Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv. það, er hér liggur fyrir, og urðu úrslit málsins í n. þau, að við 3 nm., er stöndum að áliti meiri hl., mælum með samþykkt þess, en 2 nm., þeir hv. 1. og 5. þm.. Norðurl. e. (KK, BjörnJ) tjá sig frv. andvíga og munu skila séráliti. Þær hugleiðingar, sem ég sé ástæðu til að fylgja nál. úr hlaði með, munu öðru fremur snúast um það að svara tveimur spurningum, er mjög oft hefur verið varpað fram af hv. stjórnarandstæðingum í sambandi við þetta mál. Í fyrsta lagi þeirri, er þeir spyrja, hvernig það samrýmist gefnu loforði stjórnarflokkanna og raunar allra flokka um stöðvun verðbólgunnar að leggja til gengislækkun, sem óhjákvæmilega hafi í för með sér talsverðar verðhækkanir. Hin spurningin er sú, hvernig það samrýmist loforðinu um að vísa. veginn til bættra lífskjara að gera ráðstafanir., sem óhjákvæmilega hafa í för með sér kjaraskerðingu fyrir meiri hl. þjóðarinnar, a.m.k. í bili. Um þetta mál hafa nú í hálfan mánuð staðið harðar deilur hér á hv. Alþingi og raunar utan þess einnig. En þrátt fyrir það, sem greinir á um, má ekki missa sjónar á því, að sumt er það þó í sambandi við þessi mál, sem er ekki ágreiningur um, hvar í flokki sem menn eru. Við erum t.d. allir sammála um það, að Íslendingum beri að skipa efnahagsmálum sínum þannig, að þeir beri. sem mest úr býtum fyrir vinnu sína og framleiðslustörf, þótt ágreiningur kunni að vera um skiptingu arðsins milli stétta og einstaklinga. Það er tæpast heldur ágreiningur um það, að árangurinn af efnahagsstarfsemi okkar hefur undanfarin ár ekki verið svo mikil sem vera ætti, ef allt væri með felldu. Jónas Haralz ráðuneytisstjóri upplýsti t.d. á sameiginlegum fundum fjhn., að hlutfallið milli fjárfestingar og aukningar þjóðartekna hefði undanfarið veríð óhagstæðara hjá okkur en nokkurri Vestur-Evrópuþjóð annarri. Það þýðir m.ö.o., að við fáum minni arð af því, sem við leggjum í fjárfestingu, heldur en þær. Þetta má telja mjög óeðlilegt með tilliti til þess, að þar er yfirleitt um fullbyggð lönd að ræða, þar sem okkar land er enn að verulegu leyti ónumið, þannig að hér ættu einmitt að vera meiri möguleikar á nýjum arðbærum framkvæmdum. Það ber ótvíræðan vott um sjúkt efnahagslíf okkar, að enda þótt við höfum s.l. 12 ár ráðstafað meira af þjóðartekjum okkar til fjárfestingar en nokkur Evrópuþjóð önnur að jafnaði, að því er ég bezt veit, þá hefur neyzlan aukizt sáralítið, sem aftur þýðir það, að lífskjörin eða kaupmáttur vinnulauna hefur nær því staðið í stað. Hv. 4. þm. Austf. (LJós) gerði það að umtalsefni í ræðu, er ég hlustaði á hann flytja við 1. umr. málsins í Nd., að kaupmáttur tímakaups járnsmiða sé nú töluvert meiri í Danmörku en hér á landi. Að vísu ber mikillar varúðar að gæta við slíkan launasamanburð í mismunandi löndum, og þá staðhæfingu, sem raunar hefur komið fram í ríkari mælí hjá öðrum hv. Alþb.-mönnum en þeim hv. þm.., sem ég nú nefndi, sem yfirleitt var málefnalegri í sínum málflutningi en gerist þessa dagana á því heimili, - þá staðhæfingu, að þessi löggjöf raski hlutfallinu milli lífskjara íslenzkra og erlendra verkamanna íslenzkum verkamönnum í óhag, tel ég mig áður hafa hrakið við 1. umr. málsins hér í hv. d. og sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En í tilefni af þessu er að mínu áliti athyglisvert að gera samanburð á þróun kaupmáttar launa á Íslandi og í Danmörku frá því í stríðslok og þar til nú. Eftir dvöl herskara Hitlers í Danmörku var efnahagslíf landsins í rústum. Bústofn landsmanna hafði minnkað um helming, skortur var á mörgum brýnum nauðsynjum og þær stranglega skammtaðar. Ef þá hefði verið gerður samanburður á kaupmætti vinnulauna þar og hér, er víst, að hann hefði leitt í ljós til muna betri lífskjör hér á landi. Árið 1954, eða fyrir 6 árum, gerðu hagstofur Norðurlandanna 5 samanburð á kaupmætti verkamannslauna í öllum höfuðborgum landanna. Niðurstaðan varð sú, að kaupmáttur launa var í Reykjavík svipaður og í Kaupmannahöfn, en nokkru minni en í Stokkhólmi og nokkru meiri en í Osló og Helsingfors. Það er enginn vafi á því, að á þeim 6 árum, sem síðan eru liðin, hafa bæði þjóðartekjur og; neyzla vaxið meira á hinum Norðurlöndunum en hér. Þess var t.d. getið í útvarpsfrétt nýlega, að þjóðartekjur og neyzla í Danmörku hefði hvort tveggja aukizt um 10% á síðastliðnu ári. En hvernig stendur þá á því, að við höfum þannig í efnahagslegu tilliti dregizt svo mjög aftur úr Dönum og öðrum Vestur-Evrópuþjóðum? Ekki verður því um kennt, að kaupgjald hafi hækkað hér minna en þar. Það hefur þvert á móti hækkað langtum meira hér en í nokkru öðru Vestur-Evrópulanda. Ekki er heldur ástæða til að ætla, að Íslendingar standi þessum þjóðum að baki um menntun, dugnað eða hæfileika. Nei, er ekki nærtækasta skýringin sú, að við höfum búið við sjúkt efnahagskerfi, sem reynzt hefur slíkur þrándur í götu efnahagslegra framfara, að enda þótt við höfum lagt í meiri fjárfestingu en aðrar Evrópuþjóðir, þá hafa lífskjörin batnað langtum minna hér en þar? Andstæðingar þessa frv., sérstaklega hv. Alþb.-menn, hafa fullyrt, að hér væri verið að innleiða úrelt efnahagskerfi, eins og þeir orða það. En hvernig má það nú vera, að þær þjóðir, sem einmitt hafa á undanförnum árum búið við þetta úrelta efnahagskerfi, sem þeir kalla, hafa notið miklu meiri framfara en við höfum gert, sem búum við efnahagskerfi, nefnilega haftakerfið, sem þeir mundu þá víst kalla nýtízku hagkerfi? Þá vaknar sú spurning, einmitt á grundveili þessarar staðreyndar, hvort það mundi þá ekki vera þannig, þegar öllu er á botninn hvolft, að það væri betra að búa við þetta úrelta kerfi heldur en nýtízku kerfið. En hverjar eru sjúkdómsorsakir hins íslenzka efnahagskerfis, og hvað er hægt að gera til úrbóta í því efni? Það er einmitt þetta, sem er kjarni þess vandamáls, sem hér liggur fyrir. Þau vandamál á sviði efnahagslífsins, sem allar ríkisstjórnir á Íslandi hafa átt við að etja s.l. 30 ár, eru verðbólgan og gjaldeyrisskortur, sem í rauninni á rætur sínar að rekja til verðbólgunnar. En hverjar eru orsakir verðbólgunnar? Sumir nefna í því sambandi of mikla fjárfestingu og bankalán, aðrir vísitölufyrirkomulagið og enn aðrir óbilgjarnar kröfur hagsmunasamtaka og fyrst og fremst annarra hagsmunasamtaka en þeirra, sem þeir eru sjálfir meðlimir í. Allar þær orsakir, sem nú hafa verið nefndar, hafa óefað verið hér að verki og raunar magnað hver aðra. Ef ég ætti að gera grein fyrir persónulegri skoðun minni á því, sem ég teldi öðru fremur grundvallarorsök verðbólgunnar, þá mundi ég nefna óheilbrigða fjáröflun til fjárfestingar. Auðvitað er það síður en svo að lasta, þó að mikil fjárfesting hafi átt sér stað hér á landi. Það dettur engum í hug að halda því fram, að það sé óskynsamlegt af þjóðinni að byggja vegi, verksmiðjur, smiða skip o.s.frv. En þjóðin verður að gæta þess að reisa sér ekki hurðarás um öxl í því efni, þannig að fjárfestingin verði svo mikil, að ekki verði öðruvísi aflað fjár til hennar en þannig, að leiða hljóti til verðbólgu. Það er með fernu móti, sem hægt er að afla fjár til fjárfestingar: Í fyrsta lagi með því að nota innlent sparifé í þágu hennar. Í öðru lagi með erlendum lántökum. Í þriðja lagi með sköttum. Og í fjórða lagi með bankaútlánum, sem eru umfram sparifjármyndun. Ef fjárfesting er ekki meiri en svo, að afla megi fjár til hennar með innlendri sparifjármyndun, erlendum lánum og skattaálögum, leiðir hún ekki til verðbólgu. En kröfurnar um fjárfestingu hafa um langt skeið verið meiri en svo hér á landi, að fjáröflun eftir þessum leiðum hafi nægt til þess að mæta þeim. Þá hefur verið gripið til þess ráðs að sækja í Seðlabankann þá peninga, sem vantar í fjárfestinguna. Í fljótu bragði kann þetta að virðast meinlaus ráðstöfun og jafnvel gagnleg, því að hún leysir í bili a.m.k. fjáröflunarvandamál ýmissa framkvæmda, sem út af fyrir sig geta verið mjög gagnlegar. En í rauninni er hér um ráðstöfun að ræða, sem hefur eiturverkanir í hagkerfinu. Hinn merki stjórnmálaleiðtogi, Jón Þorláksson, kallaði þetta, að „fölsk kaupgeta væri sett í umferð“, eins og hann orðaði það. Og í rauninni eru áhrifin á hagkerfið nákvæmlega þau sömu og verða mundu, ef peningafalsarar settu þannig í umferð stórkostlegar fjárhæðir. Afleiðingin verður aukin eftirspurn eftir vörum og þjónustu, án þess að aukið framboð komi á móti, og þannig verðþensla. Þetta kemur svo af stað víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags, sem verða sjálfvirkar og óstöðvandi, eftir að tekið hefur verið upp vísitölufyrirkomulagið í launagreiðslum. Af verðþenslunni leiðir svo aukinn innflutning, hallarekstur í útflutningsatvinnuvegunum, og slíkt leiðir auðvitað til greiðsluhalla gagnvart útlöndum og gjaldeyrisskorts. Viðbrögð stjórnarvalda við þeim vanda, sem með þessu skapast, eru venjulega fyrst í stað þau að ráða bót á gjaldeyrisskortinum með innflutningshöftum, en reyna að hemja verðþensluna með niðurgreiðslum og verðlagseftirliti. Úr hinni erfiðu aðstöðu útflutningsatvinnuveganna er reynt að bæta með uppbótum á útfluttar afurðir, mismunandi miklum eftir þörfum hinna einstöku greina útflutningsins, en fjár til uppbótanna er aflað með sköttum og tollum, einkum álögum á innfluttar vörur, sem eru ekki taldar til brýnna nauðsynja. Gengi erlends gjaldeyris er hins vegar haldið óbreyttu, og er það liður í ráðstöfununum til þess að halda hækkun verðlags í skefjum. Þessi stefna, að reyna að halda verðlaginu í skefjum með áðurgreindum ráðstöfunum án þess að leiðrétta þá skekkju í verðlaginu, sem leiða hlýtur af verðþenslu innanlands, þó að gengið sé óbreytt, hefur hlotið nafnið stöðvunarstefna. Reynsla okkar Íslendinga í þessum efnum styður fullkomlega þá skoðun hagfræðinga, að stöðvunarstefnan er óframkvæmanleg til lengdar. Áður en langt um líður, verður slíkt öngþveiti í gjaldeyrisviðskiptum, að gengislækkun eða hliðstæðar ráðstafanir til leiðréttingar verðlagsskekkjunni verða ekki umflúnar. Saga efnahagsþróunar s.l. 30 ára hér á landi hefur verið sífelld endurtekning þeirrar hringrásar, er hér hefur verið lýst: lánsfjárþenslu bankanna, verðbólgu og gjaldeyrisskorts, er mætt hefur verið með höftum, niðurgreiðslum og uppbótum, unz gengislækkun eða jafngildar ráðstafanir hafa orðið óhjákvæmilegar, og þessi hringrás virðist hafa gengið fyrir sig nokkurn veginn óháð því, hvaða flokkar hafa setíð við stjórnvölinn hverju sinni. Hér á landi hafa á umræddu tímabili verið framkvæmdar þrjár gengislækkanir, 1939, 1950 og 1958, þannig að allir stjórnmálaflokkar eru búnir að bera ábyrgð slíkrar ráðstöfunar. Ég álít, að það geti verið nytsamt, vilji maður gera sér grein fyrir þeim ráðstöfunum, er nú á að gera, að rifja upp aðdragandann að þessum fyrri gengislækkunum og áhrif þeirra á þjóðarhag. Heimskreppan mikla olli tilfinnanlegu verðfalli á íslenzkum útflutningsafurðum og óhagstæðari verzlunarkjörum, þannig að verulegur greiðsluhalli varð gagnvart útlöndum. Þessu var reynt að mæta með ströngum innflutningshöftum. Jafnframt var reynt að koma í veg fyrir samdrátt og verðfall innanlands með því að halda lágum vöxtum og gera sérstakar ráðstafanir í afurðasölumálum. Kjörorð þessarar stefnu var innilokun kaupgetunnar, eins og það var orðað. Í heild var þessi stefna dauðadæmd, því að það var ekki hægt að loka kaupgetuna inni. Afleiðingin varð sívaxandi skuldasöfnun erlendis vegna halla á greiðsluvíðskiptum við útlönd. Í apríl 1939 gafst stjórn Framsfl., er þá fór með völd, upp við framkvæmd stefnunnar, enda var greiðslubyrðin gagnvart útlöndum þá jafnvel orðin þyngri en hún er nú og greiðsluþrot í gjaldeyrisviðskiptum yfirvofandi. Þá var mynduð þjóðstjórnin og gengi krónunnar lækkað, svo sem kunnugt er. Ekki verður um það sagt, hvort sú ráðstöfun hefði nægt til efnahagslegrar viðreisnar að óbreyttum aðstæðum. Á það reyndi ekki, því að skömmu síðar hófst styrjöldin, er gerbreytti viðhorfum í þessum efnum. Gjaldeyrisvandræðin hurfu nú á skömmunn tíma sem mjöll fyrir sólu, og tóku í þess stað að safnast miklar gjaldeyrisinnistæður. Mikil verðbólga var öll styrjaldarárin, en fram til ársins 1942 voru verðhækkanir þó ekki öllu meiri en í nágrannalöndunum. Seinni part ársins 1942 hækkaði verðlagið á fáum mánuðum um 50% og komst þar með úr öllu samhengi við verðlag nágrannalandanna, og hefur í rauninni aldrei síðan tekizt að kippa að fullu í þann lið. Utanþingsstjórnin, er mynduð var í árslok 1942, og síðan nýsköpunarstjórnin reyndu með nokkrum árangri að halda verðlagshækkununum í skefjum með niðurgreiðslum og ströngu verðlagseftirliti. Mikið misræmi var þó milli innlends og erlends verðlags í stríðslok, þannig að krónan var verulega ofmetin, og olli það auðvitað því, að erlendu innistæðurnar gengu til þurrðar fyrr en ella. En verulegum óþægindum fór þetta þó ekki að valda fyrr en á árinu 1947, þegar gjaldeyrisinnistæðurnar þraut. Efnahagsmálastefna ríkisstjórnar þeirrar, er mynduð var í ársbyrjun 1947 og Sjálfstfl.. Alþfl. og Framsfl. áttu aðild að, var í því fólgin eins og undanfarandi ríkisstjórna að reyna að stöðva verðbólguna án þess að leiðrétta þá skekkju í verðlaginu, sem stafaði af rangrí gengisskráningu. Ríkisstj. nefndi einmitt stefnu sina stöðvunarstefnuna, og kannast menn við það nafn frá fyrri hluta valdatímabils vinstri stjórnarinnar, og er það ekki að ófyrirsynju, því að hér var í rauninni um nákvæmlega sömu stefnu í efnahagsmálum að ræða. Útflutningnum var haldið uppi með uppbótum, er miðaðar voru við mismunandi þörf einstakra greina hans, sbr. gotugjaldeyrinn, vextir voru lágir og mikil fjárfesting þrátt fyrir starfsemi fjárhagsráðs, em gjaldeyrisskortinum var mætt með stöðugt strangari innflutningshöftum. Afleiðingin varð sú, að taka varð upp stranga skömmtum nauðsynja, á sama tíma og aðrar Evrópuþjóðir voru að afnema skömmtun hjá sér, og dugðu slíkar ráðstafanir þó ekki til að koma í veg fyrir tilfinnanlegan vöruskort með fylgifiskum hans, útbreiddum svörtum markaði, biðröðum og bakdyraverzlun. Í árslok 1949 voru allir í rauninni orðnir sammála um gjaldþrot þessarar stefnu, enda var þá farið að gæta atvinnuleysis hér í Reykjavik vegna samdráttar hjá iðnfyrirtækjum af völdum hráefnaskorts og það enda þótt sá innflutningur væri látinn sitja fyrir öðru, þannig að látinn var heldur vera skortur á neyzluvörum, þótt til nauðsynja teldust. Þá var það, sem minnihlutastjórn Sjálfstfl. lét undirbúa gengislækkunartill., er framkvæmdar voru svo á næstu mánuðum í samstarfi við Framsfl. Var það stærsta átakið, sem til þessa hafði verið gert til þess að leiðrétta verðlagsskekkjuna og koma efnahagsmálunum í jafnvægi. Það hefur nú að vísu verið fullyrt af andstæðingum þeirrar löggjafar, að hún hafi ekki náð tilgangi sínum, og ef því hefði verið haldið fram af einhverjum, sem að þeirri löggjöf stóðu, að hún mundi leysa efnahagsvandamálin í eitt skipti fyrir öll, mætti það til sanns vegar færa. En hafi þeir verið til, þá vorum við dr. Benjamín Eiríksson„ sem undirbjuggum þessar till., ekki í þeirra hópi. Því til staðfestingar vil ég leyfa mér að lesa upp örfá orð úr álitsgerð okkar, með leyfi hæstv. forseta. Svo segir í álitsgerðinni, sem fylgdi sem grg. með frv.: „Þar sem ekkert er til, sem kalla mætti endanlega lausn afkomumála þjóðarinnar, þá virðist, að skynsamlegt sé fyrir þá, sem með ríkisstj. fara á hverjum tíma, að taka þá stefnu að búa sem bezt í haginn fyrir sem jafnasta og heilbrigðasta þróun atvinnulífsins. Og jafnvægi í atvinnu- og fjármálalífinu er ekki eitthvað, sem fæst í eitt skipti fyrir öll, heldur þarf að viðhalda jafnvæginu með réttri stefnu og réttum starfsvenjum á hverjum tíma.“ Það er rétt, að þess var skemmra að bíða en við höfðum gert okkur vonir um, að gera þyrfti viðbótarráðstafanir útveginum til styrktar. Bátagjaldeyririnn var tekinn upp 1951. En orsakir þess voru ekki reikningsskekkjur okkar, eins og sumir hafa viljað láta í veðri vaka, heldur hitt, að þær efnahagslegu forsendur, sem lágu til grundvallar till., breyttust í óhag vegna atvika, er enginn gat séð fyrir þá. Kom þar einkum tvennt til. Meðalafli á bát lækkaði úr rúmum 7 tonnum í róðri, er hann nam árin 1948–49, niður í rúm 5 tonn árin 1950–52, eða um nær 30%. Hér við bættist svo óhagstæð verðlagsþróun af völdum Kóreustríðsins. Þannig hækkaði verðlag innflutnings um 115% árin 1949–51, eða um rúmlega 50% umfram það, er leiddi af gengislækkuninni, þar sem verðlag útfluttra afurða hækkaði aðeins um 82% á sama tíma eða litlu meira en leiddi af gengislækkuninni, en hún leiddi til 74% verðhækkunar á erlendum gjaldeyri. Af þessu er ljóst, hve mjög víðskiptakjörin gagnvart útlöndum breyttust okkur í óhag. 30% bátagjaldeyrisálagið var þannig í rauninni ekki annað en nauðsynlegt var til að bæta bátunum aflabrestinn. En þrátt fyrir þessi óhöpp tókst að stöðva verðhækkanirnar að mestu haustíð 1951, og hélzt verðlag nær óbreytt frá þeim tíma til vorsins 1955. Fóru þjóðartekjur og kaupmáttur launa vaxandi á því tímabili, og atvinna var stöðug og nóg. En vorið 1955 hófst svo að nýju kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags eftir verkfallið mikla, svo sem kunnugt er. Pólitískar afleiðingar þessa urðu fall samstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. og valdataka vinstri stjórnar. Nú var verðlagsskekkjan aftur orðin meiri en svo, að efnahagskerfið fengi staðizt. Eftir því sem hæstv. viðskmrh. hefur upplýst, var ráðh. Framsfl. og Alþfl. þetta ljóst þegar haustíð 1956. Ekki náðist þó samkomulag um raunhæfar ráðstafanir í vinstri stjórninni, heldur var nú stöðvunarstefnan svokallaða frá árunum 1947–49 leidd til hásætis með jólagjöfinni frægu í árslok 1956. Ég komst svo að orði um jólagjöfina í umræðum um bjargráðafrv. vorið 1958, að frá sjónarmiði hagfræðinga mætti líkja henni við fjósvegg, sem hlaðinn væri af mér eða einhverjum öðrum, sem þekkir ekki hin réttu lögmál um undirstöðu og burðarþol slíkra veggja. Ég viðurkenndi um leið, að þeim skilyrðum væri miklu betur fullnægt hvað bjargráðafrv. snerti. Þess gat af áðurgreindum ástæðum ekki orðið langt að bíða, að fjósveggurinn hryndi, og vorið 1958 var svo komið, að óhjákvæmilegt var að gera efnahagsráðstafanir, er hefðu í för með sér leiðréttingu verðlagsskekkjunnar, ef ekki átti að skapast algert öngþveiti í gjaldeyrismálum. Þessu var glögglega lýst í málgögnum vinstri stjórnarinnar og ræðum stuðningsmanna hennar á Alþingi. Það kann nú að vera, að einhver þeirra, sem hlusta á mig, segi sem svo: Ja, þessi verðlagsskekkja, það er ekki annað en grillur hagspekinga. - Þeim, sem þannig hugsa eða segja, vil ég benda á það að lesa ræður sumra hv. núv. stjórnarandstæðinga í sambandi við umræður um bjargráðafrv. og annað, sem stóð í málgögnum þeirra þá. Þar er það einmitt sérstaklega skýrt, hvað verðlagsskekkjan þýðir. Það var á það minnzt, að fóðurbætirinn útlendi væri orðinn svo ódýr, að í rauninni borgaði sig ekki lengur fyrir bændurna að halda áfram að heyja, þó að þeir að vísu gerðu það af gömlum vana, enn fremur að það væri hætt að borga sig fyrir útvegsmenn að láta gera við netin sín, af því að það væri ódýrara að kaupa ný net. Og Tíminn kvað upp þann dóm um stöðvunarstefnuna, að hún hlyti að stöðva framleiðsluna fyrst og fremst, en ekki verðlagið. Bjargráðalögin, sem voru hrein gengislækkunarlög, þó að ekki þætti hlýða að kalla þau sínu rétta nafni, voru, svo langt sem þau náðu, veruleg leiðrétting verðlagsskekkjunnar, sem var undirrót þess vanda, sem þá var við að etja. Þetta er engin ný skoðun mín á þessu máll. Hún kom fram í öllu, er ég sagði um það frv. í ræðu og ríti, er það var til meðferðar í þinginu. Nú kann einhver að spyrja: En hvernig stóð þá á því, að hv. þingmaður studdi ekki þessa till. með atkvæði sínu? - Svarið við því er það, að á bjargráðunum var sá hængur, að engar hömlur voru þar settar gegn því, að sú gengislækkun, sem í þeim fólst, leiddi til óðaverðbólgu. Þar var farið úr ösku haftakerfisins í eld óðaverðbólgunnar. Þetta frv. yrði sambærilegt við bjargráðin, ef það hefði aðeins að geyma ákvæðin um gengisfellingu og afnám uppbóta, en ekkert annað. Ég mundi ekki frekar en vorið 1958 treysta mér til þess að styðja slíka till., þannig að afstaða mín og skoðun í þessu efni eru óbreyttar frá því, sem þá var. Það kom svo í hlut núverandi stjórnarflokka að slá botninn í bjargráðin með efnahagsaðgerðunum í janúar 1959. Reynsla okkar Íslendinga hefur ótvírætt sannað, að það væri ekki hægt að vænta neins árangurs af ráðstöfunum til stöðvunar verðbólgunni, nema verðlagsskekkjan sé leiðrétt fyrst, og nauðsyn gengisbreytingar nú er einmitt í því fólgin, að verðlagsskekkjan er enn svo mikil, að raunhæfar ráðstafanir til stöðvunar verðbólgunni verða ekki framkvæmdar án leiðréttingar á henni. Ég tel mig þá hafa svarað þeirri spurningu hv. stjórnarandstæðinga, hvernig gengislækkunin geti samrýmzt kosningaloforði stjórnarflokkanna um stöðvun verðbólgunnar. Hún er að mínu áliti bein forsenda þess, að hægt sé að efna það loforð. Þá er það hin spurningin, hvers vegna nauðsynleg sé nokkur kjaraskerðing í bili fyrir allstóran hluta þjóðarinnar. Í grg. frv. er gert ráð fyrir því, að miðað við vísitölu framfærslukostnaðar sé kjaraskerðingin um 3%. Hér er þó auðvitað um meðaltal að ræða, þar eð sumum er ekki ætlað að bera neina kjaraskerðingu, en aðrir, einkum þeir, er njóta ekki góðs af auknum tryggingum, bera auðvitað meira. Það er auðvitað ódýru verði keypt, þegar sumir stjórnarandstæðingar eru að leika sér að því að margfalda þessa tölu af algeru handahófi með allt að því 10 og fullyrða svo, að slík hljóti kjaraskerðingin að verða. Við slíkan málflutning þýðir auðvitað ekki að elta ólar. Og ég get nefnt annað dæmi í þessu sambandi, sem bregður skýru ljósi, sérstaklega yfir málflutning hv. Alþb.-manna í þessu efni. Ég sá það í Þjóðviljanum fyrir nokkru, að þar var sagt, að tæpu ári eftir að gengisfellingin var framkvæmd árið 1950 hefðu atvinnuleysingjar í Reykjavík hvorki verið fleiri né færri en 2000. Ég aflaði mér nú upplýsinga um það, hvað skráðir atvinnuleysingjar hefðu flestir verið á þessum vetri. Þeir voru rúmir 400, og er þar allt með talið, bæði faglærðir og ófaglærðir, konur o.s.frv. Hin sanna tala er þarna margfölduð með 5: áttu að vera 2000 atvinnuleysingjar, en voru 400. En svo kemur líka hér annað til en gengisbreytingin, sem mundi vera eðlileg skýring á þessu. Tilfellið var, að þennan vetur voru hér óvenjulega langvarandi frosthörkur, og fékk ég staðfestingu á því á veðurstofunni, að það mundi vera rétt. Þetta leiddi svo aftur til þess, að útivinna við byggingar stöðvaðist að mestu þennan vetur, og ætli það megi ekki kenna því um alveg eins og gengislækkuninni, að atvinnuleysi var að vísu á tímabili nokkru meira en venjulega hafði verið um það leyti árs? Þetta gefur aðeins hugmynd um, hvernig málflutningnum er hagað. En þótt kjaraskerðingin vegna þessara ráðstafana ætti þannig ekki að nema meira að meðaltali en umræddum 3%, þá hvílir auðvitað sú skylda eftir sem áður á stuðningsmönnum þessa frv. að gera þjóðinni skýra grein fyrir nauðsyn hennar. Grundvallarorsök kjaraskerðingarinnar er sú minnkun innflutningsins, sem gert er ráð fyrir. Vegna hans minnkar ráðstöfunarfé þjóðarinnar um 150–200 millj. eða um 3–4% af þjóðartekjunum. Verður niðurstaðan því svipuð og samkv. vísitöluútreikningnum, þó að hún sé fundin á annan hátt. Nauðsyn kjaraskerðingarinnar er að skoðun okkar, er styðjum þetta frv., af því sprottin, að við teljum ekki færi með tilliti til þess, hve greiðslubyrðin er orðin þung, að halda lengur áfram á þeirri braut að taka erlend lán til þess eins að slá á frest nauðsynlegri lagfæringu efnahagskerfisins. Hv. stjórnarandstæðingar hafa að vísu haldið því fram, að lán þau, er tekin hafa verið undanfarin ár, hafi eingöngu verið í þágu nauðsynlegra verklegra framkvæmda. Mér kemur í hug í þessu sambandi, þegar því er haldið fram, að lánin hafi eingöngu verið notuð til þess nauðsynlegasta, atburður, í sjálfu sér ómerkilegur, sem gerðist eitt sinn á stúdentsárum mínum í Kaupmannahöfn, þegar ég sat þar að snæðingi á matstofu stúdentanna. Það kom inn tötralegur maður og sagði: Góðir stúdentar, viljið þið nú ekki skjóta saman handa mér sínum 25 aurunum hver, ég hef nefnilega keypt útvarp með afborgunarskilmálum, og það verður tekið af mér, ef ég get ekki greitt afborgunina. - Það fóru allir að hlæja, og veslings betlaranum var kastað á dyr. Ef hann hefði haft til að bera hyggindi hins leikna stjórnmálamanns, hefði hann ekki nefnt það, að hann þyrfti að greiða afborgun af útvarpinu sínu, heldur sagzt vera svangur, og þá voru áreiðanlega meiri líkur á því, að máli hans yrði vel tekið. Og ætli það sé nú ekki eins í okkar þjóðarbúskap, að það, sem hætt hefði verið við, ef lánin hefðu ekki fengizt, væri ekki það nauðsynlegasta, heldur það ónauðsynlegasta. Ef við hefðum þurft að vera án þessara lána, hefði það auðvitað verið ónauðsynlegasta neyzlan og fjárfestingin, sem við hefðum skorið niður, en ekki það nauðsynlegasta. Þess vegna finnst mér sú skoðun miklu réttari, að þeim lánum, sem tekin hafa verið, hafi verið varið til þess, sem við helzt gátum verið án, en auðvitað ekki þess, sem við sízt gátum verið án. Leiðin til þess að vinna þessa kjaraskerðingu upp á sem skemmstum tíma er að okkar áliti sú að gera nauðsynlegar ráðstafanir til lagfæringar á efnahagskerfinu, til þess að unnt verði að stöðva verðbólguna og auka framleiðsluna til að vega á móti því, að við höfum minna milli handa vegna minni lánsfjárnotkunar. Til þess að fyrirbyggja sjálfvirka verðbólguþróun sem afleiðingu þessara ráðstafana er að áliti fylgismanna frv. óhjákvæmilegt um skeið a.m.k. að afnema vísitölufyrirkomulagið í launagreiðslum. Grunnkaup verður hins vegar eins og áður samningsatriði milli launþega og atvinnurekenda. Í málflutningi sumra hv. Alþb.-manna hefur beint og óbeint verið látið liggja að hótunum um það, að verkalýðurinn mundi grípa til sinna ráða, eins og það er orðað, og kollvarpa hinu nýja efnahagskerfi. Þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hvert hér er verið að fara. Það er verið að hvetja verkalýðsfélögin til þess að knýja fram nægilega miklar grunnkaupshækkanir, til þess að hið nýja kerfi skapi atvinnuvegunum ekki lengur rekstrargrundvöll. En hvað er það nú eiginlega, sem í þessu liggur? Ef grundvöllur er fyrir grunnkaupshækkun, sem atvinnurekendur geta borið sjálfir án hækkaðs verðlags eða nýrra efnahagsaðgerða, þá er sýnt, að slíkt kollvarpar ekki kerfinu. Ef hins vegar þörf verður á nýjum álögum í einhverri mynd eða ef atvinnuleysi verður, þá má auðvitað segja, að kerfið í sinni núverandi mynd hafi ekki náð tilgangi sínum. En er það nú þetta, sem etja á verkamönnum út í dýra verkfallsbaráttu fyrir? Sjaldan hafa hin pólitísku úlfshár gægzt öllu greinilegar fram úr sauðargæru þeirra, er þykjast fyrst og fremst bera fyrir brjósti hagsmuni verkamanna. Verkamenn eiga að heyja dýra verkfallsbaráttu til þess að knýja fram annaðhvort nýjar efnahagsmálaaðgerðir eða atvinnuleysi. Slíkt mundi vissulega ekki þjóna stéttarhagsmunum þeirra, heldur allt öðrum hagsmunum, sem allir vita, hverjir eru. Það er ekki tilgangur þessarar löggjafar að takmarka frjálsan samningsrétt um kaup og kjör að öðru leyti en því, að óhjákvæmilegt verður um stundarsakir að afnema vísitölufyrirkomulagið. Hins vegar er hér boðuð mikilvæg stefnubreyting í afstöðu ríkisvaldsins til vinnudeilna, og það er mjög mikilvægt, að allir launþegar geri sér hana ljósa. Ég ætla nú ekki frá eigin brjósti - með eigin orðalagi - að fara að lýsa stefnu hæstv. ríkisstj. í launamálunum, en ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lofa grg. hæstv. ríkisstj. með frv. að tala. Í henni segir svo á bls. 23: „ Ríkisstj. telur, að með þeim ráðstöfunum í efnahagsmálum, sem þetta frv. felur í sér, muni nýtt viðhorf skapast. Útflytjendur verða framvegis að sæta ríkjandi gengi og geta ekki fengið aukinn launakostnað endurgreiddan í hækkuðum útflutningsbótum. Þá er það einnig ætlun ríkisstj. að leyfa engar verðhækkanir á innlendum vörum og þjónustu vegna launahækkana. Með þessu móti getur því aðeins skapazt grundvöllur fyrir launahækkunum, að um sé að ræða aukningu framleiðslutekna, sem launþeginn njóti góðs af fyrir sitt leyti í hækkuðu kaupi. Það er líka aðeins með þessu móti, sem launahækkanir geta orðið launþegum til raunverulegra hagsbóta.“ Svo mörg eru þau orð, og er mjög mikilvægt, að launþegarnir geri sér einmitt þetta atriði sem ljósast. Því hefur verið haldið fram af málsmetandi hagfræðingum, að erfitt væri að sameina það þrennt, að verðlag væri stöðugt, næg atvinna og frjáls samningsréttur um kaup og kjör. Einhverju af þessu þrennu yrði ávallt að fórna. Ég tel nú að vísu ekki rétt, að þessum þrem skilyrðum megi ekki fullnægja samtímis. En óhjákvæmilegt skilyrði fyrir því er, að ábyrg stefna í launamálum sé rekin af samtökum atvinnurekenda og launþega, þannig að þau skipti ekki meira á milli sín en þeim tekjum, sem framleiðslan gefur af sér. Sé þessu skilyrði ekki fullnægt, þannig að áðurgreind hagsmunasamtök ætli sér að skipta meira en verðmæti framleiðslunnar, verður öðru hvoru að fórna: hinu stöðuga verðlagi eða atvinnuörygginu. Vegna áhrífa pólitískra spákaupmanna innan íslenzkra launþegasamtaka er því miður ekki hægt að segja, að kaupgjaldsbarátta þeirra hafi alltaf verið ábyrg. Knúðir hafa verið fram kaupgjaldssamningar, sem framleiðslan hefur ekki getað staðið undir að óbreyttu verðlagi. Þá hefur öðru hvoru orðið að fórna: stöðugu verðlagi eða atvinnuörygginu. Og á undanförnum árum er það fyrri leiðin, sem ávallt hefur verið valin. Fyrirtækjum, sem framleiða fyrir innlendan markað, hefur verið leyft að hækka vöruverð til samræmis við kauphækkanirnar, og útflutningsframleiðslan hefur fengið hækkaðar uppbætur svo og styrki. Ekki hafa stjórnarvöldin þó hlotið fyrir þetta neinar þakkir hjá pólitískum leiðtogum verkalýðssamtakanna. Allar hækkanir á vöruverði vegna kauphækkana hafa verið nefndar hefndarráðstafanir ríkisvalds og atvinnurekenda gegn verkalýðnum. Það varhugaverða við þessa stefnu er líka það, að í rauninni býður hún heim pólitískri spákaupmennsku innan verkalýðssamtakanna. Þeir, sem æsa til kröfugerðar, sem ekki er grundvöllur fyrir, fá þannig í rauninni tvo svippi úr borðinu, annan þann að styðja kröfurnar, hinn svo að beita sér af alefli gegn þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru síðar, til þess að ekki þurfi að koma til stöðvunar vegna kauphækkananna. Í grg., eins og ég las upp áðan, er hins vegar boðuð ný stefna í þessum efnum, - stefna, sem er í fullu samræmi við þær kröfur, sem launþegasamtökin hingað til hafa gert, að kauphækkanir, sem um væri samið, kæmu ekki fram í nýjum verðhækkunum eða hækkuðum útflutningsuppbótum. Má því ætla, hvað sem öðru líður, að launþegasamtökin, ef þau eru sjálfum sér samkvæm, muni veita ríkisstj. fullan stuðning hvað þessa afstöðu snertir. Hins vegar leiðir af þessari breyttu stefnu, að auðvitað verða launþegarnir að gæta þess, að ekki verði með kaupkröfum gengið svo nærri framleiðslunni, að hún dragist saman eða stöðvist. Ef ekki á að hækka uppbætur og ekki fæst hækkað verðlagið, þá er það gefið mál, að það getur leitt til meiri eða minni samdráttar, ef kaupkröfurnar verða meiri en hægt er að bera að óbreyttu verðlagi, þannig að launþegunum ber að varast það, að of langt sé gengið í þessu efni. Þá mun það mjög torvelda, svo að ekki sé meira sagt, þá yfirlýstu stefnu ríkisstj., sem auðvitað kemur til með að verða óbreytt, að freista þess með öllum ráðum að halda uppi nægri atvinnu í landinu. Það hlýtur að torvelda mjög þá stefnu, og ábyrgðina á afleiðingum þess hljóta þeir að bera, sem til slikra aðgerða hvetja. Ef þjóðfélagið á að vera starfhæft, - því megum við ekki loka augunum fyrir, - þá verða ábyrgð og völd að fylgjast að. Sá, sem hefur vald og beitir því valdi, getur ekki mælt sig undan ábyrgð á framvindunni. Þetta á jafnt við um stéttasamtökin og hin pólitísku stjórnarvöld. Ef sú krafa er gerð á hendur stjórnarvöldunum, að þau tryggi, að ekki komi til verðhækkana af innlendum orsökum fram yfir það, sem leiðir af nauðsynlegri lagfæringu gengisskráningarinnar, þá verða samtök atvinnurekenda og verkamanna að bera ábyrgð á því, að samningar, er þau gera, skapi framleiðslunni rekstrargrundvöll. Eitt af þýðingarmestu atriðunum í þessu frv. er það, að hér er gert ráð fyrir því, að hægt verði að gefa innflutninginn miklu frjálsari en áður hefur verið. Þetta hefur stundum verið túlkað þannig, að þarna sé um að ræða sérstaka dúsu handa kaupsýslumönnum, sem eigi að bæta þeim upp það hnjask, sem þeir kunni að verða fyrir vegna annars, sem af þessu frv. leiðir. Það er alger misskilningur, að það að aflétta innflutningshöftunum sé einhver sérstök hagsbót fyrir kaupsýslumenn. Það, sem fyrir vakir í þessu efni, er áreiðanlega allt annað, nefnilega vonin um það, að aukin samkeppni á vörumarkaðinum muni verða til þess að lækka vöruverðið og vega þannig nokkuð á móti þeirri kjaraskerðingu, sem ráðstafanirnar að öðru leyti hafa í för með sér. Hitt er ákaflega einkennileg kenning, og ég er viss um það, að kaupsýslumenn gera sér þess a.m.k. fullkomna grein, að hún stenzt ekki, að gróði þeirra verði meiri, ef þeir selja í frjálsri samkeppni, heldur en ef þeir njóta skjóls haftanna. Það er alveg gagnstætt. Það hafa fallið mörg þung orð í garð hagfræðinga í sambandi við þessar umræður. Við það elti ég ekki ólar. En ég held, að það sé æði fjarri lagi að ásaka íslenzka stjórnmálamenn um það, að þeir séu yfirleitt, eins og það hefur verið orðað, dáleiddir af hagfræðingunum. Sannleikurinn er sá, eins og ég hef rökstutt í yfirliti mínu um efnahagsþróunina hér á landi, að óháð því, hvaða flokkar hafa verið í stjórn, hefur stöðvunarstefnunni svokölluðu, - en það tel ég megi nota sem samnefnara þeirra bráðabirgðaráðstafana í efnahagsmálum, sem grafa ekki fyrir rætur meinsemdanna, - verið fylgt, þar til algert öngþveiti var annaðhvort skollið á eða alveg yfirvofandi. Fyrst þegar svo hefur verið komið, hafa hagfræðingarnir verið beðnir um að gera tillögur um jafnvægisráðstafanir. Það, að bráðabirgðaráðstafanirnar hafa alltaf verið gerðar, svo lengi sem ekki var komið út í fullkomið öngþveiti, það stafar auðvitað ekki af vanþekkingu í þessum efnum, heldur mannlegri og skiljanlegri tilhneigingu til þess að komast hjá því að gera ráðstafanir, sem valda röskun og óþægindum. Þessar bráðabirgðaaðgerðir, þó að þær hljóti smám saman að leiða lengra og lengra út í fenið, eru þær þrautaminnstu um stundarsakir. Svo er það líka mannlegt, að þeir, sem við stjórnvölinn standa, hugsi gjarnan sem svo, ef farið verður að gera raunhæfar ráðstafanir, að þá lendir óánægjan af því á mér og mínum flokki, en hin hagstæðu áhrif þessara ráðstafana koma ekki fram fyrr en síðar, þannig að það verða jafnan eftirmenn mínir, sem koma til með að njóta góðs af því. Það er mjög mannlegt og skiljanlegt, að þannig sé hugsað, svo lengi sem það er hægt. En í hverju hefur þá þetta öngþveiti verið fólgið? Maður heyrir oft, að það hafi verið sagt áður, að hrun og öngþveiti sé yfirvofandi, og vissulega eru hrun og öngþveiti slagorð, sem rétt er að skýra nánar. En svarið er í stuttu máli þetta: Hrunið og öngþveitið koma fram í greiðsluþrotum gagnvart útlöndum og almennum skorti erlendra nauðsynja innanlands. Þegar gengislækkanirnar voru framkvæmdar 1939 og 1950, hafði bikar bráðabirgðaaðgerðanna í rauninni verið drukkinn í botn. Gjaldeyrisskortur var orðinn svo mikill, að ekki var hægt að sjá þjóðinni fyrir nauðsynlegustu neyzluvörum. Ég man t.d. sem dæmi um greiðsluvandræðin, að það kom einu sinni fyrir á stúdentsárum mínum í Kaupmannahöfn, að kröfuhafar tóbakseinkasölunnar í Kaupmannahöfn fóru fram á það við dönsku lögregluna að fá að taka lögtak í húsgögnum íslenzku sendiherraskrifstofunnar í Kaupmannahöfn. Þannig var þá komið í gjaldeyrismálunum. Og allir muna eftir löngu biðröðunum veturinn 1949–50, svartamarkaðnum og bakdyraverzluninni. Almenningur var beinlínis farinn að finna til líkamlegra óþæginda vegna efnahagsástandsins. Það tókst ekki heldur að skapa almenna andúðaröldu gegn ráðstöfununum, og við kosningarnar 1953 vottaði þjóðin þeim flokkum traust sitt, sem að gengisbreytingunni höfðu staðið. Þingmannatölu þeirra samanlagt fjölgaði a.m.k. um einn. Að vísu varð sigur stjórnarflokkanna minni vegna þess, að hér í Reykjavík höfðu þá komizt á fót tveir smáflokkar, sem drógu sinn frá hvorum stjórnarflokkanna, en það átti sér allt aðrar rætur en þær, að sérstök óánægja væri meðal þeirra, er að stofnun smáflokka þessara stóðu, með efnahagsmálastefnu ríkisstjórnarinnar. Um það er öllum kunnugt. Það, sem mestu mun hafa ráðið um þetta, - því að nú er vitað, að margt gekk í óhag, eftir að gengislækkunin var framkvæmd, verðhækkanir urðu meiri en gert var ráð fyrir o.s.frv., - að almenningur bæði tók þessum ráðstöfunum vel og stjórnarflokkarnir hlutu traust þjóðarinnar við næstu kosningar, það mun einmitt hafa verið það, að í sambandi við þessar ráðstafanir var loforð gefið um, að vöruskortinum skyldi útrýmt, og það loforð var efnt. Húsmæðurnar urðu því fegnar að þurfa ekki lengur að verja hálfum vinnudegi sínum í eltingaleik við að ná í einstakar vörutegundir og fannst þá betra að þurfa að borga vörurnar eitthvað hærra verði en var áður, enda verður því ekki neitað, að þó að það sé að vísu slæmt, að vörurnar hækki í verði, þá er þó enn verra, að þær séu ófáanlegar með öllu. Það, að sokkar verða t.d. dýrari en góðu hófi gegnir, þýðir, að ég þarf oftar að láta stoppa í sokkana, ég endi þá lengur, en betra er það óneitanlega en það ástand, er ríkti mánuðum saman á vöruskortsárunum fyrir 1950, að sokkarnir fengust alls ekki. Og það, sem sokkarnir hafa verið hér nefndir sem dæmi um, á auðvitað við um allar aðrar vörur. Já, það var einmitt vegna þess, að öngþveitið var orðið fullkomið 1939 og aftur 1950, þegar gengislækkunin var framkvæmd, að það var ekki möglað verulega gegn henni. Það ber að mínu áliti að virða, hvað sem öðru líður, að þegar gengið var fellt vorið 1958 með bjargráðaráðstöfunum, þá hafði bikarinn ekki á sama hátt og við fyrri gengisfellingar verið drukkinn í botn. Það var ekki farið að bera á vöruskorti og bankarnir voru a.m.k. ekki enn þá komnir í algert greiðsluþrot. En vinstri stjórnin var sjálfri sér sundurþykk, og allt hlaut að verða að engu í höndum hennar, jafnvel það, sem í sjálfu sér gat horft til bóta. því runnu þær aðgerðir hennar eins og aðrar út í sandinn. En hvernig er ástandið í efnahagsmálum okkar nú, og hvað mundi gerast, ef fylgt væri þeim ráðum hv. stjórnarandstæðinga að fresta raunhæfum aðgerðum og reynt yrði að fleyta öllu um skeið með kákráðstöfunum til bráðabirgða? Eitt er víst, og það er það, að sjúkdómur efnahagskerfisins er kominn á það hátt stig, að þess yrði skammt að bíða, að þjóðin færi að finna til verkjanna. Bankarnir munu, svo að ekki sé meira sagt, hafa siglt æði krappan sjó í gjaldeyrismálunum um síðustu áramót, þótt hjá því yrði komizt, að þeir þyrftu að lýsa yfir beinu greiðsluþroti. Verkirnir hefðu farið að koma í ljós á næstu mánuðum og komið fram í því sama og fyrir gengislækkunina 1950, vandræðum með útvegun nauðsynja, biðröðum og svartamarkaði og síðar atvinnuleysi í greinum, er byggja á innflutningi hráefna. Ef stuðningsmenn hæstv. ríkisstjórnar litu á málin eingöngu frá sjónarmiði hins kaldrifjaða stjórnmálamanns, sem aðeins hugsaði um það eitt að komast hjá pólitísku hnjaski en ekkert um velferð og vellíðan fólksins, má vel vera, að rétt hefði verið að fara að ráðum hv. stjórnarandstæðinga og lofa öllu að ganga sinn gang, þannig að stórfelldur nauðsynjaskortur yrði eftir fáa mánuði. Það hefur nefnilega komið í ljós, að svo virðist sem fólk telji, að gífurleg kjaraskerðing í mynd vöruskorts og skömmtunar sé af óviðráðanlegum orsökum, og uni henni, þar sem lítilfjörleg kjaraskerðing vegna verðhækkana sé ríkisstj. að kenna og því óþolandi. Auðvitað byggist þetta einvörðungu á vanþekkingu á efnahagsmálum, en þetta er samt hlutur, sem ekki er hægt að loka augunum algerlega fyrir. En þegar búið væri þannig að svíða jörðina í efnahagsmálum, mundu allir fagna hverjum þeim aðgerðum á komandi hausti, er fælu í sér, að aflétt yrði vöruskorti, á sama hátt og ég man að því var fagnað veturinn 1949–50, að þá komu í búðir ítalskar ljósaperur, sem kostuðu 12 kr. stk., eða nær ferfalt það verð, sem þá tíðkaðist. En skorturinn á þeirri vöru var þá orðinn svo mikill, að ég man, að háttsettur embættismaður sagði mér frá því, að hann hefði um skeið átt aðeins eina ljósaperu, sem flytja varð á milli herbergja í húsi hans, þar sem fjölskyldan hélt sig hverju sinni. Það var ekki hægt að hafa ljós nema í þessu eina herbergi. Stafaði sú verðhækkun, sem hér var um að ræða, að ljósaperurnar fóru úr 3 kr. upp í 12 kr., ekki af gengislækkuninni, því að þetta var fyrir gengislækkunina. En það er mat okkar stuðningsmanna hæstv. ríkisstjórnar á dómgreind þjóðarinnar, að ekki sé nauðsynlegt að taka efnahagsvandamálin þeim tökum, þannig að hún láti ekki moldviðri það, er stjórnarandstæðingar hafa þyrlað upp, villa sér sýn, svo að torveldaðar verði hinar nauðsynlegu viðreisnarráðstafanir. Það er líklega ein mesta firra kommúnista af mörgum stórum, sem þeir hafa borið á borð fyrir fólkið í sambandi við þetta frv., þegar þeir halda því fram, að með þessu sé verið að innleiða fátækt og nú skuli hún skammta, eins og þeir orða það. Það er eins og raunveruleg fátækt sé fyrst og fremst fólgin í skorti á peningaseðlum, en ekki vörum. Eftir þessu ætti þá þýzka þjóðin aldrei að hafa verið ríkari en fyrst eftir hrunið mikla að lokinni fyrri heimsstyrjöldinni, þegar gjaldmiðillinn hrundi þannig, að tímakaup verkamanns varð milljónir eða milljarðar marka, en fólkið dó úr hungri sökum matvælaskorts. Samkvæmt þessu ætti þýzka þjóðin í rauninni aldrei að hafa verið ríkari en hún var þá. Já, við fengum smjörþef, en aðeins smjörþef af þessu ástandi, hinni sönnu fátækt, vöruskortinum, á árunum fyrir seinni heimsstyrjöldina og árunum 1947–50. Það eru einmitt mestu fjármálamistök okkar Íslendinga, að við höfum haldið, að hægt sé að útrýma fátæktinni með því að auka peningaveltuna. Það er því síður en svo, að hér sé verið að innleiða fátækt og láta hana skammta. Hér er einmitt verið að koma í veg fyrir það, að hin sanna fátækt, skortur og allsleysi, verði ráðandi á okkar þjóðarheimili vegna óskynsamlegrar fjármálastefnu. Við treystum því, að skynsemi þjóðarinnar sé næg til þess, að forðað verði efnahagslegu hruni, sem ella væri á næstu grösum, í mynd gjaldeyrisskorts, vöruskorts og síðar neyðar og allsleysis. Fyrir því er örugg vissa, að ef engar lagfæringar væru gerðar á efnahagskerfinu, mundi innan fárra mánaða skapast hér neyðarástand sökum gjaldeyris- og vöruskorts. Ef þjóðin hins vegar tekur með skynsemi þeim ráðstöfunum, sem nú á að gera, er þess góð von, svo fremi sem ytri óhöpp ekki steðja að, að þjóðin muni á skömmum tíma vinna upp þá kjaraskerðingu, er af ráðstöfununum leiðir, og geta, eins og nágrannaþjóðir okkar, notið vaxandi þjóðartekna og batnandi lífskjara á næstu missirum.



Herra forseti. Af hálfu formælenda þessa frv. er því haldið fram, að íslenzka þjóðin hafi um langt skeið og þó sérstaklega síðustu árin lifað um efni fram, hafi safnað óeðlilegum, hættulegum og óbærilegum gjaldeyrisskuldum og riði nú á barmi gjaldþrots og glötunar efnahagslegs sjálfstæðis af þeim sökum. Þessar ástæður leiði til þess, að óhjákvæmilegt sé, að almenningi í landinu sé lögskipað að herða að sér sultarólina, lífsnauðsynlegar framkvæmdir séu stöðvaðar, lagðar á drápsklyfjar nýrra skatta og tolla og mannréttindi mikils hluta þjóðarinnar skert. Í þeim miklu og á margan hátt merku umræðum, sem þegar hafa orðið hér á hv. Alþingi um þetta frv., hefur sannazt, að þær forsendur þess og þeirrar stefnu, sem það boðar, eru falskar. Fyrir alþjóðaraugum og eyrum hefur hæstv. ríkisstj. undanfarna daga verið hrakin úr einu víginu í annað varðandi sjálfar höfuðforsendurnar og stendur berskjölduð að kalla. Það má heita að bera í bakkafullan lækinn að ræða miklu frekar um sjálfan grundvöllinn, sem allur þessi óskapnaður er byggður á, enda mun ég að fáu einu víkja í því sambandi. Í grg. frv. er sagt, að breyt. á gjaldeyrisstöðu okkar á síðustu 5 árum, frá 1954 til ársloka 1959, sýni versnandi stöðu, sem nemi um 300 millj. kr., eða sem nemur 60 millj. kr. á ári að meðaltall. Hinu er sleppt, að á þessu tímabili hefur birgðaaukning fullunninna og seljanlegra framleiðsluvara aukizt úr rúmlega 100 millj. kr. í 370 millj., þ.e.a.s. ef öll birgðaaukningin hefði verið flutt úr landi fyrir s.l. áramót, væri aðeins um að ræða verri stöðu á þessum 5 árum, sem næmi 30–40 millj. kr. eða 6–8 millj. kr. að meðaltali á ári. Samkv. töflu 3 í grg. frv. er gjaldeyrisstaðan talin hafa versnað um 92 millj. kr. á s.l. ári, en það ár nam birgðaaukning útflutningsvara á annað hundrað millj. Gjaldeyrisstaða okkar versnaði því raunverulega ekki það ár, en jafnvei batnaði. Auðvitað er rétt að taka fullt tillít til þess, þegar viðskipti okkar við aðrar þjóðir eru metin, að föst erlend lán eru ekki meðtalin í gjaldeyrisstöðunni, og vissulega er það rétt, að þau hafa aukizt og munu nú nema 700–800 millj. kr. Það er hins vegar sannað, svo að ekki verður um deilt, að einmitt þessar lántökur, sem að öllu eða svo til öllu hafa gengið til öflunar framleiðslutækja, sem ýmist spara stórfelldan gjaldeyri eða skapa gjaldeyrí, gera það að verkum, að geta okkar til þess að standa undir skuldbindingum okkar í gjaldeyrisviðskiptum okkar er nú meiri og betri en verið hefur síðasta áratuginn. Er framlag dr. Benjamíns Eiríkssonar til þeirra umræðna, sem um þær hafa orðið, landfrægt um þessar mundir og kunnara en hér þurfi að rekja. En vissulega verður það að teljast táknrænt, að þessi aðalmeðhjálpari ásamt þeim hv, síðasta ræðumanni, sem hér talaði, við gengisfellinguna 1950 getur ekki orða bundizt um þær falsanir, sem ríkisstj. hefur í frammi, heldur ræðst fram og hrekur þær á eftirminnilegan hátt. Ekki svo að skilja, að fræðilegra sannana sé þörf í þessu efni. Brjóstvit hvers leikmanns hlýtur auðvitað að segja honum, að þegar lán er tekið til kaupa á skipi, sem skilar andvirði sínu árlega í gjaldeyri, þá er slíkt ekki gjaldeyrishalli, né heldur þegar verksmiðja er reist, sem sparar margfalt andvirði sitt á fáum árum. Enn fáránlegra er það svo, þegar hæstv. ríkisstj. bætir greiðslum afborgana af lánum ofan á framkvæmdalánin og aukningu útflutningsbirgðanna til þess að gera myndina af greiðsluhallanum sem afskræmdasta og hryllilegasta. Ríkisstj. virðist hafa fundið upp þá frumlegu hagfræðiformúlu, að framkvæmdalán plús aukning framleiðslubirgða plús afborganir af lánum sé sama og greiðsluhalli. En enginn heilskyggn maður lætur blekkjast af svo augljósri endileysu. En þetta þykir ekki nóg. Þegar ríkisstj. eða sérfræðingar hennar fara að meta greiðslubyrðarnar í hlutfalli við gjaldeyristekjurnar, er gripið til hreinna talnafalsana. Í töflu 2, sem fylgir grg. frv., eru gjaldeyristekjur ársins 1959 taldar 1466 millj. kr., enda þótt nú sé með víssu vitað, að þær hafi reynzt 1700–1800 millj. kr., ef reiknað er með birgðaaukningu, sem varð á árinu. En þrátt fyrir þær tölur, sem þannig eru fengnar, og þrátt fyrir það, að ekki er reiknað með, að við náum þeim gjaldeyristekjum, sem reynslan hefur sannað að við náðum á s.l. ári, fyrr en á árinu 1963, neyðist ríkisstj. til að viðurkenna, að við séum nú og á næstu tveimur árum í hámarki hvað g;reiðslubyrðarnar snertir, en úr því taki ört að léttast fyrir fæti. Hér er því, jafnvel þótt hin afskræmda mynd af gjaldeyrisbyrðunum, sem ríkisstj. dregur upp, sé lögð til grundvallar, óvefengjanlegt, að um mjög tímabundna örðugleika er að ræða, sem einvörðungu stafa af því, að lán til skamms tíma hafa verið tekin til kaupa á fiskiskipum og vélum, sem þó skila andvirði sínu í gjaldeyri miklum mun örar en tilfallandi greiðslur þeirra vegna. Það er sagt, að þjóðin lifi um efni fram og þar verði að stemma á að ósí. Samkv. öllum venjulegum skilningi á því, hvað sé að lifa um efni fram, verður sá maður eða stofnun, sem þannig hagar viðskiptalífi sínu, fátækari með hverju árinu sem líður. Kaupi maður varanlega og góða eign eða stofni til skuldar við að koma á fót arðberandi fyrirtæki, sem vissa er fyrir að standi undir skuldinni, verður hann ekki að snauðari. Hann hefur ekki vegna þeirra framkvæmda sinna stofnað til þess ámælis, að hann lifi um efni fra m. Auðvitað gildir hið sama um þjóðina alla. Þegar fullyrðingar um, að hún lifi umfram efni, eru metnar, hlýtur að verða að taka fullt tillit til þess, hvað hún hefur eignazt á þeim tíma, sem til hinna erlendu lána var stofnað. Og það hygg ég að ekki sé hrekjanlegt, að íslenzka þjóðin hafi á síðari árum sífellt verið að efnast og það mörgum sinnum meira en nemur greiðsluhalla eða skuldasöfnun. Á þeim 5 árum, 1954 til ársloka 1959, sem sérstaklega er vitnað til að þróunin hafi verið uggvænlegust, vegna þess að gjaldeyrisstaðan hafi þá versnað um 300 millj. kr. og gjaldeyrishalli hafi orðið um 200 millj. kr. á ári, sem reyndar er hvort tveggja alrangt, ef réttilega er skoðað, - á þessum árum nam fjárfestingin í landinu um 7500 millj. kr. eða 71/2 milljarði. Á þessum árum höfum við því lagt til hliðar í varanlegar eignir, húsakost, vegi, skóla, sjúkrahús, skip, verksmiðjur og orkuver o.s.frv., upphæð, sem svarar til allra þjóðarteknanna í 11/2 ár, en skuldirnar nema aðeins 1/10 hluta þessarar upphæðar. Auðvitað má ekki heldur gleymast, að það er einmitt sá hluti þessarar fjárfestingar, sem runnið hefur til framleiðsluatvinnuveganna, sem gert hefur þessa stórfelldu eignaaukningu mögulega. Opinberar skýrslur herma líka, að innlendur sparnaður í hlutfalli við heildarframleiðslu hafi á þessum árum numið frá fjórðungi og upp í þriðjung hennar. Þessar staðreyndir sanna auðvitað, að því fer víðs fjarri, að allt sé á hraðri leið í hið neðsta um afkomu þjóðarinnar sem heildar, eins og hæstv. ríkisstj. vill láta menn halda. Þar með er þó ekki fullyrt, að ekki hefði þurft að halda betur á málum. Hin gífurlega fjárfesting hefur verið skipulagslaus og tilviljunum háð, hlutur atvinnuvega þeirra, sem standa undir framleiðslunni og gjaldeyrisöfluninni, hefur verið of lítill, en ýmis óarðbær fjárfesting því meiri. Er ekki vafa undirorpið, að skynsamleg heildarstjórn á fjárfestingunni, eins og Alþb. hefur enn án árangurs beitt sér fyrir að upp væri tekin og flutt um till. á hverju þingi eftir annað, hefði með öllu komið í veg fyrir þá tímabundnu erfiðleika, sem nú er við að etja í gjaldeyrismálunum og nú er reynt að nota sem tylliástæðu til þeirra örþrifaráða, sem verið er að grípa til af stjórnarflokkunum. Og enn mundi slík heildarstjórn á þjóðarbúskapnum auðveldlega geta jafnað metin milli gjaldeyriseyðslu og útflutningsframleiðslu, án þess að skert væru í nokkru þau lífskjör, sem almenningur í landinu hefur að undanförnu búið við. En stjórnarflokkarnir virðast ekki ætla að læra hér neitt af reynslunni. Að því er bezt verður séð, á ríkisvaldíð nú að sleppa með öllu hendinni af stjórn fjárfestingarmálanna. Á undanförnum árum hefur þó þrátt fyrir allt verið gert nokkuð til þess með ríkisafskiptum að beina fjárfestingu til útflutningsatvinnuveganna og hamla jafnframt gegn óarðbærari framkvæmdum. Nú á hins vegar, að því er bezt verður séð, að sleppa taumhaldinu með öllu. Hér eftir á að innleiða frelsi í þessum málum. Það verður að vísu takmarkað með lánsfjárskorti og vaxtaokri, þannig að þeim, sem ekki ráða yfir miklu fjármagni, hvort sem um er að ræða einstakling, félag eða bæjarfélag, verða allar bjargir bannaðar til að koma á fót atvinnufyrirtækjum, en sá, sem hefur komizt yfir fjármagn, mun njóta fulls frelsis til að festa það í hverri þeirri framkvæmd, sem hann girnist að ráðast í, hvort sem hún samrýmist þjóðarhagsmunum eða ekki. Á máli stjórnarflokkanna heitir þetta athafnafrelsi, en er í reyndinni einræði peninganna. Þeir, sem yfir þeim ráða, eiga einir og óáreittir að beina þeim í þann farveg, sem ákjósanlegastur er frá gróðasjónarmiði augnabliksins. Slík stefna mun ekki leiða til þess, að tryggð verði sú atvinnuuppbygging, sem nauðsynleg er sem undirstaða fyrir batnandi lífskjör. Slíkt gæti því aðeins orðið, að fjárfesting í framleiðsluatvinnuvegunum væri gerð gróðavænlegri en öll önnur fjárfesting og fyrir henni greitt sérstaklega. En hvergi örlar á neinu slíku í þeim till., sem nú eru fram bornar. Þvert á móti er sjálfri undirstöðunni, sjávarútveginum, sköpuð hin mesta óvissa hvað rekstur snertir og erfiðleikar við uppbyggingu og í sumum greinum hans stefnt til algerrar stöðvunar, sem ég mun víkja að síðar. Forsendur þessa frv. eru, eins og ég gat um í upphafi máls míns, sagðar óhæfilegar skuldir við erlendar þjóðir. Ég hef bent á, að tölulega séð er sú mynd, sem af þessu er dregin af ríkisstj., afskræmd mynd af sannleikanum. Hitt er rétt, að gjaldeyristekjur okkar þurfa að aukast verulega á næstu árum, ef vel á að fara. En öll skilyrði eru líka fyrir hendi til þess, að svo geti orðíð, ef öll atvinnutæki okkar eru nýtt til hins ýtrasta og ný atvinnuuppbygging verður ekki stöðvuð. Skipastóll okkar til fiskveiða hefur á síðustu 2–3 árum vaxið um 8000 lestir, og enn eru ókomnir í gagnið bátar og togarar, sem verið er að smíða, og nemur smálestatala þeirra hartnær þeirri aukningu, sem þegar er orðin. Þessi mikla aukning framleiðslutækjanna á eftir, eftir öllum líkum að dæma, að geta haft stórfelld og betri skilyrði en áður hafa þekkzt til þess að skila miklum afköstum og vaxandi gjaldeyristekjum. Afli bátaflotans er þegar farinn að vaxa í skjóli landhelgisútfærslunnar. Fiskimenn okkar eru um þessar mundir að ná fullu valdi yfir nýrri tækni í síldveiðum, þar sem eru hin fullkomnu leitartæki og flotvarpan. Virðist nú full vissa fengin fyrir því, að alger bylting sé fram undan í síldveiðunum, tæknibylting, sem geti skilað þjóðarbúinu hundruðum millj. kr. árlega. Banni, sem nú er orðin hrein heimska, á dragnótaveiðum undir eftirliti hlýtur senn að verða af létt, og með því fæst betri nýting á smærri fiskibátum, sem þá fá tækifæri til að starfa með stórauknum árangri og leggja þjóðarbúinu mjög vaxandi tekjur. Raunverulegar gjaldeyristekjur okkar uxu um 200 millj. kr. á árinu 1958 og svipað á árinu 1959. Allt bendir til þess, að þessi þróun geti orðið enn örari næstu árin, ef allir möguleikar eru hagnýttir, og við munum ekki einasta verða vel færir um að standa undir greiðslubyrðum, sem nema 180 millj. kr. það árið, sem þær verða mestar eftir útreikningum ríkisstjórnarinnar, heldur einnig geta smám saman bætt stöðu okkar eins og nauðsynlegt er. Með þessu frv. segist hæstv. ríkisstj. ráðast að kjarna efnahagsvandamálanna, gjaldeyrishallanum, ekki á þann hátt að stuðla á nokkurn hátt að því að hraða þessari þróun eða notfæra möguleika til aukinnar framleiðslu, því að sú stefna, sem með því er upp tekin, leiðir augsýnilega á margvíslegan hátt til samdráttar í framleiðslunni ekki síður en á öðrum sviðum, enda er það skoðun ríkisstjórnarinnar, sem kemur fram í grg., að vandinn í gjaldeyrismálunum sé ekki sá, að gjaldeyristekjurnar og framleiðslan sé ekki mikil, heldur of mikil kaupgeta. Nei, vandinn á ekki að leysast á þennan hátt, heldur á þann hátt að draga stórlega úr innflutningi. Það er hin neikvæða lausn vandans, sem þar er valin. En hér er þó ekki aðeins um neikvæða aðferð að ræða, heldur er svo að henni staðið, að allt horfir í þá áttina, að þjóðin fjarlægist hröðum skrefum það takmark að geta verið sjálfbjarga af eigin framleiðslu. Hjá okkur standa málin svo, að í landinu er nokkru meiri kaupgeta en svarar til möguleika okkar til kaupa á erlendum vörum. Þess vegna þurfum við, meðan svo er, að hafa nokkrar hömlur á innflutningi og láta heildarhagsmuni ráða verulega um magn og skiptingu hans. Ríkisstj. segist nú ætla að afnema þessar hömlur að mestu, en minnka innflutning á sama tíma um rúmlega 200 millj. á ári, eða nálægt 20%. En þá verður auðvitað jafnframt að skera fyrir undirrót innflutningshaftanna, þ.e. kaupgetuna. Hana á að skerða svo mikið, að jafnvægi náist, m.ö.o. að getuleysi og fátækt á að gegna hlutverki haftanna. Sá, sem fjárráð hefur, á að njóta fulls frelsis til þess að kaupa hvaða erlenda vöru sem hann girnist, hvort sem hún er þjóðinni þörf eða óþörf. Og sá snauði á að njóta hins sama frelsis til þess að horfa á þann varning, sem hann hefur enga getu til að kaupa. Hér á að gera það sama og með fjárfestinguna, vald og vilji peninganna á að taka við hlutverki vitsmunanna, fátæktin á að verða forsjá okkar og skömmtunarstjóri. Það er slík tegund af frelsi, sem stjórnarliðið boðar nú þjóðinni með þessu frv. og öðrum fyrirætlunum sínum. Hver er svo aðferðin, sem beita á til þess að nálgast takmarkið, sem sagt er að stefnt sé að, hina neikvæðu lausn gjaldeyrismálanna og það þokkalega frelsi, sem okkur á að veitast í skjóli hennar? Um það fjallar þetta frv. og aðrar þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur boðað eða hefur á prjónunum. Í sem stytztu máli er aðferðin þessi: Ný skráning gengisins ásamt stórfelldum nýjum tolla- og skattaálögum og hækkuðum vöxtum á að tryggja allsherjarverðhækkun í landinu, sem nemur alls á þriðja milljarð kr., þar af hreinar álögur, sem geta ekki reynzt undir 1000 millj. kr. á ári eða 1/5 - 1/6 hluta allra þjóðarteknanna. Þessari óhemjulegu flóðöldu verðbólgu og dýrtíðar er ætlað að skella óbrotinni á launastéttunum. Laun þeirra eiga að standa í stað þrátt fyrir stórfelldustu verðhækkunaröldu, sem nokkru sinni hefur skollið yfir þjóðina. Jafnframt er svo stefnt að því, að atvinna og framkvæmdir dragist saman vegna minnkaðra bankaútlána, vaxtahækkunar og minni kaupgetu, einnig gagnvart innlendri framleiðslu, sem leiða mun til þess, að lífskjaraskerðing verkafólks og annarra launamanna og bænda verður enn óbærilegri. Kjör sjómannastéttarinnar verða rýrð á sama hátt og afkoma þeirra, sem stunda smáútgerð, enn meira. Loks er alveg sérstaklega vegið að framkvæmdamöguleikum úti um landsbyggðina, m.a. með þeirri árás, sem gerð er á smáútgerðina með því að afnema flesta þá fyrirgreiðslu, sem ríkisvaldið hefur veitt til atvinnuveganna og atvinnuuppbyggingarinnar þar, með því að hrifsa úr byggðarlögunum hluta af spari- og framkvæmdafé íbúanna og með því að draga stórlega úr fjárfestingu samkvæmt fjárlögum. Möguleikar ungs fólks til náms, sérstaklega erlendis og reyndar heima líka, eru skertir svo gífurlega, að það jafngildir einkarétti hinna efnameiri til menntunar. Stofnun heimila og flest framtak ungs fólks er torveldað á hinn óskammfeilnasta hátt. Þetta eru m.a. þær fórnir, sem krafizt er af hæstv. ríkisstj., að henni séu færðar, og í meginatriðum á að lögfesta með þessu frv. Það er það, sem hæstv. ríkisstj. heldur fram að sé að jafna byrðunum réttlátlega á þjóðfélagsþegnana. Þetta er sú stefna, sem jafna á greiðsluhallann við útlönd og skapa atvinnuvegunum traustan, varanlegan og heilbrigðan grundvöll, eins og það heitir, og færa okkur athafnafrelsið. Skal nú vikið nokkru nánar að einstökum atriðum frv. og afleiðingum þeirra á lífskjör almennings. Engum dylst, að megintilgangur frv. er sá að minnka kaupgetu almennings, þ.e.a.s. lækka laun hans. 23. gr. frv., þar sem ákveðið er að svipta launamenn þeirri vernd, sem þeir hafa notíð gegn verðhækkunum með samningum sínum um greiðslu verðlagsuppbótar á laun, á að tryggja, að allar verðhækkanirnar og nýju álögurnar verki sem bein launalækkun. Með afnámi vísitölunnar er þó ekki aðeins verið að lögþvinga launalækkun, heldur er jafnframt ráðizt að þeim rétti, sem verkalýðshreyfingin telur sér helgastan, réttinum til þess að ákveða með frjálsum samningum við atvinnurekendur launakjör sín og hvernig þeim skuli skipað í smáu og stóru. Þessi réttur er mannréttindi, sem ósamboðið er hverri ríkisstjórn eða löggjafarvaldi í lýðfrjálsu landi að skerða eða skemma, - mannréttindi, sem verkalýðshreyfingin getur ekki þolað að séu afnumin, hvorki með lögum né ólögum. Hér er ekki aðeins um það að ræða, hvort verðlagsuppbætur á laun séu æskilegar eða ekki æskilegar, ekki aðeins um það að tefla, hvort launamönnunum hafi af þessari skipaninni eða hinni orðið meiri eða minni hagsbót, heldur um það, hvort þessari ríkisstj. og þeim, sem á eftir koma, á að löghelgast réttur til þess að ráðskast með grundvallaratriði í mikilvægustu réttindum þjóðfélagsþegnanna. Þessi mannréttindasvipting er e.t.v. hin alvarlegasta af öllum hinum hættulegu ákvæðum þessa frv. Með henni er lagt út á þá braut, sem enginn getur nú séð fyrir, hvern enda taki, ef ekki er við spornað þegar í upphafi. Á því er auðvitað lítill eðlismunur að banna kauphækkanir í formi verðlagsuppbóta á laun og banna aðrar kauphækkanir og þar með skipa öllum launamálum vinnustéttanna með lögum eða tilskipunum, og að því er greinilega stefnt með þessu frv., og að nokkru leyti er sú skipan tekin upp nú þegar. Í 28. gr. frv., sem tekin er óbreytt úr lögunum um útflutningssjóð, er ríkisstj. heimilað að verja fé úr ríkissjóði til þess að halda niðri verði á vörum og þjónustu. Samkvæmt fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að þessar niðurgreiðslur geti numið 302.9 millj. kr. Með afnámi vísitölunnar breytist allt eðli þessara niðurgreiðslna. Hingað til hafa þær verið tengdar vísitölunni, og tilhneiging stjórnarvalda hefur því óhjákvæmilega verið sú að nota þær til hins ýtrasta til þess að halda henni niðri og þar með kaupi launamanna. Nú gerbreytist þetta. Þó að niðurgreiðsla minnki, hækka launin ekki, og nú er hvergi stafkrókur um það, að ríkisstj. sé skylt að greiða vöruverð niður. Henni er lagalega algerlega í sjálfsvald sett, hvort hún notfærir sér þessa heimild eða ekki. Hún getur haft niðurgreiðslurnar miklar eða litlar eftir eigin geðþótta. Þetta jafngildir því, að ríkisstj. hafi í hendi sér að lækka laun sem svarar öllum niðurgreiðslunum, eða sem svarar a.m.k. 10–15 vísitölustigum umfram það, sem ákveðið er að gera með öðrum hætti með þessu frv. Henni er þannig gefið vald til þess að ráða raunverulegu kaupgjaldi með einföldum tilskipunum og ríkisstjórnarsamþykktum. Auðvitað verður nú ekki fullyrt um það, hvort eða að hve miklu leyti ríkisstj. notar þetta vald. Hitt er staðreynd, að henni er fengið þetta vald í hendur, og óneitanlega hlýtur sterkur grunur að læðast að manni um það, hvað undir býr, t.d. við lestur grg. frv., þar sem segir t.d. á einum stað um niðurgreiðslu á kaffi, sykri og kornvöru, á bls. 27 í grg. frv.: „Þær vörur, sem fluttar hafa verið inn með 30% yfirfærslugjaldi, mundu að öðru óbreyttu hækka tiltölulega meira en aðrar vörur og þær vörur, sem innflutningsgjald hefur verið lagt á, tiltölulega minna. Er þetta óhjákvæmileg afleiðing þess, að nú er dregið úr því verðmisræmi, sem gjaldakerfið hefur skapað. Þetta verðmisræmi er hins vegar orðið svo gífurlega mikið, að því er einstakar vörutegundir snertir, að leiðrétting þess í einu stökki mundi koma afar illa niður á neytendum hinna ódýru vörutegunda, sem lengi hafa vanizt hinu lága verði. Af þessum sökum leggur ríkisstj. til, að hér sé farinn nokkur millivegur og fyrst um sinn dregið úr verðhækkunum með niðurgreiðslu nokkurra vörutegunda, sem hingað til hafa verið fluttar inn með 30% yfirfærslugjaldi.“ M.ö.o.: verðhækkunin má ekki koma í einu stökki, af því að neytendur eru orðnir vanir hinu lága verði. Þess vegna á fyrst um sinn að greiða hið rétta verð niður. Þegar frá líður, virðist því mega hækka verðið, eins og efni standa til. Þegar þess er svo gætt, hvernig læðzt hefur verið aftan að verkalýðshreyfingunni varðandi afnám samningsréttarins um verðlagsuppbæturnar, á þann hátt að lýsa því yfir fyrir kosningar, eins og Sjálfstfl. gerði, að samkomulags verði leitað milli atvinnurekenda og launamanna, en grímulausu ofbeldinu beitt strax eftir kosningar, eins og verkin sanna, þá gefur slíkt ótvíræða bendingu um, hvert hugurinn stefnir, og um þá misbeitingu niðurgreiðslukerfisins, sem nú er opnuð leið fyrir. Og meðal annarra orða: Það hefur verið nokkuð hljótt um það mikla áhugamál Sjálfstfl. að endurbæta vinnulöggjöfina nú að undanförnu, þ.e.a.s. að skerða rétt stéttarsamtakanna til þess að verja eða bæta launakjör sín með þeim hætti, sem nú er lögverndaður í landinu. Finnst jafnvel ráðamönnum Sjálfstfl., að nú hafi nóg verið að gert í bili á braut mannréttindaskerðingar og launakúgunar og að ekki muni hyggilegt að hafast frekar að í bili? Eða er hitt nær sanni, sem marga grunar, að fullbúin sé nú til flutnings hér á hv. Alþingi löggjöf, sem ætlað er að kippa stoðunum undan verkalýðshreyfingunni? Um það væri fróðlegt að fá fréttir af hendi hæstv. ráðherra. En sök hæstv. ríkisstj. í réttinda- og kjaramálum launastéttanna er vissulega ærin, þótt henni séu ekki gerðar neinar getsakir um óorðna hluti. Með þessu frv. er svo frá gengið, að hrein kjaraskerðing meðalfjölskyldu getur ekki orðið minni en 11%, þótt ekki sé tekið tillit til nýja söluskattsins, sem ætlað er að láta koma jafnt niður á brýnustu nauðsynjum sem óþarfari varningi, og ekki heldur til þeirrar miklu vaxtahækkunar, sem ákveðin er. Og í fjölmörgum tilvikum er kjaraskerðingin miklum mun meiri, sem auðvelt er að sanna og raunar liggur í augum uppi. Ríkisstjórnin áætlar vísitöluhækkunina, sem launamönnum er ætlað að bera bótalaust, 13 stig, og ber hagfræðinga sína fyrir, en játar þó, að sitthvað sé þar ótalið, svo sem hækkun tryggingargjalda, sjúkrasamlagsgjalda, útsvarsgjalda og húsaleigu. Enn fremur er þá ótalin hækkun útsvara og engin hækkun gerð vegna vaxtahækkunar né söluskattsins, að því er bezt verður séð. En einmitt þessir liðir, sem viðurkennt er að ekki sé reiknað með, eru mjög afgerandi um afkomu manna. Þeir vísu menn, sem að þessu frv. standa, segja, að húsaleiga hækki mjög lítið eða nær ekkert og alls ekki fyrr en eftir langan tíma. Ein fyrsta afleiðingin af þessu frv. verður þó óumdeilanlega sú, að byggingarefni hækkar um 50% og húsbyggingar dragast mjög mikið saman, e.t.v. og líklega um helming, þar sem útilokað verður, að láglaunafólk geti ráðizt í að koma þaki yfir höfuð sér eftir þá miklu hækkun efnivara, sem ráðgerð er jafnhliða launaskerðingunni. Með samdrætti í húsbyggingum skapast fljótlega húsnæðisskortur, sem aftur leiðir af sér húsaleiguokur. Raunveruleg húsaleiga hlítir fyrr og betur lögmálum framboðs og eftirspurnar en nokkurt annað verðlag. Pappírsútreikningar ráða engu um það. Húsaleiga þeirra, sem búa í eigin húsnæði, stórhækkar, strax og þetta frv. verður að lögum, vegna vaxtahækkunarinnar, sem þar kemur þyngst niður á þeim efnaminnstu eins og reyndar öll meginatriði þessara ráðstafana. Okkur er sagt, að útsvör muni lækka. Allir, sem eitthvað þekkja til rekstrar bæjarfélaganna, vita, að þetta er helber blekking. Þær 56 millj., sem bæjarfélögin eiga að fá af söluskattinum, sem þyngstur verður þeim í skauti, sem stærstar hafa fjölskyldurnar, munu hvergi nærri duga almennt til þess að vega á móti þeirri gjaldabyrði, sem bæjarfélögin verða að taka á sig vegna gengisbreytingarinnar, þó að ekki sé reiknað með óumflýjanlegum hækkunum öðrum, og því siður, að sú upphæð dugi til að jafna bæði útgjöld vegna gengisbreytingarinnar og eðlilegra hækkana. Útsvörin koma því áreiðanlega til með að hækka, en ekki lækka. Okkur er sagt, að auknar tryggingar upp á 152 millj, kr. og niðurfelling tekjuskatts upp á 75 millj., eða samanlagt 227 millj. kr., jafni fyllilega 10/13 hluta af verðlagshækkun þeirri, sem af gengisfellingunni leiðir. Furðulegri blekkingu er varla hægt að hugsa sér. Þótt 37 millj. kr. auknum niðurgreiðslum sé bætt við þessa upphæð, nær þetta allt ekki nýja söluskattinum, hvað þá öllum nýju tolla- og skattaálögunum. En þá er bara öll verðlagshækkunin vegna gengisfellingarinnar og vaxtahækkunarinnar eftir. Auðvitað er unnt að benda á eitt og eitt heimili, sem þannig er ástatt um, að það fær allverulegar sárabætur í formi afnáms tekjuskattsins og að einhverju leyti með fjölskyldubótunum. En dæmin um slíkt verða naumast tekin nema af þeim, sem borið hafa háan tekjuskatt til þessa, þ.e.a.s. þeim, sem helzt geta borið einhverjar byrðar, en þeir snauðustu fá minnstu bæturnar, þar á meðal barnflestu fjölskyldurnar, eins og hér hefur áður verið sýnt fram á í umr. Það er rétt, að hjón með þrjú börn, sem hafa 100 þús. kr. árstekjur, fá tekjuskattseftirgjöf, sem nemur allt að 6–7 þús. kr., en verkamaður með sama ómagafjölda, sem vinnur fyrir Dagsbrúnarkaupi, 8 stundir dag hvern árið um kring og nýtur ekki eftirvinnu og hefur því rétt helmingi lægri tekjur, fær eftirgjöf upp á 150–180 kr. Þannig er réttlætið og jöfnun byrðanna, og þannig er tekjujöfnunin, sem sagt er að eigi að framkvæma. Við eigum enn eftir að sjá hina nýju skattalöggjöf, þar sem ákveðið verður um afnám tekjuskattsins á tekjur innan við 70–100 þús.kr., svo að um það verður að sjálfsögðu ekki að fullu dæmt að sinni. En grunur minn er sá, að þeir, sem nú standa og standa, eiga ofan við afnámsmörkin, muni, þegar til kastanna kemur, bera drýgstan hagnað þar frá borði, þegar þeir eru settir á neðsta þrepið í skattstiganum. Og ég dreg raunar ekki í efa, að þeir muni fá miklar bætur fyrir verðlagshækkanirnar. Jafnhliða hinni beinu launaskerðingu, sem leiðir af gengisfellingunni og afnámi vísitölunnar, er einnig sótt að lífskjörum almennings úr annarri átt, og er sú atlaga sízt hugnanlegri. Margvíslegar og lævíslegar aðgerðir eiga að tryggja það, að atvinna dragist saman. Fyrsti áfanginn verður afnám yfirvinnu, sem í fjölda tilfella gefur þriðja til fjórða hlutann af vinnutekjunum. Annar áfanginn ónóg atvinna, miðað við eðlilegan vinnudag, og fæ ég ekki betur séð en þeim áfanga verði mjög skjótlega náð, víða um land á örskömmum tíma. Þær aðgerðir, sem hér er aðallega um að ræða, eru í fyrsta lagi allsherjarsamdráttur í öllum fjárfestingarframkvæmdum, húsbyggingum og framkvæmdum hins opinbera. Í öðru lagi stöðvun á allri útlánaaukningu bankanna, þrátt fyrir aukningu rekstrarfjárþarfar, sem nemur allt að 50% í ýmsum atvinnugreinum. Í þriðja lagi, að bæjarfélögum og öðrum þeim aðilum, sem ráða ekki yfir neinu teljandi eigin fjármagni, er fyrirmunað að ráðast í atvinnuframkvæmdir með lánsfjárbanni og vaxtaokri. Í fjórða lagi, að ráðizt er harkalega gegn hagsmunum smáútgerðarinnar og annarrar bátaútgerðar víða um land með afnámi sérbóta á fisk og jafnframt stuðlað að því, að togararnir sigli með óverkaðan fisk í stað þess að leggja hann upp í frystihúsin. Það væri ærið tímafrekt að rekja nákvæmlega hvern þessara þátta samdráttarstefnunnar, og hitt er einnig, að ýmsir þeir, sem hér hafa talað á undan mér, hafa gert þeim allveruleg skil, enda mun ég ekki lengja mál mitt með því að ræða alla þessa þætti nákvæmlega, svo auðskilda hluti sem hér er um að ræða. En ef menn halda, að getsakir einar séu hér á ferðinni vildi ég ráðleggja þeim hinum sömu að rýna í innflutningsáætlun þá, sem ríkisstj. hefur látið hagfræðinga sina gera. Hún gefur glögga mynd af því, hvert ríkisstj. sjálf reiknar með að stefna hennar leiði. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir, að innflutningur á byggingarefni minnki um 35 millj. kr. frá því, sem var árið 1958. Tel ég líklegt, að það svari til þess, að byggðar verði a.m.k. 700 íbúðum færra en nú hefur verið árlega um skeið. Áætlað er, að samanlagður neyzluvöruinnflutningur minnki um 10–15% frá árinu 1958 þrátt fyrir fólksfjölgun tveggja ára, og það, sem kannske er allra athyglisverðast, er það, að gert er ráð fyrir, að innflutningur rekstrarvara sjávarútvegs og landbúnaðar minnki úr 139.9 millj., eins og hann var 1958, í 129.9 millj. árið 1960. Þrátt fyrir stórfellda aukningu fiskiskipaflotans, sennilega nálægt 10%, og því mjög vaxandi þarfir, miðað við úthald skipanna, á að draga saman innflutning rekstrarvaranna, sem útgerðinni eru jafnnauðsynlegar og lifandi veru loftið, sem hún andar. Þessi áætlun sannar, að ríkisstj. reiknar með því, að flotinn liggi að verulegu leyti í höfn langtímum saman, að hún reiknar með auknum siglingum togaranna og meiri eða minni rekstrarstöðvunum. Þessi áætlun er sönnun þess, að hæstv. ríkisstj. stefnir vitandi vits að stórfelldum samdrætti í aðalatvinnugreinunum og atvinnuleysi í kjölfar þess. Og alls á vöruinnflutningurinn að minnka úr 1164 millj. kr. 1958 og 1167 millj, kr. 1959 í 960 millj. kr., eða um 207 millj. kr. á einu ári. Kjaraskerðingin á að sjá fyrir minnkun neyzluvarningsins, og samdráttur og rekstrarstöðvanir eiga að halda innflutningi rekstrarvaranna niðrí. Svo ætla þeir menn, sem fyrir þessu standa, að rifna af vandlætingu, eins og hv. þm.. Ólafur Björnsson, ef minnzt er á samdráttarstefnu og atvinnuleysi og ef vefengt er í nokkru, að hér sé verið að veita okkur hið eina og sanna frelsi. Og síðan á að taka 800 millj. kr. vörulán til þess að veita okkur frelsi til þess að kaupa 200 millj. kr. minna vörumagn en við höfum gert að undanförnu og höfum getað greitt með okkar eigin. framleiðslu. Á það hefur verið bent, að hér á landi sé einkaauðmagnið vanmegnugra en í flestum öðrum auðvaldslöndum, og þess vegna þörfnumst við mikils lánsfjár, ef eðlilegt framtak á að eiga sér stað í atvinnulegum efnum. Augljósustu dæmi þess eru, að í velflestum sjávarþorpum og kaupstöðum landsins er það almenningur, bæjarfélögin og félitir framtaksmenn, sem myndað hafa uppistöðuna í atvinnulífinu, hafa haft forgöngu um byggingu frystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva og aukna útgerð. Þessar framkvæmdir hafa orðið mögulegar og því aðeins mögulegar, að ríkisvaldið hefur veitt mikla aðstoð og lánastofnanir fyrirgreiðslu. Ef treysta hefði átt á einkafjármagnið eitt, væri meginhluti sjávarþorpanna úti um landsbyggðina í eyði. Nú er stefnan sú að draga á allan hátt úr opinberri fyrirgreiðslu við atvinnuvegina, minnka öll lán a.m.k. sem gengisfellingunni svarar og auk þess dæma smáútgerðarmenn og fiskimenn, sem með þeim starfa, til stórfelldustu kjaraskerðingar allra stétta. E.t.v. verða auknar siglingar togaranna á erlendan markað ein allra fyrsta afleiðing þessara ráðstafana. Um 30–40% af öllum útgerðarkostnaði togaranna er erlendur kostnaður, sem nú hækkar um 50–60%. Hækkun á fiskverði, sem togararnir fá e.t.v., mun tæplega og að dómi togaraeigenda alls ekki vega á móti þessari hækkun og öðrum, sem óumflýjanlegar eru. Og þrátt fyrir hinn gífurlega kostnaðarauka, á ekki að auka rekstrarféð um eyri. Afleiðing þess verður vitanlega sú, að togaraeigendur leitast við að koma fiskinum strax eða sem fyrst í verð og jafnframt að ná sem hagstæðustu verði á útgerðarnauðsynjum. Siglingar togaranna leiða óhjákvæmilega af sér tafarlaust atvinnuleysi víða um land og jafnframt stórminnka gjaldeyrisöflun. Á öndverðum þessum vetri færði núv. hæstv. sjútvmrh. þingi Landssambands íslenzkra útvegsmanna þann boðskap, að hagur útvegsmanna yrði í engu skertur við væntanlegar efnahagsaðgerðir. Ýmsum og þó engum frekar en smáútvegsmönnum víða um land munu þykja efndir þessa loforðs með verulegum meinbugum. Sagt er að vísu, að gengisfellingin sé við það miðuð, að þorskveiðar bátanna beri hið sama úr býtum og þær nú gera með öllum sérbótum. Ég vil að svo komnu gera ráð fyrir, að hagfræðingum hafi tekizt að reikna þetta rétt, þótt það sé nú vefengt í mörgum greinum af þeim aðilum ýmsum, sem gerst ættu að vita, og jafnvel viðurkennt af reiknimeisturunum sjálfum, að veruleg missmíði kunni að vera á. En væri það rétt, að þorskveiðar bátanna komi til með að búa við sömu kjör eftir gengisfellinguna, þá er hitt fullvíst, að útgerðarmenn og fiskimenn í þeim verstöðvum, sem hafa að meira eða minna leyti búið við hinar svonefndu sérbætur á ýmsar fisktegundir, smáfisk, ýsu, steinbít og sumarveiddan fisk, koma til með að verða fyrir stórfelldum skakkaföllum og jafnvel svo gífurlegum, að til algerrar stöðvunar horfi um sumarveiðar. Þeir eru nú sviptir þessari jöfnun aðstöðumunar, sem talin hefur verið nauðsynleg til þess að tryggja smáútveginn víða um land. Þessi svipting sérbótanna mun leiða til þess, að fiskverð til smærri útvegsmanna stórlækkar eða jafnvel um 25–30%, þrátt fyrir þá stórfelldu hækkun, sem leiðir af gengisfellingunni, á olíum, veiðarfærum, vélum og vélahlutum og öllum öðrum rekstrarkostnaði. En kjaraskerðing þeirra, sem hér eiga hlut að, rennur til þeirra, sem betur eru settir. Þessi árás á smáútgerðina er hvort tveggja í senn heimskuleg og óréttlát. Smáútgerðin er uppistaðan í atvinnulífi flestra sjávarþorpa í þremur landsfjórðungum. Við enga atvinnugrein í þessu landi er vinnuafl svo gernýtt sem þar. Allir leggja hönd að framleiðslunni, útvegsmaðurinn sjálfur, konur og börn fiskimannanna, en þeir eiga í mörgum tilfellum sinn hlut í útgerðinni. Þar er ekki hlaðið skrifstofubáknum eða dýrum forstjórum á kostnaðarreikninginn, og engin tilviljun er það, að einmitt sjávarþorpin, sem byggja á smáútgerðinni, skila þjóðarbúinu meiri gjaldeyrisframleiðslu á mann en nokkur önnur byggð ból í landinu, og þessi hluti framleiðslunnar er fenginn með lengri og strangari vinnudegi en víðast, ef ekki alls staðar annars staðar. Smáútgerðin er vissulega það stór þáttur í atvinnulífinu og gjaldeyrisöfluninni, að hún verður ekki, svo að vel fari, afgreidd með háðsyrðum um dreifbýlisfisk eða framsóknarýsu. Gengisfellingin leiðir beint af sér stórfellda kjaraskerðingu smáútgerðarinnar og bátaútvegsins víða úti um land og allra, sem af þessum atvinnugreinum hafa framfæri sitt. Það er einn þátturinn af mörgum í þessum aðgerðum öllum, sem miða að þeirri allsherjar hrörnun atvinnuveganna og lækkun lífsstigsins, sem að er stefnt. En hefur þá loforð hæstv. sjútvmrh. til útvegsmanna á s.l. hausti ekki að öðru leyti verið efnt? Um það skal ég ekki fullyrða. Hitt veit ég, að bátaútvegurinn og raunar líka togaraútgerðin búa nú við algera óvissu um fiskverðið, sem auðvitað er hið eina, sem ákvarðar kjör þessara atvinnugreina. Sjálfur grundvöllurinn í öllum útreikningunum, sjálf undirstaðan, afkoma bátanna, hangir í lausu lofti. Samkv. upplýsingum Davíðs Ólafssonar fiskimálastjóra á sameiginlegum fundum fjhn. beggja deilda hafa hinir óskeikulu hagfræðingar reiknað út, að fiskverð til bátanna ætti að geta hækkað um 28% frá verðinu kr. 2.12, eða í um það bil kr. 2.50, þegar frá hefur verið dregið hið nýja gjald í útflutningssjóð. Nú mun raunverulegt verð hafa verið um kr. 2.35, þegar tillit er tekið til þess, að ríkið hefur greitt vátryggingar, og hækkun til bátanna ætti því samkv. þessum reikningum að geta orðið um 15 aurar á kg á móti öllum þeim hækkunum, sem af gengisfellingunni leiðir. En það þykjast fleiri geta reiknað en hagfræðingar ríkisstjórnarinnar. Þannig hefur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna nú nýlega, í gær, að ég held, gert stjórnarsamþykkt um það, að kaupverð á þorski geti ekki orðið a.m.k. teljandi hærra en kr. 2.07, þ.e.a.s. að kaupverð fisksins standi í stað eða lækki frá því, sem nú er. Og það þykjast enn fleiri geta reiknað en fiskkaupendur. Útvegsmenn hafa líka reiknað sitt dæmi og segja, að verðið megi alls ekki verða undir kr. 2.60 til kr. 3.00 eftir tegundum. Þar höfum við þrjú fiskverð, ríkisstjórnarfiskverð á kr. 2.50, útvegsmanna á kr. 3.00 og frystihúsanna á kr. 2.07. Það munar ekki nema 50% á hæstu og lægstu tölu, og allir þykjast reikna frá sama grundvelli. Hver hefur reiknað skakkt? Ég skal ekki dæma um það, en það fer að verða skiljanlegra í ljósi þessara staðreynda, sem fyrir liggja um þessa útreikninga, að þótt hefur nauðsynlegt af hendi ríkisstj. að synja bæði mér og öðrum nm. í fjhn. um alla þá útreikninga á afkomu bátsins, afkomu frystihúsanna, sem mestu skipta í þessu sambandi. Og þessum upplýsingum er ekki aðeins haldið leyndum fyrir okkur, heldur fyrir öllum þingheimi, sem ætlað er að samþykkja og afgreiða þetta frv. Það er sagt, að gengisfellingin, sem þjóðin á að þola ásamt með öllum tilheyrandi afleiðingum, sé byggð á afkomu bátanna, en þessum útreikningum er haldið leyndum, og þeir virðast vera svona ábyggilegir, eins og þessi dæmi sanna. Ég ætla ekki að dæma um þessa útreikninga, en ég veit, að allir þessir þrír aðilar hafa reiknað dæmið að einu leyti skakkt. Þeir hafa gleymt fjórða aðilanum, þ.e.a.s. þeim, sem skila aflanum á land, sjómönnunum. Þeir hafa allir reiknað með því, að þeir mundu sætta sig við að fá kr. 1.66 fyrir sinn hluta aflans, og þar er komið fjórða verðið. Var ekki verið að tala um heilbrigðan og traustan og varanlegan grundvöll fyrir atvinnuvegina og þó alveg sérstaklega bátaútgerðina? Sannleikurinn er sá, að aldrei í manna minnum hefur slíkur glundroði verið innleiddur í þessum málum sem nú, gagnstætt því, sem tíðkaðist a.m.k. á stjórnarárum vinstri stjórnarinnar og meðan Lúðvík Jósefsson var sjútvmrh. Þá voru gerðir samhliða samningar við frystihúsin, við útgerðina, við sjómenn og þannig tryggður fullur og stöðvunarlaus rekstur. Nú er aftur á móti efnt til sleitulauss ófriðar, ef ekki hreinnar styrjaldar milli allra aðila, sem að þessum atvinnuvegi standa, og fær nú í dag enginn séð fyrir, hvern enda slíkt fær né hver vandræði kunna af þessu að hljótast. Og þetta átti að vera sjálfur grundvöllurinn. Hvernig mundi þá með stöðugleika yfirbyggingarinnar? Í grg. þeirra Ólafs Björnssonar og dr. Benjamíns Eiríkssonar fyrir gengisfellingarlögunum 1950 var svo að orði komizt, að gengislækkunin yllí ekki neinni kjaraskerðingu hjá þjóðinni í heild, þar sem hún minnkaði ekki þjóðartekjurnar, það yrðu jafnmikil verðmæti til skiptanna og áður. Eitthvað virðist á reiki hjá núv. hæstv. ríkisstj. um gildi þessarar kenningar, því að henni er tíðrætt um byrðar, sem jafna verði á þjóðarheildina, en a.m.k. hæstv. viðskmrh., sem mest barðist á móti þeim félögum 1950, virðist hafa tekið ástfóstri við þessa kenningu og hefur hana nú orðrétta sem sína speki. Að þessum ummælum hefur verið vikið hér í hv. d. áður. Auðvitað er það rétt, að eitt aðaleinkenni og afleiðing gengisfellingarinnar er hin gífurlega fjármunatilfærsla í landinu frá launastéttunum og hinum mörgu smærri eigendum sparifjár til þeirra, sem sölsað hafa undir sig yfirráð fjármagnsins. En hún er jafnframt og ekki síður byrði, sem velt er á þjóðina í heild, vegna þess að hún ásamt þeim öðrum ráðstöfunum, sem eru fyrirhugaðar, stefnir til minnkandi framleiðslu og minnkandi þjóðartekna og leiðir þannig til þess, að minna kemur til skiptanna en áður. Þetta skilja nú ýmsir þeir aðilar, sem í augnablikinu kunna að sjá stundarhagsmuni sína glæðast, t.d. sumir útvegsmenn og jafnvel kaupsýslumenn. Þessir aðilar margir gera sér ljóst, að sjálft kerfið, sem að er stefnt að skapa, hlýtur að rýra þeirra hlut einnig, þegar til lengdar lætur. Minnkuð kaupgeta almennings étur fyrr en varir stundargróðann, sem kaupmaðurinn kann að fá með því að færa upp verðið á birgðum verzlunar sinnar, og það, sem hann kann að geta hrifsað með hækkaðri álagningu í skjóli verðhækkana. Iðnrekandinn græðir í dag á því að fá vinnuna keypta á lággengi, en á morgun sér hann fram á samdrátt vegna lánsfjárskorts og hinn daginn fram á stöðvun vegna sölutregðu, bæði af völdum hins frjálsa innflutnings og minnkandi kaupgetu. Fiskkaupandinn kann að stórgræða í dag og á morgun, en hann veit, að hinn daginn sækir sjómaðurinn sinn skerta hlut úr hendi útgerðarmannsins og útvegsmaðurinn krefur fiskkaupandann aftur um sitt réttmæta fiskverð, og hann sér líka fram á hráefnaskort vegna siglinga togaranna með óunna vöru á erlendan markað og verri afkomu af þeim sökum og vegna samdráttar í smáútgerðinni. Þetta eru m.a. ástæðurnar fyrir því, að jafnvel þeir, sem beinlínis er ætlaður gróðinn af gengisfellingunni, eru uggandi og óánægðir, þ.e.a.s. þeir, sem sjá eitthvað fram fyrir tærnar á sér. Og svo aumt er hlutskipti þeirrar ógæfustjórnar, sem Íslendingar hafa nú yfir sér, að hún á engan heils hugar bakhjarl, jafnvel í þessum stéttum, sem að jafnaði eru þó fúsastar til að fylgja kjaraskerðingu og launaráni. Hinir einu, sem eru almennt ánægðir, er fávís heildsalastétt hér í höfuðborginni, sem heldur, að mannréttindi og frelsi í landinu standi og falli með því, hvort þeir sjálfir losni undan þeirri kvöl að norpa á biðstofunni á Skólavörðustíg 12 eða gjaldeyrisafgreiðslu bankanna. En kannske læðist líka að sumum þeirra grunur um, að 800 milljónirnar geti einhvern tíma gengið til þurrðar, og kannske líka sá, að biðin eftir því, að vörur þeirra seljist, reynist litlu kvalaminni en biðin eftir gjaldeyrisleyfunum nú. En hins er ekki að dyljast, að þó að fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar eigi sér fáa formælendur hér innanlands, þá á hún bræður að baki eða kannske réttara sagt húsbændur meðal erlendra valdamanna. Reseptið að aðgerðunum er líka þaðan fengið. Meðan allir innlendir aðilar, sem mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi við efnahagslegar breytingar voru hunzaðir, voru málin rædd og brædd í París og Washington, og hefur sú dæmalausa undirgefni verið feimnislaust viðurkennd hér á hv. Alþingi. Og verkin sýna hér líka merkin. Hernámsliðið á Keflavíkurflugvelli getur nú heimtað íslenzkt vinnuafl fyrir meira en helmingi lægra verð en áður. Gróði þess af gengisfellingunni nemur ekki undir 6 millj. dollara á árí, miðað við sömu framkvæmdir og undanfarin ár, eða 200 millj. kr. miðað við nýja gengið. Og það eru ef til vill fleiri, sem hér eftir vilja kunna að notfæra sér það einstaka tækifæri til gróða að fá vinnustund íslenzks verkamanns keypta á rúmlega hálfan dollar, þegar vinnustund amerísks verkamanns kostar 3 dollara, eða 5 sinnum meira. Slík kjarakaup eru ekki boðin viða annars staðar í heiminum og næsta líklegt, að eftir þeim verði sótt. Og þeir menn munu líka finnanlegir hérlendis, sem líta á slíka sölu á íslenzku vinnuafli til erlendra auðhringa sem framtíðarbjargræði. Auðsætt er, að þessar aðgerðir ryðja þar veginn fyrir fjárfestingu erlendra fyrirtækja eða leppa þeirra, með öllum þeim geigvænlegu hættum, sem slíkt hefur í för með sér fyrir okkar litla þjóðfélag. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er stríðsyfirlýsing á hendur íslenzkri alþýðu og verkalýðshreyfingu hennar. Með lögfestingu þess eru launakjör hennar skert meira en nokkur dæmi eru til í einu vetfangi ofan á það launarán, sem framíð var fyrir réttu ári og enn stendur óbætt. Með þessu frv. er samningsréttur verkalýðshreyfingarinnar skertur í einu veigamesta atriði, þar sem lögbannað er að festa í samningum nokkra vernd gegn verðhækkunum í framtíðinni. Lögbundið, hvernig megi semja og hvernig megi ekki semja. Mannréttindum stolið. Atvinnuleysi boðið heim. Slíkt er frelsið, sem verkalýðshreyfingunni er ætlað af hinum skinhelgu hræsnurum, sem þykjast meta það öllu meira, þegar heildsalalýður Reykjavíkur er annars vegar. Verkalýðshreyfingin varaði Alþfl. við launaráninu og réttindaskerðingunni í fyrra. Hún hefur varað núv. ríkisstj. við að framkvæma það verk, sem nú er verið að reyna. Mótmæli og aftur mótmæli hafa dunið yfir daufum eyrum hennar. Hvert einasta verkalýðsfélag, sem enn hefur rætt þetta frv., og þau eru mörg, hefur einróma andmælt því, varað við framkvæmd þess og fordæmt það. Þá má telja á fingrum sér, sem reynzt hafa svo sljóir fyrir hagsmunum sínum og sæmd verkalýðsstéttarinnar, að þeir hafa af flokksþægð stunið upp varnarorði fyrir þau afglöp, sem nú á að fremja og er ákveðið að fremja. Yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar skilur, hvað einróma andstaða verkalýðshreyfingarinnar boðar, fagnar henni og er reiðubúinn til að styðja hana í þeim átökum, sem koma hljóta, skilur, að þessi árás er dæmd til að mistakast, þó að hátt sé til höggsins reitt. Eini aðilinn í landinu, sem þykist ekkert skilja, er hæstv. ríkisstjórnin. Hún þykist báðum fótum í jötu standa með sitt 800 millj. dollara eyðslulán í bakvasanum og virðist halda, að það geti tryggt henni líf og sigur yfir verkalýðshreyfingunni og þeim yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar, sem hana styður. Við, sem höfum verið með í verkalýðshreyfingunni s.l. tvo áratugi og þekkjum nokkuð viðbrögð hennar við smærri árásum en þessi síðasta og versta er, við undrumst þessa glámskyggni. Við hljótum að mæla okkar varnaðarorð. Þótt þau verði nú ekki metin hátt, má vera, að þeirra verði minnzt siðar. Verkalýðshreyfingin hefur víssulega ekki æst til ófriðar við löggjafann eða ríkisvaldið, heldur þvert á móti boðið samstarf um vandamálin. Hún hefur nú um sinn sýnt fjandsamlegri ríkisstj. ótrúlega biðlund, meðan klækir hennar og bellibrögð voru að sýna sig til fulls. En nú mun hún segja: Hingað og ekki lengra. - Hún óttast hvorki stríðsyfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar né ögranir, en lýsir allri ábyrgð af þeim á hendur þeim, sem til ófriðarins hafa stofnað.

Frsm: 2. minni hl. (Karl Kristjánsson): Herra forseti. Það hefur verið skýrt frá því hér, að fjhn. klofnaði í þessu máli. Meiri hl., 3 stjórnarstuðningsmennirnir, mælír með samþykkt frv., eins og það liggur fyrir. Stjórnarandstaðan, sem skiptist í tvennt, mælir aftur gegn frv. Ég hef samið nál., þó að það sé ekki komið fram. Fundi fjhn. lauk ekki fyrr en um hádegi í gær og tími var naumur. Ég skilaði nál. mínu í morgun kl. 10 og tel þess vegna ekki, að ég þurfi að biðja neinnar afsökunar á því, eftir atvikum, þótt það liggi ekki hér fyrir. Skjalavörðurinn sagði mér, að líklegt væri, að það mundi koma úr prentsmiðjunni hingað inn í þingið um kl. hálfsex. Um störf fjhn. er það að segja, að í raun og veru voru þau ekki mikil. Fjhn. höfðu sameiginlega fundi, þegar málíð fór frá 1. umr. í fyrri deild, og á þeim fundum mættu ráðunautar ríkisstjórnarinnar til að gefa ýmsar upplýsingar. Þessa fundi sátum við nm. fjhn. í þessari hv. deild, en mikið skorti á, að við fengjum þær upplýsingar, sem við teldum fullnægjandi, og enn var það svo á þeim fundi, sem fjhn. hélt í gær, þegar hún tók málið fyrir eftir 1. umr. hér, að ekki fengust þær upplýsingar, sem við minnihlutamennirnir báðum um. Með þessum orðum er ég alls ekki að ásaka hv. formann fjhn. hér, því að það væri alveg ómaklegt. Hann mundi vafalaust vilja upplýsa sína nefnd eins og hægt er. En hitt er að í málinu að mínum dómi, að ríkisstj. og hennar nánustu ráðunautar liggja á upplýsingum í málinu og einkum að því er snertir þær hliðarráðstafanir, sem stjórnin hyggst gera og boðar með hálfkveðnum vísum. Vera má, a.m.k. geta góðviljaðir menn litið svo á, að ríkisstj. kunni að eiga eftir að ákveða sig í þessum efnum. En nærri liggur að halda, að hún geri það af ásettu ráði að leggja efnahagsmálin inn í skömmtum til þess að hlífa mönnum við hinum beiska drykk í stórum sopum. Við spurðum t.d. um það og langaði til að vita, hvað á að hækka útlánsvextina mikið. Um það var ekkert svar hægt að fá. Hvernig verður tekjuskattsstigi hinna nýju skattalaga? spurðum við. Ekkert svar. Hvernig lítur reikningur vísitölubátsins út, sem miðað er við í efnahagsmálafrv.? Hann var ekki sýndur. Hann hlýtur þó að vera til. Kannske er eitthvað dularfullt við hann, sem ekki er hollt að menn viti á þessum stigum málanna almennt. Hvað verða erlendar neyzluvörur greiddar mikið niður í prósentum? Ekkert svar. Hvað hækka tryggingagjöld almannatrygginganna mikið? Ekkert svar. Það er þess vegna ekki þægilegt að gera sér fyllstu grein fyrir því, hvað hér er á ferðinni, en ljóst liggur fyrir, að það er allstórt í stykkjum og á að valda hvörfum í efnahagslífi þjóðarinnar. Þegar ég hlustaði á ræðu hv. frsm. meiri hl., sem talaði málefnalega eins og venjulega, þá fannst mér hún bera blæ af því, að hann væri heldur vonlítill um, að þessar efnahagsráðstafanir mundu gefast vel. Að vísu væri það rangt af mér að segja, að hann hefði ekki mælt með þeim. Það hefði verið undarlegt, ef hann hefði ekki gert það. Auðvitað er hann nógu mikið karlmenni til þess að fara á sjó með hinum, úr því að hann hefur skinnsokkað sig á annað borð. En blærinn var hins vegar kvíði. Og ég satt að segja legg nokkuð mikið upp úr þessum blæ frá honum, af því að ég tel líklegt eftir kynnum mínum af honum og menntun hans, að hann beri betra skyn á þessa hluti en flokksbræður hans yfirleitt. Hann notaði líkingu í sambandi við það, sem hann sagði um bjargráðin svonefndu, þ.e.a.s. efnahagsmálafrv. vinstri stjórnarinnar, og sagði, að hann hefði ekki talið, að hann gæti átt þátt í þeim, þó að hann hefði nú talið þau betri en aðgerðirnar frá 1950, því að það væri svo, að ef ætti að byggja fjósvegg, þá þyrfti til þess þekkingu og kunnáttu, ef hann ætti að standa. Út frá þessu finnst mér vera réttmætt að segja, að hv. frsm. meiri hl. hafi nú byggt sinn vegg, en satt að segja fannst mér ræða hans bera þann blæ, eins og ég sagði áðan, að í raun og veru varaði hann menn við því að fara inn í kofann eða vera þar a.m.k. andvaralitlir, því að ef vatn kæmist í vegginn og frostbólga, sem maður getur líkt við verðbólguna á þeim stað, þá mundi veggurinn hrynja. Þetta stjórnarfrv., svo að maður víki beint að því, felur í sér fyrirmæli, eins og ég sagði áðan, um stórkostlega röskun á efnahagslífi Íslendinga, og svo mikla röskun, að útlit er fyrir, að það sé gert án þess, að fullkomin aðgát sé viðhöfð. Það líkist, ýmislegt í því, í mínum augum, örþrifaráðum. Það minnir mig á söguna af manninum, sem hélt að væri kviknað í húsi sínu og rauk til og greip dýrasta leirtau konu sinnar og henti því út um gluggann, með þeim orðum, að „hér dygði ekkert bölvað kák“. Mér finnst vera farið þannig með dýra hluti í þessu frv., að líkist því, að þeim sé hent út um gluggann, af því að gert sé ráð fyrir, að eldsvoði sé á ferðum, en þess ekki gætt, að þeim er ekki bjargað með því, heldur eru þeir brotnir. Annað einkenni er á þessu efnahagsmálafrv. og aðgerðum þeim, sem boðaðar eru jafnframt því, - einkenni, sem mér geðjast ekki að og ég hugsa að Íslendingum yfirleitt muni ekki geðjast að. Það er það, að farið er fram á í því heimildir til einræðislegra aðgerða. Sérstaklega á ég þar við það, að ætlazt er til, að ríkisstjórninni sé gefin heimild til þess að ákveða vexti í stofnlánadeildum atvinnuveganna, vexti, sem Alþingi hefur jafnan ákveðið, einnig að ákveða lánstíma, sem Alþingi hefur jafnan ákveðið líka. Þetta er langt gengið, að ætlast til þess, að Alþingi afsali sér löggjafarrétti til ríkisstjórnarinnar í þessu sambandi. Og hvað boðar það? Hvað kemur næst? Hafa hv. stuðningsmenn ríkisstj. gert sér grein fyrir því, hvort þeir hafa fengið umboð í kosningunum síðustu til þess að gefa út slíkt afsal á þingræði? Hyggst ríkisstj. kannske með því að fara fram á þetta smátt og smátt að halda áfram t.d. í þá átt, sem de Gaulle hefur farið, og gerir hún ráð fyrir því að búa yfir hæfileikum de Gaulles? Eða hyggja stuðningsmenn hennar, að svo sé, og vill yfirleitt íslenzka þjóðin ganga inn á þær brautir? Þegar rætt er um þetta frv., verður ekki hjá því komizt að hafa jafnframt í huga allt það, sem maður veit um að gera á, þó að hula sé yfir því í ýmsum öðrum efnum, og einnig þá að hafa í huga fjárlagafrv. nýja, sem hæstv. fjmrh, hefur lagt fram og gert grein fyrir, því að þar kemur ýmislegt fram, sem er í efnislegu samræmi við efnahagsmálatillögurnar. Nú hafa þessi mál verið mikið rædd hér á Alþingi að undanförnu, og það stappar nærri, að manni finnist, að búið sé að slá túnið að því leyti. En þó er það svo, að það eru furðumargir toddar eftir í túninu, þegar að er gáð, því að skæklarnir á efnahagsmálatillögunum eða túni ríkisstj. eru svo margir og ná svo langt út fyrir þau takmörk, sem maður gæti hugsað sér að slík löggjöf næði - og mætti ná. Flokksbræður mínir hafa gagnrýnt þessar efnahagsmálatillögur mjög rækilega, og ég get skírskotað og tel rétt að skírskota til þeirrar gagnrýni. Í Nd. lagði fulltrúi flokksins í fjhn. fram mjög ýtarlegt nál. og sýndi í því glögglega fram á háskalega galla á frv. í mörgum greinum og óheillavænlega stefnu þess. En það, sem er höfuðatriðið og mestum umræðum hefur valdið, er vitanlega sú tillaga að fella íslenzka krónu að skráningu móts við erlenda mynt um 132.5%, en það er lagt til samkv. 1. gr. frv. Nú er það svo, að gengisfelling hefur ekki verið neitt bannorð hjá Framsfl., og fylgjendur frv. hafa mjög undirstrikað það í umræðunum, að framsóknarmenn hafi tekið þátt í gengisfellingu og hafi jafnvel lagt til í vinstri stjórninni, að gengið væri fellt. En þetta er engin sönnun fyrir því, að eðlilegt sé að ætlast til þess, að framsóknarmenn séu með þessari miklu gengisfellingu. Gömul sannindi, sem fest eru í okkar bókmenntum, eru þau, að ekki sé viturlegt að vega oft í sama knérunn, og það á við að minnast þess. Þó að gengisfelling hafi verið gerð, eru takmörk fyrir því, hvað rétt er að gera hana oft eða mikið eða stórfellda, því að þar er verið að vega í sama knérunn. Það er bæði, að sama aðferð er höfð, og svo eru það sömu aðilar, sem verða sérstaklega fyrir því að hljóta skerðingu í sambandi við gengisfellingu. Við framsóknarmenn teljum, að hér sé of geyst í sakir farið. Það var sagt og lögð á það mikil áherzla í blöðum flokka þeirra, sem standa að ríkisstj., og sérstaklega þó í blaði Alþfl., að með þeirri gengisfellingu, sem fyrirhuguð væri, ætti að afnema bóta- og styrkjakerfið. Nú viðurkenna allir, að bóta- og styrkjakerfið hjá okkur er komið í miklar öfgar, og það mætti náttúrlega mikið á sig leggja til þess að komast út úr bótakerfinu. En er það nú svo, að með þeirri gengisfellingu, sem hér er um rætt, sé verið að afnema bótakerfið? Hafa ekki þeir lesendur blaðanna, sem lásu þetta, t.d. í sambandi við fyrstu tilkynningar um aðgerðirnar, verið blekktir? Ég hygg, að það hafi víða vakið samúð í hugum fólks, þegar það heyrði, að afnema ætti styrkja- og bótakerfið, og auðvitað ekki sízt þegar það fylgdi með, að það ætti að gera það án þess að auka nokkuð álögur. Hver mundi ekki vera með slíku? En þegar tillögurnar liggja nú fyrir, kemur greinilega í ljós, að það er langt frá því, að bóta- og styrkjakerfið sé afnumið. Að vísu verður útflutningssjóðurinn lagður niður, þó ekki að fullu strax. Ef menn yfirleitt hafa litið á bóta- og styrkjakerfið sem mein og hann sem sýnilegt tákn þess, þá er - því miður - tryggt, að hann heldur áfram fyrst um sinn, tekur á móti tekjum, 5% af verði útflutningsvaranna. Hann hefur því skilyrði enn til þess að vaxa. Meinið er ekki upprætt. En aðallega eru verkefni hans flutt að öðru leyti en þessu yfir til ríkissjóðsins. Ég veit ekki, hvers vegna það er gert. Kannske er í því einhver feluleikur. Maður má þó ekki vera of illgjarn eða tortrygginn í þessu sambandi, en grunsamlegt er það vitanlega, því að til ríkissjóðsins hafa verið fluttar frá útflutningssjóði allar niðurgreiðslur og meira en það. Það hefur verið bætt við fyrirheiti um nýjar niðurgreiðslur og þar með vöxt þess þáttar bótakerfisins. Og nú er það svo, að þó að útflutningsuppbæturnar hefðu ýmsa galla, þá hygg ég, að niðurgreiðslurnar séu í sjálfu sér verri, og það er fyrir það, að komið er svo langt í niðurgreiðslunum hjá okkur, að farið er að greiða vörur niður fyrir verð þeirra í verðlagsgrundvelli framleiðslunnar. Þegar svo er komið, skekkja þær allan grundvöllinn og stofna til þess ranglætis meðal þjóðfélagsþegnanna, að sumir fá meiri niðurgreiðslu en aðrir. Framleiðendur sjálfir geta að litlu leyti notað sér þessar niðurgreiðslur, þó að þeir hins vegar sem þjóðfélagsþegnar eigi fullkominn rétt til þeirra. Af þessu leiðir það líka, að hugmyndir manna um verðmæti þeirrar vöru og gildi þeirrar framleiðslu í þjóðarbúskapnum, miðað við verðlagið, skekkjast og það út af fyrir sig er slæmur galli. Já, gengisfellingin er langt frá því að afnema bóta- og styrkjakerfið. Áð því leyti er þessi stóra aðgerð kák. Gengisfellingin er í raun og veru stórfellt ofanálag á gjaldabyrðar almennings, af því að tekjuöflunin til bóta- og styrkjakerfisins heldur áfram í svo stórum stíl. Nú er það vitað, að gengisfelling hækkar jafnan verðlag erlendrar vöru, og það gerir þessi gengisfelling í stórum stíl. Að sjálfsögðu á í því sambandi að taka tillit til yfirfærslugjalda, sem voru og má líkja við gengisfellingu, og draga þá liði frá, þegar reiknuð er út hin beina hækkun af þessari gengisfellingu. Hæstv. ríkisstj. og ráðunautar hennar segja, að hækkunin af völdum gengisfellingarinnar verði, miðað við vísitöluvörur, „sennilega 25% til jafnaðar“. En þarna er tvennt í sambandi við 25 prósentin, sem gerir það að verkum, að ekki má setja traust sitt á þessa tölu. Fyrst og fremst er það, að inn í vísitöluna koma alls ekki allar þarfir almennings, því að vísitalan hefur verið gallagripur, eins og hv. 9. landsk. sagði hér í ræðu við 1. umr., hún hefur verið löguð til með tilliti til þess, hvernig hún gæti orðið viðráðanlegust, og þess vegna er hún, í sambandi við það, þegar á að fara að reikna út áhrif gengisfellingar á verðlag fyrir almenning í landinu, alls ekki fullkominn mælikvarði. Og í öðru lagi er það, að þegar um jafnaðarverð er að ræða, þá er það ekki heldur fullkominn mælikvarði, því að það er svo misjafnt, sem er notað af vísitöluvörunum, og þess vegna er það, að þunginn fellur misjafnt á fólkið. Ég hef fengið útreikninga um hækkun á ýmsum vörum, sem þjóðin þarf að nota og fá erlendis frá. Að sjálfsögðu hækka mest þær vörur, sem voru í 30% yfirfærsluflokknum. Og það út af fyrir sig hlýtur að vera umhugsunarefni, hvort þjóðin getur talið það heppilega aðgerð að hætta að flokka vörur þær, sem inn eru fluttar, undir misjafnt verðlag. Ég veit, að til þess að flokkun geti átt sér stað, þarf misjafnt gengi, og það hefur sína galla. En hins vegar hefur það þá stóru kosti, að með því er hægt að hlífa þeim vörum, sem almenningur, þ.e. allir í landinu, þarf ófrávíkjanlega að nota, en skattleggja í gegnum yfirfærslugjöld eyðslu, - þetta, sem raunverulega er eyðsla í landinu, og það, sem þeir menn, sem hafa peningaráð, telja sig geta veitt sér. Eins og ég sagði áðan, hefur það ekki verið upplýst, hverju niðurgreiðslurnar á aðfluttum vörum eiga að nema í prósentum. Mér skilst, að það séu aðallega munnvörur, sem menn nota, ef svo mætti að orði komast, sem á að greiða niður. En það hefur ekki verið upplýst, hvað mörg prósent það yrðu. Ég ætla þess vegna ekkert að fara út í að skýra frá því, hvaða prósentuhækkun yrði á slíkum vörum. En það er illt við umræður þessa máls, þegar menn eru að taka afstöðu til þess, að vita ekki fyrirætlanirnar í því efni. Ef maður tekur t.d. bómullarefni, mislitt, sem almenningur notar ákaflega mikið, þá hækkar það um 77.4%, gúmmískófatnaður um 78.4% og gúmmístígvél um 87%, timbur um 47%, þakjárn um 47%, steypustyrktarjárn um 44%, rúðugler um 43%, hreinlætistæki um rúm 38% og kol um 49%.  Þá vil ég minnast sérstaklega t.d. á dráttarvélar. Þær hækka að fróðra manna sögn og „kunnáttumanna í að hlaða þann vegg“, sem sé að reikna út verðlag, um 49.8%. Og þá skilst mér, að Ferguson-dráttarvél með sláttuvél muni hækka úr um 60 þús. kr. í 90 þús. kr. Gera má þá ráð fyrir, að ýmsum kotbóndanum, sem á eftir að fá sér þetta nauðsynlega heimilistæki, muni þykja þrengjast fyrir dyrum sínum, þegar þangað koma hv. valdamenn stjórnarflokkanna með þessar álögur.  Nú vita það allir, að þó að verðlagseftirlit sé og ríkisstj. geri ráð fyrir því að hafa verðlagseftirlit, þá hrekkur ekkert verðlagseftirlit til að ráða við þá spennu, sem skapast, þegar dýrtíðaralda er sett á stað. Allt verðlag vill laga sig eftir henni. Allir þeir, sem verðleggja, vilja í raun og veru hækka það, sem þeir selja, og á mótí þessu getur ekkert eftirlit fullkomlega spornað. Verðhækkunin fylgir lögmálum skriðunnar. Fyrst fer lítil skriða af stað í fjallsbrúninni, en vex, eftir því sem neðar kemur, og tekur meira og meira með sér. Og ég hygg, að ef nú svo fer, að þessar efnahagsráðstafanir takast ekki á þann hátt, sem ríkisstj. hefur hugsað sér, og fara út um þúfur, eins og kallað er, - og maður gæti hugsað sér af framsöguræðu hv. formanns fjhn., að hann væri hræddur um það, - þá er skriða fallin. Erfitt verður að græða upp og slétta úr og bæta fyrir það, sem hún brýtur niður. Það hefur verið boðuð margs konar hækkun, beinlínis og óbeint, í athugasemdum þeim, sem fylgja frv. efnahagsmálanna og einnig í sambandi við fjárlögin, fjárlagafrv. nýja. Það hefur verið boðað, að símgjöld hækki, póstgjöld hækki, daggjöld öll á sjúkrahúsum, farmgjöld o.s.frv. Það hefur verið boðað, að tryggingargjöld hækki. Það hefur verið sagt, að húsaleigan muni hækka, þó að það verði kannske ekki strax. Allt leitar til hækkunar. Og maðurinn, sem hefur ekki nema það, sem hann þarf, hefur ekki haft nema það, sem hann þarf til sín, hlýtur að vera uggandi um framtíð sína, þegar þessi boðskapur er á ferðinni. Og þeir, sem flytja um þetta tillögur, þurfa að vera vissir um, að mikill ávinningur í einhverjum efnum verði af þeim, þegar út í þetta er lagt. Menn á Austurlandi, Norðurlandi og Vesturlandi, sem sækja sjóinn á heimamið sín, eru uggandi, þegar þeir heyra þann boðskap, að niður eigi að falla þær sérbætur, sem þeir hafa fengið á þær fisktegundir, sem þeir veiða öðrum sjómönnum landsins fremur og eru meira á þeirra fiskimiðum en annarra landshluta. Vestfirðingarnir segja, að helmingur af afla sínum sé steinbítur, sem notið hefur sérverðbóta. Og með öllu Norðurlandi og Austurlandi hafa menn svipaða sögu að segja í sambandi við ýsuna og smáfiskinn. Þessi fiskur er góð vara, góð matvæli, þegar hann hefur verið framleiddur, en af því að hann er smár fiskur, leggur hann sig verr, skilar minna innleggi miðað við beinastærð, og hann er fyrirhafnarsamari í flökun og vinnslu. Nú er það spurningin, hvort ríkisstj. telur, að það megi svipta þessa landshluta þeim bótum, sem þeir hafa haft á þessa framleiðsluvöru sína og hafa ekki gert betur en komast af í nokkru samræmi við aðra menn í landinu. Ef hún lítur svo á, að það megi svipta þá þessum bótum, hlýtur hún að líta svo á, að þessir landshlutar megi fara í meiri og minni auðn, því að það er enginn vafi á því, að lífsskilyrðin þar við sjóinn skerðast svo, þegar þessar uppbætur eru felldar niður, að fólkið telur sig ekki geta komizt af og flytur sig þangað, sem betri skilyrði eru eða betur gert við fólkið af þjóðfélagsins hálfu. Samflokksmenn mínir í Nd. fluttu brtt. við frv. í þá átt að halda áfram þessum bótum. Sú till. var felld í Nd. af stjórnarliðinu. Ég spurðist fyrir um það í fjhn. þessarar d., hvort nokkur breyting hugarfars væri á ferðinni í þessum efnum, en fékk ekki upplýsingar um það, og ekki var léð máls á því að taka upp í n. till, í þessa átt. Þótt það hafi ekki verið gert, mun ég nú leggja fram till. og hún er í prentun, - till. um að halda áfram þessum bótum, og mér fyndist ekki nema manndómslegt, ef hv. þm.. í Ed., fleiri eða færri, sem í stjórnarflokkunum eru, tækju til greina þau rök, sem eru með því að halda áfram þessum bótum. Hér sitja menn úr stjórnarflokkunum, sem eru umboðsmenn fyrir fólkið, sem þessara bóta hefur notið. Ég vænti þess, að þeir hugsi sig vel um, áður en þeir greiða atkv. á móti till. minni. Ég sagði áðan, að gengisfelling æ ofan í æ hefði þann galla m.a., að með henni væri vegið í sama knérunn. Sparifjáreigendur verða öðrum þræði hart úti, ef gengið er fellt. Þegar gengið var fellt 1950, var þó tilraun gerð til þess að bæta þeim tjón og litur sýndur á því. Ég man nú ekki, hve mörg prósent það voru, sem bætt voru eða innstæðueigendur fengu, en það voru þó talsverðar upphæðir, sem komu til sparifjáreigendanna. Ég var því nokkuð kunnugur, vegna þess að ég veiti forstöðu litlum sparísjóði norður á Húsavík og innstæðueigendur þar fengu inn býsna drjúgan skilding. Þetta var gert með því að leggja skatt, stóreignaskatt, á þá, sem efnaðastir eru í þjóðfélaginu og verða jafnan fyrir happi, þegar gengið er fellt. Gengisfellingin sem sé hefur sem aðallögmál gagnvart ríkum og fátækum, að sá ríki hagnast, en sá fátæki tapar. Stjórnarstuðningsmenn hafa sagt, að sparifjáreigendurnir fái hækkaða vexti og það verði þeirra bætur. En ég fullyrði, að sú uppbót, hverjir sem vextirnir verða, er ekki nema smámunir í sambandi við þann skaða, sem þeir bíða nú fyrir gengisfellinguna. Það er líka sagt þeim til huggunar, sem eiga að verða fyrir því áfallí, að skuldavextir hækka, að það eigi ekki að standa nema stutta stund, rétt eitt eða tvö ár, meðan jafnvægi sé að komast á í peningamálunum. En um leið er þá hægt fyrir sparifjáreigendurna að sjá, hve mikil fyrirheit eru gefin í þeirra garð með hækkuðum vöxtum. Útlánsvextina á að stórhækka, og hefur því verið fleygt í þessum umræðum, án þess að staðfest hafi verið, að sú hækkun yrði 12%. Og þó að ég segi 12%, þá hef ég þá afsökun, að aðrir hafa sagt það, en mér hefur verið neitað um hreinar upplýsingar. Segjum, að vextirnir hækki þá í 12%. Sú hækkun verður áreiðanlega rothögg á framtak margra manna. Enginn vafi er á því, að þeir, sem hafa hugsað sér af veikum mætti að leggja út í það að byggja hús yfir sig, eins og margir hafa gert á síðustu árum af mjög veikum mætti, en myndarskap, og lagt á sig mikið persónulegt erfiði í vinnu til þess, sem er eiginlega mjög gaman að hafa uppgötvað, að t.d. unga fólkið í landinu hefur djörfung og dug til að gera, - margir þeir, sem hafa hugsað sér að leggja í þessar framkvæmdir, hljóta að hætta við það. Það var sýnt fram á það hér í þessari hv. d. við 1. umr., hvernig tölur tala í þessu sambandi. Ég ætla þess vegna ekkert að fara út í það, en það getur hver fyrir sig reiknað þetta dæmi og fundið, að hér er skotið eiturör að athafnalífi í landinu og sjálfsbjargarviðleitni til meiri hluta. En svo eru það fleiri en þeir, sem leggja í fjárfestingu, sem fyrir þessu verða. Allur almenningur hlýtur að verða fyrir þessu, því að stærri atvinnurekstur og verzlanir í landinu munu velta vöxtunum af sér yfir á fjöldann. Ég þekki margt ungt fólk og eldra fólk, sem hefur á síðustu árum ráðizt í það að reisa sér íbúðarhús og gert það fyrir lánsfé, sem er að allt of stórum hlut víxlar, og fyrir lán, sem eru með hreyfanlegum vöxtum. Það er vandséð, hvernig fram úr rætist fyrir þessu fólki eftir það, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa greitt þeim þetta högg. Þá er það einnig um vaxtahækkunina að segja, að hún verður sparisjóðum, sem eru margir í landinu víðs vegar, stórkostlegt áfall, og mér þykir ekki ólíklegt, að hún verði sumum þeirra ofraun. Þeir hafa margir hverjir, - það er ég viss um, - lánað mikið af umráðafé sínu með óhreyfanlegum vöxtum til margra ára. Þegar vaxtahækkunin kemur skyndilega yfir þá, verða þeir strax að hækka innlánsvexti, af því að annars mundu þeir missa innstæðurnar til annarra stofnana, og þá blasir þar við tap og halli í rekstrinum. Mér finnst satt að segja hart, að hæstv. ríkisstj. og ráðunautar hennar skuli ekki hafa athugað mál sparísjóðanna sérstaklega. Það er áreiðanlegt, að sparisjóðirnir, sem eru mjög margir víðs vegar um landið, hafa verið mjög þarfar stofnanir í heimabyggðum. Þeir hafa verið aflstöðvar fyrir umhverfi sitt í efnahagslegu atvinnulífi fólksins, og ég vil leyfa mér að vera svo stórorður að segja, að ef starfsemi þeirra verður lömuð með hinni fyrirhuguðu skyndilegu vaxtahækkun, er með því unnið skemmdarverk í þjóðfélaginu. Þá er það boðað, að tekinn verði hluti af fé innlánsdeilda samvinnufélaga og fluttur til Reykjavikur og lagður í þjóðbankann þar. Þetta tel ég vera gerræði gagnvart landsbyggðinni. Og það er áreiðanlegt, að það er efnahagsleg blóðtaka fyrir landsbyggðina, ef þetta verður gert. Samvinnufélögin eru efnahagsmálasamtök fólksins, sem leggur í innlánsdeildirnar, bæði til þess að þessi fyrirtæki þess hafi rekstrarfé og líka til þess að þau geti tekið þátt, eins og þau gera, í uppbyggingarstarfinu á verzlunarsvæði sínu og veitt stuðning til framtaks í félagsmálum. Það hefur verið sagt, - ég þarf ekki að taka það fram, það vita allir hér, - að samvinnufélögin eru opin til þátttöku fyrir alla, svo að þarna er ekki um það að ræða, að fé sé einangrað handa sérstökum fámennum hóp. Því hefur verið haldið fram, að af því að sparifé í innlánsdeildunum sé ekki skattskylt, þá sé eðlilegt, að það sé flutt í banka. En þetta eru rök, sem ekki standast. Þetta fé er einmitt notað til þjóðþrifa og almenningsþarfa á þann hátt, sem ég hef lýst, og þess vegna er það líka blóðtaka fyrir almenning úti um landið, ef það verður tekið af almenningi og flutt til Reykjavíkur. Ég skil ekki í því, að hér í þessari hv. d. finnist ekki menn, sem skilja þetta, og furðulegt er það, ef þeir gefa sig ekki fram til þess að rétta upp hönd á móti þessu. Stórfurðulegt, ef þeir gera það ekki. Þá er merkileg hópsefjunin, sem yfir mennina er komin í stuðningsliði stjórnarinnar.  Samkv. 32. gr. efnahagsmálafrv. er það, að ríkisstj. á að fá heimild þá, sem ég minntist á áðan, til að ákveða lánstíma og vaxtakjör í stofnlánasjóðum atvinnuveganna og byggingarsjóðum sveitabæja og verkamannabústaða og raforkusjóði. Ég vil aftur taka það fram, að ég tel, að þarna sé gengið út á mjög hálan ís og gersamlega að óþörfu, ef ríkisstj. vill vinna með þinginu. En máske er það framtíðarstefnan að hafa þingið sem minnst við löggjafarstarfið. Það vottaði fyrir þeirri stefnu, og má telja þann vott í samræmi við þetta ákvæði, þegar Alþingi var sent heim í vetur, og svo langt var þá gengið, að ríkisstj. sendi sína eigin stuðningsmenn heim. Það virðist að vísu ekki koma að sök núna, vegna þess að þeir virðast fylgja till. þeim, sem hún smíðaði í þinghléinu, þrátt fyrir það, og það er máske þetta, sem gerir það að verkum, að hér er verið að fara sig upp á skaftið. Og hvað er það þá næst? Ég tel, að hvað sem öðru líði í þessu frv., þá ættu stuðningsmenn ríkisstj. að fella þessa gr., því þó að ríkisstj. sé í þeirra augum sjálfsagt afbragðsstjórn, eiga þó að vera takmörk fyrir í þingræðislandi, hvað má veita henni mikið vald og rétt er að veita henni mikið vald, enda á hún ekki að hafa þörf fyrir þess háttar heimildir, ef hún er trygg með sinn meiri hl. í Alþingi. Benzínskattur er hækkaður um 34 aura á lítra og 50 aurar á lítra, sem runnu í útflutningssjóð, teknir í ríkissjóðinn, aðeins 6 aurar af þessum álögum eiga að renna í brúasjóð og millibyggðavegasjóð. Flokksbræður mínir í Nd. fluttu við þetta brtt., sem ég hef tekið upp, því að ég tel ákaflega mikilsvert, að brýr, millibyggðavegir og gamlir vegir fái aukið framlag, bæði af því, að nauðsyn krefur beinlínis vegna árlegu framkvæmdaþarfarinnar, og líka af því, að það þarf að bæta þessum framkvæmdum upp þá dýrtíð, sem skerðir það fé, ef ekki er meira lagt til þeirra framkvæmda en að undanförnu hefur gengið. Sömu upphæðir verða minna virði, gera minna en áður. Þá er það endurbygging vega, sem kallar mikið að. Þeir fyrstu vegir, sem lagðir voru hér á landi með ófullkomnum tækjum og eru í sjálfu sér ófullkomnir miðað við vegagerð nú, eru óðum að verða að engum vegum, Þeir eru slitnir niður úr sjálfum sér, ef svo mætti að orði komast, og þær sveitir, sem hafa þessa vegi, eru lítt betur settar en sveitir, sem ekki hafa verið vegaðar enn þá. Á undanförnum árum hafa verið veittar til gamalla vega 800 þús. kr., en það framlag verður með ári hverju meira og meira ófullnægjandi, eftir því sem vegirnir segja til sín. Þá eru gamlar brýr að detta úr sögunni, og veitir ekki af því að byggja þær upp, ef ekki á að slysum að verða og ríkið skaðabótaskylt, eins og dómar hafa sýnt að það getur orðið, ef þær bila undir eðlilegri umferð. Þá hefur það verið mikill áhugi ýmissa að koma hér upp steinsteyptum þjóðvegum, og ég minnist þess, að hæstv. forsrh.. og hæstv. landbrh. líka hafa mjög eindregið vakið máls á þessu hér á Alþingi með tillögugerð. Ég vænti þess vegna, að till. um það atriði verði líka vel tekið af flokki þeirra. En að öðru leyti fer ég ekki út í að ræða þessa till., því að hún á að liggja fyrir, hvort sem hún er komin úr prentun eða ekki. Þá hefur söluskatturinn á umsetningu innanlands verið hækkaður um 245 millj. kr., sá hinn almenni söluskattur lagður á á ný, og af söluskattinum í heild er nú gert ráð fyrir því að renni til sveitarsjóðanna 20%, sem verða af öllum söluskatti 56 millj. Ég get lýst því yfir, að ég er þessu mjög samþykkur, tel þessa till. góða, að sveitarsjóðirnir fái hlutdeild í söluskatti. Ég tel það vel við eiga og þörf sveitarsjóðanna mikla fyrir það. En hins vegar hefur ekkert veríð upplýst um það, eftir hvaða reglum féð eigi að skiptast milli sveitarfélaganna, aðeins að það eigi að ganga til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, og meðan það er ekki upplýst, geta leynzt í þessu einhverjir gallar frá mínu sjónarmiði, því að ég tel t.d., að ef lögunum um jöfnunarsjóð bæjar- og sveitarfélaga verður ekki breytt, þá sé ekki rétt farið með þessa fjármuni. En að öðru leyti get ég lýst því yfir, að ég tel þessa till. mjög til bóta. Um söluskattinn er það að segja, að hann leggst á allan almenning og hefur alls ekki verið talinn réttlætisskattur. Og hann hefur þann galla, þann mikla galla, að hann innheimtist illa. Það er mjög örðugt að koma við eftirliti, sem getur komið í veg fyrir það, að þeir, sem söluskattinn innheimta hjá fólkinu, leggja hann á, þeir skili honum ekki, Það, sem er víst í sambandi við söluskattinn, er það, að allir, sem kaupa, verða að greiða hann, en hitt verður vanhaldasamt, að þeir, sem selja, skili honum, og þá ber þetta að þeim brunni, að sá, sem meira má sín, græðir óeðlilega á svona skattlagningu ríkisins, en lítilmagninn verður út með hann. Það hefur verið sagt frá því og mjög vel auglýst, að tekjuskattur af miðlungslaunatekjum verði felldur niður. Alþfl. flutti till. um, að það yrði athugað, hvort ekki væri fært að fella niður tekjuskatt algerlega, og við flutning þeirrar till. kom í ljós, að flokkurinn var því ákaflega fylgjandi, að þetta væri gert. Hann, sem áður var á móti óbeinum sköttum, var nú orðinn með þeim, en á móti beinum sköttum, sem eiga að leggjast á eftir því, hvað bökin eru breið í tekjuöfluninni. En þau rök færði hann sem höfuðrök fyrir þessu, að svo væri nú komið, að tekjuskatturinn innheimtist ekki réttilega, það tækist ekki að leggja hann réttilega á, vegna þess að skattsvik væru svo mikil og almenn í landinu, og því færi það svo, að þeir, sem gætu ekki skotið undan tekjum, eins og launamennirnir yfirleitt, og þeir, sem vildu ekki leggja sig í það að svíkja, yrðu harðar úti en bragðarefirnir í skattamálum. Ég minnist þess, að Sjálfstfl. tók vel undir þetta, meira að segja ágætlega, og þess vegna þykir mér ekkert undarlegt, þó að þetta komi fram, að tekjuskatti sé af létt. En hitt er skrýtilegra, a.m.k. skoðað í ljósi þeirra umræðna, sem hafa átt sér stað hér á Alþingi, að niðurstaðan hefur orðið sú að létta skattinum af þeim, sem sviku hann ekki eða urðu hart úti að dómi Alþfl., en halda áfram að taka skatt af hinum og leggja svo söluskatt á almenning, sem hann kemst ekki undan, en hinir yfirleitt, sem selja, geta frekar gert sér hag að. Nú hefur ekkert verið upplýst um það, hvernig skattstiginn muni verða, en ég get tekið undir það, sem hv. 5. þm.. Norðurl. e. sagði hér áðan, að allar líkur eru fyrir því, að með þeirri skattalöggjöf, sem er í uppsiglingu, verði miklu meira létt af hátekjumönnum heldur en svarar því, sem meðallaunamaður fær í eftirgjöf. Ég hef spurt um, hvernig skattstiginn muni verða, og ekki fengið svar, og þess vegna tel ég mér leyfilegt að taka undir þær hugmyndir um þennan skatt, sem hv. 5. þm.. Norðurl. e. varpaði hér fram áðan. Þá hefur það verið mikið auglýst, að bótagreiðslur frá tryggingunum verði mikið hækkaðar. Gamla fólkið á að fá 44% til viðbótar við þær bætur, sem það hefur fengið áður, og einnig þeir, sem örkumla eru, öryrkjarnir. Um þetta er náttúrlega ekkert nema gott að segja. Það er bara verst, að þessar bætur eru teknar af þessu fólki til baka að mjög miklu leyti með hinni hendinni. En enn þá meiri athygli hafa vakið auglýsingarnar um það, hvernig fjölskyldufólkinu, barnmarga fólkinu verði bætt sú dýrtíð, sem efnahagsmálatill. skapa. Og jafnvel er til fólk, sem hefur skilið það svo, að hér sé um margfalt meiri bætur að ræða en í reyndinni verða. Hv. 4. þm.. Vestf. lýsti hér útreikningum í þessu sambandi, sem enginn hreyfði andmælum gegn og voru á þá leið, að bæturnar eru gefnar nú með fyrsta og öðru barni 2600 kr., en eftir að þriðja barn hefur fengið meðlagið með sér, þá lækka viðbæturnar, svo að þær verða aðeins eftir það 269 kr. með hverju barni á fyrsta verðlagssvæði. Allir geta þó verið vissir um það, og ég býst við, að það sé enginn ágreiningur um það, að því stærri sem fjölskyldan er, því meiri verður dýrtíðaraukningin á heimili. En eftir bótunum verða þær því minni, sem fjölskyldan er stærri. Ég hygg, að þetta komi yfir fólk, sem hefur lesið blöðin, dálítið óvænt, þegar á reynir, en svona er það, að dýrtíðin kemur úr ýmsum áttum og er laumað að þeim, sem sízt skyldi, í stærri mæli en hinum. Það hefur verið mikið rætt um gjaldeyrishallann, og stjórnarflokkarnir hafa haft gjaldeyrishallann sem höfuðástæðu fyrir hinni stórfelldu gengisbreytingu. Það skal viðurkennt, að þjóðin getur ekki lengi búið við gjaldeyrishalla, sem sprottinn er af því, að hún eyði raunverulega meiru í viðskiptunum við útlönd en hún aflar til að greiða þá eyðslu með. En sú villandi aðferð hefur verið höfð af hálfu stjórnarstuðningsmanna að telja með í hallanum þau lán, sem þjóðfélagið hefur tekið til gjaldeyrisaukandi og gjaldeyrissparandi framkvæmda. Það hefur verið laumað inn í þessar hallatölur að meiri hluta slíkum lántökum, enda hefur svo farið, að einn af hagfræðingum landsins, sem þó telur sig að sögn með gengisfellingu, hefur gert aths. við þessi rök, og þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Ég minnist þess, að ég las það í Morgunblaðinu, - ég held, að það hafi verið í nóvember í haust, enda hefur oft verið til þess vitnað, - las það í Morgunblaðinu, sem var að segja frá ræðu, sem hæstv. forsrh. hefði haldið, Ólafur Thors, að hann hefði upplýst almenning rækilega, en almenningur var þá mjög hljóðnæmur fyrir öllum upplýsingum frá stofu hæstv. ríkisstj., því að hurðum hafði þar áður verið lokað að öðru leyti en því, að fyrir kosningarnar var sagt, að allt væri í bezta lagi, svo að þjóðin áleit þá, að ekki þyrfti mikils með, en annað var farið að kvisast. Ég er viss um, að fyrir það hlutu hæstv. stjórnarstuðningsflokkar mikinn fjölda atkvæða, að þeir sögðu ekki satt um þessi mál, sögðu allt annað en þeir segja nú. Þess vegna held ég, að þeir ættu að fara varlega í það að halda, að þeir hafi raunverulegt umboð allra þeirra, sem kusu þá, til þess að gera þær efnahagsaðgerðir, sem nú eru á ferðinni. Já, manni þótti fróðlegt að heyra, hvað Morgunblaðið hafði að segja 21. nóv. um þessi efni úr ræðu hæstv. forsrh., en það sagði, að hann hefði sagt, að hann hygði, að engin þau úrræði, er til greina gætu komið, yrðu almenningi þungbærarí en 250 millj. kr. nýjar álögur. Nú er lítið talað í þessum stíl, því að nú er aftur orðið það ástand, að hentugt þykir að gera minna úr því, sem eigi að leggja á með álögunum, heldur en er. Og það hefur verið sannað, að álögubyrðin nýja er þung, hefur verið sannað, án þess að því hafi verið mótmælt með öðrum rökum en þeim, sem eru mjög léttvæg, frá hæstv. menntmrh., að hér sé eingöngu um tilflutning innan þjóðfélagsins að ræða, - þá hefur það verið sannað og sýnt fram á það, að gjaldabyrðin, sem leggst á almenning, er aukin um a.m.k. 1000 millj. eða einn milljarð, og þá sé búið að draga frá þann létti, sem veittur er með tryggingabótunum og tekjuskattsafnáminu á lægri tekjur. Hér er því ekki um neina smámuni að ræða. Og hvers vegna er þá í þetta lagt? Það er í þetta lagt af því, að sagt er nú, að voði sé á ferðum. Það er gripið til þess, sem maðurinn gerði, að kasta dýrustu munum brothættum út um gluggann, af því að eldsvoði sé á ferð. En er þetta nú svo? Væru ekki möguleikar með góðum samtökum að bjarga húsinu án örþrifaráða? Á síðustu áratugum hafa orðið svo miklar breytingar til bóta á lífskjörum þjóðarinnar, að hún hlýtur að eiga bágt með að trúa því, að ástandið sé svona. Og hvers vegna hafa þessar bætur á lífskjörunum komið fram? Hafa þær komið fram vegna einstaklingsframtaks? Hafa þær orðið til vegna einstaklingsframtaks fárra? Nei, þær hafa komið fram vegna samtaka fjöldans, og það er samtakamátturinn, sem hefur gert það að verkum, að þær miklu umbætur hafa orðið, bæði í landinu og á lífskjörum þjóðarinnar, svo að hún sýnist standa miklu og margfalt betur að vígi en áður var til að þola áraunir. En hún vill vitanlega ekki taka á sig áraunir að óþörfu eða óskynsamlegar. Allar aðalframfarir til almenningsheilla hafa risið á grundvelli félagshyggjunnar. Það er félagshyggjan, samstöðukrafturinn, sem hefur byggt upp framfarasóknina og bætt almenningshaginn. Félagshyggjan kom á fót samvinnufélögunum til hagsbóta og jafnréttis fyrir almenning í verzlun og viðskiptum, - samvinnufélögunum, sem nú á að taka blóð, svo að þau verði máttarminni. Hún lét verkamennina stofna verkalýðsfélög og Alþýðusambandið og hún lét aðrar stéttir, svo sem bændur, sjómenn og iðnaðarmenn, samhæfa sig um sín velfarnaðarmál með félagssamtökum sínum. Því hefur verið lýst hér, hvernig þær till., sem hér eru frammi, koma við verkamennina, og heyrt hefur maður utan úr sveitunum, hvernig það leggst í bændurna að taka á móti þeim aðgerðum, sem hér eru boðaðar, og verðhækkun dráttarvélarinnar segir sína sögu um framtíðina fyrir bændur. Það er þessi félagshyggja, sem hefur borið hag allra fyrir brjósti og vill koma öllum til þroska og gera alla að bjargálnamönnum, sem hefur átt drýgstan þáttinn í að bæta lífskjörin á Íslandi og skilyrði í landinu. Og það er í raun og veru stefna þessarar félagshyggju, sem hefur verið kölluð „vinstri stefna“, - og í þeirri merkingu orðsins „vínstri“ má segja, að þjóðfélagið hafi verið byggt upp á undanförnum árum í vinstri stíl. Og nú er það önnur stefna, sem ætlar að ryðja sér til rúms. Það er hægri stefnan. Það er sú stefna, sem viðurkennir ekki félagshyggjuna sem höfuðgrundvöll, sem eigi að byggja þjóðfélögin á. Og mér virðist liggja ljóst fyrir, satt að segja, að það sé ekkert vit í því að halda, að hægri stefna geti tekið við málefnum vinstri stefnunnar og þjóðfélaginu, sem byggt hefur verið upp í vinstri stíl, til þess að sjá þjóðfélaginu vel farborða. Ég fullyrði, að Íslendingar hafa þroskazt svo og mótazt af félagshyggjunni, að þeir þola ekki, eins og komið er, þau hörðu tök, sem hægri stefnan vill hafa. Félagshyggjan vill hjálpa öllum til þess að verða sjálfbjarga. Hægri stefnan aftur á móti vill hafa fáa sterka, sem þeir, sem eru minni máttar, lúti. Það á ekki við Íslendinga. Till., sem við erum nú að ræða, eru byggðar upp af þessari hægri stefnu og lögmálum þeim, sem hún vill láta ríkja. Ég spurði að því, þegar ég var á sameiginlegum fundi fjárhagsnefnda Alþingis og talað var um það frelsi, sem ætti að koma í öllum viðskiptum og afnám nefnda og allrar skömmtunar, - spurði að því, hvort það yrði þá þannig, að maðurinn, sem hefði íslenzka peninga, gæti farið í banka og ætti þá kröfu á því að fá erlendan gjaldeyri til þess að kaupa fyrir, hvað sem honum sýndist. Jú, sagði sérfræðingur einn frá stjórninni, það er ætlunin. Þá spurði ég: En verður það þá ekki svo, að það verður farið með möguleikana á stuttum tíma, einstaklingar, sem hafa mikil peningaráð, taka upp greiðslugetu þjóðarinnar í erlendum gjaldeyri? Nei, sagði maðurinn, því að peningarnir verða svo takmarkaðir. Hugmyndin er að láta þessi lögmál fara að ríkja í landi félagshyggjunnar, að fátæktin komi aftur og taki að sér hlutverk skömmtunarskrifstofu, innflutningsskrifstofu o.s.frv. Ég hygg, að um land eins og okkar land, sem er svo fámennt, að það má segja, að Íslendingar gagnvart öðrum þjóðum stórum séu eins og ein fjölskylda, þá eigi þessi lögmál illa við, þessi kaldrænu lögmál úrvalsins, sem gera ríkan ríkari og fátækan fátækari, skapa mikla aðstöðu fyrir suma, en umkomuleysi fyrir aðra. Ég hygg, að þau eigi ekki við, svo langt sem við erum komnir í félagsmála- og samhjálparog samábyrgðarþróuninni. Ég sá í blaði, að frsm. meiri hl. í fjhn. Nd. hafði sagt, að þessar tillögur yrðu eins og ný blóðgjöf fyrir efnahagslíf okkar, - ný blóðgjöf. Við skulum athuga líkinguna, hún getur verið góð. Stundum vantar líkama blóð. En læknarnir eru þess fullvissir, að blóðgjöfin þarf að vera af sama blóðflokki og eigið blóð sjúklingsins. Fyrirmyndin að tillögunum er sótt til stærri þjóðar og gerð, að menn segja, eftir ráðleggingum þaðan, og blóðið, sem á að nota við innsprautinguna, er af öðrum blóðflokki en okkar blóð. Allir vita það, hafa heyrt það, hvernig fer, þegar slík blóðgjöf er veitt. Þá er ekki glæsileg framtíð okkar þjóðar, ef þessi líking er rétt hjá hv. frsm. stjórnarflokkanna í Nd., það er öðru nær. Mér finnst þá nokkur von, að það megi kenna þess hjá glöggskyggnum manni, eins og hv. frsm. meiri hl. hér í Ed. í kvöld, að geigur sé í hug. Ég skal nú, þó að ég noti þessa gefnu líkingu, lýsa yfir því, að langt er frá því, að ég sé svo svartsýnn, að ég haldi, að líf íslenzku þjóðarinnar fari forgörðum, þótt þetta frv. nái fram að ganga. Það er sterkara en svo, líf þjóðar okkar, og það mun bjarga sér og rétta sig við, þó að illa kunni að fara um stund. Hitt er víst, að þetta frv. er gegn straumi aldarinnar hjá okkur, og t.d. Grímur Thomsen hefur lýst mjög greinilega, hvernig fer fyrir þeim, sem stríða gegn straumi aldarinnar, í kvæði, sem hann orti út af dauða Hákonar jarls, sem lét líf sitt fyrir hendi félaga síns og þræls, Karks. Grímur Thomsen er eitt af okkar allra vitrustu skáldum, og mér finnst, að það væri hollt fyrir hæstv. stjórn, sem ég veit að er, a.m.k. að sumu leyti, bókmenntasinnuð, að athuga orð hans. En einnig veit ég um ýmsa menn hér í þessari hv. d. í stjórnarstuðningsliðinu, sem kunna að meta vísdómsorð skáldanna, og þess vegna ætla ég að leyfa mér að lesa þetta erindi Gríms Thomsens og þykist ekki sýna hv. Alþingi óvirðingu með því: „Ef stríða menn gegn straumi aldar, sterklega þótt vaði seggir, yfir skella unnir kaldar, engir brekann standa leggir. Aldarboðar áfram halda, allir fornir hrynja veggir. Hákoni varð það helzt að falli, að hlýddi hann ekki tímans kalli.“ Ég hygg, að hæstv. núverandi ríkisstj. ætti að athuga þessi spekiorð. Hún ætlar með frv. sínu ekki að hlýða tímans kalli, og af því leiðir fall, en í því liggur það, að þjóðin getur verið bjartsýn, jafnvei þó að þetta frv. gangi fram. Víst er þörf á aðgát og umbótum í efnahagsmálum, og ég viðurkenni það, að þjóðin þarf að geta staðið í skilum við útlönd, vegna þess að henni er svo mikil þörf á því að geta fengið erlent lánsfé til stórframkvæmda í sinu gjöfula landi, sem býr yfir svo margs konar möguleikum, sem þarf að nota, en fé þarf til. En þá erfiðleika, sem nú eru fyrir höndum, telur Framsfl. að hægt sé að leysa án þess að grípa til grófra aðgerða, sem tefla miklu í tvísýnu, án þess að henda því, sem brothætt er, út um gluggann. Framsfl. telur, að þetta megi vel takast með því að draga úr fjárfestingu, sem er ekki mjög aðkallandi, og með því að skattleggja eyðslu, sem er ekki nauðsynleg, og þá auðvitað jafnhliða með því og fyrst og fremst að leggja ýtrustu áherzlu á uppbyggingu, aukna framleiðslu og betri hagnýtingu framleiðslunnar. Með þessu móti telur Framsfl. að hægt sé að losna við uppbótakerfið smátt og smátt, sem öllum hlýtur að koma saman um að stefna þurfi að, - losna út úr flækjum þess smátt og smátt í áföngum. En það er víst, að þetta tekst ekki farsællega, nema unnið sé að því með víðtæku samstarfi, - samstarfi, sem allir flokkar leggja sitt bezta til og taka á sig þungann af. Og hvers vegna ætti það samstarf ekki að geta tekizt hjá okkar litlu þjóð, sem félagshyggjan hefur lyft til betri hags og tengt margvíslegum bræðra- og samábyrgðarböndum? Ég er fullviss um það, að um þetta á við að segja: „Vilji er allt, sem þarf.“ Mér sýnist svo mikið liggja við, að þjóðin fari rétt að í efnahagsaðgerðum sinum nú, að skylt sé að hefja þetta mál yfir flokkadrátt, t.d. eins og lýðveldisstofnunina og landhelgismálið. Þetta er líka álit Framsfl., það er ekki mitt álit eingöngu, og þess vegna er till. okkar sú, að hafið sé nú þegar þjóðhollt samstarf í þessum efnum á þann hátt að skipa strax nefnd frá öllum flokkum hér á Alþingi og ætla henni að gera tillögur hér eftir stuttan tíma um það, sem kallar mest að, en starfa síðan milli þinga og skila heildartillögum um efnahagsmálin fyrir næsta Alþingi. Framsóknarmennirnir í Nd. fluttu þessa till., en hún var felld. Ég legg þessa till. hér fram í þessari hv. deild, því að mér þykir furðulegt, eftir að sú gagnrýni hefur komið fram, sem komið hefur á efnahagsmálafrv., bæði á Alþingi og einnig úti um allt land, að því er virðist hjá öllum stéttum, ef stjórnarflokkarnir eða a.m.k. nógu margir úr stjórnarflokkunum vilja með ofbeldi keyra þetta mál fram. Ríkisstj. hefur á bak við sig stuðning frá meiri hluta. En sá meiri hl. er ekki til orðinn í síðustu kosningum fyrir meiri fjölda meðal þjóðarinnar en þann, að rétt rúmur meiri hl. kjósendanna við síðustu kosningar veitti þessum flokkum atkvæði sín, og þá var það undir þeim kringumstæðum, að falin var sú stjórnarstefna, sem nú er uppi, - hún var falin, og ef ríkisstj. með svona veikan meiri hl. á bak við sig ræðst í það að lögfesta þessar till. og hafnar samvinnu við stjórnarandstöðuna um að vinna að lausn efnahagsmálanna, - stjórnarandstöðuna, sem hefur svo mikinn fjölda á bak við sig sem vitað er, þá fara þessir menn sannarlega gálauslega með umboð sitt: Tillagan, sem ég legg hér fram, er till. til rökstuddrar dagskrár: „Þar sem deildin lítur svo á, að þjóðarnauðsyn sé, að unnið verði að skipan efnahagsmálanna með sem víðtækustu samstarfi, ályktar hún að beina því til ríkisstjórnarinnar að skipa nú þegar átta manna nefnd - tvo frá hverjum þingflokki eftir tilnefningu þeirra og verði verkefni nefndarinnar: 1) að gera tillögur og leggja þær fram á þessu þingi, innan þriggja vikna, um ráðstafanir, er miðist við að halda verðbólgunni í skefjum og atvinnulífinu í fullum gangi. 2) Að starfa milli þinga á þessu ári og hafa tilbúnar fyrir næsta reglulegt Alþingi heildartill. um skipan efnahagsmálanna. Og með skírskotun til þess, er að framan segir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er mín skoðun, að þessi sé eðlilegust og þjóðhollust afgreiðsla efnahagsmálafrv., sem fyrir liggur, og farsællegast verði leystur sá vandi, sem er á höndum í efnahagsmálunum og lengst af mun verða, að allir reyni að standa saman, og ég er viss um það, ég er handvíss um það, að mikill meiri hl. þjóðarinnar vill það og ætlast til þess, eins og nú er komið. En þó að þessi dagskrártillaga mín sé aðaltillaga mín, flyt ég hér líka brtt., sem eru samhljóða brtt., sem fluttar voru í Nd., en felldar þar. En ég hef svo mikinn metnað f.h. efri deildar, að ég vil freista þess að fá hana til þess að samþykkja þessar tillögur, - þær koma að vísu ekki til greina, ef aðaltillagan, dagskráin, verður samþykkt, og þá er vel. Verði hún felld, þá eru höggnir sárir agnúar af frv. En tillögurnar eru fjórar. 1. till. er um það, að aftan við 3. mgr. 8. gr. bætist: „Einnig getur ríkisstj. ákveðið, að útflutningssjóður greiði vinnslustöðvum sérstakar bætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og á fisk veiddan á vissum tímum árs. Bætur þessar skal miða við ákveðna upphæð á hvert kg af fiski, sem vinnslustöð tekur á móti.“ Ég hef áður gert grein fyrir skoðun minni á afnámi þeirra sérbóta, sem þessi till. miðast við. Það hefur verið sagt um þær uppbætur, að það hafi verið örðugt að framkvæma þær, svo að ekki gæti átt sér stað misnotkun. En ég er þess fullviss, að það er hægt að finna betri aðferð en notúð var, og tillagan miðar líka við það, ég get lýst því yfir. Ég vænti þess, að a.m.k. austan-, norðan- og vestanmenn fylgi þessari tillögu, enda munu þeir hafa heyrt lúðra þeytta í sambandi við afnám þessara bóta - að heiman. Þá er 2. till., hún er við 16. gr., að á eftir 1. málslið 1. mgr. komi: „Gjaldið má þó ekki vera hærra en 60% af leigubifreiðum og læknabifreiðum. Landbúnaðarbifreiðar eða jeppar og vörubifreiðar skulu alveg undanþegnar þessu gjaldi.“ Þarna er um það að ræða að draga úr aukaskattinum á leigubifreiðum og læknabifreiðum og tryggja það, að landbúnaðarbifreiðar og vörubifreiðar séu undanþegnar honum. Áður hefur verið tekið tillit til þessara aðila í skattlagningu, og ég hygg, að það hafi óumdeilanlega verið réttmætt, og legg það til. Við 17. gr., í stað 2. málsl. 1. mgr. komi, segir í 3. till.: „Skal gjald þetta“ - þ.e. benzínskatturinn nýi - „nema kr. 1.16 af hverjum lítra. Þar af skulu 17 aurar renna í brúasjóð, 22 aurar í sjóð, er varið sé til að gera akfæra þjóðvegi milli byggðarlaga, 7 aurar til endurbyggingar gamalla þjóðvega, 3 aurar til endurbyggingar gamalla brúa og 10 aurar til að gera þjóðvegi úr steinsteypu.“ Ég minntist dálítið á þessar till. áðan og sé ekki ástæðu til að endurtaka það, sem ég sagði þá. En hér er um að ræða það að auka dálítið athafnir í þessum framkvæmdaflokkum, sem kalla mjög eftir, og viðbót sú, sem hér er um að tala, frá því, sem fyrir liggur eftir tillögum þeim, sem stjórnin hefur gert, er þá, að 3 aurar bætist við sem nýtt tillag af benzíni, sem brúasjóður fái, og þá verður tillagið í hann 22 aurar, þegar allt er tínt saman, gamalt og nýtt, og þetta á að gefa sjóðnum 11 millj. kr. Millibyggðavegirnir eiga aftur eftir þessari till. að fá 11 aura til viðbótar við það, sem lagt hefur verið til af stjórnarinnar hálfu, og 22 aura í heildinni líka eða 11 millj. kr., því að 1 eyrir gefur hálfa milljón. Þá er það endurbygging gamalla þjóðvega, það er alveg nýtt. Til þeirra teljum við nauðsynlegt að tillag komi frá benzínsjóði. Er það mjög sanngjarnt, og það eiga að vera 7 aurar eftir tillögunni. Og svo er endurbygging gamalla brúa. Það er tillaga okkar, að til þeirra verði veittar 11/2 millj. - eða 3 aurar. Svo koma steyptir þjóðvegir. Við leggjum til, að þeir fái 10 aura, sem gera 5 millj. Það er mjög eðlilegt, að sú tekjuöflun, sem byggist á skattlagningu benzíns, gangi til þess að gera þeim tækjum, sem ganga fyrir benzíni, sem greiðastan veg, og ég vona, að allir geti fallizt á þessar brtt. Þá er það 4. liður, að á 23. gr. verði breyting á þá leið, að greinin orðist svo: „ Ríkisstj. vinni að því að koma á samkomulagi milli launþega og framleiðenda og stöðvun víxlhækkana á milli kaupgjalds og verðlags.“ Ég skal játa það, að ég hef aldrei verið hrifinn af vísitölunni. Mér hefur fundizt hún skapa óróa mikinn í efnahagslífi Íslendinga, og mér hefur ekki fundizt hún sá rétti mælikvarði, sem hún var hugsuð til að vera. En samt sem áður skil ég það vel, að þeir, sem hafa tryggt rétt sinn til launabóta eftir þeim bendingum, sem þessi vísitala, sem á að vera mælikvarði á dýrtíð, gefur, séu ófúsir að láta þann rétt af hendi, sem þeir hafa haft. Mér finnst það mjög eðlilegt, og ég vil ekki vera í hópi þeirra manna, sem beita ofbeldi í löggjöf til að afnema vísitöluna. Hitt er ég viss um, - ég þykist alveg viss um það, - að verkalýðurinn mundi í samningum ganga inn á að draga a.m.k. úr þeim göllum, sem hafa verið á vísitölunni, eins og verkalýður nágrannalanda okkar hefur gert, ef til samstarfs um efnahagsmál væri stofnað, eins og ég hef lagt til í minni dagskrártillögu, og ég flyt þessa tillögu sem varatillögu, og hún er byggð upp þannig, að það ætti að vera a.m.k. mjög þægilegt fyrir sjálfstæðismenn að greiða henni atkvæði, þar sem hún þræðir nákvæmlega orðalag stefnuskrár Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar. Hér gefst tækifæri til að standa við einn lið stefnuskrárinnar. Ég sé, að klukkan er að verða sjö og kominn matartími, og þess vegna mun rétt að ljúka máli mínu, þó að hins vegar sé þetta mál svo stórt, að það sé hægt að tala um það svo að segja endalaust, enda mun verða talað um það hjá þjóðinni næstu vikur og mánuði.



Herra forseti. Ég hefði nú helzt óskað eftir því, að landbrh. gæti verið viðstaddur, þegar ég flyt mál mitt. Ég vil því mælast til þess við forseta, að hann stuðli að því, að ráðh. geti komið innan tíðar, og a.m.k. fyndist mér viðeigandi, að frsm. meiri hl. væri staddur í deildinni, mér finnst varla hægt að hefja fund án þess. En ég vil mjög mælast til þess, að landbrh. geti verið viðlátinn. 
             Það má með sanni segja, að síðan þjóðinni varð nokkurn veginn ljós tilgangurinn með því frv., sem hér um ræðir, hafi hún fyllzt ótta og kvíða um framtíð sína, og slíkt er alls ekki ástæðulaust, þar sem engin viðleitni virðist vera hjá hæstv. ríkisstj. til að efna þau loforð, sem þeir flokkar, sem að stjórninni standa, gáfu fyrir kosningarnar á s.l. hausti. Sem kunnugt er, deildu þessir flokkar líka um það sín í milli, og þeir báru það upp á hvor annan, að hinn hefði stolið stefnuskránni frá sér, svo að það sýnir, hversu lík stefnuskrá þessara tveggja flokka hefur verið, að þeir skyldu fara að deila um það, svo að ekki er undarlegt, þó að samkomulag sé gott nú um þá stefnu, sem upp er tekin. Sjálfstfl. hefur gefið út marga bæklinga á undanförnum árum. Hann gaf út bækling, sem hann nefndi „Dóm reynslunnar“, 1956, þá fyrir kosningarnar, á s.l. vori gaf hann út bækling, sem hann kallaði „Aldrei framan vinstri stjórn“, og í haust gaf hann út bækling, sem átti að lýsa því, hvernig leiðin til bættra lífskjara væri. Nú, ég vil ekki segja, að það sé beint Sjálfstfl., sem hafi gefið út þennan síðasta bækling, sem var útbýtt hér í Alþingi, þ.e. þann, sem kallaður er „Viðreisn“, en a.m.k. stóð Sjálfstfl. að því og ríkisstj., og hann er gefinn út á kostnað ríkisins. Og það er dálítið sérstakt við dreifingu þess bæklings, að það kom fyrirskipun frá póst- og símamálastjóra til allra póststöðva í landinu að sjá um dreifingu heima fyrir á þessum bæklingi. Slíkt mun vera algert einsdæmi. Ég ætlaði að lýsa hér þeim stefnuskráratriðum, sem standa í bæklingnum um leiðina til bættra lífskjara. Fyrsta atriðið var: stöðvun verðbólgunnar, annað: jafnvægi í þjóðarbúskapnum, þriðja: stéttafriður, fjórða: uppbygging atvinnuveganna, fimmta: hlutdeild í frjálsum viðskiptaheimi, og sjötta: aukin framleiðsla og bætt lífskjör. En Alþfl.-menn hins vegar töluðu um, að það væri kosið um stöðvunarstefnuna. Þessu var hvoru tveggja lofað af þessum flokkum, sem að stjórninni standa, að bæta lífskjörin og stöðva dýrtíðina, og ég efast ekki um, að hæstv. ríkisstj. nýtur þess nú, að hún gaf fyrst og fremst þessi loforð fyrir kosningarnar í haust og hefði ef til vill aldrei verið mynduð, ef hún hefði greint frá hlutunum eins og hún ætlaði sér að framkvæma þá eftir kosningarnar. Alþfl. taldi raunar fólkinu trú um, að hann væri eiginlega búinn að lækna dýrtíðina, og þeir héldu því fram, Alþýðuflokksmenn sérstaklega, að ríkissjóður stæði sig ágætlega og útflutningssjóður sömuleiðis. Og það virtist allt vera í ágætu lagi, þannig að það þyrfti ekki eftir kosningar að grípa til neinna róttækra ráðstafana í efnahagsmálum, því að þannig voru lýsingarnar á þessum hlutum fyrir kosningarnar, og þeir töluðu um, að nú væri kosið um stöðvunarstefnuna, þ.e.a.s. að stöðva dýrtíðina í landinu. En skjótlega eftir að Alþingi kom saman í haust, varð maður þess vísari, að sú hæstv. ríkisstj., sem þá birtist í skammdegisbirtunni, var nokkuð feimin, fór hjá sér, er hún var spurð um það, hvernig fjárhagur ríkisins væri og hvernig landsmálin blöstu við yfirleitt. Og hæstv. ríkisstj. gaf engin svör önnur en þau, að hún sagði við þingheim: Farið þið heim, hér hafið þið ekki neitt að gera. Við þurfum bæði tíma og næði til að hugsa. - Það var þá komið svo, að hæstv. ríkisstj. þurfti tíma og næði til að hugsa málin, sem öll voru og virtust vera í lagi fyrir kosningarnar eða nokkrum vikum áður. En hæstv. forsrh. skýrði óvart frá því á Varðarfundi, að það þyrfti nú skjótlega að fá 250 millj. til þess að borga hallann hjá ríkinu, og varð hann því fyrstur manna til að koma upp um það, að Alþfl.-menn höfðu sagt ósatt um fjárhag ríkisins fyrir kosningarnar. Það var hann fyrstur manna, sem tilkynnti landslýð það, að Alþfl.-menn hefðu farið með ósannindi fyrir kosningarnar. Og það var flokkurinn, sem sagði, að það væri kosið um stöðvunarstefnuna. En hver er stöðvunarstefna Alþfl. eða sú stöðvunarstefna, sem lýst er samkv. því frv., sem hér liggur fyrir? Það er að vísu sagt í frv., í grg. þess, að vísitalan hækki aðeins um 13 stig - og raunar ekki nema um 3 stig, þegar búið er að taka með niðurgreiðslur og auknar fjölskyldubætur. En í vísitöluútreikningi eru aðeins þær brýnustu lífsnauðsynjar, sem almenningur þarf á að halda, og það eru ekki aðrar hækkanir teknar með í þennan útreikning en það, sem gengisbreytingin ein leiðir af sér. Allar aðrar hækkanir heldur hæstv. viðskmrh. fram að séu tilfærsla á milli manna og stofnana og félaga í landinu, það sé ekki skerðing á lífskjörum, heldur bara tilfærsla. En eftir hvaða leiðum fer þá þessi tilfærsla, sem hæstv. ráðh. heldur fram að eigi sér stað? Mér virðist hún fara mjög eftir leiðinni, sem hæstv. forsrh., Ólafur Thors, hefur margsinnis lýst að væri stefna Sjálfstfl., þ.e. fyrst að hugsa um einkahagsmuni, þar næst hagsmuni Sjálfstfl. og síðast þjóðarhagsmunina. Eftir þessum leiðum fer tilfærslan samkv, frv. þessu. Það eru færðar til tekjur á milli manna, frá þjóðinni, ef máður mætti svo segja, til einstakra manna, þ.e.a.s., það er tilfærsla á kostnað almennings í landinu. Að öðru leyti vil ég segja þetta um stöðvunarstefnuna, sem lofað var í haust af báðum þeim flokkum, sem að stjórninni standa, að hún er ekki í dýrtíðarmálum. Hún liggur á allt öðru sviði. Það er stöðvun á framkvæmdum hjá alþýðu manna, hjá þeim, sem minnst mega sín í landi voru, það er unga fólkið, sem hefur horft björtum augum til framtíðarinnar og ætlar sér að koma upp eigin heimili, eigin húsnæði og eignast vistlegt heimili eða hefja atvinnurekstur í sveit eða við sjó. Þeim fjárhagslega stuðningi, sem veittur hefur verið til þessa fólks, er algerlega kollvarpað með þessu frv. Öll lán og styrkir verða að engu í því dýrtíðarflóði, sem nú er að hefja innreið sina undir forustu þeirra manna, sem sögðu í haust, að það væri kosið um stöðvunarstefnuna og um leiðina til bættra lífskjara eins og sjálfstæðismenn héldu fram. Stöðvunarstefna Alþfl. í framkvæmd er því ekki að stöðva dýrtíðina, heldur að stöðva og minnka framkvæmdir til stórra muna frá því, sem verið hefur á undanförnum árum. Fjárveitingar samkv. fjárlagafrv. eiga að standa í stað í krónutölu, en það þýðir færri og minni skóla, færri og minni hafnir, færri brýr og styttri vegi og minnkandi rafmagnsframkvæmdir ásamt miklu minna fjármagni til atvinnuaukningar úti á landsbyggðinni en verið hefur. Síðar, þegar fóru fram umræður um fjárlagafrv., kórónaði hæstv. fjmrh. þetta allt saman með því að boða landslýð, að nú ætti sannarlega að láta hamar fógetans falla á þá, sem verið hefðu að byggja hafnir og kaupa atvinnutæki á undanförnum árum, ef þeir gætu ekki staðið í skilum með greiðslur, eins og ákveðið er samkv. samningum. Sem sagt, það á að hætta að láta ríkið standa við sínar ábyrgðir og það á að hætta að styrkja menn til að auka framleiðsluna víðs vegar um landið, eins og verið hefur á undanförnum árum. Og þvert ofan í gefin fyrirheit á alls staðar að kreppa skóinn að öllum almenningi, en jafnframt auka rými einstakra manna, sem eiga að erfa landið og drottna yfir gæðum þess á kostnað alls almennings í landinu. Sjálfstæðismenn töluðu mjög um það, eins og stendur í þessum bæklingi, sem ég lýsti áðan, að leiðin til bættra lífskjara væri að kjósa Sjálfstæðisflokkinn. Við skulum athuga nánar, hvernig leiðin til bættra lífskjara liggur hjá Sjálfstfl. og í því frv., sem hér liggur fyrir, hvernig þessi lífskjör, góðu lífskjörin, sem flokkurinn býður upp á, kunna að vera í framkvæmd. Það á t.d. að hækka alla vexti, svo af stofnlánum sem öðrum lánum, og síðan stytta lánstíma og hækka stimpilgjöld ásamt aukatekjum ríkissjóðs. Það er líka vitað mál, að rekstrarvörur til landbúnaðar hækka frá 20 og upp í 50%, byggingarefni 47%, fatnaður um 40–90% og búsáhöld um 40–50%, og þannig má lengi telja upp, hvert leiðin til bættra lífskjara liggur hjá öllum almenningi í landinu. En á mótí þessum hundruð milljóna hækkunum eiga að koma auknar tryggingar upp á 152 millj. og aukin niðurgreiðsla 38 millj. kr. Hvernig skyldi nú dæmið líta út hjá ungum hjónum, sem eru með 5 börn og ætla að stofna heimili í sveit? Við skulum segja, að þau þurfi að kaupa 10 nautgripi og fá einn grip á 5 þús. kr. eða gripirnir kosti allir 50 þús. kr., að þeir hækki ekki meira en það til vorsins. Með þeim góðu kjörum, sem hæstv. ríkisstj. býður þessum hjónum upp á, þurfa þau að greiða í ársvexti 6000 kr. eða eitt kýrverð og einu þúsundi betur, það eru 6 þús. kr. á einu ári án afborgana, eða á rúmum 8 árum hefur verð kúnna tvöfaldazt, þá kosta þær 100 þús. kr. með þeim vöxtum, sem ætlazt er til að verði greiddir af lánum í framtíðinni. Þetta eru þau góðu lífskjör, sem Sjálfstfl. býður þessum ungu hjónum upp á. Sama fjölskylda þarf ef til vill að kaupa dráttarvél, og eftir þeim upplýsingum, sem hv. frsm. 2. minni hl. gat um hér áðan, mundi slík vél núna, ef um Ferguson-dráttarvél er að ræða, kosta um 90 þús. eða hækka um 30 þús., - hækka um 30 þús., eftir leiðinni til bættra lífskjara eða stöðvunarstefnunni. Alþýðuflokksmenn mundu kannske segja, að þessi fjölskylda væri ekki alveg á flæðiskeri stödd, þar sem hún fengi svo miklar fjölskyldubætur, ef hún væri með 5 börn. En það er þess að geta, að þó að þessi fjölskylda notaði fjölskyldubæturnar bara til þess að greiða þann aukakostnað, sem dráttarvélin leiðir af sér nú með þessari hækkun, þá tekur það hana 3 ár, hækkunin gleypir fjölskyldubæturnar á 3 árum, það er hvorki meira né minna. En hins vegar, ef þessi hjón þyrftu að taka lán til þess að kaupa dráttarvélina einnig og greiða 12% í vexti, þá eru það 10800 kr. á ári. Sem sagt bara fyrir það, ef keyptar eru 10 kýr og ein dráttarvél, þá er vaxtaspursmálið á einu ári 16800 kr. Ég er hræddur um, að ef búskapurinn í landinu á að bera uppi þessi kjör, þá megi verulega hækka verð landbúnaðarvara frá því, sem nú er. En það virðist vera öðru nær af þessu frv. en að slíkt muni eiga sér stað, því að það er gert ráð fyrir því að halda verði á landbúnaðarafurðum eins niðri og unnt er, eins og raunar öllu öðru en því, sem fólkið þarfnast og á að kaupa til sinnar framleiðslu og sér til lífsviðurværis. Það má með sanni segja, að þegar ríkið réttir eina krónu að þegnunum, þá tekur það hana margfaldlega aftur. Það er óhætt að segja, að það tekur hverja krónu margfaldlega aftur, sem það lætur þegnana hafa. Þessi dæmi sýna nokkurn veginn, hvernig fólki er fyrirmunað að njóta sin við framleiðslustörf eða að mynda heimili, því að allar aðrar hækkanir verða eftir þessu, sem ég hér áður lýsti, og gefin fögur fyrirheit sjálfstæðismanna eru algerlega svikin, því að allir finna, hvernig lífskjörin eru eftir leið sjálfstæðismanna til bættra lífskjara. Mér þykir raunar slæmt, að hæstv. landbrh. skuli ekki vera hér, en ég þurfti sérstaklega nú að minna hann á nokkur atriði, og vildi ég mælast til þess við hv. frsm. meiri hl., að hann kæmi þeim orðum til hans, sem ég hér segi, af því að ég sé mér ekki fært að bíða. En ráðh. er sjálfsagt upptekinn við ýmsa aðra hluti, því að hann virðist meta allt annað meira en að hugsa um sitt aðalstarf sem landbrh., því að hann sést aldrei hér í deildinni, þegar slík mál eru til umræðu.  Já, hæstv. landbrh. sagði vorið 1958, þegar verið var að ræða þá um efnahagsmál, og það var í útvarpsumr., með leyfi hæstv. forseta: „Landbúnaðurinn, sem engan málsvara virðist hafa átt, þegar verðbólgufrv. var samið, verður fyrir hvað mestum skakkaföllum vegna þessara ráðstafana. Allar rekstrarvörur landbúnaðarins eru stórum hækkaðar og 55% yfirfærslugjald lagt á brýnustu nauðsynjavörur landbúnaðarins.“ En hvað leggur hæstv, ráðh. til núna? Hvað leggur hæstv. landbrh. til núna, samkv. því frv., sem hér er verið að ræða? Eftir að hafa lofað í mörg ár að lækka rekstrarvörur landbúnaðarins, þá stórhækkar hæstv. ríkisstj. og þ. á m. þessi ráðh. allt og lætur hvergi örla á því, að neitt eigi að mæta þessum gífurlegu hækkunum. Ráðh. undirstrikar með þessu frv., að hann hafi ekki neitt meint með masi sínu á undanförnum árum um lækkun á yfirfærslugjaldi á rekstrarvörum landbúnaðarins. Hann afhjúpar algerlega eigin ósannindi. Og svo sagði þessi sami hæstv. ráðh., þegar verið var að ræða frv. til laga um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, með leyfi hæstv. forseta: „Það er ekki unnt að hefja búskap nú í sveit nema hafa í hendinni eða ráð á nokkrum hundruðum þús. kr., og það er það, sem gerir æsku þessa lands erfitt fyrir með að verða kyrr í sveitunum. Æskan hefur ekki farið úr sveitum þessa lands af því, að hún hafi ekki viljað vera í átthögunum og helga þeim sína starfskrafta, heldur eingöngu vegna þess, að hana hefur skort fé til þess að stofna bú í sveit, til þess að byggja hús, til þess að kaupa jörð, til þess að kaupa vélar og öll tæki, sem búskapurinn þarfnast. Það hefur verið hægara fyrir æskufólkið að gifta sig og taka á leigu íbúð hér í Reykjavík. Til þess hefur þurft minna stofnfé. Það er þess vegna, sem margt af okkar efnilega æskufólki hefur farið gegn vilja sínum úr sveitinni að sjávarströndinni.“ Það er undarlegt, að þessi hæstv. ráðherra skuli nú gera þessu fólki, sem hann talar um, algerlega ókleift að hefja búskap í sveit. Og hæstv. ráðh. er sannarlega kaldrifjaður maður að ætla sér að eyðileggja alla uppbyggingu samkv. nýbýlalögunum og láta þá, sem þar byggja hús, engin lán hafa, eins og nú á sér stað, og er það í fyrsta skipti, síðan stofnlánasjóðirnir tóku til starfa, að ekki hefur verið hægt að sjá þeim fyrir tilskildum lánum eins og öðrum, sem hafa verið að byggja. Ráðh. gerir ekki heldur endasleppt í þessum efnum, því að samkv. þessu frv. óskar hann eftir því að fá heimild til þess að hækka vexti af lánum hjá þessum aðilum og sömuleiðis stytta lánstíma, þ.e.a.s. ef hann getur þá nokkurn tíma útvegað nokkra peninga til þess að lána þessum aðilum. Nei, þarna er hæstv. landbrh. að hefja þá stefnu, sem sjálfstæðismenn hafa lýst mjög á undanförnum árum, og það er, að það sé nauðsynlegt, það sé þjóðhagslega nauðsynlegt að fækka bændum landsins um helming. Það hefur enginn talað jafndigurbarkalega um þessi málefni bændanna og hæstv. núv. landbrh., og það hefur heldur enginn afhjúpað svo ósannindin og blekkingarnar, sem hann hefur farið með, eins og hann hefur gert með þessu frv. Þarna stefnir allt í þveröfuga átt við það, sem ráðh. hefur lýst á undanförnum árum, og það sést bezt, fyrir hvað hann hefur keypt ráðherraembættið á sínum tíma. Það er ekki til að þjóna bændastéttinni til góðs, heldur að framkvæma allt í þveröfuga átt við það, sem hann hefur áður um talað hér á hv. Alþingi og annars staðar. Það er sannast sagna, að þessar ráðstafanir allar samkv. frv. eru mjög fráleitar fyrir landbúnaðinn og ekki sízt séð frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Það örlar nú nokkuð á því, að mjólkurframleiðslan sé ekki nægileg miðað við neyzluþörf þjóðarinnar á mjólkurafurðum. Nú ætti að gera einmitt róttækar ráðstafanir til þess að stórauka landbúnaðarframleiðslu, en ekki stefna í gagnstæða átt. Það má aldrei verða hlé á því að rækta eða klæða landið gróðri, því að sé slakað á taumunum í því efni, fara með hverju árinu sem líður ekki aðeins fleiri býli í eyði, jafnvel heilar sveitir. Vera má, að þau lífskjör, sem hæstv. ríkisstjórn býður almenningi upp á samkv. þessu frv., verði svo naum, eins og allt bendir til, að fólk verði að neita sér um að drekka mjólk, borða kjöt og grænmeti, svo að það sé allt í lagi, þó að framleiðslan dragist saman. Og ríkisstj. má gjarnan hugleiða það, hvert stefnir með frv. þessu varðandi samdrátt í landbúnaðarframleiðslu og minnkandi neyzlu. Og með leyfi hæstv. forseta, þá stendur í grg. frv.: „Þá er það einnig ætlun ríkisstjórnarinnar að leyfa engar verðhækkanir á innlendum vörum og þjónustu vegna launahækkana.“ Við skulum segja sem svo, að það verði launahækkanir í landinu, þó að hæstv. ríkisstj. ætlist ekki til þess, þá er ekki leyfilegt að reikna með slíkum launahækkunum inn í verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða samkv. frv. þessu, þannig að bændur eiga ekki þar að njóta sömu kjara og aðrir í þjóðfélaginu. Þeir eru þarna, eins og byrjað var á undir stjórn Alþfl. og sjálfstæðismanna raunar líka fyrir ári, settir skör lægra í þjóðfélaginu, eins og oft áður, þegar þessir flokkar hafa farið með völdin í landinu. Það er undarlegt, hvernig hæstv. ríkisstjórn getur ráðizt á unga fólkið og hvers það á að gjalda hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er útilokað, að það geti hafið búskap í sveit, það getur ekki keypt eða byggt yfir sig í kaupstað, og það getur ekki kostað sig til náms erlendis, þar sem það þarf nú að borga 17900 kr., þar sem það greiddi 10 þús. kr. fyrir nám áður. En það er sagt og segir í grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Um íslenzka námsmenn erlendis gildir að sínu leyti svipað og um farmenn og flugmenn, þeir hafa getað keypt erlendan gjaldeyri á sérstaklega hagstæðu gengi. Þau fríðindi munu nú að sjálfsögðu falla niður. Hefur verið ráð fyrir því gert í fjárlagafrv., að námsmönnum verði þetta bætt að nokkru með því, að námsstyrkir hækki í sama hlutfallí og verð hins erlenda gjaldeyris, þannig að styrkirnir geti haldizt óbreyttir í erlendum gjaldeyri þrátt fyrir gengisbreytinguna.“ Það má vel vera, að það verði við það staðið að hækka styrkina. En ég vil benda á það, að þeir, sem verða ekki í náðinni hjá hæstv. stjórn, sem vafalaust útbýtir þessum styrkjum, fá engan veginn og ekki á nokkurn hátt uppborið þá hækkun á gjaldeyri, sem þeir verða að greiða nú, þ.e.a.s. 79%, og þar með er efnilegum fátækum mönnum algerlega fyrirmunað að njóta jafnréttis við aðra, sem hafa efnahagslegar ástæður til að kosta sig erlendis. En það eru ekki aðeins námsmennirnir, sem verða að kaupa gjaldeyrinn miklu dýrari en þeir þurftu áður. Það eru einnig hinir, sem af heilsufarslegum ástæðum verða að fara til annarra landa. Það eru sjúklingar. Þeir verða nú að borga gjaldeyrinn 79% dýrara en áður var, svo að það er með sanni hægt að segja, að þarna er ráðizt á garðinn, þar sem hann er lægstur, þar sem sjúkir menn munu eiga í hlut, því að yfirleitt fara ekki aðrir til lækninga erlendis en þeir, sem eru mjög sjúkir, og það vita allír, að slíkt er líka mjög kostnaðarsamt. Það er alveg sama, hvar borið er niður í frv. þessu, það er ráðizt alls staðar á garðinn, þar sem hann er lægstur, á þá, sem þjóðfélagið ætti að styrkja til að skapa sjálfstæða þegna í lýðfrjálsu landi. Frv. þetta felur í sér stórfellda skerðingu á réttindum manna fyrir utan allt annað. Hinn óbreytti borgari á hér eftir ekki sama rétt og áður til að fá fjárhagslega aðstoð til að mynda heimili, eins og hann hefur átt nú um skeið. Hann á það líka á hættu að geta ekki séð sómasamlega fyrir sér og sinni fjölskyldu, og það er líka ráðizt á þær stofnanir úti á landsbyggðinni, eins og sparisjóðina og innlánsdeildir kaupfélaganna, sem hafa orðið til þess að byggja upp atvinnutæki víðs vegar á landinu og auka framleiðsluna. Það er talið, að það þurfi að leggja áherzlu á að bæta gjaldeyrisaðstöðu þjóðarinnar. En þarna er ráðizt á þá aðila, sem verr eru settir og hafa til þessa haft fjármagn heima fyrir til þess að reyna að byggja upp atvinnulífið og búa fólkinu, sem þar er, sómasamleg lífsskilyrði. Ég gat í upphafi máls míns, hverju sjálfstæðismenn hefðu lofað, þegar gengið var til kosninga í haust. Ég hef líka fært rök fyrir því, að hvert einasta atriði, sem þeir lofuðu, það svíkja þeir nú með því frv., sem hér liggur fyrir, því að þetta frv. stuðlar ekki að stöðvun verðhækkunar, heldur þveröfugt. Það eru litlar líkur fyrir því, að stéttafriður myndist um það, og engar líkur til, að það skapi neitt jafnvægi í þjóðarbúskapnum, og útilokað, að nokkur uppbygging atvinnuvega eigi sér stað samkv. því. Það myndar ófrelsi og viðskiptahöft í stað frjálsra viðskipta. Það dregur saman framleiðsluna og rýrir lífskjör alls almennings. Það stefnir á allan hátt í þveröfuga átt við það, sem hæstv. stjórnarflokkar lofuðu fyrir kosningar í haust eftir „leiðinni til bættra lífskjara“. Ég er þeirrar skoðunar, að það, sem ætti að gera í efnahagsmálum núna, sé að taka hlutunum rólega, halda áfram eins og unnt er að efla og byggja upp atvinnulífið, svo að aukin framleiðsla til lands og sjávar geti mætt auknum byrðum, en ekki takmarkalaus kjaraskerðing þeirra, sem sízt mega við því, eins og stefnt er að með frumvarpi þessu.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, hefur nú verið rætt mjög mikið í báðum deildum þingsins. Í mörgum ræðum, sem um það hafa verið haldnar, hefur verið sýnt fram á með glöggum rökum, að samkv. þessu frv. á að leggja gífurlegar álögur á þjóðina og taka upp samdráttarstefnu í atvinnulífi og framkvæmdum. Vegna þess, hve þessi stefna, meginstefna frv., hefur verið ýtarlega rakin, mun ég ekki beina orðum mínum sérstaklega að heildarstefnunni, sem frv. markar, heldur fremur gera að umtalsefni nokkur einstök atriði málsins. Þegar þurft hefur að gripa til þess áður að breyta gengi krónunnar, eins og t.d. var gert 1939 og aftur 1950, þá var ástæðan til þess sú, að það þurfti með þeim ráðstöfunum að rétta hag útflutningsframleiðslunnar, að útflytjendur og þá sérstaklega framleiðendur sjávarafurða fengju til ráðstöfunar fleiri krónur, eftir að gengisbreytingin hafði verið gerð, heldur en þeir höfðu áður. Nú kemur í ljós, að með grg. þessa frv. fylgir ekki yfirlit yfir rekstrarafkomu bátaútvegsins, sem hefði þó vitanlega átt að vera og réttmætt er að gera kröfu til, til þess að þm.. geti fyllilega áttað sig á því undirstöðuatriði málsins. Og stundum áður, þegar hagfræðingaálit hafa verið lögð fyrir þingið eða afhent þingmönnum til athugunar, hafa slík yfirlit verið látin fylgja. En í grg. þessa frv. er það tekið fram, að gengisskráningin, sem frv. gerir ráð fyrir að gildi eftirleiðis, sé við það miðuð, að hagur vélbáts á þorskveiðum verði svipaður og verið hefur að undanförnu samkv. uppbótakerfinu, og hér hefur í þessum umræðum verið rækilega sýnt fram á það með óhrekjandi rökum, að í sumum greinum framleiðslunnar, þar sem um vissar fisktegundir er að ræða og mikill smáfiskur veiðist, er með þessu frv. stefnt að augljósum halla fyrir bátaútveginn. Sá hagur, sem togaraútgerðinni á að hlotnast af samþykkt þessa frv., er áreiðanlega ekki meiri en svo, að það hefði verið hægt að jafna þann halla með áhrifaminni ráðstöfunum en stefnt er að með þessu frv. Af þessu er Ijóst, að sú gengislækkun, sem nú er fyrirhuguð, er ekki fyrst og fremst gerð vegna sjávarútvegsins, gagnstætt því, sem verið hefur undanfarið, t.d. bæði 1939 og 1950. Meginröksemd fyrir því nú, að nauðsyn beri til þessarar gengisfeilingar, sem hér er lagt til, er sú, að þetta þurfi að gera vegna greiðslugetu landsins út á við og til þess að létta þá greiðslubyrði, sem á þjóðarbúskapnum hvílir nú vegna erlendra lána. Afleiðingin af þeirri uppbyggingarstefnu, sem fylgt hefur verið undanfarin ár, er sú, að útflutningur landsmanna hefur farið vaxandi ár frá ári að magni til og raunar að verðmæti líka. Ef við lítum á vörumagnsvísitölur, sem hagstofan hefur gert úr garði og liggja fyrir, þar sem miðað er við árið 1935 og hlutfallið þá sett 100, þá er vörumagnsvísitala útflutnings þannig: 1952 209, 1953 237, 1954 284, 1955 280, 1956 339, 1957 322 og 1958 349, m.ö.o., að útflutningurinn að vörumagni til hefur farið vaxandi ár frá ári að undanförnu samkv. yfirliti hagstofunnar. Samsvarandi tölur liggja ekki fyrir enn fyrir árið 1959, en það er kunnugt, að framleiðsla sjávarafurða nam á árinu 1958 505 þús. smál., en samkv. bráðabirgðayfirliti um fiskafla 1959 hefur hann numið 556 þús. smál., eða m.ö.o. aflamagnið hefur aukizt um nálega 11% á árinu 1959 frá því árið 1958. Í viðbót við þetta ber að gæta þess, að þjóðin er að fá ný og afkastameiri framleiðslutæki til nota einmitt nú á s.l. ári og á þessu ári, þannig að öll skilyrði eru fyrir hendi til þess, að þessi þróun haldi áfram á næstu árum, að framleiðsluaukningin vaxi. Þegar á þetta er litíð, þessa þróun, vekur það eftirtekt, að í þeim töflum, sem fylgja þessu frv. og eru í raun og veru grundvöllur þessa máls, eru gjaldeyristekjur þjóðarinnar, bæði í heild og af útflutningi sérstaklega, furðulega lágt áætlaðar á árinu 1959, þegar tillit er tekið til þess, að aflamagnið jókst um nálega 11% það ár frá árinu 1958. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. sé mjög ámælisverð fyrir það, að hafa ekki látíð endurskoða og leiðrétta þá tölu, sem er skráð í þessari töflu, sem fylgir frv., um gjaldeyristekjur þjóðarinnar 1959, í samræmi við þær upplýsingar og það bráðabirgðauppgjör, sem nú er hægt að gera og e.t.v. liggur fyrir í febrúarmánuði 1960. Ég tel þetta mjög ámælisvert, vegna þess að þetta er í raun og veru grundvöllur þeirra rökræðna, sem fara fram um þetta mál, og það er öllum skylt að hafa það, sem sannast reynist, og hafa þann grundvöll, sem rökræðurnar byggjast á, sem allra traustastan. En þegar á þetta er litið, þá kemur í ljós, að um gjaldeyristekjur ársins 1959 er aðeins birt hér áætlunartala, og það er áætlunartala, sem sýnir lægri gjaldeyristekjur í heild á árinu 1959 en þær reyndust á árinu 1958, þrátt fyrir þá aukningu á aflamagni, sem ég hef áður getið um. Það mun nú vera augljóst, að þessi tala er ekki raunhæf, heldur munu raunverulegar gjaldeyristekjur ársins 1959 vera allmiklum mun hærri en hér er sagt. Hins vegar munu afborganir og vextir eða gjaldabyrðin vegna erlendra lána vera rétt tilgreind samkv. þessari töflu. En við það, að grundvöllurinn, þ.e.a.s. gjaldeyristekjur ársins 1959, er raunverulega hærri en hér er sagt, þá er prósentutalan 9.5%, sem á að sýna gjaldabyrðina, ekki heldur rétt. Þar er um lægri prósenttölu að ræða eftir því, hvernig grundvöllurinn breytist, sem reiknað er frá. Og þegar á þessa töflu er litíð, sem er undirstöðuatriði málsins, vekur það eftirtekt og vekur furðu, hvað þær áætlanir eru lágar um gjaldeyristekjur næstu ára, sem hér eru birtar, með tilliti til þeirra framleiðslutækja, sem þjóðin á, og með tilliti til þeirrar reynslu um útflutning, sem við höfum frá s.l. árum. Mér virðist, þegar á þetta er litið, að hér hljóti að koma til eitt af þrennu: Að ríkisstj. og þeir, sem að undirbúningi þessa frv. hafa unnið, geri raunverulega ráð fyrir miklum samdrætti í atvinnulífi þjóðarinnar, gagnstætt því, sem þeir halda þó fram í orði. Í öðru lagi, að þeir geri ráð fyrir verðfalli fyrir íslenzkar afurðir á erlendum mörkuðum eða sölutregðu langt umfram það, sem verið hefur, en það er einnig gagnstætt því, sem þeir halda fram í orði. Eða í þriðja lagi, að þessum tölum sé hagrætt svona vísvitandi í blekkingarskyni, og væri það vissulega mjög ámælisvert. Það er játað í grg. þessa frv., að af því muni leiða nokkra kjaraskerðingu fyrir almenning í landinu. En samkv. niðurstöðum grg. á þó sú kjaraskerðing ekki að verða nema mjög lítil eða jafnvel ekki yfir 3%. Það hefur verið sýnt fram á það í umræðum um þetta mál, að álögur samkv. þessu frv. nemi um eða yfir 1 milljarð kr., hins vegar séu bætur samkvæmt lögum um almannatryggingar og niðurfelling tekjuskatts, sem eigi að vega upp á móti þessu, ekki nema hátt á annað hundrað millj. kr. Það þarf ekki annað en að virða fyrir sér þessar tölur til þess að gera sér grein fyrir því, að kjaraskerðing samkv. þessu frv. hlýtur að verða í heild miklum mun meiri en gert er ráð fyrir í grg. frv. En það er einnig eftirtektarvert, að þeir útreikningar, sem byggt er á í grg. frv. um þetta atriði, eru eingöngu miðaðir við vísitöluna. Og þar er sagt, að verðhækkanir á erlendum vörum, sem færast inn í vísitöluna, muni sennilega verða um 25%, en verðhækkanir á landbúnaðarvörum muni væntanlega verða um 12%. En niðurstaðan er þó sú, eins og sýnt hefur verið fram á í þessum umræðum, að meðaltal þessara hækkana á að verða 13%. Mönnum verður fyrst fyrir, þegar þeir lesa þetta, að hugsa til þess, hvaða liðir það eru í vísitölunni, sem vega svo mikið, þar sem búizt er við, að erlendu vörurnar geri 25% hækkun, að meðaltalshækkunin verði ekki nema um 13%. Það virðist vera, að sá liður í vísitölunni, sem á að vega einna mest í því efni að lækka meðaltalið, sé húsaleigukostnaður. Mér virðist, þegar ég les grg. og talað er um húsaleiguhækkunina, að þá sé einungis miðað við afleiðingar af gengisbreytingunni sjálfrí, en ekki í því sambandi tekið tillit til vaxtahækkunarinnar. Nú er það þó vitanlegt, að í sambandi við húsnæðismálin er mikið fé í veltunni, og vaxtahækkunin hlýtur að koma fram með miklum þunga í sambandi við húsnæðisliðinn, áður en langir tíma líða. Þess ber einnig að gæta, að eftir að þær gífurlegu verðhækkanir hafa átt sér stað, sem stefnt er að því að komi í kjölfar þessa frv., ef að lögum verður, þá hlýtur að draga mjög úr íbúðarhúsabyggingum. En ef samdráttur verður á þeirri starfsemi, hlýtur innan skamms að hefjast kapphlaup um íbúðarhúsnæðið á vissum stöðum á landinu og þó að það sé ekki gert í hvítu bókinni, þá hafa hagfræðingar oft bent á það, að þar sem húsnæðisskortur er og framboðið samsvarar ekki eftirspurninni, þá leiði það af sér innan skamms mikla hækkun á húsaleigu, sem naumast verði rönd við reist. Mér virðist alls ekki vera tekið tillit til þessa í sambandi við þetta atriði málsins. Þær hagsbætur, sem ætlazt er til að veittar verði samkv. þessu frv. til að vega að nokkru á móti þeim gífurlegu verðhækkunum og kjaraskerðingu, sem af því leiðir, eiga að fást aðallega með breyt. á tryggingalöggjöfinni. Það hefur verið föst venja undanfarið, þegar meiri háttar breyt. hafa verið gerðar á tryggingalöggjöfinni, að þá hafa þær verið vandlega undirbúnar, jafnvel af milliþinganefndum, sem hafa fjallað um þau mál. 1954 var t.d. skipuð fimm manna milliþn. til þess að endurskoða tryggingalöggjöfina, og sú nefnd starfaði um skeið og skilaði rækilegu áliti, sem var lagt til grundvallar við þá endurskoðun á löggjöfinni, sem fór fram 1956. En nú virðist svo sem tekin hafi verið upp ný aðferð að þessu leyti. Það er ekki kunnugt, að nein fræðileg athugun hafi farið fram á tryggingalöggjöfinni til undirbúnings þeim breyt., sem nú eru boðaðar í sambandi við þetta mál, heldur munu þær hafa verið ákveðnar af ríkisstjórninni og ráðunautum hennar í efnahagsmálum sem liður í efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar og þingmeirihlutans. Ég bendi á þetta til að sýna, að þær breytingar, sem nú eru fyrirhugaðar á tryggingalöggjöfinni, eru ekki fyrst og fremst félagsmál, heldur liður í efnahagskerfi því, sem ríkisstj. er að koma á, og ég bendi á þetta einnig til þess að minna á, að með þeim breyt., sem nú eru boðaðar á þessari löggjöf, er vikið enn lengra frá því en áður hefur verið, að tryggingalöggjöfin sé framkvæmd á hreinum tryggingagrundvelli, eins og upphaflega var þó ráðgert. Það mun vera ráðgert að raska verulega nú þeim hlutföllum um tekjustofna trygginganna, sem hafa verið nokkurn veginn í föstum skorðum mörg undanfarin ár milli einstaklinga, sveitarfélaga og ríkisins. Ég er ekki í sjálfu sér að deila á hæstv. ríkisstj. fyrir þetta, en bendi aðeins á, að hér er farið inn á nýja braut, sem í raun og veru er ekki séð fyrir endann á, því að vitanlega hafa þeir aðilar, sem leggja Tryggingastofnuninni fé, bæði einstaklingar og sveitarfélög, mikla tilhneigingu til þess að breyta þessu hlutfalli enn frá því, sem nú er fyrirhugað, sér í hag. Það er fullyrt í grg. þessa máls, að það verði tryggt, að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja verði ekki skert. Þessari tryggingu á að ná samkv. ákvæðum frv. á þann hátt að hækka lífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins um ca. 44%, að mér skilst. En það kemur hvergi fram í skýringum við þetta mál né í ræðum forsvarsmanna málsins, að það eru fleiri í þessu landi, sem lifa á lífeyrí, heldur en það fólk, sem fær lifeyri sinn greiddan hjá Tryggingastofnun ríkisins. Samkv. yfirliti, sem hagstofan hefur nýlega gert og birt í Hagtíðindum um starfandi lifeyrissjóði í landinu, eru nú starfandi hvorki meira né minna en 34 lífeyrissjóðir auk Tryggingastofnunar ríkisins. Þeir skiptast þannig: lífeyrissjóðir ríkis og ríkisstofnana 9, lífeyrissjóðir bæjarfélaga 6, lífeyrissjóðir bundnir við einstök fyrirtæki 10, lífeyrissjóðir stéttarfélaga 9 - eða samtals 34 sjóðir. Það er hlutverk þessara sjóða að greiða lífeyri til gamals fólks og öryrkja. Sumir þeirra annast lífeyrisgreiðslurnar að öllu leyti til vissra þjóðfélagsþegna, sem njóta ekki lífeyris hjá Tryggingastofnun ríkisins, en aðrir þessara sjóða veita lífeyrisþegum viðbót við tekjur sínar - við þær fjárhæðir, sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir. Nú hefur það hvergi komið fram í umræðum um þetta mái, að það eigi að bæta því fólki, sem nýtur lífeyris úr hinum sérstöku lífeyrissjóðum, upp þá skerðingu, sem það verður fyrir á sínum ellilífeyri, en vitanlega minnka þær tekjur að kaupmætti í sama hlutfalli og aðrar launatekjur. Ef ekki eru fyrirhugaðar neinar sérstakar ráðstafanir í þessu efni, fær ekki heldur staðizt sú afdráttarlausa fullyrðing, sem haldið er fram, að kjör lífeyrisþega í landinu almennt verði ekki skert. Þá er gert ráð fyrir því, að fjölskyldum verði bætt verulega sú tekjurýrnun, sem verðhækkanirnar valda, með auknum fjölskyldubótum. Um það er út af fyrir sig allt gott að segja. En sá ljóður virðist þó vera á um þann þátt málsins, sem hv. 4. þm.. Vestf. sýndi greinilega fram á með tölum við 1. umr. þessa máls hér í d., að þessar auknu fjölskyldubætur eiga fyrst og fremst að falla í skaut þeim fjölskyldum, sem hafa á framfæri ekki fleiri en þrjú börn. Ef fjölskyldan er stærri eða börnin fleiri, sem eru á framfæri foreldranna, þá hækka fjölskyldubæturnar á fyrsta verðlagssvæði aðeins um 269 kr. vegna hvers barns, sem er umfram þrjú í fjölskyldu. Ég gat um það áðan, að breytingar á almannatryggingalöggjöfinni hefðu að undanförnu verið vandlega athugaðar og undirbúnar, áður en til þess hefði komið að lögfesta slíkar breytingar á Alþingi. Mþn., sem skipuð var 1954 til þess að endurskoða tryggingalöggjöfina, leitaði álits sveitarstjórna í landinu og margra félagssamtaka um mörg atriði í sambandi við tryggingalöggjöfina. Þessi n. fékk svör frá 165 sveitarstjórnum og nokkrum félagasamböndum í viðbót. Þá um skeið, þegar sú n. gerði till. sínar, hafði þeirri reglu verið fylgt að greiða fjölskyldubætur með öðru barni í fjölskyldu og svo þeim börnum, sem fram yfir þá tölu voru, sleppa einungis fjölskyldubótum með fyrsta barni. En niðurstaðan af athugun mþn. varð sú, sem lögfest var 1956, að hverfa frá því að greiða fjölskyldubætur með öðru barni í fjölskyldu, en verja heldur þeim fjármunum, sem áður höfðu farið til þeirra hluta, til þess að auka tryggingarnar á öðrum sviðum, og síðan 1956 hefur þeirri reglu verið fylgt, sem enn er í lögum, að greiða ekki fjölskyldubætur með fyrsta og öðru barni í fjölskyldu. Af þeirri athugun, sem fór fram á þessu máli, áður en breyt. á tryggingalögunum var gerð 1956, má draga þá ályktun, að það hafi til þessa verið nokkuð almenn skoðun í landinu, að ekki bæri brýna nauðsyn til þess að greiða fjölskyldubætur, a.m.k. ekki með fyrsta barni og jafnvel ekki með öðru barni í fjölskyldu heldur. Þó að þessu eigi nú að breyta, þá endurtek ég, að það er í sjálfu sér allt gott um það að segja. En það virðist koma einkennilega fyrir, að þegar horfið er að þessu ráði, að greiða fjölskyldubætur með fyrsta og öðru barni í fjölskyldu, þá skuli fjárhæðin vera hlutfallslega miklu lægri, sem á að falla í skaut barnmörgum fjölskyldum heldur en þeim fjölskyldum, sem einungis hafa fá börn á framfæri. En það lítur út fyrir, að jafnvel þetta sé sett inn í frv. vitandi vits. Og það vekur eftirtekt, þegar grg. er lesin og vitnað er til þeirra áhrifa til tekjuauka, sem fjölskyldubæturnar eiga að veita, að þá er yfirleitt tekið fram, að það sé miðað við fjölskyldu, þar sem eru þrjú börn eða fleiri, sérstaklega miðað við fjölskyldu, þar sem eru þrjú börn. Og það er næsta eftirtektarvert, sem ég held að hafi ekki verið bent á fyrr í þessum umræðum, a.m.k. ekki í þessari hv. d., hvernig komizt er að niðurstöðu í grg. frv. um þau áhrif, sem auknar fjölskyldubætur eiga að hafa til að vega á móti gjaldaaukningunni, sem af verðhækkunum leiðir. Það er komizt að þeirri niðurstöðu í töflu á bls. 34 í grg. frv., að vegna þess að fjölskyldubætur eins og aðrar greiðslur frá Tryggingastofnuninni eru nú nokkru lægri á öðru verðlagssvæði en á fyrsta verðlagssvæði, en á hinn bóginn er hér ráðgert, að fjölskyldubætur verði jafnháar til allra barna, hvar sem þau alast upp í landinu, þá muni fólkið, sem býr á öðru verðlagssvæði trygginganna, þ.e.a.s. í sveitum og kauptúnum, hagnast á þessum ráðstöfunum, þannig að þegar um fimm barna fjölskyldu er að ræða, þá verði hagur þeirrar fjölskyldu þannig, að hlutföllin verði áður 100, en allt að 118, eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt. Þetta er vissulega eftirtektarvert, og ég get ekki látið hjá líða að benda á það í þessum umræðum, hvernig þessi tala er fengin. Hún er fengin þannig, að útgjaldaauki fjölskyldu, þar sem um er að ræða hjón með eitt barn, aukist vegna áhrifa gengislækkunarinnar um 6650 kr. á ári Ef nú bætist annað barn í fjölskylduna, þá á útgjaldaaukinn samkv. þessu frv. að verða 6650 kr., nákvæmlega jafnhár og þegar um eitt barn í fjölskyldu væri að ræða. Framfæri annars barnsins á sem sé samkv. þessum tölum ekki að kosta neitt. Nú bætist enn við barn í fjölskyldu, svo að þau verða 3. Þá á útgjaldaaukinn að verða alls fyrir fjölskylduna 6800 kr., þ.e.a.s. útgjöldin eru talin hækka um 150 kr. á ári vegna þriðja barnsins, það er kr. 12.50 á mánuði eða 42 aurar á dag. Enn stækkar fjölskyldan og börnin verða fjögur. Þá er samkv. töflunni í frv. útgjaldabyrði heimilisins hækkuð upp í 7100 kr., gjöldin á ári hækka um 300 kr. alls, þ.e. 25 kr. á mánuði fyrir fjórða barnið í fjölskyldunni eða 83 aurar á dag. Og enn stækkar fjölskyldan, svo að börnin verða fimm, og þá er sagt, að útgjöld heimilisins muni hækka um 7300 kr. vegna áhrifa frv., þ.e.a.s. vegna fimmta barnsins í fjölskyldu um 200 kr. á ári, kr. 16.67 á mánuði eða 56 aura á dag. Og þegar þær tölur, sem þannig eru fengnar og stillt upp á þennan hátt, eru lagðar til grundvallar sem röksemd fyrir þessum þætti málsins, þá er fengin sú niðurstaða, að hagur þeirra, sem búa á öðru verðlagssvæði trygginganna, batni samkv. þessu, þannig að hlutföllin verði 118, eftir að þetta frv. hefur verið samþ., á móti 100 áður. Það má vera, að til séu hagfræðingar, sem telja þessar tölur raunhæfar, vera í samræmi við raunhæfa búreikninga. Það má vera, að hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta frv., trúi því, að þetta, sem lagt er til grundvallar fyrir þessum þætti málsins og birt er í hvítu bókinni m.a., sem ríkisstj. hefur gefið út, sé raunvísindi, sé hagspeki byggð á raunhæfum búreikningum. En fólkið í landinu veit, að þetta er ekki raunhæf mynd af þessum þætti málsins. Þetta felur ekki í sér neina raunhæfa hagspeki, þó að tölur séu fengnar út á þennan hátt til þess að reyna að gylla málið í augum almennings. En vegna þess að í grg. er sérstaklega tekið fram, að það fólk í landinu, sem býr á öðru verðlagssvæði trygginganna, þ.e.a.s. í sveitum og kauptúnum, muni hagnast umfram aðra á þeim ráðstöfunum, sem hér á að lögleiða, þykir mér rétt að drepa á örfá fleiri atriði í því sambandi. Það er mjög ánægjulegt, að vel sé séð fyrir hag gamalmenna og öryrkja, hvar sem þeir búa í landinu, og vitanlega ekki síður þess fólks, sem býr á öðru verðlagssvæði trygginganna, heldur en þeirra, sem búa á fyrsta verðlagssvæði. En það skulu menn þó gera sér ljóst, að velgengni sveita og kauptúna grundvallast ekki fyrst og fremst á því, að hlúð sé að gamalmennum og öryrkjum, heldur grundvallast hún fyrst og fremst á því, hvernig búið er í haginn fyrir atvinnulífið á þessum stöðum og hverra kosta unga fólkið, sem á að erfa landið og vill byggja það, á að njóta. Það hefur oft borið á því í þessum umræðum, að menn gera greinarmun á launþegum og atvinnurekendum. Mér finnst það ekki nægilega koma fram hjá mörgum ræðumönnum, að það er til allstór hópur í þessu landi, þar sem þetta tvennt er sameinað, þar sem teknanna er aflað með eigin atvinnurekstri og það fólk, sem þeirra tekna aflar, er í raun og veru hvort tveggja í senn launþegar og framleiðendur. Þannig er um bændastéttina og að nokkru leyti um smáútvegsmenn líka. Og þær byrðar, sem leggjast á þetta fólk, eru því tengdar báðum þessum þáttum, framfæri fjölskyldunnar og atvinnurekstrinum sjálfum og þeim rekstrarkostnaði, sem verður að inna af hendi í sambandi við hann. Þessir þættir eru svo tvinnaðir saman, að í raun og veru verður ekki á milli þeirra greint í framkvæmd. Ég ætla þá að víkja að því, sem fram kom hjá einum ræðumanni við 1. umr. þessa máls hér í d., hv. 9. landsk., að sú vaxtahækkun, sem gert er ráð fyrir að eigi sér stað, eftir að frv. þetta er orðið að lögum, muni lenda á atvinnurekendum, en ekki launþegum, - þá vaxtahækkun eigi atvinnurekendurnir einir að bera, sagði hv. 9. landsk. við 1. umr. þessa máls. Mér finnst, að í þessu komi fram annaðhvort vísvitandi blekking eða að þeir, sem að þessu frv. standa og eru formælendur þess, geri sér alls ekki rétta grein fyrir því, hvernig áhrifa þessa frv. muni gæta í framkvæmd. Ég tek vaxtabyrðina sem dæmi, einmitt í sambandi við þá, sem búa á öðru verðlagssvæði trygginganna, þ.e. úti um land, í sveitum og í sjávarþorpum. Þeir, sem búa langt frá verzlunarstað og aðalhöfnum landsins, þar sem vörur eru fluttar mjög þétt til landsins og frá, búa við þá aðstöðu að verða að draga að sér vörubirgðir, oft með löngum fyrirvara, bæði til hagræðis, til tímasparnaðar og vegna þess, að vegasambönd eru alls ekki trygg, t.d. yfir vetrarmánuðina. Og þeir, sem framleiða sauðfjárafurðir og garðávexti, eru þannig settir með atvinnurekstur sinn og tekjuöflun, að framleiðsluvörur þeirra koma á markað í einu lagi síðara hluta árs, aðallega í september og októbermánuði. Fyrri hluta ársins verða þeir að draga að sér vörubirgðir til heimila sinna til framfærslu fjölskyldunnar, efni til hvers konar framkvæmda, sem vitanlega verður að vinna á sumarmánuðunum, og að miklu leyti eða jafnvel mestu leyti rekstrarvörur til búskaparins. Verzlanirnar, sem þetta fólk skiptir við, láta þessar vörubirgðir í té, ekki gegn staðgreiðslu, heldur með því að færa andvirði þeirra í viðskiptareikninga. Nú hafa margar verzlanir og þar á meðal a.m.k. sum kaupfélög fyrir nokkru tekið upp þá reglu að reikna viðskiptamönnunum vexti mánaðarlega eftir því, hvernig hagur reikningsins stendur um hver mánaðamót. Þetta þýðir það, að allir þeir, sem fá tekjur sínar af sauðfjárframleiðslu og garðávöxtum, verða að bera lausaskuldabyrði í viðskiptareikningi sínum 9–10 mánuði ársins og greiða hann síðan upp með innleggi á síðustu mánuðum ársins. Vitanlega færa verzlanirnar vaxtabyrðina með hinum aukna þunga, sem hinir hækkuðu vextir hafa í för með sér, inn í viðskiptareikninga fólksins. Verzlanirnar velta vaxtabyrðinni af sér, en hún skellur með vaxandi þunga á alþýðuheimilunum í þessu landi og kannske fyrst og fremst á því fólki, sem býr á öðru verðlagssvæði almannatrygginganna. Ég hygg, að ef þeir, sem hafa samið þetta frv. og grg. þess, hefðu gert sér grein fyrir þessu og viljað leggja málið alveg efnislega og rökrétt fyrir, þá hefði verið óhætt að sleppa útreikningunum um ágóðann eða haginn, sem fólkið á öðru verðlagssvæði almannatrygginganna á að fá af þessum ráðstöfunum. Farmgjöld eiga að hækka. Vitanlega bitnar það fyrst og fremst á þeim, sem þurfa að láta flytja vörur langa vegu, ýmist sjóleiðis eða landveg. Byggingarkostnaður hlýtur því að hækka jafnvel enn meira úti um landsbyggðina heldur en í þéttbýlinu, þar sem flutningar eru tiltölulega ódýrari en út um land. Í viðbót við þetta á svo að koma alger óvissa fólksins, sem stendur í framkvæmdum, um stofnlán t.d. úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitanna, um lánstíma og um vaxtakjör. Menn kunna að segja, að í þessu sambandi beri að gæta þess, að í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða sé tekið tillit til vaxtagreiðslna. Það er rétt, svo langt sem það nær. En það er eingöngu miðað við meðalbú og meðaltöl um þennan lið eins og aðra kostnaðarliði. En þeir, sem eru ofan við meðaltalið, þeir, sem eru þannig í sveit settir, að flutningskostnaður og rekstrarkostnaður við búskapinn er meiri en meðaltalið, verða sérstaklega að bera halla af þessum sökum. Jafnframt þessu á svo að skerða hlutfallslega framlög til samgöngumála, - ég segi hlutfallslega við þann kostnað, sem af framkvæmdunum leiðir. Og enn er atriði, sem hefur ekki verið bent á í þessum umræðum, að eftir að þessi löggjöf hefur verið samþ. og þegar hún kemur til framkvæmda, þá hækkar vitanlega í hlutfalli við annað kostnaður við ræktun landsins. En ef jarðræktarlögunum verður ekki breytt í sambandi við þessar efnahagsráðstafanir, þá skekkist um leið hlutfall um framlag ríkisins til jarðræktar frá því, sem verið hefur, gagnvart því kostnaðarhlutfalli, sem bóndinn sjálfur leggur fram. Vel má vera, að hæstv. ríkisstj. hafi í huga að bera fram á þessu þingi frv. til breyt. á jarðræktarlögunum, þar sem þetta fáist leiðrétt, en ég hef ekki heyrt neinar yfirlýsingar um það af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. En það nægir ekki í þessu falli að hækka fjárframlög í fjárlögum til þessara mála, vegna þess að greiðslan á hverja verkeiningu er bundin í jarðræktarlögunum. Það hefur nokkuð verið víkið að því áður í þessum umræðum, hvernig hagur unga fólksins í sveit og við sjó muni verða, eftir að ákvæði þessa frv. hafa orðið að lögum og komið til framkvæmda. Hvernig skyldi það verða um stofnun nýbýla í sveit, eftir að þessar ráðstafanir hafa verið gerðar? Skyldi það verða aðgengilegra en verið hefur, eða ætli því fylgi ekki stórkostlega auknir erfiðleikar vegna áhrifa þessa máls? Ég hygg, að svo sé. En það hefði verið vel þess vert, að einn kafli í hvítu bókinni, sem ríkisstj. hefur gefið út, fjallaði um þetta, en ekki eingöngu um það, hvernig ætti að hlúa að hinu aldraða fólki í landinu. Það hefur verið minnzt á það hér áður, að t.d. algeng tegund heimilisdráttarvéla, Ferguson, mundi hækka um ca. 30 þús. kr. í útsöluverði, þ.e.a.s. í innkaupi fyrir bóndann, eftir að þessar ráðstafanir hafa verið gerðar. Við sjáum, þegar þetta er borið saman við heildartekjur verkamanns og þá jafnframt tekjur þær, sem bóndinn á að hafa, þegar þær eru metnar í hlutfalli við þennan eina kostnaðarlið, hvernig hagur unga fólksins muni verða að þessum ráðstöfunum gerðum, þar sem miðað er við heildarárstekjur verkamanns og bónda, 60–70 þús. kr., en hækkun á einni dráttarvél nemur um 30 þús. kr. Eitt af því, sem fært er fram sem rök fyrir þessu máli, er það, að uppbótakerfið leiði til ójafnvægis í atvinnurekstri þjóðarinnar, þannig að ef bætur eru mismunandi á framleiðsluna, þá sé hætta á, að framleiðslan aukist óeðlilega á þeim sviðum eða vinnuaflið beinist um of að þeim framleiðslugreinum. Orðrétt segir svo um þetta í grg. á bls. 16: „Þegar bætur eru mismunandi, beinist framleiðslan hins vegar inn á þau svíð, þar sem bæturnar eru tiltölulega hæstar samanborið við framleiðslukostnað, og það má einmitt gera ráð fyrir, að hæstu bætur séu greiddar með þeirri framleiðslu, sem ella ætti örðugast uppdráttar.“ Þessar hagfræðilegu kennisetningar eru í sjálfu sér ekkert óálitlegar við fyrstu sýn. En sá ljóður er á, að atvinnulíf íslenzku þjóðarinnar sýnir, að þær eru ekki í samræmi við raunveruleikann. Í fyrsta lagi er hér ekki tekið tillit til þess, að atvinnulífið hjá okkur Íslendingum er þannig að það er í sumum greinum árstíðabundið. Á vissum árstímum verður að leggja mesta rækt við að veiða þorsk hér við suðurströndina, á öðrum tíma árs að veiða síld fyrir Norðurlandi o.s.frv., þannig að það er alls kostar eðlilegt og nauðsynlegt í þjóðfélaginu, að hreyfing eigi sér stað á vinnuaflinu í samræmi við þetta. Þá er kunnara en frá þurfi að segja, að að undanförnu hefur vinnuafl þjóðarinnar leitað frá undirstöðuatvinnuvegum hennar, framleiðslunni í landbúnaði og sjávarútvegi, en meira að þeim greinum, sem skapa ekki gjaldeyri, heldur annast ýmiss konar þjónustu, svo sem verzlun og þjónustu af öðru tagi. Nú er það hagfræðilega séð sjálfsagt hagkvæmt þjóðinni, að það fólk, sem vinnur við verzlun og ýmiss konar þjónustu, sé ekki fleira en brýna nauðsyn ber til, svo að þjónustan sé innt af hendi, en það sé þjóðfélagslegur hagur, að sem flestir vinni af fullum krafti að framleiðslunni og hún sé stunduð hvarvetna um land og meðfram ströndum landsins. Þegar athuguð er hagfræðikenning eins og sú, sem ég drap á og flutt er hér í grg., þá er ekki úr vegi að lita á, hvernig fólksfjölgun þjóðarinnar á undanförnum árum hefur skipzt á milli landshluta og atvinnugreina, því að það er hið raunhæfa gagnvart íslenzkum þjóðarbúskap, eins og hann hefur verið undanfarin ár og eins og þau mál standa nú í dag. Þegar þessi samanburður er gerður, þá er það álitamál, hvernig eigi að skipta landinu og við hvaða tímabil eigi að miða. Ég hef gert á þessu athugun, sem er miðuð við tímabilið árslok 1954 til ársloka 1958, þ.e.a.s. 4 ára tímabil, og ég hef í þessu falli skipt landinu í svæði eftir hinum nýju kjördæmum. Hin raunverulegu áhrif samkv. þeirri hagfræðikenningu, sem ég gat um, hafa þá sérstaklega átt að koma fram á s.l. 4 árum, þegar uppbótakerfið hefur verið aukið, ef á að rekja áhrifin til þess, og af þeim ástæðum vel ég þetta tímabil. Á þessu fjögurra ára tímabili hefur fólksfjöldi í Reykjavík aukizt um 11.6%, fólksfjöldi í Reykjaneskjördæmi hefur aukizt um 26.4%, fólksfjöldi í Vesturlandskjördæmi hefur aukizt um 7.5%, fólki í Vestfjarðakjördæmi hefur fækkað um 2.9%, fólki í Norðurlandskjördæmi vestra hefur fækkað um 0.4%, fólki í Norðurlandskjördæmi eystra hefur fjölgað um 1.9%, fólki í Austfjarðakjördæmi hefur fjölgað um 3.5%, og í Suðurlandskjördæmi hefur fólksfjölgun numið 6%. Hvað sýna nú þessar staðreyndir um þjóðarbúskap Íslendinga að þessu leyti? Hefur haftakerfið og hinar misjöfnu bætur, sem greiddar hafa verið og nú á að afnema, leitt til þess, að það hafi orðið of mikið eða óeðlilegt aðdráttarafl hjá þeim framleiðslugreinum, sem notið hafa hinna hæstu útflutningsbóta? Nei, þvert á móti. Í sumum landshlutum, þar sem atvinnuvegirnir hafa notið þessara sérstöku bóta, hefur ekki tekizt að halda fólksfjöldanum alveg í fullum skorðum, en í öðrum landshlutum hefur hann aukizt dálítið, en þó miklu minna en á ýmsum öðrum svæðum landsins. M.ö.o.: það, sem gert hefur verið, hefur vegið á móti straumi aldarandans og áhrifum fjármagnsins, þar sem það er mest samandregið, að verulegum mun, en þó ekki fyllilega nægilega til þess, að jafnvægi næðist að þessu leyti. Nú á með þeim rökum, að aðdráttarafl framleiðslugreina útí um land kunni að verða óeðlilega mikið, ef sérstakar bætur eru greiddar á vissar greinar útflutningsins, að afnema þær. Það gefur bendingu um, hvernig þróunin muni verða að þessu leyti á næstu árum og að hverju er stefnt um þennan þátt málsins af hæstv. ríkisstjórn og fylgismönnum þessa frumvarps. Þá er það ein meginröksemd, sem færð er fram fyrir þessu máli, að það þurfi að koma jafnvægi á þjóðarbúskapinn, og í hvítu bókinni og grg. þessa frv. er vitanlega kafli um jafnvægisleysið í þjóðarbúskapnum gagnvart viðskiptunum við útlönd. En því er nú svo háttað, að þeir, sem setið hafa á þingi um skeið að undanförnu, hafa stundum áður fengið í hendur allt hagfræðinga, og sum þau álit hafa að mínum dómi verið miklum mun skilmerkilegri en grg. með þessu frv. Í sumum þeim hagfræðingaálitum, sem þm.. hafa áður fengið í hendur, er t.d. bent á það með allsterkum orðum, að jafnvægisleysi geti skapazt innbyrðis í þjóðfélaginu með mismunandi dreifingu fjármagnsins. Það sé hagfræðilegt lögmál, að fólkið leiti þangað, þar sem fjármagnið er fyrir hendi og sé undirstaða framkvæmda og atvinnulífs fremur á einum stað en öðrum. Af þessu misvægi innanlands leiði samdrátt, rýrnun og jafnvel eyðingu verðmæta á sumum stöðum á landinu, en á öðrum stöðum komi í kjölfar þess ofþensla, kapphlaup á vinnumarkaði, húsnæðisskortur, húsaleiguokur og fleiri fylgikvillar þessa jafnvægisleysís. Þetta valdi aftur erfiðleikum fyrir bæjarfélög, tekjurýrnun hjá sumum, en á öðrum stöðum verði öll fyrirtæki of smá, áður en líður, og valdi bæjarfélögunum á þeim stöðum geysilegum erfiðleikum við nauðsynlega uppbyggingu. Það er eftirtektarvert, að í hvítu bókinni er enginn kafli um þetta efni, sem hagfræðingar hafa þó oft lagt mikla áherzlu á. Það hefur einnig legið fyrir hér á hv. Alþingi, að ýmsir málsmetandi hagfræðingar hafa dregið fram önnur sjónarmið en þau, sem lögð eru til grundvallar í grg. þessa frv. Þegar gengislækkunarfrv. var til meðferðar hér á hv. Alþingi 1950, skilaði hagfræðingurinn Gylfi Þ. Gíslason, núv. hæstv. menntmrh., ýtarlegu nái., sem er raunverulega hagfræðileg álitsgerð um hagþróun Íslands síðan 1939 og fleiri þætti, sem þar eru teknir til meðferðar. Þá komst hann í þeirri hagfræðilegu álitsgerð að öðrum niðurstöðum í veigamiklum atriðum en nú eru lagðar til grundvallar þessu frv., og vil ég leyfa mér að benda á örfá dæmi þess, en skal ekki fara langt út í það efni. Hagfræðingurinn, núv. hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sagði m.a. svo 1950 um gengislækkunarfrv., sem þá var til meðferðar: „Það er höfuðeinkenni þessa frv., sem hér er um að ræða, að því er aðeins ætlað að vera tilraun til þess að ráða bót á jafnvægisleysinu í fjárhagsmálum þjóðarinnar. Það er ekki tilgangur þess að ráða jafnframt nokkra bót á hinu félagslega jafnvægisleysi með gagngerum ráðstöfunum til tekju- og eignajöfnunar. Sérhver ráðstöfun, er snertir fjárhagsjafnvægið, snertir jafnframt félagslega jafnvægið. Þess vegna verða þessi tvö mál ekki aðgreind. og þess vegna hefði það átt að vera liður í undirbúningi þeirra tillagna, sem hér er um að ræða, að athuga tekju- og eignaskiptinguna, eins og hún er nú, sem og sérstakar aðstæður, sem miklu máli skipta fyrir lífskjörin, svo sem húsnæðismálin. Með því móti einu hefði fengizt öruggur grundvöllur til þess að byggja á till., er tryggðu, að hin nauðsynlega endurskipting þjóðarteknanna vegna sjávarútvegsins yrði réttlát.“ Hvernig er nú þessarar reglu gætt í sambandi við þetta mál? Hvernig er um framkvæmd á þessu boðorði? Eru gerðar samhliða þessu frv. gagngerar ráðstafanir til tekju- og eignajöfnunar í þjóðfélaginu, sem höfð er í huga og öðrum þræði lögð til grundvallar við endurskiptingu þjóðarteknanna? Í þessum umræðum hefur verið lögð á það áherzla m.a. af hæstv. menntmrh., sem talaði um málið í Nd., að með þessu frv. væru gerðar ráðstafanir til mikils tilflutnings á tekjum milli stétta í þjóðfélaginu. Það má því að vissu leyti segja, að hér sé stefnt að endurskiptingu þjóðarteknanna, eins og Gylfi Þ. Gíslason orðaði það 1950. En ég fæ ekki séð, að þessi endurskipting þjóðarteknanna sé nú miðuð við það að rýra hlut eignamannsins, en bæta hlut hins eignaminni, heldur þvert á móti. Þá sagði hagfræðingurinn Gylfi Þ. Gíslason um gengislækkunina 1950: „Að öðru leyti er það um þetta að segja, að ég tel það ekki eiga að vera höfuðmarkmið þeirrar stefnu, sem fylgt er í efnahagsmálum, að hægt sé að halda uppi svonefndri frjálsri verzlun. Ég tel höfuðmarkmiðið eiga að vera það, að haldið sé uppi fullri atvinnu og full hagnýting allra framleiðslutækja tryggð, svo álit ég, að verzlunin eigi að vera eins frjáls og samrýmist þessu höfuðmarkmiði. Ýmis fræðileg rök og gömul og ný reynsla virðist benda til þess, að vafasamt sé, að hvort tveggja geti farið saman: algerlega óheft framtak í framleiðslu og viðskiptum annars vegar og full atvinna og full hagnýting atvinnutækja hins vegar.“ Ég legg áherzlu á þetta, að hér er mikið sagt af hagfræðingi: Fræðileg rök og gömul og ný reynsla benda til, að það geti ekki hvort tveggja farið saman: algerlega óheft framtak í framleiðslu og viðskiptum annars vegar og full atvinna og hagnýting framleiðslutækja hins vegar. - Mér virðist, að það, sem nú er lagt til grundvallar þessu máli, sé það sjónarmið, sem hagfræðingurinn Gylfi Þ. Gíslason sagði 1950 að ætti ekki að vera aðalatriði. En hagfræðilegar niðurstöður eiga vitanlega að standa óhaggaðar án tillits til, hverjir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu hverju sinni. Hér er um fræðigrein að ræða, en ekki pólítíska afstöðu. Enn fremur benti hagfræðingurinn Gylfi Þ. Gíslason á það 1950, hve margs þyrfti að gæta í sambandi við gengislækkanir og ráðstafanir, sem gerðar væru jafnhliða. M.a. þyrfti þess að gæta að hafa um það samráð við verkalýðshreyfinguna og reyna að tryggja heillavænlega framkvæmd málsins á þann hátt, Um þetta segir svo orðrétt í þessari álitsgerð: „Frv. hefur að engu leyti verið undirbúið í samráði við verkalýðssamtökin. Ýmis ákvæði þess eru til þess fallin að vekja tortryggni af hálfu þeirra, og er það miður farið. Verkalýðssamtökin gera sér vafalaust ljóst, að engum er gagn að gagnkvæmum hækkunum á kaupgjaldi og verðlagi, sízt hinum vinnandi stéttum sjálfum. Alþýða manna mun vafalaust ekki skorast undan því að taka á sínar herðar sanngjarnan hluta af þeim byrðum, sem á þjóðina í heild kann að verða að leggja vegna versnandi markaðsskilyrða, ef málin eru lögð hreinskilnislega fyrir hana og hún telur sig geta borið traust til þeirra, sem með framkvæmdavaldíð fara. En það er eðlileg krafa verkalýðssamtaka, að þeir fórni fyrst og fórni mest, sem haft hafa stórtekjur og safnað hafa stóreignum á undanförnum áratug.“ Hvernig er þessu boðorði fylgt af hálfu hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við undirbúning þessa máls? Það hefur komið fram í þessum umræðum, að það hafi alls ekki verið haft samráð við verkalýðssamtökin og þannig brugðið frá þeirri reglu, sem hæstv. núverandi menntmrh. lagði mikla áherzlu á að fylgt væri 1950. Mér skilst, að í þessu frv. séu ákvæði, sem eru til þess fallin að vekja tortryggni hjá verkalýðshreyfingunni, og mér skilst, að það sé fullkomlega vafasamt, þótt ekki sé dýpra tekið í árinni, að verkalýðshreyfingin beri nú traust til þeirra, sem með framkvæmdavaldið fara. Og hvað er um fórnirnar? Hvernig hefur hæstv. menntmrh. og Alþfl. tryggt það nú í sambandi við undirbúning þessa máls, að þeir fórni fyrst og fórni mest, sem safnað hafa stóreignum á undanförnum árum? 'Ég verð ekki var við, að þess gæti nokkurs staðar í þessu frv. Það má segja, að hér eigi við gagnvart hæstv. menntmrh. og Alþfl. í sambandi við þetta mál orð Hallgríms um manninn, sem hugsaði meira um að halda völdum en að dæma rétt: „Þetta, sem helzt nú varast vann, varð þó að koma yfir hann.“ Nú er horfið að því ráði að leggja til grundvallar við úrlausn mála það sjónarmið, sem síður skyldi, að dómi hagfræðingsins Gylfa Þ. Gíslasonar, þ.e. frelsi í viðskiptum, en ekki lögð aðaláherzla á fulla atvinnu og hagnýtingu atvinnutækjanna. Þetta á sennilega að gera m.a. til þess að framkvæma það stefnuskráratriði Sjálfstfl., að Ísland ætti að fá hlutdeild í frjálsum viðskiptaheimi. En í umræðum, sem hér hafa farið fram á þingi undanfarin ár um afstöðu þjóða í sambandi við tollabandalög og sambönd í hinum frjálsa viðskiptaheimi og markaðsskilyrði, hefur ævinlega, eftir því sem ég man bezt, verið lögð á það áherzla, að fyrir hendi væri skilningur meðal þjóðanna á því, að einstök ríki, sem væru skammt komin í uppbyggingu atvinnuvega, sérstaklega að iðnaðarþróun þeirra væri á lægra stigi en stórvelda, yrðu að fá vissar undantekningar í sambandi við þessi frjálsu viðskipti. Nú virðist svo sem hæstv. ríkisstjórn skoði Ísland sem lítinn bróður í þessu félagi þjóðanna og sé sér þess meðvitandi, að Ísland þurfi að fá aðstoð til þess að geta fyllilega orðið hlutgengt í hinum frjálsa viðskiptaheimi. Þessa aðstoð á að fá með 760 millj. kr. lánsheimild við erlendar peningastofnanir. En innbyrðis gagnvart stéttum þjóðfélagsins og hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að dreifa byrðunum á þær, þá er ekki litið sömu augum á hinn máttarminni bróður, því að hér örlar ekki á því, að hinum sterkari efnahagslega sé íþyngt umfram hinn veikari, þvert á móti er það öfugt. Hér á fyrst og fremst að leggja byrðarnar á alþýðustéttirnar í þessu landi til sveita og sjávar. Í þessu m.a. speglast siðgæði þessa máls. Það hefur nú verið rakið svo rækilega, að í raun og veru er ekki miklu við það að bæta, hvað þetta mál kemur þjóðinni að óvörum vegna þess, hve talið var víst fyrir kosningar, að allt væri í góðu lagi um þjóðarhag og stefnt væri að því að fylgja áfram stöðvunarstefnunni. Það þarf í raun og veru ekki miklu við það að bæta, sem aðrir hafa tekið fram um þetta atriði. Þessu til stuðnings og til þess að fylla þau rök, sem áður hafa verið dregin fram, skal ég þó minna á tvenn ummæli forustumanna Alþfl., sem að þessu lúta. Rúmum mánuði fyrir kosningar hafði Alþýðubl. það eftir þáv. forsrh., Emil Jónssyni, að hann hefði sagt í ræðu um stefnu Alþfl.: „Emil sagði í lok ræðu sinnar, að Alþfl. vildi halda niðri verðlagi og kaupgjaldi til að hindra dýrtíðarskrúfu, halda atvinnuvegunum gangandi, afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög án nýrra skatta og afla útflutningssjóði nægra tekna án nýrra byrða á almenning.“ Þetta er haft eftir fyrrv. forsrh. orðrétt í Alþýðublaðinu 21. sept. í haust. Hér er ekki litlu lofað af manni í þeirri stöðu: að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög án nýrra skatta og afla útflutningssjóði nægra tekna án nýrra byrða á almenning. Og Eggert Þorsteinsson, varaforseti Alþýðusambands Íslands og hæstv. varaforseti þessarar hv. d., sem að sönnu er fjarstaddur nú í bili, sagði orðrétt um þetta fáum dögum fyrir kosningar: „Undanfarið hafa birzt í Alþýðublaðinu ummæli margra helztu forustumanna þeirra launþegasamtaka, sem Alþýðuflokksmenn hafa forustu fyrir. Þeir eru allir á sömu skoðun, að við krefjumst status quo, óbreytts ástands. En ef opnuð verður nokkur gátt fyrir dýrtíðarflóðið, þá munum við ekki sitja hjá, heldur fara af stað með okkar kröfur. Ég er algerlega sammála þessari stefnu. Ég mun leggja alla áherzlu á að fylgja henni fram. Aðrir flokkar verða að gera sér ljóst, hvað í húfi er.“ Og í kosningastefnuskrá Sjálfstfl. kemur mjög svipað fram. Þar segir m.a. svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Um 20 ára skeið hefur verðbólgan, með nokkrum hléum þó, dregið úr framförum og gert afraksturinn af erfiði þjóðarinnar minni en efni stóðu til. Við verðbólguþróuninni hefur verið brugðizt með ýmsum hætti og tímabundnum árangri, en alda hennar hefur nú risið svo hátt, að vandamálinu verður ekki lengur skotíð á frest.“ Það getur verið, að það séu til menn, sem hafa gaman af að viðhafa orðaleiki eins og t.d. það, að það sé engin verðbólga í landinu, ef svokallað jafnvægi er á viðskiptunum við útlönd og þjóðarbúskapnum, án tillits til þess, hvert verðlagið á vörunum er. En slikir orðaleikir hafa ekkert gildi í augum almennings í landinu, enda er svo skýrt kveðið á um þetta efni í kosningastefnuskrá Sjálfstfl., að það tekur af allan vafa, hvernig beri að skilja efni málsins, því að við það, sem ég las áðan, er þessu bætt: „Að vísu voru s.l. vetur gerðar bráðabirgðaráðstafanir gegn vexti verðbólgunnar. En öllum er ljóst, að verðhækkunaralda mun senn rísa á ný með meiri þunga en áður, ef ekkert er að gert.“ Það er sem sé ótvírætt, að það er lofað aðgerðum gegn verðhækkunaröldu. Og það, sem hefur gildi í augum almennings í þessu málí, eru ekki orðaleikir og ekki í sjálfu sér flóknar hagfræðikenningar, heldur blátt áfram hvernig viðskiptakjör heimilanna í landinu verða, eftir að þessar ráðstafanir hafa verið gerðar, samanborið við það, sem áður var, - blátt áfram, hvort opnaðar eru flóðgáttir fyrir verðhækkunaröldu eða leitazt við að standa við það loforð Sjálfstfl. að reisa skorður við henni. Mér virðist, að það ákvæði, sem fjallar um það að afnema vísitöluuppbætur á laun, muni vera til þess fallið að vekja tortryggni verkalýðshreyfingarinnar, í því formi, sem það er nú í frv. Og mér virðist, að heilræða hagfræðingsins Gylfa Þ. Gíslasonar frá 1950 hafi ekki verið nægilega gætt í sambandi við þetta ákvæði frv. Ég vil einnig minna á það, að hæstv. varaforseti þessarar d. og varaforseti Alþýðusambands Íslands, Eggert Þorsteinsson, kvað mjög skýrt að orði um þessi efni skömmu fyrir kosningar í haust. Þá sagði hann enn, í viðbót við það, sem ég hef áður greint, þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Alþfl. heimtar óbreytt ástand. Við í launþegasamtökunum styðjum þá stefnu. Þjóðin veit, að hverju hún gengur. Hennar er að velja á milli. Ef dýrtíðarflóðinu verður aftur hleypt yfir þjóðina, þá erum við lausir allra mála. Við munum hefja okkar varnarráðstafanir þegar í stað. Þetta er aðvörun til stjórnmálaflokkanna, en það er um leið aðvörun til þjóðarinnar.“ Þegar ég las ákvæði frv. um afnám verðlagsuppbóta á laun, kom mér í hug, hvort hæstv. ríkisstjórn hefði verið búin að gleyma þessari yfirlýsingu eins af stuðningsmönnum sínum eða hvort hún hefði ekki haft samráð við hann um samningu frv. og ákvæða þess. Mér þykir þó næsta ólíklegt, að svo geti verið, vegna þess, hve skorinorð þessi yfirlýsing er. Á undanförnum árum hefur verið mjög á dagskrá hér á þingi og með þjóðinni þetta hugtak, sem kallað er að stuðla að og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. Það munu hafa verið þm.. úr Framsfl. og Sjálfstfl., sem sameinuðust um það að flytja inn í þingið till. til þál. um þetta efni og fengu hana samþykkta. Á grundvelli þeirrar þál. var skipuð n. til þess að taka þessi mál til gaumgæfilegrar athugunar, og hefur sú n. samið frv., sem felur í sér ráðstafanir til þess að stuðla að og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. En ef á að koma fram eða ná árangri í þessu efni, þá er leiðin til þess ekki sú að láta fjármagnið ráða framkvæmdum og framkvæmdirnar dragast einvörðungu í hendur þeirra, sem hafa fjárhagsgetu til þess að leysa þær af hendi, heldur er leiðin sú, að með aðgerðum ríkisvaldsins sé höfð stjórn á fjárfestingunni og dreifingu fjármagnsins og jafnvægi í byggð landsins aukið eftir þeim leiðum. Ég fæ ekki betur séð en með þessu frv. sé unnið gegn þeirri viðleitni að koma á jafnvægi í byggð landsins og að Sjálfstfl. mót von minni hafi tekið upp nýja stefnu í þessu efni og hugsi sér að hverfa frá þeirri braut, sem hann hafði markað ásamt okkur framsóknarmönnum að þessu leyti, því að nú á einkafjármagnið, - eins og það fellur í farvegi samkv. hinu aukna frelsi, sem á að veita, - að ráða að miklu leyti eða jafnvel mestu leyti uppbyggingunni í landinu, hvernig hún verður og af hverjum hún verður framkvæmd og á hvaða stöðum. Og til þess að auka áhrifin að þessu leyti, til þess að halla enn á landsbyggðina frá því, sem verið hefur, koma í kjölfarið eða til viðbótar ákvæðin um afnám hinna sérstöku bóta á smáfisk og sérstakar fisktegundir og minnkandi fjárframlag til ræktunarmála og samgöngumála, eins og ég hef áður rakið. Með þessu er því greinilega stefnt að auknu ójafnvægi í byggð landsins, jafnframt því að almennur samdráttur í framkvæmdum og atvinnulífi hlýtur að eiga sér stað. Þessi stefna, sem liggur til grundvallar þessu frv., er því sannnefnd samdráttarstefna, eins og aðrir ræðumenn, sem áður hafa talað í þessu máli, hafa margir greinilega sýnt fram á. Hv. 9. landsk. þm.., sem talaði hér við 1. umr. málsins í þessari hv. d., fann ástæðu til þess að fella það inn í ræðu sína, að hv. 1. þm.. Austf. (EystJ) hefði í Nd. sagt, að byggðastefnan væri einn þáttur uppbyggingarstefnunnar, og hv. 9. landsk. leyfði sér að tala um þetta og raunar þetta alvarlega mál í heild af léttúð og litlum skilningi. Það hefur þegar verið rakið bæði af mér og öðrum, að sú stefna, sem liggur til grundvallar þessu frv., er samdráttarstefna. Framsfl. vill bregðast við þeim vanda, sem nú er við að etja í efnahagsmálum þjóðarinnar, á þann hátt að auka framleiðsluna og örva uppbygginguna hvarvetna um land, skattleggja eyðslu og komast út úr uppbótakerfinu í áföngum, en ekki með því heljarstökki, sem hér á að taka. Það liggur í augum uppi, að þetta er alveg gagnstætt samdráttarstefnunni, þetta er uppbyggingarstefna. Hv. frsm. 2. minni hl. fjhn. hefur leitt að því glögg rök, bæði í ræðu sinni hér áðan og í nál., að sú stefna, sem mörkuð er í þessu frv., sé byggð á lögmálum vetrarins, - eins og hann orðaði það með skáldlegri líkingu, - frostsins, sem takmarkar gróðurinn, hreinsar úr vegi hið veikburða, eins og Einar Benediktsson segir um hollustu hafíssins, en gefur þá um leið því, sem sterkara er, aukin tækifæri, og hann varar við þessu og segir, að íslenzka þjóðin eigi ekki að byggja efnahagslíf sitt á hagfræði hinna kaldrænu, tillitslausu lögmála hæfilegs atvinnuleysis og hafta eða takmarkana, sem getuleysið stjórnar, þ.e.a.s. fátæktin. Um leið og ég ítreka þetta og legg á það áherzlu, að hér er vissulega rétt farið með staðreyndir, vil ég ljúka þessum orðum mínum með því að bæta við þetta enn einni líkingu, ef verða mætti, að Alþfl. a.m.k. og þeir, sem tala fyrir hann, fengju þá aukinn skilning á þessu máli. Það má segja, að arðurinn af atvinnurekstri yrði ekki minni í heild, þó að verkamenn hefðu ekki með sér nein samtök um kaupkröfur. En arðurinn skiptist vissulega öðruvísi. Það kæmi meira í hlut fjármagnsins, en minna í hlut vinnunnar. Verkamennirnir hafa séð sig neydda til þess eða talið sjálfsagt að mynda með sér öflug félagsleg samtök, verkalýðshreyfinguna, sem vinnur öðrum þræði að menningarmálum á vegum verkalýðsins, en er öðrum þræði og jafnvel fyrst og fremst hagsmunasamtök. Og þau átök, sem fara fram á milli verkalýðsfélaganna annars vegar og atvinnurekenda hins vegar, eru jafnvel fyrst og fremst um skiptingu arðsins á milli fjármagnsins og vinnunnar. Því meira sem fjármagnið fær af arðinum í sinn hlut, því meiri líkur eru til þess, að uppbyggingin verði í höndum hinna fáu, sem fá arðinn af fjármagninu, en hlutur hinna mörgu, sem leggja til vinnuna, verði svo smár, að þeir hafi ekki færi á því að vinna að uppbyggingunni eins og framfaraþrá þeirra þó gjarnan segir til um. En með því að auka hlut vinnunnar, hlut hins vinnandi manns, þá vaxa líkurnar fyrir því, að uppbyggingin verði í höndum margra, að verkamennirnir, sem vinna og fá endurgjald fyrir vinnu sina, fáí svo riflegan hlut, að þeir taki sjálfir þátt í uppbyggingunni jafnframt atvinnurekendunum. Þessi líking ætti að vera svo ljós, að Alþfl. og þm.. hans skilji hana, vegna þess að Alþfl. hefur þó hingað til taliðsig félagslega sinnaðan. En ef við stækkum nú sviðið, sem þessi líking nær til, og lítum á þjóðfélagið sem heild, þá er það svo, að þeir þættir fjármagnsins, sem Alþingi ræður ekki yfir, þ.e.a.s. bankafjármagnið og einkafjármagnið, það er samandregið að langmestu leyti á fáum stöðum á landinu. Þetta má rökstyðja tölulega, ef ástæða þætti til. Það, sem hefur vegið á móti þessu að undanförnu, er dreifing ríkisfjármagnsins út um land að tilhlutun Alþingis. Ef sú stefna verður nú upp tekin, að horfið verði frá að dreifa ríkisfjármagninu í jafnríkum mæli út um land eins og verið hefur, þá leiðir það til þess, að það leggst í sömu farvegi og einkafjármagnið og bankafjármagnið, það eykur fjármagnið í víssum landshlutum, en skerðir það á öðrum.  
             Hér er því með byggðastefnunni, svo að ég haldi líkingunni áfram, unnið að vissu leyti á hliðstæðan hátt og verkalýðsfélögin vinna gagnvart fjármagninu hjá atvinnurekendunum. Það er verið að gæta að hlut þess máttarminni, sem býr úti um landsbyggðina, en vinnur þar þjóðnýt störf að hagnýtri framleiðslu við undir stöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Því betur sem byggðastefnan nýtur sín í framkvæmd, því meiri trygging er fyrir því, að uppbyggingin verði á höndum margra sjálfbjarga og þroskaðra aðila í þjóðfélaginu, en dragist ekki í hendur hinna fáu, sem safna að sér fjármagninu. Þetta er m.a. munurinn á samdráttarstefnunni og byggðastefnunni. Það má því vel orða þetta svo, eins og hv. 9. landsk. hefur eftir 1, þm.. Austf., að hann hafi sagt, að byggðastefnan væri hluti af eða þáttur af uppbyggingarstefnunni. Þegar um þessar stefnur er deilt, sem eru alveg gagnstæðar, samdráttarstefnan annars vegar og uppbyggingarstefnan hins vegar, þá er ekki einungis þar um að tefla efnahagsleg áhrif, heldur jafnframt menningarleg áhrif í þjóðfélaginu. Íslenzka þjóðin á þetta land, og forfeður okkar helguðu sér það í öndverðu, en tóku það ekki herskildi. Þjóðin hefur vígt það með vinnu sinni meir en þrjátíu kynslóðir samfleytt. Landið í heild hefur verið starfssvið þjóðarinnar frá öndverðu. „Saga þess er saga vor, sómi þess vor æra.“ Vellíðan og veraldargengi gætu 170 þús. menn vissulega hlotið annars staðar á hnettinum heldur en hér. En íslenzkt lýðveldi er hvergi hægt að stofna eða láta þróast og dafna nema hér á Íslandi. Og eins er það, að íslenzk menning getur hvergi þróazt og dafnað nema á Íslandi, við liti þess og loft, foldgná fjöll þess, sanda þess og sæ. Sá, sem telur sig hafa tök á því að tala með léttúð og af litlum skilningi um þessa stefnu, hann er því ekki einungis að fjalla um efnahagsleg áhrif í þjóðfélaginu, heldur jafnframt menningarleg.



Herra forseti. Efnahagsráðstafanir þær, sem fram koma í efnahagsmálafrv. hæstv. ríkisstjórnar, sem hér eru til 2. umr. í hv. d., fela í sér gagngera stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar frá því, sem áður hefur verið, og eiga þær fyrst og fremst að skapa traustan og heilbrigðan grundvöll fyrir rekstri sjávarútvegsins, sem er undirstöðuatvinnuvegur svo að segja allrar gjaldeyrisöflunar þjóðarinnar. Um það, að svo sé, deila menn ekki eða greinir á um. Hins vegar er ágreiningsefnið, á hvern hátt Alþingi eigi að skipa málum þjóðarinnar á efnahagssviðinu, svo að það megi hafa í för með sér sem heilbrigðust áhrif og heillavænlegust á allt atvinnulíf landsmanna. Það vandamál, sem hér er um að ræða, er ekkert einsdæmi fyrir Ísland. Það hefur um langan tíma verið eitt höfuðviðfangsefni stjórnmálamanna í mörgum löndum. Getum við vissulega lært margt af þeirri þróun, sem átt hefur sér stað bæði í nágrannalöndunum og í þeim löndum, sem við erum á ýmsan hátt í nánum tengslum við. Þegar breytt er um stefnu og aðgerðir í efnahagsmálum varðandi rekstrarafkomu útflutningsframleiðslunnar, þá er rétt að gera sér nokkra grein fyrir kostum og göllum þess kerfis, sem afnema skal. Það, sem einkennt hefur allar efnahagsráðstafanir, sem gripið hefur verið til á undanförnum tæplega 10 árum, er fyrst og fremst það, að hver ráðstöfun, sem gerð hefur verið, hefur aðeins nægt til bráðabirgða, og hefur stundum orðið að grípa til sérstakra ráðstafana, jafnvel tvisvar á sama árinu. Hverjar afleiðingar slíkt öryggisleysi hlýtur að hafa í för með sér, skilja þeir bezt, sem einhver afskipti hafa af atvinnurekstri og þá sérstaklega þeim atvinnurekstri, sem lýtur að útflutningsframleiðslu, sem háð er heimsmarkaðsverði. Í því sambandi er rétt að hafa hugfast, að hin einhæfa útflutningsframleiðsla þjóðar vorrar, sjávarafurðirnar, á í harðri samkeppni á heimsmarkaðnum við sambærilegar vörur frá öðrum fiskveiðilöndum, og ræður þar úrslitum verð og vörugæði, hvort okkur tekst að halda velli. Höfuðorsök þessara öru breytinga, sem hafa átt sér stað, hefur mátt rekja til kapphlaupsins, sem verið hefur á milli verðlags og kaupgjalds í landinu. En það hefur aftur á móti verið í nánum tengslum við verðlagsvísitöluna, svo sem kunnugt er. Þegar vinstri stjórnin baðst lausnar seint á árinu 1958, var verðbólgualdan á hvað mestri ferð upp á við. Töldu sérfræðingar stjórnarinnar sennilegt, að vísitalan yrði komin upp í 270 stig þá næsta haust, ef ekkert alveg nýtt væri að gert til þess að sporna við slíkri þróun. Það er svo kunnugt, að þjóðin varð við tilmælum þeirrar ríkisstjórnar, sem þá tók við, að taka á sig nokkra kjaraskerðingu og forðaði með þeim hætti yfirvofandi stöðvun atvinnuveganna. Slíkt ástand og öryggisleysi dregur stórlega úr heildarframleiðslu landsmanna og kemur á þann hátt í veg fyrir eðlilega aukningu, sem leitt gæti af sér kjarabætur fyrir almenning. Eitt af því, sem mestum erfiðleikum hefur valdið útflutningsframleiðslunni í sambandi við uppbótakerfið, er það, hvað kerfið hefur verið seinvirkt. Hafa framleiðendur þurft að bíða árum saman eftir því að fá full skil frá útflutningssjóðnum. T.d. er nú nýlega lokið við greiðslur vegna ársins 1957. Þetta fyrirkomulag hefur beinlínis leitt til þess, að vaxtagreiðslur vegna framleiðslunnar hafa verið miklum mun meiri en ella, ef t.d. allt andvirðið hefði verið greitt við afskipun vörunnar, svo sem nú mun verða um mikinn meiri hluta útflutningsins eða allt annað en það, sem selt verður í umboðssölu. Það er ekki ósennilegt, að sú breyting, sem nú verður á um greiðslufyrirkomulagið, eigi eftir að verka nokkuð upp á móti þeirri vaxtahækkun, sem nú er talið óhjákvæmilegt að komi til framkvæmda, a.m.k. fyrst um sinn. Það segir sig sjálft, að ef nú verður hægt að greiða upp afurðavíxil innan 6 mánaða í stað t.d. 9 mánaða áður, verður vaxtaupphæðin hin sama, enda þótt 50% hækkun komi nú til framkvæmda. Vitaskuld er þetta dæmi, sem ég nú nefni, ekki til staðar í sambandi við önnur mál útflutningsframleiðslunnar, nema þá helzt bráðabirgðarekstrarlán, sem oft eiga sér stað. En hvað öðrum lánum viðkemur, sem lengur standa, kemur þessi ráðgerða vaxtahækkun til með að hafa mikla erfiðleika í för með sér, og er ástæðulaust að láta sér detta í hug, að að óbreyttu efnahagsástandi almennt geti þar verið um ráðstöfun að ræða, sem ekki verður að færa niður fyrr en varir, enda er það von þeirra manna, sem mestan þátt hafa átt í útreikningum varðandi efnahagsmálin að undanförnu, að sú muni þróunin verða. Í aths. við efnahagsmálafrv. kemur það fram, að nokkur vaxtahækkun sé óhjákvæmileg og sé sú ráðstöfun í ákveðnum tilgangi. Strax og sú ákvörðun hefur náð tilgangi sínum, er því heitið, að vextir verði lækkaðir að nýju. Það hefur verið mikið rætt um, að verulega verði dregið úr rekstrarlánum til útflutningsframleiðslunnar. Ég tel, að slíkt sé óhugsandi og óframkvæmanlegt, enda ef athugað er, hvað segir í grg., sem frv. fylgir, má sjá, að svo er ekki, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það hlýtur að vera meginsjónarmið í framkvæmd þessarar stefnu, að atvinnuvegunum sé séð fyrir nægilegu rekstrarfé til þess að halda framleiðslunni starfandi á eðlilegan hátt.“ Af þessu verður ekki annað dregið en það sé tilgangur þessara ráðstafana fyrst og fremst að styðja að eðlilegri þróun útflutningsframleiðslunnar. Því verður ekki neitað, að uppbótakerfið með þeirri framkvæmd, sem á hefur verið, hefur leitt til þess, að í meðvitund þjóðarinnar hefur skapazt sá hugsunarháttur, að aðalatvinnuvegirnir, sem þjóðin sjálf á líf sitt og framtíð undir að fái að þróast á heilbrigðan hátt, séu hálfgerðir vandræða bjargræðisvegir, sem lifi á þjóðinni og séu jafnvel óþörf sníkjudýr. Þannig hefur þetta stórgallaða uppbótakerfi sljóvgað meðvitund þjóðarinnar fyrir raunsæju og eðlilegu mati á tilveru þeirra atvinnuvega, sem öll afkoma hennar byggist á, a.m.k. í nútíð og náinni framtíð. Það, sem færa mætti til málsbótar því að nota það hagkerfi, sem við höfum búið við nú um nokkurt skeið, er aðallega í því fólgið, að stjórnarvöldin hafi haft það í hendi sinni svo til ótakmarkað að yfirfæra til framleiðslunnar það, sem ranglega hefur verið af henni tekið, og með því móti komið í veg fyrir, að atvinnutækin stöðvuðust, sem annars hefði oft og mörgum sinnum átt sér stað. Þó að nú sé deilt um þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt til að gerðar verði til þess að forða þjóðinni frá þeim voða, sem við blasir í efnahagslífi hennar, þá er það síður en svo, að þeir flokkar, sem nú eru í stjórnarandstöðu og mestri gagnrýni halda uppi á till. stjórnarinnar, hafi ekki áður látið í ljós þá skoðun sína, að uppbóta- og niðurgreiðsluleiðin væri sú leið, sem hverfa bæri af. Fyrirheit vinstri stjórnarinnar kváðu á um það, að slíkt skyldi gert og varanleg lausn til frambúðar skyldi fundin. Allir þekkja efndirnar. Stjórnin gafst upp, þegar málum var þannig komið, að ný verðbólgualda var að skella yfir þjóðina. Þær ráðstafanir, sem nú eru fyrirhugaðar, fela að vísu ekki í sér að fella að fullu og öllu það kerfi í burt, sem nú er. Það hefur verið talið nauðsynlegt að halda áfram niðurgreiðslum á nokkrum af brýnustu nauðsynjum almennings, enda gert til þess að draga úr verðhækkun á þeim vörum, sem annars mundu hækka verulega við gengisbreytinguna. Það er eftirtektarvert, að stjórnarandstaðan skiptist í tvennt um andstöðuna við þær ráðstafanir, sem ráðgerðar eru í frv. ríkisstjórnarinnar. Það eitt getur hún sameinazt um að vera á móti því. Það má því nærri geta, hver hefði verið afleiðing þess, ef þessir flokkar hefðu skipað meiri hl. á Alþingi. Einn hv. þm.. sagði hér í ræðu sinni áðan, að það væru takmörk fyrir því, hvað oft mætti vega í sama knérunn, í sambandi við gengislækkunina og það, hve skammt er á milli gengislækkana nú. Rétt er það, að það hefðu þeir framsóknarmenn átt að hafa hugfast, þegar þeir sátu að völdum og lækkuðu gengi krónunnar með 6 mánaða millibili, því að vitanlega voru yfirfærslugjöldin og útflutningssjóðsuppbæturnar, sem vinstri stjórnin lagði á; ekkert annað en gengislækkun. Hv. stjórnarandstæðingar hafa kvartað mjög undan þeim álögum, sem lagðar séu á þjóðina með hinni fyrirhuguðu gengisfellingu. Þeir hafa látið reikna út, hvað ýmsir vöruflokkar komi til með að hækka mikið vegna ráðstafananna. Samt sem áður leggja þeir jafnmikla áherzlu á, að til viðbótar komi ýmsar greiðslur úr ríkissjóði, sem fela mundu í sér enn meiri álögur á allan almenning. Það fer ekki hjá því, að manni detti í hug, að gagnrýni stjórnarandstöðunnar sé ekki sett fram í því augnamiði, að hún sé tekin alvarlega. Í sambandi við fjölskyldubæturnar hefur þeim stjórnarandstæðingum orðið sérstaklega tíðrætt um fjölskyldu, sem hefur 4 börn, og því haldið fram, að hún hljóti aðeins 269 kr. auknar tekjur frá því, sem nú er í gildi. Hér er vitanlega farið alrangt með staðreyndir, sem liggur í því, að þessi fjögurra barna fjölskylda fær auk þess nú fullar bætur með fyrsta og öðru barni, sem hún fékk ekki áður. Þessir útreikningar stjórnarandstöðunnar gengu svo langt hjá einum hv. þm.. við 1. umr. málsins hér í d., að hann reiknaði út, hvað fjölskylda með 47 börn mundi fá í fjölskyldubætur. Þannig eru öfgarnar á lofti hjá stjórnarandstöðunni til þess að draga athyglina frá þeim raunverulegu hagsbótum, sem barnafjölskyldurnar munu hljóta og vissulega kunna að meta, eftir að þær ráðstafanir koma til framkvæmda. Hvort frumvarpi því, sem hér liggur fyrir, er stefnt inn á þær leiðir, sem teljast mega til varanlegrar frambúðar, eða ekki, hvort sá grunnur, sem hér er byggt á, verður þess megnugur, að við komumst klakklaust út úr uppbótaflækjunni, mun reynslan skera úr um. En það ætti öllum hv. þdm. að vera ljóst, að vandinn, sem við er að etja, er mikill, og engir ættu að skilja hann betur en einmitt þeir, sem áður höfðu gefizt upp við úrlausn vandamálanna.



Herra forseti. Þetta mál er nú orðið mikið rætt, bæði í þessari hv. d. og þó einkanlega í hv. Nd. Það er því hætt við því, að það fari að gæta endurtekninga í máli manna, og vissulega er það svo, að það má segja, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að gagnrýna þetta frv., því að það má nú segja, að svo hafi verið gengið frá því af þeim, sem hafa gagnrýnt það, að þar standi nú ekki lengur steinn yfir steini, og virðast satt að segja formælendur frv., hæstv. ríkisstjórn og talsmenn hennar, hafa lagt frá sér vopnin og gefizt upp við að verja frv. Ég mun nú þrátt fyrir það, þó að svo sé komið, leyfa mér að segja nokkur orð hér, enda er hér um stórmál að ræða, vafalaust stærsta og örlagaríkasta málið, sem þetta þing fær til meðferðar, - mál, sem þm.. vissulega ber skylda til að kryfja til mergjar eða a.m.k. að reyna að kryfja til mergjar. Vegna þess, hve margar og ýtarlegar ræður hafa verið fluttar um málið, mun ég lítið ræða málið í heild, heldur fyrst og fremst víkja að nokkrum einstökum atriðum, og ég mun reyna að vera ekki langorður úr hófi. Í útvarpsumræðum s.l. mánudagskvöld lét hæstv. menntmrh. svo um mælt, að ef stjórnarandstöðuflokkunum tækist að brjóta á bak aftur fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálunum, yrði hér algert öngþveiti. Með þessu hefur ráðh. og þar með ríkisstj. í raun réttri viðurkennt, að ef fyrirhugaðar aðgerðir í efnahagsmálunum bera af einhverjum ástæðum ekki þann árangur, sem spáð er í grg. að efnahagsmálafrv., sé allt komið í fullkomið öngþveiti, að þá verðum við miklu, miklu verr á vegi staddir en við erum nú og höfum verið nokkru sinni áður. Með þessu hefur ráðh. viðurkennt, að með efnahagsmálafrv. ríkisstjórnarinnar sé teflt á mjög tæpt vað. Ég er hæstv. ráðh. öldungis sammála um það, að með þessu efnahagsmálafrv. og fyrirhuguðum aðgerðum ríkisstj. í efnahagsmálunum sé vissulega teflt á tæpt vað. Er nú skynsamlegt að tefla á svona tæpt vað í þessum efnum? Er skynsamlegt að leggja inn á svona áhættusamar leiðir í þessum málefnum, ef nokkurs annars er kostur? Er það hygginna stjórnmálamanna háttur að tefla málum svo mjög í tvísýnu? Ég held, að þeirri spurningu verði að svara neitandi. Ég held, að það sé fullkomið glæfraspil. Með þeirri hagfræðilegu tilraunastarfsemi, sem í frv. felst, eru stjórnarflokkarnir að leika sér með sjálft fjöregg þjóðarinnar. Þeir eru í raun og veru að kasta á milli sín fjöreggi þjóðarinnar. Sannleikurinn er sá, að ýmsar af hinum fyrirhuguðu aðgerðum þessa frv. eru byggðar á hagfræðikenningum, sem eru langt frá því að vera sannaðar. Þær eru byggðar á ágizkunum og á líkindareikningi. Slík undirstaða er vissulega ekki traust. Hún er langt frá því að vera nægilega traust til þess að byggja á svo róttækar aðgerðir í efnahagsmálum eins og hér er gert ráð fyrir. Það er vissulega þar lagt út á hálan, ótraustan ís, og það er hætt við því, að sá ís brotni og að þar verði dottið ofan í, og þá er áreiðanlega víst, að þá verður miklu erfiðara að bjarga að landi heldur en nokkru sinni áður hefur verið, því að það er viðurkennt, eins og ég hef þegar sagt, af hálfu ríkisstj., að vandinn verði einmitt miklu meiri, ef þessar aðgerðir takast ekki á þann veg, sem ráð er gert fyrir í grg. að efnahagsmálafrv. Tvennt er það einkum, sem ríkisstj. og talsmenn hennar hafa bent á sem stórkostlega hættu í núverandi ástandi í efnahagsmálunum, þ.e.a.s. of miklar lántökur erlendar og gjaldeyrisskortur. Ég get nú ekki stillt mig um að skjóta inn svolítilli aths., svona eins og á milli sviga, af því að ég veit, að hv. 9. landsk. (JÞ) ætlar að tala hér á eftir, í sambandi við þau ummæli, sem hann hafði við 1. umr. þessa máls. Hann sagði þá, hv. 9. landsk., að það hefði verið við að glíma tvö vandamál í efnahagsmálunum, þ.e.a.s. verðbólguna innanlands og greiðsluhallann við útlönd. En svo kom Alþýðuflokksstjórnin, og hún stöðvaði verðbólguna, sagði hv. þm.. Nú væri því aðeins, sagði hann, við að glíma greiðsluhallann og gjaldeyrisvandræðin. Ég sé nú í nál., sem meiri hl, fjhn. hefur látið frá sér fara og hér hefur verið útbýtt og hv. 9. landsk. hefur skrifað undir, að hann hefur eitthvað dregið í land með þessi ummæli sín, vegna þess að mér sýnist af því nál., að það sé ekki gert ráð fyrir því þar, að verðbólgan sé nú algerlega stöðvuð. Enda er sannleikurinn sá, að það er varla hægt að segja öllu meira öfugmæli en það, að Alþýðuflokksstjórnin hafi stöðvað verðbólguna. Það gerði hún alls ekki. Það er engin stöðvun á verðbólgu, þó að vísitalan sé stöðvuð með því að auka niðurgreiðslur og með því að éta upp tekjuafgang frá fyrra ári og öðrum þvílíkum aðgerðum, eins og Alþýðuflokksstjórnin gerði. Og það er einmitt svo, að rök stjórnarinnar nú fyrir því, hve hún telur þurfa miklu stórkostlegri aðgerðir í efnahagsmálunum en í desembermánuði 1958, hljóta að vera þau, að þetta hafi allt hallazt svo mjög á ógæfuhlið í tíð Alþýðuflokksstjórnarinnar, því að það liggur fyrir yfirlýsing Sjálfstfl. í desember 1958 um það, hvað hann taldi að þá þyrfti að gera til þess að hafa málin í sæmilegu horfi. Hann lýsti því yfir, ef ég man rétt, að það þyrfti að lækka grunnlaunin um 6%, þ.e.a.s. hann lýsti því yfir í raun og veru efnislega, að það þyrfti að taka aftur þær kauphækkanir, sem hann hafði staðið helzt að því að koma á sumarið 1958. En það er nú annars nánast broslegt að vera að tala um það, hvað Alþýðuflokksstjórnin hafi gert, og eigna henni einhver afrek. Það veit hvert eitt einasta mannsbarn, að Alþýðuflokksstjórnin gerði á sinum tíma ekkert, sem máli skipti, nema með samþykki Sjálfstfl. eða jafnvel eftir beinum fyrirmælum frá honum. Það er leitt, að hæstv, forsrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, því að hann mundi áreiðanlega geta vitnað í þessu máli, því að ég efast ekki um það, að hann hefur lengst og bezt haldið í höndina á þeim Alþýðuflokksmönnum, meðan þessu fór fram. Já, það er þetta tvennt, sem ríkisstj. og talsmenn hennar einkum benda á nú sem stórkostlega hættu í núverandi ástandi í efnahagsmálunum, þ.e. of miklar lántökur erlendis og gjaldeyrisskortur, og að þessu tvennu ætla ég ofur lítið að víkja. Ég ætla þá fyrst að ræða ofur lítið um erlendar lántökur og skuldir landsins út á við. Það er alveg rétt, að erlendar skuldir eru miklar, og það er alveg rétt, að vinstri stjórnin tók á sínum tíma mikil lán. Það hefur verið tíundað, hve þær lántökur voru miklar, sem teknar voru í tíð vinstri stjórnarinnar, þær munu hafa verið rúmlega 600 millj., 627 millj. eða eitthvað þar um bil. En það er margsannað í þessum umræðum, að langflest af lánum þeim, sem tekin voru í tíð vinstri stjórnarinnar, voru lán, sem gengu til nytsamlegra framkvæmda, - framkvæmda, sem ýmist spara þjóðinni gjaldeyri eða stuðla að öflun erlends gjaldeyris. Það má telja þessi lán upp, það má sýna fram á það, að af þessum lánum. sem tekin voru í tíð vinstri stjórnarinnar, voru 450 millj. eða rúmlega það, sem ríkisábyrgð fylgdi, tekin til margvíslegra nytsamlegra framkvæmda, til Sogsvirkjunar, til áburðarverksmiðju, til stofnlánadeilda atvinnuveganna o.fl., o.fl., og rúmlega 100 millj. voru teknar án ríkisábyrgðar af Eimskipafélagl Íslands og Samþandi ísl. samvinnufélaga og fleiri aðilum til skipakaupa. Það fer þá að verða heldur lítið eftir af lántökum, sem teknar voru í tíð vinstri stjórnarinnar, sem hafa gengið til annars en einmitt þessara framkvæmda. Það væri nú fróðlegt að heyra það, ef hv. stjórnarmenn vildu telja upp eitthvað af þeim erlendu lánum, sem tekin voru í tíð vinstri stjórnarinnar og þeir teldu að betur hefðu mátt vera ótekin. Og það var sú tíð, að sjálfstæðismenn töldu ekki of mikil lán tekin erlendis. Ég minnist þess, að um það bil sem vinstri stjórnin tók við völdum, var frá því skýrt, að um það bil sem Ólafur Thors varð að láta af stjórninni, hefði honum staðið til boða 400 millj. kr. lán í Þýzkalandi, en nú mundi vinstri stjórnin ekki fá það lán, og það var sagt, að það væri þjóðarvoði, að slíkt lán skyldi ekki fást. Og menn muna sjálfsagt eftir ýmsum hrakspám, sem birtust í Morgunblaðinu á þeim tímum, þar sem því var einmitt spáð, að vinstri stjórnin mundi alls ekki fá nein lán, og það var einmitt talinn einn aðalannmarkinn við vinstri stjórnina, henni mundi ekki takast að fá lán erlendis. En þetta reyndust sem betur fer hrakspár. Það er alveg víst, að þó að það sé rétt, að erlendar lántökur hafi verið miklar og skuldir við útlönd séu miklar, þá er það óhrekjandi sannleikur, að við stöndum nú miklu betur að vígi vegna þessara framkvæmda, sem gerðar hafa verið fyrir þessar lántökur, til þess að greiða þessi lán og að okkar hagur stendur miklu betur einmitt vegna þessara framkvæmda, sem lagt hefur verið í. Ég vil halda því fram, að það megi taka erlend lán, ef þau fara í framkvæmdir, sem skapa eða spara erlendan gjaldeyri. Almenn vöruinnflutningslán eru hins vegar hættuleg að mínu viti. Ég held, að þessi skoðun sé í samræmi við kenningar hagfræðinga um erlendar lántökur. Ef þetta er nú orðið svo hættulegt, að vinstri stjórnin tók svona mikil erlend lán á sínum tíma, hvernig voru þá viðbrögð Alþýðuflokksstjórnarinnar, þegar hún tók við? Hætti hún þá ekki öllum lántökum erlendis? Nei, ónei, ekki aldeilis, hún stofnaði til mikilla skulda erlendis. Í hennar tíð t.d. var samið um smíði á 5 togurum, og það var samið um smíði á mörgum öðrum fiskiskipum og lánssamningar gerðir í sambandi við það og tekin erlend lán í sambandi við það. Það er vissulega rétt, að skuldabyrðin er orðin þung. Afborganir og vextir eru þungbær byrði, og hún verður þungbær 2 næstu árin eða svo. En þá er það líka svo, að þá fer að léttast þessi byrði af afborgunum og vöxtum. Og það er einmitt aðgætandi, eins og reyndar mun hafa verið bent á í þessum umræðum eða í nál., að í þessum skuldum, sem nú eru taldar, og lántökum, sem hafa átt sér stað erlendis og þarf að greiða alveg á næstu árum, eru einmitt lán vegna skipakaupa og vegna skipa, sem enn eru ekki komin til landsins, en koma alveg nú á næstunni til landsins og fara auðvitað þegar að afla gjaldeyris til þess að standa undir þeim lántökum, sem stofnað var til vegna þeirra. Það er alveg rétt, að mörg þessi lán, sem erlendis hafa verið tekin, eru til skamms tíma, og þau eru mörg hver að mínum dómi til of skamms tíma. Það, sem hefði þurft að gera, og það, sem þarf að gera, er að snúa sér að því að fá nýja samninga um nokkur af þessum lánum og fá afborgunum dreift á lengri tíma. Það er mjög sennilegt, að það sé hægt, ef að því væri gengið af fullri alvöru. Það er að vísu alveg rétt hjá dr. Benjamín Eiríkssyni, sem kom fram í grein, sem hann skrifaði nýlega í blöðin, að það er svo, að sum lán eru þess eðlis, að þau mega ekki og eiga ekki að vera til langs tíma. En ég held samt, að það sé nú svo, að sum þessi lán, sem stofnuð hafa verið, t.d. vegna þessara skipakaupa, séu til of stutts tíma og séu ekki að öllu leyti hagstæð. En ég viðurkenni það fúslega, eins og ég hef reyndar þegar sagt, að skuldabyrðin, sem hvílir á nú í svipinn, er þung, og ég viðurkenni það líka, að það eru takmörk fyrir því, hversu þung hún má vera. En ég get í þessu sambandi ekki stillt mig um að vitna til þess hagfræðings, sem ég held að ekki geti leikið nein tvímæli á að sé langlærðastur íslenzkra hagfræðinga, dr. Benjamíns Eiríkssonar. Hann skrifaði grein um þessi efni, sem birtist fyrir nokkrum dögum bæði í Morgunblaðinu og Tímanum samtímis. Og um þessa skuldabyrði segir dr. Benjamín svo þar, með leyfi hæstv. forseta: „Margir hljóta að spyrja sig, hvort talið um skuldabyrðina sé svo alvarlega meint. Árið eftir að athugun nefndar vinstri stjórnarinnar var gerð, þ.e. á árinu 1959, var með samþykki ríkisstjórnarinnar leyft að panta erlendis 5 togara og kringum 67 önnur fiskiskip. Þó er talað um, að erfitt sé með erlendan gjaldeyri til að standa í skilum með greiðslur af umsömdum skuldum. Og það sem meira er, það vantar fólk á þann fiskiskipaflota, sem þegar er til í landinu.“ Ég vænti, að af þessu megi það ljóst vera, að þetta vandamál er ekki jafnmikið og hæstv. ríkisstj. vill vera láta. En þó er það rétt, að skuldirnar við útlönd eru háar og greiðsluhalli hefur verið við útlönd undanfarin ár, og það er sjálfsagt rétt, sem hæstv. ríkisstj. segir og sagt er í grg, þessa frv., ef ég man rétt, að skuldabyrðin gagnvart útlöndum sé nú orðin þyngri en í nokkru öðru ríki, kannske að einu eða tveimur undanskildum. En hver eru nú læknisráð hæstv. ríkisstjórnar gegn þessari meinsemd? Hver eru þau læknisráð, sem felast í efnahagsmálafrumvarpi ríkisstjórnarinnar gegn þessari meinsemd? Það eru nýjar lántökur erlendis. Í frv. er farið fram á heimild til þess, að ríkisstj. megi taka lán í tveimur stofnunum, Alþjóðagjaldeyrisvarasjóðnum og Evrópusjóðnum, að upphæð 20 millj. dollara, sem samsvarar 760 millj. kr., sem sagt miklu hærri lán en áður hefur komið til orða að tekin væru. Og þessi lán, sem þarna á að taka, eru ekki framkvæmdalán. Það eru ekki lán til þess að standa undir gjaldeyrissparandi eða gjaldeyrisskapandi framkvæmdum í landinu. Nei, ónei, það eru eyðslulán. Það eru lán. sem eiga að fara í það að kaupa almennar neyzluvörur. Hver skilur nú svona hagfræði? Ég játa það alveg blygðunarlaust, að ég skil hana ekki. Það er sagt: Skuldirnar við útlönd eru orðnar of miklar. Við höfum tekið of mikil erlend lán á undanförnum árum. En nú skulum við samt taka 760 millj. kr. ný lán. - Það er sagt, að þessi nýju lán séu allt annars eðlis. Í hverju er þessi eðlismunur fólginn? Ég veit ekki betur en ýmis af þeim lánum, sem um er að ræða og við skuldum erlendis, séu einmitt alveg sams konar yfirdráttarlán og þessi, sem nú á að taka, - séu yfirdráttarlán. Vildi nú ekki einhver af talsmönnum hæstv. ríkisstj. reyna að skýra það hér, hver er eðlismunurinn á þessum lánum og öðrum lánum í útlöndum? Ég er alveg sannfærður um það, að þm.. stjórnarflokkanna almennt skilja ekki heldur þessa hagfræði. En það má þá spyrja: Af hverju ljá þeir máls á þessu? Þeirri spurningu er vandsvarað. Ég býst við því, að þeir geri það í trausti á hagfræðingana. Ég viðurkenni, að hagfræði er nauðsynleg, og ég viðurkenni, að nauðsynlegt sé að leita ráða hagfræðinga. En ég held, að það sé ekki gott að hafa neina oftrú á hagfræðingum. Það þarf ekki raunar að fara lengra út í þá sálma heldur en að vitna aðeins til þeirra dæma, sem hv. 5. þm.. Austf. (PÞ) nefndi hér áðan í ræðu sinni um útreikninga á kostnaði við hvert barn, til þess að sýna, hversu margar bollaleggingar hagfræðinganna, sem frv. er byggt á, eru órafjarri öllum raunveruleika. Það er hættulegt að treysta slíku í blindni, en það er það, sem fylgismenn stjórnarinnar, þm.. almennt, hljóta að gera, því að ég er, eins og ég sagði áðan, sannfærður um, að þeir botna ekkert frekar en ég í þessari hagfræði. Og þá er það hitt atriðið, sem ég ætlaði að minnast á, það eru gjaldeyrisvandræðin. Gjaldeyrisskorturinn er mikill, það er alveg rétt, hann hefur verið mikill. Og hvað skyldi nú eiga drýgstan þáttinn í því, að gjaldeyrisvandræðin hafa verið nokkuð tilfinnanleg síðasta árið? Ég fullyrði það, að þar í á einna drýgstan þáttinn sá þrýstingur, sem verið hefur frá hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart bönkunum um það að leyfa innflutning hátollavara. Og það er alveg rétt, að útflutningssjóðskerfið er að því leyti gallað og hefur verið að því leyti gallað, að það hefur ýtt undir þennan þrýsting, og ég vil út af fyrir sig ekki mæla því bót. En hvert er nú læknisráð efnahagsmálafrv. og hæstv. ríkisstj. gegn þessari meinsemd í efnahagslífinu, gjaldeyrisskortinum? Það er einfalt. Það er að taka upp meira frelsi í viðskiptum, að sagt er, það er að gefa um 60% af öllum innflutningi frjálsan. Það er hægt að gefa um 60% af öllum innflutningi til landsins frjálsan, á meðan verið er að éta upp þetta 20 millj. dollara lán, sem taka á. En hvernig skyldi fara, þegar 760 millj. kr. eða 20 millj. dollararnir eru uppétnir? Þá er það alveg víst, að ástandið í þessum efnum verður miklu verra og óviðráðanlegra en nokkru sinni fyrr. Ég verð aftur að spyrja: Hver skilur svona hagfræði? Það er allt of lítill gjaldeyrir, við eigum við mestu gjaldeyrisvandræði að glíma, en úrræðið á svo að vera þetta, að kippa öllum hömlum í burtu og gefa innflutninginn frjálsan að langmestu leyti. Þá segja hagfræðingarnir að vísu, að allt muni komast í jafnvægi. Á hverju er sú staðhæfing þeirra byggð? Það er bezt og heiðarlegast að kalla hlutina réttum nöfnum. Sú kenning þeirra er byggð á því og því einu, að hér verði fjármagnsskortur og kreppa, að hér verði hæfilegt atvinnuleysi. Það er þetta, sem byggt er á. En hver vill nú koma fram og segja, að atvinnuleysi eigi hér að vera? Ég held, að það geti enginn sagt, sem hefur reynt, hvað atvinnuleysi er. Ég hef kynnzt atvinnuleysi. Ég kannast vel við atvinnuleysið frá því á mínum námsárum. Ég man þá tíð, þegar maður varð að fara á fætur um miðjar nætur og ganga á milli atvinnurekenda, og eyða tímanum fram á hádegi kannske í það og fara svo heim án þess að hafa fengið nokkra atvinnu þann daginn. Ég ætla ekki að vinna að því, að slíkt ástand komi hér. Ég held það sé of dýru verði keypt að grípa til þvílíkra úrræða. Ég er að vísu sammála því og held, að það sé sjálfsagt að opna þessa yfirdráttarmöguleika, ef svo má segja, að fá sem sagt heimild til þess að notfæra sér þessi lán, sem standa til boða í Alþjóðagjaldeyrisvarasjóðnum og í Evrópusjóðnum. En ég held, að það sé jafnsjálfsagt að nota þessi yfirdráttarlán til þess að létta af sér stuttu og óhagkvæmu lánunum, sem nú hvíla þyngst á. Ég skal svo aðeins víkja að vaxtahækkuninni, sem boðuð er í þessu frv. ríkisstjórnarinnar. Það er látið í veðri vaka af hálfu málsvara þessa frv., að með vaxtahækkuninni eigi að bæta hag sparifjáreigenda. Það er að vísu alveg rétt, að það hefur á undanförnum árum verið farið mjög ómaklega með sparifjáreigendur og þeirra hlut þarf að rétta með einhverjum hætti. En það er hins vegar hin mesta firra, eins og reyndar hefur verið rækilega sýnt fram á í þessum umræðum, að vaxtahækkunin eigi að verða þeim til bjargar eða þeim sé að nokkru leyti bjargað með vaxtahækkuninni. Það er alveg ljóst, að gengislækkunin, gengisbreytingin, hún er mjög stórt áfall fyrir sparifjáreigendur, og þó að þeir fái nokkra vaxtahækkun, þá hrekkur sú vaxtahækkun ákaflega skammt til þess að bæta þeim upp það tjón, sem þeir verða fyrir af völdum gengisbreytingarinnar. Og það er líka alveg auðsætt, að aðalatriðið með hækkun vaxtanna er ekki hækkun á innlánsvöxtunum, heldur er það einmitt hækkun útlánsvaxtanna. Með hækkun útlánsvaxtanna á að stuðla að þeim samdrætti, sem samkv. kenningum hagfræðinganna er talinn nauðsynlegur til framkvæmdar á þeirri stefnu, sem nú á að taka upp í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er vissulega ekki hagur sparifjáreigenda, sem hafður er fyrir augum, enda er það svo, að það er í öðru orðinu sagt, að vaxtahækkunin eigi að standa stutt, ekki nema kannske í 1–2 ár, og þá sjá allir, að sparifjáreigendum er lítið gagn að vaxtahækkuninni. Það á að rétta hlut sparifjáreigenda með öðrum hætti. Á þá leið, sem á að fara í þeim efnum, hef ég þegar bent. Það á að taka upp verðtryggingu á sparifénu. Um það atriði skal ég ekki fjölyrða frekar á þessum vettvangi. En það má nú í sambandi við þessa vaxtahækkun aðeins minna á þann lofsöng, sem hv. 9. landsk. var að syngja vaxtahækkuninni hér við 1. umr. málsins, þar sem hann sagði, að atvinnurekendur einir yrðu látnir bera vaxtahækkunina. Ég þarf ekki að tala frekar um það atriði, það hefur nú verið rætt þegar af öðrum og honum greinilega sýnt fram á, að slík stóryrði sem þessi verða ekki tekin alvarlega. Og eins er það ekki nema helzt til þess að brosa að, þegar hann sagði, að það mundu verða okrararnir, sem yrðu fyrir mestri kjaraskerðingu vegna vaxtahækkunarinnar. Það þarf áreiðanlega ekki eins glöggan mann og Jón Þorsteinsson til að sjá, þegar boðaður er samdráttur, stórkostlegur samdráttur lána hjá opinberum stofnunum, hvernig það muni verka á hag okraranna, hvort þeirra möguleikar muni verða minni eða meiri á eftir. Ég er hræddur um, að hann mundi ekki vilja líta þannig á dæmið, ef hann vildi kryfja það til mergjar. Nei, það þarf náttúrlega ekki að eyða mörgum orðum að því, að áhrif svo stórkostlegrar vaxtahækkunar sem boðuð er með þessu frv. leiða til stórkostlegrar hækkunar á fjármagnskostnaði, og það er ekki vafamál, að vextirnir í þeirri mynd, sem þeir eru fyrirhugaðir, verða ákaflega þungbærir fyrir framleiðsluna. Og þeir bitna auðvitað á mörgum öðrum en framleiðslunni. Það má t.d. gera sér í hugarlund, hvernig þeir muni bitna á húsbyggjendum. Það þekkja allir, að það eru margir húsbyggjendur, sem hafa verið að reyna að koma áfram byggingum sínum, með geysistóran skuldahala af lausaskuldum, og það má geta nærri, hvernig þeim mönnum gengur að rísa undir þeirri byrði, sem hvílir á þeim, þegar leggjast á þá skuldabyrði miklu hærri vextir en þeir þó nú þurfa að standa undir. Það er alveg gefið mál, að þær skuldir verða þeim mörgum hverjum algert ofureflí, eftir að vaxtahækkunin er komin á. Ég held því alls ekki fram, að vextir eigi að vera eitthvað, sem í sjálfu sér sé óbreytanlegt. Ég held, að það verði að reka skynsamlega vaxtapólitík og það geti oft verið nauðsynlegt að gera breytingar á vöxtum. En ég held, að svona stökk í vöxtum, eins og hér eru fyrirhuguð, séu ákaflega óskynsamleg. Og ég held, og ég spái því, að þeir, sem nú berjast fyrir þessu frv., eigi eftir að reka sig á það. Það er alveg rétt, eins og hér hefur rækilega verið tekið fram og ég þarf í raun og veru ekki að undirstrika betur en gert hefur verið og þá sérstaklega hjá hv. 5. þm.. Austf. og hv. 1. þm.. Vesturl. (ÁB), að þessi fyrirhugaða breyting á vöxtunum, hækkun vaxtanna, eins og reyndar svo margt annað í þessu frv., miðar að því að auka þann aðstöðumun, sem er orðinn allt of mikill í þessu þjóðfélagi, eftir því, hvort menn eru búnir að koma sér fyrir eða eiga það eftir, m.ö.o. eykur aðstöðumuninn á milli þeirra, sem eldri eru og búnir eru t.d. að stofna sín heimili, byggja sín hús o.s.frv., og hinna, sem eiga eftir að stofna sín heimili og eiga eftir að byggja sín hús. Það er alveg laukrétt, eins og hér hefur verið tekið fram, að þessu er alveg sérstaklega og á alveg ótrúlega ótútlegan hátt beint að unga fólkinu í landinu. Svo er líka rétt að athuga það, sem bent var á af hv. frsm. 2. minni hl., að þessi fyrirhugaða breyting á vöxtum hlýtur að hafa stórkostleg áhrif á hag ýmissa sparisjóða. Og ég verð að segja, af því að það er vitað mál, að margir af sparisjóðunum hafa fest fé sitt í föstum lánum og geta ekki breytt þeim vaxtakjörum, að það verða allmargir sparisjóðir, sem alls ekki þola þessa breytingu, og ég spái því, að ef þetta kemst svona fram, þá verði seinna þessir hv. þm.., sem beita sér fyrir þessu frv., að gripa til einhverra ráðstafana gagnvart þessum sparisjóðum til þess að halda þeim á floti. Ég skal nú ekki verða margorður um bindingu vísitölunnar. Það má sjálfsagt margt færa fram gegn vísitölunni og þeim áhrifum, sem hún hefur haft. En ég held þó, að það sé of mikið í fang færzt að ætla sér að afnema vísitöluna eða taka hana úr sambandi, um leið og slíkum kjaraskerðingum er stefnt að fólkinu eins og gert er með þessu frv. Og ég held, að það verði erfitt fyrir launafólk að þola slíkt. Hv. 9. landsk., svo að ég vitni nú enn til hans ummæla, sem er nú, að ég held, trúnaðarmaður og sérstakur starfsmaður verkalýðsfélaganna, lét að vísu svo um mælt, að vísitöluuppbæturnar hefðu oft verið launþegunum hermdargjöf. Ég er ekki viss um, að það fólk, sem hann starfar hjá, muni taka undir þessi ummæli hans. En það kom annað fram í sambandi við þessi ummæli hans, sem ég vildi vekja athygli á, og það var þetta: Hann sagði, að það væri nú svo, að flest verkalýðsfélög hefðu lausa samninga og þess vegna væri líklegt, að þau reyndu að bæta sér kjaraskerðinguna upp með grunnkaupshækkunum. Og hann sagði líka, þessi hv. þingmaður, að það væri líklegt, að þau, reynslunni ríkari af þessu ákvæði, mundu gera samninga til skemmri tíma en áður til þess að geta breytt grunnkaupinu með skemmra millibili en áður. Ég hef satt að segja haldið, að það, sem sérstaklega hefur verið talið athugavert í þessum efnum, kaup- og kjaramálunum, hafi verið það, að samningar á milli atvinnurekenda og verkamanna hafi verið gerðir til of skamms tíma. Ég held, að það verði sízt af öllu til lagfæringar í þessum málum, ef þetta ákvæði í efnahagsmálafrv. stuðlar að því, að samið verði yfirleitt til styttri tíma en áður. Hann viðurkenndi það nú, þessi hv. þm.., að þetta frv. mundi hafa í för með sér kjaraskerðingu fyrir þjóðina, og hann viðurkenndi jafnvel, að það mundi hafa í för með sér meiri kjaraskerðingu fyrir þjóðina en látið er í veðri vaka í grg. frv. En hann talaði í því sambandi um væntanlega útsvarslækkun. Því atriði hefur nú verið svarað af öðrum, svo að ég get sleppt því að tala um það hér. En það má aðeins benda á, að það er ekkert, alls ekkert, sem bendir til þess, að útsvör muni lækka á þessu ári. Ég held, að það hafi þegar yfirleitt verið gerðar fjárhagsáætlanir fyrir kaupstaðina, og ég held, að það sé ekki gert ráð fyrir því í þeim fjárhagsáætlunum, að útsvörin verði lægri. Það er að vísu rétt, að bæjarog sveitarfélögunum er ætlaður hluti af þeim almenna söluskatti, sem á á að leggja, en það sér hver heilvita maður, að afleiðingar þessa frv. verða þær, að ýmis útgjöld sveitarfélaganna hljóta að aukast, svo að það eru allar líkur til þess, að sá tekjuauki, sem þeim berst vegna þessa söluskatts, verði étinn upp af þeim útgjaldahækkunum, sem leiðir af þessu frv. Ég skal ekki lengja mál mitt með því að tala um gengisbreytinguna sjálfa. Það má margt um hana segja. Það er að vísu ekki gott um það að dæma út af fyrir sig, hversu mikil gengisbreyting eigi að vera. Margt finnst mér þó benda til þess, að þessi gengisbreyting sé alveg óþarflega há, m.a. atriði, sem er í sjálfu frv., þar sem einmitt samtímis því sem gengisbreytingin er gerð, sjálfsagt til hagsbóta fyrir útflutningsatvinnuvegina, er lagður á sérstakur útflutningsskattur, 5%. Manni getur nú orðið að spyrja, hvort ekki hefði verið skynsamlegra að hafa gengisbreytinguna eitthvað minni, en sleppa þessum álögum. Og samtímis gengisbreytingunni er líka lagður á almennur söluskattur. Það er alveg víst, að þessi gengisbreyting hefur í för með sér geysimikla röskun og mikla kjaraskerðingu. Um það þarf ekki að fjölyrða. Hún kemur að sjálfsögðu tilfinnanlega við alla, en þó getur hún komið alveg sérstaklega tilfinnanlega við einstaka aðila. Í því sambandi hefur t.d. verið minnzt á það, hvernig hún kemur við námsmenn. Það er alveg víst, að eftir að gengisbreytingin hefur verið gerð, verður ákaflega erfitt fyrir íslenzka námsmenn að stunda nám erlendis. Því er heitið í grg. með frv., að styrkur til þeirra verði hækkaður eftir þar settum reglum, þ.e.a.s. ef styrkurinn hefur nægt til þess að halda námsmanninum uppi í tvo mánuði, skulum við segja, þá á hann að hækka líka eftir þessa gengisbreytingu, þannig að hann nægi eftir sem áður til þess að halda námsmanninum uppi í tvo mánuði. En þá kemur gengisbreytingin til þess að verka á alla hina mánuðina, sem hann verður sjálfur að halda sér uppi, 7 eða 8 mánuði eða hvað sem það nú er. Það má alveg fullyrða, að það verði ókleift öllum efnalitlum mönnum að stunda nám erlendis og að það verði hér eftir, ef ekki verða gerðar sérstakar ráðstafanir í sambandi við þetta, sérstök forréttindi fyrir þá, sem eru sérstaklega efnum búnir í þjóðfélaginu. Enn fremur má benda á það til dæmis, - það er leiðinlegt, að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, - að stofnun, sem hann átti drjúgan þátt í að koma á fót og hann á lof skilið fyrir, vísindasjóðurinn, verður vegna þessarar gengisbreytingar ákaflega vanmegnugur til þess að gegna því hlutverki, sem honum var ætlað. Það er að vísu svo, að styrkir úr vísindasjóði eru ekki bundnir við það, að menn séu erlendis. En þó er það svo, að margir af þeim, sem þann styrk hafa hlotið, hafa verið erlendis, og það er alveg auðséð, að þær upphæðir, sem ráð eru á að úthluta úr þeim sjóði, verða allsendis ónógar. Það er þess vegna alveg víst, að ef vísindasjóðurinn á að geta gegnt því hlutverki, sem honum var ætlað í upphafi, verður að gera á honum gagngerðar breytingar vegna þessara aðgerða í efnahagsmálunum. Hv. 9. landsk. sagði það með mikilli áherzlu, að uppbóta- og styrkjakerfinu yrði að varpa fyrir borð. Ég hef aldrei gerzt neinn sérstakur talsmaður þessa svokallaða uppbóta- og styrkjakerfis, og ég skal játa það alveg hreinskilnislega, að mér er ekki sérstök eftirsjá í því. En áður en hv. 9. landsk. hefði fordæmt þetta styrkja- og uppbótakerfi svo mjög, þá held ég, að honum hefði verið gagnlegt ekki aðeins að kynna sér þingræður og nál. hæstv. viðskmrh., sem 5. þm.. Austf. vitnaði réttilega í hér áðan, heldur hefði hann líka mátt kynna sér enn þá yngri heimildir frá hans hendi. Hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, ritaði á sínum tíma grein í rit, sem Félag ungra jafnaðarmanna í Reykjavík gaf út á 30 ára afmæli sínu, og þessi grein þótti svo góð, að hún var endurprentuð í Alþýðubl. 28. nóv. 1957. Í þessari grein er hæstv. menntmrh. engan veginn sömu skoðunar og hv. 9. landsk. um það, að það sé endilega einhver sáluhjálp í því fólgin að varpa styrkja- og uppbótakerfinu fyrir borð. Hann segir þar, hæstv. menntmrh., að það sé í sjálfu sér enginn eðlismunur á styrkja og uppbótakerfinu og gengisbreytingu. Annars skal ég taka það fram, að í þessari grein, sem er mjög greinargóð, eins og eðlilegt er frá hæstv. menntmrh., segir hann bæði kost og löst á þessu hvoru fyrir sig, gengislækkunarleið, sem hann kallar, og þessari leið uppbóta. En ég vildi aðeins, með leyfi hæstv. forseta, lesa örfá orð úr þessari ágætu grein. Hann segir um þessar tvær leiðir: „Á þessu tvennu er í sjálfu sér enginn eðlismunur. Aðferð útflutningsbótanna og innflutningsgjaldanna felur þó í sér meiri skilyrði til þess að hafa áhrif á tekjuskiptinguna. Það er hægt að hlífa tilteknum vörum við innflutningsgjöldum og tryggja þar með, að þær séu ódýrar, og það er hægt að láta vissar útflutningsvörur njóta sérstakra útflutningsuppbóta og auka þannig sérstaklega tekjur þeirra, sem þær framleiða. Þetta er mikilsverður kostur, þegar nauðsynlegt er taliðað hafa ákveðin áhrif á tekjuskiptinguna.“ Það er alveg auðséð af þessari grein, sem rituð er 1957, að hæstv. viðskmrh. hefur í þessum efnum verið þá enn á alveg sömu skoðun og hann var árið 1949 eða 1950. Það er alveg ljóst og þarf ekki að orðlengja um það frekar, að forsendan fyrir þessu frv. og markmiðið með þessu frv. er samdráttur, það er samdráttarstefna, eins og rækilega hefur verið útskýrt hér. Það kemur skýrt fram í grg. frv., og það var alveg skýrt játað af hv. frsm, meiri hl. fjhn. hér í dag. Hann sagði, að þetta frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, hefði verið alveg sambærilegt við bjargráðin 1958, ef í þessu frv. hefði aðeins verið um að ræða gengisbreytinguna og niðurfellingu uppbótakerfisins. Hann sagðist ekki hafa verið með bjargráðunum, af því að þá hefði ekki fylgt með það, sem fylgir með í þessu frv. En hvað er það, sem fylgir með í þessu frv. fram yfir gengisbreyt. og niðurfellingu uppbótakerfisins? Það eru þau atriði, sem eiga að miða að samdrætti. Það er vaxtahækkunin, það er boðaður samdráttur útlána og ýmis önnur ákvæði í þessu frv. Hæstv. viðskmrh. mun hafa skýrt frá því í Nd., að Framsfl. hefði út af fyrir sig getað fallizt á gengisbreytingu, en Framsfl, hefði aldrei viljað fallast á þær ráðstafanir, sem hinir samstarfsflokkar hans töldu nauðsynlegt að væru samfara gengisbreytingu. Þessar ráðstafanir, sem Framsfl. hefur þannig aldrei viljað ljá máls á, eru einmitt þessi samdráttur í framkvæmdum, þessi samdráttarstefna. Ég held því alls ekki fram, að vandi efnahagsmálanna sé lítill, ég held einmitt, að hann sé verulegur, og ég held, að það sé hollt fyrir alla að horfast í augu við það. En ég er þeirrar skoðunar og hef verið þeirrar skoðunar, að sá vandi verði ekki leystur á viðhlítandi hátt nema með miklu viðtækara samstarfi stjórnmálaflokkanna og stéttasamtaka í landinu en átt hefur sér stað hingað til. Ég veit, að hæstv. viðskmrh. hefur áður verið alveg sömu skoðunar um þetta atriði. Það kemur greinilega fram í þessari grein hans, sem ég vitnaði í áðan, ef ég mætti nú aðeins, með leyfi hæstv. forseta, rifja það upp, sem hann sagði um það atriði, þegar hann ræddi um vinstri stjórnina, þá sagði hann: „Þeir flokkar, sem mynduðu núver andi ríkisstj. á s.l. sumri, gerðu sér og gera sér ljóst, að verðbólguhjólið verður ekki stöðvað nema með náinni samvinnu ríkisvalds og stéttasamtaka. Það var og er kjarninn í þeim samningi, sem gerður var við myndun ríkisstj., að reynt skuli að leysa efnahagsvandamálin, þ.e. að stöðva verðbólguhjólið og tryggja atvinnuvegum þjóðarinnar traustan starfsgrundvöll og skilyrði til framleiðsluaukningar, með samstarfi ríkisvalds og samtaka vinnandi fólks, bæði launþega og framleiðenda til sjávar og sveita. Landinu verður ekki stjórnað og efnahagsmál þjóðarinnar verða ekki leyst, ef styrjöld geisar milli ríkisvaldsins annars vegar og stéttasamtakanna hins vegar. Ef hið opinbera fylgir þeirri stefnu í efnahagsmálum, sem Sjálfstfl. berst fyrir, má ganga út frá því sem vísu, að samtök launþega beiti sér gegn henni, svo sem átti sér stað á árunum 1950–56. Baráttan gegn verðbólgunni verður því ekki háð undir merkjum Sjálfstfl. Sigur á henni verður ekki unninn með aðild hans.“ Þetta sagði hæstv. viðskmrh. 1957. Í þessum efnum hefur hann áreiðanlega breytt um skoðun, því að nú vinnur hann að lausn þessara mála undir merki Sjálfstfl. og með hans aðild. En það má mikið vera, ef sagan endurtekur sig ekki, og það má mikið vera, ef hann á ekki eftir að finna fyrir því, hæstv. viðskmrh., að það getur verið erfitt að leysa þessi mál í styrjöld við launþegasamtökin.

Hann er nú kominn í betri félagsskap en hann var þá.

Ég skal ekki dæma um það, en ekki virðist félagsskapurinn hafa orkað uppörvandi á hann, úr því að hann getur ekki setið hér þessa stund við hlið hæstv. fjmrh. og aðstoðað hann við að halda upp vörnum fyrir þessa stefnu. Ég er alveg sama sinnis og fyrr, að ég álít, að þessi mál verði ekki leyst nema með viðtæku samstarfi stjórnmálaflokka og stéttasamtaka, og í þá átt miðar sú dagskrártill., sem borið er fram af hálfu framsóknarmanna við afgreiðslu þessa máls. Framsóknarmenn eru fúsir til samstarfs um lausn þessara mála. En það eitt er víst, að það verður ófrávíkjanlegt skilyrði af þeirra hálfu fyrir þátttöku í hvers konar aðgerðum í efnahagsmálunum, að þær efnahagsaðgerðir verði þannig, að næg atvinna verði tryggð og að framkvæmdum verði haldið uppi svo viða um land og svo miklum sem kostur er. Framsóknarmenn munu þess vegna aldrei ljá máls á þeirri samdráttarstefnu, sem boðuð er í þessu frumvarpi.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umræðu, er mikið mál og skýtur rótum sínum víða. Það er því ekkert áhlaupaverk að gera sér skýra grein fyrir öllum atriðum þess á stuttum tíma. Sum atriði ættu að vísu að liggja sæmilega ljós fyrir. Um önnur má hins vegar spyrja og spá endalaust. En að sjálfsögðu eru þó hér aðalatriði máls og önnur, sem eru ekki aðalatriði. Umræður þær, sem hér hafa nú lengi fram farið af hálfu stjórnarandstæðinga, hníga minna að aðalatriðum málsins en hinum, og ætla ég að vísu ekki að álasa þeim fyrir það. Þau geta líka verið mikilsverð hin minni atriðin. Það má auðvitað benda á, að það sé hart aðgöngu að þurfa að rýra tekjur manna eða lífskjör um þó nokkra hundraðshluta eða prósent, hvort sem það eru nú 3% eða 11. Það má auðvitað líka benda á, að óvíst sé, að dæmið sé rétt reiknað og kjaraskerðingin geti orðið meiri, svo að ég viðhafi það leiðinlega orð. Það er auðvelt að sýna fram á, að hækkað verð á byggingarefni hækki byggingarkostnað. Það er enginn vandi að sýna fram á, að vaxtahækkun valdi auknum útgjöldum fyrir þá, sem á lánum þurfa að halda. Það er auðvelt að sanna, að söluskattur sé útgjöld engu síður en tekjuskattur. Það er einnig auðvelt að halda því fram, að útreikningar hagfræðinga fái máske ekki staðizt, því að þeir séu bara menn rétt eins og við hinir. En þetta eru aðeins dæmi. En það er eitt, sem mér finnst ekki auðvelt, það að komast undan því að skilja og viðurkenna, að lagafrv. eins og þetta er ekki borið fram einum eða neinum til skemmtunar eða því um líkt, heldur blátt áfram af því, að fjármálaástand Íslendinga í dag heimtar, að það sé borið fram eða þá önnur úrræði í öðrum formum. Og hvernig er þá þetta fjármálaástand ? Ég eyði nú ekki tíma í langt mál um það, því að það er búið að ræða það mikið hér á hv. Alþingi. Ríkissjóðsútgjöld á því herrans ári 1959 sýnast munu hafa orðið í kringum 2255 millj. kr., þar af um 1155 millj. gegnum útflutningssjóð, sem er annar handraðinn af ríkiskassanum. Hallarekstur á þjóðarbúinu gagnvart útlöndum um það bil heilan áratug nemur um 200–300 millj. kr. á ári og fer vaxandi. 10% af öllum þjóðartekjunum ganga nú til afborgana og vaxta af erlendum skuldum. Ábyrgðir, sem ríkissjóður stendur fyrir, bæði fyrir einstaklinga og félög, eru nokkuð á annan milljarð, og mikill hluti þessara ábyrgða virðist munu koma til með að falla á ríkið. Ég get ekki farið með tölur um það, hvað stórar upphæðir muni koma til með að falla þannig árlega, en það munu vera tugir milljóna. Gjaldeyrir þjóðarinnar, krónan, er reiknuð með ýmiss konar gengi eftir því, til hvers hún er notuð, sem er óskiljanleg krossgáta t.d. útlendingum, svo að þar er hún ekki einu sinni skráð viðast hvar. Lánstraust er farið veg allrar veraldar, sem vonlegt er. Og svona mætti lengur telja. Undirrót og aðdragandi þessa ástands er orðinn alllangur, og má að sjálfsögðu mörgu um kenna og mörgum. Það er víst, að um einn til tvo áratugi hefur þjóðin í heild lifað um efni fram, þó að fjöldamargir einstaklingar hennar hafi ekki gert það, eytt meira en hún hefur aflað, því að auk erlendra lána hefur runnið inn í landið mikið fé í ýmsum formum, sumum mjög svo annarlegum. Ég tek fram, að ég tel hina miklu fjárfestingu ekki til eyðslu, þ.e.a.s. óþarfaeyðslu. Nauðsynleg fjárfesting hefur mikil verið á þessu tímabili, það sem hefur gengið til atvinnutækja og nauðsynlegra bygginga, ræktunar, brúa, vega og hafnargerða o.s.frv. En að öðru leyti hefur þjóðin lifað um efni fram og ekki sízt ríkisvaldið sjálft. Það hefur hlaðizt á það á undanförnum árum alls konar kostnaður, sem að mínu áliti er margur hver óþarfur. En ég vil ekki eyða hér tíma í að tala um orðinn hlut. Það gagnar engum nokkurn tíma. Ég vil ekki heldur kenna hér einum eða neinum sérstökum um. Öll þjóðin á að einhverju leyti sök á efnahagsöngþveiti okkar í dag, að örfáum einstaklingum þó undanskildum. Allir stjórnmálamenn og allir flokkar eiga hér einhverja sök, því að allir flokkar hafa farið með stjórn að einhverju leyti á undanförnum árum. Eins og menn vita, gerir frv. þetta ráð fyrir að nema vísitöluútreikninginn að mestu leyti í burtu, vísitöluskrúfuna svokölluðu, í öðru lagi að fella úr gildi útflutningsuppbótakerfið, sem gilt hefur með ýmsum viðaukum síðan 1951, að ég held, og náði sínu hæsta marki, sem enn er náð, 1958, enn fremur að taka nú upp einfalda skráningu á gengi og eðlilega, ef svo mætti að orði komast. Þetta eru aðalatriðin í frv., og verður því hver og einn að reyna að mynda sér sem greinilegasta afstöðu til þeirra. Frá mínu sjónarmiði séð er rétt gengisskráning sjálfsögð. Vísitölureikningur á grunnlaun var talinn réttlæti, sem tryggði launtakanum fullan kaupmátt tekna gagnvart vöruverðssveiflum. Ýmsar þjóðir munu hafa notað þetta nokkuð, en fáar eða engar eins og við nú í hartnær tvo áratugi. En að því er ég bezt veit, hafa allar þjóðir horfið frá vísitölureikningi að minna eða meira leyti vegna stórra galla, sem á þessu fyrirkomulagi eru. Um útflutningsuppbæturnar er þetta að segja: Þær komust á í nokkurs konar ógáti fyrir 9 árum, þá aðeins sem bráðabirgðaúrræði til að rétta hlut einnar greinar fiskiflotans. Síðan hefur bót verið bætt ofan á bót ár frá ári, öllum til bráðabirgða. Þær voru hugsaðar til bráðabirgða, en voru þó framlengdar, þar til lög um útflutningssjóð komu 1958, sem útheimtu 1155 millj. ríkisútgjöld árið 1959, og mun fara hækkandi enn, ef ekki er að gert. Útflutningsuppbótakerfið með sinni margföldu gengisskráningu er búið að dæma sig úr leik. Þetta viðurkenna meira að segja mjög margir hv. stjórnarandstæðinga. Undir uppbótakerfinu á útflutningsframleiðsluvöru hefur frá upphafi aldrei verið neinn viðunandi grundvöllur. Á síðustu árum hefur öll útgerð verið á ríkisábyrgð, þannig að það greiðir vissa upphæð á hvert kg aflans. Í framkvæmd er þetta ríkisrekstur, þar sem ríkið ber alla áhættu, en hefur enga möguleika til að hirða ábata, ef hann verður einhver. Það er í sjálfu sér ágætt fyrir einn atvinnuveg að búa við svona aðstöðu, en það er of dýrt fyrir heildina, þ.e.a.s. þjóðina, að maður ekki tali um alla þá skriffinnsku, sem í kringum þetta stendur. Þarna fyrir utan eru svo margir ágallar, m.a. þeir, að engin tök eru á að útdeila þessu fé þannig, að það komi sæmilega réttlátlega niður. Viðurkenna þetta allir, að þessi mál öll eru komin í hinar mestu ógöngur. Ríkisrekstur á sér að vísu marga formælendur, en til þess að nokkur geti stutt hann í alvöru, þarf hann að vera í öðru formi en þetta. Í einu gömlu kvæði og merkilegu er þessar hendingar að finna: „Varðar mest til allra orða, að undirstaðan sé réttleg fundin.“ Það, sem hæstv. ríkisstj. er að leitast við að gera með flutningi þessa frv., er að finna betri undirstöðu fyrir fjármálakerfi þjóðfélagsins en verið hefur hin síðustu ár. Hér á hv. Alþingi hefur það komið fram hvað eftir annað, að um þrjár leiðir sé að ræða: Fyrst uppbótarleiðina, þá sem gilt hefur nú að undanförnu með ýmiss konar umbótum og viðaukum. Það er tjöldun til einnar nætur, ef svo mætti að orði komast. Öllum kemur saman um, að sú leið sé í sjálfu sér ófær nema aðeins sem úrræði til að geta flotíð stuttan spöl í einu, þar til nýjar aðgerðir komi til. Í öðru lagi áætlunarbúskap og þá um leið ríkisrekstur að fyrimynd þeirra ríkja, sem hafa tekið sósíalisma sem aðalundirstöðu atvinnu sinnar. Sú leið er að sjálfsögðu fær, og ég held, að sú leið væri betri gagnvart útgerðinni heldur en sú leið, sem nú hefur veríð farin með uppbótakerfinu. Og í þriðja lagi þá leið í aðalatriðum, sem hér er lagt til að farin verði og allar okkar nágrannaþjóðir fara í aðalatriðum. Engan hef ég heyrt hér á hv. Alþingi halda fram, að sú leið sé í sjálfu sér ófær. Hv. 2. þm.. Vestf. sagði hér í fyrradag við 1. umr., að sú leið væri að sjálfsögðu fær, en hann efaðist um, að fólkið vildi fara hana, almenningur, þjóðin. Ég met hið fyrra atriði mikils af vörum hins þaulreynda stjórnmálamanns, en úr hinu verður reynslan að sjálfsögðu að skera. Hér eru að sjálfsögðu ýmsar ráðstafanir á ferð, sem taldar eru nauðsynlegar, eins og á stendur, en koma óþægilega við. En alls staðar hefur verið reynt að finna ráð til að draga úr þeim óþægindum, einkanlega að því er snertir fjölskyldufólk og gamalmenni eða öryrkja. Auðvitað er, að allra æskilegast hefði verið, að hvergi hefði þurft að skerða lífskjör, eins og það er nú tíðast orðað. En nú held ég, að nauðsyn brjóti lög, eins og í svo mörgum öðrum greinum. Að undanförnu hefur svo til hverjum manni verið ljóst, hvert stefndi. Fjárfestingarkapphlaup manna hefur sýnt það betur en flest annað, að þeir vildu verða á undan með sínar framkvæmdir, á undan þeirri stund, er upp rynni, þegar ekki yrði hægt lengur að fá peninga til framkvæmda. Allar ríkisstjórnir næstliðinn áratug eða lengur hafa séð, hvert stefndi. Fyrr en nú hafa verið fengnir sérfræðingar í efnahagsmálum til að leggja á ráð og gera till., en ríkisstjórnirnar hafa verið of veikar og sundurþykkar til að taka þær till. til greina. Þær hafa einungis stiklað kringum hið heita soð, sundurlyndi, átakaleti og kjósendahræðsla meira en skortur á langsýni hafa valdið því, að alltaf hin seinustu ár hefur verið tjaldað aðeins til einnar nætur í senn. S.l. haust náðist samstaða tveggja stjórnmálaflokka um þá þoranraun að reyna að breyta til. Hvað sem öllu öðru líður, má bera nokkra virðingu fyrir þeirri djörfung. Stjórnin kvaddi sér til aðstoðar menn um till., byggðar á rannsókn og sérþekkingu á efnahagsmálum, hagfræðinga, sem allir, er til þekkja, munu bera mikið traust til. Og hagfræðingarnir lögðust undir feld, eins og Þorgeir goði árið 1000, þegar honum var falið einum manna að skera úr í því erfiða átakamáli milli kristins siðar og heiðins, sem þá var ríkjandi. Í myrkri sínu undir feldinum eygði Þorgeir frá Ljósavatni það, sem koma átti og koma varð, og felldi sinn úrskurð daginn eftir í fullu samræmi við eigin sannfæringu, er þó gekk á móti afstöðu hans til málsins áður og flokksbræðra hans. Þar ávann hann sér nafn, sem aldrei gleymist. Okkar ágætu hagfræðingar hafa og fellt sinn úrskurð og gert sínar tillögur. Ég dæmi ekki um, hvort þær séu jafnöruggar og úrskurðurinn við Öxará fyrir 960 árum. Reynslan verður að skera úr um það, enda er ekki saman að jafna ástandi þá og nú. En ég ætla, að ég megi fullyrða, að till. hagfræðinga, sem ríkisstj. nú flytur með sínum breytingum og viðaukum, miði í rétta átt í höfuðatriðum. Að sjálfsögðu má þó gera ráð fyrir, að sitthvað komi fram, sem endurskoðunar þurfi við. Málið er svo margslungið, að það er raunar ómögulegt annað, enda verða engin mál leyst í einu vetfangi, og verður það þá að sjálfsögðu tekið fyrir jafnóðum og fram kemur. Stundaróþægindi, sem fylgja sumum hliðarráðstöfunum, verða að sjálfsögðu talsverð og erfið, en ættu ekki að þurfa að verða nema él eitt, ef vel tekst með hitt. En það er satt, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa sagt hér hver af öðrum, að það er á valdi þjóðarinnar, hvort hún lætur þessar ráðstafanir takast. Vonandi leiðir hún ekki yfir sig viðbótarglundroða í efnahagsmálum með ótímabærum verkföllum eða útgerðin verði látin gera kröfur, sem er ekki hægt að verða við, sem nú virðist því miður bóla ofur lítið á hér og þar. Ég held, að það mundi hafa verri afleiðingar en nokkurn grunar. En hvernig sem um það fer, þá er víst, að efnahagskerfið þarf mikilla umbóta við, og þess vegna er frv. þetta fram borið. Það er mikið í húfi, að vel takist um framgang þess og framkvæmd, ef að lögum verður. Þar við held ég, að mikil tímanleg velferð manna í þessu landi liggi, og ef illa tekst til, þá verður það þjóðinni ekki til sóma. Ég get raunar lokið máli mínu hér, en kemst þó varla hjá að drepa hér á eitt lítið atriði vegna ummæla í framsöguræðu hv. 1. þm.. Norðurl. e. viðvíkjandi innlánsdeildum í kaupfélögum. Hv. 2. þm.. Vestf, kom einnig inn á þetta mál hér í fyrradag við 1. umr. málsins. Það hefur verið vítt mjög og talið árás á kaupfélögin og samvinnustefnuna í landinu, að í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að seðlabankinn fái hluta af innstæðum innlánsdeilda í kaupfélögunum. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa þá grein í frv., sem um þetta fjallar: „Ákvæði 2. mgr. l. nr. 63 1957 skulu einnig ná til inniánsdeilda kaupfélaga og söfnunarsjóðs.“ Lög þessi, sem hér er vitnað í, voru samin 1957 og gera ráð fyrir því, að seðlabankinn hafi heimild til þess að taka í sína vörzlu nokkuð af því fé, sem er í sparisjóðum og bönkum, til þess að auka veltu sína eða getu til útlána. Ég álít, að þetta hafi verið mjög óhagstæð lög fyrir sparisjóði úti á landi, vegna þess að þeir hafa mjög lítið fjármagn miðað við það, sem þeir þyrftu að hafa, og hefur svo lengi verið, og hafa því alls ekki getað fullnægt nándar nærri þeirri þörf, sem er í nágrenni þeirra til útlána. En hins vegar, ef það var nauðsynlegt 1957 að setja þessi lög og skylda sparísjóði til þess arna, þá sé ég ekki, að það hafi verið nein rök fyrir því að undanþiggja innlánsdeildir sömu kvöð. Innlánsdeildir eru, eins og menn vita, stofnanir fyrir sparifé, sem notað er heima í héruðunum á hliðstæðan hátt og sparifé úr sparisjóðunum, og þær hafa ekki einu sinni eins stóru hlutverki að gegna fyrir héruðin og sparisjóðirnir, vegna þess að fé þetta gengur raunar aðeins til þeirra stofnana, sem þeir eru í, kaupfélaganna. Ég tel, að með því að undanþiggja innlánsdeildirnar þessari kvöð, hafi hún verið nauðsynleg 1957, þá hafi þar verið gerður munur á innlánsdeildum og sparisjóðum, og þó að ég sé kaupfélagsmaður, þá tel ég það ekkert réttlætismál, að kaupfélögum sé gert hærra undir höfði en öðrum stofnunum að þessu leyti. Hins vegar hefði ég ekki með fúsu geði getað samþykkt þessi lög 1957. En ég tel ekkert athugavert við það að láta innlánsdeildirnar fylgja með nú, ef það er þörf á því vegna fjármálaástands þjóðarinnar, að seðlabankinn þurfi að fá eitthvað af fé á þennan hátt utan af landi, en það er neyðarúrræði að láta hann nota það. Sem sagt, ég álít, að þarna hafi verið gerður óeðlilegur munur á 1957 og þetta sé aðeins leiðrétting. Hins vegar mun þetta ekki hafa verið notað enn, og væntanlega og vonandi kemur ekki til þess, að það þurfi að nota það.



Herra forseti. Í raun og veru ætlaði ég ekki að segja margt núna. En málum hefur nú skipazt svo, að mína ræðu úr fyrstu umferð hefur meira borið hér á góma í umræðunum en ég hafði vænzt, þannig að ég vil gjarnan koma inn á þau atriði að gefnu tilefni, og þess vegna segi ég nú meira en ég í upphafi hugðist gera. Það verður alltaf að hafa í huga í sambandi við stjórnarandstöðuna hjá framsóknarmönnum, að ekki má gera sérstaklega miklar kröfur til þeirra, því að sannleikurinn er sá, að framsóknarmenn kunna ekki við sig í stjórnarandstöðu. Þeim líður illa, og öll þeirra stjórnarandstaða byggist raunverulega á því að komast úr þessari aðstöðu og komast aftur í stjórn. Þetta verður alltaf að hafa hugfast, þegar hlustað er á þeirra málflutning. Hv. 3. þm.. Norðurl. v. gerði ræðu mína hér allmjög að umtalsefni og beindi ýmsum skeytum til Alþfl, og menntmrh. Eitt af því, sem hann vitnaði til í minni ræðu, var það, að ég hefði sagt, að það þyrfti að varpa uppbóta og styrkjakerfinu fyrir borð. Þetta var eitt af því fáa, sem hann fór alveg rétt með af því, sem ég sagði. Vissulega sagði ég þetta og stend við það. En hann fór að lesa upp úr margra ára gamalli ræðu Gylfa Þ. Gíslasonar, þar sem hann mælti þessu kerfi bót. Ég vil vekja athygli á því, að ég hef oft heyrt Gylfa Þ. Gíslason segja, að það væri að vissu leyti margt nýtilegt við uppbóta- og styrkjakerfið, en gallinn væri sá, að það yrði því verra, því lengur sem það er notað. Þegar við erum búin að búa við þetta kerfi í hartnær heilan áratug, þá er það raunverulega alveg í samræmi við það, sem Gylfi hefur alltaf sagt, að nú sé kominn tími til að varpa þessu kerfi fyrir borð. Hitt er svo allt annað mál, að ég get á engan hátt skuldbundið mig til þess í mínum skoðunum að vera endilega á sama máli og einhver samflokksmaður minn hafi verið fyrir mörgum árum. Menn læra af reynslunni, bæði ég og Gylfi Þ. Gíslason, og það er siður en svo nokkuð athugavert við það. Ég vil bara benda þessum hv. þm.. á, að það eru nærtækari dæmi um það, að samflokksmenn séu ekki sammála. T.d. er það þannig, að foringi framsóknarmanna í Norðurlandskjördæmi vestra, Björn Pálsson, sem telur sig mestan herforingja þeirra framsóknarmanna þar, hefur haft talsvert aðrar skoðanir á þessu efnahagsmálafrv. en aðrir menn í Framsfl. Ég tel þetta í sjálfu sér ekkert óeðlilegt eða neitt til þess að vera að fetta fingur út í. Þetta eru ósköp eðlilegir hlutir. Og svo að minnzt sé á gengislækkunina, - að vísu tala sumir framsóknarþm.. um, að þeir séu ekki í sjálfu sér á móti gengislækkun, en oft hefur Framsfl. stutt gengislækkun, þó að hann geri það ekki núna, þannig að hann er þá á öðru máli nú en oft áður. Það var annað, sem þessi hv. þm.. var einnig að finna að. Það var, að Alþfl. virtist nú alveg horfinn frá því að hafa samráð við verkalýðssamtökin, en þá stefnu studdi hann í vinstri stjórninni. Það er eins með þetta og hitt, að menn verða að læra af reynslunni, og mér finnst það satt að segja koma úr hörðustu átt frá Framsfl, eftir þá útreið, sem forsrh. flokksins fékk hjá verkalýðssamtökunum, að hann ætli sér að halda fast við þessa stefnu. Ég gerði reyndar grein fyrir því í ræðu minni hér við 1. umr., að það væri því miður erfiðara að hafa samráð við verkalýðssamtökin hér á Íslandi en æskilegt væri. Eitt af því, sem gerir þetta erfiðara m.a., er það, að kommúnistar hafa meiri hluta í miðstjórn Alþýðusambandsins án þess að hafa meiri hluta í samtökunum. Og hvers vegna er þetta? Jú, það er sök framsóknarmanna. Þeir fórnuðu því fyrir vini sína kommúnista að eiga sjálfir oddamanninn í miðstjórn Alþýðusambandsins og létu kommúnista eina hafa meiri hluta. Þetta er m.a. ein af ástæðunum fyrir því, að þegar svona óábyrgur flokkur er látinn hafa meirihlutavald, sem hefur ekki meiri hluta í hreyfingunni, þá er auðvitað erfiðara að hafa samráð við hana heldur en ella. Þessi hv. þm.., 3. þm.. Norðurl. v., talaði um, að með þessu væri verið að ráðast á unga fólkið í landinu, gera því erfiðara fyrir og skapa öllum örðugleika, sem væru ekki búnir að koma sér fyrir, eins og hann orðaði það, ekki búnir að byggja sér hús eða annað slíkt. Þetta er í sjálfu sér rétt að vissu leyti. Þetta getur verið alveg rétt. En það er ekkert nýtt um þessar efnahagsráðstafanir. Bæði gengislækkunin 1950 og yfirfærslugjaldið 1958 höfðu alveg sömu áhrif, og Framsfl. studdi þær ráðstafanir. Það hefði mátt með alveg jafnmiklum rökum segja, að þær hefðu beinzt gegn unga fólkinu. Það voru þara svo þýðingarmiklir hagsmunir í veði, að það varð að gera þetta þrátt fyrir það. En ég vil líka benda á í þessu sambandi, að það eru ekki eingöngu þessar efnahagsráðstafanir og fyrri bjargráð, sem hafa skapað mismun, þannig að þeim, sem eru ekki búnir að koma sér fyrir, er gert talsvert örðugra um vik en hinum, sem eru búnir að því, það er líka hin sífellda verðbólguþróun, sem átt hefur sér stað hér undanfarna tvo áratugi, að það hefur alltaf verið eftirsóknarvert að vera búinn að gera hlutina, vera búinn að koma sér upp húsi eða að stofna til einhvers konar fjárfestingar. Menn hafa alltaf hagnazt á því, svo að þetta er í raun og veru ekki nýtt. En ég vil t.d. benda á, hvernig það væri fyrir fólk, sem væri ekki búið að koma sér fyrir, ef ekki hefði tekizt að stöðva verðbólguna árið 1959, ef t.d. kaupgjaldsvísitalan, sem var komin upp í 202 stig og svo færð niður í 175, væri nú í dag komin upp í 260–270 stig. Það væri einmitt það vandamál, sem Framsfl. hljópst frá að leysa. Hitt er svo auðvitað annað mál, að það er miklu betra fyrir ungt fólk, þó að það fái stundarerfiðleika að glíma við, ef það er síðan hægt að fá því í hendur heilbrigt efnahagskerfi. Það er það, sem hefur langmesta þýðingu fyrir framtíðina, og þess vegna má maður auðvitað ekki horfa á það, þó að þetta skapi stundarerfiðleika. Það er framtíðin, sem við erum að hugsa um. Þessi hv. þm.. var ekki sammála mér um áhrif vaxtahækkunarinnar. Ég sagði, að vaxtahækkunin væri kjaraskerðing fyrir okrarastéttina. Honum fannst þetta fásinna. Nú voru þessi hv. þm.. og samflokksmenn hans að prédika það, að af þessu leiddi samdrátt. Það er að vissu leyti rétt, það leiðir til samdráttar, en það er samdráttur á því, sem er óheilbrigt og miður nauðsynlegt. En þetta hlýtur náttúrlega að leiða til þess, að það verður minni eftirspurn eftir lánsfjármagni. Nú þegar eftirspurnin minnkar, hlýtur hún náttúrlega fyrst og fremst að minnka hjá þeim, sem taka langhæsta vextina, hjá okrurunum, og á sama hátt þegar innlánsvextir hækka, þá aukast væntanlega sparifjárinneignir og þar með framboðið á lánsfé. Starfsemi okraranna hefur byggzt á því, að eftirspurnin eftir lánsfé hefur verið miklu meiri en framboðíð. Ef hægt er að brúa þetta bil, þá er auðvitað þar með að miklu leyti kippt grundvellinum undan þessari stétt manna. Mér sýnist þetta afskaplega einfalt, og ég er reyndar ekki hissa á því, að ef þessi hv. þm.. getur ekki skilið svona einfalda hluti, þá sé honum margt annað torskilið í þessu frv. Þessi hv. þm.. spurði um það, hvaða lán hefðu verið betur ótekin í tíð vinstri stjórnarinnar. Þessu er út af fyrir síg erfitt að svara. Það, sem er kjarninn, er, að uppbóta- og styrkjakerfið gerði lántökur umfram framkvæmdalán, þ.e.a.s. lántökur til vörukaupa, nauðsynlegar til þess að kaupa inn hátollavarning. Þess vegna má segja, að það getur vel verið, að miðað við það kerfi, sem þá ríkti, hafi öll þessi lán verið nauðsynleg. Hins vegar erum við nú að breyta um kerfi, einmitt til þess að sum af þessum lánum verði ónauðsynleg. Þessi hv. þm.. hafði það eftir mér úr minni ræðu, að ég hefði sagt, að Alþfl. hefði stöðvað verðbólguna. Þetta sagði ég nú reyndar ekki, því að það er dálítið erfitt að skýra það nákvæmlega, hvað sé verðbólga eða hvar á að draga mörkin, hvenær sé verðbólga og hvenær ekki og hvenær hún sé stöðvuð. Það getur verið mjög erfitt að dæma um það. Ég sagði hins vegar, að Alþfl.-stjórninni hefði tekizt að stöðva víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags, og ég sagði enn fremur, að Aþlfl.-stjórnin hefði náð meiri árangri í baráttunni við verðbólguna heldur en nokkur önnur ríkisstjórn hefði náð um margra ára bil, og það stend ég algerlega við. Þessi hv. þm.. sagði að vísu, að það hefði enginn vandi verið að gera það, sem Alþfl. gerði. En það var nú samt svo, að þessi vandi, sem Alþfl, leysti fyrst ag fremst, það var vandi, sem Framsfl. hljóp frá að leysa. Hann var þó það mikill. Og þessi árangur, sem náðist árið 1959 í baráttunni gegn verðbólgunni, léttir okkur einmitt þá baráttu nú, sem við þurfum að heyja við greiðsluhallann, en það er vandamál, sem við raunverulega höfum ekki snúið okkur að því að leysa fyrr en núna. Þá vildi þessi hv. þm.. halda því fram, að Sjálfstfl. hefði ráðið stefnunni, þegar minnihlutastjórn Alþfl. sat hér. Vitanlega gat Alþfl. ekki einn ráðið, hann var minnsti flokkur þingsins. En eins og allir vita, var stuðningur Sjálfstfl. við þá stjórn takmarkaður. Það þarf t.d. ekki annað en minna á deiluna um landbúnaðarvöruverðið og brbl., sem afsanna alveg þessa kenningu hv. þm.., að það hafi verið Sjálfstfl., sem hafi ráðið stefnunni. Fjölskyldubætur hefur borið hér nokkuð á góma í þessum umræðum, og framsóknarþingmenn sumir hafa verið að reyna að gera lítið úr þeim og reyndar rangtúlkað þetta nokkuð. Ég vil nú taka sem dæmi 5 barna fjölskyldu, en samkv. þeim reglum, sem gilt hafa um fjölskyldubætur, hefur 5 barna fjölskylda á fyrsta verðlagssvæði haft í fjölskyldubætur kr. 5827.50. Þetta á að hækka í 13000 kr. Hækkun fjölskyldubótanna hjá 5 barna fjölskyldu er því 120%. Á öðru verðlagssvæði mundu fjölskyldubætur hækka úr kr. 4730.63, sem þær eru nú, í 13000 kr. eða hækkun um 200%, þannig að það er alveg augljóst, að barnmargar fjölskyldur fá mjög mikla hækkun fjölskyldubóta. Hv. 5. þm.. Austf. hafði það eftir mér úr minni ræðu, að ég hefði sagt, að atvinnurekendur ættu einir að bera vaxtabyrðina. Þetta er ekki rétt haft eftir mér. Ég sagði, að atvinnurekendur ættu að bera einir vaxtabyrði af þeim lánum, sem þeir yrðu að taka vegna sins atvinnurekstrar, og eins þegar á heildina væri litíð, þá lenti vaxtabyrðin miklu frekar á atvinnurekendum en á almennu launafólki, þó að ég hins vegar viðurkenndi fúslega, að vaxtabyrðin hefur mjög viðtæk áhrif í þjóðfélaginu. Það er þess vegna allt of mikið haft eftir mér, að ég hafi sagt, að atvinnurekendur ættu einir að bera vaxtabyrðina. Þessi hv. þm.. vildi afsanna þessa kenningu og var þar að benda á bændur, sem þyrftu að draga að sér vörur langar leiðir og kaupa miklar birgðir í senn og þar með væntanlega stofna til skulda á sínum viðskiptareikningum í sinu kaupfélagi og að þeir mundu þurfa að borga háa vexti á þetta. Í sjálfu sér hnekkir þetta ekki neitt því, sem ég sagði, þó að þessi hv. þm.. hefði farið rétt með orð mín, sem hann ekki gerði, því að hann var einmitt rétt áður í ræðu sinni að tala um það, að bændur væru nokkurs konar atvinnurekendur, það voru hans orð. Ef ég hef sagt, að vaxtabyrðin lenti á atvinnurekendum, þá var þó ekkert ólíklegt eftir þeim orðum, að hún lenti á stétt, sem væri nokkurs konar atvinnurekendur, það er síður en svo. Hins vegar held ég, að þetta sé í aðalatriðum rangt hjá hv. þm.., að bændur, sem búa langt frá verzlunarstað og þurfa að kaupa miklar birgðir, stofni til skulda. Sem betur fer, eiga margir þessir bændur sjálfsagt innstæðu, og ég efast um, að það stofnist nokkur skuld í þeirra viðskiptareikningum við þetta. Ég held, að það hafi verið í gær, sem maður hlustaði á í útvarpinu, að einn af þeim mönnum, sem hvað kunnugastir eru af öllum landsmönnum hag bændastéttarinnar, Arnór Sigurjónsson, var að tala um, að fjárfesting hjá bændum undanfarið hefði verið - ja, ég man ekki hver ósköp, mig minnir 66% af tekjum þeirra af búunum, þannig að það er ólíklegt, að sú stétt manna, sem að undanförnu hefur haft í frammi mesta fjárfestingu; sé svo illa komin á sig, að þeir eigi ekki fyrir því, þó að þeir þurfi að taka út matvælabirgðir til nokkurra mánaða. Mér þykir þetta afar ólíklegt, að slíkt dæmi sé almennt. Þessi hv. þm.. var að vitna í orð Eggerts Þorsteinssonar um það, að hann krefðist óbreytts ástands. Það, sem vantaði alveg í þennan upplestur, var að skýra frá því, um hvaða málefni var fyrst og fremst rætt, hver var forsenda þess, að þetta var sagt. Þetta áttí sér stað í sambandi við setningu brbl. í haust, og það, sem átt var við, var fyrst og fremst það, að ef ætti að fara að mismuna stéttunum innanlands, - það var komið á jafnvægi og ef bændastéttin fengi þarna kaupbætur eða kjarabætur, sem alveg ósannað væri að hún ætti rétt á, þá mundu aðrar stéttir ekki una því. Það var það, sem fyrst og fremst var átt við. Eggert hefur ekkert sagt um það, að verkalýðsstéttin ætti ekki að taka sinn þátt byrðanna við að leysa þau vandamál, sem við erum nú að glíma við. Þá var þessi hv. þm.. mjög sár yfir því, af hve mikilli léttúð ég hefði talað um þessa hjartfólgnu uppbyggingarstefnu eða byggðastefnu þeirra framsóknarmanna. Ég verð að játa það, að mér finnst þetta ærið óljóst hugtak. Það má í raun og veru kalla allt milli himins og jarðar byggðastefnu eða uppbyggingarstefnu. þetta er svo almennt orð. En það er alveg sérstaklega eftirtektarvert hjá þessum hv. þm.., sem eyddi löngum tíma í niðurlagi ræðu sinnar til að tala um stefnu Framsfl., og í. blöðum flokksins undanfarið og ræðum, að þeir eru alveg hættir að minnast á það, sem maður fram til þessa hefur talíð aðalinntakið í boðskap framsóknarmanna, það er samvinnustefnan, það er aldrei á hana minnzt lengur. Ég veit ekki, hvernig stendur á þessu, hvort það er vegna þess, að hún missté sig dálitíð og fór út í það að verða samvinna við hlutafélögin, en henni hefur ekkert verið flíkað. Nú er þetta bara kölluð uppbyggingarstefna og byggðastefna. Þá ætla ég aðeins að víkja að töflu, sem er hér í athugasemdum við efnahagsmálafrv., töflunni á bls. 34, sem báðir þessir hv. framsóknarþingmenn, sem ég minntist hér á, hafa gert að umtalsefni og hafa eiginlega viljað benda á hana til að sýna, hvað vinnubrögð hagfræðinga geti yfirleitt verið fráleit. Ég sé ekki annað en hv. 5. þm.. Austf. skjátlist í því, þegar hann er að segja, að það sé undarlegt í töflunni, að það séu ekkert meiri útgjöld af að hafa tveggja barna fjölskyldu heldur en fjölskyldu með einu barni. Það er alveg rétt, að þarna stendur sama tala, og þetta er að vísu óeðlilegt, það skal ég játa. En ég held, að hv. þm.. hafi ruglazt í því, að þáð er tveggja barna fjölskylda, sem er aðalgrundvöllurinn í þessari töflu. Hann hefði því komizt réttilegar að orði, hefði hann sagt svo, að það væri undarlegt, að það væri ekki ódýrara að hafa eitt barn á framfæri sínu heldur en tvö, þá hefði hann í raun og veru náð því rétta. En hitt, sem hv. þm.. er að tala um, að það sé lítill munur á framfærslu barnsins, þegar fjölgar úr tveimur í þrjú og þremur í fjögur og fjórum í fimm o.s.frv., þarna munar 2–3 hundruð kr., og það er að vísu rétt, að þessi munur er lítill, það er aukning útgjalda vegna 11% hækkunar vegna verðlags, þ.e.a.s., það eru þessi 13%, þegar búið er að draga 2% frá vegna væntanlegrar niðurgreiðslu á kaffi, sykri og kornvörum, þá kemur þetta út. Ef eitthvað er rangt í þessum útreikningum, þá er það ekki hagfræðingunum að kenna og þá er það vísitalan, sem er vitlaus. Þetta er bara vísitölugrundvöllurinn, eins og hann er í dag og hefur verið, og þessi 11% hækkun er hækkun á þeim grundvelli, þannig að þarna er ekki um það að ræða, að þetta séu einhverjar tölur tilbúnar af hagfræðingunum í sambandi við samningu þessa frv. Þá kem ég reyndar að því, sem var aðalástæðan til þess, að ég stóð hér upp. Það hefur verið hér að sjálfsögðu útbýtt nál. frá 1. minni hl. fjhn., en það er hv. 5. þm.. Norðurl. e., sem að því stendur. Með þessu nál. fylgja ýmis fylgiskjöl, og á bls. 3 eru birtar samþykktir verkalýðsfélaga og fleira og þ. á m. samþykkt miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, og segir, að miðstjórnin leggi eindregið til, að frv. verði fellt. Þarna er að mínum dómi ekki sagður nema hálfur sannleikurinn. Þessi samþykkt, sem þarna er gerð, var samþykkt með 5:4 atkv. í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, og þessir 5 menn, meiri hlutinn, það eru eingöngu menn af einum og sama stjórnmálaflokki, það eru Alþýðubandalagsmenn eða kommúnistar. En ég hefði álitið, að það væri ekki siður ástæða til þess um allt minni hlutans, hinna fjögurra, sem var fellt með 5:4 atkv., að hv. deildarmenn fái einnig að kynnast því, og þess vegna vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa það hér upp. Það hljóðar þannig: „Ráðstefna verkalýðsfélaganna s.l. haust, þar sem rætt var um viðhorfin í kaupgjaldsmálum, samþykkti að fela miðstjórn að boða til nýrrar ráðstefnu, þegar fram væru komnar boðaðar till. ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þær till. eru nú að nokkru komnar fram í frv. til laga um efnahagsmál, sem sent hefur verið miðstjórn til umsagnar. Aftur á móti hafa enn ekki verið lagðar fram á Alþingi till, um ýmiss konar hliðarráðstafanir, sem ríkisstj. hefur boðað að gerðar verði jafnhliða og hljóta að hafa veruleg áhrif á hag og afkomu almennings. Má þar til nefna hækkun bóta trygginganna og afnám tekjuskatts á launatekjur o.fl. Mál þessi eru svo nátengd, að þau verður að sjálfsögðu að athuga í heild, þar sem athugun á einstökum þáttum þeirra gefur enga viðhlítandi heildarmynd af fyrirhuguðum ráðstöfunum eða áhrifum þeirra á hag almennings. Með hliðsjón af framansögðu og til þess að fá sem gleggsta og réttasta mynd af ástandinu í heild og væntanlegum ráðstöfunum eða áhrifum þeirra, ályktar miðstjórnin að kveðja til tvo sérfræðinga, er rannsaki ýtarlega fram komið frv. um efnahagsmál svo og boðaðar hliðarráðstafanir og skili miðstjórn rökstuddu áliti sinu um það, hver áhrif þessara ráðstafana muni verða á hag og afkomu launafólks í landinu, bæði nú þegar og í næstu framtíð. Þegar álit þessara sérfræðinga liggur fyrir, verði ráðstefna verkalýðsfélaganna kölluð saman á ný til þess að taka afstöðu til aðgerðanna í heild og marka stefnu verkalýðshreyfingarinnar í næstu framtíð í kaupgjaldsog kjaramálum.“ Þetta var tillaga minni hlutans í miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Ég vil svo að lokum segja það, að með þeim efnahagsaðgerðum, sem hér standa fyrir dyrum, er í rauninni verið að leita nýrra læknisráða víð þeim efnahagsmeinum, sem hafa þjáð íslenzkan þjóðarlíkama, ef svo má að orði kveða. Hvernig þau ráð gefast, það hlýtur fyrst og fremst dómur reynslunnar að skera úr um. Ég álít, að einmitt þessi dómur reynslunnar muni kveða niður flest af því, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa hér um þetta mál sagt, og kvíði ég þeim dómi ekki.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég stend hér upp til þess að gera í fáum orðum grein fyrir brtt. á þskj. 116. Þessi brtt. snertir 16. gr. þess frv., sem fyrir liggur, en í 16. gr. er rætt um heimild handa ríkisstjórninni til að innheimta sérstakt bifreiðagjald, sem má nema allt að 135%o af fobverði hverrar bifreiðar. Með þessu ákvæði er ríkisstjórninni sett í sjálfsvald, hvort hún innheimtir þetta gjald, hve hátt hún ákveður það, hvort hún lætur eitt yfir alla ganga, og ef ekki, þá á hvern hátt hún óskar að mismuna. Í grg. fyrir frv. er bent á, að gjald á fobverði bifreiða hafi verið mismunandi til þessa, m.a. hafi gilt sérstakt lægra gjald fyrir bifreiðar atvinnubifreiðastjóra og lækna. Þá segir enn fremur í grg., að í frv. sé gert ráð fyrir afnámi þessarar tilhögunar, þannig að sama gjald gildi eftirleiðis fyrir alla innflytjendur fólksbifreiða, með þeirri einu undantekningu þó, að atvinnubifreiðastjórar greiði nokkru lægra gjald samkv. ákvörðun ríkisstj. Af þessum orðum í grg. virðist ljóst, hvernig hæstv. ríkisstj. ætli að nota heimildina í 16. gr. Hún ætlar að ívilna atvinnubifreiðastjórum áfram, en svipta lækna þeim rétti, sem þeir hafa nú. Þetta þykir mér í senn vanhugsað hjá hæstv. ríkisstj. og óréttmætt, og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram áðurnefnda brtt. Það er fram komin brtt. um sama efni á þskj. 114. Sú till. gengur nokkru lengra en mín, og þar eð ég hygg, að hún verði borin upp á undan, þar eð hún gengur lengra, þá mun ég greiða henni atkvæði, en minni að þeirri tillögu felldri. Læknafélag Reykjavíkur hefur sent erindi til hins háa Alþingis um þetta mál. Það er fundarsamþykkt, sem gerð var í gærkvöld í Læknafélagi Reykjavíkur. Ég vil leyfa mér að lesa upp þetta erindi. Það er á þessa leið: „Í 16. gr. frv, til laga um efnahagsmál, sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi, er ríkisstj. veitt heimild til úrskurðar um innflutningsgjald af bifreiðum samkvæmt síðustu málsgr. greinarinnar. Með tilliti til athugasemdar við greinina leyfir fundur Læknafélags Reykjavíkur, haldinn 17. febr. 1960, sér að gera eftirfarandi ályktun, sem sendist hinu háa Alþingi: Samkvæmt athugasemdum við 16. gr. frv. um efnahagsmál verður ekki betur séð en hugmyndin sé, að heimildarákvæði gr. um það, að ríkisstj. úrskurði um innflutningsgjald það af bifreiðum, sem þar eru ákvæði um, skuli eingöngu ná til bifreiða, sem fluttar eru inn handa atvinnubifreiðastjórum. Undanfarið hafa læknar notíð nokkurrar ívilnunar á innflutningsgjöldum bifreiða. Hefur með því verið af löggjafans hálfu staðfest sú augljósa staðreynd, að bifreiðanotkun lækna sé ekki síður nauðsynleg en almennur farþegaakstur. Að sjálfsögðu er það á valdi hins háa Alþingis að breyta þessum ákvæðum á þann veg, að læknar greiði ful] innflutningsgjöld. En þá verður ekki hjá því komizt, að læknisþjónusta hækki til jafns við beina útgjaldahækkun lækna og muni öll hin auknu útgjöld, sem þessi breyting hefði í för með sér, lenda á sjúkrasamlögum og sjúklingum sjálfum. Þar sem læknar geta ekki sinnt störfum sínum án bifreiða og hljóta að lita svo á, að þjónusta þeirra sé ekki síður mikilvæg fyrir almenning en farþegaakstur í leigubifreiðum, þá verður fundurinn að fara þess á leit, að eigi verði lögð hærri gjöld á bifreiðar til lækna en bifreiðar atvinnubilstjóra.“ Þannig hljóðar þetta erindi til hins háa Alþingis frá Læknafélagi Reykjavíkur. Þá hefur þeim tveim læknum, sem nú eiga sæti í þessari hv. d., í dag borizt bréf frá stjórn Læknafélags Íslands, en það bréf er svo hljóðandi: „Í grg. með frv. ríkisstjórnarinnar um efnahagsmál, sem nú er til umræðu í hv. Ed. Alþingis, virðist gert ráð fyrir, að niður falli ívilnun sú, sem læknar hafa notið varðandi innflutningsgjöld af bifreiðum. Ef réttmætt þykir, að atvinnubifreiðastjórar njóti hlunninda varðandi innflutning fólksbifreiða, verður stjórn Læknafélags Íslands að líta svo á, að ekki sé síður ástæða til að veita læknum sams konar hlunnindi. Starfandi læknum er bifreiðanotkun brýn nauðsyn, og almennt er litið svo á, að lækningar séu mikilsverðari en fólksflutningar í leigubifreiðum. Vér viljum því mælast til þess, að þér beitið yður fyrir því, að innflutningsgjöld af bifreiðum til lækna verði eigi hærri en sams konar gjöld af bifreiðum, sem ætlaðar eru atvinnubifreiðastjórum. Virðingarfyllst, Kristinn Stefánsson.“ Við þetta vildi ég aðeins bæta örfáum orðum. Bifreiðastjórum eru vitanlega ekki veitt þau fríðindi, sem ætlað er að veita þeim og þeim hafa verið veitt, sjálfra þeirra vegna, heldur vegna almennings. Það er gert í því skyni að akstursgjöld geti orðið lægri en ella væri. Í bifreiðum atvinnubifreiðastjóra ekur fólk, sem að miklum meiri hluta er heilt heilsu og fullvinnufært. Þær bifreiðar notar fólk bæði að þörfu og óþörfu, eins og öllum er kunnugt, en allt um það er atvinna bifreiðastjóra þjónusta við almenning. En hvað er að segja um lækna og þeirra bifreiðar að þessu leyti? Læknar nota og verða að nota bifreiðar við atvinnu sína til sjúkravitjana. Notkun þeirra er því í fyllsta máta þjónusta við fólkið í landinu. Ef leigubílstjórar að meginhluta aka í þágu heilbrigðra manna og þykja fyrir það verðskulda ívilnun við bifreiðakaup, hvað er þá um læknana, sem eingöngu þjónusta veikt fólk og óvinnufært? Er minni ástæða þar til ívilnunar á gjöldum, - ívilnunar, sem á að koma og kemur sjúklingum til góða? Nú er bifreiðakostnaður drjúgur liður í rekstrarútgjöldum lækna, og því hærri sem hann er, því meira verða sjúklingar og sjúkrasamlög að greiða. Það er í sjálfu sér ekki annað en einfalt reikningsdæmi. Vitanlega er meiri ástæða til að létta kostnaði þeirra, sem veikir eru, en hinna, sem eru fleygir og færir. Ég næstum fyrirverð mig fyrir að þurfa að hafa orð á þessum sjálfsagða hlut og gera þennan samanburð, en hæstv. ríkisstj. hefur knúið mig til þess. Hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstj. að setja lækna og skjólstæðinga þeirra nú skör lægra en leigubilstjóra og þeirra viðskiptamenn? Er það máske sú staðreynd, að leigubilstjórar mynda fjölmennarí stétt en læknar og séu því að líkindum pólitískt áhrifameiri? Ég bið afsökunar á þessari spurningu, en spyr sá, sem ekki veit. Hvarvetna í menningarlöndum er leitazt við af opinberri hálfu að greiða fyrir störfum lækna. Það er hvergi gert læknanna vegna að sjálfsögðu, heldur vegna skjólstæðinga þeirra, sjúklinganna. Á neyðartímum er reynt að gæta þess í lengstu lög, að störf lækna torveldist sem minnst, og þeim mundi seinna meinaður bifreiðakostur en leigubilstjórum. Þannig er litið á þessi mál meðal allra siðaðra þjóðfélaga. Ég lýk þessum orðum mínum og vænti þess fastlega, að hæstv. ríkisstj. endurskoði þessa afstöðu sína. Ég vænti þess einnig, að hv. þdm. styðji aðra hvora fram komna brtt. til leiðréttingar á því óvenjulega misræmi, sem kemur fram í þessu máli.



Herra forseti. Þær umræður, sem hér hafa farið fram, og gagnrýni hv. stjórnarandstæðinga á frv. því, sem hér liggur fyrir, hafa að svo litlu leyti beinzt gegn því, sem ég sagði í framsöguræðu minni, að hvað það snertir hefði ég ekki ástæðu til þess að standa hér upp. En þó vil ég leyfa mér að gera örfáar aths. við sumt af því, sem fram hefur komið í ræðum hv. stjórnarandstæðinga. Ræður þeirra margra hverra virðast hafa gengið fyrst og fremst út á það að setja saman eins konar gervimann, vil ég segja, sem hlyti að fara ákaflega illa út úr þessum ráðstöfunum. Þessi gervimaður ætti að hafa eftirfarandi ástæður: Hann á engin börn, hann er ekki heldur kominn á þann aldur, að hann njóti ellistyrks, og hann er ekki öryrki. Hann greiðir ekki tekjuskatt, og hann notar miklu meira af þeim vörum, sem einna verst verða úti vegna þeirra breytinga, sem gerðar eru með frv., heldur en almennt gerist. Enn fremur hefur hann mikil lán með lausum vöxtum. Það er vitanlega auðvelt að reikna það út, að menn, sem þannig væri ástatt fyrir, mundu verða fyrir mikilli kjaraskerðingu vegna þessa frv. Slík dæmi er mjög auðvelt að setja upp. Annað mál er það, hvað mikið raunhæft gildi þau hafa. Ég skal ekki fortaka það, að til kunni að vera einstaklingar, þar sem öllum þessum skilyrðum er fullnægt. Hitt leyfi ég mér aftur á móti að fullyrða, að þeir séu ákaflega fáir. Það, sem máli skiptir, þegar meta á þá kjaraskerðingu, sem þjóðin verður fyrir vegna þeirra úrræða, sem hér er gripið til, er að líta á þetta að meðaltall. Kjaraskerðingin kemur þannig fram, að ráðstöfunarfé þjóðarinnar minnkar vegna minni innflutnings, sem talið er nauðsynlegt, eins og grein hefur verið gerð fyrir, vegna greiðsluhallans. Þetta nemur um 3–4% af þjóðartekjunum. Það er sú raunverulega kjaraskerðing, sem hér er um að ræða. Um það má svo auðvitað deila, hvernig þessum byrðum skuli skipta. Því skal ekki neitað, að auðvitað er hægt að finna einstaklinga, sem koma til með að bera þyngri byrðar en þjóðin ber að meðaltali. Hins vegar eru auðvitað líka margir einstaklingar, sem bera minni byrðar. Já, það hefur verið talað um það og jafnvel gert að því gys, að það geti aldrei verið leið til bættra lífskjara að gera ráðstafanir, sem hafa í för með sér kjaraskerðingu í bili. En er nú ekki svipað ástatt með þjóðarheildina í þessu efni og maður getur hugsað sér að sé um einstaklinga? Við gætum einmitt hugsað okkur einstakling, sem kannske í sjálfu sér er vel stæður, en á við mikil greiðsluvandræði að etja. Honum er nauðsynlegt að ráða á einn eða annan hátt bót á greiðsluvandræðum sinum, því að verði hann gjaldþrota, þá veit hann, að það hefur mikla kjaraskerðingu í för með sér. Það koma auðvitað fleiri leiðir til greina. Hann gæti selt eitthvað af þeim eignum, sem hann á, og breytt þeim í handbært fé. Sú leið er einnig fræðilegur möguleiki fyrir þjóðina. Þá mundi það vera í því fólgið, að við færum að selja úr landi t.d. skip okkar eða vélar eða önnur verðmæti, sem aðrar þjóðir vildu kaupa. Ég hugsa, að það séu fáir, ef það finnst nokkur, sem vildi mæla með því, að þessi leið væri farin. Önnur leið væri sú fyrir einstaklinginn til þess að koma fjárhag sínum á eðlilegan grundvöll að minnka í bili neyzlu sína og fjárfestingu. Gæti það ekki einmitt, ef hann með því móti gæti ráðið bót á greiðsluvandræðum sínum og komið fjárhag sínum á traustan kjöl, verið skynsamlegasta og eðlilegasta leiðin til bættra lífskjara frá sjónarmiði hans? Við, sem stöndum að þessu frv., álítum, að því sé svipað farið með þjóðarheildina eins og þennan einstakling, að skynsamlegasta ]eiðin til bættra lífskjara sé einmitt sú að sætta sig við nokkra kjaraskerðingu í bili til þess að ráða bót á þeim miklu og alvarlegu greiðsluvandræðum, sem þjóðin á nú við að stríða. Í nál. hv. 2. minni hl. eru tölur, sem sýna hækkun á verði nokkurra vara vegna þessara ráðstafana. Ég fæ nú ekki annað séð en það sé eins með þessar tölur og þær, sem hv. 4. þm.. Vestf. (SE) nefndi hér við 1. umr. málsins, að þær sýni aðeins þá hækkun á innkaupsverði, sem verður vegna þessara ráðstafana. Það stendur einmitt heima varðandi tvo fyrstu vöruflokkana, sem þarna eru nefndir, að það eru vörur, sem áður báru 30% yfirfærslugjald, en koma nú til með að bera sem svarar 133% vegna gengislækkunarinnar. Það er hækkun, sem nemur um það bil 80%, þetta hækka vörurnar í innkaupsverði. En auðvitað getur hækkunin í útsöluverði ekki orðið nálægt því eins mikil. Hvað hina vöruflokkana snertir, sem þarna eru nefndir, þá eru það vöruflokkar, sem bera 55% yfirfærslugjaldið. Það kemur einmitt heim, að slíkar vörur hækka í innkaupsverði sem næst 50%, en hækkunin á útsöluverði ætti auðvitað aldrei að vera eins mikil, þannig að ég tel víst, af því að ég veit það, að þessi hv. þm.. hallar ekki vísvitandi réttu máli og hefur ekki gert það nú, að það hafi átt sér stað einhver misskilningur milli hans og þess kaupsýslumanns, sem hann hafði tölurnar frá. Þá ætla ég að fara örfáum orðum um vextina, sem mikið hefur verið rætt um hér. Það er í rauninni algerlega villandi miðað við þær kringumstæður, sem verið hafa fyrir hendi að undanförnu, að reikna þetta dæmi þannig, að byrðin vegna vaxtahækkunarinnar, sem lendir á þeim, sem standa í húsbyggingum, komi fram sem mismunur þeirra hærri vaxta, sem nú er gert ráð fyrir að greiddir verði, og almennra lánsfjárvaxta nú, því að forsendan fyrir því, að það væri rétt að reikna dæmið þannig, væri, að allt þetta fólk gæti fengið lán eins og það vildi með þeim lágu vaxtakjörum, sem nú eiga að gilda, en víst er, að því fer mjög fjarri. Allir vita, hvaða vandkvæði eru á því að afla fjár til íbúðarhúsabygginga, og margt af þessu fólki verður að taka lán með mjög óhagstæðum kjörum. Það er að vísu ekki farið upp fyrir 8% vexti eða hvað það nú er, en þá er sú leið farin, að þetta fólk verður að gefa út skuldabréf, sem það selur með miklum afföllum, svo að raunverulegir vextir af slíkum lánum eru e.t.v. til muna hærri en nokkrum dettur í hug að vextirnir verði nú. Og ég tel einmitt miklu meiri líkur á því, að þess verði ekki langt að bíða, að meira fjármagn verði einmitt vegna þessarar aðgerðar á boðstólum fyrir þá, sem vantar byggingarlán. Ástæðurnar fyrir því eru bæði þær, að vænta má, að hærri inniánsvextir verði til þess að örva sparnað. Hitt skiptir öllu meira máll, að takist að stöðva verðbólguna, þá hlýtur eftirspurnin eftir lánum að minnka verulega, af því að það er vitað mál, að mikið af þeim lánum, sem nú eru tekin, er beinlínis tekið vegna þess, að menn vita, að það er alltaf gróði að taka lán. Vegna verðbólgunnar reikna menn með því að þurfa að skila miklu minni verðmætum en þeir hafa tekið á móti, þannig að það er spákaupmennskan í verðbólgunni, sem veldur talsverðu um þá lánsfjárþenslu, sem nú er. Ég býst við, að ýmsir hv. stjórnarandstæðingar muni nú vilja svara þessu með spurningunni: Eru nokkrar líkur á því, að það takist að stöðva verðbólguna með þessum ráðstöfunum? Það viljum við álíta, hvað sem skeður á vinnumarkaðinum, ef stendur við þær yfirlýsingar, sem hæstv. ríkisstjórn hefur gefið í þeirri grg., sem fylgir frv., nefnilega yfirlýsingar um það, að kauphækkanir, sem kunni að verða, verði ekki teknar til greina í vöruverði og útflutningsuppbætur verði ekki hækkaðar vegna þeirra. Þetta er í fullu samræmi við þær kröfur, sem hingað til hafa verið bornar fram af verkalýðsfélögunum, að kauphækkanirnar yrðu ekki teknar aftur, eins og það er orðað, í hærra vöruverði. Aftur á móti leiðir af þessu hitt, sem ég benti á í framsöguræðu minni, að ef heimtað er af ríkisstj., að hún ábyrgist það, að verðhækkanirnar komi ekki fram í hærra vöruverði, þá verða launþegarnir auðvitað að gæta varúðar við því að krefjast ekki meira af framleiðslunni en hún getur borið að óbreyttu verðlagi, því ef það er ekki gert, þá leiðir það til minni vinnueftirspurnar og jafnvel til stöðvunar í einstökum atvinnugreinum. Þetta veit ég, að launþegarnir muni gera sér ljóst, því að þrátt fyrir allt er það nú þannig, sem betur fer, með meginþorra launþega, að það eru fyrst og fremst þeirra eigin raunverulegu hagsmunir, sem þeir bera fyrir brjósti. Já, einhver hv. stjórnarandstæðinga spurði sem svo: Verður það nú ekki þannig, að þessari vaxtahækkun verði velt yfir á almenning í hærra vöruverði? Ég tel ekki miklar líkur á því, og byggi ég það ekki fyrst og fremst á því, að gefin var yfirlýsing um, að það muni ekki verða leyft að taka tillit til hærri vaxtakostnaðar, þegar vöruverðið verður ákveðið, heldur á hinu, að ég skil ekki í því, að skynsamir kaupsýslumenn mundu sjá sér hag í slíku. Eina leiðin fyrir þá til þess að komast undan aukinni vaxtabyrði er sú að umsetja vörur sínar á skemmri tíma en áður. Með því einu móti leggst á þær minni vaxtabyrði. En ef þeir ætla að umsetja þær á skemmri tíma, þá er leiðin til þess víssulega ekki sú að hækka verðið, heldur miklu fremur hið gagnstæða. Það er nú margbúið að hrekja þá firru áður í umræðum um þetta frv., m.a. í Nd., að hér sé um að ræða þúsund milljónir í nýjum álögum á almenning. Það er vitanlega fullkomin fjarstæða að líta svo á, að sú hækkun í krónutali á þjóðartekjunum sé raunveruleg byrði fyrir almenning, og fjölyrði ég ekki meira um það atriði. Hv. 3. þm.. Norðurl. v. ræddi nokkuð um þau lán, sem tekin hefðu verið að undanförnu, til hvers þau hefðu farið o.s.frv. Ég tel, að það sé tiltölulega ófrjótt að ræða mikið um þetta, því að að mínu áliti er það ekki kjarni málsins, heldur hitt, að greiðsluvandræðin eru staðreynd, vandamál, sem þarf að leysa alveg óháð því, hvort þeim lánum, sem tekin hafa verið, hefur verið varið á einn eða annan veg. En vilji maður á annað borð deila um þetta, þá vil ég líta svo á, eins og ég minntist á í framsöguræðu minni, að eðlilegra sé að líta svo á, að þegar erlend lán eru tekin, þá sé þeim varið til þeirra hluta, sem eru minnst nauðsynlegir. Þó að ég bæri aldrei traust til vinstri stjórnarinnar, þá ætla ég ekki, að henni hefðu nokkru sinni orðið svo mislagðar hendur, hefði hún ekki fengið sum af þeim lánum, sem hún tók, að hún hefði hætt við allra nauðsynlegustu framkvæmdirnar. Auðvitað hefði hún eins og aðrar ríkisstjórnir reynt að láta sitja á hakanum ónauðsynlegasta neyzluvöruinnflutninginn og ónauðsynlegustu fjárfestinguna. Annars var málflutningur hv. 3. þm.. Norðurl, v. að ýmsu leyti frábrugðinn málflutningi ýmissa annarra, eins og von var til af manni með hans menntun og í hans stöðu, þannig að hann lokaði ekki í sama mæli augunum fyrir augljósum vandamálum og staðreyndum. Honum var fyllilega ljóst greiðsluvandamálið og að það væri ekki heilbrigt, að Ísland hefði einhverja mestu greiðslubyrði, sem þekktist í heiminum, að undanteknum einum tveimur löndum, sem munu vera Bólivía og hitt var eitt af Balkanríkjunum. Hann sagði, að orsökin til gjaldeyrisskortsins væri sú, að það væri svo mikill þrýstingur á bankana til þess að flytja inn hátollavöru. Þetta er út af fyrir sig í meginatriðum alveg rétt athugað hjá honum. En hvers vegna er þrýstingurinn á bankana til þess að flytja inn hátollavöru svona mikill? Er það ekki af því, að það kerfi, sem við höfum hingað til byggt á, grundvallast í rauninni á innflutningi hátollavara og því, að til sé gjaldeyrir til þess að flytja hátollavörurnar inn. Niðurstaðan af þessu hlýtur því einmitt að vera sú, að kerfinu þurfi að breyta. Við komumst ekki hjá því á einn eða annan hátt að minnka gjaldeyrisnotkun okkar. Það er þetta, sem er aðalatriðið. Hitt er vitanlega rétt, að það koma fleiri en ein leið til greina til þess að minnka gjaldeyrísnotkunina. Önnur leiðin er sú, sem hér hefur verið farin, að gera gjaldeyrinn dýrari en áður, þannig að þjóðin í heild verður að spara við sig gjaldeyrisnotkunina. Hin leiðin, sem ella væri einna nærtækust, væri sú, að það væri hægt að minnka gjaldeyrisnotkunina á þann hátt að beita miklu strangari innflutningshöftum en hingað til hefur verið gert, taka upp skömmtun á nauðsynjavörum o.s.frv. En er það nú nokkur, sem vill gera sig að talsmanni fyrir þessari leið? Þá yrði það þannig, að það yrði svarti markaðurinn, biðraðirnar og það ástand, sem við þekkjum svo vel frá árunum fyrir 1950, sem kæmi til þess að dreifa byrðunum. Ég tel líkurnar ákaflega litlar fyrir því og í rauninni engar, ef það væri þessi leið, sem væri farin til þess að dreifa hinum nauðsynlegu byrðum, að þá yrði það efnaminna fólkið í þjóðfélaginu, sem bæri minnstu byrðarnar. Verkamenn og þeir efnaminni hafa ekki efni á því að verzla á svörtum markaði, og það voru ekki þeir, sem á sínum tíma verzluðu fyrst og fremst við bakdyrnar. Auk þess er annar ágalli á þessari leið, haftaleiðinni, og hann er sá, að jafnvægi getur haftaleiðin aldrei skapað, nema í bili. Ef á að fara þessa leið til að útrýma greiðsluhallanum, þarf skömmtunin að verða stöðugt strangari og ná til fleiri vara, þannig að það verða fleiri og fleiri vörutegundir, sem bannaður verður innflutningur á, þangað til skapast hlýtur algerlega óþolandi ástand. Hv. 3. þm.. Norðurl. v. taldi, að lítið samræmi væri í því að ætla sér að afnema greiðsluhallann, en fara þó fram á heimild til verulegra yfirdráttarlána. Svo spurði hann að því, hvaða munur væri á því tvennu að taka venjuleg lán og þessi yfirdráttarlán. Það er sá munur á því, að yfirdráttarlánin eru aðeins tekin til þess að jafna þær sveiflur, sem verða í innflutningnum frá mánuði til mánaðar. Þau skapa ekki grundvöll fyrir því, að haldið sé uppi greiðsluhalla, og eiga ekki að auka skuldabyrði þjóðarinnar. Það er í rauninni eitt af aðalatriðum þessa frv., að gert er ráð fyrir því þrátt fyrir þessa yfirdráttarheimild, að innflutningurinn minnki. En hver er þá ástæðan til þess, að það er verið að taka þessi yfirdráttarlán? Hún er í stuttu máll sú, að samkvæmt skoðun ríkisstjórnarinnar mundi frjálsari innflutningur en nú skapa möguleika á því að lækka vöruverðið nokkuð og vega þannig að einhverju leyti upp á móti þeirri kjaraskerðingu, sem ráðstafanirnar að öðru leyti hafa í för með sér. Það er fyrst og fremst þetta, sem fyrir vakir með þessum ráðstöfunum, ekki það, eins og komið hefur nú sums staðar fram, að þetta eigi að vera sérstök dúsa til handa kaupsýslumönnum, því að eins og ég minntist raunar á í framsöguræðu minni, þá er síður en svo líklegt, að afkoma þeirra verði betri, eftir að raunhæf samkeppni hefur verið innleidd, heldur en meðan þeir nutu skjóls haftanna og þar með fullkomins öryggis fyrir því, að þeir gætu selt allt, sem tókst að flytja inn, óháð því, á hvaða innkaupsverði það var. Við ætlum einmitt, að samkeppnin skapi kaupsýslumönnunum meira aðhald en áður um að kaupa vörurnar inn á sem lægstu verði miðað við vörugæði og þessi ráðstöfun geti þannig orðið neytendunum til hagsbóta.