Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 76 frá 28. des. 1983 um breytingu á lögum nr. 120 frá 31. des. 1976, um tollskrá o. fl. með áorðnum breytingum. Í athugasemdum við frv. segir svo: „Með lögum nr. 83/1981 var fjmrh. veitt tímabundin heimild til þess að leggja jöfnunarálag á hús og húshluta í tilteknum tollskrárnúmerum. Gjaldtöku þessari var ætlað að rétta hlut innlendrar húsagerðar gagnvart aukinni samkeppni erlendis frá. Átti álagið að samsvara uppsöfnuðum gjöldum af efnivöru í innlenda framleiðslu, en ýmis hátollavara til húsbygginga ber lægri aðflutningsgjöld ef hún er flutt inn með húsi eða húshluta heldur en hún ber ef hún er flutt inn sérstaklega. Um frekari rökstuðning fyrir jöfnunarálaginu vísast í grg. sem fylgdi frv. því sem varð að lögum nr. 83/1981. Með lögum nr. 98/1982 var heimild til gjaldtöku þessarar framlengd til ársloka 1983 og með lögum nr. 76/1983 var heimildin enn framlengd til ársloka 1984. Forsendur fyrir gjaldtökunni hafa ekki breyst og þykir því eigi fært að fella gjaldið niður um n.k. áramót. Því er lagt til með frv. þessu að gjaldtakan verði framlengd til ársloka 1985.“ Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum um þetta lagafrv. eru hér eiginlega á ferðinni þrjú atriði, þrjú mál. Í fyrsta lagi er verkfræði- og raunvísindadeild skipt í tvær sjálfstæðar háskóladeildir. Í öðru lagi er heimild í gildandi lögum til að flytja lektor úr lektorsstöðu í dósentsstöðu samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð víkkuð þannig að hún taki einnig til flutnings forstöðumanns háskólastofnunar í prófessorsembætti. Í þriðja lagi er opnuð leið fyrir Háskólann til að eiga aðild að rekstrarfélögum eða stofnunum sem stunda rannsókna- og þróunarstarfsemi og par með til að stofna þróunarmiðstöð við Háskóla Íslands. Um þetta mál er það að segja að á þeim litla tíma, sem ég hef haft til að athuga það - sá tími er stuttur, það er mjög skammt síðan þetta mál sást hér í þinginu og það hefur farið nokkuð hratt - sýnist mér fyrri tvö atriðin vera ágæt. Ég tel að það sé rétt og þarft skref að skipta verkfræði- og raunvísindadeild upp í tvær sérstakar deildir. Það mun bæta stöðu þeirra stjórnunarlega og væntanlega aðstöðu þeirra bæði til kennslu og rannsókna. Annað atriðið, í sambandi við stöðubreytingarnar, held ég að sé breyting ágætlega til bóta. Hins vegar virðist mér þurfa að kanna nokkuð vel þriðja atriðið. Hér er verið að stíga nýtt merkilegt spor, þetta er spor sem við höfum minnst á hér á Alþingi að þurfi að stíga, þ.e. að tengja Háskólann atvinnulífinu á virkan hátt. Það þarf hins vegar að skoðast mjög vel hvernig þetta spor verði best stigið. Hér koma fram í grg. upplýsingar um hvernig þessum málum hafi verið háttað erlendis, það er óþarfi að rekja það nánar. Í sambandi við ýmiss konar tæknigreinar og þróaðar vísindagreinar hafa háskólarnir í löndunum í kringum okkur orðið uppspretta nýjunga og nýsköpunar í atvinnulífi. Það er brýnt verkefni að búa þannig um hnútana að Háskóli Íslands verði það sömuleiðis. En það er mjög nauðsynlegt að þetta sé gert í nánu og fullkomnu samráði við þær stofnanir Háskólans sem eru uppspretta þessara hugmynda. Þá á ég við stofnanir eins og Verkfræðistofnun, Líffræðistofnun, Raunvísindastofnun, Tilraunastöð í meinafræði á Keldum og hugsanlega einhverjar fleiri sem ég man ekki eftir í augnablikinu. Þarna eru líka stofnanir utan Háskólans sem hafa hingað til tengst rannsóknastarfseminni þar á ýmsan máta, svo sem Hafrannsóknastofnun og ekki síst Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og hugsanlega fleiri. Eitt dæmið enn er Reiknistofnun sem yrði væntanlega aðsetur einhverrar starfsemi í tölvufræðum sem eru svo mjög á döfinni. Ég held að það sé skynsamlegt þegar málið fer í n. að óska umsagnar þessara aðila allra um þetta mál til þess að kynnast þeirra hugmyndum og þeirra reynslu sem hugsanlega kann að vera af slíku rannsóknarsamstarfi. Slík reynsla gæti verið til komin bæði vegna starfa vísindamanna erlendis og sömuleiðis, eins og ég sagði áðan, af störfum þeirra við þessi mál hér á Íslandi. Það er komin af stað rannsóknarsamvinna af ýmsu tagi milli aðila í atvinnulífinu og Háskólans. Nýjasta dæmið á þessu sviði er samstarf prófessors Sigmundar Guðbjarnasonar á Raunvísindastofnun og Lýsis og Mjöls. Þeirri rannsóknarsamvinnu hefur t.d. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins tengst, þannig að við sjáum að þarna koma mjög margir aðilar við sögu. Það er eðli þessa starfs að það er margþætt, fjölvirkt. Þess vegna álít ég mjög skynsamlegt að afla umsagna þeirra um þessi mál. Það er býsna margt sem tengist svona máli sem ég tel að þurfi að skoða. Eitt lítið dæmi er t.d. eignarhald á þeim hugmyndum sem fæðast í svona vinnu og síðan greiðslur fyrir notkun slíkra hugmynda. Við getum kannske sett þetta mál fram á sem einfaldastan hátt þannig að opinber starfsmaður, sem er í vinnu hjá Raunvísindastofnun, hefur starfað hjá þeirri opinberu stofnun alla sína vísindatíð, hefur aflað allra sinna tækja fyrir opinbert fé og svo dettur hann skyndilega niður á að uppgötva eitthvað sem er mikilla peninga virði. Þá spyrja menn: Hver á þessa hugmynd? Hver á að njóta arðs af notkun hennar? Að hve miklu leyti á arðurinn að vera hans persónulega og að hve miklu leyti á arðurinn að falla í skaut þeirrar stofnunar sem hefur gert honum kleift að skapa þetta? Mér er kunnugt um - en hef því miður ekki haft tíma til að fletta upp í gögnum mínum - að bara þetta tiltekna atriði hefur orðið tilefni mikilla umræðna í sambandi við líftækni erlendis sem er eitt af þeim nýju sviðum þar sem þetta verður skyndilega áþreifanlegt vandamál. Stofnanir, sem alveg fram á síðustu misseri hafa verið kennslu- og rannsóknastofnanir - í þeim skilningi að þar hafa menn kannske sinnt þekkingarleit þekkingarleitarinnar vegna og aldrei dottið í hug að auðgast af því sjálfir á einhvern hátt - komast í þá aðstöðu með auknum samskiptum við atvinnulífið að hugmyndir í greinum eins og líffræði, sem hingað til hefur ekki verið beinlínis tengd því að auðgast sérstaklega, geta skyndilega orðið mjög arðbærar. Hugsanlega þyrfti að setja sérstaka löggjöf eða reglugerð um þátttöku eða stöðu opinberra stofnana og opinberra starfsmanna í sambandi við þetta. Í öðru lagi eru þarna atriði sem varða skattamál. Stofnun eins og Háskólabíó, sem Háskóli Íslands á, ber enga skatta. En hvernig verður skattamálum fyrirtækis háttað sem Háskóli Íslands ætti kannske í samvinnu með Lýsi og Mjöl þar sem framleiddar væru hollar lýsispillur með fjölómettuðum fitusýrum sem allir vildu borða og Íslendingar mundu auðgast af? Í athugasemd með frv. stendur um 5. gr. í 6. tölul.: „Fáist lagaheimildin eru tekin af tvímæli um skattfrelsi Háskólans af starfsemi miðstöðvarinnar og fyrirtækja þeirra annarra er Háskólinn ætti aðild að.“ Skv. lauslegum upplýsingum, sem við höfum fengið um þessi mál í dag, liggur þetta mál alls ekki ljóst fyrir. Í öðru lagi er t.d. í athugasemdum við þessa sömu gr. sagt: „Þróunarmiðstöðin gæti tekið lán til verkefna án afskipta ráðuneyta.“ Þá gæti komið upp sú aðstaða að fyrirtæki, sem Háskólinn væri aðili að, væri búið að binda sig í miklar fjárskuldbindingar, taka stór lán til verkefna sinna án afskipta fjmrn. og menntmrn. Síðan gæti svo farið að þetta fyrirtæki legði upp laupana og af því hlytust skuldir stórar. Hvernig stendur þá Háskólinn gagnvart því máli? Fær Háskólinn þær skuldir greiddar á næstu fjárhagsáætlun frá fjmrn. og menntmrn. sem ekki voru höfð með í ráðum og ekki spurð um leyfi? Ég hef aðeins tiltekið hér nokkur atriði sem ég sé við fljótan yfirlestur og stuttan nætursvefn að eru augljóslega tengd þessu máli og þurfa skoðunar með. Mér er kunnugt um að innan Háskólans telja margir að þetta mál þurfi meiri kynningar við en það hefur fengið nú þegar. Þess vegna tel ég að það væri verðugt hlutverk hv. menntmn. Nd. að slá tvær flugur í einu höggi, afla umsagna um þetta mál frá sem flestum stofnunum, sem þetta mál varðar, og stuðla þannig um leið að kynningu þess og umræðum um þá möguleika sem í þessum atriðum felast.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til 1. umr., er athyglisvert og sjálfsagt að það fái athugun í menntmn. sem hæstv. ráðh. hefur lagt til að fjalli um málið. Ég tel að hér hafi komið fram gagnlegar ábendingar bæði í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 4. landsk. þm. núna síðast, sem nefndin geti haft gagn af við meðferð málsins. Ég vil greiða fyrir því að málið fái umsögn sem flestra aðila sem það varðar. Það eru eflaust margir sem hafa áhuga á málum sem þessu tengjast, ekki síst þessari fyrirhuguðu þróunarmiðstöð við Háskólann. Ég tek eftir því að í grg. er ekki að finna neitt kostnaðaryfirlit varðandi slíkt fyrirkomulag og það má vera að þessar hugmyndir séu það ómótaðar að erfitt sé að áætla kostnað. En í lögum nr. 13/1979, sem í eina tíð voru alltítt nefnd hér á Alþingi, er ákvæði sem áskilur að frv., sem hafi í för með sér kostnaðarauka, skuli fylgja áætlun frá fjárlaga- og hagsýslustofnun þar að lútandi. Þetta er eitt af þeim atriðum sem sjálfsagt er að menntmn. taki á við athugun málsins.



Herra forseti. Ég gerði mér ekki ljóst fyrr en í gærkvöldi að e.t.v. væri ágreiningur um það mál sem hér liggur fyrir. Reyndar mun ekki vera efniságreiningur, heldur vilja hv. þdm. fá tækifæri til að skoða málið betur. Það hafði einungis vakað fyrir mér að þar eð hér væri um gjörsamlega ágreiningslaust mál að ræða væri ástæðulaust að tefja það þar til á útmánuðum. Það mætti þá fá afgreiðslu um leið og önnur mál nú. Háskólinn sæi þá fram á þessa möguleika þegar hann stendur andspænis því að framkvæmdafé er mjög skert í þeim fjárlögum sem væntanlega verða afgreidd hér á næstu dögum. Fannst mér eins og þarna væri þó nokkur ljósglæta ef Háskólinn fengi lög um þetta efni um svipað leyti og fjárlögin væru afgreidd. Þær stofnanir, sem hv. 4. landsk. þm. nefndi, eru einmitt þær stofnanir sem hér hafa hagsmuna að gæta og hafa hagsmuni af þessu frv. Þess vegna er þetta frv. flutt. Ástæðan til þess að ekki fylgir kostnaðaráætlun er sú að frv. er flutt til þess að afla Háskólanum fjár en ekki til þess að baka honum útgjöld. Það er auðvitað ekki hægt að segja um það fyrir fram hve mikil sú fjáröflun gæti orðið því að það fer vitanlega eftir hinu margfræga lögmáli um framboð og eftirspurn. Þar verður eftirspurnin vissulega mikið að ráða, framboðið er á þekkingunni og stundum skortir aðstöðu til að nýta hana. Ég held að menn séu á einu máli um að sú heimild, sem þetta frv. mun veita ef að lögum verður, felur í sér miklu rýmri möguleika en nú eru til að selja verkefni út í atvinnulífið. Hún getur líka þess vegna rennt stoðum undir meiri grunnrannsóknir í Háskólanum, en þær eru dýrar. Þær skila oft ekki árangri fyrr en eftir alllangan tíma en eru allt að einu undirstaða allrar framþróunar í þekkingu á þeim sviðum sem stunduð eru í Háskólanum. Þetta vil ég sérstaklega taka fram, því vera má að sú breyting, sem gerð var í hv. Ed., hafi valdið því að menn teldu að þarna ætti að setja á laggirnar nýja dýra stofnun. Það sem um er að ræða er í raun og veru eins konar þjónustuskrifstofa fyrir þá starfsemi sem hér færi fram. Það er raunar svo að til þess að stofna slíka skrifstofu þarf ekki lagaheimild. Geri ég ráð fyrir að það hafi vakað fyrir flestum hv. Ed.-mönnum að ganga frá því í lögunum að sú samræmingarstarfsemi sem þarna væri ætlunin að hafa og meiri háttar ákvarðanir þar yrðu að heyra undir háskólaráð. Mönnum mun hafa þótt málið eins og með tryggari umbúnaði ef þetta lægi fyrir. Menn hér í hv. deild hafa e.t.v. haldið að þarna væri um einhver meiri háttar kostnaðaratriði að ræða, en svo er ekki. Það er einmitt til þess að greiða fyrir því að unnt sé að gera þá starfsemi, sem fram fer í stofnununum, fjölbreyttari, laða að nýja þekkingu og virkja betur þá þekkingu sem þar er. Og sá hlutur, sem þær stofnanir eða menn sem þar starfa mundu leggja fram í fyrirtækin, er þekkingin og aðstaðan. Þetta getur orðið, að því er ég tel, mjög mikilvægt spor til að virkja betur þann auð sem íslensku þjóðfélagi stendur til boða að nýta og geymdur er í Háskóla Íslands og stofnunum hans. Eins og ég hef áður nefnt nú nýlega á þingi, þegar til umfjöllunar var tillaga um tengingu atvinnulífs og fræðslukerfis, er Háskóli Íslands vel staddur að því leyti til að þar eru menn með mjög fjölbreytta þekkingu frá ýmsum albestu menntastofnunum heimsins. Ég held að þarna séu möguleikar sem við eigum og verðum að nýta betur til að byggja upp enn árangursríkara atvinnulíf og stuðla að enn verðmætari framleiðslu og vinnslu í landinu. Hv. 4. landsk. þm. nefndi í þessu sambandi sérstaklega vandasamt og flókið svið sem er hugverkaréttur, eins konar höfundarréttur. Þetta er svið sem er í mikilli þróun víða um heim og það atriði má náttúrlega ekki verða til þess að þetta mál vefjist fyrir mönnum. Þær þjóðir, sem við eigum í samkeppni við, hafa rekið slíka starfsemi með miklum og verðmætum árangri án þess að reglurnar um hugverkaréttinn væru orðnar ýkja rækilegar og skýrar. Það breytir ekki því að alveg rétt var að vekja athygli á þessu máli. Það er eitt af því sem vafalaust kemur til skoðunar og á e.t.v. eftir að auka áhuga manna á þessu sviði og hafa áhrif líka á þau umsvif sem verða í atvinnulífinu. Ég vil enn fremur taka fram að þegar nefnd er í frv. þróunarmiðstöð er átt við eins konar þjónustuskrifstofu til að greiða fyrir tengslum Háskólans við atvinnulífið. Þar er einungis um heimild að ræða. Fyrirkomulag allt verður auðvitað nánar ákveðið af Háskólanum sjálfum innan reglna hinna almennu laga. Þegar rætt er um ýmis önnur atriði sem tengjast fyrirtækjarekstri fer það að sjálfsögðu eftir almennum lögum og svo sérlögunum um Háskólann að öðru leyti. Það má vel vera að það eigi eftir að verða skiptar skoðanir um einstök atriði eða einstakar framkvæmdir meðal manna í Háskólanum, en það er eins og gengur með stjórnunaratriði sem upp koma. Og til þess er háskólaráð að taka ákvarðanir um slíka hluti. En að meginstefnu til munu menn vera sammála um þetta atriði. Mér tjáir háskólarektor að menn séu upp til hópa sammála um að fá þessa heimild þó að menn kunni e.t.v. að greina á um einstök smáatriði í framkvæmd sem er síður en svo óeðlilegt og það getum við ómögulega girt fyrir í nokkrum lögum. Aðalatriðið er heimildin sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil taka fram að lokum að ég vil fúslega láta nefndinni í té þær upplýsingar sem kynnu að vera þessu máli til fyllingar og til eru í rn., hafi menn þær ekki þegar í höndum. Ég hélt satt að segja að svo væri, að menn hefðu fyllri gögn sem borist hefðu frá Háskólanum um efni sem þessu tengjast. En sé svo ekki er auðvitað ekkert því til fyrirstöðu að útvega þau og ég er því fylgjandi að nefndin fái álit þeirra stofnana sem hér um ræðir. Ég ítreka það, herra forseti, að ég legg til að málinu verði svo vísað til 2. umr. og menntmn. Ég vonast til að jólahléið verði notað, þegar eitthvað líður á janúarmánuð a.m.k., til að vinna úr þeim upplýsingum sem fram kunna að koma. En að sjálfsögðu mundi enginn fagna því meira en ég ef menn sæju nú að þeir gætu komist að niðurstöðu jafnvel fyrr. Væri ég síður en svo mótfallin því, en vissulega fagna ég því að menn virðast nú hafa hug á að athuga málið vel.



Herra forseti. Til þess skal vanda sem vel á að standa, segir einhvers staðar. Ég held að það geti átt við í þessu máli jafnt þótt um það virðist ríkja hin ágætasta samstaða meðal hv. þm. að hér séu á ferðinni merk nýmæli sem gætu orðið heilladrjúg Háskóla Íslands sem og þjóðinni allri í framtíðinni. Ég vil einungis að þessu sinni vekja athygli á og velta upp nokkrum spurningum sem koma í huga minn, þá einkum og sér í lagi varðandi það í þessu frv. sem merkast nýmæli telst, sem er í 5. gr. Í fyrsta lagi held ég að nauðsynlegt væri að fyrir lægi að hve miklu leyti sú grein, eins og hún er eftir breytingar í Ed., er með samþykki og fullri samstöðu háskólaráðs. Ég hlýt að skilja það svo, eins og segir í aths., að frv. þetta sé flutt að fengnum tillögum háskólaráðs, þ.e. frv. sjálft eins og það var lagt fram í Ed. Síðan urðu á því breytingar hvað varðar þessa 5. gr., þar sem nafnið „þróunarmiðstöð“ og tvær málsgreinar, sem um hana fjalla, komu inn. Því væri eðlilegt að menn spyrðu: Er háskólaráð engu að síður samþykkt og er þar full samstaða um greinina eins og hún liggur nú fyrir eftir meðferð í Ed.? Ég bendi hv. menntmn., sem væntanlega fær þetta til skoðunar, á að kynna sér þetta. Það eru ýmsar fleiri spurningar sem vakna í tengslum við þessa 5. gr. og einkum og sér í lagi þau ummæli sem um hana eru höfð í aths. við einstakar greinar. Þar er ýmislegt sagt sem varðar skattfrelsi Háskólans og ég tek undir það sem hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði í því efni. Háskóli Íslands er skv. 1. gr. sinna laga - það ber okkur alltaf að hafa í huga - fyrst og fremst akademísk stofnun. Það segir, með leyfi forseta, í 1. gr. laga um Háskóla Íslands undir fyrirsögninni „Hlutverk Háskóla Íslands“: „Háskóli Íslands skal vera vísindaleg rannsóknarstofnun og vísindaleg fræðslustofnun er veiti nemendum sínum menntun til þess að sinna sjálfstætt vísindalegum verkefnum til þess að gegna ýmsum embættum og störfum í þjóðfélaginu.“ Á því leikur sem sagt enginn vafi að hlutverk Háskólans er fyrst og fremst að vera þessi vísindalega eða akademíska rannsóknar- og fræðslustofnun. Þess vegna vakna spurningar um áherslur og um samspil þessara þátta þegar stofnun eins og Háskólinn fer inn á nýjar brautir með beinni þátttöku í fyrirtækjum úti í atvinnulífinu. Enn fremur vakna þessar spurningar þegar það liggur fyrir - reyndar staðfest af hæstv. menntmrh. hér úr þessum stóli áðan - að Háskólinn býr nú við þröngan kost hvað fjárveitingar varðar. Það hljóta að koma upp spurningar um forgang. Ég vil t.d. velta því hér upp hvernig þeim kostnaði verði mætt sem ég tel óhjákvæmilegt að tímabundið leiði af þátttöku Háskólans í þessari nýju stofnun. Ég er þeirrar skoðunar - og þar kann okkur hæstv. menntmrh. að greina nokkuð á - að Háskólinn þurfi að hafa eitthvert fjármagn til að leggja í þessa starfsemi, a.m.k. tímabundið, að fjárfesta í þessari stofnun. Við skulum vona að það geti rentað sig og skilað sér bærilega þegar sú starfsemi, sem upp yrði tekin, fer að bera arð. Það gefur hins vegar auga leið að það mundi auka gildi þessarar starfsemi að Háskólinn hefði nokkurt bolmagn hvað fjármagn varðar til að taka þátt í þessu. A.m.k. þarf hann að sjá sér fært að sjá af starfstíma starfsmanna sinna og rannsóknaraðstöðu í þessu skyni. Það eru líka fjármunir sem þannig ganga til verksins. Ég nefndi hér í umr. snemma á þessum sólarhring, herra forseti, að ýmislegt t.d. í byggingarmálum Háskólans væri ekki sem skyldi. Ég nefndi einnig að ýmislegt í almennri stefnumörkun þeirrar stofnunar ætti fullt erindi inn í þessa umr. og ég mundi fagna því ef okkur gæfist á nýja árinu tóm til að ræða þetta mál í tengslum við slíkt. Það eru reyndar fleiri en Háskóli Íslands sem hafa uppi áform um þróunarstofnanir eða þróunarmiðstöðvar. Hæstv. ríkisstj. hefur látið það boð út ganga til þjóðar sinnar að hún hyggist koma á fót þróunarstofnun, þróunarmiðstöð eða hvað það nú skal heita. Heyrst hefur nefnt í því sambandi að slík stofnun kynni að verða staðsett annars staðar en hér í Reykjavík og væri nokkurt nýmæli, t.d. á Akureyri. Ég hlýt sjálfum mér samkvæmur að spyrja: Kæmi það þá til greina að eitthvert samstarf eða samspil yrði milli þessarar nýju starfsemi á vegum Háskóla Íslands og þessa nýja barns ríkisstj., þróunarmiðstöðvarinnar á Akureyri? Kæmi það t.d. til greina að Háskólinn í tengslum við starfsemi sem hann vonandi tekur upp á næstu árum á Akureyri, skipulegði sína starfsemi þannig að þessar tvær stofnanir, ef báðar komast nú á laggirnar, ynnu saman norður á Akureyri? Fagna mundi ég því, herra forseti og kannske fleiri ef svo yrði. Ég held að Háskóli Íslands og þeir menn sem þar starfa muni taka því fagnandi og ekki misskilja það á nokkurn hátt þó að þær fréttir berist héðan úr hv. Sþ. að þm. vilji með jákvæðum hætti taka þetta mál til nokkurrar skoðunar. Það er mín sannfæring að einmitt framfarasporin, sem eiga að lyfta okkur eitthvað fram á við og upp á við, þurfi að ígrunda vel og vanda til þeirra ef þau eiga vel að reynast. Þess vegna geri ég enn og aftur að till. minni að menn taki sér það tóm sem þeir telja sig til þurfa að veita þessu máli farsælan framgang í þinginu.



Herra forseti. Fyrir nokkrum vikum síðan lét þekktur þýskur vísindamaður í ljós þá skoðun að ef fram færi sem horfði væri það mjög trúlegt að árið 2000 væru þegnar Vestur-Evrópu einkum hafðir með í ráðum við hirðir framtíðarstórvelda, svo sem Bandaríkjanna, Japan, margra Austur-Asíuþjóða, til þess að segja ráðamönnum til um hvað væri hæfilegt hitastig á rauðvíni við veislur. Ríki Vestur-Evrópu eru augljóslega að dragast svo aftur úr, ekki fyrst og fremst í fræðilegum vísindarannsóknum heldur í hagnýtingu á niðurstöðum vísindalegra rannsókna í iðnaðarstarfsemi, og reyndar ekki aðeins í iðnaðarstarfsemi heldur í allri praktískri hagnýtingu í atvinnu- og viðskiptastarfi, að menn hafa af því stórar áhyggjur að fyrirsjáanlegt sé að lífskjör Vestur-Evrópubúa muni engan veginn halda í við kjaraþróun annarra og gróskumeiri ríkja í heiminum. Þetta á við um Vestur-Evrópu í heild. Að hluta til er þetta vegna þess að þrátt fyrir drauminn um sameinaða Evrópu hefur hann mestan part orðið að martröð í smjörfjalli og vitleysisgangi Efnahagsbandalagsins. Þrátt fyrir allt eru gífurlegar hindranir á öllum eðlilegum viðskiptum í þessum heimshluta. Þar gætir enn hvers kyns úreltra sveitamennskusjónarmiða. Þar gætir allt of mikillar ríkisforsjár, allt of mikilla verndunarsjónarmiða. Niðurstaðan í heild er sú að vaxtarbroddar atvinnulífs og ekki hvað síst hagnýting vísinda í atvinnustarfsemi, eins og ég ræddi um áðan, fær ekki notið sín. Þetta á ekki bara við um hinn sjúka mann í Evrópu, Bretland, sem er að verða einhvers konar Tyrkland í Vestur-Evrópu, heldur er það jafnvel farið að verða að raunsærri framtíðarsýn um Vestur-Evrópu í heild. Pólitískar afleiðingar þessarar þróunar eru fyrirsjáanlegar í leiðinni. Norðurlandaþjóðir, sem Íslendingar mæna oft til, eru aftarlega á merinni í þessum málum líka. Þó er það svo að við erum aftast af öllum hinum aftarlegu. Ef við hefðum tekið við okkur fyrir svo sem eins og tíu árum og mótað okkur einhverja stefnu í þessum málum og reynt að hanga í, halda í við önnur smáríki Norðurlanda, þá ætti að vera starfandi hér eitthvað á þriðja þúsund manns í hátækniiðnaði. Þeir eru ef með eru taldir allir starfsmenn, þ. á m. skrifstofu-, þjónustu- og ræstingafólk 140. Enn sem komið er er þessi umræða á almennu pólitísku snakkstigi og það hafa ekki verið teknar einföldustu og brýnustu ákvarðanir um með hvaða hætti við ættum að sérhæfa okkur. Nú þarf að vísu ekki að halda uppi löngum umræðum um það hvar við eigum að sérhæfa okkur - þá er ég að tala um t.d. rafeinda- og annan hátækniiðnað - því svarið liggur fyrir þegar. Við eigum að gera það í fiskveiðum, fiskvinnslu og matvælaframleiðslu. Og í  Nýlega lýsti ungur íslenskur vísindamaður þessu á þá leið að hann tók dæmi af Indónesíu. Þar í landi er þróunarþjóð, fjölmenn mjög, sem ekki getur brauðfætt sig. Úti fyrir ströndum landsins eru auðug fiskimið. Geta þeirra næstu 20 árin til að brauðfæða þjóðina er að verulegu leyti háð framtíð fiskveiða og fiskvinnslu. Hvað kemur þetta okkur við? er spurt. Það kemur okkur við með þeim hætti að við erum nú einhver mesta fiskveiða- og fiskvinnsluþjóð í heimi. Ef við værum í stakk búnir innan fárra ára til að selja Indónesum, sem nú hafa gert sér 20 ára þróunaráætlun á þessu sviði, ekki aðeins skip, ekki aðeins hafnarmannvirki, heldur öll tölvustýrð vinnslukerfi fiskiðnaðar og fiskvinnslu, selt þeim allan pakkann, eins og komist er að orði, þá er hér um að ræða markað fyrir hina sérhæfðu fiskveiði-og fiskvinnsluþjóð sem gæti opnað nýjar víddir að því er varðar þróun íslensks sjávarútvegs. En til þess að þetta geti gerst hefði þurft að vera búið að taka ákvarðanir fyrir 5–7 árum um að að þessum markmiðum skyldi stefnt. Þær ákvarðanir eru enn óteknar. Sú þróun, sem hér á sér stað, er mestan part mjög handahófskennd, henni er ekki stýrt. Nú kunna einhverjir að segja sem svo að þetta komi þessu máli ekkert við. Það er mesti misskilningur. Þetta er kjarni þess máls sem hér er til umr. Það sem er umræðuvert í þessu máli er 5. gr., þ.e. um tengsl Háskólans og atvinnulífsins, og er ákaflega ánægjulegt að það skuli þó loksins vera fram komin hugsun í þessum anda. Ég held að það sé rétt að það muni engin þróun eiga sér stað á þessu sviði, sem skiptir sköpum um framtíð þessarar þjóðar nema með þeim hætti að vísindaleg akademísk menntun verði með skipulögðum aðgerðum hagnýtt skv. fyrir fram ákveðnum markmiðum sem við setjum okkur um þróun vaxtarferils í íslensku atvinnulífi á næstu árum. Þetta er spor í þá átt. Af þeirri ástæðu er þetta mál gott og þarft. Auðvitað þarfnast það skoðunar í smáatriðum. Það hefur verið bent á ýmis atriði eins og t.d. spurninguna um skattfrelsi fyrirtækja sem þarna yrðu í samvinnutengslum við Háskólann. Það er eitt atriðið sem ber að skoða betur. En hitt kemur raunar líka til álita að fyrirtæki af þessu tagi mættu mjög gjarnan njóta tiltekinna skattfríðinda um nokkurt árabil meðan þau væru að festa sig í sessi af því að þetta eru fyrirtæki sem hljóta að stefna að útflutningsmarkaði. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Ég er með þessum orðum almennt aðeins að benda á að hér er sennilega um mjög þarft og nauðsynlegt mál að ræða. Þegar hagfræðingar líta til hagvaxtarþróunar næstu tvo áratugi eru þeir almennt séð mjög bjartsýnir. Það er mjög sennilegt að fimmta uppsveiflan á 200 ára hagvaxtarskeiði okkar heimshluta sé fram undan og forsendur fyrir gífurlegu framfaraskeiði ásamt mjög blómberanlegum lífskjörum biði þeirra þjóða sem stýra þessari þróun af einhverju viti og einhverri fyrirhyggju núna á næstunni. Hinna sem eru að tapa af tækifærinu, sem eru að berast á banaspjót vegna úreltra deilumála fortíðar, þeirra bíður það eitt að dragast aftur úr og verða einhvers konar fornminjar eða biðskýli við veginn. Við skulum vona að pólitískri forustu Íslendinga auðnist að rífa sig upp úr fortíðarfarinu og horfa eitthvað fram á veginn.