Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er flutt sem afleiðing brbl., sem ríkisstj. taldi sig tilneydda að setja í miðjum ágúst s.l., en þá var ástandið hjá fjölda af þeim bátum, er stunduðu síldveiðar, þannig, að þeir höfðu lítið eða ekkert getað greitt hásetum sínum og skulduðu mikið að öðru leyti. Síldveiðitíminn var þá engan veginn á enda, og þótti hætta á, að menn mundu hrökkva frá útgerðinni, ef ekki væri gert eitthvað, sem sætti þá betur við tilveruna, en þá var orðið. Um þetta leyti var í útvarpi og blöðum oft auglýst atvinna í landi víðs vegar, og mátti af þeim orsökum eðlilegt heita, að það væri mikil freisting fyrir þá, sem búnir voru vikum saman að fara stað úr stað í aflaleit fyrir Norðurlandi og lítið höfðu úr býtum borið, að fara heldur í land til vinnu, en á hinn bóginn ekki hægt til þess að ætlast, að sjómenn, sem margir hverjir eru heimilisfeður, gætu, unað því að koma í land og hafa úr engu að spila og geta ekki sent heimilum sínum neina peninga. Af þessum ástæðum þótti ríkisstj. skylt að veita nokkurn stuðning til þess að bátarnir gætu fengið bráðabirgðalán, sérstaklega í því skyni að borga sínu fólki að meira eða minna leyti eftir ástæðum, og var þetta gert í því trausti, að menn mundu þá frekar halda áfram veiðunum, en ekki hvarfla frá þeim. Bankarnir fengust báðir til þess að sinna tilmælum ríkisstj. í þessu efni, og ég held mér sé óhætt að fullyrða, að þessi aðstoð, sem ríkisstj. gekkst fyrir á þennan hátt, hafi borið töluverðan árangur. Það er að minnsta kosti fullyrt af kunnugum mönnum fyrir norðan, að ef þetta hefði ekki verið gert, hefðu margir hætt veiðum, sem héldu áfram og fengu talsverðan afla eftir þetta, margir hverjir. Ég vona þess vegna, að þingið geti fallizt á réttmæti þessara ráðstafana, sem gerðar voru á þeim tíma, sem ég hef lýst, og í þeim tilgangi, sem ég hef frá skýrt, og vil ég mælast til þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Það er enginn vafl á því, að það var bæði rétt og nauðsynlegt að gera þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert með þessum brbl. á síldarvertíðinni. En þess ber líka að gæta, að þessar ráðstafanir hafa, vegna þess hvað vertíðin mistókst, náð mjög skammt. Það er kunnugt, að allur þorri sjómanna hefur komið heim með lítið annað, en þá litlu kauptryggingu, sem sjómenn yfirleitt hafa á síldarvertíðinni, og eins og ástandið er nú, má segja, að það væri til lítils fyrir sjómenn, þótt þeir færu að afhenda lögfræðingi þessar kröfur til innheimtu, og að því leyti er sjóveðið orðið harla lítils virði. Þar sem svo er ástatt, að allur þorri þeirra sjómanna, sem voru á síldveiðum í sumar, mun eiga inni verulegan hluta af kaupi sínu., vil ég spyrjast fyrir um það hjá fjmrh., hvort hann eða ríkisstj. hafi ekki gert neinar tilraunir í þá átt að fá bankana til þess að kaupa sjóveðskröfurnar og koma þannig því til vegar, að þessar kaupgreiðslur gætu farið fram. Sannarlega mundi það ekki örva menn til síldveiða í framtiðinni, ef ekki verður farið að gera eitthvað í þessu og síldveiðarnar fá það orð á sig, að menn fái ekki borgað það, sem þeir eiga að fá. Það mundi ekki verða til þess að örva til síldveiða í framtíðinni. Ég hefði talið rétt, að ríkisstj. athugaði það við bankana í framhaldi af þessari bráðabirgðalagasetningu, hvort þeir væru ekki fáanlegir til að leysa úr þessu kaupgreiðsluvandamáli sjómanna, þar til Alþingi gerir þær ráðstafanir, sem væntanlega þarf að gera.



Ég hef engu að bæta við það, sem hefur verið sagt hér áður, en langar að bera fram þá fyrirspurn til fjmrh. út af 3. gr., þar sem segir, að taka skuli á fjárlög fyrir 1950 fjárveitingu til endurgreiðslu lánanna, hvort hann skilji þessa grein þannig, að með samþykkt þessara brbl. hér í þinginu væri þar með raunverulega bundið í l., hvað standa skuli á fjárl., sem þetta þing á að semja fyrir næsta ár. Það mætti kannske skilja þetta þannig, að ráðh. bæri að taka þetta upp á fjárlfrv., en ég býst þó ekki við, að það sé meiningin. Vegna þess, að ég á sæti í þeirri n., sem ég býst við, að frv. þetta fari til, langar mig til að fá þetta fram alveg skýrt, hvort Alþ. með því að samþ. þessi brbl. er búið að binda þessa fjárupphæð á viðkomandi fjárlög.



Það er nú hvað snertir fjárreiður bátaútvegsins að vissu leyti og öllu leyti annað viðhorf nú fyrir hendi, en var eftir síðustu síldarvertíð, þar sem í millitíðinni voru sett lög og reglur um það, á hvern hátt skyldi reyna að losa bátaútveginn við þær miklu kröfur, sem á honum hvíldu. Nú, skilanefndin hefur þessi mál með höndum, og veit ég, að margir bátar hafa lagt fram beiðni um skuldaskil, og um leið og þau fara fram, eru þeir orðnir lausir við það í bili að þurfa að standa við skuldbindingar sínar, sem annars eru aðkallandi, ef einstakir skuldheimtumenn sjá sér hag í að ganga að bátunum. Má segja, að sú löggjöf, sem sett var, þurfi endurbóta við, og ákvæði hennar eru ekki nærri svo tæmandi sem skyldi. Einkum hefur mér verið á það bent af þeim, sem standa fyrir framkv. l., að þótt til þess sé ætlazt og gengið út frá því, að kreppulánin, sem veitt hafa verið á undanförnum árum, verði ekki innheimt af hálfu ríkissjóðs, þá gæti þetta samt sem áður orðið mjög erfitt í framkvæmd og jafnvel gengið of nærri stjskr., að skilanefndin skeri niður kröfur einstakra kröfuhafa án þess að hafa leyfi til að greiða eða tryggja kröfuhöfum a.m.k. þann hluta, sem þeim er ekki ætlað að missa. Þetta er nú í sérstakri athugun, og hef ég mjög óskað eftir því við skilanefndina, að hún kæmi fram með till. til breyt. á þessari löggjöf, sem hægt væri að leggja fyrir Alþ., og hafði ég hugsað mér að gera það áður, en ég hætti ráðherrastörfum, ef mér vinnst tími til, ef ég fæ þessi gögn í hendur nægilega tímanlega frá sérfræðingunum, sem um þetta fjalla. Út af því, sem hv. þm. Ísaf. (FJ) sagði, þá er viðhorfið að því er snertir ríkisstj. og bátaútvegsmenn þá, sem síldveiðar stunduðu, ekki það sama nú eða birtist að minnsta kosti ekki í sömu mynd og það gerði s.l. ár. Ég hef hér lýst þessum tilraunum ríkisstj., sem gerðar voru á miðju s.l. sumri. Það var gert án þess að einstakir útvegsmenn bæðu um það, en samkvæmt áliti t.d. stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins og annarra þeirra, sem höfðu svona nokkra yfirsýn yfir það ástand, sem ríkti, var talið, að það mundi hafa afdrifarík áhrif fyrir bátaútvegsmenn og sjómenn, ef ekki yrði eitthvað gert í þá átt, sem hér var lýst. En eftir að síldveiðunum lauk, skeði það á síðasta ári, að þá barst til rn. í gegnum vissa aðila beinlínis beiðni um það, að hafizt yrði handa til þess að leysa kreppu þá, sem á bátunum hvíldi, og það var gert, eins og þm. munu muna, með sérstakri nefndarskipun og sérstöku fjárframlagi úr ríkissjóði, og hefur skilanefndin eða kreppunefndin með höndum úthlutun á þessu fé, en verkefni hennar hefur svo samkv. löggjöf frá síðasta þingi um skuldaskil verið fært yfir á annað og víðtækara starfssvið, þar sem eru þessi skuldaskil, sem ég minntist á í ræðu minni og þurfa nokkurrar betri athugunar við. Þeir hafa kannske álitið það þýðingarlítið, en það hafa alls ekki komið neinar slíkar málaleitanir til rn., og það er varla þess að vænta, að slík mál séu tekin upp að fyrra bragði af ríkisstj. Hins vegar hef ég sem sjútvmrh. í öllu og einu við báða bankana reynt að hafa áhrif á það, að menn fengju a.m.k. það lágmark af peningum til útgerðarinnar, sem þyrfti til þess að standa undir mannakaupi. Það hefur vitaskuld verið meira í tilmælaformi af minni hálfu, því að ég hef ekkert valdboð notað í því efni, en eftir megni reynt að liðka fyrir, þar sem komið hefur til, að menn hafa borið sig upp um það, að þeir fengju, ekki aðstoð bankanna, en það hefur ekki komið fyrir á þessu hausti, hvað snertir mannakaup. En það hefur verið t.d. mjög kvartað yfir því, að bankarnir lánuðu svo lítið út á faxasíld, það sem fryst er til beitu, að menn gætu tæplega starfað að því vegna þess, hvað bankarnir lána lítið út á hverja tunnu, og út af þeim tilmælum gerði sjútvmrn. tilraun við báða bankana til að fá þá til að auka útgerðarlánin til beitufrystingar, og benti á þá miklu þjóðarnauðsyn, sem á því er, að næg beita sé fryst. Það lenti, eins og um margt annað, í allmiklu þófi um þetta milli rn. og bankanna. Hvort þeir hafa aukið það eða hummað það fram af sér, skal ég ósagt láta. En sums staðar fór það svo, að veiðin var það ör, að við losnuðum við þá hættu, sem þótti yfir vofa, að hér yrði ekki fryst nóg beita og yrði að kaupa hana frá útlöndum eins og síðast, og því vildi ég og aðrir, sem um petta fjölluðu, forða, ef unnt væri, og það var ekki sízt með þeirri röksemd, sem ég hef reynt að fá bankana til að lána meira út á síldina heldur en þeir gerðu. Eins og ég sagði áðan, þá hafa engin tilmæli eða skýrslugerð farið fram af minni hálfu eða Fiskifélagsins á ástandinu hjá bátaútveginum, en einhvern veginn er ég undir þeim áhrifum, að yfir höfuð hafi bátarnir gert ljósar þær kröfur, sem á þeim hvíldu vegna fólksins. A.m.k. í þeirri verstöð, þar sem ég er kunnugastur og dvaldist um tíma í haust, heyrði ég ekki talað um neitt tilfelli, þar sem útgerðarmenn hafi ekki getað leyst frá sér fólk. Hins vegar er ég ekki að vefengja, að það kunni að hafa verið einhver brögð að þessu, en ég vil benda á, að það hefur ekki verið leitað til ríkisstj. til að leysa þann vanda, enn sem komið er. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á 3. gr., þar sem stendur: „Taka skal á fjárlög fyrir 1950 fjárveitingu til endurgreiðslu lánanna, er samsvari því, sem ógreitt er af þeim 31. jan. n.k.“ Þessi gr. er eiginlega sett inn af þeim ástæðum, að það varð að sýna bönkunum fram á, að það væri meiningin, að þetta fé yrði ekki vanskilafé, þótt þeir féllust á að lána einstökum útgerðarmönnum, og þess vegna var það sett í l., að það, sem kynni að vera ógreitt 31. jan. n. k., skyldi tekið á fjárl. fyrir árið 1950. Það er fyrirheit af hálfu ríkisstj. - fyrirheit, sem Alþ. tekur að sér, ef það samþ. þessa ráðstöfun. Ætla ég, að ég hafi með því gert grein fyrir því gagnvart hv. þm., hvers vegna þessi 3. gr. er þannig orðuð. Það er nú þannig með lánsfé nú á tímum, ekki sízt það lánsfé, sem lánað er undir þessum kringumstæðum, að það er kannske meiri vonarpeningur heldur en annað, og ríkisstj. getur ekki farið fram á það, að bankarnir geri svona hluti, nema þeim sé tryggt á einhvern forsvaranlegan hátt, að þeir tapi ekki fé, og það getur ríkisstj. og Alþ. einvörðungu tryggt með því að bindast fastmælum um það að endurgreiða bönkunum samkv. ábyrgð ríkissjóðs það, sem þeir kunna að missa af þessu lánsfé sökum vandræða skuldunauta sinna.



Ég hef lýst fylgi mínu við þetta frv., eins og það liggur fyrir, og þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. gerði í því sambandi. Ég skil, að það muni að vissu leyti ekki vera alveg eins þröngt fyrir dyrum eftir síldarvertíð þessa árs eins og ársins 1948, m.a. af því, að nokkur skip öfluðu sæmilega, og enn fremur vegna þess, að sum skipin fóru á reknet í Faxaflóa og réttu sig af á því. Hitt er mér þó kunnugt, að það er enn þá mjög mikið ógreitt af sjóveðskröfum frá s.l. sumri, og kemur mér nokkuð á óvart, ef ríkisstj. hefur ekki fengið nein fyrirmæli um að reyna að leysa fram úr því. Vera má, að ekki hafi verið gerðar enn þá mjög háværar kröfur um þetta, af því að menn geri ráð fyrir því, að í framhaldi af því, sem gerðist með brbl., verði gerðar sams konar ráðstafanir, þegar síldveiðunum er lokið. Enn fremur er mér kunnugt um það, að svonefnd skilanefnd starfar, þó að dregizt hafi lengi fyrir henni að leysa það verk af hendi, sem henni var falið. Ég tel, að ástandið sé að ýmsu leyti, þó ef til vill í smærri stíl en 1948, mjög svipað, einkum hvað snertir allmikið af sjóveðskröfum, og er óhjákvæmilegt, að ríkisstj. semji við lánsstofnanir um, að þessar kröfur verði leystar út upp á væntanlega ráðstöfun Alþ.

Flm. (Sigurður Guðnason) : Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, af mér og hv. þáv. 11. landsk. (HermG), og náði það ekki fram að ganga. Var það flutt snemma á þinginu og lá hér um bil allan þingtímann og var afgr. síðustu daga þingsins. Fannst mér rétt að flytja það aftur og kannske vegna þess fyrst og fremst, að þetta er réttlætismál gagnvart launþegunum, en kannske engu síður fyrir þá óvenjulegu afgreiðslu, sem það fékk á síðasta þingi. Þegar búið var að fella það á síðasta þingi, var ljóst öllum mönnum, að kauphækkunarkröfur voru yfirvofandi hjá öllum verkalýðnum, bæði að því er snerti frjálsa samninga og eins hina, sem höfðu lagalega bundna samninga, og eina skynsamlega leiðin var sú að losna við vísitölubindinguna. Nú var ekki í þessari d. litið svo á þetta mál og frv. fellt í lok 2. umr. En svo skeður það á eftir, þegar búið er að fella þetta frv., 3–4 dögum síðar, að þá kemur einmitt þetta fram, sem við vorum að tala um hér í Sþ. í gær, þessi óvenjulegu vinnubrögð, að stórar fjárhæðir eru ákveðnar með þáltill. til hluta af verkalýðnum, til opinberra starfsmanna, eingöngu vegna þess, að menn, sem hér sitja á Alþingi, vita það, þegar þeir koma út til þessara félaga sinna, að það var ekki stætt á öðru, það mundu engin lög halda því, og svo er þetta enn, og því er frv. flutt aftur, því að það er búið að sýna sig, að þetta hefur ekki verkað eins og til var ætlazt, að lækka dýrtíðina, því að dýrtíðin hefur haldið áfram að vaxa og er nú orðin 337 stig. Þar fyrir utan er viðurkennt, ekki af launþegum og ekki af neinum flokki, heldur af sérfræðingum, sem hafa reiknað það út, að vísitalan sé orðin yfir 400 stig. Og það eru farnar að koma háværar kröfur um leiðréttingu vísitölunnar, að hún sé reiknuð rétt út. Hvernig er þá hægt að standa á því, að þessi vísitala, sem er kannske 100 stigum hærri en sú, sem nú er gefin út, - að launþegar fái ekki að miða kaup sitt við hana? Þetta mál var svo mikið rætt á síðasta þingi, að ég sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum. Ég vona, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn. Ég held, að það hafi verið þar á síðasta þingi.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er orðið nokkuð gamalt í þessari hv. d., því að það er fyrst flutt 1946. Árið 1947 var kosin n. til að athuga málið, en sú n. hefur ekki skilað áliti enn og ekkert hefur heyrzt frá henni. Það þótti því ástæða til að flytja málið enn þá. Það er merkilegt, að á þessum tveimur þingum, sem málið var flutt, 1946–1947, þá hefur aldrei farið fram atkvgr. um það. Því hefur verið ýtt til hliðar, og menn hafa forðazt að taka afstöðu til þess. Það eru allir sammála um, að sjómannastéttin og togaramenn afkasti einhverri allra verðmætustu vinnu í þjóðarbúið. Alls staðar þar sem ekki er rætt um kjör sjómannanna, hafa menn ekki nógu sterk orð til að lýsa þessum hetjum hafsins og hvað þeir séu fyrir þjóðarbúið. Þetta eru einu mennirnir, sem Alþ. hefur tekið að sér að vernda, svo að þeim væri ekki ofþjakað til vinnu, einu mennirnir, sem lögboðið er, að skuli hafa hvíldartíma. Maður gæti því hugsað sér, að þessi óskabörn hefðu ekki við rýrari kjör að búa, hvað viðkemur hvíld og hvað þeim er ætlað að vinna, heldur en aðrir. Sannleikurinn er sá, að áður en togaravökul. voru samþ., þá var það takmarkalaust, sem þessir menn unnu, og allir eru sammála um, að þegar þetta var lagað, fékkst meiri og betri vinna eftir mennina en áður, eins og öllum er ljóst. Nú hafa skipin stækkað, veiðarfærin eru fullkomnari og afköstin meiri, en var á gömlu togurunum, en þessir menn hafa enn þá 16 tíma vinnu á sólarhring. Á sama tíma og menn eru komnir niður í 8 tíma vinnu á dag og skrifstofumenn í 6 tíma, þá er það ekki talið umtalsvert, þó að þessir menn vinni 16 tíma vinnu, svo að maður er undrandi yfir því, að öll þessi ár síðan 1946 skuli þetta ekki hafa náðst fram, að togaramennirnir skuli hafa 12 tíma vinnu. Og hefði ekki Alþ. verið búið að taka að sér vernd þessara manna, þá er ég viss um, að það væri búið að breyta því. Ég vona, að þetta verði ekki fjórða þingið,. sem lætur þetta mál fara svo fram hjá sér að gera ekki eitthvað í því eða a. m. k., að það verði til viðtals um breytingu á þessu máli. Það er svo margt búið að taka fram um þetta mál, að ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri í bili. Ég óska, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Eins og hv. alþm. frá seinasta þingi rekur minni til, þá var frv. samhljóða þessu borið fram hér í hv. d. á því þingi, og lauk því á þann hátt, að það var gefin yfirlýsing af minni hálfu um það, að ég mundi láta skipa nefnd manna, sem athugaði, hvort hægt væri að koma á löggjöf um þetta efni, sem að einhverju leyti væri byggt á samkomulagi milli sjómanna og útgerðarmanna eða togaraeigenda. Á s. l. vori skipaði ég þessa n. þannig, eins og menn munu hafa veitt athygli, að sjómannafélögin í Reykjavík og Hafnarfirði skipa tvo menn í n. og félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda tvo. Þar að auki valdi ég einnig tvo menn af hálfu ríkisvaldsins til þess að hafa forustu í n., þá Torfa Hjartarson tollstjóra og Jónatan Hallvarðsson hæstaréttardómara, m. a. með hliðsjón af því, að þessir tveir ágætu embættismenn hafa hvor fyrir sig um talsverðan tíma gegnt sáttaumleitunarstarfi í vinnudeilum. Ég gat þess þá, að ég hefði talið eðlilegt, að hægt væri að leysa þetta mál á einhvern vinsamlegan hátt, á þann veg, að það hefði verið gagnkvæmur skilningur sjómanna annars vegar og togaraeigenda hins vegar um lausn málsins. Þessi n. starfaði svo í sumar og aflaði sér gagna og kynnti sér löggjöf víða um lönd í þessum efnum, um vinnuvernd sjómanna. En því miður varð niðurstaða n. neikvæð, þar sem nefndarmenn skiptust í tvennt, en embættismennirnir tóku ekki neina ákveðna afstöðu. Fulltrúar sjómanna lýstu yfir, að þeir væru því fylgjandi að koma á 12 tíma hvíld, en fulltrúar togaraeigenda lýstu sig því hins vegar algerlega andstæða og töldu, að það væri mjög hættulegt fyrir togaraútgerðina, eins og nú standa sakir. Þeir hafa ekki einungis haft í huga togarasjómenn, þegar um er að ræða hvíldartímann, heldur hafa þeir einnig orðið þess varir, að hlutarsjómenn telja nauðsynlegt að koma á einhverjum reglum, annaðhvort með samkomulagi milli atvinnurekenda og sjómanna eða með löggjöf frá Alþ., sem tryggði sjómönnum bæði á togurum og mótorbátum vissa hvíld á hverjum sólarhring. - Alþýðusamband Íslands eða stjórn þess hefur líka athugað þetta mál, eftir að niðurstaða fékkst frá n. Stjórn Alþýðusambandsins skrifaði Alþ. bréf, og hef ég fengið eftirrit af því sent frá alþýðusambandsstjórninni um þetta mál, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þetta bréf upp. Það hljóðar svo: „Hinn 8. júní 1948 skipaði félagsmálaráðuneytið nefnd til þess að gera tillögur um hvíldartíma togarasjómanna. Nefnd þessi hefur nú skilað tveimur álitum, sem mjög ganga hvort í sína áttina. Þar sem svo mikið ber á milli álitanna, má telja víst, að enginn árangur verði af starfi nefndarinnar. Nú er engin heildarlöggjöf til um vinnuvernd íslenzkra sjómanna (farmanna og fiskimanna). Er slíkrar löggjafar brýn þörf. Stjórn A. S. Í. leyfir sér því að skora á hið háa Alþingi að skipa þegar nefnd til þess að semja frumvarp til laga um vinnuvernd sjómanna, og verði Alþýðusambandi Íslands gefinn kostur á að tilnefna menn í nefndina, sem fulltrúa sjómannastéttarinnar.“ Ég vildi aðeins láta þessi orð fylgja þessu frv., áður en það fer til n., og vil ég biðja hlutaðeigandi n. að athuga þetta bréf frá Alþýðusambandinu og er fús til þess að láta n. í té álitsgerðir og gögn þeirrar n., sem starfaði að því að ná niðurstöðu um þetta mál milli sjómannasamtakanna annars vegar og togaraeigenda hins vegar. Í gögnum þeim, sem n. aflaði, er mikinn fróðleik að finna um þetta mál meðal annarra þjóða, bæði í Norður- og Vestur-Evrópu og jafnvel í Austur-Evrópu. Tel ég æskilegt, að n. kynni sér þessi gögn sem allra bezt og einnig að hún athugi, hvort hugmynd ríkisstj. og Alþýðusambandsins um allsherjar löggjöf og vinnuvernd sjómanna væri ekki verkefni nú fyrir Alþ. að taka til afgreiðslu, svo fljótt sem kostur er á. Annað ætla ég ekki að segja um þetta mál á þessu stigi. Ég mun láta þeirri n., sem um þetta mál fjallar, í té þau gögn, sem fyrir liggja, og einnig það bréf frá stjórn Alþýðusambandsins, sem ég hef nú lesið upp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessa skýrslu um málið. En ég vil benda á, að það eru tvö sumur síðan samþykkt var að kjósa n., og málið er ekki komið lengra en það, að nú er verið að hugsa um hluti, sem ekki hafa verið undir Alþ., að menn, sem eiga við það að búa, óska kannske ekki einu sinni eftir að koma til Alþ., því að það er svo, að t. d. á togurunum eru kyndarar ekki undir vökulögunum og þeir hafa samninga um 8 tíma vinnu. Ég er á því, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., að það gæti verið spurning, hvort ekki væri betra að gera samninga og afnema þá togaravökul., og ég er sannfærður um, að það væri sjómönnum betra, að lögin væru afnumin, en að halda þeim á þrælaklafa þeirra. Auðvitað eru allir útgerðarmenn og atvinnurekendur ánægðir með að fá Alþ. til að vernda sitt gagnvart þeim mönnum, og ég mun beinlínis bera fram till. um, að togaravökul. verði afnumin, ef frv. verður ekki samþ. Reynslan í þessu máli er sú, að það er betra að hafa þetta í höndum sjómanna en eiga undir Alþ. með sín kjör, og það sýnir kannske ekkert mál betur en þetta, að til Alþ. er ekki að leita um réttlæti og fríðindi fyrir vinnandi stéttir.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 6. þm. Reykv. skal ég fyrst geta þess, að þó að þessi till. og yfirlýsing mín um skipun n. væri gerð á Alþ., sem telst til ársins 1947, þá var það ekki fyrr en kom alllangt fram á árið 1948, sem þetta var gert, þannig að frá því málið var afgreitt og þangað til ég skrifaði hlutaðeigandi aðilum varð enginn óþarfa dráttur af minni hálfu eða ríkisstj. í þessu máli. Hitt er svo annað mál, sem hv. 6. þm. Reykv. kom inn á, hvort ætti að afnema l. um hvíldartíma íslenzkra háseta. Ég er honum mjög andvígur, hvað þessa skoðun snertir. Við þekkjum báðir, hv. 6. þm. Reykv. og ég, sögu þessa máls frá árinu 1920 til þessa dags, og höfum báðir kannske átt þar einhvern þátt að. Það var kunnugt á sínum tíma, þegar togaravökul. voru samþ. á Alþ. 1921, að þá var það sá fengur, sem sjómannastéttin vart getur fullþakkað. 1928 eða 1929 var hvíldartíminn lengdur upp í 8 stundir á sólarhring, en í l. frá 1921 var hann ákveðinn 6 stundir á sólarhring. Það er líka aðgætandi í þessu máli, og vil ég benda hv. 6. þm. Reykv. á það, að l. ræða þarna um lágmarkshvíldartíma hásetanna, svo að það er jafnopið, ef hægt væri að gera samninga um lengdan hvíldartíma, og hafa sjómannasamtökin þá það öryggi að baki sér, að þeim er tryggt með l., að hvíldartíminn má ekki vera skemmri, en 8 stundir á hverjum sólarhring. Ég tel, að togarasjómennirnir séu ánægðir með að hafa þessa lágmarkstryggingu, þó að þeir óski eftir að hafa hvíldartímann lengri. Ég held, að þeim væri gerður bjarnargreiði með því að fella þessa löggjöf úr gildi, jafnmikla baráttu og hún kostaði á sínum tíma og þær endurbætur, sem á henni fengust 10 til 15 árum seinna. Spurningin er svo aftur á móti um það, hvernig á að leysa það, sem fram hefur komið í þessu máli: kröfu sjómannanna um lengri hvíldartíma og andstöðu togaraeigenda við að semja um lengdan hvíldartíma á togurum. Ég vil að lokum ítreka það, að ég tel, að þetta mál sé vandasamt og ekki auðleyst, hvorki fyrir löggjafarvaldið né sjómannasamtökin. Ég tel, að mikið sé undir því komið, að hægt verði að koma málinu áleiðis á þann veg, að hvort tveggja sé tryggt, að sjómennirnir njóti betri aðbúnaðar en áður, án þess að hætta væri á því, að slíkir samningar eða slík löggjöf hefðu í för með sér nokkuð það, er gerði það að verkum, að örðugra yrði að fást við íslenzka togaraútgerð, en það er nú í dag. Þar má vissulega ekki á bæta. Þó vil ég taka það mjög skýrt fram, að ég tel það sízt sjómönnunum að kenna. Þar eru atriði, sem koma til greina, sem enginn fær við ráðið. Hvorki íslenzka sjómannastéttin né íslenzkir útgerðarmenn valda því, að illa horfir í þessum efnum. Ég tel brýna nauðsyn bera til þess að skapa íslenzku sjómannastéttinni, bæði þeim sjómönnum, sem vinna á togurum, mótorbátum og öðrum skipum flotans, betri og öruggari aðbúð, samtímis því, að tryggt væri, að útgerðin gæti gengið með sem allra fyllstum krafti.



Herra forseti. Ég býst við, að afdrif þessa frv., sem hér liggur fyrir, verði mjög mikill prófsteinn á Alþingi. Það er liðið 21 ár síðan togaravökul. var síðast breytt. 1921 og 1928 voru gerðar þær lagabreyt., sem ákváðu fyrst 6 tíma og svo 8 tíma hvíld á sólarhring á togurunum. Á þessum 20 árum hefur margt breytzt hér hjá okkur á Íslandi. Þegar þessi l. voru upphaflega sett, voru verkalýðssamtökin veik, og Alþ. sýndi skilning og velvilja gagnvart þeim með því að setja þessa verndarlöggjöf. Síðan hefur ástandið breytzt þannig, að verkalýðssamtökin eru sterk, en Alþ. hefur á síðustu 10 árum hvað eftir annað sýnt sig í því að grípa inn í gang þjóðfélagsmálanna til þess að rýra kjör verkalýðsins með löggjöf. Það er leið mynd, sem hefur komið fram, af styrkleikahlutföllunum á Alþ., þegar þessi þróun er athuguð og borin saman við það, sem gerðist á árabilinu 1921 til 1928. Það voru eftirtektarverðar upplýsingar, sem hv. 6. þm. Reykv. gaf hér áðan um það, að kyndarar á togurum, sem hafa frjálsa samninga, skuli hafa 8 tíma vinnudag á sama tíma og hásetar, sem fyrst og fremst hafa treyst á Alþ., búa við 16 tíma vinnudag, ekki sízt með tilliti til þess, að störf kyndara á nýjustu togurunum eru vafalaust miklu auðveldari, en hásetastörfin á sömu skipum, en hásetarnir hafa tvöfalt lengri vinnutíma. Ég býst við, að þetta nægi til þess að sýna hv. þm., hve sanngjarnar kröfur þessar eru, sem gerðar eru til þeirra af hálfu togarahásetanna, sem sé, að Alþ. skammti þeim ekki miklu lakari rétt en þann, sem aðrir togarasjómenn hafa fengið með frjálsum samningum við atvinnurekendur. Það má vafalaust benda á það, eins og hæstv. forsrh. gerði, að auðvitað hafa sjómannasamtökin haft vald til þess að stytta vinnutímann á togurunum með samningum. Þau hefðu vafalaust getað gert það, og hvað því veldur, skal ég ekki fara að ræða hér. En hitt er gefið, að fyrst l. eru til um þetta, þá yrði vafalaust af hálfu togaraeigenda vísað á Alþ., að því þætti ekki, fyrst það hefði sett svona lágmark, að sinu leyti rétt að tryggja togarasjómönnum lengri hvíldartíma, þannig að Alþ. væri í raun og veru að leggjast á sveif með togaraeigendum með því að ganga ekki inn á að tryggja togarahásetum lengri hvíldartíma. Ef til vill minnast menn þess, að ein af þeim löggjöfum, sem merkust er á þessum áratug, var sett á mjög eftirtektarverðan hátt. Það voru l. um orlof. Sumarið 1942 hafði Dagsbrún samið um, að frv., sem fyrir Alþ. hafði legið um orlofslöggjöf, skyldi öðlast gildi sem samningur milli atvinnurekenda og verkamanna, hvort sem slíkt frv. næði samþykki næsta Alþ. eða ekki. Það var m. ö. o. knúið fram í samningum um kaupgjald, að ákveðin réttindi, orlofsl., skyldu öðlast gildi sem samningur milli atvinnurekenda og verkamanna. Alþ. samþykkti svo orlofsl. nokkrum mánuðum seinna og gerði þau þar með gildandi fyrir alla, sem undir þau l. heyra í þessu landi. Alþ. tók tillit til þess styrkleika, sem þessi verkalýðsfélög, sem þarna höfðu forustuna, höfðu sýnt, og gerði að l. þann samning, sem atvinnurekendur og verkamenn höfðu gert sín á milli. Nú efast ég ekki um, að flestir hv. alþm. muni vera þeirrar skoðunar, að ef sjómannasamtökunum í landinu væri beitt af full-. um krafti í samningum við atvinnurekendur, þá mundu þeir geta knúið fram 12 stunda hvíld á sólarhring. En það er hugsanlegt, að slík átök mundu kosta, ef til vill, verkföll og gífurlegt vinnutap, sem af þeim mundi leiða. Vilji sjómannanna hefur komið greinilega fram og er eindreginn í þessu máli, og eins og lýst hefur verið yfir hér, mun Alþýðusamband Íslands standa með sjómönnunum í þessum kröfum. Það er þess vegna ekki aðeins frá almennu mannúðarsjónarmiði og vegna virðingar Alþ. rétt að taka nú tillit til þessa máls, sem hér er flutt fram, heldur er það líka hentugt, til þess að láta þetta ekki verða að deilumáli, ef til vill hörðum og dýrum deilumálum milli atvinnurekenda og sjómanna. Ég vonast þess vegna til þess, að þetta mál og þetta frv. fái nú meirihlutafylgi hér á Alþ. og skjóta afgreiðslu úr þeirri n., sem það fer til.



Herra forseti. Ég stend upp til þess eins að láta í ljós undrun mína yfir þeirri skoðun hv. 6. þm. Reykv. (SG), að ástæða sé til þess að afnema l. um hvíldartíma á botnvörpuskipum, togaravökul. svo nefndu. Mig furðar þeim mun meir á þessari skoðun hv. þm. sem hann er formaður stærsta verkalýðsfélags landsins. Það hefur þegar verið tekið fram, að togaravökul. eru vinnuverndarl., sem ákveða sjómönnum ákveðinn lágmarkshvíldartíma. Þau tryggja sjómönnum ákveðinn lágmarkshvíldartíma á hverjum sólarhring. Með því er engan veginn ákveðið, að hvíldartíminn megi ekki verða lengri, ef frjálsir samningar takast um það milli útgerðarmanna og sjómanna. Hann má aðeins ekki verða styttri. Verkalýðsfélögunum hefði verið frjálst, þrátt fyrir ákvæði þessara l., að semja um lengri hvíldartíma á togurum, ef þau hefðu talið sig hafa bolmagn til þess að hrinda slíku máli fram. En einmitt það, að þau hafa leitað á náðir Alþ. um þetta mál, sýnir, að verkalýðssamtökin hafa ekki treyst sér til þess að hafa nægilegt bolmagn í frjálsum samningum til að hrinda málinu í framkvæmd. Af. sömu ástæðu var leitað á náðir Alþ. fyrir tæpum 30 árum og um 20 árum í annað sinn. Ég vil nota tækifærið til þess að lýsa eindregnu fylgi mínu við frv., hvort sem horfið verður að því að afgreiða það eins og það liggur fyrir hér eða það verður lögfest sem liður í viðtækari heildarlagasetningu um þessi mál. En ég vildi ekki láta umr. lokið án þess að andmæla sterklega þeim ummælum hv. 6. þm. Reykv. (SG), að togaravökulögin gerðu ekki gagn lengur. Í þessu sambandi má geta þess, að fyrir þessari hv. d. liggur mjög stór lagabálkur, frv. um öryggi á vinnustöðum, sem mun vonandi hljóta afgreiðslu á þessu þingi. Í báðum þessum frv. er um að ræða lágmarksákvæði um öryggi á vinnustöðum. En þó að slík lagasetning nái fram að ganga, þýðir það auðvitað ekki, að einstök stéttarfélög hafi ekki heimild til að semja um víðtækara öryggi á vinnustað, en ákveðið er með þeim l. Nú vona ég, að það sé ekki skoðun hv. 6. þm. Reykv., formanns Dagsbrúnar, að slík lagasetning um öryggi á vinnustöðum sé óþörf, vegna þess að verkalýðsfélögin hafa stundum með frjálsum samningsrétti tryggt félagsmönnum sínum hliðstæð réttindi. Ástæðan til þess, að verkalýðssamtökin standa einhuga um þessar lagabreyt., er sú, að þau álita, að heppilegt sé, að l. tryggi ákveðið lágmarksöryggi, sem gildi fyrir alla. Svo geta einstök verkalýðsfélög komið til skjalanna og notað sinn samningsrétt til að knýja fram meira öryggi á einstökum sviðum og nánari ákvæði, en ástæða er til eða hentugt þykir að hafa í heildarlagasetningu. Ég er því mjög eindregið á þeirri skoðun, að þó að fyllsta ástæða sé til að lengja hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum, þá eigi að gera það á þann hátt, sem markaður var, þegar fyrsta lagasetningin var gerð um þetta 1921. Það er eðlilegt, að þetta sé löggjafaratriði. Á þann hátt er hagur sjómannanna bezt tryggður. Ég hygg, að það væri mjög óheppilegt að afnema þessa réttindalöggjöf, en láta það síðan vera komið undir samningum útgerðarmanna og sjómanna, hve mikinn hvíldartíma tekst að tryggja togarahásetum hverju sinni. Ég vil ekki spá því, að hann yrði styttri, frá því sem hann nú er, en hitt kynni vel að geta átt sér stað, að það tækist alls ekki í frjálsum samningum við togaraeigendur að ná fram þeim réttarbótum, sem vonir ættu að geta staðið til að næðust fram hér á Alþ., þótt málið hafi að vísu sótzt seinna, en æskilegt hefði verið. Það tók líka sinn tíma að fá fram þær réttarbætur, sem áður hafa fengizt á þessu sviði.



Herra forseti. Ræða hv. síðasta ræðumanns gefur mér tilefni til að segja nokkur orð, og ég gæti trúað því, að hún hefði ekki verið svona, ef hann hefði staðið 20 til 30 ár í samningum fyrir verkalýðsfélög. Og ég er ekki hissa á því, þó að þetta sjónarmið kæmi fram hjá honum, en ég var hissa á því, þegar hæstv. forsrh. tók það fram, að í togaravökulögunum væri um lágmarkshvíld að ræða og að búast mætti við, að í samningum mætti ganga lengra, en l. ákveða. Venjulega er það margt annað en þetta, sem kemur til greina, þegar samið er, og þykir fullerfitt að hreyfa þar til, þó að ekki séu til l. um það. Um það voru allir sammála, þegar togaravökul. voru sett, að þau væru svo miklar réttarbætur, að ef til vill hafi aldrei önnur eins verið gerð fyrir sjómennina, eftir að botnvörpuskipin komu. Áður fyrr voru á skútunum ekki nema 12 tíma vaktir við að draga fiskinn, en þegar botnvörpuskipin komu til sögunnar og áður en togaravökul. voru samþ., þá urðu menn að vinna, þangað til þeir gátu ekki staðið lengur. En það er eitthvað bogið við það, þegar þessi l., sem allir voru jafnhrifnir af og töldu til góðs, eru farin að verka þannig, að farið er að heyrast frá sjómönnunum sjálfum, að það hefði verið betra, að þeir hefðu farið með þessi mál sjálfir. Og mér fannst það skylda mín að láta hv. þm. vita, hvað þeim finnst um þetta, mönnunum, sem eru þeir einu, sem Alþ. hefur samið um réttarbætur fyrir, eða m. ö. o. sýna fram á, hvað mikil afturför hefur orðið á réttlæti hjá hæstv. Alþ., móts við það sem var, þegar l. komu fyrst til greina. Viðvíkjandi því, sem hv. 3. landsk. þm. tók fram um vinnuvernd og frv. það, sem hér liggur fyrir um það efni, er því að svara, að þar er um allt annað mál að ræða. Þau l. eru ekki byggð upp á því, hve langan vinnutíma menn mega vinna, heldur eru þau um aðbúnað manna, þegar véltæknin er alls staðar komin, hvert sem maður snýr sér. Það þarf lög um aðbúnað manna, sem vinna á stöðum, þar sem hin stórvirku vinnutæki eru notuð, sem geta verið lífshættuleg, ef ekki eru gerðar ráðstafanir til að vernda líf þeirra manna, sem við þau vinna. Það er bara allt önnur löggjöf, en hér er verið að ræða um. Verndarlöggjöf getur verið alveg eins nauðsynleg fyrir sjómennina fyrir það, þó að ákveðið sé í l., hve langan vinnutíma þeir hafa, því að hún er ekki til að vernda vinnutímann, heldur líf og heilsu manna. Við höfum haft löggjöf um vernd á vinnustöðum lengi, en aðalgallinn á henni hefur verið sá, að hún hefur ekki verið nógu vel haldin, hvorki af atvinnurekendum né þeim, sem hjá þeim vinna. Eftirliti með l. hefur verið mjög ábótavant og eftirlitið kemur því aðeins að fullum notum, að reglur séu haldnar. Það má segja, að þessi stóri lagabálkur um vinnuvernd sé ákaflega nauðsynlegur og kominn fram af brýnni þörf, vegna breyttra aðstæðna, en hann á í sjálfu sér ekkert skylt við þetta mál, sem hér er til umræðu. Vinnutíminn á togurunum var ákveðinn með lögum af nauðsyn, sem var fyrir hendi á þeim tíma, en er nú orðinn aftur úr. Þau l. eru farin að dragast aftur úr þeim kjarabótum á þessum sviðum, sem verkalýðsfélögin hafa fengið til sjós og lands. Það, sem máli skiptir, er, að sjómennirnir eru sjálfir farnir að tala um, að eigi svona að ganga áfram, nefnd sé skipuð á nefnd ofan og ekkert sé gert, þá sé betra að vita, hvort þeir geti ekki farið aðrar leiðir. Það eru 3 ár síðan þetta mál var borið fram, og það er ekki komið lengra en þetta. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að menn vilja fylgja málinu, og ég vona, að það nál fram að ganga á þessu þingi, þar sem hásetar á togurum eru komnir aftur úr öðrum vinnandi stéttum þjóðfélagsins um aðbúnað.



Ég var að vona, að hinn gamli og reyndi verkalýðssinni, hv. 6. þm. Reykv., hefði kannske í of miklum hita ofmælt, að það væri æskilegt fyrir sjómennina að afnema l. um hvíldartíma togaraháseta. Það vill hann ekki gera, heldur skjóta sér bak við einhverjar raddir, sem hann hafi heyrt frá sjómönnum um þessi efni. Ég vildi, að hann hefði hreyft því meðal sjómanna yfirleitt, hvort þeir vildu afnema þessi l. Ef það hefði verið samþ., þá hefði ég undrazt, en hann fengið staðfestingu á fullyrðingum sínum. Það er vissulega svo, að enginn sjómaður og enginn verkamaður, sem skilur þjóðfélagsaðstöðu sína, hafnar því að fá l., sem tryggja honum viss minnstu réttindi, jafnvel þó að hann telji þau of lítil. Ég held það sé leitun á mönnum, sem séu svo skammsýnir, og þess vegna held ég, að ekki sé rétt að orða sjómannastéttina við þessa hugmynd, sem skaut upp hjá hv. 6. þm. Reykv. Hitt er misskilningur, sem mér fannst koma fram hjá honum, að l. hefðu ákvarðað, að vinnutíminn skyldi vera 16 stundir á sólarhring, en hvíldartíminn 8 stundir, því að eins og tekið hefur verið fram í umr. hér, er það greinilegt, að vinnutíminn má ekki vera lengri, en 16 stundir á sólarhring og hvíldartíminn þar af leiðandi ekki styttri, en 8 stundir. Nú er það svo, að það háttar mjög misjafnlega til um togaraútgerð og veiðiaðferðir. Í síðustu samningum, sem gerðir voru milli sjómanna og útgerðarmanna, þá var sjómönnum tryggð veruleg hvíld frá því, sem áður var, hjá sjómönnum, sem veiddu ísfisk og seldu hann til útlanda. Það hefur því tekizt að tryggja sjómönnum betri aðstöðu og aðbúnað, svo að það ætti að geta orðið og það ætti að verða samspil milli löggjafarvaldsins og alþýðusamtakanna að vinna að þessu máli. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um, að þetta væri afturför frá því, sem var á skútuöldinni, því að þá hefði hvíldartíminn verið 12 stundir. Ég veit ekki, hvort hann hefur verið á skútu. Ég hef sjálfur verið það, eina heila vertíð, og þekki það vel. Þó að það sé rétt, að frívaktirnar hafi verið 12 tímar á sólarhring, þá voru launakjörin þannig, að hver sjómaður, sem vildi efla tekjur sínar og komast sæmilega af, stóð frívaktina, svo að hvíldartíminn varð oft eigi langur. Ef hv. 6. þm. Reykv. hefur einhvern tíma verið á skútu, þá veit ég, að hann þekkir þetta jafnvel og ég. Það er líka hart að halda því fram, að aðbúnaður togarasjómanna hafi versnað, eftir því sem lengra hefur liðið, því að hann hefur batnað, ekki sízt með hinum nýtízku togurum, sem keyptir hafa verið til landsins, því að það er enginn vafi, að þar er það þannig, að aðbúnaður sjómanna er hvergi eins góður og þar. Þannig hefur með löggjafarvaldi og framkvæmdavaldi tekizt að bæta aðbúnað sjómanna, og sjómenn hafa bætt tekjuöflun sína og aðbúnað með samningum við útgerðarmenn. Hv. 6. þm. Reykv: minntist einnig á, að það væri ekki saman að jafna löggjöfinni um vinnuvernd og eftirlit með öryggi á vinnustöðum við þetta mál, sem hér er um að ræða. Nú veit ég, að hann, sem um langt skeið hefur staðið í fyrirsvari fyrir stærsta verkalýðsfélagi landsins, kannast við, að einn þátturinn í samning. um hefur oft verið að tryggja öruggari aðbúnað á vinnustöðum. Þetta hefur verið gert með samningum og tekizt stundum. En það er alls ekki fullnægjandi. Þess vegna þarf að setja heildarlöggjöf um öryggi á vinnustöðum, og frv. það, sem hér liggur fyrir, er merkilegt og stórt skref í íslenzkri félagsmálalöggjöf. Ég efast ekki um, að þess sjái verulega stað, eftir að það frv. hefur verið samþ. hér á þingi, sem ég vil vænta, að verði nú á yfirstandandi þingi. Þetta kom ekki sjálfu frv. við, sem hér er til umr., en ég vildi láta þessa skoðun mína koma fram að gefnu tilefni frá hv. 6. þm. Reykv., þar sem mér fannst gæta verulegs misskilnings af hans hálfu, hvað snertir baráttu að hálfu verkalýðssamtakanna.



Ég kvaddi mér hljóðs áðan til að láta í ljós undrun mína yfir því, að formaður Dagsbrúnar skuli hafa haldið því fram í ræðu, að það eigi að afnema togaravökulögin. Ég kveð mér hljóðs nú til að láta í ljós undrun mína yfir öðru, yfir því, að þessum sama hv. þm. virðist vera alls ókunnugt um innihald frv. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum, sem hefur legið fyrir heilu þingi, sem hann hefur átt sæti á. Hann segir, að þetta frv. fjalli um öryggi á vinnustöðum og hvernig tryggja skuli, að stórar vélar verði ekki að tjóni, en þar séu. engin ákvæði um lágmarkshvíldartíma. Þetta er misskilningur. 5. kafli hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: .,Lágmarkshvíldartími verkamanna o. fl. 31. gr. Vinnu skal þannig hagað, að sérhver verkamaður geti notið samfelldrar hvíldar frá vinnu sinni, er eigi sé skemmri en 8 klst. á sólarhring. Ákvæði 1. málsgreinar þessarar greinar ná þó eigi til: 1. hvers konar björgunarstarfs; 2. björgunar hvers konar framleiðslu frá skemmdum. 3. annars konar vinnu, sem ráðherra, í samráði við öryggismálastjóra og öryggisráð, kann að tiltaka í reglugerð. Þegar undantekningarákvæði 2. málsgr. þessarar greinar eru í gildi, skal haga vinnu þannig, að verkamenn geti notið samanlagðs lágmarkshvíldartíma á þrem sólarhringum. 32. gr. Bifreiðastjórar, sem flytja fólk, og stjórnendur véla, sem mönnum getur stafað hætta ef, skulu eigi hafa lengri vinnutíma, en 12 klst. á sólarhring. 33. gr. Meðan vinna stendur yfir skulu verkamenn fá hæfilega langa hvíldartíma með hæfilegu millibili. Getur ráðherra, í samráði við öryggismálastjóra og öryggisráð, gefið út nánari reglur um ákvæði þessarar greinar.“ Hér eru mjög þýðingarmikil ákvæði um lágmarkshvíldartíma. Sú staðhæfing er því ekki rétt, að þessi lagasetning snerti að engu leyti hvíldartíma verkalýðsins. Ég vænti þess þó, af hv. þm. þyki ekki ástæðulaust að lögfesta þetta frv., af því að verkalýðsfélög geti með samningsrétti sínum tryggt þennan hvíldartíma. Ég veit, að mörg verkalýðsfélög hafa ekki slíkan lágmarkstíma í sínum samningum, og því er setning slíkra l. vissulega mikið framfaraspor. Ég vona, að hér sé um misgáning að ræða hjá hv. þm. og að skoðanir hans séu raunverulega ekki eins og fram virðist koma í ummælum hans.



Mér finnst nokkuð mikill gorgeir í hv. 3. landsk. (GÞG), þegar hann er að tala um frv. um öryggi á vinnustöðum. Hefur hann athugað, hvað stóð í því, áður en hann fór að lesa það? Það kom fram á Alþingi 1949 frv. um að tryggja verkamönnum 8 tíma hvíld í sólarhring. Á sama tíma var búið að setja í flestum löndum Evrópu lög um 8 tíma vinnu. Alþýðusamtök, sem Ísland er aðili að, vinna að því að koma á 8 stunda vinnudegi. Ég efast um, að hv. 3. landsk. hafi séð, að þessi löggjöf, sem hann taldi svo þýðingarmikla og er þýðingarmikil að ýmsu öðru leyti, er langt á eftir því, sem við ættum að vera búnir að setja í lög hér á landi. Við ættum að vera búnir að lögleiða 8 stunda vinnudag fyrir löngu síðan. Þá . hefði verið ástæða til fyrir hv. þm. að standa upp og vera með gorgeir út af slíkum lögum. Svo beinir hv. 3. landsk. gorgeir sínum til hv. 6. þm. Reykv., formanns Dagsbrúnar. Prófessorinn aðgætir ekki, að hann er að tala um löggjöf, sem er langt á eftir því, sem tíðkast í Evrópu. En hvað hefur hv. 6. þm. Reykv. og formaður Dagsbrúnar haft forustu um að framkvæma í sínu stéttarfélagi? Hann hefur haft forustu um að framkvæma 8 stunda vinnudag, sem verkamenn hafa barizt fyrir og fjöldamörg lönd í Evrópu hafa sett í lög, og það eru 7–8 ár síðan það var gert. Svo kemur hv. 3. landsk. og talar með yfirlæti um 31. gr. og þær umbætur, sem verkamönnum séu tryggðar þar með ákvæðinu um 12 stunda vinnudag, og, að hv. 6. þm. Reykv. ætti að athuga það. Þekkir hv. 3. landsk. ekki vinnutilhögunina hér við höfnina, sem Dagsbrún hefur komið á með því að semja um 8 tíma vinnudag? Þetta yfirlæti hefði átt við hjá hv. þm., ef hann hefði lagt fram frv. um 8 tíma vinnudag. En í stað þess þá liggur ekki nærri, að frv. tryggi verkamönnum þann rétt, sem þegar hefur verið tryggður í Dagsbrún, því félagi, sem hv. 6. þm. Reykv. er formaður fyrir. Það er því dálítið, undarlegt að fá þá yfirlýsingu frá þeim flokki, sem hv. 3. landsk. tilheyrir, að verkalýðssamtökin hafi ekki haft bolmagn til að stytta vinnudaginn á togurunum. Þeir samningar, sem verkamannafélagið Dagsbrún hefur gert, sýna fullkomlega, hvers verkalýðssamtökin eru megnug. Sama hefði Sjómannafélag Reykjavíkur getað gert. Það er eingöngu samningsmál, hvað vinnutíminn er langur. Sjómannasamtökin hafa nógan styrk til að knýja fram styttan vinnudag, ef þau beita sér. Sjómannasamtökin hafa knúið fram 8 tíma vinnu fyrir kyndara, en kyndarar eru ekki undir togaravökulögunum. Stjórn Sjómannafélagsins lítur svo á, að fyrst kyndarar séu ekki undir togaravökulögunum, þá sé tilvalið að beita valdi samtakanna til að knýja fram 8 tíma vinnu á togurunum fyrir kyndara. En hvað snertir hásetana, sem hafa erfiðustu vinnuna, þá gildir annað um þá. Gerir hv. 3. landsk. þm. ráð fyrir, að stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur beri hag háseta minna fyrir brjósti, en hag kyndaranna? Ég sé ekki, að ástæða sé til að ætla það. En hvernig stendur þá á þessu misræmi? Það er af því, að það eru þessi dýrmætu l. um hvíldartíma háseta, og þá er eins og stjórn Sjómannafélagsins þyki ekki eins hæfa að beita valdi í samtökunum á þessu sviði, þó að þeir beiti þessu sama valdi, þegar kyndarar eiga hlut að máli, því að þeir eru í sama félaginu. Þetta er eftirtektarvert, og það sýnir þá leiðu staðreynd, að á sama tíma sem Dagsbrún knúði fram 8 tíma vinnudag og á sama tíma og kyndarar hafa fengið 8 tíma vinnudag, þá hefur gilt annar og miklu lengri vinnudagur fyrir þá, sem hafa haft hvíldartíma sinn ákveðinn með l., og að nú fyrst er verið að hreyfa við honum. Það þarf því engan að undra, þó að fram komi raddir í þá átt, að Alþingi hugsi lítið um hag þessara manna, þegar það hefur tekið þá með þessari gömlu löggjöf undir sinn verndarvæng fyrir 20–27 árum síðan. Þess vegna vil ég ítreka það, að ég álít, að Alþingi þurfi að sýna það í afstöðu sinni til þessa máls nú, þó að það hafi raunverulega brotið að nokkru leyti það traust, sem togarahásetar hafa sýnt því, með því að fresta þessu máli svo lengi, - eigi að sýna það nú, að það vilji láta háseta á togurum njóta a. m. k. allt að því sömu réttinda og þorri verkamanna í landi hefur þegar knúið fram og eins og meira að segja kyndarar á togurum hafa knúið fram. Hinu skal ég ekki neita, að ég álít, að ef verkalýðssamtökin beittu sér í þessu efni, þá hefðu þau nægilegt bolmagn til að knýja þetta fram. Hitt er annað mál, að ég álít heppilegra fyrir þjóðfélagið, að til þess þurfi ekki að koma, að sjómannasamtökin þurfi að beita áhrifavaldi sínu til að knýja þessa umbót í gegn, því að það mundi áreiðanlega kosta verkfall með öllum þeim afleiðingum, sem það hefur. Við vitum, hvað síðasta togaradeila kostaði þjóðina. Engan, sem hefur ábyrgð gagnvart þjóð sinni og atvinnulífinu í landinu, langar til að vísa sjómönnunum á þá leið til að bæta kjör sín. Ég tel því heppilegt, að þingið, þar sem það hefur svo lengi dregizt að lagfæra þessi lög, sem voru svo gífurleg réttarbót á sínum tíma, bæti nú ráð sitt og samþykki þetta frv. skjótt og vel.



Herra forseti. Ég var fjarverandi og heyrði ekki alla ræðu hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Ég heyrði þó, að hann var að beina köpuryrðum gegn Sjómannafélagi Reykjavíkur og forustumanni þess. Hann benti á kyndarana. Þeir væru ekki undir vökul., en þeir hefðu tryggt sér hvíldartíma með samningum. Ég vil benda hv. þm. á það, að l., sem voru sett hér á seinni árum um atvinnu við siglingar og annað þess háttar, áttu mikinn þátt í, að kyndararnir hafa nú ekki lengri vinnudag, því að með lögum þessum var ákvarðað, hvað margir menn eigi að vinna í vél og vélarrúmi. Það gerir það að verkum, að hægt er að skipta mönnunum, sem vinna í vélarúmi, í vaktir, svo að enginn þurfi að vinna lengur en 8 tíma á sólarhring. Þessi bættu vinnuskilyrði kyndara eru því fyrst og fremst byggð á þeirri löggjöf, sem sett hefur verið, ekki sízt fyrir atbeina formanns Sjómannafélags Reykjavíkur, enda hafa andstæðingar þessa máls kallað það Sigurjónskuna. Gögn, sem hefur verið aflað, sýna, að togararnir eru að þessu leyti öðruvísi, en önnur fiskiskip í landinu. Sú n., sem kemur til með að fjalla um þetta mál, ætti ekki sízt að kynna sér, hvernig það er í fyrirmyndarríkinu Rússlandi í þessu efni. Það væri ekki ófróðlegt að kynna sér það atriði. Ég ætla ekki að fara út í það að þessu sinni, n. á þess kost að kynna sér það, þegar þar að kemur. Þessi fáu orð áttu að vera mótmæli gegn þeim köpuryrðum í garð Sjómannafélags Reykjavíkur og formanns þess, sem komu fram hjá hv. 2. þm. Reykv. En það gladdi mig, að hann er sammála mér, en andvígur hv. flokksbróður sínum, að það sé ekki ráðlegt að afnema togaravökulögin, og taldi réttara, að Alþingi bætti þau, enn en að leggja út í stórar vinnudeilur út af þessu atriði.

Flm., (Sigurður Guðnason) : Það er viðvíkjandi því, sem inn í þetta mál hefur spunnizt, um öryggislögin, sem ég vil aðeins taka nokkur orð fram. Hv. 3. landsk. (GÞG) sagði að mér væri ókunnugt um, hvað í þessum l. stæði, en ég vil benda á, að öll atriði um útbúnað á vinnustöðum hafa þegar verið tekin upp af fjöldamörgum verkalýðsfélögum, og ég veit, að margt af þessu hefði mönnum ekki dottið í hug að setja í þessi l., ef ekki væri búið að fá um það samninga við atvinnurekendur. Eins er hitt, að í mörgum verkalýðsfélögunum er nú búið að semja um 8 stunda vinnudag, og í Dagsbrún er samið sérstaklega um yfirvinnu og næturvinnu, og nú er svo komið, að næturvinnu má ekki vinna nema með sérstöku leyfi, því að samningarnir um 8 stunda vinnudag voru ekki nóg vinnuvernd, því að þá var látið vinna áfram yfirvinnu og næturvinnu. Þá var þetta ákvæði sett, að næturvinnu megi ekki vinna, nema sérstaklega standi á, og það er eitt allra stærsta atriðið, sem áunnizt hefur, bæði fyrir verkamenn og líka fyrir atvinnurekendur. Þeir hafa viðurkennt, að það er líka hagsbót fyrir þá, vegna þess að þeir fá betri vinnuafköst. Þetta var orðið svo, að menn unnu alla nóttina, og menn voru að, þangað til þeir gátu ekki unnið lengur. Þetta hefur nú verið afnumið. Slík ákvæði hafa gegnumsneitt komizt inn í samningana, áður en þau hafa verið tekin upp í löggjöf. Ég sný því ekki aftur með það, að ef lögunum um hvíldartíma háseta á togurum verður ekki breytt, þá rekur að því, að það verður að fara þá leið að semja um það, og þá eru l. í raun og veru ekki lengur í gildi, því að þau eru það ekki, þegar búið er að semja um, að hásetar skuli hafa 12 tíma lágmarkshvíld.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér af talsverðum þjósti, og get ég skilið það. Hann gerði sér ljóst, að hv. 6. þm. Reykv. hafði talað af sér og látið í ljós skoðun, sem vafalaust á ekki sem beztan hljómgrunn meðal þeirra manna, sem hann er sérstakur umboðsmaður fyrir hér á þingi. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það langaði engan til að vísa á verkfallsleiðina til að lengja hvíldartíma togarasjómanna, en hv. 6. þm. Reykv. virtist einmitt langa til þess, því að hann sagði, að rétta leiðin í þessu máli sé að afnema togaravökulögin og gera frjálsa samninga um þetta atriði, vitandi það, að jafnþýðingarmikil breyting kemst aldrei fram nema með verkfalli og það mjög löngu verkfalli. Hv. 2. þm. Reykv. virðist ekki vera sammála honum, heldur mér og hæstv. forsrh., og fagna ég því. Ég sagði ekki annað um öryggismálafrv. en það, að hv. 6. þm. Reykv. hefði ekki farið rétt með, er hann staðhæfði, að þar væru alls engin ákvæði um hvíldartíma verkamanna. Ég tók fram, að þessi ákvæði mundu vera í samningum margra verkalýðsfélaga, þó að mér sé óhætt að fullyrða, að svo er ekki hjá þeim öllum, því að n. hefði varla séð ástæðu til að taka þessi ákvæði í l., hefðu þau alls staðar verið komin inn í samninga. Þau eru ekki í samningum bifreiðastjóra. Hv. 6. þm. Reykv. segir réttilega, að það atriði í samningum Dagsbrúnar að banna næturvinnu sé ákaflega mikilsvert, og vil ég á engan hátt draga úr því. Ég vil ekki heldur á neinn hátt gera lítið úr forustu hv. 6. þm. Reykv. í verkalýðsmálum. Ég var eingöngu að leiðrétta ranghermi hjá honum. Sé ég enga ástæðu fyrir hv. 2. þm. Reykv. að taka það svo óstinnt upp, allra sízt þegar hann er sammála mér, en ekki hv. 6. þm. Reykv.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. (GÞG) hefur gert sig sekan um að reyna, eins og stundum er talinn lærðra manna háttur, að hártoga. Hann hefur skapað upp skoðanir hv. 6. þm. Reykv. Það, sem hann sagði, var, að ef svona frv. eins og það, sem hér lægi fyrir, yrði ekki samþ. hér á þingi, þá mundu sjómenn verða að knýja svona mál fram sjálfir með sínum samtökum, og með því, eins og hann var að skýra í sinni síðustu ræðu, væru togaravökulögin, einmitt þessi l., sem hásetar hafa átt undir Alþingi, sett úr gildi. Þetta vildi hann nota sem röksemd fyrir því, að Alþingi bæri að laga þessi l. samkvæmt því frv., sem nú liggur fyrir. Ég undirstrikaði það í ræðu minni, hvað það væri þýðingarmikið, ekki aðeins sem mannúðarmál, að gera þetta í samræmi við það, sem gert var fyrir tveimur áratugum, heldur einnig hvaða þýðingu það hefði fyrir þjóðarbúskap okkar að láta ekki til þess koma, að sjómannasamtökin yrðu að beita valdi sínu utan þingsins til að knýja fram það, sem við getum fengið með lagasetningu. Ég held, að þetta eigi að vera nokkuð ljóst. Og ef hv. 3. landsk. þm. hefði verið þetta ljóst fyrir tveimur til þremur árum síðan, hefði hann vafalaust þá barizt fyrir því að fá þetta frv. okkar samþ. hér í þinginu. En það hefur lítið borið á þessari baráttu, enda hefur Alþfl. staðið svo tvístígandi í þessu máli, þegar það áður var flutt hér, að maður vissi varla hvar hann var. Viðvíkjandi vinnuverndarlöggjöfinni virðist mér, satt að segja, mesta yfirlætið út af V.- kaflanum horfið hjá hv. 3. þm. Reykv., eftir að hann athugaði, að þarna var ekki einu sinni komizt með tærnar í löggjöfinni, þar sem verkalýðsfélögin höfðu hælana, þar sem verið er eða á að lögbjóða átta stunda vinnudag hjá mönnum, sem voru búnir að knýja fram átta stunda vinnudag. Ég held, að okkur bæri frekar að sameina okkur um það að lögbjóða átta stunda vinnudaginn heldur en að halda áfram þeim deilum, sem nú hafa hér orðið og eðlilegast er, að fái sína reynslu í praksís í því, hvort menn vilja vera með því eða móti að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir.

Flm. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Efni þessa frv., sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Rang., er það að takmarka tölu þeirra sendiherra og sendifulltrúa, sem ríkisstj. skipar sem forstöðumenn sendiráða í öðrum löndum. Frv. um þetta efni var borið fram á síðasta þingi í hv. Nd. og fékk þar athugun í allshn. þeirrar hv. d. Nefndarmenn voru ekki á eitt sáttir í þessu máli og komu fram tvö nál. En úrslit málsins urðu þau, að frv. var vísað frá með rökst. dagskrá, sem samþ. var með litlum atkvæðamun. Okkur hefur því þótt rétt, flm., að taka málið upp aftur nú á þessu þingi. Eins og mönnum er vafalaust ljóst, þá er það sem fyrir okkur vakir með flutningi frv., að draga úr þeim kostnaði víð utanríkisþjónustuna, sem þegar er orðinn allmikill. Við lítum svo á, að það þurfi að draga úr þeim gjöldum eins og unnt er. Og við teljum, að þrátt fyrir það að tala sendiherra og sendifulltrúa sé eins takmörkuð eins og segir í gr. frv., að þeir skuli ekki vera nema fjórir, þá sé hægt að koma þessum málum þannig fyrir, að sómasamlega sé gætt hagsmuna Íslands erlendis. Sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.