Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess strax að það má ætla að nýr fundur verði boðaður um kl. 15.30 og verða þá atkvæðagreiðslur á dagskrá fundarins auk þess sem verður utandagskrárumræða að beiðni hv. 4. þm. Norðurl. e. þar sem hæstv. utanrrh. verður til andsvara um afstöðu Íslands til mögulegra hernaðaraðgerða Bandaríkjamanna gegn Írak. Þetta verður um kl. 15.30.

Herra forseti. Fyrir atbeina stjórnarandstöðunnar var komið í veg fyrir að frv. ríkisstjórnarinnar um bann við verkfalli sjómanna yrði tekið fyrir með afbrigðum á Alþingi í fyrradag og afgreitt sem lög frá Alþingi í gær eins og hæstv. forsrh. lýsti í viðtali við fjölmiðla sl. mánudag að ríkisstjórnin hefði ákveðið. Afstaða stjórnarandstöðunnar varð til þess að sjómönnum gafst ráðrúm til að koma fram með nýjar tillögur um lausn vinnudeilunnar sem þeir hefðu ella ekki getað. Jafnvel ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa lýst því yfir að þeir fagni frumkvæði sjómanna og lausn getur verið innan seilingar. Frv. ríkisstjórnarinnar um lögþvingun liggur hins vegar enn fyrir Alþingi þótt það sé ekki á dagskrá þessa fundar. Hótunin um þá lagasetningu stendur enn og í skjóli þeirrar hótunar kunna viðsemjendur sjómanna að vilja draga lausn deilunnar á langinn vilji þeir fremur lög en lausn. Því er rík ástæða til að spyrja nú um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um málatilbúnað sinn. Ég spyr því hæstv. forsrh. þessarar spurningar: Mun ríkisstjórnin ekki þegar kalla lagafrv. sitt um lögþvingun á sjómenn til baka eða hyggst hún áfram láta frv. liggja fyrir Alþingi sem hótun um lögþvingun þrátt fyrir sáttatilboð sjómanna sem ráðherrarnir sjálfir hafa sagt að geti leyst deiluna?

Herra forseti. Í bréfi sem fulltrúar Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sendu til ríkissáttasemjara er hvergi minnst á hið mikla þrekvirki stjórnarandstöðunnar sem nefnt var. Á hinn bóginn er vísað til fram komins frv. ríkisstjórnarinnar sem ástæðu til þess að bréfið er skrifað. Í annan stað er vísað til þeirrar forsendu sem í því frv. er getið, að það þurfi sérstaka óháða nefnd til að koma málinu af stað. Í þriðja lagi er því lýst yfir, með leyfi forseta: ,,Deiluaðilar hafa til þessa ekki fundið grundvöll til lausnar á yfirstandandi deilu en telja að starf nefndar óháðra aðila gæti hugsanlega leitt til lausnar á ágreiningi aðila á meðan frestun verkfalls stæði.`` Mér þykir fyrir því eins og fleirum að sjómannasamtökunum hafi yfirsést hið mikla þrekvirki stjórnarandstöðunnar og hin mikla framganga þeirra í þingsalnum. Auðvitað er miður að það afrek skuli hafa farið svona alveg fyrir ofan garð og neðan hjá þessum aðilum. En það er komið á daginn og orðið ljóst að deilan var í fullkomnum hnút og frv. ríkisstjórnarinnar varð til þess að aðilar leita nú annarra leiða en vísa í forsendur ríkisstjórnarinnar. Auðvitað er það svo að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa ætíð lýst því yfir að þeir vildu fyrst og fremst að aðilar hefðu sjálfir forræði málsins. Fyrst frv. ríkisstjórnarinnar varð til þess að mál skipuðust eins og stendur í bréfinu, sem ég vitnaði til, er sjálfsagt að láta á það reyna og ef sú verður niðurstaðan mun það frv. sem nú liggur fyrir að sjálfsögðu verða kallað til baka.

Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni með að það skuli hafa verið gamansami hæstv. forsrh. sem fór í fötin í morgun en ekki reiði hæstv. forsrh. sem var hér á mánudaginn. Það er alveg ljóst, herra forseti, að það er sú ákvörðun stjórnarandstöðunnar að bremsa af hin bráðræðislegu og gerræðislegu lagaáform ríkisstjórnarinnar sem gáfu það svigrúm sem hafa nú komið málum í þann farveg sem raun ber vitni ella hefði lagafrv., ef óskir hæstv. forsrh. hefðu náð fram að ganga, verið langleiðina orðið að lögum áður en það tilboð sjómanna barst sem hefur nú sett málin í nýjan farveg. Það er alveg ljóst að með þessu hafa skapast möguleikar til að komast hjá lagasetningu sem hæstv. forsrh. viðurkennir væntanlega að hefði verið neyðaraðgerð og þvingunaraðgerð. Eða hvað? Varla mátti merkja eftirsjá í rödd hæstv. forsrh. áðan. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram og hin ósvífnu áform hæstv. ríkisstjórnar svo ekki sé minnst á þær ásakanir sem hæstv. forsrh. og formaður þingflokks Sjálfstfl. viðhöfðu á mánudagskvöldið var, bæði í garð stjórnarandstöðunnar og í raun Alþingis í heild sinni. Framvinda málsins síðan segir allt sem segja þarf í þessu efni. Eftir stendur að hæstv. ríkisstjórn hugðist brjóta á bak aftur löglega boðað verkfall sjómanna með lagasetningu af því tagi sem liggur fyrir í drögum á borðum þingmanna. Sú ætlan hæstv. ríkisstjórnar verður geymd en ekki gleymd svo að notuð séu nýlega viðhöfð ummæli.

Herra forseti. Því ber að fagna að frumkvæði sjómannastéttarinnar hafi leitt til þess að verkfalli hafi verið frestað og viðræður hafist aftur. Í því ljósi er frumhlaup ríkisstjórnarinnar enn þá alvarlegra og ótímabær afskipti hennar af deilunni. Þetta var lítilsvirðing ekki einungis við sjómenn heldur einnig við Alþingi og kom í ljós að frv. sjálft var þannig úr garði gert að það var álitamál hvort um var að ræða stjórnarskrárbrot og brot á alþjóðlegum samningum. Málsmeðferð hefði eðlilega tekið einhverjar vikur en það sem hæstv. ríkisstjórn ætlaði að gera var að afgreiða málið og gera það að lögum í gær. Ákvörðun stjórnarandstöðunnar að hleypa málinu ekki í flýtimeðferð leiddi til lausnar þess, þ.e. að málið kæmi aftur upp á samningaborðið. Sárindi hæstv. forsrh. þegar hann er gerður afturreka með frv. sitt eru augljós. Í þessu máli tapaði ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Í þessu máli höfðu sjónarmið sjómanna og stjórnarandstöðunnar sigur. En mikilvægast er að það var þjóðin öll sem vann málið vegna þess að nú fara skip á flot og eðlilegar viðræður byrja milli samningsaðila um kaup og kjör. Þannig eru leikreglurnar og þannig eiga þær að vera. Af þeirri atlögu að samningsrétti og Alþingi, sem gerð var í fyrradag, getum við dregið þann lærdóm að okkur í stjórnarandstöðunni ber að standa hart gegn slíku og virða lög og reglur eins og kveðið er á um í þingsköpum. Við höfðum rétt fyrir okkur hvað það varðar og mátum stöðuna rétt og ég fagna því að sjónarmið sjómannastéttarinnar hafi leitt til þessarar niðurstöðu.

Til þess að allir geti komist að sem beðið hafa um orðið biður forseti ræðumenn að stytta sem mest mál sitt og verður að loka mælendaskránni.

Virðulegi forseti. Það er vitaskuld fagnaðarefni að nú liggur fyrir yfirlýsing oddvita ríkisstjórnarinnar um að það frv. sem var kynnt á mánudaginn verði kallað til baka gangi mál eftir með þeim hætti sem menn binda vonir við. Engin ástæða er að deila um að afstaða stjórnarandstöðunnar sl. mánudag leiddi til þess að nauðsynlegt svigrúm fékkst í þessari erfiðu og viðkvæmu kjaradeilu. Það er heldur ekkert deiluefni að hefðu áform hæstv. ríkisstjórnar gengið fram sl. mánudag væru nauðungarlögin í gildi núna og það svigrúm sem ég nefndi áðan hefði ekki verið til staðar. Um þetta þarf ekki neitt að deila. Þetta er deginum ljósara og þetta vita allir. Ljóst er að eðlilegir samningar geta hafist í þessu nýja andrúmslofti en á hinn bóginn er jafnljóst að ríkisstjórnin hefur kallað boltann til sín og augu samningsaðila og þjóðarinnar allrar beinast nú að ríkisstjórninni og bjargráðum hennar. Hún hefur óskað eftir því að fá málið til sín að verulegum hluta. Þriggja manna nefnd sjútvrh. mun væntanlega hefja störf hið fyrsta. Því vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvort þeir tímarammar sem er að finna í þessum drögum að samkomulagi deiluaðila, 10. mars annars vegar og 15. mars hins vegar, séu þess eðlis að hægt sé að búast við því að bjargráð ríkisstjórnarinnar í deilunni komi fyrir hið háa Alþingi fljótlega upp úr 10. mars nk. þannig að Alþingi geti fyrir sitt leyti komið að deilunni verði þess óskað og verði þess þörf á þeim tíma sem um ræðir.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hæstv. forsrh. kvað frv. verða dregið til baka, ef ... En það er kannski rétt að rifja það aðeins upp af hverju hinar langvinnu deilur sjómanna og útgerðarmanna hafa staðið. Krafa sjómanna er tiltölulega einföld. Ekki hefur verið staðið við lög og kjarasamninga sjómanna þar sem segir að útgerðarmenn skuli greiða sjómönnum hækkað verð fyrir hlut þeirra og sjómenn eigi ekki að taka þátt í kvótakaupum útgerðar. Það er ótrúlegt að útgerðarmenn, jafnvel með stuðningi stjórnvalda, skuli fá að halda slíkum réttmætum kröfum burt frá borðinu. Ég skil vel að hæstv. forsrh. reyni með útúrsnúningum, jafnvel bröndurum, að breiða yfir frumhlaup stjórnarinnar á mánudaginn. Það voru þó viðbrögð stjórnarandstöðunnar við þessum yfirgangi sem björguðu ríkisstjórninni og urðu til þess að skapa nýtt svigrúm í málinu og það svigrúm hafa sjómenn sem betur fer nýtt. Ég skora á forsrh. að draga frv. strax til baka svo að útgerðarmenn sýni fulla ábyrgð því að það er fráleitt að láta löggjöf hanga yfir þegar sjómenn eru tilbúnir til að fresta verkfalli sínu.

Herra forseti. Þegar þessi mál voru rædd í fyrradag réðst hæstv. forsrh. mjög harkalega að stjórnarandstöðunni og að þingsköpunum, talaði um að hér væri um einstakan atburð að ræða sem ætti sér ekkert fordæmi í þingsögunni, gleymdi því að lögin sem við studdumst við eru frá 1991. Formaður þingflokks Sjálfstfl. hafði í hótunum við þingið og stjórnarandstöðuna í tengslum við þetta mál. Ég tel að þeir eigi ekki bara að draga frv. til baka, endemis frv. frá í fyrradag sem liggur hér enn þá, heldur eigi þeir að biðja Alþingi afsökunar á hótunum sínum, báðir tveir. Þetta var svo ósmekklegt, hvernig þeir settu hlutina upp, að óhjákvæmilegt er að krefjast þess að forsrh. biðji Alþingi afsökunar á tilætlunarseminni gagnvart Alþingi við afgreiðsluna á þessu máli, af því að ekki var farið fram á að það yrði að lögum í dag. Það var um það talað við stjórnarandstöðuna í fyrradag að það yrði að lögum milli hálfeitt og eitt í gær, þriðjudag. Þannig liggur málið. Það er veruleikinn sem við blasir. Síðan þetta gerðist á mánudaginn var hefur Alþingi beðið í fjötrum og varla getað komið saman sínum dagskrám. Alþingi kom t.d. saman dagskrá fyrir fundinn í dag um hádegi, með 1--2 tíma fyrirvara. Það er búið að gera tilraun til þess að mínu mati af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að lítillækka Alþingi í þessum efnum og það er sérstakt áhyggjuefni. Ég fagna því fyrir hönd þingræðisins á Íslandi, liggur mér við að segja, að minni hluti Alþingis sló á puttana á hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni á mánudaginn var. Ég vona að hann læri eitthvað af því eins og sumir ráðherrar hans hafa stundum gert af svipuðu tilefni.

Herra forseti. Öll þessi umræða sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar setja á er heldur skringileg við þær aðstæður sem við búum við. Ég hygg að allir, sem hlut eiga að máli og hafa tekið þátt í ríkisstjórnum og hafa átt þátt í að þurfa við neyðaraðstæður að bregðast við kjaradeilum á þann veg að Alþingi hafi þurft að grípa inn í, hljóti að gera sér grein fyrir því að enginn fagnar meir þegar sú staða kemur upp en sú ríkisstjórn sem í hlut á, þegar aðilar eru reiðubúnir að fresta deilum, láta hjól atvinnulífsins snúast og taka sér meiri tíma í að finna lausn. Fulltrúar allra þeirra flokka, sem hér hafa talað, hafa verið í ríkisstjórn og staðið í þeim sporum og sjálfsagt oft kosið að þessi staða kæmi upp og hljóta að vita það a.m.k. með sjálfum sér að enginn fagnar því meir en sú ríkisstjórn sem á hlut að máli. Staðreyndin sem liggur fyrir er sú að sjómannasamtökin hafa boðist til að fresta boðuðu verkfalli. Forsenda þess að verkfallinu er frestað er sú að 1. gr. frv., sem hér var lagt fram, komi til framkvæmda. Frumvarp, sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa verið að lýsa svo mikilli vanþóknun á. Það er þetta frv. sem kemur hreyfingu á hlutina. Í yfirlýsingu sjómannasamtakanna segir að það hafi enginn viðræðugrundvöllur fundist. Nú er auðvitað engin trygging fyrir því að hann komi með þessum hætti en í þessu er alla vega sú von að það gerist og þá von hafa sjómannasamtökin gripið og við hljótum að þakka þeim og öðrum samningsaðilum fyrir að grípa það tækifæri og skapa það svigrúm og væri nú miklu nær að við byndumst samtökum um að þakka samningsaðilum fyrir að taka sér þetta svigrúm og nota þennan tíma fremur en standa í svo gagnslausu og kjánalegu karpi sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa haft hér í frammi.

Virðulegi forseti. Þróunin í sjómannadeilunni undanfarna daga hefur svo sannarlega sýnt að stjórnarandstaðan gerði rétt í því að stöðva hið illræmda frv. ríkisstjórnarinnar, um stöðvun verkfalla sjómanna, fengi ekki flýtimeðferð á Alþingi. Mér skilst reyndar að nú standi á samþykki Vélstjórafélagsins, en ef það verður jákvætt má ljóst vera að verkfallinu verður aflýst og frv. ríkisstjórnarinnar óþarft. Frumvarpið á auðvitað að draga til baka og það strax. Það verður svo sannarlega ánægjulegt ef stjórnarandstöðunni tekst að afstýra því að enn einu sinni verði sett lög á sjómenn og vonandi verður það ekki reynt aftur að troða svo á mannréttindum heillar stéttar að samningsréttur hennar sé tekinn af henni ár eftir ár. Vonandi verður nú farið í lagabreytingar sem sjómenn, þingið og þjóðin öll getur sætt sig við. Lögin um stjórn fiskveiða eru mjög umdeild og þau þarf að laga með aðkomu sem flestra sjónarmiða þannig að óánægjuöldurnar sem nú ríkja um gildandi lög og vegna sífelldra brota á kjarasamningum sjómanna lægi. Gildandi þingsköp reyndust vel og verður fróðlegt að fylgjast með hvort nú eigi að herða enn einu sinni að möguleikum stjórnarandstöðunnar með væntanlegum breytingum á þingsköpum. Slíkt væri aðför að þingræðinu og ólíðandi með öllu.

Herra forseti. Tilgangurinn með frv. ríkisstjórnarinnar sl. mánudag var að sjálfsögðu sá að koma í veg fyrir að yfirstandandi verkfall yfir hábjargræðistímann á loðnuvertíðinni héldi áfram. Síðan hafa mál skipast þannig að nú bendir allt til þess að verkfallinu verði frestað, sem var markmið frv. Það er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að frv. skuli hafa orðið til þess að sjómenn bjóðist til að fresta verkfallinu og ef það verður niðurstaðan í dag, að svo fari sem við öll hljótum að vona, þá er fullkomlega ljóst að frv. hefur náð tilgangi sínum. Þetta er kjarni málsins. Frumvarpið varð til þess að atburðarásin tók þessa stefnu ella er mjög hætt við því að þetta hefði ekki gerst með þessum hætti og við sætum hér enn þá uppi með óleysanlega deilu. Þetta er að sjálfsögðu kjarni málsins hvað sem líður misbeitingu stjórnarandstöðunnar á þingskapaákvæðunum sl. mánudag.

Herra forseti. Mér finnst að allir eigi að vera kátir. Ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar eru himinlifandi yfir því að verkfalli verður frestað. Útgerðarmenn og sjómenn geta farið kátir á sjóinn og dettur nokkrum í hug að sjómenn hefðu beitt sér fyrir frestun verkfalls nema af því að frv. var fram komið? Þeir tóku það viturlega ráð að vísa til þeirrar leiðar sem vörðuð var í frv. og vísa beinlínis til frv. í bréfi sínu. Herra forseti, ég vitna til bréfs sjómannasamtakanna: ,,Ósk þessi er sett fram á þeirri forsendu að skipuð verði nefnd í samræmi við 1. gr. fyrrnefnds frv. er hafi það verkefni að kanna verðmyndun á fiski og þá þætti sem hafa áhrif á hana. Nefndin skal skila tillögum er beinast að því að koma í veg fyrir viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir er hafi áhrif á skiptakjör sjómanna. Nefndin skili tillögum í síðasta lagi 10. mars 1998.`` Þessi nefnd verður skipuð og áður en frestinum lýkur vita samningsaðilar hvert lagaumhverfi þeir komi til með að þurfa að búa við. Og stjórnarandstaðan má vel fá ,,kikk`` út úr því að 23 stjórnarandstæðingar skyldu hafa betur en 39 stjórnarsinnar og mega fyrir mér kalla það sigur þingræðisins.

Herra forseti. Það er auðvitað sérstakt ánægjuefni hvað stjórnarliðar hafa verið glaðir síðustu daga út af framgangi málsins, enda hefur lífsgleðin beinlínis skinið af ráðherrunum eins og sjá má undanfarna þrjá daga. Frumvarpið sem ríkisstjórnin lagði fram var hins vegar ekki ein grein heldur fimm greinar. Frumvarpið var ekki um að fresta verkfalli sjómanna heldur að banna það, afnema verkfallið. Ef vilji ríkisstjórnarinnar hefði náð fram að ganga hefði þetta frv. orðið að lögum á Alþingi milli hádegis og kl. eitt í gær, þremur, fjórum klukkutímum áður en sjómönnum gafst ráðrúm til að ganga frá því tilboði sem nú er að leysa deiluna. Það er því algerlega rangt að þetta frv. hafi orðið til þess. Það eru líka rangar fullyrðingar bæði hæstv. forsrh. og annarra stjórnarsinna um að þetta sé eitthvað sérstakt sem gerðist í atkvæðagreiðslu um afbrigði. Þetta hefur tvívegis gerst áður í tíð núverandi þingforseta, að afbrigði hafi verið felld fyrir málum. Það hefur margoft gerst áður fyrir 1991, að stjórnarandstaða greiði atkvæði gegn tillögu um afbrigði vegna flýtimeðferðar máls hjá ríkisstjórn. Það bara nægði ekki til á þeim tíma því að það þurfti einfaldan meiri hluta hjá ríkisstjórn til að knýja slíkt fram. Breytingin var gerð árið 1991 til að koma í veg fyrir að ríkisstjórn gæti beitt slíku valdi á kostnað þingræðisins og um það voru allir sammála. Einn af flm. var hv. þm. Geir H. Haarde. Framsögumenn fyrir þessari tillögu um að styrkja þingræðið með þessum hætti voru hæstv. núv. utanrrh. og hæstv. núv. félmrh. hvor í sinni deild. Um þetta ákvæði var full samstaða og þeir sem mæltu fyrir því og studdu það á Alþingi gerðu að sjálfsögðu ráð fyrir því að til þess kynni að koma að því yrði beitt. Þarna var verið að styrkja þingræðið. Þingræðið hefur fengið sinn framgang og það er vel.

Herra forseti. Aðeins út af þessu síðasta. Það kom fram á fundi með forráðamönnum stjórnarflokkanna og þingflokksformanna, að þá rifjaði hæstv. utanrrh. upp, og það var sérstaklega tekið fram við þá gerð sem hv. þm. var að lýsa, að auðvitað mundu menn ekki misbrúka ákvæði af þessu tagi.  Á hinn bóginn er alveg augljóst á stjórnarandstöðunni að hún áttar sig á því að hún hljóp á sig með framferði sínu á dögunum. Hún áttar sig á því og það er út af fyrir sig ágætt jafnvel þó að stjórnarandstaðan flissi. Ég hef tekið eftir því að þeir fara yfirleitt að flissa þegar þeim líður illa í salnum, þannig að þeir hafa áttað sig verulega á því. Af því að spurt var sérstaklega um tímasetningarnar, tímarammann, þá er hann auðvitað þröngur en ég vonast til þess að hann dugi. Það er mikilvægt að spurt sé um tímarammann vegna þess að ég hlustaði á hv. þm. Sighvat Björgvinsson á Stöð 2 fara með langa rullu um þetta stutta frv. þar sem hann sagði að tímaramminn væri þannig að nefndin ætti að skila áliti í lok júni, þá ætlaði ríkisstjórnin að setja bráðabirgðalög, þó að það standi á þessari einu síðu, sem hv. þm. vildi ekki láta ræða hér, að nefndin ætti að skila áliti 10. mars, þá fór hv. þm. svona frjálslega með sannleikann. Ef menn eru að tala um afsökunarbeiðni, þá ættu þeir auðvitað að biðjast afsökunar á þess háttar upplýsingum til almennings í landinu.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. forseti hafi lagt eyru við og heyrt hvaða ásakanir komu fram hjá hv. þm. Geir H. Haarde, formanni þingflokks Sjálfstfl., og síðan var undir þær tekið með vissum hætti af hæstv. forsrh. Þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra, héldu því fram að hér hefði farið fram misbeiting af hálfu stjórnarandstöðunnar á þingsköpum eða hennar stöðu í þinginu. Nú er það ótvírætt að þau ákvæði þingskapanna sem þarna koma til eru skýr og á ekki að þurfa að deila um túlkun þeirra. Ég fer því fram á það að hæstv. forseti kveði upp úr um það hvort hann telji að hér hafi átt sér stað misbeiting á þingsköpum eða stjórnarandstaðan hafi með einhverjum hætti misbeitt þeim rétti sem hún hefur eða minni hluti á hverjum tíma og skýrt er búið um að þessu leyti í þingsköpunum. Sé það skoðun forseta og hans niðurstaða eða úrskurður að svo sé ekki, þá hljótum við að ætlast til að þessir hv. þingmenn dragi þau ummæli sín til baka og biðjist afsökunar á þeim. Annað er algerlega ósæmilegt og menn verða að standa ábyrgir orða sinna einnig þótt þeir beri háa titla. Við getum ekki setið undir því við slíkar aðstæður að þingstörfin gangi áfram fyrr en búið er að skýra úr þessum málum, herra forseti.

Forseti tekur sér þann tíma sem hann telur sig þurfa til að kveða upp slíkan úrskurð.

Virðulegi forseti. Það hefði mátt túlka orð forsrh. um fund með þingflokksformönnum á þann veg að þingflokksformenn hefðu á einhvern hátt gengist undir eða viðurkennt það sem utanrrh. staðhæfði, að þegar þetta ákvæði var sett í þingsköpin hefði jafnframt verið tekin ákvörðun um að því yrði aldrei beitt. Utanrrh. staðhæfði þetta á fundi með þingflokksformönnum. Að öðru leyti brugðumst við ekki við því, enda getum við ekki haft neitt um það að segja hvaða skoðun menn höfðu á ákvæði í þingsköpunum þegar þeir settu það. Ekki tók ég þátt í því og hef ekki heyrt um þetta. Í allri þeirri vinnu sem ég hef tekið þátt í með þingflokksformönnum og forseta að breyta þingsköpum, gera þingið skilvirkara og þingið ábyrgara gagnvart framkvæmdarvaldinu, hef ég litið svo á að hvert einasta orð sem ég hef tekið þátt í að setja í þingsköpin ætti að vera virkt og að það merkti það sem það segði. Umræðan hér gefur til kynna að við séum í þingsköpum með grein sem ekki á að virka, grein um að til að taka mál á dagskrá með afbrigðum þurfi atkvæði tveggja þriðju hluta þingmanna. Ég hef trúað því að þetta ákvæði í þingsköpum okkar væri gilt. Hér er verið að segja að þetta ákvæði sé ómark, það hafi verið sett í þingsköpin til fegurðarauka fyrir þingið. Ákvæðinu átti aldrei að beita. Það var skilningur þeirra sem settu ákvæðið. Ég harma þetta, virðulegi forseti, ég vil ekki skilja þingsköp á þennan veg. Ég mun ekki taka þátt í því að setja nokkurn hlut inn í þingsköpin sem síðan á aðeins að vera ómark.

Forseti verður að láta þá skoðun í ljós að þetta sé alveg á mörkunum að vera um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umræðu en þar sem nafn mitt bar hér á góma sé ég mig knúinn til þess. Ég tel út af fyrir sig ánægjulegt að þetta verkfall er að leysast. Auðvitað er það mjög ánægjulegt. Út af fyrir sig er ánægjulegt að það skyldi fyrst og fremst snúast út í umræður um þingsköp en ekki um það hvernig málum er komið. Ef stjórnarandstaðan telur að henni sé að þakka í þessu máli er það ánægjulegt. Ríkisstjórnin telur líka að þetta sé henni að þakka og sjómennirnir telja að þetta sé þeim að þakka, þannig að mér heyrist að allir geti verið glaðir og sáttir. Að því er varðar þingsköpin get ég rifjað það upp að þegar þetta ákvæði var sett á sínum tíma fór að sjálfsögðu fram umræða um það í þeirri nefnd sem þá starfaði. Þá var talið að rétt væri að setja þessa almennu reglu um tvo þriðju og að líða þyrftu tvær nætur. En í þeim umræðum, og ég hef vitnað til þess, kom einnig fram að ef ríkisstjórn á hverjum tíma kæmi inn í þingið með svo brýnt mál að hún teldi að það gæti ekki beðið þá væri óhugsandi að stjórnarandstaða kæmi í veg fyrir það. Það þótti svo sjálfsagt í þeirri umræðu sem þar fór fram  Það er ljóst að stjórnarandstaðan hefur rétt til að beita umræddu ákvæði. Hins vegar kom það mér og ýmsum öðrum á óvart að stjórnarandstaðan skyldi vilja beita því af slíkri hörku. Hver maður hlýtur að sjá að ef kalla þyrfti þingið saman að sumarlagi til þess að grípa til einhverra ráðstafana af brýnni nauðsyn, þá verðum við að gera ráð fyrir því að það taki eina viku. Það er ekki til þess að hvetja til þess að hætta við að nota ákvæði stjórnarskrárinnar um bráðabirgðalög. Og ef núverandi stjórnarandstaða vill vinna að því að menn hætti að beita bráðabirgðalögum þá hefur núverandi stjórnarandstaða staðfest það að hún vill það ekki. Það er hvað alvarlegast í þessu máli. Ég hef verið þeirrar skoðunar, og hélt að allir þingmenn væru þeirrar skoðunar, að við ættum að draga verulega úr beitingu bráðabirgðalaga. Núverandi stjórnarandstaða hefur með þessu framferði sínu lagt áherslu á að það skuli ekki gert. Það er alvarlegt.

Herra forseti. Því er svo farið með þetta ákvæði um afbrigði að þingsköpum var breytt árið 1991 eins og hér hefur komið fram. Ákvæðin voru þannig að áður þurfti helming viðstaddra til þess að heimila afbrigði ef um var að ræða stjórnarfrv. Þrjá fjórðu þurfti, ef ég man rétt,  Við skulum gá að því hvað það þýðir. Afbrigði eru veitt sem venjubundinn þáttur í starfi þingsins allt þingárið. Það er mjög algengt, t.d. fyrir jól þegar stjórnarandstaða kemur með tillögur til breytinga á fjárlagafrv., að þá séu heimiluð afbrigði. Það hefur aldrei verið neinn ágreiningur um það og þykir sjálfsagt að veita afbrigði þegar eftir þeim er leitað. Þannig liggur nú þetta mál. Að því er varðar spurningu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar varðandi ummæli mín áðan þá virðast sumir menn ekki mega hagnýta sér skoðana- og málfrelsi sitt í þinginu án þess að allt fari hér á annan endann. Það virðast bara vissir þingmenn mega koma hér í ræðustólinn hvenær sem þeim hentar með stóryrði og hávaða. Ég hef ekki dregið í efa að úrskurður forsetans um að atkvæðagreiðslan, eins og hún var á mánudag, hafi verið rétt og niðurstaða í henni liggur fyrir. Hún var samkvæmt þingsköpum formlega rétt. Það þarf ekkert að spyrja forsetann frekar að því. Hann kvað upp úrskurð sinn í því máli á mánudaginn. Ég tel hins vegar að hér hafi verið um pólitíska misbeitingu að ræða þegar stjórnarandstaðan kom í veg fyrir að mikilvægt þingmál frá ríkisstjórninni gæti komið til umræðu í þinginu. Við erum ekki að tala um afgreiðslu heldur 1. umr. Það hef ég leyft mér að kalla misbeitingu og sé enga ástæðu til þess að draga það til baka eða biðjast afsökunar á þeim ummælum. Ekki einu sinni þó hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon biðji um það.

Enn er einn hv. þm. á mælendaskrá um fundarstjórn forseta og forseti ætlar að gefa honum orðið en vonast til að þar með geti þessari umræðu um fundarstjórn forseta lokið. Ef menn vilja ræða sérstaklega skilning á þingskapalögum er forseti tilbúinn að setjast yfir það með þingflokksformönnum og finna því annan stað í umræðunni en í ákvæði þingskapa um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að fara fram á að gert verði hlé á þessum fundi svo ráðrúm fáist til að ræða við hæstv. forseta um þær ávirðingar sem hér eru ítrekað bornar á stjórnarandstöðuna af forustumönnum stjórnarflokkanna, um misbeitingu og fleira þess háttar. Þannig er það líka nauðsynlegt vegna þess, herra forseti, að hæstv. forseti hefur ekki kveðið upp úrskurð af þessum stól í dag þó hann hafi verið beðinn um það. Af þeim ástæðum fer ég fram á að gert verði hlé á þessum fundi þannig að ráðrúm vinnist til að ræða um málin og fá á því nánari skýringar af hálfu hæstv. forseta. Stjórnarandstaðan þarf að komast að því hvort hún hafi misbeitt rétti sínum til ákvörðunar og afskipta af þessu máli í fyrradag. Það er óhjákvæmilegt að hæstv. forseti ræði þetta við forustumenn þingflokkanna núna tafarlaust. Í raun er ekki hægt að halda áfram þingstörfum við þær aðstæður sem nú eru, meðan aðrar eins ávirðingar eru bornar á stjórnarandstöðuna. Í öðru lagi, herra forseti, er hitt enn þá alvarlegra að hæstv. utanrrh. rangtúlkar umræðurnar 1991. Rangtúlkar segi ég, með þeim hætti að það eigi framvegis, vegna þess hvernig stjórnarandstaðan beitti atkvæði sínu á mánudaginn, að nota bráðabirgðalagavaldið á ný í vaxandi mæli. Hér er gefin út yfirlýsing um að nota eigi bráðabirgðalagavaldið á næstunni í vaxandi mæli af núv. hæstv. ríkisstjórn. Það eru pólitísk stórtíðindi fyrir þjóðina og fyrir þingið. Þess vegna er óhjákvæmilegt að um það verði einnig rætt sérstaklega, ekki aðeins á vettvangi forustumanna þingflokkanna og forsn. heldur á vettvangi Alþingis. Þar eru einnig mikil tíðindi, herra forseti, sem nauðsynlegt er að glöggva sig á. Það er rangt, sem ég hygg að hæstv. utanrrh. hafi sagt áðan, að málið hafi verið lagt þannig fyrir 1991 að menn hafi alltaf gert ráð fyrir því að ríkisstjórn á hverjum tíma gæti komið með sitt mál inn í þingið og fengið það rætt. Þannig er það ekki því að þá mundi það standa í þingsköpunum. Og þá mundi það einnig standa í þingsköpunum að ríkisstjórnin á hverjum tíma réði yfir Alþingi og dagskrá Alþingis. Og það er einmitt það, herra forseti, sem hæstv. forseti Alþingis hefur orðið að þola undanfarna sólarhringa. Alþingi hefur beðið eins og í fjötrum eftir því að hæstv. ríkisstjórn þóknaðist að óska eftir því að mál yrðu sett hér á dagskrá. Þannig er nú staða Alþingis Íslendinga.

Forseti hafði þegar sagt að hann tæki sér þann tíma sem hann teldi sig þurfa til að kveða upp umbeðinn úrskurð og hann verður ekki kveðinn upp hér á staðnum. Til þess þarf forseti að fara yfir þær umræður, útskrift af þeim umræðum sem hér hafa farið fram. En hann mun hitta þingflokksformenn á eftir, þó ekki fyrr en upp úr hálfþrjú. Hv. 4. þm. Vestf. hefur kvatt sér hljóðs til þess að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Það er verið að bera á þingmenn sakir þegar fullyrt er að þeir misnoti atkvæði sitt á Alþingi. Umræða um slíkt á að fara fram undir slíkum dagskrárlið. Það er verið að bera á okkur þær sakir að við misnotum atkvæði okkar á Alþingi til þess að koma í veg fyrir að vilji þingsins nái fram að ganga. Það sem hæstv. utanrrh. sagði er mjög einkennandi fyrir þessa umræðu. Hann sagði: Þessi ákvæði voru ekki sett inn --- hann sagði eitthvað á þá leið --- til þess að stjórnarandstaðan gæti nýtt sér stöðu sína. Nei, það er alveg rétt. Þessi ákvæði voru sett í lög árið 1991 til þess að auka veg Alþingis Íslendinga sem stofnunar. Þetta var til þess að styrkja stöðu Alþingis. Ég hef farið yfir allar umræður frá árinu 1991 um frumvarpið sem þá var lagt fram, virðulegi forseti. Þær yfirlýsingar sem komið hafa fram frá hæstv. utanrrh. og fleirum, komu aldrei fram í þeirri umræðu. Það var alveg ljóst hvað var verið að gera þar. Það var verið að tryggja það að almennar þingræðislegar reglur um meðferð mála hér á Alþingi skyldu ná fram að ganga. Það var gert með tvennum hætti. Í fyrsta lagi að lengja frest frá framlagningu frumvarps til 1. umr. úr einni nótt í tvær. Í öðru lagi að setja sama ákvæði um afbrigði varðandi stjórnarfrv. og þingmannafrv., þ.e. að tveir þriðju þingmanna þyrftu að samþykkja afbrigðilega meðferð frumvarps til þess að sú meðferð yrði heimiluð. Þetta var ekki gert fyrir stjórnarandstöðuna. Þetta var ekki gert fyrir hv. þm. sem þá var, Halldór Ásgrímsson, eða hv. þm. Pál Pétursson sem stóðu að þessum tillögum. Þetta var gert til þess að styrkja þingræði á Íslandi og koma í veg fyrir að ríkisstjórn gæti tekið mál til afbrigðilegrar meðferðar á Alþingi með einföldum meiri hluta, með meiri hluta kannski eins þingmanns. Það hefur oft gerst, virðulegi forseti, að stjórnarandstaða hafi greitt atkvæði á móti slíkri málsmeðferð en það bara dugði ekki til fram á árið 1991. Þá þurfti ekki nema eins þingmanns meiri hluta til að knýja afbrigðilega meðferð málsins í gegn. Og þingmenn úr öllum þingflokkum voru sammála um að það bæri að setja skorður við þessu, ekki út frá hagsmunum stjórnarandstöðu heldur út frá hagsmunum Alþingis sem löggjafarstofnunar. Og ég skil ekki þær yfirlýsingar sem koma nú frá þeim mönnum á Alþingi sem annaðhvort fluttu tillögurnar um þetta eins og hv. þm. Geir H. Haarde 

Herra forseti. Á þessu þingi hefur ekki mikið verið rætt um atvinnuleysi þó að yfir 5 þús. manns hafi verið atvinnulausir á sl. ári. En nú í desember sl. --- þ.e. samkvæmt nýjustu atvinnuleysistölum --- voru 5.554 á atvinnuleysisskrá og það í góðæri eins og ríkisstjórnarflokkarnir eru sífellt að klifa á. Vissulega er nauðsynlegt að taka umræðu á Alþingi almennt um atvinnuleysi, en hitt er enn brýnna að ræða atvinnuleysi kvenna sem er gífurlega mikið og var í desember sl. helmingi meira hjá konum en körlum eða 5,4% hjá konum og 2,5% hjá körlum. Frá því að þessi ríkisstjórn tók við hefur atvinnuleysi kvenna verið um 6% allan tímann meðan atvinnuleysi karla hefur verið á þessum árum allt að helmingi minna. Herra forseti. Tímabært er að leitað sé skýringa á þessu. Því liggja hér fyrir tvær fyrirspurnir til hæstv. félmrh. á þskj. 732 þessu máli tengdar. Sú fyrri hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hvaða skýringu hefur ráðherra á því að atvinnuleysi var rúmlega tvöfalt meira á landinu öllu hjá konum en körlum í desember sl., eða 5,4% hjá konum og 2,5% hjá körlum? 2. Er einhver sérstök skýring á því að á Norðurlandi vestra var atvinnuleysi kvenna nærfellt þrisvar sinnum meira en karla í desember sl., eða 7,8% hjá konum og 2,8% hjá körlum? Varðandi 2. tölul. fyrirspurnarinnar vekur það athygli að atvinnuleysi kvenna er nærfellt þrisvar sinnum meira en karla á Norðurl. v. sem vill til að er kjördæmi félmrh. Nauðsynlegt er að fá fram hvaða sérstaka skýring liggur til grundvallar svo miklu atvinnuleysi kvenna á Norðurl. v. Sama á reyndar við um fleiri staði eins og Suðurland og Suðurnes þar sem sjá má svipaða þróun. Því er sérstaklega spurt um þetta kjördæmi. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra hafi svör við þessum spurningum.

Herra forseti. Ég deili áhyggjum með hv. fyrirspyrjanda vegna atvinnuleysis kvenna. Það er reyndar rétt að hafa það í huga þegar maður skoðar þessar atvinnuleysistölur að þá eru yfir 25% þeirra kvenna sem skráðar eru atvinnulausar í hlutastörfum, þ.e. atvinnuþátttaka þeirra gefur ekki laun sem eru fullar atvinnuleysisbætur og þá fá þær til viðbótar úr Atvinnuleysistryggingasjóði en ekki er gerður greinarmunur í tölunum um atvinnuleysið. Allt frá árinu 1992 hefur munurinn á atvinnuleysi kvenna og karla farið vaxandi. Árstíðasveiflur í atvinnuleysi kvenna eru miklu minni en karla sem helgast auðvitað af hefðbundinni mikilli þátttöku karla í verklegum framkvæmdum yfir sumarmánuðina. Hins vegar hefur þessarar árstíðasveiflu hjá körlum gætt lítið seinni hluta ársins 1997. Hefðbundin lokun fiskvinnsluhúsa í seinni hluta desember eykur að jafnaði atvinnuleysi kvenna verulega umfram karla í þeim mánuði. Síðan var spurt um skýringar á miklu atvinnuleysi hjá konum í Norðurl. v. Það er reyndar svo að munurinn á atvinnuleysi kvenna og karla hefur ekki verið bundinn við Norðurl. v. eingöngu. T.d. er munurinn nær þrefaldur á Suðurnesjum. En þessi munur hefur farið vaxandi með minnkandi atvinnuleysi karla. Fjölgun atvinnulausra á landsbyggðinni í desember ræðst mikið af lokum fiskvinnsluhúsa vegna hráefnisskorts og kvað rammt að þessu í desember á Norðurl. v. Fjölgun atvinnulausra á skrá í desember í Norðurl. v. er þannig að verulegu leyti tilkomin vegna hráefnisskorts. Seinasta atriðið sem við í félmrn. áttum eftir að uppfylla í gildandi jafnréttisáætlun var stofnun jafnréttisráðgjafa. Jafnréttisráðgjafi hefur verið skipaður og að tillögu Byggðastofnunar er honum fenginn staður á Norðurl. v. einmitt með tilliti til þess atvinnuleysis sem þar er við lýði. Og ef ég má lesa úr auglýsingunni sem við settum þegar við auglýstum þetta starf, þá eru meginverkefnin þessi, með leyfi forseta: ,,Að vinna með atvinnuráðgjafa að fjölgun atvinnutækifæra fyrir konur. Vinna að mati á stöðu kvenna í fyrirtækjum og stofnunum. Vinna að leiðréttingu á stöðu kvenna í fyrirtækjum og stofnunum. Jafnframt sinni jafnréttisráðgjafi eftir því sem þörf krefur jafnréttisstarfi á sviði menntamála, fjölskyldumála og félags- og heilbrigðismála í samvinnu við jafnréttisnefndir og starfsfólk viðkomandi ráðuneyta og stofnana.`` Þessi jafnréttisráðgjafi er nú fundinn og tekur til starfa innan skamms og ég vænti mjög mikils af starfi hennar. Ég kannaði það sérstaklega í morgun á svæðisvinnumiðluninni á Blönduósi, svæðisvinnumiðlun Norðurl. v., hvernig staðan væri í dag í kjördæminu og fékk svohljóðandi fax sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: ,,Ég hef haft samband við skráningarstaði á Siglufirði, Skagaströnd og Sauðárkróki. Á Siglufirði er mikið af fólki í hlutastarfi og á atvinnuleysisbótum á móti. T.d. vill Þormóður rammi ekki ráða fullorðið fólk nema í hlutastörf. Þá er einnig nokkuð á skrá af kvenfólki fæddu 1930--1935 sem ekki fær vinnu. Á Skagaströnd var sagt upp í rækjuvinnslunni eins og verið hefur undanfarin ár um miðjan desember. Voru það um 30 manns. Þar var farið að vinna strax eftir áramót aftur, en t.d. hefur þar vöktum verið breytt í sex tíma í staðinn fyrir átta tíma fyrir áramót og hafa því nokkrar konur komið á atvinnuleysisbætur þessa tvo tíma og einnig hefur verið unnið að skipulagsbreytingum með það að markmiði að fækka um sjö til níu manns á vinnslubandinu þar sem eingöngu vinna konur. Á Sauðárkróki er eins og á Siglufirði mikið af hlutastörfum og fólk á atvinnuleysisbótum á móti. Það hefur verið nokkur aukning á svona hlutastörfum hjá Sjúkrahúsi Sauðárkróks. Önnur skráning er af ýmsum ástæðum. Hér á Blönduósi sagði Fiskur 2000 upp um miðjan desember um 40 manns og það fyrirtæki er ekki farið af stað aftur. Það byggir vinnslu sína á kola sem keyptur er á mörkuðum og þeir hafa haldið að sér höndum vegna yfirvofandi sjómannaverkfalls, en væntanlega rætist úr því innan skamms.``

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að mikil þörf er á því að ræða sérstaklega um atvinnuleysi kvenna. Það sýnir sig mánuð eftir mánuð að atvinnuleysi meðal þeirra er allt að helmingi meira en meðal karla og virðist vera orðið viðvarandi í vissum landshlutum. Ég held þó að það sé brýnast að kanna mjög rækilega hvað þarna býr að baki, hverjar orsakirnar eru og til hvaða ráða er hægt að grípa í framtíðinni og jafnframt að horfa enn lengra fram í tímann því að við erum auðvitað að upplifa miklar tæknibreytingar sem eru líklegar til þess að fækka hinum hefðbundnu störfum kvenna. Í því samhengi, hæstv. forseti, vil ég benda á að hér liggur fyrir tillaga um rannsókn á atvinnuleysi kvenna og aðgerðir til að draga úr því sem var á dagskrá í gær en komst ekki að. Hún verður vonandi rædd hér á allra næstu dögum þannig að við getum gefið okkur góðan tíma til að ræða þetta mjög svo alvarlega mál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn því að það er svo sannarlega áhyggjuefni hve atvinnuleysi kvenna er mikið. Ég vil í framhaldi af svari hæstv. félmrh. um ástandið á Norðurl. v. spyrja hann hvort hann telji ekki að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar skýri að hluta til hve atvinnuleysi kvenna er mikið á því svæði og þar á ég bæði við áherslu ríkisstjórnarinnar á stóriðju og hins vegar á þróunina í sjávarútvegsmálum. Og ef svo er, hvort hann eða ríkisstjórnin fyrirhugi átak í atvinnumálum kvenna í þessu kjördæmi eða almennt.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hygg að hæstv. ráðherra hafi reynt að gera sitt besta til að svara þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar. Engu að síður tel ég þessi svör alls ekki fullnægjandi. Ég get ekki tekið það sem fullnægjandi skýringu á atvinnuleysi kvenna sem er tvöfalt meira en hjá körlum og sums staðar þrisvar sinnum meira, að ástæðunnar sé eingöngu að leita í því að konur séu meira í hlutastörfum en karlar þó að vissulega geti það verið ein skýring á málinu. Ég get heldur ekki trúað því að atvinnuleysi í Norðurl. v. sé sérstaklega vegna hráefnisskorts. Af hverju bara í Norðurl. v.? Hlýtur það þá ekki að vera víðar ef rekja má þetta til hráefnisskorts? Ég held, herra forseti, að skýringin á þessu sé kannski miklu víðtækari en hér er verið að tala um og miklu alvarlegri og það kallar raunverulega á að þessi mál verði skoðuð miklu betur en hér hefur verið gert og því þurfi reyndar að grípa til sérstakra aðgerða vegna þess að atvinnuleysi hjá konum hefur verið, eins og ráðherra nefndi, miklu meira en karla frá árinu 1993 og allt til dagsins í dag. Ég held að hagræðing og sameining í fyrirtækjunum sem er af hinu góða, hafi miklu meira bitnað á konum en körlum. Ég held að þenslan sem hefur verið á vinnumarkaðnum á undanförnum mánuðum og árum sé fyrst og fremst í mannvirkjagerð þar sem karlar fá frekar vinnu heldur en konur, í stóriðjuframkvæmdum o.s.frv. Ég held að skýringarinnar sé líka að leita í að tæknibreytingar og tæknibylting hafi meira bitnað á konum en körlum. Ég held því að að grípa þurfi til mjög víðtækra aðgerða. Einn liður í því væri t.d. starfsmenntunin. Þurfum við ekki að skoða hvort þetta hafi sérstaklega bitnað á ófaglærðu fólki o.s.frv.? En það eru tvær aðrar fyrirspurnir hér á dagskrá þar sem ég get komið inn á þetta mál. En mér finnst svör ráðherrans ekki fullnægjandi þó að hann hafi af bestu getu reynt að svara þessum fyrirspurnum.

Herra forseti. Ég hef út af fyrir sig gert mitt besta til þess að svara þessum fyrirspurnum samviskusamlega og naut til þess góðrar aðstoðar Gunnars Sigurðssonar, deildarstjóra á Vinnumálastofnun, og fyrir það er ég honum þakklátur. Hitt er svo annað mál að ég kann ekki skýringar við öllu sem ég kann að vera spurður um. Það er alveg hárrétt að breytt tækni á þarna verulegan hlut. Mér er minnisstætt tilsvar sem ég fékk þegar ég kom í rækjuvinnslu á Blönduósi fyrir nokkrum árum. Þar var mér sagt að búið væri að panta kvennabana. Mér varð nokkuð um því að ég vissi að þarna mundu átta eða tíu konur missa störfin sín og fór að finna að þessu við framkvæmdastjórann. Þá spurði hann: ,,Ertu ekki hættur að slá með ljá á Höllustöðum?`` Ég varð að viðurkenna að ég var hættur að slá með ljá en þetta kemur niður á kvennastörfum. Í Norðurl. v. er tiltölulega mikill hluti atvinnuþátttöku kvenna í fiskvinnslu. Þróunin hefur orðið sú hvort sem manni líkar betur eða ver að í rækjunni hefur verið aukin vélvæðing og mikil tækni. Síðan hefur þróunin orðið sú í frystingunni að hún hefur færst út á sjó í stórauknum mæli og miklu færri konur í kjördæminu fá vinnu við fiskvinnslu en var fyrir nokkrum árum síðan. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að vinna að fjölbreyttari úrræðum við að skapa kvennastörf, bæði á Norðurl. v. og eins víðar um land. Ég kem að því vonandi í svörum við öðrum fyrirspurnum sem hér eru á dagskránni.

Herra forseti. Það sem vekur athygli í atvinnuleysistölum frá því þessi ríkisstjórn tók við er vaxandi langtímaatvinnuleysi. Það er mjög mikilvægt að greina hvaða hópar lenda sérstaklega í langtímaatvinnuleysi, t.d. hvernig það skiptist milli kynja, aldurs og stöðu. Þannig væri frekar hægt að leggja mat á hvernig á að bregðast við þessu vaxandi langtímaatvinnuleysi. Er það t.d. svo að hagræðing og tækniþróun á vinnumarkaðnum hafi með einum eða öðrum hætti frekar bitnað á ákveðnum hópi en öðrum, t.d. ófaglærðu fólki? Hefur langtímaatvinnuleysi t.d. bitnað sérstaklega á ungu fólki, á öryrkjum, á konum? Er það virkilega svo sem maður heyrir oft að konur séu síður gjaldgengar á vinnumarkaðnum en karlar eftir að þær hafa náð miðjum aldri? Hver er skýringin á langtímaatvinnuleysi? Á hverjum bitnar þetta langtímaatvinnuleysi sem hefur farið vaxandi? Því er lögð fyrir hæstv. félmrh. eftirfarandi fyrirspurn: 1. Hvaða skýring er á því að langtímaatvinnuleysi, þ.e. atvinnuleysi sem varir sex mánuði eða lengur, hefur meira en tvöfaldast frá árinu 1992 til 1997 og hver hefur verið þróun langtímaatvinnuleysis á þessum árum, skipt eftir kyni og aldri? 2. Hve margir voru atvinnulausir lengur en eitt ár á framangreindu tímabili, samtals og skipt eftir kyni og aldri? 3. Telur ráðherra ástæðu til að grípa til sérstakra aðgerða vegna langtímaatvinnuleysis?

Herra forseti. Það gildir það sama um þetta svar og það síðasta að hafa ber í huga þegar atvinnuleysistölur eru athugaðar að a.m.k. fjórðungur þeirra kvenna sem eru skráðar atvinnulausar er í hlutastörfum. Ég hef hins vegar ekki greiningu á því hvort það sama gildi um langtímaatvinnuleysið og skammtímaatvinnuleysið. Atvinnuástandið hélt áfram að versna á tímabilinu 1992 til 1995. Á þessu tímabili fjölgar þeim sem hafa verið atvinnulausir meira en sex mánuði, úr 865 í 1.962 miðað við meðaltal þeirra sem eru skráðir atvinnulausir í lok febrúar, maí, ágúst og nóvember ár hvert. Frá því atvinnuástandið fór að batna á árinu 1996 hefur ekki dregið úr þessu langtímaatvinnuleysi í heild, en árið 1996 eru þeir samtals 1.957 og 1.974 á árinu 1997. Hins vegar hefur það minnkað hjá körlum en aukist hjá konum. Helsta skýring á þessari þróun er sú að langtímaatvinnulausir hafa tilhneigingu til að fá síðastir vinnu þegar betur árar í þjóðfélaginu. Þeir sitja eftir á atvinnuleysisskrá. Hreyfanleiki þessa hóps til að taka vinnu þar sem vinnu er að fá, eins og t.d. í fiskivinnslu úti á landi og við verklegar framkvæmdir, virðist mjög takmarkaður. En veiting atvinnuleyfa hefur farið mjög vaxandi á árunum 1996 og 1997 og nú er svo komið að yfir þúsund erlendar konur eru með atvinnuleyfi hjá félmrn. og þar fyrir utan eru allar þær konur sem hér vinna og eru búsettar á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að það kann að vera að hér séu að störfum um 2.000 erlendar konur. Önnur skýring er sú að með hagræðingu í fyrirtækjum að undanförnu hafa kröfur um menntun og hæfni vinnuafls aukist. Reynslan sýnir einnig að eldra fólk á erfiðara með að fá vinnu eftir langtímaatvinnuleysi, sérstaklega þegar breytingar verða miklar á kröfum til verkþekkingar og verkkunnáttu. Átaksverkefni sveitarfélaga hafa farið minnkandi frá árinu 1994 bæði vegna fjárhagsstöðu sveitarfélaga og aukinnar eftirspurnar á almennum vinnumarkaði og einnig var að átaksverkefnin gáfu ekki nægilega góða raun. Farsælla var að eyða peningunum í að skapa varanleg störf. En átaksverkefnin höfðu það hins vegar í för með sér að hægt var að draga úr því að fólk lenti í langtímaatvinnuleysi. Langtímaatvinnuleysi eftir aldri er mest í aldurshópunum 30--39 ára. Næststærsti hópurinn er 60--69 ára. Það er einkennandi að langtímaatvinnuleysi hjá konum er langmest í hópnum sem er 30--39 ára en aftur hjá körlunum þegar þeir eru komnir yfir sextugt, eins og ég. Hafa ber í huga að langtímaatvinnuleysi hefur minnkað í lok tímabilsins í yngstu aldurshópunum og það er þó ánægjulegt. Svar við spurningu tvö: Þeir sem eru búnir að vera atvinnulausir eitt ár eða lengur voru 922 árið 1996, 981 árið 1997. Karlarnir voru 122 árið 1992 en 346 árið 1997. Konurnar voru 133 árið 1992 en 635 árið 1997. Konurnar eru sem sagt, eins og ég sagði áðan, flestar í aldurshópnum 30--39 ára, en karlar í aldurshópnum 60--69 ára, eða 125. Aðrar tölur eru miklu lægri en að framan greinir. Þriðja spurningin var hvort ráðherra teldi ástæðu til að grípa til sérstakra aðgerða vegna langtímaatvinnuleysis. Ég tel ástæðu til þess og það erum við að reyna að gera. Með gildistöku nýrra laga um vinnumarkaðsaðgerðir hefur verið unnið markvisst að því að byggja upp þjónustu fyrir atvinnulausa með opnun svæðisvinnumiðlana. Þær eiga að gera starfsleitaráætlun með atvinnulausum, þeim sem hafa verið atvinnulausir í tíu vikur, og þaðan af er fólki raunverulega borgað fyrir að leita sér að vinnu. Þessi starfsemi er að fara í gang. Það er líklegt að margir langtímaatvinnulausir  Ég gæti svarað þessu í miklu lengra máli og þyrfti raunar að gera það en kemst ekki lengra í bili vegna tímatakmarkana.

Herra forseti. Þetta voru mjög athyglisverð svör hjá hæstv. ráðherra og eru þess eðlis að það þarf að kryfja þau miklu meira og ræða þau betur á Alþingi en við höfum tíma til nú. Það er alveg ljóst að hagræðing og kröfur hafa aukist og það hefur komið niður á konum og langtímaatvinnulausum. Ég held það sé staðfest af ráðherra. Það kemur líka fram að átaksverkefnin sem voru mjög mikið í gangi á árum áður, og sem ekki eru í gangi núna, hafa verulega skilað sér á þeim tíma og greinilegt að þau eiga fullan rétt á sér áfram miðað við þessar tölur sem hér eru settar fram. Hér stöndum við frammi fyrir því að langtímaatvinnuleysi, þ.e. atvinnuleysi í sex mánuði eða lengur, hefur meira en tvöfaldast á nokkurra ára tímabili og hið sama gildir um atvinnuleysi í eitt ár eða lengur, að það hefur meira en tvöfaldast á tiltölulega skömmu árabili. Það er alveg ljóst að við þurfum að grípa til töluvert víðtækra aðgerða til að koma í veg fyrir langtímaatvinnuleysi. Víða erlendis er gripið til margvíslegra og fjölbreyttra aðgerða til að koma í veg fyrir langtímaatvinnuleysi hjá fólki. Hæstv. ráðherra nefnir vissulega nokkra þætti sem er verið að vinna að til að fyrirbyggja langtímaatvinnuleysi, en ég held við þurfum að gera betur. Og ég spyr: Er langtímaatvinnuleysi kannski meira en hæstv. ráðherra nefnir hér? Ég nefni tölur sem komu nýlega fram á Alþingi um að öryrkjum hafi fjölgað á tíu ára tímabili úr 3.456 í 7.834, eða meira en tvöfaldast og Hæstv. heilbrrh. skýrir þannig þessa miklu fjölgun öryrkja sem hefur meira en tvöfaldast, með leyfi forseta: ,,Mestu skiptir að atvinnuleysi jókst mjög á tímabilinu sem varð til þess að öryrkjar áttu erfiðara með að fá vinnu og ýmsir misstu vinnu sína. Við það jókst ásókn í örorkubætur, m.a. vegna fyrirkomulags á greiðslu atvinnuleysisbóta, biðtíma o.fl.`` Þetta segir mér að langtímaatvinnuleysi sé meira og þeir sem eru raunverulega atvinnulausir séu í raun fleiri og að Tryggingastofnun hafi kannski beitt meira félagslegum úrræðum 

Herra forseti. Það er enginn vafi á því að það eru ekki allir atvinnulausir á skrá. Atvinnulausir eru fleiri, þ.e. það er dulið atvinnuleysi í landinu. Ég nefni sérstaklega sveitakonur þar sem þær hafa ekki haft rétt til atvinnuleysisbóta fyrr en nú nýlega, eða mjög takmarkaðan rétt, þ.e. þær hafa orðið að hætta allri búvöruframleiðslu og skila inn virðisaukanúmeri búsins ef þær ættu að eiga nokkurn rétt til atvinnuleysisbóta. Þannig að þá þegar af þeirri ástæðu er töluverður hópur sem ekki er á atvinnuleysisskrá en ætti með réttu að vera það. Ég held einmitt að afskaplega mikilvægt sé að reyna að rífa fólk einhvern veginn upp úr langtímaatvinnuleysinu. Við höfum tekið þátt í ýmsum merkilegum tilraunum í félmrn. í samvinnu við aðra. Ég vil nefna hér sérstaklega eitt af mörgum tilhlaupum. Það er vinnuklúbbur sem við rekum í samstarfi við Reykjavíkurborg. Þessi vinnuklúbbur hefur skilað mjög góðum árangri. 70% þeirra sem hafa sótt vinnuklúbbinn hafa fengið vinnu á tímabilinu og margt af því fólki hefur verið lengi atvinnulaust. En gallinn er sá að mjög erfitt er að fá þetta atvinnulausa fólk --- ég tala nú ekki um hið langtímaatvinnulausa --- til að taka þátt í þessum verkefnum og það var svo komið að við gátum ekki mannað vinnuklúbbinn með fullri þátttöku nema leita út fyrir Reykjavíkurborg. Þó var hér skráð atvinnuleysi hjá konum í Reykjavík allt of mikið og allt of margar konur voru búnar að vera atvinnulausar lengi. Það er mjög nauðsynlegt að herða á um starfsleitaráætlanirnar, að þær séu rétt unnar, og reyna að hjálpa þessu fólki til að finna vinnu.

Herra forseti. Það er ljóst að þetta er mál sem kallar á ítarlegri umræðu en við höfum tök á hér vegna þess að það er alltaf að koma betur í ljós eftir því sem við ræðum þetta meira. Hæstv. ráðherra viðurkennir það hér að atvinnuleysi sé raunverulega meira, að það sé dulið atvinnuleysi þannig að atvinnuleysi sé meira en kemur fram í þeim tölum sem við ræðum hér. Ég vil spyrja félmrh. um skýringu hans á þessu varðandi öryrkjana. Er það virkilega svo að öryrkjar hafi á síðustu árum átt mjög erfitt með að fá vinnu á atvinnumarkaðnum? Er skýringin á því að öryrkjum hafi fjölgað um helming á síðastliðnum tíu árum sú að þeir fái hreinlega ekki vinnu á vinnumarkaðnum og að vinnumarkaðurinn hafni hreinlega öryrkjum og þeir neyðist þess vegna til þess að fara á bætur hjá Tryggingastofnun? Ég held að það þurfi að skoða þetta sérstaklega. Ég held líka að við þurfum að skoða sérstaklega það sem hæstv. ráðherra nefndi í svari sínu áðan varðandi eldri konur. Hæstv. ráðherra segir að þær eigi erfitt með að fá vinnu. Ég hygg að það sé alveg rétt. Konur á miðjum aldri hafa mjög oft leitað til mín, kannski konur bara rétt um fimmtugt sem eru þá á besta aldri og hafa ítrekað reynt að sækja um störf sem hafa verið auglýst. En þeim er ávallt hafnað. Það er mjög alvarlegt ef konur eru hættar að vera gjaldgengar á vinnumarkaðnum þegar þær eru um fimmtugt. Er það ekki eitthvað sem við þurfum að skoða, herra forseti? Ég beini því til ráðherrans alveg sérstaklega að ég held að það þurfi að skoða stöðu öryrkja á vinnumarkaðnum og stöðu kvenna á miðjum aldri sérstaklega. Við þurfum kannski að grípa til miklu meiri og skilvirkari úrræða gagnvart þeim sem eru langtímaatvinnulausir. Hæstv. ráðherra segir að þeir fái 

Herra forseti. Eins og fram kom hér áðan hefur atvinnuleysi vaxið mikið undanfarin fjögur ár. Á tímum kreppu og niðursveiflu í atvinnu- og efnahagslífinu á árunum 1988--1993 var atvinnuleysi kvenna tiltölulega lítið miðað við það sem það er nú. Þannig var atvinnuleysi kvenna 0,9% 1988, 2,2% 1989, 2,3% 1990, 1,8% 1991, 3,6% 1992 og 5,4% 1993. Eftir þann tíma hefur atvinnuleysi verið um og yfir 6%. Á árum áður þegar við gengum í gegnum kreppu og niðursveiflu í efnahags- og atvinnulífi var talin ástæða til að grípa til sértækra aðgerða vegna stöðunnar í atvinnumálum. Yfirleitt hafa allar aðgerðir sem gripið hefur verið til snúist um að fjölga störfum þar sem karlar vinna fremur en konur. Þannig hafa sértækar aðgerðir í atvinnumálum beinst að vegamálum, viðhaldsverkefnum, mannvirkjagerð o.s.frv. Og á síðustu mánuðum og árum hafa ný störf einkum verið í mannvirkjagerð eins og stóriðjuframkvæmdum. Á móti hefur í gegnum árin fækkað eða fjöldinn staðið í stað í svokölluðum kvennastarfsgreinum. Við getum talað um banka og fjármálastofnanir þar sem á undanförnum árum hefur fækkað um 1.200 störf og heilbrigðisgeirann má einnig nefna í þessu sambandi. Á árinu 1993 var gripið til sértækra aðgerða vegna stöðunnar í atvinnumálum. Þá átti að beina miklu fjármagni einkum í karlaverkefni, vegamál og viðhald o.fl. en þá knúði ég á um 60 millj. kr. framlag sem sérstaklega fór í atvinnu\-átak fyrir konur. Það framlag nýttist geysilega vel og skilaði miklum árangri. Á þeim tíma var atvinnuleysi kvenna minna en nú er, þegar gripið var þá, 1993, til sértækra aðgerða til þess að bæta stöðuna í atvinnumálum kvenna. Nú er atvinnuleysi kvenna miklu meira en það var þá þegar gripið var til sértækra aðgerða. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvort ekki þurfi nú, þegar tvöfalt til þrefalt meira atvinnuleysi hefur verið viðvarandi um nokkur síðustu ár hjá konum en körlum, líkt og 1993 og kannski miklu frekar, að grípa þurfi nú til sértækra aðgerða vegna þess alvarlega atvinnuleysis sem nú er víða hjá konum. Og vil ég spyrja ráðherrann sérstaklega að því hvort hann telji ekki ástæðu til þess miðað við stöðuna að grípa til sértækra aðgerða. Og hverja telur ráðherra vera meginskýringuna á vaxandi atvinnuleysi kvenna frá árinu 1994 miðað við árin þar á undan? Þá er ég að bera saman tvö tímabil, annars vegar tímabil þar sem við vorum í niðursveiflu í efnhags- og atvinnulífinu og atvinnuleysi kvenna var minna og hins vegar stöðuna nú þegar uppgangur er í efnahags- og atvinnulífinu en þá bregður svo við að atvinnuleysi kvenna er miklu meira.

Herra forseti. Vafalaust kann ég ekki allar skýringar og þær eru áreiðanlega margar. Ein skýringin er sú að nú eru erlendar konur komnar til starfa í þjóðfélaginu í miklu meira mæli en áður hefur verið. En rétt er að hafa í huga að á útmánuðum 1995 var allt að 7% atvinnuleysi. Nú er það þó komið niður í 3--3,5% mínus þessi 20% sem eru í hlutastörfum þannig að um 2,5--3% eða 2,8% eru alveg án vinnu. Það er of mikið og ég er sammála því. Varðandi þetta með örorkuna þá er sjálfsagt eitthvað til í því að fólk, sem á í einhverjum erfiðleikum þannig að um örorku getur verið að ræða, eigi erfiðara með að fá sér vinnu en þeir sem eru fleygir og færir. Ég býst við að eitthvað sé til í því. Hins vegar er það út af fyrir sig áhyggjuefni hvað öryrkjum virðist hafa fjölgað geysilega mikið. Það er eitthvað að ef öryrkjum fjölgar eins hratt og tölur benda til á síðustu árum. Og það er ekki allt atvinnuleysi að kenna. Ég hef ekki nokkra trú á því. Það er verið að grípa til mjög margvíslegra ráðstafana, mjög margvíslegra aðgerða til þess að reyna að örva atvinnuþátttöku kvenna eða að fjölga störfum. Á vegum félmrn. eru t.d. sjö verkefni ákveðin í framkvæmdaáætlun um jafnréttismál sem við ræddum hér í gær sem öll miða að því að fjölga kvennastörfum. Við höfum sett á fót svokallaðan Lánatryggingasjóð kvenna sem á að hjálpa konum til að hefja atvinnurekstur. 20 millj. kr. eru sérmerktar til atvinnumála kvenna á fjárlögum 1998 og þeir peningar koma í góðar þarfir. Ég ritaði Verslunarmannafélagi Reykjavíkur nú í janúarmánuði svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: ,,Í kjölfar frétta af atvinnuleysi meðal félagsmanna í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur er þess hér með farið á leit við yður að komið verði á samstarfi félmrn. og Verslunarmannafélags Reykjavíkur um sérstaka úttekt á orsökum atvinnuleysisins. Vegna mikils meiri hluta kvenna meðal atvinnulausra félagsmanna verði gerð sérstök athugun á aðstæðum þeirra með það m.a. í huga að koma á fót sértækum úrræðum þeim til handa.`` Félmrn. sendi Vinnumálstofnun einnig bréf varðandi þetta mál sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Með vísan til bréfaskrifta félmrn. og Verslunarmannafélags Reykjavíkur, sem þér hafið fengið afrit af, fer félmrn. þess á leit að Vinnumálastofnun tilnefni tengilið sem vinni með Árna Leóssyni, starfsmanni VR, að úttekt á orsökum atvinnuleysis meðal félagsmanna VR. Vegna mikils atvinnuleysis meðal kvenna í VR verði gerð sérstök athugun á aðstæðum þeirra með það m.a. í huga að koma á fót sértækum úrræðum þeim til handa.`` Þessi athugun er komin í gang en niðurstöður af henni liggja ekki fyrir enn þá. Þá vil ég bæta því við að ég hef átt afar gott samstarf við Sókn í þessu efni. Við höfum staðið fyrir í félagi heimaþjónustunámskeiðum. Það vantar stórlega alltaf fólk í heimaþjónustu. Það eru a.m.k. tvö námskeið búin og þau hafa gefið afar góða raun. Ég hef í hyggju að beita mér fyrir tilraun í samstarfi við Sókn til að koma atvinnulausum til vinnu þar sem verið er að auglýsa eftir ófaglærðu fólki. Eldhús Landspítalans óskar eftir því að fá að flytja inn konur til að vinna þar í eldhúsinu. Sama gegnir með Grund. Ég hef í hyggju að koma á 

Hæstv. forseti. Það kemur afar margt athyglisvert fram í þessari umræðu. Hjá mér vaknaði sú spurning við það sem fram kom hjá ráðherra hvort að við þurfum ekki að beina verulega sjónum að launakjörum þessa hóps kvenna og tengslunum við atvinnuleysisbæturnar. Maður spyr sig að því þegar hæstv. ráðherra er að nefna Sókn og eldhúsin þar sem vantar vinnukraft, hvort staðan sé ekki sú að það hreinlega borgi sig ekki að vinna, miðað við það hvað launin eru lág og hverjar atvinnuleysisbæturnar eru og hver kostnaðurinn er við sækja sér vinnu. Ég ætlaði að nefna það að hæstv. félmrh. verður tíðrætt um erlendu konurnar og vissulega er eitthvað um þær hér í Reykjavík þar sem reyndar atvinnuleysið er mest. En þær eru þó fyrst og fremst í fiskvinnslunni úti á landi eftir því sem ég best veit og ég hef sjálf séð þær þar. Þær eru ekki á þeim svæðum þar sem atvinnuleysið er mest. Ég vildi líka skjóta því að vegna þess sem fram kom áðan að ég held að veruleg ástæða væri til þess að bæta inn í 

Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en að svar ráðherra við fsp. minni um hvort ráðherra telji ekki rétt að grípa til sértækra aðgerða vegna mikils atvinnuleysis kvenna, hafi valdið mér miklum vonbrigðum. Það stoðar lítt að benda á að til sé 20 millj. kr. sjóður til sérverkefna. Hann var líka til, herra forseti, 1993 þegar einnig var sett viðbótarframlag upp á 60 millj. vegna átaks í atvinnumálum kvenna. Það átak, þessi beinu framlög, skiluðu sér mjög vel beint til þeirra kvenna sem voru atvinnulausar. Þetta fór mikið til þess að fjölga störfum, aðhlynningar- og umönnunarstörfum ýmiss konar, og skilaði sér verulega til þess að bæta stöðu þeirra á vinnumarkaðnum, ekki í stuttan tíma heldur í langan tíma. Ég sé ekki að það að vísa í Lánatryggingasjóð kvenna sé endilega til þess fallið, þó að það sé gott með til þess að tryggja stöðu kvenna á vinnumarkaðnum, að við förum á næstu vikum og mánuðum að sjá lægri atvinnuleysistölur hjá konum. Það er auðvitað fráleitt að halda slíku fram. Og ég sé ekkert sérstakt í þeirri framkvæmdaáætlun sem við ræddum í gær sem mun skila sér á stuttum tíma þó svo að ef við horfum langt inn í framtíðna þá geti það einhvern tímann skilað sér. En við erum að tala um hér og nú, herra forseti. Telur ráðherrann ekki að það þurfi að grípa til sértækra aðgerða hér og nú vegna stöðu kvenna sem hafa kannski verið mánuðum og árum saman atvinnulausar? Það er mjög gott að það sé verið að skoða konur í VR sérstaklega og huga þar að sérstökum úrræðum fyrir þær. Ég held að það sé mjög gott. En það eru fleiri konur og það þarf að skoða þetta á miklu víðtækari hátt en hér hefur verið gert. Ég vil spyrja að lokum hvort ráðherra hafi gert tilraun  En ef ráðherrann hefur ekki einu sinni reynt að fá stuðning ríkisstjórnarinnar 

Herra forseti. Borgar sig að vinna? Það er spurningin. Ég kannaði hvað borgað væri í eldhúsinu á Landspítalanum. Þar standa þessum konum til boða 80--90 þús. kr. Atvinnuleysisbæturnar eru rétt um 60 þús. Kannski eru þær orðnar rúm 60 þús. núna. Ferðakostnaður fyrir þessar konur er ekki mikill afráði þær að hefja störf á Landspítalanum en hugmyndin er sú að reyna að fá hóp, borga fleirum en ráðnar eru, leyfa þeim að reyna við þetta og vita hvort þær kunna ekki við starfið. Einn þátturinn í þessu er sá að ásókn er mikil í skrifstofustörf. Konur biðja um skrifstofustörf og vilja síður taka umönnunarstörf, matreiðslu, ræstingar og þess háttar. Þær sækja fyrst og fremst í þetta og að tala um að þær fari í fisk, þýðir ekkert við töluverðan hóp af þeim. Fjórðungur þeirra útlendinga sem við veitum atvinnuleyfi er hér í Reykjavík. Þeir eru ekki allir í fiski vestur á fjörðum þó þar sé töluverður hópur og útlendingar orðinn mikill þáttur í atvinnulífinu á Vestfjörðum. Það er alveg rétt að eldra fólki er mismunað á vinnumarkaði og það er mjög ósanngjarnt. Við höfum gripið til sérstakra ráðstafana. Hv. þm. spurði hvort ég hefði gert tilraun í ríkisstjórninni til að fá viðbótarframlag til atvinnumála. Ég hef rekið þá pólitík, og geri það með góðri samvisku, að þeir peningar sem ég get herjað út skuli ganga til fatlaða geirans fremur en til annars. Við reynum að bjarga hinu með öðrum hætti. Ef ég hefði meiri fjárráð mundi ég fyrst og fremst verja þeim til málefna fatlaðra.

Það er sem sagt engin tilraun hjá ríkisstjórninni til að bæta stöðu kvenna.

Endalausar tilraunir og bera væntanlega árangur.

Herra forseti. Ég flyt litla fyrirspurn um málefni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar en fyrirspurnin er á þessa leið: Í fyrsta lagi: Hefur ráðherra uppi áform um að leggja niður Heyrnar- og talmeinastöðina? Í öðru lagi: Hver er stefna ráðuneytisins að því er varðar framtíðarskipan þeirra verkefna sem þar hefur verið sinnt? Tilefni fyrirspurnarinnar er það að staða Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar hefur að mörgu leyti verið óljós. Fyrir nokkrum árum, ég hygg að það hafi verið 1993--1994, var flutt frv. um að leggja niður starfsemi Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar, afnema lögin og að flytja starfsemina í heilu lagi til Sjúkrahúss Reykjavíkur. Jafnframt var þá gert ráð fyrir því að starfsmenn Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar yrðu um leið starfsmenn Sjúkrahúss Reykjavíkur. Fyrir þessu voru ýmis rök, m.a. fjárhagsleg hygg ég og án þess að fara nánar út í það mál má segja að Heyrnar- og talmeinastöðin hafi hangið dálítið í lausu lofti æ síðan að þetta gerðist. Því hafa borist mjög alvarlegar kvartanir, m.a. frá heyrnarlausum og heyrnardaufum, vegna starfsemi stöðvarinnar og þjónustu við heyrnarlausa og heyrnarskerta. Menn telja að stöðin uppfylli ekki skyldur sínar að því er varðar heyrnartæki og hjálpartæki. Fjöldi heyrnarlausra og heyrnarskertra hefur komið að máli við mig og kvartað yfir stöðu mála þarna. Þess vegna ber ég þessa fyrirspurn fram. Ég tel mjög brýnt að fá svar við því hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. hvaða stefnu hún hefur varðandi málefni Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson spyr í fyrsta lagi hvort ráðherra hafi áform um að leggja niður Heyrnar- og talmeinastöðina. Ég vil að það komi skýrt fram að slík áform eru ekki uppi. Allt frá því að lög um Heyrnar- og talmeinastöðina voru sett á árinu 1980 var gert ráð fyrir nánu samstarfi stöðvarinnar við háls-, nef- og eyrnadeild Sjúkrahúss Reykjavíkur og að hún yrði staðsett í húsakynnum sjúkrahússins. Þetta hefur ekki náð fram að ganga að neinu leyti, m.a. vegna húsnæðisskorts. Nýverið óskaði formaður stjórnar stöðvarinnar eftir því að verða leystur frá störfum. Jóhannes Pálmason forstjóri Sjúkrahúss Reykjavíkur hefur verið skipaður nýr stjórnarformaður. Ástæða þess að ég valdi hann sem stjórnarformann er að á undanförnum árum hefur ítrekað komið til umræðu að samhæfa þyrfti betur störf Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og störf háls-, nef- og eyrnadeildar Sjúkrahúss Reykjavíkur. Í því sambandi hefur verið rætt um að hagkvæmt kynni að vera að bæta jafnframt þjónustu og tengja a.m.k. hluta af starfsemi Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar við starfsemi Sjúkrahúss Reykjavíkur. Eins og fram kom hjá hv. þm. áðan, lagði forveri minn í starfi fram frv. um að Heyrnar- og talmeinastöðin sameinaðist Sjúkrahúsi Reykjavíkur en það náði ekki fram að ganga. Nýr stjórnarformaður ásamt stjórn er í lykilstöðu til að fara í starfsemi beggja þessara eininga og gera tillögur um hvernig bæta megi þjónustu þeirra og jafnframt gæta hagkvæmni. Þannig mætti tryggja góða þjónustu við þá sjúklinga sem þurfa að leita aðstoðar á þessu sviði. Á þessari stundu get ég ekki sagt til um hvort einungis verði meiri samvinna milli stofnananna eða sameining að hluta eða öllu. Ég tel eðlilegt að ný stjórn fái ráðrúm til að meta kosti þess og galla. Virðulegi forseti. Í öðru lagi spyr hv. þm. hver stefna ráðuneytisins sé að því er varðar framtíðarskipan Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar og þeirra verkefna sem þar hefur verið sinnt. Í svari mínu við fyrri spurningu hv. þm. tel ég mig hafa svarað þessari spurningu að mestu leyti. Að því er varðar heyrnarmælingar og hjálpartæki tel ég að skoða verði verkefni stöðvarinnar í heild, forgangsraða þeim og taka mið af nýjustu tækni sem í boði er fyrir heyrnarlausa og heyrnardaufa. Fyrir liggja beiðnir um aukið fjármagn til kaupa á hjálpartækjum en á þessu ári var fjármagn til hjálpartækja aukið. Þó verður að gæta þess að skipulag þessa gefi að þau hjálpartæki sem sjúklingar fá nýtist þeim eins og kostur er. Ég bendi á að heyrnarlausir og heyrnardaufir geta í vaxandi mæli nýtt sér tölvutækni til að rjúfa einangrun sína. Það er þegar hafið. Þeirri þjónustu er verið að koma í fastara og tryggara horf en nú er. Ég átti fund með Félagi heyrnarlausra og heyrnardaufra um þau mál og mun á næstunni eiga fund með þeim og nýrri stjórn stöðvarinnar um framtíðarfyrirkomulag þjónustunnar. Tryggja þarf að nýting þess tækjabúnaðar sem fyrir hendi er til heyrnarmælinga verði betri en nú er og starfsfólk sem við það vinnur, sérstaklega á landsbyggðinni, fái nægilega þjálfun til að sinna sínum verkefnum. Varðandi Heyrnar- og talmeinastöðina vil ég til viðbótar taka fram að með tilfærslu grunnskólans yfir til sveitarfélaganna er Heyrnleysingjaskólinn, Vesturhlíðarskóli, undir forsjá Reykjavíkurborgar. Á vegum skólans hefur hingað til verið sinnt ráðgjafarþjónustu og þörfum heyrnarlausra og heyrnarskertra barna og unglinga um allt land svo eitthvað sé nefnt. Ég mun taka það mál sérstaklega upp við stjórn stöðvarinnar og Félag heyrnarlausra. Í framhaldi af því mun ég óska eftir viðræðum við menntmrn. og Reykjavíkurborg um þjónustu við þessa einstaklinga og hvernig henni verði sem best háttað um allt land.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Svavari Gestssyni, fyrir þessa fyrirspurn. Ég tel hana mjög brýna og gott að þetta mál komist hér á dagskrá. Ég tel að Heyrnar- og talmeinastöð ríkisins hafi unnið mjög mikið og mikilvægt brautryðjendastarf með því að koma málefnum heyrnarskertra í betra horf en áður var. Annir á stöðinni eru miklar, t.d. voru í janúar bókaðar þangað tæplega 900 heimsóknir. Eins er ljóst að stofnunin hefur búið við fjárskort sem þarf að bæta úr. Úthlutun heyrnartækja er háð fjárveitingum til stofnunarinnar en ekki fjölda þeirra sem þurfa á þeim að halda. Mikilvægt er að úr þessu verði bætt. Dæmi um hlutdeild öryrkja í kostnaði á heyrnartækjum í dag geta verið á bilinu 30--40 þús. kr. Ég tel að það verði að líta á tækin sem bráðnauðsynleg til að rjúfa einangrun fólks. Því ber að fá þessi tæki greidd að fullu frá ríkinu. Ég tel að bæta verði úr þessu og skora á hæstv. heilbrrh. að líta á það mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. 15. þm. Reykv., Ástu B. Þorsteinsdóttur, fyrir undirtektir við þetta mál og þakka einnig hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir prýðileg svör hennar sem ég er fullkomlega sáttur við, miðað við aðstæður. Ég tel að aðalatriðið sé að leita eftir samvinnu Heyrnar- og talmeinastöðvarinnar, Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra og síðan Vesturhlíðarskólans. Miðað við það sem hæstv. ráðherra lýsti virðist málið því í grófum dráttum á sínum stað. Hins vegar er nauðsynlegt að hafa í huga það sem hv. 15. þm. Reykv. benti á, að málið snýst ekki aðeins um lagaramma og góðan vilja ráðherranna heldur og kannski ekki síst fjárveitingarnar. Það er sá vandi sem Heyrnar- og talmeinastöðin hefur oft og tíðum staðið frammi fyrir. Ég tel mikilvægt að þessi umræða hafi farið hér fram, svör ráðherra hafi verið mikilvæg. Ég er sannfærður um að á næsta þingi, ef ástæða verður til, verður fróðlegt að inna ráðherra eftir því hvernig þeim verkum vindur fram sem hún hefur þegar sett af stað eða hafa verið í undirbúningi hjá ráðuneytinu.

Herra forseti. Á þskj. 729 hef ég leyft mér að bera fram til hæstv. samgrh. eftirfarandi fyrirspurn: Hvernig verða tryggðar samgöngur milli norður- og suðursvæðis Vestfjarða? Hvenær verður breytt reglum um snjómokstur á Dynjandis- og Hrafnseyrarheiðum og verður veittur styrkur til áætlunarflugs milli Ísafjarðar og Bíldudals/Patreksfjarðar? Á Vestfjörðum eru aðstæður þannig að ekki hefur verið unnt að halda uppi daglegum samgöngum allan ársins hring milli norðurhluta og suðurhluta Vestfjarða. Á veturna verða Hrafnseyrarheiði og Dynjandisheiði ófærar vegna snjóalaga og vegur ekki ruddur mánuðum saman. Samkvæmt snjómokstursreglum Vegagerðar ríkisins er enginn mokstur á þessum leiðum. Miklu skiptir að stytta þann tíma sem landleiðin er lokuð og áríðandi að vegum verði haldið opnum meðan fært þykir. Á yfirstandandi vetri hefur verið einmuna snjólétt. Við þær aðstæður á að sjálfsögðu að moka vegi á kostnað ríkissjóðs og halda þeim opnum í stað þess að krefja sveitarsjóði um hlutdeild í kostnaði eins og gert mun hafa verið að þessu sinni. Ég vil því spyrja hvenær reglum um snjómokstur á þessum leiðum verði breytt. Enn fremur vil ég benda á að engar ferðir eru sjóleiðis á milli svæðanna og enginn stuðningur er af hálfu ríkisvaldsins við áætlunarflug. Ég minni á að þrjár flugleiðir eru styrktar til þess að tryggja reglubundnar samgöngur við þá staði sem eru Grímsey, Gjögur og Raufarhöfn. Aðstæður eru því algerlega sambærilegar í þessu tilviki. Því spyr ég hæstv. ráðherra um hvort veittur verði styrkur til áætlunarflugs á milli svæðanna tveggja, þ.e. milli Ísafjarðar annars vegar og Bíldudals eða Patreksfjarðar hins vegar.

Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. vil ég segja það fyrst að ekki er styrkur á fjárlögum til áætlunarflugs milli Ísafjarðar og Bíldudals eða Patreksfjarðar. Íslandsflug flýgur á þessari flugleið tvisvar í viku yfir vetrarmánuðina, tvisvar á miðvikudögum og einu sinni á fimmtudögum. Það er auðvitað mismæli hjá hv. þm. að aðstæður séu algerlega sambærilegar á Patreksfirði og Bíldudal borið saman við Gjögur eða Grímsey. Þar er mjög ólíku saman að jafna. Vestur á Strandir liggur engin ferð nema loftleiðis og hið sama er að segja um Grímsey að það er óhjákvæmilegt að styrkja flug þangað ef við á annað borð ætlum okkur að halda þessum byggðarlögum í byggð. Á hinn bóginn var það svo síðast þegar ég vissi að tvö flugfélög fljúga reglulegt áætlunarflug vestur til Patreksfjarðar og til Bíldudals. Ekkert flug er til Raufarhafnar nema þrisvar í viku til Akureyrar þannig að það er heldur ekki nákvæmlega sambærilegt við það sem er á Patreksfirði eða Bíldudal en ég minni á að fjárveiting er á Alþingi til þess að styrkja flug milli Raufarhafnar og Akureyrar. Það er beinlínis styrkur til þess í fjárlögum. Að öðru leyti vil ég segja þetta: Hrafnseyrarheiði og Dynjandisheiði eru mjög erfiðir fjallvegir, bæði er um háar og snjóþungar heiðar að ræða og vegurinn er gamall og ekki gerður til vetrarferða. Lokið var við lögn núverandi vegar um Hrafnseyrarheiði um miðjan fimmta áratuginn. Hæst er vegurinn í 552 metra hæð yfir sjó. Snjóþyngsli eru langmest á tiltölulega stuttum kafla, 3--3,5 km frá Þverfelli að norðan og að Þórðarhorni að sunnan. Á þessum kafla liggur vegurinn í yfir 450 metra hæð í þröngum sneiðingi. Snjóflóðahætta við þessar aðstæður gerir það að verkum að vegur á þessum stað getur aldrei orðið viðunandi vetrarleið, sama hve mikil vinna yrði lögð í snjómokstur. Gerð vegar um Dynjandisheiði lauk 1959. Með vegarlagningunni var lítt hugsað um snjóalög því ekki var gert ráð fyrir vetrarnotkun. Vegurinn fer mest í um 500 metra hæð við sýslumörk á hinni eiginlegu Dynjandisheiði og í 468 metra í Helluskarði. Á milli er vegurinn lægri og fer í 300 metra hæð þar sem lægst er í Trölladölum. Heiðin er mjög löng, t.d. eru 12 km úr Helluskarði norður á sýslumörk á háheiðinni. Á löngum köflum liggur vegurinn um mishæðótt landslag. Vegurinn er missnjóþungur eftir köflum. Það sem lokast gjarnan fyrst á haustin eru sneiðingarnir upp úr Arnarfirðinum, bæði efst í Dynjandisdal og upp úr afréttisdalnum. Einnig getur lokast fljótt í sneiðingi undir Botnshestinum. Á vorin er mikið um stórar fannir uppi á heiðinni en minni snjór á milli. Vonlítið er að halda núverandi vegi opnum. Ekki eru snjóflóð þekkt uppi á heiðinni en þau koma hins vegar í sneiðinginn upp úr Dynjandisdalnum. Sjálfsagt geta komið smásnjóflóð í sneiðinginn upp úr Vatnsfirði og undir Botnshestinum. Varðandi snjómokstur segir Vegagerðin að notfæra megi sér þá reynslu sem fékkst á Breiðadals- og Botnsheiðum en reynt var að moka þar í 20 ár frá 1975--1995. Þessar heiðar eru líklega snjóþyngri og veðrasamari en Hrafnseyrar- og Dynjandisheiði en vegurinn var mun betur uppbyggður og betur gerður til vetrarferða. Árangurinn var mjög misjafn, svo misjafn að langtímum saman má um það deila hvort tekist hafi að halda veginum opnum. Efst í Breiðadalsheiði er mikil snjóflóðahætta og lá oft við slysi og varð eitt banaslys árið 1991. Niðurstaða Vegagerðarinnar er sú að ekki sé hægt að tryggja samgöngur á milli norður- og suðursvæðis Vestfjarða að vetrarlagi á landi við óbreytt vegakerfi. Ekki er ráðlegt að taka upp reglulegan snjómokstur á þessari leið, bæði þjónustan og áhættan fyrir vegfarendur og starfsmenn yrði óviðunandi. Spyrja má hvort ekki sé hægt að lengja opnunartímann eitthvað frá því sem nú er. Því er til að svara að líklega væri oft hægt að opna reglulega út nóvember eða fram undir jól og hefur raunar verið gert síðustu ár. Margföld reynsla er fyrir því að apríl er mjög erfiður á þessum háu heiðum og þá bætir oft mikið á snjó þannig að ekki er hægt að tala um vor fyrr en í maí, stundum seint í maí. Á snjóléttum vetri gæti verið opið fram í miðjan desember og opnast aftur um miðjan maí en samt er lokunartíminn fimm mánuðir. Það er því ekki hægt að lengja opnunartímann neitt sem skiptir máli og vil ég þá enda ræðu mína með því að segja að ögn lengur hefur heiðunum verið haldið opnum á þessum vetri en hér er gert ráð fyrir að geti orðið að reglu.

Herra forseti. Ég tek undir það hjá hæstv. ráðherra að ekki er við því að búast að unnt verði að halda opnum vegi á milli norður- og suðurhluta Vestfjarða með snjómokstri. Aðstæður eru þannig að þess er ekki að vænta enda fór ég ekki fram á það í fyrirspurn minni heldur hitt sem ég var að ýja að, hvort ráðherra hygðist setja snjómokstur á áætlunarplan Vegagerðarinnar í því skyni að halda þessum heiðum opnum svo lengi fram á haustið sem unnt er. Það munar mikið um þann tíma sem unnt er að treysta á samgöngur fram á haustið frá því sem ella er og hefur verið á undanförnum árum. Staðreyndin er sú að atvinnulegir hagsmunir eru orðnir gríðarlega miklir á milli þessara svæða og þörfin fyrir tryggar samgöngur hefur aukist mjög mikið á undanförnum árum. Ekki verður undan því vikist að skoða hvernig hægt er að tryggja daglegar samgöngur á milli þessara svæða. Þar er litið til þess að veginum verði haldið opnum svo lengi sem unnt er en þar fyrir utan verði litið til flugsamgangna og að ríkisvaldið tryggi að haldið verði uppi reglubundnu áætlunarflugi, a.m.k. fimm daga vikunnar eins og var um langt árabil meðan ríkisvaldið styrkti það flug óbeint með því að fela flugfélaginu að annast póstflutninga milli svæða. Ég skora því á hæstv. ráðherra að íhuga þessi mál vandlega og beita sér fyrir því að á fjárlögum verði veittur styrkur til þess að styrkja áætlunarflug á milli þessara svæða á næsta ári.

Herra forseti. Það er svo að fyrirspurnir hafa komið til samgrn. um ýmsar flugleiðir, hvort um það væri að ræða að flug þangað yrði styrkt. Við höfum haldið okkur við það í grófum dráttum að styrkja flug norður á Strandir og til Grímseyjar. Að vísu er rétt að Raufarhöfn var tekin upp nú í fjárlögum og eru þessi mál í athugun og auðvitað verða flugleiðirnar til Raufarhafnar, norður á Strandir og til Grímseyjar boðnar út eða með öðrum hætti staðið að því að styrkja þessar flugleiðir og að gætt sé jafnræðis milli flugfélaga. Auðvitað má ekki gleyma því að þetta flug er náttúrlega fyrst og fremst fyrir íbúana á stöðunum. Ég geri ráð fyrir því að hið sama sé að segja um sjúkraflugið að reglur um styrki til sjúkraflugs verði endurskoðaðar þannig að þar verði líka jafnræði milli flugfélaga og að tryggt sé að þjónusta sé góð við íbúana. Á hinn bóginn er ekki við því að búast að unnt sé að styrkja áætlunarflug víða, ég tala nú ekki um fimm daga í viku, til þess að halda uppi samgöngum milli tveggja staða í sama landsfjórðungi. Ég á ekki von á því að Alþingi treysti sér til þess enda hefur ekki verið þrýstingur á samgrn. frá einstökum héruðum eða þingmönnum í þá átt.

Hæstv. forseti. Ég hef um árabil verið mikil áhugakona um byggingu tónlistarhúss eins og reyndar þúsundir annarra landsmanna og þykir mér ganga afar hægt í því mikla menningarmáli. Í júní sl. sendi hæstv. menntmrh. frá sér fréttatilkynningu þar sem hann greindi frá því að nefnd sem hafði málið til skoðunar hefði skilað af sér og lagt fram ákveðnar tillögur. Hæstv. menntmrh. lagði ákveðnar tillögur fyrir ríkisstjórnina sem samþykkti að fengið yrði sérfræðilegt mat á kostum og göllum þeirra þriggja hugmynda sem fyrrnefnd nefnd lagði fram og skyldi athugað hvernig mætti standa að fjármögnun og rekstrarskilyrðum og voru ýmsir aðilar nefndir í því samhengi. Nú beini ég þeim spurningum til hæstv. menntmrh. hvað líður framkvæmd þessarar samþykktar ríkisstjórnarinnar, og ég spyr: 1. Hefur farið fram sérfræðilegt mat á þeim tillögum sem nefnd undir forustu Stefáns P. Eggertssonar lagði fram vorið 1997 um byggingu tónlistarhúss, samanber samþykkt ríkisstjórnarinnar þar um? Ef svo er, hver er niðurstaða þess? 2. Hver eru áform ríkisstjórnarinnar um byggingu tónlistarhúss, hvað varðar ákvörðun um byggingu þess, fjármögnun og staðsetningu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina. Það er rétt sem fram kom í máli hennar að í júní samþykkti ríkisstjórnin tillögu mína um hvernig staðið skyldi að þeim áfanga að undirbúningi að því að reist sé tónlistarhús í Reykjavík sem nú er unnið að. Þrjár hugmyndir komu fram. Í fyrsta lagi að húsið yrði reist í Laugardal í Reykjavík. Í öðru lagi að gengið yrði til samninga við eigendur Hótel Sögu um að tónlistarhús verði tengt fyrirhugaðri ráðstefnumiðstöð hótelsins. Í þriðja lagi að gengið yrði til samninga við Reykjavíkurborg á grundvelli tillögu borgarstjóra um að tónlistarhús yrði reist neðan jarðar í Öskjuhlíð þar sem unnt væri að byggja upp ráðstefnuaðstöðu í tengslum við Perluna. Síðan var gengið þannig til verks að þrír aðilar, þ.e. ríkisvaldið, Reykjavíkurborg og eigendur Hótel Sögu hafa komið sér saman um stýrihóp til að vinna úr þessu tillögum og þessir þrír aðilar bera sameiginlega straum af kostnaði við það skref til undirbúnings tónlistarhúsi sem nú er unnið að. Það hefur verið ráðinn ráðgjafi, þ.e. fyrirtækið VSÓ Rekstraráðgjöf ehf. til þess að annast verkefnisstjórn og áætlunargerð vegna þessa matsverkefnis og þar að auki hefur verið leitað til erlendra aðila, þ.e. fyrirtækisins Artec Consultans í New York sem er eitt fremsta fyrirtæki að því er varðar byggingarmál og hljómburð og einnig til danska fyrirtækisins Scanticon sem er sérfræðifyrirtæki varðandi ráðstefnuaðstöðu. Þessir erlendu aðilar hafa m.a. komið hingað til landsins og kynnt sér allar aðstæður og ég tel að mjög málefnalega hafi verið unnið að þessum þætti málsins eins og hinum fyrra eftir að ríkisstjórnin og menntmrn. tóku að sér að leiða þetta starf til að komast að endanlegri niðurstöðu og taka ákvarðanir um tónlistarhúsið. Í skýrslunni sem liggur til grundvallar því starfi sem nú er unnið kemur skýrt fram að full þörf er á því að reisa hér tónlistarhús og það eru slík umsvif í tónlistarstarfsemi í landinu að líklegt er að skortur á húsi standi þróuninni þar fyrir þrifum auk þess sem augljóst er að starfsaðstaða Sinfóníuhljómsveitar Íslands er með öllu óviðunandi í Háskólabíói eins og málum er háttað. Þess vegna er nauðsynlegt, eins og hv. þm. orðaði það, að komast fljótt að niðurstöðu í málinu. Ég veit að þeir sérfræðingar sem vinna að því munu á næstu vikum skila tillögum sínum og þá verður unnt að ganga til þess sem felst í annarri spurningu hv. þm., að ríkisstjórnin taki ákvarðanir um næstu skref í þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessi svör. Ég heyri að það er verið að leggja töluvert mikla vinnu í allan þann undirbúning sem auðvitað þarf að vera til staðar til þess að hægt sé að taka endanlega ákvörðun. Þetta mál hefur verið mjög lengi í umræðunni og dregist mjög á langinn að taka ákvörðun, en það er m.a. vegna þess að ljóst er að þetta hús mun kosta verulegt fjármagn. Ég vil taka undir með hæstv. ráðherra að mikil þörf er á því að byggja tónlistarhús. Það er okkur til lítils sóma hvernig búið er að tónlistarfólki í landinu. Ég hygg að Reykjavík sé eina höfuðborgin í allri Evrópu ef ekki heiminum sem á ekki einu sinni lítinn sérhannaðan tónlistarsal. Það er því mjög brýnt að bæta úr og ég vil hvetja hæstv. menntmrh. til þess að beita sér fyrir skjótri ákvörðun um leið og niðurstöður þeirra kannana sem verið er að vinna liggja fyrir.

Herra forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta mál hefur verið mjög lengi á döfinni og menn lengi velt því fyrir sér hvernig best væri að sinna því. En það er fyrst í tíð þessarar ríkisstjórnar sem nú situr sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að láta málið til sín taka. Ég tel að það sé alveg ljóst þegar menn skoða gang málsins á undanförnum missirum að mjög skipulega hefur verið unnið að framgangi þess og ljóst er að fullur vilji er að komast að skynsamlegum niðurstöðum og hinir færustu sérfræðingar hafa verið kallaðir til til þess að allt liggi sem skýrast fyrir þegar til lokaákvörðunar kemur.

Herra forseti. Á 117. löggjafarþingi var flutt till. til þál. um ólympíska hnefaleika. Í tillögunni var lagt til að skipuð yrði nefnd sem aflaði upplýsinga um keppnisreglur, slysatíðni miðað við aðrar ólympískar íþróttagreinar og með hvaða skilyrðum ólympískir hnefaleikar eru leyfðir erlendis. Alþingi afgreiddi þessa tillögu með nefndaráliti þar sem lagt var til að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: ,,Menntamálanefnd tekur ekki afstöðu til efnis tillögunnar en telur rétt að í menntamálaráðuneytinu verði aflað upplýsinga um þau atriði sem tilgreind eru í tillögunni þannig að unnt verði að taka vel ígrundaða ákvörðun um hvort ástæða sé til að leyfa iðkun ólympískra hnefaleika hér á landi.`` Í framhaldi af þessu hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn á þskj. 758 til hæstv. menntmrh.: Hvað líður athugun á máli því sem Alþingi vísaði til ríkisstjórnarinnar 23. febrúar 1995 varðandi keppnisreglur, slysatíðni miðað við aðrar ólympískar íþróttagreinar og með hvaða skilyrðum ólympískir hnefaleikar eru leyfðir erlendis? Í lögum nr. 92/1956 eru hnefaleikar bannaðir. Í 1. gr. þeirra laga segir, með leyfi forset: ,,Bönnuð er öll keppni eða sýning á hnefaleik.`` Í framhaldi af því vil ég bera fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh.: Telur ráðherra að bann við sýningum á hnefaleikum nái til sýninga í sjónvarpi, í tölvu eða á internetinu og ef svo er, hvernig hyggst ráðherra framfylgja banninu?

Herra forseti. Í menntmrn. hefur verið unnið að þeirri gagnaöflun sem getið var um í áliti menntmn. og hv. þm. og fyrirspyrjandi nefndi. Hjá ráðuneytinu liggja fyrir lög og reglur alþjóðasambands áhugamanna í hnefaleikum og Íþróttasamband Íslands hefur undir höndum keppnisreglur ólympískra hnefaleika þannig að þessi gögn liggja fyrir. Erfitt hefur reynst að afla nákvæmra upplýsinga um slysatíðni í ólympískum hnefaleikum en þess er að vænta, m.a. með aðstoð Læknafélags Íslands, að á næstunni hafi menn aflað sér þeirra upplýsinga um þau mál sem gefa a.m.k. vísbendingu. En að fá þetta þannig að algilt sé og fullnægjandi miðað við að allar upplýsingar liggi fyrir kann að reynast mjög erfitt. Enska læknafélagið hefur hins vegar gefið út upplýsingar um þetta og hægt er að fá aðgang að þeim en víðar kann að reynast erfitt að fá þessar upplýsingar svo að viðunandi sé miðað við orðalagið í áliti menntmn. Menntmrn. óskaði eftir því við nefnd um eflingu íþróttastarfs sem starfaði á liðnu ári á grundvelli þál. sem samþykkt var á hinu háa Alþingi í maí sl., að hún fjallaði m.a. um hvort það bæri að heimila ólympíska hnefaleika hér á landi. Nefndin treysti sér ekki til að taka sjálf afstöðu til málsins og taldi eðlilegt að Íþróttasamband Íslands, íþróttanefnd ríkisins og læknastéttin fjölluðu um málið. Raunar er það svo eftir að Íþróttasamband Íslands og Ólympíunefnd Íslands eru orðin að einu sambandi, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, þá virðist það vera hinn rétti vettvangur til þess að fjalla um þetta mál og komast að niðurstöðu því að hér er um það að ræða að ákveða hvort Íslendingar taki þátt í þessu sem ólympískri íþróttagrein. Þar er nú orðinn einn vettvangur, Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands sem virðist kjörinn til þess að menn fjalli um þetta og komist að niðurstöðu um það hvort gerðar verði tillögur um að þetta bann verði fellt úr gildi. Ég vil minna á að þegar þessi lög voru samþykkt á Alþingi árið 1956 lá þingmannafrv. þar til grundvallar. Meðal annars var annar flutningsmaður læknir þannig að þingmenn hafa látið þetta mál mjög til sín taka og höfðu frumkvæði að því á sínum tíma að þetta var fest í lög. Lögin eru frá 1956 og þá höfðu menn ekki sjónvarpssendingar eða internetið í huga þegar ákveðið var að leggja bann við sýningum, enda tel ég að orðið ,,sýningar`` í þessum skilningi laganna beri að vísa til þess að menn séu að sýna hnefaleika hér á landi á til þess gerðum palli eða við þær aðstæður sem menn stunda hnefaleika, en að ekki sé um það að ræða hvort hnefaleikar séu sýndir í kvikmyndum, í sjónvarpi eða á internetinu. Ég skil lögin þannig að ekki sé verið að leggja bann við því að sýna hnefaleika í þeim miðlum heldur að sýna þá þannig að menn takist á innan hnefaleikahringsins hér á landi. Þetta er minn skilningur en hann kann að vera rangur því að lokum eru það dómstólarnir sem kveða upp úr um það hvað felst í þessu orðalagi laganna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir greinargóð svör. Mér finnst eðlilegt að menn geri athugasemd við að ein íþróttagrein sé bönnuð með lögum, sérstaklega þegar lögin eru túlkuð þannig að þau nái yfir aðra íþróttagrein sem reyndar var ekki til þegar lögin voru sett og um er að ræða íþróttagrein sem viðurkennd er sem ólympísk íþróttagrein. Mér finnst það mjög óeðlilegt og bera vott um litla þekkingu á málum og jafnvel fordóma að gripið er til þeirrar túlkunar sem ég gat um gagnvart þessari grein sem fyrirspurnin lýtur að. Ég bendi á að iðkaðar eru hérlendis og erlendis margar íþróttagreinar þar sem um er að ræða meiðsl og jafnvel alvarleg meiðsl. Sú íþróttagrein sem hvað mest slys eru í og jafnvel hvað alvarlegust slys, er vinsælasta íþróttagreinin hérlendis og víða erlendis, þ.e. knattspyrna, þannig að ef beitt væri þeim mælikvarða að fjöldi slysa og alvarlegir áverkar í greininni ættu að leiða til þess að hún væri bönnuð, þá væri knattspyrna sú grein sem væri efst á lista yfir þær íþróttagreinar sem ætti að banna. Ég vil, herra forseti, fagna þeim skilningi sem hæstv. menntmrh. kvað upp úr með af sinni hálfu varðandi skilning á ákvæðum laganna um bann við sýningum. Ég tel þann skilning ráðherrans eðlilegan að vísa til þeirra aðstæðna sem voru þegar lögin voru sett og að lögin nái til banns á þeim sýningum sem þá tíðkuðust en ekki þeim sem tækniframfarir síðan hafa gert mögulegar.