Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ögmundi Jónassyni, dagsett þann 13. mars sl.: „Þar sem Hlynur Hallsson, varamaður Steingríms J. Sigfússonar, 5. þm. Norðaust., getur ekki lengur setið á Alþingi óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. þingskapa, að 2. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Bjarkey Gunnarsdóttir, Ólafsfirði, taki sæti á Alþingi í hans stað frá og með deginum í dag sem varamaður í veikindaforföllum Steingríms J. Sigfússonar.“ Bjarkey Gunnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á Alþingi að nýju.

Frú forseti. Nú hefur sú staðreynd legið fyrir í talsverðan tíma að það vantar sárlega hágæsluherbergi á Barnaspítala Hringsins og hafa hv. þingmenn eins og Margrét Frímannsdóttir og Gunnar Örlygsson veitt þessu máli verðskuldaða athygli með heimsóknum og fyrirspurn. Vegalengdin milli barnaspítalans og gjörgæsludeildarinnar á Landspítalanum er löng. Þess finnast jafnvel sorgleg dæmi að þessi vegalengd hafi reynst of löng enda geta mínútur og jafnvel sekúndur skipt sköpum. Það verður að hefja rekstur á sérstöku hágæsluherbergi á barnaspítalanum og auka þannig öryggi og þjónustustig spítalans. Plássið er fyrir hendi og kostnaðurinn af slíkri deild er ekki mikill, sérstaklega í ljósi þeirra gríðarlegu hagsmuna sem eru í húfi. Þessi hágæsluþjónusta innan barnaspítalans mundi kosta um 60–80 millj. kr. á ári. Landspítalinn kostar hins vegar 30 þús. millj. kr. á hverju ári. Við erum því aðeins að tala um 0,2% af heildarrekstrarkostnaði spítalans, 0,2% fyrir þjónustu sem getur reynst lífsnauðsynleg. Í umræðunni fyrir jól um fjárlög þessa árs fyrir aðeins um fjórum mánuðum lögðum við fram beina tillögu á Alþingi um að þessari viðbótarfjárhæð yrði veitt til Landspítalans svo að hægt væri að starfrækja svona hágæsluþjónustu á barnaspítalanum. Tillagan var því miður felld. Nýr hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í fréttum nýlega að Ísland hefði besta heilbrigðiskerfi í heimi. En á meðan þessi alvarlega brotalöm er á kerfinu, á meðan börn og fjölskyldur þeirra búa ekki við hámarksöryggi finnst mér ekki hægt að halda því fram að hér sé til staðar besta heilbrigðiskerfi í heimi þrátt fyrir mjög hæft starfsfólk. Ég skora því á nýjan heilbrigðisráðherra að sýna þann vilja að kippa þessu máli strax í liðinn. Það væri glæsilegt upphaf hjá henni sem nýjum heilbrigðisráðherra. Frú forseti. Hér vantar eingöngu pólitískan vilja, gerum rétt og náum þverpólitískri samstöðu í dag og afgreiðum þetta hratt og vel.

Virðulegur forseti. Fyrir stuttu var fyrirspurn sama efnis svarað á Alþingi, það eru u.þ.b. sex vikur síðan, og það svar sem þá var gefið er á mjög svipuðum nótum og ég hef að segja hér í dag. Heilbrigðisþjónusta okkar er framúrskarandi og hv. þingmaður nefndi það einmitt áðan. Við erum með lægsta ungbarnadauða á Íslandi miðað við önnur ríki. Næsta ríki sem kemur á eftir okkur er Svíþjóð. Þetta er sá mælikvarði sem menn hafa helst miðað við þegar verið er að skoða hvort heilbrigðisþjónustan er góð eða ekki milli landa. Það er alveg ljóst að hér er þjónustan framúrskarandi góð og það er m.a. að þakka því hæfa starfsfólki sem vinnur á barnaspítalanum en auðvitað líka miklu fleiri þáttum, svo sem ungbarnavernd, við fylgjumst með mæðrum á meðgöngu o.s.frv. Staðan er því afskaplega góð. Að sjálfsögðu lýkur aldrei uppbyggingu innan heilbrigðisþjónustunnar og þó að staðan sé góð eru mörg verkefni fram undan. Það verkefni sem hér er til umræðu er gjörgæsla eða það sem kallast hágæsla á barnaspítalanum. Nú þegar er fyrir gjörgæsla á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, mjög öflug gjörgæsla, en hún er ekki í sama húsi og barnaspítalinn, fara þarf um nokkurn veg eins og sýnt var fram á í þætti í gær og hefur verið til umræðu um nokkurt skeið. Landspítalinn þarf auðvitað að forgangsraða sínum beiðnum. Ég vil nefna að hágæsla var ekki í forgangi í beiðnum á síðasta ári en við munum að sjálfsgöðu skoða þetta mál eins og önnur mál sem 

Frú forseti. Í Kompássþætti Stöðvar 2 í gærkvöldi rakti fréttamaðurinn Jóhannes Kr. Kristjánsson þá stöðu mála sem ríkir í hágæslumálum innan Barnaspítala Hringsins. Í þessum fréttaskýringaþætti voru tekin viðtöl við foreldra sem lýstu reynslu sinni með ótrúlegum styrk og mikilli ósérhlífni þar sem hlaupa þurfti langar vegalengdir með fársjúkt barn eða frá barnaspítalanum yfir á gjörgæsludeild Landspítalans. Á síðasta ári vakti ég athygli á málinu með fyrirspurn sem ég lagði fyrir þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson. Ég túlka svar ráðherrans við fyrirspurn minni á þann veg að umræddur vandi innan barnaspítalans sé fyllilega viðurkenndur og að unnið sé að því innan ráðuneytisins og yfirstjórnar Landspítala – háskólasjúkrahúss að finna lausn sem allir geta unað sáttir við. Frú forseti. Til að fyrirbyggja að slíkir atburðir endurtaki sig er afar mikilvægt að nýskipaður hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, taki nú af skarið ásamt yfirstjórn Landspítala – háskólasjúkrahúss og ljúki verki forvera síns með því að tryggja strax á þessu ári sólarhringsrekstur á hágæslueiningu innan Barnaspítala Hringsins. Hér í þinginu virðist vera að myndast þverpólitísk samstaða um þetta mikilvæga mál og því ekki eftir neinu að bíða. Yngstu og veikustu börnin eiga sér engan málsvara, ekkert félag og engin skipuleg starfsemi fer fram þar sem barist er fyrir rétti barnanna í málum sem þessum. Það er því skylda okkar, löggjafans, að taka upp málið og fleyta því alla leið í heimahöfn.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu mál sem lagt var fram áður í skriflegri fyrirspurn eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og auðvitað í kjölfar þess þáttar sem þingmenn fylgdust með í gærkvöldi. Mér fannst koma skýrt fram í máli ráðherrans að auðvitað er þetta mál til skoðunar sem og önnur mál, en það er ýmislegt sem menn verða að hafa í huga varðandi þetta, aðstaðan sem fyrir er á spítalanum, um hve mörg börn er að ræða. Þá veltir maður fyrir sér hvort um nógu mörg börn sé að ræða til þess að starfsfólk haldi sér í vissri þjálfun því að slík starfsemi útheimtir auðvitað mikla sérþekkingu. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég velti fyrir mér og menn hljóta að skoða. Mér finnst þetta líka sýna enn á ný nauðsyn þess að byggja upp nýjan, sameinaðan spítala við Hringbrautina, sem auðvitað öll plön og áform gera ráð fyrir, þar sem sameina á allar bráðamóttökur spítalans á einn stað. Það er engin tilviljun að Barnaspítali Hringsins skuli hafa verið byggður einmitt á þessum stað því að í framtíðinni verður væntanlega gott aðgengi þarna á milli. En eins og ráðherrann benti á höfum við mjög gott heilbrigðiskerfi hér á landi sem Landspítalinn og aðrar stofnanir kerfisins og auðvitað starfsmenn taka þátt í og eiga þakkir skildar fyrir. Hér var bent á ýmsar samanburðartölur sem styðja þetta en það er allt sem bendir til þess og það er ekki nóg að burðarmálsdauði styðji þá fullyrðingu heldur einnig lífslíkur og aðrar samanburðartölur sem menn nota til þess að bera saman góð heilbrigðiskerfi.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög alvarlegt mál sem er vöntun á hágæsluaðstöðu fyrir veikustu börnin á Barnaspítala Hringsins en þingflokkur Samfylkingarinnar hefur látið sig mál þetta mjög varða. Við fórum öll og skoðuðum aðstæður á barnaspítalanum en Margrét Frímannsdóttir hefur tekið þetta mál upp og síðan Gunnar Örlygsson. Mig langar til að vitna aðeins í svar sem hv. þm. Gunnar Örlygsson fékk við fyrirspurn um þetta mál og spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, sem ný er komin til ráðherrastarfa, hvernig hún muni bregðast við, því að í svarinu til hv. þingmanns segir fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra: „Stjórnendur Landspítalans hafa nú til skoðunar með hvaða hætti mætti þróa og koma fyrir hágæsluaðstöðu á Barnaspítala Hringsins og reka hana með sem hagkvæmustum hætti. Er gert ráð fyrir að tillögur stjórnenda komi til skoðunar ráðherra áður en langt um líður.“ Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær býst hún við að fá þessar tillögur og hvernig mun hún fylgja þeim eftir því að hér segir að ráðherra muni taka næstu skref í samráði við stjórnendur Landspítala – háskólasjúkrahúss? Það kom fram á fundum með þingflokknum fyrir jól að það væri mjög mikilvægt að hafa þessa aðstöðu. Hún kostar ekki nema 60 millj. kr. en það er upphæð sem við lögðum til við fjárlagagerðina síðast en náði ekki fram að ganga. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé tilbúin að leggja það fjármagn fram t.d. af ráðstöfunarfé ráðherra þangað til þetta verður samþykkt í þinginu, því að mér heyrist á þeim sem hér hafa talað að það sé þverpólitísk samstaða um að koma þessari aðstöðu á því að fullkominn barnaspítali þarf hágæslu og það hefur sýnt sig á undanförnum mánuðum.

Virðulegi forseti. Það er ekki auðvelt að taka þátt í umræðu á hinu háa Alþingi um hágæsludeild á barnaspítala Landspítalans í kjölfar þáttarins sem sýndur var í gærkvöldi á sjónvarpsstöðinni NFS. Fáir geta sett sig í stöðu foreldra sem missa barn sitt nema þeir sem reynt hafa. Í nýjum barnaspítala er húsnæði og aðstaða fyrir hágæsludeild fyrir börn og þar geta allt að sex börn verið inniliggjandi á hverjum tíma. Deildina er hægt að opna með litlum fyrirvara eins og var gert fyrir réttu ári síðan þegar svæsin lungnasýkingarfaraldur tók sig upp og lagðist þungt á börn. Þegar mest var lágu fjögur börn á deildinni. Aðstaða fyrir hágæsludeild er á sömu hæð og nýburagjörgæslan sem er í almennu tali kölluð vökudeild Barnaspítala Hringsins. Vökudeildin er þekkt fyrir afburða þjónustu og árangur. Vandinn sem stjórnendur Landspítalans standa hins vegar frammi fyrir er að ekki er þörf á að halda hágæsludeild gangandi allt árið, hágæsludeild fyrir börn. Þörfin er tilfallandi en ekki viðvarandi. Því þarf að leita raunhæfra leiða til að leysa vandann. Börn sem þurfa á hágæslu að halda fá meðferð á gjörgæsludeild spítalans sem er í aðalbyggingu sjúkrahússins en þar starfar sérhæft starfsfólk m.a. á sviði gjörgæslu barna. Hins vegar eru nú í gangi skipulagsbreytingar á legudeild barnaspítalans sem fela í sér að styrkja mönnun deildanna þannig að þær geti betur sinnt börnum sem þurfa á hágæslu að halda. Þannig er hægt að samnýta fagfólk á legudeild og vökudeild sem myndar grunn að hágæsluþjónustu fyrir börn innan veggja spítalans. Ljóst er að íslenskt fagfólk í heilbrigðisþjónustu er mjög fært. Það hefur þekkingu og þjálfun til að takast á við bráðatilvik eins og hjartastopp og öndunarnauð og neyðarteymi er starfandi á spítalanum sem kemur þegar kallað er. Þannig verður ekki annað sagt en að starfsfólk sé ávallt reiðubúið að takast á við erfiðustu aðstæður.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þau orð sem komu frá hv. þm. Ástu Möller að ekki er auðvelt að ræða þessi mál eftir að hafa horft á þáttinn Kompás í gærkvöldi. Hins vegar var þar eingöngu verið að fjalla um þær staðreyndir, þann vanda sem ungir foreldrar með veik börn sín, mjög veik eiga við að glíma. Og það er á okkar ábyrgð, vegna þess að fjárveitingavaldið er hjá Alþingi, að mynda þverpólitíska samstöðu og veita fjármagn til Landspítala – háskólasjúkrahúss þannig að hægt sé að reka hágæsluherbergi sem þegar er til staðar. Eins og kemur fram í svari fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn Gunnars Örlygssonar er tækjabúnaðurinn að mestu til staðar og við hönnun spítalans var gert ráð fyrir því að það væri um hágæslu að ræða á barnaspítalanum. Hvers vegna? Vegna þess að það væri ekki þörf á því? Af því að það er gjörgæsla fyrir á spítalanum? Nei. Við hönnun var tekið tillit til þessara þarfa og það er rétt sem hæstv. ráðherra segir. Við höfum góða heilbrigðisþjónustu á Íslandi. En framúrskarandi verður hún ekki fyrr en búið er að leysa það vandamál sem við er að etja á barnaspítalanum. Að hágæsluherbergið og þau tæki sem þar eru til staðar sé hægt að nýta í þágu þeirra barna sem á þurfa að halda. Vissulega er það svo að þörfin er ekki viðvarandi, það er tilfallandi þörf. En við þurfum að sjá til þess að henni sé mætt í hvert eitt sinn. Af hverju? Vegna þess að líf hvers einstaklings sem bjargað er í hágæsluherbergi verður aldrei metið til fjár. Það vitum við. Við vitum líka að fjárveitingarnar til LSH eru á okkar ábyrgð og starfsemin þar með.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Ástu Möller sem nefndi það réttilega að þetta er erfitt mál og ekki auðvelt að taka þátt í þeirri umræðu í ljósi þeirra atburða sem urðu kannski tilefni þess sjónvarpsþáttar sem vitnað hefur verið til í umræðunni í dag. Eins og komið hefur fram vakti hv. þm. Gunnar Örlygsson athygli á þessu máli fyrir löngu síðan og hefur fylgt því eftir. Ég vil, með leyfi forseta, lesa úr svari hæstv. heilbrigðisráðherra við fyrirspurn hans sem var fyrir nokkru, en þar segir í niðurlagi, virðulegi forseti: „Stjórnendur Landspítalans hafa nú til skoðunar með hvaða hætti mætti þróa og koma fyrir hágæsluaðstöðu á Barnaspítala Hringsins og reka hana með sem hagkvæmustum hætti. Er gert ráð fyrir að tillögur stjórnenda komi til skoðunar ráðherra áður en langt um líður. Að fengnum tillögum stjórnenda Landspítala – háskólasjúkrahúss um fyrirkomulag hágæslueiningar mun ráðherra taka ákvörðun um næstu skref í samráði við stjórnendur LSH.“ Virðulegi forseti. Ekki þarf að fara mörgum orðum um þetta mál. Ég held að það sé vilji okkar sem hér erum inni sem og allra annarra sem hér búa að hafa sem allra besta þjónustu og þá kannski sérstaklega fyrir ung börn og öryggið sé þar í fyrirrúmi. Virðulegi forseti. Ég treysti hæstv. heilbrigðisráðherra, Siv Friðleifsdóttur, fullkomlega til að hafa forustu um þetta mál og finna því góðan farveg því ekki þarf að hafa mörg orð um mikilvægi þess að sjá til að bæta þjónustuna á þessu sviði og auka öryggi ungra barna.

Frú forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Það er ánægjulegt að hér er að myndast þverpólitísk samstaða um að kippa þessu í liðinn. En ég vil hins vegar lýsa talsverðri óánægju með svör hæstv. heilbrigðisráðherra sem gerði lítið annað en vitna í sex vikna gamalt svar fyrrverandi heilbrigðisráðherra hvað þetta varðar. Ég held að við stöndum frammi fyrir einstöku tækifæri til að mynda þverpólitíska samstöðu til að afgreiða þetta mál hratt og vel, eins og hv. þm. Gunnar Örlygsson benti á og kallaði eftir. Þetta snýst auðvitað um forgang hjá stjórnvöldum. Það er þessi salur sem hefur fjárveitingavaldið og ábyrgðin liggur hjá stjórnvöldum. Við getum kippt þessu í liðinn ef við viljum. Við stóðum til dæmis frammi fyrir því vali um síðustu jól. Þess vegna langar mig að kalla eftir skýrari vilja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún muni beita sér fyrir þessari þjónustu. Mun hún tryggja fjármagn hratt og vel? Því tíminn skiptir auðvitað máli í þessu. Mun hún bíða eftir afgreiðslu næstu fjárlaga eða mun hún beita sér fyrir að þetta komist inn á fjáraukalög? Hvaða leið sér hún fyrir sér í þessu máli? Ef hún ætlar að beita sér fyrir þessari þjónustu hvenær má vænta þess? Við eigum einfaldlega að gera þá kröfu að hér séu bestu mögulegu aðstæður fyrir landsmenn, ekki síst börn og eldri borgara. Sömuleiðis að gera kröfu um að sú þjónusta standi öllum til boða án tillits til efnahags en þær raddir heyrast í umræðunni að þeir efnameiri eigi að geta keypt sig fram fyrir aðra í heilbrigðiskerfinu. Samfylkingin hafnar slíkri leið svo það fari ekki milli mála og fleiri flokkar hafa gert það. Það veit ég. En Samfylkingin vill bæði öruggt og aðgengilegt heilbrigðskerfi en hérna stöndum við frammi fyrir því að það verður að auka öryggi á barnaspítalanum og það er hægt að gera með litlum tilkostnaði. Frú forseti. Eitt tilfelli er einu tilfelli of mikið. Það eina sem vantar er hinn pólitíska vilja því kostnaðurinn er ekki það mikill og eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir benti á eru þessir hagsmunir ekki metnir til fjár.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hefur farið fram í þessum sal við mjög sérstakar aðstæður. Mér finnst hv. þingmenn hafa verið mjög yfirvegaðir í umræðunni og sýna málinu skilning og virðingu. Ég vil því sérstaklega þakka fyrir það. En það er þannig að Landspítali – háskólasjúkrahús vill hlúa vel að börnum og hefur gert það. Ég hef dregið fram að við erum með þar framúrskarandi þjónustu. Við skörum fram úr ef við miðum okkur við aðra og því má ekki gleyma. Landspítalinn hefur staðið sig mjög vel og barnaspítalinn hefur verið þar fremstur í flokki varðandi þjónustu við veik börn. Hér hefur verið rætt um tilfallandi þjónustu og það er rétt að það þarf að skoða hvernig henni er best fyrir komið. Það er alveg ljóst að við munum gera það með Landspítalanum eins og með önnur verkefni sem efla heilbrigðisþjónustu okkar. Það er því alveg klárt mál að þetta verður til skoðunar. Ég vil hins vegar benda á að Landspítalinn setti ekki þessa gjörgæslu, þessa hágæslu barna, á sinn lista fyrir yfirstandandi fjárlagaár. Hvað segir það okkur? Þeir sem sýsla með þessi mál dagsdaglega og eru að forgangsraða innan sjúkrahússins, sem er auðvitað gerð krafa til að nýti fé skattborgaranna sem best, settu ekki þessa beiðni á forgangslistann fyrir yfirstandandi fjárlagaár. En vissulega munum við skoða þessi mál í framhaldinu, það er algerlega ljóst. Ég vil taka fram að lokum sem er ótengt mál en hv. þingmaður kaus að taka hér inn og varðar það að borgað sé fram fyrir biðraðir, þá er alveg ljóst að Framsóknarflokkurinn hefur það ekki á stefnuskrá sinni.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fá að bera af mér sakir. Tilefnið er ummæli hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, síðastliðinn laugardag þar sem hún bar mig persónulega þeim sökum, svo og aðra þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hafa falsað ummæli sín úr fjölmiðlum og notað við umræðu hér á Alþingi. Tilgreindi hæstv. ráðherra tiltekið dæmi um meintar falsanir. Í umræðunni á Alþingi síðastliðinn laugardag stóð fullyrðing gegn fullyrðingu. Ég hef nú farið gaumgæfilega yfir öll frumgögn í þessu máli sem ég hef aflað með hjálp starfsmanna Alþingis og hefur komið í ljós, eins og ég reyndar var sannfærður um, að ásakanir hæstv. ráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, eru staðlausir stafir. Þessi gögn hafa nú verið lögð á borð allra alþingismanna. Hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hlýtur að eiga það við sjálfa sig hvort hún biðst afsökunar á því að bera þingmenn röngum sökum en hitt er alveg ljóst að í ljósi þeirra gagna sem nú hefur verið aflað hlýtur hún að draga ummæli sín til baka.

Hæstv. forseti. Þeir eru vinnusamir hv. þingmenn Vinstri grænna og afrakstur helgarinnar er heil bók um mig og ég þakka kærlega fyrir það að mér skuli vera sýndur sá heiður. En ég verð hins vegar að hryggja hv. þingmann með því að það sem ég sagði á laugardaginn stendur. Það kemur fram í bókinni, þetta svar mitt að ég hafi sagt „já, það eru uppi áform um það,“ þegar ég er spurð um hvort það sé fyrsta skrefið í að einkavæða Landsvirkjun, vegna þess að ég hef hlýtt á þáttinn og ég segi bara alls ekki já. Það er málið og það var það sem ég bar upp á hv. þingmann að hann hefði falsað þessi ummæli mín um að ég hefði sagt já þegar ég var spurð að því hvort þarna sé fyrsta skref í einkavæðingu. Þetta er það sem ég hef að segja við hv. þingmann. Svo á ég eftir að lesa þessa bók og fara yfir ýmislegt sem ég hef sagt um þessi mál. En það er þetta, ég gekk til hv. þingmanns þegar hann sagði þetta í fyrsta sinn í þinginu, sem hefur verið sagt oftar en einu sinni, af því að ég vildi sjá hvort hann væri með útskrift frá Fjölmiðlavaktinni og þá sá ég að það var ekki, heldur hafði hann sjálfur ritað þetta upp eða einhver á hans vegum og þá var þarna komið já. Þetta er það sem ég hef að segja við hv. þingmann.

Hæstv. forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég hvet menn til að kynna sér gögnin.

Hæstv. forseti. Á fundi Alþingis síðastliðinn laugardag óskaði sá sem hér stendur eftir því við hæstv. forseta, sem þá sat á stóli forseta, að fá að bera af sér sakir skv. 55. gr. þingskapa, sem segir að þingmanni sé heimilt að gera stutta athugasemd til þess að bera af sér sakir. Sá sem hér stendur vill ekki una því að þurfa að sitja uppi með þau ummæli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að ég nenni ekki að vinna vinnuna mína. Ég mótmæli því og mun mótmæla því áfram eins og mér finnst ástæða til ef þau ummæli verða um mig höfð. Mér finnst hins vegar leitt og vil taka það fram og tilkynna, hæstv. forseti, að það var óvarlegt af mér, jafnþungum manni og ég er, að snerta við vinstri öxl hv. þingmanns og mun ég frekar horfa í aðrar áttir í framtíðinni og nota orðalag til að svara hv. þingmanni. Ég mun hins vegar minnast orða hans og þau verða síðar rifjuð upp við hentugt tækifæri, hv. þingmaður. Ég uni ekki ummælum þínum að ég vinni ekki vinnuna mína.

Hæstv. forseti. Ég tel ástæðu til að nefna það enn einu sinni við hæstv. forseta að hún fari nú vandlega yfir stöðu þessa máls, vatnalagafrumvarpsins, og velti því fyrir sér hvort hún eigi ekki að beita sér fyrir því að málið verði tekið til baka og skoðað vandlega með það fyrir augum að það náist á ný sátt í málinu því að hún er brotin með þeirri framkomu sem hér hefur verið viðhöfð. Við vorum á fundi í iðnaðarnefnd í morgun og ég þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir að kalla nefndina saman til að fá skýringar á ýmsum hlutum sem hér hafa gerst undanfarna daga. Þær fengust heldur dauflegar sumar en það komu líka upp mál á þeim fundi sem vert er að vekja athygli á. Meðal annars virðist vera ástæða til að spyrja hvort sá kafli í þessu frumvarpi sem fjallar um eignarnám muni breyta réttarstöðu þeirra sem hlut eiga að máli hvað eignarnámið varðar. Það er líka ástæða til að velta því fyrir sér hvort ástæðan fyrir þeim gassagangi sem er hér á ferðinni við að troða þessu máli í gegn sé að einhverju leyti sú að menn eigi í einhverjum vandamálum viðkomandi þeim framkvæmdum sem núna eiga sér stað austur á fjörðum. Ef svo er finnst mér að menn eigi að tala hreinskilnislega um þá hluti. Við höfum ekki fengið neinar skýringar á því hvers vegna svo hart er gengið fram. Það er ástæða til að muna eftir þessu vegna þess að í núgildandi lögum segir að „vötn öll skulu renna sem að fornu hafa runnið“ og það á að standa áfram í lögum samkvæmt frumvarpinu. En í lögunum segir einnig: „Nú verður breyting á farvegi eða vatnsmagni af völdum náttúrunnar eða þriðja manns, og verður þeim mein að, sem land eiga að, og skal þeim þá rétt að færa vatnið í samt lag, …“ Það stendur í lögunum í dag að verði þeim mein að sem land eiga að, skuli rétt að færa vatnið í samt lag. Nú eru engar eignarnámsheimildir í lögunum sem samþykkt voru um Kárahnjúkavirkjun og því þarf að spyrja og fá greið svör við því hvort ástæða sé til að halda að þar sé réttarstaðan önnur vegna þess að okkur hefur verið sagt að öll sú lagasetning sem hér er á ferðinni lúti að formi en ekki breytingu á réttarstöðu. Ég tel að full ástæða sé til þess að hæstv. forseti fari að huga að því að þetta mál verði tekið til heildarendurskoðunar með það fyrir augum að menn skilji hvað er hér á ferðinni. 

Forseti vill árétta það að verið er að ræða um fundarstjórn forseta og biður hv. þingmenn um að halda sér við formhlið málsins en ekki efnishlið.

Frú forseti. Vegna þess fundar sem haldinn var í hv. iðnaðarnefnd finnst mér rétt af því að við ræðum hér um fundarstjórn forseta að rifja aðeins upp það sem fram fór á fundi nefndarinnar vegna þessa máls. Eins og við höfum tekið eftir sem höfum fylgst með þessari umræðu hefur deilan um vatnalagafrumvarpið snúist um það m.a. hvort um formbreytingu eða efnisbreytingu sé að ræða í þessu frumvarpi. Menn hefur greint á um það. Við í stjórnarliðinu höfum haldið því fram að einungis sé um formbreytingu að ræða varðandi það hvað felst í eignarrétti landeigenda og teljum að vatn og vatnsréttindi séu undirorpin eignarrétti þeirra. Það var staðfest á fundi nefndarinnar í morgun, og ég veit ekki betur en að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, fulltrúi Samfylkingarinnar, sem kom á þann fund hafi tekið undir það, að menn hafi í íslenskri lögfræði, bæði dómstólar og fræðimenn, verið sammála um þetta inntak vatnalaganna síðustu 80 ár. Ef hv. þingmaður vill leiðrétta þennan skilning minn á því sem kom fram á fundinum þá gerir hann það. Ég lít svo á að við höfum náð saman um það á fundi nefndarinnar að hér væri einungis um formbreytingu en ekki efnisbreytingu að ræða. Við urðum líka sammála um að sú meginbreyting sem fram kemur í þessum lögum varðar stjórnsýslu vatnamála en ekki efnisbreytingu á inntaki eignarréttarins. Í þessari umræðu, frú forseti, hefur líka verið kvartað yfir því að vatnalagafrumvarpið sé ekki tekið til umræðu samhliða því að fjalla um vatnatilskipun ESB. Það kom fram á fundi nefndarinnar í morgun hjá embættismanni úr umhverfisráðuneytinu, sem var mjög upplýsandi, að vatnatilskipun ESB mun, þegar hún verður lögleidd í íslenskan rétt sem verður líklega á árunum 2018–2019, ekki innihalda atriði sem varða náttúruvernd, dýravernd, auðlindastjórnun eða stjórn fiskveiða. Menn hafa talað mikið um það á hinu háa Alþingi að rétt sé að fjalla um frumvarp til vatnalaga ásamt vatnatilskipuninni af þeirri ástæðu að rétt sé að taka umræðu um náttúruvernd samhliða vatnalögunum sem slíkum. En það var sem sagt upplýst að þegar þessi tilskipun verður innleidd í íslenskan rétt mun hún ekki fjalla um náttúruvernd. Ég tel rétt að þetta komi fram hér vegna þess að ég tel 

Enn og aftur verður forseti að árétta það við hv. þingmenn að þeir ræði um formhlið þessa máls en ekki efnishlið.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði áðan að höfundar frumvarpsins eru enn sömu skoðunar og þeir voru og mér er bæði ljúft og skylt að viðurkenna að það kom fram á fundi í morgun að höfundar frumvarpsins, sem rituðu einnig greinargerð sem fylgir frumvarpinu, eru sömu skoðunar í dag og þeir voru þegar þeir skrifuðu greinargerðina. Mér er bæði ljúft og skylt að staðfesta þetta. Það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson benti hins vegar á hér í upphafi var að á fundinum kom fram að vatnalögin og sú hugsun sem bjó að baki þeim var fyrst og fremst um það ástand sem var, þ.e. þá tækni sem þá var uppi og þá möguleika sem menn höfðu til að mynda til að færa árfarvegi, vatn og annað slíkt á milli svæða. Hugmyndafræðin var kannski sú, eins og einn höfundur rakti, að þetta væru fyrst og fremst árfarvegir sem mætti breyta með skóflum og haka, eins og hann orðaði það. Aðspurður um þá miklu vatnaflutninga sem fyrirhugaðir eru austur á landi kom vitaskuld skýrt fram að vatnalögin voru ekki hugsuð til að takast á við slíkt. Þess vegna vöknuðu upp spurningar um hvort eignarnámsheimildir gildandi vatnalaga dygðu til að takast á við nauðsynlegt eignarnám vegna þessara miklu vatnaflutninga og í raun og veru komu engin skýr svör fram við því nema að vitaskuld muni þau lög gilda sem verða í gildi þegar ráðist verður í þetta eignarnám. Og eignarnámsheimildir í því vatnalagafrumvarpi sem nú er verið að ræða eru ólíkt víðfeðmari en þær heimildir sem eru í gildandi vatnalögum. Við vildum fá svör við þessu og m.a. vegna þess, virðulegi forseti, að við höfum fjallað um það hér hvaða nauðsyn sé á því að reka málið á hinu háa Alþingi eins og raun ber vitni. Í hverju felst sú nauðsyn og af hverju er allur þessi asi? Við höfum reynt að kalla þetta fram og vitaskuld vaknaði upp sú spurning hvort svo kunni að vera að það sé nauðsynlegt að festa þessar eignarnámsheimildir í lög til þess að framkvæmdir fyrir austan geti haldið áfram án tafar. Mér finnst mikilvægt, ef sú er raunin, sem lesa mátti úr fundi iðnaðarnefndar í morgun, að Alþingi viti af því svo menn séu ekki að kúldrast með svona hugmyndir neðan jarðar í þeirri miklu umræðu sem hér fer fram um vatnalögin. Ég kalla eftir skýringu á þessu atriði, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Hér fór fram mikil umræða í síðustu viku um fundarstjórn forseta. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar óskuðu eftir tilteknum upplýsingum og gerð var krafa um að hv. iðnaðarnefnd kæmi saman til þess að svara þeim spurningum sem bornar voru upp úr ræðustól Alþingis. Ég sá enga fyrirstöðu í því að greiða fyrir umræðu um málið með því að kalla á þá gesti sem komu fyrir nefndina í morgun. Þar komu fram ákveðnar útleggingar á máli Karls Axelssonar í Háskóla Íslands sl. föstudag í fyrirlestri sem hann hélt þar um frumvarpið sem við ræðum hér. Ákveðins misskilnings gætti og ákveðinnar túlkunar á orðum hans sem hann leiðrétti í morgun. Það fór ekkert á milli mála hjá Karli Axelssyni að það breytir engu um stórvirkjanir eða virkjunarframkvæmdirnar á Austurlandi hvort í gildi eru núgildandi vatnalög eða það frumvarp sem við ræðum hér. Þetta kom skýrt fram á fundi nefndarinnar í morgun. Ef menn vilja reyna að afbaka það eitthvað meira þá er mönnum einfaldlega ekki viðbjargandi í þessari umræðu. Að öðru leyti komu fram fyrirspurnir um hver væri staða vatnatilskipunar Evrópusambandsins og tenging vatnatilskipunarinnar og þess frumvarps sem við ræðum hér en hv. þm. Össur Skarphéðinsson óskaði eftir því að farið yrði nánar ofan í það mál. Farið var ofan í það mál á fundi nefndarinnar í morgun með embættismanni úr umhverfisráðuneytinu og fulltrúa frá Umhverfisstofnun. Það komu fram mjög afdráttarlausar skoðanir hjá fulltrúa umhverfisráðuneytisins um að vatnatilskipun Evrópusambandsins skarist ekki í neinu við það frumvarp sem við ræðum hér og það sé ekkert því til fyrirstöðu að halda áfram að ræða frumvarpið og afgreiða það með lögum frá Alþingi í vor. Þetta var beiðni stjórnarandstöðunnar í síðustu viku og mér fannst nauðsynlegt að greiða fyrir þeirri umræðu og fá svör við þessum spurningum. Við stjórnarliðar höfum sannfæringu fyrir því að hér sé um góða lagasetningarvenju að ræða. Við styðjumst við álit allra helstu sérfræðinga á sviði eignarréttar á 20. og 21. öldinni. Hér er ekki um neina stefnubreytingu að ræða, hæstv. forseti, og við stöndum fast á því, hv. stjórnarliðar, að þetta frumvarp eigi að verða að lögum, enda höfum við álit allra helstu sérfræðinga á sviði eignarréttar á 20. og 21. öldinni eins og áður sagði. Ég vona að fundur iðnaðarnefndar í morgun greiði fyrir þeirri umræðu sem fram undan er um það frumvarp sem við ræðum hér.

Frú forseti. Það var einlægur vilji formanns iðnaðarnefndar þegar ákveðið var að taka þetta mál fyrir á aukafundi í dag að reyna að stuðla að einhvers konar sáttum. Það var farið yfir þetta alveg eins og beðið var um, mjög gaumgæfilega. Ég gat ekki ætlað annað en að allir fengju þau svör sem þeir vildu. En það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að þetta mál er á góðri leið með að verða okkur öllum til töluverðra vandræða. Þetta byrjaði ekki vel og við höfum ekki tekið þetta út með neinu offorsi. Þetta byrjaði í fyrra. Þá áttum við mikla fundi og langa. Þá lentum við í því að upp kom heilmikil valdastreita í stjórnkerfinu sem olli okkur vandræðum. Hún var um það hverjir ættu að ráða, hver væri hver, hvar hvers ráðuneyti væri o.s.frv. Það fór langur tími í að leiðrétta þetta, langur tími og mikil fyrirhöfn hjá iðnaðarnefndinni. Núna hafa menn miklar áhyggjur af því hvort við séum að herða eignarréttarákvæðið, hvort neikvæður eignarréttur sé öðruvísi skilgreindur eða skýrari en jákvæður o.s.frv. Mér sýnist, virðulegi forseti, að menn séu komnir allir dálítið of langt. Það kemst enginn til baka. Stjórnarliðarnir geta ekki bakkað, geta ekki látið stjórnarandstöðuna stjórna sér. Stjórnarandstaðan er búin að segja svo mikið að hún getur ekki bakkað heldur. Niðurstaðan af efnislegri umfjöllun í nefndinni, að mínum dómi, virðulegi forseti, var sú að ágreiningurinn er nú mun minni en menn vilja vera láta. Það mætti jafnvel halda að yrði þetta frumvarp samþykkt og að lögum mundi fátt breytast. Einnig hitt að verði það ekki að lögum muni ekkert breytast heldur. Hér er þingið komið í töluverðan vanda.  Þess vegna bið ég, virðulegi forseti, menn að hugleiða þetta bara í rólegheitum og vera afslappaðir. Er ekki einhver leið út úr þessu? Að vísu er ég búinn að segja að menn geti snuddað hérna fram að páskum. Ég sagði það fyrir helgina. Kannski var það rétt hjá mér en ég hef samt dálitlar áhyggjur af því að menn verði orðnir leiðir þegar kemur fram á pálmasunnudag. Ég bið menn að hugleiða þetta í rólegheitunum. Deilurnar eru minni en menn vilja vera láta.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um það að stundum er gott og hyggilegt að fara sér hægt. Þegar Alþingi setur lög um grundvallarmál á að fara sér hægt. Mér hefur stundum orðið hugsað til þess varðandi lagasetningu sem tengist þessari og lýtur að auðlindum í jörðu - lög sem voru sett á Alþingi 1998 - þá hefðum við betur farið hægar í sakirnar og gefið okkur lengri tíma til að íhuga málið. Við erum nefnilega að fjalla um grundvallaratriði. Þegar vatnalögin voru sett árið 1923 tók það Alþingi ein fjögur ár að gaumgæfa ýmsa þætti sem að málinu lúta. Okkar tillaga í stjórnarandstöðunni er sú að við gerum einmitt þetta, að við förum okkur hægt. Þessi dagskrárliður fjallar um stjórn fundarins. Nú vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins: Hvernig ætlar forsetinn að stýra þessum fundi? Hve lengi á hann að standa? Og hvað með þinghaldið fram undan? Hér brenna ýmis mál á þinginu og úti í þjóðfélaginu. Við höfum sett fram óskir um utandagskrárumræður. Við fáum engin svör við því hvort hægt sé að taka málin upp, um það t.d. hvort eigi að heimila efnafólki að kaupa sig fram fyrir í biðröðum á heilbrigðisstofnunum landsins. Þetta eru málefni sem við viljum ræða enda hafa ríkisstjórnin og fulltrúar hennar hvatt til að efnt verði til umræðu um mál af þessu tagi. Ekkert getur hins vegar komist að vegna þeirrar þrjósku ríkisstjórnarinnar að halda þessu umdeilda frumvarpi til streitu. Að því leyti tek ég undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Sýnum nú skynsemi og förum okkur hægt. Víkjum þessu máli til hliðar. Gefum okkur betri tíma og könnum hvort við getum náð um það þverpólitískri sátt.

Forseta ber að stýra þingfundum samkvæmt þingsköpum og hyggst gera það. Að öðru leyti fer hann eftir mælendaskrá. Mér telst til að einir níu hv. þingmenn óski eftir að ræða um fundarstjórn forseta. Svo er líka löng mælendaskrá með því máli sem er á dagskrá þingsins.

Virðulegi forseti. Ég held að ræða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sé þess eðlis að við ættum aðeins að staldra við inntak hennar. Þó svo að við tökumst á í stjórnmálum og tökumst á hér inni eru samt sem áður stærri hagsmunir í húfi. Það er ekkert nýtt að okkur greini á. Það er ekkert nýtt að við notum þau orð að hér sé um grundvallaratriði að ræða, það skipti ekki máli þó að viðkomandi mál nái fram. Oft og tíðum - þó er ég ekki búinn að vera hérna lengi - hefur maður heyrt að upplýsingar séu ónógar og allt milli himins og jarðar flýgur hér úr ræðustóli. Ef við erum komin í þá stöðu, ég ætla ekkert að leggja dóm á það enda held ég að það sé ekki hollt að segja hverjum er um að kenna, að við getum ekki komið hér málum í gegn sem meiri hluti er fyrir í þinginu með nokkuð eðlilegum hætti, þegar öll sjónarmið eru komin fram, snýst það um miklu meira en eitt einstakt mál, eða eitt einstakt þing ef út í það er farið. Það snýst, virðulegi forseti, bara um hvernig lýðræðið virkar í þessu landi. Það snýst ekkert bara um þessa stofnun hér því að svo sannarlega erum við með fleiri lýðræðislegar stofnanir sem við höfum mörg hver starfað í. Nú hafa menn alveg frelsi til að hafa allar skoðanir hver á öðrum hér inni og stjórnmálaöflum og fyrir hvað þau standa og hvað þau eru að gera en við hljótum að vera sammála um að það sé okkar hlutverk hér inni að halda virðingu þessarar stofnunar og sjá til þess að við festumst ekki í einhverju öngstræti með mál, sama hvert það er. Við getum ekki bara komið okkur í þá stöðu að ekki sé hægt að ná neinni lendingu. Þess vegna held ég að það væri afskaplega hollt ef menn mundu fara að tillögu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að forustumenn flokkanna settust niður og skoðuðu hvort hægt væri að finna einhvern flöt á því að lenda þessum málum þannig að allir gætu gengið uppréttir frá því. Ég held að virðing okkar góða vinnustaðar sem er afskaplega mikilvæg - ég þarf ekki að fara yfir það, æðsta valdastofnun landsins - muni ekki aukast ef við höldum áfram eins og búið er að halda áfram hér undanfarna daga. Við skulum hafa í huga að þessi stofnun stendur fyrir stærri hluti og lýðræðið stendur fyrir stærri hluti, ef þannig má að orði komast, en einstaka mál.

Hæstv. forseti. Ég vil segja í upphafi að ég dáist að forseta Alþingis og þeirri yfirvegun sem hún sýnir hér í þessari stjórn á fundum. Það hefur gengið á ýmsu hjá okkur, það er óhætt að segja það. Kannski hef ég líka látið orð falla sem hafa verið óþarflega sterk. Það er ekki útilokað. Ég er að velta því fyrir mér með hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að nú verða þeir líka að hugsa það að þeir geti lent í ríkisstjórn. Það er bókstaflega hægt að hugsa sér að það gerist eftir ár.  Svo vil ég líka fá að segja, af því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson var að velta fyrir sér hvort þetta gæti haft áhrif í sambandi við stórframkvæmdir fyrir austan, að svo er ekki. Ég er búin að kynna mér það og það eru allir sammála um það. Það var skipuð nefnd sem er að fara yfir vatnsréttindin hvað varðar sjálfar framkvæmdirnar á heiðinni. Þau lög sem eru í gildi í dag skipta ekki máli. Það skiptir ekki máli hvort þau eru í gildi eða að frumvarpið verði orðið að lögum.  Svo vil ég segja að síðustu: Hver getur ekki tekið undir það að við viljum að allir geti haft aðgang að vatni út af þessari yfirskrift og ráðstefnu sem haldin var, „Vatn fyrir alla“? Við erum öll sammála um það. Við Íslendingar þurfum ekki að óttast að við förum út á einhverjar hættulegar brautir í sambandi við þessa miklu yfirskrift, „Vatn fyrir alla“, þótt þetta frumvarp verði að lögum. Það breytir engu um það. Ég er að vonast til að hv. þingmenn velti því fyrir sér hvort við getum ekki einhvern veginn klárað þetta. Því miður er ekki til neinn millivegur. Þetta er annaðhvort jákvæð skilgreining eða neikvæð. Það er nokkuð ljóst að  
            

Frú forseti. Það er engu líkara en að gervallur þingheimur hafi farið í messu í gær, það svífur svo mikill friðarvilji yfir vötnum. Að sjálfsögðu er það þannig að stjórnarandstaðan er reiðubúin til að láta lýðræðið hafa sinn framgang. Það er einfaldlega þannig að lýðræðið krefst þess líka að mál sem eru samþykkt séu rannsökuð út í hörgul. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, formanni iðnaðarnefndar, fyrir að hafa sýnt stjórnarandstöðunni þá virðingu að boða til fundar í iðnaðarnefnd til að ræða ákveðnar spurningar sem komu fram í umræðunni fyrir helgi. Því miður er það þó alger grundvallarforsenda að menn viti á hvaða forsendum málin eru rædd. Hér koma hv. stjórnarliðar og segja að þetta sé engin breyting, þetta sé bara formbreyting, engin eðlisbreyting. Við þurfum að ganga úr skugga um það og þau orð sem aðalhöfundur frumvarpsins hefur látið falla eru ekki sérlega heppileg til að draga úr efasemdum okkar. Ég sat ekki fund iðnaðarnefndar í morgun en ég hef hér í höndum óformlegt plagg sem aðalhöfundurinn, Karl Axelsson, lét eftir í nefndinni. Í því má sjá viðhorf hans. Það gefur til kynna að ákveðin réttaróvissa sé uppi í framkvæmdum eystra sem verið sé að leysa með þessu frumvarpi. Ef það er svo er stjórnarandstaðan hugsanlega til viðræðu um það en það verður þá að skýra málið út í hörgul. Í plagginu sem ég hef í höndunum, því sem Karl Axelsson lét af höndum að því er mínir fulltrúar í nefndinni sögðu mér í morgun, segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Við erum búin að sjá forsmekkinn að þessu vegna Kárahnjúkavirkjunar þar sem Jökulsá á Dal er flutt úr farvegi sínum og kemur til með að renna um farveg annars fljóts, þ.e. Jökulsár á Fljótsdal og Lagarfljóts, til sjávar. Miklar vangaveltur og spurningar hafa þegar vaknað, annars vegar um réttarstöðu fasteignareigenda við Jökulsá á Dal sem sviptir verða vatni og vatnsréttindum, og svo hins vegar um réttarstöðu fasteignareigenda við Jökulsá á Fljótsdal og Lagarfljót þar sem bæta mun í vatn.“ Frú forseti. Hvað er aðalhöfundurinn að segja hérna? Hann segir að réttaróvissa ríki í tengslum við framkvæmdirnar fyrir austan. Gott og vel, leysum sameiginlega úr því, ef þarf, með lögum en við þurfum hins vegar að vita hvort þetta sé hluti af því sem rekur svona fast á eftir að þetta mál sé keyrt í gegn með þessum asa. Ég skil ekki hvers vegna það er svona mikill þrýstingur á mál sem hæstv. ráðherra segir að skipti í sjálfu sér engu máli. Er það þetta, er það einhver óvissa varðandi framkvæmdir við Kárahnjúka eða við nýjar Þjórsárvirkjanir sem tengjast þessu máli? Það þurfum við að vita.

Hæstv. forseti. Til að upplýsa hæstv. forseta frekar um það sem gerðist á fundi iðnaðarnefndar í morgun tel ég rétt að geta þess að gögn þau sem kallað var eftir af hv. 1. þm. Reykv. n. á fundi hér á föstudaginn voru lögð fram í nefndinni en þau voru einungis lögð fram á því tungumáli sem sýslað er með í kommissjón Evrópusambandsins, þ.e. á ensku. Frá því fyrir helgi hefur verið vitað að óskað yrði eftir að þessi gögn yrðu lögð fram. Það kemur í ljós að gögnin eru undirrituð eða gerð 7. nóvember 2005 og enn liggja þau ekki fyrir í íslenskri þýðingu. Það hlýtur að teljast ámælisvert og á fundi nefndarinnar óskaði ég eftir því við starfsmenn umhverfisráðuneytisins að þýðingu á gögnunum yrði flýtt þannig að við ættum í þessari umræðu auðveldara með að sýsla með þau. Ég vil að hæstv. forseti viti þetta og tryggi að rekið verði á eftir því að gögnin verði þýdd þannig að hægt sé að sýsla með þau á því tungumáli sem við notum í þessum ræðustóli og á þann hátt sem eðlilegur getur talist. Það kemur nefnilega í ljós að Ísland hefur skorið sig frá Liechtenstein og Noregi og er með sérbókun varðandi málið. Sú sérbókun er í mínum augum nokkuð flókin þó að ég teljist skilja ensku. Ég varð ekki vör við að það næðist sameiginlegur skilningur á ummælum fulltrúa umhverfisráðuneytisins í nefndinni í morgun. Það var ljóst að fulltrúi Umhverfisstofnunar á fundinum hélt fast við umsögn Umhverfisstofnunar. Hún stríðir þvert gegn ummælum starfsmanns umhverfisráðuneytisins, sem að sjálfsögðu er trúr stefnu síns umhverfisráðherra. Umhverfisráðuneytið er búið að taka afstöðu í þessu máli. Sú afstaða helgast af afstöðu iðnaðarráðherra og afstöðu ríkisstjórnarinnar, þannig að það er eðlilegt að fulltrúi umhverfisráðuneytisins tali fyrir hönd umhverfisráðherra. En stofnanirnar sem sýsla með þessi mál úti í samfélaginu hafa ekki breytt sínu áliti þannig að enn stendur orð gegn orði hvað varðar megingrundvöll þessa máls. Það er enn nokkuð í land með að skýra þau gögn sem komu til okkar í morgun. Varðandi það sem er að gerast fyrir austan og eignarnámsákvæðin vil ég segja að ég lít svo á að í morgun hafi skilningur minn í þessum efnum verið staðfestur sem er svohljóðandi: Ég tel að löggjöf okkar í dag ráði ekki við þau eignarréttarlegu álitamál sem eru af þeirri stærðargráðu sem upp hafa komið þarna fyrir austan og eru óleyst og við erum að glíma við. 

Frú forseti. Hér hafa komið fram óskir um að formenn stjórnmálaflokkanna komi saman og ræði þá stöðu sem uppi er hvað varðar þinghaldið. Ég óska eftir því, frú forseti, að orðið verði við þeirri ósk sem hefur m.a. komið frá tveimur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst sjálfsagt að fara fram á það við hæstv. forseta að hún geri einfaldlega hlé nú þegar á störfum þingsins til að kanna hvort hægt sé að ráða fram úr málum hér með því að halda stuttan fund. Það hefur komið fram í máli manna í iðnaðarnefnd að fundurinn í nefndinni hafi verið mjög góður. Ég get tekið undir það að hann hafi verið gagnlegur fyrir skilning á málinu. Ég verð nú samt að segja að ég fór fram á að ákveðinn sérfræðingur í þessum málum kæmi á fund nefndarinnar til þess að fá fram kjarna málsins. En hv. formaður iðnaðarnefndar fékk ekki þau boð frá mér. Hann svaraði ekki síma í gær þegar ég reyndi að ná í hann. Ég sendi honum tölvuskeyti og því miður var hann upptekinn við að sinna Framsóknarfélaginu á Siglufirði og komst ekki í tölvuna sína í allan morgun. Ég er á því að ef við fáum fram öll gögn málsins gæti það orðið til þess að að einhverju leyti geti náðst niðurstaða í þetta mál. Ég vil leiðrétta eitt sem fram kom hér undir þessum lið þó að það heyri kannski ekki algjörlega undir fundarstjórn forseta, og ég vona að hæstv. forseti virði það við mig. Það kom fram hér mjög ómerkileg lýsing hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni á því sem fram fór á þessum ágæta fundi. Þar sagði hann í rauninni eingöngu frá annarri hlið málsins þegar hann var að segja frá því hvort vatnatilskipunin hefði einhver áhrif á ákveðna málaflokka. Menn voru ekki sáttir í þeirri nefnd og það var ekki ein mynd sem þar var dregin upp. Það kom fram, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi, að fulltrúi umhverfisráðuneytisins sagði að þetta kæmi náttúruvernd ekkert við. En sérfræðingurinn sem kom frá Umhverfisstofnun var algjörlega ósammála því Ef við ætlum að koma þessu máli hér áfram og halda virðingu þingsins þá finnst mér að menn eigi að segja satt og rétt frá því sem gerist á nefndarfundum. Annað er ósæmilegt og ég er á því að það sé hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni ekki til framdráttar að draga upp villandi mynd af því sem fram fer á nefndarfundum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða aðeins um fundarstjórn forseta vegna þess að ég tel að það beri að greina forseta frá því sem gerðist í störfum iðnaðarnefndar í morgun. Það er rétt að það verði dregið hér fram að við í stjórnarandstöðunni höfðum beðið um fleiri gesti inn á fundinn en boðaðir voru. Þar vil ég sérstaklega nefna gesti sem við vildum heyra álit frá í tengslum við vatnatilskipun Evrópusambandsins. Við höfðum t.d. beðið um að fulltrúar Náttúrufræðistofnunar Íslands kæmu á fundinn þar sem Náttúrufræðistofnun hafði sent inn umsögn sem lýsti því að þeir teldu, eins og Umhverfisstofnun, að það þyrfti að leggja þessi frumvörp, þ.e. frumvarp um lögleiðingu vatnatilskipunar og frumvarp um vatnalög, fram samhliða. Því tel ég að það hefði verið mikilvægt að fá þau sjónarmið eins og við báðum Umhverfisstofnun um, þ.e. hvort þau stæðu við umsögn sína um að það bæri að leggja þessi tvö frumvörp saman. Við þessu var ekki orðið og verð ég að lýsa því hér að mér þykir það mjög miður vegna þess að þetta skiptir verulegu máli. Eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði réttilega þá fullyrti fulltrúi umhverfisráðuneytisins að ekki væri fjallað um náttúruvernd í niðurstöðu þeirri sem lögð verður fram í frumvarpi um lögleiðingu vatnatilskipunarinnar, þannig að mér hefði þótt mikilvægt að fá þau sjónarmið fram. Það var annað mjög merkilegt sem kom fram í þessari umfjöllun nefndarinnar. Það kom fram hjá einum af höfundum frumvarpsins að hvergi eða óvíða í heiminum væri gengið jafnlangt við lagasetningu í átt til séreignarréttar og hér á landi. Þetta finnst mér dálítið merkilegt að heyra og ég tel að hæstv. ríkisstjórn og þeir sem að þessu máli standa þurfi að rökstyðja það miklu, miklu betur en gert hefur verið hvers vegna við erum að ganga svo langt í aðra átt en nágrannaríki okkar og þau ríki sem við viljum vera í takti við. Og bara svo að menn átti sig á því hver andinn innan Evrópusambandsins er þá segir í vatnatilskipun þess: „Vatn er ekki eins og hver önnur verslunarvara heldur arfleifð sem ber að vernda, standa vörð um og fara með sem slíka.“ Þetta er sá andi sem er innan Evrópusambandsins í viðhorfum gagnvart vatninu og ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þetta í samhengi, að við séum að taka kúrsinn svo langt frá þeim ríkjum sem við berum okkur saman við sem hafa öll haldið vatninu fyrir utan séreign. 

Enn og aftur verður forseti að áminna hv. þingmenn um að ræða um formhlið málsins, ekki efnishlið.

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvort virðulegur hæstv. forseti fylgist ekki með því sem sagt er hér varðandi meðferð málsins í þinginu. Það hefur komið fram að það er mikill ágreiningur um málsmeðferðina, það er líka ágreiningur um efnisinnihaldið. Fulltrúar meiri hlutans fullyrða að þetta frumvarp feli ekki í sér neina breytingu frá gildandi lögum og m.a.s. hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem á að ég held líka sæti í iðnaðarnefnd, sagði að það skipti engu máli hvort það yrði samþykkt eða tekið burt. Mér finnst þetta mjög athyglisverð ummæli, frú forseti. Ég vil svo benda á að hér er tekist á um grundvallaratriði, þ.e. um stöðu vatns, hvort það eigi að einkavæða vatn, það verði háð einkaréttindum, eða hvort vatnið sé í grunninn í eigu allra, í eigu almennings, í eigu þjóðarinnar, í eigu framtíðarinnar, tekist er á um það. Þetta var líka deiluefni á árunum 1921–1924 og þá bar þingið gæfu til þess að skipa þingnefnd, nefnd þingmanna, um málið. Sú nefnd kom fram með tillögur sem voru samþykktar af þinginu. Nú búum við við það að hér er verktaki sem vinnur frumvarp til laga og síðan er það keyrt inn í þingið og þar hótar bara meiri hlutinn: Ja, við erum með meiri hluta og við skulum sjá til þess að það verði samþykkt. Þetta eru allt önnur vinnubrögð en þá voru viðhöfð. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á það hér áðan hvort það væri ekki hægt að taka upp einhver skynsamlegri vinnubrögð varðandi þetta mál. Þá bar þingið, undir stjórn vafalaust góðs forseta, gæfu til þess að leggja það til að þingið sjálft skipaði nefnd til að fjalla um þessi grundvallaratriði. Ég vil hér, frú forseti, beina því til hæstv. forseta að taka sér þáverandi forseta, á árunum 1921–1923, til fyrirmyndar og að hér verði skipuð þingnefnd, nefnd þingmanna, til að vinna frumvarp um þetta grundvallarmál um stöðu vatnsins. Það væru hin réttu og eðlilegu vinnubrögð í því lýðræðislega samfélagi sem við viljum hafa.

Virðulegur forseti. Ég ætla að reyna að ræða hér um fundarstjórn forseta. En bið forseta samt velvirðingar á því að þótt ég ætli að ræða hér fyrst og fremst um formið þá verður form og inntak ekki alltaf svo auðveldlega aðskilið, eins og við sjáum annars vel í frumvarpi til vatnalaga. Því hefur verið haldið fram af stjórnarliðunum að hér sé einvörðungu um formbreytingu að ræða en enga efnisbreytingu. Við sem erum í stjórnarandstöðunni erum sannfærð um og sjáum það á orðanna hljóðan í þessu frumvarpi að það er verið að færa nýtingarrétt yfir í lögformlegan eignarrétt. Það er verið að lögbinda einkaeignarréttinn á vatni og stjórnarliðar segja að með þessu sé verið að færa þetta til samræmis við réttarþróun sem verið hafi hér síðan 1923. Það kann vel að vera að réttarþróunin hafi verið í þessa veru á undanförnum árum. En við erum pólitískt ósammála því og við tökumst á um málið pólitískt hér á þingi rétt eins og menn gerðu 1923. Það er auðvitað okkar hér að ákveða hvað við viljum festa í lög af þessum hlutum. Ef þetta frumvarp nær fram að ganga þá er farið úr jákvæðri skilgreiningu á eignarrétti yfir í neikvæða. Það er ekki bara formbreyting. Það er efnisbreyting og lýtur ekki síst að framtíðinni. Við þurfum kannski ekki að hafa allar áhyggjur af því í dag en það er framtíðin sem við erum að hugsa um í þessu sambandi. En telji stjórnarliðar nú að á þessu sé bitamunur en ekki fjár þá er auðvitað algjörlega útlátalaust af þeirra hálfu að koma til móts við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Hér hefur heyrst nokkur sáttatónn í ýmsum stjórnarliðum í þinginu í dag, m.a. í formanni og varaformanni iðnaðarnefndar. Ég vil því leggja það til við hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að kalla saman forustu stjórnmálaflokkanna hér á þingi til að ræða hvort ekki megi halda í þá skilgreiningu sem nú er í vatnalögum. Gera ekki þessa breytingu sem stjórnarliðar segja hvort eð er að sé bara formbreyting en ekki efnisbreyting. Það er ekki þar með sagt að við næðum endilega saman um þetta frumvarp. En ég er sannfærð um að það mundi liðka fyrir þingstörfum ef menn gætu brotið þar odd af oflæti sínu og komið þarna til móts við stjórnarandstöðuna. Ég hvet því forseta til að beita sér fyrir þessu.

Frú forseti. Ég hef fylgst með þeirri umræðu sem farið hefur fram hér undanfarna daga, að hluta til úr fjarlægð og ekki tekið þátt í henni. Þetta eru því fyrstu afskipti mín af henni. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að mér þykir mikils um vert að hér sé rætt um fundarstjórn forseta. Ég vil líka segja að umræðan í dag er öðruvísi en hún var fyrir helgi. Það er gjörólíkur tónn í ýmsum þingmönnum og ég vil vekja sérstaka athygli á því sem kom fram hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, varaformanni iðnaðarnefndar, og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, varaþingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins. Þar er í rauninni áskorun til hæstv. forseta um að málið verði nú sett í örlitla kælingu, eins og við gerum nú gjarnan við vatnið, það er ekki hægt að skilja það öðruvísi. Að farið yrði eftir tilmælum þessara hv. þingmanna yrði málinu ábyggilega til góðs og framvindu þess hér á þingi. Ég tel að hæstv. forseti hafi ýmsa möguleika til þess að auka virðingu Alþingis með slíkum vinnubrögðum. Það er rétt hjá hæstv. forseta að forseta ber að fara eftir þingsköpum. Forseti hefur vald til að boða til þingfunda hvenær sem forseti telur þörf á slíku. En það vald sem hæstv. forseta er falið er líka á stundum vandmeðfarið. Ég held að hæstv. forseti ætti að íhuga það mjög vandlega hvort sé ekki betur farið með það vald með því að verða við þeim áskorunum sem hér hafa komið fram, m.a. frá tveimur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að forustumenn stjórnmálaflokkanna hér á Alþingi verði kallaðir saman til fundar til að athuga hvort ekki sé hægt að koma þessu máli í annan farveg en við höfum þurft að horfa upp á að undanförnu. Ég ætla ekki að gerast dómari í málinu og taka undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um að allir hafi farið of langt í málinu. Ég get hins vegar fullyrt að margir hafa farið of langt í málinu. Hv. þingmaður sagði líka að það mundi engu breyta hvort þau lög sem nú eru í gildi stæðu áfram eða frumvarpið sem nú liggur fyrir yrði að lögum. Þá kemur eðlilega upp sú sjálfsagða spurning: Hvað er það sem liggur þá á? Ég held, frú forseti, að það hljóti að vera hægt að upplýsa, að minnsta kosti á fundi með forustumönnum stjórnmálaflokkanna, hvað það er sem liggur á. Hver vandinn er og kanna hvort ekki sé hægt að leysa þann vanda, ef hann er einhver, í slíkum hópi ef ástæður eru þær að það er ekki hægt að upplýsa þær hér í þingsal sem er auðvitað afar sérkennilegt. En frú forseti. Það eru mín lokaorð að hæstv. forseti íhugi mjög alvarlega þær ábendingar sem m.a. hafa hér komið frá tveimur hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í dag.

Virðulegi forseti. Við erum í umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta sem auðvitað er um hvernig þingstörf skuli fara fram. Það gerðist á fundi með forseta í dag að það var ekki hægt að leggja fram vikuáætlun. Það var bara dagsáætlun. Er það auðvitað miður. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Við getum sagt að fram hafi komið ákveðinn sáttatónn frá stjórnarliðum. Þó svo það geti vel verið að eitt hafi verið eftir, þ.e. einhver þvergirðingsháttur hæstv. iðnaðarráðherra að geta ekki fallist á eða viðurkennt að enn eitt frumvarp frá henni verði tekið til baka. Það er kannski vandi þingsins. Það er kannski vandamálið sem við stöndum frammi fyrir að stjórnarliðar hafa séð að þetta frumvarp er meingallað. Stjórnarandstæðingar eru ekki sammála því að vatnið, þessi auðlind, verði tekin og sett á braskmarkað framtíðarinnar. Við vitum að iðnaðarráðherra hefur talað ógætilega um einkavæðingu Landsvirkjunar o.s.frv., það er þessi einkavæðingarárátta Framsóknarflokksins. Þetta skyldi þó ekki vera hluti af því sem að minnsta kosti tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað um, annar þeirra varaformaður iðnaðarnefndar, að kannski væri full ástæða til að taka þetta til baka og skoða þetta örlítið betur. Virðulegi forseti. Ég hef stundum átt þess kost að sitja sem varaformaður þingflokks inni á fundum með forseta Alþingis þar sem vikuáætlun og störf þingsins eru rædd. Frumvarpið um jarðrænar auðlindir kemur aftur upp í huga minn en stjórnarandstæðingar héldu hér mikilli umræðu um það og bentu á hversu meingallað það frumvarp var. Ég ætla að gera það fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að rifja ekki upp þau ummæli sem þar fóru fram þar hæstv. ráðherra baðst afsökunar á að hafa misskilið sitt eigið frumvarp. Nóg um það. Það var rétt, hún varð manneskja að meiri við það. En er það kannski vandamálið okkar hér nú, virðulegi forseti, að það sé ekki hægt að gera þetta aftur? Er það vandamálið? Þess vegna skulu það vera mín lokaorð að ég tel að forseti Alþingis eigi að beita sér fyrir því að taka þetta mál út af dagskrá og láta skoða það betur en hér er verið að gera. Annars heldur þessi umræða svona áfram vegna þess að hér er himinn og haf á milli. Virðulegi forseti. Það má eiginlega spyrja hvort ekki væri ástæða til að taka vatnið og kæla það. Gefa mönnum tóm til að fara í gegnum þetta. Það er svo margt sem hefur komið í frumvörpum frá hæstv. iðnaðarráðherra sem hefur þurft að skoða betur og ég held að hér sé enn eitt frumvarpið af því tagi. Forseti Alþingis verður að taka á því vegna þess að ekki gerir ráðherrann það, hún getur greinilega ekki gert þetta tvisvar.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst af öllu upplýsa það að ég hef setið fundi með hæstv. forseta og með formönnum annarra þingflokka. Ég get vottað að hæstv. forseti hefur lagt sig í líma við að skapa sátt um málsmeðferð hér á þingi og lagt fram mörg útspil í þá átt að skapa sátt hér á hv. Alþingi. Því miður hefur sú sátt ekki náðst.

Það skiptir ekki máli …

Ég taldi, hæstv. forseti, að það væri leið til sátta að kalla saman iðnaðarnefnd og fá svör við þeim spurningum sem stjórnarandstæðingar lögðu hér fram í umræðu í síðustu viku. Ég taldi það. Reyndar finnst mér, að umræðan sé nú heldur að dempast og ég fagna því. En ég get ekki tekið undir, og ég mótmæli harðlega orðum hv. þm. Kristjáns Möller um hæstv. iðnaðarráðherra. Að málið sé hér í gíslingu vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra vilji ekki draga það til baka. Hæstv. iðnaðarráðherra, ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hér á þingi standa ekkert ein í þessu máli. Álit Lögmannafélags Íslands, laganefndar Lögmannafélagsins staðfestir að hér sé um góða lagasetningarvenju að ræða. 

Ekki … spekingar.

Standa með hæstv. ríkisstjórn í þessu máli og stjórnarmeirihlutanum. Og stjórnarmeirihlutinn stendur hér keikur. En hæstv. forseti. Ég kom hér upp til að bregðast við ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að það frumvarp sem við ræðum hér sé gert til að mæta réttaróvissu við Kárahnjúkavirkjun. Ég vil leiðrétta þann misskilning. Það kom fram í starfi nefndarinnar í morgun, í ummælum Karls Axelssonar að það muni í engu breyta hvað réttaróvissu varðar um framkvæmdir á Kárahnjúkasvæðinu hvort núverandi vatnalög væru í gildi eða það frumvarp sem við ræðum hér. Engu breyta. Þetta sagði Karl Axelsson skýrt fyrir iðnaðarnefnd í morgun. Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir því að hér deila menn og hér eru ólík sjónarmið. En hv. formaður Samfylkingar lýsti því áðan yfir að hún teldi að hér væri um efnisbreytingu að ræða. Það er rétt að stjórnarandstaðan er ósammála stjórnarliðum í þessu efni. En er líka ósammála öllum fremstu sérfræðingum á sviði eignarréttar, 20. og 21. aldarinnar, hvað þetta varðar. Svo skal hver dæma fyrir sig hver hefur rétt fyrir sér í þessum efnum. Hér er einungis um formbreytingu að ræða og ég tel mikilvægt að við förum að ljúka þessari umræðu og tek undir þann sáttatón sem ég hef heyrt í máli margra hv. þingmanna í dag.

Virðulegi forseti. Í umræðunni í dag hafa orðið pólitísk tíðindi, það sem gerðist nú við upphaf þingfundar, og um það vil ég ræða sérstaklega við hæstv. forseta. Samstaða stjórnarflokkanna um málið er greinilega að bresta. Það var ekki hægt að skilja orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar öðruvísi en að Sjálfstæðisflokkur væri að falla frá stuðningi við málið.  Hér er hart deilt um grundvallaratriði. Hér er hart deilt um einhverja róttækustu einkavæðingarhugmynd sem fram hefur komið, sem jafnvel virtustu frjálshyggjumenn hefði ekki dreymt um að kæmi fram í formi frumvarps hér á Alþingi og sérstaklega ekki borið fram af hv. þingmönnum framsóknarmanna. Það undarlega við þetta mál í dag er að Sjálfstæðisflokkurinn er að verða deigur í málinu og virðist vera að falla frá stuðningi við það. Samstaða virðist vera að bresta á meðal stjórnarflokkanna. En uppi situr Framsóknarflokkurinn með málið í fanginu, borið uppi af hæstv. iðnaðarráðherra og hv. þm. og formanni iðnaðarnefndar, Birki Jóni Jónssyni, sem annars hefur staðið sig merkilega vel í þessu dauðadæmda máli. Þetta mál er dæmt til að farast hér í þinginu af því hér er um grundvallarbreytingu að ræða, einkavæðingu á vatninu til framtíðar, sem er aldrei hægt að ná annarri samstöðu um við stjórnarandstöðuna en þá að fallið verði frá því ákvæði frumvarpsins sem harðast er deilt um. Það blasir við og gefur augaleið og þess vegna er ekki hægt að túlka ræður hv. þingmanna öðruvísi en þannig. Þegar hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna, Guðlaugur Þór Þórðarson - starfandi formaður síðustu viku alla vega - tók undir það með afdráttarlausum og yfirveguðum hætti hérna áðan, þá hlýtur að mega túlka það sem skilaboð frá stóra flokknum í stjórnarsamstarfinu um að Sjálfstæðisflokkurinn ætli ekki að spilla meiru í þessu máli enda hefur málið stórskaðað ímynd ríkisstjórnarinnar nú þegar. Mjög umdeilt mál og ekkert undarlegt að samstaðan um það sé að bresta. Út frá því hljóta menn að ræða um framtíð málsins hér í þingsalnum. Út frá því, virðulegi forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur óskað eftir því í gegnum tvo af talsmönnum sínum í málinu að reynt verði að ná sátt við stjórnarandstöðuna í málinu. Þetta hljóta að vera ákveðin straumhvörf í málinu, ákveðin vatnaskil og hvernig umræðunni vindur fram í málinu hlýtur að þurfa að skoðast sérstaklega út frá nokkuð afdráttarlausum yfirlýsingum þessara tveggja forustumanna í Sjálfstæðisflokknum um að samstaða stjórnarflokkanna sé að bresta í málinu.

Hæstv. forseti. Mér fannst á tímabili í þessari umræðu aðeins meiri  Ég vil taka undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um að reynt verði að leita leiða til að finna farveg fyrir þetta mál. Ég held að það sé ekkert sérstaklega gæfulegt að við ræðum það hér út alla þessa viku sem stefnir í eins og málið liggur fyrir, og held að það væri kannski málinu til framdráttar að við reyndum að finna á því flöt ef hægt er. Þetta er skrýtið mál, stjórnarliðar segja að þetta sé ekki nein breyting og síðan kemur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og segir að það skipti engu máli hvort frumvarpið fari í gegn eða ekki, ástandið sé það sama, og loks koma sérfræðingar fyrir iðnaðarnefnd og lýsa því yfir að engin efnisbreyting verði á lögunum eftir því sem mér heyrðist á formanni iðnaðarnefndar en aðrir nefndarmenn hafa skilið þetta öðruvísi. Hæstv. forseti. Ég held að rétt væri að staldra við og kanna hvort hægt sé að finna einhvern flöt á málinu og ég hygg að það yrði málinu til framdráttar. Í öllum erfiðum málum er til einn flötur og hér er hann er einfaldlega sá að ef það er eindreginn vilji ríkisstjórnarinnar að fara með þetta mál í gegn þá gætu menn gert það en látið gildistökuákvæðin koma til framkvæmda á árinu 2007. Þá reynir á það hvort málið hefur einhvern framgang eða hvort þetta er bara deila um keisarans skegg.

Hæstv. forseti. Þetta mál, sem snýst um munaðarleysi regndropanna sem menn hafa svo miklar áhyggjur af í stjórnarliðinu að þurfi að eignast foreldra eða eigendur, á upphaf sitt með þeim hætti, eins og okkur var sagt frá á fundi í iðnaðarnefnd í morgun, að Eyvindur G. Gunnarsson settist niður með Þorgeiri Örlygssyni, en Eyvindur G. Gunnarsson er höfundur þessa frumvarps, og þar kom tali þeirra að það væri líklega rétt að breyta þessari skilgreiningu. Þetta var okkur sagt í morgun. En þegar leið á fundinn kom fleira fram og ég tel ástæðu til að vekja aftur athygli á því að ekki fengust svör við því hvaða réttarstaða gæti hugsanlega breyst í sambandi við eignarnám. Það er full ástæða til þess að menn fari yfir það. Það er alfarið rangt að komið hafi fram skýr svör við því hvort réttarstaðan í sambandi við eignarnámið muni breytast. Ef maður ber saman lagafrumvarpið sem við erum með í höndunum og gömlu lögin þá er ástæða til þess að gera ráð fyrir að það sé hugsanlegt. Ég fór yfir það áðan og það verður örugglega farið betur yfir það í umræðunni. Síðan hefur það komið fram hjá tveimur þingmönnum stjórnarliðanna, tveimur sjálfstæðismönnum, að þeir telji ástæðu til að menn fari sér hægar í þessu máli, velti því fyrir sér hvort þar séu einhverjir sáttamöguleikar. Bent hefur verið á að formenn flokkanna ættu að ræða málið. Ég tel ástæðu til þess að menn geri það. Það er alveg hugsanlegt að á Alþingi hafi menn álíka reisn og menn höfðu hér 1923 og að hægt sé að ná saman um það að skilgreina hvað menn eiga og hvað menn mega og að út úr því verði sú niðurstaða að menn klári lagasetningu. Ég útiloka það ekki. Ef menn taka sér tíma til þess er alveg sjálfsagt að skoða það. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir því að þannig verði farið að, enda margbúið að lýsa yfir að engin vá sé fyrir dyrum og hér sé aðeins um formbreytingu að ræða frá hendi stjórnarliða í málinu. Við höfum hins vegar miklar áhyggjur af því að hér sé fleira á ferðinni. Hvers vegna væri það svo mikil fórn, hæstv. forseti, að koma til móts við okkur sem höfum áhyggjur ef hinir sem eru áhyggjulausir eru sannfærðir um að ekkert breytist? Hvað er þá að? Hvers vegna eru menn þá ekki tilbúnir til að ganga til móts við okkur? Við höfum ekki fengið nein svör við því en við höfum hins vegar fengið upp fleiri spurningarmerki eftir fundinn í morgun, m.a. um eignarnám og breytingu á réttarstöðu aðila vegna eignarnámsins.

Frú forseti. Hér fer fram mikil umræða um fundarstjórn forseta varðandi það mál sem hér er á dagskrá í dag og kannski ekki undarlegt að menn velti fyrir sér hver staðan sé í málinu því að margir vilja taka þátt í efnislegri umræðu um það. Eins og allir vita hefur umræðan um þetta mál tekið langan tíma og þrátt fyrir að menn hafi verið lengi á mælendaskrá hafa þeir ekki komist að í efnislega umræðu vegna þess hve ítarlega menn hafa þurft að fara yfir málið í ræðum sínum. Það er svolítið erfitt að átta sig á stöðunni sem uppi er þegar maður hlustar á hv. stjórnarliða koma hér í ræðustólinn og lýsa því yfir að í raun sé nánast engin breyting í frumvarpinu frá gildandi lögum, þetta sé í raun og veru eingöngu formbreyting og þar af leiðandi skipti það engu hvort þetta sé samþykkt eða ekki. Þegar maður hlustar á þann málflutning þá veltir maður fyrir sér hver vegna verið sé að keyra þetta með þeirri hörku og þvergirðingshætti sem hér er verið að gera. Getur verið að það sé eingöngu vegna vana, að það sé eingöngu vegna þess að þannig hefur og vill stjórnarmeirihlutinn keyra sín mál áfram eða liggur eitthvað annað þar á bak við? Það er ekki alltaf auðvelt að átta sig á hvað hæstv. iðnaðarráðherra er að meina þegar ráðherrann tjáir sig um hin ýmsu mál. Ég held að hin góða greinargerð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson lagði hér fram fyrr í dag sýni okkur það að ekki er alltaf auðvelt að átta sig á hvort hæstv. ráðherra er að segja já eða segja nei þegar verið er að ræða ákveðin mál og erfitt að komast að skoðun hæstv. ráðherra. Frú forseti. Niðurstöðu hljótum við að þurfa að ná, við þurfum að halda þingstörfum áfram og koma málum þingsins áfram. En maður hlýtur að velta því fyrir sér, eftir að hv. varaformaður iðnaðarnefndar, Einar Oddur Kristjánsson, kom hér upp og síðan hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, og lýsa í raun, að mér finnst, breyttri stöðu í afstöðu sinni til málsins, að það sé kannski ekki eins brýnt af hálfu stjórnarliðsins að klára málið og áður virtist vera og láta það trufla þingstörfin með þeim hætti sem það gerir. Því hlýtur maður að velta fyrir sér hvort hæstv. forseti ætti ekki að kanna hvernig málið stendur í þingsalnum, hver sé vilji meiri hluta þingmanna varðandi málið. Á að halda áfram á þann hátt sem nú er gert, á halda áfram að láta þetta mál trufla þingstörfin eins og það er búið að gera eða ætla menn að skoða hvort ekki væri rétt að virða meirihlutavilja þingmanna, sem kallað er eftir, því að mér heyrist meiri hluti þingmanna vilja að málið verði 

Frú forseti. Ég get ekki skilið umræðuna og afstöðu hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar það sem af er þessum degi öðruvísi en svo að öldurnar í þessu máli hafi lægt nokkuð. En eins og ég kom að í fyrri ræðu minni um fundarstjórn forseta  
             Síðan virðast aðrir hlutir sem fram komu á þessum fundi iðnaðarnefndar hafa farið eitthvað öfugt ofan í menn, t.d. hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem reyndar var ekki á fundinum. Hann fjallaði hér um Kárahnjúka og spurði hvort þessu frumvarpi til vatnalaga, sem við höfum verið að ræða hér, sé ætlað að leysa einhverja réttaróvissu um Kárahnjúka. Auðvitað er það ekki svo. Þrátt fyrir að Karl Axelsson hafi minnst á Kárahnjúka í fyrirlestri sínum í Háskóla Íslands þá var það gert í allt öðru samhengi. Mig langar til þess að biðja hv. þm. Össur Skarphéðinsson að athuga það að um Kárahnjúkavirkjun gilda sérlög og að öllu lögmæltu ferli varðandi Kárahnjúka er lokið. Eins og sjá má af 2. gr. þessa frumvarps ganga sérlög framar almennum lögum, sem frumvarp til vatnalaga er, og þar af leiðandi hefur þetta frumvarp enga þýðingu varðandi Kárahnjúkavirkjun og núgildandi vatnalög ekki heldur. Þetta kom mjög skýrt fram á fundi iðnaðarnefndar í morgun þannig að þetta eru allt saman útúrsnúningar og hátoganir. Varðandi það að við sjálfstæðismenn séum að falla frá stuðningi við þetta mál þá er það algjör misskilningur hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. 

Forseti. Það er erfitt að ræða þetta mál meðan menn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ræðir um þjóðnýtingu sem stefnu þeirra sem aðhyllast allsherjarstefnuna frá fyrstu áratugum aldarinnar.  Ég verð svo að segja í tilefni af því sem síðustu hv. ræðumenn hafa sagt að það er auðvitað alls ekki svo að fréttirnar úr iðnaðarnefnd í morgun hafi með einhverjum hætti vikið vatnatilskipun Evrópusambandsins til hliðar í málinu. Það hefur alls ekki gerst. Það hefur að vísu verið upplýst að í samningunum sem fóru fram 20. febrúar, ef mig misminnir ekki, og hefur ekki verið sagt frá í fréttum eða fréttatilkynningum og reynt nánast að gæta þess að komi ekki inn í þingið, séu ákveðnir hlutir undanteknir. Það er rétt en það er hins vegar þannig að það breytir því ekki að eðlilegt er að fjalla um þetta tvennt í einu. Við höfum ekki ástæðu til þess að treysta iðnaðarráðherra hæstv. eða ríkisstjórninni hæstv. í þessum málum. Við viljum fá að sjá pappírana hér á borðum. Ég hef áður sagt það hér, tvisvar, þrisvar eða fjórum sinnum, að í greinargerð frumvarpsins nú og frumvarpsins í fyrra hefur verið sagt að frumvarp liggi fyrir tilbúið í drögum í umhverfisráðuneytinu. Komi það frumvarp hér inn. Ég verð svo að segja, forseti, að ég held að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi, eftir því sem mér skilst á endursögn, komið hér með einhvers konar millilendingu í málinu, að gert verði gert hlé og gengið til hinna hefðbundnu venjulegu þingstarfa meðan formenn flokka leggist yfir þessi mál, ekki síst auðvitað Kárahnjúkavinkilinn sem ég þarf að ræða um síðar í þessum umræðum um fundarstjórn forseta, og reyna að finna út úr því hvernig þetta mál á að leysast hér í þinginu. Það er farið að hafa allt önnur áhrif á störf þingsins en menn ætluðu í byrjun og það er ekki sök þeirra sem reynt hafa að leggjast gegn þessari vitleysu, lagt sjálfa sig í veginn gegn þessari vitleysu, heldur þeirra sem fara hér af stað með vanbúið mál og styðja það án þess að skilja það og án þess að hafa á því mikið vit.

Frú forseti. Ég bar upp spurningu fyrr í umræðunni um fundarstjórn forseta, hvort hæstv. forseti ætlaði að fresta fundum til þess að orðið væri við þeirri ósk sem fram hefur komið í máli margra hvað varðar að halda fund með formönnum stjórnmálaflokkanna til að greiða megi fyrir þingstörfum. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hæstv. forseti ætlar að taka afstöðu til þeirrar óskar. Það virðist ekki vera. En ég ætla ekki eingöngu að gera fundarstjórn forseta að umtalsefni heldur einnig það sem hefur komið fram í máli manna hér, sem að mínu mati hafa farið nokkuð vítt og breitt og ef til vil rangtúlkað það sem kom fram á fundi iðnaðarnefndar þingsins í morgun. Ég vil fyrst nefna ódýran málflutning hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar þegar hann greinir frá því að upplýst hafi verið að það sem fram kemur í þessari ágætu vatnatilskipun komi málinu ekki við. En ríkisstjórnin vill samt ekki fyrir nokkra muni leiða umrædda vatnatilskipun fram og gera að lögum fyrr en einhvern tíma síðar. Að vatnatilskipunin komi málinu ekki við er einfaldlega ekki rétt hjá hv. þingmanni, um það mál hefur komið fram mikill ágreiningur. Það var vísu sérfræðingur ráðuneytisins sem hélt þessu fram en hann er auðvitað undir hælnum á hæstv. umhverfisráðherra. Hjá sérfræðingi á vegum Umhverfisstofnunar kom það hins vegar skýrt og skorinort fram að þeir hefðu í engu breytt afstöðu sinni til þess að vatnatilskipunin komi málinu við. Enda hvernig má annað vera þar sem vatnatilskipunin fjallar um mengunarvarnir og verndun lífríkisins? Og að heyra hv. þm. eins og Sigurð Kára Kristjánsson koma hér og segja að mengunarvarnir og verndun vistkerfisins komi náttúruvernd ekkert við. Ég veit ekki hvernig menn ætla að hártoga hlutina en mér finnst þetta vera mjög ódýr málflutningur og lýsa í hnotskurn hvernig búið er um hnútana í þessu máli. Í umræðunni fyrr í dag kom fram að menn hafi verið sakaðir um falsanir. Ég vil minna á að þetta frumvarp sem við erum að ræða hér - og ég legg eindregið til við hæstv. forseta að hann taki það af dagskrá - var lagt fram á fölskum forsendum. Þegar það var lagt fram var sagt að það væri í samráði við stofnanir umhverfisins. Það er alrangt. Það hefur komið fram í gögnum. Þeir einu sem virðast vera nokkuð sáttir við þetta frumvarp eru úr orkugeiranum. Alls ekki bændur. Það ætti að vera íhugunarefni fyrir Framsóknarflokkinn og hv. þm. Birki Jón Jónsson, formann iðnaðarnefndar. Það er margt sem bendir til að þetta frumvarp  
            

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúna til að koma hér upp og greina hæstv. forseta frá því, undir fundarstjórn forseta, að það er alls ekki rétt sem fram kom í máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hér áðan, að hægt sé að afgreiða þann hlut sem snýr að vatnatilskipun Evrópusambandsins. Mér fannst þetta ansi ódýr málflutningur og algjör þvæla, ef ég má orða það þannig, með leyfi forseta, vegna þess að það var ákveðin matreiðsla í gangi af hálfu fulltrúa umhverfisráðuneytisins sem sagði okkur að þetta skaraðist í engu, en fulltrúi Umhverfisstofnunar var því ósammála. Þannig að umsögn Umhverfisstofnunar þar sem lagt er til að frumvarp um lögleiðingu vatnatilskipunar verði lagt fram um leið og frumvarp um vatnalög stendur. Í öðru lagi verð ég að endurtaka það nú að við lögðum til og óskuðum eftir því að fulltrúi Náttúrufræðistofnunar kæmi einnig á fund nefndarinnar þar sem við vildum inna hann eftir hvort Náttúrufræðistofnun væri enn þeirrar skoðunar að það ætti að ræða þessi frumvörp samhliða. En við því var ekki orðið. Spurningin er því enn þá mjög svo lifandi í umræðunni og mjög mikilvægt að hún verði leidd til lykta. Mér þykir því svolítið sérkennilegt og mér finnst ekki nóg að fulltrúi umhverfisráðuneytisins komi og segi okkur að þetta skarist ekki af því að náttúruverndin verði fyrir utan í þessu frumvarpi. Ég verð að fá að sjá með eigin augum hvernig hægt er að aðskilja vatnsvernd og náttúruvernd. Það er eitthvað sem hefur ekki verið leitt til lykta og okkur hefur ekki verið sýnt hvernig það eigi að fara fram. Síðan vil ég einnig nefna að hér hefur verið sagt að Lögmannafélagið sé sammála málinu og stjórnarliðar vitna ítrekað til umsagna Lögmannafélagsins máli sínu til stuðnings, þá finnst mér rétt að halda því til haga að langflestar aðrar umsóknir voru í andstöðu við málið. Þetta er eina umsögnin sem er svona jákvæð. Langflestar aðrar voru í andstöðu við málið. Þannig að það er ekki hægt að vísa til þessa og þá á pólitískum forsendum og hugsanlega með áhyggjur af framtíðarskipun þessara mála hér í landi. Það verður að halda því til haga að langflestar aðrar umsagnir voru í andstöðu við málið. 
            

Virðulegi forseti. Hann er nokkuð sérkennilegur flóttinn sem er rekinn af sjálfstæðismönnum í þessu máli. Nú þegar farið er að ræða að þeir séu að hverfa frá stuðningi við að einkavæða vatnið og hið umdeilda ákvæði í frumvarpi til laga sem hér um er rætt, þá bresta þeir á með því að stilla því þannig upp að annaðhvort vilji menn þjóðnýta hér allt og alla eða einkavæða allt og alla. Þetta er náttúrlega fráleitur málflutningur af hálfu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. En það kom mjög skýrt fram í ummælum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að þeir vilja draga það umdeildasta í málinu til baka og leita leiða til að ná sátt við stjórnarandstöðuna. Ég veit ekki hvernig þeir ætla að ná sátt við samstarfsflokkinn í málinu en þeir vilja a.m.k. ná sátt við stjórnarandstöðuna um að komast einhvern veginn klakklaust út úr málinu. Ríkisstjórnin er komin í ógöngur með málið. Það er farið að valda þeim verulegum erfiðleikum. Það vita allir að mikil andstaða við málið er að rísa upp úti í samfélaginu. Þetta blandast að sjálfsögðu umræðu um yfirgripsmikla einkavæðingu á liðnum árum í ýmsum geirum samfélagsins, sumar eiga fullkomlega rétt á sér en aðrar ekki. Þess vegna hljótum við að kalla eftir því að virðulegur forseti skoði að fresta hérna fundi og leiti leiða til að vinna úr þessum friðarumleitunum sjálfstæðismannanna, þessu hvíta flaggi sem sjálfstæðisþingmennirnir tveir hv. ráku upp fyrr í umræðunni og var engin leið að skilja öðruvísi en svo að þeir vildu leita leiða til að falla frá þessu umdeilda ákvæði í lagafrumvarpinu sem er ekki hægt að túlka öðruvísi en svo að verið sé að einkavæða vatn á jörðu. Að stilla því þannig upp að menn vilji þjóðnýta allt við það eitt að vilja halda því ákvæði sem nú er í lögunum hvað þetta varðar er náttúrlega fráleitur málflutningur og svarar sér sjálfur. Þessum málum er ágætlega fyrir komið eins og þau eru nú hvað þetta varðar og engin ástæða til að breyta þessu. En í þessu hræða sporin að sjálfsögðu hvað varðar aðrar auðlindir sem hér hefur verið unnið að á liðnum árum. Eitt af grundvallaratriðunum er að tryggja þjóðareign á helstu auðlindum, fisknum í sjónum, fallvötnunum, vatninu 

Frú forseti. Ég vil ítreka spurningar sem hafa komið fram til hæstv. forseta um hversu lengi er ætlað að halda fram þingfundi í dag. Hæstv. forseti var spurður að þessu og hefur ekki svarað því og það er náttúrlega lágmarkskrafa að það sé kynnt hversu lengi ætlunin sé að halda þingfundi áfram. Einnig hefur okkur verið tjáð af formönnum þingflokka sem sátu fund með forseta að ekki fáist tekin önnur mál á dagskrá í vikunni né rætt um hvenær eigi að taka önnur mál á dagskrá vegna þess að þinghaldið sé í uppnámi vegna stjórnar forseta á þinginu. Ég spyr hæstv. forseta: Hvenær á þessu að linna, hvenær fáum við upplýsingar um hvenær fundi á að ljúka í dag og hvenær verður tekið upp eðlilegt þinghald? Ég vil líka ítreka það sem þegar hefur verið bent á, að þegar vatnamálin voru til umræðu á árunum 1921–1923 þá var nefnd kosin af þinginu, þingmannanefnd, sem undirbjó lögin og lagði þau fram. Það var ekki gert með þeim gerræðislega hætti að verktakar taki að sér að semja lagafrumvarp fyrir ríkisstjórnina, iðnaðarráðherra, sem síðan er keyrt áfram í þinginu eins og nú. Slíkt eru engin vinnubrögð. Einnig hefur verið bent á það hér að þetta lúti ekki einungis að einkavæðingu á vatninu heldur einnig að hugsanlegum eignarnámsbótum, t.d. varðandi Kárahnjúkavirkjun. Það hafi komið fram í máli Karls Axelssonar sem er annar höfundur þessa frumvarps. Hangir kannski fleira á spýtunni? Er kannski ekki hægt að úthluta virkjunarleyfum í Skjálfandafljóti vegna þess að þar á líka að færa til vatn þegar þar verður virkjað? Eða í Þjórsá? Eða í Skaftá? Er eitthvað slíkt sem hangir á spýtunni, að hæstv. iðnaðarráðherra geti ekki úthlutað rannsóknum á virkjunarleyfi vegna þess að hún þurfi að geta úthlutað eignarhaldinu á vatnslindinni um leið? Mér er spurn. Úr því hér er talað um hinn mikla vanda við Kárahnjúka, hvað þá um fyrirætlanir iðnaðarráðherra? Er verið að smeygja lagafrumvarpi inn í þingið sem sumir segja að sé bara formbreyting, til að komast aftan að þessum málum og heimila iðnaðarráðherra að gera auðveldara að úthluta rannsóknar- og virkjunarleyfum í vatnsföllum landsins sem eru mjög umdeild og við erum á móti? Það skyldi þó ekki vera. Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að öll þessi mál komist hér á hreint áður en lengra er haldið. Þannig að hér sé ekki enn á ný verið að þræla lagafrumvarpi í gegnum þingið vegna einhvers misskilnings iðnaðarráðherra. 
            

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið nokkuð merkilegar umræður hér um fundarstjórn forseta. Ég ætla að halda mig við það að ræða hér aðeins um fundarstjórn forseta og ítreka þá ósk sem ég lagði fram þegar við ræddum þetta mál sl. laugardag. Að þetta mál yrði hreinlega tekið og lagt til hliðar, sett á ís eða í salt, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson orðaði það svo skemmtilega hér áðan. Ég geri að tillögu minni að þetta verði gert. Því málið er einfaldlega svo vanbúið og stórgallað, það hefur komið svo greinilega fram í umræðum hér. Það eru svo margar spurningar sem hafa vaknað að ég tel að engin önnur leið sé fær. Mér finnst það góð hugmynd að formenn stjórnmálaflokkanna komi nú saman, setjist niður, ræði málið og fari yfir það. Mér þætti það heldur ekki slæm hugmynd að málið í heild sinni yrði tekið og skipuð sérstök nefnd um þessa lagasmíð með fulltrúum allra þingflokka, með svipuðum hætti og við gerðum með fjölmiðlamálin. Að það yrði skipuð slík nefnd og sett í gang vinna til að fara yfir þessa hluti aftur, alveg frá upphafi, og síðan kæmi hér nýtt frumvarp inn í þingið í haust sem allir flokkar gætu staðið að. Ég held að alveg væri hægt að ná lendingu í því máli. Ég fór yfir afstöðu mína til þessa frumvarps í ræðu sem ég flutti þegar málið var hér til 1. umr. og ég ítreka að ég er ekki á móti því að gömlu lögin frá 1923 séu endurskoðuð. Ég get líka skoðað hluti varðandi nýtingarrétt. En ég get ekki fallist á ákvæði um eignarrétt. Það skal vera alveg á hreinu. Gömlu lögin hafa dugað vel fram til þessa og ég hygg að það sé alveg hægt að ná landi í þessu erfiða máli. Ég talaði áðan um að mjög alvarlegar spurningar hefðu vaknað. Og af því að formaður landbúnaðarnefndar, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, er hér og vegna þess að formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur líka minnst á að hann beri hag bænda mjög fyrir brjósti, þá vil ég leyfa mér að benda á að það liggja fyrir umsagnir frá Bændasamtökunum þar sem gerðar eru mjög alvarlegar athugasemdir við frumvarpið eins og það liggur fyrir núna. Þar er talið að það skerði mjög rétt bænda. Þetta stendur í umsögnum sem eru fylgiskjöl með frumvarpinu. Þar eru líka mjög alvarlegar umsagnir frá Landssambandi veiðifélaga. Ég minni líka á að fyrir þinginu liggja frumvörp sem varða mjög hag bænda en komast nú ekki til 1. umr. Það eru fleiri slík frumvörp sem liggja fyrir, t.d. frumvarp til laga um lax- og silungsveiði og alls konar lög í kringum þau varðandi tilhögun veiðimála. Við erum líka með frumvarp um breytingu á lögum um lífeyrissjóð bænda sem bíður 1. umr. og að komast í nefnd. Væri nú ekki nær að við legðum þetta mál til hliðar og færum að ræða mál sem við þurfum að ræða og þurfa að komast til nefndar? Tíminn er að hlaupa frá okkur en ef við færum þessa leið 

Virðulegi forseti. Við erum líklegast búin að ræða um fundarstjórn forseta í einn og hálfan tíma hér í dag og annað eins var það fyrir helgi. Ég hélt að menn væru aðeins farnir að róast í þessari umræðu og við gætum farið að ljúka þessu máli. Það kom mjög skýrt fram í máli hæstv. umhverfisráðherra fyrir helgina að frumvarp hæstv. umhverfisráðherra og frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra skarast ekki á nokkurn hátt. Ég treysti orðum hæstv. umhverfisráðherra í því. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson talaði um að verið væri að ganga á eignarrétt bænda varðandi lax- og silungsveiði. Það er alrangt. Um lax- og silungsveiði gilda sérlög. Það frumvarp sem liggur fyrir þinginu væri hægt að fara að ræða ef hv. þingmenn færu að stytta mál sitt og ljúka því. Ekki hefur umræðan verið svo málefnaleg. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan að menn kæmust ekki að vegna þess að umræðan væri svo málefnaleg. Ég veit ekki hvað umræða um leikrit Harolds Pinters kemur vatnalögunum við og eitt og annað sem maður hefur verið að hlusta á hér undanfarna daga. Umræður um að það sé verið að taka vatn af fólki eru náttúrlega alveg út í hött, að hv. þingmenn skuli láta það út úr sér að verið sé að taka vatnið af fólki. Það er bara ekki þannig. Það kom hvergi fram í máli hv. þingmanna Einars Odds Kristjánssonar og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að þeir vildu draga þetta mál til baka. Hvergi nokkurn tíma. Það er mikil oftúlkun. Ég held svei mér þá að hv. þingmaður hafi ekki verið hér í salnum meðan þeir ræddu þessi mál. Það er mikil oftúlkun. Þeir vildu kæla málið en ekki að draga það til baka. Það hefur hvergi komið fram hjá ríkisstjórnarflokkunum að við vildum draga málið til baka. Ég vildi þá gjarnan heyra hvort stjórnarandstaðan vildi ekki fara að draga andstöðu sína til baka.

Hvað vilt þú gera?

Þetta er lagahreinsun, breytir ekki neinu um réttarstöðuna og það er um að gera að við ræðum þetta mál til að komast til botns í því hvað stjórnarandstaðan vill.

Forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir hefur tileinkað sér mjög sérstæðan ræðustíl sem felst í því annars vegar að gefa ræðum annarra þingmanna einkunn, hvort þær hafi verið langar, hvort þær hafi verið gagnlegar, hvort þær hafi verið vel fluttar eða ekki, og hins vegar að túlka ræður samherja sinna á þinginu, m.a. Einars Odds hv. Kristjánssonar og Guðlaugs Þórs hv. Þórðarsonar. Það túlkar hún þannig að þeir hafi ekki talað um að draga frumvarpið til baka, enda er það kannski ekki þeirra mál og það hefur enginn haldið því fram að þeir hafi gert það. Ég hef ekki heyrt það hér í salnum síðan ég kom að þeir hafi haldið því fram en að þeir hafi þó viljað kæla það. Ég kallaði svo fram í, forseti, eins og heyra mátti, hvað hv. þm. Drífa Hjartardóttir vildi í þessu en hún kom ekki með sína eigin skoðun. Hennar erindi hér í ræðustólinn var sem sé ekki að flytja eigin skoðanir heldur annars vegar að dæma þingræður annarra og hins vegar að túlka orð samherja sinna án þess þó að taka afstöðu til þeirra. Við höfum því hér í þessari umræðu um fundarstjórn forseta fengið þrjár skoðanir frá sjálfstæðismönnum. Þeir hafa sem sé verið út, þ.e. Einar Oddur Kristjánsson og Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þingmenn, sem vilja kæla málið, fresta fundum um það og taka það til nánari skoðunar í samráði við ríkisstjórnina.  
             En þó þetta sé nú stundum kallað leikhús þjóðarinnar hér á Alþingi við Austurvöll þá er þetta ekki enn orðin hrútasýning þjóðarinnar, sem má sjá af þátttöku ýmissa hér í umræðunni sem ekki eru nú hrútar, væru þá frekar laglegar gimbrar ef eitthvað væri. Þannig að ég komi að erindi mínu í ræðustólinn þá vil ég taka undir með þeim Einari Oddi Kristjánssyni og Guðlaugi Þór Þórðarsyni, hv. þingmönnum. Ég held að það sé ástæða til að kæla þetta mál. Ég held að það sé ekki vegna þess að það sé sá hiti á því að það komi í veg fyrir umræðu hér heldur vegna þess að fram hafa komið nýir hlutir, ný atriði sem þarf að skýra. Stærst af þeim er auðvitað þessi tenging við Kárahnjúkavirkjun og við virkjunarferlið sem kann að vera ástæðan fyrir því að þetta mál er flutt hér og keyrt svona hratt í gegn. Við erum ekkert að segja það hér, stjórnarandstæðingar, að við séum á móti því að slík ákvæði séu endurskoðuð. En við viljum að þegar þau eru endurskoðuð liggi það á borðinu að það séu þau sem verið er að endurskoða, þess 

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúinn til að koma hér upp öðru sinni til að rökstyðja frekar þá ósk mín að þetta mál verði hreinlega sett til hliðar eins og það liggur fyrir núna. Ég nefndi hér áðan atriði varðandi hagsmuni bænda. Ég verð að vísa á bug þeim andmælum sem formaður landbúnaðarnefndar, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, kom með varðandi fullyrðingar hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, félaga míns í Frjálslynda flokknum. Það kemur nefnilega fram hér í fylgiskjölum með nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar, sem eru umsagnir, að bændur til að mynda hafa miklar áhyggjur af réttindum sínum, veiðirétti. Ég hef hér t.d. umsögn frá Landssambandi veiðifélaga, dags. 27. nóvember sl., þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Mat okkar er þó að verulega skorti á að skorður séu settar á heimildir fasteignareiganda til aðgerða í ám og vötnum, sbr. VI. og VII. kafla frumvarpsins. Þetta á sérstaklega við þegar aðrir hagsmunir eru faldir í vatnasvæðinu, svo sem veiðiréttur.“ Svo segir hérna síðast: „Landssamband veiðifélaga gerir kröfu um aðkomu að stjórnsýslu veiðimála í lögum þessum, þar sem það á við, með vísan til núgildandi laga um lax- og silungsveiði.“ Bændasamtök Íslands eru líka með mjög alvarlegar athugasemdir. Kannski þá alvarlegustu. Hún víkur að skilgreiningum. Það er svo illa vandað til þessa frumvarps að menn hafa ekki einu sinni sinnt því að ganga almennilega frá skilgreiningum. Hér er hugtakið búsþarfir skilgreint sem búsþarfir til kvikfjárræktar. Bændasamtökin benda réttilega á að þetta ætti frekar að vera búsþarfir til landbúnaðar. Nú tók ég þátt í að vinna að nýjum búnaðarlögum fyrir örfáum missirum og þá var hv. þm. Drífa Hjartardóttir einmitt formaður landbúnaðarnefndar. Hún veit jafn vel og ég hvað hugtakið landbúnaður merkir. Hugtakið landbúnaður þýðir: „Hvers konar varsla, verndun, nýting og ræktun búfjár, ferskvatnsdýra, lands og auðlinda þess til atvinnu- og verðmætasköpunar, matvælaframleiðsla og þjónusta er tengist slíkri starfsemi.“  En í frumvarpinu til vatnalaga er eingöngu talað um að búsþarfir, vatnsnotkun til búsþarfar, sé til kvikfjárræktar, ekki til landbúnaðar. Bara þetta eitt ætti í mínum huga að duga til að allt frumvarpið yrði tekið aftur til gagngerrar endurskoðunar. Það stenst hreinlega ekki skoðun. Það rýrir mjög réttindi bænda. Ég er einn af þeim sem vilja standa vörð um réttindi bænda, að sjálfsögðu.

Heyr, heyr.

Já, heyr, heyr, segir formaður iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Þá vil ég mælast til að hann einmitt leggist á árarnar með mér og okkur í Frjálslynda flokknum um að endurskoða þetta frumvarp til vatnalaga svo það geti komið hér aftur inn í þingið í haust í fullri sátt allra þingflokka sem nú eru á Alþingi. 

Hæstv. forseti. Nú er búið að tala hér alllengi um fundarstjórn forseta. Rétt er að vekja athygli þeirra sem kunna að hlýða á þessa umræðu, eða fylgjast með henni á einhvern hátt, að þetta er mjög óvenjulegt. Venjulega ganga þingstörf á Alþingi mjög greiðlega fyrir sig. Menn skiptast á upplýsingum og skoðunum. Í sumum tilvikum eru menn ósammála um einstaka mál og það eru þau mál sem yfirleitt komast í fréttir og umræðu, þar sem pólitískur ágreiningur er uppi. Stundum er meira að segja mikill ágreiningur uppi og þá lengjast umræðurnar. En það er hins vegar mjög óvenjulegt að umræðan nánast stöðvist. Það sýnir okkur hver andstaða er við þetta frumvarp hér í þinginu. Ég vek athygli á að þetta umdeilda frumvarp um vatnalög ríkisstjórnarinnar hefur þegar sett allt þinghald úr skorðum. Hlýtur stjórnarmeirihlutinn ekki að draga réttar ályktanir af því og spyrja sjálfan sig að því hvort það geti verið að á þessu frumvarpi og á þessari lagasmíð séu einhverjar brotalamir sem þurfi að hyggja nánar að? Ýjað hefur verið að því í umræðunni fyrr í dag, um fundarstjórn forseta, hvort svo kunni að vera að aðilar þurfi að bakka. Þá horfum við fyrst og fremst til þess aðilans sem valdið hefur. Vegna þess að það er örlagaríkt að setja löggjöf sem getur haft afdrifaríkar afleiðingar þegar um er að ræða grundvallaratriði í samfélaginu. Þetta er staðreynd. Ef það fer svo að við herðum á einkaeignarréttarákvæðum í lögum um vatn, sem við í stjórnarandstöðunni teljum að þetta frumvarp geri, þá eru menn að skapa sér skaðabótaskyldu ef menn ætla á annað borð að snúa þessum lögum síðar til baka. Þannig að þetta getur reynst afdrifaríkt. Ég ítreka því fyrri óskir okkar og kröfur úr stjórnarandstöðunni um að ákveðið verði að víkja þessu máli hreinlega til hliðar svo að við getum tekið til við önnur störf þingsins. En að lokum þetta, hæstv. forseti. Ég legg til að við gerum hlé á fundinum um kl. sjö, efnt verði til fundar 

Virðulegi forseti. Ég kem hér fyrst og fremst til að taka undir þá ósk sem komið hefur fram hjá formanni þingflokks Vinstri grænna, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, um að fundinum verði frestað klukkan sjö og formenn þingflokka og flokka hittist og ræði um framhald þessa máls. Sú umræða sem hér hefur verið frá því þinghald hófst sýnir að um málið er gífurlegur ágreiningur. Hins vegar bíða mjög mörg mál eftir að verða tekin á dagskrá sem eru samkomulagsmál, mál sem Alþingi getur afgreitt héðan með tiltölulega lítilli umræðu. Ég sé ekki ástæðu til að öll mál önnur sem Alþingi hefur til umfjöllunar eða beiðnir um utandagskrárumræður, fyrirspurnir og annað séu látin líða fyrir þann ágreining sem er um þetta mál og hefur verið öllum ljós frá því að það var afgreitt úr nefnd. Þó að það væri unnið þar og afgreitt eins og menn hafa sagt í friði vegna þess að það var fullrætt í nefndinni, þá varð ekki komist lengra með málið og var öllum ljóst að um það yrði mjög mikil umræða í þingsölum. Virðulegi forseti. Ég styð því eindregið þá ósk eða þá kröfu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sett fram um að gert verði fundarhlé klukkan sjö og formenn þingflokka og flokka hittist, eins og hér hefur komið fram áður reyndar, til að ræða um framhald málsins og þá um leið þinghaldið.

Frú forseti. Það er ekki oft sem ég þakka hæstv. forseta sérstaklega fyrir að fá orðið en ég verð að segja að mér var orðið nokkuð mál, ég held ég sé búinn að vera á mælendaskrá og bíða eftir að fá að tala allar götur síðan einhvern tíma í síðustu viku. Pólitík snýst oft og tíðum upp í hörð átök um auðlindir. Auðlindir hafa alltaf verið umdeildar og nýting auðlinda felur í sér möguleika til mikillar verðmætasköpunar. Þess vegna er ekki óeðlilegt þó að tekist sé á um auðlindir. Þegar við horfum aftur í okkar eigin sögu blasir við að oft hafa orðið harkaleg átök á millum pólitískra flokka sem snúast um auðlindir. Átök okkar við aðrar þjóðir, frú forseti, hafa líka öðru fremur snúist um auðlindir. Sjálfstæðisbarátta okkar við Dani var öðrum þræði ekki bara helguð viðleitninni til að vernda menningararfleifð, tungu, bókmenntir og sjálfstæða þjóðarsál, heldur ekki síst að fá tækifæri til þess að beita hugviti okkar, þrótti og framtaki til að nýta þær auðlindir sem við Íslendingar töldum að við ættum yfir að búa í landhelginni og á landinu sjálfu. Má rifja það upp að harkalegustu átök sem Íslendingar hafa lent í við aðrar þjóðir, a.m.k. frá því að ég eignaðist barnsminni og síðan minni fullorðins manns, eru átök við Breta. Landhelgisstríðin sem við unnum snerust að sjálfsögðu ekki um neitt annað en auðlindir, auðlindir okkar. Vert er að rifja það líka upp, frú forseti, að þegar við erum í þessum sal að tala hugsanlega um breytingar á stöðu Íslands gagnvart öðrum þjóðum, gagnvart Evrópusambandinu, þá snýst sú deila að verulegu marki, ekki öllu en að verulegu marki um auðlindir og yfirráð okkar yfir auðlindum. Það er nú einfaldlega þannig. Þegar ég og aðrir, sem eru tiltölulega frjálslyndir gagnvart Evrópusambandinu, segja að Íslendingar eigi að láta á reyna hvað þeim gæti tekist að fá fram með umsókn að aðild snúast mótrökin sem ýmsir hv. þingmenn tefla fram, t.d. hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og auðvitað hins þjóðernissinnaða, í góðri merkingu, flokks sjálfstæðismanna, alltaf um auðlindir og yfirráð okkar yfir auðlindum í hafinu. Pólitísk átök á Íslandi snúast því um auðlindir og hafa gert mjög lengi. Ég steig fyrst inn á þing sem nýkjörinn alþingismaður á vordögum 1991. Eina málið sem ég minnist að menn hafi þá reist hér á hinu háa Alþingi fyrir utan mjög merkar breytingar sem gerðar voru á þinginu þegar það var gert að einni málstofu, snerust einmitt um auðlindir. Þau átök sem ég hef tekið þátt í sem alþingismaður harðast frá því að ég var kjörinn á þing hafa snúist um auðlindirnar. Hörðustu átök síðustu áratuga hafa snúist um auðlindina í hafinu. Og, frú forseti, um hvað hafa þau átök öðru fremur teygt sig og snúist um? Um nýtingarrétt á auðlind og hvort breyta eigi henni yfir í séreignarrétt. Þegar ég tek afstöðu til þessa máls, sem t.d. hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, formanni iðnaðarnefndar, finnst snúast um léttvæg málefni, er ég ekki bara að hugsa um þessa auðlind, vatnið, sem í dag hefur ekki náð því mikla verðmæti sem spáð er að hún nái á næstu öld. Ég er hugsa m.a. um það fordæmi. Í dag er það þannig að landeigendurnir, sem hv. formaður iðnaðarnefndar og fleiri þingmenn telja sig vera að verja, hafa nýtingarrétt á þessari auðlind. Breytingin sem við sjáum að verið er að gera beinlínis varðar það að þeim nýtingarrétti er verið að breyta yfir í séreignarrétt. Ég óttast það auðvitað, frú forseti, og hika ekki við að opinbera þann ótta minn því að það er að verulegu leyti undirstaðan í minni hörðu andstöðu við málið, ég óttast vissulega að þetta sé fordæmi sem muni verða beitt til að taka aðrar auðlindir úr lendum nýtingarréttar yfir á kjörlendi séreignarréttarins. Þetta er það sem ég óttast. Þetta er öðrum þræði baráttan á milli frjálshyggju annars vegar og félagslegra viðhorfa hins vegar. Ég fylgi félagslegum viðhorfum og í æ ríkari mæli eftir því sem aldurinn færist yfir mig. Ég veit að hv. þm. Birkir Jón Jónsson meinar ekki illa en ég er ekki viss um að hann hafi algjörlega gert sér grein fyrir því hvað er verið að takast á um. Í dag segja menn: Það er engu verið að breyta, þetta er bara formbreyting, þetta er breyting sem engu skiptir. En breytingin er samt sem áður sú að þeir sem hafa haft nýtingarrétt að auðlindinni munu núna fá séreignarrétt að henni. Ef hv. fylgjendur frumvarpsins og þeim sem er virkilega blásin í brjóst ástríða fyrir framgangi þess, ef þeir mundu t.d. kynna sér hvernig menn sem velta fyrir sér auðæfasköpun framtíðarinnar sjá vatnið, þá ættu menn eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, að lesa nýlegt eintak, tölublað af tímaritinu Fortune. Tímaritið Fortune eins og hið enska nafn gefur til kynna snýst um auð og verðmæti. Þar eru menn að spá í framtíðina og velta fyrir sér: Hvar liggur verðmætasköpun framtíðarinnar? Ástæðan er sú að lesendur tímaritsins eru jafnan menn sem vilja festa fé sitt í einhverju sem skilar miklum arði þegar til framtíðar kemur. Þar er, hv. formaður iðnaðarnefndar, nýlega skrifað að vatn muni á 21. öldinni ná sömu verðmætum og olía á þessari öld. Það liggur því alveg ljóst fyrir, frú forseti, að þeir sem eru að velta fyrir sér hvernig menn muni skapa auð í framtíðinni horfa til vatnsins. Þegar við sem erum hér í þessum sal veltum fyrir okkur hverjir möguleikarnir eru, þá er rétt að við skoðum þær breytingar sem eru að verða á okkar alþjóðlega umhverfi. Hv. þm. Jón Bjarnason las hérna um daginn ákafleg fróðlega grein úr íslensku dagblaði þar sem vel lesinn og þekkingarfróður blaðmaður hafði skrifað mikinn bálk um það hvernig vatnsmálin eru að þróast í heiminum. Það var tvennt sem stóð upp úr þar. Í fyrsta lagi að svo virðist sem frjálshyggjumenn, þeir stjórnmálamenn víðs vegar um heiminn sem telja sig sérstakan málsvara frjálshyggjunnar - sem núna eru að vísu á undanhaldi - og með Alþjóðabankann í brjósti fylkingar virðast hafa gert það að einhvers konar sérstöku markmiði að einkavæða vatn. Hv. þm. Jón Bjarnason rakti mörg dæmi um það og hvernig það hefði reyndar í ýmsum löndum þriðja heimsins, þróunarríkjanna, þar sem vatn er af skornum skammti leitt hörmungar yfir fólk. Það hefði leitt til þess jafnvel að ríkisstjórnirnar hefðu þurft að skerast í leikinn. Og það sem var fróðlegt var að vatnsfyrirtækin sem hv. þingmaður nefndi, t.d. fyrirtækin Suez og Thames Authority Water Management, hefðu reynt að koma sér út úr þeim samningum sem þau höfðu gert, m.a. vegna þess að komin var svo mikil andstaða meðal íbúanna í þeim ríkjum þar sem þetta var, t.d. í Úrúgvæ, að það lá við borð að uppreisn yrði gerð gegn þessum fyrirtækjum. Þá reyndu þau auðvitað að koma sér út úr samningunum með þeim hætti, knýja ríkisstjórnir þessara landa til þess að reka sig út. Hvers vegna? Til þess að fá skaðabætur. Þetta ber að lesa í tengslum við það og skoða. Það er ekki langt síðan, hvort það var á síðasta hausti, a.m.k. á síðasta ári, að á Íslandi var haldin mikil ráðstefna frjálshyggjumanna. Ég minnist þess að ég sá hinn vaska svein, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, mæta þar og sitja framarlega á bekk og í fjölmiðlum var sýnt að hann og ýmsir ágætir upprennandi frjálshyggjumenn í liði Sjálfstæðisflokksins voru mættir. Hver var boðskapurinn sem þeir voru að nema þarna m.a.? Jú, á því þingi var talað um öðru fremur að ganga yrði lengra í þá átt að einkavæða þjónustu sem ríkið innir af höndum gagnvart íbúunum. Það var talið, minnist ég, sérstaklega af einum bandarískum fræðimanni, að það yrði mjög erfitt sökum þjóðfélagsgerðar á Vesturlöndum og ekki síst á Íslandi að ráðast í að einkavæða t.d. heilbrigðiskerfi eða skólakerfi. En á það var bent að það væri ýmislegt annað í innviðum ríkisins sem hægt væri enn þá að færa á lendur einkamarkaðarins, þ.e. þjónustufyrirtæki á borð við vatnsveitur. Ég spyr sjálfan mig, frú forseti: Gæti þetta verið ástæðan fyrir því að efnilegur ungur stjórnmálamaður í borgarstjórnarmálum í Reykjavík, Gísli Marteinn Baldursson, missti það út úr sér í aðdraganda prófkjörsbaráttu sinnar að honum fyndist til greina koma að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur? Getur verið að þetta sé sami þráðurinn sem þarna er verið að spinna og teygir sig frá höfuðstöðvum og höfuðvígi hugsunar frjálshyggjunnar, sem liggur nú a.m.k. með hálfan búkinn innan Alþjóðabankans eða gerði það, og teygir sig hingað til lands með sérstakri ráðstefnu og læðist alla leið inn í huga ungra og upprennandi stjórnmálamanna eins og þessa tilvonandi borgarfulltrúa? Ég rifja það líka upp, frú forseti, að þegar hinn nýi formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir Hilmar Haarde, hélt sína fyrstu ræðu á landsfundi Sjálfstæðisflokksins um daginn og ávarpaði flokk sinn, þá bar hann auðvitað fram þau mál sem hann hyggst berjast fyrir sem formaður Sjálfstæðisflokksins. Eitt af því sem hann sagði var einmitt að nauðsynlegt væri að beita sér fyrir frekari einkavæðingu. Ef menn taka frá heilbrigðiskerfið og skólakerfið er ekki mikið eftir. Þá er eftir dreifikerfi fyrir raforku, Landsvirkjun er eftir og orkuöflun innan vébanda ríkisins og það eru eftir vatnsveitur. Höfum við ekki þegar stigið skref að því? Að sjálfsögðu. Við tengjum þetta allt saman. Ég sagði hérna áðan, sérstaklega til upprifjunar fyrir hv. þm. Birki Jón Jónsson, að tímaritið Fortune hefði sérstaklega getið þess nýlega í grein að vatn væri auðlind 21. aldarinnar - og ég veit að þetta er fróðlegt fyrir hv. þm. Mörð Árnason sem nú gengur í salinn, skínandi af áhuga á þessu máli: „Vatn“ - segir Fortune - „verður á 21. öldinni verðmætari auðlind en olía var á 20. öldinni.“ Frú forseti. Láir einhver mér þá þó að ég staldri við, þegar ég sit í huga mér heima í stofunni á Vesturgötu 73 og er að lesa Morgunblaðið að morgni 10. janúar sl.? Þá rennur fyrir augum mér grein eftir mann sem er forustumaður í athafnalífi Íslendinga, einn af þeim sem hafa staðið fyrir svolitlum anga útrásarinnar, og er nátengdur forustu Framsóknarflokksins. Þessi mikli auðjöfur, sem núna þessa dagana er töluvert í fréttum vegna fyrirætlana sinna um fjárfestingar, segir í þessari grein 10. janúar að nú sé kominn tími fyrir það fyrirtæki sem hann veitti þá forstöðu að láta af höndum fyrirtæki sem var í samsteypunni, þ.e. Olíufélagið hf., vegna þess að aðstæður væru að skapast sem væru heppilegar fyrir olíufélögin að hasla sér völl í orkuframleiðslu, t.d. í vatni. Maður veltir því fyrir sér, frú forseti, af því að við sumir sem höfum setið hér lengi, og erum orðnir eldri en tvævetur, kunnum að leggja saman tvo og tvo og stundum birtist fyrir augum okkar munstur sem reynslan sýnir að hefur tilhneigingu til að koma gleggra fram með framvindu tímans og verða partur af raunveruleikanum. Gæti verið að sá miklu asi sem er á bak við það að koma þessu máli í gegn tengist með einhverjum hætti þeim tveimur, þremur staðreyndum sem ég hef hér talið upp? Í fyrsta lagi að alþjóðlega er litið á vatn sem auðlind þessarar aldar, jafnvel dýrmætara en olían var á síðustu öld. Í öðru lagi að því er sérstaklega þrýst fram af talsmönnum frjálshyggjunnar vítt um lönd að það eigi að ganga lengra í þá átt að einkavæða almannaþjónustu. Í þriðja lagi að borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins hefur sagt opinberlega að það kunni að koma til greina að einkavæða Orkuveituna. Í fjórða lagi að formaður Sjálfstæðisflokksins lýsir því yfir í fyrstu ræðu sem hann heldur sem formaður Sjálfstæðisflokksins að leggja verði meiri áherslu á einkavæðingu. Og í fimmta lagi að ákafamaður í athafnalífi þjóðarinnar, sem tengist Framsóknarflokknum, talar um að olíufélögin eigi nú að hasla sér völl í vatni. Frú forseti. Eru þetta allt saman tilviljanir? Hugsanlega. En ég velti því samt fyrir mér hvort verið að það renni einhver silfur- ef ekki gulllitaður leyniþráður á millum allra þessara staðreynda. Í öllu falli er það mér óskiljanlegt hversu þungt er haldið og fast á þessu máli af hálfu hv. þingmanna stjórnarliðsins. Hæstv. forseti hefur lýst því mörgum sinnum yfir hér, og undir það hafa þingmenn tekið, að hún hafi beitt sér fyrir sáttum í þessu máli. Ekki dreg ég það í efa eitt einasta augnablik. Ég veit ekki í hverju þær sáttaumleitanir felast. Hugsanlega í því að sefa stjórnarandstöðuna og reyna að fá hana til þess að dragast á það að ljúka þessari umræðu fyrr en seinna. Það er hlutverk forseta að reyna slíkt. En það sem mér finnst skipta máli er líka að sanngirni sé beitt gagnvart stjórnarandstöðunni. Reynsla mín, sem hef nú tekið þátt í ýmiss konar átökum á hinu háa Alþingi, bæði sem alþingismaður sem styður stjórn og stjórnarandstæðingur, er sú að ef stjórnarandstöðunni er sýnd sanngirni sýnir hún sanngirni á móti. Til þess að stjórnarandstaðan geti litið svo á að hér sé ekki með harðnesju og offorsi farið fram þarf hún t.d. að fá tóm til þess að brjóta mál sem rædd eru á þinginu til mergjar. Hún þarf að geta rætt þau til þrautar, skoðað út í hörgul. Það mál sem hér hefur verið til umræðu síðustu vikuna var tekið út úr hv. iðnaðarnefnd í andstöðu við þingmenn stjórnarandstöðunnar. Iðnaðarnefndarmenn Samfylkingarinnar, Frjálslynda flokksins og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vildu fá að skoða þetta mál betur vegna þess, eins og hér hefur margsinnis komið fram, að menn voru einfaldlega ósáttir við þessa hörku og þennan hraða. Menn skildu ekki hvaða nauður rak til flýtisins. Hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa sagt það aftur og aftur, hæstv. iðnaðarráðherra tönnlast á því í hvert einasta skipti sem hún kemur upp til að ræða málin, hv. formaður iðnaðarnefndar, Birkir Jón Jónsson, hefur þrástagast á því í hverri einustu af þeim 30 ræðum sem hann hefur haldið hér síðustu viku, að breytingin sé formbreyting, hún sé ekki eðlisbreyting. Þá veltir maður fyrir sér, frú forseti, að vilji menn ná sátt í málinu þá byrja þeir á því að sýna stjórnarandstöðunni sanngirni. Og er það ekki ósanngirni að hleypa í slíkan hnút máli sem stjórnarliðar sjálfir segja að skipti í reynd ekki máli og sé bara formbreyting? Það er alltaf gott fyrir öll lið að hafa innan sinna raða einhvern sem má líta á sem gamlan og vitran Lappa, einhvern sem er reiðubúinn til að meta stöðuna ískalt, helst undan öðru sjónarhorni en gerist og gengur í þessum sölum og úr meiri fjarlægð. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er kannski sá sem næst kemst því í röðum Sjálfstæðisflokksins að falla undir skilgreininguna á hinum gamla og vitra Lappa. Oft hefur hv. þingmaður komið og nálgast málin með öðrum hætti en aðrir þingmenn og oft hefur hann verið býsna glúrinn í að finna lausnir á ýmsu. Og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður iðnaðarnefndar, muni ég rétt, kom hér í dag og hvatti menn til sátta. Hann sagði það hreint út í þessum ræðustól að samþykkt þessa frumvarps breytti engu til eða frá. Frú forseti. Ef það er þannig að stjórnarliðið telur af einlægni að samþykkt frumvarpsins skipti engu til eða frá, hvers vegna kæla menn þá ekki málið, eins og Einar Oddur Kristjánsson, hv. þingmaður Flateyringa og annarra góðra Vestfirðinga, lagði til í dag? Hvernig kæla menn málið? Þeir taka það úr umræðu eins og hér, taka það úr svona harkalegri umræðu eins og hér hefur staðið og setja það í ískalt vatn, þ.e. láta það aðeins bíða. Frú forseti. Hvað mundi það kosta hæstv. stjórnarlið? Ekki neitt. Þeir hafa sjálfir lýst því yfir, hver og einn einasti, að málið feli ekki í sér eðlisbreytingu. Við tölum hins vegar út úr pokanum í stjórnarandstöðunni og við erum ekkert að fela það að okkur grunar að hér sé farið með lævi. Við teljum okkur hafa ástæðu til þess að ætla að hér sé ekki um jafneinfalda formbreytingu að ræða og menn vilja vera láta. Við teljum a.m.k. að það sé ástæða til þess að skoða hvort þetta mál kynni hugsanlega að vera rekið svona hratt af því að upp hafi komið óleyst vandamál t.d. við Þjórsárvirkjanirnar, sem nú á senn að fara að ráðast í, eða jafnvel við ýmsa þætti hinna viðamiklu og flóknu framkvæmda við Kárahnjúka. Gæti það hugsast? Frú forseti. Aðalhöfundur þessa frumvarps heitir Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður. Við þekkjum hann ekki bara af afspurn heldur á okkar eigin skinni, við sem í stjórnarandstöðunni erum. Hann er jafnan kallaður til þegar leysa þarf erfið vandamál fyrir hæstv. ríkisstjórn, þegar hún þarf að smokra málum í gegn, stundum með heldur ótraustum rökum. Þetta er sami góði lögmaðurinn og var fenginn til að stýra starfi fjölmiðlanefndarinnar. Og ekki bara það, þetta er sami lögmaðurinn og fenginn var til að búa til rök handa ríkisstjórninni um að hægt væri að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um fjölmiðlalögin á sínum tíma, eftir að forseti synjaði staðfestingar, einungis að þeirri forsendu uppfylltri að búið væri að setja einhvers konar skilyrði um hlutfall og þátttöku í atkvæðagreiðslunni. Með öðrum orðum er þessi maður fyrir ríkisstjórnina, svo ég leyfi mér að grípa til engilsaxnesku, „trouble shooter“. Hann er sá sem kemur með fallstykki sitt og skýtur niður erfiðar hindranir sem verða á vegi ríkisstjórnarinnar. Gæti verið að það séu einhvers konar hindranir núna á vegi ríkisstjórnarinnar í þeim málum sem hún ber mest fyrir brjósti og að þessi ágæti hæstaréttarlögmaður sé fenginn til þess að skjóta þær niður? En Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður er heiðarlegur og ærlegur maður, það veit ég. Ég hef bæði lent í sennum við hann í allsherjarnefnd í tengslum við fjölmiðlalögin og reyndar með vissum hætti á vettvangi stjórnarskrárnefndar. Það er mín reynsla af honum að hann segi satt og rétt frá. Á föstudaginn var upplýst hér í þinginu að Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður hefði deginum áður, á ráðstefnu í Háskóla Íslands um vatnalagafrumvarpið, rætt, aðspurður, hvort samþykkt þessa frumvarps mundi hugsanlega breyta einhverju varðandi stórvirkjanir. Karl Axelsson svaraði því til að það væri hugsanlegt að samþykkt vatnalagafrumvarpsins hefði áhrif á réttarstöðu sem tengdist afskiptum og eignarhaldi eigenda að Kárahnjúkum, þ.e. landsvæðinu sem tengist virkjunum þar. Þetta er auðvitað töluvert annað, frú forseti, en okkur hefur verið sagt. Ef svo er, er ekki lengur hægt að halda því fram með nokkrum rökum að hér sé um formbreytingu að ræða en ekki raunverulega eðlisbreytingu. Við óskuðum þá eftir því, ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson og reyndar fleiri, að gert yrði hlé á umræðunni og henni ekki haldið fram fyrr en búið væri að fá tóm til þess að ræða málið í iðnaðarnefnd og spyrja aðalhöfund frumvarpsins út í þessi orð. Og það verð ég að segja hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, formanni iðnaðarnefndar, til hróss að hann varð við þessari bón. Að vísu tók hálfan dag að þræla því út úr honum að fallast á það en hann gerði það að lokum og hafi hann hrós fyrir það. Þessi fundur var síðan haldinn í dag. Þar kom þessi ágæti hæstaréttarlögmaður og sat fyrir svörum, maðurinn sem samdi frumvarpið upp úr drögum sem hann fékk frá Eyvindi Gunnarssyni, öðrum lögmanni. Þessi ágæti lögmaður skildi eftir bréf í iðnaðarnefnd, ég nefni það sérstaklega vegna þess að ég er ekki í iðnaðarnefnd, sit ekki í henni, hafði einungis spurnir af fundi nefndarinnar í gegnum félaga mína þar, en hv. þingmenn létu mér í té lítið skjal sem lögmaðurinn skildi eftir þar sem allt þetta sem ég er að segja kemur beinlínis fram. Þar skrifar Karl Axelsson svohljóðandi texta, sem hann tjáði fulltrúum okkar að væri í rauninni viðhorf hans til þeirrar spurningar sem kom upp í framhaldi af ræðu hans í Háskóla Íslands, og ég leyfi mér að lesa upp úr honum, með leyfi forseta: „Tækni nútímans gerir það mögulegt að flytja stærstu fljót landsins úr náttúrulegum farvegum sínum og óraleið um aðra farvegi til sjávar. Slíkar stórframkvæmdir geta varðað gríðarlegan fjölda fasteigna og vatnsréttindi þeirra. Við erum búin að sjá forsmekkinn af þessu vegna Kárahnjúkavirkjunar þar sem Jökulsá á Dal er flutt úr farvegi sínum og kemur til með að renna um farveg annars fljóts, þ.e. Jökulsár á Fljótsdal og Lagarfljóts til sjávar.“ Síðan, frú forseti, kemur þessi setning, sem svarar í reynd spurningum okkar, og hún kemur úr tölvu aðalhöfundar frumvarpsins sem við erum að ræða. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Miklar vangaveltur og spurningar hafa þegar vaknað, annars vegar um réttarstöðu fasteignareigenda við Jökulsá á Dal, sem sviptir verða vatni og vatnsréttindum, og svo hins vegar um réttarstöðu fasteignareigenda við Jökulsá á Fljótsdal og Lagarfljót þar sem bæta mun í vatn.“ Frú forseti. Hér er aðalhöfundur frumvarpsins til vatnalaga að segja svart á hvítu að það hafi vaknað spurningar, sem ósvarað sé, um réttaráhrif vegna framkvæmdanna fyrir austan. Þess vegna er það eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni spyrjum þá sem fara með þetta mál fram: Er það svo að vatnalagafrumvarpinu sé ætlað að skjóta byttu undir þá leka sem komu á þetta mál þegar menn samþykktu lögin um Kárahnjúka? Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem gefur sig út fyrir það að vera sérstakur spekingur varðandi eignarrétt og hefur haldið hér langar ræður um það, kom hér upp í dag og sagði skýrt og skorinort að það þyrfti engin ný lög og engar sérstakar lagaskýringar til þess að hafa allt á hreinu varðandi framkvæmdir eystra vegna þess að það hefði verið samþykkt - þetta sagði lögmaðurinn og þingmaðurinn - með lögum um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal og stækkun Kröfluvirkjunar. Frú forseti. Ég er með þessi lög hér í höndunum. Það er ekkert sem þar er að finna sem varðar eignarnám og heimildir til eignarnáms eða bætur. Aðalhöfundur frumvarpsins, Karl Axelsson, hefur sjálfur sagt - ég er hér með útskrift, frú forseti, úr viðtali við hann sem tekið var af Speglinum - að þessar breytingar á farvegum fljótanna, sem leiði til þess að það hverfur á einum stað en gefur í á öðrum stað, geti leitt til þess að á báðum stöðum kunni skaðabótaskylda ríkisstjórnarinnar að aukast. En hann er ekki viss, málið er óljóst. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt að við spyrjum um það svart á hvítu hvort tilgangur þessa frumvarps sé að svara spurningum um það. Við erum ekki einir um að spyrja um það, frú forseti. Hér sat einu sinni alþingismaður, Árni Gunnarsson, sem var sérstakur sérfræðingur síns flokks á sviði auðlinda. Hann spurði um það í umræðuþætti sem var hér á mánudaginn í einum ljósvakamiðlinum, í fréttaviku Þorfinns Ómarssonar á NFS, þar sem hann er að ræða um vatnalagafrumvarpið, og ég vitna, með leyfi forseta: „Hver er grunnurinn? Af hverju er farið af stað með þessar breytingar? Er það vegna þess að stjórnvöld vilji gera sér auðveldara um virkjunarframkvæmdir? Er þetta gert fyrir Landsvirkjun? Nú er bara að velta þessari spurningu fyrir okkur: Af hverju er farið af stað núna?“ Þessi fyrrverandi alþingismaður bendir á aðra tengingu sem líka er rétt að hafa í huga: „Ég vil líka benda á annað. Þau miklu jarðakaup sem hafa átt sér stað hjá efnamönnum hér undanfarin missiri og ár eru ekki bara til þess að ná mjólkurkvóta og ærkvóta. Þau eru líka vegna þess að þeir vissu að það var verið að breyta þessum lögum.“ Frú forseti. Þetta vita allir. Í frétt í Morgunblaðinu í þessari viku kom fram að verð á jörðum hefur hækkað alveg gríðarlega. Ástæðan er sú að menn eru að fjárfesta í þessum eignum. Vegna hvers? Morgunblaðið svaraði þeirri spurningu. Til þess að verða sér úti um aukin hlunnindi. Þetta eru auðvitað margvísleg hlunnindi. En vatnsréttindi eru ein af þeim hlunnindum sem menn eru helst að sækjast eftir í dag. Það eru vatnsréttindi til skemmri tíma til raforkuframleiðslu af því að frelsi til þess að framleiða raforku og dreifa henni er miklu meira en áður og fyrirhugaðar breytingar á fyrirkomulagi leiða til þess að enn auðveldara verður að skapa sér auð með þeim hætti. En menn eru líka að hugsa til þess, sem ég rakti hér fyrr í ræðu minni, að vatn verður auðlind sem verður miklu dýrari þegar líður fram á þessa öld. Enn vitna ég til tímaritsins Fortune þar sem þau merku orð voru skrifuð að auðlind 21. aldarinnar yrði vatn - það sem hér er, í glasinu - og yrði dýrara en olía á þessari öld. Svo ég velti því nú fyrir mér hvort hér sé ekki samhengi á milli. Ég tek það skýrt fram að ég held ekki að þeir þingmenn sem hafa verið að verja þetta þingmál hafi gert sér grein fyrir því, a.m.k. ekki hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, sem á auðvitað að vera hér og hlusta á mitt mál en er einhvers staðar víðs fjarri. Honum finnst erfitt að sitja undir því að hlusta á þessar tölur um það sem okkur finnst verulega að við þetta frumvarp. En gæti verið að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað er að gerast hérna? Ég sagði áðan, frú forseti, að við aðstæður eins og þessar þar sem svona vargöld ríkir um málið í þinginu hlytu menn með einhverjum hætti að reyna að ná einhvers konar sátt um þetta mál þó ekki væri nema framvindu þess. Afstaða Samfylkingarinnar liggur alveg skýr fyrir. Við erum þeirrar skoðunar að það eigi ekki að setja lög sem flytja nýtingarréttinn yfir í hendur landeigenda og búa til séreignarrétt. En við getum alveg fallist á að það verði sett sérstök lög um nýtingarréttinn með þeim takmörkunum sem að sjálfsögðu ber að setja á auðlindir af því tagi. Var það ekki nákvæmlega hugsun hinna gömlu landsfeðra sem fyrst settu fossalögin 1907 og síðan fossalögin 1923? Um hvað var tekist á þá? Það var tekist á um nákvæmlega þetta. Það var tekist á um það hvort réttindin í vatninu ættu að vera séreignarréttindi eða hvort þau ættu að vera það sem þeir kölluðu því frábæra orði „landsgæði“. Það er það sem við í Samfylkingunni teljum. Grunnvatnið á að vera landsgæði. Fiskurinn í sjónum á að vera landsgæði. Rafsegulsviðin í ljósvakanum eiga að vera landsgæði. Og heimildir til þess að losa gróðurhúsalofttegundir út í andrúmsloftið eiga að vera landsgæði. Við teljum að það sé ekki hægt að færa þetta yfir í hendur neins eins aðila sem hafi séreignarrétt að þessu en við erum reiðubúin til þess að setja lög um útfærslu á nýtingarrétti. Um þetta standa átökin í þessu máli alveg eins og í öðrum málum þar sem alltaf hefur verið tekist harkalega á um það hver á auðlindina. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði hér að fyrr skyldi hann dauður liggja en að hann féllist á að vatn yrði gert að séreign einhvers einstaks aðila. Hvað ætli hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi oft kveðið fast að orði um fiskinn í sjónum? Allt hans pólitíska líf hefur snúist um nákvæmlega þau átök, um það að koma í veg fyrir að auðlind sem frá fornu hefur verið í höndum þjóðarinnar sameiginlega sé færð sem eign í hendur annarra, einhverra tiltekinna fárra. Um það hefur barátta hv. þm. Jóhanns Ársælssonar snúist ár og síð frá því að ég kynntist honum fyrst fyrir mörgum árum og um þetta hafa átök á Alþingi Íslendinga snúist. Það eru átök um gæði, um það hver á að eiga hlutina. Það er auðvitað skiljanlegt að einhverjir menn sem eru aldir upp undir frjálshyggjutrúboði stuttbuxnadeildarinnar í Heimdalli og Sambandi ungra sjálfstæðismanna séu svo forhertir af því trúboði að þeir sjái ekkert nema það að einkavæða hlutina, helst allt sem hreyfist. Ég geri svo sem engar athugasemdir við það að hv. þm. Sigurður Kári skuli fara hér með miklum gassagangi og tala um nauðsyn þess að einkavæða vatn. En, frú forseti, það hryggir mig þegar ég sé góða og væna uppvaxandi framsóknardrengi haldna sömu firrunni. Það hryggir mig þegar ég sé einn af arftökum Jónasar frá Hriflu renna í sömu slóð og stuttbuxnaíhaldið í Sjálfstæðisflokknum. Það hryggir mig þegar ég sé ungan mann að norðan, - eins og Jónas frá Hriflu var þegar hann kom fyrst til borgarinnar og haslaði sér völl í stjórnmálum og brá sér reyndar til útlanda til vefaranna í Rochester til þess að ná inn í blóð sitt samvinnuhugsjóninni - hv. þm. Birki Jón Jónsson, koma aftur og aftur í þau 30 skipti sem hann hefur talað hér í þessari umræðu eða um fundarstjórn forseta og taka undir með Sigurði Kára. Hann velur þeim sem eru honum andstæðir hin háðulegustu orð. Hann hefur nánast gengið svo langt að kalla þingmenn Samfylkingarinnar druslur. Hann orðaði það með þeim hætti að þeir drusluðust á eftir Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í þessu máli. Hv. þingmanni þótti þetta svo sniðugt hjá sér, af því að einhvers staðar leynist í sálardjúpum hans lítill húmoristi sem bíður eftir því að brjótast út, að hann notaði þetta aftur og aftur. Ég geri engar athugasemdir við það þó að köpuryrði séu send að mér frá Framsóknarflokknum í þessu máli. En það breytir ekki hinu að hugsjón Framsóknarflokksins var í upphafi allt annars eðlis. Hv. þingmaður telur að hann sé að verja rétt bænda. Þetta snýst ekki um það. Við í Samfylkingunni erum svo sannarlega reiðubúin til þess að semja um útfærslu á nýtingarrétti sem geri bændum kleift að nota vatnið með nákvæmlega sömu takmörkunum og hv. þm. Birkir Jón Jónsson setur þeim í þessu frumvarpi. Það er nefnilega svo að það frumvarp sem hv. þingmaður er hér að verja setur líka landbúnaðinum takmörk. Má ég benda hv. þingmanni á 3. gr. frumvarpsins þar sem eru skilgreiningar, mig minnir að það sé liður 7. Þar er verið að tala um búsþarfir. Jú, bændur í dag mega verða sér úti um vatn og hvað sem gerist með vatnsréttindi á jörðum þeirra þá verður alltaf að tryggja að það sé vatn til búsþarfa. Hvernig hefur hv. þm. Birkir Jón Jónsson skilgreint búsþarfir? Kvikfjárrækt. Það er þessi hefðbundni búsmali. En hv. þingmaður tekur undan suma bændur. Hann setur ákveðnar takmarkanir á nýtingarrétt bændanna sem hann er að verja. Þeir mega ekki nota þetta vatn nákvæmlega eins og þeim sýnist við ákveðnar aðstæður til ylræktar. Þeir mega ekki nota það til fiskeldis. Og hvað veldur því?  Mig langar, frú forseti, að spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson: Hvað þarf maður að vera margar aldir í Framsóknarflokknum til þess að teljast vera hefðbundinn framsóknarmaður? Veit hv. þingmaður hversu lengi skógrækt hefur verið sinnt hér á landi? Hann þarf ekki annað en að ganga hér handan ráðherrabekkjarins, svipta frá tjöldunum, horfa út um gluggann og þá sér hann tré sem Schierbeck landlæknir gróðursetti fyrir tveimur öldum og hóf skógrækt á Íslandi. Hv. þingmaður gæti farið vítt um sitt kjördæmi, sem er fallegt og gróðursælt, og þar sér hann leifar skógarins sem þakti Ísland samkvæmt Íslendingasögunum - sem ég trúi eins og Biblíunni - milli fjalls og fjöru. Skógrækt hefur auðvitað staðið lengi á Íslandi. Hvað með ylræktina? Hvernig stendur á því að menn vilja ekki skilgreina ylrækt með þessum hætti vegna þess að hér er verið að gera takmarkanir? Ég nefni þetta hér sérstaklega vegna þess að þetta takmarkar not þeirra sem eiga land til þess að nýta við vissar aðstæður vatn, og grunnvatn sérstaklega, eins og þá lystir. Með öðrum orðum, eignarrétti þeirra eru sett takmörk.  Ég vil þó vísa hv. þm. Birki Jóni Jónssyni aftur í aldir, aftur t.d. til þess tíma þegar Ísland var numið. Það er sagt frá því í Íslendingasögum að í kjördæmi hv. þm. Jóhanns Ársælssonar tóku menn fiska úr vötnum og settu í fiskileysu og þar er lækur sem enn í dag heitir Fiskilækur en heitir í landnámi Alifiskalækur. Þannig að vilji menn fara langt aftur gætu þeir hugsanlega fundið margt sem mælir gegn þessari sérkennilegu skilgreiningu Framsóknarflokksins, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson ber hér fram, á því hvað séu búsþarfir og hvað séu hefðbundnar atvinnugreinar. Það eru aukaatriði í málinu. Aðalatriðið er að þarna eru eignarréttindin skert með ákveðnum takmörkunum. Við í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni viljum skilgreina vatnið sem sameign þjóðarinnar, sem framtíðarauðlind sem við getum í framtíðinni nýtt með þarfir heildarinnar í huga. En við erum reiðubúin til að semja um lagalega útfærslu á nýtingarrétti með nákvæmlega sama hætti og hv. þingmaður er að gera gagnvart bændunum sem hann ber svo fyrir brjósti. Herra forseti. Ég hef áður í þessari ræðu vakið máls á þeirri þverstæðu sem hefur komið fram í máli formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Hann hefur sagt - og ég ætla að segja það aftur af því að nú er hann kominn í salinn - að þetta sé bara formbreyting og það skipti engu máli fyrir réttarstöðu eins eða neins hvort hún verði gerð eða ekki.

Er þetta að hafa eftir mér?

Ég er efnislega að vísa til þess sem hv. þingmaður segir að hér sé um formbreytingu að ræða en ekki eðlisbreytingu. Ef ekki er um eðlisbreytingu að ræða þá getur ekki verið að hún hafi áhrif á réttindi eins eða neins. Hv. þingmaður hefur líka sagt í umræðunni að hér sé verið að hnýta réttindin sömu hnútum og gert er í lögunum sem samþykkt voru 1998 um auðlindir í jörðu. Ég man ekki alveg heiti þeirra laga,  En auðvitað er það makalaust, herra forseti, þó ég ætli ekki að gera mikið mál úr því af því að ég er í eðli mínu friðarins maður eins og hæstv. forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra leggur bara á flótta. Skýst hér inn eins og mús og hleypur út aftur eins og köttur sé á eftir henni. Það sýnir auðvitað að hæstv. ráðherra er hugsanlega í þeirri stöðu sem hún lenti í hér fyrr í vetur að hún skilur ekki sitt eigið frumvarp. Það er óhjákvæmilegt að rifja það upp fyrir hæstv. forseta og þingheimi.  Þá gerðist það að ráðuneytisstjórinn kom frá útlöndum og hlustaði á hæstv. ráðherra og það rann upp fyrir honum að stjórnarandstaðan hafði rétt fyrir sér. Það rann upp fyrir embættismönnum ráðuneytisins að hæstv. iðnaðarráðherra fór bara með bull og vitleysu. Hún hafði misskilið frumvarpið. Og það sem verra var, hv. formaður iðnaðarnefndar, Birkir Jón Jónsson, lét etja sér út í það að reyna að ryðja þessu vitlausa frumvarpi brautina í gegnum þingið. Ég spyr nú þann unga mann: Hefur hann lært af reynslunni? Ljóst er að hæstv. iðnaðarráðherra hefur ekkert lært af reynslunni. Það er ekki hlutur sem ég ætla að ræða mikið um en það er hins vegar sameiginlegt vandamál okkar sem sitjum í þessum sal og veltum þessum málum fyrir okkur. Við höfum einfaldlega reynsluna af því að hæstv. iðnaðarráðherra er gjarnt að misskilja mál. Hér hefur það komið fyrir nokkrum sinnum, a.m.k. einu sinni í alvarlegu máli, að hæstv. iðnaðarráðherra skilur ekki sín eigin frumvörp. Þegar það blasir við núna að yfirlýsingar sem koma frá einum af höfundum frumvarpsins benda til þess að vatnalagafrumvarpið kunni að hafa meiri og dýpri áhrif en hæstv. iðnaðarráðherra segir þá hugsa menn auðvitað: Hún hefur áður haft rangt fyrir sér. Auðvitað má segja að við ættum að hafa skjöld og hlíf í hv. formanni iðnaðarnefndar, Birki Jóni Jónssyni. Hlutverk hans er að brjóta málin til mergjar sem koma til nefndarinnar. Á herðum hans hvílir rannsóknarskylda. Hv. þingmaður er vænn piltur og efnilegur, og ég dreg ekkert úr gæðum hans sem formanns, en það blasir hins vegar við að hann er laminn áfram af hæstv. iðnaðarráðherra sem eirir engu þegar hún er komin í þann haminn. Nú er hæstv. iðnaðarráðherra komin í þá stöðu að á henni standa mörg spjót. Ritstjóri Morgunblaðsins, Styrmir Gunnarsson, gerir hróp og hí að henni og segir að hún kunni ekki einu sinni lágmarksreglur Evrópusambandsins. Ég er sammála ritstjóra Morgunblaðsins um það. Hún er rekin til baka með frumvarpið mikla sem hún ætlaði sér heldur betur að hrósa sér af fyrir jólin. Og nú kemur hún hingað með frumvarp og enginn skilur af hverju hún vill kýla það af slíkum krafti í gegnum þingið vegna þess að hún segir sjálf að það skipti í reynd engu. Hinn gamli og vitri Lappi, sá sem sér hlutina eins og þeir raunverulega eru, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, kemur bara hingað ganske pent, svo ég leyfi mér að sletta dönsku, hæstv. forseti, og segir að það skipti engu til eða frá hvort þetta frumvarp sé samþykkt. Sá ágæti forseti sem situr á forsetastóli núna er friðarins maður, og eins og ég hef greint frá í mínum litla örmiðli tel ég að hann sé bæði kurteis og vitur, fyrir utan að vera skemmtilegur á köflum, en hann hefur líka, þrátt fyrir skamma setu á þingi, sem ég vona að verði miklu lengri, fengið nasasjón af því hvernig hlutirnir ganga fyrir sig hér. Hv. þingmaður hefur oft sýnt það, bæði meðan ég var á vistum með honum í efnahags- og viðskiptanefnd og hér sem forseti, að hann kann stundum að bera klæði á vopnin. Ég held að hæstv. forseti ætti að beita sér fyrir því að þetta mál verði skoðað betur. Ég segi þetta sérstaklega með hliðsjón af því að félagar hans í Sjálfstæðisflokknum hafa sagt hér í dag að rétt sé að kæla málið. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem ég held að eigi sæti í iðnaðarnefnd, talaði hér eins og verulega vitiborinn maður, ég vil nú ekki segja í fyrsta skipti, í dag, en hann gerði það og benti á að menn ættu að reyna að komast að sátt í málinu. Og ég vísa aftur til orða hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Ef það er svo að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu þeirrar skoðunar, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafði orð fyrir þeim í dag, að samþykkt frumvarpsins breyti engu til eða frá, er það þá ekki þannig, herra forseti, að þetta mál snúist bara um hégóma hæstv. iðnaðarráðherra? Það niðurstaða mín. Ég tel það, vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra, eins og ég held bara allir sem hér hafa talað um málið af hálfu stjórnarliðsins, eru þeirrar skoðunar að þetta sé bara formbreyting, að þetta sé engin eðlisbreyting. Þetta er okkur sagt. Ef það er svo, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði, að það skipti engu máli til eða frá hvort þetta er samþykkt eða ekki þá eiga menn auðvitað að bera klæði á vopnin með þeim hætti að hlusta á það sem stjórnarandstaðan vill í málinu og athuga hvort þeir komist að þeirri niðurstöðu að hægt sé að ná einhvers konar lendingu um framhald málsins. Við höfum sagt alveg skýrt að við teljum að hér sé um eðlisbreytingu að ræða og að við teljum að hér sé verið að gera vatn að séreign. Ef það er svo að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins telji að það sé mögulegt að lifa með þeirri staðreynd að vatn sé einungis undirorpið nýtingarrétti og enginn beri neinn skaða af því fyrirkomulagi þá er hugsanlegt að við getum náð einhvers konar samkomulagi til framtíðar. En við höfum líka sagt, þingmenn stjórnarandstöðunnar, að það sé ýmislegt annað við þetta að athuga. Við teljum að hér sé vernd vatns, vernd náttúru, lífríkis og vistkerfis, alls ekki gætt sem skyldi. Ég er viss um að hæstv. forseti, Birgir Ármannsson, er fyrir löngu búinn að lesa þetta frumvarp og komast vel niður í því. Þess vegna veit hann eins og ég að hvergi í frumvarpinu er ótvírætt sagt að hafa beri samráð við Umhverfisstofnun varðandi lífríkið, vistkerfið eða vatnsfarvegi utan á einum stað. Þegar maður les frumvarpið, ég tala nú ekki um þegar gamall umhverfisráðherra og falleraður líffræðingur leyfir sér að skoða það út frá sjónarhóli vistfræði og líffræði, rekur mann auðvitað í rogastans því að í því eru engir sérstakir varnaglar gagnvart lífríkisröskun, gagnvart því að vatnsvegir séu skemmdir. Í stjórnsýslukafla laganna þar sem Orkustofnun er fært allt vald, og dreg ég ekki úr gæðum þeirrar stofnunar, er sagt af mikilli náð og miskunn gagnvart þeim sem hafa sporð og hreistur og synda um legi vatnsins að þar skuli haft samráð við veiðimálastjóra. Veiðimálastjóri hefur gert sterkar athugasemdir við hversu lítil áhrif hann getur haft um þetta. Ef sótt er um framkvæmdir beint samkvæmt sérstökum lögum til veiðimálastjóra ber honum samkvæmt frumvarpi þessu að senda afrit af því til Orkustofnunar, en það virkar ekki öfugt. Það virkar ekki þannig. Þegar Orkustofnun fær einhvers konar óskir um framkvæmdaleyfi og annað sem tengist fiskvegum er það undir hælinn lagt og vilja hennar hvort málið er sent Veiðimálastjóra til umsagnar. Þetta er auðvitað algerlega af og frá, herra forseti. Þegar ég tala um möguleika á sátt eða lendingu í þessu máli er ég auðvitað að tala um að menn kæli það aðeins, út frá því sem hér hefur komið fram að málið breyti engu og það skipti engu í reynd hvort það sé samþykkt vegna þess að hér sé bara um breytingu á formi að ræða en ekki eðli. Ég er að hugsa um það en ég er líka að hugsa um annað. Okkur í stjórnarandstöðunni hefur verið það mikill þyrnir í augum að þetta mál skuli ekki rætt samhliða öðrum málum sem tengjast vatnsvernd. Við höfum lagt þunga áherslu á það ásamt Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun að frumvarp til vatnalaga verði rætt ásamt öðrum bálkum sem því tengjast. Við höfum talað um að vatnamálin þurfi að ræða heildstætt. Þá höfum við auðvitað vísað sérstaklega til þess að Evrópusambandið hefur gefið út sérstaka tilskipun um vötn og vatnsvernd sem við munum þurfa að taka upp að hluta. En vegna þess að við erum aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eru ákveðnir hlutar undanþegnir, t.d. samningar um búsvæði, ákveðnir samningar um náttúruvernd og ýmislegt annað. Þess vegna stóðu deilur, það er kannski of fast að orði kveðið, en tekist var á um það milli EES-ríkjanna og Evrópusambandsins hvað ætti að vera í lögum sem byggð væru á vatnatilskipuninni. Þar var a.m.k. vík á milli vina. Í sjálfu sér er ekki hægt að gera sérstakar athugasemdir við það. Þannig eru samskipti ríkja á alþjóðavettvangi, menn hafa mismunandi sjónarhorn og reyna að semja. Ástæðuna fyrir því að frumvarp til vatnalaga er ekki rætt samhliða vatnsverndarfrumvarpi, eins og stjórnarandstaðan hefur óskað eftir, segja stjórnarliðar þá að niðurstaða sé ekki komin í samningaferlið á millum annars vegar Evrópusambandsins og hins vegar Íslands, Noregs og Liechtensteins. Þess vegna hefur ríkisstjórnin, sérstaklega hæstv. iðnaðarráðherra, sagt að þetta geri að verkum að ekki sé hægt að leggja það frumvarp til. Þó hefur komið fram, mér til nokkurrar furðu, að drög að því frumvarpi séu þegar til í umhverfisráðuneytinu. Reyndar er gengið svo langt að fullyrða að frumvarpið sjálft sé þegar til í ráðuneytinu. Það kemur t.d. fram í greinargerð með vatnalagafrumvarpinu. En þetta hefur verið helsta röksemd ríkisstjórnarinnar gegn því að hægt yrði að ræða saman nýju vatnalögin, vatnsverndarlög og hugsanlega ýmsa aðra lagabálka sem þarft væri að setja með. Ég spurði á föstudaginn hæstv. umhverfisráðherra hvort það væri rétt sem mér hefði borist til eyrna, en ekki hafði komið fram í fjölmiðlum, að nokkrum dögum fyrr hefði náðst niðurstaða í samningaferlinu innan þessara tveggja stoða Evrópska efnahagssvæðisins. Það var eftirtektarvert að svo vildi til að þegar ég varpaði fram þessari spurningu kom hæstv. umhverfisráðherra í salinn en hafði hratt á hæli og fór. Hún svaraði ekki fyrr en á laugardaginn. Ég geri engar athugasemdir við það. Það hefur margsinnis komið fram að ég hef gott álit á hæstv. umhverfisráðherra. Yfirleitt svarar hún skýrt og vel og lætur menn ekki komast upp með óþarfa moðreyk ef svo ber undir. Ég kann vel við slíka ráðherra. Hún er heldur ekki að fela skoðanir sínar. Hæstv. ráðherra sagði á laugardaginn, sem svar við spurningu minni frá því deginum áður, að það væri rétt, það væri komin niðurstaða. Þá spyr ég, herra forseti: Ef það er svo að komin er niðurstaða í þessar deilur á milli stoðanna tveggja sem að Evrópska efnahagssvæðinu standa um vatnatilskipunina og hvers konar lög eigi að byggja á henni, þegar haft er í huga að menn segja að engar sérstakar nauður reki til að vatnalögin sem við ræðum um í dag séu rekin í gegnum þingið, er þá ekki flötur á samkomulagi? Er þá ekki mögulegt að ná sátt um að láta vatnalagafrumvarpið bíða, að beðið verði, eftir atvikum fram á vorið eða næsta haust, eftir því að vatnsverndarfrumvarpið, a.m.k. burðargrind þess, verði til í umhverfisráðuneytinu, verði fullbúið og þessi frumvörp lögð fram saman fyrir þingið? Um það hefur stjórnarandstaðan beðið. Þá væri vísast líka hægt að ganga frekar úr skugga um hvað raunverulega liggur í orðum aðalhöfundar frumvarpsins þegar hann talar um að samþykkt þess kunni að hafa áhrif á réttarstöðu. Auðvitað grunar okkur í stjórnarandstöðunni að fiskur liggi undir stein, í versta falli, en í besta falli að sé enn einn misskilningur hæstv. iðnaðarráðherra á ferðinni. Það hefur náttúrlega áður gerst að mál hafa farið af misskilningi í gegnum þingið. En úr því sem komið er mun sennilega erfitt fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að eta ofan í sig stolt sitt og láta reka sig til baka með þetta mál. En þá eiga sniðugir menn eins og hæstv. forseti Birgir Ármannsson og aðrir ágætir forsetar, að reyna að finna leiðir til þess að bjarga hæstv. iðnaðarráðherra úr þessum bölvuðum vanda sem hún hefur enn einu sinni komið sjálfri sér í. Ég geri mér grein fyrir því að það er erfitt. Staða Framsóknarflokksins er erfið og staða ráðherra er erfið. Líkast til meinar stolt hæstv. iðnaðarráðherra henni að verða við tilmælum stjórnarandstöðunnar um að taka þetta mál til baka og bíða með það þangað til við höfum heildstæða sýn með því að fá líka vatnsverndarfrumvarpið fram. Það er ekki vansalaust, herra forseti, hvernig menn ganga fram í þessu máli. Frumvarpið kom fram í fyrra og það var ótrúlegt að lesa viðhorfin sem fram komu í umsögnum hjá þeim eftirlitsstofnunum sem við Íslendingar höfum treyst til að vakta og gæta auðlinda okkar. Þar nefni ég helst til sögunnar tvær burðarstofnanir, Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun. Umhverfisstofnun er ný stofnun. Hún hefur ekki starfað mjög lengi en hún hefur starfað vel. En sú hefur heldur betur fengið að finna til tevatnsins. Sú stofnun hefur verið lamin eins og fiskur af hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar hafa sameinast um að fara með offorsi og harðneskju á hendur henni og reyna að berja hana til hlýðni. Hvers vegna, herra forseti? Búum við ekki í landi frjálsra skoðana og skoðanaskipta? Jú, Umhverfisstofnun er veitt forusta af fólki sem er faglegt og bersýnilega gætt nægilegri hreinskilni og sannleiksást til að segja hlutina eins og þeir eru. Hver var niðurstaða Umhverfisstofnunar þegar hún samþykkti og sendi umsögn sína til iðnaðarnefndar er frumvarpið kom fram fyrra sinnið? Það var 15–20 síðna plagg þar sem farið var yfir 25 greinar. Nú hef ég, herra forseti, ekki haft fyrir því að telja nákvæmlega saman hvort þær voru 25 eða 30. En þær voru fjölmargar greinarnar sem Umhverfisstofnun gerði athugasemdir við. En hún rakti síðan lið fyrir lið hversu hraksmánarlega frumvarpið var samsett og niðurstaðan var ekki fögur. Mig langar að veita hæstv. forseta þá ánægju og upplýsingu að lesa upp fyrir hann niðurstöðu Umhverfisstofnunar. Þar segir í sex línum, með leyfi hæstv. forseta: „Samantekið telur Umhverfisstofnun að hvað varði fyrirhugaðan rétt landeigenda sé frumvarpið í andstöðu við alþjóðlegar viðmiðanir og skuldbindingar, löggjöf í nágrannalöndum, óhagstætt hagsmunum almennings og íslenska ríkisins. Ekki er tekið tillit til líffræðilegs og samfélagslegs mikilvægis vatns og nægu aðgengi að því. Leggst stofnunin því alfarið gegn því að þessi leið verði farin.“ Herra forseti. Ég man ekki eftir því á öllum mínum ferli að nokkur opinber stofnun hafi með viðlíka hætti ráðist jafnharkalega fram gegn stefnu ríkisstjórnar. Hvaða ríkisstjórn er það sem vill láta telja sig faglega en heldur áfram með slíkt frumvarp eftir að hafa fengið þvílíka umsögn? Þarna er beinlínis sagt að frumvarpið stríði gegn hagsmunum íslenska ríkisins, gegn hagsmunum almennings, gegn alþjóðlegum samningum og gegn öllum alþjóðlegum viðmiðunum og skuldbindingum. Þarna kemur líka fram, sem er svo merkilegt, að þetta er allt öðruvísi en löggjöfin í nágrannalöndunum. Ég spyr hæstv. forseta, sem af visku síns hjarta svarar því ábyggilega í huga sínum en þarf ekki að gera það úr ræðustól: Hver er metnaður þeirrar ríkisstjórnar sem ætlar sér með krafti og hörku að keyra í gegn frumvarp sem fær ekki bara falleinkunn heldur algjöra falleinkunn hjá mikilvægustu eftirlitsstofnun hins opinbera á sviði umhverfisverndar? Ég hugsa að það sé ekki hægt að hugsa sér forkastanlegri vinnubrögð en þetta. Því miður, herra forseti, var athugasemdum Umhverfisstofnunar í engu sinnt. En starfsmenn stofnunarinnar hafa greinilega verið teknir í bakaríið. Það kemur fram þegar lesin er umsögn um frumvarpið þegar það kemur fram í hið síðara skipti, þ.e. í vetur, að þá er búið að skamma embættismennina með þeim hætti að þeir eru látnir gera yfirbót. En sem betur fer gera þeir það, eins og á Kópvogsfundinum, grátandi. Þegar tárin hrjóta niður síðurnar getur maður ekki annað en skilið hlutskipti þeirra. Þeir vita að þeir þurfa að hlýða einhvers konar skipunum ráðherra sem bersýnilega lyftir vendi sínum og hótar tyftun. Þar er dæmi um ráðherraræðið enn einu sinni. En það kemur samt sem áður fram hjá þeim að þeir geri þetta grátandi og þeir eiga heiður skilinn fyrir það. Herra forseti. Í umsögninni frá Umhverfisstofnun 1. september síðastliðinn segja þeir að stofnunin standi við öll þau faglegu aðfinnsluatriði sem hún hafi sett fram árinu fyrr. Það er frekar að þeir gefi í varðandi tæknilegar úrbætur sem þeir telja nauðsynlegt að gera á frumvarpinu. En síðan segja vesalings embættismennirnir, sem hafa greinilega lent í reiðum ráðherrum sem ekki una því að sitja undir því að embættismenn segi sannleikann - við vitum nú hæstv. forseti, að þegar hæstv. viðskiptaráðherra rennur í skap þá er hún illvíg …  Seinna í umsögninni segja embættismennirnir að í umræðunum sem fylgdu framlagningu frumvarpsins á síðasta þingi hafi verið nefnt - við munum hvernig hæstv. ráðherra nefndi það á sínum tíma - að Umhverfisstofnun hafi verið að tjá sig um pólitísk atriði. Umhverfisstofnun er stjórnsýslustofnun og harmar að hafa dregist inn í atburðarás með þeim hætti sem stofnunin lýsir, frá síðasta vetri. Síðan segir stofnunin, með leyfi forseta: „Markmið stofnunarinnar er að standa vörð um þá málaflokka sem henni er trúað fyrir, og leiðbeina löggjafanum þegar fjallað eru um mál er hana varðar út frá faglegu sjónarmiði. Það var ekki og er ekki ætlun stofnunarinnar að taka þátt í pólitískri umræðu sem kjörnir fulltrúar sjá um.“ Svo kemur þetta óborganlega. Þarna er lýsing á dulmáli á því þegar embættismenn og æðstu yfirmenn Umhverfisstofnunar eru teknir á hvalbeinið hjá hæstv. umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra. Þarna segir, með leyfi forseta: „Umhverfisstofnun hefur farið yfir málin með umhverfisráðuneytinu, og fellst á að sumt af því sem kemur fram í umsögninni, einkum í fylgiskjölum með umsögninni, megi skilja þannig að stofnunin væri að taka pólitíska afstöðu varðandi eignarrétt á vatni og hefði orðalag þeirra mátt vera öðruvísi.“ Þetta heitir víst að bjóða embættismönnum gleðileg jól, er það ekki hæstv. forseti, á því máli sem hefð hefur skapast fyrir í tengslum við umræðu um umhverfismál? En í öllu falli, svo allri kátínu sé sleppt og erfið söguleg atriði séu ekki rifjuð hér upp á þessari stundu, þá er alveg ljóst að hæstv. umhverfisráðherra hefur látið taka yfirmenn Umhverfisstofnunar á beinið. Þeir eru látnir lýsa því yfir með vöndinn dynjandi á bakinu að þeir hefðu nú mátt orða þetta öðruvísi. Jú, og þeir biðjast í reynd afsökunar á því að kannski hefði ekki átt að orða þetta með hinum og þessum hætti. Það væri kannski ekki úr vegi, herra forseti, að rifja aðeins upp hvað þessi ágæta stofnun sagði. Frú forseti. Ég finn það nú ekki alveg í fljótu bragði. Einhvers staðar er það í þessum bunka. En það skiptir ekki máli.

Því miður.

Hv. þm. Pétur Blöndal gleðst yfir þessu. 

Það er miður að þú skulir ekki finna það.

Það kemur í leitirnar, herra forseti, þegar að því kemur. Ég hef ekki alveg lokið ræðu minni þannig að hugsanlegt er að þetta komi fram seinna. Í öllu falli ætlaði ég að rifja það hér upp að fyrir utan það að við í stjórnarandstöðunni erum þeirrar skoðunar að það ætti að ræða vatnalagabálkinn samhliða vatnsverndarlagaramma þá skiptir líka annað máli sem ég held að hæstv. stjórnarlið ætti líka að hugsa sig aðeins um út af, þ.e. sú staðreynd að núna er í gangi sérstök vinna við að endurskoða stjórnarskrána. Eitt af því sem menn hafa orðið sammála um hér í þessum sölum, þó það sé ekki til þrautar rætt í stjórnarskrárnefndinni, er að festa í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á sameiginlegum auðlindum. Þetta er mál sem hér hefur verið töluvert mikið rætt. Það hefur t.d. komið fram bæði hjá fulltrúum Samfylkingarinnar, fulltrúum Framsóknarflokksins og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það ætti að fella slíkt ákvæði inn í stjórnarskrá. En ekki bara það, herra forseti. Í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar kemur alveg skýrt fram að þessi ríkisstjórn stefnir að því að festa í stjórnarskrá ákvæði um að auðlindin í hafinu sé sameign þjóðarinnar. Nú er það ekkert launungarmál. Það hefur komið fram í umræðum síðar, m.a. hjá öðrum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og forkólfum Sjálfstæðisflokksins að þeir telja eðlilega að það sé umhendis að setja slíkt ákvæði um eina auðlind. Þeir hafa sagt að það verði að láta sams konar umhverfi ríkja um allar auðlindir. Ég er því sammála. Ég held ég megi segja það alveg skýrt og skorinort að það er ekki bara ég sem er því sammála af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar. Samfylkingin telur að það eigi að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrána þar sem beinlínis er í gadda slegið að auðlindir verði í þjóðareign. Nú hafa verið miklar umræður einmitt af þessu tilefni um vatn. Hópur samtaka hefur lýst skoðun og komið fram með hana í rökstuddu áliti sem þingmenn hafa fengið. Hún hefur m.a. borist bæði hv. iðnaðarnefnd og eins stjórnarskrárnefndinni sem við hæstv. forseti, sem nú situr hér fyrir aftan mig sitjum báðir í. Þar er þess óskað að vatn verði hluti þeirra landsgæða sem stjórnarskrá mælir fyrir um að sé sameign. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra sem setti á stofn stjórnarskrárnefndina, reyndar að frumkvæði fyrrverandi forsætisráðherra Davíðs Oddssonar, sagt að æskilegt sé að um endurskoðun stjórnarskrárinnar ríki eins mikil sátt og hægt er. Er það þá ekki dálítið umhendis að rétt í þann mund sem alvarleg umræða er að byrja um að endurskoða stjórnarskrána með þeim hætti að festa í henni ákvæði um sameign á ýmsum auðlindum þjóðarinnar skuli menn ráðast í það hér að taka eina tiltekna auðlind, vatn, og búa þannig um hnúta að það verður erfiðara, þó það sé auðvitað ekki óframkvæmanlegt, að fá hana samþykkta sem hluta af þeim landsgæðum sem ættu samkvæmt stjórnarskránni að vera í sameign þjóðarinnar? Auðvitað væri það réttast núna að menn slepptu slíkum verknaði og gæfu stjórnarskrárnefndinni tóm en hún á hvort sem er að skila af sér þegar líður fram á þetta ár til forsætisráðherra sé miðað við upphaflegt verklag sem mátti finna í erindisbréfi stjórnarskrárnefndarinnar. Ég held að það hefði verið ráðlegt. Þess vegna skilur maður ekki alveg þessi vinnubrögð og þennan hraða og þennan asa sem eru á öllum málum hér varðandi þetta frumvarp. Af hverju má ekki bíða með það og leyfa stjórnarskrárnefndinni að komast að niðurstöðu um það hvort vatn eigi að vera partur af hinu nýja ákvæði sem hugsanlega næst samstaða um að verði um sameign á þjóðarauðlindum? Það getur vel verið að aðrir flokkar séu ósammála því þó ég og aðrir þingmenn í stjórnarandstöðunni telji að svo eigi að vera og að fari vel á því og sérstaklega eftir að hafa séð og orðið vitni að ásælni ríkisstjórnarinnar í vatnið. Í öllu falli væri lýðræðislegt að búa þannig um hnúta. Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal kvartaði undan því, heyrði ég, áðan með frammíköllum og alls konar gleðilegu látbragði að mér skyldi ekki hafa tekist að finna það orðalag sem var í bréfi og umsögn Umhverfisstofnunar til hv. iðnaðarnefndar vegna vatnalagafrumvarpsins. Svo vill til að ég hef það núna fyrir framan mig. Þar kemur t.d. fram í bréfi sem er dags. 21. mars 2005, með leyfi forseta: „Umhverfisstofnun telur að framlagt frumvarp til vatnalaga sé háð verulegum annmörkum þar sem það lýtur aðeins að hluta þeirra sjónarmiða sem sett eru fram í tilvísaðri greinargerð sem rök fyrir því að breyta þurfi núgildandi vatnalögum.“ „Umhverfisstofnun telur á hinn bóginn að frumvarpið taki nánast ekkert til umhverfismála, „vatnafars og vatnsbúskapar í víðasta skilningi þar sem lögð er áhersla á umhverfið og verndun þess“ ...“ Þarna er sem sagt rakið að Umhverfisstofnun telur að þetta frumvarp stangist á við alþjóðlegar viðmiðanir og skuldbindingar Íslands, og það sem meira er, þessi stofnun sem er hinn faglegi umsagnaraðili umhverfisráðuneytisins telur einfaldlega ef þetta frumvarp verði samþykkt að þá leiði það til réttaróvissu á fjölmörgum sviðum umhverfismála, almannaréttar og vatnsnýtingar. Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi heyrt þetta eða hvort ég þurfi að endurtaka það. En er hann ekki undrandi á að eftirlitsstofnun sem þessi skuli láta slíkt frá sér fara? Hv. þingmaður er undrandi á því. Ég ímynda mér það vegna þess að hv. þingmaður hefur að baki langa vísindamenntun og veit að þeir sprenglærðu sérfræðingar sem er að finna hjá þessari stofnun byggja að sjálfsögðu umsögn sína einungis á grundvelli faglegrar þekkingar. Hvernig gera þeir það? Þeir skoða alþjóðlega samninga. Þeir skoða þær skuldbindingar sem Ísland hefur axlað og bera þær saman við frumvarpið. Og þeir komast að því að þarna stangast sitthvað á í frumvarpinu við það sem er að finna í hinum alþjóðlegu samningum. Þess vegna leyfa þeir sér að gera hv. þm. Pétur H. Blöndal undrandi, alveg eins og ég er sem deildi undrun hv. þingmanns þegar ég las þetta. Þeir komast að þeirri niðurstöðu að samþykkt þessa frumvarps leiði til réttaróvissu á fjölmörgum sviðum. Herra trúr, síðan hvenær var það hlutverk hæstv. ráðherra að þröngva með afli og offorsi og vondum rökum, nánast engum, í gegnum þingið frumvarpi sem, ef að lögum verður, er líklegt til að skapa réttaróvissu? Og hvað felst í réttaróvissu? Hugsanlega það að reisa þurfi mál fyrir dómi, þá jafnvel alþjóðlegum dómstólum. Og hver veit til hvers það leiðir? Það getur hugsanlega leitt til að sökum þeirra skafanka sem er finna á þessu frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra þá bakist skaðabótaábyrgð, reyndar alveg eins og má lesa út úr hugsun hv. formanns iðnaðarnefndar Birkis Jóns Jónssonar sem sést ekki í þessum sal þó hann sé formaður iðnaðarnefndar. Hann hefur ekki meiri áhuga á málinu en svo að hann sést ekki í salnum. En látum það vera. Ekki ætla ég að biðja hæstv. forseta að fara með vagn spenntan tólf klárum fyrir og draga hann hingað nauðugan ef hv. þingmaður hefur ekki meiri virðingu fyrir hlutverki sínu sem formaður iðnaðarnefndar en að híma einhvers staðar í afkima þingsins þegar verið er að reyna að spyrja hann spurninga. Ég vil hins vegar lýsa sérstöku lofi á hv. þm. Pétur H. Blöndal fyrir að vera hér við umræðuna og sýna þennan mikla áhuga, en líka fyrir að deila með mér þeirri undrun sem vaknaði í brjósti mér þegar ég sá þessi hrikalegu ummæli Umhverfisstofnunar um sína yfirmenn. Það þarf kjark til að embættismenn taki svona sterkt til orða um ráðherrana sem eru yfir þeim. Enda létu hæstv. ráðherrarnir greinilega þessa embættismenn finna til tevatnsins vegna þess að þeir voru látnir koma fram fyrir iðnaðarnefnd aftur með nýju bréfi þar sem þeir að vísu undirstrika niðurstöðu sína úr hinu fyrra skjali, en þeir koma samt sem áður á hnjánum og biðjast fyrirgefningar og gráta. En það var eins og á Kópavogsfundinum sem ég minntist á áðan, að þau tár hrjóta sem hagl af síðum þessa álits og við skiljum auðvitað hvað að baki býr. Embættismenn eru hræddir við sína ráðherra og þeir hafa heldur betur verið látnir finna til þess að ef þeir með einhverjum hætti segðu það ekki að orðalagið hefði verið óheppilegt ...

Sagði fyrrverandi ráðherra.


             Sem hvað?  Herra forseti. Það gleður mig mjög að sjá hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson koma hingað. 

Forseti vill geta þess að stefnt er að því að gert verði matarhlé um klukkan sjö og þá mun forseti eiga fund með formönnum þingflokka eftir því sem áætlanir gera ráð fyrir.

Ég vil til endurgjalds, hæstv. forseti, lofa því að þegar ég hef ræðu mína aftur eftir kvöldmat mun ég verða miklu skemur en ég ella hefði verið af því að hæstv. forseti tekur með mildi á fundarstjórn og ég virði það. En hvernig er það, herra forseti, væri hægt með einhverjum hætti að fá hv. formann iðnaðarnefndar, Birki Jón Jónsson hingað í salinn? Ástæðan er sú að mig langar til þess að varpa nokkrum spurningum til hans. Ég ætla ekki að vera neitt vondur við hv. þingmann því að ég veit að hann vill vel og gerir ýmsa hluti vel en það er nú samt þannig að ég þarf að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga. Þangað til vil ég segja það að eitt af því sem undrar mig í þessu frumvarpi er hversu langt er gengið til þess að gera vatn að séreign. Ég velti því fyrir mér hvort hér sé verið að fylgja fordæmi einhverra annarra ríkja. Ég tók mig til og skoðaði t.d. hvernig þessum málum er háttað hjá ýmsum öðrum þjóðum sem við berum okkur oft saman við eins og t.d. Norðurlöndin, og a.m.k. eins og ég skildi þá lagabálka er það svo að í Noregi og Svíþjóð er farið með vatn eins og almannagæði. Þau eru skilgreind eins og nefndin góða sem vann vatnalögin 1923 skilgreindi slík gæði, sem landsgæði. Ég hef ekki fundið neitt í neinum þeim lögum sem ég hef leitað í og reynt að skoða þetta sem gengur jafnlangt og þetta íslenska frumvarp sem við erum hérna að ræða. Þetta var eitt af því sem ég ætlaði að spyrja hv. þm. Birki J. Jónsson um. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í þessu frumvarpi birtast í reynd átökin milli frjálshyggjunnar, sem hefur farið eins og logi yfir akur síðustu tvo áratugi í Evrópu og á Vesturlöndum, og hins vegar félagslegra sjónarmiða. Ég er þeirra skoðunar að hér sé í reynd verið að stíga skref að því að einkavæða vatn. Hér á Íslandi og reyndar erlendis hefur vatn verið skilgreint sem samfélagsleg gæði af þeirri ástæðu einni að enginn getur verið án þess fremur en loftsins. Og þó að það sé svo að það séu til lífverur sem geta verið án lofts er engin lífvera til sem getur verið án vatns. Þetta gerir það að verkum að vatn er í reynd alveg einstakt efni og það er þess vegna sem menn hafa fært rök að því að vatn eigi sökum þessa sérstaka eðlis að vera skilgreint sem landsgæði, sem sameiginleg gögn allrar þjóðarinnar. Ég tek alveg fyllilega undir með þeim sem segja: þessi lög munu ekki valda stökkbreytingu í dag. En þau skipta kannski máli eftir hálfa öld, eftir heila öld, eftir tvær aldir þegar vatn verður hugsanlega orðið að miklu dýrmætari auðlind en hún er í dag. Þá mun þetta skipta máli alveg eins og í dag skiptir kvótakerfið alveg gríðarlega miklu máli varðandi dreifingu og skiptingu auðæfa í íslensku samfélagi en menn sáu það ekki fyrir þegar þeir samþykktu þau lög árið 1984. Fyrir mér er það sem ég hef kallað ásælni frjálshyggjunnar í vatnið af sama toga og ásælni hennar í fiskinn sem við áttum einu sinni öll sameiginlega þó frjálshyggjan hafi enn ekki náð að koma fram vilja sínum til séreignarréttar á auðlindum í hafinu að fullu leyti. Andstaða mín við vatnalagafrumvarpið er ekki síst sprottin af sama toga og þessi sífellda viðleitni sterkra hópa á Íslandi til þess að leggja viðjar lögbundins eignarréttar á fiskinn í sjónum. Fyrir mér er auðvitað megininntak vatnalagafrumvarpsins að verið er að færa nýtingarrétt yfir á lendur séreignarréttarins. Þess vegna er þetta enn eitt skrefið til þess að færa sameiginlegar auðlindir okkar allra, fiskinn í sjónum, fjarskiptarásir í lofti, djúphita, orku fallvatnanna og takmarkaðar heimildir til þess að losa gróðurhúsalofttegundir yfir á þann völl sem búið er að marka innan véa séreignarréttarins. Ég skil ekki af hverju er verið að gera þetta. Þeir sem ekki skilja þetta, skilja ekki hvert er hið raunverulega inntak í þessu frumvarpi, eiga að hugsa þetta af sjónarhóli fisksins í sjónum og þannig er mjög auðvelt að skilja þetta. Í dag hafa útgerðarmenn einungis nýtingarrétt á fiskstofnunum. Þeir sækja hins vegar fast og stöðugt á að fá lögbundinn einkaeignarrétt á auðlindinni í hafinu, en lögin segja enn þá a.m.k. að þjóðin eigi þrátt fyrir allt fiskinn sameiginlega. Vatnalagafrumvarpið gengur út á sömu baráttu, það gengur út á sama andóf gegn vilja manna til þess að breyta nýtingarrétti í séreignarrétt. Ef mönnum tekst þetta með vatnið eins og aðrar jarðrænar auðlindir, hvenær sölsa þeir þá líka undir sig formlegan eignarrétt að fiskinum í hafinu? Ég spyr eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sem kristallaði í raun kjarna umræðunnar í eftirfarandi spurningum: Hvenær einkavæða þeir loftið? Það má kannski segja að það sé með vissum hætti búið að gera það líka því eins og mál eru að þróast í okkar heimshluta þá er loftið orðin takmörkuð auðlind að því leyti til að það er ekki hægt að hleypa nema ákveðnu magni af mengandi lofttegundum út í það og heimildirnar til þess eru takmarkaðar á Vesturlöndum og það er þess vegna sem menn sækja hingað og fá þessar heimildir án þess að greiða fyrir þær á sama tíma og réttur er að þróast með þeim hætti á Vesturlöndum að stórfyrirtækin þurfa að borga fyrir það þar. Með öðrum orðum, íslenska ríkið, án þess að spyrja kóng eða prest, stendur andspænis því að til hefur orðið ný auðlind eins og ég skilgreini auðlindir, þ.e. heimildir til þess að losa mengandi loft út í andrúmsloftið og þessa auðlind veitir íslenska ríkið án þess að spyrja kóng eða prest stórfyrirtækjunum. Nú er það svo að þetta er auðvitað ný þróun, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson veit, á allra síðustu árum og menn hafa kannski ekki náð tökum á því að klára nákvæmlega hvernig eigi að skipa réttindum af þessum toga. Það er þess vegna, herra forseti, sem við í Samfylkingunni og í stjórnarandstöðunni höfum verið að segja að það þarf að taka heildstætt á þessum málum. Það er ekki hægt að vera að kroppa í þetta, kroppa í eina auðlind núna og aðra síðar. Við þurfum að hafa heildstætt regluverk sem tekur á þessu öllu, sem tekur líka á því þegar nýjar auðlindir verða allt í einu til fyrir tilverknað framsækinnar og nýrrar tækni. Við getum séð að það eru kannski tvenns konar auðlindir sem með þeim hætti eru að verða til. Ein er fjarskiptarásin í lofti sem er orðin til fyrir tilstilli nýrrar stafrænnar tækni, fyrir tilstilli framsóknar mannsandans, uppfinninga. Allt í einu stöndum við andspænis nýrri tilvist þar sem segja má að til séu orðnir möguleikar sem hægt væri að skilgreina sem almannagæði og hugsanlega að verðleggja í krafti markaðslögmála ef verkast vill til hagsbóta fyrir almenning. Það fer hins vegar eftir aðstæðum hvort slíkt er gert. Hið sama gildir auðvitað um hina nýju auðlindina sem er að verða til, þ.e. losunarheimildir. Eins og heimurinn er að þróast er alveg ljóst að losunarheimildir munu verða ákaflega verðmætar. Við stöndum frammi fyrir því a.m.k. á meðan léttmelmi eins og ál er jafn gríðarlega nauðsynlegt í framleiðslutækni okkar tíma eins og raun ber vitni að þá verður það stöðugt dýrmætara í heimi, þar sem viðsjár af sjónarhóli mengunar eru alltaf meiri og meiri, að fá heimildir til þess að losa eins og t.d. gróðurhúsalofttegundir og annað sem fellur til við framleiðslu á t.d. áli. Það er kannski þess vegna sem stórfyrirtæki sækja hingað til Íslands ekki bara til að fá ódýra orku heldur líka það sem er að verða svo takmarkandi erlendis, að fá möguleika til þess að losa þessar skaðlegu lofttegundir út í andrúmsloftið. Mig langar að spyrja hv. þm. Birki Jón Jónsson, sem hefur náttúrlega lagt þessi mál niður fyrir sér: Telur hann ekki að það sé miklu skynsamlegra að taka heildstætt á þessum málum þannig að settar séu almennar reglur um hvernig eigi að útdeila takmörkuðum gæðum og þá með hvaða aðferðum eigi að taka afgjald fyrir þannig að allir sem eiga þær, þ.e. viðkomandi þjóð, fái afgjaldsins notið? Ég er ekki að segja að það sé skilyrði að það þurfi alltaf að taka einhvers konar afgjald fyrir notin en það ætti að vera meginregla. Hugsanlega þegar ný tækni er að búa til nýja auðlind eins og fjarskiptarásir, og við höfum ekki enn reynt hana til þrautar, þá er kannski hægt að sjá margvísleg rök sem hníga að því að svo sé ekki í upphafi. Hæstv. samgönguráðherra tók ákvörðun um það þegar hér var verið að bjóða út um árið, að nota frekar aðferð fegurðarsamkeppni en útboðs og allt gott um það að segja. En sérstaklega varðandi t.d. losunarheimildir og varðandi fisk finnst mér ekki annað koma til greina en að slíkar reglur séu settar. Mig langar þess vegna til þess að hæstv. - háttvirtur, vegna þess að Birkir J. Jónsson er ekki enn þá orðinn ráðherra þó að ég sé þess fullviss að ef hann hefur elju og staðfestu til og ef Framsóknarflokkurinn lifir þá muni hann verða það í tímans rás - en mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki þeirrar skoðunar að það sé rétt að ráðast í þetta mál heildstætt þannig að það séu settar almennar reglur en að ekki sé verið að gera þetta eins og hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera síðustu árin að taka fyrir eina auðlind og svo aðra og það er engin yfirsýn yfir málið allt saman. Ég veit að hv. þingmaður mun ekki svara mér um það, en mig langar svo ósköp mikið til þess að vita hvernig stendur á því að flokkurinn, sem einu sinni var að berjast fyrir lítilmagnann, sem einu sinni var að berjast fyrir aukinni dreifingu eða bættri dreifingu tekna og auðæfa og verðmæta í samfélaginu, að hann skuli drattast svona eins og botnlangi aftan í Sjálfstæðisflokknum og láta þröngva sér til hvers hervirkisins á fætur öðru. Hvernig stendur á þessu, herra forseti? Ég ætla ekki að biðja hv. þingmann endilega um að svara því. Þegar við höfum rætt hér um vatnið … 
            

Forseti vill grennslast fyrir um það hvort hv. þingmaður eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Já, virðulegi forseti, ég á töluvert eftir af henni.

Þá verður forseti að fara þess á leit við hv. 1. þm. Reykv. n. að hann geri hlé á ræðu sinni meðan gefið er kvöldmatarhlé í hálfa klukkustund og fundi er þá frestað og hlé gert á ræðu hv. þingmanns.

Forseti. Ég hafði einmitt ætlað mér að ræða fundarstjórn forseta og spyrja hann að því hve lengi yrði haldið áfram í kvöld. Við höfum ýmsu að sinna, við þingmenn, þar á meðal á kvöldin eins og sannast á hv. 1. þm. Reykv. n., og þess vegna væri gott að vita hvenær hér lýkur störfum og hvernig maður eigi að haga sér ef maður skreppur frá, hvernig maður eigi þá að haga sér með það að koma aftur og hvað maður geti verið lengi fjarri. Síðan vil ég alveg sérstaklega ræða við forseta um það að þegar málefni eru talin svo mikilvæg að forseti hefur svo mikið við án þess að tilkynna það fyrir fram að halda um málin fundi eins og nú háttar til að kvöldi eða á dögum sem ekki hafa verið á starfsáætlun þingsins sjái forseti til þess að þingmenn séu allir mættir, og ráðherrar, þeir sem málið á við, þegar þetta gerist. Það hlýtur að vera svo að þegar forseti ákveður að halda slíka fundi séu málin svo mikilvæg að menn séu í raun og veru að bregðast kjósendum sínum og starfsskyldum ef þeir eru ekki viðstaddir umræðuna nema þeir hafi þá lögleg forföll og hafi tilkynnt þau, samanber nýlega umræðu um mætingar þingmanna á þingfundi, þeir hafi tilkynnt þau í svokallaða fjarvistaskrá. Ég ætlast til þess að forseti láti hringja út þá þingmenn og ráðherra, sérstaklega hæstv. iðnaðarráðherra auðvitað og síðan hæstv. umhverfisráðherra sem þarf að vera við þessa umræðu, og tilkynni það að hér standi yfir umræða um svo mikilvægt mál að ekki sé hægt að hafa annan hátt á en að ræða um það á þessu mánudagskvöldi og segja þeim frá því að þeir þingmenn sem hér eru í húsi óski þess að félagar þeirra á þinginu séu einnig viðstaddir umræðuna. Þetta er mjög eðlilegt og ég vil minna forseta á að í þingsköpum okkar, að mig minnir í 53. gr., er öllum þingmönnum skylt að sækja fundi og mér þykir raunar skaði hvað forsetar þingsins eru slakir við að halda það ákvæði í heiðri. Það má segja að þegar um er að ræða fundi sem eru á útsendri dagskrá og fari fram á venjulegum þingfundatíma hafi menn það sér til afsökunar að þeir hafi a.m.k. kynnt sér málið, viti að þessi fundur sé haldinn, að tiltekin mál séu á dagskrá og menn líti þá svo á að þeir vilji vera þar fjarverandi og standi þannig frammi fyrir kjósendum sínum með það en hér háttar sem sagt alveg 

Í tilefni af ummælum hv. þingmanns vill forseti geta þess að það hefur legið fyrir í allan dag að efnt yrði til kvöldfundar. Forseti getur ekki upplýst á þessari stundu hvenær kvöldfundi lýkur en það hefur legið fyrir og komið fram á fundum forseta með þingflokksformönnum í dag, að ég hygg a.m.k. tvívegis. Varðandi það atriði sem hv. þingmaður nefndi til viðbótar vill forseti geta þess að öllum hv. þingmönnum á að vera ljóst að fundur stendur yfir.

Herra forseti. Það er full ástæða til að spyrja hæstv. forseta hvort nú standi ekki yfir fundur forseta með formönnum þingflokka.

Forseti taldi sig hafa upplýsingar um að þeim fundi væri lokið, a.m.k. fékk forseti ekki önnur skilaboð en þau að það ætti að halda við þá áætlun að hefja fund aftur kl. 19.30.

Herra forseti. Það væri æskilegra að við hefðum einhverjar fréttir af þeim fundi því að ég trúi því að sá fundur hafi verið ætlaður til að koma einhverju lagi á það skipulag sem hér hefur verið viðhaft og hæstv. forseti tilkynnti að nú hefði verið boðaður kvöldfundur. Ef hæstv. forseti hefur ekki aðrar upplýsingar en þær að fundurinn sé væntanlega búinn og engin niðurstaða hafi orðið af fundinum er eiginlega lágmark, herra forseti, að við fáum nákvæma skilgreiningu á því hvað kvöldfundur þýði þetta kvöldið. 
            

Forseti getur upplýst að kvöldfundir vilja dragast á langinn á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Ber að skilja þessa túlkun svo að kvöldfundur gæti þá þýtt næturfundur? Er það rétt skilið, hæstv. forseti?

Eins og áður hefur komið fram getur forseti ekki tjáð sig um það hvenær kvöldfundi muni ljúka en ætlun forseta er að halda áfram fundi hér og gefa ræðumönnum sem eru á mælendaskrá í málinu tækifæri til að tjá skoðanir sínar. Forseti vonast til þess að umræður um fundarstjórn forseta verði ekki það langar að það dragist úr hófi.

Hæstv. forseti. Ég þakka svörin þó að þau hafi ekki verið skýr en það er augljóst af þessu að ekki er búið að ganga frá neinu skipulagi á þingstörfum. Því má gera ráð fyrir að hér verði ekki aðeins kvöldfundur, heldur næturfundur. Það er eiginlega alveg nauðsynlegt að virðulegur forseti tali skýrt út um það að ætlunin sé að hér verði næturfundur því að í dag hefur margoft komið fram að mjög skilmerkilega hefur verið spurt hvaða fyrirkomulag sé væntanlegt. Ég sé að þingflokksformönnum hefur fjölgað mjög í salnum þannig að ég geri ráð fyrir að skýringar muni koma á því hvað gerðist á fundi forseta með þingflokksformönnum þannig að það sé hugsanlegt að ræða málið örlítið út frá niðurstöðu þess fundar. Ég vænti þess, miðað við þau orð sem hér féllu í dag, að þar hafi komið fram a.m.k. beiðni og vonandi vilji meiri hluta þingflokksformanna til að þetta mál yrði skoðað sérstaklega. Ég trúi því ekki, virðulegur forseti, að gengið sé fram hjá mjög skýrum óskum varaformanns iðnaðarnefndar og varaformanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að sest verði yfir þetta mál til að leita leiða 

Herra forseti. Enn tölum við um fundarstjórn forseta og veltum fyrir okkur, eins og ræðumenn á undan mér, hve lengi fram eftir kvöldi þessi fundur muni standa. Ég áttaði mig á því að það er erfitt hjá hæstv. forseta að gefa um það einhverjar vísbendingar þar sem svo virðist sem stjórn þingsins treysti sér ekki til að setja upp starfsáætlun sem við þingmenn vitum að gildi, getum skipulagt okkur eftir og hagað störfum okkar í samræmi við. Ég varð svolítið undrandi í morgun þegar ég heyrði það eftir fund þingflokksformanna að ekki lægi fyrir starfsáætlun þingsins fyrir þessa viku. Ég velti fyrir mér hvort það væri í alvöru ætlun hæstv. forseta að vera hér með starfsáætlun frá degi til dags en setja ekki upp, eins og gert hefur verið hingað til, starfsáætlun þingsins fyrir hverja viku þannig að okkur þingmönnum gefist kostur á því að skipuleggja með hvaða hætti við rækjum störf okkar í kjördæmum og getum með einhverju móti skipulagt vinnu okkar og sett niður fundi með kjósendum í kjördæmi eða þeim fjölda hagsmunaaðila sem sækjast oft og iðulega eftir fundum með þingmönnum hverju sinni. 
             Starfsáætlun þingsins fyrir hverja viku eins og hún hefur verið gefin út hefur einmitt hjálpað okkur þingmönnum í þessu og auðveldað okkur, eins og ég segi, bæði að rækja skyldur okkar í kjördæmi og kannski ekki síður að ákveða með hvaða hætti við getum skipulagt tíma okkar í þingsalnum, tíma okkar á skrifstofunni sem við höfum úti í Austurstræti og síðan, eins og fram hefur komið hér og menn vonuðu að eitthvað væri að marka, að hæstv. aðalforseti þingsins væri með fjölskyldumál og fjölskyldustefnu það hátt á dagskrá sinni að, eins og sagt var hér þegar hæstv. forseti tók við störfum og var kjörin hér sem forseti Alþingis, unnið yrði að því mjög ötullega á þinginu að breyta akkúrat því sem við erum að horfa fram á núna, herra forseti, maraþonkvöld- og -næturfundum og oft og tíðum án þess að þingmenn gætu á nokkurn hátt séð það fyrir að þeir yrðu að vera hér í húsi og taka þátt í umræðum um mál fram eftir kvöldum, fram eftir nóttum og um helgar. Ekki það að ég víki mér neitt undan því og ég vil sérstaklega taka fram að ég vona að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson átti sig á því að ekki er leti um að kenna að ég stend hér og nefni þetta, heldur hinu að við viljum geta skipulagt störf okkar en það getum við ekki meðan stjórn þingsins er með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Það er rétt að fundi þingflokksformanna með forseta þingsins er nýlokið. Af þeim fundi varð í sjálfu sér engin önnur niðurstaða en sú að halda áfram með fyrirliggjandi mælendaskrá um frumvarp til vatnalaga sem ég held að um 18 manns séu á. Ég sakna þess auðvitað eins og aðrir hér að ekki skuli vera vikuplan til að vinna eftir en eins og útlitið er í dag munum við ræða um frumvarp til vatnalaga þessa viku, næstu og þarnæstu, a.m.k. miðað við þá mælendaskrá sem er til staðar og þá sem enn eiga eftir að setja sig á hana eða hafa boðað að ýmislegt sé órætt í þeim efnum. Sem sagt, ekkert samkomulag var gert, hvorki af hálfu forseta né þingflokksformanna, um framhaldið. Hér höldum við áfram að ræða þetta mikilvæga mál og göngum á mælendaskrána sem reyndar hefur lengst og mun líklega gera það, sýnist mér, eftir því sem lengra dregur á umræðuna.

Herra forseti. Ég ætla ekki að þráspyrja hæstv. forseta um það hvenær þessum fundi ljúki vegna þess að ég hef vissa samúð með hæstv. forsetum þingsins, að þurfa að standa í að stýra fundum hér. Þeir virðast vera settir í þá stöðu að reyna að reka á eftir málum sem eru algjörlega vonlaus, koma frá hæstv. ráðherrum jafnvel, svo sem eins og Valgerði Sverrisdóttur, hæstv. iðnaðarráðherra, sem hefur misskilið frumvörp, kemur síðan hér með frumvarp sem er algjörlega handónýtt, gengur þvert gegn hagsmunum bænda. Þeir senda frá sér æ ofan í æ bréf og umsagnir um þetta frumvarp þar sem þeir kvarta sáran yfir því að ekkert tillit sé tekið til sjónarmiða þeirra. Það er von að hv. þingmaður, formaður landbúnaðarnefndar, standi upp og ég vonast til þess að þessi orð verði til þess að hún bregðist við og fari gaumgæfilega yfir umsagnir bænda í þessu máli. Þetta er með ólíkindum. Einnig er furðulegt að þegar málefnaleg umræða er á Alþingi brigsli hæstv. ráðherra þingmönnum um falsanir. Það þarf að dreifa hér gögnum sem sýna að ekkert er hæft í svona ásökunum sem hæstv. ráðherrar bera á þingmenn.  Herra forseti. Ég vonast til þess að hæstv. ríkisstjórn hvísli því að þér og veiti þér það umboð að upplýsa okkur þingmenn um það hvenær þessum fundi ljúki á að giska. Það er varla hægt að bjóða fólki upp á svona vinnubrögð, að vera það með í einhverri leynd hvenær eigi að ljúka vinnudegi. Mér finnst það alveg með ólíkindum og sérstaklega að þjóðþing skuli leyna því fyrir 

Forseti vill geta þess að hann fylgist að sjálfsögðu með framgangi umræðna og metur það hvernig störfum vindur fram.

Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. forseti hafi fylgst með fréttum í kvöld þar sem var viðtal við forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, 

Kvótakerfið.

Svo var hann spurður, hæstv. forsætisráðherrann: Heyrðu, að hvaða hæstaréttardómi ertu þá að laga þetta mál, úr því að þetta er svona stórmál? Segðu okkur þá hvaða hæstaréttardómur þetta er sem setur þingið allt á annan endann til að laga lögin að hæstaréttardómi. Það væri fróðlegt að heyra lögskýringu frá lögfræðingi um hvort það eigi að laga lögin að hæstaréttardómi.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að ræða fundarstjórn forseta þegar þeir taka til máls undir þessum dagskrárlið.

Ég var einmitt að fara að árétta það hvort forseti hefði hlýtt á þetta, að hér væri verið að láta þingið, undir stjórn forseta, ræða mál sem að mati forsætisráðherra skiptir engu máli. Hvers konar vinnulag er þetta? Svo er ekki einu sinni hægt að gefa upp hvenær forseti vill ljúka þessu. Síðan getur forsætisráðherra úti í bæ, hæstvirtur, verið með meiningar um það að þingið ræði hér mál sem engu máli skipti. Mér finnst að forseti ætti að kalla forsætisráðherra inn í þing og láta hann frekar svara gagnvart þinginu hvers vegna verið sé að ræða mál með svona miklum yfirgangi eins og hér er gert af hálfu stjórnarliða ef það skiptir engu máli, ef það á bara að vera til að staðfesta einhvern hæstaréttardóm sem forsætisráðherra gat ekki einu sinni nefnt hver væri. Mér finnst að forseti beri miklu meiri ábyrgð en svo að geta látið forsætisráðherra komast upp með það að tala svona úti í bæ.  
            

Þeir gera það í útlöndum.

… úti í bæ.

Ja, ég hef talið að forsætisráðherra ætti að taka mark á honum og þá er eins gott að hæstv. forsætisráðherra komi hér inn í þing og tjái þinginu að þetta mál sem hér er rætt skipti engu máli, herra forseti.

Herra forseti. Ég velti núna fyrir mér stöðu minni þar sem ég kem inn fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og á undan mér var hv. þm. Hlynur Hallsson sem var búinn að tala tvisvar í 2. umr. um vatnalögin. Ég velti fyrir mér hvort ég hafi leyfi til að tjá mig um vatnalögin þar sem þingmaðurinn er búinn að tala tvisvar eða hvort ég geti einungis þennan tíma sem ég kannski verð á þingi talað um fundarstjórn. Ég sé ekki alveg fyrir mér þingsetu mína þannig og velti fyrir mér hvernig ég eigi að rækja störf mín á þingi ef ég má ekki fara á mælendaskrá af því að 5. þingmaður Norðaust. er þegar búinn að tala tvisvar um vatnalögin. Fyrirspurn mín til forseta varðar að sjálfsögðu fundarstjórnina, þ.e. hvernig ég geti rækt störf mín á þingi ef þessi vatnalög fá óendanlegan tíma.

Forseti vill geta þess í tilefni af þessari fyrirspurn hv. þingmanns að þetta er athyglisverð spurning sem forseti mun að sjálfsögðu leita svara við. Ég hygg að þingsköpin svari því ekki samkvæmt orðanna hljóðan þannig að áður en forseti gefur út úrskurð um þetta vill forseti fá örlítið ráðrúm til að íhuga svarið.

Forseti. Þetta er áhugaverð spurning hjá hv. 5. þingmanni Norðaust. Ég hygg að ekki verði hægt að svara henni öðruvísi en svo að þingmaðurinn hafi rétt til þess að tala hér og það tvisvar því að hún …  Að öllu gamni slepptu vil ég taka undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að forsetar eru ekki öfundsverðir í þessu máli. Kannski höfum við gengið fullhart að þeim, hv. þingmenn hér, ýmsir í salnum, vegna þess að þeir eru líka að reyna að rækja störf sín í samræmi við hina fjölskylduvænu stefnu hins kjörna forseta þingsins. Við vitum að þeir þurfa daglega, forsetarnir og einkum þó aðalforsetinn, að mæta hér skipunum og ógnunum, vil ég segja, frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra og þó einkum hæstv. forsætisráðherra sem hefur gert það að einhvers konar metnaðarmáli að keyra þetta mál hér í gegn þó að í eina skiptið sem hann kom í stólinn um þetta mál, á laugardaginn, hafi komið í ljós að hann hafði ekki alveg fylgst með uppfærslunni í málinu. Hann talaði um að í frumvarpinu fælist fyrst og fremst formbreyting. Það er ekki rétt orðað hjá forsætisráðherra vegna þess að hann er á útgáfu 1.0 í þessu efni en hefur ekki fengið útgáfu 2.0 sem gekk svo hér á eftir. Í fyrra var nefnilega útgáfa 1.0, svo var útgáfa 2.0 í vetur og þá stóð sum sé annars vegar formbreyting - þá var búið að taka út „fyrst og fremst“ frá fyrra frumvarpi - en í síðari greinargerðinni stóð „fyrst og fremst“. Forsætisráðherra er með þetta „fyrst og fremst“ sem við veltum mikið fyrir okkur hvort hefðu verið mistök eða hvernig stæði á en nú hefur komið í ljós að það hefur verið með ráðum gert því að menn hafa álitið það að hér væri fyrst og fremst um svokallaða formbreytingu að ræða. Þó væri þetta þannig að efnisbreytingin næði a.m.k. til þeirra eignarnámsheimilda, að manni skilst helst, sem valda enn vandræðum við Kárahnjúka og koma til með að valda vandræðum við Þjórsá og fleiri virkjanir. Þetta er auðvitað eitt af því sem þarf að komast á hreint áður en þessari umræðu verður haldið áfram, annars vegar vatnatilskipun 

Herra forseti. Undir þessum lið var hreyft afskaplega athyglisverðri spurningu. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir spurði hver réttur hennar væri hér til að taka þátt í umræðum um þetta mál sem hefur verið hér á dagskrá, þ.e. frumvarp til vatnalaga. Þetta hlýtur að skipta ansi miklu máli, bæði fyrir okkur sem störfum hér á þinginu, hver úrskurður forseta verður í þessu efni, ekki síður fyrir þá varaþingmenn sem eiga von á því að koma hér inn á næstunni og enn fremur í framtíðinni. Eins og búið er að stilla upp dagskrá þingsins fyrir þessa viku er allt heldur óljóst, þ.e. við vitum hvað á að vera á dagskrá fram til kvöldsins í kvöld en við vitum ekkert hvað á að vera á dagskrá á morgun. Við höfum heyrt um það að jafnvel verði ekki fyrirspurnafundur á miðvikudaginn þannig að hér er verið að umbylta öllu þingstarfinu vegna þvermóðsku og þrjósku þeirra sem keyra þessi vatnalög í gegn. Hv. varaþingmaður sem kemur til starfa á Alþingi og hefur hér starfstíma upp á tvær vikur horfir þá fram á það, svo lengi sem þessi ríkisstjórn situr og beitir þessum aðferðum til að koma málum hér í gegn, getur setið hér í hálfan mánuð án þess að fá að taka þátt í einni einustu umræðu. 

Það er það sem þið viljið.

Mér leikur forvitni á að vita hvort hæstv. forseti geti sagt mér hvort hér verður kvöldfundur á fimmtudaginn í næstu viku.

Já.

Forseti vildi gjarnan geta svarað þeirri spurningu en treystir sér ekki til þess á þessari stundu.

Ég harma það að vita ekki hvort þingfundur verður fram á kvöld á fimmtudaginn í næstu viku vegna þess að fram undan hjá mér eru mjög áríðandi fjölskyldumálefni og ég hélt satt að segja, eftir þá áherslu sem 

Herra forseti. Það er afskaplega miður að ekki skuli hafa fengist einhver niðurstaða á fundi þingflokksformanna og forseta þingsins, sérstaklega í ljósi þess sem margítrekað hefur verið hér að það var sérstök ósk a.m.k. tveggja hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að þessu máli yrði gefinn tími þannig að forustumenn þingflokka gætu sest niður og farið yfir málið nákvæmlega og það er alveg ljóst að ef slíkur fundur er haldinn undir þeirri pressu að aðeins sé 30 mínútna hlé á þingfundi og fólk sé skikkað til að ljúka málinu á þessum 30 mínútum er út af fyrir sig ekki von til þess að menn finni varanlega lausn á málinu. Herra forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt þegar við veltum því ástandi fyrir okkur sem nú er að við skoðum aðeins hvert hlutverk forseta þingsins er. Það hlýtur að vera annað en það, eins og nokkrir hv. þingmenn hafa hér gefið í skyn, að sitja undir járnhæl hæstv. ráðherra. Ég trúi ekki að svo sé og tek þess vegna ekki undir með annars ágætum hv. þm., Sigurjóni Þórðarsyni og Merði Árnasyni, að forsetar séu ekki öfundsverðir af hlutverki sínu. Ég vil meina, herra forseti, að forsetar séu einmitt öfundsverðir af hlutverki sínu vegna þess að hæstv. forsetar hafa það í hendi sér að skipuleggja dagskrána. Þeir eiga að horfa til þingheims alls en ekki bara einhverra ráðherrabekkja. Hæstv. ráðherrar hafa að sjálfsögðu ekkert meira um það að segja hvernig hæstv. forsetar skipuleggja þingið en aðrir hv. þingmenn. Það ber að horfa til alls þingheims. Það er alveg skelfilegt ef það er staðreyndin að hæstv. forsetar líti svo á að það sé hlutverk þeirra að ganga erinda einstakra hæstv. ráðherra. Slíkt má bara ekki vera því að auðvitað eru hæstv. forsetar sjálfstæðir gagnvart framkvæmdarvaldinu og eiga að vera það. Ég trúi ekki öðru en að svo sé. Þess vegna er það sérstakt áhyggjuefni að hæstv. forseti skuli ekki skipuleggja þinghaldið með þeim hætti sem venja er hér til, þ.e. að á mánudegi liggi fyrir a.m.k. gróf vikuáætlun um það hvernig þinghaldinu muni vinda fram en að því sé ekki stillt svo upp að eitt mál sé á dagskrá og þannig muni það væntanlega vera þar til umræðum um málið lýkur. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé, eins og oft hefur verið spurt: Á hverju liggur svo mikið? Hver þingmaðurinn á fætur öðrum úr liði stjórnarliða hefur sagt að hér sé aðeins um formbreytingu að ræða, það skipti raunverulega ekki máli hvort það verði samþykkt eða ekki samþykkt, það muni engu breyta. Hvað ræður þá þessari för, hæstv. forseti? Það væri forvitnilegt að fá að heyra a.m.k. 

Hæstv. forseti. Þessi langa umræða um fundarstjórn forseta endurspeglar enn og aftur óánægju stjórnarandstöðunnar á Alþingi með ráðslag ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta, að reyna að keyra þetta óvinsæla lagafrumvarp í gegnum þingið og gera það að lögum fyrir vorið. Hér hafa verið haldnar langar ítarlegar ræður, sumar mjög efnismiklar og fróðlegar en síðan endurspeglast eða kristallast umræðan og viðhorfin í þessum örræðum sem haldnar eru um fundarstjórn forseta. Það er svolítið merkilegur málflutningur sem þar kemur fram. Í athugasemdum við fundarstjórn forseta eða af öðru tilefni hafa fulltrúar ríkisstjórnarinnar komið fram, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra sem segir að hér sé á ferðinni smámál, nokkuð sem hann ítrekaði í fjölmiðlum í kvöld, en þar sagði hann eitthvað á þá leið að verið væri að laga gamla löggjöf að dómapraxís, hæstaréttardómum sem fallið hefðu á liðnum áratugum. En þegar gengið var eftir því við hæstv. ráðherra hvaða dóma hann ætti sérstaklega við þá varð fátt um svör enda í samræmi við yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra gaf í þessum stól, að hann botnaði hvorki upp né niður í þeim málatilbúnaði sem tengdist þessu frumvarpi. Annars vegar koma fram slík sjónarmið að hér sé á ferðinni smámál og menn botni ekkert í þessari andstöðu stjórnarandstöðunnar og hins vegar koma hér fram alltaf annað veifið í máli manna ágreiningsefni sem snúa að grunnatriðum, að eignarrétti á vatni og þá blasir það við okkur að hér erum við að fjalla um löggjöf sem skiptir Íslendinga mjög miklu máli til allrar framtíðar. Og ég vildi óska þess að við bærum gæfu til þess á Alþingi þegar fest eru í lög frumvörp af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir, að fara varlegar í sakirnar og ég ítreka hliðstæðu frá 1998 þegar lögin um auðlindir í jörðu voru lögfest, illu heilli. Ég ítreka, hæstv. forseti, förum varlega og við hvetjum stjórnarmeirihlutann til að endurskoða afstöðu sína í málinu.

Herra forseti. Ég hef orðið áhyggjur af fundarstjórn forseta. Ég hef áhyggjur af því að forseti virðir á engan hátt eindregnar beiðnir þingmanna um að gefa upp hvernig ætlunin sé að haga dagskrá hér. Við heyrum hæstv. forsætisráðherra úti í bæ hafa hin og þessi orð um þau störf sem fara fram inni á þingi, um málflutning manna þar og hvað sé verið að takast á um þar, sem hann gerir lítið úr, þetta sé bara formbreyting. Ég spyr hæstv. forseta: Af hverju kallar forseti ekki hæstv. forsætisráðherra hingað inn í þing og lætur hann eiga orðaskipti við þingmenn þar en ekki úti í bæ? Ef þetta er svona lítið mál eins og ráðherrann vill vera láta í fjölmiðlum þá ætti hann að koma inn á þingið og gera forseta þingsins grein fyrir því að þetta sé svo lítið mál að það sé ástæðulaust að vera að halda þessum málum áfram. Ég bendi forseta þingsins á að hann er forseti allra þingmanna.

Á að banna honum að tala úti í bæ? Er forsætisráðherra …?


             Jú, hv. formaður þingflokks Framsóknarflokksins, hæstv. forsætisráðherra má tala úti í bæ. En það er mjög óeðlilegt að hann sé þar að gefa einkunnir málum sem eru til umræðu inni á þingi og vera að tala um þau mál án þess að koma hingað og taka sjálfur þátt í umræðunum,  Úr því hæstv. forseti getur ekki upplýst hvað þingfundur verður lengi í kvöld né hvaða mál verða tekin fyrir á morgun, gæti hæstv. forseti þá upplýst hvort treysta megi að páskafrí hefjist miðvikudaginn 12. apríl? En samkvæmt dagskránni á páskafrí að hefjast þann dag. 

Virðulegi forseti. Það er kannski svolítið seint í rassinn gripið að ætla að taka upp málflutning um þær spurningar sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kom með hér áðan en mér finnst þær hins vegar vera þess eðlis að við hljótum að leita svara. Ef varamaður tekur sæti á Alþingi í fjarveru þingmanns þá ber þeim varamanni sem þá verður hv. þingmaður, að taka sæti í þeim nefndum sem viðkomandi hv. þingmaður hefur átt sæti í áður, sem hann er að leysa af. Þegar um er að ræða langan tíma og langvarandi veikindi eða eins og í þessu tilviki eftir slys, og þar sem búist er við langri fjarveru þá getur verið mjög hæpið að hægt sé að fá einn og sama varamanninn til að gegna allan tímann, ég held að við hljótum öll að horfast í augu við það. Ef það á að verða til þess að viðkomandi sem kemur hér inn sem varamaður nr. tvö er sviptur málfrelsi í máli eins og þessu þar sem er alveg ljóst að við eigum eftir að ræða allra næstu daga, þá getur það undir engum kringumstæðum komið til greina vegna þess að viðkomandi hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir kemur til með að þurfa að sinna nefndarstörfum sínum í iðnaðarnefnd ef hún verður til þess kölluð. Þar af leiðandi hlýtur það að vera þannig að þingið geti ekki komið í veg fyrir að hún fái að tjá sig um það mál. Það er alveg ljóst. Það er ekkert í þingsköpunum sem í raun og veru bannar eða festir málfrelsið við þann þingmann eða fimmta þingmann þessa eða hins kjördæmisins. Það er ekkert þannig. Það er ekkert í þingsköpum sem segir það. Við hljótum að líta þannig á að þeim hv. þingmanni sem hér er kominn inn til þess að vinna sé gert kleift að vinna sína vinnu og koma skoðunum sínum hér á framfæri. Annað væri fullkomlega óeðlilegt. Ég held að það sé ástæða til þess fyrir hæstv. forseta að svara þessu á fundi í kvöld, ég leita eftir svörum og ef hæstv. forseti getur ekki svarað úr stól að fá þá lögfróða menn til að skoða þetta, vegna þess að varamaður þessi hefur ákveðnum skyldum að gegna á Alþingi en það lítur þannig út að hugsanlegt sé að hægt sé að koma í veg fyrir að hún geti rækt þær að fullu og það getum við auðvitað ekki tekið í mál. Ef svo er verðum við að taka það upp í umræðunni um þingsköpin, endurskoðun á þingsköpum sem nú stendur yfir. En varðandi það að hér hefur ítrekað verið rætt að við vitum ekki hvað er fram undan þá er það alveg ljóst að fram undan er kvöldfundur og það eru margir á mælendaskrá og fram undan eru fundir um vatnalögin næstu vikur.

Forseti ítrekar það sem kom fram í máli hans áðan að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir vakti athygli á áhugaverðu máli sem forseti mun ekki úrskurða um að svo stöddu. Forseti vekur athygli á því að sennilega eru um 17 þingmenn á mælendaskrá þannig að ljóst er að hvaða afstaða sem tekin verður til þessarar spurningar varðandi hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, þá mun hún ekki komast að í kvöld ef að líkum lætur.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að sem nýliða kemur mér það töluvert á óvart að hér á hinu háa Alþingi skuli ríkja svona mikil óvissa um fundartíma. Okkur eru ætluð ýmis önnur verkefni en einungis að vera hér í þingsal og átti sá er hér stendur að vera á pólitískum fundi í kvöld í Mosfellsbæ en ég varð því miður að afboða mig vegna þess að hér er rætt um að það eigi að vera kvöldfundur. Menn hafa verið að spyrja, herra forseti, hvernig verði með næstu viku og ég verð að viðurkenna að ég velti því líka fyrir mér. Ég velti strax fyrir mér næsta fimmtudegi, þá á ég að vera á fundum með framsöguerindi og velti því fyrir mér hvort ég þurfi að vera hér, þ.e. verður kvöldfundur eða ekki? Ég var mjög ánægður með þá nýbreytni sem nýr þingforseti tók upp í haust að fara að gefa út dagskrá fyrir nokkra daga í senn og jafnvel heila viku. Þetta er betra en í þau skipti sem ég hef komið hér inn sem varamaður. Því verð ég að viðurkenna að það kemur mér töluvert á óvart að menn skuli síðan snúa þessu aftur núna og ekki halda sig við þetta vikuplan en það hefur komið skýrt fram að það er forsetinn sem ræður. Það er búið að spyrja hversu lengi fundur verði í kvöld en það er ljóst að forsetinn hefur völd til að boða fund í kvöld, en halda mætti að kvöldfundi ætti að ljúka um miðnætti.

Herra forseti. Í umræðunni um fundarstjórn forseta benti ég á að hæstv. forseti væri ekki öfundsverður af að þurfa að stjórna fundum undir leiðsögn hæstv. ríkisstjórnar. Síðan kom hv. þm. Einar Már Sigurðarson og leiðrétti mig hvað það varðar, að þeir væru öfundsverðir. En þótt forseti þingsins ætti að stýra fundum af myndugleik þá virðist mér raunin önnur. Það virðast koma fyrirmæli utan úr bæ hvað þetta varðar. Það er í raun ekki gott fyrir nýjan hæstv. forseta þingsins, sem hóf störf á þessum þingvetri, að byrja á að taka við fyrirmælum, að því er virðist, frá ríkisstjórn um að keyra í gegn algerlega vonlaus frumvörp. Ég vil benda hæstv. forseta Sólveigu Pétursdóttur á að gerð hafa verið mistök við fundarstjórn. Nefna mætti að þegar rætt var um byggðamál fór hæstv. iðnaðarráðherra alveg á límingunum í umræðunni. Þá var fundi slitið skyndilega en það var ekki í samræmi við þingsköp. Hæstv. forseti baðst einfaldlega afsökunar á því í það skiptið. Ég er á því að hann hafi öðlast meiri virðingu fyrir vikið. Ég er á því að hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir ætti að taka stjórn þingsins í eigin hendur í stað þess að fara að, að því er virðist, fyrirmælum, jafnvel frá forsætisráðherra, sem segir að þingið eigi að ræða þetta frumvarp fram á kvöld. Það að segja hvenær þingfundum eigi að ljúka skiptir engu máli. Ef þetta skiptir svona litlu máli er mjög undarlegt að hæstv. forseti þingsins skuli keyra málið áfram með þessum hætti. Það skyldi þó aldrei vera að þetta mál sem um er að ræða skipti miklu máli? Bent hefur verið á að frumvarpið sem við erum að ræða hér sé jafnvel undanfari einkavæðingar. Það hefur komið fram að málið sem hér er keyrt áfram af hörku snerti jafnvel hóp sem fékk að kaupa Búnaðarbankann fyrir mjög lítið og hefur tengsl inn í innsta kjarna Framsóknarflokksins. Ég sé það á svip hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að honum er vel kunnugt um þetta.

Forseti áréttar tilmæli sín til háttvirtra þingmanna um að ræða um fundarstjórn forseta þegar þeir taka til máls undir þessum dagskrárlið.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það er mikilvægt að hún fái úr því skorið hvort hún hafi til þess heimild samkvæmt þingskapalögum að taka þátt í 2. umr. um þetta þingmál. Annar varaþingmaður hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem hér hefur verið, Hlynur Hallsson, hefur þegar tekið þátt í umræðunni og þá er spurningin: Er heimildin bundin við þingsætið eða við persónuna? Hæstv. forseti segist þurfa ráðrúm til að íhuga málið. Ég hef fullan skilning á því. Hér hefur einnig verið bent á að samkvæmt þingskapalögum virðist ekkert standa í vegi fyrir því að hv. þingmaður geti tekið þátt í umræðunni. Ég held að það deili enginn um að hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir og hv. þm. Hlynur Hallsson eru ekki ein og sama persónan. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir er t.d. ekki með bindi, það var Hlynur Hallsson hins vegar þótt hann væri ekki sérstaklega ánægður með þá ráðstöfun. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs um stjórn fundarins til að ganga eftir því við hæstv. forseta hve lengi sé ráðgert að þessi fundur standi. Það er alveg augljóst hvað hér er að gerast. Þessi kvöldfundur er haldinn í fullkominni andstöðu við stjórnarandstöðuna á Alþingi, sameinaða stjórnarandstöðu á Alþingi.  Frumvarpið felur í sér mjög afdrifaríkar ákvarðanir og við vörum við því. Við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir það slys sem yrði ef vatnalögin yrðu lögfest í vor. Það vakir fyrir okkur hér. En ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn standa í vegi fyrir þessu, staðráðin í að knýja þetta í gegnum þingið hvað sem tautar og raular. Við höfum hér yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra úr fjölmiðlum í kvöld þar sem hann segir ekkert annað en formbreytingu á ferðinni. Þegar hann er spurður um þá dóma sem að hans sögn er verið að laga lögin að þá stendur hæstv. ráðherra á gati.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að ítreka þá skoðun mína að þessu frumvarpi eigi einfaldlega að vísa frá. Ég geri að tillögu minni, virðulegi forseti, að formenn flokkanna sem nú eru á þingi, þ.e. Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, Samfylkingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins, haldi saman fund. Það er mín fróma ósk að sá fundur leiði til þeirrar niðurstöðu að þetta mál verði tekið út af dagskrá. Ég legg til að skipuð verði nefnd fulltrúa allra þingflokka undir forustu óháðs lögspekings, gjarnan Karls Axelssonar sem ég þekki að góðu einu. Hann var formaður fjölmiðlanefndarinnar sem ég sat í á sínum tíma sem skilaði af sér í mars í fyrra. Hann skilaði þar afskaplega góðu starfi. Hann er mikill heiðursmaður og ég treysti honum fyllilega til þess að standa að starfi stjórnmálaflokkanna til að ná sáttum í þessu máli á sama hátt og hann leiddi starf fjölmiðlanefndarinnar á sínum tíma. Síðan mundi ég vilja sjá koma inn í þingið endurskoðað frumvarp til vatnalaga, þótt ég telji reyndar að það nafn, frumvarp til vatnalaga, sé á margan hátt rangnefni fyrir frumvarpið. En það yrði lagt fyrir í haust og afgreitt. Ég get fallist á þau sjónarmið að endurskoða þurfi gömlu lögin frá 1923, að færa gömlu lögin fram til nútímans. Ég er í sjálfu sér sammála því sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar, sem liggur fyrir þinginu ásamt frumvarpinu til vatnalaga sem við höfum verið að ræða í marga daga. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta, í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar: „Á þeim tíma sem liðinn er frá setningu laganna hafa orðið miklar samfélagsbreytingar, tækniframfarir hafa orðið og vægi umhverfisverndar hefur aukist til muna. Frumvarpinu er ekki ætlað að taka til allra þátta sem lúta að vatni og vatnsnotum með sama hætti og núgildandi vatnalög enda er nú tekið á ýmsum þáttum vatnamála í öðrum lögum, m.a. á sviði umhverfis-, náttúru- og almannaréttar. Þá eru ýmis ákvæði í gildandi lögum einfölduð, m.a. í ljósi breyttra aðstæðna.“ Þessi orð get ég í sjálfu sér tekið undir. Ég hef lýst afstöðu minni til þessa máls í ræðu minni sem ég flutti á Alþingi þegar málið kom til 1. umr. Ég flutti um það ræðu, 14. nóvember árið 2005 og lýsti því yfir að ég mundi ekki geta samþykkt þetta frumvarp eins og það lægi fyrir vegna ákvæða í því um eignarrétt. Ég er hins vegar alveg reiðubúinn að skoða ákvæðið varðandi nýtingarréttinn og hvernig hugsanlega megi skilgreina hann betur. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að landeigendur á hverjum tíma hafi nýtingarrétt að vatni á lendum sínum. Ég tel að það megi skilgreina það með slíkri lagasetningu. Ég sé ekkert að því í að menn geti haft umráðarétt, nýtingarrétt yfir vatnslindum, og t.d. notað til að framleiða vatn sem söluvöru. Það er hið besta mál ef menn sjá leiðir til að hagnast á slíkum rekstri. Mér líst hins vegar ekki á að þetta sé fært inn í eignarréttarákvæði. Ég tel mikinn mun á því sem stendur í lögunum varðandi nýtingarréttinn og því sem fram kemur í nýja frumvarpinu, þar sem við erum að tala mjög ákveðið um eignarrétt eins og segir í 1. gr. frumvarpsins. Markmið þessara laga er skýrt eignarhald á vatni. Í upphafi II. kafla í 4. gr. segir orðrétt, með leyfi forseta: „Fasteign hverri, þar með talið þjóðlendu, fylgir eignarréttur að því vatni sem á henni eða undir henni er eða um hana rennur.“ Þetta eru atriði sem ég get ekki fallist á og hyggst fara svolítið yfir það, reyna að styðja með rökum hvers vegna ég get ekki fallist á þetta. Ég hef svo sem komið inn á það áður, í ræðum undanfarna daga, þar sem ég hef sagt að vatn sé mannréttindi og við séum að tala um grundvallarmál. Það er einu sinni þannig að vatn er grunnþörf og algert grundvallarmál. Hvað er vatn? Jú, vatn er efni einfalt að uppbyggingu og hefur ávallt skipt mjög miklu máli enda liggur það í hlutarins eðli. Það væri ekkert líf án vatns. Þetta er vökvi lífsins. Án vatns væri ekkert líf á jörðinni. Í gamla daga, áður en menn beittu efnafræðirannsóknum, þá var vatn skilgreint, ég held að Forn-Grikkir hafi gert það, sem eitt af fjórum grunnefnum jarðar. Þessi fjögur grunnefni jarðar voru vatn, eldur, loft og jörð, gott ef Aristóteles sjálfur varpaði ekki sjálfur fram þessari kenningu. Allt frá örófi alda og fram til loka 18. aldar litu menn á vatnið sem eitt af þessum fjórum höfuðefnum. En síðan fóru menn að rannsaka efni með aðferðum efnafræði. Þá fundu menn það út að vatn væri í raun 88,8% súrefni og 11,19% vetni. Það er samsetningin á vatni. Hvers vegna skyldi vatn vera svona mikilvægt fyrir allt líf? Já, það má spyrja að því. Jú, vatn er svona mikilvægt fyrir allt líf vegna þess að það er svo stór hluti í rauninni af öllum lífverum. Það er meira að segja mjög stór hluti af bergi og jarðvegi. Það er alls staðar, það er í loftinu, það er í jörðinni, það er í öllum lífverum sem lifa á þessari plánetu. Þrír fjórðu hlutar yfirborðs jarðarinnar eru huldir vatni, ef við lítum til þess að sjór sé vatn, sem hann náttúrlega er, blandaður ýmiss konar efnum sem gerir það að verkum að hann er saltur og kallast því sjór, ekki hreint vatn, en vatn engu að síður. Þetta er ástæðan fyrir því að jörðin er oft kölluð blái hnötturinn, það er út af öllu þessu vatni sem á henni er.

Er ekki rétt að formaður iðnaðarnefndar hlýði á mál þitt?

Hv. formaður iðnaðarnefndar hefði gott af því að hlýða á mál mitt og fá einmitt smáfróðleiksfyrirlestur um það hvað vatn sé og um hvað málið snýst. Ég hygg að við höfum gleymt því svolítið í umræðunni og kominn sé tími til að flutt sé a.m.k. ein ræða um hvað vatn sé í raun og veru. En áfram skal haldið. Vatnið finnst í ám, vötnum og jöklum. Það finnst líka niðri í jörðinni sem svokallað grunnvatn. Eins og ég sagði áðan eru lifandi plöntur og öll dýr að stærstum hluta vatn, 60–70% af okkur þingmönnum eru vatn. Mannslíkaminn er 60–70% vatn. Ég held að engum þurfi að leynast hversu mikilvægur þessi vökvi er fyrir okkur öll. Vatnið er í eilífri hringrás á jörðinni. Það finnst sem vökvi í ám, stöðuvötnum og í hafinu en það finnst líka í loftinu því að vatnið gufar upp og myndar þá ský, þéttist, verður að rigningu og þannig er hringrás vatnsins endalaus. Það fellur á jörðu og skolast til sjávar ásamt ýmsum efnum, efnasamböndum og gufar síðan aftur upp og þannig er hringrásin endalaus. Á þessari hringrás er vatnið að sjálfsögðu, eins og ég sagði áðan, algjör lykill að öllu lífi jarðar. Á Íslandi erum við Íslendingar mjög rík þjóð hvað vatn varðar. Hér er mikið af fersku vatni. Við Íslendingar höfum stundað vatnarannsóknir um nokkuð langt árabil, bæði vegna þess að vatnið skiptir okkur að sjálfsögðu mjög miklu máli sem drykkjarvatn en það er líka mjög mikilvægt í orkuframleiðslu. Það eru mörg ár síðan við fórum skipulega yfir öll okkar vötn, bæði stöðuvötn og fallvötn, og skilgreindum þau eftir ákveðnum reglum. Við tölum oft um að íslensk vötn séu greind í bergvötn og jökulvötn. Jökulvötnin innihalda yfirleitt lítið af lífi, enda eru þau mjög gruggug og köld. Það kemur í veg fyrir ljóstillífun, þ.e. lífmyndun, að grænþörungar í vatninu eru ekki til staðar vegna birtuleysis og framleiða því lítið af lífrænum efnum ef svo má segja og súrefni. Bergvötnin eru hins vegar allt önnur. Það eru ekki jökulvötn heldur eru þau þessi hreinu bláu vötn okkar. Þau skipta miklu máli líffræðilega séð, mjög miklu máli. Við erum með kalt vatn á því sem við köllum móbergssvæði, við erum með kalt vatn af blágrýtissvæðum og síðan erum við með heita vatnið okkar. Það er einmitt berggrunnurinn, landið okkar, og sá tími sem vatnið er að fara í gegnum berggrunninn, og hitastigið líka, sem ákvarðar hvernig efnasamsetningin á vatni er á hverjum tíma hér á landi. Þarna skiptir náttúrlega miklu máli í gegnum hvaða ferli vatnið rennur í gegnum vatnakerfin á leið til sjávar, hversu langan tíma vatnið er á leiðinni til sjávar og hversu mikil lífræn framleiðsla er á hverjum tíma. Þessi lífræna framleiðsla er einkum háð því að sólin nái að skína en það eru líka næringarefni í vatninu og stærð yfirborðsflatar vatnsins sem skiptir miklu máli, og viðstöðutími sem hefur mikil áhrif á það hvernig samsetningin er. Eins og ég nefndi áðan, virðulegi forseti, höfum við flokkað vatnakerfin okkar í ákveðna flokka. Fræðimenn hafa skilað ákaflega góðu verki í þeim efnum. Við erum með vötn á þessum svokölluðu móbergssvæðum sem eru lindarvötn á yngri hlutum landsins, ef svo má segja. Við tölum um lindarvötn sem vötn sem eru upprunnin í lindum, og það vatn er þá tiltölulega auðugt af steinefnum og næringarefnum. Lindarvötnin eru ríkjandi á þremur landsvæðum og eru oft flokkuð eftir því. Við erum með þau á Suðvesturlandi, Suðurlandi og Norðausturlandi. Síðan höfum við stöðuvötn sem eru mjög mörg og margvísleg. Mörg þeirra eru einstakar auðlindir, við getum nefnt Þingvallavatn sem ég tel hiklaust eitt merkasta vatn á landinu. Ég mun ræða nánar um það síðar í ræðu minni sérstaklega. Við erum líka með mörg önnur vötn, grunnvötn, og þar get ég bent á Mývatn sem einnig er ákaflega merkilegt og Víkingavatn, Apavatn og Laugarvatn á Suðurlandi. Þetta eru allt saman grunnvötn og annars eðlis en Þingvallavatn. Árnar okkar eru margar hverjar mjög merkilegar. Við getum þar nefnt lindár eins og Sogið sem fellur úr Þingvallavatni, Elliðaárnar, Laxá í Aðaldal og fleiri ár sem falla úr þessum stóru vötnum og eru mjög miklar auðlindir í sjálfum sér. Margar af þessum ám hafa verið virkjaðar en ég hygg líka að mörg sóknarfæri bíði okkar í mörgum þessum ám, þ.e. með tilliti til vatnsnýtingar. Þar erum við kannski komin inn á þetta sem við höfum verið að ræða hér sem er svo viðkvæmt mál vegna þess að vatnið skiptir svo miklu máli fyrir allt líf, þ.e. þetta hlutverk vatnsins fyrir okkur öll, til neyslu er ég þá aðallega að hugsa um. Önnur vötn sem við getum talað um eru svokölluð dragvötn á móbergssvæðum. Þau eru nokkru öðruvísi en þau lindarvötn sem ég nefndi áðan. Öll þessi vötn okkar eru, eins og ég sagði áðan, mjög mikilvæg og merkar auðlindir. Það er afskaplega mikilvægt að þessi vötn séu vernduð, að við stundum markvissa umhverfisvernd í þeim til að verja þau gegn mengun. Þar má segja að vatnalögin frá 1923, gömlu lögin sem við ætlum núna að fara að fella úr gildi - ef þetta frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu verður að lögum munu þau lög taka við - séu að mörgu leyti afskaplega merkileg lög. Þau voru sett af mikilli framsýni og má segja að þau séu kannski ein fyrstu lög sem sett voru hér á landi sem fjalla um umhverfisvernd. Menn voru svo framsýnir að þeir sáu fyrir sér að mjög nauðsynlegt væri að verja þessi vötn og þessar ár. Ég hygg að einmitt sú framsýni þeirra ágætu manna sem voru hér fyrir 83 árum að ræða gömlu vatnalögin hafi gagnast þjóðinni ákaflega vel, enda vekur rökstuðningur stjórnarliða í umræðunni upp margar og alvarlegar spurningar, þ.e. að ekki sé um neina eðlisbreytingu að ræða heldur aðeins formbreytingu. Ég hlýt að spyrja, og við í stjórnarandstöðunni höfum spurt en ekki fengið nein svör við því, hvað gerir það að verkum að svona mikið liggi á að breyta þessum gömlu lögum, 83 ára gömlu lögum, sem hafa þó dugað svona vel. Hvað gerir það að verkum að hér þurfi að hleypa þinginu í uppnám, leggja fram vont frumvarp, meingallað og hleypa hér öllu í uppnám? Hvað veldur því að svona ofboðslega mikið liggur á þegar við höfum haft þessi lög sem hafa lýst svona mikilli framsýni og við höfum haft svona lengi? Þau hafa dugað okkur vel og hvers vegna í ósköpunum geta þau ekki dugað hálft ár í viðbót þannig að hægt væri að fara eftir tilmælum mínum í þessu máli a.m.k. og skipa nefnd fulltrúa allra þingflokka og fara yfir málið og koma með nýtt frumvarp að hausti? Þetta finnst mér, virðulegi forseti, algjörlega óskiljanlegt. Ég botna hreinlega alls ekki í þessu. Ef við komum aðeins nánar inn á þetta finnst mér svolítið skorta á skilninginn á því hjá stjórnarliðum hvernig standi á því að þetta er svona viðkvæmt mál. Af hverju skyldi þetta vera svona viðkvæmt mál? Jú, þetta er svona viðkvæmt vegna þess að við erum að tala um vatn. Við erum að tala um algert grundvallaratriði. Það verður ekki tíundað nógu vel hversu mikilvægt mál við erum að tala um, hversu mikilvægt grundvallarmál við erum að tala um. Vatn hefur ávallt skipt okkur Íslendinga mjög miklu máli, ekki bara sem vatn til neyslu eða vatn til áveitu í tengslum við landbúnað, heldur höfum við líka í gegnum aldirnar háð marga hildina við þetta efni í landi okkar, landi vatns, elds og ísa, eins og við segjum oft. Þetta hefur í raun markað og meitlað þjóðarsálina, þessi barátta okkar við hið mikla náttúruafl sem vatnið er. Þess vegna er það þannig, virðulegi forseti, að allir Íslendingar hafa mjög sterk tengsl við vatn. Það hefur í gegnum aldirnar verið þvílíkur lífgjafi fyrir þjóðina en líka hættulegur óvinur sem við höfum óttast oft og tíðum. Þetta ætti enginn að vanmeta. Það hafa allir skoðun á vatni. Það má eiginlega segja að þetta sé á margan hátt mikilvægara mál að vissu leyti en til að mynda deilurnar um fiskinn í sjónum. Það snýst um mat og auðlindanýtingu en þetta snýst um lífið sjálft. 
             Mig langar til að nota tækifærið einmitt til að lesa smákafla sem mér finnst lýsa því ákaflega vel hvernig stendur á því að vatnið er svo meitlað inn í þjóðarsálina. Þetta er frásögn af ferðalagi sem var rituð á ferðalagi þekkts íslensks rithöfundar um kjördæmi mitt, Suðurkjördæmi, Skaftafellssýslur fyrir mörgum árum. Ég er að tala um rithöfundinn Þórberg Þórðarson. Það vill svo til, virðulegi forseti, að þinghald er hér allt í uppnámi og við vitum ekki hvenær við þurfum að mæta til þings og hvenær ekki, hvenær við getum sinnt skyldum okkar sem þingmenn í kjördæmum okkar eða farið á fundi og ráðstefnur eins og við gerum oft þegar ekki er þinghald við Austurvöll. Við vitum ekki hvað framtíðin ber í skauti sér en ég vil koma því að, þar sem við erum að tala um skáldið Þórberg, að ég sem einn af þingmönnum Suðurkjördæmis hef verið boðinn til fundar, einmitt til að ræða um Þórberg og hið svokallaða Þórbergssetur í fundarsal Þjóðminjasafns Íslands næstkomandi föstudag milli kl. tvö og fjögur og mér þætti vænt um að ekki yrði þingfundur á þeim tíma svo við þingmenn Suðurkjördæmis, a.m.k. ég, kæmumst á þennan fund því að þarna verður okkur greint frá því hvað til standi að gera með Þórbergssetur sem er afskaplega merkilegt menningarsetur sem verið er að opna á Hala í Suðursveit, það verður opnað nú í lok júní. Á föstudaginn eigum við þingmenn Suðurkjördæmis að fá upplýsingar um hvað stendur til að gera á þessu merka setri. Þórbergur Þórðarson var á miklu ferðalagi á heimaslóðum sínum árið 1933 og þá lenti hann í merkilegum hrakningum þar sem hann þurfti að glíma við þetta náttúruafl, vatnið. Hann skrifaði síðar afskaplega skemmtilega og kjarnyrta stutta ritgerð sem heitir Vatnadagurinn mikli og kom út í bók sem heitir Frásagnir og var gefin út í Reykjavík árið 1977. Þarna lýsir Þórbergur ferðalagi sem hann átti með Margréti konu sinni og fylgdarmönnum yfir vötnin miklu í Skaftafellssýslum. Mig langar að lesa þessa frásögn því að mér finnst hún lýsa svo vel hvernig við Íslendingar höfum þurft að glíma við slík náttúruöfl í gegnum aldirnar. Frásögnin heitir Vatnadagurinn mikli og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sumarið 1933 var hér sunnanlands eitthvert mesta vætusumar, sem elztu menn muna. Í Austur-Skaftafellssýslu rigndi meira eða minna í tuttugu daga í ágústmánuði, og fyrstu tíu dagana í september féll þar í átta daga regn úr lofti, oftast helliregn. Þetta regngráa og sólarlitla sumar vorum við Margrét kona mín á ferð um Austur-Skaftafellssýslu frá 12. júlí til 10. september. Við fórum sjóðleiðina austur, en ætluðum landveginn til baka, því að ferðir okkar hafði aldrei borið um þær slóðir áður. Miðvikudaginn 30. ágúst, 28 mínútum eftir hádegi, hófum við ferðina vesturá bóginn frá Hala í Suðursveit. Þann dag héldum við útyfir Breiðamerkursand og náðum að Fagurhólsmýri í Öræfum klukkan níu um kvöldið. Þar héldum við kyrru fyrir í fjóra daga hjá Ara hreppstjóra Hálfdánarsyni, merkum manni og margfróðum. Og það var rautt septembertungl yfir sjónum á kvöldin. Frá Fagurhólsmýri var ferðinni heitið að Svínafelli í Öræfum. Það mun vera um þriggja tíma lestagangur. En þaðan var gert ráð fyrir að við fengjum hesta og fylgdarmann vesturyfir Skeiðarársand. Við lögðum af stað frá Fagurhólsmýri mánudaginn 4. september klukkan hálfeitt. Ari hreppstjóri léði okkur hesta innað Svínafelli og Helgi sonur hans varð til að fylgja okkur. Þennan dag var þykkt loft, kafið skuggalegum haustþunga, og var sýnilegt, að hann var að draga sig í langæja stórrigningu. Mestallan daginn gekk á skúrum, ýmist í logni eða með vestan andvara. Það hafði rignt um nóttina og daginn áður frá klukkan fjögur, og allir lækir og minniháttar ár í Öræfum höfðu vaxið að sýnilegum mun, en stærri vatnsföll leyna lengur vexti, sem kunnugt er. Það bar ekkert við öðru hærra á leið okkar innað Svínafelli fyrren við komum að svonefndri eystri Virkisá, sem rennur fyrir austan Svínafell, milli þess og Sandfells. Það rigndi alltaf öðruhverju. Útlitið varð æ þungbúnara eftir því sem á daginn leið. Fjöllin stóðu vatnsgrá uppí þokusvakkann. Og það kom ekki yfir mig neinn hærri fögnuður, þegar mér varð hugsað til ferðalagsins, sem við áttum fyrir höndum yfir Skeiðará og Skeiðarársandinn. Virkisá eystri hafði vaxið einsog önnur smærri vatnsföll. Hún féll í nokkrum halla, í niðurgröfnum, staksteinóttum skorningi, þar sem við komum að henni, kolmórauð, hólótt og straumþung. Fyrir augum Öræfings, sem glímt hefur við stórár frá blautu barnsbeini, hefur þessi spræna þó sennilega ekki verið öllu tilkomumeiri en glaðvær bæjarlækur. Mér kom það þessvegna ekki á óvart, þó að Helgi legði útí ána formálalaust, þar sem okkur bar að henni. Hesturinn, sem hann reið, fetaði sig gætilega niður snarbrattan urðarbakkann, og rétt í sömu svifum var hann kominn út í beljandi árstrauminn. Mér leizt undireins ískyggilega á þetta ferðalag, sýndist botninn óhugnanlega stórgrýttur, straumurinn snarpur og bakkarnir niðurað og uppúr ánni helzt til óvenjulegir hestavegir. Ég kalla því til Margrétar, sem reið á undan mér, og bið hana að hinkra við, meðan Helgi sé að komast yfir. En sakir flaumgnýsins í ánni mun hún ekki hafa heyrt til mín, og áður en ég fengi frekar að gert, sé ég afturendann á hesti hennar standa næstum beint uppí loftið, um leið og hann rennur með möl og grjóti niður bakkann. Nú var allt um seinan. Ég gerði nú stanz á hesti mínum uppiá bakkanum og horfði til ferða þeirra. Hestur Helga þreifaði sig áfram yfir botngrýtið, blindmiðaði fótunum milli hnullunganna, mjakaði sér lengra og lengra gegnum hvissandi strauminn og brauzt svo í rykkjum upp urðarstálið vestanmegin. Þegar hestur Helga er í þann veginn að losa sig upp úr ánni, er Margrét komin um það bil útí hana miðja. Hestur hennar fálmaði sig varlega, hægt og hægt lengra í áttina yfirum, með straumþungann hvílandi á sér uppundir miðja síðu. En rétt í því, er hann hefur klöngrazt rúmlega hálfa breidd árinnar, þá rekur hann annan framfótinn í einn botnhnullunginn og stingst samstundis á hausinn niðurí straumkastið. Margrét fýkur einsog tuskudúkka niðureftir faxi hestsins, en tekst með eldingarviðbragði að stöðva sig frammiá miðjum makka með því að slöngva handleggjunum undir háls hestinum, hann rykkir sér á fætur og rífur sig uppúr ánni og upp vesturbakkann með Margréti liggjandi rennblauta frammiá makkanum með báðar hendur spenntar dauðahaldi yfirum hálsinn. Þessi sena stóð aðeins þrjú til fjögur andartök. En það er þó sá leikur, er ég vildi sízt sjá leikinn í annað sinn af öllu, sem fyrir augu mín hefur borið. Ef Margréti hefði ekki tekizt að stöðva sig á makka hestsins - og þar munaði mjóu - eru litlar líkur til, að hún hefði farið fleiri ferðir yfir fallvötn þessa heims.“ Virðulegi forseti. Á þennan hátt lýsir skáldið Þórbergur viðureign sinni og Margrétar eiginkonu sinnar ásamt leiðsögumönnum yfir vötnin miklu í Skaftafellssýslum. Þetta er frábær texti í þessari litlu ritgerð, afskaplega skemmtileg ferðasaga. Ég ætla ekki að lesa hana alla.

Af hverju ekki?

Ja, ég heyri að hv. þm. Kjartani Ólafssyni líkar lesturinn, enda er hann hestamaður. Ég get vel lesið áfram honum til gleði og ánægju. Hann skemmtir sér eflaust við þessar lýsingar því að þær eru mjög skemmtilegar á því þegar fólk ferðast um landið okkar, einmitt á hestbaki. Ég skal lesa aðeins meira, honum til ánægju, með leyfi forseta: „Þetta fall dró á eftir sér uggvænlegar sálarverkanir og þær því uggvænlegri, að sextán dögum áður hafði Margréti hent það óhapp austurí Hellisholtsvatni á Mýrum, að hestur hennar lenti í bleytu og brauzt um nokkuð, svo að reiðtygin runnu með hana afturaf reiðskjótanum og hún sat holdvot á hnakknum niðurí vatnsaganum, þegar að henni var komið. Þá vildi henni það til lífs, að hún var komin langleiðina að landi og vatnið lygnt og ekki dýpra en milli hnés og hófskeggs. En nú áttum við eftir að ríða yfir nafnfrægasta vatnsfall landsins, eitt hið mesta, straumharðasta og illræmdasta stórfljót á Íslandi, Skeiðará á Skeiðarársandi. Ég sneri nú hesti mínum svo sem tveggja til þriggja mínútna leið niðurmeð ánni. Þar var hún straumléttari, breiddi meira úr sér og var betri í botninn. Við Margrét fengum gistingu í Austurbænum í Svínafelli, en Helgi sneri heimleiðis með hestana. Daginn eftir ætluðum við að halda vesturyfir Skeiðarársand. Við höfðum fengið okkur til fylgdar yfir sandinn þaulvanan vatna- og ferðamann, Runólf Jónsson bónda í Vesturbænum í Svínafelli. En þennan dag, sem var þriðjudagurinn 5. september, gekk á með hellirigningu næstum óslitið allan daginn, loftið var korgþykkt og ábúðarmikið og ýmist gola eða kaldi á suðaustan. Þá mátti búast við stinningsvindi útiá Skeiðarársandi. Í Svínafelli er oftast lygnt og blítt í veðri, þóað vindar gnýi eystra og vestra. Við hreyfðum okkur ekki frá Svínafelli þennan dag. Daginn eftir var loft ennþá þungbúið og vætugróið, og leit út fyrir, að hann dytti á hverri stundu á með stórrigningu. Af því varð þó ekki. Hann hékk uppi þurr til klukkan fjögur, síðan gekk á hægum skúrum til klukkan átta, en eftir það var aftur þurrt í veðri. Veðurútlitið framanaf degi dró úr áhuga okkar að leggja á Skeiðarársand þann daginn. Og uppúr því snerist ferðalagið þannveg fyrir okkur, að við afréðum að bíða í Svínafelli, þartil póstur kæmi að austan og verða honum samferða vesturyfir sandinn. Seint myndi mannsliðinu verða ofaukið yfir Skeiðará. Við notuðum þetta uppþot til þess að skoða okkur svolítið um í Svínafelli. Á svona fornu höfuðbóli tekur það langan tíma að stilla eyrað á hinn fjölraddaða eftireym kynslóðanna, ekki sízt þegar alltaf rignir og maður á eftir að fara yfir Skeiðará. Við urðum þessvegna að gera okkur að góðu að takmarka athygli okkar við hinar fátæklegu skuggamyndir hversdagsleikans. Bæirnir, fjórir að tölu, standa undir dásamlega fagurri fjallshlíð, sem öll er grasi og skógi þakin uppá efstu brúnir. Niður hlíðina ganga nokkur hlýleg gil og giljadrög, gróin stórvöxnum skógi og fögrum jurtum, og niður gilin renna silfurtærir lækir. En svo að segja fast uppvið vesturútjaðra þessarar myndar fellur Svínafellsjökull niðurá láglendið um slakka í fjallinu, leirgrár og sundursprunginn varla lengra en fimm mínútna gang frá bæjarhúsunum. Á þeirri jörð, sem jökulhrönnin liggur nú yfir, segja fornar sagnir, að staðið hafi bærinn Freysnes, er lagðist í eyði í jökulhlaupinu mikla á fjórtándu öld. Þá tók af um 40 bæi í Litlahéraði, einu af blómlegustu sveitum landsins. Eftir þá tortímingu hlaut það nafnið Öræfi. Þegar horft er heimanfrá Svínafelli í suðurátt, sér yfir haga og engi svo langt sem auga eygir. En í vestri og suðvestri blasir við Skeiðarársandur, og bak við hann, lengst í vestri, rís Lómagnúpur uppúr þessari miklu auðn dauðans, lóðrétt einsog bergkastali frjálsrar þjóðar. Ef það skyldi eiga fyrir þér að liggja að halda heimað Svínafelli úr austurátt á björtum sumardegi, í fyrsta sinn á ævi þinni, mætir augum þínum mynd, sem er ólík öllu öðru, sem þú hefur nokkurntíma augum litið hér á landi. Áður en þú rámkar við þér, ertu farinn að spyrja sjálfan þig: Hvað er þetta? Hvert er ég kominn? Er ég á leið inní fjallaþorp suðurí Sviss? Eða er þetta hugarburður, sem einhverntíma hefur borið fyrir sjónir mínar í draumi? Eða er ég að hverfa inná land lifenda, sem ég hef lesið um í helgum bókum? Og þessi mynd vekur með þér sáran trega alla ævi síðan, hvenær sem þú leitar eftir náttúrufegurð í veröldinni. Skeiðará sýndist ekki kvíðvænlegur farartálmi tvo fyrstu dagana okkar í Svínafelli. Ekkert nema örmjóar, dauðalegar lækjarlænur, sem lyppuðust í ánalegum hlykkjum vesturí sandauðninni, einsog þær nenntu varla að dragnast áfram hina löngu leið til sjávar. Hvernig gat manni komið til hugar, að þarna vesturfrá, þar sem allt virtist dautt og hreyfingarlaust, leyndist eitt af ægilegustu vatnsföllum landsins? En á þriðja degi tók hann að herða rigninguna, og eftir því sem lengur rigndi, hillti lænurnar vesturí auðninni hærra og hærra og breiddu meira og meira úr sér. Hingað til höfðu viðræður okkar við fólkið hnigið að stjórnmálum, lífsfílósófí og sögu sveitarinnar. En nú fór Skeiðará að flóa yfir víðara og víðara rúm í huganum og þenja sig yfir stærra og stærra svæði af umtalsefninu. Skyldi hún verða blaut í botninn? Staksteinótt? Straumhörð? Djúp? Breið? Hyljótt? Falla vel? Það varð um engar smugur framhjá því komizt, hvernig sem við leituðumst við, að Skeiðará var allt önnur nú á dögum en í fornöld, þegar ekki fór meira fyrir henni en svo, að rétta mátti vefjarskeið yfir hana, einsog sagan segir, að hún hafi hlotið nafn sitt af. Skeiðará vorra daga er geysilegt vatnsfall, straumhörð, vatnsmikil, stórvirk og kenjótt. Hún gat breytt um farveg á skömmum tíma. Brot, sem var reitt þessa stundina, gat verið umhverft í ófæru eftir fáa stundarfjórðunga. Hún var að vísu ekki stórgrýtt. En hún átti það til að vera hyljótt og blaut í botninn. Hestar gátu brotizt um í henni og reiðtygin runnið afturaf þeim, ef maður hélt sér ekki vel í faxið. Og ekki var fólki liðið það ennþá úr minni, að hestur með manni á, hafði horfið í skyndilegri svipan á bólakaf niðurí einn vatnspyttinn, þegar hann var að þreifa sig áfram í kolmórauðu jökulvatninu yfir ána. Hún óx auðvitað í rigningum, og í miklum rigningum gat hún orðið svo stórfengleg, að heimanfrá Svínafelli sýndist ein vatnsbreiða allar götur vestureftir Skeiðarársandi. Hún bætti líka í sig í hitum, einsog önnur jökulvötn, og dagana, sem við dvöldumst í Svínafelli, var alltaf hlýtt í veðri auk óveðursins, sem hlaut að gera öll vötn mikil. Margir höfðu komizt í hann krappan við Skeiðará. Stundum höfðu menn verið margar klukkustundir að svamla yfir hana. Dæmi fundust einnig þess, að varla hafði munað hársbreidd, að hún sópaði ferðamönnum útí hafsauga, ef þeir voru staddir á sandinum, þegar hin feiknlegu Skeiðarárhlaup brutust fram undan Skeiðarárjökli. Svona ræddum við um Skeiðará dag eftir dag frá öllum hliðum og sjónarmiðum. Þó að við hvörfluðum að öðrum umtalsefnum stund og stund, soguðumst við áðuren minnst varði aftur inní straumgný þessarar ferlegu móðu. Vatnaþekking Austur-Skaftfellinga er heil fræðigrein, sem seint verður lærð til hlítar. Og hver ný ræða um Skeiðará flutti okkur einhverja nýja þekkingu. En þrátt fyrir allan ægileik Skeiðarár báru þessar sprettiræður okkur alltaf að einni huggun. Í Skeiðará hafði aldrei maður drukknað. Jú-ú! Einhver gömul sögn var ennþá á reiki í Svínafelli um mann, sem hafði drukknað í ánni. En þar með var allt talið. Hinsvegar kunnu menn nokkur dæmi um drukknanir í Jökulsá á Breiðamerkursandi. Hvernig stóð á því, að Jökulsá skyldi hafa orðið fengsælli á mannslífin en Skeiðará? Jökulsá rann alltaf í einni breiðu og hafði grafið sér fastan og djúpan farveg niður í sandinn. Auk þess var hún meira vatnsfall og ennþá straumharðara en Skeiðará. Skeiðará flæddi yfir breiðara svæði, rann venjulega í mörgum álum og féll að öllum jafnaði á sæmilegum brotum. Næsta dag, fimmtudaginn 7. september, var regnúði framað klukkan sjö um kvöldið, en þá gekk hann í bullandi óveður og rigndi í sífellu alla nóttina. Daginn eftir hellti úr lofti þrotlaust og alla næstu nótt. Regnið dundi á húsþökunum og streymdi í lækjum niður þakrennurnar. Lækjarhjalið í giljunum var að breytast í þungan árnið. Grösin og skógurinn í brekkunni hníptu litverp. Grasmaðkarnir flúðu unnvörpum uppúr jörðinni og engdust innum gluggann á svefnherberginu okkar - hann var niðurundir jörð uppað brekkunni - og leituðu sér athvarfs niðurí rúmunum og nutu þar óafvitandi gestrisni, þartil maður fann þá skríða við sig beran. Og við töluðum mestallan daginn um Skeiðará, sem nú þandi sig yfir meiri og meiri víðáttu vesturá sandinum. Dimmgrátt loft, regndynur, niðandi vatnagnýr, tún, hlöð og garðar á floti í vatnssvakka, - þetta var stemmning laugardagsmorgunsins. Við vissum að pósturinn myndi koma austanað á laugardagskvöldið og halda vesturyfir Skeiðarársand á sunnudaginn, hvað sem á dyndi. Og við byrjuðum morguninn með fræðilegum samræðum um Skeiðará. Regninu hellti ennþá niðurúr hreyfingarlausum skýjamekkinum. Hvert sem litið var, grámaði fyrir pollum, ám og lækjum, og vatnagnýrinn var orðinn fastur í eyrunum á okkur, einsog við hefðum fæðzt með hann. Skyldi nú Skeiðará ekki vera orðin ófær? Ja, það fer nú að verða á takmörkum. Ekki vil ég nú segja það. Ennþá meiri sýndist hún vera hérna um árið, þegar hann Sigfús Johnsen fór yfir hana. Þá flóði hún vestureftir öllum sandi, næstum eins langt og við sáum héðan að heiman. Fékk hann hana ekki djúpa? Ekki ákaflega. Hún getur verið grynnri í miklum rigningum en í þurrkatíð. Þegar hún er í miklum vexti, ryður hún undir sig möl og sandi og flákar sig útyfir breitt svæði, og þá er síður hætt við bleytum, því að straumþunginn þjappar niður vatnsbotninum. Hún er stundum dýpri í þurrkum. Þá hættir henni við að grafa sig niður í mjórri ála. Svo er. Svona gat huggunin leynt sér lengi austurí Öræfum. Vatnið hélt áfram að streyma úr loftinu stanzlaust þartil framundir miðmunda. Himinn og hauður sýndust runnin saman í einn gráan vatnsmökk. En rétt fyrir miðmunda rauf hann loksins gat á skýjakafið í norðvestri, svoað sá dimmbláan heiðglugga yfir Skaftafellsfjöllunum. Dimmblá heiðríkja er fyrirboði þerris. Undir kvöldið var vatnagnýrinn farinn að fá aukahreim af fjallátt. Ennþá var þó loftið mjög skýjað. Glugganum í norðvestri gekk illa að stækka. Við töluðum um það, hvort það myndi setja niður í Skeiðará í nótt. Svo kom sunnudagsmorgunninn. Loftið einsog í fornum annálum fyrir mikla mannskaða: Hvergi skýhnoðri á himni, - hægur norðauastan fjallablær, glitrandi sólskin og heitt í veðri. Það hafði sett svolítið niður í vötnunum. Og nú fyrst lagði það af tilviljun í eyru okkar, að fólkið í Svínafelli hefði verið farið að verða hrætt um, að jarðvegurinn í brekkunni yfir bæjunum myndi fljóta með alltsaman niðurá jafnsléttu í ósköpunum. Svona kurteisir menn eru Öræfingar. Fimmtán mínútum eftir miðjan morgun riðum við úr hlaði í Svínafelli undir dimmbláum himni í glaðasólskini, öll á þaulvönum vatnahestum, pósturinn, Runólfur Jónsson, Margrét og ég. Fólkið stóð útiá stéttinni og horfði á eftir okkur, og ég raulaði þessa vísu fyrir munni mér: Ó, hve tíminn er að sjá undarlega skaptur. Hvað mun dagur heita sá, nær hingað kem ég aftur? Og nú áttum við von á fimmta manni í hópinn. Það var Runólfur Bjarnason í Skaftafelli, einn mesti Skeiðarárfræðingur í Öræfum. Hann hafði verið beðinn símleiðis að fylgja okkur yfir Skeiðará, þegar augsýnilegt þótti heima í Svínafelli, að hún væri komin í algleyming, og hann hafði lofað að koma í veg fyrir okkur á sandinum niðriundan Skaftafelli. Við létum hestana rölta út aurana fyrir vestan Svínafell og töluðum um rigninguna og vötnin, og svo byrjuðum við að þegja. Framundan breiddist út Skeiðarársandur og niðandi vatnaflákar, en bakvið sandinn skyggði Lómagnúp vesturí fjarsta heiði. Á aurunum nokkurn spöl fyrir vestan Svínafell komum við að fyrsta vatnsfalli þessa ógleymanlega vatnadags. Það var Svínafellsá, sem fellur undan Svínafellsjökli, all-mikið vatnsfall, kolmórautt, straumhart, stórgrýtt og beljandi. Hún var sjómikil, en nú var farið að fara hana fjær jöklinum en áður tíðkaðist, og þar var straumurinn ekki eins stríður og botninn jafnari. Svo létum við hestana tölta áfram vesturá bóginn all-langa leið, þartil við komum að öðru vatnsfalli sýnu meira og breiðara en Svínafellsá. Það var Skaftafellsá, sem kemur undan Skaftafellsjökli, skriðjökli, sem gengur fram milli Skaftafells og Svínafellsjökuls. Hún var líka mjög vatnsmikil, en féll á góðu broti og flákaði sig sæmilega og var þó á miðjar síður, straumþung og mórauð, en ekki slæm í botninn. Nokkurn kipp fyrir vestan hana kom Runólfur í Skaftafelli til móts við okkur. Hann var karlmannlegur og vatnareifur, á stórum og sterklegum hesti þarna í morgunsólinni. Mér fannst Skeiðará minnka, þegar ég horfði á hann. Er ekki Skeiðará mikil? Jú, það er anzi mikið í henni. Ég leit til Margrétar. Ég vissi, að „anzi mikið“ á máli Öræfinga þýðir nokkurnveginn sama og „andskotans ósköp“ í málfari okkar hér í Reykjavík. Nú fór leiðin að styttast. Við þögðum öll, og þögn okkar féll öll til vesturs. Ég rauf þennan óhugnanlega hljóðleik með því að brýna ennþá einu sinni fyrir Margréti vatnaboðorðin. Þau voru fjögur: Haltu ekki fast í tauminn! Stattu ekki í ístöðunum! Haltu annarri hendi af öllu afli í faxið, ekki í hnakkinn! Horfðu ekki niðurí vatnið, heldur skaltu einblína útí sjóndeildarhringinn eða á Lómagnúp! Vatnsgnýrinn varð þyngri og þyngri. Hvert hófatak bar okkur nær og nær. Og áður en minnst varði vorum við fimm veikburða manneskjur komnar framá austurströnd hinnar miklu móðu. Ég þreif úrið uppúr vasa mínum. Það vantaði tíu mínútur í átta. Halt' þér fast í faxið! Statt' ekki-í … Svo kafnaði allt, sem á eftir kom, í straumgnýnum. Þetta var mikið fljót, og það var einsog straumþunginn væri hér af sterkari kynstofni en í öðrum vötnum, sem við höfðum riðið þetta rigningasumar, en þau voru hartnær þrjátíu. Hér urðu samt engar vomur. Runólfur í Skaftafelli hleypti hestinum undireins niðurí kolmórautt straumkastið. Hvernig veit maðurinn, að þetta sé fært? Svo fóru þeir Runólfur í Svínafelli og pósturinn með Margréti á milli sín. Ég lagði útí síðastur. Hestarnir óðu hægt og íhugandi og hölluðu sér lítið eitt á strauminn. Vatnið var þó ekki nema uppá miðjar síður. Margrét hélt sér í faxið. Þetta gekk allt einsog í beztu sögu. Örstuttu vestar brunaði fram á leið okkar annað fljót, álíka strítt og vatnsmikið sem hið fyrra. Við mjökuðumst yfir það í sömu röð og áður. Vatnið var ívið grynnra. Þá tók við dálítil sandspilda, og vestanmegin hennar, bakvið fláandi malarbakka, beljaði áfram þriðja fljótið, mikið vatnsfall og ófrýnilegt. Runólfur í Skaftafelli setti hestinn ennþá útí næstum beint af augum, svo Runólfur í Svínafelli og pósturinn með Margréti á milli sín og síðast ég. Hestarnir þverskáru straumbreiðuna, sem braut á þeim ofanhallt við miðjar síður, og eftir 40 til 50 hálfsvimandi augnablik höfðum við þessa ljótu móðu að baki okkar. Hestarnir frísuðu, og ískalt jökulvatnið rann niðurúr þeim. En nú sýndist Skeiðará líka vera búin. Framundan blasti við vatnslaus eyðimörk með Lómagnúp að baki og Skeiðarárjökul leirgráan og sprunginn nokkra kílómetra í burtu til hægri handar. Jæja, sjáum skinnið! sagði ég við sjálfan mig, þar sem ég lét hestinn ráða ferðinni í humátt á eftir samferðafólki mínu. Skeiðará er þá ekki eins stórkostlegt vatnsfall og maður hefur heyrt talað um. Mér virtist sex dögum síðar, að þessir þrír álar hefðu verið álíka vatnsmiklir og þrjú Markarfljót í rigningartíð. Við létum hestana skokka vestur sandinn, og allir þögðu. Hversvegna þegja allir? Það skyldi þó vera, að Skeiðará sé búin. Eftir tæpa tveggja mínútna reið tók að skráma fyrir augum mér sýn, sem ég hef aldrei getað losnað við síðan. Uppfyrir gráa auröldu nokkurn spöl fyrir framan okkur glampaði í sólskininu á mórauða vatnshóla, stróka og boðaföll, sem ýmist hófust eða duttu niður eða þeyttust hvítfyssandi áfram á fleygiferð. Í þessari sýn, sem stakk svo í stúf við dauða eyðimörkina, var eitthvað ægilega tryllt og dularfullt. Þegar við komum lítið eitt nær, var þetta ekki ósvipað til að sjá endalausri þvögu af úlfaldalestum á þeysihlaupum niður sandinn. Það skipti svo að segja engum togum. Við erum áður en minnst varir komin framá bakka á vatnsbreiðu, sem líkist meira hafi en nokkru vatnsfalli, sem ég hefði áður séð. Mér hefur aldrei brugðið eins í brún. Þessi hafsjór er áreiðanlega engum fær, hugsaði ég ósjálfrátt upp aftur og aftur. Við hljótum að verða að snúa við. Allt yfirborð þessarar tröllauknu, leirmórauðu hafrastar þaut framhjá okkur með flughraða, hófst hér og þar í háa bunka, féll svo niðurí djúpa dali, vafði sig í hendingskasti í risavaxna ströngla, sem byltust um í hvítfyssandi boðaföll, hringsnerist í sogandi iðusveipi og skrúfaðist upp í drýli og stróka, en gnýrinn af hamförum þessarar brimrastar var svo mikill, að við áttum fullt í fangi með að heyra hvert til annars. Og þegar ég leit augunum kringum mig af vatnsfluginu, sýndist allt umhverfið hringsnúast einsog voldugt karúsel. Það var undireins sýnilegt, að þessi ókjör voru engum hesti fær, þar sem við komum að þeim. Þeir Runólfur í Skaftafelli og pósturinn tóku sig því úr hópnum og riðu nokkra leið niðurmeð flaumbreiðunni, ef hugsazt gæti, að einhversstaðar mótaði fyrir broti. Það gekk alveg framaf mér, að nokkrum óbrjáluðum manni skyldi geta dottið í hug að leita að broti á þessu hafsævi. Við hin fórum af baki og horfðum á eftir þeim. Hestarnir lygndu þunglyndislega aftur augunum einsog þeir fyndu á sér, að nú væri ekki skemmtilegt í vændum. Snertikipp fyrirneðan okkur lögðu þeir Runólfur og póstur útí straumhafið. En þeir voru varla lausir við land, þegar hestarnir undir þeim voru að stingast á sökkvandi kaf og snarsneru til sama lands aftur. En þeir gáfust samt ekki upp við svo búið, létu hestana eigra lestaganginn ennþá all-langan veg niðurmeð ánni og sýndust aldrei hafa augun af straumfallinu. Loks námu þeir staðar nokkur augnablik og horfðu vesturyfir. Því næst beindu þeir hestunum að vatninu og settu þá útí. En þarna fór allt á sömu leið og áður, hestarnir á bólakaf og sneru í einu vetfangi aftur til sama lands. Auk þess fór að verða meiri hætta á sandbleytum eftir því sem lengra dró niðureftir. Þarna sneru þeir við og héldu aftur uppmeð ánni þangað sem við biðum með augun límd við hverja hreyfingu þeirra. Þetta leit ekki glæsilega út. Ekki fýsilegt að verða að snúa aftur í þessu einmuna veðri og máski kominn úrhellingsslökkvandi í fyrramálið. Þetta var rigningartíð. Og við stödd milli tveggja höfuðsanda og stórvötn á báða vegu.“ Ég ætla ekki að lesa lengra í hinni mergjuðu frásögn hjá meistara Þórbergi en mér finnst þessi frásögn, sem er að finna í bókinni Frásagnir, lýsa því afskaplega vel hvernig við Íslendingar höfum þurft að glíma við hið mikla náttúruafl sem er vatnið og vötnin. Ég vil bara segja að eftir að meistaranum hafði tekist að komast klakklaust yfir þessa miklu sanda og þessi miklu fljót hafði hann þetta sem lokaorð í ritgerð sinni, og lýk ég þar með lestrinum, með leyfi forseta: „Ég gekk fram og aftur um sandölduna og orti hjartnæmasta ástarkvæði, sem ort hefur verið á íslenzka tungu. Það hefur aldrei verið birt á prenti. En það er verið að kompónera lag við það vesturí Ameríku.“  Af hverju er ég að lesa þetta? Jú, ég er að lesa þetta vegna þess að ég er að reyna að bregða ljósi á það hvernig á því standi að frumvarp þetta, sem heitir frumvarp til vatnalaga, veldur svona mikilli ólgu. Hvað er það sem snertir strenginn í íslensku þjóðarsálinni sem er að gera allt vitlaust? Hvernig stendur á því að þingið fer nánast á hliðina þegar frumvarp þetta er lagt fram? Hvernig stendur á því að fólk bregst harkalega við, það fólk sem ég hef heyrt í og hitt, sem hefur gert sér grein fyrir því hvað meiri hlutinn á Alþingi ætlar sér að gera, þ.e. að færa eignarrétt yfir vatninu á Íslandi, vötnunum, meira að segja fallvötnunum, þessari miklu ógn sem okkur þykir öllum svo vænt um, og gera þetta allt að einkaeign einhverra fárra útvalinna? Þetta veldur miklum tilfinningastormi hjá mörgum Íslendingum. Ég hygg að það sé einmitt vegna þess að vatnið  Við höfum komið víða við í þeim stuttu ræðum sem við stjórnarandstæðingar höfum flutt gegn frumvarpinu. Við höfum bent á ýmsa galla. Það hefur verið með höppum og glöppum en einungis þeir ræðumenn sem hafa fengið tækifæri til að tala til þessa hafa getað farið nokkuð skipulega í gegnum þetta og bent á það sem þeim finnst vera gallar við frumvarpið. Með nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar fylgir mikið safn af umsögnum sem hafa borist um frumvarpið. Þegar maður les frumvarpið og skoðar síðan umsagnirnar sér maður að frumvarpið er svo gallað að það verður að vísa því til baka. Það þarf að vinna málið miklu betur. Það er mjög mikilvægt og aðkallandi að það verði gert. Ég á reyndar ekki sæti í minni hluta iðnaðarnefndar en félagi minn, hv. þm. Sigurjón Þórðarson, sem er fulltrúi Frjálslynda flokksins í iðnaðarnefnd á sæti þar. Ég hef því ekki setið þá fundi en hef hins vegar rennt yfir nefndarálitið og skoðað umsagnirnar. Mér finnst koma í ljós að minni hluti nefndarinnar er sammála mér um að það sé alveg borðleggjandi að endurskoða þurfi gömlu vatnalögin. Ég held að allir séu sammála um það. Nefndin segir hér að margir sem hafi komið á fund hennar hafi einmitt sagt að það væri best að fara sér hægt í þessu máli og vanda frekar til verka. Það eru þau tilmæli sem mér finnst að stjórnarliðar ættu að taka til athugunar. Ég ætla svo sem ekki að fara neitt ítarlega yfir þetta nefndarálit. Ég veit að stjórnarandstæðingar sem eru í iðnaðarnefnd hafa gert það og munu gera það, en mig langar aðeins til að koma svolítið inn á nokkurn hluta þeirra umsagna sem hafa borist um málið. Hér er umsögn frá Umhverfisstofnun sem er dagsett 1. desember 2005. Þar nefnir þessi mikilvæga stofnun þá staðreynd að mjög skiptar skoðanir hafa verið um þetta frumvarp sem kemur hér fyrir þingið í annað skiptið, ef ég man rétt. Það var líka fyrir þinginu í fyrra en nú er það að koma í annað sinn. Umhverfisstofnun gerir alvarlegar athugasemdir við frumvarpið, gerði það í fyrra og gerir það aftur núna. Bent er á að ekki hafi verið leitað til stofnunarinnar með neinum formlegum hætti þegar frumvarpið var í smíðum og stofnunin segir orðrétt, með leyfi forseta: „Umhverfisstofnun telur það verklag, sem því miður er ekkert einsdæmi, að nefndir skili frumvarpstexta til ráðherra án þess að hafa sjálfar leitað eftir viðbrögðum með formlegum hætti úti í samfélaginu, sé mjög vandmeðfarið. Slíkt á einkanlega við þegar verið er að leggja til breytingar á löggjöf sem kann að snerta eða skarast á við verkefni sem aðrir aðilar innan stjórnsýslunnar eru að sinna. Þegar þannig háttar, og eftir að frumvarpið hefur verið lagt fram, má reikna með að umræðan um efni þess fari eingöngu fram á Alþingi. Hætt er við að umræðan verði mun harðari en hún þyrfti að vera ef ekki er búið að ræða framkvæmdar- og tækniatriði þess á fyrri stigum og sem flest sjónarmið liggja fyrir. Umhverfisstofnun telur að umrætt frumvarp til vatnalaga hafi goldið þessa verklags.“ Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þetta þegar ég les frumvarpið, það er á margan hátt alveg meingallað. Það er alls ekki tækt til laga. Það þarf að vinna það miklu betur. Það þarf að leyfa þessu máli að þroskast í meðförum þingmanna,  Ég vil leyfa mér að benda á að í niðurstöðu umsagnar Umhverfisstofnunar frá 1. desember í fyrra bendir Umhverfisstofnun á að verið sé að breyta hérna gömlum heildarlögum og láta þau fjalla um afmarkaðan þátt fyrri laga en undir sama heiti, þ.e. nýja frumvarpið ber sama heiti og gömlu lögin sem mér finnst á margan hátt vera ámælisvert. Ef ég man rétt gerir Umhverfisstofnun tillögu um að þessi lög verði látin heita annað. Ég er alveg sammála því. Umhverfisstofnun leggur til að skilgreiningu á eignarréttinum verði breytt og jafnframt er bent á að von sé á frumvarpi þar sem til standi að innleiða þessa svokölluðu vatnatilskipun sem gangi þá út á að mynda rammalöggjöf um sameiginlega nýtingu vatns, aðgengi almennings að vatni og verndun. Helsta markmið eða leiðarljós þessarar vatnatilskipunar sem mér sýnist ríkisstjórnarmeirihlutinn mjög hræddur við og vilji helst ekki vita af er, samkvæmt því sem Umhverfisstofnun segir, einmitt að vatn sé ekki verslunarvara heldur sameiginleg arfleifð og það beri að varðveita vatnið sem slíka arfleifð. Þetta finnst mér vera mjög athyglisverður punktur og ég fæ ekki skilið hvers vegna í ósköpunum ekki er hægt að bíða eftir þessari vatnatilskipun. Stjórnarliðar hafa hvergi nokkurs staðar í öllum sínum málflutningi, í öllu því þrefi sem hefur staðið yfir á þingi, getað komið með efnislega röksemd að mínu mati fyrir því hvað það er sem gerir það að verkum að afgreiða verði þetta frumvarp sem lög frá hinu háa Alþingi áður en þingi lýkur í vor. Það er engin röksemd komin fyrir því. Og maður getur velt fyrir sér hverjar ástæðurnar fyrir því eru, hvers vegna svona mikið liggur á. Ég hef sjálfur kallað eftir því að hæstv. forsætisráðherra kæmi í þingsal, í ræðustólinn, og útskýrði fyrir þingheimi í ræðu hvað gerir það að verkum að hann vilji koma þessu máli í gegn. Ég hef öruggar heimildir fyrir því að það sé einmitt hæstv. forsætisráðherra sem leggi mesta áherslu af öllum á það að þetta verði afgreitt héðan sem lög í vor. Ég hef beðið um að hann kæmi hingað og útskýrði fyrir okkur þingmönnum hvers vegna, en hann hefur því miður ekki séð sér fært að gera það. Ég hef sterkan grun um að hann hafi ekki einu sinni fylgst með umræðunum sem hafa átt sér hér stað, a.m.k. benda þær fáu ræður sem hann hefur haldið til þess að hann hafi ekki haft mikla hugmynd, því miður, um það sem hefur átt sér stað í þingsalnum fram til þessa þegar þetta frumvarp er annars vegar. En nóg um það, virðulegi forseti. Lítum áfram á umsögn Umhverfisstofnunar. Hún segir að þrátt fyrir að einhverjar breytingar hafi verið gerðar á þessu frumvarpi frá því í fyrra standi enn eftir nokkur atriði sem Umhverfisstofnun finnst mikilvæg, til að mynda þetta með lögleiðingu vatnatilskipunarinnar og síðan það að ekki sé enn búið að samræma löggjöf um nýtingu og verndun vatns. Í þessu sambandi langar mig til að benda á eitt sem ég hef gert mér grein fyrir bara á undanförnum dögum og það er að hæstv. landbúnaðarráðherra hefur lagt fram í þinginu mikla lagabálka sem varða lax- og silungsveiði og aðra þætti er varða nýtingu ferskvatnsfiska hér á landi, frumvörp um fisksjúkdóma, Veiðimálastofnun og annað. Mig minnir að þetta séu ein sex frumvörp þegar allt er tekið saman, miklir lagabálkar. Þeir hafa enn þá ekki komist í gegnum 1. umr. en ég hef grun um að þeir tengist á margan hátt efnisinnihaldi þessa frumvarps hér, frumvarps til vatnalaga. Ég mun koma aðeins að því síðar í ræðu minni en þar eru einmitt þættir varðandi nýtingu á auðlindum í ferskvatni, þá ekki síst fiskstofnum. Eins og kunnugt er eru einmitt fiskstofnar í ferskvatni hér á landi ákaflega dýrmætir, ekki vegna þess að þeir skili svo miklum afla í tonnum talið, heldur er mjög mikill og arðbær iðnaður rekinn í kringum nýtingu á laxfiskum hér á landi. Þá er ég að tala um sölu á sportveiðileyfum. Þetta mun ég koma inn á aðeins síðar í ræðu minni, virðulegi forseti, en mig langar að lokum í umfjöllun minni um þessa umsögn frá Umhverfisstofnun sem ég tel ákaflega mikilvæga vekja athygli á því að Umhverfisstofnun - og hérna er ég alveg sammála - leggur til að frumvarp um lögleiðingu vatnatilskipunarinnar verði lagt fram um leið og frumvarpið um vatnalögin, þ.e. það frumvarp sem við erum að ræða um núna. Síðan segir Umhverfisstofnun að breyta beri heiti þessa frumvarps þannig að það gefi betur til kynna efni þess. Þarna er ég alveg sammála. Mér finnst það í raun vera blekking og kasta ryki í augu fólks að þetta frumvarp skuli heita frumvarp til vatnalaga. Ég hygg að margir séu ósjálfrátt þeirrar skoðunar þegar þeir heyra þetta nafn að hér sé á ferðinni eitthvert frumvarp um lög varðandi stöðuvötn, eitthvað þess háttar. Þarna er markvisst verið að kasta ryki í augu fólks, blekkja að ég tel vera. Það er ljótur leikur að reyna að sigla frumvarpi í gegnum þingið undir fölsku flaggi. Fyrst þegar ég heyrði af frumvarpinu hélt ég að þetta væri meinlaust frumvarp sem fjallaði eitthvað um stöðuvötn eða eitthvað þess háttar og veitti því í sjálfu sér ekki mikla athygli, ekki fyrr en það kom hér inn og 1. umr. hófst um málið. Þá sá ég, strax og ég fór að lesa frumvarpið, hvað hér var á ferðinni en fram að þeim tíma gerði ég mér alls ekki grein fyrir því að hér væri um svona alvarlega hluti að ræða, einmitt vegna þess að nafnið á frumvarpinu blekkti mig. Umhverfisstofnun segir að það sé mikilvægt að almannaréttur skerðist ekki og það verði tryggt með þessum lögum. Hér segir orðrétt, með leyfi forseta, að „telji Alþingi að einungis sé um formbreytingu að ræða varðandi skilgreiningu á eignarhaldi, og sé það ætlun þess að svo verði, telur Umhverfisstofnun að skilgreining sem byggir á orðalagi gildandi laga sé skýrari út frá sjónarmiði náttúrufræða og valdi minni óvissu í túlkun á almannarétti“. Hér verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég túlka þetta með þeim hætti að ekki einu sinni Umhverfisstofnun láti blekkjast af þeim fagurgala stjórnvalda í þessu frumvarpi að hér sé bara formbreyting á ferð. Davíð Egilson forstjóri sem skrifar undir þetta og Helgi Jensson forstöðumaður sjá að hér er svikinn héri á ferð og að hér verði að staldra við og bæta um betur. Umhverfisstofnun skilar ágætri greinargerð með þessari umsögn sem fylgir hér með sem fylgiskjal í minnihlutaáliti iðnaðarnefndar og ég ætla svo sem ekkert að fara mikið í það en bendi þó á að Umhverfisstofnun leggur til að þessi lög verði látin heita Lög um eignarhald, skynsamlega og hagkvæma stjórnun vatnamála og sjálfbæra nýtingu vatns eða Lög um eignarhald og sjálfbæra nýtingu vatns eða hreinlega Lög um eignarhald og stjórnun vatnamála. Þarna er ég alveg hjartanlega sammála. Það hefði verið miklu heiðarlegra að gera þetta með þessum hætti. Það á að gefa hlutunum rétt nöfn. Það á ekki að koma með lög inn á hið háa Alþingi og reyna að blekkja fólk með því að skíra þau einhverjum heitum sem ekki gefa til kynna hvert innihaldið er. Það er einfaldlega ekki góð lexía að mínu mati, alls ekki til fyrirmyndar og þinginu hreinlega til vansa. Annað í þessari umsögn Umhverfisstofnunar. Stofnunin bendir á að hún hafi efasemdir um skilgreininguna, hún „hefur efasemdir um að skilgreining til hvaða hlutar vatns eignarréttur landeiganda nær yfir sé skýrari en í gildandi lögum“. Hún bendir á að nýtingarréttur sé stærsti hluti eiginlegs eignarréttar og því sé breyting á nýtingarrétti, ásamt þessari dómaframkvæmd sem við höfum haft, yfir í eignarrétt formbreyting frá sjónarmiði lögfræðinnar. Stofnunin bendir hins vegar á að það skekki myndina að í frumvarpinu sé verið að skilgreina til hvers eignarrétturinn taki, þ.e. til hvaða hluta vatns hann nái. Við sjáum í 2. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Þetta finnst mér afskaplega víðtæk skilgreining á gildissviði laganna. Ég mun koma að því nánar á eftir en síðan er í 4. gr. hnykkt á þessum eignarrétti og sagt: „Fasteign hverri, þar með talið þjóðlendu, fylgir eignarréttur að því vatni sem á henni eða undir henni er eða um hana rennur.“ Þarna á milli er himinn og haf, þ.e. milli 2. gr. sem talar um gildissviðið og síðan 4. gr. sem talar um eignarrétt á vatni og gömlu laganna. 2. gr. gömlu laganna hljóðar svo, með leyfi forseta: „Landareign hverri fylgir réttur til umráða og hagnýtingar því vatni, straumvatni eða stöðuvatni, sem á henni er, á þann hátt, sem lög þessi heimila.“ Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég fæ engan veginn skilið að ekki sé um efnisbreytingu að ræða, ekki sé hér um algera grundvallarbreytingu að ræða. Nú skal það svo sem vel viðurkennt að sá sem hér stendur kann að vera takmarkaður að því leyti að ég er ekki lögfræðimenntaður maður. Ég er bara ósköp lítill og vesæll fiskifræðingur og hef aldrei stúderað lög og lagatexta af neinu viti þannig að það má vel vera að það geri mig, hvað eigum við að segja, hálfvangefinn í þessum efnum. Ég hef kannski ekki þá innsýn og þá mikilvægu þekkingu sem þarf til til að skilja hvað hér er á ferðinni en ég verð hins vegar að segja það og vil að það sé fært til bókar að ég er sæmilega læs og reyni að beita mínu takmarkaða hyggjuviti til að skilja þessa lagatexta sem liggja fyrir okkur á hverjum tíma og beita síðan þessu hyggjuviti til að reyna að draga réttar ályktanir af því sem ég les. Ég er uppalinn við það að maður skuli trúa laganna hljóðan eins og hún stendur á pappírnum, reyna a.m.k. að hafa það að einhvers konar leiðarsnúru í öllum þeim lagafrumskógi sem við glímum við. Ég fæ engan veginn séð að hér sé um neitt annað að ræða en grundvallarbreytingu frá gömlu lögunum og ég kemst hreinlega ekki yfir það. Menn verða að virða það við mig að ég skuli ekki geta skilið það sem hæstv. forsætisráðherra og nokkrir af fulltrúum stjórnarliða í hv. iðnaðarnefnd hafa verið að reyna að troða í þingið ásamt hæstv. iðnaðarráðherra, þ.e. að hér sé ekki um neina efnisbreytingu að ræða, hér sé aðeins verið að breyta um form til að fullnægja einhverjum lagalegum tækniatriðum, dómaframkvæmd eða öðru þess háttar. Ég fæ ekki skilið það og eins og ég segi verða menn bara að virða það við mig. Mér finnst Umhverfisstofnun benda á svolítið athyglisverðan punkt í umsögn sinni um það sem segir í 2. gr. um gildissvið þar sem segir, með leyfi forseta: „Lög þessi taka til alls rennandi eða kyrrstæðs vatns á yfirborði jarðar og neðan jarðar, í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi, að svo miklu leyti sem önnur lög gilda ekki hér um.“ Umhverfisstofnun bendir á það sem ég sagði í upphafi máls míns, að vatnið sé á stöðugri hringrás í náttúrunni í formi vatns, gufu, raka og annars þess háttar. Hún bendir einnig á að skilgreiningin samkvæmt laganna hljóðan feli í sér að eignarréttur landeiganda nái til vatnsins á meðan það rennur um jörðina en að eignarrétturinn nái þá líka til þokunnar sem snertir jörðina, þ.e. á meðan þokan snerti jörðina sé hún samkvæmt þessum lögum eign landeigandans, en um leið og þokan er komin í loftið og snertir ekki lengur jörðu er hún ekki lengur eign, því að þoka er náttúrlega ekkert annað en raki sem hefur þést og myndar þoku, ekki satt? Ég skyldi halda það. Eignarréttur á vatninu samkvæmt því frumvarpi sem nú liggur fyrir mundi þá ná til slyddu, krapa og snævar sem liggur á jörðinni en ekki til úrkomunnar á meðan hún fellur, þ.e. menn eiga ekki regnið meðan það fellur en um leið og regndropinn snertir jörðina eiga menn regndropann. Þetta eru skrýtin lög. Mér finnst þetta skrýtið og alveg stórmerkilegt. Svo er bent á að spurning vakni um hvernig tekið sé á eignarrétti á vatni sem leitt er í gegnum fasteign í farvegi, göngum, leiðslum frá lóni að stöðvarhúsi, og öðrum tæknilegum atriðum. Svona undarleg atriði fá mann til að staldra við og velta fyrir sér hvort þetta frumvarp sé í raun og veru tækt til að verða að lögum. Þetta er einn af mörgum þáttum í þessu frumvarpi sem gerir það að verkum að maður fyllist mjög miklum efasemdum og verður, svo maður tali hreina íslensku, nánast skíthræddur við að eiga nokkurn þátt í því að þetta frumvarp verði að lögum, ef það verður að lögum. Mér finnst það vera svo illa hugsað og vitlaust að við verðum að skoða það betur. Við verðum að hugsa þetta svolítið betur og átta okkur aðeins á hvert við erum að fara ef við ætlum að innleiða þessi eignarhalds- og eignarréttarákvæði í þetta frumvarp til vatnalaga, sem ég mun aldrei nokkurn tíma samþykkja, eða að það fari í gegn með þessum eignarréttarákvæðum. Mér finnst þetta alveg víðáttuvitlaust og mun aldrei nokkurn tíma segja já við þessu, aldrei. Fyrr skal ég dauður liggja, eins og ég sagði hér um daginn. Umhverfisstofnun bendir líka réttilega á, og þar komum við að því sem ég nefndi áðan, að það virðist vanta samræmingu í mikilvægum hugtökum eins og landareign og fasteign í lögum þar sem nýting vatns kemur fyrir. Stofnunin bendir á að hugtakið fasteign virðist á einhvern hátt vera öðruvísi skilgreint í því frumvarpi sem nú hefur verið dreift í þinginu um lax- og silungsveiði sem ég nefndi áðan. Þarna tel ég, virðulegi forseti, að við þurfum að lesa saman lagatextana og skoða hvort hér reki sig ekki hvert á annars horn, þ.e. hið svokallaða frumvarp til vatnalaga og síðan þessi frumvörp eða lagabálkar sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur loksins skilað af sér inn í þingið og okkur gefst vonandi tími til að ræða í 1. umr. þegar okkur hefur tekist að komast að samkomulagi um að því frumvarpi sem við ræðum núna verði vísað frá til betri meðferðar. Ég læt umfjöllun minni um umsögn Umhverfisstofnunar lokið, virðulegi forseti. Hér eru fleiri umsagnir, til að mynda umsögn frá Náttúrufræðistofnun Íslands og þar eru líka skynsamir menn sem sjá augljósa meinbugi á þessu. Þar er t.d. bent á þá miklu sérstöðu vatnsins að það sé á sífelldri hringrás um heiminn eins og ég benti á áðan, á sífelldri hringrás um bláa hnöttinn, og þar af leiðandi algjörlega ólíkt öllum öðrum jarðrænum auðlindum. - Nú gengur hv. formaður iðnaðarnefndar í salinn og ég harma það að hann skuli ekki hafa hlustað áðan á stórmerkan fyrirlestur minn um efnafræði vatns og gildi þess í náttúru Íslands og fyrir jörðina alla.

Ég fæ útskrift.

En við getum kannski lesið saman síðar, ég og hann, söguna af bláa hnettinum. Þar er ágætisumfjöllun um …  Landvernd, þau merku samtök eru líka með ágæta umsögn um frumvarpið og benda á að í því er ekkert fjallað um mengunarvarnir, hollustu, náttúruvernd, almannarétt og nýtingu lífrænna auðlinda. Það er að sjálfsögðu fjallað um það í öðrum frumvörpum, eins og hinu nýja um lax- og silungsveiði, en ég ítreka enn og aftur að ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessi lög séu öll lesin saman. Ég hefði gjarnan viljað sjá að þessi frumvörp færu í gegnum þingið samtímis, þ.e. frumvarp til vatnalaga og öll þau frumvörp sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur lagt fram. Stjórn Landverndar leggur áherslu á að óháð því hvernig eignarhald á vatni verði skilgreint í þessum lögum - sem er stóra deilumálið hjá okkur núna - verði að gera þau þannig úr garði að aldrei fari á milli mála að öllum sé tryggður aðgangur að heilnæmu vatni til heimilishalds og bústarfa. Þar stendur aftur hnífurinn í kúnni og mun ég koma að því aðeins síðar þegar við skoðum umsagnir frá Bændasamtökunum. Þeir benda einmitt á mjög alvarlegan galla við þetta frumvarp eins og það lítur út í dag. Veiðimálastjóri, Árni Ísaksson, bendir líka á að í þessu frumvarpi virðist alveg skorta eða að lítið sé fjallað um hvaða áhrif vatnsveitur og virkjanir hafi á lífríki og fisktegundir. Þarna erum við enn og aftur komin að atriði sem vekur upp spurningar um hvernig það frumvarp sem hér liggur fyrir samræmist frumvarpi hæstv. landbúnaðarráðherra, nýju frumvarpi um lax- og silungsveiði. Fyrst hv. formaður iðnaðarnefndar er í salnum væri kannski ekki úr vegi að spyrja hann að því hvort hann hafi lesið þessi frumvörp saman og athugað hvort þau skarist á einhvern hátt eða hvort meinbugir séu á þessu frumvarpi í samanburði við frumvarpið um lax- og silungsveiði, eða hvort einhverjir aðrir hafi kannað þann möguleika. Ég er ekki viss um að svo sé vegna þess að ég held að alls óháðir aðilar hafi komið að samningu nýja frumvarpsins um lax- og silungsveiði og aðrir að samningu nýja frumvarpsins svokallaða um vatnalög. En þetta mun væntanlega koma í ljós, jafnvel nú á vordögum því eins og ég sagði áðan vona ég að við munum frekar fyrr en síðar geta farið að fjalla um nýja frumvarpið um lax- og silungsveiði. Kem ég þá einmitt að umsögn Landssambands veiðifélaga sem dagsett er 27. nóvember 2005. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það er fráleitt að mati LV að nú, þegar vatnalögin eru endurskoðuð, sé algjörlega skautað fram hjá stjórnsýslu veiðimála sem mótuð hefur verið undanfarna áratugi á grundvelli laganna um lax- og silungsveiði.“ Síðan segir svo: „LV gerir kröfu um aðkomu að stjórnsýslu veiðimála í lögum þessum, þar sem það á við, með vísan til núgildandi laga um lax- og silungsveiði.“ Kem ég þá að umsögn Bændasamtaka Íslands. Þau hafa farið yfir frumvarpið öðru sinni, skiluðu líka umsögn í mars í fyrra en þessi umsögn er dagsett 28. nóvember 2005. Bændasamtökin gera alvarlegar athugasemdir við nokkra þætti þessa frumvarps. Sú sem ég hnýt strax um er búsþarfir, af því að ég er áheyrnarfulltrúi í landbúnaðarnefnd og hef verið það undanfarin ár og tók þátt í að semja ný búnaðarlög og við skilgreindum m.a. hvað hugtakið landbúnaður þýðir. Það var rætt mjög ítarlega í landbúnaðarnefnd á sínum tíma, ég man eftir að við sátum á fundum og skilgreindum það og við komumst að því að hugtakið landbúnaður merkti - í þeim lögum sem við vorum að tala um, jarðalögum, nr. 81/2004 - „hvers konar vörslu, verndun, nýtingu og ræktun búfjár, ferskvatnsdýra, lands og auðlinda þess til atvinnu- og verðmætasköpunar, matvælaframleiðslu og þjónustu er tengist slíkri starfsemi“. Hér er talað um í frumvarpi til vatnalaga að hugtakið búsþarfir, sem kemur fram í lögunum, þýði búsþarfir til kvikfjárræktar. Bændasamtökin eru að sjálfsögðu ósátt við þetta og vilja miklu frekar að hugtakið búsþarfir verði skilgreint sem búsþarfir til landbúnaðar og þá með vísan til þeirrar skilgreiningar sem er að finna í jarðalögum. Ég er alveg sammála þessu. Mér finnst þetta mjög mikilvægt atriði. Hér má ekki ganga á rétt bænda og þar af leiðandi tel ég að hugtakið búsþarfir í þessu frumvarpi eigi þá einmitt að vera skilgreint sem búsþarfir til landbúnaðar. Um þetta á ekki að vera nein spurning. Það er alveg út í hött að hér sé eingöngu talað um þarfir til kvikfjárræktar því að við vitum að landbúnaður er svo miklu meira en bara kvikfjárrækt í dag. Þessu verður að breyta, það er ekki spurning. Það er alveg sama hvaða form þessi lög fá, þegar upp verður staðið verður að breyta þessu. Hér er svo bent á marga aðra þætti, t.d. netlög, hvað er stöðuvatn og vatnsmiðlun og talað um forgang að vatni, landamerki í stöðuvötnum, - miklar athugasemdir eru gerðar við þetta allt í frumvarpinu - mannvirkjagerð og tilkynningarskyldu til Orkustofnunar. Bændasamtökin hafa greinilega farið mjög ítarlega yfir þetta frumvarp enda miklir hagsmunir bænda í húfi. Þeir benda á ótal atriði en kvarta síðan yfir því í bréfi sem fylgir að athugasemdir þeirra hafi að engu verið hafðar og því sendi þeir þær aftur. Athugasemdir Bændasamtakanna, sem voru sendar inn í fyrra, hafa að engu verið hafðar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst alveg með ólíkindum að hafa ítrekað heyrt framsóknarþingmanninn Birki Jón Jónsson, sem einnig er formaður iðnaðarnefndar, reyna að beita því fyrir sig, sem höfuðrökum eða réttlætingu fyrir því að þetta frumvarp með eignarréttarákvæðinu fari í gegnum þingið sem lög, að hér sé verið að verja hagsmuni íslenskra bænda sem Framsóknarflokkurinn ber svo mjög fyrir brjósti. Svo kemur það í ljós, virðulegi forseti, þegar við lesum umsögnina frá Bændasamtökum Íslands, að það hefur ekkert verið hlustað á bændur í þessu frumvarpi. Þær athugasemdir sem komu í fyrra hafa verið virtar að vettugi. Hér er enn og aftur verið að leika mjög ljótan leik. Það verður að segjast eins og er að þetta er Framsóknarflokknum ekki til mikils sóma. Það er heldur ekki til mikils sóma að formaður landbúnaðarnefndar, hv. þm. Drífa Hjartardóttir, skuli heldur ekki rísa upp og mótmæla. Ég veit að hún, sjálf bóndakonan, ber hag bænda mjög fyrir brjósti. Ég þekki það sjálfur úr landbúnaðarnefnd þar sem ég hef unnið með henni undanfarin tvö ár að hún ber hag bændastéttarinnar fyrir brjósti. Mér finnst það alveg með ólíkindum að hún skuli ekki rísa upp og mótmæla því að hér skulum við vera með frumvarp sem varðar mjög hagsmuni íslenskra bænda en á að fara í gegn án þess að hlustað hafi verið á athugasemdir Bændasamtaka Íslands. Það hreinlega gengur ekki. Við getum ekki sett lög af þessu tagi án þess að hlusta að neinu leyti á mjög svo réttmætar athugasemdir Bændasamtakanna. Umsögn frá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins er, ef maður flettir umsögnunum þarna í bunkanum, fyrsta umsögnin sem er jákvæð og það finnst mér svolítið merkilegt. Það vakti athygli mína að bæði Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins eru sammála þeirri stefnu sem fram kemur í frumvarpinu og tryggir eignarrétt landeigenda á vatnsauðlindinni á sama hátt og gildir um aðrar auðlindir. Tökum eftir þessu. Tryggir eignarrétt landeigenda á vatnsauðlindinni, segja Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins. Er hægt að segja þetta skýrar? Hvernig geta stjórnarþingmenn komið hér aftur og aftur, meira að segja hæstv. forsætisráðherra, og þrætt fyrir það að hér sé breyting á ferð þegar Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins segja þetta með svo skýrum hætti og segjast vera sammála þeirri stefnu sem fram kemur í frumvarpinu? Ef þeir segjast vera sammála þeirri stefnu sem fram kemur í frumvarpinu er þá ekki um að ræða nýja stefnu sem er ólík því sem kom fram í gamla frumvarpinu? Liggur það ekki í orðanna hljóðan að Samtök atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins viðurkenna hreinlega, og það meira að segja fúslega, að hér sé um ákveðna stefnubreytingu að ræða í nýju lagafrumvarpi sem þeir vonast til, ég fæ ekki betur séð á orðanna hljóðan í þeirra umsögn, að verði að lögum sem allra fyrst. Þau eru sammála þessu og þetta tryggir eignarrétt landeigenda á vatnsauðlindinni á sama hátt og gildir um aðrar auðlindir og í því sambandi er bent á lög um auðlindir frá 1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. - Mér er tjáð að það frumvarp hafi verið samþykkt frá hinu háa Alþingi og verði að teljast mjög alvarleg mistök að það skuli hafa náð í gegn á sínum tíma. - Ég skal svo sem ekki segja meira um það en ég vænti þess að aðrir stjórnarandstöðuþingmenn komi hér upp og greini nánar frá því hvað liggi í því frumvarpi. Ég er alveg sannfærður um að fleiri þingmenn eiga eftir að hnjóta mjög um þessa umsögn frá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins því það verður að segjast eins og er að þar kemur strákurinn Tumi upp um sig. Það hefði verið afskaplega fróðlegt að hafa hér í salnum bæði hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. forsætisráðherra til að gefa okkur nánari skýringar á því hvað þessi tvö samtök eru að fara í sinni sameiginlegu umsögn sem er dagsett 28. nóvember sl. Hér er, virðulegi forseti, kominn enn einn punkturinn sem gerir það að verkum að það er hreinlega ekki hægt að fallast á að þetta frumvarp fari í gegnum þingið. Það er ekki hægt. Ég hef sagt það áður og ég segi það enn: Það er okkar heilaga skylda í stjórnarandstöðunni að benda á þessa miklu meinbugi. Það er líka okkar heilaga skylda að sjá til þess að þau skilaboð komist með óyggjandi hætti út í þjóðfélagið til fólksins í landinu, til þjóðarinnar sem hefur kosið okkur til trúnaðarstarfa á hinu háa Alþingi. Það er okkar heilaga skylda að sjá til þess að þeim boðskap sé komið út til fólksins að verið sé að vinna mjög svo vafasaman verknað með því að keyra þetta frumvarp í gegnum þingið. Ef við höldum áfram að skoða umsagnir - þetta er mikill bunki og langt mál að fara í gegnum. Ég ætla ekki að fara í gegnum það sem eftir er í smáatriðum, ég veit að aðrir stjórnarþingmenn, ef ég man rétt eru einir 15 stjórnarandstöðuþingmenn á mælendaskrá, munu fara yfir þessar umsagnir og benda á margt annað sem mér hefur kannski yfirsést. Það er af nógu að taka í gagnrýni á þetta frumvarp. Aðrir þingmenn munu benda á aðra ágalla sem ég tala ekki um. Ég hnýt um erindi eða umsögn frá Orkustofnun sem mun fá mikilvægt hlutverk verði þetta frumvarp að lögum. Orkustofnun mun fá það hlutverk m.a. að viðhalda og reka gagnasafn sem verið er að undirbúa um vatnsból og vatnsöflunarsvæði. Það þarf að halda utan um þetta allt saman, allar þessar upplýsingar. Það þarf að halda utan um leyfi til framkvæmda, taka við tilkynningum um framkvæmdir, tilkynningum um rekstur á mannvirkjum, hvort reksturinn verði stöðvaður eða hvernig sem það er. Það þarf að halda utan um þetta allt saman. Mér finnst svolítið skrýtið að þetta muni einungis kosta um 3,5 millj. kr. á ári að mati Orkustofnunar. Ég hefði haldið að þetta yrði nokkuð dýrara en það. En þeir segja þetta. Hákon Aðalsteinsson skrifar undir og fullyrðir þetta og maður verður þá að taka það trúanlegt svo langt sem það nær. Ég held að þetta dugi í bili. Þetta er fyrri ræða mín í þessu máli þannig að ég hef nógan tíma til að fara betur yfir þessar umsagnir síðar meir. Ég vil vekja athygli á umsögn frá Félagi heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa en þar er bent á að það eigi að breyta nafni frumvarpsins. Félagið leggur til að það verði kallað Lög um nýtingu vatnsauðlinda. Það má líka fallast á það því eins og ég sagði áðan þá er það nafn sem nú er á frumvarpinu mjög svo blekkjandi. Félag heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa fellst á, það sem er einnig mín skoðun, að hér sé á ferðinni grundvallarbreyting á því fyrirkomulagi sem tíðkast hefur í gildandi lögum varðandi eignarhald á vatni. Félagið er með það alveg á hreinu að hér sé verið að tala um að settur verði eignarréttur á vatnið og þetta sé grundvallarbreyting frá gömlu lögunum þar sem eingöngu var talað um nýtingarrétt. Félag heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa segir orðrétt, með leyfi forseta: „Umrædd breyting getur haft þýðingu þar sem þar með eru vatnsréttindi orðin eign sem eins og aðrar eignir er hægt að selja, óháð annarri fasteign, s.s. landi og búi. Því getur komið upp sú staða að annar eigandi eða eigendur séu að landi og híbýlum en að vatnsréttindum á sama svæði og gæti það mögulega leitt til skerðingar á nýtingu vatns á svæðinu fyrir íbúa og búfé. Í frumvarpinu er kveðið á um að reynt sé að tryggja vatnsréttindi við skiptingu sameignarlands og þegar framseldur er hluti fasteignar sem liggur að vatni eða á. Kjósi eigandi vatnsréttar hins vegar í því tilviki, er vatnsréttur hefur verið seldur óháður sameign, að veita vatni annað eða krefjast hárrar gjaldtöku fyrir vatnsrétt af íbúum á fasteign gæti það leitt til skerðingar á þeim grundvallarmannréttindum að eiga aðgang að fersku vatni. Ákvæði sem miða að því að tryggja rétt fasteignareiganda til vatnstöku þarf að styrkja til að koma í veg fyrir þá hættu. Að mati félagsins væri eðlilegra að fasteignareigandi ætti eins og áður rétt til vatnstöku og nýtingu, ekki eignarrétt.“ Ég er alveg hjartanlega sammála þessu og ég vil halda áfram, með leyfi forseta. Hér segir: „Þá hlýtur eignarréttur á vatni sem um fasteign rennur að hafa í för með sér aukna ábyrgð eiganda vatnsins. Þar sem vatnsföll og grunnvatnsstraumar liggja oft um margar landareignir getur skaði sem einn fasteignareigandi veldur á sinni fasteign haft umtalsverð áhrif á vatn á eign annarra. Óhófleg vatnstaka, spilling vatns með mengun, bæði örveru- og efnamengun eða breyting á farvegi áar á einum stað getur valdið skaða á eignum fjölda aðila. Ákvæði laganna ná ekki að marka ábyrgð eiganda vatnsréttinda í slíkum tilvikum. Hér gæti einn aðili sem á land við upptök vatnsfalls gert vatnstöku annarra eigenda sama vatnsfalls ómögulega. Skýra þarf skaðabótaskyldu viðkomandi vatnsréttareiganda í slíkum tilvikum, enda ætti hann sem eigandi vatnsins hér fulla ábyrgð.“ Ég spyr: Þarf að segja þetta eitthvað skýrar? Ég held ekki. Félag heilbrigðis- og umhverfisfulltrúa er félagsskapur fólks sem hefur mikið vit á vatni ef svo má segja, fólks sem hefur atvinnu sína af því m.a. að fylgjast með því að vatnið sem við drekkum sé í lagi. Þetta er hámenntað fólk. Ég hygg að þetta fólk viti hvað það er að tala um og mér finnst þessi umsögn afskaplega áhugaverð. Þá er einnig fjallað um fráveitur, að gert sé ráð fyrir í þessu frumvarpi að fráveitur séu í höndum sveitarfélaga. Það séu grundvallarbreytingar á gildandi reglum því að þær geri ráð fyrir að eigandi fasteignar sem fráveita sveitarfélags nær ekki til sé skyldugur til að setja niður rotþró með siturlögn. Hér er talað um sveitabýli, sumarhús og litla byggðarkjarna. Ég er enginn sérfræðingur í ræsismálum og hlýt að taka þetta trúanlegt eins og það kemur fram á pappírnum og læt þar með lokið athugun minni á umsögn heilbrigðisfulltrúanna. Hér er einnig umsögn frá BSRB og Samtökum starfsfólks fjármálafyrirtækja; Ungmennafélagi Íslands, Landssambandi eldri borgara, Kennarasambandi Íslands, Menningar- og friðarsamtökum íslenskra kvenna, Náttúruverndarsamtökum Íslands, Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi og Öryrkjabandalaginu. Þessi samtök lögðu fram sameiginlega yfirlýsingu sem var m.a. til umfjöllunar á ráðstefnu sem haldin var í lok október. Ég tók þátt sem fulltrúi Frjálslynda flokksins í þeirri ráðstefnu, þ.e. „Vatn fyrir alla“. Þessi sameiginlega yfirlýsing hefur verið lesin upp áður í ræðustól. Ég ætla svo sem ekki að þreyta þingheim með því að lesa hana upp líka. Það er afskaplega skýr og skorinorð yfirlýsing. Ef ég man rétt hefur Alþýðusamband Íslands líka undirritað þessa yfirlýsingu. Þetta er hálfgerð mannréttindayfirlýsing um mikilvægi vatnsins.

Þeir gera ekkert með þetta.

Nei, þeir gera ekkert með þetta þótt á ferðinni séu mjög fjölmenn félagasamtök á Íslandi sem sendu frá sér þessa yfirlýsingu. Það er eins og það skipti engu máli og lítið er gert úr því. Þessi fjölmennu félagasamtök eru lítilsvirt með sama hætti og Bændasamtökin og ekkert mark tekið á því sem frá þeim kemur. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt að ekki skuli hlustað á þetta. Það eitt og sér, að stjórnarliðar skuli hunsa þetta, er fullt tilefni til þess að við erum nánast komin í algert stríð í sölum Alþingis út af þessu máli. En það er svo sem allt í lagi. Ég er klár í það og ætla ekkert að draga neitt af mér í því. Ég hef nægt úthald til að standa keikur í þeim slag. Ég mun kannski koma nánar að þætti áðurnefndra félagasamtaka í seinni ræðu minni. En eins og ég sagði áðan var ég á þessari ráðstefnu. Þar lýsti ég því yfir að ég teldi að í raun ætti að innleiða þetta í stjórnarskrá, að vatnið væri sameiginleg auðlind allrar þjóðarinnar samkvæmt stjórnarskrá. Ég mun reyna að leggja til að þetta verði hreinlega tekið fyrir í stjórnarskrárnefndinni, sem nú er að störfum, að sett verði inn ákvæði í stjórnarskrá um það að vatnið verði þjóðarauðlind, með svipuðum hætti og þær hugmyndir sem hafa verið uppi um að sett verði í stjórnarskrá að fiskimiðin séu í raun sameign þjóðarinnar. Ég man ekki betur en hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson, sem leggur á það ofuráherslu að þetta frumvarp til vatnalaga fari í gegnum þingið og verði að lögum, hafi sjálfur lýst því yfir að hann mundi sjálfur nánast prívat og persónulega, eða flokkur hans, beita sér fyrir því að slíkt ákvæði yrði í stjórnarskrá, um það að fiskimiðin væru sameign þjóðarinnar. En það virðist gilda eitthvað annað um vatnið þó að vatnið sé í raun á margan hátt miklu mikilvægara fyrir okkur Íslendinga en fiskurinn í sjónum, að því leyti að ef það væri ekkert vatn þá gætum við ekki lifað. Við gætum kannski dregið fram lífið án þess að hafa fiskinn þannig lagað séð en án vatns er ekkert líf. Flóknara er það ekki. Ég hef, virðulegi forseti, lokið við það að skauta yfir þessar umsagnir, a.m.k. í bili. Þetta með eignarréttinn hefur komið til umræðu í nokkrum af þessum umsögnum. Það kemur eins og ég benti á mjög skýrt fram og kannski einna skýrast fram einmitt í umsögn Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins. Þeir eru með það á hreinu að hér er um að ræða grundvallarstefnubreytingu varðandi vatnið, nýtingu þess og ekki síst eignarhald á því. Það er einmitt fróðlegt að velta fyrir sér eignarhaldinu og eignarréttinum og eign á vatni. Fluttar hafa verið margar lærðar ræður um eignarrétt og eignarhald á hinu og þessu í gegnum tíðina. Ég hef skemmt mér við að lesa svolítið merkilegt rit sem heitir Samfélagssáttmálinn og er eftir franska heimspekinginn Jean-Jacques Rousseau sem var uppi á 18. öld. Þetta er grundvallarrit í pólitík, eitt af þessum smáritum sem Hið íslenska bókmenntafélag hefur gefið út nokkra undanfarna áratugi af miklum myndarskap í afskaplega vönduðum þýðingum. Mörg þeirra eru skemmtileg aflestrar og góð í smáskömmtum. Þetta getur verið hálftyrfinn texti, heimspekirit, rit um pólitík og annað þess háttar. Rousseau skrifaði svolítið um eignarréttinn og um eignir. Af því að ég ætla að fjalla svolítið um það og hvað hér geti hugsanlega legið að baki, sérstaklega í ljósi umsagna frá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins, langar mig að lesa stuttan texta úr þessu riti, Samfélagssáttmálanum eftir Rousseau, 9. kafla sem ber nafnið „Um eignir“. Hann hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sérhver meðlimur samfélagsins gefur sig því á vald um leið og það myndast. Hann gefur sjálfan sig eins og hann er á þeirri stundu, með öllum mætti sínum og eignum, sem raunar eru hluti máttarins. Að vísu er því ekki svo farið að við þessa athöfn breyti eignir um eðli, skipti um hendur og verði eign fullveldisins. En líkt og máttur borgríkis er ólíkt meiri en máttur einstaklings eru eignir hins opinbera í raun miklu sterkari og tryggari í sessi án þess þó að vera lögmætari, að minnsta kosti í augum útlendinga. Vegna samfélagssáttmálans ræður ríkið yfir öllum eignum þegna sinna, enda er hann undirstaða allra réttinda í ríkinu. Gagnvart öðrum ríkjum hefur ríkið þó ekki slík yfirráð yfir eignum þegnanna nema í krafti þess sem kemur fyrstur á vettvang; og þann rétt þiggur ríkið af einstaklingum. Réttur þess sem kemur fyrstur á vettvang á meiri stoð í raunveruleikanum en réttur hins sterka, en verður samt ekki sannur réttur fyrr en stofnað hefur verið til eignarréttar. Sérhver maður hefur af náttúrunnar hendi rétt til alls þess sem hann vanhagar um, en athöfnin sem gerir hann að eiganda einhvers og útilokar hann frá því að eiga nokkuð annað. Hlutur hans hefur verið ákvarðaður og honum ber að einskorða sig við hann. Hann á ekki lengur kröfu til neins gagnvart samfélaginu. Af þessum sökum er réttur þess sem fyrst kemur máttvana í ríki náttúrunnar, en virðingarverður í augum siðmenntaðra manna. Virðingin sem honum hlotnast á einkum rætur að rekja til þess sem ekki tilheyrir manni sjálfum, fremur en til þess sem tilheyrir öðrum. Almennt verður að uppfylla eftirfarandi skilyrði, eigi að vera hægt, á tilteknu svæði, að heimila rétt þess sem kemur fyrstur. Í fyrsta lagi má enginn vera fyrir á svæðinu; í öðru lagi má ekki eigna sér meira en það sem maður hefur þörf fyrir til að lifa af; í þriðja lagi verður að helga sér eignina með vinnu og ræktun, en ekki með hégómlegri athöfn. Skorti lagalegar heimildir eru vinna og ræktun einu merki eignar sem öðrum ber að virða. Er annars hægt að komast lengra með rétt þess sem kemur fyrstur en að láta þörf og vinnu ráða? Verður komist hjá því að setja honum mörk? Nægir að stíga fæti á sameiginlegt svæði og segjast þar með ráða yfir því. Ráði maður yfir þeim styrk sem þarf til að fæla aðra menn frá nægir það þá til þess að réttur þeirra til svæðisins sé að eilífu frá þeim numinn? Er það ekki refsivert eignarnám þegar maður eða þjóð tekur til sín gríðarlegt landsvæði eða sviptir mannkynið öllum rétti til þess ef aðgerðin girðir fyrir það að aðrir menn fái notið dvalar eða næringar sem náttúran gefur öllum sameiginlega?“ Er það ekki refsivert eignarnám þegar maður eða þjóð tekur til sín gríðarlegt landsvæði og sviptir mannkynið öllum rétti til þess ef aðgerðin girðir fyrir að aðrir menn fái notið dvalar og næringar sem náttúran gefur öllum sameiginlega? Já, þetta var skrifað í Frakklandi um miðja 18. öld. Þetta rit hefur alla tíð verið álitið eitt af klassískum ritum í stjórnmálafræði og heimspeki. Það er á margan hátt mjög merkileg ritgerð og áhugavert að lesa bókina á síðkvöldum, þegar maður er að ná sér niður eftir erfiðan dag í þinginu. Eignarhaldið á þessari náttúruauðlind, vatni. Getum við leyft okkur að skilgreina með þeim hætti sem liggur fyrir í frumvarpi þessu, eignarhald á vatni? Það var til umræðu á hinu háa Alþingi þegar vatnalögin voru sett. Ég hef gluggað svolítið í ræður þingmanna frá þeim tíma, þ.e. árinu 1923, rétt áður en það frumvarp varð að lögum. Þá var hér þingmaður sem hét Sveinn Ólafsson, fæddur í Firði í Mjóafirði árið 1863, hann lést sumarið 1949. Hann var bóndi en hafði m.a. stundað nám í Noregi, á Möðruvöllum og einnig í Danmörku. Hann var þingmaður um margra ára skeið, þ.e. frá 1916–1933. Hann var meira að segja varaforseti Sameinaðs þings 1920–1923, einmitt þegar vatnalögin sem eru í gildi voru samþykkt. Hann var líka í hinni svokölluðu fossanefnd sem mér skilst að hafi unnið mjög að þessu gamla frumvarpi sem enn er í fullu gildi og hefur dugað okkur vel í 83 ár. En hann sagði þá m.a. á þingfundi, fimmtudaginn 3. maí, í neðri deild að ég hygg, 1923, með leyfi forseta: „Það má með sanni segja að vatnamálið sé gamall gestur á þingi. Það hefur gist hvert þing frá 1917 að einu undanskildu, þinginu 1918. Ekkert annað mál hefur verið hér jafnþaulsætið, ekkert mál jafnþungt í vöfum og vandhæfismikið enda er meðferð þess orðin dýrari en nokkurs annars máls á þessu tímabili. Ég hygg að ég fari rétt með þegar ég giska á að meðferð þessa máls hafi kostað 90–100 þús. kr. fram að þessu. Það mun ekki misminni hjá mér að störf milliþinganefndarinnar“ - þ.e. fossanefndar, sem hann var í“ - og utanför hennar hafi kostað 60–70 þús. kr. Ekki mun of mikið í lagt að meta kostnaðinn og alla fyrirhöfn við þetta mál á þeim fimm þingum sem það hefur legið fyrir 20 þús. kr. Vitaskuld er þetta mál fyrirferðarmikið og margþætt og margs að gæta við afgreiðslu þess. Svo hefur líka farið í öllum nágrannalöndunum, að svipuð vatnalöggjöf hefur tekið langan tíma. Hér hefur drátturinn á afgreiðslu þessa máls ekki stafað svo mjög af þeim erfiðleikum sem þar hafa tafið því frá öndverðu höfðum vér fyrirmyndir í löggjöf nágrannaþjóðanna. Þess vegna gat starfið orðið auðveldara hér að styðjast mátti við lög þeirra í þessu efni.“ Hér bendir þáverandi þingmaður, Sveinn Ólafsson, sem var þá þingmaður Framsóknarflokksins, á að tekið hefði langan tíma fyrir Alþingi að setja þessi lög. Vatnamálið var þá þegar gamall gestur á þingi. Fimm sinnum tók þingið það til meðferðar, að einu ári undanskildu, árinu 1918 sem var mikið harðindaár. Þá geisaði spánska veikin og vera má að þeir erfiðleikar hafi að einhverju leyti haft þau áhrif að málið væri ekki tekið til umræðu en ég bendi á, með því að vitna í þessi gömlu ummæli, að þarna höfðu þingmenn augljóslega vit á því að vanda sig. Þeir voru ekki að flýta sér of mikið. Þeir vönduðu sig enda vissu þeir að lögin yrðu mikilvæg. Þeir þurftu að kljást við grundvallarspurningar, t.d. varðandi nýtingarrétt og eignarrétt. Þeir veltu því mjög vandlega fyrir sér hvernig þeir gætu komið þessu saman í lagabálk sem einhver sæmileg sátt gæti ríkt um í þjóðfélaginu. Þetta tók allan þennan tíma og mér finnst þess vegna með ólíkindum að við sem erum á þingi árið 2006 skulum ekki bera gæfa til þess að vanda okkur betur en frumvarpið sem hér liggur fyrir ber vitni. Ég hygg að við ættum að hafa gömlu þingmennina okkur til fyrirmyndar í þessu efni eins og í mörgu öðru. Þegar ég les þessar gömlu þingræður, manna sem allir eru löngu liðnir, dáist ég að því hvað þeir hafa oft getað séð fram úr erfiðum álitamálum og hvað þeir hafa verið skynsamir á margan hátt. Mér finnst að við ættum að taka vinnubrögð þessara þingmanna til fyrirmyndar. Þrátt fyrir að liðin séu 83 ár og við höfum haft vatnalögin í gildi síðan þá hafa þau dugað okkur afskaplega vel. Samt sem áður megum við enn kljást við grundvallarspurningar, grundvallarspurningar sem ég hef farið yfir áður í ræðu minni og koma fram í frumvarpi til vatnalaga, eins og það er lagt fyrir þingið núna varðandi þætti eins og eignarréttinn. Í framhaldi af öllu þessu hlýtur maður að velta því fyrir sér, virðulegi forseti, hvers vegna í ósköpunum eru menn að koma fram með þetta frumvarp núna, útbúa það með þeim hætti sem hér liggur fyrir, innleiða þessi markmið í lögunum um skýrt eignarhald á vatni og segja síðan orðrétt eins og segir í 4. gr. „Fasteign hverri, þar með talið þjóðlendu, fylgir eignarréttur að því vatni sem á henni eða undir henni er eða um hana rennur.“ Af hverju eru menn að þessu? Af hverju er ekki hægt að hafa þetta með svipuðum hætti og var í gömlu lögunum þar sem talað var um nýtingarrétt? Já, maður hlýtur að velta því fyrir sér en þegar maður fer að skoða þetta og hugsa þetta betur og lesa sér til um það hvernig þessum málum er háttað ekki bara hér á landi heldur líka úti í heimi þá rennur fljótlega upp fyrir manni ljós. Maður gerir sér grein fyrir því að þótt við Íslendingar séum vön að líta á vatnið sem sjálfsagðan og eðlilegan hlut, þá er það ekki svo úti í heimi. Úti í heimi er víða skortur á vatni. Þetta rann upp fyrir mér með mjög svo sláandi hætti einmitt fyrir ári síðan, nánast upp á dag, þegar ég var staddur í Ísrael og Palestínu ásamt hópi annarra þingmanna héðan á Alþingi. Þar sáum við óyggjandi dæmi þess hversu mikilvæg auðlind vatnið er. Við fórum í dagsferð einn daginn frá Jerúsalem til Gólanhæða en Gólanhæðir eru fjallahéruð sem Ísraelsmenn lögðu undir sig, ef ég man rétt í Yom Kippur stríðinu árið 1973, landsvæði sem þeir tóku frá Sýrlandi og hafa haldið síðan. Ég skrifaði nokkra ferðapistla meðan ég var á ferðalaginu í Palestínu og Ísrael sem birtust á heimasíðu minni og á vef Frjálslynda flokksins, xf.is. Ég skrifaði þá yfirleitt á kvöldin þegar ég kom aftur til Jerúsalem, þá gekk ég frá hótelinu þar sem við bjuggum, hóteli í eigu Vatíkansins, yfir götuna og inn fyrir gömlu borgarmúrana í Jerúsalem, inn í gömlu borgina í Jerúsalem sem er á margan hátt nútímavædd þó að hún sé ævaforn og margra alda gömul og húsin og göturnar eftir því, en þá er hún nútímavædd á þann hátt að það var til að mynda hægt að komast í tölvur og þar var netkaffi svo hægt var að setjast niður og skrifa. Ég skrifaði pistlana á kvöldin og lagði beint út á netið heima á Íslandi, ferðasögur frá því að við vorum þarna. Ein grein, skrifuð 24. mars á síðasta ári, ber titilinn „Rigningarskattur hernámsþjóðar, dansað undir mannaveiðum og vegakerfi herraþjóðar“ en þar segir, með leyfi forseta: „Við heimsóttum Gólanhæðirnar í gær, miðvikudag, og sáum rústirnar. Í bænum Mjdal shams, sem er þétt upp við sýrlensku landamærin eins og þau hafa verið þarna síðan 1973, hittum við fulltrúa fólksins sem hefur búið í Gólanhæðum frá örófi alda. Þetta fólk er af þjóðflokki drúsa, en það eru bændur og hirðingjar. Það lítur á sig sem Sýrlendinga og hafnar allri viðleitni Ísraelsmanna til innlimunar í ísraelska ríkið. Drúsarnir hafa þurft að þola marga raun síðan ógæfan dundi yfir árið 1967. Þá voru þeir um 130.000 í Gólanhæðum. Alls voru um 140 þorp og bæir á þessu svæði. Nú eru drúsarnir í Gólanhæðum aðeins um 20.000 talsins. Einungis fjögur þorp og bæir eru eftir, öll í grennd við sýrlensku landamærin. Drúsarnir sögðu okkur að Ísraelsmenn hefðu jafnað öll þorp og býli þeirra við jörðu eftir sex daga stríðið. Íbúarnir voru hraktir á brott og flúðu flestir til Sýrlands. Í staðinn komu ísraelskir hermenn. Reynt var að fá ísraelska „landnema“ til að setjast að í Gólanhæðum en það mistókst herfilega, þeir höfðu ekki áhuga. Kannski af hræðslu við að Gólanhæðir verði afhentar Sýrlandi á nýjan leik sem skiptimynt í samningaviðræðum um varanlegan frið. Mikilvæg ástæða er einnig sú að Gólanhæða mun hvergi vera getið í Biblíunni. Það hefur einmitt verið notað sem röksemd eða réttlæting fyrir „landnámi“ Ísraelsmanna í landsvæðum Palestínumanna. Biblían nefnir stóra hluta Palestínu og það túlka ísraelskir ofsatrúarmenn á þann hátt að þarna sé land sem þeir hafi rétt á. Að þeir hafi undir höndum eins konar þinglýsingarskjal undirritað af Guði sem segi að þeir hafi rétt til að setjast að á þessu landi og eigna sér það og öll þess gæði. Þessi réttlæting dugar ekki í Gólanhæðum og því má spyrja sig hvers vegna Ísraelsmenn haldi þessu svæði sem með réttu tilheyrir aröbum, þ.e. Sýrlendingum og Jórdönum. Sennileg skýring er að Gólanhæðir er mikilvægt úrkomusvæði þar sem snjór og rigning útvega vatn fyrir landsvæðin í Ísrael og Palestínu. Vatn er dýrmætasta auðlind Miðausturlanda og grundvöllur alls lífs. Þetta endurspeglaðist vel í því sem við sáum þegar við fórum um héruð drúsa sem eru flinkir bændur. Ísraelsmenn settu hömlur á vatnsnotkun þeirra til jarðyrkju og þá tóku þeir til sinna ráða, settu upp stór opin ker vítt og breitt um land sitt og í þau safna þeir rigningarvatni sem síðan er veitt á akurlöndin. Sagan segir að Ísraelsmenn hafi rekið upp stór augu. Þeirra viðbrögð voru að krefja drúsana um borgun fyrir regnið sem féll af himnum. Drúsarnir sem eru staðfastir og búa yfir mikilli samheldni sögðu hernámsþjóðinni að hoppa upp í þá líkamshluta á sjálfri sér þar sem sólin aldrei skín og fyrr skyldu þeir dauðir liggja en að fara að borga fyrir úrkomuna af himnum ofan.“ - Þarna verð ég að skjóta inn að orðalagið er svona - ja, sumir kannast kannski við það enda var það sá sem hér stendur sem skrifaði textann, en áfram skal haldið. - „Þar við situr. Vatnstankarnir bera hins vegar enn númer sem Ísraelsmenn krotuðu á þá til skráningar þegar þeir voru að undirbúa rigningartollinn. Drúsarnir tóku okkur með kostum og kynjum. Þetta er aðdáunarvert fólk sem að hluta til býr innan um jarðsprengjur sem plantað hefur verið nánast ofan í húsagarða þess. Ísraelsmenn eru ávallt viðbúnir gegn innrás frá Sýrlandi og grunur leikur á að þeir geymi kjarnorkusprengjur í fjöllunum í Gólanhæðum sem hægt verði að hleypa af komi til stríðs. Mér þykir það frekar ólíklegt því þar með myndu þeir eyðileggja vatnsbirgðir sínar og geislavirkt vatn flæddi niður á láglendið þar sem Ísrael og Palestína liggja. En hver veit svo sem hvaða brjálæði hægt er að finna upp á hér?“ Þennan texta skrifaði ég um kvöldið þegar ég kom aftur til Jórsala, borgarinnar helgu, og var að reyna að tína saman þau áhrif sem ég hafði orðið fyrir í heimsókn okkar íslensku þingmannanna til drúsanna í Gólanhæðum. Þarna rann það í raun og veru upp fyrir mér með mjög svo óyggjandi og á vissan hátt átakanlegum hætti hvað það er í raun og veru sem gerir það að verkum að þessi mikli ófriður er alltaf fyrir botni Miðjarðarhafs. Jú, ófriðurinn stafar að verulegu leyti af því að menn eru að berjast um yfirráðin yfir vatni. Þarna kom það mjög glöggt fram hvernig hernámsþjóðin, þ.e. Ísraelsmenn höfðu lagt undir sig fjallahéruðin í Gólanhæðum þar sem úrkoman kemur niður, fellur úr skýjunum, regnið og snjórinn fellur niður, bráðnar og fer síðan í lækjum og ám niður á láglendið, til að mynda í ána Jórdan, hina heilögu á Jórdan sem markar landamærin á milli þess sem kallaður er Vesturbakkinn, sem er í raun og veru Palestína, og síðan landsins Jórdan sem er austan megin. Ísraelsmenn höfðu lagt þessi fjallahéruð undir sig einmitt til að tryggja að óvinir þeirra í Sýrlandi gætu ekki veitt vatninu sem rann úr hlíðum Gólanhæða niður á undirlendið fyrir neðan eitthvað annað og þar með tekið vatnið frá Ísrael. Þetta er meginástæðan fyrir því að Ísraelsmenn eru þar enn og eru ekkert á förum, eru enn hernámsþjóð ekki bara í Palestínu á Vesturbakka Jórdanar heldur líka á gömlum landsvæðum Sýrlendinga í Gólanhæðum. Það er baráttan um vatnið og ekkert annað sem gerir það að verkum að þarna er viðvarandi ófriðarástand sem í raun og veru er ekkert annað en púðurtunna sem hugsanlega verður kveikjan að næstu stórstyrjöld, ég ætla ekki að segja heimsstyrjöld, en næstu stórstyrjöld sem gæti orðið fyrir botni Miðjarðarhafs og það má spyrja sig að því hvort einmitt mörg þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir í Austurlöndum nær eigi ekki einmitt rætur að rekja til einmitt þessa, þ.e. hernámsins á Vesturbakka Jórdanar eða í Palestínu og síðan í Gólanhæðum. En þarna sáum við hvernig þjóð sem taldi sig eiga vatnið, eða öfl sem töldu sig eiga vatnið hvað þau voru reiðubúin til að ganga langt til þess að innheimta tekjur, innheimta skatta. Þarna gengu Ísraelsmenn svo langt að þeir innheimtu skatta af rigningunni sem féll á jörðina þar sem þeir töldu sig eiga vatnsréttindin. Þá getum við farið að ímynda okkur, virðulegi forseti, hvert þetta frumvarp sem hér liggur fyrir getur í rauninni leitt okkur. Það eru einmitt svona hlutir sem gera það að verkum að ég er svo hræddur við þetta frumvarp. Það er nefnilega réttilega bent á að rigningin sem fellur til jarðar verður eign landeigandans þegar hún hefur snert jörðina. Dalalæðan sem liggur eftir landinu er eign landeigandans á meðan hún hefur snertingu við landið hans og við getum rétt reynt að ímynda okkur hvers konar villigötur eða ógöngur við Íslendingar getum ratað í ef við innleiðum þessi eignarréttarákvæði á vatninu. Mér virðist sú átakanlega reynsla sem við urðum vitni að þennan dag í Gólanhæðum geta vakið okkur til umhugsunar, hún vakti a.m.k. þann sem hér stendur til alvarlegrar umhugsunar. Við sáum líka önnur dæmi, okkur var sagt frá öðrum dæmum þarna í Palestínu um hvernig baráttan um vatnið er háð. Ísraelsmenn settu landnemabyggðir yfir staði þar sem þeir vissu að grunnvatn væri í jörðu, annaðhvort beint undir eða í nágrenninu, og reyndu síðan að beita ýmiss konar aðferðum, klækjum til þess að ná þessu grunnvatni til sín þannig að Palestínumenn gætu ekki notfært sér það. Palestínumenn þurftu að búa við viðvarandi vatnsskort. Þeir gátu búist við því hvenær sem var að Ísraelsmenn sem töldu sig eiga forgangsrétt á öllu vatni, mundu skrúfa fyrir vatnið hjá þeim án nokkurrar aðvörunar. Þetta var m.a. skýring á því að við sáum að búið var að setja vatnstanka á öll þök húsa í Palestínu. Þeir eru til að safna þar birgðum ef einhvers konar tímabil kæmi þar sem Ísraelsmenn þyrftu á miklu vatni að halda, kannski þurrkatímabil eða annað, þá þyrftu Palestínumenn að vera viðbúnir því að skrúfað væri fyrir vatnið hjá þeim í þeirra eigin landi vegna þess að herraþjóðin þyrfti vatn og þá yrðu Palestínumenn að reiða sig á vatnsskömmtun og vatnið sem þeim hefði þá tekist að safna í vatnstankana á þökum húsa sinna. Þetta er staðan þarna, virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg orð um það hvernig ástandið hlýtur þá að vera í mörgum öðrum löndum sem búa við viðvarandi vatnsskort. Við vitum að vatnið er mjög víða afskaplega takmörkuð auðlind. Það er vatnsskortur mjög víða. Einungis 0,5% af vatnsforða jarðarinnar er ferskvatn. Það er ekki alltaf að við Íslendingar gerum okkur grein fyrir því. Aðeins 0,5% af vatnsforða jarðarinnar er ferskvatn og nú þegar búa fjölmörg lönd við viðvarandi skort á vatni. Þetta er staðreynd og er víða mjög mikið vandamál. Aðrar þjóðir í nágrenni okkar hafa gert sér grein fyrir þessu. Ekki bara aðrar þjóðir heldur líka Sameinuðu þjóðirnar sem hafa skilgreint vatn þannig að aðgangurinn að því teljist hreinlega til grundvallarmannréttinda. Sameinuðu þjóðirnar hafa ályktað eða sagt sem svo að hver maður skuli eiga rétt á drykkjarvatni, en markaðsöflin eru dregin inn því þar er sagt drykkjarvatni á hóflegu verði. Enda er það þannig víða í mörgum löndum að vatn er takmörkuð auðlind og vatn er söluvara. Okkur Íslendingum kann að þykja þetta svolítið skrýtið en þannig er þetta. Sameinuðu þjóðirnar lýstu því yfir árið 2003 að það ár væri ár vatnsins. Ég man ekki eftir því að lögð hafi verið sérstaklega mikil áhersla á það á Íslandi að árið 2003 væri ár vatnsins. En við Íslendingar hefðum kannski átt að leggja áherslu á það og einmitt beina athyglinni að því að við búum hér yfir afskaplega mikilvægri og dýrmætri auðlind sem er vatnið okkar. Í dag býr rúmlega 1 milljarður manna við að hafa ekki góðan aðgang að drykkjarvatni. Þetta er viðvarandi og mikið vandamál, sérstaklega hjá hinum fátækustu. En þetta hefur líka leitt til þess að erlend stórfyrirtæki og auðhringir hafa notfært sér þá stöðu til að nánast arðræna fátækt fólk einmitt í þeim löndum sem búa við vatnsskort. Það er nefnilega þannig að þeir sem hafa ekki aðgang að hreinu vatni í dag eru líka þeir sem eru fátækastir á jörðu. Fátækustu íbúar jarðar búa við viðvarandi vatnsskort. Þetta fólk hefur því miður alls ekki efni á að kaupa vatnið á frjálsum markaði og þarna eru fyrir hendi nú þegar í dag mikil og alvarleg vandamál. Talið er að tugþúsundir barna að minnsta kosti deyi á hverju ári vegna þess að þau fá ekki aðgang að hreinu vatni og þetta veldur þá allt of mörgum ótímabærum dauðsföllum. Þetta var líka vandamál hjá okkur Íslendingum allt fram að upphafi síðustu aldar. Dæmi eru um að íslensk börn hafi við upphaf síðustu aldar eða á síðustu öld látist langt fyrir aldur fram vegna þess að heimili þeirra höfðu ekki aðgang að nógu góðu vatni. Börnin drukku vatn sem var sýkt, þau fengu t.d. taugaveiki og annað þess háttar. Fólk missti börnin sín hér á landi vegna þess að ekki var alls staðar aðgangur að nógu góðu og hreinu vatni. Þetta er sem betur fer ekki lengur vandamál hjá okkur, en því miður er þetta vandamál sérstaklega í þróunarlöndunum. Við Íslendingar erum þannig í dag að við höldum að rigningin falli bara endalaust af himnum ofan og þetta sé endalaus auðlind. En það er ekki svo. Þetta er viðkvæm auðlind og við þurfum að vernda hana og þurfum að tryggja að hér hafi að sjálfsögðu allir aðgang að vatni, hreinu og góðu vatni, helst ókeypis eða því sem næst. Ég minntist aðeins á það áðan hvernig erlend stórfyrirtæki hafa á margan hátt notfært sér neyð fólks. Dæmi eru um það, t.d. á Indlandi. Ég er hér með heimildir frá ráðstefnu þar sem norskur fyrirlesari hélt erindi einmitt um þetta. Kókakólafyrirtæki á Indlandi notaði svo mikið af vatni í ríkinu Kerala að á ákveðnum svæðum þar varð hreinlega vatnsskortur. Gosdrykkjaframleiðandinn tók allt grunnvatnið sem fólkið átti að hafa og mengaði síðan restina sem skapaði mikil vandamál. Önnur vandamál hafa komið upp í grennd við Las Vegas í Bandaríkjunum þar sem borgin notar svo mikið vatn við Nevada-eyðimörkina að Colorado-áin er nánast þurrkuð upp áður en hún nær landamærunum að Mexíkó, sem hefur síðan alvarlegar afleiðingar fyrir fólkið sem býr þeim megin landamæranna. Það er alveg augljóst að þegar svona vatnsskortur er úti í heimi þá geta styrjaldir hlotist af slíku og jafnvel af minna tilefni. Sameinuðu þjóðirnar hafa gert það að markmiði að fyrir árið 2015 verði þeim fækkað um helming sem nú búa við vatnsskort í heiminum. Nú skal ég svo sem ekki segja til um hvort það gangi eftir en það er þó að minnsta kosti verið að reyna. Það er þá líka oft reynt þannig að vatnið er gert að markaðsvöru. Ef fólk vill fá vatn verður það að borga fyrir það. En þetta gerir það að verkum að það bitnar á þeim fátækustu því að þeir hafa ekki peninga til að kaupa vatn. Flóknara er það nú ekki. Við Íslendingar og Norðmenn búum við svo stórkostleg auðæfi að við gætum sennilega séð um vatnsþörf heimsins eða að stórum hluta. Norðmenn segja að svo mikið sé af ferskvatni í Noregi að þeir geti í raun fullnægt eftirspurninni í heiminum fyrir drykkjarvatn. Þeir hafi svo mikið af ferskvatni að þeir geti fullnægt þeirri eftirspurn, þ.e. fimm lítrum á hverja persónu en talað er um að fimm lítra þurfi á hverja manneskju á hverjum degi. Ef talan er sex milljarðar manna þá hafi þeir nóg vatn til að geta gert þetta. Ég skal svo sem ekki segja til um hvort þetta sé rétt. En ég hygg að hér á landi hafi menn í rauninni komið auga á að vatnið á Íslandi er mikilvæg auðlind og hægt sé að þéna á henni góðar fjárhæðir, vænar fúlgur fjár í framtíðinni. Það má til að mynda minna á, og það er ekkert leyndarmál, menn geta bara séð það með því að fara út á næstu bensínstöð að þar er verið að selja vatn í hálfslítra flöskum á rúmlega hundrað krónur. Fyrir hálfan lítra. Tvöhundruð kall fyrir lítrann og rúmlega það. Þetta segir manni að vatnið sem selt er á íslenskum bensínstöðvum í dag er helmingi dýrara en bensín. Það er helmingi dýrara en bensín, vatnið sem selt er á Íslandi, í landinu þar sem allt er fljótandi í vatni. Það að fólk á Íslandi sé reiðubúið að borga svona mikið fyrir vatn hlýtur að segja manni að ofboðsleg viðskiptatækifæri liggja einmitt í því að selja vatn. Ef hægt er að selja Íslendingum vatn, sem er svona svipað og selja eskimóum ís, og láta þá borga hundrað kall og rúmlega það fyrir hálfan lítra, rúmlega tvöhundruð kall fyrir lítrann, þá getur maður rétt ímyndað sér hvaða tækifæri hljóta að liggja í því ef hægt væri að koma á viðskiptasamböndum úti í hinum stóra heimi, fyrir íslenskt vatn. Þarna hygg ég, virðulegi forseti, að hundurinn liggi kannski grafinn í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Og Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins hafi svona með vissum hætti kjaftað af sér í umsögnum sem þau sendu inn með frumvarpinu, þar sem þau segjast vera sammála þeirri stefnu sem fram kemur í frumvarpinu og það tryggi eignarrétt landeigenda á vatnsauðlindinni á sama hátt og gildir um aðrar auðlindir, samanber lög nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Þarna liggur hundurinn grafinn. Menn eru einfaldlega að slægjast eftir því að geta slegið eign sinni á vatnið. Slegið eign sinni á vatnið á Íslandi. Menn sjá þarna viðskiptatækifæri. Ég hygg og sagði það í ræðu á laugardag að menn væru í raun og veru að reyna að byrgja brunninn áður en barnið dytti ofan í hann, ef svo má segja, að setja strax lög um skýrt eignarhald á vatni áður en það rynni upp fyrir fleirum að hér er um stórkostlega auðlind að ræða. Ég er búinn að vera þingmaður frá árinu 2003. Ég man enn vel eftir því að inn á borð þingsins kom einmitt frumvarp til laga um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess, ágætt frumvarp að mörgu leyti. Frumvarpið var lagt fyrir Alþingi á 130. löggjafarþingi. Mér þótti þetta frumvarp svo merkilegt að ég hef varðveitt það í fórum mínum allar götur síðan þá og geymt það vel. Þarna voru menn strax veturinn 2003/2004 að setja lög um að vernda Þingvallavatn. Það lýsir á margan hátt mikilli framsýni að menn skyldu hafa gert þetta því að Þingvallavatn er mjög merkileg auðlind. Með frumvarpinu fylgdi greinargerð sem dr. Pétur M. Jónasson skrifaði og heitir Um verndun Þingvallavatns og vatnasviðs þess. Ég er með frumvarpið sem lagt var fram á 131. löggjafarþingi 2004/2005. Þá var það samþykkt loksins, ef ég man rétt. En í greinargerðinni sem dr. Pétur M. Jónasson skrifaði segir á síðu 15, með leyfi forseta, en millifyrirsögnin er Framtíðarvatnsból þjóðarinnar. „Vatnasvið Þingvallavatns býr yfir miklu meiri auðlind en nokkurn hafði órað fyrir. Þannig er vatnið úr Vellankötlu frá miðöldum eða jafnvel miklu eldra. Eitt stærsta háhitasvæði Íslands er Hengilssvæðið sem liggur á barmi Þingvallavatns og fær vatn alla leið úr Langjökli. Vatnasvið Þingvallavatns hefur að geyma um fjórðung af öllu grunnvatni í byggð á Íslandi.“ Hugsið ykkur. Vatnasvið Þingvallavatns hefur að geyma um fjórðung af öllu grunnvatni í byggð á Íslandi. Þetta er stórkostleg auðlind, Þingvallavatn. Höldum áfram, með leyfi forseta: „Það er því fagnaðarefni að ríkisstjórnin leggur fram frumvarp á Alþingi til þess að vernda vatnasvið Þingvallavatns, allt frá vatnaskilum í Hengli inn í Langjökul, því að þar liggur framtíðarvatnsból þeirra 70% þjóðarinnar sem búa á suðvesturhorni landsins. Það er höfuðnauðsyn að halda þessu vatni ómenguðu þegar Gvendarbrunna þrýtur en sú stund nálgast með þeirri þróun sem er á svæðinu.“  Pétur M. Jónasson segir áfram, með leyfi forseta: „Auk hinnar miklu náttúrufegurðar er Þingvallasvæðið ein mesta auðlind íslensku þjóðarinnar. Hér voru byggð með fyrstu og öruggustu vatnsorkuverum landsins. Hengilssvæðið, sem er meðal stærstu háhitasvæða á landinu, mun tryggja hita um langan aldur fyrir Reykjavíkursvæðið. Sýnt hefur verið fram á að vatn Nesjavallavirkjunar kemur alla leið úr Langjökli.“ Svo stendur hér, virðulegi forseti, og hlustum nú vel: „Vatnasvið Þingvallavatns, sem er um 1.300 ferkílómetrar að stærð, geymir stærstu neysluvatnslind í byggð á Íslandi. Það gefur af sér 100 rúmmetra á sekúndu í Sogið við útfall úr Þingvallavatni eða 25% af öllu grunnvatni í byggð. Vatnsforði á höfuðborgarsvæðinu er takmarkaður en aðeins hluti hans verður nýttur áður en hann rennur til sjávar. Hið frábæra vatn Þingvallavatnasviðsins tryggir því neyslu- og nytjavatn fyrir Reykjavík og Reykjanesskagann til langframa. Á Reykjanessvæðinu frá Selfossi að austan og að Kjalarnesi að vestan búa 70% þjóðarinnar eða 205.000 manns (Hagstofa Íslands, desember 2002). Enn fremur er rétt að minna á að yfir 90% af fólksfjölgun í landinu verður á þessu svæði. Fólksfjölgun á svæðinu var 30.000 undanfarin 10 ár. Vatnsnotkun fimmtíufaldaðist í Reykjavík frá 1903 til 1983 úr 18 í 900 lítra á mann á dag en mun vera minni í dag vegna endurbóta á leiðslum. Hagkvæmast og styst fyrir Suðvesturland mun vera að taka neysluvatn úr Kaldár- og Miðfellsstraumi sem báðir renna af austursvæði vatnasviðsins frá Lyngdalsheiði og vestur en Miðfellsstraumur er þriðjungur grunnvatns sem rennur að norðan til Þingvallavatns eða um 25 rúmmetrar á sekúndu.“ Virðulegi forseti. Þarna er sagt með mjög óyggjandi hætti hvers konar stórkostleg auðlind Þingvallavatn eitt og sér er og hlýtur að vera fyrir þjóðina til framtíðar. Ef þetta frumvarp verður að lögum vil ég fá að heyra hvernig eignarhaldi á vatninu úr Þingvallavatni yrði háttað? Það væri nú fróðlegt að fá að heyra svör frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni við því hvort iðnaðarnefnd hafi skoðað hvað verður með eignarréttinn á vatninu sem fellur úr Þingvallavatni? Þessi stórkostlega auðlind, stærsta neysluvatnslind í byggð á Íslandi - ég held að það finnist ekki nokkuð sem hægt er að líkja við þetta hér á norðurhveli jarðar. Vatnið sem er í Þingvallavatni á upptök sín á Miðhálendinu, ekki síst frá Langjökli. Þetta er vatn sem bráðnar þar eða fellur af himnum ofan sem regn, seytlar ofan í jörðina og kemur síðan inn í Þingvallavatn sem grunnvatn, seytlar gegnum jörðina og upp í gegnum sprungur í botninum. Því er mjög vel lýst í bókinni Þingvallavatn – Undraheimur í mótun, sem var ritstýrt af Páli Hersteinssyni og einmitt nefndum Pétri M. Jónassyni, og kom úr fyrir nokkrum árum, hvernig þessi mikla vatnsauðlind verður til. Þarna er mikið af mjög góðu, hreinu vatni. Ef þetta frumvarp verður að lögum sé ég það fyrir mér að þeir sem munu eignast eignarréttinn á vatninu sem fellur úr Þingvallavatni, landeigendur þá í kringum Sogið og þar - þarna verði hægt að koma á eignarrétti á þessari auðlind og hugsanlega fara að stunda stórtæka sölu á vatni úr Þingvallavatni, bæði til fólks sem býr hér á höfuðborgarsvæðinu og til fólks á suðvesturhorninu en hugsanlega til útflutnings. Mér finnst að menn ættu að skoða þetta mjög gaumgæfilega. Áður en áfram verður haldið þarf að skoða þetta mjög gaumgæfilega. Þetta er ein af þeim ástæðum sem ég vil tilgreina sem rök fyrir því að þessu frumvarpi verði hreinlega vísað frá og það komi síðan aftur eftir gaumgæfilega skoðun inn í þingið næsta haust eftir að nefnd fulltrúa úr öllum flokkum hefur skoðað þessa hluti mjög vandlega. Það þarf einmitt að skoða svona álitamál. Við getum ekki búið til eignarrétt á þeirri stórkostlegu auðlind sem Þingvallavatn er og vatnið í Þingvallavatni. Við getum ekki gert það í hugsunarleysi eitthvað út í loftið. Við þurfum að skoða þetta mjög vandlega. Það er líka annað sem gerir það að verkum að maður hefur mjög varann á sér. Það er náttúrlega það að menn hafa verið með yfirlýsingar um að þeir sjái tækifæri í vatni. Hér er nóg að minna á ummæli Ólafs Ólafssonar, stjórnarformanns, sem var, Olíufélagsins, umsvifamikill viðskiptajöfur sem hefur tengst inn í innstu hringi Framsóknarflokksins. Hann sagði orðrétt í viðtali á mbl.is í janúar sl., með leyfi forseta: „Fyrir einu og hálfu ári ákváðum við að efla fjárfestingar okkar utan Íslands og fara í frekari útrás en við þegar höfum verið í á undanförnum árum. Núna metum við það svo að ástandið á íslenska markaðnum, efnahagsástandið, sé afar hagstætt og verði það vonandi næstu árin. Jafnframt að Olíufélagið sé til þess búið að fara í frekari verkefni hér heima, s.s. í orkugeiranum, hvort sem það er í vatni eða rafmagni, og skapa sér nýja stöðu þar eða í smásölu eða heildsölu.“ Síðan hefur þessi aðili selt sig út úr Olíufélaginu, en ég hygg að áhugi hans á vatni og landvinningum þar sé enn til staðar. Maður hlýtur að velta því fyrir sér, og mér er alveg sama þótt framsóknarmenn komi hér upp bláir af reiði og segi að þetta séu dylgjur, hvort þetta ofurkapp sem forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins leggur á að frumvarp um eignarhald á vatni verði nú að lögum geti tengst því að verið sé að búa til hagstætt lagaumhverfi fyrir einhverja vini og vandamenn í Framsóknarflokknum. Maður hlýtur að velta því fyrir sér, það er fullkomlega eðlilegt að spyrja þeirrar spurningar, og mér er alveg sama þó menn fyrtist við og móðgist þó það sé gert. Ég held nefnilega að menn bíði þarna úti eftir því að þessi lög verði samþykkt og það verði gengið með skýrum hætti, eins og stendur í frumvarpinu, frá eignarhaldi á vatni til þess að það sé alveg á hreinu að þessir menn eigi vatnsauðlindina, að þeir hafi slegið eign sinni á hana. Í þessu sambandi má líka benda á að auðmenn Íslands hafa verið mjög stórtækir á undanförnum missirum við að kaupa upp til að mynda jarðir. Hér er ég með Frjálsa verslun sem var að koma út. Þar er annars vegar talað um eignatengsl í íslensku atvinnulífi og þar er m.a. nefndur til sögunnar umræddur Ólafur Ólafsson í Samskipum. En hér er líka grein sem fjallar um að efnafólk sé að kaupa jarðir í sveitinni. Það eru svo oft og tíðum jarðir sem eru með aðgang að vatni. Í blaðinu eru taldar upp ýmsar jarðir. Ég hvet þingmenn til að verða sér úti um þetta blað og lesa það. En hér eru taldar upp ýmsar jarðir sem hafa komist að undanförnu í eigu ýmissa auðmanna. Þetta eru oftar en ekki jarðar sem liggja til að mynda að straumvötnum, laxveiðiám. Menn eru núna að tala um lax. Hér er talað um Urriðaá á Mýrum í Borgarfirði í eigu Magnúsar Gunnarssonar, framkvæmdastjóra Kapital og áður formanns VSÍ og fleiri félaga. Þetta eru einhverjir menn sem ég kannast ekkert við. Ég er ekkert í þessum kreðsum. Ég veit ekkert hverjir þessir menn eru en þeir heita þessum nöfnum. Hér er talað um Langárfoss á Mýrum í eigu samnefnds einkahlutafélags og fyrir því fer Pálmi Haraldsson, löngum kenndur við Feng. Ég veit ekki hvað hér er, Hvítsstaðir og Árbær við Langá á Mýrum eru í eigu nokkurra úr hópi stjórnenda KB-banka. Lundur í Þverárhlíð, ég veit ekki hvort það er vatn þar, er í eigu hjónanna Kristínar Ingólfsdóttur, rektors Háskóla Íslands, og Einars Sigurðssonar, framkvæmdastjóra IMG Gallup. Já, já. Nefndur Ólafur Ólafsson, kenndur við Samskip, á jarðirnar Miðhraun I og Borg í Eyja- og Miklaholtshreppi á Snæfellsnesi. Innri Kóngsbakki á Snæfellsnesi er í eigu einkahlutafélags ýmissa þekktra athafnamanna, svo sem Finns Ingólfssonar, forstjóra VÍS, Tryggva Pálssonar í Seðlabankanum og Hrólfs Jónssonar, sviðsstjóra hjá Reykjavíkurborg og áður slökkviliðsstjóra. Slökkviliðsstjórar eru nú fundvísir á vatn. Er það ekki?  Framsóknarmenn munu örugglega kalla þetta dylgjur. En ég veit það ekki. Mér finnst gaman að skoða þennan lista því hann er nokkuð áhugaverður. Að sjá hvað þessir menn hafa verið að bralla. Össur Kristinsson, stofnandi Össurar, á jörð og glæsilegt hús við Vatnsfjörð skammt frá Flókalundi. Kjartan Gunnarsson, framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins, á kirkjujörðina Saurbæ á Rauðasandi.  Óttar Yngvason lögmaður á Króksstaði í Miðfirði og þrjár samliggjandi jarðir á vesturbakka Víðidalsár, þ.e. Árnes, Laufás og Refsteinsstaði. Þarna er laxveiðivatn. Þingeyrar við Hóp eru í eigu Ingimundar Sigfússonar, fyrrum sendiherra og áður forstjóra Heklu. Steinunn Jónsdóttir arkitekt keypti í fyrra Bæ við Höfðavatn rétt norðan við Hofsós og stendur þar í framkvæmdum. Faðir hennar Jón Helgi Guðmundsson í Byko á Neskot í Fljótum og sonur hans og bróðir Steinunnar, Guðmundur Halldór, á aðra samliggjandi jörð, Krakavelli. Síðan er það Fljótshlíðin. Margir kunnir athafnamenn eiga þar jarðir. Hér eru tvær jarðir sem bera nafnið Lækur. Á Lambalæk eru þeir Hörður Sigurgestsson, áður forstjóri Eimskips, Brynjólfur Bjarnason, forstjóri Símans, Stefán Pétur Eggertsson, stjórnarformaður Árvakurs, og Bakkavararbræðurnir Lýður og Ágúst Guðmundssynir. Björn Bjarnason dómsmálaráðherra á Kvoslæk,  Þetta er svona listi sem þeir eru að skemmta sér við að birta í Frjálsri verslun. Það er svo sem allt í lagi. Ég get alveg unnt þessum mönnum að eiga jarðir. Það er ekki það. Það er bara hollt og gaman og gott að búa í sveitinni. En maður hlýtur að velta fyrir sér - hugsanlega fylgja þessum jörðum einhver vatnsréttindi, ég skal ekki segja til um það. En þetta eru hlutir sem ég tel að sé mjög mikilvægt að skoða áður en þetta frumvarp hugsanlega verður að lögum, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki. Við þurfum að fara aðeins yfir hvaða vatnsauðlindir þetta eru, ferskvatnsauðlindir. Hvar liggja helstu ferskvatnsauðlindir Íslendinga? Með hvaða hætti væri hugsanlega hægt að koma þeim í verð? Gæti til að mynda hugsast að fátæk sveitarfélög mundu neyðast til að selja vatnsveiturnar sínar til að eiga fyrir skuldum? Við vitum að mörg sveitarfélög standa höllum fæti. Vatnsveiturnar kæmust þá í eigu einhverra stórfyrirtækja sem síðan mundu mata krókinn á því að selja fólki sem býr á viðkomandi stöðum vatn. Nú gengur hv. formaður iðnaðarnefndar í salinn. Mér þætti nú gaman að fá að vita hjá honum hvort hann hefði velt þessu fyrir sér, hvort hann hafi heyrt orð mín og ábendingar um Þingvallavatn og þá miklu vatnsauðlind sem þar er og hvernig eignarhaldi á þeirri auðlind yrði hugsanlega háttað ef þetta frumvarp yrði að lögum. 
             Hv. formaður getur lesið ræðu mína. En við erum að spyrja mjög mikilvægra spurninga sem við verðum að fá svör við. Við getum ekki leyft okkur að halda áfram að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem við höfum verið að gera núna án þess að þetta sé skoðað mjög gaumgæfilega. Að landeigendur skuli á hverjum tíma sjálfkrafa verða eigendur vatns um leið og það kemur og snertir land þeirra í formi þoku eða um leið og regndropinn fellur á jörðina. Það eru hlutir sem við þurfum líka að skoða nánar. Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé nú orðið ágætt hjá mér í fyrri ræðu minni, ég held ég fari að reyna að ná lendingu í þessu. Ég hef farið um víðan völl, talað um vatnið sjálft og hvers konar auðlind það er. Talað um gildi vatnsins fyrir okkur Íslendinga sem þjóð, bæði efnislega sem neysluvatn og kannski líka svolítið tilfinningalega því ég tel að hún standi þjóðarsálinni mjög nærri þessi auðlind. Nú er ég orðinn vatnslaus þannig að einhver þarf að fara og ná í vatn. Ég hef líka farið yfir þær umsagnir sem hafa borist um þetta frumvarp og rætt þær svolítið í þaula, sumar þeirra. Nokkrar þeirra vekja mjög athygli mína. Ég bendi á umsögn Umhverfisstofnunar, ég bendi á umsagnir sem hafa komið frá Landssambandi veiðifélaga og Bændasamtökunum og ég bendi á umsagnir frá Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins, sem eru mjög merkilegar, og einnig bendi ég á umsögn frá Félagi heilbrigðisfulltrúa. Ég hef líka notað ræðu mína til að minnast sérstaklega á Þingvallavatn og farið yfir það hvers konar gríðarleg auðlind þar er og hefur verið bent á það. Þar er búið að ganga frá frumvarpi um verndun Þingvallavatns og kannski var það liður í þessu plotti, ég skal ekki segja til um það. Það er alltaf þannig þegar maður fer í svona langar ræður að maður gleymir einhverju en ég man skyndilega eftir því að ég ætlaði að nefna einn hlut sem hugsanlega kann að skipta einhverju máli. Það er að það liggur núna fyrir þinginu frumvarp. Við höfum þegar talað um Kárahnjúka og hugsanleg áhrif þessa frumvarps á þær framkvæmdir. En ég vil leyfa mér að nota síðustu mínútur mínar til að vekja athygli á að það liggur hér fyrir þinginu, það er búið að fara gegnum 1. umr., frumvarp til laga um heimild til að afsala til Landsvirkjunar vatnsréttindum og landi vegna Búrfellsvirkjunar. Þetta er svolítið áhugavert mál sem ég legg ríka áherslu á að menn láti ekki fara fram hjá sér. Hvað verður um þetta frumvarp og hvað verður um þau eignarréttindi sem er verið að tala um þar? Á ríkið að afsala þeim til Landsvirkjunar fyrir ekki neitt, bæði landi og vatnsréttindum í Þjórsá? Hvaða áhrif mun þetta frumvarp sem hér liggur fyrir þinginu, frumvarp til vatnalaga, hafa varðandi þetta? Því þarf að svara. Það er einkennileg tilviljun að þetta skuli vera hér til umfjöllunar á sama tíma og frumvarpið til vatnalaga. Nú verður að leggja höfuðið í bleyti, hv. þingmenn, og skoða þessa hluti alla saman mjög vandlega og reyna að skapa okkur heildstæða mynd af því hvað er hér í gangi. Hvað er hér í gangi? Hvað vakir fyrir mönnum? Hvernig stendur á því að stjórnarmeirihlutinn er að reyna að keyra þetta mál hér í gegnum þingið með þvílíku offorsi um eignarhald á vatni? Hvernig stendur á því að við fáum engar skýringar á því hvað það er sem gerir það að verkum að það liggur svona ofboðslega mikið á? Hvernig stendur á því að Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins segjast hér vera sammála þeirri stefnu sem fram kemur í frumvarpinu og tryggi eignarrétt landeigenda á vatnsauðlindinni á sama hátt og gildir um aðrar auðlindir, sbr. lög nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu?  Drekk ég þar með vatnsglas mitt í botn og segi máli mínu lokið í þessari fyrri ræðu minni en ég mun að sjálfsögðu koma aftur því það eru ótal atriði sem mér hefur ekki gefist tími til að fjalla um og hef ég þó talað núna í tæpa þrjá tíma. 
            

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til vatnalaga. Þessi umræða hefur tekið dágóðan tíma því að hún hófst, ef ég man rétt, fyrir rúmri viku og hefur með örfáum undantekningum staðið nær linnulaust síðan. Þetta er umræða sem er afar óvenjuleg á þessum tíma þinghalds. Það hlýtur að vera okkur verulegt umhugsunarefni hver ástæðan er fyrir því að umræða um þetta frumvarp skuli hafa dregist svo mjög á langinn og að hér skuli haldnir fundir mér liggur við að segja dag og nótt, jafnt virka daga sem helga, og að ekki skuli nást neitt form á þá umræðu og að þannig sé ástandið í dag, sem er þó venja til að á mánudegi liggi fyrir ákveðið form a.m.k. um næstu daga, þ.e. þá viku sem hefst í dag. Við hljótum því að horfa til þess að hér sé eitthvað óvenjulegt á ferðinni. Það verður að segjast eins og er að því miður virðist eins og málið hafi þróast í þá átt að stöðugt breikki bilið á milli þess sem yfirstjórn þingsins vill ná fram og svo stjórnarandstaðan. Þetta er ástand sem í rauninni er ekki líðandi og á ekki að þurfa að gerast á hinu háa Alþingi. Við getum rifjað það upp og farið líklega nokkra áratugi aftur í tímann að hugsanlega hafi slíkt ástand verið hér þá að þingheimur hafi ekki vitað hvað dagurinn bæri í skauti sér, hvað þá heldur næstu dagar. Við þekkjum auðvitað ýmsar sögur og ýmis átök á vinnumarkaði þar sem svipað var ástatt, þ.e. að svo langt var á milli deiluaðila að ekki var ræðst við og það endaði með miklum átökum. Ég hélt, virðulegi forseti, að þetta væri liðin tíð og þetta hefði verið lagt til hliðar nær alls staðar í samfélaginu. Þess vegna er afskaplega slæmt að það skuli ekki vera svo hjá yfirstjórn Alþingis að búið sé að leggja slíkt til hliðar. Ég hélt í raun og sann að allir hefðu lært af þessum tímum og sú lexía hefði verið að forðast skyldi að deilur lentu í slíkum hnút að aðilar sæju ekki til lands. Það kom mér þess vegna ekki á óvart að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði þetta sérstaklega að umtalsefni í dag þegar við ræddum fundarstjórn forseta, þar sem hv. þingmaður benti á að trúlega væru allir komnir of langt, eins og hann orðaði það. Þess vegna þyrfti að finna leið út úr vandanum og hann kallaði til þess forms að forustumenn flokkanna hittust og reyndu að ræða málin svo finna mætti einhverja lendingu þannig að eðlilegt þinghald gæti átt sér stað. Ég tók líka eftir að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður þingflokks sjálfstæðismanna, og sá sem í raun og veru sinnti störfum þingflokksformanns þá viku sem þessi umræða hefur staðið, tók undir þessi orð. Ég held því að það blasi við að áhugi á að reyna að finna lendingu í þessu máli, þ.e. reyna að koma þinghaldinu í eðlilegan farveg, sé mjög víða í þingflokkum á Alþingi. Þess vegna urðu það mér mikil vonbrigði að dagurinn í dag skuli ekki hafa nýst til þess og að fundur sem haldinn var um kvöldmatarleytið, þ.e. á milli klukkan sjö og hálfátta, milli forseta og þingflokksformanna, skuli ekki hafa komist að niðurstöðu í þessa veru. Ég benti á það áður, í umræðum um fundarstjórn forseta, að það væri ansi knappt að gefa aðeins 30 mínútur til slíkra fundarhalda og má segja að að hafi ekki verið líklegt til árangurs þegar hann var haldinn undir slíkri pressu. Það er ljóst að formlegir fundir eru ekki eina formið sem hægt er að fara í til að finna einhvern flöt á slíku máli. Ég vona að kvöldið hafi verið nýtt til óformlegra funda þannig að búið sé að þreifa á því hvort ekki sé hægt að finna einhverja lausn sem nýtist okkur í þessu máli, vegna þess að hér er ekki um venjulegt mál að ræða sem eðlilegt er að þingmeirihluti keyri algjörlega þvert á þingminnihlutann hverju sinni. Þannig var það 1923, eða árin þar á undan, að þingið komst að þeirri niðurstöðu að þetta mál væri af þeirri stærðargráðu að eðlilegt væri að ná um það víðtækari samstöðu en svo að það væri keyrt í gegnum þingið með einföldum meiri hluta. Það er mjög nauðsynlegt þegar fjallað er um slík stórmál að menn leiti eftir að samstaða sé meiri um þau en önnur vegna þess að það er þannig hjá okkur að oft er skipt um ríkisstjórnir. Stjórnarmeirihlutar breytast. Því er auðvitað eðlilegt, ég tala nú ekki um þegar við höfum dæmi fyrir okkur um að lög á þessu sviði standa mjög lengi, að leitað sé eftir víðtækari samstöðu. Þegar grannt er hlustað blasir við að það er ekki endilega svo ýkjalangt á milli aðila í málinu. Stjórnarandstaðan hefur ítrekað spurt: Hvað liggur á? Hvað er að sem kallar á þennan hraða?  Ætli samfélagið í dag hafi ekki snúist að miklu leyti um það hver sé staðan í efnahagsmálum Íslendinga. Hvernig stendur á því að ekki er hægt að fá slík mikilvæg mál dagsins í dag rædd á Alþingi af þeirri einföldu ástæðu að yfirstjórn þingsins hefur tekið ákvörðun um það, einhliða að sjálfsögðu, að stjórnarandstaðan skuli ekki komast upp með neitt múður og skuli bara ræða frumvarp til vatnalaga þar til umræðunni lýkur? Annað skuli ekki rætt.  Ég var, hæstv. forseti, að ræða um að sú stóra spurning sem hér hefur hvað eftir annað komið fram, af hverju liggi svona á, þegar hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom hér og endurtók hvað lægi á. Ég gaf honum örlitla skýringu á því hvað átt væri við með þessari spurningu. En það verður því miður að segjast að engin svör hafa borist við spurningunni: Af hverju liggur svona mikið á? Það er enn erfiðara að skilja hvað liggi svona mikið á þegar höfð eru í huga ummæli fjölmargra þingmanna stjórnarliðsins að þessi lagasetning breyti engu, hún breyti nákvæmlega engu. Svo ég haldi áfram að vitna í hv. þm. Einar Odd Kristjánsson þá fullyrti hv. þingmaður að það breytti engu hvort frumvarpið yrði að lögum eða ekki.  Það er m.a. athyglisvert að starfsmaður einnar af meginundirstofnunum umhverfisráðuneytisins, þ.e. Umhverfisstofnunar, sem kom til fundar í iðnaðarnefnd í morgun, staðfesti að fyrri umsögn hennar um að eðlilegt sé að skoða þetta lagafrumvarp í tengslum við vatnatilskipun ESB standi enn og þrátt fyrir að komin sé fram niðurstaða um hvað í henni eigi að vera breyti það hins vegar engu þrátt fyrir að fulltrúi umhverfisráðuneytisins á sama fundi hafi sagt allt annað. Sést þá hvernig niðurstaða getur orðið þegar hið pólitíska vald og hinar faglegu stofnanir leggja mismunandi mat á málið. Það er athyglisvert að Umhverfisstofnun skuli enn halda við þessa skoðun af þeirri einföldu ástæðu að fram hefur komið að yfirmenn og ákveðnir starfsmenn eða hæstv. ráðherra, hygg ég, hafi á stundum sett ofan í við stofnunina um að stofnunin væri jafnvel komin út fyrir sitt svið að mati hæstv. ráðherra. En stofnunin stendur enn við þá niðurstöðu sína og telur enga ástæðu til að breyta henni. Herra forseti. Það er líka athyglisvert að fram hefur komið að sú leið sem valin er í þessu frumvarpi sé nær einstök í heiminum, þ.e. að það séu afar fá lönd sem hafi gengið jafnlangt og þetta frumvarp gerir ráð fyrir varðandi eignarréttinn á vatninu. Þetta er mjög athyglisvert. Enginn sérstakur rökstuðningur hefur komið fram fyrir því af hverju sérstaða okkar er svona mikil. Ég tala nú ekki um þegar við horfum aftur til orða margra hv. stjórnarþingmanna um að lagasetningin muni engu breyta, enda sé hér eingöngu um formbreytingu að ræða. Þrátt fyrir að í frumvarpinu segi, ef ég man rétt, að fyrst og fremst sé um formbreytingu að ræða, eins og segir í athugasemdum með frumvarpinu, og ekkert annað, þá verður þetta auðvitað allt saman enn þá sérkennilegra. Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að fjalla örlítið meira, áður en ég fer í efnislega umfjöllun um frumvarpið, um þann tíma og það ástand sem við höfum þurft að horfa upp á og nú ríkir í þinginu. Ég vil aðeins fara betur í þá umræðu sem við höfum nokkrum sinnum rætt undir fundarstjórn forseta, hvaða hugmyndir við höfum og eigum að hafa um störf forseta þingsins. Hæstv. forseti þingsins hlýtur að eiga að vera, svo það sé endurtekið, forseti allra þingmanna. Það gengur ekki að stór hluti hv. þingmanna hafi það á tilfinningunni að hæstv. forseti gangi fyrst og fremst erinda einstakra hæstv. ráðherra. Slíkt gengur ekki. Fyrr í kvöld gerði ég það að umræðuefni í framhaldi af því sem nokkrir hv. þingmenn sögðu, að ég tryði því ekki að málið væri þannig. En það er auðvitað umhugsunarefni fyrir hæstv. forseta ef fjöldi þingmanna hefur það á tilfinningunni að forseti virði ekki óskir hv. þingmanna til jafns við óskir hæstv. ráðherra. Sú staða sem við sitjum nú uppi með á þinginu bendir auðvitað til þess og því hafa margir hv. þingmenn haft það á orði að hæstv. forsetar séu ekki öfundsverðir af þeirri stöðu að þurfa að keyra mál áfram í krafti þess að hæstv. ráðherrar hafi farið fram á slíkt. Það gengur náttúrlega ekki að þetta séu viðhorf einstakra þingmanna. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt fyrir virðulegan forseta að koma fram á þann hátt að þingmenn séu vissir um að svona séu mál ekki keyrð áfram. Ég verð, virðulegi forseti, að segja að það ástand sem nú ríkir er afskaplega óvanalegt á þessum tíma árs. Við þekkjum það að slíkt ástand hefur skapast oft rétt fyrir þinglok þegar mikil pressa er komin og verið er að reyna að hafa áhrif á hvaða mál komast í gegn fyrir þinglok eða fyrir jólaleyfi. En ég held að þetta sé nær einstakt að svona ástand komi upp um miðjan vetur. Það er enn þá sérkennilegra í ljósi þess að hæstv. forseti boðaði það í stefnuræðu sinni við upphaf þings þegar hæstv. forseti tók við embætti, að nú skyldi sérstaklega horft til þess að vinnubrögð Alþingis yrðu meira í takt við nútímann en verið hefur. Ég held, virðulegi forseti, að flestir hv. þingmenn hafi fagnað alveg sérstaklega þessari yfirlýsingu og búist við að nú yrði breyting á. Ég held ég geti fullyrt að enginn hv. þingmaður hafi látið sér detta í hug að fyrstu einkenni breytinga á yfirstjórn þingsins yrðu þær að hér yrði slíkt ástand sem verið hefur síðustu viku eða undanfarna daga. Að boðað væri til funda með afskaplega skömmum fyrirvara og ekki lægi fyrir nein áætlun um hvernig þinghald yrði næstu daga. Boðað væri til þingfunda jafnt að kveldi sem helga daga og vonlaust væri fyrir hv. þingmenn að gera nokkrar áætlanir um vinnu sína. Virðulegi forseti. Ég held að slíkt þekkist varla neins staðar í nútímasamfélagi að nokkrum séu búin slík vinnuskilyrði að geta ekki gert neinar áætlanir um tíma sinn vegna þess að algert skipulagsleysi sé um vinnutíma. Og að hv. þingmenn hafi enga möguleika á að skipuleggja vinnutíma sinn, ég tala nú ekki um í starfi eins og okkar hv. þingmanna sem er afskaplega fjölbreytt. Við þurfum að sinna margvíslegum störfum utan hinna hefðbundnu þingstarfa og þurfum að taka tillit til ótal þátta, svo ég tali nú ekki um þegar horft er til hinnar miklu áherslu sem hæstv. forseti lagði á að gera vinnustaðinn fjölskylduvænni. Ég held að það sé nokkuð ljóst að þessir síðustu dagar eru líklega eins langt frá því að vera fjölskylduvænir og þeir geta verið. Af þeirri einföldu ástæðu að hér hefur verið, eins og ég sagði áðan, boðað til þingfunda með mjög skömmum fyrirvara. Ég minnist þess t.d. síðastliðinn miðvikudag þegar boð kom líklega á milli kl. 15 og 16 um að þingfundur mundi hefjast kl. 18 síðdegis, þ.e. að loknum þingflokksfundum, og það yrði haldið áfram en hversu lengi vissi ekki nokkur maður, að því er virtist vera. Fimmtudagurinn var reyndar samkvæmt starfsáætlun. Síðan kom föstudagurinn, boðaður líka seint og um síðir, og hið sama má segja um laugardaginn. Síðan gerist það í dag, að ekkert liggur fyrir um þinghald þessarar viku annað en að þetta frumvarp til vatnalaga verði rætt svo lengi sem einhverjir hv. þingmenn séu á mælendaskrá. Svona vinnubrögð, eins og ég sagði áðan, eru ekki til þess fallin að færa þinghaldið í átt til nútímans. Fyrir liggur að verið er að fara marga áratugi aftur í tímann í vinnubrögðum og að missa mér liggur við að segja svo einfalda hluti, virðulegi forseti, eins og að halda lágmarkssamkomulagi um vinnulag hér á þinginu í þann hnút sem gerst hefur að undanförnu, er með ólíkindum og hlýtur að verða okkur öllum mikið umhugsunarefni hvernig slíkt getur í rauninni gerst. Það er síðan alveg sérstakur kapítuli út af fyrir sig að skoða hvað ýmsir hæstv. ráðherrar hafa verið að segja við fjölmiðla að undanförnu. Það nýjasta eru yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra sem voru afskaplega athyglisverðar á hinum mánaðarlega blaðamannafundi hæstv. ráðherra sem haldinn var í morgun. Þar er hæstv. ráðherra spurður út í þetta frumvarp til vatnalaga. Og hæstv. ráðherra telur fulla ástæðu til að tilgreina sérstaklega að hann átti sig nú engan veginn á því hvað stjórnarandstaðan sé að fara og botni ekki neitt í þeim málflutningi. Þegar fréttamaður spyr í hvaða nauðir reki varðandi frumvarpið og hvað það sé, þá er farið yfir það að það séu alls konar vandkvæði og ýmis mál sem sýni það og sanni. Þegar fréttamaðurinn spyr síðan þeirrar eðlilegu spurningar hvaða dæmi þarna sé um að ræða, þá verður hæstv. forsætisráðherra orða vant og getur engin dæmi nefnt. Ekki eitt einasta dæmi. Þetta fellur því í sama farveg og ég nefndi áðan, að þegar spurt er af hverju liggi svona á hvað varðar þetta mál verður fátt um svör, því engar skýringar hafa komið fram varðandi það. Það var sérstaklega athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra reyndi síðan að eyða þessari spurningu og fór að tala um annað mál, þjóðlendumálið, sem vissulega er ljóst að ríkisstjórnin hefur lent í ákveðnum vanda með. En það sýnir, og er alþekkt dæmi, að þegar menn eru komnir í vanda með svör vilja þeir helst tala um eitthvað allt annað. Þetta dæmi frá því í morgun sýnir það býsna vel að hæstv. forsætisráðherra var í miklum vanda við að svara svo einfaldri spurningu sem maður hefði nú talið að væri ekki vandsvarað miðað við hversu mikið virðist liggja við að koma þessu máli í gegnum þingið. Þá hefði átt að vera hægur vandi að færa almennileg rök fyrir því en augljóst var að meira að segja hæstv. forsætisráðherra réði ekki við það. Við höfum verið nokkuð hissa á að ýmsir hv. þingmenn, sem hér hafa verið fótgönguliðar ríkisstjórnarinnar í þessu máli, hafa átt í erfiðleikum með að útskýra þetta fyrir okkur. Við sáum það í morgun þegar hæstv. forsætisráðherra gat það ekki einu sinni, þá er það skiljanlegt að einstakir hv. þingmenn skuli eiga í erfiðleikum með slíkt. En virðulegi forseti. Við hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum þess vegna verið að velta því fyrir okkur hvað það geti verið sem valdi þessu. Er einhver skýring sem hæstv. ráðherrar hafa af ýmsum ástæðum ekki viljað gefa á því af hverju liggi svona mikið á þessu? Það er eðlilegt að nokkrir hv. þingmenn hafi velt fyrir sér stórframkvæmdum austur á landi sem tengdar eru Kárahnjúkavirkjun. Getur verið að það sé eitthvað þar að gerast sem kallar á að breyta þurfi þessum lögum? Það var eðlilega spurt um þetta í dag. Hæstv. iðnaðarráðherra kom í þennan ræðustól í morgun og fullyrti að svo væri ekki. Að sjálfsögðu treystum við því að hæstv. ráðherra gefi ekki slíkar yfirlýsingar nema niðurstaðan sé rétt. Þá getum við ýtt því til hliðar og sagt að það væri þá ekki út af því. Það eru gífurlegir vatnaflutningar sem við vissum ekki til að væru nein vandkvæði á og þetta staðfestir hæstv. ráðherra að er ekki. Við gerum þar af leiðandi ráð fyrir að svo sé ekki. Enda hefði þá væntanlega verið tekið á þeim vandamálum, ef einhver hefðu verið, í þeim sérlögum sem gilda um þær framkvæmdir. Svo var ekki. Við getum þá ekki horft til þeirra. Þá eðlilega fara menn að velta fyrir sér: Hvað getur það þá annað verið? Ræddar hafa verið ýmsar virkjanir í Þjórsá. Getur verið að þar séu einhver vandkvæði? Ég gat ekki í dag, virðulegi forseti, fylgst með hverri einustu ræðu sem hér var haldin. En ég minnist þess ekki að því hafi verið svarað hreinlega, að minnsta kosti ekki af hæstv. ráðherra, að slíkt væri ekki. Þannig að hugsanlegt er að þar séu einhver vandkvæði. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ef svo er, þá er nauðsynlegt að það komi fram við umræðuna. Að einhver skýring komi á því hvers vegna verið er að keyra frumvarpið í gegnum þingið með þessum hraða. Hvað liggur á? Svar við því, virðulegi forseti, hefur ekki komið enn, því miður, og við bíðum eftir að slíkt svar komi. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan í ræðu minni að það hefði valdið mér miklum vonbrigðum að sá fundur sem haldinn var hér í kvöldmatarhléi með formönnum þingflokka og hæstv. forseta skyldi ekki hafa skilað árangri. Maður veltir því fyrir sér hvernig standi á því vegna þess að eftir því var tekið fyrr í dag að tveir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem tengjast þessu máli á ákveðinn hátt lögðu sérstaklega til að reynt yrði að finna einhvern flöt á að koma þinghaldinu í eðlilegan farveg. Ég sagði að þessir hv. þingmenn tengdust þessu máli á ákveðinn hátt. Það er eðlilegt að skýra það örlítið. Annars vegar var um varaformann iðnaðarnefndar að ræða sem hefur þar af leiðandi leitt með væntanlega formanni iðnaðarnefndar málið í  Ég held að það verði að líta á þessa ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar í þessu samhengi. Hv. þingmaður var að gefa ákveðin skilaboð til þingheims og vegna þess frammíkalls sem hér átti sér stað um að væntanlega hafi þetta verið ákveðin vísbending til litla flokksins í stjórnarsamstarfinu þá held ég að það geti vel verið og það sé eðlilegt að sá flokkur íhugi hvort ekki sé kominn tími til að hægja örlítið á þannig að við getum komið þinghaldinu aftur í eðlilegan farveg. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét sér ekki nægja að benda á þetta heldur fullyrti að það mundi engu breyta hvort þetta frumvarp yrði að lögum eða ekki. 
             Hæstv. forseti. Þetta frammíkall er afskaplega gefandi inn í þessa umræðu. Af þeirri  Virðulegi forseti. Annar þingmaður kom einnig og tók undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Það var Guðlaugur Þór Þórðarson, sem við skulum ekki gleyma 

Og annálaður friðarins maður.

Hárrétt, hv. þingmaður. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur oft farið með friði hér í þingsölum þó svo að einstaka sinnum hafi hv. þingmaður sýnt á sér aðra hlið þegar hv. þingmaður hefur talið væntanlega að það væri einhverju máli til framdráttar. Ég tók eftir því að fyrir helgi, 

Kom aldrei inn á ...

Það er að vísu töluvert afrek hjá hv. þingmanni að hafa komist hjá því og verður það að segjast að það virðist benda til að hv. þingmaður Guðlaugur Þór Þórðarson sé nú að stíga afskaplega mikilvæg skref í þá átt að einbeita sér að þingstörfum og gleyma störfum sínum í Ráðhúsinu sem er mjög mikilvægt að gerist.

Hvað kemur þetta ... það upplýst.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er að verða nokkuð órólegur hæstv. forseti. 
            

Forseti hefur veitt því athygli að þingmenn eru nokkuð órólegir sumir í salnum og biður forseti þá að gefa hv. 7. þm. Norðausturkjördæmis tækifæri til að halda áfram ræðu sinni.

Ég þakka það að virðulegur forseti aðstoðar mig við að róa hv. þingmenn. Mér þætti vænt um, virðulegi forseti, af því ég sé að afspyrnulítið er af vatni í ræðupúlti hvort möguleiki sé að bjarga því. Ég sé líka að klukkan er orðin rúmlega hálftólf og því væri kannski gott að fá að vita hvort hæstv. forseti hafi einhverja hugmynd um hvenær fundi 

Forseti getur upplýst að ætlunin er að halda áfram fundi enn um sinn en um nákvæmar tímasetningar getur forseti ekki gefið upplýsingar á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til að hæstv. forseti svari þessu nákvæmlega. En ég vona að hér sé verið að undirbúa  Virðulegi forseti. Þar sem hæstv. forseti getur ekki svarað spurningu minni um hversu lengi megi búast við að þessi fundur muni standa er ástæða til þess að upplýsa hæstv. forseta um að klukkan hálfníu í fyrramálið er iðnaðarnefnd kölluð til fundar. Þá er á dagskrá nefndarinnar afskaplega mikilvægt mál, nefnilega byggðaáætlun. Svo vill til að sá sem hér stendur þarf að sinna störfum í iðnaðarnefnd í fyrramálið þar sem hv. þm. Helgi Hjörvar er fjarstaddur. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti gæti svarað mér til um hvort það væri ekki tryggt að ég fengi svona um það bil átta klukkustunda hvíld fyrir þann mikilvæga nefndarfund, ég tala nú ekki um þar sem að ég tók þetta ekki að mér fyrr en seinni partinn í dag og var þá að undirbúa þessa ræðu mína. Þess vegna hef ég ekki lokið því að undirbúa mig fyrir þennan nefndarfund í fyrramálið. Mér þætti því vænt um að vita hvort hæstv. forseti muni ekki tryggja að ég fái að minnsta kosti átta tíma hvíld fyrir nefndarfundinn sem hefst, eins og ég sagði áðan, klukkan hálfníu í fyrramálið. Ég get bætt við þessa spurningu, svo hæstv. forseti fái örlítinn umhugsunarfrest, því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson formaður iðnaðarnefndar hefur þurft að standa hér vakt býsna mikið að undanförnu og ég held að það sé alveg ljóst að hv. þingmaður - ég held ég taki nú ekki sterkara til orða en það - hefði gott af því að fá örlitla hvíld fyrir nefndarfundinn á morgun þannig að það væri tryggt  Telur virðulegi forseti að hægt sé að fá svör við þessari spurningu, ef ekki nú þá kannski um miðnætti? 

Forseti veltir fyrir sér hvort hv. þingmaður hafi lokið ræðu sinni?

Virðulegur forseti. Nei, það er ekki svo. En það eru ákveðin kaflaskipti í ræðu minni nú svo það væri ágætt þegar ég skipulegg þennan kafla minn að vita hvað langur tími hugsanlega sé til fundarloka þannig að hægt væri að hafa annaðhvort styttri eða lengri útgáfu á þessum kafla.

Forseti hefur áður sagt að ætlunin er að halda áfram fundi enn um sinn ( ÖS: Hvernig skilgreinir hann enn um sinn?) og verður hv. þingmaður að una því svari að svo stöddu.

Hvernig skilgreinir hann enn um sinn?

og verður hv. þingmaður að una því svari að svo stöddu. ) Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný svör hæstv. forseta. Ég tel að hæstv. forseti þurfi annaðhvort að ráðfæra sig við einhverja eða gefa sér örlítið meiri umhugsunartíma áður en hann ákveður hvenær þessum fundi ljúki. Ég vek athygli hæstv. forseta á því að það er nefndarfundur klukkan hálfníu í fyrramálið í iðnaðarnefnd sem er sú nefnd sem fjallar um það mál sem er hér til umfjöllunar. Það verður að gera ráð fyrir því að flestir ef ekki allir, hv. þingmenn sem sitja í þeirri nefnd fylgist með þessari umræðu og telji það nær skyldu sína að vera hér ætíð viðbúnir þátttöku í umræðum ef ástæða þykir til og eru hugsanlega einhverjir á mælendaskrá eða í þeim stellingum að vilja fara í andsvör við ræðumenn. Ég vil því í mestu vinsemd benda hæstv. forseta á að það væri, held ég, leið að minnsta kosti í þá átt að greiða frekar fyrir þingstörfum ef það lægi fyrir að allir hv. þingmenn sem þurfa að taka þátt í nefndarstörfum klukkan hálfníu í fyrramálið gætu verið vissir um að þeir fengju í hið minnsta átta klukkustunda hvíld. Ég þori ekki að fullyrða, virðulegur forseti, að það sé algjör regla hér í þinginu að slíkt sé tryggt. En ég trúi því að það hafi að minnsta kosti fram að þessu verið reynt að tryggja að ekki væri mál til umræðu í þinginu sem tilheyrðu ákveðinni nefnd öðruvísi en að gengið væri út frá að hv. þingmenn sem í viðkomandi nefnd starfa hefðu að minnsta kosti átta klukkustunda hvíld fyrir nefndarfund, ég tala nú ekki um þegar umræður eru búnar að standa jafnlengi og raun ber vitni í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég mun þá snúa mér að næsta kafla í ræðu minni þar sem ég tel þörf á að rifja upp ýmislegt sem fram hefur komið í þessari umræðu og er eiginlega grundvöllur hennar fyrst og fremst, þ.e. nefndarálitið sem minni hluti iðnaðarnefndar lagði fyrir þingið. Það má segja að í því nefndaráliti komi fram það sem meginmáli skiptir. Í áliti minni hlutans er t.d. bent á að á fundum nefndarinnar hafi það komið mjög skýrt fram hjá ýmsum umsagnaraðilum og sérfræðingum að ekki væri nauðsyn á þeirri breytingu sem var lögð til og engin sérstök vandamál gerðu það að verkum að hraða þyrfti endurskoðun laganna. Þá þarf ekki umsagnaraðila eða sérfræðinga til þess. Hv. þingmenn stjórnarliðanna hafa heldur ekki bent á að neitt kallaði á að hraða þyrfti þessu sérstaklega í gegnum þingið eða að endurskoða þyrfti þessi lög, ég tala nú ekki um að taka þau út úr þeirri heildarskoðun sem bent hefur verið á að væri nauðsynlegt að fara í og ég veit ekki betur en að allir hafi lýst yfir að þeir væru reiðubúnir að gera. En af einhverjum ástæðum hefur þótt ástæða til að taka þetta mál alveg sérstaklega út úr í þessu samhengi. Í nefndarálitinu er rifjað upp að fara þurfi hægt í málið og vanda betur til verka. Það er eðlilegt að minna á að það tók Alþingi sex ár að fjalla um og semja núgildandi vatnalög. Við vitum að þau eru býsna vönduð smíði. Það var farin ákveðin leið til að semja lögin en svo virðist sem meiri hlutinn, sem nú situr á þingi, hafi ekki áhuga á að fara slíka samráðsleið og fá sem mesta samstöðu um málið. Nei, nú er öldin önnur, skal ganga hart fram í að keyra málið í gegn og setja þinghaldið í uppnám. Þannig virðist mikið liggja við þrátt fyrir að engar skýringar komi á því hvað á liggur. Í nefndaráliti er vakin sérstök athygli á því sem segir í 1. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er skýrt eignarhald á vatni …“ og í nefndarálitinu segir síðan, með leyfi forseta: „Það verður að telja vafasamt orðaval ef hér á fyrst og fremst að vera um formbreytingu að ræða eins og sagði í athugasemdum með frumvarpinu. Þar var einnig sagt að í þessari nýju skilgreiningu á vatnsréttindum fælist í raun meginatriði frumvarpsins en þó var sérstaklega áréttað að þar væri „fyrst og fremst“ um formbreytingu að ræða.“ Virðulegi forseti. Það er athyglisvert hvernig þetta er orðað. Þetta tal um formbreytingu er rauði þráðurinn í öllum málflutningi hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans, að eingöngu sé um formbreytingu að ræða og ekkert annað. Þrátt fyrir það segir að fyrst og fremst sé um formbreytingu að ræða, sem samkvæmt orðanna hljóðan þýðir að eitthvað meira er á ferðinni en formbreyting, þótt hún sé aðalatriðið að mati höfunda laganna, sem hefur verið upplýst að eru lögfræðingar, verktakar sem hafa verið fengnir til að semja það. Í nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar segir, með leyfi forseta: „Í athugasemdum frá laganefnd Lögmannafélags Íslands var sérstaklega fjallað um það orðalag og sagt að það væri til þess fallið að vekja vafa um markmið breytinganna og að mun skýrara væri að segja afdráttarlaust að hér væri einungis um formbreytingu að ræða.“ Á því varð engin breyting þrátt fyrir þessa ábendingu. Í þessu ágæta minnihlutaáliti er einnig bent á eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í sérstakri viðbótarumsögn Orkustofnunar sem nefndinni barst var tekið sérstaklega undir þessa athugasemd laganefndar Lögmannafélagsins. Meiri hluti nefndarinnar hefur lýst því yfir að þessi breyting sé einungis formbreyting en muni engin áhrif hafa á raunveruleg réttindi. Höfundar frumvarpsins hafa ítrekað fullyrt að engin ný réttindi muni skapast eða glatast verði það að lögum. Eftir stendur að skilningur þeirra sem sömdu frumvarpið var og er óumdeilanlega að aðalmarkmið þess sé „skýrt eignarhald á vatni“. Það vekur óneitanlega tortryggni þegar því er haldið fram að aðalmarkmið lagasetningarinnar sé formbreyting eins og nú er orðin niðurstaða meiri hlutans. Það að hér gangi mönnum annað til en umhyggja fyrir formi og samræmi sannaðist þegar aðalhöfundur þessarar lagasmíðar svaraði spurningum nefndarmanna, en hann var m.a. spurður hvort það gæti skapað skaðabótaábyrgð á hendur ríkinu ef ákvæði um vatn sem nú eru í lögunum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu yrðu numin brott. Svarið var skorinort „já, án vafa“. Höfundar frumvarpsins höfðu ítrekað vísað til þessara ákvæða um vatn sem sambærilegra við þau sem deilt er um í þessu máli. Þarf frekari vitna við? Ef sambærileg ákvæði laganna um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og þau sem hér um ræðir færa mönnum skaðabótarétt verði gerð á þeim sú formbreyting að færa réttindin til fyrra horfs hlýtur að mega gagnálykta á þann veg um þá breytingu sem felst í frumvarpinu að í henni felist breyting á réttarstöðu.“ Virðulegi forseti. Ég hef ekki orðið var við það í umræðunni, í einstaka innskotum hv. þingmanna stjórnarliðanna, að þessi gagnályktun hafi verið hrakin. Ég hef ekki orðið var við það þannig að við hljótum að halda okkur við það þar til okkur verður a.m.k. sýnt fram á annað Það er með ólíkindum að heill þingmeirihluti skuli dag eftir dag halda því fram að aðeins sé um formbreytingu að ræða og að lagafrumvarpið muni engar breytingar hafa í för með sér. En samt liggur svo mikið við að koma frumvarpinu í gegnum þingið að önnur mál er ekki hægt að ræða á Alþingi Íslendinga.

Þeir skilja ekki íslensku.

Gæti verið vandinn, hv. þingmaður. Það væri ekki vandamál fyrir þingheim að taka örlítinn tíma í það, þar sem við höfum menntaða menn á því sviði, til að fara yfir íslenskukunnáttuna ef það er vandamálið. Er það enn ein vísbendingin um að gefa þurfi sér betri tíma til að fara yfir málið. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á með frammíkalli sínu, að það hefur hvarflað að okkur trekk í trekk að einhver misbrestur sé á að allir hv. þingmenn skilji íslenskuna eins.

Heldur þú að það sé greindarskortur?

Ekki vil ég fullyrða það, hv. þingmaður. Ég held fremur að menn skilji ekki á sama hátt orðið formbreyting og geri það viljandi. 

Svíkja það eins og allt annað.

Því trúi ég ekki, hv. þingmaður, að hæstv. forseti sjái ekki til að iðnaðarnefnd verði fullfær til þeirra  Að gefnu tilefni, vegna þessa frammíkalls, tel ég rétt að minna hæstv. forseta á að það er fundur í iðnaðarnefnd kl. 8:30 í fyrramálið. Ég bendi á það svo að hæstv. forseti, sem ég trúi að sé farinn að þreytast örlítið líka, haldi fullri athygli við að íhuga hvenær eðlilegt geti talist að þessum fundi ljúki. Ég tala ekki um í ljósi þess að kl. 8:30 í fyrramálið kemur iðnaðarnefnd saman og fjallar um það mikilvæga mál sem ég hef áður nefnt, byggðaáætlun til næstu ára. Það er auðvitað nauðsynlegt að nefndin sé að minnsta kosti þokkalega úthvíld til að taka á því máli. Við gætum auðvitað, virðulegi forseti, ef það bætti við rökstuðninginn fyrir því hve nauðsynlegt er að nefndin sé þokkalega úthvíld, rifjað upp hvernig byggðaáætlanir síðustu ára hafa skilað sér. Bara til að leggja áherslu á hve mikilvægt er að iðnaðarnefnd sé þokkalega hvíld þegar hún tekur þau mál fyrir. Það verður því miður að segjast að byggðaáætlanir, allt of langt aftur í tímann, hafa ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt. Þar er væntanlega ýmsu um að kenna. En ég held að það sé mikilvægt að iðnaðarnefnd fái tækifæri til og þokkalega hvíld til að fara yfir reynslu sögunnar svo við þurfum ekki að gera sömu mistök og gerð hafa verið fram að þessu svo bæta megi úr því sem misfarist hefur á undanförnum árum. Það var áðan rifjað upp að iðnaðarnefnd tók að sér að bæta frumvarp sem kom fram, ef ég man rétt, þá í annað sinn. Það voru breytingar á lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Það var býsna þarft verk af iðnaðarnefnd að koma með þær breytingar sem tryggðu ákveðinn frið og framgang málsins. Ég get endurtekið það, því ég sé hv. formann iðnaðarnefndar koma dauðlúinn í salinn. Ég sé að hv. þm. Birkir Jón Jónsson er algjörlega sammála mér um að æskilegt væri að allir hv. þingmenn í iðnaðarnefnd fari að hvílast örlítið svo þeir verði ferskir í morgunsárið til að taka fyrir það mikilvæga mál sem er á dagskrá nefndarinnar. Ég held, virðulegi forseti, að full ástæða sé til að taka tillit til hv. þingmanns formanns iðnaðarnefndar.

Þú lest mig eins og opna bók.

Þakka þér fyrir, hv. þingmaður, að staðfesta tilgátu mína um það sem fram fer í höfði þér. Það blasti við mér að hv. þingmaður væri einmitt að hugsa til þess að undirbúa þyrfti mikilvægan fund í iðnaðarnefnd með morgni. Það er mikilvægt að þá séu menn þokkalega hvíldir og fara megi yfir þau mál, bæði líta til fortíðar og framtíðar, sem er enn þá mikilvægara, þótt við getum ýmislegt lært af fortíðinni. Ég trúi því að hv. þingmaður sé sammála mér um að mikilvægt er að vel takist í umfjöllun iðnaðarnefndar varðandi væntanlega byggðaáætlun. Þar er um mikilvæg mál að ræða og í raun ekki hægt að bjóða hv. þingmönnum í iðnaðarnefnd upp á að geta ekki verið með fulla starfsorku þegar svo mikilvægt mál er á dagskrá nefndarinnar. Ég endurtek að það er ekki síður mikilvægt að sá sem leiðir fund nefndarinnar sé þokkalega hvíldur og geti einbeitt sér að þeim störfum án þess að þreytan trufli.

Það er mikilvægt að fara yfir það hvort landsbyggðin fái minni aðgang að vatni eða ekki.

Já, hv. þingmaður. Það er hárrétt að þannig mætti tengja þessi tvö mál.

Ef menn verða hálfsofandi þá gæti eitthvað farið fram hjá mönnum.

Já, það er mikil hætta á því og ekki síður að ýmislegt annað gæti farið fram hjá hv. þingmönnum í nefndinni, séu þeir illa sofnir og þreyttir. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að tryggja þeim hvíld. Mér finnst það hlutverk virðulegs forseta að tryggja að hv. þingmenn fái nægilega hvíld til að störf þingsins, sem ég trúi að allir hv. þingmenn hafi áhuga á, séu sem vönduðust. 

Sýnir þetta ekki bara viðhorf Framsóknarflokksins til byggðaáætlunar?

Forseti vill eins og í ræðu hv. 7. þm. Norðaust. biðja aðra hv. þingmenn að gefa þingmanni tækifæri að flytja ræðu sína ótruflaður.

Hæstv. forseti.  Ég veit auðvitað ekki, virðulegi forseti, hvernig umferðarmálum borgarinnar er nú háttað, en ég trúi að ýmsir hv. þingmenn eigi töluverða leið til svefnstaðar og það gæti tekið a.m.k. suma hv. þingmenn 30 mínútur að komast í svefnstað og eftir svo ítarlegar og erfiðar umræður gæti verið að einhverjir þyrftu töluverðan tíma til þess, eins og sumir hafa orðað það, að ná sér niður til að geta fest svefn. Ég held að það sé því ráðlegt, virðulegi forseti, nú þegar komið er miðnætti að virðulegur forseti íhugi alvarlega hvort ekki fari að styttast í að rétt sé að fresta fundi. Nú er hafinn nýr dagur, miðað við þá klukku sem hér er í þingsal, og því held ég að virðulegur forseti gæti kannski gefið mér örlitlar vísbendingar, ef þær liggja fyrir, um það hvenær megi vænta þess að fundi verði frestað. Það mundi auðvelda mér mjög skipulag á ræðu minni þar sem ég á nokkurt efni eftir. 
             Já, sú áleitna spurning leitar stöðugt á mig, hv. þingmaður, hvort það sé að verða regla hér að ekki fáist skýr svör við neinum spurningum. Við höfum margoft spurt þessarar einföldu spurningar: Hver er tilgangur frumvarpsins? Hvað liggur á við afgreiðslu frumvarpsins? Hvað má vænta að fundir standi lengi? Má vænta þess að hv. þingmenn fái hvíld til þess að sinna nefndarstörfum? Því miður, virðulegur forseti, hefur staðið á svörum við öllum þessum einföldu spurningum. Ég held að í tilefni þess að klukkan er farin að ganga eitt verði ég enn á ný að kanna hvort virðulegur forseti hafi skýrari svör nú en fram að þessu, því að það eru vissulega ætíð tímamót þegar nýr sólarhringur hefst og ég vona að virðulegur forseti hafi fengið einhverjar fréttir, hugsanlega eftir samráð eða hafi fengið nægilegan tíma til að íhuga þær spurningar sem ég hef hér reitt fram nokkrum sinnum en fram að þessu fengið afar óljós svör. Ég vil því gefa hæstv. forseta enn á ný tækifæri til þess að gefa skýr svör.

Annars þarf að ljúka inngangi og hefja meginmál.

Já, virðulegur forseti, það er nú þannig statt í ræðu minni að ég gæti annars vegar gert hlé á á henni nú eða hafið nýjan kafla sem ég gæti út af fyrir sig hagað nokkuð lengdinni á eftir því hvort virðulegur forseti hefur áhuga á að ljúka fundi hér á einhverjum tíma, þá gæti ég tekið mið af því. Það sem ég á hér eftir er þess eðlis að ég gæti trúlega hagað máli mínu nokkuð í samræmi við það að koma til móts við óskir virðulegs forseta t.d. gæti ég stytt mál mitt ef við hefðum eitthvert viðmið, virðulegi forseti, og ég vil bjóða upp á það nú á þessari stundu. Virðulegur forseti áttar sig kannski ekki alveg á hvað ég er að fara en það sem ég er að segja er að ég reiðubúinn til þess, ef það gæti greitt fyrir þingstörfum, að stilla ræðu mína nokkuð af miðað við það hvað virðulegur forseti gerir ráð fyrir að fundur standi hér lengi.

Jafnvel gera hlé.

Hárrétt hjá hv. þingmanni, ég er jafnvel reiðubúinn til þess að gera hlé á máli mínu en ég gæti þess vegna lokið máli mínu innan ákveðinna tímamarka ef virðulegur forseti hefði einhver viðmið þar um. Ég get endurtekið spurningar mínar ef virðulegur forseti þarf meiri umhugsunartíma en ég get líka endurtekið rökstuðning minn við því að óska eftir … 
            

Forseti þakkar hv. þingmanni fyrir að gefa forseta orðið hvað eftir annað í þessari umræðu. Forseti vill nú sjá aðeins hvernig framvindan verður í ræðu hv. þingmanns. Skilur forseti það rétt að hv. þingmaður sé að ljúka máli sínu?

Virðulegur forseti. Þannig að allir hv. þingmenn skilji, þá var ég að bjóðast til þess að stytta mál mitt ef það mundi flýta eða greiða fyrir þingstörfum. Ég gæti jafnvel gert hlé á ræðu minni ef það mundi greiða fyrir þingstörfum, þannig að ég er eiginlega að leggja hér inn afskaplega opið tilboð til virðulegs forseta um að við gætum hugsanlega mæst einhvers staðar í því að ljúka þessum þingfundi.

Forseti telur almennt að ef hv. þingmaður getur stytt mál sitt muni það greiða fyrir störfum þingsins og telur að það megi ná markmiðum um að stytta þennan fund ef hv. þingmaður getur stytt mál sitt.

Virðulegi forseti. Bara þannig að það sé enginn misskilningur hér á ferðum, skil ég það rétt að ræðulengd mín ráði því hvenær þessum fundi ljúki? Er það svo að ég sé að greiða fyrir lokum eða frestun þessa fundar með því að stytta mál mitt eða hefur það ekkert að segja um lengd fundarins, virðulegi forseti, bara þannig að hér sé enginn misskilningur? Það er stutt á milli okkar hér þannig að ef virðulegur forseti á við það að fundi verði frestað að lokinni minni ræðu þá mun ég að sjálfsögðu taka tillit til þess.

Forseti telur að einhver slík niðurstaða geti náðst ef hv. þingmaður getur mögulega stytt ræðu sína eitthvað.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég mig geta stytt ræðu mína þó nokkuð. Ég gæti að vísu haldið töluvert lengi áfram því eins og sjá má hef ég aðeins fært örlítinn hluta af þeim pappírum sem ég er með hér í ræðustól til hliðar. 

Stundvíslega.

Stundvíslega klukkan 8:30 segir hv. þm. og formaður iðnaðarnefndar, sem leggur mikið upp úr stundvísi.  Ég legg gífurlega mikið upp úr því að hv. þingmaður sem formaður iðnaðarnefndar verði býsna vel úthvíldur þegar iðnaðarnefnd kemur saman í fyrramálið til þess að ræða byggðaáætlun. Þess vegna, virðulegi forseti, mun ég nú í þeim anda sem ég hef hér boðað, þ.e. að nauðsynlegt sé að a.m.k. átta klukkustunda hvíld sé tryggð þar til iðnaðarnefndarfundur hefst, ljúka ræðu minni á eins skömmum tíma og mér er framast unnt. Það er auðvitað allt saman gert vegna þess mildileika sem virðulegur forseti hefur hér sýnt af forsetastóli um að þess megi vænta að fundi verði frestað að lokinni ræðu minni. Ég vil því að sjálfsögðu koma til móts við virðulegan forseta og reyna að flýta ræðu minni sem mest má vera. Þetta skapar mér auðvitað svigrúm þar sem ég á eftir aðra ræðu og get þá reynt að fara nákvæmar í gegnum þá pappíra sem ég hef hér. Virðulegi forseti. Þar sem ég sé að klukkan er nú nokkuð gengin í eitt og ég veit að nokkrir hv. þingmenn eiga töluverða leið heim til sín og þurfa að mæta hér á nefndarfundi í fyrramálið mun ég ljúka ræðu minni hér og nú og segi það aðeins, virðulegi forseti, að þetta mun þó aðeins líta út eins og hlé á ræðu minni því að ég mun um leið og ég lýk máli mínu nú óska eftir því að verða skráður aftur á mælendaskrá.