Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1995-11-21 15:08:19# 120. lþ. 38.1 fundur 146. mál: #A stjórnarskipunarlög# (þingseta ráðherra) frv., Forseti GÁ Þ_120 S_38_1 X_GÁ A_146 M_l U_1 R_R F_F F_A P_F Y_0904494519 Z_0-00-02 [prenta uppsett í dálka] 38. fundur RITARI: J LESARI: ÁÞ Forseti (Guðni Ágústsson): Samkvæmt 42. gr. þingskapa skal lagafrv. sem felur í sér tillögu um breytingu á stjórnarskránni vísað til sérnefndar. Það er samþykkt án atkvgr. að vísa málinu til sérnefndar. Forseti á ekki von á að þingflokkar séu viðbúnir því að leggja fram lista á þessum fundi með nöfnum níu þingmanna sem taka sæti í sérnefndinni og frestar því kosningu hennar þar til síðar, en biður formenn þingflokka að taka málið til athugunar svo nefndarkosningin geti farið fram fljótlega.

[15:09] Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir um tæknifrjóvgun á sér nokkuð langan aðdraganda. Það á rætur að rekja í tveimur ályktunum Alþingis, annarri frá árinu 1986 og hinni frá árslokum 1989. Með fyrri ályktuninni var dómsmrh. falið að skipa nefnd til að kanna réttaráhrif tæknifrjóvgunar og gera tillögur um hvernig réttarstaða aðila verði tryggð. Seinni ályktunin fól í sér að fyrir Alþingi skyldi leggja frv. til laga um tæknifrjóvgun, m.a. að því er varðar réttarstöðu og tryggingar þeirra sem hlut eiga að máli. Sérstök tæknifrjóvgunarnefnd var skipuð árið 1986 af dómsmrh. í kjölfar samþykktar áðurnefndrar þingsályktunar. Hún kynnti sér og fylgdist með þróun mála varðandi tæknifrjóvgun í nágrannalöndunum og lagasetningu um þau efni. Síðan var ákveðið að vísa síðari þál. frá 1989, um samningu lagafrv. um tæknifrjóvgun, til umfjöllunar tæknifrjóvgunarnefndar. Í nefndina voru skipaðir Ólafur W. Stefánsson, skrifstofustjóri í dómsmrn., sem var formaður nefndarinnar, Jón Hilmar Alfreðsson yfirlæknir, tilnefndur af læknadeild Háskóla Íslands, Ásta Kr. Ragnarsdóttir, forstöðumaður námsráðgjafar Háskóla Íslands, tilnefnd af barnaverndarráði og hæstaréttarlögmennirnir Ólafur Axelsson og Þórður S. Gunnarsson, tilnefndir af Lögmannafélagi Íslands. Í september 1992 tilnefndi heilbr.- og trn. að ósk dómsmrn. Dögg Pálsdóttur skrifstofustjóra í nefndina. Drífa Pálsdóttir, skrifstofustjóri í dómsmrn., var ritari nefndarinnar. Tæknifrjóvgunarnefnd lauk störfum og skilaði áliti sínu til ráðherra fyrir réttu ári. Í ljósi þróunar mála bæði hér á landi og í helstu nágrannalöndum mælti nefndin með því að tæknifrjóvgun yrði með lögum viðurkennd sem meðferð við ófrjósemi. Nefndin taldi því rétt að lög yrðu sett um efnið og skýrar línur markaðar um ýmis atriði er það varðar, svo sem framkvæmdina sjálfa, skilyrði sem þeir sem fá heimild til meðferðar þurfa að uppfylla, réttarstöðu barna o.fl. Nefndin setti því fram tillögu að frv. til laga um tæknifrjóvgun ásamt ítarlegri greinargerð sem birt er í heild með frv. sem hér liggur fyrir. Nefndin kaus að taka ekki beina afstöðu til þess álitaefnis sem einkum er uppi við tæknifrjóvgun, þ.e. hvort heimila skuli gjöf kynfrumna og þá einkum eggfrumna. Nefndin samdi því tvær útgáfur að frv., aðra þar sem eggfrumugjöf var bönnuð og hina þar sem hún var leyfð. Frv. það sem hér liggur fyrir byggist á þeirri frumvarpsgerð tæknifrjóvgunarnefndar þar sem gert var ráð fyrir að eggfrumugjöf væri heimil. Ég vík að einstökum efnisatriðum frv. en eðlilegt þykir að áskilja í lögum að tæknifrjóvgun verði eingöngu veitt á heilbrigðisstofnun sem fengið hefur til þess leyfi ráðherra og undir eftirliti sérfræðinga í kvensjúkdómum og fæðingarhjálp. Þeir sem vilja hefja starfsemi af þessu tagi verða þannig að fá til þess sérstakt leyfi auk almenns leyfis í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu. Í 3. gr. frv. eru sett ýmis skilyrði fyrir tæknifrjóvgunarmeðferð og er það í samræmi við þá framkvæmd sem tíðkast hefur eftir að meðferðin hófst hér á landi. Skilyrðin snúa að parinu sem óskar eftir meðferðinni og hafa þau það að markmiði að tryggja eftir því sem kostur er hagsmuni barnsins sem mun fæðast eftir getnað með tæknifrjóvgun. Rétt þykir að setja í fyrsta lagi skilyrði um að eingöngu gagnkynhneigð pör eigi kost á þessari meðferð. Byggist það á því viðhorfi að barn eigi að eiga þess kost að alast upp bæði með móður og föður. Einhleypar konur og samkynhneigðar verða þannig útilokaðar frá tæknifrjóvgunarmeðferð og er það í samræmi við meginreglur sérfræðinganefndar Evrópuráðsins um tæknifrjóvgun. Þar er gert ráð fyrir að einungis gagnkynhneigð pör geti gengist undir meðferð. Í öðru lagi þykir eðlilegt að setja skilyrði um aldur hvors aðila um sig. Gert er ráð fyrir að aldursmörkin verði ekki lögákveðin heldur verði kveðið á um það efni í reglugerð. Við þá ákvörðun þykir eðlilegt að taka mið af velferð barnsins á uppvaxtarárum. Má í því sambandi vísa til reglna sem þegar gilda um aldursskilyrði í tengslum við ættleiðingu. Ekki sýnist óeðlilegt að miða lágmarksaldur við 25 ár en hámarksaldur konu við 42 ár og karls við 50 ár að mati nefndarinnar. Hámarksaldur konu hlýtur einkum að taka mið af því að frjósemi kvenna minnkar verulega með aldrinum. Regla um hámarksaldur karlsins er ætlað að tryggja að barn njóti föður í uppvexti. Í þriðja lagi þykir nauðsynlegt að tryggja að samband verðandi foreldra byggi á traustum grunni. Því þykir rétt að ákveða að hjúskapur eða sambúð parsins hafi staðið a.m.k. þrjú ár samfellt áður en meðferð hefst. Í fjórða lagi þykir rétt að setja skilyrði um góða andlega og líkamlega heilsu og að félagslegar aðstæður séu með þeim hætti að ætla megi að barninu verði búin góð uppvaxtarskilyrði. Varðandi mat á þessu atriði er gert ráð fyrir að læknir styðjist við upplýsingar og mat annarra sérfræðinga auk þess sem leita megi umsagnar barnaverndaryfirvalda. Loks er sett það skilyrði að parið samþykki meðferðina skriflega og við votta að fengnum upplýsingum um aðgerðina og þau læknisfræðilegu og lögfræðilegu áhrif sem hún kann að hafa. Í frv. er gert ráð fyrir sérstöku eyðublaði fyrir þetta samþykki. Skilyrði fyrir meðferð sem sett eru fram í 3. gr. frv. eru hin sömu án tillits til þess hvort notaðar eru kynfrumur parsins eða gjafakynfrumur. Í 5. gr. frv. er nánar fjallað um skilyrði þess að nota megi gjafasæði við tæknisæðingu og skv. 6. gr. frv. skal meginreglan við glasafrjóvgun vera sú að kynfrumur parsins séu notaðar þó heimilt verði að nota gjafakynfrumur. Í ljósi þess að sæðisgjöf hefur verið leyfð í framkvæmd hér á landi um árabil þykir ekki unnt að herða reglur að því leyti. Eggfrumugjöf hefur á hinn bóginn hingað til verið bönnuð í starfsreglum þeim sem glasafrjóvgunardeild Landspítalans hefur starfað eftir. Helstu rök gegn eggfrumugjöf hafa verið þau að móðerni sem hingað til hefur verið talið öruggt verður ekki lengur þekkt. Jafnframt er þess að gæta að geymsla eggfrumna er enn tæknilega ógerleg og því verður að afla eggfrumna innan lands með tilheyrandi erfiðleikum, geymslu, nafnleynd og nafnleynd gjafa. Helstu rök með eggfrumugjöf hafa verið talin þau að sæðisgjöf hefur lengi verið heimil og ástæðulaust sé að mismuna pörum eftir því hvor aðilinn býr við skerta frjósemi úr því að eggfrumugjöf er gerleg í tæknilegu tilliti. Þá er eggfrumugjöf meðferð sem nú þegar er unnt að sækja til útlanda þannig að verði ekki fallist á að lögfesta reglur um heimild til eggfrumugjafar verður pörum mismunað varðandi aðgang að meðferð. Frv. gerir á hinn bóginn ráð fyrir að gjöf fósturvísa sé óheimil sem þýðir að í öllum tilfellum verði að nota kynfrumur frá karlinum eða konunni. Af þessu leiðir að staðgöngumæðrun verður óheimil en rétt þykir þó að taka það skýrt fram í lagatextanum. Með staðgöngumæðrun er átt við tæknifrjóvgun framkvæmda á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið af hendi strax eftir fæðingu. Tillögur frv. um heimild til að nota gjafakynfrumur og þær takmarkanir sem þær eru settar eru í samræmi við þær reglur sem settar hafa verið í Danmörku og Bretlandi um þetta efni. Þær eru á hinn bóginn nokkuð frjálsari en nýlegar reglur frá Noregi því að lög sett þar í landi 1994 banna eggfrumugjöf. Sams konar bann er að finna í sænskum lögum og þýskum. Mat á því hvort skilyrðum fyrir tæknifrjóvgun sé fullnægt er í höndum læknis sem ákveður jafnframt hvort gera skuli tæknifrjóvgun. Er það í samræmi við þá framkvæmd sem hér hefur tíðkast frá því að tæknifrjóvgunarmeðferð hófst hér á landi. Gert er ráð fyrir að synjun læknis megi kæra til landlæknis sem sendir kæruna tafarlaust til sérstakrar nefndar sem ráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Í nefndinni eiga sæti lögfræðingur, læknir og félagsráðgjafi og skal ákvörðun hennar vera endanleg. Læknir skal og velja viðeigandi gjafa sbr. 4. gr. frv. Við val skal læknir kosta kapps um að verða við óskum umsækjenda um að kynfrumugjafi sé í útliti sem líkastur foreldrinu svo sem að því er varðar líkamsbyggingu, hæð augna, háralit og blóðflokk. Eðlilegt þykir að gera ráð fyrir að kynfrumugjafa verði tryggð nafnleynd en þetta atriði hefur víða reynst viðkvæmt og umdeilt. Í flestum löndum eru reglur á þann veg að kynfrumugjafa er tryggð nafnleynd. Ekkert liggur fyrir um að það fyrirkomulag að viðhalda nafnleynd hafi gefist illa. Rétt er þó að geta þess að nefnd sem starfar samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna á árinu 1989 hefur við athugun skýrslna frá nokkrum aðildarríkjum bent á hugsanlegan árekstur milli ákvæða laga um rétt sæðisgjafa til nafnleyndar og rétt barns samkvæmt sáttmálanum til að þekkja uppruna sinn. Svipað viðhorf kom fram í umsögn umboðsmanns barna við lagafrv. Nefndin hefur getið þessa álitaefnis í tengslum við fyrirtekt á skýrslum frá aðildarríkjum þar sem lagareglur gilda um nafnleynd sæðisgjafa án þess þó að hafa gert sérstakar ályktanir eða yfirlýsingar um þetta efni. Í frv. eru reglur um geymslu kynfrumna og fósturvísa. Þar er gert ráð fyrir því að geymsla sé eingöngu heimil á heilbrigðisstofnunum sem fengið hafa leyfi ráðherra til þess að framkvæma tæknifrjóvgun. Gert er ráð fyrir því að geymsla kynfrumna verði heimil þegar tilgangurinn er eitt af þrennu: Síðari eigin notkun, gjöf í rannsóknarskyni eða gjöf vegna tæknifrjóvgunar. Sett eru skilyrði um skriflegt samþykki fyrir geymslunni að veittum upplýsingum um áhrif geymslunnar á kynfrumur. Geymsla fósturvísa verður einungis heimil í þeim tilgagi að koma þeim fyrir í konu þeirri sem lagði til eggfrumur eða eiginkonu eða sambýliskonu þess karlmanns sem lagði til sæðisfrumur. Geymsla fósturvísa í öðrum tilgangi er bönnuð og er það í samræmi við bann 6. gr. um gjöf á fósturvísum. Með sama hætti og gagnvart geymslu kynfrumna er gert ráð fyrir skriflegu samþykki að veittum upplýsingum um áhrif geymslu á fósturvísa. Þá er mælt fyrir um það hvernig geymslutími kynfrumna og fósturvísa skuli ákveðinn og um eyðingu ónotaðra kynfruma eða fósturvísa þó hámarksgeymslutími sé ekki liðinn. Gert er ráð fyrir því að lengd geymslutíma verði ákveðinn með reglugerð í samræmi við bestu læknisfræðilegu þekkingu á hverjum tíma. Ónotuðum kynfrumum skal eytt ef sá sem lagði þær til andast nema tilgangurinn með geymslu hafi verið gjöf til notkunar við tæknifrjóvgun. Fósturvísum skal eytt þó hámarksgeymslutími sé ekki liðinn ef karlmaður sá og kona sem lögðu til kynfrumurnar slíta hjúskap eða sambúð eða annað þeirra andast. Vandasöm siðferðileg álitaefni geta komið upp í tengslum við hvort og þá hvaða rannsóknir megi framkvæma á fósturvísum. Reynslan sýnir að ótæmandi möguleikar virðast uppi í þessu sambandi. Í frv. er byggt á þeirri grundvallarreglu að hvorki skuli heimilt að framkvæma rannsóknir eða tilraunir á fósturvísum né heldur neins konar aðgerðir á þeim. Frá meginreglunni þykir þó eðlilegt að gera undantekningu þannig að rannsóknir á fósturvísum séu heimilar ef þær eru liður í glasafrjóvgunarmeðferð, ef þær miða að framförum í meðferð vegna ófrjósemi, ef þær eru ætlaðar til aukins skilnings á orsökum meðfæddra sjúkdóma og fósturláta eða ef þeim er ætlað að greina arfgenga sjúkdóma í fósturvísunum sjálfum. Nauðsynlegt þykir að leggja skýlaust bann við ræktun og framleiðslu fósturvísa í þeim tilgangi einum að gera á þeim rannsóknir, svo og ræktun fósturvísa lengur en 14 daga utan líkamans. Þá þykir og rétt að banna að koma mannlegum fósturvísum fyrir í dýrum og framkvæma innræktun. Í þessu sambandi er rétt að benda á að allar læknisfræðilegar rannsóknir á mönnum, mennskum vef og frumum eru háðar eftirliti og samþykki fleiri en eins aðila, yfirmanns stofnunar sem framkvæmir rannsókn, fjármagnandi aðila, siðanefndar spítala og ekki síst hlutaðeigandi einstaklinga. Er sjálfsagt og eðlilegt að þessar almennu reglur um rannsóknarleyfi í hverju einstöku tilviki gildi einnig um rannsóknir á fósturvísum. Á hinn bóginn er ekki talin þörf á að settar verði sérstakar reglur um rannsóknir á kynfrumum. Um það gilda almennar reglur um læknisfræðilegar rannsóknir. Rétt þykir að setja sérstök refsiákvæði í frv., sbr. 14. gr. þess, og er þar einnig gert ráð fyrir að hlutdeild verði refsiverð. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir meginákvæðum frv. Ljóst er að framkvæmd þessara laga er fyrst og fremst á starfssviði heilbrrn. og ég tel því mjög mikilvægt að í umfjöllun þingsins fái hv. heilbrn. málið til umfjöllunar þó ég leggi til með hliðsjón af uppruna málsins að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

[15:24] Herra forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir hefur verið lengi í smíðum og langur tími lagður í forvinnu í tengslum við það en eins og fram kemur í greinargerð og kom fram í framsögu ráðherra áðan var nefndin, sem smíðaði tillögurnar, skipuð 1986 upprunalega en skilaði tillögum sínum fyrir um það bil ári eða í nóvember 1994. Það er heldur ekki að undra að málið taki langan tíma í undirbúningi vegna þess að hér er um gífurlega mörg álitaefni að ræða, bæði siðfræðilegs og tæknilegs eðlis. Tillögurnar sem nefndin skilaði af sér voru reyndar valkvæðar þannig að nefndin gerði ráð fyrir tveimur möguleikum, annars vegar að heimiluð væri eggfrumugjöf og annarri er einungis mundi heimila sæðisfrumugjöf og það er tekið fram í áliti nefndarinnar að ýmis álitaefni séu uppi sem snúa að eggfrumugjöfinni umfram það sem snýr að sæðisfrumugjöf. Ég tel jákvætt að sú leið sé farin að mismuna ekki pörum eftir því hvort þeirra á við ófrjósemi að stríða og ég hef ekki áttað mig enn þá á rökunum fyrir því að það sé meira álitaefni að gefa eggfrumur en sæðisfrumur þannig að ég tel það vera mjög jákvætt að þessi leið skuli hafa verið farin í frv. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara ofan í öll þau álitaefni og allar þær spurningar sem vakna í tengslum við lestur frv. en vil einungis fjalla um þann þátt sem snýr að nafnleynd sæðisfrumu- eða eggfrumugjafa sem felur það í sér að barn sem getið er með gjafafrumum á ekki rétt á upplýsingum um hið eiginlega kynforeldri sitt þegar það hefur aldur eða þroska til. Í greinargerð með frv. segir að ekkert liggi fyrir um að nafnleynd hafi gefist illa þar sem hún hefur tíðkast en jafnframt segir að svo til engar kannanir liggi fyrir um börn sem getin eru á þennan hátt eftir að þau komast á legg. Það er tekið fram að foreldrar og börnin líka virðast leiða hjá sér þá miklu umræðu sem átt hefur sér stað víðs vegar um heim í tengslum við þessi mál. Af þessu skil ég að það sé enginn sem viti hvort þetta hafi gefist illa fyrir þá einstaklinga sem þarna eiga í hlut og ég tel mjög mikilvægt að það sé algerlega á hreinu að ekki sé verið að brjóta rétt á þeim. Að mínu mati eiga þessi börn eins og önnur rétt á og hafa auk þess þörf fyrir að rekja líffræðilegan uppruna sinn þegar þau hafa náð tilskildum aldri og tilskildum þroska til þess að gera slíkt. Ég tel það falla undir grundvallarmannréttindi að fá að vita um líffræðilegan uppruna sinn um leið og maður hefur til þess aldur og þroska. Í frv. segir að hugmyndinni um að æskilegt sé að þekkja hinar líffræðilegu rætur sínar hafi lítt verið andmælt en þó hafi komið fram gagnrýnisraddir varðandi það að skapa óvissu meðal barna og eftirvæntingu sem síðar reynist erfitt að fullnægja. Þetta er í raun og veru ekkert öðruvísi en með önnur börn, t.d. ættleidd börn. Enginn getur tryggt að þegar þau rekja sinn líffræðilega uppruna einhvern tíma á ævinni standi sá fundur undir þeim væntingum sem þau gerðu þannig að mér finnst mjög mikilvægt að þarna sé börnum ekki mismunað eftir því hvernig þetta á sér stað í upphafi. Varðandi þennan þátt kemur líka fram í greinargerð með frv. að í meginreglum sérfræðinganefndar Evrópuráðsins um tæknifrjóvgun komi fram að mannréttindasáttmáli Evrópu verði ekki túlkaður svo að hann styðji þessa kröfu, þ.e. kröfuna um nafnleynd eða um að fá upplýsingar, en hann hafni henni ekki heldur. Sérfræðinganefnd Evrópuráðsins þorir því ekki að taka afstöðu til þess hvort þetta standist sáttmálann eða ekki þannig að það er greinilega vafi um þetta mál. Mörg atriði spila inn í þetta en mér finnst grundvallaratriði og ég tel rök fyrir því að þarna sé verið að mismuna fólki eftir því hvernig aðdragandinn er allur saman í upphafi. Ég tel því ekki rétt að fara þá leið sem farin er í frv. að tryggja þessa nafnleynd áfram. Svíar hafa farið þá leið að þar sem barn hefur orðið til með tæknifrjóvgun á það rétt á að fá upplýsingar um uppruna sinn þegar það hefur aldur til. Það er tekið fram í greinargerð með frv. án þess að rakið sé nákvæmlega hvernig þær reglur eru eða hvenær þetta á að koma til. Ég tel mjög æskilegt að reyna að fara þessa leið, einkum þar sem þessi spurning hefur orðið æ áleitnari á síðari árum og þar sem við erum að setja um þetta reglur núna að við förum þessa leið eða könnum hana mjög vel vegna þess að mér finnst ekki vera nægilega sterk rök fyrir því í frv. að fara hana ekki. Ég tel ekki vera nægileg rök fyrir því í frv. að viðhalda skuli nafnleyndinni. Það má vel vera að þau séu til staðar samt sem áður. Eins og ég tók fram í upphafi eru hér ýmis fleiri álitamál sem væri hægt að taka fyrir, en ég mun koma frekar að því við 2. umr.

[15:30] Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa ígrunduðu ræðu. Ég er sammála henni um að það er siðferðilegt álitaefni hvort það eigi að tryggja nafnleynd eða ekki og það er fyrir mér mesta álitaefnið í þessu frv. Hv. þm. veltir því fyrir sér hvort það sé búið að kanna nægilega þau rök sem hníga að því að nafnleynd sé tryggð. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki velt þessu fyrir mér til hlítar, en mér fannst hæstv. dómsmrh. koma með næsta góð rök í máli sínu. Hann sagði að tæknilega væri nauðsynlegt að afla kynfrumnanna innan lands, a.m.k. eggfrumnanna. Ég velti því fyrir mér ef börnum í okkar litla samfélagi, sem með þessum hætti eru getin, er tryggður réttur til þess að fara og finna sína foreldra, hvort það leiddi ekki til þess að það yrði mjög þröngur eða takmarkaður aðgangur að því að fá eggfrumurnar sem verður að afla hérna innan lands. Ég er ekkert að óska eftir svari frá hv. þm., ég kem bara fram með það sem mér finnst a.m.k. vera ein rök í málinu.

[15:31] Herra forseti. Jú, vissulega eru það ein rökin. Ég hafði komið auga á þau í greinargerðinni. Ég er ekki að segja að það séu engin rök með þessari leið sem farin er, alls ekki. Ég er ekki að gera lítið úr henni vegna þess að ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að hér er um mörg álitaefni að ræða. En ég vil líka velta fyrir mér því tilviki sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefnir úr okkar litla samfélagi: Segjum sem svo að tiltekinn einstaklingur, A, sé tilkominn á þennan hátt og svona hlutur kvisast einmitt oft út í okkar litla samfélagi. Er það ekki frumréttur einstaklings, sem getinn er á þennan hátt, að hann eigi aðgang að upplýsingunum frekar en að það berist honum jafnvel til eyrna, án þess að hann eigi rétt á að vita hvernig það er til komið? Ég velti bara fyrir mér þeim möguleikum sem geta komið upp í þessu tilviki. Það er annað sem benda má á í þessu sambandi sem mér finnst orka tvímælis í greinargerðinni. Þar er talað um að það hafi verið kostur fyrir fámenna þjóð eins og Íslendinga að nota innflutt sæði, með því sé hætta á skyldleika gjafa og þega hverfandi sem og hætta á að vitneskja eða samband komist á, milli þessara aðila. Innflutningur sæðis er því áfram fýsilegur kostur að því tilskildu að vinnslan fullnægi ströngustu kröfum og að um skyldar þjóðir sé að ræða og með lítilli blöndun kynþátta. Mér finnst afskaplega vafasamt að hafa þetta í greinargerð með svona frv. og mér finnst þetta einhvern veginn ekki stemma. En ég geri mér fullkomlega grein fyrir að þetta eru álitaefni.

[15:33] Herra forseti. Vissulega má líta svo á að hv. þm. hafi fært rök sem mæla gegn þessu og felst í eftirfarandi: Það er hætta á því að í okkar litla samfélagi kvisist út hver er gjafinn. En ég tek mál hæstv. dómsmrh. eins og það er sagt. Það er talað um að tryggja nafnleynd. Ég vænti þess a.m.k. að einhvers konar aðferðir séu til í fórum ráðuneytisins sem tryggja þetta. Miðað við það mætti segja að rök hv. þm. féllu. Það sem hv. þm. minntist á úr greinargerðinni varðandi blöndun, og þá kynfrumur í framtíðinni, að allt þyrfti þetta að vera frá skyldri þjóð, eða a.m.k. ekki illa blandað af öðrum kynþáttum, þá gef ég lítið fyrir það. Ég á sjálfur dóttur sem er af sterku smábændakyni úr kólumbískum fjöllum og fjórðungi bregður til fósturs. Hún er farin að líta út eins og ég þótt mamman sé miklu greindari en ég.

[15:35] Herra forseti. Það er tekið á því í frv. og ég held að hæstv. ráðherra hafi líka komið inn á það í sinni framsögu, að það er gert ráð fyrir því í greinargerð að heilbrigðisstofnanir, sem munu fá leyfi til að framkvæma glasafrjóvgunarmeðferð, verði að gæta þess sérstaklega við eggfrumugjöf að nafnleynd verði virt. Væntanlega hlýtur þetta því að velta á þeim heilbrigðisstofnunum sem taka þetta að sér. Án þess að ég ætli að fara að lýsa yfir vantrausti á heilbrigðisstofnanir í landinu, þá vitum við að það hefur meira að segja gerst að það hefur kvisast út af spítala að menn deyja áður en þeir eiginlega deyja. Ég tel því vægast sagt mjög varhugavert að fara þessa leið. Og ef það eru viðurkennd mannréttindi að eiga rétt á að fá að vita um sinn líffræðilega uppruna, hvaða rök eru þá fyrir því að undanskilja þessi börn? Er þetta ekki líka nokkuð stór ákvörðun fyrir þann sem gefur frumurnar? Hann getur jafnvel gert ráð fyrir því að það dúkki upp hjá honum krakki eftir 16 ár sem vilji fá að sjá hann. Ég man reyndar ekki hvort það er leiðin sem menn eru að velta fyrir sér að fara hér, en sú leið hefur a.m.k. verið farin í öðrum löndum að heimila jafnvel upplýsingar um hæð, líkamsbyggingu, litarhátt og annað slíkt, en ekki hver einstaklingurinn er. Þannig að meginástæðan fyrir nafnleyndinni er sú að vernda þann sem gefur. Það er ekki verið að hugsa um hagsmuni þess sem verður til vegna þessarar gjafar. Ég viðurkenni að þetta er álitamál, en ég er langt í frá sannfærð um að þetta sé rétt leið með tilliti til þess sem ég tel vera grundvallarmannréttindi, að fá að vita um uppruna sinn þegar maður hefur aldur og þroska til.

[15:37] Virðulegi forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína með það að þetta frv. er loksins komið fram á hinu háa Alþingi. Eins og segir í greinargerð og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. hefur Alþingi tvisvar sinnum samþykkt þingsályktanir um tæknifrjóvganir, fyrst árið 1986 og síðan árið 1989. Í síðara skiptið samþykkti Alþingi þingsályktun sem Sigríður Lillý Baldursdóttir, þingkona Kvennalistans, var 1. flm. að. Sú tillaga hljómaði orðrétt svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leggja hið fyrsta fyrir Alþingi frv. til laga um tæknifrjóvganir, m.a. að því er varðar réttarstöðu og tryggingamál þeirra sem hlut eiga að máli.`` Þetta frv. hefur nú loksins litið dagsins ljós og má því segja að það sé búið að eiga 5--8 ára meðgöngutíma. Það er kannski ekki óeðlilegt að svona viðkvæmt mál eigi sér langan meðgöngutíma. Þetta er mjög vandmeðfarið og siðferðilega krefjandi mál og mikilvægt að það fái vandaða umfjöllun í þinginu. Ég vil sérstaklega láta í ljós ánægju mína með þá ítarlegu greinargerð sem fylgir með frv. þar sem í raun er tekið á langflestum siðferðilegum álitamálum sem tengjast þessu máli. Ég tel að þingið sé mun betur í stakk búið til þess að ræða málið vegna þessarar skýru greinargerðar. Kvennahreyfingin út um allan heim hefur á undanförnum áratug fylgst mjög grannt með því hvernig mismunandi lönd hafa tekið á þessari tækni og vissulega munum við kvennalistakonur fylgja þessu máli mjög fast eftir. Við 1. umr. langar mig aðeins að segja nokkur orð um frv., en að sjálfsögðu munum við ræða það nánar í hv. allshn. Ef á heildina er litið virðist mér vera farið frekar varlega í sakirnar og það sé fyrst og fremst verið að lögleiða þá starfsemi sem nú tíðkast. Eitt umdeildasta málið hjá kvennahreyfingunni hefur í gegnum tíðina, eða sl. 10 ár, verið svokölluð staðgöngumæðrun. Með því hugtaki er átt við tæknifrjóvganir á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgöngu að láta barnið af hendi strax eftir fæðingu. Þetta er kölluð leigumæðrun, ef til koma greiðslur fyrir. Samkvæmt þessu frv. er staðgöngumæðrun óheimil og því fagna ég mjög. Ég tel að þetta sé algjört grundvallaratriði og rétt sé tekið á því í frv. Annað umdeilt atriði er hvort heimilt skuli að gefa egg eða kynfrumur kvenna. Samkvæmt þessu frv., eins og kom fram hjá fyrri ræðumanni, er það heimilt og mér finnst það mjög eðlilegt, með þeim rökum sem koma fram í greinargerð, að hjónum sé ekki mismunað eftir því hvort það er ófrjósemi kvenna eða karla sem veldur barnleysi. Einhleypum konum er ekki heimilt að fá tæknifrjóvgun samkvæmt þessu frv. Það kemur kannski ekki á óvart miðað við þá hefðbundnu skoðun að börn eigi bæði föður og móður. Í reynd eru þó einstæðar mæður á Íslandi mjög margar og samkvæmt íslenskum lögum eru mæður ekki skyldugar til að feðra börn sín. Í ljósi þess finnst mér ekki sjálfgefið að þessi háttur verði hafður á og mæli með að það verði skoðað gaumgæfilega í nefnd. Það, að neita ógiftum konum um tæknifrjóvgun, má líka skoða sem mismunun gagnvart samkynhneigðum konum og mundi þá vera enn eitt dæmið um skerta réttarstöðu þeirra. Geymsla fósturvísa er heimil samkvæmt 9. gr. frv. og ég tel ráðlegt að athuga mjög vel hvort þau ákvæði, sem þar er getið um, eru of rúm. Eins og flestir vita, verða oft til viðbótarfósturvísar þegar glasafrjóvganir koma til og það getur verið mjög viðkvæmt mál hvernig farið er með geymslu á þeim. Ég fagna sértaklega þeirri varkárni sem lögð er til í 11. og 12. gr. frv. um rannsóknir á fósturvísum. Þar er tekið með beinum hætti fyrir ýmsar hrollvekjur sem aðallega koma fram í vísindaskáldsögum, eins og einræktun o.fl. Þetta er skynsamlegt að mínu mati og algjörlega nauðsynlegt þar sem tæknin er komin langt út fyrir þau mörk sem geta talist viðunandi frá siðfræðilegu sjónarmiði. Varðandi feðrun barna sem hafa orðið til við tæknisæðingu, þá kemur fram í greinargerð að í Svíþjóð og í Danmörku eru farnar mismunandi leiðir. T.d. er hægt að vita hver á viðkomandi sæði úr sæðisbanka í Svíþjóð, en það er óheimilt í Danmörku. Hér hefur það tíðkast að nota danska sæðisbanka þar sem engin nöfn koma fram. Eins og kom fram hjá hv. ræðumanni, Bryndísi Hlöðversdóttur, tekur sérfræðinganefnd Evrópuráðsins um mannréttindi ekki beint afstöðu til þess með hvorum hættinum sé betra að hafa þetta. Ég tel rétt að þetta mál verði skoðað betur. Ég er ekki alveg sannfærð um, frekar en hún, að þetta sé rétt skref sem hér er mælt með. En ég er ekki heldur sannfærð um hið gagnstæða. Að lokum má nefna að samkvæmt þessu frv. fær viðkomandi læknir mjög mikið vald, t.d. í sambandi við val á kynfrumum. Ég tel rétt að skoða þann valkost betur, sem ræddur er í greinargerð, að þetta vald verði frekar hjá sérstakri nefnd. En það er vissulega rétt að hér er um mjög persónuleg og viðkvæm mál að ræða og hugsanlegt að fólki líði betur með það að þetta sé í höndum eins læknis en hjá heilli nefnd. Ég vil að lokum ítreka að þetta málefni er mjög mikilvægt og fagna enn og aftur að þetta frv. er fram komið. Ég ítreka að að þetta er siðferðilega krefjandi mál og mjög vandmeðfarið. Ég vona því að það fái vandaða meðferð í nefnd og þannig að heilbrigðiskerfi okkar geti áfram sem hingað til hjálpað fólki sem á við ófrjósemi að stríða til að eignast börn og að þau börn sem fæðast eftir tæknifrjóvgun og foreldrar þeirra hafi sem skýrasta réttarstöðu.

[15:45] Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög. Ég er hæstv. dómsmrh. afskaplega þakklátur fyrir að hafa lagt fram þetta frv. Ég tel eins og aðdragandi þess er hafi þurft til þess talsverðan kjark og áræði. Eins og kom fram í máli ráðherrans og er rakið í grg. með frv. töldu þeir sem sátu í nefndinni, sem sömdu það, mikið álitamál hvort ætti að fara þá leið sem er valin í 6. gr., þ.e. að heimila líka gjöf eggfrumna. Nefndin lagði fram tvær gerðir af frv. og ég minnist þess frá tíð síðustu ríkisstjórnar að þá vannst annaðhvort ekki tími eða menn höfðu ekki dug til að taka ákvörðun um það hvora gerðina ætti að leggja fram. Það hefur hæstv. dómsmrh. gert og á þakkir skildar fyrir það. Ég held að hér sé á ferðinni mjög merkileg löggjöf og hún tekur fram löggjöf annarra þjóða um svipuð efni. Ég verð að segja að ég hef aldrei skilið það siðferðilega álitaefni sem felst í því að sögn þeirra sem sátu í þessari nefnd að heimila gjöf eggfrumna. Ef það er heimilt að gefa sæði hvers vegna þá ekki eggfrumur? Ég satt að segja skil ekki þennan mun. Eini munurinn sem ég sé á þessum tveimur tegundum frumna er að önnur sprettur í karli en hin í konu og önnur er mörghundruð sinnum stærri en hin. Ég er þakklátur ráðherranum fyrir að hafa tekið af skarið í þessu efni. Segja má að þetta frv. hafi haft nokkuð langan meðgöngutíma því getnaðurinn að því var eiginlega 1986. Ég er í flestum og nánast öllum aðalatriðum samþykkur efni þessa frv. Eins og kom fram í andsvari mínu áðan sé ég ekkert siðferðilegt álitaefni í þessu nema það sem varðar nafnleyndina. Ég skil alveg þau viðhorf sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hafði áðan uppi. Hún hugsar um þetta frá sjónarhóli barnsins og segir: Á barnið ekki að eiga rétt á því að vita nákvæmlega uppruna sinn? Það er virðingarvert viðhorf. Hún nefndi hins vegar að í frv. væri verið að hugsa fyrst og fremst um hagsmuni þeirra sem gefa. Ég er því ekki sammála. Ég held að það sé fyrst og fremst verið að hugsa um hagsmuni þeirra sem þiggja, þ.e. þeirra sem þiggja þessar kynfrumur. Það hefur ekki verið neinn hörgull á sæðisgjöfum. Við Íslendingar höfum fengið sæði gefins frá öðrum þjóðum. Hæstv. ráðherra hefur rakið að það er tæknilega óframkvæmanlegt á þessu stigi um eggfrumur. Þess vegna er okkur sá kostur einn grænstur að verða okkur úti um þessar frumur hér. Af hverju grípa menn til þess ráðs eða af hverju eru t.d. eggfrumur gefnar? Ég get ekki ímyndað mér að það sé af nokkrum öðrum hvötum en bara af kristilegum náungakærleika. Að það séu konur sem sjálfar hafa upplifað þá einstöku gleði sem felst í því að fæða af sér barn og vilja hjálpa öðrum konum til þess að njóta hennar líka. Það er eina hvötin sem getur rekið nokkurn einstakling til þess. Það þarf að íhuga mjög vandlega áður en menn feta þá braut að eftir einhvern tiltekinn tíma, 16 ár eða 20 ár, eigi þessi kona það á hættu að það banki upp á hennar húsi barn sem hún á líffræðilega en ekki að öðru leyti. Ég held að það gæti leitt til þess að það mundi draga úr vilja kvenna til þess að gefa eggfrumur eða það mundi jafnvel ekki nema í sérstökum tilvikum vera kleift að fá eggfrumur. Það gæti farið svo, ef menn tryggja barninu þennan rétt, að þeir komi um leið í veg fyrir að þessi börn verði til. Þetta þurfa menn auðvitað að vega og meta. Ég tel að hæstv. dómsmrh. hafi tekist nokkuð vel upp í þessum atriðum og segi það við hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að þótt ég skilji hennar viðhorf og þau eru sprottin af jákvæðum hvötum þá kynni svo að fara, ef sú leið, sem mér sýnist hún vera að mæla með, yrði farin, að aldrei yrði þörf fyrir frv., a.m.k. ekki þann hluta þess sem varðar heimild til að gefa og þiggja eggfrumur. Að öðru leyti tel ég að þeir kaflar frv. sem taka t.d. á rannsóknum á fósturvísum og geymslu kynfrumna og fósturvísa séu góðir, ég sætti mig við þetta að öllu leyti. Ég óska hæstv. dómsmrh. til hamingju með þetta fína frumvarp.

[15:50] Herra forseti. Ég tek undir síðustu orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og þakka dómsmrh. fyrir þetta ágæta frv. vegna þess að ég vil alls ekki að hann skilji það svo að ég telji þetta vera ómögulegt frv. Ég tel mjög jákvætt að frv. sé komið fram og í grundvallaratriðum er ég sammála því. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði, og hafði eftir mér, að ég teldi að með nafnleyndinni væri fyrst og fremst verið að hugsa um hagsmuni þeirra sem gefa en hann teldi að þarna væri fyrst og fremst verið að hugsa um hagsmuni þeirra sem þiggja. Að mínu mati á þetta ekki að vera einkamál foreldra barnsins. Það á ekki að vera einkamál þeirra hvernig og hvort þau gera barni sínu grein fyrir hinum eiginlega uppruna þess. Þetta er réttur barnsins sjálfs og telst til mannréttinda að fá að vita um hinn líffræðilega uppruna sinn. Við getum vitnað til þess að áður fyrr, hér á landi sem og víðar, voru þau sjónarmið gjarnan uppi að það var litið meira á þetta sem einkamál foreldranna, hvernig þau kæmu þessu við ef eitthvað var pínlegt með faðernið. Þá var látið í þeirra hendur að ákveða hvernig frá því yrði gengið. Þróunin hefur svo orðið sú með tímanum að líta meira á þetta sem grundvallarmannréttindi og sem rétt barnsins. Allar reglur um feðrun og þá væntanlega um mæðrun, sem er kannski orðið nýrra fyrirbæri, ganga út á það að tryggja rétt barnsins. Barnalögin eru grundvöllur að því og lög um feðrun eru grundvöllur að því að þetta sé tryggt. Ég tel það vera mjög stóra ályktun á því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, dregur af máli mínu, þ.e. að enginn muni gefa frumur, og við getum þar vitnað til Svíþjóðar. Það hafa verið gefnar sæðisfrumur í Svíþjóð enda þótt reglan um nafnleyndina gildi ekki þar.

[15:53] Herra forseti. Það getur vel verið að ég sé að hrapa að ályktunum og ég segi þetta allt saman að fullkomlega óathuguðu máli. Ég veit ekkert um hvernig þessi mál eru í Svíþjóð. Ég ímynda mér bara að þegar menn ætla að ganga svo langt til að láta barnið njóta réttar síns til að vita um uppruna sinn geti það leitt til þess að þetta barn sem við erum að tala um verði aldrei til. Ég er að segja að í þessu litla samfélagi okkar Íslendinga kunni þetta að leiða til þess að menn taka ekki þá áhættu. Ég vek eftirtekt á því að hv. þm. notaði í fyrstu ræðu sinni orðið áhættu um eggfrumugjöf, að einhvern tímann komi til þeirra barn sem viðkomandi á líffræðilega en að öðru leyti hefur ekkert haft með að gera. Ég hygg að þær konur sem af kristilegri miskunn mundu ella vera fúsar til þess að gefa eggfrumur kynnu að hugsa sig um áður. En ég veit ekkert um það. Ég tók eftir því að hv. þm. nefndi sérstaklega sæðisgjafa en liggur eitthvað fyrir um viðhorf þeirra kvenna sem gefa eggfrumur? Ég þekki það ekki. Það má kannski greina á milli þess að láta barnið vita hvernig það er getið og hins að láta það vita hver er hin líffræðilega móðir þess. Ég tel a.m.k. að það sé rökræðunnar virði að velta þessum greinarmun fyrir sér.

[15:55] Herra forseti. Af því við erum alltaf að tala um Svíþjóð og karpa um það fram og til baka þá skilst mér að þar sé aðeins leyfð sæðisfrumugjöf. Hæstv. dómsmrh. getur leiðrétt þetta ef það er rangt en mér skildist það af grg. með frv. að þar sé ekki leyfð eggfrumugjöf. 

[15:56] Herra forseti. Fyrst og fremst þakka ég þær undirtektir sem hafa komið fram. Það er ljóst að það hefur tekið allnokkurn tíma að semja þetta frv. en ég hef orðið þess var í umræðunni að menn hafa haft á því skilning, ekki bara vegna þess að um flókið úrlausnarefni er að ræða heldur koma þar við sögu ýmsar áleitnar siðferðilegar spurningar eins og þessar umræður hafa borið með sér. Það er vissulega mikið álitaefni sem hér hefur verið fjallað um varðandi nafnleyndina og unnt að hafa skilning á ólíkum sjónarmiðum sem sett eru fram. Það var niðurstaða nefndarinnar og mín að hafa frv. með þessum hætti. Þar með er ég ekki að segja að önnur rök séu ekki gild í málinu en eigi að síður var það svo að yfirveguðu áliti nefndarinnar og ráðuneytisins. Ég tel mjög mikilvægt að nefndin, sem um þetta fjallar, ræði þetta álitaefni. Ég tek hins vegar undir með hv. 15. þm. Reykjavíkur að ég held að menn þurfi að hugsa það mál og ræða mjög ítarlega áður en menn hrapa að því að gera á því breytingar. Með því er ég ekki að segja að önnur rök komist ekki að í umræðunni. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra þingmanna sem hér hafa talað og ber þá von og ósk fram um að þingið geti afgreitt þetta frv. á þinginu þó það þurfi eðlilega vandaðrar og ítarlegrar málsmeðferðar með.

[15:59] Herra forseti. Á þskj. 185 liggur fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Þar er lagt til að 45 nafngreindum einstaklingum verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Svo sem venja er til um eru tillögur þessar byggðar á þeim starfsreglum sem allshn. Alþingis hefur sett og háðar því skilyrði sem gildandi mannanafnalög setja áður en þær koma til framkvæmda. Venju samkvæmt er einnig gert ráð fyrir því að á vorþingi verði að nýju gerðar tillögur um þau erindi sem þá liggja fyrir og umsóknir sem liggja fyrir um íslenskan ríkisborgararétt. Ég legg til að málinu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allshn.

[16:00] Virðulegi forseti. Aðeins til að beina spurningum til hæstv. dómsmrh. varðandi þetta mál. Með tilliti til þess að hér eru aðilar bæði frá Tælandi, Filippseyjum, Víetnam, Ástralíu, Indlandi, Sýrlandi, Rússlandi, Júgóslavíu og Englandi svo einhver lönd séu nefnd kom það upp í huga mér þegar hæstv. dómsmrh. var að gera grein fyrir málinu að víða í öðrum löndum þegar menn sækja um ríkisborgararétt þá eru mismunandi kröfur gerðar til einstaklinga um framlagningu staðfestingar á því að þeir séu þeir sem þeir segjast vera. Af því tilefni langar mig til að spyrja hæstv. dómsmrh.: Í fyrsta lagi: Hvaða upplýsingaskyldum verða erlendir aðilar að fullnægja svo óskir þeirra um íslenskan ríkisborgararétt séu teknar til greina? Í öðru lagi: Leita íslensk stjórnvöld til þess ríkis er umsækjandi um íslenskan ríkisborgararétt hafði sitt síðasta ríkisfang til staðfestingar á réttmæti upplýsinga um viðkomandi aðila?

[16:01] Herra forseti. Að sjálfsögðu er gengið eftir upplýsingum um það hver uppruni manna er. Ef einhver vafi þykir leika á því þá er gengið eftir frekari upplýsingum. Hv. allshn. sem hefur þessi mál til umfjöllunar í þinginu hefur einnig öll tök á að afla upplýsinga bæði þeirra sem fyrir liggja og óska eftir viðbótarupplýsingum ef ástæða þykir til.

[16:02] Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aukið umferðaröryggi og framkvæmdaáætlun sem liggur fyrir á þskj. 187. Með þeirri umferðaröryggisáætlun sem er verið að leggja fyrir Alþingi er verið að taka fyrsta skrefið í þá átt að stjórnvöld marki skýra stefnu í umferðaröryggismálum og setji sér ákveðin töluleg markmið og heildstæða áætlun um fækkun umferðarslysa fram til aldamóta líkt og víða hefur verið gert í öðrum löndum með allgóðum árangri. Áætlað er að kostnaður samfélagsins vegna umferðarslysa sé gríðarlega mikill og geti numið um 8 milljörðum kr. á einu ári þegar allt er talið. Það hlýtur að vera sérstakt markmið að freista þess með öllum tiltækum ráðum að gera þær ráðstafanir sem geta fækkað alvarlegum umferðarslysum svo ekki sé talað um banaslysin. Það er sérstakt markmið með þeim aðgerðum sem áætlunin tekur til að unnið verði að því að fækka þessum slysum. Því fer að vísu víðs fjarri að við Íslendingar höfum verið aðgerðalausir í þessu efni. Hér hefur verið unnið með ágætum starf að umferðaröryggismálum sem hefur vissulega skilað árangri. Hins vegar þykir þeim sem að þessu hafa komið sem um margt hafi skort á að unnt væri að fylgja samræmdri og heildstæðri áætlun til þess að ná skilgreindum markmiðum, ekki síst með tilliti til þess að hér koma fjölmargir aðilar við sögu, þeir sem vinna að upplýsingamálum, þeir sem vinna að almennum umferðarreglum, gerð vega og fleiri aðilar sem ráðið geta miklu um þróun þessara mála. Það hefur sýnt sig meðal annarra þjóða að slík skipuleg heildstæð vinnubrögð fyrir alla þá sem vinna að þessum málum geta leitt til verulegs árangurs. Á vettvangi Norðurlandaráðs var samþykkt norræn umferðaröryggisáætlun á árinu 1988 og í framhaldi af því settu aðrar Norðurlandaþjóðir en við sér sérstakar framkvæmdaáætlanir í þessum málaflokki. Allar þjóðirnar hafa náð verulegum árangri í því að fækka umferðarslysum með slíkum vinnubrögðum. Danir settu sér til að mynda það mark að slysum skyldi fækka um 40--45% á tólf árum og sex fyrstu árin virðast sýna að það markmið ætli að nást. Með þessari áætlun er verið að fylgja árangursríku fordæmi annarra Norðurlanda og fleiri nágrannalanda okkar. Ég tel að ekki sé nokkur vafi á því að sú umferðaröryggisáætlun, sem hér hefur verið lögð fram, muni hvetja til enn frekari árangurs og samvinnu á þessum vettvangi þó að hún sé að sjálfsögðu hvergi nærri fullkomin og leysi ein og sér ekki allan þennan vanda. Framkvæmd hennar og útfærsla á hverju sviði skiptir auðvitað meginmáli, en hitt er höfuðatriði að hver og einn hafi þá meginlínu til að vinna eftir sem Alþingi leggur til. Það ber að hafa í huga að þessi umferðaröryggisáætlun verður að vera lifandi verkfæri og í stöðugri endurskoðun. Áætlunin á að vera sveigjanleg, hún á að setja almennan ramma um umferðaröryggisstarfsemi í landinu og hana verður að endurskoða reglulega og laga að nýjum og breyttum aðstæðum. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að á næstu sex árum, eða fyrir lok ársins 2000, skuli stefnt að fækkun alvarlegra umferðarslysa um 20% miðað við meðaltal áranna 1982--1992. Þessu takmarki verði náð með sameiginlegu átaki ríkis, sveitarfélaga, vátryggingafélaga og áhugahópa um umferðaröryggismál. Opinberir aðilar og fyrirtæki sem starfa að umferðaröryggismálum og sveitarfélög með fleiri íbúa en 1.000 eiga að skila sérstakri framkvæmdaáætlun eða tillögum sem leiða muni til aukins umferðaröryggis. Ráð er fyrir því gert að kynna á hverju ári stöðu umferðaröryggismála í ljósi þeirrar áætlunar sem unnið er eftir og hvernig starfinu miðar fram og með því móti veita þeim aðilum sem eiga hlut að máli eðlilegt aðhald og hvatningu. Þessi tillaga var í upphafi lögð fyrir 118. löggjafarþing í byrjun þessa árs en kom ekki til umræðu vegna þess knappa tíma sem þá var til stefnu og er því endurflutt nú. Aðdragandi tillögugerðarinnar var samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 20. nóv. í fyrra um stefnumörkun í umferðaröryggismálum þar sem ákveðið var að stefna skyldi að verulegri fækkun umferðarslysa fyrir lok ársins 2000. Í samræmi við þá samþykkt skipaði ég nefnd í desembermánuði á sl. ári til að gera tillögur hér að lútandi. Í nefndinni sátu Lára Margrét Ragnarsdóttir alþingismaður, sem var formaður nefndarinnar, Brynjólfur Mogensen yfirlæknir, Jón Birgir Jónsson, ráðuneytisstjóri í samgrn., Margrét Sæmundsdóttir, formaður umferðarnefndar Reykjavíkur, og Steingrímur J. Sigfússon alþingismaður. Með nefndinni störfuðu Þórhallur Ólafsson, tæknifræðingur hjá Vegagerðinni og formaður Umferðarráðs, og Haraldur Sigþórsson, deildarverkfræðingur hjá borgarverkfræðingi. Nefndin skilaði tillögum sínum með ítarlegri skýrslu 27. jan. sl. Skýrslan hefur verið sérprentuð og liggur nú á borðum hv. alþm. Af heimildarskrám má sjá að víða hefur verið leitað fanga og tillögur bornar saman við heimildir og reynslu annarra þjóða. Ég vona að skýrslan verði gott upplýsingarit um umferðaröryggismál og gefi allgott yfirlit um þær aðgerðir sem helst koma til álita í þessum efnum. Með samþykkt tillögu þessa efnis er lagt til að Ísland bætist í hóp þeirra fjölmörgu ríkja sem hafa freistað þess að vinna með þessum hætti að auknu umferðaröryggi. Ástæða er til að hafa það í huga og leggja á það ríka áherslu að þessi mál verða ekki leyst með því einu móti að samþykkja áætlanir eða setja fram hugmyndir um aðgerðir, þau verða aðeins leyst með lifandi starfi þeirra aðila sem hér eiga hlut að máli og aðlögun og endurskoðun þeirra markmiða sem sett hafa verið. Við erum að hefja nýjan áfanga á grunni sem hefur verið byggður með góðu starfi þeirra sem unnið hafa að umferðaröryggismálum um mörg undanfarin ár. En það er mikilvægt að við náum meiri og betri árangri. Reynsla okkar síðustu vikur sýnir að við þurfum að gefa þessum málum meiri gaum en við höfum gert. Í skýrslunni eru nefnd sérstaklega 22 atriði sem nefndin leggur megináherslu á. Ég ætla ekki að fara yfir þau í einstökum atriðum en vísa til þeirra í athugasemdum með tillögunni og skýrslunni sem fylgir með. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að tillögunni verði að lokinni umræðunni vísað til síðari umr. og hv. allshn.

[16:12] Herra forseti. Erindi mitt hingað er fyrst og fremst að fagna framkomu þessarar þáltill. Ég bind vonir við að hún fái vandaða umfjöllun og afgreiðslu á þinginu. Ég held að það geti varla verið deiluefni að við Íslendingar hljótum að geta gert gagn með því að tileinka okkur svipuð vinnubrögð í þessum efnum og skilað hafa óumdeilanlega árangri víða erlendis, þ.e. skipuleg og samræmd viðbrögð allra helstu aðila sem koma að umferðarmálum og umferðaröryggismálum. Stefnumótun og áætlanagerð af þessu tagi er tvímælalaust skynsamlegur liður í þessu starfi. Ég hef um nokkurt árabil reynt að vekja athygli á og sinna þessum málum sem eru hér til umfjöllunar, þ.e. umferðaröryggismálum og sérstaklega með útgangspunkti í því atriði sem lýtur að óhuggulega algengum og alvarlegum slysum á ungu fólki í umferð hér á landi. Sá hroðalegi tollur sem umferðin tekur í formi mannslífa og slysa og örkumla, ekki síst úr yngstu árgöngunum, er okkur þungbær. Það hlýtur að vera í öllu tilliti séð, jafnt frá mannlegu og félagslegu sjónarmiði sem og efnahagslegu, mikilvægt að reyna að draga úr þeim skaða sem þar er á ferðinni. Ég lít svo á að starf af þessu tagi, þó þetta sé að sjálfsögðu almenn nálgun og lúti að umferðaröryggi í víðustu merkingu þá hljóti það ekki síst að beinast að vandamálunum þar sem þau eru hvað alvarlegust og koma verst við eins og í því tilviki sem ég nefni hér sérstaklega. Ég lagði fram á 118. löggjafarþingi till. til þál. um það sem ég kallaði framkvæmdaáætlun í umferðaröryggismálum og er hugsun mjög skyld þeirri sem hér er á ferð í formi þáltill. Síðan kom í ljós að á vettvangi hæstv. ríkisstjórnar var þá verið að vinna að þessum málum. Niðurstaðan varð sú að ég átti þess kost að taka sæti í þeirri nefnd sem samdi drög að þessari þáltill. Ég er þakklátur fyrir að hafa átt þess kost að starfa að málinu með þeim hætti og koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé í öllum aðalatriðum um vandaða vinnu að ræða og skynsamlega tillögugerð. Auðvitað er það deginum ljósara, eins og hæstv. ráðherra vék reyndar að hér í máli sínu, að tillögugerð af þessu tagi og áætlanagerð, þótt hún verði samþykkt, leysir ekki vandann. Það leysir menn ekki undan þeirri kvöð og þeirri skyldu að gera eftir sem áður allt sem hægt er í framkvæmd til að draga úr slysum og auka umferðaröryggi. En vonandi tekst að fylgja þessu starfi þannig eftir á öllum vígstöðvum að því fylgi umræða um þessi mál og kynning á þeim markmiðum sem hér eru á ferðinni, að draga úr umferðarslysum, og þá er það vel. Ég minni aftur á og nefni sérstaklega til sögunnar það markmið að draga úr þeim sársaukafulla tolli sem umferðin tekur, ekki síst úr yngstu aldurshópunum. Herra forseti. Að lokum vil ég geta þess að mig var farið að lengja nokkuð eftir þessari tillögu. Ég lagði því hér fram fyrir nokkru síðan fyrirspurn til hæstv. ráðherra, hvað því liði að lögð yrði fram till. til þál. um umferðaröryggisáætlun. Ég lít svo á að þeirri fyrirspurn sé nú mjög rækilega svarað með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir þinginu og er til umræðu. Það er svar sem ég er fullkomlega sáttur við og verður ekki betra. Tillagan er sem sagt hér komin fram til umræðu og umfjöllunar á þinginu og ég kalla því aftur fyrirspurn mína þá hina sömu sem ég hef hér nefnt og tel óþarfa að hafa hana frekar á dagskrá þar sem henni er svarað í formi þessa máls sem við ræðum nú hér.

[16:17] Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari þingsályktunartillögu og vona að hún nái fram að ganga og í framhaldinu verði eitthvað raunhæft gert í umferðaröryggismálum. Það er aðeins eitt sem ég vil nefna hér í ljósi þeirrar umræðu sem farið hefur fram á undanförnum mánuðum um öryggismál í hópferðabifreiðum, og þá sérstaklega bílbelti. Mér finnst ekki koma nægilega skýrt fram í tillögum nefndarinnar hvað á að gera í þeim efnum, en í 9. lið á bls. 2 í tillögunni segir að rétt sé að láta kanna hvort opinber gjöld standi í vegi fyrir að ökutæki séu búin bestu fáanlegum öryggistækjum. Og í þessari fínu skýrslu, sem við vorum að fá í hendur um umferðaröryggisáætlun til ársins 2001, stendur ein setning um þetta: ,,Rétt þykir að setja öryggisbelti í öll sæti skólabíla og æskilegt er að öryggisbelti verði enn algengari í hópbifreiðum.`` Þessi sérstöku mál voru rædd nýlega í allshn. þingsins og það er mitt mat að það sé mjög brýnt að taka á öryggismálum hópferðabifreiða. Það mál þolir í rauninni enga bið. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. dómsmrh. hvort það standi til að flýta því máli eitthvað umfram það sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir.

[16:19] Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir að hafa lagt fram þessa þáltill. Þarna er lagt fram ákaflega mikilvægt mál og hér fylgdi með ágæt skýrsla, sem dreift var til þingmanna. Ég vil þó nefna nokkur atriði og það fyrsta sem ég tel að við þurfum að skoða, í ljósi þessarar þáltill., er hvort að slysin séu nægilega hátt metin í því arðsemismati sem við notum til grundvallar þeirri vegagerð sem farið er í hér á Íslandi. Ég tel að það sé hlutur sem að þarf að skoða. Ég veit að það er ekki á verksviði dómsmrh., en það skiptir engu að síður verulegu miklu máli. Í annarri setningu þáltill. er talað um sameiginlegt átak um umferðaröryggismál. Ég fagna því og vona að þar takist vel til. En ég vil vekja athygli á því að það vantar samræmingu á hönnunarstöðlum í gerð umferðarmannvirkja. Vegagerðin er með einn staðal, en hins vegar hafa íslensk sveitarfélög notast við marga og mismunandi staðla. Ég tel að út frá öryggiskröfum sem við ættum að setja fyrir vegfarendur væri skynsamlegt að hér væri notast við einhverja hönnunarstaðla sem í það minnsta rugla ekki vegfarendur. Mér finnst mikilvægt að farið verði í að skoða þennan þátt varðandi samstarf ríkis- og sveitarfélaga. Það sem ég vil nefna næst, varðar skráningu slysa. Ég fór inn í Vegagerð að leita mér upplýsinga og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk þar er misjafnt hve nákvæmlega slys eru skráð. Það er kannski eðlilegt, sé um alvarleg slys að ræða fellur þetta atriði kannski í skuggann. En engu að síður hljótum við að viðurkenna að það getur ekki gengið, ef við viljum fylgjast með hvort eitthvað sé að vegakerfinu, að það sé eingöngu skráð í bækur að það hafi orðið slys á Holtavörðuheiði. Við þurfum að fara í gegnum skráningarferli slysa varðandi staðsetningu þeirra. Ef um er að ræða gallaða hönnun umferðar eða einhver viss umferðarsvæði, sem eru sérlega erfið, er nauðsynlegt að það komi fram svo úr því megi bæta. Auk þess skilst mér að það hafi jafnvel reynst erfitt að fá að keyra saman upplýsingar til að finna út hvar alvarlegustu slysin verða. Þar þarf leyfi tölvunefndar, en ég held að það sé ákaflega mikilvægt fyrir þá sem vinna að þessari samræmingu að það sjáist hvar alvarlegustu slysin verða, svo úr þeim þætti megi bæta. Mér finnst það mjög mikilvægt og það er ekki síst nauðsynlegt til að draga úr þeim skaða sem hlýst í umferðinni og þá sérstaklega hvað varðar ungt fólk. Við hljótum að vera sammála um bæta umferðarkerfið. Það verður ekki gert nema að fyrir liggi sem ítarlegastar upplýsingar. Ég vil nefna einn þátt í viðbót. Hjólreiðastígar eru utan þess sem Vegagerðin hefur tekið á og ég nefni sem dæmi Reykjanesbrautina. Þar tel ég að sé allmikil slysahætta af þeim hjólreiðamönnum sem koma til landsins með flugi. Þeir hjóla á Reykjanesbrautinni og þar er nú ekki alltaf gott skyggni og það fer misjafnlega fyrir logninu þarna á Suðurnesjum. Í þessu er, að mínu mati, fólgin talsverð slysahætta og mér finnst því nauðsynlegt að skoða þennan þátt og hefur það verið rætt af hálfu sveitarfélaganna, bæði á Suðurnesjum og eins hér á höfuðborgarsvæðinu, á ráðstefnu sem þau héldu. Ég vil því líka vekja athygli dómsmálaráðherra á þessu. Og það er enn eitt sem mér finnst mjög mikilvægt af því sem kemur fram í skýrslunni sem hér var sett fram. Það varðar almenningssamgöngur, hugsanlega meiri notkun á þeim, og að þær séu umhverfisvænni. Þar held ég að skipti verulega miklu máli hvort ríkið muni draga úr skattlagningu almenningsfyrirtækja. Ég held að það vegi verulega þungt ef við viljum draga úr þeirri mengun sem bílar og slík farartæki valda og fara frekar út í viðameira strætókerfi eða aðrar almenningssamgöngur, með hvaða hætti sem þær verða. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar til dómsmrh. og vonast til þess að okkur takist að hrinda þessum áætlunum í framkvæmd.

[16:24] Herra forseti. Ég vil fagna þessu stóra átaki í umferðarmálum sem lýst er í áætlun ráðherrans og kynnt hefur verið hér fyrir þingmönnum. Ég tel lofsvert að menn reyni á svo myndrænan og myndarlegan hátt að taka á þessu stóra vandamáli okkar Íslendinga. Ég átti sæti í borgarstjórn frá 1982--1994. Fyrstu fjögur árin sat ég í umferðarnefnd Reykjavíkur. Ég held að það hafi verið 1983 sem haldið var norrænt umferðaröryggisár. Þá voru mjög miklar umræður í umferðarnefnd Reykjavíkur og farið ofan í slysatölur fyrir Reykjavík, sem voru allgeigvænlegar. En með þessu norræna umferðaröryggisári tel ég að hafi orðið talsverð hvörf í umræðu um umferðarmál, a.m.k. innan borgarstjórnar Reykjavíkur, og ég held á landinu öllu. Það sýnir sig að sú umræða og þær aðgerðir sem gripið hefur verið til, betri búnaður í bílum o.fl., hefur orðið til þess að fækka slysum í Reykjavík. Það er svo nú að alvarlegustu slysin eru ekki á þessu svæði. Þrátt fyrir þetta eru þau auðvitað allt of mörg, en þetta sýnir að með sameiginlegu átaki í sveitarfélagi eins og Reykjavík, sem er náttúrlega fjölmennasta sveitarfélag landsins, þá skila aðgerðir sér. Ég man eftir því að við Óskar Ólafsson, þáv. yfirlögregluþjónn, lögðum á þeim tíma fram tillögu um æfingaakstur sem fékk ekki mikinn hljómgrunn þá. Nú skilst mér að þær séu komnar til framkvæmda, eða með reglugerð sem hefur verið sett. A.m.k. sá ég nýlega á undan mér bíl í umferðinni sem var merktur með æfingarakstri. Og þá varð mér nú hugsað til Óskars Ólafssonar. Önnur tillaga sem ég man eftir frá þessum árum var um fjórhliða stöðvunarskyldu. Ég kom uppljómuð frá Vesturheimi hafandi séð þetta fyrirbæri þar sem á gatnamótum er komið fyrir stöðvunarskyldu á fjóra vegu. Þetta var rætt í borgarkerfinu og fór síðan til ráðuneytisins, þar sem það lenti í ,,fjórhliða stöðvun``, og var lýst eftir því alloft með bókunum undirrituðum af mér í borgarráði, hvað þessari tillögu liði. En þetta mun hafa stangast á við túlkun manna um stöðvunarskyldu í núv. lögum. Eftir því sem ég best veit þá er þetta enn þá stopp í dómsmrn. En það er nú ekkert aðalatriði. Á þeim árum sem ég hef unnið að umferðarmálum innan borgarkerfisins hafa auðvitað mörg atriði átt þátt í að fækka slysum. Eitt af því er lækkun hámarkshraða í íbúðarhverfum sem gildir hér í nokkrum hverfum Reykjavíkur, m.a. í gamla Vesturbænum og Þingholtunum og auk þess vil ég nefna hraðahindranir á götum. Það var í fyrstu frekar óvinsælt meðal bílista að þurfa að fara yfir hraðahindranir sem létu hrikta í bifreiðinni. En hvað sem um það má segja er þó a.m.k. ljóst að hraðahindranir, ef þær eru rétt hannaðar, uppfylla væntingar sem til þeirra eru gerðar, þ.e. þær draga úr hraða. Mannvirkjagerð er enn ein hlið málsins, sem getur haft mikil áhrif á slysatölur, sérstaklega með því að aðgreina gangandi og akandi umferð. Einnig þarf að aðgreina akandi umferð frá annarri óvarinni umferð, sérstaklega hjólreiðamönnum. Fyrri hluta síðasta árs var ég formaður í nefnd sem var kölluð hjólanefnd Reykjavíkur. Hún starfaði frá janúar fram í apríl 1994 og lagði fram mjög ítarlegar tillögur um það hvernig auka mætti öryggi hjólreiðamanna. Þar á meðal voru tillögur um samfellt stígakerfi eða stofnbrautakerfi og sérstök umferðarljós fyrir hjólreiðamenn og svo mætti lengi telja. Mörg þessi atriði eru nefnd í skýrslunni sem hér liggur fyrir. Fleiri atriði koma auðvitað til. Slys á börnum kalla á skoðun á gönguleiðum skólabarna, útivistartíma skólabarna, skólatíma og þannig mætti lengi telja. Nokkur atriði enn langar mig að minnast á sem ég er glöð að sjá að eru í tillögum frá ráðherranum og það er um að auka umferðarfræðslu og bæta ökunám. Eftir því sem ég best veit erum við enn þá nokkuð langt á eftir öðrum Norðurlöndum hvað varðar kröfur til ökukennara. Kröfur um menntun ökukennara á Íslandi eru ekki þær sömu og í þeim löndum sem við gjarnan miðum okkur við. Maður veltir því fyrir sér hvort þar sé ekki atriði sem þarf að taka á. Ef stærri þjóðir og örlítið lengra á veg komnar í umferðarmenningu telja nauðsynlegt að gera miklu meiri kröfur til ökukennara finnst mér vert að skoða hvort við þurfum ekki að gera slíkt hið sama. Loks langar mig að minnast á að sektir við umferðarlagabrotum mættu vera miklu hærri. Þannig er að sá sem brýtur af sér finnur mest fyrir pyngjunni. Það er staðreynd að stór hluti þeirra sem afplána dóma í fangelsum þessa lands hefur brotið af sér í umferðinni. Mér finnst spurning hvort áherslubreyting mætti ekki verða í því þannig að sektir væru miklu þyngri og það væri þá kannski rúm í fangelsum fyrir aðra sem afplána þurfa dóma.

[16:33] Herra forseti. Ég þakka þá góðu umræðu sem hefur farið fram og þær góðu undirtektir sem þáltill. hefur fengið. Hún hefur verið mjög vandvirknislega unnin af mörgum þeim sem hafa gersta þekkingu á því viðfangsefni sem við blasir. Ég held að enginn vafi sé á því að það er almennur áhugi og mikill vilji á því að taka á þessu viðfangsefni. Maður merkir það kannski á því að ég held að fólkið í landinu taki mjög vel þeim daglegu umvöndunum sem það fær í þessum efnum. Menn eru yfirleitt þreyttir og leiðir þegar verið er að vanda um við þá og minna þá á að þeir eigi að gera hlutina svona og ekki hinseginn. En ég held að því er umferðarmálin varðar að þeir sem hafa haft það starf með höndum að vekja okkur á hverjum degi með ábendingum um árvekni og um þau atriði sem mestu skipta þann daginn njóti skilnings og velvilja allra þeirra sem á þá hlusta vegna þess að fólk veit og skynjar að það er þeirra eigin hagur að fara að þeim ráðleggingum og þeir hafa unnið þakklátt starf. Hér þurfum við að gera miklu meira en að koma slíkum ábendingum af stað og samræma aðgerðir á miklu fleiri sviðum. Vonandi tekst það vel í framhaldi af þeirri stefnumörkun sem hér er verið að hleypa af stokkunum. Varðandi þá spurningu sem kom fram frá hv. 19. þm. Reykv. er það svo að eftir alvarlegt umferðarslys á dögunum þar sem stór fólksflutningabíll valt skipaði ég sérstaka rannsóknarnefnd til að fara yfir það slys og gera tillögur. Ein af tillögum nefndarinnar er að það verði skoðað sérstaklega hvort og hvernig eigi að setja reglur um bílbeltanotkun í hópferðabílum. Það verður gert samkvæmt ábendingu nefndarinnar og tekið út sem sérstakt viðfangsefni og ég vona að það verði hægt að flýta niðurstöðu á þeirri athugun. Nefndin tekur ekki ákveðna afstöðu í þessu efni en segir að veigamikil rök mæli með því að beltum verði komið fyrir í þessum bifreiðum að það verði að skoða sérstaklega. Eins og hv. þm. vita eru ýmsar hliðar á því máli sem þarf að skoða og það verður gert. Ég vil svo að lokum, herra forseti, ítreka þakklæti mitt til þeirra hv. þm. sem hér hafa tekið með mjög jákvæðum hætti þátt í þessari umræðu.

[16:36] Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. dómsmrh. um eitt atriði varðandi helstu niðurstöðu nefndarinnar sem er 11. liður í athugasemdum við þingsályktunartillöguna. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Lögleiða þarf notkun hjólreiðahjálma innan nokkurra ára.`` Í mínum huga þarf ekki að hugsa sig um í nokkur ár til að lögleiða hjálma. Ég fæ ekki betur séð en það væri unnt að gera á þessu þingi og það hefur sýnt sig að það hefur dregið úr slysum og ég sé raunverulega ekkert sem ætti að hindra það. Þess vegna langar mig til að biðja ráðherra um að veita mér einhverjar upplýsingar um þetta ef hann hefur þær á takteinum.

[16:37] Herra forseti. Ef ég man rétt var flutt þingmannafrv. um þetta á síðasta þingi. Ég veit ekki betur en þeir hv. þm. sem að því stóðu hafi verið að undirbúa að endurflytja það ef það er ekki þegar komið fram. Ég hef fengið ábendingar og áskoranir frá landlækni og fleiri læknum um nauðsyn þess að lögleiða þetta. Ég taldi eðlilegt að með tilliti til þess að þetta mál var hér til meðferðar hjá hv. þm. fengi það þann framgang og þingið veitti málinu brautargengi með samþykkt þess frv.

[16:37] Herra forseti. Ég held að það sé rétt röð á hlutunum að þessi stefnumótun, sem tekur á vel flestum þeim þáttum sem verið hafa til skoðunar og umræðu undanfarin ár og álitamálum af því tagi eins og hvort og þá hvenær eigi að lögleiða notkun reiðhjólahjálma, hvort lögleiða eigi öryggisbelti í fólksflutningabifreiðum o.s.frv., verði unnin í þeirri röð að fyrst verði þessi ályktun meðhöndluð og afgreidd og þar verði stefnan mótuð. Síðan verði gerðar þær breytingar á löggjöf sem leiði af þeirri stefnumótun en ekki öfugt. Ég lagði m.a. fram þessa fyrirspurn fyrir nokkru, hvað áætluninni liði vegna þess að ég hafði af því fréttir að nú stæði til að tína út úr þessum pakka einstaka þætti og flytja um það sjálfstæð þingmál. Ég held að það sé ekki rétt röð á hlutunum heldur væri vænlegast að Alþingi einbeitti sér að því að fjalla um þessa umferðaröryggisáætlun og móta þar endanlega og ganga frá þeirri stefnu sem menn geta orðið sammála um að þessu leyti. Í framhaldinu verði svo sú vinna unnin sem lýtur að nauðsynlegum breytingum á einstökum ákvæðum laga. Það er mat nefndarinnar að um það sé ekki ágreiningur að stefna beri að því að lögleiða reiðhjólahjálma. En það þarf að velja þann tíma með kostgæfni og þá aðlögun sem nauðsynlegt er að veita gildistöku slíkra lagaákvæða þannig að þegar þetta verða lög séu menn í stakk búnir til að framkvæma þau. Þá sé reiðhjólahjálmaeign til að mynda orðin svo almenn og útbreidd að það leiði ekki af sjálfu að lögin verði óvirk að hluta til. Auðvitað gerist það ekki þannig ef við lögleiðum notkun reiðhjólahjálma á morgun að allir sem eiga reiðhjól fari út í búð um eftirmiðdaginn og fái þar hjálma við hæfi og setji þá upp. Það mun ekki gerast þannig því þeir yrðu ekki til í landinu. Að gildistöku slíkra ákvæða þarf að vera hóflegur aðdragandi og það þarf að tímasetja hvenær skynsamlegast er að stíga skrefið til fulls. Það var sömuleiðis mat manna á sínum tíma þegar unnið var að því að festa það í lög að lögleiða t.d. öryggisbelti í bifreiðum. Ég held að þetta liggi nokkuð í eðli máls. Ég tel einnig vænlegast að þessu leyti að menn skoði málið í samhengi við aðra þætti umferðaröryggismálanna og velji sér skynsamlega viðmiðun í því hvenær eigi að láta slíka lögleidda notkun reiðhjólahjálma taka gildi. Það er líka rétt að hafa í huga að þó menn séu yfirleitt sammála um að þetta sé öryggistæki sem þurfi að sjálfsögðu að auka sem mest og hraðast notkun á og stefna beri að því að lögleiða þá hefur ekki verið alveg einhlítt að hjálmarnir hafi verið til góðs. Í því sambandi er óhjákvæmilegt að nefna að einnig hafa hlotist slys af notkun hjálmanna, ekki í umferðinni heldur á leikvöllum og annars staðar þar sem börn hafa verið með hjálma á höfðinu sem hafa ekki verið nægilega vel útbúnir og ekki hafa haft öryggisfestingar sem hafa losnað sjálfkrafa ef hjálmarnir hafa til að mynda fest upp í rekkverkum eða leiktækjum á leikvöllum o.s.frv. Þess vegna er nauðsynlegt að þegar að lögleiðingunni kemur sé alveg ljóst að bestu fáanleg tæki séu þar á ferðinni. Ég gæti að mestu leyti haldið sömu ræðu um notkun öryggissætisbelta í fólksflutningabifreiðum. Ég held að það sé ekki spurning um að það séu nauðsynleg öryggistæki sem stefna beri að að verði lögleidd en einnig þar þurfa að vera forsendur fyrir slíkri lögleiðingu. Við breytum ekki allri samsetningu fólksflutningabifreiða á einum degi eða einu missiri með slíkri lögleiðingu. Það verður augljóslega að eiga sér þannig aðdraganda að unnt sé að framfylgja lögunum. Ég held að stefna beri að því að þessi ákvæði taki gildi gagnvart nýjum bifreiðum og endurnýjun þeirra sem fyrir eru með einhverjum undanþágum eða einhverjum aðlögunarákvæðum gagnvart þeim flota sem er í notkun í dag. Þannig er það með margt fleira af því sem hér er verið að leggja til að auðvitað verður framkvæmdin að taka mið af aðstæðum eins og þær eru. Í því efni verða menn að sýna raunsæi. Mér fannst rétt að láta þetta koma hér farm, herra forseti, í framhaldi af þeim orðaskiptum sem urðu um þessi mál.

[16:43] Virðulegi forseti. Ég byrja á að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þessa till. til þál. um stefnumótun er varðar aukið umferðaröryggi og framkvæmdaáætlun og jafnframt þær umræður sem hér hafa farið fram og þær ábendingar sem komið hafa fram í máli hv. þm. Tillagan fer til allshn. og munum við skoða hana þar vel og vandlega og jafnframt hafa hliðsjón af þeim ábendingum sem hafa komið fram í umræðum. Til upplýsingar vildi ég láta þess getið að þessi mál voru rædd sérstaklega á fundi allshn., þ.e. um bílbelti í hópbifreiðum eins og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir ræddi um hér áðan og spurði hæstv. dómsmrh. um. Sérfræðingur frá dómsmrn. mætti til nefndarinnar í því skyni að gefa okkur upplýsingar um málið. Hann taldi reyndar ýmsum annmörkum háð að skylda menn til að setja belti í allar hópbifreiðar, jafnt gamlar sem nýjar. Hins vegar kom einnig fram í máli hans að Evrópusambandið væri að vinna að reglum um þessi efni. Reyndar hafa fjölmargar reglur verið samdar á vegum Evrópusambandsins á síðustu árum og að auki hafa verið gerðar tillögur um samræmingu reglna í löndum sambandsins í því skyni að efla öryggi í umferðinni. Allshn. óskaði eftir frekari upplýsingum um þessi mál og jafnframt niðurstöðum þeirrar rannsóknarnefndar sem hæstv. dómsmrh. skipaði vegna hins hörmulega slyss sl. október er hópbifreið fór út af vegi. Í tillögum þessarar nefndar eins og þær eru kynntar af hálfu dómsmrn. og kom raunar fram í máli hæstv. dómsmrh. segir m.a., með leyfi virðulegs forseta: ,,Nefndin telur að orsök slyssins megi rekja til nokkurra samverkandi þátta, þ.e. krapaflots, vindhviðu, hjólbarða og hraða bifreiðarinnar þannig að hún fór út af veginum og valt. Afleiðing þessa hefði verið minni ef farþegar hefðu verið í öryggisbeltum.`` Síðan segir: ,,Meginatriðin í tillögum nefndarinnar eru eftirfarandi`` og þá les ég bara upp fyrsta atriðið: ,,Kannað verði hvort unnt sé að setja öryggisbelti í öll sæti hópbifreiða.`` Væntanlega fær allshn. upplýsingar um framgang þessara mála frá ráðuneytinu í samræmi við yfirlýsingar hæstv. dómsmrh. en ég vildi láta þessi atriði koma fram.

[16:47] Virðulegi forseti. Ég flyt till. til þál. um stefnumótun í löggæslu. Þessa tillögu flyt ég ásamt hv. þm. Hjálmari Árnasyni og Ísólfi Gylfa Pálmasyni, en tillgr. hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmrh. að leggja fram á þessu þingi frumvörp að samræmdri löggjöf um ávana- og fíkniefni sem byggð verði á tillögum samstarfsnefndar ráðuneytanna frá því í mars 1995.`` Í greinargerð með tillögunni segir: ,,Neysla fíkniefna virðist vaxandi vandamál í íslensku samfélagi. Sama þróun á sér stað í nágrannalöndum okkar. Sökum fámennis og landfræðilegrar legu hefur Ísland nokkra sérstöðu þar sem möguleikar til varnar virðast meiri en meðal fjölmennra þjóða á meginlandi Evrópu. Þrátt fyrir þessar staðreyndir hefur fíkniefnavandinn aukist jafnt og þétt. Segja má að vilji stjórnvalda til að bregðast við vandanum sé takmarkaður í verki, a.m.k. ef höfð er í huga skipan mála nú. Forvarnir eru litlar, eftirlit takmarkað og fáliðaðri sveit löggæslumanna er ætlað að vinna verkið. Stjórnvöld sjá beinan tilgang í umferðarfræðslu sem er skipulögð og skilvirk enda mikið í húfi bæði fyrir almenna borgara og tryggingafélög að umferðarslysum verði fækkað og þar með dregið úr eignatjóni af þeim. Nákvæmlega sömu forsendur gilda um miskunnarlausan heim fíkniefna en forvarnir eru þó litlar sem engar. Alþingismenn eru örugglega allir á einu máli um að fordæma sölu og notkun fíkniefna. Þrátt fyrir það hefur ekki tekist að stemma stigu við þeim vanda. Líklega má rekja það m.a. til þess að ekki hefur verið unnið að formlegri stefnumótun af hálfu löggjafarvaldsins í þessum málum. Markmiðssetning hlýtur að vera fyrsta skrefið í átt til raunhæfra aðgerða en fjárveitingar og aðgerðir verða að fylgja í kjölfarið. Hafa verður marga þætti í huga við athugun þessara mála. Í fyrsta lagi er eðlilegt að skilgreina hvernig megi á kerfisbundinn hátt efla fræðslu um hættur af fíkniefnaneyslu. Í því sambandi má benda á skilvirka fræðslu innan skólakerfisins, en hún er lítil sem engin innan framhaldsskólanna þar sem áhættuhópurinn er óneitanlega stór. Þá þykir rétt að benda á þátt foreldra, einkum hvað varðar það að þeir haldi vöku sinni gagnvart eigin börnum en margir foreldrar vilja ekki viðurkenna að vágesturinn geti knúið dyra hjá þeirra börnum. Bein og stöðug fræðsla til foreldra um einkenni fíkniefnaneyslu hlýtur því að vera mikilvægur þáttur. Einnig má benda á þá leið að virkja unglingana sjálfa þannig að þeir myndi fræðsluhópa og taki upp samstarf við fíkniefnalögreglu. Fjármunum, sem veittir eru til almennrar fræðslu á þessu sviði, hlýtur að vera vel varið og er það sennilega besta leiðin til að spilla markaði fyrir óprúttnum eitulyfjasölum. Í öðru lagi má nefna að skipuleggja þarf kerfisbundið skilvirkt eftirlit með innflutningi í öllum höfnum landsins. Íslendingar eiga auðveldara með að snúast til varnar á þessu sviði en aðrar þjóðir þar sem aðgangur að landinu er einungis um flug- eða skipahafnir. Ekki þarf eftirlit við landamæri. Nú er kerfisbundin fíkniefnaleit ekki framkvæmd á landinu öllu. Sem dæmi má nefna að enginn leitarhundur er á Seyðisfirði þar sem þúsundir ferðamanna koma árlega með Norrænu. Svipað má segja um aðrar hafnir á landsbyggðinni. Í þriðja lagi þarf að efla löggæslu þannig að lögreglunni verði gert kleift að vinna gegn sölu, dreifingu og neyslu fíkniefna. Vitað er að miklir fjármunir eru í húfi og því leita söluaðilar allra leiða til að halda starfsemi sinni leyndri. Í Reykjavík starfa 14 lögreglumenn sem hafa fíkniefnamál sem sérsvið. Annars staðar er sá þáttur gæslunnar »aukabúgrein«. Fjárveitingar til þessara mála hafa verið mjög af skornum skammti, hugsanlega vegna þess að stefnumörkun hefur vantað, og er umhugsunarvert að ekkert skipulegt samstarf er milli þeirra stofnana sem með beinum eða óbeinum hætti fást við mál varðandi sölu fíkniefna og notkun. Rekja má mörg auðgunar- og árásarmál til fíkniefnaneytenda en samstarf fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík og Rannsóknarlögreglu ríkisins er lítið. Tvær deildir eða tvö embætti kunna þannig að vera að vinna að málum sömu einstaklinga án þess að starfa saman. Ljóst má vera að einhverjir hafa verulegar tekjur af sölu fíkniefna. Ekki þykir því óeðlilegt að fíkniefnalögregla taki upp samstarf við skattyfirvöld við rannsókn mála. Sama má segja um almenna tollgæslu. Á þessum sviðum virðist framkvæmdin líða fyrir stefnuleysi stjórnvalda, sem og fjársvelti. Í fjórða lagi er mælt með því að viðurlög verði hert gagnvart þeim sem stunda dreifingu og sölu fíkniefna, sbr. þingsályktunartillögu Arnþrúðar Karlsdóttur á þessu þingi (62. mál). Í mars 1995 skilaði samstarfsnefnd ráðuneyta tillögum um þetta efni. Flutningsmenn taka undir tillögur nefndarinnar en telja þó að ganga mætti lengra í því skyni að uppræta þann vágest sem ávana- og fíkniefni eru. Þingsályktunartillaga þessi gerir ráð fyrir að dómsmálaráðherra leggi á starfandi þingi fram frumvörp til laga er byggi á framangreindum forsendum.`` Virðulegi forseti. Ég legg til að máli þessu verði að lokinni umræðu vísað til allshn.

[16:54] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til sóttvarnalaga. Forsaga þessa frv. er sú að í október 1988 skipaði heilbr.- og trmrh. nefnd embættismanna og sérfræðinga sem fékk það verkefni að endurskoða sóttvarnarlögin frá 1954, farsóttalögin frá 1958 og ýmis sérlög um varnir gegn tilteknum smitsjúkdómum, svo sem berklavarnalög frá 1939, lög um varnir gegn kynsjúkdómum frá 1978, með síðari breytingum, og lög um varnir gegn holdsveiki frá síðustu aldamótum. Nefndin skilaði fullbúnu frv. til sóttvarnalaga ásamt fylgiskjölum í september 1989 og var það lagt fram óbreytt frá tillögum nefndarinnar á 112. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Haustið 1990 endurskoðaði farsóttanefnd frv. m.a. með hliðsjón af þessum umsögnum sem borist höfðu Alþingi. Meiri hluti nefndarinnar gerði tillögur um nokkrar breytingar á því og var það lagt fram í þeirri mynd sem hann var sammála um á 113. löggjafarþingi vorið 1991. Frv. náði ekki fram að ganga. Frv. var enn lagt fram á 115. löggjafarþingi nánast óbreytt frá 113. löggjafarþingi að öðru leyti en því að gert var ráð fyrir að kostnaður vegna sóttvarna yrði greiddur eins og annar sjúkrakostnaður. Á 116. löggjafarþingi var frv. lagt fram í fjórða sinn óbreytt frá 115. löggjafarþingi að öðru leyti en því að gert var ráð fyrir gildistöku 1. janúar 1994 en það náði heldur ekki fram að ganga. Ákveðið var að leggja frv. fram að nýju á 119. löggjafarþingi lítillega breytt, m.a. varðandi skipan sóttvarnaráðs og ákvæði um þvingunarúrræði með það að markmiði að treysta réttarstöðu hins smitaða. Enn vill heilbr.- og trmrh. freista þess að leggja fram og fá samþykkt frv. til nýrra sóttvarnalaga. Heilbr.- og trn. Alþingis sendi frv. til umsagna í lok 119. löggjafarþings. Unnið hefur verið úr þeim umsögnum og tekið tillit til góðra ábendinga sem þar komu fram. Meðal breytinga sem gerðar hafa verið má nefna að nú er gert ráð fyrir að heilsugæslulæknir og hjúkrunarfræðingur eigi sæti í sóttvarnaráði og ákvæðum um hlutverk sóttvarnalæknis gagnvart heilbrigðisnefndum og ábyrgð heilbrigðisnefnda og heilbrigðisfulltrúa hefur verið breytt. Þá er kveðið á um kæru til Hæstaréttar í ákvæðum um þvingunaraðgerðir og talið var rétt að gera breytingar þess efnis að ákvarðanir sóttvarnalæknis væru kæranlegar til heilbr.- og trmrn. en ekki landlæknis eins og áður var gert ráð fyrir, enda starfar sóttvarnalæknir á vegum landlæknisembættisins. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á þær breytingar sem gerðar hafa verið á 17. gr. frv. sem fjallar um greiðsluhlutdeild sjúklinga. Þar er frekari heimild til undanþágu frá þeirri meginreglu sem var í fyrra frv., að kostnaður greiðist að öllu jöfnu með sama hætti og annar sjúkra- og lækniskostnaður. Mikilvægt er að heimilt sé að undanþiggja greiðsluhlutdeild sjúklinga sem leita til sérdeilda sem stunda forvarnir og sjúklinga sem boðaðir eru til skoðunar vegna leitar að smitberum. Gert er ráð fyrir að sett verði reglugerð þar sem nánar verður kveðið á um hvaða deildir geti veitt slíka þjónustu, sjúklingum að kostnaðarlausu. Undanþáguheimildin byggist fyrst og fremst á mikilvægi þess að einstaklingar leiti sér nauðsynlegrar læknishjálpar án þess að fjárhagsaðstæður hamli og eru börn og unglingar þá ekki síst höfð í huga. Hér er um að ræða mikilvægt forvarnastarf sem tvímælalaust stuðlar að sparnaði í heilbrigðiskerfinu þegar til lengri tíma er litið. Með frv. þessu er gerð tillaga um rammalöggjöf þar sem sameinuð eru í ein lög ákvæði um farsóttavarnir, sóttvarnir og varnir gegn tilteknum smitsjúkdómum. Hér er fylgt fordæmi nágrannaþjóða okkar, svo sem Norðurlanda og Bretlands. Verði frv. að lögum mun það hafa í för með sér umtalsverða lagahreinsun. Tvenn lög um holdsveiki sem eldri frumvörp gerðu ráð fyrir að felld yrðu úr gildi voru felld úr gildi með sérstökum lagahreinsunarlögum sem Alþingi samþykkti ekki alls fyrir löngu. Frv. til sóttvarnalaga skiptist í fimm kafla. Í I. kafla eru skilgreiningar. Þar er í 2. gr. skilgreint hvað átt er við með smitsjúkdómi en það er sjúkdómur eða smitun sem örverur, eiturefni, toxín þeirra eða sníkjudýr valda. Í 1. gr. er fjallað um sóttvarnir sem annars vegar skiptast í almennar sóttvarnir sem ávallt skal beita og hins vegar opinberar sóttvanir sem grípa skal til vegna hættulegra smitsjúkdóma. Samkvæmt frv. er nýjum sóttvarnalögum ætlað að ná til smitsjúkdóma sem valdið geta farsóttum og ógnað almannaheill og annarra alvarlegra næmra sótta. Með reglugerð skal ákveða hvaða smitsjúkdómar eru skráningarskyldir. Síðan er gert ráð fyrir að tilkynningarskyldir skuli þeir skráningarskyldu sjúkdómar vera sem ógnað geta almannaheill. Ráðherra skal, að fengnum tillögum sóttvarnaráðs, sömuleiðis ákveða með reglugerð hvaða smitsjúkdómar eru á hverjum tíma tilkynningarskyldir. Með frv. er fylgiskjal um flokkun smitsjúkdóma eftir meginsmitleiðum. Þar eru smitsjúkdómar flokkaðir annars vegar í þá sem verða skráningarskyldir samkvæmt reglugerð og hins vegar í þá sem verða tilkynningarskyldir. Fylgiskjalið gefur því vísbendingu um efni þeirrar reglugerðar sem ráðherra fær heimild til að setja skv. 3. gr. frv. Skrá yfir skráningarskylda smitsjúkdóma verður með þeim hætti að persónueinkenna sjúklinga verður ekki getið, en skrá yfir tilkynningarskylda smitsjúkdóma verður einstaklingsbundin. Í II. kafla frv. er fjallað um yfirstjórn sóttvarna. Gert er ráð fyrir að ábyrgð á sóttvörnum verði áfram hjá embætti landlæknis. Samkvæmt gildandi lögum eru héraðslæknar sóttvarnalæknar hver í sínu héraði og auk þess skulu sóttvarnanefndir starfa í öllum kaupstöðum og er tollstjóri á hverjum stað formaður. Í ljósi gerbreyttra samgangna þykir eðlilegt að leggja sóttvarnanefndir niður. Á hinn bóginn þykir nauðsynlegt að hjá embætti landlæknis verði ráðinn til starfa sérstakur læknir, sóttvarnalæknir, sem hefur sem aðalstarf að vinna að sóttvarnamálum. Þetta er talið nauðsynlegt til að tryggja nauðsynlegt samræmi í sóttvörnum um landið allt, en að sjálfsögðu bera héraðslæknar eftir sem áður ábyrgð á sóttvörnum hver í sínu héraði undir yfirstjórn sóttvarnalæknis og heilsugæslulæknar og aðrir læknar eftir því sem við á. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir að sérstakt sóttvarnaráð verði sett á laggirnar til að móta stefnu í málum sóttvarna og vera heilbrigðisyfirvöldum til ráðgjafar um aðgerðir til varnar útbreiðslu smitsjúkdóma. Í III. kafla er fjallað um almennar sóttvarnaráðstafanir og eru ákvæði þar að mestu í samræmi við gildandi löggjöf. Í IV. kafla er fjallað um opinberar sóttvarnaráðstafanir og viðbrögð við yfirvofandi farsóttum. Opinberar sóttvarnaráðstafanir eru ónæmisaðgerðir, einangrun smitaðra, sótthreinsun, afkvíun byggðarlaga eða landsins, lokun skóla eða samkomubann og skal ráðherra ákveða til hvaða aðgerða er gripið að tillögum sóttvarnaráðs. Í 14. og 15. gr. frv. er nánar fjallað um aðgerðir vegna hættu á útbreiðslu smits frá einstaklingum og er þar einkum fjallað um aðgerðir þegar smitaður samþykkir ekki að fylgja reglum um umgengni. Í þeim tilfellum er heimilt gegn vilja smitaðs að einangra hlutaðeigandi, en í þeim tilvikum skal bera ákvörðunina skriflega undir dómstóla innan tveggja sólarhringa. Dómari skal taka málið fyrir án tafar og kveða upp úrskurð um hvort einangrun skuli haldast eða falla niður. Einangrun má ekki vara lengur en 15 sólarhringa í senn, en ef talið er nauðsynlegt að framlengja einangrun skal að nýju bera kröfu um slíkt undir héraðsdóm. Með þessum ákvæðum er réttarstaða smitaðs tryggð mun betur en samkvæmt gildandi lagaákvæðum. Í V. kafla frv. eru ákvæði um göngudeildir vegna tilkynningarskyldra smitsjúkdóma, um aðstöðu til einangrunar hugsanlegra smitbera og ábyrgð á greiningu örvera eða sníkjudýra, samanber 16. gr. Í 17. gr. er kveðið á um kostnað vegna sóttvarna sem fjallað var um hér að framan. Hæstv. forseti. Ég hef nú í nokkuð ítarlegu máli fjallað um frv. til sóttvarnalaga. Ég tel að hér hafi vel til tekist um að endurskoða og einfalda löggjöf um smitsjúkdóma og sóttvarnir og flestir eru sammála um að löngu er tímabært að gera breytingar á lagaákvæðum okkar í samræmi við breytta tíma. Því til stuðnings má nefna að fyrr á þessu ári bárust uggvænlegar fréttir af svonefndri ebóla-veiru, sem sýndi að ætíð þarf að vera vel á verði vegna smitsjúkdóma og viðbragða við þeim. Það er von mín að þetta frv. fái jákvæðar undirtektir á Alþingi og hljóti afgreiðslu þannig að unnt verði að hefja undirbúning að framkvæmd á grundvelli þeirra laga og til að lögin öðlist gildi 1. jan. 1997. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.

[17:08] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 26/1994, um fjöleignarhús. Lögin um fjöleignarhús tóku gildi 1. jan. sl. Þau eru mjög ítarleg og fela í sér miklar breytingar frá eldri löggjöf og margvíslegar réttarbætur. Þrátt fyrir það hafa komið í ljós við framkvæmd þeirra nokkrir annmarkar sem hugmyndin er með þessu frv. að bæta úr. Í 16. gr. fjöleignarhúsalaganna var mælt fyrir um það að gera skuli eignaskiptayfirlýsingu um öll fjöleignarhús, enda liggi ekki fyrir þinglýstur, fullnægjandi og glöggur skiptasamningur, og skuli eignaskiptayfirlýsing undirrituð af öllum eigendum. Segir enn fremur að það sé skilyrði þinglýsingar á yfirfærslugjörningum eigna í fjöleignarhúsi að eignaskiptayfirlýsing liggi fyrir. Fyrirmæli sama efnis voru í 3. gr. fjölbýlishúsalaganna, nr. 59/1976. Samkvæmt því hefur gerð eignaskiptayfirlýsinga verið ótvíræð lagaskylda frá því um mitt ár 1976 eða í 19 ár. Sama er að segja um aðhalds- og eftirlitsskyldu þinglýsingaryfirvalda í því efni. Boði fjölbýlishúsalaganna frá 1976 hér að lútandi var þó í gildistíð þeirra ekki framfylgt af þinglýsingaryfirvöldum á ýmsum stöðum á landinu, þar á meðal í Reykjavík. Við samningu og setningu fjöleignarhúsalaganna varð ljóst að fyrir mörg fjöleignarhús, einkum í Reykjavík, skorti eignaskiptayfirlýsingar. Um nákvæma tölu í því efni var þó ekki vitað en reynslan hefur greinilega leitt í ljós að fjöldinn er meiri en menn hugðu og vandamálið því stærra. Þar sem eignaskiptayfirlýsingar hafa grundvallarþýðingu og gildi um skiptingu fjöleignarhúsa í séreignir og sameign er yfirleitt um réttindi og skyldur eigenda þá þótti óhjákvæmilegt í fjöleignarhúsalögunum að halda fast í framangreint lagaboð viðvíkjandi þær. Til að skerpa á þessum skyldum var sett ákvæði í 25. gr. laganna um að seljanda sé skylt áður en kaupsamningur er undirritaður að kynna kaupanda eignaskiptayfirlýsingu eða eignaskiptasamning um húsið. Jafnframt segir að ef löggiltur fasteignasali annist sölu eignar í fjöleignarhúsi skuli hann sjá til þess að þessi gögn liggi fyrir og séu rækilega kynnt kaupanda áður en kaupsamningur er gerður og undirritaður. Var talið að ef fasteignasalar væru vel á verði varðandi þetta atriði þá mætti komast hjá mörgum eftirmálum vegna skorts á eignaskiptayfirlýsingum sem flest stafa af vanþekkingu aðila. Við gildistöku fjöleignarhúsalaganna um síðustu áramót fóru þinglýsingaryfirvöld að ganga hart eftir því að þinglýstar eignaskiptayfirlýsingar lægju fyrir í fjöleignarhúsum og synjuðu um þinglýsingu afsala ef svo var ekki. Virðist svo sem ákvæði 25. gr. fjöleignarhúsalaganna, sem áður er rakið, hafi ekki haft tilætluð áhrif og fasteignasalar hafi almennt ekki uppfyllt þær skyldur sem þar eru þeim á herðar lagðar. Þá virðast eigendur heldur ekki hafa nýtt sér hinn níu mánaða gildistökufrest laganna sem skyldi. Loks kemur það til að samning reglugerðar um eignaskiptayfirlýsingar og útreikning hlutfallstalna og fleira reyndist mun umfangsmeira og tímafrekara verk en menn áætluðu í upphafi. Var reglugerðin ásamt ítarlegum skráningarreglum sett 9. okt. sl. Þau atriði, sem hér hefur verið gerð grein fyrir, hafa, einkum í Reykjavík, valdið vandræðum og óþægindum fyrir eigendur og húsfélög, einkum kaupendur og seljendur eigna í fjöleignarhúsum þar sem eignaskiptasamningar hafa ekki legið fyrir. Embætti sýslumannsins í Reykjavík hefur áætlað að það eigi við um 20% þeirra íbúða í fjöleignarhúsum sem gengið hafa kaupum og sölum það sem af er árinu. Meðverkandi orsök vandans eru fyrirmæli fjöleignarhúsalaganna, sem einnig eru arfur frá eldri lögum, um að allir eigendur þurfi óhjákvæmilega og fortakslaust að undirrita eignarskiptayfirlýsingar. Hefur það í mörgum tilvikum reynst þrautin þyngri að fá alla til að skrifa undir eignaskiptayfirlýsingar sérstaklega í stórum eignum en einnig í þeim minni. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að í eignaskiptayfirlýsingum um eldri fjöleignarhús felst yfirleitt ekki annað en staðfesting eða samantekt á þeirri skiptingu hússins sem tíðkast hefur og lesa má út úr áður þinglýstum heimildum um húsið. Gildi eignaskiptayfirlýsingar er þá fyrst og fremst fólgið í því að allar upplýsingar um húsið og skiptinguna má finna á einu skjali í stað margra áður. Oft er einnig í eignaskiptayfirlýsingum greitt úr ýmsum vafaatriðum og varðandi skiptingu hússins og hún gerð skýrari og gleggri. Allt þetta sem að framan er rakið hefur leitt til þess að viðskipti með þær eignir í fjöleignarhúsum þar sem eignaskiptayfirlýsingar eru ekki til hafa gengið erfiðlega á árinu. Liggur fyrir að ekki er hægt að þinglýsa fjölda afsala vegna þess að undirritun allra eigenda skortir á margar skiptayfirlýsingar sem gerðar hafa verið. Þá er mikill fjöldi eignaskiptayfirlýsinga fyrirliggjandi hjá byggingarfulltrúum og bíður yfirferðar og afgreiðslu og afgreiðslutíminn er oft nokkrar vikur. Við þessum vanda er brýnt að bregðast og leysa hann án þess þó að gefa þannig eftir að langtímahagsmunir eigenda og opinberir hagsmunir verði fyrir borð bornir. Er frv. þessu ætlað að taka á þessum vanda með þeim hætti að viðunandi sé. Það skal áréttað að vandi þessi stafar af sérstökum aðstæðum og samspili nokkurra orsakaþátta og hann er í eðli sínu tímabundinn. Þegar þessu aðlögunar- og umbrotaskeiði lýkur mun framkvæmdin vísast verða slétt og felld. Það er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem fresti til 1. jan. 1997 gildistöku fyrirmæla um að þinglýst eignaskiptayfirlýsing sé skilyrði fyrir þinglýsingu á heimildarskjölum um eignir í fjölbýlishúsum. Með því skapast frestur og aðlögunartími fyrir eigendur og húsfélög til að gera eignaskiptayfirlýsingar og fyrir hlutaðeigandi stjórnvöld til fræðslu og kynningar og annarra undirbúningsráðstafana. Eftir eðli og efni verður greint á milli tvenns konar eignaskiptayfirlýsinga. Réttarstaða eigenda við gerð eignaskiptayfirlýsinga og breytingar á þeim verður mismunandi eftir því hvers eðlis eignaskiptayfirlýsingin er. Þessi eðlismunur ræður því svo hvernig eignaskiptayfirlýsingin skuli formlega vera úr garði gerð viðvíkjandi undirritun eigenda til að unnt sé að fá henni þinglýst. Er við það miðað að eignaskiptayfirlýsing skuli vera undirrituð af öllum eigendum ef í henni felst yfirfærsla á eignarrétti eða sérstakar kvaðir á takmarkanir á eignarráðum eigenda umfram það sem almennt gerist. Er þetta í samræmi við þær reglur sem gilt hafa um árabil. Hafi hins vegar eignaskiptayfirlýsing aðeins að geyma samantekt, skráningu og lýsingu á húsi og skiptingu þess í samræmi við þinglýstar heimildir og útreikning á hlutfallstölum í samræmi við gildandi reglur, þá er nægilegt að eignaskiptayfirlýsing sé undirrituð af stjórn húsfélagsins þegar eignarhlutar eru sex eða fleiri en ella af meiri hluta eigenda. Hér er slakað á kröfum og formfestu gildandi laga. Þykir það nauðsynlegt, eðlilegt og sanngjarnt af þeim ástæðum sem áður eru raktar. Lagt er til að frá 1. júní 1996 megi þeir einir taka að sér að gera eignaskiptayfirlýsingar sem fengið hafa til þess sérstakt leyfi félmrh. Gerð eignaskiptayfirlýsinga er vandaverk og þurfa þeir sem það taka að sér að hafa góða þekkingu á löggjöf sem um slíkar eignir gildir. Því er miðað við að þeir sem leyfi fá verði að gangast undir hæfnis- eða þekkingarpróf hér að lútandi. Nauðsynlegt þykir að tryggja að þeir sem taka slík verk að sér séu til þess hæfir með því að leyfisbinda slík verk og gera færnis- og þekkingarkröfur er stuðla að vönduðum og samræmdum vinnubrögðum sem eiga jafnframt að skila sér til eigenda í lægra endurgjaldi fyrir verkið. Hitt meginatriðið í framkvæmd fjöleignarhúsalaganna sem ástæða þykir til að bregðast við og taka á með lagabreytingu snertir bílskúra á lóð fjöleignarhúsa sem eru í eigu utanaðkomandi manna. Í 22. gr. fjöleignarhúsalaganna var lögfest sú meginregla að óheimilt sé að ráðstafa bílskúrum út fyrir húsið og undanskilja þá við sölu nema eigandi eigi annan eignarhluta í húsinu. Um þetta var ekki fjallað í fjölbýlishúsalögunum frá 1976 en gömlu lögin frá 1959 höfðu að geyma um þetta skýrar reglur. Í gildistíð fjölbýlishúsalaganna frá 1976 voru bílskúrar og ráðstöfun þeirra heit og tíð deiluefni. Eru reglur 22. gr. svipaðar og voru í lögunum frá 1959 og byggðust á því að óeðlilegt sé að bílskúrar á lóð fjöleignarhúsa séu í eigu utanaðkomandi manna sem jafnvel reka þar atvinnustarfsemi. Það hefur sýnt sig að það hefur margs konar óþægindi og flækjur í för með sér varðandi eignar- og afnotarétt lóðar og þátttöku í húsfélagi þegar eignarréttur að bílskúrnum færist út fyrir húsið. Byggðust þær takmarkanir sem 22. gr. fjöleignarhúsalaganna hefur að geyma á þessum sjónarmiðum. Það var vitað að verulegt los hafði komist á bílskúra við fjöleignarhús í gildistíð 1976-laganna og nokkur fjöldi bílskúra var kominn í eigu utanaðkomandi manna sem höfðu eignast þá með löglegum hætti í hvívetna. Ljóst var að vandamál kynnu að skapast vegna slíkra bílskúra, en talið var að þau myndu leysast átakalítið með tímanum. Við samningu 22. gr. frv. til fjöleignarhúsalaganna kom til álita að setja fyrirmæli um skyldu utanaðkomandi bílskúrseigenda til að selja og skyldu eiganda eða húsfélags til að kaupa bílskúrana. Fortakslaus lagaskylda í slíka veru þótti þó ganga um of á eignarrétt og samningsfrelsi aðila. Þótti nægilegt og viðunandi að setja þær hömlur sem settar voru. Eins og áður segir voru fyrirsjáanleg vandamál vegna slíkra bílskúra, en talið var að þau mundu leysast smám saman og með tímanum mundu slíkir bílskúrar án frekari stýringar og lagaboði rata heim, ef svo má taka til orða, og komast í eigu eigenda í fjöleignarhúsi. Þótt það hafi gengið eftir í mörgum tilvikum þá hafa fyrirmæli 22. gr. í nokkrum mæli leitt til mjög ósanngjarnrar og óeðlilegrar aðstöðu fyrir bílskúrseigendur. Er það þegar svo háttar að utanaðkomandi bílskúrseigandi vill selja bílskúrinn en enginn í viðkomandi húsi vill kaupa hann, þá er bílskúrseigandanum, samkvæmt 22. gr., flestar bjargir bannaðar þar sem honum er óheimilt að selja bílskúrinn til annars utanaðkomandi aðila. Eigendur í fjöleignarhúsi hafa þannig komist í óeðlilega samningsaðstöðu gagnvart bílskúrseigandanum og jafnvel komist yfir bílskúr fyrir verð sem er langt undir því sem eðlilegt og sanngjarnt getur talist. Stemma verður stigu við slíku ósanngjörnu verðfalli eigna og óeðlilegri auðgun fjöleignarhúsaeigenda á kostnað bílskúrseigenda. Með ákvæðum 22. gr. er verið að vernda hagsmuni eigenda gagnvart óhagræði og flækjum sem skapast þegar bílskúrar við húsið eru í eigu manna úti í bæ. Voru hagsmunir þeirra metnir meira en hagsmunir eigenda slíkra bílskúra, sem voru þó löglega að þeim komnir samkvæmt þágildandi löggjöf. Var á því byggt að eigendur hlytu almennt að vera mjög fúsir til að kaupa slíka bílskúra þegar færi gæfist og þeir væru falir. Hagsmunir þeirra væru það miklir og augljósir að kaupfýsi ætti að vera fyrir hendi. Í nokkrum tilfellum hefur annað komið á daginn og þá hefur skapast aðstaða sem er hrópandi óréttlát og að framan var lýst. Þykir brýnt að taka á þessu atriði og setja sérstök fyrirmæli í lög sem koma í veg fyrir að ákvæði um takmarkanir á ráðstöfunarheimild yfir bílskúrum við fjöleignarhús geti haft svo óeðlilegar og ósanngjarnar afleiðingar í för með sér og raun hefur borið vitni. Vilji eigendur ekki fyrir nokkurn mun kaupa þá þykir ekki lengur nauðsynlegt að vernda hagsmuni þeirra frekar að sinni. Þegar svo stendur á verður að leyfa bílskúrseigandanum að finna sér annan kaupanda þó það seinki því sem æskilegast er og að er stefnt, að bílskúr endi sem fyrst í eigu eigenda viðkomandi fjöleignarhúss. Bæði hvað viðkemur eignaskiptayfirlýsingu og bílskúrum í eigu utanaðkomandi er í frv. gert ráð fyrir tilteknum afskiptum kærunefndar fjöleignarhúsamála ef svo ber undir. Er lagt til að verksvið kærunefndarinnar verði nokkuð útvíkkað. Byggist það á þeim almennu sjónarmiðum sem til grundvallar kærunefndinni liggja, þ.e. að úrskurður hennar sé ódýr, fljótfarinn, vandaður og öruggur kostur til að ljúka ágreiningi og binda endi á þrætur ásamt góðri reynslu af störfum nefndarinnar til þessa. Þau nýju viðfangsefni, sem frv. gerir ráð fyrir að kærunefndin fái, eru þessi: Að láta í té álit ef ágreiningur rís með eigendum og þeim sem eignaskiptayfirlýsingu gerir um fjárhæð endurgjaldsins. Að skera úr ágreiningi utanaðkomandi bílskúrseiganda og eigenda í fjöleignarhúsi um kaupverð bílskúrs. Það fylgja frv. ítarlegar athugasemdir við einstakar greinar þess og ég tel ekki ástæðu til þess að fara yfir þau atriði öllsömul hér, en að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

[17:23] Herra forseti. Ég sé mig knúna til að taka til máls þó að það sé auðvitað spurning hvaða tilgangi það þjóni þegar við sitjum hér svona fá og ræðum þetta mál. Lög um fjöleignarhús voru samþykkt á Alþingi í mars 1994 og tóku gildi 1. janúar sl. og er út af fyrir sig athyglisvert að svo nýsett lög skuli þarfnast svo mikilla lagfæringa sem hér eru lagðar til. Nú skal það strax viðurkennt að ég hef ekki kynnt mér þetta frv. nógu vel þótt ég hlustaði vissulega á mál hæstv. ráðherra, en frv. fjallar fyrst og fremst, eins og hér kemur fram, um gerð eignaskiptayfirlýsinga og um bílskúramál sem ég geri út af fyrir sig ekki athugasemdir við. En úr því að á að fara að endurskoða þessi lög þá vil ég minna á annað frv. til breytinga á lögum um fjöleignarhús sem var lagt fram á 118. löggjafarþingi sem var hið síðasta fyrir kosningar. 1. flm. að því frv. var Anna Ólafsdóttir Björnsson, þáv. þingkona Kvennalistans, og meðflm. voru úr öllum flokkum á Alþingi eða hv. þm. Gísli S. Einarsson, Guðný Guðbjörnsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson, Matthías Bjarnason, Pétur Bjarnason og Valgerður Gunnarsdóttir og er kannski athyglisvert að aðeins tveir af þessum átta eru enn þá þingmenn. En vonandi hafa katta- og hundavinir komið í þeirra stað því þetta fjallar um ketti og hunda. Þetta var hvorki langt né flókið frv. Það var í tveimur greinum og þar af var önnur bara löggildingargrein. En fyrri greinin hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,13. tölul. A-liðar 41. gr. laganna orðast svo: Um að halda megi hunda og/eða ketti í húsinu ef íbúum stafar heilsufarsleg hætta af því samkvæmt vottorði læknis. Þegar hús skiptist í aðgreinda hluta nægir samþykki þeirra eigenda sem hafa sameiginlegan inngang, stigagang eða annað sameiginlegt húsrými.`` Þetta frv. fékk ekki afgreiðslu en þegar frv. það sem hér er á dagskrá kom fram þá sá ég að það væri réttast í stað þess að endurflytja þetta frv., sem til stóð og hafði ég raunar tekið það að mér, þá væri rétt að leggja fram brtt. svo að það komi þá til umræðu og umfjöllunar í nefndinni sem tekur frv. ráðherra fyrir. Í þeim lögum sem voru samþykkt 1. janúar sl. voru ýmis nýmæli og þar var þar m.a. ákvæði um bann við katta- og hundahaldi nema að fengnu samþykki allra eigenda í húsinu. Þessu ákvæði var raunar bætt inn í frv. á síðustu stigum umfjöllunar á Alþingi og kom þar inn fyrir beiðni Samtaka asma- og ofnæmissjúklinga, en aðrir hlutaðeigandi munu ekki hafa fengið tækifæri til að segja sitt álit á því. Það er mat okkar að sjónarmið dýraeigenda hafi þar með verið fyrir borð borin, þeir hafi ekki fengið að segja álit sitt og þetta hafi verið gert í nokkru fljótræði. Auðvitað var þetta ákvæði sett af góðum hug og umhyggju fyrir ofnæmissjúklingum, um það efast enginn, en við teljum að það hafi ekki fengið nógu vandaða umfjöllun og því miður farið inn og setið þar nokkuð fast, en eins og ákvæðið er núna þá opnar það í rauninni fyrir andstöðu gegn katta- og hundahaldi af hvaða ástæðu sem er. Það eru engin skilyrði sett þess efnis að bannið þurfi að rökstyðja með heilsufarslegum ástæðum. Það nægir að einn íbúi segi nei og hann þarf ekki að tilgreina neina ástæðu. Ef Jón og Gunna í kjallaranum eru bara á móti katta- og hundahaldi yfirleitt án þess að hafa af því nokkurn heilsufarslegan ama þá geta þau bara sagt nei við því að Siggi á 4. hæð hafi kött eða öfugt. Það er því ljóst að með þessu ákvæði er réttur dýraeigenda ekki virtur og er hugsanlega verið að bjóða heim misnotkun af hendi þeirra sem af einhverjum ástæðum hafa andúð á þessum dýrum. Ég hef ákveðið að flytja efni þessa frv. í formi brtt. við þetta frv. Mér er fyllilega ljóst að um þetta atriði er ágreiningur, en við höfum samt sem áður fyrst og fremst orðið varar við stuðning ýmissa aðila sem er málið skylt við þessa brtt. Ef þessi breyting yrði samþykkt þá held ég að hún yrði til mikilla bóta því að hún tekur fullt tillit til þeirra sem af heilsufarsástæðum eiga erfitt með að búa í sama húsi og þessi dýr og setur hagsmuni þeirra í forgang. Eins og lagagreinin er núna þá býður hún upp á misnotkun eins og ég sagði og um það eru þegar dæmi. Því miður ríkir mikið og furðulegt að ég ekki segi ómenningarlegt skilningsleysi hér á landi á vináttu manna og dýra, hversu mikils virði hún er einstaklingunum, hversu mikils virði samband manna og dýra er mörgum, lífsfylling og jafnvel heilsusamleg í reynd. Þessar staðreyndir eru mörgum lokuð bók. Fólk hengir sig í hvert eitt tilvik þar sem misbrestur er á dýrahaldi í þéttbýli. Þar má nefna sem dæmi ágreining vegna ónæðis og ama t.d. vegna sóðaskapar og óeðlilegs hávaða, eða ef um alvarleg hegðunarvandamál hjá dýrunum er að ræða. Auðvitað getur slíkt komið upp og þá þarf að taka á því. Það er ekki verið að gefa dýrunum forgang, heldur aðeins verið að biðja um eðlilegt tillit. Að sjálfsögðu ber að taka tillit til þess ef heilsu mannlegra íbúa viðkomandi húss er sannarleg hætta búin af veru einhverra dýra í húsinu. En dýrahald sem byggist á virðingu fyrir dýrum og er ástundað af tillitsemi á ekki að þurfa að sæta ofstæki og ofsóknum og breytingartillögunni er ætlað að taka á þessu.

[17:31] Herra forseti. Að sjálfsögðu er þingmönnum frjálst að bera fram breytingartillögur við þetta frv. eins og önnur. Frv., eins og það liggur fyrir, fjallar hvorki um hunda eða ketti heldur eingöngu um tvö atriði sem komið hefur í ljós að ekki hafa lánast nógu vel í fjöleignarhúsalögunum. Það hafa myndast stíflur hjá sýslumanninum í Reykjavík varðandi þinglýsingar af því að þar er fylgt út í æsar þeim ákvæðum laganna sem krefjast formlegrar eignaskiptayfirlýsingar. Og menn hafa ekki fengið þinglýst vegna þess að þarna hefur verið áfátt í þessu efni og frumvarpinu er ætlað að bæta úr því með því að gefa lengri umþóttunartíma. Í öðru lagi hafa eigendur bílskúra lent illa í því þegar íbúðareigendur í viðkomandi fjölbýlishúsum hafa verið ófáanlegir að kaupa af þeim bílskúra, sem hafa verið þeirra réttmæt og lögleg eign. Það eru einungis þessi tvö atriði sem frv. tekur á. Ég hef fulla samúð með dýraeigendum. Ég ímynda mér að ég hafi t.d. átt fleiri hunda en flestir aðrir þingmenn. Mér hefur þótt vænt um þá og þykir enn. Ég hef fulla samúð með dýraeigendum og dýrahaldi en það er mikið tilfinningamál og af þessu hafa þráfaldlega sprottið mjög illvígar deilur sem erfitt er að fást við. Ég efast um að þingheimur komi sér saman um það mál og ég vona að umræður um dýrahald í fjöleignarhúsum verði ekki til þess að tefja framgang þessa litla frv., sem einungis tekur á leiðréttingum á tveimur atriðum.

[17:34] Herra forseti. Frumvarp það sem hér er mælt fyrir um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka var flutt á síðasta þingi en náði þá ekki fram að ganga. Frv. er nú endurflutt með nokkrum breytingum sem ég mun gera grein fyrir í máli mínu. Frumvarpið var á síðasta þingi til meðferðar í allshn. og var sent til umsagnar ýmissa aðila. Umsagnir bárust m.a. frá Ríkisendurskoðun og ríkisskattstjóra sem fylgja með frv. þessu sem fylgiskjal og er tekið tillit til ábendinga sem þar koma fram núna við endurflutning á þessu frv. Markmið frv. er að setja almennan lagaramma um starfsemi stjórnmálasamtaka og ekki síst að gera fjármál þeirra opin og sýnileg. Öllum má ljóst vera að öll leynd í kringum fjármál stjórnmálaflokka er einungis til þess fallin að auka á tortryggni almennings. Innan þings og utan hefur um langt skeið orðið umræða um nauðsyn slíkrar lagasetningar eins og hér er gert ráð fyrir, en ekkert hefur orðið af slíkri lagasetningu. Má benda á í því sambandi að árið 1975 var málinu fyrst hreyft hér á Alþingi með flutningi frv. sem Benedikt Gröndal flutti og lagði fram, en í því frv. var að finna ítarleg ákvæði um starfsemi stjórnmálaflokka svo og reglur um fjárframlög til þeirra. Frv. sem Benedikt Gröndal flutti árið 1975, eða fyrir 20 árum, náði þó aðeins til stjórnmálaflokka sem bjóða fram til Alþingis, en það frv. sem hér er mælt fyrir nær einnig til sveitarstjórna og er einnig í veigamiklum atriðum frábrugðið því frv. sem Benedikt Gröndal flutti á sínum tíma. Kvennalistinn lagði einnig fyrir nokkrum árum fram þáltill. um að skipuð verði nefnd til að undirbúa löggjöf um fjárframlög til stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtaka og jafnframt að nefndin legði mat á hvort rétt væri að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokka. Ég hygg að það hafi verið í framhaldi af því að forsrh. skipaði nefnd á sl. ári til að fjalla um og undirbúa frv. til laga um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka og þá þætti sem slík mál tengjast stuðningi. En þegar frv. það sem ég mæli hér fyrir var flutt á sl. vorþingi þá hafði þessi nefnd enn ekki komið saman. Í tilefni frv. sem lagt var fram á vorþinginu urðu nokkrar umræður um þessa nefnd, sem forsrh. setti á laggirnar, og það var í framhaldi af framlagningu þessa frv. að óskað var eftir tilnefningu Þjóðvaka í nefndina. En þegar þingflokkur Þjóðvaka fór fram á það við forsrn. að fá nánari upplýsingar um starfssvið nefndarinnar varð fátt um svör og bréfi Þjóðvaka um starfssvið nefndarinnar og hvenær henni væri ætlað að ljúka störfum var ekki svarað. Þjóðvaki taldi því ekki rétt að skipa fulltrúa í nefndina og hefur ekki gert það. Enda hefur nú komið á daginn, eftir því sem ég er upplýst um, að þessi nefnd hefur aldrei komið saman. Ekki einu sinni eftir vorþingið þótt þar væri vakin athygli á því að nefndin, sem átti að fjalla um þetta mál, hefði ekki komið saman. Það er því ljóst að það er lítill áhugi á þessu máli í forsrn. og greinilega hjá Sjálfstfl., sem á að stýra þessari nefndarskipan, og því er það ljóst í mínum huga að það verður að finna þessu máli annan farveg, ef á annað borð er áhugi á því hjá stjórnmálaflokkunum á Alþingi að setja slíka löggjöf. Ég tel því alveg tímabært að Alþingi sjálft fjalli um þetta mál og ég legg áherslu á að það gæti orðið breið samstaða um það að setja slíka löggjöf. Eins og fram kemur í grg. með frv. hafa alls staðar á Norðurlöndunum, nema í Noregi, verið lögfestar reglur um fjárreiður stjórnmálasamtaka. Í Svíþjóð voru lögfestar reglur um ríkisframlög til stjórnmálaflokka árið 1972. Þar eru ríkisframlög bundin við stjórnmálaflokka sem bjóða fram til þings. Árið 1976 voru samþykkt lög í Danmörku um fjárframlög frá ríkinu til stjórnmálaflokka, bæði í tengslum við lands- og sveitarstjórnarframboð. Í Finnlandi hafa verið lögfest ítarleg ákvæði um starfsemi stjórnmálaflokka, en það var árið 1969, svo og um fjárframlög til þeirra sem bjóða fram til þings. Benda má einnig á að í Bandaríkjunum, Kanada, Írlandi og víðar hafa verið sett lög um fjárreiður stjórnmálaflokka. En í þeim löndum er líka sett þak á heildarkostnað í kosningabaráttunni. Það er athyglisverð hugmynd sem ég tel rétt að nefndin sem fær þetta frv. til meðferðar skoði sérstaklega. Þak sem sett er á heildarkostnað í kosningabaráttunni rennir frekar stoðum undir það að árangur stjórnmálaflokka ráðist ekki alfarið af fjárhagslegum styrk þeirra og að staða þeirra, að því er þennan þátt varðar í kosningabaráttunni, verði sem jöfnust. Þessar þjóðir hafa ekki látið sér nægja að setja ramma um fjárreiður stjórnmálaflokka, heldur hafa sjónir manna beinst mjög að starfsemi stjórnmálamanna, embættismanna og stjórnsýslunnar í heild. Víða í Bandaríkjunum eru í gildi siðareglur sem taka til stjórnmálamanna og starfsemi stjórnmálaflokka almennt. Á Írlandi kom einnig fram sú tillaga í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar árið 1992, að þingmenn legðu í upphafi þings fram lista yfir öll störf sín og þátttöku í nefndum utan þings. Þegar þingið fjallaði síðan um málaflokka sem sköruðust á við starf eða hagsmuni viðkomandi þingmanna, viki hann sjálfkrafa sæti. Í Kanada eru í gildi svipaðar reglur. Þar er þó ekki sérstaklega haft eftirlit með því að þingmenn gefi upp störf sín, en komi hins vegar í ljós að tiltekinn þingmaður hafi brotið gegn reglunni á sá hinn sami það á hættu að missa þingsæti sitt. Slíkar hugmyndir hafa ekki mikið verið ræddar hér á landi, en full ástæða væri til að veita þeim gaum við meðferð málsins á þingi. Ég tel skynsamlegt að huga að því að settar verði siðareglur í stjórnmálum, þótt ég geri mér grein fyrir að um það eru skiptar skoðanir. Það er áhrifaríkt tæki til þess að vinna gegn spillingu á opinberum vettvangi. Það er nauðsynlegt að aðgerðir opinberra aðila séu opinberar og gerðar fyrir opnum tjöldum. Siðareglur gilda nú orðið fyrir fjölmargar starfsstéttir svo sem lækna, viðskipta- og hagfræðinga, blaðamenn og fleiri. Sem fskj. með þessu frv. fylgir ágrip af áhugaverðum fyrirlestri Páls Skúlasonar prófessors, sem fjallar einmitt um siðareglur og siðferði í öllum samskiptum. Í umræðum á Alþingi í vor um þetta frv. komu fram ýmsar ábendingar sem rétt er að allshn. skoði við umfjöllun sína um þetta mál. Ég tók eftir því við þá umræðu að það voru sérstaklega áhugaverðar ýmsar tillögur sem fram komu hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrími J. Sigfússyni, sem virðist hafa kynnt sér vel þetta mál, sem ég tel að ætti að skoða sérstaklega. Af ábendingum sem komu fram á sl. þingi má t.d. nefna hvort hámark skuli vera á leyfðum framlögum einstaklinga og fyrirtækja til stjórnmálasamtaka, hvort aðskilja eigi kosningastarf frá annarri starfsemi stjórnmálaflokka, þ.e. varðandi fjárreiður, og hvort setja eigi reglur um prófkjör, þar með talið fjárhagslegan ramma þeirra, hvort takmarka eigi umfang auglýsinga í kosningabaráttu, hvort setja eigi reglur um birtingu skoðanakannana rétt fyrir kjördag og hvort þingmenn eigi að leggja fram lista yfir öll störf og þátttöku í nefndum utan þings. Varðandi efnisatriði frv. vil ég einungis geta, virðulegi forseti, meginatriða því ítarlega var gerð grein fyrir einstökum greinum frv. þegar mælt var fyrir því sl. vor. Fyrsti kafli frv. fjallar að meginefni til um starfsemi stjórnmálaflokka og er þar gert ráð fyrir í 7. gr. að stjórnmálasamtök setji sér reglur um störf kjörinna fulltrúa sinna. Í 1. gr. er sett fram skilgreining á því hvaða samtök geti talist falla undir hugtakið stjórnmálasamtök. Það eru annars vegar þau sem bjóða fram fulltrúa við kosningu til sveitarstjórnar eða Alþingis og hins vegar að þau séu skráð sem stjórnmálasamtök hjá dómsmrn. Tilgangur 2. gr., sem fjallar um skráningu stjórnmálasamtaka, er að lögð séu fram í dómsmrn. lög samtakanna og stefnuskrá en með því skapast meiri festa og aðhald að starfsemi stjórnmálasamtakanna í landinu. Í 3. og 4. gr. er kveðið á um að stjórnmálasamtök skuli opin öllum landsmönnum sem náð hafa 16 ára aldri, og að stjórnmálasamtök skuli gæta jafnræðis milli félagsmanna sinna í starfi sínu og í skipulagi. Eins og áður sagði þá er í 7. gr. getið um að stjórnmálasamtök skuli setja reglur um störf kjörinna fulltrúa sinna og birta þær opinberlega. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að landsmönnum öllum séu ljós vinnubrögð sem tíðkast innan stjórnmálaflokkanna sem geta verið mismunandi, svo dæmi sé tekið hvort sú regla gildi innan stjórnmálasamtaka að þingmenn sitji í stjórnum eða bankaráðum eða sjóðstjórnum sem hafa á hendi úthlutun á fjármagni. Í 8. gr. er kveðið á um að stjórnmálasamtökum sé óheimilt að skrá niður upplýsingar á kjörstað. Það er að vísu að mestu aflagt nema hjá einum stjórnmálaflokki, en við teljum ástæðu til þess að kveða á um slíkt í lögum og að kjósendur séu lausir við það að verið sé að skrá niður upplýsingar um það hvort þeir mæta eða mæta ekki á kjörstað. Ég nefndi í upphafi máls míns að við hefðum tekið tillit til ábendinga sem hefðu komið frá Ríkisendurskoðun og ríkisskattstjóra. Ábendingar sem komu fram frá Ríkisendurskoðun eru þær að þar er bent á að samkvæmt 7. gr. laga nr. 12/1986, um Ríkisendurskoðun, hvílir á stofnuninni sérstök eftirlitsskylda með samtökum sem fá fé eð ábyrgðir frá ríkinu. Þannig getur Ríkisendurskoðun krafist reikningsskila af samtökum, þar á meðal stjórnmálasamtökum sem fá framlög eða styrki úr ríkissjóði, í því skyni að rannsaka hvernig ríkisframlögum er varið. Gera verður ráð fyrir að Ríkisendurskoðun beiti þessari heimild sinni ef hún telur ástæðu til. Það kom vissulega til álita að skylda Ríkisendurskoðun til að endurskoða ársreikninga stjórnmálasamtaka sem fá framlög úr ríkissjóði og þannig var gert ráð fyrir því í því frv. sem ég mælti fyrir á vorþinginu. Lög um Ríkisendurskoðun kveða hins vegar á um að endurskoðunarskylda stofnunarinnar sé annars vegar bundin við eignarhald ríkisins eða þátttöku þess í greiðslum meginhluta rekstrarkostnaðar. Þó stjórnmálasamtök fái framlög úr ríkissjóði er starfsemi þeirra ótengd ríkinu og rekstri þess. Þess vegna er ekki talið rétt að Ríkisendurskoðun endurskoði ársreikninga stjórnmálasamtaka sem fá framlög úr ríkissjóði, heldur eru ársreikningar endurskoðaðir af löggiltum endurskoðanda samkvæmt frv. og jafnframt er heimild til afskipta Ríkisendurskoðunar eins og áður er greint frá. Hér höfum við því breytt frá upprunalegu frv. í samræmi við ábendingar Ríkisendurskoðunar, þannig að það er fellt niður sem áður var í frv., um að ársreikningar stjórnmálasamtaka sem hljóta fjárframlög skuli jafnframt endurskoðaðir af Ríkisendurskoðun. Látið er við það sitja að þeir séu endurskoðaðir af löggiltum endurskoðendum. Í 9. gr. er að öðru leyti kveðið á um að stjórnmálasamtök séu bókhaldsskyld samkvæmt ákvæðum laga um bókhald og þeim beri einnig að skila skattframtali. Við álítum að eftirlit skattyfirvalda með stjórnmálaflokkunum sé mjög lítið og ákvæði um framtalsskyldu er sett fram til þess að tryggja nauðsynlegt aðhald. Í 10. gr. er ákvæði sem kveður á um að stjórnmálasamtökum sé heimilt að taka við fjárframlögum eða ígildi þeirra frá einstökum aðilum, einstaklingum eða fyrirtækjum, þó þannig að fari framlag yfir 300 þús. á hverju reikningsári skal birta nafn styrktaraðila samhliða birtingu ársreikninga. Með þessu ákvæði er reynt að stemma stigu við óeðlilegum hagsmunatengslum stjórnmálaflokka við einstaklinga eða fyrirtæki, en þetta er víða þekkt. Slík ákvæði eru t.d. sett í Bandaríkjunum, en þar er miðað við mjög lága fjárhæð. Ef einstaklingar eða fyrirtæki gefa nokkra dollara þarf að birta nafn styrktaraðila opinberlega. Þetta er ákvæði sem sérstaklega þarf að taka til skoðunar í nefnd. Það kemur vissulega til álita að setja þak á þetta þannig að það sé ekki heimilt að taka við fjárhæð sem fari yfir tiltekin mörk. Hér er lagt til að heimilt sé að taka við fjárhæð sem fer yfir 300 þús. kr., en þá er nauðsynlegt að birta nafn viðkomandi opinberlega. Í 11. gr. er kveðið á um rétt til þess að þiggja framlög úr ríkissjóði til stjórnmálasamtaka og það verði lögbundið, en þannig verði framlög til stjórnmálaflokka sérstakur liður á fjárlögum, sem þau eru reyndar nú. Það er einnig nýmæli að stjórnmálasamtök sem bjóða fram til þings eða sveitarstjórnar og hafa náð a.m.k. 2,5% af greiddum atkvæðum í síðustu kosningum á landsvísu án þess að hafa náð þingsæti, eigi rétt á framlagi í eitt ár sem svarar til eins þingsætis. Það kann að þykja sérkennilegt að þarna sé opnað fyrir það að stjórnmálasamtök sem hljóta ákveðinn hluta sem miðaður er við greidd atkvæði, en fá ekki fulltrúa kjörinn á þing, eigi rétt til framlaga úr ríkissjóði í ákveðinn tíma. En ég tel þetta ekki óeðlilegt, það er partur af lýðræði okkar að nýir flokkar geti boðið fram. Þá þarf að gera þeim kleift að standa að einhverju leyti jafnfætis þeim flokkum sem boðið hafa fram áður og þegið hafa fjárframlög frá ríkissjóði. Sambærilegt ákvæði er að finna víða erlendis, m.a. á Norðurlöndum, og teljum við rétt að það sé sérstaklega skoðað af hv. Alþingi hvort lögfesta eigi slíka leið hér. Um 12.--14. gr. er lítið að segja. Hér er um að ræða ákvæði laga um sérfræðiaðstoð fyrir þingflokka, en það er tekið óbreytt inn í frv. og fellt inn í það þar sem eðlilegra þykir að hafa öll ákvæði sem snúa að stjórnmálasamtökum á einum stað. Ég vil í lokin nefna tvö ákvæði til bráðabirgða, en get þess þó áður, virðulegi forseti, að í frv. sem lagt var fyrir á vorþingi var gert ráð fyrir að dómsmrh. skipi sérstaka þriggja manna nefnd sem skeri úr ágreiningi sem rís vegna laganna. Samkvæmt ábendingum frá ríkisskattstjóra er þessi úrskurðarnefnd felld út úr frv. en ríkisskattstjóri segir eftirfarandi um þá nefnd, með leyfi forseta: ,,Áformuð þriggja manna úrskurðarnefnd um málefni stjórnmálaflokka virðist eiga að hafa valdsvið og verkefni sem hugsanlega gætu varðað skattalegar skyldur, a.m.k. eins og 15. gr. er orðuð. Er hér t.d. átt við ef ágreiningur rís um framtalsskil eða uppfyllingu á bókhaldsskyldum. Vandséð er hvort og þá að hve miklu leyti nefndarskipun þessi varðar það svið sem yfirskattanefnd hefur í sínum verkahring. Væri því æskilegt að taka af skarið með þetta atriði í fyrirhugaðri löggjöf samkvæmt frumvarpinu.`` Við föllumst á ábendinguna og höfum í þessu frv. sem nú er lagt til fellt út ákvæðið um sérstaka nefnd. Þá í lokin, virðulegi forseti, varðandi þessi tvö ákvæði til bráðabirgða. Þar er rætt um að dómsmrh. skipi nefnd til að móta samræmdar reglur um óbeina styrki frá opinberum stofnunum og fyrirtækjum til stjórnmálasasmtaka í tengslum við kosningar, svo sem afslátt af gjaldskrá, aukinn aðgang að þjónustu, t.d. kjörgögnum frá Hagstofu Íslands, og skal nefndin skila af sér tillögum eigi síðar en sex mánuðum eftir gildistöku laga þessara. Ástæðan fyrir þessu ákvæði til bráðabirgða er að það eru engar samræmdar reglur sem gilda í dag um afslætti og ýmiss konar ókeypis þjónustu sem flokkunum er látin í té í tengslum við kosningar, svo sem frá Hagstofu Íslands eða undirstofnunum ráðuneyta. T.d. hafa flokkarnir iðulega fengið afslátt af gjaldskrá Pósts og síma. Þó hefur þurft að sækja um það í hvert tiltekið skipti og ekki ljóst hvort það sama á við um alla í því efni. Við teljum því eðlilegt að settar verði skýrar og samræmdar reglur um þetta sem flokkarnir geti gengið að sem vísum. Síðan er í síðara ákvæði til bráðabirgða lagt til að dómsmrh. skuli í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga undirbúa löggjöf sem tryggi framboðum til sveitarstjórna framlög úr sveitarsjóðum til starfsemi þeirra og skal undirbúningi lokið innan eins árs frá gildistöku laga þessara. Við töldum rétt að hafa þann háttinn á. Það er víða svo að stjórnmálasamtök sem eingöngu bjóða fram til sveitarstjórna hafa rétt til oipinbers stuðnings. Við teljum rétt að reynt verði að leita samstöðu við sveitarfélögin og Samband sveitarfélaga um að það komi til þeirra kasta í þessu efni að leggja fram styrki til starfsemi úr sveitarsjóði til þeirra flokka sem bjóða fram til sveitarstjórna en þetta er þekkt annars staðar frá, t.d. í Danmörku. Þar fá sveitarstjórnir styrki til starfsemi sinnar úr sveitarsjóði. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða efni þessa frv. frekar, nema ástæða gefist til. Ég geri mér fulla grein fyrir að hér er um viðamikið mál að ræða sem allir stjórnmálaflokkar hafa skoðun á. Það er því nauðsynlegt að stjórnmálaflokkarnir komi að þessu verki og reynt verði að ná sem breiðastri samstöðu um þetta mikilvæga mál. Ég vil leggja áherslu á að af þessu verði látið verða og sett verði löggjöf um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Á a.m.k. tveim undanförnum áratugum hefur það oft komið upp, bæði innan þings sem utan, að nauðsynlegt sé að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna líkt og gert hefur verið víða erlendis. Ég vil í lokin, virðulegi forseti, leggja til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

[17:56] Virðulegi forseti. Ég vil þakka flm. fyrir þetta þarfa frv. og veit að hún veit eins vel og ég að það hefur gengið ansi treglega að fá þetta mál rætt í þinginu og að taka þessi mál hér á dagskrá. Ég ætla að þessu sinni ekki að fara efnislega mikið ofan í frv. heldur vísa í ræðu hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur frá því á vorþingi þegar þetta frv. var lagt fram, en þá rakti hún ítarlega afstöðu okkar kvennalistakvenna til þessa máls. Þar kom m.a. fram að við hefðum lagt fram þáltill. til að reyna að fá þessi mál rædd og í framhaldi af henni hefði m.a. verið skipuð nefnd. Það er ljóst að þessi mál eru mun fyrr til komin. Þau hafa verið á dagskrá öðru hverju löngu áður en Kvennalistinn kom til. Ef ég man rétt var hér til umræðu frv., eða a.m.k. milliþingafrv., sem hæstv. forseti Ragnar Arnalds átti aðild að árið 1976. Þannig að þessi umræða er 20 ára eða jafnvel eldri og við skulum velta því fyrir okkur hvers vegna svo erfiðlega gengur að fá þessi mál rædd. Ég vil aðeins segja fyrir mitt leyti að ég kom fyrst að þessu máli árið 1983 þegar Kvennalistinn var nýstofnaður og tók þátt í starfi svokallaðrar blaðastyrksnefndar þingflokka. Þá kom í ljós hvers konar vinnubrögð eru í kringum þá vinnu. Enda kemur alltaf öðru hverju upp hneyksli varðandi það að stjórnmálaflokkarnir fái svo og svo mikla peninga og þeim sé skipt eftir einhverjum skrýtnum reglum. Og ég verð að segja að eftir að hafa setið í þessari nefnd í nokkuð mörg ár, þá er ég þeirrar skoðunar að þetta séu skrýtnar reglur og þetta sé alveg óviðunandi ástand. Eftir langa setu í þessari nefnd komst ég í raun og veru að þeirri niðurstöðu að það væri yfirlýstur vilji Sjálfstfl. að vilja enga löggjöf um þessi mál og formlega vill Sjálfstfl. enga styrki til stjórnmálaflokka. En í reynd eru það stóru stjórnmálaflokkarnir, og þá fyrst og fremst Sjálfstfl., sem hagnast mest á núverandi ástandi. Þegar ég kom fyrst að þessu máli var t.d. upphæðinni sem fór til blaðastyrkja og til stjórnmálaflokka skipt þannig að 50% fór jafnt á milli þingflokka því það var talið að það kostaði lítinn flokk jafnmikið að gefa út blað og stóran. Hinu var skipt í hlutfalli við vægi atkvæða. Smátt og smátt var æ minna af upphæðinni skipt jafnt á milli þingflokka og nú er 12,5% skipt jafnt, en afganginum eftir þingstyrk. Það eru því Sjálfstfl. og stóru stjórnmálaflokkarnir sem fá langmest núna í beina styrki frá Alþingi eða til blaðanna og litlu flokkarnir fá æ minna. En formlega er Sjálfstfl. með þá skoðun að það eigi ekki að styðja stjórnmálaflokka. Þetta er alger tvískinnungur og því er löngu tímabært að þessi mál komi inn á hið háa Alþingi og verði rædd af alvöru og ekki verði málamyndanefnd sett á laggirnar án þess að nokkur hugur fylgi máli en þannig hefur það verið undanfarin ár. Það hefur verið skipuð nefnd ofan í nefnd, í mesta lagi kallaðir saman nokkrir fundir en það fylgir ekki hugur máli. Ég fagna þessu frv. því að núverandi ástand er algjörlega óviðunandi. Ég bendi á að lokum að í nýlegri athugun sem gerð var í Háskóla Íslands kom fram að Kvennalistinn er eini stjórnmálaflokkurinn sem hefur bókhald sitt opið fyrir öllum og lætur endurskoða reikninga sína. Þetta kostar vissulega fé og aðhald en við kvennalistakonur teljum rétt að gera þessar kröfur til okkar sjálfra og til stjórnmálaflokkanna yfirleitt. Ég fagna því þessu framkomna frv. og vonast til að það fái vandaða umfjöllun þó að ég ætli ekki að taka afstöðu til einstakra greina á þessu stigi málsins.

[18:01] Virðulegi forseti. Ég fagna þeim áhuga sem Kvennalistinn sýnir málinu enda ljóst að áhuginn var vissulega fyrir hendi áður þar sem þær hafa flutt þáltill. um þetta mál eins og fram hefur komið. Mig furðar að allir stjórnmálaflokkar nema Þjóðvaki eiga sæti í þeirri nefnd sem forsrh. skipaði fyrir einu ári og hefur aldrei komið saman að ég best veit. Í þessum þingsal eru fulltrúar þriggja flokka og það væri áhugavert að vita hvort þessir þingflokkar hafi ekki gert athugasemd við að nefnd, sem skipuð var til þess að undirbúa löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokka, hafi aldrei komið saman, hvort það hafi virkilega aldrei verið gerð athugasemd við það af hálfu þeirra fulltrúa sem eiga sæti í þessari nefnd. Ég hygg að það sé einsdæmi að nefnd sem sett hefur verið á laggirnar af ráðuneyti, í þessu tilfelli forsrn., sé bara sett á laggirnar eingöngu að því er virðist til að sýnast en það hafi aldrei verið kallaður saman fundur í nefndinni. Það sýnir mér að minnsta kosti að enginn áhugi er af hálfu sjálfstæðismanna að sett verði slík nauðsynleg löggjöf um starfsemi stjórnmálaflokka og ég held að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hljóti a.m.k. að íhuga það alvarlega að draga sína fulltrúa út úr slíkri nefnd sem er algjörlega starfslaus.

[18:03] Virðulegi forseti. Í tilefni af orðum hv. 13. þm. Reykvíkinga vil ég geta þess að Kvennalistinn hefur vissulega gengið á eftir því að starf umræddrar nefndar hæfist. Við gerðum það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og nú get ég upplýst hv. þm. og þann mannfjölda sem hér er viðstaddur um það að nefndin mun hafa verið kölluð saman. Að vísu var einhver brotalöm í þeirri framkvæmd, einhver misskilningur og það mætti víst enginn annar en formaður en það var þá ekki minni vilji hjá formanni en það að hann boðaði að nýju til fundar sem ég veit raunar ekki hvort hefur verið. 

[18:05] Virðulegi forseti. Mér finnst mjög athyglisvert sem er upplýst hér að fyrir nokkrum dögum hafi nefndin verið kölluð til síns fyrsta fundar. Ég hygg að það hafi verið eftir að þetta frv. kemur fram í annað sinn að forsrn. vaknar og kallar saman fund. Þetta var nákvæmlega það sem gerðist á vorþinginu. Þegar við lögðum fram frv. um starfsemi og fjárreiður stjórnmálaflokka vaknaði forsrn. og spurði hvort við vildum eiga sæti í slíkri nefnd. En þegar við fórum að spyrjast fyrir um starfssvið nefndarinnar, hvort hún ætti að fjalla um annað en fjárreiður stjórnmálaflokka, t.d. setja lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna, varð fátt um svör. Ég gef lítið fyrir það þó það sé búið að boða til fundar í tilefni þess að þetta frv. er komið fram í annað sinn. Ég er alveg sannfærð um að það er einungis til málamynda. Ef við þurfum að leggja fram þetta frv. á hverju ári næstu árin til þess að fundir verði kallaðir saman hvað verður búið að halda marga fundi um aldamótin? Þeir verða orðnir fjórir, fimm. Þannig að ég spyr enn: Ætlar stjórnarandstaðan að una við að þannig vinnubrögð séu uppi höfð í svo mikilvægri nefnd?

[18:06] Virðulegi forseti. Ég tek undir undrun og hneykslun hv. síðasta ræðumanns. Ég get alveg sagt það hér og nú að mér finnst koma vel til greina að hafna algjörlega þátttöku í svona starfi. Það var hins vegar mat okkar að á það skyldi reyna hvort hugur fylgdi máli og við munum að sjálfsögðu fylgjast með þessu og kanna hvort ástæða er til þess að taka þátt í starfi sem virðist ekki eiga að fara fram af meiri alvöru en kemur fram í þessu sem hv. síðasti ræðumaður var að segja.

[18:07] Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að það tekur enginn þátt í þessari umræðu utan flm. nema Kvennalistinn sem hefur sýnt áhuga á þessu máli. Hinir þegja þunnu hljóði. Ég held að það sé nokkuð alvarlegt ef sú er raunin að verið er að kalla saman nefndina í tilefni þess að það er komið frv. fram á Alþingi þannig að eilíflega sé hægt að vísa til þess að málið sé til skoðunar uppi í forsrn. og komið í veg fyrir að Alþingi fjalli ítarlega og faglega um þetta mál í þinginu og í nefndum. Ég spyr aftur: Hversu langan tíma ætlar stjórnarandstaðan, ég ætla ekkert að spyrja stjórnarflokkana, að gefa þessari nefnd til að ljúka störfum? Er ásættanlegt fyrir Kvennalistann, af því hann er sá eini sem tekur þátt hérna í umræðunum, að einungis sé sett einhver löggjöf um fjárreiður stjórnmálaflokkanna en ekki lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna og mun Kvennalistinn gera kröfu um það að þessari nefnd verði sett einhver tímamörk?

[18:08] Virðulegi forseti. Ég skal fúslega taka þetta mál upp á þingflokksfundi Kvennalistans og kanna hver er vilji samþingkvenna minna. Hv. síðasti ræðumaður spurði hvort Kvennalistinn væri sáttur við að ekki yrðu sett lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna. Svarið er já vegna þess að í tillögu okkar, sem var flutt tvívegis á Alþingi um skipan nefndar sem setti eða mótaði reglur um fjárreiður stjórnmálaflokkanna, þá var lagt til að sú hin sama nefnd legði mat á það hvort nauðsynlegt væri að setja lög um starfsemi stjórnmálaflokkanna að öðru leyti. Við vorum ekki þeirrar skoðunar í sjálfu sér. Okkur finnst fyrst og fremst brýnt að settar væru reglur um fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Um það efni var tillaga okkar. Við mundum alveg sætta okkur við það, það er brýnast að taka á því máli og um það fjallaði tillaga okkar.