Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Dagblaðið og Vísir skýra frá því á forsíðu í gær, að haldinn hafi verið sveitarfundur í Seyluhreppi í Skagafirði fyrir skömmu um málefni fyrirhugaðrar virkjunar við Blöndu. Út af fyrir sig eru það ekki tíðindi að slíkur fundur sé haldinn norður þar, en það mun hafa gerst á þeim fundi, að þar var lesin upp yfirlýsing undirrituð af hæstv. landbrh. Pálma Jónssyni og hæstv. fjmrh. Ragnari Arnalds. Í yfirlýsingunni segir að ríkissjóður skuli bera kostnað af rafleiðslum og spennistöðvum til að koma rafmagni til graskögglaverksmiðju sem í undirbúningi er að reisa í Vallhólmi í Skagafirði. Ólafur Dýrmundsson landnýtingarráðunautur hjá Búnaðarfélagi Íslands sat þennan fund. Hann segir í viðtali við Dagblaðið og Vísi í gær að enginn vafi leiki á því að hans áliti, að með þessu hafi verið reynt, eins og segir í blaðinu orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „að stinga dúsu upp í heimamenn til að fá þá til að fallast á virkjun Blöndu samkv. þeirri tilhögun sem ríkisstj. hefði lagt til.“ Ólafur segir orðrétt í viðtali við blaðið, með leyfi forseta: „Það var ekki verið að ræða annað á þessum fundi en málefni Blönduvirkjunar og að lesa upp upplýsingar um að veita ætti þessari verksmiðju ákveðnar ívilnanir eða fyrirgreiðslu þjónar ekki öðrum tilgangi en að þagga niður í heimamönnum.“ Nú er það að sjálfsögðu mál út af fyrir sig, hvaða erindi svona yfirlýsing á inn á umræddan fund um Blönduvirkjun og hvort rétt sé sú fullyrðing Ólafs Dýrmundssonar, að með þessu hafi átt að hafa áhrif á afstöðu manna til þeirrar virkjunar. Ég ætla ekki að ræða það mál hér, enda má segja að það komi ekki við þeirri fyrirspurn sem ég hyggst gera til hæstv. ráðh. Hitt er allt annað mál, efni þeirrar yfirlýsingar sem þarna er gefin. Á forsíðu Dagblaðsins er birt mynd af hluta umræddrar yfirlýsingar með undirskriftum hæstv. landbrh. Pálma Jónssonar og hæstv. fjmrh. Ragnars Arnalds fyrir hönd sinna ráðuneyta. Í yfirlýsingu þessari stendur m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, „að ríkissjóður mun bera kostnað af rafleiðslum og spennistöðvum til að koma raforku, miðað við 500 kw. spennistöð, til verksmiðjunnar“. Þessi yfirlýsing er tilefni þess að ég kveð mér hljóðs, vegna þess að í fjárlögum fyrir árið 1982 er ekkert fjármagn sem hæstv. ráðh. gætu varið til þessara hluta. Þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1982 var lagt fram hér á Alþingi var gert ráð fyrir að framlag til grænfóðurverksmiðja yrði 1 177 þús. kr. og ætti að skiptast þannig, að til grænfóðurverksmiðju í Flatey í A.-Skaftafellssýslu eigi að renna 427 þús. kr., en framlag ríkissjóðs til Hólmsins í Skagafirði falli niður, því framlagi verði hins vegar breytt í lántöku sem eingöngu verði bundin við hlutafjárframlög ríkissjóðs til verksmiðjunnar. Ríkisframlagið er sem sé fellt niður, en aðeins heimiluð lántaka til hlutafjárframlags af hálfu ríkissjóðs. Nokkrar breytingar voru gerðar á þessum fjárlagalið við 3. umr. fjárlaga, en engar að því er tók til grænfóðurverksmiðju í Vallhólmi í Skagafirði. M.ö.o.: hæstv. Alþingi afgreiðir þetta mál þannig frá sér, að engin króna er á fjárlögum sem gæti skoðast ríkisframlag til umræddrar verksmiðju, aðeins heimild til lántöku sem verja á til greiðslu á hlutafjárframlagi til verksmiðjunnar. En í yfirlýsingu umræddra ráðherra er sagt orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Verður kostnaðurinn greiddur sérstaklega af framlögum á fjárlögum, sem veitt eru til verksmiðjunnar, og er sú greiðsla óháð hlutafjárframlagi.“ Umrædd gjöf á spennistöðvum og leiðslum á samkv. þessu ekki að hafa nein áhrif á hlutafjárframlag til verksmiðjunnar, en á engu að síður að greiðast úr ríkissjóði af einhverju framlagi til umræddrar verksmiðju sem ekki er á fjárlögum. Umrætt framlag var fellt niður úr fjárlögum. Ég hef spurt hv. þm. Geir Gunnarsson, formann.fjvn., hvort honum sé kunnugt um þetta mál. Hann hefur upplýst að um þetta mál hafi aldrei verið rætt við sig, hann kannist ekkert við það og hann fái ekki séð að á fjárlögum sé nokkur liður sem hægt sé að verja í þessu skyni. Ég hef einnig spurt fulltrúa Framsfl. í fjvn., hv. þm. Alexander Stefánsson, hvort málið hafi komið til hans kasta eða hann hafi af því vitað. Hann upplýsti mig um það í gær að svo væri ekki. Herra forseti. Það er því alveg ljóst að umrædda hæstv. ráðh., þá Pálma Jónsson og Ragnar Arnalds, brestur allar fjárlagaheimildir fyrir þeirri yfirlýsingu sem þeir hafa hér gefið. Ég óska eftir því, að hæstv. ráðherrar geri Alþingi grein fyrir því, hvernig að þessu máli hefur verið staðið af þeirra hálfu og hvaða heimildir þeir hafa fyrir umræddri yfirlýsingu. Ef þetta væru fjármunir sem hæstv. ráðherrar ættu persónulega, þá væri ekkert við því að segja þó að þeir gæfu yfirlýsingar um að þeir hygðust verja þessum fjármunum til að gefa tilteknu fyrirtæki, sem enn á eftir að stofna, einhverjar gjafir. En nú er það einu sinni svo, að ríkissjóður er ekki eign hæstv. ráðh. Ragnars Arnalds og Pálma Jónssonar. Þó svo að þessum hæstv. ráðherrum hafi um skeið verið sýndur sá trúnaður að fela þeim að gegna þeim störfum sem þeir gegna, þá geta þeir ekki gert ráð fyrir að þeir geti í heimildarleysi gengið í ríkissjóð og úthlutað úr honum fjármagni til hinna og þessara aðila og því síður ef það er í þeirra eigin kjördæmi, þessara hæstv. tveggja ráðh., þó svo að þeir hafi báðir áður gerst sekir um að ráðstafa peningum ríkisins með þeim hætti og fengið síðan heimild Alþingis til slíkrar ráðstöfunar eftir á. Nú ber svo vel í veiði, hæstv. forseti, að hæstv. landbrh. gegnir ekki aðeins sínu ráðuneyti, heldur er hann jafnframt fjmrh., dómsmrh., forsrh., iðnrh. og félmrh. Hann gegnir sem sé ráðherrastörfum allra ráðh. Alþb. auk ráðherrastarfa forsrh. og dómsmrh. Hann er því í senn bæði tvisvar sinnum tvöfaldur og tvisvar sinnum einfaldur í sínu starfi. Það ætti því að standa honum mjög nærri að svara bæði sem landbrh. og fjmrh. og einnig sem forsrh., þeirri spurningu hvort málið hafi verið tekið upp og rætt í ríkisstj. Landbrh. (Pálmi Jónsson): Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur hér vakið máls á tilteknu atriði, sem gert er að umtalsefni í Dagblaðinu og Vísi í gær, og virðist mikið niðri fyrir af litlu tilefni. E.t.v. er það byggt á einhverjum misskilningi eins og mér virtist koma fram í hans máli. Graskögglaverksmiðjur eru fimm í landinu. Þar af eru fjórar í eigu ríkisins en ein í einkaeign. Árið 1972 var ákveðið að koma upp tveimur graskögglaverksmiðjum til viðbótar og hafa þær verið í undirbúningi síðan. Þessar graskögglaverksmiðjur eru verksmiðjan í Vallhólmi og verksmiðjan í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Það hefur verið að því stefnt og að því unnið nú upp á síðkastið að koma þessum verksmiðjum upp með hlutafélagsformi, með hlutafjáreign ríkisins annars vegar og heimaaðila hins vegar. Hinn 17. júlí s.l. var haldinn undirbúningsstofnfundur að hlutafélagi um graskögglaverksmiðjuna í Vallhólmi. Þar var ákveðið að hlutafé skyldi verða 10 millj. kr. og gefin fyrirheit um það af hálfu landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisins, með fyrirvara um samþykki Alþingis, að ríkissjóður legði fram 75% af þessu hlutafé, heimaaðilar legðu fram 25%. Það, sem hér er spurt um, er eitt atriði í því máli, hvernig eigi að koma þessu fyrirtæki á laggirnar. Hér er um tiltölulega smátt atriði að ræða, en í sumum tilvikum getur verið álitamál hvað eigi að teljast til hlutafjár og hvað ekki af þeim undirbúningi sem þegar hefur verið ráðist í til stofnunar og starfsemi tiltekins fyrirtækis. Sú yfirlýsing, sem hér er vitnað til og gefin er hinn 11. febr. s.l. af okkur hæstv. fjmrh., sem munum væntanlega fara með hlutdeild ríkisins í þessu hlutafélagi þegar það verður stofnað - en gert hefur verið ráð fyrir að stofnfundur verði haldinn áður en þessum mánuði lýkur - felur það í sér, gert er ráð fyrir að ríkissjóður beri kostnað af raflögn og spennistöð við þessa verksmiðju án þess að það komi fram í hlutafjáreign fyrirtækisins. Kostnaður af þessari ráðstöfun er talinn samkv. lauslegri áætlun verða 300–400 þús. kr. Það er kostnaður við um 700 m raflögn og spenni við verksmiðjuna sem að hámarki verður 500 kw. Vera kann að þessi kostnaður verði minni, ef ekki telst nauðsynlegt að hafa 500 kw spenni heldur dygði minni spennir, sem ekki hefur endanlega verið tekin ákvörðun um. Hér er um hámark að ræða. Hv. þm. sagði, að ekki væru heimildir fyrir slíkri ráðstöfun, og vitnaði til fjárlagafrv. og fjárlaga. Það er rétt hjá honum, að í fjárlögum er gert ráð fyrir að til þessa fyrirtækis verði tekið 2 millj. kr. lán og því láni verði ráðstafað í hlutafjáreign fyrirtækisins. Hins vegar eru einnig á fjárlögum 3 millj. kr. sem fjárveiting, og af þeirri fjárveitingu tel ég - án þess að rækileg athugun hafi verið gerð á því af minni hálfu - að heimilt sé að ráðstafa þeim 300–400 þús. kr. sem hér er um að tefla. Ég vænti þess, að hv. þm. telji þessar upplýsingar fullnægjandi. Til þess að skýra þetta enn frekar get ég lesið úr þeim fjárlagalið sem hér er um að tefla. Þar segir að gert sé ráð fyrir til fjárfestinga 5 millj. kr. Það sé í fyrsta lagi tekið lán, 2 millj. kr., og í öðru lagi er fjárveiting 3 millj. kr. Hér er því um fjármuni að ræða á fjárlögum sem unnt er að verja í þessu skyni, og þarf ekki að hafa neinar vífilengjur um að heimilt sé að verja fé af þessum fjárveitingum í þessu skyni. Þess er svo enn fremur að geta, að fyrri fjárlagaheimildir til þessa fyrirtækis hafa ekki enn verið að fullu nýttar. Eru enn fyrir hendi fjárlagaheimildir til þessa fyrirtækis á fjárlögum frá árinu 1981 sem ekki er að fullu eytt. Varðandi það, eins og verið er að gefa í skyn, hvort hér sé um eitthvert mál að ræða sem eigi að láta nota sem dúsu“ til þess að þagga niður í heimamönnum, eins og það er svo smekklega orðað, þá vísa ég því á bug. Það höfðu borist frá tilteknum sveitarstjórnarmanni í Seyluhreppi fyrirspurnir um þetta mál og var eðlilegt að svara þeim á þessum sveitarfundi.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf. hefur hér vakið máls á tilteknu atriði, sem gert er að umtalsefni i Dagblaðinu og Vísi í gær, og virðist mikið niðri fyrir af litlu tilefni. E.t.v. er það byggt á einhverjum misskilningi eins og mér virtist koma fram í hans máli. Graskögglaverksmiðjur eru fimm í landinu. Þar af eru fjórar í eigu ríkisins en ein í einkaeign. Árið 1972 var ákveðið að koma upp tveimur graskögglaverksmiðjum til viðbótar og hafa þær verið í undirbúningi síðan. Þessar graskögglaverksmiðjur eru verksmiðjan í Vallhólma og verksmiðjan í Saltvík í Suður- þingeyjarsýslu. Það hefur verið að því stefnt og að því unnið nú upp á síðkastið að koma þessum verksmiðjum upp með hlutafélagsformi, með hlutafjáreign ríkisins annars vegar og heimaaðila hins vegar. Hinn 17. júlí s.l. var haldinn undirbúningsstofnfundur að hlutafélagi um graskögglaversmiðjuna í Vallhólmi. Þar var ákveðið að hlutafé skyldi verða 10. millj. kr og gefin fyrirheit um það af hálfu landbrh. og fjmrh. fyrir hönd ríkisins, með fyrirvara um samþykki Alþingis, að ríkissjóður legði fram 75% af þessu hlutafé, heimaaðilar legðu fram 25%. Það, sem hér er spurt um, eitt atriði í því máli, hvernig eigi að koma þessu fyrirtæki á laggirnar. Hér er um tiltölulega smátt atriði að ræða, en í sumum tilvikum getur verið álitamál hvað eigi að teljast til hlutafjár og hvað ekki af þeim undirbúningi sem þegar hefur verið ráðist í til stofnunar og starfsemi tiltekins fyrirtækis. Sú yfirlýsing sem hér er vitnað til og gefin er hinn 11. febr. s.l. af okkur hæstv.fjmrh., sem munum væntanlega fara með hlutdeild ríkisins í þessu hlutafélagi þegar það verður stofnað - en gert hefur verið ráð fyrir að stofnfundur verði haldinn áður en þessum mánuði lýkur - felur það í sér, gert er ráð fyrir að ríkissjóður beri kostnað af raflögn og spennistöð við þessa verksmiðju á þess að það komi fram í hlutafjáreign fyrirtækisins. kostnaður af þessar ráðstöfun er talinn samkv. lauslegri áætlun verða 300–400 þús kr. Það er kostnaður við um 700 m raflögn og spenni við verksmiðjuna sem að hámarki verður 500 kw. Vera kann að þessi kostnaður verði minni, ef ekki telst nauðsynlegt að hafa 500 kw. spenni heldur dygði minni spennir, sem ekki hefur endanlega verið tekin ákvörðun um. Hér er um hámark að ræða. Hv. þm. sagði að ekki væru heimildir fyrir slíkri ráðstöfun, og vitnaði til fjárlagafrv. og fjárlaga. Það er rétt hjá honum,að í fjárlögum er gert ráð fyrir að til þessa fyrirtækis verði tekið 2 millj. kr. lán og því láni verði ráðstafað í hlutafjáreign fyrirtækisins. Hins vegar eru einnig fjárlögum 3 millj. kr. sem fjárveiting, og af þeirri fjárveitingu tel ég - án þess að rækileg athugun hafi verið gerð á því af minni hálfu - að heimilt sé að ráðstafa þeim 300–400 þús kr. sem hér er um að tefla. Ég vænti þess, að hv. þm. telji þessar upplýsingar fullnægjandi. Til þess a skýra þetta enn frekar get ég lesið úr þeim fjárlagalið sem hér er um að tefla. þar segir að gert sé ráð fyrir til fjárfestinga 5 millj. kr. Það sé í fyrsta lagi tekið lán, 2 millj. kr., og í öðru lagi er fjárveiting 3 millj. kr. Hér er því um fjármuni að ræða á fjárlögum sem unnt er að verja í þessu skyni. Þess er svo enn fremur að geta, að fyrri fjárlagalheimildir til þessa fyrirtækis hafa ekki enn verið að fullu nýttar. Eru enn fyrir hendi fjárlagaheimildir til þessa fyrirtækis á fjárlögum frá árinu 1981 sem eru er að fullu eytt. Varðandi það, eins og verið er að gefa í skyn, hvort hér sé um eitthvert mál að ræða sem eigi að láta nota sem „dúsu“ til þess að þagga viður í heimamönnum, eins og það er svo smekklega orðað, þá vísa ég því á bug. Það höfðu borist frá tilteknum sveitarstjórnarmanni í Seyluhreppi fyrirspurnir um þetta mál og var eðlilegt að svar þeim á þessum sveitarfundi.



Herra forseti. Ummæli Ólafs Dýrmundssonar landnýtingarráðunautar um tilgang þessarar yfirlýsingar ráðh. ekki svarað. Ég ítreka þá fsp. til hæstv. ráðh., sem komu fram í Dagblaðinu í gær, ætla ég ekki að gera frekar að umræðuefni. Ég lét þeirra aðeins getið, en þau voru ekki tilefnið að minni fsp. Ég gerði tvær fsp. hefur hæstv. ráðh. Í fyrsta lagi spurði ég hæstv. ráðh. hvort þetta mál hefði komið til umræðu í ríkisstj. Þeirri fsp. hefur hæstv. ráðh. ekki svarað. Ég ítreka þá fsp. til hæstv. ráðh., sem nú fer með embætti forsrh. jafnframt: Hefur þetta mál verið rætt á ríkisstjórnarfundi? Er öðrum ráðh. í ríkisstj. kunnugt um þessa yfirlýsingu? Hin fsp., sem ég bar upp við hæstv. ráðh., var á þá leið: Hvar eru heimildirnar, hæstv. ráðh., fyrir þeim yfirlýsingum sem hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. gefa? Hæstv. landbrh. vitnar í fjárl. í þessu sambandi. Ég er með þau hér fyrir framan mig. Hæstv. ráðh. segir að um framlag sé að ræða til viðkomandi verksmiðju. Það stendur orðrétt í fjárlagafrv. á bls. 208. „Þá er gert ráð fyrir lántöku að fjárhæð 2 millj. kr. hjá tveimur síðasttöldu verksmiðjunum“ - þ.e. verksmiðjunum í Hólminum í Skagafirði og Saltvík í S-Þingeyjarsýslu - „og 3 millj. kr. hlutafjárframlagi ríkissjóðs til verksmiðjunnar í Hólminum í Skagafirði“ - ekki 3 millj. kr. framlagi, hæstv. ráðh., heldur 3 millj. kr. hlutafjárframlagi. Ég notaði tækifærið núna rétt áðan, þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. ráðh., til að fara enn einu sinni til formanns fjvn. og spyrja hann hvort honum væri kunnugt um að einhver liður væri í núverandi fjárl. sem hægt væri að nota til að greiða þann kostnað sem í yfirlýsingum ráðh. er rætt um. Hv. formaður fjvn. svaraði því enn neitandi, enda tekur aths. í frv. til fjárl. af öll tvímæli um að sú fjáröflun, sem þar er heimiluð, er aðeins hlutafjárframlag ríkissjóðs. Ég er búinn að grandskoða allar brtt. sem hafa verið gerðar á þessu frv. frá því þær komu fram og þar til það var afgr. á Alþingi. Ég er búinn að grandskoða ræður formanns fjvn., þar sem hann gerir grein fyrir öllum breytingum sem nefndin leggur til að gerðar verði á frv. Ég hef rætt við formann fjvn. og annan fulltrúa Framsfl. í fjvn. um þetta mál. Öllum ber saman um að heimildirnar, sem ráðh. tveir hafa fyrir umræddri yfirlýsingu sinni, séu engar. Þær eru ekki til. Hæstv. ráðh. eru að bjóðast til að gefa af fé ríkissjóðs, hvort sem það er stór fjárupphæð eða lítil. Hún er sjálfsagt stór fyrir suma þó hún teljist lítil fyrir aðra. Þeir eru að lofast til að gefa aðila í kjördæmi sínu fé úr sameiginlegum sjóði þjóðarinnar í heimildarleysi. Ég ítreka enn fyrri fsp. mína til hæstv. ráðh.: Hefur málið verið rætt í ríkisstjórn? Er öðrum ráðh. um þetta kunnugt?



Herra forseti. Varðandi fyrri fsp. hv. þm., hvort þetta mál hafi verið rætt í ríkisstj., get ég sagt að það var ekki rætt í ríkisstj., enda lítið tilefni til þess. Hins vegar var ýmsum ráðh. í ríkisstj. kunnugt um þessa ráðstöfun. Varðandi það, að engar heimildir liggi fyrir um þessa ráðstöfun, sem ég taldi raunar fullsvarað áðan, er fjárlagafrv. auðvitað ekki hið sama og fjárlög. Fjárlögin segja að til fjárfestinga í þessu fyrirtæki sé ætlað að verja 5 millj. kr. Þar af eru lántökur 2 millj. kr. og annað - það er væntanlega framlag ríkissjóðs - 3 millj. kr. Hvort hlutaféð er 2 eða 3 af þessum 5 millj. skiptir ekki höfuðmáli. En það er ljóst að hvað sem því líður er ærið fé samt eftir til þess að unnt sé að ráðstafa því á þennan hátt til þessa verkefnis, enda er algengt að ráðstöfun á fé til hvers og eins verkefnis sé ekki svo rígskorðuð í fjárlögum að þar verði engu breytt frá því sem ef til vill hefur verið gert ráð fyrir í tillögum sem fyrir liggja þegar fjárlög eru til meðferðar Alþingis. Það er algengt og ætti hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að vera um það fullkunnugt. Ég tel því að fyrir því séu fullar heimildir að þessi ráðstöfun sé gerð. Ég hef auðvitað ekki talið neina ástæðu til að kanna það mál frekar en hér hefur verið gert og tel ekki ástæðu til að vantreysta því, að heimilt sé að ráðstafa því fé, sem er á fjárlögum, í því skyni sem hér kemur fram. Varðandi það atriði, sem ekki snertir þetta mál, að ég gegni ýmsum ráðherraembættum nú um fáa daga, þá er til á því einföld skýring hvers vegna ég fer með þessi mái. Þegar samflokksmenn starfa í ríkisstjórn og einhverjir þeirra fara utan er ven ja að sá þeirra gengi embætti fyrir hina sem eftir er heima. Ef svo vill til að allir ráðh. frá tilteknum stjórnmálaflokki sem á aðild að ríkisstjórn, hverfa af landi brott í senn er ven ja að forsrh. taki að sér að fara með þeirra mál. Þannig leiðir það af því, að ég gegni nú starfi fyrir forsrh., að ég gegni einnig störfum fyrir ráðh. Alþb.



Herra forseti. Mér þótti nú vænt um þessa síðustu skýringu á því, af hverju ráðh. er svona margfaldur. Ég óttaðist satt að segja eftir málflutningi hans stundum að Alþb. treysti honum kannske betur en framsóknarmönnunum. Það hefði mér þótt nýtt um minn gamla vin, ef svo væri fyrir honum komið, en mér þykir vænt um að hann skuli bera af sér þær sakir. Það hefði mér þótt heldur illt eins og á stendur, ef Alþb. hefði fremur kosið að fela honum að fara með sín ráðherraembætti en ráðh. Framsfl. Ég veit a.m.k. að í eina tíð var upplag hæstv. landbrh. með þeim hætti að honum hefði þótt lítill heiður að slíkur trausti. Ég vil annars aðeins segja það, að þetta mál kemur nokkuð á óvart, ekki aðeins hv. 3. þm. Vestf., heldur virðist ýmsum stuðningsmönnum ríkisstj., jafnvel úr sama kjördæmi og hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. raunar einnig, koma þetta jafnmikið á óvart vegna þess að ekki var haft samráð við þá um þetta mál. Ég sé hins vegar vegna blaðafregna og ýmissa ummæla, sem hér hafa komið fram, ástæðu til að spyrja hæstv. landbrh. hvort ekki megi við því búast, að hverri þorra- eða góugjöf, sem rennur til heykögglaverksmiðju í Skagafirði, muni fylgja slíkt hið sama frá ríkisstj. til heykögglaverksmiðju í Saltvík, eða hvort þessi framlög eigi að binda við eitt kjördæmi aðeins, eins og t.d. framlögin til flugvallarins á Sauðárkróki forðum. Ég geri mér grein fyrir að ráðh. úr þessu kjördæmi hafa oft verið frekir til fjárins fram hjá fjárlögum. Það sagði einn góður maður við mig, að það væri nú orðið helvíti hart þegar þrír aðilar væru orðnir í ríkisstj. og Framsfl. væri orðinn skástur í siðferðinu, eins og virðist núna. Það þykir sumum skrítið. En maður er alltaf að læra og verður reynslunni ríkari á þessum síðustu árum. Ég sé að Stefáni Valgeirssyni þykir vænt um að ég skyldi hafa tekið eftir þessu, að það skyldi þó einu sinni koma fyrir að einhver væri verri en Framsfl. þegar um það er að ræða að hygla smávegis. En ég vil spyrja hæstv. landbrh.: Er þess ekki að vænta, að einhverjir smjördropar kunni að drjúpa þarna austur í Saltvík og við megum vænta þess hins sama frá ríkissjóði til heykögglaverksmiðjunnar þar og nú hefur runnið til heykögglaverksmiðjunnar í Skagafirði?



Herra forseti. Ég hélt satt að segja að það þyrfti ekki að fræða jafngamalreyndan fjárveitinganefndarmann og hæstv. landbrh. á því, hvernig menn leita að því sem býr á bak við fjárveitingar og fjárveitingaákvarðanir ríkisvaldsins. Í fjárlögum stendur um grænfóðurverksmiðju í Hólminum í Skagafirði, undir liðnum 992: Tekin lán 2 millj. kr. Það er sú lánveiting sem verksmiðjan tekur sjálf. Þetta er lánsfjárupphæð sem verksmiðjan aflar sjálf, hún er skýrð í fjárlagafrv. Síðan stendur undir liðnum 996: Annað 3 millj. kr. Þar telur hæstv. landbrh. að sé framlag á fjárlögum til verksmiðjunnar. Það er rangt, vegna þess að þessi fjárupphæð er skýrð í fjárlagafrv. sem heimild ríkissjóðs til greiðslu hlutafjárframlags einvörðungu. Hæstv. landbrh. ætti að skilja þetta. Þetta er sú leið sem þm. hafa til þess að afla upplýsinga um það, til hvers á að verja tilteknum fjármunum. Þeir leita að því annaðhvort í frv. til fjárlaga, þar sem heimildin er skýrð, ellegar þá í ræðum formanns fjvn. Og þetta er sá skilningur sem ekki bara ég legg í þessa umræddu upphæð, heldur formaður fjvn. einnig. Hann leggur sama skilning í þetta, að þetta sé afgreiðsla Alþingis á umræddri fjárhæð. Ég sé að ekki verður hjá því komist að óska eftir því við fulltrúa Alþfl. í fjvn., að hann taki málið þar upp og fái um það erindi frá formanni fjvn. og fjvn. hver er skilningur nefndarinnar á þessu máli. En söm er gerð hæstv. landbrh. Þarna fara þeir ráðherrarnir enn eina ferðina út í það að ráðstafa fé í heimildarleysi til framkvæmda í sínu kjördæmi, sem þeir ætla síðan stuðningsmönnum sínum í stjórnarliðnu að samþykkja athugasemdalaust er þeir standa frammi fyrir gerðum hlut. En það skal þá vera alveg ljóst, að til þessa verks - hvort sem af því verður eða ekki, það á eftir að sjást - til þessa verks skortir umrædda ráðh. alla lagaheimild. Það liggur fyrir í prentuðum þinggögnum, það liggur fyrir í yfirlýsingum formanns fjvn., og hæstv. landbrh. hefur ekki getað fundið ákvörðunum sínum nema stoð í lögum.



Herra forseti Ég skal ekki þreyta kappræður við hv. 3. þm. Vestf. um þetta efni lengur. Hér stangast auðvitað á staðhæfingar. Ég held því fram, að þeir ráðh., sem fara með þau ráðuneyti sem eignaraðild ríkisins að þessu fyrirtæki heyrir undir, hafi fulla heimild til að ráðstafa fjárlagafé á þann hátt sem hér hefur verið skýrt. Ég ætla ekki að orðlengja það frekar. Hér var hins vegar rætt um það, bæði af hv. þm. Halldóri Blöndal og eins af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að við fjmrh. værum að hygla, eins og sagt var, tilteknu fyrirtæki í okkar kjördæmi. Þetta er auðvitað mesta fjarstæða. Ég greindi frá því í upphafi máls míns hér í svarræðu, að í landinu væru starfandi fimm graskögglaverksmiðjur. Fjórar af þessum fimm verksmiðjum hafa alfarið verið byggðar upp fyrir ríkisfé og eru alfarið í eigu ríkissjóðs. Ef við ætluðum að hygla einhverju fyrirtæki í okkar kjördæmi mundum við krefjast þess, að ríkissjóður legði einnig að fullu fram fé til að byggja upp grænfóðurverksmiðjur bæði í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Þetta höfum við ekki gert, heldur höfum við unnið að því að hvetja heimamenn til að leggja sjálfir fram fé, taka þátt í stofnun hlutafélaga um þessi fyrirtæki til þess að spara ríkisfé, spara útgjöld ríkisins og til þess að koma á því rekstrarformi að heimamenn tækju sjálfir ekki einungis þátt í kostnaði við að koma fyrirtækjunum upp, heldur tækju einnig þátt í ábyrgð á rekstri þeirra. Ég kalla þetta ekki að hygla okkar eigin kjördæmi. Ég kalla þetta annað. Ég kalla þetta það, að við ætlumst til meiri ábyrgðar og meiri fjárframlaga úr heimahéruðum í okkar kjördæmi en gert hefur verið annars staðar. Þess vegna er rangt og alger öfugmæli og útúrsnúningur að halda því fram, að hér sé um mál að ræða þar sem verið sé að hygla okkar heimabyggðum. Ég vil svo gjarnan láta þess getið, að fyrirgreiðsla og fjárframlög ríkisins til graskögglaverksmiðjunnar í Vallhólmi og til graskögglaverksmiðjunnar í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu hafa fylgst að. Þessi fyrirtæki eru mjög sambærileg. Þau eru, eins og fyrr er sagt, ákveðin af hálfu þáv. fjmrh. og landbrh. 1972. Þeim hefur litið þokað áfram á því tímabili sem síðan er liðið. Það er mál til komið að láta ekki það land, sem þarna liggur, vera lengur sundurflakandi, að láta ekki þessi mál liggja svo ár frá ári áfram. Við viljum vinna að því, að heimamenn eigi þátt í uppbyggingu þeirra og taki á sig að hluta ábyrgð á rekstri þeirra, en við viljum þá um leið að unnt sé af hálfu ríkisins að greiða svo fyrir framgangi þeirra að þau geti orðið staðreynd. Ég vænti þess, að það verði áfram sambærileg fjárframlög og fyrirgreiðsla til þeirra tveggja fyrirtækja sem hér eiga hlut að máli. Um það er auðvitað ekkert hægt að segja, vegna þess að það kunna að verða teknar aðrar ákvarðanir á síðari tímum. En a.m.k. er það er svo varðandi fjárframlög þessa árs að þau eru gersamlega sambærileg til þessara tveggja fyrirtækja. Ég vænti þess, að ef okkar núv. fjmrh. nýtur við verði einnig unnt fyrir graskögglaverksmiðjuna í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu að kosta af ríkisfé þann rafstreng, sem þar kann að þurfa, og spennistöð allt að 500 kw., svo sem ákvörðun hefur verið tekin um varðandi graskögglaverksmiðjuna í Hólminum. En auðvitað veit enginn hvað verður ef okkar, þessara tveggja ráðh., nýtur ekki við hvað þetta snertir.



Herra forseti. Ég átta mig að vísu ekki alveg á því, hvernig hæstv. landbrh. reiknar fjárlagadæmið. En látum það vera. Mér finnst hv. 3. þm. Vestf. hafa sitthvað til síns máls í þeim efnum. En undir hitt vil ég taka með hæstv. landbrh., að það er mjög æskilegt ef hægt er að örva það að menn vilji leggja sparnað sinn í atvinnurekstur, t.d. með því að leggja fé sitt í heykögglaverksmiðju í Hólminum eða Saltvík. Yfirleitt tel ég það af því góða ef um það gæti tekist samkomulag að breyta skattalögum í það horf að almenningur sjái sér hag í því að kaupa hlutabréf í verksmiðjum eins og t.d. í heykögglaverksmiðjunni. Ég veit að hæstv. landbrh. man að ekki stendur á flokksbræðrum hans að styðja hann í þeirri viðleitni. Skulum við með glöðu geði gera allt það sem í okkar valdi stendur til að hafa áhrif á samverkamenn hans nú til þess að slíkur sparnaður megi í skattalegu tilliti sitja við sama borð og annar sparnaður í landinu. Þetta er gamalt hugsjónamál okkar beggja, og mér þykir skemmtilegt að heyra hann tala um það í þessum anda hér. Auðvitað er næsta skref að reyna að fylgja þessu eftir með þingmáli og athuga hvort ekki megi láta á það reyna, hvort fyrir því sé meiri hluti í deildinni og hér á Alþingi, að rétt sé að gera breytingar á skattalögum til að örva það að fólk leggi sparnað í atvinnurekstur. En það er annað í þessu máli sem mér finnst líka athyglisvert. Ég er út af fyrir sig sammála um að ríkissjóður skili einhverju af því sem hann hefur tekið frá atvinnurekstrinum í of hárri skattlagningu. Mér þykir heldur verra ef því verður skilað með handahófskenndum hætti og þannig að einstakir menn geti látið líta svo út sem þeir séu að gefa eitthvað. Mér finnst það óviðkunnanlegt. En ég er sammála því, að ríkissjóður skuldi atvinnuvegunum fé vegna óheilbrigðrar skattheimtu á liðnum árum. Ég get ekki fellt mig við að ríkissjóður greiði raflögn og tengingu við eitt atvinnufyrirtæki, en ekki við önnur. Ef réttlætanlegt er að ríkissjóður greiði þvílíkan kostnað við heykögglaverksmiðjur, er þá ekki líka réttlætanlegt að ríkissjóður greiði þvílíkan kostnað við annan atvinnurekstur hjá öðrum hlutafélögum þegar svo stendur á? Ég veit ekki hvenær ráðh. komu sér saman um þetta, hvort það var í jólakökukaffi uppi í stjórnarráði eða einhvers staðar annars staðar, að verja ríkisfé með þessum hætti. En það verður auðvitað að vera eitthvert lag á því, hvernig einstakir ráðh. fara með almannafé og hvernig þeir beina því í atvinnureksturinn. Þess vegna er ég þakklátur Dagblaðinu og Vísi. - Mér finnst þó fallegra að segja dagblaðinu Vísi en Dagblaðinu og Vísi. Mér finnst að mætti sleppa „Dagblaði“ framan af og hafa Vísi einan. Hann var miklu betra blað en Dagblaðið alla tíð hvort sem er. Þess vegna er ég þakklátur og fagna því, að minn gamli samherji skuli nú vera ritstjóri þarna með Jónasi, því hann hefur holl og góð áhrif á blaðið, og tel að það sé komið úr hans deild að þetta mál var tekið upp í þessu síðdegisblaði. - Ég fagna þeirri umfjöllun sem málið hefur fengið og vænti þess, að það megi vekja einstaka ráðh. og ríkisstj. til umhugsunar um hvort ekki megi skila atvinnurekstrinum meira fé en þarna er gert og draga svolítið úr skattheimtunni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þessar umr., en vil leggja áherslu á að þessar verksmiðjur, sem er verið að byggja upp, önnur í Hólminum í Skagafirði og hin í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu, búi við sömu framlög og fyrirgreiðslu að öllu leyti af hálfu ríkisins, enda skil ég orð hæstv. landbrh. á þá leið, að hann muni beita sér fyrir því.



Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til fyrir þm. almennt að ræða mál sem það sem hér er nú upp komið, því að mér sýnist að þetta sé enn eitt dæmið um að einstakir ráðh. og raunar fleiri í ríkiskerfinu ráðstafi fjármunum án þess að heimildir séu til. Ég skildi svo yfirlýsingu þá sem hæstv. ráðh. vitnaði hér til, ég tók svo eftir, en bið hæstv. ráðh. að leiðrétta ef ég hef tekið rangt eftir, að þeir fjmrh. hafi undirritað yfirlýsingu um þessa fjármuni með fyrirvara um samþykki Alþingis. Hafi hann talið sig hafa heimild til að ráðstafa þessu fjármagni hefði að sjálfsögðu ekki þurft neinn fyrirvara um málið. Sé rétt að yfirlýsingin sé undirrituð með fyrirvara um samþykki þess aðila, sem endanlega verður að samþykkja málið, þá held ég að slík heimild hafi ekki verið fyrir hendi. Ég skil málið svo og mér sýnist það ósköp einfalt. Hafi þessi fyrirvari verið á yfirlýsingunni hafa hæstv. ráðh. ekki talið sig hafa heimild til að ákvarða um málið. Ég held að það sé nauðsynlegt að vekja á því athygli, að í hvert skipti sem það kemur upp, að einstaklingar taka sér fjárveitingavald, hvort sem þar eiga hlut að máli ráðh. eða embættismenn í ríkiskerfinu, sem ótalmörg dæmi eru um að ráðstafa fjármunum án heimildar, þá sé full ástæða til að ræða það mál. Hér var vitnað áðan í viðtal við hv. þm. Geir Gunnarsson, formann fjvn., og á engan hátt dreg ég í efa hans umsögn um málið, en ég vil ekki vera að vitna til umræðna við hv. þm. í hinni deildinni. Hér í okkar hv. deild situr varaformaður fjvn., þm. Framsfl., Þórarinn Sigurjónsson, og ég vildi gjarnan biðja hæstv. forseta að gera nú til þess ráðstafanir, að hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson, varaformaður fjvn., gangi í salinn þannig að ég geti spurt hann um álit hans sem varaformanns nefndarinnar á þessu máli. Ég vil mjög gjarnan bíða þess, að hv. þm. gangi í salinn.  Ég var að vitna til þess, að ég vildi ógjarnan spyrja þm. úr hinni deildinni um mál er varðar okkur hér, af því það var í þessu tiltekna máli vitnað til hv. þm. Geirs Gunnarssonar sem formanns fjvn., og lýsti því jafnframt yfir, að ég drægi ekki í efa umsögn hans sem hér var frá skýrt. En þá vildi ég mjög gjarnan spyrja varaformann fjvn., hv. þm. Þórarin Sigurjónsson, hvort hann telur að í þessu tilviki hafi hinir hæstv. tveir ráðh. haft heimild samkv. fjárl. til að ráðstafa því fjármagni, sem hér um ræðir, á þann hátt sem þeir hafa nú gert. Ég vildi mjög gjarnan fá umsögn hv. þm. um þetta. Ég sé að hv. þm. ætlar sér að veita þá umsögn. Fleiri aðilar í hv. deild geta að sjálfsögðu tjáð sig um þetta mál. Hæstv. forseti á sæti í fjvn. líka og hefur verið nokkuð afgerandi í því starfi, og ég er viss um að hann muni vilja tjá sig um hvort hér sé rétt að málum staðið. En hvað sem öllu þessu líður, þó svo að hæstv. ráðh. hefðu talið sig hafa heimild til slíks, þá finnst mér a.m.k. óeðlilegt að slíkt sé gert án þess að það sé borið undir fjvn. t.d. áður en fjárveitingar eru ákvarðaðar. En ég ítreka að með þeim fyrirvara, sem mér skildist að hæstv. ráðh. hefðu gert á þessari yfirlýsingu, hafa þeir ekki talið sig hafa heimild til að afgreiða málið, það þyrfti samþykki Alþingis fyrir því.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um atvinnuréttindi útlendinga, 93. mál Nd., þskj. 96. Nefndin sendi frv. til umsagnar nokkurra aðila og svör bárust frá dómsmrn., Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands. Eins og hv. þdm. er kunnugt var frv. þetta til meðferðar á síðasta þingi og hafði verið samþ. við 2. umr. hér í hv. deild með þeim breytingum sem félmn. deildarinnar lagði til. Nefndin hafði lagt mikla vinnu í að samræma umsagnir og jafna ágreining um upphaflega frv., m.a. milli dómsmrn. og félmrn. Þetta frv. á þskj. 96 er tiltölulega litið breytt miðað við brtt. er samþ. voru frá félmn. á síðasta þingi. Þó hafa fleiri ábendingar dómsmrn. verið teknar til greina við endurflutning frv. Félmn. var sammála um að draga nokkuð úr skriffinnsku og margföldu opinberu eftirliti með framkvæmd þessara mála miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir, einfalda framkvæmdina án þess að draga úr gildi hennar að því er varðar að tryggja rétt launþeganna. Á þskj. 350 leggur n. sameiginlega fram nokkrar brtt. sem miða að þessari einföldun, enn fremur orðalagsbreytingar svo og að nokkru leyti efnisbreytingar sem ég mun leitast við að skýra nánar. Á þskj. 350 gerir nefndin brtt. við 2. gr. frv. Þar er talað um „að flytja til landsins“, það sé óheimilt, og leggjum við til að breyta þessari grein þannig: „Óheimilt er hverjum manni, félagi eða stofnun, sem rekur atvinnu eða starfrækir fyrirtæki, hverju nafni sem það nefnist, að taka útlendinga í þjónustu sína gegn kaupgreiðslu í peningum eða hlunnindum, hvort heldur er um langan tíma eða skamman, eða hlutast til um að útlendingar flytjist til landsins í því skyni, án leyfis félmrh.“ Hér er fyrst og fremst að ræða orðalagsbreytingu, en það riðlar ekki að öðru leyti því sem greinin stefnir að. Við 3. gr. gerir nefndin brtt. við síðustu málsgr., en í henni segir í frv.: „Atvinnuleyfi er jafnan bundið því skilyrði að útlendingur hafi leyfi til að dveljast hér á landi samkv. þeim lögum nr. 45/1965, um eftirlit með útlendingum.“ Brtt. nefndarinnar er þannig: „Óheimilt er að veita atvinnuleyfi útlendingi sem hefur ekki leyfi til dvalar hér á landi samkv. lögum nr. 45/1965, um eftirlit með útlendingum, eða hefur verið gert að fara af landi brott samkv. þeim lögum.“ Þetta er sama breytingin, sem nefndin tekur upp hér, og samþ. var við 2. umr. málsins þegar frv. var til meðferðar síðasta þingi. Þetta er einnig samróma því sem kom fram í umsögn dómsmrn. 4. gr. er allmikið breytt, eins og kemur fram, en í 4. gr. frv. er um talsvert mikið eftirlit að ræða eða umsagnir. Nefndin taldi, að slíkt væri óþarft, og vildi einfalda það frekar og gera aðgengilegra í meðferð, en eins og kemur fram í 4. gr. er gert ráð fyrir miklum upplýsingum: „Með umsókn um atvinnuleyfi skulu vera upplýsingar um vinnustaðinn, tegund vinnu, aðila kjarasamnings og áætlaða lengd daglegs vinnutíma á ráðningartímanum. Í umsókn skal enn fremur færa rök fyrir nauðsyn þess að nota erlent starfsfólk.“ Áður en atvinnuleyfi er gefið á að rannsaka leyfið á vinnumálaskrifstofu félmrn. Síðan á að leita til Alþýðusambandsins, Farmanna- og fiskimannasambandsins, Vinnuveitendasambandsins, Vinnumálasambandsins, Stéttarsambands bænda, BSRB og BHM o.s.frv., eins og stendur í 4. gr. frv. Nefndin hefur orðið algjörlega sammála um að leggja til að 4. gr. orðist þannig: „Með umsókn um atvinnuleyfi skulu vera upplýsingar um tegund vinnu, aðila viðkomandi kjarasamnings og áætlaða lengd daglegs vinnutíma á ráðningartímanum. Í umsókn skal enn fremur færa rök fyrir nauðsyn þess að ráða erlent starfsfólk. Áður en atvinnuleyfi er veitt rannsakar vinnumálaskrifstofa félmrn. sjálfstætt atvinnuástand á viðkomandi stað, séu slíkar upplýsingar ekki þegar fyrir hendi. Leitað skal umsagnar útlendingaeftirlitsins áður en atvinnuleyfi er veitt. Vinnumálaskrifstofa félmrn. skal árlega leita álits vinnumarkaðarins um almenna stefnumörkun varðandi ráðningu erlends starfsfólks, sbr. 53. og 54. gr. laga nr. 13/1979 og reglugerð samkv. þeim lögum.“ Það er sem sagt verið að gera málið einfaldara og afmarka frekar skyldu vinnumálaskrifstofu félmrn. um að hún hefur þetta hlutverk fyrir og þarf ekki að rækja þessa skyldu í hvert skipti sem um atvinnuleyfi er beðið. Í 5. gr. frv. stendur: „Vinnumálaskrifstofa félmrn. útbýr og dreifir skriflegum upplýsingum til sendiráða Íslands, til opinberra vinnumiðlana erlendis.“ Nefndin leggur til að í þessari mgr. falli brott orðin „til opinberra vinnumiðlana erlendis“ - það sé óþarft, það sé nóg að upplýsingar séu hjá sendiráðum Íslands og öðrum sem þess óska sérstaklega. Í 3. tölul. 9. gr. í frv. stendur: „umsækjandi hafi óflekkað mannorð“. Þetta var fellt niður í brtt. félmn. á síðasta þingi, og einnig hefur verið talið frá hendi dómsmrn. óþarft að hafa þetta ákvæði í lögum. Þess vegna höfum við í félmn. lagt til að þessi liður, 3. liður, verði felldur niður: „umsækjandi hafi óflekkað mannorð“, en ný mgr. komi í staðinn, sem verði 3. mgr. og orðist þannig: „Heimilt er að synja manni um leyfi, ef ákvæði 2. mgr. 68. gr. almennra hegningarlaga eiga við um hagi hans.“ - Þetta er í samræmi við reglur, bæði milliríkjareglur og almennar reglur, um sakhæfni manna og á að vera nægjanlegt að mati þeirra manna sem við verðum að telja að hafi þarna nokkra reynslu og þekkingu. Við 12. gr. eru nokkrar brtt. Það eru í fyrsta lagi orðalagsbreytingar. Við leggjum til að síðari málsliður 1. mgr. orðist þannig: „Hafi aðili hlutast til um að útlendingur, sem hefur verið synjað um atvinnuleyfi, flytjist til landsins til að taka hann í þjónustu sína, ber þeim aðila að sjá um brottflutning slíks erlends starfsmanns, innan þess tíma sem ráðh. tiltekur, ríkissjóði að kostnaðarlausu.“ Þetta er fyrst og fremst orðalagsbreyting, en meiningin er sú sama og er í núverandi 12. gr. Síðan kemur 2. mgr. sem er umorðuð. Í frv. stendur: „Heimilt er ráðh. að láta stöðva með lögbanni þær framkvæmdir, er nota skyldi útlendinga til“ o.s.frv. Nefndin leggur til að þessi mgr. verði orðuð þannig: „Heimilt er ráðh. að láta stöðva með lögbanni þær framkvæmdir, er útlendingar starfa við án leyfis, þar til þeir eru farnir út landi eða hættir störfum og tryggt þykir að þeir verði farnir innan ákveðins tíma.“ Þá er hér til viðbótar brtt. við 3. mgr. 12. gr. Í frv. segir: „Þegar umsókn um atvinnuleyfi er afgreidd ber jafnframt að tilkynna hinum erlendu starfsmönnum leyfisveitingar eða synjanir, er þá varða“ Samkv. brtt. bætist við: „og enn fremur útlendingaeftirlitinu“. Eins og hv. þdm. vita er hlutverk útlendingaeftirlitsins í þessu máli mjög mikilvægt og þess vegna eðlilegt að lagt sé til að það fylgist vel með framgangi málsins. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir brtt., en í nál. á þskj. 349, segir félmn.: „Nefndin hefur tekið frv. til umfjöllunar á fundum sínum, borið saman við umsagnir og nál. nefndarinnar á síðasta þingi, en þá varð frv. ekki útrætt. Nefndin varð sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem hún flytur á sérstöku þskj. Einstakir nm. áskíla sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv.“ Undir þetta nál. skrifa allir nm. í félmn. Það er algjört samkomulag um það álit sem hér hefur verið lagt fram.



Herra forseti. Í yfirlýsingu ríkisstj. við afgreiðslu kjarasamninga í október 1980 er ákvæði um endurskoðun ábúðar- og jarðalaga með tilliti til hagsmuna orlofsbúða verkalýðsfélaga og að skipuð verði nefnd fulltrúa ASÍ, bændasamtakanna og landbrn. til að fjalla um þetta mál. Í samræmi við þessa yfirlýsingu var skipuð nefnd til að vinna að þessu verkefni 14. jan. 1981. Í nefndinni áttu sæti Árni Jónasson erindreki og Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri af hálfu bændasamtakanna, Jóhannes Siggeirsson hagfræðingur frá Alþýðusambandi Íslands, Arnmundur Backman aðstoðarmaður félmrh. og Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri í landbrn. sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Nefndin skilaði samhljóða áliti um verkefni sitt, og í samræmi við álit nefndarinnar er flutt það frv. sem hér er á dagskrá um breytingu á ábúðarlögum, nr. 64 31. maí 1976. Frv. felur í sér að rýmkað er um heimildir til að undirþiggja jörð byggingarskyldu ef jörðin er vel fallinn til útilífsnota og orlofsheimili stéttarfélaga eru þar starfrækt eða áformuð. Þetta er sú eina breyting sem lagt er til að gerð verði á ábúðarlögum samkv. þessu frv. Frv. er einfalt og þarf ekki nánari skýringa við. Vænti ég þess, að það megi verða afgreitt á þessu Alþingi. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég er sammála þeirri breytingu á ábúðarlögum sem lögð er til í því frv. sem hér er til umr., m.a. vegna þess að ég tel fráleitt að þvinga menn til að framleiða vöru sem þeir vilja ekki framleiða og of mikið er framleitt af í landinu og öll aukning þeirrar framleiðslu því vægast sagt þjóðhagslega óhagkvæm. Þau atriði, sem hér á að breyta, eru löngu úrelt orðin. Ég kynntist því árið 1979 sem félmrh., hvílík hringavitleysa getur komið upp í þessum málum þar sem einn aðili af mörgum, sem um málin eiga að fjalla samkv. hinum ýmsu lögum, getur stöðvað framgang máls þótt flestir eða allir hlutaðeigendur aðrir séu framgangi þess sammála. Ég vitna þá sérstaklega í það mál sem upp kom þegar Landssamband ísl. útvegsmanna ætlaði að byggja orlofsheimili fyrir félaga sína og starfsfólk sambandsins vestur á Snæfellsnesi á jörð sem sambandið hafði keypt á fyllilega lögmætan hátt eftir að viðkomandi sveitarfélag hafnaði forkaupsrétti sínum. Það mál er enn í algjörum hnút eftir þó svona mörg ár. Með hliðsjón af því máli og því, að jafnt eigi yfir alla aðila vinnumarkaðarins að ganga, hef ég og hv. 1. þm. Vestf. lagt fram brtt., sem, reyndar er ekki búið að útbýta, við þetta frv. Brtt. gengur út á það, að allir aðilar vinnumarkaðarins séu í þessum efnum settir við sama borð. Í stað þess að í frv. er talað um stéttarfélög höfum við sett inn: félög launþega og vinnuveitenda. Sams konar brtt. höfum við líka lagt fram við frv. til laga um breytingu á jarðlögum, þ.e. 217. mál. Það er auðvitað svo, að ýmis önnur ákvæði ábúðarlaga og jarðalaga þyrftu endurskoðunar við, en hér er látið við það eitt sitja að rýmka það efnisatriði sem umrædd frumvörp taka til.



Herra forseti. Frv. þetta á sér sama aðdraganda og frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum. Nefnd, sem að þessu verki starfaði, skilaði áliti 2. febr. s.l. Nefndin varð sammála um þær breytingar sem í frv. felst, svo sem einnig var um frv. það til laga um ábúðarlög sem ég mælti fyrir áðan. Þær breytingar, sem lagt er til að gerðar verði á jarðalögum, felast í því, að tekin eru upp ákvæði um að jarðanefndum sé ætlað það verkefni að gera tillögur um úthlutun lands undir orlofshús stéttarfélaga til viðbótar við fyrri verkefni. Einnig er gert ráð fyrir að jarðanefnd geti heimilað not á landbúnaðarlandi undir orlofshús stéttarfélaga og væntanlega þar sem um skipulögð svæði er að ræða, þótt aðalreglan sé sú, að eigi megi taka land, sem notað hefur verið til landbúnaðar, til annarra nota nema með samþykki Landbrh. og að fenginni umsögn jarðanefndar og Landnáms ríkisins. Þær breytingar, sem hér er lagt til að gerðar verði á jarðalögum, fela í sér rýmkun á starfsemi stéttarfélaga varðandi orlofsbyggðir og hafa, eins og áður sagði, þeir aðilar, sem um málið fjölluðu, orðið sammála um þessar breytingar. Ég heyrði í ræðu hv. þm. Magnúsar H. Magnússonar hér áðan, að boðuð er brtt. við þetta frv. með svipuðum hætti og hann skýrði frá varðandi frv. til laga um ábúðarlög. Að sjálfsögðu eru mýmörg atriði í þessum lögum sem orkað geta tvímælis og hv. þm. haft misjafnar skoðanir á. En ég vek aðeins athygli á því, að hér er um að ræða mál sem snertir hagsmuni margra aðila og það er mjög æskilegt að takist að afgreiða þessi mál með þeim hætti að um það sé samkomulag við þá aðila sem hagsmuna eiga að gæta. Það frv., sem hér er flutt, og frv. til laga um breytingu á ábúðarlögum fela það í sér sem samkomulag varð um milli þeirra aðila sem hlut áttu að málinu. Ef frekari breytingar verða gerðar er vonandi að það takist með þeim hætti að samkomulag geti einnig tekist um þær. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Þau tvö frumvörp, sem hér hafa verið lögð fram af hæstv. landbrh., eru svo nátengd að það er í raun og veru ekki hægt að ræða ákvæði annars þeirra nema koma inn á svið hins. Út af fyrir sig get ég ekki í fljótu bragði séð verið með gagnrýni á efni þessu frv. eins og þau liggja hér fyrir. Breytingin á ábúðarlögum er fólgin í því, að það sé við fleiri aðstæður en nú er hægt að undanþiggja jarðir byggingarskyldu. Byggingarskyldukvöðin, sem er í ábúðarlögunum, er í raun og veru fyrst og fremst sprottin af því, að það gangi ekki of á tekjur sveitarfélaganna þegar byggilegar jarðir falla úr ábúð og þar á enginn lengur lögheimili sem greiðir gjöld til síns sveitarfélags. Með því móti hafa æðimörg sveitarfélög orðið vanmegnug að sinna sínum verkefnum vegna þess að jarðir hafa um of farið í eyði og byggð orðið gisin af þeim sökum. Ég hygg að þetta ákvæði mundi ekki svo mjög skerða tekjur sveitarfélaganna ef það hefði ekki verið gert áður með öðrum lögum. Það er tilefni þess fyrst og fremst að ég kem hér upp, að ég tel fullkomna ástæðu til, þegar þessi ákvæði eru víkkuð út, sem ég geri ekki athugasemdir við eins og ég tók fram áðan, að athuga þá um leið tekjustofnalög sveitarfélaga þar sem sumarbúðir stéttarfélaga eru undanþegnar skattskyldu til sveitarfélaganna og það hefur gengið svo langt, jafnvel þó að slík félög hafi mikinn atvinnurekstur innan sinna vébanda, að þau eru eigi að síður ekki skyldug til að greiða fasteignaskatta til sveitarfélagsins. Það er á þessu stigi til athugunar, finnst mér, fyrir hv. Alþingi að taka þetta til athugunar í samhengi. Ég tel eðlilegt að þéttbýlisbúunum og stéttarfélögunum sé gefinn kostur á að fá sína hvíldarstaði og orlofsstaði. En það má ekki algjörlega ganga á svig við þá nauðsyn sem það er í okkar landi að halda uppi nokkuð traustum sveitarfélögum. Ég held að ég þurfi ekki á þessu stigi að hafa öllu fleiri orð um þetta viðhorf mitt, en ég vænti þess, að sú nefnd, sem fær frumvörpin til umfjöllunar, taki þessi orð mín til athugunar og hugleiði með hverjum hætti væri hægt að ráða bót á þeim vanda sem ég hef bent á.