Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti Fjhn. hefur haft frv. þetta til athugunar, en eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki náð samstöðu um frv. Við, sem að meirihlutanál. á þskj. 205 stöndum, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en aðrir nm. hafa tjáð sig frv. andvíga og skila sérálitum. Efni þessa frv. er hv. þdm. kunnugt og því ástæðulaust að rekja það. Hvað tilgang þess snertir, er hann auðvitað sá fyrst og fremst að afla tekna í ríkissjóð, það hefur aldrei verið neitt launungarmál. Það má vitanlega alltaf um það deila, hvort afla skuli nauðsynlegra tekna ríkissjóði til handa með þessu móti eða einhverju öðru, en annars virðist andstaða hv. stjórnarandstæðinga gegn þessu frv. ekki byggjast á því, að þeir telji einhverja aðra tekjuöflun koma frekar til greina, heldur hinu, að þeir eru andvígir öllum hugsanlegum leiðum til að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem þarf til þess að forðast halla á fjárl. Slík afstaða væri skiljanleg, ef þeir jafnframt héldu því fram, að ekkert væri athugavert við það, þótt fjárl. væru afgreidd með halla. En því fer, sem kunnugt er, fjarri. Þvert á móti hafa þeir mjög gagnrýnt það, að greiðsluhalli skuli hafa orðið á fjárl. á s.l. ári og verði að líkindum einnig á því ári, sem nú er að enda, og telja slíkt vott stjórnleysis og upplausnar. En ef ekki á að vera halli á fjárl., verður annaðhvort að afla nægilegra tekna til þess að standa undir ríkisútgjöldum eða skera útgjöldin niður. Það hlýtur hverju mannsbarni að vera ljóst. Nú tala hv. stjórnarandstæðingar að vísu um eyðslu í ríkisbúskapnum og þörf á meiri sparnaði. Slíkt er þó ódýru verði keypt og verður raunar að skoðast sem ómerkt hjal, svo lengi sem ekki er bent á neina ákveðna liði í útgjöldum ríkisins, sem skera megi niður. En engar slíkar ábendingar um niðurskurð, er eitthvað muni um á fjárl., hafa komið fram frá hv. stjórnarandstæðingum á þessu né undanförnum þingum, og meðan ekki verður þar breyting á, verður slíkt sparnaðarhjal létt í vasa fyrir ríkissjóðinn. Afstaða hv. stjórnarandstæðinga til fjármála hins opinbera er því í stuttu máli sú, að þeir fordæma hallabúskap hjá ríkinu, eru samt á móti öllum tekjuöflunarleiðum til þess að forðast slíkan halla og hafa engar till. að gera um niðurskurð ríkisútgjalda. Það eru m. ö. o. allir vegir ófærir, eins og stóð í einu málgagni hv. stjórnarandstöðu í gær, og tel ég þetta mjög táknrænt fyrir allan málflutning hv. stjórnarandstöðu, a.m.k. hvað efnahagsmálin snertir. Það er að vísu talað um það í nál. hv. 2. minni hl. fjhn., að nauðsynlegt sé, að tekin sé upp ný efnahagsstefna, og eins og það er orðað, rofinn sá vitahringur ofsköttunar og óhófseyðslu, sem ríkisstj. hafi smíðað á undanförnum árum. Það er víst „hin leiðin“, sem hefur verið nefnd, sem hér er höfð í huga, en hingað til hefur það verið æði dularfullt og þoku hulið, hvar sú leið er og hvert hún leiðir, þannig að meðan það ekki er nánar skýrt, verður það tæpast tekið alvarlega. Nú er það auðvitað fjarri mér að halda því fram, að hæstv. núv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar hafi í efnahagsmálum og öðru tekizt að skapa hinn bezta heim allra heima. Það fer enn margt aflaga, þannig að umbóta er þörf. En hinn neikvæði málflutningur hv. stjórnarandstöðu að vera á móti öllum hugsanlegum leiðum og telja þær ófærar leiðir sízt af öllu til þeirra umbóta, sem vafalaust er þörf á. Sú forusta, sem hér er boðið upp á, er sízt af öllu líkleg til þess að leiða þjóðina fram á veg. Við stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem með þessu frv. mælum, gerum það ekki vegna þess, að við teljum aukna gjaldheimtu frá borgurunum sérstaklega æskilega, heldur af hinu, að okkur er ljós nauðsyn þess að afla ríkissjóði nægilegra tekna til þess að forðast stórfelldan hallarekstur. Álögur á borgarana til opinberra þarfa verða auðvitað að vera í hófi, ef þær eiga ekki að lama sjálfsbjargarviðleitni þeirra. Hitt er þó vitanlega rangt í málflutningi hv. stjórnarandstæðinga, að innheimta á gjöldum til hins opinbera, hvort sem um er að ræða skatta eða önnur gjöld, sé fordæmanleg vegna aukinnar dýrtíðar, sem af þeim leiði. Ástæðan til þess, að ríkið heimtir skatta og önnur gjöld af þegnunum, er sem sé ekki sú, að stjórnarvöldin séu haldin kvalalosta, þannig að þetta sé eingöngu gert til þess að pína skattþegnana, heldur einmitt af hinu, að skattheimtan er nauðsynleg til þess að forðast þá óðaverðbólgu, sem leiða hlyti af sívaxandi lántökum ríkisins hjá Seðlabankanum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar, en meiri hl. fjhn. leggur samkv. áður sögðu til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við sjáum hér á Alþ. með hverjum deginum betur framkvæmdina á þeirri stefnu hæstv. ríkisstj., sem boðuð var í þingbyrjun með framlagningu fjárlfrv., um það, að afgreiða ætti hallalaus fjárlög án almennra skattahækkana, eins og það var þá orðað. Það hafa nú þegar verið afgreidd frá Alþ. lög um hækkun á aukatekjum ríkissjóðs, gjöldum, sem allur almenningur verður að greiða. Það hefur verið afgreitt sem lög frv. um 30–40% hækkun á benzínskatti, sem allur almenningur verður einnig að greiða. Og nú í dag er meiningin að bæta tveimur nýjum sköttum við í hópinn. Hér er sem sagt kominn til okkar farmiðaskatturinn í nýrri útgáfu eða staðgengill hans, skattur, sem boðað var, að hér yrði lagður á, þegar fjárlfrv. var lagt fram, en hæstv. ríkisstj. og fjmrh. hafa gefizt upp við að hrinda í framkvæmd. Bæði hefur það komið til, að þessi boðaði skattur hefur kallað mikla fordæmingu yfir sig, og einnig hefur komið í ljós, að hér var um slíkt frumhlaup að ræða, að framkvæmd þessa fyrirhugaða skatts hefði jafnvel verið brot á samningum, sem ríkisstj. hefur látið fulltrúa sína gera við erlend ríki. Till. um farmiðaskattinn var því lítt skiljanlegt frumhlaup af hálfu hæstv. ríkisstj., sem hefur ekki orðið henni til mikils sóma og hún hefur nú séð sér vænst að hverfa frá, jafnvel þó að hæstv. fjmrh. fullyrti hér fyrir 10 dögum eða tæplega það, að það yrði ekki horfið frá þessum skatti, hann yrði örugglega lagður á. Og við 2. umr. fjárl. var felld till. frá stjórnarandstöðunni um að fella hann út úr fjárl., svo að það má segja, að þessi breyting hafi komið á elleftu stundu. En hvað sem um farmiðaskattinn annars má segja, er þó óhætt að fullyrða, að hann var í raun og veru sá eini af þeim sköttum, sem hér hafa verið lagðir á og er verið að leggja á hér nú á þessu þingi, sem hægt var að segja með nokkrum sanni, að ekki væri alveg almennur skattur, því að hann átti eingöngu að lenda á þeim, sem ferðuðust út úr landinu. Nú er aftur á móti valin sú leið hér að skatta alla gjaldeyrissölu um 0.5% og hækka allt verðlag á innfluttum vörum sem því nemur. Það er því m. ö. o. valin sú leið að fella raunverulega gengi gjaldmiðilsins gagnvart innflutningi um ½%. Þetta er þess vegna gengisfelling eða jafngildi hennar að öðru leyti en því, að þessari tegund gengisfellingar fylgir ekki sá kostur almennra gengisfellinga, að hún hækki verð á útflutningsvörum okkar. Það má að vísu segja, að þetta sé ekki stórfelld gengisfelling, og kannske má til sanns vegar færa það, sem sagt hefur verið, að hér sé aðeins um snert af gengisfellingu að ræða. En engu að síður er það augljóst, að þessi nýja skattheimta hefur sín hækkunaráhrif á verðlagið í landinu og leggst á sveifina með öðrum efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstj. til þess að auka dýrtíð og verðbólgu, gagnstætt því, sem hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði hér áðan, að skatturinn væri raunverulega til þess að forða óðaverðbólgu. Það eru vísindi þeirra ríkisstjórnarmanna, sem þeir hafa lengi trúað á, og hitt, að það sé allra meina bót að hækka skattana og það sé í raun og veru lausn á öllum efnahagsvanda, þó að manni hafi virzt, að það hafi nú í seinni tíð jafnvel hvarflað að hæstv. fjmrh., að það væri ekki hentugasta skattheimtan, sem kæmi, eins og hann orðaði það hér fyrir nokkru, beint í höfuðið á manni aftur. Ég spyr, hvort slíkir hækkunarskattar muni ekki hafa sín áhrif á verðlagið í landinu og hvort þeir muni ekki hafa sín áhrif á útgjöld ríkissjóðs, þegar til lengdar lætur. En ég tel, að þessi skattahækkunaraðferð, sem hér er viðhöfð, sé að öðru leyti talsvert athyglisvert tímanna tákn. Mér sýnist það liggja fyrir, að ríkisstj. og hæstv, fjmrh. sjái ekki lengur neina tiltækari fjáröflunaraðferð en þá að ráðast beint að gengi gjaldmiðilsins. Hugkvæmni þeirrar ríkisstj., sem hefur fundið upp milli 10 og 20 nýjar skattategundir, er þrotin og hún rekst nú alls staðar á, að boginn er spenntur til hins ýtrasta, svo að fyrri álögur verða ekki auknar, án þess að þverbrestir verði augljósir í efnahagskerfinu og þolinmæði almennings þrjóti. Þetta mætir henni á öllum sviðum skattheimtunnar, nema kannske þar sem raunverulega væri hægt að þyngja skatta, án þess að nokkur skaði væri skeður fyrir þjóðfélagsheildina, þ.e.a.s. á gróðafélögin í landinu, sem hafa verið gerð að kalla skattfrjáls í tíð núv. ríkisstjórnar með margháttuðum breytingum á skattalöggjöfinni. Þar má vitanlega engu hreyfa, þó að þar væri auðvelt bæði að ná miklum tekjum fyrir ríkissjóð og um leið að stemma stigu við verðbólguþróun, því að það er öruggt, að sú staðreynd, að öll fyrirtæki í landinu greiða ekki í beinum skatti til ríkissjóðs nema milli 1 og 2% af öllum ríkistekjunum, - sú staðreynd er einn helzti verðbólguhvatinn í þjóðfélaginu. Og þar koma m. a. til, svo að ég nefni um þetta dæmi, fyrningarreglurnar, sem pína gróðafélögin í landinu áfram í villtu kapphlaupi við að fjárfesta og auka þannig verðbólguna. Já, það er augljóst, að hugkvæmni hæstv. ríkisstj. á þessu sviði er að þrotum komin, og ég tel. að í því megi e. t. v. eygja upphafið að þeim endi, sem villt verðbólgukapphlaup hlýtur alltaf að fá, þ.e.a.s. algerri kollsteypu í formi nýrrar gengisfellingar. Þetta frv. gæti vissulega verið fyrirboði þess, að ríkisstj. teldi þá lausn ekki ýkja fjarri. Eða hvar á að bera niður næst, þegar verðbólguþróunin krefst næstu fórnar? Ég hygg, að það muni ekki reynast ýkjalangt þangað til, ef þeirri efnahagsstefnu verður haldið áfram, sem nú er ráðandi, því að það má segja, eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. sagði, að á vegum þeirrar stefnu virðast allir vegir ófærir nema sá eini, sem hér er verið að fara. Það eru kannske ekki ýkjamikil líkindi til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi vilja eða getu til þess að breyta hér um. Það er kannske eins líklegt, að hún haldi áfram að hamast við það og eyða til þess bæði orku sinni og Alþ. að glíma við afleiðingarnar af þeirri stefnu, sem hún hefur fylgt, en láti sér ekki koma til hugar að ráðast að undirrót vandamálanna. Og úrræðin, sem hæstv. ríkisstj. hefur í þessari glímu, eru öll af því taginu að auka stöðugt á allan vanda og herða á verðbólguþróuninni. Meðan svo er að málinu staðið, munum við auðvitað halda áfram að upplifa það, eins og við höfum verið að gera síðustu 5–6 árin, að talsmenn hæstv. ríkisstj. koma hér aftur og aftur og segja: Okkur vantar peninga. Það þýðir ekki að sakast um orðna hluti. Það vantar meiri tekjur, og eitthvað verður að gera, einhvern veginn verður að ná endunum saman. Við þörfnumst nýrra skatta eða þá gengisfellingar, eins og hér er á ferðinni. - Það verður kannske næsta sporið. En ég held, að það hljóti svo að fara fyrr eða síðar, að bæði þing og þjóð verða leið á þessum skollaleik, sem hér er verið að leika. Það, sem sker úr um afstöðu okkar Alþb.- manna til þessa frv. og annarra frv., sem ríkisstj. flytur nú um auknar almennar álögur, er að sjálfsögðu það, að þær leysa í rauninni engan vanda, nema síður sé, nema þá til algerra bráðabirgða. Þess vegna teljum við, að Alþ. beri að fella þessi frv., en snúa sér hins vegar að því að reyna að stöðva skriðinn á verðbólgunni með öllum tiltækilegum ráðum, með því t.d. að koma á ströngu verðlagseftirliti, eins og við Alþb.-menn höfum barizt fyrir árum saman. Verðlagseftirlitið hefur hæstv. ríkisstj. verið að tæta niður, og engum ætti að vera kunnugra um það en hv. talsmanni meiri hl. fjhn. hér, hvaða áhrif það hefur haft á verðlagið í landinu, hvaða áhrif það hefur haft á verðbólguna, það starf, sem ríkisstj. hefur verið að vinna og hann hefur verið að vinna fyrir ríkisstj. í verðlagsnefnd. Með því að spara í ríkisútgjöldum, og það teljum við fyllilega mögulegt, og við höfum nefnt um það mörg dæmi, að það væri unnt, og með því að koma á heilbrigðu skattakerfi og raunhæfu skattaeftirliti, eins og við Alþb.-menn höfum barizt fyrir þing eftir þing, en hefur að mestu leyti verið daufheyrzt við, hygg ég, að þá skattheimtu upp á 200–300 millj., sem lögð hefur verið nú á, hefði mátt forðast algerlega. Með því einu að herða á skattaeftirlitinu, þegar það sýnir sig, að þau fyrirtæki, sem tekin eru til athugunar í sambandi við skattsvikin, svíkja skatt upp á 1 millj. að meðaltali hvert, sjá allir, að þar er um þann garð að gresja, sem verulega mundi muna um. Og síðast, en ekki sízt, viljum við, að tekin verði upp allsherjarstjórn á fjárfestingunni og þá ekki síður einstaklinga en hins opinbera. Það kann vel að vera, að hv. talsmaður meiri hl. fjhn. teldi þetta enga stefnu og ekki þess verða að athuga neina þessara leiða til að komast út úr vandamálinu. En ég er ekki á því, að almenningur geti orðið honum sammála um það. Með tilliti til þeirra miklu möguleika, sem þessar leiðir til lausnar á efnahagsmálunum gætu skapað, teljum við öll skattafrv. hæstv. ríkisstj. ekki aðeins með öllu þarflaus, heldur einnig hættuleg fyrir heilbrigða efnahagsþróun og til þess eins fallin að færa okkur nær nýrri efnahagslegri kollsteypu, nýrri gengisfellingu.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð fyrir því nál., sem ég og hv. 1. þm. Norðurl. e. höfum lagt fram á þskj. 211, þar sem við leggjum til, að þetta frv. verði fellt. Þetta frv. er raunar beint framhald þeirrar stefnu, sem ríkisstj. hefur haft í fjármálum nú upp á siðkastið. Við höfum rætt þau efnisatriði, sem hér koma við sögu, oft áður. Við höfum rætt þau í sambandi við hækkun eignarskattsins á fasteignir í húsnæðismálalöggjöfinni. Við höfum rætt þau í sambandi við frv. um aukatekjur ríkissjóðs. Við höfum rætt þau í sambandi við hækkun benzíngjaldsins og þungaskattsins o.s.frv. Allir þessir skattar og skattahækkanir eru ávextir þess boðskapar hæstv. fjmrh. í haust sem leið að jafna þann greiðsluhalla, sem orðinn var vegna verðbólgustefnu hæstv. ríkisstj., án nýrra almennra skatta, eins og það var orðað. Nú er að vísu ekki fyllilega ljóst, hvað hæstv. fjmrh. á við, þegar hann talar um skatta, sem ekki séu almennir. Virðist þá helzt um það að ræða, að þar eigi hann við skatta, sem ekki komi fram í vísitölu. Þó verður ekki komizt hjá því að viðurkenna það, að mikið af þeim sköttum, sem á hafa verið lagðir, eftir að þessi boðskapur var látinn út ganga, hafi vissulega haft áhrif á verðlagið í landinu í óheillavænlega átt. Einn af þeim sköttum, sem boðaðir voru, var nefskattur á ferðamenn, sem færu út fyrir landssteinana, og átti að nema 25 millj. kr. En nú hefur ríkisstj. gefist upp við þann skatt og lagt fram í staðinn það frv., sem hér er til umr. og felur í sér að leggja skatt á alla gjaldeyrissölu bankanna, en hann á að gefa ríkissjóði 35 millj. kr. Nú geta menn að vísu haft áhyggjur af því, hvað mundi ske, ef þetta frv. yrði fellt eða dregið til baka. Þá gæti maður átt von á frv. með nýjum tekjustofni, sem væntanlega mundi þá gefa a.m.k. 45 millj. kr., og sýnir þetta bara, hver hraðinn er á ógæfuferlinum í verðlagsmálum, sem núv. hæstv. ríkisstj. ber ábyrgð á. Það verður nú varla annað sagt en sá skattur, sem hér er lagður til, hafi öll þau einkenni að verða að teljast almennur í fyllsta mæli. Hér er skattur, sem kemur niður á verðlagi allra innfluttra vara, jafnt nauðsynjavara sem annarra, og hækkar verðlag þeirra ekki aðeins um þær 30 millj., sem hann sjálfur á að gefa ríkissjóði í tekjur, heldur talsvert betur, sem nemur því, sem söluskattur og álagning á þessa upphæð nemur. Þessi skattur hlýtur því að auka dýrtíðina og skaða þar með efnahagslíf landsins. Við, sem stöndum að nál. á þskj. 211, viljum enn einu sinni benda á það, að sá vandi, sem við er að etja í efnahagsmálum þjóðarinnar, á rót sína að rekja til þeirrar dýrtíðarstefnu, sem fylgt hefur verið. Hann verður ekki leystur með því að leggja á nýja skatta, sem koma aftur fram í verðlaginu, enda mun fara sem fyrr, að þeir verða ríkissjóði að litlu haldi, þegar frá líður, og munu hverfa í dýrtíðarflóðið. Það er eins með ríkissjóð og aðra sjóði einstaklinga, félaga og þess opinbera, að dýrtíðin sér fyrir því, að þeir séu jafnan tómir, hve mikið sem í þá er látið, meðan óbreyttri stjórnarstefnu er haldið. Ég sé ekki ástæðu til þess nú á seinasta starfsdegi þingsins fyrir jólafríið að fara að munnhöggvast við hv. frsm. meiri hl. fjhn., sem gerði lítið úr sparnaðarhjali, eins og hann kallaði það, - sparnaðarhjali stjórnarandstöðunnar. Hann reyndi hér enn einu sinni þann málflutning talsmanna hæstv. ríkisstj. að sýna fram á, að það væri ekki nokkur vegur að spara nokkurn skapaðan hlut, og mun ég láta þessa fullyrðingu hans eiga sig. Við höfum rætt um þá hluti áður hér í þessari hv. d., og þær eru sannast að segja, þessar fullyrðingar, hv. stjórnarliðum til lítils sóma. Þessi vandi, sem hér er um að ræða í efnahagslífinu, verður ekki leystur, án þess að tekin verði upp ný efnahagsstefna. Það er fullljóst. Það má vissulega leiða ýmsum getum að því, hvernig á því stendur, hvað hæstv. ríkisstj. er ófús til þess að taka upp aðra stefnu í efnahagsog fjármálum, og það hlaut að vekja athygli hv. þdm., að hv. frsm. meiri hl. fjhn., 8. þm. Reykv., sá ástæðu til þess að fullvissa okkur um það, að ríkisstj. væri ekki haldin kvalalosta, eins og hann orðaði það. Ég hafði að vísu ekki áður heyrt því haldið fram, að ríkisstj. væri haldin slíku, en það segir kannske sína sögu, að aðaltalsmaður hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum hér í hv. Ed. skuli sjá ástæðu til þess að taka þetta fram. Ég vil enn ítreka þá skoðun okkar, sem stöndum að þessu nál., hv. 1. þm. Norðurl. e. og mína, að vandinn verður ekki leystur með því að halda áfram á braut þeirrar ofsköttunarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur helgað sig, heldur verði nú að breyta um stefnu. Við teljum skattlagningu af því tagi, sem hér er um að ræða, aðeins nýjan áfanga í þeirri óheillaþróun, sem verið hefur hér í verðlagsmálum, og leggjum til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Akvæði gildandi laga um allt að 1% leyfisgjald af gjaldeyrisleyfum eru heimildarákvæði. Hv. þm. er eflaust kunnugt, enda hefur það verið tekið fram áður í þessum umr., að þessi heimildarákvæði hafa aðeins verið notuð að hálfu leyti, þ.e. að af þeim hefur verið innheimt 1/2% leyfisgjald, og fer sú innheimta fram samkv. sérstakri reglugerð. Heimild til þess að innheimta leyfisgjald hefur þó ekki verið notuð að því er snertir yfirfærslu á námsgjaldeyri. Við yfirfærslu námsgjaldeyris hafa engin leyfisgjöld verið innheimt. Ég stend hér upp til að skýra frá því, að ríkisstj. hefur ákveðið að nota ekki heldur heimild þessara laga til að innheimta þetta nýja afgreiðslugjald af gjaldeyri af yfirfærslu námsgjaldeyris. Í þeirri reglugerð, sem væntanlega verður gefin út, ef þessi lög verða samþ. á hinu háa Alþ., mun því verða ákvæði um, að þetta nýja 1/2% afgreiðslugjald verði ekki heldur innheimt af yfirfærslu námsgjaldeyris.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki orðið sammála um afstöðu til málsins. Við, sem stöndum að nál. á þskj. 207, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en aðrir nm. hafa skilað sérálitum og borið fram brtt. eða leggja til, að frv. verði fellt. Það er óþarfi að fjölyrða um tilgang þessa frv. við þetta tækifæri. Í því efni vil ég leyfa mér að vísa til framsöguræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr, málsins. Hv. stjórnarandstæðingar hafa í þessu sambandi talað um nýjar skattaálögur til þess að bæta hag rafmagnsveitnanna. Þetta er að mínu áliti villandi. Þjóðin getur ekki með neinu móti komizt hjá því að greiða kostnað við raforkuframkvæmdir og rekstur rafveitna. Það er ekki hægt undir neinum kringumstæðum að sækja þá fjármuni, sem til þess þarf, eitthvað út í geiminn, þannig að spurningin er aðeins sú, hvernig á að jafna þessum kostnaði niður, og koma í því efni tvær leiðir til greina. Önnur er sú að láta notendur rafmagnsins greiða nauðsynlegan kostnað við að veita þeim þessa þjónustu, hin sú að láta skattgreiðendur bera halla rafveitnanna, en það þýðir í rauninni, að rafmagnsverðið er greitt niður með framlögum úr ríkissjóði. Það er skoðun okkar, sem þetta frv. styðjum, að fara beri fyrri leiðina eða þá að láta rafveiturnar bera sig. Það getur þjónað skynsamlegum tilgangi að greiða niður úr ríkissjóði almennar nauðsynjavörur, eins og t.d. mjólk. Slíkt leiðir að nokkru til tekjujöfnunar. En ég fæ með engu móti komið auga á skynsamleg rök fyrir því, að borga skuli niður rafmagnsnotkunina með framlögum úr ríkissjóði. Nú hefur það að vísu verið vefengt við meðferð þessa máls af hv. 4. þm. Norðurl. e., að raunverulegur halli á rafveitunum væri slíkur, að verðjöfnunargjaldsins, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, væri þörf eða a.m.k. svo hás verðjöfnunargjalds sem hér er um að ræða. Við því er það að segja, að auðvitað geta ýmsir kostnaðarliðir slíks fyrirtækis verið matsatriði, þannig að um það má deila innan vissra takmarka, hvað sé kostnaðarverð. Ég er að vísu ekki sammála því sjónarmiði hv. þm., að ekki beri að taka tillit til vaxta af eigin fé, þegar framleiðslukostnaður er ákvarðaður. Það er ekki hægt að segja, að fyrirtæki beri sig, ef það skilar engum arði af eigin fé. Hinu er ég út af fyrir sig sammála, að margir kostnaðarliðir, svo sem afskriftir, eru þess eðlis, að þeir verða ekki metnir nema af nokkru handahófi. En hvað sem því líður, er það staðreynd, að á fjárl. yfirstandandi árs voru veittar 40 millj. kr. til þess að standa undir halla rafmagnsveitna ríkisins, þannig að þessari fjárhæð, sem ekki gat komið annars staðar frá en úr vösum skattborgaranna, hefur raunverulega verið varið til niðurgreiðslu á rafmagnsverði. Við, sem að meirihlutaálitinu stöndum, teljum, að slík niðurgreiðsla þjóni ekki skynsamlegum tilgangi, og mælum við því með samþykkt frv.



Herra forseti. Í þessu máli get ég að mestu leyti vísað til þess, sem ég hafði um það að segja við 1. umr. í gær, þar sem ég ræddi þetta mál nokkuð. Eins og ég þá sagði, sker það úr um afstöðu mína til þessa frv., að ég tel skattheimtuna, sem með frv. er ákveðin, bæði óheppilega og ranga og tilgang hennar einnig af því tagi, að skattstofninn, sem um er að ræða, kemur raforkunotendum almennt í landinu ekki að nokkru haldi. Það er engum blöðum um það að fletta, að þessi skattheimta er gerð, eins og hæstv. fjmrh. viðurkenndi hér í gær, til þess að rétta við halla á ríkissjóði. Það voru hans óbreytt orð þá. Fæ ég þá ekki séð, að á því sé neinn munur eða því að viðurkenna hreinlega það, sem rétt er, að hér er um raunverulega skattheimtu til ríkissjóðs að ræða, miðað við það fyrirkomulag, sem áður hefur verið. Og það er í raun og veru alveg sami leikurinn, sem hér er verið að leika, eins og í sambandi við benzínskattinn. Hér er um hreinan verðbólguskatt að ræða, sem auka mun verulega framleiðslukostnað og dýrtíð í landinu, án þess að betur en áður sé séð fyrir þeim málum, sem þessi skattheimta er tengd, og þannig er líka þessi skattheimta sama markinu brennd og benzínskatturinn, sem ekki var ætlaður til að auka framkvæmdir í vegamálum, heldur eingöngu til þess að létta útgjöldum af ríkissjóði, til þess að það fé, sem áður hefur farið til þessara mála, yrði notað í almenna dýrtíðareyðslu og eignaeyðslu ríkissjóðs almennt. Hér er þess vegna aðeins um að ræða ráðstafanir vegna bágborinnar afkomu ríkissjóðs í því almenna dýrtíðarflóði, sem nú æðir yfir af auknum þunga, og þetta vita reyndar allir, þó að hv. talsmenn stjórnarliðsins reyni að hafa hér uppi tilraunir til orðaleikja í þessu sambandi. Ég vil að öðru leyti segja það um þetta mál og afgreiðslu þess í hv. fjhn., að það hefur ekki fengið neina eðlilega afgreiðslu í n. Það hefur hvorki verið vilji hjá meiri hl. né heldur jafnvel tími til þeirra athugana, sem hefðu verið nauðsynlegar og hefðu skapað einhver líkindi fyrir því, að hægt hefði verið að færa ýmis ákvæði frv. eitthvað til betri vegar en til er stofnað. Því var lýst yfir á fundi fjhn. af hv. fulltrúum meiri hl., að þeir mættu hér engum stafkrók breyta og þýddi hvorki að athuga málið í því sambandi né um það að ræða. Slík vinnubrögð eru því miður ekki einsdæmi hér á hv. Alþ., heldur stundum allt að því regla hjá núv. ríkisstj. og hennar stuðningsliði, þegar um slík mál er að ræða sem hér. En ég tel engu að síður ástæðu til þess að víta þá málsmeðferð, sem hér er viðhöfð. Og það má segja í sambandi við þetta mál eins og mörg önnur svipuð, að harðstjórn ríkisstj. yfir líði sínu og óbilgirni um afgreiðslu mála er söm við sig, og ég vil Iíka segja, að það er vond vist á stjórnarheimilinu fyrir að ýmsu leyti sómakæra menn, sem áreiðanlega vildu helzt viðhafa heiðarleg vinnubrögð og sanngjarna málsmeðferð, að vera þvingaðir til þess að hafa þann hátt á, sem hér hefur verið hafður og í fjölmörgum öðrum málum bæði fyrr og siðan af höndum þessarar ríkisstj. Um frv. að öðru leyti en ég lýsti afstöðu minni hér við 1. umr. vil ég segja það nú, að ég er algerlega samþykkur 1.-3. gr. þessa frv., greinum, sem fela í sér sjálfsagðar ráðstafanir í þá átt að treysta raunverulega fjárhag og fjárhagsafkomu rafmagnsveitna ríkisins. En andstaða mín er eingöngu bundin við skattheimtuna og skattheimtuaðferðina. Sú andstaða mótast í fyrsta lagi af því, að hér er um skatt að ræða, sem hefur dýrtíðaraukandi áhrif og kemur ákaflega misjafnlega niður. Í öðru lagi vegna þess, hversu hún kemur ekki aðeins ósanngjarnlega niður á einstaka aðila, sem framleiða og selja raforku, heldur einnig á einstaklinga, sem rafmagn kaupa og nota. Í þriðja lagi vegna þeirrar stefnu, sem tekin er upp í frv., að skattleggja alla raforkunotendur jafnt, vegna þeirra óheillavænlegu áhrifa, sem slíkt mundi hafa á þróun raforkunotkunar og jafnvel þróun raforkumála í framtiðinni, ef sá háttur yrði hafður á til langframa, sem hér er upp tekinn. Og í fjórða lagi vegna þess, að hér er ekki um neina raunverulega verðjöfnun að ræða, þó að reynt sé að halda því fram með orðaleikjum. Fyrir þessum atriðum öllum gerði ég grein við 1. umr. málsins og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka þau rök, sem ég hafði fram að færa í því sambandi. Ég sé, að hv. fulltrúar Framsfl. í fjhn. hafa gert brtt, við þetta frv. Um þær vil ég segja það, að ég tel, að fyrstu tvær till. séu ekki raunhæfar till. til lausnar á því vandamáli, sem hér er um að ræða. Þar kemur hvort tveggja til, að það liggja ekki fyrir neinar viðhlítandi upplýsingar um það, hverjar byrðar ríkissjóði væru ætlaðar með samþykkt þeirra till., og þó fyrst og fremst það varðandi síðari till., að um algera verðjöfnun á raforku til notenda getur að mínu viti ekki verið að ræða. Ég tel hana óframkvæmanlega, nema fram fari miklar skipulagsbreytingar og e.t.v. gerbreytingar á eignarhaldi orkustöðva og dreifikerfa, og slíkar breytingar þarf að framkvæma, áður en mögulegt er að skapa öllum notendum raforku sama verð. Slíkar breytingar þyrftu miklu meiri athugana og undirbúnings við en verður komið við með þeirri skyndingu í málsmeðferð, sem hér er viðhöfð, enda sýnist mér 3. till., ákvæði til bráðabirgða um að endurskoða raforkul. og framkvæmd þeirra með tilliti til þess að koma bættu skipulagi á stjórn raforkumála í landinu og ódýrari og hagkvæmari rekstri, eins og þar stendur, benda til þess, að fulltrúar Framsfl. séu einnig þeirrar skoðunar, að hér þurfi að taka málið öðrum tökum en þeir annars leggja til í sínum tveim fyrri till. Ég vil því segja það um þessar till., að ég er eindregið fylgjandi 3. till., um ákvæði til bráðabirgða, sem ég tel raunverulega alveg bráðnauðsynlega. Ég vil einnig árétta það, sem ég hef reyndar áður sagt hér, að ég tel verðjöfnun á raforku vera réttlætismál, sem þurfi að komast í framkvæmd, svo fljótt sem auðið er. Og ég vil í því sambandi minna á, að ég hef flutt áður á a.m.k. tveimur þingum till. um nauðsynlegan undirbúning að slíkri verðjöfnun. En í sambandi við till. Framsfl. nú minnist ég þess, að framsóknarmenn tóku ekki undir þær till. mínar, þegar þær hafa verið fluttar hér á þingi, og ég get þess vegna ekki tekið mjög alvarlega till. þeirra nú um, að málið verði afgreitt á nokkrum mínútum svo að segja. Ég tel, að hér sé ekki aðstaða til þess að flytja þær brtt. við þetta frv., sem geri það fært að samþykkja það og una sæmilega við það, og raunverulega tilgangslaust, miðað við það, hve stjórnarliðið hér er handjárnað í þessu máli. En eina brtt. mun ég þó leyfa mér að flytja. Hún breytir að vísu ekki málinu svo, að ég mundi að henni samþykktri að heldur fylgja málinu, en teldi þó, að hún væri til verulegra bóta. Þessi till. er um það, að gildistími l. verði aðeins árið 1966, að við 12. gr. bætist: „og gilda til 31. desember 1966“. Þessa brtt. flyt ég í því trausti, að menn geti á hana fallizt. Það ætti ekki að vera neitt lagt í hættu af hálfu hæstv. ríkisstj., þó að slík till. yrði samþ., því að í þessum málum væri opin leið auðvitað til þess að framlengja lögin, ef ekki hefði unnizt tími til að athuga þessi mál eins og nauðsynlegt er, til þess að þau gætu horfið og önnur skynsamlegri ákvæði komið í staðinn. Ég tel þannig, að með samþykkt þessarar brtt. minnar um gildistíma aðeins næsta ár og samþykkt á till. hv. fulltrúa Framsfl. í ákvæðum til bráðabirgða um að skipa n. til að endurskoða raforkul. og allt skipulag þeirra og framkvæmd væri verulega unnið, jafnvel þó að við þyrftum að búa við það óréttlæti, sem hér er annars á ferðinni, yfir næsta fjárlagaár. Ég vil aðeins að lokum segja það, að brtt. mín er skrifleg og þar að auki of seint fram komin, og ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forsetl. Þetta stjórnarfrv. speglar marga hluti, en fyrst sérstakt og vandræðalegt andlit ríkisstj., sem grípur til örþrifaráða. Öllum ber saman um, að það sé uppgripagóðæri í landinu. En samt gengur búskapurinn svo illa hjá hæstv. ríkisstj., að hún kemur ekki saman fjárl. ríkisins nema með því móti, meðal annarra slæmra kosta, að taka út af fjárl. óhjákvæmilega liði og ætla gjaldþegnum að borga þá með aukasköttum. Slíkt á nú að gera með þeim hætti, að ég tel til örþrifaráða. Hæstv. ríkisstj. minnir með þessum hætti á þá óforsjálu búskussa, sem settu svo illa á eða fóru svo illa með hey í góðæri, að þeir urðu heylausir og ráku út, sem kallað var. Nú á dögum eru þeir fágætir í bændastétt, þessir menn. En um þá eru til margar skopsögur frá fyrri tíma. Sá gjaldaliður, sem var á fjárl. yfirstandandi árs vegna rafmagnsveitna ríkisins, 39.2 millj. kr., er nú rekinn út og þetta frv. af því tilefni lagt fram. Það er annars eftirtektarvert, að það virðast einkum vera kindur hæstv. landbrh., sem líka er hæstv. raforkumrh., sem verða fyrir þessu, að vera reknar út. Eftirminnilegar verða 47 milljónirnar til vega, sem reknar voru út og ollu miklum eltingaleik hér á hv. Alþ., þó að þær séu í bili komnar í hús. En sleppum þessu tali. Hins vegar er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. grípur nú til með því að leggja á alls konar aukaskatta til að standa utan fjárl., m.a. launagjöld, sem ríkinu ber að annast, er flóttastefna í stjórnarfari og mjög viðsjárverð. Þessi dreifiaðferð getur fljótt orðið að háskalegum sjúkdómi í fjárhagskerfi þjóðarinnar. Þetta er einmitt aðferð krabbameinsins, sem sáir til sín og dreifir sér um líkamann, ef það fær tíma til þess. Auðvitað þarf nútímasamfélag á mikilli skattheimtu að halda, ef það á að geta orðið við réttmætum kröfum nútíma þegna, og mér finnst Íslendingar oft vera allt of gjaldsárir, þegar samfélagið á í hlut. En sú skoðun mín afsakar þó alls ekki ráðdeildarleysi í meðferð opinbers fjár. Þegar hæstv. ríkisstj. sá fram á það, að henni ætluðu ekki að hrökkva nálega 4 milljarðar tekna til að byggja upp með venjulegum hætti fjárl. ríkisins fyrir 1966, þá var henni að mínu áliti skylt að stokka upp spilin, en ekki taka upp á því að hafa rangt við, eins og ég tel að hún hafi í raun og veru gert með 47 millj. kr. vegafjárniðurfellingunni og einnig með því að draga út úr fjárl. tillagið til rafmagnsveitna ríkisins, þó að hvort tveggja sé auðvitað fyrir opnum tjöldum gert. En þó að þetta sé gert fyrir allra augum, hlýtur það samt að vera gert til þess, að sjálf fjárlögin verði lægri og minna stingi í augun, hversu mikil skattheimtan er, þegar saman kemur, og hve mikið hún hefur hækkað í höndum þessarar hæstv. ríkisstj. Og þetta tekst að því leyti, að fáir munu nú orðið vera, sem kunna nöfn á öllum tollunum og sköttunum, beinum og óbeinum, og þaðan af síður, að þeir geti tínt þá upp í samlagningu til að sjá, hvað þeir gera í heild. Hæstv. núv. ríkisstj. verpir skatteggjum sínum út um allt. Söluskattahækkanir eru endurteknar, eignarskattur hækkaður á fasteignir, sérskattur lagður á bændur vegna ríkisbanka, iðnlánaskattur lagður á, launaskattur, sérskattur á sement, sérskattur á timbur, sérskattur á steypustyrktarjárn, aðgönguskattur að veitingahúsum, ríkisábyrgðarskattur, vegaskattur og benzínskattur. Þetta er mikil skatteggjafrjósemi og ekki allt upp talið þó. Flestir þessir skattar efla dýrtíðina, því að þeir fara út í verðlagið jafnharðan. Eitt skattegg eyddist samt um daginn í móðurlífi, farmiðaskatturinn, og verður að teljast nýlunda hjá svo hraustri móður. En annað egg fæddist samstundis í staðinn, gjaldeyrisskatturinn, svo að ástæðulaust er að efast um framhaldsgetu. Og svo er nú þetta skatteggið, rafmagnsskatturinn, sem hér er sérstaklega til umr. og hreiður þess utan fjárl. Þetta frv. er í sjálfu sér mjög stórt mál. því að það heitir „frv. til l. um ráðstafanir til að bæta fjárhag rafmagnsveitna ríkisins.“ Ekki er vanþörf á því að bæta fjárhag þeirra. En mikil og góð fyrirsögn er ekki einhlít. Eins og ég hef áður sagt, er tilgangurinn með frv. fyrst og fremst sá að losa ríkissjóðinn við útgjöld, enda hefur hæstv. fjmrh. kannazt við það. Og það verður harla lítið úr því, að bættur verði fjárhagur rafveitnanna með þessu tiltæki, þ.e.a.s. eins og frv. er úr garði gert. Ekkert ráðrúm er til að endurskoða frv. Því er fleygt inn í þingið og á að verða strax að lögum, eins og allir vita. Meirihlutavaldi með lokuðum augum á að beita til þess, að mér skilst. Skatturinn, sem frv. felur í sér, er nefndur verðjöfnunargjald og á að nema 35 millj. kr. í heild. Nú er það svo, að verðjöfnunar er þörf. En þetta gjald er ekkert verðjöfnunargjald í reynd, því að það breytir ekki verðhlutföllum, það jafnar ekki. Eiríkur rauði skírði landið, sem hann fann, Grænland, til þess að nafnið fýsti menn til að flytjast þangað. Sú nafngift varð til að villa. Af hliðstæðum ástæðum og með álíka rétti hafa höfundar frv. kallað rafmagnsskattinn verðjöfnunargjald. Það skattheiti er hrekkur. Ég er fylgjandi raunverulegri verðjöfnun á rafmagni, en á móti þessu gjaldi, eins og það trónar í frv. Rafmagn er orðið lífsnauðsyn fyrir alla. Rafvæðing Íslands alls er mikið fyrirtæki og mikilvægt. Engum manni getur dottið í hug, að peningar til rafvæðingar fáist utan úr geimnum. Ég er alveg sammála orðalagi hv. frsm. meiri hl. fjhn. að því er það snertir. Engum manni getur dottið í hug, að rafmagn geti komizt inn á hvert heimili á Íslandi, svo dreifbýlt sem það er, nema með því móti, að samfélagið beri af því jöfnunarkostnað og hann mikinn. Einnig er rafmagn sú lífsþörf, sem er mjög eðlilegt að sé öllum í té látin á sama verði, og að því ber hratt að stefna. Eins og olía og benzín er selt sama verði um land allt, á rafmagn að verða það líka. Það er afar þýðingarmikið jafnvægismál. En þetta kemst aldrei í kring, nema aðaljöfnunarsjóður þjóðarinnar, ríkissjóðurinn, verði þar að verki. Þess vegna er fráleitt, að tekið hefur verið út úr honum framlagið til rafmagnsveitna ríkisins. Aftur á móti tel ég spor í rétta átt heimildir þær í frv. um eftirgjafir til rafmagnsveitna ríkisins á tilgreindum skuldum og skuldavöxtum, sem felast í 1.-3. gr. frv. Þær eftirgjafir geta dálitið létt reksturinn. En þær eftirgjafir eru of litlar. Þess vegna flytjum við fjhn: menn Framsfl. brtt. við 1. gr. frv. um, að við gr. bætist ákvæði um að veita ríkisstj. heimild til að ákveða, að ríkissjóður taki að sér greiðslur á föstum lánum, erlendum og innlendum, sem tekin hafa verið handa raforkusjóði vegna rafmagnsveitna ríkisins og héraðsrafmagnsveitna ríkisins. Þessi till. er heimildartill., og í raun og veru verður það að viðurkennast, að aðeins heimild á við vegna þess, með hvaða hraða málið er rekið, að það getur ekki verið fullkomlega rannsakað, hvað mikið þetta kostar. Ég held þess vegna, ef hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) hefði athugað, að hér er um heimild að ræða, mundi hann ekki hafa haft þau orð um þessa till., sem hann hafði, þá hefði hann getað tjáð fylgi sitt við hana. Upplýst hefur verið, að þau lán, sem hér um ræðir, eru erlend lán um 438.8 millj. kr. og innlend lán um 143.4 millj. kr., eða samtals ca. 582.2 millj. kr. Talið er, að nálega 131 millj. kr. af þessum skuldum stafi af gengisfellingu ísl. krónunnar í sambandi við erlendu lánin. Auðvitað átti ríkið að taka á sig gengisfellingartapið strax vegna svona fyrirtækis. En betra er seint en aldrei. Ef till. þessi yrði samþ., mundi stórum vænkast hagur rafmagnsveitna ríkisins og héraðsrafmagnsveitnanna og það hafa áhrif á söluverð rafmagnsins hjá þeim. En með því yrði þó engan veginn komizt að því marki, að verðið á rafmagni hjá rafmagnsveitum ríkisins og héraðsrafmagnsveitum ríkisins yrði sambærilegt t.d. við verðið hjá rafmagnsveitu Reykjavíkur. Þess vegna flytjum við aðra brtt. Hún er einnig heimild, breyting á þá leið, að á eftir 3. gr. komi ný gr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að söluverð rafmagns frá rafmagnsveitum ríkisins til héraðsrafmagnsveitna skuli vera jafnhátt því verði, er rafmagnsveita Reykjavíkur greiðir landsvirkjun fyrir rafmagn. Og verð á rafmagni frá héraðsrafmagnsveitum ríkisins skal vera það sama og rafmagnsverð hjá rafmagnsveitu Reykjavíkur. Ríkissjóður greiðir þann halla, sem verða kann af rekstri rafmagnsveitna ríkisins og héraðsrafmagnsveitna ríkisins vegna fyrirmæla þessarar greinar.“ Ég vil undirstrika það, að þessi till. er einnig í heimildarformi og af sömu ástæðu og ég greindi frá, að fyrsta till. væri það. Með slíkri framkvæmd, sem þessi 2. till. gerir ráð fyrir, yrði komizt nærri takmarkinu um jöfnun á rafmagnsverði hjá landsmönnum. Það yrði komizt nærri því. Loks flytjum við eina till. enn. Hana flytjum við vegna þess, að við teljum, að skipulag rafmagnsmálanna í landinu þurfi gaumgæfilegrar athugunar við og framkvæmd skipulagsins öll. Þegar lög um landsvirkjun og l. um Laxárvirkjun voru sett, var þar um skipulagslega frumsmíð að ræða, og eins og oftar voru málin lögð fram þannig, að Alþingi var í tímahraki með athugun þeirra. Ef ég man rétt, gerði líka hæstv. raforkumrh, þá ráð fyrir, að þau lög yrðu sett í athugun mjög fljótt. Svo kemur þetta frv., sem ákveðið virðist vera að verði gert að lögum með hraðsuðu. Verðbólga og dýrtíð eru sífellt einnig að raska hlutunum stórlega. Þess vegna er nauðsynlegt að endurskoða skipan þessara mála nú þegar. Þau eru stór í sniðum og þung á höndum, en undir þeim og heppilegum úrlausnum þeirra er mikil farsæld komin. Þess vegna er nefndarstarfi sannarlega til þeirra kostandi. Tillaga okkar er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 12. gr. komi ákvæði til bráðabirgða: Ríkisstjórnin skipar 5 manna n. til að endurskoða raforkulögin, nr. 12 frá 2. apríl 1946, og framkvæmd þeirra með tilliti til þess að koma bættu skipulagi á stjórn raforkumála í landinu og ódýrari og hagkvæmari rekstri. Fjórir nefndarmanna skulu skipaðir eftir tilnefningu þingflokkanna, einn frá hverjum, en einn án tilnefningar og sé hann formaður. N. skili áliti fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Ég vænti þess, að hv. stjórnarstuðningsmenn sjái sóma sinn í að samþykkja þessa till. Hv. 4. þm. Norðurl. e. lagði fram skriflega brtt., og ég vil lýsa því yfir, að ég mun styðja hana, því að hún herðir á um athugun þessara mála. Ég tel svo ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu. Það segir sig sjálft af því, sem ég hef tekið fram, að afstaða okkar framsóknarmanna til frv. fer eftir því, hvort brtt. okkar verða samþykktar eða ekki.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki þessar umr., þótt ýmislegt af því, sem sagt hefur verið, gefi tilefni til aths. og hugleiðinga. Að vísu var margt af því rætt við 1. umr., og þarf því ekki sérstaklega að endurtaka þau atriði. Hv. 4. þm. Norðurl. e. taldi mjög vítavert, hvernig hefur verið haldið á þessu máli í n., og það væri orðin venja hjá núv. ríkisstj. að misbjóða AIþ. á einhvern hátt, þannig að það gæfist ekki kostur á að skoða mál. Ég held, að þetta sé ekki makleg ásökun. A.m.k. kannast ég ekki við, að það hafi ekki verið með sæmilegum fyrirvara lögð fyrir þingið flest þau mál, sem nú hafa fyrir það komið. Má að vísu segja um þetta mál hér, að það hafi komið nokkuð seint, en önnur þau frv., sem lögð hafa verið fyrir þingið nú og hefur þurft að afgreiða fyrir áramót, hefur verið fullkomlega nægur tími til þess að athuga. Hitt er svo allt annað mál. að það er ekkert nýtt og raunverulega fullkomlega eðli málsins samkvæmt, að það sé ekki hægt að breyta í stórum stíl meginatriði mála, eftir að þau hafa verið undirbúin, vegna þess að það mundi raunverulega sýna, að undirbúningur þeirra væri ákaflega lélegur og bágborinn, þannig að slíkt er auðvitað ekki neitt að undra. Og þegar talað er um einhverja handjárnun stjórnarstuðningsmanna í því sambandi, er það vitanlega, eins og hv. þm. veit, gersamlega út í hött. Það er nákvæmlega eins og það alla tíð hefur verið hér og er í flestum þingum, að meiri háttar mál eru að sjálfsögðu rædd af stjórnarliði, áður en þau eru lögð fram, hverjir svo sem ríkisstj. skipa á hverjum tíma, þannig að það er almenn venja og er auðvitað alveg út í hött að tala um einhverja handjárnun í því efni. Þegar mál eru lögð endanlega fyrir Alþ., hafa þau auðvitað verið athuguð og stjórnarstuðningsmönnum gefinn kostur á að koma fram með sínar aths. við þau, áður en ríkisstj. leggur þau endanlega fram. Þetta veit ég, að hv. þm. veit, og eru ekkert nýir starfshættir, heldur hafa verið hjá öllum ríkisstjórnum. Varðandi svo hitt atriðið, að það sé. hneykslanlegt, að n. hlusti ekki á till. þm., sem fyrir fram lýsir sig andvígan máli, en vill samt hafa fríbréf til þess að breyta fram og aftur frv., sem hann er þó staðráðinn í engu að síður að vera á móti, þá sé ég enga ástæðu til þess að taka sérstaklega alvarlega slíkar brtt. Hitt er allt annað mál og má segja, að sé nokkurs annars eðlis, með þær till., sem koma frá hv. framsóknarmönnum, að þeir lýsa því yfir, að þeir muni styðja málið, ef tilteknar breytingar verði gerðar. Það er annað mál og efnislega hægt að taka það öðrum tökum. Hvort menn hins vegar eru með því eða móti, það er önnur saga. Ég vil enn einu sinni, þó að það hafi sennilega ekki mikla þýðingu, leggja áherzlu á það, að ég tel. að hér sé ekki um neina venjulega tekjuöflun fyrir ríkið að ræða, alls ekki, af því að ég tel ekkert eðlilegt við það, að ríkið greiði halla rafmagnsveitna ríkisins. Þetta var tekið inn í fjárlög í fyrra, - ég vil segja illu heilli. Þessi rekstrarhalli hefur aldrei verið í fjárl. og aldrei gert ráð fyrir því, að ríkið greiddi þennan halla. Hér er um að ræða bágborna afkomu tiltekins fyrirtækis, sem að vísu ríkið á, en aldrei hefur verið gert ráð fyrir að rekstrarhalli þess yrði greiddur úr ríkissjóði. Það var því ósköp einfaldlega hægt fyrir fjmrh. að taka þennan halla út úr fjárl. og segjast ekkí greiða þann halla, og þá varð að sjálfsögðu með einhverju móti að rétta hlut þessa fyrirtækis, þannig að það yrði komið hjá öngþveitisástandi í rekstri þess. Hér er því ekki um neina venjulega skattheimtu eða tekjuheimtu fyrir ríkið sem slíkt eða ríkissjóðinn að ræða. Hv. framsóknarmenn hafa flutt hér brtt., sem ganga í þá átt að framkvæma fullkomna verðjöfnun á rafmagni með þeim hætti, að verðjöfnunin verði greidd úr ríkissjóði. Mér skilst að vísu, að þeir samkv. till. sínum fallist á þann skatt, sem hér er um að ræða, því að það er ekki gert ráð fyrir, að hann verði niður felldur. En að yfirtaka á skuldum, sem þeir ræða um í sinni fyrri till., eigi að skapa skilyrði til þess, að rafmagnsveiturnar geti lækkað verð sitt frá því, sem nú er, og fært þannig nær því verði, sem er frá Landsvirkjun, - ég skal ekki segja, hversu nálægt það yrði, ég hef ekki reiknað það dæmi út, en það má gera ráð fyrir því, að ef ríkið yfirtæki öll þau lán, sem þarna er um að ræða, mætti ætla, að það yrði ekki fjarri lagi að mæta þeim verðmismun, sem hér er um að ræða. Hins vegar gefur auga leið, að hér er um að ræða viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð, sem mundu nema 21/2 milljónatug. Það kostar það nú að verðjafna þetta, eitthvað nærri, þótt ég taki fram, að þetta er ekki nákvæm tala. Það eru a.m.k. 25 millj. kr., sem væru árleg útgjöld ríkissjóðs til að framkvæma þessa verðjöfnun. Ég er sammála hv. 4. þm. Norðurl. e. um það, að ég held, að þetta mál þurfi miklu betri athugunar við, áður en hægt er að taka endanlega afstöðu til þess, enda er það í rauninni viðurkennt af hv. flm., því að þeir hafa þetta í heimildarformi, þannig að þeir gera ekki ráð fyrir, að það sé öruggt, að þetta sé heppileg leið, heldur þurfi frekari athugun á málinu. Með hliðsjón af því sýnist mér ekki vera heppilegt að fara að setja þetta sem einhverja stefnuyfirlýsingu í lög núna, vegna þess m.a., að það kemur auðvitað ekki til neinna álita, að slíkt yrði framkvæmt á þessu ári, hvað sem öllum heimildum líður, vegna þess að til þess er ekkert fjármagn veitt og ekki um neitt fé að ræða hjá ríkissjóði til þess að taka á sig slíkar byrðar. Af þessum sökum tel ég ekki auðið að samþykkja þessar brtt. Varðandi hitt meginatriði málsins, hvort á að stefna að verðjöfnun með einhverjum hætti, það er, eins og ég vék að við 1. umr., mál, sem er fullkomlega þess virði að íhuga, og ég hygg, að þróunin hljóti að verða sú, eftir því sem raforkukerfið tengist meir saman, að heildsöluverð verði það sama eða svipað frá öllum orkuverunum og þau jafnvel að meira eða minna leyti verði ein heild, einhvers konar landsvirkjun, og þá muni þetta í rauninni leysast með eðlilegum hætti á þann veg, þetta mál. sem vissulega er deilumál og menn skiptast í flokka um, enda er hér um mismunandi hagsmuni að ræða frá einstökum hlutum þjóðfélagsins, sem við öll þekkjum. Meginstefnan hygg ég hins vegar verði að vera sú, að raforkukerfið í heild standi undir sinni uppbyggingu og sínum tilkostnaði, og það sé ekkert eðlilegt við það, að það sé greitt úr almannasjóði, heldur sé það raforkunotkunin, sem undir þessu standi, því að vitanlega verður, eins og hv. 10. þm. Reykv. sagði hér, einhver að borga þetta. Hér er því aðeins spurning um það, með hvaða hætti menn vilja taka það fé, hvort á að taka það með almennum skatti á þjóðfélagsborgarana eða láta raforkusöluna með einhverjum hætti standa undir því. Það er að minni hyggju sú eðlilega leið, að raforkusalan standi undir tilkostnaðinum við þetta. Að öðru leyti hefur það þó verið viðurkennt, að varðandi uppbyggingu dreifiveitna um sveitir sé það af öllum þjóðfélagsborgurunum greitt sem framlag til þess að jafna aðstöðuna í þjóðfélaginu með þeim hætti, og þess vegna er gert ráð fyrir því, að það, sem framvegis verður lagt af dreifiveltum um sveitirnar, verði greitt með beinum fjárframlögum í fjárl., en ekki með lánum. Ég játa mig ekki færan til þess að fara í skáldlegan samjöfnuð við hv. samþm. minn, 1. þm. Norðurl. e., þannig að ég reyni ekki að fara að feta í fótspor hans um það. En varðandi hugleiðingar hans um búskussa er ég ekki alveg viss um, að það passi nákvæmlega inn í hugleiðingar hans og hv. flokksbræðra hans nú um, hvernig eigi að reka þetta raforkubú okkar og með hverjum hætti hann hugsar sér, að það verði gert. A.m.k. er ég hræddur um, að varðandi heildarfjármálastefnuna verði ekki talin til sérstakra búhygginda sú lína eða sú leið, sem hann og hv. flokksbræður hans hafa markað í þeim efnum, að svo miklu leyti sem er hægt að átta sig á þeirri leið. Og þegar um það er rætt að úthýsa einhverju og talað um að úthýsa hér í fjárl. framlögum til rafmagnsveitna ríkisins, held ég, að það sé miklu lakara að úthýsa skynseminni, en það hefur því miður of oft hent hv. samherja hans að gera það í sambandi við umr. um fjárhagsmálin að undanförnu, og held ég þó, að það hafi verið met slegið í því í þessari hv. þd. hér á síðasta þingi, þegar jafnvel var orðað, að það væri eðlilegt, að ríkissjóður tæki á sig að greiða niður útsvörin til sveitarfélaganna, til þess að það væri hægt að lækka þau. En það má náttúrlega ekki segja það óvinsæla, að einhvers staðar verði sveitarfélögin að fá sína peninga, og þá átti ríkissjóðurinn að leggja fram það fé. Ég veit nú, að hv. þm., sem er mjög glöggur og greindur maður, veit mætavel, að þetta lítur ekki svona út og það verður aldrei fram hjá þeim vanda komizt, og það eru hin sönnu einkenni búhyggindamanns, að menn verða að gera sér grein fyrir staðreyndum sinna fjármála, og það tjóar ekki að segja eingöngu það, sem þessum eða hinum geðjast að heyra í það og það skiptið. Við komumst aldrei fram hjá þeirri staðreynd, að einhver verður að borga þennan brúsa, allt það, sem við viljum gera. Og þegar hann talar um þá mörgu skatta, sem á hafa verið lagðir hér, vil ég vekja athygli á því, að ég held í öllum þessum tilfellum, þar sem um þessa skatta var að ræða, hafi hv. framsóknarmenn stutt það, að út í þær framkvæmdir væri farið, en hins vegar talið alltaf eðlilegt, að það væri greitt úr ríkissjóði. En einhver verður að borga í þennan ríkissjóð. Það verður alltaf að lokum einhver að borga þetta. Það verður aldrei fram hjá því komizt. Það er því alveg sama, hve lengi við þvælum um það mál. Fram hjá lokastiginu verður aldrei komizt, af því að fjárins verður að afla, og það lendir alltaf á þeim, sem í ríkisstj. er í það og það skiptið, að framkvæma það óvinsæla starf að afla fjárins, og þá þykir öðrum gott að geta dregið sig í hlé og sagt, að hér sé verið að framkvæma óhæfuverk, vegna þess að þessara skatta þurfi alls ekki að afla, það sé ríkissjóðurinn, sem geti borgað þetta án þess að sjá honum fyrir fé til að gera það. Þetta eru almennar hugleiðingar, sem ég skal ekki fara lengra út í. Það væri auðvitað fróðlegt að ræða það meira. En varðandi till. hv. framsóknarmanna um verðjöfnun, eins og það er .framsett hér, tel ég ekki mögulegt að fallast á, að það þurfi miklu nánari athugunar við, enda þýðingarlaust að vera að samþykkja slíkar till., þar sem þær eru eingöngu í heimildarformi og sýnilegt, að slíkar heimildir er með engu móti hægt að nota, a.m.k. á þessu ári. Varðandi svo bráðabirgðaákvæði, sem þeir flytja till. um, er ég því efnislega alveg sammála, að það þarf að taka allt þetta mál til heildarathugunar, og ég get sagt frá því hér, að ríkisstj. hefur ákveðið það og hæstv. raforkumálaráðh.. að fram fari heildarendurskoðun á raforkulöggjöfinni. Það er orðin hin brýnasta nauðsyn og auðvitað mjög eðlilegt í því sambandi, að þær rafveitur í landinu, sem sérstaklega eiga að bera baggana af þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, geri kröfu um það, að rannsakað verði alveg ofan í kjölinn, að rafmagnsveiturnar séu reknar með þeirri hagkvæmni, að það sé ekki beðið um meira fé en brýnasta þörf er að fá. Þetta tel ég sjálfsagt og eðlilegt og það sé sanngjarnt, að með því sé fylgzt og kynnt sér, hvað í þessu efni er að gerast. Ég tel því ekki þörf á því að samþykkja þá till. sérstaklega, sem hér er um að ræða, því að mér er kunnugt um, að hæstv. raforkumrh. hefur þegar í undirbúningi endurskoðun þessa, og mér er mjög ljúft að koma á framfæri við hann þeim aths. og ábendingum, sem hér hafa komið fram um þetta vandamál í heild, einnig um að sú löggjöf, sem sett var á síðasta þingi um Landsvirkjun og Laxárvirkjun, verði tekin til athugunar og sérstakrar meðferðar í því sambandi. Og ég get gjarnan skýrt frá því, að fyrir tveimur árum var sérstök nefnd starfandi til þess að rannsaka fjárhagsmálefni rafmagnsveitna ríkisins, og að nokkru leyti á grundvelli niðurstöðu þeirrar nefndar hefur sú stefna verið mörkuð, bæði með myndun landsvirkjunarfyrirtækisins og jafnframt með því að leggja á sérstakt raforkugjald, sem hér er um að ræða. En það er alveg rétt, að það er hin brýnasta nauðsyn, að rafmagnskerfið allt sé tekið til endurskoðunar. Raforkul. eru þegar orðin gömul og eðlilegt, að þau þurfi athugunar við. Ekki hvað sízt þegar sýnilegt er, að menn standa andspænis þeim vanda, að það er ekki hægt að reka þetta með eðlilegum hætti, heldur þarf að taka upp sérstök gjöld til að aðstoða einn þátt kerfisins, þá er það mjög sanngjörn og eðlileg ósk af allra hálfu, að þetta sé skoðað niður í kjölinn til þess að forðast, að nokkur tortryggni sé um það, að hér sé ekki allt með eðlilegum og skynsamlegum hætti gert.



Herra forseti. Hér er eingöngu um að ræða formlegt mál. sem allir eru sammála um og er nauðsynlegt að afgreiða. Skiptir ekki máli út af fyrir sig, hvort það verður afgreitt nú eða eftir að þingið kemur saman aftur. Ég hreyfði því í Nd. til athugunar, hvort ekki væri skynsamlegra að breyta þessu í eitt skipti fyrir öll, menn kæmu sér saman um að setja í lög, að þingið skyldi koma saman að hausti, í stað þess ákvæðis, sem er í stjórnarskránni nú, en má breyta með einföldum lögum, að það komi saman um miðjan febrúar. Þetta frv. er eingöngu um að breyta þessu að þessu sinni, eins og venja hefur verið til. Ég hygg, að skynsamlegra væri, ef menn væru sammála um það næst að flytja frv. um, að þessu verði breytt til frambúðar, til þess að ekki þurfi á hverju ári að flytja þetta formlega frv., sem allir eru sammála um. Ég sé ekki ástæðu til, að málið gangi til n., en legg til, að frv. verði afgreitt til 2. umr. nefndarlaust.