Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 2.15 í dag fer fram utandagskrárumræða um verðbætur á lán. Málshefjandi er hv. þm. Karl V. Matthíasson. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Í morgun var haldinn opinn fundur í fjárlaganefnd þar sem hæstv. fjármálaráðherra mætti til fundar í nefndinni og átti nefndin orðastað við hæstv. ráðherra um stöðu efnahagsmála og framvindu samkomulags við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Í sjálfu sér voru þetta ágæt skoðanaskipti en upplýsingarnar sem nefndinni voru bornar voru engar. Það fengust engin svör frá hæstv. fjármálaráðherra um framvindu fjárlagaársins 2009. Það fengust engin svör um það hvers vænta mætti varðandi skattahækkanir eða niðurskurð í útgjaldapóstum fyrir fjárlögin 2010 og því síður um áform stjórnvalda til ársins 2011 og 2012. Þetta er að því leytinu til alvarleg staða sem hér er uppi að það er innan við mánuður til kosninga og að sjálfsögðu eiga kjósendur í landinu sem og stjórnmálaöflin öll rétt á því að fá þær upplýsingar frá hæstv. fjármálaráðherra sem gera okkur kleift að ræða við kjósendur í aðdraganda alþingiskosninga. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti hins vegar að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur allar þessar upplýsingar undir höndum. Áform minnihlutastjórnarinnar eru um þessa svokölluðu blönduðu leið skattahækkana og niðurskurðar en engin ástæða er talin til að upplýsa Alþingi Íslendinga um þau áform, því miður. Við reiknum því með því að þau atriði sem þarna eru inni geri ráð fyrir því að skattahækkanir verði lagðar á eldri borgara og öryrkja, ungt fólk og atvinnulausa o.s.frv. Ég skora á hv. þm. Jón Bjarnason, varaformann fjárlaganefndar, að upplýsa það á hinu háa Alþingi hvort hann ætli að bera blak af þessum vinnubrögðum og hvort hann telji þau ekki í algerri mótsögn 

Herra forseti. Það var hárrétt hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að við áttum mjög góðan fund með fjármálaráðherra, ráðuneytisstjóra og þeim sem höfðu umsjón með fjárlagagerð í fjármálaráðuneytinu, þetta var mjög upplýsandi og góður fundur. Þar var m.a. upplýst að fyrstu tvo mánuði þessa árs væri ríkissjóður að nokkru innan fjárlaga hvað útgjöld varðaði en að tekjur væru nokkru minni en ráð var fyrir gert. Varðandi spurningu hv. þingmanns um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var það upplýst unnið væri eftir þeim samningum sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins gerði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í haust og þeim forsendum sem lagðar voru upp þar. Þar kom líka fram að þær forsendur og þau viðmið sem sett voru í samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn stæðu enn og að eftir þeim væri unnið. Fyrir mér er Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn engin góðgerðarstofnun en talið var nauðsynlegt í haust að ganga til samninga við hann með þessum hætti. Varðandi síðan þær upplýsingar sem hv. þingmaður spyr um upplýsti hæstv. fjármálaráðherra um að send hafi verið staðfesting til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, m.a. á þeim viðmiðum sem sett voru, en ákveðin atriði sem lytu einkum að 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður á milli Sjálfstæðisflokksins og Vinstri grænna um skattahækkanir en hins vegar vil ég lýsa því yfir sem formaður fjárlaganefndar að fundurinn í morgun var um margt upplýsandi. Þar voru málefnalegar spurningar og svörin frá ráðuneytinu voru alla jafnan þannig að varpað var ljósi á það sem í gangi er. Auðvitað vinnum við eftir fjárlögum. Ekki hafa komið fram nein ný fjárlög hér á þinginu og þar af leiðandi er það ljóst að sá rammi sem við vinnum eftir er sá sem samþykktur var í desember. Það er hins vegar mjög mikilvægt, eins og fram kemur í nefndaráliti með lokafjárlögunum sem eru til umræðu í dag, að framkvæmd fjárlaga skal vera með því verklagi sem við óskum öll eftir, að ríkisstofnanir almennt virði þau ákvæði og þær leikreglur sem lagt er upp með í fjárlögum hverju sinni. Ég vil gera örlitla grein fyrir því erindi sem fjárlaganefnd barst á þessum fundi. Samkvæmt 33. gr. fjárreiðulaga skal fjármálaráðherra gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir ófyrirséðum greiðslum úr ríkissjóði strax og ákvörðun hefur verið tekin um það. Hér liggur fyrir bréf til fjárlaganefndar sem fjárlaganefndarmenn hafa fengið sent um hugsanlegar breytingar á útgreiðslum varðandi vaxtabætur en í niðurlagi bréfsins kemur fram að áhrif hækkunar vaxtabóta með hliðsjón af lögum sem hér eru til umfjöllunar munu verða liður í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2009 sem lagt verður fyrir síðar á árinu. Ég taldi rétt að gera þinginu grein fyrir þessu þar sem það hefur verið í umræðunni, virðulegi forseti, og þessi tilkynning var lögð fram á fundi fjárlaganefndar í morgun.

Hæstv. forseti. Fundurinn í morgun í fjárlaganefnd var ágætur, góð skoðanaskipti og þess háttar. Það sem mér finnst hins vegar standa upp úr, bæði eftir þann fund og þegar ég lít til baka er aðgangur Alþingis að upplýsingum. Það virðist vera alveg útilokað að fá að vita hvað er í gangi milli stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Úr því þarf að bæta að mínu viti og það er ekki nýtt. Síðan varðandi framkvæmd fjárlaga. Það hefur allt of mikið verið um það undanfarin ár að fjárlaganefnd hefur hreinlega ekki fengið upplýsingar um framvindu fjárlaga fyrr en allt of seint þannig að eftirlitshlutverk fjárlaganefndar og þingsins er í raun og veru ekki virkt þess vegna. Það verður að vinda bráðan bug að þessum málum, bæði að þjóðþingið og einstaka nefndir fái að vita meira um - jafnvel í trúnaði - hvaða samskipti eiga sér stað milli stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er ekki nógu gott að þjóðþingið fái ekki að vita hvað þar er í gangi fyrr en eftir að stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur fjallað um málið. Fyrir mitt leyti geri ég hreinlega kröfu um það að þessum vinnubrögðum verði breytt. Síðan vil ég minnast á framkvæmd fjárlaga. Við höfum margoft rætt hana hér og hæstv. fjármálaráðherra gaf munnleg svör við einstökum spurningum en að mínu viti voru þau ekki mjög beinskeytt. Fjárlaganefndin þarf því að fá miklu gleggri upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu um það hvernig framkvæmd fjárlaga gengur. Liðnir eru þrír mánuðir, fyrsti ársfjórðungur er liðinn og fjárlaganefnd hefur ekki enn þá fengið nein gögn til upplýsinga um það hvernig framkvæmd fjárlaga miðar á þessu ári í því ástandi sem nú ríkir.

Herra forseti. Ég vil skýra þingheimi frá því undir þessum lið, Störf þingsins, að sá óvenjulegi atburður gerðist í morgun í sérnefnd um stjórnarskrármál að þar var tekið út mál án þess að samstaða næðist um það í nefndinni. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir okkar sjálfstæðismanna til að skapa samstöðu um þetta mál í stjórnarskrárnefndinni var því algerlega hafnað. Þetta er í þriðja sinn í sögu þingsins sem mál er tekið út með þessum hætti og stofnað til þess hér í þriðja sinn að taka stjórnarskrármál fyrir í ágreiningi eins og hér er uppi. Ég tel að sá atburður sem gerðist í morgun og framvinda málsins í sérnefndinni sé með þeim hætti að full ástæða sé til þess að þingheimur fái að heyra hvernig að málum var staðið. Þegar að því var komið að mál höfðu verið kynnt í nefndinni, gögn lögð fram og rætt við þá sem til kallaðir höfðu verið og við sjálfstæðismenn hófum að benda á hvað við gætum gert til þess að ná sátt í málinu, sá formaðurinn í nefndinni enga ástæðu til að gefa tíma til slíkra viðræðna. Málið snerist þá fyrst og fremst um að ljúka fundinum og taka málið út. Ég met umræðurnar í nefndinni í morgun þannig, virðulegi forseti, að hægt hefði verið með vilja að ná samkomulagi í þessu máli. En úr því að formaðurinn kaus þessa leið, að taka málið út án þess að reyna til þrautar að ná samkomulagi, sé ég ekki annað en að harðar deilur verði um málið í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því sem hér kom fram af hálfu hv. þm. Björns Bjarnasonar að minni hlutinn, þ.e. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hafi gert ítrekaðar tilraunir til að ná samkomulagi í nefndinni. Það var aldeilis ekki þannig. Það var fyrst á 11. fundi sem haldinn var núna í hádeginu sem kom fram einhver samningsvilji, aldrei áður hafði hann komið fram, ekki í tveggja manna tali og heldur ekki í minni hópum. Fyrir tveimur dögum ákváðum við að leita leiða til að ná samkomulagi þannig að reynt yrði að gera það í minni hópum og við færum í óformlegar viðræður. Það sem gerðist á þeim degi var að nefndarmenn neituðu að taka þátt í slíkum umræðum.  Ég tel að það hafi verið komið að því að ekki var um annað að ræða en að taka málið út. Við erum búin að kynna breytingartillögur sem munu koma inn í þingið og verður tekin afstaða til þeirra eftir 2. umr. Þær eru allar hugsaðar þannig að komið er til móts við sjálfstæðismenn en engin viðbrögð voru við þeim tillögum. Það var því ekki annað að gera en afgreiða málið frá nefndinni og það var afgreitt núna í hádeginu með 5 atkvæðum gegn 4. Svo er bara að sjá hvernig umræðan fer fram. Ég efast ekki um að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætla að fara í málþóf í þessu máli en hvort það verður þeim til framdráttar í kosningabaráttu 

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. 5. þm. Norðausturkjördæmis hóf máls á í upphafi má segja að efnahagsstefna næstu ára liggi nokkuð ljós fyrir í samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar eru þær útlínur sem við höfum skuldbundið okkur til að vinna eftir á næstu árum þannig að hvað ríkisfjármál og annað varðar liggur það fyrir. Hins vegar er eðlilegra að kalla eftir því að ríkisstjórnarflokkarnir leggi á borðið áætlanir sínar til að ná fram þeim markmiðum sem þar er lýst og menn hafa undirgengist að vinna að. Annar stjórnarflokkurinn, sem var í raun andsnúinn þessu samkomulagi, verður auðvitað að beygja sig undir það og hefur gert það og þess vegna er eðlilegt að kalla eftir því að ríkisstjórnin geri kjósendum og þinginu grein fyrir því hvernig hún hyggst ná fram markmiðum sínum um að færa saman tekjur og gjöld ríkissjóðs á næstu árum þannig að jöfnuður náist. Við vitum að það verða ekki auðveldar aðgerðir. Þó að við séum örugglega viss um að landsmenn komist í gegnum þessa erfiðleika á nokkrum árum verða erfiðleikarnir töluverðir og tilfinnanlegir fyrst í stað. En það verður að fara í það verkefni og er eðlilegt að stjórnarflokkarnir geri grein fyrir því hvernig þeir hyggjast fara í það mál og leggi spilin á borðið: Að hve miklu leyti á að hækka skatta, að hve miklu leyti á að draga saman útgjöld, hvaða þjónustu á að skerða o.s.frv. Það þarf auðvitað að liggja fyrir í aðdraganda kosninga svo þær veiti þeim flokkum sem mynda ríkisstjórn eitthvert umboð til þeirra aðgerða sem þeir ætla að grípa til á næstu árum. En því miður er útlitið þannig að ekki er líklegt að flokkarnir muni leggja spilin á borðið núna. Þegar mynduð verður ný ríkisstjórn að loknum kosningum hefur hún því í raun ekkert umboð til þeirra verka sem hún síðan ætlar að vinna vegna þess að hún hefur ekki kynnt áform sín og ekki lagt þau fyrir kjósendur þannig að þeir geti tekið afstöðu til þeirra á réttum tíma.

Herra forseti. Í umræðum á Alþingi þann 9. mars 2007 sagði hæstv. utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Stjórnarskráin er grunnlög lýðveldisins og það er mikilvægt að um þau sé fjallað af mikilli ábyrgð og það sé reynt að ná sem breiðastri og víðtækastri samstöðu um þau mál.“ Ég tek undir þessi orð hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar sem hann lét falla árið 2007 en mig grunar að hæstv. ráðherra sé búinn að gleyma þessum orðum núna. Ekkert síður en hæstv. heilbrigðisráðherra sem sagði við sama tækifæri, með leyfi forseta: „Stjórnarskránni á ekki að breyta í þeim tilgangi að afla kjörfylgis í aðdraganda kosninga en framganga Framsóknarflokksins, sérstaklega í þessu máli, ber öll þess merki.“ Nú er það að gerast að minnihlutastjórnin hér á Íslandi ætlar sér að breyta stjórnarskrá lýðveldisins í mikilvægum efnisatriðum.  Í umsögn sinni segir Ragnhildur Helgadóttir lagaprófessor að ákvæði frumvarpsins, sem lúta að eignaskilgreiningum á náttúruauðlindum annars vegar og þjóðaratkvæðagreiðslum hins vegar, verði ekki tekin í stjórnskipunarlög núna nema um þau náist sátt allra flokka. Að öðrum kosti sé opnað fyrir pólitískan leik með stjórnarskrána, sem ekki hafi tíðkast áður á Íslandi, og ástæða sé til að vara við. Ég ætla að taka undir þessi orð lagaprófessorsins. Ég held að það sé ástæða til þess að vara ríkisstjórnina við að ætla að nota stjórnarskrá Íslands, grundvallarlög samfélags okkar, í 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni en segi að það sé ekki stjórnarskráin heldur íslenska þjóðin sem eigi betra skilið en að farið sé í pólitískan leik með stjórnarskrána. Við funduðum í fjárlaganefnd í morgun, virðulegi forseti, og ég verð að viðurkenna að ég var ansi vongóður fyrir þann fund. Ég sá í Morgunblaðinu á mánudaginn eins og aðrir að Vinstri grænir, nánar tiltekið fjármálaráðherra sagði: „Við munum segja þjóðinni það fyrir kosningar sem við teljum óhjákvæmilegt að gera eftir kosningar. Við munum segja þjóðinni frá því.“ Það kom þess vegna spánskt fyrir sjónir að vera í einn eða tvo tíma á opnum fundi í fjárlaganefnd þar sem enn og aftur var haldið aftur af upplýsingum um raunverulega stöðu mála. Það er ekki enn komið fram hvernig menn ætla að framkvæma fjárlög árið 2009. Það er ekki enn komið fram, virðulegi forseti, hvaða upplýsingar menn eru búnir að leggja á borðið fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en treysta sér ekki til að leggja fyrir Alþingi og er þar t.d. vísað til skattamála. Engar upplýsingar eru heldur komnar fram um það hvernig menn eru að vinna fjárlögin fyrir árið 2010. Það er því augljóst að leikurinn er ekki bara með stjórnarskrána. Hann gengur líka út á það að reyna að halda öllu því leyndu sem hægt er fyrir þinginu og fyrir þjóðinni fram yfir kosningar, og það er gríðarlega alvarlegt og það er þessari ríkisstjórn til vansa. Svo að því sé til haga haldið þá eru menn búnir að fresta sparnaðaraðgerðum og segja ekki frá því hvernig þeir ætla að ná þeim með öðrum hætti. Það er allt í lagi að fresta en 

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að bregðast við ummælum sem féllu af hálfu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar hér áðan þegar hann ræddi um skattamál og hélt því fram að boðskapur fjármálaráðherra, hæstv. formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, væri bersýnilega að hækka skatta á aldraða, öryrkja og ungt fólk. Nú er það auðvitað svo að sú staða sem blasir við í efnahagsmálum eftir átján ára stjórn Sjálfstæðisflokksins í þeim málaflokki er með þeim hætti að grípa verður til margháttaðra aðgerða til þess að bregðast þar við. Við höfum sagt skýrt af okkar hálfu að við horfumst í augu við þá döpru staðreynd að það þarf bæði að fara í hagræðingu og samdrátt í ríkisútgjöldum en það þarf líka að leita leiða til þess að auka tekjur ríkissjóðs með sanngjörnum hætti. Þegar höfð er í huga reynslan af Sjálfstæðisflokknum í skattabreytingarmálum á undanförnum árum þá vitum við hvernig hann stendur að þeim. Ef skattar eru lækkaðir þá er það á þá sem mest hafa fyrir en skattar eru hækkaðir á lágtekjufólki. Formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir H. Haarde, sagði hér laust fyrir áramót, þegar hann var í embætti forsætisráðherra og líka formaður í Sjálfstæðisflokknum, að ekki væri hægt að útiloka skattahækkanir. Hvað meinti hann með því? Hvað meinti Sjálfstæðisflokkurinn með því? Á hverjum átti þá að hækka skattana? Gamla fólkinu? Unga fólkinu, öryrkjana eða hvað? Getur Sjálfstæðisflokkurinn svarað því? Nú kemur hann hér eins og hvítþveginn engill og lætur eins og það hafi aldrei hvarflað að honum að auka þyrfti tekjur ríkissjóðs.  Við höfum sagt það af okkar hálfu í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að við teljum mikilvægt að skattbyrðinni sé dreift með réttlátum hætti og skattkerfið notað markvisst til tekjujöfnunar. Það er stefna okkar. Hún var mörkuð á landsfundi okkar. Við höfum sagt þjóðinni frá 

Virðulegi forseti. Á opnum fundi með fjárlagaráðherra í morgun komu fram upplýsingar sem gera það að verkum að full ástæða er til að hafa áhyggjur af áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að reisa við efnahagslegan stöðugleika hér á landi. Það kom fram að í 15. lið viljayfirlýsingar um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegra fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að hann þurfi að fara yfir umgjörð ríkisfjármála og leggja fram tillögur þar að lútandi og að fjármagn sveitarfélaga verði að samræmast betur áformum í ríkisfjármálum. Það kom fram á fundinum með fjármálaráðherra í morgun að þessi vinna er ekki farin af stað. Nefndin sem átti að skoða þetta lauk störfum fyrir viku eða tíu dögum síðan Og þessar upplýsingar áttu að liggja fyrir á þeim tíma. Hún er farin og nefndin sem átti að skoða þetta var skipuð í síðustu viku. Við hljótum líka að velta fyrir okkur að í síðustu viku var einnig skipuð nefnd til þess að skoða rammafjárlögin, hagræðingu og endurskipulagningu í ríkisbúskapnum. Þetta er vinna sem átti að liggja fyrir áður en nefndin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kæmi til Íslands. Við hljótum því að velta því fyrir okkur hver staða þessarar áætlunar sé. Nú stöndum við frammi fyrir því að önnur greiðsla átti að koma á þessum dögum eða væri handan við hornið. En það upplýstist í morgun að annarrar greiðslu væri fyrst að vænta í júní nk. og maður veltir fyrir sér: Hver eru áhrifin á endurskipulagningu á ríkisbúskapnum hér á landi? Hvaða áhrif hefur það á ríkisfjármálin? Hvaða áhrif hefur það á efnahagslífið hér á landi? Það sem kom fram í morgun veldur mér miklum áhyggjum. Það er alveg ljóst að áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi er farin úr skorðum, tímaáætlanir standast ekki með ófyrirséðum afleiðingum fyrir íslenskt efnahagslíf.

Virðulegi forseti. Hún er dálítið undarleg þessi viðkvæmni gagnvart þeirri umræðu sem hér er varðandi skattahækkanir. Það hefur aldrei verið lokað á nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum. Fyrst og fremst er verið að kalla eftir áformum minnihlutastjórnarinnar sem, samkvæmt upplýsingum hæstv. fjármálaráðherra, munu ekki verða lýðum ljósar fyrr en í fyrsta lagi eftir að stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hefur þóknast að fara yfir þau gögn sem koma frá Íslandi. Það er í fyrsta lagi um miðjan apríl, níu eða tíu dögum fyrir kosningar. Hvers lags framkoma er þetta gagnvart fólki? Það er engin furða þó að uppi séu einhverjar getsakir varðandi það með hvaða hætti standa eigi að skattlagningu. Það er engin furða þó að menn gæli við það í herbúðum Vinstri grænna að leggja eignaskatt á eldra fólk sem býr í skuldlausu húsnæði - þá gerið þið svo vel að upplýsa það. Það er engin furða þó að kallað sé eftir því hverjar áherslur stjórnarinnar séu varðandi niðurskurð útgjalda þegar upplýst er að búið er að setja á fót þriggja manna vinnuhópa til þess í fyrsta lagi að skoða niðurskurð rekstrar, í öðru lagi að skoða niðurskurð á tilfærslum og í þriðja lagi að skoða niðurskurð á framkvæmdum. Er nokkur furða þó að kallað sé eftir þessum upplýsingum  En meginatriðið er þetta: Það er kallað eftir upplýsingum og það er lýðræðisleg skylda þessarar minnihlutastjórnar að upplýsa þingheim um það með hvaða hætti hún hyggst taka á þeim erfiðu málum sem fram undan eru. Það liggur fyrir að niðurskurður útgjalda þarf, samkvæmt upplýsingum hæstv. fjármálaráðherra, að vera 

Herra forseti. Það er hreint með ólíkindum að heyra talsmenn Sjálfstæðisflokksins tala - flokkurinn sem hefur ráðið hér ríkjum síðastliðin átján ár, flokkurinn sem skilar búinu þannig að 170–180 milljarða kr. halli er á fjárlögum ársins í ár. Það eru hinar miklu skattahækkanir sem lagðar eru á íbúa landsins og áfram næstu tvö til þrjú árin. Hann kemur ekki einu sinni auðmjúkur og biðst afsökunar. Nei, það er eins og hann sé að stæra sig af þessu. Þetta er flokkurinn sem lét hvað hæstu skattbyrðina lenda á lægstu tekjunum. Þegar sköttum var breytt í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins var það gert með flötum hætti þannig að þeir sem voru með lægstu tekjurnar báru hlutfallslega hæstu skattana. Þeirri stefnu verður breytt. Ég get lofað þingmönnum Sjálfstæðisflokksins því að tekin verður upp gjörbreytt forgangsröðun við fjárlagagerð verði Vinstri grænir áfram í ríkisstjórn eftir kosningar, sem við treystum á að verði. Þá verður ekki lögð megináhersla á einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu eða Sjúkratryggingastofnun upp á hundruð milljóna kr. eða Varnarmálastofnun, gæluverkefni, upp á 1,5 milljarða. Nei, þá verður lögð áhersla á velferðarmálin, jöfnuð og jafnrétti þannig að kjör þeirra sem hafa lægstu tekjurnar verði varin en ekki eins og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins gerði að ráðast fyrst á þá sem máttu sín minna. Stefna þessara flokka er býsna ljós. Við Vinstri græn höfum staðið hér í brúnni og gagnrýnt þessa gjaldþrotastefnu Sjálfstæðisflokksins sem nú er, og það veit þjóðin. Vill þjóðin fá Sjálfstæðisflokkinn aftur yfir sig? Stefna hans er óbreytt eins og hún hefur verið undanfarin átján ár, það heyrðum við hjá hv. þm. Guðlaugi Þór 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að ræða fundinn í morgun. Þetta var um margt prýðilegur fundur og ágæt nýbreytni í störfum Alþingis. Ástæða er til að þakka ráðherra og ráðuneytismönnum fyrir prýðilegar upplýsingar og býsna greinargott yfirlit yfir þá flóknu stöðu sem uppi er nú af því að það er ekki allt fyrirsjáanlegt í henni en þeir fóru að mínu mati mjög vel yfir hana. Annar þáttur umræðunnar á þessum fundi sem ekki hefur verið ræddur í þingsalnum í dag heldur hafa menn þrasað um hvort og með hvaða hætti hækka eigi skatta, voru atvinnumálin og hvernig megi efla atvinnustigið og auka framleiðsluna í landinu. Þetta ræddu nokkuð margir þingmenn á nefndarfundinum í morgun og ráðherrann brást prýðilega við því í lokin með því að vísa á helstu sprotana þar, ferðaþjónustu og ýmislegt annað.  Margt annað jákvætt gæti gengið eftir með sama hætti og ráðherra nefndi sem varðar gagnaver og ýmsa aðra uppbyggingu. Þá upplýsti ráðherrann einnig að viðræður standa yfir á milli ráðuneyta og grænu stóriðjunnar - garðyrkjunnar og ylræktarinnar í landinu - um að lækka rafmagn til ylræktar og grænnar stóriðju á Íslandi. Það er mikið fagnaðarefni af því að það er vaxtarsproti sem á að hlúa að og taka utan um. Við eigum að einblína á það sem hægt er að gera og verið er að gera með jákvæðum hætti þannig að strax á þessu ári megi fjölga störfum á Íslandi svo þúsundum skiptir.

Hæstv. forseti. Ég sé mig tilknúna til að koma upp undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, þar sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hefur í tvígang sagt í þessum ræðustól að ég hafi hafnað því að ræða við hana um það hvernig ljúka ætti umræðu um stjórnarskrármál í sérnefnd um stjórnarskrármálin. Þessu hafna ég alfarið. Hið sanna er að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kom til mín þar sem ég sat hér í sæti mínu og beið eftir umræðu og nefndi að hún þyrfti að eiga fund með mér. Ég tók því afar vel eins og ég tek slíkum tilboðum gjarnan. Síðan fór ég í mína ræðu og þegar ég kom aftur úr ræðustólnum var hv. þingmaður horfin úr salnum og horfin úr húsinu og hefur ekki óskað frekar eftir því að fá að ræða við mig um þessi mál. Ég veit að það er hv. þingmanni ekki eðlislægt 

Herra forseti. Ekki ætla ég að fara náið út í það hvað fór á milli hv. þingmanna Valgerðar Sverrisdóttur og Arnbjargar Sveinsdóttur. Ég veit það eitt að á mánudaginn þegar hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir var að ræða þessi mál var ég sjálfur upptekinn af persónulegum ástæðum. Það var líka vitað að formenn stjórnmálaflokkanna ætluðu að hittast um kvöldið og við sögðum hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur það, sjálfstæðismenn, að okkur þætti eðlilegt að þær viðræður ættu sér stað á þeim tímapunkti til þess að menn gætu rætt þetta mál í samhengi við lok mála í þinginu almennt. Ég vil geta þess líka að margt hefur verið með miklum ólíkindum í sambandi við þetta mál. Eins og hv. þm. Björn Bjarnason rakti hér fyrr í dag vorum við að fá gesti til nefndarinnar alveg fram á síðustu stundu þannig að mikil efnisleg umræða um málið hafði ekki átt sér stað án þess að gestir væru viðstaddir og það skýrir auðvitað hvers vegna málin voru komin í þennan farveg í morgun. Það er hins vegar athyglisvert að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir 

Virðulegi forseti. Mér finnst það í sjálfu sér alvarlegt mál þegar svona kemur upp. Ég hvet hv. þingmenn sem hófu þessa umræðu, Arnbjörgu Sveinsdóttur og Valgerði Sverrisdóttur, til að reyna að leysa þetta sín á milli þannig að menn fari ekki inn í sumarið með þennan misskilning. Það er alltaf leiðinlegt fyrir hv. þingmenn að standa frammi fyrir því að hafa misskilið hver annan í málum eins og þessu. Ég þekki báða hv. þingmenn, virðulegi forseti, af góðu einu, hef starfað með þeim hér í a.m.k. tvö ár og ég er þess fullviss að báðir hv. þingmenn munu geta leyst þetta þannig að við lítum björtum augum til sumarsins því að ekki vil ég horfa fram á það, virðulegi forseti, að bera þetta á bakinu 

Virðulegi forseti. Í nýjasta fréttablaði ríkisskattstjóra, Tíund, er á forsíðu fyrirsögnin „Skattasmugur frítekjumanna“ og mynd af þekktum eyjum úr umræðunni hér, Cayman-eyjum, Tortóla og Guernsey svo nokkur dæmi séu nefnd. Þar er grein eftir Aðalstein Hákonarson, sem starfar hjá embættinu, og í útdrætti á henni segir, með leyfi forseta: „Þá hafa íslenskir bankar þjónustað aðila sem skattskyldir eru á Íslandi við að flytja tekjur sem þeim bar að greiða skatta af hér á landi inn fyrir virkisgarð dótturfélaga sinna erlendis.“ Með öðrum orðum, þarna er vakin athygli á því að íslenskar fjármálastofnanir hafa beinlínis aðstoðað fyrirtæki og skattskylda aðila við að flytja innlent fé til útlanda til að komast hjá skattlagningu. Það minnir mig á grein eftir fyrrverandi ríkisskattstjóra, Indriða H. Þorláksson, sem birtist á heimasíðu hans í marsmánuði 2008 og heitir „Eignarhald á íslenskum fyrirtækjum – Hvert rennur hagnaður þeirra og skattar?“ Hann vekur athygli á því að samkvæmt athugunum sem hann hefur framkvæmt þá hafði bein fjármunaeign erlendra aðila á Íslandi margfaldast á aðeins fjórum árum. Árið 2002 var erlend fjármunaeign 64 milljarðar kr. en í árslok 2006 var fjárhæðin 538 milljarðar kr. Hann kemst að þeirri niðurstöðu að þessi erlenda fjármunaeign hér á landi sé að stórum hluta fjármunir í eigu íslenskra aðila sem hafi flutt fé sitt til útlanda og notað það þaðan til að fjárfesta á Íslandi. Enn fremur að líklegt sé að menn komi sér undan því að greiða skatta af fénu sem sé upprunnið hér á landi með því að flytja það út, t.d. til Hollands, og skrá það formlega þar. Hann segir, með leyfi forseta, í grein sinni: „Af þessum sökum rennur verulegur hluti af hagnaði af starfsemi félaga hér á landi til erlendra aðila og hagnaður af starfsemi íslenskra fyrirtækja erlendis sem eru í eigu þessara félaga ílendist ekki hér. Þá hefur þetta fyrirkomulag veruleg áhrif til lækkunar á skatttekjum hér á landi …“ Hann segir jafnframt líka, með leyfi forseta: „Erlent eignarhald á íslenskum félögum, hvort sem það er raunverulega erlent eða dulið íslenskt eignarhald, hefur mikil áhrif á tekjur ríkissjóðs“ Af því að nú ber svo vel í veiði að greinarhöfundur er orðinn tímabundið ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu og þá eru hæg heimatökin hjá hæstv. fjármálaráðherra að kynna sér þessi mál, hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn: „Hver eru talin hafa verið áhrif erlends eignarhalds á íslenskum félögum á tekjur ríkissjóðs og hver er helsta skýringin á þeim?“

Herra forseti. Það er kærkomið að fá tækifæri til að fara aðeins yfir það hvernig skattlagningu fyrirtækja í eigu erlendra aðila er háttað hér á landi. Ábatinn af starfsemi þeirra felst fyrst og fremst í launum starfsmanna, hagnaði fyrirtækisins og vöxtum af fjármagni en mestur hluti ábatans rennur til hins erlenda eiganda, þ.e. annar en laun starfsmanna og skattur af hagnaði af starfsemi hér. Innlendur ábati af starfsemi í eigu erlendra aðila ræðst því að verulegu leyti af því hvernig staðið er að skattlagningu. Öll atvinnustarfsemi erlendra aðila hér á landi fellur undir íslensk skattalög og eru fyrirtæki erlendra aðila skattskyld af þeim tekjum sem hér verða til, það er almenna reglan. Að auki getur erlendum eigendum félaga verið gert að greiða afdráttarskatt af þeim arði sem þeir taka til sín af félaginu. Skatttekjur af erlendri fjárfestingu í formi lána hafa hins vegar engar verið hér og vextir sem greiddir eru úr landi hafa ekki verið skattlagðir hér ólíkt því sem er í flestum öðrum ríkjum. Skattaleg meðferð virðisauka af erlendri fjárfestingu hér á landi er mjög mismunandi. Sá hluti virðisaukans sem fer í laun sætir að jafnaði mestri skattlagningu. Hagnaður félaga er skattlagður mun vægar og vextir til erlenda aðila hafa eins og áður sagði verið skattfrjálsir. Þótt íslenskar reglur um skattlagningu tekna erlendra aðila séu að formi til sambærilegar því sem er í öðrum löndum er sköttum hér beitt í minna mæli til að tryggja innlenda hlutdeild í þeim virðisauka sem hér skapast. Með lækkun á tekjuskatti félaga á undanförnum árum, lækkun fjármagnstekjuskatts, skattfrelsi á arðgreiðslum milli félaga og fleiri breytingum hefur hlutdeild landsins í þessum virðisauka verið minnkuð umtalsvert og engar sérstakar ráðstafanir hafa verið til staðar til að hindra að slíkur arður renni óskattlagður úr landi. Framangreint á ekki aðeins við framleiðslufélög í eigu erlendra aðila svo sem álver heldur einnig um fjármálafélög og eignarhaldsfélög sem erlendir aðilar eiga hér á landi. Þær reglur sem á þessum vettvangi gilda gera það að verkum að bæði sá hagnaður sem þessi félög fá erlendis frá og af innlendri starfsemi þeirra á greiða leið úr landi án þess að veruleg skattlagning komi til. Eins og kunnugt er eru öll stóriðjuver á Íslandi í eigu erlendra aðila. Reikna má með að tekjuskattur eins álvers af þeirri stærð sem algeng er hér á landi geti verið um einn og hálfur milljarður dala í meðalári. Þess ber þó að geta að vegna hagstæðra afskrifta greiða álverin að jafnaði engan tekjuskatt fyrstu sjö til tíu árin. Þannig greiða væntanlega einungis tvö álver tekjuskatt á næstu árum og er hann reyndar um helmingi lægri nú en hann hefði verið án þeirra breytinga á sköttum félaga sem gerðar hafa verið síðustu ár. Þau og orkuverin sem sjá þeim fyrir raforku eru fjármögnuð með erlendu fé og skatttekjur af því hér á landi eru engar. Þá er einnig kunnugt að fjölmörg íslensk fyrirtæki, einkum á fjármálasviði, hafa verið beint eða í gegnum millilið í eigu erlendra félaga. Á það við hið sama og að framan segir að skattur hér á landi er ekki verulegur hluti þess hagnaðar sem þau hafa aflað hér og enginn skattur greiðist af þeim hagnaði erlendra dótturfélaga þeirra sem þau kunna að hafa tekið til sín í formi arðs. Ekki liggja fyrir tölur um þann hagnað sem hér um ræðir en ljóst er að hann er umtalsverður. Erlendir skráðir eigendur áttu meiri hluta þeirra fjármálafyrirtækja sem umsvifamest voru hér á landi og ljóst að samsvarandi hluti af hagnaði þeirra félaga féll til erlendra eigenda. Sé einnig svo, eins og ýmsir hafa haldið fram að undanförnu, að hinir raunverulegu eigendur hinna erlendu eignarhaldsfélaga séu íslenskir menn eða félög er ljóst að lág skattlagning hefur þó ekki dugað til að halda þeim hér á landi og þeir hafa talið sig þurfa að bæta hlut sinn enn ofan á lága skatta hér með hreinni skattasniðgöngu. Ég vil svo að lokum bæta við að hendur hafa verið látnar standa fram úr ermum í þessu efni í fjármálaráðuneytinu frá 1. febrúar sl. og þess sér m.a. stað í frumvarpi sem ég vænti að bíði nú 3. umr. og lokaafgreiðslu hér á þingi, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og staðgreiðslu, með síðari breytingum. Þar er m.a. lagt til að tekin verði upp skattlagning vaxta sem erlendir aðilar fá greiddan héðan frá landinu, svonefndir afdráttarskattar, sem fyrst og fremst hafa það í för með sér að hluti slíkra skatttekna rennur til ríkissjóðs Íslands í staðinn fyrir að renna óskertur úr landi og koma öðrum ríkjum til góða. Sömuleiðis er í þessu frumvarpi að finna upptöku svonefndra CFC-reglna til þess að samskatta móðurfélög og dótturfélög á aflandssvæðum þannig að hluti slíkra skatttekna 

Herra forseti. Það er hárrétt að þau fyrirtæki sem eru með eignarhald víða um heim og sérstaklega í þessum Jómfrúreyjum og öðrum eyjum, koma sér undan því að borga skatta til ríkisins en það er ekki aðalvandinn. Aðalvandinn er sá að eignarhaldið er líka dulið og mjög margt er svipað hulu með þessum fyrirtækjum og það skaðar atvinnulífið miklu meira. Krosseignarhald getur verið dulið á þennan hátt, keðjueignarhald o.s.frv. Síðast á dagskrá fundarins í dag er þingsályktunartillaga frá mér um að búa til hlutafélög með gagnsæju eignarhaldi. Ég held að það sé lausn okkar á þessum vanda og lausn okkar á þeim vanda sem fjármálamarkaðurinn og atvinnulífið hefur liðið fyrir og hugsanlega hefur valdið því hruni sem varð í haust. Ég held að svarið sé heiðarleiki og gagnsæi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin og hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir framlag hans til umræðunnar. Ég er sammála því sem fram kom í máli hans. Ég held að það verði ekki nógsamlega dregið fram og hamrað á því á næstunni að við verðum að læra af þeim vítum sem við sjáum liggja í fortíðinni í þessum efnum. Það er alveg greinilegt að niðurstaða hæstv. fjármálaráðherra er í meginatriðum sú sama og Indriði H. Þorláksson komst að í greinargerð sinni í mars 2008. Þær ályktanir hans eru því nú orðnar skoðun ráðherra sem hefur auðvitað miklu meira vægi og ber að taka af fullum þunga alvarlega og ráðherrann hefur líka möguleika á að koma fram breytingum til að fyrirbyggja að áframhald verði á því athæfi sem gagnrýnivert er. Ráðherrann hefur lýst því að hér í þinginu eru til meðferðar breytingar sem að nokkru leyti eiga að stemma stigu við þeirri óheillaþróun sem varð. Ég mundi vilja beina því til hæstv. ráðherra að hann setti í gang athugun á því hvað íslenska ríkið er talið hafa tapað miklum fjármunum á síðustu 3–4 árum vegna þess að íslenskir aðilar nutu leiðbeininga íslenskra fjármálafyrirtækja, eins og banka og endurskoðunarfyrirtækja, til að komast fram hjá eðlilegum leikreglum í þjóðfélaginu að borga sína skatta. Það dugði ekki til að skattarnir væru lágir eins og fjármagnstekjuskattur því að græðgin var svo mikil að menn tímdu ekki einu sinni að borga það og notuðu þessa leið til að komast hjá því að taka þátt í að leggja sinn skerf í þjóðfélaginu og leggja sitt fram til að halda uppi velferðarþjóðfélagi. Í mínu ungdæmi voru þeir sem svona höguðu sér kallaðir aumingjar og það mega þeir heita, þessir ágætu menn.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal. Það er alveg laukrétt að vandamálið er tvíþætt þegar þetta eignarhald á aflandssvæðum í gegnum keðju félaga, dótturfélaga, eignarhaldsfélaga, skúffufélaga á í hlut. Það er ekkert síður það sem stingur í augu að þarna er verið að dylja eignarhald og fela hina raunverulegu eigendur um leið og yfirleitt er einhver viðleitni í gangi til að komast undan sköttum og hvort tveggja á auðvitað að stoppa. Það má þá kannski kalla það lán í óláni að fátt sé svo með öllu illt að nú er í gangi mikil þróun á alþjóðavettvangi að taka á þessu af því að nú hafa menn lært af ósköpunum og sjá hversu óheilbrigt og skaðvænlegt þetta umhverfi var sem búið var til og staðinn var dyggur vörður um af ýmsum, t.d. Bretum, Bandaríkjamönnum og fleirum í anda þeirrar nýfrjálshyggju sem sveif yfir vötnunum þar sem allt átti að vera svo himnafrjálst og líka frjálst að borga ekki skatta og dylja eignarhald og annað í þeim dúr. Ég held að það sé ástæða til að rifja það upp að skattstjórar, bæði núverandi og fyrrverandi, skattrannsóknarstjórar og ýmsir fleiri aðilar hafa á undanförnum árum verið að hvetja til aðgerða í þessum efnum. Það liggja fyrir margar góðar skýrslur um þau mál en það var ekkert gert af hálfu framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, ekki neitt. Það er stórmerkilegt að uppgötva að það skyldi ekki einu sinni vera innleidd hér á landi sambærileg löggjöf og eiginlega alls staðar er búið að gera í kringum okkur, t.d. í sambandi við afdráttarskatta, vaxtagreiðslur úr landi og í sambandi við sérreglur í skattlagningu gagnvart lágskattasvæðum. Ég legg áherslu á að það er mikilvægt að fá það frumvarp afgreitt sem nú liggur fyrir Alþingi. Þar er verið að taka á tveimur þessara þátta, mjög fortakslaust. Ég vil einnig láta koma fram að það er vinna í gangi í ráðuneytinu til þess að stórefla eftirlit í þessum efnum og til að styðja við bakið á skattyfirvöldum í staðinn fyrir að halda aftur af þeim í því að sinna starfi sínu með skilvirkum hætti og það verður gert á meðan ég hef eitthvert húsbóndavald í fjármálaráðuneytinu.

Frú forseti. Ég vek hér máls á því fyrirbæri sem kallast verðbætur á lán eða verðtrygging en ætti í raun og veru að heita peningatrygging. Þetta fyrirkomulag felur það í sér að sá einstaklingur sem tekur lán með verðbótum verður að greiða ofan á lánið fjárhæð sem tengist verðlagsbreytingu í landinu miðað við svokallaða vísitölu neysluverðs. Þetta kerfi var búið til í því skyni að þeir sem tóku lán borguðu verðmæti þess til baka sem og að þeir sem lögðu peninga inn á banka sæju ekki peninga sína brenna upp á báli verðbólgunnar. Vissulega er þetta eðlileg hugsun. Nú er þjóðin þó búin að hafa reynslu af þessu verðbótakerfi í næstum þrjá áratugi og hefur það a.m.k. tvisvar sinnum leitt til þess að fjöldi fjölskyldna hefur misst húsin sín og jafnvel orðið gjaldþrota eða stefnir nú í gjaldþrot. Hópur sem varð fyrir barðinu á verðtryggingunni á 9. áratug síðustu aldar var stofnaður og kenndur við aflagðan skemmtistað sem hét Sigtún því að þar kom þetta fólk saman. Baráttumál Sigtúnshópsins náðu ekki fram að ganga, því miður, og núna horfir fjöldi fjölskyldna fram á það að lenda í sömu sporum og margir sem voru í Sigtúnshópnum. Þessi erfiða staða fjölda fólks er til orðin vegna þess að breytingar og viðmið verðtryggðra lána eru ranglát og gefa í raun og veru ekki rétta mynd af því sem er að gerast. Hvers vegna er þessu ekki breytt? Það fólk sem greiddi mánaðarlega af lánum sínum ákveðna fjárhæð fyrir einu ári og sér nú þessar greiðslur hækka og hækka á meðan tekjur þess standa í stað eða jafnvel lækka til mikilla muna eða þá að það er orðið atvinnulaust spyr spurningarinnar: Hvers vegna eru þessu ekki breytt? Allt frá því að þetta kerfi var tekið upp hefur það sætt mikilli gagnrýni en valdhafar hafa ekki viljað breyta því, e.t.v. af óttanum við að þurfa sjálfir að glíma við hagstjórnarvandann með aga og festu. Frú forseti. Áður en fólk tók þessi verðtryggðu húsnæðislán var gert greiðslumat og ef viðkomandi taldist hæfur til lántökunnar var gerð svokölluð greiðsluáætlun þar sem greiða átti tiltekna upphæð hvern mánuð. Lántakandi og banki gengu að samkomulaginu sem tók mið af þessari áætlun. Fjöldi fólks sem keypti sér íbúðarhúsnæði í hófsemd og forsjálni og lagði fram eigið fé ásamt lánsfé til kaupanna sér allt í einu að afborganir af lánum eru nú orðnar miklu hærri en gert var ráð fyrir í samningnum. Í sumum tilvikum er skuldin orðin hærri en veð íbúðarinnar og mánaðargreiðsla orðin miklu hærri en um var samið. Fólk sem lagði sparifé í húsnæði sitt í þessum tilvikum hefur tapað því. Hvað á að gera, bíða og vona eða á það að skila lyklunum og koma sér í burt þar sem annað eins rugl er ekki við lýði? Frú forseti. Í grein Haralds Líndals Haraldssonar hagfræðings sem birtist í Fréttablaðinu fyrir skömmu kemur fram að skuldir heimilanna í landinu hækkuðu vegna vísitölunnar um 100 milljarða kr. á fjórum síðustu mánuðum síðasta árs. Það gerðist eftir bankahrunið og fullyrða má að enginn tók lán á þessum tíma og einnig að mjög dró úr allri neyslu. Þetta undirstrikar vitleysuna og rangindin sem felast í því hvernig lánin hækka og hækka. Með vísan til þessa sem ég hef sagt vil ég spyrja: Hafa stjórnvöld rætt um það að koma til móts við þessa skuldara með leiðréttingu? Launþegasamtökin gerðu samning við atvinnurekendur um að fresta umsaminni hækkun launa sem átti að koma í síðasta mánuði. Það var gert þar sem talið var að fyrirtæki gætu ekki tekið á sig fleiri hækkanir. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort honum finnist eðlilegt að hinn almenni launþegi sem hefur tekið á sig launalækkun, samið sig frá umsaminni launahækkun eða jafnvel misst vinnuna eigi að standa skil á sínum lánum með fullum verðbótum sem byggjast á mjög vafasömum forsendum og beinlínis hægt að færa rök fyrir að séu rangar. Að lokum þakka ég fyrir að hæstv. ráðherra er hér til andsvara og vona að svör verði góð og skýr.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að ræða við hv. þingmann um þetta mál á almennum nótum, eins og hér er gert, um sjálf grundvallarviðmiðin í þessum efnum. Hv. málshefjandi fór yfir sögu verðtryggingarinnar og hvernig hún kom til sögunnar eftir að umtalsverð verðbólga var tekin að geysa og sparnaður brann upp. Á sama tíma fengu þeir sem fengu lán, eins og það var þá kallað og litið á sem happ eða hnoss, lánin hratt skrifuð niður í verðbólgunni sem óverðtryggð lán á þeim tíma. Verðtrygging var svo tekin upp til að takast á við þetta en festist í sessi. Til urðu aðstæður, m.a. þær sem hv. málshefjandi nefndi þegar misgengishópurinn svonefndi sætti því á ákveðnu árabili, eftir stjórnarskiptin 1983, að vísitölubinding launa var afnumin eða skert mjög verulega en verðtrygging lána hélst að fullu. Þannig varð til hið illræmda misræmi sem margir áttu um sárt að binda út af lengi á eftir. Ég tel að mikil mistök hafi verið gerð í kjölfar þjóðarsáttarinnar og þess ásetnings sem þá var uppi um að nota tækifærið um leið og verðbólga hefði náðst niður með þeim fórnum sem það kostaði á sínum tíma og hefja afnám verðtryggingar. Yfirlýsingar stóðu til þess en það var síðan ekki gert þrátt fyrir ágætar aðstæður til þess á árunum eftir 1990 sem sköpuðust á grundvelli stöðugleika og lágrar verðbólgu. Það er rétt að árétta að auðvitað er meginvandinn hér verðbólgan sjálf, þensla sem fer úr böndum. Vísitölutengingin mælir eingöngu það jafnvægisleysi sem þá myndast en hefur hins vegar ýmsar verkanir. Um vísitölumælinguna sjálfa hefur mikið verið rætt og spurning er um þann grunn sem þar er lagður og það hvort utanaðkomandi og óskyldir hlutir eiga að hafa áhrif á hækkun höfuðstóls lána eins og við vitum að gerist. Þó verður líka að hafa í huga að það er ekki hægt að breyta slíkum viðmiðunartölum bara af handahófi eða eftir geðþótta um hvað hentar hverju sinni, samanber t.d. umræðu um það að húsnæðiskostnaður eigi ýmist að vera inni í vísitölunni eða ekki. Þar verður að miða við einhverja stöðuga og sanngjarna mælikvarða. Mikið hefur verið rætt um skuldavanda heimila og atvinnulífs og verðtryggingin kemur þar að sjálfsögðu inn í, sérstaklega í tilviki heimilanna. Mér finnst þó rétt að minna á að skuldir og skuldavandi heimila og atvinnulífs á Íslandi er ekki nýtilkominn með síðasta verðbólguskoti og hruni bankanna. Þegar á árunum 2004–2006 voru bæði íslensk heimili og íslenskt atvinnulíf þegar orðin þau skuldsettustu meðal allra aðildarríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar OECD. Stjórnvöld hafa gripið til ýmissa ráðstafana að undanförnu sem koma til móts við þennan vanda, svo sem eins og þau greiðslujöfnunar- og greiðsluaðlögunarúrræði sem ýmist hafa þegar verið framkvæmd með lagasetningu á Alþingi eða eru hér til umfjöllunar. Stórhækkun vaxtabóta er viðleitni til að mæta kostnaði fólks vegna hás fjármagnskostnaðar og verðtryggingar lána. Ýmsir vilja ganga lengra og menn tala jafnvel um almenna niðurfærslu höfuðstólsins. Þó er nú á það að benda að verðtrygging getur virkað í báðar áttir eins og við fengum dæmi um um síðustu mánaðamót þegar verðbólga hreinlega hvarf og verðlækkun varð. Þá lækkar líka höfuðstóll verðtryggðra lána og þá viljum við væntanlega að það fái að virka til að taka höfuðstólinn niður. Ef ég man rétt lækkaði höfuðstóll verðtryggðra lána um 14 milljarða kr. miðað við mælinguna milli síðustu mánaða. Í skilningi núverandi ríkisstjórnar hafa engar framtíðarákvarðanir verið teknar í þessum efnum og verða væntanlega ekki á þessum stutta tíma. Ég hef styrkst í þeirri trú, svo ég fái aðeins að tala fyrir mig persónulega en ekki fyrir hönd stjórnvalda, að við eigum að stefna að því að vinda ofan af verðtryggingunni og nota tækifærið um leið og fullnægjandi stöðugleika til þess hefur verið náð. Það getum við til að mynda gert með því að lengja lágmarkslánstíma þeirra lána sem mega vera verðtryggð, færa hann verulega upp þannig að lán til styttri tíma en kannski 15 ára megi ekki sæta verðtryggingu og að bjóða upp á óverðtryggð lán með nafnvöxtum sem valkost. Verðtrygging gæti eftir sem áður verið til staðar sem valkostur fyrir þá sem frekar vilja taka slík lán og dreifa greiðslubyrðinni yfir langan tíma í gegnum það eins og eðli verðtryggingar er fremur en að taka lán með breytilegum nafnvöxtum eða t.d. erlend lán eins og menn voru komnir út í að gera og er hið mesta böl. Þetta snýst um þá oftryggingu fjármagnsins sem hér hefur verið þar sem verðtryggð lán með breytilegum vöxtum hafa verið við lýði. Áhættan er öll lántakandans en 

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að hafa í huga að verðtryggingin er aðferð og leið til að lifa við afleiðingar verðbólgu. Hún er ekki leið til að leysa verðbólguvandann. Það má jafnvel færa fyrir því rök að við vissar aðstæður geti verðtryggingin allt að því magnað upp verðbólguvandann með því að ýta undir óhófleg útlán og ábyrgðarlausa útlánastefnu. Of mikil trygging getur verið vandi. Ég fagna orðum hæstv. fjármálaráðherra sem lýsti því yfir að hann væri reiðubúinn til þess, þá væntanlega fyrir hönd síns flokks, að reyna að finna leiðir til að draga úr verðtryggingu. Við sjálfstæðismenn bentum á landsfundi okkar á þær leiðir sem við teljum mögulegar til þess einmitt að draga úr notkun verðtryggingarinnar. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra, að það var óhapp og ógæfa að okkur tókst ekki í kjölfar þjóðarsáttarinnar að draga úr verðtryggingunni. Annað tækifæri er að myndast núna vegna þess að verðbólgan er að fara niður og stýrivextir hljóta að fara niður á næstu mánuðum ef ekki verða einhver sérstök afglöp í stjórn efnahagsmála. Við eigum að nýta þetta tækifæri, líka vegna þess að það er augljóst í mínum huga að hér verður ekki komið við neinni skynsamlegri hagstjórn, þá sérstaklega í stjórn peningamála, nema við vinnum okkur út úr allri þessari verðtryggingu. Það er útilokað mál að stýrivextir Seðlabankans hafi það gildi og það vægi sem þeir þurfa að hafa ef við erum áfram með stærstan hluta af skuldbindingum landsmanna fastan í verðtryggðum krónum og hinn hlutann í óverðtryggðum en það er einmitt á þann hlutann sem stýrivextirnir beita sér fyrst. Um leið og við komumst út úr þessu haftakerfi, komumst í eðlilegt umhverfi og aftur fer að reyna meira á stýrivextina sem hluta af hagstjórnartæki til að koma í veg fyrir verðbólgu verðum við að hafa nýtt tímann. Við verðum að hafa nýtt þetta tækifæri sem nú er fram undan til að geta búið áfram við íslenska krónu. Ég held að allir séu sammála um að það verður hlutskipti okkar á næstu missirum og mánuðum, sama hvað mönnum finnst um Evrópusambandið 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu vegna þess að verðtryggingin, ef eitthvað er, er mikill bölvaldur fyrir mörg heimili í landinu, hefur lagst og leggst mjög þungt á húsnæðislán hinna venjulegu vinnandi Íslendinga. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við finnum raunhæfar leiðir til að afnema verðtrygginguna og losa íslensk heimili út úr þessu ástandi. Þá verðum við að horfa í kjarnann á peningastefnunni. Eitt stærsta verkefni stjórnmálanna á næstunni er að endurskoða og marka nýja peningamálastefnu. Það er ekki neitt launungarmál að við í Samfylkingunni lítum þar til upptöku evru í gegnum aðild að ESB vegna þess að það er alveg klárt að það er raunhæf leið. Þannig skapast skilyrði fyrir sambærilega vexti á íbúðalán og er í öðrum löndum og með því mun verðtryggingin klárlega heyra sögunni til. Fram að því þurfum við að leggjast á eitt til að draga úr áhrifum verðtryggingarinnar í íslensku samfélagi og í því efni er ég sammála þeim sem hafa talað á undan mér. Virðulegi forseti. Það er ekki nóg að horfa bara til framtíðar. Þetta er núna mjög mikill vandi hjá heimilunum í landinu, akkúrat núna þar sem við stöndum á deginum í dag. Þess vegna hefur sú ríkisstjórn sem nú situr gripið til þess að auka mjög fjármuni til vaxtabótakerfisins þannig að þar verði um 10 milljarðar kr. ef frumvarp sem liggur fyrir þinginu verður að veruleika, auka þannig við vaxtabótakerfið til að endurgreiða þennan gríðarlega kostnað sem heimilin verða fyrir út af háum vöxtum og háum verðbótum. Verði þetta frumvarp að lögum, virðulegi forseti, munu hjón sem eru hvort með sínar meðaltekjur, 330.000 kr. hvort, fá um 45% af vaxtakostnaði sínum til baka ef þau eru með um 15 millj. kr. húsnæðislán. Þetta skiptir Íslendinga gríðarlegu máli. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að taka þetta brýna mál til umræðu. Okkur framsóknarmönnum er eins og flestum öðrum í nöp við verðtrygginguna. Við höfum ályktað um þau mál og þar segir að til lengri tíma sé nauðsynlegt fyrir alla hagstjórn að hlutfall verðtryggðra skuldbindinga minnki og leikur framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðilsmála þar lykilhlutverk. Á síðasta flokksþingi okkar ræddum við þessi mál ofan í kjölinn og ég verð að segja eins og er að ég sé ekki fyrir mér að krónan sé framtíðargjaldmiðill okkar Íslendinga. Krónan er of óstöðugur og of lítill gjaldmiðill. Við ályktuðum um að Ísland ætti að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið og gera það með ákveðnum skilyrðum. Þangað til tekin yrði afstaða til þess hvort við gengjum inn eða ekki þyrfti að brúa bilið varðandi það að geta tekið upp evruna. Við þyrftum að reyna að tengja íslensku krónuna við evru með sama hætti og gert er með dönsku krónuna. Virðulegur forseti. Ég vil einnig nota tækifærið og spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í bankana. Nú er alveg ljóst að íslensku bankarnir hafa hækkað kjör á almenning. Vaxtakjörin hækkuðu nýlega og eru komin í 800–900 punkta á skuldugan almenning. Við vitum að ríkisbankarnir eru ekki að borga neitt af erlendum lánum. Á þinginu erum við að samþykkja lög um greiðsluaðlögun fyrir almenning og um leið eru ríkisbankarnir að hækka álögur sínar. Er þetta ekki öfugsnúið, hæstv. fjármálaráðherra? Er stefna ríkisstjórnarinnar í hnotskurn sú að ríkisbankarnir hækka svona álögurnar á sama tíma og við erum að reyna að koma til móts við almenning með greiðsluaðlögun? Ég spyr einnig hæstv. fjármálaráðherra um þá ákvörðun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að niðurgreiða tap áhættufjárfesta í peningamarkaðssjóðum eins og menn þekkja. 

Virðulegi forseti. Þegar vatnið sýður skiptir ekki máli hvort hitastig á því er mælt á Celsíus eða Fahrenheit. Það er það sama þó að tölurnar séu ólíkar af því að mælikvarðinn er hvor sinn. Niðurstaðan er sú sama, það er sama hitastig. Ég vara við því að menn gefi í skyn að með því að afnema verðtrygginguna sé hægt að lækka vexti almennt hjá þeim sem skulda. Vextirnir skipta bara um nafn. Rannsóknir sýna að grípi menn til þess ráðs að styðjast eingöngu við óverðtryggða vexti verða þeir hærri og að jafnaði ívið hærri en verðtryggðir vextir eru í dag þannig að það er -  Menn þurfa líka að gæta að því að heimili landsins eiga eignir sem eru u.þ.b. þrisvar sinnum meiri en skuldir. Heimili landsins eiga þannig mest undir því að fjármagnið sé tryggt, sé ekki lánað út með neikvæðum vöxtum, og ef eitthvað mun halla á eigendur fjármagns í þessum breytingum munu heimilin tapa mestu í þeim efnum í formi sparifjár, lífeyrisréttinda og annars slíks. Menn eru alltaf að velta krónunni á milli sömu aðila og heimili landsins græða ekki mikið á þessum málflutningi. Ég bendi líka á að á undanförnum árum hefur kaupmáttur launa hækkað mun meira en nemur verðtryggingunni þannig að það hefur verið ávinningur fyrir þá sem reikna á þennan veg. Má þá spyrja: Var þá fjármagnið vantryggt ef það er oftryggt á því tímabili sem gerist núna, 

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst hvað er að gerast í okkar þjóðfélagi að því er varðar lántegundir með verðtryggð lán. Íbúðalán sem fólk hefur tekið á undanförnum árum hækka en það sem gerist á hinn veginn er að íbúðaverð lækkar. Það verður mikið misgengi á milli þess hvernig lánin mælast upp og hvernig eignirnar á bak við lækka í verði. Þar að auki er svo minnkandi kaupmáttur og skerðing á afkomu fólks. Við höfum fyrir framan okkur það vandamál sem við í Frjálslynda flokknum höfum réttilega varað við í nokkur ár. Við höfum lagt það oft til í þinginu að menn færu í þá vinnu að skoða með hvaða hætti væri hægt að taka verðtrygginguna burt af lánaskuldbindingum. Við auglýstum fyrir kosningarnar 2003 eitthvað á þessa leið: Verður þú gjaldþrota? Við spurðum: Hvað gerist ef verðbólgan fer af stað o.s.frv.? Því miður erum við á þeim stað núna með fjöldamörg heimili. Þess vegna er svo komið að margir stjórnmálaflokkar eru farnir að taka undir þessar ábendingar okkar á undanförnum árum, að það verði að skoða verðtryggingarútfærsluna og vísitöluna. Ég fagna því, hæstv. forseti, að svo sé komið að menn séu orðnir tilbúnir til að skoða það fyrirkomulag sem við höfum hér á landi. Í Noregi og Danmörku geta menn annaðhvort tekið lán með breytilegum vöxtum eða föstum vöxtum. Lántakendurnir geta meira að segja skipt um vaxtafyrirkomulag á lánstímanum, þ.e. ef þeir hafa tekið breytilega vexti geta þeir breytt yfir í fasta. 

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram um verðtrygginguna sem fyrirbæri á lánum hér á landi. Það er kunnara en frá þurfi að segja að verðtryggingin er frekar óvenjulegt fyrirbæri. Það er ekki algengasti hátturinn sem hafður er á lánum ef við horfum á löndin í kringum okkur. Það má segja að þetta sé tiltölulega séríslenskt fyrirbrigði, því hin almenna regla er að sjálfsögðu sú að menn semji um skuldbindingar sínar með annaðhvort breytilegum eða föstum vöxtum eftir atvikum og auðvitað væri ákjósanlegast að við byggjum líka við þá stöðu hér á landi. Verðtryggingunni var komið á fyrir um þremur áratugum með svokölluðum Ólafslögum og við hana höfum við búið allar götur síðan. Því hefur verið haldið fram, og ég hygg með talsvert réttu, að erfitt sé að vinda ofan af verðtryggingunni á meðan verðbólgan er jafnmikil og hún er um þessar mundir. Það var ástæðan fyrir því að menn einsettu sér í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna í kringum 1990 að afnema verðtrygginguna þegar verðbólgan færi niður og aðstæður sköpuðust til þess. Við það var ekki staðið, því miður, og ég er sannfærður um að við værum í betri stöðu ef það hefði verið gert. Hins vegar er vandinn sem blasir við íslenskum heimilum og atvinnulífi í dag fyrst og fremst greiðslubyrðin, það sem menn borga af lánunum í dag og há verðbólga og háir vextir valda því. Auðvitað er það óviðunandi ástand með öllu að sá sem tekur lán skuli vera algjörlega óvarinn gagnvart verðtryggingunni á tímum verðbólgu en sá sem veitir lán skuli alltaf vera bæði með belti og axlabönd. Þess vegna er mikilvægt, eins og hér hefur komið fram, að við leitum allra leiða nú á næstunni til að lækka höfuðstól húsnæðislána, frysta hluta hækkunar höfuðstólsins t.d. vegna 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að hefja umræðurnar hér. En verðtrygging er í raun breytilegir vextir og vextir þar ofan á eru þá í rauninni vaxtavextir. Fljótt í kjölfar bankahrunsins, eða nánar tiltekið þann 16. október síðastliðinn, bar ég fram fyrirspurn til þáverandi félagsmálaráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra sem fjallaði um vísitöluhækkun lána. Þar reifaði ég þá hugmynd að í ljósi aðstæðna yrði tekin upp sérstök hamfaravísitala eða verðtrygging á lán yrði reiknuð með öðrum hætti á meðan holskeflan gengi yfir. Með þessu hefði verið hægt að koma í veg fyrir skyndilega hækkun lána í kjölfar snöggrar veikingar krónunnar og þess að lánin hækkuðu gríðarlega vegna þeirrar lækkunar Með öðrum orðum lagði ég til að byrðar á skuldara, þá sem skulda, og fjármagnseigendur, þá sem eiga fjármagn, yrðu jafnaðar. Því að við lentum jú öll í þessu og þess vegna er eðlilegt að dreifa byrðunum. Því miður sá hæstv. forsætisráðherra og þáverandi félagsmálaráðherra ekki ástæðu til að fylgja þeirri hugmynd eða tillögu minni eftir. Í kjölfarið hefur það síðan gerst að mikil umræða hefur verið um það að leiðrétta vísitöluna vegna bankanna og þá hefur einnig verið mikil umræða um það að lækka lán eða höfuðstóla lána flatt um ákveðna prósentutölu. Ég ætla að halda því fram, hæstv. forseti, að ef tillaga mín sem sett var fram tíu dögum eftir bankahrunið hefði gengið eftir væri staða okkar mun betri í dag og eins og ég kom inn á áðan væri staða þeirra sem skulda og þeirra sem eiga fjármagn miklu jafnari. Að lokum vil ég segja að markmiðið hlýtur auðvitað að vera að afnema vísitölubindinguna og ýta þannig undir aukna varkárni lánveitenda og lántakenda og um leið að styrkja í raun stýrivaxtatæki Seðlabankans. En við getum samt ekki litið fram hjá því að ef við leggjum vísitöluna af, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom inn á hér áðan, verða náttúrlega teknir upp breytilegir 

Frú forseti. Ætli menn að setja fram tímasetta áætlun um afnám verðtryggingar hlýtur að fylgja þeirri tímasetningu afskaplega róttæk breyting á fyrirkomulagi peningamála þegar við blasir að vandinn er ekki verðtryggingin sjálf heldur það fyrirkomulag sem hún er sett inn í til að verja í raun bæði skuldara og þá sem veita lánin fyrir ójafnvægi og verðbólguskotum. Stóra spurningin er hvernig við nálgumst jafnvægi lágra vaxta, stöðugs gengis og afnáms verðtryggingar. Þá þurfum við að ræða um raunhæfar leiðir til að ná því markmiði. Það er ekki hægt að slengja því fram að hægt sé að afnema verðtrygginguna og þá sé vandinn frá. Því fer bara einfaldlega víðs fjarri, því miður. Óstöðugleiki og fyrirkomulag peningamála eru vandinn. Segi menn það af fullri alvöru korteri fyrir kosningar að þeir ætli að setja fram tímasettar áætlanir um afnám verðtryggingar hljóta þeir að segja B fyrst þeir sögðu A og skýra hvernig þeir ætla að breyta fyrirkomulagi peningamála. Það er bara svoleiðis. Þetta eru staðreyndir sem menn komast ekkert hjá. Vonandi erum við að lifa síðasta ójafnvægis- og verðbótaskeiðið. Ég held að það sé ekki spurning um hvort horfið verði frá núverandi fyrirkomulagi verðtryggingar og peningamála heldur hvernig. Það hlýtur að vera eitt af stóru verkefnum komandi kosninga og næstu missira hvernig stjórnvöld ætla að ná sátt um fyrirkomulag peningamála og þar með verðtryggingar og annarra grundvallarþátta í fyrirkomulaginu öllu. Þegar krónan hrundi í febrúar, mars í fyrra um 30% á einum degi, daginn fyrir skírdag, þegar við vorum að ganga inn í páskahléið þá hófst það verðbólguskeið og sá hrunadans sem nú stendur yfir og nú sýpur íslensk alþýða seyðið af þeim óstöðugleika sem er innbyggður í fyrirkomulag okkar og hagstjórn síðustu 10–15 ára. Við hljótum öll að læra af reynslunni og spyrja okkur: Hvernig setjum við fram tímasetta áætlun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að hefja þessa umræðu, en hún er afar brýn og felur líka í sér lausn til að mæta þeim vanda sem stór hluti heimilanna í landinu glímir við í augnablikinu. 50% heimila eru tæknilega gjaldþrota og þá verða stjórnvöld að hafa hugrekki og kjark til að taka stórar ákvarðanir til að forða heimilum frá gjaldþroti. Ég hef talað fyrir því að færa vísitöluna aftur á mitt síðasta ár. Það mun vissulega fela í sér að þeir sem eiga innlán og í lífeyrissjóðum tapa einhverju af áföllnum vöxtum en höfuðstóllinn mun ekki minnka að neinu mati. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að leiðrétta skuldir heimilanna og færa þær niður um 20%. Það er tillaga sem við höfum lagt fram og ég vil taka fram að ég varð fyrir vonbrigðum áðan þegar hæstv. fjármálaráðherra kom hér og sagði að ríkisstjórnin hefði í sjálfu sér ekki markað framtíðarstefnu hvað varðar peningamálin. Ég gat ekki skilið hæstv. ráðherra öðruvísi og heldur ekki aðra þingmenn stjórnarinnar sem sögðu að mikilvægt væri að finna raunhæfar leiðir og endurskoða þyrfti og meta og marka nýja peningastefnu. Nú er tíminn. Þegar núverandi ríkisstjórn tók við var þetta vandamál til staðar og það var algert skilyrði af hálfu Framsóknarflokksins að ríkisstjórnin tæki ákvarðanir til þess að 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hafa farið hér fram og fyrir þau svör sem ráðherra gaf og lýsi yfir ánægju minni með þau sjónarmið hans og annarra hér í umræðunni að afnema beri verðbótaþáttinn. Ýmislegt athyglisvert kom fram eins og t.d. þegar hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson nefndi hamfaravísitöluna og einnig vil ég benda á tillögur sem Frjálslyndi flokkurinn hefur komið með í sambandi við vöxtinn sem hefur verið á verðtryggingunni. En staðreyndin er sú, frú forseti, að venjulegt heimili greiðir núna miklu hærri afborganir af lánum en verið hefur. Ég veit t.d. um eitt heimili sem greiðir nú 90 þús. kr. á mánuði í stað 70 þús. kr. fyrir tæpu ári. Til að hægt sé að greiða þennan mikla mun hefðu laun fjölskyldunnar þurft að hækka um 20–30 þús. kr. En það hefur ekki gerst og launin þurfa að hækka meira því náttúrlega eru líka teknir skattar af laununum. Við verðum að taka á þessum málum með alvöru, taka á þeim þannig að fólk sjái fram úr því að geta greitt lánin og haldið áfram að eiga húsin sín og líka vegna þess að fólk hefur oft litið svo á að það að kaupa sér hús sé í raun og veru ævisparnaðurinn. Þegar fólk kaupir íbúð er það ekki bara að hugsa um að eiga húsnæði heldur hefur húsnæðið líka verið viss sparnaður í huga fólks, eign sem fólk á skuldlaust eftir ævina. En þegar svo er komið að skuldirnar eru orðnar miklu hærri en íbúðarhúsnæðið erum við í mjög slæmum málum.

Frú forseti. Hér hefur ýmislegt athyglisvert komið fram. Ég held að við verðum að hafa í huga að vandinn er jafnumfangsmikill og hann er, annars vegar vegna þess að íslensk heimili og íslenskir atvinnuvegir, þótt við ræðum hér aðallega um heimilin, voru fyrir mjög skuldsett. Í öðru lagi þá súpum við náttúrlega seyðið af þeirri miklu fasteignabólu sem hér varð sem lyfti fasteignaverðinu upp og jók veðrými á húsnæði og verð var mjög hátt og leiddi til mikillar skuldsetningar. Fróðlegt væri fyrir hv. þingmenn að bera saman kennitölur í þessum efnum, annars vegar hér á höfuðborgarsvæðinu, þar sem þessi mikla bóla varð, og hins vegar hvernig skuldsetningu er háttað víða á landsbyggðinni þar sem kannski rólegra og heilbrigðara ástand ríkti á fasteignamarkaði, þrátt fyrir allt. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að verðtryggingin og umfang hennar í hagkerfinu er að sjálfsögðu eitthvað sem þarf líka að líta til í hagstjórnarlegu tilliti. Enginn vafi er að það dregur úr virkni stýritækja Seðlabankans og annarra aðila sem fara með hagstjórn að verðtryggingin er jafnumfangsmikil og raun ber vitni og þeim mun meira umhugsunarefni er það kannski að við höfum síðan 2001 byggt á löggjöfum Seðlabankans þar sem verðlagsstöðugleikamarkmið eitt er lagt til grundvallar. Ég er þeirrar skoðunar að það sé úrelt í ljósi reynslunnar og hvernig til tókst og að t.d. gengisstöðugleikamarkmiðið eigi að koma þar með. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að vaxtabæturnar eru þar mikilvægar og eru besta tækið sem við höfum til að stýra endurgreiðslu á einhverjum hluta þess kostnaðar til þeirra hópa sem eru í mestri þörf fyrir það, þ.e. tekjulægstu hópanna. Það er athyglisvert ef Framsókn er nú orðið mjög í nöp við verðtryggingu því fyrrverandi foringi þeirra Ólafur Jóhannesson, formaður Framsóknarflokksins, var eiginlega guðfaðir hennar með Ólafslögunum frá 1979 þar sem hún var fest í sessi og endanlega ákveðin. Varðandi bankana sem hér var spurt um þá kannast ég ekki við að þeir hafi af einhverjum ásetningi hækkað álögur, en auðvitað bitnar hið háa vaxtastig og aðstæður á fjármálamarkaði á getu bankanna til að veita þjónustu á kjörum. Þeir  Að lokum kalla ég það bara oftryggingu á fjármagni að vera með verðtryggð lán með breytilegum vöxtum, það eru bæði belti og axlabönd á fjármagninu.