Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Frv. þetta er nákvæmlega shlj. l. nr. 18 frá 1945, sem heimila ríkisstj. að innheimta nokkur gjöld með ýmist 100 eða 50% viðauka. Eins og kunnugt er, er fjárlagafrv., sem liggur fyrir Alþ. nú, með rúmlega einnar millj. kr. rekstrarhalla, en um 13 millj. kr. greiðsluhalla, og það er augljóst, að ríkissjóður má ekki við því að missa af þeim tekjum, sem lög nr. 18 frá 1945 heimila. Það er ekki með fullkominni nákvæmni hægt að segja um það ennþá, hve mikinn tekjuauka leiðir af löggjöf þessari, en eftir því sem næst verður komizt, mun hann nema 300 þús. kr. á mánuði, eða um 3½ millj. kr. á ári. Hann getur orðið eitthvað minni, og e. t. v. líka eitthvað meiri. Það má náttúrlega um það deila, hversu réttlát þessi gjaldahækkun sé. Ég verð að játa, að það er sérstaklega eitt gjaldið, sem ég er í vafa um, hvort ekki er sett of hátt, það er stimpilgjaldið. Þegar stimpilgjald af afsölum getur komizt í 4%, er það tilfinnanlegt gjald, og má segja, að það sé óeðlilega hátt. Má kannske réttlæta það með því, að það vinni á móti óeðlilegri umsetningu á fasteignum. Það er það hátt, að menn finna dálítið til þess: En ég ætla, eins og sakir standa nú, að það sé að einhverju hægt að réttlæta það, þótt gjaldið sé sett hærra nú en á venjulegum tímum. - önnur gjöld, sem ræðir um í þessu frv., koma yfirleitt ekki sérlega mikið við almenning. Og þegar tillit er tekið til þeirra verðlagsbreyt., sem hafa orðið síðan fyrir stríð, þá ætla ég, að þau séu yfirleitt ekki hærri hlutfallslega, og reyndar ekki eins há hlutfallslega og þau voru þá. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta frv. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til hv. fjhn., og vildi ég þá um leið mælast til þess við þá hv. n., að hún hraðaði heldur afgreiðslu frv., og geri það með tilliti til þess, að ætla má, að ekki líði á löngu þangað til fjárl. koma úr n. En æskilegt væri að vita um sama leyti og fjárl. koma úr n., hvort treysta má því, að þessi tekjuauki verði heimilaður á næsta ári.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Það er í raun og veru efnislega alveg það sama að segja um þetta frv. og það, sem næst á undan var hér á dagskrá. Þetta frv. er nákvæmlega shlj. l. um tekjuskattsviðauka, nr. 50 frá 1945, sem gilda fyrir þetta ár, og frv. þetta fer fram á, að þessi tekjustofn verði framlengdur, af því að ekki þykir fært, vegna afkomu ríkissjóðs, annað en þessar tekjur séu heimilaðar áfram. Þessi tekjustofn hefur á árinu 1945 gefið, þ. e. álagður tekjuskattsviðauki hefur numið næstum 5 millj. kr. Það er náttúrlega vafasamt, hvort óhætt er að reikna með því, að hann gefi eins mikið í tekjur á næsta ári. Eins og fjárlagafrv. er nú, er áætlunin um tekjuskattsviðaukann lækkuð nokkuð frá því, sem er á þessa árs fjárl., og má gera ráð fyrir, að einhver lækkun verði á tekjuskattsviðaukanum. Þó er þess að gæta, að tekjuskattsviðaukinn kemur hlutfallslega mest niður á tekjum frá 30 þús. upp í 150 þús. kr., og það er kannske ekki ástæða til að gera ráð fyrir, að á því sviði verði veruleg tekjurýrnun á næsta ári. Tekjurýrnun mun koma frekar niður á hátekjum á næsta ári. Það er því ekki óeðlilegt að álíta, að gera megi ráð fyrir, að tekjuviðbótin af þessu frv., ef að l. verður, verði eitthvað svipuð og eftir þessum l. á yfirstandandi ári, 5 millj. kr. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Þetta mál kemur frá hv. Nd., og ég hygg, að það hafi verið samþ. þar ágreiningslaust. Það er, eins og menn sjá, flutt af hv. þm. Skagf. og fer fram á heimild fyrir Sláturfélag Skagfirðinga til að innkalla stofnbréf sín. Og eftir því, sem hv. flm. segja, þá er ástæðan til þess, að þetta frv. er fram borið, einkum sú, að reynslan hefur sýnt, að allmikil brögð eru að því, að bréf þau, sem gefin eru út fyrir eign manna í stofnsjóði félagsins, glatist. Til þess að eigendur slíkra bréfa missi ekki stofnfjáreign sína, verður að ógilda þau með dómi, og eins og allir vita, er það töluvert kostnaðarsamt og vafningar við það. - Sýnist ástæðulaust annað en heimila stjórn Sláturfélagsins að innkalla bréfin á þann hátt, sem lagt er til í frv., því að fyrirkomulagsreglur um stofnsjóðseignir manna, sem þá verða, ef frv. verður að l., eru nákvæmlega þær sömu og yfirleitt viðgangast í samvinnufélögum. Það er því till. allshn. þessarar hv. d., að frv. verði samþ. óbreytt. Þó er þess að geta, að tveir hv. nm. voru fjarstaddir, þegar n. tók ákvörðun um þetta mál, og get ég að sjálfsögðu ekkert sagt um þeirra afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að gera hér ofurlitla fyrirspurn til hv. frsm. Hvernig er hugsað að fara með þann mismun, sem kynni að koma fram milli bókaðrar stofnbréfaeignarupphæðar og þess, sem framvísað væri af stofnbréfum félagsins við innköllun. Ég sé ekki við fljótan yfirlestur, að í frv. sé gert ráð fyrir því, hver eigi að eignast þann mismun, sem þarna kynni að skapast, ef öll bréfin kæmu ekki fram, því að það er hugsanlegt, að eitthvað af bréfunum sé glatað og komi ekki fram við innköllun.



Ég vil benda hv. þm. Barð. á 3. gr. frv., þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Að innköllunarfresti liðnum skal sláturfélagið færa inn í viðskiptabækurnar stofnfjáreign félagsmanna án tillits til þess, hvort bréfin hafa verið afhent eða eigi, enda fellur niður skylda félagsins til að innleysa bréfin, þótt þau komi síðar fram.“ - Mér skilst, að þetta geti ekki farið á milli mála. Hver maður á sína stofnsjóðseign í félaginu, og komi bréf ekki fram að þeim auglýsta fresti liðnum, þá eru bréfin að vísu ógild, þannig að handhafi, sem kynni að hafa náð bréfi með einhverjum hætti, getur ekki gert kröfu til þeirrar innstæðu, sem bréfið hljóðar upp á, en sá skráði eigandi bréfsins á að sjálfsögðu stofnsjóðsinnstæðuna.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. þetta, og þeir þrír nefndarmenn, sem tóku þátt í afgreiðslu málsins, voru allir sammála um, að frv. horfði til stórra bóta og væri óumflýjanlegt eftir hæstaréttardóm, sem nýlega er fallinn í gagnstæða átt við það, sem frv. gerir ráð fyrir. - Af þessum ástæðum leggur n. til, að frv. verði afgr. óbreytt út úr hv. deild.

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti, Ég bar fram á síðara aukaþingi 1942 frv. um, að settur væri skóli á Reykhólum, og fékk hv. landbn. Ed. málið til meðferðar á því þingi. Þá þótti málið ekki nægilega undirbúið, og hv. landbn, afgr. það með rökst. dagskrá, sem hljóðaði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að fram verði látinn fara hið bráðasta ýtarlegur undirbúningur að lagasetningu um framtíðar-menningarstarfsemi á Reykhólum og á þann hátt fáist öruggur grundvöllur undir þá starfsemi, leiðir deildin hjá sér frekari afgreiðslu málsins nú og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Var þessi dagskrártill. samþ. Á þessu sama þingi var borin fram till. til þál. um það, að það skyldi skipa n. til þess að undirbúa bæði löggjöf og till. um framtíðarafnot jarðarinnar Reykhóla. Þessi þáltill. var samþ. og n. skipuð, 5 manna n. Þessi n. skilaði síðan áliti, og var hún algerlega sammála um það, hvernig ráðstafað skyldi þessari eign, og lagði fram ákveðnar till. í því máli, sem voru í þá átt, að reisa skyldi á Reykhólum tilraunastöð í jarðrækt fyrir Vesturland. Fylgdi með ýtarleg grg. frá n., sem einnig lagði til, að ákveðinn hluti jarðarinnar skyldi hagnýttur undir skólabyggingu, þannig að þar skyldi komið á fót vinnuskóla, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Mþn., sem í þetta mál hafði verið kosin og gert þessar till., samdi frv. um það, og fylgdi því ýtarleg grg. frá n., svo og álit og till. Reykhólanefndarinnar og einnig lýsing jarðarinnar. Bar ég síðan fram frv. þetta á síðara þingi 1943, og er þetta frv., sem hér liggur fyrir, hluti af því frv. Þetta frv. á þinginu 1943 fékk ekki heldur afgreiðslu í þessari hv. d. þá. Hv. landbn. þessarar d. fékk málið þá enn til meðferðar og áleit málið enn ekki nógu vel undirbúið. Fékk landbn. um það umsögn fræðslumálastjóra, sem mælti mjög eindregið með því, að Reykhólar yrðu gerðir að skólasetri og tilraunastöð í jarðrækt, en taldi, að það þyrfti að athuga nokkru nánar, ýmis nýmæli, sem kæmu fram í frv. Einnig fékk n. málið Búnaðarfélagi Íslands til athugunar og umsagnar, og mælti stjórn félagsins eindregið með því að frv. yrði samþ. Að fengnum þessum upplýsingum fannst hv. landbn. þessarar hv. d. rétt, að málið yrði athugað enn betur. Afgreiddi hún því ekki frv., en lagði til, að málið yrði sent mþn. í skólamálum, sem einmitt það sumar sat að Laugarvatni til þess að athuga fræðslukerfi landsins. Málið var því afgr. frá þessari hv. d. með þál., þar sem mjög er tekið undir það, að þessu máli sé hrundið í framkvæmd, en lagt til, að málið fái nauðsynlegan undirbúning, til þess að komizt yrði hjá erfiðleikum síðar, meir í sambandi við þessar framkvæmdir. Þegar hér var komið, ræddi ég um þetta mál við mþn. í skólamálum. Henni hafði verið sent þetta mál til athugunar í janúar, samkv. ósk hv. Ed. Alþ. En þegar komið var fram í september sama ár, hafði n. enn ekki haft þann áhuga fyrir málinu, að hún hefði getað haldið saman skjölum, sem um þetta mál höfðu verið henni send, svo að hún varð að fá þessi skjöl á ný. Og sú n. afgr. málið frá sér þannig að segja, að hún gæti ekki sagt neitt um þetta mál að svo stöddu. Mér þótti þessi afgreiðsla heldur léleg, eftir þann áhuga, sem hér hefur komið í ljós á hæstv. Alþ., og eftir að n. hafði fengið ótvíræðar fyrirskipanir um það að taka málið til athugunar og segja álit sitt, og eftir að sama n. hafði fengið öll skilríki frá Búnaðarfélaginu og þeim mönnum, sem hafa haft með þetta mál að gera, t. d. mþn., og getað kynnt sér eftir þessum gögnum ekki aðeins nauðsyn málsins, heldur og þann velvilja, sem ríkti hjá öllum öðrum aðilum, sem hafa snert á málinu. Þegar hér var komið, sá ég mér ekki annað fært en kljúfa málið eins og það var sett fram í upphafi og bera hér fram á Alþ. frv. til 1. um að koma á fót tilraunastöð í jarðrækt á Reykhólum, eins og Reykhólanefndin hafði lagt til. Þetta mál var svo borið hér fram og mætti velvilja þessarar hv. d., eins og frá upphafi, og var samþ. hér, að þessari stofnun skyldi komið á fót á Reykhólum. Svo miklu þótti þessari hv. d. það varða, að þessu máli yrði hrundið áfram, að hún taldi, að það mætti ekki bíða stundinni lengur. Ég hef talið mér skylt að bera fram síðari hlutann, sem er hinn veigameiri hluti þessa máls, að komið sé upp þessum skóla, sem mþn. lagði til á sínum tíma, að yrði komið upp á. Reykhólum. Í þessu felast mjög mörg nýmæli, t. d. till. frá þm. S.-Þ. um mjög hátt framlag til þess að koma þessari hugmynd í framkvæmd einnig í sambandi við marga aðra skóla landsins. Ég vil vænta þess, að hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, byrji ekki á því fljótræði að senda þetta. mál til mþn. í fræðslumálum, en hún starfar enn, því að það væri vitanlega sama og að molda málið enn, því að hún hefur sýnt, að hún hefur enga löngun til þess að koma þessum nýmælum í framkvæmd, og yrði það bara til þess að tefja málið að fara eftir tillögum manna í fræðslumálum, sem ekki vilja setja sig inn í þau gögn, sem þeim hafa verið send, og hirða ekki um, hvort þau týnast eða ekki, meðan ekki er búið að afgreiða málið. Ég vænti, að viðkomandi n. sýni málinu fullkominn skilning og afgr. það svo snemma, að það geti orðið að 1. á þessu þingi, því að vilji þingsins er áreiðanlega sá, að þetta mál nái fram að ganga. Þetta mál hefur áður legið í landbn., og ég geri það ekkert að kappsmáli, hvort það fer í þá hv. n. eða t. d. menntmn., og mun lúta þar úrskurði hæstv. forseta, ef hann telur, að málið eigi frekar heima í menntmn. En hvor n. sem fær það til meðferðar, vænti ég, að það verði athugað vel og því hraðað svo, að það geti fengið afgreiðslu á þessu þingi í báðum deildum.



Ég vil taka það fram, að mér virðist liggja beint við, þar sem þessu máli hefur nú síðast verið vísað til mþn. í skólamálum, að því verði vísað til menntmn. þessarar d., og geri ég að ákveðinni till. minni, að það fari þannig.



Það er í rauninni fyrirsögn frv., sem sker úr um það, til hvaða n. það á að fara. Það heitir frv. til 1. um vinnuskóla á Reykhólum, og ég þykist vita, að hv. flm. miði þar við meira en nafnið eitt og líti svo á, að frv. eigi að vera liður í sveitavinnulöggjöf Íslands, og miðað við það út af fyrir sig álít ég rétt, að hv. landbn. fái það til meðferðar. Ég geri það þess vegna að eindreginni till. minni, að frv. verði vísað til þeirrar nefndar.



Herra forseti. Frv. þetta var afgr. með sama hætti og það nú liggur fyrir úr þessari hv. þd. í fyrra til hv. Nd., en dagaði þar uppi. Nú er frv. komið fram að nýju, og n. hefur athugað það og sá enga ástæðu til að breyta því frá því formi, er hv. Ed. samþ. það í fyrra. Allshn. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt út úr deildinni.



Herra forseti. Eins og sést á nál. á þskj. 139, hef ég skrifað undir það með fyrirvara. Þessi fyrirvari minn gildir þó á engan hátt það, að ég vilji ekki fylgja þessu máli eða að ég vilji setja fótinn fyrir það á nokkurn hátt. Frv. er nú borið fram í þeirri mynd, sem það var samþ. hér í hv. d. í fyrra. Í fyrstunni var það borið fram á nokkurn annan hátt en það var samþ., þó að þar væri ekki stórvægilegur munur á, og þær breyt., sem gerðar voru á frv. í fyrra, gengu einmitt í þá átt, sem ég óskaði. Þess vegna er það, að þó að ég hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, þá gildir það á engan hátt málið eins og það liggur hér fyrir. En það er víðar æskulýður en í Reykjavík. Og þó að ég viðurkenni það fúslega, að þörfin muni vera mest hér í Reykjavík til þeirra aðgerða, sem frv. gerir ráð fyrir, þá kynni þó að vera ástæða til fyrir ríkið að styðja svipaðar framkvæmdir víðar á landinu vegna æskulýðsins. Og fyrirvari minn gildir þá það, að ég vil áskilja mér allan rétt til þess að styðja slíkar till., ef fram kynnu að koma, annaðhvort sem sjálfstæðar till. eða þótt þær væru sem brtt. við þetta frv. Fleira hef ég ekki fram að taka. Ég mun að sjálfsögðu fylgja frv.