Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 90/1999, um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum (greiðslukerfi og verðbréfauppgjörskerfi). Með frumvarpi þessu, sem er á þskj. 92, er lagt til að innleidd verði í íslenskan rétt þau ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2009/44/EB sem breyta tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 98/26/EB um endanlegt uppgjör í greiðslukerfum og uppgjörskerfum fyrir verðbréf. Á Íslandi eru starfrækt tvö greiðslukerfi sem falla undir núgildandi lög, þ.e. stórgreiðslukerfi Seðlabanka Íslands og jöfnunarkerfi Greiðsluveitunnar. Þátttakendur í kerfunum eru fjármálafyrirtæki sem hlotið hafa starfsleyfi samkvæmt lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Meginmarkmið laganna er að verja greiðslur sem komnar eru í kerfin gegn því að hægt sé að beita riftunarreglum laga um gjaldþrotaskipti um þær greiðslur. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi að verðbréfauppgjörskerfi verði látin falla undir lögin. Í núgildandi lögum er einungis fjallað um greiðslukerfi. Í frumvarpi þessu er lagt til að lögin taki til greiðslukerfa og verðbréfauppgjörskerfa. Þá er einnig lagt til að ráðherra verði heimilt að viðurkenna fleiri kerfi en einungis þau sem falla strangt tiltekið undir skilgreininguna á greiðslukerfi. Í öðru lagi er lagt til að skilgreiningu á nokkrum hugtökum verði breytt og ný hugtök skilgreind. Meðal nýrra hugtaka sem lagt er til að skilgreind verði í lögunum eru hugtökin „kerfisstjóri“ og „rekstrarsamhæfð kerfi“. Kerfisstjóri er sú eining sem kemur fram sem þátttakandi fyrir hönd kerfanna. Með því að heimila „kerfisstjóra“ að vera þátttakandi geta kerfin nú tengst í ríkara mæli og er þá talað um „rekstrarsamhæfð kerfi“. Í þriðja lagi er lagt til að settar verði reglur varðandi það hvenær fyrirmæli teljist vera komin inn í kerfið. Þetta getur verið sérstaklega mikilvægt þegar um rekstrarsamhæfð kerfi er að ræða þar sem fyrirmælin eru varin þegar þau teljast vera komin inn í kerfið. Fram að því er hægt að beita riftunarreglum gjaldþrotaskiptalaga. Í fjórða lagi er lagt til að greiðslur verði verndaðar nótt og dag með því að skilgreina viðskiptadag sem 24 klukkustundir. Með þessu geta uppgjör farið fram á hvaða tíma sólarhrings sem er og greiðslur bíða ekki eftir að viðskiptadagurinn hefjist til þess að þær teljist vera komnar inn í kerfið. Þar af leiðandi njóta þær réttarverndarinnar sem lögin bjóða. Í fimmta lagi er lagt til að heiti laganna verði breytt í samræmi við nýtt efni þeirra þannig að þau muni þá heita lög um öryggi fyrirmæla í greiðslukerfum og verðbréfauppgjörskerfum. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að aflokinni þessari umræðu vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerð hans fyrir málinu og fyrir framlagningu þess. Hér er á ferðinni býsna tæknilegt úrlausnarefni sem stuðlar að því að auka öryggi í viðskiptum manna og laga lagaumhverfið að breyttum samfélagsháttum, m.a. að því að viðskipti geti verið varin á hvaða tíma sólarhrings sem vera skal. Það er fagnaðarefni að fá þetta mál, og fleiri sem hæstv. ráðherra mælir fyrir hér í dag, svo snemma fram á þinginu, því það er mikill málafjöldi sem þingið á von á úr Stjórnarráðinu til umfjöllunar á fremur stuttum þingvetri. Því er gott að geta tekið til óspilltra málanna strax í upphafi þings við að vinna úr þeim. Ég treysti á gott samstarf í hv. efnahags- og viðskiptanefnd við úrlausn þessa máls svo að það megi verða að lögum hér á haustþingi.

Herra forseti. Áður en ég hef að mæla fyrir þessu frumvarpi vil ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar, formanni efnahags- og viðskiptanefndar, fyrir góðar móttökur. Ég er sammála því að það er æskilegt að þessi mál sem eru endurflutt - það sem ég mælti fyrir síðast, mér láðist kannski að taka það fram, og það sem ég mun núna mæla fyrir, eru hvort tveggja gamlir kunningjar. Við lögðum okkur fram um að reyna að koma þeim hér strax fyrir þingið þannig að hv. þingnefnd hafi góðan tíma til að ljúka vonandi endanlega umfjöllun um þessi mál. Hér eru nokkur frumvörp á ferð sem flest eru því sama marki brennd að þau hafa komið einu sinni eða jafnvel tvisvar, allt upp í þrisvar jafnvel, fyrir þingið áður og eru nú orðin fullþroskuð, skulum við vona, til afgreiðslu. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um bókhald, með síðari breytingum. Þetta mál var, eins og áður sagði, flutt á síðasta þingi en náðist þá ekki fram til afgreiðslu. Þetta er tengt frumvarpi sem sömuleiðis er hér á ferðinni og breytir ákvæðum um ársreikninga. Með frumvarpinu eru fyrst og fremst lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem voru samþykkt á vorþingi 2008. Þá voru töluverðar breytingar gerðar á þágildandi lögum og reglum um endurskoðendur. Samkvæmt þeim lögum geta ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingar þær sem hér eru lagðar til lúta að því að breyta núgildandi lögum í samræmi við þetta, en þau hafa lagt að jöfnu störf endurskoðenda og skoðunarmanna reikninga. Að auki er lagt til í frumvarpinu að heimild félaga til að hafa texta bókhaldsbóka og ársreikninga á dönsku eða ensku í stað íslensku verði víkkuð út til annarra eða fleiri félaga en þeirra einna sem hafa heimild til að hafa reikningsskilin í erlendum gjaldmiðli. Þessi heimild á við þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi eins og til dæmis þegar um erlent eignarhald er að ræða eða stjórnarmenn eru erlendir. Vaxandi tilhneigingar gætir hjá félögum til að hafa texta ársreiknings á ensku, og er hún einkum komin til af því að um erlenda eignaraðild og/eða stjórnaraðild er að ræða. Reynslan sýnir að fjöldi félaga hefur ársreikninga sína á ensku þrátt fyrir að vera með reikningsskilin í íslenskum krónum og ekkert samband er á milli þess að færa bókhaldið í erlendum eða innlendum gjaldmiðli og texta bókhaldsins. Einnig er lögð til almenn heimild til varðveislu bókhaldsgagna erlendis í allt að sex mánuði. Er sú heimild ekki bundin við færslu bókhalds í erlendum gjaldmiðli. Benda má á að færsla bókhalds með rafrænum hætti verður æ algengari og er þá alltaf óheftur aðgangur að rafrænum bókhaldsgögnum án tillits til þess hvar í heiminum bókhaldið er varðveitt. Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi. Hjá þeim sem hafa annað reikningsár en almanaksárið koma lög þessi þó ekki til framkvæmda fyrr en við upphaf fyrsta reikningsárs sem hefst eftir 1. janúar 2013. Virðulegur forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar til þóknanlegrar umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þennan gamla kunningja sem er eins og fyrra málið endurflutt og sömuleiðis nokkuð tæknilegs eðlis, til þess gert að mæta breyttum samfélagsháttum og þróun í viðskiptum sem verða sífellt alþjóðlegri. Það kallar á að gert sé ráð fyrir því í lögum. Ég á ekki von á því að miklar pólitískar deilur verði um efni máls, heldur verði fyrst og fremst verkefni hv. efnahags- og viðskiptanefndar að leita eftir sjónarmiðum fagaðila og þeirra sem lögin þurfa að þola, hvort það sé ekki tæknilega vel og rétt útfært og það megi koma hér til baka sem allra fyrst þannig að það megi afgreiða sem lög frá Alþingi á þessu haustþingi.

Herra forseti. Þá mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum. Meginefni er starfrækslugjaldmiðill og skoðunarmenn og endurskoðendur. Frumvarp þetta var lagt fyrir á 140. löggjafarþingi, en náðist ekki að mæla fyrir því á því þingi, hvað þá að það fengi frekari umfjöllun. Þetta frumvarp er, eins og áður sagði, lagt fram samhliða og tengist frumvarpi til laga um breytingu á lögum um bókhald. Með frumvarpinu eru sömuleiðis lagðar til breytingar sem leiða af lögum nr. 79/2008, um endurskoðendur, sem samþykkt voru þá á vorþingi. Töluverðar breytingar voru gerðar á stöðu og lögum og reglum um endurskoðendur, þar kemur hið sama fram að samkvæmt þeim lögum geta nú ekki aðrir en þeir sem fá löggildingu ráðherra endurskoðað reikningsskil og áritað þau í samræmi við endurskoðunina. Meginbreytingarnar sem hér eru lagðar til, til að breyta frá því sem ella er, eru að núgildandi lög leggja störf endurskoðenda og skoðunarmanna að jöfnu. Það eru einnig lagðar til breytingar á 8. gr. laganna sem fjallar um þau skilyrði sem félög verða að uppfylla til að fá heimild ársreikningaskrár til að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Ekki er um að ræða efnisbreytingu á ákvæðinu, en í ljósi reynslu sem komin er á veitingu þessarar heimildar er lagt til að gera ákvæðið skýrara. Að auki er lagt til í frumvarpinu að heimild félaga til að hafa texta bókhaldsbóka og ársreikninga á dönsku eða ensku í stað íslensku verði víkkuð út til annarra eða fleiri félaga en þeirra sem hafa heimild til að hafa reikningsskil í erlendum gjaldmiðli. Samræmist það því sem áður sagði um bókhaldslögin. Sú heimild á sömuleiðis við þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi með alveg sama hætti, þ.e. þegar um erlent eignarhald eða erlenda stjórnarmenn er að ræða. Í frumvarpinu er lagt til að aukið verði gagnsæi eignarhalds og atkvæðisréttar hluthafa í hlutafélögum og einkahlutafélögum. Þannig verði félögum gert að upplýsa í skýrslu stjórnar með ársreikningi um að lágmarki 10 stærstu hluthafa og alla ef þeir eru færri en 10 og hundraðshluta hlutafjár þeirra. Þetta er í sjálfu sér nýtt sjálfstætt efnisatriði, en við teljum að það sé tvímælalaust til bóta að skerpa og skýra á upplýsingaskyldunni með þessum hætti. Þá er loks lagt til að viðmiðunarfjárhæðir í lögunum verði hækkaðar, enda hefur þeim ekki verið breytt síðan árið 2000. Að öðru leyti er lagt til að lögin öðlist þegar gildi. Hæstv. forseti. Ég legg sömuleiðis til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað áfram til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Skylt er skeggið hökunni. Hér er um að ræða ákvæði sem leiða af áður samþykktum lögum eða öðrum þeim frumvörpum sem mælt hefur verið fyrir að verulegu leyti. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að þau atriði muni vera í litlum ágreiningi í nefndarstarfinu, fyrst og fremst muni starf nefndarinnar lúta að því að fara yfir það með hvaða hætti þau eru tæknilega útfærð og að þau séu sem allra skýrust. Það er hluti af tilganginum með málinu að skýra og skerpa á skyldum aðila og sömuleiðis að færa fjárhæðir til eðlilegs horfs og önnur slík skýringaratriði. Hins vegar er mikilvægt efnisatriði í málinu sem lýtur að upplýsingaskyldunni og hæstv. ráðherra vísaði til. Það er málefni sem ólík sjónarmið geta verið um. Ég vona þó að hér megi takast nokkuð breið pólitísk samstaða um að gera það ákvæði að lögum því það felur í sér aukið gagnsæi um eignarhald í íslensku atvinnulífi. Það er auðvitað ákaflega mikilvægt viðfangsefni fyrir okkur. Við þekkjum það hvaða skelfilegu afleiðingar það getur haft þegar slík tengsl eru óljós og eru misnotuð. Það er mikilvægt fyrir lítið hagkerfi og lítið samfélag eins og okkar að þar sé sem allra mest upplýst um slíka hluti, að hlutir séu sem gagnsæjastir og uppi á borðum og öllum ljósir þannig að hagsmunir almennings og aðgengi þeirra að upplýsingum um það hvernig hlutum er fyrir komið sé skipað með sem bestum hætti. Þó að áherslur kunni að vera ólíkar um það hversu langt eigi að ganga í gagnsæi hygg ég að þær tillögur sem hér eru uppi eigi að vera með þeim hætti að um þær ætti að geta tekist breið og góð pólitísk sátt. Ég vonast til þess að nefndarstarfið leiði það í ljós.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. Meginefnið varðar opinber hlutafélög. Frumvarp þetta var samið í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu að höfðu samráði við mennta- og menningarmálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið. Í því felst að gerðar verði nokkrar breytingar á ákvæðum laga um hlutafélög er varða opinber hlutafélög. Jafnframt er gert ráð fyrir breytingu á ákvæðum um dagskrá og tillögur í hlutafélögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Þó að sett hafi verið í lög ákveðin ákvæði um opinber hlutafélög í þeim tilgangi að einfalda rekstur slíkra félaga og gefa ríki og sveitarfélögum færi á að stunda rekstur á samkeppnisgrundvelli í hlutafélagaforminu eru menn almennt sammála um að mikilvægt sé að opinber hlutafélög séu gagnsærri en gengur og gerist um hlutafélög í einkaeigu og feti meðalveg milli þess að vera annars vegar opinber stofnun, sem fer m.a. eftir stjórnsýslulögum og upplýsingalögum, og hins vegar almennt hlutafélag. Er gert ráð fyrir að unnt sé að ná þessum markmiðum með því að láta slíkt félag fara að reglum um eigendastefnu ríkis eða sveitarfélaga gagnvart hverju opinberu hlutafélagi fyrir sig. Þá er gert ráð fyrir ákvæðum til að tryggja upplýsingaflæði í þessum félögum, m.a. með því að veita fulltrúum starfsmanna félagsins sem um ræðir rétt til að sækja aðalfundi þess. Þeir fái jafnframt rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir á fundinum eins og kjörnir fulltrúar ríkis eða sveitarfélaga og þar með möguleika til að hafa enn frekari áhrif á starfsumhverfi sitt að þessu leyti. Þá er gert ráð fyrir aðgangi þeirra að fundargerðabók aðalfundar eða staðfestu endurriti fundargerðar aðalfundar. Ákvæði 3. gr. frumvarpsins um dagskrá og tillögur í hlutafélögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði felur í sér breytingu á innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2007/36/EB frá 11. júlí 2007 um nýtingu tiltekinna réttinda hluthafa í skráðum félögum. Eru gildandi ákvæði ekki talin nægjanlega skýr hvað tímafresti snertir. Breytingarnar taka aðeins til aðalfunda í hlutafélögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Ég hef hér farið yfir megintilgang frumvarpsins í framsögu minni. Að mati aðstandenda frumvarpsins er ekki gert ráð fyrir því að frumvarpið, verði það óbreytt að lögum, hafi í för með sér nein fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Það er um þetta frumvarp eins og hin þrjú að það felur fyrst og fremst í sér leiðréttingar eða breytingar sem lúta að því að skýra ákvæði gildandi laga betur, þ.e. að þeim þætti sem lýtur að Evróputilskipunum og að auka upplýsingagjöf í félögum sem opinberir aðilar eiga aðild að. Ég hygg að þó að þetta sé auðvitað stórkostlega pólitísk umræða á köflum hafi tekist nokkuð víðtæk samstaða um nauðsyn þessa og það sé góð viðbót sem hér er lögð til um að starfsmenn hafi aðgang að aðalfundum félaga og færi á því að leggja þar fram spurningar með sömu réttindi og kjörnir fulltrúar. Ég treysti því að málið hljóti góðar viðtökur í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og það megi takast að ljúka umfjöllun og afgreiðslu þess sem fyrst.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á innheimtulögum, nr. 95/2008. Meginefni fjallar um víðtækara eftirlit o.fl. Í frumvarpinu sem samið var og undirbúið í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og er nú endurflutt með nokkrum minni háttar breytingum eru lagðar til breytingar á innheimtulögum, nr. 95/2008, sem gengu í gildi 1. janúar 2009. Er þá meðal annars höfð hliðsjón af framkvæmd laganna og athugasemdum eftirlitsaðila, einkum Fjármálaeftirlitsins. Helstu breytingar snerta vernd fjár á vörslureikningum, orðalag í innheimtuviðvörun varðandi næsta stig innheimtuaðgerða, hækkun starfsábyrgðartrygginga samkvæmt reglugerð, ákvæði um Lögmannafélag Íslands sem eftirlitsaðila en ekki úrskurðarnefnd lögmanna, Neytendastofu sem eftirlitsaðila með eigin innheimtustarfsemi aðila sem heyra ekki undir aðra eftirlitsaðila, flutning sérstaks eftirlits með innheimtu opinberra aðila frá Fjármálaeftirlitinu til Neytendastofu, lagaákvæði varðandi fjárhagslega stöðu innheimtuaðila, afturköllun innheimtuleyfis í stað leyfissviptingar og niðurfellingu innheimtuleyfis. Þá er meðal annars gert ráð fyrir heimild til stjórnvaldssekta fyrir gróf eða ítrekuð brot gegn góðum innheimtuháttum. Ég mun nú víkja nánar að ákveðnum breytingum sem gerðar eru í frumvarpinu. Hvað snertir innheimtuviðvörun samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er ekki eingöngu vikið að því að hún skuli send eftir gjalddaga kröfu heldur er bætt við orðunum „eða eindaga ef síðar er“ til að taka af tvímæli um þetta atriði. Þá er með hliðsjón af ákvæðum 72. gr. víxillaga kveðið á um að gjalddagi verði næsta virka dag á eftir gjalddaga ef gjalddaga ber upp á löghelgan dag eða dag þegar bankastofnanir eru almennt lokaðar. Kveðið er á um að greiðslu verði eigi krafist fyrr en næsta virka dag eftir löghelgan dag eða bankalokunardag og innheimtuviðvörun sé eigi dagsett og send fyrr en næsta virka dag þar á eftir, ef hún hefur þá ekki borist. Annað gæti valdið fólki óþarfaamstri. Orðalag hvað snertir innheimtuviðvörun er gert mildara þannig að ætíð sé vikið að næsta innheimtustigi, t.d. milliinnheimtu í stað þess að kveða ætíð strax á um málshöfðun eða aðrar innheimtuaðgerðir á grundvelli réttarfarslaga. Innheimtulög snerta ekki svokölluð seðilgjöld nema í þeim undantekningartilvikum þegar unnt er að senda innheimtuviðvörun um leið og greiðslukröfu fyrir gjalddaga. Er kveðið á um í frumvarpinu að eigi skuli í þeim tilvikum krefjast greiðslu á seðilgjaldi eða samsvarandi gjaldi nema laga- eða samningsheimild sé fyrir hendi. Um nánari skýringar að þessu leyti vísa ég til athugasemda við d-lið 3. gr. frumvarpsins. Í 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir skýrari ákvæðum í 10. gr. innheimtulaga um meðferð innheimtufjár á vörslureikningum til að tryggja betur hag kröfuhafa. Sambærilegar reglur um vörslufjárreikninga er að finna í lögum um miðlun vátrygginga, lögum um lögmenn og lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, svo sem nánar er greint frá í athugasemdum við 4. gr. frumvarpsins. Í 6. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir breytingu varðandi starfsábyrgðartryggingu. Er þar lagt til að ákvæðið sé sambærilegt og hjá lögmönnum. Gert er ráð fyrir að atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra kveði á um það í reglugerð til hvaða tjóns starfsábyrgðartrygging skuli taka, tryggingarfjárhæðir, heildarfjárhæð bóta innan hvers tryggingartímabils, eigin áhættu og brottfall tryggingarinnar. Í 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir breytingum á 15. gr. innheimtulaga og kveðið á um að Lögmannafélag Íslands sé eftirlitsaðili í stað úrskurðarnefndar lögmanna. Er félagið almennur eftirlitsaðili með lögmönnum en einhverjum málum kann að verða vísað til úrskurðarnefndar sem fer með agavald gagnvart lögmönnum. Í sömu grein frumvarpsins, þ.e. 7. gr., er gert ráð fyrir að Neytendastofa verði sérstakur eftirlitsaðili með almennri innheimtu á eigin kröfum aðila sem heyra ekki undir aðra eftirlitsaðila. Enginn sérstakur eftirlitsaðili hefur verið með slíkri innheimtu. Taka má fram að í Noregi er enginn eftirlitsaðili með slíkri starfsemi en innheimtulögin eru sniðin eftir ákvæðum norskra laga. Slíkt verður þó að teljast æskilegt. Um úrræði og málsmeðferð fer samkvæmt lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu sem Neytendastofa starfar eftir nema kveðið sé á um annað í innheimtulögum, svo og ákvæði laga um Neytendastofu og talsmann neytenda varðandi áfrýjunarnefnd neytendamála. Þar undir eru ákvæði um málskotsrétt aðila til áfrýjunarnefndar neytendamála. Neytendastofa mundi einnig hafa eftirlit með starfsemi opinberra aðila sem innheimta gjöld fyrir þjónustu. Í 9. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir fjárhagslegu eftirliti Fjármálaeftirlitsins með innheimtuaðilum sem það hefur eftirlit með. Getur eftirlitið gripið fyrr inn í en verið hefur, stefni í vandræði. Í 10. gr. frumvarpsins eru breytingar á 17. gr. innheimtulaga og er gert er ráð fyrir að breytt verði orðalagi greinarinnar þannig að kveðið verði á um afturköllun innheimtuleyfis í stað sviptingar þess. Jafnframt er bætt við ákvæðum um möguleika innheimtuaðila á úrbótum. Í 11. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir nýrri grein í lögunum, 17. gr. a, sem fjallar um niðurfellingu innheimtuleyfis ef leyfið er ekki nýtt, því afsalað eða starfsemi stöðvuð. Í 12. gr. frumvarpsins er meðal annars gert ráð fyrir nýrri heimild til að Fjármálaeftirlitið geti í vissum tilvikum gripið til stjórnvaldssekta vegna brota á ákvæðum 6. gr. laganna um góða innheimtuhætti ef um gróf eða ítrekuð brot er að ræða. Í 13. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir breytingu á refsiákvæðum laganna þannig að möguleiki á beitingu refsingar vegna rangra eða villandi upplýsinga nái ekki einungis til upplýsinga um hagi fjármálafyrirtækja heldur annarra innheimtuaðila en fjármálafyrirtækja. Gildissviðið er þannig víkkað. Fjármála- og efnahagsráðuneytið gerir ráð fyrir því að frumvarpið, verði það óbreytt að lögum, muni einungis hafa í för með sér óveruleg útgjöld fyrir ríkissjóð sem eigi að geta rúmast innan fjárheimilda innanríkisráðuneytisins. Er þetta nánar skýrt í kostnaðarumsögn sem fylgir frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðunni vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerð hans fyrir málinu. Það verður ekki hið sama sagt um þetta mál og hin fyrri sem hann hefur mælt fyrir að það sé einfalt eða fyrst og fremst tæknilegt eða faglegt úrlausnarefni því að um innheimtumálin hefur auðvitað staðið mikil umræða. Þar hafa verið uppi mörg og ólík sjónarmið í samfélaginu og talsverð pólitísk umræða farið fram um þau mál. Ég vil í tengslum við þetta ágæta mál sem hér er lagt fram leggja áherslu á að við í nefndarstarfinu skoðum það í samhengi við þá vinnu sem fer nú fram á vegum ríkisstjórnarinnar og lýtur að neytendavernd á fjármálamarkaði. Það hefur skort talsvert á neytendaverndina þar og það snertir auðvitað líka innheimtuhliðina. Ég hygg að ýmis ákvæði þessa ágæta frumvarps sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir lúti einmitt að því að taka á ýmsum þáttum í neytendaverndinni. Ég fagna meðal annars þeim ákvæðum sem hæstv. ráðherra boðar um að fá eftirlitsstofnuninni, Fjármálaeftirlitinu, tæki í hendur til þess að bregðast við grófum innheimtuaðgerðum eins og það er kallað. Ég hygg að það ákvæði sé ekki sett inn að tilefnislausu heldur vegna þess að því miður séu þess dæmi að neytendur hafi mátt sæta grófum innheimtuaðgerðum og skort hafi á úrræði til þess að hemja innheimtuaðila í því efni. Um leið og ég fagna frumvarpi hæstv. ráðherra og þeim efnisatriðum sem hann hefur farið í gegnum og lýsi mig í öllum aðalatriðum sammála þeim hygg ég að þetta sé, af þeim málum sem hefur verið mælt fyrir á þessu síðdegi, það mál sem muni kalla á langviðamestu umfjöllunina og mestu umræðuna í nefndinni. Ég vona og veit að nefndarmenn verða allir af vilja gerðir að gefa þann tíma í þá umfjöllun sem þarf, þannig að komast megi sem lengst með málið og helst ljúka umfjöllun um það á þessum vetri.

Herra forseti. Ég skil þær athugasemdir sem hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, gerir. Það er alveg rétt að þetta mál er kannski nokkuð annars eðlis en þau tæknilegu mál sem við vorum að fjalla um á undan. Það gerir í sjálfu sér efni þess ekki minna virði. Ég mundi frekar segja að umræðan gæti skiljanlega orðið á þeim nótum hvort hér sé gengið nógu langt. Í þessu er fólgin tilraun til að ná betur og heildstætt utan um þessi mál þannig að allir sem hafa innheimtustarfsemi með höndum heyri undir eftirlit, eftir atvikum Fjármálaeftirlitið eða Neytendastofu. Almennt eru breytingarnar hugsaðar til hagsbóta fyrir neytendur og til að styrkja þeirra stöðu. Spurningin er þá bara hvort menn telji að þörf sé á að ganga lengra í einhverjum tilvikum eða hvort þetta sé fullnægjandi. Þetta er að minnsta kosti viðleitni í þá átt að ná heildstæðar utan um þetta og ég fagna því ef hv. þingnefnd hefur aðstöðu til og gefur sér tíma til að fara betur ofan í saumana á því hvort megi frekar styrkja en draga úr því sem hér er lagt til. Ég býst þó við því að þá muni heyrast hljóð úr horni. Að sjálfsögðu liggur að baki talsvert samráð og samskipti við þá sem við eiga að búa og reynt hefur verið að finna útfærslu sem allir ættu að geta unað við, þó þannig að kostnaði verði stillt í hóf en eftirlitið styrkt til hagsbóta fyrir neytendur á þessu sviði. Það er alveg rétt að við viljum ekki sjá og hafa það þannig að menn geti farið stórkostlega offari í innheimtuaðgerðum, t.d. sé kurteislega farið af stað eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, menn gangi ekki lengra í fyrstu tilkynningum o.s.frv. en efni standa til og menn njóti vafans verði 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að hér er verið að reyna að nálgast þessa hluti með heildstæðum hætti og skýra það hverjir eigi að hafa eftirlit og bera ábyrgð á eftirliti með hverju. Það er eins og hæstv. ráðherra segir viðleitni, en ég vil ekki bara segja viðleitni, það er góð viðleitni sem kemur fram í þá veru í þessu máli og horfir sannarlega til framfara þó að umræðan verði væntanlega, eins og ráðherrann gefur í skyn, um það hvort óhætt sé að ganga lengra í einstökum atriðum. Því miður er það þannig og fram hjá því verður ekki horft að á undanliðnum áratug eða svo hefur í tilteknum efnum verið deilt um hvaða eftirlitsstofnanir ættu að hafa eftirlit með einstökum þáttum. Vegna þess að aðilar voru ekki sammála og lögin ekki nægilega ótvíræð um það hverjum bæri að hafa eftirlit með tilteknum þáttum þá var því ekki sinnt með þeim afleiðingum að gengið var óhæfilega langt fram gagnvart neytendum í þeim málum. Það á að vera okkur áminning um að þessir hlutir þurfa að vera heildstæðir og alveg skýrt hver það er sem ber ábyrgð á hverju og það er það sem leitast er við með þessu frumvarpi. Ástæða er til að fagna því og árétta að það er framfaraskref þó að ég spái því að ívið meiri umræður verði um það en hin fjögur málin sem hér hefur verið mælt fyrir en fagna því líka um leið að nefndin fái nóg af málum í upphafi þings til að vinna úr, því að það eru mörg brýn og þörf mál á málasviði ráðherrans sem sinna þarf á þessum vetri.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mikilvægt mál. Aðstæður á Íslandi eru nú um margt sérstakar hvað það varðar að í kjölfar hruns viðskiptabankanna versnaði skuldastaða þúsunda heimila hér á landi til mikilla muna, hjá sumum hverjum þannig að ekki verður undir staðið. Um leið má segja að nær öll heimili hafi lent í verri skuldastöðu en áður, skuldirnar hafa hækkað og eignirnar hafa minnkað að verðgildi. Við slíkar aðstæður er nauðsynlegt að löggjafinn íhugi og skoði vel fyrirkomulag innheimtu á kröfum. Þar þarf auðvitað að ríkja jafnvægi, þ.e. að þeir sem lánað hafa fjármuni sína hafi allan rétt til að innheimta til baka en um leið að það sé gert þannig að um sé að ræða manneskjulega viðskiptahætti og meðalhófsins sé gætt enn og aftur, vegna þess að svo mörg þúsund heimili lentu á þeim stað að það er ekki spurning um greiðsluvilja heldur greiðslugetu. Margt í innheimtulöggjöfinni lýtur að því og möguleikum fyrirtækja eða einstaklinga til að innheimta kröfur og kalla fram þennan greiðsluvilja, en þegar málið snýst ekki um það hjá svo mörg þúsund heimilum heldur um greiðslugetuna þá má það ekki verða þannig að gengið sé of harkalega fram gegn þeim heimilum. Þess vegna, virðulegi forseti, lagði ég hér fram fyrir nokkrum missirum frumvarp til breytingar á lögum um dráttarvexti sem eru meðal annars hugsaðir til þess að virkja greiðsluviljann, eins og sagt er stundum, þ.e. að skuldarinn standi frammi fyrir því að ef hann greiðir ekki skuld sína verði hún honum dýrari. Ég var þeirrar skoðunar þá en vegna þeirra aðstæðna sem eru komnar upp í íslensku samfélagi, vegna þeirrar miklu skuldsetningar sem heimilin standa frammi fyrir, hafi verið nauðsynlegt, í það minnsta í ákveðinn tíma, að takmarka mjög beitingu þess úrræðis að leggja á dráttarvexti á heimilin í landinu. Vegna þess, enn og aftur, að ekki er um viljaleysi að ræða hjá svo mörg þúsund heimilum heldur einfaldlega ómöguleika og getuleysi til að standa undir skuldbindingum. Því vil ég fagna yfirlýsingum hv. þm. Helga Hjörvars og eins líka því sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra atvinnumála og nýsköpunar að farið verði vel yfir þessi mál í nefndinni og leitast verði við að viðhalda því jafnvægi sem þarf að vera í þessum málum. Og þá um leið að réttur neytendanna, réttur þeirra sem skulda, sé nægjanlega ríkur til þess að koma í veg fyrir einhvers konar ómanneskjulegar eða harðneskjulegar innheimtuaðferðir, sem því miður við þekkjum allt of mörg dæmi um.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði. Meginefni þessa frumvarps eru lykilupplýsingar, markaðssetning, samrunasjóðir, svonefndur Evrópupassi, höfuðsjóðir og fylgisjóðir. Í frumvarpinu er fyrst og fremst lögð til innleiðing og að innleidd verði að fullu í íslenskan rétt tilskipun 2009/65/EB um sameiginlega fjárfestingu í framseljanlegum verðbréfum. Tilskipunin er endurútgáfa af eldri tilskipun á þessu sviði og hefur auk þess að geyma ný ákvæði. Helstu breytingar sem frumvarpinu fylgja eru í fyrsta lagi að lagt er til að kynningarferli við markaðssetningu verðbréfasjóða utan heimalands verði einfaldað og rekstrarfélög geti því markaðssett verðbréfasjóði utan heimalands með skilvirkari hætti. Fjármálaeftirlitið mun annast öll samskipti við lögbæra eftirlitsaðila þess verðbréfasjóðs sem hyggst markaðssetja hlutdeildarskírteini sín hér á landi sem og samskipti við lögbæran eftirlitsaðila í því landi sem markaðssetning íslensks verðabréfasjóðs er fyrirhuguð í. Í öðru lagi er lagt til að í stað útdráttar úr útboðslýsingu gefi rekstrarfélagið út lykilupplýsingar verðbréfasjóðs þar sem helstu upplýsingar um verðbréfasjóðinn eru settar fram á aðgengilegan hátt fyrir fjárfesta. Lykilupplýsingarnar munu auðvelda fjárfestum að bera saman verðbréfasjóði á Evrópska efnahagssvæðinu og eru þar með ætlaðar til þess að auka samkeppni. Í þriðja lagi er lagt til að erlendum rekstrarfélögum verði veitt heimild til að stofna og stjórna sjóðum sem hafa staðfestu og staðfestingu í öðru aðildarríki innan Evrópska efnahagssvæðisins á grundvelli svokallaðs Evrópupassa. Fjármálaeftirlitið mun sjá um að veita heimildina að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í fjórða lagi er lagt til að lögfestar verði reglur varðandi samruna verðbréfasjóða. Þetta á bæði við um innanlandssamruna og millilandasamruna verðbréfasjóða. Hingað til hafa ekki verið lögfestar reglur um samruna verðbréfasjóða. Þá er lagt til að lögfest verði ákvæði um höfuðsjóði og fylgisjóði. Fylgisjóður er sjóður sem hefur fengið heimild til að fjárfesta að minnsta kosti 85% eigna sinna í höfuðsjóði. Um er að ræða frávik frá núgildandi fjárfestingarheimildum sem Fjármálaeftirlitið getur veitt heimild fyrir að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ekki er talið að frumvarp þetta hafi nein áhrif á afkomu ríkissjóðs, verði það lögfest óbreytt. Að lokum legg ég til, virðulegi forseti, að því verði vísað að lokinni þessari umræðu til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Engum þarf að koma á óvart að alþingismaður Samfylkingarinnar fagni frumvarpi um Evrópupassa. Kunnara er en frá þurfi að segja að sameiginleg fjárfesting í framseljanlegum verðbréfum er starfsemi sem ryður sér æ meira til rúms á fjármálamarkaði og í viðskiptalífinu. Þess vegna er brýnt að öll lagaumgjörð okkar hér fylgi vel eftir því sem gerist í helstu viðskiptalöndum okkar og á þeim markaði sem við störfum á, Evrópska efnahagssvæðinu. Það er líka sjálfstætt mikilvægt verkefni að greiða fyrir því að sjóðir af þessu tagi fái ekki bara starfað heldur vaxið og dafnað á öllu Evrópska efnahagssvæðinu og að viðskipti með þá milli landa og yfir landamæri séu auðvelduð og mönnum greidd leið eftir því sem kostur er til þess að fara yfir landamæri og milli landa með þau viðskipti. Verðbréfasjóðir af þessu tagi gegna auðvitað mjög mikilvægu hlutverki í allri fjármögnun í atvinnulífi og ekki síst á sviði nýsköpunar og þeirra þátta sem við Íslendingar þurfum sérstaklega á að halda, þ.e. fjárfestingu í atvinnulífinu. Málið verður tekið til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd svo fljótt sem verða má og ég vænti þess að eftir að hafa fjallað um það vel og ítarlega og kallað eftir sjónarmiðum hagsmunaaðila og helstu sérfræðinga á þessum vettvangi geti málið komið til 2. umr. á þessum vetri.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 73/2005, um skipan ferðamála, með síðari breytingum. Frumvarp þetta var flutt á síðasta löggjafarþingi en náði þá ekki endanlegri afgreiðslu og er nú endurflutt í óbreyttri mynd. Í frumvarpinu eru annars vegar lagðar til breytingar sem snúa að stjórnsýslu ferðamála og hins vegar breytingar sem lúta að öryggi ferðafólks og eftirliti með þeim sem selja ferðir hér á landi. Lagt er til að ferðamálaráð verði lagt niður í núverandi mynd en í stað þess komið á fót samráðsvettvangi um ferðamál sem fær mun skýrara hlutverk en ferðamálaráð hefur í gildandi lögum. Samsetning þessa vettvangs tekur mið af breyttu hlutverki þó að samráðsvettvangurinn verði eins og ferðamálaráð núna ráðherra til ráðgjafar um málefni ferðaþjónustunnar. Nái frumvarpið fram að ganga munu Umhverfisstofnun, Vegagerðin og Félag leiðsögumanna fá fulltrúa á samráðsvettvangi um ferðamál en þessir aðilar gegna veigamiklu hlutverki í uppbyggingu og gæðum ferðaþjónustunnar eins og allir hljóta að sjá. Í frumvarpinu kemur fram að Ferðamálastofu sé ætlað að fara með markaðsmál ferðaþjónustunnar innan lands en Íslandsstofa hefur fengið það hlutverk að laða til landsins erlenda ferðamenn. Einnig gerir frumvarpið ráð fyrir að Ferðamálastofu séu falin ný verkefni. Stofnunin fari með vörslu og rekstur Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða, eins og fram kemur í lögum um sjóðinn, ásamt því sem Ferðamálastofu er falin umsjón með öryggisáætlunum þeirra sem bjóða upp á ferðir hér á landi en öryggisáætlanir eru nýmæli og reyndar fyrirferðarmikill hluti af frumvarpi þessu. Á undanförnum árum hafa, eins og hv. alþingismönnum er kunnugt, orðið nokkur alvarleg slys á ferðafólki hér á landi. Til að bregðast við því er nauðsynlegt að gera auknar öryggiskröfur til þeirra aðila sem bjóða upp á ferðir. Því eru í frumvarpinu ákvæði sem kveða á um skyldur aðila sem bjóða upp á ferðir innan lands til að útbúa og skila til Ferðamálastofu öryggisáætlunum þar sem fram kemur mat á áhættu viðkomandi ferðar og lýsing á því hvernig viðkomandi aðili hyggst bregðast við beri vá að höndum í ferðinni. Nái frumvarpið fram að ganga fær Ferðamálastofa það verkefni að leiðbeina við gerð öryggisáætlana, skrá þær og birta. Þá mun Ferðamálastofa halda uppi eftirliti með því að ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur leggi fram öryggisáætlanir og sekti ef þær eru ekki fyrir hendi. Gert er ráð fyrir að þessar kröfur muni auka öryggi ferðamanna sem fara í skipulagðar ferðir innan lands. Breytingarnar munu hafa það í för með sér að ferðaskipuleggjendur og aðrir leyfishafar þurfa að meta áhættu af ferðum sínum og útbúa viðeigandi viðbragðsáætlun en þess ber að geta að margir leyfishafar hafa þegar útbúið eða gert slíkar áætlanir. Þær auknu kröfur sem fram koma í frumvarpinu stuðla einnig að aukinni fagmennsku og betra skipulagi þeirra sem bjóða eða hyggjast bjóða upp á ferðir sem á einhvern hátt geta talist hættulegar. Í frumvarpinu er miðað við að sömu kröfur séu gerðar til allra þeirra sem bjóða upp á skipulagðar ferðir hér á landi. Þannig munu erlendir aðilar sem bjóða upp á ferðir hér á landi einnig þurfa að uppfylla kröfur frumvarpsins hvað varðar öryggisáætlanir. Ekki þykja rök fyrir því að gera aðrar kröfur til slíkra aðila. Öryggisáætlanir eru alfarið á ábyrgð þeirra sem bjóða upp á skipulagðar ferðir og Ferðamálastofa mun útbúa þar til gert eyðublað og veita viðeigandi leiðbeiningar til að auðvelda gerð og lestur öryggisáætlana. Standist öryggisáætlun augljóslega ekki kröfur laganna getur Ferðamálastofa hafnað móttöku hennar. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu sem ég mæli fyrir eru gerðar breytingar á skilgreiningu á hugtökunum „ferðaskipuleggjandi“ og „bókunarþjónusta“, m.a. vegna álitamála sem upp hafa komið. Jafnframt er lagt til að ferðaskipuleggjandaleyfi og ferðaskrifstofuleyfi verði tímabundin til samræmi við aðra þætti ferðaþjónustunnar þar sem leyfi eru almennt tímabundin. Í tímabindingu leyfa felst ákveðið aðhald og er eftirlit með skilyrðum leyfisveitingar í reynd gert reglubundið með þessu. Í núgildandi lögum er það Ferðamálastofu að ákveða hvaða íslensk ferðafélög eru undanþegin ákvæðum laganna um leyfisveitingar hvað varðar ferðir innan lands. Lagt er til að greinin falli brott og íslensk ferðafélög lúti sömu reglum og önnur ferðaþjónustufyrirtæki hvað leyfismál varðar. Mikil samkeppni er í ört vaxandi ferðaþjónustu hér á landi og margir hafa komið inn í greinina á síðastliðnum árum. Kröfur um neytendavernd, öryggi, gæði og eftirlit fara vaxandi og því þykir ekki rétt að íslensk ferðafélög lúti öðrum lögmálum en ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur. Frumvarpið felur einnig í sér minni háttar breytingar er snúa að útreikningi á tryggingafjárhæð og viðurlagaákvæði. Þá er fyrirkomulagi á gjaldtöku vegna útgáfu leyfa breytt í þá veru að gjaldið verði fastákveðið með lögum og renni í ríkissjóð en samkvæmt gildandi lögum innheimtir Ferðamálastofa þjónustugjöld vegna þjónustu sinnar í samræmi við gjaldskrá. Þá er í frumvarpinu lagt til að gjald vegna útgáfu ferðaskrifstofuleyfis hækki úr 15 þús. kr. í 60 þús. kr., gjald vegna útgáfu ferðaskipuleggjandaleyfis hækki úr 10 þús. kr. í 45 þús. kr. og gjald fyrir bókunarþjónustu hækki úr 7.500 kr. í 15 þús. kr. Að auki er gert ráð fyrir að innheimt verði nýtt öryggisáætlunargjald sem verði 17 þús. kr. Við ákvörðun gjaldanna var miðað við að þau stæðu undir árlegum rekstrarkostnaði hjá Ferðamálastofu vegna afgreiðslu á 300 leyfisumsóknum og öryggisáætlunum. Þessi hækkun er vissulega töluverð og helgast af því að gjöldin hafa verið óbreytt frá því að lögin tóku gildi fyrir rúmum sex árum og hafa því hvorki fylgt verðlagshækkunum né auknum kostnaði vegna verkefnisins. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að þau taki þegar gildi en að leyfi sem voru gefin út fyrir gildistöku laganna skuli endurnýja eigi síðar en fyrir 1. janúar 2015. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við ýmsa hagsmunaaðila. Má þar nefna Samtök ferðaþjónustunnar, ferðamálaráð, Ferðamálastofu, Ferðafélag Íslands, Félag leiðsögumanna, Landsbjörg og tollstjóra. Að þessu sögu, frú forseti, leyfi ég mér að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar að sjálfsögðu - ég var rétt farinn að segja efnahags- og viðskiptanefndar en hún er búin að fá sex frumvörp nú þegar á þessum fundi þannig að ég held að það sé rétt að þetta frumvarp fari á réttan stað sem er hjá atvinnuveganefnd.