Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við umr. þessa máls hafa orð fallið, sem má telja að séu nokkuð á dreif og hafa gefið tilefni til þess, að hugurinn reiki nokkuð víða í sambandi við það. Sérstaklega kemur til umhugsunar, að mér virðist, það, sem er stórt atriði, hvaða stefna er nú á ferð í landbúnaðarmálum og atvinnumálum þjóðfélagsins yfirleitt. Á mannfundi einum í haust sagði roskinn bóndi: „Það er hart að þurfa að lifa móðuharðindi af manna völdum.“ Hann átti við efnahagsaðgerðir núverandi hæstv. ríkisstj. Þarna voru staddir menn úr báðum stjórnarflokkunum, menn sem hæstv. ríkisstj. telur sig hafa fengið umboð frá í síðustu kosningum til að fara með völd og gera sínar ráðstafanir. Enginn þessara manna hreyfði andmælum, þegar bóndinn sagði þetta um efnahagsaðgerðirnar: ,,Það er hart að þurfa að lifa móðuharðindi af manna völdum.“ Svo er nú komið, að hæstv. ríkisstj., stefna hennar, á nálega engan forsvarsmann framar úti um land. Þegar ég hef hlustað á hæstvirta ráðh. tala í máli því, sem við erum hér að ræða, hafa mér dottið í hug þessi orð bóndans og í sambandi við þau og út frá þeim hendingar úr hinu mikla kvæði Jóns Helgasonar: Áfangar: „Eldflóðið steypist ofan hlíð, undaðar moldir flaka, - þegar hin rámu regindjúp, ræskja sig upp um Laka.“ Í Laka voru nefnilega upptök móðuharðindanna. Ef skoðanir hæstv. menntmrh. á landbúnaðinum, eins og þær hafa komið hér fram í þessum umr., yrðu ráðandi, svo að nokkru næmi, í íslenzkum stjórnmálum, mundu moldirnar flaka, sveitirnar mundu eyðast. Í ræðu hans kemur fram það regindjúp óskilnings, ekki aðeins skilningsleysis, heldur óskilnings á landbúnaði, að líkja má við ræskingar upp um Laka. En hvað er svo um afstöðu hins ráðherrans, hæstv. landbrh.? Hann er fulltrúi flokksins, sem vill, a.m.k. þegar málflytjendur hans eru staddir í sveitum, telja sig mikinn vin bændanna og atvinnuvegar þeirra. Framkoma þessa hæstv. ráðh. vakti í fljótu bragði a.m.k. furðu. Hann vék frá, þegar málið var tekið fyrir á fyrsta fundi þessarar umr., rýmdi til fyrir hæstv. menntmrh. og lét hann tala upp úr Lakagíg fyrir hönd ríkisstj. og þar með sína hönd sem landbrh. Hvers vegna gerði hann þetta? Ég kem að því síðar. Á næsta fundi lét hæstv. landbrh, líka hæstv. menntmrh. sitja fyrir orðinu og fara á undan sér sem aðalmálflytjanda ríkisstj. og halda áfram að tala upp úr Laka og spúa óskilningi sinum yfir landbúnaðinn, stofnanir hans og þá menn, sem þar vinna. Og það, sem enn þá meira var, þegar hæstv. landbrh. tók sjálfur til máls, lét hann vel yfir því, sem menntmrh., umboðsmaður hans, hafði sagt, og gerði það þar með að sínu máli, eða ekki varð annað skilið. Hann tók þannig afstöðu með því fyrir sitt leyti og síns flokks. Að öðru leyti sló hæstv. ráðh. í ræðu sinni úr og í. Öll þessi framkoma minnir á það, þegar Sjálfstfl. lét Alþfl. fara með ríkisstjórn árið 1959. Alveg augljóst er, að hér er hið sama á ferðinni og þegar Alþfl.- stjórnin 1959 gaf út bráðabirgðalögin um verðlag landbúnaðarvaranna og fyrirskipaði, að þær skyldu ekki hækka. Sjálfstfl. stóð á bak við, sló úr og í, lézt vera á móti, en studdi þó. Hér er um að ræða sams konar samspil þessara flokka. Alþfl. ríður á vaðleysuna. Máske hugsar Sjálfstfl. á þá leið, sem máltækið segir, að fífli skuli á foraðið etja. Og hvað boðar svo þetta í íslenzkum stjórnmálum? Hér eru á ferðinni stefnubreytingar, sem boða miklu meira öskufall en orðið er, ef þær ná sér fram og verða veranlegar. Kjördæmabreyt. var gerð með þessa stefnubreyt. fyrir augum. Með henni átti að skapa skilyrði til þess að kreppa að dreifbýlinu, sem þótti of sterkt til áhrifa. Uppbygging þess þótti of mikil. Stefnan dulbjó sig fyrst og neitaði tilveru sinni, en í ræðu hæstv. menntmrh. þrumar nú þessi stefna, og hæstv. landbrh. styður þá stefnu með því að draga sig í hlé fyrir hæstv. menntmrh. Og þessi stefna er víðtækari en svo, að hún sé gegn landbúnaðinum einum. Öskufall hennar nær líka til sjávarsíðunnar og yfirleitt til hins almenna framtaks í landinu. Alþýðublaðið sagði frá því fyrir tveim dögum hlakkandi, að allur bátafloti landsmanna væri að komast undir uppboðshamarinn. Menn undruðust hlakkið í þessari frásögn, en þar voru hin rámu regindjúp líka að ræskja sig upp um Laka. Hér er á ferðinni stefnubreyting, sem verður að gera sér grein fyrir og verður að hnekkja. Móðuharðindi af manna völdum mega ekki eyða byggðum Íslands. Það er grundvallaratriði að gera sér grein fyrir stefnunni, þess vegna hef ég rætt hana. Einstök atriði í ræðum, sem haldnar hafa veríð, skipta minna máli. Þó mun ég nú víkja að þeim nokkrum orðum, enda sanna þau stefnuna og falla inn í hana eins og þræðir í vel upp settum vef. Hæstv. menntmrh. hafði stór orð um það, að tilkostnaðurinn við rekstur ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs væri óheyrilega mikill, þessar stofnanir væru illa reknar, hallinn sýndi það. Þetta taldi hann koma í ljós, þegar borið væri saman við aðra banka og lánastofnanir. Þetta voru sleggjudómar. Þær tölur, sem hæstv. ráðh. nefndi í þessu sambandi, bæði hjá Búnaðarbankanum og öðrum stofnunum, þurfa nánari samanburð en hann gerði á þeim, til þess að þær sanni nokkuð. Ég hef nú ekki skilyrði til að gera þennan samanburð, því að ég á ekkí aðgang að þeim tölum, sem til þess þarf að athuga, en ég vil minnast á nokkuð í þessu sambandi, sem sýnir, að samanburðurinn er mjög lauslegur og hreinn og beinn sleggjudómur. Ráðherrann sagði, að ræktunarsjóður - hann nefndi prósentur - greiddi miklu meira fyrir rekstur sinn en t.d. Framkvæmdabankinn. Nú veit hæstv. ráðh. það, ef hann hugsar þetta nokkuð,, að starfsemi Framkvæmdabankans er ákaflega einföld, hann veitir stór lán og fá, og að bera þannig saman prósentur við útlán þessara stofnana er því út í hött út af fyrir sig. Ég hef leitað mér upplýsinga um það, að tala veittra lána 1959, - en það er það árið, sem um var rætt, - var hjá ræktunarsjóði 854 lán. bíörg þessara lána eru smálán. En það er eins mikil fyrirhöfn að lána 2000 kr. og 200 þús. kr., og með því að bera saman útlánin hjá þessum stofnunum, er ekki nema að partí til nefnt það, sem nefna ber. Ræktunarsjóðurinn þarf að annast innheimtu þeirra lána, sem eru ekki að fullu greidd og standa úti, og þau eru samkvæmt upplýsingum, Sem ég hef fengið, á þessum tíma 8320 lán. Þetta þarf líka að taka með i reikninginn, þegar meta á tilkostnað hjá þessum stofnunum. Um byggingarsjóðinn er það að segja 1959, að ný lán hjá honum veitt voru 39, en framhaldslán veitt 141, svo að lánveitingar voru þar samtals 180. Nú vill svo til, að á árinu 1959 voru sérstaklega fá ný lán veitt, vegna þess að byggjendur flestir á því ári, nýbyggjendur, biðu eftir úrlausnum sínum fram á árið 1960, fram í maíbyrjun 1960. Hér er því tekið til samanburðar undantekningaár. Ég er ekki með þessu á nokkurn hátt að segja, að það hafi verið viðráðanlegt, - ég sé, að hæstv. landbrh. lítur á það sem ásökun til sín, - að lánin voru ekki veitt fyrr. Hann um það. En hér er ég ekkí að ræða það. Hins vegar er það ár, sem tekið er til samanburðar, ekki normalt að því er byggingarsjóðinn snertir, og um byggingarsjóðinn er það líka að segja, að hann hefur innheimtu að annast á eldri lánum, sem voru samtals 2460. Vel má nú vera, - og ég skal ekkert um það fullyrða, ég hef ekki kunnugleika til þess, - að eitthvað mætti finna að kostnaðarskiptingunni á milli deilda þeirra, sem eru á vegum Búnaðarbankans. Vel má það vera. En þegar ásakað væri fyrir það, þá má geta þess, að hæstv. landbrh. samþykkir bréflega þessa skiptingu árlega, og það gerði. hæstv. núverandi ráðh..Í vetur sem leið, fyrir árið 1959, samþ. hann bréflega þessa skiptingu, svo að ádeilan, ef hún er að einhverju leyti réttimæt, lendir þá á honum líka. Þegar byggingarsjóður og ræktunarsjóður eða Búnaðarbankinn yfirleitt er borinn saman við ríkisbankana, þá er rétt að taka tillit til þess, að hann hefur ekki tekjur af gjaldeyrisviðskiptum. upp í rekstur sinn: Á það má líta og er skylt að líta í samanburðinum. Þá sagði hæstv. menntmrh., að þó að frv. yrði samþ., gagnaði það lítið, ræktunarsjóðinn. vantaði samt sem áður, 15 millj. árlega, til þess að hann gæti starfað eins og að undanförnu, og byggingarsjóðinn vantaði 10 millj. til þess. Þarna blandaði hæstv. ráðh. málum. Frv. miðast eingöngu við það að eyða rekstrarhalla, og þess vegna er ekki rétt í þessu sambandi að fella verð á því með því að vitna í greiðsluþörf. Tilgangurinn með frv. er ekki sá að leggja grundvöll að útlánastarfsemi. Tilgangur frv. er sá að afla sjóðnum fjár eða réttara sagt að koma fjárhag sjóðsins á þann grundvöll, að hann geti verið rekinn án halla. Svo er hitt annað mál, að útvega sjóðnum fé til útlána. Annað höfuðatriðið er að fyrirbyggja rekstrarhalla, fyrirbyggja það, að sjóðurinn þurfi að lifa af sjálfum sér, hitt höfuðatriðið er svo að útvega sjóðnum fé til útlána. Í sambandi við þetta frv. og tilgang þess er fyrst og fremst rétt að ræða rekstrarafkomuna. Ríkið hefur jafnan styrkt sjóðina og styrkurinn hefur verið misjafnlega hár, enda í misjafnlega stórum krónum og miðaður við misjafna veltuþörf. Ræktunarsjóðstíllagið var hækkað 1947 í 500 þús. kr. og þannig var það óbreytt, þrátt fyrir allar breytingar, sem urðu á verðlagi og gildi peninga, þangað til 1956, að þá var það hækkað upp í 1600 þús. kr., eins og það er nú, Síðan hefur það verið óbreytt. Það getur hver maður séð, að þessi tillög frá ríkinu eru alls ekki sniðin þannig, að þau fullnægi þeirri þörf, sem upphaflega átti að fullnægja, vegna þess að verðgildi peninganna hefur svo stórlega breytzt. Byggingarsjóðurinn fékk í tillag frá ríkinu 1937 200 þús. kr., 1842 var það hækkað upp í 620 þús. og 1946 i 2 millj. og 500 þús., eins og það er nú. Það sjá allir, að 2.5 millj. eru ekki sama upphæð og hún var 1946. En í stað þess að breyta tillaginu eftir því, sem verðgildi peninga breyttist og verðbólga gaf tilefni til, þá var tekin upp önnur aðferð af ríkisstj. og Alþingi. Hún var sú að létta af sjóðunum lánaþunga, létta af sjóðunum þunga af því fé, sem þeir höfðu verið látnir taka að láni til útlána hjá sér, og þetta var gert, eins og vitnað er í grg. frv., sem hér liggur fyrir, 1953 og aftur 1957. Með þessu frv. er lagt til, að þessari reglu sé haldið áfram og þannig réttur sá skakki, sem hefur orðið, með stuðningi af hálfu ríkisins til þessara lánastofnana. Vitað er, hver halli sjóðanna varð 1959, fyrra ár, og um það er enginn ágreiningur. En ef t.d. ræktunarsjóður fengi þá léttun skulda, sem frv. gerir ráð fyrir, og hefði haft hana þegar 1959, þá hefði verið 500 þús. kr. afgangur í hans rekstrarreikningi í staðinn fyrir 3 millj. kr. halla, sem varð. Þess. vegna segi ég, að það er rangt hjá hæstv: vera landbrh., menntmrh., að segja, að þó að frv. yrði samþykkt, þá bætti það ekki neitt úr þörf sjóðanna að því er reksturinn snertir. Hæstv. menntmrh. vék með furðulegum orðum að uppbyggingu umræddra sjóða og taldi hana hina fráleitustu. Ég held, að hæstv. ráðherra missýnist eða hann hafi ekki athugað vel, um hvað er að ræða. Sjóðirnir eru byggðir upp, hugsaðir þannig, að ríkið útvegar þeim fé til þess að geta unnið sitt hlutverk í útlánastarfseminni, og innan stundar var gert ráð fyrir því, að það fé, sem, sjóðirnir hefðu þannig yfir að ráða og ættu, gæti orðið nóg til þess að mynda þá hringrás, sem uppbygging þeirra gerir ráð fyrir, að lán, setu kæmu inn í afborgunum, gætu staðið undir útlánaþörfinni og þannig hefðu sjóðirnir yfir að ráða fé, sem gæti „sirkúlerað“ til að fullnægja þeim hlutverkum, sem þeir eru stofnaðir fyrir. Og þetta hefði tekizt, þetta er svo rétt hugsað, að það hefði tekizt, ef tímarnir hefðu ekki brjálazt. Þegar verðbólga og byltingar í peningamálum hafa komið til sögunnar, hefur það ekki raskað því, að sjóðirnir eru byggðir upp af rökréttrí hugsun. Það hefur aðeins vikið málunum inn á þá braut,. að Alþingi hefur meira og lengur þurft að vaka yfir þeim og fullnægja því, sem ég kalla skyldir þess gagnvart þeim. Hæstv. menntmrh. sagði í því sambandi: Alþingi ber ekki ábyrgð á sjóðum Búnaðarbankans og skylda ríkisstj. er engin gagnvart sjóðunum. - Þetta þótti mér furðulegur málflutningur. Ég vil segja, að þetta sé hjal eitt, því að sjóðirnir eru skilgetin börn Alþingis og hafa verið í fóstri þess, og forsjá ríkisstj. verður á hverjum tíma að ná til þeirra. Þeir eru að vísu auðheyrilega nú í forsjá - að því er a.m.k. hæstv. menntmrh. snertir - vondrar stjúpu. „Enginn alþm.,“ sagði hæstv. ráðh. „hefur ætlazt til þess, að sjóðirnir beri sig ekki. Þetta er furðulega talað út í hött: enginn hefur ætlazt til þess, að sjóðirnir beri sig ekki. Hvaða alþm. hefur getað ætlazt til þess undir kringumstæðunum, að sjóðirnir bæru sig? Hér er komið' öfugt að máli. Það óskar enginn alþm. eftir því,. að það ástand vari, sem gerir það að verkum, að sjóðirnir beri sig ekki, það er rétt, en enginn heilskyggn alþm. getur ætlazt til þess, að þeir beri sig undir kringumstæðunum. Við skulum athuga, hvort sjóðirnir hafa í raun og veru farið út fyrir sitt hlutverk og lánað meira en þeir upphaflega gerðu til bænda og þannig megi ásaka þá, sem fyrir þeim hafa staðið. Fyrir 20 árum var byggingarkostnaður ekki meiri en það, að nú telja menn, að hann sé orðinn tvitugfaldaður. Lánin þá, 1940, voru 6 þús., hæstu lán til íbúðarhúss í sveit voru 6 þús. En nú, eftir að byggingarkostnaður hefur tvítugfaldazt beint og farið er að byggja vandaðra en áður og dýrara, sem verður að teljast rétt, þá eru lánin aðeins 75 þús., hámarkslán á íbúðarhús. En þau ættu að vera, miðað við tvítugfaldan tilkostnað, 120 þús., og ef tekið er tillit. til þess, hvað hús eru vandaðri nú og meira til þeirra kostað, þá ættu lánin miklu frekar að vera 150 þús. Þau eru þess vegna ekki nema helmingur af því, sem þau voru fyrir 20 árum, ef rétt er á litið. Það er þess vegná ekki hægt að segja, að byggingarsjóður ausi meira út fé en hann áður gerði, - það er síður en svo. Um ræktunarsjóðinn gildir það, að þar er lánað hlutfallslega út á kostnað eftir tilteknum ákvæðum laga og reglugerða, svo að þar er ekkert um að sakast við þá, sem með málin fara. Hæstv. menntmrh. talaði mikið um það, að stofnlánadeildirnar væru komnar í þrot, og hann talaði um í því sambandi, hvað skuldir þær, sem þessar stofnlánadeildir eru í, væru orðnar háar, og hins vegar, hvað eignir í útistandandi lánum væru þar á móti. Og hann komst að þeirri niðurstöðu, sem var prentuð með mjög stóru letri í blaði hans á eftir, að sjóðirnir væru gjaldþrota. Þess var ekkert getið í því sambandi, hvað á hefur bjátað og hvers vegna málum væri svona komið. Hann vildi skella skuldinni af þessu á þá sem með málefni bankans hefðu farið, vildi sýkna Alþingi, og alveg sérstaklega vildi hann telja, að engin ábyrgð á þessu hvíldi á honum eða núv. hæstv. ríkisstj. Hann sagði í þessu sambandi, að þó að gengisfellingin síðasta hefði nokkru valdið, þá væri það nú ekki mikið, því að það væru aðeins 54.2 millj., sem skuldir þessara stofnana hefðu hækkað við gengisfellinguna. Ég hef fengið það útreiknað af þeim, sem þessar tölur hafa i höndum, að gengisfelling hæstv. ríkisstj. nam 58 millj. að því er snertir ræktunarsjóðinn einan og 10.8 millj. að því er snertir byggingarsjóðinn, svo að ég er -  Hæstv. menntmrh. fór í ýmsum orðum með ásakanir á hendur bankaráði Búnaðarbankans. Hann kvaðst hafa rannsakað gerðabækur þess eða látið rannsaka og þar fyndist ekkert um það, að bankaráðið hefði óskað eftir aukinni aðstoð frá Alþingi til að rétta hag bankans, gegn t.d. þeirri krónurýrnun, sem átt hefði sér stað á undanförnum árum. Og hann sagði, að það fyrirfyndist í bankanum ekkert bréf í þessa átt. Nú er ég ekki kunnugur í bankanum, hef aldrei séð gerðabók bankaráðsins og ekki lesið bréf bankans. En hinu er ég kunnugur, og það ætti hæstv. ráðh, líka að vera engu síður en ég, að þeir, sem hafa setið í bankaráðinu, hafa beitt sér fyrir því á Alþingi hvað eftir annað, að stofnlánasjóðum landbúnaðarins væri veittur stuðningur. Það var fyrir þeirra atbeina árið 1958, að létt var af skuldum, og það var fyrir þeirra atbeina árið 1957, að það var gert. Og nú er það svo, að nú er það hlutverk hæstv. ríkisstj. og meiri hluta bankaráðsins að koma þannig fram. Bréf eru ágæt, því er ekki að neita, en verk eru betri, - framkvæmdaverk eru betri en bréf ein. Hæstv. menntmrh. harmaði það, að lán, sem veitt hafa verið bændum, skuli ekki hafa verið lánuð með gengisfyrirvara, svo að efnahagsráðstafanirnar, sem hann og félagar hans gerðu, hefðu slegið bændurna niður strax. Það er gott fyrir bændur að vita, hvað hugur þessa hæstv. ráðherra geymir og hugur þeirra, sem hann talar fyrir. „Þaðan er mér úlfs von, sem ég eyru sé.“ Hann sagði, að starfsreglur ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs væru einhver mestu mistök í fjárhagskerfi íslenzku þjóðarinnar, síðan bankakerfið varð innlent. Og þetta prentaði blað hæstv. ráðh. upp eftir honum. Það mátti heyra á honum, að vextirnir hefðu verið of lágir og lánin of löng. Vitanlega býr það sama bak við till. þá, sem einn flokksmaður hæstv. ráðh. hefur lagt hér fram á Alþingi og útbýtt var í dag, um rannsókn á því, hvort styrkir til bænda væru sambærilegir við það, sem aðrir landsmenn njóta af hálfu hins opinbera. Það er kurteislega talað í þessari till. og grg. hennar, en „þaðan er mér úlfs von, sem ég eyru sé.“ Hæstv. ráðh. nefndi til samanburðar við lánakjörin, sem bændur hafa notið, lánakjör sjávarútvegsins. Því fer mjög fjarri, að ég telji, að sjávarútvegurinn hafi fengið of hagstæð lán. Það er síður en svo. Hins vegar má ekki jafna þessum atvinnuvegum saman þannig að segja: Landbúnaðurinn getur búið við sömu lánákjör og sjávarútvegurinn. - Það væri óréttmætt. Ræktun er uppbygging fyrir komandi kynslóðir. Fiskveiðar eru rányrkja. Fengur úr hafinu er fljótteknari, ef sæmilega gengur, en á landi. Lán til útgerðar eru venjulega lánuð út á eignir, sem fyrnast fljótar en býli landsins. Bóndinn fær ekki á sinni ævi þau verðmæti i hendur, sem hann leggur í umbætur jarðar sinnar. Hann getur ekki gert ráð fyrir að selja jörð sína fullu verði: En komandi kynslóðir, sem taka við jörðinni, njóta eignarinnar, sem aldrei er verðreiknuð við sölur. Þjóðin á það verðmæti, þjóðin sjálf á það verðmæti, þann hluta eignarinnar í jörð bóndans. Og það er sá hluti eignarinnar, sem þjóðfélagið er að leggja fram fé til, þegar það sér bóndanum fyrir lánum með lágum vöxtum og löngum greiðslutíma. Það er ekki gjöf til bóndans, það er þátttaka þjóðfélagsins í að bæta sinn hluta jarðarinnar. Nú segir máske hæstv. ráðh.: Hvers vegna er verið að nema sveitir landsins og bæta framleiðsluskilyrðin þar? Veit hann ekki eða vill hann, hagfræðingurinn, ekki, að uppbygging landbúnaðarins haldi áfram? Vill hann telja það heppilegt, sem sýnt hefur verið fram á með hagfræðilegum útreikningum, að ef uppbygging landbúnaðarins hefði verið stöðvuð 1950, þá hefði nú orðið þurft að flytja inn landbúnaðarvörur fyrir 300 millj. kr. vegna neyzluþarfarinnar, eins og hún er? Og einnig, að eftir slíkum útreikningum er talið, að neyzluþörfin vegna fjölgunar fólks muni í heild tvöfaldast á 3–4 næstu áratugum. Jú, hann hlýtur að vita þetta, en lítur ekkí á það. Vegna hvers? Vegna þess, að það samrýmist ekki stefnunni. En á þetta ber sannarlega að líta, þegar þessi mál eru rædd í dag. Og af því að svo vill nú til, að hæstv. ráðh. er menntmrh. og ég hef af ásetningi ávarpað hann sem menntmrh., en ekki sem viðskmrh., í þessum umræðum, af því að svo vill nú til, að hann er menntmrh., þá mætti hann líka gefa því auga, hvert menningarhlutverk sveitanna er. Það er í hans verkahring að gæta þess, að það menningarhlutverk, sem sveitirnar hafa rækt og þurfa að rækja í þjóðfélaginu, verði rækt. Mannauðar sveitirnar leysa ekki það hlutverk. Hæstv. menntmrh. tók það fram, að hjá sér væri engin illgirni í garð landbúnaðarins eða bændastéttarinnar. Yfirlýsingar i þessu efni gagna ekki neitt. Það gagnar ekkert lengur fyrir stefnu hæstv. ríkisstj. að afneita sjálfri sér, því að gríman hefur fallið. Hæstv. ráðh. sagði, að í frv. fælist það að gefa bændunum 186 millj. kr. Ég skil ekki, hvers vegna hann nefndi þá tölu, því að í frv. felst ekki meira en rúmar 160 millj. í eftirgjöf til stofnlánadeildanna. Og hæstv. ráðh. reiknaði það út, að gjafirnar til bændanna, gjafirnar, sem flytjendur frv. ætluðust til að bændum væru gefnar, væru 4700 kr. álag á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu. Auðvitað er það alltaf mjög villandi að segja um útgjöld ríkisins, að þau sé einhver tiltekin upphæð á 5 manna fjölskyldu. En þetta er oft gert, að segja það, og látum það vera. Það er villandi vegna þess, að gjöldin leggjast ekki á sem nefskattar, alls ekki sem nefskattar. Þau falla meira á hin breiðu bök, sem betur fer. Þó að manni virðist nú, að stefna hæstv. ríkisstj. miði í þá átt að upphefja það, þá er nú ekki svo komið, og þess vegna hefur ráðh. ekki leyfi til þess að leggja mikið upp úr þessum sinum útreikningi. En látum útreikninginn vera. Það vill nú svo til, að hæstv. ráðh. hefur upplýst það í öðru sambandi, að Seðlabankinn standi undir vaxtalausri skuld vegna gengisbreytingarinnar fyrir ríkissjóðinn, 181 millj. kr. Hæstv. ráðh. upplýsir þetta í sambandi við fsp. í Sþ., og svar hans var, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. 5. gr. efnahagsmálalaga skyldi stofna sérstakan vaxtalausan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum og færa á hann gengistap vegna skulda ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu og sömuleiðis gengísmun, sem fram kæmi hjá þeim bönkum, sem verzla með erlendan gjaldeyri. Skuld á þessum reikningi er nú 181 millj. kr. Enn er ekki endanlega gengið frá færslum á þennan reikning, þar sem nokkur vafaatriði bíða úrskurðar, en það er ekki ástæða til að gera ráð fyrir, að upphæðin breytist, svo að teljandi sé.“ Ef maður fer nú að með þessa upphæð eins og hæstv. ráðh. gerði með tölur frv., þá kemur á hverja fimm manna fjölskyldu af þessari fúlgu 5200 kr. upphæð. Ekki hefur hæstv. ráðh. heyrzt kvarta fyrir almenning undan þessu álagl. Engin rök standa þó að því, að þessi fúlga hvíli ekki á þjóðinni. Það má segja, að það, sem við erum að biðja að létta af Búnaðarbankanum eða stofnlánadeildum hans, ræktunarsjóði og byggingarsjóði, sé allmikil fúlga. Það er allmikil öskudyngja, sem hæstv. ráðherrar geta að miklu leyti sjálfum sér um kennt og eiga að taka manndómlega afleiðingum af. En hin dyngjan er þó enn þá stærri, sem liggur hjá Seðlabankanum, það er mikill öskuskafl. Eins og ég sagði áðan, hefur hæstv. ráðh. ekkert kvartað yfir því, þó að við þann skafl sé að fást. Þó að hæstv. menntmrh. hafi hátt um það, að hann beri enga ábyrgð á stofnlánadeildum Búnaðarbankans, þýðir honum ekkert að mælast undan þeirri ábyrgð. Fyrst og fremst ber hann mikla ábyrgð í sambandi við þær aðstæður, sem hafa skapað örðugleika stofnlánadeildanna, og þar að auki hefur hann með því að taka sæti í þessari hæstv. ríkisstj. eftir eðli málanna tekið á sig ábyrgð á því, að sjóðirnir geti starfað áfram. Það gera allir, sem taka að sér stjórn landsins. Sú ábyrgð er réttmæt, sem kallað er eftir hjá hæstv. ráðh. með þessu frv. og hjá hæstv. stjórn, og hæstv. landbrh. má nú eiga, að hann hefur ekki mælzt fullkomlega undan, þó að meðráðherra hans hafi gert það. Það er ekkert fyrir þessa ráðh. annað að gera en taka manndómlega á málunum. Efnahagsaðgerðirnar í heild hafa skapað hæstv. ríkisstj. mikla ábyrgð gagnvart almenningi og bændum, sem má líkja, eins og þeir hafa gert, við móðuharðindi. Hæstv. ríkisstj. er fyrst og fremst skylt að hverfa frá þessari hallærisstefnu. Hún á að reyna að hreinsa burt öskufall sitt, það er ótvíræð skylda hennar. Við höfum með frv. þessu bent henni á aðferð til að taka kúfinn af einni öskudyngjunni.



Herra forseti. Ég skal vera sem stuttorðastur,en það voru bornar á mig það margar sakir, að þá má segja, að það sé eðlilegt að ég segi nokkur orð. Hæstv. landbrh. fór víða í sinni ræðu og sagði m.a., að það væri ekki furða, þótt kenndi nokkurs sársauka vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið, - hæstv. ríkisstjórn kallar þær viðreisnarráðstafanir, - vegna þess, hvernig ástatt hefði verið, þegar hæstv. ríkisstjórn tók við, og hann vitnaði þar til orða, sem ég hefði talað, um, að ný dýrtíðaralda væri risin o.s.frv. Ég skal ekki fara út í viðtækar umræður um þetta atriði. En þegar ríkisstjórn segir af sér, þá er venja, að hún segi í stuttri yfirlýsingu frá staðreyndum án þess að gera grein fyrir, af hverju þær staðreyndir stafa. Þykir ekki viðeigandi að deila á einn eða neinn. Og ég hélt, sannast að segja, að hæstv. landbrh. mundi ekki minnast á þessi atriði, vegna þess að það var vitað mál, að það var hann, sem lýsti því yfir, að það væri auðséð, að ríkisstjórnin ætlaði að fá lán, þó að gert hefði verið það, sem unnt var, til að framkvæma þau skemmdarverk, að hún fengi ekki lán, - hann lýsti því yfir hér á Alþingi, að það væri auðsjáanlega ekki nóg að koma í veg fyrir, að ríkisstjórnin fengi lán, það yrði að beita öðrum ráðum. Og það var vitað mál, að þessi önnur ráð voru verkföll, sem reistu þessa dýrtíðaröldu, sem ollu því, að ríkisstj. varð að fara frá. Það, sem ríkisstj. er í höfuðatriðum að glíma við, eru skemmdarverk, sem þessir flokkar, sem nú sitja í ríkisstj., framkvæmdu sjálfir, það eru afleiðingar þeirra. Þetta er hverju mannsbarni í landinu ljóst, vegna þess að Sjálfstfl. lýsti yfir, að það þyrfti ekki annað en lækka kaupið, sem hann hafði staðið fyrir að hækka, til þess að koma þjóðarskútunni á réttan kjöl. Og ég hygg, að það sé nokkurn veginn einsdæmi, að ríkisstj. hafi svo augljóslega orðið að glíma við afleiðingar sinna eigin skemmdarverka eins og þessi ríkisstj. verður að fást við. Það liggur svo ljóst fyrir þjóðinni sem verða má. Frekar ætla ég ekki að ræða um þessi mál, þó að ástæða væri til. Hæstv. landbrh. sagði, að það væri þýðingarlaust að deila um, hverjir eigi aðalsökina á því, hvernig komið er hag sjóðanna. Um hvaða sök er að ræða? Vill hann halda því fram, að það sé sök hjá þeim, sem hafa stjórnað sjóðunum, að þeir hafa lánað með meira en helmingi lægri vöxtum en fé fæst á lánamarkaðinum skv. lögum frá Alþingi? Vill hann halda því fram, að það sé sök, að bændunum hefur ekki verið lánað með gengisáhættu? Það er þetta tvennt, að lánað hefur verið með lægri vöxtum en eru á lánamarkaðinum og án gengisáhættu, sem veldur því, hvernig komið er fyrir sjóðunum. Ég skal ekki fara langt út í þetta mál, enda gerist þess tæpast þörf. Það var daginn eftir að hæstv. viðskmrh. talaði hér, þá kom svofel]d grein í Morgunblaðinu: „Deilt á Alþingi um gjaldþrota sjóði.“ Þar stendur í lok greinarinnar, með leyfi forseta, fyrirsögnin: „Ekki sök bankastjóra. - Landbrh. var ekki viðstaddur þessa umræðu í gær, en er hagur þessara sjóða var ræddur á síðasta þingi, upplýsti hann, að þeir væru mjög illa stæðir. Þar væri ekki um bankastjóra Búnaðarbankans að sakast, heldur væri sökin þeirrar ríkisstjórnar, sem hefði fyrirskipað bankanum að lána úr þessum sjóðum með lægri vöxtum og til lengri tíma en lánin til sjóðanna væru tekin.“ Eins og menn heyrðu, vitnaði hæstv. menntmrh. til þess, - hann hefur sennilega verið búinn að lesa þessa grein í Morgunblaðinu, að þetta væri ekki sök bankastjóra, en það virðist svo sem hann hafi ekki lesið framhald greinarinnar, þar sem þessi yfirlýsing stendur, sem ég hef lesið og ástæðulaust er að lesa að nýju. Hér eru tekin af öll tvímæli, og það er þess vegna ekkert undarlegt, ef það er rétt hjá Morgunblaðinu, sem ég efast ekkert um, að landbrh. hafi talað þessi orð á síðasta þingi, þó að hann segði eftir ræðu hæstv. viðskmrh., að það væri rétt að vera ekkert að deila um það, hverjir ættu sökina, enda er það svo, að hverjum manni er ljóst, að sjóðirnir eru stofnaðir til þess að lána með vöxtum undir vöxtum á almennum lánamarkaði. Ef þetta væri ekki tilgangurinn með sjóðunum, hvaða tilgangur er þá með því að koma upp þessum sjóðum? Ríkið hefur tekið hallann, fyrst með framlögum, sem reyndust skjótt of lítil, og síðan með því að leggja bankanum sérstakt fé með því að ríkissjóður tók að sér lán, sem sjóðirnir höfðu tekið, eins og ég kem síðar að. Viðskmrh. hæstv. gerði mikið úr því, að ég hefði farið skakkt með tölur, þegar ég ræddi um þau töp, sem sjóðirnir hefðu orðið fyrir vegna gengisbreytinganna. Það getur vel verið, að orð mín hafi fallið óljóst um það, hvort ég ætti við gengisbreytinguna, sem nú varð, eða átt jafnframt við yfirfærslugjaldið 1958, enda leiðrétti hann það, það gæti verið, að ég hefði átt við það og að til þess væri ætlazt, að mál mitt væri skilið þannig. En hann sagði jafnframt og breiddi sig yfir það, að þó að hvort tveggja væri tekið, þá væri hér farið rangt með tölur, farið með allt of háar tölur, og vítti það mjög, að slíkt skyldi koma fyrir, að alþm. kæmu með svo ónákvæmar tölur, allt of háar tölur. Ég hef nú fengið upp gefið hjá bókhaldara fyrir þessa sjóði, hver hækkunin er. Hækkunin, sem hæstv. ráðh. taldi að hefði orðið af þessum tveimur ráðstöfunum, yfirfærslugjaldinu og gengisbreytingunni, var, ef ég man rétt, 84.5 eða 84.6 millj. Hann sagði, að ég hefði skrökvað til um rúmar 5 millj. Hækkun skulda vegna 55% yfirfærslugjaldsins í ræktunarsjóði 22.1 millj. kr., hækkun skulda vegna gengisfellingar 58 millj., samtals 80.1 millj. hjá byggingarsjóði hækkun skulda vegna yfirfærslugjalds 7.7 millj., hækkun skulda vegna gengísfellingar 10.8 millj., samtals 18.5 millj. Samtals er þetta ekki 84 millj. eða hvað það nú var, heldur 98.6 millj. Ef hæstv. ráðh. vill sjá þetta, getur hann fengið þessa útreikninga eða þessar tölur. Allt tal hans um það, að ég hefði farið með of háar tölur, er þess vegna úr lausu lofti gripið, þegar átt er við bæði yfirfærslugjaldið og gengisfellinguna. Það hefur verið rætt mikið um það, hver beri ábyrgðina á því, hvernig komið er, og því er í sjálfu sér svarað réttilega af Morgunblaðinu með ummælum, sem höfð eru eftir hæstv. landbrh. hér í þingi, en ég ætla að ræða þetta örlítið nánar að gefnu tilefni. Hvað er um bankaráð Búnaðarbankans? Þar situr jafnaðarmaður í bankaráði, að vísu var hann ekki á þeim tíma, sem þetta mál varð jafnáberandi vandamál og það hefur verið, og það er rétt, en í bankaráðinu hafa setið sjálfstæðismenn og framsóknarmenn. Nú kennir hann Framsfl. um það, hvernig komið er, sérstaklega formanni bankaráðsins, sem var ég um langan tíma. En ég fullyrði, að það hefur aldrei komið fram í bankaráði Búnaðarbankans nokkur tillaga, sem er ekki heldur eðlilegt af ástæðum, sem ég sýni fram á síðar, - nokkur tillaga um að neita því að lána út með þeim vöxtum, sem Alþingi hefur fyrirskipað, eða neita að taka lán með þeim vöxtum, sem ríkisstjórnirnar hafa leyft á hverjum tíma, aldrei komið fram. Þar hefur því ekki verið um beitingu meirihlutavalds að ræða, heldur hefur þetta verið samhljóða álit allan tímann, hvers einasta bankaráðsmanns, að vitanlega væru sjóðirnir stofnaðir til þess að aðstoða landbúnaðinn, og það hefur aldrei komið fram ein einasta tillaga um að óhlýðnast þeim beinu og óbeinu fyrirskipunum, sem komið hafa frá ríkisstjórninni í þessu efni. Og það sýnir náttúrlega eitt meðal annars, ef ég má skjóta því hér inn í, hvað sjóðirnir eru háðir landbrh., sem eðlilegt er, og ríkisstjórnum, að hér upplýsti hæstv. landbrh., að þegar talað var um mat á eignum, sem lánað er út á, sagði hann, að hann hefði gefið fyrirskipun um að fara eftir því verðlagi, sem nú ríkti i ár, en ekki verðlaginu í fyrra, m.ö.o. hækka lánin. Það er vitanlega sjálfsagt, og hann minntist ekki á það nema sem sjálfsagðan hlut, að sjóðirnir hlýddu. Ég spyr enn fremur: Hvað var sagt, - vilja menn ekki koma með það, - hvað var sagt hér á. Alþingi.. 1953 og 1957, þegar stórar fjárhæðir eru gefnar eftir til sjóðanna? Hvað sagði hæstv. viðskmrh. þá og hans flokkur? Gerðu ekki þessir menn aths. um það, að þetta væri ófær leið? Þá var algerlega ljóst, að tillögin, sem voru lögð sjóðunum, voru alls ekki fullnægjandi. Hvaða grg. er hér til staðar í alþingistíðindunum um það, að einhver væri á móti því að leggja fram þessar fjárhæðir, vegna þess að þetta væri skökk pólitík? Ég hef ekki fundið það, kannske aðrir finni það. Með þessu var vitanlega sjóðunum sagt: Okkur er ljóst, að tillögin, sem þið hafið fengið, standi ekki undir vaxtamismuninum og gengisfellingu, og við ætlum, segir Alþingi við þá óbeint; við ætlum, eins og við gerðum 1953 og 1957, að leggja sjóðunum fé, þegar þess gerist þörf. Landbrh. sagði, að það yrði að fara þetta í áföngum og það væri undarlegt, að ég skyldi ekki hafa komið fram með till. um þetta 1958. Um leið og hann segir, að það eigi að gera þetta í áföngum, þá sagði hann náttúrlega um leið, að það væri ekki eðlilegt, að það kæmu fram tillögur um þetta ár eftir ár, heldur annað slagið. Hvað hefur svo komið fram í ríkisstj. um þessi mál? Hafa ríkisstj. verið sammála eða á öndverðum meið við Alþingi og einhver maður sagt í ríkisstj.: Þessi pólitík gengur ekki. Þessi pólitík með lægri vöxtum. en sjóðirnir borga af sínum lánum getur ekki staðizt? - Hér upplýsti hæstv. menntmrh., að hann og hans flokkur hefði hreyft þessu máli í ríkisstj., þegar hann sat í þeirri ríkisstj., sem ég veitti forstöðu. Ég sagði þá, að ég myndi ekki eftir þessum tillögum, ég myndi ekki svo eftir öllum tillögum, sem hefðu komið fram í ríkisstj., að ég þyrði að fullyrða það. Ég hef ekki svo öruggt minni, sagði ég hér við umr. En ég fór svo að spyrja meðráðh. mína, Hannibal Valdimarsson og Lúðvík Jósefsson, og þeir segja: Við þorum að fullyrða, að slík till. hefur aldrei komið fram í ríkisstj., - ég má hafa það eftir, - aldrei komið fram í ríkisstj. Það kemur því í ljós, að eftir þessu að dæma er hæstv. viðskmrh. einn af sökudólgunum, sem landbrh. er að tala um. Þá verður að taka hann með á þann lista, þegar leitað er að sökudólgum. Sannleikurinn er sá, að þetta hefur verið pólitík allra ríkisstjórna undanfarin ár, og það er ekkert óeðlilegt, þó að hann hafi ekki komið með neina aths. við það. Það kemur þess vegna í ljós, að bankastjórar, bankaráð og Alþingi hafa einróma framkvæmt lánapólitík og framkvæmt stefnu, sem einróma hefur verið samþykkt á Alþ. tvisvar sinnum með því að samþykkja tillög sjóðanna og af öllum ríkisstjórnum, sem setið hafa undanfarið, einróma. Hverjum dettur nú í hug, að sjóðsstjórnir, sem stjórna sjóðum, sem eru til þess lögfestir að veíta bændum aðstoð í vaxtamismun, rísi upp að gerðu einróma samþykki á Alþingi og einróma stefnu í ríkisstj. og segi: Ég framkvæmi það ekki? - Hvað mundi viðskmrh. hæstv. segja um sjóðsstjórnir, sem gerðu slíkt? Við skulum segja, að sjóðsstjórnir hjá honum segðu: Sjóðirnir eru svo skuldugir, að við teljum það ábyrgðarlaust að lána. Við verðum að borga niður skuldir. - Hvað .mundi landbrh. segja? Þess vegna er það, að það þarf ekkert. að vera að deila um þetta, sem aðaldeilan hefur staðið um, um skylduna, um ábyrgðina á sjóðunum og láta þá hafa lánsfé. Það leiðir af eign ríkissjóðs á sjóðunum. Það leiðir af tilgangi þeirra og til hvers þeir eru lögfestir. Það leiðir af því, að ríkisstj. og Alþingi hafa ráðið því, hvaða vexti sjóðirnir tóku. Það leiðir af því, að sömu aðilar hafa ráðið því, með hvaða vaxtakjörum sjóðirnir voru látnir taka lán, m.a. með gengisáhættu. Og enn fremur er þýðingarlitið að deila um þetta atriði, sem er svo augljóst, því að ríkið ber beina ábyrgð á lánunum, sem sjóðirnir hafa tekið, og þetta veit hæstv. viðskmrh., hefur með sérstökum gerningi tekið ábyrgð á lánunum. Það þarf því ekki einu sinni að deila um skylduna, sem þó var augljós. - En nú skal ég fara að stytta mál mitt. Til hvers eru þá þessar ræður viðskmrh. fluttar? Allt þetta, sem ég hef sagt, er svo augljóst, að það hlýtur að vera, eins og ég sagði seinast, þegar ég talaði um þetta mál, hverjum einasta alþingismanni ljóst. Ég held, að þetta sé gert í þeim tilgangi að reyna að gera sig góðan í augum kaupstaðabúa, þar sem þessi ákæra á stjórn sjóðanna og um leið á landbúnaðinn er flutt, eins og ég sagði hér áður, gegn betri vitund. Það sýnir líka, að í sambandi við þetta mál kom fram till. um það að rannsaka, hve mikilla styrkja landbúnaðurinn njóti fram yfir aðra atvinnuvegi eins og rætt er um í tillögunni. Ég minntist á það, að flestar landbúnaðarþjóðir, skulum við segja, ég held allar, styrkja sinn landbúnað í stórum stíl. Ég hef ekki enn getað reiknað út eða farið yfir það, hvað Bandaríkin styrkja sinn landbúnað, enda eru tölur þær svo háar, að ég held, að það sé vart í mínu færi að fara með þær. En ég hef athugað framlag Breta á fjárlögunum fyrir yfirstandandi ár. Framlög til landbúnaðar eru 254 millj. punda, þar af 95 styrkir til búnaðarframkvæmda einna, hitt niðurgreiðslur. Styrkirnir eru á af kostnaðarverði nýræktar, gripahúsa, véla, þurrkunar o.fl. Það, sem fer til landbúnaðarins með niðurgreiðslunum, er um 27 milljarðar og 178 milljónir kr. hjá. Bretanum, og styrkirnir einir eru 10 milljarðar og 165 milljónir. Og það er ekki verið að veita eins og úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði. Úr ræktunarsjóði á að veita um helming af kostnaðarverði. En það er alltaf metið í bankanum, hvað húsið hefði átt að kosta. Og bændur a.m.k. halda því fram, - það veit landbrh., - að þeir fái aldrei helming út á kostnaðarverðið; eins og lögboðið er. Hinar fjárhæðirnar verða íslenzkir bændur að sjá um. Af þessari fjárhæð fá þeir ívilnun í vöxtum, en það er tvímælalaust, að eins og þeir vextir eru núna, eru þeir hærri en bændur annarra þjóða þurfa að búa við af þeim hluta, sem ekki er lagður fram af ríkinu sem styrkur. Þetta er það, sem bændurnir hér fá á útihúsabyggingar. En Bretarnir fá 35 framlag óendurkræft. Ríkið leggur það fram til þess að styrkja landbúnaðinn. Ég skal ekkert segja um þessa tillögu, sem hér liggur fyrir um rannsókn á styrkjum til landbúnaðarins. Það er a.m.k. nauðsynlegt, ef á að samþykkja þá tillögu, að það sé rannsakað jafnframt hvaða styrkja íslenzkur landbúnaður nýtur samanborið við þá styrki, sem landbúnaður nýtur hjá öðrum þjóðum, þar sem allar aðstæður til landbúnaðar, eru þó miklu betri. - Ég skal ekki misnota þetta leyfi til að gera aths. og lýk máli mínu.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að málflutningur þeirra tveggja hv. framsóknarmanna, sem töluðu hér áðan, er harla ólíkur, og verður að viðurkenna, að sá síðari var miklu sanngjarnari og rólegri en sá fyrri. Sá síðari efaðist ekkert um hug minn til landbúnaðarins og ég mundi vilja vinna að því, að þeir sjóðir, sem hér eru til umr., geti gegnt hlutverki sínu. Sá fyrri leyfði sér að efast um þetta og taldi, að það væri lítil von um, að það mætti takast með þeirri stjórn, sem nú ríkti í landinu, og þeirri breyttu stefnu, sem hefði verið tekin upp í landbúnaðarmálum. Þessi hv. þm., hv. 1. þm. Norðurl. e., var svo smekklegur að tala um móðuharðindi af manna völdum, öskufall yfir landsbyggðina, og talaði um, að einhver bóndi úti á landi hafi sagt þetta. Ég efast mikið um, að nokkur bóndi hafi látið sér slíkt um munn fara, því að móðuharðindi og öskufall eru þannig, að flestir Íslendingar þekkja, hvað slíkt gilti í okkar þjóðarsögu. Og það væri mikil heimska og kæruleysi að vera að líkja nú lifnaðarháttum og lífsafkomu Íslendinga við þau vandræði, sem steðjuðu að á þeim tímum. Ég mundi á góðu sveitamannamáli segja: Þetta er ljótt. Það er beinlínis ljótt að hafa svona orðbragð og slíkar samlíkingar. En hv. þm. viðhafði ýmsar fullyrðingar í sinni ræðu í líkingu við þetta. Málflutningurinn var eins og hann getur verið verstur hjá framsóknarmönnum. Hv. þm. talaði um breytta stefnu i landbúnaðarmálum og sagði, að efnahagslöggjöfin á s.l. vetri væri sú drepsótt, sem mundi leggja landbúnaðinn í auðn, reyndar ekki landbúnaðinn einan, heldur alla atvinnuvegi landsmanna. Það væri ekki lengur líft í landinu og þetta væri allt núverandi ríkisstj. að kenna. Núv. ríkisstj. hefði gert þær efnahagsaðgerðir, sem mátti skilja á máli þessa hv. þm. að hefðu verið óþarfar. Ég veit ekki, hvort þessi hv. þm. ætlast til þess, að þessi ræða verði prentuð orðrétt i Tímanum og hún eigi að verða eitthvert andlegt fóður handa þeim, sem lesa Tímann. Það má vel vera, að svo sé. En ef hún væri ætluð eingöngu hv. þm., þá er það aðeins til þess að misbjóða smekk þeirra, aðeins til þess að misbjóða þeim að bera slíkt á borð, og ég veit, að þeir eru fáir, þótt lesendur Tímans séu, sem taka slíkt gott og gilt. Það er eðlilegt, þegar hlustað er á slíka ræðu eins og þessa, að menn spyrji: Var það óþarfi að gera efnahagsaðgerðirnar? Eða: Er nokkur hv. þm., sem trúir því, að það, sem framsóknarmenn kalla stefnu í efnahagsmálum, hefði nægt til þess að leysa þann hnút, sem öll okkar efnahagsmál voru komin í? Við vitum, að framsóknarmenn skrifa í Tímann daglega nú og segja: Það, sem gera þurfti, var ekki annað en hækka yfirfærslugjaldið og draga smátt og smátt úr uppbótakerfinu. Það eru náttúrlega fáir, sem skilja, hvernig á að draga úr uppbótakerfinu með því að hækka yfirfærslugjaldið. Þeir fullyrða; að það hefðu nægt 250 millj. kr. á s.l. vetri. Ég efast þó mikið um það. En það má fullyrða, að ef sú leið hefði verið farin á s.l. vetri að hækka yfirfærslugjaldið, þá hefði þurft að gera það enn í haust og koll af kolli, eins og gert hefur verið undanfarin ár. Og hefði það orðið til hjálpar bændum að nota vinstri stefnuna, stefnuna, sem var lögfest 1958 með 55% yfirfærslugjaldi? Skyldu bændur landsins vera betur staddir í dag, ef sú leið hefði verið farin? Eða var það til þess að styrkja rekstrargrundvöll búanna að hækka yfirfærslugjaldið um 55%, án þess að nokkuð kæmi í staðinn í vasa bændanna? Og er það ekki staðreynd, að með yfirfærslugjaldinu 1958 var grafið undan efnahagslegu sjálfstæði og góðri afkomu íslenzkra bænda? Ég held, að staðreyndirnar tali alveg sínu máli um það, að svo var þetta. Framleiðslan minnkaði og geta bænda dróst saman, eins og alkunnugt er. Hv. 1. þm. Vesturl. minntist á, að það hafi verið mikið framfaratímabil áratugurinn 1950–60, og þetta er rétt. En hvernig byrjaði sá áratugur? Hann byrjaði með gengislækkun. Hvað sögðu ýmsir þá, um það leyti sem gengislækkunin var gerð 1950, þegar vélarnar hækkuðu um 50% eða hvað það var og allar aðrár rekstrarvörur til landbúnaðarins? Á því fyrsta ári, sem sú gengislækkun var framkvæmd, voru bændur mjög svartsýnir og héldu, að þeir gætu ekki eignazt þessi tæki, og með því að rekstrarvörurnar hækkuðu, þá yrði mjög þungt fyrir fæti. En hver varð reynslan? Verðlagið leitaði jafnvægis og bændur gátu þrátt fyrir gengislækkunina keypt vélar eftir sem áður og rekið búskap með þeim árangri, sem lýst var, að framleiðslan jókst og ræktunin jókst. Gengisbreytingin, sem gerð var á s.l. vetri, ef hún fær að njóta sín og friður verður um þessi mál, þá mun verðlagið á rekstrarvörum landbúnaðarins og verðlag landbúnaðarvara leita jafnvægis, þannig að aðstaða bænda verði ekki verri en hún var fyrir gengisbreytinguna. Hún ætti að verða betri, vegna þess að yfirfærslugjaldið í því formi, sem þá var, fengu þeir ekki bætt, og því fremur eiga þessir hlutir að leita jafnvægis nú fyrir það, að lögum um verðlagningu landbúnaðarvara hefur verið breytt til batnaðar, sem tryggir bændastéttinni nú betur grundvallarverðið en nokkru sinni fyrr. Þetta mun reynslan sýna, ef skemmdarstarfsemi einstakra hópa eða flokka verður ekki því valdandi, að allt fari úr skorðum á ný. Það hefur ekki verið tekin upp ný stefna i landbúnaðarmálum að öðru leyti en því að tryggja það, sem áður var ótryggt, að bændur fái fullt grundvallarverð, með því að tekin verði ábyrgð á útflutningi landbúnaðarvara og með því að bændur geti breytt verðlagi landbúnaðarvara í hlutfalli við verð á rekstrarvörum og í hlutfalli við kaup hjá verkamönnum, sjómönnum og iðnaðarmönnum. Þetta geta þeir nú gert svo að segja strax, en áður urðu þeir að bíða heilt ár eftir því, að þetta gæti orðið. Það er þess vegna mikil kokhreysti hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., þegar hann er að tala .um sérstaka stefnu í landbúnaðarmálum, sem muni leiða til landauðnar, ef eftír henni verði farið. Hitt vita bændur sjálfir, að um leið og þrengt er að öðrum atvinnustéttum þessa lands og launþegum öllum, þá þrengir nokkuð að þeim einnig. Og bændur landsins eru þannig sinnaðir, að þeir kæra sig ekki um, að þeir beri ekki að sínu leyti þá bagga, sem nauðsyn ber til að leggja á þegna þjóðfélagsins yfirleitt. Þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. talar um, að efnahagslöggjöfin færi þungar byrðar á landsmenn alla, og vill samt, að núv. ríkisstj. beri höfuðsökina á þeim byrðum, þá verður ekki hjá því komizt að upplýsa þennan hv. þm. um það, að núv. ríkisstj. felldi ekki krónuna, núv. ríkisstj. felldi ekki gengið. Vinstri stjórnin, þegar hún setti á 55% yfirfærslugjaldið, þá var það ekki nema nokkur hluti af því, sem raunverulega þurfti, til þess að krónan væri í sínu eðlilega og raunverulega gengi. Krónan féll á vinstristjórnarárunum með mánuði hverjum. Þetta er sú raunasaga, þetta er sú staðreynd, sem landsmenn allir þekkja, og þetta er sú staðreynd, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. þekkir ofboð vel sjálfur, enda þótt hann hér reyni að halda öðru fram, vitandi þó, að allir í þessum þingsal þekkja söguna, en sennilega þá í trausti þess, að einhverjir af þeim, sem kynnu að lesa ræðuna í Tímanum, þekktu málið ekki svo vel og tryðu jafnvel einhverju af því, sem þessi hv. þm. sagði hér áðan. Efnahagsaðgerðirnar á s.l. vetri eru afleiðingarnar af því, sem gerðist á vinstristjórnartímanum, og hv. 2. þm. Vestf. sagði hér réttilega áðan, að þegar ein ríkisstj. segir af sér, þá er ástæða til þess. Og þessi hv. þm. lýsti því, á meðan að hann var forsrh., og efnahagsmálaráðunautur ríkisstj., Jónas Haralz, lýsti því líka yfir, og þau orð hafa ekki verið vefengd. Og þar sem vinstri stjórnin réð ekki við þessa dýrtíðaröldu, sem reist var, og þá erfiðleika, sem henni fylgdu, þá varð að ráðast á þetta með róttækum aðgerðum til þess að koma okkar efnahagsmálum í það horf, að atvinnuvegirnir gætu orðið starfhæfir, að við gætum rekið okkar þjóðarbúskap eitthvað í líkingu við það, sem nágrannaþjóðir okkar gera, að við gætum hætt að safna lausaskuldum erlendis, að við gætum reynt að tryggja okkar gjaldmiðil þannig, að hann nyti trausts á erlendum vettvangi, að við gætum komizt út úr uppbótakerfinu og skipað okkur á bekk með öðrum þjóðum, sem eru sjálfstæðar og telja sig þess umkomnar að stjórna sér sjálfar. Til þess að Íslendingar gætu gert þetta, bæði í nútíð og framtíð, varð að komast út úr því öngþveiti, sem þjóðin óneitanlega var komin í, og við, sem erum í þessum þingsal hér, þekkjum þetta öll. Það er tilgangslaust fyrir okkur að vera að reyna að blekkja hverjir aðra í þessu efni. Og það er alveg tilgangslaust fyrir hv. framsóknarmenn að halda því fram, að það hafi verið ástæðulaus sú aðgerð, sem gerð var á s.l. vetri. Þeir vita sjálfir, að það varð að gerast, því að staðreyndirnar eru svo skýrar og ljósar í þessu efni, sbr. ummæli 2. þm. Vestf., á meðan hann var forsrh. og var að kveðja stjórnarráðið. Hv. 2. þm. Vestf. vitnaði í orð mín hér í fyrradag, þegar ég talaði um, að það væri ekki aðalatriðið að ræða um það, hverjir væru sekir eða sekastir um það, hvernig lánasjóðir landbúnaðarins væru komnir. Þetta er rétt eftir mér haft. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið frá mínu sjónarmiði er, að það megi takast að gera sjóðina starfhæfa, þannig að þeir hafi fjármuni til að lána, og að það sé settur sá grundvöllur undir þessa sjóði, að þeir geti starfað á heilbrigðan hátt. En hverjir eru sekir, og hverjir eru sekastir, og hvers vegna eru sjóðirnir komnir eins og komið er? Það er vegna þess,að dýrtíðin hefur grafið undan þeim. Það er gengisfellingin, það er dýrtíðaraldan, sem reis á vinstristjórnartímabilinu, sem hefur grafið undan íslenzku krónunni og gert erlendu lánin allt að því helmingi hærri nú en þau voru, þegar þau voru tekin. Það er verið að borga erlendu lánin með allt að því helmingi fleiri krónum nú en þegar þau voru tekin. Og þá er ekkert undarlegt, þótt þessir sjóðir séu illa stæðir. Þeir, sem eru sekastir um þetta, eru þeir, sem með ráðleysi og giftuleysi, - ekki af illvilja, heldur bara giftuleysi, urðu þess valdandi, að dýrtíðaraldan reis. Nú eru hv. framsóknarmenn svo smekklegir að vilja halda því fram, að sjálfstæðismenn hafi stjórnað þjóðarskútunni, á meðan þeir voru utan stjórnar, á árunum 1956 til ársloka 1958. Þeir halda því fram, að sjálfstæðismenn hafi stjórnað verkföllum og kynt undir dýrtíðinni á þessum tímum. Það var giftuleysi vinstri stjórnarinnar, sem kom öllu af stað. Hverjir voru það, sem byrjuðu á verkfalli í ársbyrjun 1957, þegar vinstri stjórnin hafði setið að völdum í nokkra mánuði? Voru það verkamenn, voru það láglaunamenn? Nei, þeir ætluðu að sýna þegnskap. Þeir ætluðu að gefa vinstri stjórninni tíma. En það var í ársbyrjun 1957, sem hæst launuðu mennirnir gerðu verkfall. Skyldu sjálfstæðismenn hafa átt sök á því verkfalli? Voru það sjálfstæðismenn, sem sömdu við flugmennina í ársbyrjun 1957 um stórfelldar kjarabætur, sumir segja 50% kjarabætur? Ég hef aldrei heyrt því haldið fram, enda væri það fjarstæða, sem gæti ekki staðizt. Það var giftuleysi vinstri stjórnarinnar, sem réð því, að það var byrjað á að stórhækka kaup við þá, sem voru hæst launaðir í landinu.  Hv. 2. þm. Vestf. minntist hér á eftirgjöfina til landbúnaðarsjóðanna 1953 og 1957. Það er rétt, að þetta var samþ. hér í Alþ., og ég man ekki betur en við sjálfstæðismenn greiddum því atkv. En þetta var skuld við ríkissjóð, þetta voru ekki erlend lán, og um leið og þetta var samþykkt, þurfti ekki að afla fjár eða leggja nýjar álögur á ríkissjóð, þótt þetta væri samþykkt. Þetta var þess vegna miklu auðveldara en það, sem nú er farið fram á að gera, vegna þess að nú er faríð fram á að gefa eftir erlend lán og ríkissjóður taki á sig þann kostnað, sem fylgir vöxtum og afborgunum af þessum lánum. Það er þess vegna, sem þetta er erfiðara en þá. Og það er komin skýring á því, hvers vegna formaður Framsfl., fyrrv. forsrh., fyrrv. formaður bankaráðsins, fyrrv. landbrh., gat ekki komið því í gegn í vinstri stjórninni að fá eftir gefnar ca. 30 millj. kr. af erlendum lánum 1958, þegar byrjað var að grafa undan þessum sjóðum. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að Hermann Jónasson, þáv. landbrh., þáv. formaður bankaráðs Búnaðarbankans, hafi ekki gert sér glögga grein fyrir því, að með yfirfærslugjaldinu var raunverulega verið að kippa fótunum undan þessum sjóðum, og mér datt heldur ekki í hug annað en hann hefði reynt í vinstri stjórninni að koma því í gegn að fá þetta lagað. En það var erfiðara vegna þess, að hér var um erlent lán að ræða. Það var ekki hægt að gefa þetta eftir nema taka þá samtímis byrðar á ríkissjóðinn. Þess vegna kom formaður Framsfl. þessu ekki í gegn þrátt fyrir þá valdaaðstöðu, sem hann var í. Þess vegna skilur formaður Framsfl., hv. 2. þm. Vestf., þá erfiðleika, sem því eru samfara að samþykkja þetta frv. og framkvæma það. Þess vegna er málflutningur hv. þm. eins og hann var áðan, fluttur af nokkurri sanngirni. Ég held, að þarna sé skýring, sem er mjög eðlileg, og hv. framsóknarmenn, þótt þeir sumir séu hér með stóryrði, tali um breytta stefnu, tali um lítinn vilja hjá núv. ríkisstj. til að laga þessi mál, þá viti þeir í hjarta sinu, að úr því að formaður Framsfl., á meðan hann var forsrh., á meðan Framsfl. hafði stjórnarforustuna, gat ekki létt byrðar ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs um 30 millj. árið 1958, þá sé það ekki svo auðvelt að taka í einum bita 160 millj. á árinu 1960, aðeins vegna þess, að það hefur verið skipt um stjórn. Ég veit, að það er fylgzt með þessum málum. Bændur vitanlega fylgjast með því, hvað verður um þeirra lánasjóði. Og framsóknarmenn hv. vita þetta líka. Þeir búast við því, að það sé vinsælt að gera þessar kröfur fyrir hönd þessara sjóða. Þeir búast við því, að ýmsir bændur taki það trúanlegt, að þetta sé auðvelt að gera og það sé aðeins vegna tregðu og lítils skilnings núv. stjórnar, að þetta rennur ekki umræðulítið í gegn. En bændur muna það, að hv. framsóknarmenn voru í stjórn og fóru með þessi mál, og þeir spyrja áreiðanlega þessarar spurningar: Hvernig stendur á því, að framsóknarmenn, á meðan þeir voru í stjórn, um leið og þeir grófu raunverulega grundvöllinn undan sjóðunum með yfirfærslugjaldinu 1958, - hvernig stendur á því, að þeir geymdu allan þennan bita, svo stór sem hann er, þangað til þeir voru komnir frá völdum? Hvernig stendur á því, að þeir notuðu ekki sitt tækifæri, á meðan þeir réðu? Og bændur spyrja: Hvernig stendur á því, að á meðan Sjálfstfl. var ekki í stjórn, þá hallaði stöðugt undan fæti fyrir okkur? Og bændur lesa fleira en Tímann, sem betur fer, og hafa margir hverjir gert sér fulla grein fyrir þeim erfiðleikum, sem nú er við að etja í okkar þjóðlífi og atvinnuháttum og að það er arfur, sem núv. stjórn hefur tekið við, sem skapar þá erfiðleika, sem nú blasa við öllum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. ræddi um það áðan, hvert hefði verið framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðs og hvað það væri nú. Hann minnti á það, að framlag til byggingarsjóðs hefði verið 600 þús. til ársins 1946, en þá hefði það verið hækkað í 2.5 millj. og væri óþreytt síðan. Þetta er alveg rétt. En hverjir hækkuðu þetta framlag? Voru það hv. framsóknarmenn, eða voru það sjálfstæðísmenn, sem beittu sér fyrir því? Ég hygg, að það þurfi ekki að gefa svar við þessu. Hv. 1. þm. Norðurl. e. minntist ekki á það, en það var eingöngu vegna þess, að þetta var gert af sjálfstæðismönnum, þegar framsóknarmenn voru utan stjórnar, og þetta hefur staðið óbreytt síðan, ekki vegna þess, að framsóknarmenn hafi ekki verið í stjórn á þeim árum, sem síðan eru liðin, heldur vegna þess, að þeir hafa látið það ógert og það bar ekki á því, að þeir í vinstri stjórninni impruðu á því að hækka þetta framlag, hvorki til ræktunarsjóðs né byggingarsjóðs, sem vitanlega hefði verið mjög heppilegt að gert hefði verið. Ég er ekki beinlínis að ásaka þessa hv. þm. fyrir það, vegna þess að það hefur verið fyrr en nú takmarkað fé, sem ríkissjóður hefur haft til umráða, bæði í þessu skyni og öðru. En af eðlilegum ástæðum minni ég á þetta, þegar hv. 1. þm. Norðurl. e. talar um, að sjálfstæðismenn hafi i rauninni alltaf verið dragbitar á landbúnaðinn. Þessi hv. þm. er þó nægilega gamall til þess að muna, þótt ekki nema sé 20 ár aftur í tímann. Hann hefur kannske aldrei verið bóndi sjálfur, ég veit það ekki, en hann hefur þó a.m.k. komizt í snertingu við landbúnaðinn í gegnum kunningsskap sinn við bændur. Og bændur víta, að þegar sjálfstæðismenn fengu tækifæri 1942, þá var það tækifæri notað til þess að skera i sundur þá sultaról, sem hafði lengi hert að bændum. Það var með því að hækka afurðaverðið á því ári, svo að um munaði, og vitna margir bændur til þess enn í dag, að það hafi forðað þeim mörgum hverjum frá því að flosna upp. Ég sé ekki ástæðu til þess að rifja upp margs konar löggjöf, sem Sjálfstfl. hefur beitt sér fyrir fyrir landbúnaðinn og fyrir strjálbýlið. Það vitum við öll hér í hv. d. En þetta atriði leyfi ég mér þó að minna hér á aðeins að gefnu tilefni og þá líka til þess að punta svolítið upp á kannske lélegt minni hv. 1. þm. Norðurl. e. Við skulum nú vona um það öskufall og þau móðuharðindi, sem hv. þm. var að tala um áðan, að forsjónin verði nú svo mild við okkar þjóð að forða okkur frá tjóni af slíkum ógnaröflum. Og við skulum því gera okkur alveg grein fyrir því, hvar við stöndum, að við eigum í dag við talsverða erfiðleika að etja í okkar atvinnu- og fjármálum. Og sannleikurinn er sá, að það kvarta allir, bændurnir kvarta, verkamenn kvarta, kaupmenn kvarta, kaupfélagsstjórar kvarta og þeir, sem kallaðir eru launamenn, kvarta, útgerðarmenn kvarta, og meira að segja braskarar kvarta, vegna þess að þeim finnast vextirnir orðnir svo háir, að það borgi sig ekki lengur að braska. En þetta er ekki nema mannlegt, og þetta verður ekki til þess, að Íslendingar gefist upp í baráttunni. Þetta er afleiðing óstjórnar fyrri ára, sem þjóðin verður að taka mannlega og vel á móti, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, ég er farinn að sjá, að skilningur almennings í þessu landi er orðinn talsvert ríkari en var í þessum efnum. Ég segi því, að um leið og bændur kvarta nokkuð undan því, að afkoman sé ekki eins góð og æskilegt er, þá eru þeir reiðubúnir til þess að ganga í gegnum þá stundarerfiðleika, sem þjóðin verður að ganga í gegnum. Ég segi líka, af því að ég hef talað við ýmsa verkamenn, að þeir hafa mikinn skilning á því, að það er nauðsynlegt, að sú aðgerð, sem var gerð á s.l. vetri, megi verða lækning og að aðgerðin fái tíma til þess að gróa og jafna sig. Það er þess vegna, sem verkamenn nú eru ekkert ginnkeyptir fyrir því að fara í verkföll og gera kaupkröfur, sem hafa aðeins í för með sér óraunhæfar kjarabætur. Og þannig mun einnig verða með útgerðarmenn og aðra atvinnurekendur, að þeir munu vilja á sig leggja talsvert erfiði og mikið erfiði til þess að komast í gegnum þessa stundarerfiðleika, sem að steðja. Og við eigum í rauninni ekki nema um tvennt að velja. Við eigum um það að velja að komast í gegnum þá stundarerfiðleika, sem að steðja, og taka mannlega á móti þeim erfiðleikum, sem á sækja, eða gefast upp og leggja árar í bát, eins og Tíminn helzt prédikar nú, og búa síðan við varanlega kjaraskerðingu, við það að geta aldrei rétt úr kútnum, við það að glata sjálfstæði okkar og sjálfstrausti, en til þess má vitanlega aldrei koma. Og því er það, að þótt ýmsir kvarti og kvaki, þá er allur almenningur og hinar ýmsu þjóðfélagsstéttir við því búnar að taka mannlega á og standast þá örðugleika, sem að steðja. Þess vegna er það, sem mikill meiri hluti þjóðarinnar vonar það og treystir því, að núv. ríkisstj. fái frið til þess að starfa og koma þeirri stefnu í gegn, sem hún hefur markað í íslenzkum þjóðmálum, í íslenzku atvinnulífi og í íslenzkum fjármálum. Ég tel ekki ástæðu til að segja öllu meira í sambandi við það, sem þessir tveir hv. framsóknarmenn hafa rætt hér í dag. Eins og ég tók fram í byrjun ræðu minnar, var annar ræðumaðurinn hóflegur og tiltölulega skýr, hinn var aftur alveg dæmalaus og málflutningur hans eins og hann getur verið verstur hjá framsóknarmönnum, og þá er langt til jafnað.



Herra forseti. Meginatriði þess máls, sem hér er á dagskrá, eru nú orðin svo ljós, að ég sé ekki ástæðu til að framlengja hinar almennu umr., sem um þau hafa farið fram og staðið hafa nú á þriðja dag. Sú meginstaðreynd, sem fram hefur komið í þessum umr. og þær hafa að mjög verulegu leyti snúizt um, er nú öllum þm. og raunar þjóðinni allri ljós, að stofnlánasjóðir landbúnaðarins tveir, ræktunarsjóður og byggingarsjóður, eru nú raunverulega gjaldþrota. Og það getur engum blöðum verið um það að fletta, hverjir bera í raun og veru ábyrgð á því, að svo er komið, en það eru stjórnendur þessara sjóða undanfarna áratugi, bankaráð Búnaðarbanka Íslands, en þar hafa um allan þennan tíma setið tveir valdamenn úr Framsfl. auk eins sjálfstæðismanns. Meiri hluti þessa bankaráðs hlýtur að teljast bera meginábyrgðina á þeirri stefnu, sem þar hefur verið rekin, hvað svo sem menn hér kjósa að segja um þetta efni í aðra átt, og fjölyrði ég ekki um þetta. Það voru örfá atriði úr ræðum hv. 2. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Norðurl. e., sem ég vil víkja að, áður en ég kem að því, sem ég þarf fyrst og fremst að segja við hv. 2. þm. Vestf. Hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) sagði, að sá samanburður, sem ég hefði gert á rekstrarkostnaði þessara sjóða og annarra hliðstæðra sjóða væri ekki sanngjarn í garð þessara sjóða landbúnaðarins, og ræddi þar sérstaklega um Framkvæmdabankann. Það er alveg rétt, og það skal ég fúslega játa, að starfsemi Framkvæmdabankans er með nokkuð öðrum hætti en starfsemi þessara sjóða landbúnaðarins, vegna þess, eins og hv. þm. gat um, að Framkvæmdabankinn veitir miklu færri og miklu stærri lán, enda gerði ég samanburð við Framkvæmdabankann ekki að neinu aðalatriði í máli mínu. Það, sem ég lagði höfuðáherzlu á, var samanburðurinn við fiskveiðasjóðinn, og það held ég að hollt væri fyrir okkur alla að rifja upp, hvernig sá samanburður lítur út, til þess að komast að raun um, að andmæli hv. þm. gegn máli mínu eru ekki á rökum reist. Það er ekki hægt að gera mínar upplýsingar tortryggilegar, ef bornir eru saman sjóðir landbúnaðarins annars vegar og fiskveiðasjóður hins vegar, því að þeir eru sannarlega mjög svipaðir f öllu tilliti hvað snertir heildarútlán og tölu lána. Rekstrarkostnaður ræktunarsjóðs var á s.l. ári 2 millj. 476 þús. kr., en fiskveiðasjóðsins 612 þús. kr. Þó voru heildarútlánin mjög svipuð, heildarútlán ræktunarsjóðs um 236 millj. og heildarútlán fiskveiðasjóðs 215 millj.  Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) sagði, að engin till. hefði komið fram af hálfu okkar Alþfl.-ráðh. í ríkisstj. hans um stefnubreytingu í málefnum sjóða landbúnaðarins, og bar fyrir sig í þessu efni vitnisburð ráðherra Alþb., Lúðvíks Jósefssonar og Hannibals Valdimarssonar. Ég hafði aldrei sagt, að við hefðum lagt fram till. um stefnubreytingu í þessum efnum, enda vitum við báðir jafnvel, að þannig er ekki unnið í ríkisstjórnum. Það, sem ég sagði hins vegar, er rétt, að í hin tvö skipti, þegar lánsútvegun til sjóða landbúnaðarins, ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs, var til umr. í ríkisstj., vöktum við Lúðvík Jósefsson báðir athygli á því, að með þessum erlendu lántökum væri málefnum þessara sjóða stefnt í mikið óefni og þeir tækju á sig gífurlega áhættu. Örlitlar umr. urðu um málefni sjóðanna almennt, og í því litla, sem ég sagði, vitnaði ég í skýrslu, sem efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. hafði gert um hag þessara sjóða og hv. 2. þm. Vestf. kannast vel við, þar sem leitt var í ljós með skýrum talnarökum, að hag þeirra stefndi í mikið óefni. Ég vakti athygli á þessu og því, að hér væri nauðsynlegt að gera stefnubreytingu og taka þetta mál föstum og alvarlegum tökum. Svarið var afar einfalt, eins og ég hef getið um: Þetta er ekki mál ríkisstj., þetta er mál stjórnar sjóðanna. Ef stjórnir sjóðanna vilja taka inn erlend lán með gengisáhættunni, hvorki vil ég né heldur get ég, sagði þáv. forsrh., haft nein áhrif á það. Og þó að ég gæti það, mundi ég aldrei nokkurn tíma samþykkja það, að sjóðirnir tækju á sig gengisáhættu. - Þar með var útrætt um málið. Það er rétt, að þessar umr. urðu ekki langar og ég segi ekki heldur sérlega merkilegar, enginn rökstuðningur fram og til baka og auðvitað engin till., en þessar skoðanir komu fram annars vegar af hálfu beggja ráðh. Framsfl. og hins vegar af hálfu okkar Lúðvíks Jósefssonar. Þá skýrði hv. þm. frá því, að hann hefði fengið bókhaldara sjóðanna til þess að gera upp þá hækkun, sem hefði orðið á hinum erlendu lánum sjóðanna vegna 55% yfirfærslugjaldsins og gengisbreytingarinnar nú í febrúar, og sagði, að niðurstaðan af því hjá honum hefði verið, að mig minnir, 98 millj., ef ég man töluna rétt, en ekki 83, eins og ég hafði haldið fram í minni ræðu, og talan 98 væri hærri en 90, sem hann hefði notað hér fyrsta daginn, sem við deildum um málið. En skýringin á þessu var ofur einfaldlega sú, að fyrsta daginn, sem við vorum að tala um málið, og annan daginn vorum við að tala um þau lán, sem frv. fjallar um að ríkissjóður taki að sér. Það er gengistapið á þeim, sem þeir hrópuðu fram i fyrir mér að væri 90 millj. kr., en er 83 millj. kr. Þetta er ómótmælanlegt. Það, sem hann hefur nú látið gjaldkera eða bókhaldara sjóðanna gera, er að reikna út gengistapið af öllum erlendum skuldum sjóðanna. En eins og ég hef tekið fram, ég held í hvert skipti, sem ég hef talað í málinu, þá eru allar erlendar skuldir sjóðanna talsvert miklu meiri en þær erlendu skuldir, sem þetta frv. fjallar um. Ég efast ekki um, að tölur bókhaldarans séu réttar, en þessi talnamismunur er alveg auðskýranlegur, en það staðfestir mál mitt í þessu efni, en ekki það, sem hann og hans flokksbræður héldu fram fyrst, að gengistapið á lánum þessa frv. væri 90 millj. Hann fjölyrti hins vegar ekkert um það, hvernig þessi heildartala skiptist á 55% gjaldið og gengislækkunina frá því í vetur, og gekk fram hjá því, sem var fyrst og fremst rangt í hans fyrstu staðhæfingu, að gengislækkunin hefði þýtt 90 millj. kr. fyrir sjóðina tvo, sem vitanlega er alrangt. Ég hefði líklega sleppt að gera þessar smávægilegu athugasemdir við það, sem fram hefur komið, enda var málflutningur hv. þm. Framsfl. að öllu leyti miklu hóflegri og sanngjarnari nú en hann hefur verið tvo undanfarandi daga, að ég hefði vel getað látið þetta allt mál niður falla af minni hálfu. En hv. þm. ræddi um, hvernig Bretar byggju að sínum landbúnaði, og það átti að vera aðaltrompið í hans framlagi til málsins í dag. Til samanburðar við þá vondu menn á Íslandi, mig og ýmsa aðra, sem væru nú farnir að gerast fjendur landbúnaðarins, vildi hann nefna, hvernig Bretar, sú mikla og vísa þjóð, hvernig hún byggi að landbúnaði sínum, og það væri eitthvað annað. Hann nefndi gífurlega tölu í sterlingspundum og krónum, allt talið í milljörðum. Hann sagði, að styrkir til bænda í Bretlandi næmu hvorki meira né minna en 10 milljörðum króna og uppbætur á brezkar landbúnaðarvörur næmu hvorki meira né minna en 17 milljörðum króna, og þetta átti - skilst mér - að slá allt út, sem þekkt væri í veröldinni, og í þessu efni ættum við að taka Breta okkur til fyrirmyndar. Það er enginn vafi á því, að hann hefur snúið sér til Bretlands með þessar upplýsingar vegna þess, að honum hefur boðið í grun, að Bretar gerðu betur við sinn landbúnað, sem er mikið vandamál fyrir efnahagslífið, en nokkur önnur þjóð. Ég hefði vel getað unnt hv. 2. þm. Vestf. þess að athuga málið svolítið betur, áður en hann gerði þessar tölur þingheimi kunnar og þá um leið þjóðinni allri. Ég hefði vel getað unnt honum þess, að hann hefði athugað þetta mál svolítið betur. En fyrst hann gerði þetta að stóratriði í málflutningi sinum til varnar þeirri stefnu, sem hann er hér að verja, ætla ég að gera það, sem hann hefði átt að gera, áður en hann skýrði frá tölunum, þ.e. að bera þessar tölur saman við tilsvarandi tölur hér á Íslandi. Það er mjög fljótgert. Ég gerði það hér við borðið áðan, meðan hæstv. landbrh. var að tala. Íbúar Bretlands eru 53 millj., þannig að 10 milljarða útgjöld til styrktar brezkum bændum svara til 190 kr. á mann í Bretlandi. Bretar verja m.ö.o. til styrktar sínum landbúnaði 190 kr. á mann. Hann sagði, að til uppbóta verðu þeir 17 milljörðum. Það svarar til þess, að þeir verji til uppbóta á landbúnaðarvörur í Bretlandi 320 kr. á mann. Til hvers svarar þetta hér? Við erum 170 þús. að tölu hér á Íslandi. Sambærileg tala hér á Íslandi við það, sem Bretar verja til styrkja á landbúnaðarvöru, mundi vera 32.3 millj. kr., miðað við 190 kr. á mann, og það, sem Bretar verja í uppbætur á sínar mjög dýru landbúnaðarvörur, eru 320 kr. á mann, þ.e. 54.4 millj. kr. Ég ætla að víkja fyrst fáeinum orðum að styrkjunum sjálfum, sem hér á Íslandi, ef við tökum okkur Breta til fyrirmyndar, ættu að nema 32.3 millj. kr. Við skulum fletta upp í fjárl., sem allir þm. hafa á borðinu fyrir framan sig, 16. gr. A, þar sem fé er veitt til landbúnaðarmála. Hver skyldi vera heildartalan á þeirri grein? 77.3 millj. kr. Nú er þess að vísu að geta, að hér er um miklu meira að ræða en styrki og sums staðar er um að ræða óbeina styrki, en ég skal vera mjög sanngjarn í garð hv. ræðumanns og mjög sanngjarn.

Hve mikill hluti af þjóðarframleiðslunni er landbúnaður í Bretlandi? Það ætti að bera það saman.

Það skiptir ekki máli í þessu sambandi.

Má ég til þess að þurfa ekki að taka tvisvar sinnum fram í upplýsa það, að 2/3, sem ekki er beinlínis gefið úr ríkissjóði, eru 60 ára óuppsegjanleg lán með 2% lægri vöxtum en það, sem lánað er út á hér?

Við skulum sjá, hvað kemur á móti hér, ef við tökum tölurnar, sem ég var að byrja að rekja. Ég skal taka úr þessum lið, 16 A, einungis þær tölur, sem eru beinir, óafturkræfir styrkir til íslenzkra bænda. Það eru tveir liðir. Það eru gjöld vegna jarðræktarlaganna 27.8 millj. kr. og framlög samkv. lögum um landnám, ræktun og byggingar i sveitum um 15.6 millj. kr. Samtalan úr þessum tveimur liðum, sem allt saman eru beinir styrkir, útborgaðir, óafturkræfir styrkir til íslenzkra bænda, er 43.3 millj. kr. Í formi tvenns konar styrkja fá íslenzkir bændur 43.3 millj. kr. eða um það bil þriðjungi hærri tölu en þeir ættu að fá, ef fordæmi Breta gagnvart þeirra landbúnaði væri fylgt. Ef ég síðan færi út í að taka liði, sem eru stuðningur við landbúnað, - ekki beinn styrkur til bændanna, heldur stuðningur við landbúnaðinn, - þá kemur mjög fljótlega upp í tölu, sem liggur á milli 50 og 60 millj. kr. Ef tekið er til viðbótar enn það, sem íslenzkir bændur fá greitt i peningum í útflutningsuppbætur, sem eru ekki til í Bretlandi, er komið upp í tölu á milli 70 og 80 millj. kr. Á slíkum tölum þarf ég ekki að halda til þess að afsanna, hvílík geysileg mistök hv. þm. gerði til stuðnings sínu máli að bera okkur saman við Breta, sem þó búa betur að sínum landbúnaði, hygg ég, heldur en flestar aðrar þjóðir, a.m.k. í Evrópu. Hvernig lítur svo málið út, ef við tökum niðurgreiðslurnar? Niðurstaðan af því dæmi er hv. þm. enn óhagstæðari en þetta Eins og ég sagði áðan, ættu niðurgreiðslur á Íslandi af íslenzkum landbúnaðarvörum að vera 54.4 millj. kr., ef við gerðum eins og Bretar. Hvað skyldu þær vera? Hvað skyldu þær vera áætlaðar í ár? 256 millj. kr. eða réttum fimm sinnum meiri en er í Bretlandi. (Grípið fram í.) Það var ég ekki að segja. Ég er að bera saman við þá tölu, sem hv. þm. vitnaði til um Bretland sem fyrirmynd. Þetta, sem ég hef sagt nú, hefði verið óþarft, ef hv. þm. hefði ekki skýrt frá dæmi Bretlands sem fyrirmynd, sem dæmi um það, hversu vel önnur stórþjóð og góð þjóð, skildist mér, gerði við sinn landbúnað. Niðurstaðan er sú, að hún gerir miklu minna fyrir landbúnað sinn en við gerum hér eða höfum gert undanfarin ár, - miklu minna. Ég vil því segja aftur, að hv. þm. var vægast sagt seinheppinn í þessum málflutningi sínum. Að síðustu skal ég svo láta þess getið, að þó að búið sé svona miklu betur að íslenzkum landbúnaði en gert er í Bretlandi, þá er eins og hv. þm. framsóknarmanna finnist langt frá því að vera nóg að gert. Ég hef gert mér það til gamans að tína saman þau frumvörp, sem hv. framsóknarmenn hafa flutt á þessu þingi til eflingar íslenzkum landbúnaði og til beins og óbeins stuðnings og styrks við íslenzka bændur, og athugað, hvaða kostnaðarauka þetta mundi leiða af sér á fjárlögum ár hvert næstu ár, a.m.k. á næsta ári. Og um þessi frumvörp skal ég nú lofa þm. að heyra. Þó að þau liggi á borðunum hjá þm. dreifð í bunkunum, sem fyrir framan þá liggja, þá er ekki víst, að menn hafi gefið sér tíma til þess eða látið sér detta i hug að leggja þau öll í einn bunka og taka tölurnar út úr þeim og leggja þær saman, en það er fróðlegt. Það er frv. til l. um, að ríkissjóður taki á sig greiðslu á erlendum lánum, sem hvíla á ræktunarsjóði, það frv, sem hér er til umr. og ég nefni fyrst. Samþykkt þess mundi þýða 13.9 millj. árlegan útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Þá er í öðru lagi frv. til l. um stuðning við bændur til bústofnsaukningar og vélakaupa, 20 millj. á 4 árum, 5 millj. kr. Í þriðja lagi frv. til l. um vega- og brúasjóð, sem mundi hækka framlög ríkisins til vega og brúa frá fjárlagafrv. nú um 78.5 millj. kr. Í fjórða lagi frv. til l. um auknar framkvæmdir til vegagerða á Vestfjörðum og Austurlandi, 6 millj kr. Í fimmta lagi frv. til l. um breyt. á l. nr. 7 12. jan. 1945, um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum, til endurnýjunar á ræktunarvélum, u.þ.b. 3 millj. kr. Í sjötta lagi frv. til l. um framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóð og ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, 20 millj. kr. Í sjöunda lagi frv. til l. um breyt. á l. nr. 48 1957, um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, 2.5 millj. kr. - 71/2 millj. á ári í 25 ár og árleg hækkun 2.5 millj. kr. Ég hefði átt að hafa fyrirsögnina að þessu ofur lítið viðtækari en ég hafði hana, en hér er um að ræða frumvörp til beins og óbeins stuðnings við bændur og til framkvæmda í dreifbýlinu. Þetta vildi ég leiðrétta. Þetta eru samtals 128.9 millj. kr., þ.e. frumvörp framsóknarmanna til beins eða óbeins stuðnings við bændur og til framkvæmda í dreifbýlinu. Ég vil segja það aftur, ég vil taka af öll tvímæli um þetta, það eru 128.9 millj. kr., og a.m.k. yrði kostnaður sá sami fyrir ríkissjóð, hvort sem þetta er beinlínis stuðningur við bændur eða til framkvæmda í dreifbýlinu. En það er mergurinn málsins, þetta eru 128.9 millj. kr. Ef þessi frumvörp yrðu samþykkt, þessi 129 millj. kr. útgjaldaaukningafrumvörp framsóknarmanna, mundi þurfa að hækka skatta og tolla á hverri fimm manna fjölskyldu i landinu um 3800 kr. Þetta eru frumvörp, hverra samþykkt mundi þýða 3800 kr. nýja tolla og skatta á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þeir menn, sem hafa komið stofnlánasjóðum landbúnaðarins á vonarvöl, virðast nú hafa sérstakan áhuga á því að koma ríkissjóði á vonarvöl líka. Þetta dæmi um frumvarpaflutning Framsfl. sýnir, að í raun og veru er Framsfl. að tefla sér úr leik ábyrgra stjórnmálaflokka á Íslandi, og í ljósi þess er eflaust hægt að skoða málflutning hans í sambandi við þetta mál.