Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf frá 10. þm. Reykv. s., Ágústi Ólafi Ágústssyni, dagsett 21. október: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Kristrún Heimisdóttir lögfræðingur, Reykjavík, taki sæti á Alþingi á meðan, en Einar Karl Haraldsson, 1. varamaður á listanum, getur ekki tekið sæti að sinni á Alþingi. Virðingarfyllst, Ágúst Ólafur Ágústsson, 10. þm. Reykv. s.“ Borist hefur bréf frá 1. varaþingmanni Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi suður, Einari Karli Haraldssyni, dagsett 15. október 2004, þar sem segir svo: „Vegna anna á næstunni get ég ekki tekið sæti Ágústs Ólafs Ágústssonar, 10. þm. Reykv. s., sem verður fjarverandi vegna setu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 24. október til 7. nóvember næstkomandi.“ Kjörbréf Kristrúnar Heimisdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Kristrún Heimisdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill láta þess getið að tvær utandagskrárumræður eru fyrirhugaðar í dag. Hin fyrri hefst nú á eftir, áður en gengið verður til dagskrár, og er um uppkaup á bújörðum og samþjöppun framleiðsluréttar. Málshefjandi er hv. þm. Jón Bjarnason. Hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, verður til andsvara. Hin síðari hefst um kl. 1.30 í dag, að loknu hádegishléi, og er um áfengisauglýsingar. Málshefjandi er hv. þm. Mörður Árnason. Hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Herra forseti. Öldum saman var meginhluti jarða í eigu fárra stóreignamanna, kóngsins og biskupsstólanna. Frumkvöðlar sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld töldu brýnt fyrir sjálfstæði þjóðarinnar og framfarir í landbúnaði að bændur ættu jarðirnar. Sjálfseignarbóndinn var þar í lykilhlutverki. Með svokölluðum ábúðarlögum var þessari stefnu fylgt eftir þannig að þeir sem höfðu jarðirnar á leigu fengu á þeim lífstíðarábúðarrétt sem setti þá nánast að fullu upp að hlið sjálfseignarbóndans. Fjölskyldubúin voru grunneining í landbúnaði. Þetta hefur reynst þjóðinni farsælt og um þessa stefnu hefur ríkt sátt til þessa. Stuðningur hins opinbera við landbúnað hefur annars vegar miðast við að rækta og bæta hin náttúrulegu gæði landsins til framtíðar og hins vegar að tryggja neytendum framleiðslu hollrar og góðrar vöru á hagstæðu verði. Með dreifðri búsetu skapast forsendur fyrir því að gæði landsins séu vernduð og nýtt á sjálfbæran hátt. Sú sjálfsagða krafa við landnýtingu og matvöruframleiðslu er nær okkur en margur heldur. En þessi stefna krefst þess að bændurnir, landeigendurnir, sitji jarðirnar og myndi samfélag þar sem að hver styður annan. Þeir búvörusamningar sem ríkið hefur gert við bændur hafa byggt á því að þeirri grunnhugsun sé fylgt. Núverandi landbúnaðarráðherra hefur ítrekað lagt áherslu á stöðu sjálfseignarbóndans og fjölskyldubúa sem grunneiningu og að meðferð landgæða og búvöruframleiðslan lúti kröfum um sjálfbæra þróun. Sérlög um landbúnað þurfa fyrst og fremst að lúta að hagsmunum byggðanna og hagsmunum þeirra sem vilja búa í sveit og stunda þar sinn atvinnuveg. Síðastliðið vor voru gerðar veigamiklar breytingar á jarðalögum og ábúðarlögum. Sumar voru eðlilegar en aðrar stuðluðu því miður að því að veikja stöðu sjálfseignarbóndans og fjölskyldubúsins sem grunneiningar. Í stað þess að skerpa á og skýra forkaupsrétt sveitarfélaga að jörðum var hann afnuminn. Í stað þess að skilgreina samfélagslegar kvaðir á landeigendur var frjálsræði í ráðstöfun og meðferð lands aukin. Réttur ábúanda á leigujörðum var skertur verulega. Innlausnarréttur ábúanda gagnvart sameigendum sínum var afnuminn. Aðkoma sveitarfélaganna að meðför og ráðstöfun lands til landbúnaðarnota var skert verulega, þvert á markmið laganna sem getið var að framan. Ég varaði við þessum flausturslegu breytingum. Frekar hefði þurft að skýra og styrkja samfélagskvaðir sem leggja verður á þá sem fara með forsjá lands og búvöruframleiðslu. Nú vakna menn upp við vondan draum. Fjársterkir einstaklingar, félög og fyrirtæki, kaupa í stórum stíl upp bújarðir, jafnvel í fullum rekstri. Þeir flytja framleiðsluréttinn milli jarða en setja aðrar í eyði. Sjálfseignarbóndinn, fjölskyldubúið, er ekki lengur grunneining heldur réttlitlir leiguliðar stóreignamanna. Í Ríkisútvarpinu 14. október síðastliðinn var haft eftir Ólöfu Hallgrímsdóttur, formanni Félags kúabænda í Suður-Þingeyjarsýslu, að það sé afturhvarf til fortíðar að bændur verði leiguliðar auðmanna. Talið er að jarðir í höndum sama lögaðila geti skipt tugum nú þegar. Vissulega hafa verið keyptar jarðir sem fallið hafa úr ábúð en það hafa gjarnan verið jaðarbyggðir og ekki um raðuppkaup að ræða. Stuðningur við landbúnaðinn í formi beingreiðslna, sem ætlaður var til að tryggja búsetu dreifðra byggða og heilnæma framleiðslu, er notaður til hins gagnstæða, til að fjármagna skipulögð uppkaup á jörðum. Gangi þessi þróun eftir er verið að rústa búsetu og framleiðslumunstri sem löggjafinn hefur orðið ásáttur um og taldi sig stuðla að. Forsendur núgildandi búvörusamninga, bæði í mjólk- og sauðfjárafurðum, hljóta að vera í uppnámi. Sveitarfélögin, heilu byggðarlögin, standa agndofa og varnarlaus gagnvart því sem er að gerast. Ég leyfi mér því að beina eftirtöldum spurningum til hæstv. landbúnaðarráðherra: Er ríkisstjórnin sátt við, ef fram fer sem nú horfir, að jarðir og framleiðsluréttur í landbúnaði færist á fárra manna hendur og bændur verði gerðir að réttlitlum leiguliðum? Hyggst ráðherra beita sér fyrir lagasetningu eða grípa til annarra aðgerða sem hindra uppkaup einstaklinga og fyrirtækja á bújörðum og samþjöppun framleiðsluréttar? Hefur ráðherra í hyggju að beita sér fyrir setningu laga eða tryggja með öðrum hætti búsetuskyldu á jörðum, aukinn rétt leiguliða, stöðu sjálfseignarbænda og fjölskyldubúskapar sem grunneiningar í landbúnaði? Að lokum: Hvernig er löggjöf háttað í nágrannalöndum hvað varðar kröfur um eignarhald, búsetuskyldu og meðferð framleiðsluréttar á jörðum í samanburði við íslensk lög? Herra forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða og ég vænti þess að hæstv. ráðherra gefi góð svör.

Hæstv. forseti. Vitur kona sem dásamaði uppgang og fegurð Íslands fyrir skömmu sagði eitthvað á þá leið að Ísland væri ilmvatn ævintýranna. Já, það er á mörgum sviðum sem er mikill uppgangur og miklar breytingar á Íslandi. Það á líka við íslenskar sveitir. Ég tók við starfi landbúnaðarráðherra fyrir fimm og hálfu ári. Þingið hefur oft rætt við mig á þeim tíma. Ég tók við þessu starfi af bjartsýni og trú. Ég hafði mikla trú á íslenskum landbúnaði og nýjum tækifærum sveitanna og talaði fyrir þeim. Umræðan í þinginu og víðar snerist um að ég sem landbúnaðarráðherra yrði að beita mér fyrir því að koma með fjármagn frá ríkinu til að kaupa upp bújarðir, leysa bændur undan ánauð þannig að þeir gætu fengið verð fyrir eignir sínar. Sem sé, ríkið átti að kaupa bújarðirnar. Þá þótti gamaldags að bera nafnið bóndi. Í dag er það heiðursnafn og tíska margra í samfélaginu. Ríkisstjórnin gerði nýja búvörusamninga við kúabændur, við sauðfárbændur, veitti stuðning til hestamennskunnar og gerði stórbrotna áætlun um skógrækt með samþykki þingsins. Sveitirnar fóru að rísa til sóknar á ný. Staðan í dag er sú að mikil nýsköpun er í íslenskum sveitum. Í áratugi hefur ekki verið jafnmikil nýsköpun í íslenskum sveitum. Búgreinarnar fjárfesta og bændurnir byggja upp, stækka og styrkja bú sín, sem þóttu of lítil til að lifa af þeim til að unga fólkið vildi taka við búunum. Sársaukinn blasir auðvitað við og við finnum til þegar góðar bújarðir hverfa úr hefðbundnum landbúnaði sem ekki þarf lengur á að halda undir matvælaframleiðslu. Búin urðu að stækka og þar með fækkar þeim sem eru í hefðbundnum landbúnaði. En góðri þróun og mikilvægri fylgja alltaf ókostir og gallar eins og nefnt hefur verið í þessari umræðu. Ég fagna hins vegar því að Íslendingum þykir í dag vænt um sveitina sína. Þeir eiga sumarhús í náttúrunni, kaupa sér jarðir, flytja þangað úr þéttbýlinu, gerast hestamenn, skógræktarmenn, ferðaþjónustubændur eða vinna í bæjarfélögunum. Þetta er gott fólk sem styrkir lífið í sveitinni, kemur með nýja strauma inn í sveitarfélögin, gerist góðir íslenskir sveitamenn þótt þeir mjólki ekki kýr og fóðri ekki ær. Þeir fást við margt annað sem styrkir búsetuna. Þetta er þróun sem við stöndum frammi fyrir. Ég hef haft uppi varnaðarorð um hátt kvótaverð og skuldsetningu yngri bænda. Ég hef talað um búskapinn í vel reknum fjölskyldubúum og gerði það síðasta vetur hér og víða. Ég hef á Alþingi og víðar verið snupraður og fengið að heyra að ég væri rómantískur, gamaldags landbúnaðarráðherra sem skyldi ekki kall hins nýja tíma. Gott ef vinur minn, Sigmund, teiknaði mig ekki á skinnskóm á fullri ferð með landbúnaðinn inn í torfbæina á nýjan leik. En nú er umræðan önnur. Hinn hefðbundni landbúnaður er í mikilli þróun. Mörg ný tækifæri blasa við í íslenskum sveitum. En breytingarnar eru, eins og ég hef oft sagt, sársaukafullar. Við finnum til í stormum samtíðarinnar og það er sárt að sjá góðar bújarðir hverfa. Við getum brugðið okkur austur fyrir fjall og farið austur í Ölfus í stutta ferð. Þegar ég fór til þings voru þar fimmtán kúabú en nú er þar eitt. Þó er búið á öllum jörðunum og á öllum jörðunum býr gott fólk. Það hefur skapað sér ný tækifæri og nýja atvinnu. Ölfusið er fullbyggt. Aðrir hafa fengið tækifærið til að mjólka kýrnar og hugsa um sauðféð. Þannig hefur sú þróun verið og ég efast ekki um að hún er mikilvæg. Það má kannski segja, eins og maðurinn sagði: Kýrin keppir ekki við það að sofa út á sunnudögum. Þess vegna er Ölfusið of nærri þéttbýlinu og stórborginni. Það gefur mönnum önnur tækifæri til þess að lifa þar með fjölskyldum sínum. Þetta eru staðreyndirnar. Ég segi við spurningum hv. þingmanns: Það eru 4.200 lögbýli í ábúð af 6.400 jörðum. 

Herra forseti. Það er fáránlegt að íslenska ríkið sé að styðja auðmenn, búandi víðs fjarri, til mjólkurframleiðslu með vinnuafli á meðan margir bændur þyrftu að eiga kost á meiri framleiðslurétti. Nær væri að stuðningur ríkisins kæmi til þeirra. Hugsun löggjafans með nýlegum samningi við mjólkurframleiðendur var stuðningur við neytendur og að styrkja stöðu þeirra sem hafa framfæri sitt af landbúnaði, ekki að búa til lénsbændur og vinnuhjú. En lausnin á þessum vanda getur ekki falist í uppkaupum sveitarfélaga á bújörðum og framleiðslurétti, til þess eru þau flest allt of veikburða og það er ekki þeirra hlutverk. Nýlegur samningur ríkisins við mjólkurframleiðendur er væntanlega hvatinn að þeirri þróun sem við ræðum hér en sá samningur er framleiðendum afar hagstæður og afkomutrygging til langs tíma. Við höfum mörg dæmi um kaup efnamanna á laxveiðijörðum og nú bætast við dæmin sem hér er rætt um en við höfum engin dæmi um að auðmenn fjárfesti í jörðum til sauðfjárræktar. Það er enn ein staðfestingin á smánarlegum kjörum bænda innan þeirrar búgreinar. Bændurnir bláfátækir, kjöt flutt út undir framleiðsluverði, þróun sláturhúsamála stjórnlaus og vitlaus. Virðulegi forseti. Stuðningur ríkisins við íslenskan landbúnað er greinilega á villigötum þegar hann annars vegar lendir í vasa ríkisbubba sem ekki hafa framfærslu sína af landbúnaði og heldur hins vegar bændum í fjötrum fátæktar. Það er kannski ekki nema von að hann sé á villigötum þegar horft er til þess sem við urðum vitni að áðan, að sjá hæstv. landbúnaðarráðherra svífa á rósrauðu skýi og láta ekki svo lítið að svara þeim spurningum sem til hans var beint af hv. fyrirspyrjanda. 
            

Herra forseti. Sl. vor voru ný jarðalög samþykkt á Alþingi og með þeim voru sett ný heildarlög um réttindi og skyldur þeirra sem eiga land, stuðlað að skipulegri nýtingu þess og tryggt að land sem er vel fallið til búvöruframleiðslu yrði varðveitt til slíkra nota svo sem kostur er. Með þessu nýja lagaumhverfi var verið að færa löggjöf um jarðir fram til nútímans og samræma þeim meginreglum sem gilda um aðrar fasteignir í íslenskri löggjöf en eins og flestir vita var löggjöfin orðin nokkuð úrelt. Miklar breytingar hafa orðið í íslenskum landbúnaði. Með auknu frelsi til athafna og frjálsri sölu á fullvirðisrétti hafa búin stækkað, þeim hefur fækkað og rekstur þeirra styrkst. Þróunin hefur verið sú að 1. september á síðasta ári voru kúabændur 931 en 1. september sl. voru þeir 889. Þeim hefur fækkað um 42, eða 0,8 á viku. Þessi þróun er að mínu mati mjög jákvæð vegna þess að með þessu er verið að styrkja þær einingar sem eru að stækka við sig. Að mínu viti er það mjög jákvæð þróun þegar þéttbýlisbúar hafa verið að kaupa jarðir, setjast að í sveitunum og hafa með því auðgað mannlíf og styrkt það. Mest er um vert að um jarðirnar sé vel hugsað og um þær vel gengið. Jarðir hafa hækkað í verði og margir hafa notað tækifærið, selt jarðir sínar, söðlað um og snúið sér að öðru. Það er aftur umhugsunarvert hvort of mikil samþjöppun á fullvirðisrétti sé ekki eitthvað sem þarf að skoða en það verður tíminn að leiða í ljós. Það hlýtur líka að vera einstaklingsbundið hvað menn kjósa að gera við eigur sínar og réttindi. Enginn vill setja menn í átthagafjötra - eða er það, hv. fyrirspyrjandi? Það væri gaman að heyra það. Og þegar hann ræðir um réttindi sveitarfélaganna eru þau tryggð í gegnum byggingar- og skipulagslög.

Hæstv. forseti. Það er tímabært held ég að velta fyrir sér þeirri meginstefnu sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir á undanförnum árum. Hvert hefur verið meginmarkmið ríkisstjórnar Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks? Það hefur verið að binda atvinnufrelsi einstaklinga í ýmsum atvinnugreinum til sjávar og sveita, hefta atvinnufrelsi manna með því að setja upp hin svokölluðu framseljanlegu kvótakerfi til sjávar og sveita. Margsinnis hefur verið bent á það, m.a. í skýrslum frá Byggðastofnun, til hvers slíkt mundi leiða. Það mundi fækka hinum sjálfstæðu atvinnurekendum. Það mundi fækka hinum sjálfstætt starfandi mönnum, þetta ylli samþjöppun og yki vald og eignir fárra. Sú hefur þróunin verið. Það er afleiðing af stjórnarstefnunni og það sem er að ske núna í sveitunum er nákvæmlega það sem við ræddum hér, að mig minnir í lok mars, þegar tekin var umræðan um ábúðarlögin og jarðalögin. Sá sem hér stendur varaði þá m.a. við því hvert væri stefnt með því að gefa sveitarstjórnum engan ígripsrétt um það hvernig jörðum yrði ráðstafað. Þó að það kunni vel að vera eðlilegt að eignamenn eignist eina og eina jörð í sveitum - og vonandi að þeir búi þá þar - er ekki eðlilegt að eignamenn safni til sín jörðum. Það var akkúrat það sem ég varaði við í umræðunni í vor, að það væri óeðlilegt að sveitarstjórnir hefðu ekki nein áhrif á það hvernig ætti að nýta jarðir sem eru undirstaða atvinnu og byggðar í hinum dreifðu byggðum.

Herra forseti. Hverjir eiga Ísland? var einu sinni spurt og það var fundað um þetta mál fyrir 20 árum vítt og breitt um landið. Þá þótti ýmsum nóg um hvernig fjármunir og völd söfnuðust á fárra hendur. Nú jaðrar við að það megi fara að spyrja í eintölu. Fiskurinn í sjónum, þræðirnir í fjármála- og stórfyrirtækjaheiminum liggja í örfárra manna hendur og nú er röðin komin að landinu, að jörðinni undir fótum okkar með því að hafin eru stórfelld uppkaup bújarða, ekki bara eyðijarða eða jarða sem eru að fara úr ábúð á jaðarsvæðum, nei, góðra bújarða í miðjum sveitum í fullum rekstri. Um er að ræða hreina spekúlatífa fjárfestingu þar sem menn eru að veðja á það að jarðnæði fari hækkandi í verði á komandi áratugum. Bændur, þ.e. þeir sem ekki bregða búi við þessar breytingar, verða leiguliðar og við förum 200–300 ár aftur í tímann, hæstv. landbúnaðarráðherra. Það er nefnilega rétt hjá teiknaranum Sigmund að undir þínu forustuleysi eru þeir hlutir að gerast að bændur verða í stórum stíl ánauðugir leiguliðar á jörðum sínum.

Það man nú enginn ...

Ríkisstjórnin flýtur nefnilega verra en sofandi að feigðarósi. Breytingarnar sem hér voru gerðar á jarða- og ábúðarlögum veiktu stöðu ábúenda og sveitarfélaganna í staðinn fyrir að styrkja hana. Möguleikar samfélagsins til að verja sig minnka, möguleikar til að tryggja búsetuna og til að tryggja landbúnaðinum aðgang að landinu en sá var auðvitað tilgangur jarða- og ábúðarlaga á sínum tíma. Þannig er líka fyrirkomulagið í löndunum í kringum okkur, t.d. í Danmörku þar sem gengið er svo langt að ábúðarskylda fylgir eign á bújörðum. Það verður að stöðva þessa óheillaþróun með tiltækum lagalegum og praktískum ráðstöfunum og með því að nota stuðningskerfið við landbúnaðarframleiðsluna og búsetu í sveitum þannig að það styðji við búsetu, raunverulega heils árs búsetu á jörðunum í formi búsetutengds grunnstuðnings. Hæstv. landbúnaðarráðherra og ríkisstjórnin verða að fara að vakna af dvala sínum og drattast út úr híðinu.

Að gefnu tilefni vill forseti minna hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta en ekki til einstakra hæstv. ráðherra eða hv. þingmanna.

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er rætt hefur eðlilega á sér margar hliðar, tengist m.a. þróun landbúnaðar síðustu árin, aukinni fjölbreytni, tækniþróun og fleiru. Eðlilega vakna líka upp ýmsar spurningar þegar þetta mál er rætt, t.d. þær hvort setja eigi hömlur við því að bændur og landeigendur geti selt jarðir sínar og losað þar með fjármagn sem þeir hafa skapað í jarðaverði með framlagi ævistarfs síns. Miðað við umræðuna í dag vaknar upp spurningin hvort menn vilji að ríkið leysi til sín jarðir á einhverju matsverði, eða sveitarfélög jafnvel - og síðan hvað? Það er ýmislegt sem kemur upp í þessari umræðu en staðreyndin er sú að sveitirnar heilla marga. Margir vilja búa þar eða hafa einhvers konar athvarf og það er að mörgu leyti mjög jákvætt fyrir sveitir landsins. Það er ekkert nýtt í sögunni að ýmsir aðilar kaupi upp jarðir, jafnvel fleiri en eina og fleiri en tvær. Nýir eigendur jarða taka gjarnan til hendi, leggja fjármagn í að lagfæra og byggja þær upp, vilja koma upp starfsemi og búskap sem er yfirleitt annars konar en hinn hefðbundni. Það eru mörg jákvæð dæmi um að fjársterkir aðilar kaupi upp bújarðir, flytji jafnvel heimilisfesti eða lögheimili fjölskyldu sinnar, skapi þannig fámennum sveitarfélögum auknar tekjur, taki þátt í mannlífi og félagslífi o.s.frv. Hins vegar má auðvitað velta því fyrir sér, og ég tel eðlilegt að það sé rætt, hvort framleiðendur t.d. mjólkur eigi ekki jafnframt að vera ábúendur jarða sem eigendur þeirra þar sem mjólkurframleiðslan fer fram. Mér finnst mjög eðlilegt að það mál sé rætt. Búeiningarnar í hefðbundnum búgreinum hafa þó verið að stækka og þurfa að gera það að mati flestra, m.a. til að styrkja rekstrargrundvöllinn, og það sem við ræðum í dag er auðvitað einn anginn af því máli.

Virðulegi forseti. Sú þróun sem við ræðum hérna í dag um uppkaup á bújörðum og framleiðslurétti á sér bæði jákvæðar og neikvæðar hliðar. Það er að sjálfsögðu gott og jákvætt að verðmæti bújarða aukist og þær nái raunvirði ef svo má segja og að aukið fjármagn streymi þannig til sveitanna. Þeir sem það kjósa geta þá losað um eignir sínar fyrir viðunandi verð og slegið niður tjöldum sínum annars staðar ef þeir svo kjósa. Þetta er að því leyti jákvæð þróun sem á sér stað og verður fróðlegt að fylgjast með hvernig henni vindur fram. Hins vegar er fullkomlega óviðunandi að ríkisvaldið taki þátt í stofnun einhvers konar lénsbændaveldis með því að niðurgreiða landbúnaðarframleiðslu fjársterkra athafnamanna t.d. mjólk eða aðrar landbúnaðarafurðir. Fyrir það þarf að girða áður en lengra er haldið á þessari braut. Það þarf að finna leiðir til að koma í veg fyrir að slíkt eigi sér stað eins og hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir fjallaði um í ræðu sinni áðan. Það verður að tryggja að því fjármagni almennings sem nú er sett í niðurgreiðslu og framleiðslu landbúnaðarvara sé varið til að styðja raunverulega bændur sem hafa lifibrauð sitt og framfærslu af landbúnaði og ekki síður að fjármagnið nýtist til að bæta hag neytenda. Greiðslurnar eru ætlaðar til stuðnings bændum og neytendum, ekki umsvifamiklum fjárfestum úr öðrum greinum. Auð þeirra þarf ekki að niðurgreiða úr sjóðum hins opinbera. Þeir eiga að standa undir sinni framleiðslu sjálfir og um leið er það vissulega jákvætt að aukið fjármagn skuli með þessum hætti koma inn í landbúnaðinn. Gangi það eftir að hið opinbera beini fé í sjóði fjárfestanna með þeim hætti sem hér um ræðir er sú sátt sem þó hefur ríkt um niðurgreiðslur hins opinbera á landbúnaðarafurðum í fullkomnu uppnámi og þarfnast endurskoðunar hið fyrsta. Og það er ástæða til að skora á hæstv. landbúnaðarráðherra að reisa þær skorður sem þarf og að fjármagnið sem er varið til stuðnings landbúnaðarframleiðslu nýtist eins og til er ætlast en ekki í sjóðum þeirra sem næga peningana eiga fyrir.

Herra forseti. Landbúnaður á Íslandi hefur verið bundinn í kvaðir í mjög langan tíma. Afleiðingin er mjög mikil fátækt í þeirri grein. Við höfum losað um þessar kvaðir í mjólkurbúskapnum. Þar hefur verið frjálsara framsal, enda hefur hagur þeirra bænda batnað og þeir hafa getað selt eignir sínar og framleiðslurétt sinn. Hagur sauðfjárbænda er enn þá bundinn í höftum og þar er fátæktin mest í landinu. Því þarf að breyta og leyfa frjálst framsal þar líka. Áður fyrr þegar hallarekstur bænda leiddi til þess að þeir flosnuðu af jörðum sínum þá horfðum við á tómar gluggatóftir á eyðibýlunum og það er enn svo um allt land. Það sem er að gerast núna er að bændur hafa getað selt framleiðslurétt sinn og landið annars vegar og horfið frá sínum hallarekstri með sæmd, hafa getað horfið inn í þéttbýlið eða til annarra starfa með sæmilegan lífeyri. Það var ekki svo. Þetta er mikil breyting og ég held að það sé, að öðrum ólöstuðum, hv. þingmanni Drífu Hjartardóttur aðallega að þakka hve miklu var breytt síðasta vor í jarðalögunum. Það eru breyttir tímar. Margir borgarbúar vilja búa úti á landi og þeir búa þar fyrst að sumarlagi en þeir munu seinna búa þar að vetrarlagi líka vegna þess að bættar samgöngur og bætt fjarskipti gera mönnum kleift að vinna hvar sem er. Þetta verða miklar breytingar sem við horfum fram á. Það er hins vegar spurning hvort beingreiðslurnar séu ekki orðnar of háar þegar fyrirtækin eru orðin mjög stór, ef það er orðið þannig að það sé mjög arðbært að reka t.d. mjólkurbú. Auðvitað leita menn að hagkvæmni stærðarinnar. Ég bíð eftir því, herra forseti, að sama þróun eigi sér stað hjá sauðfjárbændum þannig að þeir geti líka horft framan í fólk þegar þeir þurfa að bregða búi og þurfi ekki að horfa fram á fátækt.

Hæstv. forseti. Mér finnst stjórnarliðar forðast það eins og heitan eldinn að ræða kjarna málsins, ræða kjarna þeirrar umræðu sem við höfum stofnað til í dag. Hún snýst að sjálfsögðu um það að auðmenn eða hópar auðmanna virðast vera að kaupa upp jarðir með þeim nýtingarrétti og framleiðslurétti sem fylgir og koma á fót einhvers konar leiguliðakerfi. Það er sú framtíðarsýn sem margir hafa áhyggjur af og það er sú framtíðarsýn sem við höfum verið að ræða í dag. Mér þykir margt benda til að þessir menn hafi uppgötvað að það að hafa vald yfir nýtingarrétti á náttúruauðlindum landsmanna, að hafa vald yfir framleiðslurétti á grundvallarnauðþurftum eins og t.d. matvælum, verði mjög dýrmætt í framtíðinni. Við höfum séð það gerast í sjávarútvegi, þ.e. með kvótum sem þessi ríkisstjórn hefur stutt með ráðum og dáð á undanförnum áratugum, kvótastýrðri framleiðslu á matvælum, þ.e. fiskafurðum. Núna höfum við fengið kvótastýrða framleiðslu á öðrum matvælum, þ.e. mjólk og sennilega mun það sama verða með kjötvörur í framtíðinni ef fram fer sem horfir. Þetta hafa þessir menn séð og þeir sjá í hendi sér að ef rétt verður á málum haldið, ef þeir spila og makka rétt við þá ríkisstjórn sem nú er við völd muni það skila þeim gríðarlegum auðæfum í framtíðinni. Þetta gæti jafnvel leitt til þess að eftir 10–15 ár muni til að mynda Baugsveldið hafa á sinn hendi 75% af framleiðslurétti jarða í landinu til að framleiða mjólkurafurðir. Hvað gera bændur þá, hæstv. landbúnaðarráðherra?

Hæstv. forseti. Það er til háborinnar skammar að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli leyfa sér í umræðum utan dagskrár um jarðasölumál að byrja ekki að svara spurningum hv. fyrirspyrjanda fyrr en rauða ljósið á luktinni fer að loga. Við þingmenn viljum skiptast á skoðunum við hæstv. ráðherra um sjónarmið hans. Hann gerði ekki tilraun til að svara einni einustu spurningu í þeim ræðutíma sem honum var ætlaður. Þetta er til skammar og lýsir auðvitað því hugarfari sem hæstv. ráðherra er haldinn í þessu máli. Hvað sagði hæstv. ráðherra í lokaorðum sínum? Við megum ekkert gera sem stöðvar þessa þróun, ég tel hana mjög gagnlega, sagði hæstv. ráðherra. Meinar hann það í alvöru að það sé mjög gagnlegt fyrir þróunina í landbúnaði að auðmenn og fjárfestingarfyrirtæki fjárfesti í kvótanum í mjólkurframleiðslunni? Er það jákvæð þróun? Þetta sagði hæstv. ráðherra. Sannleikurinn er auðvitað sá að með þeirri þróun sem farin er í gang breytist mjög margt í sveitunum. Það fyrsta sem fólk verður vart við þegar einkaaðili er búinn að kaupa jörð er að það kemur keðja og skilti á veginn sem liggur heim að jörðinni og þar stendur: Einkavegur. Með öðrum orðum aðgengi þjóðarinnar um landið verður takmarkað. Þetta hefur gerst á jaðarsvæðum þar sem jarðir hafa verið keyptar og ganga núna kaupum og sölum í auknum mæli. En nú er nýmæli að það er farið að gerast í auknum mæli á blómlegum bújörðum. Þær eru keyptar upp, jarðir eru girtar af og það kemur stórt skilti: Einkavegur. Þetta hamlar gegn sjálfbærri þróun. Þetta hamlar gegn stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Sjálfbær þróun byggir að stórum hluta á því hvernig búsetu í landinu er háttað og það verður að gæta að því að landið sé aðgengilegt fyrir einstaklinga sem vilja búa á landinu. Við höfum talað um að nauðsynlegt sé að auðvelda kynslóðaskiptin í landbúnaði. Lykillinn að því er að jarðir og framleiðsluréttur sé til staðar og það verði ekki svo óheyrilega dýrt að það komi í veg fyrir að ungt fólk geti hafið búsetu í sveitunum.

Herra forseti. Áður en ný jarða- og ábúðarlög tóku gildi var þó nokkur skriður kominn á þá þróun að fjárfestar væru að fjárfesta í bújörðum, í sumum tilfellum jarðir í fullum rekstri og í sumum ekki. Framkvæmdin er sú að starfskraftur hefur umsjón með daglegum rekstri þó að fjárfestirinn sé hinn eiginlegi framleiðandi afurða og handhafi beingreiðslna. Oftast er þetta gert þannig að hlutafélag kaupir bújörð og gerir síðan samning við undirverktaka um rekstur búsins eða jarðarinnar. Verktakinn gerir svo reikning fyrir vinnu sinni og útlögðum kostnaði við rekstur jarðarinnar. Með þessari aðferð er eitthvað um að einstakir lögaðilar hafi eignast fleiri en eina jörð og haft í búrekstri. Ég vil í því sambandi benda á að t.d. í dönsku lögunum er rík byggingarskylda og eigandi er skyldugur til að hafa fasta búsetu á einni þeirra jarða sem reknar eru saman í minnst átta ár eftir kaup. Þá eru takmörk fyrir því hvað hver einstakur aðili má eiga margar jarðir og reka saman. Þá eru einnig takmörk fyrir því hve marga hektara jarðareigandi má reka eða hafa á leigu til búrekstrar í dönsku lögunum. Einnig eru kvaðir um að viðkomandi hafi tiltekna lágmarksbúfræðimenntun. Herra forseti. Mér finnst að við eigum að skoða þá þróun sem hér á sér stað og reyna að vega og meta hugsanlegar ógnanir sem í því kann að leynast fyrir íslenskan landbúnað svo og hugsanleg tækifæri til frekari tekjuaukningar fyrir sveitir landsins. Við skulum ekki gleyma því að nýju fólki fylgja oft nýjar hugmyndir og ný sýn sem í kunna að leynast tækifæri fyrir samfélagið í sveitum landsins.

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu þó að ég verði að lýsa miklum vonbrigðum með ræðu hæstv. ráðherra því þegar hann hafði lokið því að hlæja að sjálfum sér í ræðustól sagði hann að lokum: Það verður ekkert gert til að hafa áhrif á eða breyta þeirri þróun sem í gangi er. Ég held að íslenskir bændur hafi ekki hlegið að ræðu ráðherra. Ég held að íslenskum bændum sé ekki hlátur í hug að heyra þá skoðanabræður koma hér upp, Pétur H. Blöndal og Guðna Ágústsson, hæstv. ráðherra í landbúnaðarmálum. Ég held að það veki þeim ekki hlátur. Ég dró í upphafi upp alvarlega mynd af því sem er að gerast, að jarðir eru að færast í uppkaupum á fárra manna hendur. Þar er ekki um að ræða að einstaklingar séu að kaupa sér jörð undir sumarbústað eða til þess að flytja heimili sitt á fyrr eða síðar meir. Nei, hér er um skipulögð uppkaup á jörðum að ræða, jörðum í framleiðslu, skipuleg uppkaup á framleiðslurétti. Það hefur verið forsenda í skipulagi landbúnaðar allt fram til þessa að jarðir séu setnar af þeim sem eiga þær og nýta þær svipað og hv. þm. Dagný Jónsdóttir benti á úr dönsku lögunum. Ég verð því að lýsa þungum áhyggjum af þeirri þróun sem nú er komin svo hratt í gang, mjólkurlítrinn er kominn í 300 kr., áskriftin að beingreiðslunum sem verið er að kaupa til þess að fjármagna jarðakaup stóreignamanna. Hæstv. ráðherra landbúnaðarmála kemur hér í ræðustól, hlær að sjálfum sér og segir: Ég skal ekkert gera. Og sálufélagi hans, Pétur H. Blöndal, fagnar því að landbúnaðarlöggjöfin skuli fyrst og fremst snúa að þeim sem eru að flytja burtu en ekki að þeim sem vilja búa áfram á jörðum sínum.

Hæstv. forseti. Ég fullyrði úr þessum ræðustóli að ef einhver kemur og biður um skriflegt svar við fyrirspurn um þá 900 kúabændur sem eru starfandi í landinu að 95% þeirra eru sjálfseignarbændur, eiga jarðir sínar og stunda sinn búskap. Svo geta menn haft áhyggjur af einhverri nýrri þróun. Menn hafa fordæmt gömlu lögin eða lofað gömlu lögin. Ég ætla að nefna einhver dæmi. Sveitarfélag stöðvaði svissneskan auðmann sem vildi kaupa bújörð á Íslandi í vor og nýtti forkaupsréttinn. Hvað gerði sveitarfélagið svo? Það auglýsti jörðina, valdi sér kjölfestufjárfesti, samdi við þá auðmenn sem hér er verið að tala um undir rós um að þeir keyptu jörðina, fengju hana í sínar hendur og byggðu svo stórt fjós á henni. Það munu þeir gera næsta sumar. Vissulega er ákveðin þróun í kringum þetta. En þeir menn sem hér er talað um undir rós eru kannski ekki að leita sér að bújörðum sem slíkum þó að þeir hafi áhuga á búskap og reki sauðfjárbú og kúabú. Þeir eru jafnframt í jaðarbyggðum að mér sýnist, af því að ég hef kynnt mér þau mál, að kaupa sér jarðir með virkjanakosti og aðra möguleika í íslenskri náttúru. Það er því sjálfsagður hlutur að fara yfir þetta allt. Jarðirnar eru verðmætar í dag. Þær voru verðlausar víða um land en eru verðmætar í dag. Þær eru lykileign sem sóst er eftir. Það er það góða. Ég er þakklátur fyrir þessa umræðu. Þessir hv. þingmenn skömmuðu mig með sama hætti fyrir fimm árum. Þeir gera það enn. Ég veit að það er gott að búa við nöldrið sitt, það heldur manni við efnið. Ég mun halda áfram að reyna að þróa íslenskan landbúnað þannig að fólki líði vel í sveitum, þar séu ný og góð tækifæri og hinar hefðbundnu búgreinar blómstri og þróist eins og þær gera í dag.

Hæstv. forseti. Ég flyt Alþingi skýrslu um starfsemi Byggðastofnunar vegna ársins 2002 í samræmi við 13. gr. laga um stofnunina. Jafnhliða geri ég grein fyrir framvindu byggðaáætlunar eins og sama lagagrein gerir ráð fyrir. Skrifleg skýrsla um framvinduna hefur verið lögð fyrir Alþingi. Hlutverk Byggðastofnunar eins og það er skilgreint í lögum er að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Í samræmi við hlutverk sitt vinnur stofnunin m.a. að undirbúningi, skipulagi og fjármögnun verkefna og veitingu lána með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífinu. Byggðastofnun fylgist einnig með þróun byggðar í landinu og skipuleggur vinnu við atvinnuráðgjöf í samstarfi við atvinnuþróunarfélög, sveitarfélög og aðra svo nokkrir þættir úr starfsemi stofnunarinnar séu nefndir. Starfsemi Byggðastofnunar skiptist í fjögur svið, fyrirtækjasvið, lögfræðisvið, rekstrarsvið og þróunarsvið. Segja má að starfsemi Byggðastofnunar hafi verið með nokkuð hefðbundnu sniði þegar á heildina er litið. Lokið er öllu umstangi sem leiddi af flutningi stofnunarinnar til Sauðárkróks og ró komin á starfsemina. Á síðasta ári var lögð mikil áhersla á innra starf stofnunarinnar. Hafa henni verið settar heildstæðar starfsreglur og þær gefnar út í formi handbókar fyrir stjórn og starfsfólk. Meginþættir handbókarinnar eru verklagsreglur fyrir útlána- og fjármálastarfsemi stofnunarinnar, reglur um störf stjórnar Byggðastofnunar, siðareglur fyrir stofnunina, starfsmannastefna auk þess sem fleira mætti nefna. Eru þessar reglur birtar með aðgengilegum hætti á heimasíðu stofnunarinnar, byggdastofnun.is. Starf þetta þarf eðli máls samkvæmt stöðugt að halda áfram en megintilgangur þess er að leitast við að tryggja góða stjórnsýslu í málefnalegu og gegnsæju starfi Byggðastofnunar. Þannig er nú skýr verkaskipting á milli stjórnar annars vegar og forstjóra, forstöðumanna og starfsmanna stofnunarinnar hins vegar og áhersla lögð á eftirlits- og stefnumótunarhlutverk stjórnar. Ársfundur Byggðastofnunar 2003 var haldinn á Höfn í Hornafirði þann 13. júní og að honum loknum var haldið málþing um aðgengi lítilla og meðalstórra fyrirtækja á landsbyggðinni að lánsfjármagni. Fundurinn var vel sóttur og umræður líflegar. Byggðastofnun fékk rúmlega 287 millj. kr. framlag úr ríkissjóði árið 2003. Ekki var um að ræða sérstök framlög úr ríkissjóði í afskriftareikning Byggðastofnunar á árinu. Alls greiddi stofnunin út á árinu 2003 ný lán að fjárhæð 1,7 milljarðar kr. en útgefin lánsloforð 2003 námu alls um 2,6 milljörðum kr. Á árinu 2003 þurfti stofnunin að afskrifa endanlega veitt lán að fjárhæð alls 606 millj. kr. Að langstærstu leyti er þar um að ræða útlán frá árinu 1998 til og með 2000 og því ljóst að á því árabili hefur verið tekin mikil áhætta í útlánum stofnunarinnar. Á árinu 2002–2003 hefur verið mikið tap af reglulegri starfsemi stofnunarinnar, mest um 480 millj. kr. árið 2002. Tap þetta er allt tilkomið vegna þeirra útlánatapa sem stofnunin hefur orðið fyrir. Hefur þetta leitt til þess að eiginfjárhlutfall stofnunarinnar samkvæmt reglum laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, hefur enn lækkað og nam í árslok 2003 10,85%. Þess má til samanburðar geta að í árslok 2001 nam eiginfjárhlutfall stofnunarinnar 16,45%. Niðurstaða efnahagsreiknings Byggðastofnunar var rétt rúmlega 15 milljarðar kr. um síðustu áramót og hafði hækkað um rúm 12% á árinu. Lífeyrisskuldbindingar voru 501 millj. kr. í ársbyrjun en 572 millj. kr. í árslok. Eigið fé í árslok var 1 milljarður 699 millj. kr. samkvæmt efnahagsreikningi og stóð nánast í stað frá fyrra ári. Mikið útlánatap hefur haft í för með sér að stofnunin hefur orðið að leysa til sín mikið af fasteignum víðs vegar um landið og eru nú í eigu stofnunarinnar fullnustueignir sem bókfærðar eru hátt í 600 millj. kr. Framlög Byggðastofnunar til atvinnuþróunarfélaga námu alls 115 millj. kr. á árinu og hafa hækkað um 8 millj. kr. frá fyrra ári. Styrkveitingar Byggðastofnunar hafa dregist saman á undaförnum árum og voru um 27 millj. kr. árið 2003. Þá hefur einnig dregið mjög úr hefðbundnum hlutafjárframlögum til fyrirtækja á starfsævi stofnunarinnar. Undanfarna mánuði hefur í ört vaxandi mæli borið á uppgreiðslum á útlánum Byggðastofnunar. Veruleg vaxtalækkun hefur undanfarna mánuði orðið á langtímalánum á íslenskum lánamarkaði. Mikil samkeppni viðskiptabankanna hefur leitt til þess að fjölmörgum úr hópi viðskiptavina Byggðastofnunar bjóðast nú betri vaxtakjör en stofnunin getur boðið. Þannig má ætla að uppgreiðslur síðustu 12 mánaða nemi allt að 1,5 milljörðum kr. Þegar skoðað er hvaða lán hafa verið greidd upp kemur í ljós að þar er einkum um lán með öruggum tryggingum að ræða, einkum tryggð með veði í fiskiskipum og varanlegum veiðiheimildum og skuldarar sem reynst hafa öruggir greiðendur að lánum sínum. Þetta leiðir til þess að hreinar vaxtatekjur stofnunarinnar dragast stórlega saman, úr 441 millj. kr. árið 2003 en stefna í að vera kringum 250 millj. kr. í ár. Haldi sú þróun áfram mun stofnunin sitja eftir með mun veikara útlánasafn en áður og hætt er við að vanskil sem hlutfall af heildarútlánum muni aukast. Þó ber auðvitað að fagna auknum möguleikum fyrirtækja á landsbyggðinni að sækja aukið fjármagn. Sérstaða Byggðastofnunar á lánamarkaði hefur jafnan verið sú að stofnunin hefur lögskilgreint starfssvæði og hlutverk. Hún veitir litlum og meðalstórum fyrirtækjum á starfssvæði sínu lán á almennt hagstæðari kjörum en viðskiptabankarnir, hún veitir lán til lengri tíma og gefur lántakendum lengri aðlögun fram að fyrsta gjalddaga. Þá er stofnunin þolinmóðari ef vanskil verða. Undanfarnar vikur og mánuði hefur átt sér stað umræða innan Byggðastofnunar um stöðu hennar og framtíðarhlutverk í breyttu viðskiptaumhverfi. Ljóst er að á undanförnum missirum hafa orðið miklar breytingar að því er varðar stoðkerfi atvinnulífs á landsbyggðinni þar sem fleiri aðilar og stofnanir koma nú að málum en áður. Þetta kallar á nýjar áherslur og ný vinnubrögð af hálfu Byggðastofnunar þar sem skýr framtíðarsýn er lykilatriði. Byggðastofnun hefur með höndum erlent samstarf á sviði byggðamála og atvinnuþróunar. Forstöðumaður þróunarsviðs stofnunarinnar situr í sérfræðiráði Nordregio, sem er norræn rannsóknastofnun á sviði skipulags- og byggðamála, og í NÄRP, norrænu embættismannanefndinni um stefnu í byggðamálum. Byggðastofnun hefur auk þess faglegt samstarf við ýmsa erlenda háskóla og rannsóknastofnanir og umsjón með tveimur alþjóðlegum verkefnum á sviði byggðamála fyrir Íslands hönd. Þetta er annars vegar NORA, Norræna Atlantsnefndin, sem veitir styrki til samstarfsverkefna er tengjast þróun atvinnulífs, nýsköpun og rannsóknarstarfsemi á starfssvæði sínu og Norðurslóðaáætlun Evrópusambandsins, NPP, en Íslendingar gerðust aðilar að áætluninni á árinu 2002 eins og tillaga var gerð um í gildandi byggðaáætlun. Norðurslóðaáætluninni er ætlað að stuðla að samstarfsverkefnum sem miða að því að finna lausnir og/eða stunda rannsóknir á sameiginlegum viðfangsefnum norðurslóða. Áhersluverkefni geta verið af þrennum toga: 1. Verkefni tengd samgöngu- og fjarskiptamálum. 2. Verkefni tengd atvinnuþróun og vistvænni nýtingu náttúruauðlinda. 3. Verkefni tengd eflingu samfélaga á norðurslóðum. Það er gaman að segja frá því að íslenskir aðilar eru nú þegar þátttakendur í fjölmörgum verkefnum innan áætlunarinnar. Næst mun ég að fara nokkrum orðum um framkvæmd byggðaáætlunar og fylgja þannig úr hlaði skriflegri skýrslu um framvinduna sem lögð hefur verið fyrir Alþingi. Alþingi ályktaði þann 3. maí 2002 að fela ríkisstjórninni að vinna að framkvæmd stefnumótandi áætlunar um byggðamál fyrir árin 2002–2005. Meginmarkmið áætlunarinnar skyldu verða eftirfarandi: a. Að draga úr mismun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga í landinu og skapa íbúum á landsbyggðinni sem hagstæðust búsetuskilyrði. b. Að aðstoða byggðarlög á landsbyggðinni við að laga sig að örri samfélagsþróun og hröðum breytingum í atvinnuháttum með því að efla sveitarfélögin, veita markvissan stuðning við atvinnuþróun, menntun, trausta samfélagsþjónustu og uppbyggingu grunngerðar. c. Að treysta búsetuskilyrði á landsbyggðinni með því að efla þau byggðarlög sem eru fjölmennust, hafa mest aðdráttarafl fyrir fólk og bestu möguleika til uppbyggingar atvinnulífs, skóla, menningarlífs og opinberrar þjónustu. d. Að auðvelda byggðum landsins að rækta menningu sína, auðga með því þjóðlífið og skapa fjölbreytilegri kosti fyrir borgarana í búsetu og lífsstíl. Í því felst m.a. að stuðla að varðveislu byggðar sem á sér rótgróna sögu og hefur menningarsögulegt gildi, svo og að virða tengsl fólks í fámennum byggðarlögum við átthaga sína með því að gera því kleift að búa þar áfram. e. Að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi, jöfnun starfsskilyrða og að fyrirtæki á landsbyggðinni geti nýtt atvinnukosti sína sem best með sjálfbæra nýtingu auðlinda og góða umgengni um náttúru landsins að leiðarljósi. Aðgerðir til að ná fram meginmarkmiðum byggðaáætlunar byggjast á fimm meginstoðum sem eru traust og fjölbreytt atvinnulíf, öflug byggðarlög, aukin þekking og hæfni, bættar samgöngur og áhersla á sjálfbæra þróun. Samþykkt Alþingis fylgdu tillögur um 22 beinar aðgerðir til að ná fram meginmarkmiði byggðaáætlunarinnar. Aðgerðirnar eru ekki tæmandi og taka ekki til allra þeirra viðfangsefna sem stefnumarkandi áherslusvið tilgreind í byggðaáætluninni snerta. Til þess að tryggja sem best framgang gildandi byggðaáætlunar var bryddað upp á þeirri nýbreytni að fela tilteknum ráðuneytum og Byggðastofnun ábyrgð á framkvæmd framannefndra aðgerða. Auk þess var skipuð sérstök verkefnisstjórn til að hafa yfirumsjón með framkvæmd byggðaáætlunarinnar. Þetta gerir framkvæmd áætlunarinnar markvissari og auðveldar eftirlit með henni. Skemmst er frá því að segja að vinna er hafin við flestar aðgerðanna 22 eins og kemur skýrt fram í skýrslunni um framvindu byggðaáætlunar sem ég hef lagt fyrir þingið en þar er farið rækilega yfir framkvæmd hverrar aðgerðar um sig. Í skýrslunni er einnig vikið að ýmsum fleiri aðgerðum sem stjórnvöld hafa staðið að og miða í átt að meginmarkmiðum byggðaáætlunarinnar. Það er rétt að taka fram að þarna er vissulega ekki um tæmandi upptalningu að ræða. Ég tel ekki ástæðu til að rekja framkvæmd þessara aðgerða til hlítar hér en mig langar þó að fara yfir helstu atriði við framkvæmd byggðaáætlunarinnar og tæpa á örfáum aðgerðum sem eru ýmist komnar til framkvæmda eða í farvatninu. Ráðuneytið hefur lagt og mun áfram leggja mikið upp úr því að byggð í landinu þróist á grunni þekkingar og nýsköpunar. Þessi áhersla endurspeglast í aðgerðum ráðuneytisins. Með byggingu raforkuvers við Kárahnjúka og samningum um byggingu álvers á Reyðarfirði er stigið eitt stærsta spor sem stigið hefur verið á síðari árum til að bæta lífskjör og afkomumöguleika fólks á Austfjörðum þaðan sem fólksflótti hefur verið hvað mestur á undanförnum árum. Framkvæmdin hefur þegar haft mjög mikil áhrif á atvinnuástandið og íbúaþróun á Austurlandi þó svo hún sé rétt farin af stað. Þá hefur ákvörðun ríkisstjórnarinnar um sérstakt 700 millj. kr. framlag til þess annars vegar að leggja fram hlutafé í sprotafyrirtæki og fyrirtæki í skýrum vexti og hins vegar að styðja rekstur vel mótaðra stuðningsverkefna til að styðja grunngerð nýsköpunar og atvinnuþróunar augljós áhrif til að bæta starfsskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni. Sérstakt átak sem ríkisstjórnin ákvað að ráðast í til að flýta samgöngubótum er til þess fallið að draga úr mismunun á lífskjörum fólks og bæta rekstrarskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni. Hér er ástæða til að benda á að samkvæmt áliti Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og Byggðarannsóknastofnunar Íslands eru samgöngubætur sú aðgerð sem best er til þess fallin að bæta afkomu og lífskjör íbúa landsbyggðarinnar. Sérstök byggðaáætlun fyrir Eyjafjörð hefur að markmiði að efla búsetu á Norðurlandi og hafin er vinna við byggðaáætlun fyrir Vestfirði, þar sem stefnt er að eflingu byggðar vestra. Uppbygging Háskólans á Akureyri og rannsóknarstarfs honum tengt hefur haft mjög mikil og jákvæð áhrif á byggðaþróun á Akureyri. Hið sama má segja um uppbyggingu framhaldsnáms víðs vegar um landið. Samningar um byggingu menningarhúsa á landsbyggðinni munu gera almenningi auðveldara að rækta menningu sína og auðga þar með þjóðlífið. Starf Impru, nýsköpunarmiðstöðvar á Akureyri, hefur verið eflt til muna. Fjárveitingar á fjárlögum til atvinnuþróunarfélaga hafa hækkað verulega milli áranna 2003–2004 eða úr rúmlega 101 millj. í rúmlega 119 millj. Með því hefur styrkari stoðum verið skotið undir það mikilvæga starf sem félögin vinna. Mjög mikilvægt er að árangur náist í því sameiningarátaki sem nú er að fara af stað. Sameiningarnefnd sem félagsmálaráðherra skipaði hefur skilað fyrstu tillögum og er stefnt að því að kosið verði um sameiningu í apríl næstkomandi. Efling sveitarfélaganna í landinu er mjög brýnt verkefni þannig að unnt verði að fela þeim fleiri verkefni en nú er. Vilji sveitarfélögin vera gjaldgeng sem góður búsetuvalkostur verða þau að hafa þann íbúafjölda innan vébanda sinna að sveitarfélagið geti boðið upp á þá þjónustu sem krafa er gerð um í nútímasamfélagi. Vaxtasamningur Eyjafjarðarsvæðisins var undirritaður í júlí 2004. Samningurinn er samkomulag einkaaðila og opinberra aðila þar sem sett eru markmið um uppbyggingu svæðisins í tilteknum vaxtargreinum með áherslu á hagvöxt og fyrirtækjaklasa. Stefnt er að því að mynda fjóra klasa en þeir eru mennta- og rannsóknarklasi, heilsuklasi, ferðaþjónustuklasi og matvælaklasi. Verkefnisstjórn byggðaáætlunar fyrir Vestfirði hóf störf í október 2003 en í henni sitja fulltrúar byggðarlaga á Vestfjörðum. Verkefnisstjórn hefur unnið að tillögugerð og að áfangaskýrslu og stefnir að því að hægt verði að gera vaxtarsamning fyrir Vestfirði sem gildir fyrir árin 2005–2008. Samningurinn er samkomulag einkaaðila og opinberra aðila þar sem sett eru markmið um uppbyggingu svæðisins í tilteknum vaxtargreinum með áherslu á hagvöxt og fyrirtækjaklasa. Stefnt er að því að mynda þrjá klasa en þeir eru sjávarútvegs- og matvælaklasi, mennta- og rannsóknarklasi og menningar- og ferðaþjónustuklasi. Þessa dagana er verið að taka í notkun nýtt og glæsilegt rannsóknar- og nýsköpunarhús við Háskólann á Akureyri sem mun án nokkurs efa verða allri rannsóknar- og nýsköpunarstarfsemi á landinu til framdráttar. Jafnframt styrkist sú starfsemi sem í húsinu verður mjög stöðu Háskólans á Akureyri en ekki verður lögð of þung áhersla á hversu mikil áhrif háskólinn hefur á að efla Akureyri og bæta búsetuskilyrði þar og víða um land. Vinna við að bæta möguleika til háskólanáms víðar á landsbyggðinni er í fullum gangi. Þannig er í gangi vinna við að móta skipulag og koma með tillögur um fjármögnun þekkingar háskólanámssetra á landsbyggðinni. Þetta er starf sem skiptir mjög miklu máli að vel takist til um því bætt aðstaða til náms og möguleikar á að vinna að rannsóknum er grundvallaratriði í bættri samkeppnisstöðu hinna einstöku svæða. Hæstv. forseti. Hér verða ekki fleiri atriði upp talin en vísað til skýrslunnar um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Eins og áður kom fram ákvað ríkisstjórnin á árinu 2003 að verja 700 millj. kr. til atvinnuátaks á landsbyggðinni og var Byggðastofnun falið að ráðstafa 500 millj. kr. af því fé. Skyldi 350 millj. kr. vera varið til hlutafjárkaupa í álitlegum sprotafyrirtækjum og 150 millj. kr. til að styrkja verkefni sem líkleg væru til að efla grunngerð og nýsköpun á starfsvæði stofnunarinnar. Alls bárust Byggðastofnun 98 umsóknir um hlutafjárframlög, samtals að fjárhæð um 1 milljarður og 750 millj. kr. og var ákveðið að fjárfesta í 23 verkefnum. Þá er stofnunin nú þegar þátttakandi í fjölda verkefna um eflingu grunngerðar og nýsköpunar á landsbyggðinni, og ráðstöfun 150 millj. kr. er þannig langt komin og mun væntanlega ljúka fyrir næstu áramót. Ef áætlanir verða að veruleika er ljóst að mikill fjöldi starfa mun skapast í kjölfar þessara verkefna á næstu árum. Í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir þinginu er gerð grein fyrir framvindu byggðaáætlunar og störfum Byggðastofnunar. Að mörgu fleiru hefur verið unnið á vegum iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta er varðar uppbyggingu atvinnulífs á landsbyggðinni á undanförnum missirum. Hefur umtalsverðum fjármunum verið varið til þeirra verkefna. Hér vil ég nefna hugmyndir um byggingu rafskautaverksmiðju í Hvalfirði en slík verksmiðja mundi skapa um 100 ný störf. Þá hefur ráðuneytið tekið þátt í athugun á undirbúningi á byggingu kalkþörungaverksmiðju í Arnarfirði, álþéttiverksmiðju á Akureyri, pólýolverksmiðju á Húsavík, kísilduftsverksmiðju við Mývatn og vikurvinnslu á Mýrdalssandi. Lög um endurgreiðslu vegna kvikmynda og kynning á þeim hefur haft umtalsverð áhrif á atvinnulíf landsbyggðarinnar. Á undanförnum árum hafa kvikmyndaverkefni velt milljörðum króna. Þá hefur mikil vinna farið í staðarvalsrannsóknir vegna hugmynda um stóriðju á Norðurlandi. Mikill áhugi er meðal álfyrirtækja á því verkefni og öllum hér inni sem á annað borð hafa heimsótt Austurland á síðustu mánuðum ætti að vera ljóst hvílík áhrif slík uppbygging gæti haft. Nýverið birti Hagstofa Íslands tölur um búferlaflutninga það sem af er árinu. Þær tölur sýna að víða er fækkun fólks. Sú fólksfækkun stafar ekki fyrst og fremst af atvinnuleysi því víða þar sem fækkunin er mest er atvinnuleysi lítið eða ekkert, svo sem á Norðurlandi vestra. Við þessu verður að bregðast enn frekar. Ég tel að það verði best gert með því að efla samkeppnishæfni einstakra svæða og skapa forsendur til að bjóða upp á sem jöfnust og best búsetuskilyrði, svo sem bættum samgöngum í víðasta skilningi, betra aðgengi að menntun og afþreyingu og þeirri þjónustu sem nútímalífshættir krefjast. Jafnframt verði atvinnulífinu sköpuð skilyrði til að nýta staðbundna kosti til verðmætasköpunar. Það þarf að gera með því að efla enn frekar stuðning við nýsköpun og frumkvæði einstaklinga og fyrirtækja með því að tryggja næg framboð af menntun vinnuafls og ekki síst með því að skapa atvinnulífinu sömu starfsskilyrði að öðru leyti og í helstu samkeppnislöndum okkar. Nú er tæpt ár eftir af tíma núgildandi byggðaáætlunar. Ég hef fyrir nokkru falið Byggðastofnun og starfsmönnum ráðuneytisins að hefja vinnu við gerð byggðaáætlunar fyrir tímabilið 2006–2009. Ég vænti þess að geta lagt þá áætlun fram á haustþingi 2005. Að lokum vil ég nefna að á vegum iðnaðarráðuneytisins er nú verið að kanna möguleika á að teknar verði upp endurgreiðslur til framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni á hluta flutningskostnaðar. Eftirlitsstofnun EFTA setur slíkum styrkveitingum skorður og nú er verið að vinna að nánari útfærslum endurgreiðslukerfisins og að upplýsingaöflun áður en kerfið verður formlega borið undir Eftirlitsstofnunina. Hæstv. forseti. Ég er bjartsýn á framtíð landsbyggðarinnar. Það er mat mitt að framvinda byggðaáætlunar sé vonum samkvæmt. Hins vegar tel ég eðlilegt að áætlunin verði nú skoðuð í ljósi fenginnar reynslu og metið hvort þörf sé á að endurskoða tiltekna þætti hennar.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að þessi skýrsla skuli loks vera komin á dagskrá Alþingis. Menn sakna þess að hún hafi ekki verið rædd í vor eftir að hún var lögð fram en að hún sé rædd nú, þetta seint, er þó skárra en ekki. Ég hef eina spurningu til hæstv. ráðherra. Í því þingskjali sem hér hefur verið dreift er fjallað um aðrar aðgerðir stjórnvalda. Þar er fjallað um hvað verið sé að gera í iðnaðarráðuneytinu, í heilbrigðisráðuneytinu, umhverfisráðuneytinu, félagsmálaráðuneytinu og landbúnaðarráðuneytinu. Það vekur athygli mína, herra forseti, að hér er ekkert um aðrar aðgerðir í þeim ráðuneytum sem Sjálfstæðisflokkurinn stýrir. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hverju það sæti að það er ekki verið að vinna í neinum öðrum aðgerðum stjórnvalda í ráðuneytum Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þingmanns um að skýrslan skyldi ekki rædd í vor vil ég fyrst segja að ég reyndi ítrekað að fá hana rædda hér á hv. Alþingi en því varð ekki fyrirkomið einhverra hluta vegna. Það er því ekki við mig að sakast í þeim efnum, bara svo að það liggi fyrir. Síðan spyr hv. þm. um ráðuneyti sjálfstæðismanna. Ég hef engin svör við því, þetta er sú skýrsla sem unnin er á grundvelli upplýsinga sem berast frá ráðuneytunum. Ég bara hef ekki svör við því á þessari stundu en mun athuga hvernig á þessu stendur.

Herra forseti. Það er ósköp eðlilegt að hæstv. iðnaðarráðherra hafi ekki svör á reiðum höndum um þetta sem ég spurði um. Mér finnst það dálítið sláandi að ráðuneyti sjálfstæðismanna skuli ekki skila gögnum hingað inn um þetta eins og hæstv. ráðherra fjallar um. Þau gögn hafa ekki borist. Þess ber þó að geta að fyrst þegar skýrslan var gerð í vor skilaði eitt ráðuneyti Framsóknarflokksins, utanríkisráðuneytið, ekki inn gögnum. Það er dálítið sérstakt, eins og ég gerði hér að umtalsefni, að ráðuneyti Sjálfstæðisflokksins skilar engu hingað inn. Því spyr ég ráðherrann enn frekar út í þetta: Getur verið að einhver ágreiningur sé milli ríkisstjórnarflokkanna í þessum málum? Ég mun líka koma að því í ræðu minni á eftir að frá þeirri skýrslu sem var lögð fram í vor og til þeirrar sem lögð er fram nú er töluvert mikill munur í mörgum köflum þar sem meginmarkmið og framkvæmd er ekki útskýrt. Það á svolítið við um málaflokka sem falla undir ráðherra Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Ég held að það þurfi engrar skýringar við að sú skýrsla sem lögð er fram núna sé ekki nákvæmlega eins og sú sem lögð var fram í vor, það er einfaldlega vegna þess að borist hafa nýjar upplýsingar. Verkefni hafa líka verið í gangi sem hafa þokast áfram o.s.frv. Mér finnst þetta ekki vera alveg málefnalegt að koma með þetta svona í upphafi því að ég hef ekki gert neinn sérstakan samanburð á ráðuneytum framsóknarmanna og ráðuneytum sjálfstæðisráðherra í þessu sambandi og tel það ekki mitt hlutverk. Hv. þm. verða bara að lesa skýrsluna eins og hún kemur fyrir.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera allsérstæð skýrsla. Þetta er svona samtíningur á verkefnunum en í rauninni er voðalega erfitt að meta árangur í byggðamálum. Ef ég hefði gert svona skýrslu hefði ég reynt að tína út hvernig raunverulega er hægt að meta stöðuna. Ég tel að það hefði verið best gert þannig að menn reyndu að bera saman fjölgun íbúa eða íbúaþróun og fjölgun eða fækkun starfa. Hvers vegna er það ekki gert?

Hæstv. forseti. Það er eflaust hægt að vinna þetta á ýmsan hátt. Það hefur svo sem verið unnið á ýmsan hátt að því að reyna að átta sig á þróun byggðar. Sú aðferð sem hefur verið beitt og er ekki beitt núna er sú aðferð að teikna landið upp í mismunandi litum og segja: Þetta er vaxtarsvæði og hitt er hnignandi svæði o.s.frv. Þessu hefur verið hætt og ég held að það sé mikilvægt. Ég er þó fyrst og fremst að greina frá því hvernig gengur með þau verkefni sem lögð var áhersla á í byggðaáætlun. Það er mitt hlutverk. Og það kemur fram í þessari skýrslu. Hvort að hún er fullnægjandi og hvort hún veitir fullnægjandi svör verður hv. þm. að meta en a.m.k. er gerð tilraun til að greina frá því hvar við stöndum með þessi verkefni.

Herra forseti. Ég held að það sé augljóst að ef menn ætla að meta árangur verkefnanna hljóta þeir að skoða íbúaþróun og fjölgun eða fækkun starfa. Ég held að það hljóti að vera augljóst. Ég skil ekki hvernig á að vera hægt að meta byggðaþróun öðruvísi.

Hæstv. forseti. Það er hægt að fylgjast með byggðaþróun í gegnum tölur frá Hagstofunni. Samkvæmt þróun á 3. ársfjórðungi vill svo til  Um það hve mörg störfin eru nákvæmlega á hverju svæði hef ég ekki upplýsingar en ég veit a.m.k. að þeim fjölgar mikið á sumum landsvæðum. Sjálfsagt er eitthvert samhengi á milli þessarar íbúaþróunar og fjölgunar starfa. Þá er ég að hugsa bæði um Suðurland og Austurland.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra, þar sem hún fjallaði í upphafi máls síns um störf Byggðastofnunar, árangur af þeim og mat á því hvernig þar hefði til tekist - ég held að hæstv. ráðherra hafi sagt eitthvað á þá leið að afskriftir á árunum 1998–2000 hefðu verið mjög miklar, 600 millj. eða meira, og þar hefði greinilega verið tekin mikil áhætta, á þeim árum. Metur hæstv. ráðherra það svo að stjórnin sem þá sat í Byggðastofnun hafi tekið áhættu langt út fyrir það sem eðlilegt getur talist? Eða hvað á hæstv. ráðherrann við? Þegar núna verður mikil uppgreiðsla lána sitja þá ekki eftir lán með mikilli áhættu og hvernig ætlar ráðherrann að meta það í framtíðinni?

Hæstv. forseti. Jú, það er hægt að segja að það sé þannig núna eftir að það hefur verið þetta mikið um uppgreiðslur lána að þau lán sem eftir eru eru með meiri áhættu en þau sem greidd hafa verið upp. Það er ákveðið áhyggjuefni sem ég kom inn á í ræðu minni. Ég hef ekkert metið störf stjórnar í samhengi við það hverjir hafa setið þar. Ég fór hér einfaldlega með tölur. Gríðarleg áhætta hefur verið tekin hjá Byggðastofnun í lánamálum og það er alveg skiljanlegt - ég hef fullan skilning á því - og viljinn er sá að reyna að styrkja byggðir á viðkomandi stöðum, og styrkja atvinnulífið. Allt hefur þó sín takmörk og kannski er mönnum ekki greiði gerður endilega með því að fá lán ef starfsemin er vonlaus fyrir fram. Ég tel að með nýjum vinnubrögðum sé lögð meiri áhersla á að meta lánsumsóknir og veita einungis lán þeim fyrirtækjum sem eiga von.

Ég þakka svörin og vil tjá þá skoðun mína að ég held að það hljóti ævinlega að vera svo að Byggðastofnun taki meiri áhættu í lánum sínum en almennar lánastofnanir. Það er beinlínis hlutverk hennar að standa að því að reyna að efla atvinnu og byggð í landinu. Til þess getur Byggðastofnun eðlilega þurft að taka áhættu og þess vegna ítreka ég það að ég átta mig ekki alveg á því hvað hæstv. ráðherrann átti við þegar hún tók sérstaklega árin 1998–2000 sem ég held að hæstv. ráðherra hafi nefnt í ræðu sinni sem sérstaklega mikið áhættutímabil. Eða getur hæstv. ráðherrann upplýst hversu háar upphæðir um er að ræða sem núna sitja eftir í Byggðastofnun sem áhættulán?

Hæstv. forseti. Ég er ekki með nákvæmar tölur um hvað telst vera áhættulán og hvað ekki en ég endurtek það sem ég sagði áðan, þau lán sem Byggðastofnun er með úti í dag eru að tiltölulega stórum hluta áhættulán þar sem um uppgreiðslu lána hefur verið að ræða að svo miklu leyti sem raun ber vitni. Þetta er bara staðreynd sem liggur fyrir og það þarf að horfa á málið út frá slíkum staðreyndum upp á framtíðarstörf stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra við eitt atriði sem ég mun fjalla ítarlegar og betur um í dag í ræðu minni, um það sem segir í skýrslunni um rafræna menntun og fjarvinnslu. Síminn, þjónustufyrirtæki okkar Íslendinga í fjarskiptum, hefur skilgreint ákveðin byggðarlög sem of óarðbær til að leggja þangað háhraðanet í gegnum ADSL-kerfi og með því eru þau afsett og sett í 2. flokk. Þarna er um að ræða dreifbýlið og smærri byggðarlög. Þau eru svipt aðgengi að upplýsingahraðbrautinni og jöfnum tækifærum til að byggja upp fjarvinnslu hvers konar og fyrir íbúana að mennta sig í gegnum netið. Íbúarnir eru afsettir á þennan hátt og ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún muni - ekki síst út frá þeim markmiðum sem fram koma í skýrslunni - beita áhrifum sínum og afli til að tryggja að allir íbúar Íslands, hvort sem þeir búa í dreifbýli eða smærri byggðarlögum, hafi aðgang að háhraðaneti. Þá er ég ekki að tala um að menn þurfi að leggja streng heim á hvern einasta bæ heldur eru til margar aðrar lausnir eins og í gegnum örbylgju og fleira. Það þarf hins vegar aðkomu Símans og opinberra aðila að þessu verkefni.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. veit heyrir þessi málaflokkur undir samgönguráðherra en hins vegar kemur fram í skýrslunni að það er búið að vinna heilmikið á þessu sviði. Auðvitað höfum við öll þá von og það markmið að öll heimili í landinu hafi háhraðatengingu. Ég veit að það er hægt að fara aðrar leiðir en þær að leggja ljósleiðara og ýmislegt er að gerast í tæknimálum sem gefur okkur von um að þetta verði einfaldara en við kannski vissum áður. Þetta verður ekki gert öðruvísi en með aðkomu Símans, sagði hv. þm., og í tengslum við sölu Símans er samkomulag um það milli stjórnarflokkanna að gera þarna ákveðið átak sem ég trúi að verði landsbyggðinni mjög í hag.

Virðulegi forseti. Ég vil áfram nota tækifærið til að hvetja hæstv. ráðherra til að fylgja jákvæðni sinni til málsins eftir með því að beita sér fyrir því að þegar og ef Síminn verður seldur yfirleitt verði salan skilyrt þannig að hann taki þátt í því félagslega og þjóðfélagslega verkefni að tryggja öllum landsmönnum aðgang að háhraðaneti. Þær byggðir sem hafa ekki aðgang að háhraðatengingu verða einfaldlega ekki samkeppnishæfar í framtíðinni. Málið er svo einfalt - þar sest fólk ekki að. Ef við beitum ekki afli samfélagsins og samstöðunnar til að tryggja þessum dreifðu byggðum og smærri byggðarlögum aðgengi að háhraðaneti og aðgengi að internetinu, aðgengi að upplýsingahraðbrautinni, aðgengi að þeirri upplýsingabyltingu sem er í gangi og er í vændum og þeim tækifærum sem hún veitir, erum við einfaldlega að slá þessar byggðir af. Það er svo einfalt mál og þess vegna eigum við að beita afli samfélagsins til að tryggja að svo megi verða sem við erum að ræða hér.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er gríðarlega mikilvægt mál og m.a. þess vegna hefur verið farið út í verkefnið Rafrænt samfélag sem er eitt af áhersluatriðum byggðaáætlunar. Þar unnu tveir sveitarfélagaklasar til verðlauna, og verðlaunin voru þau að taka þátt í verkefninu með aðstoð ríkisvaldsins. Þetta er annars vegar sveitarfélag á Suðurlandi og hins vegar á Norðurlandi og ég bind miklar vonir við þetta verkefni, líka til þess að sem allra flestir geti höndlað þetta mikilvæga upplýsingamál sem er það að kunna á þessi samskipti.

Herra forseti. Ég sagði áðan að það væri gott að loksins skyldi komast á dagskrá þingsins að ræða skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Áðan kom fram hjá hæstv. ráðherra að hún hefði mikið gert til að koma skýrslunni á dagskrá í vor en það hefði ekki tekist. Þá er væntanlega við hæstv. forseta Alþingis að sakast. Mér fannst í raun og veru dálítið táknrænt að skýrslan skyldi ekki hafa komist fyrr á dagskrá vegna þess að mér finnst oft og tíðum sem menn á hinu háa Alþingi veigri sér mikið við það að eyða tíma sínum í að ræða um byggðamál og byggðaáætlanir. Ég sé ekkert eftir þeim tíma og er stoltur af því að færa þau mál oft í tal þó að ég skaprauni hæstv. ráðherrum eins og í gær þegar þau pirrast yfir því að rædd skuli vera mál sem betur mega fara. Í upphafi máls míns núna vil ég líka taka undir það sem hæstv. ráðherra sagði í gær, að sannarlega er verið að vinna að mörgum ágætum málum á mörgum stöðum á landinu. Þau gagnast bara ekki öllum. Ég verð að nefna þetta, virðulegi forseti, eins og ég hef nefnt með byggingu álvers fyrir austan sem gagnast vel á Miðausturlandi en ekki t.d. þegar komið er á Vopnafjörð eða suður á Stöðvarfjörð, svo að ég taki dæmi. Það sem við erum að færa í tal er það sem við sjáum, að skórinn kreppir á öðrum stöðum og ýmislegt má betur fara. Þá kannski snýst það sérstaklega um rekstrarskilyrði fyrirtækja og búsetuskilyrði fólks sem er jafnréttismál. Ég sagði áðan að ég sæi mikinn mun á þeirri skýrslu sem dreift var í vor og átti að ræða hér og hinni sem dreift er núna. Það er töluvert mikið búið að breyta henni, og kem ég að því síðar, að ég tali nú ekki um fyrstu skýrsluna sem ég fékk í gær. Þá brá mér verulega vegna þess að maður þarf ekki annað en að taka á henni, hún var miklu þynnri en hinar. Ég spurði sjálfan mig: Hvað er nú á ferðinni? Ég margfletti í gegnum skýrsluna í gærkvöldi og skildi ekkert hvað væri á ferðinni þar til ég áttaði mig á því að inni í því gagni, a.m.k. því eintaki sem ég hafði fengið, kom blaðsíða nr. 25 á eftir síðu nr. 8. Það vantaði svona mikið inn í hana. Rétt áður en ég fór að sofa kom það upp í huga mér eitt augnablik hvort það hefði kannski verið táknrænt að svo margar síður vantaði í skýrsluna. Svo þegar ég fór á netið kom í ljós að mistök höfðu átt sér stað við prentun eða heftun eða guð má vita hvað það var, a.m.k. er meira í skýrslunni sem betur fer. Ég ræddi áðan um ráðuneytin og hæstv. ráðherra gat ekki svarað um framsóknarráðuneytin versus sjálfstæðisráðuneytin, um aðrar aðgerðir stjórnvalda svo það komi skýrt fram, en það er líka sá munur á skýrslunni sem lögð var fram í vor þar til núna að það er búið að taka ýmislegt út úr ýmsum köflum. Það finnst mér mjög athyglisvert og ég vil spyrja hæstv. ráðherra, sem mun þá geta svarað því hér á eftir, hvers vegna það sé. Þetta er um meginhugmyndirnar, merkislýsingin á hverjum kafla fyrir sig og markmiðið, markaðssetning ef svo má að orði komast. Margt af því var tekið út, t.d. kaflinn um athugun á búsetuskilyrðum fólks, meginhugmyndin þar og markmið. Þetta eru falleg orð á blaði og ég get alveg undir þau þó að ég gagnrýni stundum að ekki sé unnið eftir þeim. Athugun á starfsskilyrðum atvinnuveganna, bæði meginhugmyndir og markmið, er líka farin út og hefur verið sett inn í einn lítinn kafla. Það stendur að iðnaðarráðherra hafi falið Hagfræðistofnun Háskólans og Byggðarannsóknastofnun að skrifa nýja bók, nýja skýrslu. Annað stendur ekki í þessu, því miður. Það er það sem ég sakna, að ekki skuli vera sagt frá því hérna hvað kom fram við athugun á búsetuskilyrðum fólks. Hvar er það sem fólk á landsbyggðinni býr ekki við jafnrétti gagnvart höfuðborgarsvæðinu? Og af hverju er það ekki skilgreint hér og sett upp? Af hverju förum við ekki í þær aðgerðir eins og margoft hefur verið lofað? Af hverju er ekkert sett niður í skýrslu byggðamálaráðherra um starfsskilyrði atvinnuveganna? Þetta vantar. Ég tala nú ekki um ljósleiðarann sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson ræddi hérna áðan og ætlar að ræða um, ég ætla ekki að eyða lengri tíma í núna. Meginhugmyndin sem stendur í gömlu skýrslunni er, með leyfi forseta: „Notendur greiði sama verð fyrir gagnaflutninga á landinu öllu.“ Markmiðslýsingin er líka mjög góð en í nýju skýrslunni er hún farin út. Hverju sætir það, hæstv. ráðherra? Ég spyr, virðulegi forseti.  Virðulegi forseti. Þessi skýrsla sem hér er rædd - ég sagði að það væri gert vonum seinna og væri betur að það væri gert oftar - gefur ekki tilefni á 15 mínútum til að fara í gegnum þetta allt saman lið fyrir lið. Þó væri sannarlega full ástæða til að gera það. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði sem snúa að því að skekkja samkeppnisstöðu fólks á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, ef svo má að orði komast. Ég ætla að nefna verri lífskjör, mismun sem jafnaðarmenn geta ekki sætt sig við. Ég held að í eðli sínu séum við, flestir Íslendingar, dálítið miklir jafnaðarmenn. Það er ekki hægt að sætta sig við það sem er að gerast hér. Hið sama á við um rekstrarskilyrði atvinnufyrirtækja. Tökum dæmi sem er að gerast núna og ríkisstjórn segir: Okkur kemur þetta ekki við. Þegar rætt er við hæstv. samgönguráðherra, sem var hér áðan en er því miður farinn, um að sjóflutningar eigi að hætta 1. desember segir hann bara: Okkur kemur þetta ekki við, okkur kemur þetta ekki við. Alveg eins og með kennaraverkfallið. Okkur kemur þetta sannarlega við vegna þess að þetta mun skekkja samkeppnisstöðu atvinnurekstrar á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Á ég að nefna eitt dæmi? Við í sjávarútvegsnefnd heimsóttum t.d. Sæplast á Dalvík og fengum þar sýnt á glæru hvernig það mun fara þegar sjóflutningar hætta og þeir þurfa að fara að flytja allt landleiðina. Þar fyrir utan spái ég því að taxtar á landflutningum muni hækka um leið og sjóflutningarnir hætta og, það sem verra verður, ég spái því líka að flutningafyrirtækin muni lokka frystitogarana suður til sín á höfuðborgarsvæðið einn af öðrum og bjóða þeim fría löndun, kannski frían flutning á mannskap heim o.s.frv. gegn því að koma suður og landa. Þá verður þetta tekið af bæði sem tekjur fyrir hafnirnar og vinna fyrir fólkið þarna. Olíugjaldið sem ríkisstjórnarflokkarnir samþykktu að taka upp á næsta ári mun líka stórhækka flutningskostnað á landinu. Hæstv. ráðherra ræddi ekki um það. Það verður núna með öðrum orðum tekjustofn fyrir ríkissjóð, fyrir flutningabíla sem keyra yfir margar heiðar í ófærð. Í mótvindi t.d. munu þessir bílar eyða miklu meiri olíu og greiða miklu meiri skatt til ríkissjóðs, og er þó nóg fyrir. Ég spái því, virðulegi forseti, því miður, að þetta muni hækka flutningsgjöld. Hæstv. byggðamálaráðherra ræddi enn einu sinni um og kenndi einhverju apparati úti í Brussel um að ekki séu komnar einhverjar aðgerðir í jöfnun flutningskostnaðar eins og margoft hefur verið lofað og talað um af hæstv. ráðherra á tyllidögum og fyrir kosningar. Þessa sér hvergi stað í fjárlögum. Það er ekki endalaust hægt að kenna Brussel um svona aðgerðaleysi. Við þurfum ekkert samþykki í Brussel fyrir því að lækka skatta af flutningastarfsemi, virðulegi forseti. Það er auðveld leið. Sú leið sem ég m.a. benti á við olíugjaldið var því miður ekki tekin upp, að setja hina sérstöku mæla í flutningabíla, láta þá greiða eftir því og gefa t.d. möguleika á miklum afslætti ef keyrt væri á næturnar. Hæstv. ríkisstjórn hlustaði því miður ekki á það. Annað atriði sem ég vil nefna á þessum stutta tíma er tekjustofnar sveitarfélaga. Skertar tekjur sveitarfélaga gera það að verkum að sveitarfélögin úti á landi geta skaffað íbúum sínum minni þjónustu en gerist og gengur annars staðar. Íbúar úti á landi vilja sömu þjónustu frá sveitarfélagi sínu og gerist annars staðar, hvort sem það varðar skóla, vegi, félagsþjónustu eða annað. Þetta hefur verið skert mjög í tíð núverandi ríkisstjórnar. Skattkerfisbreytingin 2001 þar sem mönnum gafst tækifæri til að setja rekstur sinn yfir í einkahlutafélög stórskerti tekjur sveitarfélaga og að mati Vilhjálms Vilhjálmssonar, formanns Sambands sveitarfélaga, sem ég kalla stundum höfuðborgarsveitarfélaganna, skertust tekjurnar um milljarð. Hvaða afleiðingar hefur þetta í för með sér? Jú, það gerir það t.d. að verkum að þau sveitarfélög eru til sem verja allt að 90% til fræðslumála, eins og kom fram í svari félagsmálaráðherra við fyrirspurn minni nú fyrir nokkrum dögum. Það er alveg með ólíkindum hvernig þetta er að fara. Hvaða áhrif hafði þessi skattkerfisbreyting á fyrirtækjarekstur í landinu? Mjög alvarlegar afleiðingar. Fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu stórgræddu á tekjuskattsbreytingunni, á lækkun skattprósentunnar, á lækkun eignarskattsins og upptöku og hækkun tryggingagjaldsins. Ég sagði það í gær að fyrirtæki á þessum tíma og á þáverandi verðlagi í Reykjavík og á Reykjanesi græddu 2,7 milljarða kr. á þessari skattkerfisbreytingu. Fyrirtækin á Norðurlandi vestra, Vestfjörðum og Vesturlandi græddu heilar 6 millj. kr. Það er þetta sem ég er að tala um, virðulegi forseti. Í þessari skýrslu er verið að tala um að jafna rekstrarskilyrði atvinnufyrirtækja en það hefur ekki verið gert á neinn hátt heldur farið í þveröfuga átt eins og ég bendi á. Er hæstv. ráðherra byggðamála virkilega stolt af því að sitja í ríkisstjórn sem beitir sér fyrir aðgerðum sem koma svona misjafnlega niður á þegnum og fyrirtækjarekstri í landinu? Ég segi nei. Ég var sammála því að lækka tekjuskattsprósentuna en ekki hvernig það er gert. Af hverju er þá ekki gengið í það sem gerir það að verkum að fyrirtæki á landsbyggðinni víðast hvar skila ekki miklum hagnaði, að lækka flutningskostnaðinn sem er brýnasta hagsmunamál landsbyggðarinnar? Nei, það er ekki gert vegna þess að einhverjum vondum körlum úti í Brussel er kennt um það. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan gefst ekki mikill tími til að fara í gegnum þessa skýrslu á 15 mínútum eftir 30 mínútna inngangserindi hæstv. ráðherra. En ég á aðrar 15 mínútur og mun nota þær á eftir og ræða um aðra þætti sem snúa að þessu. Ég vil í lokin á þessum ræðutíma segja að það sem ég nefndi um sjóflutningana og landflutningana - af því að hæstv. samgönguráðherra er kominn inn vil ég nefna það að ég var að tala um sjóflutningana og að ég er mjög ósáttur við þau orð samgönguráðherra þegar hann var spurður út í sjóflutninga að ríkisvaldinu komi þeir ekki við. Auðvitað kemur okkur við hvernig þetta er og við eigum að stuðla að því ef hægt er að hafa sjóflutninga áfram. Það má alveg hugsa sér þá leið að styrkja sjóflutninga til ákveðinna staða á landsbyggðinni, þ.e. með flutningsstyrkjum. Evrópusambandið er t.d. mest í því að leyfa slíka „mismunun“ ef svo má að orði komast. Það mætti alveg hugsa sér það til einhverra meginhafna og það væri líka öryggisatriði gagnvart umferð á þjóðvegum. Af því að hæstv. samgönguráðherra er hér og hefur tekið við umferðaröryggismálunum þá er það líka ákveðið öryggisatriði að fá ekki allan þann flutning sem nú fer í sjóflutningum upp á þjóðvegi landsins og skapar stórhættu á þjóðvegunum. Auðvitað eigum við að hugsa upp leiðir og skoða hvort hægt er að koma til móts við þetta, t.d. að bjóða út sjóflutninga eins og gert var með flugið til ákveðinna staða. Mér finnst alveg fullkomlega koma til greina að skoða þá leið. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan um þessa skýrslu þá er margt ágætt sett þar fram. Mér finnst hins vegar vanta töluvert mikið á efndirnar. Ég tek sem dæmi endurgreiðslu námslána, punkt nr. 20, með ágætismeginhugmynd og ágæta markmiðslýsingu í þeirri skýrslu sem dreift var í vor. Í skýrslunni núna er meginhugmyndin og markmiðslýsingin tekin út og í svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn minni um málið kom einfaldlega fram að það hefði ekkert verið gert í því og stæði ekki til að gera neitt. Ég nefndi áðan háhraðatengingarnar, þá fínu markmiðslýsingu sem var í gamla gagninu um að notendur greiði sama verð fyrir gagnaflutninga á landinu öllu. Meginhugmyndin var sú, markmiðslýsingin var líka góð, ábyrgðin á höndum samgönguráðuneytisins, allt þetta er farið út. Hvers vegna er það farið út? Er það vegna þess að einhverju ráðuneyti finnst óþægilegt að hafa slíka lýsingu? Ég var mjög ánægður með hvernig þetta var sett upp og að einstök ráðuneyti voru gerð ábyrg fyrir framkvæmdinni á þessum hluta byggðaáætlunar. Mér fannst þetta mjög góð markmiðssetning en ég verð mjög hissa, svo ég segi nú ekki meira, ef þetta er að detta út eitt af öðru núna. Ég vil ekki trúa því að ráðuneytin treysti sér ekki til að vinna þessi verkefni, að þau séu að beita sér fyrir því að þetta sé tekið út úr skýrslu hæstv. byggðamálaráðherra sem flutt er hér nú. Virðulegi forseti. Ég hef gert nokkur atriði úr þessari skýrslu að umtalsefni. Mörg önnur bíða þess að verða tekin út og rædd og eins ég sagði áðan mun ég gera það á eftir. Ég mun m.a. tína til og sýna reikninga fyrir flutningi á einu tonni af sementi vestur á firði þar sem flutningskostnaðurinn er jafnhár og innkaupsverðið á sementinu. Hvernig í ósköpunum á kaupmaðurinn í Bolungarvík að selja þetta sement? Það væri gaman að heyra útlistun á því hjá hæstv. byggðamálaráðherra, sem jafnframt er viðskiptaráðherra, hvernig reka eigi fyrirtæki á landsbyggðinni sem býr við þessi ofurflutningsgjöld og hvernig á að leggja á og hafa smávegis fyrir rekstri miðað við slíka álagningu.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Kristjáni Möller um að margt jákvætt hefur verið gert í byggðamálum. Það var alveg hárrétt hjá honum eins og hann byrjaði ræðu sína. Þar sem um ríki og sveitarfélög er að ræða þá veit hann ósköp vel að nefnd um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga er að störfum núna þar sem verið er að tala um að sveitarfélögin fái aðra tekjumöguleika. Sú nefnd mun skila áliti innan skamms. Ég vil svo spyrja hv. þm.: Hvernig stendur á því að mörg sveitarfélög, að mig minnir 67 sveitarfélög í landinu, nýta ekki alla þá tekjumöguleika sem þau hafa rétt á? Það er líka umhugsunarvert. Varðandi einkahlutafélögin þar sem rætt er um einn milljarð. Sú upphæð hefur ekki verið staðfest. Hafa ekki orðið til fyrirtæki og atvinnutækifæri, tækifæri til atvinnusköpunar með því að létta sköttunum af þessum fyrirtækjum? Má aldrei nokkurn tíma breyta neinu í skattamálum hér á landi? Er aldrei rétti tíminn til þess? Við höfum verið að létta sköttum af fyrirtækjum og það er vel því að þau hafa mikla þörf á því. Aðalumkvörtunarefni til fjármálaráðuneytisins hefur verið á þann veg að gerð sé of há krafa í endurgjaldið. Það eru aðalkvartanirnar sem hafa komið þangað en allir greiða að sjálfsögðu sína staðgreiðslu.

Frú forseti. Ég ætla að svara nokkrum af þeim spurningum sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir beindi til mín. Hún minntist á að ég hefði talað um að margt jákvætt hafi verið gert. Það er sannarlega rétt, en má ég þá snúa þessu við og spyrja hv. þm. sem er landsbyggðarþingmaður eins og ég: Er hv. þm. sammála mér um að þrátt fyrir að margt jákvætt sé gert vanti samt mjög margt eins og t.d. að jafna rekstrarskilyrði atvinnufyrirtækja og að jafna búsetuskilyrði fólks? Varðandi það hvort öll sveitarfélög nýti tekjustofna sína. Ég hef ekki hugmynd um það. En auðvitað er það líka hluti af vandamálunum ef sveitarstjórnir þurfa að hækka skatta sína mikið. Það skiptir í raun og veru engu máli hver stjórnar þeim sveitarfélögum, hvort það eru sjálfstæðismenn, samfylkingarmenn eða einhverjar sameiginlegar stjórnir. Ég kann ekki að reikna út hve mikið meiri tekjur sveitarfélögin gætu fengið ef þau nýttu útsvarið sitt í topp. Ég minni líka á skammir ríkisstjórnarinnar til sveitarfélaganna fyrir aðhaldsleysi í fjármálum sínum og skattheimtu. Stundum er það svo. Varðandi eignarhaldsfélögin og milljarðinn. Ég hef þá tölu frá Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, og fyrrverandi varaformanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra Árna Magnússyni. Þeir töluðu um það á sínum tíma að þetta hafi skert tekjur sveitarfélaganna um einn milljarð. Í lokin varðandi skattaívilnun. Má aldrei gera neina skattbreytingu? Jú, það má gera og ég hældi þeim fyrir það sem gert hefur verið, að lækka skatta á atvinnustarfsemi. En ég spyr á móti hv. þm. Drífu Hjartardóttur, og ég hef sýnt fram á það með rökum, virðulegi forseti: Getur verið að síðasta skattkerfisbreytingin hafi mismunað mjög fyrirtækjarekstri? Og má ég minna hv. þm. á hvernig skattkerfisbreytingin kom út fyrir sérskattumdæmi Vestmannaeyja sem er í kjördæmi hv. þm.? 

Má ég minna hv. þm. á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við gætum aldeilis skipst á skoðunum í allan dag en um margt erum við sammála. Ég vil vara þingmenn við því að draga upp of svarta mynd af búsetuskilyrðum úti á landi því það er mjög jákvætt að búa á landsbyggðinni. Það er mjög barnvænt samfélag, nærsamfélagið er mjög gott og ég vara þingmenn við því að draga upp of dökka mynd, því hver vill flytja í það sveitarfélag þar sem allt er að fara til fjandans? Það er margt gott að gerast úti á landi en auðvitað má margt gera betur og það eru áform um að gera það. Ég vil minna á eitt mjög jákvætt sem hefur verið gert til að bæta búsetuskilyrðin. Það eru símenntunarstöðvarnar og fjarnámið, jöfnun námskostnaðar og jöfnun húshitunarkostnaðar þannig að það hefur margt verið gert. Hvað varðar skattheimtu og sveitarfélögin þá held ég að það sé kominn tími til að sveitarfélögin hafi sjálf ákveðið lögræði yfir því hvernig þau haga skattheimtu sinni. Þau gætu þá gert það eftir því sem þau vildu og í ákveðinn tíma, kannski haft hærri skattheimtu í nokkur ár ef á þyrfti að halda og síðan lækkað skattana aftur. En það er umhugsunarvert að öll þessi sveitarfélög nýti ekki skattstofna sína. Mér finnst það verulegt umhugsunarefni þegar sveitarfélögin kalla eftir meira fjármagni frá ríkinu.

Frú forseti. Ég vil ítreka þá spurningu mína sem ég lagði fram hér í stuttu andsvari hvort hv. þm. væri sammála þeirri aðgerð sem gerð var við skattkerfisbreytinguna og kom þannig út fyrir fyrirtækjarekstur í Vestmannaeyjum að það hafði eins og ég sagði í för með sér 30 millj. kr. skattahækkun miðað við sömu rekstrarskilyrði á verðgildi ársins 2001 þegar við ræddum þetta frumvarp, meðan fyrirtækjarekstur í Reykjavík og Reykjanesi græddi 2,7 milljarða á málinu? Það er þetta sem ég er að gagnrýna. Fyrirtækjarekstur á landsbyggðinni naut ekki ávaxtanna af þessari skattkerfisbreytingu vegna þess að þau voru í eðli sínu að borga litla skatta, vegna þess að þau voru m.a. að borga há flutningsgjöld og þau fengu ekki mikla lækkun á eignarsköttunum vegna þess að eignarskattar úti á landi eru ekki mjög háir af því að íbúðaverð og húsnæðisverð fyrirtækja er svo lágt skrifað en þessi fyrirtæki urðu að greiða hærra tryggingagjald. Ég trúi því ekki að hv. þm. sé sammála þessu. Ég neita því að ég sé sífellt að draga upp svarta mynd af ástandinu á landsbyggðinni. Ég er að færa í tal raunveruleikann.

Er það?

Heyrist mér nú koma eitthvert baul hér á hægri hönd frá hæstv. samgönguráðherra sem tekur því sennilega illa að það skuli vera rætt um þetta og bíð ég spenntur eftir að heyra í hv. 1. þm. Norðvest. í umræðunni á eftir um byggðamál,. Það er jákvætt að búa úti á landi, það er sannarlega rétt, það vitum við sem höfum búið þar. Þar er barnvænt og allt það. Það er bara ekki nóg. Fólk þarf atvinnu. Fólk þarf jöfn lífsskilyrði og sættir sig ekki við annað. Fólk á Raufarhöfn sættir sig ekki við að hafa ekki háhraðatengingu eins og fólk hefur á Suðurlandi. Þetta er bara lífsmottó fólks í dag. Og varðandi atvinnuleysi og atvinnuleysisskráningu, eins og hæstv. ráðherra talaði um áðan, þá skulum við horfa á íbúaskrána vegna þess að hún er líka talning á atvinnuleysi af því að fólk neyðist til að flytja í burtu.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. þm. Kristján L. Möller ræða um sjóflutninga og landflutninga. Hann talar um að sjóflutningar leggist af en það er nú svo að enn þá eru sjóflutningar til Vestfjarða. Ég hef margkomið inn á það í þessum ræðustól og spurt þingmenn dreifbýlisins: Í skýrslu sem liggur fyrir frá samgönguráðuneytinu kemur fram að það er 30–70% dýrara að flytja vörur landleiðina en með sjóflutningum en hvernig má þá vera að atvinnurekendur í hinni dreifðu byggð flytji í jafnríkum mæli og raun ber vitni landleiðina? Munu flutningar á landi leggjast af ef stofnuð verður Skipaútgerð ríkisins? Munu þeir flutningar leggjast af ef styrkur verður veittur sérstaklega til landflutninga? Það hefur meira að segja komið fram hjá sumum stjórnarandstæðingum að það væri eðlilegt að leggja hærri skatta á landflutningana sem þýðir hærra vöruverð úti á landi. Ég verð að segja eftir að hafa hlustað á stjórnarandstæðinga tala út og suður eins og þeir gera hér að þá áttar maður sig ekkert á stöðunni. Það er bara ríkisvaldið sem á að koma til. En hvað með fólkið sjálft í hinni dreifðu byggð? Hvað með atvinnurekendur sem enn eru að flytja landleiðina í ljósi þeirra upplýsinga hve miklu dýrara er flytja landleiðina en sjóleiðina? Af hverju flytja þeir ekki sjóleiðina? Munu sjóflutningar aukast ef landflutningarnir verða styrktir? Þetta er algjörlega út í hött. Menn tala hér út og suður. Hæstv. forseti. Nei, hér er annað að en að það sé allt ríkinu að kenna að sjóflutningar séu að leggjast af. Það er hinni dreifðu byggð sjálfri að kenna. Og getur verið að það séu undirliggjandi deilur á milli sveitarfélaga um að koma sér ekki saman um að nota einhverja ákveðna höfn?

Frú forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. sagði. Ég hygg hins vegar að í sjóflutningum undanfarinna ára hafi aðallega þungaflutningar á vörum eins og frábærar útgerðarvörur frá Sæplasti verið fluttar sjóleiðina, ekki með bílum vegna þess að þetta er rúmfrek vara á t.d. járni til vélsmiðjanna til úrvinnslu og jafnvel á vörunni til baka. Tökum 3X-Stál á Ísafirði sem dæmi. Það er frábært fyrirtæki en um langan veg að flytja. Hins vegar er allt annað mál með lausavöruna, matvöruna. Það er ósköp eðlilegt að menn vilji geta tekið hana daglega, með daglegum ferðum flutningabíla. Það er kannski mest í fiskflutningum og öðru sem kreppir að. Það eru vikulegar siglingar á meðan bílarnir eru með daglegar ferðir næstum því um allt land. Í því liggur munurinn. Ég þekki það sem gamall kaupmaður að ég gat aldrei notað sjóflutninga. Líka vegna þess að oft og tíðum var verið að flytja of litlar einingar og þrátt fyrir allt hagkvæmara að flytja þær með bíl en sjóleiðina. Þetta er mjög alvarlegt mál og við höfum stundum rætt það, ég og hv. þm., í samgöngunefnd. Ég er mjög ósáttur við að stjórnvöld skuli ekki koma að málinu og skoða leiðir. Mér finnst það mjög skrýtið og alvarlegt að þegar fyrirtæki í Bolungarvík kaupir eitthvert smotterí af múrblöndu og öðru slíku efni fyrir 21 þús. kr. í kjördæmi hæstv. ráðherra, Sturlu Böðvarssonar, að það kosti 19 þús. kr. að flytja það vestur. Hvað fær ríkissjóður af 19 þús. kr.? Ég segi alveg hiklaust um 8 þús. kr. Það eru strax 4 þús. kr. í virðisaukaskatt sem greiðast til ríkissjóðs og það er þetta sem ég gagnrýni við skattheimtuna.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller kemur að málinu eins og það blasir við. Það er ákveðið vandamál sem blasir við hinni dreifðu byggð í sambandi við flutningana. Það er rétt að vikulegar ferðir skipanna eru mjög óhentugar og óþénugar.  Það er eðlilegt að fólk á landsbyggðinni vilji ekki fá matvöru síðasta söludags á borðið hjá sér eða í hillur verslananna. Við höfum talað um ferska fiskinn, svokallaðan flugfisk, sem fer daglega í flug og er orðið miklu meira um en var. Þegar atvinnurekendur úti á landi eru spurðir hvers vegna þeir noti ekki sjóflutningana er svarið þetta: Það eru of strjálar ferðir og mikið óhagræði af sjóflutningunum. Það kostar ákveðið að koma vörunni um borð í skipið, frá borði aftur og keyra hana á þann stað þar sem menn ætla að brúka vöruna hvar svo sem það er. Það er því svo margt sem er undirliggjandi, það er svo margt sem hefur breyst, eins og hv. þm. Kristján L. Möller kom inn á í ræðu sinni, við erum á fleygiferð í umhverfi breytinga. Hraðinn og kröfurnar eru orðnar það miklar að menn kæra sig ekkert orðið um að nota sjóflutninga, telja það staðnaðan og úreltan flutningamáta.

Frú forseti. Af því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson gerir hafnirnar enn að umtalsefni og af hverju menn noti þær ekki skulum við taka Vestfirði sem dæmi. Eru strandsiglingar Eimskips ekki bara til Ísafjarðar? Þá er eftir allt suðursvæðið. Ekki væri skynsamlegt að flytja vöruna með skipi til Ísafjarðar og keyra hana svo suður á Patreksfjörð. Við skulum hafa í huga að þetta er hluti af vandamálinu. 
             Fyrir norðan hafa skipin hins vegar komið við á Sauðárkróki, Siglufirði, Akureyri og Húsavík, á fleiri staði. Ég sagði áðan að mér fyndist fullkomlega eðlilegt að skoða hvort haldið væri úti strandsiglingum eins og á Ísafirði með skipulegum og góðum ferðum út frá því. Hitt atriðið sem hv. þm. nefndi var með fiskflutningana. Það snýr að skattheimtunni. Ímyndum okkur 40 feta gám af fiski á bryggju. Ef gámurinn er tekinn, settur á sleða og keyrður suður í flutningabíl þarf viðkomandi ekki að borga hafnargjöldin og hvað þetta allt saman heitir til hafnarinnar og ég tek það skýrt fram að gámurinn er á hafnarsvæðinu. Ef hann er hins vegar hífður í hina áttina um borð í skipið fær hann öll gjöldin á sig. Það er náttúrlega dálítið hjákátlegt. Virðulegi forseti. Ég hygg og vona að hv. þm., formaður samgöngunefndar, komi að umræðunni á eftir um byggðaáætlunarskýrsluna. Ég trúi ekki að menn þurfi að gretta sig vegna þess. 

Hæstv. forseti. Skýrsla um framvindu byggðaáætlunar er um margt athyglisverð og sýnir að margt hefur tekist vel til þó alltaf megi gera betur. Stjórnvöld hafa beitt sér fyrir margháttuðum aðgerðum til hagsbóta fyrir landsbyggðina og margt af því hefur bætt mjög stöðu landsbyggðarinnar þó enn séu ýmis vandamál til staðar. Mér finnst hafa verið vaxandi skilningur á því á undanförnum árum að menntun sé eitt af stóru landsbyggðarmálunum. Það var ekki mikið talað um hana fyrir nokkrum árum þegar rætt var um landsbyggðarmál en nú held ég að allir séu sammála um að uppbygging menntastofnana á landsbyggðinni sé eitt af því sem skiptir hvað mestu í þróun landsbyggðarmála. Getið er um það í skýrslunni að menntamálaráðuneytið og iðnaðarráðuneytið hafi gert með sér samkomulag í fyrra um átak í uppbyggingu menntunar og menningar á landsbyggðinni þar sem lögð er áhersla á eflingu náms með fjarskipta- og upplýsingatækni og til þess varið 100 millj. kr. á ári næstu þrjú árin. Í skýrslunni kemur fram að á þessu ári fari fjármunirnir í háskólanámsetur á Egilsstöðum, fræðasetur á Húsavík, eflingu þjónustu vegna háskólanáms og símenntunar á Vestfjörðum, eflingu símenntunarmiðstöðva um allt land, kjarnaskóla og framhaldsskóla á landsbyggðinni vegna starfsmenntunar, þróunarverkefni í grunnskólum í dreifðum byggðum á Vestfjörðum, þróun framhaldsskóla á Snæfellsnesi, háskóla vegna skipulags og þróunar námsframboðs í fjarkennslu, skráningarvinnu í menningarstofnununum og miðlun menningarefnis. Þetta eru allt saman mjög mikilvæg verkefni og landsbyggðinni til hagsbóta. Þessu til viðbótar má geta þess að á undanförnum árum hefur orðið gríðarleg uppbygging í háskólastofnunum á landsbyggðinni. Háskólinn á Akureyri reið á vaðið og tókst einstaklega vel til. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur vaxið og dafnað og er mjög mikilvæg stofnun á landsbyggðinni og starfsemin í Viðskiptaháskólanum á Bifröst, sem er einkaskóli, hefur vaxið með ótrúlegum hraða. Það er gríðarleg aðsókn í þann skóla og mikil uppbygging og kraftur í starfseminni. Þetta er allt af hinu góða. Ég held að þetta skipti landsbyggðina mjög miklu máli og ekki síður fjarkennslan sem fer vaxandi um allt land. Menn sitja með sveittan skallann vítt og breitt um landið og nema við Háskólann á Akureyri, Viðskiptaháskólann á Bifröst, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og fleiri skóla í gegnum tölvur og þurfa ekki að fara langar leiðir til náms. Þetta er mjög mikilvægt. Ég held að ákvörðun ríkisstjórnarinnar fyrir tveimur árum um stórátak til atvinnusköpunar á landsbyggðinni hafi skipt verulegu máli. Þar voru lagðir margir milljarðar fyrst og fremst til samgöngubóta, en einnig 700 millj. kr. til að efla atvinnulífið í formi hlutafjár og styrkja til nýsköpunar. Þetta hefur skilað verulegum árangri og fyrst og fremst samgöngubæturnar náttúrlega sem skipta landsbyggðina miklu máli. Við höfum séð að þar hefur átakið gert verulegt gagn. Ekki síður peningurinn sem veittur var til hlutafjárkaupa og til að styrkja sprotastarfsemi vítt og breitt um landið. Þar hefur Byggðastofnun haft með úthlutun peninganna að gera og er lokið að koma hinum 350 millj. kr. til 23 aðila vítt og breitt um landið. Starfsmenn Byggðastofnunar lögðu mikla vinnu í að kanna umsóknir og mjög margar umsóknir bárust. Ég held að þarna hafi tekist afskaplega vel til og ég er viss um að mörg þessara fyrirtækja eigi eftir að skila mörgum störfum á landsbyggðinni og þeim peningum sem ríkisstjórnin lagði í þetta sé vel varið. Þó mönnum finnist þetta kannski ekki stór upphæð held ég að hún eigi eftir að gera mjög mikið gagn. Það er langt komið að úthluta styrkjunum, 150 millj. kr., og vonandi mun það ekki síður takast vel til. Menn hafa lagt mjög mikla vinnu í að rannsaka umsóknirnar og reyna að beina þeim peningum þangað sem þeir koma að mestu gagni. Það er engum blöðum um það að fletta að það hafa verið gríðarlegar framkvæmdir í vega- og jarðgangagerð á undanförnum árum sem hefur gerbreytt aðstöðu landsbyggðarmanna hvað samgöngur varðar. Við sjáum það ef við förum hringveginn og við sjáum það ef við förum Vestfirðina og víðar um landið að alls staðar hefur ríkið verið að byggja upp öflugt vegakerfi, einnig jarðgöng, Fáskrúðsfjarðargöng, Almannaskarðsgöng, væntanleg Siglufjarðargöng. Allt ógurlega fjárfrekar framkvæmdir sem nýtast fyrst og fremst landsbyggðinni. Það má ekki gleymast þegar rætt er um byggðamál að það hefur orðið alger bylting í samgöngumálum á undanförnum árum og sjálfsagt aldrei í Íslandssögunni verið gert meira í þeim málum sem skiptir fólkið í hinum dreifðu byggðum geysilega miklu máli þó auðvitað bíði þar enn stór verkefni og í okkar fámenna en stóra landi verður sjálfsagt aldrei lokið að fullu því sem þarf að gera í samgöngumálum. Eitt af því sem mér finnst að hafi tekist afskaplega vel í byggðamálunum á undanförnum árum er tilkoma atvinnuþróunarfélaganna. Ég held að það hafi fyrst og fremst verið fyrir frumkvæði Egils Jónssonar sem þá var formaður stjórnar Byggðastofnunar að farið var með þau mál í þann farveg sem núna er. Áður var Byggðastofnun að dreifa styrkjum, milljón hér og milljón þar, til einstakra sveitarfélaga og alls konar félaga sem voru að reyna að vinna að atvinnusköpun. Þetta skilaði ekki miklu. Þetta voru einyrkjar og kannski menn í hálfu starfi hjá sveitarfélögunum sem voru að vinna annað eftir hádegi og ég held að það hafi nánast ekkert komið út úr þessu. Sú breyting varð þarna fyrir frumkvæði Egils Jónssonar á sínum tíma að farið var út í það að stofna til eins atvinnuþróunarfélags í hverju kjördæmi sem Byggðastofnun styddi með mjög myndarlegum hætti. Í stað þess að menn væru að paufast einn og einn í hverju horni er núna í öllum gömlu kjördæmunum eitt félag með 3, 4, kannski 5 starfsmenn sem vinna saman og þeir eru allir sammála um að þetta sé miklu betri aðferð og nýtist betur. Fjárframlög til þessa hafa verið aukin jafnt og þétt og voru, ef ég man rétt, 103 millj. í hittiðfyrra, 115 millj. í fyrra og yfir 120 millj. í ár. Ég tel að flest þessi félög, ef ekki öll, vinni afskaplega gott starf. Þau eru yfirleitt vel mönnuð. Menn hafa fengið þarna til starfa mikla áhugamenn um uppbyggingu á landsbyggðinni sem hafa unnið ágætt starf og ég held að þetta hafi verið mjög góð breyting frá því sem áður var í sambandi við styrki til atvinnuþróunar á landsbyggðinni. Í skýrslunni er minnst á samvinnu opinberra sjóða, á bls. 5, þ.e. talað um aukna samvinnu opinberra sjóða sem vinna að eflingu atvinnulífsins. Minnt er á að haldnir hafi verið fundir með fulltrúum Ferðamálasjóðs, Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, Lánasjóðs landbúnaðarins, Orkusjóðs, Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og Byggðastofnunar þar sem menn hafi skipst á upplýsingum og talað um að gera þurfi þetta með skipulegum hætti. Ég er alveg sammála því að þessar stofnanir þurfa að vinna saman. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar að það ætti að sameina nokkra af þessum sjóðum. Það var mikið rætt í sambandi við lagasetninguna um Byggðastofnun fyrir einum fjórum árum og voru flestir sammála því að þessum sjóðum þyrfti að þrýsta eitthvað saman en þegar til á að taka er alltaf einhver andstaða við það og kannski ýmis ljón í veginum. Það hefur þó orðið úr að Ferðamálasjóður hefur verið færður til Byggðastofnunar. Ég held að það hafi verið ágætisaðgerð og tekist vel til en það er mikilvægt að þessir sjóðir vinni saman og rekist ekki á í störfum sínum. Hér er rætt um endurgreiðslu flutningskostnaðar á bls. 7 þar sem bent er á að iðnaðarráðuneytið sé að kanna möguleika á að taka upp endurgreiðslu til framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni vegna hás flutningskostnaðar. Það held ég að sé mjög mikilvægt. Flutningskostnaðurinn er mjög hamlandi fyrir starfsemi úti á landi og við höfum oft heyrt menn tala um að fyrirtæki sem eru að framleiða úti á landi og selja á höfuðborgarmarkaðnum eða flytja vöruna til Reykjavíkur til að koma henni í skip til útlanda kvarta undan þessum flutningskostnaði. Reyndar þarf ekki að fara lengra en norður fyrir Hvalfjörð þar sem dregið hefur úr mönnum að setja upp starfsemi þar vegna flutningskostnaðar og kostnaðar við Hvalfjarðargöng. Flutningskostnaðurinn skiptir máli og ég fagna því að ráðuneytið skuli vera með það mál í athugun. Á bls. 14 er minnst á alþjóðlegt samstarf og bent á að við þurfum að fylgjast vel með stefnu annarra þjóða í byggða- og atvinnumálum og reyna að nýta okkur hugmyndir þeirra, draga lærdóm af reynslu annarra þjóða. Ég tek eindregið undir þetta. Ég held að það skipti mjög miklu máli því að byggðaþróunarvandamál sem við höfum verið að stynja undan á undanförnum árum er ekki séríslenskt fyrirbrigði. Þetta er alþjóðlegt vandamál. Ég minnist þess þegar ég var staddur í Bandaríkjunum fyrir 2–3 árum að mér var sagt að í sögu Bandaríkjanna hefði aldrei verið meira vandamál en núna hinn rosalegi flutningur fólks frá dreifbýlinu til stórborganna. Þetta er vandamál líka víða um Evrópu og þess vegna er þetta ágætisábending. Þetta hefur reyndar verið rætt á vettvangi Byggðastofnunar og ákveðið þar að auka samskipti við aðrar þjóðir. Menn telja það mjög gagnlegt og við höfum gert allt of lítið af þessu. Stjórn Byggðastofnunar og starfsmenn hafa hins vegar ákveðið að efla mjög þessi samskipti og gera könnun á því hvað aðrir eru að gera í þessum málum. Hæstv. ráðherra gerði ágæta grein fyrir starfsemi Byggðastofnunar. Ég ætla engu við það að bæta öðru en því að taka fram að það er afskaplega gott starfslið í Byggðastofnun. Þar eru eitthvað yfir 25 manns. Því var spáð á sínum tíma að erfitt yrði að manna stofnunina með hæfu fólki þarna úti á landi og aðeins einn starfsmaður stofnunarinnar flutti með henni frá Reykjavík en sem betur fer tókst afskaplega vel til og mikill fjöldi fólks hefur sótt um stöður þar, bæði í upphafi og eins þegar stöður hafa losnað. Menn hafa vandað sig við mannaráðningar og það er afskaplega hæft og gott starfsfólk þarna. Við höfum oft heyrt í umræðunni að það er ósköp auðvelt að sparka í Byggðastofnun, bölva henni og tala um að þar sé allt ómögulegt en oft finnst mér vera talað af mikilli vanþekkingu. Sem betur fer finnst mér þessi gagnrýni hafa farið dvínandi á undanförnum árum, m.a. vegna þess að þetta fólk vinnur afskaplega góða vinnu. Það má segja frá því líka að þarna er mjög samhent stjórn sem er skipuð mönnum úr hinum ýmsu flokkum í pólitíkinni en þeir hafa aldrei í neinu tilfelli sem ég man eftir látið það trufla störf sín í Byggðastofnun. Þvert á móti hafa þeir unnið afskaplega vel saman eins og vera ber. Eitt hefur gerst núna, bankarnir eru farnir að sinna landsbyggðinni aftur. Við munum það fyrir tveimur árum eða svo að bankarnir voru búnir að loka á landsbyggðina nema stærstu fyrirtækin. Nú hefur það gerst að bankarnir hafa farið eins og ryksugur um landsbyggðina og náð fyrirtækjum í viðskipti, boðið þeim hagstæð lán. Það er mjög jákvætt. Það er jákvætt í byggðaþróuninni ef bankarnir fara að sinna landsbyggðinni betur og það hafa þeir gert núna. Það hefur leitt til þess að menn hafa í stórum stíl greitt upp lán sín hjá Byggðastofnun sem mun væntanlega gera lánastarfsemi þeirrar stofnunar erfitt fyrir þó að það sé náttúrlega ekki hennar að vera að standa í samkeppni. Vandamálið við þetta er hins vegar kannski það að bankarnir velja bestu kúnnana. Þeir velja þá sem hafa yfir aflaheimildum að ráða, stærstu iðnfyrirtækin og þau fáu fyrirtæki í ferðaþjónustunni sem standa vel. En gott og vel, þetta er breyting sem á margan hátt er jákvæð. Vandamálið er þó að lánastarfsemi Byggðastofnunar sitji eftir með þá sem eiga erfiðast. Það er rétt að minna á að margs háttar atvinnustarfsemi á landsbyggðinni hefur stóraukist á undanförnum árum. Það má minna á stóriðjuna í Reyðarfirði sem er stærsta byggðamál sögunnar og á eftir að skapa þar gríðarlega mörg störf og vonandi velsæld. Uppbyggingin á Grundartanga hefur tekist vel. Þar eru allt að 400 störf, það er verið að stækka Norðurál og stendur til að stækka það meira, stækka járnblendiverksmiðjuna, byggja rafskautaverksmiðju. Það er í pípunum að byggja kalkþörungaverksmiðju á Bíldudal og stálpípuverksmiðju í Keflavík. Fiskeldið er að rísa víða um land með mörg störf og margt fleira mætti til tína eins og hæstv. ráðherra gerði reyndar í ræðu sinni. Það er augljóst að það er mikill uppgangur í atvinnustarfsemi víða um land þó að vandamálin séu enn veruleg á einstökum landsvæðum, þá kannski fyrst og fremst á Norðvesturlandi. Það er augljóst af þessari skýrslu að margt hefur verið gert og margt er í pípunum til að efla landsbyggðina þó að auðvitað megi alltaf gera betur. Eins og fram kom í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra hefur sú breyting orðið að íbúum tveggja landsbyggðarsvæða hefur fjölgað á sama tíma og fækkað hefur á höfuðborgarsvæðinu. Það hefði þótt frétt fyrir nokkrum árum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir yfirferð hans. Við höfum oft verið samstiga í ýmsu í umræðum um byggðamál. Því langar mig að spyrja hv. þingmann út í nokkuð sem snýr að rekstrarskilyrðum fyrirtækja. Í því dæmi sem ég tók áðan sat hv. þm. sem aðalmaður hér á þingi, þ.e. við skattkerfisbreytinguna 2001 sem ég hef gert að umtalsefni nokkrum sinnum þar sem tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 30% niður í 18%, eignarskatturinn lækkaður að mig minnir um helming þá en tryggingagjald fyrirtækja hækkað. Þetta hafði þær afleiðingar í för með sér sem ég sagði áðan og vil segja núna rétt til upprifjunar að fyrirtækjarekstur í Reykjavík og á Reykjanesi, þeim tveimur skattumdæmum, hagnaðist um 2,7 milljarða kr. Fyrirtækjarekstur í hinu gamla kjördæmi Vesturlandskjördæmi hagnaðist á þessum sama tíma og með nákvæmlega sama útreikningi og sama samanburði um 4 millj. kr. Telur hv. þm. þetta eðlilegt og að þarna sé gætt jafnræðis milli atvinnurekstrar á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu?

Hæstv. forseti. Nú hef ég ekki séð neinar tölur á prenti um það sem hv. þm. er að segja. Þetta eru hans orð og ég ætla ekki ...

... nefndarálitinu.

Ef ég mætti aðeins ljúka máli mínu fyrir pirringnum í hv. þingmanni er ég að segja það að ég er ekki með neitt um þetta í höndunum. Ég tel hins vegar að þær skattbreytingar sem þessi ríkisstjórn hefur gengist fyrir fyrir fyrirtækin í landinu hafi styrkt atvinnulífið með þeim hætti að það er aldrei sterkara en eftir þær. Af því að hann nefnir Vesturland held ég að ég megi fullyrða að atvinnulífið á Vesturlandi er í miklum blóma. Ég minnist þess að þegar ég byrjaði á Alþingi 1991 var bölvað basl í atvinnurekstri vítt og breitt um Vesturland. Það hefur bara gjörbreyst, það er allt annað ástand og það er kannski fyrst og fremst að þakka því að ríkisstjórnin hefur breytt skattumhverfi fyrirtækjanna, lækkað tekjuskattinn, fellt niður aðstöðugjaldið og fleira í þeim dúr. Eignarskatturinn er á förum. Allt þetta styrkir atvinnulífið í landinu og við verðum að líta á það jákvætt, hv. þingmaður.

Frú forseti. Með þessari skattkerfisbreytingu komu fram gögn úr efnahags- og viðskiptanefnd frá ríkisskattstjóra um þær tölur sem ég nefndi. Af því að hv. þm. skýlir sér á bak við það að hann hafi þær ekki ætla ég að snúa spurningunni við. Segjum sem svo að þær upplýsingar sem ég fer hér með séu réttar - telur þá hv. þm. að þessi skattkerfisbreyting hafi komið jafnt út fyrir allan atvinnurekstur, sama hvort hann var á Vesturlandi eða á höfuðborgarsvæðinu? Mig varðar ekkert um atvinnulífið, hvernig það var á þeim ömurlegu árum 1990–1991 þegar erfiðleikar voru miklir. Aðeins þetta, ef þær tölur eru réttar sem ég er hér að nefna telur þá hv. þm. að þarna hafi jafnræðis verið gætt í skattkerfisbreytingum gagnvart fyrirtækjarekstri á Vesturlandi og í Reykjavík og á Reykjanesi?

Hæstv. forseti. Ég er ekki að skýla mér á bak við eitt eða neitt. Ég bendi á að þær breytingar sem þessi ríkisstjórn hefur gengist fyrir í skattamálum hafa rifið upp atvinnulífið í landinu og stórbætt atvinnuástandið. Þetta er í stíl við annað sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í sambandi við uppbyggingu atvinnulífsins, breyta skattkerfinu, fella niður aðstöðugjaldið, lækka tekjuskatt fyrirtækjanna, afnema eignarskattinn og gera svo ótal margt annað til að byggja upp atvinnulífið í landinu. 
             Það er alltaf hægt að nöldra út af einhverju en, hv. þingmaður, við verðum að líta heildstætt á hvernig þetta kemur út fyrir atvinnulífið í heild. Það kemur auðvitað alveg stórkostlega vel út. Það er táknrænt fyrir Samfylkinguna að enda svo ræðu sína á því að sig varði ekkert um það sem ég hef verið að segja um hvernig þetta var áður. Auðvitað skiptir máli hvernig ástandið var fyrir 13 árum, hv. þingmaður, þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar kom að öllu í molum eftir Samfylkinguna sem nú er og vinstra liðið í landinu. Atvinnulífið var allt í rúst.

Var það ríkisstjórn ...?

Atvinnulífið var allt í rúst, hv. þingmaður, hvað sem þú galar fram í. Það er alveg táknrænt fyrir þessa gömlu kreppukrata að koma svo hér og segja: Mig varðar ekkert um hvernig ástandið var. Það sem skiptir máli, hv. þingmaður, er hvernig ástandið er í dag og hvað þessi ríkisstjórn hefur gert til að bæta ástand atvinnufyrirtækjanna í landinu. Það er það sem skiptir máli og það er alveg með ólíkindum að koma hér og segja að sig varði ekkert um hvernig ástandið var þegar vinstri stjórnin hrökklaðist frá með allt á hælunum.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta.

Frú forseti. Mér finnst skýrslan sem við erum að fjalla um hér, skýrsla byggðamálaráðherra um framvindu byggðamála, algjörlega ófullnægjandi. Hvers vegna segi ég það? Jú, það er ófullnægjandi hvernig árangurinn er metinn. Ekkert mat er lagt á fjölgun starfa á landsbyggðinni í fyrsta lagi. Í öðru lagi er ekkert yfirlit yfir íbúaþróun á landsbyggðinni. Ég tel að ef við ætlum að halda áfram að fjalla um byggðamál með einhverjum vitrænum hætti verðum við að hafa einhverjar mælistærðir sem við berum saman á milli ára en tölum ekki um einstök verkefni út og suður, eins og mér finnst því miður stundum að ríkisstjórnarflokkarnir vilji gera. Þeir tala um eitt og eitt verkefni, forðast að ræða um sum mál og ég tel að við verðum að koma þessari umræðu á vitrænna svið en nú er. Það er ekkert vit í því að fjalla um 30 blaðsíðna skýrslu og við fáum engar mælistærðir, hvernig við mælum árangurinn. Það er sagt frá einhverjum milljónum sem fara í hin og þessi verkefni. Ég tel að þessu þurfi að breyta. Ég á von á að margir aðrir hv. þm. séu mér sammála um að þetta gangi ekki lengur. Almennt í umræðu um byggðamál finnst mér vera kominn tími til að ræða hlutina. Í gær var verið að tala um byggðamál og mér heyrðist á hæstv. byggðamálaráðherra að ég væri hálfvanþakklátur fyrir það að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu flutt Byggðastofnun til heimabæjar míns, Sauðárkróks. Ég spyr: Eigum við sem búum á landsbyggðinni að vera eitthvað sérstaklega þakklát fyrir það að stofnun eins og Byggðastofnun sé flutt út á land? Hvar á hún betur heima en úti á landi? Ég spyr. Mér finnst það bara ósköp eðlilegt. Ég segi það, eigum við sem búum úti á landi að vera eitthvað sérstaklega þakklát fyrir að lagðir séu vegir? Mér finnst þetta bara sjálfsagt mál. Svo getum við líka snúið dæminu við og sagt að einhverra hluta vegna væri stofnun sem fjallaði um borgarmál staðsett austur á fjörðum og þá ættu Reykvíkingar að vera sérstaklega þakklátir yfir því að stofnunin yrði flutt suður á land. Nei, ég held að það væri bara eðlilegt mál sem þyrfti ekki að fjölyrða mikið um. Fleira er athyglisvert við þessa skýrslu, t.d. að ekkert er fjallað um einn helsta atvinnuveg landsbyggðarinnar, sjávarútveginn. Það er náttúrlega mjög sérstakt, svo að ekki sé meira sagt. Það er eftir öðru að ríkisstjórnarflokkarnir forðast að ræða sjávarútvegsmál en auðvitað vita allir, og örugglega skýrsluhöfundar, að það hvernig komið er fyrir sjávarútvegi landsmanna er ein helsta ástæðan fyrir því hvernig komið er í sjávarbyggðunum. Auðvitað eigum við að ræða það í svona skýrslu, mér finnst það. Ég tel að skýrslan sé hálfhlægileg þegar ekkert er fjallað um sjávarútvegsmál, eða nánast ekki neitt. Það er annað sem þarf að tala um í sambandi við byggðamálin. Það má helst ekki minnast á vanda landsbyggðarinnar, þá er verið að draga kjark úr fólki. Það virðist ekki mega tala um hlutina eins og þeir eru. Ég hafna því alfarið. Hvernig ætlum við að komast fyrir raunverulegan vanda landsbyggðarinnar ef við tölum ekki um meinið? Hvað sem því líður ætla ég að halda mig við skýrsluna. Í inngangi að henni kemur heildarmat Byggðastofnunar og það er eins og áður, þar er ekkert fjallað um fjölda starfa eða íbúaþróun. Að vísu eru ágætisverkefni tíunduð. Það kom fram að ríkisstjórnin hefði veitt 700 millj. kr. framlag til að auka hlutafé í sprotafyrirtækjum. Það er mjög vel, það ber að þakka. Ef eitthvert verulegt gagn ætti að vera að skýrslunni kæmi auðvitað fram um hversu mörg störf hefði fjölgað úti á landi vegna þessara upphæða. Síðan er fjallað enn og aftur um menningarhús, talað um samning um byggingu menningarhúsa. Ég veit ekki hvað menn ætla að fjalla lengi um þau. Er ekki komið á annan áratug sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa fjallað um menningarhúsin? Kannski má velta því upp hvers vegna menn fjalli ekki um fjölgun starfa og íbúaþróun á landsbyggðinni. Hvers vegna hafa menn það ekki inni í þessari skýrslu? Hér verður innan tíðar umræða um fjölgun eða fækkun starfa í sjávarplássi og þegar ég grennslaðist fyrir um það um daginn kom í ljós að störfum hafði fækkað um 100 í einungis litlu sjávarþorpi í valdatíð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Svo er í skýrslunni fjallað um stuðningsverkefni fyrir frumkvöðla en ekkert kemur fram hvað störfum hafi fjölgað mikið við þau. Hérna er t.d. ágætisverkefni tíundað í skýrslunni, Brautargengi, 15 vikna námskeið fyrir konur til að hvetja þær til atvinnusköpunar. Mér skilst að 60 konur af landsbyggðinni hafi sótt þetta námskeið. Hverju hefur það skilað? Það vantar algerlega í skýrsluna. Hins vegar eru tíundaðir samningar Byggðastofnunar við atvinnuþróunarfélögin og á bls. 5 í skýrslunni kemur fram að þar hafi störfum fjölgað um fjögur. Auðvitað ber að þakka það sem vel er gert. Síðan er skýrslan því miður full af skýrsluskvaldri eins og ég kalla það. Verið er að vitna í lög og reglugerðir og mjög lítið kjöt er á beinunum hvað varðar í rauninni afrakstur þessarar vinnu. Á bls. 6 er síðan fjallað lítillega um stækkun sveitarfélaga. Í sjálfu sér finnst mér mjög þarft verk að skoða stækkun sveitarfélaga en ég tel að það sé enn ein leiðin til að forðast að ræða raunverulegan vanda landsbyggðarinnar, það að fara allt í einu að ræða um sameiningu sveitarfélaga. Það er líka annað athugavert við þá vinnu. Þegar nefndin sem á að fjalla um sameiningu sveitarfélaga var sett saman var Frjálslyndi flokkurinn settur út. Það er með ólíkindum að hæstv. félagsmálaráðherra skuli beita svo ólýðræðislegum vinnubrögðum því að ég er sannfærður um að Frjálslyndi flokkurinn hafði miklu meira fram að færa varðandi byggðamál en Framsóknarflokkurinn, eða a.m.k. sýna tölur um íbúaþróun að sagan er Framsóknarflokknum mjög óhliðholl. Hann hefur reynst mjög slæmur fyrir landsbyggðina í þessari níu ára setu. Það sjá allir sem fara í gegnum tölur Hagstofunnar. Ég tel að hæstv. félagsmálaráðherra ætti að fara að dæmi hæstv. menntamálaráðherra, fjölga í nefndinni og koma okkar góðu sjónarmiðum í Frjálslynda flokknum inn í hana. Ég er alveg sannfærður um að það mundi liðka fyrir málinu frekar en hitt. Síðan er það í fjórða lagi á bls. 7, efling opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni. Hæstv. forseta þingsins Halldóri Blöndal og hv. þm. Magnúsi Stefánssyni var falið að skrifa nýja skýrslu, skilst mér, og engin störf koma út úr því. Í fimmta lagi er í skýrslunni fjallað um athugun á búsetuskilyrðum fólks og í sjötta lagi athugun á starfsskilyrðum atvinnuveganna. Þó svo að það hafi verið rætt á þingi að rafmagnsverð hjá fyrirtækjum á landsbyggðinni sé 30% hærra en á höfuðborgarsvæðinu er ekki fjallað um það í skýrslunni. Hins vegar er rætt um flutningsjöfnun, enn og aftur. Hæstv. byggðamálaráðherra ræddi um flutningsjöfnun hér. Ég veit ekki hvað hún er búin að gera það í mörg ár en ekkert kemur út úr því. Hið eina sem hefur gerst er að sú litla flutningsjöfnun sem var í landinu var aflögð, þ.e. flutningsjöfnun á sementi. Mér finnst furðulegt að talað skuli vera um flutningsjöfnun á vörum ár eftir ár og ekkert gerist nema þá að það versni. Um byggðaáætlun fyrir Eyjafjörð er ágætur kafli og mér sýnist á þeim kafla að þar komi til fimm störf. Ég reiknaði þetta út og sló á að það væru fimm störf, ekki meira. Það er hins vegar ekkert tekið á vanda Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Sérstaklega í Ólafsfirði hefur störfum farið fækkandi í sjávarútvegi, m.a. vegna fiskveiðistjórnarkerfisins eða óstjórnar í því. Ég tel að þar sé um mikinn vanda að ræða og skýrsla um byggðaáætlun sem hefði einhvern raunverulegan metnað tæki sérstaklega á þeim atriðum þar sem út af ber. Það væri einblínt á sjávarbyggðirnar. Hér er í áttunda lagi fjallað um eflingu núverandi landbúnaðarskóla sem fræðslu-, rannsóknar- og þróunarsetur og ég tel að það sé mjög gott mál. Því miður kemur ekkert fram hvað störfum fjölgar. Hvað varðar landbúnaðarráðuneytið hefur hæstv. landbúnaðarráðherra verið þekktastur fyrir það nú síðustu árin að fækka sláturhúsum og hann virðist leggja sum byggðarlög nánast í einelti, svo sem í Búðardal. Maður furðar sig á því. Í níunda lagi er fjallað um eflingu fiskeldis og ég tel að það sé mjög gott mál. Hér kemur fram að helmingi af andvirði steinullarverksmiðjunnar sem svarar til 105 millj. kr. hafi verið varið til tveggja verkefna á sviði fiskeldis. Ég tel að það sé mjög gott mál og fyrir það ber að þakka. Síðan kemur kafli um fjarskiptamál í dreifbýli, það er m.a. UD, upplýsingatækni í dreifbýli. Við Ísafjarðardjúp stendur byggð höllum fæti og fólk hefur sótt um það árum saman að tengjast með ISDN-tengingu. Ekkert gerist þó og það fæst varla svar frá Landssímanum þangað til nú nýlega að svar kom um að viðkomandi fengju ekki að vera tengdir með ISDN-tengingu. Þetta gerir náttúrlega fólki illkleift hreinlega að stunda nútímalífshætti. Það er ekki hægt að greiða reikninga í heimilisbanka því slíkt krefst þessara tenginga, þetta er orðið það þungt umhverfi. Það er í rauninni með ólíkindum að hæstv. byggðamálaráðherra skuli ekki hafa metnað fyrir því að halda þessum bæjum í byggð og tengja þá sérstaklega. Þarna stendur byggð hvað höllustum fæti og það er mjög mikilvægt að þeir séu tengdir og verði í byggð, líka út frá öryggissjónarmiðum. Síðan er það jöfnun verðs á gagnaflutningum. Fram kemur að Landssíminn hafi náð samkomulagi við samgönguráðherra frá 16. mars 2001 sem tryggi uppbyggingu ATM-gagnaflutningsneta. Þetta lítur allt vel út á pappírnum. En því miður er raunveruleikinn sá að þau sveitarfélög eða þau fyrirtæki sem geta einungis tengst með þessum hætti þurfa að greiða 55 þús. kr. fyrir símtengingu. Flest þeirra kæmust vel af með ADSL sem kostar 3.500 kr. Ég sé að þarna er stór og mikill munur á búsetu- og starfsskilyrðum fyrirtækja á þessum svæðum og ég hefði talið að það ætti að vera eitt af forgangsverkefnum að leysa þetta mál. Ég sé að tíma mínum er að ljúka og reikna með að fjalla í næstu ræðu um síðari hluta skýrslunnar sem er jafnþunnur og fyrri hlutinn.

Forseti. Frakkland, sunnan Signu, er eitthvert mesta vínræktarland Evrópu. Það má heita hluti af almennri menntun að þekkja helstu vínræktarhéruð Frakka og helstu vín frá því landi. Því má ekki gleyma að sumar víntegundir heita beinlínis í höfuðið á frönskum héruðum, Champagne, Cognac. Þó eru auglýsingar á áfengi takmarkaðar verulega í Frakklandi. Þar eru t.d. engar áfengisauglýsingar sýndar í sjónvarpi, hvað sem líður tegund eða styrkleika. Í auglýsingum annars staðar má myndefni bara vera söluvaran sjálf með umbúðum sínum og í auglýsingatexta skal fyrst og fremst fjallað um uppruna og eðli viðkomandi víntegundar. Skilyrði er að þar sé líka viðvörun um afleiðingar ofneyslu áfengis samkvæmt lögum frá 1991. Á Íslandi eru hins vegar óáreittar auglýsingar um allar tegundir áfengis. Þær eru í dagblöðum, þar á meðal Morgunblaðinu, í sjónvarpi, þar á meðal Skjá 1, hinu nýja ríkissjónvarpi, í tímaritum og utan húss á almannafæri, hvað sem lögin segja því að yfirvöld framfylgja ekki lögunum. Þess vegna hafa vínsalar, framleiðendur og innflytjendur tekið lögin í sínar hendur og ganga sífellt lengra í auglýsingamennsku sinni. Það er athyglisvert fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra að auglýsingum um áfengi, sérstaklega um bjórtegundir, er fyrst og fremst ætlað að höfða til ungs fólks og til unglinga. Það er sá hópur sem auðveldast er að innræta neysluvenjur og vörutryggð, oftast með því að reyna að gera vörumerkið flott og kúl og sexað, samanber sjónvarpsauglýsingar um ungt fólk, fjör og bjór, um ungt fólk, rokk og bjór, um ungt fólk, hold og bjór. Franskar vínauglýsingar eru barnaleikur miðað við Ísland. Ungt fólk í vínræktarlandinu Frakklandi nýtur miklu betri verndar fyrir áfengisáróðri árið 2004 en reyndin er á Íslandi. Hæstv. heilbrigðisráðherra er hér til svara, m.a. vegna þess að það hefur reynst í geitarhús ullar að leita að spyrja um afstöðu hjá hæstv. dómsmálaráðherra, Birni Bjarnasyni, til áfengisauglýsinga. Hæstv. ráðherra veit að það er oft rætt um fjóra þætti í forvörnum við afleiðingum áfengis. Einn er aðgengi sem mjög hefur aukist á síðustu árum hér á landi og verður að telja eðlilega þróun. Annar er áfengiskaupaaldur sem í raun er þremur til fimm árum lægri en landslög kveða á um hér og við mörg teljum ástæðu til að skapa um betri venju og sátt með nýju aldursmarki. Þriðji er verð sem hér er þegar við efstu hugsanleg mörk. Fjórði er svo auglýsingarnar. Nú hlýtur hæstv. heilbrigðisráðherra að svara því hvort það er að hans ráðum að þar er um þessar mundir gefið sérstaklega eftir. Forseti. Hæstv. ráðherra sagði um þetta mál nokkuð brattur á síðasta þingi, 5. maí, í vor að honum sýndist að ráðherrar í ríkisstjórninni þyrftu, með leyfi forseta, „að setjast niður og fara yfir málið og hvernig hægt er að útbúa löggjöf sem heldur“. Og áfram sagði hæstv. ráðherra: „Við verðum að útbúa löggjöfina þannig að það sé auðveldara að fara eftir henni en núna er en það kostar vinnu. Menn gera það ekki á öðru hné sér ...“ Það er rétt hjá ráðherranum. Nú er hins vegar komið haust og liðinn hálfur sjötti vinnumánuður frá 5. maí sl. Þess vegna er hér spurt, og hæstv. ráðherra er í þetta sinn beðinn að svara skýrt og ekki með því að klaga spurningarnar í aðra: Telur heilbrigðisráðherra núna í lagi að áfengi sé á Íslandi auglýst eins og almenn neysluvara? Sé svo ekki, hyggst heilbrigðisráðherra þá beita sér fyrir því að hætt verði að auglýsa áfengi í dagblöðum, tímaritum, sjónvarpi og annars staðar á almannafæri? Sé svo, með hvaða hætti má þá búast við að heilbrigðisráðherra beiti sér fyrir því að áfengisauglýsingar leggist af á Íslandi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á áfengismálum og áfengisneyslu sem hefur farið hér ört vaxandi á liðnum áratug. Ég þakka sérstaklega fyrir það að vakin skuli athygli á þessum málum með umræðu utan dagskrár, ekki síst vegna þess að mér gefst þá tækifæri til að ræða niðurstöðu fundar sem Ísland stjórnaði á vettvangi Norðurlandanna á Norðurbryggju í Kaupmannahöfn á mánudaginn var um áfengismál. Á þessum fundi gerðist það sögulega og ánægjulega í norrænu samstarfi að norrænir ráðherrar málaflokksins sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu og töluðu þannig einum rómi í nokkrum meginatriðum. Þetta eitt sér markar í fyrsta lagi nokkur tímamót því afstaða og aðstæður landanna eru mjög mismunandi eins og kunnugt er. Í öðru lagi eru norrænu ráðherrarnir sammála um að áfengi beri ekki að skoða sem hverja aðra vöru. Í því felst sú sameiginlega skoðun að gilda skulu sérstakar reglur um þessa sérstöku vöru, áfengið. Menn eru sammála um að neysla áfengis hafi víðtækar heilsufarslegar afleiðingar og í þessu felst líka sú skoðun að áfengisneysla hafi í mörgum tilvikum mjög alvarlegar félagslegar afleiðingar. Í þriðja lagi sammæltust norrænu ráðherrarnir svo um að halda fram þessari stefnu Norðurlandanna á vettvangi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og síðast en ekki síst gagnvart Evrópusambandinu. Í því sambandi samþykktu ráðherrarnir að hvetja til þess að Evrópusambandslöndin hækkuðu skattlagningu á áfengi í því skyni að draga úr neyslunni og koma í veg fyrir ofneyslu. Vandinn í Evrópusambandslöndunum er sá mikli munur sem er á skattlagningu áfengis. Fram hefur komið að skattlagningin er tuttuguföld í Svíþjóð borið saman við Búlgaríu, svo dæmi sé tekið. Varðandi heilsufarslegar afleiðingar er rétt að taka það fram að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin lítur svo á að ofneysla áfengis sé einn þeirra sjö þátta sem valdi flestum sjúkdómum sem ekki teljast til smitsjúkdóma. Áfengi er í þriðja sæti áhættuþáttar sem þyngst vegur í þeim sjúkdómum sem valda meira en 70% sjúkdómsbyrðar samfélaganna á Vesturlöndum. Áfengisneysla hefur farið ört vaxandi á Norðurlöndum undanfarin missiri. Ísland er þar ekki undantekning. Áfengisneysla hér hefur aukist meira en annars staðar, eða um 37% frá árinu 1995 mælt í alkóhóllítrum. Til samanburðar er neysluaukningin í Svíþjóð 11% og í Noregi 23%. Hér er um opinberar sölutölur að ræða. Í yfirlýsingu sem norrænu heilbrigðis- og félagsmálaráðherrarnir sendu frá sér að loknum fundinum á Norðurbryggju sem ég gat um áðan er hvatt til aukinnar samvinnu í áfengismálum á vettvangi Norðurlandanna. Það er hvatt til þess að ekki sé litið á áfengi sem hverja aðra vöru, heldur vöru sem hefur áhrif á heilbrigði þjóða og félagslegar aðstæður í löndunum. Það er líka hvatt til þess að hver þjóð fyrir sig fylgi virkri áfengisstefnu sem miðist við að draga úr neyslunni sem hefur aukist mjög í öllum löndunum, ekki síst á Íslandi þegar litið er t.d. yfir liðin tíu ár. Í yfirlýsingu ráðherranna er bent á að alþjóðavæðing og alþjóðleg viðskipti hafi torveldað löndunum að framfylgja áfengismálastefnu sem ákvörðuð er í hverju landi fyrir sig og lýsa ráðherrarnir áhyggjum af þessu. Norrænu heilbrigðis- og félagsmálaráðherrarnir eru þeirrar skoðunar að Norðurlöndin verði að vinna saman að því að halda fram heilbrigðis- og félagslegum sjónarmiðum á þeim alþjóðlega vettvangi þar sem teknar eru ákvarðanir sem geta haft áhrif á stefnuna í áfengismálum. Hvatt er sérstaklega til þess að Norðurlöndin beiti sér fyrir því að sjónarmiðum lýðheilsu verði gert hátt undir höfði á vettvangi Evrópubandalagsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Bein svör mín við spurningum hv. þingmanns eru þessi: Af því sem hér er sagt á undan er heilbrigðismálaráðherra ekki þeirrar skoðunar að áfengi eigi að auglýsa eins og hverja aðra vöru, enda gengur það gegn lögum. Það er bannað á Íslandi að auglýsa áfengi. Heilbrigðisráðherra treystir því að þeim lögum sé framfylgt í samræmi við vilja Alþingis. Að öðru leyti vísa ég til þess svars sem ég gaf við þessari fyrirspurn í vor í fyrirspurnatíma hér á Alþingi, og fyrirspyrjandi vitnaði reyndar til.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda, Merði Árnasyni, fyrir að taka þetta mál upp. Ég hélt að umræðan ætti að snúast fyrst og fremst um áfengisauglýsingar og bann við þeim en ekki skattlagningu á brennivíni í Evrópusambandinu og á Norðurlöndum sem er umræða sem er góðra gjalda verð. Sem kunnugt er eru áfengisauglýsingar bannaðar samkvæmt íslenskum lögum. Þetta er nokkuð sem áfengissölum er ekki að skapi og þá hafa þeir um tvo kosti að velja, annaðhvort að vinna að því að fá lögunum breytt eða brjóta þau, í besta falli að finna leiðir til að fara á bak við þau. Áfengissalar hafa valið síðari kostinn. Þeir brjóta lögin. Í seinni tíð hafa þeir verið að færa sig upp á skaftið og hefur keyrt um þverbak í sumar. Þess vegna er vel til fundið af hv. málshefjanda að taka þetta mál í upphafi þings til umræðu utan dagskrár til að ganga eftir því hvernig stjórnvöld hyggist bregðast við þessari ósvífnu og yfirveguðu aðferð til að brjóta íslensk lög. Þar sem sölumennirnir hafa ekki haft þrek og siðferðilega burði til að hlíta landslögum, sem er dapurlegt hlutskipti í sjálfu sér, og hafa ekki viljað fara hinar lýðræðislegu leiðir er ekki um annað að ræða en að gera annað tveggja, að sjá til þess að landslögum sé fylgt - það er ekki gert. Hæstv. ráðherra segist treysta því að landslögum verði fylgt. Þeim er ekki fylgt. Það er verið að spyrja hvað stjórnvöld hyggist gera í því efni - eða reyna að stoppa upp í öll þau göt sem kunna að opna leiðir fyrir áfengissalana til þess að fara 

Hæstv. forseti. Ótvírætt er að áfengisauglýsingar hafa birst í íslenskum fjölmiðlum um nokkurt skeið með beinum og óbeinum hætti. Þegar bann var sett við þessum auglýsingum á sínum tíma var fjölmiðlaumhverfið allt annað en það er í dag. Þá var hægur vandi að koma í veg fyrir að auglýsingar sem þóttu óæskilegar birtust landsmönnum í sjónvarpi eða í blöðum. Nú er öldin hins vegar öll önnur, fjölmiðlar hafa breyst, þeim hefur fjölgað og nýir miðlar hafa bæst við sem ekki voru til áður. Ég tel að bann við slíkum auglýsingum hér á landi nú sé úr takt við tímann og skili ekki lengur þeim árangri sem að var stefnt á sínum tíma. Þegar svo er komið að lögin skila ekki lengur tilætluðum árangri er eðlilegt að endurskoða þau og breyta þeim eða fella úr gildi þau ákvæði sem ekki virka eins og þau eiga að gera, eins og á við um 20. gr. áfengislaganna sem fjallar um bann við auglýsingum á áfengi. Ég skil mjög vel þær áhyggjur margra að áfengisauglýsingar geti haft áhrif á börn og unglinga og jafnvel ýtt undir neyslu þeirra á viðkomandi vörum. Þess vegna væri mjög eðlilegt að samhliða slíkri breytingu á auglýsingum um áfengi yrði skerpt á 20. gr. útvarpslaganna en hún fjallar einmitt um vörn barna gegn ótilhlýðilegum auglýsingum. Þannig mætti t.d. takmarka birtingartíma slíkra auglýsinga eða tryggja að þeim væri ekki beint gegn börnum og unglingum beint. Við hljótum öll að vera sammála um það, hæstv. forseti, að ofneysla áfengis er bæði skaðleg og óæskileg. Hins vegar er bjór og léttvín ekkert annað en dagleg neysluvara á fjölmörgum heimilum. Ég er ósammála því viðhorfi að feluleikur með ákveðnar vörur komi í veg fyrir notkun þeirra. Ég tel miklu vænlegra að íslensk börn og unglingar alist upp við að umgangast slíkar vörur með gát og hógværð eins og hefur tíðkast hjá velflestum börnum í löndunum í kringum okkur.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka hv. málshefjanda, Merði Árnasyni, fyrir að taka þetta mál hér til umræðu. Á nýrri fjarskiptaöld tel ég með öllu ómögulegt að banna áfengisauglýsingar og tel ég því brýnt að lögin verði endurskoðuð. Flest heimili á landinu búa yfir gervihnattasambandi og geta því tekið á móti fjölmörgum sjónvarpsstöðvum gegn vægri greiðslu. Eins og flest okkar vita eru áfengisauglýsingar ekki bannaðar á flestum, ef ekki öllum, erlendu sjónvarpsstöðvunum. Fyrir þessar sakir liggur í augum uppi að það missir marks að hafa í gildi lög sem banna áfengisauglýsingar á Íslandi. Þar fyrir utan má bæta við umræðuna þeim samkeppnisbresti sem innlendir framleiðendur á áfengum drykkjum búa við. Innflytjendur áfengra drykkja hafa vissulega forskot á innlenda framleiðendur í þessum skilningi. Ég hefði frekar talið að styrkja ætti innlendan iðnað en að mæla með lögum sem gera honum erfitt fyrir. Sú afstaða að banna með öllu áfengisauglýsingar er skiljanleg. Án efa býr þar góður hugur að baki. Persónulega trúi ég ekki mikið á boð og bönn nema að litlu leyti þegar kemur að forvörnum af ýmsu tagi. Ég hef ávallt talið vænlegra að feta leið kynningar og öflugs skipulags með heildarstefnumótun löggjafans á fyrirbæri sem kallast heilbrigði, hreyfing og hollir lifnaðarhættir. Í þessu skyni vann ég ásamt fleiri þingmönnum að þingsályktunartillögu um íþróttaáætlun en hún var lögð fyrir Alþingi í síðustu viku. Því miður er það svo, hæstv. forseti, að á meðan hv. leikmenn löggjafans rífast um hvort leyfa eigi áfengisauglýsingar er svo til aldrei á Alþingi talað um heilbrigði, holla lífshætti eða mataræði. Að mínu viti yrði stórt skref stigið í forvarnabaráttunni með innleiðingu íþrótta- og heilsuáætlunar til starfa löggjafans.

Virðulegi forseti. Áfengisauglýsingar eru bannaðar með lögum á Íslandi. Þau lög eru brotin nánast daglega. Hæstv. ráðherra var spurður að því hér hvort hann mundi beita sér fyrir því að farið væri eftir þessum lögum því það er alveg ljóst að með því að brjóta þau er farið gegn m.a. heilbrigðisáætlun sem samþykkt hefur verið hér á Alþingi. Þar eru forgangsverkefni m.a. áfengis-, vímuefna- og tóbaksvarnir og börn og ungmenni, svo ég nefni bara fyrstu tvö atriðin af sjö sem talin eru upp í heilbrigðisáætlun. Áfengisneysla hefur aukist frá 1995, segir hæstv. ráðherra í ræðu sinni, og mest á Íslandi, um 37%. Í heilbrigðisáætlun okkar segir í aðalmarkmiði um áfengis-, vímuefna- og tóbaksvarnir, með leyfi forseta: „1.a Áfengisneysla á hvern íbúa verði ekki meiri en 5,0 lítrar af hreinu alkóhóli á íbúa 15 ára og eldri og nánast engin hjá þeim sem yngri eru. 1.b Dregið verði úr áfengis- og vímuefnaneyslu fólks undir lögaldri um 25%.“ Hvernig í ósköpunum ætlum við að ná þessum markmiðum með því að láta þetta allt óátalið? Það getur vel verið að það þurfi að endurskoða lögin en þau gilda núna í landinu og auðvitað ætti það að vera á hendi hæstv. heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir því að farið verði að þeim lögum. Ég minni á að undir hæstv. ráðherra er allt lýðheilsustarf og Lýðheilsustöð. Þar er fjöldi ráðgjafa um þessi mál. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann heyrt eitthvað frá ráðgjöfum sínum í vímuefnaráði um þessar auglýsingar? Hafa þeir gefið honum ráð um hvernig eigi að beita sér gegn þessum auglýsingum? Ég minni einnig á að með því að láta þetta óátalið förum við ekki heldur að þeim markmiðum sem Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur sett sér varðandi þennan málaflokk. Ég tel, virðulegi forseti, 

Virðulegur forseti. Í allri umræðu um áfengisauglýsingar þarf að svara einni grundvallarspurningu, þ.e.: Er áfengi eins og hver önnur vara eða er áfengi sérstök vara sem réttlætir að það megi víkja frá almennu viðskiptalegu umhverfi, svo sem varðandi auglýsingu vörunnar? Hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, hefur svarað þessari grundvallarspurningu eins og hér hefur komið fram. Áfengi er ekki eins og hver önnur vara. Þannig hafa íslenskir þingmenn einnig svarað. Í 20. gr. áfengislaga kemur fram að áfengisauglýsingar eru bannaðar. Þó fylgir hér böggull skammrifi því að fram kemur undanþága þar sem segir að framleiðandi sem framleiðir áfengi megi nota firmanafn í tengslum við auglýsingu á drykkjum sem eru ekki áfengir. Þannig er alveg ljóst að innflytjendur og framleiðendur geta smokrað sér fram hjá auglýsingabanninu. Það hafa þeir gert. Það hefur borið mjög mikið á dulbúnum auglýsingum þar sem óáfengir drykkir eru auglýstir upp en það er greinilegt að ætlunin er að koma áfengum drykkjum á framfæri. Í skýrslu sem vinnuhópur ríkislögreglustjóra setti fram í nóvember 2001 kemur fram að einn íslenskur framleiðandi byrjaði að framleiða óáfenga drykki að því er virðist einungis til að koma áfengu drykkjunum á framfæri. Þrjár erlendar bjórtegundir voru mikið auglýstar og sagðar óáfengar en þegar til átti að taka voru þær ekki til sölu, þ.e. óáfengar. Auðvitað var þannig verið að auglýsa upp áfenga drykki. Ég tel að við þurfum að sporna við þessu með einhverjum hætti. Sú nefnd sem hefur skoðað þetta einna best er nefnd ríkislögreglustjóra og í niðurstöðu hennar er sagt að betur þurfi að skýra lagatextann þannig að menn viti hvað þeir mega og hvað ekki. Ég tel mjög æskilegt að þingið skoði það og veit að það er búið að flytja þingmál sem hægt er að skoða í framhaldinu, í þinglegri meðferð.

Hæstv. forseti. Það er bannað samkvæmt lögum að auglýsa bæði tóbak og áfengi hér á landi. Ákvæði laga um bann við tóbaki af öllu tagi eru skýr og afdráttarlaus og þeim hefur verið fylgt eftir. Beinar tóbaksauglýsingar sjást ekki en þrátt fyrir skýlaust bann við að auglýsa tóbak er mjög erfitt að koma í veg fyrir óbeinar upplýsingar í myndbirtingum og kvikmyndum. Bann við áfengisauglýsingum er ekki eins afdráttarlaust. Undanþágurnar eru of víðar og matskenndar. Þetta hafa framleiðendur og dreifingaraðilar notfært sér og ganga alltaf lengra og lengra í að auglýsa merki sín. Þeir munu halda því áfram og verða djarfari í beinum auglýsingum þar til gripið verður inn í þessa óviðunandi þróun með breytingu á áfengislögunum. Fólki er farið að blöskra hve augljósar og áberandi áfengisauglýsingarnar eru orðnar. Neytendasamtökin hafa vakið athygli á því að lög um bann við áfengisauglýsingum eru brotin nær daglega í íslenskum fjölmiðlum og krefjast þess að ríkisstjórn og Alþingi grípi til viðeigandi ráðstafana til að stöðva þessar ólöglegu auglýsingar, hvort sem um hreinar áfengisauglýsingar er að ræða eða auglýsingar um áfengan bjór, dulbúnar sem léttöl eða auglýsingar fyrir áfengi, dulbúnar sem kynningar eða umfjöllun. Algengasti mótleikur auglýsenda við banninu er sá að láta eina vöru auglýsa aðra, láta líta svo út sem verið sé að auglýsa drykk sem heimilt er að auglýsa en auglýsa í raun og veru áfengi. Mikil orka og fjármunir auglýsenda fara í að finna leiðir til að sniðganga lögin án þess að það leiði til opinberrar saksóknar. Það er meira að segja svo langt gengið að hvað eftir annað eru börn notuð í áfengisauglýsingum. Herra forseti. Framleiðendur og dreifingaraðilar áfengis eru í raun að gefa löggjafanum langt nef 

Virðulegi forseti. Markmið heilbrigðisáætlunar í áfengisvörnum til ársins 2010 gera ráð fyrir að Íslendingar dragi úr neyslu áfengis frá því sem nú er. Í raun þyrftum við því að herða reglur um áfengi, og gerast þær þó ekki strangari í hinum vestræna heimi. Stjórnvöld hafa ýmis stjórntæki til að stýra aðgengi að áfengi og hafa áhrif á áfengisneyslu landsmanna, áfengiskaupaaldur, ríkisverslun með áfengi, bann á auglýsingum og hátt verð á áfengi. Hugmyndir um breytingar á öllum þessum þáttum hafa verið ræddar í þessum sölum og eiga þær marga stuðningsmenn meðal þingmanna. Hvers vegna hafa þessar breytingar ekki gengið eftir? Jú, stjórnmálamenn hika við að gera þær breytingar á áfengislöggjöf sem gætu stuðlað að aukinni áfengisneyslu, aukinni unglingadrykkju, ölvunarakstri og slysum í kjölfar þess. Á hinn bóginn, hver vill taka þátt í þeim skollaleik sem viðgengst um áfengisauglýsingar hér á landi? Hér birtast nánast daglega upplýsingar um áfengi í fjölmiðlum, á netinu og á auglýsingaskiltum. Eru þetta auglýsingar eða upplýsingar? Hvar liggja mörkin? Er Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að birta auglýsingar á heimasíðu sinni undir merkjum upplýsinga og er vörulisti sem dreift er í vínbúðum stofnunarinnar eitthvað annað en auglýsingabæklingur? Hvað mundum við kalla bjórkynningu sem stendur nú yfir í vínbúðum ríkisins? Hvaða tvískinnungur er það hjá stjórnvöldum að beita ströngustu reglum í áfengismálum á Vesturlöndum en eyða á sama tíma stórum fjárhæðum í að laða fólk að vínbúðum ríkisins? Frá lögleiðingu bjórsins 1989 hefur drykkjumynstur Íslendinga gjörbreyst. Veikara áfengi hefur leyst sterkari drykki af hólmi. Með ákveðinni einföldun má segja að drykkjuómenning hafi breyst í vínmenningu. Vínmenningin kallar á upplýsingar. Reglur um auglýsingar á áfengi þurfa að taka mið af þessum þjóðfélagsbreytingum. Ég tel að endurskoða þurfi auglýsingabann á áfengi. Við þá endurskoðun verði m.a. tekið mið af öðrum löndum þar sem auglýsingar á léttum vínum og bjór eru leyfðar við ákveðnar aðstæður, t.d. í blöðum og tímaritum, en bannað að beina auglýsingum að börnum og ungmennum.

Virðulegur forseti. Ég leyfði mér þann munað að taka með mér upp í ræðustól hins háa Alþingis lagasafnið okkar frá árinu 2003 sem við þingmenn sem sitjum hér á löggjafarþingi þjóðarinnar eigum öll að eiga eintak af. Ég fletti upp á áfengislögum, nr. 75/1998, og þau eru í sjálfu sér afskaplega skýr. Í 20. gr. þeirra segir, með leyfi forseta: „Hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Enn fremur er bannað að sýna neyslu eða hvers konar aðra meðferð áfengis í auglýsingum eða upplýsingum um annars konar vöru eða þjónustu.“ Síðan fylgja með ýmsar undanþágur á þessum auglýsingum og annað þess háttar sem ég ætla ekki að rekja hér. Ég tel alveg óþolandi að við sem sitjum á löggjafarþingi þjóðarinnar, förum með löggjafarvaldið, lítum það eitthvað jákvæðum augum að menn einhvers staðar úti í bæ brjóti landslög markvisst og skipulega, lög sem jafnvel eru ekki eldri en þetta, frá 1998. Þetta hljótum við að fordæma, sama hvar í flokki við stöndum og sama hvaða skoðun við annars höfum á þessum lögum. Við hljótum að fordæma það því þetta dregur úr trúverðugleika okkar sem sitjum hér á löggjafarþinginu. Þetta grefur undan trúverðugleika löggjafans sjálfs. Það má vel vera að tími sé kominn til að endurskoða þessi lög. Ég hef í sjálfu sér ýmsar efasemdir um það. Ég hef hlustað á ræður hér í dag af miklum áhuga og ég er alveg reiðubúinn að fara í þá vinnu að skoða lögin, líta á þau á ný og athuga hvort einhver ástæða sé til að breyta. Ég efast reyndar um það, ég hef á vissan hátt ekki mikið álit á miklum boðum og bönnum í þjóðfélaginu og tel það forvarnastarf sem félagi minn, hv. þm. Gunnar Örlygsson, benti á áðan kannski vænlegra til árangurs. Það að menn brjóti lög er hins vegar óþolandi.

Frú forseti. Spakvitur maður sagði: Bakkus er skemmtilegur ferðafélagi en það er ekki hægt að hugsa sér verri fararstjóra. Áfengislög, sem hér hefur verið vitnað til, skýra að hvers konar auglýsingar á áfengi og einstökum áfengistegundum eru bannaðar. Við höfum líka nýleg lög um Lýðheilsustöð. Þar er skilgreint helsta hlutverk Lýðheilsustöðvar, að annast áfengis- og vímuvarnir. Hnykkt er á þessu í 6. gr. laganna þar sem segir að hlutverk áfengis- og vímuvarnaráðs sé að efla og styrkja áfengis- og vímuvarnir, sérstaklega meðal barna og ungmenna, og hafa eftirlit með að ákvæðum laga og reglugerða um áfengis- og vímuvarnir sé framfylgt. Þarna er skýrt eftirlitshlutverk með þeim lögum sem verið er að brjóta eins og þingmenn segja. Þegnar þessa lands vita að þeim ber að fara að lögum. Þegnar þessa lands sjá þegar lög eru brotin með augljósum og lævísum hætti með áfengisauglýsingum. Tvískinnungur í þessum málum er verstur og ólíðandi því að hægri höndin verður að vita hvað sú vinstri gerir. Frú forseti. Ég tel að það séu bara tveir kostir í stöðunni. Annaðhvort heimila menn áfengisauglýsingar eða menn framfylgja lögunum. Það er enginn millivegur. Sú skylda verður hins vegar aldrei tekin af okkur, að okkur ber að gæta bræðra okkar og systra og ekki síst ungmenna landsins.

Frú forseti. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur skilgreint ofneyslu áfengis sem eitt mesta heilbrigðisvandamál mannkyns. Þess vegna hafa flestar þróaðar þjóðir gripið til ýmissa aðgerða gegn þeirri vá. Einn þeirra þátta er að takmarka auglýsingar eins og Alþingi Íslendinga hefur samþykkt lög um. Þá ber að sjálfsögðu að hafa eftirlit með framkvæmd slíkra laga af þar til gerðum eftirlitsaðilum. En við hljótum að spyrja okkur hvort þau lög endurspegli þann veruleika sem við lifum við í dag. Hver er staðan? Eins og fram hefur komið er bannið sniðgengið með ýmsum hætti þar sem snjallir auglýsingamenn og auglýsingastofur notfæra sér tvíræðni í myndmáli og texta þar sem bjór er auglýstur í líki pilsners og fræðileg umfjöllun fer fram um einstakar áfengistegundir, allt gert í því skyni að selja meira. Þegar við förum upp í flugstöð erum við komin í annað umhverfi. Þar blasa við auglýsingar í flugvélunum. Þá eru þær enn beinskeyttari og lúta allar að því sama, að selja meira áfengi. Þetta er breyttur heimur. Það var auðvelt að grípa til banns þegar hér voru fáir fjölmiðlar og samskipti okkar við útlönd voru helst í kringum vorskipin. Við búum á tölvuöld þar sem ungmenni lifa og hrærast í tölvuheimi meira og minna eftirlitslaust, á sjónvarpsöld þar sem þau hafa aðgang jafnvel að tugum erlendra sjónvarpsrása. Meira að segja í svokallaðri innlendri dagskrárgerð, í íþróttaþáttum, auglýsir meðallið í enska boltanum þekkta danska bjórtegund. Við hljótum því að leiða hugann að því að taka til endurskoðunar gildandi lög sem banna þetta alveg og leggja meiri áherslu á að byggja upp sterka einstaklinga sem kunna að taka sjálfstæðar ákvarðanir og verjast slíkum auglýsingum.

Forseti. Ég fagna umræðunni sem fram hefur farið um áfengisauglýsingar. Ég held að tvennt sé ljóst í henni: Annars vegar að lögin standa, þau eru brotin og við krefjumst þess öll að þess verði gætt að þau séu það ekki. Þessi lög eru ekki ómerkari en önnur lög og sá veruleiki sem við blasir og síðasti hv. ræðumaður talaði um er m.a. til kominn vegna þess að menn hafa ekki staðið við að láta lögin gilda. Menn hafa látið vínsalana komast upp með að brjóta þau. Menn hafa látið peningahagsmuni ráða ferðinni í þessum málum en ekki hagsmuni ungs fólks og unglinga. Á hinn bóginn hafa menn rætt um að sjálfsagt sé að taka lögin til endurskoðunar á þinginu. Það ræðum við á þinginu og sitt sýnist hverjum um hvernig eigi að endurskoða þau. Sumir vilja færa þau nær því sem gildir einhvers staðar annars staðar. Nú má minna á að alls staðar í þeim heimshluta sem við tilheyrum eru áfengisauglýsingar takmarkaðar og mjög víða bannaðar með öllu. Öðrum þykir ástæða til að opna þetta. Það má auðvitað minna frjálsræðishetjurnar á að það er fleira bannað en áfengisauglýsingar. Það er líka bannað að auglýsa tóbak hér á landi. Það er bannað að auglýsa lyfseðilsskyld lyf. Bannað er að auglýsa læknisþjónustu með markaðslegum hætti vegna þess að við teljum hana ekki af því tagi. Skotvopn eru ekki auglýst á Íslandi og frjálsræðishetjurnar ættu kannski að skoða veruleikann í kringum þetta hér og í öðrum löndum miðað við þá opnun sem hér hefur farið fram. Eitt veldur mér vonbrigðum í umræðunni, sem annars hefur verið ágæt og við eigum sem betur fer eftir að endurtaka með einhverjum hætti í vetur, og það eru svör ráðherrans. Hæstv. heilbrigðisráðherra vísar í svari sínu til ummæla sem ég las í fyrirspurn minni þar sem hann segir að hann ætli að hefja vinnu í þessu efni og sagði það fyrir 6 mánuðum. Nú kemur hann aftur og vísar til þess að hann ætli að hefja vinnu. Ef einhvern tíma hefur verið talað í hring þá gerir hæstv. heilbrigðisráðherra það og ég bið hann að rjúfa hringinn, rjúfa vítahringinn sem hann og ríkisstjórn hans hafa komið upp 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og vil taka fram örfá atriði í lokin. Hlutverk heilbrigðisráðuneytisins í þessu efni er að sjá um forvarnir. Lýðheilsustöð gegnir því hlutverki fyrir okkur. Lýðheilsustöð hefur margsinnis kært framkvæmd á áfengisauglýsingabanninu, m.a. ítrekað á þessu ári. Það er hlutverk hennar. En aðalatriðið finnst mér vera að berjast gegn sívaxandi áfengisneyslu í landinu eins og ég kom inn á í inngangserindi mínu og til þess verðum við að hafa sem breiðasta samstöðu. Þess vegna fór ég í gegnum það í inngangserindi mínu sem síðast hefur verið gert í þessum málum á samnorrænum vettvangi. Ég tel afar mikilvægt að við höfum samvinnu við nágrannaþjóðirnar í þessu efni. Það er alveg rétt að við höfum ekki náð þeim markmiðum sem við settum okkur í heilbrigðisáætlun. Við þurfum að gera það. Hins vegar varðandi breytingu á lögunum og framkvæmd laganna er það gersamlega óeðlilegt að ég fari að ræða það mál sem er á verksviði annars ráðherra og ég ætla ekki að gera það. 

Frú forseti. Ég hef þá á nýjan leik fyrir hönd okkar þingmanna umræður um skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar sem fram fór fyrir hádegi áður en umræðan um áfengisauglýsingar upphófst. Ég ætla aðallega að halda mig við skýrslu hæstv. ráðherra en gera minna efni úr ræðu hennar sem mér fannst vera svolítið í 17. júní stíl hæstv. landbúnaðarráðherra þar sem allt er svo bjart og fagurt að hvergi ber skugga á. Það er auðvitað gott að menn séu bjartsýnir og ekki á að tala úr mönnum kjark að kljást við málin en slík bjartsýni má ekki vera byggð á botnlausu óraunsæi eða fullkominni afneitun. Það er öllu verra ef fleiri en hæstv. landbúnaðarráðherra eru á slíku algeru afneitunarstigi gagnvart viðfangsefnum sínum að engar efasemdir komast að, að menn sannfæra sig um að allt sé í himnalagi og þar með þurfi ekki að hafa áhyggjur af nokkrum sköpuðum hlut. Þetta er líka taktík, þegar menn koma og vekja athygli á því sem aflaga þá fer er upphafinn söngurinn um að menn eigi ekki að vera of neikvæðir og sjá allt svart, það megi ekki draga kjarkinn úr mönnum og það megi ekki gera of lítið úr möguleikunum á landsbyggðinni og hvað það nú er. Þetta heyrir maður æðioft í umræðunni um byggðamál og ég er löngu vaxinn upp úr því að láta þetta hafa mikil áhrif á mig. Ég held að það verði að ræða hlutina nákvæmlega eins og þeir eru. Það er ekkert fyrir einhvern orðavaðal á blaði gefandi, hvort sem það er í skýrslum eða ræðum ráðherra, ef verkin þýða eitthvað allt annað. Þess vegna skulum við fara aðeins yfir skýrslu ráðherrans og hin fallegu orð í byggðaáætlun. Ég skal þá taka að mér að vera umboðsmaður þess vonda á staðnum og vera leiðinlegar og fara yfir það hvaða innstæður eru fyrir ýmsu af því sem þarna hefur verið sett á blað eða hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni. Tökum til að mynda staflið a í meginþáttum byggðaáætlunar, að draga úr mismun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga í landinu. Hvernig miðar mönnum í þeim efnum? Aftur á bak. Aðstöðu- og launamunur vex ár frá ári. Tökum launaþróunina.  Frú forseti. Ef við tökum nokkrar stéttir og skoðum hvernig þetta er í veruleikanum hefur verkafólk að meðaltali tæplega 160 þús. kr. í heildarlaun, en 140 þús. kr. á landsbyggðinni. Þar munar rúmum 17 þús. kr. Hjá iðnaðarmönnum er munurinn einna minnstur, en þó eru um 8 þús. kr. hærri meðallaun á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Þjónustu-, sölu- og afgreiðslufólk hefur að meðaltali tæplega 45 þús. kr. hærri laun á mánuði á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Mestur er þessi munur hjá stjórnendum sem hafa yfir 100 þús. kr. hærri laun að meðaltali á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni, tæpar 449 þús. kr. á höfuðborgarsvæðinu og 343.100 á landsbyggðinni. Sá munur er að aukast samkvæmt vönduðustu gögnum sem við höfum í höndunum um þessi mál, rannsóknum kjararannsóknarnefndar. Svo mikið fyrir þau orð um að markvisst sé unnið að því að draga úr mun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaganna í landinu. Svo bætist við að það hallar á landsbyggðina á mjög mörgum öðrum sviðum. Dregið hefur verið úr jöfnun af hálfu stjórnvalda undanfarin ár. Síðast í vor flutti sá sami hæstv. ráðherra og hér á undir frumvarp um að fella niður t.d. flutningsjöfnun á sementi. Flutningsjöfnun á olíuvörum heldur ekki vegna þess að menn fela núna mismunandi verð í þessum vöruflokki í formi afslátta og þar fram eftir götunum. Dregið hefur verið úr ýmiss konar jöfnunaraðgerðum og einkavæðing og markaðsvæðing margra þátta hefur leitt til þeirrar viðhorfsbreytingar að menn hætta að skilgreina hlutina sem þjónustu, sem almannaþjónustu þar sem menn hafa skyldum að gegna, og markaðslögmálin eru innleidd. Á hverjum bitnar það, hæstv. ráðherra? Stafliður b í meginþáttum byggðaáætlunar er að efla sveitarfélögin. Hvernig gengur það? Hefur mikið áunnist í því að efla sveitarfélögin undanfarin ár? Þá þýðir ekki að vísa í einhver framtíðarplön. Menn hafa haft ærinn tíma til þess. Framsóknarflokkurinn er búinn að fara með félagsmálaráðuneytið í á tíunda ár. Hvernig hefur gengið að efla sveitarfélögin? Þau hafa safnað skuldum hvert einasta ár sem framsóknarmaður hefur setið í félagsmálaráðuneytinu. Það er staðreynd. Og eru enn að því.

Hefur ekkert verið framkvæmt þar?

Síðan mætti fara yfir margt fleira, frú forseti. Hér er t.d. talað um að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi. Mest var nú mærðin í máli hæstv. ráðherra þegar hún talaði um stóriðjuframkvæmdirnar á Austurlandi og allt hið góða sem af þeim hlytist. Hæstv. ráðherra útskýrði að vísu ekki hvernig stæði þá á því að íbúunum fækkaði engu að síður í Austfirðingafjórðungi á fyrri helmingi þessa árs. Það verður tæplega flokkað undir fjölbreytni í atvinnulífi, a.m.k. ekki í öðrum byggðarlögum og öðrum landshlutum, sem þarna er gert. Fjálglega er talað um þróunarstarf í atvinnumálum, nýsköpunarstarf o.s.frv. Þetta höfum við allt heyrt. Á fót eru settar ýmsar stofnanir og ýmis batterí í þeim efnum en hvað er svo að gerast í reynd þegar grannt er skoðað? Það er algert fjársvelti gagnvart nýsköpun í atvinnulífinu, í hinu almenna fjölbreytta atvinnulífi, sérstaklega á landsbyggðinni. Aðgangur til nýsköpunar í atvinnumálum á landsbyggðinni er minni nú en hann hefur verið um langt árabil. Af hverju er það? Það er af því að enginn er að fjárfesta. Það er ekkert laust fé. Það er gat í fjárfestingarmálum í þeim efnum. Nú brosir hæstv. ráðherra alveg út að eyrum yfir þessu bulli. Ég man að hæstv. ráðherra nefndi 700 milljónirnar ...  Hver er staðan? Hvernig meta fagaðilar hana? Þeir gera það þannig að það sé fjárfestingargat. Vissulega er af veikum mætti verið að reyna að gera ýmislegt til að kanna möguleika og skoða tækifæri í gegnum atvinnuþróunarfélög, nýsköpunarmiðstöð, svo langt sem það nær, þótt þar séu ákaflega litlir fjármunir á ferðinni. Hvað tekur svo við? Hvað tekur við? Ekkert fjármagn er að leita í frekari uppbyggingu fyrirtækja úti um landið. Það sem var þó til staðar í Nýsköpunarsjóði og framtakssjóðum á sínum tíma er búið. Það er búið að binda það allt saman. Nýsköpunarsjóður er ekki að fjárfesta eina einustu krónu í nýjum tækifærum um þessar mundir. Hann á nóg með að verja það sem komið er. Ég er ekki bara að túlka þetta svona. Ég hef í höndunum gögn frá einmitt Nýsköpunarsjóði þar sem beinlínis er dregið upp að þar sé það sem kallað er fjárfestingargat. Ef við tökum ferlið í nýsköpun fyrirtækis eða þróun fyrirtækis og höfum fjárþörfina hér á lóðrétta ásnum og þroskasögu fyrirtækisins eða þróun eða aldur á hinum lárétta er það þannig að þótt eitthvað sé reynt í upphafinu, t.d. í formi stuðnings við að gera viðskiptaáætlanir og kortleggja möguleika, blasir við að um leið og fjárþörf fyrirtækisins vex, um leið og komið er upp í uppbyggingarfasann, kemur gat. Það er enginn að leggja neina peninga sem nokkru nemur fyrr en að fyrirtækin eru orðin svo stór að þau vekja athygli stórfjárfestanna. Yfirleitt gerist það ekki fyrr en þau eru komin á markað og búið að skrá þau. Hvert leitar fjárfestingarfjármagn stóru aðilanna í dag? Úr landi. Það streymir allt úr landi. Öflugir fjárfestar sem voru til, t.d. á níunda og tíunda áratug síðustu aldar, eru í grófum dráttum hættir að fjárfesta innan lands. Fjárfestingarsjóðirnir hafa runnið saman í stærri einingar og þeir nenna ekki að líta á hlutina fyrr en um milljarðaveltu er að ræða. Niðurstaðan, mat sérfræðinga, t.d. í nýsköpunarsögu er sú að það sé algert fjárfestingargap frá upphafsskrefunum og þangað til fyrirtækin, þau fáu sem því ná þá, eru orðin nógu stór til að vekja athygli stórfjárfestanna og stofnanafjárfestanna. Nýsköpunarsjóður, framtakssjóðirnir, Byggðastofnun - við erum að tala um smáaura borið saman við þörfina sem í raun og veru þyrfti að sinna. Þetta er bara svona, frú forseti. Það þýðir ekkert að setja falleg orð á blað um eitthvað alveg gagnstætt ef engar innstæður eru fyrir því. Ég held að eitt það langalvarlegasta sem steðjar núna að landsbyggðinni hvað þessa hluti snertir sé hversu lítið, því miður, er að gerast hvað varðar raunverulega grósku að þessu leyti, þ.e. hugmyndirnar eru til staðar, þær eru margar, en um leið og á að fara að taka á, byggja fyrirtækin eitthvað upp, koma þeim í stand til þess að hefja framleiðslu eða umtalsverða starfsemi eru gríðarlegir erfiðleikar við að fá til þess fjármögnun, alveg sérstaklega úti um landið. Við vitum alveg hvernig bankarnir og fleiri aðilar hafa tekið að hegða sér upp á síðkastið, það er nánast það sama og að lýsa því yfir að menn geti sleppt því að reyna ef póstnúmerið byrjar á hærri tölu en einum eða tveimur. Þetta er bara þannig, því miður. Ég veit að hæstv. ráðherra þekkir það vel sjálf, af ferðalögum t.d. um kjördæmi okkar, hvílíkur rosalegur barningur það hefur oft verið fyrir fyrirtæki sem eru þó búin að sanna sig að fá fyrirgreiðslu, að fá bara lágmarksfjármögnun jafnvel gegn fyrstu veðum í húsnæði eða skipum eða hverju sem er. Það verður auðvitað að ræða þessa hluti, frú forseti, eins og þeir eru. Ég held að bágur fjárhagur sveitarfélaganna, erfiðleikar hvað varðar þróunarstarf og sérstaklega uppbyggingu í atvinnulífinu, sem og það að dregið hefur í sundur hvað varðar lífskjör og aðstöðu að ýmsu leyti milli landsbyggðar og þéttbýlisins, einkum suðvesturhornsins, sé það sem er mönnum langmótdrægast í byggðalegu tilliti. Það sem þarf er ekki bara það að menn komi með eitt stykki stórlausn í pakka og þar með gufi allur vandi upp, eins og einhverjir menn telja sér kannski trú um að sé að gerast á Austfjörðum núna. Reynslan af því mun verða sambærileg og annars staðar, því miður, ef menn taka ekki á gagnvart þeim þáttum sem með þurfa þá að fylgja ef menn eiga að geta nýtt sér slíkt og unnið úr því. Bæta þarf hinar almennu aðstæður til búsetu. Hvernig gera menn það? Menn gera það með því að bæta hinar undirliggjandi forsendur búsetunnar, í formi bættra samgangna, bættra fjarskipta, greiðari aðgangs að menntun og þjónustu, að tryggja að almannaþjónustan sé til staðar og annað í þeim dúr. Á hvaða braut er ríkisstjórnin í þeim efnum, t.d. með einkavæðingu Landssímans? Er líklegt að þegar frá líður verði það sérstaklega til góðs möguleikum afskekktari svæða, strjálbýlli héraða í landinu, til að fylgja með í þróun fjarskiptanna? Ég segi nei. Í skýin eru skrifaðar einhverjar óljósar hugmyndir manna um að stoppa í götin mögulega með einhverjum þeirra tekna sem menn hafi af sölu Símans svona til að þetta líti betur út í byrjun. Hvað um framhaldið? Hvað eftir fimm ár? Hvað eftir 10 ár? Hver á þá að tryggja að afskekktari héruð geti áfram verið fullgildir þátttakendur í upplýsingasamfélaginu á samkeppnisfærum forsendum? Einkaaðilar? Markaðurinn? Hvernig ætla menn að gera þær kröfur til hans þegar fyrsta boðorðið er arður til eigendanna? Það fer ekki saman og það vita allir. Það stangast því miður, frú forseti, mjög margt hvað á annars horn í þessum byggðaáherslum hæstv. ríkisstjórnar. Áformin eru falleg og vissulega eru ljós í myrkrinu eins og uppbygging Háskólans á Akureyri sem menn grípa jafnan til þegar allt um þrýtur og benda á. Er allt rétt um það. Það var eitt það gæfulegasta sem menn hafa lengi gert í byggðamálum ef við viljum flokka það sem slíkt frekar en menntunarmál eða menningarmál. 
             Það dugar skammt að benda á eitt slíkt dæmi. Skárra væri það þótt eitthvað jákvætt hafi verið að gerast. Reyndar finnst mér uppbyggingin þar sem á að mynda höfuðmótvægið í byggðamálum hökta í hægagangi, að það skuli t.d. taka 10 ár að koma í gagnið nýbyggingu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Hvers konar afköst eru það? Það er ekki mikið til þess að hrósa sér af.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að veita andsvar núna, ef einhvern tímann hefur verið. Hv. þm. sagði í upphafi ræðu sinnar að hann ætlaði að taka að sér að vera leiðinlegur. Honum fórst það alveg sérstaklega vel úr hendi.

Þakka þér fyrir.

Það er ekki hægt að hugsa sér annað eins svartagallsraus í einum þingmanni eins og það sem fram kom hjá hv. þingmanni. Ég veit ekki hvaða fólk hv. þingmaður hittir þegar hann er á ferð um landið. Hann hittir ekki sama fólkið og ég, svo mikið er víst. Ég reyni líka að forðast vinstri græna þegar ég er á ferðinni.  Hvað er svo sem verið að gera í nýsköpunarmálum? Til hefur orðið nýr sjóður sem heitir Tækniþróunarsjóður. Hann er með 200 millj. í ár og verður með 340 millj. á næsta ári til að taka á þeim þætti mála og hann er á vegum ráðuneytis míns og skiptir sköpum. Nýsköpunarsjóður hefur vissulega verið of veikur. Við breyttum lögunum sl. vor til að styrkja hann og það verður gert. Hv. þm. talar um Símann, að það sé ekki líklegt til að bæta þjónustuna við landsbyggðina ef hann verði seldur. Hvað gerðist með bankana? Hvað stóð ég oft í þessum stól að rífast við vinstri græna á síðasta vetri og vetrinum þar á undan um sölu bankanna? En þeir töldu að ekki mætti selja bankana því það yrði svo óhagstætt fyrir landsbyggðina og landsmenn alla. Það var gert, og hvað eru bankarnir að gera? Hvað hefði orðið um þennan yndislega ríkisbanka sem hv. þm. Vinstri grænna vildu að yrði til í landinu áfram þótt annar yrði seldur? Ætli hann hefði ekki staðið sig vel í samkeppninni núna við bankana sem eru að bjóða landsmönnum öllum miklu betri kjör? Svona mætti halda áfram. Hv. þingmaður talar um að samgöngur séu ekki í nægilega góðu lagi. Hvað er að gerast á því landsvæði sem við þekkjum best til, þegar Tjörnesið verður opnað á morgun? Bundið slitlag frá Reykjavík og nánast til Kópaskers. Svo er verið að vinna að jarðgöngum á tveimur stöðum á Austurlandi og þannig mætti áfram telja. Þannig að ég held að hv. þingmaður ... 

Frú forseti. Mér finnst gott að ég gat aðeins komið blóðinu á hreyfingu í hæstv. ráðherra. Ég dreg ekki í land með eitt einasta atriði af því sem ég sagði. Við getum farið út í það að reyna að bera saman það fólk sem við hittum á förnum vegi en ég hef t.d. heimsótt margar sveitarstjórnir á undanförnum vikum. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar maður kemur úr slíkum leiðangri og hefur kannski hitt fjögur til sex meðalstór þéttbýlissveitarfélög á landsbyggðinni liggur ekkert sérstaklega vel á manni. Ég verð að segja alveg eins og er að það gerir það ekki. Þá er ég búinn að ræða við fólk sem er í örvæntingu sinni og öngum að láta reikna út hvort það geti bjargað sér til nokkurra missira með því að selja barnaskólann, íþróttahúsið eða hitaveituna. Þá liggur ekkert sérstaklega vel á mér. Það er bara þannig. Það þýðir ekkert að tala um hlutina í einhverjum rósrauðum skýjum úr tengslum við veruleikann. Það eru miklir erfiðleikar víða í sveitarfélögunum og hjá ýmsum undirstöðugreinum á landsbyggðinni. Hvað með sjávarútveginn, rækjuiðnaðinn o.s.frv.? Er hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, byggðamálaráðherra, búandi á einhverri annarri plánetu en við hin? Hvernig er þetta? Hefur ráðherrann aldrei heimsótt Siglufjörð á undanförnum vikum? Úr því að hæstv. ráðherra ber á móti því sem ég var að segja um t.d. fjármagn til nýsköpunar í atvinnumálunum ætla ég að lesa gögn frá sérfræðingum sem starfa undir hæstv. ráðherra í Nýsköpunarsjóði. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ekki á sér stað mikil samkeppni í fjármögnun nýsköpunarverkefna þar sem svo til engin eru á markaðnum (fjárfestingargat).“ Þeir kalla það fjárfestingargat, sérfræðingarnir sem vinna með þetta dag frá degi, vegna þess að þeir stofnanafjárfestar og sjóðir sem áður voru virkir eru horfnir á braut. Fé þeirra streymir núna fyrst og fremst til útlanda. Það er svo gaman að fjárfesta í Búlgaríu eða Bretlandi eða hvar það er en ekki á Íslandi. Nýsköpunarsjóður er tómur. Hann er bundinn. Hann er fastur. Það er hætt að setja meira fé inn í framtakssjóðina. Þetta er veruleikinn, frú forseti, hann er bara svona.

Hæstv. forseti. Hv. þm. dró nú nokkuð í land á milli ræðna sinna.

Nú? Ekki heyrði ég það.

Hann talaði um fjárfestingargat og það er einmitt það gat sem verið er að stoppa upp í með Tækniþróunarsjóði sem ég nefndi áðan og hef ekki fleiri orð um það. Hv. þm. nefndi annað í fyrri ræðu sinni og það varðaði fjölbreytt atvinnulíf. Þá lét hann að því liggja að það eina sem ríkisstjórnin, og þá sérstaklega sá ráðherra sem hér stendur, hugsaði um væri álver. Það er nú aldeilis ekki því verið er að vinna að gífurlega mörgum málum. Ég get talið upp margar verksmiðjur. Ég taldi þær upp áðan og ætla ekki að endurtaka það. En svo er það líka þekkingariðnaðurinn, t.d. í sambandi við kvikmyndagerð. Þar er nú ekkert smáræði á ferðinni. Hér er verið að vinna þrjár stórar kvikmyndir á heimsmælikvarða og það skapar ekki fá störf og þetta er á grundvelli laga sem eru í gildi og heyra undir viðskiptaráðuneytið um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Svona mætti áfram telja. Það er alls staðar verið að reyna að vinna að því að bæta kjör fólksins í landinu og ekki síst á landsbyggðinni. En ég ætla ekkert að halda því fram, og hef aldrei gert það, að það sé alls staðar allt í lagi. Það dettur mér ekki í hug. Þess vegna heldur vinnan áfram. Svo er það eitt sem hv. þm. hafði einnig miklar áhyggjur af, þ.e. að góðar tekjur í sjávarútvegi væru ekki lengur til staðar. Hann er einmitt fulltrúi og formaður þess flokks sem vill helst eyðileggja það sjávarútvegskerfi sem er í landinu og hvernig skyldu lífskjörin þá verða á landsbyggðinni og hjá því fjölmarga fólki sem vinnur í sjávarútvegi? Þar er ég hrædd um að yrði breyting á.

Frú forseti. Ég hélt að framsóknarmenn væru hættir með þessar ræður um þá þjóðhættulegu menn sem ætluðu að eyðileggja sjávarútveginn eftir ýmsar æfingar á undanförnum missirum. Þeir segja að við sem höfum barist fyrir ábyrgum breytingum á þessu kerfi sem færðu réttindin aftur til byggðanna, séum stórhættulegir menn og séum að eyðileggja þetta. Þetta á sem sagt áfram að vera í höndum nýju, fínu fjárfestanna sem hegða sér eins og raun ber vitni undanfarna daga, banna félagsmönnum sínum eða starfsmönnum að vera í stéttarfélögum svo dæmi sé tekið. Það er von að menn séu hreyknir af stuðningi sínum við slíkt. Tvennt vil ég koma inn á sem hæstv. ráðherra nefndi. Einkavæðing bankanna, nú á það að hafa gefist allt svona óskaplega vel. Það er rétt að að einu leyti gekk einkavæðing bankanna mjög vel. Hún skilaði þeim sem fengu bankana í helmingaskiptum stjórnarflokkanna gríðarlegum gróða, óheyrilegum gróða. En ég veit ekki til þess að hinir einkavæddu bankar hafi verið að slíta sér sérstaklega út í þjónustu við landsbyggðina. Ætli það sé nú ekki frekar hið gagnstæða og ætli það sé ekki þannig að menn hrósi happi í þeim byggðarlögum sem eru svo heppin að eiga sína eigin sparisjóði, eiga sínar eigin lánastofnanir sem hefur m.a. dugað mönnum víða vel til þess að koma að atvinnuuppbyggingu á stöðunum? Það er löng leiðin úr útibúum stórbankanna með höfuðstöðvar í Reykjavík sem eru opin í tvo, fjóra klukkutíma þrjá daga í viku hingað suður til Reykjavíkur, svo að ég tali nú ekki um London þar sem er fínast að búa í dag. Það er geysilega löng leið fyrir mann sem þarf fyrirgreiðslu í stórbanka á norðausturhorninu að sækja hana alla í Notting Hill hverfið í London. Varðandi samgöngumálin sem hæstv. ráðherra nefndi þá hafa vissulega verið framkvæmdir, langþráðar framkvæmdir sem nuddast áfram og eru að komast í gagnið eins og á Tjörnesi. Þakka skyldi það. Hvað eru menn búnir að bíða lengi eftir þeim úrbótum? En hvað er ríkisstjórnin að gera? Hún er að skera niður vegafé um 1.600–1.700 milljónir á þessu ári miðað við vegáætlun, 1.900 milljónir á næsta ári miðað við vegáætlun og 2.000 milljónir 2006. Þetta er veruleikinn, niðurskurður upp á 5,5–6 milljarða á hinni fínu samgönguáætlun Sturlu Böðvarssonar og ríkisstjórnarinnar sem var varla kólnuð þegar byrjað var að skera hana niður.

Hæstv. forseti. Þessi byggðaáætlun var rædd á Alþingi 2002 og nánast luku hér allir upp einum munni um að í henni væru mörg góð áform. Það voru sem sagt ekki deilur um að byggðaáætlunin væri skynsamleg að ýmsu leyti og í henni væru mörg góð áform. En þessi byggðaáætlun var í raun úrelt það sama haust. Við bentum á það hér með tillöguflutningi vegna þess að það var fyrirséð af þeim sem vildu til þess horfa að skapast mundi mikið ójafnvægi í byggðamálum því að það haust lá fyrir að framkvæmdir við álver og stóriðju á Austurlandi yrðu að veruleika. Byggðaáætlunin sem slík lagði fyrst og fremst áherslu á að styrkja Akureyrarsvæðið og sú stefnubreyting sem fólst í henni var ekki að öllu leyti væn öðrum byggðum í landinu því að það er ekki neitt gott fyrir önnur byggðarlög í landinu að þurfa að keppa við tvö höfuðborgarsvæði eins og í stefnir. Þetta er ekki sagt til þess að láta það koma fram að ég sé á móti því sem gert hefur verið á Eyjafjarðarsvæðinu og á Akureyri, þvert á móti. Ég fagna þeim áföngum sem þar hafa náðst. En það var alveg fyrirséð strax haustið 2002 að það mundi stefna í ójafnvægi. Þess vegna fluttum við hv. þm. Gísli S. Einarsson tillögu til þingsályktunar það haust gegn ójafnvægi í byggðamálum. Sú þingsályktunartillaga fékk ekki afgreiðslu. Við hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir fluttum hana aftur síðasta haust. Hún fékk ekki heldur afgreiðslu þá. Nú segir hæstv. ráðherra í ræðu sinni að endurskoða þurfi fyrirætlanirnar sem séu í byggðaáætlun og það er svo sem hægt að fagna því þó seint sé. En það fór, eins og ég sagði áðan, ekki milli mála að þetta ójafnvægi mundi myndast og hefði þurft að setja strax af stað skoðun á því hvernig mætti mæta því á öðrum landsvæðum. Það var ekki gert og þeirri áætlun sem hér liggur fyrir er lýst á einum stað í þessu plaggi. Hvernig er henni lýst? Henni er lýst þannig að það er heildarmat Byggðastofnunar á því hver áhrifin hafi verið og þar eru fimm atriði tiltekin. Í fyrsta atriðinu er farið yfir byggingu raforkuvers við Kárahnjúka og byggingu álvers og því lýst að af þessu séu mikil áhrif. Allt er rétt um það. Í öðru lagi er talað um þetta 700 millj. kr. framlag til þess annars vegar að leggja fram hlutafé í sprotafyrirtæki og fyrirtæki í skýrum vexti og hins, að styðja rekstur vel mótaðra stuðningsverkefna. Og hvert fóru þessir fjármunir? Þeir fóru nánast allir á sömu svæðin, á þetta landsvæði á suðausturhorni landsins. Í þriðja lagi var sérstakt átak í að flýta samgöngubótum og því er fullkomlega hægt að fagna. En það var nánast ekki fyrr búið að ákveða að hafa þetta átak en orðið var ljóst að ekki yrði hægt að framfylgja því. Ég held að 1.800 hundruð millj. kr. hafi vantaði upp á að hægt væri að eyða þeim peningum sem ríkisstjórnin hafði ætlað að gera og síðan er búið að boða niðurskurð í vegamálum eins og farið var yfir áðan. Þetta tókst því ekki aldeilis. Fjórða atriðið var sérstaka áætlunin fyrir Eyjafjörð og eins og ég sagði áðan þá er allt gott um hana að segja. Fimmta atriðið var bygging menningarhúss á landsbyggðinni. Nú segi ég: Hvað skyldu menn á norðvesturhorni landsins hafa fundið mikið fyrir þessum fimm atriðum sem Byggðastofnun lýsir að hafi verið áhrifin af byggðastefnunni sem þarna var framkvæmd? Ég held að menn hafi ekki æðimikið orðið varir við áhrif af þessu einmitt á þeim landsvæðum þar sem fyrirséð var að myndast mundi ójafnvægi gagnvart öðrum hlutum landsins. Auðvitað áttu menn að fara yfir þessi mál upp á nýtt þegar ljóst var í hvað stefndi á norðausturhorni landsins. En ekki var á það hlustað frekar en margt annað sem lagt er til hér af stjórnarandstæðingum. Af því að ég nefndi vegamálin þá er náttúrlega sannleikurinn sá að hvað sem okkur finnst um allar aðrar framkvæmdir og tilraunir til þess að koma til móts við byggðarlögin í landinu þá hafa samgöngubætur alla tíð skipt mestu máli. Það vill nú svo til að í þessari viku var verið að kynna skýrslu þar sem farið var yfir hvaða áhrif Hvalfjarðargöngin hefðu haft á byggðarlögin sem eru aðliggjandi þeim. Og hver er niðurstaðan? Hún er sú að hin jákvæðu áhrif hafi verið gríðarleg. Hvað var þarna að gerast? Hvað eru Hvalfjarðargöng? Þau eru 5 kílómetra langur vegur í staðinn fyrir rúmlega 50 kílómetra langan veg og reyndar 60 þegar Akranes er haft í huga. Það er sem sagt vegstytting um milli 50 og 60 kílómetra sem hafði þessi gríðarlegu áhrif. Það er þess vegna sem mönnum svíður það sárt að sjá fram á að nú eigi að fara að bakka í þeirri sókn til betri samgöngumannvirkja sem hefur þó verið í gangi. Það er ekki gott. Ég tel reyndar að það sé alveg sérstök ástæða til þess að menn snúi af þeirri braut vegna þess að hún kemur fyrst og fremst niður þar sem síst skyldi, þ.e. á þeim svæðum sem hafa orðið út undan. Það er búið að taka hér ákvarðanir um það í hvað eigi að eyða mestu fjármununum á næstu árum. Það eru jarðgöng út Eyjafjörð. Ég held að fyrst og fremst vanti út á Vestfirði samgönguátak sem komi byggðarlögum þar í almennilegt vegasamband, framtíðarvegasamband. Það gerist ekki með niðurskurði í vegamálum. Það gerist með því að menn ákveði að flýta þar framkvæmdum. Ég held að allra mestu máli skipti að menn geri það. Númer eitt til að koma til móts við landsbyggðina er að bæta vegakerfið og samgöngurnar. Það hefur virkað. Það er ekki margt sem hefur virkað þannig að menn hafi séð raunverulegan árangur annað en þetta. Það hefur líka virkað þannig að menn hafi jú séð árangur að settir hafa verið fjármunir í að auka starfsemi í menntamálum, framhaldsskólum og háskólum úti á landi. Það hefur raunverulega virkað og á það þurfa menn að leggja mikla áherslu. Það er heldur ekki hægt að neita því að stórkostlegir hlutir í stóriðjumálum, eins og fyrir austan, hafa virkað. En þeir virka á tilteknum afmörkuðum svæðum. Slíkar ákvarðanir eru í sjálfu sér ekki byggðamál. Það er ekki hægt að reka byggðastefnu á þeim grundvelli að það eigi að byggja stóriðju einhvers staðar. Það getur aldrei gengið. Menn verða að hafa yfirsýn og möguleika af öðru tagi til þess að hægt sé að koma til móts við þarfir landsbyggðarinnar án þess að koma með eitt stykki stóriðju. Það er ekki hægt að mæta í byggðarlögin með álver upp á vasann. Svoleiðis gengur ekki. Það vantar reyndar stefnumörkun núverandi ríkisstjórnar um það hvar eigi að setja niður slíka starfsemi í landinu. Ég hef ekki oft hælt hæstv. landbúnaðarráðherra. En hann lagði það þó á sig og gerði það í sambandi við fiskeldi að búið er að reita niður landið og ákveða hvar megi setja fiskeldi af ýmsu tagi, í hvaða fjörðum megi hafa það. En það er engin áætlun til um það hvar eigi að hafa álver og stóriðju, engin. Við megum sem sagt eiga von á hæstv. iðnaðarráðherra með einhverja Alcoa-menn upp á arminn hvar sem er á landinu þar sem þeim þóknast að væri nú hægt að setja niður álver og þá er bara að taka því. Það er ekki til neitt um hvað menn vilja í þessu efni, því miður. En það þyrfti sannarlega. Eitt af þeim atriðum sem skiptir að mínu viti gríðarlegu máli er að efla sveitarfélögin. Ríkisstjórnin er að burðast við að gera það en hefur að ég tel ekki tekið ákvarðanir sem skipta nógu miklu máli til að skila árangri. Ég óttast að niðurstaðan verði að átakið muni bíða verulegt skipbrot og það muni vanta verulega upp á að til verði heildstæð stór sveitarfélög sem tekið geti til sín aukna þjónustu og byggt upp öflugt menntaumhverfi. Þar með mun ekki vera hægt að bjóða upp á sambærilega þjónustu í öllum sveitarfélögum. Það gerist ekki nema sveitarfélögin, flest eða öll verði það sterk að þau geti tekið við auknum verkefnum frá ríkinu. Ég get ekki flutt ræðu um þessi mál án þess að minna á það sem hefur virkað öfugt á undanförnum árum. Hvað sem hæstv. ráðherra segir um þetta steinbarn sem eignarhaldið á veiðiréttinum er þá er fiskveiðistjórnin ein helsta ástæðan fyrir þrengingum margra byggðarlaga, að réttindin til að stunda grundvallaratvinnuveginn gufuðu upp, urðu að eign sem var keypt og seld á milli hinna stóru í útgerðinni. Eftir sitja þeir sem þar eiga heima án þess að geta bjargað sér þegar útgerðin sem þeir unnu hjá er horfin á braut. Það var þó alltaf möguleiki í slíkum byggðarlögum, að menn tækju sig saman og færu í útgerð eða fiskvinnslu. En það gerist ekki lengur vegna þess að eignarhaldið á veiðiréttinum kemur í veg fyrir það. Eignarhald á hvaða veiðirétti? Eignarhald á sameign þjóðarinnar, fiskimiðunum við landið. Þessi sameign þjóðarinnar var einkavædd án þess að það væri nokkurn tímann rætt opinberlega hvað menn væru í raun að gera. Það er nú það sem er í gildi þrátt fyrir allt. Vitanlega væri gaman að ræða um margt í yfirferð um þessa skýrslu um byggðaáætlun. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að það getur verið hættulegt að setja sér markmið ef menn eru ekki tilbúnir að endurskoða þau, eins og ljóst má vera að þarf að gera. Ég kalla eftir því sem menn sjá nú í spilunum til að koma til móts við þau byggðarlög sem orðið hafa út undan, vegna þess að byggðaáætlunin virkar eins og hún gerir. Byggðastofnun hefur réttilega lýst áhrifunum af því sem menn eru að gera. Það má ekki taka orð mín þannig að ég sé að setja út á allt í áætluninni. Mér finnst margt gott sem menn hugsa hér um og framkvæma. En heildaráhrifin eru því miður þannig að þau koma ákaflega misjafnlega niður. Mjög stór landsvæði sitja eftir í miklum erfiðleikum. Ég get ekki annað en notað síðustu mínútuna sem ég hef í þessa ræðu til að nefna það sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson endaði andsvar sitt til hv. þm. Kristjáns Möllers á, þ.e. að þeir hefðu tekið við hörmulegu búi af vinstri mönnum. Hvað skyldi Sjálfstæðisflokkurinn hafa setið lengi við völd á síðustu 26 árum? 22 ár, hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Hverjir skyldu fyrst og fremst bera ábyrgð á ástandinu á þeim tíma? Eru það ekki þeir sem hafa verið við völd? Var ekki Sjálfstæðisflokkurinn við völd í landinu á þessum árum, eða misminnir mig eitthvað?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristjáni Möller sárnaði mjög andsvar mitt í morgun og galaði svo fram í að ég varð að hækka rödd mína til að geta flutt mál mitt. Nú heyri ég að mínum ágæta félaga, hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, hefur ekki líkað það heldur, að ég skyldi minna á hvernig ástandið var þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum í byrjun tíunda áratugarins. Það var ekki nóg með að ríkissjóður væri á kúpunni. Það var ekki nóg með að öll ríkisfyrirtæki væru á kúpunni. Atvinnulífið í landinu var allt á kúpunni. Það þýðir ekkert að koma og segja að það sé Sjálfstæðisflokknum að kenna. Við höfðum búið við vinstri stjórnir og algjöra óáran og óstjórn árum saman. Það er einfaldlega það sem stjórnvöld hafa verið að berjast við, að ná þessu upp. Það hefur tekist bærilega eins og ég gerði grein fyrir hér í ræðu minni. Það hefur tekist að efla atvinnulífið, m.a. með þeim skattbreytingum sem hv. þm. Kristján L. Möller gerði lítið úr, þ.e. lækkun tekjuskatts á fyrirtæki, afnámi aðstöðugjaldsins og afnámi eignarskattsins. Allt þetta hefur orðið til að byggja upp öflugt atvinnulíf í landinu. Það verður bara að hafa það þótt mönnum sárni þetta. Þetta er einfaldlega sannleikurinn. Hv. þm. minntist á fiskveiðistjórnarkerfið sem væri rót alls ills í byggðunum. Ekki ætla ég að gerast sérstakur talsmaður eða varðhundur þess kerfis. Ég hef oft gagnrýnt ýmsa þætti þess og er ekkert alánægður með það. Hv. þm. nefndi að hér áður þegar upp kom vandi í byggðarlögum og menn misstu skipin eða fóru á hausinn hafi menn bara tekið sig saman og keypt ný skip. Það sem síðan hefur gerst er að við veiðum jafnvel helmingi minna af þorski en við gerðum á þeim árum. En þá gátu menn veitt eins og þeir vildu, keypt skip og farið að veiða. Ég held að það ráði ekki svo miklu í þessu sambandi hvort við búum við þetta kvótakerfið eða annað. Við getum ekki lengur veitt takmarkalaust vegna þess að fiskstofnarnir þola það ekki. Hér hefur fyrst og fremst orðið sú breyting að menn reyna að halda aflanum innan skynsamlegra marka.

Hæstv. forseti. Vandinn við fiskveiðistjórnarkerfið er fyrst og fremst að menn þurfa að kaupa veiðiréttinn af öðrum sem fyrir eru í greininni. Væri sá veiðiréttur til boða fyrir alla á jafnræðisgrundvelli þá gætu menn stofnað fyrirtæki í sjávarútvegi og keppt við hina sem fyrir eru. Varðandi það að mér hafi sárnað að vinstri mönnum skyldi kennt um það ástand sem var hér þegar Davíð Oddsson komst til valda þá er það nú ekki alls kostar rétt. Mér fannst það hins vegar svolítið undarlegt að skrifa það allt á kostnað ríkisstjórnar sem sat í skamman tíma á undan. Ef ég man rétt var ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar á undan þeirri ríkisstjórn sem hv. þm. kennir um allt sem miður hefur farið og þar á undan var Steingrímur Hermannsson við völd ásamt Sjálfstæðisflokknum. Þar á undan var Gunnar Thoroddsen við völd ásamt vinstri flokkunum. Ég veit ekki betur en hann hafi verið sjálfstæðismaður ásamt fleirum í þeirri ríkisstjórn. Svona má telja aftur á bak. Ég komst að þeirri niðurstöðu að ef farið væri aftur til ársins 1974 þá hafi Sjálfstæðisflokkurinn verið við völd í um 22 ár af þessum 26. Ég held að þróunin geti ekki skrifast sérstaklega á vinstri flokkana í þessu landi á þeim tíma. Við getum auðvitað rætt það fram og til baka. Sú ríkisstjórn skilaði þó af sér þeirri stöðu gagnvart verkalýðshreyfingunni sem varð til að koma á stöðugleika. Á því byggðu þær ríkisstjórnir sem á eftir komu. Ég tel að það hafi verið afar mikilvæg niðurstaða en því miður stefnir í að sá stöðugleiki gæti raskast núna. Það væri afar óheppilegt ef svo vildi til.

Hæstv. forseti. Við getum karpað um þetta endalaust, félagarnir. En vegna söguskýringanna vil ég minna á að ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var ekki ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins. Til hennar var blásið gegn vilja Sjálfstæðisflokksins. Af því hv. þm. nefndi ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar þá var sá ágæti forsætisráðherra að burðast við að gera eitthvað af viti, enda voru vinstri menn fljótir að taka af honum höfuðið og setja hann af í beinni útsendingu í sjónvarpinu. Hann fékk ekki einu sinni að tóra sem forsætisráðherra nema í eitt ár. Þá tóku þeir við aftur og komu öllu á heljarþröm. Það hefur ekkert upp á sig að karpa um þetta. Staðreyndin er auðvitað að þegar við komum til valda 1991 þá var allt í rúst og allt á heljarþröm. Við sem urðum samferða inn á þing þá, hv. þm. og ég, munum hvernig ástandið var hér á Alþingi fyrstu árin. Þá var endalaust skorið niður og gerðar óvinsælar ráðstafanir til að reyna að ná þessu fyrir vind. Það hefur tekist með miklum myndarbrag og menn eiga að fagna því. Menn verða að viðurkenna að ástandið var svona. Þessi vinstri stjórn, sem auðvitað vildi vel eins og allar ríkisstjórnir, kom hér öllu á kaldan klaka.

Hæstv. forseti. Það er svolítið gaman að því hvernig hv. þm. velur orðin. Sumar stjórnir kýs hann að kalla vinstri stjórnir en aðrar ekki. Alþýðuflokkurinn var með Sjálfstæðisflokknum í stjórn frá 1991 og þurfti að taka ákvarðanir um ýmsar óvinsælar ráðstafanir. Þær voru nauðsynlegar á þeim tíma. Þá voru allt aðrir tímar en hafa verið á síðustu tveimur kjörtímabilum. Það er ekki hægt að bera þau saman. Það er ekki fyrst og fremst afrek ríkisstjórna sem hafa ráðið öllu. Margs konar áhrif viðskipta við útlönd og annað hefur stuðlað að þeim árangri sem náðst hefur. Sá árangur hefur m.a. náðst af því að gera samninga við erlend ríki, m.a. með þeim samningi sem núna á afmæli, EES-samningnum. Þótt ég hafi ekki stutt hann á sínum tíma þá hef ég séð þann jákvæða árangur sem af honum hefur orðið. Það er svo sem hægt að tala endalaust um fortíðina en mér fannst ástæða til að nefna að menn eiga margt sameiginlegt, margir flokkar, úr fortíðinni. Það getur verið ágætt að rifja það upp öðru hvoru en mér finnst ekki ganga að hengja bara bjölluna á einn kött í því, það getur aldrei gengið upp.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu skýrsla iðnaðarráðherra um byggðaáætlun 2002–2005. Eðli málsins samkvæmt er um mjög umfangsmikið efni að ræða en í upphafi máls míns vil ég þó segja að ég tel að margt hafi áunnist í byggðamálum á þessu tímabili þótt alltaf megi gera betur. Að því stefnum við. Það liggur í hlutarins eðli að í ræðunni mun ég einkum benda á það sem betur má fara. Þótt margt hafi áunnist, eins og ég hef áður sagt, held ég að ræða mín verði ekki ólík öðrum ræðum sem hér hafa verið fluttar. Að sjálfsögðu mun ég nefna punkta sem ég tel að betur megi fara í framkvæmd byggðaáætlunar. Síðan áætlunin var sett fram árið 2002 hafa margir ánægjulegir hlutir litið dagsins ljós. Þar ber náttúrlega hæst framkvæmdir við álver í Reyðarfirði. Þar er um áratugalanga baráttu Austfirðinga að ræða og segja má að samstarf Austfirðinga, sérstaklega sveitarstjórnarmanna þar, og ríkisstjórnarinnar í þessu máli hafi verið til fyrirmyndar. Það segir okkur að það er nauðsynlegt að sýna frumkvæði, líkt og Austfirðingar gerðu varðandi atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Frumkvæðið þarf að koma úr byggðunum sjálfum og oftar en ekki eru stjórnvöld reiðubúin að koma að málum og liðsinna mönnum. Hér hefur mikið verið rætt um fólksfjöldatölur og fólksfækkun á landinu. Ég vil nefna að á þriðja ársfjórðungi þessa árs birti Hagstofan tölur sem eru aldeilis ekki í takt í við þróunina á umliðnum árum. Reyndar eru tölurnar allt öðruvísi en þær sem við höfum séð síðastliðinn áratug. Einungis á tveimur landsvæðum voru aðfluttir umfram brottflutta. Það var ekki á höfuðborgarsvæðinu heldur var það á Austfjörðum og á Suðurlandi. Öðruvísi mér áður brá. Ég tel að sú stefna sem hæstv. ríkisstjórn, undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra, hefur beitt sér fyrir sé farin að bera ávöxt. Hins vegar stöndum við frammi fyrir þeim veruleika að ákveðin landsvæði heyja varnarbaráttu nú um stundir. Því er ekki að leyna og við megum ekki loka augunum fyrir því. Um þau svæði væri hægt að taka fjöldamörg dæmi. Ég ætla að taka nokkur dæmi. Við getum byrjað á að nefna byggðirnar við utanverðan Eyjafjörð, þar sem búa um 4.500 manns, á Dalvík, Ólafsfirði og Siglufirði. Þar á fólksfækkun sér stað. Það er nauðsynlegt og það er skylda stjórnvalda að hlúa að þeim byggðum og skapa það umhverfi og aðstæður að þær nái að vaxa og blómstra. Ef við tökum það sem horfir við þessum byggðum getum við tekið sem dæmi þann vaxtarsamning við Eyjafjörð, Eyjafjarðarsvæðið, sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur beitt sér sérstaklega fyrir. Sá samningur og sá vöxtur sem mun verða á Eyjafjarðarsvæðinu í framtíðinni mun verða þessum byggðum mikil lyftistöng. Íbúar þeirra horfa mjög til þeirrar framtíðar að Eyjafjörðurinn verði eitt atvinnusvæði og þar horfum við sérstaklega á samgöngubætur milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar með Héðinsfjarðargöngum sem munu skapa mikil sóknarfæri fyrir þessi byggðarlög. Við höfum einnig horft hér á tillögu til þingsályktunar sem liggur fyrir þessu þingi, tillögu um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem þingmenn allra flokka koma að. Ég fullyrði að slík stofnun mundi styrkja byggð til muna við utanverðan Eyjafjörð. Ég ætla að gera hér að umtalsefni annað málefni sem gæti styrkt sjávarbyggðir hringinn í kringum landið og þar með þessar byggðir líka en það er úthlutun veiðigjaldsins. Það er skilyrðislaus krafa frá sjávarbyggðum hringinn í kringum landið að þeir fjármunir sem af veiðigjaldinu munu koma skuli renna til nýsköpunar og atvinnuuppbyggingar í sjávarbyggðunum. Það er kveðið á um úthlutun veiðigjaldsins í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þar sem segir reyndar að „hugað verði að því að veiðigjaldið sem íslenskur sjávarútvegur greiðir muni renna til sjávarbyggðanna til uppbyggingar“. Íslenskur sjávarútvegur er staðsettur á landsbyggðinni. Meginstarfsemi íslensks sjávarútvegs fer fram á landsbyggðinni. Alþingi ákvað á síðasta kjörtímabili að setja sérstakt gjald á sjávarútveginn, svokallað veiðigjald. Ef það gjald á að renna í sameiginlega sjóði okkar landsmanna og á að renna út úr þessum sjávarbyggðum erum við að lögleiða og innleiða sérstakan landsbyggðarskatt sem ég mun ekki geta staðið að. Íslenskur sjávarútvegur er þannig uppbyggður að hann leitast við að hagræða í rekstri sínum. Ég á ekki von á því miðað við núverandi ástand í rekstrarumhverfi íslensks sjávarútvegs að störfum muni fjölga í einhverjum mæli í þeirri atvinnugrein. Því er það lífsspursmál fyrir þessi sveitarfélög sem byggja afkomu sína nær alfarið á sjávarútvegi að það fjármagn renni til nýsköpunar og atvinnuuppbyggingar í viðkomandi sveitarfélögum. Annars er um hreinan landsbyggðarskatt að ræða, eins og ég hef áður sagt hér, og slíkt er óásættanlegt. Það er barátta á fleiri landsvæðum. Ég get nefnt að það er mikil barátta í Þingeyjarsýslum. Það landsvæði hefur þann kost að þar eru mjög mörg tækifæri fyrir hendi vegna þeirra náttúruauðlinda sem Þingeyingar búa að og við bindum miklar vonir við kísilduftsverksmiðju og öfluga atvinnuuppbyggingu tengda orkufrekum iðnaði. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir skörulegan framgang í þeim málum þó að allt sé ekki orðið ljóst. Hér hefur verið minnst á það að samgöngumál skipti mjög miklu máli í byggðalegu samhengi. Ég er sammála því. Því getum við horft á það hvað göng um Vaðlaheiði gætu gert fyrir Eyjafjarðar- og Þingeyjarsvæðið. Ég tel að ef sú framkvæmd yrði aftarlega á forgangslista íslenskra stjórnvalda mundi ég vilja sjá að athugaðir yrðu kostir einkaframkvæmdar við þá framkvæmd því að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða sem mundi efla Þingeyjarsýslur og Eyjafjarðarsvæðið til mikilla muna. Ég tek undir með hæstv. iðnaðarráðherra sem sagði áðan að við yrðum að horfa á ný tækifæri í byggðamálum. Ég vil hrósa enn og aftur hæstv. iðnaðarráðherra fyrir framsýni í mörgum málum sem því tengjast. Þar horfi ég sérstaklega á menntamálin. Ég sé að hv. þm. Sigurjón Þórðarson hlær hér mikið en ég hef ekki orðið var við það að tillögur Frjálslynda flokksins í byggðamálum hafi verið upp á marga fiska. Ég vil sem sagt horfa á menntamálin. Við getum tekið sem dæmi þekkingarsetur Þingeyinga sem hefur valdið straumhvörfum í Þingeyjarsýslum. Hæstvirtir iðnaðar- og menntamálaráðherrar hafa komið mjög myndarlega að uppbyggingu þess seturs. Þar hefur ungu menntuðu fólki úr Þingeyjarsýslum gefist kostur á að flytja í heimahaga sína og vinna störf sem hæfa menntun þess. Við horfum einnig á vaxtartækifæri tengt þessu á Vestfjörðum, tengt háskólasetri og líka á Austurlandi. Þetta eru þeir vaxtarbroddar sem landsbyggðin getur byggt á til framtíðar því að það er staðreynd að menntunarstig íslensku þjóðarinnar er að hækka. Það unga fólk sem elst upp til að mynda á Ísafirði, Egilsstöðum eða Húsavík verður að geta sótt heim og unnið störf sem tengjast menntun þess, annars er til lítils unnið. Það er óumdeilanlegt - ég held að við séum sammála um það, mörg sem hér erum - að það er bráðnauðsynlegt og í raun og veru réttlætismál að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni. Ég verð að segja að ég sakna tillagna frá mörgum ráðuneytum í þeim efnum í þeirri ágætu skýrslu sem iðnaðarráðherra hefur kynnt hér. Við getum haldið áfram að taka dæmi. Við getum tekið dæmi um eftirlitsstofnanir sjávarútvegsins en sjávarútvegurinn fer fram á landsbyggðinni. Hjá Fiskistofu t.d. sem hefur eftirlitshlutverk gagnvart íslenskum sjávarútvegi, sem nánast að öllu leyti er á landsbyggðinni, eru einungis sex starfsmenn staðsettir á landsbyggðinni og sinna eftirliti gagnvart íslenskum sjávarútvegi. Reyndar er það fagnaðarefni að starfsmönnum hefur fjölgað á Fiskistofu á Akureyri, úr tveim stöðugildum í fimm. En betur má ef duga skal þar. Hins vegar hefur störfum á Vestfjörðum fækkað úr tveimur í eitt. Ég spyr mig þeirrar spurningar, og er trúlega ekki einn um það, hvort þetta séu eðlileg hlutföll. Ég er til að mynda sem þingmaður landsbyggðarinnar sammála því að ráðuneytin eigi að vera staðsett á höfuðborgarsvæðinu vegna nálægðar við Alþingi og vegna stjórnskipulegra þátta - en hvers vegna er þá ekki eftirlitsiðnaðurinn með sjávarútvegi staðsettur á landsbyggðinni? Það er ekki eðlilegt að um eða innan við 10% starfsmanna Fiskistofu séu staðsett á landsbyggðinni þegar yfir 90% af þeirri starfsemi fer þar fram. Hér er hlutföllunum snúið á hvolf. Ég er hér einungis að taka eitt dæmi af handahófi en hægt er að taka mörg fleiri. Það er því sjálfsögð og eðlileg krafa að hlutfall opinberra starfsmanna hækki á landsbyggðinni og að því ber að stefna. Ég verð að segja hér að við ræðu hv. 5. þm. Norðaust., Steingríms J. Sigfússonar, varð ég satt best að segja orðlaus, í fyrsta lagi vegna þess hvernig hv. þm. talaði um þá miklu atvinnuuppbyggingu sem nú á sér stað á Austurlandi. Þar er bjartsýnin í brjósti fólks og mikill hugur í fólki gagnvart þeirri uppbyggingu sem þar er byrjuð að eiga sér stað og mun eiga sér stað. Svo undrast ég þann bölmóð sem kom fram í máli hans þegar við horfum til að mynda á Eyjafjarðarsvæðið, þann vaxtarsamning sem þar er búið að gera og þá framtíðarsýn sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur þar mótað. Ef þetta eru ekki áætlanir og ef þetta ber ekki vott um framkvæmdir hæstv. ríkisstjórnar í byggðamálum síðustu árin átta ég mig ekki alveg á því hvað hv. þm. var að fara. Það hefur mikið áunnist í byggðamálum, sérstaklega á þessum tveimur landsvæðum, vil ég meina. Það má líka gera margt annað. Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að hann vilji einbeita sér að því að efla atvinnumál í Norðvesturkjördæmi. Ég hef trú á því að þar verði efndir á. Við getum líka spurt okkur annars. Ef þeir þrír flokkar sem nú mynda stjórnarandstöðu á þingi hefðu verið við völd værum við þá að horfa á atvinnuuppbyggingu á Austurlandi, við stóriðju þar, með vinstri græna í ríkisstjórn? Ég held ekki. Með Samfylkinguna hálfklofna í því máli? Ég held ekki. Værum við að horfa á það að við styddum myndarlega við íslenskan landbúnað með Samfylkinguna við völd og alla þá krata sem þar eru innan borðs? Ég held ekki. Ég hef hlustað á margar ræður úr þessum stóli Alþingis þar sem ákveðnir þingmenn Samfylkingarinnar eru afskaplega hissa á því hvað við verjum miklum fjármunum til landbúnaðarmála og niðurgreiðslu á matvöru. Þar er um stórkostlegt byggðamál að ræða. Værum við að horfa á öflug fyrirtæki í sjávarútvegi ef þessir þrír flokkar hefðu staðið hér að stjórn mála? Nei, aldeilis ekki. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar koma hér upp og kvarta yfir því að rekstrarskilyrði íslensks sjávarútvegs séu mjög erfið. Það er að miklu leyti vegna utanaðkomandi aðstæðna, vegna gengismála, afurðamála og annars slíks. Nei, það sem þessir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar vildu sjá í sjávarútvegsmálum er jú það að þeir vildu taka kvótann af þeim sterku sjávarútvegsfyrirtækjum sem eru að glíma við mjög erfið skilyrði á markaði. Þeir vildu taka allan kvótann af Fiskiðjunni Skagfirðingi, Eskju, Síldarvinnslunni, Þormóði ramma – Sæbergi, ÚA, Samherja, úthluta þeim bara eitthvað annað og tala um að einn sægreifi eigi hvert fyrirtæki. Sægreifarnir - það er þeirra orð. Þetta eru almenningsfyrirtæki. Hverjir eiga stærstan hlut í íslenskum sjávarútvegi hér á landi í dag? Það eru lífeyrissjóðir. Það eru lífeyrissjóðir íslensku þjóðarinnar, sameign okkar allra. Það er ekki einhver einn maður sem á Samherja. Það var kannski þannig árið 1988 eða 1990 en við lifum bara einfaldlega ekki við þannig veruleika í dag. Hv. stjórnarandstaða kemur hér og talar um réttlæti í íslenskum sjávarútvegi sem mundi setja ekki bara lífeyrissjóðakerfið og eignir okkar allra landsmanna, bankakerfið og allan okkar þjóðarbúskap á annan endann og talar svo í hinu orðinu um hvað það sé hrikalegt að sjávarútvegurinn búi við erfið skilyrði. Reyndar geta íslensk stjórnvöld lítið að því gert. Það er dálítill tvískinnungur í þessu máli. Ég held að hv. stjórnarandstaða verði að taka sig saman í andlitinu í byggðamálum - ég er búinn að nefna hér þrjá grundvallarþætti sem snerta byggðir landsins - áður en hún heldur áfram að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að mörgu leyti ágæta frammistöðu í byggðamálum.

Frú forseti. Mig langar að beina nokkrum spurningum að hv. þingmanni, varaformanni sjávarútvegsnefndar. Ég var á Siglufirði fyrir skömmu að undirbúa utandagskrárumræðu sem verður von bráðar. Það var mjög góður fundur og ég fór víða. Þar voru menn mér almennt sammála hvað varðar mjög miklar áhyggjur af nýliðun í sjávarútvegi. Það er eitt af vandamálunum við þetta kerfi sem hv. þm. var hálft í hvoru að mæra að óhægt er með nýliðun. Hefur hann engar áhyggjur af því? Þetta eru áhyggjurnar sem fólkið hefur á Siglufirði. Síðan er hitt sem er alveg borðleggjandi að það er minni fisk að fá á miðunum fyrir norðan en fyrir sunnan. Í kvótakerfi borgar sig frekar að leigja fiskinn fyrir norðan og láta veiða hann fyrir sunnan, þeir sem eru handhafar kvótans og búa á Siglufirði, í Ólafsfirði eða hvar sem er. Það er mjög óskynsamlegt að veiða minni fisk. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af þessu og telur hann ekki að það þurfi að leiðrétta? Svo er annað sem mig langar að spyrja hann. Hv. þingmaður mærir þá skýrslu sem hefur verið hér til umfjöllunar og mér finnst vera ansi þunn, vægast sagt. Hefði ekki verið nær að menn legðu á borðið einhverjar mælistærðir um það hvernig við mælum árangurinn í byggðamálum? Við fengjum hér tölur um fjölda starfa, hvernig fjölgun starfa hefði þróast og upplýsingar um íbúaþróun? Ég hefði talið það miklu nær þannig að við gætum verið hérna í vitrænum samræðum um þróunina.

Hæstv. forseti. Mér þykir miður ef hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefur ekki hlustað betur en þetta á mál mitt. Ég fór sérstaklega yfir vanda byggða við utanverðan Tröllaskaga og hvaða úrbætur ég vildi sjá í atvinnumálum á þeim stöðum. Mér þykir miður að einn hv. þingmaður skuli ætla að halda hér utandagskrárumræðu um málefni eins sveitarfélags á landsbyggðinni sem er að mörgu leyti í mjög svipaðri aðstöðu og mörg önnur sveitarfélög. Af hverju erum við að beina sjónum okkar sérstaklega að þessu eina sveitarfélagi? Er það til þess að auka jákvæða umfjöllun um viðkomandi sveitarfélag? Hver er tilgangurinn? Ég leyfi mér að stórefast um  Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég veit ekki hvað hv. þingmanni gengur til að taka sérstaklega út eitt sveitarfélag á landsbyggðinni og ætla að draga upp sérstaklega dökka mynd af því ástandi sem þar er. Þar með er ég ekki að segja að ástandið þar sé eitthvað betra en annars staðar á mörgum stöðum á landinu.

Frú forseti. Hv. þm. spurði: Hvað vill hv. þm.? Ég vil fá svör við þeim spurningum sem ég bar upp. Því miður kaus hv. þm. Birkir J. Jónsson að svara einhverju allt öðru og tala um Siglufjörð og eitt og annað. Ég ætla þá að endurtaka spurningar mínar: Hefur hv. þm. ekki áhyggjur af því að engin nýliðun verði í greininni, þar með talið á Siglufirði? Hefur hv. þm. engar áhyggjur af því að það borgi sig ekki að veiða minni fisk sem er á miðunum fyrir norðan? Ég hef engan áhuga á því að vera með einhverja neikvæðni í garð Siglufjarðar. Þó svo að menn geti talið upp einhver störf þar ætla ég að geyma þá umræðu, hún á að vera uppbyggileg. Ég hafði sannast sagna haldið að Birkir J. Jónsson hefði viljað fagna því sérstaklega að fá að ræða vandamál heimabæjar síns. Mér kemur það mjög á óvart að hann sé hvumpinn yfir því. Hvað ég veit um atvinnulífið á Siglufirði, ég veit ýmislegt, enda hef ég starfað í bænum undanfarin ár.

Hæstv. forseti. Ég hélt ég þyrfti ekki að svara þeirri fyrirspurn sem fylgir í töfluyfirliti yfir búferlaflutninga úr sveitarfélögum eftir ársfjórðungum árið 2004, sem er öllum aðgengilegt. Ég hélt ég þyrfti ekki að lesa upp úr þeirri töflu úr ræðustól Alþingis.

Lestu upp úr henni fyrir okkur.

Hins vegar er mjög áhugavert að velta fyrir sér þeirri stefnu sem Frjálslyndi flokkurinn vill.

Ætlar þingmaðurinn að svara spurningunum eða ekki?

Vilja hv. þm. gjöra svo vel að gefa ræðumanni frið til þess að svara andsvarinu.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Það er greinilegt að hv. þingmenn Frjálslynda flokksins eru mjög viðkvæmir gagnvart þeirri atvinnustefnu sem þeir hafa boðað, enda sagði ég það í ræðu minni áðan að við ætluðum að reka hér öflugan sjávarútveg og við ætluðum að verja arðinum af því veiðigjaldi sem verður tekið af íslenskum sjávarútvegi til uppbyggingar í bæjarfélögum eins og Siglufirði, Ólafsfirði eða Dalvíkurbyggð. Hv. þingmenn Frjálslynda flokksins og annarra vilja flytja kvótann eitthvert annað, til einhverra annarra.

Virðulegi forseti. Það er alveg með ólíkindum að hlusta á nýskipaðan varaformann sjávarútvegsnefndar Alþingis standa hér í ræðustól og flytja mál sitt. Ég vil aðeins benda á nokkrar staðreyndir í skýrsluformi sem ég tók með mér af skrifstofu minni þegar ég hlustaði á hann í sjónvarpinu áðan. Hér er skýrsla Byggðastofnunar frá október 2001, Áhrif kvótasetningar á aukategundir hjá krókabátum á byggð á Vestfjörðum. Þar kemur fram að miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum afla - vegna þess að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn kvótasettu trillurnar í ýsu, ufsa og steinbíti - er gert ráð fyrir að ársverkum í landvinnslu á Vestfjörðum fækki um 93, miðað við upplýsingar frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Gert er ráð fyrir að störfum við smábátaútgerð fækki um 160–200. Þetta hefur allt gengið eftir. Um daginn var sjávarútvegsnefnd Alþingis á ferð - það var reyndar áður en hv. þm. varð varaformaður, áður en hann vann það níðingsverk með félögum sínum að reka rýting í bak Kristins H. Gunnarssonar og  „Hið breytta umhverfi sem blasir við mönnum á nýju fiskveiðiári með niðurfellingu dagakerfisins er langt frá því að vera bjart. Borðleggjandi er að störfum við fiskveiðar mun fækka til muna þar sem útgerð færabáta mun dragast verulega saman á okkar svæði, t.d. sjáum við fram á samdrátt sem nemur 20–30 bátum, eða allt að 50 störf bara í veiðum. Einnig er það okkur mikið áhyggjuefni hversu erfitt er fyrir nýja aðila að komast inn í kerfið eins og það er orðið með kvóta á alla báta og tegundir.“ Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum höfum barist gegn þessari þróun með kjafti og klóm. Við höfum gert það af ábyrgð og við höfum gert það af heilindum. Það er alveg ótrúlegt að þurfa að heyra þennan fúkyrðaflaum og þessar rangfærslur úr munni nýskipaðs varaformanns sjávarútvegsnefndar. Þetta boðar ekki gott.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort mér misheyrðist eitthvað í máli hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar, en ég heyrði ekki betur en úr ræðustóli hafi komið frá honum mikill fúkyrðaflaumur í minn garð og félaga minna í Framsóknarflokknum, þar sem talað var um níðingshátt og rýting í bak og annað slíkt. Mér finnst það ekki sæmandi úr ræðustóli Alþingis. Ef hv. þm. finnur einhver sambærileg orð úr mínum munni, þá skal hann benda á þau í andsvari sínu á eftir. Annars ætla ég ekki að rekja frekar munnsöfnuð hv. þm. sem mér finnst oft og tíðum ekki til sóma, hvort sem það er úr þessum ræðustóli eða á öðrum vettvangi. Við verðum að sætta okkur við fiskveiðistjórnarkerfið og við hljótum að geta rætt það á málefnalegum nótum að við erum ósammála um leiðir í fiskveiðistjórnarkerfinu og í kvótakerfinu. Fyrirtæki eins og Þormóður rammi – Sæberg skapar á annað hundrað störf á Siglufirði og Ólafsfirði. Þetta er mjög mikilvægur vinnustaður. Nýlega var sett á fót fyrirtæki í Ólafsfirði sem ágætur maður, Sveinn Jónsson, bóndi á Kálfskinni, og er okkur framsóknarmönnum að góðu kunnur, hefur nú stofnsett og þar vinna um 20 manns. Ég mundi ekki útiloka að það geti orðið vöxtur í því. Það eina sem ég hef sagt í þessum málflutningi - ég hef ekki komið inn á málefni dagabáta sem reyndar eltu fiskinn á sínum tíma hringinn í kringum landið og höfðu oftar en ekki aðstöðu á fleiri en einum stað, þannig að ég veit ekki hversu mikil byggðafesta var í því - er að ég vil verja arðinum af núverandi sjávarútvegskerfi af auðlindagjaldinu til nýsköpunar og uppbyggingar í hinum dreifðu byggðum.

Virðulegi forseti. Það sem mér kemur í huga er gamalt máltæki: Það læra börnin sem fyrir þeim er haft. Hv. þm. Birkir J. Jónsson minnir mig á hæstv. landbúnaðarráðherra í tilsvörum sínum í ræðustól. Hann fer eins og köttur í kringum heitan graut og segir helst ekki neitt af viti, því miður. Þetta eru eintómir útúrsnúningar. Ég kom hérna fram með staðreyndir sem liggja fyrir á blaði, grjótharðar staðreyndir.  Hér hefur verið talað um Siglufjörð. Sjávarútvegsnefnd þingsins var líka á Siglufirði. Þar eru mikil vandræði, m.a. vegna samdráttar í rækjuveiðum sem menn ráða ekki við vegna viðskiptaástæðna og niðursveifla hefur orðið í rækjuveiðum. En ég spurði einmitt einn af forsvarsmönnum bæjarstjórnar þar: Hvað með fiskinn, er fiskur hér í firðinum fyrir utan? Nógur fiskur. Ekki hefur verið jafnmikil fiskigengd í mörg, mörg ár. En vandamálið með Siglfirðinga er að þeir mega ekki veiða fiskinn. Byggðarlaginu er meinað að nýta mikilvægustu auðlind sína sem er fiskurinn í sjónum. Gegn þessu hamla núverandi ríkisstjórnarflokkar, m.a. með nýskipaðan varaformann sjávarútvegsnefndar og ráðherra byggðamála í fararbroddi.

Hæstv. forseti. Formaður iðnaðarnefndar talaði hér áðan. Greinilegt er að skipt hefur verið um forrit í formanni iðnaðarnefndar frá þeim formanni sem var í nefndinni í fyrra. Svona ræðu hefði maður aldrei heyrt frá honum. Hann nefnilega gerir sér grein fyrir áhrifum af eignarhaldinu í sjávarútveginum. Framsóknarflokkurinn er einmitt klofinn, a.m.k. stuðningsmenn hans, í tvær fylkingar hvað varðar afstöðuna til þess hvort þetta eigi að vera svona. Það er annars merkilegt að menn skuli ekki geta annað en hlaupið í vörn fyrir einstök fyrirtæki þegar verið er að ræða um sjávarútvegsmál. Það er náttúrlega ekki tími til að tala um þau mál núna. Við höfum ekki lagt það til að kvóta væri úthlutað eitthvert, eins og hv. þm. sagði. Við höfum lagt til að komið væri á kerfi þar sem allir sem vildu vinna í sjávarútvegi sætu við sama borð til að sækja eftir þeim kvóta á leigumarkaði. Jafnræði væri og það kæmist á ástand sem hægt væri að líkja við ástand í öðrum atvinnugreinum. Það er eins og í hv. þingmönnum og ríkisstjórninni í heild og stuðningsmönnunum hennar sé skipt um forrit þegar talað er um landbúnaðarmál annars vegar og sjávarútvegsmál hins vegar. Þá eiga að gilda allt aðrar forsendur en í öllum öðrum atvinnugreinum í landinu. Þá skal ekki jafnræði gilda. Ég minni hv. þingmann á að iðnaðarnefnd fer með byggðamál. Hvað er það sem hrjáir byggðir landsins, fyrst og fremst sjávarútvegsbyggðirnar? Það er það ástand að ekki skuli vera jafnræði til að nýta auðlindina, að það skuli vera búið að kippa fótunum undan því fólki sem byggði upp á ströndinni, eins og hefur verið gert með þessu kerfi.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að í Framsóknarflokknum eru menn ekki forritaðir sérstaklega til að þeir hafi skoðanir á málum. Ég var fyrst og fremst að gera grein fyrir áherslum og sjónarmiðum mínum hvað þetta varðar. Þegar hv. þingmaður talar um tvær fylkingar og tvær stefnur í Framsóknarflokknum, þá er það ekki þannig. Við höfum ákveðið og markað stefnu okkar á flokksþingi Framsóknarflokksins og eftir því hefur þingflokkur Framsóknarflokksins unnið. Fyrir síðustu kosningar fór þingflokkurinn fram með núverandi stefnu í sjávarútvegsmálum. Við erum ekkert að koma aftan að kjósendum í þeim efnum. Stefna okkar í þeim efnum er ljós. Af því að hv. þm. talar um tvær fylkingar og tvær stefnur getur flokkur eins og Samfylkingin trúlega leyft sér það, til að mynda í skattamálum og öðrum málum þar sem ég held að þeir hafi lofað öllum þeim skattalækkunum sem mögulegar eru, nema þeir kannski skipta hópnum í tvennt eða eitthvað slíkt. Ég hef ekki orðið var við einhverja eina heildstæða stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki sammála mér um það að hið ytra umhverfi sem íslenskur sjávarútvegur býr við nú, afurðaverð, gengismál og annað slíkt, hefði ekki getað mætt þeim erfiðu aðstæðum á 9. áratug síðustu aldar, þar sem allt logaði í gjaldþrotum. Sjávarútvegsfyrirtæki urðu yfirleitt gjaldþrota einu sinni í mánuði, það þótti til tíðinda ef liðu meira en tveir, þrír mánuðir án þess að eitthvert sjávarútvegsfyrirtæki færi í greiðsluþrot. Við erum búin að byggja upp mjög öflugt sjávarútvegskerfi, öflug sjávarútvegsfyrirtæki, sem hafa viðhaldið og haldið uppi hagvexti hér í landi og kaupmáttaraukningu til hagsbóta fyrir alla. Ég vara við þeirri stefnu eða þeim stefnum sem Samfylkingin hefur lagt til í sjávarútvegsmálum.

Hæstv. forseti. Ég hélt því ekki fram að menn væru forritaðir í Framsóknarflokknum, en það er kannski skipt um stöður eftir því hvaða forrit er í viðkomandi. Það sýnist mér að hafi verið gert núna. Annað vil ég segja og það ætti hv. þingmaður að kynna sér. Aðstæður í sjávarútvegi núna eru ekki slæmar. Ef menn bera saman fiskverð og ýmislegt annað sem við kemur sjávarútveginum við það sem var á þeim árum sem hv. þingmaður vísaði til, þá munu menn aldeilis sjá að það hefur orðið mikill munur á.  En um landbúnaðarmálin, Guð almáttugur! Að ungt fólk í Framsóknarflokknum skuli ætla að ganga í þessi gömlu fótspor á gúmmískónum, það er óskaplegt. Landbúnaðarstefna Íslendinga er aftan úr grárri forneskju og Framsóknarflokkurinn hefur varið hana með oddi og egg fram að þessu og það örlar ekki fyrir breytingu, ekki hjá þeim yngstu einu sinni.

Hæstv. forseti. Ég kem hér nú á blankskóm en ekki gúmmískóm, en hv. þm. má nota þau orð um okkur unga fólkið í Framsóknarflokknum sem honum sýnist. Ég vil halda hér einu til haga og þá kannski sérstaklega sem formaður iðnaðarnefndar. Ég rakti í máli mínu að mörg sveitarfélög og margir landshlutar glíma við mjög erfið vandamál. Ég rakti líka að núverandi ríkisstjórn hefur lýst því yfir að hún muni reyna að mæta þessum sveitarfélögum og þessum landsvæðum í þeim vandamálum. Það er alveg á hreinu að ég var ekki að draga upp neina glansmynd af byggðastefnu stjórnvalda. Ég gat þess sérstaklega í upphafi máls míns að ég yrði trúlega frekar á þeim nótunum að benda á það sem betur mætti fara og það gerði ég, en það er einfaldlega svo að það er ekki allt djöfullegt í byggðamálum okkar Íslendinga. Þannig er það ekki og verður vonandi ekki.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi byrja á að þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þá ágætu skýrslu sem hér liggur fyrir þó að ég hafi kannski ýmislegt við hana að athuga. Þegar grannt er skoðað má þar eitt og annað betur fara, held ég. Ég vil aðeins víkja að stöðu Byggðastofnunar af því að ráðherra gaf tilefni til þess í upphafi ræðu sinnar. Með útrás bankanna út á landsbyggðina, sem ég tel mjög gleðilega, hefur staða Byggðastofnunar auðvitað breyst mjög. Þannig eru góð fyrirtæki á landsbyggðinni í stórum stíl að greiða upp lán sín hjá Byggðastofnun sem hefur aftur á móti síðan áhrif á rekstrarstöðu Byggðastofnunar. Það er ástand sem þarf með einhverjum hætti að bregðast við. Ég held að við verðum jafnvel að endurskoða lánapólitík og lánastefnu Byggðastofnunar með algerlega nýjum hætti þegar sú staða er komin upp að stóru lánastofnanirnar eru einfaldlega farnar að slást um fyrirtæki á landsbyggðinni. Það má horfa til ýmissa þátta í því og kannski ræða sérstaklega þá vaxtastefnu og vaxtapólitík sem gilt hefur innan Byggðastofnunar þar sem allir hafa búið við sömu kjör. Það má færa rök fyrir því þegar horft er til tilgangs Byggðastofnunar að það ættu að vera lægri vextir á þeim svæðum sem eiga undir högg að sækja hvað íbúaþróun og atvinnulíf snertir til þess að auka samkeppnishæfni þeirra svæða. Ég held að þetta sé atriði sem við megum gjarnan skoða. Það má einnig skoða og færa nokkur rök fyrir því að ákveðnar atvinnugreinar gætu hugsanlega borið aðra vexti sem væri þá óháð því hvar fyrirtæki væru staðsett og þá kannski frekar þær sem eiga undir högg að sækja á þeim svæðum þar sem menn vildu efla þær atvinnugreinar. Þetta eru allt atriði sem er mjög nauðsynlegt að skoða með opnum huga því ég held að við höfum stundum þá áráttu að festa okkur í einhverjum farvegi og ákveðnum hjólförum sem við eigum erfitt með að rífa okkur upp úr. Þetta var um stöðu Byggðastofnunar og eins og ég segi er mjög nauðsynlegt að skoða stöðu hennar, hvaða þörf við höfum fyrir Byggðastofnun. Þó svo að ég sé þeirrar skoðunar að það sé því miður enn þá full þörf á að reka lánastarfsemi á vegum Byggðastofnunar getur það samt sem áður verið breytt hlutverk í lánastarfseminni sem við horfum til. Aðeins varðandi þá skýrslu sem hér liggur fyrir. Það er leitt að ráðherra skyldi þurfa að víkja sér úr salnum þegar ég fer yfir hana. Ég tel að þó svo að margt ágætt komi fram í skýrslunni sé alveg hörmuleg ritstjórn á henni. Fyrir þá sem ekki eru að skoða byggðamál frá degi til dags er afar erfitt að átta sig á uppbyggingu skýrslunnar. Ég tek undir það með hv. þm. Kristjáni L. Möller að fyrri skýrslan sem lögð var fram á síðasta þingi er mun betur upp sett en sú sem við erum nú með fyrir framan okkur. Til þess að skilja markmið og meginhugmyndir hvers verkefnis fyrir sig af þeim 22 verkefnum sem hér liggja fyrir er algjörlega nauðsynlegt að mínu mati þegar verið er að gera grein fyrir þeim að fram komi hver sé meginhugmyndin að baki verkefnunum og hvert sé markmiðið með þeim. Ég harma að það skyldi ekki vera gert með þeim hætti. Skýrslan er þannig uppbyggð að talin eru upp fimm meginmarkmið í upphafi. Síðan eru stefnumarkandi áherslusvið eins og það heitir. Yfir þessum verkefnum er verkefnisstjórn sem skipuð er fulltrúum ráðuneyta. Í verkefnisstjórninni eru fulltrúar félagsmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, iðnaðarráðuneytis, landbúnaðarráðuneytis, menntamálaráðuneytis, samgönguráðuneytis, sjávarútvegsráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Fyrr í skýrslunni er tekið fram að það séu tiltekin ráðuneyti, væntanlega þau sem upp eru talin, eða Byggðastofnun sem beri ábyrgð á framkvæmd hverrar aðgerðar. Ég er eiginlega nokkuð hissa á því að í verkefnisstjórninni skuli ekki vera fulltrúi frá Byggðastofnun sem ber þó ábyrgð á ákveðnum verkefnum þarna. Að mínu mati hefði það verið mjög til bóta og ég tel heldur verra að svo sé ekki. Hér liggur einnig fyrir heildarmat Byggðastofnunar á árangri þessara verkefna. Af því að kallað hefur verið eftir í umræðunni að ekki liggi fyrir mat á árangri þá segir í niðurlagi heildarmats Byggðastofnunar á árangrinum, með leyfi forseta: „Það er mat stofnunarinnar að skýrslan lýsi framkvæmd áætlunarinnar með fullnægjandi hætti og að samkvæmt henni sé vinna við flesta liði í viðunandi farvegi. Hins vegar verður ekki hægt að meta árangur að fullu fyrr en að áætlunartímabilinu lýkur.“ Það er kannski ástæðan fyrir því að ekki er hægt að leggja betra mat á það sem fram kemur í skýrslunni að áætlunartímabilinu er ekki lokið. Ef við lítum til þeirra verkefna sem talin eru upp og eru 22 að tölu, þá vildi ég aðeins hlaupa á nokkrum þeirra og nefni fyrst verkefni nr. 1, Endurskipulagningu atvinnuþróunar á landsbyggðinni – nýsköpunarmiðstöð á Akureyri. Þarna held ég að hafi verið mjög vel að verki staðið. Reyndar hefði mátt telja hér upp mun fleira í skýrslunni en þarna koma fram verkefni sem Impra hefur verið að vinna að og eru mjög mörg góð verkefni, stuðningsverkefni fyrir fyrirtæki í rekstri, stuðningsverkefni fyrir frumkvöðla og þjónusta við atvinnuþróunarfélög og síðan er minnst á nýja samninga Byggðastofnunar við atvinnuþróunarfélögin. Ég held að mjög upplýsandi hefði verið að fá aðeins yfirlit yfir hvað atvinnuþróunarfélögin hafa verið að vinna því þar fer fram afskaplega merkilegt starf að mínu mati sem mætti gjarnan vera haldið meira á lofti, en atvinnuþróunarfélögin eru í samstarfi við Byggðastofnun og hafa nýst mjög vel hvert á sínu svæði. Annars staðar er minnst á eflingu sveitarstjórnarstigsins. Það er tillaga frá verkefnisstjórn um í rauninni þetta sama, að það þarf auðvitað að endurskipuleggja og stöðugt að huga að því hvernig vinna á að atvinnuþróunarstarfi og nýsköpunarstarfi á landsbyggðinni. Ég tel að þar sé víða verk að vinna og þurfi að huga meira að samruna og samvinnu einstakra sjóða og verkefna, stofnana og annarra sem vinna að þessum málaflokki. Það kemur einmitt fram í verkefni nr. 2 sem heitir Aukin samvinna opinberra sjóða sem vinna að eflingu atvinnulífs. Og ég tek undir hvert orð þar sem segir: „Það er álit Byggðastofnunar að fenginni reynslu að samstarf þetta þurfi að vera með formlegum hætti á reglulegum samráðsvettvangi. Ekki er nægilegt að einungis forstjórar og stjórnarformenn viðkomandi sjóða hittist, heldur þarf að vera virkt samstarf á milli almennra starfsmanna einnig.“ Þarna er mjög nauðsynlegt að menn vinni betur. Þetta á við sjóði eins og Ferðamálasjóð, sem reyndar er kominn undir Byggðastofnun, Framleiðnisjóð landbúnaðarins, Orkusjóð, Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins og Byggðastofnun. Þessar stofnanir þurfa allar að vinna mun meira saman en nú er og auka upplýsingaflæði sín á milli til þess að auka skilvirkni þessa opinbera stuðningskerfis sem við svo sannarlega styðjum og stöndum að, en út úr því heildarkerfi mætti kannski koma meiri skilvirkni. Ég sé að tíma mínum er senn að ljúka en ég vildi hlaupa hér á nokkrum verkefnum til viðbótar. Það er t.d. efling sveitarstjórnarstigsins. Ég hef aðeins heyrt það í umræðunni að menn hafa verið að gera lítið úr því verkefni en það er sannfæring mín að með því að efla sveitarstjórnarstigið vinnum við mjög vel að byggðamálum. Það verkefni sem nú er í gangi hefur m.a. lagt þær línur að leggja eigi meiri áherslu á nærþjónustuverkefni á sviði velferðarmála, að þau verði í auknum mæli hjá sveitarfélögunum. Einnig á atvinnuþróunarstarf, að sveitarfélögin komi meira að því og verði sterkari gerandi í því þróunarstarfi sem fram fer heima í héraði, að ég tali ekki um framkvæmd opinbers eftirlits sem gjarnan mætti koma nær þeim sem fyrir því verða. Hér er einnig byggðaáætlun fyrir Eyjafjörð. Ég tel það mjög merkt verkefni en meginhugmyndin er að styrkja byggð við Eyjafjörð svo að fólki fjölgi þar á næstu árum, a.m.k. um 2%–3%. Þarna eru lagðar línur og mjög spennandi ef tekst að efla svæðið til mótvægis við höfuðborgarsvæðið á Miðnorðurlandi. Hér er einnig verkefnið um að efla fiskeldi. Þar eru auðvitað endalaus sóknarfæri í íslensku atvinnulífi. Sjávarútvegsráðherra hefur stofnað sérstakan sjóð, AVS-sjóð, sem ætlað er að standa á bak við átak til að auka virði íslenskra sjávarafurða. Hæstv. forseti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka, en að lokum vil ég nefna listann í lok skýrslunnar um aðrar aðgerðir stjórnvalda. Það er ákaflega ánægjulegt að ráðuneyti hafi yfir höfuð áhuga á því að auka og vinna að verkefnum á landsbyggðinni, en þarna vantar greinilega ýmis verkefni sem ég held að hefðu mátt fljóta með og koma m.a. fram í ágætum bæklingi sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur gefið út og fjallar um menntamál og fleiri góð mál sem verið er að vinna að á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir fór yfir nokkra kafla úr skýrslunni og ræddi þá sem gott er að ræða um en sleppti ýmsum öðrum, enda ekki mikill tími. Ég ætla að freista þess að leggja spurningu fyrir hv. þm. og óska eftir áliti á því sem snýr að jöfnun rekstrarskilyrða atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu líkt og ég hef lagt fyrir annan þingmann Sjálfstæðisflokksins fyrr í dag, en fékk ekki svar við. Spurningin snýr að skattkerfisbreytingunni sem gerð var 2001 og var að margra dómi ágæt að mörgu leyti en hafði ýmsa galla. Einn gallinn að mínu mati var sá að lækkun á eignarskattinum og hækkunin á tryggingagjaldinu gagnvart atvinnufyrirtækjum, lögaðilum, hafði þau áhrif sem ég hef áður nefnt og hygg að hv. þm. hafi hlustað á en skal árétta, að fyrirtæki í Reykjavík og á Reykjanesi græddu 2,7 milljarða kr. á breytingunni en fyrirtæki á Vesturlandi, Norðurlandi vestra og Vestfjörðum högnuðust um 6 eða 7 millj. kr. Ég veit að ég þarf ekki að útskýra fyrir hv. þm. hvers vegna þetta er vegna þess að landsbyggðarþingmaður eins og hún gerir sér grein fyrir því. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort skattkerfisbreytingin hafi verið góð að hennar mati og hvort jafnræðissjónarmið hafi ráðið gagnvart öllum atvinnurekstri á landinu.

Hæstv. forseti. Það er alltaf skemmtilegt þegar menn festa sig í einstöku atriði. Ég held að skattkerfisbreytingin hafi skilað sér afskaplega vel til atvinnulífsins í landinu, ekki síst til landsbyggðarinnar. Ef við horfum eingöngu til tryggingagjaldsins mun það hækka hjá starfsmannafrekum fyrirtækjum og þar sem hár hluti af rekstrarkostnaði snýr að launagreiðslum. Ég hef hins vegar ekki heildarúttekt á því, þó hv. þm. Kristján L. Möller nefni tölur, hvernig skattkerfisbreytingarnar komu við einstök landsvæði hvað varðar tekjuskattinn og hvað varðar önnur atriði í þeim skattbreytingum sem þarna urðu. Ég fagna því ef fyrirtæki eru almennt orðin það stöndug að þau eru farin að borga skatta sem virðist vera þar sem tekjur ríkissjóðs af t.d. tekjuskatti fyrirtækja hafa stórlega vaxið. Ef ekki kemur tekjuskattur af fyrirtækjum á landsbyggðinni tel ég það miður. Ef hins vegar skattkerfisbreytingin í heild skilar atvinnulífinu betri starfsskilyrðum er það eitthvað sem við hljótum öll að fagna. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. taki undir það.

Frú forseti. Þetta er önnur tilraun mín til þess að fá þá tvo sjálfstæðismenn sem hér hafa talað til þess að koma með athugasemd um það sem ég hef nefnt og allir þekkja, vegna þess að þetta er fest í þingskjöl. Bæði hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og hv. þm. Guðjón Guðmundsson hafa farið eins og köttur í kringum heitan graut að svara því og ég mun ekki reyna frekar að fá svör við spurningunni hjá sjálfstæðismönnum að sinni.

Hæstv. forseti. Mér fannst þetta frekar ódýr leið til þess að komast frá málinu að tölur sem hann tíundar séu festar í þingskjöl.  Ég er algjörlega sannfærð um að breytingarnar á skattkerfinu sem við sjálfstæðismenn höfum staðið fyrir hafa skilað sér mjög vel til atvinnulífsins. Ég held að full ástæða sé til að árétta það eftir endalaust og botnlaust svartagallsraus samfylkingarmanna.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Ég vil í upphafi máls míns láta í ljós mat mitt á viðfangsefnum sem þessum. Byggðaáætlun og byggðaaðgerðir eiga að stærstum hluta að vera hluti af hinum almennu verkefnum sem sýslað er með af hálfu stjórnsýslunnar gagnvart landinu öllu. Sértækar aðgerðir, smáar og stórar, í byggðamálum geta verið réttlætanlegar í neyðartilfellum, en þær munu ekki gagnast sem algild stefna gagnvart þjónustu eða uppbyggingu atvinnulífs um landið. Því fleiri sértækar aðgerðir sem grípa þarf til, því erfiðara verður að koma á föstum grunni fyrir samkeppnishæft atvinnulíf og búsetu í landinu. Ef stöðugt þarf að grípa til margra afmarkaðra og sértækra aðgerða segir það okkur bara eitt, að eitthvað sé í ólagi með grunninn, grunn atvinnulífsins og búsetunnar í landinu. Sérstakar byggðaaðgerðir eiga fyrst og fremst rétt á sér við afmörkuð tilvik, sérstakt og afmarkað átaksverkefni eða til að mæta einhverjum áföllum. Ég mun því í ræðu minni fjalla meira um hina almennu grunnþætti sem hafa áhrif á samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu í landinu og ég tel að eigi að standa vörð um og efla. Það skiptir máli hvernig velferðarþjónustan er byggð upp. Það skiptir máli að allir, hvar sem þeir eru í landinu, hafi jafnan rétt til þess að sækja heilsugæslu og sjúkrahúsþjónustu. Það skiptir máli að allir hafi jafnan rétt til þess að sækja menntun. Það skiptir máli að hægt sé að búa sem lengst í eðlilegu fjölskyldulífi í heimabyggð, t.d. hvað menntun barna og unglinga varðar. Þetta eru grunnatriði sem skipta byggð og búsetu miklu máli. Stefna núverandi ríkisstjórnar sem lýtur að því að skerða og takmarka velferðarkerfið mun því bitna harðast á fólki sem býr í hinum dreifðu byggðum landsins. Þess vegna er mikilvægt að standa vörð um velferðarþjónustuna svo jöfnuður ríki meðal landsmanna. Sértækar aðgerðir hvað þetta varðar munu lítt stoða til þess að styrkja samkeppnishæfnina. Hér hefur verið rætt um samgöngumál. Góðar samgöngur á milli landshluta, innan landshluta og innan svæða skipta höfuðmáli fyrir samkeppnishæfni byggðar og atvinnulífs á viðkomandi svæðum. Þetta virðist seint nóg áréttað. Úti um sveitir landsins þarf fólk í æ ríkari mæli að sækja atvinnu fjarri heimilum sínum og bújörðum í næsta þéttbýlisstað eða annað. Börnum er ekið í skóla lengri og lengri vegalengdir vegna breytinga í samfélaginu. Til þess að það gangi upp með eðlilegum hætti þurfa samgöngur að vera góðar. Eitt brýnasta málið úti um sveitir landsins er að efla og styrkja vegakerfið innan héraða, safnvegina og tengivegina, í sveitunum þar sem fólkið sem við fjöllum um býr. Það þarf að styrkja samkeppnishæfni í búsetunni, það þarf að nýta sér þá vegi og aka á þeim og hafa möguleika til þess. Einnig að aðalvegir innan landshluta og milli landshluta séu byggðir upp. Vissulega hefur í auknum mæli verið unnið að bótum í þeim málum á síðustu árum, enda ætti aukið fjármagn að vera til þess með vaxandi þjóðartekjum. Engu að síður horfum við upp á að vegáætlun sem lögð er fram af miklum metnaði, samþykkt samhljóða á Alþingi, um áherslur og verkefni í vegamálum til næstu tíu ára, er eitt það fyrsta sem er skorið niður, á þessu ári um 1.600 til 1.700 millj. kr., á næsta ári um 1.900 millj. kr. og á þarnæsta ári um nærri 2 milljarða. Vegáætlun hafði skapað væntingar og vissulega er þörf á henni. Hún hefði ekki verið samin með þessum hætti nema þörf væri fyrir verkefnin. Því er það mikið áfall að einmitt skuli vera gripið til þess að skera niður til samgöngumála í landinu. Þarna skipta einhverjar sértækar byggðaaðgerðir hvað samgöngumál varðar engu máli, nema ef einhver annar tekjustofn er settur til þess að taka á einstakri framkvæmd. Ég vil einnig nefna flutningskostnaðinn. Á undanförnum þingum höfum við rætt mikið um flutningskostnað. Hæstv. samgönguráðherra beitti sér fyrir sérstakri úttekt á flutningskostnaði í landinu fyrir tveimur árum. Í þeirri úttekt kom í ljós að flutningskostnaður á milli landshluta hafði vaxið gríðarlega, langt umfram verðlagsþróun í landinu. Þrátt fyrir að menn teldu að þeir væru að ná fram hagræðingu þá virtist sú hagræðing ekki skila sér í lækkun á flutningskostnaði á milli landshluta. Hæstv. iðnaðarráðherra tók að sér að vinna tillögur um hvernig mætti ná fram sérstökum flutningsjöfnuði og bæta þar nokkuð úr. Það eina sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur beitt sér fyrir í þeim efnum og er sjáanlegt er að fella niður þá flutningsstyrki sem voru, fella niður flutningsstyrkinn á sementi sem leiddi til að það stórhækkaði í verði víða um land. Þetta er eina sýnilega aðgerðin sem hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir. Um hitt, hvernig eigi að koma til móts við aukinn flutningskostnað að öðru leyti og jafna hann, sjást engar tillögur. Hér hefur verið rætt um fjárhag sveitarfélaganna. Það þýðir lítið að tala um byggðaaðgerðir ef fjárhagsgrunnur sveitarfélaganna er veikur. Tekjustofnar og fjárhagsgrunnur sveitarfélaganna verða að vera með þeim hætti að sveitarfélögin geti veitt þjónustu, verið samkeppnisfær við önnur svæði á landinu um að veita almenna þjónustu: leikskóla, öldrunarþjónustu, grunnskóla o.s.frv. Ef sveitarfélögin eru ekki samkeppnisfær hvað þetta varðar þá skipta sértækar byggðaaðgerðir í afmörkuðum atriðum litlu máli. Hvað þetta varðar virðist ríkisstjórnin fljóta sofandi að feigðarósi. Við heyrum æpandi þörf fyrir að tekjustofnar sveitarfélaganna verði bættir. Það er kannski eitt stærsta byggðamálið í dag, að styrkja fjárhagsstöðu sveitarfélaganna. Annað mál tengist samgöngumálunum, þ.e. strandsiglingarnar. Hæstv. iðnaðarráðherra kom ekki inn á þau afrek í byggðamálum sem þar verða en frá 1. desember næstkomandi eru allar líkur á að skipulagðar strandsiglingar við landið leggist af. Hvað þýðir það? Þær hafa verið að skreppa saman á undanförnum árum og flutningarnir verið að færast upp á þjóðvegina. Það þýðir að byggðirnar meðfram ströndum landsins verða ekki jafnsamkeppnishæfar og áður. Þær urðu til og byggðu atvinnu sína á því að vörur kæmu með sem hagkvæmustum hætti, með skipum. Hafnir sem hafa verið byggðar upp missa tekjur og verkefni. Allur kostnaður af þungaflutningum verður mun meiri en annars væri. Ég tel að ef strandsiglingar leggjast af þá verði það gríðarlegt áfall í byggðamálum á Íslandi. Það er þjóðhagslega óhagkvæmt. Það hefur verið sýnt fram á það í umræðum áður. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum flutt um það þingsályktunartillögu að nú þegar verði tekið á málum með strandsiglingar og stefnt að því að koma þeim á aftur, ekki síðar en á næsta ári. Að þessu er ekki vikið í byggðaumræðu hæstv. iðnaðarráðherra. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á almenn atriði sem styrkja samkeppnishæfni atvinnulífsins og búsetu vítt og breitt um landið. Einnig mætti tína til ýmis sértæk atriði, t.d. þátttöku og kostnaðarhlutdeild sveitarfélaganna út um land í einstökum þáttum. Í húsaleigubótum hefur hlutur sveitarfélaganna vaxið gríðarlega en hlutur ríkisins lækkað að sama skapi og er þetta þó samstarfsverkefni. Við eyðingu refa og minka hefur hlutur sveitarfélaganna stórhækkað en hlutur ríkisins lækkað. Þetta er þó samningsbundið samstarfsverkefni. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt tillögu á Alþingi um nauðsyn þess að GSM-samband komist á um alla byggð og á aðalþjóðvegum landsins. Samkeppnishæfni búsetunnar er m.a. háð því að nútímafjarskipti séu þar aðgengileg öllum. Það tel ég eitt af mestu byggðamálunum. Ég verð síðan, frú forseti, að minnast á eina atvinnugrein enn, þ.e. ferðaþjónustuna. Ferðaþjónustan er einn mesti vaxtarsproti í atvinnulífi þjóðarinnar. Hún er nú komin í a.m.k. 2. sæti ef ekki 1. sæti í gjaldeyrisöflun. Hún veitir meiri atvinnu nú úti á landi en nokkur annar atvinnuvegur einn og sér. Þess vegna er það dapurlegt að í fjárlögum næsta árs eru fjárveitingar til ferðamála skornar niður. Fjárveitingar sem ætlaðar hafa verið til markaðssóknar í ferðamálum hafa verið skornar niður um 170 millj. kr. Það hefði frekar verið þörf á að bæta þar í og auka. Ég tel að ríkið hefði átt að koma mjög myndarlega að því að byggja upp upplýsingamiðstöðvar ferðamála sem störfuðu á heilsársgrunni sem víðast um landið. Slík þjónusta nýtist öllum og væri til að styrkja þessa atvinnugrein. Ég skora á hæstv. samgönguráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra að taka af krafti á málum ferðaþjónustunnar. Hún er einn mesti vaxtarsprotinn í íslensku atvinnulífi og afar mikilvæg fyrir atvinnulíf, byggð, búsetu og þjónustu um allt land. Frú forseti. Nefna mætti fleiri almenn atriði sem taka þarf á til að styrkja samkeppnishæfni byggðar og búsetu um land allt.

Herra forseti. Hér er til umræðu skýrsla vegna byggðaáætlunar og hefur verið til umfjöllunar í þinginu það sem af er þessum degi. Ég tel afar mikilvægt að byggðaaðgerðir séu ræddar í þinginu og hv. þingmönnum gefist færi á að fara yfir þau verkefni sem sett eru upp og unnin á forsendum byggðaáætlunar. Það fer ekki á milli mála að aðgerðir til að efla byggðirnar hafa skilað árangri á margan hátt. Engu að síður hefur íbúum verið að fækka á ýmsum svæðum á landsbyggðinni. Það er staðreynd sem ekki er hægt að víkja sér undan að takast á við. Það veldur í mörgum tilvikum vandkvæðum hjá sveitarfélögum þegar veruleg fækkun verður og tekjur sveitarfélaganna lækka. Í því ljósi leggur ríkisstjórnin að sjálfsögðu mikla áherslu á að leita allra leiða til að treysta byggðina í landinu og hamla gegn þeirri óæskilegu þróun að fólki fækki í blómlegum byggðum. Stjórnvöld hafa beitt sér fyrir margvíslegum aðgerðum. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem fer með byggðamál í ríkisstjórninni, hefur gert grein fyrir þeim í skýrslunni sem hér liggur fyrir. Hún fór mjög ítarlega yfir þau verkefni sem unnið hefur verið að á undangengnum missirum. Á vettvangi samgönguráðuneytisins er fjallað um mjög marga og mikilvæga þætti sem skipta miklu þegar hugað er að aðgerðum til að tryggja og efla byggðina í landinu. Tilgangurinn með því er auðvitað að bæta lífskjörin í landinu. Það að við byggjum landið allt, byggjum upp samgöngukerfið og atvinnulífið er fyrst og fremst til að nýta kosti þess, nýta auðlindirnar við ströndina, auðlindir í hafinu og auðlindir á landi. Við þurfum að nýta þá kosti sem landið hefur upp á að bjóða, m.a. í ferðaþjónustu. Það er mikilvægt verkefni. Á vegum samgönguráðuneytisins er unnið á mörgum sviðum sem tengjast byggðaaðgerðum. Talað hefur verið um að samgöngumál, fjarskiptamál, ferðaþjónusta og menntamál séu þættir sem hafa afgerandi áhrif á byggðaþróun. Góðar samgöngur, góð fjarskipti og góð menntun styrkir atvinnulíf á landsbyggðinni. Til þess að við getum eflt atvinnulífið á landsbyggðinni þurfum við vel menntað fólk og góðar búsetuaðstæður. Því ber að fagna að á sviði menntamála höfum við tekið mjög á á undangengnum árum. Við höfum byggt upp framhaldsskóla vítt og breitt um landið. Þeim fjölgar enn vegna þess að það er krafa íbúanna að við reynum að tryggja ungu fólki menntun í heimabyggð og reynum að bæta þannig aðstæður heimilanna. Þess vegna er framhaldsskólunum í landinu að fjölga. Það er mikill vilji til þess að efla framhaldsskóla úti á landi. Með sama hætti höfum við unnið að því að efla háskólastarfsemi við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, Viðskiptaháskólann á Bifröst og Háskólann á Akureyri. Segja má að lyft hafi verið grettistaki með starfsemi Háskólans á Akureyri í þágu byggðanna. Ég leyfi mér að fullyrða að svo sé. Á Hólum í Hjaltadal er mikilvæg háskólastarfsemi og vaxandi. Ég bind miklar vonir við starfsemina þar og er sannfærður um að hún mun skipta miklu máli. Á Vestfjörðum leggja menn á ráðin um hvernig megi efla háskólastarf og rannsóknir á háskólastigi. Það er mikill vilji til að finna leiðir til að það megi verða og að því er unnið. Þetta vildi ég nefna alveg sérstaklega, þ.e. atriði sem ekki er fjallað sérstaklega um í byggðaáætluninni en eru mikilvægur þáttur í þessu sameiginlega verkefni okkar. Í annan stað vil ég nefna samgöngumál, þ.e. vegamál, hafnamál og flugmál eru geysilega mikilvægur þáttur í öllum byggðaaðgerðum. Við höfum stóraukið framlög okkar til samgöngumála þótt við verðum að hægja á framkvæmdum öðru hvoru. Við höfum byggt upp Reykjavíkurflugvöll í þágu innanlandsflugsins. Það er ekki svo lítil byggðaaðgerð, ekki bara fyrir Reykjavík, sveitarfélagið sem hýsir flugvöllinn, heldur er innanlandsflugið mikilvægt fyrir þróun byggðarinnar í landinu, fyrir þjónustu við íbúa landsins og vegna ferðaþjónustunnar. Ég held að það sé nauðsynlegt að rifja það upp og minna á að endurbygging Reykjavíkurflugvallar, uppbygging flugvallanna um allt land og umbætur í flugöryggi eru geysilega mikilvægt byggðamál. Það hefur sýnt sig að innanlandsflugið er að ná vopnum sínum að nýju. Það er aukning í innanlandsfluginu og það er vel. Það er m.a. út af aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Við höfum verið að auka framlög til ferjusiglinga, t.d. til Herjólfs sem hefur fjölgað ferðum sínum. Á þessu ári eru settar ríflega 700 millj. kr. til þess að sinna ferjurekstrinum í landinu. Við látum yfir 160 millj. kr. til þess að styrkja sérleyfisstarfsemina í landinu, það er í þágu byggðanna. Sérleyfin hafa verið að styrkjast með endurskipulagningu og á næsta ári er gert ráð fyrir verulega miklum breytingum með útboði á sérleyfisleiðunum í landflutningunum en við höfum látið aukna fjármuni inn í þetta. Við höfum verið að styrkja flugið en á þessu ári veitum við yfir 160 millj. kr. í styrki vegna flugs og það er í þágu byggðanna. Á vettvangi samgöngumálanna höfum við því verið að ná verulega miklum árangri og er ástæða til að tíunda það hér. Framkvæmdir í vegamálum eru að allra mati geysilega mikilvæg byggðaaðgerð. Fyrir nokkrum dögum var greint frá úttekt á áhrifum Hvalfjarðarganga. Þar kom í ljós hversu geysimikla þýðingu göngin hafa fyrir byggðirnar norðan þeirra og hve miklar hagsbætur fylgja slíkri mannvirkjagerð í samgöngumálum. Við erum að vinna í jarðgöngum fyrir austan og við erum að vinna við framkvæmdir í vegamálum í öllum landshlutum sem munu skila sér mjög rækilega í traustari og öflugri byggðum bæði til lengri og skemmri tíma litið. Þetta vildi ég nefna sérstaklega í þessari umræðu. Ferðaþjónustan hefur verið nokkuð til umræðu hér. Menn hafa réttilega bent á að styrking og efling íslenskrar ferðaþjónustu er meðal mikilvægra byggðaaðgerða. Náttúra og saga landsins ásamt öllum þeim möguleikum sem tengjast ferðaþjónustunni er einnig mikilvæg auðsuppspretta fyrir okkur. Þess vegna hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir því að ganga til samstarfs við aðila í ferðaþjónustunni um sérstakt landkynningarátak. Við höfum gert það undir merkjum Iceland Naturally í Ameríku og við erum að skoða hvort við eigum að gera það í Evrópu einnig. Frá árinu 2002 höfum við látið stóraukna fjármuni í markaðsaðgerðir, í rauninni landkynningu um allan heim í samstarfi við ferðaþjónustuaðila. Þetta hefur skilað sér í miklum vexti í ferðaþjónustunni. Frá árinu 1998 hefur aukning gistinátta orðið geysileg. Til dæmis hefur vöxtur í gistinóttum erlendra ferðamanna á Vestfjörðum orðið um 83% á tímabilinu 1998 til 2003. Þetta er geysilega mikil aukning sem hefur einnig orðið í öðrum landshlutum en hvergi jafnmikil hlutfallslega og þar. Aðgerðir í samstarfi við atvinnugreinina hafa því skilað sér í fleiri störfum í ferðaþjónustunni, auknum gjaldeyristekjum, og áður en álverið á Grundartanga bættist við var ferðaþjónustan næststærsti atvinnuvegurinn, mælt á mælikvarða gjaldeyristekna. Hún fer nú væntanlega aftur fyrir iðnaðinn og stóriðjuna þegar vöxtur verður svo mikill þar.  Það eru margir sem eiga þátt í að efla ferðaþjónustuna og að efla byggðirnar á forsendum ferðaþjónustu. Ég vil þar nefna t.d. flugfélögin. Þar er hlutur Flugleiða auðvitað langstærstur en vegna leiðakerfis þeirra koma ferðamenn hingað allan ársins hring. Önnur flugfélög hafa einnig unnið gott starf sem skiptir miklu máli því allt er þetta þáttur í að efla ferðaþjónustuna og þar með byggðirnar. Á vegum ráðuneytanna, t.d. í samstarfi við iðnaðarráðuneytið og samgönguráðuneytið, hafa verið veittir styrkir til landshlutasamtaka ferðaþjónustunnar og sveitarfélaganna til þess að markaðssetja landshluta. Norðlendingar hafa unnið mjög athyglisvert verkefni í markaðsaðgerðum, samstarf Norðurlandsins alls sem ég held að aðrir landshlutar ættu að taka sér til fyrirmyndar. Það verkefni var unnið með styrk frá ráðuneytunum á forsendum byggðaaðgerða, svo ég taki eitt agnarlítið dæmi. Landkynning, samstarf, sérstakar markaðsaðgerðir og öflug kynning hefur því skilað sér í þessari miklu aukningu hjá ferðaþjónustunni. Virðulegi forseti. Tíminn líður hratt. Fjarskiptin hafa verið hér til umræðu eins og fyrri daginn og ég má til með að nefna að á vegum samgönguráðuneytisins hefur verið unnið mikið starf í því að efla fjarskiptaþjónustuna í landinu en auðvitað gerist það fyrst og fremst á vegum fyrirtækjanna sem eru í fjarskiptum. En breytingar á fjarskiptalögunum voru lykillinn að þessu, annars vegar að komið er á frelsi í fjarskiptum og hins vegar sú einstaka krafa í íslenskum fjarskiptalögum að hver einasti notandi fastlínukerfanna hjá markaðsráðandi fyrirtæki ætti að hafa aðgang að ISDN-tengingum, sem hefur síðan þróast mjög hratt eins og við þekkjum. Í dag er staðreyndin sú að menn horfa ítrekað til þess að fjarskiptin efli byggðirnar. Aðgangur að háhraðatengingum fyrir sjónvarps- og útvarpssendingar á forsendum stafræna kerfisins er framtíðin og að því þarf að vinna og stefna að. Það er gert með þeirri vinnu sem nú er í gangi í samgönguráðuneytinu við að stilla upp fjarskiptaáætlun þar sem lagðar verða línur um það hvað stjórnvöld ætla sér að gera í fjarskiptum í framtíðinni. Ég tel að það sé mjög áhugavert verkefni sem ég vænti góðs samstarfs við þingmenn um því að það er e.t.v. ekki sísta aðgerðin í þágu byggðamála á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæta ræðu. Hann nefndi margt athyglisvert en ég ætla að staldra sérstaklega við þar sem hæstv. ráðherra lauk máli sínu. Þar talaði hann um að fjarskiptin efli byggðirnar og skipti öllu máli fyrir viðgang og samkeppnishæfi þeirra. Í því samkomulagi sem gert var og hann ræddi um var Landssímanum gert að uppfylla skilyrði um háhraðatengingar á þéttbýlisstaði með 150 íbúa eða fleiri, alls 69 þéttbýliskjarna. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður frekara samkomulagi við Landssímann, þjónustufyrirtæki okkar í samskiptum, við það að gefa öllum íbúum landsins, bæði í þéttbýliskjörnum sem eru með minna en 150 íbúa eða í hinu hreina dreifbýli, aðgengi að háhraðatengingu annað hvort í gegnum örbylgju eða með öðrum hætti? Stendur til að gera slíkt samkomulag við Símann á næstunni?

Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í ræðu í þinginu fyrir stuttu hefur Síminn unnið feiknarlega vel að þessum uppbyggingum. En fleiri koma þar að, Lína.Net, Fjarski og símafyrirtækið OgVodafone sem er að stórefla starfsemi sína. Ég lít því svo á að við þurfum að sjálfsögðu að gera ráð fyrir aðkomu allra þessara fjarskiptafyrirtækja og ekki síður litlu fjarskiptafyrirtækjanna sem hafa verið að koma inn á þetta þjónustusvið. Í gangi eru viðræður við Símann undir forustu samgönguráðuneytisins þar sem við erum að leggja línur um með hvaða hætti Síminn endurnýjar m.a. þann samning sem var gerður um háhraðatengingar og flutninga um landið þar sem verði er mjög stillt í hóf og er það sama um allt land. Ég vænti þess því að þetta skýrist. Hins vegar er Síminn á fullri ferð án nokkurs eftirrekstrar af hálfu ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að Síminn sé á fullri ferð í öðrum verkefnum en að kaupa upp illa stödd fjölmiðlafyrirtæki. En ég vil taka undir það að það er um að gera að nýta sér þjónustu hinna smærri fyrirtækja til að veita háhraðatengingunum áfram og einnig þeirra fyrirtækja sem hafa veitt þá þjónustu í ýmsum sveitarfélögum og má þar nefna eMax, Ábótann ehf. og fleiri prýðileg fyrirtæki. En ég tel að hið opinbera eigi að hafa milligöngu í þessu máli með því að gera samkomulag um að hvert einasta heimili á landinu hafi aðgengi að háhraðanettengingu með einhverjum hætti. Hið opinbera á að nýta afl og kraft Símans til þess og ganga úr skugga um að þetta verði gert. Að sjálfsögðu á að gera þjónustusamninga við þessi smærri fyrirtæki sem hafa veitt alveg prýðilega þjónustu víða um land nú þegar og hafa með framgöngu sinni bylt búsetumöguleikum á þeim svæðum.

Herra forseti. Ég sagði að Síminn væri á fleygiferð í að auka þessa þjónustu sína. Það hittist þannig á að ég fékk bréf, dagsett 20. þessa mánaðar, frá Símanum þar sem hann segir m.a. að ADSL-væðing á vegum Símans sé á fleygiferð. Hvers vegna er það? Jú, það er vegna þess að verið er að leggja áherslu á að koma stafrænu sjónvarpssendingunum og útvarpssendingunum í gegnum heimtaugarnar, í gegnum koparinn og nýta sér þá möguleika. Í bréfinu segir m.a. að nú sé unnið að því að ADSL verði tengt t.d. á Flateyri, í Búðardal, á Flúðum, Djúpavogi og Suðureyri. Það er því vilji Símans að nýta þessi kerfi og þær fjárfestingar. Forsendur fjarskiptalaganna voru m.a. þær að aðgangurinn bæði að heimtaugunum og að netunum væri til staðar sem skylda 

Herra forseti. Í skýrslunni sem var dreift sl. vor sagði m.a. um jöfnun verðs á gagnaflutningi, með leyfi forseta: „Meginhugmynd: Notendur greiði sama verð fyrir gagnaflutninga á landinu öllu. Markmiðið: Að mishár fjarskiptakostnaður skekki ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja og stofnana eftir staðsetningu þeirra. Að þessi munur verði jafnaður með jöfnunargreiðslum úr ríkissjóði. Þessu má líkja við jöfnun á raforkukostnaði sem hefur tíðkast á Íslandi um árabil. Nú er svo komið að aðgengi að góðum fjarskiptum fer að vega álíka mikið við rekstur fyrirtækja og aðgengi að raforkunetinu. Jöfnun fjarskiptakostnaðar lýtur því sömu rökum og jöfnun raforkukostnaðar.“ Þetta var á ábyrgð samgönguráðuneytisins. Getur hæstv. samgönguráðherra sagt mér hvers vegna hann telji að þetta hafi dottið út úr skýrslunni því þetta er dottið út. Ég spyr þess vegna: Er horfið frá þeim góðu markmiðum sem sett eru upp í því sem ég las hér upp?

Herra forseti. Það hefur ekki verið af mínum völdum sem eitt eða neitt hefur verið tekið út úr þessari skýrslu þannig að ekki þýðir að spyrja mig um það. Hins vegar hjálpar tæknin okkur heilmikið í þessu öllu saman og einnig samkeppnin þannig að kannski mun ekki til þess koma að ríkissjóður þurfi að greiða með þessu. En þetta er sú meginlína sem var lögð og ekkert hefur í rauninni breyst í því. Einmitt í viðræðunum sem eru og hafa verið í gangi á milli samgönguráðuneytisins og Símans í samráði við einkavæðingarnefndina erum við að reyna að finna leiðir til þess að standa þannig að málum að unnið verði á þennan hátt. Ég vona að okkur takist það 

Herra forseti. Ég fagna því að ekki er horfið frá þeim markmiðum sem þarna eru þó að þetta sé horfið úr skýrslunni. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það gleður mig mjög að sjá eftirfarandi texta í þessum kafla og það segir mér að spurningar okkar m.a. til hæstv. samgönguráðherra hafa borið árangur, vegna þess að hér stendur, með leyfi forseta: „Innan Símans er verið að kanna möguleika á háhraðasambandi í dreifbýli eftir hagkvæmari leiðum.“ Það er þá í gegnum örbylgjusamband eða annað slíkt. Guð láti á gott vita. En betra hefði verið ef þetta hefði verið gert fyrr. Við hæstv. samgönguráðherra áttum orðaskipti í gær út af ISDN-tengingum sem eru til nokkurra þéttbýlisstaða á landinu. Það hef ég gagnrýnt og tel mjög miður vegna þess að fjarskipti efla byggðirnar, eins og hæstv. samgönguráðherra sagði. Ég tók ISDN sem dæmi og líkti því við Trabant og sagðist viss um að hæstv. samgönguráðherra yrði ekki ánægður ef hann þyrfti að keyra á Trabant meðan aðrir ráðherrar væru á Bensum. Það er ekki eingöngu þetta með ISDN-ið heldur er líka „bensínið“ 

Herra forseti. Okkur er það jafnljóst og hv. þingmanni að hagstæðara er að vera í sítengingu en vera með upphringibúnað ef notkun er mikil. Hins vegar getur verið hagkvæmara að nota ISDN-tengingarnar ef notkun er lítil. Þess vegna var gerður sérstakur samningur við Símann um uppsetningu á búnaði sem kallaður er ISDN Plús og er ígildi ADSL-tengingarinnar vegna þess að þar er um sítengingu að ræða sem m.a. ferðaþjónustubændur um allt land hafa notað vegna þess að sambandið er stöðugt. Þegar verið er að panta þjónustu er um sítengingu að ræða en ekki upphringibúnað. Þetta er því allt saman á sæmilegu róli. Við verðum stundum að sýna smábiðlund.

Herra forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra út í þá sem verst eru staddir í fjarskiptamálunum, þau lögbýli sem eiga ekki kost á ISDN-tengingum. Í skýrslunni kemur fram að þetta séu 65–70 býli á landinu. Ég veit að ýmsir hafa beðið í sjö ár eftir svari. Nýlega fékkst svar um að þessi 65–70 býli, eins og stendur á blaðsíðu 11, sem ekki eiga möguleika á ISDN-tengingu, a.m.k. nokkur þeirra, yrðu ekki tengd. Það væri fróðlegt að fá að heyra stefnu hæstv. ráðherra hvað þessa staði varðar.

Virðulegur forseti. Samkvæmt upplýsingum frá Símanum, svo ég vitni í sama bréfið og ég vitnaði í áðan og dagsett var 20. þessa mánaðar, þá hafa 64 lögbýli ekki tengst. Það er satt að segja algjört ævintýri og á sér sennilega fáar hliðstæður í Evrópu að svo mikill árangur hafi náðst. Ég hef ekki upplýsingar um hversu hratt verður hægt að tengja þessi býli og í sumum tilvikum er kannski alls ekki hægt að uppfylla kröfurnar með þeim leiðum sem eru til staðar í dag nema með þvílíkum ógnarkostnaði að það væri varla forsvaranlegt. Þarna þarf því auðvitað að líta til aðstæðna á hverjum stað. En vonandi tekst fyrr en síðar að leysa þau mál 

Herra forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að fjarskipti skipta mjög miklu máli fyrir hinar dreifðu byggðir og við eigum að hafa þær sem bestar. Í kaflanum um jöfnun verðs á gagnaflutningum er gerð grein fyrir ATM-netinu. Nú hef ég heimildir fyrir því að fyrir þá staði sem eiga þann eina kost að tengjast ATM-netinu, þ.e. þar sem ekki er ADSL-samband, sé kostnaðurinn 55 þús. kr. fyrir sambandið. En mörg þau fyrirtæki og stofnanir gætu hæglega nýtt sér og hafa ekki þörf fyrir meira samband en ADSL. Fróðlegt væri að fá að heyra afstöðu hæstv. ráðherra til þessa, en mér skilst að verðskráin hafi ekki breyst frá árinu 2001 hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Ég get kannski ekki svarað miklu um þetta tiltekna tilvik vegna þess að ég hef ekki upplýsingar um hvað þar er á ferðinni. Ég held að eðlilegast sé að leita upplýsinga hjá Símanum og fá svör sem hljóta að liggja fyrir þar. Ég hef því miður ekki upplýsingar um þetta.

Herra forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur í ítarlegu máli sínu rætt um hvað samgöngumál, málaflokkur hans, skipta miklu máli fyrir byggðamál. Það er hárrétt og fær stuðning í skýrslu sem hér er rædd í dag frá Háskóla Íslands og Byggðarannsóknastofnun, að samgöngubætur séu þær aðgerðir sem best séu fallnar til þess að bæta afkomu og lífskjör á landsbyggðinni. Menn eiga að njóta þess sem vel er gert og að mínu mati hefur margt verið vel unnið í samgöngumálum. Við sem búum á landsbyggðinni sjáum það. Sama gildir um ferðaþjónustuna. Hæstv. samgönguráðherra kom inn á hana og mikilvægi hennar og auðvitað brýnir maður hann til áframhaldandi góðra verka. Þetta er gríðarlega mikilvægt í byggðamálum, þ.e. samgöngumál og ferðaþjónusta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektir við ræðu mína. Ég er honum sammála um að það skiptir miklu máli að við nýtum okkur þá kosti sem ferðaþjónustan gefur við uppbyggingu atvinnulífsins á landsbyggðinni. Auðvitað eru samgöngumálin einnig lykill að því. Við getum tekið sem dæmi aðkomu ferðamanna að þjóðgarðssvæðinu við Jökulsárgljúfur og að Dettifossi. Bætt vegasamband er lykill að frekari uppbyggingu þar og ég hef mikinn áhuga á því að það megi ná fram að ganga sem fyrst. En það er mikið verkefni og stórt. En ég fagna þeim góða skilningi sem hv. þingmaður hefur á þessu og það kemur mér ekki á óvart.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra hélt hér almenna ræðu um þessi málefni. Það var út af fyrir sig ágætt. En hæstv. ráðherra er líka 1. þm. Norðvesturkjördæmis og í byggðamálunum hallar fyrst og fremst á það kjördæmi og hefur gert og það stefnir í að þannig verði áfram. Stefnt hefur í ójafnvægi í byggðamálum. Strax og fyrir lá að slíkar framkvæmdir yrðu sem nú eru í gangi á Austfjörðum stefndi í þetta ójafnvægi. Hæstv. ráðherra hefur tekið að sér þyngsta pokann í niðurskurði hvað varðar vegamálin núna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Ætlar hann að beita sér fyrir því að ráðist verði í átak í vegamálum því að vissulega eru þau a.m.k. eins mikilvæg og hann lýsti hér áðan sem byggðaaðgerðir og mundu skila byggðarlögunum mestu í því kjördæmi þar sem hæstv. ráðherra er 1. þm.? Ætlar hann að beita sér fyrir slíku átaki á næstunni?

Herra forseti. Ég á mjög auðvelt með að svara þessari spurningu og fagna henni vegna þess að við stöndum í miðju átaki í vegamálum, m.a. í Norðvesturkjördæmi, og ekki síst með góðum stuðningi hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Ég held því að við getum sameinast um og verið sammála um að átak í vegamálum á þessu svæði skiptir miklu. Við getum nefnt ótal dæmi. Mikið er um að vera í Djúpinu og miklar framkvæmdir eru fram undan á Vestfjarðavegi á Barðaströnd. Við erum nýbúin að endurbyggja Bröttubrekku og ný brú yfir Kolgrafarfjörð hefur verið tekin í notkun núna. Þetta hefur mikil áhrif á byggðamunstrið og byggðirnar á þessu svæði. Þverárfjallsvegur hefur mjög mikil áhrif. Svo er það endurbygging vegar í Norðurárdal í Skagafirði og Stafholtstungum í Borgarfirði. Allt eru þetta framkvæmdir innan seilingar þannig að við erum í miðju átaki. Ég held því að við getum ekki skotið okkur á bak við að samgöngumálin á þessu svæði séu til trafala eins og við þingmenn þessa kjördæmis stefnum að að framkvæmdir verði á þessu svæði.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta svolítið undarlegt svar. Þó að allt sé gott um það að segja sem hæstv. ráðherra taldi upp þá vantar gríðarlegar framkvæmdir á suðurfjörðum Vestfjarða og tengingar á Vestfjörðum, og reyndar fleira sem ég hef ekki tíma til að fara yfir hér, til að hægt sé að segja að viðunandi samband sé komið á. Við sjáum að gríðarlegir fjármunir munu fara í jarðgöng og aðrar slíkar framkvæmdir annars staðar á landinu núna á næstunni og þegar niðurskurðurinn í vegamálum sem liggur fyrir er tekinn með inn í þetta dæmi get ég ekki séð annað en að skoða þurfi þessi mál upp á nýtt. Mér finnst full ástæða til að það verði skoðað að fara í átak í vegamálum einmitt sem byggðaaðgerð á því svæði þar sem hallar á. Mér finnst hæstv. ráðherra vera of ánægður með það sem hann er að gera ef hann telur að hann sé í miðju átakinu vegna þess að það þarf að taka ákvarðanir um að gera miklu betur.

Virðulegur forseti. Það er enginn vandi að hafa þá skoðun að við gætum notað miklu meiri fjármuni í  Sem samgönguráðherra og 1. þm. Norðvesturkjördæmis get ég ekki skotið mér undan ábyrgð hvað það varðar. Eftir sem áður eru í gangi meiri framkvæmdir í vegamálum í Norðvesturkjördæmi en áður hafa verið og það stefnir ekki í annað en að bærilega verði gengið fram í því ef okkur tekst að koma verkum 

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið meðan hæstv. samgönguráðherra er enn í salnum og hefja mál mitt á því að víkja orði að ræðu hans, sem var að mörgu leyti ágæt. Ég ætla að fara um hana nokkrum orðum ef hæstv. samgönguráðherra mætti vera að því að hinkra í þrjár til fjórar mínútur meðan ég fer yfir það sem snýr beinlínis að málaflokki hans. Hæstv. samgönguráðherra sagði réttilega - enda má hann gjörla vita hvað það þýðir að „hamla“ - að við værum að hamla gegn fólksfækkun. Við erum að því, okkur hefur ekki tekist að stöðva fólksfækkunina víða á landinu eða snúa þróuninni við þó vonandi gerist það á komandi missirum og árum eins og á Austfjörðum. En hið gamla orð að „hamla“, sem er komið af því að róa árabát á móti veðri eða vindum, getur þýtt að maður fari aftur á bak. Ég veit að hæstv. ráðherra veit af straumum í Breiðafirði, að þar er auðvelt að hamla og fara á fleygiferð aftur á bak. Við erum að sumu leyti að gera það í byggðamálunum. Ég geri fastlega ráð fyrir að við séum öll þess sinnis hér inni, og þar með hæstv. ráðherra samgöngumála, Sturla Böðvarsson, að reyna að komast áfram og sitja ekki á sama stað og að snúa við byggðaþróun og byggja undir það að byggðirnar haldi velli og helst eflist. Þá kem ég að því sem ég vil nefna áður en hæstv. samgönguráðherra yfirgefur salinn. Það eru samgöngumálin, vegna þess að það sem fyrirhugað er í niðurskurðaráætlun ríkisstjórnarinnar í fjárlögum er að draga verulega saman í samgöngumálum, hægja þar á framkvæmdum. Ég óttast mjög, eins og áður hefur komið fram í máli mínu, að dregið verði úr samgöngum m.a. í Norðvesturkjördæminu þar sem mikil þörf er á að halda áfram uppbyggingu á vegakerfinu. Ekki ber að vanþakka það sem þar hefur unnist, þar hafa unnist áfangar, en á þessu landshorni, sérstaklega Vestfjörðunum, er mjög mikið ógert í samgöngumálum eins og hæstv. samgönguráðherra veit mætavel. Þess vegna, þrátt fyrir að við fáum nýja áfanga eins og á Snæfellsnesinu með þverun fjarða og því sem hefur gerst í Ísafjarðardjúpi og á hluta af Barðaströndinni, eins og yfir Kletthálsinn og fleiri svæði sem við höfum verið að taka fyrir, er geysimikið eftir. Ég vil leggja það sérstaklega í umræðuna að hæstv. samgönguráðherra beiti sér mjög hart fyrir því að sá niðurskurður sem gert er ráð fyrir í fjárlagarammanum bitni ekki á því svæði þar sem ég fullyrði að engin þensla er mælanleg. Það er ekki bara ég sem segi svo. Ég hygg að bæjarstjórnarmenn á Ísafirði hafi tekið nákvæmlega svo til orða, ef ég man rétt, á sameiginlegum fundi sem við vorum á, ég og hæstv. samgönguráðherra, í mars sl. um atvinnumál á Ísafirði. Þar voru bæjarstjórnarfulltrúar einmitt að vara við því hvert stefndi í atvinnumálum á Vestfjarðasvæðinu. Þar var m.a. lögð fyrir samantekt bæjarstjórnarmanna um hvernig þróun opinberra starfa ætti sér stað á Vestfjörðum. Ef ég man rétt úr skýrslunni - ég ætla ekki að fara að lesa hana, hún er reyndar fyrir framan mig eins og fjöldamargar skýrslur um byggðamál á undanförnum árum og ég gæti verið hér í marga klukkutíma að fara í gegnum - var verið að tala um að opinberum störfum gæti fækkað um tíu á næstu mánuðum og missirum á Ísafjarðarsvæðinu. Ég veit að eitthvað af því hefur snúist til betri vegar, m.a. var verið að opna snjóflóðarannsóknastöð á Ísafirði og er það vel, en það er ekki nóg að hafa áætlanir í byggðamálum. Við höfum haft margar áætlanir, þetta er ekki sú fyrsta, til þess að reyna að sporna við þróuninni, en fólki hefur einfaldlega fækkað á Vestfjörðum og störfum hefur fækkað. Það má orða það svo að af Vestfjarðasvæðinu hafi menn flutt út atvinnuleysi frá svæðinu með því að fólk sem ekki fékk þar vinnu við sitt hæfi fór af svæðinu. Ég veit að ráðherrann þekkir þetta mætavel, en það sem ég vildi einkum víkja að í máli hans var að við látum það ekki henda að þurfa að fara hamlandi aftur á bak í vegamálum á næstu mánuðum og missirum vegna þess að það er jú sú aðgerð sem getur orðið til þess, m.a. í Norðvesturkjördæminu og sérstaklega á Vestfjarðasvæðinu, að halda uppi atvinnustigi og þeirri þróun að stytta vegalengdir og efla svæðið með samgöngubótunum. Ég hef svo oft rætt í þessum ræðustóli um fiskveiðistjórnarkerfið og ætla ekki að gera það í mjög löngu máli nú en vekja athygli á því að það sem við höfum aðhafst þar á undanförnum árum hefur orðið til þess að dregið hefur saman í sjávarútvegi og störfum hefur frekar fækkað. Þeim hefur vissulega einnig fækkað vegna tækniþróunar en það fer ekkert á milli mála að þær kvótasetningar sem við höfum verið að setja á undanförnum árum hafa fækkað störfum. Hins vegar ber að fagna því mjög sem hefur gerst í ferðaþjónustunni. Ég held að hæstv. samgönguráðherra hafi notið stuðnings flestallra þingmanna í þeim málum sem hann hefur unnið að í sambandi við ferðaþjónustuna. Þar er vissulega verið að undirbyggja atvinnuveg sem er sívaxandi og mun m.a. halda uppi byggð og störfum á landsbyggðinni í framtíðinni og því ber vissulega að fagna. En það ber líka að benda á að einmitt í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að draga saman í fjárveitingum varðandi markaðssetningu í ferðaþjónustunni, sem ég held að sé alls ekki rétt hugsun miðað við það sem við uppskerum við að efla ferðaþjónustuna og fjölga ferðamönnum um okkar ágæta land. Þar kemur vegakerfið enn og aftur inn í og rétt að vekja athygli á því að þegar við gerum hina nýju áfanga í vegakerfum, m.a. að fara undir fjöll með jarðgöngum, er það svo skrýtið að sumir ferðamenn hafa enn þá áhuga á að aka yfir fjöllin, yfir hina gömlu vegi. Þess vegna vil ég beina því til hæstv. samgönguráðherra að hann hugi að því varðandi vegagerðina að gömlum vegum sé haldið opnum þó að nýir séu teknir í notkun.  Við þurfum einnig að taka tillit til þess varðandi ferðamannaþjónustuna að vegmerkingar séu með þeim hætti að útlendingar fái skilið hvað við erum að reyna að vísa þeim veginn með. Ég hef oft nefnt þetta áður og ætla ekki að gera það að lengra máli hér. Að öðru leyti get ég tekið undir mjög margt sem hæstv. ráðherra sagði varðandi samgöngumálin og stefnumótun í þeim, t.d. um Reykjavíkurflugvöll, hvaða þýðingu hann hefur fyrir landsbyggðina. Ég vil einnig minna á, af því að mér fannst að ráðherrann legði mest upp úr því að Flugleiðir væri sá aðili sem mest hefði fjölgað möguleikum að og frá landinu, ég held að hin nýju lággjaldaflugfélög hafi átt þar drjúgan þátt og munu vonandi eiga það í framtíðinni. Síðan megum við náttúrlega ekki gleyma því að við erum komin með nýja og öfluga ferju inn á Austfirði, þannig að það er fjöldamargt sem betur fer sem stuðlar að því að efla samgöngurnar. Þetta er náttúrlega orðin allt of mikil lofræða að sumu leyti  Ég tók eftir því í skýrslunni sem við ræðum, virðulegur forseti, - tíminn flýgur svo hratt að maður kemst ekki yfir helminginn af þeim skýrslum sem eru á borðinu - var örlítill texti um sjávarútvegsmál. Þar segir, með leyfi forseta, á bls. 10: „Sjávarútvegsráðherra hefur stofnað sérstakan sjóð, AVS-sjóð, sem ætlað er að standa á bak við átak til að auka virði íslenskra sjávarafurða. Á vegum sjóðstjórnar er starfandi sérstakur fiskeldishópur sem m.a. fer með söfnun upplýsinga, samhæfingu, kynningu og stefnumótun varðandi eldi sjávardýra. Á undaförnum árum hefur sjávarútvegsráðherra árlega veitt sérstaka styrki til fiskeldisrannsókna.“ Svo segir að sjávarútvegsráðherra hafi látið semja skýrslu um uppbyggingu seiðaeldis á þorski á Íslandi o.s.frv. Ég fann aðallega þetta um sjávarútvegsmál í skýrslunni.  Ég gagnrýni að ekki skuli reynt að greina frá því og sýna með tölulegum upplýsingum hvað hafi verið unnið á vegum sjóðsins annað en að stofna deildir, ráð o.s.frv., hvert hafi verið veitt fé og til hvers það hafi leitt. Mér finnst allt of mikil yfirborðsmennska í skýrslunni um þróun byggðamála og atvinnumála á landsbyggðinni, að afgreiða málið með þessum hætti. Ég man eftir því að í skýrslunni birtist sú framsetning um aukið verðmæti í sjávarútvegi að hægt væri að auka verðmæti sjávarafurða mjög mikið með því að breyta vinnsluleiðum og auka ferskfiskvinnslu og ferskfiskútflutning. Þar komum við enn og aftur, virðulegi forseti, að vegakerfi landsins og flutningum um þjóðvegina. Það fer ekkert á milli mála að það er mjög mikilvægt hvernig við stöndum að því og ég tel að þar megum við ekki slaka á. Virðulegur forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af því að í kjördæminu sem ég er þingmaður fyrir, Norðvesturkjördæmi, verði það sem kallað hefur verið þensla látin bitna á vegaframkvæmdum í kjördæminu. Við höfum ekki orðið vör við slíka þenslu í kjördæminu annars staðar en í syðsta hlutanum, Hvalfirði, en þar er talsvert að gerast sem mun efla atvinnustigið, þótt ekki sé mikið að gerast þar í stærri atvinnumálum. Ég held að menn verði að horfa til einhverra annarra átta en að hægja á framkvæmdum í Norðvesturkjördæmi, við megum ekki við því að hætt verði við stóra áfanga sem hafa verið fyrirhugaðir þar í mörg ár. Þar á ég við samtengingu norðurs- og suðursvæðis með jarðgöngum úr Dýrafirði í Arnarfjörð, veginn um Barðaströnd fyrir Gufufjörð, Djúpafjörð og yfir Þorskafjörð, áfangann um Ísafjarðardjúpið að fara yfir Mjóafjörð o.s.frv. Þetta eru allt bráðnauðsynlegar aðgerðir þar sem vegirnir eru slakir og ófærir stóran hluta ársins. Ég vil ítreka það í lok máls míns að það er full þörf á þessum framkvæmdum.

Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram fróðlegar og um margt ágætar umræður um byggðamál, hvað gert hefur verið, hvað betur má fara og hvar vantar upp á. Ég ætla ekki að fara inn í endurtekningar á því heldur staldra við nokkur atriði sem vekja áhuga minn sérstaklega og eru að mínu mati meðal lykla að því að byggðastefna standi undir nafni og sé þess bær að ná því hlutverki sem hún á að ná sem er að vera forsenda nýsköpunar og eflingar allrar landsbyggðarinnar. Þar ætla ég að byrja með á máli sem ég kom inn á í andsvörum við hæstv. samgönguráðherra áðan og lítils háttar í umræðu um þriðju kynslóð farsíma fyrr í vikunni, mál sem lýtur að háhraðatengingum fyrir smærri þéttbýlisstaði með undir 150 íbúum og dreifbýli. Af því tilefni ætla ég að leggja út af skriflegu svari við fyrirspurn sem ég bar fram á síðasta löggjafarþingi til hæstv. ráðherra samgöngumála. Þar spurði ég hann: 1. Hvaða sveitarfélög á landinu hafa háhraðatengingar og hver ekki? 2. Hver er íbúafjöldi þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa háhraðatengingar, sundurgreint eftir sveitarfélögum? Við þessari fyrirspurn fékk ég mjög vandað svar, og var og er mjög þakklátur fyrir að í ráðuneytinu var þetta tekið saman af mikilli kostgæfni. Út úr þeirri samantekt kom greinargott yfirlit yfir stöðu mála sem er hreint ekki nógu góð. Vonandi stendur það til bóta á næstu mánuðum og missirum, ég bind vonir við að þessu verði gjörbreytt. Á meðan við búum við það að mikill fjöldi Íslendinga býr ekki við háhraðatengingar og góðan aðgang að upplýsingahraðbrautinni, internetinu og upplýsingabyltingunni erum við einfaldlega að setja þennan hluta samfélagsins af í samkeppni um bættar og öflugar byggðir af því að hvorki fleiri né færri en 22.417 Íslendingar, samkvæmt þessu svari fyrir nokkrum mánuðum, hafa ekki aðgang að háhraðatengingu að hluta eða neinu leyti. Þarna er búið að taka sérstaklega út úr og skilgreina, í þrennu lagi, ADSL-möguleika, gervihnattasamband og örbylgjusamband. Sprottið hafa upp mörg öflug fyrirtæki sem veita þessa þjónustu. Þau hafa verið að veita hana í mörgum byggðarlögum, m.a. Grímsnesi, uppsveitum Árnessýslu að hluta og víðar, og gefst íbúum þar þá í raun og veru í fyrsta sinn kostur á að kaupa sér - vissulega gegn töluverðu gjaldi en kaupa sér samt - ágæta háhraðatengingu. Þó að það jafnist að sjálfsögðu ekki á við ADSL-tenginguna og þá sítengingu sem hún býður upp á er þetta samt, má segja, að einhverju leyti á pari við það. Það er a.m.k. ekki um að ræða hægfara tengingar eða upphringibúnað heldur nokkuð stabílar háhraðatengingar þannig að það hefur breytt þessu verulega. Kjarninn í málflutningi mínum og skilaboðum til stjórnvalda og þeirra sem fara með samskiptamálin í landinu, byggðamálin í landinu og hlutabréf okkar Íslendinga í Símanum er að ríkisvaldið beiti Símanum fyrir sig til að hafa milligöngu um það að hvert einasta heimili á Íslandi hafi aðgengi að háhraðanettengingu innan einhvers ákveðins tíma. Eins og ég benti á erum við ekki að tala um að leggja streng eða kapal heim á hvern bæ eða hvert heimili heldur að beita þeim möguleikum sem tæknin og tæknibyltingin býður upp á, örbylgjunni, gervihnöttunum og því öllu. Að sjálfsögðu þykir mér það einnig liggja í augum uppi að skipt verði við þau fyrirtæki sem veita þessa þjónustu nú þegar, Snerpu á Ísafirði, eMax, Ábótann, Tengi og hvað þau nú heita, þessi öflugu fyrirtæki sem sprottið hafa upp, en fyrir milligöngu stjórnvalda og Símans. Það á að vera skilgreint verkefni sem yfirvöld hafa með höndum að tryggja öllum íbúum Íslands byggða aðgengi að háhraðatengingum. Í ágætum köflum í skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunarinnar sem við erum að ræða í dag er fjallað um fjarskiptamál í dreifbýli, eflingu náms með fjarskipta- og upplýsingatækni, fjarvinnslu, rafrænt samfélag, rafræna menntun og fleiri háleit markmið sem öll fela í sér gríðarleg tækifæri fyrir landsbyggðina og fyrir hinar dreifðu byggðir. Eins og aldrei verður of oft bent á erum við fyrst og fremst að tala um að veita íbúum þessara svæða jafnstöðu, jöfn tækifæri á við aðra íbúa Íslands til að nýta tækifærin til að skapa sér sín eigin tækifæri í gegnum menntun, fjarskiptin og þá endalausu möguleika sem samskiptabyltingin hefur opnað okkur nútímamönnum til að mennta okkur, jöfn tækifæri til að afla okkur upplýsinga, skapa okkur atvinnutækifæri og eiginlega vinna við hvað sem er, að heiman að hluta. Það opnar svo sannarlega á búsetu fyrir utan suðvesturhornið eins og hugur æ fleiri stendur sem betur fer til að nýta sér. Þar er háhraðasamband við netið algjört grundvallaratriði. Það er t.d. engin leið að sætta sig við það að ala upp börn og unglinga án þess að veita þeim aðgengi að almennilegri nettengingu. Það er partur af menntun, uppeldi og þátttöku barna og unglinga í nútímasamfélagi að hafa aðgengi að fyrsta flokks tengingum við netið og umheiminn til að þau megi nýta það til góðra hluta sér til bæði afþreyingar, upplýsingaöflunar og sjálfsmenntunar hvers konar. Internetið hefur náttúrlega fyrst og síðast opnað okkur öllum endalausa möguleika á því að afla okkur upplýsinga til símenntunar hvers konar og til að viða að okkur upplýsingum með býsna einföldum og tiltölulega ódýrum hætti. Menn gátu ekki einu sinni gert sér í hugarlund áður fyrr að okkur gæfist kostur á því á þessum tíma. Það má líka benda á að fjarvinnsla á vegum hins opinbera hefur brugðist. Hv. þm. Kristján L. Möller spurði ráðuneytin að því á síðasta löggjafarþingi hvernig þeim málum væri háttað og í ljós kom að sá málaflokkur var í molum, hafði brugðist fullkomlega. Má segja að landsbyggðin hafi að hluta til verið svikin um þau fyrirheit sem henni voru gefin fyrir nokkrum missirum um þá möguleika sem fælust í fjarvinnslu og að hið opinbera mundi leggjast á sveifina og færa fjarvinnsluverkefni með mjög myndarlegum hætti út um byggðir til að það mætti verða einhvers konar undirstaða og lyftistöng fyrir frekari fjarvinnsluverkefni. Við höfum rætt töluvert í dag um mikilvægi samgangna og að sjálfsögðu eru þær algjört lykilatriði til að byggðirnar styrkist og efli stöðu sína og að þar verði vörn snúið í sókn. Þar á eftir er upplýsingahraðbrautin orðin jafnmikilvæg og góðar akbrautir fyrir bíla og aðrar slíkar samgöngur. Það er ekki nóg í dag að leggja góða vegi. Fólk, hvort sem það hefur búsetu að hluta eða fullu í dreifbýli, sest ekki þar að í dag nema hafa aðgengi að fyrsta flokks háhraðatengingu. Það bara er þannig og því verður að sjálfsögðu ekkert snúið við. Við eigum að leggja fé og afl úr okkar sameiginlegu sjóðum, úr sjóðum okkar sameiginlegu fyrirtækja eins og Símanum, til að tryggja öllum þessa þjónustu. Þó að hún kosti útgjöld úr slíkum fyrirtækjum og sjóðum margborgar það sig og þetta er bara hluti af þjónustunni sem verður að veita í dag. Án hennar og án þessara tækifæra er ekki um að ræða jafnstöðu þegnanna eða jöfn tækifæri til að nýta sér þau endalausu færi sem upplýsingabyltingin hefur fært okkur. Ég skora á yfirvöld að beita sér af fullu afli í því. Ég ætla ekki að fara út í umræðu um hlutverk Símans en hann er ríkisfyrirtæki, Síminn er í eigu þjóðarinnar, þjóðin hefur byggt upp þetta eitt voldugasta og ríkasta fyrirtæki á landinu og það á að sjálfsögðu að veita eigendum sínum þá þjónustu sem þeir þurfa hverju sinni. Við höfum byggt þetta glæsilega fyrirtæki upp til að það standi undir þeirri þjónustu sem nútíminn kallar á. Síminn á að vera milligönguaðili að því að veita öllum Íslendingum aðgengi að háhraðatengingum. Síðan eiga fyrirtækin sem ég nefndi hér áðan að sjálfsögðu að sjá um framkvæmdina. Við eigum að efla þau fyrirtæki, þau eru að brjóta í blað, veita mjög metnaðarfulla og fína þjónustu víða og það er mikilvægt að viðgangur þeirra verði áfram en að Síminn og hið opinbera verði milligönguaðili í málinu. Við höfum rætt hérna um mikilvægi menntunarinnar og uppbyggingu framhaldsskólanna úti á landsbyggðinni, og háskólasetranna, þekkingar- og háskólanámssetranna. Í því samhengi vil ég skora á yfirvöld að beita sér fyrir því að með sama hætti og byggð hafa verið háskólasetur, þekkingarsetur Þingeyinga á Húsavík, háskólasetur fyrir Austurland á Egilsstöðum og þekkingarsetur á Ísafirði, verði fjarnámsmiðstöðvunum á Suðurlandi, Suðurnesjum og Norðurlandi vestra breytt í sömu veru. Ég vil að þar verði til öflug háskólasetur og að símenntunarstöðvarnar og fræðslunetin verði efld með auknu fjármagni þannig að þau standi undir því að verða fyrsta flokks háskóla- og þekkingarsetur. Þetta er mjög góð þróun og henni ber að fylgja eftir af fullum krafti. Það er mikilvægt að staðið sé við bakið á því starfi sem þar er unnið. Litlu mátti muna fyrir ári að illa færi fyrir sumum fræðslunetunum þar sem átti að halda aftur af fjárframlögum til þeirra. Það hefði þýtt gríðarlegan niðurskurð á starfinu. Þau veita íbúum á stórum svæðum aðgengi að glænýjum tækifærum og miklum möguleikum í gegnum aukna menntun, aukna skólagöngu, án þess að fólk þurfi að flytja tímabundið eða alveg til höfuðborgarinnar eða annarra þéttbýlisstaða sem bjóða upp á slíkt nám. Menn geta stundað nám sitt í heimabyggð sem er algjört grundvallaratriði fyrir nútímabyggðastefnu og það helst að sjálfsögðu fullkomlega í hendur við aðgengi að háhraðatengingum og internetinu eins og ég gat um áðan. Allt spilar þetta saman. Korterið er fljótt að líða og tími minn að verða búinn í þessari fyrri ræðu minni við þessa umræðu. Ég vildi varpa því fram að lokum að ég held að það sé mjög mikilvægt að næst beinum við sjónum okkar enn frekar að fullorðinsfræðslunni, hún verði skilgreind upp á nýtt, efld verulega og dregin saman í eitthvað sem kallast mætti framhaldsskóli fyrir fullorðna. Það er fráhrindandi fyrir fullorðið fólk að fara inn í framhaldsskólana. Það er bara eðlilegt, þar eru yngri kynslóðir, þetta eru unglingaskólar. Öldungadeildirnar eru að mörgu leyti liðnar undir lok, markaðurinn mettaðist o.s.frv. Ég held að það væri mjög gagnlegt að stofnsetja eftir ítarlega skilgreiningu framhaldsskóla fyrir fullorðna sem tengdist fræðslunetunum, háskólasetrunum og menntasetrunum öllum úti um hinar dreifðu byggðir og að ríkisvaldið kæmi að rekstri slíks framhaldsskóla með sama hætti og annarra framhaldsskóla í landinu. Það vantar þennan miðpunkt og þessa kjölfestu í fullorðinsfræðsluna. Allir vita að það háir mjög mörgum hlutum landsbyggðarinnar eins og tölur sýna hve einsleit samsetning á vinnuaflinu er víða og það vantar meiri breidd í það. Við þurfum fyrst og fremst að veita því fólki sem þar er fyrir aðgengi að frekari menntun með styttri námsbrautum án þess að það þurfi að rífa sig upp til að flytja í burtu eða að setjast á skólabekk í skólum sem eru í raun og sanni ungmennaskólar, eðlilega. Þess vegna þarf að setja á stofn slíkan framhaldsskóla fyrir fullorðna. Ég legg þá hugmynd inn í umræðuna hérna í lokin og mun ræða hana miklu betur í síðari ræðu minni og síðar á þinginu í vetur. Ég held að þetta sé eitt af mikilvægustu verkefnum okkar á næstunni, þ.e. að veita fólki með stutta skólagöngu nýtt tækifæri til náms.

Virðulegi forseti. Ég biðst forláts á þeim töfum sem urðu á komu minni í þingsal. Ég gerði mér ekki grein fyrir að sá þingmaður sem var á mælendaskrá á undan mér gekk skyndilega úr skaftinu og sat á skrifstofu minni og var að undirbúa ræðuna sem ég ætla að halda núna. Við ræðum í dag skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 á hinu háa Alþingi. Ef maður lítur á skýrsluna er þetta einhvers konar ástandsskýrsla ríkisstjórnarinnar þar sem hún leitast við að horfa um öxl og mæra afrek sín í byggðapólitík síðustu tvö árin. Eins og landsmenn hafa því miður fengið að kenna á hafa byggðamálin verið á könnu hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, og það vakti því nokkra kátínu mína að sjá í póstkassa þingmanna í morgun fallegan bækling sem búið var að dreifa til okkar eins og gotti í skóinn. Frá hverjum var bæklingurinn? Hann var frá iðnaðar- og viðskiptaráðherra Framsóknarflokksins. Þetta er áróðursbæklingur í dýru og vönduðu broti þar sem klifað er á stórkostlegum afrekum í byggðastefnu stjórnarinnar. Hann er náttúrlega fullur af mikilli skrúðmælgi sem einkennist af slagorðakenndum upphrópunum í bland við mjög fallega hönnun og hefur eflaust kostað skildinginn. Já, það kostar að hanga eins og hundur á roði á valdastólunum þegar maður hefur aðeins 15% fylgi landsmanna á bak við sig eða vonandi þaðan af minna. En hvað segir í bæklingnum sem mér sýnist að sé unninn úr skýrslunni, hinni 27 blaðsíðna skýrslu sem við höfum rætt í dag á hinu háa Alþingi? Mig langar að vitna aðeins í fyrstu síðu, en þar eru markmið byggðastefnu ríkisstjórnarinnar skilgreind á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Markmið byggðastefnu á Íslandi er að jafna og bæta lífskjör og skapa öllum landsmönnum hagstæð búsetuskilyrði. Til þess að tryggja búsetu á landsbyggðinni þarf að stuðla að traustu og fjölbreyttu atvinnulífi sem býður sérhæfðu og menntuðu fólki tækifæri. Við framkvæmd byggðaáætlunar hefur iðnaðarráðuneytið lagt áherslu á“ - og hér kemur stórt letur - „þróun byggðar á grundvelli þekkingar og nýsköpunar og staðið“ - hér kemur minna letur - „í samvinnu við önnur ráðuneyti og fjölmarga aðila víðs vegar um landið að framsæknum verkefnum í þessum anda.“ Svo eru hin framsæknu verkefni kynnt hvert á fætur öðru bæklinginn í gegn. Það er líka komið inn á verkefnin í skýrslunni sem liggur fyrir hinu háa Alþingi sem virðist, eins og ég sagði áðan, vera einhvers konar tilraun til að líta um öxl tvö ár aftur í tímann og velta líka aðeins fyrir sér framtíðinni. Í skýrslunni kemur fram að hvorki meira né minna en fulltrúar níu ráðuneyta hafa tekið þátt í að vinna að byggðaáætluninni í gegnum sérstaka verkefnastjórn. Mér finnst skýrslan öll bera þess merki að ótalmörg ráðuneyti hafa komið að verkefninu og verð að segja alveg eins og er að það gerir það að verkum að mér finnst þetta allt saman hálfruglingslegt þegar maður les í gegnum það, eins og þetta sé ekki nógu heilsteypt og markvisst. Það leiðir þá aftur hugann að þeim hugmyndum sem fram hafa komið á Alþingi um að fækka beri ráðuneytum og einfalda stjórnsýsluna í litla landinu okkar, m.a. með því að sameina iðnaðarráðuneytið, landbúnaðarráðuneytið og sjávarútvegsráðuneyti undir nýtt atvinnuvegaráðuneyti. Þá hefðum við getað fækkað þeim ráðuneytum sem unnu að áætluninni úr níu í sex. Ég tel að það hefði orðið til bóta. Í byrjun skýrslunnar er komið að framkvæmdunum á Austurlandi. Þar eiga sér stað mestu framkvæmdir Íslandssögunnar og núverandi ríkisstjórn sem ber náttúrlega ábyrgð á þeim framkvæmdum. Ég vil, áður en ég held áfram, lýsa því yfir að ég lýsi fullum stuðningi við þær framkvæmdir og það sem verið er að gera á Austfjörðum, enda allt of seint að snúa við, ákvörðun hefur verið tekin, við höfum hafið framkvæmdirnar og ég tel að okkur beri öllum að vinna að því sem ein samhent þjóð að útkoman úr þeim framkvæmdum verði okkur öllum til heilla. Hins vegar hnýt ég um eina setningu á bls. 3 og hefði gaman af því að fá svar hjá hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra við því. Hér stendur nefnilega að framkvæmdin fyrir austan, þ.e. Kárahnjúkavirkjun og bygging álvers á Reyðarfirði, hafi þegar haft mjög mikil áhrif á atvinnuástand og íbúaþróun á Austurlandi þó svo að hún sé rétt farin af stað. Virðulegi forseti. Ég er með frétt úr fjölmiðli frá 13. október sl. frá útvarpsstöðinni Bylgjunni þar sem fram kemur að aðfluttum erlendum ríkisborgurum hafi fjölgað. Af útlendingum hér á landi eru Portúgalar langfjölmennastir eða um 90. Þá fjölgun má einmitt rekja til framkvæmdanna á Austurlandi. Hins vegar hefur Austfirðingum á Austfjörðum fækkað um 12, og fjölgunin á Austurlandi hefur aðeins verið vegna aðfluttra útlendinga. Það væri gaman að fá hreinskilið svar frá hæstv. ráðherra hvort þetta bendi ekki til þess að við séum að gera eitthvað rangt fyrir austan því ekki ætluðum við að fara út í þessar gríðarlegu framkvæmdir til þess að bæta atvinnuástand í Portúgal eða bæta byggðamál í Portúgal. Við ætluðum að gera þetta fyrir okkur, fyrir byggðina og fyrir fólkið sem býr á Austurlandi. Það væri góðra gjalda vert að taka svolitla umræðu um þetta á Alþingi þó mér sýnist reyndar því miður að ríkisstjórnarflokkarnir kinoki sér við því að taka umræður um þau vandamál sem við glímum við á hverjum tíma og barmi sér sáran undan því að fara í umræður um þau vandamál sem á bjáta á hverjum tíma. Gott dæmi um það var þegar hv. þm. Birkir J. Jónsson kvartaði yfir því að Frjálslyndi flokkurinn hefði vogað sér að biðja um utandagskrárumræðu um atvinnuástandið á Siglufirði, sem er þó hlutur sem sjálfsagt er að ræða því ástandið þar er nokkuð slæmt. Það er skylda okkar stjórnmálamanna að taka á þeim vandamálum sem upp koma á hverjum tíma. Við eigum ekki að kinoka okkur við því að ræða þau mál og við eigum alls ekki kvarta yfir því að það verði hugsanlega neikvæð umræða, því hvernig getur það verið neikvæð umræða þegar við ræðum vandamál sem steðja að einhverju bæjarfélagi með það að leiðarljósi að reyna að bæta úr þeim vandamálum? Ég get ekki ímyndað mér að það sé neikvætt, það hlýtur að vera jákvætt. Það er farið í þá umræðu af góðum og opnum huga, alla vega af hálfu okkar sem höfum óskað eftir henni. En nóg um það, frú forseti. Í gær var umræða í fyrirspurnatíma um flutning opinberra starfa út á landsbyggðina. Þar var m.a. komið stuttlega inn á landbúnaðarskólana. Við höfum jú stofnað nýjan landbúnaðarháskóla á Hvanneyri, flutt þangað Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Ég vona svo sannarlega að sá skóli megi verða öflugur í framtíðinni og okkur öllum til heilla. Ég kom aðeins inn á það í máli mínu í gær að mér þætti ríkisstjórnin ekki sýna nógu mikið áræði í því að íhuga að flytja ríkisstofnanir út á land, að þar væri alls ekki nóg að gert og alls ekki nógu hratt unnið. Mér finnst það skjóta mjög skökku við því mér þykir flutningur ríkisstofnana út á land hafa verið mjög vel heppnaður. Við sjáum Byggðastofnun á Sauðárkróki, Landmælingar Íslands á Akranesi, stofnun Háskólans á Akureyri og fleiri dæmi mætti telja. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna er ekki meira gert af þessu? Af hverju má t.d. ekki flytja Veiðimálastofnun til Landbúnaðarháskólans í Borgarfirði þar sem ríkustu laxveiðiár landsins eru? Hvers vegna í ósköpunum eigum við að láta aðalstöðvar Veiðimálastofnunar kúldrast í iðnaðarhverfi á Ártúnshöfða innan um bílaverkstæðin þar? Sú stofnun er mjög mikilvæg og sinnir mjög dýrmætu og merkilegu starfi sem varðar fiskrækt í ám og vötnum landsins sem við höfum nýlega fengið staðfest í skýrslu að skilar okkur gríðarlegum tekjum á hverju ári. Því er mjög mikilvægt fyrir byggðina í landinu að sú stofnun verði flutt í sitt rétta umhverfi ef svo má segja og jafnframt efld eins og kostur er. Önnur stofnun sem mig langar að nefna í þessu sambandi er Landhelgisgæslan. Mér þykir alveg þess virði að íhuga mjög vandlega að hún verði flutt til Suðurnesja, þ.e. skipin, og jafnvel flugvélin þeirra líka á Keflavíkurflugvöll þótt þyrlurnar gætu að sjálfsögðu haft bækistöð á Reykjavíkurflugvelli í grennd við bestu og stærstu sjúkrahús okkar og þar sem umferðin er oftast mest, því þyrlurnar eru jú eins og við vitum oft notaðar þegar alvarleg slys verða á vegum okkar. Fleiri hugmyndir mætti nefna. Það má t.d. flytja stóran hluta af starfsemi Hafrannsóknastofnunar út á land. Það er engin ástæða til að dengja því öllu saman í eitt hús við Skúlagötu í Reykjavík, það er hægt að sinna þeim stofnunum frá stöðum eins og Ísafirði, Akureyri og jafnvel Vestmannaeyjum eða Hornafirði. Ég sé að tími minn líður hratt, allt of hratt, en hér er líka nefnt fiskeldi og þá hnaut ég um eitt, að þegar Steinullarverksmiðjan var seld - þetta er á bls. 10 í skýrslunni - er greint frá því að andvirði hennar var m.a. notað til samgöngubóta og til annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem ættu verulegra hagsmuna að gæta vegna þeirrar verksmiðju. Þar var m.a. varið 35 millj. kr. til að ljúka tilraunum við barraeldi í samvinnu við Nýsköpunarsjóð. Nú veit ég ekki betur en það eldi sé orðið gjaldþrota og því langar mig að spyrja hvort þeir peningar hafi tapast. Gaman væri að fá að vita hvað varð um þessar 70 milljónir sem fóru til fiskeldisrannsókna við Hólaskóla. Ég spyr af einskærri forvitni en ekki vegna þess að ég hafi neinn grun um að þeim peningum hafi endilega verið illa varið. Annars tel ég að hið opinbera ætti að fara svolítið varlega í þorskeldi. Ég vil segja það, og tel mig hafa nokkurt vit þar á sem háskólamenntaður í fiskeldisfræðum, að þorskeldi muni seint verða stundað með hagkvæmum hætti. Afkastageta Íslandsmiða er það gríðarleg ef rétt er að málum staðið að veiðar munu alltaf verða samkeppnisfærari en þorskeldið í framtíðinni, þ.e. ef við höldum rétt á spilunum varðandi nýtingu fiskstofna. En ég ætla nú ekki að fara nánar út í þá sálma í þessari ræðu. Hið sama má kannski segja um laxeldið. Við sem erum í sjávarútvegsnefnd Alþingis fengum nýlega mjög áreiðanlegar heimildir um að laxeldið er því miður langt í frá að skila þeim hagnaði sem menn höfðu vonast til og málsmetandi menn í þeirri grein sögðu við okkur að sennilega yrðu Norðmenn alltaf miklu samkeppnisfærari en við í því að ala lax. Hins vegar tel ég að bleikjueldi eigi mikla framtíð fyrir sér á Íslandi og sjálfsagt að hið opinbera og þá þeir sem fara með byggðamál hér á landi líti nánar og með jákvæðari huga til þeirra hluta. Ég ætla svo sem ekki að hafa ræðu mína miklu lengri núna. Ég hefði að sjálfsögðu viljað nota tíma minn til að koma inn á það sem ég tel mál málanna hvað varðar landsbyggðina, eða eitt af málum málanna. Það er að sjálfsögðu framkvæmd sjávarútvegsstefnu okkar sem ég tel að hafi haft mjög neikvæð áhrif á byggðir landsins. Þetta er málaflokkur sem ég tel að auðvelt væri að kippa í liðinn án þess að allt of mikil áhætta væri tekin varðandi nýtingu á fiskstofnum. Ef réttar aðgerðir yrðu viðhafðar þar, þ.e. ef okkur einhvern tíma tækist að fá stjórnarflokkana til að sjá ljósið og koma fyrir þá vitinu í þeim málum ef svo má segja, þá gætum við unnið þar verk sem jöðruðu nánast við kraftaverk. Þar á ég að sjálfsögðu við það að þessum litlu byggðum allt í kringum landið verði gefið aukið frelsi til að nýta sínar mikilvægustu náttúruauðlindir sem eru að sjálfsögðu fiskurinn í sjónum. Það er nú einu sinni svo að það er alveg sama hversu mörg hundruð milljónum við eyðum í þessi byggðaverkefni því það er bara staðreynd að þessar byggðir risu upphaflega vegna nálægðar sinnar við fiskstofnana í hafinu sem eru auðæfi þeirra og aldrei verður af þeim tekin sú staðreynd að þær standa fyrst og fremst og falla með því. Allt annað eru hlutir sem verða og munu byggjast þar ofan á. Það er staðreynd sem við verðum að fara að skilja.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og lögum nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi, sem er 211. mál þingsins á þskj. 213. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og lögum nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi, til að innleiða í íslenskan rétt ákvæði tilskipana Evrópuráðsins. Meginmarkmið tilskipunarinnar um fjármálasamsteypur er að setja lágmarksákvæði í lög og reglur sem lúta að eftirliti með fjármálasamsteypum, en fjármálasamsteypur eru samstæður félaga sem hafa veruleg umsvif á banka- og verðbréfasviði annars vegar og vátryggingasviði hins vegar. Meginmarkmiðin með eftirliti með fjármálasamsteypum eru eftirfarandi: Koma í veg fyrir að unnt sé að nota sama fjármagnið oftar en einu sinni, hvort sem um er að ræða eigið fjármagn eða annars konar fjármagn, til þess að uppfylla mismunandi eiginfjár- og gjaldþolskröfur innan fjármálasamsteypu. Gera kröfu um lágmarkseiginfé/gjaldþol í samræmi við viðurkenndar útreikningsaðferðir sem unnt er að nota við að mæla eiginfjárkröfur og gjaldþolskröfur í fjármálasamsteypu og til þess að gera sér grein fyrir fjárhagslegri stöðu fjármálasamsteypunnar. Gera kröfur til fjármálasamsteypu um að hún setji upp innra eftirlit til að fylgjast með, mæla og stýra viðskiptum innan samstæðunnar annars vegar og áhættusamþjöppun hins vegar. Tryggja eftirlit með fjármálasamsteypu í heild og samvinnu eftirlitsaðila. Tryggja sambærilegt eftirlit með fjármálasamsteypum sem eru með höfuðstöðvar eða yfirstjórn utan Evrópska efnahagssvæðisins, en starfa engu að síður innan svæðisins. Tilskipunin verður innleidd með þessu frumvarpi og nánari reglum sem Fjármálaeftirlitið setur. Í dag er engin fjármálasamsteypa starfandi hér á landi sem fellur sjálfkrafa undir ákvæði tilskipunarinnar. Tilskipunin um slit lánastofnana felur í sér að endurskipulagning fjárhags og slit fara einvörðungu fram í því landi þar sem lánastofnunin hefur skráðar höfuðstöðvar og gilda lög heimaríkisins að meginstefnu um fjárhagslega endurskipulagningu og slit. Þetta er í samræmi við aðra skipan sem kveðið er á um í bankalöggjöf Evrópusambandsins um starfsleyfi og eftirlit með fjármálastofnunum. Tilskipunin felur í sér að úrskurður lögbærs yfirvalds um heimild lánastofnunar, sem rekur útibú í öðru aðildarríki Evrópska efnahagssvæðinu, til að leita greiðslustöðvunar eða nauðasamninga eða um slit hennar hefur áhrif á öllu svæðinu, þ.e. tekur bæði til lánastofnunarinnar og útibúa hennar. Jafnframt er gert ráð fyrir að löggjöf heimaríkis gildi að meginstefnu um endurskipulagninguna eða slitin, þ.e. löggjöf þess ríkis þar sem aðalstöðvar lánastofnunarinnar eru og þar sem starfsleyfi hennar er gefið út. Tilskipuninni er þannig ætlað að koma í veg fyrir að kröfuhöfum verði mismunað með því að mismunandi lög gildi um endurskipulagningu eða slit lánastofnunar annars vegar og útibúa hennar hins vegar. Hæstv. forseti. Ég mæli með að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég verð að gera athugasemdir við það þegar hlaupið er svona á milli liða eins og hér hefur verið gert. Mér finnst það lágmarkskurteisi frá hendi hæstv. forseta sem stýrir fundi og lætur þetta ganga hérna fram að við fulltrúar flokkanna sem hér sitjum fáum þá að vita hvað er á dagskrá og hvað hæstv. forseti er að hugsa í þessu. Nú ætla ég ekki að gera vesen vegna þess að tekin eru fyrir af dagskrá mál hv. varaþingmanna sem eru að hverfa út af þingi eftir þennan dag þannig að þeir geti mælt fyrir frumvörpum sínum og heldur ekki vegna þess sem verið er að gera hér við þriðja dagskrárliðinn. En ég leyfi mér, virðulegi forseti, að spyrjast fyrir um framhaldið þegar þetta er búið. Og nú þegar klukkan er tuttugu mínútur í sex á fimmtudegi og margir þingmenn eru í burtu og hafa gert ráðstafanir þá mælist ég til þess að umræðu um annan dagskrárliðinn, þ.e. Byggðaáætlun fyrir 2002–2005 verði frestað í framhaldi af því eða að við höldum áfram kannski til rúmlega sex - eitthvað svoleiðis - en svo verði þeirri umræðu frestað. Ég mælist til þess, virðulegi forseti, að ekki verði teknir upp þeir stjórnunarhættir sem viðhafðir voru hér áður vegna þess að ég held að það auðveldi ekki þingstörf. Ég legg til að forseti leyfi okkur þingmönnum sem hér eru í sal og eigum eftir að taka aftur til máls að vita hvert framhaldið er og ég vil spyrja virðulega forseta hvort samkomulag gæti ekki orðið um að fresta umræðunni um byggðamál þegar klukkan verður orðin svona korter yfir sex. Ég segi fyrir mitt leyti að við sem erum á mælendaskrá eigum eftir að ræða hér ýmis mál og kannski kalla til ráðherra.

Ég vil taka fram að hv. þingmaður var staddur hér í salnum þegar hæstv. ráðherra var að tala. 

Ég var ekki í salnum.

Það hefur þá verið líkamningur hv. þingmanns. Það er svo að hv. þingmaður hafði fullar heimildir og fulla möguleika til að óska eftir því að umræðu yrði frestað ef hann svo kaus, sem hann ekki gerði. Það er alkunna að farið er á milli dagskrármála og þarf forseti ekki að biðja leyfis til þess að stjórna fundi svo að þau mál sem á dagskrá eru séu tekin fyrir eins og hentugt þykir hverju sinni. Hefur svo verið meðan Alþingi hefur setið og þarf ekki um það að ræða.

Herra forseti. Ég vil koma hér upp til þess að tjá þá skoðun mína að það er alveg sjálfsagt að taka þau mál fyrir sem forseti vill taka fyrir. En ég vil jafnframt mælast til þess að málið sem við ræddum hér lengi dags verði ekki rætt langt fram á kvöld. Ég hef hugsað mér að taka aftur til máls í því þó að ég sé ekki kominn á mælendaskrá og hefði gjarnan vilja heyra frá hæstv. forseta hvernig hann hugsar sér framhaldið. Hugsar hann sér að vera hér fram yfir sjö eða eitthvað lengur?

Ég vil af þessu gefna tilefni taka fram að fundarstjórn forseta hefur verið algjörlega eðlileg. Það liggur ekki fyrir á þessari stundu hvernig framhaldið verður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um greiðslur yfir landamæri í evrum. Það er 212. mál þingsins á þskj. 214. Með frumvarpinu eru innleidd í íslenskan rétt ákvæði reglugerðar Evrópuráðsins nr. 2560/2001, um greiðslur yfir landamæri í evrum. Reglugerðin fjallar um greiðslur yfir landamæri í evrum. Markmið hennar er að tryggja að gjöld vegna slíkra greiðslna verði hliðstæð því sem gerist í greiðslum innan lands. Reglugerðin kveður á um að gjöld stofnunar fyrir færslu fjármuna í evrum yfir landamæri skuli vera þau sömu og gjaldfærslur sömu stofnunar vegna sams konar færslu fjármuna í evrum innan lands. Reglugerðin tekur annars vegar til rafrænnar greiðslumiðlunar í evrum yfir landamæri og hins vegar færslu fjármuna yfir landamæri. Reglugerðin nær til færslna að fjárhæð allt að 12.500 evrur en frá og með 1. janúar 2006 hækkar fjárhæðin í 50.000 evrur. Í reglugerðinni er gert ráð fyrir að aðildarríki geti ákveðið að rýmka beitingu hennar þannig að hún gildi einnig um gjaldmiðil þess. Þannig hafa sænsk stjórnvöld ákveðið að reglugerðin skuli ná til sænsku krónunnar. Norðmenn hafa á hinn bóginn ákveðið að reglugerðin skuli ekki gilda um norsku krónuna. Í frumvarpinu er ekki lagt til að reglugerðin nái til íslensku krónunnar. Reglugerðin mun ekki hafa mikil áhrif hér á landi vegna þess að mjög lítið er um innlendar millifærslur í evrum. Hæstv. forseti. Ég mælist til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta þá lipurð sem hann sýnir okkur varaþingmönnum, en við hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson hverfum af þingi í kvöld og okkur þykir að sjálfsögðu vænt um að fá að mæla fyrir þeim þingmálum sem við höfum lagt fram. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um veggjald í Hvalfjarðargöng. Tillagan sem er á þskj. 75 er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita leiða til að fella niður eða lækka verulega veggjald í Hvalfjarðargöng.“ Gerð Hvalfjarðarganga sem voru tekin í notkun 11. júlí 1998 var einkaframkvæmd. Veruleg andstaða var við þessa framkvæmd á sínum tíma, ekki síst meðal stjórnmálamanna og fjármálastofnana, auk þess sem almenningur var svona mátulega trúaður á að eitthvert vit væri í þessu. Það er fróðlegt að lesa ræður þingmanna frá þessum tíma þar sem einn segir t.d. að nær væri nú að eyða þessum peningum í menningarstofnanir en þessi Hvalfjarðargöng. Þeir einstaklingar sem höfðu frumkvæði að þessu verki gáfust ekki upp og héldu ótrauðir áfram að sannfæra þá sem þurfti að sannfæra um ágæti þessa verkefnis. Þessir einstaklingar eiga mikinn heiður skilinn fyrir frumkvæði sitt og dugnað sem leiddi til þess að Hvalfjarðargöng urðu að veruleika, en einstaklega vel tókst til með gerð ganganna og almenn ánægja er með þau þó að trúlega styttist í að þau anni ekki sívaxandi umferð og verður væntanlega innan örfárra ára að ráðast í framkvæmdir til að bæta úr því. Umferð um göngin hefur aukist jafnt og þétt úr einni milljón bíla fyrsta árið í 1,4 milljónir bíla á ári. Til samanburðar má geta þess að árið áður en göngin voru tekin í notkun fóru 747 þúsund bílar fyrir Hvalfjörð og með Akraborginni. Umferðin hefur því nær tvöfaldast á þessum sex árum. Það er einkahlutafélagið Spölur sem á og rekur göngin. Eins og fram kemur í þingskjali eiga sex aðilar tæp 88% hlutafjárins í Speli, þ.e. Grundartangahöfn, Sementsverksmiðjan, Íslenska járnblendifélagið, Skilmannahreppur, Vegagerðin og Akraneskaupstaður, en smærri hluthafar eiga rúmlega 12%. Veggjöld hafa staðið undir afborgunum, vöxtum og rekstrarkostnaði ganganna. Á veggjöldin leggst 14% virðisaukaskattur. Á sex ára afmæli ganganna 11. júlí síðastliðinn höfðu um 7,1 milljón bíla farið um göngin. Þá höfðu bíleigendur greitt rúmlega 5 milljarða króna í veggjöld að viðbættum rúmlega 700 milljónum í virðisaukaskatt. Þegar göngin voru gerð var felldur niður virðisaukaskattur af framkvæmdinni upp á 937,6 millj. kr. Það styttist því óðum í að virðisaukaskattur af veggjöldunum nái þeirri upphæð sem felld var niður og finnst mér að sjálfsögðu fráleitt að halda áfram skattlagningu á veggjöldin þegar því marki er náð. 30. júní síðastliðinn námu langtímalán Spalar ehf., sem á og rekur göngin, 5.353 millj. kr. Þar af var skuld við ríkissjóð 2.250 millj. kr. en sú skuld er þannig til komin að ríkið lánaði Speli 1.300 millj. kr. til framkvæmdanna sem með verðbótum og vöxtum stendur í 2.250 millj. kr. Ríkið lagði ekkert í gerð Hvalfjarðarganga en sá hins vegar um vegagerð að göngunum sem kostaði, ef ég man rétt, 700–800 millj. kr. Þegar göngin voru gerð lá fyrir að ráðast yrði í mjög kostnaðarsamar endurbætur á Vesturlandsvegi sem farinn var að gefa sig vegna mikillar umferðar. Þá voru ýmsar upphæðir nefndar um kostnað sem af því hlytist. Talað var um að þær endurbætur mundu kosta allt að 2 milljörðum kr. Hafi svo verið hafa Hvalfjarðargöngin strax sparað ríkinu á annan milljarð króna auk þess sem Vesturlandsvegurinn hefði væntanlega þurft enn frekari endurbætur og viðhald á þeim rúmlega sex árum sem liðin eru síðan göngin voru tekin í notkun. Mér finnst ekki ósanngjarnt að ætlast til þess að ríkið leggi til fjármagn til að lækka verulega og helst fella alveg niður veggjaldið sem notendur ganganna verða að greiða. Það er ekki síst sanngjarnt þar sem ríkið hefur síðan lagt tugi milljarða króna til gangagerðar og annarra stórframkvæmda í vegamálum vítt og breitt um landið. Ég nefni jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, sem eru álíka löng og Hvalfjarðargöng. Ég nefni göng undir Almannaskarð og það að ákveðið hefur verið að hefja gangagerð milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar sem mun kosta meira en Hvalfjarðargöng. Áður hafði ríkið staðið fyrir gerð Vestfjarðaganga. Einnig hefur á undanförnum árum verið lagt mikið fjármagn í vegagerð, m.a. eru framkvæmdir hafnar við tvöföldun Reykjanesbrautar sem mun kosta 4–5 milljarða kr. Það er sammerkt með öllum þessum samgöngumannvirkjum að notkun þeirra er gjaldfrí, að Hvalfjarðargöngum einum undanskildum. Það hlýtur að teljast sanngirnismál að landsmenn sitji við sama borð varðandi notkun samgöngumannvirkja. Stór hópur fólks fer daglega um Hvalfjarðargöng fram og til baka, til skóla og vinnu. Það fólk greiðir háar fjárhæðir fyrir notkun ganganna. Þannig greiðir einstaklingur sem fer daglega um göngin til vinnu rúmlega 200 þús. kr. á ári í veggjald. Til að greiða þá upphæð þarf hann að hafa um 350 þús. kr. í tekjur, þegar reiknað er með sköttum og skyldum. Það kom fram hjá formanni stjórnar Spalar ehf. nýlega að væntanlega þyrfti að innheimta veggjald næstu 12 árin til að greiða upp skuldir fyrirtækisins en 40% þeirra eru við ríkissjóð. Á þessum 12 árum þarf því einstaklingur sem sækir vinnu um Hvalfjarðargöng að þéna a.m.k. 4,2 millj. kr. til að standa undir gangagjöldum á sama tíma og notendur annarra ganga og samgöngumannvirkja greiða ekki eina krónu. Þannig mun t.d. íbúi Mosfellsbæjar sem vinnur í stóriðjunni á Grundartanga nota 350 þús. kr. af árlegum tekjum sínum til að greiða fyrir notkun Hvalfjarðarganga á sama tíma og íbúi Fáskrúðsfjarðar sem vinnur í stóriðjunni á Reyðarfirði greiðir ekki eina krónu fyrir notkun Fáskrúðsfjarðarganga. Íbúi á Flateyri sem sækir vinnu til Ísafjarðar greiðir ekki eina krónu fyrir notkun Vestfjarðaganga og íbúi á Siglufirði sem sækir vinnu til Dalvíkur mun ekki greiða eina krónu fyrir notkun Siglufjarðarganga. Þá er ekki gert ráð fyrir veggjöldum á Reykjanesbraut þrátt fyrir þá miklu umferð sem þar er og þá miklu fjármuni sem lagðir eru í tvöföldun Reykjanesbrautar. Í fyrradag kynntu Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi mjög ítarlega og vandaða skýrslu um áhrif Hvalfjarðarganga á búsetuskilyrði og búsetuþróun á Vesturlandi. Skýrslan byggist á rannsókn sem staðið hefur frá haustinu 2002. Verkefnið var fjármagnað af Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi, Vegagerðinni, samgönguráðuneytinu, Byggðastofnun og Speli ehf. Skýrslan byggist m.a. á umferðarkönnun sem Vegagerðin gerði og víðtækri spurningakönnun á vegum Rannsóknastofnunar Háskólans á Akureyri þar sem á níunda hundrað svara bárust. Samkvæmt skýrslunni er talið ljóst að lífskjör og lífsgæði Vestlendinga hafa batnað með tilkomu Hvalfjarðarganganna en jafnframt sé augljóst að þau mundu aukast enn frekar við lækkun eða niðurfellingu veggjaldsins. Í skýrslunni kemur m.a. fram að marktækar vísbendingar séu um að veggjaldið hafi haldið aftur af hækkun fasteignaverðs og að draga megi þá ályktun að lækkun gjaldsins komi til með að auka virði fasteigna á Vesturlandi. Bent er á að fasteignaverð lækki að jafnaði um 0,31% fyrir hvern kílómetra sem fasteignin fjarlægist höfuðborgarsvæðið. Á grundvelli þess má ætla að fasteignaverð hafi hækkað eða eigi eftir að hækka um 18,6% á Akranesi en 13% annars staðar á Vesturlandi vegna þeirrar vegstyttingar sem Hvalfjarðargöngin höfðu. En gangagjaldið stendur í vegi fyrir því að þessi áhrif komi endanlega fram. Einnig kemur fram að Vestlendingar spari allnokkuð við sig ferðir um Hvalfjarðargöngin vegna veggjaldsins, m.a. ferðir vegna verslunar, afþreyingar, menningarviðburða og heimsókna til ættingja. 82,3% svarenda í spurningakönnuninni töldu veggjaldið of hátt. Í skýrslunni er getið um að fram hafi komið í viðtali við starfsmann hjá Fiskmarkaði Íslands að flutningskostnaður hafi ekki lækkað við opnun ganganna vegna hins háa veggjalds. Svo virðist sem að það sé ógæfa notenda Hvalfjarðarganga að gerð þeirra hafi verið einkaframkvæmd. Hefði ríkið gert göngin hefðu þau verið gjaldfrí eins og önnur samgöngumannvirki landsmanna. Það er óviðunandi fyrir þá sem fara um Hvalfjarðargöng að þurfa einir notenda samgöngumannvirkja hér á landi að greiða gjald í þessi mannvirki. Þess eru mörg dæmi að veggjaldið hafi dregið úr áhuga á og hreinlega komið í veg fyrir að fyrirtæki settu upp starfsemi norðan Hvalfjarðar. Þá má geta þess að allt að 500 manns nota göngin daglega vegna vinnu og skóla. Forstöðukona Svæðisvinnumiðlunar á Vesturlandi segir mér að gangagjaldið komi í veg fyrir að fólk á atvinnuleysisskrá norðan Hvalfjarðar sæki vinnu sem býðst sunnan fjarðar. Það er því augljóst byggðamál að veggjaldið falli niður eða a.m.k. lækki verulega. Því er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að leita leiða til að fella niður eða a.m.k. lækka verulega veggjaldið í Hvalfjarðargöng. Til þess eru ýmsar leiðir. Ég nefndi hér fyrr í ræðu minni virðisaukaskattinn, ég nefni þær 2.250 millj. kr. sem Spölur ehf. skuldar ríkinu og er væntanlega svipuð upphæð og göngin hafa sparað ríkinu í endurbótum og viðhaldi á Vesturlandsvegi. Loks nefni ég væntanlega sölu Símans sem mun gefa ríkissjóði marga tugi milljarða kr., en rætt hefur verið um að nota hluta söluandvirðisins til samgöngumála. Ekki væri ósanngjarnt að eitthvað af því færi til að rétta hlut þeirra sem nota Hvalfjarðargöng og einir Íslendinga greiða fyrir notkun samgöngumannvirkis. Herra forseti. Hér er mikið sanngirnismál á ferðinni að mínu áliti. Ég legg til að þessari tillögu verði að lokinni fyrri umræðu vísað til samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því í þessu andsvari - ég veit ekki hvort það er leyfilegt en ég ætla að láta reyna á það - að lýsa yfir ánægju með þessa þingsályktunartillögu. Ég velti upp þeirri spurningu, með hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni, vegna þess að þetta virðist algjörlega borðleggjandi mál: Hvað telur hv. þm. að hafi staðið í veginum fyrir því að stjórnvöld og hæstv. samgönguráðherra hafi fyrir löngu lagst á árar með þeim sem vilja lækka gjaldið og taka virðisaukaskattinn af? Hvað stendur í veginum fyrir því að stjórnvöld hafi ekki fyrir löngu tekið þetta skref, sérstaklega í ljósi þess að það væri mikið framfaraskref fyrir byggðirnar í sunnanverðu kjördæminu?

Hæstv. forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði, að hér er mikið sanngirnismál á ferðinni. Umræða um gjaldið í göngin hefur þess vegna orðið mikil og farið vaxandi. Það er ástæða til þess að velta því fyrir sér hvers vegna menn hafa verið svo tregir í taumi við að lækka þetta gjald og koma til móts við möguleika til þess, sem vissulega eru til staðar. Það er t.d. ljóst að ríkið tekur 14% í virðisaukaskatt af veggjaldi um göngin. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni fyrir menn þegar menn vita að samningurinn er því marki brenndur að ríkið eignast þetta umferðarmannvirki skuldlaust á 20 árum. Skyldi það ekki vera nóg fyrir ríkið, að fá þetta mikla og góða mannvirki skuldlaust í hendur eftir 20 ára rekstur ganganna? Nei, það er ekki nóg. Menn vilja innheimta af þessu virðisaukaskatt og hafa a.m.k. fram að þessu ekki verið færir um að ná fram lækkunum á gjaldinu. Það verður að svara fyrir þetta við þessa umræðu. Mér finnst bera vel í veiði að hæstv. samgönguráðherra er hér í salnum og getur svarað spurningum um þessi efni. Ég átti á dagskrá þingsins í gær fyrirspurn til hans um sama efni. Ég býst við að fái ég góð svör við þeim spurningum sem ég ætlaði þar að leggja fram muni ég draga þá fyrirspurn til baka. Mér finnst sú umræða alveg eins geta farið fram hér og nú. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um hvenær kæmi til framkvæmda boðuð lækkun virðisaukaskatts á veggjald í Hvalfjarðargöngum og hvaða aðgerðir hæstv. ráðherra hefði í undirbúningi til að lækka gjaldið eða fella það niður. Yfirlýsingar hæstv. ráðherra um þetta liggja fyrir. Hann sagði í svari við fyrirspurn frá mér 29. mars síðastliðinn, með leyfi hæstv. forseta: „Það er hins vegar ljóst að ég hef verið mikill áhugamaður um að Spölur lækkaði þetta gjald. Til viðbótar hef ég lýst því yfir að þegar gengið verður í að lækka virðisaukaskattinn falli gjaldið þar undir lægra þrepið eins og að er stefnt.“ Þessi yfirlýsing liggur fyrir frá hæstv. ráðherra. Hvar í ósköpunum er þessi hluti málsins staddur? Heldur Framsókn þessu máli kannski í gíslingu eða var ekki innstæða fyrir yfirlýsingu hæstv. ráðherra? Það er að mínu viti kominn tími til að standa við þessi orð og það fyrir nokkuð löngu. Hæstv. forseti. Það kom fram í skýrslu nefndar sem hæstv. ráðherra samgöngumála skipaði að ýmsar leiðir aðrar væri hægt að fara til að lækka gjöld í göngin. Meðal annars mætti yfirtaka hamfaratryggingu og hryðjuverkaárásatryggingu sem eru á göngunum og fá þannig fram lækkun á gjaldinu fyrir að nota þau. Hefur hæstv. ráðherra uppi ráðagerðir um það og hvaða ráðagerðir eru það? Það liggja fyrir yfirlýsingar hæstv. ráðherra samgöngumála um að hann sé á móti yfirtöku ríkisins á hlutverki Spalar í Hvalfjarðargöngunum og þar með niðurfellingu veggjaldsins. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvaða skoðun hefur hæstv. ráðherra á tillögu þeirri sem hér er til umræðu, um að fella niður veggjaldið í göngin? Getum við kannski gert okkur vonir um að sú tillaga sé fyrirboði stefnubreytingar? Hv. þm. Guðjón Guðmundsson er samflokksmaður hæstv. ráðherra svo að það er eðlilegt að menn spyrji um það. Síðan hlýt ég að spyrja í öðru lagi út í niðurstöður stefnumörkunar um gjaldtöku vegna samgöngumannvirkja, þ.e. veggjöld, sem ráðherra sagði í vor að mundu liggja fyrir á þessu hausti. Ráðherrann sagði nefnilega 5. desember í fyrra, í umræðum utan dagskrár, með leyfi forseta: „Upp úr áramótum“ - þ.e. síðustu áramótum - „er að vænta tillagna frá starfshópi sem ég skipaði sem mun vinna að framtíðarstefnu í gjaldtöku vegna fjármögnunar samgöngumannvirkja. Ef við ætlum að halda áfram uppbyggingu samgöngukerfisins á landi með sama hraða og hingað til á næstu árum verðum við að halda opnum möguleikunum á sérstakri fjármögnun verkefna sem rúmast ekki í samgönguáætlun. Sundabraut og áformuð brúarmannvirki og jarðgöng væru dæmi um stór verkefni sem rúmast ekki með viðunandi hætti innan núverandi tekjumöguleika samgönguáætlunar og þess vegna er slík vinna í gangi. Því erum við að móta stefnu um gjaldtöku sem við munum kynna síðar á Alþingi.“ Hér talaði hæstv. ráðherra um Sundabraut. Svo vill til að Hvalfjarðargöng eru eina samgöngumannvirkið þar sem veggjald er greitt en yrði veggjald sett á Sundabraut þá yrðu menn tvisvar skattlagðir á leiðinni milli Vesturlands og höfuðborgarinnar. Samt er unnið að feiknadýrum framkvæmdum á Reykjanesbraut, svo dæmi sé tekið, en ekki hafa verið uppi áform um að taka þar veggjald og ekki heldur vegna jarðganga sem verið er að grafa og til stendur að grafa. Getur það verið framtíðin að þeir sem koma að norðan og vestan til höfuðborgarsvæðisins borgi en þeir sem koma að sunnan og austan borgi ekki? Að greitt verði í Hvalfjarðargöngin ein og ekki í önnur sambærileg samgöngumannvirki? Hæstv. ráðherra svaraði annarri fyrirspurn frá mér sem hér segir, með leyfi forseta: „Ég tek undir það með hv. þm. hve mikilvægt er að við mörkum klára stefnu hvað þetta varðar. Það er einmitt það sem unnið er að um þessar mundir eins og fram kom í svari mínu áðan. Þegar nauðsynlegri undirbúningsvinnu er lokið verður að sjálfsögðu hægt að kynna þá vinnu fyrir þinginu. Ég geri ráð fyrir að þá verði hægt að gera grein fyrir málinu gagnvart hv. samgöngunefnd. Við þurfum að vanda okkur við þetta verk því að hér er um stórt mál að ræða. Ef við ætlum að taka upp gjaldtöku vegna notkunar á umferðarmannvirkjum verður eitt yfir alla að ganga. Það þarf þess vegna að undirbúa mjög vandlega og að því er unnið.“ Ég spyr: Hvað er að frétta af starfshópnum? Áramótin eru löngu liðin. Hverjar eru tillögur hópsins? Af hverju hefur hæstv. ráðherra ekki gert samgöngunefnd grein fyrir tillögunum eins og hann lofaði? Munu tillögurnar tryggja að eitt verði látið yfir alla ganga, eins og hæstv. ráðherra sagði? Mér finnst alveg full ástæða til að spyrja þessara spurninga hérna. Fái ég viðunandi svör mun ég draga til baka fyrirspurn mína sem liggur fyrir á dagskrá þingsins.

Hæstv. forseti. Það mál sem við erum hér að ræða, niðurfelling á gjaldtöku eða veruleg lækkun á veggjöldum í Hvalfjarðargöngum, er hið þarfasta. Auðvitað hafa menn áður rætt það eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, m.a. með fyrirspurnum hér á þingi. Ég vil tjá þá skoðun mína að það sé orðið fyllilega tímabært að vinna að því að fella niður þessa gjaldtöku. Það kann vel að vera skynsamlegt að gera það í áföngum, enda mælir sú tillaga sem hér er lögð fram ekki nákvæmlega fyrir um hvernig þetta skuli gert, heldur að að þessu skuli stefnt og að til þess verði sett af stað vinna sem færi m.a. fram í samgöngunefnd þar sem sá sem hér stendur á sæti. Ég fagna því að þessi tillaga skuli komin fram og þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir að hafa komið með þetta mál í þessum búningi inn í þingið. Það fer ekkert á milli mála, hæstv. forseti, að ein af arðsömustu framkvæmdum til langs tíma litið sem við getum staðið að í vegamálum hér á landi er að stytta vegalengdir, hvort sem við gerum það með jarðgöngum undir fjallvegi, undir firði eða með þverun fjarða eða öðrum þeim vegaframkvæmdum sem hafa veruleg áhrif til þess að stytta vegalengdir milli landsvæða, atvinnusvæða og líka innan héraða. Það sem við gerum í þessari vegagerð hef ég stundum í ræðum mínum kallað varanlegar lausnir, þ.e. að við séum þá hætt að líta til þess að klöngrast mikið yfir fjallvegi til framtíðar, heldur horfum til þess að gera varanlegar lausnir sem leiða til varanlegrar vegstyttingar og varanlegra samgöngubóta. Ég tel að allt sem við gerum í þá veru þótt dýrt sé þegar það er framkvæmt skili sér margfalt fyrir þjóðfélagið þegar upp er staðið. Ég held að Hvalfjarðargöngin t.d. og Vestfjarðagöngin undir Breiðadals- og Botnsheiðar hafi sýnt það rækilega í báðum tilvikunum að umferðaröryggi á þessum leiðum hefur margfaldast. Sem betur fer hefur alvarlegum slysum og jafnvel dauðaslysum, eins og fyrir Hvalfjörð og yfir heiðarnar fyrir vestan, fækkað þar sem þau voru áður algeng. Lítið er um slys í Hvalfjarðargöngum og Vestfjarðagöngum. Það fer ekkert á milli mála að með slíkum vegaframkvæmdum erum við ekki bara að stytta leiðir heldur erum við að auka umferðaröryggið geysilega mikið. Við erum líka að tryggja að fólk viti nokkurn veginn 100% að það komist á milli staða, nánast við hvaða veðuraðstæður sem er. Þótt vissulega geti þau veður gert á landi hér að menn komist jafnvel ekki um láglendisvegina heyrir það til algjörra undantekninga. Þess vegna hefur sá sem hér stendur verið mikill talsmaður þess að þegar við horfum til endurbóta á vegakerfinu sættum við okkur við það í sumum tilvikum að keyra lengur á malarvegunum en fá í staðinn varanlegar lausnir sem duga mönnum áratugum saman, lausnir sem stytta vegalengdir, efla samgöngumöguleikana á milli staða og ekki síst auka umferðaröryggið og öryggi vegfarenda. Ég hef margsagt það úr þessum ræðustól að þannig vildi ég sjá hugsunina í sambandi við vegaframkvæmdir. Við verðum að sætta okkur við að þurfa jafnvel að aka einhver ár á malarvegi og fá í staðinn varanlega samgöngubót sem við búum að áratugum og öldum saman. Jarðgöng eru vissulega dæmi um slíkt. Það er líka algjörlega rétt sem kom fram í máli hv. flutningsmanns að Hvalfjarðargöngin eru einu göngin þar sem tekið er gjald. Hér standa yfir kostnaðarsamar framkvæmdir og ekki eru tekin nein gjöld fyrir og stendur ekki til, a.m.k. eins og stefnumótun er í dag. Menn höfðu miklar efasemdir um framkvæmdirnar undir Hvalfjörð á sínum tíma. Menn höfðu talsverða vantrú á því að vel tækist að gera göng undir fjörð eins og gerð voru í Hvalfirði. Hingað hefur komið fólk frá öðrum löndum til að kynna sér hvernig þessi göng hafa reynst og það hefur tekið mið af því í öðrum löndum að við framkvæmdum hér nokkuð sem menn voru kannski hálfhræddir við, sumir. Áhuginn var vissulega til staðar en menn óttuðust að eitthvað við framkvæmdina gengi ekki upp þar sem farið yrði undir sjó. Reynslan hefur hins vegar sýnt að þetta var ástæðulaus ótti enda er tækniþekkingin það mikil orðin hér á landi og hefur farið vaxandi með aukinni jarðgangagerð. Ég tel því enga spurningu um að við eigum að horfa til þess að gera jarðgöng þar sem við viljum horfa til varanlegra lausna. Ég held að það sem lagt er upp í þessari tillögu um niðurfellingu eða verulega lækkun gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum eigi fyllsta rétt á sér. Ég styð þess vegna tillöguna um að að því verði unnið. E.t.v. þurfa menn að vinna verkið og greiða skuldirnar niður í áföngum með því að ríkið taki þær að sér en að því ber auðvitað að stefna sem allra fyrst og búa til um það skynsamlega áætlun og skynsamlega niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni fyrir að leggja fram þingsályktunartillögu um það að veggjaldið í Hvalfjarðargöng verði fellt niður. Það er enginn vafi á því að þessi göng eru ein stórkostlegasta samgöngubót sem við Íslendingar höfum fengið. Það hefur margoft sýnt sig og sannað á undanförnum árum. Þau hafa stytt leiðina vestur og norður um land verulega, aukið umferðaröryggi stórlega og eflaust sparað okkur mörg mannslífin frá því þau voru opnuð og einnig forðað því að fólk slasaðist mjög alvarlega og fengi jafnvel ævilöng örkuml. Þannig slys voru árviss viðburður á veginum fyrir Hvalfjörð á sínum tíma þegar hann var í fullri notkun. Þessi göng hafa líka styrkt byggðir, bæði á Vesturlandi og eflaust á Norðurlandi líka. Ég held að ekki leiki nokkur vafi á því. Umferð um göngin er stöðugt að aukast. Í könnunum sem gerðar hafa verið hefur komið fram að um 40% þeirra sem nota göngin eru af höfuðborgarsvæðinu, 40% eru af Vesturlandi og þar af koma um 18% frá Akranessvæðinu. Ég bý sjálfur á Akranesi og skil mjög vel þau sjónarmið að fólki þar og víðar á Vesturlandi finnist ósanngjarnt að það þurfi að bera hitann og þungann af því að greiða niður þessi mjög svo nytsömu og góðu mannvirki. Það eru mjög skiljanleg sjónarmið. Hins vegar er ég svolítið hræddur við það að afnema hreinlega gjöldin í þessi göng, ekki það að ég sé á móti þessum röksemdum, alls ekki. Það má ekki skilja orð mín svo. Hins vegar óttast ég að það muni hafa alvarlegar afleiðingar fyrir svona hugmyndir í framtíðinni, þ.e. að við förum út í mikilvægar samgöngubætur á miklum samgönguæðum, brýnar samgöngubætur, í upphafi með það fyrir augum að samgöngumannvirkin verði greidd niður með veggjöldum en eftir örfá ár komi upp þær raddir að ríkið taki við öllum pakkanum. Þetta mundi draga úr trúverðugleika slíkra framkvæmda í framtíðinni og þá jafnframt kannski vilja ríkisvaldsins til þess einmitt að styðja slíkar hugmyndir. Ríkisvaldið mundi eðlilega óttast að fá þennan skuldahala í hausinn eftir nokkur missiri hvort eð er. Það mundi síðan aftur bitna á öðrum vegaframkvæmdum sem mundu annars gagnast hinum dreifðu byggðum landsins, vegaframkvæmdum sem erfiðara væri að greiða niður með svona veggjöldum en væru engu að síður nauðsynlegar og mikilvægar til að viðhalda byggð í landinu. Það tel ég á margan hátt mjög nauðsynlegt. Mér dettur til að mynda í hug ein framkvæmd sem ég tel að við ættum alvarlega að íhuga að fara út í og greiða þá niður með vegtollum með svipuðum hætti og við höfum verið að greiða niður Hvalfjarðargöngin. Ég er að tala um að klára að breikka Reykjanesbrautina. Mér skilst að til að klára það verkefni, frá Hafnarfirði og alla leið út í Reykjanesbæ, þurfi eitthvað á bilinu einn og hálfan til tvo milljarða. Þarna er mikil umferð og ég tel vel skoðandi að drífa í að klára þessa miklu samgöngubót núna. Við höfum þegar hafist handa og erum komin mjög vel áleiðis fyrir peninga úr ríkissjóði en við ættum þá að fara út í það núna að klára þetta dæmi með svona gjaldtöku. Það væri vel athugandi því þetta er mikið öryggismál. Af þessu er mikið hagræði, ekki síst þjóðhagslegt. Hvað varðar hins vegar Hvalfjarðargöngin og gjöldin í þau tel ég alveg skilyrðislaust að hið opinbera ætti strax að fella niður virðisaukaskattinn af veggjaldinu í göngin. Það finnst mér alveg fáránleg skattlagning og mjög erfitt að réttlæta hana því ríkið ber engan kostnað af þessum göngum. Langt í frá. Sennilega hafa þau sparað ríkinu mjög miklar fjárhæðir, t.d. í viðhaldi á veginum fyrir Hvalfjörð, kostnaði við að halda þeim vegi opnum, t.d. yfir vetrartímann, og ekki síst kostnaði sem hlaust af slysum sem urðu þar áður fyrr. Þeir sem aka í gegnum Hvalfjarðargöngin í dag borga bifreiðagjöld sín en einnig gjöld sem eru m.a. á eldsneyti sem þeir eyða þegar ekið er um göngin. Hvers vegna í ósköpunum ætti ríkið að leggja 14% virðisaukaskatt á gjaldið í göngin? Það kemur fram í þingsályktunartillögu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar, að frá því að göngin voru opnuð sumarið 1998 er ríkið búið að hala inn 700 millj. kr. í virðisaukaskattstekjur af veggjaldi. Þetta eru miklir peningar sem hafa þá m.a. verið teknir út úr hagkerfum byggðanna, t.d. á Vesturlandi. Ef við reiknum gróft, t.d. ef 18% af umferðinni um göngin er frá Akranesi, þá má varlega áætla að hlutur Akurnesinga eingöngu sé u.þ.b. 100–130 millj. kr. af þessum ósanngjarna skatti. Þennan skatt á að fella niður strax. Hæstv. samgönguráðherra ýjaði að því í þingræðum í fyrravor að menn væru að skoða þetta, helst að lækka virðisaukaskattinn en hugsanlega að fella hann niður. Hann lét í það skína, eða mér fannst a.m.k. að þar væri um að ræða undirbúning að stjórnarfrumvarpi um breytingu á virðisaukaskattslögum þar sem þetta yrði framkvæmt. Ég vil bara fá að nota tækifærið nú, hæstv. forseti, til að hvetja ríkisstjórnina til að fara strax í þetta, drífa þetta í gegn og afnema þennan ósanngjarna skatt og sjá til þess að slíkur skattur verði ekki innheimtur af svona veggjöldum í framtíðinni. Það væri fyrsta skrefið. Þetta mundi eflaust líka leiða til þess að umferð um Hvalfjarðargöngin mundi enn aukast. Í kjölfar þess mundu tekjur Spalar aukast og þær tekjur væri þá annaðhvort hægt að nota til þess að greiða skuldirnar sem hvíla á göngunum í dag niður á skemmri tíma en við sjáum fyrir okkur núna eða þá hreinlega að lækka veggjöldin. Hvort tveggja gæti verið niðurstaðan. Eins og ég sagði í upphafi máls míns þá geld ég svolítinn varhuga við því að fella göngin alfarið niður, vegna þess að mér finnst velgengni Hvalfjarðarganganna - en margir voru í upphafi mjög gagnrýnir á að sú mikla framkvæmd mundi ganga upp - hafa verið svo stórkostleg að ég tel að við ættum hiklaust að íhuga þá hugmynd að endurtaka þennan leik hvað varðar mikilvægar samgöngubætur á stórum umferðaræðum á landinu og einkum og sér í lagi á Suðvesturlandi þar sem virkilega þarf að taka til hendinni, t.d. eins og ég nefndi áðan á Reykjanesbraut, hugsanlega á Hellisheiði og líka með lagningu svokallaðrar Sundabrautar.

Herra forseti. Áhugi þingmanna sem hér hafa talað og flutningsmanns á þeirri tilhögun mála í Hvalfjarðargöngum að veggjaldið sé tekið til endurskoðunar og eins og tillagan gerir ráð fyrir, annaðhvort fellt niður eða lækkað verulega, er vissulega skiljanlegur. Það er auðvelt að skilja íbúa á Akranesi og nærsveitum sem daglega eða mjög reglubundið fara þessa leið, að þeir vilji sitja við sama borð og aðrir og þurfi ekki að borga sérstakan vegtoll á sinni dags daglegu ferð um þjóðvegakerfið. Ég get mjög vel skilið þau sjónarmið. Ég hlýt þó að mæla viss varnaðarorð hér, fyrst og fremst vegna þess að hér á í hlut verkefni sem ráðist var í á tilteknum forsendum. Þær lágu alveg skýrt fyrir. Það var reyndar ekki síst að frumkvæði heimamanna sem hrintu verkinu af stað með því að leggja upp með þær forsendur frá byrjun að um sjálffjármagnaða framkvæmd yrði að ræða sem í raun og veru gerði það að verkum að skriður komst á málin. Það var þannig að jarðgöng undir Hvalfjörð voru hvergi inni á vegáætlun og hvergi í sjónmáli á grundvelli þeirrar áætlanagerðar í vegamálum eða samgöngumálum sem voru uppi í kringum 1990 þegar þetta mál komst á verulegan skrið. Auðvitað er sama uppi á teningnum í dag ef það sem eftir stendur af skuldum vegna þessarar framkvæmdar yrði fært yfir á Vegagerðina og tekjustofna hennar og tekið inni í vegáætlun, þá verða að sjálfsögðu þeir fjármunir sem færu í að afskrifa þetta mikla mannvirki ekki notaðir í annað. Það yrði þá að byggja á því að pólitísk samstaða tækist um að taka þetta inn í vegáætlun og nota hefðbundna tekjustofna Vegagerðarinnar til að borga verkið. Ég vil líka taka undir það sem kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns og hann tók að nokkru leyti af mér ómakið. Það er ekki hægt annað en hafa í huga hvaða fordæmi væri þá gefið gagnvart framkvæmdum sem menn leggja af stað með á tilteknum forsendum, þ.e. að innheimt yrði veggjald og framkvæmdirnar stæðu að verulegu leyti undir sér sjálfar. Líklegt er að sambærileg rök gætu fljótlega átt við í fleiri tilvikum og þá yrði horfið frá þessu. Ég nefni strax tvö dæmi sem rædd hafa verið á sömu forsendum, þ.e. jarðgöng undir Vaðlaheiði og Sundabraut. Í báðum tilvikum hafa menn gefið sér að um vegtoll yrði að ræða, sem stæði að verulegu leyti eða jafnvel alfarið undir viðkomandi framkvæmd. Það er ansi líklegt að menn yrðu fljótt tortryggnir í garð slíkra hugmynda og reiknuðu með að hið sama gæti orðið uppi á teningunum, að þær kæmu síðan eftir eitthvert árabil og ryddu sér þannig braut inn í vegáætlun og tækju mikið pláss til sín, svo ég tali nú ekki um framkvæmd af stærðargráðu Sundabrautar upp á kannski 15 milljarða kr. eða svo. Það verður því líka að hafa fordæmið sem hér er á ferðinni í huga. Sumir hafa líka nefnt möguleikann á því, ef ég hef heyrt rétt, að lagður yrði vegur yfir Stórasand í einkaframkvæmd og jafnvel komið niður á Þingvöll, hvort sem gjaldtökuhliðið yrði nú í þjóðgarðinum eða einhvers staðar annars staðar. Ég held að það verði að ræða þessa hluti alveg eins og þeir liggja fyrir, því þótt við viljum sýna mikinn skilning og velvilja í garð slíkra sjónarmiða þá geti verið erfitt að réttlæta aðstöðumun af þessu tagi út frá ýmsum öðrum forsendum. Staðreyndin er líka sú að fjármögnun sérstakra vegaframkvæmda víða í löndunum í kringum okkur hefur verið að færast í auknum mæli yfir á þetta form. Við þekkjum stórframkvæmdir eins og Eyrarsundsbrúna. Við þekkjum samgöngumannvirkin í kringum Ósló og mörg önnur slík. Í þau hefði ekki verið ráðist og þau alls ekki orðið á döfinni nema vegna þess að samkomulag tókst um að þau yrðu a.m.k. að verulegu leyti fjármögnuð með gjöldum. Ég tel hins vegar að þarft sé að fara yfir þetta hvort sem um er að ræða tillöguflutning eða fyrirspurnir eða hvað sem í þá átt gengur, ég tel tímabært og eðlilegt að slíkt komi fram. M.a. vegna þess að það eru álitamál uppi sem er sjálfsagt að fara yfir, þegar verkið eða áætlunartímabilið er þetta langt komið eins og raun ber vitni. Þar á ég við hluti eins og t.d.: Hversu hratt á að borga framkvæmdina upp? Hversu skammur á afskriftartíminn á mannvirki af þessu tagi að vera? Það skiptir talsverðu máli. Hvernig á að haga gjaldskránni? Hver eiga að vera hlutföll t.d. milli lausaumferðar og þeirra sem fá meiri afsláttarkjör út á reglubundin afnot af mannvirkinu? Ég tel að þar megi vel ganga lengra í þá átt að hlífa þeim sem nota þetta að staðaldri og leggja meiri hluta greiðslubyrðarinnar á lausaumferð. Ég tel ekkert að því að þeir sem nota Hvalfjarðargöngin einstöku sinnum og eiga erindi af og til norður eða vestur um land í fríum, borgi þúsund krónur eða meira. Augljóst mál er hins vegar að hundruð króna í hverri einustu ferð fyrir aðila sem nota þetta að staðaldri er tilfinnanleg gjaldtaka. Svo ég tali nú ekki um að ríkið á auðvitað ekki að hafa þetta að sérstakri féþúfu í gegnum skattkerfið. Þar finnst mér vera svigrúm til að koma verulega til móts við þessi sjónarmið, t.d. með því að fella niður virðisaukaskattinn og nota allt það svigrúm sem þar skapast til aukinna afslátta fyrir fastanotendur en hreyfa ekki við gjaldskránni til lækkunar fyrir lausaumferð. Það kæmi væntanlega eitthvað til móts við þessi sjónarmið og gæti sætt menn við þau. Það má heldur ekki horfa fram hjá því að rekstrarkostnaður mannvirkis af þessu tagi er umtalsverður, a.m.k. á kílómetra borið saman við almenna vegi. Að tekið sé tillit til slíks að einhverju leyti hlýtur að teljast eðlilegt sjónarmið í ljósi forsögu málsins og hvernig til þessa var stofnað. Það er atriði í sjálfu sér þegar samið er um hlutina eða í þá er ráðist á tilteknum forsendum að menn virði þær forsendur og reyni eftir föngum og eins og sanngirnisrök mæla fyrir um að láta þær halda. Annars held ég að í framtíðinni verði erfitt að skapa tiltrú og samstöðu um hluti af þessu tagi ef menn verða of ístöðulitlir í því að halda sig við það sem samið hefur verið um. Ég á a.m.k. ákaflega erfitt með annað, herra forseti, í ljósi aðildar minnar að þessu máli á sínum tíma en að halda þessum hlutum til haga, svo það sé rifjað upp og á það minnt hvernig að þeim var búið á sínum tíma. Það er staðreynd og einnig er með öllu óvíst að ráðist hefði verið í Hvalfjarðargöng, eða þá a.m.k. hvenær, ef það hefði ekki einmitt verið gert á nákvæmlega þeim forsendum sem alltaf lágu fyrir, að verkið ætti að standa undir sér sjálft. Enda ættu menn þá valið og það er eðlismunur á þessari framkvæmd og ýmsum öðrum að það er í sjálfu sér valkvætt hvort menn nýta sér þann kost eða ekki.

Hæstv. forseti. Mér finnst ástæða til þess að spyrja hv. þm. hvort hann telji að það sé viðsættanlegt vegna þeirra mannvirkja sem hann taldi hér upp og aðrir hafa talið upp áður, þ.e. ef Sundabraut yrði notuð sem gjaldstofn fyrir veggjöld, að þeir sem koma norðan og vestan að höfuðborginni borgi fyrir það að keyra yfir samgöngumannvirkin eða undir þau eins og göngin, en að þeir sem koma að sunnan eða austan borgi ekki neitt. Ég held að það sé ekki viðsættanlegt að hér sé höfð uppi stefna í gjaldtöku af samgöngumannvirkjum sem mismunar með þessum hætti. Það eru mjög dýr samgöngumannvirki annars staðar líka, m.a. er verið að byggja upp veginn til Keflavíkur, Reykjanesbrautina. Engum hefur dottið í hug að það ætti að fara að innheimta gjald vegna þess. Það er verið að byggja hér upp samgöngumannvirki á leiðinni þaðan og inn í borgina. Menn hljóta að þurfa að svara þessu. Síðan langar mig til að spyrja: Hverja væri hugsanlega verið að svíkja með því að breyta frá þessari framkvæmd hvað varðar innheimtuna, þá sem hafa þennan samning? Ég geri ekki ráð fyrir að gengið yrði þannig frá málum við þá aðila að þeir yrðu sviknir af samningum sínum. Hverjir eru það þá sem væri verið að svíkja og hvaða tiltrú væri svo sem verið að breyta með því þó menn leystu þennan samning til sín með einhverjum hætti? Ég átta mig alls ekki á því. Það verður þá það eina að það væri vegna þess að menn hefðu tekið þessa framkvæmd fram fyrir í vegáætlun 

Herra forseti. Ég ætla ekki þrasa við hv. þm. Jóhann Ársælsson út af þessu máli. Athugasemdir mínar voru færðar fram af góðum hug og velvilja og ég lýsti einmitt skilningi á sjónarmiðunum sem að baki tillögunni liggja. Mér finnst þarft að þetta sé skoðað en ég mælti ákveðin varðnaðarorð og hafði fyrirvara í ljósi þess hvernig þetta mál er í pottinn búið og ég vísa til þess. Ég ætlaði reyndar að koma að, en hafði ekki tíma til þess, þörfinni fyrir að skoða þessi mál heildstætt og móta þá eftir atvikum einhverja stefnu sem gæti tekið til þess ef ráðist verður í fleiri slíkar framkvæmdir, ég tala nú ekki um á sama samgöngusvæði. Það er augljóst mál að það gengi illa upp að hlaða slíkri gjaldtöku hverri ofan á aðra ef t.d. Sundabrautin tæki við af Hvalfjarðargöngum og menn ættu að borga á tveimur stöðum. Ég held að það yrði að leysa þau mál með einhverjum öðrum hætti, t.d. með því að samræma gjaldtökuna og stilla henni í hóf og hún væri í takt við þann ávinning sem er af viðkomandi framkvæmd. Menn mega ekki gleyma því að hugsunin er sú að með þeirri aðferð nái menn fram samgöngubótum sem skila mönnum mjög miklum ávinningi og menn njóta hans þá umfram það sem ella væri. Ef um valkvæðan kost er að ræða standa ýmis sanngirnisrök áfram fyrir því að menn greiði að einhverju leyti fyrir hagræðið sem menn hafa af því að nýta sér viðkomandi framkvæmd. Ég held reyndar að mjög brýnt sé að taka þessi mál til skoðunar hér á suðvesturhorninu, út af þeim dýru og miklu framkvæmdum allt í kringum og í höfuðborginni, stórborginni við botn Faxaflóans. Það kynni vel að koma út úr slíkri skoðun einhvers konar norskt fyrirkomulag, Óslóarsvæðisfyrirkomulag, þannig að þetta væri meira samræmd gjaldtaka sem gengi úr einum sjóði til mismunandi úrbóta á svæðinu. Þannig er þetta t.d. á Óslóarsvæðinu og ekki eyrnamerkt einstökum gatnamótum eða einstökum jarðgöngum þar, heldur er ákveðið svæði innan tiltekins gjaldhrings. Ein leiðin væri einn gjaldtökusjóður af þessu tagi fyrir landið í heild 

Hæstv. forseti. Meinið er að hæstv. samgönguráðherra situr hljóður og hefur enga grein gert fyrir því hvaða stefna er uppi. Hann lýsti því yfir 5. desember í fyrra að nefnd sem væri einmitt að fjalla um þessi málefni, þ.e. einhverja stefnu um veggjöld eða gjaldtöku af samgöngumannvirkjum, ætti að skila eftir áramótin en ekkert hefur bólað á því hvaða stefnumörkun er í gangi á vegum ráðuneytisins eða hæstv. ráðherra. Það hefði verið gott ef hæstv. ráðherra hefði komið inn í umræðuna, eins og ég óskaði eftir í upphafi hennar, og gert mönnum grein fyrir því hvernig málin standa. Ég er sammála hv. þm. og vil ekki útiloka að veggjöld séu notuð til uppbyggingar á samgöngumannvirkjum, en menn verða að finna sanngjarna leið sem lendir ekki á tiltölulega fáum með miklum þunga eða tiltölulega takmörkuðum svæðum með miklum þunga. Það verður ekki gert nema með einhverri samræmdri áætlun sem tekur til þeirra mannvirkja sem væru byggð upp með þessum hætti. Fram að þessu hafa menn talað um Sundabrautina og Hvalfjarðargöngin og það mundi þýða að mjög ójafnt væri skipt hvað þá hluti varðaði.

Herra forseti. Mér heyrist að við séum ekki svo mjög ósammála þegar upp er staðið, nema þá kannski helst um það hvort til álita komi í stöðunni og sé kostur að fella gjaldið með öllu niður sem ég hlýt að lýsa vissum efasemdum um en á hinn bóginn miklum vilja til þess að skoða það. Vísa ég þá bæði til þess að breyta gjaldskránni, skoða afskriftartímann og samræma þetta þeirri stefnu sem menn þurfa nauðsynlega að móta til að takast á við möguleg önnur tilvik af þessu tagi. Ég vísa aftur til þess sem ég hef verið að draga inn í umræðuna frá Noregi og BOMA-peningakerfisins sem þeir nota vegna stórframkvæmdanna á Óslóarsvæðinu. Dæmi sem er nauðaskylt Hvalfjarðargöngunum er auðvitað Vaðlaheiðargöngin sem mikill áhugi er á fyrir norðan og væri gríðarlega góð samgöngu- og byggðaaðgerð á því svæði, sennilega eitt það gáfulegasta sem menn gætu gert þar í því sambandi, næst á eftir því þegar menn stofnuðu háskólann, því það mundi stórbæta aðstæður austur um allt Norðurland og tengingu Norðurlands og Austurlands. Það væri aftur valkvæður kostur. Víkurskarðsvegur og Dalsmynni yrði áfram opið, meira að segja gamla Vaðlaheiðin fyrir þá sem vilja fara hana sér til yndisauka, og þeim vegum yrði haldið við og þeir yrðu opnir. Menn ættu valið ef þeir vildu nýta sér hagræðið og styttinguna sem fólgin væri í því að stinga sér undir Vaðlaheiðina og spara sér 15 km og vond veður um vetur o.s.frv., og borguðu eitthvað. Þeirri gjaldtöku yrði auðvitað að stilla þannig í hóf að nýtingin yrði mikil og hún tæki eitthvert mið af ávinningnum sem menn hefðu af því að njóta samgöngubótanna. Einhvern veginn svona verður að reyna að nálgast þetta, á efnislegum og sanngjörnum forsendum að sjálfsögðu. Ég tel mjög mikilvægt að reyna að hafa gjaldskrána þannig að hún sé sanngjörn, endurspegli með sanngjörnum hætti hagræðið hvort sem af menn skjótast þetta einstöku sinnum eða nota slík mannvirki að staðaldri.

Forseti. Hér hefur verið rætt um tillögu til þingsályktunar um veggjald í Hvalfjarðargöng sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson flytur. Þessi mál hafa verið rædd á undanförnum þingum og enn fremur liggur fyrir Alþingi fyrirspurn frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um sama efni. Ég hef ekki miklu að bæta við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti, bæði um tilurð fjármögnunar og framkvæmdar Hvalfjarðarganganna og líka þau atriði sem er sjálfsagt, skylt og nauðsynlegt að endurskoða hvað viðvíkur gjaldtöku og upphæð þeirra gjalda. Ég held að nauðsynlegt sé að halda því til haga að framkvæmdin fellur í eigu ríkisins eftir 20 ára notkun og verður þá með eðlilegum hætti hluti af samgöngumannvirkjum í eigu ríkisins. Það er nauðsynlegt þegar þessi mál eru rædd að horfa á þau í stærra samhengi. Er þetta stefna eða eðlilegur þáttur í samgöngumannvirkjagerð í einstaka tilvikum að fara út í gjaldtöku? Eiga þær framkvæmdir að vera á vegum einkaaðila eða á vegum ríkisins? Ríkið getur alveg farið í ákveðnar framkvæmdir og tekið þá ákvörðun að innheimta hluta af þeim stofnkostnaði í formi gjaldtöku. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að vegaframkvæmdir eigi almennt að vera á ábyrgð ríkisins. Ríkið ætti að geta náð lánsfjármagni á hagkvæmari kjörum en einkaaðilar, þannig að þá hefur ríkið miklu frekar í hendi sér að stýra gjaldtökunni, ef hún er valin, hlutfalli hennar og lengd gjaldtökutímabilsins. Þetta þarf allt að ræða þegar málin eru skoðuð heildstætt sem verður að gera. Varðandi upphæð veggjaldanna í Hvalfjarðargöng finnst mér alveg einboðið að skoðað sé hvort lækka megi þá gjaldtöku. Hvort ríkið eða hlutafélagið sem er rekstraraðili er að taka til sín óeðlilega háan hlut. Hvort lækka megi þau gjöld sem renna til ríkisins eins og virðisaukaskattinn eða trygginguna sem verður að greiða vegna öryggis í göngunum. Þarna er líka um háar upphæðir að ræða sem hafa áhrif á upphæð gjaldanna. Þetta átti að greiðast upp á 20 árum. Er eðlilegt að slík mannvirki séu greidd svo hratt upp að einungis fjórðungur úr kynslóð borgi það upp? Þetta má allt líka skoða finnst mér. Lánin sem á mannvirkjunum voru er hægt að ræða um, breytt lánskjör o.s.frv. Er hægt að greiða þau hraðar upp? Allt þetta verður að taka með í reikninginn þegar þetta er skoðað. Að sjálfsögðu er stefnt að því að gjaldtakan sé sem allra lægst og ekki sé verið að innheimta hærri gjöld en nauðsynlegt er. Því er mikilvægt að fara í skoðun sem tekur mið af því að lækka gjöldin, dreifa þeim á notendur, láta fasta notendur greiða mun minna ef um gjaldtöku er að ræða, en aðra meira. Það er alveg sjálfsagt og ég styð eindregið að farið verði ofan í þessi mál svo að þetta valdi þeim notendum sem yrðu háðir að nota göngin sem minnstri byrði og notkunin komi þeim sem best. Ég styð það mál eindregið. Ég get ekki annað en vikið aðeins að því sem stendur í greinargerð hjá hv. flutningsmanni þar sem honum dettur í hug að nota hugsanlegt söluverð Símans til þess að greiða niður stofnkostnaðinn við Hvalfjarðargöngin. Ég man umræðuna sem var þegar verið var að selja bankana, þá átti að gera allt fyrir söluandvirði bankanna. Það átti að byggja menningarhús, búa til veggöng, bara nefndu það, allt átti að gera fyrir andvirði af sölu bankanna. Þegar upp var staðið reyndist þetta ekki neitt sérstaklega há upphæð og hafði engin afdrifarík áhrif á framkvæmdir í landinu, síður en svo. Nú byrjar aftur sami söngurinn: Þið fáið ekki menningarhús á Vesturlandi, Norðurlandi eða hvar það er, nema Síminn verði seldur. Það á að búa til jarðgöng hér og jarðgöng þar fyrir andvirði Símans o.s.frv. Einnig á að greiða niður allar skuldir ríkisins fyrir andvirði Símans. Mér finnst þetta vera mjög fátækleg umræða og rangt innlegg í umræðuna. Síminn skilar nú þegar 2,3 milljarða kr. arði á ári til ríkisins. Vita menn það? Og skilar 7–8 milljarða kr. hagnaði á ári sem er verulega há renta miðað við það fjármagn sem menn tala um að sé söluandvirði hans. Í góðum málum og í góðum hug eiga menn ekki að blanda svona löguðu saman. Auk þess hélt ég að það væri stefna Sjálfstæðisflokksins, sem ég reyndar styð, að menn eigi ekki að blanda sértækum tekjustofnum of mikið inn. Við höfum það í vegáætluninni, en ríkissjóður er jú bara einn ríkissjóður, hann er ekki margir ríkissjóðir. Allt saman er þetta á einum stað. Ég verð því að lýsa mig mjög andvígan því að menn tengi sölu Símans við einhverjar vegabætur. Styrk Símans og Símann á að nota til þess að efla fjarskiptakerfið. Ríkið á að eiga Símann sem skilar á þriðja milljarð kr. í arð á ári og á að nota hann til þess að efla fjarskiptin um land allt. Það held ég að við hljótum að gera verið sammála um.

Herra forseti. Þingsályktunartillaga sú sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson mælir fyrir er allrar athygli verð. Málið varðar vissulega marga og er grunnsjónarmið umferðar um þjóðvegakerfið. Ljóst er að Hvalfjarðargöngin hafa valdið byltingu í samgöngum og þess njóta allir sem fara vestur, norður og austur um land. Ekki er minni ávinningurinn sem þessi mikla samgöngubót hefur haft á byggðaþróun. Það er rökstuðningur þess sem rætt var fyrr í dag, um skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra, að samgöngubætur eru gríðarlega mikið byggðamál og hæstv. samgönguráðherra, sem hér er, kom ítarlega inn á það mál. Norðan Hvalfjarðar hafa áhrifin verið þau að byggð hefur eflst og við sjáum virka byggðastefnu vestur um og upp Borgarfjörð og mér finnst hún hafa náð alla leið upp að Bifröst. Þá er ógetið þess mikla fjárhagslega ávinnings sem göngin hafa haft á eignir fólks sem býr norðan Hvalfjarðar en hann er gríðarlegur. Ég skildi ábendingar og varnaðarorð sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lét falla. Auðvitað þarf að skoða þessi mál, en hv. þm. nefndi Eyrarsundsbrúna. Ég held að ákveðið vandamál með Eyrarsundsbrúna og gjaldtöku af henni sé að gjaldtakan er þannig að menn nota enn ferjukerfi þar. Þess vegna er þingsályktunartillagan sem hér er flutt þörf. Hér er talað um að leita leiða til lækkunar. Það er slæmt ef gjaldtakan er farin að hafa áhrif á að menn veigri sér við að flytja fyrirtæki norður fyrir Hvalfjörð. Þetta er hlutur sem þarf að skoða og því er þingsályktunartillagan gott innlegg í þá umræðu.

Herra forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga um gjaldtöku í Hvalfjarðargöngin. Nú hefur komið í ljós, af þeim umræðum sem hér hafa orðið, að það er gagnlegt að ræða málið. Ég á von á að þingmenn velti þessu fyrir sér á næstunni við afgreiðslu tillögunnar og meðferð hennar í nefnd. Undanfarna daga hafa orðið miklar umræður um áhrif Hvalfjarðarganganna á byggð og búsetu, efnahag og afkomu þeirra sem næst því samgöngumannvirki búa og starfa. Það fer ekki á milli mála og hefur komið býsna vel fram í umræðunni í dag að áhrifin eru talin geysilega jákvæð. Það sýnir okkur og sannar hve mikil áhrif samgöngumannvirki hafa á byggðirnar. Það skiptir því heilmiklu máli að byggja samgöngumannvirkin eins hratt upp og hægt er. Við sjáum verkefnin hvert sem við lítum. Við áttum okkur á því að byggðirnar eiga mikið undir því að okkur megi takast að byggja hratt, og enn hraðar þótt við höfum byggt samgöngumannvirkin hraðar upp síðustu missiri en nokkru sinni fyrr. Við í þinginu þurfum að finna leiðir til að vinna að byggingu samgöngumannvirkja án þess að setja efnahagslífið á annan endann. Það hefur heilmikil áhrif að þrýsta miklum fjármunum í framkvæmdir. Það þekkjum við og höfum m.a. rætt um í dag. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar áðan hefur afstaða mín hvað varðar gjaldtöku vegna þessa umferðarmannvirkis verið skýr. Ég tel að við ættum að leita allra leiða til að Hvalfjarðargöngin megi verða sem hagkvæmust fyrir notendur. Hvaða leiðir eru færar til þess? Jú, þær eru til. Það er nauðsynlegt að skoða þær. Það hefur verið vilji minn að svo sé gert. Ég hef lagt mitt af mörkum til að leita þeirra leiða. Leiðirnar sem menn hafa rætt eru í fyrsta lagi að fella gjaldið algerlega niður og færa þann kostnað til ríkissjóðs. En það þarf tvo til. Spölur hefur lögvarinn rétt til að reka þessi göng enn um sinn og þyrfti auðvitað að fara samningaleiðina ef niðurstaða þingsins yrði sú að falla frá þeirri leið, að framkvæmdin sé á forsendum einkafjármögnunar. Þá þyrfti að skoða það. Ef við förum áfram þá leið að innheimta gjald þarf að leitast við að það verði hóflegt. Ég get þannig svarað að einhverju leyti - ég veit ekki hvort tími gefst til þess að svara henni í umræðu um þessa þingsályktunartillögu - fyrirspurn hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Mér sýnist að það gefist ekki færi á því. Ég tel í fyrsta lagi að það eigi að fjalla um virðisaukaskattinn í þessu sambandi. Mín skoðun er sú að þar eigi að verða breyting sem gæti leitt til þess að lækka gjaldið. Það er hluti af stjórnarsáttmálanum, að endurskoða virðisaukaskattskerfið. Ég hef lýst þeirri skoðun sem við sjálfstæðismenn höfum lýst, að lækka eigi lægra þrepið sem gangagjaldið fellur undir. Ég tel að við eigum, í endurskoðun virðisaukaskattsálagningarinnar, að taka þetta mál sérstaklega til meðferðar. Það er vilji minn, þannig að það sé alveg skýrt og klárt hver hann er. Í annan stað kemur upp spurningin um hversu hratt eigi að greiða þetta niður og hvernig fjármögnun skuli háttað. Ég hef lagt þá spurningu fyrir stjórn Spalar og lagt á það nokkurn þunga. Ég tel það skyldu stjórnar Spalar að leita leiða til þess að endurfjármagna eða standa þannig að rekstri ganganna að hægt verði að lækka gjaldið. Ég tel að það hljóti að vera möguleikar á að fara í þá vinnu í samstarfi stjórnvalda og stjórnar hlutafélagsins í þeim tilgangi að ná árangri til hagsbóta fyrir notendur ganganna. Ég undirstrika að Spölur hefur lögvarinn rétt til að reka göngin. Það verður ekki svo auðveldlega gengið með valdi inn í að taka ráðin af þeim. Það liggur fyrir. Spurt var um stefnumörkun. Hv. þm. Jóhann Ársælsson upplýsti réttilega að á vegum samgönguráðuneytisins hefur verið í gangi vinna við að móta stefnu um gjaldtöku vegna notkunar umferðarmannvirkja. Ég tel afar mikilvægt að við á þingi tökum afstöðu til þess. Ég er mjög ánægður með afstöðu margra þingmanna sem hefur komið fram og góðan skilning á því að ástæða sé til að skoða áfram þá leið að fjármagna umferðarmannvirki með gjaldtöku. Ég vil ekki að það verði slegið út af borðinu til frambúðar. Þess vegna er verið að vinna að þessum málum. Ég fékk sérfræðinga til þess að fara vandlega í þessi mál og leita upplýsinga, m.a. út fyrir landsteinana. Það er góður hópur að vinna í þessu. Ég lít svo á að ástæða sé til að í tengslum við endurskoðun samgönguáætlunar liggi niðurstöðurnar fyrir. Þetta er mjög vandasöm vinna. Við verðum að greina kosti og galla slíkrar framkvæmdar og hvaða möguleikar eru til staðar. Þessi vinna er á lokastigi hjá ráðuneytinu og verður síðan að sjálfsögðu kynnt fyrir þeim aðilum sem eðlilegt er að komi að málinu, áður en langt um líður. Ég fagna hins vegar þessari umræðu og tel að hún geti verið gagnleg. Ég vænti þess að samgöngunefnd fjalli rækilega um málið.

Herra forseti. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hæstv. samgönguráðherra einnar spurningar. Hann talaði skýrt um það sem hann fór yfir, hvaða kostir væru í stöðunni og hvað væri til skoðunar. En spurning mín lýtur að umferðarörygginu, þ.e. þeirri staðreynd að umferð um Hvalfjarðargöng er þegar mjög mikil og mun örugglega halda áfram að vaxa á næstu árum, eins og göngin geta annað. Það hljóta náttúrlega að vera einhver takmörk fyrir því hvað göngin geta borið mikla umferð. Spurningin sem ég var að velta fyrir mér varðandi umferðaröryggið, að því gefnu að göngin dugi til fyrir umferðina á næstu árum og að því gefnu að menn komist að þeirri niðurstöðu að gjaldtakan geti jafnvel fallið niður, án þess að ég sé neitt að gera því skóna með þessari spurningu: Telur hæstv. samgönguráðherra að eftir sem áður, vegna umferðarþungans í göngunum, þyrfti að vera til staðar eftirlitsskýli vegna öryggismála? Eða með hvaða hætti mundu menn tryggja að hægt yrði að bregðast við alvarlegu slysi í Hvalfjarðargöngum eða umferðarslysi? Það þarf ekki að vera alvarlegt til að úr verði umferðarhnútur. Þá er ég að velta fyrir mér eftirlitsskýli eða eftirliti sem gæti snarlega stöðvað umferð í göngin úr báðum áttum. Hvernig hefur það verið hugsað í framtíðinni?

Herra forseti. Ég hef svo sem ekki hugleitt það í smáatriðum sem hv. þm. spyr um, þ.e. þegar hætt verður að innheimta - það liggur fyrir að það kemur að þeirri stund að ekki verður innheimt gjald, þegar búið er að greiða upp stofnkostnaðinn. Í mínum huga er ljóst að ekki verður hægt að hafa göngin eftirlitslaus. Það sé ég ekki að geti orðið. Jarðgöngin eru þannig rekin að þau þurfa heilmikið eftirlit og það er óhjákvæmilegt að þar verði varðmenn, hvar sem þeir verða staðsettir, sem geta gripið inn í til að loka göngunum og tekið ákvarðanir ef óhapp verður og nauðsynlegt að efna til aðgerða til hjálpar þeim sem verða fyrir óhappi í göngunum. Eins og fram kom fyrr hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fylgir heilmikill rekstrarkostnaður svona jarðgöngum. Það ber að líta til þess. En þetta er svar mitt.

Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að halda því til haga sem hv. 5. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon, vék að áðan, að það var allt í óvissu um það á sínum tíma hvort hægt yrði að ráðast í Hvalfjarðargöng. Þegar ég varð samgönguráðherra árið 1991 hafði Alþingi nýverið samþykkt lög um Hvalfjarðargöng, að þau yrðu reist á þeim forsendum að einkaaðilar stæðu fyrir byggingu ganganna og undir þeim yrði staðið með veggjöldum. Eins og sumir hv. þm. muna ef til vill var samningur við hluthafa með þeim hætti að við töldum hann óviðunandi. En nýir samningar tókust við Spöl um gerð og rekstur ganganna sem síðan hefur verið í gildi. Eins og hv. þingmenn vita voru einmitt mjög snarpar umræður á Alþingi um það hvort skynsamlegt væri að ráðast í þessi göng og varað við því að illa færi. Það er ljóst í mínum huga að ef ekki hefði verið ráðist í þessi göng á einkagrundvelli, á þeim forsendum að staðið yrði undir þeim með veggjöldum, þá væru göngin ekki komin enn þann dag í dag. Það hefði aldrei orðið samkomulag um að leggja til hliðar þá fjármuni sem þurfti til að ráðast í gerð ganganna og draga frá öðrum framkvæmdum í landinu. Það er rétt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði áður, að göngin fyrir vestan hafa skipt sköpum. Þingflokkur Alþýðuflokksins lagðist þó á sínum tíma gegn því að göngin yrðu látin ná til Súgandafjarðar, eins og hv. þm. veit. Það hefur ævinlega staðið mjög mikill styr um það hvort í fyrsta lagi væri rétt að fara í vegabætur eins og jarðgöng og í öðru lagi hvernig eigi undir þeim að standa. Þegar hv. þm. Jóhann Ársælsson fór að tala um það áðan að ekki væri sanngjarnt að þeir á Vesturlandi þyrftu að greiða bæði veggjald fyrir að fara Hvalfjarðargöng og síðan Sundabraut og endurtók það, olli það nokkurri undrun hjá mér því við höfum áður farið yfir það í þessum sal að í samningnum um Hvalfjarðargöng er sérstaklega tekið fram að óheimilt sé að innheimta veggjald af öðrum framkvæmdum sem ráðist yrði í á leiðinni frá Hvalfirði að hafnarmannvirkjum í Reykjavík. Það er því alveg ljóst að það getur ekki til þess komið meðan veggjald er tekið af Hvalfjarðargöngum að veggjald verði tekið af Sundabraut. Þetta er öldungis ljóst í þeim samningum sem fyrir liggja. Ef ráðist yrði í einhverja slíka framkvæmd og menn hygðust taka veggjald yrði því að fara í sérstaka samninga um það, sem ég hef ekki trú á að gert verði. Ég vil í annan stað taka fram vegna þeirra orða sem Guðjón A. Kristjánsson sagði áðan að það er einmitt veruleg spurning um það hvort senn líði ekki að því að Hvalfjarðargöngin eins og þau eru nú anni ekki þeirri umferð sem um þau fer og þá skapist hættuástand í göngunum og tafir, og að menn verði áður en varir að fara að hugsa fyrir því að fara í önnur göng undir Hvalfjörð því ljóst er að ekki eru forsendur til að breikka þau göng sem nú eru, ódýrara yrði að fara í önnur göng. Menn geta auðvitað velt því fyrir sér hvort líklegt sé að á sama tíma og menn eru að velta fyrir sér öðrum Hvalfjarðargöngum, fallist ríkissjóður á að taka þá 5 milljarða sem eftir eru af byggingarkostnaði ganganna á sig. Sú leið er auðvitað ekki fýsileg. Þeir menn sem mest eiga undir þessum göngum hljóta þess vegna að fara mjög gætilega í þá umræðu að ekki verði við það staðið að undir göngunum verði risið með veggjaldi. Ég vil líka taka það fram, eins og kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að norðan lands gera menn sér grein fyrir því að hagkvæmni jarðganga undir Vaðlaheiði er veruleg, en menn átta sig líka á að það mun dragast úr hömlu að í slík göng verði ráðist ef menn ætlast til þess að undir þeim verði staðið eingöngu af fé úr Vegasjóði. Þess vegna er þrýstingur á að samkomulag megi takast milli ríkis og Norðlendinga um hvernig staðið verði að byggingu þeirra ganga þegar þar að kemur og nauðsynlegum undirbúningi er lokið og hvort möguleikar séu t.d. á því að úr ríkissjóði yrði greiddur t.d. þriðjungur kostnaðar við jarðgöngin, kannski meir, og hafa menn þá í huga og til hliðsjónar það verð sem menn greiða fyrir að fara í gegnum Hvalfjarðargöngin. Þá væri eðlilegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tæki þetta mál upp með mikilli varkárni eins og hann gerði, vegna þess að á hans tíma sem samgönguráðherra var svo komið að fyrirsjáanlegt var að menn yrðu að velta fyrir sér hvort nauðsynlegt yrði að standa undir vegaframkvæmdum einmitt með veggjaldi. Þegar ég tók við embætti samgönguráðherra lá fyrir ítarleg skýrsla um þau efni og auðvitað, eins og alltaf þegar ný mál eru tekin upp, var ýmislegt í þeim niðurstöðum sem menn áttu erfitt með að kyngja, en brýnasta verkefnið eins og það horfði við mér var að ljúka því verki sem þá hafði verið unnið af forvera mínum í sambandi við Hvalfjarðargöngin. Það var brýnasta verkefnið. Þess vegna er ég mjög ánægður yfir því að hæstv. samgönguráðherra skuli nú hafa tekið málið upp að nýju til þess að reyna að glöggva sig á hvort hægt verði að nota veggjald í vissum tilvikum í framtíðinni til þess að greiða fyrir miklum framkvæmdum. Það er auðvitað rétt að við förum á fámenna staði. Ef við horfum til Vestfjarða, Súgandafjarðar, Flateyrar og Ísafjarðar, munar ekki mikið um veggjald sem þar yrði innheimt. Við getum sagt hið sama um Eyjafjörð, milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, vegna þess að þar er engin hjáleið. Á hinn bóginn sýnist okkur að ekki séu forsendur fyrir því að við ætlumst til þess að göng undir Vaðlaheiði sitji fyrir öðrum framkvæmdum nema að hluta til verði staðið undir þeim með veggjaldi og ég vil segja að sem mestum hluta af framkvæmdarkostnaði við þau göng.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti þingsins, hv. þm. Halldór Blöndal, er fyrrverandi samgönguráðherra og þekkir þessi mál ágætlega. Hann var að senda núverandi hæstv. samgönguráðherra sneið með því að tala um að þetta ákvæði væri í samningum við Spöl. Ég held hins vegar að hæstv. samgönguráðherra eigi ekki þá sneið skilið. Ég er viss um að hann veit vel um þetta ákvæði og hefur talað um að það kæmi til greina að fjármagna Sundabraut með veggjöldum þrátt fyrir ákvæðið. Auðvitað þýðir það að ná þarf samkomulagi við Spöl um einhvers konar endurskoðun á þeim samningi sem þar er. Auðvitað er það líka svo að innheimta á veggjöldum, ef hún verður notuð áfram, getur farið fram öðruvísi en gert er í Hvalfjarðargöngum. Spölur gæti sem best séð um þá innheimtu, þó að hún yrði algjörlega sjálfvirk á Sundabrautinni. Það hafa líka verið skoðaðar hugmyndir um að bæta við Hvalfjarðargöngin í áföngum og fyrir liggja ákveðnar hugmyndir um hvernig standa ætti að því. Ég held að það geti allt farið heim og saman. Fyrst og fremst þurfa menn að horfa til þess að sanngirni sé í þeim gjöldum sem á eru lögð og að þau komi ekki niður með mjög harkalegum hætti á einstökum svæðum. Ég held að hægt sé að vinna út úr þessum hlutum skynsamlegar niðurstöður og mér finnst að við séum svo sem allir samherjar í þeirri hugsun sem er hér. Ég fyrir mitt leyti útiloka ekki veggjöld.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á hvað hv. þm. á við með því að ég hafi verið að andmæla því sem hæstv. samgönguráðherra sagði og að vera að snúa út úr því sem hann sagði. Samsæriskenning að þessu leyti fellur auðvitað um sjálfa sig vegna þess að ekki eru efni til hennar. Á hinn bóginn getum við auðvitað tekið upp umræður undir þessum dagskrárlið um veg að Gunnunesi og þar fram eftir götunum, en ég tel að ekki séu efni til þess og þess vegna sé rétt að halda Sundabraut fullkláraðri utan við það sem við ræðum hér. Á hinn bóginn held ég að það sé alveg ljóst, hv. þm., að engin skynsemi er í því og engar forsendur að ætla að mæta auknum umferðarþunga eða meiri umferðarþunga um Hvalfjörð með því að leggja í kostnað við að reyna að breikka þau göng sem nú eru. Ég held að engum detti það í hug sem hefur velt málinu fyrir sér. Aftur á móti liggur það fyrir að til þess að mæta slíku yrði að fara í ný jarðgöng. Ég held að það sé alveg borðleggjandi. Ég sé ekki, herra forseti, að ástæða sé til að fara í einhverjar stælur út af því hér, það mun á sínum tíma koma í ljós hvor okkar hefur rétt að mæla í því. En að ætla að klastra upp á jarðgöng eins og hv. þm. var að gefa í skyn, er hvergi gert, einfaldlega vegna þess að það borgar sig ekki og er ekki arðvænlegt.

Hæstv. forseti. Ég var ekki að tala um að klastra upp á þessi göng með nokkrum hætti. Ég veit hins vegar af því að menn hafa skoðað hugmyndir um að bora önnur göng við hliðina á þessum, en gera það í fleiri en einum áfanga þannig að það væri fyrst hægt að bæta úr þeim vanda sem er í göngunum, sem felst í því að það er einungis ein akrein upp úr göngunum að sunnanverðu. Þess vegna væri hægt að skipta kostnaði við þessi göng. Nú veit ég ekki hvort það er hagkvæmt og menn eiga auðvitað eftir að fara betur yfir það. En þær hugmyndir gengu ekki út á það að breikka göngin sem nú eru eða klastra með einhverjum hætti við það mannvirki, heldur að taka nýju göngin í áföngum. Meira veit ég svo sem ekki um það mál. Ég veit bara að þessar hugmyndir hafa verið ræddar. Það er ekki hægt að slíta umræðuna um Sundabrautina úr samhengi við þetta, einfaldlega vegna þess að þetta ákvæði er í samningnum við Spöl. Þannig að ef menn ætla að fjármagna hana með veggjöldum, verður eitthvað að gerast hvað varðar samninginn við Spöl. Ég sé ekki að það þurfi að vera neinn óskaplegur ásteytingarsteinn ef menn fara í þá hluti með jákvæðum hætti. Ég veit að hjá Speli hafa menn einmitt velt fyrir sér þeim hlutum, leitað sér ýmissa upplýsinga erlendis frá og þekkingar á því hvernig samgöngumannvirki eru fjármögnuð með veggjöldum og eru örugglega tilbúnir til að taka þátt í því að finna lausnir sem gætu hentað hvað þetta allt saman varðar.

Herra forseti. Ég vil bara í lokin þakka fyrir ágætar og málefnalegar umræður um þessa tillögu og ágætar undirtektir. Það kom fram sá ótti hjá hv. þingmönnum Magnúsi Þór Hafsteinssyni og Steingrími J. Sigfússyni og reyndar Halldóri Blöndal líka um að ef gjöldin yrðu felld niður í Hvalfjarðargöngin kæmi það í veg fyrir að sú aðferð yrði notuð við aðrar stórframkvæmdir á næstu árum. Ég minni þá á í því sambandi að tillaga mín gengur út á að fella niður eða lækka verulega veggjaldið í Hvalfjarðargöng. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson nefndi í þessu sambandi Reykjanesbrautina. Ég minni á að það virðist engum manni hafa dottið í hug að leggja veggjöld á þá framkvæmd. Eini vegurinn sem nefndur hefur verið er Sundabrautin en eins og kom fram í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra um daginn yrði hann að hluta til einkaframkvæmd. Þess vegna er ég ánægður með það hjá fyrrverandi samgönguráðherra, hv. þm. Halldóri Blöndal, að það sé ákvæði um það í Hvalfjarðargangasamningnum að ekki verði um tvísköttun að ræða á þeirri leið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi að sú framkvæmd, Hvalfjarðargangaframkvæmdin, hefði verið á ákveðnum forsendum sem er auðvitað alveg rétt. Hún var á þeim forsendum að menn greiddu veggjald, en mér finnst einfaldlega að síðan hafi forsendur breyst með svipuðum framkvæmdum og ríkið hefur verið að fara í, Fáskrúðsfjarðargöng, væntanleg Siglufjarðargöng og Reykjanesbraut, sem kosta álíka og Hvalfjarðargöngin. Þarna verða ekki tekin nein veggjöld. Mér finnst eins og ég sagði í ræðu minni það ákveðið brot á jafnræði þegnanna að maðurinn sem býr í Mosfellsbæ og vinnur í álverinu á Grundartanga noti 350 þús. kr. af árlegum tekjum sínum til að borga í göngin, á sama tíma og maðurinn á Fáskrúðsfirði sem kemur til með að vinna í álverinu á Reyðarfirði borgar ekki eina krónu. Það er einfaldlega að mínu mati ósanngjarnt og á því þarf að taka. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi einnig að það væri mikill rekstrarkostnaður af svona göngum. Það er auðvitað hárrétt og það verður væntanlega líka mikill rekstrarkostnaður á öðrum göngum, Fáskrúðsfjarðargöngum og Siglufjarðargöngum þar sem ekki á að rukka. Hann nefndi líka að hann vissi ekki hvort eða hvenær þessi göng hefðu orðið að veruleika ef ekki hefði verið ráðist í þau með þeirri aðferð sem gert var. Það er auðvitað alveg hárrétt að því getur enginn svarað. Hv. þm. Halldór Blöndal bætti um betur og taldi fullvíst að göngin hefðu ekki orðið að veruleika og að ekki hefði verið lagt fé í þá framkvæmd ef ekki hefði verið ráðist í þau með þessum hætti á sínum tíma. Ég er ekki sammála því. Ég er alveg viss um að Hvalfjarðargöng hlytu að hafa orðið á undan Fáskrúðsfjarðargöngum og væntanlegum Siglufjarðargöngum í röðinni þegar kom að stórframkvæmdum. Það er ekki spurning. Þess vegna er ég ósammála þessum ágætu hv. þingmönnum Norðausturkjördæmis að Hvalfjarðargöngin hefðu ekki komið til greina ef þau hefðu ekki verið gerð með þessum hætti. Ég endurtek svo að sparnaður ríkisins af þessum göngum er stórkostlegur. Göngin hafa sparað ríkinu mjög miklar framkvæmdir í endurbótum og viðhaldi á Vesturlandsveginum og mér finnst að það megi að hluta til mæta því sem ríkið á hjá Speli. Einnig tel ég alveg sjálfgefið að virðisaukinn falli niður þegar skatturinn hefur náð þeirri upphæð sem felld var niður af virðisauka við framkvæmdina, það voru 937,6 milljónir. Nú þegar eru komnar talsvert á áttunda hundrað milljónir í virðisaukaskatt af umferðinni og nálgast því óðum að þetta jafnist út. Ég þakka aftur kærlega fyrir þessa ágætu umræðu og vona að málið fái vandaða umfjöllun í samgöngunefnd þingsins.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þakkir hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar til forseta fyrir þá tillitssemi sem hann sýnir okkur varaþingmönnum og má í leiðinni þakka starfsmönnum þingsins fyrir lipurð sem þeir sýna okkur jafnframt. Herra forseti. Ég flyt hér lagafrumvarp um breytingu á helstu lagabálkum um fiskveiðistjórn. Það eru lög nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, það eru lög 38/1990, um stjórn fiskveiða, það eru lög nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og það eru lög 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Tillaga um breytingar á öllum þessum lögum varðar að fella niður lágmarksrefsingu vegna brota á lögunum, reglum settum samkvæmt þeim, viðkomandi lögum, eða leyfisbréfum sem varða nú lágmarkssektum að fjárhæð 400 þús. kr. Ekki er gerð tillaga um að breyta refsiákvæðum laganna þar sem mælt er fyrir um að brot gegn ákvæðum laganna sjálfra, eins og er í 16. gr. laga 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og 13. gr. laga 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, varði sektum að lágmarki 600 þús. kr. og hámarki 6 milljónir. Hér hefur hið háa Alþingi mælt fyrir um refsinguna í lögum. Hins vegar er ótækt að mínu mati að hafa lágmarksrefsingar 400 þús. kr. við brotum á reglugerðum eða leyfisbréfum sem sett eru í ráðuneytum og sem hið háa Alþingi skoðar aldrei. Reglugerðir frá sjávarútvegsráðuneytinu sem getið er um á vef Stjórnarráðsins á sviði þessara laga og sjávarútvegslaga, eru 311. Þessar reglugerðir byggja á þeim lögum sem hér er lagt til að breytt verði m.a. og varða brot á reglugerðum þá 400 þús. kr. sekt að lágmarki eins og löggjöfin er nú. Um ýmsar tegundir reglugerða er þarna að ræða. Nefna má reglugerð um hrognkelsaveiðar og það má nefna reglugerð um ígulkeraveiðar. Hver maður sér það í hendi sér að ef sá sem fæst við ígulkeraveiðar í einhverjum mæli lendir í svona sekt þá efast ég um að mikið verði eftir af ávinningi hans af veiðunum. Ef litið er til annarra atvinnugreina, t.d. landbúnaðar, sést að ef brot á reglum á sviði landbúnaðar varða í öllum tilvikum 400 þús. kr. lágmarkssekt þá yrði víða þröngt í búi, magnast mundu harðindin og hryggur yrði búandinn þar. Meðalsauðfjárbóndi gæti lent í því að brjóta slíkar reglur í tvígang og þá væri farinn ávinningur búsins í sektir og örlítið í málskostnað. Refsitæknilega tel ég ótækt að hafa þann hátt á sem nú er viðhafður í fiskveiðistjórnarreglunum. Löggjafinn mælir fyrir um lágmarkssekt en síðan er stöðugt ungað út reglugerðum sem mæla fyrir um alls kyns háttsemi og varða þessi föstu viðurlög, 400 þús. kr. Ég ítreka að aðrar atvinnugreinar þurfa ekki að búa við þetta. Nefna má lög um flokkun og mat á gærum og ull. Brot á þeim varðar sektum. Svo eru til lög um eftirlit með fóðri, áburði og sáðvöru. Brot á þeim varðar sektum. En í fiskveiðistjórninni erum við komnir í þessar háu fjárhæðir. Í 1. gr. hegningarlaganna segir að eigi skuli refsa manni, nema hann hafi gerst sekur um háttsemi, sem refsing er lögð við í lögum, eða má öldungis jafna til hegðunar, sem þar er afbrot talin. Í fiskveiðistjórnarlögunum er kveðið á um refsingarnar. Háttsemin er ákvörðuð með reglugerðum löngu seinna. Í 69. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, lögum nr. 33/1944, segir: „Engum verður gert að sæta refsingu nema hann hafi gerst sekur um háttsemi sem var refsiverð samkvæmt lögum á þeim tíma þegar hún átti sér stað eða má fullkomlega jafna til slíkrar háttsemi. Viðurlög mega ekki verða þyngri en heimiluð voru í lögum þá er háttsemin átti sér stað.“ Herra forseti. Ég tel því að andi stjórnarskrárinnar mæli nokkuð gegn þessu, að framgangsmátinn sé sá að sett eru lög með refsiramma og síðan sé framkvæmdarvaldinu heimilt að setja reglugerðir á grundvelli þeirra og þær reglugerðir aldrei bornar undir Alþingi einu sinni. Það má benda á hegningarlögin og hvernig staðið er að vinnubrögðum þar. Þar er í einstökum greinum laganna mælt fyrir og lýst refsiverðri háttsemi. Síðan er í þeirri sömu grein mælt fyrir um hver refsing sé við viðkomandi háttsemi. Ég hef verið að benda á að hér er skilið á milli viðurlaga og háttsemi. Eins og framkvæmdin er í þeim lagagreinum sem við flutningsmenn frumvarpsins mælum fyrir að breytt verði þá er í rauninni fyrst ákveðinn í þessum fernum lögum refsirammi frá 400 þús. kr. til 4 milljóna og síðan ákveður framkvæmdarvaldið að setja ótakmarkaðan fjölda reglugerða. Þar eru þá undantekningarlaust lágmarksviðurlög 400 þús. kr. Mér er til efs, og vil endurtaka það, að þetta standist stjórnarskrá og veit ekki hvaða augum ágætir prófessorar í stjórnskipunarrétti og refsirétti líta þetta. Ég ítreka það, herra forseti, að gríðarlegur fjöldi reglugerða byggir á þessum fernu lögum. Ef maður fer á vef Stjórnarráðsins þá eru til, eins og ég sagði, samtals 311 reglugerðir á sviði sjávarútvegsmála og engin atvinnugrein ætla ég að búi við annan eins fjölda reglugerða. Því er alveg ljóst að ef menn lenda í smávægilegum brotum, jafnvel af gáleysi, þá varða þessi brot hinum þungu refsingum sem hér er lagt til að verði felldar niður varðandi lágmarkið. Að óbreyttri löggjöf geta dómstólar ekki hnikað frá lágmarkssektum, 400 þús. kr., og það er með öllu óásættanlegt. Dómstólar eru fullfærir um að skoða þessi brot og meta alvarleika þeirra. Sum geta verið það smávægileg að menn séu dæmdir í 20 þús., 30 þús. eða 40 þús. kr. sekt. Ég ætla ekki að fjalla meira um það. En þá verður búið að opna fyrir þann möguleika dómstóla að þurfa ekki að standa frammi fyrir því að geta ekki hnikað frá 400 þús. kr. lágmarki. Dómsvaldið er ágætlega skipað hér og því er fulltreystandi til að taka á þessum málum. Herra forseti. Ég vil að lokum fagna þeirri góðu samstöðu sem náðst hefur með flutningi þessa lagafrumvarps. Flutningsmenn þess eru úr öllum þingflokkum. Þar af eru sjö hv. þingmenn sem eiga sæti í sjávarútvegsnefnd og vænti ég þess og trúi að málið fái góðan framgang í nefndinni og á Alþingi enda tel ég að með þessu muni nást ívið meiri sátt um þetta en verið hefur. Herra forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að máli þessu verði vísað til hæstv. sjávarútvegsnefndar.

Herra forseti. Ég kem hér til þess að lýsa yfir stuðningi mínum og þakka hv. þm. Örlygi Hnefli Jónssyni fyrir það frumkvæði sem hann hefur haft að því leggja fram þetta frumvarp til laga, þessa breytingu á ýmsum lögum. Ég er einn af flutningsmönnum og sit í sjávarútvegsnefnd og fagna því að þetta mál komi til okkar. Nú þegar hv. 1. flutningsmaður hefur mælt fyrir málinu vil ég segja að það er sérstaklega gott að hann skuli hafa fært það hér inn. Það er tími til kominn að það sé gert. Ég þekki dæmi, virðulegi forseti, um það sem mundi í þessu sambandi flokkast undir smávægilegt gáleysi. Útgerðarmenn á litlum bát, einyrkjar eins og hér er fjallað um, sem róa á smábátum sínum án mikilla aflaheimilda finna þungt fyrir þessum refsingum. Gáleysið sem um er að ræða var að viðkomandi útgerðarmanni láðist að merkja einn drekann upphafsstöfum og skráningarnúmeri viðkomandi báts. Svo kom eitthvert apparatið til eftirlits, Fiskistofa eða hvað það nú var, og sá að þetta var ómerkt. Það var kært og sektin var 400 þús. kr. Þetta er mjög alvarlegt mál. Við getum tekið annað dæmi bara að merking af línubelg eða einhverju svoleiðis fari af og sjáist ekki tiltekið tímabil. Þá er hægt að sekta svona. Ég tek því undir það enn einu sinni sem hér er sett fram að lágmarkssektarákvæði verði fellt úr gildi og það lagt í hendur dómara að meta fésektina eftir því hvað brotið er alvarlegt og hvort það er framið af ásetningi eða gáleysi. Þetta er mikilvægt atriði. Það var líka fróðlegt fyrir mig að heyra um hitt atriðið sem hv. þingmaður nefndi áðan, allar þessar reglugerðir, þessar 311 eða hvað þær voru nú margar, á sviði sjávarútvegs. Við sjáum náttúrlega hvílíkt reglugerðafargan er í kringum þetta mál. Virðulegi forseti. Ég vil segja það enn einu sinni vegna flutnings þessa máls að það er mjög ánægjulegt að hv. þingmaður skuli hafa tekið sig til og flutt það hér inn. Það er í raun undarlegt að það skuli ekki hafa verið gert fyrr og ég lýsi yfir fullum stuðningi við málið þegar það kemur til hv. sjávarútvegsnefndar.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á fernum lögum sem snúa að fiskveiðum innan og utan landhelgi okkar. Ég vil, eins og hv. þm. Kristján L. Möller, þakka 1. flutningsmanni fyrir að koma með þetta mál hér inn. Ég reikna með því að ástæðan fyrir því sé kannski störf sem hv. flutningsmaður hefur með höndum utan þings sem lögmaður, að hann hafi orðið var við það hvernig dómarar þurfa að beita þessu lágmarksrefsiákvæði. Ég tel að það sé ef til vill kveikjan að því að þetta mál er flutt inn í þingsali. Einnig vil ég hæla 1. flutningsmanni, Örlygi Hnefli Jónssyni, fyrir að safna saman meðflutningsmönnum sem að mestu leyti koma úr sjávarútvegsnefnd. Sjö meðflutningsmenn sýnist mér að sitji í sjávarútvegsnefndinni. Eins eru meðflutningsmenn þessa lagafrumvarps úr öllum flokkum sem nú sitja á Alþingi. Það sýnir okkur kannski betur en margt annað hversu gott mál er hér á ferðinni. Málið snýst í raun ekki um að minnka refsingar ef brot á umræddum lögum eru slík að viðurlög ættu að vera svipuð og fyrir brot á öðrum lögum, langt í frá. Það er heldur ekki verið að breyta á neinn hátt því hvað skuli teljast brot. Það er ekki verið að breyta á nokkurn hátt skilgreiningu brota. Það sem verið er að gera með flutningi þessa frumvarps er einfaldlega að auka valfrelsi dómara, gefa dómurum kost á því, ef aðstæður eru með þeim hætti, að ákvarða refsingu en vera ekki bundnir af lágmarksrefsingu upp á 400 þús. kr. Lágmarkssektir samkvæmt gildandi lögum eru 400 þús. kr. og það er alveg burt séð frá því hvers eðlis brotið er sem verið er að dæma fyrir, hvort það er framið vísvitandi og af ásetningi og miklum brotavilja eða hvort það er framið af gáleysi eða jafnvel þekkingarleysi á lögum. Jafnvel smávægilegar yfirsjónir sem allir eru sammála um að enginn ásetningur væri í þýða að ef dómari kemst að því að sá sem fyrir rétti er hafi brotið lögin á hann engan annan kost en að sakfella með aldrei minni sekt en upp á 400 þús. kr. Við flutningsmenn þessa frumvarps viljum að dómarar hafi aukið frelsi til að meta hve há sektin á að vera og við viljum ekki sjá að brot á lögum um umgengni við nytjastofna sjávar eða lög sem snúa að þeirri atvinnugrein verði harðari hvað varðar lágmarksrefsingar en einhver brot sem við getum sagt að séu sambærileg brot á öðrum lögum. Við höfum öll heyrt, herra forseti, dæmi um smávægileg brot á lögum um stjórn fiskveiða, jafnvel brot sem löghlýðnir menn geta varla komist hjá því að fremja. Eftir að fiskur er kominn í veiðarfæri og kominn um borð í bát er erfitt fyrir þann sem þar stendur að meta hvað við skal gera ef aðstæður eru þannig. Hann má ekki losa sig við fiskinn í sjóinn, það er brottkast og það er brot á lögum sem þýðir 400 þús. kr. lágmarkssekt. Hann má ekki hirða fiskinn ef hann á ekki fyrir honum kvóta eða fyrirséð er að hann geti ekki náð í kvóta fyrir þeim fiski sem hann ber að landi. Ef hann kemur með hann að landi og verður uppvís að því þarf að sekta hann um 400 þús. kr. samkvæmt gildandi lögum. Hans eini kostur í sjálfu sér til að brjóta ekki lög er að éta fiskinn á staðnum. Það getur svo sem verið ágætislausn ef um einn fisk er að ræða. Ef þeir eru fleiri og þótt þeir séu jafnvel ekki mjög margir - ekki treysti ég mér til að éta 10 kíló af steinbít t.d. á einu bretti þannig að þá yrði ég að koma með hann að landi og gæti tekið séns á því að vera dæmdur í 400 þús. kr. sekt ef enginn er kvótinn, og steinbítskvótinn jafnvel búinn. Ég held, herra forseti, að þegar óréttur blasir við með jafnskýrum hætti og hér um ræðir - ég held að allir sem velta fyrir sér og skoða sum af þeim málum sem menn hafa verið dæmdir í 400 þús. kr. sekt. geri sér grein fyrir að þar hafi í raun verið framinn óréttur - vil ég stuðla að því að réttarbót verði á. Þess vegna kemur þetta frumvarp hér fram. Vonandi fær það, þótt 1. flutningsmaður sé úr stjórnarandstöðuflokki, skjóta meðferð í sjávarútvegsnefnd. Ég treysti því a.m.k. miðað við þann fjölda flutningsmanna úr þeirri góðu nefnd sem er á þessu frumvarpi til laga að það fái hraða málsmeðferð þar og komi hér inn til 2. umr. og verði að lögum á þessu þingi. Ef það gerist ekki, ef okkur tekst ekki að koma því fljótt og vel í gegnum sjávarútvegsnefndina og aftur hingað inn er greinilega enn ekki nóg að leggja hér fram frumvarp til laga sem allir eru sammála um að er mikil réttarbót ef flokkslitur viðkomandi er ekki réttur. Það ætla ég að vona að verði ekki í þessu máli, herra forseti, og mun örugglega leggja mitt af mörkum og styðja málið með ráðum og dáð í sjávarútvegnefnd.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp til laga sem hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson mælti fyrir áðan er mikið fagnaðarefni og mjög skynsamleg ráðstöfun. Hann hefur fengið með sér ótal flutningsmenn úr öllum flokkum, þar af eina sjö úr sjávarútvegsnefnd, og sá sem hér stendur og talar er einn af þeim. Ég á fyrir vikið ekki von á öðru en að þetta frumvarp fái skjóta og örugga meðferð í nefndinni, hagsmunaaðilar og aðrir þeir sem málið varðar munu að sjálfsögðu skila umsögnum sínum en þær umsagnir hljóta að verða jákvæðar því hér er um sjálfsagt réttlætismál að ræða. Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hafa fallið dómar sem hafa verið mjög ósanngjarnir og hafa misboðið réttlætiskennd landsmanna mjög gróflega vegna þess að refsiviðurlögin við þeim afbrotum - sem oft hafa verið lítil - hafa gersamlega verið út yfir öll skynsamleg mörk. Menn hafa sem sagt fengið dóma, 400 þús. kr. sekt eða 40 daga fangelsi fyrir litlar sem engar yfirsjónir, oft og tíðum fyrir yfirsjónir þar sem nánast hefur verið sannað að annaðhvort hafi verið um gáleysi að ræða eða þá hreinlega handvömm af hálfu opinberra embættismanna. Ég get nefnt dæmi um trillukarl sem var dæmdur í Héraðsdómi Vestfjarða árið 2001 fyrir að henda eða sleppa út 50 smáþorskum þegar hann var á línuveiðum, einyrki, fullorðinn maður. Hann fékk 400 þús. kr. sekt fyrir þetta ellegar 40 daga í fangelsi. Þessi dómur olli gríðarlegri reiði á Vestfjörðum og menn muna enn mjög vel eftir þessu máli. Ég man eftir einu máli í fyrra þar sem Hæstiréttur kvað upp dóm sem ég varð mjög reiður yfir. Það var afskaplega ósanngjarn dómur. Þar var fátækur einyrki sem stundaði línuveiðar við suðurströndina, með svokallaðri línulóð - það er lína sem er eingöngu fyrir lúðu, stórlúðu, mjög stórir krókar, sem aðrir fiskar en stórlúða geta ekki bitið á - honum varð það á vegna handvammar í sjávarútvegsráðuneytinu sem sendi ekki út viðunandi tilkynningar til sjómanna að leggja þessa línu í hólf sem var friðað fyrir línuveiðum til að vernda smákeilu. Þessi maður var ekki að veiða keilu enda var hann ekki með veiðarfæri til að veiða hana. Hann var hins vegar með línu sem var með mjög stórum krókum. Þessi maður var hirtur af heilu varðskipi, þessi eini maður þar sem hann var við veiðar, og dreginn inn til Vestmannaeyja eins og hver annar glæpamaður og yfir honum var réttað. Málið fór alla leið í Hæstarétt. Í fyrrahaust, ef ég man rétt, þ.e. fyrir réttu ári, kvað Hæstiréttur upp dóm í málinu þar sem þessi maður var dæmdur í 400 þús. kr. sekt, afli var gerður upptækur, sömuleiðis veiðarfærin og honum var hótað fangelsi ef hann greiddi ekki sektina. Þessi maður hafði verið þarna að stunda sín heiðarlegu störf í góðri trú. Í raun og veru efaðist enginn um að hann hefði verið að veiðum þarna í góðri trú. Ég efast meira að segja um að hæstaréttardómararnir hafi verið í vafa um það en þeir gátu eiginlega ekki dæmt öðruvísi vegna þess að lagabókstafurinn var með þessum hætti. Það er alveg ljóst að þegar lagabókstafurinn er svona ofboðslega strangur og ferkantaður á alla vegu misbýður þetta réttlætiskennd landsmanna og þetta hlýtur að grafa undan virðingu allra, bæði fyrir okkur sem erum hér, löggjafarvaldinu, líka fyrir dómsvaldinu og fyrir þeim reglum sem eru í gildi hverju sinni. Þegar upp er staðið elur þetta á uppreisnaranda. Íslendingar hafa að vísu mjög mikið langlundargeð en það hefur oft sýnt sig að fyrr eða síðar sýður upp úr og menn fá nóg. Ég tel að þetta frumvarp sé mikil bragarbót og miklu sanngjarnara. Hér er tekið á sektarákvæðunum ef mönnum verður eitthvað á. Þessi þröskuldur, þessi lágmarksþröskuldur sem var mjög hár, 400 þús., er strikaður út. Það er hið besta mál. Hér mun sennilega þá heilbrigð skynsemi og heilbrigð réttlætiskennd dómara í framtíðinni fá að ráða því hvernig dómar í svona málum falla. Hitt er svo annað mál, hæstv. forseti, að þetta mál vekur upp íhugun um það hvernig við höfum smíðað bæði lagaramma og líka ofboðslegan reglugerðafrumskóg í kringum fiskveiðistjórnarmál okkar. Við höfum komið á fót Fiskistofu sem er orðið geysilega stórt bákn sem á vissan hátt má líta á sem eins konar lögregluvald því hún hefur jú vald til að beita menn svokölluðum stjórnsýslusektum þótt mál fari hvorki fyrir dóm né séu rannsökuð almennilega. Bátar eru hreinlega bara sviptir veiðileyfum í ákveðinn tíma og menn sviptir lifibrauði sínu ef þeir gerast brotlegir við fiskveiðilöggjöfina. Þetta finnst mér mjög alvarlegt mál. Þarna er hægt að dæma menn í stjórnsýslusektir og refsa þeim fyrir einhverjar yfirsjónir en síðan er hægt að refsa þeim í annað sinn með því að kæra þá og senda málin fyrir dóm. Þetta hefur verið gert. Þarna tel ég hreinlega að verið sé að brjóta mannréttindi. Það er verið að refsa mönnum tvisvar sinnum fyrir sömu yfirsjónirnar. Og það hefur verið gert. Ég tel mjög brýnt að þessi tilteknu mál verði send fyrir Mannréttindadómstól Evrópu til að fá niðurstöðu í þau. Ég tel að stjórnvöldum sé óheimilt að gera þetta. Ég veit að í Noregi hafa menn komist að slíkri niðurstöðu. Það er ekki hægt að beita menn stjórnsýslusektum og dæma þá síðan aftur fyrir rétti fyrir sama mál. Það er hreinlega ólöglegt. Þetta eru mannréttindabrot. Hérna verður ríkisvaldið að taka þá ákvörðun að annaðhvort afnema stjórnsýslusektir, senda bara öll mál fyrir dómstóla og fá niðurstöðu þar, eða láta þessar stjórnsýslusektir duga, láta þar við sitja. Þessi fiskilögregla sem við höfum á Íslandi í dag, Fiskistofa - það hefur komið fram áður í þessum ræðustól hér á hinu háa Alþingi að í þann málaflokk, rekstur Fiskistofu, eyðum við umtalsverðum fjármunum og miklu meiri fjármunum en við t.d. eyðum í fíkniefnalögregluna. Það er líka mikið umhugsunarefni. Þessi ofboðslegi eftirlitsiðnaður sem hefur verið komið á fót í kringum sjávarútveginn og fiskveiðar tel ég að sé algerlega óþarfur og eigi upphaf sitt í eins konar móðursýki, furðulegri móðursýki. Þarna er verið að kasta á glæ miklum fjármunum sem væri miklu betur varið til annarra og skynsamlegri verka, t.d. til hafrannsókna sem mjög skortir á að við höfum nægt fjármagn til að stunda almennilega. Það kom fram í morgun á fundi sjávarútvegsnefndar þar sem við fengum á fund okkar forstjóra Hafrannsóknastofnunar til að ræða fjárlög að Hafrannsóknastofnun býr við gríðarlega kröpp kjör og á í mjög miklum vandræðum, m.a. með að afla nauðsynlegra gagna sem gætu nýst okkur m.a. í samningaviðræðum við Norðmenn. Hér er ég að tala um norsk-íslenska síldarstofninn sem er nú farinn að veiðast í bland við íslenska síld fyrir austan land. Hafrannsóknastofnun hefur ekki peninga til að fylgjast með þessu, til að greina þennan afla, til að safna upplýsingum um það hversu mikið af þessari norsk-íslensku síld veiðist núna við Ísland, vegna þess að þar ríkir yfirvinnubann. Starfsmönnum Hafrannsóknastofnunar er bannað að vinna yfirvinnu. Þetta er náttúrlega alveg fáránlegt. Það sjá allir að hér er um gríðarlegt hagsmunamál að ræða fyrir okkur Íslendinga. Við stöndum í erfiðum samningaviðræðum við Norðmenn og við náum ekki að afla okkur nógu góðra gagna vegna þess að hjá Hafrannsóknastofnun ríkir yfirvinnubann. Það er svo sem hægt að flytja mjög langa ræðu um þetta. Mér blöskra allar þessar reglugerðir og það hvernig þeim hefur verið framfylgt, hvernig menn nánast hafa verið hundeltir fyrir litlar sem engar yfirsjónir, á meðan aðrir jafnvel - við höfum líka dæmi um hitt - á meðan stjórnvöld hafa séð í gegnum fingur sér með yfirsjónir annarra. Þar hefur oft læðst að manni sá grunur að þar ráði jafnvel að einhverju leyti för hversu mikinn kvóta menn eiga, þ.e. að kvótasterkir aðilar fái vægari dóma fyrir yfirsjónir sínar, afbrot sín, en þeir sem eru fátækir og eiga enga kvóta. Það er náttúrlega hróplegt ranglæti þegar slíkt á sér stað. Ég tel mig hafa haldfastar sannanir fyrir því að slíkt hafi reyndar átt sér stað þó að ég ætli ekki að fara út í það hér í smáatriðum. Eflaust mun gefast betri tími til að fara í það síðar, og ekki vanþörf á. Að lokum, herra forseti, vil ég enn og aftur ítreka ánægju mína með frumvarpið. Eins og ég sagði hér áðan á ég fyllilega von á því að það fari mjög fljótt í gegnum sjávarútvegsnefnd, að þetta mál verði ekki látið daga þar uppi eins og reyndar allt of mörg góð mál sem hafa komið fram á hinu háa Alþingi. Það hefur verið mælt fyrir þeim hér í þessum ræðustól, þau hafa verið send inn í sjávarútvegsnefnd, allt ferlið sett í gang, umsagnir hafa borist en síðan hefur ekkert gerst. Ég tel að mál sé að slíkri málsmeðferð á Alþingi linni. Alþingi er stofnun sem er dýr í rekstri. Í hana er eytt bæði miklum tíma og peningum og sjálfsagt og eðlilegt að mál sem á annað borð er vísað til þingnefnda komi út úr þeim aftur og fái almennilega afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Annað er hreinlega óverjandi gagnvart skattborgurum og í raun og veru vanvirðing við þingið sem löggjafarsamkomu.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu þarft mál um sektarákvæði er varðar ýmis lög um stjórn fiskveiða og eftirlit með þeim, um umgengni um nytjastofna sjávar og veiðar innan og utan lögsögu, svo einhver dæmi séu tekin af lögum um sjávarútveg. Hæstv. forseti. Ég taldi lengi að hægt væri að einfalda lögin um stjórn fiskveiða og gera breytingar. Ég tel reyndar enn að að því muni draga. Eins og kerfið hefur þróast á undanförnum árum þá held ég að það muni aldrei ganga upp til framtíðar. Ég tel að það geti aldrei gengið að menn tíni hverja fisktegundina á fætur annarri inn í kvótakerfið. Þegar grundvallarlögin um stjórn fiskveiða, sem nú eru í gildi, lög nr. 38/1990, voru sett þá settu menn inn í kerfið ýmsar breytingar varðandi framsal kvóta, leigu o.s.frv. og breyttu ýmsum ákvæðum sem áður höfðu verið í lögum um stjórn fiskveiða. Fiskveiðum hefur verið stjórnað með ýmsum hætti síðan árið 1976, ef ég man rétt. Fyrstu lögin sem sett voru um fiskveiðar og nýtingu lögsögunnar voru um nýtingu landgrunnsins á sínum tíma, landgrunnslögin. En þetta er bara örstutt upprifjun á sögunni, virðulegi forseti. Á undanförnum árum hefur tegundum í kvótakerfinu sífellt verið fjölgað. Það er sífellt verið að draga fleiri og fleiri fisktegundir inn í lagaverkið eða réttara sagt reglugerðaverkið. Það er jú hæstvirtur ráðherra sjávarútvegsmála sem ákveður hvort kvótasetja eigi þessa fisktegundina eða hina. Við gerum það ekki hér á Alþingi, að ákveða að sandkoli, skrápflúra eða skötuselur verði sett í kvóta. Það gerir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það vekur margar spurningar þegar við sjáum hvernig öll þessi lög hafa þróast og allt reglugerðafárið sem þar kemur ofan á, m.a. hvort hægt er að hafa málin í þeim farvegi til framtíðar. Er yfirleitt ásættanlegt að sjávarútvegsráðherra geti gert tiltölulega einföld lög, sem sett voru árið 1984 um að taka upp kvótakerfi á fimm fisktegundum, svo flókin að þau séu nánast orðin óframkvæmanleg? Það hefur einmitt gerst smátt og smátt í gegnum lagasetninguna en þó einkanlega með því að tína sífellt fleiri fisktegundir inn í kvótakerfið og gera fisktegundir kvótaskyldar í veiðum þar sem þær eru nánast stakur meðafli. Þetta hefur hins vegar gerst. Við búum við það að lífkerfið á hafsvæðinu við landið er að breytast ört. Miklar breytingar hafa orðið á síðustu þremur, fjórum árum með hlýnandi sjó. Fisktegundirnar hafa ekki hugmynd um að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi sett þær í kvóta og synda ekki bara við suðurströndina, eins og þær gerðu þegar þær voru settar í kvóta. Eins og menn kannski muna voru veiðar á skötusel, þeirri virðulegu tegund, upprunalega settar í kvóta frá fjórum útgerðarstöðum, Þorlákshöfn, Vestmannaeyjum, Hornafirði og Grindavík. En þessi fisktegund hefur með hlýnandi sjó tekið sér það fyrir sporð, ekki fyrir hendur, að synda norður með Vesturlandinu og norður fyrir land. Ég hygg að hún sé um þessar mundir, með hlýnandi sjó, farin að nálgast heimabyggð hv. þm. Örlygs Hnefils Jónssonar, sem eftir því sem ég best veit býr ansi nærri Húsavík. Ætli skötuselurinn sé ekki kominn þangað og farinn að veiðast þar í grásleppunet. Mér kæmi ekki á óvart þótt ýmsum sem þar hafa stundað grásleppuveiðar áratugum saman verði nokkuð hverft við í fyrsta skipti sem þeir sjá skötusel í neti. En nú er þetta bundið í kvóta og Norðlendingar mega una við það, ef þeir ætla að koma með þann fisk að landi og landa honum til verðs, að leigja kvótarétt fyrir þessum kílóum af skötusel af einhverjum sem fékk úthlutað þeim rétti hér suður á landi,  Það er hins vegar svo, af því að skötuselur er ágætismatur, að menn komast ágætlega yfir það að éta með konu sinni, börnum, fjölskyldu og vinum, nokkur kíló af skötusel og gera það. Þannig er skötuselurinn, sem kominn er norður fyrir Vestfirði, inn á Húnaflóa og norður fyrir land, ekki allur skráður í kvóta. Menn vita ekkert um hvað veiðist af skötusel hér við land. Ég tek þetta dæmi til að sýna fram á fáránleikann sem fylgir lögunum um stjórn fiskveiða, að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli hafa þetta vald og noti það eins og hann hefur notað það á undanförnum árum. Það er hægt að nefna margar fleiri fisktegundir sem dregnar hafa verið inn í reglugerðafarganið. Þá bætist auðvitað alltaf ein reglugerðin við, eitt ákvæði við reglugerðina og eitt ákvæði varðandi sektirnar. Þegar upp er staðið sitja menn uppi með það að fjöldamargar fisktegundir í kvótakerfinu veiðast sem meðafli, tegundir sem þeir sækjast alls ekkert eftir. Menn veiða nokkra fiska og ef vel ætti að vera þyrftu þeir að útvega sér kvóta fyrir viðkomandi tegund til að standast lagaákvæðin. Hin aðferðin er að losa sig við fiskinn fyrir borð. Það gera menn í ýtrustu neyð. Inn í lögin um stjórn fiskveiða var hins vegar sett örlítið ákvæði um að menn mættu landa svokölluðum Hafró-afla. Það var eilítið til bóta. Það verður að segjast eins og er. Hafró-aflinn, sem ekki þarf að færa til aflamarks, held ég að hafi á síðasta ári fært okkur um 170 millj. kr. í tekjur, ef ég man rétt. Hann hefur fært okkur nokkur hundruð milljóna á þeim árum sem heimilt hefur verið að koma með brot af fiski að landi sem ekki telst til aflamarks, með því að tilkynna hann fyrir fram og selja hann á fiskmarkaði aðgreindan eftir tegundum. Þetta er þó ekki öll sagan. Meðafli kemur um borð við alls konar veiðar. Það hefur t.d. gerst við kolmunnaveiðar og síldveiðar í flotvörpu, að menn hafa fengið meðafla og ekki endilega átt kvóta fyrir meðafla. Þar hafa sektarákvæðin hins vegar verið allt önnur, eins og menn geta séð í skriflegu svari sjávarútvegsráðherra við fyrirspurn hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar á síðasta þingi varðandi það hvernig farið hefði verið með meðafla hjá nokkrum skipum sem fengu aðrar fisktegundir með kolmunna- eða síldarafla. Menn hafa því aldeilis ekki setið við sama borð að því er framkvæmd laganna varðar. Ég minni enn og aftur á hið klassíska dæmi af trillukarlinum sem fékk 12 kíló af karfa fyrir nokkrum árum. Hann var sviptur veiðileyfi í hálfan mánuð og borgaði stórsekt fyrir, yfir 400 þús. kr. ef ég man rétt. Virðulegi forseti. Við Íslendingar höfum lengi verið ansi gúanósinnaðir og metið mikils þær veiðar. Þær hafa vissulega fært okkur störf og aukið auð þjóðfélagsins. Í botnfisknum, sem mest af eftirlitinu snýr að og Fiskistofa hefur mestar áhyggjur af og Hafrannsóknastofnun alveg sérstaklega að því er varðar þorskinn, eru hins vegar verðmætin. Botnfiskaflinn er um 25% af magninu en uppsjávarfiskur hins vegar, loðna, kolmunni og síld, um 72–73% aflans sé horft til magnsins. Þegar við skoðum hins vegar verðmætin fyrir þessar tegundir þá gefur botnfiskurinn, sem er ekki nema 25% af lönduðum afla, okkur um 75–80% af verðmætinu. En uppsjávarfiskurinn gefur okkur 12% af verðmætunum þegar þau eru metin. Þetta má auðvitað sjá í upplýsingum frá Hagstofunni um útflutningsverðmæti, aflaverðmæti og heildarafla. Samt er það svo að ef botnfiskveiðiaflinn kemur með í uppsjávarveiðarfærin þá fær hann ekki endilega í sömu meðferð. Allt þetta reglugerðafargan hefur gert það að verkum að menn fá á sig dóma fyrir ótrúleg atvik. Það er engu logið til um hvernig það hefur gengið fyrir sig á undanförnum árum. Þess vegna er það mjög þarft mál, sem hér er flutt, um það að breyta lágmarkssektarákvæðunum. Þau eru oft á tíðum ekki í nokkru samræmi við tilefnið. Ég geri ekki lítið úr því að beita sektarákvæðum í alvarlegum brotum, þegar menn hafa vísvitandi, jafnvel árum saman eins og sést hafa dæmi um og verið viðurkennt, stundað brottkast á fiski í nánast hverri veiðiferð eins og mig minnir að hafi verið upplýst í máli vestur á Snæfellsnesi ekki alls fyrir löngu. Dómurinn í því máli varð hins vegar mildari en vegna 53 fiska um borð í bát norður í Tálknafirði. Þar var hver fiskur miklu dýrari miðað við dóminn frá Snæfellsnesi og allt annað verðlag á fiskinum á Snæfellsnesi. 
             Það er mikið ósamræmi í þessum málum og full þörf á að taka þau til umfjöllunar. Ég þakka hv. þm. Örlygi Hnefli Jónssyni fyrir frumkvæðið að því að flytja þetta mál, sem þingmenn úr öllum flokkum styðja. Ég vona sannarlega að málið fái góða meðferð í sjávarútvegsnefnd og síðan hér í þingsal. Ég vil láta það verða lokaorð mín að ég tel tíma kominn á það, miðað við að ríkisstjórnarflokkarnir virðast nú ætla að lafa á líminu hjá Framsókn út kjörtímabilið, að við þingmenn í stjórnarandstöðunni skoðum í alvöru hvort ekki eigi að taka það vald af sjávarútvegsráðherra að geta endalaust fjölgað fisktegundum í kvóta og gert framkvæmd fiskveiðistjórnarinnar miklu erfiðari og vitlausari en þyrfti að vera.

Herra forseti. Ég þakka háttvirtum þingmönnum sem hér hafa tekið til máls fyrir góð orð í garð frumvarpsins og ábendingar og þann stuðning við málið sem komið hefur fram í ræðum þeirra. Ég þakka einnig háttvirtum þingmönnum sem eru meðflutningsmenn mínir á þessu máli. Ég þakka þá góðu samstöðu sem mér finnst hafa orðið um þetta mál, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu. Ég vænti þess að það fái beggja skauta byr í gegnum nefndina, sjávarútvegsnefnd, og þingið. Að lokum ítreka ég að ég legg til að frumvarpinu verði vísað til sjávarútvegsnefndar.