Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur skoðað þetta mál og mælir með samþykkt frv. eins og það er orðið eftir meðferð Nd., eins og fram kemur í nál. á þskj. 698. Mál þetta á líklega rætur að rekja til þáltill. sem flutt var 1963. Á grundvelli hennar var sett á fót nefnd sem nokkru síðar skilaði áliti eða raunar þremur álitum: Í fyrsta lagi varðandi Stýrimannaskólann. Á grundvelli þess álits var lögum og reglum um Stýrimannaskólann breytt. Í öðru lagi álíti sem var grundvöllur laga um Stýrimannaskólann í Vestmannaeyjum. Í þriðja lagi skilaði sú n. áliti um sjóvinnuskóla sem síðan hefur legið hjá menntmrn. Þessu máli er því hreyft á grundvelli þessa starfs sem þá var unnið, og vil ég segja að það hefði gjarnan mátt vera fyrr fram komið. Þetta virðist mikið nauðsynjamál og er n., eins og ég sagði áðan, á einu máli um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Frv. þetta til breyt. á l. um dýralækna er komið frá Nd. og var afgr, frá þeirri hv. d. shlj. Landbn. þessarar hv. d. hefur kynnt sér málið. Það hefur borist um það umsögn frá yfirdýralækni, og vil ég að leyfa mér að kynna hv. d. álit hans á málinn. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. er flutt af Gunnlaugi Finnssyni og fjallar um breyt. á núgildandi umdæmaskiptingu á Vestfjörðum. Eru till. þessar til bóta eftir því sem mér er tjáð af kunnugum mönnum, enda hafa samgöngur breyst allnokkuð síðan núv. skipting var fyrst gerð.“ Eins og heyra má af þessum tilvitnuðu orðum yfirdýralæknis er hér aðeins um það að ræða að breyta mörkum milli umdæma dýralækna. Landbn. féllst á frv. að þessu leyti og mælir með því að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til umr. og er til l. um breyt. á l. um dýralækna, er einnig komið frá Nd. og var afgr. frá þeirri hv. d. shlj. Það felur í sér skiptingu dýralæknisembættis á Austurlandi, Um þetta frv. hefur borist umsögn yfirdýralæknis og vil ég kynna hv. dm. það sem hann hefur um málið að segja. Frv. er flutt af þremur þm. Austf., þeim Tómasi Árnasyni, Sverri Hermannssyni og Lúðvík Jósepssyni. Yfirdýralæknir segir svo um frv.: „Hér er gert ráð fyrir að koma á fót nýju dýralæknisumdæmi, Austurlandsumdæmi syðra. Mér er kunnugt um að það hefur lengi verið ósk manna á Austurlandi að fá þangað dýralækni til viðbótar því þegar annatími er mestur síðari hluta vetrar, að vorinu og að haustinu anna tveir dýralæknar á engan hátt þeim verkefnum sem að kalla. Dýralæknir, sem hefði búsetu t.d. á Breiðdalsvík eða sunnar, gerbreytti aðstöðu fólks á þessu svæði til að ná í dýralækni til aðstoðar þegar skepnur veikjast. Eins og skipan þessara mála er nú má það teljast allt að því frágangssök. Ég Legg því mikla áherslu á að stofnað verði Austurlandsumdæmi syðra.“ Þetta er það, sem yfirdýralæknir hefur um málið að segja. Landbn. fellst algjörlega á þessa skoðun og telur eðlilegt að hér sé skipt dýralæknisumdæmi. Það mun að sjálfsögðu hafa einhvern aukinn kostnað í för með sér, en þess ber þó að gæta að dýralæknir, sem annast hefur þjónustu á þessu svæði, hefur fengið aðstoðardýralækni af og til vegna þess hve það verkefni hefur verið mikið sem hann hefur haft með höndum. Landbn. Ed. er því sammála um það að mæla með því við d. að hún samþykki þetta frv. óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 505 flytjum við Helgi F. Seljan, hv. 7. landsk. þm., till. til þál. þess efnis að ríkisstj. geri ráðstafanir til að tryggja bændum viðunandi rekstrarlán út á sauðfjárafurðir. Það er kunnara en frá þurfi að segja að bóndinn, sem hefur tekjur sínar af ræktun sauðfjár, fær ekki erfiði sitt launað nema einu sinni á ári. Hann þarf að leggja í mikinn kostnað við búskap sinn að vetri, vori og sumri og þessi kostnaður skilar sér ekki aftur fyrr en varan er komin í söluhæft ástand, hvort sem um er að ræða mjólk eða kjöt. Veitt eru afurðalán til bænda frá Seðlabankanum og viðskiptabönkunum og nema lánin 65–68% af heildsöluverðmæti afurðanna. Þetta dugir þolanlega fyrir mjólkurframleiðendur, en aftur á móti alls ekki fyrir sauðfjárbændur sem þurfa að brúa bilið frá ársbyrjun og þar til þessi afurðalán fást greidd. Úr þessu hefur verið reynt að bæta með lánum úr bankakerfinu á tímabilinu frá mars til ágústmánaðar og hafa þessi lán verið nefnd rekstrarlán, en þau námu á liðnu sumri 900 kr. á slátraða kind og hafa farið hlutfallslega lækkandi um langt skeið og eru því löngu orðin algjörlega ófullnægjandi. Í þessu sambandi má nefna tölur, sem komu fram á síðasta búnaðarþingi. Þá var upplýst að rekstrarlán til bænda hafi numið 65% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða ársins 1958, en að þessi lán hafi rýrnað mjög verulega síðan, einkum þó á fyrstu árum viðreisnarstjórnarinnar þegar þau rýrnuðu um meira en helming og voru komin árið 1963 niður í 34% af framleiðsluverðmæti afurðanna. En lánin hafa sem sagt haldið áfram að lækka hlutfallslega ár frá ári og voru á árinu 1974 aðeins rúm 21% af framleiðsluverðmæti sauðfjárafurða. Nú er sýnt að á yfirstandandi ári mun rekstrarfjárskortur sauðfjárbænda og viðskiptaaðila þeirra aukast enn mjög verulega vegna stórfelldrar verðbólgu og vegna mikilla vaxtahækkana. Áburðarverð mun t.d. hækka á árinn um a.m.k. 76% og gífurlegar hækkanir hafa einnig orðið á öðrum rekstrarvörum, ekki síst á kjarnfóðri. Það er því fyrirsjáanlegt að bændur, sem stunda sauðfjárbúskap, og þá ekki síður viðskiptaaðilar þeirra, samvinnufélögin, munu lenda á þessu ári í mjög ískyggilegum erfiðleikum vegna skorts á rekstrarfé og það er útlit fyrir að þessi vandi muni enn aukast á árinu 1976. Nú er rétt að taka það fram að vandi samvinnufélaganna er mjög mismunandi mikill og hann er því stórfelldari þeim mun stærri þáttur sem viðskipti sauðfjárbænda eru í rekstri félaganna. Við flm. höfum látið fylgja sem fskj. með till. þessari yfirlit sem birtist í árbók landbúnaðarins fyrir 1972–1973 þar sem greint er frá því hvernig skipting landbúnaðarframleiðslunnar er víða um land. Kemur þar glöggt fram að á nokkrum svæðum er sauðfjárbúskapurinn yfirgnæfandi þáttur í landbúnaðarframleiðslunni. Má þar alveg sérstaklega nefna framleiðslusvæði Búnaðarsambands Dalamanna, Búnaðarsambands Vestfjarða, Strandirnar. Þessi svæði eru með milli 70 og 90% af framleiðslu sinni í sauðfjárbúskap. Einnig eru Húnavatnssýslurnar, þar sem hlutfallstalan er milli 60 og 70%, og svo alveg sérstaklega Norður-Þingeyjarsýslu, þar sem hlutfallstalan er liðlega 90%, og Austurlandið, þar sem hlutfallstalan er um 76%. Forráðamenn margra kaupfélaga hafa verið á ferðinni hér syðra á undanförnum mánuðum og átt viðræður við alþm. Einkum eru það forráðamenn kaupfélaga norðan- og austanlands. Þeir hafa með skýrum rökum varað við því að rekstrinum væri stefnt í algjört strand, ef ekki fengist úrlausn mála, og þarf ekki að færa frekari rök að því að ef viðskiptaaðilar bænda, þ.e.a.s. samvinnufélögin á þessu svæði, lenda í mjög miklum erfiðleikum, þá er afkoma hundraða sauðfjárbænda í húfi. Að sjálfsögðu er þetta ekki vandamál sem ógerlegt er að leysa. Þetta vandamál getur ríkisstj. leyst í samvinnu við Seðlabankann og henni ber að gera það. Mér er ekki kunnugt um að enn hafi verið gerðar neinar ráðstafanir til að leysa þennan vanda, en ef svo er væri gott að fá upplýsingar um það. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að fylgja þessari till. frekar úr hlaði, en vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta hv. ræðumanns um að rekstrarlán þau, sem sauðfjárbændur njóta, eru og hafa verið ófullnægjandi, og við getum vafalaust sagt að svo er mjög víða í hinum ýmsu atvinnugreinum þjóðfélagsins og hefur verið á undanförnum árum. En nú er búið að ákvarða nokkra hækkun á þessum lánum. Eins og er skiptast þau í nokkra flokka: Svokölluð bein rekstrarlán sem ákveðið hefur verið að hækka um 100%. Viðbótarlán við þessi beinu rekstrarlán sem sömuleiðis hækka um 100%, svokölluð fóðurbirgðalán sem veitt eru til þess að gera verslunarfélögum á þeim hluta landsins, þar sem hafíshætta er mest, kleift að liggja með meiri fóðurbirgðir en ella. Ákveðið hefur verið að hækka þau lán um 44%. Og svokölluð uppgjörslán, sem hafa átt að auðvelda verslunarfyrirtækjunum að gera upp við bændur í aðalatriðum á vordögum sauðfjárafurðir frá síðasta hausti. Þau hafa verið hækkuð úr 283 millj. í 408 millj. Ég hef ekki prósenttölu á þeirri hækkun hér. Vegin meðalhækkun á þessu er um 70%. Mér er ljóst að full þörf hefði verið að hækka þessi lán meira, en tel þó sjálfsagt að segja frá þessum hækkunum hér og geta þess að þetta er spor í rétta átt. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Það er öllum ljóst, eins og fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að það eru miklir fjármunir sem til þess þarf að brúa það langa bil sem verður hjá sauðfjárbændum, frú því að þeir leggja upphaflega í kostnað við framleiðslu sína og þangað til hún kemur til greiðslu, og þess vegna óhjákvæmilegt annað en þessir menn fái rekstrarlán. Þó að ég segi þetta, þá er mér jafnframt ljóst að það eru örðugleikar á að veita öllum atvinnuvegum í landinu þá rekstrarfjárlegu fyrirgreiðslu sem þeir vissulega þurfa, og þá fyrirgreiðslu, sem mundi mjög auðvelda atvinnureksturinn, og vantar mikið á að sú hækkun, sem nú verður, geri þennan atvinnuveg auðveldan. En svo mun vera í nær öllum atvinnugreinum í landinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. fyrir góðar undirtektir hans við þessari till. og fyrir upplýsingar sem hann veitti hér. Í þessum upplýsingum kom fram að ákveðin hefði verði hækkun lána sem næmi að krónutölu, skildist mér, 70% - að þar væri um að ræða 70% aukningu að krónutölu á lánum. Ég tek undir það að sérhver hækkun hlýtur að teljast spor í rétta átt, en ég er hins vegar ósköp hræddur um að þegar á allt er lítið og þegar dæmið er reiknað í heild sinni muni þarna vera um að ræða mjög lítið spor til að rétta það sem aflaga hefur farið á liðnum árum. Ég veit ekki einu sinni hvort þessi hækkun nægir til að vega upp á móti þeim kostnaðarhækkunum sem orðið hafa á þessu eina ári, en þó kann það að vera. Ég bendi á það, eins og ég gerði reyndar í ræðu minni áðan, að áburðarverðið eitt hefur hækkað um yfir 76% og margir kostnaðarliðir hafa hækkað álíka, sumir meira, sumir miklu meira, eins og olíukostnaður og bensínkostnaður. Enda þótt það sé ógerningur fyrir okkur hv. þdm. að gera okkur neina grein fyrir því af ágiskun hvort þarna hafi eitthvað áunnist, miðað við það sem áður var, eða hvort þetta sé einungis til að halda í við kostnaðarhækkanir, þá er þó hitt ljóst að ávinningurinn er í öllu falli mjög lítill ef hann er einhver. Staðreyndin er sú að atvinnuvegirnir almennt hafa átt við mikla rekstrarerfiðleika að etja, m.a. vegna skorts á rekstrarfé. En þó er sá munur á hvað snertir það vandamál, sem hér er til umr., að fyrirgreiðslan hefur verið ákveðin í krónutölu og hefur þess vegna farið rýrnandi ár frá ári, jafnvel þótt krónurnar hafi farið hækkandi, en á flestum öðrum sviðum er um að ræða að rekstrarlán séu miðuð við verðmæti framleiðslunnar og þannig verði um sjálfkrafa hækkanir að ræða í kjölfar verðbólgunnar. En þetta hefur sem sagt ekki verið á þessu sviði framleiðslunnar og þar af leiðir að lánin hafa rýrnað. En hvort þau gera það í þetta sinn eða hvort um er að ræða áfanga fram á við, um það treysti ég mér ekki til að slá neinu föstu.



Herra forseti. Það er e.t.v. rétt að bæta því við það, sem ég sagði hér áðan, að lán þau, sem veitt eru til landbúnaðar, eru einkum tvenns konar: Svokölluð rekstrarlán og önnur þau lán, sem þeim eru tengd, og svo afurðalánin sem veitt eru út á afurðirnar eftir að þær koma til sölumeðferðar. Og það er rétt hjá hv. flm. þeirrar till. sem hér um ræðir, að hin svokölluðu beinu rekstrarlán hafa farið hlutfallslega lækkandi að undanförnu. En afurðalánin hafa haldið betur í við verðlagsþróunina heldur en rekstrarlánin. Áfurðalánin eru veitt jafnóðum og varan kemur til sölumeðferðar og standa meðan varan er óseld. En þessi rekstrarlán eiga að vera sérstaklega til að greiða götu sauðfjárframleiðenda og þau hafa því miður dregist aftur úr. Ég vil ekki dæma nákvæmlega um það hvernig þessi lán standa sig nú miðað við það sem var á s.l. ári, en ég vil þó segja þetta að þessi svokölluðu beinu rekstrarlán hækka um 100%, og það er alla vega nokkuð miklu meiri hækkun en meðalhækkun kostnaðar við framleiðsluna. Kostnaðarhækkanir eru mjög misjafnar. Einna mestar munu þær vera einmitt á þeim vörum sem hv. flm. gat um, áburði og olíum, en á ýmsum öðrum þáttum er þessi hækkun miklu minni þó að hún sé yfirleitt í stórum stíl.