Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það var eitt atriði í umr., sem kom fram síðast þegar þetta mál var til umr., sem mig langaði til að minnast á, til þess að draga þar fram nýtt sjónarmið. Það var viðvíkjandi prentun á umræðuparti Alþt. Þetta mál hefir verið hér til umr. áður og ég hefi verið í vafa um, hvað rétt væri að gera í því. Það er ekki hægt að neita því, að það er út af fyrir sig réttara að prenta umræðupartinn, ef nógu fé er úr að spila. En ég vil benda á það, að kostnaður við prentun þingtíðinda er hlutfallslega miklu meiri hjá okkur en nokkurri annari þjóð. Þing hér stendur hlutfallslega miklu lengur en annarsstaðar og prentun umræðuparts Alþt. er margfalt meiri liður á landsreikningum okkar en hjá öðrum þjóðum. En að ég frekar hallast að því og mun fylgja því, að hætt sé að prenta umræðupart þingtíðindanna, er samt alls ekki af sparnaðarástæðum, heldur af því, að ég held, að það væri umbót á þingtíðindunum, ef hætt væri að prenta umræðupartinn. Ég hefi fengizt þó nokkuð við að lesa þingtíðindin, kannske meira en flestir aðrir. Ég hefi skoðað Alþt. til þess að draga út úr þeim sögu eins og annars. Ég hefi gert þetta tvisvar sinnum og ég hefi orðið undrandi yfir því, hve feikilega mikið skilur á milli umræðupartsins og skjalapartsins. Skjalapartur Alþt. er einhver sú allra merkilegasta söguheimild, sem hægt er að fá, og þar má engu sleppa, en mér hefir reynzt umræðuparturinn mjög ónýtur sem heimild. Það er undantekning, ef þar kemur nokkuð fram, sem upplýsir málin. Það getur komið fyrir einstöku sinnum í framsöguræðu eða þegar mælt er fram með brtt., sem skrifleg greinargerð er ekki látin fylgja. En ef hætt væri að prenta umræðupartinn, þá yrði skrifuð ýtarlegri grg. með frumvörpum og nefndarálitum, og þá að sjálfsögðu rétt að skrifa stutta grg. með öllum brtt., sem væru fluttar. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að skjalaparturinn þannig útbúinn yrði margfalt meira virði en umræðuparturinn hefir verið og er nú. Ég hefi oft saknað þess, sem fer þó vaxandi, að menn kasta höndunum til skjalapartsins og skrifa of ófullnægjandi greinargerðir og segja svo „nánar í framsögu“, og svo verður að vinsa úr umræðupartinum. Það hefir verið talað um, að umræðuparturinn væri nokkurt sýnishorn af mælsku þingmanna, en ég held satt að segja, að þingskrifurum ólöstuðum, að það sé æðimismunandi, sem þeir ná yfirleitt úr ræðum þingmanna; a. m. k. hefir mér fundizt það, þegar ég hefi verið að bera saman ræður í gömlum Alþt. við það orð, sem farið hefir af mælsku manna, að það væri mjög undarleg mynd af mælsku, sem þar kæmi fram. Benedikt Sveinsson þótti einn bezti ræðumaður sinnar samtíðar, en ræður hans í þingtíðindunum bera ekki vott um þessa mælsku. Yfirleitt eru þær ekki fjörmiklar og sundurlausar. Sú mynd, sem þingtíðindin sýna af honum sem mælskumanni, er áreiðanlega afarskökk. Hann hefir sjálfsagt talað afarhart og haft gott orðaval; hitt veit ég ekki, hvort hann hefir byggt ræður sínar eins vel upp eins og þær voru áhrifamiklar. Um hitt atriðið, hvort umræðuparturinn verði dómurum að miklu liði, hefi ég enga reynslu og skal ekki um það dæma; það má vera, að þeir geti stundum fengið þær stuðning fyrir skilning á lögum, en ég hygg, að þar komi í staðinn ef menn skrifa ýtarlegar greinargerðir með frumvörpum og tillögum sínum. Það er augljóst eftir þessu, að ef þingtíðindin yrðu þannig útbúin, þá yrði sparnaðurinn af því að hætta að prenta umræðupartinn alveg hverfandi. Vegna þess hve skjalaparturinn lengdist. En eins og ég sagði í upphafi, þá er þetta ekki gert í sparnaðarskyni, heldur held ég, að með þessu móti yrðu þingtíðindin meira virði en áður. Hitt er annað mál, að ég tel rétt að skrifa áfram ræður þingmanna, svo að þær verði geymdar, því það er eins með þetta eins og með fjandann, þegar hann var tekinn út úr sálmabókinni, en svo settur þar inn aftur. Þá var einn góður prestur spurður að því, hvers vegna hann hefði verið settur aftur inn í sálmabókina, og presturinn varaði með þessum orðum: „Enginn veit hvað átt hefir fyrr en misst hefir“. Eins getur verið, að þegar hætt væri að prenta umræðupart Alþt., þá færu menn að sjá eftir honum, og þess vegna væri þá rétt, að hann væri einhversstaðar til. Hinu atriðinu vil ég mæla á móti, að það verði meiri kostnaðar að prenta umræðupart Alþt. fyrir mörg ár í einu. Kostnaðurinn verður ekki meiri. Það verður aðeins tilflutningur á kostnaði, og raunverulega verður hann minni að því leyti, að síðari peningar kosta minna en þeir fyrri, og þetta yrði þá aðeins dráttur á kostnaði, ef menn sæju svo mikið eftir umræðupartinum, að farið yrði að prenta hann aftur. Auk þessa má benda á það viðvíkjandi því að hætta við prentun umræðupartsins, að aðstaðan er orðin æðimikið breytt frá því, sem áður var. Nú eiga menn yfirleitt kost á því að fá prentaðar þær ræður, sem svo mikið er til vandað og svo mikil vinna er lögð í, að þeim þykir máli skipta að koma þeim á framfæri. Blöð eru fús til að flytja viturlegar og vel byggðar ræður, og auk þessa er svo útvarpið, sem ber út til fólksins umræður frá hinu háa Alþingi. Mér hefir verið sagt - og hefi það fyrir satt -, að þingtíðindin séu lítið lesin og að sá pólitíski skóli muni ekki missa mikið, þó að hætt væri að prenta umræðupart þeirra. Þeir greindu menn, sem virkilega vilja fylgjast með málunum. munu kynna sér meira skjalapartinn. Nú eru fréttir frá Alþingi birtar í útvarpinu, og er þar eingöngu skýrt frá skjölum, og ég hefi orðið þess var, að þeir hlustendur, sem fylgjast nákvæmlega með fréttum útvarpsins, eru svo vel heima í málunum, að það er sýnilegt, að umræðuparturinn er ekki nauðsynlegur til þess að menn geti fylgzt með. Ég vil fyrir mitt leyti nota þetta tækifæri, sem býðst, og greiða atkv. með því, að prentun á umræðuparti Alþingistíðinda talið niður, og spara með því eitthvað upp í þann kostnað, sem ætlazt er til, að með þessu sé greiddur.

Pétur Ottesen Eitt af því, sem hefir komið greinilega fram við þessar umr., einkum í ræðum hv. 4. landsk. og hv. 9. landsk., er þessi alþekkta andúð gegn því að spara. Hún kemur greinilega fram í því, sem sagt hefir verið um þessa sjálfsögðu tillögu, sem fram hefir verið borin, nú þegar í nauðirnar rekur með að spara, að þá sé frestað eða fellt niður að prenta umræðupart Alþt. og með því sparaðar 40 þús. krónur. Þó með ýmsum útreikningi sé reynt að draga frá þessari upphæð, hlaupið upp í ríkisprentsmiðju og annað til þess að fá þær tölur og umbúðir, sem geri það líklegt, að hægt sé að koma því í lóg, sem sparast á þennan hátt, þá vita samt allir, þeir sem af alhug vilja fara inn á þá braut að spara þann kostnað, sem leiðir af prentun umræðuparts Alþt., að vitanlega er hægt að varðveita handritin á ódýrari hátt heldur en þann að vélrita þau og kosta til þess 8-10 þús. kr. Það er hægt að láta skrifara skila tveimur einstökum og geyma þau svo og varðveita sem heimild fyrir þá, sem vilja, annaðhvort í sagnfræðilegum tilgangi eða öðrum, kynna sér það, sem einstakir þm. hafa sagt, svo þeir menn eigi aðgang að umræðupartinum á þennan hátt. Kostnaður af þessu yrðu engar 8-10 þús. kr. - Hitt atriðið, að ríkisprentsmiðjan missti við þetta spón úr askinum sínum, kemur fram með því eina móti, að hún geti ekkert fengið í skarðið. En kannske það sé svo með hana, að henni sé ekki lífvænt án þess að ríkið stofni til útgjalda til þess að halda lífi í þessu fóstri stjórnarfl. Ég vil benda á, að þessi fyrirsláttur, um að sparnaðurinn af því að fella niður umræðupart Alþt. sé raunverulega enginn eða miklu minni en gert hefir verið ráð fyrir, er vísvitandi tilbúinn til þess að hnekkja framgangi málsins. Sannleikurinn er sá, að ef fara á að spara - og margir munu líta svo á, að þess sé full þörf -, þá sé hægt að bera hér niður. Það getur vel að því rekið, og það fyrr en varir, að harðhentur veruleikinn sýni þeim það, sem eru að gera hér lítið úr tilraunum til sparnaðar, að það sé ekki að ófyrirsynju eða ástæðulausu að reynt sé að draga úr útgjöldunum. Það mun því vera bezt að hafa vaðið fyrir neðan sig. Það er talað um, að þetta sé iðnaður og vinna í landinu, og það jafnvel af sömu mönnum, sem lagt hafa til að fella niður vegavinnu, sem er þó ekki síður vinna í landinu. En þeir kveinka sér ekki eins fyrir hönd þeirra manna, sem misstu þar atvinnu og lífsframfæri, og þeirra, sem handfjalla prentsvertuna og misstu að einhverju leyti atvinnu, ef lögð væri niður prentun á umr.-parti þingtíðindanna. - Ég vil út af sérstöku tilefni spyrja þá hv. 4. landsk. og hv. 9. landsk., hvort það sé rétt, sem ég hefi frétt - að vísu ekki af þeirra flokki, en frá kunnugum -, að þeir hefðu ekki á móti að samþ. að fella niður prentun á umr.partinum, ef Sjálfstfl. allur yrði með því. En þegar það kvisaðist, að Sjálfstfl. væri eitthvað skiptur í málinu, þá hafi verið afráðið að taka afstöðu móti því að fella prentunina niður. Ég vildi aðeins skjóta þessu fram, því það sýnir aðeins, að ekki stendur sérlega djúpt umhyggjan fyrir því, að menn eigi þess kost að lesa þingtíðindin, sem raunar fáir gera. Mín afstaða mótast af því, að ég tel viðskipaástandið svo alvarlegt, að við séum neyddir til þess að spara einhversstaðar, og þá vil ég heldur byrja á þessu en öðru, sem er margfalt meira virði fyrir þjóðina í heild. Annars vildi ég beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, út af fregn, sem mér hefir borizt - það gerist nú mikið um lausafregnir -, hvort það er rétt, að hann ætli að úrskurða þál. frá atkvgr., vegna þess að ekki sé hægt að fresta l. með þál. Ef hæstv. forseti hefir ákveðið að úrskurða þál. frá, er þýðingarlaust að vera að halda áfram umr., ef enginn árangur fæst af þeim rökum, sem borin verða fram. Og ef engin von er um að spara prentunina, er a. m. k. bezt að spara tíma, sem fer í gagnslausar umr. Ég vildi því fastlega óska eftir því að hæstv. forseti vildi láta uppi álit sitt, svo tíma sé ekki lengur eytt í gagnslausar umr. - En ég ætla vitanlega ekki að láta uppi álit mitt á slíkum úrskurði, a. m. k. ekki fyrr en hann er falinn.

Forseti (JBald): Út af fyrirspurn hv.þm. Borgf. skal ég aðeins skýra frá því, að það er ekki venja að kveða upp slíka úrskurði undir umr., heldur er það ekki gert fyrr en komið er að atkvgr. og komin eru fram öll rök í málinu. Ég vil aðeins benda hv.þm. Borgf. á, að slíkur úrskurður var felldur á þinginu 1924, og hefir hv.þm. sjálfsagt verið þar við. Ég mun því taka þetta til athugunar þegar till. kemur til atkvgr., en ég tel ekki rétt að breyta þingvenjum fyrri forseta með því að úrskurða fyrr en umr. er lokið.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég get eftir atvikum verið ánægður með ummæli hæstv. fjmrh. um brtt. mína á þskj. 344. Hann hafði ekki athugað, að frv. er brot á tóbakseinkasölulögunum.

Veit ekki þm., að framkvæmd þeirra l. er frestað með sérstökum l.?

. Eftir till. er ekki ætlazt til, að þau séu framkvæmd á þann hátt. Og það er einmitt um það, sem deilan stendur. Ég hélt því fram með rökum, að hér væri verið að brjóta skýlaus ákvæði tóbakseinkasölul. og þetta tiltæki ríkisstj. gefur varhugavert fordæmi, þar sem hún ætlast til, að annar liðurinn sé felldur alveg niður, en hinn standi óbreyttur. Ég hafði ekki athugað að draga af atvinnubótafénu, sem fer til kaupstaðanna, til samræmis við það, sem dregið er af því fé, sem fer til akfærra þjóðvega. Það eina, sem hæstv. ráðh. taldi því til fyrirstöðu, að hann gæti samþ. mína till., voru þeir samningar, sem hann og hans flokkur hefði gert við sósíalista. En það fer þá kannske að verða skiljanlegt, þó dráttur verði á að koma fram skynsamlegum fjárl., ef stj. hefir skuldbundið sig svo, að ekki megi hreyfa við neinn á fjárl., sem Alþfl. vill þar vera láta. Ef stj. er svona bundin „sósunum“, er ekki nema eðlilegt, þó erfitt reynist að koma fjármálunum í sæmilegt horf. En ég sé ekki, hvernig stj. ætlar að sitja og drasla með slík loforð á bakinu. Hv. 9. landsk. ( Bolvíkingur kallaður) hélt því fram, að það væru óskyldir aðilar, sem hefðu fengið síldaruppbótina, og þeir, sem fá atvinnubótastyrkinn, svo það væri ekki sambærilegt að taka síldaruppbótina af atvinnubótafénu við það, þó þeir, sem kjötuppbótina fá, missi framlagið til veganna. En ég get ekki séð, að þar sé stór munur á milli. Ég vil líka benda á í þessu sambandi, eins og ég hefi áður gert, að í aths. um atvinnubótastyrkinn stendur, að 100 þús. kr. af honum skuli ganga til vinnu við stofnun nýbýla. Nú hefir mér heyrzt á ríkisstj., að lítið muni verða gert í þeim efnum á þessu ári. Mér finnst því ekki ósanngjarnt, þó 20 þús. af þessum 100 þús. kr. verði varið í því skyni, sem brtt. mín fer fram á. fremur en þær renni allar skilyrðislaust til kaupstaðanna. Ég get sem sagt verið ánægður með ummæli hæst. fjmrh. Hann hefir ekki með rökum getað fundið neitt að till. minni, en aðeins vitnað til þeirra samninga, sem gerðir hafi verið við sósíalistana um stj.myndun.

Jakob Möller [óyfir.]: Ég ætlaði nú ekki sérstaklega að tala um aðalmálið, sem hér liggur fyrir, verðuppbótina á útflutt kjöt. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til þess að vekja athygli á öðru máli, sem hér hefir borið á góma áður. Mér virðist Alþingi vera komið út á hála og varhugaverða braut, ef það ætlar að fara að úthluta úr ríkissjóði verðuppbót á framleiðsluvörur atvinnuveganna. Og ég sé ekki, hvernig það verður réttlætt, að leggja þunga skatta á framleiðslu annars aðalatvinnuvegarins, sem einnig framleiðir með tapi, en létta tilsvarandi á hinum, og ætla svo auk þess að greiða honum verðuppbót úr ríkissjóði. Þetta er svo augljóst misrétti, að ég sé ekki, hvernig hægt er að gera það nema að verða fyrir þungu ámæli. En þar sem það er vitanlega fyrirfram ráðið að samþ. þetta, er tilgangslaust að eyða orðum um það. Verðuppbótin verður greidd, ef ríkisstj. hefir peninga til þess. Í sambandi við það hafa komið fram ýmsar till. um að spara á öðrum liðum, til þess að vinna upp á móti þeirri greiðslu á fjárl. Og það er sérstaklega ein leið, sem hér hefir verið bent á í því skyni, sem ég vil láta sjást, að ég vil ekki ganga inn á, - að fella niður prentun þingtíðindanna. Þessi till. hefir komið fram áður á þingi í sparnaðarskyni, þó hún hafi verið undir öðru formi. Og út af því, að vikið hefir verið að því í umr., skal ég taka það fram, að ég tel það mjög vafasama aðferð að heimila stj. með þáltill. að fella niður prentun þingtíðindanna. Það mun hafa fallið úrskurður um fullkomlega sambærilegt efni á þingi 1924. Til þess að fresta framkvæmd l. hafa alltaf verið gefin út sérstök l., sem þó gilda aðeins frá ári til árs. Á þetta þó sérstaklega við um l., sem hafa útgjöld í för með sér, eða tekjum, sem þau gefa, er varið til unnara hluta en til var ætlazt upphaflega. Það hefir verið litið svo á, að allar slíkar breyt. yrði að gera með l., en ekki þál. við það, sem sagt hefir verið um prentun á umræðuparti þingtíð., hefi ég ekki sérstaklega að bæta. Ég er samþ. þeim hv.þm., sem telja það principmál, að þingið sé háð í heyranda hljóði, svo alm. og alþjóð sé gefinn kostur á að kynnast afstöðu fulltrúa sinna til málanna. Þetta má ekki fella niður. Það er líka enginn vafi á því, að það er rétt, sem haldið hefir verið fram, að sparnaðurinn verður ekki eins mikill eins og till.menn geru ráð fyrir, sem mun vera 40-50 þús. kr., nema gerðar verði miklu róttækari ráðstafanir en þeir hafa ætlazt til, t. d. að hætta alveg að halda umr. saman. Ef gert er ráð fyrir, að í staðinn fyrir prentun verði vélritað lítið upplag, skilst mér, að það sé aðallega setningin, því hitt er aukaatriði, hvort upplagið er meira eða minna. Ég tel því víst, að meira sé úr því gert en rétt er, hve mikill sparnaður verði að því að fella niður prentun þingtíðindanna. Þar sem ég hefi áður - á þingi 1923 - haft sérstakt tækifæri til þess að gera grein fyrir minni afstöðu til þessa máls, og býst því við, að flestum hv.þm. sé hún kunn, sé ég ekki ástæðu til þess að fara lengra út í einstök atriði, þó ég vildi ekki leiða hjá mér að taka þetta fram nú. Enda eru umr. þýðingarlausar, ef það fer eins og hv.þm. Borgf. hjóst við, að ekki fáist atkvgr. um till. Ég get að mestu verið samþ.hv. 1. þm. Reykv. um, að ef prentað væri færra, en vandað meira til þess, t. d. nál. og grg., sem mundi verða gert, ef ræðuparturinn yrði felldur niður, þá leiddi aftur af því, að sparnaðurinn yrði því óverulegri, vegna þess að skjalaparturinn mundi lengjast til muna. Sparnaðurinn mundi því hverfa, eða a. m. k. verða miklu minni en gert er ráð fyrir af flm.brtt. Hinsvegar get ég ekki fallizt á, að það sé fullnægjandi að lengja skjalapartinn og láta nál. og grg. koma í stað umr. Það lesa menn sér ekki eins að gagni, enda oft vísað til þess, að málið verði betur skýrt í framsögu, en því mundi verða hætt og þær skýringar teknar upp í nál. Undir umr. koma einnig oft fram ný sjónarmið og ný rök frá öðrum en þeim, sem að nál. standa, sem þá féllu alveg niður og sæjust hvergi, ef hætt væri að prenta umr.partinn. Hinsvegar mætti vel taka til athugunar, hvort ekki mætti breyta fyrirkomulaginu frá því, sem nú er, í það horf, að prentunin yrði ódýrari. Eins og vitanlegt er, er nú sá siður að færa ræður í letur orði til orðs, eftir því sem skrifarar bezt geta tekið þær. En mér finnst, að vel geti komið til mála að taka útdrátt úr þeim, en sleppa málalengingum, sem oft eru miklar. Umræðuparturinn yrði að ýmsu leyti aðgengilegri þannig en þegar ræður eru teknar orði til orðs, eins og nú er. Þetta kemur væntanlega ekki til meðferðar eða úrslita nú, en mér finnst fremur ástæða til þess að athuga málið frá þessari hlið en að fella alveg niður að prenta umr.part þingtíðindanna.

Ólafur Thors Ég skal ekki frekar en síðasti ræðumaður tala langt mál um sjálfa þá aðaltill., sem liggur fyrir, og raunar ekki yfirleitt um málið sjálft. m. a. af því, að ég get að mörgu leyti tekið undir það, sem hann sagði. Ég geri nú ráð fyrir, að hagur bænda í landinu velti á allt öðru en því, hvort slík till. verður samþ. eða felld. Viðhorfið eins og það nú er fyrir íslenzka bændur og aðra framleiðendur og alþjóð manna er nú þess eðlis, að slíkar málamyndatilraunir til þess að sýna góðan huga eru fyrir það merkastar, að þær sýna lítið þroskaðan skilning á því, sem fyrir dyrum stendur. Þessi orð læt ég nægja um þetta. En ég kvaddi mér hljóðs til að láta í ljós þá skoðun mína, að ég fyrir mitt leyti er með öllu andvígur þeirri till., sem nokkrir flokksbræður mínir hafa borið fram á þskj. 388 um að fella niður prentun á umræðuparti Alþt. Og mér er kunnugt um það, að slíkt hið sama er um mjög marga þm. Sjálfstfl. Ég vildi að þetta kæmi fram í umr., vegna þess að þegar slík till. er flutt af fjórum mikilsráðandi þm. flokksins, þá gefur það - ef ekki koma aðrar skýringar fram - tilefni til að halda, að flokkurinn standi ef til vill að baki hennar. Ég hafði kvatt mér hljóðs áður en hv. 3. þm. Reykv. Hann hefir látið sína skoðun í ljós, og sparast mér þar ómak, því að ég hirði ekki um að endurtaka þau rök, sem hann færði fram og liggja að því einnig, að ég er andvígur niðurfellingu á prentun umræðuparts Alþt. Ég læt nægja að vísa til hans ummæla að mestu leyti. Að öðru leyti lýsi ég yfir því fyrir mitt leyti, að þó að ég sé andvígur þessari ráðstöfun út af fyrir sig, þá get ég vel hugsað mér síðar að gjalda jákvæði slíkri till., sem liggur fyrir Alþingi að gera um sparnað á útgjöldum ríkissjóðs.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Ég má vel una því, sem fram hefir farið í dag, því að aðaltalsmaður hins svonefnda sparnaðar hv. I. þm. Reykv., varð að ganga inn á flest af því, sem ég hélt fram í umr. í gær, sem sýndi ljóslega, að hér er um lítinn sparnað að ræða. Hv. þm. hefir játað, að ef hætt er að prenta umræðupartinn, þá mundu nál. verð, - eins og hann orðaði það - ýtarlegri, m. ö. o. skjalaparturinn lengri. Hann mundi bólgna út og prentun hans verða að stórum mun dýrari. En þegar inn á þetta svið er komið og menn eru samt sem áður að tala um sparnað, þá er augljóst, að það eru ekki sparnaðarmöguleikarnir, sem knýja, heldur eitthvað annað. Hvað mun það þá vera? Hv. 1. þm. Reykv. lét svo um mælt, að ræðupartur Alþt. væri engin sönn mynd af ræðum manna á Alþingi. Ég held það sé misskilningur. Hann er fullgóð mynd af ræðum manna. Og ég hygg, að um flesta þá menn, sem nokkuð að ráði vegna skrifarastörfum innan þings, fari svo, að þeir ná furðu vel því, sem talað er. Það eru engin rök í þessu máli, þó að ræðurnar standi ekki heima við það mælskuorð, sem fer af einstökum þm., því að það er ákaflega oft flokks-„agitation“. Hv. 1. þm. Reykv. er talinn mjög mikill mælskumaður í sínum flokki. En ég veit, að honum dettur ekki í hug að kenna þingriturum um það, þó að hann hafi ekki fengið þá ánægju að finna staðfestan þann orðróm við lestur sinna eigin ræðna í þingtíðindunum. Fyrst þetta er nú ekki sparnaður, hvað er það þá, sem vakir fyrir talsmönnum niðurfellingarinnar? Hv. 1. þm. Reykv. segir, að það sé sín skoðun, að þingtíðindin verði betri, ef tekinn er útdráttur úr ræðunum. Ja, betri fyrir hverja? Betri fyrir þá, mundi ég svara, sem ekki vilja. eða telja einhverra hluta vegna æskilegra, að það sé ekki fyllilega greiður gangur að því fyrir alþýðu manna, hvað gerist í Alþingi. Þetta geta verið betri þingtíðindi - þessi þrjú eintök, sem liggja uppi í hillu og erfitt er að ná aðgangi að - betri fyrir þá stjórnmálamenn, sem vilja, að fyrir augum alþýðumanna í landinu sé hula yfir því, sem sagt er og gert á þingi þjóðarinnar, og hvernig menn snúast þar við málum. Þá hefir því ekki verið mótmælt, sem ég færði fram í gær, að það kostar að áliti hins fróðasta manns 8000 kr. að ganga frá því, sem talað er í þinginu, svo að viðunandi sé, í þremur einstökum til varðveizlu fyrir söfn og fyrir þingið sjálft. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að ræðu annars hv.þm., sem gerðist talsmaður þessa svokallaða sparnaðar. Það er hv.þm. Borgf. Hann hefir það nú til, þessi hv.þm., að rjúka upp með talsverðum geysingi. Og hann sagði, að andstaða okkar gegn niðurfellingu á prentun ræðupartsins sé fyrst og fremst andúð gegn því að spara. Það fer ákaflega illa á því af hálfu hv.þm. Borgf. að vera með nokkrar særingar og brigzl í garð Alþfl.manna um það, að þeir vilji ekki spara. Hv. þm. Borgf. er kunnugt, að ekki svo lítill partur af starfi fjvn. að þessu sinni hefir gengið í að athuga möguleikana til að spara. Það er sá partur, sem aðalflokksblað hans hefir látið svo um mælt, að ekkert starf væri. Og ég hefi ekki orðið var við, að það hafi orðið meiri gleði yfir hugsanlegum sparnaði hjá flokksmönnum hans en meðal annara. Við höfum minnzt á æðimargt, sem mætti spara. T. d. það, að launagreiðslur til opinberra starfsmanna væru miðaðar við laun forsætisráðherra Íslands sem hámark. Við hugsum, að fyrir fátæka og fámenna þjóð séu þau launakjör, sem boðin eru í æðsta embættinu, þau beztu kjör, sem fólkið í landinu yfirleitt hefir ráð á að bjóða nokkrum manni. En hvernig fer? Það varð engin gleði hjá hv. sjálfstæðismönnum yfir því, að slíkur sparnaður kæmist á; þeir kærðu sig ekki um, að hann kæmi niður á vissum mönnum í landinu. Og það er djarfmæli í mesta lagi af hv.þm. Borgf. að segja hér í hv. Alþingi, að rök okkar fyrir því, að varhugavert sé að fella niður prentun ræðupartsins, séu vísvitandi tilbúningur, eins og mér skildist hann komast að orði. Nei, rök okkar eru blátt áfram það, sem lagt var fram, að sparnaðurinn er minni en látið er í veðri vaka, auk annara óþæginda og háska, sem af þessu getur leitt. Sannleikurinn er sá, að við trúum ekki á þann ímyndaða sparnað. Það er betri trú heldur en að vera trúaður sparnaðarmaður í eyðsluflokki. Þessi sami þm. vildi gefa í skyn, að Alþt. væru lítið verðmæti fyrir alþýðu manna. Það er allt eftir því, hvernig á það er litið. Verðmæti ræðupartsins er verðmæti staðreyndanna, sem ekki verður móti mælt, þegar um það er að gera að skýra mönnum afstöðu þingmanna og þingflokka til mála. Það eru þessar staðreyndir, sem ýmsum mönnum í flokki hv.þm. er illa við. Þess vegna vilja þeir spara á þeim, - spara á staðreyndunum, sem geta verið fólkinu mikill leiðarvísir um það, hverjir eru í raun og veru sparsemdarmenn. En flokkur þessa hv.þm. hefir stundum alls ekki viljað sparnað. Hann hefir borgað 100 þús. kr. fyrir milligöngu við eina lánveitingu, einum bankastjóra 35 þús. kr. til þess að fara ferð til Ameríku, og svona má lengi telja. Þjóðabandalagið borgar opinberum erindrekum í sinni þjónustu 8 gulldollara á sólarhringinn í dvalar- og ferðakostnað, og þykir nægilegt. Það er auðséð, að þjóðabandalagið myndi ekki hafa ráð á því að hafa bankastjóra og aðra stórlaxa þessa „sparnaðarflokks“ í sinni þjónustu. Þá er það hv.þm. V.-Húnv., sem stundum gerir mér þá ánægju að varpa á mig orði. Hann notaði nú tækifærið til að færa sönnur á það enn einu sinni, að hann á meira af molbúahætti en annarsstaður þekkist og fer ljósar með hann hér í hv. deild en skynsamlegt og hæfilegt er. Annars get ég látið mér í léttu rúmi liggja, þótt þessi hv.þm. uppnefni mig og þjóni lund sinni að öðru leyti; honum er það velkomið. En ég ætla aðeins að drepa á þá afareinkennilegu framkomu hans, að þegar Alþfl. tekur afstöðu í einhverju því máli, sem varðar atvinnubætur til bænda, þá stendur hann upp og ber sér á brjóst og segir, að verið sér að níðast á verkamönnum. En þegar eru borin fram mál til hagsmuna og verndar verkamönnum, þá stendur hann líka upp og ber sér á brjóst og segir, að verið sé að níðast á bændum. Það er til einn einasti aðili í þessari tilveru eftir framkomu þm. að dæma, sem svo er ástatt um, að þegar um hans hag er að ræða, þá missir hann tilfinninguna fyrir bændum og verkamönnum. Og þessi eini aðili er hv.þm. V.-Húnv.

Sigurður Kristjánsson Ég er með skrifl. brtt., sem ég ætla að biðja hæstv. forseta fyrir. Efni till. er það, að þessari fjárupphæð verði varið til að bæta tjón það, sem bændur biðu á óþurrkasvæðinu síðastl. sumar. Ég vildi gera nokkra grein fyrir þessu. Það hefir verið birt í blöðum stj., að bændur hafi fengið 30 aurum meira fyrir kílóið af kjötinu í ár heldur en þeir hafa fengið áður. Þetta á nú að hafa græðzt á þessu nýja skipulagi. Ég fyrir mitt leyti álít, að það muni vera mjög sómasamlegt verð, sem bændur fá fyrir kjötið, ef þetta er satt. Og þó að ég meti ekki sem gull allt það, sem blöð þessi segja, þá býst ég við, að a. m. k. framsóknarmenn - og sennilega Alþfl.menn - meti það bændum sem gull, sem þeirra blöð flytja. En nú er ekki hægt að neita því, að þó að bændur fái ágætt verð fyrir kjötið í þetta skipti, þá hafa þeir beðið geysimikið tjón af óþurrkunum síðastl. sumar. Þarf að bæta þeim það að einhverju, engu síður en ef kjötið hefir selzt illa, sem ekki er, eftir frásögn þeirra, sem er það kunnugt. Þess vegna ætla ég að leyfa mér að leggja fram þessa skrifl. brtt. og vænti þess, að hún fái að koma til atkvæða.

Forseti (JBald): Mér hefir borizt svofelld skrifleg brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. [Sjá þskj. 367.]. Till. þessi er of seint fram komin og auk þess skrifl. Þarf því tvenn afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar.

Jón Baldvinsson Það eru aðeins örfá orð út af spurningu, sem hv.þm. Borgf. varpaði fram til Alþfl. Hann spurði, hvort það væri satt, að Alþýðuflokksmenn hefðu verið tilbúnir að samþ.till. um frestun á prentun þingtíðindanna, ef allir sjálfstæðismenn væru því samþykkir. Ég segi það aðeins fyrir mig, að ég hefði aldrei léð mitt atkv. til að samþ. slíka till., og ég veit ekki til, að það hafi komið til orða í Alþfl. að samþ. hana. - Ég vildi aðeins ekki láta þetta standa ómótmælt í þingtíðindunum.

Forseti (JBald): Frá hv. 6. þm. Reykv. hefir mér borizt viðaukatill. við hina skrifl. brtt. hans, að fyrirsögn till. verði sem hér segir: [Sjá þskj. 367,1]. Til þess að vatill. þessa megi taka til meðferðar, þarf einnig tvenn afbrigði, af sömu ástæðum og um hina fyrri brtt.

Magnús Guðmundsson Ég kvaddi mér hljóðs áðan, þegar hæstv. forseti lét skína í það, að hann mundi kannske kveða upp úrskurð viðvíkjandi till. um frestun á prentun umræðuparts þingtíðindanna, því að ég vildi, að það kæmi fram, hvað fyrir okkur hefir vakað, sem flytjum þessa till. Mér skilst, að þessi möguleiki, að vísa till. frá vegna þess að hún sé borin fram í þáltill.formi, en ekki lagaformi, byggist á því, sem er rétt, að l. verður ekki frestað nema með l. Það viðurkenni ég fúslega út af fyrir sig. En ég vil benda á það, að fyrir okkur, sem flytjum þessa till., vakti það, að hér er um heimild að ræða frá meiri hl. þings til stj. um að fresta að framkvæma þetta verk þangað til hægt er að kveða á um þetta með l. Og ég sé ekki, að það sé verra eða meira brot að gera þetta en það, sem stj. er að láta gera nú með því að bera fram þáltill. um fjárútlát úr ríkissjóði, því að það vita allir, að ef farið er strangt út í ákvæði l., þá hefir stj. ekki heimild til að borga út eftir þáltill. Við vitum, að stjórnskipunarlög okkar gera ráð fyrir, að ekki megi borga neitt nema eftir I. En þessi aðferð hefir samt oft verið viðhöfð, af því að þetta er skoðað sem yfirlýsing meiri hl. þingsins um það, að stj. sé vitalaus, þó að hún geri þetta. En það á að staðfestast með l. á eftir, og er ætið gert. Greiðslan er tekin í fjáraukal. á eftir; þar kemur sú heimild, sem heimtuð er eftir okkar stjórnskipunarlögum. Alveg eins var svo tilgangurinn að fara að viðvíkjandi prentun þingtíðindanna. Okkur var vitanlega alveg ljóst, að endanleg frestun á l. getur ekki orðið nema með l. En aðalatriðið í þessu máli er, að hvergi er sagt, að Alþt. eigi að vera prentuð innan ákveðins tíma. Það er því ekkert á móti því að fresta prentuninni 1-2 ár. Það er t. d. ekki enn farið að prenta neitt af umræðupartinum síðan í fyrra. Ekkert er ólöglegt við það. Það, sem við ætlumst til, er það, að á næsta þingi eða framhaldi þessa þings yrði samþ. frv. um þetta. Og ég tók sérstaklega fram í n., að ef slíkt frv. ætti að koma fram, þá vildi ég, að það yrði um það, að hætta alveg prentun umræðuparts Alþt., en ekki láta það vera bundið við frestun 1-2 ár. Þetta vildi ég láta koma greinilega fram, til þess að hæstv. forseti viti, hvað fyrir okkur flm. vakir. Hann lýsti einmitt eftir því, að það ættu að koma fram öll meðmæli og andmæli gegn þeirri till., sem um er rætt, áður en úrskurður yrði felldur, og er það rétt. Ef hæstv. forseti ætlar að neita um það, að þessi till. komi til atkv., af því að hér sé farið fram á að fresta l. án þess að með lagafyrirmælum sé, þá vil ég segja honum það, að ég skil ekki, hvernig hann getur þolað það brot á okkar stjórnskipunarl. að samþ.þáltill., sem heimilar stj. útgjöld úr ríkissjóði. Því að það er nákvæmlega það sama, sem hér er á ferð, að því leyti, að hvorttveggja á að staðfestast með l. síðar. Og þótt þessi till. sé samþ., þá hefir þingið ekki sagt hér neitt annað en það, að stj. sé vitalaus, þó að hún láti ekki, þangað til framhald þessa þings verður, prenta neitt af umræðupartinum. Annars vil ég benda á það, að hér er líka rætt um að fella niður nokkra liði úr fjárl. vitaskuld er það jafnóheimilt, því að fjárl. eru líka l. Það hefir að sönnu verið svo, að það er litið nokkuð öðrum augum á einstakar útgjaldaskipanir og útgjaldaheimildir í fjárl. heldur en venjul. l.; það skal ég viðurkenna. En ef á að fara strangt út í þetta, þá veit ég ekki af, að okkar stjórnskipunarlög geri neinn mun á fjárl. og öðrum l. Og ef menn ætla allt í einu að fara að verða svo hárnákvæmir um það, hvað þeir telji brjóta í bága við stjórnskipunarl., þá er bezt að vera það í öllum greinum. Ég ætla það væri hæstv. fjmrh., sem spurði mig um það í gær, hvort ég gæti og vildi nokkuð um það segja, hvað mörg atkv. úr Sjálfstfl. mundu verða með þessari till. Ég sagði honum það þá, að það væri til nokkuð mikils mælzt, og ég get sagt honum það nú, að ég hefi ekki hugmynd um það. Í sjálfstfl. eru menn algerlega sjálfráðir um það, hvort þeir eru með þessari till. eða móti. Við höfum þar engin handjárn og hver og einn hefir sína sannfæringu. Ég get ekki skilið, að það geti talizt stefnuskráratriði flokks, hvort fresta beri einhverjum ákveðnum útgjöldum eða ekki. Ástæðan fyrir því, að ég vil greiða atkv. með till., er sú, að ég álít, að varla verði of mikið í ríkissjóðnum á þessu eða næsta ári, og vil ég því stuðla að því, að fellt verði niður eins mikið af gjöldum og unnt er. Eftir útlitinu að dæma treysti ég mér ekki til þess að vera á móti neinum sparnaði. Hvað sem því líður, að sumir telja hér engan sparnað á ferðinni - það var víst hv. 9. landsk., sem sagði það -, þá verður því samt ekki með rökum neitað, að hér er um sparnað að ræða. Hitt má aftur á móti deila um, hvað þessi sparnaður sé mikill.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Þar sem ég tel mér skylt að verja þessa till., sem ég bar fyrstur fram á þingi, enda þótt hæstv. stj. hafi tekið hana í fóstur, þá get ég ekki látið ómótmælt þessari skrifl. brtt., sem borin hefir verið fram, vegna þess að hún er byggð á misskilningi. Það var talað um, að þeir, sem nytu markaðsverðs á innanlandsmarkaði, fengju 25 aur. hærra fyrir hvert kg. af kjöti en árið áður, en aftur á móti þeir, sem notuðu útlenda markaðinn, fengju 10-12 aur. lægra en árið áður. Þennan mismun á till. að reyna að jafna. Ég vona því, að hv. þing felli þessa brtt. eða að hv.flm. hennar taki hana aftur, þegar hann fær þessa skýringu á málinu. Svo vil ég beina nokkrum orðum að hv. 9. landsk. Ég varð undrandi yfir því, hvað hann er viðkvæmur. Ég hélt ekki, að hann hefði svo hárfína vog til þess að vega heiður sinn á, að hann móðgaðist, þótt ég nefndi hann þingmann Bolvíkinga. Ég skal gefa skýringu á þessu. Þegar Vilmundur Jónsson afsalaði sér uppbótarþingsæti í Norður-Ísafjarðarsýslu, þá varð það til þess, að hv. núv. 9. landsk. komst á þing, þ.e.a.s. það var sama hvort heldur hann hefði verið í kjöri á landslista sósíalista eða það hefði komið fram, sem hann reiknaði með, að hann ætti meira fylgi í Bolungavík, en fylgið þar reyndist vera minna en sósíalistar gerðu ráð fyrir. Þess vegna var þeim kennt það, að V.J. féll í N.-Ísafjarðarsýslu, og þar af leiðandi hefir hv. 9. landsk. verið nefndur þm. Bolvíkinga, en það er síður en svo, að ég vilji segja honum það til lasts. Annars hefir oft og tíðum komið fyrir annað eins og þetta. Ég hefi t. d. stundum verið kallaður „móðurskipið“, og mér þykir skemmtilegt að heyra það af vörum hv.þm., svo að ég held, að hv.þm. þurfi ekki að taka sér þetta svona nærri. Annars tel ég það vel farið, ef hv.þm. hefir sópað svo vel frá sínum dyrum, að hvergi falli ryk á hans æru meira en í þessum ummælum mínum.

Sigurður Einarsson Ég held, að hv. 1. þm. Skagf. hafi misskilið mig. Hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að hér væri um engan sparnað að ræða. Það sagði ég ekki, heldur hélt ég því fram, að þessi sparnaður væri minni en menn gerðu ráð fyrir. Rökin voru þau, að bæði sá kostnaður, sem af vélritun leiddi, og það, að skjalaparturinn mundi mikið vaxa, gerðu það að verkum, að sparnaðurinn yrði minni en menn gerðu ráð fyrir. Hv. þm. V.-Húnv. mun ég engu vara. Hann rakti til þess langa sögu, hvers vegna hann fór að kalla mig öðru nafni en hér á að kalla mig. Vitanlega er öllum kunnugt um orsökina til þess, að þessi hv.þm. situr hér á þingi. Hann flaut inn á lánuðum íhaldsatkv., eða „paa lögn og laan“, eins og Ibsen segir.

Hannes Jónsson Ég veit ekki, hvort hv. 9. landsk. er með þessum samanburði á því, hvernig ég komst að í V.-Húnavatnssýslu og hvernig Jón Auðunn komst að í N.-Ísafjarðarsýslu að bera sósíalistum það á brýn, að þeim hafi verið lánuð atkv. Annars vil ég minna hv. 9. landsk., þennan æruverða klerk, á vísu, sem kveðin var um hann á framboðsfundi í Barðastrandarsýslu. Vísan er ágæt lýsing á manninum. - Ég sé að hv.þm. veigrar sér við að heyra hana, og skal ég því lofa honum að heyra hana utan þings á eftir.

Forseti (JBald) [óyfirl.]: Það hefir verið vakið máls á því, að fyrri hluti brtt. á þskj. 338 mundi koma í bága við gildandi lög. Þykir mér því rétt að taka þessa till. upp til úrskurðar. Á Alþingi 1921 var borin fram brtt. (á þskj. 261, II. 4 í skjalapartinum það ár) við frv. til fjárlaga fyrir árið 1925, sem fól í sér heimild handa alþingisforsetum til „að ákveða til sparnaðar, að niður skuli falla prentun á umræðuparti Alþingistíðinda.“ En með úrskurði forseta var tillögu þessari vísað frá með þeim rökstuðningi, að eigi væri unnt með fjárlagaákvæðum að breyta lögum. Eru í forsetaúrskurði þessum færð mjög gild rök fyrir frávísuninni, og er hægt um þetta að lesa í umræðuparti Alþt. 1924, bls. 1116-1119. Á þskj. 333 er borin fram brtt. við till. til þál. um framlag úr ríkissjóði til verðuppbótar á útflutt kjöt 1934, og hljóðar fyrri hluti till. svo: „Jafnframt er ríkisstjórninni heimilað, til þess að vega á móti þessum gjöldum, að fella niður prentun Alþingistíðindanna 1934 og 1935 -. Nú er svo ákveðið í 52. gr. þingskapa: „Umræður þingdeildanna og sameinaðs Alþingis, ásamt þingskjölum og atkvæðagreiðslum um þau, skulu prentaðar í Alþingistíðindum“ - og ennfremur segir í sömu grein þingskapa: „Í Alþingistíðindum má ekkert undan fella, það er þar á að standa og fram hefir komið í þinginu.“ - Hér eru skýlaus lagaákvæði um það, að umræður þingdeildanna og sameinaðs Alþingis skuli prentaðar í Alþingistíðindum, og verður því ekki breytt nema lagabreyting komi til. Og það er ekki einu sinni nægilegt, að þessu sé breytt með fjárlagaákvæðum, svo sem segir í úrskurði forseta frá 1924. En miklu fráleitara verður þó það, að ætla sér að breyta lagaákvæðum með þáltill., jafnvel þótt hún sé borin upp í sameinuðu Alþingi. Í till. er ætlazt til þess, að ríkisstj. fái heimild til að fella niður prentun Alþingistíðinda. Það eru forsetar Alþingis fyrir hönd þess, sem hafa yfirumsjón með prentun og útgáfu Alþingistíðinda, en eigi ríkisstjórnin. verður eigi með einfaldri samþykkt tekið vald af forsetum, er þeir hafa lögum samkvæmt, og afhent ríkisstjórn, enda eigi æskilegt að rýra vald Alþingis gagnvart ríkisstjórn, jafnvel þótt það væri gert á löglegan hátt. Með því að fyrri hluti brtt. á þskj. 338, um að fella niður prentun umræðuparts Alþingistíðindanna 1934 og 1935, er eigi löglega fram borinn, er það úrskurður minn, að þessum hluta till. beri að vísa frá. Ég verð að líta svo á, að í þessu felist heimild fyrir hæstv.ríkisstj. til þess að draga þessar 50000 kr. af framlagi til Búnaðarbanka Íslands samkv. fjárlögum fyrir 1935, sem heimilt er að verja til samvinnubyggða á því ári.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þar sem breyt. hefir verið gerð á þessari till. með úrskurði hæstv. forseta, þá vil ég benda á það, að ef seinni hluti þessarar till. er borinn upp, þá er það sama og að ákvæði þáltill. um að fella burt 10% fjárveitinguna til nýrra akvega sé fellt burt, og þá er engin ráðstöfun gerð í till. til þess að draga úr þessum fjárveitingum, nema þessi eina, að draga af framlagi til samvinnubyggða.

Héðinn Valdimarsson Ég tel rétt, að brtt. sé borin upp eins og hún er eftir að hæstv. forseti hefir fellt úrskurð sinn í þessu máli.

Hannes Jónsson Ég lít svo á, að hæstv. forseti sé búinn að úrskurða fyrri hluta till. frá. 

Forseti (JBald): Að efni til er seinni hluti till. ekki úrskurðaður frá, heldur aðeins ákvæðið um að fella niður prentun ræðuparts Alþingistíðindanna. Það, sem eftir er, á því að hljóðar þannig: Jafnframt er ríkisstjórninni heimilað, til þess að vega á móti þessum gjöldum, að draga þær 50000 kr. af framlagi til Búnaðarbanka Íslands samkvæmt lögum 1935 sem heimilt er að verja til samvinnubyggða á því ári.

Garðar Þorsteinsson Ég hefi skrifuð hv.fjvn. erindi um þá brtt., sem ég flyt við þáltill., um 1500 kr. styrk til bryggjugerðar á Litla-Árskógssandi á þessu ári, en ekki fengið neitt svar. Nú er því skotið að mér, að fjvn. muni hafa fund í fyrra málið, og í þeirri von, að hún taki brtt. mína til athugunar, mun ég ekki ræða um hana í þessu flaustri, en taka hana aftur til síðari umr.

Thor Thors Ég vil beina því til hæstv. forseta, að hann vísi dagskrár till. þessari frá, sakir þess hve óþinglega hún er orðuð.

Forseti (JBald): Ég sé ekki neitt það í dagskrártill. þessari, sem geti verið ástæða fyrir því, að henni verði vísað frá. Menn getur vitanlega greint á um innihald hennar, en ég fæ ekki séð, að hún brjóti í bága við þingsköp eða fyrri venjur í þessum efnum. Get ég því ekki orðið við tilmælum hv.þm. um að vísa henni frá.

Thor Thors Ég mun ekki deila við hæstv. forseta um þetta. Hann er hér hæstiréttur, og dómur hans því sama og hæstaréttardómur í þessum hlutum.

Sigurður Kristjánsson Það er ekki svo að skilja, að ég telji dagskrártill. þessa ekki óþinglega. Hún ber jafnframt vott um litla greind og illt innræti. En þar sem svo mun vera, að meðal allra þjóða finnist menn, enda þótt fáir séu, með gáfnafari 1. landsk. og innræti þm. S.-Þ., þá undrast ég ekki þetta fyrirbrigði eins og jafnvel ástæða væri til. Dagskrártill. þessi á víst t. d. að hnekkja þáltill. minni, en kemur bara hvergi nálægt henni. Ég tel mig því neyddan til að greiða atkv. á móti þessum óskapnaði og segi því nei.

Jóhann Jósefsson Mér þykir orðalag dagskrártill. þessarar svo óþinglegt, að ég neita að greiða atkv. um hana og sit því hjá.

Jón Auðunn Jónsson Með sama rökstuðningi og hv.þm. Vestm. treysti ég mér ekki til að greiða atkv.

Ólafur Thors Ég hefi ekki ennþá áttað mig á þessari haugavitleysu, sem hér er verið að greiða atkv. um, og treysti mér því ekki til að greiða atkv.

Jakob Möller Þessi dagskrártill. er að ýmsu leyti óvenjuleg og óþingleg, og get ég að því leyti tekið undir ummæli hv. 6. þm. Reykv., en ég vil bæta því við, að ég tel óheimilt samkv. þingsköpum að bera hana undir atkv., af því að hún er ekki rökstudd dagskrártill. Hún er aðeins útúrsnúningur á þáltill., sem er um það, hvort bera skuli undir þjóðaratkvæði, hvort hér á landi skuli stefnt að allsherjar þjóðnýtingu atvinnuveganna. Í till. þessari, sem kölluð er till. til rökst. dagskrár, er farið fram á að vísa þáltill. frá, með þeim rökstuðningi, að meðal ýmsra stjórnmálaflokka hafi verið samþ. ríkisrekstur í einstökum tilfellum. Þetta er því alveg út í hött og enginn rökstuðningur fyrir frávísun þáltill. Samkv. framansögðu tel ég mig því ekki geta greitt atkv. um fjarstæðu sem þessa og sit því hjá.

Þorsteinn Briem Ég vil ekkert gera til þess, að þetta frv. verði fellt eða nái ekki afgreiðslu á þeim tíma, sem vera kann eftir af þessum hluta þingsins, og ég get að því leyti metið ástæður hæstv.atvmrh. En út af því, sem hann sagði, að hægt mundi verða að fá samkomulag við bæjarstjórnirnar, þá má það vel vera, en það eru fleiri en bæirnir, sem þetta tekur til, því að það eru allmörg kauptún úti um land, sem hafa byggingarsamþykktir, og þar af leiðandi byggingarfulltrúa, og ég hygg, að þeir samningar gætu orðið ærið tafsamir, svo að vinningur væri að hafa þetta ákvæði í l.

Forseti (JörB): Ég vil vekja athygli á því, að af vangá hefir fallið niður að geta um 2 þskj. í þessu máli á dagskránni; eru það brtt. frá hv.þm. Borgf., á þskj. 294, og frá hv. 9. landsk., á þskj. 294. Þetta bið ég hv.þdm. að athuga.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég get svarað fyrirspurn hv. 1. þm. Skagf. í stuttu máli, þó get ég engu lofað um það, að svar mitt fullnægi hv.þm. Það liggur í augum uppi, að réttur sá, er háskólaráð áskilur sér til þess að koma með brtt. við frv., þýðir ekki annað en það, að háskólaráðið vill una við frv. í þeirri mynd, sem það var lagt fyrir háskólaráðið, en einstakir menn í háskólaráðinu vilja fylgjast með því, hvaða viðtökur og afgreiðslu frv. fær á Alþingi og haga sínum brtt. þar eftir. Ég játa, að ég hefi ekki alveg nýlega átt tal við háskólaráðið, en mér er þó óhætt að fullyrða, að þær breyt., sem gerðar hafa verið á frv., hafa ekki valdið skoðanaskiptum hjá háskólaráði. Að því er snertir afgreiðslu málsins skal ég taka það fram, að mér er það kappsmál, að frv. verði afgr. áður en þingi verður frestað, af því ég hefi von um, að hagt verði að byrja á fyrirhugaðri byggingu þegar á þessu ári. Það er öllum hv.þdm. kunnugt, hversu húsakynni háskólans og efnarannsóknarstofu ríkisins eru bágborin, en fjöldi þarfra verkefna bíða meðferðar þangað til sú stofnun, sem frv. gerir ráð fyrir, kemst á laggirnar.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Þetta mál hefir legið fyrir allshn., og hefir hún afgr. það eins og sjá má á nál. á þskj. 308. Meiri hl. er sammála um að mæla með, að frv. nái fram að ganga, með þeim fyrirvara, sem þar er tilgreindur, að einstakir nm. eru óbundnir af brtt., sem fram kynnu að koma, en ekki hafa komið fram aðrar brtt. en frá minni hl., hv. 1. þm. Skagf. Er mér óhætt að lýsa því yfir, að a. m. k. 3 af meiri hl. eru þeirri brtt. mótfallnir. Mál þetta er þannig lagað, að óþarfi er að halda langa ræðu um það á þessu stigi. Grg. er ýtarleg, eins og sjá má á því þskj., þar sem málið er flutt. Og eftir því, sem bezt verður séð, þá er ágreiningurinn ekki um það, að rannsóknarstofnunin eigi að komast á, heldur er ágreiningurinn um form hennar á byrjunarstiginu, og eftir því, sem bezt verður vitað, þá mun skipulagsn. atvinnumála hafa verið búin að ganga svo frá þessu máli við háskólaráðið, að þar var fengið fullkomið samkomulag um, að málið skyldi verða flutt eins og það liggur nú fyrir. Að vísu hefir n. og fleiri orðið þess áskynja, að innan háskólans ríkja einnig aðrar skoðanir um þetta, en hvað því veldur, ætla ég ekki að fara út í, en hinsvegar getum við í meiri hl. ekki séð, að þær kröfur, sem nú eru bornar fram af hálfu háskólans, séu þess eðlis, að við getum fallizt á þær. Með frv. er ætlazt til að stíga sporið skemmra en eftir þeim brtt., sem hafa verið bornar fram á þskj. 313 og eru orðréttar þær brtt., sem háskólaráðið hefir sent til allshn. Ég tel svo ekki ástæðu að orðlengja meira um frv. á þessu stigi, og a. m. k. f. h. okkar þriggja legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér er mikil ánægja að biðja hv. 4. landsk. afsökunar á, að ég skyldi gera honum upp svona óhreinar hvatir, af því að mér þótti hann koma undarlega fram í hinu málinu í gær. Þér finnst það skjóta skökku við, þó að það sé algengt, að menn greiði atkv. með afbrigðum, að tefja hitt málið, en greiða fyrir þessu, sem getur orðið til þess, að það verði samþ. nú, því að það er honum kunnugt, að þegar leitað er afbrigða undir þinglokin, þá er það í þeim tilgangi að keyra málið í gegn. Hv. þm. S.-Þ. fór að gefa upplýsingar í þessu máli. Mér skildist það vera tvennt, sem hann teldi mæla með þessu máli. Annað var það, að það hefði gengið í gegnum skipulagsn., en maður sér hennar fingraför lítið á málinu. Mér fannst hann gefa litlar upplýsingar um málið og hvers vegna væri svo hættulegt að sleppa því úr höndum ríkisins í 5 ár. Hitt, sem hann mælti með þessu frv., var það, að þessar vikurnámur væru í hans kjördæmi. Mér sýndist það eiga að vera sú stóra ástæða fyrir því, að engin hætta væri á ferðum.

Því betra sem hann er betur ættaður!

. Já, það er sérstaklega vel ættaður sá vikur, sem er úr auðnunum fyrir ofan hans kjördæmi. Nú er víkur víðar til en þarna, og ef gefinn er einkaréttur til útflutnings á honum, þá hlýtur hann að ná yfir hann líka. En sem sagt, mér finnst vera rétt að leyfa einstaklingum að brjóta hér brautina, hvað sem menn annars segja um einstaklingsframtakið. Jafnvel þeir, sem vilja láta þingið grípa yfir allt, ættu að geta fallizt á, að hentugt væri að láta einstaklingana brjóta hér brautina, en að mörgum millj. verði kastað burt við að leyfa mönnum að gera tilraun með þetta í 4-5 ár, það nær engri átt. Annars er talsvert mikill munur á þessum tveimur frv. Fyrst er það, hvað tíminn er mislangur, í þessu frv. er hann 5 ár, en 10 ár í hinu frv. Í öðru lagi á að greiða 50 aura útflutningsgjald af hverri smálest af þessari útflutningsvöru, en í hinu frv. er gert ráð fyrir 3 kr. útflutningsgjaldi auk venjulegs útflutningsgjalds, svo að þetta er þá hreint sérleyfisgjald. Aftur á móti á aldrei að verða meira en 50 aura gjald af hverju tonni af hinni vörunni, hvað hátt sem verðið verður á henni. Ég er ekki að segja, að ég sé á móti þessu, því að það verður að stuðla að þessu, því að það er erfitt að vinna upp svona markaði, en ég skil ekki þann mun, sem hér er á gerður. Ef það er rétt að veita einstaklingum svona sérleyfi, og það álít ég að sé rétt, þá á ekki að gera þennan mun, sem hér ræðir um. Það eina, sem gerir mig hikandi við afgreiðslu þessa máls, er grunsemd hjá mér um það, að gera eigi mun á þessum tveimur málum. Annars skal ég ekki, af því að hitt málið er síðar á dagskrá, fara nánar út í það nú.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.): Þetta frv. var flutt í fyrra af fjvn. þingsins, en náði þá ekki afgreiðslu. Fyrir fjvn. liggja árlega beiðnir um styrk til byggingar fangahúsa. Engin ákvæði eru til í lögum um það, hvernig rekstri þeirra skuli hagað, en hingað til hefir það verið svo, að ríkissjóður ber kostnaðinn, og utan Rvíkur getur varla heitið, að til séu fangahús. - Þarf ég svo ekki að mæla frekar með frv. þessu. Held ég, að öllum hv.þdm. sé það kunnugt, hvílíka þörf kaupstaðirnir hafa fyrir slík hús, og er því gert ráð fyrir, að sveitar- og bæjarfélög greiði helming kostnaðar við byggingu og rekstur slíkra húsa móti ríkissjóði. Hér í Rvík hefir þetta ákvæði þá breyt. í för með sér, ef frv. þetta verður að lögum, að Rvíkurbær greiðir eftirleiðis helming kostnaðar við rekstur hegningarhússins hér, í stað þess að nú er hann greiddur að öllu leyti úr ríkissjóði. Er hér um tiltölulega lítil útgjöld að ræða, og er því smávægilegt atriði fyrir bæinn. Hv. Ed. hefir gengið frá frv. eins og það liggur hér fyrir. Vil ég mælast til þess, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn., og vænti þess, að það fái greiða og góða afgreiðslu á þinginu.

Pétur Ottesen Ég á hér brtt. við 1. gr. þessa frv., og ástæðan til, að ég flutti hana, er sú, að ég get ekki fellt mig við það ákvæði 1. gr., að ríkissjóður sé skyldugur að leggja fram fé án þess að það sé ákveðið í fjárl., ef viðkomandi kaupstaðir óska þess. Eins get ég ekki fellt mig við það, að ef ríkið heimtar það, verði bæirnir að leggja fram fé til skólabyggingar. Ég hefi þess vegna flutt svo hljóðandi brtt. á þskj. 259: „Við 1. gr. Greinina skal orða svo: Aftan við 3. gr. laganna bætist: Hluti ríkissjóðs af stofnkostnaði greiðist eftir því sem fé er veitt til þess í fjárlögum, enda sé tryggt framlag á móti.“ Með því að taka þessi ákvæði upp í lögin um gagnfræðaskóla njóta þeir nákvæmlega sama réttar og héraðsskólarnir um framlag úr ríkissjóði. Ég sé enga ástæðu til að gera upp á milli þessara skóla með því að gera rétt gagnfræðaskóla í kaupstöðum, eða þeirra, sem að þeim standa, meiri en héraðsskólanna um að fá fé til bygginganna, og vona því, að hv.þm.samþ.brtt. mína. Mér finnst bezt samræmi þarna á milli eins og gert er ráð fyrir í brtt. mínum, og ef menn geta fallizt á, að svo sé, þá samþ. þeir hana. Skal ég svo ekki orðlengja frekar þar um.

Þorsteinn Briem Ég vil upplýsa það, að a. m. k. hreppsn. greiða ekki byggingafulltrúunum úr hreppssjóði, heldur eru þeir, sem byggja húsin, látnir greiða þeim. Það geta því orðið vafningar við að koma þessu í kring.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það er mikið ímyndunarafl, sem hv. 1. þm. Reykv. hefir. Hann tók það sem gefið, af því að ég greiddi atkv. með afbrigðum um að málið fengi að koma fram í d., að ég mundi vera því fylgjandi. Ég vil nú segja hv. 1. þm. Reykv. það, að það er alls ekki óalgengt, að alþm. greiði atkv. með því að veita afbrigði fyrir till. og frv., sem þeir greiða svo atkv. á móti síðar. Þetta er meira að segja mjög algengt fyrirbrigði hér á Alþ. og sýnir hvorki fylgi eða andstöðu gegn till. eða frv. En um þetta frv. er það að segja, að það stendur vissulega svipað á með það eins og frv. um einkaleyfi til þess að flytja út hrafntinnu. Ég skal játa, að ég hefi ekki fengið upplýsingar um þetta mál. Ég geri ráð fyrir, að því verði vísað til nefndar, og get ég ekki séð, að það séu hundrað í hættunni með að það verði afgr. í flýti. Það eru ekki nema fáir dagar eftir af þessum hluta þingsins, og er því ekki sennilegt, að þetta mál nái afgreiðslu á þessum hluta þingsins, ef það fer til n., sem mér þykir eðlilegt að það fari. Ég hefi ekki sagt neitt um fylgi mitt við þetta frv. Ég gat vel greitt atkv. með afbrigðum án þess að láta nokkuð í ljós um það. Ég skal geta þess, að ég myndi hafa greitt atkv. með því, að brtt.hv. 1. þm. Skagf. við frv. um hæstarétt mættu komast að, þó að ég væri staðráðinn í því að greiða atkv. móti hverri einustu brtt.Hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Skagf. greiða oft atkv. með að veita afbrigði, þó að þeir síðar greiði atkv. móti frv. Það þarf ekki að benda neitt á fylgi við málið. Ég skal svo ekki segja neitt um fylgi mitt við þetta frv. eða andstöðu gegn því, fyrr en ég hefi haft aðstöðu til þess að athuga það.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Þetta frv. er náskylt frv., sem hefir verið til umr. í þessari hv. d. Að ég greiddi atkv. móti því, að þessu máli væri hraðað svona mikið, var vegna þess, að Ég tel, að svipað eigi að ganga yfir þessi tvö mál, en mér virtist svo sem hv. d. vildi ekki flýta fyrir því máli, sem var til umr. hér í d. í gær. Hv. 4. landsk. mælti þá móti því frv., og ef ég ætti þá ræðu uppskrifaða, þá myndi ég halda hana núna. Það er reynt að greiða svo fyrir þessu máli, að það er ekki einusinni búið að útbýta skjölunum, þegar það er tekið fyrir. En hitt málið var búið að liggja í 12 daga hjá n., og þó var það ekki nógu vel rannsakað. Nú væri gaman að fá allar þær upplýsingar um þessa vöru, sem hv. 4. landsk. talaði um, að vantaði viðvíkjandi málinu, sem var á dagskrá í gær. Það væri gaman að fá upplýsingar um, hvað mikið muni vera hægt að selja af þessari vöru, hver hafi fundið upp á því að hagnýta hana, og hvort ekki verði að áskilja uppfinningamanninum rétt til þess að hagnýta hana. Ef þetta er ekki gert, þá leyfi ég mér að staðhæfa, að hér sé á ferðinni sama réttlæti og nú er yfirleitt látið gilda, en það er að mismuna alveg eftir því, hver á í hlut, og eftir því, hvort þeim býður svo við að horfa. Ég vil fullyrða, að hér er um skyld mál að raða. Það hefir komið í ljós, að hér á landi finnast bergtegundir, sem hagnýta má sem byggingarefni, og má ef til vill gera þær að söluvöru á erlendum markaði. Menn eru sammála um aðferð þá, sem stungið hefir verið upp á í þessu skyni, en hún er í báðum tilfellum sú, að veita mönnum þeim, sem vilja brjótast í því að ryðja þessari vöru braut á erlendum markaði, þau fríðindi, sem þeir telja sér nauðsynlegt að fá til þess að geta lagt í kostnað þann, sem af því leiðir. En ef ekki þykir annað sáluhjálplegt en að ríkið græði á þessu, þá getur það auðvitað síðar tekið þetta í sínar hendur. Það er ómögulegt að sjá muninn á þessum tveimur tilfellum, enda er hann enginn. Það eru sjálfsagt í báðum þessum tilfellum margir, sem eiga þessa svokölluðu uppgötvun, og eins og ég minntist á í gær, þegar ég talaði um hitt málið, þá hefi ég heyrt marga eigna sér þá uppgötvun að nota hrafntinnu til múrhúðunar. En húsameistari ríkisins er mikill vinur hv.þm. S.-Þ., en húsameistari vill eigna sér þessa uppgötvun, og af því að hv.þm. S.-Þ. er svo viðkvæmur gagnvart húsameistara, þá hefir hv. 4. landsk. ekki talið sig mega sitja hjá í þessu máli og lýst því yfir, að hann geti ekki afgr. málið fyrr en upplýsingar eru fengnar um allt mögulegt viðvíkjandi málinu. En í því tilfelli, sem hér um ræðir, er þessu ekki til að dreifa, og því á að hraða þessu máli eins mikið og hægt er. Ég sé, að hv.þm. S.-Þ. er kominn í d. og býst ég við, að hann leggi lið sitt til þess, að þessu máli verði ekki flaustrað af, og að beðið verði eftir því, að nauðsynleg rannsókn hafi farið fram, áður en það verður tekið til meðferðar aftur. Ég sé, að hv. 4. landsk. óskar eftir því að taka til máls, og býst ég við, að afstaða hans frá í gær hljóti að vera óbreytt. Ég vænti þess svo, að bæði þessi mál verði afgr. í þessari hv. d., því mér er ómögulegt að koma auga á mismuninn á þeim.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal játa, að ég hafði ekki hugsað mér að taka frekar til máls um þetta frv., því mér hefir alltaf komið það svo fyrir sjónir, að löggjöf sem þessi væri frekar mál fyrir lögfræðinga, sérfræðingana á þessu sviði. En eftir að hv.þm. S.-Þ. hafði haldið hér sína ræðu sá ég, að það er vel hægt að láta ljós sitt skína hér, þó maður sé ekki lögfræðingur, því hann setti hér á langa ræðu og kom víða við, eins og hans er vandi, og gaf mönnum með því þann tón, að það mætti vel nota þessa 3. umr. málsins til þess að tala um ýmislegt, sem ekki snertir beinlínis frv., sem fyrir liggur. Annars sé ég nú, að það er alveg búinn þessi friður, sem greip hv.þm. hér í gær samkv. áskorun hv. 1. þm. Skagf. um að sitja hér á meðan talað væri við hann. Hann virðist nú aftur vera farið að svíða undan títuprjónunum. Hélt ég þó, af því að farið var í göngur eftir honum, eins og þegar stóðhrossum er smalað með hundum af fjöllum ofan, að hann mundi sitja um kyrrt svolitla stund á eftir, en það virðist ekki ætla að verða. Annars verð ég að segja það út af fögnuði þessa hv.þm. yfir því, að þetta frv. verði nú samþ., að ég er satt að segja hálfhissa, að hann skuli láta sér nægja það, sem í þessu frv. felst, því talsverðum breyt. hefir það nú tekið síðan hann bar það fram fyrst. T. d. er það eitt atriði, sem ég get vel skilið, að hann sjái eftir, eftir hans upplagi öllu, og það er, að í hans frv. var talað um, að hæstiréttur skyldi lagður niður. Hæstiréttur virðist vera hans versti óvinur, nærri því verri en Helgi Tómasson. Menn muna, að hann sagði fyrir nokkrum árum, þegar hann var sjálfur dómsmrh., að hæstiréttur fremdi justitsmorð, sem er eitthvað það ljótasta, sem hægt er að segja um nokkurn dómstól. Hefir hann þar líklega þótzt vera að styðja okkur til að halda uppi réttvísinni gagnvart erlendum sökudólgum, t. d. landhelgisbrjótum. En um slíka dóma þarf að búa þannig, að þótt þeir séu strangir, þá geti enginn efazt um, að þeir séu óhagganlega réttir. - Á meðan ráðherrar í enska þinginu standa upp og lýsa yfir því, að þeir álíti dómsúrskurði hæstaréttar alveg örugga, þá stendur hinn íslenzki dómsmrh. upp og heldur fram öðru eins og þessu. Heggur þar sá, er hlífa skyldi. Hinar ströngu refsingar okkar gagnvart landhelgibrjótum haldast okkur uppi vegna þess, hve skilningsgóðar erlendar þjóðir eru á nauðsyn okkar í þessum efnum. Sem siðaðar þjóðir beygja þær sig fyrir þessum dómum. En það verður að kallast leikur með eldinn, er dómsmrh. lýsir réttarfari í landinu eins og þessi gerði. Það er alkunnugt af greinum, sem hv.þm. hefir skrifað, að það er eins og hann álíti, að ekki hafi til verið réttarfar í landinu fyrr en Bergur Jónsson kvað upp dóm þann, er hann nefnir þar í sambandi við æðra siðgæði. Þetta er nú sá maður, sem um árabil átti að halda uppi okkar sóma í þessum málum. Þá hefir ekki nafnið á réttinum átt upp á pallborðið hjá honum, fremur en annað í sambandi við hann. Hann vildi t. d. taka upp heitið lögmaður fyrir allt annan starfa en áður var við það heiti bundinn. Sama er að segja um fimmtardómsnafn hans. Það getur ekki átt við um hæstarétt, því að fimmtardómur var ekki æðsti dómstóll landsins að förnu. Hv. um. virðist stefna að því, að dómurinn verði eins pólitískur og unnt er, vegna dómaranna. Ég er nú reyndar ekki eins hræddur við þetta og margir aðrir, því að ef dómaraembættin eru ekki skipuð tómum fíflum eða illmennum, finnst varla nokkur maður, sem ekki fyndi til ábyrgðartilfinningar, þegar hann væri kominn í dómarasætið. En aðalbreytingin, sem farið er fram á, er þó óneitanlega allháskaleg, sem sé sú, að pólitískur ráðh. á að skipa dómara í réttinn, og er það eitthvað það óheppilegasta, sem hægt er að finna upp á. Þá eru það vissulega dálítið einkennileg vinnubrögð, að þegar búið er að skipa n. til að gera till. um skipun þessara mála, og meðan hún er ekki búin að ljúka störfum sínum, að fara þá að keyra í gegn löggjöf um þetta. Það er raunar ekki um það að fást, þótt einn undarlegur maður beri fram slíka hluti sem þennan. Einkennilegra væri, ef meiri hl. Alþingis léti hafa sig til að samþ. slíkt. Hv. þm. undirbyggði meðmæli sín með frv. þannig, að einn ráðh. hefði á sínum tíma komið ófærum mönnum í réttinn. Ráðh. skulu framvegis skipa menn í dóminn, af því að einn hefir einhverntíma gert það á ófæran máta. Ég skal ekki ganga inn á það efnislega í þessari röksemd. Jón Magnússon var andstæðingur Jónasar Jónssonar, og hafði Jónas lýst honum þannig í skrifum sínum, að bóndi einn, sem sá Jón á fundi, furðaði sig á því, að hann skyldi vera í manns mynd og ekki hafa horn og klaufir. En látum það vera, að það væri rétt, sem hv.þm. sagði um misbeitingu Jóns Magnússonar á valdi sínu. Þá lýsir hv.þm. ágætlega innræti sínu með því að þykja þetta eitt fyrirmyndarvert í fari Jóns Magnússonar. Með þessa mynd af Jóni í huga hugsar hann sem svo: Þetta skal ég reyna að gera, svona á að skipa dóminn og ná valdi á hæstarétti undir pólitíska ráðh. Þá fóru fimmtardómsfrv. að verða til. Lýsingar hv.þm. á æðsta dómstóli ýmsra þjóða voru ærið hlægilegar. Þó að ég sé ekki sérlega kunnugur þessum hlutum, þótti mér kátlegt að heyra útlistanir þessa manns, sem hefir ekkert vit á dómaskipun eða hugmynd um það, hvernig dómar eru skipaðir annarsstaðar. Hann hefir hvað eftir annað haldið því fram, að þegar Einar Arnórsson samdi frv. að hæstaréttarl., hafi hann gert það af einstakri vanþekkingu og ekkert vit haft á þeim málum. Sjálfur þykist hann hafa stúderað þessi efni og byrjað á því, þegar Sambandið höfðaði málið á móti Birni Kristjánssyni. Þessar stúderingar báru svo þann árangur, að hann vissi strax margfalt meira en nokkur þeirra manna, sem ekki hafa annað gert en að kynna sér þessi mál. Við að stúdera þetta varð hann svo sprenglærður í þessu sem fimmtardómsfrv. hans bera vitni um, en sögu þeirra ætla ég ekki að fara að rekja hér. En það, sem hann byggir allt þetta á, var eitt einstakt mál og úrslit þess í hæstarétti. Sambandið tapaði málinu gegn Birni Kristjánssyni, og rétturinn varð sekur, samkvæmt orðalagi hv.þm. Hann sagði, að rétturinn hefði kastað hanzkanum framan í allt frjálslyndi í landinu. Ég hefi sjálfur tapað máli fyrir hæstarétti. Mér fannst reyndar dómurinn nokkuð vafasamur, eins og öllum finnst, sem tapa máli, en mér fannst ekki rétturinn þar með kasta hanzkanum framan í allt frjálslyndi. Allir, sem málum tapa, eru óánægðir með dómsúrslitin. En einmitt þess vegna er nauðsynlegt, að rétturinn sé öllum óháður og þannig skipaður, að dómarar séu óafsetjanlegir og algerlega einangraðir frá pólitík. Ef í hlut eiga fantar, sem ráða yfir voldugum pólitískum blöðum og stórum verzlunarfyrirtækjum, þarf á öllu að halda til að tryggja það, að rétturinn þori að kveða upp sanna dóma yfir slíkum mönnum. Aðrar þjóðir hafa einmitt búið þannig um dómstóla sína. Þegar ég var í Bandaríkjunum, voru þar allir dómarar kosnir af kjósendum. Rétt áður en ég kom þangað hafði réttur einn kveðið upp áfellisdóm yfir stóru kirkjufélagi. Dómararnir fellu náttúrlega allir við næstu kosningar. Mér skildist hv.þm. vera fjarri því að viðurkenna þessa reglu, að einangra bæri dómara frá pólitík. Hann taldi það þeirra mesta galla, hvað þeir væru einangraðir. Þeir áttu að vera eins og útspýtt hundskinn um allar jarðir. Þeir áttu að kunna meira í útlendum málum, vera meira erlendis og tala þar á fundum. - Annars er það skringileg krafa, að hver og einn eigi að taka til máls á þessum fundum, sem sóttir eru af mörgum hundruðum manna og standa oftast ekki nema í 2-3 daga. Það er undarlegt, að hv.þm. skuli láta sér detta í hug að blanda þessu saman við það, hvort hæstiréttur eigi sér tilverurétt eða ekki, að honum skuli detta í hug að færa það sem rök gegn hæstarétti, að einn dómari hans hafi komið á fund í útlöndum og ekki tekið til máls. Út af þessu lagði hann svo í ábyggilega yfir fjórðung stundar (ég fylgdist með tímanum). Ef ráðh. skipaði þessa dómara, yrðu þeir víst eitthvað öðruvísi, fyrirtak í tungumálum, síblaðrandi á öllum fundum o. s. frv. Það eru frá hans sjónarmiði þeirra æðstu kostir. Annars er það að segja um einangrun dómara, að hún er aðalatriði, og ætti það atriði að koma til greina víðar. Mig minnir, að Plató, sem hugsaði mikið um ríkið, hafi viljað láta ala upp ákveðna menn til að vera ráðamenn þjóðfélagsins, veita þeim öll skilyrði til, að þeir gætu sem bezt ráðið ráðum og einangra þá síðan gersamlega. Ef tryggja á óhlutdræga dóma um hvert mál, þá er þetta rétt. En þetta getum við ekki gert í praksís. Það hefir verið gert um hæstaréttardómara, eftir því sem hægt er. Ég held, að það sé nærri því einsdæmi hér nærlendis, að slíkum orðum hafi verið farið um nokkurn dómstól sem hv.þm. fór um hæstarétt. Ein dauðasök þessara dómara var sú, að þeir væru alltaf að þvælast í Suðurgötu. Enginn þeirra á þar víst heima, og aldrei hefi ég mætt neinum þeirra þar. Skil ég ekki, hverju þetta sætir, nema hér komi í ljós vilji hv.þm. til að láta þá alltaf vera á leiðinni suður í kirkjugarð, að þetta sé orðið að „fiksri ídeu“, að flugu á heila hans, að vilja þessa dómara feiga. Til sönnunar því, að dómarar ættu að sigla, tók hann dæmi af Matthíasi Jochumssyni og sagði, að hann myndi ekki hafa ort svo mörg goð kvæði, ef hann hefði ekki siglt. Ég veit nú ekki, hversu vel Matthías hefði dugað sem dómari. Það er sjálfsagt gott og blessað yfirleitt, að menn fari utan. En þetta dæmi sannar ekkert í því máli, sem hér um ræðir. Matthías átti ekki að dæma dóma, heldur yrkja. Og ef dómararnir ættu að yrkja um hvert mál grínkvæði, þá væri vafalaust gott, að þeir væru alltaf að sigla. Eins og ég sagði áðan, er ég ekki eins hræddur við það og margir aðrir, að ráðh. skipi dómarana, því að þótt ráðh. skipaði þá eingöngu eftir pólitískum lit, sem ég er ekki viss um, að alltaf yrði, þá er ekki víst, að þeir færu alltaf að vilja ráðh., eins og sest á dæmi um héraðsdómarann í Reykjavík, sem þessi hv.þm. skipaði á sínum tíma, þó að hann dæmi svo öðruvísi en hann vildi. Ástæðan til þess, að menn eru svo hræddir við, að ráðh. skipi þessa embættismenn, er sú, að hv.þm. var dómsmrh. hér um árið og beitti þá valdi sínu þannig, að síðan er það orðin ægileg grýla, að ráðh. skipi dómara, en áður var enginn hræddur við það. Mönnum datt ekki í hug, að nokkur maður myndi hafa hug á að ná æðsta dómstól landsins undir sig. Mér þykir slæmt, að hv.þm. flýtti sér út, rétt áður en ég byrjaði að tala. Ég ætlaði að reyna að „húkka“ í hann, en það tókst nú ekki. En mig langaði til að spyrja hann, hverjir ættu að setjast í réttinn. Honum virtist vera fullkunnugt um það, því að hann fullyrti, að núv. stj. myndi skipa mjög ópólitískt í réttinn. Ef hann veit það, hlýtur hann líka að vita, hvaða menn hafa verið útséðir til að taka sæti í réttinum - sé þetta þá ekki tómt blaður hjá honum. Þær upplýsingar gætu haft áhrif á afstöðu manna til frv. Þá hafði ég gaman af að heyra það, að eftir að búið væri að koma pólitískum mönnum í réttinn, þá yrðu laun þeirra að hækka, þegar búið væri að bola þaðan hinum gömlu mönnum, sem ekki töluðu tungumál. Ég hefði haldið, að það væri þvert á móti, dómarar þyrftu þá ekki á eins góðum launum að halda. Hv. þm. virðist álíta, að bezt sé, að dómarar séu að snúast í sem flestum málum, og að þeir tækju þá auðvitað líka þátt í pólitík, þar sem einangrun er þeim svona skaðleg. Er þá minni ástæða til að hækka laun þeirra, því að þeir hafa þá tækifæri til að afla sér tekna með öðrum störfum. En eins og nú er ásatt er full ástæða til að launa þá ríflega, þar sem þeim er alveg bægt frá öðrum störfum. [Frh.].

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Af því að hv. 1. þm. Reykv. bjóst við, að þetta mál rétti að fylgja þeirri steintegund, sem talað var um í gær, þá vil ég ekki neita því, að vit geti verið í því. Þó finnst mér, að ekkert sé á móti því að taka frá þetta mál um vikurinn, því það mál hefir verið athugað í skipulagsnefnd. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég hefi áhuga á því, af því að ein helzta vikurnáman er í mínu kjördæmi. Ég býst við, að það geti verið mjög vafasamur gróði að því að vinna vikurinn. Mér finnst rétt að segja frá því, hvernig sú aðferð er, sem þeir hafa hugsað sér að nota til þess að vinna vikurinn. Þeir ætla sér að veita vatni yfir sandana og skola vikrinum þannig niður í Jökulsá, og þaðan niður í sjó, en þar ætla þeir að veiða hann í net, og flytja hann svo á bílum til næstu hafnar. Það getur verið, að þetta lánist, en þó mun það vera bundið annmörkum. [Hér mun vanta eitthvað í ræðuna.] Ég hefi fengið munnlegar upplýsingar um það, að það hafi verið gerðar stórvægilegar uppgötvanir af húsameistara með þessar steintegundir, sem verða þá annaðhvort ekkert notaðar eða að það getur numið þúsundum tonna. þess vegna er þessi skattur svo hlægilega lítill og óverulegur, að ef á annað borð er um eitthvað hér að ræða, þá er verið að spila úr höndum ríkisins möguleikum til verulegrar tekjuöflunar. Ég vil um leið leiðrétta það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það þyrfti að kaupa dýrar vélar til að vinna steininn. Það þarf ekki. Ég lít svo á, að vel geti komið til mála að flytja hann út sem hráefni fyrst um sinn, ef menn vildu ekki leggja í vélar. Mig grunar, að bak við þessa hugmynd standi peningamannafélag, sem hefir séð, að einn af starfsmönnum ríkisins er búinn að gera merkilega uppgötvun á þessu sviði og ætlar sér að gera þetta að „spekúlations“-máli. Ég vona, að hv. 1. þm. Reykv. sé þakklátur fyrir þessar upplýsingar og að hægt skuli vera að flytja þessa vöru út og gera hana verðmæta, og þó að hún væri nú flutt óunnin, þá væri hægt að koma breytingu þar á tiltölulega fljótt, ef til kæmi.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég held, að það sé engin ástæða að óttast, að ekki fáist samkomulag um þetta. Bæjarstjórnum er áhugamál að fá þetta eftirlit sem bezt, og byggingarfulltrúar eru á launum hjá þeim.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal játa, að ég tel þessa brtt. heldur til bóta í frv. Samt vil ég mælast til, að d. felli hana. Ég held, að það valdi svo lítilli breyt., þó að hún verði samþ., að ekki sé vert að eiga það á hættu, að frv. nái ekki fram að ganga, með því að ég hygg líka, að ná megi samkomulagi í þessu atriði við bæjarstjórnir. Bæði lögregluþjónar og byggingarfulltrúar eru á launum hjá bæjarstjórnum, og ég hygg því, að fullkomlega sé hægt að komast að samkomulagi við bæjarstjórnirnar, að þar, sem er launaður byggingarfulltrúi á annað borð, sé hann látinn gera þetta án sérstaks endurgjalds. Ég veit, að bæjarstjórnum er mikið áhugamál, að þetta eftirlit verði sem bezt, og býst því við, að hægt sé að komast að samkomulagi við þær í þessu efni.

Þorsteinn Briem Ég hefi borið fram smábrtt. við 2. gr. frv., þar sem stendur, að fela megi lögreglustjóra að sjá um eftirlit samkv. l. þessum. Þar vil ég bæta við, að lögreglustjóri geti þá að því er tekur til eftirlits samkv. 1. gr. 2 krafizt til þess aðstöðar byggingarfulltrúa, ef hann er á staðnum. Þessi brtt. er fram borin af því, að að mínu áliti mundu verða meiri líkur til gagns af þessu eftirliti, ef lögreglustjóri gæti krafizt aðstöðar byggingarfulltrúa. Ég tel því, að þessi brtt. miði að því, sem nauðsynlegast er í þessu máli, að tryggja sæmilegt eftirlit með verkpöllum, uví að byggingarfulltrúi er sá maður, sem bezt ætti að hafa vit á þessu. Hann verður líka að koma á þessa staði hvort sem er til eftirlits, svo að lítill tími þyrfti að fara hjá honum til þessa eftirlits. Ég hygg, að þetta mál sé að flestra dómi svo nauðsynlegt og gott mál, að rað mundi ekki hindra framgang þess á þessum fyrri hl. þingsins, þó að brtt. yrði samþ., en vitanlega mundi hæstv. ráðh. vita þar bezt um, og ef hann telur frv. ekki hættu búna, þó að brtt. verði samþ., þá vona ég, að hann vilji styðja mitt mál.

Magnús Guðmundsson Ég er alveg undrandi yfir því, að hæstv. ráðh. skuli ekki finna ástæðu til að svara neinu í þessari löngu og ýtarlegu ræðu hv. 1. þm. Reykv. Það bendir til þess, sem mig uggir, að í þessu máli eigi lítið að skeyta rökum. En auk þess, sem ég benti á áðan, finnst mér æði flasfengið að samþ. þetta frv. nú, einmitt á sama þinginu, sem við erum í þann veginn að fresta af því, að því er sagt er, að það þykir svo óvíst um fjárhagsafkomu ríkisins í framtíðinni. Þetta frv. kemur til með að kosta ríkið mikið, ef að lögum verður og þau komast í framkvæmd, og þess vegna finnst mér ekki til of mikils mælzt, þó farið sé fram á, að afgreiðsla þess bíði til haustsins, ekki sízt ef það er svo, sem ég hygg, að ekki eru neinar líkur til, að frv. komi að notum, þó það verði samþ. nú. Væri þá nær að nota tímann í sumar til þess að ná samkomulagi um málið. því eins og hv. 1. þm. Reykv. hefir nú upplýst, þá segja háskólakennararnir hér einum rómi á fundi, að það verði að teljast óhjákvæmilegt lágmarksskilyrði fyrir fjárframlögum af háskólans hálfu, að brtt. mínar verði samþ., og það var ástæðan til þess, að ég bar þær fram. Ég skil ekki, hvernig hæstv. ráðh. ætlar að láta samþ. frv. eins og það er; það er alveg óforsvaranlegt, þegar maður hefir það svart á hvítu, að þeir menn, sem yfir fénu ráða, munu ekki leggja það fram nema fullnægt sé þessu skilyrði. Undir slíkum kringumstæðum er það ekkert annað en skollaleikur að vera að samþ. frv. Mér kom það einkennilega fyrir að heyra hæstv. ráðh. segja, að það hefði verið óþarfa fyrirspurn hjá mér, þegar ég spurði, hvað lægi í því skilyrði af hálfu háskólans, sem prentað var í niðurlagi aths. við frv. eins og það var flutt í byrjun. Ég spurði af því ég vildi fá svar hæstv. ráðh. um það, hvort hann væri samþykkur því, sem segir í bréfi háskólaráðs, sem ég héti hér í höndum. En hann svaraði þessu eiginlega ekki neinu. Ég varð að líta svo á, að þar sem háskólaráðið hefir verið með í þessari atkvgr., sem hv. 1. þm. Reykv. nefndi, þá geti hæstv. ráðh. ekki lengur byggt á samþykki þess fyrir þessu frv., en hvort það hefir nokkurntíma samþ. það, veit ég persónulega auðvitað ekkert um. Það hlýtur að vera á ábyrgð hæstv. ráðh., að hann sé ekki að láta samþ. hér frv., sem vitað er um, að ekki getur komið að neinum notum. Og þess vegna er hann skyldur til, að því er mér finnst, að sanna hér fyrir d., að hann hafi einhver ráð til þess að koma þessu máli í framkvæmd þrátt fyrir mótmæli háskólakennaranna allra í einum hóp. Mér sýnast það einnig rök í þessu máli, að stúdentarnir yfirleitt eru á móti því. Það er þó mikilsvert skilyrði fyrir notum þessarar stofnunar fyrir háskólann, að hún sé vel séð af stúdentunum. Og mér er óskiljanlegt það kapp, að vilja ekki reyna þann útveg, að fresta málinu og reyna að fá samkomulag um það í sumar. ekki sízt þegar það er upplýst af hv. 1. þm. Reykv., sem ég vissi ekki áður, að það vantar alveg lóð undir þetta hús. Annars skal ég ekki fjölyrða um þetta mál frekar. Hv. 1. þm. Reykv., sem er málinu nákunnugur, hefir gert hér sérlega glögga grein fyrir því, svo ég get þar að sjálfsögðu engu bætt við. En mig undrar, að hæstv. ráðh. og meiri hl. n. skuli enga hvöt finna hjá sér til þess að reyna að svara einhverju af þeim rökum, sem komu fram hjá hv. 1. þm. Reykv.

Magnús Guðmundsson Ég varð í minni hl. í allshn. um þetta mál. Ég áleit, að það væru komnar fram þær upplýsingar í málinu, að það hefði gott af því að bíða, a. m. k. til hausts, því að n. fékk bréf frá háskólanum um þetta mál, og mér skilst, að þar séu skilyrði, sem háskólinn setur, sem ekki er fullnægt í þessu frv. Ég vildi, að n. fengi háskólaráðið til viðtals, en n. vildi það ekki, svo að ég get ekki neitt haft eftir háskólaráðinu. En mér þykir sennilegt, að hæstv. ráðh. sé þessu máli kunnugur og geti sagt, hvort hér er um eiginleg skilyrði að ræða. Mér skilst á niðurlagi aths. við þetta frv. eins og það kom fram fyrst, að það megi a. m. k. skilja það svo, að um reglulegt skilyrði sé að ræða fyrir framlagi til rannsóknarstofubyggingar, þar sem háskólaráðið áskilur sér rétt til að koma fram með brtt., ef þurfa þyki eftir nánari athugun á frv. Þessi áskilnaður, að mega koma fram með brtt., er mér ekki alveg ljóst, hvað þýðir. Ef hann á ekki að þýða annað en það, að háskólaráðið muni ef til vill koma með brtt., þá er þetta þýðingarlaust, því að náttúrlega getur háskólaráðið, án þess að gera nokkurn áskilnað, komið fram með brtt. Ég var í nokkrum vafa um þetta og óskaði eftir að fá háskólaráðið til viðtals, en það fékkst ekki. Eftir upplýsingum, sem ég fékk eftir að meðferð n. á málinu var lokið, hygg ég, að hér sé um eiginlegt skilyrði að ræða þannig, að tilgangslaust sé að samþ. þetta frv. nema skilyrðinu sé fullnægt. Með þetta fyrir augum hefi ég flutt nokkrar brtt. við frv. á þskj. 313. Brtt. þessar eru fluttar til þess að fullnægja skilyrði háskólans. Annars skildist mér á meiri hl. n., að hann væri ekki búinn að athuga frv. nægilega, en óskaði þó, að það yrði tekið til 2. umr., og mundi n. síðan athuga frv. milli 2. og 3. umr. Nú hefir 2. umr. dregizt, svo að meiri hl. n. hefir haft nægan tíma til þess að athuga frv., og vil ég spyrja hv.frsm., hvort það hefir verið gert. Mér skilst, að ekki geti liðið langur tími milli 2. og 3. umr., ef afgr. skal frv. á þessu þingi, eins og ætlunin mun vera. Annars er mér sagt, að töluvert skiptar skoðanir séu um ýms atriði frv. meðal kennara og nemenda háskólans, en ef svo er, þá held ég, að málið hefði ekki nema gott af því að hvíla sig a. m. k. til haustsins, til þess að séð verði, hvort ekki er hægt að ná góðu samkomulagi um það innan háskólans. Það sjá allir, að það er alveg unnið fyrir gýg að samþ. frv., ef háskólinn reynist svo ofáanlegur til þess að leggja fram það fé, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég ætla svo ekki að fara lengra út í að ræða málið fyrr en ég hefi heyrt, hvað hæstv.atvmrh. upplýsir um, hvað gerzt hefir í málinu. Ég get getið þess, að ég hefi átt tal við rektor um málið og spurt hann um viðskipti stj. og háskólans út af því, og hefi nú gaman af að vita, hvernig frásögn hæstv. ráðh. ber saman við frásögn rektors.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. frsm. sagðist ekki vita, hvaða ástæður væru yfirleitt fyrir því, að háskólinn snerist á móti þessu frv. í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir, en mér þótti það dálítið undarlegt, að hann sagði í sömu andránni, að þessar ástæður væru þess eðlis, að hann gæti ekki tekið þær til greina. Ég skil ekki þessa röksemdafærslu hv.frsm., hvernig meiri hl. n. getur fordæmt skoðanir háskólans án þess að kynna sér þær, enda tel ég nú sjálfsagt, að n. hafi þegar gert það. Það er nú svo, að skoðanamunur innan háskólans um þetta mál er ákaflega mikill, og það er mjög hættulegt að knýja fram afgreiðslu á því máli án þess að ágreiningurinn sé jafnaður. Eins og hv.þdm. er kunnugt, hefir þessi skoðanamunur komið fram í tveimur frv., er lögð voru fram hér á þinginu. Eru þau þetta frv. og annað frv., sem flutt var í hv.Nd. af tveimur hv.þm., og er það í því formi, sem háskólinn óskar eftir, að farið verði eftir. Frv. þessi eru sem sé frv. um stofnun atvinnudeildar og rannsóknarstofnunar við Háskóla Íslands og svo þetta frv. um rannsóknarstofnun í þarfir atvinnuveganna við Háskóla Íslands, sem hér liggur fyrir. Munurinn á þessum tveimur frv. er í aðalatriðum sá, að frv. það, sem hér liggur fyrir, fer fram á, að sett verði á stofn rannsóknarstofnun fyrir atvinnuvegina, sem í fyrirsögn frv. heitir að sé við Háskóla Íslands, en virðist við nánari athugun ekki eiga að verða skyldari háskólanum en það, að bygginguna á að reisa við hlíðina á háskólanum. Þar á ekkert lífrænt samband að vera á milli. Í frv. síðar er aðeins gefið í skyn, að þegar ákveðnir aðilar komi sér saman um, þá skuli tekin kennsla í háskólanum af starfsmönnum rannsóknarstofnunarinnar í þeim fræðigreinum, sem stofnunin einkum fjallar um. Þá á háskólinn að verða einskonar sel eða útibú frá rannsóknarstofnuninni. Það er bersýnilegt, að rannsóknarstofnunin er hér aðalatriðið, enda á hún að heyra undir annað ráðuneyti en háskólinn, sem verður einskonar sel frá rannsóknarstofnuninni, þar sem starfsmenn hennar eiga að kenna án sérstakrar borgunar. Það á að verða líkast því, þegar vinnumaður, sem ráðinn er á heimili, er lánaður eitthvað burtu til þess að vinna eitt og eitt dagsverk án borgunar, en er eftir sem áður fastur starfsmaður á heimilinu, rannsóknarstofnuninni. Það er vitanlegt, að hér á háskólinn, sem hefir mikla þörf fyrir fé og fengið hefir leyfi til að afla sér fjár með sérstökum hætti, með því þó að greiða fyrir leyfið há gjöld, að fá að verja sínu fé til byggingar, sem þó á ekki að verða partur af háskólanum og má ómögulega heita deild við háskólann. Í samræmi við þau mótmæli, sem komið hafa fram í háskólanum gegn þessu frv., hafa 2 hv.þm. í hv.Nd. borið fram frv. um atvinnudeild og rannsóknarstofnun við Háskóla Íslands, sem er algerlega í samræmi við háskólalögin, sem samþ. voru hér í þessari d. og eru nú fyrir hv.Nd. Í frv. um atvinnudeildina er ákveðið, að deildin skuli vera skipuð eins og aðrar deildir háskólans og skuli heyra undir sama ráðuneyti og þær. Það væri algerlega óhæfilegt í okkar löggjöf, að ýmsar deildir eins skóla eða stofnunar heyri undir ýmsar deildir stjórnarráðsins eða ýmsa ráðh. Slíkt væri alveg gagnstætt því, sem gerist í okkar löggjöf. Ef ætti nú að fara að breyta þessu, þá yrði að skipta háskólanum þannig að láta t. d. guðfræðideildina heyra undir kirkjumálaráðuneytið, læknadeildina undir þann ráðh., sem hefir heilbrigðismálin, og lagadeildina undir dómsmrh. Svo ætti að skipta öðrum skólum í landinu milli ráðh. og láta hvern skóla heyra undir það ráðuneyti, sem fer með skyld mál hverjum skóla. Það hefir verið svo, að allir skólar í landinu hafa þótt eiga að vera undir stjórn kennslumálaráðuneytisins. Því hefir verið treyst, að sá ráðh. taki tillit til velferðarmála allra skóla í landinu. Það, að láta þá stofnun, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, heyra undir atvmrh., sýnir því ekkert annað en það, sem skin út úr frv., að rannsóknarstofnunin á aðeins að vera í þágu atvinnuveganna, og af því svo lítið er um fé í ríkissjóði, á að taka þetta fé háskólans 200 þús. kr., til þess að gefa atvinnuvegunum þessa stofnun. Og til þess að fá þetta fé er því offrað að hnýta því aftan við nafn frv., að þetta eigi að vera stofnun við háskólann. Í hinu frv. er gert ráð fyrir, að stofna skuli atvinnudeild við háskólaun, og eru í því frv. auk þess öll þau sömu ákvæði um rannsóknarstofnun og eru í þessu frv. h. u. b. óbreytt. Kennarar við atvinnudeildina eiga svo samkv. stöðu sinni að verða yfirmenn og starfsmenn við rannsóknarstofnunina hver á sínu sviði. Þannig verður því kennurum háskóladeildanna sköpuð aðstaða til þess að vinna við rannsóknarstofnunina, hverjum fyrir sína deild. Mér finnst þetta fyrirkomulag svo eðlilegt og útlátalaust, að ég er algerlega hissa á því, að því skuli vera mótmælt, og hvers vegna þetta frv. nær ekki fram að ganga, enda hefi ég enga ástæðu heyrt færða fram gegn því. Þetta er ekkert dýrara fyrirkomulag, og yfirleitt virðist ekkert vera því til fyrirstöðu. Eftir frv. því, sem hér liggur fyrir, er aftur á móti ekkert samband milli rannsóknarstofnunarinnar og háskólans. Háskólinn á bara að leggja fram allt sitt fé til stofnunarinnar, en hún má ekki einusinni heita deild við háskólann. Þar sem þetta er 2. umr., þykir mér hlýða að athuga nokkuð einstakar gr. frv. Í 1. gr. er sagt, að stofnunin eigi að heita rannsóknarstofnun Háskóla Íslands. Ég verð nú að segja það, að mér þykir út af fyrir sig þetta nafn ákaflega óheppilega valið. Um nokkurt skeið hefir hér verið til stofnun, sem heitir rannsóknarstofa Háskóla Íslands. Þar sem nú þessi stofnun virðist eiga að starfa áfram, þá sýnist það vera skynsamlegra að velja hinni nýju stofnun nafn þannig, að þessar tvær stofnanir þekktust sundur, en það er alveg eins og með þessu nýja nafni sé ætlazt til, að menn villist á þessum tveimur stofnunum, og mér þætti hreint gaman að vita, hve margir menn, sem ekki hafa sérstakan kunnugleika í þessum efnum, vita það, hver er munur á rannsóknarstofu háskólans og rannsóknarstofnun háskólans. Ég hygg, að þeir verði ekki margir. Það er því alveg augljóst, ef þessar tvær stofnanir eiga báðar að starfa í framtíðinni, að þá verður að velja þessari nýju stofnun eitthvert heppilegra nafn, svo sem rannsóknarstofnun atvinnuveganna, eða því líkt. En þetta er nú kannske afsakanlegt eða skiljanlegt, af því það hefir nú skinið í það gegnum meðferð þessa máls, að rannsóknarstofu háskólans eigi að leggja niður. Það hefir ekki verið talað um það upphátt, því það hefir ekki verið álitið vinsælt úti um landið. Yfirmaður rannsóknarstofunnar er orðinn mjög vinsæll úti um landið fyrir störf sín, og því ólíklegt, að því yrði tekið með þökkum, að sú stofnun verði lögð niður, sem þó upphaflega a. m. k. var tilgangurinn, og því hefir það ekkert þótt saka, þó sett yrði á stofn rannsóknarstofnun háskólans. Þrátt fyrir þetta er nafnið gersamlega óskiljanlegt. hér á að safna saman starfsmönnum, sem ekki koma háskólanum nokkurn hlut við, nema þá helzt efnafræðingurinn. Þarna eiga að starfa fiskifræðingur ríkisins o. fl., sem ekkert eru tengdir við háskólann. Náttúrlega er þetta „pent“ nafn, rannsóknarstofnun háskólans, en það er alveg eins og þegar barn er heitið í höfuðið á einhverjum mikilsmetnum manni, að það þykir ákaflega „pent“, en stundum hefir verið álitið, að einhver klókindi væru á bak við slíkar nafngiftir, að til þess væri þá ætlast, að sú virðulega persóna, sem þannig var heitin, gæti átt von á gjöfum frá þeim, sem hún er heitin í höfuðið á. Ég býst við, að þannig sé ætlazt til, að háskólinn gefi rannsóknarstofnuninni hús, en það versta við þetta er það, að það er bara ekkert að vita, að háskólinn vilji gefa þetta hús. Það er ekki hægt að taka fé háskólans nema með leyfi hans, og það er ekki fengið, þó meiri hluti háskólaráðs hafi hér gefið einhvern ádrátt. Þá er sagt í 3. gr., að fiskideildin skuli hafa með höndum eftirlit með síldar- og fiskigöngum. Ég hafði nú haldið, að síld væri fiskur, og ég sé ekki, hvers vegna ekki er alveg eins nefndur þorskur, ísa o. fl. tegundir fiska, sem við höfum gagn af.

Hér er miðað við sérstakt fiskveiðitímabil

. En því er þá ekki líka talað um lax og silung? Það eru þó dálítið sérstæðar fiskitegundir. Nei, þetta heitir ekkert annað en vitleysa á íslenzku máli, og sýnir það eitt, þegar svo smávægilegar vitleysur eru samþ. í frv., að ekki er um annað hugsað en að sulla frv. einhvern veginn í gegnum þingið án þess það sé athugað. Þetta er aftur á móti leiðrétt í hinu frv. Þá er í 3., 4. og 5. gr. talað um þær rannsóknir, sem hinar þrjár deildir rannsóknarstofnunarinnar eiga að hafa með höndum. Þar er t. d. talað um fjörvirannsóknir og búfjárrannsóknir. Mér er að vísu ekki kunnugt um það persónulega, en ég hefi fengið um það upplýsingar hjá forstöðumanni rannsóknarstofu háskólans, að þessar rannsóknir hafa farið þar fram og munu verða framkvæmdar þar eftirleiðis eins fullkomnar og hægt er hér á landi. Það er því alveg augljóst, að þetta ætti að taka út úr frv. á þessum stað og setja í annan kafla, sem raunar vantar í frv., en ætti að vera um það, sem rannsóknarstofnun háskólans felur rannsóknarstofunni að vinna. Í 7. gr. eru ákvæði um það, að rannsóknarstofnun háskólans skuli hafa heimild til að láta úti og selja hverskonar lyf, sem hún vinnur sjálf eða útvegar frá öðrum rannsóknarstofnunum. Þetta eru alveg óþörf ákvæði. Ég held, að á síðasta þingi hafi verið samþ.l. um það, að slík stofnun sem þessi skuli hafa þennan rétt. Þetta er því óþarft. Þá eru í 10. gr. taldir. upp ýmsir menn, sem heimilt er að krefjast starfs af í þágu rannsóknarstofnunarinnar. Það átti vitaskuld í þeirri upptalningu fyrst og fremst að nefna rannsóknarstofu háskólans, því henni verður rannsóknarstofnunin að fela þegar frá byrjun mjög mikilvægt starf, og það er ákaflega einkennilegt að gleyma þeirri stofnun, sem frá upphafi á að hafa a. m. k. fjörvirannsóknirnar og búfjársjúkdómarannsóknirnar. Þá kemur nú 13. gr. Þar er ein nefndin á ferðinni. Maður getur kannske sagt, að hún sé meinlaus og gagnslaus, en ég er þó ekki viss um, að svo sé. Það er nú svo, að vísindamönnum, sem eru að vinna við rannsóknir, er ekki hægt að skipa fyrir verkum nema mjög takmarkað. Það er ekki hægt að skipa þeim að finna upp eða að komast að niðurstöðum. Vísindamaðurinn verður að starfa eftir sínu höfði, og hann leiðir stundum ýmislegt merkilegt í ljós án þess að vita af því, hann stendur oft á þröskuldinum áður en varir. Þannig er þetta venjulega með vísindalegar rannsóknir. Hitt er miklu sjaldgæfara, að hægt sé að skipa vísindamönnunum að rannsaka og komast að ákveðinni niðurstöðu. Þess vegna finnst mér geta komið til mála, hvort þessi n. er ekki a. m. k. gagnslaus, eða jafnvel verra en það. Í n. þessari skulu eiga sæti fulltrúar frá atvinnuvegunum, en það er nú svo sem ekki þannig, að þessir atvinnuvegir séu fulltrúalausir í landinu. Ég veit ekki betur en að landbúnaðurinn hafi Búnaðarfélag Íslands, fiskframleiðendur Fiskifélagið og iðnaðarmenn iðnráðið. Þessir aðilar ættu að hafa fullkominn áhuga fyrir því að efla hver sína atvinnugrein án þess verið sé að skipa þessa aðila í sérstaka n. Það er nú komið svo með þetta nefndafargan, að það nær ekki nokkurri átt, það er orðið að innflúensufaraldri hér á Alþingi, þar sem ekkert frv. sleppur við að sýkjast. Í hvert einasta frv. er sett n., annars er ekkert vit í því, og gott ef ein n. dugir. Ég held, að þessi n. sé alveg óþörf, og hún getur ef til vill undir sumum kringumstæðum verið lakari en ekkert. Þá vil ég minnast á 14. gr. þessa frv., en það er hún, sem segir, á hvern hátt þessi stofnun geti tengzt við háskólann. Upphaflega var þessu þannig fyrir komið, að háskólinn átti ekkert að segja um þetta atriði. Starfsmenn rannsóknarstofnunarinnar áttu bara sjálfir að segja til um, hvenær kennsla skyldi hafin. Svo átti atvmrh. að vera þar með í ráði líka. Þessu hefir nú verið breytt þannig, að háskólaráðið hefir einnig atkv. um þetta. En það er í minni hl., svo að það getur ekki sjálft ákveðið, hvenær kennsla hefst. Ef þetta kemst á einhverntíma í blárri framtíð, sem varla er unnt að eygja ennþá, og hin tilvonandi háskólabygging endist svo lengi, að búið verði að stofna deildina, áður en þarf að fara að endurnýja bygginguna, þá verður þetta þannig framkvæmt, að háskólinn verður einskonar útibú eða sel frá rannsóknarstofnuninni. Starfsmennirnir eiga að stunda kennsluna við háskólann án sérstakrar borgunar. Starfsemi þeirra á að vera eins háttað og starfsemi manna, sem eru í föstum stöðum og eru valdir í ólaunaðar n. til þess að vinna ýms nefndarstörf. Þá kem ég að síðustu málsgr. 14. gr. frv. Þar segir, að kennarar rannsóknarstofnunarinnar myndi sérstaka kennsludeild í háskólanum, sem skuli lúta sömu almennum fyrirmælum um skipulag sem aðrar kennsludeildir háskólans. Ég er ekki viss um, hvernig þetta ákvæði getur samrýmzt öðrum ákvæðum frv., t. d. ákvæðum 8. gr. Þetta hlýtur að rekast hvað á annað. 8. gr. frv. gerir ráð fyrir því, að atvmrh. feli einum af starfsmönnum hverrar deildar rannsóknarstofnunarinnar deildarstjórn til 5 ára, en samkv. háskólalögunum og frv. um Háskóla Íslands skal háskólaráð kjósa forstöðumenn deildanna til 1 árs í senn. Ég sé ekki, hvernig þetta getur samræmzt. En samkv. hinu frv. er þetta atriði alveg ljóst. Þar er gert ráð fyrir því, að allir kennarar rannsóknarstofnunarinnar myndi eina háskóladeild, sem kjósi sér svo einn deildarforseta til eins árs, sinn í hverja deild stofnunarinnar. Þar er ekki gert ráð fyrir neinum forstjóra, heldur skal einn af prófessorum atvinnudeildarinnar vera deildarforseti þeirrar deildar, eins og tíðkast um aðrar deildir háskólans. Það eru því margir ágallar á þessu frv., en þótt hv. meiri hl. þingsins vilji sem minnst tillit til óska háskólans taka, þá ætti samt að mega vænta þess, að sómasamlega verði gengið frá þessu máli. Þá vil ég minnast á 15. gr. Hún rúmar eitt af aðalatriðum þessa máls. Það er peningaspursmálið. Þar er svo ákveðið, að til rannsóknarstofnunarinnar skuli ganga það 20% gjald, sem ríkið áskildi sér, þegar háskólinn öðlaðist sérleyfi fyrir happdrættið. Þetta er vel til fundið, og er ekkert athugavert við það. Ég vil benda hæstv. stj. og hv. meiri hl. þings á það, að þetta hefði verið rétta og eðlilega leiðin, fyrst ómögulega mátti setja upp atvinnudeild við háskólann. Þá hefði verið rétt að leggja til, að fyrir þetta 20% gjald yrði sett upp sjálfstæð stofnun í þarfir atvinnuveganna, án þess að talað væri um háskólann í því sambandi, fyrst bann mátti ekki koma þar nálægt. En þar sem það liggur á því að koma upp þessari byggingu, eins og hæstv. ráðh. minntist á, þá er fundið upp á því að tengja þessa stofnun í orði kveðnu við háskólann, til þess að brjóta ekki í bága við lögin um happdrætti, og láta gjaldið ganga til stofnunarinnar og láta hana svo endurgreiða háskólanum helming fjárhæðarinnar upp í byggingarkostnaðinn. Hinsvegar er ekkert tekið fram um það, hver þessi byggingarkostnaður verði. Það er gert ráð fyrir, að gjaldið muni nema um 200 þús. kr. á þessu 10 ára tímabili, að vísu allt eftir því, hvernig happdrættið gengur. En þegar gefnir eru út heilir seðlar, þá er óvíst, hver ágóðinn verður. Með sæmilegri sölu getur hann jafnvel enginn orðið. Ef svo er háttað, að heilir vinningar falla á heila seðla, t. d. ef borga þarf út 50 þús., 25 þús. eða 20 þús. krónur, þá verður ágóðinn áreiðanlega hverfandi lítill. Að ágóðinn af happdrættinu varð eins mikill síðasta ár og raun gefur vitni um, stafar að mjög miklu leyti af því, að stjórn happdrættisins sá sér ekki fært að gefa út meira en hálfmiða meðan happdrættið var á byrjunarstigi. Nú er í ráði að fara einnig að gefa út heilseðla, og þá er ágóðavonin vitanlega langtum minni. Verði ágóðinn í meðallagi mikill, þá verður upphæð sú, sem hér um ræðir, eitthvað í kringum 200 þús. kr. Þá fær háskólinn 100 þús. kr. aftur í þann byggingarkostnað, sem hann leggur fram. Upphaflega var gert ráð fyrir 150 þús. kr., en sú upphæð var hækkuð upp í 200 þús. kr., - en hver er tryggingin fyrir því, að þessi upphæð verði ekki hærri en 200 þús. kr., ef ekkert er um það ákveðið? Það má kannske segja, að það sé trygging, að háskólinn borgi aldrei meira en ef hægt er að svæla út úr honum 200 þús. kr. fyrir ekkert. En fyrst það er þó hægt, þá sé ég ekki annað en að hægt muni vera að halda áfram að svæla út úr honum fé. T. d. átti sundhöllin ekki að kosta meira en 200 þús. kr. til að byrja með. Það er rétt, að ég taki það fram í þessu sambandi, að byggingarmeistarinn, sem um sundhallarbygginguna sá, var ekki meiri meistari en það, að hann „planlagði“ sundlaugina þannig, að djúpi endi sundlaugarinnar átti að liggja á móti brekkunni, en grynnri endinn átti að hvíla á súlum. En hversu mörg hundr. þús. sem hafa gengið til sundhallarinnar, þá er hún samt ófullgerð, eins og kunnugt er. Eins og ég benti á, þegar fundur var haldinn um þetta mál á Garði, þá finnst mér vera möguleiki fyrir því, að það verði aldrei byggt yfir háskólann, svo framarlega sem haldið verður áfram á þeirri braut, sem málið er komið út á. Ef háskólaráðið lætur undan slíkum röddum, þá verður aldrei byggt yfir hann. Ef byggja þyrfti yfir ríkisprentsmiðjuna, þá væri víst ekkert því til fyrirstöðu að kalla hana prentsmiðju við Háskóla Íslands og heimta, að hún væri byggð við háskólann. Það tíðkast víða erlendis, að háskólar hafa prentsmiðjur. Þannig mætti setja hverja stofnunina á fætur annari, sem ríkinu þóknast að setja upp, í samband við háskólann. Eins og þetta peningaspursmál er leyst hér, þá er ekki nema eðlilegt, að fram komi raddir, ef fara á að byggja allt annað hús en menn dreymdi um, þegar háskólinn útvegaði sér þessa peninga, og spyrji, hvort ekki megi finna jafngóðar ástæður og þessar til þess að taka alla peningana af háskólanum til einhvers annars. Hæstv. ráðh. lagði áherzlu á, að málinu væri hraðað nú, til þess að hægt yrði að byrja á byggingunni strax í sumar, vegna þess að þær rannsóknir og starfsgreinir, sem hér um ræðir, ættu við svo léleg húsakynni að búa. Ég vil aðeins benda þessum hæstv. ráðh. á það, að engin stofnun á landinu á við nálægt því jafnléleg húsakyni að búa og einmitt háskólinn. Háskólinn var settur niður í stofur alþingishússins 1911, svo sem mönnum er kunnugt um, aðeins til þess að tengja hann við minninguna um Jón Sigurðsson forseta. Þótti öllum það vel til fundið þá, en engum datt vitanlega í hug annað en að þetta yrði bráðabirgðahúsnæði fyrir háskólann. Það hefir lengi verið almennur áhugi fyrir því, að hægt yrði að koma upp nýrri deild við háskólann, og þá helzt rannsóknarstofu í þarfir atvinnuveganna. Menn hafa fyrir löngu komið auga á það, að til vandræða horfir, hversu takmarkaður og þröngur sá farvegur er, sem stúdentastraumurinn rennur eftir. Sérstaklega hefir það horft til stórvandræða, hvað stúdentahópurinn hefir þyrpzt í tvær deildir, laga- og læknadeildir, sem báðar eru yfirfullar fyrir löngu. Skólanum er bráðnauðsynlegt að geta sveigt stúdentastrauminn í aðrar áttir, og þá einkum í hinar praktísku áttir. Ég legg ekki svo sérstaklega mikið upp úr því, að nauðsynlegt sé endilega að gera úr stúdentunum sprenglærða „specialista“, heldur tel ég þeim nægilegt að fá staðgóða undirstöðumenntun, svo að þeir gætu t. d. komizt á visst háskólastig, yrðu t. d. kandídatar í sinni sérgrein, en það nám ætti svo að veita þeim aðgang að hinu praktíska lífi á eftir, t. d. í fiskifræði, landbúnaðarvísindum, iðnaðarstörfum og öðru þess háttar. Margir hafa og minnzt á það, að skynsamlegt væri að stofna verzlunardeild við háskólann. Það væri óneitanlega mikils virði að fá heilan hóp af háskólagengnum mönnum inn í verzlunarstéttina. Ég er viss um, að bæði stéttin sjálf og landið hefði mjög gott af því. Þessi von er alveg slegin niður. Þetta, sem nú var nefnt, er sérstaklega ástæðan fyrir því, hvað stúdentar hafa tekið þetta mál föstum tökum. Fyrir nokkru síðan var boðað til fundar á Garði til þess að ræða um þetta mál. Fundurinn var fjölsóttur, og sótti hann fjöldi stúdenta og flestir háskólakennararnir, þar á meðal þeir þrír, sem eru meiri hluti háskólaráðs. Auk þess var þar hv.þm. Hafnf., sem manna mest barðist fyrir frv. í hv.Nd. Ég verð að segja, að ég hefi aldrei verið á einlitaðri fundi. Það kom engin rödd fram á fundinum, hvorki meðal stúdenta né heldur kennara, sem ekki fordæmdi alveg þær aðgerðir, sem hér er verið að framkvæma, að undanteknum þessum meiri hl. háskólaráðs. Þetta eru nú þau sterku meðmæli, sem þetta frv., sem hér liggur fyrir, á að hafa fengið. Eftir að þessi fundur hafði verið haldinn, var boðað til kennarafundar til þess að ræða málið. Ég held, að allir kennararnir, nema þeir, sem eru í meiri hl. háskólaráðs. hafi skorað á rektor háskólans að halda fundinn. Ég vil taka það fram, að allar samþykktir, sem gerðar voru á þessum fundi, voru samþ. með samhljóða atkvæðum. Skal ég lesa upp aðaltillöguna, með leyfi hæstv. forseta. Hún hljóðar svo: „Almennur fundur kennara háskólans lýsir því yfir, að hann telur, að með frv. til l. um stofnun atvinnudeildar við Háskóla Íslands, er nú liggur fyrir alþingi, sé óskum háskólans um atvinnudeild fullnægt í grundvallaratriðum, og lýsir því fylgi sínu við frv. þetta“. Þetta var aðaltill. kennarafundarins. Þetta voru till., sem allir háskólastúdentar stóðu saman um. Þar sem minni hluti háskólaráðs vildi sýna sanngirni og ekki ganga á móti því, sem meiri hl. hafði gert, þá var samþ. varatill. í sambandi við það, sem háskólaráðið áður hafði sagt, um það, að það áskildi sér rétt til þess að bera fram brtt. Síðan komu brtt.shlj. þeim, sem hv. 1. þm. Skagf. hefir borið fram og nú liggja hér fyrir til atkvgr. Þar sem hæstv. ráðh. og ég held næstum því hv.frsm. meiri hl. n. töldu nokkurn vafa á því. hvort háskólaráð gengi ekki að og samþ. þetta frv., þótt það vildi frekar hafa það öðruvísi, þá vil ég lesa upp niðurlagið á brtt. eftir að hún hafði verið skrifuð. Það hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn telur, að það verði að vera óhjákvæmilegt lágmarksskilyrði fyrir fjárframlögum af háskólans hálfu til rannsóknarstofnunar þeirrar, er ræðir um í lagafrv. skipulagsnefndar, að þessar breytingar verði á því gerðar“. Ég held, að það sé ómögulegt að taka skýrara til orða en hér er gert. Þetta samþ. meiri hluti háskólaráðs engu síður en hinir kennararnir, þó að undanteknum rektor, sem var veikur og gat því ekki sótt fundinn. Ef litið er á þessar brtt., sem hér eru settar fram sem óhjákvæmilegt skilyrði fyrir því, að háskólaráð leggi fram fé til byggingarinnar, þá er auðséð, að þær eru svo meinlausar, að ég fyrir mitt leyti gerði það með hangandi hendi að ganga að þeim á þessum fundi. Ég vildi halda mér við frv. um atvinnudeild, en vildi þó ekki brjóta þannig einróma samþykkt. Mér er óskiljanlegt, hvers vegna ekki mátti samþ. frv. um atvinnudeild. Þó var framkvæmd ein leiðrétting um það, að rannsóknarstofa háskólans skyldi hafa rannsóknir á búfjársjúkdómum með höndum. Þá vil ég drepa á brtt. við 14. gr. frv. Þar er sagt, að þegar háskólaráð og atvmrh. ákveða skuli rannsóknarstofnunin verða sérstök deild við Háskóla Íslands, og nefnist hún atvinnudeild. Þessi stofnun á þá að ganga inn í háskólann sem raunveruleg háskóladeild. Skipulagning deildarinnar og skipun starfsmanna hennar skal lúta sömu lögum og aðrar deildir háskólans. Síðan koma fyrirmæli, sem eru svipuð fyrirmælum frv. sjálfs, um það, að ef þessi deild verður sett upp, þá þurfi að sjá fyrir undirstöðukennslu í nokkrum fyrrihlutanámsgreinum, og skal lögð sérstök áherzla á tekniskar fræðigreinir og náttúruvísindi, með það fyrir augum, að auðvelt sé að búa menn undir það, að síðari hluti námsins geti farið fram erlendis. Af því að menn eru ef til vill hræddir við þessa aukakennslu í sambandi við atvinnudeildina, þá vil ég upplýsa það, að fyrir nokkrum árum voru gerðar till. um undirbúningsfræðslu við háskólann, þannig að menn gætu numið byrjun í náttúrufræði, verkfræði og tungumálum hér heima við háskólann og lokið þannig við tveggja ára nám heima, og farið síðan til erlendra háskóla til þess að ljúka við námið þar. Ég held, að þetta hefði verið mjög heppilegt. Í fyrsta lagi hefðum við getað sparað erlendan gjaldeyri, í öðru lagi var hægt að veita færum íslenzkum mönnum atvinnu við kennsluna, og í þriðja lagi hefði frekar verið hægt að sjá, hvað í mönnum býr og hverjir eru hæfir til þess að verða styrks aðnjótandi framvegis við erlenda háskóla. Þetta hafðist ekki í gegn, en við þessa rannsókn kom það í ljós, að auðvelt var að veita þessa fræðslu hér fyrir tiltölulega litla borgun. Breytingin á 15. gr. fer fram á það, að tryggt sé, að háskólanum sé ekki skylt að leggja fram meira en þá hámarksupphæð, sem gert er ráð fyrir í sambandi við þessa byggingu, sem sé 200 þús. kr. Þetta finnst mér sjálfsagt, en hinsvegar er það ákvæði frv. látið haldast, að rannsóknarstofnunin greiði háskólanum ekki aftur meira en helming þess fjár, sem háskólanum ber að greiða ríkissjóði samkv. lögum um happdrætti. Það verða þá undir öllum kringumstæðum fjárútlát fyrir háskólann, sem hann yrði að inna af höndum með tilliti til þess að fá þá á sínum tíma þessa deild. Ég verð að segja eins og hv. 1. þm. Skagf., að mér er óskiljanlegt, hvers vegna ríður svo mjög á að ljúka þessu máli nú. Hæstv. ráðh. sagði að vísu, að það þyrfti að ljúka málinu nú til þess að hægt væri að byrja á byggingunni strax í sumar. En ég get alveg fullvissað hv.þm. um, að það verður ekki hægt að byrja á byggingunni í sumar, hvort sem þetta frv. fær samþykki eða ekki. Hvað sem því liður, að féð á nú ekki að fást, úr því ekki var gengið að úrslitaskilyrðum, sem háskólinn setti fyrir því, að það fengist. Þó maður sleppi því alveg, þá eru aðrar ástæður, beinlínis tekniskar ástæður, sem gera ómögulegt að byrja á byggingunni í sumar. Svo ég nefni bara eina, þá á háskólinn ennþá enga lóð til þess að byggja á. Ég hefi orðið var við, að sumir hv.þdm. halda, að háskólinn eigi lóð, en það fer fjarri því. Það hefir verið talað um lóð handa honum suður á Melum, og bæjarstj. hefir haft góð orð um að láta hana af hendi. En á því eru ýmsir annmarkar. Þessi lóð hefir ekki verið afhent ennþá, og ég tel vafasamt, að það mál leysist á þessu ári. Fyrir það fyrsta eru kvaðir á lóðinni, sem menn eru ekki á eitt sáttir um, hver á að leysa inn. Í öðru lagi er risinn ágreiningur um, hvernig þessi lóð á að vera. Menn muna vafalaust eftir þáltill., sem hv.þm. S.-Þ. fékk samþ. á þinginu í haust um ákveðið skipulag á þessari lóð, og var hún vitanlega fram borin sökum þess, að fullkominn ágreiningur er um það, hvernig lóðin á að vera. Upphaflega hugsuðu menn sér, að hún næði frá Suðurgötu og alla leið yfir melana, mýrarnar og túnin meðfram öllum suðurenda tjarnarinnar og yrði geysilega stór. Nú hefir það komið í ljós, að bæjarstj. álítur nauðsynlegt að leggja umferðargötu yfir þetta svæði.

Grútargötu

. Já, við getum kallað hana Grútargötu, hún mun valda jafnmiklum ágreiningi, hvort sem hún er kölluð Grútargata eða Gullgata. Það er gott, að hv.þm. leggi til eitt uppnefni í þessu máli. Annars ætti hann nú heldur að hugsa um fylliríissögurnar, sem hann er að skrifa um þessar mundir; hann kann að gleyma einhverju af þeim, ef hann er að skjóta hér inn í umr. En sem sagt, það er kominn fullkominn ágreiningur um, hvernig á að haga þessari lóð. Ýmsir innan háskólans og jafnvel stjórnarinnar hafa staðið á móti því, að gata kæmi þarna yfir lóðina, og það er alls ekki séð, hvenær það spursmál verður leyst. Hitt er víst, að háskólinn hefir nú sem stendur ekki ráð á neinni lóð, og það er ekki hægt að byrja á byggingu fyrr en afhending hefir farið fram. Stúdentagarðurinn var að vísu reistur þarna, en hann leysti til sín horn af lóðinni fyrir sín efni, af því stúdentarnir voru óþolinmóðir eftir því að koma honum upp, svo það kemur ekki þessu máli við. Og nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Hvar ætlar hann að reisa þá byggingu, sem hér er um að ræða? Ég spurði rektor háskólans, sem er mjög ákafur í þessu máli. Hann sagði bara, að þetta kæmist í lag. En ég segi, að það kemst ekki í lag meðan allur þessi ágreiningur er óleystur. Það er nóg til þess, að ekki er hægt að byrja á byggingunni, að enginn veit, hvar hún á að standa. Og þegar búið er að ákveða lóðina, þarf að undirbúa rækilega skipulag húsanna á henni. Það er hreinasta óvit að fara að peðra upp húsum hér og hvar á lóðinni án þess að athuga fyrst, hvernig húsaskipunin í heild á að vera. Þetta er nú út af fyrir sig nóg ástæða til þess, að aldrei verður byggt í sumar. En ég vil einnig nefna aðra ástæðu, ef menn skyldu halda, að það gerist eitthvert kraftaverk, svo lóðin verði tilbúin. Þá vantar bara blátt áfram peningana. Græddi ekki happdrættið 100 þús. kr. síðasti. ár, munu menn spyrja. Jú, það er rétt, að ágóðinn varð um 93 þús. kr., sem rann í háskólasjóð. En happdrættið getur ekki starfað með minni sjóð en sem því svarar. Það er ekkert vit í því að láta happdrættið starfa án þess að hafa varasjóð. Fyrsta árið slampaðist þetta af með því að dreifa áhættunni, en aðrir sjóðir háskólans hlupu líka undir bagga. Happdrættinu veitir alls ekki af sínum fyrsta ágóða sem varasjóði. En þetta gerir ekki heldur nokkurn skapaðan hlut til. Stofnunin tekur ekki til starfa einum degi fyrr, þó eitthvað væri byrjað að grafa fyrir byggingunni í sumar. Það yrði bara farið þeim mun hægar við framkvæmdirnar. Nei, það á ekki að byrja fyrr en búið er að ganga frá lóðamálinu, planleggja lóðina vel og safna fyrir nægilegu fé. Þá er hægt að byrja með þeim krafti, að húsinu verði lokið á eðlilegum tíma. Því er engin ástæða til að afgr. þetta mál nú. Það verður ekkert búið að gera, þegar þingið kemur saman í haust, hvað sem samþ. er nú. Hér er aðeins um að ræða ofurkapp einstakra manna - sem ég veit ekki, hvernig á stendur -, er vilja keyra þetta mál í gegn á móti vilja næstum því hvers einasta manns í þeirri stofnun, sem hér á hlut að máli. Ég skal nú ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég vildi nota þessa umr., áður en málið gengi lengra og í sambandi við brtt.hv. 1. þm. Skagf., til þess að gera grein fyrir minni skoðun á málinu.