. Hún hefur aldrei dugað í sjálfstæðismálum Íslendinga, en hér er í rauninni um sjálfstæðismál að ræða. Við getum ekki sætt okkur við það, að okkur sé ætlað að fara eftir einhverjum ímynduðum réttarreglum, sem önnur ríki hafa ekki farið eftir, þegar þau hafa fært út hjá sér eða helgað sér landgrunnsbotn eða auðlindir þar. Ég geri ekki ráð fyrir, að ágreiningur verði um nauðsyn l00 sjómílna mengunarlögsögu, enda má segja, að hún hafi að nokkru leyti nú þegar verið lögtekin með lögum nr. 77 frá 1966, sbr. sérstaklega Viðauka A, 2. gr. í þeim samningi, sem lögfestur er með þeim lögum um bannsvæði að því er til olíumengunar tekur, en þar segir: „Íslenzka svæðið skal ná yfir 100 mílna vegalengd þaðan, sem stytzt er til lands meðfram strönd Íslands.“ Þá er og þess að geta, að á 12 ríkja ráðstefnu, sem haldin var í Osló í s.l. mánuði og Ísland tók þátt í, var gerð samþykkt um eftirlit með mengun sjávar vegna losunar úrgangsefna frá skipum og flugvélum. Þar er lagt bann við losun allra úrgangsefna innan 150 mílna frá landi. Þegar sú samþykkt hefur tekið gildi, má e.t.v. segja, að þessu stefnumarki stjórnarinnar, þ.e. að. því er til mengunarlögsögunnar tekur, sé fullnægt. Um þetta atriði þáltill. ræði ég því ekki frekar hér. Landhelgismálið er stærsta mál þjóðarinnar um þessar mundir. Þess vegna setur ríkisstj. það ofar öllum öðrum málum. Það verður vafalaust erfitt mál á marga lund. Sjálfsagt getum við búizt við ýmsum stundaróþægindum í sambandi við það. Ég vil þó ekki að óreyndu ætla neinni þjóð það, að hún fari að reyna að beygja okkur með beitingu efnahagslegra þvingunaraðgerða. Slíkar aðgerðir, ef til kæmu, mundu valda öllum vonbrigðum og gætu aldrei gert nema ógagn. Við Íslendingar munum standa fast á rétti okkar. Við munum sækja mál okkar með einbeitni og festu, en þó einnig með nægilegri gætni. Við vonum. að með þeim hætti fáist farsæl lausn á þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Við vonum, að aðrar þjóðir skilji, þegar málavextir hafa nægilega verið kynntir þeim, að hér er um sjálfan tilverugrundvöll og sjálfstæðisskilyrði litillar þjóðar að ræða. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fylgja þessari þáltill. úr hlaði með fleiri orðum, en leyfi mér að leggja til. að till. verði vísað til utanrmn. að umr. þessari lokinni.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Reykn., hvernig nota ætti þá fjármuni, sem hér er um að ræða og eftir er sótt, þá, eins og tekið er fram í grg. frv., er gert ráð fyrir því, að það verði notað til framkvæmda á vegum ríkisins á næsta ári samkv. þeirri framkvæmdaáætlun, sem síðar verður lögð fyrir hv. Alþ. Og ég tel mig muna það rétt, að fordæmi er fyrir því, að fjár hafi verið aflað til væntanlegra framkvæmda ríkissjóðs, áður en frá framkvæmdaáætlun hefur verið gengið, og minni þar á enska framkvæmdalánið, sem á sínum tíma var tekið, og reyndar hefur það verið svo með fleiri, vegna þess að þótt drög hafi verið lögð fram að framkvæmdaáætlun, þá hafa það aldrei verið nema drög, sem síðan hafa breytzt. Hitt skal ég taka fram, að ætlunin er, að sala á þessum skuldabréfum eða spariskírteinum fari fram á þessu ári, en fjármagnið verði geymt til framkvæmda á næsta ári, eins og kemur fram í grg. fjárlagafrv. Út af fsp. hv. 5. þm. Norðurl. e. um, hvað líði frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins, þá get ég sagt það, að ég held, að það sé stutt í það, að það verði lagt fram hér á hv. Alþ., svo að hv. þm. þurfa ekki lengi að bíða eftir því úr þessu, en ég gerði hins vegar grein fyrir því, að í sambandi við þá væntanlegu stofnun mundi framkvæmdaáætlun næsta árs verða unnin. Þó að drög séu að því nú, þá er það ekki á því stigi, að ákvörðun hafi verið tekin þar um. Og af þessum ástæðum er þessi framkvæmdamáti hafður, að gert er ráð fyrir að selja bréfin nú og Alþ. ráðstafi síðar, hvernig féð verður notað í samræmi við þá framkvæmdaáætlun, sem lögð verður hér fram síðar á þessu þingi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Í svari hans kom þó ekki fram meginefni þess, sem ég spurði, þ.e.a.s. hvenær þd. mundi fá að sjá drög að framkvæmdaáætlun þeirri, sem ætlað er að afla fjár til með þessu frv. til l., sem hér er til umr. Það hefði að mínum dómi verið eðlilegt, að þessi drög lægju fyrir nú, þó að það væri ætlun ríkisstj. að Framkvæmdastofnunin fjallaði um þessi mál og að þessi drög breyttust í meðförum þingsins. Það er sjálfsagt, að þau geta breytzt, en það hefði verið ólíkt eðlilegra að mínum dómi, að þd. hefði fengið að sjá einhver drög að því, hvernig nota skyldi það fé, sem hún er beðin um með þessu frv. að ljá máls á að aflað verði. Ég vil því endurtaka spurningu mína: Hvenær fær þd. að sjá drög að framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj. fyrir árið 1972?



Herra forseti. Ég mun hafa látið orð um það falla fyrir kosningar í sumar, að ég gerði ekki ráð fyrir, að miklar deilur yrðu um landhelgismálið að kosningum loknum, hvernig sem þær færu. Ég hef áður hér í þinginu átalið stjórnarflokkana fyrir að hafa fallið fyrir þeirri freistingu að vilja hagnýta sér þetta stóra lífshagsmunamál þjóðarinnar sem pólitískt kosningamál í kosningunum í vor. Ég endurtek ekkert af því, sem ég sagði um það, að ég hafi talið það þeim lítið til sóma, og ég geri það enn. Ég held, að í svona máli vaxi enginn af því að frýja hinum hugar og ganga til kosninga með þann áróður uppi í erminni, að aðrir séu eitthvað minni Íslendingar og deigari í baráttu fyrir lífshagsmunamálum þjóðarinnar, en þeir sjálfir, eins og gert var, þegar fulltrúar stjórnarflokkanna nú leyfðu sér að halda því fram. oft og tíðum á mjög vafasaman hátt og ekki viturlega, að fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. væru ekki heilir í þessu máli og ekkert mundi verða gert í landhelgismálinu, ef þeir héldu áfram sinni ríkisstj. eða væru áfram við völd. Ég vil í framhaldi af þessu segja, að mjög mikið af því, sem hæstv. forsrh. hélt fram í sinni ræðu, er umdeilulaust af minni hálfu. en hins vegar eru þó viss atriði, sem ekki verður komizt hjá að festa sjónir við og benda á, en ég ætla að vona, að ekkert af því, sem ég segi um þetta mál, geti leitt til þess að veikja á nokkurn hátt okkar samstöðu og styrk sem þjóðar í landhelgismálinu. Ég hef bæði fyrir kosningar og eftir reynt að haga mínum orðum. sem ég hef talað á opinberum vettvangi, út frá því sjónarmiði. Hæstv. forsrh. sagði, að margt hefði verið gert til að kynna landhelgismálið, og það er gott, og að undirbúa útvíkkun landhelginnar, þó að engin alþingissamþykkt væri fyrir hendi. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. forsrh., að engin alþingissamþykkt sé fyrir hendi. Það er alþingissamþykkt fyrir hendi frá s.l. Alþ. um réttindi íslendinga í hafinu umhverfis landið, og samkvæmt þeirri samþykkt var kosin hér á síðasta þingi fimm manna nefnd til þess að undirbúa frv. og leggja fyrir Alþ., og í þessu frv. áttu að vera þessi þrjú meginatriði, með leyfi hæstv. forseta: 1. Skilgreining á landgrunni Íslands miðað við sem næst 400 m dýptarlínu, jafndýptarlínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira frá grunnlínum umhverfis landið, eftir því sem frekari rannsóknir segja til um að hagstæðast þyki. 2. Ákvæði um óskertan rétt Íslendinga til fiskveiða í hafinu yfir landgrunninu eins og rétturinn til hafsbotnsins hefur þegar verið tryggður með lögum frá 24. marz 1969 um yfirráðarétt Íslands yfir landgrunninu umhverfis landið. 3. Ákvæði um ráðstafanir, er séu nægjanlega víðtækar til þess að tryggja eftirlit af Íslands hálfu og varnir gegn því, að hafið umhverfis Ísland geti orðið fyrir skaðlegum mengunaráhrifum úrgangsefna frá skipum eða af öðrum ástæðum. Þá voru einnig ákvæði í þessari þáltill. um verndarsvæði á uppeldisstöðvum fisks og hrygningarsvæði. Þetta frv. lægi fyrir Alþ. nú. ef fyrrverandi stjórnarflokkar hefðu áfram farið með völd í þinginu. Nefndin átti að undirbúa þetta frv. með þessum grundvallaratriðum. að helga okkur allt landgrunnið, og leggja það fyrir þingið. Ég hef óskað eftir því, að þessi nefnd héldi fundi og semdi fr., eins og var fyrir hana lagt. Hæstv. sjútvrh. hefur nú verið fjarverandi upp á síðkastið, og annir hafa verið miklar, eftir að þingið hefur komið saman, en ég legg mikla áherzlu á það, að þessi nefnd skili þessu verki, sem henni var falið, og ég álít, að það sé ekki flókið verk eða margbrotið að semja frv. til laga um landhelgi Íslands. Við höfum að vísu ákveðið landhelgina með reglugerð fram að þessu, en við höfum grunnlínurnar og grunnlínupunktana, og reglugerðin miðar við það, að frá þessum og þessum grunnlínupunktum skuli vera 12 mílur. Ef menn sættast á 50 mílur. eru það 50 mílur eða 400 m jafndýptarlínur, ef menn sættast á það, frá þessum grunnlínupunktum. Og það. sem mestu máli skiptir í frv. til laga um landhelgi Íslands, er að lýsa því yfir afdráttarlaust að á öllu landgrunni Íslands sé fiskveiðilandhelgi Íslendinga eftir þeim ákvæðum. sem tiltekin eru í þessum lögum. og öðrum lögum og reglugerðum, sem settar kunna að verða. Ég geri ekki lítið úr landgrunnslögunum frá 1948. Það er alveg réttilegt hjá hæstv. forsrh., að með þeim hófst einmitt sóknin í landhelgismálinu, og það var árangur af því, að ákveðið var að hefja sókn í landhelgismálinu í tíð Ólafs Thors, í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, og gerðar ráðstafanir til þess að undirbúa löggjöf og áróður af okkar hálfu á erlendum vettvangi. Landgrunnslögin frá 1948, sem Jóhann Þ. Jósefsson sem sjútvrh. hafði forgöngu um að sett voru, voru árangur af þeirri sókn, sem þarna var hafin. Það var líka árangur af þessari sókn, að landhelgissamningnum við Breta, sem Danir gerðu við þá fyrir okkar hönd 1901 um þriggja mílna landhelgi, var sagt upp 1949. Við Íslendingar gátum sagt honum upp með tveggja ára fyrirvara frá 1. des. 1918, þegar við vorum fullvalda, en það hafði nú vafizt fyrir mönnum. og það var ekki fyrr en þessi sókn, sem sjálfstæðismenn höfðu forgöngu um öðrum fremur, var hafin, að til þessara aðgerða kom og landhelgissamningnum var sagt upp og landgrunnslögin sett. Það er m.a. af þessum ástæðum æði hart að þurfa að liggja undir ásökunum fyrir einhverjar úrtölur í tengslum við landhelgismál okkar. Nú tókum við sjálfstæðismenn og einnig Alþfl. heilum huga tilboði núv. hæstv. ríkisstj. um samvinnu í svo kallaðri landhelgisnefnd um landhelgismálið, skömmu eftir að ríkisstj. tók við völdum. Og það er rétt, sem hæstv. forsrh. vék að, að við höfum talið, að tillit hafi verið tekið til okkar um vis atriði einmitt í þessari nefnd, en hitt segi ég um leið, að það eru vankantar á því, hvernig samráð og samstarf hefur verið haft við stjórnarandstöðuna að mínum dómi eða a.m.k. Sjálfstfl. og ég geri ráð fyrir, að svipuð viðbrögð séu hjá Alþfl.–mönnum að þessu leyti. Ég tel það t.d. hafa verið mjög misráðið að tilkynna okkur þremur dögum fyrir þing, að ætlun stjórnarinnar væri að flytja orði til orðs óbreytta ályktunina frá síðasta Alþ., en gera ekki tilraun til þess innan landhelgisnefndarinnar að ná samstöðu um eina og sömu till. í landhelgismálinu, því að það er rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að það er ekki vitað, að ágreiningur sé um meginatriði í þessu máli. Það eru viss formsatriði og minni háttar atriði, sem menn greindi á um og menn höfðu skiptar skoðanir á fyrir kosningar, og það eru nokkur atriði enn, en það er einmitt mikil ástæða til þess að reyna að ryðja þessum ágreiningi okkar sjálfra úr vegi og það er mín einlæg ósk og von, að svo verði gert, áður en Alþ. endanlega afgreiðir þetta mál. Þessi till. til þál., sem nú er borin fram og endurflutt á Alþ., er ekki raunverulega nema þrjú atriði. Það er að gera stjórnum Bretlands og V.-Þýzkalands grein fyrir því, að vegna lífshagsmuna þjóðarinnar og vegna breyttra aðstæðna geti samningarnir við þá frá 1961 ekki talizt hindandi fyrir Ísland og þeim verði sagt upp. Stjórnarflokkarnir hafa tekið þessa ákvörðun og segja þessum samningum upp. Það er ekkert í þessum samningum lengur, sem hægt er að segja upp, annað en það, að Bretar og Þjóðverjar eru skuldbundnir, eins og við, ef við deilum, að leggja ágreining um útfærslu fyrir alþjóðadómstól. Auðvitað geta menn haft skiptar skoðanir um það, hvort ástæða sé til þess, og einnig hvort réttmætt sé að segja samningunum upp. Það er auðvitað rétt, að þó að ekkert uppsagnarákvæði sé í samningunum. eru þeir uppsegjanlegir samkvæmt almennum reglum um þjóðarétt, ef verulegar breytingar eða brostnar forsendur eru fyrir hendi, alveg á sama hátt og var sýnt fram á hér í þinginu á sínum tíma, að það eru engin ákvæði um það, hvernig við eigum að komast úr Sameinuðu þjóðunum, sem við höfum tekið þátt í. En við getum auðvitað farið úr þeim, ef við höfum sómasamlegar ástæður fram að flytja, brostnar forsendur eða verulega breyttar kringumstæður fyrir veru okkar þar. En þær verðum við að hafa, og vissulega eru mjög veigamiklar og mjög mikilvægar forsendur eða kringumstæður breyttar frá því, að þessir samningar voru gerðir, og ég er ekki í neinum efa um það, að frá því sjónarmiði séð höfum við almennan rétt til uppsagnar á þessum samningum. Það er svo annað mál, hvort rétt er að segja upp þessu ákvæði, sem leggur skuldbindingar á herðar Breta og V.-Þjóðverja og ekki okkur. Ég skal ekki tjá mig um það að svo komnu máli. En ég bara bendi á það, að við höfðum skýringu á sínum tíma, 1961, að ef við tilkynntum Bretum og Þjóðverjum um útfærslu, sem eins og hæstv. forsrh. benti á, var gert ráð fyrir í samningunum, yrðu þeir að hlíta þeirri útfærslu og mættu ekki beita okkur ofbeldi, eins og þeir höfðu gert, þangað til, ef til þess kæmi, að alþjóðadómstóllinn dæmdi í málinu á milli okkar þannig, að við hefðum haft rangt fyrir okkur, en á meðan yrðu þeir að sæta þessari útfærslu. Mér er ekki kunnugt um, að Bretar og Þjóðverjar hafi undir meðferð málsins 1961 nokkru sinni gert neina aths. við þetta, og ég veit ekki heldur til þess á síðara stigi málsins. Þá er okkar túlkun á þessu atriði, sem er mjög veigamikið. Menn, sem hafa þá skoðun á rétti okkar eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., og þar dreg ég ekkert úr, þeir kynnu náttúrlega að vilja hugsa sig um tvisvar, áður en þeir slepptu öðru stórveldinu við skuldbindingar um að ganga undir dóm í deilum, sem kynnu að skapast á milli okkar. Sjálfur er ég alveg sannfærður um, að það er hvert orð satt af því, sem við sögðum fyrir kosningar, þeir sem héldu því fram, að „tíminn vinnur sterklega fyrir okkur“. Það er að þróast mjög ört alþjóðarétturinn til hags fyrir okkur, sem bendir í æ ríkara mæli til þess, að staða okkar Íslendinga væri fullkomlega nægjanlega sterk fyrir alþjóðadómi, til þess að við þyrftum ekkert að óttast hann. Hins vegar standa málin hjá okkur þannig núna, að það standa yfir viðræður milli Íslendinga, Breta og Vestur-Þjóðverja, og þær viðræður hljóta að hafa þann tilgang, að þess sé freistað að finna leiðir til þess að losna við ágreining. Meðan niðurstöður þeirra viðræðna liggja ekki fyrir, er ástæðulaust að taka ákvarðanir um eða afstöðu til þessa atriðis, sem er þó einn af veigameiri þáttunum í þáltill., og munum við leggja áherzlu á það, sjálfstæðismenn, að okkur sé gerð grein fyrir niðurstöðum þeirra viðræðna, áður en ákvörðun eða afstaða sé tekin í máli eins og þessu. Þessar viðræður eru nýhafnar. Við höfum ekki fengið neinar upplýsingar sérstakar um þær, ekki í landhelgisnefnd og ekki í utanrmn. enn þá, og það getur verið full ástæða til þess hjá hæstv. ríkisstj. Ég get ekki dæmt um það. Þessar viðræður eru á byrjunarstigi, og þykir kannske ekki tímabært enn að gefa stjórnarandstöðunni upplýsingar um það, hvert líklegt sé, að þær stefni, og kannske ekki heldur ljóst, en við höfum heyrt það í almennum fréttum, að viðræður við Breta muni halda áfram í des. eða e.t.v. í jan. Annað atriði tillagna hæstv. ríkisstj. er að miða landhelgina við 50 mílur. Það eru önnur fyrirmæli en þau, sem Alþ. hafði gefið nefndinni, sem ég talaði um áðan, á s.l. þingi. Þar var fyrst og fremst miðað við minnst 50 mílur, en e.t.v. meira, ef við miðuðum við 400 m jafndýpislinu. Það voru ein ummæli, sem féllu í ræðu hæstv. forsrh., sem ég tel, að þurfi frekari útskýringar við hér í þinginu, þar sem hæstv. ráðh. komst að orði eitthvað á þá leið, að þeir, sem væru að hengja sig í aukaatriði, gengju erinda úrtölumanna. Mér er ekki kunnugt um, að neinir séu að hengja sig í aukaatriði hér í málinu, og þess vegna skal ég ekki nánar fara út í þetta, en það krefst auðvitað frekari skýringar, hvað hæstv. forsrh. á við með þessu. Þriðja atriðið í þessari ályktun er svo um 100 mílna mengunarlögsögu. Það er veikt ákvæði. Það var hafin í tíð fyrrv. ríkisstj. samvinna við erlendar þjóðir um að forða frá mengun hafsins með sameiginlegum ráðstöfunum, og hæstv. forsrh. vísaði til 12 ríkja ráðstefnu, sem nýlega var haldin í Osló, sem bar mjög góðan árangur og mun bera þann árangur, að í raun og veru verður Atlantshafinu lokað frá suðurodda Grænlands og suður undir Gíbraltar algerlega og norður og austur fyrir Noreg og settar ákveðnar reglur af þessum þjóðum, sem allar taka sameiginlega ábyrgð á og hvert ríki fyrir sig, að þeim reglum verði framfylgt. Þar voru svo vissar samþykktir einnig um 150 mílna svæði út frá ströndum, sem ekki mætti henda í tilteknum efnum, ákveðnum og tilteknum efnum, sem talin eru hættuleg, og ákvörðun um 100 mílna mengunarlögsögu undir þessum kringumstæðum hjá okkur finnst mér of veik og býður aðeins upp á, að sagt sé sem svo: Ja, þeir eru bara að hugsa um þessar 100 mílur, og því ekki þá að henda einhverju frá sér rétt fyrir utan 100 mílurnar? En við vonum, að það komi ekki til þess og þær alþjóðasamþykktir, sem eru á ferðinni í sambandi við þessa 12 landa ráðstefnu og ráðagerðir, leiði til þess, að svo verði ekki. En þá er auðvitað miklu skynsamlegra að framfylgja því, sem er í alþingissamþykktinni í dag, að gera nægjanlegar ráðstafanir, eins og unnið hefur verið að og með góðum árangri, til þess að tryggja eftirlitið af Íslands hálfu og varnir gegn mengun sjávarins. Ég er alveg viss um það, að ef leitað hefði verið eftir, áður en þingið kom saman, samstöðu um breytingu á orðalagi á atriðum sem þessum, þá átti það að vera alveg vandalaust. Hæstv. forsrh. óskar eftir því, að við fylkjum okkur, stjórnarandstæðingar, við hlið stjórnarflokkanna og ríkisstj. Ég ætla að gera hæstv. forsrh. sams konar tilboð. Þeir eru velkomnir við hlið okkar, þar sem greinir á í þessum málum í landhelgismálinu. Og það er nú bitamunur en ekki bagga á stjórn og stjórnarandstöðu nú sem endranær. Við skulum fylkja liði allir saman og reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu í málinu, sem farsælast mun reynast fyrir alla aðila. Auðvitað fer þessi till. hæstv. ríkisstj. til utanrmn., og þar munum við fyrir okkar leyti, eftir því sem við getum, reyna að ná samstöðu um viss atriði og breytingar, sem við teldum, að væru mjög æskilegar og ríkisstj. og stjórnarliðinu væri innan handar að fallast á. En það er einmitt af því, að svona var staðið að þessu máli. að við höfum, sjálfstæðismenn, talið okkur knúna til þess að flytja sérstaka till. núna á yfirstandandi þingi, sem er áréttun á fyrri till. okkar, en þó í öðru formi og nokkuð öðru efni, á þskj. 56. Ég skal nú ekki víkja neitt að efni hennar. Það verður sérstaklega rætt hér. En ég vil þó vekja athygli á því, að þar erum við að sýna lit í því að nálgast sjónarmið stjórnarflokkanna og breyta þar til, frá fyrri ályktun, sem er í gildi enn og markaði afstöðu okkar fyrir kosninganna,. þar sem ákvæði er um það í þessari ályktun, að í næstu þrjú ár sé almenn yfirlýsing um það, að erlendum fiskiskipum sé heimilt að stunda veiðar upp að 50 mílna mörkunum frá grunnlínum, nema þar sem sérstök friðunarsvæði kynnu að verða ákveðin innan þeirra marka. En þetta er þó tilraun af okkar hálfu til þess að nálgast það, að ef mönnum þykir æskilegra að hverfa ekki úr þessu frá 50 mílunum. Þá getum við þó allir verið á þeim tiltekið tímabil. Sumum er þetta, ég verð að segja það, sumum er þetta nokkurt vafamál, þessi tilslökun í okkar hópi, sem þarna er gerð, en engu að síður höfum við sameiginlega fallizt á hana, ef það gæti orðið til einhverrar liðkunar í málinu miðað við það, hvernig að því hefur verið staðið. Það hefur ekki þótt ástæða til þess að leita mikils samráðs eða samstöðu með okkur í sendinefndum og kynningarstarfsemi úti um heim fyrir utan það, að sagt hefur verið rækilega frá því og gert mikið af því að dreifa kynningarbæklingi, sem fyrir lá í stjórnarráðinu, þegar fráfarandi ríkisstj. var þar og núv. ríkisstj. tók við, dreifa honum út um allan heim. Það var ekki hugsað um það í öndverðu, þegar ástæða þótti til að senda stjórnarliðið á Genfar–ráðstefnuna í vor, að það kynni a.m.k. ekki að spilla fyrir málum, að fulltrúar úr stjórnarandstöðunni væru þar með. Okkur var sagt í landhelgisnefndinni, að embættismannanefnd ætti að hafa með höndum viðræðurnar við Breta og Þjóðverja. Og þegar síðan er sagt frá því, eru tveir þm. stjórnarliðsins þar, Þórarinn Þórarinsson og Jónas Árnason,  Eins var það, að Sjálfstfl. ræddi um það á þingfundi hjá sér, að ástæða væri til þess fyrir okkur að hafa frumkvæði að tillöguflutningi á næsta þingi hafréttarráðstefnunnar, undirbúningsfundi undir hafréttarráðstefnu 1973, en þann fund mun eiga að halda í marzmánuði. Þessi hugmynd kom fram vegna þess, að bæði Bandaríkjamenn og Bretar höfðu, sem kunnugt er, lagt fram till. á undirbúningsfundunum, sem voru ræddar í alheimsfréttum, og gert grein fyrir viðhorfum sínum, og ég vil segja það, að í till. Bandaríkjamanna kemur fram mikil stefnubreyting hjá þeim frá því, sem áður var, mjög mikil, þó að hún væri ekki nægjanleg til þess, að við gætum sætt okkur við hana. En ég skal ekki tefja tímann með að fara út í það nú. Og þá var spurningin: Hví leggjum við ekki fram okkar eigin till. á undirbúningsfundinum næsta - og söfnum liði með þeim þjóðum. sem vilja styðja okkur, - um sérstakan rétt strandríkisins og rétt okkar til landgrunnsins? Á þetta sjónarmið var fallizt í landhelgisnefndinni, og við metum það, og samkv. því geri ég ráð fyrir, að í undirbúningi sé hjá hæstv. ríkisstj. tillögugerð hér að lútandi. Ég veit að vísu ekki, hvernig henni miðar og hvort eitthvað er komið á pappírinn þar, en ég geri ráð fyrir, að við fáum að fylgjast með því, þegar það mál liggur fyrir. Þegar við ræddum landhelgismálið á síðasta þingi og ríkisstjórnarflokkarnir lögðu fram sínar till., þá var gerð grein fyrir því í grg., að margs konar undirbúningur hefði átt sér stað af hálfu fyrrv. ríkisstj. miðað við það, að nú var nýr áfangi fram undan í landhelgismálunum á alþjóðavettvangi, hafréttarráðstefna ákveðin, undirbúningsfundir ákveðnir og Sameinuðu þjóðirnar búnar að taka sínar ákvarðanir. Um þetta höfum við rætt undanfarin ár og við Íslendingar lagt áherzlu á það, að fiskveiðilögsagan kæmi einmitt til kasta þessarar hafréttarráðstefnu, ef hún yrði kölluð saman. Landhelgisgæzlan hafði þess vegna fengið sérstök fyrirmæli um það að gera talningar á tilteknum tímum um fiskiskip á miðunum. Rannsóknaráð ríkisins hafði skilað merkri álitsgerð um rannsóknir á landgrunninu og till. í þeim efnum, og embættismenn og sérfræðingar ríkisstj. höfðu látið frá sér fara álitsgerð um fiskstofnana og áganginn á fiskstofnana. Og allt var þetta miðað við þær aðgerðir, sem við þyrftum að gera og halda áfram að vinna að hjá okkur til þess að styrkja aðstöðu okkar í þeirri baráttu, sem fram undan væri. Nú væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það. - það þarf ekki endilega að vera í þessum umr., en a.m.k. undir meðferð málsins í utanrmn„ - hvernig hafi orðið t.d. framvinda þeirra mála, sem byrjað var að vinna að, að rannsaka landgrunnið sérstaklega. En eins og kom fram í grg. þáltill. frá því í vor, þá hafði ríkisstj. sett á laggirnar nefnd fimm ráðuneytisstjóra undir umsjón forsrh. til þess að skipuleggja áætlun og samræmd vinnubrögð helztu stofnana og rn., sem fjalla um málið. Og það hafði greinilega komið í ljós, að mikil þörf var á því. Það voru líka till. um samræmda yfirstjórn rannsókna og mælinga á landgrunninu í álitsgerð Rannsóknaráðs ríkisins, og það var veitt á fjárlögum heimild til þess að kaupa ýmis tæki. sem m.a. var talið, að þyrfti til þessara rannsókna. Hvernig hefur framvinda þessara mála verið og hefur verið komið á samræmdri yfirstjórn vegna mælinga og rannsókna á landgrunninu, sem okkur er mjög þýðingarmikil? Ég vonast til þess, að við fáum þetta upplýst undir meðferð þessa máls. Svo langar mig til að varpa fram spurningu. Það getur vel verið. að hæstv. forsrh. eða aðrir ráðh. kjósi fremur að tjá sig um það í utanrmn. eða landhelgisnefnd en á opnum vettvangi, og þeir geta auðvitað valið á milli þess. En hvernig meta þeir stöðuna á alþjóðavettvangi í dag? Ég held, að hvert einasta orð, sem við sögðum fyrir kosningar, um það, hversu vænlega horfði með vaxandi skilning á réttarstöðu Íslendinga yfir landgrunninu öllu, hafi verið rétt, hvert einasta orð. Ég hef með höndum upplýsingar um það, að mjög miklar líkur séu á því, að meiri hluti þjóða verði með málstað okkar á hafréttarráðstefnunni. Ég hef ekki fengið þær frá hæstv. ríkisstj. En hún veit þetta kannske af þeim viðræðum. sem hún hefur átt og hennar fulltrúar í undirbúningsnefndunum að hafréttarráðstefnunni og t.d. í viðræðum við Afríkuríkin, sem sagt var frá í fréttum í gær, sem öll vildu styðja okkur eða öll vildu styðja þann málstað varðandi fiskveiðilandhelgi, sem er umfram það, sem við erum að óska eftir. Og þá virðist stefna að því, að við hefðum getað og getum þá að sjálfsögðu enn ekki síður nú en áður, náð þeim árangri, sem við viljum. í landhelgismálinu án nokkurra deilna við aðrar þjóðir, og það er auðvitað langsamlega æskilegast fyrir okkur Íslendinga. Það er ekki aðeins spurning um það fyrir okkur Íslendinga að veiða þorsk eða aðra fiskstofna á landgrunninu. Við þurfum líka að selja þennan fisk, og við þurfum að hafa samskipti við aðrar þjóðir. Við erum ekki einir í heiminum. Og það er okkur auðvitað keppikefli, að samskipti okkar við aðrar þjóðir séu bæði sem vinsamlegust og þannig vaxin, að báðir aðilar hafi gagn af þeim, en þau torveldist ekki vegna einhverra árekstra, sem hægt væri að koma í veg fyrir. Hæstv. forsrh. vék líka að því, eins og rétt er, að við hefðum um langan aldur haft mjög vinsamleg samskipti bæði við Breta og Þjóðverja, þó að stundum hafi sletzt upp á vinskapinn. En það er mjög fróðlegt og nauðsynlegt, að við gerum okkur einmitt grein fyrir því núna, hvernig líklegt er, að staðan verði, og ég hygg, að fyrir liggi töluvert ákveðnar vísbendingar um það, og þær mundu sennilega verða enn þá meiri eftir undirbúningsfundinn næsta undir hafréttarráðstefnuna, sem áætlað er, að verði haldinn í marz mánuði. Nú er ég ekki að segja þetta til þess, að við eigum að bíða með ákvarðanir um útfærslu eftir þessu, en ég minni á það, að við vildum ekki tiltaka útfærsludag, Sjálfstfl. og Alþfl., á síðasta þingi, þegar núv. stjórnarflokkar vildu ákveða 1 . sept. 1972. Við litum svo á, að 1. sept. væri í sjálfu sér ekki neinn helgur dómur og það væri margt sem gæti komið til álita, áður en við ættum að slá því föstu, þeim degi. M.a. voru tvö tilvik, sem við nefndum. Ef ágengni verður mikil á fiskimið okkar frá því á vori 1971, þá getur vel verið, að okkur þyki ástæða til útfærslu fyrr en 1. sept. 1972. Enn fremur geta þær upplýsingar, sem við fáum um stöðu þjóðanna og væntanlega niðurstöðu þá á hugsanlegri hafréttarráðstefnu, leitt til þess, að við viljum fallast á 1. sept. 1972 og um það þurfi ekki að verða neinn ágreiningur. M.ö.o., við metum kringumstæðurnar þannig, að það sé ástæða til þess að færa út fyrir hafréttarráðstefnuna. Þetta sögðum við fyrir kosningarnar. Í þeirri till., sem sjálfstæðismenn flytja nú í landhelgismálinu, er ekki neinn ákveðinn dagur tiltekinn, en hins vegar er sagt, að Alþ. það, sem nú situr, skuli ákveða daginn. Og það situr náttúrlega ekki fram til 1. sept. 1972, ef að líkum lætur, svo að í því felst auðvitað, að ákvörðunin um útfærsludag verði tekin, hver sem hann verður, á því þingi, sem nú situr. Þarna er ekki mikill ágreiningur okkar á milli, þó að mismunandi skoðanir hafi verið uppi um það, hvernig rétt væri að tefla taflið hér að lútandi. Það er eitt atriði, sem ég held, að gæti misskilnings í hjá hæstv. forsrh. Hann segir, að stórveldin sum, sennilega átti hann öðrum fremur við Bandaríkin og Sovétríkin, stefndu að því að fá 12 mílna fiskveiðilögsögu samþykkta sem lög, það væri þeirra stefna. Ég held, að þetta hafi verið þeirra hugsun fyrir meira en ári. En ég held, að það komi greinilega í ljós í uppkasti að till., sem Bandaríkin fluttu á undirbúningsfundinum í ár, að þeir eru fallnir frá þessu og þeir leggja megin áherzluna á 12 mílna almenna lögsögu, að hún væri ekki stærri, svo að hún hindraði ekki siglingar um höfin o.s.frv. En þeir eru einmitt komnir þegar sjálfir með tillögugerð um vissan rétt strandríkisins, eylands eða strandríkis, til fiskveiðilögsögu langt út fyrir 12 mílurnar á hrygningarsvæðunum og á uppeldissvæðum fisksins. Að vísu kemur þessi viðbót hjá þeim, að einhver alþjóðastofnun eigi að hafa einhverja stjórn á þessu, og það er það, sem við getum ekki sætt okkur við. En þetta er auðvitað mikið frávik frá fyrri afstöðu þeirra í þessu máli. Ég held þess vegna, að þessi stórveldi, sennilega bæði, eftir því sem t.d. hæstv. sjútvrh. tjáði okkur um viðhorf Sovétríkjanna í fréttum, hafi fallið frá þessari hugmynd, sem þau höfðu fyrir 1-2 árum, og vilji nú reyna að taka höndum saman um að fá 12 mílurnar samþykktar sem fiskveiðilögsögu. Við stöndum þess vegna styrkum fótum, Íslendingar, í þessu máli. Það er enginn efi á því; og ég vil ljúka máli mínu með því að taka það fram. að það skyldi enginn maður, útlendur eða innlendur, vera í neinum efa um það, að við Íslendingar ætlum að færa út landhelgina og við teljum okkur eiga rétt á öllu landgrunninu. Þetta vildi ég sagt hafa, svo að enginn leggi í neitt af því, sem ég hef sagt, einhvern annan skilning að því leyti til. Og þarna stöndum við alveg saman, og þetta er þungamiðja málsins. En það er ekki rétt, að það sé ástæðulaust að lýsa þessu yfir nú einmitt í lögunum um landhelgi Íslands, vegna þess að sams konar yfirlýsing sé í landgrunnslögunum frá 1948. Við skulum leggja eins mikið og við í fyllsta máta megum upp úr landgrunnslögunum frá 1948, og ég dreg ekki úr því, hversu mikilvæg þau eru. En það er að mínum dómi mjög þýðingarmikið atriði, að því sé lýst yfir einmitt á þessu þingi, að við Íslendingar tileinkum okkur allt landgrunnið sem fiskveiðilögsögu, hvað svo sem við kunnum að gera í einhverri tilslökun, 50-70 mílur eða hver nú endanleg niðurstaða verður. Hún hefst á þessu, þáltill. þingmanna Sjálfstfl.: „Fiskveiðilögsaga Íslands nær yfir allt landgrunnið umhverfis landið“. Um það ætti ekki að verða ágreiningur. Það er mikilvægt, að það komi inn í ályktanir Alþ. annaðhvort þál. eða þá þau lög, sem við kunnum að koma okkur saman um að setja um landhelgina, áður en störfum þessa þings lýkur. Ég skal nú ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri. Ég sagði í öndverðu, að ég hefði búizt við því, að við mundum deila minna eftir kosningar en fyrir um landhelgismálið, og ég má þá ekki heldur gera of mikið úr því og stofna til deilna um málið. Þær ábendingar, sem ég hef verið með, hygg ég vera þannig, að þær geti á engan hátt skaðað málið. Um það, sem við segjum hér á opinberum vettvangi í þinginu, verðum við á hverjum tíma að hafa í huga, að það berst auðvitað til eyrna heimsins, og á ekkert að vera með þeim hætti, sem geti leitt til þess að villa mönnum sýn, Þjóðverjum, Bretum eða hverjum sem er, um það, að í meginatriðum stöndum við Íslendingar saman í þessu máli, að landgrunnið allt eigi að vera fiskveiðilögsaga Íslendinga.



Herra forseti. Í landgrunnslögunum frá 1948 segir skýrum orðum, að íslenzk stjórnarvöld skuli með reglugerð ákvarða fiskverndarsvæði við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti. Með lögum þessum mörkuðu Íslendingar grundvallarstefnu sína í fiskveiðilandhelgismálum. Allt landgrunnshafið, sem þá var miðað við 200 m dýptarlínu, átti að falla undir íslenzka lögsögu varðandi fiskveiðar, eftir því sem nánar yrði ákveðið með reglum af hálfu sjútvrn. Samkv. þessum lögum hafa öll stærri spor verið stigin í fiskveiðiréttarmálum okkar síðan þau voru sett. Þannig var um útfærslu grunnlína fyrir Norðurlandi árið 1950 og um ákvörðun grunnlína allt í kringum landið og útfærslu úr 3 mílum í 4 árið 1952 og útfærsluna 1958 úr 4 mílum í 12 mílur allt í kringum landið. Um þá stefnu, að Íslendingum bæri að keppa að því marki að ná sem fyrst óskoruðum fiskveiðilandhelgisrétti á landgrunnshafinu, hefur verið fullkomin samstaða með öllum stjórnmálaflokkum í landinu og með þjóðinni allri. Deilur hafa hins vegar oft verið um það, hversu stór skref ætti að stíga að þessu marki hverju sinni og hvenær tímabært væri að ráðast í stækkun. Á s.l. vetri var útfærsla fiskveiðimarkanna enn komin á dagskrá og þá með þeim hætti, að ljóst var, að til beinna aðgerða hlyti að draga innan skamms. Eins og kunnugt er, þróaðist málið á þann veg, að tvær till. komu fram á Alþ. um landhelgismálið, og var fjallað um þær hér á hv. Alþ. í aprílmánuði s.l. Önnur till. var flutt af þáv. ríkisstj., en hin var flutt af fulltrúum þeirra þriggja flokka, sem voru í stjórnarandstöðu. Rétt er við þetta tækifæri að víkja með nokkrum orðum að báðum þessum till. og gera sér um leið grein fyrir, um hvað sá ágreiningur var, sem olli því, að till. urðu tvær. Í till. þeirri, sem ríkisstj. Jóhanns Hafstein flutti, var lagt til, eins og hér hefur verið nokkuð rakið í þessum umr. áður, að Alþ. kysi fimm manna nefnd, sem semja skyldi frv. um landhelgismálið og leggja það fyrir næsta Alþ. Frv. átti að fela í sér í fyrsta lagi skilgreiningu á landgrunni Íslands við sem næst 400 m jafndýpislínu. Í öðru lagi ákvæði um óskertan rétt Íslendinga til fiskveiða í hafinu yfir landgrunninu. Og í þriðja lagi ákvæði um ráðstafanir til að tryggja varnir gegn skaðlegum mengunaráhrifum á hafinu kringum landið. Þá var einnig í till. gert ráð fyrir að fela ríkisstj. að undirbúa friðunarráðstafanir gegn öllum veiðum á helztu uppeldisstöðvum ungfisks. Eins og glögglega kemur fram í þeim útdrætti, sem hér er tilgreindur úr till. fyrrv. ríkisstj., fjallar hún fyrst og fremst um tiltekinn undirbúning að aðgerðum. En hún felur ekki í sér beinar ákvarðanir um tiltekna stækkun fiskveiðilandhelginnar og ekki heldur um, hvenær stækkunin skuli eiga sér stað. Till. gerir ráð fyrir, að nefndin semji frv., sem lagt verði fyrir Alþ. og að sú nefnd skilgreini nánar landgrunnið við Ísland. Ljóst er því, að till. fyrrv. ríkisstj. var við það miðuð, að ekki skyldi á síðasta þingi tekin bein og bindandi ákvörðun um tiltekna stækkun fiskveiðilandhelginnar, heldur beðið með slíka ákvörðun. Till. þeirra þriggja flokka, sem á síðasta þingi voru í minni hluta á Alþ., fól hins vegar í sér eftirfarandi fjögur meginatriði: 1. Að landhelgissamningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja frá 1961 skyldi formlega sagt upp, þar sem þeir gætu ekki talizt bindandi fyrir þjóðina. 2. Að fiskveiðilandhelgin skyldi stækkuð í 50 sjómílur frá grunnlínum eigi síðar en frá 1. sept. 1972. 3. Að lýsa yfir 100 mílna mengunarlögsögu við Ísland. 4. Að skipuð skyldi nefnd með fulltrúum allra flokka, sem ásamt ríkisstj. skyldi hafa með framkvæmdir málsins að gera. Till. stjórnarandstöðuflokkanna þriggja var því skýr og ótvíræð og greindi sig frá till. ríkisstj. í því, að hún gerði ráð fyrir bindandi ákvörðunum í málinu þegar á síðasta þingi. Í umr. á Alþ. um landhelgismálið á s.l vori sagði þáv. forsrh., Jóhann Hafstein, að enginn ágreiningur væri um meginkjarna málsins, þ.e. stækkun fiskveiðilandhelginnar, en að deilt væri um leiðir. Eins og kunnugt er, varð landhelgismálið eitt stærsta mál alþingiskosninganna, sem fram fóru á s.l. sumri. Úrslit þeirra urðu þau, að stjórnarandstöðuflokkarnir frá síðasta þingi unnu mikinn sigur í kosningunum og hlutu meiri hluta á Alþ. Stuðningsflokkar fyrrv. ríkisstj. töpuðu hins vegar í kosningunum, og varla fer á milli mála. að afstaða þeirra í landhelgismálinu átti þar sinn stóra hluta að. Núv. ríkisstj., sem mynduð var 14. júlí s.l., ákvað þegar í upphafi, að stefna hennar í landhelgismálinu yrði sú hin sama og mótuð var í till. stjórnarandstöðuflokkanna á síðasta þingi. Með myndun núv. ríkisstj. var því stefnan í landhelgismálinu ákveðin, og enginn vafi gat því lengur leikið á því, hvað Íslendingar ætluðu sér að gera í fiskveiðilandhelgismálum sínum. Sú till., sem hér liggur nú fyrir til umr., er efnislega hin sama og till. minnihlutaflokkanna frá síðasta þingi, sem þá fékkst ekki afgreidd. Ekki er þörf á að ræða till. í einstökum atriðum. það hefur þegar verið gert, bæði í þessum umr. og í umr. áður hér á Alþ. En strax og núv. ríkisstj. tók við völdum, hóf hún sókn í landhelgismálinu fyrir málstað Íslands. Hún tilkynnti öðrum þjóðum fyrirætlanir sínar, sendi ráðherra og ýmsa fulltrúa sína til margra landa, þar sem rök Íslands voru flutt og engin dul dregin á, hvað Íslendingar ætluðu sér að gera í málinu. Þannig var málið flutt í Bretlandi, Vestur-Þýzkalandi. Sovétríkjunum. á Norðurlöndum, á þingi Sameinuðu þjóðanna, á undirbúningsfundi hafréttarráðstefnunnar í Genf og fyrir fulltrúum fjölmargra annarra þjóða. Enginn vafi er á því, að hin ákveðna og skýra stefna ríkisstj. í landhelgismálinu hefur vakið mikla athygli og hefur orðið til þess að koma af stað mikilli hreyfingu varðandi fiskveiðiréttarmál hjá mörgum þjóðum og mörgum alþjóðlegum stofnunum. sem um þessi mál fjalla. Tilkynning ríkisstj, um ákveðinn útfærsludag fiskveiðimarkanna hefur orðið til þess, að alls staðar, þar sem fiskveiðilandhelgismál eru nú rædd. er rætt um Ísland sem augljóst dæmi um nauðsyn skjótra úrræða í fiskveiðiréttarmálum. Öllum er að verða ljóst, að við getum ekki beðið lengur en við höfum gert með það að tryggja þjóðinni þau undirstöðuverðmæti. sem búseta hennar í landinu hvílir á. Nú ætti öllum að vera ljóst, að tillögur um að Íslendingar bíði með ákvarðanir í landhelgismálinu fram yfir væntanlega hafréttarráðstefnu, voru rangar. Allar líkur benda til, að hafréttarráðstefnan verði ekki haldin árið 1973, en muni dragast enn um eitt til tvö ár. Litlar líkur benda til, að nægilegur meiri hluti fáist á ráðstefnunni fyrir föstum ákvörðunum um stærð fiskveiðilandhelginnar. Það hélt ég, að hefði komið mjög skýrt fram hjá öllum þeim fulltrúum, sem rætt hafa horfur á komandi ráðstefnu, að þeir væru sammála um það, að litlar líkur væru til þess, að nægilegur meiri hluti, 2/3 atkvæða, næðist fyrir föstum ákvörðunum um þetta mikilvæga málefni. Reynslan hefur því þegar sýnt, að ákvörðunin um útfærslu eigi síðar en 1. sept. 1972 var hyggileg. Hún hefur veitt öðrum þjóðum nægan og sanngjarnan tíma til að aðlaga sig nýjum aðstæðum. en tryggir okkur þá stækkun fiskveiðilögsögunnar, sem við þurfum að fá nægilega tímanlega. Eitt meginatriðið í þeim ágreiningi, sem til staðar var á síðasta þingi á milli stjórnmálaflokka um aðgerðir í landhelgismálinu, var afstaðan til landhelgissamninganna, sem fyrrv. ríkisstj. gerði við Breta og Vestur-Þjóðverja árið 1961. Á síðasta þingi vildu þáv. ríkisstj.-flokkar ekki fallast á að segja þeim samningum upp, en töldu þó, að Íslendingar hefðu til þess fullan lagalegan rétt. Þá vildum við, sem í stjórnarandstöðu vorum, lýsa því yfir, að samningarnir væru ekki bindandi fyrir Íslendinga og skyldi þeim því formlega sagt upp. Enn er hér um eitt grundvallaratriði landhelgismálsins að ræða. Þegar hefur komið í ljós, að hörðustu andstæðingar okkar í landhelgismálinu, Bretar og Vestur-Þjóðverjar, vilja halda fast í þessa samninga, telja sig eiga rétt á að vísa öllum ágreiningi um stækkun fiskveiðilandhelginnar við Ísland til úrskurðar Alþjóðadómstólsins í Haag. Eins og kunnugt er, eru engin alþjóðalög til um stærð fiskveiðilandhelgi. Gæti því Alþjóðadómstóllinn ekki dæmt eftir neinum slíkum lagaákvæðum. ef til kæmi. Dómstóllinn yrði í slíku tilfelli að starfa sem gerðardómur, og sjá allir, hversu fráleitt það er, að Ísland geti fallizt á, að erlendur gerðardómur úrskurði um slíkt lífshagsmunamál þjóðarinnar sem fiskveiðilandhelgin er. Samningarnir við Breta og Vestur-Þjóðverja frá 1961 voru um lausn á illvígri deilu, eins og Jóhann Hafstein fyrrv. forsrh. komst að orði í umr. á Alþ. s.l. vor, þegar þetta mál var rætt. Samningarnir gátu aldrei bundið íslenzku þjóðina um alla framtíð. Nú þegar tíu ár eru liðin frá gerð samninganna og algerlega ný og breytt viðhorf hafa skapazt og samningarnir þegar náð þeim tilgangi, sem þeim hafði verið ætlaður, á að segja þeim formlega upp, svo að enginn vafi leiki á, að þeir geti ekki lengur verið í gildi. Það er von mín, að samstaða geti nú tekizt um það hér á Alþ. að segja samningunum upp. Og þó að enn virðist vera hik í þessum efnum á nokkrum forustumönnum stjórnarandstöðunnar nú, trúi ég því ekki, að við nánari athugun fallist þeir ekki á okkar sjónarmið í þessum efnum og styðji þar með tvímælalausan meirihlutavilja íslenzku þjóðarinnar og ryðji þessari hindrun úr vegi okkar í landhelgismálinu með því að standa að því hér á Alþ., að þessum samningum verði sagt upp. Í till. þeirri, sem hér liggur fyrir um stefnu ríkisstj. í landhelgismálinu, er við það miðað, að fiskveiðimörkin verði færð út í 50 mílur frá grunnlínu. Svo er að sjá sem ýmsir af forustumönnum núv. stjórnarandstöðuflokka eigi erfitt með að fallast vafningalaust á þessi mörk. Þannig er af þeirra hálfu jöfnum höndum talað um lögsögu yfir öllu landgrunnshafinu út að 400 metra jafndýpislínu eða út að 50 mílna mörkum eða út að mögulegum hagnýtingarmörkum. Jafnframt er því svo haldið fram, að samkv. till. ríkisstj. sé verið að falla frá, að landgrunnið allt falli undir fiskveiðilögsögu okkar. Hér er af núv. stjórnarandstöðu ruglað saman óskyldum málum og auk þess farið rangt með staðreyndir. Landgrunnið við Ísland er ekki nákvæmlega skilgreint eða afmarkað, fremur en við önnur lönd. Mjög breytilegar skoðanir eru um það, við hvaða dýptarmörk eðlilegast sé að miða landgrunn. Flestar þjóðir viðurkenna 200 m dýptarmörkin sem ytri mörk landgrunns. Aðrar halda fram 300 m. sumar 400 m og enn aðrar 600 m. Eitt aðalverkefni væntanlegrar hafréttarráðstefnu er einmitt að setja alþjóðareglur um þetta atriði. Það er því fráleitt að leggja til á þessu stigi málsins, að við ákveðum ytri mörk landgrunns okkar, enda þrýstir ekkert á okkur með skyndiráðstafanir í þessum efnum. Till. 10 þm. Sjálfstfl., sem nýlega hefur verið flutt hér á Alþ., um að fiskveiðilögsaga okkar skuli ná út í ytri mörk landgrunnsins, sem fyrst um sinn skuli miða við 400 m dýptarlínu, en jafnframt skuli heimila erlendum skipum að veiða upp að 50 mílna mörkunum, er að mínum dómi ótímabær og óheppileg tillaga. Samkv. henni er gefið í skyn, að við teljum ytri mörk landgrunns okkar miðast við 400 m dýptarlínu, sem ég tel vera mjög hæpið að gera á þessu stigi málsins. Þá er með þessari till. lagt til, að fiskveiðilandhelgin fylgi á ýmsum stöðum við landið hinni mjög svo breytilegu 400 m dýptarlínu, en gæzla á slíkri landhelgislínu er augljóslega óframkvæmanleg. Samkv. þessari till. er líka gert ráð fyrir, að fiskveiðilandhelgin við landið verði mjög breytileg að stærð, og brýtur það algjörlega þá meginreglu, sem Íslendingar og flestar aðrar þjóðir hafa bundið sig við í sambandi við ákvörðun landhelgismarka. Till. ríkisstj. um 50 mílna fiskveiðilandhelgi miðast við það, að svo að segja allt það landgrunnssvæði, sem markast af 200 m dýptarlínunni, og einnig svo að segja allt landgrunnið, sem markast af 400 m línunni, verði innan lögsögusvæðisins. Að sjálfsögðu fer 50 mílna línan alllangt út fyrir þessi mörk á ýmsum stöðum við landið, því að landhelgin er með þessu ákveðin jafnbreið allt í kringum landið. Með útfærslu fiskveiðimarkanna í 50 mílur er stigið stórt skref í landhelgismálinu, en réttur okkar til frekari útfærslu er ekki í neinu skertur. Takist samkomulag um ákvörðun landgrunnsmarka, sem ná lengra út, höfum við opinn rétt til frekari útfærslu síðar. Till., sem fram hafa komið um sérstakar friðunarráðstafanir innan eða utan núverandi fiskveiðimarka, fjalla ekki um fiskveiðilandhelgismálið sjálft. Ég tel því ekki rétt að blanda slíkum till. saman við það stóra mál, sem snertir lögsögu okkar og einkaréttaraðstöðu til fiskveiða á okkar landhelgissvæði. Auðvitað erum við Íslendingar að framkvæma stórfellda fiskfriðun með því að færa fiskveiðilandhelgina út í 50 mílur. Við ætlum okkur að vísa út af því veiðisvæði mörg hundruð erlendum fiskiskipum, fiskiskipum sem undanfarin ár hafa veitt um helming þess fiskafla, sem veiddur hefur verið á miðunum við Ísland. Þegar við höfum fengið í okkar hendur formlega lögsögu yfir þessu mikla hafsvæði, getum við sett nýjar veiðireglur og ákveðið ný friðunarsvæði. Fyrr getum við það ekki, svo að nokkurt verulegt gagn sé að. Miklar umr. hafa farið fram hér á Alþ. og einnig utan þess, í blöðum og útvarpi og á mannfundum. um nauðsyn okkar Íslendinga á stækkun landhelginnar við landið. Ég mun því ekki ræða hér ítarlega um rök okkar í þeim efnum, en eitt mikilvægt atriði vil ég þó minna á. Við nefnum oft þá staðreynd, að um 85–90% af andvirði alls útflutnings okkar fáist fyrir útfluttar sjávarafurðir. Fyrir fimm árum var um helmingur útfluttra sjávarafurða síldarafurðir í einni eða annarri mynd. Nú hefur þessi síldarafurðahelmingur horfið svo að segja með öllu. Síldarstofnarnir eru ekki lengur til staðar á fiskimiðunum, og enginn ágreiningur er um það meðal fiskifræðinga margra landa, að síldarstofnarnir hafi verið stórlega ofveiddir. Síldarleysið hefur valdið okkur miklum efnahagserfiðleikum. Við höfum orðið að snúa skipaflota okkar að öðrum veiðum og þá fyrst og fremst að þorskveiðum. Mjög hagstæð markaðsskilyrði erlendis hafa komið okkur til hjálpar í þessum efnum. Í dag undirbúum við enn af brýnni nauðsyn verulega aukna sókn okkar í þorsk–, ýsu–, karfa– og ufsastofnana við landið. Þessir fiskstofnar eru þó sennilega fullnýttir eða að því hámarki, sem hagkvæmt getur talizt. Þegar við Íslendingar hugsum til þess, sem gerzt hefur með síldarstofnana, og höfum jafnframt í huga, að sókn erlendra stórra fiskiskipa fer vaxandi á miðunum, óttumst við skiljanlega hættulega ofveiði á þýðingarmestu fiskstofnum okkar. Öllum má vera ljóst, að við slíkar aðstæður getum við Íslendingar ekki beðið í óvissu eftir hugsanlegum fundahöldum erlendis eða hugsanlegu samkomulagi einhvern tíma á komandi árum. Við verðum óhjákvæmilega að taka í okkar hendur umsjá með fiskstofnunum við landið og tryggja þannig skynsamlega og hagkvæma nýtingu þeirra. Við verðum að tryggja lífshagsmuni þjóðarinnar, undan því verður ekki vikizt, þó að við mætum mótmælum og þó að við verðum að glíma við erfiðleika af hálfu annarrar þjóðar vegna þessara ráðstafana okkar. Einhliða útfærsla er okkar eina leið. Alþjóðareglur hafa ekki fengizt fram til þessa um stærð landhelgi. Við verðum því að nota okkur sama rétt og aðrar þjóðir hafa tekið sér og ákveða einhliða stærð fiskveiðilandhelginnar við landið. Við höfum í rauninni þegar tekið okkar ákvörðun í málinu. Þjóðin staðfesti í almennum kosningum til Alþ. þá stefnu, sem mörkuð hefur verið. Fjöldi samþykkta hefur verið gerður í félögum og landssamtökum til stuðnings stefnu ríkisstj. í þessu máli. Stjórnmálaflokkarnir standa líka allir saman um meginatriði málsins. Ágreiningur um minni háttar framkvæmdaratriði ætti að hverfa, svo að hinir erlendu aðilar, sem gegn okkur standa, þurfi ekki að efast um samstöðu okkar og ákveðinn vilja til þess að fylgja málinu eftir. Við höfum lýst yfir vilja okkar til þess að ræða um það við þær þjóðir, sem hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum, með hvaða hætti útfærslan yrði gerð. Grundvöllur samninga af okkar hálfu við aðrar þjóðir um nokkurn umþóttunartíma fyrir þær er, að þær viðurkenni óskoraðan rétt okkar til fiskimiðanna og lögsögu okkar á því svæði, sem um er rætt. Ég tel að staða okkar í þessu mikla baráttumáli sé sterk. Við eigum marga stuðningsmenn einnig í þeim löndum, sem harðast standa gegn stefnu okkar í málinu. Við þekkjum afstöðu skozku heimafiskimannanna, sjómannanna í Norður-Noregi, sjómanna og útgerðarmanna í Nýja-Englandi í Bandaríkjunum og víðs vegar annars staðar. Við vitum, að þjóðir Afríku og Suður-Ameríku og margar þjóðir í Asíu hafa svipaða afstöðu til fiskveiðiréttarmála og við höfum. Við teljum ástæðu til að ætla, að flestar þjóðir, sem veiðar stunda hér við land, muni virða í framkvæmd útfærslu okkar. Ég á erfitt með að trúa því, að Bretar reyni hliðstæðan leik og þeir léku hér á miðum okkar árið 1958. Það er skoðun mín, að þeir hafi gert sér ljóst, að slíkan leik geta þeir aldrei unnið gegn samstilltri andstöðu Íslendinga. Við skulum muna vel reynslu okkar frá 1958, þá reynslu, að útlend skip geta ekki stundað hér árangursríkar fiskveiðar í banni okkar. Þó að þær geti í valdi herskipa haldið veiðiskipum á afmörkuðum svæðum innan landhelgismarkanna, nægir það ekki til að veiða með árangri, og slík lögbrot koma í veg fyrir, að hin erlendu skip geti leitað íslenzkra hafna til þess að sækja þangað viðgerðir eða koma þangað með veika menn. Reynslan hefur sýnt, að við slíkar aðstæður getur enginn stundað fiskveiðar á miðunum við Ísland. Sá, sem reynir slík lögbrot, er dæmdur til að tapa. Í þessum efnum skulum við líka muna, að okkar sterkasta vopn er samstaða okkar allra. Það vopn mun reynast sterkara en öll herskip. Ég sagði, að ég teldi, að staða okkar í málinu nú væri sterk. Það kemur m.a. að mínum dómi fram í því, að ýmsar þjóðir, sem verið hafa okkur andstæðar í þessu máli, og þar á meðal stórveldin, virðast nú nokkuð vera að breyta um afstöðu. Fréttir, sem borizt hafa frá Bandaríkjunum, benda til þess, að þau hugleiði nú allverulegar breytingar á afstöðu sinni til fiskveiðiréttindamála. Og afstaða Sovétríkjanna gagnvart Íslandi er líka hagstæðari en við höfðum áður talið. Það er þó enginn vafi á því, að þessi tvö stórveldi munu halda áfram að berjast fyrir því að fá 12 mílna regluna setta sem alþjóðalög, ef þau eiga þess kost. En það er með þau eins og aðra, að þau verða stundum að láta undan, þegar þau sjá það, að þau fá ekki allt sitt fram. Það er einarður málflutningur okkar Íslendinga og samstaða með þeim þjóðum, sem keppa að sama marki og við gerum, sem hefur haft áhrif í þessum efnum. Að lokum vil ég svo draga saman í nokkrum setningum þau atriði málsins, sem ég tel, að hér skipti mestu máli: 1) Stækkun fiskveiðilandhelginnar við landið er okkar innanríkismál. Ákvörðun um stækkunina tökum við Íslendingar óbundnir af öðrum. 2) Rök okkar fyrir útfærslunni eru augljós. Ofveiðihættan hangir yfir okkur, og við verðum að treysta okkar efnahagslegu undirstöður. 3) Samningarnir um landhelgismálið frá 1961 þurfa endanlega að verða úr sögunni. Þeim á að segja formlega upp. 4) Sjálfsagt er að ræða um eðlilegan umþóttunartíma við þá, sem veitt hafa á miðum okkar, enda viðurkenni þeir óskoraðan lögsögurétt okkar yfir 50 mílna fiskveiðisvæði. 5) Ástæður okkar fyrir útfærslunni eru bæði friðunarlegs eðlis og efnahagslegs eðlis. 6) Nú erum við að stækka fiskveiðilandhelgi okkar, þ.e.a. auka einkaréttarveiðisvæði okkar, en við erum ekki fyrst og fremst að skilgreina landgrunnið sem slíkt. 7) Allt hik, allur útúrboruháttur og allt þref um aukaatriði á að hverfa. Samstaða þarf að verða um aðalatriði málsins. 8) Stefna okkar vinnur á, og við hljótum stuðning fleiri og fleiri. 9) Á fiskimiðunum við Ísland getur enginn fiskað með árangri í fjandskap við íslenzku þjóðina. 10) Samstaða okkar allra um þetta lífshagsmunamál þjóðarinnar mun reynast sterkari en öll herskip, komi til átaka um framkvæmdir málsins.



Herra forseti. Ég vil þakka ráðh. svar hans við því, að það er gert ráð fyrir, að sala á þessum spariskírteinum fari fram á þessu ári. Það vekur aðra spurningu í mínum huga um þá afbrigðilegu meðferð, sem mér sýnist að sé nú á þessu máli, miðað við það, með hvaða hætti þessi mál hafa fengið afgreiðslu á undanförnum þingum. Er ætlun ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. það, sem nú situr, á framhaldsþingi eftir áramót, annað frv. um sölu á spariskírteinum á næsta ári? Og ef svo er, hversu háa upphæð er hér um að ræða? Mér sýnist, að með þessu frv., og ef fer sem horfir, að hæstv. ríkisstj. leggur fyrir þetta sama þing heimild til að selja spariskírteini á næsta ári, þá sé mjög höggvið í möguleika viðskiptabankanna til þess að annast um þá fyrirgreiðslu, sem þeir þurfa að sjálfsögðu að gera við sína viðskiptamenn, og þar með sé stefnt að því að þrengja lánamarkaðinn fyrir einstaklinga og aðra þá, sem þurfa að sækja til viðskiptabankanna. Ég vil svo ítreka það, að fjhn. d. verði gerð grein fyrir, til hvers eigi að nota þetta fjármagn, því að ég fæ ekki séð, hvers vegna þessarar aðferðar er þörf við að afla fjár til geymslu, nema gert sé ráð fyrir því, að það þurfi með sama hætti að afla fjár á næsta ári og að á framhaldsfundum þingsins á næsta ári verði því ætlað að samþykkja nýtt frv.



Herra forseti. Landhelgismálið hefur í núverandi mynd sinni verið til meðferðar hjá íslenzkum yfirvöldum síðustu 2–4 ár. Segja má, að almennar umr. um málið hafi hafizt að marki snemma á þessu ári og staðið fyrst og fremst fram til kosninga, en þó verið haldið áfram síðan. Allt hefur sinn tíma, og í stórum málum er hægt að tala um tíma til að ræða þau, tíma til að taka ákvarðanir og tíma til framkvæmda. Mér virðist, að höfuðtíminn til að ræða landhelgismálið og mismunandi skoðanir um hin ýmsu atriði þess hafi verið s.l. vetur og s.l. vor fram til kosninga. Tíminn til að ákveða stefnuna í málinu var í raun og veru í kosningunum sjálfum. Síðan hin nýja ríkisstj. var mynduð og hún boðaði stefnu sína í þessu máli, hefur mikið verið að landhelgismálinu unnið, en nú hina síðustu daga má segja, að málið sé komið á framkvæmdarstig. Ríkisstjórn Íslands hefur hafið viðræður um málið við tvö önnur ríki, Bretland og Vestur-Þýzkaland. Mikið hefur verið talað um brýna nauðsyn þess, að algjör þjóðarsamstaða verði um þetta mál, ef okkur á að takast að koma því heilu í höfn, stórslysa– og vandræðalaust. Ég er sammála þessu, og mér virðist, að nú, þegar kominn er tími framkvæmdanna í landhelgismálinu, sé einnig kominn sá tími, er við verðum að leggja til hliðar deilur um öll minni háttar atriði og alveg sérstaklega um öll þau atriði, sem segja má, að snerti framkvæmd málsins. Ég tel að öll slík mál eigi heima í landhelgisnefnd, þar eigi stjórnmálaflokkarnir að hafa tækifæri til að ræða þau og hafa áhrif á gerðir ríkisstj., ef efni standa til. Landhelgisnefnd starfaði að mörgu leyti mjög vel s.l. sumar og fram eftir hausti, en síðan þing kom saman hafa störf hennar legið niðri. Ég mun ekki gera nefndina frekar að umtalsefni, en vil aðeins lýsa yfir, að ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. láti störf þessarar nefndar ekki niður falla, heldur haldi uppteknum hætti, a.m.k. þangað til ný nefnd verður kosin af hálfu flokkanna til ráðuneytis í málinu, ef það verður niðurstaða Alþ., eins og allar líkur benda til. Deilur þær, sem urðu fyrr á þessu ári um landhelgismálið, skiptust að verulegu leyti í tvennt. Annars vegar var deilt um fjöldamörg atriði, sem kalla má framkvæmdarmál, enda þótt ýmis þeirra séu þýðingarmikil. Þetta eru þau mál, sem þingflokkur Alþfl. telur, að nú verði að leggja til hliðar og ráða til lykta eftir beztu getu í landhelgisnefnd eða á einhverjum slíkum vettvangi. Það var einnig deilt um atriði, sem verður að kalla efnisatriði, og eitt slíkt er þess eðlis, að Alþfl. vill enn sannreyna, hvort meiri hl. Alþ., stjórnarflokkarnir, fást ekki til þess að breyta þeirri ákvörðun sinni, sem fram kemur í till. þeirra. Við höfum valið þann kost að flytja aðeins eina stutta brtt. við þáltill. ríkisstj., um þetta eina efnisatriði, sem er hin nýja landhelgislína, en láta að öðru leyti niður falla frekari umr. og deilur um önnur atriði málsins, sem fyrst og fremst snerta framkvæmd þess. Á þann hátt viljum við stuðla að því, að svo miklu leyti sem á okkar valdi er, að tekizt geti sú eining, sem allir eru sammála um, að þurfi að vera um málið út á við. Till. sú, sem Alþfl. hefur lagt fram til breytingar á þáltill. ríkisstj„ er á þá lund, eins og fram kemur á þskj. 72, að í stað þess, að hin nýja landhelgi miðist við 50 sjómílur, þá miðist hún við landgrunnið allt, þ.e. við 400 metra jafndýptarlínu, en þó hvergi minna en 50 sjómílur. Hér er ekki um nýja hugmynd að ræða né heldur hugmynd, sem við einir höfum flutt eða mælt með. Þessi hugmynd er grundvallaratriði í þeirri ályktun, sem Alþ. gerði um málið á s.l. vori og er enn þá í gildi. Þess vegna þarf þessi stefna ekki að koma neinum á óvart innan lands eða utan. Þá vil ég geta þess, að í starfi við að kynna málstað Íslands í landhelgismálinu undanfarna mánuði hafa fulltrúar landsins og ríkisstj. undantekningarlitið talað af mikilli varkárni um þetta atriði. Í ræðum utanrrh. og aðalfulltrúa Íslands á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, svo að ég nefni tvo aðila, og mætti einnig nefna texta þess útbreiðslubæklings, sem dreift hefur verið um margar heimsálfur, hefur landgrunnið verið nefnt hvað eftir annað og talað um 50–70 mílur. Ég tel, að þetta hafi verið hyggilegt af viðkomandi aðilum og að í þessu hafi komið fram sá möguleiki, að Íslendingar kynnu að velja landgrunnslínuna, en ekki 50 mílna línuna eina. Þegar talað er um. hvernig ákveða skuli fiskveiðimörk, getur komið til greina annaðhvort að miða við tiltekna fjarlægð frá grunnlínum eða miða við tiltekna dýpt. Þess eru einnig dæmi, að miðað sé við hvort tveggja og báðar þessar leiðir notaðar til að ákveða landhelgislínu. Hér á landi hafa fiskifræðingar, haffræðingar og aðrir sérfræðingar fjallað um þetta mál alllengi og reynt að gera sér grein fyrir, hvaða leiðir mundu verða farsælastar fyrir okkur. Í sambandi við þetta vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkrar línur úr grein um þessi mál eftir Svend Aage Malmberg, og segir þar svo: „Dr. Hermann Einarsson fiskifræðingur lagði á sínum tíma fram þá till., að landgrunn Íslands skyldi miða við dýpstu jafndýptarlínu, sem draga má hringinn í kringum landið, án þess að hún viki verulega frá útlínu þess. Við lauslega athugun komst dr. Hermann að þeirri niðurstöðu, að 400 m jafndýptarlínan lægi nærri þessum mörkum. Þannig gat hann ekki aðeins miðað till. sína við botnlögun, en einnig við hagnýtingarmöguleika frá fiskifræðilegu sjónarmiði.“ Ég tel, að margt mæli með því, að við fylgjum þessari línu, en höfum hina nýju landhelgi þó hvergi minni en 50 mílur. Það er tiltölulega auðvelt að rökstyðja kröfur okkar um rétt til landgrunnsins. Hver maður, sem þekkir aðstæður eða lítur á kort af Atlantshafinu, sér að landgrunnið er pallur, sem er óaðskiljanlegur hluti af Íslandi, og það er grundvallaratriði í þeirri baráttu á sviði þjóðaréttar, sem hæstv. forsrh. vék m.a. að, að fá viðurkennda þá meginkenningu, að auðæfi landgrunnsins séu hluti af auðæfum viðkomandi lands. Þegar stórveldi höfðu þörf fyrir landgrunnsbotninn og þann auð, sem í honum felst, tók ekki ýkja langan tíma að koma þessari kenningu til leiðar hvað hann snerti. Er óhætt að fullyrða, að það mun aldrei standast, að ein regla gildi um auðæfi í botninum, en einhver allt önnur regla um fiskinn, sem syndir yfir þeim sama botni. Röksemdir í þessu sambandi eru ákaflega sterkar, og ég hygg, að þetta sé ein ástæðan fyrir því, að þeir, sem hafa talað máli Íslands erlendis um landhelgismálið undanfarna mánuði, hafa gert sér svo tíðrætt um landgrunnið öllu frekar en að tala um 50 mílur eða aðra ákveðna línu, sem er miðuð við einhverja fjarlægð frá grunnlínu og hlýtur þar af leiðandi að vera tilbúin. Það eru margar ástæður fyrir því, að við teljum mun hyggilegra fyrir Íslendinga að marka sér nú línu miðað við 400 m jafndýptarlínu, þó ekki minna en 50 mílur, heldur en 50 mílurnar einar. Ef útfærslan verður eingöngu miðuð við 50 mílur, verða veruleg svæði á landgrunnspallinum eftir utan þeirra marka. Mest eru þessi svæði út af Vesturlandi. Mér virðist fljótt á litið, að þau séu allmiklu stærri en allur Faxaflói og Breiðafjörður til samans. En nokkur svæði eru annars staðar, t.d. út af Húnaflóa. Ég óttast, að verði þessi svæði skilin eftir við núverandi útfærslu, muni þau kalla á erlendan flota veiðiskipa, sem muni safnast á þessi mið og þar muni mjög fljótlega myndast nýtt vandamál, sem geri annað óhugsandi fyrir Íslendinga en að boða nýja útfærslu yfir þessi svæði eftir aðeins 2–3 ár. Mér finnst því mjög óhyggilegt að ætla að skipta áföngum svo, að skilja nú eftir þessi svæði, sem eru litill hluti af öllu landgrunninu, en þó mjög mikilsverður hluti og nógu stór til þess að kalla á stórfelldar veiðar. Um það er talað, að við höfum fylgt landgrunnsstefnunni í áföngum, og ég tel rétt, að við gerum það áfram, enda þótt næsti áfangi yrði miðaður við 400 m jafndýptarlínu, en þó ekki minni en 50 mílur. Flokkarnir, sem aðild áttu að síðustu ríkisstj. og stóðu að þeirri samþykkt, sem enn er í gildi, lögðu áherzlu á þörfina fyrir endurskoðun á landgrunnslögunum. Ég er enn þeirrar skoðunar, að það sé óhjákvæmilegt að endurskoða þessi lög, m.a. vegna þess, að hugtakið „landgrunn“ er á reiki víða um heim og það er mikilsvert, að við gerum okkur grein fyrir, hvernig við ætlum að líta á það í framkvæmd á næstu árum. Sérfróðir menn benda á, að það megi telja takmörk landgrunnsins, þar sem brún þess er, þar sem hlíðar landgrunnsins niður á dýpra haf hefjast. Þessi brún er yfirleitt nálægt 400 m mörkunum. Þeir benda líka á, að það sé alveg eins hugsanlegt að miða mörkin við landgrunnsfótinn, þar sem brekkunni lýkur, en hann mun víðast í kringum Ísland vera á rúmlega 1.000 m dýpi. Ég geri ráð fyrir, að með hinum öru breytingum á tækni, sem nú eiga sér stað, þ.á.m. veiðitækni, geti skapazt möguleikar til þess á allra næstu árum að hagnýta þetta svæði, landgrunnshlíðarnar, mun meira en enn hefur verið hægt. Ég tel því, að við ættum að gera breytingu á landgrunnslögunum á þann hátt, að við áskildum okkur rétt í sambandi við landgrunnshliðarnar, allt niður í hliðarfót, sem er, eins og ég sagði, víðast á rúmlega 1.000 m dýpi. Hæstv. sjútvrh. lét þess getið í ræðu sinni, að það væri einmitt verkefni væntanlegrar ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna að skilgreina landgrunnið. Jafnþýðingarmikið og það er fyrir okkur að fá þessa skilgreiningu, virðist hæstv. ráðh. telja, að það sé vel við unandi fyrir okkur að bíða eftir hinni óvissu alþjóðaráðstefnu hvað það snertir. Þarna finnst honum allt í bezta lagi að bíða eftir ráðstefnunni. Ég held, að öll þau sterku rök, sem hníga að því að bíða ekki, - sérstaklega þar sem vaxandi óvissa er um, að ráðstefnan verði haldin á þeim tíma, sem talað hefur verið um, - þau lúta líka að því, að við ættum að ákveða sjálfir með endurskoðun á landgrunnslögunum hugmyndir okkar um áframhaldið, sem ég hef verið að lýsa. Herra forseti. Ég vil ítreka, að þingflokkur Alþfl. telur brýna nauðsyn á þjóðareiningu um þetta mál. Af þeim sökum höfum við valið þá stefnu í sambandi við afgreiðslu málsins hér á þinginu að leggja til hliðar allt það, sem deilt hefur verið um s.l. vor og fram til þessa tíma. Við ætlumst til, að þau framkvæmdaratriði verði rædd í landhelgisnefnd, og við vonumst til þess, að þar verði, eftir því sem efni standa til, sem viðtækast samkomulag um hvert skref. En okkur finnst óhjákvæmilegt að leggja fram það sjónarmið um landgrunnslínuna, sem við lögðum hvað mesta áherzlu á í umr. um þetta mál fyrir kosningarnar í vor og ég veit, að á víðtækum stuðningi að fagna. Þetta eina atriði höfum við flutt í þáltill., sem við gerum okkur vonir um. að hæstv. utanrmn. taki til alvarlegrar og vinsamlegrar athugunar. Það er sannfæring okkar, að það yrði mun farsælla fyrir þjóðina og fyrir framvindu þessa máls, ef útfærslan yrði nú miðuð við landgrunnið og þá 400 m jafndýptarlínu, en hvergi minna en 50 mílur, og ef haldið yrði áfram því starfi, svo sem síðasta Alþ. ályktaði, að vinna skyldi við endurskoðun landgrunnslaganna. Á það að skapa okkur aðstöðu til þess að vinna að frekari útfærslu síðar, svo að við gætum í framtíðinni hagnýtt landgrunnshallann eins vel og tæknin á hverjum tíma leyfir.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að þreyta kappræður um þetta. Það leiðir af eðli málsins, að fyrst á eftir að vinna verkið, þá hef ég ekki tök á því eða neinn áhuga á því að fara að gefa út einstaka þætti, þó að til margs mætti grípa í því skyni, því að það eru heldur ekki eðlileg vinnubrögð. Ég hef skýrt hv. þingheimi frá því, að þetta verk á eftir að vinna. Honum er hins vegar kunnugt um það, að mörgum liðum frá framkvæmdaáætlun fyrra árs er ekki lokið, og þar verður haldið áfram, og til þess þarf verulegt fjármagn. Hvort verður gefið út eða reynt að selja meira af spariskírteinum á árinu 1972, skal ég ekkert fullyrða um nú. Það fer eftir aðstæðum, bæði fjárþörfinni og markaðinum, sem kann að verða, og t.d. salan á þessum bréfum getur gefið til kynna, hvort eðlilegt og rétt er að halda áfram á þeirri braut. Og það er af minni hendi hvorki slegið neinu föstu um það né þeirri leið lokað. Ég held, að ég gæti fundið mörg dæmi um það, að leitað hefur verið eftir slíkri heimild til fjáröflunar, án þess að um leið hafi verið ákveðið, hvernig fénu yrði varið, og skal ég nú afla mér betri upplýsinga um það, áður en málið kemur hér til 2. umr. eða til þess að láta n. í té, en þess munu vera mörg dæmi. Hins vegar er það alltaf svo, að Alþ. ráðstafar fjármununum, og það er mergurinn málsins. Ég sé t.d. hér í Alþt. frá 1964, þar sem þáv. fjmrh., hv. 5. þm. Reykv., var að gera grein fyrir slíku máli, sem mun hafa verið fyrsta frv., sem kom hér fyrir um spariskírteini, og þegar hann er búinn að lýsa eðli málsins og tilgangi, þá nefnir hann nokkur dæmi um möguleika til þess að nota þetta fé, ef salan gefur góða raun. Þar segir hv. 5. þm. Reykv., þáv. hæstv. fjmrh., svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um það er auðvitað ómögulegt að fullyrða á þessu stigi, hver verði reynslan, en þetta er tilraun, sem verður gerð, m.a. í þessu skyni, að auka sparifjármyndun almennings. Það fé, sem fengist inn fyrir þessa skuldabréfasölu, mundi ríkissjóður fyrst og fremst nota til opinherra framkvæmda, en varðandi framkvæmdaáætlun fyrir árið 1964, sem aflað hefur verið fjár til með margvislegum hætti, vantar nokkurt fé enn til þess að ljúka þar öllu. Nefni ég þar sérstaklega ráðhúsframkvæmdir, sjúkrahúsbyggingar, og nefna má fleiri liði í opinberum framkvæmdum.“ Ég get með sama hætti sagt, að okkur vantaði fé í rafmagn, okkur vantaði fé í vegi, okkur vantaði fé í hafnir, svo að ég kviði því ekki, að það verði ekki verkefni til þess að nota í þessar 200 milljónir, heldur mundi ég nú frekar segja, að okkur mundi skorta meira fé til þess að ljúka þeim verkefnum, sem við þurfum að ljúka á árinu 1972. En ég vil endurtaka það, að auðvitað verður það Alþ., sem afgreiðir málið með eðlilegum hætti, þegar það liggur fyrir, svo sem venja er til með þinghald.



Herra forseti. Ég tel óþarft að halda langa ræðu um efni þessarar þáltill. um landhelgismálið, því að öll meginefni hennar hafa verið ítarlega rædd af hæstv. forsrh. og einnig af hæstv. sjútvrh. Ég vil þó fara örfáum orðum um nokkur atriði. Ég vil í fyrsta lagi lýsa yfir ánægju minni yfir því, að af hendi hv. stjórnarandstöðu er haldið svo á þessu máli, að það er einsætt, að þar er vilja að mæta til þess, að ágreiningur um meiri háttar atriði rísi ekki um málið, og veit ég, að það er byggt á þeim rökum, að rísi deilur innanlands á Íslandi um einhver meiri háttar atriði landhelgismálsins, þá gæti íslenzku þjóðinni orðið að því óbætanlegt tjón. Það væri það hrapalegasta, sem gerzt gæti í landhelgismálinu, ef andstæðingar okkar á erlendum vettvangi gætu sagt: Íslendingar eru ekki einhuga um þetta mál. Þeir eru í hárinu hver á öðrum út af því, rífast um það, og hvaða mark er þá takandi á þeirra afstöðu? Það sem öllu máli skiptir fyrir okkur í hinni tvísýnu glímu við mikið ofurefli í þessu máli, er það, að öllum sé ljóst, að þessar kröfur, sem uppi eru hafðar í landhelgismálinu af hendi íslenzku ríkisstj. nú, mundu vera kröfur Íslendinga á hverjum tíma, af hvaða ríkisstj. sem væri á Íslandi. Hv. 1. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, vék að því, að hann harmaði enn, eins og hann hafði gert fyrir kosningar, að stjórnarflokkarnir núv., fyrrv. stjórnarandstöðuflokkar, hefðu fallið í þá freistni að gera landhelgismálið að kosningamáli. Ég álít, að þetta hljóti að vera á misskilningi byggt hjá hv. þm. Það var ekki hægt og var ekki verjandi fyrir þjóðinni, að leiða þetta höfuðmál allra mála, sem kosningarnar hlutu að meira eða minna leyti að snúast um og dómur þjóðarinnar í raun og veru að fjalla um á kjördegi, það var ekki hægt að leiða það hjá sér í kosningum. Um hvaða hégóma áttu menn þá að tala, stjórnarandstæðingar og stjórnarsinnar þáv., ef ekki um höfuðmál þjóðarinnar? Auðvitað varð að gera það upp, og kjósendur urðu að kveða upp sinn dóm um afstöðu þáv. stjórnar og stjórnarandstöðu í málinu. Það var það, sem gerðist, og það var alveg ástæðulaust að harma það. Þá sagði hv. 1. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, einnig að hann harmaði, að nú væri flutt alveg óbreytt efnislega sú till., sem stjórnarandstaðan stóð að og lagði fyrir þingið fyrir kosningar. Ég er ekki sammála honum um þetta. Ég tel, að það sé algerlega rökrétt og alveg sjálfsagt einmitt gagnvart íslenzkum kjósendum að leggja fram alveg óbreytta að meginefni þá till. um lausn landhelgismálsins, sem fékk hljómgrunn, fékk jákvæðan dóm hjá kjósendum í kosningunum. Það er einmitt skylda Alþ. að leggja málið fyrir í þeim sama búningi sem kjósendur á Íslandi dæmdu um málið. Hins vegar tel ég algjörlega sjálfsagt, sem hv. þm. vék einnig að, að þegar málið er nú í þessum búningi, þessum sjálfsagða búningi komið fyrir Alþ., þá sé ræðzt við um sérhver smærri atriði þess í þeim tveimur nefndum. sem um það geta eðlilega komið til með að fjalla, þ.e. landhelgisnefnd, sem skipuð er fulltrúum allra flokka, og e.t.v. einnig í utanrmn. Þar getum við deilt um allt, sem máli skiptir og okkur finnst ástæða til að deila um. Það gerist innan fjögurra veggja á Íslandi, á innlendum vettvangi, og þau ágreiningsatriði, sem þar verða rædd, þurfa ekki að koma á opinheran vettvang, ekki einu sinni í þingsali, því að annaðhvort hafa menn lagt til hliðar þau ágreiningsmál eða fundið á þeim sameiginlega lausn, þannig að merkið sé borið hátt og hiklaust fram eitt á erlendum vettvangi og einnig í heyranda hljóði á Alþingi. Menn hafa hér rætt um það, hvort samningurinn við Breta og Þjóðverja sé uppsegjanlegur eða ekki, og allir eru nú á þeirri skoðun, að svo sé, hann sé uppsegjanlegur. En fyrir kosningar var a.m.k. í mörgum kjördæmum landsins ágreiningur milli stjórnarsinna þáv. og stjórnarandstæðinga um það, hvort hann væri uppsegjanlegur eða ekki, og svo mikið er víst, að kjósendur töldu það ekki öruggt, ekki víst, að þáv. stjórnarflokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., væru fáanlegir til uppsagnar á þessum samningi. Það lá ekki ljóst fyrir kjósendum. Þetta var í raun og veru annað meginatriðið, sem menn og flokka greindi á um fyrir kosningar. Hitt var það, að stjórnarflokkarnir þáv. gerðu það ekki ljóst í sínum málflutningi, að þeir vildu setja ákveðin tímamörk fyrir ákveðnum, hiklausum aðgerðum í landhelgismálinu. Þeir fóru nokkuð undan í flæmingi með það, og að þessu leyti er það staðreynd, að eins og stjórnarflokkarnir þáv. lögðu málið fyrir, var afstaða þeirra óljósari og óákveðnari um þessi tvö atriði, og það líkaði kjósendum greinilega miður. Það var þess vegna, sem menn tóku nokkuð almennt afstöðu í kosningunum. einmitt með tilliti til landhelgismálsins. Þáv. stjórnarandstæðingar gerðu það alveg ljóst, að þeir vildu hafa komið málinu fram fyrir ákveðin tímamörk og settu alveg fram skýrar kröfur um það, hvaða mörk þeir vildu setja í málinu. Það hefur verið gert alveg ljóst, hvers vegna við eigum mikið á hættu með að draga aðgerðir okkar fram yfir alþjóðlegu hafréttarráðstefnuna. Það gæti svo farið, að 12 mílna fiskveiðilögsaga yrði ofan á, stórveldin bæru sigur úr býtum með þá stefnu, þó að það sé að vísu rétt, að það virðist eins og þau séu farin að slaka til á fyrri afstöðu sinni nú. En þó hygg ég, að stórveldin gefi hana ekki upp fyrr en í fulla hnefana. Ég held því, að enn sem áður sé ekki á það hættandi fyrir Ísland að hafa ekki komið landhelgismálinu algerlega í höfn fyrir hafréttarráðstefnuna 1973. Ég held, að það hafi verið, eins og málið blasti við á s.l. vori, algjört óráð að eiga það á hættu. Það hygg ég, að hafi komið með í dóm kjósenda um þetta mál og að það sé enn óráð að bíða. Ég vil a.m.k. spyrja hv. 1. þm. Reykv. að því. Telur hann slíka breytingu hafa orðið á viðhorfum stórveldanna hvað þetta atriði snertir, að hann telji á það hættandi fyrir Ísland að bíða fram yfir hafréttarráðstefnuna 1973?  Það er okkur lífsnauðsyn að tryggja það að svo miklu leyti sem við getum, að lokaafgreiðsla málsins dragist ekki. Fiskstofnarnir ganga til þurrðar, gjöreyðast hver á fætur öðrum, og það er rétt, sem einn af stærri útgerðarmönnum landsins spurði um í Morgunblaðinu fyrir nokkru: Eigum við að bíða eftir því, að þorskstofninn eyðist líka? Það er einmitt á þessum forsendum, sem við getum fótað okkur með uppsögn þessa samnings, er ekki hefur nein uppsagnarákvæði. Það eru gjörbreyttar forsendur frá því, sem var, þegar samningurinn var gerður, og að lífsnauðsyn þjóðar liggur við, að við séum ekki bundnir af ákvæðum þess samnings. Það er augljóst mál og mun vonandi fást viðurkennt af flestum þjóðum, að ef ákvæði alþjóðlegs samnings standa í vegi fyrir lífshagsmunum þjóðar, þá verði slíkar skuldbindingar samninga milli ríkja að víkja, einkanlega þegar allar meginforsendur hafa breytzt, frá því að samningur var gerður. Við hljótum því á þessum tvennum röksemdum að tilkynna, að við teljum okkur lausa af brezk-þýzka samningnum, og held ég; að varla sé hægt að finna traustari grundvöll undir þá afstöðu en þá sjálfsögðu röksemd. Það er rétt, að það kom fram á síðustu dögum fyrir kosningar af hendi þáv. stjórnarflokka, að það væri máske rétt að gera meiri kröfur til stærðar landhelginnar en fælist í tiltögu þáv. stjórnarandstöðuflokka, sem gerði ráð fyrir að binda stærð landhelginnar við 50 sjómílur frá grunnlínupunkti. En þetta kom fram aðeins dagana fyrir kosningarnar, og það var þá, sem ég einmitt bauð meðframbjóðendum mínum á Vestfjörðum upp á það, að ég skyldi þá þegar í stað skrifa undir skuldbindingu ásamt þeim um að beita mér fyrir allt að 70 mílna landhelgi, ef þeir væru reiðubúnir til þess, - og þær mundu aldrei fara svo þessar kosningar, að þeir tveir úr liði fyrrv. stjórnarmeirihluta og ég úr þáv. minni hl. á Alþ„ ef við kæmumst inn á Alþ. eftir kosningar, að við gætum ekki ráðið úrslitum um það, - en þeir vildu ekki skrifa undir slíkt samkomulag í áheyrn þess fjölmenna fundar, sem við vorum þar staddir á. Ég held, að þetta hafi líka verið talið yfirboð á síðustu stundu af kjósendum og ekki verið tekið alvarlega, og ég er því miður hræddur um það nú, þegar málið hefur verið birt opinberlega og kröfur okkar túlkaðar á erlendum vettvangi við Breta og Þjóðverja og raunar um heim allan, að þá sé það nokkuð seint fram komið að breyta ákvæðunum um víðáttu landhelginnar. Þar held ég, að gildi hið sama og hjá þjóðkirkjunni forðum, þegar lýst var til hjónabands, að þá var skýrt fram tekið af klerkunum, að menn skyldu segja til í tíma, ef þeir vissu meinbugi á hinum fyrirhugaða ráðahag, en þegja síðan. Ég held, að það sé ákaflega erfitt fyrir okkur að koma með fyllri kröfur, eftir að við höfum lagt málið fyrir þær þjóðir, sem það snertir mest, og bæta þá kröfum við. A.m.k. hafa þær kröfur ekki blasað við í svo ákveðnu formi sem nú felst í till. Alþfl. sem breyting við till. stjórnarinnar. Það er líka staðreynd, að það er tvennt, sem mælir móti því að taka landgrunnskröfurnar inn í þetta mál. Í fyrsta lagi það, hversu óreglulega línu landgrunnið mótar. Það mundi vera ákaflega erfitt í framkvæmd að halda uppi landhelgisgæzlu, ef landgrunnslínan eftir ákveðinni dýptarlínu ætti að vera mörkin, en hitt vegur þó kannske þyngra og meira, að skilgreining landgrunns á alþjóðamælikvarða er nú nokkuð á reiki. Lengi töluðu þjóðir um, að 200 m dýptarlína væri mörk hafdýpis og landgrunns, og hálendi á landi hefur verið talið 200 m yfir sjó, en að því er snertir þessi mörk varðandi hafdýpi og landgrunn, virðast þjóðir nú vera með ýmiss konar skilgreiningar á því, og ég veit ekki, hversu sterkt það yrði hjá okkur að taka einir sér upp sérstaka skilgreiningu á landgrunnshugtakinu, áður en alþjóðlegri reglu væri þar slegið fastri um það atriði. Ég skal ekki hafa miklu fleiri orð um þetta mál nú. Ég fagna þeim einhug, sem er um málið. Það er eins og sagt var einu sinni áður, „þagni dægurþras og rígur.“ Það var einmitt stórmál á ferðinni þá, og mér virðist þjóðar gæfa okkar vera sú, að þegar við ræðum um landhelgismálið, þó að okkur greini á um ýmis smærri atriði í því, þá er það afstaða íslenzkra stjórnmálaflokka nú, að mér virðist, að láta allt dægurþras og allan ríg þagna í sambandi við landhelgismálið. Ég vona a.m.k., að við berum til þess gæfu að standa svo að málinu, að það sé öllum ljóst, að sú stefna, sem við endanlega mörkum í því, sé stefna, sem öll íslenzka þjóðin standi að, sem sérhver ríkisstjórn á Íslandi mundi fylgja fram til hins ýtrasta.



Herra forseti. Út af þessu frv. til l., sem hér liggur fyrir, er eitt atriði, sem er mér töluverður þyrnir í augum, og það er varðandi 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að spariskírteini þau, sem gefin skulu vera út, eigi að vera án framtalsskyldu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisskuldabréfin og spariskírteinin, sbr. 1. gr., svo og vextir af þeim og verðbætur, skulu undanþegin skattlagningu og framtalsskyldu á sama hátt og sparifé.“ Nú er það svo, að undantaka þetta frá framtalsskyldu felur í sér mikla örðugleika fyrir skattaeftirlitið, því að það má með ýmsum leiðum fela fé, og ég sé ekki ástæðu til þess, að þetta ákvæði sé hér haft um framtalsskylduna, því að auðvitað hljótum við að forðast þá hluti, sem torvelda eftirlit skattalögreglunnar. Ég vil því varpa fram til hæstv. fjmrh. þeirri spurningu, hvað sé unnið við þetta atriði, að bréfin séu undanþegin framtalsskyldu. Að vísu má segja, að þetta hafi tíðkazt hjá fyrri stjórn, en það er ekki til eftirbreytni, og ég tel, að það væri vert af þessari stjórn að tryggja á sem beztan hátt starf skattalögreglunnar.



Herra forseti. Í till. hæstv. ríkisstj. eru tvö aðalefnisatriði; annað, að fiskveiðilandhelgin skuli ákveðin 50 mílur, hitt, að mengunarlögsaga skuli ákveðin 100 mílur. Á þskj. 56 flyt ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. till. til þál. um landhelgi og verndun fiskstofna, og vegna þess að sú till. snertir mjög þetta mál, sem hér er til umr., vildi ég leyfa mér að gera hana nokkuð að umtalsefni, með leyfi hæstv. forseta. Varðandi fyrra meginatriðið, hver skuli vera mörk fiskveiðilandhelginnar, hefur hæstv. ríkisstj. tekið þá afstöðu, og stuðningsflokkar hennar höfðu raunar þá afstöðu fyrir kosningar, að hún skyldi ákveðin 50 mílur. Við, sem stöndum að till. á þskj. 56, leggjum til, að fiskveiðilandhelgin verði í stað 50 mílna miðuð við ytri mörk landgrunnsins. Ég skal leitast við að færa nokkur rök fyrir því, hvers vegna við teljum þetta heppilegri aðferð, hagkvæmari fyrir landið og sigurvænlegri í baráttunni út á við. Í rauninni hefur landgrunnsstefnan verið okkar yfirlýsta stefna, Íslendinga, á þriðja áratug. Þegar lögin voru sett 1948 um verndun fiskimiða landgrunnsins, þá var ekki beinlínis gert ráð fyrir því, að lýst .væri yfir lögsögu okkar, fiskveiðilögsögu, yfir öllu landgrunninu, heldur var okkur áskilinn réttur til þess að taka einstök svæði á landgrunninu og lýsa þau verndar- eða friðunarsvæði. En þegar þessi lög voru sett, lá það auðvitað fyrir, að það var framtíðarstefna okkar, að við tækjum yfirráð yfir öllu landgrunninu. Þessi stefna var ítrekuð og skýrt fram tekin í þál. frá 5. maí 1959, þar sem allur þingheimur stóð saman um það, að afla skyldi viðurkenningar á landgrunninu öllu. Í þeirri þál., sem samþ. var á síðasta þingi um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið, er þessi sama stefna mörkuð og ítrekuð. Þegar þau orð falla hjá hæstv. ráðherrum, að þessi till. um landgrunnið allt, sem hér liggur nú fyrir, sé í rauninni yfirboð, þá finnst mér í rauninni vera miklu rökréttara að segja: Till. ríkisstj. er undirboð, hún er afturhvarf frá margyfirlýstri stefnu Alþingis og Íslendinga. Ein af ástæðunum til þess, að við teljum rétt að slá nú föstum landgrunnsmörkunum. er sú, að við teljum æskilegt, að Alþ. ákveði nú þetta skref, þetta lokaskref getum við sagt, en þurfi ekki að taka þessa baráttu í tveim áföngum, nú 50 mílur, og síðan þurfi einhvern tíma síðar að koma aftur til Alþingis og gera nýja ályktun um, að nú ætlum við að lýsa yfir öllu landgrunninu. Varðandi ytri mörk landgrunnsins, þá var gert ráð fyrir því í þeirri þál., sem samþ. var á s.l. vori, í aprílmánuði, að sú nefnd, sem þá var kosin, skyldi undirbúa löggjöf um skilgreiningu á landgrunni Íslands, og segir þar svo, að miðað skuli við sem næst 400 m jafndýpislínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira frá grunnlínum umhverfis landið eftir því sem frekari rannsóknir segja til um, að hagstæðast þyki. Það er lagt til í till. okkar, að þessi nefnd hraði störfum. svo að hún geti lagt fram till. sínar fyrir það Alþ., sem nú situr, til meðferðar og afgreiðslu, þannig að til frambúðar geti hin ytri mörk orðið lögfest á þessu þingi. Hins vegar er gert ráð fyrir í till. okkar, að nú sé ákveðið, þangað til slík lög koma, að ytri mörk landgrunnsins skuli miðast við 400 m jafndýpislínu. Þau orð hafa fallið hér hjá tveim hæstv. ráðh., að þetta sé óframkvæmanlegt eða lítt framkvæmanlegt. Þetta er byggt á algjörum misskilningi. Ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá mjög kunnugum mönnum, og enginn þeirra hefur talið erfiðleika á því að miða fremur við þessa dýptarlínu heldur en 50 mílurnar, og sumir þeirra hafa beinlínis kveðið svo að orði, að það sé miklu auðveldara bæði fyrir varðskip og fiskiskip að átta sig á þessari reglu, 400 m dýpinu, en á 50 mílunum. Ég vil a.m.k. þangað til hæstv. ráðh. leggja fram einhver gögn eða sannanir fyrir þessum fullyrðingum, halda fram gjörsamlega því gagnstæða. Það er sagt, að þessi dýptarlína sé svo hlykkjótt, að það sé ekkert hægt við hana að eiga. Það er öllum mönnum vitanlegt, að frá því að í öndverðu var farið að tala um landgrunn miðað við eitthvert ákveðið dýpi, þá hefur alltaf verið gert ráð fyrir því að draga beinar línur yfir djúpála, og vitanlega verður þetta í framkvæmd þannig, alveg eins og núverandi landhelgismörk, 12 mílur, og þau, sem ríkisstj. leggur til, 50 mílur, eru miðuð við beinar grunnlínur út frá vissum grunnlínupunktum, sem ákveðnir eru í reglugerð. Eins verður það að sjálfsögðu í framkvæmd með 400 m dýptarlínuna, að þar verður að taka nokkra grunnlínupunkta, ákveðna breidd og lengd og draga svo beinar línur þar á milli. Þetta hélt ég, að hefði frá öndverðu verið ljóst. En spurningin er þá þessi: Hver eru helztu rökin fyrir því, að við leggjum til að nú sé fiskveiðilögsagan ákveðin landgrunnið allt, en ekki aðeins 50 mílur? Í fyrsta lagi er þetta miklu rökréttara og eðlilegra, því að landgrunnið er hluti af landinu, það er sökkullinn, stöpullinn, sem landið stendur á. Hvort sem maður lítur á þetta frá jarðfræðilegu sjónarmiði, atvinnulegu, efnahagslegu, í rauninni hvaða sjónarmiði sem er, þá eru það miklu eðlilegri mörk okkar landhelgi að miða við landgrunnið en 50 mílur, sem ég veit raunar ekki, hvernig eru til komnar, hvort það er fyrir tilviljun eða ágizkun. Það má þá alveg eins segja 200 mílur, 100 mílur, 75 mílur. Hæstv. félmrh. nefndi hér 70 mílur. Þetta eru eðlilegri mörk, rökréttari. Í annan stað eru á þessu svæði, landgrunnssvæðinu, utan við 50 mílurnar, mikilvæg fiskimið. Það er kunnugt, og þarf ekki að rekja það frekar, að fyrir öllu Vesturlandi og Vestfjörðum nær landgrunnið miðað við 400 m dýpi töluvert lengra, 10, 20 jafnvel 30 mílum lengra en 50 mílur. Og á þessu svæði eru m.a. mjög mikilvæg fiskimið, sem innlendir og erlendir togarar hafa notað og orðið mjög mikið gagn að á undanförnum árum og í dag. Fyrir hagsmuni landsins er þetta því miklu hagstæðara. Ef við lítum á málflutning okkar út á við, þá tel ég einnig, að miklu auðveldara sé að vinna fylgi okkar málstað, ef við miðum við landgrunnið en 50 mílurnar. Til þess liggja ákaflega margar ástæður. En ég skal fyrst og fremst nefna eina. Og hún er þessi: Varðandi hafsbotninn, sjávarbotninn og auðlindir á honum og í honum er því þegar slegið föstu, að miða skuli við landgrunnið. Og það er orðið viðurkennt, ég vil segja, að það sé orðið viðurkennt í þjóðarétti og það er framkvæmt bæði af stórum ríkjum og smáum, að þau hagnýta sér og helga sér auðlindir á hafsbotninum á landgrunninu öllu, jafnvel þó að það nái langt út fyrir 50 mílur. Nú er svo ástatt með okkur Íslendinga, að við getum e.t.v. ekki vænzt mjög mikilla auðæfa í okkar sjávarbotni á landgrunnssvæðinu af þeirri einföldu ástæðu, að Ísland er jarðfræðilega svo ungt land miðað við flest lönd önnur, að af þeirri ástæðu er ekki búizt við, að við getum átt von á sams konar auðæfum, að því er snertir olíu eða annað, eins og margar aðrar þjóðir fyrir sínum ströndum. Þeim mun meiri nauðsyn er fyrir okkur að eignast yfirráð yfir sjónum á þessu landgrunni, og ef við byggjum á þessum grundvelli, ætla ég, að það verði, þegar til lengdar lætur, harla erfitt fyrir stórþjóðirnar að standa á móti því, að við eignumst auðlindirnar, auðæfin í landgrunninu og yfir því í sjónum, þegar þær sjálfar helga sér öll auðæfi í landgrunninu sjálfu. A.m.k. þó að reynt verði að berjast á móti þessu um stund, þá geta slíkar röksemdir ekki staðizt til lengdar. Ég hefði vænzt þess og vænti þess enn, að hæstv. ríkisstj. taki það til alvarlegrar athugunar, hvort ekki sé rétt að fallast á það sjónarmið að miða við landgrunnið allt í stað 50 mílnanna. Ég er sannfærður um, að það væri Íslandi heilladrýgra. Í sambandi við ytri mörk landgrunnsins vil ég þó taka það fram strax og undirstrika, að 400 m dýpið eru engin framtíðarmörk. Ég býst við, að með 400 m dýpinu náist væntanlega helztu fiskimið okkar á landgrunnshallanum, en miðað við hinar stórstígu framfarir í veiðitækni, þá geri ég ráð fyrir að, að því komi, þegar á að ákvarða ytri mörkin til frambúðar, að rétt þyki að miða við meira dýpi en þetta. Varðandi gildistökudag er svo ákveðið í till. á þskj. 56, að ályktunin komi til framkvæmda þann dag, sem ákveðinn verður af yfirstandandi Alþ. Nú hefur verið reynt að túlka þetta svo, að þar með væri ætlun okkar flm. að slá gildistökunni á frest í óákveðinn tíma. Þetta er misskilningur. Eins og tekið er fram í grg., þótti rétt, vegna þess að ríkisstj. hefur tekið upp samningaviðræður við Breta og Þjóðverja, sem enn standa yfir og eiga að halda áfram í næsta mánuði eða janúar, miðað við það, þótti okkur ekki rétt að ákveða dagsetninguna í þessari till. Hvort dagsetningin verður 1. sept. næsta ár, hvort hún verður 1. júlí, 1. ágúst, 1. nóv., finnst mér ekki skipta neinu höfuðmáli. Í till. er gert ráð fyrir, að það Alþ., sem nú situr, geri það upp við sig, hvaða dag útfærslan skuli ganga í gildi. Og ef hæstv. ráðh. vilja gera það tortryggilegt, að ekki sé ákveðinn dagur í þessari þál., þá beinist sú tortryggni að þeim sjálfum. Hún er hreint vantraust á núv. þingmeirihluta, að honum sé ekki treystandi til þess að ákvarða á þessu þingi gildistökudaginn. Hitt atriðið er mengunarlögsagan, 100 mílur. Í 5. lið till. á þskj. 56 er gert ráð fyrir, að ríkisstj. geri nauðsynlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir skaðlega mengun sjávar við strendur landsins og hafsins umhverfis það og eiga samstarf við aðrar þjóðir í því efni, eftir því sem þörf krefur. Hér er um að ræða mál, sem allir eru sammála um, að þarf gagngerar og róttækar ráðstafanir í. Og þetta er ákaflega margþætt mál. Þetta mál snýr fyrst og fremst kannske að okkur sjálfum, og við þurfum að líta í eiginn barm, vegna þess að við vitum það öll, að við strendur landsins og inni á höfnum brestur mjög víða á æskilegt hreinlæti. Óhreinkun sjávar er þar allt of mikil. Olíur og úrgangsefni menga sjóinn allt of víða. Í rauninni þurfum við fyrst að gera hreint fyrir okkar dyrum. Við þurfum að setja strangar reglur um það, hvaða úrgangsefnum skip, bæði íslenzk og erlend, sem hingað koma, megi sleppa í hafið eða við strendur landsins eða í höfnum. Annað atriði er svo það að koma í veg fyrir, að sjónum sé spillt á landgrunnssvæðinu og langt út fyrir það, og í rauninni þarf mengunarlögsaga að ná langt á haf út. Í rauninni finnst mér 100 mílurnar einnig nokkuð handahófskenndar. Nú fyrir skemmstu, var haldin ráðstefna 12 ríkja í Osló borg, ríkja sem eiga lönd að Norðaustur-Atlantshafi. Þar var rætt um sameiginlegar ráðstafanir eða sameiginlegar reglur til þess að koma í veg fyrir skaðlega mengun sjávar. Það svæði, sem þarna er um að ræða, er bein lína dregin frá suðurodda Grænlands suður á móts við Gíbraltarsund og nær svo yfir allt svæðið þar fyrir austan og nokkuð í Norður-Íshafið. Um þær reglur, sem þar var um rætt, varð samkomulag í stórum dráttum, þó að enn sé eftir að ganga frá þeim samþykktum, og er gert ráð fyrir, að næsti fundur um þær verði haldinn í desembermánuði, en að því stefnt, að þessar reglur öðlist gildi á næsta ári. Í þessum samþykktum eða í þessum till. að samþykktum er gert ráð fyrir því, að annars vegar sé saminn svartur listi, þar sem talin eru efni, sem alls ekki má sleppa í hafið, og hins vegar það, sem menn kalla gráan lista, þar sem eru efni, sem ekki eru eins hættuleg og skaðleg, en sem alls ekki má hleypa í hafið á minna en 2.000 m dýpi enn nær ströndum landanna en 150 mílur. Nú hef ég ekki fengið nægar upplýsingar um það frá þessum fundi enn, hvernig þeir, sem á þeim fundi voru, hafa hugsað sér framkvæmd á þessu, að hve miklu leyti hvert einstakt ríki á þar að sjá um framkvæmd þessara reglna. En að því leyti sem mengunarlögsaga er nefnd í þessum samþykktum, þá er ekki gert ráð fyrir 100 mílum, heldur 150. Nú er það sannast sagna, að eiturefni, sem hleypt er í hafið mörg hundruð mílur frá ströndum, geta borizt með hafstraumum og eyðilagt fiskimið og saurgað strendur okkar. Varðandi mengunarmálin þarf því ákaflega margþætta starfsemi. Í fyrsta lagi, eins og ég gat um, að líta í okkar eiginn barm varðandi strendur okkar og hafnir. Í öðru lagi samstarf við aðrar þjóðir, og það verður vitanlega m.a. að vera fólgið í því, að hver þjóð taki á sig skyldu um að gæta sinna eigin skipa og leggja við því þung viðurlög, ef skip, sem skrásett eru hjá þeirri þjóð, brjóta gegn þessum reglum. Og í þriðja lagi þarf svo mengunarlögsögu fyrir hvert land einhverja vegalengd á haf út, og ég mundi ætla eftir því, sem gerzt hefur og rætt hefur verið í Osló, að 100 mílurnar séu ekki nægar. Í rauninni finnst mér, að hæstv. ríkisstj. ætti að taka þetta hvort tveggja til gaumgæfilegrar athugunar. Hvort nauðsynlegt sé að binda sig og halda dauðahaldi í töluna 50 varðandi fiskveiðilögsöguna og sömuleiðis í töluna 100 varðandi mengunarlögsöguna. Mér virðist hvorugt byggt á svo raunhæfum grundvelli, að ekki megi þar hnika til og endurskoða. Varðandi þau ummæli hæstv. félmrh. nú í ræðu hans hér, að þjóðin hafi í kosningum ákveðið 50 mílurnar og m.a. þess vegna sé ekki hægt að taka landgrunnið allt, þá er þetta alger misskilningur og röng túlkun á vilja þjóðarinnar. Ef þjóðin væri spurð um það í dag, hvort hún vildi heldur, að fiskveiðilögsagan væri ákveðin 50 mílur eða landgrunnið allt, þá er ég ekki í neinum vafa um svarið. Yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar mundi kjósa landgrunnið allt. Það er að vísu rétt, að þeir flokkar, sem héldu fram 50 mílunum, sigruðu í kosningunum. Hæstv. félmrh. skýrði það svo, að það hefði nú kannske verið vegna þess, að ályktun síðasta Alþ. og stefna stjórnarinnar hefði ekki verið eins ljós og skýr í einstökum atriðum og till. núv. ríkisstj. En hitt held ég, að sé alveg heimildarlaus túlkun á úrslitum síðustu kosninga, að íslenzka þjóðin vilji heldur fara skemmra en lengra. Í þáltill. á þskj. 56 er einnig í 2. og 3. lið gert ráð fyrir friðunarsvæðum. Og það er mál, sem er að sjálfsögðu náskylt og eiginlega hluti af öllu þessu máli, sem við ræðum hér. Í 2. lið er sagt, að ákveðin skuli friðunarsvæði á mikilvægum uppeldisstöðvum ungfisks á landgrunninu út að ytri mörkum þess. Það er gert ráð fyrir því, að þetta þurfi ekki að vera algert bann, heldur megi það verða tímabundið og það megi miða við ákveðin veiðitæki og veiðiaðferðir og við stærð fiskiskipa. Og í þessu sambandi er vert að geta þess, að á sumum þeim svæðum, sem mest nauðsyn er að veita vernd, stunda íslenzkir fiskibátar veiðar, sem ekki væri rétt að meina þeim. Hins vegar væri hægt að ná tilgangi verndunar og friðunar með því að friða á ákveðnum árstímum miðað við ákveðin veiðarfæri, miðað við ákveðna stærð skipa, en vitanlega þarf að ganga þannig frá þessum verndarreglum, að ekki valdi tilfinnanlegu tjóni fyrir íslenzk veiðiskip. Það svæði, sem einkum hefur verið nefnt hér og minnzt er á í grg., er fyrir Norðausturlandi, og ástæðan til þess, að í grg. er á það minnzt, er sú, að á undanförnum árum hefur hvað eftir annað verið rætt á fundum Norðaustur-Atlantshafsráðsins, sem ræðir um fiskifriðun, um verndun þeirra, verndun fiskstofnanna. Það hefur alveg sérstaklega verið rætt um þessi svæði fyrir Norðausturlandi, sem væru svo mikilvæg fyrir ungfiskinn. Og af þessum uppeldisstöðvum njóta svo aðrir landsmenn góðs, ekki sízt hér sunnan- og vestanlands. En vitanlega koma ýmis önnur svæði her til greina. Í 3. lið till. er svo gert ráð fyrir friðunarsvæðum innan núv. 12 mílna landhelgi, og er það í framhaldi af margítrekuðum óskum m.a. frá útvegs- og sjómannafélögum í Vestmannaeyjum og í framhaldi af till., sem fluttar hafa verið hér á Alþ. á undanförnum árum, m.a. og sérstaklega af hv. 3. þm. Sunnl., um að friða hrygningarsvæðin, sérstaklega á Selvogsbanka og vissum svæðum umhverfis Vestmannaeyjar. Það er gert ráð fyrir því, að þessar friðunaraðgerðir bæði utan og innan 12 mílna komi til framkvæmda strax á þessum vetri og gangi í gildi 1. marz. Við flm. teljum, að þetta sé mjög aðkallandi mál. Og í þeirri ályktun, sem samþ. var um réttindi Íslendinga á hafinu í apríl s.l., er lögð á það áherzla, að nú þegar sé hafinn undirbúningur að slíkum friðunarsvæðum. Við erum sannfærðir um það, flm., að þetta er nauðsynlegt vegna fiskstofnanna og þar með fyrir líf og framtíð íslenzku þjóðarinnar. Ef við lítum á baráttu okkar út á við, þá er ég einnig sannfærður um, að þetta mundi hafa mikla þýðingu. Eins og tekið er fram í grg., eru þegar í gildi ýmsar friðunarreglur hér við land. Ég er sannfærður um það, að svo mikil samúð, svo mikill skilningur, svo mikill áhugi er á náttúruvernd, á friðun, slík alda í heiminum fyrir að berjast gegn rányrkju og ofveiði, að slíkar friðunaraðgerðir okkar á landgrunninu mundu mæta samúð og skilningi hjá fjölda þjóða, sem ekki hafa undir neinum kringumstæðum viljað fallast á 50 mílurnar. Ég held enn fremur, að í okkar málflutningi og baráttu hljóti það að vera mikill styrkur, að við Íslendingar sýnum það bæði í orði og verki, að við viljum ekki aðeins taka yfirráð yfir 50 mílum eða landgrunninu öllu, heldur viljum við vernda fiskstofnana, eftir því sem nauðsyn krefur, og jafnvel leggja hart að okkur sjálfum í því efni. Slíkar ráðstafanir yrðu okkur gott veganesti á alþjóðlegum vettvangi. Í 4. lið þessarar till. er svo lagt til, að ríkisstj. verði falið að halda áfram og auka þátttöku í samstarfi þjóða til að hindra ofveiði og tryggja Íslendingum eðlilega hlutdeild í fiskveiðum á úthöfum, þar sem íslenzkir fiskveiðihagsmunir ná til. Við vitum það ákaflega vel. að við höfum á undanförnum árum og enn í dag gert út á erlendar veiðistöðvar, erlend fiskimið, langt fyrir utan okkar landgrunn, jafnvel á fjarlæg mið. Einna nærtækast dæmi eru veiðar íslenzkra fiskiskipa í Norðursjó, sem hafa fært íslenzka þjóðarbúinu miklar tekjur að undanförnu. Stundum höfum við notið góðra fiskimiða við austurströnd Norður-Ameríku, við Grænland, að ég tali nú ekki um veiðarnar, einkum síldveiðarnar í hafinu milli Íslands og Noregs. Það er okkur Íslendingum ákaflega þýðingarmikið að líta ekki .á okkar fiskiveiðihagsmuni og fiskveiðimál aðeins sem fiskveiðilandhelgina, 50 mílur eða landgrunnið, heldur líta á þetta á víðtækara sviði, líta lengra. Og það eru hagsmunir okkar sjálfra að reyna með öðrum þjóðum að koma í veg fyrir ofveiði og rányrkju á þessum fjarlægu miðum, sem geta orðið okkur að verulegu gagni eins og öðrum. Ef til þess kemur, eins og oft er rætt á alþjóðlegum ráðstefnum, að taka upp skömmtun eða svokallað kvótakerfi víðs vegar á úthafinu, er okkur nauðsynlegt að hafa þar hönd í bagga og tryggja okkur eðlilega hlutdeild í slíkri skömmtun. Um hvort tveggja þetta, eðlilega hlutdeild okkar í fiskveiðum úthafanna og ráðstafanir til að koma í veg fyrir ofveiði og eyðileggingu fiskstofnanna, um þetta þarf að sjálfsögðu samstarf, samráð við aðrar þjóðir. Að þessu miðar 4. liður í þessari þáltill. á þskj. 56. 2., 3. og 4. liður í þeirri till. eru um friðun út að ytri mörkum landgrunnsins, friðun hér við strendurnar, á fiskimiðunum eða hrygning-arstöðvunum innan 12 mílna og samstarf við aðrar þjóðir varðandi fiskveiðarnar á úthöfunum. Ekkert þessara atriða er nefnt í till. hæstv. ríkisstj. Ég vænti þess, að þessi atriði öll fái góðar undirtektir. Ég vil að lokum láta í ljós þá eindregnu ósk og von, að þegar þessar till. báðar, sem ég vænti, fara til hv. utanrmn., þá verði málið tekið þar fyrir fordómalaust, hleypidómalaust og reynt að ná samstöðu um sem hagstæðasta till. og ályktun fyrir íslenzku þjóðina.



Herra forseti. Minni manna er nú misjafnlega trútt, og því skyldu menn alltaf varlega treysta, en ég verð nú að segja það, að ég man ekki betur en sá háttur, sem hér er viðhafður, hafi verið áður á hafður. Og ég skal að vísu ekki alveg fortaka, að það hafi stundum heyrzt raddir frá stjórnarandstæðingum í þá átt, að það hefði verið skynsamlegra að hafa önnur vinnubrögð í því sambandi. En ég held, að ég muni það áreiðanlega rétt, að það hafi verið æ ofan í æ farið fram á slíkar heimildir sem þessar, án þess að framkvæmdaáætlun hafi fylgt með. Og það er kannske út af fyrir sig eðlilegt, að menn þurfi að sjá fyrst, hvernig gengur með þessa fjáröflun, áður en farið er að ráðstafa henni til ákveðinna framkvæmda. En ég held, að það geti nú ekki vafizt fyrir neinum hv. þm., að þarfirnar eru æðimargar og það eru mörg verkefni, sem þarf að fjármagna á næstunni. Hæstv. fjmrh. nefndi nokkur dæmi eins og samgöngumál, vegi, hafnir, flugvelli, eins og heilbrigðismál o.fl., o.fl. Það verður áreiðanlega erfitt að fullnægja þeim þörfum með því að afla fjár í ríkissjóð með sköttum, og ég held, að það sé sjálfsögð regla að gera ráð fyrir því að fjármagna ýmsar af þeim framkvæmdum með öflun lánsfjár. En þá skiptir meginmáli, hvernig þess lánsfjár er aflað. Þar eru tvær leiðir til. Annars vegar það að leita á útlendan lánamarkað og fá erlend lán og hins vegar að reyna að fá þau innlend lán, sem kostur er. Ég held, að á þessu sé meginmunur. Ég held, að það sé vafasöm stefna og ekki ráðlegt að leggja of mikið inn á þá braut að afla erlendra lána til ýmissa framkvæmda, sem nauðsynlegar eru hér innanlands. Við höfum dæmin fyrir okkur, að það hefur verið farið inn á þá braut. við höfum t.d. dæmi, sem líklega verður minnzt á hér á eftir í sambandi við Reykjanesbraut, þegar rætt verður um veggjald af henni, en ég held, að sú fsp. sé hér á dagskrá. Til Reykjanesbrautar var aflað erlends fjár. það var allveruleg fjárhæð í upphafi að krónutölu, en ég held þó, að það sé ekki ofmælt, að hún hafi nú tvöfaldazt eða vel það að krónutölu til, vegna þess að aflað var erlends lánsfjár. Nei, ég held, að við ættum að geta orðið allir sammála um, að það sé sjálfsagt að nýta þá lánsmöguleika, sem eru fyrir hendi hér innanlands. Það þarf að fjármagna margar framkvæmdir. Ég álít, að það sé eðlilegt að freista þess að fjármagna þær sem mest með því að afla lánsfjár innanlands, og ég álít, að það sé skynsamleg leið einmitt nú að fara inn á, ef ég má svo segja, frjálsa sparnaðarleið, gefa mönnum kost á að leggja sitt af mörkum til þessara framkvæmda með því að fara þessa leið, sem hér er farið inn á, að leita eftir því fé, sem sparazt hefur, og menn vilja spara. Það er hverjum manni augljóst, að það eru viss hættumerki í efnahagsástandi okkar nú. það er hér óhófleg spenna. Það er hér óhófleg eyðsla. Við þurfum að beita vissum ráðum til þess að draga úr þeirri spennu og úr þeirri eyðslu. Ég held, að heppilegasta leiðin, sem hægt er að fara í því efni til að byrja með a.m.k., sé sú að leita eftir frjálsum sparnaði. Því skal ekki neitað, að það er á ýmsan hátt velmegun í landinu um þessar mundir, og við eigum við góðæri að búa. Það er skynsamleg regla og þótti löngum góður búskapur að eyða ekki því öllu jafnharðan, sem aflaðist í góðum árum, heldur leggja nokkuð til hliðar. Ég get því ekki séð, að það væri nein goðgá að tala um ofurlítið geymslufé í þessu sambandi, eins og mér virtist koma fram hjá einum hv. þm. áðan. Það gæti farið svo síðar meir og kannske fyrr en varir, að þörf yrði fyrir það. Ég held, að það hefði margt farið betur hér á landi, ef það hefði verið fylgt þeirri reglu á árunum 1965 og 1966 að leggja nokkuð til hliðar og geyma til þeirra mögru ára, sem á eftir komu. Ég skal að vísu játa, að það er hægara að kenna heilræðin en halda þau, en samt sem áður er það nú svo, að það er skynsamra manna háttur að læra af reynslunni. Ég held þess vegna, að við eigum ekkert, hv. þm., að telja eftir, að farið sé inn á leið sem þessa, og ég held, að það væri engin goðgá, og ég vil á engan hátt fortaka það, að það verði leitað eftir sams konar láni á næsta ári. En hitt vil ég enn undirstrika, að ég held, að það sé ekki á neinu hátt um neina afbrigðilega aðferð að tefla um fjáröflun. Þessi leið hefur verið farin áður, og þm. þurfa ekkert að vera órólegir út af því, að það kemur auðvitað til þeirra kasta að ráóstafa þessu fé. Það verður ekki farið fram hjá þeim á neinn hátt með það. Þetta vildi ég aðeins taka fram, og ég held, að það gæti verið ástæða fyrir hv. þm. að íhuga, hvort það sé ekki einmitt nú þannig ástandið hér, að við þurfum að gera ráð fyrir því að afla í ríkari mæli fjár til framkvæmda með þessum hætti, með þessari leið, sem hér er farið inn á, og jafnframt að vera við því búnir, einmitt með þessum hætti, að gera ráðstafanir til þess að draga úr þeirri óhóflegu spennu, sem nú er í efnahagsmálum okkar, sem getur haft hættu í för með sér, ef ekki er spyrnt við fæti í tæka tíð.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 3. landsk. þm., sem ég vildi gefa skýringu á, að með þessu frv. er breytt frá því, sem áður hefur verið, að nú eru bréfin skráð á nöfn. Með þeim hætti er ekki hægt að komast inn á þá leið, sem hann taldi, því að skattyfirvöld gætu, ef þau vildu, haft aðgang að þessu, en kjörin eru alveg hliðstæð því, sem er á sparifénu. Þar eru bæði vextir og höfuðstóll skattfrjáls, og þess vegna er þarna um alveg hliðstæð kjör að ræða, en breytingin er fólgin í því, að bréfin eru skráð á nöfn, og þar með er hægt að rekja slóð þeirra, ef með þarf.



Herra forseti. Ég ætla nú aðeins að fá að segja hér örfá orð og víkja að tveimur atriðum. sem snerta mín störf að undanförnu, en ekki að ræða málið að öðru leyti. Í fyrsta lagi ætla ég að ræða um skipun þeirrar samninganefndar, sem fyrir helgina ræddi við brezk stjórnvöld og núna í dag lauk viðræðum við vestur-þýzk stjórnvöld um útfærslu landhelginnar. Þessi skipan hefur verið örlítið gerð hér að umtalsefni, og þar sem hún var gerð í nafni þess ráðuneytis, sem ég veiti nú forstöðu, ætla ég að leyfa mér að segja aðeins örfá orð. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að í landhelgisnefnd var frá því skýrt, að nefnd þessi skyldi skipuð embættismönnum. Það var upphaflega till. brezkra stjórnvalda, sem Þjóðverjar tóku síðan upp, að þessi mál skyldu á þessu stigi rædd af embættismönnum. Þess vegna var um það full samstaða innan ríkisstj., að samninganefnd okkar skyldi verða undir forsæti Hans G. Andersen sendiherra, þess manns, sem að öðrum ólöstuðum er færastur íslenzkra sérfræðinga á sviði alþjóðaréttar, manns sem hefur áratuga reynslu á því sviði og nýtur viðurkenningar langt út fyrir landsteinana. Það var einnig full samstaða um það innan ríkisstj., að aðrir sérfræðingar í þessari nefnd skyldu verða Már Elísson fiskimálastjóri og Jón Arnalds ráðuneytisstjóri. Allir þessir menn voru skipaðir af fyrri ríkisstj. til að vera fulltrúar okkar á undirbúningsráðstefnunni í Genf fyrir hafréttarráðstefnuna, sem halda á þar 1973. Fyrrv. ríkisstj. hafði skipað þessa menn í nefndina, áður en hún fór úr stjórnarráðinu, enda þótt fyrsti fundurinn í Genf væri haldinn nokkrum vikum síðar. Þess vegna held ég, að það liggi alveg ljóst fyrir, að þessir þrír menn nutu og njóta, að ég held, enn fyllsta trausts núv. stjórnarandstöðuflokka. Fjórði fulltrúinn, sem skipaður var til fundanna í Genf, Jón Jónsson, dvelur nú erlendis við önnur störf. Ríkisstj. hefur því enga breytingu gert á því, hvaða sérfræðingar halda á þessu máli fyrir okkar hönd. Það eru sömu mennirnir, sem áður höfðu verið tilnefndir af fyrri ríkisstj. Ég skal fúslega kannast við það, að það er fyrst og fremst hæfni þessara manna, sem veldur því, að ríkisstj. felur þeim þessi vandasömu störf, hæfni þeirra og reynsla. En jafnframt ætti þessi tilhögun þó að sýna þá þjóðarsamstöðu, sem við leggjum svo ríka áherzlu á og sem okkur er svo ákaflega nauðsynleg. Ég vona, að á það verði fallizt, að með þessari tilhögun ætti hagsmuna fyrrv. stjórnarflokka einnig að hafa verið gætt og þess samhengis, sem reynt hefur verið að halda í málinu, hafi líka verið gætt. Það var líka full samstaða um það innan ríkisstj., að eðlilegt væri, að þeir tveir ráðh., sem þessi mál heyra öðrum fremur undir í ríkisstj., ég og hæstv. sjútvrh., ættu kost á að tilnefna sérstaka trúnaðarmenn til þess að fylgjast með í þessum þýðingarmiklu málum. Ég vona og treysti því raunar, að þetta atriði verði ekki talið til óvirðingar hvorki við stjórnarandstöðuflokkana né þriðja stjórnarflokkinn, SF. Frá minni hendi var þetta alls ekki þannig hugsað, heldur aðeins til þess að gefa þeim tveim ráðh„ sem sérstaklega fjalla um þessi mál innan ríkisstj„ tækifæri til að eiga trúnaðarmenn á staðnum, sem væru þarna viðstaddir, þegar sérfræðingar þessara tveggja ríkja ræða málin á sérfræðilegum grundvelli. Þetta vildi ég láta koma hérna fram. Annað atriði, sem mig langar til að víkja að með aðeins örfáum orðum, er í tilefni af ræðu hv. 8. landsk. þm., þar sem hann gerði að umtalsefni málflutning minn og annarra talsmanna ríkisstj., þar sem við höfum í ræðum erlendis lagt ríka áherzlu á það, að Íslendingum bæri réttur yfir landgrunninu öllu og að við höfum í þessu sambandi talað um 50-70 sjómílur. Hv. þm. vitnaði einnig í bók þá, sem út var gefin af núv. ríkisstj., en undirbúin af hinni fyrri, þar sem þessi málflutningur er einnig uppi hafður. Ég vil út af þessu taka fram, að það er alveg rétt, sem hv. þm. segir, að ég hef oft í ræðum mínum erlendis talað í þessa átt. Ég hef talið mér skylt að gera það vegna ákvæða landgrunnslaganna. Í landgrunnslögunum er það yfirlýst stefna Alþ., að Íslendingum beri að ná yfirráðum yfir landgrunninu öllu. Ég hef jafnframt talað um þann áfanga, sem ríkisstjórn Íslands hafi nú sett sér að ná, en það er fiskveiðilögsaga yfir 50 sjómílum frá grunnlínu. Ég held, að enginn geti verið í vafa um það, hvorki innanlands né utan, að enda þótt það sé yfirlýstur ásetningur Íslendinga að ná yfirráðarétti yfir landgrunninu öllu, séu það 50 sjómílur, sem þessi ríkisstj. ætlar að beita sér fyrir nú í þessum áfanga. Og í fyrrnefnda bók var, strax eftir að þessi ríkisstj. tók við völdum, bætt inn ákvæði stjórnarsamningsins um þetta atriði, þannig að ég held, að alveg sé óhætt að fullyrða það, að aldrei hafi verið siglt undir fölsku flaggi að þessu leyti. Það hefur alltaf verið sagt, að landgrunnið væri markmiðið, en 50 mílur áfanginn að þessu sinni. Ég vil, að þetta komi einnig fram. Nú er talað um, að það sé ekki nægilega stórmannlegt að tala um 50 mílur, það verði svo og svo mikið eftir af landgrunninu, og að sú málsmeðferð að taka nú 50 mílur muni leiða til þess, að það hefjist fljótlega önnur barátta, kannske jafnerfið, ég veit það ekki, til þess að ná yfirráðum yfir því, sem eftir er. Ég vona, að framvindan í heimsmálunum verði þannig, að till. stjórnarandstæðinganna núna reynist framkvæmanlegar, en hingað til hefur mörgum þótt það nægilega erfitt viðfangsefni, sem núv. ríkisstj. hefur tekið sér fyrir hendur, að afla viðurkenningar erlendis á 50 sjómílna fiskveiðilögsögu. Ég tók ekki betur eftir en að hv. 5. þm. Reykv., sem síðast talaði hér og var að vísu miklu stórtækari í sínum kröfum en ríkisstj., hann talaði samt um áfanga. Ég heyrði hann tala um það, að 400 m dýptarlína væri svo sem ekkert endanlegt markmið. Hefst þá ekki ný barátta, þegar við þurfum að fara að auka þessa landhelgi? Ég er hræddur um það. Ég tel sjálfsagt, eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að áfram verði haft náið samráð við landhelgisnefnd. Landhelgisnefnd á að fá skýrslu um þær viðræður. sem nýlega eru afstaðnar, strax og sú skýrsla hefur borizt ríkisstj. Ríkisstj. hefur í dag mjög litlar fréttir umfram það, sem fjölmiðlarnir hafa skýrt frá um það, sem raunverulega fór fram á þessum viðræðufundum. Ég hef átt eitt símtal við formann nefndarinnar, Hans G. Andersen, og það varð að samkomulagi okkar á milli, að öll skýrslugerð um gang viðræðnanna biði, þangað til hann kæmi heim. Og ég segi það hiklaust sem mitt álit í þessu efni, og það hefur í mínum huga alltaf verið sjálfsagt, að þegar þessi skýrsla lægi fyrir, þá yrði hún kynnt landhelgisnefnd, eins og allar þær aðrar skýrslur, sem rn. hafa borizt af viðræðum erlendis hingað til. Ég vona, að sá samstöðuvilji, sem einkennt hefur ræður manna hér, ráði gerðum manna og flokka í þessu mikilvæga máli. Þessar till. fara til utanrmn., og þar verður vafalaust reynt að samræma þessi sjónarmið. Ég ætla ekki að gera, eins og ég sagði í upphafi, landhelgismálið neitt sérstaklega hér að umtalsefni, en ég vildi aðeins láta þessi tvö atriði koma fram, af því að þau snerta þau störf, sem ég hef sérstaklega verið að vinna að, að undanförnu.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. benti á það í ræðu sinni, að nauðsyn væri á þjóðareiningu um þetta mál og sem betur fer tel ég, að hann þurfi ekki þar undan neinu að kvarta, stjórnarandstaðan hefur ekki í neinu sýnt það, að hún vilji rjúfa þá samstöðu; sem er um málið í grundvallaratriðum. Ég tel það ómaklegt, þegar hæstv. ráðh. fór að tala hér um úrtölumenn í sambandi við þetta mál. Ef hann á við þm. stjórnarandstöðuflokkanna, þá tel ég það mjög ómaklegt. Hitt er annað mál, að þm. stjórnarandstöðuflokkanna, sem stóðu að þeirri samþykkt, sem gerð var hér á s.l. vori og borin fram af þáv. ríkisstj., þeir hljóta að reyna að þoka málinu eins og það liggur nú fyrir í þá átt, sem þeir telja eðlilegast. Ég verð að segja, að ég get ekki talið það í neinu ósamræmi í reyndinni við upphaf eða formála þeirrar till. sem hér liggur fyrir. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkv. viðurkenndum alþjóðareglum ber strandríkjum einkaréttur til nýtingar á auðæfum hafsbotnsins til endimarka landgrunnsins. Rétturinn til nýtingar á auðæfum hafsbotnsins og sjávarins yfir honum verður ekki aðskilinn.“ Þetta er nákvæmlega það, sem við viljum halda fram að eigi að gerast, að við eigum í einum áfanga að fara eftir því, sem nú er viðurkennt, og slaka þar í engu til, að eins og auðæfi hafsbotnsins fyrir landinu öllu séu viðurkennd eign strandríkja, þá eigum við einnig að halda okkur að því, að auðæfin í hafinu yfir landgrunninu séu einnig okkar eign og að við eigum einir þar yfir að ráða. Ég tel ekki, að við séum á nokkurn hátt með þessu móti að stofna til ófriðar eða óeiningar um málið, heldur viljum við stíga feti lengra en kemur fram í till. stjórnarinnar, og tel ég það ósköp eðlilegt og í fullu samræmi við það, sem við höfum áður haldið fram. Hæstv. sjútvrh. taldi í sinni ræðu till. okkar ótímabæra og óheppilega og gæzlu í sambandi við landgrunnið óframkvæmanlega. Ég er honum þarna mjög ósammála. Í því kynningarriti, sem dreift hefur verið út og þar sem málstaður okkar er túlkaður, eru mjög greinargóð kort, bæði yfir fót landgrunnsins og einnig yfir landgrunnið, þar sem 400 m dýptarlínan er merkt inn á. Ég vil undirstrika það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það virðist eftir því korti, sem fyrir liggur, vera mjög auðvelt einmitt með því að setja fasta grunnlínupunkta að verja landgrunnið, þannig að það ætti ekki í neinu að vera til fyrirstöðu útfærslu, að ekki væri hægt að verja það, eins og hæstv. sjútvrh. vildi halda fram í sinni ræðu. Í sambandi við þetta mál vil ég halda því fram, að því miður sé málstaður okkar nú túlkaður á miklu veikari grundvelli erlendis en þurft hefði að vera. Ég vitna til þess, sem ég sagði hér áðan um rétt strandríkja til landgrunnsins og þá um leið rétt strandríkja til auðæfanna yfir landgrunninu. Ég tel, að það hefði verið miklu sterkara, hefði málið í upphafi verið undirbúið t.d. af utanrmn., þar sem reynt hefði verið að ná samstöðu um það á einhverjum slíkum grundvelli og þannig farið með það á erlendan vettvang í stað þess að fara með það í því formi, sem gert er, og byggt þar á till. ríkisstj., þar sem aðeins er talað um 50 sjómílur. Ég held, að við séum að veikja okkur mjög í allri túlkun í sambandi við þetta mál á erlendum vettvangi, þar sem það liggur alveg ljóst fyrir, eins og margoft hefur verið sagt og bent á í till. ríkisstj., að þjóðirnar viðurkenna orðið landgrunnsbotninn sem yfirráðasvæði strandríkja. Því miður var þetta ekki gert, og ég fyrir mitt leyti harma það, af því að ég er sannfærður um það, að það veikir okkar málstað erlendis, en styrkir hann ekki. Þá tel ég, eins og hv. 5, þm. Reykv. rakti í sinni ræðu, þegar hann gerði grein fyrir till. okkar í sambandi við landhelgismál og verndun fiskimiða, að það hefði verið mjög sterkt fyrir þá íslenzku fulltrúa, sem þurfa að túlka þetta mál við erlenda aðila, ef inn í þetta mál hefði einnig verið tekið það, sem þar er bent á, og þá sérstaklega í sambandi við friðunarsvæðin. Og ég segi það, að þetta er stærra málefni en svo, að það hefði aðeins komið að notum í sambandi við túlkun á málinu erlendis. Þetta er mjög stórt mál fyrir okkur sjálfa hér innanlands í sambandi við fiskveiðarnar. Ég er ekki viss um, að allir hv. þm. geri sér grein fyrir, í hvaða aðstöðu við erum að komast eða erum komnir í, í sambandi við þessi mál. Ég hygg, að flestum sé kunnugt um þær upplýsingar, sem fiskifræðingar okkar hafa látið okkur í té í sambandi við þann fisk, sem veiðist hér á vetrarvertíð við suður-, suðvestur- og vesturströndina, en þeir fiskstofnar, sem þangað sækja, koma til landsins úr tveimur áttum. Annars vegar er sá stofn, sem kemur frá Grænlandi, sækir vestur fyrir landið og gengur upp með landinu þar og suður fyrir það og austur með því, hins vegar er sá fiskstofn, sem elst upp fyrir Norður-, Norðaustur- og Austurlandi, sækir einnig suður fyrir landið og gengur allt vestur fyrir það. Að sjálfsögðu ráðum við ekki við uppeldisstöðvar þess fisks, sem elst upp við Grænland. Við höfum ekki aðstöðu til þess að hafa nein áhrif þar, nema þá að litlu leyti. Hins vegar er það okkar eigið mál og okkar eigið mat, hvernig við högum okkur í sambandi við uppeldisstöðvarnar við strendur landsins. Ég tel það orðið mjög tímabært, þar sem þarna er um það að ræða, hvort veiðar geti haldið áfram með eðlilegum hætti hér við land, þá tel ég orðið mjög tímabært, að þegar sé farið að huga að því og að það verði ekki látið dragast að gera viðunandi ráðstafanir til þess, að ekki geti verið um ofveiði eða rányrkju að ræða á þeim miðum fyrir Norður-, Norðaustur- og Austurlandi, þar sem ungfiskur elst upp. Ef okkur henti sú ógæfa að ganga of langt í veiðum á þessum stöðum, mundi það vissulega hefna sín um land allt, því að þetta er það, sem er undirstaða vetrarvertíðar hér annars staðar við landið. Nákvæmlega það sama má segja um hrygningarstöðvarnar við suðurströndina. Mér er vel kunnugt um það, að margir sjómenn, sem veiðar stunda á þessu svæði, eru orðnir mjög uggandi yfir því, að verið sé að ganga of langt á stofninn í sambandi við netaveiðar á vetrarvertíð. Ég vil benda á það, að þegar á árinu 1957 gerði skipstjórafélagið í Vestmannaeyjum samþykkt um það, að tímabært væri orðið að friða tiltekin hrygningarsvæði, og var þá eingöngu um að ræða svæði, sem Vestmanneyingar veiddu einir á. Þessi samþykkt var send stjórnvöldum, en því miður áttu engar aðgerðir sér stað. Málið var síðan tekið upp hér á Alþ., að vísu samþ. í nokkuð breyttu formi, en engar aðgerðir hafa enn átt sér stað. Ég rek þetta hér, vegna þess að ég tel, að þetta sé mjög samhangandi landhelgismálinu, bæði hvað okkur sjálfa snertir innanlands og einnig geti þetta orðið þýðingarmikið atriði í sambandi við túlkun málsins erlendis, að aðrar þjóðir, sem við viljum, að styðji okkar mál, sjái það, að við viljum í reynd forðast ofveiði bæði innan þess umráðasvæðis, sem við ráðum yfir, og einnig á því svæði. sem nú er verið að taka undir íslenzka fiskveiðilögsögu. Ég er sannfærður um, að það yrði mjög til styrktar málinu og túlkun þess erlendis, ef þetta væri einnig tekið með í sambandi við þá samþykkt, sem fyrir liggur að gera um útfærslu fiskveiðimarkanna. Ég skal ekki tefja tímann meira en þetta, en ég vildi láta þessi sjónarmið koma hér fram. Ég vil ekki undir neinum kringumstæðum liggja undir því, að ég og aðrir, sem höfum sett fram okkar sjónarmið, sem ganga lengra en till. stjórnarinnar, að við séum úrtölumenn eða dragbítar á framgang málsins. Frá því að farið var að ræða það hér á Alþ., þá hefur alltaf verið samstaða um grundvallaratriði málsins, þó að okkur hafi nokkuð greint á um hin smærri atriði, og ég vona og er sannfærður um, að svo verður einnig nú.



Herra forseti. Til þess, að það verði ekki misskilningur úr því, hvers vegna ég óskaði eftir þessum svörum frá hæstv. ráðh., sem ég gerði hér áðan, þá vil ég segja það, að það var ekki ætlan mín að telja neitt eftir, að þessa fjár yrði aflað, heldur óttast ég, að biðin verði of löng eftir framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkisstj., ef bíða á eftir því, að frv. um Framkvæmdastofnun fari hér í gegnum Alþ., og síðan á að koma þessari Framkvæmdastofnun á fót, og það tekur sinn tíma. Svo á að fara að gera framkvæmda- og fjáröflunaráætlun. Ég vildi fá svör við því, hvenær menn héldu, að þetta yrði allt saman búið, og það var mitt erindi hingað í pontuna, en ekki að telja neitt eftir í þessu efni og sízt, að það hefði komið fram í mínu máli, að ekki væru næg verkefni fram undan til þess að nota þetta fjármagn til. Ég held, að hv. þd. geti verið sammála um það, að verkefni eru 1001 hér á landi, sem hægt væri að nota þetta fjármagn allt til. Út af ræðu hæstv. forsrh. um erlent lán og að hér sé um að ræða einhverja stefnubreytingu hjá núv. ríkisstj., þá minnir mig, - ég viðurkenni það, að minni mitt er ekkert fremur trútt heldur en margra annarra, - að í aths. við fjárlagafrv., sem hefur verið lagt hér fram á Alþ., komi fram, að halli verði á viðskiptajöfnuði landsins um hvorki meira né minna en 3600 millj. kr. á árinu 1972 að mati Efnahagsstofnunarinnar, en vegna innflutnings á erlendu fjármagni, sem þýðir erlendar lántökur, þá verði ekki slíkur halli á gjaldeyrissjóói okkar á næsta ári, sem betur fer.



Herra forseti. Ég skal nú ekki fara í karp við þá hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, hvort þeirra minni er betra en mitt, en eitthvað kannast ég við það sem form. í fjhn. þessarar hv. d. síðasta kjörtímabil, að þeir félagar mínir, sem þar hafa átt sæti úr hv. stjórnarandstöðu þá, núv. stjórnarflokkum, m.a. Framsfl., hafi óskað eftir því stundum að fá nánari upplýsingar og grg. um það, sem máli skipti, þegar frv. til I. um útgáfu spariskírteina lá fyrir. Það þótti sjálfsagt að hæstv. þáv. fjmrh. veitti þessar upplýsingar, og ég gerói mitt til þess, að þær skýringar og þær upplýsingar, sem óskað var eftir, kæmust til skila og hægt væri að taka þær til umr. í hv. þd., þ.e. þær, sem þá þegar höfðu ekki legið fyrir, eins og t.d. í frv., sem var lagt fyrir þingið 1970–1971. en þar er mjög ítarlega gerð grein fyrir því, með hvaða hætti nota átti það fjármagn, sem þar var lagt til að aflað yrði með þessum sérstaka hætti. Það var aðeins ósk mín áðan, að n. verði gerð grein fyrir málinu, en það má vel vera, að hér sé ætlunin að vinna að með öðrum hætti en fyrrv. stjórnarandstaða óskaði eftir að gert yrði á Alþingi. Hæstv. fjmrh. vitnaði hér mjög til enska lánsins, eins og hann orðaði það, og las hér upp ræðu eftir þáv. hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, þar sem hann einmitt gerir grein fyrir því, til hvers m.a. eigi að nota það fjármagn, sem þá var óskað eftir, að ríkisstj. fengi heimild til þess að afla sér. Ég varð harla glaður, þegar ég heyrði, að hæstv. fjmrh. hóf lestur upp úr ræðum fyrirrennara sinna, og ég vildi óska þess, að hann gerði það oftar og tæki þá sér eins mikið til fyrirmyndar og hann mögulega getur.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, tók sér þann kost að flytja framsögu fyrir allt annarri þáltill. en var á dagskrá og flutti hér alllangt mál um þá till. um landhelgismál, sem hann er 1. flm. að og er á þskj. 56. Í tilefni af ýmsu því, sem fram kom í ræðu hv. þm., fannst mér ástæða til að biðja um orðið og segja hér nokkur orð. Það hefði að vísu ekki verið óeðlilegt, fannst mér, að hv. þm. hefði gert nokkuð að umtalsefni þessa till., að því leyti til sem hún fellur beint saman við það dagskrármál, sem hér er til umr., tillögu ríkisstjórnarinnar um stefnu í landhelgismálum, en hitt fannst mér nú nokkuð mikið, sem hann varði af sínum tíma til að tala hér um það efni þessarar till. sem fjallar í raun um allt annað en það, sem hér er til umr. Hv. þm. sagði, að það mætti í rauninni að hans dómi líta svo á till. ríkisstj„ að hún væri nánast afturhvarf frá yfirlýstri stefnu Alþ. í landhelgismálinu. Sem sagt, þegar lagt er til að færa landhelgina úr 12 mílum út í 50 mílur, þá lítur þessi hv. þm. á það sem afturhvarf. Ætli hann hafi einnig litið á það sem afturhvarf frá yfirlýstri stefnu Íslendinga í landhelgismálum, þegar við færðum landhelgina úr 4 mílum út í 12? Líklega. En þegar hann ásamt öðrum úr hans flokki flytur nú till., sem hann túlkar á þann veg, að hún gangi enn þá lengra en till. ríkisstj., þá ber þó að hafa í huga, að það fannst ekki viðbragð, hvorki hjá þessum hv. þm., - þá var hann utan þings, en hefði nú getað gert vart við sig eigi að síður, - né hjá flokksbræðrum hans hér á Alþ., að þeir fengjust til þess á s.l .þingi að ganga til móts við aðra um það að miða landhelgisstækkunina við enn þá meira en 50 mílur, að nefna ákveðna tölu og vera ekki með neitt dulmál, sem í rauninni var ekki hægt að skilja. Eins og hér hefur þegar komið fram í þessum umr., þá þurfti ekki að vera um það ágreiningur á milli flokkanna á Alþ., að landhelgin yrði færð meira út en í 50 mílur, ef það var aðeins gert á þeim grundvelli, sem eðlilegt var að rökstyðja og sem líkur voru til að fá þjóðina til að standa saman um. En þegar svo það hefur gerzt, að stefna hefur verið mötuð, till. fluttar, málið flutt fyrir öðrum þjóðum og ríkisstj. tekið sína afstöðu til málsins, þá er léttur vandi að koma á eftir fyrir þá, sem ekki þorðu á sínum tíma að taka ákveðna afstöðu, og koma með till., sem geta litið þannig út á pappír, að þær gangi lengra. Já, og svo koma þau rök hér, að það megi búast við því, að af því að till. ríkisstj: ganga ekki lengra en svo, að miðað sé við að færa mörkin út í 50 mílur, þá megi búast við því, að síðar þurfi að koma til Alþ. og breyta þessum mörkum aftur. Ég vil spyrja hv. 5. þm. Reykv. eða meðflutningsmenn hans að þeirri till., sem hann talaði hér fyrir, hvort það sé þeirra meining, að till. þeirra sé þess eðlis, að hún leysi okkar landhelgismál um alla framtíð og það þurfi ekki að taka þau mörk upp á ný, sem sú till. gerir ráð fyrir? Getur það verið, að það sé meining þeirra? Það væri gott að fá svar við þessari spurningu. Það var líka alveg augljóst á málflutningi hv. þm., að hann efaðist nú um þetta, þegar hann kom lengra út í ræðuna, því að þá var hann farinn að gera ráð fyrir því, að auðvitað væri landgrunnið algerlega óákveðið enn þá og landgrunnsmörkin, og það mætti því búast við því, að það þyrfti að huga að þessum málum aftur síðar. Þá sagði þessi hv. þm., að hann teldi og hefði upplýsingar um það, að það væri eins auðvelt að miða landhelgismörk við dýptarlínu eins og beinar línur á milli tiltekinna punkta, eins og hingað til hefur verið miðað við hjá okkur og öðrum, að það væri jafnvel auðveldara og hann hefði um þetta góðar upplýsingar. Ég vildi mjög gjarnan fá að vita það, hver er svo klókur að hafa upplýst hv. þm. um þetta. Það er auðvitað enginn vafi á því, að það er mjög erfitt fyrir alla, sem eiga hlut að máli, að átta sig á landhelgismörkum, sem eingöngu væru miðuð við 400 m dýptarlínu, því að því fer vitanlega víðs fjarri, að þessi 400 m dýptarlína sé þannig hrein, að það, sem verður fyrir innan þessa línu, eins og hún verður dregin í aðalatriðum, sé eingöngu dýpi, sem er minna en 400 m. Ég er ósköp hræddur um, að það yrðu meira en litlar flækjur, sem út úr því kæmu, þegar ætti að fara að sækja menn til saka fyrir það að hafa lent út af þessum dýptarmörkum á öllu því svæði, sem hér er um að ræða. Auðvitað er það útilokað með öllu, að nokkur sá, sem þekkir sæmilega til þessara mála, haldi því fram, að auðveldara sé fyrir þá, sem eiga hlut að máli, að fara eftir slíkri landhelgislínu. Eða hvernig skyldi standa á því, að við og aðrar þjóðir höfum kosið þá leið að draga ákveðnar grunnlínur og miða okkar landhelgismörk síðan við þær? Skyldi það vera einhver hending, að þannig hefur verið haldið á málum? Nei, enda var það líka svo, og það var eins og annað í málflutningi þessa hv. þm., að hann átti ekki gott með að standa á sínum fullyrðingum nema lítinn tíma, því að svo kom fljótlega að því, að hann sagði, að auðvitað væri út frá því gengið, að dregnar væru ákveðnar grunnlínur, sem miðuðust við þessi dýptarmörk, og því gæti hér alveg eins verið um beina línu að ræða eins og í hinu fyrra tilfelli. En sú till., sem hv. þm. ræddi hér um, gerir hreint ekki ráð fyrir þessu. Hún segir hér alveg afgerandi um það, hvernig þessu skuli fyrir komið, því að í 1. lið till. segir: „Ytri mörk landgrunnsins skulu vera 400 m jafndýpislína, þangað til mörk þess verða ákveðin með lögum, en þó hvergi nær landi en 50 sjómílur frá grunnlínu.“ Það er þá alveg augljóst mál, að ytri mörkin eiga að vera miðuð við 400 m dýptarlínuna. Rétt er að gera sér grein fyrir því, að þeir, sem hafa hugsað sér það, að rétt væri nú að stiga það skref að miða ytri mörk fiskveiðilandhelgi okkar við 400 m dýptarlínuna, og ætla sér einnig að miða við línur á milli slíkra útkanta landgrunnsins, þeir eru auðvitað að gera ráð fyrir ekki neinni smávægilegri breytingu, heldur stórkostlegri breytingu. Eins og ég hef bent á áður, þyrfti að færa landhelgina út í um 97 mílur fyrir Suðausturlandi til þess að ná út á yztu mörk 400 m landgrunnsins. Það er dálítið einkennilegt, að hv. 8. landsk. þm., sem ræðir mjög um þetta, sennilega sem einhverjar leifar af kosningamáli, hann talar í sífellu um það, að skilin séu eftir nokkur svæði hér út af Vesturlandi, Faxaflóa og Breiðafirði með því að miða aðeins við 50 mílna mörkin, en það er eins og hann hafi aldrei komið auga á það, að auðvitað er skilið eftir, ef svo má til orða taka, miklum mun meira og miklum mun þýðingarmeira veiðisvæði fyrir Íslendinga við suðausturhorn landsins. Sannleikurinn er auðvitað sá, að miðað við þau mörk, sem gert er ráð fyrir í till. ríkisstj., þá verður hið friðaða svæði við landið hvergi stærra en einmitt úti fyrir Vesturlandi, út af Faxaflóa og Breiðafirði, því að það er rétt, sem talsmenn Breta benda á, að í þeim tilfellum verður landhelgislína okkar á sumum stöðum um 90-100 mílur frá landi. Það stafar af því, að þar er um stóra flóa að ræða. Hv. 5. þm. Reykv. sagðist ekki enn hafa áttað sig á því, hvernig stæði á því, að miðað hefði verið við 50 sjómílur. Ég hef þó gert tilraunir til þess, bæði í þessum umr. og fleiri, sem átt hafa sér stað um þetta mál að gera grein fyrir þessu, og ég hélt satt að segja, að allir þeir, sem reynt hefðu að kynna sér þessi mál nokkuð að ráði, hefðu getað gert sér grein fyrir þessu sjálfir. 50 mílna mörkin eru þannig ákveðin, að þau ná nokkurn veginn út yfir allt það landgrunn, sem ekki standa deilur um á milli okkar og annarra þjóða, þ.e. út á ytri mörk eða út að 200 m dýptarlínu, þó ekki alveg fullkomlega og allra sízt út af Vestfjörðum. Þar nær þetta grunn enn þá lengra út, og það hefði auðvitað verið hægt að fara út í nærri 60 mílur, ef mörkin hefðu verið dregin þannig, að maður hefði tekið allra yzta punktinn, sem fannst á 200 m dýptarlínunni, og miðað síðan heildarhringinn, sem dreginn var í kringum landið, við þann allra yzta punkt. En slíkt var vitanlega mjög hæpið að gera, ef halda átti því fram með eðlilegum rökum, eins og við höfum nú fyrir okkar máli, að þetta svæði væri miðað við það landgrunn í aðalatriðum, sem við höfum hingað til staðið á og ekki eru deilur um. Ef við hefðum hins vegar valið þá leiðina að ætla að taka 400 m dýptarlínuna, þá vorum við alveg tvímælalaust komnir út á það svæði varðandi landgrunnsskýringu, sem miklar deilur standa um og við höfum ekki notað hingað til. Þó að við hefðum gert það, hefðum ekki miðað við þær till., sem hér hafa komið fram, þá hefðum við ekki fengið umtalsvert eða þýðingarmikið svæði fyrir okkur. Með 50 mílna mörkunum náum við því, sem langsamlega þýðingar mest er, og með því stöndum við fast á þeim rökum, sem við höfum flutt til þessa. Það er því í rauninni ekkert nema yfirboð hjá þeim, sem koma nú með till. um það að miða þessa útfærslu við annað. Því er stundum haldið fram, að með því að miða mörkin við 50 mílur komi til með að verða fyrir utan þau mörk ennþá allmikið af fiskimiðum við landið, en það verður bara áfram, þó að miðað sé við 400 m dýptarlínu. Það er engu líkara en ýmsir hv. þm. trúi því, að ekki sé veiddur fiskur fyrir utan 400 m dýptarlínuna eða á dýpra vatni en 200 föðmum. Það er mesti misskilningur. Við Íslendingar og aðrar þjóðir veiðum svo að segja allan þann karfa, sem veiddur er við Ísland, á dýpri sjó, og við veiðum líka mest alla þá grálúðu, sem veidd er við Ísland, á dýpri sjó. Það er því vitanlega ekkert endanlegt mark, þó að miðað hefði verið við 400 m dýptarlínuna. Slíkt tryggir það ekki, að við hefðum tekið undir okkar einkaréttarsvæði öll fiskimið við Ísland. Það eru, eins og hér hefur oft verið bent á áður, sífellt að verða miklar breytingar í þessum efnum, nýir möguleikar til veiða á enn þá dýpra vatni. Þetta eru því engin rök í þessu máli. Spurningin er aðeins þessi: Hvað áttum við að taka stórt skref að okkar setta marki í þessum áfanga, og hvernig gátum við rökstutt það, sem við vorum að gera, á fyllilega frambærilegan máta? Ég hef bent á það oft í sambandi við þetta mál, að till. um það að miða landhelgismörkin við dýptarlínur mundu leiða það af sér, að landhelgin yrði mjög mismunandi breið á hinum ýmsu stöðum við landið, og ég tel, að slíkt hefði verið mjög óheppilegt, og satt að segja sé ég ekki annað en að við hefðum verið að setja okkur í yfirvofandi hættu með því að halda slíku fram varðandi nokkur þýðingarmikil fiskimið við landið. Oft var á það bent og það með réttu, að þegar landhelgin var færð úr 4 mílum út í 12 mílur 1958, þá stækkaði fiskveiðilandhelgin úti fyrir Vestfjörðum tiltölulega minna en víðast annars staðar við landið, og það var rétt. Víða annars staðar var um miklu meiri útfærslu að ræða, vegna þess hvernig grunnlínur voru dregnar. En nú eru hér á ferðinni till. um það að gera þennan mismun í framkvæmd enn þá meiri, en hann hafði nokkurn tíma áður verið, að hafa á nokkrum stöðum við landið yfir 90 mílna landhelgi, á fáum stöðum 70 eða 75, en á öðrum stöðum hins vegar 50. Ég er sannfærður um það, að þessi leið er óeðlileg og hún er röng og hún þjónar ekki okkar hagsmunum og hún mundi spilla fyrir eðlilegri samstöðu landsmanna, sem þó skiptir meira en allt annað í sambandi við það að koma þessu máli fram. Ég verð að segja, að mér fannst það sérstaklega koma fram í málflutningi hv. 5. þm. Reykv., sem hér talaði fyrir till. 10 sjálfstæðismanna, að þar væru menn á ferðinni, sem væru að leggja sig fram um það að tína fram atriði, næstum að segja hugsanleg og óhugsanleg, sem í rauninni kæmu þessu máli heldur lítið við, en ættu að sýna einhverja sérstöðu. Í þessum efnum vil ég nefna það, sem hv. þm. sagði, að í 4. lið í till. þeirra væri ríkisstj. t.d. falið að halda áfram og auka þátttöku í samstarfi þjóða til þess að hindra ofveiði og tryggja Íslendingum eðlilega hlutdeild í fiskveiðum á úthöfum, þar sem íslenzkir fiskveiðihagsmunir ná til. Og hann gat þess sérstaklega, að á þetta væri ekkert minnzt í till. ríkisstj. En hvernig stendur á því, að þessi tillöguliður kemur hér fram? Hver er ástæðan? Taka Íslendingar ekki þátt í öllum þeim mögulegu stofnunum, sem hér er um að ræða og fjalla um þessi atriði? Höfum við eitthvað dregið af okkur í þessu samstarfi? Það væri fróðlegt, ef einhver af flm. till. tilgreindi það, hvað þeir ættu við í þessum efnum. Ég veit ekki annað betur en Íslendingar hafi í tíð fyrrv. ríkisstj. og enn verið aðilar að öllum þeim stofnunum, sem um þessi mál fjalla og við eigum kost á að taka þátt í, og við höfum þar reynt að berjast fyrir hagsmunum okkar eins og við höfum getað. En það er sjálfsagt að taka það fram í leiðinni, að í till. ríkisstj. sé ekki á þetta minnzt. Það er hægt að telja upp miklu fleira, sem ekki er á minnzt í till. ríkisstj. Í þessari till., sem hv. 5. þm. Reykv. gerði hér að umtalsefni, segir í 2. tölulið, að ákveðin skuli friðunarsvæði á mikilvægum uppeldisstöðvum ungfisks á landgrunninu út að ytri mörkum þess. Og síðan er því slegið föstu, að þessi friðunarsvæði skuli taka gildi 1. marz n.k. Já, ég vil bara spyrja, hvaðan koma þeir hv. þm., sem standa að því að flytja þessa till.? Er það virkilega svo, að l0 þm. Sjálfstfl. hér á Alþ. hafi ekki fylgzt með því sem er að gerast í þessum efnum? Vita þeir ekki, að Íslendingar hafa lagt fram till., sem hafa legið til umr. í þessari nefnd, sem hér hefur verið sérstaklega minnzt á, um friðunarsvæði á ungfisksmiðum, t.d. út af Norðausturlandi? Það liggur fyrir, að ekki hefur orðið samkomulag með þeim þjóðum, sem hér eiga hlut að máli, um þessa till. Íslendinga. Fiskifræðingar hafa verið stórkostlega ósáttir um það, hvað væri rétt að gera í þessum efnum. Og þeir hafa æ ofan í æ tekið sér frest til þess að athuga málið nánar. Nokkrar þjóðir hafa lýst yfir samstöðu með okkur í þessu máli, en aðrar verið alveg þverar á móti. Það má vera, að hv. flm. þessarar till. ætlist til þess, að við Íslendingar lýsum yfir friðun á þessum svæðum, að við bönnum okkar skipum algerlega að veiða á þessum svæðum, þó að það liggi hins vegar fyrir, að þeir aðilar, sem þarna hafa veitt mest samkv. okkar skýrslum, haldi þar áfram óáreittir sínu fiskiríi, af því að lögsaga okkar nær ekki yfir þetta svæði. Það er, eins og ég hef sagt hér áður, fyrst tímabært að taka upp þessi mál, þegar við höfum fært okkar lögsögu út yfir þetta svæði og getum tekið í okkar hendur yfirráðaréttinn á svæðinu. Hitt er vægast sagt varhugavert að leggja það til, að við einir víkjum frá þessum miðum, sem við að vísu höfum ekki notað ýkja mikið sjálfir: Í 3. lið þessarar till. er lagt til, að tekin verði einnig í framkvæmd 1. marz n.k. sérstök friðun á hrygningarsvæðum og sérstaklega tilnefndur Selvogsbanki. Að því leyti til sem hér er um friðun innan núverandi fiskveiðimarka að ræða, sem aðallega mundi verða, þá höfum við vitanlega lög og reglur til þess að fara eftir í þessum efnum, en okkar lög og reglur eru þannig, að við eigum varðandi slíka fiskfriðun að fara eftir till. okkar fræðimanna. Þeir hafa fjallað um þessi mál ár eftir ár, og eins og hér hefur verið skýrt frá, þá hafa jafnvel í heilan áratug legið hjá þeim till. vissra aðila um ráðstafanir í þessum efnum, en þeir hafa hins vegar ekki viljað á þær fallast. Till. um þetta efni eiga að mínum dómi harla lítið að gera inn í till., sem hér liggja fyrir varðandi okkar landhelgismál eins og það liggur fyrir nú. Vissulega getur komið til þess, að við ákveðum meira en við höfum gert nú í dag að banna tilteknar veiðar eða banna veiðar með öllu á tilteknum svæðum innan okkar fiskveiðilögsögu. Slíkt er vitanlega mál sem alltaf liggur fyrir að meira eða minna leyti, og er eðlilegt, að þeir aðilar, sem mest um þessi mál fjalla þingi um það. En það er næstum að segja einkennilegt að flytja till. um það á Alþ., að 1. marz n.k. skuli ákveðin svæði friðuð, áður en farið er að eðlilegum lögum og reglum um þetta, þ.e. umsagnir okkar fiskifræðinga liggi fyrir og þeirra till., sem eiga síðan að fá staðfestingu stjórnaryfirvalda. En við höfum fullkomnar lagaheimildir til að gera þetta, þegar allt slíkt liggur fyrir. Það voru auðvitað mörg fleiri atriði, sem voru þess eðlis, að það var full ástæða til þess að ræða um þau hér, af því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, þegar hann ræddi hér um þessa till. En ég skal nú ekki ræða um þau öll. Það sem mér finnst skipta mestu máli í sambandi við það stórmál, sem við erum hér raunverulega að fjalla um í dag, það baráttumál okkar að fá fram umtalsverða stækkun á okkar fiskveiðilandhelgi, sem við verðum að knýja fram við harða mótstöðu ýmissa erlendra aðila, spurningin mikla er þessi: Hvernig eigum við að standa að þessu máli? Og eitt það þýðingarmesta til þess að komast eitthvað áfram í málinu er að mínum dómi það, að við þurfum að taka formlega ákvörðun um það að segja upp landhelgissamningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja frá 1961. Undan þessu verður ekki vikizt, ef við ætlum okkur að ná fullum sigri í þessu máli. En hvað segir hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, um þetta meginatriði þess máls, sem hér er fjallað um? Hvað sagði hann hér í sinni ræðu? Hann minntist ekki á þetta atriði frekar en það væri ekki til. Og það var alveg augljóst á því, sem hv. 1. þm. Reykv., formaður Sjálfstfl., Jóhann Hafstein, sagði hér í sinni ræðu um þetta mál í kvöld, að hann var ekki enn búinn að gera upp sinn hug í því, hvort hann vildi styðja till. um það að segja þessum samningum upp eða ekki, þó að ótvíræðar upplýsingar liggi fyrir um það, að okkar hörðustu andstæðingar í þessu máli, Bretar og Vestur-Þjóðverjar, haldi dauðahaldi í þennan samning og hóti okkur í sífellu því, að þeir muni skjóta þessu ágreiningsmáli til úrskurðar Alþjóðadómstólsins. Það er vitanlega með öllu þýðingarlaust að setja þetta mál upp á þann veg, að við óttumst eðlilega dómsmeðferð í málinu. Ef fyrir hefðu legið að okkar dómi lög, sem hægt var að dæma eftir, þá hefðum við Íslendingar tvímælalaust fallizt á það, að við yrðum að sætta okkur við dóm, sem kveðinn væri upp samkv. lögum. En það er enginn vafi á því, að við erum ekki einir um að halda því fram, að það séu engin alþjóðalagaákvæði til um víðáttu landhelgi. Allar þjóðir eru ásáttar um það, að þannig sé þeim málum varið. Það liggur því í augum uppi. að það er alveg fráleitt að fallast á þá málsmeðferð, þegar rætt er um útfærslu á okkar fiskveiðimörkum, að láta Alþjóðadómstólinn kveða upp einhvern úrskurð um það, hvað við megum ganga langt í þeim efnum. Það var ekki hægt að heyra annað á því, sem hv. 1. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, sagði varðandi þetta atriði, en hann teldi, að það væri ekki rétt að taka afstöðu til þess, hvort segja ætti upp þessum samningum eða ekki, á meðan enn færu fram samningaviðræður við Breta og Vestur-Þjóðverja, þær sem nú ættu sér stað. Þetta er að mínum dómi alveg háskaleg afstaða, og ég vil vænta þess, að hv. formaður Sjálfstfl. taki þessa afstöðu sína til rækilegrar athugunar. Auðvitað eiga þessi mál ekkert skylt. Það, hvort við náum einhverju samkomulagi fyrr eða síðar við Breta og Vestur-Þjóðverja og aðra, sem veitt hafa hér á okkar miðum, um það, með hvaða hætti útfærsla okkar gengur yfir, það er vitanlega allt annað mál, og slíkt samkomulag verður vitanlega að byggjast á því, sem við teljum okkur fært að gera í þessum efnum. en við eigum ekki að verða knúnir til neinna samninga varðandi þau atriði, vegna þess að við séum bundnir af einhverjum samningsákvæðum, sem í rauninni eru óeðlileg, eins og sakir standa a.m.k. nú. Ég tel, að það sé ómögulegt að víkja sér undan því, að það þarf að taka afstöðu til þess, hvort segja á upp þessum samningum formlega eða ekki. Og ég saknaði þess líka í ræðu hv. 8. landsk. þm., varaformanns Alþfl., að hann minntist ekki heldur á afstöðu síns flokks í þessu mikilvæga atriði málsins. Þetta er þó það, sem mestu máli skiptir, eins og nú standa sakir. Ég tel líka, að það sé ekki við annað unandi, þegar við erum nú komnir á framkvæmdastig með að færa út okkar landhelgismörk, en að það liggi ótvírætt fyrir, hvenær við ætlum okkur að færa út. Og þeir, sem enn þann dag í dag eru á því stigi, að þeir flytja hér till. á Alþ., eins og 10 þm. Sjálfstfl. gera, um það, að enn skuli málið athugað og síðar, einhvern tíma síðar skuli það ákveðið, hvenær eigi að færa mörkin út, þeir virðast ekki að mínum dómi vera enn þá komnir á framkvæmdastig. Það er rétt, sem hér hefur verið sagt, að ég tel að enn þá hafi ekkert það komið fram, hvorki í þessum umr. né þeim sem hér hafa farið fram áður, sem ætti út af fyrir sig að torvelda það, að núv. stjórnarandstaða og núv. stjórnarsinnar hér á Alþ. geti orðið fullkomlega sammála um meginatriði þess vandamáls, sem við erum nú við að glíma. Stjórnarandstaðan hefur lýst því yfir alveg eins og stjórnarsinnar, að hún vilji standa að því að stækka okkar fiskveiðilandhelgi, og eftir því sem ég fæ bezt skilið a.m.k. út í 50 mílur. Og um það mikilvæga atriði, sem ég hef hér minnzt á, uppsögnina á samningunum við Breta og Vestur-Þjóðverja, hafa þeir ekki heldur í mín eyru sagt neitt það, sem ætti að halda þeim frá því að geta orðið okkur samferða í þeim efnum. Ég vil því vænta þess, að samkomulag geti tekizt, en ég tel, að það dragi nokkuð úr því, að eðlileg samstaða geti myndazt um meginatriði málsins, á meðan stjórnarandstæðingar hér flytja æ ofan í æ ýmiss konar till. um ýmsa þætti fiskveiðimála, sem í rauninni hljóta að vera til hliðar við það megin verkefni. sem hér liggur fyrir okkur til úrlausnar. Ég hef sagt það hér áður í þessum umr., að ég tel, að okkar staða í málinu sé sterk. Við höfum byggt upp okkar málflutning gagnvart útlendingum á sterkan hátt. Og við byggjum það alveg á viðurkenndum reglum. Við höfum líka haldið þannig á málinu, að það er ekki hægt að halda því fram með nokkurri sanngirni, að við höfum ekki gefið þeim, sem hér eiga hlut að máli af hálfu útlendinga, nægilegan fyrirvara um hvað til standi að gera, og við höfum einnig haldið þannig á málinu gagnvart þeim, að við höfum lýst okkur fúsa til þess að ræða við þá um það, með hvaða hætti hægt væri að veita nokkurn umþóttunartíma fyrir þá, sem hér verða fyrir mestum breytingum, en við höfum sett fram mjög eðlileg skilyrði fyrir slíkum samningum, skilyrði um það, að þá viðurkenni þeir aðilar, sem við semjum við, lögsögurétt okkar yfir þessu svæði og rétt okkar til þess að taka þá til refsingar, sem brjóta þær reglur, sem við setjum um fiskveiðar á þessu svæði. Ég efast auðvitað ekkert um, að við getum haldið hér uppi löngum umr. um marga þætti þessara mála, sem þarf að leysa og mætti kannske leysa á annan veg en gert hefur verið. En ég get ekki séð, að ástæða sé til þess að rugla það mál, sem hér liggur fyrir, með löngum umræðum um það, en vegna þess, sem hér kom fram í ræðu hv. 5. þm. Reykv., þegar hann talaði fyrir þeirri till., sem ég hafði sagt um í minni ræðu, að ég teldi óheppilega, þá gat ég ekki stillt mig um að gera þessar aths., og ég vil vænta þess, að hv. þm. sjái þegar þeir athuga það mál betur, að tillöguflutningur af þessu tagi gerir ekki neitt til að styrkja málstað okkar í landhelgismálinu.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, sem fram hefur komið hjá ýmsum ræðumönnum í dag, að þær efnislegu umr., sem hér hafa orðið um þetta stóra mál okkar Íslendinga, bera þess greinilega vott, að á Íslandi ríkir enginn verulegur ágreiningur um endanlegt takmark í sambandi við landhelgisbaráttu þjóðarinnar. Sá ágreiningur, sem lítillega hefur gætt í dag, lýtur að minni háttar atriðum, sem ég trúi, að verði á engan hátt til þess að spilla fyrir þeirri samstöðu þjóðarinnar, sem ég tel að nauðsynleg sé, til þess að við getum leitt mál þetta fram til sigurs. Í fullri hreinskilni sagt tek ég ekki mjög alvarlega þær yfirboðstillögur, sem þm. Sjálfstfl. flytja nú á síðustu stundu, þegar komið er að því að ráðast í sjálfa framkvæmdina, en þá skiptir að sjálfsögðu langmestu, að þjóðin standi sameinuð. Því hefur oft verið lýst, að stefna okkar í landhelgismálum er sú, sem mörkuð er í lögunum frá 1948, að við Íslendingar teljum okkur hafa rétt til þess að ákvarða fiskveiðilandhelgina innan endimarka landgrunnsins með setningu reglugerðar. Nú eru bæði hér á landi og eins erlendis uppi mismunandi skoðanir á því, hvernig ákvarða eigi landgrunn hinna einstöku ríkja. Og þá sorgarsögu verður að viðurkenna, að því er tekur til okkar Íslendinga, að hafsvæðið og landgrunnið í kringum landið er því miður ekki rannsakað og ekki kortlagt eins vel og skyldi, og veldur það nokkrum óþægindum í sambandi við framkvæmd laganna. Þessar mismunandi skoðanir hér á landi um, hvernig beri að ákvarða eða ákveða sjálft landgrunnið, má m.a. greinilega sjá af þeirri till. til þál., sem samþ. var 7. apríl 1971 og flutt var af þáv. stjórnarflokkum, en samkv. henni var kosin nefnd, sem átti að semja fr., sem lagt skyldi fyrir næsta þing, er kvæði á um óskertan rétt Íslendinga til fiskveiða í hafinu yfir landgrunninu. Í till. þessari er getið um það, að ytri mörk landgrunnsins skuli ákveða annaðhvort miðað við 400 m jafndýpislínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira, eftir því hvað hagkvæmast þykir, eins og í tillgr. segir, enda þótt manni finnist einkennilegt, að það skuli ekki liggja þegar í augum uppi, að langhagkvæmast væri fyrir þjóðina, ef framkvæmanlegt væri að miða ytri mörk landgrunnsins við möguleg hagnýtingarmörk. En það er ekki einasta hér á landi, sem ágreiningur er um það og mismunandi skoðanir, hvernig ákvarða beri ytri mörk landgrunnsins. Þess gætir einnig mjög víða erlendis. Að vísu mun til vera samþykkt frá Genf, er getur um, að ytri mörk landgrunnsins skuli miða við ákveðna dýptarlínu eða hagnýtingarmörk, eins og í þeirri samþykkt segir. En vegna þess, hve tæknin hefur verið á óðfluga ferð áfram, hafa hagnýtingarmörkin stöðugt færzt út á dýpra hafsvæði, þannig að nú er mögulegt að vinna olíu úr jörðu eða málma af hafsbotni á a.m.k. 1.000 m dýpi eða meira. Þessar mismunandi skoðanir á því, hvar eðlilegt sé að draga ytri mörk landgrunnsins, komu einnig nokkuð vel fram í þeim umr., sem hér hafa orðið í dag. Hv. þm. Benedikt Gröndal talaði m.a. um að ytri mörk landgrunnsins bæri að miða við 400 m dýptarlínu og hvergi skemmra frá grunnlínum en 50 sjómílur, en hann talaði líka um það, að eins væri hugsanlegt að ákvarða ytri brún landgrunnsins við 1.000 m dýptarlínu. Og hv. 5. þm. Reykv.. Gunnar Thoroddsen, sagði í sinni ræðu, að hann teldi eðlilegast og hagkvæmast að miða ytri mörkin við 400 m dýptarlínu. Það er sú staðhæfing, sem gaf mér tilefni til þess að kveðja mér hljóðs, og langar mig til þess að segja um hana nokkur orð. Það er öllum kunnugt, sem fylgzt hafa með þróun þjóðaréttar á þessu sviði, að þar hafa orðið mjög verulegar breytingar hin síðustu árin í þá stefnu, að eðlilegt væri talið, að strandríki hefðu rýmri rétt en viðurkenndur hefur verið til þessa til þess að ákvarða sín fiskveiðitakmörk fjær ströndinni en áður hefur verið. Þessi þróun hefur öll borið eitt einkenni, þ.e. að þjóðirnar hafa í æ ríkari mæli hneigzt að því, að eðlilegast og hagkvæmast væri að miða fiskveiðitakmörkin við ákveðna fjarlægð frá grunnlínum eða frá ströndum viðkomandi landa. Sú kenning, sem einu sinni var uppi og hafði töluvert fylgi, að eðlilegra væri að ákvarða þessa línu, takmörk fiskveiðilandhelginnar, við ákveðna dýptarlínu, á sér æ færri talsmenn á alþjóðlegum vettvangi. Til þessa liggja eðlilegar ástæður, að þjóðirnar eru að hverfa frá því að miða fiskveiðitakmörkin við ákveðna dýptarlínu, en aðhyllast í síauknum mæli að ákveða fiskveiðitakmörkin miðað við ákveðinn mílufjölda frá landi. Þetta stafar fyrst og fremst af því, að margar þjóðir, ekki sízt þjóðir Afríku og Suður-Ameríku, hafa fyrir ströndum sínum mjög lítinn landgrunnsstöpul, þannig að ef alþjóðleg regla yrði tekin í gildi, er ákvæði, að miða skyldi fiskveiðilandhelgina við ákveðna, tiltekna dýptarlínu, mundi það í framkvæmd þýða, að fiskveiðilandhelgi þessara þjóða yrði þegar af þessari ástæðu heldur litil og takmörkuð. Frá því er greint í blöðunum í dag, og var um það mál viðtal við Hannes Jónsson fulltrúa í stjórnarráðinu í sjónvarpinu í gær, að á ráðstefnu 41 Afríkuþjóðar, vísindaráðs Afríkuríkja, hafði sú ákvörðun orðið ofan á í sambandi við landhelgismál og hvernig þeir ættu að standa að því að ákvarða fiskveiðilandhelgi að miða við 200 mílur frá grunnlínum og síðan ákvarða þar fyrir utan 12 mílna belti, sem strandríki hefðu takmarkaðan yfirráðarétt yfir. Í viðtali við Hannes Jónsson í dag í Morgunhlaðinu er þess getið, að upphaflega hefði ætlunin verið á þessari ráðstefnu að miða fiskveiðilandhelgina við regluna 12 + 12 og 600 m dýptarlínu. Sem sagt, 600 m dýptarlína úti fyrir ströndum Afríkuríkja hefði í flestum tilfellum aðeins gefið 24 mílna fiskveiðilandhelgi. Afríkuþjóðirnar hurfu því frá þeirri kenningu og aðhyllast, eins og lýst hefur verið, reglu um. að strandríki eigi rétt á að ákvarða einhliða fiskveiðilandhelgi, er liggi allt að 200 mílur frá ströndum þeirra. Svipaða sögu væri hægt að segja um það, sem Suður-Ameríkuríkin hafa verið að gera. Þau hafa mörg hver, eins og menn vita, ákveðið stóra fiskveiðilandhelgi hjá sér eða allt upp í 200 mílur. Ég veit ekki um Suður-Ameríku ríki - þó getur verið, að mér skjátlist, - sem miða við dýptarlínu eingöngu. Þann 18. okt. s.l. var haldin ráðstefna í Washington, þar sem voru staddir bandarískir embættismenn, sem starfað hafa á vegum hinnar svo kölluðu hafsbotnsnefndar, sem undirbýr hina alþjóðlegu ráðstefnu, sem átti að halda 1973, en hún á m.a. að hafa það verkefni að ákveða stærð eða ytri takmörk landgrunnsríkjanna og einnig stærð fiskveiðilandhelginnar. Ég hef hér á borðinu hjá mér frásögn af þessum fundi, en hann sátu ýmsir færustu menn Bandaríkjanna í þessari fræðigrein. Á þessum fundi kom það mjög greinilega fram, að þjóðirnar að langstærstum hluta aðhyllast þá stefnu í framkvæmd að ákvarða ytri fiskveiðitakmörk sín með því að miða við tiltekinn mílufjölda frá grunnlínum. Og það kemur fram í fundargerð þessarar ráðstefnu, að Bandaríkjamenn telja, að fylgi þjóða við 200 mílna fiskveiðilandhelgi sé talsvert meira en þeir vissu fyrir síðasta fund hafsbotnsnefndarinnar. Ég nefni þessi dæmi til þess að sýna fram á það, að í sambandi við þjóðarétt og ákvörðun fiskveiðilandhelgi er yfirgnæfandi meiri hluti ríkjanna, sem aðhyllist þá skoðun, að fiskveiðitakmörkin skuli miða við ákveðinn mílufjölda frá grunnlínum. Ég hef flutt á undanförnum þingum ásamt fleiri þm. úr Framsfl. till. um það, að við Íslendingar hefðum sem nánast samstarf við þær þjóðir á erlendum vettvangi, sem berðust fyrir sem rýmstri fiskveiðilandhelgi. Við eigum hagsmunalega samstöðu með þessum þjóðum og því tel ég það mikið atriði, að við reynum að haga málflutningi okkar og baráttu fyrir okkar fiskveiðilandhelgi í sem mestu samræmi við hagsmuni þessara þjóða, að svo miklu leyti sem það fer ekki beint gegn okkar eigin hagsmunum. Þegar af þessari ástæðu tel ég einsýnt, að við hljótum að fylgja þeirri meginreglu, sem þjóðir heims aðhyllast að langsamlega stærstum hluta, að miða fiskveiðilandhelgi okkar við ákveðinn mílufjölda frá grunnlínum. Hér kemur svo annað til, sem gerir þetta eðlilegt. Eitt af verkefnum hafréttarráðstefnunnar 1973, sem nú er vitað, að verður ekki haldin fyrr en í fyrsta lagi 1974 og kannske ekki fyrr en 1975, er það að ákvarða, hvar skuli vera endimörk landgrunns ríkja og hvar skuli taka við hið alþjóðlega hafsbotnssvæði, sem á að setja undir alþjóðlega stjórn og nytja fyrst og fremst til hagsbóta fyrir þróunarlöndin í heiminum. Þarf að ákvarða, hvað hið alþjóðlega hafsbotnssvæði er stórt, og gerir það nauðsynlegt, að einhver regla, almenn regla gildi um það, hvernig ákvarða skuli landgrunn einstakra ríkja. Það liggur í augum uppi, að það verður að keppa að því að setja um það eins almenna reglu og mögulegt er. Og þá er, af ástæðum, sem ég vék að áðan, ekki hægt að miða við dýptarlínur, því að hafsbotninn fyrir ströndum hinna einstöku ríkja er svo misjafnlega djúpur. Ég skal nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil bara taka undir þá skoðun, sem hér hefur komið fram, að ég er því sammála að fara ekki lengra í næsta áfanga útfærslu en í 50 mílur. Er það að mínu viti hagkvæmt og eðlilegt og líklegra til þess, að við komumst í gegn með það, heldur en það að ætla sér að vera með einhverjar yfirboðstillögur og ætla sér að ganga enn þá lengra. Við höfum unnið okkar landhelgis sigra í áföngum, og ef við getum á næsta ári fært fiskveiðilandhelgi okkar úr 12 sjómílum í 50 sjómílur, þá er það árangur, sem ekki ber að gera lítið úr. Með því aukum við það hafsvæði í kringum landið, sem við höfum einkalögsögu á, meira en við höfum áður gert í einu skrefi. Ég vil taka undir skoðun, sem ég sá í Fiskaren í dag, að vísu í gömlu blaði, en í viðtali, sem norskur hlaðamaður á við Jóhann J. Kúld um fyrirhugaða útfærslu Íslendinga á fiskveiðilögsögunni, segir hann, að með því að stíga skrefið í þetta skiptið ekki lengra en í 50 sjómílur sýnum við þó öllum þeim þjóðum. sem kunna að berjast á móti okkur Íslendingum í þessu, að við fylgjum okkar stefnu fram með fyllstu aðgætni. Við förum hvergi lengra en við höfum ótvíræðan rétt til samkvæmt okkar eigin lögum með því að stíga skrefið ekki lengra. Ég held, eins og aðstæður eru í heiminum í dag, að það sé hyggilegt að miða við þetta skref, og ég trúi vart öðru en því, að hv. alþm. geti við nánari yfirvegun og íhugun fallizt á það, að hagkvæmast sé fyrir okkur að standa saman um það á næsta ári. Ég trúi því, að á alþjóðavettvangi eigi eftir að verða mjög verulegar breytingar á þjóðarétti í þá stefnu að viðurkenna enn stærri fiskveiðilandhelgi ríkja eins og okkar, en sem nemur 50 sjómílum. Þetta verður kannske ekki næstu fimm árin, en mér er nær að trúa, að á 5-10 ára tímabili hér í frá muni verða komin alþjóðleg regla, sem heimili okkur á grundvelli alþjóðalaga að stíga skrefið út í 200 sjómílur með ákvörðun fiskveiðilandhelginnar umhverfis Ísland.



Herra forseti. Ég vil aðeins til þess að fyrirbyggja misskilning taka það fram, að mín orð bar ekki að túlka sem neitt forboð gegn því að taka erlend lán. Það getur vitaskuld verið réttlætanlegt að taka erlend lán. En það skiptir meginmáli, til hverra hluta þeim er varið. Erlend lán geta átt hinn fyllsta rétt á sér, þegar þeim er varið til gjaldeyrissparandi framkvæmda eða gjaldeyrisaflandi framkvæmda. Þess vegna er mjög eðlilegt, að það sé leitað eftir erlendum lánum t.d. til stórvirkjana og þess háttar eða til öflunar fiskiskipa og þess háttar. En aftur á móti álít ég, að það geti verið jafnvarhugavert að byggja ýmsar framkvæmdir, sem þó geta verið góðar og nauðsynlegar, á erlendu lánsfé. Ég vil ennfremur segja það út af þeim orðum, sem hv. þm. lét falla, að vitaskuld er áætlanavinna ýmiss konar hér í gangi, og þar hafa verið gerðar og eru til þegar vissar áætlanir. Ég minni nú aðeins á það, sem ég þarf ekki að minna þennan hv. þm. á, að það er til samgönguáætlun, að ég vona a.m.k. næstum því fullgerð, fyrir Norðurland. Og til hennar þarf að afla fjár. Og það eru auðvitað ýmsar aðrar áætlanir í gangi, sem Efnahagsstofnunin vinnur að. Og að því leyti til verður auðvitað verkefni Framkvæmdastofnunar, þegar hún tekur við, að nokkru leyti framhald af þeirri vinnu, sem unnin hefur verið í Efnahagsstofnuninni, þannig að ég geri ekki ráð fyrir því, að það verði nein óeðlileg bið á því, að það liggi fyrir nægilegar áætlanir, sem hægt sé að styðjast við, þegar kemur til þess að ráðstafa þessu fé, sem hér er um að tefla. Ég get líka undirstrikað það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ég geri ekki ráð fyrir því, að það verði veruleg bið á því hér eftir, að frv. um Framkvæmdastofnun verði lagt fyrir Alþ„ og þá vona ég, að svo fari með hliðsjón af því, sem hér hefur komið fram, að hv. þm. greiði heldur götu þess í gegnum þingið, þannig að það þurfi ekki að tefjast þar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en áður en þeim er lokið, vil ég þakka talsmönnum stjórnarandstöðunnar undirtektir þeirra. Ég vil skilja þeirra ummæli á þann veg, að þeir hafi tekið undir og fallizt á þau meginmarkmið, sem sett eru fram í þessari þáltill., sem hér er til umr., þar sem stefna ríkisstj. er mörkuð. Ég gat a.m.k. ekki skilið hv. talsmann Alþfl. á annan veg en þann, að Alþfl. mundi verða algerlega með í þessu máli með því fráviki einu, sem hann tiltók, og ég vil skilja hv. 1. þm. Reykv. á sömu lund, þó að það sé rétt, að hann tæki ekki beina afstöðu til þess atriðis í þessari till., sem fjallar um uppsögn landhelgissamninganna. En hann tók heldur ekkert af í því efni. Þetta tel ég mjög mikils vert og tel rétt að telja það höfuðatriði þeirra umr., sem hér hafa farið fram, vegna þess að við skulum alveg gera okkur grein fyrir því, að það er rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það er fylgzt með þessum umr. og það er tekið eftir þeim, ekki aðeins hér á landi heldur og erlendis. Og eftir þetta geta önnur ríki ekki verið í vafa um það, að allir Íslendingar standa saman um meginlínuna í þessu mikla lífshagsmunamáli okkar. Og þetta er raunar þegar ljóst af því, sem fram hefur komið hjá hv. stjórnarandstæðingum, sem eðlilega hafa gert nokkrar aths. En þær aths. hafa þá einna helzt lotið að því, ef ég hef rétt skilið, að það væri eiginlega ekki gengið alveg nægilega langt í till. ríkisstj. Þeir vildu jafnvel ganga lengra, og þeir töldu sína till. um þetta efni ganga lengra, a.m.k. í sumum efnum. Nú fellst ég ekki á þessa túlkun, en hún sýnir þó ótvírætt viðhorf stjórnarandstæðinga til þessarar þáltill., sem hér er til umr. Eftir þetta geta engir utanlands gert sér neinar tálvonir um það, að koma muni til ágreinings á milli stjórnarliðs og stjórnarandstöðu í þessu máli. Og það mun ekki verða að vænta neinnar tilslökunar í því. Eins og ég sagði, þá tel ég þetta langsamlega mikilsverðasta atriðið, sem fram hefur komið í þessum umr., og þó að hér hafi komið fram nokkrar aths., sem gætu gefið mér tilefni til nokkurra andsvara, þá skal ég ekki fara langt út í það, því að ég tel, eins og ég tók rækilega fram í minni frumræðu, mjög mikilsvert, að það geti skapazt fullkomin samstaða um þetta mál. Og ég fyrir mitt leyti mun reyna að halda þannig á því, og ég þykist hafa gert það. Hv. 1. þm. Reykv. sagði að vísu, að það hefðu reynzt einhver vandkvæði á, hvernig samráð hefðu verið í landhelgisnefnd, og nefndi í því sambandi sérstaklega það, að þessi þáltill., sem hér er til umr., hefði fyrst verið sýnd þeim þrem dögum fyrir þingsetningu. Ég kannast nú ekki við, að það hafi verið nein vandkvæði á samstarfi og samráði í landhelgisnefnd, og ég vil a.m.k., að svo sé ekki, og þessi landhelgisnefnd mun starfa áfram, og hún mun fá þær skýrslur, sem gefnar verða t.d. af embættismönnum, sem taka þátt í viðræðunum, og hún mun verða kölluð saman öðru hvoru, þangað til ný landhelgisnefnd hefur þá tekið til starfa samkv. þeirri þáltill., sem hér hefur verið lögð fram og er nú til umr. og væntanlega verður síðar samþykkt. Og hverjum og einum í landhelgisnefnd jafnt stjórnarliðum sem stjórnarandstæðingum er hvenær sem er í lófa lagið að óska eftir fundi í landhelgisnefnd, og ég mun verða við slíkum tilmælum, ef eftir því er óskað og þeir telja ástæðu til. Hvað því viðvíkur, að þeir hafi fyrst séð þessa þáltill. þrem dögum fyrir þingbyrjun, þá er því til að svara, að það hefur aldrei farið dult af minni hálfu og aldrei farið dult í landhelgisnefnd, að leitað mundi verða staðfestingar Alþ. á því ákvæði í stjórnarsáttmálanum. sem lýtur að landhelgismálinu. Það var löngu vitað í landhelgisnefnd, að það mundi verða lögð fram þáltill. um þetta efni, og stjórnarandstæðingar í landhelgisnefnd óskuðu einmitt eftir því að fá að sjá þessa till., þegar frá henni hefði verið gengið, og við þeim tilmælum var orðið þremur dögum fyrir þingbyrjun, þá var þeim sýnd hún ásamt grg. Ég held þess vegna, að þeir hafi ekki neina ástæðu til að kvarta í þessu efni. Ég hef, eins og ég sagði áðan, alltaf lagt á það ríka áherzlu, að það væri höfð sem mest samstaða í landhelgismálinu og það væri mikil nauðsyn, að það væri höfð samstaða. Ég ritaði um það sérstaklega í minni síðustu áramótagrein, hvílík nauðsyn það væri, að samstaða myndaðist um þetta mál, en þá undirstrikaði ég það og sagði alveg sérstaklega, að menn yrðu að gera sér það ljóst, að það geti aldrei orðið samstaða um að gera ekki neitt, og það var það, sem strandaði á s.l. vor, að till. hæstv. ríkisstj. þá var með þeim hætti, að við töldum, að þar væri svo margt óákveðið og svo margir lausir endar, að það væri ekki hægt að fallast á hana og það gæti ekki orðið samstaða um hana af þeim ástæðum. Þar var m.a. talað um það, að landhelgisnefndinni, sem kosin var af Alþ., ætti að fela skilgreiningu á landgrunni Íslands miðað við sem næst, eins og segir í till., með leyfi forseta: „400 m jafndýpislínu, möguleg hagnýtingarmörk eða 50 mílur eða meira frá grunnlínum umhverfis landið, eftir því sem frekari rannsóknir segja til um, að hagstæðast þyki.“ Þetta er nú nokkuð mikið ef og eða. En það skal ég ekki fara að rifja hér upp frekar. Samt sem áður vekur það náttúrlega nokkra undrun manns, að þeir, sem að þessari till. stóðu, skuli nú hafa áttað sig og geta sagt þetta allt með ákveðnari orðum í þeirri till., sem þeir hafa nú flutt á Alþ., þar sem þeir slá því föstu, að ytri mörk landgrunnsins skuli vera 400 m jafndýpislína. Hv. 1. þm. Reykv. óskaði eftir skýringu á þeim orðum, sem ég lét falla á þá lund, að þeir, sem nú færu að hengja sig í aukaatriði í sambandi við þetta mál og stofna þannig til ágreinings, gengju erinda úrtölumanna. Ég held, að þessi ummæli þurfi út af fyrir sig ekki neinnar skýringar við. Ég lít svo á, að eftir að stefnan hefur verið mörkuð í þessu máli og menn eru sammála um þá meginlínu, sem þar er um að tefla, þá sé það óvinafagnaður, að menn fari að deila um aukaatriði, sem geta verið fullkomið álitamál og ég held, að þeir, sem það færu að gera, þjóni alveg sama tilgangi og úrtölumenn í þessu máli. En til þess að koma í veg fyrir misskilning, þá skal ég taka það skýrt fram, að í þessum ummælum mínum átti ekki að felast og fólst ekki aðdróttun til eins eða neins utan þings eða innan. Þau voru mælt sem aðvörunarorð, sem ég vona, að menn hugleiði. Það hefur aðeins komið fram hér, að menn hafa látið í ljós undrun yfir því, að till. okkar nú skuli vera samhljóða þeirri þáltill., sem við fluttum á síðasta Alþ. Þessu hefur nú raunar þegar verið svarað, svo að ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, en ég held, að menn hljóti að átta sig á því, þegar þeir hugleiða þetta, að það hefðu beinlínis verið svik af okkar hálfu, ef við hefðum ekki lagt málið fyrir Alþ. í þeirri sömu mynd sem við lögðum það fyrir kjósendur, þeirri sömu mynd sem við túlkuðum það fyrir kjósendum. Við teljum, að kjósendur hafi alveg sérstaklega falið okkur umboð til þess að vinna að málinu á þeim grundvelli. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um það. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 5. þm. Reykv., sem ástæða var til að gera aths. við, en þær hafa raunar þegar verið gerðar af hæstv. sjútvrh., þannig að ég skal ekki endurtaka það, en ég vil þó aðeins almennt segja það, sem ég sagði reyndar skýrt í minni frumræðu, að stefna ríkisstj. og þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, er byggð á landgrunnsstefnunni. Ég lít svo á, og ég túlka landgrunnslögin frá 1948 svo, að þá hafi Íslendingar í raun og veru lýst yfir yfirráðarétti sínum á öllu landgrunninu, enda þótt þeir svo smám saman taki í verki undir sína fiskveiðilögsögu ákveðna hluta af þessu landgrunni. Hv. þm. spurði í því sambandi: Hvers vegna eru 50 sjómílur nefndar nú? Ja, hvers vegna voru 4 sjómílur nefndar á sínum tíma? Hvers vegna voru 12 sjómílur teknar á sínum tíma? Þannig má alveg eins spyrja. Þetta hefur verið gert í áföngum, og þetta hefur verið gert samkvæmt og í samræmi við og með skírskotun til landgrunnslaganna. Og stefnan nú hefur í þessum áfanga verið mörkuð þannig, að við bindum okkur við 50 sjómílur, en áreiðanlegt er það, að ef í tæka tíð, t.d. s.l. vor, hefði verið leitað samstarfs og samráðs við okkur um það að fara lengra en í 50 sjómílur, þá efast ég ekki um, að samkomulag hefði getað orðið um það atriði. En það var þá ekki fyrir hendi, þá voru hv. stjórnarandstæðingar, sem nú eru, ekki reiðubúnir til þess að segja neitt ákveðið í þessu efni, eins og það upphafsákvæði í þáltill. þeirra, sem samþ. var og ég las upp áðan, gefur greinilega til kynna. Við byggjum á landgrunnskenningunni, og þess vegna hefur einmitt verið í okkar málflutningi og er í okkar málflutningi lögð áherzla á, að það sé eðlilegt, að saman fari rétturinn til auðæfa á og í botni landgrunnsins og náttúruauðlinda, sem eru í hafinu fyrir ofan landgrunnið. Og ég held, að það sé ekki rétt, að okkar málstaður hafi verið túlkaður á veikari grundvelli en þurft hefði að vera, en það kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., að hann teldi, að svo væri og átt hefði að leggja höfuðáherzlu á þetta atriði og það eitt, að mér skildist, hefði átt að duga í þessu sambandi. En ég verð nú að segja það, að ef það hefði verið ráðandi stefna hjá fyrri ríkisstj., þá hefði verið eðlilegt, að þetta sjónarmið hefði komið fyrr fram og þá t.d. í sambandi við setningu landgrunnslaganna 1969, þar sem Íslendingar helguðu sér botninn á landgrunninu. Og ef þá hefði verið ríkjandi þetta sjónarmið, sem mér virtist vera hjá þm. og hann taldi, að nú ætti að leggja höfuðáherzlu á, þá hefði vissulega átt að stíga skrefið þá og taka fiskimiðin með, en það var ekki gert. Hitt er rétt, að þetta á að vera mjög sterkur þáttur í málflutningi okkar, og hann er það, því að ég er alveg sammála þeim rökum, sem hafa komið fram um það, að auðvitað er eðlilegt, að þetta tvennt fari saman, og ég hef líka þá trú, að það hljóti að koma að því, að regla í þessa átt verði viðurkennd alþjóðaregla. Það má auðvitað segja, að alltaf geti eitthvað orkað tvímælis. Eins og ég sagði áðan, geta sum atriði í sambandi við þetta mál verið álitamál. Ég segi það t.d. að út af fyrir sig er gildistökudagurinn 1. sept. 1972, eins og einhver sagði áðan, út af fyrir sig er hann ekki neinn heilagur dómur. Það hefði svo sem mátt nefna einhvern annan dag. En þessi dagur var nefndur, og hann hefur verið ákveðinn, og það er á engan hátt óeðlilegt að miða við hann, þó að aðalatriðið væri auðvitað það, að örugglega væri frá þessu öllu gengið, áður en hafréttarráðstefnan væri haldin. En þegar hann hefur verið ákveðinn, þá er rétt og heppilegast að halda sig við hann, og það getur aldrei gert þessu máli gagn að fara nú að fitja upp á öðru í því efni. Og þess vegna verð ég að segja það, að ég er hissa á því ákvæði, sem er í þáltill. þeirri, sem sjálfstæðismenn hafa hér lagt fram, sem er á þá lund, að gildistökudagurinn skuli ekki ákveðinn, heldur skuli þetta yfirstandandi Alþ. síðar ákveða hann. Þetta finnst mér nú vægast sagt vera dálítil krókaleið. Eru menn ekki búnir að átta sig á því nú, og eru menn virkilega ekki tilbúnir til þess að ákveða og nefna tiltekinn dag í þessu sambandi? Hvers vegna á að fresta þessu? Í þessari sömu þáltill. er þó önnur dagsetning, 1. marz, og þá er gert ráð fyrir, að þann dag megi ákveða vissar aðgerðir. Nei, ég held, að um svona atriði eigum við einmitt ekki að deila nú. Hér hefur talsvert verið talað um friðunaraðgerðir, og ég tel sjálfsagt að gefa því gaum út af fyrir sig. Við þurfum sjálfsagt að huga mjög vel að friðunaraðgerðum. En eins og hér hefur verið sýnt fram á, er það ekki á valdi okkar Íslendinga að ákveða einhliða um friðunar eða verndaraðgerðir utan fiskveiðimarkanna, þó að á landgrunninu sé. Til þess þarf samkomulag og samning við aðrar þjóðir. Það hefur verið reynt að ná samstöðu um það efni. Það hefur ekki tekizt. En þegar við höfum ákveðið að færa fiskveiðimörkin út og þegar það hefur komið til framkvæmda, þá er það á okkar valdi að ákveða þær friðunaraðgerðir og þær verndaraðgerðir innan fiskveiðimarkanna, sem við teljum eðlilegar og nauðsynlegar. En útfærsla fiskveiðimarkanna er einmitt óhjákvæmileg forsenda fyrir því, að við getum gripið til friðunaraðgerða á þessu svæði. Þess vegna er það í raun og veru og getur ekki orðið annað en fróm ósk að samþykkja till. um friðunaraðgerðir utan fiskveiðimarka. Og þess vegna var það ekki heldur og er ekki heldur annað en fróm ósk, sem felst í þeirri þáltill., sem samþ. var á síðasta Alþ., þar sem segir, með leyfi forseta: „Alþingi felur ríkisstj. að undirbúa nú þegar friðunaraðgerðir fyrir öllum veiðum til verndar ungfiski á landgrunnssvæðinu utan 12 mílna markanna, þar sem viðurkennt er, að um helztu uppeldisstöðvar ungfisks sé að ræða.“ Þessi þáltill. var samþ. á Alþ. 7. apríl s.l., en fyrrv. stjórn sat að völdum til 14. júlí. Mér er ekki kunnugt um það, hverjar ráðstafanir hún hefur gert til þess að framkvæma þá fyrirskipun, sem felst í þessari þál. Það er ekki heldur ætlazt til þess, að hún hafi gert neinar ráðstafanir í þá átt, af því að það var ekki á hennar valdi nema með þeim hætti, sem reglur eru til um og hæstv. sjútvrh. vék að hér áðan. Ég skal nú, herra forseti, ekki fara lengra út í þetta. Þó að sitthvað fleira hafi komið fram í þessum umr., þá skal ég ekkert vera að elta ólar við það. Ég met hitt svo miklu meira, að það er kominn fram í þessum umr. sá samstarfsvilji, sem er okkur mjög mikils virði. Ég ætla ekki hér að fara að gefa neinar yfirlýsingar um það, hvernig ég met stöðuna á alþjóðavettvangi í dag, fremur en kom fram í minni frumræðu. Að því vék hv. 1. þm. Reykv. En hitt vil ég segja, að þrátt fyrir alla bjartsýni veitir okkur áreiðanlega ekki af að standa saman í þessu máli. Áður en ég lýk máli mínu, verð ég aðeins að minnast á ummæli hv. þm. Jóns Árnasonar, 2. þm. Vesturl., sem mér voru algerlega óskiljanleg. Hann lét að því liggja, að ég hefði í framsöguræðu minni minnzt á þá þáltill., sem fyrir liggur á þskj. 56. Ég minntist ekki einu einasta orði á þessa þáltill., hvorki sem yfirboð, undirboð eða neitt annað, og ég ætla ekki að tala um hana frekar. Hún er ekki á dagskrá hér. Ég vil þó segja það, að ég vil líta á þá till. þannig, að hún loki út af fyrir sig ekki leiðum til samstarfs í þessu máli. En hún verður sjálfsagt rædd á sínum tíma, og henni verður vísað til utanrmn., og þá mun utanrmn. að sjálfsögðu um hana fjalla. En þetta hlýtur að hafa byggzt á einhverri misheyrn hjá hv. þm., að hann hafði þessi ummæli eftir mér. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. en vil enn á ný endurtaka það, að ég er yfirleitt þakklátur talsmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir þeirra undirtektir, og ég er sannfærður um, að eftir því verður tekið á erlendum vettvangi, að það liggur eftir þetta alveg ljóst fyrir, að það er full samstaða og eining á meðal Íslendinga um meginstefnuna í þessu máli og það verður ekki hvikað frá útfærslu. Það er það atriði, sem mestu skiptir, og það er þýðingarmikið fyrir okkur Íslendinga að standa algerlega saman um þetta mál. Og þá er ég sannfærður um það, að við vinnum sigur í þessu máli, en við skulum ekki gera okkur neinar gyllivonir um það, að sá sigur verði auðunninn.



Herra forseti. Allir hv. alþm„ sem hér hafa rætt í dag um þetta mikla mál málanna, hafa lagt ríka áherzlu á nauðsyn algerrar samstöðu og þjóðareiningar um lausn þess. Benda þessar yfirlýsingar eindregið í þá átt, að allir séu sammála í meginatriðum. Þetta er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni og spáir góðu. Takmarkið í þessum efnum er landgrunnið allt. Þessi stefna var mörkuð með landgrunnslögunum frá 1948, eins og oft hefur verið tekið fram. Þennan rétt Íslendinga er auðvelt að rökstyðja, en hitt er erfiðara, að afla honum alþjóðaviðurkenningar. Bent hefur verið á rétt strandríkis til hafsbotns undan ströndum þess, en sá réttur hefur þróazt ört á undanförnum árum og notið vaxandi viðurkenningar. En í raun og veru hefur Ísland sérstöðu fram yfir flest eða öll strandríki, eins og hæstv. forsrh. benti á. Það er eyland, og sérstaða eyríkis í miðju úthafi á norðurhjara heims er einstök í veröldinni. Að mínum dómi er því síður en svo óeðlilegt, að við Íslendingar færum óvenjuleg og veigamikil rök fyrir okkar málstað. Ég á þar við hin ljósu rök, sem nefnd hafa verið, hin efnahagslegu, líffræðilegu og sögulegu, til að helga okkur og hagnýta landgrunnið allt í stað þess að heyja langa og stranga baráttu fyrir 50 mílna áfangamörkum, sem nánast eru sett af tilviljun, að því er bezt verður séð. Þegar þar við bætist, að rök þau, sem skírskota til landgrunnsins alls,-þ.e. fram á brún þess stöpuls, sem landið hvílir á, - virðast ná mun betur eyrum og áhuga þeirra þjóða, sem mestu máli skiptir að viðurkenni rétt okkar, þykir mér einsýnt, að þegar beri að stefna að markinu og stíga skrefið til fulls. Enn er þess að geta, að verði aðeins miðað við 50 sjómílur, lendir stór skák af landgrunninu utan þeirra marka fyrir svo að segja gjörvöllu Vesturlandi. Er það uggvekjandi staðreynd fyrir sjómenn vestanlands, sem þarna geta lent í erfiðri aðstöðu fram yfir aðra landsmenn, svo sem auðséð má verða að athuguðu máli. Það má vel vera, að við glötum engum rétti, þó að við teygjum okkur ekki nú til endimarka landgrunnsins. En reynslan hefur sýnt, að barátta þessi er það erfið, að hún hefur einungis verið háð með löngum hvíldum. Átakanlegasta dæmið er það, að ákvæði gamla samningsins frá 1901 skyldu standa óhreyfð allar götur fram á fimmta tug aldarinnar eða þar til Ólafur Thors lét taka málið upp í tíð nýsköpunarstjórnarinnar, en í framhaldi af þeirri ákvörðun urðu til hin margumræddu lög frá 1948 um vísindalega verndun landgrunnsins. Hæstv. sjútvrh. sagði um till. sjálfstæðismanna á þskj. 56, að hún væri „ótímabær og óheppileg“. Þessu er mótmælt með vísun til þess, sem ég hef nú vikið að. Enn fremur sagði hann, að gæzla samkv. þeirri till. yrði óframkvæmanleg. Annað hafa sjómenn sagt í minni áheyrn. Hann sagði enn fremur: „Okkar sterkasta vopn er samstaða okkar allra, sterkari en öll erlend herskip.“ Og hæstv. félmrh. fagnaði einhug þeim, sem ríkti um málið, og tók sér í munn orð skáldsins: „Þagni dægurþras og rígur.“ Þessi ummæli verð ég að telja, að viti á gott. Ég vona, að þau megi skilja á þann veg, að hv. stuðningsmenn ríkisstj. muni leggja fram alla krafta sína ásamt stjórnarandstæðingum til að ná fullri samstöðu í nefndum þeim, sem þetta mál verður falið til umönnunar og afgreiðslu á komandi dögum.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. vegna afstöðu hæstv. sjútvrh. varðandi 2. og 3. lið í till. sjálfstæðismanna á þskj. 56. Ég verð að segja, að mér kom afstaða hans í sambandi við þessa tvo liði mjög á óvart og verð að harma það, ef hann er nú allt í einu kominn á þá skoðun, að ekkert megi gera til friðunar nema fyrir liggi álit og samþykki fiskifræðinga, hvort heldur er innlendra eða erlendra. Ég er alveg sannfærður um, að hæstv. ráðh. er það mjög vel kunnugt, að álit sjómanna og útgerðarmanna, sem veiðar stunda á hrygningarsvæðunum hér sunnanlands, stangast mjög á við álit fiskifræðinga í þessu sambandi. Ég gat þess í fyrri ræðu minni í kvöld, að maður yrði þess greinilega var, að margir þessara manna, sem lengsta og mesta reynslu hefðu í þessum efnum, væru orðnir uggandi yfir því, að við værum komnir þar út í rányrkju, sem gæti leitt til þess, að fiskimiðin hreinlega eyddust miklu fyrr en við kannske gerðum okkur grein fyrir. Ég tel þetta mjög mikið alvörumál fyrir okkur og harma því, að hæstv. sjútvrh. skuli nú allt í einu mér að óvörum hafa tekið þá afstöðu, að þarna megi ekkert gera nema fiskifræðingar hafi áður lagt blessun sína yfir það. Ég vil geta þess, að í sambandi við þá till., sem ég flutti hér 1961 um friðun tiltekinna hrygningarsvæða á Selvogsbanka, við Vestmannaeyjar, var leitað álits fiskifræðinganna. Því miður varð álit þeirra til þess, að till. þessi náði ekki fram að ganga í þeirri mynd, sem ég ætlaðist til. En með leyfi forseta vil ég lesa upp og kynna þingheimi það álit, sem þá var gefið af hendi þessara aðila um þetta mál. Segir svo í bréfi frá þeim. sem dags. er 30. janúar 1962: „Mjög yfirgripsmiklar rannsóknir okkar undanfarin ár hafa leitt í ljós, að heildardánartala í íslenzkum þorskstofnum, sem kynþroska eru orðnir, er um 60% á ári, og eru 4/5 hlutar þessarar tölu af völdum veiðanna, en 1/5 eðlilegar dánarorsakir. Af þessu getum við dregið þá ályktun, að ekki veiðist á hrygningarsvæðunum meira en helmingur þess fisks, sem þangað kemur til þess að hrygna. Það virðist því vera svo, að helmingur stofnsins fái að hrygna í friði, auk þeirra, sem veiðast, en hafa þá lokið hrygningu.“ Ég er alveg sannfærður um það, að eins og þessi niðurstaða fiskifræðinganna stangaðist á við álit þeirra manna, sem þessar veiðar stunduðu á þeim tíma, þá stangast þetta álit þeirra í dag enn frekar við álit þessara sömu aðila. Og þegar sagt er í þessu áliti, að helmingur stofnsins fái að hrygna í friði á svæðinu milli Vestmannaeyja og Selvogsbanka, þá getur hver einasti aðili, sem nokkuð þekkir til þessara mála, sagt sér það sjálfur, að þetta fær ekki staðizt. Eins og nú er komið, eru þarna lagðar sennilega um a.m.k. 200 netatrossur á til þess að gera mjög afmörkuðu svæði beint ofan í hrygningu þorsksins. Tæknin er orðin það mikil, að bátarnir fylgjast með því dag frá degi, hvernig fiskurinn hagar sér á veiðisvæðunum, og þegar hann byrjar að þjappa sér saman til hrygningar, þá er dembt yfir hann öllu netagumsinu, og þetta er það, sem fiskifræðingar kalla, að fiskurinn fái að hrygna í friði. Ég vonast til þess, að hæstv. sjútvrh. endurskoði þessa afstöðu sína og a.m.k. leiti álits þeirra manna, sem hann trúir og veit að hafa mjög mikla og langa reynslu í sambandi við þessar veiðar. Þá verð ég að segja það í sambandi við afstöðu sjútvrh. til friðunarsvæða á uppeldisstöðvum ungfisks, að mér kom einnig mjög á óvart, að hann telur, að þarna getum við ekkert gert nema fyrir liggi samþykki erlendra fiskifræðinga. Ég stóð satt að segja í þeirri meiningu, að Íslendingar hefðu þarna fulla heimild, og ég byggi það á 1. gr. laga frá 1948 um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. 1. gr. þessara laga hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Sjútvrn. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skulu háðar íslenzkum lögum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Rn. skal einnig ákvarða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á ofangreindum svæðum. Ráðstafanir þessar skulu gerðar að fengnum tillögum Fiskifélags Íslands og Atvinnudeildar Háskóla Íslands. Reglugerðin skal endurskoðuð eftir því, sem vísindalegar rannsóknir gefa tilefni til.“ Þetta er 1. gr. landgrunnslaganna og ég hef alltaf skilið hana þannig, að Íslendingar gætu einhliða gert þær verndarráðstafanir, sem þessi grein laganna fjallar um. Og ég held, að ég fari þar með rétt mál, að fulltrúi okkar í Norðaustur-Atlantshafsnefndinni hafi lagt til, að þarna ættu sér stað friðunarráðstafanir, en ekki fengið um það samstöðu eða meiri hl. í nefndinni og þess vegna hafi ekki verið gerðar ráðstafanir í þessu sambandi, þó að ekki verði séð annað en landgrunnslögin heimili þetta. Ef það er rétt hjá mér, að þessi grein heimili þessar ráðstafanir, þá er ósköp eðlilegt, að í till. sé tiltekinn mánaðardagur, hvenær það skuli gert. Þó er þar einnig gert ráð fyrir, að leitað skuli álits Hafrannsóknastofnunar Íslands í þessu sambandi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það var í sambandi við ummæli hv. 3. þm. Sunnl., sem nú var að ljúka máli sínu. Hann virtist vera hryggur yfir þeirri afstöðu, sem fram hefði komið hjá mér í sambandi við tvo nefnda liði í þeirri till., sem sjálfstæðismenn flytja hér um landhelgismál. en báðir fjalla þessir liðir um fiskverndun. Ég benti á það hér, að það væri ekki hægt að lýsa yfir slíkri fiskvernd eins og þar væri gert ráð fyrir, nema fyrst væri leitað umsagnar ákveðinna stofnana, sem yrðu Hafrannsóknastofnunin og Fiskifélag Íslands. Það kom nú að því, þegar hv. þm. fór að lesa þessi lög, þá auðvitað las hann það upp líka, að þessu er svona farið, því að það er í sjálfu sér út í hött að setja það inn í þáltill., að einhver tiltekin friðunaraðgerð skuli gerð fyrir tiltekinn mánaðardag, því að það verður a.m.k. að ganga þá eðlilegu leið, sem lög mæla fyrir um. Ég hygg líka, að það séu allir ásáttir um, að það sé vægast sagt hæpið af okkur að ætla að grípa til víðtækra friðunarráðstafana, að ég tali nú ekki um fyrir utan okkar landhelgismörk, ef þær ráðstafanir byggjast ekki á till. okkar fiskifræðinga. Í rauninni eru þessir tveir liðir í till. þeirra sjálfstæðismannanna um mjög mismunandi atriði. Annar þeirra fjallar um friðun á hrygningarstöðvum, þ.e. innan núverandi marka. Og það var helzt að heyra á hv. þm., að hann vildi framkvæma ákveðnar friðunaraðgerðir þrátt fyrir umsögn fiskifræðinga. Það er auðvitað mál út af fyrir sig, hvort á að taka það upp og hvort á að ganga gegn okkar fiskifræðingum í sambandi við ákveðnar friðunaraðgerðir. En heldur kann ég illa við það, að slík mál séu lögð fram svona í tillöguformi, eins og þarna er gert, og gengið út frá því, að slíkar framkvæmdir séu gerðar á tilteknum mánaðardegi og það með tiltölulega litlum fyrirvara. Og mér sýnist, að slíkur tillöguflutningur sé nú heldur flaumósa. Hinn liðurinn fjallar hins vegar um friðunaraðgerðir utan núv. fiskveiðimarka okkar. Það er eflaust hægt fyrir okkur Íslendinga að lýsa yfir friðun utan núv. fiskveiðimarka með einhliða tilkynningu. En þá yrði þar alveg augljóslega, þegar þeir, sem hér eiga hlut að máli, geta ekki fallizt á okkar aðgerðir, um venjuleg landhelgisátök að ræða, og ég tel næsta furðulegt að ætla að fara út í landhelgisátök út af slíku máli á aðeins takmörkuðu svæði og það svona rétt í kapphlaupi við það, að við værum að ákveða almenna útfærslu á okkar fiskveiðimörkum. Það, sem fyrir liggur í þessu máli, er það, sem ég greindi frá hér áður. Við Íslendingar höfum farið að lögum og reglum í þessum efnum. Við höfum flutt okkar till. um friðun á tilteknum veiðisvæðum fyrir utan okkar tilkynntu veiðimörk. Þessar till. hafa ekki náð fram að ganga. Við höfum barizt fyrir þeim ár eftir ár, og ráðstafanir nú í þá átt, að Íslendingar einir neituðu sér um að veiða á þessum svæðum, en fiskveiðar annarra gætu farið þarna fram, tel ég vægast sagt hæpnar, og þær mundu harla lítið hjálpa okkur í landhelgismálinu. Eða hversu mikið hefur það hjálpað okkur í landhelgismálinu, að við höfum flutt till. um þetta efni og barizt fyrir því og aðrir hafa fellt þær till.? Eins og ég sagði, þá er auðvitað hægt að lýsa yfir einhliða ráðstöfunum eftir mörgum leiðum. En það er hins vegar greinilega gert ráð fyrir því í alþjóðasamþykkt varðandi þessi mál að friðunaraðgerðir, sem eiga sér stað utan yfirlýstra landhelgismarka, eigi að framkvæma eftir þar til settum reglum. Við höfum farið eftir þeim reglum. Mér þótti rétt, að þetta kæmi fram, en sé svo ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. frekar en orðið er.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar alllangar, og það er fátt eitt, sem maður sér ástæðu til að víkja að, af því, sem þar hefur fram komið. Margt er nú þannig, að um það er lítill ágreiningur á milli manna, þó að menn líti nokkuð hver sínum augum á silfrið. En það meginatriði, sem mér finnst ástæða til í lokin að árétta aðeins af minni hálfu hér, er það, að gagnvart umheiminum liggur það fyrir eftir þessar umr., að stjórnarandstæðingar vilja hvergi ganga skemmra en stjórnarliðið í mörkun fiskveiðilögsögunnar. Hæstv. utanrrh. vék dálítið að aths. mínum um skipun nefnda og sendimanna, sem ég var með aðfinnslur út af, vegna þess að mér fannst að vissu leyti vera sniðgengin sú, hugsun að hafa samráð og samvinnu við stjórnarandstöðuna, lagði þó ekki ýkja mikið upp úr þessu, eins og menn muna, í minni fyrri ræðu. En varðandi það, að landhelgisnefndinni voru gefnar upplýsingar um, að embættismannanefnd yrði send í viðræðurnar við Breta og Þjóðverja og síðan eru það fulltrúar tveggja þingflokka þar fyrir utan, þá verður þetta nú ekki réttlætt með því, sem hæstv. ráðh. sagði, að skipun embættismanna væri með þeim hætti, að hún ætti að fullnægja stjórnarandstöðunni, af því að þeir voru embættismenn í tíð fyrrv. ríkisstj. Sjálfur sagði hæstv. utanrrh. réttilega, að embættismennirnir hefðu verið valdir af hans hálfu og hans ríkisstj. vegna sinnar eigin hæfni, og þá voru þeir náttúrlega fyrst og fremst þar sem fulltrúar þjóðarinnar, og þar af leiðandi gátu þeir verið jafngóðir fulltrúar stjórnarliðsins og stjórnarandstöðunnar. Við megum ekki blanda því saman. Þetta er bæði það, að stjórnarliðið hefur á hverjum tíma allt annan aðgang að embættismönnunum, og svo einkum hitt, að það gefur alveg sérstakan blæ, þegar valdir eru fulltrúar í slíkt mál eins og þetta, sem hefur nú verið gert að pólitísku ádeiluefni í kosningunum af sumum stjórnarflokkunum, stundum ekki öllum en stundum öllum, og stjórnarandstaðan hins vegar sniðgengin eftir að lögð er nú megin áherzla á að ná saman í málinu. Ég vil ekki víkja að þessu fleiri orðum en ég nú hef gert, en menn gera sér grein fyrir því, að það er mikill eðlismunur á störfum embættismanna í slíkum erindum sem þessum eða pólitískra fulltrúa, í tvennum skilningi, eins og ég hef reynt að víkja að. Hæstv. forsrh. sagði nú í sinni síðari ræðu, að hann hefði sagt í áramótagrein og tekið það fram, að ekki mundi geta orðið samstaða um að gera ekki neitt. Mér þótti vænt um, að hæstv. forsrh. minnir á þetta, því að auðvitað hefur enginn verið að óska eftir samstöðu um að gera ekki neitt. En það er þetta, sem var látið í veðri vaka í kosningunum, að það yrði ekki gert neitt, ef Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu aðstöðu í ríkisstj. eins og þeir hefðu áður haft. Þetta náði náttúrlega engu tali miðað við það samstarf, sem var í landhelgisnefnd fyrrv. ríkisstj., þar sem unnið var kappsamlega að því að ná samstöðu um tillögur. Enda þótt okkur lánaðist það ekki, eins og kunnugt er, þá náðum við þó það langt, að efniságreiningurinn var sáralítill. Og ef fyrrv. stjórnarflokkar hefðu farið áfram með völd, þá var þeirra till. þannig og þeirra áform þannig, að þá hefði verið lagt í þing byrjun fyrir frv. til l. um landhelgi Íslands, þar sem ákvörðuð var markalína fiskveiðilögsögunnar og hvergi minni en 50 mílur, en tíminn hins vegar notaður til þess, eins og nefndin átti að gera, sem kosin var í vor, að fóta sig á því, hvar mörkin skyldu sett. Í till. stjórnarsinna á síðasta þingi er notuð sú skilgreining, sem var í landgrunnslögunum frá 1969, 400 m dýptarlína eða hagnýtingarmörk, en þó hvergi minni en 50 mílur. En þetta þurfti að athuga nánar, og þess vegna var búið að stofna til samvinnunefndar, eins og ég vék að, og ég spurðist fyrir um, hver hefði orðið framvinda mála um frekara skipulag á rannsóknum, mælingum og könnun landgrunnsins, sem fyrrv. stjórn hafði hafið á s.l. hausti undirbúning að og gerð var grein fyrir í fskj. með þáltill. á síðasta Alþ. Ég held, að það sé misskilningur hjá hæstv. forsrh., að það hefðu verið álitin svik við þeirra kjósendur eða af þeirra hálfu, stjórnarsinna, nú, ef þeir hefðu ekki lagt málið fyrir eins og það er. Auðvitað hefði enginn þeirra kjósandi talið svik hjá þeim, ef þeir hefðu gengið lengra til móts við okkar meginhagsmuni en er gert í þeirra till. nú. Það nær engri átt, og það er líka alveg villandi, þegar menn eru að tala um það, að kjósendurnir hafi í kosningunum í vor staðfest einhverja stefnu, sem felst í þessari þáltill. öðru fremur. Auðvitað voru margir kjósendur í landinu, eins og raun ber vitni um, sem kusu ekki stjórnarflokkana, af því að þeim líkaði betur við landhelgistillögur fyrrv. stjórnarflokka. Framsfl. lagði höfuðkapp á þessa landhelgismálatillögu og 1. flm. var hæstv. forsrh„ og flokkurinn tapaði nærri 10% á Austfjörðum, þar sem hefur verið hans sterkasta kjördæmi. Var það vegna landhelgismálsins? Hæstv. forsrh. tapaði kjördæmakosnum manni í sínu kjördæmi. Ætli það hafi verið vegna landhelgismálsins? Tæplega 8% tapaði Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi. Þessir kjósendur hafa a.m.k. ekki örugglega verið að láta landhelgismálið ráða afstöðu sinni, ef ég skil það rétt. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að það getur vel verið, að menn hafi eitthvað skriðið til á milli flokka, en hversu mikil áhrif mismunandi skoðanir í landhelgismálinu hafa haft, skal ég ekki segja um. En það var reynt að afflytja málið, og það er það, sem ég hef átalið, að það var reynt að afflytja okkar afstöðu í málinu, þáv. stjórnarflokka, og hefur kannske tekizt. En sú till., sem flutt er af sjálfstæðismönnum hér, er þó þannig, eins og ég sagði í minni ræðu, að hér er um að ræða tilraun til að ganga til móts við stjórnarliðið þrátt fyrir vissan ágreining, án þess að það þurfi að slaka nokkuð til. Í fyrsta lagi er tekið af skarið um það, að fiskveiðilögsaga Íslands nær yfir allt landgrunnið umhverfis landið. Þetta segja stjórnarliðar, hæstv. sjútvrh. og ég held hæstv. forsrh. líka, að þeir telji, að felist í landgrunnslögunum frá 1948. Það getur þá ekki verið synd að endurtaka þetta í þáltill., ef það eru þegar að þeirra dómi lög í dag. Svo kemur ágreiningurinn um mörkin, þar sem í till. sjálfstæðismanna er talað um, að ytri mörkin skuli vera 400 m jafndýpislína, þangað til mörk þess verða ákveðin með lögum. Það var gert ráð fyrir því, að menn tækju sér tíma og reyndu með aðstoð sérfræðinga að fóta sig á ákveðinni línu, sem menn þyrftu ekkert að vera hræddir um, að ekki væri hægt að gæta, eins og 50 sjómílna línu. En síðan er sú tilslökun, sem í þessu er og ég skal viðurkenna, að er fyrst og fremst frá mér komin til þess að ganga til móts við stjórnarliðið og okkur sjálfstæðismönnum hefur ekki öllum verið sama um, og það er, að núna meðan ríkisstj. stendur í þessum átökum, þá fylgjum við allir 50 mílunum. Það felst í ákvæðunum, að erlendum fiskiskipum verði heimilað að stunda veiðar í næstu þrjú ár upp að 50 mílna mörkunum frá grunnlínum, nema þar sem sérstök friðunarsvæði kynnu að verða ákveðin utan þeirra marka, sem ekkert liggur nú fyrir um. Þetta þýðir það, að þarna erum við á sömu línunni, en þá höfum við hins vegar lengri frest. Þá höfum við lýst yfir landgrunnsstefnunni, endurtekið hana, ef menn vilja heldur hafa það, og fáum þriggja ára frest til þess að móta landgrunnsmörkin. Ég hygg, að það verði mjög mikið, sem á eftir að ske á þessum þrem árum, einmitt í ákvörðun og jafnvel alþjóðasamþykktum um landgrunnsmörkin. Það er hins vegar aðalatriðið, sem mér þótti mjög vænt um, að kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann telur, að í ræðum okkar hafi í meginatriðum komið fram þau sjónarmið, að við ættum ekki að þurfa að stranda á því að koma okkur saman um niðurstöður í þessu máli eða koma okkur saman um endanlega afgreiðslu málsins. Ég held, að þar sem Jón Skaftason, hv. 2. þm. Reykn„ talaði um, að 200 mílna landhelgin væri að ryðja sér til rúms, þá sé það alveg réttilega athugað hjá honum, en hins vegar hef ég alltaf verið á þeirri skoðun, að við þyrftum að gæta okkar vel að leggja ekki allt of mikið upp úr því, hvort það fæst einhver alþjóðasamþykkt fyrir vissri mílufjarlægð, hvort sem það eru nú 50 mílur eða 200 mílur, vegna þess að við hefðum þessa umræddu sérstöðu, en það er talað um, að við séum einstæðir í heiminum og höfum sérstöðu fram yfir alla aðra sem strandríki, sem land, sem liggur á þessum stöpli, landgrunninu, þar sem uppeldisstöðvar og hrygningarstöðvar eru. Við höfum alltaf frá því í öndverðu lagt megináherzlu á sérstöðu okkar og að það yrði að meta kringumstæðurnar á hverjum stað að verulegu leyti, hver svo sem landhelgislínan væri á hverjum tíma. Þess vegna hefur það verið mín skoðun, að jafnvel þó að ekki verði samstaða um almenna landhelgislínu, víðari en 12 mílur, á ráðstefnu eins og hafréttarráðstefnu, þá gætum við samt sem áður náð sigri í okkar máli að því leyti að fá viðurkennda sérstöðu strandríkisins, fá viðurkennda okkar landgrunnsstefnu. Varðandi Suður-Ameríkuríkin, sem sum hafa fylgt 200 mílna kröfunni, af því að þau hafa stutt landgrunn o.s.frv. þá er það af ýmsum ástæðum, sem miðað er við þá vegalengd, og það er sérstaða þeirra ríkja, sem þar kemur til. Landgrunnið er lítið, en veiðin er öll langt úti í hafi í straumum, sem koma sunnan úr höfum. Og það er miðað við það að ná til þessarar veiði. Þarna hafa þeir sérstöðu. Ég veit ekki, hvað mörg af þessu 41 Afríkuríki, sem sagt hefur verið frá hér, eru í Sameinuðu þjóðunum, en ef þau eru það flest, þá finnst mér, að okkar staða sé nú að verða nokkuð sterk með fylgi við okkar málstað, þar sem þessi vísindaráðstefna hefur hallazt að 200 mílum, en þegar maður heyrir fréttir af svona ráðstefnu, dettur manni í hug, að vissara sé nú að fá betri skýringar á þessu öllu saman. Ráðstefnan kemur saman, og þar liggja fyrir till. og hugmyndir um að samþykkja 12+ 12 mílur. Ég veit ekki, hvernig þessi tala 12+ l2 er til komin, kannske í einhverjum tengslum við 600 m. Svo koma tveir Íslendingar, Hannes Jónsson og Steingrímur Hermannsson, og halda ræður fyrir þeim, og þá snúa þeir við blaðinu og samþykkja bara allt í einu, að þeir vilji hafa 200 mílna landhelgi. Ég veit ekki heldur, hvað það eru mörg ríki af þessum, sem liggja að sjó eða hafa kannað vel þessi mál. Við erum auðvitað þakklátir fyrir alla, sem vilja styðja okkur, þakklátir fyrir það, að svona ríki taka vel á móti okkar mönnum og meta málflutning þeirra, en það væri æskilegt, og ég vildi mjög mælast til þess, að við gætum fengið dálítið nánari skilgreiningu um svona ráðstefnu en maður getur fótað sig á í þeim fréttum, sem fram eru bornar. Ég efast ekkert um það, að við getum fengið hana hjá hæstv. forsrh„ bæði í landhelgisnefnd, ef við innum eftir því, og í viðræðum við þessa menn sameiginlega, sem getur verið mikils virði fyrir okkur að tala betur við, til þess að finna, hvað raunverulega er þarna á ferðinni og hvers má vænta af þessum ríkjum, t.d. á hafréttarráðstefnunni hjá Sameinuðu þjóðunum. Loksins er svo eitt atriði, sem ég ætla að minnast á, og það er það, að hæstv. sjútvrh. komst svo að orði, að hann teldi það háskalega afstöðu, sem fram hefði komið hjá mér, að vilja bíða eftir niðurstöðum samningaviðræðna nú við Breta og Vestur-Þjóðverja, og vonaðist eftir, að ég breytti þeirri afstöðu minni. Því miður get ég ekki orðið við þeim óskum hans að breyta þeirri afstöðu minni, því að ef við erum að ræða við Breta og Vestur-Þjóðverja, þá hljótum við að vera að gera tilraun til þess að ná einhverju samkomulagi við þá. En hér held ég, að komi fram töluverður skoðanamunur á milli hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. hefur skilmerkilega gert grein fyrir þeirri stefnu sinni, að við eigum að færa út 1. sept. 1972 og þá gegn mótmælum, sem við vitum, að við munum fá frá Bretum og Þjóðverjum. Þá eigum við að bjóða þeim upp á sættir, að þeir megi veiða í vissan tíma með vissum skilyrðum á umþóttunartímabili innan 50 mílna markanna, ef þeir vilji viðurkenna 50 mílna fiskveiðilögsöguna. En ég hef skilið afstöðu hæstv. utanrrh. þannig, að hann sé að freista þess í sínum viðræðum, hvort nokkur möguleiki sé til þess með vissum umþóttunartíma eða á annan hátt að fá Breta og Þjóðverja til þess að viðurkenna 50 mílna mörkin fyrir fram, þegar við færðum út í þau 1. sept. 1972, ef þeir fengju svona eða hinsegin umþóttunartíma eða önnur skilyrði uppfyllt í sambandi við veiðar hér á einhverju takmörkuðu tímabili. Ég hallast alveg eindregið að þeirri stefnu, sem ég held, að hæstv. utanrrh. fylgi, og mér finnst hún auðvitað miklu meira virði fyrir okkur og rétt að reyna til hins ýtrasta að fá viðurkenninguna fyrir fram í viðræðunum. Og það er af þeim sökum, sem ég tel vera ákaflega óhyggilegt og ekki réttmætt að ætlast til þess af okkur eða öðrum hv. þm., að þeir taki afstöðu til uppsagnar samninganna frá 1961, áður en við vitum um niðurstöður slíkrar samningagerðar. Það finnst mér liggja í eðli málsins, að væri sú rétta meðferð á málinu hér, en um það munum við að sjálfsögðu frekar ræða og kannske hafa betri aðstöðu til umr. um það hér í utanrmn., sem fær þetta mál til meðferðar. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að taka undir orð hæstv. forsrh. um það, að okkur skipti mestu máli að standa saman, og við eigum ekki aðeins að reyna það til hlítar, heldur eigum við að ná þeim árangri a.m.k., að samstaðan sé það sterk, að hún geti ekki vakið neinar efasemdir í hugum erlendra þjóða um hið raunverulega takmark okkar Íslendinga, að við teljum okkur eiga rétt til landgrunnsins alls.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir ummæli hans hér áðan. Hann tók það fram í sambandi við till. okkar á þskj. 56, að hann teldi, að hún lokaði engum samkomulagsmöguleikum, og taldi eðlilegt, að það, sem í henni felst, væri rætt nánar, og að sjálfsögðu tekur utanrmn. það til meðferðar. En slík ummæli hæstv. forsrh„ sem ég sem sagt met mikils og þakka, sýna hans einlæga áhuga á að ná samstöðu í þessu máli. Eftir þessa yfirlýsingu vekur það óneitanlega furðu, að annar ráðh„ hæstv. sjútvrh., skuli tala hér á þá lund, sem hann gerir. Hann mælir á móti svo að segja hverju einasta atriði í till. okkar á þskj. 56, og þetta er þeim mun undarlegra, þar sem þessi hæstv. ráðh. hefur áður talið sig einstakan landhelgiskappa og þann mann, sem vildi ganga lengst í öllum kröfum í þeim málum, sem hefur haldið því fram, að útfærsla landhelginnar væri mál okkar Íslendinga einna og það væri stjórnmálaleg ákvörðun. Nú rís hann hér upp og talar oftar en einu sinni til þess að andmæla því harðlega, að farið sé lengra út en 50 mílur. Ja, öðruvísi mér áður brá, þegar hann hefur þótzt hafa og bera fyrir brjósti ýtrustu kröfur í landhelgismálinu. Nú vill hann hverfa frá landgrunnsstefnunni, það á að skilja eftir þýðingarmikil fiskimið utan við 50 mílurnar t.d. fyrir Vesturlandi og Vestfjörðum. Hæstv. ráðh. gerist helzti talsmaður þess hér nú að ganga skemmra. Í öðru lagi andmælir hann till. okkar um friðun eða verndun hrygningarstöðvanna, það sé ekkert hægt að gera í þessu, nema fiskifræðingarnir samþykki. Nú ber ég hina mestu virðingu fyrir vísindamönnum og fiskifræðingum og vil styðja þá á alla lund. En við verðum að gera okkur grein fyrir því, að það er eðli rannsóknanna og vísindanna, að það tekur oft mjög langan tíma að komast að niðurstöðu og sannir vísindamenn vilja ógjarnan fullyrða t.d. um það, hvort tilteknir fiskstofnar séu í hættu. Þess vegna verða stjórnmálamennirnir oft að taka ákvarðanir til verndar, áður en fyrir liggja endanlegar till. og álitsgerðir vísindamannanna, og þess vegna verður oft að byggja slíkar ákvarðanir á áliti og till. sjómanna, fiskimanna, sem þekkja þetta manna bezt af eigin raun. Við vitum það líka, að nú á síðasta Alþ. voru samþ. hér lög um friðun Faxaflóa fyrir dragnót, botnvörpu innan vissrar línu, fyrst og fremst til að vernda ungfiskinn, ýsuna. Þetta var ekki gert eftir till. fiskifræðinganna, þeir voru ekki tilbúnir til þess að mæla með þessu. Ég ætla jafnvel, að þeir hafi verið því andvígir á þessu stigi. Nú kemur hæstv. sjútvrh. og mótmælir því, að nokkuð sé að hafzt í þessu bráðaðkallandi máli, vegna þess að fiskifræðingarnir séu ekki búnir að fallast á það. En út yfir tekur þó, þegar hæstv. sjútvrh. andmælir því, að tekin séu friðunarsvæði á landgrunnssvæðinu utan 12 mílnanna á mikilvægum uppeldisstöðvum ungfisksins, vegna þess að útlendingar hafa ekki samþykkt það. Og hann talar um það hér í síðustu ræðu sinni, að við getum bara átt von á átökum við útlendinga. Ég verð að segja, að ég þekki ekki þann gamla Lúðvík. Ég veit ekki, hvað komið hefur fyrir. Hvar er nú skapið og hnefinn steyttur, og hvar er nú hin forna glóð? Það er erfitt að finna nokkra skýringu á þessari furðulegu afstöðu hans sjálfs og að hann skuli tala hér í rauninni á allt annan veg en hæstv. forsrh. gefur í skyn, sem vill ræða þessi mál í nefnd og telur þetta ekki loka neinum samningaleiðum. Í rauninni er erfitt að finna aðra skýringu á þessari gerbreytingu á hæstv. sjútvrh. en þá, að kannske hafi hann fengið heilaþvott í Rússlandsferðinni.



Herra forseti. Það er nú heldur leiðinlegt að eiga orðastað við þá hv. þm., sem koma hér upp í ræðustólinn og flytja sínar ræður og gefa tilefni til umr., en stökkva svo af hólmi og eru hvergi nærstaddir, þegar þeim er svarað, koma svo eftir að búið er að taka mál þeirra fyrir á allrækilegan hátt lið fyrir lið, koma þá nánast eins og álfar út úr hól og tala þá um allt annað en það, sem þeir hefðu átt að tala um. En það er það, sem hv. 5. þm. Reykv. gerir nú. Það er alveg augljóst á því, sem hann sagði hér áðan, að hann hefur ekki fylgzt neitt með því, sem hefur gerzt í þessum umr. hér fyrr á fundinum, þegar málflutningur hans var ræddur af mér. Hann heldur því meira að segja fram, að ég hafi komið hér og mótmælt ákveðnum friðunarráðstöfunum. Slíkt er vitanlega alveg út í hött og rakalaust af hans hálfu að segja þetta. Ég benti hins vegar á það, að till. hans og annarra sjálfstæðismanna á sérstöku þskj. um tiltekin atriði varðandi þau mál sem sneru að friðunarmálum, kæmi í raun og veru ekki því máli við, sem hér væri verið að fjalla um. En varðandi það mál væru hins vegar mjög mikilvæg atriði, sem þessi hv. þm. ætti að svara og ég óskaði eftir svari hans við. Og ég skal endurtaka það, þannig að hann fái nú að heyra það, fyrst hann hafði ekki tíma til að sinna þingmannsskyldu sinni hér fyrr í kvöld og hlusta á umr. um málið, þær, sem hann hafði gefið hér tilefni til. Eitt af mikilvægustu atriðum landhelgismálsins, eins og það liggur fyrir núna, er skiljanlega afstaðan til þess, hvort á að segja upp samningunum frá 1961 við Breta og Vestur-Þjóðverja. Þeir eru okkar stífustu andstæðingar í þessu máli, og þeir dauðhalda í þennan samning og beita honum fyrir sig á alla lund. Till. ríkisstj. er fyrst og fremst um það, að þessum samningi verði sagt upp, svo að hann verði ekkert haft á okkur í því að koma fram okkar stefnu. Þessi hv. þm. hafði ekkert um þetta atriði að segja, ekkert. Hann er kannske afstöðulaus til þess enn þá, eins og hv. 1. þm. Reykv., formaður Sjálfstfl. Hann lýsti því hér yfir, að hann væri ekki búinn að gera upp afstöðu sina til þess enn, hvort rétt væri að segja upp samningunum. Það hefur hann sagt. Ef hann er kannske að gera upp sinn hug núna, þá væri anzi gaman, að hann kæmi hér upp og lýsti því yfir, hvort hann vildi styðja till. um það að segja upp þessum samningum.  Hv. 5. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, talaði um og vakti sérstaka athygli á hér í sinni fyrstu ræðu, að í till. ríkisstj. væri t.d. ekkert minnzt á það að fela ríkisstj. að vinna áfram að því, að Ísland tæki þátt í samtökum annarra þjóða um friðunarráðstafanir á úthöfunum. Hvað á nú svona tillöguflutningur að gera hér inn í landhelgismálið? Til hvers kemur slík till. sem þessi? Ég spurði hér um það, og það er nú rétt að spyrja hv. 5. þm. Reykv. um það, hvaða tilefni hann hafi til þess að leggja það hér sérstaklega fram á Alþ. að skora á ríkisstj. að fylgjast með samningum á þessum vettvangi. Hafði ekki fyrrv. ríkisstj. gert það, sem í hennar valdi stóð í þessum efnum? Og hefur ekki núv. ríkisstj. gert hið sama? Erum við ekki þátttakendur hreinlega í öllum þeim nefndum og stofnunum, sem að þessu vinna og við eigum kost á að taka þátt í? Jú, auðvitað erum við það. Þetta veit hv. 5. þm. Reykv. eflaust, því að ég ætla honum ekki slíka fávizku, að hann viti þetta ekki. En til hvers þá að vera að flytja till. um þetta hér í sambandi við afgreiðslu landhelgismálsins? Og til hvers þá að vera að vekja sérstaklega athygli á því, að m.a. vanti þetta ákvæði í till. ríkisstj.? Um þetta geta menn talað og sagt svo, að ég og aðrir séum á móti því að gera sérstakar ráðstafanir til þess að friða fisk. En þeir forðast að tala um meginatriði landhelgismálsins, sem er spurningin um það, hvort við eigum að létta af okkur því helsi, sem samningurinn frá 1961 er. Ég segi það líka, að þegar landhelgismálið er komið á það stig, sem hér hefur verið orðað af fleirum en einum hv. þm., að það er komið á framkvæmdastig, - við erum í rauninni komnir út í miðja baráttu um að framkvæma málið, - þá þykir mér það furðulegt, að hér skuli flutt till. af l0 þm. Sjálfstfl. um það að leggja enn einu sinni til, að ekki verði tekin bindandi ákvörðun um útfærsludag fiskveiðimarkanna, það skuli ákveðið síðar. Þeir menn, sem slíkt leggja fram, þeir hafa auðvitað efni á því að bera öðrum það á brýn, að þeir séu nú orðnir aðaltalsmenn þess að ganga styttra en aðrir, eins og þessi hv. þm. sagði um mig. Hv. 5. þm. Reykv. vissi mæta vel, að það stóð ekki á okkur í stjórnarandstöðunni á síðasta þingi að fallast á samkomulag um það, að landhelgisútfærslan yrði meiri en 50 mílur, ef bindandi samkomulag fengist um slíkt. Þó að hv. 5. þm. Reykv. væri þá ekki á Alþ., gat hann látið heyra til`sín, ef hann hefði haft þá skoðun í málinu. Það gerði hann ekki. Þá studdi hann þá aðila, sem þá voru ekki viðbúnir til þess að taka hér neina bindandi afstöðu í málinu, hvorki um það, hversu útfærslan ætti að vera mikil, né hvenær af henni ætti að verða. En svo þegar búið er að taka ákvörðun um útfærsluna, hversu mikil hún á að vera og hvenær hún á að koma til framkvæmda, þegar við erum komnir út í miðja baráttuna við þá, sem við eigum við að stríða í þessum efnum, þá kemur þessi hv. þm., 5. þm. Reykv., og þykist bjóða betur en aðrir. Ég hef bent á það áður í þessum umr., að till. sú, sem hann hafði gerzt talsmaður fyrir, um sérstaka ákvörðun um útfærslu landhelginnar, er allsendis óraunhæf og í rauninni óframkvæmanleg með öllu. Ég hafði bent á, að það væri í fyrsta lagi mjög óheppilegt á þessu stigi málsins, að við værum að gefa það til kynna í tillöguflutningi hér á Alþ., að við vildum binda okkar landgrunnsmörk við 400 m dýptarlínu, þegar einmitt er verið að fjalla um það á alþjóðavettvangi að meta að nýju ákvæðin í þessum efnum. Og það er ekkert, sem rekur okkur til þess að fara að slá neinu föstu um þetta. Till. um það að slá því föstu; að svo skuli vera, þangað til við ákveðum annað síðar í lögum, er mjög óheppileg að mínum dómi. Varðandi sérstakar reglur um friðun á fiskimiðunum þá hafði ég bent á það, að samkvæmt okkar landgrunnslögum, sem okkar friðunarráðstafanir verða að byggjast á, verður að liggja fyrir umsögn Fiskifélagsins og fiskifræðinga, öðruvísi geta stjórnvöld ekki hagnýtt sér landgrunnslögin frá 1948. Og þegar slík ákvæði eru í lögum, þá er næsta hlægilegt að flytja hér till. á Alþ. um það, að á tilteknum degi skuli ganga í gildi ákveðnar friðunarráðstafanir. Það á vitanlega að vinna að þessum málum á allt annan hátt. Já, og svo vík ég aðeins að því atriði, sem hv. 5. þm. Reykv. talaði hér um í rauninni eins og sá maður, sem ekki hafði fylgzt hér með umr. áður, að ég kveinkaði mér sérstaklega undan því að mæta andstöðu útlendinga í sambandi við mótmæli þeirra gegn sérstökum friðunarráðstöfunum okkar, ef við gerðum þær einhliða utan núgildandi fiskveiðimarka. Ég kveinkaði mér ekkert í þessum efnum. Ég benti aðeins á, að það væri vitanlega alveg augljóst, m.a. af því, sem á undan er gengið í þessu máli, að útlendingarnir hafa mótmælt till. okkar varðandi slíkar friðunarráðstafanir, að þá hlyti auðvitað að koma, til meiri eða minni átaka við þá um það, ef við ætluðum að hindra veiðar þeirra á þessum slóðum. Ég benti á það, að þetta væru raunverulega eins og hver önnur landhelgisátök aðeins um þetta einstaka atriði og ég teldi, að það væri í rauninni afskaplega furðulegt að leggja út í slík átök í kapphlaupi við till. um það, að við færðum okkar fiskveiðimörk út yfir þetta svæði allt saman og tækjum eðlilega upp átökin við útlendinga varðandi málið sem heild. Þetta virðist hv. þm. ekki skilja. En svona er þessu nú varið. Ég hef verið á móti því og er á móti því að taka upp friðunarráðstafanir á litlu svæði í staðinn fyrir stækkun fiskveiðilandhelginnar. En á sama tíma sem fyrir liggur till. um það að stækka fiskveiðilandhelgina út yfir þetta svæði, þá er vitanlega till. um hitt ákaflega furðuleg, því að hún breytir þar í rauninni engu. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að ég væri hér að hverfa frá landgrunnsstefnunni. Auðvitað eru slíkar fullyrðingar hans algerlega út í bláinn og styðjast ekki á neinn hátt við það, sem ég hef sagt hér um málið. Ég hef hins vegar bent á það, að ef ætti að binda sig við landgrunn, sem væri miðað við 400 m dýptarlínu, þá þýddi það, að við þyrftum að færa okkar fiskveiðimörk út um meira en 90 mílur fyrir Suðausturlandi, og ef á að hverfa að því að taka yztu mörk slíks landgrunns og draga línu til yzta punkts annars staðar við landið, þá þýðir slík ráðstöfun auðvitað engar smáræðis breytingar frá 50 mílna mörkunum. Það þýðir alveg gífurlega breytingu. Á þetta hef ég bent. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar, þó að það hefði verið nokkur ástæða til þess. Ég vil aðeins segja það, að það sem vitanlega skiptir máli nú, þegar við fjöllum um þetta þýðingarmikla baráttumál, stækkun landhelginnar, er að við tökum á því máli sjálf á þann hátt, að við nálgumst það frekar að koma málinu fram. Til þess þurfum við að gera ákveðnar ráðstafanir. Við þurfum að segja upp samningunum frá 1961. Til þess þurfum við að taka tilteknar ákvarðanir, hvað við ætlum að færa mikið út og hvenær. Þeir, sem ekki enn virðast vera við því búnir að taka ákvörðun um það, sem er hið óhjákvæmilega, að segja upp landhelgissamningunum við Breta og Þjóðverja frá 1961, og þeir, sem eru ekki heldur við því búnir að taka ákvörðun um það, hvenær útfærslan eigi að eiga sér stað, og eru með mjög óákveðnar og furðulegar till. um það, hvernig landhelgismörkin skuli vera, þeir hafa ekki efni á því að brigzla hinum um það, að það standi eitthvað á þeim í landhelgismálinu, þeim sem hafa mótað og sett hér fram þær till., sem fyrir liggja af okkar hálfu nú og eru stefna Íslands í dag í þessum málum. Tillöguflutningur um nær óskyld málefni og sumpart um málefni, sem löngu hafa verið ákveðin og liggja skýrt fyrir, gefur engum manni rétt til þess að hreykja sér neitt hátt í þessum efnum. Stefna okkar hefur verið mörkuð í landhelgismálinu, og ég tel, að það skipti miklu máli, að samstaða fáist um þá stefnu. Hjá því verður auðvitað ekki komizt, að einhverjir reyni að slá um sig og gera sig stóra með yfirboðum á síðustu stundu, slíkt er algengt fyrirbæri, en hinu komumst við ekki hjá, að fyrr eða seinna verða menn að standa frammi fyrir því að taka afstöðu til þess, sem er óhjákvæmilegt að gera í þessu máli. Menn geta ekki flotið á því að vera með einhverjar sýndartillögur um það, sem ekki skiptir máli.