Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um störf hjá ráðuneytinu, 257. mál, þskj. 287, frá Birki J. Jónssyni er kölluð aftur.

Hæstv. forseti. Á hv. Alþingi hefur mótast það vinnulag að afgreiða mikinn fjölda þingmála á síðustu dögum fyrir þinghlé eins og við höfum upplifað í þessari viku. Af þessum sökum er sterk hefð fyrir því að þingheimur veiti afbrigði frá þingsköpum til að afgreiða þau mál sem samkomulag hefur náðst um eða þokkaleg sátt ríkir um milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Samkvæmt 40. gr. þingskapalaga má 3. umr. eigi fara fram fyrr en einni nóttu eftir 2. umr. Til að veita afbrigði frá þeirri grein þarf tvo þriðju hluta þeirra þingmanna er um það greiða atkvæði að samþykkja afbrigðin. Ástæða ákvæðisins, að ein nótt skuli líða á milli umræðna og að tveir þriðju hlutar atkvæða þurfi til að víkja frá þingsköpum, er að koma í veg fyrir að ríkisstjórn og stjórnarþingmenn geti afgreitt á færibandi eða í miklum flýti frumvörp sem ágreiningur ríkir um. Um þetta mál, frumvarp til laga um þingsköp Alþingis, ríkir ekki sátt og til stendur að afgreiða málið í andstöðu við stærsta stjórnarandstöðuflokkinn, Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Hæstv. forseti. Það er ekki góður svipur á því fyrir hæstv. forseta og hv. Alþingi að afgreiða sjálf þingsköp Alþingis með afbrigðum í dag og munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ekki veita flýtiafgreiðslunni brautargengi með því að samþykkja afbrigði frá þingsköpum.

Hæstv. forseti. Röksemdir með og á móti frumvarpinu hafa komið fram við 1. og 2. umr. Með frekari umræðum mætti eflaust reyna að hafa áhrif á viðhorf þingmanna. Það höfum við reynt að gera á báða bóga og í mínum huga hefur umræðan verið gagnleg því að hún hefur varpað ljósi á hvað vakir fyrir ýmsum stuðningsmönnum frumvarpsins og vonandi einnig hvað fyrir okkur vakir sem erum því andvíg. Það er jú tilgangur rökræðu. Ég held hins vegar að frekari umræða á þessu stigi muni ekki verða til þess að breyta afstöðu manna þegar kemur að því að greiða atkvæði um frumvarpið nú innan stundar. Þess vegna ætla ég ekki að flytja langt mál nú. Fyrir þá sem koma til með að hafa áhuga á sögu Alþingis þegar fram líða stundir er í þingskjölum að finna talsvert efni sem skýrir viðhorf þingmanna til frumvarpsins. Eitt öðru fremur finnst mér þó koma þar fram sem verði að leiðrétta. Það er sú staðhæfing frá sumum flutningsmanna að fram hafi farið náið samráð um gerð þingmálsins. Þingsköp og samskiptareglur innan þingsins hafa að sönnu lengi verið í mótun og tekið breytingum á síðari tímum, jafnan eftir miklar umræður og samráð. Þingmálið, sjálft frumvarpið, var ekki unnið í samvinnu í þeim skilningi sem ég legg í það hugtak. Ég furða mig nokkuð á staðhæfingum um að þingflokkum og einstökum þingmönnum hafi gefist mjög gott svigrúm til ítarlegrar umræðu og vinnu við málið. Hér svari hver fyrir sig. Okkur í VG var kynnt frumvarpið og það þá látið fylgja með að hvað ræðutímann varðaði yrði honum ekki hnikað. Einnig var tekið skýrt fram að loforð um aukna þjónustu við þingmenn, sérstaklega í stjórnarandstöðu, starfsmenn þeim til aðstoðar og utanferðir, væru óaðskiljanlegir hlutar málsins. Ef menn féllust ekki á þingskapafrumvarpið mundu þessi fyrirheit ekki ganga eftir, þetta væru órjúfanlega tengd mál. Það var í þessu samhengi sem við andmæltum af því að staðreyndin er sú að málin eru óskyld. Við vildum ekki fá aukið fjárframlag og bætta aðstöðu sem er nokkuð sem við styðjum í sjálfu sér en ekki þó á kostnað réttinda okkar innan þingsins. Það var vegna þessa sem talað var um kaup og sölu. Í umræðum undangenginna ára, mánaða og nú síðast vikna höfum við teflt fram sjónarmiðum sem finna sér stað í þessu frumvarpi, frumvarpinu til bóta, svo sem styttingu þingfunda og lengingu þinghaldsins sem við töldum nauðsynlega samhliða því að ræðutíma yrðu settar skorður. Við tefldum fram fleiri sjónarmiðum um styrkingu þingsins og þá ekki síst stjórnarandstöðunnar hvað varðar val á forseta, formönnum þingnefnda og ýmsa aðra þætti. Við höfum lagt fram hugmyndir af margvíslegum toga, t.d. um opnari umfjöllun um þær stofnanir sem heyra undir þingið, svo sem umboðsmann Alþingis og Ríkisendurskoðun, nokkuð sem ég hef oftsinnis fyrir hönd þingflokks VG gert grein fyrir á fundum með forseta og þingflokksformönnum þegar þingsköp og starfsreglur Alþingis hafa verið til skoðunar. Við lögðum frá upphafi áherslu á að skoða yrði breytingar á þingskapalögum heildstætt. Við vildum gefa umræðunni og stefnumótunarvinnu lengri tíma og gera því aðeins breytingar á lögunum að við gætum öll sætt okkur við þær og við gætum í það minnsta sagt með góðri samvisku að okkur fyndist öllum málið hafa einkennst af vönduðum vinnubrögðum, ítarlegu umsagnarferli og málefnalegum umræðum eins og við vonuðumst til að yrði þegar málinu var vísað til allsherjarnefndar þingsins. Því miður, herra forseti, treysti ég mér ekki til að segja að hér hafi verið vandað til verka eða staðið rétt að málum. Ég tek undir með því sjónarmiði sem fram hefur komið hjá hv. þm. Þuríði Backman sem hvatti hér fyrir stundu til þess að lögin komi til endurskoðunar hið allra fyrsta og að við freistum þess að beina þróuninni að nýju inn í farveg sem allir geti sætt sig við. Ég er nefnilega sannfærður um að í hjarta okkar viljum við öll veg Alþingis sem mestan. Við viljum vandaða lagasmíð og við ættum öll að geta sameinast um leiðir til að tryggja betra jafnræði milli þingsins og framkvæmdarvaldsins en gert er með þessum lögum. Í mínum huga er afgreiðslan á nýjum þingskapalögum ósigur fyrir Alþingi, ekki bara lögin sjálf heldur einnig málsmeðferðin. Verkefnið fram undan er að snúa ósigrinum upp í sigur því að þótt lögin séu gölluð skulum við ekki gleyma því að lögum má breyta. Það er sem betur fer ekki bannað á Íslandi að breyta lögum með betri lögum og við viljum helst vinda okkur í þá vinnu hið allra fyrsta. Að lokum þetta: Allar breytingar sem ráðist verður í innan veggja þingsins þarf að gera í nánu og góðu samstarfi við starfsmenn þessarar stofnunar og þá er ég að tala um alla starfsmenn stofnunarinnar. Því fleiri sjónarmið sem við fáum inn í áframhaldandi vinnu því víðtækara samráð, fjölþættara umsagnarferli með aukinni sáttfýsi ólíkra sjónarmiða að leiðarljósi, þeim mun betur getum við í framtíðinni tryggt að hér verði sett ný þingskapalög sem í raun og sann eru til bóta. Þau leiði þá til betri vinnubragða, agaðra skipulags, vandaðri lagasetningar, markvissari umræðu, fjölskylduvænni vinnustaðar og þó umfram allt sjálfstæðari löggjafarsamkundu, sjálfstæðara Alþingis.

Forseti. Hér er að verða fremur dapurleg niðurstaða að mínu mati í þessu þingskapamáli. Hún er dapurleg vegna þess að mistekist hefur að skapa sátt um undirstöðuleikreglur á þingi, þingskapalögin. Forseta Alþingis hefur mistekist gagnvart þeirri frumskyldu sinni að laða fram samstöðu og skapa andrúmsloft samvinnu og sanngirni í samskiptum hér á staðnum. Ég hef áhyggjur af stöðu Alþingis. Í samskiptum þess við ágengt framkvæmdarvald sem hefur sífellt verið að færa sig upp á skaftið hin síðari ár og lítur í æ ríkari mæli á Alþingi sem hreina afgreiðslustofnun, sem raðafgreiðslustofnun, sem færiband fyrir mál sín hér í gegn, oftar en ekki með flýtimeðferð. Það getur enginn eða ætti a.m.k. enginn að gleðjast yfir þessari niðurstöðu. Það gerum við ekki, vinstri græn, sem erum ofurliði borin í tilraunum okkar til að verja það sem við teljum vera vígstöðu stjórnarandstöðu, rétt og sjálfstæði þingsins og þingmanna, þar á meðal til ásættanlegs málfrelsis. Þingskapameirihlutinn ætti ekki heldur að gleðjast. Skamma stund verður hönd höggi fegin. Síðastur allra ætti forseti Alþingis að gleðjast. Það er ef til vill einn sem að minnsta kosti til skamms tíma litið getur vel við unað. Það er ríkisstjórnin, það er framkvæmdarvaldið. Það er þó ekki til þess að gleðja þann aðila sérstaklega sem breyta á þingsköpum. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum halda áfram að sækja og verja rétt þingsins, sjálfstæðis þess og fara með það mikilvæga hlutverk sem það hefur að gegna í stjórnskipun landsins. Við fluttum viðamiklar breytingartillögur á þingskjali í gær sem því miður voru allar felldar í morgun. Hver ein og einasta þeirra hefði verið til bóta fyrir Alþingi, hefði gert það sjálfstæðara og sterkara og tryggt betur stöðu þess gagnvart því hlutverki sem það á að sinna. Við munum halda áfram að tefla þeim sjónarmiðum fram og vinna þeim brautargengi. Ég spái því að við séum ekki komin á neina endastöð í málinu, að ekki muni líða langur tími þangað til skynsemin sem enginn á einkarétt á, hin almenna skynsemi nær yfirhöndinni og menn sjá að hægt er að gera betur en þetta og hafa meiri metnað en þetta fyrir hönd Alþingis Íslendinga.

Herra forseti. Í gærkvöldi leyfði ég mér að rifja upp að á sínum tíma, þegar ég kom hingað til þings ungur og kappsamur í stjórnmálum, upplifði ég þau vonbrigði að þinghaldið í þessum sal einkenndist af silagangi og málþófi. Og nú þegar ég kem aftur eftir 35 eða 36 ár hefur margt breyst, miklu meiri tækniþjónusta og betri vinnuaðstaða er í þinginu almennt en sama ástandið er í þessum sal, silagangur, hraði snigilsins. Þessu verður að breyta. Þetta háir þinghaldi. Ég held að það frumvarp sem hér er til afgreiðslu eigi eftir að skipta sköpum og gera okkur kleift að skipuleggja 

Herra forseti. Þegar ég kom inn á þing 1995 upplifði ég það furðulega fyrirbæri að með málþófi tókst minni hluta að stöðva mál sem meiri hlutinn vildi ná fram. Ég upplifði það sem andlegt ofbeldi. Málþófið útilokaði líka alla umræðu vegna þess að það er ekki hægt að fara í andsvar við mann sem veit ekki hvenær hann hættir að tala. Í nótt upplifði ég síðustu löngu ræðurnar á Alþingi og ég gleðst yfir því að því tímabili skuli vera lokið. Ég hlakka til að sjá hvernig þetta nýja fyrirkomulag reynist. Ég vonast til að þá komi fram miklu skilvirkari umræða, raunveruleg umræða á Alþingi en ekki einhverjar óskaplegar langlokur þar sem menn beita valdi. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Ég er alveg sannfærð um að það mál sem við erum að samþykkja hér sé til bóta og ég held að við munum furða okkur á því að allt til ársins 2007 hafi þingmenn getað komið upp í 2. umr. og talað endalaust, eins lengi og stætt var. Ég held að við munum ekki skilja mikið í því eftir nokkur ár þannig að það er gott að við erum að taka skref inn í nútímann. Ég hef ríka réttlætiskennd og þess vegna vil ég sérstaklega koma því á framfæri við lokaafgreiðsluna að hæstv. forseti Alþingis hefur staðið sig vel í þessu máli. Hann hefur sýnt lipurð og reynt að leiða menn saman. Sú gagnrýni sem hefur komið fram á hann úr þessum stól er ekki réttmæt. Þetta segi ég þó að ég komi úr öðrum flokki og skipi mér ekki í fylkingu með Sjálfstæðisflokknum. Hæstv. forseti Alþingis á hól skilið fyrir það hvernig hann hefur 

Þá er komið að lokum síðasta fundar Alþingis fyrir jólahlé. Störf þessa haustþings hafa verið með hefðbundnu sniði. Þingið hefur afgreitt fjárlög og fjáraukalög svo sem venja er til, enn fremur allmikla lagabálka sem varða skipulag Stjórnarráðsins, svo og mörg önnur merk mál. Sem forseta er mér auðvitað efst í huga afgreiðsla þingskapafrumvarpsins. Um það hefur verið nokkuð deilt, en nú liggur niðurstaðan fyrir. Það er einlæg von mín að þessar breytingar verði Alþingi og störfum þess til heilla, að þær styrki stöðu þingsins og þingmanna og auki veg Alþingis með þjóðinni. Forseta - í samráði við forsætisnefnd og formenn þingflokka - bíður nú að koma þeim breytingum sem samþykktar hafa verið í framkvæmd á næstunni. Ég vonast til - og legg á það sérstaka áherslu - að eiga góða samvinnu við þingmenn, þingflokka og ríkisstjórn í þeim efnum svo að góð samstaða verði um framkvæmd þeirra miklu breytinga sem við höfum samþykkt með lögum um þingsköp sem er fylgt eftir með fjárlögum sem tryggja fjármagn til þeirra breytinga á starfsháttum sem við höfum tekið ákvörðun um. Enn fremur bíður það verkefni að móta og setja reglur um þá breyttu starfsaðstöðu sem verður hjá alþingismönnum við samþykkt fjárveitinga á fjárlögum 2008 til starfa Alþingis. Þar er um mikla breytingu að ræða. Við þurfum að vanda allan undirbúning í þeim efnum og hafa grunninn traustan sem við nú byggjum á. Það er mikilvægt að við tökum öll höndum saman um farsæla framkvæmd þingskapanna og þeirra breytinga sem ætlað er að gera á starfsaðstöðu þingmanna. Mér er einnig á þessari stundu ofarlega í huga þakklæti fyrir það hversu vel hefur tekist til um lausn húsnæðismála þingsins við fjárlagaafgreiðsluna í ár. Með mjög myndarlegri fjárveitingu er stigið mikilvægt skref í uppbyggingu á Alþingisreitnum. Nú verður hægt að hefjast handa og vinna við undirbúningsframkvæmdir og hönnun þess húsnæðis sem svo lengi hefur verið beðið eftir. Í því sambandi þurfum við að horfa vandlega til framtíðar og huga vel að þörfum Alþingis og alþingismanna á næstu árum og áratugum. Ég mun beita mér fyrir samráði við þingmenn og þingflokka í þeirri vinnu enda hljótum við að hafa hliðsjón af ábendingum þingmanna um hvernig best sé að haga þeirri aðstöðu sem þeim verður búin í nýju og endurbættu húsnæði hér á Alþingisreitnum. Ég vil að lokum færa þingmönnum öllum, svo og starfsfólki Alþingis, þakkir fyrir gott samstarf á haustþinginu og óska öllum gleðilegrar og friðsællar jólahátíðar og þakka samstarfið á því ári sem nú er brátt á enda. Þeim sem eiga um langan veg að fara heim óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári. Landsmönnum öllum sendi ég mínar bestu jóla- og nýársóskir.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna þakka hæstv. forseta fyrir gott samstarf á haustþingi. Ekki síst vil ég þakka fyrir gott samstarf við okkur þingflokksformenn. Sú ánægjulega breyting hefur orðið á þinghaldinu síðustu ár að starfsáætlun þingsins hefur gengið eftir í öllum meginatriðum. Undir forustu forseta Alþingis hafa nú verið stigin frekari skref í átt til þess að styrkja þinghaldið, löggjafarstarfið og pólitíska umræðu. Um þessi markmið öll eru allir alþingismenn sammála og ég er þess fullviss að þannig verði á málum haldið að allir hafi fullan sóma af og ekki hvað síst Alþingi sjálft. Ég þakka forseta hlý orð í garð okkar alþingismanna og óska honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Þá vil ég færa starfsfólki Alþingis þakkir fyrir góða aðstoð við okkur þingmenn og ánægjulegt samstarf á árinu og óska því gleðilegrar jólahátíðar. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir góðar óskir til hæstv. forseta og fjölskyldu hans og starfsfólks Alþingis með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég þakka hv. 9. þm. Norðvest. fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og minnar fjölskyldu og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og innilegustu jóla- og nýársóskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks á Alþingi.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 135. löggjafarþings, frá 14. desember 2007 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 15. janúar 2008. Gjört í Reykjavík, 14. desember 2007. Ólafur Ragnar Grímsson. Geir H. Haarde. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis frá því í gær lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 135. löggjafarþings, er frestað. Leyfi ég mér að óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins svo og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsæls nýárs.