Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að nál. um þetta mál frá minni hl. er í prentun. Vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki ekki málið fyrir, fyrr en nál. minni hl. ásamt brtt., sem því fylgja, er komið fyrir augu hv. þm. og þeir hafa haft tækifæri til að kynna sér það.



Ég vil beina því til hv. minni hl. og hæstv. forseta, hvort ekki mætti afgr. málið frá 2. umr. nú, en þær tillöguumræður, sem væntanlegar eru, verði látnar bíða til 3. umr.

Forseti (JörB): Það hefur láðst að geta þess á ,dagskrá, að afbrigði þurfti til að málið gæti komið til meðferðar. Ég vil, áður en ég vík nánar að málinu, gjarnan heyra álit hv. þm. V.-Húnv. um þá meðferð málsins, sem hv. þm. V.-Ísf. stingur upp á.



Ég vil byrja á að vekja athygli á því, að mál þetta kemur frá þeirri n., sem því var vísað til, svo fljótt sem hægt var að vænta, að það yrði afgr. þaðan, því að það eru ekki nema fáir dagar, síðan það var til 1. umr. í þessari d. Frv. var fyrst tekið fyrir á fundi í n. í fyrradag, s. l. laugardag, og var afgr. þaðan á þeim sama fundi. Síðan hefur liðið aðeins einn dagur, sem nm. hafa notað til að semja sín nál. og brtt., og þessi dagur er sunnudagur. Nál. minni hl. og brtt., sem hann ber fram, var afhent skrifstofunni í gærkvöld og er í prentun nú. Hér er því ekki um neinn óeðlilegan drátt að ræða frá n., heldur mjög hraða afgreiðslu. Þess vegna vil ég bera fram þá ósk við hæstv. forseta eða endurtaka þá ósk mína, að málið verði ekki tekið til 2. umr., fyrr en hv. þdm. hafa átt þess kost að sjá nál. beggja nefndarhluta og brtt. Það er föst venja, að nál. séu tekin fyrir við 2. umr., og þar sem ekki er um neinn óeðlilegan drátt að ræða, heldur þvert á móti málinu hraðað eins og unnt er, þá vænti ég, að málið verði afgr. á venjulegan þinglegan hátt.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Hæstv. ríkisstj. leggur nokkra áherzlu á, að þetta mál geti gengið fljótt gegnum þingið. Málið er einnig þannig vaxið, að það virðist ekki þurfa langan þingtíma til afgreiðslu. En fyrst hv. þm. V.-Húnv. óskar þess eindregið, að 2. umr. fari ekki fram, fyrr en nál. minni hl. er fram komið, þá vil ég ekki halda till. minni til streitu, en vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, að ef 2. umr. fer fram á morgun, hvort ekki sé hægt að taka þá 3. umr. einnig á morgun á síðdegisfundi.



Ég vil aðeins beina þeirri ósk til hæstv. forseta að setja okkur, sem fylgjum minni hl., ekki í þann vanda að greiða atkv. um afbrigði, áður en nál. liggur fyrir. Við höfum enga löngun til að tefja málið á nokkurn hátt og mundum áreiðanlega verða með, að 3. umr. yrði tekin með afbrigðum, ef það þykir henta.

Forseti (JörB): Ég hygg, eftir því sem fram er komið, að það verði bezta meðferð þessa máls, að 2. umr. verði frestað að þessu sinni, svo að þær brtt., sem gerðar hafa verið og eru nú í prentun, geti legið fyrir, þegar umr. og atkvgr. fer fram. Ég mun þá láta 2. umr. fara fram á morgun og svo einnig 3. umr., svo að það þurfi ekki að tef ja afgreiðslu málsins, þó að 2. umr. verði frestað nú. Er það þá á valdi d., hvort hún heimilar svo skjóta afgreiðslu, en ég vænti, að þannig geti tekizt til.



Herra forseti. - Frv., sem hér liggur fyrir, er nokkuð kunnugt hv. dm. af grg. þeirri, er frsm. flutti við fyrstu umr. Frv. stefnir í fyrsta lagi að því að veita félagslegum samtökum aðstöðu til þess að hefja stórfelldar ræktunar- og byggingarframkvæmdir. Í öðru lagi að tryggja það, að framkvæmdir þessar séu vel gerðar og haganlegar. Í þriðja lagi að gera framkvæmdir ódýrari en ella mundi verða og loks að tryggja, að það fé, sem ríkissjóður leggur til þessa, verði ekki eyðslufé, heldur eins konar stofnfé, sem varðveitist í sveitunum af sjálfu sér til áframhaldandi framkvæmda. Nefndin var á einu máli um það, að frv. þetta stefni í rétta átt og það geti orðið mikilsverður þáttur í ræktun og endurbyggingu sveitanna. En við það að fara í gegnum frv., sem nefndin gerði mjög rækilega, komst hún að því, að það voru ýmis smáatriði, sem fara máttu betur. Ekkert þeirra var þó neitt aðalatriði, það má segja, að það séu allt saman smáatriði, sem ganga í þá átt að tryggja enn betur þær framkvæmdir, sem gert er ráð fyrir í frv. T.d. við 9. gr. lagði n. til, að bætt sé við, að styrkir veitist aðeins til kaupa á nýjum og vönduðum vélum .og tækjum. Og við 10. gr. bætist: „Nú eru vélar ekki notaðar einhvern tíma, og ber þá hlutaðeigandi sambandi eða ræktunarfélagi að greiða fyrningargjaldið fyrir þann tíma.“ Enn fremur bætist aftan við 11. gr.: „Vanræki búnaðarsamband eða ræktunarfélag viðhald véla þessara að dómi verkfæranefndar eða neiti að hlíta fyrirmælum hennar þar að lútandi, skal það varða sektum eða endurgreiðslu styrksins, ef um miklar sakir er að ræða.“ Ég sé svo ekki ástæðu til að telja þetta upp frekar. Um hinar breytingartillögurnar má segja það sama. Þær miða allar í þá átt að gera ákvæði þessa frv. fyllri og gera það tryggara, að þessar samþykktir komi að tilætluðum notum og að löggjöfin í heild komi að sem beztum notum fyrir viðkomandi byggðarlög, sem samþykktin gildir fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Það liggja að vísu hér fyrir breytingartill., en ég mun ekki ræða þær á þessu stigi málsins og skal láta máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. - Þessi breytingartill., sem hér liggur fyrir á þskj. 494 og flutt er af mér og öðrum þingmanni, er komin fram vegna þess, að okkur virðist, þó að ýmis ákvæði þessa frv. horfi til bóta, að þá sé það þó gallað og vanti í það ákvæði, sem ekki mega vanta, þegar um þetta mál er að ræða. Það er alkunnugt öllum hv. þm., að landbúnaðurinn á Íslandi hefur verið rekinn öðruvísi en þyrfti að vera. Og þótt hann hafi tekið nokkrum breytingum á síðustu áratugum, þá er langt frá því, að það sé svo vel sem vera þarf. Hann hefur um margar aldir verið aðalatvinnuvegur þjóðarinnar. En um aldamótin síðustu fór að verða breyting á þessu. Þá var farið að auka fjármagn til atvinnuveganna, m.a. með stofnun banka, og annar atvinnuvegur fór að verða meira gildandi. Aukning sjávarútvegsins leiddi til þess, að bæir mynduðust og fjármagnið streymdi þangað. Og fólkið tók að flytja sig þangað, sem ný atvinnutæki voru notuð. Það leiddi til þess, að þéttbýli myndaðist á ýmsum stöðum, en það leiddi til þess, að hlutverk landbúnaðarins varð annað hin seinni ár en hin fyrri. Áður fyrr hlaut landbúnaðurinn sem aðalatvinnuvegur ekki aðeins að hafa það hlutverk að framleiða til innanlandsneyzlu, heldur einnig til útflutnings, til þess að greiða innfluttar vörur. Nú er það viðurkennt af öllum, sem til þekkja, að þetta hlutverk sé komið í hendur annars atvinnuvegar. Þar með á hlutverk landbúnaðarins nú að vera að framleiða vörur til innanlandsneyzlu í landinu sjálfu. Þegar atvinnuvegir einnar þjóðar taka svo miklum stakkaskiptum á jafnstuttum tíma og atvinnuvegir okkar Íslendinga hafa gert á síðustu 3–4 áratugum, þá hlýtur það að hafa geysimikil áhrif á þjóðlífið í heild. Þær framfarir, sem orðið hafa á þessum áratugum, hafa beinlínis krafizt þess, að fólkið hætti að búa að mestu leyti í dreifbýli og flytti sig meira saman. Það er staðreynd, að þegar á að færa nýtízku framfarir til allrar þjóðarinnar, þá rekur maður sig alls staðar á dreifbýlið. Ég vil benda hér á eitt atriði. Það kannast allir við, að það er óhemju dýrt að leggja akfæra vegi hér á landi. Og það getur orðið svo dýrt, að vegur að einstöku býli, sem afskekkt er, sé svo dýr, að það svari ekki kostnaði að leggja hann. Meira að segja getur borgað sig betur að leggja býlið niður og byggja annað í staðinn þar, sem skilyrði eru betri. Nú er mjög á döfinni sú hugmynd að leiða rafmagn um landið og helzt þannig, að öll þjóðin geti notið þess. En það er vitanlegt, að rafmagnsleiðslur til afskekktra bæja og lítilla, afskekktra byggðarlaga eru svo dýrar, að hæpið er, að því verði komið í framkvæmd. Þegar maður lítur á skólamálin, leiðir dreifbýlið þar til sömu vandræða. Og síðan fólki fór að fækka í sveitunum, hefur viða verið svo erfitt að fá kennara, að sums staðar hefur orðið að láta sitja við það að halda uppi kennslu hálfan veturinn. Þetta er eitt helzta vandamál fræðslumálastjórnarinnar í sambandi við skólamál dreifbýlisins. Nú er mikið um það rætt að taka alls konar vélar í þjónustu landbúnaðarins, enda ekki að ástæðulausu, því að án miklu meiri vélanotkunar en nokkurn tíma hefur þekkzt hér á landi, verður landbúnaðurinn ekki rekinn svo að í lagi sé. Þá er eftir að athuga það, að allar þær landbúnaðarvélar, sem þurfa að vera á einu býli til þess að búskapurinn sé rekinn með virkilegu menningarsniði, eru svo dýrar, að þær eru beinlínis ofviða búrekstri á einu afskekktu býli, en mundu aftur á móti reynast hentugar annars staðar, þar sem skilyrði væru góð fyrir hendi og þéttbýli. Þess vegna er þessi breytingartillaga fram komin. Hún á að miða að því, að gert verði meira af því að færa byggðina saman, að rannsakað verði ávallt, áður en framkvæmdir eru hafnar, hvaða sveitir eða býli séu svo afskekkt, að sýnilegt er, að það kostar meira að færa öll þægindi þangað, sem þurfa að koma, en að færa byggðina. Þess vegna álítum við flm. brtt., að þetta atriði megi ekki vanta í frv:, og þess vegna er þessi brtt. fram komin. Ég veit, að ýmsir halda því fram, að hér sé um að ræða órétt gagnvart þeim, sem í till. er gert ráð fyrir, að ekki fái að njóta styrks samkv. gildandi lögum. Ég vil benda á í þessu sambandi, að fyrir þinginu liggur annað frv. um byggðahverfi. Og það er svo til ætlazt, að ef það verður að lögum, verði þar með séð fyrir hagsmunum þeirra, sem ekki fá notið ákvæða þessa frv., ef brtt. verður samþ.



Það hefur verið talað fyrir þeirri brtt., sem hér liggur fyrir, þótt ræðumaður hafi farið nokkuð víða yfir. Þessi ræða gaf að vissu leyti skemmtilegt tilefni til að ræða um dreifbýli og þéttbýli. Mér skilst, ef ætti að fylgja hugsun ræðumanns út í æsar, að þá væri eitt af því fyrsta að leggja Austur-Skaftafellssýslu í auðn og flytja íbúana burt, því að mér skilst, að óvíða á landinu sé eins örðugt um samgöngur og skilyrði að ýmsu leyti eins slæm. Annars er þetta engan veginn ný hugmynd að vilja flytja fólkið til og jafnvel flytja alla af landi burt. Þetta höfum við haft á öllum harðindatímum. Það hefur oft verið vitnað til þess, hvað danska stjórnin ætlaði að gera 1788.

Eru harðindatímar nú?

Ég skal koma að því síðar. Þá hafði hún svo mikla ótrú á landinu, að hún hélt, að fólkinu mundi líða miklu betur, ef það væri flutt úr landi til Danmerkur. Ég býst við, að enginn okkar harmi, að þetta var ekki gert. Og ég efa það ekki, ef einungis er litið á rafmagn og önnur þægindi, að þá sé hægt að láta fólkinu líða betur með því að safna því á Suðurlandsundirlendið og til Reykjavíkur. En hins vegar býst ég við, að þegar til lengdar léti, mundi enginn óska eftir því, frekar en óska eftir, að allir Íslendingar hefðu verið fluttir á Jótlandsheiðar. Það er ýmislegt fleira, sem kemur til greina. Það er nú einu sinni þannig, að landið er frekar stórt og gæði þess verða aðeins notuð með því að byggja dreift. Ætli það yrðu ekki æðimargir, sem vildu skipta á 100 punda varpi og laglegum túnskika? Það gæti ekki komið til mála, að þau hlunnindi, sem eru í landi hér og hafa verið frá ómunatíð, ætti ekki að nytja. En mjög mikið af þessum hlunnindum eru beinlínis tengd við útkjálka landsins. Og sumar þær sveitir, sem eru afskekktar, eru þrátt fyrir það með allra beztu sveitum þessa lands. Ég held þetta sé alls ekki eins einfalt mál og mér virðist ýmsir vilja vera láta. Menn munu reka sig á það. Og það sýnir ekki annað en að þeir, sem þessu halda fram, hafa í raun og veru ekki trú á landinu eða á því, að þessi þjóð geti byggt þetta land. Þeir hugsa, að hún geti byggt einhverjar skákir kringum kaupstaðina, meira sé hún ekki fær um, því að annars væri ekki ástæða til að vilja eyðileggja þau verðmæti, sem þessi kynslóð og undanfarnar kynslóðir hafa skapað. Það getur ekki verið öðruvísi, ef svipta ætti þær öllum stuðningi hins opinbera. Ég skal svo láta útrætt um þetta mál, því að það er í útjaðri þessarar tillögu. Ég vil benda ræðumanni á, að um þetta, sem brtt. kveður á um, er til gildandi ákvæði í jarðræktarlögunum, og það þarf ekki annað. Ef maður vill taka þetta nánar fram, ber að vísa til þeirra ákvæða. Þau er að finna í 6. kafla jarðræktarlaganna, nr. 54 frá 4. júlí 1942. Þar er þetta greinilega tekið fram og vonandi, að það þurfi ekki að gera því frekari skil. Viðvíkjandi 3. lið brtt. vil ég benda á, að þar sem lagt er til, að ýmis byggðarlög sambandssvæðanna verði útilokuð frá þátttöku í ræktun, sem tillögumenn leggja til, að falli niður, þá hygg ég, að það hljóti að vera af misskilningi að einhverju leyti. Þetta ákvæði er sett þarna inn í til þess að fyrirbyggja, að jafnvel fátæk sveitarfélög, sem geta haft ágæta ræktunarmöguleika, verði út undan. Og þetta kemur til af því, að það er gert ráð fyrir í samþykktinni, að ef sýslufélög og stærri heildir gera ekki samþykktir, þá er smærri heildum heimilt að gera það. Þá er alltaf nokkur hætta, að þeir, sem eru efnaðastir, geri hjá sér samþykktir, og getur þá svo farið, að veigalitlir einstaklingar geti orðið út undan. En það væri hugsanlegt að gera tilvísun til jarðræktarl. viðvíkjandi þessu. Að svo mæltu sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að sinni, en vil skjóta því til hv. flm., hvort þeir vildu ekki taka till. aftur til 3. umr. Við munum þá athuga málið, og sérstaklega með tilliti til þessa ákvæðis jarðræktarl. Þá hygg ég, að málið verði bezt leyst.



Ég sé ástæðu til að víkja fáeinum orðum að ræðu hv. 2. þm. Skagf., vegna þess að mér virðist sem í ræðu hans gæti misskilnings á því, sem vakir fyrir okkur flm. brtt. og Sósfl. yfirleitt. Hann sagði fyrst, að ef ætti að fara eftir óskum till., þá ætti að leggja Austur-Skaftafellssýslu í auðn. Þetta byggir hann á því, að við ætlumst til þess, að fólkið flytji úr flestum sveitum á aðeins litla bletti kringum stærstu kaupstaðina. Þetta er ekki rétt. Meining okkar er sú, að hafin verði ákveðin rannsókn á byggðarkerfinu til þess að fá úr því skorið, hvort ekki sé allmargt býla og e.t.v. allmargir sveitahlutar, sem séu það illa settir, að það réttasta væri, að fólkið flytti þaðan. Það er meðal annars víst, að nú sem stendur stefnir þróunin í þá átt. Þegar jarðræktarlögin voru sett 1923, var það áreiðanlega hugmynd þeirra, sem að þeim stóðu, að þau ættu að verða til þess að koma sveitabúskapnum í verulega gott horf. Svo liðu 11 ár, þar til 1934, þá eru þessi mál athuguð nánar, sérstaklega af Skipulagsnefnd atvinnumála. Hún safnaði skýrslum, og kom þá í ljós, að ekki hefði nema kringum ég held einn fimmti hluti jarða verið verulega bættur á þessu tímabili. Þróunin hefur á þessum 11 árum verið sú, að lítill hluti jarða tók stórum stakkaskiptum, en mikill meiri hluti engum. Og allmargar jarðir höfðu lagzt í eyði, því að fólkið var að flytja í þéttbýlið. Svo 1936 er aftur gerð breyting og samþykkt jarðræktarl. nýju. Ég hef ekki séð neinar skýrslur um þróunina síðan, en það virðist, sem hún sé sú sama. Og allar þessar tillögur, sem er verið að koma með núna, benda til þess líka, að flm. hafi opin augu fyrir því, að hér stefni ekki í rétta átt, og það tel ég vel farið. Það, sem við meinum með þessari tillögu, er, að þegar nú sé hafið nýtt átak til þess að koma sveitabúskapnum í betra horf, þurfi sérstaklega að koma í veg fyrir, að þróunin haldi áfram í sömu átt. Skoðun okkar er sú, að þetta ástand sé ekki einungis að kenna of litlum fjárframlögum, heldur landfræðilegum ástæðum, a.m.k. að nokkuð miklu leyti. Ég vil benda á það, að nú er starfandi milliþinganefnd í skipulagsmálum eftir stríð. Ég hef séð skýrslur, sem gerðar hafa verið yfir byggingar í sveitum. Þar mun hafast við fyllilega þriðjungur af öllum íbúum landsins, og er fjöldi af því fólki í húsnæði, sem gersamlega er óhæft til íbúðar. Þróunin hlýtur að verða sú, að fólkið yfirgefur þetta, og við því duga ekki fjárframlög ein á þeim stöðum, þar sem hin landfræðilega hlið er orsökin. Steinhús eru til í eyði, en þau eru ekki mörg. Og ef rannsókn er gerð, áður en hafizt er meir handa, eins og nú er gert ráð fyrir, þá tryggir rannsóknin, að því fé, sem verður veitt í framtíðinni, verði varið til staða, sem ættu að geta borið sig, en ekki til staða, sem leggjast í eyði hvort sem er. Viðvíkjandi því, að við sósíalistar viljum flytja fólkið úr sveitinni til kaupstaðanna, þá er það ekki rétt. Aftur á móti er hugmynd okkar sú, að með þessari rannsókn verði valdir þeir staðir, sem líklegastir eru til þess, að byggð geti þétzt á. Ég vil svo benda á, að það eru ýmsir aðrir góðir menn en sósíalistar, sem halda svipaðri skoðun fram. Sjálfur búnaðarmálastjórinn hefur skrifað grein í Búnaðarritið, þar sem hann kemst svo að orði, að hann telji ekki hættulegt, þótt margt býli falli í auðn í dalabyggðum og á útnesjum. Þetta sýnir, að þetta er sú skoðun, sem er að verða allmikið ráðandi hjá mörgu fólki í landinu. Og hvað snertir æðarvarp og önnur hlunnindi, sem hv. 2. þm. Skagf. minntist á, þá er sjálfsagt að nytja þau, eftir því sem kostur er. Í sambandi við hina mörgu örðugleika, sem bændur hafa við að stríða við búskapinn af völdum óþurrka, vil ég minnast á það, að nú er þegar byrjað að þurrka hey með vélum og gefst vel. Og ef sá háttur væri upp tekinn á t.d. 2/3 hluta af öllum býlum í landinu, en svo komi í ljós, að á hinum hlutanum væri erfitt eða óframkvæmanlegt að koma þessu í framkvæmd vegna kostnaðar, þá hygg ég, að þau býli færu ekki að verða eftirsótt. Hv. 2. þm. Skagf. lét þá skoðun í ljós, að þessi brtt. væri fram sett af misskilningi og hún útilokaði ýmsa frá þátttöku. Ég skal geta þess, að við komum með hana vegna þess, að við álitum, að þessi setning væri óþarfi, en því fer fjarri, að við mótmælum því, sem hann sagði, að vekti fyrir flm., að einmitt þeir, sem skemmst eru á veg komnir með ræktun, skyldu sitja fyrir vinnu, sé gætt að því, að rannsóknin, sem farið er fram á í brtt. okkar, sé framkvæmd áður. Þess vegna get ég fallizt á frestun atkvgr. til 3. umr. Ef takast skyldi samkomulag, er orðalagið ekki aðalatriði, ef meiningin er sú sama.

Sigurður Guðnason N. var öll sammála um, að það væri mjög gott, að þetta frv. kæmist í framkvæmd. En ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, einungis vegna þess að mér finnst, að það, sem vanti, sé, að skipulagðar verði framkvæmdir með það fyrir augum, að peningunum sé fyrst og fremst varið til ræktunar, þar sem flestum mönnum væri sköpuð bezt lífsskilyrði. Það er enginn vafi, að það fé, sem lagt er til bóta fyrir fólk, hvort sem það er til sjávar eða sveita, þá er sjálfsagt að miða við, að jafnmikil fjárhæð gefi sem bezt lífsskilyrði fyrir stærri hópa á einum stað en öðrum. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. sagði, að við vildum flytja fólkið af landi burt, þá er það alger misskilningur. Við höfum einmitt trú á því, að landið sé svo gott, ef farið er rétt með þá peninga, sem lagðir eru til landbúnaðarins, að fólkið þurfi þá ekki að flytja burt. En það verður þá að vera skipulag á því. Ég man ekki, hvað mörg frv. liggja fyrir á þessu þingi, sem snerta landbúnaðinn. Þar ægir öllu saman. Það er ekki nóg að fá fé til aðgerða, ef það er ekki fyrir fram skipulagt, hvernig því skuli varið með alþjóðarhag fyrir augum. Viðvíkjandi því að taka þessa till. aftur, þá get ég samþ. það, svo að nefndin fái að athuga málið. En það verður að vera undirstaðan í brtt., að skipulagt sé með það fyrir augum, að peningarnir séu lagðir fyrst og fremst til jarðræktar, þar sem þeir koma flestum að sem beztum notum, en láta hin svæðin verða út undan og kylfu ráða kasti um það, hvort fólk flytur þaðan eða ekki.



Ég get ekki fundið annað í ræðu hv. 11. landsk. en að hann telji einkum landfræðilegar orsakir valda hinum mikla fólksstraumi úr sveitunum. Fæ ég þá ekki betur séð en ég hafi ályktað alveg rétt út frá því sjónarmiði, hvað snertir Austur-Skaftafellssýslu, því að landfræðilega séð er Austur-Skaftafellssýsla þannig sett, að fáar sýslur standa verr að vígi en hún með samgöngur og fleira. Hv. þm. sagði, að öll þróun stefndi í þá átt að færa byggðina saman og var í því sambandi að minnast á vegi og rafmagn. Ég vil benda á, að rafmagn kemur til greina að fá víðar að en frá fossunum. Það er svo hamingjunni fyrir að þakka, að rafmagn er á mörgum bæjum, sem ekki eiga kost á fossafli. Og tæknin er sem óðast að færast í það horf, að miklar vonir standa til þess, að margur maðurinn geti í framtíðinni fengið rafmagn frá olíumótorum, sem ekki átti þess nokkurn kost fyrir nokkrum árum. Svo að ekki er nokkur ástæða til að einblína á byggðahverfi þess vegna. Viðvíkjandi heyþurrkuninni, þá hefur fyllilega komið til athugunar, ef gerðar verða víða tilraunir, að þær verði einnig gerðar á bæjum, sem hafa eingöngu rafmagn frá mótorvél. Og ég býst við, að þær yrðu æðimargar byggðirnar, sem leggja verður í eyði, ef miða ætti við það, að rafmagn kæmist þangað í náinni framtíð. Ekki ber því að neita, að þróunin hnígur í þá átt, að fólkið fjarlægist sveitirnar og flytur til Reykjavíkur. En hverju er þetta að kenna? Það er ekki hvað sízt því að kenna, að hér hefur öllu verið safnað saman. Hingað hefur verið hrúgað öllum opinberum stofnunum. Öllu, sem þjóðin hefur átt og getað tínt saman, hefur verið safnað hingað. Þetta hefur átt stóran þátt í að auka aðstreymið, auk þess sem landbúnaðurinn á margfalt örðugra með en kaupstaðirnir að taka upp nýjar aðferðir, svipuðum þeim gagngerðu breytingum, sem hann þarf að taka. Ég þekki víða til á mörgum dalajörðum og útnesjum, þar sem ágæt ræktunarskilyrði eru, engu síðri en þar, sem rækta á í kringum kaupstaði og sjávarþorp, meira að segja ekki síðri en hér austan fjalls. En það, sem vantar fyrst og fremst, er vegir og aftur vegir.



Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um það, sem hv. frsm. minntist á varðandi Austur-Skaftafellssýslu. Það er satt, að hún hefur við ýmsa erfiðleika að stríða og sérstaklega hvað vegi snertir. En þar er aftur á móti höfn, sem liggur að einhverjum beztu fiskimiðum Austurlands, og mjög sennilegt er, að þar rísi upp stórt þorp, þar sem Austfirðingar eiga heima meira eða minna einhvern tíma ársins, til að sækja þessi fiskimið. Og þá verða líka fyrst verulega góð skilyrði fyrir hendi til að reka blómlegan landbúnað í sveitunum næst Höfn í Hornafirði. Það er þetta atriði, sem um er deilt, hvort eigi að reyna að stöðva eðlilega þróun eða beina henni inn á heppilegar brautir. Í öllum löndum fer þessi þróun fram. Þegar tæknin hefst á atvinnuvegunum, þá myndast þéttbýli. Þessi þróun hlýtur að fara fram hér eins og í öðrum löndum. Og því er það álit okkar, að við eigum ekki að berjast á móti henni, heldur beina henni í heppilegt form. Ég vil benda á eitt atriði enn í sambandi við, að rannsókn sé nauðsýnleg. Það var á s.l. hausti, að bændur í sveit austur í Skaftafellssýslu fóru fram á það við Búnaðarfélag Íslands, að það léti rannsaka ákveðið svæði, sem bændur gerðu sér miklar vonir um, að heppilegt væri til þéttbýlamyndunar. Sérfræðingur frá Búnaðarfélagi Íslands rannsakaði landið og dæmdi það algerlega óhæft til ræktunar. Þarna eru 5 bæir og túnin liggja öll undir eyðileggingu af skriðuhlaupi. Þetta var landið, sem þeir álitu glæsilegt. Sem betur fer álít ég, að annað land lengra burtu sé miklu betra. En það er búið að byggja þarna 4 steinhús, sem tvímælalaust eiga að standa annars staðar, ef tekið verður fyrir að rækta á öðrum stað en þessum. Þá er byrjað að byggja þarna skólahús, sem hefði verið byggt á öðrum stað, ef rannsóknin hefði verið framkvæmd einu ári fyrr. Það er því ekki að ófyrirsynju, að við viljum láta rannsaka málin, áður en lengra er haldið áfram á þessari braut. Svo er hér eitt dæmi enn um framleiðsluna í landinu. Nú sem stendur er framleitt alltof lítið af mjólkurvörum í landinu. Aftur á móti verður að selja dilkakjöt fyrir verð, sem skapar framleiðendum ekki sæmilega afkomu. Það var eitt aðalmál búnaðarþings að ræða, hvernig ætti að skipuleggja framleiðsluna, svo að hægt væri að hætta útflutningi á vörum, sem litlar líkur eru til að geti keppt á erlendum markaði, en efla framleiðslu þeirra vara, sem mest þörf er fyrir á innlendum markaði. Til þess að þetta verði gert, þarf byggðin að þéttast á vissum stöðum, sem eru heppilegir til þess. Enn er atriði í þessu máli, það er, að sú sauðfjárrækt, sem þarf að vera, verði ekki stunduð í hinu aukna þéttbýli. Og hins ber að gæta, að búgarðar rísi upp, þar sem fólkið er laust við einangrun afskekktra einyrkjubýla, sem er það óheppilegasta búskaparlag, sem hægt er að hugsa sér á þessu landi. Þá vil ég minnast á það, sem hv. flm. sagði um ákvæði 6. kafla jarðræktarlaganna. Mér var kunnugt um þau ákvæði, þegar við sömdum þessa brtt., en þau ná ekki yfir nema lítið af því, sem brtt. felur í sér, eða aðeins til þeirra jarða, sem talið er, að liggi fyrir ágangi af völdum náttúruafla, eins og sandfoks og þess háttar. En þessi ákvæði hafa ekki verið annað en pappírsákvæði. Það er svo ákveðið, að það skuli vera trúnaðarmenn Búnaðarfélags Íslands, sem gefi skýrslur um þessar jarðir til búnaðarþings. Það liggur í augum uppi, að þar sem slíkt á að vera byggt á mati margra manna víðs vegar um landið, getur ekki orðið neitt samræmi í því. Í öðru lagi eiga þessir menn að dæma, hver á sínu svæði. Og þeir sjá, að þetta kemur sér illa í bili fyrir þá menn, sem á jörðunum eru, og það er ekki nema mannlegt, að þetta hafi einhver áhrif á dóm þeirra. Og það er víst, að þessi ákvæði hafa ákaflega lítið komið til framkvæmda. Ég endurtek það, sem ég sagði, að ég get fallizt á að fresta atkvgr. til 3. umr., ef hægt væri að ná, samkomulagi og fá þetta leyst.



Þannig er málum háttað, að á þessum fundi er útbýtt brtt. við málið, sem nefndin sér ekki ástæðu til að ræða. Fer ég því fram á það, eins og síðasti ræðumaður, að hæstv. forseti fresti umræðu um málið.