Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ágúst Helgason) Landbúnaðarnefnd hefir athugað þær smávægilegu breytingar sem Nd. hefir gert við frv. þetta. Þær eru aðallega til skýringar. Um efnisbreytingar er ekki að ræða, nema ef telja skyldi breytinguna á 3. gr., þar sem tveimur hreppum eða fleiri er heimilað að vinna saman að kynbótum hesta. Nefndin telur þessar breytingar fremur til bóta og leggur til, að frv. sje samþykt.

Guðmundur Ólafsson Jeg hefi ekki athugað þetta frv. vandlega í þeirri mynd, sem það nú er, en jeg sje, að hjer er um þó nokkrar breytingar að ræða. Vil jeg því mælast til þess, að málið sje tekið út af dagskrá til frekari athugunar.

Sigurður Eggerz Jeg óska þess eindregið, að þetta mál sje tekið út af dagskrá. Jeg ætlaði að bera fram brtt., en tók ekki eftir því fyr en of seint, að málið var á dagskrá. Jeg taldi sjálfsagt, að fram kæmi prentað nefndarálit, og mjer er mjög á móti skapi að innleiða þann sið, að nefndum haldist uppi að koma aðeins með munnlegt nál. Hjer er um talsvert þýðingarmikið frv. að ræða að því leyti, sem brotið er „principielt“ atriði um rjettindi og skyldur kvenna. Jeg vænti þess, að hv. deild hafi athugað þetta mál svo ítarlega síðan það var til umræðu hjer, að hún hafi nú tekið sinnaskiftum, svo að takast megi að lagfæra þetta atriði, ef málið er tekið út af dagskrá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hefi ekkert á móti því, að málið sje tekið út af dagskrá til frekari athugunar fyrir þá, sem ekki hafa haft tíma til að átta sig á því. En jeg vildi aðeins benda á, að það hefir oft komið fyrir, að framhaldsnefndarálit hafi ekki verið prentuð, þegar um litlar breytingar hefir verið að ræða, svo að það er ekki verið að innleiða neinn nýjan sið að þessu leyti. Annars lít jeg svo á, að brtt. um það atriði í 2. gr., sem hv. 1. landsk. (SE) mintist á, geti naumast komist að eftir þingsköpunum, þar sem það er búið að vera hjer til atkvæða, svo að þess vegna virðist ekki ástæða til að taka málið af dagskrá.

Eggert Pálsson Sem formaður landbn. lýsi jeg því yfir, að hún hefir athugað þetta frv. eftir að því var breytt í Nd. og orðið sammála um að ráða deildinni til að samþykkja frv. með þessum breytingum. Jeg kannast við, að nefndin hefir ekki látið prenta framhaldsnál., enda held jeg, að deildin hefði lítið grætt á því að fá þessa yfirlýsingu á prenti. Annað mál er það, ef nefndin hefði viljað koma fram með brtt. við frv., þá gat verið ástæða til fyrir hana að leggja fram framhaldsnál. samhliða þeim brtt. Annars get jeg tekið í sama streng og hæstv. atvrh. (MG), ef meiningin er að koma með brtt. þess efnis að nema burtu athugasemdina við 2. gr., að konum sje rjett að skorast undan kosningu, þá hafi sú brtt. naumast rjett á sjer. Jeg lít svo á, að slík brtt. stríði á móti þingsköpunum. Eins og málið horfir við nú, sje jeg enga ástæðu til að vísa því til landbn. Við höfum þegar lýst því yfir tveir úr nefndinni, að við værum samþykkir breytingunum, sem hv.Nd. hefir gert á frv. Hvað vinst þá við að vísa því til nefndarinnar að nýju?

Gunnar Ólafsson Jeg vildi aðeins ítreka það, sem hv. 1. þm. Rang. (EP) hefir tekið fram, að þetta mál hefir verið athugað í landbn. Þessar brtt. frá Nd. breyta yfirleitt litlu að efni til, en nefndin lítur svo á, að þær sjeu fremur til bóta. Þetta, sem hv. 1. landsk. (SE) sagði, að hann þyrfti að fá tíma til að koma með brtt., finst mjer ástæðulaust að taka til greina, og jeg legg á móti því, að deildin leiki sjer þannig með þetta mál. Að vísa því til nefndar aftur er þýðingarlaust. Nefndin hefir sagt það, sem hún vill segja og þarf að segja. Að gera kröfu til þess, að nefndin komi með langt álit um jafnkunnugt mál, er algerlega óþarft. Hún þarf ekki að taka neitt fram, þar sem um engan ágreining er að ræða. - Jeg vil ítreka það, að jeg tel óþarft að taka málið af dagskrá og sje ekki annað en vel megi afgreiða það strax.

Sigurður Eggerz Mjer þykir vera risinn hjer upp allmikill úlfaþytur út af jafnmeinlausri ósk og þeirri, að málið sje tekið út af dagskrá til frekari athugunar. Jeg bjóst við nál., og því er jeg ekki viðbúinn að koma með brtt. nú. Hæstv. atvrh. blandaði sjer inn í umræðurnar og hjelt því fram, að ekki væri óalgengt, að komið væri með munnleg nál. Þingsköpin gera þó víst ekki ráð fyrir slíku, og jeg sje ekki ástæðu til að innleiða þann sið. Jeg vil vekja athygli á því, sem nú er talsvert farið að tíðkast, að nál. er skilað, sem ekki eru nema 1–2 línur. Jeg tel slíkt lítið upplýsandi fyrir málin. Að því er snertir viðaukann við 2. gr., þá má sjálfsagt koma þar með nýja brtt. Það atriði skiftir miklu máli fyrir þá, sem líta svo á, að þar sje um „principielt“ atriði að ræða. - Mjer þykir kenna nokkuð mikils ákafa hjá íhaldsmönnum um að þetta mál sje ekki tekið af dagskrá. Auðvitað geta þeir ráðið því eins og öðru. Það hafa stundum verið brotin hjer þingsköp til að koma þeirra mönnum í nefndir. Þetta er víst áframhald af þeirri stefnu.

Guðmundur Ólafsson Jeg óskaði þess strax í byrjun fundarins, að málið yrði tekið út af dagskrá. Það er fljótsjeð, að 3. gr. frv. er gerbreytt, og nýrri grein bætt inn í það og mjer þykir hart, að háttv. landbn. skuli leggja svo mikið kapp á að gera lítið úr þeim breytingum. Nefndinni þótti 3. grein góð eins og hún fór hjeðan og varði hana þá harðlega gegn aðfinslum mínum. Henni þykir hún líka góð eins og hún kemur nú gerbreytt frá Nd. Líklega þætti henni hún allra best, ef hún kæmi í 3. útgáfu. - Jeg held nú satt að segja, að frv. hafi breyst til batnaðar í Nd., þótt jeg hafi ekki getað athugað það nægilega enn. Mjer þykir þetta bara undarleg framkoma hjá hv. nefnd. Jeg skil ekki, að frv. sje stofnað í neina hættu, þó að það sje tekið út af dagskrá í þetta sinn.

Frsm. (Ágúst Helgason) Jeg set mig ekki á móti því, að málið sje tekið út af dagskrá. En mig furðar það kapp, sem á þetta er lagt, þar sem breytingarnar á frv. eru þannig vaxnar, að jeg skil ekki, að nokkur geti haft á móti þeim. Það er aðeins um eina breytingu að ræða, sem talist gæti efnisbreyting, það, að tvær sveitir megi sameina sig um hrossakynbæturnar. En sem sagt, jeg set mig ekki á móti því, að málið sje tekið út af dagskrá, ef hv. þingdeildarmenn vilja leika sjer með tíma þingsins.

Eggert Pálsson Það er dálítið einkennilegt, að háttv.þm. A.-Húnv. þykir undarlegt, að landbn. skuli samþykkja breytingar Nd., en kannast þó sjálfur við, að þær sjeu til bóta. Viðvíkjandi breytingum á frv. skal jeg taka það fram, að aðalbreytingin er í því fólgin, að fleiri hreppum er leyft að vinna saman að kynbótum hesta. Viðvíkjandi þessu atriði lagði jeg áherslu á það við umræðurnar hjer, að það hlyti svo að verða, að hreppar slægju sjer saman. Þessi hugsun mín, sem jeg bjóst við að leiddi af sjálfu sjer, er nú skýrt tekin fram í frv. Jeg sje ekki, að það geti á nokkurn hátt spilt frv.; hvert á móti. Landbn. hefir ekkert á móti því, að málið sje tekið af dagskrá. En það þarf enginn að búast við því, að hún komi með ítarlegt nál., þótt svo verði. Afstaða nefndarinnar til málsins mun ekki breytast neitt við það. - Hvað viðvíkur athugasemdinni við síðari málsgrein 2. gr., þá hefir hún verið samþykt hjer; og jeg býst ekki við, að deildin sjái ástæðu til að raska þeirri samþykt.

Guðmundur Ólafsson Hv. form. landbn. (EP) sagði, að sjer þætti undarlegt, að jeg skyldi vilja láta taka málið út af dagskrá, þar sem jeg teldi breytingarnar til batnaðar. En mjer þykir enn undarlegra, að nefndin skuli vera jafnánægð með frv. hvernig sem það er. Hv. þm. (EP) segist ekkert hafa á móti því, að málið sje tekið út af dagskrá, og þó berst hann mjög kröftuglega móti því að það sje gert. Mjer þykir þetta alt ákaflega undarlegt.

Forsætisráðherra (JM): Þó að þetta frv. eða annað líkt hafi - eftir því sem jeg hygg - ekki verið fyrir þessari hv. deild, þá veit jeg, að háttv. deildarmönnum er málið mjög kunnugt. Það er aðallega komið frá utanþingsnefnd, sem til þess var skipuð að rannsaka fræðslumálin. Breytingar, sem gerðar voru í hv.Nd. á frv. stjórnarinnar, eru smávægilegar og snerta engin aðalatriði. Jeg má þess vegna segja, að engin deila hafi orðið um málið í hv.Nd., og jeg vona, að þessi hv. deild geti fallist á að láta það sæta svipaðri meðferð. Það hefir verið margtekið fram, - eins og væntanleg nefnd mun sjá, - að kostnaðurinn við framkvæmd frv. verður enginn - eða sama sem enginn meiri en nú er - vegna breytinganna. Það mun alveg óhætt að segja það. Aðalatriði frv. er þetta, að gera fræðslukröfurnar skýrari en þær voru áður. Sömuleiðis að gera stjórn þessara mála nokkru hægra fyrir og gera hana um leið tryggari og sterkari. Það var að vísu ætlast til þess af nefndinni, sem jeg áður mintist á, að samfara þessu frv. væri borið fram frv. um yfirstjórn skólamálanna. Jeg hefi ekki treyst mjer til að leggja slíkt frv. fyrir nú, með því að jeg er ekki að öllu leyti ánægður með till. nefndarinnar. En jeg ætla ekki að fara neitt út í það mál hjer. Býst við, að það líði ekki á löngu áður en það verður nauðsynlegt að taka það mál upp, og það á öðrum grundvelli en hingað til hefir verið ætlast til. Það má vel vera, að það væri ekki óhugsandi að setja stjórn fræðslumálanna undir einn hatt. Jeg hygg jeg þurfi ekkert frekar um þetta frv. að segja, en óska, að því verði vísað til hv. mentmn. að lokinni þessari umræðu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta mál var flutt af hv. samgmn. Nd. eftir minni beiðni og gengur aðallega út á það að skerpa ákvæðin, sem lúta að því, ef bifreiðarstjóri stjórnar bifreið ölvaður. Það sýnir sig bæði hjer og annarsstaðar, hve þetta er stórhættulegt, svo að það verður af fremsta megni að reyna að stemma stigu fyrir því. Og þeir, sem láta slíkt koma fyrir oftar en einu sinni, mega alls ekki fá að stjórna bifreið. Annað ákvæði þessa frv. er að færa lítið upp þann hraða, sem leyfilegur sje innan bæjar og á sumum öðrum vegum Þessi hraði var í byrjun settur svo lítill, að ómögulegt var að binda sig við það í framkvæmdinni. Enda er það öllum vitanlegt, að þessum hraða er ekki haldin t. d. hjer í bæ. En það er ástæðulaust og rangt að hafa slík ákvæði, sem menn vita að hljóta að verða brotin. Í hv.Nd. var bætt við ákvæði um það, að hver bifreiðareigandi skuli tryggja sínar bifreiðar gegn slysum. Þessi ákvæði koma fyrst til greina, þegar búið er að útvega tryggingarfjelag, sem þykir fært að taka að sjer tryggingarnar. Hefi jeg alls ekki heyrt, síðan þessi ákvæði komu fram, neina kvörtun frá bifreiðarstjórum, að þeim þættu þetta of miklar kvaðir. Eftir því sem upplýst er, mun þetta iðgjald, sem bifreiðaeigendur greiða erlendis, nema 50–70 kr. árlega fyrir bifreið. Þar sem þetta er talsverð trygging fyrir þá, sem verða fyrir slysum af bifreiðum, þá sýnist mjer rjett að taka slíkt ákvæði upp. Samskonar ákvæði mun vera í nágrannalöndunum. Jeg leyfi mjer að óska, að málinu verði vísað til samgmn. að þessari umr. lokinni.

Björn Kristjánsson Rjett í þessu barst fjhn. brjef frá stjórn Elliheimilisins í Reykjavík, þar sem hún fer fram á, að Elliheimilið verði undanþegið húsa- og lóðaskatti, eins og t. d. spítalar, kirkjur, alþingishúsið o. fl. Þetta brjef kom svo seint, að jeg hafði ekki tíma til að kalla nefndina saman til að ræða um þetta; en jeg hefi talað við tvo nefndarmenn hjer við hlið mjer, og eru þeir samþykkir því, að þetta verði gert. Það liggur í hlutarins eðli, að það er sjálfsagt, að heimili þetta, sem lifir á gjöfum einstakra manna og er líknarstofnun í fyllsta máta, njóti sömu rjettinda og áður greindar stofnanir. Þar sem ekki var tími til að gera prentaða brtt. um þetta, leyfi jeg mjer að koma með skriflega brtt. Vænti jeg, að hv.þm. samþykki hana í einn hljóði.

Flm. (Eggert Pálsson) Eins og tekið er fram í greinargerð frv., er það borið fram eftir ósk stjórnar Prestafjelagsins. Ástæðan er sú, að á Prestafjelagsfundinum síðasta kom fram till., sem var samþ., um að borin yrði fram slík breyting, sem hjer er farið fram á. Lög þessi eru orðin mjög gömul, nær 20 ára. Þar er svo ákveðið, að dagpeningar safnaðarfulltrúa, sem sækja hjeraðsfundi, sjeu 3 kr. Þegar þetta ákvæði var sett 1907, þá býst jeg við, að það hafi þótt sæmileg þóknun fyrir þetta starf. Nú svara þessar 3 kr. varla nema til 50–70 aura þá, svo hefir gildi peninga breytst mikið. Og þó býst jeg við, að ef stungið hefði verið upp á 1 kr. 1907, hefði það þótt smánarboð. Það liggur því í hlutarins eðli, að ef menn álíta, að þetta verk eigi að borga á annað borð, þá hljóti að eiga að hækka borgunina að auratali frá því, sem var áður, eins í þessu tilfelli og í öllum öðrum. En það verður ekki hægt að telja annað en sjálfsagt, að borgað sje eitthvað fyrir þessi störf sem hver önnur nefndarstörf, úr því að starfið er lögskipað. Væri starfið ekki lögskipað, en hjeraðsfundir haldnir af eigin hvöt safnaðanna sjálfra, þá kæmi náttúrlega ekki til mála að vera að ákveða með lögum sjerstakt gjald. En þar sem löggjafarvaldið hefir einu sinni skipað þannig fyrir, að hver sókn skuli senda safnaðarfulltrúa á hjeraðsfund, þá ber því líka skylda til þess að sjá um, að þeir fái sómasamlega þóknun fyrir þetta starf sitt. Jeg hefi hækkað þessa þóknun um helming, í 6 kr., með það fyrir augum, að sýslunefndarmönnum er greitt það kaup nú. Og það má segja, að þetta starf sje mjög hliðstætt, því að ferðalög á hjeraðsfundi og sýslufundi eru í sjálfu sjer nokkuð svipuð, því að það er nú einu sinni þannig, að það mun í flestum tilfellum saman fara, sýsluskifting og prófastsdæma. Hitt er auðvitað, að störf hjeraðsfundamanna taka ekki eins langan tíma eins og sýslunefndarmanna. Það er dálítið vikið við orðum í seinni hluta málsgreinarinnar frá því, sem var í lögunum. Hjer er það tekið fram, að sóknarnefndir jafni niður á atkvæðisbæra menn í sókninni þessu gjaldi, þar sem söfnuðurinn hefir ekki tekið að sjer umsjón og fjárhald kirkjunnar. Þar sem aftur á móti er svo ástatt, þarf ekki að koma með ný ákvæði, því að það er skýrt tekið fram í lögunum frá 1907, að þetta greiðist úr kirkjusjóði. Annars er þetta mál svo einfalt, að jeg geri ráð fyrir, að hver einasti hv.þm. hafi áttað sig fullkomlega á því. Það veltur ekki á öðru en því, hvort menn vilja hækka þessa þóknun um 3 kr. eða ekki. Þessvegna finst mjer málið þannig vaxið, að það geti ekkert grætt við það að fara til nefndar. En þar sem nú er áliðið þingtímans, þá álit jeg fyrir mitt leyti rjettast, að þessu máli verði vísað nefndarlaust áfram.

Forseti (HSteins): Flm. hefir ekki talið þörf á, að málið færi til nefndar; og ef ekki kemur fram ósk um það frá öðrum hv.þdm., þá mun jeg ekki bera það undir atkv.