Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. frá menntmn. Nd. við frv. til laga um Listskreytingasjóð ríkisins. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. á allmörgum fundum og gert á því nokkrar breytingar og flytur nefndin þær breytingar í sameiningu. Við höfum gert það að tillögu okkar, að ný grein komi inn í frv. sem verði 2. gr. Hún kveður á um, hvaða byggingar skuli teljast opinberar byggingar samkvæmt þessu frv., og þá jafnframt um undantekningar frá þeim byggingum, sem frv. nær til en ekki skulu vera inni í þessum listskreytingaráformum. Það eru byggingar sem standa fjarri alfaraleið, skemmubyggingar og aðrar sambærilegar byggingar sem nefndinni þykir ekki ástæða til að eyða sérstaklega í að skreyta. Einnig komi inn í 2. gr. að ríkisstj. geti ákveðið að lög þessi taki, eftir því sem við á, til bygginga á vegum ríkisstofnana sem hafa sjálfstæðan fjárhag og eru því ekki háðar fjárveitingaákvörðun Alþingis. Við 3. gr. er breyting, en þar er einungis eitt orð fellt út. Í frv. er talað um „fjárlaga- og hagsýslustofnun fjmrn„“ en við komumst næst því að hún heiti bara fjárlaga- og hagsýslustofnun. Við 5. gr., sem samkvæmt nýrri töluröð verður 8. gr., gerum við þá till., að greinin orðist þannig: „Sjóðstjórnin skal samþykkja fyrirhugaða listskreytingu þeirra mannvirkja, sem lög þessi taka til, og hvernig staðið skuli að framkvæmdum í samvinnu við arkitekt byggingar og byggingarnefnd. Hún getur kvatt sérfróða menn“ o.s.frv. Með þessu erum við að gera hlut heimamanna meira ráðandi en var í upphaflega frv., þ.e. að framkvæmdum skuli haga í samvinnu við arkitekt byggingarinnar og byggingarnefnd. Við viljum leggja áherslu á hlut heimamanna í þessum framkvæmdum. Að lokum gerum við tillögu um að bráðabirgðaákvæði frv. breytist nokkuð og eru þau prentuð á sérstöku þskj., þ.e. á þskj. 579. Einnig gerum við þá athugasemd við 13. gr., að til viðbótar þeim lögum, sem áttu að falla úr gildi, falli úr gildi 10. gr. laga um skólakostnað, nr. 49 frá 29. apríl 1976, - til viðbótar þeirri lagagrein sem áður er um getið í 13. gr. Eins og ég sagði áðan varð nefndin að lokum sammála um sameiginlegar brtt. þó að áður hafi komið á borð þingmanna álit meiri hluta og minni hluta. Sannleikurinn var sá, að þegar við fórum að athuga málið betur, fórum aftur yfir það, sáum við að það var svo skammt á milli okkar að auðvelt reyndist að ná hinu besta samkomulagi um þær brtt. sem liggja fyrir á þskj. 450 og 579. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fyrir þessari þingdeild hafa legið tvö frv. um listskreytingar opinberra bygginga. Annars vegar er frv. sem við erum flm. að, við hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson, og hv. 3. þm. Reykn., Ólafur G. Einarsson. Í því frv. var gengið út frá því að á listskreytingu opinberra bygginga skyldi litið sem byggingarkostnað mannvirkis og var þar gert ráð fyrir að varið skyldi frá 1–2% af byggingarkostnaði til listskreytingar hverju sinni. Á hinn bóginn lá fyrir deildinni stjfrv. þar sem sú leið var valin að stofnað skyldi til sérstaks listskreytingasjóðs. Þar er gert ráð fyrir að 1% álag á samanlagðar fjárveitingar ríkisins í A-hluta skuli renna til listskreytinga. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að frv. ríkisstj. gerir náttúrlega ráð fyrir heldur minna fjármagni en í frv. okkar fólst, og við höfum raunar séð það á þessu þingi m.a. og á undanförnum þingum að lögákveðin framlög til sjóða úr ríkissjóði eru stundum léttvæg þegar hæstv. ríkisstjórnir fara að beita stóra hnífnum. Þær gera þá stundum ekki mikið með hvað í lögum stendur, og skiptir þá ekki máli hvort sá sjóður, sem skorinn er niður, heitir Erfðafjársjóður, Kirkjusjóður eða Listskreytingasjóður. Eitt skal yfir þetta allt saman ganga. Það er því síður en svo að slíkt ákvæði í þessu frv. gefi tryggingu fyrir þessu fjármagni. En það er rétt að vera jákvæður í þeim efnum samt, og auðvitað er þakkarvert að sérstöku formi skuli þó komið á listskreytingar opinberra bygginga, því þær hafa satt að segja verið mjög handahófskenndar á undanförnum árum. Ber að þakka það út af fyrir sig. Það er nokkur reynsla komin á þær listskreytingar sem gerðar hafa verið í samræmi við ákvæði grunnskólalaga og skólakostnaðarlaga um þau efni, og held ég að óhætt sé að fullyrða að meðal sveitarfélaganna úti á landi hefur vaknað meiri áhugi í þessa átt en áður, sem er m.a. afleiðing af því, að í skólum landsins er nú betri kennsla og betri kynning en áður varðandi listskreytingu og fólk stendur nær listinni en áður var. Af þeim sökum lögðum við fulltrúar Sjálfstfl. í menntmn. áherslu á að þetta gamla fyrirkomulag, að sveitarfélögum væri frjálst í samvinnu við ríkið að verja allt að 2% áætlaðs stofnkostnaðar til listskreytingar, skyldi haldast í þeim skólabyggingum sem hafist var handa um að byggja, það væri sem sagt á valdi sveitarfélaganna að fara heldur þá leið ef þau kysu svo. Nú hefur menntmn. í heild fallist á að opna þennan möguleika og stöndum við ásamt nefndinni allri að brtt. á þskj. 579 um þau efni. Af þeim sökum hljótum við Ólafur G. Einarsson, hv. 3. þm. Reykn., að kalla aftur brtt. okkar á þskj. 469. Nú er það auðvitað álitamál, hvernig stjórn listskreytingasjóðs skuli háttað. Í þessu frv. er sú leið valin að leggja mikið vald í hendur sjóðstjórnarinnar sjálfrar og taka að sama skapi frumkvæðið úr höndum sveitarfélaganna. Það er markmiðið með þeirri hugmynd sem á bak við sjóðstjórnina liggur. Í bréfi frá formanni Félags íslenskra myndlistarmanna, Sigrúnu Guðjónsdóttur, til formanns nefndarinnar er þetta skýrt tekið fram þegar hún segir með leyfi hæstv. forseta: „Einnig voru menn á eitt sáttir um að æskilegt væri að frumkvæði varðandi skreytingar væri í höndum Listskreytingasjóðs, en ekki sveitarstjórna, eins og fram kemur í frv. Birgis Ísl. Gunnarssonar o.fl.“ Þetta er m.ö.o. hugmyndin á bak við þetta frv. Okkur tókst á hinn bóginn að ná samstöðu um að sveitarstjórnirnar gætu haldið frumkvæði sínu varðandi þær skólabyggingar sem nú er verið að reisa. Síðan er ákvæði um að endurskoðun skuli fara fram á lögunum að fimm árum liðnum með hliðsjón af þeirri reynslu sem fengist hefur af því fyrirkomulagi sem hér er gert ráð fyrir á listskreytingu opinberra bygginga. Á þessum tíma geta bæði kerfin sem sagt fengið að vinna saman á næstu árum og þá ætti nokkur reynsla að hafa fengist af hvort betra sé og hvort kannske sé eðlilegra að láta Listskreytingasjóðinn ekki taka til þeirra opinberu bygginga þar sem sveitarfélögin eru verulegir aðilar að framkvæmdum. Á þessu stigi málsins er of snemmt að deila um það frekar, en ég vil sem sagt leggja áherslu á að samkomulag hefur tekist um að sveitarstjórnirnar halda frumkvæði sínu, ef þær vilja, í þeim byggingum sem byrjað er að reisa. Ég vil svo almennt segja það, að þótt þetta frv„ eins og það liggur fyrir, sé auðvitað spor í rétta átt - og ég vil segja verulegt spor - er ýmislegt ógert enn svo að starfsaðstaða myndlistarmanna sé viðunandi. Í þeirri nefnd, sem nú vinnur á vegum menntmrn. að tillögum til úrbóta í þessum efnum og ég á m.a. sæti í, eru uppi hugmyndir um að launasjóður myndlistarmanna verði settur á stofn með svipuðum hætti og Launasjóður rithöfunda, Tónskáldasjóður Íslands, sem við nokkrir þm. lögðum fram frv. um fyrir skömmu, og fleiri. Að síðustu hefur verið um það rætt að fella niður tolla af vörum til listaverkagerðar og vil ég þá fyrst nefna listmálaraliti, en á þeim er almennur tollur 35% og 30% vörugjald, fyrir utan auðvitað aðra skatta. Þar er um verulega leiðréttingu að ræða, sem á að geta valdið því, að starfsskilyrði myndlistarmanna verði mun betri en verið hefur um skeið. Þá eru að vísu mörg önnur verkefni óleyst, en verulegur áfangi mundi nást þegar þessu hefur verið komið í kring og aðeins lagað til. Ég vil svo gera mér vonir um að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi og fái afgreiðslu í Ed. svo að unnt verði að taka það inn í dæmið þegar gengið verður frá fjárlögum fyrir næsta ár.



Herra forseti. Hér er á ferðinni vissulega eftirtektarvert mál og að mínum dómi ekki alveg augljóst að sú afgreiðsla, sem hér er stefnt að, sé sú hagstæðasta. Ég verð að segja að ég er fyrir mitt leyti andvígur því, að settur sé á stofn sérstakur sjóður með sérstakri sjóðstjórn sem á svo að hafa það verkefni sem getið er um í 5. gr., þ.e. að sjóðstjórnin eigi að ákveða listskreytingu þeirra mannvirkja, sem lög þessi taka til, og hvernig staðið skuli að framkvæmdum í samvinnu við arkitekt byggingarinnar. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé miklu eðlilegra og líklegra til góðs árangurs að þessi ákvörðun sé tekin af aðstandendum byggingarinnar í samvinnu við arkitekt hennar. Það er alveg sama hvort það heitir sveitarstjórn, ráðuneyti eða byggingarnefnd, ég treysti þeim miklu betur til þess, sem eru úr því umhverfi og starfa náið með arkitektinum sem fæst við byggingarnar, að finna réttu leiðina til að fá fram smekklegar og fallegar listskreytingar en einhverri sjóðstjórn sem starfar langt frá þeim stað sem verið er að byggja á. Það var um það getið áðan, að þetta væri áhugavert mál fyrir myndlistarfólk, og ég efa ekki að svo sé. En ég held að það verði ekki fram hjá því gengið, að sá aðilinn, sem hlýtur að hafa mest ákvörðunarvald um með hverjum hætti bygging er skreytt, sé arkitekt hennar. Ég byggi þá skoðun mína á því, að það er nú orðið almennt viðurkennt að það megi ekki breyta byggingu arkitekts nema með hans leyfi. Þó að talað sé um það hér að sjóðstjórnin eigi að ákveða þetta í samvinnu við arkitekt byggingarinnar er það samstarf, eins og ég tók fram áðan, miklu erfiðara viðfangs en ef staðið væri að þessu með þeim hætti að aðstandendur byggingarinnar fengju að ráða að einhverju leyti. Ég ætla ekki að tala um þetta lengi. Ég er á móti sjóðsstofnun til þessa, en ég er ákveðið fylgjandi því, að ákveðnum hluta af byggingarkostnaði sé varið til listskreytingar. Það þarf ekki að mínum dómi að vera heimildarákvæði. Það má vera föst ákvörðun. Það yrði miklu farsælla að mínum dómi en að fara að setja upp sjóð með einni stjórn fyrir landið allt. Ég tel mig óbundinn af því samkomulagi sem gert hefur verið í nefndinni og ég er andvígur sjóðnum og mun ekki greiða honum atkvæði.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr. og er raunar annað málið sem lagt var fram á þessu þingi í haust um listskreytingar á vegum ríkisins, horfir auðvitað til mikilla framfara að því leyti, að gert er ráð fyrir að festa fjármagn til þessa með ákveðnari hætti en verið hefur. Ég held, eins og raunar hefur komið fram hjá öllum ræðumönnum hér, að sú ákveðna hugmynd horfi til mikilla framfara og þar með meginhugsunin í þessu frv. En varðandi það, sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, vil ég vekja athygli á að í frv., eins og það var lagt fram af hæstv. menntmrh., var kveðið á um mikið miðstýringarvald til handa þessari sjóðsstjórn. Í 5. gr. frv., eins og það var lagt fram, sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Sjóðsstjórnin ákveður listskreytingu þeirra mannvirkja, sem lög þessi taka til, og hvernig staðið skuli að framkvæmdum í samvinnu við arkitekt byggingarinnar.“ - Það var m.ö.o. ákveðið að sjóðstjórnin skyldi hafa vald til að ákveða þetta sjálf. Varðandi það fellst ég á rök hv. síðasta ræðumanns. Ég er sannfærður um að þetta kerfi og hið mikla vald til handa þessari stjórn hefði beinlínis verið mjög skaðlegt, enda spurðu menn hvort þetta mundu ekki þýða að heilt bákn mundi rísa upp í kringum sjóðstjórnina, að hún mundi vera á faraldsfæti marga hringi í kringum landið til að skoða aðstæður og annað slíkt. Þegar menn höfðu velt þessu fyrir sér og skoðað gögn í þá veru var frvgr. breytt mjög verulega og nú hljóðar hún svo - að vísu með öðru númeri af því hún verður 8. gr.: „Sjóðstjórnin skal samþykkja fyrirhugaða listskreytingu þeirra mannvirkja, sem lög þessi taka til, og hvernig staðið skuli að framkvæmdum í samvinnu við arkitekt byggingar og bygginganefnd.“ - M.ö.o.: einu mjög veigamiklu grundvallaratriði hefur verið breytt. Þessu valdi hefur verið dreift og frumkvæðið er nú hreint og klárt ekki hjá sjóðstjórninni, heldur hjá bygginganefnd og arkitekt og hlutverk sjóðstjórnarinnar er síðan að vinna að samræmingarstarfi og að samþykkja, þ.e. hún hefur í raun, eins og þetta nú er sett, neitunarvald, en frumkvæðið er heima í héraði eða hjá þeim aðilum sem að byggingarframkvæmdunum standa. Ég tel að með þessu hafi frv. verið breytt í verulegum grundvallaratriðum frá upphaflegri mynd, eins og fram kom í gögnum sem hv. þm. Halldór Blöndal las upp og borist höfðu nefndinni. Það var mikill miðstýringarþanki í frv., eins og það upphaflega var kynnt, og ekki aðeins ég, heldur fleiri nefndarmenn drógu mjög í efa að skynsamlegt væri að fela stjórninni svo mikil og afgerandi völd, sem vafalaust hefðu haft í för með sér að upp risi bákn. En þessu hefur sem sagt verið breytt. Ég vil vekja rækilega athygli á því, hvernig þessari grein hefur verið breytt. Ég hygg að það þýði að þessi almenna hugmynd þróist í allt aðra átt en upphaflega var stefnt að, m.ö.o. að hér verið ekki miðstýrt bákn með miklu valdi, heldur hafi þessu valdi verið dreift, en það þarf samþykki stjórnarinnar. Hennar starf felst þá í samræmingu frekar en frumkvæði.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég tel að nefndin hafi í heild sinni komið að mjög góðum niðurstöðum í sambandi við það efni sem hér er um fjallað. Ég vil taka fram að þær brtt., sem hér liggja fyrir nú, sem eru að vísu allmargar, horfa allar til bóta á þessu frv. Ég þakka líka nefndarformanni fyrir að hafa gefið mér tækifæri til þess að fylgjast með því, hvernig umr. hafa fallið í nefndinni um þetta. Ég hef yfirleitt ekkert við það að athuga, hvernig þessar till. eru orðaðar. Ég held að óhætt sé að segja að þær horfi allar til bóta. En það, sem ég vil leggja áherslu á, er að meginefni þessa frv., sem felst í 2. gr. frv. eins og það var upphaflega hugsað, er óbreytt enn þá, 1. og 2. gr. reyndar, um stofnun þessa sjóðs og hvernig tekna skuli aflað í sjóðinn. Þetta stendur og er auðvitað höfuðatriði málsins. Hins vegar tel ég að hv. menntmn. hafi verulega bætt um þá ágalla, sem kunna að leynst í frv. varðandi framkvæmdaatriði og ég hef ekkert nema gott um það að segja. Ég gerði nokkuð ítarlega grein fyrir því, þegar ég lagði þetta mál fyrir í haust, hvers vegna sú leið var valin að stofna til sérstaks listskreytingasjóðs ríkisins fremur en að reyna að halda í eldri ákvæði um þetta efni. Þá skýrði ég frá því hver ástæðan var. Hún var sú, að ég átti nokkuð ítarlegar umræður um þetta við stjórn Félags ísl. myndlistarmanna og bar mig einnig saman við ýmsa þá sem hafa haft með að gera framkvæmd á þeim ákvæðum sem gilda um listskreytingu skólamannvirkja, og niðurstaðan varð sú eftir nokkuð ítarlega athugun af minni hálfu, að heppilegasta leiðin mundi vera að breyta þarna um kerfi og finna kerfi sem tryggði snurðulausari framkvæmd á þessum hugmyndum en verið hefur eftir þeim lagaákvæðum sem gilt hafa bæði í eldri skólakostnaðarlögum og eins í grunnskólalögunum frá 1974. Sannleikurinn er sá, að í framkvæmdinni hafa þessi ákvæði þótt rekast á, varla verið í samræmi hvort við annað og verið mjög örðugt að framkvæma eftir þeim. Eins og við munum, sem unnum að gerð grunnskólalaganna á sinni tíð, var frv. upphaflega lagt þannig fyrir að hálfu ráðh. að frumkvæði um listskreytingu skyldi vera hjá ríkissjóði eða hjá menntmrn., en þessu ákvæði var síðan breytt í meðförum þingsins 1973–1974 og vafalaust hef ég staðið að einhverju leyti að því með öðrum, þó ég muni það ekki nákvæmlega, að því var breytt þannig að öll forstaða og frumkvæði skyldi vera í höndum sveitarstjórna. Í reyndinni hefur þetta, að fela sveitarstjórnunum frumkvæðið, orðið til þess að það hefur ekki gætt þess áhuga sem þó lá á bak við upphaflegu ákvörðunina um að hafa þetta ákvæði í grunnskólalögunum, þannig að það hefur því miður reynst mjög örðugt að framkvæma þessa hugmynd. Það hefur einmitt reynst svo að þessi dreifing á frumkvæðinu hefur orðið til þess að minna hefur verið framkvæmt í þessum efnum og miklu ómarkvissari stefnu haldið uppi en til stóð. Hins vegar hygg ég að það sé rétt, sem fram kom í máli hv. 7. landsk. þm., að þessi sjónarmið kunni að vera að breytast. Ég er alls ekki frá því að það kunni að vera rétt að einmitt frá því að farið var að ræða þessi mál aftur í fyrra og hittið fyrra hafi vaknað áhugi margra og skilningur margra sveitarstjórnarmanna á því, að það hafi verið galli á framkvæmdinni m.a. af þeirra hálfu og þeir hafi ekki sýnt nægilegt frumkvæði í þessum efnum og e.t.v. sé frumkvæðisáhuginn eitthvað að vakna að nýju. Það má vel vera að það sé rétt sem hv. 7. landsk. þm. segir um það efni. Þess vegna er ég honum að athuguðu máli alveg sammála um það sem fram kom í brtt. hans og ýmsum umr. hér, að það sé kannske óvarlegt að taka algerlega frumkvæði úr höndum sveitarstjórnanna. Ég hygg að það sé rétt leið, sem hv. 7. landsk. þm. hefur átt mikinn hlut að innan nefndarinnar og menntmn. samþykkt, að þessi ákvæði í grunnskólalögunum haldist áfram þannig að sveitarstjórnirnar geti beitt sínu frumkvæði ef þær hafa áhuga á. Ég tel að þessi breyting á frv. sé til bóta, eins og flest annað sem frá nefndinni hefur komið. Ég ætla ekki að gera lítið úr áhyggjum hv. 2. þm. Suðurl. um framkvæmdaratriðin. Ég er ekki að gera lítið úr því, að menn velti fyrir sér hvernig fari um framkvæmdaratriðin í sambandi við þá ákvörðun að ákveða listskreytingar í skólum eða öðrum opinberum byggingum. Hins vegar held ég að hv. 2. þm. Suðurl. sé einum of svartsýnn hvað þetta varðar og geri of mikið úr því miðstýringarvaldi, sem þarna er fyrirhugað, og alveg sérstaklega eftir að hv. menntmn. hefur lagt til að breyta orðalagi 5. gr. Sýnist mér það mun minni ástæða til að hafa áhyggjur af þessu efni. Ég skal viðurkenna fúslega að ég var ekki að öllu leyti ánægður með 5. gr., þó að ég stæði að henni að lokum, og ætlun mín var að fylla frekar út í mál hennar með reglugerðarákvæðum. En ég held að það sé mun auðveldara að vinna að því verki eftir að fram er komin þessi till. frá hv. menntmn. og ef hún verður samþykkt. Ég held að þar hafi nefndin hitt á réttara orðalag og réttari hugsun en fram kom upphaflega í 5. gr. Ég fagna því sem sagt, að þetta mál hefur fengið góða og ég vil telja jákvæða afgreiðslu hér. Ég vona að þetta mál, ef það verður að lögum, hafi raunverulega áhrif í þá átt að auka listskreytingu í skólum og öðrum opinberum byggingum og efli vinnumarkað myndlistarfólks einnig, sem er mjög mikilvægt atriði og skipti af minni hálfu afar miklu máli þegar ég stóð að undirbúningi þessa máls. Ég læt sem sagt í ljós þá von, að hv. þingdeild afgreiði þetta mál, og styð þær brtt., sem liggja fyrir í málinu, þannig að málið geti haldið áfram sína leið til Ed. og geti orðið að lögum áður en þingi lýkur nú í vor.



Herra forseti. Frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur verið flutt hér síðan þessi sérstaki skattur var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979 og þá var frv. flutt af vinstri stjórninni sem tók við haustið 1978. Síðan hefur þessi skattur verið lagður árlega á samkvæmt sérstökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Þetta frv. gerir ráð fyrir að framhald verði á þessari skattlagningu á árinu 1982. Sjálfstfl. hefur verið á móti þessari skattlagningu frá því að hún hófst árið 1979, og var fullkomin samstaða í þingflokki Sjálfstfl. um að vera á móti þessari skattlagningu og hún talin alröng með öllu af öllum þm. Sjálfstfl. Hins vegar hefur það gerst, að nú í tvö skipti hafa þrír ef ekki fjórir af þm., sem telja sig til Sjálfstfl., gengið til liðs við rauðliða í þinginu til að samþykkja þennan rangláta skatt. Aldrei virðist hafa hvarflað að þeim að skýra frá hvað hefur breytt afstöðu þeirra til þessa máls. Væri mjög fróðlegt að heyra hvað hafi gert að verkum að þeir hafa snúist gegn sínum flokki og eigin samþykktum í þessu máli. Mér finnst vera kominn tími til að gefa skýringu á þessu máli þegar í þriðja sinn á að fara að endurtaka þetta frá því að þeir komu í ríkisstj. En það eru fleiri fjölskyldumeðlimir í núv. ríkisstj. sem hafa látið í ljós andúð sína á þessum skatti en þessir þm. Sjálfstfl. Höfuðleiðtogar Framsfl„ hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh., sem því miður eru ekki hér í dag, - annar kvað vera kominn á skíði og hinn í golf, - hafa lýst yfir að þeir væru á móti þessari skattlagningu og vildu afnema hana með öllu. Furðulegt er líka til þess að vita, að 3. þm. Austurl., sem hefur gert að miklu baráttumáli að greiða fyrir uppbyggingu strjálbýlisverslunar, mælir nú með því að halda áfram skattlagningu m.a. á þessa sömu strjálbýlisverslun með samþykkt þessa frv. Væri líka fróðlegt, ef hann skýrir sitt nál., að fá að heyra af hverju hann breytir svo gegn sinni sannfæringu í þessum efnum. Það er ekki hægt að skýla sér á bak við fjárlagagerðina því að þessir sömu menn bera ábyrgð á þeirri ákvörðun sem var tekin í sambandi við fjárlagagerð. Við, sem skipum 1. minni hl. fjh.- og viðskn., höfum verið á móti þessari skattlagningu frá upphafi, en auk mín skrifa undir þetta nál. hv. 3. þm. Reykv., Albert Guðmundsson, og hv. 1. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen. Hins vegar tel ég það athyglisvert, sem fram kemur í nál. 2. minni hl., fulltrúa Alþfl., Sighvats Björgvinssonar, en hann telur að þessi skattur hafi verið lagður á mjög tímabundið og Alþfl. hafi fylgt þessari skattlagningu, en nú segir hann, að kominn sé tími til að spyrna við fótum, og flytur brtt. um að lækka þennan skattstofn úr 1.4% í 0.7 á þessu ári, en hann falli niður með öllu á árinu 1983. Það fer að verða hæpinn þingmeirihluti fyrir þessari skattlagningu ef menn vilja standa við yfirlýsingar sínar í þessum efnum, ef menn vilja standa við það sem þeir hafa áður samþykkt og áður lagt til, eins og hæstv. landbrh., sem hér er inni og er algerlega á móti þessari skattlagningu. Það er kominn tími til að hann gefi einhverja yfirlýsingu hér á Alþingi um hvað hafi gert það að verkum, að honum snerist hugur og fór inn á skattránsstefnu kommúnista og Framsóknar. Leiðtoga Framsfl. hrýs hugur við að leggja þennan skatt á og lýsir því yfir í fyrra að hann vilji hverfa frá honum, og ekki hefur nú staðið á yfirlýsingum viðskrh., en þegar kemur til atkvgr. og afgreiðslu í hv. Alþingi eru þessir fuglar flognir.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði á þskj. 61. Eins og fram kemur í athugasemdum við frv. er gert ráð fyrir tekjum samkv. því í fjárlögum yfirstandandi árs. 3. minni hl. leggur því til að frv. verði samþykkt óbreytt í samræmi við ákvæði fjárlaga. Undir nál. þetta skrifa Guðrún Hallgrímsdóttir, Halldór Ásgrímsson og Ingólfur Guðnason.



Herra forseti. Þegar þessi skattur var lagður á í fyrsta sinn árið 1979 var hann hugsaður sem líður í tímabundnum ráðstöfunum þáv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Skattinum var aldrei ætlað að standa í lögum nema mjög skamman tíma, enda er vafasamt að slíkur skattur eigi rétt á sér nema sem tímabundin ráðstöfun. Stafar þetta af augljósum göllum á framkvæmd skattheimtunnar, alls kyns mismununar, sem honum fylgir, og hvers konar vafaatriða sem slíkri skattheimtu fylgja. Sem frambúðarúrræði í skattamálum er skattheimta af þessu tagi óæskileg. Þótt skatturinn hafi jafnan verið framlengdur til eins árs í senn er hann smátt og smátt að festast í sessi sem varanlegur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Er sú þróun í meira lagi óæskileg, að veigamiklir þættir tekjustofna ríkissjóðs skuli vera skattar af því tagi sem frá upphafi voru hugsaðir sem tímabundin bráðabirgðaráðstöfun með öllum þeim göllum sem óneitanlega hljóta ávallt að fylgja slíkum tekjuöflunaraðferðum. M.a. vegna þess að þm. Alþfl. áttu á sínum tíma hlut að því leiða sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði í lög sem tímabundið úrræði til aðeins eins árs til fjáröflunar vegna sérstakra efnahagsúrræða haustið 1979, hafa þeir fallist á tilmæli um tímabundna framlengingu skattsins tvívegis síðan. En eins og að framan segir er það skoðun þingflokks Alþfl. að gjalda beri varhug við að festa slíkan skammtímafjáröflunaraðferð varanlega í sessi, en í þá átt stefnir tvímælalaust með umrædda skattheimtu. Þingflokkurinn telur að nú sé kominn tími til að taka ákvörðun um að stöðva þá þróun, þannig að aðilum, sem undirbúa fjárlagagerð, verði ljóst að Alþingi muni ekki fallast á að endurnýja umræddan skatt til frambúðar um eitt ár í senn, og jafnframt verði ákveðið hvenær þessi skattheimta verið látin niður falla. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1982 lagði þingflokkur Alþfl. til að sú ákvörðun yrði tekin af Alþingi að umræddur skattur yrði felldur niður í tveimur jöfnum áföngum, hann yrði lækkaður um helming á yfirstandandi ári, en alfarið felldur niður á næsta ári. Í samræmi við framangreinda afstöðu þingfl. Alþfl., sem fram kom í tillöguflutningi við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs, hefur hv. 3. þm. Vestf. flutt brtt. á þskj. 501 um að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði lækkaður um helming. Verði sú till. samþykkt munu þm. Alþfl. greiða atkvæði með framlengingu skattsins í því formi um eitt ár til viðbótar. Verði sú till. felld styðja þm. Alþfl. ekki framlengingu skattsins og munu í öllum tilvikum samkvæmt framansögðu greiða atkvæði gegn frekari framlengingu skattsins verði þess leitað á næsta þingi.



Herra forseti. Ég vil við þessa umr. vekja athygli á að í síðustu Verslunartíðindum, málgagni Kaupmannasamtaka Íslands, gerir Gunnar Snorrason, formaður Kaupmannasamtakanna, grein fyrir því m.a., hve óréttlátur þessi skattur er og hve mikilli mismunun hann getur valdið. Hann tekur sem dæmi verslunarmiðstöðvar í hinum ýmsu hverfum Reykjavíkur og raunar annars staðar á landinu, þar sem hluti húsnæðisins er notaður undir verslun annars vegar og annar hluti húsnæðisins er notaður undir ýmiss konar þjónustustarfsemi hins vegar. Hann bendir á að þetta geti valdið því, að fasteignareigandinn, húseigandinn, leggi fremur áherslu á að fá sem leigutaka ýmiss konar þjónustuaðila sem hafa með höndum starfsemi sem ekki þarf að greiða þennan skatt af, en mörkin þar á milli geti verið næsta óljós. Ég vil taka undir þetta sjónarmið og vekja athygli á þeirri hættu sem ekki eingöngu felst í mismunun af þessu tagi, heldur gæti hér beinlínis orðið um spillingu að ræða sem ekki er ástæða til að skapa skilyrði fyrir eins og þessi skattlagning getur gert. Ég vil enn fremur benda á að á fundi, sem Verslunarráð Íslands hélt nýverið hér í Reykjavík um framtíð miðbæjarins, var vakin athygli á að þessi skattur torveldaði eðlilega þróun í skipulagi miðbæjarins og kæmi í veg fyrir að miðbærinn gæti innt það hlutverk af hendi sem miðbær í höfuðborg ætti að gera. Þetta felst í því, að um óeðlilega skattlagningu er að ræða, en eins og kunnugt er, þá er mat fasteigna í miðbæ borgarinnar það hæsta sem um getur í landinu, jafnvel þótt eigendur geti ekki nýtt fasteignir sínar vegna ófrágengins skipulags og annarra atriða sem á skortir af hálfu borgaryfirvalda. Hér eru nefnd tvö dæmi um skaðleg áhrif þessarar skattlagningar, og önnur dæmi og önnur rök hafa verið færð fram til stuðnings því, að hér sé um algjörlega óeðlilegan skatt að ræða. Í því sambandi hlýt ég að leggja áherslu á að nýverið hefur nefnd skilað áliti sem fjallaði um jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna. Þessi nefnd fjallaði reyndar eingöngu um jöfnun starfsskilyrða landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar, en formaður nefndarinnar, dr. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, gerði grein fyrir nál. á aðalfundi Félags íslenskra iðnrekenda og lét þá í ljós þá skoðun, að næst yrði að taka til meðferðar jöfnun starfsskilyrða þjónustugreina, eins og verslunar, viðskipta, samgangna, þannig að allir atvinnuvegir landsmanna sætu við sama borð. Ég vil undirstrika að þessi sérskattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði ber vitni um mismunun milli atvinnugreina sem kann ekki góðri lukku að stýra. Í raun og veru er þessi skattlagning vitnisburður um það vanmat sem núv. ríkisstj. og fyrrv. vinstri stjórnir leggja á gildi heilbrigðrar verslunar í landinu. Það liggur í augum uppi að það húsnæði, sem nýtt er til verslunar- og skrifstofuhalds, er í engu þýðingarminna fyrir verslun og viðskipti en iðnaðarhúsnæði, fiskverkunarhúsnæði eða húsnæði nýtt til landbúnaðar er fyrir þær atvinnugreinar. Hér er sá úrelti hugsunarháttur, að verslun sé þýðingarminni en aðrar atvinnugreinar í landinu. Er í því sambandi stundum talað um framleiðsluatvinnugreinar og þjónustuatvinnugreinar og framleiðsluatvinnugreinar að þessu leyti tekna fram yfir þjónustuatvinnugreinar. En sannleikurinn er sá auðvitað, að hver sú króna, sem sparast í hagkvæmum innkaupum og lægra vöruverði innanlands eða hærra vöruverði fyrir útflutningsafurðir okkar, er jafnverðmæt og hver sú króna sem fæst fyrir fisk dreginn úr sjó eða fyrir aukna hagkvæmni í fiskvinnslu. Þennan skilning skortir núv. ríkisstj. og er það miður. Í dag hefur áður verið minnt á að fulltrúar Framsfl. í ríkisstj., a.m.k. tveir, hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh., hafa alveg sérstaklega nefnt þennan skatt sem dæmi um að verslun í strjálbýli sé gert erfitt fyrir að sinna hlutverki sínu. Í kjölfar slíkra ummæla hafa þeir látið á sér skilja og raunar gefið yfirlýsingar um að þeim framsóknarmönnum þætti skattur þessi með öllu óeðlilegur og þeir mundu vinna að afnámi hans. Slíkar yfirlýsingar hafa verið gefnar síðla árs 1980 og sömuleiðis síðla árs 1981. Nú sé ég ekki hæstv. viðskrh. í deildinni. Hann á að vísu sæti í Ed. Þótt hér sé um mál að ræða sem fellur vissulega undir starfsvið hans og ætla mætti að hann sæti hér í deildinni meðan þessar umr. færu fram, þá hefur hann þá afsökun að hann á sæti í Ed. En ég vil óska eftir því við hæstv. forseta deildarinnar, að hann gefi mér kost á að leggja fram fyrirspurn til hæstv. viðskrh. áður en þessari umr. lýkur.

Hæstv. viðskrh. er staddur í Englandi. - Gripið fram í: Það er varamaður fyrir hann hér í þinginu. - Forseti: Hann á ekki málsvara í þessari deild.

Herra forseti. Ég tel með öllu óeðlilegt að þessari umr. sé lokið hér í deildinni án þess að hæstv. viðskrh. sé hér við og þm. eigi kost á að fá fyrirspurnum til hans svarað.

Ég skal sjá svo um að 3. umr. verði ekki lokið án þess að þess gefist kostur. Á meira get ég ekki fallist um hríð.

Ég þakka hæstv. forseta út af fyrir sig fyrir það, en árétta að ég tel með öllu óeðlilegt að hæstv. ráðh. sé ekki viðstaddur 2. umr. í þessu máli sem skiptir mjög miklu þá atvinnugrein sem hann á að bera ábyrgð á.



Herra forseti. Ég er alfarið á móti þessum sérstaka skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en þar sem ég tel þó skárri brtt. þá, sem hér liggur fyrir til atkvgr., en sjálfa greinina í frv., þá vil ég freista þess að fá skattinn lækkaðan og því segi ég já.



Herra forseti. Ég vek athygli á að brtt. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 501 hefur þegar verið felld. Ég hafði gert mér vonir um, þegar þm. Alþfl. í nafnakalli við 1. gr. gerðu ýmist að samþykkja till. eða sitja hjá, að það væri von um að fá þó skattinn lækkaðan. En nú er komið í ljós að þetta er einungis málamyndatillaga á þskj. 501 og þeir láta sig einu gilda hversu hár skatturinn er. Þetta er dapurleg niðurstaða af þeirra hálfu. Ég segi nei.



Herra forseti. Félmn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til laga um brunavarnir og brunamál, 43. mál þingsins á þskj. 43, stjfrv. Nefndin sendi frv. til umsagnar flestum þeim aðilum er mál þetta varðar. Svör bárust frá brunamálastjóra, stjórn Brunamálastofnunar ríkisins, Viðlagatryggingu Íslands. sambandi ísl. tryggingafélaga, Samband ísl. sveitarfélaga, Landssambandi slökkviliðsmanna, en auk þess frá varaslökkviliðsstjóranum á Akureyri og Héðni Emilssyni tryggingafræðingi, stjórnarmanni í brunamálastofnuninni. Þessu til viðbótar kallaði nefndin til viðræðna um frv. formann stjórnar Brunamálastofnunar Íslands, Jón Bergsson verkfræðing, stjórnarformann Viðlagatryggingar Íslands, Ásgeir Ólafsson, og framkvæmdastjóra Sambands ísl. tryggingafélaga, Hafstein Hafsteinsson. Hefur því félmn. deildarinnar lagt mikla vinnu í þetta frv., en brunavarnir og brunamál skipta að sjálfsögðu miklu máli í okkar þjóðfélagi og telja flestir mjög brýnt að skipan þessara mála sé í góðu lagi og full þörf á að ný löggjöf tryggi sem best að svo geti orðið. Í athugasemdum við lagafrv. þetta segir svo, með leyfi forseta: Frv. er niðurstaða nefndar sem skipuð var af félmrh. 1980. Helstu breytingar, sem frv. þetta felur í sér, eru þessar, eins og segir í aths. við það, með leyfi hæstv. forseta: „1. Nánar verði kveðið á um hlutverk brunamálastofnunar varðandi kynningu og fræðslu svo og réttindi og skyldur slökkviliðsmanna. 2. Öll sveitarfélög verði skylduð til að halda uppi brunavörnum, nema ráðh. veiti sérstaka undanþágu. 3. Brunamálanefndir sveitarfélaga verði afnumdar sem ákvörðunaraðili um meðferð brota á lögum og reglugerðum um brunavarnir og brunamál, en vald og skyldur slökkviliðsstjóra aukin í þessum efnum. Jafnframt komi skýrari ákvæði um meðferð slíkra mála. 4. Tekjustofnar brunamálastofnunar verði styrktir með hækkun brunavarnagjalds og breyttum reglum um álagningu þess.“ Í umsögnum um frv. og í viðtölum við framannefnda aðila komu fram nokkuð mismunandi viðhorf til frv. Nefndin varð sammála um nokkrar breytingar á frv., sem felast fyrst og fremst í eftirtöldum atriðum: 1. Að gera stjórn stofnunarinnar virka að því er varðar stjórn og eftirlit með stofnuninni, nokkurs konar vinnustjórn, m.a. með því að í stað sex manna stjórnar verði hún skipuð þremur mönnum. Er gert ráð fyrir í brtt. að stjórnin taki ákvörðun um ýmis mál, sem upprunalega frv. gerði ekki ráð fyrir, og þessi virka stjórn verði þá að koma reglulega saman og eins oft og verkefnin kalla á. 2. Undanþáguákvæði um skyldu sveitarfélaga til að halda uppi sérstökum brunavörnum eru betur skilgreind. 3. Viðlagatrygging er undanskilin gjaldskyldu til stofnunarinnar. 4. Framlög tryggingafélaga eru hækkuð úr 1.25% í núgildandi lögum í 1.75% af brúttóiðgjaldatekjum vegna brunatrygginga og eru þá miðuð við iðgjaldatekjur ársins á undan, eins og er í núgildandi lögum. Í nál. á þskj. 457 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur tekið frv. til umfjöllunar á mörgum fundum sinum. Frv. var sent til umsagnar. Auk þess komu á fund nefndarinnar fulltrúar ýmissa aðila sem mál þetta varðar. Nefndin varð sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem hún flytur á sérstöku þskj. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. sem fram kunna að koma.“ - Undir þetta nál. skrifuðu allir nm. í félmn. Nd. Á þskj. 458 eru 14 brtt. frá nefndinni, sem ég vil aðeins gera frekari grein fyrir. 1. brtt. er við 2. gr. frv., en eins og ég nefndi áður er í frv. gert ráð fyrir sex manna stjórn brunamálastofnunar til fjögurra ára í senn. Hún væri þannig skipuð að ráðh. skipaði formann hennar, einn mann eftir tilnefningu Sambands ísi. sveitarfélaga, einn eftir tilnefningu Reykjavíkurborgar, einn eftir tilnefningu Landssambands slökkviliðsmanna og tvo menn eftir tilnefningu brunatryggingafélaga í landinu. Í stað þess leggur nefndin til að ráðh. skipi þriggja manna stjórn brunamálastofnunar til fjögurra ára í senn. Hann skipi einn mann eftir tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga, einn mann eftir tilnefningu Landssambands slökkviliðsmanna og einn mann eftir tilnefningu Sambands ísl. tryggingafélaga. Ráðh. skipar formann stjórnar úr hópi tilnefndra stjórnarmanna og ákveður þóknun til þeirra fyrir stjórnarstörf. Stjórnin skal hafa eftirlit með rekstri og starfsemi brunamálastofnunar. Það kom fram í nefndinni, að eins og allir vita er Samband ísl. sveitarfélaga samnefnari fyrir öll sveitarfélög í landinu, þar með talið Reykjavíkurborg. Fulltrúi tilnefndur af stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga í stjórn brunamálastofnunar gætir því hagsmuna allra sveitarfélaga landsins í þessum málum. Ég tel rétt að geta þess, að það hefur verið föst hefð í landssamtökum sveitarfélaga að formaður stjórnar sambandsins sé jafnframt fulltrúi eða starfsmaður Reykjavíkurborgar, og hafa lögmenn Reykjavíkurborgar gengt þessu embætti hver eftir annan. Ég tel því eðlilegt að álykta, að vel sé séð fyrir hagsmunum Reykjavíkurborgar og húsatryggingum borgarinnar í væntanlegri stjórn og tel að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga muni tryggja að svo verði. Þá telur nefndin eðlilegt að fulltrúi sé frá Sambandi ísl.tryggingafélaga frekar en frá brunatryggingafélögum í landinu. Virðist sú skipan mála hafa gefist vel samkv. gildandi lögum og vera komin í fastan farveg. Með tilnefningu Landssambands slökkviliðsmanna hafa þeir aðilar myndað virka stjórn sem mest þurfa að fjalla um brunavarnir og brunamál í landinu. Að mati nefndarinnar er svo fámenn stjórn miklu hæfari til virkari stjórnunaraðgerða með brunamálastjóra en fjölmennari stjórn og mætti taka slíka skipan upp víðar í opinberum stofnunum. Þá varð nefndin sammála um að leggja til að breyta því sem stendur í 3. mgr. 2. gr. frv. Í greininni stendur: „Að fengnum tillögum stjórnar brunamálastofnunarinnar skipar ráðh. brunamálastjóra. Skal hann vera arkitekt, verkfræðingur eða tæknifræðingur og hafa sérþekkingu á brunamálum.“ - Nefndin varð sammála um að breyta þessari mgr. þannig: Að fengnum tillögum stjórnar brunamálastofnunarinnar skipar ráðh. brunamálastjóra. Skal hann hafa sérþekkingu á brunamálum. Nefndin varð sammála um að leggja til að fella út úr frv. upptalningu um menntunarstig brunamálastjóra. Í lögum standi að hann hafi sérþekkingu á brunamálum. Leggur nefndin þann skilning í þetta ákvæði, að sú sérþekking, sem brunamálastjóri þarf að hafa, byggist á víðtækri menntun, svo sem háskólaprófi eða tækniskólaprófi, og því til viðbótar á sérmenntun vegna brunamála. Upptalning í lögum á því að vera óþörf. Er t.d. nægjanleg upptalning að nefna verkfræðing? Hví þá ekki frekar byggingaverkfræðing eða byggingafræðing og byggingatæknifræðing frekar en tæknifræðing o.s.frv.? Þetta verður að vera matsatriði stjórnvalda, en sérmenntun og sérþekking á þessu verksviði er aðalkrafan. Nefndin vill ekki að slakað sé á menntunarkröfum til þessa embættis. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Þá leggur nefndin til að tvær síðustu mgr. 2. gr. verði sameinaðar í eina grein. Eins og er í frv. eru þær í tveimur mgr.: „Brunamálastjóri veitir brunamálastofnuninni forstöðu og er jafnframt ráðunautur ríkisstj. um allt, sem að brunamálum lýtur. Brunamálastjóri ræður starfsmenn brunamálastofnunarinnar og taka þeir laun samkv. kjarasamningum opinberra starfsmanna.“ Nefndin leggur til að 4. og 5. mgr. verði ein mgr. og orðist svo: Brunamálastjóri veitir brunamálastofnuninni forstöðu. Hann ræður starfsmenn brunamálastofnunarinnar og taka þeir laun samkv. kjarasamningi opinberra starfsmanna. Niður er fellt að mati nefndarinnar það ákvæði, að hann eigi að vera jafnframt ráðunautur ríkisstj. um allt sem að brunamálum lýtur. Við 3. gr. gerir nefndin þá brtt., að í stað b-liðar í upptalningunni, þar sem stendur: „Að hafa yfirumsjón með brunavarnaeftirliti sveitarfélaga“ o.s.frv., komi nýr b-liður: Að hafa á hendi tækniaðstoð við brunavarnaeftirlit sveitarfélaga og í öllum meiri háttar atvinnufyrirtækjum, verksmiðjum, birgðastöðvum fyrir olíu og bensín, verkstæðum, skólum, samkomuhúsum, sjúkrahúsum, hótelum o.s.frv., í samráði við viðkomandi slökkviliðsstjóra. Að mati nefndarinnar er heppilegra að hafa þetta þannig, enda í fullu samræmi við þær umsagnir sem við fengum um þetta atriði frá núverandi stjórn og þeim aðilum sem gerðu athugasemdir við frv. Þá leggur nefndin til einnig að c-liður 3. gr. breytist. Þar stendur: „Að yfirfara uppdrætti að nýbyggingum, viðbótum og meiri háttar breytingum á mannvirkjun töldum í b-lið, til þess að ganga úr skugga um“ o.s.frv. Í staðinn fyrir „töldum í b-lið“ komi: sem kveðið er á um í reglugerð. - Auðvitað er þetta beint reglugerðaratriði. Þá leggur nefndin einnig til að f-liður breytist. Þar stendur „Að halda uppi rannsóknarstarfsemi á sviði brunamála og leiðbeina um val og uppsetningu á slökkvibúnaði og aðvörunarkerfum“, þá bætist inn í á eftir orðinu „uppsetningu“ orðin: og notkun á. Þetta er aðeins til að undirstrika nauðsyn þess, að þeir, sem um þessi mál fjalli, fái sem besta þjálfun og upplýsingar um þennan þátt slökkvistarfa eða brunamála. Þá leggur nefndin einnig til að h-liður breytist þar sem stendur í frv.: „Að semja árlega skýrslu um orsakir eldsvoða“ o.s.frv. Þá bætist inn í: og afleiðingar. - Þetta er að mati nm. nauðsynlegt því að oft má læra af því sem kemur fram um orsakir og afleiðingar eldsvoða. Það verður a.m.k. til að vekja athygli á mikilvægi þessara mála. Við 4. gr. gerir nefndin brtt. við 1. mgr.: „Sveitarfélög skulu halda uppi brunavörnum í samræmi við kröfur“ o.s.frv. Þar bætist inn í: þar með talið eldvarnaeftirlit í samræmi við þær kröfur o.s.frv. Við bætum eldvarnaeftirliti inn í, enda er gert ráð fyrir að eldvarnaeftirlit verði stór þáttur í málefnum sveitarfélaga að því er varðar brunavarnir. Þá er einnig brtt. við 4. mgr. 4. gr. Þar stendur: „Félmrh. getur að fenginni umsögn brunamálastofnunar undanþegið sveitarfélag skyldu til að halda uppi sérstökum brunavörnum, berist rökstudd beiðni um slíkt frá sveitarstjórn.“ Nefndin leggur til að þessi mgr. orðist svo: Félmrh. getur, að fenginni umsögn stjórnar brunamálastofnunar, undanþegið sveitarfélag skyldu til að halda uppi sérstökum brunavörnum, berist rökstudd beiðni um slíkt frá sveitarstjórn. Það var lögð mjög rík áhersla á þetta atriði frá hendi stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, að þessu undanþáguákvæði verði beitt þar sem fámenn sveitarfélög geti ekki framkvæmt þetta ein sér, en vilji frekar hafa samstarf við önnur sveitarfélög, enda hefur slíkt samstarf viðgengist og þarf að stuðla frekar að því. 4. brtt. er við 11. gr. Á eftir orðinu „umsögn“ í lok greinarinnar komi: stjórnar. - Þar sem stendur hér „að fenginni umsögn brunamálastofnunarinnar“ komi: að fenginni umsögn stjórnar brunamálastofnunarinnar. 5. brtt. er við 18. gr. og er greinin efnislega eins. Þar stendur: „Félmrn. skal, að fengnum tillögum brunamálastjóra, veita mönnum réttindi til að setja upp kynditæki og gera við þau. Einungis þau kynditæki má selja og setja upp, sem viðurkennd hafa verið af brunamálastofnuninni.“ - Það er miklu í miklu meira samræmi við fyrri mgr., að það verði brunamálastjóri sem viðurkenni slíkt, og leggur nefndin því til að í staðinn fyrir „brunamálastofnuninni“ komi: brunamálastjóra. 6. brtt. er við 19. gr. og er greinin efnislega eins. Á eftir orðinu „tillögum“ í 2. mgr. komi: stjórnar. - Þetta, eins og ég tók fram í upphafi, miðast við að gera þessa fámennu stjórn virkari í stofnuninni en gert var ráð fyrir. 7. brtt. er við 23. gr. Í staðinn fyrir greinina eins og hún er í frv.: „Lögreglustjóri skal sjá um, að lögreglurannsókn fari fram þegar eftir brunatjón. Réttarrannsókn þarf hins vegar ekki að fara fram, ef brunatjón er óverulegt“ o.s.frv., þá hljóði greinin þannig: Lögreglustjóri skal sjá um að lögreglurannsókn fari fram þegar eftir brunatjón. Ef kveðja þarf til sérfróða menn vegna rannsóknar á eldsvoða, skal stjórn brunamálastofnunarinnar tilnefna þá samkv. tillögu brunamálastjóra. Réttarrannsókn þarf hins vegar ekki að fara fram, ef brunatjón er óverulegt og eldsupptök kunn. Afrit af gögnum um hverja slíka rannsókn ber að senda viðkomandi tryggingafélagi og brunamálastofnun þegar þau liggja fyrir. - Nefndin taldi eðlilegt að þessi mikilvægi þáttur þessara mála færi fram á þann veg, að stjórn brunamálastofnunarinnar, sem á að vera virk stjórn, taki beinan þátt í þessu atriði málsins. Viðamesta breytingin er sjálfsagt við V. kafla frv., 24. gr., um brunavarnagjaldið. Nú stendur í frumvarpsgreininni: „Öll tryggingafélög og aðrir, er tryggingar annast, skulu greiða brunamálastofnuninni 1.5% af brúttóiðgjaldatekjum vegna brunatrygginga (frumtrygginga) á fasteignum og lausafé. Sama gildir um tryggingu sem innifelur bæði brunatryggingu og annars konar tryggingu. Viðlagatrygging skal reiknuð með sem gjaldskyld trygging í þessu efni, þar eð hún innifelur brunatjón af völdum náttúruhamfara. Skulu framlögin því greidd ársfjórðungslega og miðast við iðgjaldatekjur yfirstandandi árs hverju sinni samkv. áætlun tryggingafélaga og ákvörðun þeirra í ársbyrjun um iðgjald. Endanlegt uppgjör við hvert félag fer fram þegar ársreikningar liggja fyrir.“ Um þetta fékk nefndin mjög harðorð mótmæli frá bæði Sambandi tryggingafélaga og eins frá Viðlagatryggingu, en Viðlagatrygging átti að gefa í tekjur samkv. þessu nálægt 150 þús. kr. Var talið óeðlilegt að Viðlagatrygging tæki þátt í þessu gjaldi þar sem Viðlagatrygging er ekki brunatrygging, heldur fyrst og fremst trygging gegn náttúruhamförum og fær sínar tekjur gegnum brunatryggingafélögin með sérstöku álagi á iðgjöld, eins og hv. þm. vita. Er því talið eðlilegt að mati nefndarinnar að fella gjaldskyldu Viðlagatryggingar út úr frv. Miðað við gjaldtöku í núverandi lögum, sem er 1,25% af brúttóiðgjaldatekjum vegna brunatrygginga á fasteignum og lausafé, eru þessar tekjur fyrir yfirstandandi ár áætlaðar í fjárlögum 1982 953 100 kr. Nefndin varð sammála um, vegna aukinna umsvifa sem hin nýju lög munu leggja á þessa stofnun, að hækka gjaldið í 1.75%, sem á að gefa eftir sömu forsendum tekjur upp á 1.4 millj. kr. Eitt ákvæði, sem var nýtt í þessu frv., að framlög þessi yrðu greidd ársfjórðungslega og miðað við iðgjaldatekjur yfirstandandi árs samkv. áætlun tryggingafélaganna og ákvörðun þeirra í ársbyrjun, mætti, eins og ég áður sagði, mjög hörðum viðbrögðum frá tryggingafélögunum. Þau óskuðu eftir að þetta mál yrði athugað vandlega. Eftir að hafa skoðað ýmis rök með og á móti í sambandi við þetta atriði varð nefndin sammálá um að leggja til að fyrirkomulagið yrði óbreytt miðað við núgildandi lög, þ.e. að framlagið yrði greitt ársfjórðungslega og miðað við iðgjaldatekjur ársins á undan, enda fer endanlegt uppgjör fram þegar ársreikningar viðkomandi tryggingafélaga liggja fyrir. Má segja í sambandi við þetta atriði eins og margt annað í sambandi við þessa stofnun, að hægt er hvenær sem er að endurskoða þennan tekjuþátt, þ.e. prósentuupphæð af brúttóiðgjaldatekjum, ef sýnist svo eftir starfsemi þessarar stofnunar að hún þurfi meiri tekjur eða öflugri tekjustofna en þarna kemur fram. Í b-lið 24. gr. frv. er: „Brunamálastofnun skal semja gjaldskrá og leggja hana fyrir ráðuneytið til staðfestingar.“ Nefndin varð sammála um að b-liður umorðist: Stjórn brunamálastofnunar er heimilt að sem ja gjaldskrá og fá hana staðfesta af ráðuneytinu. Í slíkri gjaldskrá skal kveðið á um skoðunargjöld og önnur gjöld, er brunamálastofnunin tekur fyrir veitta þjónustu. - Þetta er nýmæli, að setja þarna inn sérstaka gjaldskrá fyrir stofnunina, og er sjálfsagt rétt að stofnunin fái þessa heimild. Þar með geta komið nokkrar tekjur inn í stofnunina í sambandi við þessa breytingu. 9. brtt. nefndarinnar er við 25. gr. Það er aðeins orðalagsbreyting. „Slökkviliðsstjóra ber að hafa eftirlit með því í sínu umdæmi“ o.s.frv., stendur í frv., en nefndin leggur til að upphaf greinarinnar orðist svo: Slökkviliðsstjóri hefur eftirlit o.s.frv. Brtt. við 26. gr. er í samræmi við það sem áður hefur komið fram og er við 1. mgr. Á eftir orðinu „til“ í 4. línu komi: stjórnar Brunamálastofnunarinnar, en ekki Brunamálastofnunar ríkisins, eins og þar stendur. 11. brtt. er við 27. gr. Það er nokkur efnisbreyting sem nefndin leggur til, en í frv. stendur: „Nú telur brunamálastjóri að brotin séu ákvæði laga þessara eða reglugerðar og slökkviliðsstjóri geri ekki fullnægjandi ráðstafanir til úrbóta samkv. 26. gr. Hefur brunamálastjóri þá rétt til að beita þeim heimildum, sem slökkviliðsstjóra eru veittar í þeirri grein. Ef brunamálastjóri telur að sveitarstjórn gegni ekki skyldu sinni samkv. lögum þessum, þá er honum heimilt að láta bæta úr á kostnað sveitarsjóðs, að höfðu samráði við félmrn.“ Nefndin leggur til að þessi grein orðist svo: Nú telur brunamálastjóri að brotin séu ákvæði laga þessara eða reglugerðar og slökkviliðstjóri geri ekki fullnægjandi ráðstafanir til úrbóta samkv. 26. gr., og skal brunamálastjóri þá, að höfðu samráði við stjórn brunamálastofnunar, benda slökkviliðsstjóra á misbrestina, og hefur brunamálastjóri síðan rétt til að beita þeim heimildum, sem slökkviliðsstjóra eru veittar í þeirri grein, ef ekki er úr bætt. Ef brunamálastjóri telur að sveitarstjórn gegni ekki skyldu sinni samkv. lögum þessum, þá er honum heimilt að láta bæta úr á kostnað sveitarsjóðs, að höfðu samráði við stjórn brunamálastofnunar. Það er sem sagt stjórn brunamálastofnunarinnar sjálfrar sem hefur með þetta að gera, en ekki félmrn. í þessu tilfelli. Það er gerð einfaldari stjórnin á þessu. 12. brtt. er við 28. gr. og er greinin efnislega eins. Í staðinn fyrir að ráðh. setur að fenginni tillögu brunamálastjóra o.s.frv. leggur nefndin til að ráðh. setji að fenginni tillögu stjórnar brunamálastofnunarinnar reglugerðir þar sem nánar skal kveðið á um framkvæmd laga þessara. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengra mál um frv. og brtt. að sinni, en nefndin varð sammála um þessar breytingar þó að einstakir nm. hafi óskoraðan rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt. Ég endurtek að í aðalatriðum er um samræmingu að ræða, en við töldum rétt að gera þarna tilraun til að gera umfang þessarar stofnunar aðeins skilmerkilegra, ef það má orða það svo, þannig að fækka stjórnarmönnum úr sex í þrjá og reyna að fá virka stjórn yfir þessum málaflokki.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 487 brtt. við frv. til laga um brunavarnir og brunamál ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal og Vilmundi Gylfasyni. Á þskj. 458 hefur félmn. flutt nokkrar brtt. við frv., sem m.a. fela í sér að í stað sex manna stjórnar brunamálastofnunar komi þriggja manna stjórn. Með þessari breytingu er m.a. lagt til að fulltrúi Reykjavíkurborgar í stjórninni falli út, en Reykjavíkurborg hefur átt fulltrúa í stjórn brunamálastofnunar frá upphafi eða síðan 1969. Ég á von á að sú ráðstöfun að hafa sérstakan fulltrúa frá Reykjavíkurborg hafi þótt bæði rétt og eðlileg, jafnvel þótt Samband ísl. sveitarfélaga ætti þar fulltrúa, en það fyrirkomulag hefur þótt eðlilegt vegna sérstöðu Reykjavíkur í því máli. Það er skoðun okkar flm. að brtt. á þskj. 487, sem felur í sér áframhaldandi skipun fulltrúa Reykjavíkurborgar, að eðlilegt sé að sú skipan verði á áfram. Við bendum á að meira en helmingur af tryggingaverðmætunum er á Reykjavíkursvæðinu. Reykjavík sem stærsti tryggingatakinn á því mikilla hagsmuna að gæta án þess að vera tryggð bein aðild að stjórn, en skattur til brunamálastofnunar verður, ef till. félmn. nær fram að ganga, 1.75% af brúttóiðgjöldum vegna brunatrygginga. Einnig vil ég benda á og undirstrika, og er það ekki síst sá þáttur sem undirstrikar nauðsyn þess að Reykjavíkurborg fái beina aðild að stjórn, að innan Sambands ísl. tryggingafélaga, sem fulltrúa fær í þriggja manna stjórn brunamálastofnunar, eru öll brunatryggingafélögin í landinu að undanteknum Hústryggingum Reykjavíkur. Við flm. þessarar brtt. á þskj. 487 teljum því sérstöðu Reykjavíkur það mikla í þessu máli, að full ástæða sé til að Reykjavíkurborg tilnefni einn fulltrúa í stjórn brunamálastofnunar. Við höfum því leyft okkur að flytja brtt. við 2. gr. frv., sem orðast svo, með leyfi forseta: „Ráðh. skipar fjögurra manna stjórn brunamálastofnunar til fjögurra ára í senn. Hann skipar einn mann eftir tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga, einn mann eftir tilnefningu Landssambands slökkviliðsmanna, einn mann eftir tilnefningu Sambands ísl, tryggingafélaga og einn eftir tilnefningu Reykjavíkurborgar. Ráðh. skipar formann stjórnar úr hópi tilnefndra stjórnarmanna og ákveður þóknun til þeirra fyrir stjórnarstörf. Stjórnin skal hafa eftirlit með rekstri og starfsemi brunamálastofnunarinnar.“ Við leggjum til að 2. gr. frv. verði samþykkt með breytingunni sem ég hef hér lýst.



Herra forseti. Landbn. hefur á fundum sínum fjallað um þetta frv. og varð sammála um afgreiðslu þess. Nefndin leggur fram eina brtt., að aftan við frv. bætist svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Lög nr. 45 frá 16. apríl 1971 skulu endurskoðuð í heild og skal endurskoðun þeirra lokið fyrir árslok 1984. Frv. var sent Búnaðarþingi til umsagnar og mælir Búnaðarþing með að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu að í 2. tölul. 1. gr. á eftir orðunum „og þjónusta landbúnaðarins“ komi: til ársloka 1985. Nefndin taldi að hún hefði í raun og veru orðið við þessari breytingu með bráðabirgðaákvæðinu sem ég er búinn að skýra frá.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. landbn. varð samstaða um þetta mál í nefndinni. Frsm. nefndarinnar lýsti því hér áðan, að Búnaðarþing hefði ályktað um málið og lagt til að álagt gjald samkv. 2. lið 1. gr. gilti ekki lengur en til ársins 1985. Um þetta varð ekki samkomulag í landbn. Hins vegar er gert ráð fyrir því í till. nefndarinnar, að efnt verði til endurskoðunar á lögunum fyrir árslok 1984. En í raun og veru er hálfsögð sagan þegar þessi saga er sögð á þennan hátt. Þetta búvörugjald, framleiðendagjald svokallaða, sem gengur til Stofnlánadeildarinnar, hefur verið innt af hendi í mörg ár og það hefur verið tengt mótframlagi frá ríkissjóði í allmörg ár. Það er talið af Búnaðarþingi, að þegar niður fellur sú kvöð sem á Stofnlánadeildinni hefur legið að greiða lífeyri þeirra bænda sem ekki hafa áunnið sér lífeyrisréttindi, þá mundi verða óhætt að fella einnig niður þetta búvörugjald. Að mínum dómi réttlætir þá tillögugerð einnig það, að fast framlag ríkisins hefur á undanförnum árum verið stórlega skert, og þá verð ég að segja að það er ekki óeðlilegt að líta svo á að einhver linun yrði í gjöldum sem bændurnir þyrftu að inna af höndum, þegar ríkið hagar sér þannig og hefur þó lagaskyldu til að greiða ákveðin gjöld. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef haft af árinu 1979, vantar af fastaframlagi ríkisins 2 500 000 kr. og það vantar af mótframlagi ríkisins gegn öðrum innheimtum gjöldum 78 763 642 kr., eða samtals á árinu 1979 81 263 642 kr. Árið 1980 fer á sömu leið. Af fastaframlagi ríkisins vantar 3 300 000 kr. og af mótframlagi ríkisins á móti öðrum gjöldum vantar það ár 470 368 800 kr. Sem sagt, á því ári vantar 473 668 800 kr. Á árinu 1981 er fast framlag ríkisins komið í það horf sem í lögunum segir, í 250 þús. nýkr., en af mótframlagi ríkisins vantar 8 868 703.73 kr. Samtals vantar því á árunum 1979–1981, að báðum meðtöldum, 14 418 029.15 kr. Þegar þetta er haft í huga er ekkert óeðlilegt að fram komi raddir og tillögur um að fellt verði niður það framleiðendagjald sem er lagt á bændur og búvöruframleiðslu þeirra. Eins og ég sagði áðan varð að samkomulagi í nefndinni að frv. skyldi fá meðmæli nefndarinnar í heild. Ég undirstrika það, að ég stend að því og hvet til þess að frv. verði samþykkt. En ég geri það fyrst og fremst með það í huga, að hægt verði að fara ofan í þessa hluti áður en kemur til þess að breyting verði á gjaldskyldu Stofnlánadeildarinnar vegna Lífeyrissjóðs bænda. Ég geri það vegna þess, að á því er mikil þörf að þeirri greiðslu verði haldið áfram, en ég tel rétt að stokka upp þessi mál þegar því verkefni er lokið, vegna þeirra vanefnda sem orðið hafa um framlög í Stofnlánadeildina af ríkisins hálfu.



Herra forseti. Það kemur fram í nál. frá landbn. Nd. eftir umfjöllun um þetta mál, að fjórir nm. skrifa undir álitið með fyrirvara. Það eru Árni Gunnarsson og hv. þm. Pétur Sigurðsson, Skúli Alexandersson og Steinþór Gestsson. Þessi fyrirvari af minni hálfu stafar af því, að ég taldi rétt við umr. um málið að leggja þunga áherslu á nauðsyn þess, að lögin um Stofnlánadeildina yrðu endurskoðuð, eins og fram kemur í nál., og þeirri endurskoðun yrði lokið fyrir árslok 1984. Ástæðan fyrir þessari ósk er m.a. sú, sem kom hér fram í ræðu hv. þm. Steinþórs Gestssonar, og einnig sú, að ég tel m.a. að lánareglur sjóðsins þurfi að endurskoða. Ég vil benda á það, að landbn. Nd. barst bréf frá Búnaðarbanka Íslands, dags. 24. mars 1982, vegna umfjöllunar nefndarinnar um málið. Þar kemur fram að staða Stofnlánadeildarinnar er afar slæm. Ég vil - með leyfi forseta - fá að lesa hér hluta úr þessu bréfi, þar segir: „Eftir stóra áfallið 1978, þegar deildin tapaði á einu ári um 19 millj. nýkr. og tapaði á því ári öllum varasjóðum og var í árslok komin með 15 millj. nýkr. í öfugan höfuðstól, var skipuð nefnd til að finna grundvöll að rekstri deildarinnar. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu, að ef deildin lánaði út með svipuðum kjörum og tekin lán mundi hún vinna sig upp með þeim tekjustofnum, sem hún hefur, og vera komin á réttan kjöl við árslok 1981. Við árslok var réttur höfuðstóll upp á 14.3 millj., en þess verður að geta, að gengislán deildarinnar voru reiknuð upp miðað við skráð gengi um áramót. En eins og öllum er kunnugt, þá varð gengisfelling 14. jan. 1982 og tapaði deildin þá 16.6 millj. Því má segja að raunveruleg staða hafi verið 7.7 millj. hagstæður höfuðstóll. Eftirstöðvar erlendra lána námu um áramót 104.4 millj. kr., en endurlán með viðmiðun við erlent gengi 50.4 millj. kr. Því hafði deildin á sér erlend lán upp á 54 millj. kr.“ Síðan segir hér, með leyfi forseta: „Vegna fyrirspurnar um vaxtakjör á lánum til bænda, þá skal það upplýst, að vextir á almennum lánum eru 2%, en aftur á móti eru þeir 3.75% á lánum sem deildin tekur af Framkvæmdasjóði“ Ég vil vekja athygli á því sérstaklega, að í bréfi bankans kemur fram að nefnd, sem var skipuð eftir áfallið mikla 1978, telur vera brýna nauðsyn að deildin láni út með svipuðum kjörum og tekin lán. En síðar kemur í ljós að deildin lánar út með 2% vöxtum en tekur lán með tæplega 4% vöxtum. Þetta gengur náttúrlega ekki upp þegar til lengdar lætur. Ég vildi vekja athygli á þessu. Annað atriði, sem ég tel nauðsynlegt að komi hér fram, eru nýsamþykktar lánareglur Stofnlánadeildar. Ég verð að segja að gerður sé nokkur mannamunur, þar sé hreinlega farið í manngreinarálit þegar um er að ræða hvaða búskap bændur stunda. Það kemur nefnilega fram í þessum lánareglum, að bústofnslán t.d. eru einungis lánuð til kaupa á sauðfé, nautgripum og loðdýrum, þau eru ekki lánuð öðrum bændum. Þó erum við að samþykkja hér lög sem gera alifugla- og svínabændum að greiða í sjóðinn 1/2%, en á sama tíma er þessum bændum mismunað alveg stórlega. Þeir fá ekki lán samkvæmt þessum nýsamþykktu lánareglum sjóðsins. Þá er eingöngu lánað til þeirra greina sem við eigum í mestum vandræðum með. Ég tel að þetta þurfi að athuga mjög gaumgæfilega: Í fyrsta lagi það sem ég nefndi áðan, að það geti ekki gengið til lengdar að Stofnlánadeildin taki lán með tæplega 4% vöxtum en láni út á 2% vöxtum. Það rekur enginn sjóði upp á slík býti. Þá vil ég benda á það enn fremur, að í þessum lánareglum, þar sem fjallað er um verðtryggingar og vaxtakjör, kemur ljóslega fram að umtalsverður hluti lánanna er lánaður út með 2% vöxtum, eins og ég nefndi áðan, en nokkrir lánaliðir eru með 4% vöxtum. Það, sem er eftirtektarverðast, er að vextir af jarðakaupalánum eru bara 15. Ef deildin þarf að taka lán með tæplega 4% vöxtum til þess að lána sem jarðakaupalán, lána þau út aftur með 1% vöxtum, þá stendur hún ekki lengi undir sjálfri sér. Ég taldi nauðsynlegt að vekja athygli á þessu. Ég er hins vegar sammála þessu frv. með þeirri brtt. sem hér hefur komið fram um endurskoðun, og ég vil brýna það fyrir þeim aðilum, sem fara með völdin í þessari virðulegu stofnun, Stofnlánadeildinni, að undinn verði bráður bugur að því að endurskoða allt kerfi Stofnlánadeildarinnar frá upphafi til enda. Þetta er orðið úrelt fyrirkomulag. Mér sýnist t.d. af þeim lánareglum, sem nú hafa nýverið verið samþykktar, að þar sé mönnum beinlínis mismunað. Það er sérstaklega tekið fram að ekki sé lánað til alifugla- og svínaræktar. Þó eru menn að tala um það á sama tíma, að hér þurfi að fjölga búgreinum, hér þurfi að gera meira að því að fjölga þeim greinum í búskap sem hugsanlega geta borið sig. Þess vegna er það algerlega ótækt að mínu viti, að þar sem um bústofnslán er að ræða sé eingöngu lánað til kaupa á sauðfé, nautgripum og loðdýrum. Ég hef að vísu ekkert á móti því, að það sé lánað til loðdýraræktar, en ég tel um leið að það hefði verið jafneðlilegt að lán yrðu veitt alifugla- og svínabændum - og kannske öðrum búgreinum sem hér eru að ryðja sér braut.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Þó að það hefði verið ástæða til að ræða þessi mál vil ég ekki gera það tímans vegna. Ég vil bara segja það, að í sambandi við bústofnskaupalánin er það Lífeyrissjóður bænda sem lánar til þess og setur lánareglurnar. Stjórn Stofnlánadeildarinnar ræður þar engu um. Í sambandi við jarðakaupalánin er raunar það sama að segja, vegna þess að Lífeyrissjóðurinn lánar þar meginhlutann af fjármagninu með 1% vöxtum, með þeim skilyrðum að lánareglurnar séu á þennan veg. Þeir, sem borga 2% vexti af lánum, eru þeir sem borga jöfnunarsjóðsgjaldið. Það er tekið af afurðunum 1% og lækkuð lán til þeirra sem hafa verið að taka lán á undanförnum árum, og jöfnunarsjóðsgjaldið stendur undir þessum mismun. Þeir, sem þurfa að borga hærri vaxtagjöldin, eru undanþegnir því. Þá er hinn félagslegi þáttur tekinn með og þaðan kemur ekki slík greiðsla. Í sjálfu sér er þetta gert til að létta byrði þeirra sem hafa orðið að taka lán á undanförnum árum með verri kjörum en áður voru. Það er ástæðan fyrir þessum mismun. Það er misskilningur hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni að nýbúið sé að ganga frá lánareglum. Það er ekki búið og verður ekki gert fyrr en föstudaginn eftir páska.



Herra forseti. Ég vildi bara að það kæmi fram vegna síðustu orða hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, að ég kom með þessar lánareglur á fund hjá landbn. og geta allir nm. borið það með mér að formaður nefndarinnar, hv. þm. Stefán Valgeirsson, sagði að það væri búið að samþykkja þessar reglur. Þess vegna tók ég fram að búið væri að samþykkja þær.



Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Ég hef ekkert á móti því, að inn sé bætt ákvæði til bráðabirgða um endurskoðun laganna þannig að þau verði tekin til endurskoðunar eins og þar segir, verði frv. að lögum. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þá þætti, sem hér hafa komið fram, neitt sérstaklega. Ég bendi aðeins á að sú regla hefur gilt á síðustu árum, að fjárveitingar ríkisins til stofnlánasjóða hafa verið skertar og hefur það gengið nokkurn veginn jafnt yfir alla stofnlánasjóði. Hefur sú regla gilt um Stofnlánadeild landbúnaðarins sem aðra sjóði af þessu tagi. Varðandi lánareglur, sem hér hafa orðið orðaskipti um, get ég staðfest að nýjar lánareglur fyrir þetta ár hafa enn ekki verið staðfestar. Hins vegar eru auðvitað til lánareglur fyrir deildina. Þær, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. hefur fengið í hendur, eru væntanlegar þær sem staðfestar voru á síðasta ári. Ég vil einnig taka það fram til viðbótar við það sem formaður og frsm. nefndarinnar sagði um lánakjör, en hann skýrði alveg réttilega og nægilega ítarlega lánakjör á bústofnskaupalánum og jarðakaupalánum og hvað þar liggur að baki og þarf ekki að endurtaka, að í sambandi við að einstökum mönnum eða einstökum aðilum sé mismunað samkvæmt þessum reglum má geta þess, að deildin veitir lán til framkvæmda í hinum ýmsu búgreinum án þess að þar sé mismunað að öðru leyti en því, að ef tiltekin búgrein hefur ekki greitt sín gjöld til Stofnlánadeildar verður ekki um lán að ræða. Því miður hafði orðið verulegur misbrestur á að t.a.m. þeir bændur, sem stunda alifuglarækt og jafnvel svínaræki, hefðu greitt sín gjöld til Stofnlánadeildarinnar. Um þau mál var deila uppi. Því var það að sett var á laggir nefnd til að athuga þessi mál. Árangur af starfi þeirrar nefndar birtist í þessu frv. Sú skipting á gjöldum til deildarinnar frá einstökum búgreinum er það sem hér kemur fram. Er vonast til þess, að þegar þetta frv. verður afgreitt sem lög verði þessi deila úr sögunni og allar þessar búgreinar, sem hér er um að tefla, greiði sín gjöld með eðlilegum hætti. Þá er ekki um neina mismunun að ræða. Þetta vildi ég að kæmi fram til viðbótar við það sem hér hefur verið sagt. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en þakka hv. nefnd fyrir þá afgreiðslu sem hér er orðin.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt, með síðari breytingum. Frv. þetta miðar að því að bæta og herða innheimtu söluskatts og tryggja sem best skil skattsins í ríkissjóð. Frv. þetta hefur þegar verið afgreitt frá Ed., þar sem það var afgreitt með stuðningi þm. Alþb., Framsfl., Alþfl. og þeirra sjálfstæðismanna sem styðja ríkisstjórnina þannig að um þetta mál hefur skapast nokkuð viðtæk samstaða þótt ekki hafi þar allir verið á einu máli. Forsaga þessa máls er sú, að ég skipaði nefnd sumarið 1980 til að gera tillögur um bætta innheimtu söluskatts og var nefndinni sérstaklega ætlað að leita leiða til að tryggja sem best skil söluskatts í ríkissjóð. Var nefndinni falið að endurskoða gildandi lagaákvæði um dráttarvexti og viðurlög við skattaundandrætti og kanna öll önnur atriði sem gætu horft til að auðvelda eftirlit með söluskattsskilum. Í þessari nefnd voru sex ágætir menn; þeir Árni Kolbeinsson, Garðar Sigurðsson, Garðar Valdimarsson, Geir Geirsson, Jón Hallsson og Jónas Gunnarsson og var Árni skipaður formaður nefndarinnar. Nokkru eftir að nefndin hóf störf var Skúli Alexandersson skipaður í nefndina í stað Garðars Sigurðssonar, sem baðst undan störfum þar. Nefndin skilaði áliti í marsmánuði 1981 og er þetta frv. að meginstefnu til byggt á tillögum hennar. Í nefndaráliti því, sem hér um ræðir, segir m.a., með leyfi forseta: „Núgildandi viðurlaga- og refsiákvæði eru að stofni til frá árinu 1974. Er þar annars vegar um að ræða ákvæði 21. gr. laganna sem kveða á um sjálfvirk viðurlög, án sakar, við drætti á söluskattsskilum og skýrslugjöf. Eru þessi viðurlög nokkurs konar sambland af dráttarvöxtum og refsikenndum viðurlögum. Nefndin telur, að þessi ákvæði hafi að meginstefnu reynst vel, og gerir því ekki tillögur til róttækra breytinga á þeim. Hins vegar er um að ræða ákvæði 25. og 26. gr. um eiginlegar refsingar ákveðnar af skattsektanefnd eða dómstólunum. Nefndin telur þessum ákvæðum að ýmsu leyti áfátt, t.d. gætir óeðlilegs misræmis milli ákvæða 25. og 26. gr., og einnig sé nauðsynlegt að samræma þessi ákvæði samsvarandi ákvæðum í XII. kafla nýju tekjuskattslaganna.“ Einnig er um að ræða að verið er með þessu frv. að hækka sektamörk við brotum á bókhaldsákvæðum og breyta ýmsum atriðum sem varða refsiákvarðanir vegna söluskattsbrota. Þá er rétt að nefna það, að verði þetta frv. að lögum er ráðh. veitt heimild til að setja með reglugerð nánari fyrirmæli um framkvæmd laga þessara, þ. á m. reglur um sérstakt bókhald, fylgiskjöl þess og færslu, þar með talið birgðabókhald fyrir alla söluskattsskylda aðila, skráningu í bókhald, á reikninga, strimla, staðgreiðslusölulista og önnur gögn til sönnunar færslum, löggildingu bóka og gagna, færslu þeirra og geymslu, eins og segir í 7. gr. frv. Þessi grein er mikilvægari en menn kynnu að halda við fyrstu sýn þar sem hún veitir ótvíræðar heimildir til að leggja þær skyldur á söluskattskylda aðila um skráningu í bókhald, um strimla og staðgreiðslusölulista sem eiga að gera eftirlitsmönnum með söluskatti fært að fylgjast miklu betur með hvort söluskatti sé til skila haldið. Er gert ráð fyrir að reglum um þetta efni verði breytt og að gerðar verði nokkru strangari kröfur til söluskattskyldra aðila hvað snertir skráningu á viðskiptum en verið hefur. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu að öðru leyti til að fjölyrða um þetta frv. Ég tel afar mikilvægt að tækifæri gefist til að bæta söluskattsinnheimtuna. Söluskatturinn er langsamlega mikilvægasti tekjustofn ríkissjóðs og óneitanlega leikur sterkur grunur á að verulegar tekjur misfarist af þeim fjármunum sem ríkissjóður á að fá í sinn hlut af söluskatti. Vissulega er ekki von til þess, að úr því verði að fullu bætt með strangari löggjöf eða hertu eftirliti, en þarna má þó margt laga og að því stefnir þetta frv. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Ég óska hv. þdm. gleðilegrar páskahátíðar. Fundi er slitið.