Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Haft var á orði í umræðu í þinginu í gær að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi væri sterkur og öflugur. Það er vissulega rétt að hann er stór hvað fjöldann varðar að ekki sé talað um þegar í meiri hlutann bætast Framsóknarflokkur og Frjálslyndi flokkurinn eins og gerst hefur í þingskapamálinu. Þingskapafrumvarpið var tekið út úr allsherjarnefnd í gærkvöldi gegn mótmælum fulltrúa þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við höfðum áður sett fram hugmyndir til málamiðlunar og samkomulags og á fundinum í gær kom fram að VG væri reiðubúið til enn frekari tilslakana og breytinga ef það gæti leitt til niðurstöðu sem allir þingflokkar gætu sætt sig við. Þá vorum við og erum enn reiðubúin að binda það fastmælum að þingskapafrumvarpið verði staðfest sem lög eigi síðar en 8. febrúar nk. Fram til þess tíma mundum við fara gaumgæfilega yfir málið enda er það margslungið. Því fer fjarri að það snúist um ræðutímann einan eins og sumir virðast ætla heldur vinnulag í þinginu, vönduð vinnubrögð svo og möguleika stjórnarandstöðu til að rækja stjórnarskrárbundnar skyldur um að veita framkvæmdarvaldinu og þar með stjórnarmeirihlutanum aðhald. Hinn nýi fjölmenni þingskapameirihluti á Alþingi vildi ekki á slíkt hlusta og er ég ekki frá því að þingflokksformenn Framsóknarflokks og Frjálslyndra hafi gengið harðast fram í óbilgirni sinni. Fulltrúi Framsóknar, sennilega þjakaður af lýðræðisþreytu undangenginna þriggja kjörtímabila með tilheyrandi umræðum um alla Kárahnjúkana, Íraksfylgispektina og einkavinavæðinguna.  
             Samfylkingunni virðist líða vel í faðmlagi með Sjálfstæðisflokknum og vill ekkert láta trufla sína sjálfumglöðu sælu. 

Virðulegi forseti. Mér koma á óvart þau gífuryrði og stóryrði sem hér eru látin falla í ljósi þess að ætlunin er að ræða þingsköpin í dag. Og í ljósi þeirra yfirlýsinga sem féllu í upphafi þessarar umræðu, að aldrei yrði samið um málfrelsið, sem nú er orðið sjónarmið að semja um í þessari umræðu, þá finnst mér afar mikilvægt að sú umræða geti farið fram í dag og hún geti farið fram í dagsbirtu, að sú umræða geti farið fram þegar sem flestir geti fylgst með umræðunni og þeim sjónarmiðum sem menn setja fram, því að meiri hlutinn á þingi hefur verið sakaður um mjög alvarlega hluti. Hann hefur verið sakaður um að hindra málfrelsið, tjáningarfrelsið, allt að því mannréttindabrot og ég veit ekki hvað og hvað. Því er mikilvægt að sú umræða og þær ásakanir sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa sett fram fái að njóta sín í dagsbirtunni, að ekki verði flúið með þær inn í myrkrið, kvöldið eða nóttina heldur verði þær ræddar í dag, það er mjög mikilvægt að sjónarmiðin fái að njóta sín á þeim tíma þegar sem flestir geta horft, þegar sem flestir geta fylgst með umræðunni og myndað sér skoðun á því sem fram fer. Þess vegna finnst mér afar mikilvægt að þessi umræða fari fram í dag í samræmi við þingsköpin, í samræmi við þær reglur sem gilda um meðferð mála á þingi og að Vinstri grænir og aðrir á þinginu geti þá á málefnalegan hátt tekist á um þau sjónarmið sem sett eru fram og hafa verið sett fram í þessu máli. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að það kemur mér á óvart, 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að Vinstri grænir hafa aldrei ætlað að vera með í þessu máli. Mörg tækifæri hafa gefist til að semja um þetta mál, um þingsköpin,  Ræðutíminn hefur verið lengdur frá því sem til stóð til að teygja sig í átt til Vinstri grænna, búið er að lengja ræðutímann um fjárlögin til að teygja sig í átt til Vinstri grænna en þetta er ekki nóg. Við sem stöndum að þessu frumvarpi viljum styttri og snarpari ræðutíma. Við viljum að þessi vinnustaður sé fjölskylduvænni og breytist til nútímahátta og verði líkari því sem gengur og gerist á öðrum Norðurlöndum. Það vilja Vinstri grænir ekki og ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég vorkenni Vinstri grænum í þessu máli.

Þú ert búin að gera það lengi.

Þeir hafa ekki viljað semja, þeir vilja ekki vera með okkur hinum í að breyta Alþingi þannig að það  
            

... um einkavinaspillingu Framsóknar.

Hæstv. forseti. Þær svívirðingar sem koma utan úr þingsal eru ekki svara verðar. Ég hef verið trufluð í ræðu minni, það verður að hafa það, en ég ítreka að ég vorkenni Vinstri grænum.

Virðulegi forseti. Sá mikli þingskapameirihluti sem hv. þm. Ögmundur Jónasson talar um er til kominn vegna þess að verið er að flytja skynsamlegar tillögur til að koma á skynsamlegri starfsháttum á Alþingi. Þess vegna skapast mikill þingskapameirihluti sem hefur ekkert með ríkisstjórnina eða stjórnarandstöðu að gera eins og dæmin sanna. Það sem um er að ræða er að með þessum þó takmörkuðu breytingum sem lagðar eru til á þingsköpum Alþingis verður ræðutími lítillega skertur. Samt sem áður leggur allsherjarnefnd til verulega breytingu í átt til þeirra sjónarmiða og hugmynda sem Vinstri grænir hafa komið með. Það er nú svo að þeir sem eru í stjórnarandstöðu geta ekki endalaust gert kröfur og haldið því fram að sé verið sé að brjóta á þeim rétt þegar þeir koma ekki með neina málamiðlun til baka, þegar þeir standa fastir fyrir og neita öllum tillögum og hugmyndum um það sem gæti leitt til sátta.

Hvaða útúrsnúningar eru þetta?

Mjög mikið hefur verið gert til að reyna að ná sáttum hvað þetta varðar en Vinstri grænir hafa ekki gefið neina möguleika til þess að um það væri að ræða og það er þeirra vandamál. Þessi mikli þingskapameirihluti skapast um tillögur sem byggja á heilbrigðri skynsemi, um það að gera Alþingi skilvirkara, að gera lagasetninguna skilvirkari, en ég verð að segja, miðað við þá reynslu sem ég hef af þingstörfunum, að það er vafalaust ekki í fyrsta skipti og vafalaust ekki í það síðasta þar sem stefna Vinstri grænna og heilbrigð skynsemi eru í andstöðu hvor við aðra.

Forseti. Ég harma það að þingskapafrumvarpið skuli komið á dagskrá með þeim hætti sem raun ber vitni. Það hefur alltaf legið fyrir af hálfu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að við höfum lagt kapp á að allir flokkar gætu orðið samstiga í afgreiðslu um þingskapamál. Það er rangt sem hér er haldið fram að ekki hafi verið gefin tækifæri til þess og það er rangt sem hv. þm. Jón Magnússon segir að engar tillögur hafi komið fram frá okkur um þetta efni. Það er rangt, það stenst enga skoðun. Þær tillögur hafa komið fram og þeim hafa fylgt þau orð að við værum að sjálfsögðu reiðubúin til viðræðna um þær hugmyndir, þar væru engir úrslitakostir á ferðinni. Hv. þingmaður segir að hinn mikli þingskapameirihluti hafi skapast vegna þess að hér sé um heilbrigða skynsemi að ræða. Mér dettur nú í hug að því að verr gefast heimskra manna ráð sem fleiri koma saman, þó að ég ætli ekki endilega að segja að það eigi við í þessu tilfelli en óneitanlega kemur það upp í hugann.  Við erum þeirrar skoðunar að vinna þurfi að skilvirkari lagasetningu. Umboðsmaður Alþingis hefur margsinnis kvartað yfir því að löggjafarstarfið sé ekki nógu vandað. Við sjáum það ekki gerast í þessum tillögum, okkur sýnist ofurvald forseta Alþingis og framkvæmdarvaldsins verða enn meira verði frumvarpið að lögum og það er 

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að ræðutíma og störfum hefur verið breytt í ríkisstjórn, í bæjar- og sveitarstjórnum til að gera þau nútímalegri, í fyrirtækjum og Alþingi verður að fylgja þeirri þróun til þess að vera lýðræðisleg stofnun sem menn hafa áhuga á. Það hefur enginn áhuga lengur á löngum ræðum. Ég hugsa t.d. til hæstv. félagsmálaráðherra, sem situr mér á vinstri hönd, í æsku flutti hún 10 tíma ræðu í þinginu 

Herra forseti. Ég held að sú umræða sem hér fer fram sýni að það ríkir ekkert sérstaklega innileg og heit samstaða milli þeirrar stjórnarandstöðu sem nú situr á þingi.  Það er rétt að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagði fram málamiðlunartillögur til umræðu sem voru um margt ágætar en það var hins vegar ekki hægt að fallast á öll þau sjónarmið sem þar komu fram. Meiri hluti nefndarinnar lagði sig hins vegar fram við að reyna að koma verulega til móts við sjónarmið vinstri grænna í mörgum atriðum til þess að miðla málum. Þegar upp var staðið þá treysti fulltrúi Vinstri grænna sér hins vegar ekki til þess að taka í þá útréttu sáttarhönd sem meiri hlutinn rétti og því fór sem fór. En við verðum að hafa það í huga í þessari umræðu að það eru 54 þingmenn sem standa að baki þessu frumvarpi og styðja það. Ég hlýt að spyrja: Er eðlilegt að níu þingmenn af 63, eins þingflokks af fimm geti komið í veg fyrir það að meginþorri þingheims nái fram breytingum sem þeir allir eru sammála um að gerðar verði á því verklagi sem við förum eftir í þinginu? Ég tel það ekki óeðlilegt. Ég hefði sjálfur hins vegar óskað þess að sátt hefði náðst í þessu máli milli allra þingflokka. Það tókst 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi þá er það rangt sem fram kom hjá þingflokksformanni Framsóknarflokksins að ítrekað hafi gefist tækifæri til samninga og samkomulags. Hið rétta er að ítrekað hefur verið rætt um breytingar á þingskapalögum og hvaða sjónarmið ættu þar að liggja að baki. Á hvaða forsendum breytingarnar ættu að hvíla. Síðan gerist það að hæstv. forseti Alþingis afhendir okkur frumvarp með þeim orðum að við tökum því eða höfnum. Þetta er staðreynd málsins. Síðan höfum við reynt að hnika málum til. Lagt fram breytingartillögur og hugmyndir að breytingum í allsherjarnefnd þingsins og þegar við samþykktum að vísa málinu þangað fyrir nokkrum dögum þá var það gert með því fororði að við væntum þess að málið fengi djúpa og málefnalega umfjöllun. Það er rangt hjá hv. þm. Jóni Magnússyni að við höfum ekki lagt fram hugmyndir að breytingum. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir að staðfesta að svo sé. Hæstv. forseti. Ég fór þess á leit formlega í gær að málinu yrði frestað þannig að okkur gæfist ráðrúm til að vinna breytingartillögur okkar og greinargerð með þeim. Við óskuðum eftir því að frestur yrði gefinn þar til síðdegis í það minnsta, nefndum klukkan sex hvað þetta snertir. En hvað gerist? Búið er að setja málið á dagskrá þegar í dag, þegar eftir að atkvæðagreiðsla um fjárlög hefur farið fram núna á eftir. Svo eru menn að tala um sanngirni og lýðræðisleg vinnubrögð. Aðeins varðandi eitt, hæstv. forseti, hvort það eigi að hlusta á einn flokk af fimm. Já. Við erum að tala um stærsta stjórnarandstöðuflokkinn á þingi 

Herra forseti. Ég vil nú fullvissa hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson um að það ríkir mjög góð samstaða innan hinnar eiginlegu stjórnarandstöðu. Þar er enginn ágreiningur. Það ríkir eindrægni og samstaða í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. 
             Við hv. þm. Jón Magnússon vil ég segja að sem betur fer er það ekki þannig að hv. þingmaður, þótt hann kannski haldi það sjálfur, hafi prókúru á skynseminni. Hún er ekki frátekin bara fyrir hv. þm. Jón Magnússon þó að hann kunni að halda svo. Ég efast um að það sé heppilegt veganesti fyrir menn í umræðum við annað fólk að tala eins og hv. þingmaður gerði. Hitt má viðurkenna að hv. þingmaður er gamansamur þegar hann kallar það lítilsháttar breytingu á þingsköpum að hverfa frá ótakmörkuðum ræðutíma bæði í 2. og 3. umr. um frumvörp, eins og þetta hefur verið, og niður í fimm, fimmtán, tuttugu mínútur eða hvað það nú er. Ég vil svo segja að langhörmulegast finnst mér hlutskipti forseta í þessu máli. Það hlýtur að vera dapurlegt fyrir forseta þingsins, Sturlu Böðvarsson, að standa frammi fyrir því að honum hafi þegar á fyrstu mánuðum í embætti sínu algerlega mistekist eitt mikilvægasta hlutverk sitt sem er að laða fram samstöðu og góðan samstarfsanda hér í þinginu. Það er ömurlegt hlutskipti fyrir einn nýlega kjörinn forseta að standa frammi fyrir því. Herra forseti. Það var spurt að því eða minnt á það að ósk hefði komið fram um að þessi umræða færi ekki fram fyrr en minni hlutinn hefði haft eðlilegan tíma til að ganga frá nefndarálitum og breytingartillögum. Málið var afgreitt út úr nefnd í gærkvöldi og meiri hlutinn náði með naumindum að dreifa tillögum sínum fyrir miðnætti þannig að ekki þyrfti að taka málið fyrir með afbrigðum. Mér finnst eðlilegt að virðulegur forseti svari 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við höfum í huga í þessu máli að það á sér talsverðan aðdraganda. Þær tillögur sem verið er að ræða í frumvarpinu sem hér um ræðir hafa verið til umræðu á vettvangi þingsins árum saman. Hæstv. forseti tekur upp umræður um þetta við formenn stjórnmálaflokka og formenn þingflokka þegar í sumar. Niðurstaðan er sú að um endanlega útgáfu frumvarpsins næst víðtæk samstaða, þó ekki þannig að vinstri grænir treystu sér til þess að vera með á málinu. Málið kemur inn í allsherjarnefnd til meðferðar þegar það hefur verið rætt við 1. umr. og þar er gerð ákveðin tilraun til þess að ná samstöðu um breytingar á því frumvarpi sem áður hafði verið samstaða um milli fjögurra flokka. Vinstri grænir lögðu vissulega fram tillögur um sínar hugmyndir um breytingar á þingsköpum, og því skal rétt til skila haldið, þær voru ekki settar fram sem úrslitakostir, heldur komu fram fjölmargar tillögur sem lutu að breytingum. Þær voru hins vegar mjög fjarri þeim meginmarkmiðum frumvarpsins sem hér hefur verið rætt um og varða verulega styttingu ræðutíma í 2. og 3. umr. Það voru veruleg skil á milli þeirra tillagna sem vinstri grænir kynntu í nefndinni og þeirra tillagna sem var grundvöllurinn að frumvarpinu sem hér var til umræðu. Engu að síður lagði meiri hluti nefndarinnar talsvert á sig til þess að koma til móts við sjónarmið vinstri grænna. Lagði fram tillögur sem fela í sér fjórar efnislegar breytingar sem við munum væntanlega ræða síðar í dag en allar þessar breytingar voru til þess ætlaðar að koma til móts við sjónarmið vinstri grænna. Engu að síður taldi sá flokkur sér ekki fært að vera með á málinu og 

Nú eru liðnar þær 20 mínútur sem gert er ráð fyrir að rætt sé um störf þingsins. Hér hefur komið fram ósk frá tveimur þingmönnum um að það mál sem er fimmta mál á dagskrá í dag komi ekki til umræðu fyrr en síðar. Á þessari stundu vill forseti ekki gefa neinar yfirlýsingar um það, en gerir ráð fyrir því að kalla saman fund formanna þingflokkanna að loknum atkvæðagreiðslum til þess að fara yfir framvinduna í dag og minnir hv. þingmenn á að samkvæmt starfsáætlun er þetta síðasti dagur þingsins fyrir jól. Í því ljósi þurfum við að leggja á ráðin um hvernig við ljúkum störfum hér með eðlilegum hætti og á það vil ég leggja áherslu og mun fara yfir það með formönnum þingflokka á eftir.

Kosning umboðsmanns Alþingis er óbundin og skrifleg, þ.e. þingmenn rita á seðil nafn þess sem þeir vilja kjósa umboðsmann Alþingis. Kosningin fer fram skv. 2. mgr. 3. gr. þingskapa. Ég minni á 1. gr. laganna um umboðsmann Alþingis en 1. mgr. hennar hljóðar þannig: „Alþingi kýs umboðsmann Alþingis til fjögurra ára. Hann skal uppfylla skilyrði laga til að mega gegna embætti hæstaréttardómara og má ekki vera alþingismaður.“ [Þingverðir afhentu þingmönnum atkvæðaseðla.]

Úrslit kosningarinnar eru þau að Tryggvi Gunnarsson hefur hlotið 55 atkvæði. Ég lýsi því Tryggva Gunnarsson rétt kjörinn umboðsmann Alþingis frá 1. janúar 2008 til næstu fjögurra ára og óska honum velfarnaðar í mikilvægu starfi.

Virðulegi forseti. Komið er til lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarp ársins 2008, fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar. Eins og mál þetta er afgreitt úr fjárlaganefnd er afgangur á ríkissjóði á næsta ári áætlaður tæplega 40 milljarðar kr. Til viðbótar því afgreiddum við hér fyrir nokkrum dögum fjáraukalagafrumvarp með u.þ.b. 82 milljarða kr. afgangi. Þessar staðreyndir eru mikilvægt innlegg í þá baráttu sem fram undan er fyrir efnahagslegum stöðugleika. Þessar tölur sýna svart á hvítu að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar hér á Alþingi er að auka aðhald í ríkisfjármálum og leggja sitt af mörkum til að auka stöðugleikann í þjóðfélaginu. Ég óska fjármálaráðherra sem hefur veikindaleyfi í dag til hamingju með þennan árangur, sömuleiðis fjárlaganefndinni allri og öllum þeim sem lagt hafa hönd á plóg til að þessi mætti verða niðurstaðan.

Hæstv. forseti. Þegar nú er komið að lokaafgreiðslu á fjárlögum fyrir næsta ár verð ég að segja fyrir mig að ríkisstjórnin gáir illa að sér. Það er mikil verðbólga undirliggjandi í samfélaginu og ég verð að segja að mér finnst sá sem með efnahagsstjórnina fer, hæstv. forsætisráðherra, daufgerður, jafnvel tvíhöfða í málflutningi sínum. Ég sé að hann segir, með leyfi forseta, í útvarpinu að þó að verðbólgan sé mikil um þessar mundir séu horfur ágætar um að hún minnki á næstunni. Hann bendir á að húsnæði hækki ekki jafnmikið og áður, aukin opinber útgjöld séu þó ekki skynsamleg við þessar aðstæður. Hér er verið að hækka fjárlög um hátt í 20% milli ára, verður sennilega 25%, þannig að ríkisstjórnin gefur í verðbólgueldinn á sama tíma og allar eftirlitsstofnanir erlendar og Seðlabankinn vara mjög við þessari þróun. Ríkisstjórnin er aðgerðalaus og samkvæmt tölum sem Hagstofan birti í gær er 12 mánaða verðbólga nú 5,9% en í ágúst var hún 3,4%. Verðbólgan stígur. Í desember í fyrra var 12 mánaða verðbólga hins vegar 7% þannig að horfurnar á harðri lendingu í efnahagslífinu eru miklu líklegri eftir að þessi fjárlög hafa verið gerð. Nú liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur gefið inn í hagkerfið, hún er ekki í takt við allt það sem varað er við. Hæstv. fjármálaráðherra sem er fjarverandi í dag liggur eins og ormur á gulli, það hækkar undir koddanum hjá honum. Ekki dettur ríkisstjórninni t.d. í hug að grípa til þeirra aðgerða að lækka olíugjaldið tímabundið sem mundi hafa áhrif á verðbólguna strax. Það liggur fyrir að olía á Íslandi er orðin dýrari en bensín. Nei, þetta skapar miklar tekjur sem hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra grobba sig af. Fólkið á bifreiðunum sem fer á milli vinnustaða og í erindum sínum borgar hærri og hærri gjöld fyrir bensín og olíu, og olían er orðin dýrari. Ríkisstjórnin er sem sé ekkert að gera í efnahagsmálum og það er alvarlegur vitnisburður um fyrstu fjárlög þessarar ríkisstjórnar, hún tók ekki á í efnahagsmálum þegar hún tók við. Það var gert 1999, það var gert 2003 þannig að þessi ríkisstjórn er því miður ábyrgðarlaus og það mun bitna á ungu skuldugu fólki og fyrirtækjum í hærri og hærri vöxtum, Seðlabankinn einn stendur vaktina hér heima, 

Herra forseti. Fjárlög fyrir árið 2008 koma hér til lokaafgreiðslu. Þau byggja að meginstofni til á óbreyttri stefnu fyrrverandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Það sést ekki mikill munur hver þar er undir sæng með Sjálfstæðisflokknum, enda bjuggust fæstir við að það mundi nokkru breyta.  Í öðru lagi er mörkuð sú stefna að hefja skuli nú einkavæðingu og markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins, enda fagnaði hæstv. forsætisráðherra því að fá Samfylkinguna með sér í ríkisstjórn svo að hægt væri að taka þar til hendi í þá veruna. Þetta sést líka í fjárlögunum, heilbrigðisþjónustunni er haldið í fjárhagslegri úlfakreppu. Ég hef rætt hér heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu sem bæði er með gríðarlegan halla og rekstrarfjárskort á næsta ári, Landspítalann, heilbrigðisstofnanirnar um allt land, sérstaklega minni heilbrigðisstofnanir sem verða sendar út í næsta ár með skertar fjárveitingar til að takast á við þau verkefni. Þetta eru hin nýju áhersluatriði þessarar ríkisstjórnar sem hæstv. forsætisráðherra síðan grobbar af að sé með mikla og digra sjóði. Þetta fólk fær hins vegar ekki að njóta þess, sjúkt, aldraðir, öryrkjar. Nú verður gengið til atkvæðagreiðslu, herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram breytingartillögur til þess að sníða af verstu vankanta þessa frumvarps varðandi heilbrigðismálin, menntamálin og fleiri mál og ég skora á hv. þingmenn að styðja þær. Við munum styðja allnokkrar breytingartillögur sem fjárlaganefnd leggur til um ýmis atriði sem hafa verið unnin í því samkomulagi sem ramminn hefur skammtað í fjárlaganefndinni. Varðandi þær tillögur sem hins vegar eru unnar fullkomlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar munum við annaðhvort sitja hjá eða greiða atkvæði gegn ef við teljum 

Virðulegi forseti. Það eru ákaflega viðsjárverðir tímar í efnahagsmálum, verðbólgan á þessu ári verður um 6% sem er um 140% yfir verðbólgumarkmiðum Seðlabanka Íslands. Þetta er fimmta árið í röð þar sem svo tekst til um stjórn efnahagsmála að verðbólga er yfir þeim mörkum sem stjórnvöld hafa sett sér. Há verðbólga er að festast í sessi og það verður mikið átak að ná henni aftur niður á það stig sem ásættanlegt er og birtist í verðbólgumarkmiðum Seðlabanka Íslands. Ofan í þessa stöðu koma boðaðar almennar skattalækkanir hæstv. forsætisráðherra sem olía á eld. Hann hefur sem betur fer séð að sér og virðist hafa dregið þær til baka, a.m.k. um sinn. Það er eitt aðalverkefni þessarar ríkisstjórnar að ná jafnvægi í efnahagsmálunum og stöðugleika í efnahagskerfinu. Fram undan er áframhaldandi verðbólgutímabil, miklar framkvæmdir á næstu tveimur árum, bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum, upp á nærri 500 milljarða kr. Því til viðbótar munu svo bætast við framkvæmdir í virkjunum og stóriðjuframkvæmdum sem áformaðar eru og munu örugglega einhverjar þeirra koma til framkvæmda á þessum tíma. Þess vegna verður það verkefni ríkisstjórnar að ná jafnvægi í efnahagsmálum enn mikilvægara en áður. Lykilatriði í því er að ríkisstjórnin haldi rétt á málum í komandi kjarasamningum. Til að tryggja hófsama kjarasamninga verður ríkisstjórnin að spila út aðgerðum í skattamálum sem bæta kjör elli- og örorkulífeyrisþega og lágtekjufólks. Ríkisstjórnin hefur þegar tekið upp innihaldið í tillögum okkar þingmanna Frjálslynda flokksins í breytingum á almannatryggingalöggjöfinni sem liggur fyrir hv. þingnefnd. Alþýðusamband Íslands hefur tekið upp tillögu Frjálslynda flokksins í skattamálum um sérstakan persónuafslátt sem liggur líka fyrir hv. þingnefnd þar um. Við erum algjörlega sannfærðir um að þessar tvær tillögur eru skynsamlegar til að feta leiðina að ábyrgum kjarasamningum sem verða til þess að verðbólga lækkar og stöðugleiki kemst aftur á í efnahagsmálunum.

Herra forseti. Við göngum til atkvæða um fjárlög ársins 2008. Það er lærdómsríkt að fylgjast með þeirri umræðu sem hinn stóri stjórnarmeirihluti heldur uppi um fjárlög þessi. Það er eitt einkenni mjög sterks meiri hluta að hann telur sig í rauninni algerlega óbundinn af staðreyndum. Hann gengur t.d. algerlega óbundinn af veruleikanum sjálfum og telur sig geta sveigt hann til og sagt að svart sé hvítt. Það eru slæm skilaboð, og það eru slæm skilaboð til þjóðarinnar í þessum fjárlögum sem eiga eftir að verða okkur erfið á þeim erfiða vetri kjarasamninga sem fram undan er. Við framsóknarmenn munum hér eftir sem hingað sitja hjá til við atkvæðagreiðslur um einstaka kostnaðarliði, ekki vegna þess að hér séu ekki þjóðþrifamál á ferðinni heldur vegna þess að boginn er spenntur allt of hátt og ekki tekið tillit til aðstæðna í efnahagslífi. Það er beinlínis, herra forseti, raunalegt að hlýða á ummæli hæstvirtra ráðherra um að þetta séu aðhaldssöm fjárlög. Það eru þau ekki, en þetta er það sem gerist þegar meiri hluti er mjög sterkur, hann telur sig geta sagt eitthvað sem á sér enga stoð vegna þess að mótmælin verði svo hjáróma. Það er ekki svo að þetta séu aðhaldssöm fjárlög eins og hæstv. forsætisráðherra hefur látið hafa eftir sér í fjölmiðlum. Og það er ekki svo að þetta sé gott innlegg í kjarasamningaviðræður eins og skilja mátti af ummælum hæstv. utanríkisráðherra í fjölmiðlum í gær þar sem hún tók fram að eitt helsta innlegg ríkisstjórnarinnar í kjarasamningaviðræðurnar hlyti að vera ábyrg efnahagsstjórn. Þessi fjárlög eru ekki í neinu samræmi við þau kosningaloforð sem gefin hafa verið, þau eru aðeins í samræmi við það samstöðuleysi, það úrræðaleysi og það slæma hjónaband sem þjóðin er dæmd til að sitja undir og búa við með þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Við munum því í allflestum málum varðandi útgjaldaauka og einnig varðandi tekjuhliðina sitja hjá. Ég mun gera betur grein fyrir því á eftir eftir því sem tími vinnst til en við munum greiða atkvæði með lítils háttar tillögu á þskj. 465, vegna háskólans á Vestfjörðum, sem ég er flutningsmaður að ásamt öðrum minnihlutafulltrúum í fjárlaganefnd. Við munum sömuleiðis styðja tillögur hv. þm. Dýrleifar Skjóldal og Steingríms J. Sigfússonar um framlög vegna Hlíðarskóla í Eyjafirði, enda teljum við það mikið jafnræðismál. Báðar þessar tillögur eru til óverulegs útgjaldaauka en er réttlætismál að nái fram að ganga. Ég mun síðar í dag gera grein fyrir atkvæðagreiðslu okkar í málefnum 

Herra forseti. Nú liggur fyrir á Alþingi að greiða atkvæði um þau fjárlög sem hér hafa verið til umræðu frá 1. október. Eins og hv. þingmenn þekkja hafa fjárlögin verið í smíðum hér í marga mánuði, allt frá ársbyrjun og jafnvel allt frá síðasta ári því að þannig hefur vinnulagið verið, fjölmargir hafa komið að slíku verki sem fjárlögin eru hverju sinni. Ég vil nota tækifærið fyrir hönd fjárlaganefndar til að þakka öllum þeim sem hafa komið að þessu verki, hvort sem er í ráðuneytunum eða annars staðar, líkt og hér í þinginu. Við höfum fjallað um fjárlögin í þrennum umræðum og tekið í það hátt í 48 klukkustundir, að mér skilst, sem þýðir að margar ólíkar skoðanir hafa komið fram og margt hefur verið sagt í þeirri umræðu. Það er auðvitað hlutverk okkar hér við afgreiðslu fjárlaganna að standa vörð um sjálfstæði þingsins og um leið að efla eftirlitshlutverk Alþingis. Við höfum gert það með því að rýna í fjárlagafrumvarpið eins og það kom fram til umræðu þann 1. október. Stóru breytingarnar milli 2. og 3. umr. felast í aðgerðum til að bæta kjör aldraðra og öryrkja, en einnig er um að ræða færslur á milli ráðuneyta, líkt og við þekkjum í umræðu um stjórnarráðsfrumvarpið. Til að mynda aukast útgjaldaliðir félagsmálaráðuneytisins um 160% á milli ára við þann tilflutning sem boðaður er. Munar nú litlu á milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðismálaráðuneytis. Frá 1. umr. til 3. umr. hefur útgjaldaaukning orðið 4 milljarðar, 0,9%, en tekjuaukning hefur orðið 12 milljarðar, 2,6%. Tekjuafgangur frumvarpsins er nær 40 milljarðar kr. Hv. þingmenn, ég hef boðað ákveðnar breytingar í fjárlaganefndinni varðandi fjárlagagerð og eftirlit sem lýtur að framkvæmd fjárlaga. Ég vona að flestir þingmenn geti tekið þátt í þeirri vegferð og ég hvet ykkur til að styðja sem flestar tillögur sem bornar eru hér upp af hálfu meiri hlutans. Tillögur minni hlutans hafa komið inn í umræðuna á síðustu dögum 

… endurfluttar við 2. umr.


            

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um tekjuöflun til að standa straum af kostnaði við tillögur sem við flytjum í þessu frumvarpi, einkum til að rétta hlut velferðarþjónustunnar. Tillagan gengur út á að hækka fjármagnstekjuskatt úr 10% í 14%, en þó svo að 140 þús. kr. frítekjumark gildi. Það þýðir að allir smásparendur yrðu undanþegnir skatti. 90% þeirra sem nú borga fjármagnstekjuskatt yrðu undanþegin þessum skatti. Þetta er réttlætismál og menn spyrja hvers vegna launafólk eigi að greiða tæplega 36% skatt á meðan ríkasta fólkið borgar 10% skatt. Þá fara auðmennirnir úr landi, segja margir. Ég get fullvissað Sjálfstæðisflokkinn og Samfylkinguna, sem eru haldin þessum mikla og takmarkalausa auðmannaótta, að hann er ástæðulaus. Á Íslandi er fjármagnstekjuskattur lægri en 

Herra forseti. Hér er lagt til að 4,5 milljarðar kr. vegna sölu fasteigna á Keflavíkurflugvelli verði tekjufærðir á árinu 2008. Í fyrsta lagi liggur fyrir að þessir peningar koma ekki inn fyrr en í fyrsta lagi 2009, ef þeir þá koma þá inn. Í öðru lagi höfum við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, krafist þess varðandi sölu á þessum eignum í heild að fá alla samninga sem lúta að eignasölu, samninga um kaup á vörum og þjónustu tengt þessu verkefni á Keflavíkurflugvelli, upp á borðið til að óyggjandi sé að löglega sé að málum staðið. Við krefjumst þess að Alþingi geti, áður en gengið er til atkvæða um að færa hér inn tekjur, gengið  
            

Herra forseti. Ég tek um margt undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, og þykir vænt um að hann hafi þessa sömu afstöðu. Um þetta mál höfum við mikið rætt í fjárlaganefnd. Ég tel að meðan hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki gert hreint fyrir sínum dyrum varðandi samskipti ríkis og KADECO með því að breyta þeim samningi sem nú er þar í gildi sé algerlega ófært að þessi gjöld séu færð inn á fjárlög með þessum hætti. Við afgreiðslu fjáraukalaga sátum við hjá við þessa atkvæðagreiðslu, en nú höfum við framsóknarmenn ákveðið að greiða atkvæði gegn þessu, enda er alvarleiki þessara mála alltaf að koma betur og betur í ljós. Það er allsendis ófært að ríkið láti sem það sé ekki bundið af þeim samningum sem eru undirritaðir af hæstv. ráðherrum og því segjum við nei.

Herra forseti. Miklar væntingar hafa verið bundnar við það á Ísafirði, og reyndar á Vestfjörðum öllum, að stofnun sjálfstæðs háskóla á Vestfjörðum yrði að raunveruleika. Þar er nú starfrækt háskólasetur sem er á safnlið undir liðnum Háskólastarfsemi. Í háskólasetrinu er unnið metnaðarfullt starf en til að það geti þróast áfram og við getum svarað kalli þess fólks sem hefur sett þetta í öndvegi í baráttumálum sínum fyrir eflingu Vestfjarða, að Háskóli Vestfjarða verði sjálfstæður og fái sjálfstæða stöðu á fjárlögum Alþingis, er þessi tillaga flutt. Hún er um að háskóli á Vestfjörðum verði orðinn að raunveruleika eigi síðar en 1. júní á næsta ári  Herra forseti. Ég skora á hv. þingmenn 

Hæstv. forseti. Ég fagna þeim áhuga sem birtist í þessari breytingartillögu um að stofna sjálfstæðan háskóla á Ísafirði. Þar sem málið hefur verið sett í ákveðinn farveg og þar sem við ákveðum ekki hér einhliða án lagasetningar eða gildingar á stofnun háskóla það að háskóli verði stofnaður með því að breyta bara fjárlögum plús það að upphæðin sem hér er tilgreind er bara skot út í loftið lít ég á þetta sem sýndartillögu af hálfu tillöguflytjanda og greiði atkvæði gegn henni. Í því felst hins vegar engin andstaða, heldur fullur vilji eftir sem áður til að stofnaður verði háskóli á Ísafirði.  
            

Hæstv. forseti. Þeir sem í alvöru vilja framhaldsskóla fyrir alla hljóta að greiða atkvæði með þessari tillögu. Þeir sem í alvöru vilja kraftmikinn framhaldsskóla fyrir þau börn sem koma með greiningu upp úr grunnskólunum hljóta að greiða atkvæði með þessari tillögu. Þeir sem vilja að alvöruaðferðum sé beitt innan framhaldsskólans til að koma í veg fyrir brottfall hljóta að greiða atkvæði með þessari tillögu. Hæstv. forseti. Hér er verið að búa í haginn fyrir það starf sem hæstv. menntamálaráðherra hefur í orði kveðnu sagt að þurfi að vinna innan íslenska framhaldsskólans. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég sakna þess hversu lítil umræða varð um þessa breytingartillögu í gær þegar við vorum í lokaumræðu um fjárlög. Það er fremur dapurlegt að þegar við, hv. þingmenn, fáum tækifæri til að breyta skólakerfinu okkar með því að gefa listgreinunum aukið vægi og tryggja að þeir framhaldsskólanemar sem eru á listnámsbrautum fái það öfluga starf sem við hér í orði kveðnu segjum alltaf að við viljum að þau fái skulum þá ekki nota tækifærið betur en taflan hér gefur til kynna að við ætlum að gera. Hér er talað um að auka og efla listgreinakennslu innan framhaldsskólanna og auðvelda ungu fólki að taka stúdentspróf af listnámsbrautum. Ég segi að sjálfsögðu já og mér þykir leitt að sjá að ekki fleiri en við þingmenn Vinstri grænna gerum það. 

Herra forseti. Rétturinn og jafnræði til náms á að vera ótvíræður, óháð búsetu. Þessi tillaga gengur út á að 520 millj. kr. verði varið til að jafna námsaðstöðu nemenda, til jöfnunar á námskostnaði. Í úttekt sem núverandi varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ingibjörg Inga Guðmundsdóttir, gerði á kostnaði við að senda nemanda að heiman og í framhaldsskóla sýndi að það var töluvert á aðra milljón króna sem íbúar dreifbýlisins sem verða að senda nemendur frá sér þurfa að borga. Þessi tillaga gengur út á að koma til móts við þennan kostnað til að tryggja jafnrétti til náms. Ég skora á hv. þingmenn að standa með okkur, þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og greiða atkvæði með jöfnuði á námskostnaði óháð búsetu. Því miður, herra forseti, 

Hæstv. forseti. Ég greiði þessari tillögu atkvæði mitt þótt ég sé ekki sátt við þann afgreiðslumáta sem fjárlaganefnd hefur kosið að hafa á ákveðnum þáttum fjárveitinga til Þjóðminjasafns Íslands. Þjóðminjasafnið fær verkefni í hendurnar upp á tugi milljóna króna sem Þjóðminjasafnið á enga aðild að. Þetta eru sjálfstæð verkefni sjálfstæðra fyrirtækja eða einstaklinga úti í bæ sem vinna við fornleifarannsóknir eða að uppgreftri. Þjóðminjasafnið þarf hins vegar að hafa umsýslu með fjármununum og greiða þessum sjálfstæðu aðilum þá fjármuni sem fjárlaganefnd samþykkir, og við hér, að setja í þessi verkefni. Þetta er ekki eðlilegur framgangsmáti. Verkefni af þessu tagi á að setja á safnliði en ekki gera Þjóðminjasafnið að umsýslustofnun í þessum efnum þótt auðvitað sé gott að fá viðurkenningu á því að Þjóðminjasafnið fái peninga, sjálfstæða fjárhæð, til að annast þessa umsýslu. Þetta er hins vegar ekki eðlilegur framgangsmáti 

Hæstv. forseti. Það veldur mér vonbrigðum að þessi tillaga um hækkun á fjárframlagi til Listasafns Íslands skyldi ekki ná í gegn. Við sem flytjum þessa tillögu lögðum talsvert mikið á okkur til að reyna að sannfæra þingheim um að taka yrði almennilega á í málefnum Listasafns Íslands. Menntamálanefnd mælti með því í áliti sínu til fjárlaganefndar að það yrði gert. Menntamálanefnd fór í heimsókn í Listasafn Íslands og hét stjórnendum safnsins stuðningi í þessari baráttunni við að reyna að fá aukið fjárframlag. Menntamálanefnd stendur heil á bak við að vilja aukið fjárframlag. Mér er óskiljanlegt hvers vegna fjárlaganefnd varð ekki við þeirri beiðni menntamálanefndar. Ég segi já við þessari tillögu og lýsi um leið yfir depurð minni yfir því að ekki skuli a.m.k. allir menntamálanefndarmenn gera það líka.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir þeirri afstöðu okkar framsóknarmanna að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um heiðurslaun listamanna að þessu sinni, sem er hér samkvæmt breytingartillögu en kemur einnig fyrir í lið 12.a ef ég skil frumvarpið rétt, sem við greiddum atkvæði um áðan. Ástæðan fyrir því að við sitjum hjá er að okkur þykir raunalegt að stjórnarmeirihlutinn, sem ekki getur komið sér saman um efnahagsmálin og ekki getur komið sér almennilega saman um breytingar á Stjórnarráðinu, geti ekki einu sinni komið sér saman um listamannalaun þannig að með eðlilegum hætti megi bæta á lista heiðurslistamanna eins og til stóð og tölu þeirra yrði haldið óbreyttri frá því sem var, heldur er hér farin sú leið …  
            

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að hér er verið að greiða atkvæði um tillögu. Aðrar tillögur liggja ekki fyrir en sú sem hér er til umfjöllunar og við greiðum atkvæði um.

Ég ítreka að ég tel þetta raunalega niðurstöðu í stjórnarsamstarfi þar sem sundurlyndið er ríkjandi, að þar hafa menn ekki einu sinni 

Herra forseti. Hér er ekki farið fram á mikið. Farið er fram á að 8,7 millj. kr. bætist við liðinn Ýmis framlög menntamálaráðuneytis til að hið merka starf sem unnið er í Hlíðarskóla á Akureyri fái sambærilega úrlausn og meðferð á jafnréttisgrundvelli á við þá sem frumvarpið á, gleðilega, að veita Gaulverjaskóla, sem reyndar tekur í starfsemi sinni mið af því frumkvöðlastarfi sem unnið var í Hlíðarskóla. Í Hlíðarskóla eru 16 pláss fyrir drengi og átta pláss fyrir stúlkur sem eiga við ýmiss konar hegðunar-, aðlögunar- og samskiptaerfiðleika að stríða, auk þess sem fimm pláss eru ætluð börnum með geð- og þroskaraskanir. Það er mikið réttlætismál og sjálfsagt að ríkisvaldið búi að þessari starfsemi og styðji við hana á jafnræðisgrundvelli þar sem verið er að byggja hana upp í landinu. Það er óskaplega dapurlegt að ekki einu sinni í þessu litla tilviki geti hæstv. ríkisstjórn eða meiri hlutinn brotið odd af oflæti sínu og samþykkt nokkurn skapaðan hlut sem 

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögur frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um að draga úr framlagi til hermála um tæpan milljarð kr. Það hefur vakið athygli hve mikil ákefð virðist ríkjandi, einkum hjá Samfylkingunni, til að auka útgjöld til hermála. Fer þar fremstur í flokki hinn nýi hermálaráðherra landsins, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hæstv. utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar. Það væri forvitnilegt að heyra hvernig Samfylkingin réttlætir þetta á sama tíma og útgjöld eru aukin til hermála skuli skorið niður við Landspítalann, við sjúkrahúsin í landinu, við heilsugæsluna í landinu, við dvalarheimili aldraðra á þann veg að forsvarsmenn þeirra stofnana fullyrða að þeir geti ekki haldið uppi óbreyttri þjónustu miðað við þau framlög sem eru á fjárlögum fyrir komandi ár.

Virðulegur forseti. Tillagan sem hér er flutt felur í sér þann misskilning að hér séu lögð til aukin útgjöld til hermála, eins og ágætur þingmaður Ögmundur Jónasson orðaði það. Hið rétta er að útgjöld til varnarmála hafa dregist verulega saman á umliðnum árum. Breytingin er sú að við Íslendingar berum í fyrsta skipti í 63 ára sögu lýðveldisins kostnað af okkar eigin vörnum og má halda því fram að það hafi verið tímabært að við gerðum það en ekki Bandaríkjamenn. Hér hefur verulega verið dregið úr varnarviðbúnaði á Íslandi frá því að herinn fór á síðasta ári og ég held að við getum öll fagnað því. Breytingin er bara sú að við berum kostnaðinn núna en ekki Bandaríkjamenn.

Forseti. Hér er en látið á það reyna hvort stuðningur fáist við að hækka lítillega framlög okkar Íslendinga til þróunaraðstoðar og þróunarsamvinnu, mannúðarmála og neyðaraðstoðar í heiminum. Ísland er þar í skammarkróknum og vermir lægstu sæti meðal þróaðra ríkja ásamt Bandaríkjamönnum. Það leifir ekki af því að við komumst upp fyrir 0,2% af þjóðartekjum miðað við þau framlög sem við setjum enn í þennan málaflokk og gengur ákaflega hægt að auka framlögin. Er þó íslenska friðargæslan flokkuð þar með, sem ekki á við um aðrar þjóðir. Við erum því óralangt frá því að uppfylla markmið Sameinuðu þjóðanna um að hið opinbera verji 0,7% af þjóðartekjum til þessara verkefna. Á þó að sækja um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og menn slá um sig, bæði heima og heiman, varðandi nýjar og metnaðarfullar áherslur í alþjóðamálum. Þess sér a.m.k. ekki stað í myndarlegri aukningu á framlögum okkar til þróunarmála, einmitt þau ár sem 

Virðulegur forseti. Í þessum málum er mjög margt jákvætt að gerast, m.a. í þessum fjárlögum. Ef ég man rétt aukast framlög til þróunaraðstoðar í þessum fjárlögum um ríflega 700 millj. kr. Því má segja að jákvæðir hlutir séu að gerast og mjög jákvæð þróun í gangi. Við erum hins vegar ekki komin upp í 0,7% af vergri landsframleiðslu eins og þúsaldarmarkmiðin segja til um. En það er til skoðunar í utanríkisráðuneytinu með hvaða leiðum og hvernig það geti þá best gerst að við komumst upp í það markmið. 
             Ég held að það brýnasta sem við stöndum andspænis núna sé að endurskoða lögin um þróunaraðstoð vegna þess að þau eru 25 ára gömul. Meðan þau lög gilda erum við ekki með þann ramma um aðstoðina sem þarf að vera til þess að þetta sé gert með ábyrgum og skilvirkum hætti.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að koma hér upp einu sinni enn og gera grein fyrir atkvæðum okkar framsóknarmanna. Hér er, eins og í svo mörgum öðrum atkvæðagreiðslum í dag, um mjög þörf og brýn málefni að ræða en við höfum þó kosið að sitja hjá enda teljum við að eins og ráðslag er í ríkisstjórninni, eins og allt aðhald vantar í þetta fjárlagafrumvarp, þá sé það í heild sinni ábyrgðarlaust og við berum ekki ábyrgð á því. Jafnvel þótt við séum í pólitískri sannfæringu okkar hlynntir einstökum verkefnum og reyndar allmörgum teljum við að almennt hefði átt að gæta meira aðhalds og í ríkisstjórnina vanti í rauninni það skynsemisafl sem síðasta ríkisstjórn hafði með þátttöku Framsóknarflokksins en skortir nú mjög á þar sem skipt hefur verið um.

Forseti. Samkvæmt upplýsingum frá varasjóði húsnæðismála liggur nú fyrir að ýmis sveitarfélög áforma sölu félagslegra íbúða á næsta ári og lítið mun draga úr umsóknum um rekstrarframlög. Fyrst og fremst er um að ræða sveitarfélög sem jafnframt standa frammi fyrir fjárhagslegum vanda af öðrum orsökum, svo sem vegna íbúafækkunar og erfiðleika í atvinnulífi. Jafnframt má búast við að samdráttur aflaheimilda í þorski muni enn auka vanda flestra umræddra sveitarfélaga. Við viljum við þessa afgreiðslu láta á það reyna hvort Alþingi sé reiðubúið til að koma til móts við þessar mikilvægu þarfir sveitarfélaganna sem hvað verst standa með því að auka framlagið til varasjóðs húsnæðismála um 225 millj. kr.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða breytingartillaga sem þingmenn Vinstri grænna ásamt þingmönnum Frjálslynda flokksins standa að og lýtur að því að bæta verulegum fjármunum inn í lífeyristryggingar, tæpum 5 milljörðum kr. í stað þeirra 954 millj. sem tillögur ríkisstjórnarinnar fela í sér og eru á næstu breytingartillögu. Þessi áhersla okkar er í samræmi við sameiginlega stefnumótun fyrrverandi stjórnarandstöðuflokka frá haustinu 2006 og mundi nokkurn veginn bæta þeim fjárhæðum inn í lífeyristryggingakerfið og til aldraðra og öryrkja sem þar var mótuð stefna um. Það gerir tillaga ríkisstjórnarinnar hins vegar engan veginn, hún nær allt of skammt í þeim efnum þótt hún sé vissulega í rétta átt og er þessi munur á eins og menn sjá skýrt ef þeir bera saman niðurstöðutölurnar, 4.980 millj. annars vegar og 954 millj. frá ríkisstjórninni hins vegar.

Virðulegi forseti. Í þessum fjárlögum erum við að greiða atkvæði um verulega fjármuni til að hrinda í framkvæmd aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um verulega bætt kjör lífeyrisþega, bæði aldraðra og öryrkja. Það eru um 5 milljarðar kr. á ársgrundvelli sem eru lagðir til í þessa aðgerðaáætlun. Afnumin verður tekjutenging 

Virðulegur forseti. Loksins, loksins er ákveðið að meðhöndla lífeyrisþega, öryrkja og aldraða sem sjálfstæða einstaklinga og hætta að skerða framfærslu þeirra með tekjum maka. Það er söguleg stund og meira en 10 ára baráttu lífeyrisþega fyrir að ná þessu markmiði er loks í höfn. Ég þakka hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmönnum fyrir að taka þetta skref í dag og fagna því að fjöldi fólks geti nú skráð sig í sambönd, staðfest sambönd sín með hjónaböndum og farið að lifa sem sjálfstæðir einstaklingar í stað þess að gjalda þess að eiga í sambandi við aðra. Ég fagna því líka að öryrkjum og ellilífeyrisþegum verði veitt frelsi til sjálfsbjargar til að auka tekjur sínar án þess að missa í sífellu lífeyrisbætur á móti 

Forseti. Hér er lagt til að bæta 400 millj. kr. inn á liðinn Lífeyristryggingar og eyrnamerkja þær því viðfangsefni að koma til móts við lífeyrissjóðina þannig að þeir geti haldið óbreyttum greiðslum til lífeyrisþega og ekki komi til framkvæmda eða verði áframhald á þeirri skerðingu sem hófst 1. desember sl. og var mjög tilfinnanleg fyrir marga sem þar misstu jafnvel tugi þúsunda króna af naumum framfærslueyri sínum. Ríkisstjórnin bauð lífeyrissjóðunum 100 millj. kr. ef þeir væru tilbúnir til að falla frá þessari skerðingu en gafst svo upp þegar það var ekki þegið. Látið var stranda á því að í staðinn fyrir að hafa þetta 300–400 millj. kr. sem mundi duga hafði ríkisstjórnin ekki efni á nema 100 og afsakar sig svo með því að lífeyrissjóðirnir hafi ekki þegið það og þar með sé það væntanlega ekki á hennar ábyrgð að þessi skerðing kemur til framkvæmda. Að sjálfsögðu á að samþykkja þessa hækkun þannig að ekki komi til skerðingarinnar 

Hæstv. forseti. Sú tillaga og sú hækkun sem var afgreidd við 2. umr. fjárlaga til hækkunar á tannlækningum er eingöngu til að mæta fjölda íbúa hér á landi við óbreyttar aðstæður, við óbreytta endurgreiðslu. Það er ekkert í núverandi fjárlögum sem er til að bæta þjónustu við börn eða fullorðna til að bæta tannheilsu þjóðarinnar. Þær 70 millj. sem hér er lagt til að bætt verði inn í tannlækningar almannatrygginga eru eingöngu til að koma til móts við þau fyrirheit ríkisstjórnarinnar að bæta tannheilsu barna og í það forvarnaátak sem nú á að vera í gangi en er því miður mörgum fjölskyldum 

Hæstv. forseti. Fjárlaganefnd Alþingis hefur borist erindi frá sjúkrahúsunum í landinu og í fréttatímum útvarps- og sjónvarpsstöðva og í blöðum höfum við fengið það staðfest að forsvarsmenn sjúkrahúsanna í landinu telja að verði ekki breyting gerð á ákvörðun stjórnarmeirihlutans um fjárframlög til þessara stofnana á komandi ári blasi víða við neyðarástand, að þessar stofnanir geti ekki sinnt þeim verkefnum sem þær sinna nú. Þetta er tilraun af okkar hálfu til að ná fram málamiðlun. Landspítalinn þyrfti t.d. 1.000 millj. að mati forsvarsmanna sjúkrahússins til að halda í horfinu á næsta ári. Við leggjum hér til málamiðlun um framlag upp á 600 millj. og við leggjum til framlag upp á 80 millj. til Sjúkrahússins á Akureyri. Það mundi varla duga til að mati þeirra 

Herra forseti. Hér koma til atkvæðagreiðslu fjórar tillögur frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um það að efla heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og úti um landið. Það er sýnt að við horfum fram á grimmilegan niðurskurð í heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu ef svo fer fram sem horfir með fjárlagafrumvarpið, það þýðir að 193 þúsund íbúar, allt frá Þingvallasveit, út á Seltjarnarnes, suður í Hafnarfjörð og allt þar á milli munu verða fyrir skertri þjónustu og mismunun að mínu mati. Ég tel mjög brýnt, herra forseti, að íbúar á þessu svæði, sem og sveitarstjórnarmenn í öllum þeim sveitarfélögum sem hér eiga í hlut, geti fylgst með því hvernig 34 þingmenn þeirra hér á Alþingi greiða atkvæði um framtíð Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Ég fer því fram á sératkvæðagreiðslu og nafnakall um 5. liðinn.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um að efla sérfræðiþjónustu og efla geðheilbrigðisþjónustu á heilsugæslustöðvum víða um land fyrir 150 millj. kr. á næsta ári. Með því móti væri hægt að auka gæði og styrk heilsugæslunnar, með því að fjölga starfsstéttum sem þar starfa. Það þarf fleiri starfsstéttir, svo sem iðjuþjálfa, félagsráðgjafa, geðhjúkrunarfræðinga og líka fleiri sálfræðinga. Þannig er hægt að auka gæði og efla styrk þessarar mikilvægu grunnþjónustu í samfélagi okkar. Ég segi já.

Herra forseti. Ég vil gera hér grein fyrir þeirri afstöðu okkar framsóknarmanna að greiða ekki atkvæði með þessari tillögu vegna þeirrar óráðsíu sem er ríkjandi í ríkisrekstrinum vegna þess að það er 20–25% hækkun á fjárlögum milli ára, vegna þess að ríkisútgjöld hafa ekki verið stærri hluti af landsframleiðslu frá 1993 og við höfum ekki séð annað eins fóður fyrir verðbólgubál síðan fyrir tíma þjóðarsáttar. Þess vegna er því miður svo ástatt að við höfum ekki tök á því að greiða hér atkvæði með annars mjög þarfri tillögu …  
            

Hv. þingmaður hefur orðið.

Ég legg áherslu á það að svona er komið vegna hinnar almennu óráðsíu og vegna þess að alla skynsemi skortir hér í fjárlagagerðina. 

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur komið fram að rekstrarhalli heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu frá fyrri árum er um 400 millj. kr. Það hefur líka komið fram að stjórnendur heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu telja að a.m.k. 500 millj. þurfi til að geta staðið undir óbreyttum rekstri á næsta ári. Ég velti fyrir mér hvort þetta séu kosningaloforð Samfylkingarinnar, að fella hér tillögu um nauðsynlega fjárveitingu til að hægt sé að halda uppi eðlilegri heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu. Ég efast um að þeir sem nú sitja hér í sal hafi í kosningaundirbúningnum og í kosningabaráttunni lofað 

Hæstv. forseti. Vissulega hefði verið full ástæða til að bæta 400 millj. við í þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til heilsugæslunnar í Reykjavík en þar sem við framsóknarmenn komum ekki að þessari fjárlagagerð og berum ekki ábyrgð á henni finnst okkur ómálefnalegt að taka út úr einn og einn lið og styðja hann vegna þess að heilt yfir eru þessi fjárlög mjög þensluskapandi og við viljum ekki taka þátt í því. Að sjálfsögðu hefðum við komið hlutum þannig fyrir ef við hefðum haft tök á að heilsugæslan í Reykjavík yrði starfhæf á næsta ári, sem hún verður ekki, með þeim framlögum sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að veita henni. Þetta er liður í því að breyta heilbrigðismálum á Íslandi, einn liður í því, enda sagði forsætisráðherra í haust að farið yrði út í breytingar á heilbrigðiskerfi 

Hæstv. forseti. Með þessari tillögu er eingöngu verið að gera heilsugæsluþjónustu á höfuðborgarsvæðinu kleift að starfa með óbreyttu sniði. Samt er krafan um að auka framboð heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu. Það eru þúsundir manns hér án heimilislæknis, án þjónustu heilsugæslu. Við erum líka að tala um hvernig eigi að halda utan um og hefta þenslu og útgjöld til heilbrigðismála. Neyðin er fyrst og fremst að efla heilsugæsluna, efla fyrst og fremst heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu. Er með þessari afgreiðslu fjárlaga til heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu verið að úthýsa þeim verkefnum sem hefur verið gerð tillaga um? Er verið að úthýsa þessum mikilvægu verkefnum forvarna til einkaaðila, til nýrrar starfsemi? Er það það sem liggur að baki? Eru þetta 

Hæstv. forseti. Hér er lögð fram tillaga um 400 millj. kr. framlag til heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Þetta þyrfti að vera meira en þetta er tilraun til að ná einhverju fram. Þegar hafa komið fram tillögur frá forsvarsmönnum heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu um niðurskurð um 550 millj. kr. til að rétta af skuldahallann. Tillögurnar ganga m.a. út á það að skerða heimahjúkrun um 20%, loka Miðstöð heilsuverndar barna, Miðstöð mæðraverndar og Miðstöð sóttvarna og skólaheilsugæslu. Þetta er það sem Framsóknarflokkurinn kallar þensluhvetjandi aðgerðir væntanlega að reyna að halda þessu við. Ég verð að segja að mér blöskrar þetta, hæstv. forseti, þessi undarlega afstaða. 

Herra forseti. Það rétt og það er athyglisvert að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hvaða kjördæmi svo sem þeir sitja fyrir á hv. Alþingi, lýsa stuðningi við þessa tillögu um að styrkja heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu meðan þingmenn þeirra íbúa sem heilsugæslan á að þjóna ýmist sitja hjá eins og hv. þingmenn Framsóknarflokksins eða greiða atkvæði gegn þessari sjálfsögðu tillögu. Við skulum muna að með niðurskurðinum er vegið að rótum hins besta í íslensku heilbrigðiskerfi, mæðraverndinni, ungbarnaeftirlitinu, því sem hefur lyft okkur Íslendingum á topp í samanburði í heilbrigðisþjónustu við önnur lönd. Dagskipunin er greinilega sú að teppaleggja í heilbrigðisþjónustu á höfuðborgarsvæðinu fyrir einkavæðinguna. 

Með því framlagi sem gert er ráð fyrir, herra forseti, í fjárlagafrumvarpi er starfsemi Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins stefnt í uppnám. Stjórnendur segja að grípa þurfi til alvarlegra niðurskurðaraðgerða, svo sem að því er varðar skólaheilsugæslu, mæðravernd, heimahjúkrun, ungbarnaeftirlit o.fl. Því verður vart trúað að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætli að skella skollaeyrum við því ákalli sem komið hefur frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, að stjórnarmeirihlutinn ætli að svelta hana til einkavæðingar. Það er þyngra en tárum taki að heyra nú hvern þingmanninn á fætur öðrum úr röðum þeirra sem um langt árabil hafa barist fyrir efldri heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu, bæði hér í sölum Alþingis og á vettvangi borgarstjórnar, segja nú nei í þessari atkvæðagreiðslu. Er það félagshyggja Samfylkingarinnar í verki? Ég segi já.

Hæstv. forseti. Með þessari tillögu leggjum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til að 100 millj. kr. renni aukalega til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Það er eingöngu til að koma lítillega til móts við þann mikla fjárhagsvanda sem er á nær öllum stofnununum. Ekki er möguleiki fyrir stofnanirnar að fara í þróunarstarf, hvað þá að bæta sérfræðiþjónustu eða aðra þjónustu innan þeirra. Stöðnun er á mörgum sviðum og erfitt að ráða fólk. Hvað Heilbrigðisstofnun Austurlands varðar leggjum við til að aukalega fari til hennar 260 millj. kr. Heilbrigðisstofnunin á í mjög miklum erfiðleikum, eins og komið hefur fram í skoðanakönnunum hvað varðar þjónustu. Megn óánægja er á meðal íbúanna á Austurlandi með þjónustu stofnunarinnar vegna þess að hún hefur ekki haft mannafla, ekki aðstöðu til að veita þá þjónustu sem hún gerði 

Hæstv. forseti. Skyldu menn muna eftir umræðunni um barnabætur undir þinglok fyrir síðustu kosningar? 

Herra forseti. Hér er lagt til að liðurinn Vaxtabætur verði hækkaður um 800 millj. kr. og er í raun og veru allt of lítið ef út í málið er farið. Það er kunnara en frá þurfi að segja að húsnæðiskostnaður hefur hækkað gríðarlega á undanförnum missirum og nú, síðustu mánuðina, stafar sú hækkun einkum af hækkuðum vaxtakostnaði. Eftir að fasteignaverð hætti að hækka eða að hægja tók á hækkun fasteignaverðs er það einkum stóraukinn vaxtakostnaður sem er íþyngjandi fyrir fólk eins og sést vel þegar verðbólgumælingar eru skoðaðar. Þess vegna er það algerlega með endemum að ríkisstjórnin skuli ekki ætla með nokkrum hætti að koma til móts við stóraukinn kostnað þess fólks sem nú stendur undir afborgunum af íbúðarhúsnæði. Ef eitthvað er þyrfti auðvitað að hækka vaxtabæturnar mun meira en þetta og koma til liðs við sveitarfélögin og gera þeim kleift að hækka húsaleigubætur að sama skapi.

Forseti. Í þessari breytingartillögu er lagt til að auka framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga samtals að upphæð 2.400 millj. kr. Þar er í fyrsta lagi um að ræða sérstakt viðbótarframlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga upp á 700 millj., 700 millj. sem fyrsta áfanga í gjaldfrjálsum leikskóla og 1.000 millj. vegna hækkunar húsaleigubóta. Það er nauðsynlegt. Til að bregðast við húsnæðisvanda fjölmargra einstaklinga og fjölskyldna í landinu leggjum við hér til einn milljarð sem settur verði í húsaleigubætur. Þá eru lagðar til breytingar til að jafna stöðu landsbyggðarinnar gagnvart höfuðborgarsvæðinu en þar er um 700 millj. kr. aukningu að ræða til að bæta fjárhagsstöðu skuldugra sveitarfélaga. Loks er gerð tillaga um fjárveitingu til að ná fyrsta áfanga gjaldfrjáls leikskóla sem verið hefur baráttumál margra stjórnmálaflokka, m.a. fyrir síðustu kosningar, og maður skyldi ætla að stuðningur væri við það mál hér í röðum félagshyggjuflokkanna á Alþingi 

Herra forseti. Enn erum við stödd á Keflavíkurflugvelli og nú greiðum við atkvæði um að færa inn í fjárlög útgjöld KADECO, Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar, sem væri ósköp eðlilegt að gera ef rétt væri farið að, ef í fyrstu væri gengið frá samningum milli fjármálaráðuneytisins og Þróunarfélagsins um að því bæri að skila andvirði seldra eigna í ríkissjóð og þar með væri það meðhöndlað eins og ríkisstofnun. Ekki er réttlætanlegt að taka fjárhag einkahlutafélags inn í fjárlög með þessum hætti. Það er auk þess óréttmætt gagnvart þeim sem keypt hafa eignir á Keflavíkurflugvelli og hafa réttmætar væntingar til þess að öllum fjármunum sem þar koma inn sé varið til framkvæmda á svæðinu. Þess vegna er hagsmunum ríkisins í raun og veru teflt í hættu með þeirri afgreiðslu sem hér fer fram.

Virðulegur forseti. Við leyfum okkur að endurflytja tillögu, lítt breytta frá 2. umr., um viðbótarframlög til Ferðamálastofu. Þar er fyrst og fremst um að ræða aukin framlög upp á 30 millj. kr. til ferðamálasamtaka landshluta vegna upplýsingamiðstöðva sem er mikilvægur hluti af þeirra starfsemi. Í öðru lagi 20 millj. kr. til fjölsóttra ferðamannastaða þar sem við gerum ráð fyrir að framlagið fari til úrbóta í umhverfismálum á fjölsóttum ferðamannastöðum og loks viðbótarframlag til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu upp á 75 millj. kr. en samkvæmt fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er framlag til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu skorið niður í 70 millj. kr. en var fyrir þremur árum 300 millj. kr. Það er að mínu mati alvarleg atlaga að þessari mikilvægu og blómlegu atvinnugrein í landinu og þess vegna leggjum við til og væntum stuðnings við aukið framlag til þessa málaflokks.

Herra forseti. Hér er tillaga frá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um jöfnun á flutningskostnaði upp á 500 millj. kr. Þetta er búið að vera baráttumál á þingi og ég minnist þess meira að segja að hæstv. núverandi samgönguráðherra stóð með þeim sem hér stendur í því að berjast fyrir jöfnun á flutningskostnaði. Í frumvarpinu voru lagðar 150 millj. kr. til jöfnunar flutningskostnaðar á Vestfjörðum samkvæmt sérstöku samkomulagi þar um af svokallaðri Vestfjarðanefnd. 

Hæstv. forseti. Það er eiginlega að verða dálítill farsi í kringum þetta mál allt saman, þ.e. að ríkisvaldið komi eitthvað til aðstoðar í sambandi við háan flutningskostnað á landsbyggðinni. Þetta er mál sem við framsóknarmenn börðumst fyrir í síðustu ríkisstjórn en náðum ekki árangri í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Sá sem hafði hæst á síðasta kjörtímabili um þetta mál var hv. þingmaður sem nú er hæstv. ráðherra, Kristján Möller. Hann hafði ekki sýnt þann manndóm þar til fyrir nokkrum dögum að ætla að beita sér í þessu máli. Þá kemur fram opinberlega að það eigi að skipa nefnd um að móta tillögur um lækkun á flutningskostnaði. Hver skyldi vera formaður í þeirri nefnd? Ekki fékk hæstv. samgönguráðherra að hafa þar sinn mann sem formann heldur er það 1. þm. Norðaust. Kristján Þór Júlíusson, eftir því sem ég las einhvers staðar í blaði 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að greina frá því að hér var brugðist hratt við í þessu máli. Það var tekið til umfjöllunar í ríkisstjórn í haust og þá skipaði ég sem viðskiptaráðherra starfshóp með formanni nefndarinnar Kristjáni Þór Júlíussyni , 1. þm. Norðaust. Það geta ýmsir þakkað sér ýmislegt í því en sá hópur fékk starfstíma til 1. júní á næsta ári til að útfæra og kortleggja þörf fyrir almennan stuðning, almennar flutningsjöfnunarreglur fyrir landsbyggðina og þar kom að sjálfsögðu hæstv. samgönguráðherra mjög að málum. Hann skipar mann í nefndina ásamt hæstv. fjármálaráðherra og iðnaðarráðherra. Nefndin mun taka til starfa fljótlega og það var ég sem fékk hv. þm. Kristján Þór Júlíusson til að gegna formennsku fyrir nefndinni og það var ánægjuefni að sá vaski og öflugi stjórnmálamaður skyldi vera til í það. Þess er skammt að bíða að þetta líti dagsins ljós og taki við af öðrum og sértækari flutningsjöfnunarreglum sem hér hafa 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnarmeirihlutinn leggur í þessari atkvæðagreiðslu til ákveðnar hækkanir á fjárlagaliðnum Umhverfisstofnun og er það vel og munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðja þá hækkun en hún lýtur fyrst og fremst að auknum kostnaði við innleiðingu vatnatilskipunarinnar og auknum kostnaði vegna loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er þessi tillaga sem við greiðum atkvæði um hér varðandi landvörsluna olnbogabarn þessarar ríkisstjórnar og reyndar þeirrar fyrri líka. Landvarslan hefur verið svelt um árabil. Við leggjum til í þessari tillögu að 25 millj. verði settar í landvörslu á friðlýstum svæðum og náttúruverndarsvæðum. Ég segi því já.

Forseti. Það liggur fyrir að samkvæmt gildandi reglum um endurgreiðslur á hluta virðisaukaskatts vegna fráveituframkvæmda sveitarfélaga vantar verulegar fjárhæðir í frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008. Ríkisstjórnin virðist sem sagt ekki reiðubúin til að standa við skuldbindingar sínar gagnvart sveitarfélögunum að þessu leyti og er það þá ekki fyrsta dæmið þar um. Við leggjum hér til, þingmenn Vinstri grænna, að til þessa málaflokks verði bætt við til að standa undir þeim skuldbindingum sem ríkið hefur undirgengist með lögum um endurgreiðslu á framkvæmdakostnaði sveitarfélaganna vegna fráveituframkvæmda. Það er mjög mikilvægt að Alþingi sýni í verki gagnvart sveitarfélögunum að það hyggist standa við samninga sem það hefur gert.

Hæstv. forseti. Náttúrufræðistofnun Íslands er sú rannsóknastofnun opinber sem rannsakar lífríkið okkar, gerir gróður- og vistgerðarkortin sem er verkefni sem hefur verið stutt af samfylkingarþingmönnum í gegnum tíðina. Nú ber svo við að Náttúrufræðistofnun fær ekki þennan árlega rekstrarhalla bættan í fjáraukalögum eins og hefur þó tíðkast frá ári til árs. Nú ber einnig svo við að bón Náttúrufræðistofnunar um lækkun sértekjukröfu er hunsuð af stjórnarmeirihlutanum, þar með töldum þingmönnum Samfylkingarinnar. Ég spyr: Hvernig stendur á því að stjórnarþingmenn Samfylkingarinnar geta ekki staðið vörð um Náttúrufræðistofnun Íslands í samstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn, stofnun sem þeir hafa þó borið blak af í gegnum tíðina og reynt að styðja eftir megni með okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Nú leggjum við til að sértekjukrafan fyrir stofnunina sé lækkuð um 20 millj. og rekstrargrunnurinn hækkaður um sömu 20 millj. - og samfylkingarþingmenn hafa ákveðið að styðja það ekki. Hvers vegna er 

Herra forseti. Ég átel og undrast framgöngu ríkisstjórnarflokkanna og sérstaklega Samfylkingarinnar hvað varðar fjárhagsstöðu Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég hef átt þess kost undanfarin 10 ár að fylgjast mjög náið með samskiptum þings og stofnunar, ráðuneytis og stofnunar og þar hefur gengið á ýmsu en það verður að viðurkennast að hvað varðar árið 2008 horfa starfsmenn Náttúrufræðistofnunar Íslands fram á erfiðustu stöðu sem þar hefur lengi verið uppi. Það er ekki aðeins að afsalað hafi verið heimanmundinum sem ég kalla, lóðinni sem var gefin í tilefni af 200 ára afmæli Hins íslenska náttúrufræðifélags í Vatnsmýri, nú á einnig að selja húsnæðið sem stofnunin er í samkvæmt fjárlögum en það á ekki að bæta fyrir um húsnæði stofnunarinnar peningalega á næsta ári og það á alls ekki að efla starfsemina. 

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um að fella úr gildi heimild til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Orkuveita Reykjavíkur og ríkissjóður eiga og reka hitaveituna saman og á ríkissjóður liðlega 20% hlut í henni. Hitaveitan á jafnframt jarðhitaréttindi á jörðinni Deildartungu í Reykholtsdal, þar á meðal Deildartunguhver sem er einn vatnsmesti hver jarðar. Með vísan til þess hvernig ríkisstjórnarflokkarnir nýttu heimild á fjárlögum til sölu Hitaveitu Suðurnesja síðasta vor er mjög brýnt að afnema nú þegar heimild til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar ásamt Deildartunguhver svo að hún fari ekki á sömu leið.

Herra forseti. Sporin hræða. Sala ríkisins á 15% hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja leiddi til innrásar einkafjármagns og fjárfestingarsjóða í orkuauðlindir landsins. Svo mikil var sú ásókn að jafnvel hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson hefur talað um að reisa þurfi þeim leiðangri skorður með sérstakri lagasetningu. Þrátt fyrir þær yfirlýsingar ráðherra er hér lagt til að 20% hlutur ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar verði seldur, m.a. hlutinn í vatnsmesta hver heims, Deildartunguhver, sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi áðan, en sá hver var tekinn eignarnámi fyrir nokkrum árum. Þessa heimild til sölunnar viljum við vinstri græn fella brott. Ég segi já við þeirri tillögu.

Hæstv. forseti. Ég flyt breytingartillögu við fjárlög sem á að koma í veg fyrir að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins geti farið fram hjá Alþingi Íslendinga í því skyni að einkavæða heilbrigðiskerfi landsmanna. Sjálfstæðismenn hafa sagt að fara eigi í umfangsmiklar breytingar á heilbrigðiskerfinu og heimildargreinin í fjárlagafrumvarpinu er því miður á þann veg að fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins geta komist hjá lýðræðislegri og opinni umræðu í þinginu til þess að fara í róttækar breytingar. Ég trúi því ekki að samfylkingarmenn muni greiða atkvæði gegn því að umræðan sem slík fari fram á vettvangi þingsins. Þess ber einnig að geta að Framsóknarflokkurinn hefur farið með málefni heilbrigðisráðuneytisins 

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að ríkisstjórnin fái heimild til að kaupa aftur hlut sem það seldi í Hitaveitu Suðurnesja. Fram hefur komið ósk frá borgarstjórn Reykjavíkur og frá borgarstjóra, Degi B. Eggertssyni, um viðræður við forsætisráðherra um málið. Ég tel mjög brýnt að tryggilega verði gengið frá því að Hitaveita Suðurnesja verði í opinberri eigu. Einn þáttur í því er að ríkið kanni hvort það kaupi hlut sinn til baka, eins og borgarstjórinn í Reykjavík hefur lagt til. Ég skora því á hv. þingmenn, meiri hlutann sem hlýtur að verða fyrir þeirri tillögu, að styðja hana.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að engir hlutir eru til sölu í Hitaveitu Suðurnesja. Ef maður hefur einu sinni selt hlut líkt og þennan er það einfaldlega þannig að þeir geta gengið kaupum og sölum miðað við þær samþykktir sem gilda um það í félaginu og í þessu tilfelli er forkaupsréttur í félaginu. Ríkið á ekki hlut í Hitaveitu Suðurnesja hf. lengur og mun þar af leiðandi ekki geta nýtt sér forkaupsréttinn, en það er forkaupsréttarákvæði inni í félaginu. Ég vil einnig vekja athygli á því, hv. þingmenn, að það voru sveitarfélög sem keyptu þennan hlut af ríkinu á sínum tíma, það voru sveitarfélögin Reykjanesbær, Grindavík og Hafnarfjörður sem síðan seldu m.a. Orkuveitu Reykjavíkur. Það liggur því ljóst fyrir hvernig farið var með hlut ríkisins. Í umræðum hér hefur því oft verið haldið á lofti að hlutur ríkisins hafi farið yfir til Geysis Green en það var alls ekki svo heldur fór hlutur ríkisins yfir til sveitarfélaganna.

Herra forseti. Það er lýðum ljóst að fráfarandi ríkisstjórn fórnaði Hitaveitu Suðurnesja á altari einkavæðingarstefnu sinnar með skilyrtri sölu á 15% hlut sínum, skilyrtri sölu, hv. þm. Gunnar Svavarsson, vegna þess að þeir sem ekki máttu bjóða í hlutinn voru þau fyrirtæki sem voru í opinberri eigu. Það var fyrir fram ákveðið að þetta skyldi á almennan markað. Nú eftir að þrjú sveitarfélög hafa slegið skjaldborg um jarðhitaréttindi sín á Reykjanesi hefur þrengt mjög að framtíðarmöguleikum Hitaveitu Suðurnesja og miklar deilur og óvissa eru um framtíð fyrirtækisins, hvert það stefnir. Til að endurreisa Hitaveitu Suðurnesja og eyða óvissu um framtíð fyrirtækisins leggjum við þingmenn til að ríkið 

Herra forseti. Hér er verið að leggja til að Matís, sem breytt var í hlutafélag um síðustu áramót, verði aftur breytt í ríkisstofnun. Breytingin hefur reynst illa og komið í ljós að hún var hrein mistök. Það hefur einnig sýnt sig að það voru mistök að breyta Flugstoðum í hlutafélag. Brýnt er að nota tækifærið og breyta Flugstoðum aftur í ríkisstofnun, ekki síst í ljósi þess að nú mun flugumferðarstjórn á Keflavíkurflugvelli færast undir samgönguráðuneytið. Það er því eftirsóknarvert að þjónustan og reksturinn lúti öll lögum og reglum sem gilda um opinberan rekstur og þar með ráðningu starfsmanna. Það hefur ekki komið fram með hvaða hætti þessi sameining verður í samgönguráðuneytinu. Flugstoðir er hlutafélag, starfsmenn á Keflavíkurflugvelli eru opinberir starfsmenn. Mér finnst óverjandi að ekki komi fram skýring á því hvernig framhaldið á að verða í þeim málum áður en við afgreiðum fjárlög. 

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn fær nú sín fyrstu fjárlög afgreidd og það má segja um þau eins og fleiri fyrirbæri tilverunnar …

Forseti vill trufla hv. þingmann og vekja athygli hv. þingmanna á því að enn er ólokið atkvæðagreiðslu um afbrigði þannig að forseti vill biðja hv. þingmenn að sitja í salnum. Forseti biður hv. þingmann afsökunar á trufluninni en hann heldur ræðu sinni áfram þaðan sem frá var horfið.

Allt í lagi ef klukkan verður stillt upp á nýtt, virðulegur forseti, það er fulllítið eftir af ræðutímanum. Ríkisstjórnin er hér að fá sín fyrstu fjárlög samþykkt og það er með þau eins og fleira að þau eru kannski falleg úr fjarlægð en mesti glansinn fer af þeim þegar nær dregur. Viðamiklir málaflokkar eins og heilbrigðismál fá allsendis ófullnægjandi úrlausn. Mestum vonbrigðum hljóta þó fjárlögin að valda Samfylkingunni sem gekk til kosninga með gríðarleg loforð um umtalsvert aukin útgjöld til velferðarmála til að rétta hag barnafólks, til að koma til móts við fólk vegna kostnaðar við húsnæðisöflun, til að létta skattbyrði láglaunafólks. Niðurstaða frumvarpsins er hins vegar sú að barnabætur skerðast, vaxtabætur hækka ekkert þrátt fyrir stóraukinn vaxtakostnað og skattleysismörk eru óbreytt frá tíð fyrri ríkisstjórnar að teknu tilliti til verðlags. Þennan beiska kaleik er Samfylkingin nú með brennheitan í höndunum og á mikið ódrukkið af honum.

Virðulegur forseti. Hér hafa verið samþykkt fyrstu fjárlög nýrrar ríkisstjórnar og þau eru fyrir margra hluta sakir mjög merkileg. Í fyrsta lagi er verulegur afgangur af fjárlögunum eða rétt tæpir 40 milljarðar kr. Það endurspeglar sterka stöðu ríkisfjármála og er mikilvægt framlag til stöðugleika í efnahagsmálum. Engu að síður er að finna í þessum fjárlögum mörg mjög merkileg nýmæli sem lúta að því að styrkja stöðu yngstu og elstu kynslóðanna í landinu. Nægir þar að nefna verulegt átak í málefnum aldraðra og öryrkja sem ráðist er í og kostar um 5 milljarða kr. á ársgrundvelli. Framkvæmdaáætlun í málefnum barna og ungmenna kemur til framkvæmda og miklar byggðaaðgerðir eru í fjárlögunum. Eftirlitsstofnanir eru styrktar, bæði þær sem eiga að hafa eftirlit með markaðnum og stjórnsýslu ríkisins og síðast en ekki síst, virðulegur forseti, er verulega tekið á í heilbrigðislögum. 
             Í fjáraukalögum komu 2 milljarðar kr. til Landspítalans  
            

Herra forseti. Við afgreiðum fjárlög með 40 milljarða kr. afgangi sem er um 9% af niðurstöðu fjárlaga. Það er afskaplega góð niðurstaða, afskaplega gott teikn til atvinnulífs og markaða og sýnir að ríkissjóður og hæstv. ríkisstjórn styður Seðlabankann dyggilega í baráttu við þenslu innan lands. Fjárlögin koma í kjölfar fjáraukalaga sem voru með 80 milljarða kr. afgang sem er sennilega um 18% af niðurstöðu, það er enn frekar merki um það mikla aðhald sem fjárlögin og fjáraukalögin veita atvinnulífinu. Deila má um hve mikið kostnaður hefur aukist og það sýnir aftur á móti að enn eru nokkur 

Herra forseti. Þingið hefur lokið afgreiðslu fjárlaga, fyrstu fjárlaga nýrrar ríkisstjórnar. Það er að einu leyti fagnaðarefni. Frá því að þessi fjárlög komu fram fyrir nokkrum vikum hefur stöðugt bætt í og það rennsli stöðvast nú allt fram til fjáraukalaga. Hér hafa ríkisútgjöld hækkað úr 17% yfir í 18%, sem er mjög mikil hækkun og það gerist á sama tíma og varnaðarorð berast alls staðar að úr samfélaginu, frá hagfræðingum, greiningadeildum og utanaðkomandi stofnunum sem meta lánshæfi Íslendinga og svo mætti áfram telja. Hv. þm. Pétur Blöndal kom því að hve gott þetta væri af því að það væri mikill afgangur og það væru engin lausatök. Lausatökin eru að hefjast, hv. þingmenn. Lausatökin eru að hefjast með þessari ríkisstjórn þar sem skynsemina 

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að nú höfum við í meira en tvo tíma greitt atkvæði við 3. umr. fjárlaga, sem er algjör nýjung. Það kemur til af því að stjórnarflokkarnir eru svo seint á ferðinni með fjárlagatillögur sínar. Það hefur sjálfsagt þurft dálítinn tíma að ná samkomulagi á milli flokkanna um fjárlagatillögur en samkomulagið er, þegar upp er staðið, að allir fengu allt. En vissulega eru ákveðnir málaflokkar sem verða út undan. Það eru málaflokkar sem enginn hafði áhuga á og áttu sér ekki talsmann. Þar vil ég sérstaklega nefna heilbrigðismálin. Því miður er þá áframhaldandi þensla og ekki tekið á efnahagsmálum af hálfu þessarar ríkisstjórnar og við Íslendingar eigum eftir að súpa seyðið af því.

Virðulegi forseti. Hér höfum við afgreitt þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar stóð að í góðri sátt og hafði unnið að þeim heiðarlega með minni hluta. Hér hafa menn farið vítt um völl og eins og gengur eru skiptar skoðanir um ágæti einstakra tillagna. Í heildina geta allir verið sammála um að afkoma og staða ríkissjóðs er afspyrnusterk. Það getur ekki staðist sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir segir, að allir hafi fengið allt í þessum efnum. Ekki fékk Framsóknarflokkurinn sínu framgengt þegar talsmaður hans lagði í gær það eitt til málanna að fresta því að bæta kjör aldraðra og öryrkja og draga úr samgöngubótum á landsbyggðinni. Það voru tillögur Framsóknarflokksins við þá fjárlagagerð sem hér liggur fyrir. Megi þeir hafa skömm fyrir það. Ég er mjög stoltur af stöðunni í ríkisfjármálum og afskaplega 

Hæstv. forseti. Ég á þess kost einan að kveðja mér hljóðs undir þessum dagskrárlið til að segja félögum mínum í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað standi til að gera hér á næstu mínútum og klukkutímum. Ég óskaði eftir því í gær að þingskapafrumvarpið umdeilda yrði ekki tekið á dagskrá fyrr en í fyrsta lagi klukkan sex í dag. Við þyrftum á þeim tíma að halda til að vinna að þeim breytingartillögum sem eru í vinnslu hjá okkur svo og greinargerð með frumvarpinu. Og viti menn: Til að ræða málið einnig í okkar þingflokki, til að ganga frá málunum í þingsal. Þessu hefur verið hafnað af hálfu hæstv. forseta þingsins og þingskapameirihlutans á Alþingi, þ.e. ríkisstjórnarflokkanna Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, Framsóknarflokks og Frjálslyndra. Þingskapameirihlutinn sem stendur sameiginlega að þessum vinnubrögðum hefur hafnað því að málinu verði frestað þar til klukkan sex í dag svo okkur gefist gott tóm til að ræða málið. Ég vil upplýsa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um það að til stendur að taka hér til umræðu 3. umr. mál og byrja á 8. dagskrárlið og síðan hefur forseti, með tilstyrk þingskapameirihlutans á Alþingi, ákveðið að gera hlé á þingfundi klukkan hálffjögur fyrir þingflokksfundi. Það er hugsanlegt að frumvarp okkar eða breytingar við frumvarpið verði tilbúnar fyrir þann tíma. Það er hugsanlegt en það er ekki öruggt. Heppilegra hefði verið að mínum dómi, svo ég endurtaki það, að frestur yrði gefinn til klukkan sex, þannig að við gætum unnið þetta mál á sómasamlegan hátt en á ekkert er hlustað nú. Menn eru búnir að uppgötva hvað hægt er að gera í krafti fjöldans, ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, með tilstyrk og dyggri aðstoð Frjálslynda flokksins og Framsóknarflokksins hér á þingi.

Hæstv. forseti. Sú var tíðin að starfsmenn hins opinbera höfðu ekki samningsrétt um kaup sitt og kjör. Þá var um að ræða einhliða ákvarðanir, margvíslegt form haft á þeim ákvörðunum, í kjararáðum og kjaradómum og ég minnist þess tíma þegar þau samtök sem ég var félagi í, Starfsmannafélag sjónvarpsins, fluttu mál sitt fyrir Kjaradómi. Að vísu var þá um að ræða blöndu af ákvörðunum um kjörin í samningum og einnig kom til sögunnar ákvörðun Kjaradóms. Það sem athyglisvert var við viðhorf manna til þessa fyrirkomulags var hve mjög ásáttir þeir sem voru í efri stigum launakerfisins voru við þetta kerfi, og hve hinir sem lægst höfðu kjörin, sem voru nærri gólflistanum eins og kallað er á vinnustöðum, voru ósáttir vegna þess að skilningurinn á þörf fyrir kjarabætur hjá þessum háæruverðugu dómstólum og dómurum var jafnan meiri gagnvart stjórnendum og þeim sem stóðu ofar í launastiganum en gagnvart kjörum hinna. Í seinni tíð höfum við búið við þetta fyrirkomulag eins og við þekkjum og hafa alþingismenn og kjörnir fulltrúar og svokallaðir æðstu embættismenn heyrt undir þetta kerfi þar til síðast upp úr sauð. Það hefur nokkrum sinnum soðið upp úr í þessu kerfi, menn hafa ekki alltaf verið sáttir við ákvarðanir á þessum bæ. Það mun hafa verið síðla hausts 2005 sem það varð til þess að ákvarðanir Kjaradóms voru afturkallaðar og eftir mikið japl, jaml og fuður var ákveðið að ráðast í breytingar á lögunum. Við þá lagasmíð myndaðist einhugur á Alþingi í þá veru að stefnt skyldi að því að fækka þeim sem heyrðu undir kjararáð og sett var í lögin takmarkandi ákvæði þess efnis. Nú er það mál manna sem hafa verið að fjalla um þetta tiltekna frumvarp að enn sé lagatextinn harla óljós. Hann er svo óljós að núverandi kjararáð á í mestu vandræðum með að ákvarða hverjir eigi að heyra undir ákvörðunarsvið ráðsins og hverjir ekki. Ágengnin og þrýstingurinn hefur verið mikill frá ýmsum hópum. Fyrst lét kjararáð undan hinu geistlega valdi, prestar vildu ólmir fá að heyra undir vængi kjararáðs og varð ágengt í því efni, því að eftir því sem ég man best og veit best ákvarðar kjararáð kjör presta. Þá komu prófessorar. Prófessorar vildu búa við eitthvert allt annað kerfi en almennir lektorar og kennarar, hvað þá almennir starfsmenn háskólanna. Þeir vildu ekki sæta ákvörðunum við samningaborð milli stéttarfélaganna og ríkisvaldsins eða launagreiðandans, heldur vildu þeir að kjararáð ákveddi kjör þeirra. Ekki hafa þeir náð þeim vilja sínum fram eftir því sem ég best veit. Þá kom næsti hópur og það er sá hópur sem er að finna í þessu frumvarpi. Það eru skrifstofustjórar hjá Stjórnarráðinu. Ég held að þeir séu um 60 talsins, ef ég man rétt, sem næstir bönkuðu upp á hjá kjararáði. Kjararáð vísaði málinu til þingsins og hefur nú beðist ásjár og beðið hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið að hjálpa sér og þaðan mun þetta frumvarp eða þessi breyting við lögin um kjararáð vera ættuð. Lagt er til að skrifstofustjórar hjá Stjórnarráðinu fái nú inngöngu í þennan fína klúbb sem mönnum finnst vera. Meiri hlutinn á þinginu, ég man ekki hvort það er allur þingskapameirihlutinn, a.m.k. ríkisstjórnarmeirihlutinn, hefur fallist á þessa málaleitan þótt í nefndinni hafi komið fram ákveðnar efasemdir og hér í ræðustól m.a. frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, formanni nefndarinnar, svo og hv. þm. Bjarna Benediktssyni. Ég kveð mér hljóðs í þessari umræðu fyrst og fremst til að reifa þann vanda sem hvílir hjá kjararáði sjálfu hvað varðar ákvörðunarvald, markalínur, hvar eigi að draga landamæri, hverjir eigi að heyra undir ráðið og hverjir ekki, og tek undir það sjónarmið sem fram kom hjá fyrrnefndum þingmönnum sem ég nefndi að æskilegt væri að skýra lögin betur hvað þetta snertir. Sjálfum finnst mér mjög mikilvægt að sem flestir sæti ákvörðun um kjör sín og kaup samkvæmt kjarasamningum stéttarfélaganna og ég kaupi ekki þau rök sem teflt hefur verið fram af hálfu fjármálaráðuneytisins eða hæstv. fjármálaráðherra, sem ýtir þessu frumvarpi inn í þingsal, að skrifstofustjórar hjá Stjórnarráðinu hafi allir með samningsgerð að gera. Það eru ákveðin rök fyrir því að kjör þess sem stýrir samningum fyrir hönd stofnunar séu ákvörðuð öðruvísi en í kjarasamningum. Ég skil þau, en ég held einfaldlega að þetta eigi ekki við um alla skrifstofustjóra. Svo er þess að geta að ákvörðunarvaldið og samningagerðin er í talsvert ríkum mæli komin inn í einstaka stofnanir. Menn hafa heyrt um stofnanasamninga. Hvað þingmenn varðar þá hef ég jafnan verið þeirrar skoðunar að Alþingi eigi sjálft að ákvarða um kaup þingmanna og ráðherra. Ég held að vísu að ég sé nánast einn um þá skoðun. Þetta er minnihlutasjónarmið sem ég átti þó sameiginlegt með fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, ef ég man rétt þótt hann treysti sér aldrei til að fylgja þeirri sannfæringu sinni við atkvæðagreiðslu hér í þingsal. Röksemd mín var þessi: Á bak við allar ákvarðanir sem teknar eru, hvort sem er um kaup, kjör eða annað, á að liggja ábyrgð. Það á að vera hægt að sækja þann sem tekur ákvörðunina og láta hann standa eða falla með sinni ábyrgð. Með því að skipa kjararáð eða Kjaradóm til að ákvarða um kjör okkar firrum við okkur þessari ábyrgð að mínum dómi. Þess vegna fannst mér eðlilegt að þessi ákvörðun yrði tekin hér á endanum, gæti verið samkvæmt ábendingu eða tillögu sem kæmi frá aðila á borð við kjararáð, en síðan mundum við standa og falla með ákvörðunum okkar. Við gætum t.d. gert það í sömu viku og við ákvörðum um kjör öryrkja eða kjör ellilífeyrisþega. Ég held að það gerði okkur gott að halda okkur svolítið við efnið og jarðtengdum hvað þetta snertir. Hins vegar tek ég fram að ég greiddi atkvæði með kjararáði og lögunum eins og þau liggja fyrir núna vegna þess að þau eru byggð á málamiðlun sem allir þáverandi þingflokkar stóðu að og ég hygg að við höfum öll greitt atkvæði með þessari skipan mála. Það er eitt annað atriði sem mig langaði til að nefna í þessari umræðu og það er að það færist í vöxt að stjórnendur stofnana hjá hinu opinbera eða í eigu opinberra aðila semja um sín kjör við stjórnir stofnananna eða fyrirtækjanna. Er einhver lína eða einhver rauður þráður í þessu? Já, hann er sá að þetta á fyrst og fremst við um þær stofnanir sem sýsla með fjármuni, stofnanir sem eru á einn eða annan hátt tengdar inn í fjármálamarkaðinn. Þá er röksemdin sú að til að fá fólk til starfa í samkeppni við fjármálastofnanir þurfi að greiða eftir því munstri sem þar er að finna. Ég gef lítið fyrir þessar ákvarðanir, enda held ég að ekki sé rétt samhengi á milli hárra launa og gæða í störfum og gæða við stjórnun nema síður sé. Það getur vel verið að það sé meira að segja stundum öfugt hlutfall þarna á milli. En ég vek athygli á því að hvað varðar stofnanir sem sýsla með manneskjur, heilbrigðisstofnanir, leikskólar, skólar almennt, þá dettur engum í hug að stjórnir viðkomandi stofnana séu samningsaðilar um kaup þeirra sem stýra bátnum. Hæstv. forseti. Ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á þessum sjónarmiðum, að það á við um þessi lög eins og allflesta lagasmíð að hún þarfnast stanslausrar endurskoðunar. Öll löggjöf á að sönnu að vera í stöðugri endurskoðun og nú erum við áþreifanlega minnt á það þegar sækir í gamla horfið sem við vildum forðast á sínum tíma að það kunni að vera ástæða til að við tökum lögin um kjararáð til endurskoðunar.

Frú forseti. Hv. þingmaður fullyrti að hann væri einn um þá skoðun að Alþingi ætti að ákveða laun þingmanna. Það er ekki rétt. Ég hef mörgum sinnum bent á að Alþingi eigi að ákveða laun þingmanna en þá fyrir næsta kjörtímabil - og geri það tímanlega áður en kemur að prófkjörum og ákvörðunum fyrir næsta kjörtímabil - þannig að ef ákveðið er að hafa launin há vex samkeppnin um þingmannsstöðuna og minni líkur eru á að þingmenn nái kjöri næst og ef ákveðið er að hafa launin lág er gulltryggt að þeir fái að halda sætinu. Ég held að það yrði ágætislausn í þessu sambandi. Ég vil líka benda á að ég er, held ég, eini þingmaðurinn sem hefur flutt frumvarp um að þingmenn njóti sömu lífeyrisréttinda og aðrir landsmenn. Ég man ekki til þess að nokkur hafi flutt þannig frumvarp nema ég. Ég hef því sinnt þessum málum töluvert varðandi laun þingmanna. Ég er sammála hv. þingmanni um að með því að fela dómsvaldinu ákvörðun um laun þingmanna eru menn að víkja sér undan ábyrgð.

Hæstv. forseti. Það er rétt, mig rámar í þessar hugmyndir hv. þingmanns. Við kunnum að vera með ólíkar tillögur, ólíkar útfærslur, en ég hef flutt breytingartillögur við frumvörp sem lúta að þessu. Ég man ekki hvort hv. þingmaður studdi það á sínum tíma. En mig rámar í annað. Það er að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi greitt atkvæði með hinu alræmda frumvarpi um lífeyrisréttindi ráðherra og þingmanna. Ég man ekki betur en hann hafi gert það. Ef mig misminnir þá leiðréttir þingmaðurinn mig.

Frú forseti. Það er hárrétt, ég studdi það frumvarp vegna þess að í því fólst ákveðin stöðlun sem gerir það auðveldara að flytja réttindin yfir í hið almenna kerfi hjá almennu lífeyrissjóðunum auk þess sem þingmenn töpuðu á því frumvarpi. Þeir voru flestir verr settir eftir það frumvarp en fyrir nema þeir sem höfðu verið langlengst á þingi. Iðgjaldið var hækkað úr 4% í 5% og réttindin jukust sáralítið. Þar voru vissulega agnúar sem ég var ekki hrifinn af. En menn stóðu frammi fyrir valinu að samþykkja allan pakkann eða ekki og í honum fólst ákveðin stöðlun því að réttindi þingmanna voru mjög flókin þar áður. Það er þess vegna sem ég studdi það. Við þingmenn eigum að taka á honum stóra okkar og samþykkja lífeyrisréttindi fyrir þingmenn eins og almenningur, fólkið sem kýs okkur, hefur og hafa þá launin rétt en ekki fela þau í einhverjum lífeyrisréttindum eins og opinberir starfsmenn gera.

Hæstv. forseti. Opinberir starfsmenn fela ekki lífeyrisréttindi sín, það er alrangt. 

… réttindi samræmd.

Jæja, ég hef þá misskilið hv. þingmann. En ef hann hefur verið andvígur frumvarpinu yfir höfuð hefði að mínum dómi verið rökréttara að hann hefði lagst gegn því eins og ég og fleiri gerðum. Hvað varðar aðra þætti - nú er ég búinn að gleyma því hvert var hitt atriðið sem hv. þingmaður vék að með  Varðandi launakjör þingmanna tel ég að það eigi allt að vera hreint og beint og uppi á borðum. Ef við gætum sameinast um tillögur í þeim efnum yrði ég fyrstur til að samþykkja þær en ég held að við náum seint saman í lífeyrismálunum.

Hæstv. forseti. Það er ekki ýkja oft að tilefni hafi verið til þess á þessum þingvetri að kveðja sér sérstaklega hljóðs til þess að fagna frumvarpi til laga eins og tvímælalaust er í þessu tilfelli. Það hefur verið baráttumál, bæði innan þings og utan, að bæta réttarstöðu langveikra barna og aðstandenda þeirra. Það hafa komið kröfur um það efni frá verkalýðshreyfingunni, frá samtökum sjúklinga og aðstandendafélögum og hér á þingi höfum við iðulega efnt til umræðu um þetta. Þar hefur haft ákveðna forustu hæstv. núverandi félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Við höfum iðulega verið saman á þingmálum um þetta efni, fluttum í fyrstu þingsályktunartillögur um úrbætur og kjarabætur til handa þessum hópi sem ég tel að eigi að standa framarlega, ef ekki fremst, í forgangsröð um úrlausnarefni hins opinbera. Síðan voru sett lög sem voru að mörgu leyti til mikilla framfara um þetta efni en ákveðnar brotalamir og alvarlegar reyndust vera á lögunum og þegar til átti að taka var það mjög takmarkaður hópur sem naut ávaxtanna af þessum breytingum. Í haust hefur verið unnið að því á vegum félagsmálaráðuneytisins að bæta úr því og ráðgjafar hefur verið leitað hjá þeim sem best þekkja til. Þetta frumvarp er afraksturinn af þeirri vinnu. Ég hef ýmsar efasemdir um ákveðna þætti þessara laga og horfi þá ekki síst til samspils tryggingakerfisins, almannatrygginga annars vegar og sjúkrasjóða stéttarfélaganna hins vegar. Sú ákvörðun var tekin að þá aðeins fengi fólk greiðslur úr tryggingum að áður hefði verið tæmdur sá réttur sem fólkinu bar úr sjúkrasjóðnum. Ég hefði viljað snúa þessu við og það voru ábendingar í þessa veru. Þetta er kannski ekki stærsta málið hvað þessi lög varðar en ég tel mjög mikilvægt að þau eins og önnur lög séu í stöðugri endurskoðun og þá með það fyrir augum að bæta enn réttarstöðu aðstandenda langveikra barna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson, Kolbein Árnason og Arndísi Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Björgu Thorarensen frá Háskóla Íslands, Guðrúnu Gauksdóttur frá Háskólanum í Reykjavík, Elliða Vignisson frá Vestmannaeyjabæ, Sigurgeir B. Kristgeirsson frá Vinnslustöðinni hf., Friðrik J. Arngrímsson og Björgólf Jóhannsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Helga Laxdal frá Félagi vélstjóra og málmtæknimanna. Málið var sent út til umsagnar og bárust umsagnir um það frá Byggðastofnun, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Fiskistofu, Hafrannsóknastofnuninni, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, Samtökum fiskvinnslustöðva og Sjómannasambandi Íslands. Þá bárust nefndinni viðbótargögn frá sjávarútvegsráðuneyti og Vestmannaeyjabæ. Markmið frumvarpsins er að koma til móts við þær útgerðir sem verða fyrir skerðingu veiðiheimilda vegna niðurskurðar aflamarks í þorski og að framlengja undantekningarreglu bráðabirgðaákvæðis IV hvað varðar úthlutun, veiðar og greiðslu veiðigjalds af aflamarki í úthafsrækju. Vegna slæmrar stöðu rækjuiðnaðarins var með lögum nr. 42/2006, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, lögfest tímabundin undanþága frá veiðiskyldu á úthafsrækju ella hefði aflahlutdeild verið felld niður í samræmi við ákvæði 5. mgr. 15. gr. laga um stjórn fiskveiða. Með frumvarpinu er hin tímabundna undanþága framlengd um eitt fiskveiðiár til viðbótar eða til loka fiskveiðiársins 2008/2009. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að ekki skuli lagt veiðigjald á veiðiheimildir í þorski á yfirstandandi og næsta fiskveiðiári en það stafar af verulegum niðurskurði á aflamarki í þorski á yfirstandandi fiskveiðiári en ekki er útlit fyrir að veiðiheimildir aukist á því næsta. Nefndin athugaði sérstaklega hvort það stæðist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að undanþiggja eina fisktegund veiðigjaldi umfram aðrar en þær breytingar sem frumvarpið felur í sér eru ívilnandi fyrir ákveðinn hluta atvinnugreinarinnar umfram aðra. Meiri hlutinn telur að þar sem ákveðinn hluti atvinnugreinarinnar verður fyrir umtalsverðum búsifjum umfram aðra vegna nauðsynlegra aðgerða stjórnvalda til að tryggja vöxt og viðhald fiskstofna þjóni það lögmætum og málefnalegum tilgangi að fella niður veiðigjald í ákveðinni tegund enda sé um að ræða tímabundna aðgerð, ákvæðið nái jafnt til allra þeirra sem eins er ástatt um og gangi ekki lengra en nauðsynlegt er. Með þessu áliti nefndarinnar er stuðst við álit frá prófessorunum Björgu Thorarensen frá Háskóla Íslands og Guðrúnu Gauksdóttur frá Háskólanum í Reykjavík. Nefndin tók til sérstakrar skoðunar álagningarhlutfall veiðigjalds á útgerðina, m.a. með hliðsjón af því að frumvarpið gerir ráð fyrir að fella niður veiðigjald í þorski fyrir yfirstandandi og næsta fiskveiðiár. Samkvæmt gildandi lögum er álagningarhlutfall veiðigjalds 8,0% árið 2007, 8,7% árið 2008 og loks skal veiðigjald koma að fullu til framkvæmda árið 2009 með 9,5% álagningarhlutfalli. Vegna mikils samdráttar í úthlutun á veiðiheimildum í þorski á yfirstandandi fiskveiðiári telur meiri hlutinn nauðsynlegt að lækka enn frekar en fyrirhugað var það sérstaka veiðigjald sem útgerðin greiðir í ríkissjóð og leggur til að álagningarhlutfall verði 4,8% fyrir fiskveiðiárin 2007/2008 og 2008/2009. Með þessari breytingu verður veiðigjald á útgerðir á fiskveiðiárinu 2007/2008 lækkað um tæplega 300 millj. kr. til viðbótar þeim 275 millj. kr. sem frumvarpið gerði ráð fyrir. Má því gera ráð fyrir að útgerðir greiði um 440 millj. kr. í veiðigjald á fiskveiðiárinu 2007/2008 en það er sama fjárhæð og innheimt var á síðasta fiskveiðiári. Hæstv. forseti. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu sem um getur á þingskjali 454. Undir álitið skrifa auk mín hv. þm. Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson og Karl V. Matthíasson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 116, 10. okt. 2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í þessu áliti er lagt til að veiðigjaldið verði alfarið lagt niður, þ.e. tímabundið í næstu þrjú fiskveiðiár og þær greiðslur sem hafa átt sér stað út af þessu fiskveiðiári verði endurgreiddar. Eitt meginmarkmiða frumvarpsins er að fella tímabundið niður veiðigjald á aflaheimildir í þorski vegna verulegs niðurskurðar á aflaheimildum á yfirstandandi fiskveiðiári en jafnframt eru ákveðnar líkur á að aflaheimildir í þorski aukist ekki í bráð, með óbreyttum veiðiaðferðum og fleiru. Þessar tillögur og þetta frumvarp er hluti af boðuðum mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Hitt meginmarkmiðið er að fella niður veiðiskyldu á úthafsrækju, en aflabrestur mun hafa háð veiðum á úthafsrækju. Ef ekkert væri að gert hefði aflahlutdeildin verið felld niður að því marki sem ekki tókst að veiða upp í úthlutaðar heimildir. Ég hefði kosið að farið yrði eftir þessari meginreglu, þetta væri þá utan aflaheimildar. En tímans vegna gafst ekki tóm til að útfæra slíkar tillögur. Þær eru flóknar og varða dýpstu rætur fiskveiðistjórnarkerfisins og þetta nefndarálit var unnið á miklum hlaupum í gær, í tímaleysi og bárust seint drög að uppkasti að þessu. Eins og allir vita er íslenskur sjávarútvegur einn af hornsteinum íslensks atvinnulífs og grundvallarþáttur í að halda uppi atvinnu og búsetu í landinu og einn mikilvægasti þátturinn í öflun gjaldeyristekna fyrir þjóðina. Stjórnvöldum er því skylt að hlúa skilyrðislaust að atvinnugreininni og tryggja henni eins stöðugan og fyrirsjáanlegan rekstrar- og lagaramma og frekast er unnt. Þar vil ég leggja ríkasta áherslu á að útgerðin og fiskvinnslan og atvinnugreinarnar í landinu almennt sitji við sama borð, búi við sama rekstrarumhverfi. Þar er ég ekki síst að tala um skattlagningu. Ákvarðanir stjórnvalda um að skera niður aflahlutdeild í þorski á yfirstandandi fiskveiðiári um 30% eru eins og allir vita gríðarlegt áfall fyrir greinina og það er ekki enn útséð hvernig brugðist verður við. Þetta áfall dynur á á þessu fiskveiðiári, 2007/2008 en mótvægisaðgerðirnar koma á næstu árum á eftir. Þær duga engan veginn til að bæta upp það tjón eða tap sem verður á yfirstandandi fiskveiðiári, þá sérstaklega í sjávarbyggðum sem reiða sig að langmestu leyti á sjósókn og fiskvinnslu. Í áliti og tillögum meiri hluta nefndarinnar er lagt til að veiðigjaldið verði fellt niður í þorski og það standi í stað á öðrum tegundum, það taki ekki hækkunum upp í 9,5% árið 2009. Ég er þeirrar skoðunar að þessar tillögur frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar séu til bóta en ég tel þær ganga of skammt, að ganga þurfi lengra í þessum mótvægisaðgerðum. 1. minni hluti telur því einu rökréttu leiðina og miklu öflugri mótvægisaðgerð að fella veiðigjaldið alfarið niður í ákveðinn tíma, bíða átekta þrjú næstu fiskveiðiár og taka þá nýja ákvörðun að vel yfirlögðu ráði þegar rannsóknir og veiðireynsla hafa sýnt fram á veiðiþol þorskstofnsins. Ég vík reyndar að því síðar í ræðu minni að við höfum líka lagt fram tillögu um sólarlagsákvæði í fiskveiðistjórnarlögin og þau verði öll tekin upp til heildarendurskoðunar á svipuðum tíma. Sé ekki vilji til þessa af meiri hlutanum eða Alþingi þá finnst mér klént að þetta veiðigjald skuli renna, ef ég má orða það svo, í hít ríkissjóðs óskipt en því skuli ekki varið til að efla viðkomandi sjávarbyggðir sem verst verða úti og við vitum nákvæmlega hverjar þær eru. Þær eru m.a. í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi á Reykjanesi, Þorlákshöfn, Höfn og svo auðvitað Vestmannaeyjar. Annaðhvort ætti að veita þessa fjármuni beint til að styrkja viðkomandi sjávarbyggðir eða, sem er kannski skynsamlegra, að stórauka með veiðigjaldi hafrannsóknir frá þessum byggðarlögum, þær hafrannsóknir sem eru stundaðar í þessum byggðarlögum. Það eru útibú víða frá Hafrannsóknastofnun og mætti líka veiðigjaldið til að styrkja útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki og sjómenn til að stunda þær rannsóknir og afla okkur þekkingar frá sjómönnunum sjálfum. Því miður er nokkur trúnaðarbrestur í gangi milli Hafrannsóknastofnunar og sjómanna og útgerðar um fiskveiðistjórnina. Ég kem betur að því síðar. Fjölmargar umsagnir bárust til nefndarinnar og við fengum á fund okkar gesti, m.a. bæjarstjórann í Vestmannaeyjabæ. Hann lýsti því skilmerkilega hvaða áhrif gjaldið hefði á hans byggðarlag, það koma rúmar 100 millj. í veiðigjaldi frá Vestmannaeyjum. Vestmannaeyjar eru langstærsta sjávarbyggðin í greiðslu þessa gjalds og þaðan kemur stærsti hluti þess. Reykjavík er í öðru sæti, svo kemur Akureyri, Grindavík og fleiri bæjarfélög. Það er sammerkt með þeim sem komu fyrir nefndina að gagnrýna veiðigjaldið. Byggðastofnun taldi t.d. í umsögn sinni að þessar breytingar væru nauðsynlegar, hún styddi þær en teldi að grípa þyrfti til fleiri og öflugri aðgerða vegna niðurskurðar og aflabrests í einstökum byggðarlögum. Sjómannasambandið lagðist gegn veiðigjaldinu. Hið sama gildir um samtök fiskvinnslu án útgerðar og þaðan kom ábending um að ekki eingöngu útgerðin yrði fyrir barðinu á þorskaflaskerðingunni heldur kæmi skerðingin einnig hart niður á starfandi fiskvinnslufyrirtækjum. Samtökin bentu enn fremur á að Alþingi ætti að beita sér fyrir því að fiskur yrði unninn á Íslandi í ríkari mæli. Frá Landssamtökum smábátaeigenda komu svipaðar athugasemdir. Þeir benda á að þær bætur eða mótvægisaðgerðir sem felast í niðurfellingu veiðigjaldsins séu aðeins lítið brot af því aflaverðmæti sem sjávarbyggðir fara á mis við vegna þorskaflaskerðingarinnar. Þeir benda á að vegna skerðingar á veiðiheimildum í þorski skerðist möguleikar til að veiða ýsu en þar er þorskur gjarnan meðafli. Svipuð sjónarmið koma fram frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna um sérstakt gjald á íslenskan sjávarútveg, ofurgjald sem þeir kalla. Samtök fiskvinnslustöðva skora á stjórnvöld að fella niður veiðigjaldið og sama gildir um umsögn frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Allir þessir aðilar gagnrýna veiðigjaldið, ráðstöfun þess og margt fleira. 1. minni hluti telur að ekki verði litið fram hjá þeirri staðreynd að veiðigjaldið sem auðlindaskattur sé fyrst og síðast skattur á landsbyggðina. Fyrir öllum sem fara út fyrir Reykjavík er ljóst að landsbyggðin er mun háðari sjávarútvegi en höfuðborgarsvæðið. Það er staðreynd líka að þar eru atvinnutækifæri færri og laun almennt lægri en tíðkast á höfuðborgarsvæðinu. Sveitarfélög, m.a. í þessum sjávarbyggðum, standa í ströngu við að halda uppi því þjónustustigi sem íbúar þess eiga rétt á. Þar kemur reyndar að öðru atriði sem eru tekjustofnar sveitarfélaga og fleira sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni en þarf svo sannarlega að gera úrbætur gagnvart. Það skýtur því skökku við að skattleggja eina tegund atvinnurekstrar umfram aðra og sérstaklega skýtur það skökku við þegar þessi atvinnurekstur, útvegur og fiskvinnsla, er hornsteinn byggðastefnu í landinu sem stjórnvöldum ber að hlúa að. Ég ítreka að 85% af þessu gjaldi koma af landsbyggðinni, 100 millj. kr. rúmar frá Vestmannaeyjum. Það er hægt að gera marga góða hluti fyrir 100 millj. kr., bæta höfnina og mörg önnur þjónustuatriði til að styrkja sjómenn og fiskvinnslufólk og þar fram götunum. Ég spurði reyndar hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar frumvarpið var lagt fram hvort hann teldi að það að leggja gjald á eina tegund auðlindar væri hugsanlegt brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ég spurði líka hvort það væri mismunun fólgin í því að fella niður gjaldið á eina tegund fiskjar en ekki af öðrum. Ég hef efasemdir um það út frá þeirri meginhugsun sem býr að baki. Þeir fræðimenn sem komu á fund nefndarinnar töldu að þetta fyrirkomulag gæti staðist stjórnarskrána að uppfylltum vissum skilyrðum, þ.e. að frumskilyrðið væri að um tímabundna aðgerð væri að ræða, að brugðist væri við gegn tímabundnum sérstökum aðstæðum og ákveðinn hópur yrði fyrir meiri skakkaföllum en aðrir. Ég er alls ekki sannfærður um að þessi skilyrði séu uppfyllt, að ákveðinn hópur verði fyrir meiri skakkaföllum en aðrir. Ég hygg að niðurfelling á veiðigjaldi aðeins á þorski geti komið mismunandi niður á mismunandi fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjum. Ég held því fram að stjórnarskráin og jafnræðisreglan eigi að njóta vafans í þessu sambandi. Þótt veiðigjald sé fellt niður tímabundið á þorskaflamark er allt eins hugsanlegt að önnur útgerð verði illa úti svo ekki sé minnst á landvinnsluna sem einnig verður fyrir verulegum búsifjum vegna aðgerða stjórnvalda. Það er eins víst að samkeppnisstaða útgerðar skekkist með því að einni útgerð sé ívilnað umfram aðrar. Allt þetta heggur að jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar sem ég talaði um. Eins og hér stendur þá tel ég bæði skynsamlegt og eðlisrökrétt að fella veiðigjaldið alfarið niður tímabundið í stað þess að mismuna eftir tegundum og mismuna eftir auðlindum. Ég sé ástæðu til að vekja sérstaka athygli aftur á frumvarpi sem hv. þm. Björn Valur Gíslason og fleiri úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lögðu fram á haustþingi. Við lögðum til heildarendurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. Við leggjum til sólarlagsákvæði þannig að lögunum verði markaður ákveðinn gildistími, þ.e. til 1. september 2010 og þá taki nýtt kerfi við. Veiðigjaldið er hluti af þessu kerfi og það kæmi til endurskoðunar á þeim tíma. Rökin fyrir heildarendurskoðun og þar með niðurfellingu veiðigjalds blasa við. Við höfum tekist á um fiskveiðistjórnarkerfið í rúma tvo áratugi. Allan þann tíma hafa markmið þessa kerfis verið að vernda fiskstofna og stuðla að hagkvæmri nýtingu fiskstofna. Þau hafa verið að treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Það er kristaltært að okkur hefur mistekist að vernda fiskstofnana. Okkur hefur líka mistekist herfilega í að treysta byggð í landinu. Okkur hefur mistekist að treysta atvinnu. Það verður ekki búið við löggjöf sem hefur á rúmum tveimur áratugum beinlínis gengið gegn meginmarkmiðum sínum. Með hliðsjón af þeim rökstuðningi sem ég hef fært fram telur 1. minni hluti rökréttast að fella veiðigjaldið alfarið niður í þrjú fiskveiðiár og taka að þeim tíma liðnum til við að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni. Tillagan um breytinguna er við 2. gr. Greinin orðist svo, með leyfi forseta: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði V. kafla laganna skal ekki leggja veiðigjald á veiðiheimildir fiskveiðiárin 2007/2008, 2008/2009 og 2009/2010. Fiskistofa skal endurgreiða útgerðum veiðigjald sem innheimt hefur verið á fiskveiðiárinu 2007–2008.“

Herra forseti. Ég ætla að kynna minnihlutaálit 2. minni hluta. Meiri hlutinn leggur til að veiðigjald verði lækkað um meira en frumvarpið gerir ráð fyrir, 2. minni hluti tekur ekki undir tillöguna og telur að taka þurfi veiðigjaldakerfið allt til heildarendurskoðunar. Útgerðarmenn kveinka sér undan gjaldi sem er um 2 kr. á kíló og verður enn lægra ef tillögur meiri hlutans ná fram að ganga. Á sama tíma geta þeir framleigt öðrum kvótann fyrir 220–240 kr. kílóið af þorski. Þessa þversögn í kerfinu þarf að laga. Það er skoðun 2. minni hluta að veiðigjaldið ætti nú að renna til fólksins, sjómanna og fiskvinnslufólks, sem verður fyrir atvinnumissi vegna kvótaskerðingar. Annar minni hluti telur einnig að rækjuveiðar eigi að gefa frjálsar, a.m.k. tímabundið. Hæstv. forseti. Enn og aftur, þegar við förum að ræða um sjávarútveg og sjávarútvegsmál, komum við að því kerfi sem við búum við, árangur fiskveiðistjórnarkerfisins er enginn. Þegar það var sett á í upphafi átti tilgangurinn að vera sá að byggja upp fiskstofnana og auka hagræðingu í rekstri. Hvorugt hefur tekist. Við veiðum miklu minna af fiski nú en við gerðum þegar kvótakerfið var sett á og skuldir sjávarútvegsins hafa aldrei verið meiri en nú. Íslenskur sjávarútvegur skuldar yfir 300 milljarða, en í gjafakvótakerfinu felst möguleiki á að leigja og selja nýtingarréttinn og veðsetja hann og úthlutaður kvóti er metinn á hátt í þúsund milljarða sem fáir útvaldir fá að braska með, fáir útvaldir fá að leika sér með aðalauðlind þjóðarinnar. Það er dálítið kaldhæðnislegt þegar vinur minn, hv. þm. Atli Gíslason, talar um mismunun hvað varðar veiðigjald, það sé mismunun að veiðileyfagjald sé á ýsu en ekki á þorski. Ég spyr vinstri græna og alla þá sem raða sér til vinstri í íslenskri pólitík: Hvað eruð þið að hugsa? Af hverju talið þið ekki um grundvallaratriðið? Það var stóra mismununin þegar auðlind þjóðarinnar var afhent fáum útvöldum. Þar er um að ræða alvörumismunun. Það er sorglegt að vinstri menn, hvort sem þeir kenna sig við sósíalisma, kratisma eða eitthvað annað, skuli leggja blessun sína yfir þetta mesta rán Íslandssögunnar. Það hefur engin þjóð - hvorki Thatcher né Reagan afhentu á sínum tíma auðlindir sínar. Thatcher átti t.d. olíu í Norðursjó og olíufélög fengu nýtingarrétt en þurftu að borga fyrir hann stórfé. Svo hefur aldrei verið hér og nú leggur Samfylkingin til að veiðileyfagjald verði lagt niður, veiðileyfagjald sem er hungurlús, innan við 1% af því sem þeir geta leikið sér að því að leigja á fiskveiðiárinu. Þetta er ekkert annað en brandari. Á sama tíma og vinstri menn tala um að þeir vilji hjálpa fólki og bæta veg alþýðunnar hugsa þeir ekkert um það fólk sem verður fyrir skerðingu - mótvægisaðgerðirnar skila sér ekki til þeirra sem þurfa á því að halda - en finnst sjálfsagt að skera niður veiðileyfagjald sem er algjör hungurlús, sennilega 0,6–0,7% af því kvótaverði sem þeir fá fyrir að leigja kvótann frá sér, sægreifarnir og hinir fáu útvöldu sem fá að eiga auðlindina og versla með hana að eigin geðþótta. Það er sorglegt. Brottkast og annað sem fylgir kvótakerfinu ætti líka að öllu eðlilegu að duga til þess að menn hættu með það. Það gerðu Færeyingar á sínum tíma. Þegar þeir sáu að farið var að velja úr fisk hættu þeir með kerfið, þeir vildu ekki að verið væri að henda fiski í sjóinn og sortera úr veiddum afla. Einnig þarf að skoða þátt Hafrannsóknastofnunar og hið svokallaða togararall sem er aðalforsenda veiðiráðgjafarinnar. Svokölluðu hausttogararalli er nýlega lokið og segja menn að ástandið á þorskstofninum sé miklu verra en nokkurn tíma fyrr, ég held að 20% minna magn hafi skilaði sér í togararalli nú í haust en í togararallinu í fyrrahaust. Enn og aftur búum við við það að togararöll eru sjaldan nálægt landi, þau eru flest úti á sjó. Þegar þessi aðferð var fyrst notuð árið 1984 var miðað við togslóð, fiskirí og fiskgengd það árið. Enn og aftur erum við föst í því formi og varla spyr nokkur þingmaður hvort það sé eðlilegt. Það er sorglegt að á Alþingi skuli ekki vera meiri vangaveltur um þessa hluti, hvort þeir séu eðlilegir. Það þarf að hleypa miklu fleiri aðilum í rannsóknir, það þarf að hleypa fleiri aðilum en Hafrannsóknastofnun í að rannsaka fiskimið, tegundir og veiðisvæði. Þegar við ræðum frumvarp um stjórn fiskveiða, sem snýr að veiðileyfagjaldi og að taka af veiðiskyldu á rækju, ættum við auðvitað fyrst og fremst að hugsa um fólkið. Við eigum ekki alltaf að verja hina fáu útvöldu en reyna þess í stað að snúa okkur að heildarhagsmunum. Ég beini orðum mínum helst til samfylkingarmanna, ég vænti þess að þeir sjái að sér og geri eitthvað. Frá því að ríkisstjórnin tók við völdum höfum við horft upp á aðgerðarleysi varðandi breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þrátt fyrir að þingmenn hafi í kosningabaráttunni riðið um héruð og boðað breytingar. Þeir hafa svikið það allt sem snýr að fiskveiðistjórnarkerfinu og sjávarútvegsmálum. Ég trúi ekki öðru en þeir reyni nú að hysja upp um sig og geri eitthvað í málunum. Það er algjörlega óviðunandi hvernig þeir hafa raunverulega svikið sitt fólk. Kannski er sorglegast að horfa upp á hv. þingmann, sem er varaformaður í sjávarútvegsnefnd, Karl Valgarð Matthíasson. Hann hefur ekkert lagt til málanna til að reyna að vinda ofan af þessu þó að hann hafi talað hæst um að gera þyrfti breytingar á kerfinu. Góð mótvægisaðgerð er til, og má segja að sé kannski patentlausn að ákveðnu leyti, og það er það að setja allan fiskinn á fiskmarkað og tryggja þannig fiskverkendum sem ekki eiga veiðiheimildir, ekki eiga kvóta, aðgang að fiski til að vinna. Oft og tíðum eru fiskvinnslur án útgerðar arðbærustu og best reknu fiskvinnslufyrirtækin, þau fá hæsta verð á hverja einingu sem þau framleiða. Þau eru vakandi yfir markaðnum frá degi til dags og mörgum sinnum á dag og skila þjóðinni mestum arði af hverju kílói. Ég ætla að vona að ríkisstjórnin fari að hugsa um þessi mál og geri grundvallarbreytingar. Ég skora á þá samfylkingarmenn sem eru í salnum að taka þátt í umræðunni og skýra okkur frá því hvað stendur til að gera og láta ekki taka sig sífellt í gegn fyrir að gera ekki neitt. Aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum er algjört.

Herra forseti. Örstuttar athugasemdir við hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Það munar ekki um það þegar hv. þingmaður kemur í ræðustól. Þingmenn vinstri grænna leggja blessun sína yfir mesta rán Íslandssögunnar og þar fram eftir götunum. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Þegar svo stórt er sagt, svo miklu haldið fram, þá finnur maður orðum sínum stað. Ég bið hv. þingmann að lesa og gaumgæfa sjávarútvegsstefnu vinstri grænna sem er úthugsuð. Ég bið hv. þingmann líka að lesa tillögur, lagafrumvarp þar sem 1. flutningsmaður var Björn Valur Gíslason og ég er meðflutningsmaður að, fara nákvæmlega yfir það og segja mér svo, hv. þingmaður, hvar finnur þú orðum þínum stað? Ég get ekki annað að brugðist við sem þingmaður Suðurkjördæmis, þegar á fund sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar mætir áhyggjufullur bæjarstjóri úr Vestmannaeyjabæ og setur fram hugmyndir og tillögur. Við höfum líka bent á það í þessari greinargerð, eða minnihlutaáliti sem hér fylgir, að þessum fjármunum verði varið til eflingar á hafrannsóknum. Til sjómanna eða fiskvinnslufólks eða til að styrkja félagslega stöðu bæjarfélaganna í sjávarbyggðunum. Það höfum við gert með ítarlegum og skynsamlegum hætti. Það leysir ekki þann vanda sem hér blasir við að berja hausnum við steininn. Ég skora á hv. þingmann að útfæra þær tillögur sem hann er með í þessum efnum.

Herra forseti. Já, sumum sárnar að maður skuli voga sér að gagnrýna vinnubrögð þeirra. En það vill nú svo til að Vinstri grænir er flokkur sem er búinn að vera til í átta ár að minnsta kosti, er á níunda ári ef ég man rétt. Ég man ekki til þess að þeir hafi lagst gegn núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Reyndar get ég viðurkennt það að ég hef heyrt tvo menn tala um að kerfið sé lélegt og gjaldþrota. Með minnihlutaáliti sínu gengur hv. þm. Atli Gíslason lengra en ríkisstjórnarflokkarnir í því að taka veiðileyfagjald og laga stöðu sægreifanna. Laga stöðu sægreifanna en ekki fólksins, ekki fólksins sem er að missa atvinnuna, sjómanna og fiskvinnslufólks. Það er þess vegna sem ég er að minnast á þetta að maður hefur ekki heyrt eða séð tillögur frá vinstri grænum um þetta. Lái mér hver sem vill en svona er bara staðan. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem vinstri grænir, eða þeir sem standa að Vinstri grænum eru að fjalla um sjávarútvegsmál. Ég man þá tíð að formaður vinstri grænna í dag, Steingrímur J. Sigfússon, var formaður í sjávarútvegsnefnd, reyndar í stjórnarandstöðu. En við höfum ekki fundið þennan skilning eða vilja til þess að breyta einhverju, hv. þm. Atli Gíslason.

Herra forseti. Það er auðvitað erfitt að standa í andsvörum þegar ekki er svarað spurningum sem bornar eru upp. Ég hef kannski aðra spurningu fyrir hv. þingmann. Hvernig vill hann leggja fiskveiðistjórnarkerfið af? Hvernig vill hann svara fyrir veiðiheimildir sem hafa gengið kaupum og sölum og þar fram eftir götunum? Hvernig vill hann styrkja sjávarbyggðir í kjördæmi sínu? Hvaða hugmyndir hefur hann í þeim efnum aðrar en að ráðast að þeim sem hér stendur með stóryrðum? Ég hef mestar áhyggjur í þessu máli af stöðu nytjastofnanna og stöðu sjómanna og fiskverkafólks. Ég get tekið meðvitaða afstöðu til mála burt séð frá því hvaða skoðun ég hef á kerfinu, fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég aflegg það ekki í þessari umræðu. Hins vegar legg ég fram tillögur hér sem ég tel að muni gagnast sem mótvægisaðgerðir.

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að beina orðum sínum til forseta eða þingheims en ekki til einstakra þingmanna.

Herra forseti. Það held að öllum þingheimi ætti að vera ljóst hver stefna Frjálslynda flokksins er í sjávarútvegsmálum. Það er ótrúlegt að menn viti það ekki, eins mikið og við höfum talað um sjávarútvegsmál og ég hélt að öllum væri ljóst hvað við vildum gera. Við viljum fara út úr því fiskveiðistjórnarkerfi sem er og það eru margar leiðir færar til þess að gera það. Við ætlum ekki að gera það í einu stökki en við erum tilbúnir að gera það í áföngum. Við ætlum að skipta flotanum upp í fjóra flokka og annað í þeim dúr. Ég hvet alþingismenn til að kynna sér stefnu Frjálslynda flokksins í sjávarútvegsmálum ef þeir þekkja hana ekki. Það er enginn árangur af því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er í gildi og þess vegna erum við að tala um að það þurfi að gera breytingar. Það er hægt að gera með ýmsum hætti af því að hv. þm. Atli Gíslason spurði að því. Það má byrja á því að taka og fækka kvótabundnum tegundum. Af hverju erum við með skötusel, löngu og keilu í kvóta? Það er hægt að byrja á því að taka þessar þrjár tegundir. Síðan ufsa og ýsu og jafnvel fleiri tegundir. Það er allt of mikið bundið. Það er hægt að gera þetta allt í áföngum, það er hægt að snúa ofan af þessu. Það er hægt að gefa veiðar á handfærum frjálsar í þrjá, fjóra, fimm, sex mánuði eins og við höfum verið með tillögur um. Fimm mánuði að mig minnir, í frumvarpi okkar um frjálsar handfæraveiðar og annað í þeim dúr. Það eru margar leiðir færar til þess að byrja að snúa ofan af þessu hryllilega kerfi sem engum þjónar nema fáum útvöldum. Þeim sem fengu kvótann gefins og hafa verið að kaupa til sín veiðiheimildir á lágu verði í gegnum tíðina, þúsund milljarðar frá fólkinu í landinu til fárra útvaldra, það er bara ekki hægt að sætta sig við það.

Virðulegi forseti. Ég flyt við þessa umræðu breytingartillögu á stjórn fiskveiða sem varðar sérstaklega álagningu veiðileyfagjalds. Í stuttu máli er það bjargföst skoðun mín að álagning veiðileyfagjalds sé röng og eigi ekki við neitt sambærilegt að styðjast í þjóðfélaginu og eigi þess vegna að fara út úr stjórnkerfinu og skattheimtukerfinu. Veiðileyfagjald á sjávarútveginn, túlkað sem auðlindagjald, er gróft brot á jafnræðisreglu á innheimtu skatta í landinu, einstæð og einhliða skattheimta á fyrirtæki í sjávarútvegi umfram önnur fyrirtæki landsins, virðulegi forseti. Veiðileyfagjaldið er sérstök skattheimta á landsbyggðina. Landsbyggðin greiðir 85% af veiðileyfagjaldinu á móti 15% hlutfalli sem höfuðborgarsvæðið greiðir. Á landsbyggðinni búa 35% íbúa landsins og það eru þeir sem borga þau 85% sem liggja í veiðileyfagjaldi. Þegar veiðileyfagjaldið, auðlindaskatturinn var settur á voru ríkjandi hugmyndir um sambærilega skattheimtu af öðrum auðlindum landsins. En ekkert hefur verið gert í þeim efnum og engin áform um það svo vitað sé. Það voru ýmsir sem holuðu steininn til að koma þessu kerfi á. Einna harðast gekk Morgunblaðið fram um langt árabil. Og því miður í þeirri baráttu lagði Morgunblaðið ávallt upp með það troll að hafa enga hugmynd um hvernig ætti að útfæra þetta, bara að heimta gjald. Aldrei rök fyrir því af hverju það ætti að vera eða hvernig það ætti að vera. Af hverju það ætti að vera á útveginum umfram aðra. Það er svolítið erfitt fyrir mig, gamlan Morgunblaðsmann, sem hefur hjartalag Morgunblaðsmanns og það situr maður uppi með hvort sem manni líkar betur eða verr, að gagnrýna mitt gamla blað. Þessi aðferð Morgunblaðsins flokkast ekki undir annað en það sem mætti kalla kommúnisma Morgunblaðsins. Slík er aðförin að landsbyggðinni og sjávarútveginum. Hún er ráðstjórn sem á ekki við nein rök að styðjast. Það er ætlað samkvæmt núgildandi lögum að auðlindaskattur sjávarútvegsins verði liðlega 1 milljarður króna á árinu 2008, þó að nú sé verið að kynna hér af hv. formanni sjávarútvegsnefndar, breytingu í þeim efnum.  Ef samsvarandi auðlindaskattur væri á önnur fyrirtæki landsins, á önnur auðlindafyrirtæki landsins, þá ætti t.d. Orkuveita Reykjavíkur að greiða 810 millj. kr. á ári. 

Það er allt of lítið.

Það er rétt eins og kemur fram hjá hv. þingmanni, Kristni H. Gunnarssyni, að það er allt of lítið. En það er auðvitað grundvallaratriði þegar menn ræða um slíka skattheimtu að það sé samræmi í henni og það sé jafnvægi við aðrar greinar í landinu sem eru að vinna úr auðlindum þjóðarinnar. En sýndarmennskan er slík að það er enginn að velta því fyrir sér þar sem er lagt á ráðin í valdabúskap þjóðarinnar, að fylgja þessu eftir. Veiðileyfagjaldið mismunar byggðum landsins. Atvinnusvæði landsins og atvinnugreinar eiga í samkeppni um mannauð og fjármagn. Gífurlegri samkeppni um mannauð og fjármagn. Þar sem peningarnir velta hraðast og mest þar eru bestu menn til verka keyptir umsvifalaust hvaða verði sem það kostar. Það á sér ekki stað úti á landsbyggðinni. Á það ekki að vera hlutverk hv. alþingismanna að tryggja að það sé jafnræði í þessum efnum og að menn sitji við sama borð eins langt og það nær að minnsta kosti, þó að aldrei sé hægt að hnýta upp alla enda í þeim efnum? Miðað við auðlindaskatt á árunum 1991–2007, miðað við þær reglur sem liggja fyrir, þótt nú sé verið að koma fram með tillögur um að breyta þeim til skamms tíma, þá hefði Suðurkjördæmi greitt um 7 milljarða kr. í veiðileyfagjald. 7 milljarða kr. á þessu árabili úr einu kjördæmi, að vísu því sem greiðir hæst hlutfall af veiðileyfagjaldi, eða um 30%. Þetta eru einfaldar tölur og einfalt dæmi og auðskilið. En það er ástæða til þess að taka því alvarlegra en menn gera og hafa gert lengi.

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort mikið sé eftir af ræðu hans því það var ætlunin að gera fundarhlé frá hálffjögur til fjögur og spurning um hvort hv. þingmaður vill ljúka á skömmum tíma eða gera hlé á ræðu sinni.

Ég á tvo tíma eftir.

Fundinum er frestað til klukkan fjögur.

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs að loknu hádegishléi og að afloknum fundi þingflokksformanna með hæstv. forseta Alþingis og greindi frá því að við værum að vinna að breytingartillögum við þingskapafrumvarpið umdeilda og greinargerð með þeim, minnti á að við hefðum óskað eftir því að umfjöllun um málið yrði frestað þar til klukkan sex í dag. Við töldum okkur þurfa þann tíma til að klára málið af okkar hálfu og ræða þingskjalið í okkar hópi. Við teljum að þetta geti gengið eftir, að þingmálið verði tilbúið og komið úr vinnslu á þessum tíma. Það má vel vera að það takist að ljúka því fyrr en það er enn í vinnslu. Við höfum tekið málið til umfjöllunar í þingflokki okkar en nú er verið að ganga tæknilega frá málinu. Ég vildi vekja athygli hæstv. forseta á þessu hér undir þessum dagskrárlið um fundarstjórn forseta, að málið er ekki tilbúið og fráleitt að taka það til umfjöllunar áður en þinggögnum hefur öllum verið dreift.