Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 30. jan. 1968. Eðvarð Sigurðsson, 2. landsk. þm., hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu vikur vegna sérstakra anna, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 2. varamaður landsk. þm. Alþb., Ragnar Arnalds kennari, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Kjörbréf Ragnars Arnalds liggur hér fyrir, og vil ég leyfa mér að biðja kjörbréfanefnd að taka það til rannsóknar. Á meðan verður gert fundarhlé. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Ragnars Arnalds, en það er útgefið af landskjörstjórn til handa 2. varamanni landsk. þm. Alþb., - 1. landsk. varaþm. Alþb., Hjalti Haraldsson, situr þegar á þingi - og leggur kjörbréfanefnd eindregið til, að kjörbréfið sé tekið gilt og að dvöl Ragnars Arnalds á þingi samkv. þessu kjörbréfi verði tekin gild.



Herra forseti. Ég hef hér ásamt 4. þm. Reykv. leyft mér að flytja á þskj. 148 svo hljóðandi till. til þingsályktunar: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta endurskoða löggjöfina um utanrrn. Íslands og fulltrúa þess erlendis. Með þeirri endurskoðun skal einkum stefnt að því að gera utanríkisþjónustuna hagkvæmari og ódýrari en nú. Endurskoðunin skal gerð í samráði við þingflokkana, og skulu niðurstöður hennar lagðar fyrir næsta þing.“ Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja þessa till. með mörgum orðum. Þau l., sem hér er um að tefla, lög nr. 31 1941, hafa staðið óbreytt að kalla í nær 30 ár. Á því tímabili hafa orðið stórkostlegar breytingar, ekki aðeins hér hjá okkur, heldur og í þeim skiptum, sem hér er um að tefla, skiptum milli ríkja almennt. Þar við bætist einnig, að þessi l. voru í öndverðu sett af nokkurri skyndingu og við óvenjulegar aðstæður. Það bar að með bráðum hætti, að við Íslendingar tækjum meðferð utanríkismálanna í okkar eigin hendur og af þeim atvikum, sem hér þarf ekki að rekja. Þá voru upphaflega sett brbl. um utanríkisþjónustu, af því að ekki varð hjá því komist að skipa þessum málum með l. Síðan voru þau brbl. lögð fyrir næsta Alþ., og þá voru í meðferð þ. gerðar á þeim nokkrar en þó ekki stórvægilegar breyt., og það er sú löggjöf í þessum efnum, sem við búum við enn þann dag í dag. Það er þess vegna sízt að undra þó í þessum l. skorti ýmis ákvæði, sem ástæða hefði verið til að taka í þau, og það er eðlilegt, að reynslan hafi sýnt það, að það vantaði í þau l. ýmis ákvæði, sem þörf hefði verið að hafa þar. Þess vegna er af þeirri ástæðu einnig brýn þörf á að endurskoða. þessa löggjöf og breyta henni í samræmi við það, sem áunnin reynsla sýnir að þörf er á. En hér kemur annað til, sem hnígur í sömu átt og styður að því, að endurskoðun á þessum málum sé nauðsynleg. Og það er sú ástæða, að nú er varið til utanríkisþjónustunnar mjög háum fjárhæðum. Það er mikið þörf á því fyrir jafnfámenna þjóð og Íslendinga að stilla kostnaði við utanríkisþjónustuna í hóf. Að sjálfsögðu verður ísl. ríkið að rækja utanríkisþjónustu með þeim hætti, að við sé unandi, og búa sæmilega að þeim, sem við þau mál fást, en fram hjá því verður aldrei gengið, að þar verðum við að sníða okkur stakk eftir vexti. En ýmsum þykir, að þar skorti nokkuð á, og að minnsta kosti er full þörf á, að fram fari rækileg athugun á því, hvort ekki sé hægt að spara nokkuð í utanríkisþjónustunni. Ég skal ekki tefja tímann með því að fara að tala hér langt mál um það eða rekja einstök atriði í því sambandi, en þess má þó geta, að á síðari árum hafa verið sett upp ný sendiráð, t.d. sendiráð í New York hjá Sameinuðu þjóðunum og sendiráðið hjá NATO. Þessi störf gátu áður annazt sendiherrar á nálægum stöðum, það er þess vegna eðlilegt, að það komi fram sú spurning í huga margra, hvort ekki væri hægt að spara á þessum liðum Og það eru ekki aðeins við Íslendingar, sem þurfum að gæta að því að spara í utanríkisþjónustunni. Það hafa t.d. í Norðurlandaráði verið uppi raddir um það, að Norðurlöndin gætu kannske haft sameiginlega utanríkisþjónustu á vissum stöðum og sparað með því fé. Af því hefur nú ekki orðið til þessa, og á því kunna að vera ýmsir agnúar. En vissulega er það atriði, sem ástæða er til fyrir okkur að gefa gaum. Nú er því ekki að neita, að ýmsum þykir það ofrausn, að við höfum á Norðurlöndum 3 sendiráð. Að sjálfsögðu ber okkur að ástunda sem bezt samband við Norðurlöndin, en ýmsum virðist, að það mundi vera hægt að komast af með færri sendiráð þar. Og má í því sambandi benda á, að einn sendiherra kemst yfir að vera bæði sendiherra í Svíþjóð og Finnlandi, og gæti maður látið sér detta í hug, að slík tilhögun hentaði víðar að því er Norðurlöndin varðar. Á þetta bendi ég aðeins, að það er einmitt sérstök þörf á því að endurskoða öll þessi mál með tilliti til þess að reyna að koma við auknum sparnaði á þessum sviðum. Ég hef nýlega lesið það eftir hæstv. fjmrh., að nú yrðum við að fara að spara og m.a. mundi nú þurfa að spara kostnað við utanferðir og ráðstefnuhald. Um það er ekki nema gott eitt að segja, og mætti kannske hafa verið gert fyrr, en sé það rétt, þá er líka hitt víst, að ástæða er til að gefa gaum að öllum þeim sendiráðum, sem nú er haldið uppi, og athuga, hvort ekki sé þar hægt að spara. Það er margt fleira í þessum l., sem þörf er á að athuga. Í þessum l. eru ríkisstj. t.d. gefnar mjög frjálsar hendur um það, hvar hún skipar sendiherra og hvar hún skipar ræðismenn, og það er að dómi okkar flm. ástæða til þess að festa ákvæði um þetta efni í l. Lágmarkskrafa í því efni er auðvitað sú, að utanríkismálanefnd sé látin fylgjast með í þessum efnum, bæði þegar um það er að tefla að setja upp ný sendiráð og eins þegar um hitt er að ræða, að skipa sendiherra og ræðismenn. Það má aðeins nefna í þessu sambandi, að það hefur komið deila upp nýlega um skipun eins ræðismanns, skipun ræðismanns í Jóhannesarborg í S.-Afríku, sem átti sér stað fyrir áramótin, eða að ég ætla 29. des., en 12. des. hafði verið birt viðtal við þennan mann, sem var þess háttar, að mörgum virtist það nokkuð einkennilegt að skipa hann ræðismann ísl. ríkisins svo skömmu eftir að það blaðaviðtal birtist. Hæstv. utanrrh. hefur lýst því yfir, að ég ætla í blaðaviðtali, að sér hafi ekki verið kunnugt um það blaðaviðtal, þegar skipunin fór fram 29. des. Ef nú sá háttur hefði verið hafður á um afgreiðslu þessara mála, sem vitaskuld er sjálfsagður, að þessi mál hefðu verið rædd í utanrrn., þá efast ég ekki um, að hæstv. utanrrh. hefði þar verið bent á þetta blaðaviðtal og honum þess vegna orðið kunnugt um það, áður en hann gekk frá þessari skipun. En um þessa einstöku skipun ætla ég hér ekki frekar að ræða. En þetta m.a. er líka ein röksemd fyrir því, að þörf sé á að endurskoða þessi l. Að sjálfsögðu mætti margt fleira taka hér fram til rökstuðnings því, að þörf sé á að endurskoða þessa löggjöf, sem sett var, eins og ég áður hef sagt, af nokkurri skyndingu og áður en við Íslendingar höfðum í raun og veru við nokkra reynslu að styðjast í þeim efnum. En ég sé, að fundartíminn er búinn og læt þessi orð nægja að þessu sinni, en legg til, að þessari till. verði, eftir að umr. hefur verið frestað, en ég legg til, að umr. sé frestað vísað til utanrmn.

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Það er aðalefni þeirrar till., sem hér er til umræðu að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta nú þegar endurskoða tollalögin með það fyrir augum, að innflutningstollar á efnum og vélum til iðnaðarins verði hinir sömu og nú er á efnum og vélum til fiskveiða. Ríkisstj. skal strax og þessari endurskoðun er lokið leggja fyrir Alþ. frv. um breyt. á tollalögunum í samræmi við hana. Það er kunnara hv. alþm. en frá þurfi að segja, að undanfarna daga hefur farið fram í kaupstöðum og kauptúnum landsins skráning á atvinnulausum mönnum, og það hefur komið í ljós, að atvinnuleysi er nú mjög mikið meira en það hefur sennilega verið hér á landi nokkru sinni seinustu 20–30 árin Að einhverju leyti kann þetta að stafa af þeirri stöðum, sem hefur verið hjá útgerðinni og óþarft er að rekja hér, og vonandi breytist þetta því verulega til batnaðar, þegar útgerðin hefst nú að nýju eftir þær tafir, sem arðið hafa á rekstri hennar. En þó held ég, að það hljóti að liggja í augum uppi, að þótt útgerðin starfi með sæmilegum blóma muni það hvergi nægja, eins og komið er í okkar þjóðfélagi, til þess að tryggja landsmönnum næga atvinnu, m.a. með tilliti til þess, að vinnufæru fólki muni fjölga nokkuð ört næstu árin. Jafnvel þótt nokkur aukning yrði í sjávarútveginum og landbúnaður héldist í sæmilegu horfi, getum við ekki búizt við því, að það nægi til þess að tryggja næga atvinnu í landinu á komandi árum. Ég held, að menn geri sér það líka ljóst, að það er ekki hægt að búast við því, að hægt sé að fjölga fólki í verzluninni eða við þjónustustarfsemi, það væri miklu frekar æskilegt, að starfsfólki fækkaði þar í sumum greinum. Af þessu leiðir það, að það er óhjákvæmilegt, að unnið sé að því að auka iðnaðarstarfsemina í landinu og efla sem allra flestar iðnaðargreinar Til þess að ná því marki, þarf að sjálfsögðu að gera ýmsar ráðstafanir, en ein sú þýðingarmesta í þeim efnum felst tvímælalaust í því frv. eða þeirri till., sem hér liggur fyrir, þ.e. að fella niður tolla á vélum og hráefnum til iðnaðarins, eins og þar er lagt til, eða m.ö.o., að þessir tollar verði nokkuð svipaðir og eru núna á vélum og efni til fiskveiða en í flestum tilfellum eru þeir engir ellegar þá mjög lágir, í kringum 4% eða um það bil. Ég hef átt tal við ýmsa forustumenn iðnaðarins að undanförnu, og mér hefur virzt það vera sameiginlegt álit þeirra, að það yrði iðnaðinum mjög til styrktar, ef slík tollalækkun næði fram að ganga og rætt er um í þessari till. Ég nefni í því sambandi m.a. járniðnað inn, sem hefur haft við verulega erfiðleika að glíma að undanförnu og verulegur samdráttur hefur orðið í. Forustumenn hans hafa sagt mér það alveg hiklaust, að fátt mundi vera honum til meiri styrktar en að tollar yrðu felldir niður á efni til hans svo og einnig á vélum. sem hann þarf að nota. En þó ber þess að gæta í því sambandi að taka verður tillit til þess hluta járniðnaðarins, sem hefur með höndum framleiðslu á víssum vélum og þarf þar af leiðandi að keppa við erlenda framleiðslu. Verið getur að haga verði tollabreytingunni í sambandi við þá framleiðslu á þann veg, að henni verði veitt einhver tollvernd. Eins og fram kom í sambandi við fjárl. og áður hefur verið minnzt á hér á Alþ., hefur ríkisstj. látið vinna að nokkurri endurskoðun á tollalöggjöfinni að undanförnu í framhaldi af því loforði hennar, að sökum gengisbreytingarinnar yrðu tollar lækkaðir um 200-230 millj. kr. miðað við óbreytt tollalög. Það mun nú vera nokkuð óvisst, hvað úr þessari endurskoðun hjá hv. ríkisstjórn verður, en ég reikna hins vegar með því, að þótt hún verði nokkur, sem maður vonar, muni hún hvergi nærri vera fullnægjandi í samræmi við þá till., sem hér liggur fyrir, og þess vegna sé þessi ályktun Alþ., sem hér er lagt til að gerð verði, jafnnauðsynleg, þótt eitthvert frv. komi fram hjá ríkisstj. um tollabreytingu. Að sjálfsögðu yrðu bornar fram till. í sambandi við þetta frv. ríkisstj., ef það kæmi fram, en eigi að síður þá er nauðsynlegt að fram fari ýtarlegri og meiri rannsókn á tollalöggjöfinni með tilliti til þess að fullnægt verði þeim þörfum iðnaðarins, sem þessi tillaga fjallar um. Ég segi þetta til að mótmæla því, sem aðeins hefur komið fram, að þessi till. verði óþörf, ef það kemur eitthvert sérstakt tollafrv. frá ríkisstj. næstu daga. Ég tel, að þessi endurskoðun verði jafnnauðsynleg eftir sem áður og þess vegna sé rétt af þinginu að samþykkja þessa till., burtséð frá því, hvaða frv. kemur frá ríkisstj. allra næstu daga sem snertir gengislækkunina alveg sérstaklega. Ég sé ekki á þessu stigi ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Það eru örfá orð í sambandi við þessa þáltill., sem ég vildi láta koma fram. Ég er í fyrsta lagi sammála hv. 1. flm., að þessi till. sé efnislega ekki óþörf, vegna þess að fram kunni að koma breyt. á tollalögum frá ríkisstj., sem eru í beinum tengslum við gengisbreytinguna. Í sambandi við hinar fyrirhuguðu tollabreytingar, sem ég skal ekki fara inn á og síðar koma ef til vill til umr hér í þinginu, var því lýst yfir af hálfu fjmrh. fyrir hönd ríkisstj., að svo miklu leyti sem ríkissjóður hefði tekjur afgangs vegna gengisbreytingarinnar,- m.ö.o. að það væri hægt að falla frá uppbótum eða styrkjum, hvort heldur sem menn vilja nú kalla það til sjávarútvegsins vegna hennar, - mundi ríkisstj. verja þeim fyrst og fremst til þess að hafa áhrif á verðlagið innanlands í þá átt að draga úr kjaraskerðingu almennings með lækkun tolla á ýmiskonar almennri neyzluvöru í landinu. Þá kom einnig fram af hálfu iðnmrh. fyrir hönd ríkisstj., að gæta yrði þess í sambandi við þessar ráðagerðir, að iðnaðurinn kæmi ekki til með að standa verr að vígi en hann stóð eða hefði staðið fyrir tollabreytingar af þessu tagi. Í endurskoðun á tollskránni í sambandi við gengisbreytinguna voru þessi sjónarmið höfð í huga þ.e. áhrifin á verðlagið sem tollabreytingin gæti haft gagnvart almenningi, geta ríkissjóðs og aðstaða iðnaðarins. En það eru, eins og fram kemur í grg. þessarar till. og ræðu hv. 1. flm., ýmis sératriði, sem snerta iðnaðinn af öðrum ástæðum í sambandi við tollalöggjöfina og það verður mönnum að vísu ljósara nú en þeim hefur oft verið áður, þegar menn sjá svo berlega hversu valtur eða ótraustur okkar aðalatvinnuvegur, sjávarútvegurinn, er. Við höfum að vísu oft áður séð léleg aflabrögð og verðfall á sjávarafurðum, en einmitt vegna þess sjáum við hversu mikla þýðingu hefur almenn efling iðnaðar í landinu sem höfuðatvinnugreinar, til þess m.a. að taka á móti þeirri miklu áætluðu fólksfjölgun, sem gert er ráð fyrir hjá okkur Íslendingum á komandi áratugum, því að jafnframt þessu hefur verið réttilega bent á, að hvað sem líði nú aflabrögðum frá ári til árs og við skulum segja árferði, gæftum og öðru slíku, væri uppi viss ótti, sem ef til vill og vonandi er ekki eins ástæðumikill og sumir hafa haldið um að við værum alvarlega farnir að ganga á okkar fiskistofna. Þess vegna væri lítið um það að ræða að bæta hag okkar af útgerðinni í framtíðinni bara með meiri aflabrögðum, heldur þyrfti til að koma meiri hagnýting aflans í landinu en áður. Án þess að ég vilji nokkrar deilur um þetta mál hefja, er nú eins og fyrri daginn ýmsum óeðlilegum stjórnarráðstöfunum eins og lánsfjárhöftum og hóflausum innflutningi erlendra iðnaðarvara kennt hér um. Hafi þetta leitt til þess, að iðnaðurinn hafi átt erfitt uppdráttar að undanförnu. Það hafa aldrei verið gerð önnur eins átök til þess að efla fjárfestingalánaaðstöðu iðnaðarins og á undanförnum árum, og er óþarft að víkja frekar að því, hins vegar er mér ljóst, að hann hefur átt erfiða rekstrarlánaaðstöðu eins og reyndar aðrar atvinnugreinar, og í sambandi við lækkun tolla, sem menn hafa oft talað um að undanförnu er það mikill misskilningur, að þær tollalækkanir, sem átt hafa sér stað fram til þessa, eða tollabreytingar, hafi á undanförnum árum verið iðnaðinum nokkuð í óhag. Ég hef reyndar áður að því vikið að ég held, að það sé nokkuð í járnum ýmiss konar hagræði fyrir iðnaðinn í tollum og annað óhagræði. Hitt er svo annað mál. og um það verður ekki deilt, að hann hefur staðið í miklu meiri samkeppni við innfluttan iðnvarning, en það er á flestum ef ekki öllum sviðum við mjög hátt tollverndaðan innflutning og oft og tíðum vörur, sem kannske er greiddur af 80–120% tollur eða eitthvað því um líkt. Það er ekki af þessum ástæðum, vegna vafasamra stjórnarráðstafana, sem nú er talað um sameiningu iðnfyrirtækja í vissum greinum, eins og segir í grg., heldur er það eitt af þeim atriðum, sem menn hafa viljað athuga á undanförnum árum, til þess hreinlega að styrkja aðstöðu iðnaðarins og þá fyrst og fremst með auknu hagræði. Menn hafa talið að stærri einingar í rekstrinum væru þessari atvinnugrein hagkvæmari en hinar mörgu smáu einingar, sem við yfir höfuð búum þar við í einu eða öðru formi, annað hvort beinlínis í samruna eða sameiningu að einhverju marki, t. d. með sameiginlegum innkaupum til iðnaðarins, sameiginlegri sölu, þó að ekki væri um beinan samruna að ræða eða samsteypu á fyrirtækjum. Ég hygg, að það hafi verið árið 1966, að Félag ísl. iðnrekenda óskaði eftir því, að ríkisstj. hlutaðist til um athugun á þessu máli, og helzt með því að kveðja til erlenda sérfræðinga sem hefðu nokkra reynslu og var þá helzt bent til Norðmanna, sem hefðu nokkra reynslu að þessu leyti. Ríkisstj. ákvað eftir þessa beiðni, sem fram var borin af Félagi ísl. iðnrekenda, að fá hingað norskan sérfræðing til þess að inna að könnun þessa máls. Hann gerði það í samráði við iðnmrn. í samráði við Iðnaðarmálastofnun Íslands og skilaði síðan grg. um málið sem að sjálfsögðu hefur verið kynnt iðnrekendum og öðrum aðilum á sviði iðnaðarins, og síðan hafa verið uppi tilraunir og tilhneiging til þess að reyna að styrkja aðstöðu vissra iðngreina eða iðnfyrirtækja með eins konar samruna eða sameiningu. Þetta er út af fyrir sig kannske ekkert lausnarorð á þessu sviði, en í vissum tilfellum gæti það orðið til hagræðis. Því er auðvitað ekki að neita að þetta hefur kannske að nokkru leyti leitt til þess, að erfiðleikar, sem hvert einstakt fyrirtæki hefur átt við að búa hafa orðið til þess að laða menn frekar saman, en það var auðvitað alveg ljóst frá öndverðu, að hér á landi mundu menn kannske að eðlisfari vera nokkuð tregir til slíkrar stefnubreytingar, að stuðla að samruna og samvinnu fyrirtækja og ýmiss konar ljón mundu verða þar á veginum. En mín skoðun var sú, að það væri alveg tómt mál um þetta að tala bæði almennt í sambandi við athugun málsims og í einstökum tilfellum, ef frumkvæðið kæmi ekki frá iðnrekendum sjálfum, En það hefur verið að þessu stuðlað, og eins og kunnugt er, var tekin upp á fjárlög núna bæði fjárveiting til aðlögunar á sviði iðnaðarins og iðnþróunarráðs. Hvort tveggja hefur verið við það miðað að geta aðstoðað þau einstök fyrirtæki á iðnaðarsviðinu sem vildu sameina sig eða bæta aðstöðu sína með slíkum hætti, með því að veita þeim aðstoð, tæknilega og efnahagslega fyrirgreiðslu eða athugun á þessum málum í aðalatriðum í þeirri veru, að mikið af því fé, sem nú er veitt á fjárl. og var áður tekið af öðrum lið eftirstöðvum frá stóriðjunefnd, yrði varið til þess að greiða að hálfu móti eigin framlögum iðnrekenda undirbúningskostnað við slíkar hagræðingarráðstafanir, sem hér gat verið um að ræða. Það er oft vitnað til Japana að þeir hafi nær alveg tryggt iðnaði sínum heimamarkaðinn. Íslendingar hafa nú líka verið anzi drjúgir í því að tryggja Japönum sinn heimamarkað og á ég þar við veiðarfærin sem skiptar skoðanir hafa verið um. Af hálfu stjórnvalda hefur verið reynt að framfylgja þeirri stefnu að undanförnu að stuðla að því, að við byggjum að okkar heimamarkaði, og í samkeppni við erlendan markað með því að láta hvorki upphæð framboðanna ráða úrslitum né heldur lán sem boðin væru með hinum erlendu tilboðum. Og það er auðvitað út frá þeirri grundvallarstefnu, að heimamarkaðurinn er efldur og styrktur, og um það erum við vist alveg sammála flm. þessarar till. og ég og reyndar aðrir hæstv. ráðh. innan ríkisstj., að okkur er þetta mjög mikilsvert. Ég get aðeins nefnt sem dæmi í þessu sambandi, að ríkisstj. stuðlaði að því fyrir sitt leyti, að yfirbyggingar bifreiða í sambandi við hægri aksturinn sem eru mjög miklar í bili, gætu farið fram hér heima, en yrðu ekki keyptar erlendis frá, þó að þar væri gert lánstilboð sem var freistandi frá því sjónarmiði, að hér hefur verið erfitt að kría út lánsfé innanlands á s.l. ári. Hins vegar þykir mér vænt um að geta tekið það fram, að það var metið svo af aðilum, að bæði verð og gæði mundu vera samkeppnisfær af hálfu hinna íslenzku verktaka hér. Og sama sjónarmið var einnig ráðandi, þegar ákveðið var, eins og kunnugt er, að byggja bæði ríkisskipin fyrir norðan. Það munaði nokkru á verðtilboðum, ekki ýkja miklu og að mati ríkisstj. var verðmunurinn talinn vera svo lítill. að það væri þjóðhagslega rétt að byggja þessi skip hér innanlands, enda þótt þessi smávægilegi verðmismunur væri. Ég held, að ég muni það rétt. Ég skal nú ekki alveg fullyrða það að hér hafi í raun og veru verið um 8% verðmismun að ræða en þó var fyrirvari um það að erlendu tilboðin væru föst tilboð okkar íslenzka tilboð hins vegar háð verðbreytingum, þannig að um það er lýkur getur verðmismunurinn náttúrlega orðið meiri. Hins vegar var líka auðvelt að fá lán með hinum erlendu tilboðum, en innlenda skipasmíðastöðin gat ekki boðið fram slíkt lánsfé, og það er þess vegna sem Seðlabankinn vinnur nú að því á vegum eða fyrir hönd ríkisstj. að stuðla að því að aðstoða bæði með lánsfé til skipasmíðanna og lengri eða skemmri lán eftir atvikum í þau tæki og vélar, sem til þessara skipa verða keypt. Ég skal svo ekki fjölyrða um það sem áður hefur borið á góma. Ríkisstj. hefur af sinni hálfu viljað stuðla eftir mætti að því, að almennt mætti efla skipasmíðarnar hér innanlands og sérstaklega smíði fiskiskipanna og kemur þar margt til álita. Í sambandi við dráttarbrautirnar, sem mundu nú fyrst og fremst stunda viðgerðaþjónustu er um tollfrelsi að ræða, en aftur endurgreiðslu á tollum í sambandi við skipasmíðastöðvarnar, enda þótt mönnum hafi fundizt þetta nokkuð þungt í vöfum. Fyrir iðnaðinn almennt vil ég líka minna á eitt atriði í l. um tolleftirlit, sem liggur fyrir þinginu núna. Þar er gert ráð fyrir því að veita lán greiðslufrest skulum við kalla það, á tollum, þannig að iðnfyrirtæki og innflutningsfyrirtæki geti með vissum tryggingum tekið út varning og greitt hann eftir lengri eða skemmri tíma, og þar hefur jafnan verið rætt um það að greiðslufresturinn væri lengri, þegar um iðnaðarframleiðslu væri að ræða sem virðist vera sanngjarnt eðli málsins vegna. Við höfum að vísu heyrt það í seinni tíð að stjórnarvöldin hafi ekki sinnt því að skapa verkefni fyrir innlendu skipasmíðastöðvarnar og látið byggja skipin erlendis. Þeim, sem til þekkja, er ljóst, að þetta er á miklum misskilningi byggt, því að það er ekki fyrr en á allra síðustu árum, sem innlendu skipasmíðastöðvarnar hafa verið þess umkomnar að byggja stálfiskiskip fyrir útveginn í landinu, en áður fyrr voru náttúrlega ýmis tréskip byggð hér, og ég neita því ekki, að stundum hafi hér fyrrum kannske verið farið óvarlega í það að kaupa tréskip erlendis, sem við Íslendingar sjálfir vorum þá færir um að smíða. Á árinu 1946, þegar flutt eru inn 46 fiskiskip, eru engar stálskipasmíðar hér í landinu. Árið 1961 eru flutt inn 11 fiskiskip, 1962 10 fiskiskip, 1963 31 fiskiskip, 34 fiskiskip 1964, 10 1965, 11 1966 og 23 komu til landsins 1967. Í þessu sambandi vil ég minna á, að það er í raun og veru ekki fyrr en 1963, sem smíði fiskiskipa er komin í gang hér. Samkv. yfirliti er framleiðslu stálskipa hagað hér þannig í landinu, að 1955 er smíðað eitt skip. Það er Magni hér í Reykjavik, 184 rúml. Eitt skip var smíðað hér 1957, 201 rúml. Það er Albert, varðskipið og björgunarskipið Albert. Síðan fara þeir á árunum eftir 1960 að búa sig undir að hefja skipasmíðar hér, og á því ári eru byggð fjögur stálskip hérlendis. Það voru minni skip, samtals 211 rúm. Eitt skip var smíðað 1964, 202 rúml., eitt skip 1965, 27 rúml., þrjú skip 1966, 723 rúml. og 6 skip á árinu 1967, 1700 rúml. Þetta eru nú ekki í heild nema 3248 rúml., en þó er það svo, að þessar skipasmíðastöðvar, sem hafa verið að byggja sig upp, hafa meiri afkastagetu en þarna kemur fram, og ég hygg, að þær mundu með eðlilegri eftirspurn og eðlilegri lánsfjáröflun geta afkastað svona 6-10 skipum á ári eins og nú er. Sumar þeirra hafa mikla stækkunarmöguleika og ein þessara skipasmíðastöðva hefur ekki getað hafið starfsemi sína enn og á ég þar við skipasmíðastöðina á Ísafirði. Á árinu 1964 var gerð áætlun af hálfu stjórnarvalda um byggingu dráttarbrauta og skipasmíðastöðva og síðan hafa þær verið á framkvæmdaáætlun. Það er rétt, að þeim hefur oft reynzt erfitt um vik og þær talið fjáröflunina ekki ná nógu langt. Oft hefur það stafað af því, að þær hafa í raun og veru fengið það sem um var beðið og áætlað en áætlanirnar hafa raskazt og skipin orðið miklu dýrari í smíðum, Við skulum segja, að þetta hafi verið margvíslegir byrjunarörðugleikar við þær algeru frumsmíðar, sem hér hefur verið um að ræða. En þessar skipasmíðastöðvar lofa þó góðu. og það hafa miklir framtaksmenn að þeim staðið og það er eitt, sem vist er, og með það hefur ekki verið farið dult af hálfu stjórnarvalda, að þau vilja leggja mikið kapp á og eru reyndar næstum daglega að stuðla að því nú, að þessar skipasmíðastöðvar fái verkefni, því að vegna erfiðleika útgerðarinnar hefur verið lítil eftirspurn á smíðum innanlands nú s.l. hálfa árið. En það nær ekki aðeins til eftirspurnar innanlands, heldur líka til kaupa á skipum erlendis frá. Ég hef þess vegna fengið upplýsingar um þau fiskiskip, sem voru í smíðum ytra eða erlendis og um var samið á fyrri hluta ársins 1967 að fenginni viðurkenningu Fiskveiðasjóðs. Þetta voru samtals 5 skip, sem er náttúrlega ekki há tala miðað við endurnýjunarþörf, sem sennilega hefði mátt áætla, að væri eðlileg 15-20 skip. Og auk þessara 5 skipa var árið 1967 fengin viðurkenning Fiskveiðasjóðs Íslands á tveim öðrum fiskveiðiskipum, sem komu til landsins á s.l. ári, en segja má, að allur undirbúningur og a.m.k. vilyrði hafi verið gefin um fyrir þann tíma. Það eru auðvitað veigamiklar tollabreytingar fyrir iðnaðinn, þegar lækkaðir eru tollar á ýmsum efnisvörum til iðnaðar og vélum og tækjum, eins og hér er vikið að af hálfu þeirra sem þessar till. flytja. Tollar af iðnaðarvörum eða vélum til iðnaðarins voru lækkaðir fyrir þremur eða fjórum árum úr 35% niður í 25% og í sumum tilfellum enn þá neðar, niður í 15% og 10%. Hér er auðvitað mjög æskilegt að hafa vakandi auga fyrir möguleikunum á því að geta lækkað þessa tolla enn þá meira eða fellt þá niður, eins og talað er um, eða gert þá a. m.k. „nominala“, eins og er á ýmsum sviðum í sambandi við tolla til sjávarútvegs og landbúnaðar, en þar er við þá erfiðleika að stríða, hversu tollarnir hafa verið veigamikið atriði hjá okkur á undanförnum árum í tekjuöflun til ríkissjóðs. Það mál hefur svo verið rætt almennt og er eins og kunnugt er í athugun á milli stjórnmálaflokkanna, hvernig við getum lækkað okkar tolla yfir höfuð og almennt í sambandi við þátttöku okkar í samvinnu annarra þjóða á sviði tollamála og viðskiptamála. Allt knýr það á um það, að við finnum aðrar tekjuöflunarleiðir í ríkara mæli en verið hefur, og er mönnum nú að verða ljóst, að það hefur ekki síður þýðingu fyrir iðnaðinn en sjávarútveginn Ég skal svo ekki, herra forseti, orðlengja neitt um þessa till. að sinni, en vil aðeins í lok máls míns endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að slík athugun, sem hér er farið fram á, er ekki óþörf, þó að lagt sé fram tollafrv. eða brtt. frá ríkisstj., sem takmarkaðar eru við tiltekin og önnur tilvik en hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég get að ýmsu leyti verið hæstv. ráðh. þakklátur fyrir þær undirtektir, sem þessi till. fékk hjá honum. Ég gat ekki annað skilið en hæstv. ráðh. teldi það nauðsynlegt og rétt, að slík athugun færi fram og hún væri ekkert háð því, þó að það kæmi fram á næstunni sérstakt tollalækkunarfrv. frá ríkisstj., sem væri fyrst og fremst í tengslum við gengisfellinguna. Ég reikna að sjálfsögðu með því, að í því frv. ríkisstj., þegar það kemur fram, verði verulegt tillit tekið til iðnaðarins og þar verði að finna ákvæði um það að hann fái ýmsar verulegar tollalækkanir frá því sem nú er, en hins vegar reikna ég með því, að það sé ekki farið svo nákvæmlega út í ýmis atriði, ekki gerður sá skilsmunur, sem er stundum vandasamur, á því, hvað er hráefni til iðnaðarins og hvað á að teljast venjuleg verzlunarvara og þess vegna verði sú athugun, sem þessi till. felur í sér, nauðsynleg eftir sem áður. Ég vænti líka, að það hafi falizt í þessum orðum ráðh., að hann sé samþykkur þeirri meginstefnu, sem felst í till. og sem er sú, að iðnaðurinn búi við svipuð tollaákvæði og sjávarútvegurinn. Við þurfum að fara að venja okkur af þeim hugsunarhætti, að iðnaðurinn eigi að búa við einhver önnur og lakari kjör en aðrir aðalatvinnuvegir þjóðarinnar, sjávarútvegur og landbúnaður, því að svo mikilvægir sem þessir atvinnuvegir eru og sjálfsagt er að halda þeim áfram og efla þá, eftir því sem kostur er, verðum við samt að gera okkur það fullkomlega ljóst, að þegar allt kemur til alls, er iðnaðurinn að verða mikilvægasti atvinnuvegur þjóðarinnar, ef hér á í framtíðinni að tryggja næga atvinnu fyrir alla og þjóðinni batnandi lífskjör. Ég var ekki sízt ánægður yfir þeirri viðurkenningu sem kom fram í orðum hæstv. ráðh., að það væri komið á daginn, að þótt sjávarútvegurinn væri mikilvægur, væri hann ekki einhlítur til að standa undir rekstri þjóðarbúsins. Því miður skapaðist sá hugsunarháttur hér hjá mörgum aðilum og ekki sízt á hæstu stöðum meðan bezt gekk með aflabrögð og verðlag var hæst á síldarafurðum, að eiginlega þyrfti ekki um aðrar atvinnugreinar hér að hugsa en sjávarútveg og stóriðju. Við þyrftum ekki að leggja svo mikið upp úr því að efla hér landbúnað eða iðnað. Við gætum leyst þann vanda með því að flytja inn iðnaðarvörur og landbúnaðarvörur. Þetta var sú stefna, sem mjög var hér ríkjandi fyrir tveimur til þremur árum og sem mótaði þá stefnu, sem þá var fylgt í innflutningsmálum, sérstaklega hvað snerti iðnaðinn. Það hefur óneitanlega að undanförnu verið hleypt inn alveg hömlulaust hvers konar iðnvarningi með þeim afleiðingum í mörgum tilfellum, að iðnaðurinn hefur dregizt verulega saman. Þeir erfiðleikar, sem nú eru í sjávarútveginum, sýna það alveg svart á hvítu hversu gagnlegur og nauðsynlegur sem sá atvinnuvegur er, að það er ekki einhlítt fyrir þjóðina að byggja á honum einum og ekki heldur þó að landbúnaðurinn komi þá til viðbótar, heldur er kannske mikilvægast af þessu öllu að efla þriðja atvinnuveginn sem er iðnaðurinn, ef þjóðin á að búa við batnandi lífskjör hér í framtíðinni. Við þurfum ekki annað en líta til annarra þjóða í þessum efnum. Þær þjóðir, sem fyrst og fremst byggja afkomu sína á því að framleiða hráefni eins og sjávarvörur og landbúnaðarvörur, hafa nú í dag miklu lakari afkomu en hinar, sem eru lengra komnar í iðnaði, og þess vegna verðum við að læra af þessari reynslu og leggja höfuðkapp á það að verða iðnaðarþjóð og í þeim efnum á ég ekki fyrst og fremst við það, að það verði einhver örfá stóriðjufyrirtæki eins og álbræðsla, sem bjargi okkur í þeim efnum, heldur þurfi að keppa að því að hafa iðnaðinn sem fjölbreyttastan og iðngreinarnar sem allra flestar, eftir því sem okkar vinnuafl og fjármagn leyfir. Hæstv. ráðh. vildi halda því fram, að það hefði ekki verið svo mjög þrengt að iðnaðinum á undanförnum árum vegna lánsfjárskorts og vitnaði til þess, að fyrir baráttu mína og margra annarra góðra manna og líka stundum með stuðningi hæstv. ráðh. hefur Iðnlánasjóður verið nokkuð aukinn á undanförnum árum. En ég held, að það sé öllum ljóst, sem nokkuð kynna sér þessi mál, að þrátt fyrir þessa tiltölulega smáu aukningu Iðnlánasjóðs, hefur iðnaðurinn átt við vaxandi lánsfjárörðugleika að búa undanfarin ár, og það liggur í því, að þó að iðnlánasjóðslánin hafi heldur aukizt, hefur þrengzt stórkostlega á hinum almenna lánamarkaði. Þau höft, sem Seðlabankinn hefur tekið upp í þessum málum, binding sparifjárins, hafa leitt til þess, að viðskiptabankarnir og sparisjóðirnir hafa ekki getað veitt atvinnuvegunum sömu þjónustu og áður og það hefur ekki sízt bitnað á iðnaðinum. Þess vegna þarf ekkert að vera að deila um það að þegar litið er á þetta mál í heild, hefur aðstaða iðnaðarins í lánamálum farið síversnandi á undanförnum árum. Þeirri staðreynd verður ekki á móti mælt, að sú stefna sem ríkisstj. hefur látið Seðlabankann fylgja í þessum málum með frystingu sparifjárins, hefur orðið til þess að bæði iðnaður, sjávarútvegur og landbúnaður hafa búið við stórum meiri lánsfjárskort en þó var áður, og það þýðir ekkert heldur fyrir hæstv. ráðh. að vera að mæla á móti því, að aukinn innflutningur iðnaðarvara seinustu árin hafi þrengt að íslenzkum iðnaði. Það eru svo fjölda mörg dæmi til um þetta, að það er raunar alveg óþarft að vera að svara þessari fullyrðingu ráðh. nokkuð vegna þess að reynslan talar svo skýrum orðun um það að þessi fullyrðing hans sé ekki rétt. Við getum líka gert okkur það mjög ljóst, að það þarf ekki nema tiltölulega lítið af innflutningi iðnaðarvara til þess að kippa grundvellinum undan rekstri íslenzkra iðnfyrirtækja. Okkar markaður er svo ákaflega lítill. að í flestum greinum má segja, að hann rúmi ekki nema 1–2 fyrirtæki. Ef svo eru fluttar inn iðnaðarvörur, jafnvel þó að þær taki ekki nema 10–15–20% af markaðinum, er þar með búið að kippa möguleikanum undan því, að íslenzkur iðnaður geti þrifizt. Hann verður helzt að sitja að markaðinum öllum, ef hann á að hafa nokkurn starfsgrundvöll. Þetta verðum við að gera okkur ljóst, að meðan við erum að byggja iðnaðinn upp og gera hann samkeppnisfæran, verðum við að láta hann njóta sem mest hins innlenda markaðar, jafnvel þó að það kosti það sem ýmsum þykir ekki góður kostur, að það er verið að beina erlendum iðnaðarvörum frá landinu á meðan. Ég hygg nú, að hæstv. ráðh. skilji þetta líka og hann hefur sýnt það í viss um tilfellum eins og í sambandi við Hampiðjuna, að hann hefur fullan skilning á þessu. Hins vegar sýnist mér á ýmsu því, sem hefur komið fram alveg seinustu dagana, að innan ríkisstj. sé hins vegar ekki ríkjandi nægur skilningur á þessu og þar sé sú stefna enn þá nokkuð miklu ráðandi, eins og hefur komið fram alveg nýlega af hálfu eins ráðh. og eitt stjórnarblaðið hafði eftir honum, að það verði að halda dauðahaldi í verzlunarfrelsið og það eigi að stefna alveg blákalt að því að útiloka hér allar atvinnugreinar, sem þurfi á einhverri tollvernd eða vernd innflutningshafta að halda. En það er einmitt þessi stefna, sem hefur allt of mikið ráðið gerðum ríkisstj. á undanförnum árum. Ef þessari stefnu væri fylgt út í yztu æsar, þýddi það náttúrlega það að það ætti hvorki að reka landbúnað né iðnað á Íslandi, a.m.k. eins og sakir standa í dag, því að þessir atvinnuvegir hjá okkur eru enn á því stigi, að þeir eru ekki samkeppnisfærir við þann landbúnað sem hefur bezta aðstöðu erlendis, eða þann iðnað sem þar er bezt rekinn. En ég held nú, að ef þessari stefnu væri fylgt og allar þær atvinnugreinar látnar hverfa úr sögunni, sem þurfa eins og ástand er í dag á einhverri tollvernd eða einhverri innflutningshaftavernd að halda, yrði nú heldur lítið um atvinnu hjá mörgum í landinu og þá yrðu nú lífskjörin talsvert verri en þau eru í dag, því að þó að við höfum sjávarútveg, sem á að hafa hér sæmileg starfsskilyrði, ef rétt er á málum haldið og þó að við höfum hér álbræðslu sem þarf ekki að borga neina tolla og lægri skatta og ódýrara rafmagn en íslenzk fyrirtæki, jafnvel þó að við hefðum þessar tvær atvinnugreinar, held ég, að yrði nú erfitt að halda uppi sæmilegum lífskjörum í landinu þegar búið væri að leggja niður allan landbúnað og allan iðnað, eins og raunverulega felst í þessari stefnu eins ráðh. sem ég var nú að vitna til. En ég er ekki að beina þessum orðum að hæstv. iðnmrh. Mér finnst það, að hans skilningur í þessum efnum hafi frekar farið vaxandi með árunum hér á Alþ, heldur en hið gagnstæða, og þess vegna vænti ég þess, að þau sjónarmið ýmis, sem hann hefur haldið fram núna og komu fram í seinustu ræðu hans, að það yrði að láta íslenzkan iðnað ganga fyrir, þó að hann væri kannske í sumum tilfellum dýrari en sá erlendi, eins og má nefna í sambandi við skipabyggingarnar á Akureyri, þá sé það eigi að síður rétt stefna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð nú að sinni, en ég endurtek ánægju mína yfir þeim ummælum hæstv. ráðh., að hann telur, sem mér skildist alveg greinilega hjá honum, að hann telur þá athugun, sem þessi till. felur í sér, nauðsynlega, og jafnvel þó að einhverjar lagfæringar fáist í sambandi við þá tollalagabreytingu sem er hér framundan á Alþ., sé eigi að síður nauðsynlegt að vinna að þeirri heildarendurskoðun sem í till. felst, og í samræmi við þá stefnu sem þar kemur fram.



Herra forseti. Ég sagði nú í fyrri ræðu minni, að ég hefði engan áhuga fyrir því að hefja neinar deilur um þessi mál og skal heldur ekki gera það. Hitt er jafnnauðsynlegt, að við gerum okkur rétta grein fyrir hlutunum og höfum réttan skilning á því, hvað er að gerast í sambandi við iðnaðinn, hefur verið að gerast og er væntanlegt. Það er langt í frá, að fyrir mér hafi vakað þennan tíma, sem ég hef farið með iðnaðarmál, að það væri alveg þýðingarlaust að hugsa um iðnað að öðru leyti en örfá stóriðjufyrirtæki, eins og álbræðsluna. Í mjög miklum umr. sem fram fóru um það mál hér á þingi, kom greinilega fram að ég hef alltaf haft trú á því, að tvennu leyti a.m.k. mundi þessi álbræðsla geta orðið íslenzkum iðnaði almennt til verulegrar og stórkostlegrar styrktar Ég hef átt viðræður um það við samtök iðnrekenda og fleiri, að þeir athuguðu málið og einnig beðið hina erlendu aðila að leggja sitt af mörkum til þess að athuga, hvaða möguleikar þyrftu að vera hér fyrir hendi til þess að hægt væri að taka upp iðnað í aluminium, smáiðnað í aluminium og vinnslu úr því hráefni, þegar það væri til hér í landinu. En samkv. upplýsingum, sem margoft voru gefnar hér i þinginu og öllum er kunnugt um, sem til þekkja, er áliðnaðurinn einmitt langmestur í þeim löndum, þar sem álbræðslur eru. Þetta sést glöggt, þegar maður ber saman t. d. Dani og Norðmenn. Nú er það svo, að ég mundi telja eðlilegt, að slík athugun færi fram af hálfu þeirra, sem þessa atvinnugrein stunda en mér dettur ekki í hug annað en að hér hafi skapazt miklir möguleikar. En í ofanálag við þetta er það orkan, sem iðnaðinum er hvað nauðsynlegust, en hún var fyrst og fremst tryggð með samningnum við álbræðsluna. Það hefur ævinlega verið svo í sögu okkar, að þegar stórar framkvæmdir hafa átt sér stað í rafvirkjunum og framkvæmdum á því sviði, hefur það orðið aflgjafi, eins og skiljanlegt er, til iðnaðarframleiðslu sem stundum hefur búið við þau erfiðu kjör hér á landi að hafa enga orku til sinnar framleiðslu eða allt of dýra orku. Án þess að ég vilji taka upp deilur um rafmagnsverðið til álbræðslunnar, verður ekki um hina staðreyndina deilt, að einmitt vegna þess raforkusamnings, sem við hana var gerður, geta aðrir aðilar, bæði einstaklingar og iðnfyrirtæki, fengið ódýrari orku en ella, og einnig eru hafnar þær miklu virkjanir í sambandi við hana, sem eflaust munu halda áfram, hvort sem við bætast fleiri álbræðslur í sambandi við þá virkjun eða ekki. Hér hefur komizt af stað sú mikilvæga þróun sem á skömmum tíma á eftir að verða iðnaðinum gífurleg lyftistöng. Hv. þm. taldi, að hann hefði lagt mikið af mörkum til að efla Iðnlánasjóð. Mér þykir vænt um, að hann hefur a.m.k. haft hug til þess, en ég verð að segja það eins og er, að í sambandi við þá löggjöf og fyrirgreiðslu og fjáröflun til þess sjóðs hef ég orðið ósköp lítið var við aðstoð eða hjálp þessa hv. þm. En það ber að taka viljann fyrir verkið og reyna að virkja þetta afl þá betur í framkvæmdinni. Iðnlánasjóður hefur þó ekki vaxið minna á s.l. árum en svo, að hann hefur haft til sinnar ráðstöfunar rúml. 130 millj. kr. á s.l. ári. Fyrir örfáum árum voru það bara nokkrar millj. kr., sem sjóðurinn hafði til ráðstöfunar, en á síðustu 4 árum eða svo hygg ég, að ráðstöfunarféð hafi vaxið úr einum 30-40 millj. kr. upp í það, sem núna er. Þetta er m.a. vegna þess, að sjóðurinn hefur meiri tekjur sjálfur. Það er iðnlánasjóðsgjaldið, sem sett var á með lögum 1963 og iðnaðurinn greiðir að vísu sjálfur, en það er sennilega um 20 millj. kr. á ársgrundvelli núna. Við þetta bætist enn fremur, að árlegt ríkissjóðsframlag hefur hækkað. Á árinu 1963 var það aukið upp í 2 millj., en síðan hefur það verið hækkað upp í 10 millj. frá ríkissjóði Einnig hefur verið stofnuð hagræðingardeild við Iðnlánasjóð Fjáröflun til hennar gekk því miður illa á s.l. ári, þagar við vorum komnir niður í þann öldudal, sem fyrst og fremst stafaði af erfiðleikum útvegsins. Hagræðingardeildin mun þess vegna ekki hafa haft til ráðstöfunar nema um 15 millj. á s.l. ári, en auk þess hlutaðist ríkisstj. til um aðra fjáröflun til sjóðsins eða lánsútvegun til sjóðsins. Þess er einnig að geta, að lánsheimildirnar höfðu verið hækkaðar í l. og auk þess voru framkvæmd l. um breytingar á lausaskuldum í föst lán, sem samtals námu á milli 130–140 millj. kr. á s.l. ári. Ég er ekki viss um, að meiri vöxtur hafi verið í öðrum stofnlánasjóðum atvinnuveganna á sambærilegu tímabili en í Iðnlánasjóði eða möguleikum hans til fjárráðstöfunar. Það er einnig gott til þess að vita, að iðnaðurinn hefur ekki staðið verr að vígi um almenn rekstrarlán en aðrar atvinnugreinar. Hann hefur haldið sínu hlutfalli í rekstrarlánunum hjá öðrum bönkum en Iðnaðarbankanum. Allir þrír ríkisbankarnir, Útvegsbanki, Landsbanki og Búnaðarbanki, hafa lagt af mörkum mikið rekstrarfé til iðnaðarins, en auk þess hefur Iðnaðarbankinn sjálfur eflzt í ríkara mæli en flestir aðrir bankar á undanförnum árum, þar sem innlánaaukningar hafa jafnan verið mestar hjá iðnaðinum, og ber það að vísu ekki vott um neinar sérstakar þrengingar á þessu sviði. Mér er hins vegar ljóst, að hérna þarf að vinna ötullega að, og ég tel, að það sé mjög veigamikið nú, m.a. vegna erfiðleika hjá þessum atvinnugreinum og öðrum, að stuðla að því að auka eða gera sérstakar ráðstafanir til að auka rekstrarfjáröflun. Hér hefur verið til umr. að taka upp endurkaup á afurðavíxlum og framleiðsluvíxlum iðnaðarins, Það hefur verið sínum takmörkunum háð. Engu að síður hefur Seðlabankinn hafið slík endurkaup og sett um þau reglur, en ég veit hins vegar, að iðnaðinum sjálfum finnst þær enn vera of þröngar. Það munu þó hafa verið í ýmsum endurkaupalánum um 35 millj. kr. nú um s.l. áramót, og allt telur þetta þess vegna nokkuð saman. Það er svo loksins eitt atriði, sem við hv. 4. þm. Reykv. erum ósammála um, þrátt fyrir það, að við séum nú í meginatriðum sammála Hann vill í raun og veru setja innflutningshöft á erlendan iðnaðarvarning, því að hann taldi, að það væri stórhættulegt að taka upp heimild til þess að flytja inn erlendan iðnaðarvarning miðað við 10% af heimamarkaðinum. Það væri stórhættulegt og gæti alveg kippt fótunum undan þróun þessa iðnaðar. Þá er í raun og veru ekki um annað að ræða en að banna bara innflutning á iðnaðarvarningnum. Þarna er ég alveg á öndverðum meiði, og ég fullyrði, og athugun mun leiða það í ljós, og þessi n. mætti gjarnan reyna að kynna sér það að innflutningur á iðnaðarvörum hefur stórstyrkt margar greinar iðnaðarins á undanförnum árum. Ég sagði í minni fyrri ræðu að það hefði skapað ýmsa örðugleika, en það hefur líka rifið iðnreksturinn og iðnaðarframleiðsluna upp úr þeim öldudal, sem stafaði frá erfiðum tímum innflutningshafta og banna hér á þessu landi Og ekkert sýndi betur en hin mikla iðnsýning 1966, að fjölmargar greinar iðnaðarins, sem verið höfðu þá og undanfarið í samkeppni við erlenda framleiðslu, höfðu tekið algerlega stakkaskiptum, og mér er vel kunnugt um marga, sem furðuðu sig á því, hvað íslenzki iðnaðurinn á ýmsum sviðum, sem hann áður þótti lítils eða einskis megnugur á, var kominn langt og framleiddi góða og samkeppnisfæra vöru, bæði að verði og gæðum. Þess vegna er ég algerlega á móti því að loka íslenzka iðnaðinn inni, og ég teldi, að það mundi verða honum stórhættulegt, og ekki sízt, - ég segi það alveg eins og er, á tímum eins og á undanförnum árum, þegar Íslendingar hafa lagt svo mikið fyrir sig ferðalög til annarra landa og haft nokkuð rúmar hendur með gjaldeyri og annað til þess að kaupa þar iðnvarning, sem ég held að væri nokkuð öruggt, að hefði borið af því, sem menn áttu kost á hér. Hefði þetta haft í för með sér margvíslega örðugleika og ekkert síður fyrir íslenzka iðnaðinn sjálfan. Á sumum sviðum, þar sem mönnum hefur fundizt vera harkalegur innflutningur, eins og t.d. á kexi og brauðvörum og því um líku, er það þó staðreynd, að þar hefur íslenzka framleiðslan aukizt þrátt fyrir allt og náttúrlega stórum batnað. Það er engum blöðum um þetta að fletta, og hefði mátt vera fyrr, að slíkar umbætur hefðu komið fram. Um samdrátt í iðnaðinum skal ég svo ekki fara að ræða. Það hefur svo oft verið gert hérna, en skýrslur Hagstofunnar og skýrslur þær, sem komið hafa frá iðnrekendum sjálfum, segja það að það hafi verið töluvert ör þróun og vöxtur á vissu tímabili undanfarinna ára, síðan lítill vöxtur, en um samdrátt hygg ég, að tæpast sé að ræða, nema e.t.v. þegar við sjáum niðurstöðurnar fyrir s.l. ár, sem er alveg einstakt í sinni röð hjá okkur Íslendingum. Og sjálfir hafa iðnrekendur talið að hagvöxturinn í iðnaði sé lítill árið 1966, en lítill hagvöxtur er auðvitað ekki samdráttur, nema menn noti einhverja alveg sérstaka merkingu í orðunum. Og 7-8% hagvöxtur var talinn vera hér í iðnaðinum á árunum 1962-1963, og auk þess, eins og ég sagði, hafa komið hér upp nýjar atvinnugreinar, mættu vera miklu fleiri. Þar á ég fyrst og fremst við skipasmíðar, gosdrykkjagerðir og ýmislegt fleira og margar umbætur á sviði iðnaðarins. Meginatriði málsins er það, sem við erum alveg sammála um, hv. 1. flm. og ég, að hvað sem segja megi um innbyrðis afstöðu hinna þriggja atvinnugreina hér á landi, iðnaðar, landbúnaðar og sjávarútvegs, verði iðnaðurinn í vaxandi mæli framtíðaratvinnureksturinn. Það er enginn vafi á því að mínum dómi, en þá verða bæði þm. að vera reiðubúnir til þess í löggjöf og við afgreiðslu fjárl., sem að miklu leyti er dreifing á fjármunum í landinu að vera reiðubúnir til þess að taka tillit til þessara staðreynda, en þar situr iðnaðurinn auðvitað við allt annað borð en landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn. Ég er sammála Þórarni Þórarinssyni, hv. 4. þm. Reykv., um það, að það væri kannske út af fyrir sig praktískast að vera ekki að framleiða þessar landbúnaðarvörur. Við gætum fengið þær ódýrari, ef við flyttum þær inn, en ég býst við því líka, að við mundum vera sammála um hitt, að Ísland verður ekki lengur Ísland, ef við hættum og leggjum niður íslenzkan landbúnað, fremur en iðnað eða sjávarútveg.

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Við erum orðnir svo sammála um margt ég og ráðh., að það er kannske rétt að fella þetta spjall niður, vegna þess að við erum þá frekar að tala um aukaatriði en aðalatriðið. Ég gladdist alveg sérstaklega yfir þeirri yfirlýsingu sem kom fram hjá hæstv. ráðh. nú síðast, að það skorti mjög á það í löggjöf og stjórnarframkvæmdum, að iðnaðurinn byggi við sömu aðstöðu og landbúnaður og sjávarútvegur, vegna þess að þetta er einmitt það sem ég hef margsinnis verið að halda hér fram á Alþ. á undanförnum árum, og þá við takmarkaðar undirtektir. En ég vil benda á eitt atriði sem dæmi um þetta, þar sem jafnrétti skortir milli þessara atvinnuvega og mér hefur þrátt fyrir góða viðleitni ekki tekizt að fá hæstv. iðnmrh. til að fallast á. Hann minntist hér áðan á iðnlánasjóðsgjaldið sem iðnaðurinn greiðir til Iðnlánasjóðs. Þess er aflað með mjög svipuðum hætti og fjár er aflað í stofnlánadeild landbúnaðarins, þ.e.a.s. bændur greiða sérstakan launaskatt í stofnlánadeildina og fá frá ríkinu jafnhátt framlag. Sjávarútvegurinn greiðir líka ákveðið gjald til Fiskveiðasjóðs með sérstökum útflutningsskatti og fær á móti jafnhátt framlag frá ríkinu. Hins vegar er það þannig, að iðnlánasjóðsgjaldið sem iðnaðurinn borgar, hefur tvö seinustu árin verið meira en 20 millj. kr., en framlag ríkisins er akki nema helmingurinn af því eða 10 millj. kr. Þarna vantar t.d. á, að iðnaðurinn sitji við sama borð og aðrir atvinnuvegir. Því er að vísu haldið fram í þessu sambandi, að iðnaðurinn borgi ekki þetta gjald vegna þess, að hann geti lagt það á neytendurna. Þetta er með öllu rangt. Og t.d. núna, eftir að verðlagsákvæðin ná orðið til allra vara, er alveg útilokað að þetta sé hægt. Verðlagsnefndin sér um það. Það er líka alveg eins, að þegar um verulega samkeppni er að ræða á markaðnum, þá ræður ekki seljandinn verðinu á vörunni, heldur verður hann að haga sér eftir því, þess vegna er útilokað í því tilfelli, að það sé hægt að leggja þetta iðnlánasjóðsgjald á vöruna. Ég ætla nú ekki að fara að munnhöggvast við ráðh. að þessu sinni neitt sérstaklega um álbræðsluna, en ég vildi aðeins segja það í sambandi við hana, að álsamningurinn er einmitt sönnun þess, hve illa er búið að íslenzkum iðnaði, því hinu erlenda fyrirtæki hefði ekki dottið í hug að koma hingað með sinn rekstur, ef það hefði ekki fengið margs konar undanþágur frá þeim kjörum eða skyldum,sem lagðar eru á ísl. iðnað. Álbræðslan fær t.d. undanþágu frá öllum tollum. Fjarri fer því, að iðnaðurinn fái það í dag, því að hann verður að borga 25% toll af flestum vélum, sem hann fær, og hann verður að borga upp undir 100% í sumum tilfellum af hráefni, sem hann fær til starfsemi sinnar. Ég er ekki að segja það, að álbræðslusamningurinn sé til fyrirmyndar, og ég tel hann það ekki á ýmsum sviðum eins og t.d. í sambandi við raforkuverðið Ég sé engin rök mæla með því, að við seljum raforkuna 27% ódýrara en Norðmenn til slíkra fyrirtækja En ég held hins vegar hvað tollamálin snertir, að þá geti álbræðslusamningurinn verið til fyrirmyndar um það hvernig á að búa að íslenzkum iðnaði. Ráðh. minntist á, að hann hefði ekki mikið orðið var við stuðning minn við Iðnlánasjóð. Ég held að ráðh. meini þetta nú ekki, þótt hann segi þetta, því að hann fylgist áreiðanlega það vel með þingmálum, ekki sízt í sambandi við iðnaðarmál, sem heyra undir hans rn., að hann mun áreiðanlega minnast þess, að ég hef hér á Alþ. margsinnis flutt bæði till. við fjárl. og svo sérstaklega um aukið fjármagn til Iðnlánasjóðs, og niðurstaðan hefur nú oftast orðið sú, að eftir að ég hef verið búinn. að flytja slíka till. svona 2-3 sinnum, að þá hefur ríkisstj. komið á eftir og hækkað tekjur sjóðsins eitthvað. En hins vegar finnst mér, að það sé alveg óþarfi fyrir hæstv. ráðh. að vera upp með sér af þessum 10 millj. kr., sem Iðnlánasjóður fær frá ríkissjóði og sem er mörgum sinnum lægra en tilsvarandi framlög, sem landbúnaður og sjávarútvegur fá. Ég held, að þegar Iðnlánasjóður var stofnaður á kreppuárunum, 1934 eða 1935 held ég að það hafi verið þá var ríkistillagið 25 þús., og það mun mönnum ekki þykja nein stór upphæð nú. En sennilega munar ekki miklu á því, að það sé eins stór hluti af ríkisútgjöldunum þá eins og 10 millj. kr. eru í dag. Ég held, að fjárl. hafi þá verið upp á 12 eða 13 millj. kr., en nú eru þau upp á 6 milljarða, svo að ég held, að tillagið til iðnaðarins, sem er reiknað á þennan hátt, hafi ákaflega lítið aukizt miðað við það hvað ríkið hefur aukið kostnað sinn á ýmsum öðrum sviðum. Þá vildi ráðh. halda því fram, að það væri rétt að halda uppi samkeppni við íslenzk fyrirtæki með innflutningi erlendra iðnaðarvara. Og meginröksemd hans fyrir þessu var sú, að þetta mundi hvetja íslenzka framleiðendur til þess að vanda vöruna og að því leyti taldi hann, að orðið hefði meiri þróun í þessum efnum hjá íslenzkum iðnaði en áður fyrr. Ég held, að þessi fullyrðing hans sé alveg röng. Ég er alveg sannfærður um það, að ef við rekjum þróun iðnaðarins frá því að hann hóf starfsemi sína og fram til dagsins í dag, komi það í ljós, að þar hefur alltaf verið um stöðuga þróun að ræða, þrátt fyrir erfiðar aðstæður hafi iðnrekendur alltaf verið að sækja fram, alltaf verið að bæta bæði framleiðni og vöruvöndun. Ég held, að það sé ekki hægt að halda því fram með sanni, að þar hafi nokkurn tíma verið um verulega stöðnun að ræða. Ég held, að þó að menn bendi á það í dag, að ýmislegt fari öðru vísi í íslenzkum iðnaði en ætti að vera, þá sé ekki hægt að kenna því um, að íslenzkir iðnrekendur eða atvinnurekendur hafi ekki haft vilja til þess að fylgjast með tímanum og vinna bæði að aukinni framleiðni og vöru,vöndun Ég dreg það í efa, að hægt sé að finna atvinnurekendur annars staðar, sem hafa sótt öllu meira fram en íslenzkir iðnrekendur hafa gert á undanförnum 30–40 árum, þegar tillit er tekið til þess, hve miklu erfiðari þeirra aðstæður hafa verið en yfirleitt hliðstæðra stétta annars staðar. En það sýnir, að það er alveg óhætt, við getum alveg hiklaust treyst íslenzku framtaki og íslenzkum atvinnurekendum, ef sæmilega er í hendurnar á þeim búið. Ég vil segja, að það er alveg undraverður árangur, sem hefur náðst hér í mörgum iðngreinum og var búinn að nást löngu áður en þessi innflutningur núv. ríkisstj. kom til sögunnar. Ég held, að það stafi af vanþekkingu hæstv. ráðh. á íslenzkum iðnaði til lengdar, þegar hann heldur því fram, að það hafi eiginlega engin þróun að ráði átt sér stað fyrr en nú allra síðustu árin, að farið var að flytja inn erlendar iðnaðarvörur. Það er bæði vanþekking og vantrú á íslenzku framtaki, sem kemur fram í þessum orðum ráðh. eða fullyrðingar, en við verðum bara að horfast í augu við það, að ef við viljum viðhalda íslenzkum iðnaði og gefa honum starfsskilyrði, þá verðum við í sumum tilfellum að útiloka erlenda framleiðslu. Og það er ekkert sérstakt hjá okkur að gera þetta. Það eru margar stærri þjóðir, sem hafa betri aðstöðu til að reka vel iðnað en við sem verða að gera þetta. Meira að segja Bandaríkin hafa stundum gripið til verndarráðstafana fyrir vissar iðngreinar þar í landi. Við þekkjum það í sambandi við okkar sjávarútveg, að við erum alltaf að mæta alls konar hömlum í sambandi við sölu á sjávarafurðum í öðrum löndum, vegna þess að viðkomandi þjóðir eru að vernda sína framleiðslu. Og meðan okkur hefur ekki tekizt að búa iðnaðinum að öllu leyti samkeppnishæf skilyrði, þá verðum við að veita honum vissa vernd, ekki aðeins í sambandi við tolla, heldur oft og tíðum í sambandi við innflutning. Nú, það er líka gert, og ber að viðurkenna það. Það er gert á ýmsum sviðum enn í dag, að það eru ekki fluttar inn erlendar iðnaðarvörur í vissum greinum, og ég álít, að það sé rétt. En svo verðum við líka í sambandi við þann innflutning, sem hefur átt sér stað á undanförnum árum, að gera okkur það ljóst, að hann hefur átt sér stað undir kringumstæðum, sem voru alveg sérstaklega óhagstæðar fyrir iðnaðinn. Það er búið að viðurkenna það að seinustu árin hafi gengisskráningin verið röng, þess vegna hafi genginu verið breytt. Og það gat að sjálfsögðu ekki átt sér stað undir óhagstæðari skilyrðum fyrir iðnaðinn að hefja stórfelldan innflutning á erlendum iðnaðarvörum en þegar gengisskráningin var honum í óhag. og það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh., að mótmæla því, að fjölmargar iðngreinar hafi dregizt verulega saman og jafnvel lagzt alveg niður vegna þessa innflutnings. Ég er alveg óhræddur við að játa þessa verndarstefnu þegar um það er að ræða, hvort við eigum að byggja upp iðngreinar i landinu sem kannske hafa veika aðstöðu til að byrja með. Ég kýs miklu frekar, að það sé farið inn á þá braut, en að við leyfum ótakmarkaðan innflutning á erlendum vörum með þeim afleiðingum, að þessi atvinnugrein geti ekki risið á legg.



Herra forseti. Á þskj. 132 höfum við 10 þm. leyft okkur að flytja till. til þál. um undirbúning heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna umhverfis landið Till. er efnislega á þessa leið með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að kjósa 9 manna n. til þess að undirbúa setningu heildarlöggjafar um hagnýtingu fiskimiðanna umhverfis landið. Skulu fimm nm. kosnir hlutbundinni kosningu í Sþ., en Hafrannsóknastofnunin tilnefni tvo nm., Landssamband ísl. útvegsmanna einn nm. og heildarsamtök sjómanna einn nm. N. skal hraða störfum eftir föngum, og greiðist kostnaður við störf hennar úr ríkissjóði.“ Með vaxandi fiskiflota Íslendinga og tilkomu stórvirkra veiðitækja hefur þörfin á skipulegri nýtingu fiskimiðanna umhverfis landið orðið æ brýnni. Skilningur landsmanna á þessu fer líka vaxandi, og bera ýmsar samþykktir frá útvegsmönnum og sjómönnum síðustu ára þessu glöggt vitni. Þrátt fyrir þessa staðreynd, þá hefur hv. Alþ. ekki enn þá séð ástæðu til þess að undirbúa reglur og staðfesta þær í löggjöf, stuðlað gæti að heppilegri nýtingu miðanna svo mikið sem Íslendingar eiga þó undir slíku. Við svo búið má ekki lengur standa að áliti okkar flm. Sú tillaga, sem hér er flutt öðru sinni, gerir ráð fyrir skipun n. til þess að athuga þessi mál vandlega og gera síðan till. um löggjöf um skipulega nýtingu miðanna, er miði að því að tryggja svo sem bezt má verða hámarksarðsemi við veiðarnar, án þess þó að gengið sé of nærri fiskistofnunum. Er leitazt við að tryggja áhrif þeirra aðila að þessu undirbúningsstarfi, þ.e.a.s. sjómanna og útvegsmanna, sem mestra hagsmuna eiga hér að gæta, Auk þess er gert ráð fyrir, að fiskifræðingarnir okkar vinni að þessu máli, enda verður að ætla, að þeir hafi samkvæmt lærdómi sínum og þekkingu beztu aðstöðuna til þess. Ég sé svo, herra forseti, ekki ástæðu til þess að hafa langa framsögu um þessa þáltill. Hún er hér flutt í annað skipti, og á síðasta þingi flutti ég fyrir henni nokkuð langa framsögu og get vísað til hennar, ef einhverjir hafa áhuga á að vita um það, sem þar var á drepið en auk þess fylgir till. sjálfri nokkuð ítarleg grg. um efni hennar. Ég legg svo til, herra forseti, að till. þessari verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér fsp. fyrir hæstv. viðskmrh. um það, hve miklu nemi gengishagnaður Seðlabankans og bankakerfisins af gengislækkuninni, sem fram fór 24. nóv. s.l. Ég tel, að hér sé um almennar og mjög þýðingarmiklar upplýsingar að ræða, sem ættu að liggja fyrir, ekki aðeins öllum alþm., heldur öllum almenningi, og í rauninni hefðu þessar upplýsingar þegar átt að vera komnar fram, en ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að gefa þessar upplýsingar hér á Alþ.



Herra forseti. Þegar gengi íslenzkrar krónu var breytt í nóv. s.l. og gengi alls erlends gjaldeyris hækkaði í kjölfar þess eða um leið, þurfti að sjálfsögðu að endurmeta nettógjaldeyriseign bankakerfisins erlendis. Þetta var gert, og hækkaði verðmæti gjaldeyrissjóðsins erlendis í íslenzkum krónur reiknað um 236.5 millj. kr. Þegar gengi íslenzku krónunnar var breytt næst þar á undan eða 1961, átti þjóðin einnig nokkurn gjaldeyrisvarasjóð og þó ekki nema lítinn hluta þess, sem hún átti í nóv. s.l., en þá hækkaði gengi þess sjóðs, þá hækkaði krónutala þess sjóðs um 6.5 millj. kr. Þegar gengisbreytingin 1960 var gerð, skuldaði landið, skulduðu Íslendingar, skuldaði bankakerfið hins vegar erlendis verulega upphæð. Við það endurmat skuldanna, sem þá fór fram, versnaði þess vegna staðan gagnvart útlöndum um 190.4 millj. kr. Skuldin hækkaði í íslenzkum kr. um 190.4 millj. kr. Allar þessar breytingar á krónutölu erlendra eigna og erlendra skulda hafa verið færðar á einn reikning í Seðlabankanum. Hækkun erlendu skuldanna 1960 um 190.4 millj. kr. hefur síðan smám saman verið lækkuð á undanförnum árum, þannig að í nóv. s.l. voru eftirstöðvar þessarar tölu 33 millj. kr. Þegar tekið er síðan tillit til varasjóðsins 1961 og hækkunarinnar nú í nóv. s.l., verður nettóstaðan á þessum gengisbreytingarreikningi í Seðlabankanum sléttar 220 millj. kr. Í þessu sambandi er rétt að vekja sérstaka athygli á því, að í raun og veru er villandi að tala um gengishagnað hjá bankakerfinu í sambandi við gengisbreytinguna. Gjaldeyrisbankarnir eru opinber fyrirtæki, þeir eru ríkiseign, og þjóðarbúskapurinn í heild hagnast ekki neitt á þeirri stundu, er gengi íslenzkrar krónu er breytt gagnvart erlendum gjaldeyri. Staða Íslands gagnvart umheiminum batnar ekki neitt. Fyrir erlenda gjaldeyrinn getur þjóðin ekki keypt fleiri kíló af matvöru en áður, ekki fleiri metra af vefnaðarvöru, ekki meiri hráefni, ekki fleiri skip. Það er bókhaldsatriði innanlands, hversu margar krónur við teljum í hverjum dollar eða hverju sterlingspundi. Þótt við aukum krónutöluna í hverjum dollar og hverju sterlingspundi, eykur það ekki kaupmátt okkar í útlöndum, því að þar greiðum við með dollurum og pundum t.d., en ekki með krónum. Hitt er svo annað mál, að breyting á krónutölunni í hverjum dollara og pundi, þ.e.a.s. gengisbreyting, getur haft hagstæð áhrif á þjóðarframleiðsluna, þegar frá líður, og þannig bætt stöðu þjóðarinnar framvegis. Það tekur tíma, og það er auðvitað tilgangur hverrar gengisbreytingar. Í því er fólginn raunverulegur hagnaður af henni, ef hún heppnast. En á þeirri stundu, sem hún er framkvæmd, myndast enginn hagnaður, þótt þjóðin eigi erlendan gjaldeyri, og ekki verður heldur neitt tap hjá þjóðarheildinni, þótt hún skuldi í erlendum gjaldeyri, þegar gengisbreytingin fer fram. Raunveruleg byrði skuldarinnar er óbreytt. Einstaklingur tapar hins vegar að sjálfsögðu, ef hann skuldar erlendis, þegar gengi erlends gjaldeyris hækkar, eins og einstaklingur græðir undir sömu kringumstæðum, ef hann á erlendan gjaldeyri. Hér verður að greina skýrt og ljóst milli áhrifa gengisbreytingar á hag einstaklinga annars vegar og þjóðarbúsins hins vegar. Þar eð gjaldeyrisbankarnir hér á landi eru allir ríkiseign, er hagur þeirra að þessu leyti hagur þjóðarbúsins. Hjá einkabanka væri hins vegar hægt með réttu að tala um hagnað eða tap í sambandi við erlendar inneignir eða skuldir, þegar gengisbreyting verður. Rétt er enn fremur að vekja sérstaka athygli á því, að í nóv. breyttist ekki aðeins gengi íslenzkrar krónu gagnvart erlendum gjaldeyri, heldur breyttist einnig sterlingspundið og nokkrar aðrar gjaldeyristegundir gagnvart öðrum gjaldeyri, sem notaður er í heimsverzluninni. Kaupmáttur sterlingspunds og fleiri gjaldeyristegunda í heimsviðskiptum minnkaði þess vegna skyndilega. Mjög erfitt er að meta nákvæmlega, hver þessi kaupmáttarrýrnun sterlingspundsins og þeirra mynta sem því fylgdu, er raunverulega. Það er komið undir áhrifum breyttrar samkeppnisaðstöðu í heimsviðskiptunum á verðlag i heiminum. En það er auðvitað óumdeilt, að gildi pundsins og þeirra mynta, sem því fylgdu, hefur minnkað. Allar þjóðir, sem áttu sterlingspund, urðu því fyrir nokkru tjóni við gengislækkun pundsins. Um það bil helmingur gjaldeyriseignar Íslendinga var og er í pundum. Af þeim sökum hafa Íslendingar orðið fyrir tapi, gengistapi, ekki vegna gengislækkunar krónunnar, heldur vegna gengislækkunar pundsins. Á móti því tapi kemur hins vegar það, að Seðlabankinn hefur fengið mun hærri vexti af pundaeign sinni en dollaraeign sinni, svo að erfitt er að dæma um, hvort hagkvæmara hefði verið að eiga allan gjaldeyrisvarasjóðinn í t.d. dollurum. Fyrir fram hlaut slíkt að sjálfsögðu að teljast mjög ólíkt. Með þessum orðum vona ég, herra forseti, að ég hafi svarað efnisatriðum fsp.

Fyrirspyrjandi (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur hér gefið um þennan gengishagnað, sem bankakerfið hefur haft í sambandi við gengislækkunina sem gerð var á íslenzkri krónu 24. nóv. s.l. Ég ætla ekki að fara að ræða hér um neina fræðilega útskýringu á því, hvað sé gengishagnaður og hvað ekki gengishagnaður, en það, sem um er að ræða, er það, að vegna gengisbreytingarinnar hefur bankakerfið út af fyrir sig og þá fyrst og fremst Seðlabankinn hagnazt í íslenzkum krónum talið um 236.5 millj. kr. við þessa breytingu, 236.5 millj. kr., sem auðvitað gefur sinn kaupmátt hér gagnvart innlendum hlutum, eins og t.d. innlendu vinnuafli, á allt annan hátt en áður var. En það voru aðeins þessar staðreyndir, sem ég vildi fá fram. Hitt var svo nokkuð sérstakt atriði, sem að vísu var í l. hér frá Alþ. varðandi ráðstöfun á þessum peningum, hvernig sá mismunur, sem verið hefur í sérstöku bókhaldi frá fyrri gengislækkunum 1960 og 1961, er settur inn á þennan reikning. Það er í rauninni allt annað mál, en þetta er sá mismunur, sem fram kemur í ísl. kr. talið við gengisbreytinguna, 236,5 millj. Ég þakka svo hæstv. ráðh. fyrir þessi svör.



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri fsp., sem hér hefur verið til umr., vildi ég mega spyrja hæstv. viðskmrh. um, hvort fyrir lægju nokkrar bráðabirgðatölur um þann gengishagnað, sem mundi fást af útfluttum sjávarafurðum í samræmi við lög, sem Alþ. afgreiddi 18. des. s. l. Þegar þau lög voru afgreidd hér á Alþ., var viðhorfið talsvert öðruvísi en það er nú. Þá var talið, að gengislækkunin mundi tryggja svo afkomu sjávarútvegsins, að hann þyrfti ekki á neinum styrkjum að halda, og þess vegna var það samþ. hér af meiri hl. Alþ., að verulegur hluti eða mestur hluti af gengishagnaði af útflutningi sjávarafurða frá árinu 1967 yrði lagður í sérstakan sjóð, sem síðar rynni svo aftur í fiskveiðasjóð og sérstakan verðjöfnunarsjóð. Enn fremur voru felld niður úr fjárlögum öll framlög til útflutningsuppbóta hvað sjávarútveginn snerti, og einnig voru gefin fyrirheit um mjög verulega tollalækkun. Nú skilst mér, að það blasi við, að það þurfi að borga sjávarútveginum verulegar uppbætur, og þess vegna er ástandið í dag orðið allt annað en þegar lög um ráðstöfun á gengishagnaði sjávarútvegsins voru samþykkt. Maður sér það í blöðum, að ríkisstj. gerir jafnvel ráð fyrir því, og það hefur líka komið fram hér á Alþ., að það verði horfið frá því fyrirheiti, sem gefið var um tollalækkun, vegna þeirra uppbóta sem búið sé að lofa sjávarútveginum. Mér finnst, að þetta hljóti að leiða til þess, að lög um ráðstöfun á gengishagnaði sjávarútvegsins verði tekin til sérstakrar endurskoðunar, og það m.a. athugað, hvort ekki sé rétt að láta nokkurn hluta þessa gengishagnaðar renna til uppbóta þeirra sem búið er að lofa bátaútveginum og frystihúsunum, og það sé miklu hyggilegri leið að gera það en hverfa frá þeirri tollalækkun, sem búið var að lofa því að af tollalækkuninni hlýzt mikill árangur, sem þjóðin hefur vissulega þörf fyrir. Í fyrsta lagi mundi verða nokkur verðlækkun henni samfara, og svo í öðru lagi væri hægt að veita iðnaðinum aðstoð og styrkja hann til að auka atvinnustarfsemina í landinu. Mér fannst rétt að 1áta þetta sjónarmið koma fram hér, að viðhorfið hafi verið allt annað, þegar lög um gengishagnað á útflutningi sjávarafurða voru hér samþ., og þess vegna eigi að taka lögin til endurskoðunar með tilliti til þess og a.m.k. eigi miklu fremur að gera það en að hverfa frá þeirri tollalækkun, sem búið var að lofa þjóðinni. Ég skal svo ekki lengja þetta mál meira, en endurtek þá fsp. mína til hæstv. ráðh., hvort fyrir liggi nokkrar bráðabirgðatölur um það hver gengishagnaðurinn verði á útflutningi sjávarafurða samkv. áðurnefndum lögum.



Herra forseti. Að því er ég bezt veit, er fullnaðarútreikningum á þeim atriðum, sem hv. þm. spurðist fyrir um, ekki lokið, a.m.k. hef ég ekki hér við höndina tölur til þess að svara fsp. hans með.