Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég kveð mér hljóðs um störf þingsins er sú staðreynd að hæstv. forsætisráðherra hefur í tvígang neitað að taka umræðu um störf einkavæðingarnefndar í nútíð og fortíð. Staðreyndin er sú að hæstv. forsætisráðherra hefur lengi átt sæti í ráðherranefnd um einkavæðingu, þeirri nefnd sem tekur allar helstu ákvarðanir um sölu á hlutabréfum ríkisins. Hann átti þátt í að taka ákvörðun um að hefja viðræður um sölu á bréfum í Búnaðarbankanum hvar félag í hans eigu, hans sjálfs að hluta, kom að málum og hann var því óbeinn aðili að viðræðunum. Það vakna því spurningar um hvers vegna hann hafi ekki gert þjóðinni ítarlega grein fyrir stöðu sinni í þessu söluferli þar sem hann bjó yfir innherjaupplýsingum vegna setu sinnar í ráðherranefnd um einkavæðingu auk þess að vera óbeinn aðili að viðræðunum vegna hlutabréfaeignar sinnar. Þessi staðreynd, saga einkavæðingarnefndar, þrálátur orðrómur og fréttaflutningur af fyrirhugaðri sölu Símans, er rótin að þeirri tortryggni sem ríkir í samfélaginu um að enn á ný eigi að afhenda flokksgæðingum ríkiseignir. Þetta getur forsætisráðherra ekki afgreitt sem sögusagnir. Hann verður að hreinsa andrúmsloftið. Hann verður að stíga fram og taka þátt í umræðunni. Hann getur ekki endalaust falið sig að baki orðræðu og fullyrðingum um að um gróusögur sé að ræða. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvenær við getum tekið þá umræðu sem í tvígang hefur verið óskað eftir, sem í tvígang hefur verið samþykkt af þinginu, sem í tvígang hefur verið hafnað af hæstv. forsætisráðherra. Hvenær getum við tekið upp umræðu um störf einkavæðingarnefndar í nútíð og fortíð? Hvenær getum við rætt þessa hluti sem flestir í samfélaginu eru að hugleiða og sem hafa gert það að verkum að það er þjóðarvakning um að kaupa Símann?  
            

Ég vil benda hv. þingmanni á að beiðni hans um utandagskrárumræðu hefur verið tekin fyrir nokkrum sinnum með formönnum þingflokka. Það var ákveðið að sú umræða skyldi ekki verða, heldur skyldi hæstv. forsætisráðherra flytja þinginu skýrslu um sölu Landssímans. Síðan hefur þetta mál einu sinni borið á góma milli mín og formanna þingflokka og ég hef synjað um að þessi utandagskrárumræða verði þar sem umræða hefur þegar farið fram um skýrslu Landssímans. Það verður ekki heimilað að utandagskrárumræður verði um hið sama efni svo að hv. þingmaður á að snúa sér til forseta en ekki forsætisráðherra þegar hann kvartar undan því að ekki hafi verið orðið við beiðni hans. Ég vil benda hv. þingmanni á það.

Herra forseti. Það er orðið nokkuð undarlegt hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að hefja hvern einasta þingfund með þessum hætti eins og þeir gera  Ég hef aldrei neitað umræðu um Símann og ég veit ekki betur en að ég hafi hafið umræðu um niðurstöður einkavæðingarnefndar. En ég heyri að hv. þingmaður vill ræða mikið um fortíðina og ákvarðanir sem voru teknar þegar bankarnir voru seldir. Það voru þrjú tilboð í bankana, í tvo banka, og tveimur var tekið. Ef það léttir ró þingmannsins og hans undarlega hugarfar var það svo að þegar ráðherranefnd um einkavæðingu tók endanlegar ákvarðanir um þau mál var sá sem hér stendur í veikindaleyfi. Reyndar kom hæstv. þáverandi forsætisráðherra og færði mér tíðindi um þær ákvarðanir þegar ég lá á sjúkrabeði á Landspítalanum.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra vill ekki tala um þau mál sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur óskað eftir umræðu um.

Ég vil leiðrétta hjá hv. þingmanni og óska eftir því að hann taki það til greina sem ég skýrði frá áður. Það var ég sem ekki féllst á þessa utandagskrárumræðu, og því ber að beina orðum sínum til mín en ekki hæstv. forsætisráðherra í því efni. Ef við einhvern er að sakast um stjórn þingsins er það við forseta þingsins.

Hæstv. forseti. Með þínu leyfi: „Við Íslendingar getum ekki látið bjóða okkur eitt þjóðarránið enn: Við létum það yfir okkur ganga, án þess að heyrðist múkk, að sameiginlegri auðlind okkar, fiskimiðunum umhverfis Ísland, væri stolið af okkur, af hinu fyrrum háa Alþingi, og hún afhent örfáum útvöldum sægreifum og/eða fjármagnseigendum, af „réttum“ pólitískum uppruna, á silfurfati; við létum það yfir okkur ganga, án þess að heyrðist múkk, að þjóðarbankarnir Búnaðarbanki og Landsbanki, væru einkavæddir, afhentir pólitískt réttum aðilum, á sama silfurfatinu, á spottprís, og nú eru þeir hinir sömu rétt völdu, milljarðamæringar; en ætlum við að láta það yfir okkur ganga, að enn ein þjóðareignin, sem malar gull og gersemi, verði afhent pólitískt réttvöldum, á sama fatinu, án þess að í okkur heyrist svo mikið sem múkk? Ég segi nei og skora á ykkur að gera slíkt hið sama. Hér er ég auðvitað að tala um það fyrirkomulag sem hinir litlausu hafa ákveðið að hafa á sölu Símans. Er ekki eitthvað brogað við þjóðfélag sem lætur allt þetta yfir sig ganga, án þess að rísa upp og mótmæla? Er ekki eitthvað að siðferðiskennd, að nú ekki sé talað um réttlætiskennd þeirra, sem ákveða að viðhafa aldrei annað en gömlu, úreltu, frá upphafi óréttlátu helmingaskiptaregluna, hvað sem tautar og raular?“ Hæstv. forseti. Þetta eru ekki mín orð. 

Má ég biðja hv. þingmann …

Agnesar Bragadóttur í Morgunblaðinu á mánudaginn var.

…að ljúka máli sínu. Hv. þingmaður hefur lokið við sinn tíma, ég vil biðja hann að virða það og taka tillit til ábendingar forseta.

Virðulegur forseti. Meðan leyndarhjúpur umlykur fjármál stjórnmálaflokkanna og fjárhagsleg tengsl okkar stjórnmálamannanna verður hæstv. forsætisráðherra bara að una því að um þau séu teknar umræður á Alþingi dag eftir dag vegna þess að við það verður auðvitað einfaldlega ekki unað, hæstv. forsætisráðherra. Ég hef nýverið leitað eftir því við einkavæðingarnefnd að fá afhentar tillögur Morgans Stanleys um það hvernig standa beri að einkavæðingunni. Mér var neitað um þær tillögur. Ég óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra staðfesti að þær tillögur verði í það minnsta lagðar fram að sölunni genginni. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort við getum ekki hætt á Alþingi að fjalla um kjaftasögur og gróusögur og hvort hann sé ekki tilbúinn til að beita sér fyrir því að við öll sem störfum í þessum sal birtum sambærilegar upplýsingar um okkur sjálf og fjárhagslega hagsmuni okkar og ráðherrar í ríkisstjórn Danmerkur gera nú, opnum þannig umræðuna, setjum allt upp á borðið og hreinsum andrúmsloftið, og hvort hann sé ekki líka tilbúinn að beita sér fyrir því að við setjum reglur um fjárhagslegan stuðning fyrirtækja við stjórnmálaflokka og felum Ríkisendurskoðun eftirlitshlutverk með því þannig að almenningur í landinu geti treyst því að annarleg sjónarmið ráði ekki ákvörðunum okkar. Ef hæstv. forsætisráðherra getur lýst yfir stuðningi við þetta þurfum við ekki fremur að dvelja við þessi mál, heldur þurfum við einfaldlega að ganga í þá skyldu okkar að gera hreint fyrir okkar dyrum og birta þær upplýsingar sem almenningur á kröfu á.

Ég vil af þessu gefna tilefni taka fram að forsætisráðherra hefur ekki húsbóndavald yfir Alþingi eða alþingismönnum og getur ekki fyrirskipað þeim að gefa persónulegar upplýsingar um sig sjálfa. Á hinn bóginn er hverjum og einum þingmanni frjálst að birta upplýsingar sem varða hann sjálfan, fjárreiður hans sjálfs og persónulíf án þess að Alþingi skipti sér af því. Það hefur enginn húsbóndavald yfir Alþingi. 

Virðulegi forseti. Forseta er það fullkunnugt að ósk mín um þessa umræðu tengdist ekki Símanum. Hún var lögð fram löngu fyrr og það var ákvörðun forseta að hengja þessa umræðu á Símann. Það að tengja það saman að hæstv. forsætisráðherra gæfi hér skýrslu er algerlega fráleitt. Við erum að tala um störf einkavæðingarnefndar og þau vinnubrögð sem þar hafa verið stunduð. Við erum að tala um að það gilda engar lagareglur um störf einkavæðingarnefndar. Það er mikilvægt að hreinsa andrúmsloftið þegar verið er að selja almannaeigur og það er mikilvægt að menn treysti sér til að taka þátt í þessari umræðu, treysti sér til að hreinsa andrúmsloftið en skýli sér ekki á bak við orðræðu um að menn séu með gróusögur, uppspunnar sögur o.s.frv. Það gengur ekki á hinu háa Alþingi að menn geti valið um það hvort þeir taki þátt í þessari umræðu eða ekki. Þingið var búið að samþykkja þessa umræðu í tvígang en hæstv. forsætisráðherra bar þau tíðindi til þess sem hér stendur að 

Ég vil óska eftir því við hv. þingmann að hann taki skýringar og upplýsingar forseta gildar. Þessi umræða sem hv. þingmaður talar um var aldrei samþykkt af þinginu. Það var ákveðið að hæstv. forsætisráðherra …

Virðulegi forseti.

Ég hef ekki …

Virðulegi forseti. Ég hef hér orðið. 

Gjöra svo vel að fara úr stólnum. Þau ummæli hv. þingmanns, „forseti, ég hef hér orðið“, eru vítaverð.

Hæstv. forseti. Ég hef hér orðið, fékk það núna hjá hæstv. forseta. Mér tókst hins vegar ekki að klára ræðu mína áðan, og ætla að gera það. Ég var þar kominn sem ég sagði að þetta hefðu ekki verið mín orð sem ég las hér upp, heldur orð sem Agnes Bragadóttir, blaðamaður á Morgunblaðinu, skrifaði í Morgunblaðið á mánudaginn var. Þau orð hafa valdið gríðarmiklum viðbrögðum í samfélaginu. Hvers vegna? Hvers vegna valda orð af þessu tagi svona miklum áhrifum í samfélaginu? Það er vegna þess að siðferðiskennd þjóðarinnar er misboðið. Það er vegna þess að þeir sem ráða í þessu landi hafa ekki farið eðlilega með sín völd við þessa einkavæðingu. Og það er vegna þess að fólki finnst ekki að menn komi hreint til dyranna. Ég held að það sé best fyrir alla að menn geri það. En hér á Alþingi hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að þeir séu aldrei vanhæfir, þeir eigi ekki að gera grein fyrir sinni stöðu hvað varðar eigin hagsmuni og geti bara svo sem farið sínu fram eins og þeim dettur í hug hvern daginn, búið til nýjar reglur um það hvernig eigi að koma eignum ríkisins út í samfélagið í hvert skipti sem selja á nýtt ríkisfyrirtæki. Eru svo bara a.m.k. með ólund, svo að ekki sé meira sagt, þegar um það er spurt og reynt að fá fram hvernig í málum liggur, hvernig hagsmunatengsl eru o.s.frv. Væri bara ekki best fyrir alla að menn settu það upp á borðið þegar helstu ráðamenn þjóðarinnar eiga í hlut, vikju sér ekki undan þeirri umræðu? 
            

Virðulegi forseti. Inn í þessa umræðu hafa blandast fjárreiður stjórnmálaflokka og hagsmunatengsl. Hæstv. forsætisráðherra lét sér það sæma í gær þegar ég innti hann eftir hvaða ástæður væru fyrir því að hann hefði ekki enn lagt fyrir Alþingi svar við skýrslubeiðni sem lögð var fram í upphafi þessa þings, og hefur reyndar legið fyrir forsætisráðuneytinu í nær eitt og hálft ár, og sýndi með því Alþingi lítilsvirðingu, að sitja bara í sæti sínu og svara ekki þessari spurningu. Í öllum þjóðþingum sem við berum okkur saman við hafa fyrir löngu verið sett lög um fjárreiður stjórnmálaflokka. Ég vil gera ítrekaða tilraun til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann muni ekki leggja fyrir þingið þessa skýrslubeiðni þannig að við getum rætt hana í tæka tíð áður en þingi lýkur. Það er ekki við það búandi að forsætisráðherra sitji bara sem fastast þegar um þetta er spurt og telji sig ekki þurfa að svara þinginu einu eða neinu þegar verið er að ræða um fjármál stjórnmálaflokkanna og hvers vegna þingið hafi ekki sett lög þar að lútandi. Ég geri þessa tilraun einu sinni enn, virðulegi forseti, í von um að hæstv. forsætisráðherra gefi ekki Alþingi enn eina ferðina langt nef í þessu efni með því að sitja sem fastast í sæti sínu og svara hér engu um.

Herra forseti. Það er orðið vandlifað í þinginu. Hér eru ákveðnir fyrirspurnatímar til ráðherra. Nú er það orðið til siðs að spyrja alls konar spurninga ávallt í upphafi þingfunda.  Ég vil segja við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að skömmu eftir að ég kom í forsætisráðuneytið og vissi um þessa beiðni hófst vinna við skýrsluna og henni er nærri lokið. Það verður ekki löng skýrsla en ég vildi hins vegar taka fram að reglur um fjármál og fjárreiður stjórnmálaflokkanna byggja á samkomulagi sem varð milli stjórnmálaflokkanna árið 1998. Það er að sjálfsögðu ekki aðeins forsætisráðherra að beita sér fyrir nýrri löggjöf þar um. Þar verða allir stjórnmálaflokkarnir að koma að, þar á meðal Samfylkingin ef hún getur þá almennt komið að nokkrum sköpuðum hlut, sem ég hef vissar efasemdir um. Ég mun að sjálfsögðu svara þessu og það hefur aldrei neitt annað staðið til og það er alger óþarfi hjá hv. þingmanni að segja það sem hún sagði hér og mér finnst það líka alger óþarfi hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að vera svo ósmekklegir að blanda fjármálum stjórnmálaflokkanna almennt, þar á meðal sínum eigin flokki, við söluferli Símans. Hvað gengur eiginlega á? Hvers vegna er verið að gera alla hluti tortryggilega? Hafa þessir hv. þingmenn vonda samvisku sjálfir?

Virðulegur forseti. Það sem gengur á, svo hæstv. forsætisráðherra sé upplýstur um það, er einfaldlega það að Ísland er langt á eftir öllum siðuðum þjóðum hvað varðar upplýsingar um fjármögnun stjórnmálaflokka, regluverk þar um og upplýsingar um fjárhagslega hagsmuni okkar stjórnmálamanna. Hæstv. forsætisráðherra var spurður að því, ekki hvort hann hygðist beita húsbóndavaldi sínu, virðulegur forseti, heldur hvort hann vildi beita sér fyrir einföldum hlut, því að við sem í þessum sal störfum upplýsum um persónulega hagsmuni okkar og tengsl við fyrirtæki með sama hætti og ráðherrar gera í Danmörku. Hann kaus að svara því engu. Hæstv. forsætisráðherra er í lófa lagið að beita sér fyrir því þó ekki væri nema innan síns flokks, og það er út af fyrir sig rétt hjá honum að það stendur upp á hvern þingmann í þessum sal og hvern flokk sem á fulltrúa í þessum sal. Ég held að það standi upp á okkur öll sem hér vinnum að hafa ekki þetta miðaldafyrirkomulag á fjárhagslegum tengslum okkar og fjármálum flokkanna heldur það taka upp hvert á okkar vettvangi, hvert í sínum flokki og sömuleiðis saman í sal hins háa Alþingis, að gera á þessu verulega bragarbót. Mér finnst hryggilegt að forsætisráðherra Íslands sé ekki tilbúinn til að lýsa því yfir hér að hann vilji beita sér fyrir slíkri siðbót og því að sambærilegar upplýsingar og gagnsæi gildi um störf hans og mín eins og gilda til að mynda hjá nágrönnum okkar og kollegum í Danmörku. Og fyrr en við höfum tekið okkur tak í þessu efni held ég að einfaldlega verði ekki hjá því komist að þessi umræða verði tekin hér aftur og aftur hversu ósmekklegt sem hæstv. forsætisráðherra kann að þykja það og hversu mikið sem hann 

Herra forseti. Ég vildi aðeins upplýsa að það liggur fyrir fyrirspurn til þingsins um þetta sama mál sem ég er beðinn um að svara. Það liggur líka fyrir fyrirspurn um skýrslu sem ég hef líka upplýst hér. Er það sem sagt orðið þannig að lagðar eru fyrirspurnir fyrir þingið og maður tekur sér einhvern tíma í að undirbúa svör við þeim en getur síðan búist við að spurt sé um þær á hverjum degi þar að auki í upphafi þingfundar? Þannig er þetta orðið, hæstv. forseti. Ég held að það sé kominn tími til að menn komi einhverjum skikk á þessa hluti í þinginu.

Ég vil taka fram að gefnu tilefni að ef þingmenn telja að brýnt sé að taka á málum sem varða þingmenn alla eða þingið, þingsköp eða annað þvílíkt eða hegðan þingmanna, þá er siður að það sé tekið upp af formönnum þingflokka við forseta Alþingis. En ekki hefur verið farin sú leið að beina því til ríkisstjórnar að hafa forustu um slík mál. Ég vil benda hv. þm. Helga Hjörvar á það honum til umhugsunar.

Forseti. Sá atburður hefur gerst, sem kemur ekki oft fyrir og menn reyna að hafa mjög í hófi, að forseti hefur vítt þingmann úr forsetastóli. Um það held ég að við eigum ekki að ræða frekar, það verður að taka því þegar forseti tekur sér það vald. Forsetar Alþingis hafa frá upphafi Alþingis hins nýja haft ýmsan hátt á afskiptum sínum af þingmönnum og afskiptum sínum af þeim málum sem þar eru rædd. Sá forseti sem mynd er af þarna til hægri og er einna frægastur forseta þingsins, þó að forsetatitill hans sé reyndar sprottinn af öðru, hafði þann hátt á að stjórna þinginu fyrst og fremst og þeir sem leita í Alþingistíðindum að ræðuhöldum hans fara í geitarhús að leita ullar meðan hann var forseti. Það var siður á þeim tíma og þarf ekki að vera fyrirmynd þeirra forseta sem nú starfa. Rétt er þó í þessu sambandi að lesa þetta úr 89. gr. um þingvíti, með leyfi forseta: „Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti kalla til hans: „Þetta er vítavert“ …“ Við getum svo velt því fyrir okkur hvort það var þetta sem gerðist áðan og rétt að hver geri það fyrir sig. Ég vil hins vegar benda forseta Alþingis líka á, úr því að þingsköpin eru hér til umræðu og hafa verið bæði í gær og í dag af hans hálfu, á reglu sem nefnd er í 8. gr. þingskapa og er svona, með leyfi forseta: „Nú vill forseti taka þátt í umræðum frekar en forsetastaða hans krefur og víkur hann þá á þingmannabekk en varaforseti tekur forsetasæti á meðan.“

Það hefur forseti gert.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umræðuefni þau sérstæðu orð sem féllu frá hæstv. forseta þegar hann vítti ummæli mín og ef ég skildi hæstv. forseta rétt var hann að víta ummælin „ég hef orðið“. Nú er það þannig að þingmönnum er gefið orðið á hinu háa Alþingi og þeir hafa skammtaðan tíma. Við allar eðlilegar aðstæður geta þeir nýtt sér þann tíma til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ef hæstv. forseti vill taka þátt í umræðunni skráir hann sig á mælendaskrá og tekur þátt í henni. Ég vil mótmæla því, virðulegi forseti, að ég hafi borið þingið, ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða nokkru sem gefur tilefni til þess að hæstv. forseti kalli fram að eitthvað tiltekið sé vítavert. Ég mótmæli því harðlega og ég vil minna hæstv. forseta á í fullri vinsemd að hæstv. forseti er forseti alls þingsins.

Af þessu gefna tilefni vil ég taka fram að það er skylda einstakra þingmanna að sýna þinginu og forseta þess tilhlýðilega virðingu og hreyta ekki til þeirra ónotum.

Virðulegi forseti. Á liðnum árum hefur orðið mikil breyting á íslenska kaupskipaflotanum. Með tilkomu gámaflutninga urðu kaupskipin stærri og færri sem eru í reglubundnum siglingum til landsins. Hagkvæmni stærðarinnar hafði þar á áhrif á enda oftar en ekki óverulegur munur á fjölda í áhöfn. Jafnhliða þessu fækkaði kaupskipum á íslenskri skipaskrá og kaupskipaútgerðir tóku erlend skip á leigu undir svokölluðum þægindafánum með eða án áhafnar. Er nú svo komið að ekkert kaupskip í reglubundnum siglingum að og frá landinu er á íslenskri skipaskrá. Flutningunum er nú sinnt af þrettán gámaskipum, sjö skipanna eru mönnuð íslenskum farmönnum en sex skip erlendum sjómönnum. Þær staðreyndir sem hér blasa við sýna hnignandi íslenska farmannastétt. Glögga mynd málsins má sjá í ákvörðun tveggja íslenskra kaupskipaútgerða sem hafa nú skráð þrjú kaupskip í Færeyjum undir svokallaðri alþjóðlegri skipaskrá. Á sama tíma hafa Norðurlöndin unnið að eflingu kaupskipaflota síns með sérstökum skatthlunnindum til mótvægis við flótta útgerðanna með skip sín undir þægindafána. Virðulegi forseti. Það vakti athygli í janúar sl. þegar Samskip tóku tvö ný gámaflutningaskip í þjónustu sína sem eru mönnuð íslenskum farmönnum og skráð undir færeyskum fána. Ástæðan? Jú, sjómenn á þeim skipum greiða 35% tekjuskatt af heildarlaunum, útgerðin fær endurgreidd 28% en færeyska ríkið heldur eftir 7% tekjuskattsins. Með þessu laða Færeyingar til sín kaupskip á skipaskrá og hafa tekjur af. Samgönguráðherra í samstarfi við fjármálaráðherra skipaði starfshóp til að kanna og meta stöðu kaupskipaútgerðar á Íslandi. Í nóvember 2004 lagði starfshópurinn fram minnisblað um skráningu kaupskipa á íslenska skipaskrá. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Siglingar eru atvinnugrein sem sennilega eru með þeim allra opnustu fyrir alþjóðlegri samkeppni. Slíkt er auðvitað mikil ógn en gefur jafnframt mikla möguleika sé rétt á málum haldið. Vinna hópsins hefur fyrst og fremst snúist um að ræða við hagsmunaaðila og safna gögnum um stöðu mála á EES-svæðinu. Eftirtaldir punktar lýsa meginniðurstöðu starfshópsins: Siglingar skipta sérstaklega miklu máli fyrir Ísland því við erum háðir þeim um flesta aðdrætti. Um er að ræða siglingar í mjög viðkvæmu umhverfi sem eru fiskimiðin og strendurnar og því mikilvægt að ekkert fari úrskeiðis. Þekking farmanna hefur reynst vera mikilvæg víða í hagkerfinu. Í skýrslunni hefur verið greint frá því hver líkleg þróun er ef ekkert verður aðhafst. Hópurinn telur víst að vissum sviðum atvinnugreinarinnar muni blæða út á tilteknum tíma. Frammi fyrir þeim valkosti standa stjórnvöld í dag án nokkurs vafa. Í erlendum skýrslum hefur verið bent á margfeldisáhrif öflugrar kaupskipaútgerðar á starfsemi og atvinnu í landi, þ.e. að aukning í fjölda skipa á skipaskrá búi til viðbótarstörf í landi og skili þar með auknum heildarskatttekjum. Framkvæmdastjórn ESB birti nýverið uppfærðar leiðbeiningarreglur um ríkisaðstoð til sjóflutninga. Þar sem veiting ríkisaðstoðar er almennt óheimil er rétt að tiltaka rökin fyrir því að heimila vissa ríkisaðstoð til sjóflutninga. Samkvæmt leiðbeinandi reglum ESB eru þau eftirfarandi: Til að tryggja örugga, hagkvæma og umhverfisvæna sjóflutninga. Til að hvetja til skráningar eða endurskráningar á skipaskrá aðildarríkja ESB og EFTA. Til að viðhalda og bæta verkkunnáttu og þekkingu á sviði sjóflutninga og efla atvinnumöguleika evrópskra sjómanna. Í Evrópusambandinu var talið algjörlega óviðunandi að allur eða stór meiri hluti kaupskipaflotans yrði skráður í löndum utan sambandsins. Sú staða þýddi einfaldlega að Evrópa yrði algjörlega háð þjóðum utan álfunnar með alla flutninga á eigin framleiðslu til annarra landa og allan innflutning til álfunnar. Auk þess var bent á að ESB mundi tapa allri lögsögu um gerð og öryggisbúnað skipanna, öll menntun og þekking á þessu sviði mundi hverfa sem hefði mikið atvinnuleysi í för með sér, bæði á sjó og í landi. Við þetta bættist sú ógn að ef til ófriðar kæmi gæti álfan orðið varnarlaus um aðdrætti í einu vetfangi.“ Í tillögum nefndarinnar eru settir fram tveir kostir í þessari alvarlegu stöðu, þ.e. að skattalegt umhverfi íslenskrar kaupskipaútgerðar taki mið af öðrum Norðurlöndum eða algjört aðgerðaleysi og óbreytt ástand. Slíkt ástand er óviðunandi, virðulegi fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. málshefjanda skilaði starfshópur á vegum samgönguráðuneytis, fjármálaráðuneytis og Siglingastofnunar skýrslu í desember sl. um skráningu kaupskipa á íslenska skipaskrá. Starfshópurinn var skipaður í kjölfar áskorana frá hagsmunaaðilum um að skapa kaupskipaútgerð hagstæðari rekstrarskilyrði til samræmis við nágrannalönd Íslands og sporna þannig við því að þekking og störf flyttust úr landi. Í skýrslu þessa starfshóps er farið yfir þróun síðustu ára, greint frá afstöðu hagsmunaaðila og gerð úttekt á skattalegu umhverfi kaupskipaútgerða og farmanna hér á landi. Í skýrslunni er jafnframt að finna yfirlit yfir alþjóðlegar kaupskipaskrár, aðgerðir nágrannalanda okkar á síðustu árum og samantekt á reglum Evrópusambandsins um ríkisaðstoð til flutninga á sjó. Að lokum eru í skýrslunni reifaðar í dæmaskyni hugsanlegar leiðir til úrbóta frá ólíkum markmiðssetningum ásamt vangaveltum um kosti og galla. Það kemur fram í þessari skýrslu að ef sett yrði á fót íslensk alþjóðleg kaupskipaskrá er óvíst hvaða áhrif slík skrá hefði fyrir atvinnugreinina og íslenska farmenn. Ljóst er að slík skrá ein og sér hefði engin áhrif og henni þyrftu að fylgja ríkisstyrkir af einhverju tagi í samræmi við þær takmörkuðu heimildir sem til staðar eru um ríkisaðstoð til sjóflutninga. Önnur helstu atriði í niðurstöðum skýrslu starfshópsins eru eftirfarandi, virðulegi forseti: 1. Ef gera á íslenska kaupskipaskrá samkeppnishæfa við erlendar alþjóðlegar kaupskipaskrár í okkar nágrannalöndum verður að stíga stórt skref. 2. Það er hart barist fyrir því að fá kaupskip á skrá og nágrannaþjóðirnar undirbjóða hver aðra í stórum stíl í því skyni. 3. Það er erfitt að greina ástæður fækkunar íslenskra skráðra skipa og íslenskra farmanna á síðustu árum þó að nefna megi breytingar í verslun, alþjóðavæðingu, samkeppni frá ýmsum alþjóðlegum skipaskrám, samkeppni frá erlendum farmönnum sem selja vinnu sína á lægri kauptöxtum, betri tækni og skipulag í atvinnugreininni. 4. Talið er að fækkun íslenskra farmanna sé ekki sérþróun hér á landi, heldur hluti af alþjóðlegri þróun síðustu áratuga. Innlendir farmenn í áhöfnum nágrannaríkja okkar eru fyrst og fremst yfirmenn en undirmenn flestir erlendir. 5. Breytingar á skattalögum, t.d. varðandi stimpilgjöld, sem ráðist hefur verið í hér á landi á síðustu árum hafa ekki komið í veg fyrir áframhaldandi fækkun íslenskra skráðra skipa og íslenskra farmanna. Umrædd skýrsla var hugsuð sem áfangaskýrsla og hefur starfshópurinn ekki formlega lokið störfum. Í þessu flókna máli er mikilvægt að byrja á því að skilgreina þann vanda sem er verið að tala um og hvaða markmið það eru sem menn stefna að. Sú þróun sem rætt hefur verið um að snúa þurfi við felst fyrst og fremst í fækkun íslenskra farmanna á síðustu áratugum og þeirri hættu að sú þekking sem þeir hafa skapað hverfi úr landi. Út frá markmiðssetningu er því mikilvægt að hafa í huga að í Noregi, Danmörku, Færeyjum og víðar hefur tilkoma alþjóðlegra kaupskipaskráa með samhliða ríkisaðstoðarkerfum ekki endilega leitt til fjölgunar innlendra farmanna á kaupskipunum. Almenn þróun hefur verið í hina áttina á síðustu árum og eru margar ástæður að baki því og tengjast m.a. alþjóðlegri samkeppni í greininni og þeim punktum sem ég fór yfir hér áðan. Tilgangurinn með öflugum, alþjóðlegum kaupskipaskrám í nágrannalöndum okkar virðist fyrst og fremst vera að efla kaupskipaútgerð sem atvinnugrein í viðkomandi löndum, þ.e. að fá sem flest kaupskip á skrá óháð mönnun þeirra. Þessi markmið nágrannalanda okkar eru því ekki í samræmi við þau markmið sem aðallega hafa verið í umræðunni hér á landi, þ.e. að reyna að fjölga íslenskum farmönnum og varðveita þekkingu þeirra. Ríkisstyrkirnir sem fylgja hinum alþjóðlegu kaupskipaskrám í nágrannalöndum okkar beinast fyrst og fremst að viðkomandi kaupskipaútgerðum en ekki farmönnunum. Það er ekki unnt að halda því fram að rekstur íslenskra kaupskipaútgerða í dag sé það illa á sig kominn að hann þurfi sérstaklega á ríkisstyrkjum að halda. Ríkisaðstoð til kaupskipaútgerða er líkleg til að vekja upp spurningar frá öðrum greinum atvinnulífsins. Það þarf að hafa það í huga vegna ákvæða EES-samningsins að það er ekki unnt að einangra ríkisaðstoð við innlenda farmenn eða innlendar útgerðir eingöngu. Því er ekki borðleggjandi að íslensk, alþjóðleg kaupskipaskrá með samþykktu ríkisaðstoðarkerfi muni bæta hag íslenskra farmanna. Burt séð frá því er óvíst hvaða áhrif stofnun slíkrar kaupskipaskrár kunni að hafa á atvinnugreinarnar þar sem mikil samkeppni er innan Evrópu og víðar um að fá kaupskip á þær skrár sem fyrir hendi eru.

Hæstv. forseti. Hér heilsast fánar framandi þjóða / hér mæla skipin sér mót, sagði þjóðskáldið í kvæðinu sínu Við höfnina. Þetta eru orð að sönnu. Fánar framandi þjóða blakta á flestum, og bráðum öllum, skipum sem færa varninginn heim eða út. Þróunin hefur verið ljós lengi. Ég man eftir mörgum fundum í samgöngunefnd þingsins á árum áður þar sem rætt hefur verið um þetta vandamál. Niðurstaða stjórnvalda hefur alltaf verið sú að gera hlutina ekki eins og þær þjóðir sem hafa haldið sínum flota, hvað þá eins og þær sem hafa fengið aukinn fjölda skipa undir sitt flagg. Þær höfum við kallað hentifánaþjóðir - og það er ekki heiðursnafnbót. En fækkun flutningaskipa á Íslandi eða undir íslenskum fána heldur áfram og þó að Færeyingar og aðrir Norðurlandabúar hafi sett reglur sem virðast duga, stendur ekki til að gera slíkt hér. Það liggja fyrir tillögur en eftir að hafa hlustað á hæstv. ráðherra get ég ekki látið mér detta í hug að það séu niðurstöður á leiðinni sem verði til þess að breyta þeirri þróun sem er í gangi núna. Ég tel reyndar að þetta mál sé búið að vera það lengi til umfjöllunar að stjórnvöld þurfi að fara að klára það. Ef niðurstaðan er að gera ekki neitt er miklu betra að menn viti það, heldur en að menn haldi sífellt áfram að reyna að basla við það að koma að tillögum og hugmyndum um það hvernig megi koma skipum undir íslenskt flagg, og svo er ekkert bara gert með það. Stjórnvöld virðast ekki hafa áhuga á málinu. Ég hef reyndar heyrt að hæstv. samgönguráðherra hafi miklu meiri áhuga á að gera breytingar hvað þessa hluti varðar en hæstv. fjármálaráðherra og að núna standi bókstaflega yfir togstreita milli ráðuneyta í þessu máli.

Hæstv. forseti. Það eru auðvitað gömul sannindi og ný að eyþjóð, og ekki hvað síst þjóð sem lifir á eyju í miðju Atlantshafi, getur varla lifað sem sjálfstæð þjóð án öflugs kaupskipaflota og góðrar farmannastéttar. Við stöndum frammi fyrir þeirri ótrúlegu staðreynd að í dag er ekkert kaupskip í millilandasiglingum skráð í íslenskri skipaskrá þrátt fyrir að við séum mjög háð siglingum um flesta aðdrætti og útflutning og að hér séu rekin mjög öflug skipafélög sem gera út kaupskip í siglingum víða um heimsins höf. Við hljótum að leita leiða til að breyta þessari stöðu. Í því sambandi getum við litið til nágrannalanda okkar, Norðurlandanna, Breta og Íra, og lært af þeim en þeir hafa allir lagt mikla áherslu á þessa atvinnugrein og þeir hafa náð miklum árangri, bæði til fjölgunar atvinnutækifæra og aukinna gjaldeyristekna. Sem dæmi má nefna, og fram hefur komið, eru aðgerðir Íra sem tóku upp mjög öfluga, alþjóðlega skipaskrá árið 2002 með verulegum hliðarráðstöfunum. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa þar. Skipastóllinn hefur aukist og atvinnutækifærum fjölgað mikið. Einnig hafa menn nefnt dæmi um Færeyinga sem hafa sett upp alþjóðlega skipaskrá með verulegum skattafslætti og það hefur gert þeim kleift að halda í nær öll sín kaupskip. Það má nefna að þar eru íslensk skip skráð þurrleiguskráningu, eflaust vegna þess að það er þeim hagstæðara en að viðkomandi skip séu skráð hér á landi. Breyting á skattumhverfi þessarar atvinnugreinar virðist dæmi um aðgerð í þessu sambandi og því má telja líklegt að slík aðgerð hér mundi snúa þróuninni við, afla okkur aukinna tekna, fjölga atvinnutækifærum og styrkja grundvöll kaupaskipaútgerðarinnar. Það er einn af þeim kostum sem ég tel að við þurfum að skoða alvarlega ásamt ýmsu fleiru sem fram hefur komið og bent hefur verið á, m.a. í þeirri skýrslu sem hér hefur verið nefnd.

Frú forseti. Það er þakkarvert af hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að taka þetta mál hér upp og ekki efast ég um góðan hug hans. En að sama skapi hljóta honum þá að þykja viðbrögð flokksbróður síns, hæstv. fjármálaráðherra, heldur daufleg. Það má segja að þetta mál sé nú hreint innanflokksmál Sjálfstæðisflokksins um þessar mundir því að þeir ráðherrar tveir sem þetta heyrir sérstaklega undir, fjármálaráðherra og samgönguráðherra, eru úr þeim flokki sem og hv. málshefjandi. Því væru hæg heimatökin þar á bænum að grípa til aðgerða og ráðstafana ef pólitískur vilji væri til staðar. Það er búið að blasa við lengi að þróunin hvað varðar skráningu kaupskipa hér á landi er aðeins á einn veg. Þegar um og upp úr 1990 hreyfði ég þessu máli hér á þingi og lagði til að skoðað yrði að taka upp alþjóðlega skipaskrá hér sambærilega þeirri sem bæði Norðmenn og Danir höfðu þá þegar tekið upp. Ætli þá hafi ekki verið milli 30 og 40 kaupskip í íslenska flotanum. Við getum velt því fyrir okkur hvaða árangri hefði mátt ná með því að taka þá upp hliðstæð vinnubrögð og siglingaþjóðirnar í löndunum í kringum okkur viðhöfðu. Nú er staðan sú að hér er ekkert kaupskip í millilandasiglingum skráð og nýjustu skip Íslendinga, merkilegt nokk, skráð í Færeyjum, ein þrjú talsins, á sama tíma og þessi atvinnugrein viðhelst a.m.k. eða jafnvel blómstrar í löndunum í kringum okkur, Noregi, Danmörku, Svíþjóð, Færeyjum og Írlandi. Ég held að það eigi að taka mjög alvarlega til skoðunar hvort við höfum nokkru að tapa að láta á það reyna um stund með alþjóðlegri skipaskrá og skattalegu hagræði, stuðningi við menntun og öðru því um líku, sem yfirleitt er í þessum pakka hjá nágrannaþjóðunum, hvort snúa megi þessari þróun eitthvað við, t.d. þannig að nýsmíðar verði þá skráðar 

Hæstv. forseti. Í áratugi hefur sá sem hér stendur starfað að málefnum sjómanna. Langt er síðan ljóst var hvert stefndi í atvinnumálum íslenskra farmanna. Í ársskýrslum Farmanna- og fiskimannasambandsins sem ég er með má sjá söguna og tillögur stjórnvalda um viðbrögð til eflingar farmennsku og farskipaútgerð áratugi aftur í tímann. Meðal annars er í þessari skýrslu 1997–1998 sagt frá nefndarstarfi og áherslum til stjórnvalda. Mig langar að vitna, með leyfi forseta, í þessa skýrslu. Þar segir sem stefnumörkun: „að sem flest skip sem rekin eru á vegum íslenskra kaupskipaútgerða sigli undir íslenskum fána, að vernda eigi atvinnu íslenskra sjómanna og þekkingu og menntun á sviði kaupskipaútgerðar, að tekjur ríkisins af kaupskipaútgerð og afleiddum greinum, svo sem viðhaldsþjónustu og fjármálaþjónustu verði svo miklar sem samkeppnisaðstæður leyfa“. Þetta var sagt á árinu 1998. Nefndarstarfið var leitt af forsætis-, samgöngu- og fjármálaráðuneyti, þremur starfsmönnum þessara ráðuneyta. Farmanna- og fiskimannasambandið lýsti sig sammála þessum tillögum að mestu leyti enda hafði þá störfum farmanna fækkað úr 507 árið 1988 í 254 á árinu 1998, þ.e. á 10 ára tímabili. 253 störf höfðu sem sagt aflagst og 43% af farmönnum voru þá starfandi sem erlendir menn á þeim 24 farskipum sem þá voru hér í eigu íslenskra útgerða. Það er algjörlega ljóst, virðulegi forseti, að nú verður að grípa til aðgerða. Vorið 2004 samþykkti Alþingi þingsályktun sem við þingmenn Frjálslynda flokksins fluttum og hv. samgöngunefnd undir forustu Guðmundar Hallvarðssonar tók upp og gerði að sinni þar sem skorað var á ríkisstjórnina að bregðast við. Niðurstaða starfshópsins er að ef ekkert verði að gert muni stétt íslenskra farmanna minnka og svo hverfa alveg úr íslenskri atvinnusögu. Ég verð að lýsa því yfir, hæstv. forseti, að mér finnst hæstv. fjármálaráðherra lýsa hér sjónarmiðum sem 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda, hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, fyrir að taka þetta mál upp hér. Við höfum heyrt rætt um stöðu kaupskipa gegnum árin og menn hafa reifað áhyggjur sínar. Nú held ég að við séum komin að þeim tímapunkti þar sem ekki er lengur hægt að tala um hlutina, það verður að grípa til aðgerða. Öll undirbúningsvinna hefur verið unnin, fyrir liggur góð og ítarleg skýrsla um stöðu mála og möguleg úrræði. Við verðum að gera okkar til að tryggja að héðan séu gerð út kaupskip undir íslenskum fána. Við horfum jafnvel upp á það að heil starfsstétt manna leggist niður hérlendis vegna þeirrar þróunar sem hefur átt sér stað. Þegar ungt fólk velur sér menntun lítur það til atvinnumöguleika í framtíðinni. Ekki er hægt að segja að þeir sem mennta sig til flutninga- og farþegasiglinga eigi mikla von um störf hér heima. Þess vegna er brýnt að snúa þróuninni við og að stjórnvöld grípi til aðgerða. Þetta gerist nefnilega ekki einn, tveir og þrír. Við þurfum að standa okkur í samkeppni um að fá skip á skrá og síðan mun hitt fylgja á eftir, menntun, störf og þekking. Við viljum viðhalda því að í landinu sé til staðar öflug menntun og þjálfun á sviði siglinga. Til að það sé hægt verður fólk auðvitað að vilja sækja slíka menntun, og gætu ráðuneyti samgöngumála og menntamála jafnvel komið að slíkri kynningu í ríkari mæli. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér í þessu þjóðþrifamáli. Við verðum að stíga skref í þá átt að Íslendingar geti tekið þátt í samkeppni um alþjóðlega skipaskrá enda eigum við fullt erindi í slíka samkeppni. Við megum ekki láta það gerast að Íslendingar hætti að mennta sig til farmennsku á kaupskipum en það mundi hafa slæm áhrif á umferð sjóflutninga til og frá landinu. Það er ekki eyþjóð til framdráttar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að færa þetta mál í tal. Nýlega skilaði starfshópur mjög ágætri áfangaskýrslu um stöðu íslenskra kaupskipa. Sú skýrsla er samin í beinu framhaldi af þingsályktunartillögu sem ég flutti á síðasta þingi ásamt öðrum hv. þingmönnum Frjálslynda flokksins. Sú staðreynd að ekkert kaupskip er lengur skráð í íslenskri skipaskrá og að Íslendingum í áhöfnum farskipa sem sigla til landsins hefur fækkað og að þeir munu algerlega hverfa úr áhöfnum skipa er áhyggjuefni. Það er ekki eingöngu áhyggjuefni út frá skattalegu tilliti, þetta er áhyggjuefni út frá mengunarsjónarmiðum. Sjómenn sem eru lítt staðkunnugir eru að koma með hættulega farma til landsins en hins vegar er mjög brýnt að það séu menn sem þekkja til staðhátta. Einnig ögrar það sjálfstæði þjóðarinnar að vera ekki með eitt einasta íslenskt farskip. Það er alveg ótrúleg staða og það eru mjög mikil vonbrigði að heyra í hæstv. fjármálaráðherra. Hann telur upp hvað stendur í þessari ágætu skýrslu og ýmis vandamál við það að framfylgja þeim tillögum sem eru í henni. Það er ekkert vandamál að leysa þessa hluti. Það er bara að fara sömu leið og nágrannaþjóðirnar. Það er þeim mun áheyrilegra að heyra óvænta jákvæðni hjá ungum framsóknarmönnum í garð þess háttar tillagna. Ég tel að hæstv. ráðherra eigi nú að taka á málum í staðinn fyrir að vera með ræðuhöld og drepa málum á dreif, fara þá einföldu leið sem nágrannaþjóðir okkar hafa farið til að flagga skipunum hér heima. Ég vil að lokum, frú forseti, lýsa yfir mjög miklum vonbrigðum með ræðu hæstv. fjármálaráðherra í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær undirtektir sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmönnum við þetta mál. Ég vil líka þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir það að hafa gefið sér tíma til þess að taka þátt í þessari umræðu. Ég er alveg sannfærður um að hæstv. ráðherra gerir sér fulla grein fyrir alvarleika málsins. Það er nefnilega, eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir kom inn á, talsvert af ungu fólki sem hefur hug á að sækja sér þessa menntun. Hins vegar hræða sporin og menn óttast að íslenskur kaupskipastóll sé að líða undir lok, þetta séu frumsporin. Þá mun mikilvæg þekking íslenskrar farmannastéttar hverfa og við stöndum frammi fyrir því sem eyþjóð í Norður-Atlantshafi að vera öðrum þjóðum háð í aðdrætti hingað heim. Það væri skelfileg staða, virðulegi fjármálaráðherra, ef við stæðum frammi fyrir því að við værum öðrum háð um aðdrætti til þessarar eyþjóðar. Ég vona að svo verði ekki. Ég vona, virðulegi forseti, að hér verði tekið á þessum málum eins og rétt hefur verið komið inn á. Hvað er það sem hræðir okkur við að fara í spor nágrannaþjóðanna? Hér er mjög algengt að útgerðirnar taki skip á svokallaða þurrleigu, taki skipið á leigu án áhafnar og setji Íslendinga þar um borð eins og er í þessum sjö skipum sem eru í reglubundnum siglingum og ég nefndi áðan. Auðvitað væri hægt að búa til skattalegt umhverfi gagnvart íslenskum kaupskipaútgerðum sem tæki skip á svokallaðri þurrleigu en mundu manna þau Íslendingum þannig að við værum vel samkeppnishæf. Varðandi svo aftur alþjóðasiglingarnar er það náttúrlega miklu stærra mál. En það væri eðlilegt og sjálfsagt að stíga þetta fyrsta skref til að íslensk farmannastétt mundi ekki leggjast af og líka að ungt fólk sæi að það væru sóknarfæri í þessari starfsgrein.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað margs að gæta í þessu máli. Eitt af því sem ég hafði ekki tíma til að nefna í minni fyrri ræðu er að sjálfsögðu að það þarf að viðhalda og efla menntun sjómanna, gæta að því að ungt fólk hafi möguleika og sjái hag sínum borgið með því að afla sér menntunar á þessum vettvangi. En það er reyndar ekki séríslenskt fyrirbæri að það gangi misjafnlega. Það hefur orðið mikil breyting í þessu eins og allir þekkja en við þurfum að huga að þessum þætti til að tryggja eðlilega endurnýjun í greininni. Að því er vikið í umræddri skýrslu og hugsanlegu samstarfi samgönguráðuneytis, menntamálaráðuneytis og fleiri til að efla menntunarþáttinn. Hins vegar verða menn aðeins að staldra við og gera sér grein fyrir því hvaða markmiðum menn ætli að ná. Hver er tilgangurinn með því að setja upp alþjóðlega skipaskrá, ef það er það sem menn vilja? Er það það að styrkja útgerðarfélögin? Eru þau þannig á sig komin á Íslandi að það sé einhver sérstök nauðsyn? Auðvitað ekki. Þau ganga sem betur fer mjög vel. Það getur ekki verið markmiðið. Er markmiðið þá að reyna að tryggja það að íslenskum farmönnum á þessum skipum fækki ekki? Það býst ég við að sé markmiðið, eitt af því sem við erum sammála um. En hvað er að gerast? Það eru tvö ný íslensk skip sem hafa sett sig á færeyska skipaskrá. Eru þau þá með færeyska sjómenn? Nei, þau eru með íslenska sjómenn. Mundi þá íslensk alþjóðleg kaupskipaskrá þar sem þessi skip yrðu flutt yfir hafa einhver áhrif á fjölda íslenskra farmanna á þessum skipum? Nei, vegna þess að það eru þegar Íslendingar á skipunum. Við þurfum aðeins að gá að okkur hvað það er sem við erum að tala um. Er það þá það að við viljum fá skipaskrá til að fá umsvifin í kringum hana, lögfræðivinnuna, skráninguna, einhver skráningargjöld og þess háttar? Það má vel vera. Það gæti verið eitt markmið með þessu. En það er ekki þannig að það að taka nákvæmlega upp það sem aðrar þjóðir hafa gert leysi endilega einhver vandamál, sérstaklega ekki þegar við erum ekki búin að gera okkur grein fyrir því hvaða vandamál það eru sem við viljum fá leyst. 
            

Frú forseti. Fyrir um það bil ári síðan skipaði iðnaðarráðherra nefnd undir forustu Baldurs Péturssonar til að endurskoða reglur um endurgreiðslu aðflutningsgjalda vegna nýsmíði og viðgerða skipa. Nefndin skilaði niðurstöðu og tillögum sínum í febrúar sl. og er skýrsla nefndarinnar mjög athyglisverð og vel unnin. Þar kemur m.a. fram að 4,5% endurgreiðslur aðflutningsgjalda skipaiðnaðarins hafa ekki dugað til að jafna mismunun gagnvart erlendum keppinautum og ekki hafi því verið forsendur til að skerða þær endurgreiðslur úr 6,5% í 4,5% eins og gert hefur verið síðustu árin með því að draga frá andvirði skipsskrokka sem smíðaðir voru erlendis við útreikning endurgreiðslnanna. Þá er bent á að ESB hefur ákveðið að skilgreina skipaiðnað á EES-svæðinu sem hátækniiðnað. Með því fellur hann undir reglu sem heimilar hverju landi að greiða niður 20% þróunarkostnað við hvert skip. Evrópskar samkeppnisþjóðir íslensks skipaiðnaðar hafa nú þegar nýtt sér þessar heimildir með þeim afleiðingum að þær bjóða nú mun lægra verð í smíði fiskiskipa en þær gerðu fyrir ári en skip sem er hannað og smíðað á EES-svæðinu og kostar 400 millj. kr. gæti fengið styrk yfir 60 millj. kr. úr viðkomandi ríkissjóði. Það er augljóst að íslenskar skipasmíðastöðvar ráða ekki við slíka samkeppni, en forsenda heilbrigðrar þróunar atvinnulífs er auðvitað að atvinnugreinarnar keppi á grunni jafnræðis, ekki síst í erlendri samkeppni. Nefndin setur fram nokkrar tillögur til úrbóta. Í fyrsta lagi að endurgreiðslur aðflutningsgjalda verði þegar hækkaðar í 6% í samræmi við heimildir í reglugerð frá 1985. Í öðru lagi að endurgreiðslur verði leiðréttar frá og með árinu 2002. Í þriðja lagi að treysta lagagrunn frekar á þessu sviði þannig að núverandi tollalögum frá 1987 verði breytt með þeim hætti að í stað niðurfellingar í tolli við innflutning hverju sinni verði heimilt að endurgreiða tiltekið hlutfall söluverðs. Í fjórða lagi að stjórnvöld taki afstöðu til þess á grunni frekari úttektar hvort tekin verði upp endurgreiðsla þróunarkostnaðar líkt og ESB hefur ákveðið en með því yrði lagður grunnur að samkeppnishæfum skipaiðnaði og tengdum greinum. Markmið þessara aðgerða er að það verði fullur jöfnuður við þau lönd innan EES-svæðisins sem stunda smíðar á 20–40 metra fiskiskipum en það eru þær skipastærðir sem íslenskur skipaiðnaður á raunhæfa möguleika á að geta boðið á innlendum og alþjóðlegum markaði ef hann situr við sama borð og keppinautar nágrannalandanna. Á árunum 1986–2004 fækkaði ársverkum í skipaiðnaði úr 1.000 í 360. Það er líka athyglisvert að einu sinni á þessu tímabili fjölgaði störfum í greininni um 30%, á árunum 1994–1995 en þá beittu stjórnvöld jöfnunaraðgerðum til að jafna mismuninn í starfsskilyrðum við erlenda samkeppnisaðila sem beittu jöfnunarstyrkjum. Ég hef því lagt svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. fjármálaráðherra: Hvernig og hvenær hyggst ráðherra bregðast við niðurstöðum nefndar sem í febrúar skilaði tillögum sem m.a. fólust í því að hækka endurgreiðslur aðflutningsgjalda til skipaiðnaðarins til að jafna aðstöðu innlendra skipasmíðastöðva í samanburði við erlendar stöðvar?

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi lýsa mig samþykkan þeim meginsjónarmiðum sem fram komu í máli hv. fyrirspyrjanda hvað það varðar að það er nauðsynlegt að tryggja að íslenskur skipasmíðaiðnaður, alveg eins og aðrar íslenskar atvinnugreinar, búi við sambærileg samkeppnisskilyrði og almennt tíðkast í öðrum löndum og ekki lakari. Varðandi spurningu hv. þingmanns vil ég segja eftirfarandi: Um endurgreiðslur tolla vegna skipasmíða og skipaviðgerða gilda nú reglur nr. 172/1985 sem settar eru með stoð í tollalögum sem nú eru nr. 55/1987. Samkvæmt þessum reglum endurgreiddi ríkissjóður skipasmíðastöðvum lengi 6,5% af samningsverði nýsmíða, meiri háttar viðgerða og breytinga á eldri skipum. Árið 1998 lækkaði þessi hlutfallstala í 4,5% ef skrokkur viðkomandi skips er smíðaður erlendis eins og í flestum tilfellum er raunin. Í þeirri skýrslu sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni kemst nefndin sem hana samdi að þeirri niðurstöðu að rétt sé að hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 4,5% í 6% og nefndin leggur til að þau fyrirtæki sem notið hafi endurgreiðslu fái afturvirka hækkun aftur til ársins 2002 auk þess sem nauðsynlegt sé að styrkja lagagrundvöllinn fyrir umræddri reglugerð. Nefndin notaðist í vinnu sinni við að meta álögð aðflutningsgjöld við þá reikningsaðferð að leggja mat á öll aðföng sem notuð voru við smíði eins skips, verð aðfanganna og álagða tolla og vörugjöld á aðföngin. Sú reikningsaðferð er gróf viðmiðun þar sem miðað er við smíði eins skips og rekstrarár eins fyrirtækis í skipasmíðaiðnaði. Það er frá því að segja, virðulegi forseti, að gjaldtaka ríkissjóðs í formi tolla og annarra aðflutningsgjalda hefur lækkað verulega frá 1985 þegar áðurnefndar reglur um endurgreiðslu tolla til skipasmíða voru settar, m.a. vegna alþjóðlegra skuldbindinga Íslands. Sú lækkun hefur að sjálfsögð komið þessari grein eins og öðrum til góða. Í því sambandi má nefna að árið 1986 voru tollar 8% af skatttekjum ríkissjóðs en tíu árum síðar hafði hlutfallið lækkað í 3% og árið 2003 var þetta hlutfall komið niður í 1%. Það er mikilvægt í þessu máli að skilgreina rétt endurgreiðsluhlutfall nákvæmlega vegna þess að greiðslur frá ríkissjóði umfram greidd aðflutningsgjöld, tolla eða vörugjöld, teljast vera ólögmætur ríkisstyrkur í skilningi EES-samningsins. Til þess að bregðast við niðurstöðum nefndarinnar hefur sérfræðingum fjármálaráðuneytisins, iðnaðarráðuneytisins og tollstjórans í Reykjavík verið falið að leggja nákvæmt mat á hvað umrætt endurgreiðsluhlutfall þarf að vera hátt til þess að það feli í sér fulla endurgreiðslu aðflutningsgjalda, þ.e. tolla og vörugjalda, án þess þó að það jafngildi ólögmætum ríkisstyrk í skilningi EES-reglnanna. Þegar þeirri athugun lýkur er stefnt að því að styrkja lagagrundvöll reglugerðarinnar um endurgreiðslu tolla vegna skipasmíða og skipaviðgerða og gera nauðsynlegar breytingar á endurgreiðsluhlutfallinu eftir því sem útreikningar leiða í ljós að upp á kunni að vanta. Þar með liggur það fyrir af minni hálfu, virðulegi forseti, að verið er að vinna úr niðurstöðum þessarar nefndar. Það er verið að sannreyna þær tillögur og þær upplýsingar sem þar koma fram vegna þess að það er eðlilegt að endurgreiða hér tolla og vörugjöld með þeim hætti sem tíðkast hefur, í þeim mæli sem slíkum gjöldum er fyrir að fara í dag og þá til fulls. Hins vegar verða menn að gæta sín á því að ef lengra er stigið en í raun og veru er innheimt í gjöld af þessari starfsemi erum við komin út á þann vettvang að um gæti verið að ræða ríkisstyrki sem ekki fái staðist okkar alþjóðlegu skuldbindingar á vettvangi EES-samningsins. Það þarf bara að ganga úr skugga um markalínurnar í því efni og gæta sín að fara ekki yfir það strik.

Hæstv. forseti. Ég verð að koma hér upp til að þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp og svo til að þakka fyrir yfirlýsingu hæstv. ráðherra sem var mjög jákvæð. Ég vil meina að ég hafi aldrei heyrt jákvæðari yfirlýsingu hvað varðar stuðning við skipasmíðaiðnaðinn á Íslandi. Ég ætla sannarlega að vona að staðið verði við að ganga það langt í stuðningi við íslenskan skipaiðnað að menn geti staðið jafnfætis þeim sem eru hérna í kringum okkur, því að þannig hefur það ekki verið í gegnum tíðina. Maður hefur hlustað á yfirlýsingar ráðamanna um að við hefðum ekki efni á slíkum stuðningi. Það er hins vegar svolítið undarlegt vegna þess að þeir sem skoðuðu þetta mál einu sinni komust reyndar að þeirri niðurstöðu að allt að 40% stuðningur við skipaiðnað skilaði sér og meira en það sem hagur fyrir þjóðina þannig að langt má ganga, því þessi iðnaður veltir upp á sig miklum öðrum iðnaði og atvinnutækifærum.

Frú forseti. Mér finnst eiginlega varla eiga að þurfa að þakka það þó undinn sé bráður bugur að því að lagfæra þetta endurgreiðsluhlutfall þannig að það halli ekki beinlínis á íslenska skipasmíðaiðnaðinn að þessu leyti, að hann sé skattlagður sérstaklega umfram smíðar eða viðgerðir erlendis, en samkvæmt skýrslunni er endurgreiðsluhlutfallið nú of lágt. Við erum eingöngu að tala um þann þátt málsins. Að ýmsu öðru leyti er stutt við þennan iðnað í nágrannalöndunum og hefur lengi verið gert og ég heyrði ekkert um að til stæði að breyta því hér af okkar hálfu. Ég segi nú þakka skyldi það þó fyrr hefði verið að á þessu væri tekið. En það eru margar skýrslurnar og margar tillögurnar um aðgerðir til stuðnings íslenskum skipaiðnaði frá undangengnum árum m.a. sem hafa legið á borðum hæstv. iðnaðarráðherra sem ekkert hefur verið gert með og ekkert hefur orðið úr. Þetta lítilræði er því sjálfsagt að þakka en ég minni á að það er samt langt í land að Íslendingar hafi hlúð að þessari grein með sambærilegum hætti og nágrannalöndin og allt saman fullkomlega löglegt samkvæmt EES-reglum, samanber úttekt EES á reglum Norðmanna.

Hæstv. forseti. Það er aldeilis gott þegar ráðherrann er tilbúinn til að lagfæra stöðu skipaiðnaðarins og hefði verið þörf á því fyrr. En betra er seint en aldrei og því ber auðvitað að fagna að nú skuli eiga að lagfæra stöðuna og styðja skipaiðnaðinn með sambærilegum hætti og gert er í öðrum löndum. Það hefur ekki verið vansalaust hjá okkur hvernig þróunin hefur verið í skipabyggingum og við höfum auðvitað verið að missa stóran hluta af þekkingunni úr greininni og missa þar af leiðandi verkefni, viðhaldsverkefni sem nýbyggingarverkefni, því að ef engin nýbygging er til þá er hætt við að viðhaldinu hraki einnig. Þetta hangir nefnilega saman og hefur mikil áhrif til atvinnusköpunar og atvinnuumsetningar í landinu og þessu fylgja margfeldisáhrif.

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar. Það voru vissulega orð í tíma töluð sem hér voru borin fram og svar hæstv. fjármálaráðherra. Við höfum horft allt of mikið til háskólamenntunar á Íslandi en sú mikla þekking og reynsla sem við höfum átt í mörgum iðngreinum samanber skipasmíðar hefur oft fallið í skuggann. Það er einhvern veginn þannig eins og dæmi eru um nú nýlega um Landhelgisgæsluna þar sem tilboða var leitað erlendis og þau tekin, að íslensk útgerð, hvort sem það er kaupskipaútgerð eða fiskiskipaútgerð, gerir kröfur um að eiga greiðan aðgang að járniðnaðarmönnum og slippum ef eitthvað bjátar á. En þess í milli virðist það vera svo að útgerðinni sé nákvæmlega sama um hvort járniðnaðarmenn séu tiltækir eða ekki til viðhalds og viðgerða á þessum skipum, því miður. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu fjármálaráðherra og heiti á hann að koma kröftuglega fram til að efla skipasmíðaiðnaðinn.

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn á Alþingi og jafnframt þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir afskaplega jákvæð svör. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Það skiptir máli að jafna aðstöðu innlendrar skipasmíði og það skiptir líka miklu máli að þekking og reynsla í skipasmíði verði áfram hér á landi. Ég ítreka þakklæti mitt fyrir þetta.

Frú forseti. Ég er ánægður með þessar jákvæðu undirtektir hæstv. fjármálaráðherra. Hann segir reyndar að það þurfi að meta það af einhverri nefnd hvað endurgreiðslurnar þurfi að vera háar en ég minni á að niðurstaða nefndarinnar sem ég vitnaði til er ótvíræð og í þeirri nefnd sat fulltrúi fjármálaráðherra ásamt fulltrúa iðnaðarráðherra og Samtaka iðnaðarins. En ég hvet hæstv. ráðherra til að láta hraða niðurstöðum þannig að þessar leiðréttingar komi sem allra fyrst því að stöðvarnar þurfa á þeim að halda. Það er nauðsynlegt að bæta skerðingu endurgreiðslnanna og með ólíkindum að menn skuli hafa dregið andvirði skipsskrokkanna frá við útreikningana vegna þess að það er auðvitað enginn munur á innflutningi á skipsskrokki og öðrum innflutningi til skipasmíðinnar, þ.e. vélum, spilum, siglinga- og fiskileitartækjum og fleira. Þetta er undarleg aðgerð sem þarf auðvitað að leiðrétta eins og er lagt til í skýrslunni. Ég vil líka leggja áherslu á að opinberar stofnanir verða að muna eftir þessari iðngrein en ekki setja stein í götu hennar eins og mér finnst að hafi verið gert við ákvörðun um breytingar á varðskipunum en allur aðdragandi og ákvarðanataka í því máli benti til að Ríkiskaup vildu að verkin yrðu unnin erlendis en ekki hérna heima, svo sem eins og fara að gefa einhverjum ISO-staðli vægi í því sambandi vitandi það að íslensku stöðvarnar hafa ekki ISO-staðal og það skiptir engu máli upp á verkið sjálft. Það vita allir að þessar íslensku stöðvar sem buðu í þetta verk, Slippstöðin á Akureyri og Þorgeir og Ellert á Akranesi hafa í gegnum tíðina skilað góðu verki og óþarfi að reyna að leggja stein í götu þeirra. Á árunum 1988 og 1989 voru leyfðir ríkisstyrkir innan ESB sem gátu numið allt að 28% af smíðaverði skipa og þá hófst þessi mikli samdráttur í skipasmíðunum á Íslandi. Á þeim 18 árum sem síðan eru liðin varð þessi samdráttur allt að 70%. Þetta er auðvitað ekki síst alvarlegt vegna þess að skipasmíðastöðvarnar hafa verið mjög mikilvægar uppeldisstöðvar fyrir járniðnaðarmenn á síðari hluta síðustu aldar og þessi mikli samdráttur hefur leitt til skorts á járniðnaðarmönnum. Ég ítreka þakkir til hæstv. fjármálaráðherra og vona að hann hraði niðurstöðu málsins og hún verði sem allra jákvæðust.

Virðulegi forseti. Það var mörgum gleðiefni þegar hæstv. utanríkisráðherra, Davíð Oddsson, tók af skarið í janúarmánuði sl. og setti fram hugmyndir um að nota mætti hagnað af sölu Símans til að flýta uppbyggingu á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að bráðaþjónusta sjúkrahússins verði rekin á einum stað við Hringbraut sem er framtíðaruppbyggingarsvæði spítalans. Ég tel þó að flestir hafi gert sér grein fyrir að bið getur orðið á að þessi áform gætu ræst þar sem kostnaður við byggingu nýs spítala er mikill eða áætlaður rúmir 36 milljarðar kr. Ákvarðanir ríkisstjórnarinnar á síðustu vikum, m.a. um samkeppni um skipulag á lóð LSH, eru því ánægjulegri fyrir bragðið og ljóst að framtíðardraumarnir eru ekki eins fjarri og margir höfðu talið. Starfsemi LSH fer fram víða á höfuðborgarsvæðinu. Stærstu byggingarnar utan Hringbrautar eru á Landakoti, á Kleppi og í Fossvogi og reyndar er það svo að þegar rætt er um að flytja starfsemi spítalans á einn stað er almennt verið að ræða um bráðastarfsemina og hafa því Landakot og Kleppsspítali verið utan við umræðuna. Ekki hef ég heyrt hugmyndir um að leggja niður starfsemi á þessum tveim byggingum þegar nýr spítali hefur risið en hæstv. heilbrigðisráðherra leiðréttir mig þá ef það er misskilningur minn. Hins vegar er ljóst að starfsemi sem nú fer fram í Fossvogi verður flutt á Hringbrautina. Borgarspítalinn í Fossvogi, sem nú er undir LSH, er eitt best búna sjúkrahús landsins og með þeim yngstu. Spítalinn tók formlega til starfa á árinu 1968 og hefur á síðustu árum verið mikið endurnýjaður. Til dæmis hafa skurðstofur gjörgæsludeild og aðrar bráðadeildir verið endurnýjaðar frá grunni á síðustu árum. Ljóst er að mikið fjármagn er bundið í sjúkrahúsinu. Tilefni spurningar minnar í dag er viðtal sem birtist við starfandi forstjóra LSH, Jóhannes Gunnarsson, fyrir nokkrum vikum. Þar var hann spurður að því hvað yrði gert við Borgarspítalann í Fossvogi. Hann svaraði því til að ráðgert væri að selja spítalann og lóðina sjálfa. Satt að segja hafði ég aldrei áður heyrt þessu fleygt fram og því þótti mér áhugavert að heyra hugmyndir hæstv. heilbrigðisráðherra um örlög spítalans og hvernig hann hefur hugsað sér að fylgja þeim eftir. Hvaða hugmyndir liggja að baki svari forstjóra LSH? Hafa áhugasamir kaupendur gefið sig fram? Að því gefnu að sjúkrahúsið verði áfram nýtt til að veita heilbrigðisþjónustu, hvaða hugmyndir hefur hæstv. ráðherra um hvers konar þjónusta verði þar veitt? Mun hæstv. ráðherra taka jákvætt í að veita rekstrarleyfi til einkaaðila með rekstur sjúkrahúss í Fossvogi? Ljóst er að verðmæti sjúkrahússbygginga í Fossvogi miðast m.a. við hvaða starfsemi mun fara þar fram eftir að hann verður seldur og í hve miklum mæli hægt er að nýta þá fjárfestingu sem liggur í spítalanum. Því er skynsamlegt að gera áætlanir um nýtingu sjúkrahússins í framtíðinni og miða viðhald á byggingum og tækjum við slíkar áætlanir. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra um hugmyndir hans um ráðstöfun sjúkrahússbygginga í Fossvogi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Möller hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn: „Hvaða hugmyndir eru uppi um ráðstöfun sjúkrahússbygginga í Fossvogi, áður Borgarspítalans, þegar starfsemi Landspítala – háskólasjúkrahúss hefur verið sameinuð á einn stað við Hringbraut?“ Þann 27. apríl 2004 undirritaði ég fyrir hönd ríkisins ásamt borgarstjóra Reykjavíkurborgar samning þar sem fjallað er m.a. um lóðir á vegum Landspítalans í Fossvogi. Í samningnum segir að þær lóðir sem Landspítali – háskólasjúkrahús hafi umráð yfir í Fossvogi komi með samkomulagi um hlut Reykjavíkurborgar að öðru leyti en því að aðalbyggingu spítalans verður afmörkuð lóð sem nánar er skilgreind í samningnum. Þá segir að verði tekin ákvörðun um flutning þeirrar starfsemi sem nú fer fram í aðalbyggingu sjúkrahússins í Fossvogi í tengslum við uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut muni Reykjavíkurborg ekki standa í vegi fyrir því að eignin verði nýtt með öðrum þætti en í þágu heilbrigðisþjónustu. Engar ákvarðanir hafa verið teknar um ráðstöfun sjúkrahússbygginganna í Fossvogi en nokkrar hugmyndir hafa verið til umræðu. Það er rétt að taka fram að um hugmyndir er að ræða, og ég ítreka það þar sem enn hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun um framkvæmdir. Það er afar brýnt að fara ekki fram úr sjálfum sér í því sambandi. Í fyrsta lagi hafa þær nefndir sem ég hef skipað til að fjalla um uppbyggingaráformin gert ráð fyrir að eignir Landspítalans á höfuðborgarsvæðinu verði seldar og söluandvirðið nýtt til uppbyggingar sjúkrahússins. Ljóst er að þarna er um mikil verðmæti að ræða og vel má hugsa sér að húsnæði Borgarspítalans gamla geti nýst fyrir aðra starfsemi en heilbrigðisþjónustu. Í öðru lagi hefur verið til lauslegrar skoðunar hvort nýta mætti húsnæðið í Fossvogi fyrir öldrunarþjónustu en það mundi koma í góðar þarfir. Húsnæðið er 28 þús. fermetrar og var B-álma þess hönnuð sem öldrunarlækningadeild. Í húsnæðinu mætti koma fyrir á þriðja hundrað legurýmum auk margvíslegrar þjónustu fyrir hina öldnu einstaklinga. Í þriðja lagi hafa verið nefndar hugmyndir um nýtingu Borgarspítalans gamla sem miðstöðvar fyrir endurhæfingarstarfsemi og mun húsnæðið henta nokkuð vel fyrir slíkt hlutverk. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að hér er aðeins um lauslegar hugmyndir að ræða og í raun ekki farið að gera neinn formlegan samanburð á þeim, möguleikum sem til greina kæmu, enda er það vart tímabært. Núgildandi áætlanir gera ráð fyrir sölu Borgarspítalans en aðstæður í samfélaginu á þeim tíma þegar byggingar tæmast og losna munu ráða miklu um nýtingu eignarinnar. Ljóst er að húsnæðið í Fossvogi mun verða notað fyrir starfsemi spítalans um nokkurn tíma enn, þangað til starfsemin verður öll flutt í hinar nýju byggingar sem vonandi munu rísa við Hringbrautina, en aftur vil ég taka það fram að gefnu tilefni að enn hefur ekki verið tekin endanleg ákvörðun um framkvæmdir þótt verið sé að undirbúa málið um framkvæmdir við byggingu spítalans. Vonandi kemst skriður á það mál eins og hefur verið á undanförnum vikum og mánuðum.

Virðulegur forseti. Ég vildi fá að blanda mér aðeins inn í umræðuna um framtíð sjúkrahússbyggingarinnar í Fossvoginum sem hér er til umræðu. Ég tek undir þær hugmyndir sem hér hafa komið fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra um hvernig nýta mætti það húsnæði. Það er alveg ljóst að varðandi öldrunarþjónustuna þarf að bæta talsvert þar úr. Það eru biðlistar og legurými vantar. Það hefur komið fram hjá ráðherra að það er hugsanlega hægt að koma fyrir 300 legurýmum þarna og hugsanlega væri hægt að hafa líka endurhæfingarrými á spítalanum þannig að greinilega skapast miklir möguleikar við flutning spítalans alls að Hringbraut. En það væri ágætt ef ráðherrann gæti upplýst um hvaða hugsanlega verð væri hægt að fá fyrir það húsnæði sem spítalinn á. Mér heyrðist ráðherrann vera að koma inn á að það yrði selt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem gefa til kynna að þær hugmyndir sem eru uppi um framtíðarnýtingu Borgarspítalans eru ekki langt komnar. Þó nefndi hæstv. ráðherra að byggingarnar gætu verið notaðar fyrir ýmsa aðra starfsemi heilbrigðisþjónustu en það segir sig náttúrlega sjálft að þá nýtist fjárfestingin afskaplega lítið. Þær gætu nýst til öldrunarþjónustu sem er í rauninni ágæt hugmynd því eins og komið hefur fram er töluverður skortur á hjúkrunarrými fyrir aldraða. Á hinn bóginn segir það sig sjálft að þetta húsnæði er ekki mjög hentugt fyrir öldrunarstofnanir með hliðsjón af þeim kröfum sem við gerum núna í dag, bæði um minni stofnanir og einnig vegna þeirrar áherslu að við viljum frekar styðja fólk til að vera heima eins lengi og hægt er. Ég spurði hæstv. ráðherra sérstaklega hvort honum fyndist koma til greina að skoða þennan spítala sem einkaspítala. Ég vona að ég fái einhver svör frá hæstv. ráðherra í seinni ræðu hans varðandi það atriði því það er alveg ljóst að samkvæmt fyrirliggjandi áætlunum mun framkvæmd við nýjan spítala hefjast árið 2009 og þar sem verið er að tala um að færa bráðaþjónustuna fyrst, leggja áherslu á að byggja undir hana, er ljóst að það verður fljótlega af því að flytja starfsemi úr Borgarspítala inn í hinn nýja spítala. Það er ekki seinna vænna að gera áætlanir um hvað verður um þessa stóru stofnun. Þótt það fari kannski aðeins inn í aðra sálma er samt alveg ljóst að ef það kemur til greina af hálfu ráðherra að ganga til samninga við einkaaðila um rekstur þessa spítala 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi var spurt hvaða verð mætti hugsanlega fá fyrir eignir Landspítala – háskólasjúkrahúss á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef ekki svör við því hér en það er ljóst að þær eignir eru mjög verðmætar, m.a. Vífilsstaðalandið og fleiri eignir sem mikil verðmæti eru í. Varðandi svo seinni spurningu hv. fyrirspyrjanda um hvort ég væri tilbúinn til að ganga til samninga um rekstur einkaspítala er ég tilbúinn til að skoða allar hugmyndir. Það færi auðvitað eftir eðli máls en ég vil undirstrika í því sambandi að sameining spítalanna á sínum tíma varð til þess að sameina hátækniþjónustuna og það er viðurkennd staðreynd að upptökusvæði hátæknispítala er talið t.d. erlendis fjölmennara en við erum, við Íslendingar. Ég hef heyrt þær kenningar að það þurfi 700 þús. manna upptökusvæði fyrir einn hátæknispítala þannig að ég sé ekki að við mundum ganga til samkomulags um tvo spítala af því tagi. Ég er tilbúinn til að skoða allar hugmyndir auðvitað en ég vil undirstrika að hér er um langtímamál að ræða og það er ekki komið að því á næstu mánuðum að þetta verði að veruleika. Þarna er verið að tala um að byrja, ef vel væri, árið 2009 

Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að um margra ára skeið hefur verið sláandi skortur á aðstöðu fyrir fanga með geðræn vandamál í fangelsum landsins. Þeir fangar sem eiga við verulega geðræn vandamál að stríða og þyrftu á sjúkrahúsvist að halda fá sjaldnast vistun á geðdeildum. Forstjóri Fangelsismálastofnunar og Fangelsismálastofnun hafa sent ítrekað bréf til heilbrigðisyfirvalda og beðið um úrbætur í málefnum þessara fanga þar sem talið er að 6–8 fangar séu mjög alvarlega veikir hverju sinni og þurfi á sérvistun að halda. Einnig hefur komið fram ályktun frá Fangavarðafélagi Íslands þar sem bent er á þörf fyrir úrræði fyrir fanga sem eiga við veruleg geðræn vandamál að stríða og síðast í gærkvöldi var viðtal við Bjarnþóru M. Pálsdóttur, sem er varaformaður Fangavarðafélags Íslands, þar sem hún talar um skort á meðferð fyrir fanga. Þá er fyrst og fremst verið að tala um fíkniefnavandamál en það er líka kunnara en frá þurfi að segja að þeir sem hafa lengi neytt sterkra fíkniefna eiga oftar en ekki við geðræn vandamál að stríða. Þess vegna hefur orðið þessi skortur á úrræðum fyrir fanga sem dvelja til að mynda á Litla-Hrauni eða í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg þar sem þeir dvelja allt að sex mánuðum án þess að fá þjónustu við hæfi, hvorki meðferð við fíkniefnaneyslu við komu í fangelsið né viðunandi meðferð vegna geðrænna vandamála sem fylgja fíkniefnaneyslunni. Eins er með kvennafangelsið þar sem hefur þurft að vista fanga með geðræn vandamál þó að engin aðstaða sé til þess. Fyrir stuttu síðan var einn fangi fluttur frá kvennafangelsinu að Litla-Hrauni í einangrunarvistun, m.a. vegna þess að sá einstaklingur á við verulega mikil geðræn vandamál að stríða. Það virðist hins vegar ekki vera lausn fyrir þann fanga að vera vistuð á Litla-Hrauni og varla í samræmi við þá sjúkdómsgreiningu sem hún hefur fengið hjá læknum fangelsis. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur verið brugðist við óskum Fangelsismálastofnunar um úrbætur í geðheilbrigðisþjónustu innan fangelsanna? Ef svo er, á hvern hátt? Ef ekki, hvenær má vænta úrbóta?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um viðbrögð við óskum Fangelsismálastofnunar um úrbætur í geðheilbrigðisþjónustu innan fangelsanna. Hv. þingmaður vekur máls á mjög mikilvægum þætti. Sem kunnugt er er heilbrigðisþjónusta við fanga á Íslandi á ábyrgð heilbrigðisyfirvalda. Undanfarin ár hefur margt verið gert til að bæta þessa þjónustu, bæði hina almennu læknisþjónustu í fangelsum sem og geðheilbrigðisþjónustu við fanga. Heilbrigðisvandamál fanga eru að sjálfsögðu af ýmsum toga en einungis hluti þeirra verður leystur innan veggja fangelsanna með þeim úrræðum sem þar bjóðast. Fangar njóta því einnig annarra úrræða heilbrigðisþjónustunnar utan fangelsa eftir því sem atvik og sjúkdómar krefjast. Þjónustusamningar eru við þær heilbrigðisstofnanir sem nálægar eru fangelsunum svo sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands vegna þjónustu við fangelsið að Litla-Hrauni og heilsugæslustöðin á Akureyri vegna þjónustu við fangelsið þar. Af hálfu heilbrigðisstarfsmanna, Fangelsismálastofnunar og annarra aðila, svo sem erlendra eftirlitsnefnda sem og umboðsmanns Alþingis, hefur verið lögð áhersla á að auka þjónustu geðlækna. Við fangelsið á Litla-Hrauni hefur verið fjórðungsstaða geðlæknis en annars staðar hefur sú þjónusta verið keypt eftir þörfum fangelsanna, svo sem á Akureyri. Ég get upplýst Alþingi um það að ég hef nýlega heimilað Heilbrigðisstofnun Suðurlands að auka verulega þjónustu geðlæknis við fangelsið á Litla-Hrauni með því að veita stofnuninni heimild til að auglýsa eftir sérfræðingi í geðsjúkdómum í hálfa stöðu til viðbótar við þá fjórðungsstöðu sem fyrir var. Geðlæknisþjónustan þrefaldast frá því sem nú er. Í tölum þýðir þetta að á þessu ári voru fjárveitingar auknar um 18 millj. kr. til að efla heilbrigðisþjónustu við fanga og auk þess voru veittar 4,8 millj. kr. til réttargeðdeildarinnar að Sogni til að standa undir viðbótarstöðu geðlæknis. Birtist einmitt auglýsing um lausa stöðu geðlæknis við Heilbrigðisstofnun Suðurlands síðasta sunnudag í Morgunblaðinu og á Starfatorgi. Frekari aukning á þjónustu við fanga mun verða í sífelldu endurmati. Einkum hafa sjónir manna beinst að vandamálum fíknar og geðsjúkdóma og mun af hálfu ráðuneytisins áfram verða unnið að því að bæta eftir fremsta megni þessa þjónustu í fangelsum landsins. Virðulegi forseti. Ég vona að ofangreindar upplýsingar þar sem fram kemur að um þreföldun geðlæknisþjónustu á Litla-Hrauni er að ræða svari spurningum hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma fram með þessa fyrirspurn og eins svör hæstv. ráðherra. Það er augljóst að verið er að vinna í þessum mikilvægu málum en það þarf meira til og það þarf að vinna áfram af krafti að því að bæta þar úr því að þörfin er fyrir hendi, m.a. þörf fyrir lokaða geðdeild fyrir sakhæfa fanga, utan fangelsismúranna eins og sagt er. Það þarf líka að koma á mjög markvissri meðferð fanga sem eru í neyslu fíkniefna og áfengis og hefja meðferðina um leið og fangar koma inn þannig að þeir geti nýtt afplánunartímann til að eiga svo einhverja möguleika á að koma út sem betri og þarfari þegnar. Hvað varðar þetta mál í heild - er tími minn útrunninn.

Virðulegi forseti. Ég tek þá upp þráðinn. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að hreyfa þessu máli og ég hlýt jafnframt að lýsa ánægju minni með aukinn skilning fangelsisyfirvalda á að taka á heilbrigðisvanda sem fangar standa frammi fyrir við afplánun refsingar. Það má sjá m.a. í skýrslu fangelsisyfirvaldanna um markmið Fangelsismálastofnunarinnar. Það er einkum vandi tveggja hópa fanga sem þarf sérstaklega að huga að. Annars vegar eru þeir sem eiga við vímuefnavanda að stríða og hins vegar hinir sem eru með geðræn vandamál. Það er mikil þörf á frekari úrræðum varðandi vímuefnameðferð en hún stendur föngum einkum til boða við lok refsivistar. Í ljósi þess að fangelsi á að vera betrunarvist væri nær að bjóða föngun upp á afeitrun og meðferð vegna vímuefnavanda við upphaf meðferðar og styðja þá til þess að halda sig frá vímuefnum meðan á refsivist stendur. Á það þarf að leggja áherslu og það eitt gæti leyst ýmsan annan vanda í fangelsum. Jafnframt er vandi - nú er minn tími búinn og þá stoppa ég.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli og ágætt svar hæstv. heilbrigðisráðherra. Á undanförnum missirum hefur verið talsverð umræða um málefni fanga og er það vel, einnig starfsmanna fangelsanna en þeir sinna auðvitað mjög mikilvægu starfi sem ber að virða og hlúa að engu síður en innra starfi í fangelsunum. Eins og kom fram áðan í umræðunni þarf hið innra starf í fangelsunum að vera mjög uppbyggilegt og raunar þarf að vera um betrunarvist að ræða. Hér kom fram í svari hæstv. ráðherra sem hefur sýnt þessum málaflokki mikinn áhuga að fjármagn er að aukast í geðheilbrigðisþjónustu. Það ber að þakka og einnig ber að styrkja samstarf Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, réttargeðdeildarinnar að Sogni og fangelsisins að Litla-Hrauni. Þetta eru stofnanir sem eiga og geta mjög vel unnið saman. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að bera fram þessa fyrirspurn í dag og jafnframt þakka ég hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir hvað hann hefur mikinn skilning á þessum málum. Eins ber að fagna auknum skilningi fangelsisyfirvalda yfirleitt því að þar finnst mér mikil breyting vera orðin á, mjög jákvæð. Ég fagna því einnig að staða geðlæknis við Heilbrigðisstofnun Suðurlands hefur nú verið auglýst og það mun nýtast fangelsinu að Litla-Hrauni afskaplega vel, og Sogni líka, og allt mun þetta geta unnið saman. Ég vil líka taka undir með þeim sem hafa rætt um skort á úrræðum varðandi vímuefnaneyslu. Það er mjög mikilvægt að taka á þeim málum strax í upphafi um leið og fangi er vistaður, að hann fari þá strax í meðferð. Það hlýtur að spara þegar til lengri tíma er litið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að boða þessa þjónustuaukningu en ekki síður hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að ganga eftir því og fyrir óþrjótandi áhuga hennar og baráttu fyrir málefnum fanga. Staða fangelsismála hefur því miður um langt skeið verið okkur til vansa og við verið áminnt af alþjóðlegum eftirlitsaðilum í því efni. Ég held að það sé einmitt endurhæfingarhugsunin og úrræðin og meðferðin sem við þurfum í miklu ríkari mæli að beita í fangelsunum, til þess ekki síst að rjúfa þann vítahring sem afbrotaferillinn getur orðið ungu fólki. Til að það verði þeim ekki ævilangt hlutskipti og baggi þarf að rjúfa þann vítahring með meðferðum og með endurhæfingu fyrst og fremst.

Frú forseti. Ég þakka þessa gagnlegu umræðu og þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að hefja hana. Það sem mig langaði að koma fram með, leggja inn í umræðuna, er að fyrir þinginu liggur frumvarp til laga um fullnustu refsinga - það er í allsherjarnefnd - þar sem vel er farið yfir þau mál og komið inn á m.a. það hvernig vistunaráætlanir á að gera fyrir fanga, taka tillit einmitt til fíkniefnavandamála þeirra fanga sem fara inn í fangelsin. Svo vil ég minna á að næstkomandi föstudag er einmitt ráðstefna um þennan málaflokk á Hótel Örk sem væri mjög gagnlegt fyrir þingmenn sem hafa áhuga á að fylgjast með.

Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt hversu margir hafa tekið þátt í þessari umræðu, hversu margir þingmenn taka til máls, vegna þess að oft og tíðum er þetta málaflokkur sem ekki margir sýna áhuga. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en þó að það séu vissulega spor í rétta átt að auka þjónustuna um hálfa stöðu á Litla-Hrauni, það skiptir auðvitað verulegu máli, skiptir enn meira máli aðgangur fanga að leguplássum utan fangelsis, þegar við alvarleg geðræn vandamál er að stríða. Á það hefur bæði Sigurður Guðmundsson landlæknir bent og einnig núverandi forstöðumaður Fangelsismálastofnunar sem hefur sinnt þessum málum mjög vel. Hann segir m.a. í bréfi sem sent var til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis að komið hafi upp dæmi þar sem föngum sem eiga við geðræn vandamál að stríða hafi verið vísað frá geðdeildum. Hann rekur sögu fanga sem síðasta sumar hafi verið í miklum geðsveiflum og ítrekað reynt sjálfsvíg. Að mati læknis taldist ástand hans orðið mjög ótryggt og var hann því sendur á bráðageðdeild Landspítalans. Um klukkustund síðar var fanginn sendur í Hegningarhúsið og vistaður í einangrun af öryggisástæðum. Hann var síðan sendur á réttargeðdeildina að Sogni og jafnframt segir fangelsismálastjóri að dæmi séu um að föngum sem sendir séu á geðdeild hafi verið snúið við á tröppunum og þeir sendir aftur í fangelsi eftir nokkrar klukkustundir. Við vitum hvaða afleiðingu slík meðferð hefur haft og þurfum svo sem ekki að rekja þau dæmi hér úr ræðustól. En það er mikil nauðsyn á því að tryggja leguplássin, til þess þarf fjármagn og því fjármagni er best varið við frekari uppbyggingu að Sogni. Það liggja fyrir teikningar, það kostar um 29 millj. kr. að bæta þar pláss þannig að húsnæðið geti tekið 7–8 fanga.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og ég þakka fyrir þá almennu umræðu sem hefur verið um þetta mál. Það er rétt að það hefur verið í opinberri umræðu að undanförnu í meira mæli en áður hefur verið, og er það vel. Ég endurtek að ég bind miklar vonir við þá auknu þjónustu sem aukin geðlæknaþjónusta hefur í för með sér á Litla-Hrauni. Við munum að sjálfsögðu fylgjast með, eins og kom fram í svari mínu, hvaða þjónusta hentar best í fangelsunum. Skírskota ég þá til þess tillöguflutnings sem var nefndur hér. Varðandi svo legupláss utan fangelsa þegar alvarlegir hlutir steðja að höfum við átt viðræður við forsvarsmenn geðdeildar Landspítala – háskólasjúkrahúss um þau mál. Þær viðræður fóru fram nýverið og við munum reyna að fylgjast með því eftir föngum að þar verði aðgangur. Það er alveg rétt að við þurfum að marka þessari starfsemi stað og vonandi kemur sá dagur að við getum byggt við á Sogni. Það eru áform þar um og það er ein af þeim leiðum sem til greina koma í því máli. Þó að ég geti ekki sagt um það á þessari stundu hvenær það verður er það eitt af mögulegum úrræðum en ég legg áherslu á það í lokin að allar þær stofnanir sem vinna á þessu sviði hafi sem best samstarf.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að reglulega berast okkur mjög slæmar, oft og tíðum skelfilegar, fréttir erlendis frá um svokallaða fuglaflensu. Bara núna í dag kom frétt í Ríkisútvarpinu sem ber yfirskriftina: „Fuglaflensa gæti banað 70 milljónum“ og ég vildi fá að lesa hana, með leyfi forseta: „Fuglaflensa gæti orðið heimsfaraldur á skömmum tíma og dregið allt að 70 milljónir manna til dauða, 70% þeirra sem smitast. Þetta kom fram í máli Peters Dohertys, prófessors í Melbourne, og handhafa nóbelsverðlauna í læknisfræði, á ráðstefnu í Lyon í gær. Doherty sagði þetta mat Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Fuglaflensa hefur þegar valdið dauðsföllum í Austur-Asíu. Doherty segir hætt við að veirur fuglaflensu og mannaflensu nái saman, tengist með erfðavísum, þá sé voðinn vís. Hann bendir á að liðlega 40 milljónir manna hafi látist úr banvænni inflúensu 1918, spænsku veikinni svonefndu, hún hafi farið sem eldur í sinu um heiminn þótt samgöngur væru miklu stopulli þá en nú.“ Einnig er frétt á mbl.is sem ég ætla ekki að lesa en hún gengur í stuttu máli út á það að 18 lönd fengu fyrir mistök send sýni með fuglaflensuveiru. Þeim var gert skylt eðli máls samkvæmt að eyða þessu en þetta segir okkur sem við vitum að þrátt fyrir að við höfum verið svo lánsöm, og vonandi verðum við það alltaf, að fá ekki svona skaðvald hingað til lands er ekkert öruggt í þessu efni, því miður. Það er því ástæðan, virðulegi forseti, að ég ber fram eftirfarandi spurningar til heilbrigðisráðherra og ég tel - og ég held að allur þingheimur og þjóðin sé sammála um það - að skynsamlegt sé í málum sem þessum að vona hið besta en búa sig undir það versta. Þess vegna ber ég fram eftirtaldar fyrirspurnir: 1. Er til viðbragðsáætlun fyrir skæðan faraldur eins og fuglaflensu? Ef ekki, er unnið að slíkri áætlun nú? 2. Eru til birgðir inflúensulyfja og bóluefna til að bregðast við því ástandi sem skapast getur og við hvaða forsendur miðast áætlanir? 3. Beinist viðbúnaður eingöngu að heilbrigðisstéttum eða hefur almenningur verið upplýstur um viðeigandi viðbúnað? 4. Hverjar teljast eðlilegar sóttvarnir heimila og þykir rétt að þau komi sér upp lyfjabirgðum?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur beint til mín spurningum um viðbrögð við faraldri, bæði viðbragðsáætlanir, birgðir inflúensulyfja og fleiri atriði tengd þessu. Íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa ásamt íslenskum stjórnvöldum unnið að viðbragðsáætlun og sóttvarnarráðstöfunum vegna faraldra, svo sem hugsanlegs heimsfaraldurs vegna inflúensu af A-stofni sem nú geisar í fiðurfé í Suðaustur-Asíu. Þar hefur fólk smitast af fuglum. Enn sem komið er hefur ekki verið sýnt fram á að virkt smit hafi borist manna í millum. Verði slík smitun milli manna staðfest er hætta á heimsfaraldri verulega meiri og skilgreint hættuástand verður aukið. Undirbúningur að þessari viðbragðsáætlun hófst fyrir rúmu ári. Viðbúnaður á Landspítala – háskólasjúkrahúsi hefur verið aukinn og einnig er áfram unnið að auknum viðbúnaði annars staðar í heilbrigðisþjónustunni. Af hálfu heilbrigðisyfirvalda hefur aðgerðum verið stýrt í náinni samvinnu við sóttvarnalækni. Er hann reiðubúinn með frekari aðgerðir verði þeirra talin þörf, allt eftir tegund og eðli ógnarinnar. Birgðir veiruhamlandi lyfja voru auknar á síðasta ári. Aukist alþjóðlegt hættustig, t.d. ef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin staðfestir að fuglainflúensa sé farin að berast manna á milli, verður sent dreifibréf á vegum sóttvarnalæknis með fyrirmælum til lækna um að vera vakandi gagnvart hugsanlega auknum fjölda inflúensutilfella. Ríkisstjórnin hefur þegar samþykkt að heimila sóttvarnalækni að kaupa lyf við inflúensu fyrir 10 millj. kr. Þá hafa verið birtar upplýsingar á heimasíðu landlæknisembættisins til ferðamanna sem ferðast til svæða þar sem fuglainflúensa af AH5N1 geisar. Þá hefur sóttvarnanefnd samvinnu við yfirdýralækni komi til þess að fuglainflúensa berist í íslenskt fiðurfé. Enn er ekkert bóluefni til gegn inflúensu af stofni AH5N1 fyrir menn og alls óljóst hvenær það verður til þar sem veiran hefur ekki enn tekið þeim breytingum sem margir óttast að síðar verði. Þá fyrst þegar gerð slíkrar veiru er ljós getur framleiðsla á bóluefni hafist. Í ljósi þess að fuglaflensan í Asíu heldur áfram og fleira fólk hefur sýkst þar með hárri dánartíðni hefur verið ákveðið að auka enn viðbúnaðinn gegn heimsfaraldri hér á landi. Starfar nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar sem í sitja fulltrúar heilbrigðis- og dómsmálaráðuneytisins sem er ætlað að samræma viðbrögð hinna ýmsu þátta stjórnkerfisins komi til heimsfaraldurs af þessum eða svipuðum toga. Þar er m.a. verið að kanna möguleika á sóttkví, einangrun og öðrum hindrandi aðgerðum gegn smiti. Samtímis er mikilvægt að skapa ekki ástæðulausan ótta meðal almennings. Flæði upplýsinga er því afar mikilvægt. Íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa í samvinnu við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina, Evrópusambandið og Norðurlöndin unnið að þróun viðbragðsáætlunar vegna heimsfaraldurs inflúensu. Meðal þeirra úrræða sem rædd hafa verið er aukið birgðahald sértækra inflúensulyfja og er það mál í frekari skoðun. Lagt hefur verið til að þjóðir heims eigi tiltæk á hverjum tíma lyf við inflúensu og stefna flestar nágrannaþjóðir okkar að því að hafa tiltæka meðferðarskammta fyrir 25–30% íbúa sinna, einkum fyrir fólk í öryggis- og heilbrigðisþjónustu, sem og fyrir einstaklinga í sérstökum áhættuhópum. Þess má geta að meðferð með inflúensulyfjum seinkar hugsanlega einungis vandanum og gæti aðeins orðið tiltæk lausn í skamman tíma meðan bóluefni er í framleiðslu. Lyfjabirgðahald er því einungis ein af þeim ráðstöfunum sem gripið verður til. Virkt bóluefni er farsælasta lausnin þegar það verður fáanlegt. Virðulegi forseti. Eins og ég hef greint frá hefur verið unnið talsvert mikið að viðbragðsáætlun gagnvart hugsanlegum faröldrum sem miðast þó ekki eingöngu við inflúensu heldur faraldra af hvaða toga sem er. Margir útfærsluþættir slíkra ráðstafana verða þó aldrei ákveðnir fyrr en ljóst er af hvaða toga faraldurinn er og hvaða viðbrögð megi teljast farsælust til að hindra sem mest útbreiðslu hans. Ég vona að svar mitt hafi upplýst hv. þingmann um þau viðbrögð sem hafa verið og eru í vinnslu af hálfu stjórnvalda.

Virðulegur forseti. Eins og hér kom fram hefur í heilt ár verið unnið með viðbragðsáætlun gagnvart hugsanlegri fuglaflensu. Maður heyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur málið undir smásjánni. En ég vildi draga fram að fyrir Alþingi liggur núna frumvarp sem kveður á um að Lyfjastofnun geti heimilað tímabundna dreifingu lyfs án markaðsleyfis, þ.e. ef á leiðinni er faraldur. Þannig er einnig í undirbúningi lagasetning sem lýtur m.a. að viðbrögðum við slíkum vandamálum. Ég vildi gjarnan nýta tækifærið, af því að þetta mál er mjög ógnvekjandi þótt maður vilji ekki mála skrattann á veginn, og spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Þar sem búið er að vinna að viðbragðsáætlun í heilt ár þá hljóta menn að ganga út frá einhverri tölu varðandi það hvað geti gerst í versta tilfelli. Ég hefði gjarnan viljað heyra ráðherra segja frá því, ef hann treystir sér til: Hver er versta hugsanleg staða á Íslandi, hve margir gætu fallið hér?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspurnina og svörin frá hæstv. forseta. Það er ljóst að því hefur verið spáð að hugsanlega fleiri en ein tegund af vírus gæti valdið heimsfaraldri. Það er einnig ljóst að ekki er hægt að bregðast við með lyfjum fyrr en sú stökkbreyting hefur átt sér stað sem þróa þyrfti lyf við. Allt tekur þetta tíma. Ég fagna þeim viðbúnaði sem er hjá hæstv. ráðherra og ráðuneyti í þessu máli. Það skiptir líka miklu að við sem þjóð, Íslendingar, séum meðvituð um ferðalög til annarra landa og hugsanlega um sýkt svæði. Ég vil beina athygli að erlendum verkamönnum, starfsmönnum sem hér starfa í dag, sem koma af svæðum utan Evrópska efnahagssvæðisins sem hugsanlega bera með sér berklabakteríur sem eru miklu illvígari en sú sem þekkt var áður og lyf voru til við en eru ekki til við í dag. Við þessu þarf að bregðast mjög markvisst.

Hæstv. forseti. Hér fer fram mjög athyglisverð umræða og ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn á Alþingi. Þetta er auðvitað grafalvarlegt og ef fuglaflensa yrði sá heimsfaraldur sem er spáð þá væri það mjög alvarlegt. Spænska veikin var mjög alvarleg hér á Íslandi 1918, sama ár og Katla gaus síðast. Fólkið hrundi niður og þá voru, eins og komið hefur fram, samgöngur miklu strjálli en er í dag. Í því sambandi gæti komið upp spurningin: Verður sett farbann á fólk milli landa eða innan lands? Hvernig verður með aðflutning matvæla? Ég tel mikilvægt að sinna vel undirbúningi að viðbrögðum við faraldrinum og tek undir með ráðherra varðandi það að mikilvægt er að upplýsa almenning jafnt og þétt. Við eigum að forðast alla óþarfa hræðslu en við verðum að huga vel að þessum málum.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði um kom fram í fréttum í morgun að nýr heimsfaraldur gæti banað allt að 70 milljónum manna. Ég skoðaði jafnframt heimasíðu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar en hún fer aðeins varlegar í þetta og segir að 2–50 milljónir manna gætu legið í valnum eftir skæðan faraldur af völdum veira en hins vegar er erfitt að spá um umfang slíks. Leiddar hafa verið líkur að því að í verstu tilvikum geti allt að 20–50% hverrar þjóðar smitast, sem þýðir að samfélögin nánast lamast þegar faraldurinn gengur yfir. Þess vegna er mikilvægt að verja heilbrigðisstarfsfólk sérstaklega til að halda uppi nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og jafnframt þá sem sinna öryggisþjónustu. Hins vegar má ljóst vera að ef veiran kemur mun það koma mjög mismunandi niður á fólki. Það hefur verið vísað í spænsku veikina fyrr í þessari umræðu. Við verðum að hafa það í huga að heilbrigðisástand þjóðarinnar var mun verra á þeim tíma. Í dag er húsnæði, hreinlæti og ástand fólks allt annað en var þá. Það ræður m.a. því hve móttækilegur líkaminn er. Hins vegar hafa heilbrigðisyfirvöld staðið sig vel í að undirbúa þetta mál.

Herra forseti. Mér finnst sem fyrirspurn hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hafi í raun vakið upp fleiri spurningar og ekki síður svör ráðherra. Svör hans hafa líka vakið fleiri spurningar. Mig langar þess vegna að spyrja í framhaldinu: Hvað hefur verið kannað með innflutning á matvælum til landsins? Er hinn mikli matvælainnflutningur sem óneitanlega er til landsins mikill áhættuþáttur? Við þurfum á honum að halda. Ég heyrði hvergi minnst á embætti yfirdýralæknis eða hlutverk landbúnaðarráðuneytisins í svari ráðherra, að það kæmi að þessum undirbúningi. Þá er ég fyrst og fremst að tala um innflutning á hrámetis og annað þess háttar. Ég vil spyr hvort slíkir aðilar hafi ekki verið með í málinu og hvort sá innflutningur sé meiri eða minni áhættufaktor en aðrir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svör hans. Það er hárrétt sem fram kom hjá honum og fleiri ágætum hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu, að við megum eðli málsins samkvæmt ekki vekja óþarfa ótta meðal þjóðarinnar. En það er hins vegar deginum ljósara að huga þarf að þessu í tíma og að fara þarf fram upplýst umræða um þessi mál. Ég get ekki greint annað af svörum hæstv. heilbrigðisráðherra en að unnið sé skipulega að því að byggja upp varnir gegn þessari miklu vá. Það kom fram í svörum hæstv. ráðherra að það hefur verið gert í heilt ár. Hvað sem því líður þá tel ég að mikið sé til í því sem kom fram hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, að þetta mál vekur upp margar spurningar. Það er gott mál í sjálfu sér, að við tökum umræðu um það. Umræðan þyrfti kannski að fara fram víðar þannig að allir þeir aðilar sem koma beint að málinu og þjóðin sé vel upplýst um hvað er hér á ferðinni, vel upplýst um hvað verði gert ef þessi vágestur kæmi, sem við vonum sannarlega að verði ekki. Vonandi verður þessi stökkbreyting ekki sem menn hafa áhyggjur af. Það er nógu slæmt að þetta smitist frá dýrum. Ég held að það sé lykilatriði í þessu að vona hið besta en búa sig undir það versta. Ég held að það sé markmið í sjálfu sér að upplýsa almenning, heilbrigðisstéttir og aðra aðila sem að þessum málum koma. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir greinargóð svör.

Herra forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta alvarlega mál. Ég endurtek að við verðum að halda vöku okkar í þessum efnum án þess að mála það svo dökkum litum að það veki óþarfa ótta hjá þjóðinni. En það er best að hafa varann á. Ég vil undirstrika að þeim sem ferðast til fjarlægra landa, þar sem samneyti manna og dýra, manna og fiðurfjár, er mikið og þar sem fiðurfé er jafnvel í híbýlum manna, er eins gott að fara varlega. Menn spyrja um hvaða afleiðingar þessi faraldur gæti hugsanlega haft og hafa nefnt spænsku veikina til samanburðar. Þetta væri hliðstæður faraldur og þá var en hins vegar ber að geta þess að aðstæður eru allt aðrar núna en þá var. Eigi að síður má búast við því að þeim sem eru veikastir fyrir, eins og í öðrum faröldrum, sé mest hætta búin. Ég vil ekki fara með tölur í þessu efni en ég tel að dánartíðni, ef allt færi á versta veg, yrði hærri en við höfum þekkt hingað til í venjulegum faröldrum sem hér geisa. Ég endurtek að við þurfum að halda vöku okkar. Við höfum verið með þessa samstarfsnefnd í fullum gangi. Ég veit ekki betur en að hún sé einmitt á fundi núna, meðan þessi umræða fer fram. Yfirdýralæknir hefur verið í ráðum í þessu sambandi og samband sóttvarnalæknis og hans hefur verið náið í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Árið 1995 var flutt tillaga til þingsályktunar um umboðsmenn sjúklinga. Flutningsmenn voru hv. þáverandi þingmenn Ásta B. Þorsteinsdóttir og Sighvatur Björgvinsson og hv. þingmenn Rannveig Guðmundsdóttir, Össur Skarphéðinsson og Guðmundur Árni Stefánsson. Þingsályktunartillagan hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa ráðningu umboðsmanna sjúklinga að öllum stærri sjúkrahúsum og í hverju heilsugæsluumdæmi sem gæti hagsmuna og réttinda sjúklinga.“ Hlutverk umboðsmanna sjúklinga átti að vera, með leyfi forseta: „að gæta þess að fullt tillit tekið til réttinda, hagsmuna og þarfa sjúklinga, að fylgjast með því að sjúklingum sé ekki mismunað og jafnræðis sé gætt, að taka við kvörtunum, meta þær og aðstoða sjúklinga við að koma þeim á framfæri, að stuðla að því að umhverfi á sjúkrastofnunum sé vinsamlegt og betri þjónustu þeirra og að leysa samskiptavanda og deilumál. Umboðsmenn sjúklinga gætu haft afskipti af eða milligöngu um mál er varða samskipti sjúklinga við alla starfshópa sjúkrastofnana. Þeir gætu einnig, að höfðu samráði við sjúkling eða forráðamann sjúklings, ef um barn er að ræða, vísað málum til annarra aðila, svo sem siðanefnda sjúkrahúsa, læknaráða, yfirmanna lækninga- og hjúkrunarsviða eða annarra sem hafa með málefni sjúklinga að gera. Umboðsmenn gætu verið tengiliðir milli sjúklings og fjölskyldu hans og starfsfólks og stjórnenda sjúkrastofnana hvað varðar kvartanir um þjónustu og hugsanlega lögsókn.“ Málinu var fylgt eftir nokkrum sinnum á Alþingi með fyrirspurnum og umræðum. Á þeim tíma tók þáverandi heilbrigðisráðherra, Ingibjörg Pálmadóttir, vel undir að það kæmi í lög um heilbrigðisþjónustu eða réttindi sjúklinga að embætti umboðsmanna sjúklinga yrði sett á laggirnar. Af því varð þó ekki nema að Ingibjörg Pálmadóttir var um tíma umboðsmaður sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi en vegna fjárskorts að manni skilst var sú staða skorin niður og lítið hefur heyrst um hvernig starfið reyndist. Þeir sjúklingar sem verða fyrir læknamistökum eiga í fá hús að venda og finnst í mörgum tilvikum að ekki sé tekið rétt á málum þeirra. Má m.a. nefna að Lífsvog, samtök sjúklinga sem hafa orðið fyrir læknamistökum, hafa fengið um 4–5 þúsund erindi til sín á sl. tíu árum. Þörfin er því til staðar og jafnframt hafa borist mjög margar kvartanir til landlæknisembættis. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra: Hver voru verkefni fulltrúa sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi? Hvernig reyndist starf hans og hvers vegna var það lagt niður? Hyggst ráðherra beita sér fyrir stofnun sambærilegra starfa í heilsugæsluumdæmum?

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Suðurk., Margrét Frímannsdóttir, og hv. 4. þm. Suðvest., Rannveig Guðmundsdóttur, hafa beint til mín fyrirspurn um umboðsmenn sjúklinga. Í fyrsta lagi er spurt: „Hver voru verkefni fulltrúa sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi? Hvernig reyndist starf hans og hvers vegna var það lagt niður?“ Fulltrúi sjúklinga starfaði við Landspítala – háskólasjúkrahús frá 1. maí 2003 til 31. janúar 2004. Samkvæmt upplýsingum frá Landspítalanum var í upphafi ákveðið að ráða fulltrúa sjúklinga í 50% starf í sex mánuði til reynslu. Vegna góðrar reynslu af starfinu var það framlengt í sex mánuði til viðbótar. Í stuttu máli voru helstu verkefni fulltrúa sjúklinga á Landspítalanum að stuðla almennt að bættri þjónustu við sjúklinga og aðstandendur þeirra. Í þessu fólst einkum að útbúa greiðan jarðveg fyrir sjúklinga og aðstandendur þeirra til að koma á framfæri kvörtunum, ábendingum eða athugasemdum sem þeir vildu gera vegna þjónustu sjúkrahússins. Í því skyni var boðið upp á fasta fundartíma fulltrúans á skrifstofu þrjá daga vikunnar. Einnig var auglýstur símatími og loks var unnt að koma ábendingum á framfæri við sjúklinga gegnum auglýst netfang. Á þeim tíma sem fulltrúinn starfaði við sjúkrahúsið leituðu til hans 250 einstaklingar með stór og smá vandamál og fjölbreytt erindi. Þeir einstaklingar voru ekki eingöngu úr hópi sjúklinga og aðstandenda heldur einnig úr hópi starfsfólks sjúkrahússins. Forsvarsmenn sjúklingafélaganna leituðu einnig til fulltrúa sjúklinga. Réttur sjúklinga til að kvarta er tryggður í 18. gr. laga um réttindi sjúklinga frá árinu 1997. Í raun var staða fulltrúa sjúklinga til þess fallin að auðvelda sjúklingum að neyta þessa lögbundna réttar síns. Tekið skal fram að ríkar skyldur eru lagðar á leiðbeiningarskyldu starfsmanna gagnvart sjúklingi sem vill kvarta, samanber að starfsmönnum heilbrigðisstofnunar er skylt að leiðbeina sjúklingi eða vandamanni sem vill koma á framfæri athugasemd eða bera fram kvörtun. Enn fremur er stjórn heilbrigðisstofnunar skylt að taka til athugunar ábendingar starfsmanna sem telja að réttur sjúklinga sé brotinn, en gert er ráð fyrir því í lögunum að starfsmaður geti vakið athygli stjórnar stofnunar ef hann eða hún telur rétt sjúklinga fyrir borð borinn. Sem kunnugt er þurfti Landspítali – háskólasjúkrahús að grípa til ýmissa aðhaldsaðgerða til að hagræða í rekstri sjúkrahússins í upphafi árs 2004 og var staða fulltrúa sjúklinga þá lögð niður. Ekki vegna þess að starfið hafi ekki gefist vel heldur vegna nefndra aðhaldsaðgerða sem sjúkrahúsið þurfti að grípa til. Þess má geta að fulltrúi sjúklinga gerði við starfslok greinargerð um störf sín þar sem bent var á ýmislegt sem gera mætti í þágu sjúklinga. Greinargerðin var rædd í framkvæmdastjórn og stjórnarnefnd sjúkrahússins og ákveðið að fylgja eftir nokkrum atriðum sem fólu í sér tillögur til úrbóta. Þau atriði voru bætt atvikaskráning og úrvinnsla, bætt skipulag við útskriftir sjúklinga, bætt viðmót við sjúklinga og úrbætur varðandi upplýsingar til sjúklinga. Hv. þingmenn óska einnig svars við því hvort heilbrigðisráðherra hyggist beita sér fyrir stofnun sambærilegra starfa, þ.e. fulltrúa sjúklinga í heilsugæsluumdæmum. Því er einfaldlega til að svara að engar ráðagerðir eru uppi um slíkt af minni hálfu sem stendur, ekki vegna þess að ég telji það óþarft heldur vegna þess að ég tel margt brýnna enn sem komið er. Sjúklingar hafa sinn lögvarða rétt til að kvarta og til þess eru skilgreindar leiðir í lögum. Landlæknisembættið gegnir veigamiklu hlutverki í því sambandi og ég er á því að embættið sinni hlutverki sínu mjög vel.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum Margréti Frímannsdóttir og Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli er varðar stuðning við þá sjúklinga sem eru inni á stofnunum. Ég vil benda á að vandi sjúklinga sem telur sig hafa orðið fyrir læknamistökum er allmikill og þeir telja sig ekki fá þann stuðning sem þeir þurfa til að leita réttar síns því það getur verið erfitt og því mikilvægt að þeir fái stuðning og þjónustu. Ég vil líka minna á að félagsráðgjafarþjónusta hefur verið skert á Landspítalanum vegna aðhaldsaðgerða. Það er því ekki bara starf fulltrúa sjúklinga sem hefur verið lagt niður. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort nokkuð sé til í því að áformað sé að fara að óska eftir greiðslum fyrir þjónustu félagsráðgjafa, t.d. á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Ég vonast til að fá svar við því frá hæstv. ráðherra því það tel ég vera mjög mikla afturför og ekki á það bætandi miðað við hvernig stuðningur við sjúklinga hefur verið dreginn saman eins og hér hefur verið sýnt fram frá.

Hæstv. forseti. Farið var af stað með mjög athyglisverða tilraun til að koma á fulltrúa sjúklinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og í ljós kom að full þörf var á starfinu. Það voru bæði sjúklingar, aðstandendur og starfsfólk sem leitaði til þessa einstaklings en vegna aðhaldsaðgerða var staðan lögð niður. Hið sama má segja um marga aðra stoðþjónustu innan Landspítala – háskólasjúkrahúss að hún hefur orðið fyrir barðinu á aðhaldsaðgerðum, niðurskurði eða sparnaði og bitnar einmitt á hinum mikilvæga þætti sem er stuðningur við sjúklingana. Ég tel mjög mikilvægt að endurvekja stöðuna, að hún sé tryggð til framtíðar og vel auglýst því að inni á svona stóru sjúkrahúsi veitist sjúklingum oft erfitt að átta sig á því hvert eigi að leita til að fá rétt svör við fyrirspurnum sínum.

Herra forseti. Hér er á ferðinni þörf fyrirspurn og svar hæstv. ráðherra veldur mér eilitlum vonbrigðum. Skýringar hans liggja í því að yfirstjórn Landspítalans tók til þeirra ráða að skera niður kostnað á þessum vettvangi. Það segir okkur auðvitað að fulltrúi sjúklinga má aldrei heyra beint undir yfirstjórn viðkomandi stofnunar. Hann á auðvitað að vera hliðsettur og vera fulltrúi sjúklinganna með beinum hætti sem eru venju samkvæmt aldrei kvartsárir. Ég vænti þess og vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra endurskoði hug sinn og setji á stofn þetta embætti, ef embætti mætti kalla, á nýjan leik og það heyri beint undir ráðuneytið en ekki yfirstjórn spítalans. Það er auðvitað hið eina rétta í stöðu mála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau svör sem hér komu svo langt sem þau náðu. Fram kom hjá honum að 250 einstaklingum var sinnt á Landspítala – háskólasjúkrahúsi á þeim stutta tíma sem trúnaðarmaður sjúklinga starfaði. Það sýnir okkur fram á hversu þörfin er mikil. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að embættin þurfa að vera til hliðar við heilbrigðisumdæmi. Heilbrigðisumdæmin hafa verið að stækka verulega og yfirstjórn heilbrigðisumdæma að verða fjarlægari sjúklingunum en áður var og þörfin fyrir að stofna embætti umboðsmanns sjúklinga held ég að verði þá meiri. Við þingmenn Samfylkingarinnar munum auðvitað endurflytja þingsályktunartillögu sem Ásta B. Þorsteinsdóttir var 1. flutningsmaður að á sínum tíma í þingflokki Alþýðuflokksins. Hún þekkti þessa þörf af eigin raun bæði af störfum sínum og vegna veikinda sinna. Hún þekkti því og kynntist þörfinni vel fyrir slíkt embætti. Það olli einnig vonbrigðum að félagið Lífsvog sem hefur fengið um 400 þús. kr. fjárveitingu á hverju ári sl. nokkur ár að nú þegar leitað var eftir fjárveitingu til heilbrigðisráðuneytis var þeirri beiðni hafnað. Engu að síður hefur félagið tekið á móti 4–5 þúsund kvörtunum á starfstíma sínum sem eru um tíu ár. Landlæknisembættið stendur sig auðvitað vel að því marki sem það getur. Einn maður sinnir þeim störfum og samkvæmt þeim skýrslum sem komið hafa frá landlæknisembættinu eru kvartanirnar æðimargar. Samt má reikna með að mjög margir sjúklingar og ekki hvað síst aldraðir geti ekki eða reyni ekki að leita á náðir kerfisins um leiðréttingu mála sinna. Ég vonast því til að hæstv. ráðherra taki þetta til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég svaraði í upphafi. Ég legg áherslu á að meðan embættin eru ekki fyrir hendi er lögvarinn réttur sjúklinga til að kvarta, heilbrigðisstarfsfólk hefur skyldu til að koma þeim kvörtunum á framfæri. Landlæknisembættið hefur með höndum að rannsaka hvert atvik í því sambandi þannig að sú þjónusta er fyrir hendi og á að vera fyrir hendi. Hins vegar reyndist þetta vel. Það væri æskilegt að geta gert þetta en því miður hafa önnur verkefni verið tekin fram yfir sem við höfum þurft að taka í forgang. Ef við gætum tekið þetta upp aftur væri auðvitað til athugunar hvernig formið ætti að vera. Ég tek við öllum ábendingum í því efni, þá þurfum við auðvitað að fara yfir slíkt. Ég tel að upplagt sé fyrir þá nefnd sem endurskoðar lögin um heilbrigðisþjónustu að fara yfir þetta og tækifæri til þess. Varðandi kostnaðarþátttöku sjúklinga í félagsráðgjöf í Landspítalanum hafa engar tillögur um það komið upp á mitt borð. Ég veit að Landspítalinn er að fara yfir gjaldskrár sínar en tillögur um þetta hafa ekki komið til mín.

Virðulegi forseti. Árið 2001 beindi ég fyrirspurn til þáverandi dómsmálaráðherra, hv. þm. Sólveigar Pétursdóttur, um það hvort ráðherra hygðist beita sér fyrir lagabreytingu sem tryggði betur en nú er að úrskurði um greiðslu á tvöföldu meðlagi yrði framfylgt. Hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra svaraði því til að hún mundi leita til réttarfarsnefndar um það hvort styrkja mætti lög nr. 90/1989, um aðför, til að einfalda innheimtu samkvæmt úrskurði sýslumanns á grundvelli barnalaga, nr. 20/1992, um aukin meðlög, sérframlög og menntunarframlög og leita leiða til að auðvelda þeim foreldrum þar sem um slíka úrskurði hefði verið að ræða hjá sýslumanni að innheimta viðkomandi meðlög. Það eru því miður mýmörg dæmi þess að feður, því í langflestum tilfellum hafa feður fengið þann úrskurð að greiða skuli aukin meðlög, hafi ekki staðið við slíkar greiðslur og einstæðar mæður hafa ekki séð sér fært að ráða sér lögfræðing eða sækja þetta með fulltingi þeirra, oft vegna mjög bágrar fjárhagsstöðu. Réttarfarsnefnd sendi dóms- og kirkjumálaráðuneyti svar sitt í bréfi, næstum ári eftir að fyrirspurnin var borin fram, með leyfi forseta: „Með bréfi yðar 6. mars sl. var réttarfarsnefnd falið að kanna hvort og þá hvernig unnt væri að breyta lögum nr. 90/1989, um aðför, til að einfalda innheimtu samkvæmt úrskurði sýslumanna á grundvelli barnalaga nr. 20/1992, um aukin meðlög, sérframlög og menntunarframlög. Nefndin hefur tekið þetta erindi til skoðunar og er álit hennar eftirfarandi: Réttarfarsnefnd leyfir sér að ganga út frá því að ráða megi af þessum gögnum, þ.e. þeim gögnum sem voru við fyrirspurnina, að hverju erindi þeirra lýtur nánar. Samkvæmt 5. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 90/1989, samanber 24. gr. barnalaga, er heimilt án undangenginnar dómsúrlausnar eða dómsáttar að gera fjárnám fyrir þeim meðlagsgreiðslum sem um ræðir í erindi yðar. Með þessu nýtur krefjandi meðlags þess réttarfarshagræðis sem frekast getur almennt staðið til boða í núgildandi lögum.“ Niðurstaða réttarfarsnefndar er að ekki sé hægt að breyta lögum um aðför til að auðvelda innheimtuna en hægt sé að breyta ákvæðum laga nr. 54/1971 þannig að Innheimtustofnun sveitarfélaga yrði ekki aðeins heimilt að taka að sér innheimtu þeirra krafna sem henni er í dag, heldur skylt ef eftir því væri leitað, svo og fella niður áskilnað um að hún geri þetta gegn greiðslu. Fyrirspurn mín til ráðherra er: Mun hann beita sér fyrir því að þetta verði gert?

Hæstv. forseti. Innheimta meðlagskrafna er samkvæmt lögum á ábyrgð sveitarfélaganna. Það fyrirkomulag byggist á framfærsluskyldu sveitarfélaganna frá fornu fari. Sérstök stofnun, Innheimtustofnun sveitarfélaga, er starfrækt til að annast innheimtuna og endurgreiðir hún Tryggingastofnun ríkisins án sérstakrar þóknunar innheimt meðlög, menntunarframlög og ýmis sérframlög, t.d. vegna ferminga, skírna, tannviðgerða o.fl. Ég vil, hæstv. forseti, vekja sérstaka athygli á því að Innheimtustofnun annast nú þegar innheimtu hluta þeirra framlaga sem getið er um í fyrirspurn hv. þingmanns án sérstakrar þóknunar. Meðlagstímabilið er mjög langt, þ.e. annars vegar ber að greiða meðlag með börnum frá fæðingu til 18 ára aldurs og hins vegar menntunarframlag frá 18 til 20 ára þegar við á. Innheimtustofnun sveitarfélaga tekst að innheimta um 70% af kröfum hvers árs en eftirstöðvar þarf í flestum tilvikum að innheimta á mörgum árum. Einnig er nokkuð um að meðlagsskuldir einstaklinga hrannist upp og verði skuldaranum hreinlega ofviða. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er samkvæmt lögum sá aðili sem ábyrgist mismun á greiddum meðlögum frá Tryggingastofnun ríkisins og innheimtum meðlagskröfum hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga. Undanfarin ár hafa útgjöld sjóðsins vegna þessa verkefnis því miður farið hækkandi, eða úr tæpum 518 millj. kr. árið 2000 í rúmar 725 millj. kr. árið 2003. Á sl. ári var fjárhæðin þó umtalsvert lægri eða rúmar 644 millj. en áætlun þessa árs gerir ráð fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga greiði Innheimtustofnun 725 millj. kr. Frá 1. janúar á þessu ári er meðlag með hverju barni 16.586 kr. á mánuði eða rétt rúmlega 199 þús. kr. á ári. Þetta er vissulega ekki mjög há fjárhæð og stendur aðeins undir hluta af framfærslukostnaði en nokkuð er um að foreldrar semji um hærri meðlagsgreiðslur. Innheimtustofnun sveitarfélaga annast hins vegar ekki innheimtu aukins meðlags eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, þ.e. þess hluta meðlagsins sem er umfram áðurgreinda fjárhæð á mánuði. Núgildandi fyrirkomulag varðandi meðlagsgreiðslur og meðlagsinnheimtu tryggir því aðeins greiðslu einfalds meðlags eða sem svarar barnalífeyri almannatrygginga. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að ef Innheimtustofnun sveitarfélaga verða færð aukin verkefni eins og hv. fyrirspyrjandi leggur til mun það leiða til aukinna vanskila hjá Innheimtustofnun. Það er sömuleiðis því miður ákveðin hætta á misnotkun ef hið opinbera, ríki eða sveitarfélög verða gerð ábyrg fyrir aukinni innheimtu meðlaga. Ég tel því ýmis tormerki á því að breyta lögum á þann hátt að hið opinbera taki ábyrgð á innheimtu aukins meðlags. Ef slík breyting ætti að eiga sér stað yrði í fyrsta lagi að semja við sveitarfélögin og fá þau til að taka á sig aukinn kostnað sem óhjákvæmilega mundi hljótast af. Í öðru lagi yrði að finna leiðir til að tryggja að hið nýja kerfi yrði ekki misnotað. Öðru máli kann að gegna hvað það varðar að Innheimtustofnun verði gert skylt að taka að sér innheimtu aukins meðlags í umboði framfæranda eins og stofnuninni er nú þegar heimilt að lögum. Erindum frá einstaklingum um slíka innheimtu hefur hins vegar fram til þessa alltaf verið hafnað af stjórn stofnunarinnar og rökin fyrir þeirri synjun eru einkum þau að slíkt mundi auka álag á stofnuninni sem þó er ærið fyrir. Í dag annast Innheimtustofnun sveitarfélaga eingöngu innheimtu fyrir opinbera aðila og uppgjör vegna innheimtra krafna fylgir því ekki sérstaklega mikil umsýsla. Ef stofnunin færi að taka að sér innheimtu fyrir einstaklinga, jafnvel svo þúsundum skiptir, er ljóst að hlutverk hennar mundi breytast og slík breyting mundi að öllum líkindum krefjast umtalsverðar fjölgunar starfsmanna með tilheyrandi kostnaði. Við megum heldur ekki gleyma því, hæstv. forseti, að í dag eru ýmsar leiðir færar aðrar en að fela opinberu fyrirtæki að innheimta meðlagskröfur. Sérhæfð innheimtufyrirtæki bjóða upp á slíka þjónustu og það hlýtur einnig að vera valkostur.

Virðulegi forseti. Í þeim tilvikum þar sem um er að ræða að úrskurður er felldur um aukin meðlög, sérframlög eða menntunarframlög er það oftast gert vegna þess að fjárhagsstaða viðkomandi einstaklings er mjög bág. Það er líka í þeim tilvikum þar sem um veruleg veikindi er að ræða t.d. þeirra barna sem eru hjá einstæðum foreldrum sem, eins og ég sagði áðan, eru oftast mæður. Ég er með erindi þar sem um er að ræða skuldir upp á fleiri milljónir sem hafa safnast upp þar sem meðlagsgreiðendur hafa ekki staðið við sitt og jafnvel beitt til þess ýmsum ráðum að komast undan því að greiða. Fram kom hjá hæstv. ráðherra áðan að Innheimtustofnun hefur hafnað öllum þeim erindum sem til hennar hafa borist frá einstaklingum um innheimtu. Þau skipta ekki þúsundum vegna þess að fram kom í fyrirspurn sem ég var með til hæstv. dómsmálaráðherra á sínum tíma að þetta væri ekki svo óskaplega mörg tilvik þegar horft væri til heildarinnar. Því þyrfti að gera þá lagabreytingu að í stað þess að Innheimtustofnun sé heimilt að taka að sér innheimtu þessara krafna verði henni skylt, ef eftir því er leitað, án þess þó að um væri að ræða ábyrgð ríkisins á þeim greiðslum, heldur væri þeim skylt að sjá um innheimtuna í þeim tilvikum þar sem um er að ræða bága fjárhagsstöðu eða mikil veikindi. Þó að ýmis innheimtufyrirtæki taki að sér slíkar kröfur í dag er það engin lausn að leita til slíkra fyrirtækja fyrir bláfátækt fólk sem leitar eftir því að réttur barna þeirra til þeirra fjármuna sem hafa verið úrskurðaðir sé virtur. Þau hafa ekki efni á því frekar en að leita sér ráðgjafar hjá lögfræðingi. Þess vegna er spurning mín ítrekuð: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir að skoða þessar leiðir og kanna um hve mörg tilvik er að ræða?

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan tel ég ýmis tormerki á því að fara þá leið sem hv. þingmaður leggur til, fyrst og fremst vegna þess að það mun væntanlega auka mjög umsvif þeirrar stofnunar sem hér um ræðir með tilheyrandi kostnaði og þá þarf að semja um það sérstaklega við sveitarfélögin. Ég er hins vegar þannig gerður, hæstv. forseti, að ég vil ekki hafna því með öllu að ræða málið og er alveg tilbúinn til að beita mér fyrir því að stjórn Innheimtustofnunar sveitarfélaga ræði þessa hugmynd, en ég tel ekki sérstaka ástæðu til að beita mér fyrir því að það verði gert svo því sé skýrt svarað. Ég skal hins vegar beita mér fyrir því að það verði rætt.

Virðulegi forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. félagsmálaráðherra um það hvort úthlutunarreglur Reykjavíkurborgar varðandi úthlutun byggingarréttar við Lambasel uppfylli kröfur félagsmálaráðuneytis til lóðaúthlutunar hjá sveitarfélögum almennt. Ástæða þess að ég spyr er sú að lóðaúthlutunarreglur sveitarfélaga eru mismunandi og aðferðirnar einnig. Í fyrsta lagi hefur þetta verið gert þannig, eins og þarna á að gera, að hafðar eru fyrir fram tilbúnar reglur sem segja að viðkomandi verði að vera búsettur í Reykjavík í eitt ár frá 2001 og í öðru lagi sé lóðaverðið 4,8 millj. og síðan eigi að draga úr umsækjendum. Reykjavíkurborg hefur líka notað aðra aðferð ásamt öðrum sveitarfélögum eins og Garðabæ, að bjóða upp lóðir, þau hafa gert það í fjölbýli og hæstbjóðandi þá fengið. Þar sem það vantar stórlega lóðir eins og ástandið er á markaðnum hefur verðið farið upp úr öllu valdi. Í sérbýli eins og þarna er hafa sveitarfélögin dregið eða þá eins og við í Kópavogi, við erum með ákveðnar reglur og úthlutum þessu í bæjarráði eftir þeim reglum. En t.d. í Hafnarfirði eru kröfur um að 80% af úthlutununum eða lóðunum verði úthlutað til Hafnfirðinga og 20% til utanbæjarmanna. Kjarninn í fyrirspurn minni er sá að sveitarfélögin geta sett saman hvaða skilyrði sem er eins og þetta að eingöngu verði úthlutað til Reykvíkinga. Ef þetta yrði gert í öllum úthlutunum í Reykjavík fengju bara Reykvíkingar. Er það jafnræðisregla sem er í heiðri höfð? Ég tók eftir því að um daginn var auglýst í blöðunum að fyrir lysthafendur væru aðilar tilbúnir að kaupa lóðirnar á 8,4 millj. en þeir sem fengju lóðirnar þyrftu að borga 4,8, þannig að menn væru að fá 3,6 millj. á milli. Þetta er náttúrlega happdrætti. Í þessu happdrætti eru 30 lóðir og 3,6 millj. í pottinum fyrir hverja lóð. Ég spyr: Er slíkt happdrætti eðlilegt og samkvæmt jafnræðisreglunni? Ég tel að aðferð eins og þessi eigi við í Las Vegas eða einhvers staðar, en ekki á þessu svæði.

Hæstv. forseti. Ráðuneyti mitt hefur á undanförnum árum úrskurðað um allmargar stjórnsýslukærur sem varða lögmæti úthlutunar sveitarfélaga á byggingarlóðum. Flest hafa sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu komið við sögu í þessum málum og það verður að segjast eins og er að oft hafa verið gerðar alvarlegar athugasemdir við framkvæmd úthlutunar. Ráðuneytið hefur einnig beitt sér fyrir því að sveitarfélög setji sér reglur um lóðaúthlutanir með það fyrir augum að tryggja réttláta og gagnsæja málsmeðferð. Meðal annars hefur verið bent á nauðsyn þess að vanda alla málsmeðferð til að tryggja að ekki vakni grunsemdir um að stjórnmálaskoðanir, vinfengi, fjölskyldutengsl eða sambærileg sjónarmið hafi áhrif á möguleika umsækjenda við úthlutun lóða. Segja má að afskipti félagsmálaráðuneytisins af þessum málum byggist á því sjónarmiði að almenningur hljóti að eiga kröfu á því að við úthlutun byggingarlóða, sem geti m.a. haft verulegt fjárhagslegt verðmæti við endursölu eins og fram kom í máli hv. þingmanns, sé öll málsmeðferð og undirbúningur vönduð eins og frekast er kostur. Að mínu mati, hæstv. forseti, hafa umtalsverðar úrbætur átt sér stað á þessu sviði hjá flestum sveitarfélögum en því er samt ekki að neita að skoðanir eru afar ólíkar á því hvaða aðferðir henti best við slíka úthlutun og ekki áhlaupaverk að samræma framkvæmd nema þá hugsanlega með lagasetningu. Hæstv. forseti. Að mínu mati er enginn vafi á því að reglur Reykjavíkurborgar uppfylla þær formkröfur sem m.a. koma fram í umræddum úrskurðum ráðuneytisins að því leyti að það er alveg skýrt hvaða skilyrði umsækjendur þurfa að uppfylla til að eiga möguleika á að fá úthlutað lóð. Menn geta hins vegar deilt um réttmæti einstakra skilyrða í reglunum og þá, hæstv. forseti, að mínu mati sérstaklega skilyrði um búsetu í Reykjavík. Samkvæmt auglýsingum Reykjavíkurborgar og skilmálum um lóðaúthlutanir sem m.a. koma fram á umsóknareyðublaði þurfa umsækjendur um byggingarlóð við Lambasel í Reykjavík að uppfylla eftirfarandi fimm skilyrði til að fá úthlutað byggingarlóð: 1. Umsækjandi skal hafa átt lögheimili í Reykjavík í a.m.k. eitt ár frá ársbyrjun 2000. 2. Umsækjandi hafi ekki fengið úthlutað lóð hjá Reykjavíkurborg eftir ársbyrjun 2000. 3. Umsækjandi skal vera fjár síns ráðandi. 4. Umsækjandi má ekki vera í vanskilum með opinber gjöld. 5. Umsækjandi skal standast greiðslumat upp á 25 millj. kr. Dregið verður úr umsóknum og umsækjendur fá svokallað valnúmer. Aðeins þeir sem fá valnúmer þurfa að skila inn gögnum um að þeir uppfylli framangreind skilyrði. Umsækjendur velja sér síðan lóð í þeirri röð sem valnúmer þeirra segir til um. Ýmsar leiðir, hæstv. forseti, standa sveitarfélögum opnar við val á umsækjendum um byggingarlóðir eins og áður sagði. Einfaldasta leiðin og sú sem að mati ráðuneytisins tryggir best jafnræði þeirra umsækjenda sem uppfylla grunnskilyrði er að láta hlutkesti ráða niðurstöðu. Sú leið hefur verið farin í Reykjavík líkt og í fleiri sveitarfélögum og almennt gefið ágæta raun. Af þeim skilyrðum sem umsækjendur um lóðir við Lambasel þurfa að uppfylla eru fjögur alvanaleg í reglum sveitarfélaga sem úthluta byggingarlóðum. Það eru skilyrði 2–5. Það er aðeins fyrsta skilyrðið sem kann að orka tvímælis lagalega, þ.e. að umsækjendur þurfa að hafa átt lögheimili í Reykjavík á tilteknu tímabili. Slíkt skilyrði vekur, hæstv. forseti, óneitanlega upp spurningar um jafnræði eins og hv. þingmaður bendir réttilega á. Einhverjir gætu vafalaust haldið því fram að með þessu sé Reykjavíkurborg að mismuna landsmönnum eftir búsetu. Almennt má a.m.k. halda því fram að skilyrði af þessum toga séu ekki alls kostar heppileg og það væri ekki til þess fallið að ýta undir eðlilega byggðaþróun hér á landi ef öll sveitarfélög viðhefðu slík skilyrði. Hvers eiga t.d. námsmenn utan af landi að gjalda sem aðeins hafa skráð aðsetur í Reykjavík? Sama má segja um ungt fólk sem ekki hefur átt þess kost að fá lóð í Reykjavík og hefur fyrir vikið freistað gæfunnar í nágrannasveitarfélögunum. Höfuðborgarsvæðið er að sjálfsögðu, hæstv. forseti, eitt þjónustu- og atvinnusvæði og það er að mínu mati ástæðulaust fyrir sveitarfélögin á þessu svæði að reisa einhvers konar múra sem hindra flutninga innan svæðisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Birgissyni fyrir að vekja athygli á þessu máli og sömuleiðis hæstv. félagsmálaráðherra sem hefur þorað að ræða það á þessum vettvangi en hér horfum við upp á gríðarlegan vanda. Það segir sig sjálft að þegar hátt í 6 þúsund manns sækja um 30 lóðir þá er gríðarlegur skortur á ferðinni. Það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. félagsmálaráðherra að þetta er orðið ansi sérkennilegt þegar Reykjavíkurborg eða R-listinn hefur hrakið ungar fjölskyldur úr borginni með lóðaskortsstefnu. Loksins þegar opnast smáglufa, heilar 30 lóðir, er mönnum ekki heimilt að sækja um, fólk sem hefur kannski alist upp og búið alla sína tíð í Reykjavík en ekki fengið lóðir í lóðaskortsstefnunni. Það eru margir fletir á þessu, virðulegi forseti, og einn er sá þáttur þegar sveitarfélögin eru að græða í leiðinni eins og gerst hefur í Reykjavík og ég hef rætt áður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Birgissyni fyrir að hreyfa þessu máli. Í ljós kemur við þessa stuttu umræðu að spurningarnar eru langtum fleiri en svörin. Lykilhugtakið í þessari umræðu virðist vera jafnræði. Ég spyr: Er mikið jafnræði fólgið í því að skáka út lóðum, þessum verðmætum til þeirra sem mesta hafa peninga í uppboðsleiðinni? Er mikið jafnræði fólgið í því, af því að hæstv. ráðherra kom með dæmi, að einstaklingur, við skulum segja í Reykjavík, lenti í sama útdráttarpotti og sex manna fjölskylda sem hefur alið allan sinn aldur í Hafnarfirði þar sem útdráttur fer fram, verið þar skattgreiðendur árum og áratugum saman? Hér er því úr vöndu að ráða. Mín hugsun án þess að það finnist nein heildarlausn á þessu er sú: Leyfum sveitarfélögunum sjálfum að vera í friði með þetta. Þar eru kjörnir fulltrúar á ferðinni og þeir eiga að bera ábyrgðina að langmestu leyti. Það hefur gengið þokkalega, með mistökum auðvitað, en alla jafna er það affarasælast.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að mjög er erfitt að úthluta takmörkuðum gæðum. Þessi lottóleið sem hefur verið farin virðist vera skárri en sú leið sem menn hafa farið mjög oft í gegnum tíðina, þ.e. úthluta eftir einhverjum reglum sem voru ekki gagnsæjar. Þá sitja a.m.k. allir við sama borð miðað við hvernig reglurnar eru. En í þessu tilviki verða menn að hafa búið í Reykjavík eða átt lögheimili þar í eitt ár á ákveðnu tímabili, það er því auðvitað búið að takmarka pottinn að vissu leyti. Hér kom fram að þetta væri vegna sérstaks lóðaskorts af því að 6 þúsund manns hefðu sótt um 30 lóðir. Ég held að hægt sé að fullyrða, virðulegi forseti, að þetta er enginn mælikvarði á það vegna þess að menn sjá ákveðinn gróðamöguleika. Það er alveg ljóst að fjöldi fólks er að sækja um lóðir þarna sem ætlar sér ekki að byggja og eiga þær til framtíðar. Menn eru bara að taka þátt í lottóinu. Þetta er því enginn mælikvarði á lóðaskort.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Það er eitt í þessu lóðalotteríi sem er verið að fara í og hefur verið gert í Reykjavík og Mosfellsbæ og víðar, að það er engin aðferð fullkomin í þessu máli, hvort sem það er gert eins og við gerum í Kópavogi, við erum með ákveðnar reglur upp á 10–11 afbrigði, eða þá boðið sé upp hæstbjóðanda eða farið í útdrátt, happdrætti. Í þessari happdrættisleið, sem virðist vera algerlega ær og kýr lögspekinga ráðuneytisins, hún uppfylli jafnræðisreglur og allt það, fer fólk í kennitölusafnanir, safnar kennitölum, og síðan er dregið úr pottinum eins og í happdrætti. Þá er spurningin: Hvað þarftu marga happdrættismiða til að geta fengið vinning? Það er gallinn. Hvað eiga sveitarfélögin að gera við unga fólkið sem er að sækja um lóðir og vill byggja í sveitarfélaginu? Það fær ekki möguleika. Það verður að fara í pottinn og draga eða þá kaupa lóðirnar af bröskurum dýru verði. Það er engin aðferð fullkomin í þessu en ég held þó að okkar aðferð í Kópavogi sé skást. Mér finnst þetta afar ósanngjarnt. Hvað með unga fólkið í Reykjavík? Borgarstjóri, virðulegi forseti, lét hafa það eftir sér að þarna ætti að vera ungt fjölskyldufólk úr Reykjavík. Þá er spurning, hvernig á að draga út þar? Ég er sammála hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að láta á sveitarfélögin um að setja reglur um þetta og veldur þá hver á heldur. Ef menn vilja missa unga fólkið sitt út úr sveitarfélögunum þá það, og hafa síðan þessa aðferð. Þetta lítur allt voðalega vel út á pappírunum en gerir það ekki í reynd. Í einu sveitarfélagi í þessum útdrætti vissi ég að tveir aðilar söfnuðu nokkur hundruð kennitölum hvor um sig og þeir fengu mikinn hluta byggingarmagnsins. Það er gegnsætt en það er ósanngjörn niðurstaða.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja að þakka þessa umræðu og þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp. Ég get alveg tekið undir það, bæði með hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, að eðlilegast er að sjálfsögðu að sveitarfélögin hafi þetta á sinni hendi með hvaða hætti þau úthluta þessum takmörkuðu gæðum sem þau vissulega eru. Það sem ég rakti í fyrra svari mínu, hæstv. forseti, voru þau skilyrði sem Reykjavíkurborg hefur sett við úthlutun lóða, við Lambasel sérstaklega. Þau eru fimm og fjögur þeirra að mínu viti fullkomlega eðlileg og í ágætu samræmi við það sem víðast gerist hjá sveitarfélögunum. Það er einkum eitt skilyrðanna sem orkar tvímælis út frá lögum og að sjálfsögðu við þá umræðu sem hér er, hæstv. forseti, ber mér skylda til að vekja athygli á því. Niðurstaðan er kannski sú sem ekki kemur neinum á óvart sem kynnt hefur sér þessi mál að einhverju leyti, að engin þeirra leiða sem sveitarfélögin hafa beitt er í sjálfu sér fullkomin hvort sem það er uppboðsleið, happdrætti eða hvað við viljum kalla það, þá hafa þær ákveðna galla hver og ein. Það hlýtur hins vegar, hæstv. forseti, að verða að gera þær kröfur til sveitarfélaganna að þau gæti þess hvaða leið sem þau velja að leiðin uppfylli lög. Það er niðurstaðan hér, það er það sem sveitarfélögin verða að fara eftir og í þessu tilviki tel ég, svo ég ítreki það, hæstv. forseti, að það kunni að orka tvímælis að gera það að ófrávíkjanlegu skilyrði að umsækjandi um lóð eigi lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi.