Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Albert Guðmundsson). Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 9 frá 30. mars 1984, um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Í því frv., sem ég mæli hér fyrir, er lagt til að hámarksfrádráttur á skattskyldum tekjum manna vegna framlaga þeirra til atvinnurekstrar skv. lögum nr. 9/1984 um það efni, hækki úr 20 þús. kr. í 25 þús. kr. hjá einstaklingum, úr 40 þús. kr. í 50 þús. kr. hjá hjónum. Hér er í raun ekki um neina efnisbreytingu að ræða. Samkvæmt 25. gr. laga nr. 9/1984 skulu fjárhæðir sem um getur í 2. gr. laganna breytast í samræmi við skattvísitölu ár hvert. Eins og kunnugt er er ekki gert ráð fyrir ákvörðun um skattvísitölu í fjárlögum fyrir næsta ár. Af þessum sökum er nauðsynlegt að fjárhæðum þessum verði breytt með sérstökum lögum. Að mati Þjóðhagsstofnunar nam tekjubreyting á milli áranna 1983 og 1984 sem næst 25%. Á grundvelli þessa er lagt til að umræddur hámarksfrádráttur hækki sem tekjubreytingu nemur, eða um 25%. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að sama hækkun er lögð til varðandi frádráttarheimildir í 30. gr. laga um tekju- og eignarskatt, en frv. þar að lútandi liggur nú fyrir Alþingi. Með vísun til þessa þykir mér ekki þörf á að ræða frv. þetta nánar að svo stöddu og legg því til að því verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Fyrir 2. umr. um þetta mál flutti ég brtt. þar sem ég gerði ráð fyrir að lögin kæmu til framkvæmda 1. maí n.k. í staðinn fyrir um næstu áramót. Till. þessi var flutt eftir ábendingu frá fulltrúum minnihlutamanna í borgarstjórn Reykjavíkur. Hún skýrir sig nokkuð sjálf. Menn óska eftir að þetta fyrirkomulag, sem á að taka upp, komi sem fyrst til framkvæmda. Eins og hv. þdm. hafa sjálfsagt orðið varir við var ég veikur í seinustu viku og kom ekki hér til þingfunda. Ég hélt satt að segja að till. hefði komið til atkvæða við 2. umr., en hún mun hafa verið tekin til baka og liggur nú fyrir til 3. umr. Held ég að þessi fáu orð mín nægi til að gera grein fyrir henni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Þetta frv. er flutt að beiðni og með fullu samkomulagi þeirra aðila sem mættu á fundi í heilbrrn. 27. apríl á þessu ári, en það voru fulltrúar frá Reykjavíkurborg, Kópavogskaupstað, Hafnarfirði, Seltjarnarnesi, Garðabæ og auk þess mætti sem áheyrnarfulltrúi bæjarstjórinn á Akureyri og ráðuneytismenn ásamt landlækni og tryggingayfirlækni. Í framhaldi af þeim fundi var óskað tilnefningar í nefnd til að gera tillögur um breytingu á lögunum um heilbrigðisþjónustu. Þessi nefnd var síðan skipuð og að hennar beiðni er þetta frv. flutt. Nefndin er ekki tilbúin með sínar tillögur og biður um tiltekinn frest, eins og fram kemur í grg. Hins vegar vil ég segja að ég tel útilokað að breyting sé gerð á þessum málum nema miðað sé við áramót. Akureyri tekur aftur á móti breytingunni núna og þar hefur verið markvisst unnið að þessum málum; en öðru máli gegnir hér í Reykjavík. Þetta er nokkuð langt frá því að vera tilbúið og það mundu verða mikil óþægindi ef þessu yrði ekki frestað til eins árs, enda hygg ég að vandinn sé ólíkt meiri hér í sambandi við þessar breytingar. Uppbygging heilsugæslustarfseminnar hefur tekist að mínum dómi nokkuð vel um allt land og ég er viss um að hún mun takast vel á Akureyri. En vegna þess að um miklu fjölbreyttari starfsemi er að ræða hér á Reykjavíkursvæðinu, þá eru vandamálin fleiri þar sem þarf að hyggja að. Ég held því að það sé mikils virði að fresta þessu um ár hér. En nefndin hefur lofað að skila tillögum sínum eins fljótt og henni er unnt því að það þarf þó nokkuð marga mánuði til undirbúnings eftir að tillögum er skilað og ef lögum þarf að breyta. Því mælist ég eindregið til þess að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Ekki dreg ég í efa að hæstv. ráðh. hefur verið hvattur til að flytja frv. það sem hér um ræðir og gerir ráð fyrir að framkvæmd málsins sé frestað um heilt ár. En eins og ég gat um hér rétt áðan eru ekki allir jafnhressir með þessa frestun, telja að orðinn sé býsna mikill dráttur á að þessu sé komið í framkvæmd og að það sé óeðlilegt með öllu að fresta þessu svo lengi enn á ný. Því er þessi till. flutt að hún endurspeglar megna óánægju ýmissa, einkum meðal þeirra sem skipa minni hl. borgarstjórnar Reykjavíkur, með það að þessi nýskipan skuli ekki koma nú til framkvæmda og að enn skuli eiga að draga það um heilt ár. Menn draga það mjög í efa og eru ekki sama sinnis og ráðh. að endilega þurfi að miða þetta við áramót. Menn telja að ef gefinn væri núna fjögurra mánaða frestur, þ.e. til 1. maí 1985, ætti hann að duga. Það er þess vegna sem till. er flutt.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um sérstakan barnabótaauka á þskj. 207. Frv. það, sem nú er til umr. um sérstakan barnabótaauka, er samhljóða ákvæðum í 18.–21. gr. laga nr. 43/1984, sem fjalla um tekjutengdar barnabætur, að því frátöldu að allar fjárhæðir í þessu frv. hafa verið hækkaðar um 25% frá því sem var í lögum nr. 43/ 1984. Er sú hækkun í samræmi við áætlun Þjóðhagsstofnunar um hækkun tekna hvers gjaldanda milli áranna 1984 og 1985. Forsaga þess, að greiddur var sérstakur barnabótaauki árið 1984, er sú að þetta var liður í samningum ASÍ og VSÍ í febrúar s.l. og féllst ríkisstj. á að greiða tekjutengdan barnabótaauka til þess að liðka fyrir því að samningar tækjust. Í tillögum ASÍ og VSÍ í sambandi við barnabótaauka á árinu 1984 sagði með leyfi forseta: „Barnabótaaukinn verður útfærður þannig að þeir skattgreiðendur fái hann ekki sem hafa möguleika á framfærslu með öðrum hætti svo sem vegna vinnu við eigin atvinnurekstur, af eignum eða af námslánum.“ Þar sem skattalög greina ekki milli manna eftir starfsstéttum heldur eftir tekjum og eignum var ekki talið gerlegt við greiðslu barnabótaaukans árið 1984 að grípa til slíkrar mismununar eftir starfsstéttum. Til þess að koma til móts við tilögur ASÍ og VSÍ var hins vegar við greiðslu barnabótaaukans árið 1984 rétturinn til barnabótaauka bundinn við það að eignir viðkomandi færu ekki fram úr ákveðnu marki. Með þessu frv., sem nú er til umr., er lagt til að greiðslur barnabótaaukans verði með sama sniði og 1984, þ.e. að hann verði tekju- og eignatengdur, þannig að barnabótaaukinn lækki eftir því sem tekjur eru hærri eða eignir meiri og að hann falli alveg niður þegar tekjur eða eignir fara yfir ákveðið mark. Sérstakur barnabótaauki nemur óskertur skv. frv. 15 þús. kr. með hverju barni. Vegna barna, sem eru á framfæri hjóna, tekur hann að skerðast þegar samanlagður útsvarsstofn þeirra tekjuárið 1984 fer fram úr 275 þús. kr. uns hann fellur niður er útsvarsstofn þeirra nær 462 þús. kr. Á sama hátt skal barnabótaauki vegna barna á framfæri einstæðra foreldra taka að skerðast þegar útsvarsstofn foreldris tekjuárið 1984 fer fram úr 187 500 kr. uns hann fellur niður er útsvarsstofn nær 375 þús. kr. Þá er og gert ráð fyrir að barnabótaauki skerðist þegar eignastofn nær tilteknu marki, sbr. 3. gr. frv. Með þessu er stuðlað að því að þeir, sem erfiðasta afkomu hafa, njóti þessa barnabótaauka. Auk þess er stefnt að því að barnabótaaukinn bæti að einhverju leyti þá kjaraskerðingu sem þeir tekjulægstu hafa orðið fyrir. Ekki er ástæða til að fjölyrða frekar um töluleg áhrif þessa frv. þar sem þetta frv. er flutt samhliða frv. til l. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt. Um fjárhagslegar afleiðingar þessa frv. vísast til ræðu minnar um tekjuskattsfrumvarpið en þar er gerð grein fyrir heildaráhrifum beggja frv. Ég skora á hv. þm. að veita frv. þessu brautargengi um leið og ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt fsp. til hæstv. fjmrh. Með hvaða efnislegum rökum eru þær viðmiðanir fengnar sem hér eru notaðar, þ.e. um skerðingarmörkin? Hvers vegna er gengið út frá samanlögðum útsvarsstofni hjóna sem nemur 22 þús. kr. rúmum á mánuði? Og hins vegar hvers vegna er gengið út frá skerðingarmörkum einstæðra foreldra rétt rúmlega 15 þús. kr.?



Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki svar við spurningu hv. 8. þm. Reykv. En þetta var miðað við tiltekin lágmarkslaun í upphafi. Hvernig komist var að þeirri niðurstöðu, það hef ég bara ekki handtækt hér á þessari stundu, þannig að ég get ekki svarað því hvernig menn komust að niðurstöðu um endilega þessar tölur, því miður.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki svar við þessari spurningu hv. þm. og ætla ekkert að reyna að svara henni en vil aðeins skjóta því hér að að það er eðlilegt að þetta verði athugað betur í þeirri n. sem fær þetta mál til meðferðar og að menn geti þá skilað ítarlegu og rökstuddu svari þar.

Fjmrh. (Albert Guðmundsson). Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði á þskj. 208. Eins og þingheimi er kunnugt var skattur þessi fyrst lagður á á árinu 1979 og hefur verið svo allar götur síðan. Ég hef reyndar margoft lýst því yfir að mér sé í nöp við skattheimtu af þessu tagi og þá sérstaklega þennan skatt. En staða ríkissjóðs er nú þannig að hann má alls ekki við því að afsala sér frekari tekjum. Í ljósi þessa þykir ekki verða hjá því komist enn einu sinni að innheimta sérstakan skatt af skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Eins og sjá má í frv. að fjárlögum fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að framhald verði á skattlagningu þessari og er áætlað að álagning skattsins nemi um 95 millj. kr. en að innheimta hans komi til með að skerðast lítið eitt og verður líklega ekki meiri en um 85 millj. kr. að meðtöldum eftirstöðvum fyrra árs. Frv. þetta er efnislega alveg eins og lög nr. 74/1983, er vörðuðu álagningu og innheimtu skattsins í ár. Skatthlutfallið verður óbreytt frá fyrri lögum eða 1.1 % af skattstofni sem er fasteignamatsverð í árslok 1984. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að ræða frekar um frv. þetta að sinni, enda er hér aðeins um að ræða ársframlengingu á skattinum sem varað hefur í fimm ár þó tímabundinn hafi átt að vera í fyrstu. Að svo mæltu legg ég til að frv. þessu verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir að hér er ekki um sérstaki eftirlætismál hæstv. fjmrh. að ræða. Ég man að þegar hann mælti fyrir þessu frv. í fyrra kvartaði hann undan því að það væru þung spor hingað í þennan ræðustól í þessari hv. deild til að mæla fyrir þessu frv. Skatta, sem á eru lagðir, einkanlega skatt eins og þennan, verður að skoða í ljósi hvers tíma. Við Alþfl.menn gerðum á sínum tíma till. um að þessi skattur yrði látinn niður falla í tveimur áföngum. Kannske var hæstv. fjmrh. þeirrar skoðunar líka, en hann treysti sér hins vegar ekki til að fylgja þeirri skoðun fram. enda ábyrgur maður sem ber ábyrgð á fjármálum ríkissjóðs og segir nú í þessum ræðustól að ríkissjóður megi ekki við því að missa þessar tekjur. Ég skil það mjög vel. En í ljósi þess að sköttum hefur verið létt af atvinnurekstri að undanförnu og í ljósi þess að verslun og þjónustuiðnaður hvers konar blómstrar nú meira hér á höfuðborgarsvæðinu en nokkru sinni fyrr - ekki bara í sögu lýðveldisins, heldur í sögu landsins, og það sjá menn og geta vitað hvert sem þeir horfa í kringum sig og í ljósi þess að fjárhagur ríkissjóðs er nú svo bágur sem raun ber vitni vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort það væri ekki athugandi hugmynd að tvöfalda þennan skatt til að afla ríkissjóði frekari tekna. Skattbyrði fyrirtækjanna hefur verið létt. Fjmrh. hefur sjálfur sagt það oftar en einu sinni að verslunin gangi vel en hafi ekki skilað sínum hagnaði í lækkuðu vöruverði til neytenda. Hann hefur beðið þess og bíður þess enn. En væri nú ekki ráð fyrir ríkissjóð, þar sem þessar atvinnugreinar standa svo blómlega, að íhuga frekari skattlagningu í þessum efnum til að afla ríkissjóði enn frekari tekna? Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð að sinni, enda á ég sæti í þeirri n. sem um þetta mál fjallar. Ég er ekki endilega að gera þetta að minni till. hér og nú. Ég vil bara spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann mundi ekki ljá máls á því að tvöfalda nú þennan skatt til að afla ríkissjóði aukinna tekna.



Virðulegi forseti. Ég vil svara hv. 5. landsk. þm. því til að ég hef ekki hugsað mér að leggja fram tillögu um tvöföldun á þessum skatti þrátt fyrir það að verslun og þjónustustarfsemi blómstri í landinu. Ég held að það sé löngu liðin tíð að við getum haldið áfram að skattleggja eða jafnvel skattpína þær atvinnugreinar sem blómstra eða ganga vel. Þær þurfa að ganga vel, það þarf allur atvinnurekstur að ganga vel. Þeir skattar, sem hafa verið beint felldir niður eða endurgreiddir, hafa verið fyrst og fremst til undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar. En þessi atvinnurekstur hefur ekki, svo ég viti til, notið neinnar sérstakrar fyrirgreiðslu frá opinberum aðilum. Ég held því að ég verði að svara þessari spurningu neitandi og valda mínum ágæta starfsfélaga, hv. 5. landsk. þm., vonbrigðum hvað það snertir. En það skil ég ekki hvers vegna menn tala alltaf um að hitt og þetta blómstri endilega hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég veit ekki til þess að verslun eða þjónusta blómstri neitt minna eða gangi nokkuð verr þar sem hún er yfirleitt stunduð í landinu. Það er þó kannske eðlilegt að í Reykjavík, þar sem mannfjöldinn er hvað mestur og um helmingur af þjóðinni býr, gangi verslun og þjónusta kannske eitthvað betur en á fámennustu stöðum úti á landi. Ég held að það sé kominn tími til að hætta þessum neikvæða samanburði fyrir Reykjavík, eins og hér búi ekkert annað en þjófar og ræningjar, en alls staðar utan við Reykjavík búi fólk sem er eðlilegt að öllu leyti. Það þarf að hætta þessu tali.



Ég verð nú, virðulegi forseti, að lýsa furðu minni á ummælum hæstv. fjmrh., að hann skuli segja við hv. dm. að hér hafi verið sagt að í Reykjavík búi ekkert annað en þjófar og ræningjar.  Ef hæstv. fjmrh. veit ekki hvað er að gerast í landinu, þá skal hann spyrja landsbyggðarþm. Sjálfstfl. t.d. það er ekki langt að fara hjá honum, hann getur bara hallað sér til í stólnum - hvort verslun og þjónusta og atvinnustarfsemi yfirleitt úti á landi dafni með sama hætti og hún gerir nú hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er staðreynd að fjármagn hefur sogast inn á þetta svæði í mjög óeðlilegum mæli. Það er komin skekkja í þjóðfélagið. Þetta getur hæstv. fjmrh. kynnt sér allt saman ef hann kærir sig um. En að hér búi þjófar og ræningjar - hver hefur sagt það og hver mundi voga sér að kalla samborgara sína þjófa og ræningja? Það hefur enginn maður viðhaft þau orð hér úr þessum ræðustóli og það er fyrir neðan virðingu hæstv. ráðh. að tala svona. En það breytir ekki þeirri staðreynd að hér hafa þjónustugreinarnar dafnað mjög vel. Auðvitað eiga fyrirtæki að bera sig, auðvitað eiga fyrirtæki að skila arði. En fyrirtæki eiga líka að borga skatta, hæstv. fjmrh. Hér hefur verið létt skattbyrði af fyrirtækjum á sama tíma og skattbyrði einstaklinga hefur verið aukin og hert. Þetta vita allir. Það var létt sköttum af bankakerfinu og það hefur verið létt margvíslegum gjöldum af atvinnurekstrinum. En auðvitað verður atvinnureksturinn að bera sig til þess að fólk hafi atvinnu, það eru hreinar línur. En hér hefur orðið misvægi eins og öllum er ljóst sem vilja horfa á þessi mál. Ég veit að landsbyggðarþingmönnum úr báðum ríkisstjórnarflokkunum væri ljúft að votta þetta. Ég hugsa að hæstv. fjmrh. hafi fylgst með því alveg eins og ég hvernig stöðutáknum forstjóranna rignir inn á Reykjavíkursvæðið, bílum sem kosta 1700– 1800 þús. kr. Hverjir eru vextirnir af fjármagni sem er bundið í einni svona blikkbelju, hæstv. fjmrh.? Ætli það séu ekki u.þ.b. þreföld mánaðarlaun verkamanns, 35–40 þús. kr.? Þetta sjá allir sem vilja sjá og hafa augun opin. Ég tek bara þetta eina dæmi af handahófi. En þetta misvægi, sem hér hefur orðið, er hættulegt. Og þó svo að ég hafi sagt að ég telji verslun og þjónustu - sérstaklega hér á Reykjavíkursvæðinu - þannig í stakk búna að hún geti tekið á sig nokkuð auknar byrðar - það er bjargföst skoðun mín - þá mótmæli ég því nú enn í þriðja sinn að hér hafi verið látið að því liggja eða með nokkrum hætti sagt að í Reykjavík, þar sem við erum báðir fæddir og uppaldir, hæstv. fjmrh. og sá sem þetta mælir, búi eingöngu þjófar og ræningjar. Þetta eru ummæli sem eru fyrir neðan virðingu hæstv. fjmrh. og ég skora á hann að koma hér í ræðustól og taka þau aftur. Hann væri meiri maður af.



Virðulegi forseti. Mér þykir hlýða að leggja hér nokkur orð í belg þótt ekki sé tilefnið mikið, því hér er fyrst og fremst verið að framlengja skatt sem á hefur verið lagður mörg undanfarin ár. Ég átti þátt í því að ákvörðun var tekin um það á sínum tíma að þessi skattur skyldi á lagður. Ég hygg að við hv. þm. Tómas Árnason, 4. þm. Austurl., sem þá var fjmrh., höfum nokkuð um þetta fjallað á sínum tíma. Það voru þessir þrír flokkar, Framsfl., Alþb. og Alþfl., sem tóku ákvörðun um að þessi skattur var á lagður. Sá er munurinn á afstöðu okkar Alþb.-manna og afstöðu framsóknarmanna og Alþfl.-manna til þessa máls að framsóknarmenn og Alþfl.-menn hafa verið að tala um það undanfarin ár að ástæða væri til að fella þennan skatt niður og haft það á orði oftar en einu sinni og verið með vilyrði um það. En við Alþb.-menn höfum alla tíð verið á því að þetta væri réttlátur skattur og ætti að standa áfram og höfum ekkert gefið undir fótinn með það að hann yrði niður lagður með okkar vilja. Það er bersýnilega nauðsynlegt í okkar þjóðfélagi að skapa framleiðsluatvinnuvegunum, sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði, örlítið forskot með þessum sérstaka hætti, að leggja skatt á húsnæði sem notað er í atvinnurekstri til annarra hluta, og þess vegna var þessi skattur á lagður. Ég tel að það séu full efnahagsleg rök fyrir því að þessi skattur sé við lýði og ekkert síður nú en áður, eins og þróunin hefur orðið seinustu árin. Hv. þm. Eiður Guðnason kom hér áðan með þá uppástungu að skattur þessi yrði tvöfaldaður. Ég vil aðeins láta þess getið að við Alþb.-menn höfum þegar flutt hér á Alþingi formlega tillögu þessa efnis þannig að ekki stendur á okkur að samþykkja þá tillögu.



Virðulegur forseti. Hv. 5. landsk. þm. talaði um það að verslunin blómstraði meira en áður í sögu þjóðarinnar og þá sérstaklega hér í Reykjavík og því ætti að tvöfalda þennan skatt sem hér er til umræðu. Síðan vitnaði hv. þm. í orð mín um verslun og þjónustu, að hún skilaði ekki því sem henni bæri til samfélagsins. Orðin sem hv. þm. er eflaust með í huga eru þau sem ég lét frá mér fara eftir ráðstafanir ríkisstj. Þau voru á þá leið að ráðstafanirnar, sem ríkisstj. var þá að gera, hefðu ekki náð til almennings. Og það er dálítill munur á því að ráðstafanir opinberra aðila nái ekki til almennings eða að verslun og þjónusta skili ekki því sem þeim ber af ágóða eða veltu sinni til opinberra aðila. Það var undirstrikað að þetta ætti sérstaklega við Reykvíkinga. Þá vil ég segja að Reykvíkingar eru hvorki þjófar né þeir bandittar sem gefið er í skyn með þessum orðum. Ég vil líka undirstrika að það er rétt að ég sem fjmrh. gerði tillögur um að létta sköttum af bankakerfinu og létta sköttum sérstaklega af almenningi. Ég reikna með að hv. þm. hafi þá átt við ferðagjaldeyrinn á sínum tíma. En sköttum er létt af bankakerfinu, hvort sem það er ferðagjaldeyrir eða aðrir skattar, til þess að létta á þjóðfélaginu í heild. Bankarnir hafa þá meira til ráðstöfunar og geta þá veitt sínum viðskiptavinum meiri þjónustu. Það er og verður stefna Sjálfstfl. að skilja sem mest eftir hjá einstaklingnum þannig að hann geti notið þess að hafa frumkvæði, en sem minnst eftir hjá því opinbera til þess að koma í veg fyrir þá sósíalíseringu sem hv. þm. berst fyrir og hans flokkur.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði eiginlega að sitja á mér með að óska fjmrh. til hamingju með eins og hálfs árs afmæli svikanna á þessu kosningaloforði. En mér finnst þessi umr. vera farin svo á skjön að ég get ekki á mér setið. Upphafleg réttlæting þessa skatts var sú að reyna að ná inn verðbólgugróða, sem svo var kallaður á þeim árum þegar verðbólga var hér og hét, a.m.k. ólíkt meiri en í dag. Í dag er þetta orðið spurning um það einfaldlega að halda tekjum hjá ríkissjóði sem er stórskuldugur við erlenda aðila og í þjóðfélagi þar sem ausið hefur verið inn erlendum lánum. Það er engin furða að þegar þessi mikli flaumur erlends fjármagns er búinn að fara í gegnum svokallaðar óarðbærar fjárfestingar skili hann sér inn í verslanirnar úr vösum og launaumslögum fólks. Að fara svo að hirða hann þar á þeim enda er að mínu mati að byrja algjörlega á öfugum enda á þessu vandamáli. Vandamál okkar er ekki það hvað verslunin greiðir í skatta út af fyrir sig. Það er eðlilegt að hún greiði réttláta skatta. En okkar höfuðvandamál er og verður erlend skuldasöfnun. Það er hún sem er orsökin að þessari miklu blómstrun í verslun hér á höfuðborgarsvæðinu. Reyndar held ég að hv. 5. landsk. þm. hafi tekið dálitið óheppilegt dæmi um notkun verslunareigenda á þeim peningum sem þeim áskotnast með því að nefna bíla þar sem á annað hundrað prósent af verði þeirra rennur beint aftur í ríkissjóð.



Virðulegi forseti. Ég held að þetta dæmi með bílana hafi einmitt verið bæði nærtækt og heppilegt vegna þess að það er undarlegt og skýtur svolítið skökku við þegar bílar, sem kosta 1700 þús. eða svo, eru orðnir stöðutákn forstjóranna og ekki aðeins forstjóranna í einkafyrirtækjunum heldur líka ríkisforstjóranna og ráðherranna. Menn getur greint á um hvort þeir telja þetta eðlilegt eða ekki, ég tel það ekki eðlilegt. En hæstv. ráðh. lýsti því hér sem hann taldi vera stefnu Sjálfstfl. í skattamálum. Gott og vel, það getur vel verið að hann hafi farið rétt með það allt saman. En það sem hann var að lýsa var bara alls ekki stefna ríkisstj. og það er það sem skiptir höfuðmáli.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75 frá 14. sept. 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Á seinni árum hefur skattlagning á tekjur manna sætt mikilli og vaxandi gagnrýni. Hefur sífellt borið meira á tillögum um verulega lækkun tekjuskatta eða afnám þeirra. Þessar almennu óvinsældir tekjuskattsins eiga sér. eflaust margar skýringar, tekjuskatturinn eins og aðrir beinir skattar er ávallt sérgreindur og honum beint að tilteknum gjaldendum til greiðslu. Gjaldendur gera sér því mun betri grein fyrir hver skattbyrðin raunverulega er en gerist með óbeina skatta sem bæði leynast ósérgreindir í verði á vörum og þjónustu og falla þar að auki til greiðslu í fjölmörgum smáum greiðslum jafnóðum og stofnað er til útgjalda eða við vörukaup. Önnur ástæða fyrir óvinsældum tekjuskattsins er sú að hann kemur nokkuð misjafnt niður á gjaldendum. Hefur í því sambandi verið á það bent að skattalög sköpuðu mönnum í atvinnurekstri rýmri möguleika til frestunar á greiðslum en launamönnum, en þó einkum að menn hefðu misgóða aðstöðu til ólöglegs undandráttar á tekjum frá skatti og ýmsir þeirra hópa, sem besta aðstöðu hafa í þeim efnum, nýttu sér hana til hins ýtrasta. Skattsvik eru óneitanlega mikið þjóðfélagsvandamál. Það dylst engum að þau eru útbreidd hér á landi og að mikið vantar á að skattasiðferði þjóðarinnar sé sem skyldi. Öllu erfiðara er þó að gera sér grein fyrir því tölulega hversu miklu fé er stungið undan skatti. Er reyndar að störfum hópur sérfræðinga sem leitast við að leggja mat á þetta, en þennan starfshóp skipaði ég í haust í framhaldi af þál. þar að lútandi á síðasta vori. Meira máli skiptir þó í þessu sambandi að grípa til raunhæfra aðgerða til að draga úr skattsvikum. Þar skiptir hert skatteftirlit langmestu máli og hafa nú þegar verið veittar stöðuheimildir fyrir 20 nýjum stöðum skatteftirlitsmanna. Þriðja gagnrýnisatriðið á tekjuskattinn er að óhófleg tekjuskattsálagning dregur úr framtaki og vinnuvilja gjaldenda, en þessara áhrifa gætir lítt varðandi aðra skatta. Sú vitneskja manna að upp undir 60% af viðbótartekjum þeirra muni renna til hins opinbera hlýtur að draga verulega úr áhuga þeirra að leggja á sig aukið erfiði við viðbótartekjuöflun. Þessi atriði og mörg fleiri hafa leitt til þess að margir stjórnmálamenn hafa gerst talsmenn þess að lækka verulega eða afnema tekjuskatt a.m.k. sem skattstofn ríkissjóðs. Ég dreg í efa að slíkt hjal sé alvara þeirra manna sem annars eru meðmæltir auknum ríkisumsvifum og ríkisforsjá á sem flestum sviðum. Hvað okkur sjálfstæðismenn áhrærir er afnám tekjuskatts af almennum launatekjum hins vegar eðlilegur liður í þeirri grundvallarstefnu flokksins að færa aukið vald til einstaklinga og samtaka þeirra og afnema óþarfa íhlutun og afskipti ríkisvaldsins, jafnframt því sem framtak einstaklinga og uppbygging atvinnurekstrar verði örvuð m.a. með aðgerðum í skattamálum. Á s.l. vori var samþykkt hér á Alþingi þáltill. um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum í áföngum. Í framhaldi af þeirri samþykkt var í samkomulagi stjórnarflokkanna frá 7. sept. s.l. tekið upp ákvæði um að fyrsti áfangi þessa afnáms tekjuskatts skuli nema 600 millj. kr. og skuli hann koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 1985. Í þessum áætlunum er ekki að því stefnt að tekjuskatturinn verði afnuminn með öllu. Áfram yrði tekjuskattur í einhverjum mæli lagður á þá sem best mega sín þannig að tekjuskattgreiðslur þeirra standi undir kostnaði við þá tekjuöflun sem felst í greiðslu ríkissjóðs á álögðum útsvörum þeirra sem standa höllum fæti og útborgun á barnabótum til láglaunafólks. Hins vegar er þess ekki að vænta að ríkissjóður muni hafa nettótekjur af tekjuskattinum eftir að þessi breyting er komin til framkvæmda. Verður því samhliða hinum einstöku áföngum í afnámi tekjuskatts að laga aðra þætti ríkisfjármálanna að þessum breyttu aðstæðum. Að mínu mati verður það helst gert með minnkun ríkisútgjalda samfara minnkandi ríkisumsvifum og minnkandi afskiptum ríkisvaldsins. Það frv. sem hér er til umr. er útfærsla á fyrsta áfanga afnáms tekjuskatts af almennum launatekjum. Með því er stefnt að skattalækkun hjá öllum gjaldendum tekjuskatts og að sú lækkun verði hlutfallslega mest hjá gjaldendum með lágar tekjur og tekjur í lágu meðaltali. Annað meginstefnumið frv. er að draga úr þeim ójöfnuði sem ríkt hefur um skattlagningu hjóna með hliðstæðar tekjur eftir því hvernig tekjuöfluninni er skipt milli hjónanna. Í fjárlagafrv. er gengið út frá því að meðaltekjur á mann hækki um 22% milli áranna 1983 og 1984 og um 11.4% milli áranna 1984 og 1985. Í ljósi breyttra forsendna liggja nú fyrir nýjar áætlanir Þjóðhagsstofnunar um tekjuþróun og er þar gert ráð fyrir að meðalhækkun tekna verði svipuð milli áranna 1983 og 1984 og 1984 og 1985 eða því sem næst 25% í báðum tilvikum. Skattbyrði 1985 yrði því sú sama og 1984 ef skattvísitala verði nú hækkuð um 25%. Breytingar á fjárhæðum í lögum um tekju- og eignarskatt samkv. þessu frv. eru að megninu til grundvallaðar á slíkri hækkun skattvísitölu. Til að ná þeim markmiðum, er að ofan greinir, er þó vikið frá þessu er varðar brtt. í 3. og 4. gr. frv. varðandi skattstiga og persónuafslátt. Er þess þar fyrst að geta að öll skatthlutföll eru lækkuð en þó mest hið fyrsta. Er gerð tillaga um að fyrsta skattþrepið verði 20% í stað 23%, annað skattþrepið verði 31% í stað 32% og þriðja 44% í stað núgildandi 45%. Jafnframt er gerð tillaga um að skattþrep verði þrengd nokkuð, en það veldur því að heldur dregur úr skattalækkun hinna tekjuhærri og fjárhagslegt svigrúm er skapað til að beina skattalækkuninni einkum að hinum tekjulægstu. Í annan stað er gerð tillaga um að ónýttur hluti neðsta skattþreps hjá hinu tekjulægra hjóna verði millifærður til hins makans allt að 100 þús, kr. og lengist neðsta skattþrep tekjuhærri makans sem þessu nemur á kostnað miðþrepsins. Sú mismunun milli skattlagningar heimila með hliðstæðar tekjur sem viðgengst nú hefur verið mönnum nokkur þyrnir í augum. Er innbyggt í núgildandi skattkerfi hagræði fyrir þær fjölskyldur þar sem bæði hjónin afla tekna umfram þær fjölskyldur sem hafa aðeins eina fyrirvinnu. Samkv. núgildandi lögum gæti sá munur sem er milli heildarskattlagningar hjóna, eftir því hvernig tekjuöflun skiptist á milli þeirra, mestur orðið 80 300 kr. við skattlagningu árið 1985. Með framangreindri tillögu er dregið úr þessum hámarksmismun. Þrátt fyrir þessa lagfæringu er enn allnokkur munur á skattlagningu hjóna eftir skiptingu tekjuöflunar. Ég tel að nokkur munur sé mjög vel réttlætanlegur í þessum efnum. Það er augljóst mál að því getur fylgt kostnaður að bæði hjónin vinni úti, ekki síst ef börn eru á heimilinu. Er eðlilegt að tillit sé tekið til þessa kostnaðarauka við skattlagningu. Hitt er alltaf matsatriði hvaða fjárhæðir sé eðlilegt við að miða. Frv. þetta leiðir til verulegrar lækkunar á tekjuskatti allra hópa gjaldenda. Nemur lækkun þessi frá 17.1% að meðaltali hjá hjónum upp í 18.6% að meðaltali hjá einstæðum foreldrum. Meðallækkun á álögðum tekjuskatti einhleypinga er þar á milli eða um 18.3%. Eins og ég sagði hér að framan lækkar skattbyrði nær allra gjaldenda skv. till. frv. Sú lækkun er þó mismikil eftir tekjum gjaldenda. Sem hlutfall af tekjum er lækkunin þannig mest hjá hjónum með samanlagðar tekjur á bilinu 350–500 þús. kr. og lætur nærri að tekjuskattslækkun hjóna á þessum tekjubilum nemi að meðaltali 2% af tekjum ársins 1984. Hjá einhleypingum er lækkun skatta sem hlutfall af tekjum hæst á tekjubilinu 200–300 þús. kr. og er rúmlega 1% af tekjum ársins 1984 á þessum tekjubilum. Þar sem lagt er til að álagningarkerfi tekjuskatts verði endurskoðað með frv. þessu er ekki gert ráð fyrir að skattvísitala fyrir árið 1985 verði ákveðin í fjárlagafrv. Af þessu leiðir nauðsyn til að breyta ákvæðum nokkurra laga til að hækka fjárhæðir í hlutfalli við verðlagsþróun milli ára. Er hér um að ræða lög um frádrátt frá tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri, lög um Framkvæmdasjóð aldraðra og lög um tekjustofna sveitarfélaga. Mun verða mæli fyrir stjfrv. um þetta efni á næstu dögum. Einnig er gert ráð fyrir að hinn sérstaki barnabótaauki til lágtekjufólks sem samþykktur var á Alþingi s.l. vor verði einnig greiddur úr ríkissjóði árið 1985. Hefur þegar verið dreift frv. um framlengingu hans. Loks er gert ráð fyrir að lög um sjúkratryggingagjald verði framlengd. Ég vil að lokum leggja áherslu á að brýna nauðsyn ber til að þetta frv. hljóti hraða meðferð í þinginu. Í því er kveðið á um ýmsa þætti sem nauðsynlega þurfa að liggja fyrir er kemur að framtalsskilum í byrjun næsta árs. Vegna þeirra breyttu forsendna sem leiddu af nýgerðum kjarasamningum hefur þetta frv. orðið síðbúnara en æskilegt hefði verið, en ég treysti því að sá tími sem til stefnu er verði því betur nýttur og afgreiðslu þess verði lokið fyrir jólaleyfi þm. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Frv. um breytingar á tekjuskattslögum, sem hæstv. fjmrh. hefur hér lagt fram, verður væntanlega sent til hv. fjh.- og viðskn. Ed. þar sem betra tækifæri gefst til að skoða efni þess en hefur gefist. Ég get vissulega sagt að ekki er ástæða til annars en að taka þetta mál til vinsamlegrar athugunar og óneitanlega hefur það vissa kosti í för með sér. Ég vil leggja áherslu á að um er að ræða skattaskipti en ekki skattalækkun til almennings, eins og mönnum hættir til að leggja áherslu á þegar málið er til umr. Það er verið að framkvæma þá stefnu fjárlagafrv. að lækka tekjuskattinn, en jafnframt er bersýnilega að því stefnt að afla annarra tekna á móti frá almenningi sem ekki mun nema lægri upphæðum en nemur þessari tekjuskattslækkun. Í fjárlögunum var gert ráð fyrir að um yrði að ræða hækkun á söluskatti. En eftir að samningaþófi lauk og samningar höfðu verið gerðir á hinum almenna vinnumarkaði lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að hann hygðist standa við þessa tekjuskattslækkun upp á 600 millj. kr. án þess að nokkrar aðrar tekjur kæmu á móti. Nú er hins vegar allt útlit fyrir að þessar hugleiðingar hæstv. fjmrh. reynist lítið annað en góður vilji. Hann hefur annaðhvort skipt um skoðun eða verið borinn ráðum því bersýnilega er að því stefnt að afla tekna á móti sem munu nema mjög hliðstæðum upphæðum og hér er um að ræða í sambandi við lækkun tekjuskattsins. Í yfirlitsskjali, sem hæstv. ráðh. afhenti okkur fulltrúum stjórnarandstæðinga þegar skammt var til 1. umr. fjárlaga, var gerð grein fyrir endurskoðuðum tekjum ríkissjóðs. Þar var í fyrsta lagi gert ráð fyrir að aflað yrði viðbótartekna af sölu áfengis og tóbaks með sérstakri aukahækkun tóbaks og áfengis upp á 10% umfram almennar verðlagsbreytingar, en gert var ráð fyrir að þessi breyting mundi afla ríkissjóði um 150 millj. kr. tekna. Auk þess var gert ráð fyrir að ýmsir aukaskattar ríkissjóðs yrðu hækkaðir. Er þá átt við ýmiss konar gjöld sem lögð eru á almenning sem skiptir við ríkisstofnanir, leyfisgjöld ýmiss konar og annað þess háttar. Samanlagt námu þessar viðbótartekjur ríkissjóðs 620 millj. kr. eða nokkurn veginn sömu upphæð og nemur lækkun tekjuskattsins, þ.e. annars vegar 300 millj. kr. vegna hækkunar á ýmsum aukagjöldum ríkissjóðs og hækkunar á áfengi og tóbaki og svo hins vegar 320 millj. vegna annarra viðbótartekna. Því miður hefur ekki enn fengist upplýst hvaða tekjur eða skattar það eru sem ríkisstj. hyggst nú afla og nefndar hafa verið viðbótartekjur fram að þessu. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstj. sé búin að taka ákvörðun um það því hún hefur haft allmargar vikur til umþenkingar um það mál og nú á að fara að afgreiða tekjuskattslækkun. Auðvitað vilja menn vita hvað á að koma í staðinn og hvernig að þessu verður staðið. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh. hvort ekki sé ljóst hvernig þessara tekna verði aflað eða hvaða skattur verði fyrir valinu. Ég vænti að hann svari mér því sem hann veit um það mál. Ég get upplýst hér að í Morgunblaðinu fyrir helgina var greint frá því að til stæði að hækka söluskatt. Reyndar var því bætt við að þingflokkur Framsfl. væri búinn að samþykkja þessa söluskattshækkun, en þingflokkur Sjálfstfl. væri ekki búinn að fallast á hækkunina og því væri málið enn óafgreitt. Þó ég sé ekki í hópi þeirra manna sem trúa öllu sem stendur í Morgunblaðinu, þá tryði ég ekki að þessi frétt væri í Morgunblaðinu ef hún hefði ekki við veruleg rök að styðjast. Hún er þess eðlis. Ég vil því eindregið skora á hæstv. fjmrh. að gera þm. grein fyrir hvernig þessi mál standa og hvort ekki sé um rétta fréttafrásögn Morgunblaðsins að ræða. Um málið að öðru leyti vil ég segja að eins og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. er ekki um eintóma tekjuskattslækkun að ræða í þessu frv. Ég vona að öllum sé það ljóst. Hérna er ekki aðeins verið að skipta á tekjuskattslækkun á móti öðrum hækkunum á sköttum. Það er einnig verið að hreyfa til innbyrðis álagningu skatta innan tekjuskattskerfisins, sem m.a. kemur fram í því að persónuafsláttur er alls ekki hækkaður til fulls í samræmi við hækkun skattvísitölu um 25% sem auðvitað veldur tekjuskattshækkun hjá öllum skattgreiðendum. Þá er spurningin hvort þeir hafa þann hag af tekjuskattslækkunum skv. lið 1 og 2 að það geri meira en að jafna tekjuskattshækkunina skv. lið nr. 3. Ekki hef ég haft aðstöðu til að kynna mér þessa hlið málsins, en vænti þess að við meðferð málsins í nefnd verði okkur gerð grein fyrir hvaða áhrif þessi minni hækkun persónuafsláttarins hefur og hvort þetta kynni að valda tekjuskattshækkun í einstökum tilvikum. Ekki er hægt að útiloka það með öllu þó það megi vel vera að svo sé ekki. Það eru sem sagt margar hliðar á þessu máli. Ljóst er að það eru fyrst og fremst hjón, þar sem annar maki hefur verulega miklar tekjur en hinn makinn tiltölulega litlar tekjur, sem njóta liðarins nr. 2. Það gefur mönnum heimild til að flytja ónýttan hluta neðsta skattþreps frá hinu tekjulægra hjóna og millifæra það til hins makans, þó ekki hærri upphæð en 100 þús. kr., og þannig að lengja neðsta skattþrep hans sem þessu nemur, en á kostnað miðþrepsins. Það er ljóst að þetta ákvæði, sem ég hef vitnað til, kemur fyrst og fremst takmörkuðum þjóðfélagshópi til góða. Ég er alls ekki viss um að það sé endilega tekjulægsta fólkið sem hér á í hlut. Í mörgum tilvikum mundi vera um að ræða að maður með mjög miklar tekjur og heimavinnandi eiginkonu hlýtur í auknum mæli að geta dregið ónýttan hluta skattþreps hjá makanum frá sínum tekjum, eða þannig skil ég þetta ákvæði. En ég ætla ekki að orðlengja þetta, enda gefst betra tækifæri til að ræða þetta á síðara stigi, en ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðh.



Virðulegi forseti. Ég vil reyna að svara hv. 3. þm. Norðurl. v. um það frv. sem hér er og fjallar um niðurfellingu á tekjuskatti að upphæð 600 millj. kr. Það er rétt að í því fjárlagafrv. sem liggur frammi er gert ráð fyrir tilfærslum frá beinum yfir í óbeina skatta og þar með hefði verið út af fyrir sig staðið við niðurfellingu á tekjuskattinum. En það er líka rétt að það er öðruvísi skilið í fjárlagafrv. en ég vildi túlka það, þannig að þegar kjarasamningar koma út fyrir launafólk eins og raun ber vitni varð ríkisstj. sammála um að reyna að koma því þannig fyrir að hér yrði um tekjuskattslækkun að ræða án innheimtu nýrra skatta á móti. Ég tel að við það sé staðið með þeim frv. sem lögð hafa verið fram. Hitt er svo annað mál að önnur atriði, aðrar niðurfellingar eða endurgreiðslur á söluskattinum sjálfum, t.d. sem svarar til um 1% af söluskatti, endurgreiðsla milli 400 og 500 millj. til sjávarútvegsins sem fyrirhuguð er á næsta ári, - þann tekjumissi verður að bæta upp að einhverju leyti. Það er gert á ýmsan hátt, en þó ekki með hækkun á áfengi og tóbaki eða á þeim vörum og þjónustu sem ÁTVR veitir, - eða aukasköttunum sem hv. þm. gat um, - heldur er það tekjuöflun til að mæta halla á fjárlögum af öðrum ástæðum. En eftir er að gera grein fyrir 320 millj. og ég verð að segja að ýmsar leiðir hafa verið ræddar, bæði í ríkisstj. og báðum stjórnarflokkunum. Þar á meðal er hugsanleg söluskattshækkun úr 23.5% upp í 24%, um hálft prósentustig, til að mæta niðurfellingu á heilu prósentustigi til sjávarútvegsins eða hér um bil heilu prósentustigi. Þetta er ein af mörgum leiðum sem hafa verið ræddar og það er út af fyrir sig rétt hjá Morgunblaðinu, en það er ekki búið að taka ákvörðun um tekjuöflunarleiðina. En tekjuöflunarleið verðum við að finna og mun sú leið verða kynnt þegar fjárlagafrv. verður rætt. En að lokum vil ég benda hér á neðstu grein á bls. 3 og, með leyfi forseta, ætla ég að lesa hana upp og vona að hv. 3. þm. Norðurl. v. heyri, en þar stendur: „Skv. till. þessari lækka skattar undantekningarlaust hjá öllum að undanskildum rúmum tug framteljenda með mjög lágar tekjur en nokkurn eignarskatt. Geta skattar hækkað hjá þessum mönnum um allt að lækkun persónuafsláttar er nemur 1875 kr.“

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um kirkjusóknir, safnaðarfundi, sóknarnefndir, héraðsfundi o.fl. á þskj. 103 eins og það hefur verið afgreitt frá hv. Nd., sbr. þskj. 192. Frv. þetta var upphaflega samið af svokallaðri kirkjulaganefnd er skipuð var til þess að endurskoða kirkjulöggjöfina. Að tilhlutan kirkjuráðs var frv. lagt fyrir kirkjuþing á árinu 1982 er gerði á því smávægilegar breytingar. Veturinn 1982–83 var það síðan lagt fyrir Alþingi og fékk þá ekki umfjöllun og aftur fyrir síðasta þing þar sem því var þá vísað til nefndar og sent til umsagnar sóknarnefnda, en ekki vannst tími til þess að afgreiða málið. Það var síðan lagt fyrir hv. Nd. í upphafi þessa þings og hefur nú verið afgreitt þaðan með breytingum sem eru flestar smávægilegar að undantekinni einni sem ég mun víkja að síðar. Núgildandi ákvæði um sóknir og sóknarnefndir er fyrst og fremst að finna í lögum nr. 36/1907, um skipan sóknarnefnda og héraðsfunda. Auk þess er að finna ákvæði um þetta efni í öðrum lögum, einkum lögum nr. 35/1970, um skipan prestakalla og prófastsdæma og um Kristnisjóð. Í I. kafla frv. er vikið að umdæmaskiptingu innan þjóðkirkjunnar. Sóknin er grunneining í þeirri umdæmaskiptingu. Um skiptingu landsins í prófastsdæmi og prestaköll og hvaða sóknir tilheyra hverju prestakalli er ekki fjallað í þessu frv., enda er það gert í lögum nr. 35/1970, um skipan prestakalla, prófastsdæma og um Kristnisjóð. Í II. kafla frv. er fjallað um kirkjusóknir og skipan þeirra, um sóknarmörk, skiptingu kirkjusókna, sameiningu þeirra og um það hvenær og hvernig sókn verði lögð niður. Hér er um fyllri ákvæði að ræða en nú eru í gildandi lögum. Ákvæði 4.–6. gr. frv., um breytingu á sóknarmörkum, niðurlagningu sókna o.fl., eru að mestu efnislega samhljóða ákvæðum 11.–13. gr. laga nr. 35/1970. Þó er rétt að benda á að í gildandi lögum er tilskilið að kirkjumálaráðherra staðfesti breytingar er kunni að verða gerðar á mörkum sókna og sóknaskipan að undangenginni umfjöllun viðkomandi safnaða og héraðsfunda og að fengnum tillögum biskups. Í frv. er n einungis gert ráð fyrir afskiptum ráðh. af slíkum málum, ef tillögur ná eigi samþykki viðkomandi safnaða og héraðsfunda. Í 3. gr. er kveðið á um að í kirkjusókn skuli að jafnaði eigi vera fleiri en 4000 sóknarmenn og eigi færri en 100. Hér er fyrst og fremst um viðmiðunarreglu að ræða. Í lögum nr. 35/1970, um skipan prestakalla og prófastsdæma og um Kristnisjóð, eru í gildi þær viðmiðunarreglur að í Reykjavíkurprófastsdæmi skuli jafnan vera svo margir prestar að sem næst 5000 manns komi á hvern að meðaltali, en í kaupstöðum utan Reykjavíkurprófastsdæmis er miðað við að 4000 manns komi á hvern prest. Það er nýmæli að tilgreina lágmarksfjölda sóknarmanna. Í nokkrum sóknum eru færri en 100 sóknarmenn. Spyrja má hvort með þessu ákvæði sé verið að þvinga fram fækkun sókna. Svo er raunar ekki. Eins og fyrr greinir er hér um að ræða viðmiðunarreglur. Það er undir vilja sóknarmanna komið hvort þeir kjósa að leggja niður sókn og sameinast annarri og þarf slíka ákvörðun m.a. að leggja fyrir aðalsafnaðarfund. Víða kann að vera heppilegt að sameina tvær eða fleiri sóknir í eina þar sem landfræðilegar eða félagslegar ástæður mæla með því. Umrætt ákvæði ætti að ýta undir þessa þróun án þess að þvinga hana fram. Í III. kafla er fjallað um sóknarmenn og rétt þeirra til kirkjulegrar þjónustu og að nokkru um stöðu þeirra og réttindi og skyldur innan sóknar og þar af leiðandi innan þjóðkirkjunnar. Hér er gert ráð fyrir að lögfesta þá meginreglu að skírn sé forsenda fyrir því að menn tilheyri þjóðkirkju. Rétt er að vekja athygli á ákvæðum 9. gr. Þar er tilgreindur réttur sóknarmanna til guðsþjónustu. Í sóknum, þar sem sóknarmenn eru nú 600 hið fæsta, skal almenn guðsþjónusta haldin hvern helgan dag. Í sóknum, þar sem eru færri sóknarmenn, er guðsþjónusta bundin við annan hvern, fjórða hvern eða áttunda hvern helgan dag eftir nánari reglum þar um. Það kann að orka tvímælis hvort rétt sé að binda guðsþjónustuskylduna í lögum með þeim hætti sem hér er gert og vakti ég athygli á því við framsögu mína í hv. Nd. og vísaði því til hv. menntmn. Þetta ákvæði var hins vegar samþykkt óbreytt í hv. Nd. IV. kafli fjallar um safnaðarfundi, m.a. verkefni þeirra, starfshætti, fundarboðun, ályktunarfærni o.fl. Ákvæði frv. um þetta efni eru ítarlegri en ákvæði gildandi laga. Í V. kafla eru ákvæði um sóknarnefndir, skipun, störf og starfshætti. Samkvæmt gildandi lögum eru þrír sóknarnefndarmenn þar sem sóknarmenn eru færri en 1000 en annars fimm. Samkvæmt 14. gr. frv. er gert ráð fyrir að fjölga sóknarnefndarmönnum þannig að þeir verði þrír þar sem sóknarmenn eru færri en 300. en ella fimm, þó svo að þegar sóknarmenn eru 1000 hið fæsta mega sóknarnefndarmenn vera sjö, og níu ef sóknarmenn eru fleiri en 4000. Frv. gerir ráð fyrir því að kjörtímabil sóknarnefnda verði fjögur ár í stað sex ára samkvæmt gildandi lögum. Í 22. gr. frv. var lagt til að safnaðarfulltrúar yrðu kosnir af sóknarnefndum í stað þess að þeir eru nú kosnir á safnaðarfundi. Var þar fylgt ályktun kirkjuþings frá 1978 um þetta efni en nauðsynlegt þótti að safnaðarfulltrúar væru í sem nánustum tengslum við sóknarnefnd á hverjum stað. Þessu ákvæði var hins vegar breytt í hv. Nd. í það horf sem það er samkvæmt gildandi lögum, að safnaðarfulltrúi sé kjörinn af aðalsafnaðarfundi. Finnst mér það orka nokkuð tvímælis því ég held að æskilegt sé að sóknarnefndir séu tengdar þannig að það sé fulltrúi frá þeim sem situr héraðsfundi. En vitanlega er hægt að koma því þannig fyrir með kosningu enda þótt það sé ekki bundið í lögum. Í 24. gr. er það nýmæli að gert er ráð fyrir að biskup setji sóknarnefndum erindisbréf. Í VI. kafla er ákvæði um starfsmenn sókna. Er þar um nokkurt nýmæli að ræða sem ekki er ástæða til að fjölyrða frekar um. VIl. kafli fjallar um héraðsfundi og héraðsnefndir. Í 36. gr. er kveðið á um að í hverju prófastsdæmi skuli starfa þriggja manna héraðsnefnd sem er framkvæmdanefnd héraðsfunda. Ætti þetta að efla kirkjulega starfsemi innan hvers prófastsdæmis og horfa til bóta. Ég hef hér, hæstv. forseti, rakið helstu atriði frv. þar sem um nýmæli er að ræða. Legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Í fjarveru 1. flm., sem átti sæti á þingi sem varamaður, leyfi ég mér að mæla fyrir frv. á þskj. 179 sem við flytjum í sameiningu. Það er frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Aðrar breytingar á þeim lögum hefur mjög borið á góma í þessari hv. deild í dag. Þar sem hér er um að ræða frv. sem áður hefur verið flutt á hinu háa Alþingi og þingmönnum er því gjörla kunnugt sé ég ekki nauðsyn til að hafa um það mörg orð. Höfuðtilgangur þessa frv. er að bæta hag hinna lægst launuðu og bótaþega almannatrygginga með því að greiða þeim úr ríkissjóði þann hluta persónuafsláttar við álagningu tekjuskatts sem ekki nýtist til lækkunar álagðra gjalda, á sama hátt og nú er um barnabætur. Hér er um neikvæðan tekjuskatt að ræða til hagsbóta fyrir hina verst settu og lið í þeirri afkomutryggingu, sem við Alþfl.-menn svo nefndum og höfum verið að beita okkur fyrir, og um leið þátt í tillögugerð Alþfl. um mótun nýrrar efnahagsstefnu. Þetta frv. hefur sem sé áður verið flutt hér en eigi náð fram að ganga. Nú er verið að ræða hér um lækkun tekjuskatts og eins og fram hefur komið fyrr í dag er raunar ætlunin að mæta henni með öðrum skattahækkunum að öllu eða mjög verulegu leyti. En það er grundvallaratriði að mati flm. þessa frv. að tekjuskattslækkun komi einnig þeim tekjulægstu á vinnumarkaði og elli- og örorkulífeyrisþegum til góða. Því er þetta frv. flutt. Þær upphæðir sem nefndar eru í þessu frv. miðast við skattárið 1984. Gert er ráð fyrir að þær breytist með skattvísitölu eins og aðrar sambærilegar upphæðir í lögum um tekju- og eignarskatt. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta frv. fleiri orð að þessu sinni. Ég vona að það fái jákvæðar móttökur í þessari hv. deild, en við munum auðvitað íhuga, ef frv. nær ekki fram að ganga, að flytja sjálfstæða till. þegar aðrar breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt koma til atkvgr. í þessari hv. deild, þ.e. þegar þau lög eru opin til breytinga. Ég legg síðan til, virðulegi forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.