Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ræktun landsins er mjög ofarlega á baugi með þjóðinni, enda er það eitt af hinum mikilvægustu þjóðmálum. Að undanförnu hefur þjóðin gert mjög stórt átak í þeim efnum, og veldur því annars vegar mikill áhugi þeirra, er í sveitum búa, á aukinni ræktun og hins vegar góður stuðningur af hálfu Alþ. með löggjöf og fjárframlögum. Sandgræðslan er merkilegur og mikilvægur þáttur í ræktuninni. Öll ræktun miðar að því að bæta landið og gera það verðmætara en áður, en segja má með sanni, að með sandgræðslu sé unnið að því að stækka landið. Þegar sandauðn er breytt í gróðurlendi, þá er ekki aðeins verið að vinna bug á hinum eyðandi náttúruöflum, heldur jafnframt verið að búa í haginn fyrir þær kynslóðir, sem landið erfa. Í sumum héruðum landsins hefur þegar verið unnið stórvirki með sandgræðslu. Á mörgum stöðum hefur verið komið í veg fyrir uppblástur og vörn snúið í sókn á því sviði. En lögin, sem sandgræðsla ríkisins starfar eftir, eru líka algerlega miðuð við það að verjast uppblæstri. Lög þau, er nú gilda um sandgræðslu og heftingu sandfoks, mæla einungis fyrir um það, að unnið sé að sandgræðslu á vegum Búnaðarfélags Íslands og Sandgræðslu ríkisins á svæðum, þar sem uppblástur lands á sér stað, til að koma í veg fyrir hann og græða foksvæðin. En að dómi okkar flm. þessa frv. þarf hv. Alþ. og þjóðin öll að setja sér hærra mark í þessu efni. Þekking manna vex stöðugt og reynsla, sem kemur að góðum notum við sandgræðslu eins og í öðru ræktunarstarfl. Íslenzkir menn hafa m.a. lært að hagnýta í þessu skyni erlendar jurtir, sem ætla má að reynist mjög gagnlegar og hafi mikla þýðingu við að auka gróður landsins. Í landi okkar eru víðáttumikil svæði sanda og mela, sem eru þó ekki foksvæði og þar sem gróðurleysið stafar ekki af uppblæstri, heldur á sér aðrar orsakir. Sú reynsla, sem þegar er fengin, sannar það ótvírætt, að stór svæði sanda og mela er hægt að græða upp og gera að góðu beitilandi eða slægjum. Þjóðin á að setja sér það mark, að þetta verði gert. Breytingin, sem frv. þetta felur í sér frá gildandi lögum, er sú ein, að skv. frv., ef að lögum verður, er Sandgræðslu ríkisins heimilt að verða við beiðnum landeigenda um að girða og græða upp sanda og mela og annað gróðurlaust land, þótt ekki stafi hætta af uppblæstri. Skal landeigandi þá snúa sér til Búnaðarfélags Íslands með slíka beiðni og lætur fylgja greinilegar skýrslur um aðstæður allar. Lætur þá Búnaðarfélagið sandgræðslustjóra athuga landið og gera tillögur um framkvæmd verksins, áætlun um kostnað og annað, sem að því ]ýtur, og tekur félagið síðan, að fram förnu mati á landsvæðinu, ákvörðun um málið. Við flm. þessa frv. teljum tímabært að gera þessa breytingu á sandgræðslulögunum, sem hér er lagt til að gerð verði. Það er svo tímabært, að reynslan sýnir, að Sandgræðsla ríkisins hefur talið eðlilegt og rétt að sinna að nokkru því viðfangsefni, sem fjallað er um í þessu frv. Það er nú þegar svo komið, að framkvæmdir sandgræðslunnar ná út fyrir ramma laganna, eins og þau eru nú. Því til sönnunar vil ég benda á, að nú er unnið að sandgræðslu á stórum svæðum á Skógasandi og Sólheimasandi með stuðningi sandgræðslunnar, þótt þar sé ekki um foksvæði að ræða. Sandgræðslustjóri hefur fyrir skömmu skýrt opinberlega frá framkvæmdum á vegum sandgræðslunnar og horfum á því sviði. Í blaðaviðtali, sem hann átti í septembermánuði s.l., farast sandgræðslustjóra þannig orð m.a.: „Meginstarf sandgræðslunnar er að hefta sandfokið. En nú hefur opnazt nýr heimur á sviði sandgræðslunnar með ræktun sanda, þar sem ekki er um uppblástur að ræða. Mestu framkvæmdir á þessu sviði er beitarræktun á Skógasandi undir Eyjafjöllum. Þar kom sandgræðslan til móts við Austur-Eyfellinga, en þeir eru í miklu svelti með beitilönd. Í fyrra var þar sáð í hundrað hektara lands, og var beitt á það í sumar. Þessi tilraun hefur gefizt mjög vel,“ segir sandgræðslustjórinn enn fremur, „þar sem nú er komið í ljós, að sauðkindin hefur ekki skemmt neitt af landinu í sumar, þótt það væri enn lítið gróið, þar sem gróðurinn er svo ungur. Í ár var aftur sáð í aðra 100 hektara, en búið er nú að girða alls 1000 hektara, og er ætlunin að rækta 100 hektara á ári, þar til lokið er við allt það land, sem þegar er búið að girða.“ Og sandgræðslustjórinn bætir við: „Önnur tilraun hefur verið gerð í sömu átt með ræktun í félagi við Sólheiminga á Sólheimasandi. Þar hafa verið girtir 60 hektarar og þegar búið að sá í 18 hektara lands.“ Þessi orð sandgræðslustjórans sýna, að það er orðið tímabært að breyta sandgræðslulögunum að því leyti, sem hér er lagt til. Séu sandar teknir til túnræktar, nýtur slík ræktun að sönnu ríkisframlags skv. jarðræktarlögum. En sé um sandgræðslu að ræða til beitar, eins og nú á sér stað á Skógasandi, skv. þeim orðum sandgræðslustjórans, sem ég vitnaði til, eða hafizt er handa um stærri viðfangsefni heldur en að um aukningu á túni sé að ræða, þá fellur slík ræktun ekki undir ákvæði jarðræktarlaga. En vissulega ber að setja markið svo hátt að hagnýta þá þekkingu og þau skilyrði, sem fyrir hendi eru, til þess að breyta söndum og melum í gróðurlendi og stækka landið á þann veg, bæði til hagsbóta fyrir þá, sem nú erja landið, og einnig til hagsbóta fyrir komandi kynslóð. Ég leyfi mér svo að leggja til, að þessu frv. verði vísað til hv. landbn., þegar þessari umr. er lokið.



Herra forseti. Örlæti hefur um aldaraðir verið talið þjóðardyggð á Íslandi. Fyrir kraft þeirrar dyggðar hefur stórum verkum verið í framkvæmd hrundið, verkum, sem eru óræk vitni íslenzkrar atorku og menningar. Í trausti á þá dyggð er frv., sem hér liggur fyrir, til orðið. Árið 1943 voru samþykkt á Alþingi lög um skattfrelsi gjafa til barnaspítalasjóðs Hringsins, en kvenfélagið Hringurinn hefur mikið látið að sér kveða í líknarmálum. Ári síðar fékk Samband íslenzkra berklasjúklinga sams konar ívilnun, og veitti hún þeim félagsskap stórfé. Og fyrir tveimur árum voru samþykkt lög um skattfrelsi gjafa til Krabbameinsfélags Íslands, en öll þessi lög giltu aðeins um eins árs skeið. Við lestur umræðna um lög þessi kemur í ljós, að lítill sem enginn ágreiningur mun hafa verið um nauðsyn þeirra, en nokkrir hv. þm. töldu þó enn betur farið, ef stefnt hefði verið meira í sömu átt og gert er með frv., sem hér er til umræðu. Það er ekki áhorfsmál, að félög þessi hafa verið vel að hinum veitta stuðningi komin, og tæplega verður opinberum aðilum talin eftirsjá í fé því, sem til þeirra hefur verið veitt. Sú hugsun vaknar því í fyrsta lagi, hvort ekki sé rétt og siðferðilega skylt að veita á þennan hátt áframhaldandi stuðning félögum þessum, sem starfa þjóðinni til heilla; og í öðru lagi, að fleiri félög og stofnanir vinni að brýnustu þjóðþrifamálum, sem greiða beri fyrir; þess vegna sé rétt að veita frambúðarheimild til frádráttarhæfra framlaga þeim til stuðnings með beinum ákvæðum skattalaga. Einhverjir kynnu nú að ætla, að með því móti væri ausið um of af brunni beinna tekna hins opinbera. Þess vegna er sá varnagli sleginn í frv. að binda heimildina við tiltekið hámark hundraðshluta af hreinum tekjum gefanda. Það er að sjálfsögðu álitamál, hvernig ákvarða beri leyfilegan frádrátt, og frv. næði betur tilgangi sínum, ef hundraðshlutinn væri stærri. Þess vegna mundi ekki á mínu fylgi standa, ef hann hækkaði í meðferð hv. Alþingis á frv. En ætla má, að þeir, sem opinberar fjárreiður annast, felli sig betur við smærri spor en stærri frá því, sem nú er í þeim efnum, og frv. sé þá þeim mun líklegra til að ná fram að ganga. 1. gr. frv. fjallar um skattfrelsi gjafa til kirkna svo og félaga og stofnana, sem vinna að vísindum, menningar- og mannúðarmálum, fari gjöfin ekki fram úr 15% af nettótekjum gefanda, enda hafi þá skattyfirvöldum borizt tilkynningar um gjafirnar frá þeim aðilum, sem þær hafa þegið. Orðið „fjárhæð“, sem notað er í 1. gr., er ætlazt til að nái til allra þeirra framlaga, sem fjárhagslegt gildi hafa samkvæmt almennum skilningi. Hugtakið „nettótekjur“ eða hreinar tekjur er hér notað í sömu merkingu og það er skilgreint í reglugerð um tekjuskatt og eignarskatt frá 30. des. 1955, þ.e.a.s., heildartekjur að frádregnum lögleyfðum kostnaði samkv. 21.–40. gr. reglugerðarinnar, m.ö.o. heildartekjurnar, eins og þær verða að loknum frádrætti, öðrum en persónufrádrætti samkv. 41. og 42. gr. reglugerðarinnar. Það hefur mjög verið rætt um það og ritað, hvernig bætt verði úr fjárþörf íslenzkra kirkna, hvort heldur er til kirkjubygginga eða kirkjulegrar starfsemi. Varla getur mönnum blandazt hugur um, að þessa undirstöðu íslenzkrar menningar beri að styðja og vernda á allan hátt sem unnt er, eins og raunar ríkisvaldinu er lögum samkv. skylt. Með þessu ákvæði, sem um er að ræða í frv., væri og komið til móts við ályktun hins almenna kirkjufundar, sem haldinn var nú í haust. Nauðsynlegt er að búa sem bezt að félögum til stuðnings og styrktar bágstöddu fólki, sjúklingum eða öryrkjum. Allir eru samdóma um, að mikið sé uppeldisgildi félaga eins og t.d. ungmennafélaga, skátafélaga og bindindisfélaga, svo að fátt eitt sé nefnt. Og tæplega getur menn greint á um þýðingu barnaverndarfélaga, dýraverndunarfélaga eða félaga til verndunar á náttúru landsins og græðslu þess. Sama er að segja um stofnanir, sem starfa á vegum þessara félaga eða sjálfstætt í svipuðum tilgangi. Þá er ekki síður ástæða til að minna á og leggja á það ríka áherzlu, hversu mörg og mikilsverð viðfangsefni bíða enn íslenzkra vísindamanna og fræðastofnana. Þar er einmitt um að ræða verkefni, sem oft þurfa að sitja á hakanum eða bíða vegna fjárskorts. Hér er átt við ýmsar rannsóknir á náttúru landsins, rannsóknir í þágu atvinnuveganna og í þágu heilbrigðismálanna. Einnig eru jafnvel óunnin störf á sviðum þeirra fræða, sem einna mest hefur verið unnið að á Íslandi, sögu og málvísinda. Enn er mikið verk að vinna í rannsóknum og útgáfu handrita og heimilda, fornminja, lista, ættfræði eða mannfræði, svo að dæmi séu nefnd. Og þó að margir starfi að slíkum málum og þjóðfélagið leggi ríflega fram fé til sumra þessara rannsókna, er áreiðanlega tímabært, að einstaklingar og aðrir skattgreiðendur sýni framtak einnig í því að styrkja þessi nauðsynlegu vísindastörf. Þá viðleitni yrði æskilegt að styðja með skattfrelsi á borð við það, sem hér er farið fram á. Heimild ákvæðisins er höfð mjög rúm, þar eð oft kunna ný félög og stofnanir að taka til starfa, sem skilið ættu að falla innan takmarka þess, og önnur að ljúka störfum; enn fremur vegna þess, að innan þessa ramma rúmast flest áhugamál fólks, þau er til almannaheilla horfa, og þar með eru fleiri skattgreiðendur hvattir til að verja einhverju af tekjum sínum í þessum tilgangi. Þiggjendur þeir, sem í gr. eru taldir, mega samkv. henni njóta skattfrjálsra framlaga án tillits til þess, hvort þeir fá opinbera styrki eða ekki og hvort sem þeir eru opinberar stofnanir eða ekki. Sums staðar með miklum menningarþjóðum erlendis er áhugi almennings til að vinna að málum, sem nú hafa verið nefnd dæmi um, efldur af hinu opinbera með lagasetningu svipaðri þeirri, sem frv. þetta lýtur að. Í Bandaríkjum Norður-Ameríku hefur til skamms tíma verið heimilt að láta allt að 15% heildartekna - sem er heldur þrengra hugtak en heildartekjur samkv. okkar lögum, en þó víðara en hreinar tekjur hjá okkur - koma til frádráttar við skattaákvörðun, séu gefendur einstaklingar og fénu varið í einhverjum eftirgreindum tilgangi. Í fyrsta lagi til stofnana eða sjóða, sem vinna eingöngu að trúmálum, mannúðarmálum, vísindum, bókmenntum eða menntamálum, svo og til verndar börnum eða dýrum, ef starfsemin er ]ögum landsins samkvæm, er ekki rekin í hagnaðarskyni fyrir meðlimi og ekki í þeim höfuðtilgangi að hafa áhrif á löggjöf landsins; í öðru lagi til samtaka, sem starfa á svipuðum grundvelli og t.d. Oddfellowreglan, ef framlögin eru eingöngu notuð í þeim tilgangi, sem áður var getið; og í þriðja lagi til ýmissa opinberra aðila, ef gjafirnar ganga aðeins til almenningsþarfa. Auk þessa eru svo nefndir aðilar, sem styrkja uppgjafahermenn o.fl., sem við á þar í landi. Sem dæmi um þiggjendur eru nefndir skátafélagsskapurinn, kirkjur, spítalar og Rauðikrossinn, auk margra annarra aðila. Þessi heimild í lögum Bandaríkjanna hefur gefið svo góða raun, að í fyrra var hinn skattfrjálsi hundraðshluti hækkaður í 20% heildartekna og 30%, ef um var að ræða sjúkrahús, sem rekin eru af hinu opinbera, eða kirkjur. Bandaríska ákvæðið er að því leyti þrengra en það, sem í frv. er ráðgert, að gefendur, sem góðs njóta af því, eru aðeins einstaklingar, en í frv. er notað orðið skattþegn, sem nær bæði til einstaklinga og félaga. Svipuð lagaregla og hér hefur verið lýst gildir einnig í Englandi. Samkv. upplýsingum brezka sendiráðsins er hún framkvæmd þannig, að hið opinbera heimtir að vísu skatt af þeirri upphæð, sem gefin er, en er skuldbundið til að láta þann skatthluta ganga til sama aðila og gjöfina þáði. Í báðum þessum löndum njóta slík félög eða stofnanir opinberrar verndar. Félögin eru konungleg í Bretlandi og skrásett hjá hinu opinbera í Bandaríkjunum. Þetta mun að sjálfsögðu auðvelda framkvæmd laganna. En hér á landi er engu slíku til að dreifa, og mundi því koma til kasta dómstóla að skera úr, ef mikill vafi kynni að rísa um, hvort stofnun eða félag félli undir 1. gr. þessa frv. Það hefur oft sannazt, að vilji Íslendinga til fórna við góð málefni er mikill, eins og nú hefur síðast sézt þessa dagana á hinni almennu fjársöfnun til Ungverja, sem svo sárt eru leiknir af ofbeldi erlends kúgunarafls. Telja má, að margur mundi fús leggja á sig aukavinnu, ef honum væri heimilt að nota tekjur af henni óskertar til þeirra þjóðnýtra mála, sem hann ber mest fyrir brjósti. Auk þess sem vinnuafl gæti þannig betur nýtzt, er sennilegt, að fjármunir þiggjenda nýttust einnig betur, því að draga mundi úr þörf fyrir kostnað vegna ýmiss konar fjársöfnunarleiða, svo sem happdrættis og hlutaveltna, en auðveldara mundi vera að afla frjálsra framlaga. Loks má svo ætla, að minna yrði um beina opinbera styrki sótt en nú er. Þeir gætu minnkað og með tímanum jafnvel horfið að því er til vinsælustu stofnana tæki. Að öllu samanlögðu má því segja, að opinberar fjárhirzlur muni ekki ýkja mikils í missa þrátt fyrir breytingu þessa, ef að lögum verður. Á hinn bóginn mun með þessu að íslenzkri höfðingslund hlúð í þágu almannaheilla. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjhn.



Herra forseti. Frv., sem hér er til umr., um breyt. á lögum um útsvör, nr. 66 frá 1945, er sama eðlis og frv. um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem rétt áðan var hér til umræðu. Nú mun útsvar lagt á eftir efnum og ástæðum, og er þá tekið tillit til flestra sömu aðstæðna og til greina koma við ákvörðun tekjuskatts og eignarskatts. Þó er í útsvarslögum gerð sérstök undantekning að því er til skattfrelsis sparifjár tekur. Og með því að hér er um nokkuð hliðstætt atriði að ræða, þykir rétt að hafa einnig um það beint undantekningarákvæði í 4. gr. útsvarslaga. Að öðrum kosti væri hugsanlegt, að sá skatthluti, sem ríkið gæfi mönnum eftir, væri aftur frá þeim tekinn til bæjar- og sveitarfélaga, og með því væri að engu orðin sú hvöt. sem ákvæðið ætti að vera fólki til styrktarstarfsemi: Það, sem sagt var um opinbera aðila í fyrri ræðu minni, á bæði við um ríki, bæjar- og sveitarfélög, og mun ég því ekki endurtaka þau orð. Og sama er að segja um tilgang frv. og rök, sem eru hin sömu varðandi hæði frumvörpin. Ég leyfi mér því að vænta þess, að þessu frv. verði einnig vísað til hv. fjhn.