Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem er að finna tillögur til breytinga á frumvarpinu um tekjuaðgerðir að því er varðar tekjuskatta einstaklinga, virðisaukaskatt og skatt á fjármálafyrirtæki ásamt viðbótartillögum um breytingu á veiðigjöldum og gjöld sem lagt er til að verði sett á úthlutun nýrra tegunda í íslenskri lögsögu. Í tillögum sem Samfylkingin kynnti um síðustu helgi kom fram helsta forgangsröðun okkar í ríkisfjármálum, breytingartillögur sem við höfum kynnt við 2. umr. fjárlaga í dag á útgjaldahlið og jafnframt ýmsar ráðstafanir á tekjuhlið fjárlaganna sem ég mun gera grein fyrir. Við leggjum í tillögum okkar höfuðáherslu á að nýta tekjuskattskerfið betur til kjarajöfnunar. Við teljum að sú tillaga sem ríkisstjórnin hefur sett fram um breytingar á skattprósentu í miðtekjuþrepi sé ekki sérlega skilvirk aðgerð til að ná því æskilega markmiði sem við erum sammála ríkisstjórninni um, að létta álögum af fólki á meðaltekjum. Ástæðan er sú að fyrirhuguð 0,8% lækkun á tekjuskatti í milliþrepi mun skila fólki með um 300 þús. kr. 500 kr. á mánuði en einstaklingi með 750 þús. kr. um 4.500 kr. Tillaga okkar er sú að verja sömu fjármunum, 5 milljörðum, til breytinga á meðaltekjuþrepinu með hækkun á neðri mörkum þess þannig að meðaltekjuþrepið hefjist ekki við 250 þús. kr. eins og nú heldur við 350 þús. kr. mánaðarlaun. Það er auðvitað mjög sérstök staða að vera með fjölþrepaskattkerfi en hafa neðsta þrepið svona naumt og stutt, á eins stuttu bili og við erum með þar sem lægstu umsamin laun eru rétt rúmar 200 þúsund og meðaltekjuþrepið hefst strax við 250 þúsund. Í nágrannalöndunum eru fleiri launþegar í fyrsta þrepi en hér og miðtekjuþrepið verður ekki að veruleika fyrr en nær meðaltekjum en raunin er á hér á landi. Tillaga okkar er líka hugsuð til að verja hugmyndina um fjölþrepaskattkerfið. Við teljum afar mikilvægt að hækka þessi mörk núna því ella værum við í sjálfu sér að bjóða þeirri hættu heim að hækkun lágmarkslauna á næstu árum, hækkun verðtryggðs persónufrádráttar leiði til þess að svo að segja enginn verði eftir í lægsta tekjuþrepinu. Sú aðgerð að breyta neðra þrepi meðaltekjuþrepsins með þeim hætti sem við leggjum til mun skila öllum á launabilinu 250–600 þús. kr. betri niðurstöðu en aðgerð ríkisstjórnarinnar. Skurðpunkturinn er nokkurn veginn við 600 þús. kr. og þeir sem eru með yfir 600 þús. kr. í mánaðarlaun munu fara verr út úr tillögu okkar en tillögu ríkisstjórnarinnar. Það eru mörg efnisleg rök fyrir því að láta þunga ívilnandi aðgerða af þessum toga lenda á neðri hluta tekjuskalans með þeim hætti sem við leggjum til. Fólk á tekjubilinu 250–400 þús. lendir harkalega í ýmiss konar skerðingum þar sem tekjutillit í bótakerfum veldur frekar háum jaðarsköttum hjá fólki í þeim tekjuhópi og því eru sterk efnisrök fyrir því að breyta eins og við leggjum til. Í annan stað legg ég fram breytingartillögur sem lúta að breytingum á sérstökum skatti á fjármálafyrirtæki. Ég vísa til þess að í tillögum meiri hlutans sem fyrir okkur liggja er sett ákveðið frítekjumark í kjölfar breytinganna á sérstökum skatti á fjármálafyrirtæki og við teljum þær breytingar af hinu góða, enda mikilvægt að stórhækkun á bankaskattinum leiði ekki til þess að minni fjármálafyrirtæki lendi í alvarlegum vanda. Í nefndinni hefur verið ágæt umræða um fyrirkomulag álagningar bankaskattsins. Við höfum rætt þá gagnrýni sem komið hefur fram á undanförnum vikum frá sérfræðingum um hvaða hættur þyrfti að varast við álagningu skattsins. Það liggur auðvitað fyrir að með stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um stórfelldar skuldaniðurfellingar og fjármögnun þeirra í gegnum ríkissjóð, og þar með í gegnum bankaskattinn, á þjóðin afskaplega mikið undir því að þessi skattur innheimtist og mikilvægt að hann sé eins vel úr garði gerður og mögulegt er þannig að enginn vafi sé á að hann innheimtist. Við værum í mjög slæmri stöðu ef sú yrði raunin að okkur tækist ekki að innheimta hann með þeim hætti sem gert er ráð fyrir. Ég tel að breytingartillögur meiri hlutans séu til góðs. Ég vil segja hér í ræðustól að mér finnst nefndarmeirihlutinn hafa lagt sig fram um að greiða úr óvissu og haga málum þannig að sem bestar líkur séu á að þessi skattur standist og það er mikilvægt. Í ljósi þess að hér er verið að breyta í grundvallaratriðum um álagningaraðferð í bankaskattinum og við blasir að fjárhæðin mun verða einhvers staðar á fjórða tug milljarða í heildina tekið leggjum við til hækkun í breytingartillögum okkar, til að fjármagna að hluta til þær aðgerðir sem við teljum rétt að ráðast í, á hinum sérstaka bankaskatti um sem nemur 6 milljörðum. Það eru að okkar áliti engin sérstök rök fyrir því að nýta ekki bankaskatt í ýmis tímabundin samfélagsleg verkefni ef hann er örugg tekjulind og búið að haga löggjöfinni um hann á þann hátt að menn telja meiri líkur en minni og allgóðar líkur á því að hann standist fyrir dómi. Þá er sérstaklega hægt að horfa til ýmissa atvinnuþróunarverkefna, ýmissa verkefna sem í eðli sínu eru tímabundin fjárfestingarverkefni vegna þess að hér er um tímabundinn skattstofn að ræða. Virðulegi forseti. Við gerum líka ráð fyrir því í tillögunum hér að við náum að afla tekna upp á 3,5 milljarða kr. með útboði aflaheimilda í makríl. Við teljum eðlilegt að leggja sérstakt gjald á úthlutun veiðiheimilda í nýjum tegundum enda sé í þeim tilvikum ekki fyrir hendi löng veiðireynsla sem geti réttlætt sögulegt tillit til þeirra sem hafa byggt hana upp eða mikil skuldsetning útgerðarfyrirtækja vegna fjárfestingar í veiðiheimildum. Það hefur enginn skuldsett sig til að kaupa kvóta í makríl og þegar af þeirri ástæðu er efnisrök fyrir því að leggja sérstakt gjald á nýja tegund eins og makrílinn. Hvernig nákvæmlega á að gera er síðan flóknara mál. Við leggjum til í breytingartillögunni að farin verði sú leið að tekin verði frá að minnsta kosti 30% aflahlutdeildar á grundvelli veiðireynslu, það verði skipaður starfshópur fulltrúa stjórnvalda, hagsmunaaðila og sérfræðinga á sviði auðlindahagfræði sem útfærir nánari reglur um fyrirkomulag útboðs og gjaldtökureglurnar. Það er flækjustig í þessu verkefni. Við vitum af reynslu nágrannalandanna þar sem Færeyingar fóru mjög bratt í útboð makrílkvóta en það skilaði þeim ekki endilega góðum árangri þannig að það eru víti til að varast. Það er ekki endilega gefið að útboð þar sem kvótinn er allur afhentur hæstbjóðanda sé besta leiðin. Þarna þarf að stíga varlega til jarðar og gæta að því að við tryggjum einnig að það sé vel með farið og að við hámörkum arðinn og árangurinn af slíkri gjaldtöku. Hið ánægjulega er að í samningum um þinglok í gærkvöldi náðist samkomulag við stjórnarflokka um að sérstök nefnd fái það verkefni að útfæra gjaldtöku á nýjar tegundir með það að markmiði að hægt verði að leggja slík gjöld á þegar á árinu 2014. Við ákváðum að það yrði nefndin sem er til samráðs um veiðigjald samkvæmt lögunum um veiðigjald sem fengi þetta verkefni og í sjálfu sér er, enn og aftur, erfitt að setja endanlega tölu á hversu mikils er að vænta. Er sú tala sem við setjum á hér í breytingartillögu upp á 3,5 milljarða, hún er auðvitað mikilli óvissu háð, raunsæ tala? Er hún eitthvað lægri? Ég efast um að hún gæti orðið hærri en það er auðvitað útfærsluefnið sem bíður nefndarinnar. Við gerum líka ráð fyrir og gerum tillögu um breytingar á lögunum um veiðigjöld á þann veg að við nýtum okkur þá aðferð sem lögð var til í tillögum minni hluta atvinnuveganefndar í sumar þar sem gert var ráð fyrir að sett yrði á frítekjumark vegna bolfisks, til að verja minni útgerðir í bolfiski. Ég vísa til umfjöllunarinnar frá því í sumar hjá atvinnuveganefnd. Talan sem við áætlum sem tekjur, 2,1 milljarður, er í sjálfu sér innheimta þess gjalds á einum ársþriðjungi því að það er auðvitað búið að leggja á veiðigjaldið í þeirri mynd sem nú er út yfirstandandi fiskveiðiár til 31. ágúst næstkomandi. Við teljum að glænýjar tölur Hagstofu Íslands um afkomu í sjávarútvegi sýni skýrt að ekkert sé því til fyrirstöðu að ráðast í hækkun sérstaks veiðigjalds. Við teljum að þær tölur sýni skýrt að ríkisstjórnin gekk of langt í sumar í lækkun gjaldsins á bolfisksútgerðina og að hægt hefði verið að ná því fullkomlega réttmæta markmiði sem ríkisstjórnin hafði sem var að létta stöðu minni útgerðanna með öðrum og viðurhlutaminni hætti en ríkisstjórnin kaus að gera. Það var ekki þörf á því að lækka fjárhæð gjaldsins fyrir alla. Það voru skýr efnisrök fyrir því að lækka gjaldið á minni útgerðirnar með tilteknu frítekjumarki eins og minni hluti atvinnuveganefndar gerði tillögu um í sumar. Við gerum síðan ráð fyrir því í breytingartillögu að virðisaukaskattur á útleigu hótel- og gistiherbergja og annarri gistiþjónustu verði aftur færður í 14% úr 7% og ætlum ákveðinn umþóttunartíma og aðlögunartíma í því efni. Auðvitað var greinin búin að fá langan tíma til að undirbúa sig fyrir fyrirhugaða hækkun þegar ákveðið var í sumar að draga þá hækkun til baka. Það eru ákveðin efnisrök fyrir því að greinin þurfi núna og þoli afskaplega vel hækkun á verði og það sé einfaldlega svo mikil fjölgun í komu ferðamanna að sérstök rök séu fyrir því að hækkun ferðamannaskattsins, svo hófleg sem hér er gert ráð fyrir, hafi ekki neikvæð áhrif á greinina heldur þvert á móti jákvæð. Við gerum síðan ráð fyrir átaki til að herða skatteftirlit. Við gerum ráð fyrir framlögum til ríkisskattstjóra til að efla skatteftirlit og áætlum af því 3 milljarða í tekjur. Það hefur nokkuð verið gagnrýnt hér í ræðustól af hverju við treystum okkur til þess og af hverju við höfum þá ekki sótt þá peninga fyrr og svo mætti lengi telja. Ég tel einfaldlega að ef horft er á það sem við höfum heyrt frá embætti ríkisskattstjóra á undanförnum missirum þá eru vaxandi áhyggjur af svartri atvinnustarfsemi. Við sjáum mörg teikn um það að undirheimahagkerfi sé að festast í sessi. Við heyrum ítrekuð dæmi um það og þess hefur oft gætt í málflutningi frá til dæmis Vinnumálastofnun að sú stofnun telur sig verða mjög vara við svarta atvinnustarfsemi og að hún hafi einfaldlega aukist eftir hrun. Ýmsar hagtölur og ýmsar tölfræðilegar staðreyndir benda til að svört atvinnustarfsemi hafi aukist eftir hrun, umfang reiðufjár í umferð svo dæmi sé tekið, sem oft er notað sem viðmið um stærð undirheimahagkerfisins eða svarta hagkerfisins, hefur aukist mjög frá hruni og svo mætti lengi telja. Að sjálfsögðu er hér um áætlanir að ræða og það er ekki hægt að „garantera“ fyrir fram eða lofa að örugglega sé hægt að ná 3 milljörðum þarna en það er hægt að áætla tekjur vegna úrbóta í því efni. Það er hins vegar oft hægt að ná árangri við að draga úr skattsvikum og kvótasvikum og ég þreytist ekki að minna á að í tíð minni sem félagsmálaráðherra kom ég að því að sett var á fót fjögurra manna deild hjá Vinnumálastofnun sem fylgdist með svartri atvinnustarfsemi og það var greining okkar, sem meira að segja fjármálaráðuneytið féllst á þegar verið var að gera niðurskurðarkröfu á félagsmálaráðuneytið, að okkur hefði tekist að spara um 800 millj. kr. á einu ári með þeirri deild. Ég held að við þurfum einfaldlega að fjárfesta í virku skatteftirliti á þessum tímum núna, að það séu sérlega sterk rök fyrir því núna og að það sé líka hluti af því að auka samfélagslega samstöðu um skattkerfið að allir viti að verið sé að ganga eftir því að allir borgi það sem þeim ber. Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að orðlengja þetta hér heldur vildi ég fylgja þessum tillögum úr hlaði. Við teljum að sú útfærsla, og þá ég kem aftur að því sem ég rakti í upphafi, sem við höfum á tekjuskattsbreytingunum fyrir meðaltekjufólkið, sé hugmynd sem skiptir máli fyrir stjórnarflokkana að hugleiða. Ég held að hún sé æskilegur valkostur, hún mundi skila meiri áþreifanlegum árangri fyrir fólk á meðaltekjum en flöt prósentulækkun um 0,8% og ég vil ítreka hvatningu til stjórnarflokkanna um að horfa á þá útfærslu og kanna kosti hennar ítarlega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir þessa kynningu. Mig langar að spyrja hann. Hann leggur til að makrílkvótinn verði boðinn út til leigu, væntanlega. Hvað á sú leiga að vera til margra ára? Ef ég skil hann rétt er þetta leiga fyrir utan sérstakt veiðileyfagjald. Þrátt fyrir að sérstöku veiðileyfagjöldin á þennan útgerðarflokk hafi verið hækkuð um 40% á þessu ári þá leggið þið þetta til. Hvað er það til margra ára? Svo leggið þið til 2,1 milljarð. Væntanlega er það þá ekki á uppsjávarskipin líka, eða þessi makrílskip, heldur á bolfisksskipin. Fiskveiðiárið byrjar 1. september þannig að það eru fjórir mánuðir eftir af árinu þegar það á að leggja þennan 2,1 milljarð á. Er það fyrir þessa fjóra mánuði? Er þetta bara hluti af því, skil ég það rétt að þetta sé hluti af þeim átta mánuðum sem eftir eru af kvótaárinu?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni góðar fyrirspurnir. Fyrra atriðið sem hann spyr út í, sem varðar hvernig gjaldið á makrílinn ætti að leggjast á, þá er það rétt skilið hjá hv. þingmanni að hugmynd okkar gengur út á að það yrði til viðbótar sérstaka veiðigjaldinu. Til hversu langs tíma eigi að leggja það á? Ég þykist skynja áhyggjur hv. þingmanns af því að þetta yrði til of skamms tíma og ég deili þeim áhyggjum með honum. Ég tel eðlilegt að það yrði útbúið með þeim hætti að það yrði til einhverra ára svo að fyrirtækin sem leigðu þessar heimildir hefðu þær til einhverra ára til þess að geta fjárfest í vinnslu og tækniþróun sem við eigum öll mikið undir að þau geri. Akkúrat þess vegna komum við ekki með ítarlega útfærslu heldur vísuðum þessu til starfshóps þar sem ættu að sitja fulltrúar greinarinnar og færustu auðlindahagfræðingar þjóðarinnar því að það er sannarlega eftir miklu að slægjast fyrir okkur að gera þetta vel. Við megum ekki fórna hagsmunum íslensks sjávarútvegs af því að búa í fyrirsjáanlegu umhverfi og við megum ekki fórna ávinningnum af kvótakerfi og framseljanlegum kvóta, sem er grundvallarforsenda fyrir vel reknum sjávarútvegi á Íslandi. 
             Hitt sem hv. þingmaður spyr út í, sem er talan upp á 2,1 milljarð, er sem sagt þriðjungur af því sem fjárlagaskrifstofan taldi að fengist meira ef farið hefði verið eftir tillögum minni hluta atvinnuveganefndar í sumar, þ.e. ef ekki hefði verið lækkað gjaldið á bolfiskinn allan heldur sett frítekjumark en fjárhæðin höfð óbreytt þá taldi fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins í sumar að það mundi skila á ársgrundvelli 6,3 milljörðum. Þetta er 

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin þó að ég sé nú ekki miklu nær. Tíminn, 1 ár, 5 ár, 20 ár, ekkert svar, bara nefnd. Það eru þá yfir 6 milljarðar sem eiga að fara á bolfisksskipin, sem eru lítil og meðalstór, aðallega meðalstór því að ef ég man rétt þá hljóðaði þessi tillaga upp á afslátt á minni skipin. Ég man það ekki nákvæmlega hvort það var afsláttur upp í 200 eða 300 tonn. Þessir 6 milljarðar eiga að leggjast á vertíðarskipin sem veiða 500 og upp í 1.500 tonn. Á þau eiga sem sagt að leggjast 6 milljarðar í viðbót. Það var nánast búið að eyða vertíðarflotanum, hinum hefðbundna vertíðarflota. Nú eru það stórútgerðirnar, uppsjávarfyrirtækin sem hafa fengið að hagræða og eru orðin örfá og þola sannarlega gjaldið. Hv. þingmaður vitnaði í nýjar hagtölur og þær sýna og sanna að hagnaðurinn er langmestur í uppsjávarveiðum, hann er ekki fyrir hendi í hefðbundinni bolfisksvinnslu og hinni hefðbundnu bolfisksútgerð. Ég skil það sem sagt rétt, þetta er afmarkað á þennan flota 500–1.500 tonn. Þar á þetta að leggjast af fullu afli.

Virðulegi forseti. Fyrst til að svara seinni hlutanum af því að hann er ferskari í huga mér þegar ég kem hingað upp, ég man ekki nákvæmlega tölurnar því að ég er ekki með frumvarpið frá því í sumar fyrir framan mig, en það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það var afsláttur á minni bátana og frítekjumark eða frígjaldsmark í rauninni fyrir veiðigjaldið hjá minni fyrirtækjunum í tillögum minni hluta atvinnuveganefndar í sumar. Síðan er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er flókið að greina stöðu sjávarútvegsins til fulls út frá meðaltölum um afkomutölur og alveg hárrétt sem hann segir að afkoman í uppsjávarveiðunum hefur verið með slíkum eindæmum að það er orðinn mikill munur á milli hefðbundinna bolfisksfyrirtækja og uppsjávarfyrirtækja. Vandinn við allar aðferðirnar þegar menn leggja gjöld á eftir meðaltalsaðferðum er auðvitað sá að þótt maður standi með annan fótinn í eldi og hinn í ís þá hefur maður það ekki að meðaltali gott. Þetta er hins vegar útfærsluatriði, og þar komum við aftur að veiðigjaldinu sem ég hef alltaf haft áhyggjur af, og við stöndum frammi fyrir því núna að við erum að vinna með óþægilega gamlar tölur, sérstaklega í tilviki bolfisksins þar sem afurðaverð hefur farið lækkandi. Þetta eru hlutir sem er kannski of langt mál að fara út í núna en ég hef ýmsar hugmyndir um hvernig væri hægt að leggja þetta veiðigjald á með skynsamlegri hætti og láta það þá sérstaklega ráðast af verði á veiðiheimildum á almennum markaði til þess að þjóðin deildi betur kjörum með sjávarútveginum og álögurnar minnkuðu líka eftir því sem hagur fyrirtækjanna versnaði. Að því er varðar leigutímann á makrílnum er það einfaldlega útfærsluatriði og ég hef 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hlustaði eftir svörum hans við spurningum hv. þingmanns sem spurði út í veiðileyfagjöldin og ég verð að viðurkenna að ég er ekki miklu nær. Mér finnst það svolítið sérstakt að fara af stað með svona mikla skattheimtu og ekki búið að útfæra meira en svo að skipa á nefnd til að skoða það. Eins og hv. þingmaður veit hef ég fylgst svolítið grannt með þessum tillögum og þá sérstaklega því sem snýr að skattaeftirliti. Hv. þingmaður skautaði nú frekar létt yfir það í framsögu sinni því að hv. þingmaður er hér að tala um 3 þúsund milljónir, það er ekki lítið. Nú er búið að stórauka framlög til skattrannsóknarstjóra, ég held að það sé 103% aukning frá 2006–2012, við getum séð það í ríkisreikningi - og meira ef við tökum fram á árið í ár. Svo sannarlega hafa menn heldur ekkert slegið af varðandi ríkisskattstjóra því að búið er að styrkja það embætti. Við erum öll sammála um það, held ég, að mjög mikilvægt er að uppræta svarta atvinnustarfsemi. En er hv. þingmaður ekki með neitt meira í höndunum en það sem hann nefndi? Því að þetta eru ekki 3 milljónir, þetta eru ekki 30 milljónir, ekki 300, þetta eru 3 þúsund milljónir sem hv. þingmaður ætlar að sækja. Samfylkingin er nýkomin úr fjármálaráðuneytinu og ég ætla Samfylkingunni ekki annað en að hafa reynt að vinna þar samviskusamlega að því að sækja fjármuni og uppræta svarta atvinnustarfsemi. Hvað meira hefur hv. þingmaður í höndunum til að ætla það að hægt sé að sækja 3 þúsund milljónir þegar það var ekki hægt fyrir nokkrum mánuðum þegar Samfylkingin var í fjármálaráðuneytinu?

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti áðan í ræðu minni er auðvitað mjög erfitt að áætla nákvæmlega hversu mikið er hægt að hafa upp úr átaki af þessum toga. En ef horft er á það sem ríkisskattstjóri hefur verið að segja um umfang hins svarta hagkerfis þá er það miklu, miklu, miklu meira en sem þessu nemur. Maður verður að gefa sér einhverjar forsendur. Hv. þingmanni finnst þetta mikið og hann segir: Þetta eru ekki 3 milljónir, þetta eru ekki 30 og þetta eru ekki 300. Ég nefndi honum eitt dæmi áðan sem ég þekki sjálfur úr minni tíð sem félagsmálaráðherra þegar við náðum 800 milljóna árangri í glímu við svarta atvinnustarfsemi til að bregðast við bótasvikum innan Vinnumálastofnunar. Það var fjögurra manna deild sem vann í því verkefni og skilaði 800 milljónum á innan við ári. Þetta eru ekki tölur sem ég er að taka úr lausu lofti, þetta eru tölur sem hinir grandvöru og stórgagnrýnu embættismenn fjármálaráðuneytisins, sem alltaf voru að kalla eftir meiri niðurskurði, tóku gildar og tóku gildar sem raunverulegan sparnað vegna þess að þeir töldu ljóst að þarna hefði þeim árangri verið náð. Ég get því bent á þetta dæmi. Það var miklu afmarkaðra verkefni en við leggjum hér upp með. Við tökum til hliðar fjárveitingar upp á 100 milljónir í verkefnið. Það mætti hugsa sér að hafa það meira, við erum til viðræðu um það. En umfang svartrar atvinnustarfsemi í landinu að áliti ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra er svo gríðarlegt að þetta er bara lítill hluti af því.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að erfitt sé að áætla nákvæmlega umfangið. Ég held að það sé alveg rétt, þess vegna er þetta nú svart. Ef það væri öðruvísi væri auðvelt að meta það. Eftir að hafa hlustað á bæði tillögu hv. þingmanns og svar hans þá er í rauninni bara tvennt sem kemur til greina, þ.e. að síðasta ríkisstjórn, með hæstv. fjármálaráðherra Samfylkingarinnar í broddi fylkingar, hafi ekki lagt áherslu á að vinna í þeim málum, það er bara þannig. Hv. þingmaður er búinn að fara yfir hvers konar gríðarlegt umfang þetta er og öll teikn á lofti, þarna eru 3 þúsund milljónir. Ég veit að hv. þingmaður vill hafa hallalaus fjárlög, hann er ekki að taka neina áhættu í þessu, ég trúi því ekki. Hann ætlar að sækja 3 þúsund milljónir. Annaðhvort lagði Samfylkingin og síðasta ríkisstjórn enga áherslu á þetta eða hitt að á síðustu sex mánuðum hafi orðið slík stökkbreyting og slík aukning í svartri atvinnustarfsemi að það skipti alla vega tugum milljarða, kannski ekki tugum en alla vega tug milljarða á nokkrum mánuðum. Það getur bara verið annað hvort. Annaðhvort hafa þeir bara horft á þetta og ekki nennt að hlusta á ríkisskattstjóra og öll þau teikn sem voru á lofti þarna og ekki gert neitt í því eða þá að risasprenging hafi orðið í svartri atvinnustarfsemi núna á örskömmum tíma. Virðulegi forseti. Ég held að fróðlegt væri að fá að vita: Hvort var það? Sinnti Samfylkingin ekki skatteftirliti, þrátt fyrir öll þau teikn sem hv. þingmaður er að fara yfir núna, eða erum við að sjá grundvallarbreytingu á örfáum mánuðum frá því að allt var uppi á borðum yfir í það að sjá þetta steypast 

Virðulegi forseti. Það hefur náttúrlega sannanlega farið um fólk eftir að ný ríkisstjórn tók við í landinu en ég ætla samt ekki að gera því skóna að menn hafi almennt hrokkið út í svarta atvinnustarfsemi til að flýja núverandi ríkisstjórn. Það sem ég er að rekja hér - hægt er að minna á það að fyrir aftan hv. þingmann situr hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Þegar hann var fjármálaráðherra, var það drýgstan hluta síðasta kjörtímabils, sinnti hann skatteftirliti afskaplega vel og lagði á það mikla áherslu. Það sem við erum að tala um og hv. þingmaður verður að átta sig á er að maður heyrir stundum nýjar athugasemdir og nýjar ábendingar og þá verður maður að passa að hlusta, ekki bara tala. Og þá er það þannig að fyrir liggja viðvaranir og athugasemdir af hálfu ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra, ábendingar um að umfang svartrar atvinnustarfsemi hafi aukist. Þá verða allir að geta horft á það og hugsað: Bíddu, hvernig ætlum við að leysa úr því? Það er þá til dæmis hægt að ráðast í nýja tegund af átaki í því og það er það sem verið er að leggja upp með hér, að við leggjum fjármagn í það að vinna sérstakt átak í þessu efni  Það er síðan alveg hægt, eins og hv. þingmaður er að reyna að gera, að hlæja það út af borðinu að hægt sé að ná 3 milljörðum þarna. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar í þessu máli, frumvarpi til laga um tekjuaðgerðir frumvarps til fjárlaga, þar sem fjallað er um tekjuskatt einstaklinga, virðisaukaskatt, launatengd gjöld, skatta á fjármálafyrirtæki o.fl. á þskj. 2. Í inngangskafla þessa frumvarps er aðeins vitnað til almennra áforma núverandi ríkisstjórnar í skattamálum og vísað í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar eru gefin ýmis fögur fyrirheit, m.a. boðuð úttekt á skattkerfinu sem fróðlegt væri að vita hvar er á vegi stödd, reyndar á að gera úttekt á breytingum undanfarinna ára, einföldun skattkerfisins er boðuð, breikkun skattstofna og fleira í þeim dúr. Nú er ekki hægt að segja að þetta frumvarp eða önnur sem komið hafa enn sem komið er frá hæstv. ríkisstjórn boði mikil tímamót í þessum efnum, enda kannski varla við því að búast eða hægt að ætlast til þess, stjórnin hefur haft skamman tíma til að koma sínum áformum á blað. Í aðalatriðum er ég sáttur við það. Það er að mínu mati mikilvægt að það er a.m.k. ekki í þessari umferð hróflað við þrepaskipta tekjuskattskerfinu. Það má segja að það votti líka fyrir ákveðnu raunsæi í umfjöllun greinargerðar frumvarpsins um að staða í ríkisfjármálum sé þröng og takmarkað svigrúm til lækkunar skatta. Ég fagnaði því voðalega þegar ég fann þennan texta því að mér hefur stundum fundist eitthvað upp á skorta, eins og menn héldu að þeir gætu gert hvað sem er í þessum efnum. Þarna er vottur af raunsæi á ferð eins og kunnugt er. Nú hefur það sem betur fer komið í ljós og síðast í dag gladdist hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra yfir því að horfurnar eru á nýjan leik betri um útkomu þessa árs, tekjuhliðin er að styrkjast á nýjan leik og svartsýnisúthlaupið frá því í vor og mjög svartsýnn tónn í greinargerð fjárlagafrumvarpsins í haust á sem betur fer ekki við rök að styðjast. Þess sér meðal annars stað í því að meiri hluti fjárlaganefndar hefur endurskoðað á nýjan leik tekjuáætlunina til talsverðrar hækkunar. Það er sannarlega gleðiefni. Það er auðvitað líka ljóst og búið að margræða það hér að hluti af þeim vanda sem við er að glíma á þessu og ekki síður næsta ári eru ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Þarf ég ekki að endurtaka það sem sagt hefur verið þar um tekjutap með lækkun sérstaks veiðigjalds, að horfið var frá áformum um að færa virðisaukaskatt á gistiþjónustu upp í það sem hann var fyrir örlætisgerninginn 2007. Það er eins og allir gleymi því að hér var 14% virðisaukaskattur á gistingu og á þjónustu veitingahúsa og reyndar mat og menningu líka. Það gekk alveg þokkalega, t.d. var vöxtur í íslenskri ferðaþjónustu árin þar á undan þrátt fyrir 14% virðisaukaskatt á gistingu og miklu sterkara raungengi en nú er. Málatilbúnaður þeirra snillinga sem komu á þessu herrans ári eða í fyrra og reyndu að sannfæra mann um að íslensk ferðaþjónusta mundi alls ekki ráða núna við 14% virðisaukaskatt á gistingu, þegar hún upplifir einhvern ævintýralegasta vöxt sinn nokkru sinni og raungengi krónunnar er líklega um 20% undir langtímameðaltali, sögulegu meðaltali, gengur ekki alveg upp. Það liggur líka fyrir að landið hefur fengið meiri kynningu og stendur markaðslega sterkara en nokkru sinni fyrr í sögu sinni. Það sýna allar kannanir. Ísland er komið miklu hærra á listann sem ákjósanlegur áfangastaður ferðamanna þegar kannanir eru gerðar á því hvaða lönd þeir hafi hug á að heimsækja. Í ljós kemur að ótrúlegur fjöldi áhugasamra ferðalanga sem enn hefur ekki lagt leið sína til Íslands hefur áhuga á því að fara þangað. Þeir sem kunna að greina svona upplýsingar telja að staða okkar sé firnasterk og það sé við því að búast að við verðum áfram í sviðsljósinu og áfram vinsæll áfangastaður. Við þurfum kannski ekkert að hafa óskaplega mikið fyrir því enda heyrast þau sjónarmið frá einstökum mönnum. Ég held að það hafi verið einn af forsvarsmönnum Bláa lónsins sem beinlínis sagði í opinberri umræðu að Ísland væri sennilega að undirverðleggja sig í ferðaþjónustu miðað við það sem við gætum, miðað við eftirspurn og ef við trúum á að framboð og eftirspurn gildi þarna eitthvað. Væri ekki ágætt að taka á því þannig að ríkið fengi aðeins meiri tekjur af þessari vaxandi grein? Má ég þá minna á að ferðaþjónustan slær sennilega metið í ár og verður stærsti gjaldeyrisskaffari íslenska hagkerfisins, fer fram úr sjávarútveginum. Það er nokkuð ljóst að það er að gerast. Ef metið fellur ekki í ár gerist það örugglega á næsta ári. Er það þá þannig að okkar stærsta atvinnugrein í skilningnum gjaldeyrisskapandi grein búi samt sem áður áfram við verulega sérstöðu í skattalegu tilliti og allt önnur og minni skattskil til ríkisins eða samfélagsins en aðrar burðugar atvinnugreinar? Það er óravegur frá því að ferðaþjónustan sé skattlögð með sambærilegum hætti og flest annað atvinnulíf. Má þar nefna ekki bara 7% skatt á gistingu og þjónustu veitingahúsa og annað því um líkt heldur núll skatt á hópferðir á afþreyinguna sem seld er innan greinarinnar í stórum stíl. Það vill nú svo undarlega til hjá okkur og geta svo sem ýmsir axlað sína ábyrgð á því að við erum enn með það fyrirkomulag að margs konar afþreyingarsala í ferðaþjónustu er flokkuð sem fólksflutningar, hvalaskoðun, jöklaferðir, hestaferðir, allt með núll prósent virðisaukaskatti. Hvað á það eiginlega að þýða? Maður veltir því fyrir sér. Er það sanngjarnt gagnvart ýmsu öðru sem þarf að bera fullan skatt? Nei, það held ég ekki. Það liggur fyrir að þar gætu menn lagt meira af mörkum svo að ég tali nú ekki um sjávarútveginn. Það sem ég hef aðallega haft áhyggjur af ekki síður en breytingunum á þessu ári eða hinu næsta eru framtíðarhorfurnar. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að með þessum pólitísku ákvörðunum er verið að veikja tekjugrunn ríkisins verulega til framtíðar því að skattar sem eru lækkaðir í ár eða á næsta ári, og ef til stendur að hafa þá síðan þannig, eru ávísun á tiltekið tekjutap ár eftir ár. Þegar við reiknum þetta upp í stærðir ríkisfjármálaáætlunar til meðallangs tíma verða þær fljótt stórar. Það er ljóst að frá og með árinu 2015, ef svo heldur sem horfir, þegar auðlegðarskattur fellur niður, fer úr 9–10 milljörðum niður í núll, þegar tap af lægri sérstökum veiðigjöldum er þá kannski orðið 6–7 milljarðar, þegar tapið af lægri virðisaukaskatti í ferðaþjónustu er komið á þriðja milljarð og þegar búið er að lækka tekjuskatt einstaklinga um 5 milljarða þá er tekjutapið komið vel á þriðja tug milljarða, segjum 25 og margföldum það með fjórum sem er líftími ríkisfjármálaáætlunar til meðallangs tíma, það eru 100 milljarðar. Við tökum nú bara mjög hrátt dæmi. Bíddu, það er hægt að gera dálítið fyrir það. Ef við teljum ekki brýna þörf fyrir að leggja þá í velferðarþjónustu eða fjárfestingu og uppbyggingu í innviðum gætum við notað þá til að borga niður skuldir ríkisins. Það væri þó nokkuð ef við gætum lækkað sirka 1.500 milljarða skuldir ríkisins um 100 milljarða á fjórum árum með þessu einu. Það fer strax að segja til sín, lækkar skuldahlutfallið um 7% í viðbót við það sem ella væri. Í staðinn blasa við okkur horfur til næstu ára sem eru óásættanlegar og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur viðurkennt það. Það er auðvitað alveg óásættanlegt að afkoma ríkissjóðs verði í blájárnum næstu fjögur árin, enginn afgangur og staðan versni heldur aftur milli áranna 2015 og 2016 og 2016 og 2017. Þá verðum við komin niður í núllið aftur eftir kannski 2–4 milljarða afgang á árinu 2015 miðað við framreikninginn. Við höfum sýnt það með breytingartillögum okkar og erum ófeimin við það að það er til önnur leið: Að treysta áfram og viðhalda þessum tekjugrunni ríkisins. Í fæstum tilvikum þarf eða þyrfti enn að hækka skatta. Þetta er bara spurning um viljann til að halda tekjunum.  Það sem ég hef líka áhyggjur af í efnahagslegu og hagstjórnarlegu tilliti er jafnvægið í þessum aðgerðum og hvaða áhrif þær hafa að því marki sem þær eru af þeirri stærð að þær séu teljandi í efnahagslegu samhengi á jafnvægið í hagkerfinu. Hér er augljóslega verið að velja allt aðra leið en meira og minna hefur verið leiðarljósið undanfarin fjögur eða fimm ár, þ.e. hina blönduðu leið, að menn takist á við þann vanda sem eftir stendur í ríkisfjármálunum og komi okkur þá þessa vegna yfir í sæmilegan afgang með því að leggja áherslu á báðar hliðar, þ.e. að reyna að treysta tekjur og tekjuöflun en draga líka úr útgjöldum og sparnaði. Ég er ekki hagfræðingur, frú forseti, eins og allir vita, heldur aumur jarðfræðingur og vörubílstjóri og bóndasonur, enda þurfti ég enga hagfræði að læra til þess að sjá það í hendi mér árið 2009 að vandi ríkisfjármálanna á Íslandi var óleysanlegur nema gera hvort tveggja, reyna eins og mögulegt var að treysta tekjurnar, afla einhverra tekna upp í hrun þeirra sem var orðið og taka líka á útgjaldahliðinni. Öðruvísi hefði þetta aldrei gengið því að hvorki niðurskurðurinn einn né tekjuöflunin ein hefði gengið upp. Við hefðum ofboðið þessu á hvora hliðina sem var ef við hefðum ætlað að reyna að ná niður 200 milljarða halla bara með niðurskurði eða bara með skattahækkunum. Einhver blanda var augljóslega eina vitræna og eina færa leiðin og kannski var listin að reyna að finna hvar sú blanda ætti að vera, hversu sterkur átti kokteillinn að vera af skattahækkunum eða tekjuöflunaraðgerðum og sparnaði. Við náðum þokkalegu samkomulagi um það, meira að segja aðilar vinnumarkaðarins gengu inn á það án þess að þurfa að skrifa upp á það í sjálfu sér vorið 2009 að við settum okkur þau markmið að vera innan markanna 45/55. Önnur hliðin lagði mikla áherslu á að niðurskurðurinn yrði efri talan og tekjuöflunin lægri talan en hin hliðin hitt. Útkoman er sú, þegar litið er lauslega yfir þessi fjögur ár, að aðgerðir sem hafa treyst tekjur ríkisins og aðgerðir sem hafa dregið úr útgjöldum eru ekki langt frá því að vera til helminga. Það er af þessari leið sem er að hluta verið að hverfa. Það er mér mikið áhyggjuefni því að ég tel að reynsla okkar af þessari leið sé góð. Alþjóðleg umræða hefur breyst mikið undanfarin missiri í þessum efnum. Það þykist ég þekkja sæmilega, ég er búinn að sækja margar ráðstefnur og fundi um þessi mál undanfarin fimm ár á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Alþjóðabankans, Efnahags- og framfarastofnunarinnar og fleiri aðila. Það er búið að vera mjög fróðlegt satt best að segja að upplifa þá umræðu sem verið hefur á alþjóðavettvangi um það hvernig sé skást að takast á við þetta, frá sjokktaugaveiklunar- og taugaáfallsviðbrögðunum framan af, t.d. á árunum 2009 og 2010 þegar einstaka menn héldu enn í vonina um að þetta væri bara smáhiksti í kerfinu og það þyrfti aðeins að fínstilla regluverkið, og yfir í það að miklu róttækari hugmyndir hafa fengið brautargengi í þessum efnum og verulegt fráhvarf hefur verið frá gömlu dogmatísku einstrengingslegu hugmyndunum sem víða réðu húsum í byrjun. Sjálfur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur opinberlega endurskoðað áherslur sínar og gefið út bók þar sem hann hvetur lönd í þrengingum til þess að gera hvort tveggja, reyna að afla tekna og leggja þar með byrðarnar á þá sem mest séu aflögufærir og spara útgjöld. Hann er í reynd horfinn frá hinni gömlu blindu niðurskurðarstefnu, „austerity“-stefnu, ef ég má sletta því, forseti. Varðandi tekjuskattsbreytingarnar sem hér eru á ferð er í frumvarpinu lagt til að lækka skatthlutfall í miðþrepi um 0,8%. Þetta kostar ríkið 5 milljarða kr. Þessa ráðstöfun teljum við vinstri græn bæði ótímabæra og illa útfærða. Við teljum miklu skynsamlegra að halda þessum tekjum inni. Þetta er ekki skattalækkun sem þennan hóp munar mikið um nema allra tekjuhæsti hlutinn, sá sem er upp undir hátekjuþrepi, með um 730 þús. kr. á mánuði eða svo, hann fær jú einhverja 2 þúsundkalla út úr þessu, en þorrinn fær miklu lægri fjárhæðir sem varla teljast af því að þetta er svona útfært. 5 milljarðarnir yrðu vissulega góð búbót fyrir ríkið á þessum tímum og hefði t.d. algjörlega skorið meiri hlutann niður úr snörunni. Það hefði ekki þurft að fara í neitt af því sem meiri hlutinn lét sig hafa til að skrapa saman 4 milljörðum í heilbrigðiskerfið ef menn hefðu haldið inni þessum tekjum í tekjuskattinum. Þá þyrfti ekki að skerða þróunaraðstoð, ekki vaxtabætur, ekki ganga enn meira í skrokk á Ríkisútvarpinu og þar fram eftir götunum, heldur þvert á móti yrði hægt með þessum tekjum að leggja heilbrigðiskerfinu til 4 eða þess vegna 5 milljarða í viðbót án þess að nokkurs staðar annars staðar þyrfti að höggva með sveðjuna á lofti. Það er afstaða okkar, eigi að gera breytingu á álagningu í hinu þrepaskipta tekjuskattskerfi á annað borð, að óverjandi sé að hún komi hinum tekjulægstu ekki til góða. Það gerir þessi breyting ekki. Mér finnst menn hafa skautað undarlega létt yfir það og þar skiljum við okkur frá væntanlega öllum öðrum flokkum miðað við breytingartillögur Samfylkingarinnar. Við viljum að því marki sem menn færu í tekjuskattskerfið breyta því þannig að prósentan á lægsta þrepinu yrði lækkuð og tekjumörkin milli fyrsta og annars þreps færð upp. Það er langskilvirkasta leiðin til að skila skattalækkun til lágtekju- og lægra millitekjufólks. Þetta geta menn síðan sett inn í formúlur, reiknað út og séð hvernig kúrfan breytist ef við tökum hlutfall tekna sem fer í skattgreiðslur frá núlli í skattleysismörkum og síðan smávex það í prósentum, þá sjá menn augljóslega að dreifing skattbyrðarinnar verður best með þessu. Það er mjög einfalt að reikna þetta út og ég get gert það á svona klukkutíma ef ég yrði beðinn um það. Þetta er kannski 1–1,5% lækkun prósentunnar á lægsta þrepi, eða 0,8%, og síðan 50–70 þús. kr. hækkun á tekjumörkunum milli fyrsta og annars þreps. Einhvers staðar á því bilinu lægjum við þegar við værum farin að tapa eða missa út um 5 milljarða tekjur. Skiptir þetta máli? Mér hefur næstum því fundist, sérstaklega talsmenn stjórnarflokkanna hér tala eins og þetta sé ekki neitt neitt. En hvernig er þetta í reynd? Hafa menn farið yfir það? Kunna allir hv. þingmenn það? Jú, þetta er þannig að af fyrstu 241.475 kr. sem menn hafa í laun á mánuði eru reiknuð 22,9% og ofan á það bætist 14,4% útsvar þannig að prósentan er þá 37,3. Frá þessu dregst að sjálfsögðu persónufrádráttur upp á tæpar 49 þús. kr. sem gerir 135.300 kr. skattleysismörk. Hvað þýðir það á mannamáli? Það þýðir að af fyrstu 106 þús. kr. sem koma til skattlagningar borga menn í lægsta þrepi. Það munar svo sannarlega um það þó að það sé sem betur fer ekkert óskaplega fjölmennur hópur sem endar þar, enda skiptir það ekki máli. En allir sem eru með tekjur undir 270–350 þús. kr. borga stærstan hluta skattsins í lágþrepi. Þess vegna væri gríðarlegur stuðningur við þá að útfæra breytinguna svona. Ég skil ekki hvernig menn geta borið það á borð að hoppa yfir lægst launaða fólkið og koma inn með skattalækkun á miðjuna. Það er mjög skrýtin ráðstöfun, alveg stórfurðuleg ráðstöfun. Jú, jú, millistéttin er fjölmenn og kannski er þetta ekki dýrara en svo,  Varðandi það sem hér er flutt um virðisaukaskatt gerir 2. minni hluti ekki athugasemdir við það. Ég fagna því þvert á móti að átakið Allir vinna er framlengt, 100% endurgreiðsla af vinnu á byggingarstað. Af því að hér voru orðaskipti áðan um umfang svartrar vinnu í hagkerfinu ber flestum saman um að þetta hafi verið mjög góð ráðstöfun, m.a. til þess að stemma stigu við því. Kannanir sýna, aðallega vinnumarkaðarins og ríkisskattstjóra, að ástandið hefur farið batnandi á meðal iðnaðarmanna og umsvif þeirra hafa í meira mæli verið að koma upp á yfirborðið, m.a. vegna þess að þetta er nægjanlega sterkur hvati fyrir fólk til þess að heimta reikninga fyrir öllum viðskiptum til að fá virðisaukaskattinn af hvers kyns viðhaldi og vinnu endurgreiddan að fullu. Auðvitað má velta fyrir sér hvort við getum fundið að einhverju leyti sambærilegar leiðir víðar. Ég held að mesta áhyggjuefnið núna í sambandi við svört umsvif sé í ferðaþjónustunni, það er held ég ekkert guðlast að segja það. Það er alveg augljóst mál að hún er í allt of miklum mæli neðan jarðar og svört. Það er ekki bara áhyggjuefni í skattalegu tilliti og með öllum þeim skelfilegu, ömurlegu hlutum sem því tengjast þegar sumir greiða skatta sína og skyldur að fullu en aðrir ekki, heldur er það líka í vaxandi mæli áhyggjuefni út frá öryggissjónarmiðum og öðru slíku því að starfsemi sem er svört í skattalegu tilliti hún er iðulega líka svört á öðrum sviðum. Tilskilin leyfi eru kannski ekki til staðar í ýmsum rekstri o.s.frv. Um tryggingagjaldið væri margt hægt að segja. Svakalegast er hvernig farið er með Fæðingarorlofssjóð. Ég hef út af fyrir sig gert það áður að umtalsefni hér og get vitnað til þess. Í raun og veru hefur það vakið furðu mína hversu hljótt hefur verið um það hvernig ríkisstjórnin umgengst tryggingagjaldið í þessu frumvarpi sínu. Það er ósköp einfaldlega á mannamáli þannig að ríkið hirðir allan ávinninginn af minnkandi atvinnuleysi, af minni útgjöldum Ábyrgðasjóðs launa og helmingar tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs og hirðir muninn. Það er þannig. Út í atvinnulífið og til launagreiðenda í landinu er skilað 0,1% lækkun og svo stæra menn sig af því þegar ríkið sópar til sín á annan tug milljarða með því að hremma svigrúmið sem myndast hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, hjá Ábyrgðasjóði launa og helminga tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs og ganga svo hart að honum að hann stórgengur á eigið fé sitt á næsta ári, og er þó búið að slá af öll áform um að lengja fæðingarorlof o.s.frv. Þetta finnst mér vera ævintýralegt metnaðarleysi. Ég undrast hina þögulu vini mína meðal aðila vinnumarkaðarins, öðruvísi þeim áður brá. Er allt í lagi að svona hlutir gerist af því að það eru komnir réttir menn til valda? Ég ætla að leyfa mér að segja það úr þessum ræðustóli, frú forseti. Eru Samtök atvinnulífsins núna kjaftstungin af því að Sjálfstæðisflokkurinn er í fjármálaráðuneytinu? Er hugsanlegt að það hefði heyrst eitthvað úr þeim ranni ef ég hefði enn verið þar á stóli? Muna menn árásirnar á fyrra kjörtímabili þegar kröfurnar voru úr annarri átt? Ég man alveg hvernig þetta var. Það ætlaði allt vitlaust að verða þegar við ætluðum að leyfa okkur að laga til stöðuna um 0,1 eða 0,2% af tryggingagjaldsstofninum. Það er vissulega rétt að verulegur halli er á því sem almenna tryggingagjaldið átti á sínum tíma að standa undir, útgjöldum í almannatryggingakerfinu. Þá heyrðist hljóð úr horni og var sagt: Nei, svik - eins og alltaf, það voru allt svik - atvinnulífið á strax að fá lækkun á tryggingagjaldi með lækkandi atvinnuleysi, strax og engar refjar. Hvar eru hetjurnar núna? Þeir sætta sig við 0,1% lækkun á tryggingagjaldinu í heild á meðan ríkið sópar algjörlega til sín tekjum af því. Veit ég þó vel að vandi ríkisfjármála er mikill og ég hef á því ríkulegan skilning, nema hvað, en það er samt eðlilegt að ræða hlutina eins og þeir eru. Hér er verið að fara í eina af stóru aðgerðunum til þess að ná að nafninu til núlli í afkomu ríkissjóðs á næsta ári. Sóttar eru tekjur í tryggingagjaldið alveg grimmt en þær fara út til millitekjuhópanna í tekjuskattskerfinu, ekki satt? Jú. Þar monta menn sig nefnilega af skattalækkun. Í reynd er lækkunin á kostnað atvinnulífsins vegna þess að atvinnulífið fær ekki að njóta lægra atvinnuleysis og minni fjárþarfar Ábyrgðasjóðs launa og þess vegna Fæðingarorlofssjóðs sem hefði vissulega alveg komist af með eitthvað lægri tekjustofna en hann hafði. Þá ber næst að nefna sérstakan bankaskatt, virðulegur forseti. Það sem þar er á ferðinni eru veruleg tíðindi. Hér er lagt til að færa inn undir skattinn fjármálafyrirtæki í slita- eða skiptameðferð og stórhækka auk þess skattinn verulega. Skatturinn var innleiddur á síðasta kjörtímabili með lögum nr. 155/2010. Þá var sambærileg gjaldtaka að ryðja sér til rúms í nokkrum nálægum löndum eða var fyrirhuguð. Við skoðuðum strax þau fordæmi og ákveðið var að hafa þetta bankaskatt hliðstæðan því sem þekkist, rökstyðja hann með tvennum hætti sérstaklega, einfaldlega þörf ríkissjóðs fyrir fjármuni og kostnaðurinn sem fjármálakerfið hafði valdið með framferði sínu árin á undan. Svo útfærðum við skattinn þannig að hann drægi frekar en hitt úr áhættusækni í kerfinu. Það gerir hann ekki síst út af því að hann er lagður á skuldahlið fjármálafyrirtækjanna þannig að það kostar þau í sjálfu sér að þenja út efnahagsreikning sinn vegna þess að þá borga þau meira og meira af stærri og stærri stofni í bankaskatt. Þessi rök eru fullgild í dag. Varðandi það að taka búin þarna inn undir þá var það skoðað lítillega á sínum tíma, árið 2010, en fljótlega fallið frá því sem óframkvæmanlegu á þeim tímapunkti. Það var mat þeirra sem það gerðu að það yrði illframkvæmanlegt eða erfitt a.m.k. að koma slíkum skatti við einhver missiri í viðbót vegna þess hversu óljós staða búanna væri. Nú hefur það verulega breyst, það er rétt, og þá er mjög áhugaverður kostur að fara í þessa skattlagningu. Það á ekki að koma erlendum eigendum krafna í hinum föllnu búum á óvart. Ég hafði dálítið gaman af því, frú forseti, þegar menn töluðu hér fyrir kosningar eins og þeir hefðu uppgötvað þann sannleika að það gæti komið til þess að það þyrfti að verðfella þessar krónueignir erlendra aðila sem læstar eru inni í hagkerfinu bak fjármagnshöftum. Það var ekki aldeilis ný hugmynd, það var gert frá upphafi. Þær eru verðfelldar með uppboðum Seðlabankans þar sem eigendur krónueignanna verða að sætta sig við 110 eða 120 kr. fyrir hverja evru. Þær voru verðfelldar í Avens-viðskiptunum, þær voru verðfelldar í mörgum stórum samningum sem gerðir hafa verið um að hleypa einhverjum út á allt öðru gengi en skráðu álandsgengi. Það hefur staðið til og legið fyrir í afnámsáætlun um gjaldeyrishöft frá 2011 að væntanlega yrði tekinn upp útgönguskattur þegar uppboðstímabilinu lyki og ef menn fengju að fara út með fjármuni sína mættu þeir búast við því að þeir yrðu verðfelldir eða gengisfelldir með útgönguskatti. Þess vegna er hugmyndin ekki ný heldur gömul og í þeim skilningi má segja að það eigi ekki að þurfa að koma kröfuhöfunum á óvart að þeir sæti skattlagningu. Hér er hins vegar mjög hátt reitt til höggs. Ríkið veðjar á gríðarlega mikilvægan tekjustofn næstu árin. Mér sýnist að til þess að formúlan gangi upp og skuldalækkunarféð skili sér líka hljóti bankaskatturinn að eiga að fara í 35 milljarða eða þar um bil næstu tvö ár og 23,5 milljarða eða svo næstu tvö ár þar á eftir. Ef 14,4–14,5 milljarðar eiga einfaldlega að skila sér núna samkvæmt fjárlagafrumvarpinu og rúmir 20 milljarðar í viðbót til að fjármagna skuldaniðurfærsluna þá erum við komin í þessa tölu, 35 milljarða. Síðan segir reyndar í greinargerð frumvarpsins að þessi skattur hverfi eftir tvö ár því að þá metur ráðuneytið það svo að slitum búanna verði að fullu lokið, þ.e. í árslok 2015, það stendur í greinargerðinni. Þá gufar skattstofninn að því leyti upp. Þá á einhvern veginn eftir að afla tvisvar sinnum 23 milljarða til þess að ekki komi gat í kerfið. Það er ekkert útskýrt nánar hvernig þetta tvennt gengur upp. Með öðrum orðum, 115–120 milljarðar á fjórum árum aukalega í bankaskatt umfram það sem hann er í dag, það er það sem þetta snýst um. Þá segi ég, frú forseti: Það er eins gott að ekkert klikki því að þarna er aldeilis lagt mikið undir. Efnahags- og viðskiptanefnd vann í ágætissamvinnu að því að lagfæra þetta frumvarp og reyndi að breyta og rökstyðja þessa skattheimtu eins vel og mögulegt væri til að auka líkurnar á því að hún héldi. Ég er tiltölulega sáttur við þá vinnu, tel breytingarnar vera til bóta og ég styð þær og tek í aðalatriðum efnislega undir hinn lögformlega rökstuðning í nefndaráliti meiri hlutans. Ég verð að vísu að segja að lokum að það er miður að við höfum ekki enn fengið að sjá hina endanlegu álagningartölu. Hún mun boðuð milli 2. og 3. umr. og verður þá stuttur tími til að skoða hana betur. Ég tel málið hafa batnað með vinnu nefndarinnar en það er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá því að enn er ákveðin óvissa og það er heldur ekki hægt að horfa fram hjá því að þessi skattur er í tilteknu samhengi við hið risavaxna verkefni að vinda ofan af gjaldeyrishöftunum og leysa upp hina erfiðu krónustöðu þar sem erlendir aðilar eiga krónur læstar bak gjaldeyrishöftum. Annar meiri hluti flytur breytingartillögur sem eru í samræmi við þær áherslur sem ég hef hér talað fyrir. Í fyrsta lagi að tekjuskattslækkunin hverfi út. Í öðru lagi leggjum við til, þó að það sé ekki inni í þessu frumvarpi, að heimildir til að leggja á auðlegðarskatt verði framlengdar og verði til staðar á næsta ári þannig að auðlegðarskattur komi áfram til greiðslu á árinu 2015, lítillega breyttur reyndar. Við komum til móts við tiltekin gagnrýnissjónarmið sem hafa heyrst með því að taka upp visst viðbótarfrítekjumark fyrir hreina eign sem bundin er í íbúðarhúsnæði til eigin nota. Ætti þá að vera sæmilega mætt þeim 

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti 3. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Fyrst ætla ég að fara í örstuttu máli yfir það sem ég tel jákvætt og fullt tilefni til að styðja. Til dæmis eru liðir hér varðandi frítekjumark barna og frítekjumark vaxtatekna. Eins eru framlengd ýmis ákvæði sem hafa verið ívilnandi á undanförnum árum og var gripið til í kjölfar efnahagsþrenginganna, t.d. það að óheimilt sé að skuldajafna barnabótum og ógreiddum meðlögum við opinberar skuldir og farið er með barnableiur niður í 7% virðisaukaskattsstig. Full ástæða er til að styðja það en þó finnst mér ástæða til að taka alvarlega ýmsar athugasemdir bæði úr fjármálaráðuneytinu og eins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í ágætri skýrslu um íslensk skattamál segir að undanþáguákvæði í virðisaukaskattslögunum séu orðin of mörg. Það ætti að vera ákveðið verkefni, sem við ættum að fara í á þessu kjörtímabili, að reyna að einfalda virðisaukaskattskerfið. Þó að þetta sé út af fyrir sig gott mál þá tel ég að sterk og veigamikil rök hnígi að því að lægri þrep virðisaukaskatts séu ekki heppilegar leiðir til tekjujöfnunar og að frekar ætti að hafa eitt virðisaukaskattsstig og nota þá aðrar aðferðir til að flytja til fjármagn til tekjujöfnunar, ég held að það sé svona affarasælla. Engu að síður eru ýmis önnur svona ívilnandi ákvæði eins og 2/3 endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna kaupa eða leigu á hópferðabílum eða almenningsvögnum. Og ég fagna því að átakið Allir vinna er framlengt og ívilnandi ákvæði er þarna fyrir umhverfisvæna bíla. Þetta er allt saman gott og blessað og ég sé líka ástæðu til að styðja það að fólk geti áfram tekið út séreignarlífeyrissparnaðinn sinn en gert er ráð fyrir því í breytingartillögum meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Hins vegar verður maður líka að setja fram þá spurningu hvenær þessi ákvæði öll, allar þessar aðgerðir sem gripið var til í eftirleik hrunsins - hvenær ætlum við að afnema þessar aðgerðir, hvenær ætlum við að hætta þessu? Allir vinna er mjög gott mál en á einhverjum tímapunkti verðum við kannski að fara að spyrja okkur hvort við ætlum bara að hafa þetta svona, að virðisaukaskattur verði endurgreiddur af byggingarframkvæmdum og viðhaldi hjá einstaklingum. Ég hugsa að við þurfum að fara að taka þá umræðu og eins náttúrlega með séreignarlífeyrissparnaðinn. Ef það er orðið viðvarandi og til langs tíma að fólk geti tekið hann út þá er þetta náttúrlega orðið eitthvert annað kerfi en lífeyriskerfi. Ég vil hvetja til þess að þessi umræða verði tekin einhvern tíma, að við ýtum þeim bolta ekki á undan okkur. Ég held að öllum yrði greiði gerður þó að þetta séu góð mál og góðar aðgerðir sem gripið var til. Allir vinna er dæmi um skattaaðgerð sem er mjög hvetjandi og virkaði þannig að hún hvatti til aukinna umsvifa og hvetur enn til aukinna umsvifa í hagkerfinu. Vík ég þá að því, sem er fyrsta setningin í nefndaráliti mínu, að við tökum undir það markmið að mikilvægt sé að lækka skatta og álögur á fólk og fyrirtæki. Við teljum mikilvægt að aðgerðir af því tagi skili tvíþættum árangri, að þeirra sjái tilfinnanlega stað í launaumslaginu eða í rekstri fyrirtækjanna og hins vegar að þær virki hvetjandi. Hér hef ég verið að rekja ýmsar aðgerðir í skattamálum sem hafa náð árangri á þann veg að þær hafa hvatt til aukinna umsvifa eins og til dæmis Allir vinna. En þá kem ég að síðari hluta ræðu minnar sem er það sem ég vil gagnrýna. Í fyrstu grein frumvarpsins er lögð til 0,8% lækkun á tekjuskatti á milliþrepi og ég tel að sú tekjuskattslækkun nái ekki því tvíþætta markmiði sem ég nefndi hér áðan, um að virka hvetjandi á atvinnulífið og efnahagslífið, að því marki að það sé þess virði að verja til hennar 5 milljörðum króna úr ríkissjóði. Ég tel líka að þetta skili litlum ávinningi í launaumslaginu, þetta er það lítil skattalækkun fyrir einstaklingana en mjög mikið fé úr ríkissjóði. Að þessari niðurstöðu komumst við í Bjartri framtíð eftir mjög mikla yfirlegu. Við höfum rætt þetta mál mjög mikið vegna þess að okkur er mjög umhugað um - við skilgreinum okkur sem frjálslyndan stjórnmálaflokk og við viljum hafa einfalt skattaumhverfi. Við viljum að ríkisreksturinn sé árangursríkur og ekki of umsvifamikill. Við viljum að fólk njóti ágóða af erfiði sínu og við teljum að veigamikil rök hnígi að því að skattar og álögur séu orðin of íþyngjandi í samfélaginu. Það má til dæmis sjá þegar maður skoðar bókhald einyrkja sem þarf að borga skatta og launatengd gjöld sjálfur, þá fer gríðarlega stór hluti af innkomunni í ríkiskassann. Eins teljum við það mjög mikilvægt verkefni að einfalda skattkerfið og gera það gagnsærra, að fólk viti í hvað skattféð fer. Ekki þarf annað en að skoða bréf frá tollstjóra, þegar hann er að innheimta opinber gjöld hjá einstaklingum og fyrirtækjum, til að sjá hversu ógagnsætt þetta er allt saman. Það þarf alveg sérstaka gráðu til að skilja skammstafanirnar sem eru á þessum bréfum. Það er því ýmislegt sem þarf að gera varðandi skattkerfið til að gera það betra og til að vinna gegn svartri atvinnustarfsemi og hitt og þetta. En þessi aðgerð er misráðin, þessi tekjuskattsaðgerð, og það er af nokkrum orsökum. Það er í fyrsta lagi það að hún nær, að okkar mati, ekki þessum árangri og það er stutt áliti frá greiningardeildum einhverra banka, lásum við. Einnig er ástæða til þess í þessu samhengi að gagnrýna einfaldlega ákveðið kæruleysi sem virðist vera ríkjandi með tekjuhlið opinberra fjármála. Það er gríðarlega mikil fjárþörf í opinberum rekstri eftir langvarandi niðurskurð í kjölfar mjög mikilla efnahagsþrenginga, hruns fjármálakerfis. Það var gríðarlegur halli á ríkissjóði strax eftir hrun. Það þurfti að skera mikið niður og við erum ekkert komin út úr þessu. Viðhaldsverkefni hafa þurft að bíða. Nauðsynleg uppbyggingarverkefni, til dæmis á Landspítala, hafa þurft að bíða. Viðhaldsverkefni í vegakerfinu hafa þurft að bíða, menntakerfinu, hvar sem litið er. Þetta er auðvitað bara eitt form af lántöku. Að ýta á undan sér nauðsynlegu viðhaldi og uppbyggingu - það kemur reikningur fyrir því á einhverjum tímapunkti. Það kemur reikningur fyrir mikilli starfsþreytu opinberra starfsmanna. Við þurfum að horfast í augu við þetta. Það er gríðarlega mikil fjárþörf og fjárþörfin birtist líka í því að mjög erfiðlega gengur að ná markmiðum fjárlaga. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, um framkvæmd fjárlaga fyrstu sex mánuði ársins, kemur fram að 38% fjárlagaliða fara fram úr, eru ekki innan heimilda. 166 af 437 liðum keyra fram úr. Það er áhyggjuefni að í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi er ekkert tekið á þessu. Það er kannski verið að skera aftur niður, eða að minnsta kosti ekki verið að auka neinar heimildir til þessara sömu stofnana, þessara sömu fjárlagaliða. Því eru mjög sterkar líkur á að aftur verði framúrkeyrsla á þessu ári. Þetta er einfaldlega birtingarmynd á fjárþörf í kerfinu sem við erum ekki að takast á við. Mér finnst í þessu samhengi ríkisstjórnarmeirihlutinn umgangast tekjuöflunarmöguleikana af talsverðri léttúð. Þarna fara 5 milljarðar kr. í þessa tekjuskattslækkun þegar fjárþörfin er svona yfirgripsmikil. Við höfum mörg hver nefnt það hér í þessum ræðustól hvernig ríkisstjórnin hefur í raun afsalað sér tekjum af veiðigjaldi. Það hefði getað verið hærra og jafnframt réttlátt. Það þurfti að breyta ýmsu hvað það varðaði en það hefði vel getað skilað meiri tekjum á þessu ári og næsta. Eins hefði 14% virðisaukaskattur á ferðaþjónustu alls ekki skipt neinu meginmáli fyrir ferðaþjónustuna en hefði skipt miklu máli fyrir ríkiskassann. Hér hefur einfaldlega, í kringumstæðum þar sem er mikil fjárþörf, mikil nauðsyn á uppbyggingu, mikil nauðsyn á viðhaldi og ekki síður mikil nauðsyn á niðurgreiðslu opinberra skulda, verið farið of geyst í að afsala ríkissjóði tekjum. Við sjáum síðan niðurstöðuna í fjárlagafrumvarpinu. Það er síðan allt í einu viðurkennt, enda hnigu öll rök að því, að heilbrigðiskerfið væri einfaldlega að þrotum komið. Það var á bjargbrúninni og það þurfti einfaldlega, til að bjarga heilbrigðiskerfinu, að setja 3 milljarða kr. inn í það. Og þá er sá peningur auðvitað ekki til. Menn eru búnir að afsala sér tekjunum og hvert á að sækja peninginn? Vaxtabætur, þróunarhjálp? Mér sýnist í þessu birtast sá veruleiki að það er ekki alveg ígrundað að taka þessa tekjustofna, eins og að lækka tekjuskattinn um 0,8%, til að fara í svona rosalega umdeildar aðgerðir til að bjarga heilbrigðiskerfinu á sama tíma. Það hefði mátt hugsa þetta allt í samhengi. Núna höfum við þessar kringumstæður; mikil fjárþörf, framúrkeyrsla á fjárlögum, við vitum í raun ekkert um það hvort þau verði hallalaus eða ekki. Mikið er talað um það og ágætt að stefna að hallalausum fjárlögum en margt bendir til að þau verði það ekki á endanum. Þá munu menn kannski naga sig í handarbökin yfir því að hafa misst tekjurnar vegna þess að þá vaxa opinberar skuldir. Það er ekki til neins að vera að lækka tekjuskatt um 0,8% ef opinberar skuldir vaxa. Skuldasöfnun í dag er einfaldlega skattheimta á morgun. Þannig er það bara og það besta sem við gætum gert, ásamt því að reyna að mæta viðhaldi og uppbyggingu sem er nauðsynleg í innviðum samfélagsins, er að greiða niður opinberar skuldir. Það veldur mér líka áhyggjum að verið er að fara í þessa skattalækkun á sama tíma og allverulega er dregið úr boðuðum áformum um fjárfestingar í nýsköpun, tækni og þróun. Það voru og eru áætlanir um auknar tekjur í náinni framtíð, studdar veigamiklum rökum, reynslu nágrannaríkjanna, og við sjáum það í ríkisfjármálaáætluninni að þessa sókn vantar. Það vantar meiri tekjur, fjölbreyttara atvinnulíf, meiri útflutningstekjur og ekki er fyrirliggjandi nein sókn í staðinn fyrir sóknina sem birtist í fjárfestingaráætluninni. Þess vegna finnst mér varhugavert að fara í mjög bratt afsal á tekjum. Svo liggur fyrir, eins og það birtist í frumvarpinu, að í raun er verið að fjármagna skattalækkunina með því að seilast í aðra vasa. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það áðan hvernig minnkandi atvinnuleysi er ekki látið skila sér til atvinnulífsins, ríkið tekur núna til sín tryggingagjaldið í auknum mæli sem leiðir til þess að atvinnulífið nýtur ekki góðs af minna atvinnuleysi. Tryggingagjald lækkar ekki nema smávægilega. Þar með má halda því fram að þessi tekjuskattslækkun sé þá fjármögnuð með peningum úr atvinnulífinu. Er það skynsamlegt? Vakna þá ekki einfaldlega þær spurningar hvort þetta sé ekki leikaraskapur og hverjum sé á endanum greiði gerður? Hins vegar má líka halda því fram að tekjuskattslækkunin sé fjármögnuð með tímabundnum skatti á fjármálafyrirtæki. Og kem ég þá að því. Yfirferð nefndarinnar á skatti á fjármálafyrirtæki, sem til stendur að eigi að ná yfir fjármálafyrirtæki í slitum, var ágæt. Þó að hún hafi verið knöpp þá varð hún, eins og ég segi í nefndarálitinu, til þess að efasemdir mínar um lögmæti skattsins minnkuðu til muna. Ég tel fulla ástæðu til að styðja þessa skattlagningu en ég geri verulegar athugasemdir við að endanlegt prósentuhlutfall skattsins er ekki enn þá komið til þinglegrar meðferðar. Það finnst mér mjög bagalegt. Við erum hér að afgreiða þetta rétt fyrir jól og það er mjög bagalegt að fá svona stóran og veigamikinn þátt málsins inn á milli 2. og 3. umr. Mér finnst það óþarfi. Ég held að hægt sé að sækja þessar tekjur en hins vegar vakna mjög stórar spurningar um það hvernig eigi að verja þeim. Í forsendum eða greinargerð með frumvarpinu segir fjármálaráðuneytið að þessi skattur á fjármálafyrirtæki, og einkum og sér í lagi fjármálafyrirtæki í slitameðferð, muni fjara út á árinu 2015, byrja að fjara út þá. Hann fjarar út á miðju kjörtímabili og mun ekki skila áætluðum tekjum á síðari hluta kjörtímabilsins. Það vekur spurningar um eðli þessa skatts og líka um grundvöll áformanna sem boðuð hafa verið á forsendum þessarar skattlagningar. Fara á í skuldaleiðréttingar sem við í Bjartri framtíð höfum miklar efasemdir um að muni skila miklu og fjármagna þær með þessum skatti. Skuldaleiðréttingarnar eiga að taka fjögur ár, 20 milljarðar kr. á ári, sem ná á í með þessum skattstofni en fjármálaráðuneytið sjálft segir að þessi skattstofn muni fjara út á miðju kjörtímabilinu. Menn verða auðvitað að svara því hvernig þetta á að ganga upp. Það verður að koma eitthvert svar. Það er ekki hægt að segja að það eigi að redda þessu með einhverjum geislum eða á internetinu. Það verður að vera einhver raunhæf áætlun um það hvernig á þá að fjármagna þetta svo að ríkissjóður verði ekki skuldbundinn upp á 20 milljarða kr. í aðgerðaráætlun til að leiðrétta verðtryggðar skuldir án þess að tekjurnar komi inn. Mér sýnist, bara með því að skoða greinargerð þessa frumvarps, að veruleg hætta sé á því. En gefum okkur að skatturinn geti skilað verulegum upphæðum í þessi tvö ár. Út af fyrir sig vitum við ekkert hvenær þessi bú verða tekin til endanlegra skipta en segjum að þetta skili góðum tekjum í tvö ár. Það væru mikilvægar tekjur en það væru tímabundnar tekjur og ég vil leyfa mér að halda því fram að tímabundnar tekjur í ríkisrekstri sé skynsamlegt að nota til að greiða niður opinberar skuldir. Það veldur varanlegum sparnaði á vaxtagjaldaliðnum í fjárlögunum til þess að fjárfesta skynsamlega. Það skapar arð í náinni framtíð, og góðar leiðir eru fyrirliggjandi í þeim efnum, til nauðsynlegra viðhalds- og uppbyggingarverkefna sem fyrirliggjandi er að fara þarf í fyrr eða síðar. Það finnst mér réttlætanlegt en ég gagnrýni það að taka eigi hluta af þessum bankaskatti sem er tímabundinn og fjármagna, því má halda fram, tekjuskattslækkun upp á 0,8%. Tekjuskattur er varanlegur tekjustofn. Bankaskatturinn, skattur á fjármálafyrirtækin, er það ekki. Þetta eru áherslur í ríkisrekstri sem geta ekki gengið upp, að sækja tímabundnar tekjur og lækka varanlegar tekjur. Það mun leiða okkur í ógöngur fyrr eða síðar. Mér finnst margt hníga að því, og gagnrýni það mjög, að teflt sé á tæpasta vað varðandi tekjur og gjöld í ríkisrekstrinum af þessari ríkisstjórn. Ýmislegt getur brugðið til beggja vona. Hallarekstur getur orðið á ríkissjóði á næsta ári. Þrátt fyrir fögur fyrirheit og fagrar vonir þá er það allt í járnum. Ef sú staða kemur upp að hið opinbera neyðist til að safna frekari skuldum, þegar árið 2014 verður gert upp, þá mun það ekki líta vel út að sækja 20 milljarða kr. í bankaskatt og verja honum í leiðréttingar á skuldum heimilanna en ekki til að greiða niður opinberar skuldir og að lækka tekjuskatt um 0,8% sem þýðir 20 milljarða kr. tap úr ríkiskassanum á öllu kjörtímabilinu. Við verðum að hafa vaðið fyrir neðan okkur og það höfum við ekki ef ég skoða fyrirliggjandi frumvörp.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013 og ætla að fara yfir helstu breytingar í meðförum nefndarinnar. Fyrst skal nefna breytingartillögu frá fjárlaganefnd þar sem gerð er tillaga um 240 millj. kr. framlag til að mæta útgjöldum vegna greiðslu desemberuppbótar til atvinnuleitenda sem tryggð er innan atvinnuleysistryggingakerfisins. Á móti er lagt til að fallið verði frá framlögum ríkissjóðs til starfsendurhæfingarsjóða á árinu. Jafnframt eru lagðar til þær breytingar á tekjuhlið að hlutdeild Atvinnuleysistryggingasjóðs í tekjum af tryggingagjaldi aukist og hlutdeild starfsendurhæfingarsjóða falli brott. Ég held að þetta mál skýri sig sjálft. Það hefur verið mikið í umræðunni bæði innan þings og utan og ánægjulegt að sjá samstöðu innan hv. fjárlaganefndar um meðferð þess máls. Síðan eru önnur mál sem breytingar eru lagðar til á. Eins og við þekkjum sem höfum fylgst með þessari umræðu voru í fyrsta lagi gerðar við það athugasemdir, fyrst af hálfu hv. meiri hluta fjárlaganefndar, að ýmsar millifærslur hjá mennta- og menningarmálaráðuneyti væru ekki í anda fjárreiðulaga og verklagsramma fjárlagagerðar. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar ræddu þetta mál mikið og niðurstaðan er að gerð verður tillaga um að þessu verði breytt á þann veg að það sé meira í anda fjárreiðulaganna og í samræmi við verklagsramma fjárlagagerðar. Það skal þó tekið fram að þær breytingar kalla ekki á útgjaldaaukningu hjá ríkissjóði. Þarna var fyrst og fremst um það að ræða að menn töldu að þarna væri verið að setja í fjáraukalagafrumvarpið fjárheimildir sem væru nýttar á árinu 2014 og það væri ekki í anda fjáraukalaganna fyrir árið 2013. Fellst meiri hluti fjárlaganefndar á þessi sjónarmið og gerir tillögur um breytingar hvað það varðar. Í öðru lagi er lagt til að falla frá tölulið 6.20 þar sem óskað var eftir heimild til að leigja húsnæði í Perlunni af Reykjavíkurborg fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Leigusamningurinn var undirritaður 13. mars sl., óuppsegjanlegur til 15 ára og var þá miðað við að greiðslur hæfust ári síðar. Ekki var leitað tilboða við gerð leigusamningsins og því brotin jafnræðisregla sem sett er í lögum um opinber innkaup. Ekki var heldur leitað eftir sérfræðiaðstoð frá Ríkiskaupum eða öðrum ríkisstofnunum sem starfa á þessu sviði. Árlegar verðtryggðar leigugreiðslur hefðu numið að minnsta kosti 83 millj. kr. á heilu ári, þ.e. meira en 1,2 milljörðum kr. á leigutímanum. Þá er eðli málsins samkvæmt ekki gert ráð fyrir verðtryggingu heldur er það bara framreiknað. Áætlað var að uppsetning safnsins kostaði 500 millj. kr. og var það í fjárfestingaráætlun síðustu ríkisstjórnar. Árlegur rekstrarkostnaður var áætlaður 130 millj. kr. og það er óhætt að segja að þessi samningur er ekki hagstæður fyrir skattgreiðendur og hefur í rauninni furðulítið verið í opinberri umræðu miðað við það hversu alvarlegt þetta mál er. Meiri hluti fjárlaganefndar gerði tillögu um að fallið yrði frá þessum tölulið og að þessi heimild yrði þar af leiðandi tekin út. Það skal tekið fram að þingið þarf að taka afstöðu til þess. Í leigusamningnum sem undirritaður var rétt fyrir síðustu kosningar var gerður áskilnaður um það að hv. Alþingi þyrfti að staðfesta samninginn og er lagt til að það sé ekki gert. Í þriðja lagi var mikið rætt um að ríkistekjur, svokallaðar markaðar tekjur, sem komu til vegna útboðs á tíðniréttindum færðust til fjarskiptasjóðs eins og lögboðið er. Í upphaflegu frumvarpi var í leiðinni gerð tillaga um að það yrði samþykkt sem útgjöld til að byggja upp fjarskiptakerfi sem einkafyrirtæki munu ekki ráðast í vegna markaðsforsendna og þá er sérstaklega vísað til hinna dreifðu byggða. Í það hefur verið farið og settir um 2,5 milljarðar á undanförnum árum en ég held að samstaða sé um að betur megi ef duga skal hvað það varðar. Meiri hluti fjárlaganefndar taldi svolítið sérstakt að vera með heimild um að festa í þessum fjáraukalögum þessa upphæð þar sem sýnt er að fjarskiptasjóðurinn mun í það minnsta þurfa að fá þá fjármuni til viðbótar. Það er alveg ljóst að allir fjármunir sem fara í fjarskiptasjóðinn fara fyrst í að greiða samning sem fjarskiptasjóðurinn er með við Farice sem gengur út á að fjarskiptasjóðurinn ber allt tap af Farice. Á sínum tíma voru gerðar áætlanir. Ef ég man rétt var þessi samningur gerður 2012 og hann gengur út á að allt tap af Farice ásamt 5% ávöxtun á fjárfestingu eigendanna - og þar er ríkið einn þriðji eigandi, á um 30%, Arion banki er stærsti hluthafinn og svo Landsvirkjun - lendir á ríkinu sem þarf að greiða það og þessa ávöxtun á framlagi eigenda. Í rekstraráætlunum var gert ráð fyrir góðum hagnaði árið 2014 þegar farið væri að selja gagnaverum sem ættu að vera hér á landi. Á þessum tíma, 2012–2014, er búið að setja um 1,2 milljarða af skattfé í þennan sjóð beint úr fjarskiptasjóði sem er skuldbundinn til að leggja þessu fé. Þeir fjármunir sem fara í fjarskiptasjóð fara í Farice og að auki hvílir ríkisábyrgð á 7 milljarða lántökum í tengslum við Farice-samninginn. Það er því alveg ljóst að þetta verkefni felur í sér mjög mikla áhættu fyrir ríkissjóð og þarna erum við með stóran undirliggjandi vanda. Það skiptir svo sem ekki máli þó að gerð sé tillaga um að þetta fari í þessi verkefni. Þetta kallar á 195 millj. kr. útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð. Það hefur hins vegar verið mikil krafa í þinginu og sérstaklega hjá hv. stjórnarandstöðu að þessi leið verði farin og fellst meiri hlutinn á það. Þó skal vakin athygli á því að meiri hlutinn vakti athygli á því á sínum tíma að þessar millifærslur hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu væru ekki í anda fjárreiðulaganna þar sem gert var ráð fyrir útgreiðslum á árinu 2014. Nákvæmlega það sama á við þessa afgreiðslu ef hún verður svona. Þetta er ekki í anda fjárreiðulaganna nema fjarskiptasjóður nýti þessar 195 millj. kr. á árinu 2013. Núna er 18. desember og að því gefnu að fjarskiptasjóður greiði þetta ekki út á næstu 12 dögum, fari í fjárfestingu á næstu 12 dögum, í fjarskiptakerfi í hinum dreifðu byggðum er þetta sem við erum að fara að gera núna ekki í anda fjárreiðulaganna. Allir þurfa að vera meðvitaðir um það. Það er hins vegar vilji þingsins eftir því sem ég best veit miðað við umræðuna eins og hún er. Ef við göngum fram eins og við ætlum ákváðum við annars vegar að fara eftir anda fjárreiðulaganna, svo maður taki ekki dýpra í árinni, og taka millifærslurnar til mennta- og menningarmálaráðherra til baka í nafni þess. Það virðist vera ágætissamstaða í þinginu um það, en svo er samstaða í þinginu um að fara gegn anda fjárreiðulaganna hvað þetta varðar svo menn séu algerlega meðvitaðir um það. Auðvitað hljóta menn að vera meðvitaðir um það sem kalla hvað mest eftir þessu, krefjast þess og fara fram á það, að þetta fer gegn anda fjárreiðulaganna - nema menn ætli að eyða þessum fjármunum milli jóla og nýárs. Það er einn virkur dagur til að eyða 195 milljónum og ég vona að engum detti það í hug. Menn verða algjörlega að vera með opin augu fyrir því að farið hefur verið fram á það að fara gegn anda fjárreiðulaganna. Það hefur verið alveg skýr krafa stjórnarandstöðunnar í þessu máli en ekki í hinu málinu. Við komum hérna með tillögur til móts við sjónarmið stjórnarandstöðunnar. Annars vegar segir stjórnarandstaðan: Við megum ekki fara gegn anda fjárreiðulaganna þegar kemur að mennta- og menningarmálum en við verðum að fara gegn anda fjárreiðulaganna þegar kemur að fjarskiptasjóðnum. Menn þurfa bara að vera algerlega meðvitaðir um þetta. Síðan leggur meiri hlutinn til breytingar á fjármögnun í sjóðstreymi og lækkun á heimild erlendrar lántöku ríkissjóðs úr 128 milljörðum í 108 milljarða. Slíkar hreyfingar eru hefðbundnari í fjáraukalögum eftir því sem ég best veit. Að lokum er hér líka breyting sem snýr að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þar er gerð tillaga um 35 millj. kr. sérstakt einskiptisframlag í því skyni að leiða til lykta samkomulag sem Bolungarvíkurkaupstaður og eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga gerðu um fjárhagslega endurskipulagningu sveitarfélagsins í ársbyrjun 2009. Hér er um að ræða beiðni og erindi frá innanríkisráðherra þar sem verið er að klára þetta mál sem er búið að standa þarna út frá í þennan tíma. Hér er um að ræða einstakt tilfelli sem er ekki fordæmisgefandi varðandi önnur fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Virðulegi forseti. Ég hef í örstuttu máli gert grein fyrir því hvað felst í breytingartillögunum sem hér eru lagðar fram. Þær eru unnar þannig að sem best sátt geti verið um þær. Svo sannarlega hefur verið hlustað eftir sjónarmiðum hv. stjórnarandstöðu svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Hins vegar er lítið samræmi á milli prinsippa hvað þetta varðar og ég held að það sé mjög mikilvægt að þingheimur og þjóð séu algerlega meðvituð um það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina á nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við fjáraukalagafrumvarpið. Það er eitt mál sem ég vildi aðeins inna hv. þingmann eftir. Það lýtur að málefnum Náttúruminjasafnsins. Ég tek eftir því sem sagt er um það í nefndaráliti og reikna með að við hv. þingmaður getum kannski deilt um það mál og framsetninguna á því og allt eftir því, en ég ætla ekki að dvelja við það, a.m.k. ekki í þessu andsvari, heldur spyrja hv. þingmann hvaða umræður hafi þá farið fram á vettvangi nefndarinnar um lausnir fyrir Náttúruminjasafnið. Hvernig sér meiri hluti nefndarinnar fyrir sér að málum Náttúruminjasafns verði þá fyrirkomið? Ef ekki með þessum hætti, hvernig þá? Náttúruminjasafnið hefur um langt skeið, og má kannski segja nánast alltaf, búið við hörmulegar aðstæður og hér var reynt að fara leið til að tryggja því aðstöðu til lengri tíma. Ég átta mig á því að í málflutningnum í áliti meiri hlutans felst gagnrýni á þá aðferðafræði og það fyrirkomulag sem var viðhaft. Gott og vel, menn geta deilt um það, en eftir stendur að það þarf væntanlega með einhverju móti að taka á málefnum Náttúruminjasafnsins. Ég hefði gjarnan viljað heyra hjá hv. þingmanni hvort einhver umræða hefði farið fram um það. Líta þau á það sem seinni tíma mál, hvað á þá að gera við þann leigusamning sem fyrir liggur o.s.frv.?

Virðulegi forseti. Það hefur farið fram mikil umræða um þennan samning og gjörning á vettvangi hv. fjárlaganefndar. Ef það er eitthvað rangt sem þarna kemur fram er mikilvægt að það sé leiðrétt. Ég hef hins vegar staðfestingu fyrir öllu sem þarna er sagt og hef sjálfur kynnt mér þetta mál vel. Hefur þetta mál vakið hjá mér mikla furðu og þarna er svo sannarlega ekki gætt hagsmuna skattgreiðenda, því fer víðs fjarri enda sjá menn það þegar þeir skoða þessar tölur. Sömuleiðis finnst manni vægast sagt sérkennilegt að þetta sé hluti af svokallaðri fjárfestingaráætlun fyrrverandi ríkisstjórnar. Hv. þingmaður lýsir stöðu Náttúruminjasafnsins eins og hún er, það er búið að vera á hrakhólum í mjög langa tíð. Ég held að flestir vildu sjá myndarlegt náttúruminjasafn á Íslandi en það er ekki hægt að kosta til hverju sem er, allra síst á þessum tímum. Þó að verkefni hv. fjárlaganefndar sé víðfeðmt og mikið held ég að það sé ekki hlutverk hennar að finna húsnæði eða leggja upp áætlanir um byggingu á því. Ég held að það hvarfli ekki að nokkrum manni að eyða fjármunum í það, jafn gott verkefni og þetta er. Það væri æskilegra að hægt væri að gera þetta þannig að skattgreiðendur þyrftu ekki að bera þennan kostnað sem hér er lagt upp með. Frumkvæði að slíku teldi ég eðlilegt að væri hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Að vísu hafa mörg sveitarfélög boðið ókeypis húsnæði og ýmislegt af því að þau sjá hag sinn í þessu, en ég held hins vegar að það sé ekki rétt að hv. fjárlaganefnd fari í slíka vinnu. Sveitarstjórnarmenn hafa haft samband við mig og boðist til þess að hýsa safnið í góðu húsnæði með 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Ég er ekki inni í smáatriðunum í aðdraganda þessa máls eða þessum samningum þannig að ég fullyrti ekki að í nefndaráliti kæmu fram einhverjar rangfærslur. Ég sagði ekkert um það, ég tek bara eftir því sem er sagt þarna og vildi gjarnan skoða það. Eftir sem áður hef ég áhyggjur af málefnum Náttúruminjasafnsins. Þegar þingmaðurinn segir að það sé ekki verkefni fjárlaganefndar í raun heldur ætti frumkvæðið að koma frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu er ég sammála því en velti fyrir mér hvort þá sé ekki óráðlegt af fjárlaganefnd að leggja til að heimildin sé tekin út. Heimildin er bara heimild, hana þarf ekki að nýta. Ef menntamálaráðuneytið kemst að þeirri niðurstöðu að þessi mál sé hægt að leysa með öðrum og hagkvæmari hætti væri væntanlega hægt að koma fram með slíka lausn og hugsanlega ekki nýta þá heimild sem þarna stæði. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé óþarfi að fella niður heimildina með tillögu fjárlaganefndar. Væri ekki nær að leyfa henni að standa og sjá til hvort einhver önnur lausn væri í boði sem menntamálaráðuneytið gæti þá beitt sér fyrir? Þá kæmi hugsanlega ekki til þess að þessi heimild yrði nýtt. Þetta eru vangaveltur af minni hálfu á þessu stigi og ég vildi gjarnan heyra hvort þingmaðurinn hefði heyrt einhvern ávæning af því frá menntamálaráðherra hvort einhverjar aðrar hugmyndir kynnu að vera í sjónmáli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt og gott andsvar. Hann sagði að hann vildi skoða hlutina betur og ef ég get aðstoðað hv. þingmann eitthvað eða upplýst um þetta mál geri ég það glaður. Mér finnst alveg furðulegt hvað þetta hefur verið lítið í umræðunni. Mörgum spurningum er líka ósvarað. Það er óskiljanlegt af hverju Ríkiskaup komu ekki að málinu eða neinn slíkur aðili. Þetta virðist hafa verið gert á milli einhverra stjórnmálamanna. Í þessari heimild segir, með leyfi forseta: „Að leigja húsnæði í Perlunni í Reykjavík af Reykjavíkurborg fyrir Náttúruminjasafn Íslands í samræmi við leigusamning sem undirritaður var hinn 13. mars 2013.“ Við leggjum til að þetta verði alls ekki gert svo það sé alveg skýrt. Þetta húsnæði hentar mjög illa fyrir náttúruminjasafn enda var gert ráð fyrir 500 millj. kr. í að setja upp safnið. Nú erum við að takast á um svo miklu lægri upphæðir. Við erum að tala um 83 milljónir í leigugreiðslu á hverju einasta ári, verðtryggt, óuppsegjanlegt í 15 ár. Við erum að tala um 130 milljónir kr. í rekstur og ef einhver telur að það sé mikill hagnaður fyrir ríkið að fara út í svona safnarekstur hvet ég viðkomandi til að skoða fjárlög Íslands þegar kemur að söfnum. Við eigum glæsileg söfn sem við erum svo sannarlega stolt af en samt sem áður þurfum við að nýta skattfé til að greiða með þeim á hverju einasta ári. Það er alveg skýrt að við leggjum til að þessum samningi verði hafnað, hann verði ekki staðfestur af þinginu. Það væri fullkomlega óábyrgt að gera það svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Virðulegi forseti. Ég hef sagt við þá sem hafa haft samband við mig, sem eru nokkrir, að hafa samband við hæstv. menntamálaráðherra og menntamálaráðuneytið. Það er nú mikið að gerast á þeim vettvangi en ég efast ekki um að þar sé áhugi. Við vitum þó öll hver staðan er í fjármálum ríkisins, 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Meiri hluti nefndarinnar lagði hinn 16. desember sl. fram á fundi fjárlaganefndar breytingartillögur við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2013. Frumvarpið var stuttu síðar, á þeim sama fundi, afgreitt til 3. umr. Enda þótt minni hlutinn hafi fengið óformlegar upplýsingar um áform meiri hlutans áður en fundurinn var haldinn telur minni hlutinn að fjárlaganefnd eigi að marka sér þá vinnureglu að frumvörp um fjárlög, fjáraukalög og tilheyrandi breytingartillögur séu ekki afgreidd til umræðu í þinginu fyrr en minni hlutinn hefur haft nægjanlegan tíma til yfirferðar og geti óskað eftir þeim gestum, gögnum og faglegum greiningum sem nauðsynlegar eru til að afgreiða mál með faglegum hætti. En því var ekki að heilsa við afgreiðslu fjáraukalagafrumvarpsins. Að beiðni minni hlutans var leitað álits Ríkisendurskoðunar á fyrirætlunum mennta- og menningarmálaráðuneytisins um að flytja ónotaðar fjárveitingar á fjárlagalið sem notaður yrði á nýju fjárlagaári. Ríkisendurskoðun staðfesti þann skilning minni hlutans að það væri ekki í samræmi við anda laga um fjárreiður ríkisins að nota fjáraukalög með þeim hætti. Því hefur meiri hlutinn dregið til baka þær hugmyndir sem í millifærslunum fólust. Liðurinn Framkvæmd nýrrar skólastefnu er því felldur niður og framlög til námskrárgerðar, framhaldsfræðslu almennt og sérstakra fræðsluverkefna bakfærð. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2013 var ekki gert ráð fyrir breytingum á framlögum til fjarskiptasjóðs. Við 2. umr. um frumvarpið lagði meiri hlutinn til að þeim tekjum sem ríkissjóður hafði af útboði á tíðnisviði 4G-fjarskiptakerfisins yrði varið til greiðslu á hluta af samningi við fjarskiptafyrirtækið Farice ehf. Í fjárlögum hafði verið gert ráð fyrir að ríkissjóður greiddi kostnað við samninginn og var greiðslufyrirkomulaginu því breytt með þessum hætti. Minni hlutinn hefur beitt sér fyrir því að staðið yrði við upphaflegar áætlanir um að tekjur af sölu tíðnisviðsins yrðu notaðar til uppbyggingar á fjarskiptakerfinu innan lands, einkum til uppbyggingar á ljósleiðarakerfinu og háhraðatengingum. Með þessari breytingu fær fjarskiptasjóður 195 millj. kr. framlag til uppbyggingar kerfisins með greiðslum úr ríkissjóði eins og til stóð. Minni hlutinn telur eðlilegt að ríkissjóður greiði kostnað við þjónustusamning við Farice ehf. en tekjur af sölu á tíðnisviðum verði notaðar til uppbyggingar fjarskiptakerfisins eins og lög gera ráð fyrir. Í lögum um fjarskiptasjóð, nr. 132/2005, segir í 6. gr. um tekjur sjóðsins: „Tekjur fjarskiptasjóðs eru framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvörðun Alþingis og tekjur af ávöxtun fjármuna sjóðsins. Tekjur ríkissjóðs sem til eru komnar vegna gjalda fyrir afnot af tíðnum, sem lögð eru á samkvæmt heimild í lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, skulu renna í fjarskiptasjóð.“ Hér er um markaðar tekjur að ræða og lögbundin framlög til sjóðsins. Í breytingartillögum meiri hlutans eru veitt framlög að fjárhæð 35 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sérstakra viðbótarframlaga og gert er ráð fyrir að sjóðurinn veiti til viðbótar sömu fjárhæð þannig að heildarframlög úr honum verði 70 millj. kr. Við afgreiðslu frumvarpsins til 3. umr. kom fram hjá minni hlutanum að mikilvægt væri að nefndin hefði afrit af þeim gögnum sem nauðsynleg væru til að unnt væri að taka upplýsta afstöðu til fjárveitingarinnar. Forsaga málsins er sú að 7. október 2008 gerðu bæjarstjórn Bolungarvíkurkaupstaðar og eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga með sér samning um fjárhagslegar aðgerðir og eftirlit vegna fjárhagsstöðu bæjarfélagsins. Markmið samningsins var meðal annars að stöðva hallarekstur og skuldasöfnun, bæta eiginfjárstöðu og styðja rekstrargrundvöll sveitarfélagsins. Gerðar voru viðbætur við samninginn 17. febrúar 2009 þar sem bæjarstjórn Bolungarvíkurkaupstaðar skuldbatt sig meðal annars til að fylgja tilmælum eftirlitsnefndarinnar sem fram koma í aðgerðaáætlun nefndarinnar 7. janúar 2009 og meðal annars var vikið að í 6. tölulið í bréfi til samgönguráðherra þann dag. Í bréfi Bolungarvíkurkaupstaðar til formanns fjárlaganefndar fyrir hönd nefndarinnar, dagsett 29. október 2013, er farið fram á efndir samningsins frá árinu 2008 og viðbótarsamnings 2009 og framlag á fjáraukalögum til lúkningar þeim. Bent er á að sú fjárhæð sem gengið var út frá að afskrifuð væri af Íbúðalánasjóði hefði verið afskrifuð að hálfu og aðkoma lánardrottna sem eftirlitsnefndin skuldbatt sig til að fylgja eftir hefði að hluta ekki skilað sér. Eftirlitsnefndin og hlutverk hennar er útlistað í 78. gr. og 79. gr. sveitarstjórnarlaga. Í 3. mgr. 78. gr. kemur fram að nefndin sé sérstakt stjórnvald sem heyri undir ráðherra. Samkvæmt þessu virðist nefndin því lægra sett stjórnvald gagnvart ráðuneytinu og því ekki sjálfstætt stjórnvald í skilningi stjórnsýsluréttar. Álitamál er hvort samningar sem eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga gerir séu skuldbindandi fyrir þriðja aðila, í þessu tilviki Íbúðalánasjóð. Minni hlutinn átelur vinnubrögð meiri hluta fjárlaganefndar sem lagði fram breytingartillögu um málið á fundi 16. desember og afgreiddi á þeim sama fundi. Kalla hefði þurft gesti, svo sem eftirlitsnefndina, fulltrúa Íbúðalánasjóðs og fagráðuneyti, fyrir nefndina til að rýna undirliggjandi gögn. Minni hlutinn telur rétt að afgreiða fjárbeiðnina í fjárlögum 2014 í stað fjárlaga 2013. Heimild hefði þá verið í 6. gr. fjárlaga með 70 millj. kr. fjárheimild á viðkomandi fjárlagalið til að verja til málsins hefði fullnægjandi athugun fjárlaganefndar á málinu leitt til þeirrar niðurstöðu. Minni hlutinn fagnar því að náðst hafi samkomulag um að greiða út desemberuppbót til atvinnuleitenda. Við 2. umr. fjáraukalaga lagði minni hlutinn fram tillögu þar um sem meiri hluti hv. alþingismanna felldi. Fyrir baráttu minni hlutans og margra annarra í samfélaginu, svo sem ASÍ og BSRB, hefur meiri hlutinn skipt um skoðun og er nú tilbúinn í samstarf um málið. Allir fulltrúar hv. fjárlaganefndar standa að breytingartillögu þar sem lagt er til að desemberuppbótin verði greidd. Undir nefndarálit minni hlutans skrifa ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Brynhildur Pétursdóttir og Bjarkey Gunnarsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa ræðu hjá framsögumanninum Oddnýju G. Harðardóttur. Hún kom aðeins inn á þennan samning sem er nú verið að færa til baka, reyndar ekki samning heldur tillögu um 242,2 milljónir hjá menntamálaráðuneytinu. Mig langar aðeins að rifja upp hvernig þetta kom inn í fjáraukalögin. Meiri hluti fjárlaganefndar gerði verulegar athugasemdir við þennan gjörning á sínum tíma, hélt langan fund á laugardegi með allri nefndinni þar sem farið var yfir það hvernig væri best að koma þessu fyrir því að menntamálaráðuneytið átti á ákveðnum liðum uppsafnað eigið fé og hugðist færa það yfir á árið 2014. Eftir miklar umræður í fjárlaganefnd sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir átti sæti í, og sat þennan fund, varð niðurstaða nefndarinnar að þetta væri líklega besta leiðin til að fara með þetta fé eins og kom fram í frumvarpinu, m.a. vegna þeirra sjónarmiða að þetta lagaákvæði ætti ekki að vera eyðsluhvetjandi fyrir ráðherra hvers tíma, þ.e. að klára hvern útgjaldaflokk fyrir sig sem hefði komið fram í fjárlögum. Niðurstaða nefndarinnar á sínum tíma varð því sú að þetta væri líklega besta leiðin og meiri hlutinn fór fram með mjög harðort nefndarálit á sínum tíma þar sem bent var á að það yrði kannski viðurkennt í þetta sinn en ekki liðið aftur af fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Því miður er það eins og oft áður að minni hlutinn, og þá sérstaklega hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, notaði þetta sem pólitískt bitbein í umræðunum. Niðurstaðan varð að meiri hlutinn tók þá ákvörðun að taka þetta út á milli umræðna 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessu andsvari og ætla því að endurtaka það sem ég sagði um þennan lið: „Að beiðni minni hlutans var leitað álits Ríkisendurskoðunar á fyrirætlunum mennta- og menningarmálaráðuneytisins um að flytja ónotaðar fjárveitingar á fjárlagalið sem notaður yrði á nýju fjárlagaári.“ Hvað er rangt við þetta? Minni hlutinn bað um að Ríkisendurskoðun kæmi til að segja álit sitt. „Ríkisendurskoðun staðfesti þann skilning minni hlutans að það væri ekki í samræmi við anda laga um fjárreiður ríkisins að nota fjáraukalög með þeim hætti. Því hefur meiri hlutinn dregið til baka þær hugmyndir sem í millifærslunum fólust. Liðurinn Framkvæmd nýrrar skólastefnu er því felldur niður og framlög til námskrárgerðar, framhaldsfræðslu almennt og sérstakra fræðsluverkefna bakfærð.“ Þetta held ég að sé sá kafli í þessu nefndaráliti þar sem bara nákvæmlega engin pólitík kemur fyrir enda er um að ræða mál sem allir flokkar ættu að vera sammála um, að vanda til verka og fara eftir fjárreiðulögunum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, eftir að við vorum búin að taka ítarlega umræðu um málið var meiri hlutinn sammála þessu líka og það kemur fram í nefndaráliti hans. Auðvitað heldur meiri hlutinn því á lofti sem honum finnst um málið en minni hlutinn dregur fram sína hlið á því. Aldeilis ætlaði ég ekki að nota millifærslur á fjárlagaliðum sem pólitískt bitbein. Þá bara skil ég ekki pólitík, virðulegi forseti, ef þessi stutta greinargerð um málið var hlaðin pólitík.

Virðulegi forseti. Ég get kannski ekki að því gert þó að hv. þingmaður skilji ekki alveg pólitíkina en mig minnir að hún sé búin að vera lengur á þingi en ég. En það er akkúrat þetta sem ég sagði í ræðustól fyrir örfáum dögum, hálfsannleikur er næsti bær við að segja ósatt. Meiri hlutinn var meðvitaður um það allan tímann að þetta væri á mörkunum að ganga í fjáraukalögum vegna eðlis fjáraukalaga. Fjáraukalög eru til þess að mæta mjög óvæntum útgjöldum á því rekstrarári sem verið er að loka fyrir áramót ár hvert. Þess vegna gerði minni hlutinn meiri háttar athugasemdir við þessa fyrirætlun og svo fór að það sem fram kom undir þessum lið í áliti meiri hlutans var uppistaðan í ræðum allra þingmanna hér þegar fjáraukalögin voru til umræðu. Að sjálfsögðu erum við stolt af því að hafa getað bent á að þarna væru veikleikar. Þegar svo kom beiðni um að fá Ríkisendurskoðun á fundinn sem eðlilegt er vegna þess að Ríkisendurskoðun á sérstaklega að taka til umfjöllunar og gefa álit á fjáraukalögum samkvæmt lögum þó að fyrri ríkisstjórn hafi verið búin að brjóta það samkomulag á bak aftur eins og kannski annað sem hún kom nálægt á síðasta kjörtímabili - þá var orðið svo kalt á milli fjárlaganefndar og Ríkisendurskoðunar að þáverandi formaður fjárlaganefndar hafnaði því að Ríkisendurskoðun hefði aðkomu að síðasta fjáraukalagafrumvarpi. Þetta var sem sagt málið og svo þegar þetta er komið í ljós kynntum við að sjálfsögðu þessa breytingartillögu en það var á engan hátt einhver uppfinning hjá minni hluta fjárlaganefndar að þetta var sett inn með þeim hætti sem við leggjum til og birtist hér í þessari lokaumferð. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór ágætlega yfir þetta. Svo má alveg líta í gegnum fingur sér varðandi fjarskiptasjóð hjá minni hlutanum 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi hef ég ekki setið lengur á þingi en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir svo það sé leiðrétt hér. Í öðru lagi frábið ég mér það að menn haldi því fram, eins og hv. þingmaður gerði áðan, að ég fari með hálfsannleik í mínu máli. Í þriðja lagi er verið að bera saman millifærslur í menntamálaráðuneytinu þar sem verið er að færa til af liðum til að safna í sjóð í fjáraukalögum til að nota á árinu 2014 og hins vegar markaðar tekjur fjarskiptasjóðs sem samkvæmt lögum eiga að renna til sjóðsins. Þetta er alveg fullkomlega ósambærilegt 

Hæstv. forseti. Hér eiga sér stað ágætisskoðanaskipti. Um þessa hluti höfum við tekið nokkrar sennur og augljóslega ekki komist að sömu niðurstöðu. Þrátt fyrir að við séum, að ég held, með svipaðar upplýsingar er túlkun okkar mismunandi. Það gefur kannski til kynna að eitthvað sé ekki eins og það á að vera; ég veit ekki hvort það er í lagaumhverfinu eða hvað. Í upphafi gagnrýni ég þessa umræðu og þann tíma sem við höfum haft til umfjöllunar um þessi fjáraukalög. Við hefðum öll viljað hafa umræðurnar meiri geri ég ráð fyrir. Þetta var svolítið snarpt svona í restina. Varðandi þá umræðu sem síðast varð um framhaldsskólana þá er það alveg rétt að við áttum ítarlega umræðu um þetta í fjárlaganefnd og fólk var almennt ekki sátt við að gera þetta. Ég held að allir nefndarmenn hafi haft einhverjar efasemdir um það. Samt sem áður var þetta sett inn í nefndarálit. Ég veit ekki betur en hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, sem leysti mig af þennan laugardagsmorgun, hafi komið fram með spurningar sem urðu þess valdandi að í framhaldinu var óskað eftir Ríkisendurskoðun til að fara betur ofan í þessi mál og þá fyrst og fremst til að vita hvort þetta stæðist lagalega. Það varð niðurstaðan að það var ekki, að sópa saman úr ýmsum áttum og búa til nýjan lið. Og það er gott að við komumst að þeirri niðurstöðu og gátum leiðrétt það. Ég held að það hljóti að vera jákvætt og það sé það sem við erum að reyna að gera. Hér var komið inn á að það væri ekki í anda fjárreiðulaga, þetta með Fjarskiptasjóð. Þar greinir okkur aftur á, við teljum að þetta sé ekki sambærilegt mál. Ég ætla ekkert að fara dýpra ofan í það en hér hefur verið gert. Við höfum talað mjög mikið fyrir því að Fjarskiptasjóður geti sinnt sínu lögbundna hlutverki. Hvað þarf til þess að það verði, það er kannski næsta verkefni okkar í fjárlaganefnd að skoða ef sjóðurinn getur ekki sinnt sínu hlutverki út frá þeim lögum sem hann er undir í dag. Ég held að það hljóti að vera forgangsverkefni fremur en að deila um það að allt sem inn í hann komi, hvort sem það eru markaðar tekjur eða ekki, renni beint í samninginn við Farice. Ég trúi ekki öðru en að þingmenn séu sammála um það. Varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og Bolungarvíkurmálið er það svo að þegar það mál var borið upp við mig - við fengum á fund nefndarinnar fulltrúa sveitarfélagsins til að fara yfir þessi mál; þeirra afstöðu og þeir röktu sína sögu. Síðan var komið að máli við mig og farið aðeins yfir þetta. Í framhaldinu óskuðum við í minni hlutanum eftir því að fá nánari gögn. Hér er það rakið hvers vegna við vildum fá viðbótargögn og ég held að það sé ekkert að því. Ég held að það sé heppilegra að það liggi fyrir að við getum skoðað þetta betur og ekki hefur allt komið fram sem hér er ágætlega til tekið. Það er líka áhyggjuefni fyrir okkur ef það er svo að nefnd sem fer fyrir hönd ríkisins, eins og Eftirlitsnefnd um fjármál sveitarfélaga, geri skuldbindandi samninga fyrir þriðja aðila. Í því sem ég hef lesið og hef haft undir höndum kemur þó hvergi fram að samningar séu skuldbindandi. Alls staðar er verið að gera tillögur eða benda á leiðir eða eitthvað slíkt. Í sjálfu sér er hvergi sagt að svona skuli þetta vera eða að Íbúðalánasjóður, eða hver það er sem er þátttakandi í þessu samkomulagi, eigi að gera eitthvað, heldur er leitað eftir því að svoleiðis verði það. Það hefur ekki gengið eftir og nú er verið að fara í gegnum þingið með þessa tillögu sem er ekki sögð vera fordæmisgefandi. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það geti verið. Ef sveitarfélagið lendir aftur í nákvæmlega þessari stöðu, hvað þá? Ég tel því mjög mikilvægt að við getum skoðað þessi gögn betur og komist að því hvort þetta geti gerst aftur. Hvað segir okkur að þetta geti ekki gerst aftur? Það eru fleiri sveitarfélög í þessari stöðu, þ.e. eiga erfitt vegna félagslegra íbúða, gætu óskað eftir þessari aðstoð, hækkað öll sín gjöld, allar sínar álögur, gert nákvæmlega það sem þetta sveitarfélag gerði. Hvað svo? Þannig að ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum að fara betur yfir. Varðandi desemberuppbótina þá verð ég að lýsa ánægju minni með að það mál hafi náð í höfn. Ég held við hljótum öll að vera sammála því og sátt við þá niðurstöðu. Ég er hins vegar ekki endilega sátt við það hvernig á að fjármagna hana. Ég get ekki greitt því atkvæði hvernig hún er fjármögnuð. Það er ekki að mínu skapi. Það er kannski þannig með margt annað sem er í fjárlögum og að hluta í fjárauka, þetta eru klárlega óvænt útgjöld og eiga þarna heima, af því að við höfum mikið rætt um það hvað eigi heima í fjáraukalagafrumvarpinu. Ef þetta eru ekki óvænt útgjöld þá veit ég ekki hvað. Við vitum ekki í upphafi árs hvort atvinnulausir verða þúsund eða fimm þúsund, ég held að það sé alveg ljóst. Spár eru gerðar og út frá því göngum við eins og forsendur fjárlaga eru. Ég bið þingmenn að hafa það í huga, þegar þeir gera upp sitt fyrsta heila fjárlagaár, að líklega gengur ekki allt eftir eins og þeir helst vilja vona. Meðal annars eru það tölur af þessu tagi en því miður hefur atvinnulausum fjölgað aðeins aftur á síðari hluta ársins. Hluta af tekjum úr Atvinnuleysistryggingasjóði eða fjármunum hans var í sumar varið til að aðstoða unga og atvinnulausa námsmenn. Það er meðal annars ástæðan fyrir því að það gekk á fé hans. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég held að ágætisumræða hafi orðið um fjáraukalög og vona að vinnan í nefndinni verði ágæt þá metra sem eftir eru fram að jólum. Ég vona að við náum þokkalegu samkomulagi um það sem út af stendur.

Virðulegi forseti. Aðeins út af ræðu hv. þm. Bjarkar Gunnarsdóttur þá vildi ég spyrja hana hvort hún hefði ekki kynnt sér þau gögn sem fyrir liggja um þann lið fjáraukalaga sem við leggjum til vegna Bolungarvíkur. Sem andsvar við ræðu hennar vil ég draga í efa það sem hún var að fullyrða og ræða að þetta væri fordæmisgefandi. Það er ágætlega rakið í þeim gögnum sem liggja undir í þessu máli og nefndarritarar hafa auglýst að þau liggi fyrir og að nefndarmenn geti sótt þau. Þarna er einfaldlega um vanefndir af hálfu hins opinbera að ræða og raunverulega verið að gera samkomulag um að ljúka deilum sem upp úr þessum samningi hafa sprottið. Það er mitt andsvar við ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Jú, þau gögn sem við höfðum las ég. Þess vegna, eins og kemur fram í áliti minni hlutans og ég sagði í ræðu minni, er það spurning hvort lægra sett stjórnvald hefur heimild til að skuldbinda aðra aðila, samanber Íbúðalánasjóð. Það liggur ekkert fyrir af hálfu Íbúðalánasjóðs varðandi þessi mál. Ekki liggur fyrir úr ráðuneytinu formlegt mat á þessu. Ódagsett og óundirritað minnisblað kom úr innanríkisráðuneytinu að mér er sagt, hvorki með dagsetningu né undirritað - mér fannst það vanta, og eins frá fjármálaráðuneytinu. Þannig að ég held að ég hafi ekki verið að fullyrða neitt sem ég ekki get staðið hér við. Það eru sveitarfélög sem eru í vandræðum vegna félagslegra íbúða sem gætu átt eftir að lenda í sambærilegri stöðu og Bolungarvíkurkaupstaður. Þess vegna tel ég að þetta sé eitthvað sem við þurfum að fara betur ofan í og ég tel að við ættum að geyma þetta fram yfir næsta ár eins og fram kemur í áliti okkar.

Herra forseti. Ég tel ákaflega mikilvægt að við höldum því til haga að þetta er vegna samnings sem sveitarfélagið gerði við Eftirlitsnefnd sveitarfélaga. Við getum því ekki sagt að vegna vanda með félagslegt húsnæði í öðrum sveitarfélögum geti þetta orðið fordæmisgefandi. Það er réttmæt ábending hjá þingmanninum er hún segir að það sé spurning hvort lægra sett stjórnvald geti skuldbundið með þessum hætti. Það sem raunverulega fer úrskeiðis - eins og ég skil það, þannig er það lagt fyrir mig og ég efast ekkert um þá túlkun - er að menn hafa einfaldlega ekki vandað fráganginn, ekki gengið frá öllum lausum endum. Það er því ákaflega ósanngjarnt ef Bolungarvíkurkaupstaður á að gjalda fyrir það. Þegar sveitarfélagið nær að standa við allt sem það hefur lofað og skrifað undir er ósanngjarnt að hegna því fyrir að eftirlitsnefndin hafi ekki náð að klára það sín megin frá. Þannig blasir málið við. Ég held að það geti skipt miklu máli, fyrir trúverðugleika eftirlitsnefndarinnar og þau verkfæri sem hún þarf á að halda, til þess bæði að veita sveitarfélögum aðhald og vinna úr þeim vandræðum sem þau kunna að rata í, að þarna verði brestur á samningi.

Hæstv. forseti. Það þarf ekkert að lengja þessa umræðu mikið. Eins og ég sagði áðan kemur ekkert fram um það að Íbúðalánasjóður ætli að afskrifa restina og það sem Bolungarvíkurkaupstaður telur að út af standi. Ekki er komið fram erindi og ekkert liggur fyrir um það af þeirra hálfu og það er stór hluti af því sem um ræðir. Ég hefði gjarnan viljað sjá það. Íbúðalánasjóður gerir athugasemdir og það kemur fram í bréfi Bolungarvíkurkaupstaðar sem þeir lögðu fyrir fundinn hjá fjárlaganefnd þar sem þeir rekja sína hlið málsins. Síðan segi ég bara enn og aftur: Ég tel að það sé álitamál hvort Eftirlitsnefnd sveitarfélaga, hvort sem það kemur sér illa fyrir sveitarfélögin sem fyrir því verða, getur skuldbundið einhverja aðra til þess að standa við gerða samninga. Það er þannig, þegar bréfin sem lágu fyrir í morgun eru lesin, bréfin sem ég las, að hvergi kemur fram að eitthvað eigi að gera. Það kemur alls staðar fram að það sé leitað eftir einhverju, bent er á leiðir; það eru ábendingar. Hvergi er sagt að Íbúðalánasjóði beri að gera eitthvað. Eftirlitsnefnd sveitarfélaga er ekki að segja að svona eigi þetta að vera, hún bendir bara á leiðir. Þess vegna velti ég fyrir mér hversu skuldbindandi svona samningur sé, sama hvort það á við um þetta sveitarfélag eða eitthvað annað. Það er bara það sem ég er að hugsa um í þessu máli.

Virðulegi forseti. Bara svo það sé upplýst þá er það ekkert óvænt að jólin komi í ár, það hefur verið vitað nokkuð lengi. Ég veit ekki hvort  Að öllu gamni slepptu kom það fram í nefndinni að þeir fjármunir sem hefði verið hægt að nota í desemberuppbótina voru notaðir í annað. Þeir voru notaðir í annað í sumar, þannig að það voru ekki óvænt útgjöld. Það var síðasta ríkisstjórn sem ákvað að nota þá fjármuni í annað. Það er bara eitthvað sem liggur fyrir.  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Það sem við höfum verið gagnrýnd fyrir, til dæmis af Ríkisendurskoðun, er að áætlanir standist ekki. Nú var auðvitað gerð áætlun fyrir hvert ár, gerð var áætlun um þetta og menn vissu alveg að desember kæmi, jólin kæmu, menn gátu notað ákveðna fjármuni í það, en þeir notuðu þá í annað. Það er ekkert óvænt í því. Þetta er bara áætlanagerð sem gekk ekki eftir. Svo einfalt er það. Menn notuðu fjármunina í annað, síðasta vinstri stjórn, í staðinn fyrir að nota það í desemberuppbót. Þannig er það mál. Síðan er hitt að það var aldrei deila um það hvort fjármunirnir sem fengust í uppbót á tíðnisviðinu færu í fjarskiptasjóð. Það lá alltaf fyrir, það var samkvæmt lögum. Það var aldrei gerð breytingartillaga um það. Gerð var breytingartillaga um að fjarskiptasjóður fengi heimild til þess að nýta þá fjármuni. Það var breytingartillaga meiri hlutans. Þá komum við að þriðja þættinum, sem ég ætla að ræða, er varðar menntamálin. Það var meiri hlutinn sem vakti athygli á því máli. Meiri hlutinn setti það í sitt nefndarálit, ekki minni hlutinn. Minni hlutinn hér, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, lásu upp úr nefndaráliti meiri hlutans. Okkur í meiri hlutanum fannst rétt að vekja athygli á því. Hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar fannst það alveg stórfurðulegt að við skyldum gera það. Ég var spurður þráfaldlega út í það, úr því að ég væri að vekja athygli á þessu álitamáli hvort ég gæti þá stutt það, þetta væri þá eins og lagt var upp með í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég ætla ekki að fara í meting um þetta en ég tel, alveg sama í hvaða flokki við erum og hvaða ríkisstjórn er, að við eigum að vinna faglega. Við vorum að vekja athygli á þeim þætti. Hv. stjórnarandstaða var með mjög ákveðna línu um að þetta gengi ekki. Það gengi ekki að setja fjármuni sem voru á liðum 2013 inn í fjáraukann með heimild til þess að nýta 2014. Það var alveg skýrt hjá stjórnarandstöðunni að henni fannst þetta ekki ganga upp. Við bentum á að þetta orkaði tvímælis, en það var alveg skýrt af hálfu stjórnarandstöðunnar að þetta gengi ekki upp. Ég vil þess vegna vekja athygli á því að síðan kemur stjórnarandstaðan og fer fram á það að við gerum þetta í tilviki fjarskiptasjóðs, þ.e. fjármunir sem komu inn í fjarskiptasjóð og enginn deildi um, það lá alltaf fyrir - nú erum við að setja breytingartillögu, m.a. út af sjónarmiðum stjórnarandstöðunnar, að nýta þá fjármuni ekki fyrr en 2014. Þannig að prinsippið sem menn lögðu upp með varðandi menntamálin erum við að brjóta varðandi fjarskiptalögin.  Síðan er líka hitt að við þurfum hvort heldur sem er - ef við ætlum að nýta þessa fjármuni, það skiptir engu máli, fjarskiptasjóður er bara eitt tékkhefti hjá ríkinu og við þurfum að greiða út af tékkheftinu inn á Farice. Þó að við segjum: Heyrðu, þessir peningar sem við setjum hér inn eiga að fara í eitthvað annað, þá þurfum við að setja meiri peninga í sameiginlega sjóði. Það er bara þannig. Það er út af Farice-samningnum af því að ekki er komið neitt gagnaver. Áætlun um Farice sem var lagt upp með frá 2012 gekk því miður ekki upp. Við erum í miklum vanda hvað það varðar. Ég vildi því vekja athygli á þessu, virðulegi forseti. Þó að við þráttum um ýmislegt held ég að við séum sammála um að við viljum starfa í anda fjárreiðulaganna og laga hlutina. Það er vandmeðfarið og við þurfum alltaf að vera sjálfum okkur samkvæm. Við erum það ekki að fullu leyti hvað þetta varðar. Auðvitað eru oft grá svæði, það liggur alveg fyrir. En ég vona að við berum gæfu til þess að fara í rétta átt hvað þetta varðar. En hvað sem öðru líður, þegar við veitum heimild fyrir útgreiðslu úr fjarskiptasjóði á tíðnisviðunum munum við ekki nýta það árið 2013.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanns langar mig til að spyrja hann: Hvernig er farið með markaðar tekjur stofnana og sjóða í fjáraukalagafrumvarpinu? Af hverju finnst hv. þingmanni að það eigi að gilda önnur meðferð varðandi markaðar tekjur, lögbundnar markaðar tekjur fjarskiptasjóðs en t.d. Lyfjastofnunar eða annarra millifærslna vegna markaðra tekna í fjáraukalagafrumvarpinu?

Virðulegi forseti. Markaðar tekjur eru þannig, fyrir þá sem ekki þekkja til, að samkvæmt lögum á ýmislegt að fara til ákveðinna verkefna. Síðan hefur það verið lenska að það er undir hælinn lagt hvernig það er gert, þ.e. þótt eitthvað eigi að fara í Ríkisútvarpið hefur það alla jafna ekki gert það, svo dæmi sé tekið. Menn leita leiða til þess að taka hluta af þessum mörkuðu tekjum og setja í ríkissjóð. Það hefur gerst samfleytt frá árinu 2007, ef ég man rétt, í það minnsta frá 2009. Sama máli gegnir um ýmis gjöld sem tengjast vegagerð og öðru slíku að menn hafa almennt ekki - ég veit ekki hvort það heyrir til undantekninga, ég hef ekki gert úttekt á því hvort markaðar tekjur fara nákvæmlega í það sem þær eru markaðar fyrir. Það er allur gangur á því og við höfum rætt það mikið í hv. fjárlaganefnd þegar við höfum rætt frumvarp um markaðar tekjur. Þó að sumar stofnanir virðist stundum fá stóran hluta af þessum mörkuðu tekjum beint til sín þá er allur gangur á því. Við brjótum iðulega það prinsipp. Ég er alla vega þeirrar skoðunar að þetta sé óeðlilegt kerfi sem er hvorki gagnsætt né eðlilegt og það er allra síst lýðræðislegt. Ég tel að við eigum að hætta með markaðar tekjur að mestu leyti. Ég tel það mun eðlilegri og lýðræðislegri leið að skattar og gjöld - því að allt eru þetta skattar og gjöld, markaðar tekjur koma ekki til bara af himnum ofan heldur vegna þess að við ákveðum það - fari í ríkissjóð og síðan útdeilum við því til hinna ýmsu verkefna og stofnana.

Virðulegi forseti. Tekjur Ríkisútvarpsins voru markaðar núna í ár þannig að það var ekki gott dæmi hjá hv. þingmanni, en það má auðvitað vera að markaðar tekjur hafi verið færðar út og suður. Ég kannast þó ekki við það. Kannski hefur það gerst áður en ég fór að fylgjast með þessum málum, en ég get auðvitað tekið undir það með hv. þingmanni að við þurfum að fara yfir mörkun tekna og hvernig þær stýra stofnanaþróun í landinu. Á meðan þær eru þarna, á meðan lögin eru þarna sem gera ráð fyrir tekjum mörkuðum til ýmissa verkefna eins og t.d. til fjarskiptasjóðs, held ég að við eigum a.m.k. að stefna að því að láta sama yfir alla ganga, því að við getum ekki bara snúið frá mörkun tekna eftir hentugleika, eftir hvernig stendur á hjá okkur hverju sinni. Við þurfum að skoða það heildstætt. Þess vegna var að mínu áliti óeðlilegt að gera undantekningu varðandi mörkuðu tekjurnar til fjarskiptasjóðs, enda er gert ráð fyrir framlögum til þess að uppfylla þjónustusamninginn við Farice. Þessir peningar hins vegar áttu að fara í það að koma til móts við hinar dreifðu byggðir. Þar er sannarlega nauðsynlegt að taka til hendinni til þess að gera búsetuskilyrði vænlegri á þeim svæðum sem búa t.d. ekki við netsamband, sem getur nú varla kallast annað en skert búsetuskilyrði nú á tímum.

Virðulegi forseti. Af því ég var að tala um Ríkisútvarpið voru á árinu 2007 samþykkt lög nr. 61/2007, þar sem Ríkisútvarpið ohf. var stofnað sem hlutafélag í eigu ríkisins. Samkvæmt lögunum er helstu tekjustofn þess sérstakt gjald, útvarpsgjald, sem skattstjórar leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda. - Virðulegur forseti. Ég held ég hafi ekki fengið þann tíma sem …

Nei, það verður lagfært.

Það er gott. Ef maður fer yfir mismunandi tekjur og framlög árið 2009, þ.e. það sem fór inn í ríkissjóð, þá fóru þangað 889 millj. kr. árið 2009, 768 millj. kr. árið 2011, 990 millj. kr. 2012, 925 millj. kr. árið 2013 og gert er ráð fyrir 696 milljónum 2014. Það er gott dæmi um það ef menn eru með einhverjar markaðar tekjur fyrir sérstakt verkefni, en síðan er það bara nýtt í annað. Það gildir nefnilega ekki það sama fyrir alla. Flestum finnst óþolandi, held ég, ef maður rekur t.d. heilbrigðisstofnun með framlögum ríkisins og síðan fá aðrir kannski markaðar tekjur og fá jafnvel allt hlutfallið alveg sama á hverju gengur, stundum hækka mörkuðu tekjurnar þó að það hafi ekkert að gera með umsvif viðkomandi stofnunar. Prinsippið sem við ræddum áðan sneri ekki að því í þessu máli, heldur því að enginn vafi lék á því að mörkuðu tekjurnar áttu að fara í fjarskiptasjóð. Síðan er fjarskiptasjóður bundinn þeim klafa að hann þarf að greiða Farice. Það er langt í að við greiðum upp þann reikning, því miður. Allt kemur féð úr opinberum sjóðum með einum eða öðrum hætti. Síðan er hitt að þegar við samþykkjum útgreiðsluna brjótum við svipað prinsipp og þegar við snerum til baka varðandi menntamálin, þ.e. framlagið úr fjarskiptasjóði í þessi verkefni verða tæplega nýtt á árinu 2013 þrátt fyrir að þetta heiti fjáraukalög 2013, heldur verður það í fyrsta lagi gert 2014. 
            

Forseti biðst velvirðingar á að ljósið er ekki í réttu sambandi en klukkan gengur rétt í borðinu. Þetta kemst vonandi í lag innan tíðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Orkuveitu Reykjavíkur frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju eftir 2. umr. þess í þinginu og fékk á sinn fund Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Rætt var meðal annars um 2. gr. frumvarpsins þar sem starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur er afmörkuð. Í 2. mgr. 2. gr. er kveðið á um aðra starfsemi fyrirtækisins, þ.e. að fyrirtækið geti stundað aðra starfsemi sem geti nýtt rannsóknir, þekkingu eða búnað fyrirtækjanna sem og iðnþróun og nýsköpun. Meiri hlutinn leggur til að því verði bætt við 2. mgr. að slík önnur starfsemi verði að tengjast kjarnastarfsemi fyrirtækisins. Meiri hlutinn telur að í kjarnastarfsemi Orkuveitu Reykjavíkur felist rekstur vatnsveitu, hitaveitu, rafveitu og fráveitu sem og sala og framleiðsla á rafmagni og heitu og köldu vatni. Framangreind atriði eru talin til kjarnastarfsemi í eigendastefnu fyrirtækisins sem var samþykkt af borgarstjórn Reykjavíkurborgar 19. júní 2012, bæjarstjórn Akraneskaupstaðar 12. júlí 2012 og sveitarstjórn Borgarbyggðar 21. júní 2012. Þá leggur meiri hlutinn til nokkrar tæknilegar breytingar á frumvarpinu, þ.e. á 4. og 5. mgr. 2. gr. og á ákvæðum til bráðabirgða sem eru til komnar vegna athugasemda frá embætti ríkisskattstjóra. Einnig er lagt til að orðalag í 1. mgr. 5. gr. verði lagfært. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali sem fylgir hér með. Undir þetta rita hv. þm. Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller og Páll Jóhann Pálsson. Fjarverandi voru Haraldur Benediktsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Herra forseti. Það mál sem hérna er uppi á rætur sínar í svokallaðri raforkutilskipun Evrópusambandsins frá sínum tíma sem var samþykkt á Alþingi og hefur síðan orðið heilmikil umræða í samfélaginu um það, og m.a. hér í þinginu, hvort Ísland hafi hugsanlega gengið of langt að því er varðar tilskipunina. Því hefur verið haldið fram að Íslandi hafi í raun og veru gerst í því tilefni kaþólskari en páfinn og gengið miklu lengra en efni tilskipunarinnar gerði ráð fyrir í uppskiptingu á fyrirtækjum. Ég hygg eftir á að hyggja að flestir séu þeirrar skoðunar að við höfum gengið óþarflega langt af því að efni tilskipunarinnar miðast auðvitað við að Evrópa sé einn raforkumarkaður. Þau rök voru höfð uppi á sínum tíma að hún ætti ekki við hér á landi. Eins og ég skil þetta mál er það afkvæmi þeirrar ákvörðunar frá sínum tíma. Því hefur verið frestað hér æ ofan í æ að láta þessa uppskiptingu taka gildi. Ég vil gjarnan heyra hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, formanni nefndarinnar, hvort umræða hafi farið fram um þetta efni í nefndinni og hvort sjónarmið um það hafi komið fram í umsögnum eða hjá gestum eða í umræðu meðal nefndarmanna. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé óheillaskref sem hér er verið að stíga og sé leifar af því hvernig við innleiddum raforkutilskipunin og ég held að flestir séu sammála um að þar hafi verið óþarflega langt gengið af okkar hálfu.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að þetta mál hefur verið tilefni til umræðu og mörgum hefur þótt sem svo að gengið hafi verið fulllangt í þessum efnum. Málið kom upp í tvígang á síðasta kjörtímabili þar sem lögð voru fram mál um að fresta því að þessi lög tækju gildi gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur. Öll önnur raforkufyrirtæki í landinu hafa uppfyllt lögin. Ástæður þess að óskað var eftir þessu hjá Orkuveitu Reykjavíkur var erfið staða fyrirtækisins, sérstaklega eftir efnahagshrunið, og þeir töldu að þetta gæti haft verulega alvarlegar afleiðingar fyrir fyrirtækið, m.a. á afstöðu lánardrottna þess. Það var því í tvígang sem málinu var frestað. Ég minnist þess ekki að á þeim tíma hafi þáverandi stjórnvöld séð ástæðu til þess að taka málið upp og fara þá leið sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur verið að tala fyrir núna, að við fellum niður innleiðingu tilskipunarinnar og þau lög sem um það gilda, þótt vissulega hefðu þeir ríkisstjórnarflokkar sem þá voru við völd haft tækifæri til þess. Ég tel ákaflega mikilvægt að afgreiða þetta mál þannig að öll fyrirtæki sitji við sama borð í þessu landi gagnvart samkeppni á þessum markaði. Það er svo allt annað mál hvort menn þurfa að skoða það í fullri alvöru að fara í að skoða þann möguleika að afnema þessa tilskipun. Það kom fram í umsögnum og á fundum með eigendanefnd Orkuveitu Reykjavíkur að þeir teldu að það væri ákjósanlegri leið, en það er auðvitað miklu meira og stærra mál og tekur lengri tíma. En þegar fresturinn var gefinn 2011 var það 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Þau skýra ýmislegt og styrkja í raun og veru það sem ég var að segja, að umræðan um þetta mál hefði verið á þeim nótum að menn hefðu kannski gengið of langt, sérstaklega vegna þess að tilskipunin geri ráð fyrir því að ná til dreifiveitna sem hefðu 100.000 íbúa eða fleiri, en hér var þetta innleitt þannig að menn fóru með þetta alveg niður í 10.000. Ég velti líka fyrir mér hver afstaða þingmannsins sé til þess af því ég heyri að hann segir hér núna að það kynni vel að vera að menn þyrftu að skoða hvort ætti að afnema þessa raforkutilskipun eða gera ráðstafanir til þess að fá frá henni einhverjar varanlegar undanþágur. Ég veit ekki hvort slíkt er í boði. Ég er ekkert alveg viss um að það sé í boði eftir á, það hefði kannski verið möguleiki ef það hefði verið gert strax í upphafi. Ég skal ekki fullyrða það, en vil gjarnan heyra frá þingmanninum hvort hann telur að það sé eitthvað sem eigi að skoða af alvöru. Ég velti fyrir mér hvort ekki hefði verið betra að bíða með þessa lagasetningu eða hafa þetta ástand sem verið hefur eitthvað lengur. Það kann vel að vera rétt hjá þingmanninum að kannski hefðu menn átt að taka þá prinsippafstöðu fyrir einhverju síðan, en það er líka rétt að Orkuveitan óskaði eftir tíma til þess að fá að skoða sín mál eftir hremmingarnar sem hún lenti í. Það kemur mér dálítið spánskt fyrir sjónir að hún skuli núna vilja fara þessa leið af því það var ekki endilega efst á óskalistanum á sínum tíma, en þær aðstæður kunna að hafa breyst og afstaða hennar. Ég hef alla vega og við í mínum þingflokki, miklar efasemdir um að hún sé að fullnægja þessari raforkutilskipun 

Virðulegur forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að mjög óljóst sé hvort það sé yfir höfuð raunhæft að reikna með því að við gætum fengið tilskipunina fellda úr gildi og breytt þar með leikreglum hér á þessum markaði aftur. Ég held að það þyrftu að liggja ansi sterk rök til grundvallar. Ég minnist þess ekki að hafa séð sérstaka úttekt á því, þó minnist ég þess að hafa séð úttekt frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands þar sem meðal annars var fjallað um þessi mál og almennt var umsögnin þar, eftir því sem ég man, að þeir teldu að þetta fyrirkomulag væri til hagsbóta fyrir neytendur. Þetta er auðvitað alveg sérstakt mál sem þyrfti að skoða hjá fulltrúum Orkuveitu Reykjavíkur, bæði hjá stjórnendum og lögfræðingi Orkuveitunnar, sem kom á fund nefndarinnar núna við afgreiðslu málsins. Það kom fram að stjórnendur hefðu verið í góðu sambandi við lánveitendur sína og voru nýkomnir úr ferð til þeirra og stjórnendurnir höfðu ekki áhyggjur af því, og það komu heldur ekki fram áhyggjur hjá fulltrúum eigendahópsins, að gildistakan gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur nú um áramótin mundi hafa neikvæð áhrif á fyrirtækið. Ég ítreka að það kom skýrt fram hjá fulltrúum eigendahópsins að þeir teldu að raforkutilskipunin væri ekki til hagsbóta fyrir íslenskan markað án þess að vera með einhverja sérstaka skýrslu eða rökstuðning fyrir því. Það kom fram og einnig að að þeir teldu best að þingið mundi leita leiða til þess að afnema þetta. Eins og ég sagði áðan tel ég að það sé miklu stærra mál. Ég held að mikilvægt sé að þingið ljúki þessu núna sem er í raun eðlilegt framhald af 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Orkuveitu Reykjavíkur. Sem nefndarmaður í atvinnuveganefnd skrifa ég ekki upp á nefndarálit meiri hlutans og ætla að fara aðeins yfir málið og gera grein fyrir breytingartillögu við þetta frumvarp sem ég legg fram. Það er gert ráð fyrir því að þann 1. janúar 2014 muni raforkulög taka gildi en framkvæmdin snýr að aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta í rekstri orkufyrirtækja. Ákvæði þetta var samþykkt á Alþingi árið 2008 þegar breytt var nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði. Þau lög fólu meðal annars í sér breytingu á raforkulögum. Eins og komið hefur fram hefur gildistöku þess í fjórgang verið frestað á síðustu árum en upphaflega átti það að koma til framkvæmda 1. júlí 2009. Samkvæmt ákvæðinu er gerð krafa um sjálfstæði dreifiveitna, þ.e. sérleyfisstarfsemi gagnvart samkeppnisstarfsemi, fyrirtækjaaðskilnaði og sjálfstæði stjórnar dreifiveitu. Orkuveita Reykjavíkur rekur sem sérleyfisstarfsemi raforkudreifingu, hitaveitu, vatnsveitu og fráveitu en sem samkeppnisstarfsemi framleiðslu og sölu á raforku. Frumvarp þetta er lagt fram til að gera mönnum kleift að framkvæma fyrrgreinda uppskiptingu fyrirtækisins um næstu áramót í samræmi við 14. gr. raforkulaganna. Einnig er lögð til sú breyting að skýrar sé kveðið á um heimild Orkuveitu Reykjavíkur til að eiga dótturfélög, gert ráð fyrir að samkeppnisrekstur fyrirtækisins verði rekinn í dótturfélagi og að sérleyfisrekstur verði í einu eða fleiri dótturfélögum. Við í þingflokki Vinstri grænna höfum miklar efasemdir og áhyggjur af þessu. Hér hefur komið fram að eigendanefnd Orkuveitu Reykjavíkur hefur áhyggjur af því að fyrirtækinu sé skipt upp en nú er hins vegar látið til skarar skríða og gengið enn lengra. Það er verið að kljúfa stofnunina í sjálfstæð dótturfélög og við höfum áhyggjur af því hjá þingflokki Vinstri grænna að það gæti hugsanlega auðveldað undirbúning að markaðs- og einkavæðingu þess hluta. Þess vegna teljum við mikilvægt að fresta enn um sinn þessum breytingum og uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur og nota tímann til að taka allt regluverkið upp gagnvart orkugeiranum í heild sinni. Við teljum líka að hvorki raforkulögin né Evróputilskipunin sem þau byggja á taki mið af íslenskum veruleika þar sem í raun er ekki virkur samkeppnismarkaður hér á landi. Við hefðum auðvitað átt að sækja um undanþágur á sínum tíma miðað við íslenskar aðstæður en þar sem önnur orkufyrirtæki í landinu hafa nú þegar uppfyllt viðkomandi Evróputilskipun um aðskilnað á framleiðslu og dreifingu á orku hefur verið mikil krafa á uppskiptingu Orkuveitu Reykjavíkur. Eins og ég nefndi áðan er mikil andstaða hjá eigendanefnd Orkuveitunnar við þessa uppskiptingu. Við teljum að innleiðingin hafi verið óheillaspor og óskum með þeirri breytingartillögu sem hér er lögð fram eftir því að við frestum þessari gildistöku til að endurskoða og kanna möguleika á því hvort hægt sé að breyta henni með einhverjum hætti. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar, Jóni Gunnarssyni, við fengum á fund nefndarinnar lögfræðing Orkuveitunnar sem hafði hitt lánardrottna erlendis. Hið erfiða rekstrarumhverfi Orkuveitunnar eftir hrun hefur auðvitað verið áhyggjuefni og þess vegna hefur Orkuveita Reykjavíkur fengið þessa frestun. Menn hafa áhyggjur af því að lánskjör Orkuveitunnar og lánshæfi breytist við þessa uppskiptingu. Lögfræðingur Orkuveitunnar taldi að miðað við fyrstu sýn yfir þessar aðgerðir væri ekki hætta á því að lánskjör versnuðu en gat auðvitað ekki fullyrt það þegar ekki er hægt að tryggja það til lengri tíma. Eðlilega þótti mönnum þá gott að heyra þessi viðbrögð en samt sem áður teljum við að við eigum ekki að stofna rekstri þessa stóra og öfluga fyrirtækis í hættu þegar það er í uppbyggingarferli. Minni hluta atvinnuveganefndar, sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, hefur því lagt fram breytingartillögu við frumvarp til laga um Orkuveitu Reykjavíkur, svohljóðandi: „1. 7. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2016. Þó öðlast 8. gr. þegar gildi. Við gildistöku laga þessara falla úr gildi lög nr. 139/2001, um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, með síðari breytingum. 2. Við bætist ný grein, svohljóðandi: Eftirfarandi breyting verður á raforkulögum, nr. 65/2003: Í stað dagsetningarinnar „1. janúar 2014“ í ákvæði til bráðabirgða XVI í lögunum kemur: 1. janúar 2016.“ Við erum sem sagt að tala um frestun til tveggja ára til að fá þetta svigrúm til að skoða möguleika á upptöku á þeirri raforkutilskipun sem við gengumst inn á árið 2003. Greinargerðin er stutt: Lagt er til að því verði frestað til 1. janúar 2016 að 2.–4. málsliður 1. mgr. 14. gr. raforkulaga komi til framkvæmda. Jafnframt er lagt til að frumvarpið öðlist gildi á sama tíma. Ég tel að sjónarmið okkar séu mjög gild í þessari umræðu. Áhyggjur eigendanefndarinnar hafa verið vel rökstuddar þó að borgarstjórn Reykjavíkur telji málið komið of langt. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir eigendanefndarinnar virðist löggjafinn ætla að halda þessum áformum til streitu og borgarstjórn virðist lítið geta gert í þeim efnum. Við leggjum fram þessa breytingartillögu til að gefa Orkuveitunni frest til að skoða þetta mál gaumgæfilega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. formanni atvinnuveganefndar, Jóni Gunnarssyni, fyrir kynningu hans á málinu. Ég hef látið mig málið nokkuð varða af ástæðum sem ég fór í í umræðum um það fyrr á þessu þingi. Það er ekki hægt að segja annað en að hv. þingmenn í hv. atvinnuveganefnd hafi tekið mið af varnaðarorðum mínum. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram breytingartillaga þar sem segir, með leyfi forseta: „Rætt var um 2. gr. frumvarpsins þar sem starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur er afmörkuð. Í 2. mgr. 2. gr. er kveðið á um „aðra starfsemi“ fyrirtækisins, þ.e. að fyrirtækið geti stundað aðra starfsemi sem geti nýtt rannsóknir, þekkingu eða búnað fyrirtækjanna, sem og iðnþróun og nýsköpun. Meiri hlutinn leggur til að því verði bætt við 2. mgr. að slík önnur starfsemi verði að tengjast kjarnastarfsemi fyrirtækisins. Meiri hlutinn telur að í kjarnastarfsemi Orkuveitu Reykjavíkur felist rekstur vatnsveitu, hitaveitu, rafveitu og fráveitu sem og sala og framleiðsla á rafmagni og heitu og köldu vatni. Framangreind atriði eru talin til kjarnastarfsemi í eigendastefnu fyrirtækisins sem var samþykkt af borgarstjórn Reykjavíkurborgar 19. júní 2012, bæjarstjórn Akraneskaupstaðar 12. júlí 2012 og sveitarstjórn Borgarbyggðar 21. júní 2012.“ Það er enginn vafi á því að þetta er miklu betra svona. Ég vonast til að þetta nái þeim markmiðum sem ég lagði upp með. Við þekkjum hætturnar. Þær hafa kostað Orkuveitu Reykjavíkur gríðarlega fjármuni og þrátt fyrir að ég hefði viljað sjá þetta enn þá ákveðnar í lagatextanum fær maður ekki alltaf allt sem maður vill. Þetta snýst að vísu ekki um mig heldur um það að við göngum þannig frá lagaumgjörðinni að Orkuveita Reykjavíkur geti rækt sitt hlutverk og að það lágmarki hættuna á því að það sama gerist og áður. Ég vil þakka hv. atvinnuveganefnd og formanni hennar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fyrir að ganga svona til verka og ég vonast til þess, ef þetta nær fram að ganga á þennan hátt, að við þurfum ekki að sjá hluti aftur sem við höfum séð í sögu Orkuveitunnar og hafa kostað fyrirtækið milljarða eða jafnvel tugi milljarða og valdið henni miklum skaða. Kjarnastarfsemin, rekstur vatnsveitu, hitaveitu, rafveitu og fráveitu sem og sala á framleiðslu á rafmagni og heitu og köldu vatni, er mjög merkileg starfsemi sem er mjög mikilvægt að einbeita sér að. Það eru líka næg tækifæri í þeim þætti og er held ég góð sátt um að fyrirtækið einbeiti sér að kjarnastarfseminni en villist ekki inn á aðrar brautir sem hafa ekki gengið vel og samræmast alls ekki hlutverki fyrirtækisins.

Frú forseti. Mig langar til þess að blanda mér aðeins í umræðuna um það mál sem hér er á dagskrá, í framhaldi af þeim orðaskiptum sem ég átti við hv. formann atvinnuveganefndar, hv. þm. Jón Gunnarsson, í andsvörum áðan. Það lýtur fyrst og fremst að grundvellinum undir þeirri lagasetningu sem hér er til umræðu, þ.e. raforkutilskipun Evrópusambandsins 2003/54/EB 

Það voru mistök.

Það voru mistök eins og hæstv. utanríkisráðherra kallar fram í. Um það er ég honum algerlega sammála. Þess vegna finnst mér illt að við séum á þessum stað nú að ræða þetta og ég gat um það í andsvari áðan að ég teldi að margir þeirra, kannski ekki einstaklingar, segjum heldur stjórnmálaflokkar, sem stóðu að þessu á sínum tíma hafa séð að sér hvað þetta varðar eða a.m.k. séð að það voru mistök að innleiða þessa raforkutilskipun hér á landi. Tilgangur hennar var hinn sameiginlegi orkumarkaður í Evrópu og það þurfti nú lítið annað en að horfa á landakortið til að átta sig á því að Ísland væri ekki hluti af honum. Við erum ekki hluti af þessum sameiginlega orkumarkaði, erum ekki tengd við orkumarkað Evrópu, a.m.k. ekki enn þá þó að það kunni svo sem einhvern tíma að breytast í framtíðinni, hvað veit maður um það. En við erum það ekki. Í þessu tilfelli gengu menn lengra en meira að segja tilskipun EB kvað á um vegna þess að hún gerði ráð fyrir því að fyrirtækið þyrfti að skipta sér upp ef kerfið næði til eða þjónaði fleiri en 100 þúsund tengdum viðskiptavinum. Við þær aðstæður var varla við því að búast að hún ætti við hér á landi vegna þess að eini staðurinn sem komst í námunda við þann fjölda var þá svæði Orkuveitu Reykjavíkur og á þeim tíma voru þar ekki 100 þúsund tengdir viðskiptavinir, því það er ekki íbúafjöldinn sem gildir heldur íbúðafjöldinn, þeir aðilar sem eru tengdir, þeir eru heldur færri en íbúarnir. En eftir sem áður var tekin um það ákvörðun hér að miða ekki við 100 þúsund tengda viðskiptavini heldur var hún látin ná til dreifiveitna þar sem fjöldi íbúa á dreifiveitusvæðinu er 10 þúsund eða fleiri. Þá er náttúrlega verið að tala um allt aðra hluti í íslensku samhengi. Þá var tilskipunin allt í einu farin að ná til miklu fleiri og fyrirtækjunum var gert að skipta upp rekstri sínum í samræmi við hana. Um þessa raforkutilskipun hefur sem sagt verið tekist á í þessum sal á undanförnum árum og á sínum tíma allmikið og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafði uppi mjög harða gagnrýni á hana á sínum tíma og barðist gegn henni. Þáverandi ríkisstjórnarflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, töldu rétt að innleiða hana og stóðu þá fyrir, eins og ég segi, þessari geysilega miklu aðlögun að regluverki Evrópusambandsins sem þeir núna, ég veit ekki hvað ég á að segja, reyna að hlaupa frá hvað mest þeir mega. Þess vegna finnst mér einhvern veginn, af því að ég veit að í þessu efni eigum við í Vinstri grænum hauk í horni í hæstv. utanríkisráðherra, að ráðherrann ætti að leggja okkur lið í þessu máli og reyna að koma því þannig fyrir að ekki þyrfti að verða af þessari lagasetningu og að minnsta kosti að menn frestuðu þessu máli eina ferðina enn. Það má kannski velta því fyrir sér af hverju það var ekki búið að setja þetta út af borðinu í eitt skipti fyrir öll á undanförnum árum, en það kom ágætlega fram í orðaskiptum mínum og hv. þm. Jóns Gunnarssonar áðan að það voru ástæður fyrir því að málið fór í ákveðna biðstöðu eftir hrunið 2008 að því er varðar Orkuveituna. Nú er það sem sagt komið hingað með þessum hætti. Eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir gat um í ræðu sinni áðan hefur hún, sem er fulltrúi vinstri grænna í atvinnuveganefnd, lagt fram breytingartillögu þar sem gert er ráð fyrir því að gildistöku þessara laga verði frestað til ársins 2016. Ég tel að ef það yrði niðurstaðan væri hægt að gera svipað og hv. þm. Jón Gunnarsson talaði einmitt um áðan, að fara yfir það hvort það séu núna tilefni og tækifæri til að vinda með einhverju móti ofan af þessari raforkutilskipun. Við gætum með einhverjum hætti dregið okkur út úr henni eða breytt hugsanlega íslenskri lagasetningu þannig að hún samræmdist betur efni tilskipunarinnar, þ.e. í raun og veru að vinda ofan af þeirri ákvörðun sem tekin var á sínum tíma að innleiða hana með miklu kaþólskari hætti en meira að segja hið kaþólska Evrópusamband. Ég tel að við ættum að reyna að kaupa okkur tíma með því. Þess vegna er þessi breytingartillaga fram komin. Ég mundi gjarnan vilja að málið fengi einhverja efnislega umfjöllun á þann veg og væri fróðlegt að heyra viðhorf nefndarmanna til þess, einkum og sér í lagi hv. formanns atvinnuveganefndar og jafnvel fleiri nefndarmanna eða þingmanna um þetta atriði. Þegar upp er staðið held ég að við séum kannski flest orðin þeirrar skoðunar að það hafi ekki endilega verið heillaspor að innleiða þessa tilskipun. Burt séð frá því hvað hefur gerst í málinu, burt séð frá því að raforkutilskipunin var innleidd á sínum tíma 2003 og burt séð frá því að ekki er búið að finna leiðir til að vinda ofan af henni, þá erum við í þeirri stöðu sem við erum í í dag, málið er hér á þessum stað og ef við erum þeirrar skoðunar að það ætti að leita leiða til að koma okkur út úr þessari raforkutilskipun eða breyta framkvæmd hennar í íslenskri löggjöf með einhverjum hætti þá er spurningin hvort við ættum ekki að reyna að sameinast um að finna einhverjar leiðir í þá veru. Það væri ansi fróðlegt að heyra viðhorf hv. þingmanna til þess.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson aðeins út í þetta mál og afstöðu Vinstri grænna. Hvað hefur breyst hjá þingflokki Vinstri grænna í þessu máli á þeim skamma tíma sem er liðinn síðan flokkurinn átti sæti í ríkisstjórn? Eins og ég kom inn á áðan í ræðu minni var þetta mál opnað í þrígang undir forgöngu ríkisstjórnar sem hv. þm. átti aðild að á síðasta kjörtímabili, þ.e. að fresta gildistökunni gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur vegna erfiðra aðstæðna. Ég minnist þess ekki að nokkuð af þeirri umræðu sem nú er borin á borð hafi átt sér stað á þeim tíma. Hvers vegna ekki? Hvers vegna beittu Vinstri grænir sér ekki fyrir því í síðustu ríkisstjórn að þessi vinna færi af stað fyrst þeir hafa svona skýra afstöðu í málinu? Það var alger samstaða í hv. atvinnuveganefnd á því kjörtímabili um að veita þann frest sem veittur var, tveggja ára frest árið 2011, og að hann væri endanlegur. Menn voru reyndar í miklum efa um að það ætti að gera það en þá komu ekki fram neinar athugasemdir frá fulltrúa Vinstri grænna í nefndinni um málið. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hverju það breytir að þessi tilskipun verði mögulega ekki látin gilda gagnvart Orkuveitunni. Er það skilningur þingmannsins að Orkuveita Reykjavíkur, þar sem lögin gildi ekki um hana og uppskiptingin gildi ekki um hana, hafi sterkari samkeppnisstöðu á þessum markaði í dag? 

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að þessi mál voru opnuð á síðasta kjörtímabili með framlengingu af þessum sérstöku ástæðum. Það var að sjálfsögðu rætt m.a. í mínum þingflokki á þeim tíma hvort það væri fullnægjandi og rétt skref á þeim tíma eða hvort menn vildu beita sér fyrir því að ganga alla leið, ef maður getur orðað það þannig. Þau sjónarmið voru að sjálfsögðu uppi og vógust á. Uppleggið frá Orkuveitunni á sínum tíma var að fá þessa frestun og það varð niðurstaðan í okkar hópi og á vettvangi síðustu ríkisstjórnar að framlengja frestinn á þann hátt sem gert var. Spurningin um það hvort eitthvað hafi breyst, þá hefur afstaða okkar til þessa grundvallar í raun og veru alls ekki breyst. Við teljum að það hafi verið rangt að innleiða þessa raforkutilskipun eins og gert var og við teljum að affarasælast væri að reyna að vinda ofan af henni. Til þess þarf auðvitað að verða pólitískur meiri hluti. Hann var ekki á sínum tíma þegar tilskipunin var innleidd en mér hefur fundist í umræðunni og í skoðanaskiptum almennt að það sé jafnvel grundvöllur til þess núna sem kannski var ekki fyrir fáum árum síðan. Þess vegna spyr ég: Er þá ekki rétt að nýta það ef það er til staðar? Ég tel að við séum alveg reiðubúin til að leggja okkar af mörkum í þeim efnum. Ég mundi vilja svara því þannig. Hvað varðar samkeppnisstöðuna þá ætti auðvitað það sama við um önnur fyrirtæki sem hafa tekið þessi skref, ef undið verður ofan af 

Virðulegi forseti. Nú kom það fram í máli hv. þingmanns áðan að um það væri mikil óvissa hvort það væri yfir höfuð líklegt að við gætum undið ofan af innleiðingu tilskipunarinnar og þar með breytt þessu umhverfi, það væri mál sem tæki lengri tíma. Nú er ekki lengur það upplegg frá stjórnendum Orkuveitunnar eða eigendanefndinni að fresta þurfi gildistökunni gagnvart fyrirtækinu. Því vil ég spyrja hv. þingmann: Er ekki eðlilegt að við setjum þá Orkuveitu Reykjavíkur núna í sömu stöðu í samkeppni við önnur orkuveitufyrirtæki þannig að þau búi við sömu aðstæður? Ef það er skoðun hv. þingmanns að lögin séu til að skaða þessi fyrirtæki frekar en hitt þá nýtur væntanlega Orkuveita Reykjavíkur ákveðins forskots með það að lögin hafi ekki tekið gildi gagnvart henni. Ég vil því spyrja þingmanninn beint: Finnst honum eðlilegt að við viðhöldum forskoti Orkuveitu Reykjavíkur gagnvart öðrum orkufyrirtækjum með því að innleiða ekki löggjöfina gagnvart henni? Hefur þetta mál út af fyrir sig einhver áhrif á það ef við færum í þá vinnu - ef um það næðist einhver samstaða sem ég er ekkert endilega að boða að sé, það þarf auðvitað að skoða mjög vandlega. Hefur þetta mál einhver áhrif á það að frekar verði hægt að vinda ofan af innleiðingu tilskipunarinnar í raforkumálum heldur en ef það væri bara samþykkt og við settum öll fyrirtækin við sama borð? Ég næ ekki samhenginu í þessu. Mér finnst þetta hljóma 

Frú forseti. Nei, það er að sjálfsögðu ekki þannig. Ég er bara að reyna að ræða þetta mál málefnalega og koma með innlegg sem ég tel að eigi heima í umræðu um þetta mál. Þegar þingmaðurinn vísar í það sem ég sagði um óvissu, þ.e. það er auðvitað ákveðin óvissa í því hvort hægt er að komast út úr Evróputilskipuninni, en ég benti líka á að við hefðum innleitt hana með miklu kaþólskari hætti en efni tilskipunarinnar sjálfrar gerir ráð fyrir. Ég geng út frá því að hægt sé að breyta lögunum þannig að þau að minnsta kosti samræmist þeim lágmarksviðmiðum sem er að finna í tilskipuninni sjálfri. Það tel ég að ætti að vera vandalaust, ég gef mér það. Hitt kann að vera erfiðara að afnema tilskipunina sisvona. Það er í því sem óvissan liggur en ekki kannski því að hægt sé að breyta framkvæmdinni með breytingum á lögunum. Svo er það staða Orkuveitunnar andspænis öðrum orkufyrirtækjum og hvort þetta sé skekking á samkeppnisstöðu. Mér dettur nú bara í hug: Svo má böl bæta að benda á annað verra. Ef það er þannig að við teljum að þetta fyrirkomulag sé rangt - og mér finnst hv. þingmaður vera að vísa til umsagnar sem hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar, að ýmsir aðilar teldu að það hefði verið rangt að innleiða tilskipunina eins og gert var - er spurningin: Er þá betra að breyta þessu gagnvart Orkuveitunni þannig að hún sé komin í sömu stöðu og öll önnur fyrirtæki, og hvað svo? Ætlum við þá að fara hugsanlega að leita leiða til að vinda ofan af því? Það er auðvitað alveg hægt en það er líka spurning hvort þessi tvískipta staða myndi ekki meiri þrýsting á að menn einhendi sér í að gera breytingar á þessari löggjöf eins og ég hef verið að ræða.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni að tala um að fulltrúar þeirra flokka sem voru hér við stjórnvölinn árið 2003 þegar þessi gjörningur átti sér stað séu að hlaupa frá ábyrgð sinni í málinu. Hann heyrði væntanlega, eins og öll þjóðin, að hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan að það hefðu verið mistök að gera þetta. Ég get því ekki séð að menn séu að hlaupa frá því. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hv. þingmaður sé að hlaupa svolítið frá því sem hann var spurður um áðan, af hverju menn drifu ekki í að gera eitthvað síðastliðin fjögur ár. Fyrsta spurning mín til hv. þingmanns er sú að þar sem staða orkufyrirtækja á Íslandi er ólík að þessu leyti, telur hann þá líkindi á því eður ei að þetta fyrirkomulag eða sú staða sem nú er uppi geti hugsanlega stangast á við jafnræðisreglu stjórnsýslulaga? Þá kemur upp önnur staða og væri svo, óttast þingmaðurinn þá að önnur orkufyrirtæki sem búa við þá stöðu að hafa verið skipt upp ættu hugsanlega einhvern rétt eða mundu áskilja sér rétt til að verða jafnsett Orkuveitunni?

Frú forseti. Nei, ég hafði alls ekki orð á því að stjórnarflokkarnir núverandi og einnig þeir sem voru við völd 2003, hinir sömu, væru eitthvað að hlaupa frá ábyrgð sinni. Ég heyrði nákvæmlega hvað hæstv. utanríkisráðherra sagði og er algerlega sammála honum. Spurningin er meira hvort við viljum eitthvað gera með það. Viljum við taka það alvarlega ef menn telja að vinda eigi ofan af þessari tilskipun og alla vega því hvernig hún er innleidd í íslenskan rétt, viljum við þá reyna að taka á því? Er leiðin til þess að fullkomna innleiðingu tilskipunarinnar, því að það er það sem verið er að gera? Það er verið að fullkomna innleiðingu tilskipunarinnar með því að láta hana ná einnig frá og með þessum áramótum til Orkuveitu Reykjavíkur. Það sem ég er að segja er að ég tel að ef menn eru komnir á þann stað að þeir telji að frekar eigi að reyna að vinda ofan af tilskipuninni, eða a.m.k. að breyta framkvæmdinni að einhverju leyti, sé ekki rétta leiðin að fullkomna verkið með þessum lögum heldur betra að taka hina pólitísku ákvörðun, ef það er kominn einhver pólitískur „konsensus“ eða meiri hluti fyrir því að gera það er sú leið betri. Ég er ekkert endilega að halda því fram að mín skoðun sé sú eina rétta í málinu, ég held því mjög sjaldan fram í pólitískri umræðu en ég hef samt það viðhorf að ég teldi þetta betra og spyr hvort það sé flötur á að leita leiða til þess. Varðandi jafnræðisreglu stjórnsýslulaga sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson gat líka um verð ég að viðurkenna að ég er ekki löglærður maður og get ekki fullyrt neitt um það. Mér finnst hins vegar afar líklegt ...

Forseti vill benda á að klukkan er ekki rétt þannig að ræðutíma er að ljúka.

Ætlar forseti að gera eitthvað í þeim efnum eða hafa klukkuna vitlausa það sem eftir lifir kvölds?

Forseti vill benda hv. þingmanni á að ræðutími hans fer að styttast og það er verið að laga klukkuna.

Þá skal ég reyna að stytta mál mitt, frú forseti. Varðandi jafnræðisregluna vil ég segja að mér finnst afar líklegt að ef einhverjar líkur eru á því að þessi skipan mála standist hana ekki hefði verið látið á það reyna og mér vitanlega hefur það ekki verið gert. Ég dreg af því ákveðna ályktun en eins og ég segi er ég ekki löglærður maður og get ekki fullyrt um það - klukkan, virðulegur forseti, gengur hér upp þannig að ég sé að ég á mikinn tíma eftir - hvað er rétt og hvað er rangt í þessu, en mér þykir líklegt að það hefði verið látið á það reyna.

Hæstv. forseti. Ég gleðst yfir þeim tíma sem ég sé hérna. Ég get upplýst hv. þingmann um að önnur orkufyrirtæki hafa komið þeim sjónarmiðum á framfæri, gerðu það m.a. í umfjöllun þessa máls, að þau teldu óeðlilegt að Orkuveita Reykjavíkur væri eina orkufyrirtækið á Íslandi sem ekki hefði þurft að sæta því að vera skipt upp, ef við getum orðað það þannig. Í mínum huga eru þetta tvö aðskilin mál, þ.e. annars vegar að uppfylla þessa Evróputilskipun eins gagnvart öllum hlutaðeigandi og hins vegar sú spurning hvort hægt sé að vinda ofan af tilskipuninni yfir höfuð, sem við hljótum þá að gera en við vitum í fyrsta lagi ekki hvort það sé gerlegt og í öðru lagi ekki hvaða tíma það tekur. Þá er spurningin: Er eðlilegt að þetta ágæta fyrirtæki, Orkuveita Reykjavíkur, sitji eitt að því borði að vera ein skipulagsheild meðan aðrir hafa þurft að skipta sér upp og er rétt að halda þeirri vegferð áfram inn í óræða framtíð sem við vitum ekki hversu löng er? Mér fannst ég heldur ekki fá svar við því hvað kom í veg fyrir það, ef þetta var mikil sannfæring manna á síðasta kjörtímabili, að þeir leituðu leiða til að vinda ofan af þessari Evróputilskipun. Mér þætti vænt um að fá svör þingmannsins við því hvort sérstakar ástæður voru fyrir því að menn lögðu ekki út í þá vegferð eða í þann slag.

Frú forseti. Ég svaraði eiginlega sambærilegri spurningu frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni áðan. Ég fór yfir það að sú staða hefði verið uppi í Orkuveitunni, a.m.k. þegar ég kom að þeim málum á vettvangi þingsins í meiri hluta á árinu 2009 eftir hrunið, að gera þetta með þessum hætti. Ég rakti það líka að við hefðum rætt, alla vega í mínum þingflokki, hvort menn ættu að reyna að fara alla leið en niðurstaðan varð í því stjórnarsamstarfi sem við áttum þá og miðað við þau viðhorf sem við vissum að voru í pólitíkinni almennt hvað þetta varðaði að þetta væri fullnægjandi leið hvað okkur snerti. Ég hugsa að ef við hefðum verið einvöld með hreinan meiri hluta hefði kannski verið staðið á annan hátt að málinu, en það er hypótetísk spurning sem er ekki hægt að fullyrða algerlega um. Hv. þingmaður segir þetta vera tvö aðskilin mál og ég segi já en kannski líka nei. Að vissu leyti eru þetta tvö aðskilin mál. Hann orðar það þannig að önnur orkufyrirtæki hafi þurft að sæta uppskiptingu og mér finnst mikilvægt að spyrja um kjarna málsins. Hvað er það sem við raunverulega viljum í þessu máli? Það að fullkomna verkið með Orkuveituna er eiginlega aðeins til að uppfylla formsatriðin en ekki að taka á efni málsins. Kjarninn í málinu er, eins og ég horfi á það, að almenningur borgar brúsann út af tilskipuninni og uppskiptingunni. Orkuverð hefur hækkað og það er almenningur sem borgar það. Mér finnst að hagsmunir þeirra verði að ráða ferðinni í þessu máli en ekki formsatriði um það hvort við náum sama praxís á öllum orkufyrirtækjunum fyrr eða seinna. Þetta hefur verið ólíkt á milli orkufyrirtækjanna um eitthvert skeið. Spurningin er hvort öllu máli skipti ef svo er aðeins lengur 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mikið en það eru samt ákveðin atriði sem ég tel mikilvægt að komi fram við þessa umræðu. Við umfjöllun um þetta mál á síðasta kjörtímabili kom skýrt fram, bæði í umsögnum og á fundum nefndarinnar, frá fulltrúum annarra orkufyrirtækja að þau teldu að þau sætu ekki við sama borð í samkeppnisstöðu gagnvart Orkuveitunni og lögðu mikla áherslu á að gildistakan yrði látin virka gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta var alveg skýrt. Nefndin féllst á það vegna erfiðra aðstæðna Orkuveitu Reykjavíkur að fresta gildistökunni. Miklar áhyggjur voru, eins og ég kom inn á áðan, um fjárhagsstöðu Orkuveitunnar. Við vitum af því, það hefur verið í fjölmiðlum, komið ítrekað fram. Aftur á móti hefur nú við meðferð málsins komið fram bæði hjá stjórnendum Orkuveitunnar og eigendanefndinni að þær áhyggjur eru ekki lengur til staðar. Ég teldi það því mikinn ábyrgðarhluta við þessar aðstæður að láta ekki þessa tilskipun gilda einnig fyrir stærsta fyrirtækið á þessum markaði. Ég tel það reyndar ábyrgð okkar að gæta þess að öll fyrirtæki sitji við sama borð í þeirri samkeppni sem á að vera á þessum markaði. Ég kom líka inn á það hér áðan að ég hef ekki séð neina formlega úttekt um að þetta hafi valdið hækkunum á raforkuverði. Ég minnist þess að hafa séð í skýrslu frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að þeir teldu þessa samkeppni vera til bóta fyrir neytendur. Eftir stendur sú staðreynd að neytendur hér á landi, hinn almenni neytandi hvort sem eru heimili eða fyrirtæki, borga eitt lægsta orkuverð sem sögur fara af, sennilega það lægsta miðað við öll þau lönd sem við miðum okkur við. Ég held því að upphlaup Vinstri grænna í þessu máli núna sé á misskilningi byggt í versta falli. Ég held að við hljótum að vilja sameinast um það að þessi fyrirtæki sitji við sama borð. Það er síðan allt annað mál að fara út í mögulegar stærðir og breytingar á þessu máli. Þá mundi það auðvitað gilda gagnvart öllum fyrirtækjum á jafnréttisgrundvelli ef og þegar það tæki gildi.

Frú forseti. Þetta er ekkert upphlaup af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli. Hv. þingmaður, formaður atvinnuveganefndar, á að taka því fagnandi að fá málefnalega, vitsmunalega umræðu um þetta mál, einkum og sér í lagi þegar hann opnar sjálfur á það að málið þurfi hugsanlega að þroskast burt séð frá því hvort þetta frumvarp verður samþykkt hér eða ekki, efni málsins þurfi að fá að þroskast eitthvað inn í framtíðina og taka verði til umfjöllunar hvort við eigum að gera einhverjar grundvallarbreytingar á þessu fyrirkomulagi. Hann á að sjálfsögðu að taka því fagnandi að fá innlegg í þá umræðu. Hann gæti meira að segja notað það sem rök fyrir sjálfan sig þegar hann mætir einhverjum öðrum í umræðum sem kunna að hafa önnur sjónarmið. Ég skil eiginlega ekki að hann skuli vera ósáttur við það að við efnum til umræðu um þetta mál þó að það sé komið kvöld seint á aðventunni og flestir vilji komast heim í jólaleyfi, við gerum það fyrr eða síðar. Af minni hálfu og okkar er þetta fyrst og fremst hugsað til að vekja upp umræðu um þetta mál. Við vitum alveg að á sínum tíma vorum við í algerum minni hluta með skoðanir okkar á þessu máli. Við teljum að það hafi að einhverju leyti breyst og þess vegna finnst okkur eðlilegt að vekja máls á þessu hér og nú og erum að sjálfsögðu reiðubúin til að taka áfram þátt í umræðu um þróun málsins eða vinnu burt séð frá afstöðu okkar til frumvarpsins sem hér er til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Um þetta er það eitt að segja að ég fagna að sjálfsögðu málefnalegri umræðu um öll mál og það er ágætt að taka hana hvenær sem er. Í þessu tilfelli er náttúrlega meira undir en eingöngu málefnaleg umræða og það að vekja athygli á þessu máli og umfangi þess vegna þess að þingmaður Vinstri grænna hefur lagt fram breytingartillögu sem felur það í sér að fresta gildistökunni gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur, stærsta fyrirtækinu á þessum markaði. Í því felst auðvitað tillaga um að Orkuveita Reykjavíkur njóti ákveðinnar sérstöðu á þessum markaði áfram. Það virðist vera vilji Vinstri grænna að Orkuveita Reykjavíkur þurfi ekki að sitja við sama borð og önnur orkufyrirtæki í landinu þó að við séum á sama tíma sammála um að það þurfi miklu lengri tíma og miklu meiri vinnu til að fara yfir þær hugmyndir sem hér eru viðraðar af hv. þingmanni. Það er því miklu meira undir en málefnaleg umræða. Hér eru beinar tillögur um það að Orkuveita Reykjavíkur skuli njóta einhverrar sérstakrar undanþágu og þæginda umfram önnur orkufyrirtæki á markaði.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega talsverð aðgerð að skipta upp fyrirtæki eins og Orkuveitu Reykjavíkur. Ég segi bara að ef menn hafa einhverjar efasemdir um lagagrundvöllinn er lýtur að innleiðingunni á raforkutilskipuninni þá finnst mér að staldra eigi við. Okkar tillaga gengur út á að gefa þessu lengri tíma. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, ég ætla að leyfa mér að segja það, að í því felist meiri þrýstingur á að fara í endurskoðun á fyrirkomulaginu og flytja þess vegna önnur fyrirtæki í átt að því fyrirkomulagi sem er og hefur verið hjá Orkuveitu Reykjavíkur frekar en hitt. Ég tel að ef þetta verk er einhvern veginn fullkomnað, innleiðingin með þessum hætti, hverfi allur hvati til að fara í endurskoðun á þessu kerfi og koma öllum í sama umhverfi. Ég er vissulega sammála því að að sjálfsögðu á að ganga út frá sama umhverfi. Það hefur ekki verið um eitthvert skeið. Við viljum heldur beita okkur fyrir því að það verði þrýstingur á að fara í hina áttina en að fullkomna þessa innleiðingu með þeim hætti sem hefur verið gert. Við teljum að það þjóni líka hagsmunum almennings í landinu. Þegar upp er staðið finnst mér að þeir hagsmunir verði að ráða ferðinni en ekki einhver formsatriði að því er varðar hvernig þessi tilskipun er innleidd.

Virðulegur forseti. Ég er algerlega ósammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að það þurfi að hverfa allur hvati að því að breyta lögum í átt til hagræðingar fyrir fyrirtæki eða einstaklinga í þessu landi þó að stigin séu ákveðin skref eins og í þessu máli núna. Ég fæ ekkert samhengi í það. Það er alveg rétt að það er talsverð aðgerð fyrir fyrirtæki að skipta upp starfsemi sinni með þessum hætti. Það hafa öll fyrirtæki á orkumarkaðnum gert nema Orkuveita Reykjavíkur. Þau hafa öll farið í þessa talsverðu aðgerð og uppfyllt skilyrði laganna. Það hefur Orkuveitan líka gert núna. Þessi fyrirtæki hafa undirbúið sig undir þetta og telja sér ekkert að vanbúnaði að innleiða þessa uppskiptingu, þeir telja að þær áhyggjur sem þeir höfðu sérstaklega af viðbrögðum lánardrottna fyrirtækisins séu óþarfar í dag. Þess vegna tel ég, og það er í algeru samræmi við afgreiðslu nefndarinnar á síðasta kjörtímabili, að þetta verði látið ganga eftir núna. Þau rök sem þá voru færð fyrir því að gefa Orkuveitunni ákveðinn frest eiga ekki við í dag og það er ekki í andstöðu við fyrirtækið sem þetta er gert núna þó að vissulega vilji ég ítreka það sem fram kom hjá fulltrúum eigenda nefndarinnar að þeir telja að heppilegra væri að þessi innleiðing yrði afnumin. Það er svo allt annað mál eins og fram hefur komið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings verkefna frá innanríkisráðuneytinu til sýslumannsembætta og annarra embætta og stofnana. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín ýmsa gesti og nokkrar umsagnir. Það voru nokkur atriði sem komu sérstaklega til skoðunar hjá nefndinni. Markmiðið með þeim áformum um að flytja verkefni er að auka samlegð og hraða í málsmeðferð með því að fela stofnunum, sem ýmist hafa þekkingu á viðkomandi verkefnum eða sinna sambærilegum verkefnum, afgreiðslu þeirra. Þetta er gott markmið. Það er gott að vita til þess að vilji sé til þess, sem birtist jafnframt í verki, að flytja verkefni til þessara stofnana. Eftir sem áður mun innanríkisráðuneytið fara með yfirstjórn þeirra málaflokka sem frumvarpið nær til auk þess sem með þeirri breytingu að fela undirstofnunum ráðuneytisins ákveðin verkefni verða upphaflegar stjórnvaldsákvarðanir vegna þeirra teknar af lægra settu stjórnvaldi og því kæranlegar til ráðuneytisins. Þetta er eitthvað sem er mjög mikilvægt vegna þess að þetta er í samræmi við meginreglu 26. gr. stjórnsýslulaga. Við viljum auðvitað líta til þess að auka réttarvernd borgaranna. Þess vegna er markmið og tilgangur þessa lagafrumvarps mjög jákvætt. Við leggjum fram þrjár breytingartillögur. Í fyrsta lagi er aðeins um tæknilega breytingu að ræða þar sem misritun var í frumvarpstextanum og við leggjum því til að það verði lagfært með því að: Í stað „1. mgr.“ í inngangsmálslið 3. gr. komi: 2. mgr. Við fengum athugasemdir frá Lögmannafélaginu vegna þess að í VI. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um lögmenn, nr. 77/1998. Þar er lagt til að ákveðin verkefni verði færð frá innanríkisráðuneytinu til sýslumanna. Það er 20. gr. sem við erum að skoða hér. Það stendur sem sagt til að færa einu sýslumannsembætti þau verkefni til einföldunar, þ.e. að ráðherra verði heimilt að færa verkefnin til eins sýslumannsembættis. En í nefndinni komu fram athugasemdir um að það væri ekki til þess fallið að auka réttarvernd borgaranna, það var afstaða Lögmannafélagsins. Félagið telur að það geti verið varasamt fyrir réttaröryggi borgaranna að lögmaður geti haldið réttindum sínum virkum þrátt fyrir ákvörðun sýslumanns um niðurfellingu þeirra á meðan mál er í kæruferli hjá ráðuneytinu. Við ræddum þetta talsvert og komumst að þeirri niðurstöðu að það sé einmitt til þess fallið að auka réttaröryggi borgaranna, jafnt almennings sem lögmanna, að hægt sé að fjalla um þessi mál á tveim stjórnsýslustigum líkt og meginreglan í stjórnsýslulögum kveður á um. Það er auðvitað þannig að þegar sýslumaður hefur tekið ákvörðun um niðurfellingu lögmannsréttinda er það gert á ákveðnum grundvelli. Það er ákveðið ferli að því að sýslumaður fer í slíkar aðgerðir. Það fer í nefnd sem er skipuð samkvæmt lögum um lögmenn, við erum ekki að breyta því ferli, það er eingöngu verið að færa framkvæmdina sem slíka til ákveðins sýslumannsembættis. Það er auðvitað bindandi ákvörðun sem sýslumaður tekur. Hún er bindandi fyrir þann sem ákvörðuninni er beint að. Það stjórnvald sem tók ákvörðunina mun náttúrlega birta þá ákvörðun aðila máls. Réttaráhrifin munu koma strax fram eftir birtinguna og kæra til æðra stjórnvalds, eins og meginreglan er, mun ekki fresta réttaráhrifum ákvörðunar. Þetta er ein af meginreglunum í stjórnsýslulögunum. Þess vegna er það okkar niðurstaða að leggja til að þetta verði óbreytt. Hins vegar hefur nefndinni borist viðbótarumsögn við þennan lið og þetta ákvæði frumvarpsins. Því mun ég kalla þetta mál til nefndar að nýju á milli umræðna og fara yfir þá umsögn til að skoða málið nægilega vel. Þegar greidd hafa verið atkvæði um málið eftir þessa umræðu mun nefndin funda að nýju og fara yfir þetta og skoða málið aftur. Þá er í 11. gr. frumvarpsins lögð til breyting á barnalögum. Lögð er til sú tillaga að úrskurðir sýslumanna vegna sérstakra útgjalda samkvæmt 60. gr. barnalaga, nr. 70/2003, verði endanlegir innan stjórnsýslunnar og ekki kæranlegir til ráðherra. Hér er um að ræða útgjöld vegna skírnar barns, fermingar, gleraugnakaupa, tannréttinga, sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Í nefndinni kom fram að í ráðuneytinu hafi nýverið verið kveðnir upp úrskurðir sem hafi breytt eldri réttarframkvæmd nokkuð þannig að nú er meira tillit tekið til fjárhags aðila. Í þeim tilfellum getur verið um töluverðar fjárhæðir að ræða, t.d. er varðar tannréttingar. Þær eru dýrar, eða oft og tíðum dýrar framkvæmdir, þ.e. dýr þjónusta. Og þar sem um töluverða fjárhagslega hagsmuni er að ræða teljum við í nefndinni rétt að hægt verði áfram að kæra ákvarðanir sýslumanna á grundvelli 60. gr. barnalaga til ráðuneytisins og leggjum því til breytingu á frumvarpinu í þá veru, þ.e. að III. kafli falli brott. Að síðustu fjölluðum við talsvert um miðlæga rafræna málaskrá. Við leggjum þar til ákveðna breytingu. Ætlunin var samkvæmt frumvarpinu að sú framkvæmd tæki gildi frá 1. apríl, en við leggjum til þá breytingu að 2.–4. mgr. 24. gr. taki gildi 1. júní 2014. Það er vegna þess að Þjóðskrá Íslands er ætlað að halda utan um miðlæga málaskrá og verður skrá yfir lögræðissvipta einstaklinga, um lögráðamenn og ráðsmenn hluti af þeirri málaskrá. Ósk kom fram frá stofnuninni um lengri undirbúningstíma. Við viljum auðvitað að hægt sé að framkvæma lögin frá þeim tíma sem þeim er ætlað að taka gildi. Þess vegna leggjum við til þessa breytingu. Frú forseti. Það er rétt að vekja athygli á umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins þar sem kemur fram að verði frumvarpið lögfest óbreytt verði ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Hins vegar mun koma til millifærslna fjárheimilda á milli stofnana. Gert er ráð fyrir að eitt eða tvö stöðugildi flytji til Útlendingastofnunar vegna afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt. Önnur verkefni og tilflutningur verkefna eru það viðalítil að þó að þeim hafi verið sinnt um árabil liggur ekki fyrir af hálfu ráðuneytisins á þessu stigi hversu miklar fjárveitingar þarf að flytja milli aðila. Þess vegna mun einfaldlega reyna á það þegar framkvæmdinni hefur verið breytt og verkefnin komin til framkvæmda á nýjum stað. Því er ekki gert ráð fyrir neinum millifærslum milli viðkomandi stofnana að sinni. Frú forseti. Eins og ég sagði áðan óska ég eftir því að málið gangi eftir atkvæðagreiðslu til nefndar að nýju.

Frú forseti. Ég mun fyrir hönd hv. efnahags- og viðskiptanefndar mæla fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingar á tollalögum, nr. 88/2005, lögum um vörugjald, nr. 97/1987, lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989, með síðari breytingum, er varða sektir, greiðslufrest í tolli, sykurskatt og skilagjald vegna einnota drykkjarumbúða. Nefndin fjallaði ítarlega um málið og fékk á sinn fund Maríönnu Jónasdóttur, Guðrúnu Þorleifsdóttur og Valdemar Ásbjörnsson, öll frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Ingunni Ólafsdóttur, Magnús Bjarna Halldórsson, Tryggva H. Blöndal og Stefán Jónsson frá Isavia ohf., Bergþóru Halldórsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins og Ragnheiði Héðinsdóttur frá Samtökum iðnaðarins. Jafnframt bárust nefndinni umsagnir frá Endurvinnslunni hf., Félagi atvinnurekenda, Isavia ohf., Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, tollstjóra og Viðskiptaráði Íslands. Frumvarpið er í fjórum köflum og lýtur að þeim lögum sem ég fór yfir áðan. Nefndin hefur haft það til meðferðar og hefur fjallað ítarlega um hvern þátt. Þær breytingar sem lagðar eru til á tollalögum miða að því að einfalda starf embættis tollstjóra til hagræðingar fyrir embættið sjálft sem og viðskiptavini þess. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem rakin eru í frumvarpinu og leggur áherslu á mikilvægi þess að hækka sektarfjárhæðir þannig að þær séu til samræmis við almennt verðlag, að öðrum kosti eru þær ekki til þess fallnar að ná tilgangi sínum. Ég bendi á umfjöllun í fylgiskjali sem fylgir frumvarpinu sem útskýrir þetta frekar. Meginrökin fyrir því að hækka sektarfjárhæð tollstjóra eru þau að lágmarkssekt við broti fer í flestum tilvikum langt fram yfir þau sektarmörk sem nú eru í gildi. Sú fjárhæð sem nú er í gildi eru 300.000 kr. en þegar lágmarkssekt brots fer yfir þá fjárhæð hefur tollstjóri þurft að kæra til lögreglu. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram hafa komið um mikilvægi þess að unnt sé að ljúka málum án aðkomu lögreglu þegar málsaðilar eru sáttir við slík málalok og gangast við broti. Nefndin telur því rétt að umrædd viðmiðunarfjárhæð sektargreiðslu skuli hækkuð frekar og telur rétt að tollstjóri hafi sektarheimildir upp að 3 millj. kr. Lögreglurannsókn og málsmeðferð er kostnaðarsöm og tímafrek og telur nefndin rétt að einfalda kerfið sé þess kostur. Breytingu þeirri sem nefndin leggur til er ætlað að koma í veg fyrir að óþarflega mörg mál séu send frá tollstjóra til lögreglu. Lögreglan er störfum hlaðin og mikilvægt er að leitast við að leysa mál sem þurfa ekki að sæta lögreglurannsókn á annan veg. Breytingin mun þannig spara fé og gera ferlið skilvirkara, einfaldara og flýta afgreiðslu mála. Í öðru lagi er um að ræða breytingar á lögum um vörugjald sem miða að því að bæta úr hnökrum við framkvæmd laganna gagnvart innlendum framleiðendum. Fram kom að hnökrarnir sneru helst að því að að óbreyttu gæti í einhverjum tilvikum komið upp tvískattlagning þegar hráefni er flutt inn og svo selt áfram. Samkvæmt orðalagi núgildandi 10. gr. laganna er engin endurgjaldsheimild vegna innlendra framleiðenda, sem ekki hafa fengið sérstaka skráningu hjá tollstjóra skv. 5. gr. laganna, vegna sölu til skráðra aðila nema þeir flytji hráefnið eða efnivöru sjálfir til landsins. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að rétt sé að brugðist sé við þessu og leyst úr. Nefndin taldi þá framsetningu sem lögð er til í frumvarpinu ekki nægilega skýra og leggur því til breytingu á 4. gr. laganna sem er til þess fallin að einfalda framsetningu og skýrleika ákvæðisins en efnislega eru markmiðin þau sömu. Þriðji kaflinn í frumvarpinu snýr að 5. og 6. gr. og lýtur að gjaldfresti í tolli. Um er að ræða framlengingu á heimildum sem hafa verið í gildi og einfaldlega er verið að heimila innflytjendum að skipta greiðslu á aðflutningsgjöldum á tvo gjalddaga. Fram kom á fundum nefndarinnar að ráðgert er að ráðast í heildarendurskoðun á gjaldfrestum á næstunni og telur nefndin því rétt að framlengja umræddan frest áfram þar sem fyrir liggur endurskoðun á reglunum. Í fjórða lagi er lögð til breyting á lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, á þann veg að eftirleiðis verður þeim sem hafa leyfi til að selja farþegum og áhöfnum millilandafara við komu til landsins vörur úr tollfrjálsri verslun falið að leggja á og greiða skilagjald af gjaldskyldum vörum samkvæmt lögunum. Nefndin telur að með þessu sé verið að eyða ákveðinni óvissu sem ríkt hefur um greiðslu skilagjalda af umbúðum drykkjarvara sem seldar eru með framangreindum hætti. Í raun og veru er verið að klára mál sem hefur lengi verið uppi og snýr að skilagjaldi farþega sem fara í gegnum Fríhöfnina og kaupa vöru í skilaskyldum umbúðum og fá síðan greitt fyrir þegar þeir skila þeim umbúðum í Endurvinnsluna en sem hefur ekki verið greitt fyrir í Fríhöfninni þannig að verið er að eyða ákveðinni óvissu þar. Nefndin leggur til að frumvarpið í heild sinni verði samþykkt með eftirfarandi breytingu, og ég ætla að fara yfir þær breytingartillögur sem fylgja nefndarálitinu. Hin fyrri lýtur að sektarfjárhæðinni í fyrsta kaflanum og er til einföldunar á tollalögum. Í fyrsta lagi er lagt til að: 1. gr. orðist svo: Í stað fjárhæðarinnar „300.000 kr.“ í 1. og 3. málslið 2. mgr. og 1. málslið 3. mgr. 185. gr. laganna kemur: 3.000.000 kr. Í öðru lagi er breytingartillaga sem snýr að breytingu á lögum um vörugjald og snýr fyrst og fremst að því að framsetningin í frumvarpinu þótti ekki nægilega skýr og því er lögð til eftirfarandi breyting: 4. gr. orðist svo: Í stað 2. mgr. 10. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Tollstjóra er heimilt að endurgreiða innflytjendum og/eða innlendum framleiðendum vörugjald sem þeir hafa greitt í eftirfarandi tilvikum: 1. Þegar innflytjandi hefur nýtt hráefni eða efnivöru í framleiðslu innflytjanda sjálfs samkvæmt 1. mgr. 2. Þegar innflytjandi eða innlendur framleiðandi selur vöru, hráefni eða efnivöru án vörugjalds til handhafa framleiðsluskírteinis samkvæmt 1. mgr. 3. Þegar innlendur framleiðandi selur vöru án vörugjalds til skráðra aðila samkvæmt 5. gr. Innflytjandi eða innlendur framleiðandi skal tilgreina í sérstakri skýrslu til tollstjóra um slíka sölu eða nýtingu, þar með talið til hvaða aðila varan er seld, magn vöru og tegund, svo og fjárhæð vörugjalds. Þegar um endanlega framleiðsluvöru er að ræða skal tilgreina innihaldslýsingu. Skýrslu skal skilað eigi síðar en 15 dögum fyrir gjalddaga. Endurgreiðsla skal fara fram á gjalddaga, enda hafi vörugjald vegna viðkomandi tímabils verið greitt. Virðulegi forseti. Ég vil endilega minnast á að góð samvinna var í nefndinni og stendur hún öll að nefndarálitinu. Ég þakka nefndinni fyrir góð störf í málinu. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi hv. þingmenn Vilhjálmur Bjarnason, Árni Páll Árnason og Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Undir nefndarálitið rita eftirfarandi hv. þingmenn: Frosti Sigurjónsson, Willum Þór Þórsson, Steingrímur J. Sigfússon, Guðmundur Steingrímsson, Pétur H. Blöndal og Sigurður Páll Jónsson.