Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 18. júní s.l. Aðdraganda þessa máls munu hv. þm. þekkja nokkuð og vita, að l. voru sett, þegar stöðvun flugflotans var yfirvofandi. Það er rétt, þótt þetta sé kunnugt mál, að rifja nokkuð upp aðdragandann að því, að I. voru sett. Kjarasamningar við flugfélögin féllu úr gildi fyrir uppsögn Félags ísl. atvinnuflugmanna 1. febrúar 1969, og kjarasamningar Flugfélags Íslands vegna flugvélstjóra féll úr gildi fyrir uppsögn stéttarfélagsins á sama tíma. Miklar deilur höfðu staðið seinni hluta vetrar við þessar stéttir vegna skattlagningar dagpeningauppbótar flugmanna og flugvélstjóra, sem nú var skattlögð í fyrsta sinn. Deilu þeirri lauk 23. maí s.l. með skaðleysisyfirlýsingu flugfélaganna, dags. þann dag, þar sem segir m.a.: „Hér með lýsa Loftleiðir hf. og Flugfélag Íslands hf. yfir því, að þau munu gera starfsmenn sína í Félagi ísl. atvinnuflugmanna og Flugvirkjafélagi Íslands skaðlausa af því, að dagpeningauppbót þeirra hefur verið úrskurðuð skattskyld.“ Dagpeningauppbót þessi var fyrir flugstjóra 72 564 kr., en fyrir flugmenn og flugvélstjóra 43 536 kr. Allir þessir menn eru taldir í hæsta skattstiga. Stéttarfélögin lýstu þá yfir því, að innan tíðar mundu þau senda frá sér kröfur um kjarabætur. Kröfur Félags ísl. atvinnuflugmanna bárust hinn 3. júní. Þær voru margþættar, og tók nokkurn tíma að vinna úr þeim og setja þær til samanburðar við eldri samninga. Því var þó lokið, þannig að flugfélögin óskuðu eftir fyrsta viðræðufundi 10. júní, en Félag ísl. atvinnuflugmanna gat ekki sótt fund fyrr en 12. júní. Var þá fyrsti fundurinn haldinn, en hinn 11. s.m. barst verkfallsboðun frá Félagi ísl. atvinnuflugmanna, og skyldi 48 klukkustunda verkfall hefjast kl. 24 á miðnætti aðfaranótt 19. júní. Deilunni var á fyrsta samningafundinum vísað til sáttasemjara ríkisins til meðferðar, og hélt hann fyrsta fundinn að kvöldi 12. júní s.l. Annar sáttafundur var 14. s.m., sá þriðji 16. júní, og sáttafundur var boðaður kl. 9.30 18. s.m. Á milli funda var látlaust unnið í undirnefndum að lausn deilunnar, en án árangurs. Það, sem sagt hefur verið um sáttaumleitanir og undirnefndastörf á einnig við um flugvélstjóra. Kröfur frá Flugvirkjafélagi Íslands vegna flugvélstjóra bárust flugfélögunum 6. júní og eru hliðstæðar kröfum Félags ísl. atvinnuflugmanna fyrir flugmenn. Boðun um 48 klst. verkfall flugvélstjóra barst flugfélögunum með bréfi dags. 13. júní, og átti það að hefjast frá og með hádegi laugardaginn 21. júní. Kaupkröfur flugmanna voru mjög háar miðað við gildandi samninga. Auk þess var krafizt vinnutímastyttingar, aukinna trygginga, breytinga á orlofi o.fl. Flugfélögin buðu aðild að maísamkomulaginu og e.t.v. aðeins meira, en allt með hliðsjón af því, sem gerzt hefur á vinnumarkaðinum að undanförnu. Auknar tryggingar voru til umræðu, breytt uppbygging samninganna var rædd, en öll afstaða flugliðsmanna byggðist á, að meginhluta kröfu þeirra um kauphækkun væri sinnt. Samningar við flugvirkja voru undirritaðir 23. maí s.l. og gilda til 1. maí 1970. Þetta er nú í fáum orðum forsaga málsins, og bar mikið á milli og tveggja sólarhringa verkfall var yfirvofandi. Neyðarkall hafði borizt frá flestum umboðsskrifstofum flugfélaganna utan úr heimi og því lýst yfir, að ef svo færi, þá mundu ferðamenn, sem hefðu pantað flugfar með íslenzku flugfélögunum, hætta við, þar sem ekki væri hægt á íslenzku flugfélögin að treysta. Það var þess vegna mikið í húfi, og þegar sáttaumleitanir fóru algerlega út um þúfur og sýnt var, að ekki gátu náðst samningar, var ekki annað ráð fyrir hendi en setja brbl. til þess að bjarga málinu, til þess að flugfélögin gætu haldið áfram starfsemi sinni og til þess að ferðamannastraumurinn gæti haldið áfram til landsins og til þess að íslenzku flugfélögin héldu trausti sínu út á við. Þetta tókst án nokkurra verulegra truflana, og verður að segja, að l. hafi þar með náð tilgangi sínum. Það, sem er aðalefni þessara l., er það, að skipaður var gerðardómur þriggja manna, sem skyldi kveða á um lausn deilunnar, og hæstiréttur skyldi skipa gerðardómsmennina. Gerðardómurinn samkv. 2. gr. l. skyldi í meginatriðum miða við lausn deilunnar milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna 19. maí s.l. Þegar gerðardómurinn tók til starfa, kom í ljós, að hér var mikið verk fyrir hendi, og dróst það því á langinn, að dómurinn væri kveðinn upp. Þetta er allmikil ritsmíð og allflókin, en samkv. því, sem segir á bls. 21, hefur gerðardómurinn farið eftir því, sem kveðið er á samkv. 2. gr. l., þ.e. að úrskurða kaup og kjör flugliða með hliðsjón af því, sem maí-samkomulagið var byggt á. En á meðan málið var í gerðardómnum hafði samizt á milli flugfélaganna og flugliða um dagpeningauppbót. Það var sýnt fram á það og færð rök fyrir því, að dýrtíðin hefði vaxið erlendis og dagpeningar, sem flugliðar áður höfðu, nægðu ekki fyrir uppihaldskostnaði, og þess vegna varð samkomulag um það á milli flugliða og flugfélaganna að hækka dagpeningana í samræmi við vaxandi dýrtíð erlendis. Þá höfðu og Loftleiðir samið við flugliðana um, að félagið tæki á sig allan kostnað af skattlagningu, sem byggðist á fatahlunnindum. Út af fyrir sig var það ekki nema gott, að þetta samkomulag náðist á milli flugliða og flugfélaganna. Það var einnig gert ráð fyrir því í l., að þannig væri frá hnútunum gengið, að flugliðar bæru einkennisbúning. Það fer að öllu leyti betur á því, og út af fyrir sig er ekki nema eðlilegt, að flugfélögin beri kostnaðinn af því, að flugliðum er veittur einkennisbúningur, sem er óneitanlega viðkunnanlegra, að þeir klæðist í, en séu í venjulegum fötum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að svo stöddu að fara fleiri orðum um þetta frv., sem skýrir sig sjálft. Ég tel sjálfsagt, að samgmn., sem fær þetta mál til meðferðar, fái gerðardóminn, þar sem allar upplýsingar er að finna um aðdraganda málsins og úrskurðarorð þeirra kjara, sem dómurinn er byggður á. Ég tel, herra forseti, að rétt sé, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur gefið út fleiri brbl. tiltölulega en nokkur önnur íslenzk ríkisstj., og verulegur hluti af þessum brbl. hefur snúizt um kjaradeilur. Þar hefur verið gripið inn í deilur launamanna og atvinnurekenda af hálfu ríkisvaldsins. Þessi íhlutun hæstv. ríkisstj. hefur öll verið á eina lund. Það er sameiginlegt með öllum þeim brbl., sem um þetta efni fjalla, að þar hefur verið tekinn málstaður atvinnurekenda einhliða gegn launamönnum. Þess eru mörg dæmi, að atvinnurekendur hafi vitað um það fyrirfram, að til stóð að setja slík lög, og þess vegna verið ófáanlegir til eðlilegra samningaviðræðna við viðsemjendur sína. Þessi aðferð hæstv. ríkisstj. mætti vera sérstakt umhugsunarefni fyrir Alþfl., sem er annar helmingur ríkisstj. Það hefðu einhvern tíma þótt ólíkleg tíðindi, að það ætti eftir að verða hlutskipti hans í ríkisstj. að standa að síendurtekinni löggjöf, sem þannig væri til komin. Slík íhlutun hefur sérstaklega snert starfsmenn flugfélaganna. Þar hefur það gerzt aftur og aftur, að þannig hefur verið hlutazt til um samningamál, og þetta er orðin svo föst regla, að það er farið að reikna með þessu sem alveg sjálfgefnum hlut. Flugmenn og aðrir starfsmenn flugfélaganna hafa lýst yfir því réttilega, að það sé í raun búið að svipta þá samningsrétti, og ástæðan til þess, að dellurnar urðu eins harðar og menn muna eftir í vor, var ekki sízt þessi, að flugmönnum og flugliðum fannst, að verið væri að níðast á samningsrétti þeirra. Eins og hæstv. ráðh. gat um áðan, þegar hann gerði grein fyrir þessum brbl., taldi ríkisstj. sér óhjákvæmilegt að setja þessi l. af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi til þess að bjarga rekstri flugfélaganna, eins og það var orðað, og til þess að torvelda ekki ferðamannastraum til Íslands. En einnig var önnur ástæða, sú að það yrði að koma í veg fyrir, að þarna yrðu samningar, sem röskuðu því jafnvægi og þeim vinnufriði, sem komizt hefði á með hinum víðtæku samningum 19. maí þetta ár, eins og það er orðað í grg. með frv. Hæstv. ríkisstj. óttaðist, að ef flugmenn, sem eru býsna kaupháir í samanburði við venjulega launamenn, fengju verulegar kauphækkanir, mundi það hafa þau áhrif, að almennir launamenn ættu erfiðara með að sætta sig við þann nauma hlut, sem þeim hafði verið skammtaður í seinustu samningum. Þessa forsögu rakti hæstv. ráðh. fyrir okkur. En þegar kom að áframhaldi sögunnar, varð frásögn hans öll óljósari. Eftir að þessi brbl. voru sett, gerðust nefnilega þau tíðindi, að gerðir voru samningar milli flugfélaganna og flugmannanna. Hæstv. ráðh. gat um, að það hefði verið samið um dagpeningauppbót annars vegar í Flugfélaginu og hins vegar um bætur vegna einkennisbúnings af hálfu Loftleiða. En þessir samningar voru raunar mun víðtækari. Það var aðeins höfð sú aðferð, sem menn þekkja, að fela samningsatriðin með því að kalla þau alls konar óskyldum nöfnum. Þarna var í rauninni um að ræða allverulega kauphækkun. Sé hún talin í krónutölu, mundi a.m.k. verkamönnum hér finnast hún býsna mikil. Og þessi samningur var gerður, eftir að brbl. höfðu verið sett, í samráði við hæstv. flugmálarh. Hann vissi um þetta. Þarna var sem sé verið að semja um það að ógilda brbl. hæstv. ríkisstj., og hæstv. ráðh. var eins konar ljósmóðir við þá samninga. Þegar búið var að gera þessa samninga, vissu allir, að gerðardómurinn, sem síðan átti að kveða upp, yrði aðeins nafnið tómt. Þetta er einhver furðulegasta hegðun, sem ég veit dæmi um hjá hæstv. ráðh., og ég hygg, að hún sé býsna hæpin, ef litið er á hana út frá löggjöf um skyldur ráðh. Þess var vandlega gætt að greina ekki opinberlega frá efni þessara samninga. Það hefur ekki verið birt nein skýrsla um það, hvað í samningunum fólst, hve miklar upphæðir var samið um, að flugmenn fengju aukalega á mánuði hverjum, og gerðardómurinn var látinn halda áfram störfum sínum. Síðan kveður hann upp gerðardóm sinn. Ég hygg, að það hafi verið í septembermánuði. En sú dómsuppkvaðning var í rauninni aðeins í því fólgin að semja þetta plagg og undirrita það og kasta því svo raunar í bréfakörfuna, því að áður var búið að semja um annað fyrirkomulag. Í þessum brbl. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi, og skulu kaup- og kjaraákvæði í úrskurði gerðardómsins gilda frá gildistökudegi laganna.“ Engin tilraun hefur verið gerð til þess að framkvæma þetta lagaboð. Ég hygg, að það sé aðeins ein grein í þessum l., sem hefur verið framkvæmd eins og í l. stendur, og það er 4. gr.: „Laun gerðardómsmanna greiðist úr ríkissjóði eftir ákvörðun ráðh.“ Ég hygg, að þetta sé eina atriði l., sem hefur verið framkvæmt. Nú er ég síður en svo að harma það, að brotin séu niður lög af þessu tagi vegna þess, að ég tel, að samningsréttur sé algert grundvallaratriði og menn verði að kappkosta að halda þannig á málum, að hægt sé að semja á eðlilegan hátt um deilumál, og algerlega sé fráleitt, að atvinnurekendur geti reiknað með því sem sjálfgefnum hlut, að hæstv. ríkisstj. skerist í leikinn og úrskurði einhliða. Engu að síður eru þessi vinnubrögð, sem þarna hafa gerzt, ósæmileg með öllu, og tilgangurinn er fyrst og fremst þessi, að almennir launamenn mega ekki fá að vita, um hvað þarna hefur verið samið í raun og veru. Hæstv. ríkisstj. óttast að vonum, að launamenn eigi erfitt með að una öllu lengur því kaupi, sem hér er greitt almennu verkafólki á Íslandi. Og þegar það gerist, að annar hópur launamanna, sem er með margfalt hærra kaup, fær kaupuppbót með samþykki hæstv. ríkisstj., kaupuppbót, sem er mjög veruleg frá sjónarmiði verkamanna, þá hlýtur það að hafa áhrif á þróun þessara mála. Það liggur í augum uppi. Og ég held, að það væri mjög æskilegt, og raunar held ég, að við eigum kröfu til þess, að hæstv. ráðh. gefi hér skýrslu um það, um hvað var samið við flugliðana, ekki með almennum orðum eins og áðan, heldur með því að tiltaka ákveðnar upphæðir á mánuði. Feluleikur, eins og ástundaður hefur verið, er algerlega ósæmilegur, og hann kemur ekki að gagni heldur vegna þess, að þá koma í staðinn hviksögur, sem ég hygg, að muni sízt verða hæstv. ríkisstj. hagstæðari en sannleikurinn sjálfur.



Herra forseti. Það er náttúrlega ekki langt síðan ég fór að kynnast hv. 6. þm. Reykv., en ég hefði ekki búizt við, að hann væri svo kaldrifjaður eins og fram kemur í þessari síðustu ræðu hans. Hann segir, að ég hafi átt þátt í því að semja við flugliða utan við gerðardóminn og að flugliðar hafi fengið svo og svo miklar hækkanir með samþykki ríkisstj. Sem betur fer eru það fáir hv. þm., sem temja sér svona málflutning, aðeins að fullyrða út í loftið það, sem enginn fótur er fyrir, og treysta því, að einhverjir trúi því, sem þeir eru að fleipra með. Svo var þessi hv. þm. að tala um, að það gætu komizt hviksögur á fót. En hverjir skyldi verða höfundar slíkra hviksagna frekar en þeir, sem tala í þeim dúr, sem hv. 6. þm. Reykv. gerði hér áðan? Það er leiðinlegt, að hv. þm. skuli temja sér svona málflutning. Það er alls ekki sæmandi. Og svo er hv. þm. að tala um það, að það sé ekkert vitað, um hvað var samið á bak við tjöldin, og skorar á mig að gefa skýrslu um það, höfund samkomulagsins, eins og hann kallar svo. Ég ætti líklega að vita það, hvað hefur verið samið um utan við þetta plagg, ef ég er höfundur þess, eins og hv. þm. vill fullyrða. Svona fullyrðingar stangast á við allt velsæmi og eru alls ekki svaraverðar. Það er vitað mál, að flugfélögin sömdu við flugliðana um dagpeningana. Loftleiðir sömdu um búninginn og Loftleiðir sömdu einnig við sína flugliða um lengri vinnutíma en þeir áður höfðu haft. Mér var sagt, að þeir hefðu sparað sér ráðningu á tveimur eða þremur flugáhöfnum með því, að flugliðar Loftleiða tóku að sér að vinna lengri tíma en tilskilið var í samningunum. Fyrir þetta fengu þeir vitanlega hærra mánaðarkaup, en ekki hærra tímakaup, og út af fyrir sig held ég, að það sé ekki nema hrósvert að gera samninga á þessum grundvelli, á meðan vinnutíminn er ekki of langur, ekki hættulega of langur í svo ábyrgðarmiklu starfi, sem það er að stjórna flugvél. Þetta er það, sem mér hefur verið sagt um samninga á milli flugliða annars vegar og flugfélaganna hins vegar, á meðan gerðardómurinn var í smíðum. Hv. 6. þm. Reykv. vitnar í það, að núv. ríkisstj. hafi gefið út mörg brbl. og það hafi alltaf verið gert í sambandi við vinnudeilur. Það hefur verið gert nokkrum sinnum að gefa út brbl., en aldrei nema í ítrustu neyð. Hv. 6. þm. Reykv. fullyrti, að ríkisstj. tæki alltaf afstöðu með atvinnurekendum gegn launþegum. En hvað segja nú þessi lög, sem við nú erum að ræða? Þar er gert ráð fyrir þriggja manna gerðardómi, sem hæstiréttur skipar. Það hefði verið í samræmi við málflutning hv. 6. þm. Reykv. hér áðan að segja eitthvað á þá leið: Ríkisstj. réð því nú alveg, hvaða menn hæstiréttur skipaði í gerðardóminn. Ég er dálítið hissa, að hann skyldi ekki fullyrða það. Það hefði verið í samræmi við annað orðalag í ræðu þessa hv. þm. En hann gerði það ekki. Kannske hefur hann gleymt því. E.t.v. gerir hann það í næstu ræðu til rökstuðnings því, að ríkisstj. hafi tekið afstöðu með atvinnurekendum, því að hafi ríkisstj. ekki fyrir fram vitað, hverjir ættu að fara í gerðardóminn, þá vissi hún ekkert um, hvaða afstöðu gerðardómurinn tæki gagnvart deilunni. Og ég geri nú ráð fyrir því, að engum öðrum en hv. 6. þm. Reykv. detti í hug að efast um það, að þessir gerðardómsmenn þrír, sem skipaðir voru af hæstarétti, hafi unnið að þessu plaggi af ítrustu samvizkusemi. Ég er alveg sannfærður um það, að þeir hafa gert það. Þeir hafa unnið að þessu af ítrustu samvizkusemi. Þess vegna ætti hv. 6. þm. Reykv. ekki að vera með fullyrðingar á borð við þetta. Hv. þm. talaði um það, að flugfélögin ættu alveg víst, að það yrðu gefin út brbl. þeim til bjargar. Það er náttúrlega, ef um tvennt er að ræða, annaðhvort það að láta flugfélögin hætta starfsemi og fara á hausinn, eins og það er kallað, eða gefa út brbl., þá er valið ekkert erfitt frá mínu sjónarmiði. Þá vil ég gefa út brbl., ef það nægir til þess að bjarga þessum mikilvæga atvinnurekstri okkar, sem flugið er orðið. En það má hv. 6. þm. Reykv. vita, eins og allir aðrir þm., að það var ekki horfið að því að gefa út brbl., fyrr en búið var að boða verkfall og allt var að komast í strand. Nú gæti ég bezt trúað því, að hv. 6. þm. Reykv. hafi ekki hugmynd um það í rauninni, um hvað var deilt. Ég gæti bezt trúað því. Ég held, að hann geri ráð fyrir því, að það hafi verið sáralítið, sem bar á milli. En til upplýsingar fyrir hann, - ég geri ráð fyrir, að flestir aðrir þm. hafi gert sér grein fyrir því  Hér er um þrjá launaflokka að ræða. Fyrsti launaflokkurinn er fyrir byrjendur, þ.e. fyrstu 6 mánuðina. Það er á DC-3 og DC-4. Þar er mánaðarkaupið lágt, 13655 kr., eða var fyrir hækkunina. Krafan var 20 þús. eða hækkun um 6345, þ.e. 46.5%. Svo er það annar flokkurinn. Það er á DC-3 og Fokker. Þar voru launin frá 20 þús. upp í 26 þús., en krafa um hækkun var úr 20 þús. upp í 33 þús., og 26 þús. í 49 þús., eða 58 – 87%. Ef við tökum svo þriðja flokkinn, sem er Boeing 727, þar voru launin 38537, krafa var 86 þús., eða 123.2%. Þetta voru þær hækkanir, sem um var að ræða, og það var ekki aðeins mánaðarkaupið, heldur var einnig um að ræða mikla hækkun, þegar flogið var umfram umsaminn flugtíma. Þegar flogið er umfram umsaminn flugtíma, en umsaminn flugtími núna er frá 50 – 60 stundir á mánuði eftir því, á hvaða flugvél er flogið, þá var krafan á minni vélunum 1500 kr. á klst., en í úrskurði gerðardómsins er það 570 kr. Á Rolls Royce 400 var krafan 2000 á klst., en í úrskurði gerðardómsins eru það 850 kr. Á Boeing 727 var krafizt 2500 kr. á klst., en í úrskurðinum er 910, þannig að það bar anzi mikið á milli, og það er náttúrlega reginmunur á því, sem úrskurðað var samkv. gerðardómnum, og því, sem krafizt var í byrjun. Flugfélögin bæði töldu, að með þessum kröfum flugliða væri starfseminni ógnað og að tilveruréttur flugfélaganna væri settur á vægast sagt mjög veikan grunn. Sannleikurinn er sá, að ég er dálítið hissa á því, að þegar gerðardómsleiðin er valin og hlutlausum aðila er fengið málið í hendur; þá skuli það valda deilum hér í hv. Alþ., að þessi leið var farin til þess að bjarga þessu máli, sem komið var í algeran hnút og sáttasemjari gafst algerlega upp við að leysa. Ég held satt að segja, að það sé hægt að finna sér nóg deiluefni hér í hv. Alþ., þó að menn hefðu komið sér saman um það, að nauðsynlegt var að leysa þessa deilu, að það var skylt að koma í veg fyrir, að flugið stöðvaðist í vor, eins og útlit var fyrir, að það mundi gera. Ég hefði haldið það. Og ég hafði haldið það, að þó að við séum sammála um, allir hv. þm., að flugliðar okkar eigi allt gott skilið, þá væri sanngjarnt, að þeir sættu sig við það, sem þeir hafa nú fengið samkv. úrskurði gerðardómsins. Þeir gegna ábyrgðarstöðum, en þeir hafa líka hæstu laun, sem greidd eru í landinu, og þeir hafa ekki samkv. því, sem upplýst er, þvingandi langan vinnutíma. Hv. 6. þm. Reykv. sagði hér áðan, að gerðardómurinn, þessi bók hér, væri bara ómerkilegt plagg, sem væri látið fara í ruslakörfuna, lögin væru ekki framkvæmd, gerðardómurinn væri markleysa. Allir vita betur. Allir vita það, að lögin hafa verið framkvæmd og eru þegar í fullu gildi. Allir vita það, að eftir úrskurði gerðardómsins er farið, nema hv. 6. þm. Reykv. En auðvitað hlýtur hann að vita þetta, þó að hann temji sér að fullyrða annað. En ég held, að það sé svo ekki annað, sem ég þarf að taka fram. Ég held, að ég hafi hér með hrakið fullyrðingar hv. þm., og ég á ekki von á því, að nokkur annar hv. þm. taki undir það, sem hann hér áðan sagði.



Herra forseti. Ég er einnig farinn að hafa dálítil kynni af hæstv. flugmálarh., og ég þekki það vel, að þegar hann kemur upp í þennan ræðustól og setur upp ljómandi sakleysissvip, þá kemur einhver fullyrðing, sem er algerlega fjarstæð. Hæstv. ráðh. sagði áðan mjög sakleysislegur í framan, að því færi fjarri, að hann hefði staðið að þeim samningum, sem gerðir voru milli flugfélaganna og flugliða, eftir að þessi brbl. voru sett. Nú veit ég það fullvel, að ráðamenn flugfélaganna ræddu það mál sérstaklega við hæstv. ráðh., áður en þeir gerðu þennan samning, og fengu hjá honum samþykki til þess, því að að sjálfsögðu treystu þeir sér ekki til þess að gera slíkan samning, nema það væri gert í samvinnu við hæstv. ráðh. Hitt skal ég fúslega viðurkenna, að ég hef engin gögn í höndunum til þess að sanna þessa staðhæfingu. Hins vegar vita þetta allir menn, sem eitthvað komu nálægt þessum málum. Það vita það allir, að hæstv. ráðh. tók þátt í því sjálfur, að gerðir væru samningar, sem brutu niður þau brbl., sem hann var nýbúinn að setja. Þetta framferði hjá hæstv. ráðh. er vægast sagt furðulegt og brýtur, eins og ég sagði áðan, í bága við lög. Hæstv. ráðh. vildi vefengja það, sem ég sagði, að þau brbl., sem ríkisstj. hefði sett um lausn kjaradeilna, hefðu verið einhliða til stuðnings við atvinnurekendur, og í sambandi við þau brbl., sem hér eru til umr., setti hann upp sakleysissvip á ný og sagði, að þarna væri aðeins gert ráð fyrir því, að skipaður yrði þriggja manna gerðardómur af hæstarétti, og hvernig dytti mér í hug að halda því fram, að valinkunnir menn, sem hæstiréttur skipaði, færu að reka erindi ríkisstj. Þetta væru hlutlausir menn, sem mundu kveða upp sinn dóm af fyllstu sanngirni. Ég held, að hæstv. ráðh. hljóti að vita, hvað fólst í þessum lögum, sem hann var sjálfur að setja. Í l. eru fyrirmæli til gerðardómsins um það, hvernig hann eigi að fara að því að vinna. 2. gr. laganna hljóðar svo: „Gerðardómurinn skal við ákvörðun kaups og kjara atvinnuflugmanna og flugvélstjóra miða í meginatriðum við þá samninga stéttarfélaga þeirra við Flugfélag Íslands hf. og Loftleiðir hf., sem gilt hafa, og þær launa- og kjarabreytingar, sem samið var um milli fulltrúa vinnuveitenda og Alþýðusambands Íslands 19. maí 1969.“ Þarna er gerðardómnum fyrirskipað, hvernig hann eigi að vinna. Og þetta á ég við, þegar ég segi, að ríkisstj. hlutist til um kjaradeilu og ákveði einhliða, hvernig kveða skuli upp úrskurð í samræmi við afstöðu atvinnurekenda, eins og gerist í þessu dæmi og eins og gerzt hefur í öllum dæmum, þegar ríkisstj. hefur sett lög um þessi mál. Það er einmitt sérkenni á hæstv. ráðh., þegar hann stóð hér áðan og var að tala um þennan gerðardóm, sem gæti kveðið upp úrskurð eftir sinni innstu sannfæringu án þess að þurfa að fara eftir nokkru, sem ríkisstj. segði á sama tíma og dómnum eru sett lög, sem hann verður að fylgja. Hæstv. ráðh. talaði um það á hjartnæman hátt, að hann hefði orðið að bjarga afkomu flugfélaganna, sem væru mikilvæg fyrirtæki fyrir þjóðarbúskapinn, og ef um það væri að ræða að bjarga þeim eða hlutast til um slík málefni með löggjöf, þá mundi hann ekki hika. En málið er ekki svona einfalt. Ástæðan til þess, að þetta mál komst í harðan hnút í vor, var einmitt sú vitneskja flugfélaganna, að hæstv. ríkisstj. mundi grípa inn í deiluna með brbl. Afleiðing af slíkri vitneskju er sú, að það kemur ekki til neinna raunverulegra samninga. Ef annar aðili veit, að hann hefur vissu fyrir því, að hans málstaður geti náð fram að ganga, fæst hann að sjálfsögðu ekki til þess að semja. Flugmennirnir höfðu boðað, ef ég man rétt, tveggja daga verkfall til þess að ýta á eftir kröfum sínum. Ég man ekki betur en þeir væru veikir í tvo daga, og ég varð ekki var við, að flugfélögin færu um koll af þeim sökum. Hins vegar vitraðist ráðamönnum flugfélaganna sú staðreynd, að það er ekki hægt að reka neitt fyrirtæki, allra sízt flugfélög, nema starfsfólkið starfi þar af sæmilega góðum hug. Á því veltur allur reksturinn, og á því veltur afkoma slíkra fyrirtækja. Sú harka, sem komin var í málin hjá flugfélögunum, var orðin mjög hættuleg rekstri flugfélaganna sjálfra, og það var af þeim ástæðum, sem þau sáu sér þann kost vænstan að semja, eftir að l. höfðu verið sett, og semja um miklu meiri árarangur en felst í þeim gerðardómi, sem var kveðinn upp í september. Það er mikill munur á þeim greiðslum, sem flugmenn fá nú í raun og veru og ákvæðum gerðardómsins. Og þess vegna er það, að hæstv. ráðh. hefur ekki gert neina tilraun til að framkvæma 6. gr. l., sem segir svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi, og skulu kaup- og kjaraákvæði í úrskurði gerðardómsins gilda frá gildistökudegi 1.“ Hæstv. ráðh. hefur ekki gert neina tilraun til þess að framkvæma þetta. Hann veit, að greiðslurnar eru mun hærri en gert er ráð fyrir í gerðardómnum, en hann reynir ekki að framkvæma l. Þessa athyglisverðu staðreynd ber hæstv. ráðh. að viðurkenna, og ég tel, að fyrst hæstv. ráðh. fæst ekki til þess að segja hér úr ræðustóli frá því, um hvað var samið í raun og veru í leynisamningunum milli flugfélaganna og flugliðanna, þá eigi sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að kanna það til hlítar og skýra svo frá því hér á þingi, hverjir þessir samningar eru í raun og veru.



Herra forseti. Mál það, sem hér er flutt, um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Akureyrarkaupstað jörðina Ytra-Krossanes við Akureyri, var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki afgreiðslu, sökum þess hve það kom seint fram. Málið er hér flutt að beiðni Akureyrarkaupstaðar og fylgir sú skýring með, eins og í fyrra, að orsökin er sú, að fyrirhuguð olíuhöfn Akureyrarkaupstaðar er hugsuð í landi þessarar jarðar, og þannig stendur nú á með hana, að þarna býr aldraður ábúandi, sem senn hættir búskap, og þótti því tilvalið tækifæri til þess að ganga frá þessum málum, um það bil sem ábúandinn mundi hætta, sem yrði annaðhvort í ár eða á næsta ári. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar, það skýrir sig að mestu leyti sjálft, en legg til, að því verði að umr. lokinni vísað til landbn.



Herra forseti. Þetta er í þriðja skipti, sem þetta frv. er lagt fyrir hv. þd. og þess vegna óþarft að gera ítarlega grein fyrir efni þess nú. Frv. er samið af mþn., sem falið var að endurskoða þingsköpin með þáltill., sem samþ. var á hv. Alþ. 29. apríl 1966. Frv. var síðan flutt að ósk forseta þingsins og er svo enn, þegar það er flutt í þriðja skipti. Ég tel óþarft að fara ítarlega út í að ræða efni frv., mun þó aðeins minnast á nokkrar aðalbreytingarnar, sem lagðar eru til. Í fyrsta lagi er lagt til, að kjörbréfanefnd verði kosin fyrir allt kjörtímabilið, en ekki árlega, eins og verið hefur. Í öðru lagi er lagt til, að ef sæti Ed.-þm. losnar og varamaður tekur sæti á þingi, skuli sá þingflokkur, er skipa á sætið, tilnefna mann úr sínum flokki til Ed. Í þriðja lagi er lagt til, að nm. í utanrmn. verði bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju, sem þeir fá í n., ef formaður eða utanrrh. kveða svo á. Þá eru í fjórða lagi sett ný og fyllri ákvæði um skýrslur, sem ráðh. óska að gefa Alþ. og um rétt þm. til þess að óska slíkra skýrslna. Í fimmta lagi eru ákvæðin um fsp. í Sþ. gerð fyllri en þau nú eru og stefnt að því að gera umr. um þær styttri og hnitmiðaðri. Lagt er til, að munnlegar fsp. verði teknar fyrir á sérstökum fundi í Sþ., þannig að þær taki ekki um of tíma frá öðrum þingmálum. Þá er lagt til, að það nýmæli verði tekið upp, að þm. geti borið fram skriflegar fsp., er ráðh. svarar síðan skriflega. Tíðkast slík fsp.- gerð í þingum nágrannaþjóða. Í sjötta lagi er í sambandi við útvarps- og sjónvarpsumr. lagt til, að það nýmæli verði tekið upp, að útvarpa skuli innan tveggja vikna frá þingsetningu stefnuræðu forsrh. og umr. um hana. Er þá gert ráð fyrir, að slíkar umr. komi í staðinn fyrir útvarp fjárlagaræðu og umr. um hana. Þá er lagt til, að á síðari hluta hvers þings skuli útvarpa almennum stjórnmálaumr., er standi í eitt kvöld. Skulu þær umr. koma í staðinn fyrir eldhúsdagsumr., og verða því allmiklu styttri en þær hafa verið. Í þessu sambandi má geta þess, að þetta atriði hefur sætt allmikilli gagnrýni hér á tveimur síðustu þingum. Ýmsum þm. hefur fundizt, að þessi breyting næði ekki nægilega langt og vilja helzt fella eldhúsdagsumr. algerlega niður. En eins og sagt var, er lagt til í frv., að útvarpsumr. verði styttar um helming, og lengra varð ekki samkomulag um að ganga í þeirri hv. mþn., sem um málið fjallaði. Þá er í sjöunda lagi lagt til, að það nýmæli verði tekið upp, að ef Ríkisútvarpið óskar að útvarpa umr. frá Alþ. eða hluta af umr., verði það heimilað að höfðu samráði við formenn þingflokka. Ýmis fleiri atriði en þau, sem hér er getið, voru að sjálfsögðu rædd í n., en eins og tekið hefur verið fram í framsögu fyrir frv. áður, taldi n., að hún yrði að skila sameiginlegu áliti um fyrirhugaðar breytingar á þingsköpum. Og það er enn þá óbreytt mín skoðun, að æskilegt og nauðsynlegt sé, að þegar breytt er löggjöf eins og þingsköpum, verði sem breiðast samkomulag um þær breytingar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um frv. að þessu sinni, en beini þeim eindregnu tilmælum til hv. allshn., sem málið mun sennilega ganga til að þessu sinni eins og áður, að hún hafi nú skjót vinnubrögð á og afgreiði þetta mál frá n. Mér er kunnugt um það, að hún var langt komin með það á síðasta þingi, og nú vænti ég, að af því verði, að málið fái þinglega meðferð, og að sjálfsögðu er það hv. þd. og hv. Alþ. í heild að kveða á um það, hvort e. t. v. eigi að gera frekari og róttækari breytingar á þingsköpum en hér er gert ráð fyrir. Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ljóst, að þegar hv. Alþ. tekur vinnubrögð sín til endurskoðunar, þá veltur á miklu, hvernig til tekst um endurskoðun gildandi þingskapa. Það frv., sem hér liggur fyrir, er, eins og fram hefur komið, árangur af starfi mþn., þar sem allir flokkar áttu fulltrúa, og, eins og gengur og gerist, er um ýmis atriði í þessu frv. um milliveg að ræða. Þarna hefur verið farin samkomulagsleið, sem að sjálfsögðu þýðir það, að ýmsar breytingar, sem menn hefðu kunnað að óska eftir, ná ekki að öllu leyti fram að ganga. Ég fyrir mitt leyti tel þó, að flest atriði frv. stefni í rétta átt og séu til bóta. Það, sem ég býst við, að menn greini einna mest á um í frv., er tilhögun útvarpsumr. og fréttaflutning í fjölmiðlunartækjum frá þinginu. Ég tel þó, að það, sem lagt er til í frv. varðandi þetta, þó að það fullnægi ekki því, sem sumir hefðu viljað fá fram, sé einnig spor í rétta átt. Ég get samt vel ímyndað mér það, að áður en langt um líður, komist þetta í það horf, að það verði látið á vald fjölmiðlunartækjanna sjálfra og þeirra stofnana, sem stjórna þeim, að ákveða, hversu mikið fréttaefni þeir flytja frá þinginu, en að sjálfsögðu þó að höfðu samráði við þingforseta og formenn þingflokka. Ég stóð ekki upp til þess að ræða þessi atriði fyrst og fremst. Það, sem ég vildi aðallega segja hér við þessa umr. málsins, er í sambandi við 9. gr. frv., sem fjallar um fsp. í Sþ. Eins og hv. alþm. vita, hefur það viljað við brenna, að umr. um fsp. hafa farið úr böndunum. Það má að sjálfsögðu að einhverju leyti skrifa það á reikning þingforseta, en þó hygg ég, að ef menn líta á málið með sanngirni, verði að mestu leyti að skrifa þetta á reikning alþm. sjálfra. Eins og núgildandi ákvæði eru um fsp., er að sjálfsögðu ætlazt til þess, að þær séu hnitmiðaðar og alls ekki til þess að koma af stað almennum umr., heldur til þess, að hv. þm. gefist kostur á að fá fram ýmsar upplýsingar hjá ráðh. á fljótvirkan og skjótan hátt. Slíkar upplýsingar, sem framkallaðar eru með fsp., eiga svo hv. alþm. að geta notfært sér síðar í þingstörfunum, þegar þeir þingfesta mál, annaðhvort sem þáltill. eða frv., eða notfært sér það, sem fram hefur komið í upplýsingunum, í grg. með nál. Þetta tel ég sem sé, að sé aðaltilgangur fsp. Hjá okkur hefur þetta farið talsvert á annan veg, þannig að um fsp. hafa oft skapazt í Sþ. eins konar málfundafélagsumræður, ef svo mætti að orði kveða. Þar með er fsp.-tíminn að mínum dómi kominn út fyrir sín takmörk og orðinn til þess að sóa tíma þingsins í staðinn fyrir, að fsp. er ætlað að spara tíma þingsins. Í þeim breytingum, sem fyrir liggja í 9. gr. þessa frv. um þau ákvæði, er gilda um fsp., er leitazt við að bæta nokkuð úr þessu, bæði með því að gera ráð fyrir því, að ráðh. gefi skriflegar skýrslur um mál, og þá einkanlega um þau mál, sem ekki er hægt að svara stutt og laggott, og svo í öðru lagi með því, að takmarka ræðutíma ráðh. við 10 mínútur, en ræðutími þeirra er nú ótakmarkaður. En ég hygg þó, að það sé hægt að ná alveg tilgangi fsp. með því að ganga enn þá lengra í þessu efni. Af þeirri reynslu, sem ég hef haft af þessu, er ég kominn á þá skoðun, að æskilegasta fyrirkomulag fsp. sé það, að um hverja fsp. tali aðeins viðkomandi fyrirspyrjandi og sá ráðh., sem fyrir svörum verður. Með því móti yrði fyrir það girt, að tíma Alþ. væri sóað í óþarfa umr. á vettvangi, sem ekki er ætlaður fyrir umr., og spurningarnar yrðu hnitmiðaðri og sömuleiðis svörin, og það væri hægt að afgreiða margfalt fleiri fsp. En það álít ég einmitt, að sé mikið atriði fyrir hv. þm., að geta fengið fram upplýsingar með þessu móti, og ég tel, að ef þessi háttur væri hafður á um fsp., yrðu fsp. og svör gagnlegri fyrir hv. alþm. og þingið í heild. Ég hef rætt þetta við ýmsa hv. þm. úr öllum flokkum, og margir, sem ég hef talað við, hafa tekið vel í þessa hugmynd mína um fyrirkomulag fsp. Þess vegna vildi ég koma henni á framfæri við þessa umr. málsins, og beina því til hv. allshn., sem fær málið til athugunar, að hún taki upp þessa hugmynd við afgreiðslu sína á málinu. En að öðrum kosti áskil ég mér rétt til að flytja brtt. við frv. á síðara stigi.



Herra forseti. Ég er meðmæltur þessu frv. um breytingar á þingsköpunum og hef lýst því yfir áður og þurfti þess vegna ekki að kveðja mér hljóðs til þess að láta það koma fram. En ég kvaddi mér hljóðs til þess að benda á eitt atriði, sem ég hygg, að sé gott fyrir menn að vita, m. a. allshn. Það var sett hér á laggirnar í fyrra samstarfsnefnd forseta og fulltrúa frá þingflokkunum til þess að íhuga um starfshætti Alþ. Þetta starf er verið að vinna, en er ekki mjög langt komið, sem ekki er heldur við að búast. Nú gætu máske einhverjir ímyndað sér, að það væri ósamræmi í því að afgreiða þetta þingskapafrv. og hinu að efna til slíkrar allsherjarendurskoðunar á starfsháttum Alþ., sem gert var í fyrra. En ég vil láta það koma hér fram, þar sem aðrir hafa ekki gert það enn þá, að í þessu er ekki ósamræmi frá sjónarmiði þessarar n., því hún hefur ákveðið á fundi að mæla með þessu frv. um breytingar á þingsköpunum sem fyrsta skrefi í þessu efni og sér ekki ástæðu til þess að láta þetta mál bíða eftir þeirri vinnu, sem í n. er verið að inna af hendi.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það, sem hér hefur fram komið í tilmælum frá frsm. eða frummælanda málsins, að n. hraðaði sínum störfum, og mér þykir vænt um að heyra það frá síðasta ræðumanni, hv. 1. þm. Austf., að n., sem hér var kosin til að fjalla um starfshætti Alþ., legði til, að þetta frv. gengi fram, og ég er alveg samþykkur því, að það eigi ekki að láta það bíða eftir öðru. Það eru auðvitað ýmsir starfshættir þingsins, sem geta endurskapazt eftir till. slíkrar n., þó að þetta frv. nái fram að ganga. Um frumvarpið að öðru leyti skal ég ekki tala, nema aðeins 9. gr., sem hæstv. forseti Sþ. vék að, hv. 5. þm. Vestf., og vil aðeins beina því til n., hvort hún ekki vilji athuga það í alvöru, að fsp.-tími verði alveg sérstaks eðlis, eins og tíðkast í öðrum þingum, en ekki eins og þetta hefur æxlast hjá okkur, og það er engum um að kenna, hvorki einstökum þm. eða flokkum, en t. d., hví á fyrirspyrjandi að mæla fyrir fsp.? Fsp. er lögð fram, og hún er prentuð, og svo er henni svarað. Það þarf ekkert að mæla fyrir fsp. Og ráðh. má að jafnaði ekki tala oftar en tvisvar. Hann á bara að svara fsp. og ekki tala oftar, bara einu sinni, svara fsp., og svo geta þm. náttúrlega ekki talað nema tvisvar. Það þarf að koma þessum fsp.- tíma í það form, að hann sé fsp.-tími, spurt og svarað. Þessu vildi ég koma á framfæri við n.



Herra forseti. Eins og rakið er í grg. frv., eru það margar ástæður, sem valda því, að iðnaðurinn hefur búið við sívaxandi lánsfjárskort á undanförnum árum þrátt fyrir nokkra aukningu Iðnlánasjóðs. Vaxandi vélvæðing og hagræðing krefst síaukins fjármagns. Gengisfellingar hafa rýrt eigið fé fyrirtækja og aukið stórlega rekstrarkostnað og stofnkostnað, og þar af leiðandi þurfa þau aukið rekstrarfé og stofnfé. Fjárbindingin hefur þrengt möguleika viðskiptabankanna til að mæta aukinni rekstrarlánaþörf iðnaðarins. Með þessu frv. er stefnt að því að auka nokkuð starfsfé Iðnlánasjóðs. Í fyrsta lagi er lagt til, að ríkisframlag til sjóðsins verði jafnhátt og iðnaðurinn greiðir sjálfur til sjóðsins. Þetta hefur lengi verið krafa samtaka iðnaðarmanna, bæði Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands ísl. iðnaðarmanna. Breyting þessi, ef hún yrði samþ., mundi þannig tvöfalda ríkisframlagið, sem nú er um 10 millj. kr. á ári. Þá er í öðru lagi lagt til að tvöfalda lántökuheimildir sjóðsins, bæði vegna venjulegra lána og hagræðingarlána. Það má segja, að þessi breyting sé óhjákvæmileg m. a. vegna gengisfellinganna, sem í mörgum tilfellum hafa tvöfaldað ýmsan stofnkostnað. Þá er í þriðja lagi lagt til, að árlega verði birt opinberlega skrá um nýjar lánveitingar sjóðsins og heildarlánveitingar hans til einstakra aðila. Það er að sjálfsögðu mikið vandaverk að ráðstafa fé sjóðsins. Það þarf að skapa stjórn sjóðsins sem bezt aðhald um, að gætt sé réttmætrar skiptingar milli iðngreina og hlutur einstakra fyrirtækja sé ekki dreginn meir en annarra. En sennilega er ekkert aðhald öruggara en það, að árlega sé birt yfirlit um lánveitingar sjóðsins. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að þær venjur, sem hafa skapazt hjá ýmsum opinberum sjóðum og sem ég tel vera til fyrirmyndar, að birta árlega skýrslur um lán, sem viðkomandi sjóðir veita eða ábyrgðir, sem þeir takast á hendur. Þannig er t. d. árlega birt skýrsla um þær ábyrgðir, sem hvíla á Ríkisábyrgðasjóði, jafnframt því, hvernig skil eru á þeim lánum, sem hann hefur tekið ábyrgð á. Þá hefur sá háttur verið tekinn upp í Atvinnujöfnunarsjóði að birta árlega skrá um útlán sjóðsins, og verður því vafalaust haldið áfram, og fleiri sjóðir, hygg ég, að hafi tekið upp þennan hátt. Ég hygg, að það sé mjög gagnlegt og hafi heppileg áhrif á starf slíkra sjóða, að almenningi sé gefin sem bezt aðstaða til að fylgjast með því, hvernig lánveitingum þeirra er háttað, og það skapi eðlilegt og nauðsynlegt aðhald, sem þarf að vera í þessum efnum. Þess vegna er það lagt til í þessu frv., að þessi háttur verði tekinn upp í sambandi við lánveitingar Iðnlánasjóðs, og að sjálfsögðu ætti slík regla einnig að komast á varðandi aðra sjóði. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál, en leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og iðnn.