Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg þakka háttv. flutningsm. fyrir frumv. Þetta er gott nýmæli! Jeg bað mjer hljóðs, til þess að benda á eitt atriði, sem jeg ekki sá í nefndarálitinu. Frumv. miðar til þess, að við eignumst skip til þess, að verja landhelgina. Náttúrlega er mjög mikil þörf á því, en hinsvegar verða menn að gera sjer ljóst, hversu kostnaðurinn er mikill. Þeir, sem mest hugsa um þetta, segja, að ekki þurfi stærra skip en venjulegann togara eða hvalabát. Þau mundu koma okkur að fullum notum. Þetta hef jeg heyrt sjómenn segja, sem vit hafa á, að mundi vera heppilegast. En þó skipið sje ekki stærra, þá er kostnaðurinn mikill. Hefur háttv. nefnd athugað, hvað úthaldskostnaðurinn yrði á ári? Kostnaðinn við að kaupa skipið sjálft, tel jeg lítinn í þessu sambandi. En úthaldskostnaðurinn er mikill. Jeg hygg, að háttv. nefnd gæti fengið allýtarlegar upplýsingar viðvíkjandi því, hversu mikill sá kostnaður er, ef að hún sneri sjer til útgerðarmanna hjer. Þeir ættu að vita mikið um það, og geta gefið góðar upplýsingar og bendingar. Mundi þá koma í Ijós, að það er minstur kostnaðurinn, að eignast skipið, meiri að halda því úti. Jeg vildi því biðja háttv. nefnd, að athuga þetta. En þarf ekki landið að eignast skip til annara nota? Landið þarf að koma sjer upp vitum. Það er varið miklu fje til þess að flytja til þeirra efni og annað, er þeir þurfa. Einn maður hefur á hendi umsjónina, og hann þarf að ferðast um landið til þess, og ferðir hans eru kostnaðarsamar. Mun nú ekki reka að því, að landið kaupi skip og hafi það í förum kringum landið til flutninga. Sparast mundi mikið fje til vitanna, ef slíkt skip væri til, og ferðakostnaður ýmissa umsjónarmanna. En það er ýmislegt fleira, sem landið þarf að flytja. Við þurfum að flytja flutning til byggingar brauta og vega. Eins og nú hagar, er oft ekki hægt að fá þennan flutning fluttan á land þar sem haganlegast er. Það er verið að gera brú á Hverfisfljót í Skaftafellssýslu. Heppilegast hefði verið, að skipa brúarefninu upp þar í nánd á sandana, en það fjekst ekki. Þessum flutning var skipað í land í Vík í Mýrdal. Kunnugir menn þaðan að austan hafa sagt mjer, að flutningskostnaðurinn til brúarinnar hafi aukist að minsta kosti um 1000 kr. fyrir þetta. Sama er að segja um símann. Það þarf að leggja nýja sima, flytja nýja staura o. fl. Allur þessi flutningur á verkefni, verkfærum og fólki, er miklu dýrari, en vera mundi, ef landið ætti sjálft skip. Og það mætti sameina flutninga og eftirlit. Ef alt er vel íhugað, þá mundi borga sig, að kaupa þetta skip strax. Úthaldskostnaðurinn yrði ekki svo mikill, að það ekki margborgaði sig, þegar gætt er að flutningaþörfinni. Þetta vildi jeg biðja háttv. nefnd að athuga, einkum þó það, hvort ekki mætti nota þetta eftirlitsskip til annars, og hvort ekki væri hagnaður, að kaupa skipið strax.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Mál þetta kom fyrst fram á aukaþ 1912, og var þá flutt af h. þm. Ak. (Guðl. Guðm.) og 1. þm. Eyf. (St. St.). Í framsögu málsins telur aðalflutningsmaður málsins tilefni frv. það, að alltiðar breytingar á mannanöfnum hafi á síðari árum leitt til slíks glundroða í viðskiftalífinu, að vandræði hafi stafað af fyrir banka, póststjórn, fátækrastjórnir og lögreglustjóra. Á aukaþinginu komst málið ekki lengra en gegn um 1 umr.; var þá skipuð nefnd í því, en hún kom ekki fram með neitt nefndarálit, og sofnaði það þannig. Við umræðuna kom sú skoðun fram, að rjettast mundi, að vísa málinu til stjórnarinnar, því að nauðsynlegt væri, að það væri rækilega undirbúið, áður en það væri leitt til lykta; þó var það eigi gert beinlínis. Stjórnin hefur nú fundið ástæðu til að taka málið upp að nýju, og byggir hún á hinu sama, sem flutningsmennirnir á síðasta þingi, að nafnabreytingar þær, sem altaf fara í vöxt, valdi ýmsum óþægindum. Það er ekki furða, þótt flutnm. frv. 1912 og stjórnin hafi fundið til óþæginda þeirra og glundroða, sem nafnabreytingunum fylgir. Þær eru sumar alleinkennilegar, og oft þannig lagaðar, að torvelt er, að gera sjer grein fyrir, að sá maður, sem í dag ber þetta nafn, sje sami maðurinn, sem áður nefndist alt öðru nafni. Þessar nafnabreytingar ná stundum ekki aðeins til mannsnafnsins sjálfs, heldur líka til býlisins. Þannig gat flm. frv. 1912 (Guðl. G.) þess, að maðureinn að nafni Pjetur Þórðarson í Garðshorni hefði svo gerbreytt nöfnum, að eftir breytinguna hjet hann Brandur Árdal á Gjallanda, og hafði hann þó ekki skift um bústað. Hvernig ætti ókunnngum að geta hagkvæmzt, að þetta væri sami maður á sama býli? Að vísu játa jeg, að það muni fremur sjaldgæft, að saman fari, að vilt sje um heimildir á manni og býli, en fyrir kemur það þó, en algengt er, að menn breyti þannig nafni sínu, að lítt verður það þekkjanjegt. Háttv. flutnm. frumv. 1912 (Guðl. G.) færði til nöfn tilbúin af honum sjálfum; en það sýnist mjer ástæðulaust, jeg tel það eiga bezt við, að nefna rjett nöfn og sönn dæmi. Frá einu slíku dæmi hefur mjer verið skýrt. Maður hjet Þorsteinn Sveinsson. Nú hefur hann breytt nafni og nefnir sig og skrifar Th. S. Kjarval. Hjer er svo gerbreytt nafni, að óþekkjanlegt er, og varla hægt að átta sig á, að alt sje sami maðurinn. Nefndin er samdóma stjórninni um, að hjer sje komin á alt of mikill glundroði, og mál þetta hafi svo mikla þýðingu fyrir viðskiftalífið, að sjálfsagt sje að kippa því í lag. Þegar farið er að leita að orsökum til hinna tíðu nafnabreytinga á síðari árum, þá má ýmsar finna. Fyrst má telja erlend áhrif; þau eru sterkari nú en fyr. Í öðru Iagi mun stundum valda nafnbreytingunni Iöngun til að bera nafn, er veglegra þykir eða fínna en fyrra nafnið, og eins og hefja mann í tignari flokk. Þá er þriðja ástæðan, sem mun vera einna þyngst á metunum; þegar bæirnir fóru að eflast og þjettbýli að vaxa, leiddi það af sjálfu sjer, að samnefni urðu tíð, og erfitt að greina sundur samnefnda menn, sem saman bjuggu. Það var því ekki nema eðlilegt og jafnvel nauðsynlegt, að sumir þessara manna tækju upp eða fengju ný nöfn til að forðast að vilzt væri á nöfnum. Vjer getum t. d. gert ráð fyrir, að þar sem margir eru saman komnir á einn stað, þá muni ekki vera þar svo fáir Jónar Jónssynir. Verður mönnum þá fyrir að gefa þeim kenningarnöfn til að greina einn frá öðrum, eða anennirnir gera það sjálfir. Þetta mun vera aðalástæðan til nafnabreytinganna, að menn hafa flutt saman, og fólkinu fjölgað svo mjög í bæjunum. Menn verða því að játa, að full þörf getur verið á að breyta nöfnum, þegar svo stendur á, sem eg gat um; en jafnframt er það nauðsynlegt, að nafnbreytingin sje bundin svo tryggum skilyrðum, að hún valdi sem allra minstum glundroða í viðskiftalífinu. En hjer er og fleira að gæta: þess verður að gæta, að nöfnin sjeu þannig valin, að þau verði ekki til að spilla móðurmálinu og ræktinni til þess, og þannig til að deyfa þjóðræknina og særa þjóðernistilfinninguna. Áður fyr var það almennur siður, t. d. mjög alment á landnáms- og söguöldinni, að menn tóku sjer kenningarnöfn, og þessi siður helst í raun og veru við að nokkru enn þann dag í dag. Þessi nöfn dóu með manninum, sem tók þau, en hjeldust ekki mann frá manni, t. d. Þórólfur bægifótur, Hænsa-Þórir o. s. frv. En svo kemur til sögunnar önnur tegund nafna, nöfn, sem hjeldust mann frá manni í sömu ættinni, t, d. Thorlacius, Finsen o. fl., og urðu þannig að ættarnöfnum, og samkvæmt þeim upplýsingum, er nefndin hefur fengið, þá eru hjer á landi nú full 100 föst ættarnöfn. Um kenningarnöfnin er það að segjs, að þau eru, eina og jeg áðan tók fram, þjóðlegur og gamall siður, sem hefur haldizt við að meira eða minna leyti, alla leið frá því á landnámsöld, svo það er ekkert í þeim, er snertir óþægilegaþjóðernistilfinningu manna. Öðru máli er að gegna um ættarnöfnin, það eru margir, er hafa það á móti þeim, að þau sjeu óeðlileg í íslenzku máli; þau særi þjóðernistilfinning þeirra, en hinsvegar eru það líka margir góðir Íslendingar og fróðir menn og þjóðræknir, sem telja þjóðinni og málinu enga hættu búna af þeim, heldur jafnvel bezt og æski legast fyrir þjóðina, að þau sjeu tekin upp. Um þetta atriði eru skoðanirnar sem sagt skiftar. Nefndin verður að vera þeirrar skoðunar, að þjóðrækninni sje engin hætta búin af því, þó ættarnöfnunum fjölgi, ef settar eru fastar og fulltryggilegar skorður fyrir því, hvernig ættarnöfnin eru tekin upp, og að meðferð þeirra og nöfnin sjálf sjeu í fullu samræmi við íslenzka tungu. Nefndin lítur svo á, að það sje hvorki tiltækilegt að banna ættarnöfnin, nje skipa öllum að taka upp ættarnöfn. Jeg hef þá stuttlega minzt á þann glundroða, sem stafar af nafnabreytingum ýmissa manna, en þá er að líta á hitt atriðið, spillinguna á móðurmálinu. Það kunna að vera einhverjir, er líta svo á, að það geti ekki verið nein spilling á móðurmálinu, þó eiginnöfn manna sjeu ekki sem heppilegusteða jafnvel þótt þau sjeu afkáraleg. En menn verða að gæta að því, að nöfnin eru einn hluti af móðurmálinu, og ef skrípanöfn tíðkast og mjög illa er farið yfirleitt með mannanöfnin, þá er mjög hætt við því, að þetta dragi verri dilk á eftir sjer, og verði til þess, að spilla tilfinning manna fyrir góðu og hreinu. máli. Það er því fjarstæða eftir skoðun nefndarinnar, að ekki beri að líta á þessa hlið málsins. En hvaða nöfn eru þá þannig löguð, að þau geti spilt málinu ? Þau geta verið margskonar. Jeg skal telja upp nokkur nöfn, sem sýnishorn, sem jeg fyrir mitt leyti óska að verði útrýmt með öllu sem allra fyrst. Fyrst er þó að geta þess, sem er allóviðfeldið. Allmargar konur hjer á landi hafa á síðari árum, tekið upp heiti, sem jeg tel allóviðkunnanleg. Með þessu bendi jeg til þess, þar sem konur hafa tekið upp að kalla sig „son“, en ekki dóttir, eins og verið hefur þjóðarsiður. Og þær kalla sig ekki „son“ föður síns, heldur „son“ tengdaföður síns. Þetta verð jeg að telja, eins og jeg fyr sagði, mjög óviðkunnanlegt, og enda ósið, og ætti að útrýma því með öllu. Þetta er þeim mun eftirtektarverðara, þar sem kvenfrelsiskonur annarsstaðar - og þær eru lika hjer - berjast gegn því að taka upp ættarnafn eiginmanns síns, heldur vilja halda ættarnafni sínu, telja hitt vott um ósjálfstæði kvennmannsins. Í öðru lagi eru hneykslanleg og rangmynduð nöfn. Þessi nöfn eru oft hin allra hneykslanlegustu nafnskrípi, og eru þau mörg. Þegar frumv. þetta var í fyrra til umræðu í háttv. neðri deild, þá voru þar tekin sem dæmi upp á hneykslanleg skrípanöfn, nöfnin Almannagjá og Þjóðgata, og má lesa um það í Alþtíð. 1812 B III. dálk 621, en að likindum hafa þau meir verið tekin sem dæmi þess, hversu hneykslanleg skrípanöfn gætu verið, því þessi nöfn er mjer sagt af fróðum mönnum að hafi aldrei verið til. Jeg hef fyrir mjer í því jafn fróða menn og þá Hannes Þorsteinsson og Pjetur Zophoníasson, sem vera munu nafnafróðastir menn hjer. En það er nóg af þessum nöfnum, mikið meira en nóg, og skal jeg rjett til smekkbætis nefna sem skrípanöfn eftirfarandi nöfn, er öll hafa verið til og eru. flest til þann dag í dag: Katarínus, Engiljón, Jósevæn, Kristjúlía. Gratíana, Samúelína, Mensaldrína, Emerensíanusína. Og sem rangmynduð og leiðinlega mynduð nöfn skal jeg nefna þessi nöfn, sern nafnfróður maður hefur sagt mjer öll væru til nú: Guðjónía, Guðrúníus, Guðnýr, Grjetar (dregið af Margrjet), Þorkelsína (fyrir Þórkatla) og Nieljohnius. Þá er það mjög óviðkunnanlegt, hversu menn hafa tekið upp þann sið hjer á landi, að skíra börn sín ýmsum útlendum nöfnum, sem eiga mjög illa við í íslenzkri tungu. Vanalegast eru nöfn þessi tekin upp úr einhverri skáldsögu, eða annari útlendri bók, þar sem lesendunum hefur þótt vænt um einhverja sögupersónuna, og gjarnan viljað láta heita í höfuðið á henni; en þessi nöfn eiga oft mjög illa við, og eru því sannarlega mjög leiðinleg sem íslenzk heiti. Sem dæmi slíkra óíslenzkulegra nafna og óhafandi, skal jeg nefna: Kronika, Dosotheus, Xenofon og Rustikus. Það væri sannarlega vel farið, að þessum nöfnum fækkaði, og bezt að þeim yrði útrýmt með öllu. Það væri enginn skaði skeður með því. Þá er enn einn siður, sem nokkuð hefur tíðkazt hin síðari ár, og er mjög óviðfeldinn, og það er að skýra börn syni eða dætur annara en föður síns; sem dæmi þess vil jeg nefna: Björn Kristjánsson Jónsson, Jón Pjetursson Geirsson, Jón Hallsson Ísleifsson, Anna Gísladóttir Jónsdóttir. Þetta ætti hreint og beint að vera bannað, það er í alla staði óviðfeldið, óþjóðlegt og óíslenzkulegt. Fyrir þetta vill frv. koma í veg með því að heimila prestunum að neita að skíra hneykslanlegum nöfnum. Nefndin leggur því til, að stjórnarfrv. verði samþykt: í fyrsta lagi vegna viðskiftalífsins og í öðru lagi til þess að vernda móðurmálið; en jafnframt því, sem hún leggur til, að það verði samþykt, þá leggur hún til, að gerðar verði á því töluverðar breytingar, bæði nokkrar efnisbreytingar, auk þess allmiklar orðabreytingar: Skal jeg þá gera nánari grein fyrir breytingartill. nefndarinnar. 1. breytingartillaga nefndarinnar er, að á undan fyrstu grein komi ný grein, og er hún skýring á helztu heitunum, er koma fyrir í frumv., á heitunum: fornafn, föðurnafn, kenningarnafn, ættarnafn og nafnfesti. Jeg ætla mjer ekki að tala frekar um heiti þessi, nema minnast örlitið hins síðasta, hin eru öll þess eðlis, að þau skýra sig sjálf. Nafnfesti leggur nefndin til, að skírteini sje kallað, sem stjórnarráðið gefur fyrir því, að einhver megi breyta nafni sínu eða taka upp nýtt nafn. Nafnfesti er gott og gamalt orð, sem nú er fallið niður, og nefndin sjer ekkert á móti því, að það sje nú tekið upp í nýrri merkingu. Við höfum áður gert hið sama á öðrum sviðum, t. d. orðið sími, og hefur það lánast vel, og orðið unnið sjer hefð í nýju merkingunni. 2. breytingartillaga nefndarinnar er um það, að 3 gr. frumv. verði 2. gr. og orðist á nokkuð annan hátt en áður var; og auk þess leggur nefndin til, að inn í greinina bætist það nýmæli, að maður verði ávalt að nota sama fornafn föður síns, þannig að ef einhver heitir Steinn en faðir hans Björn Erlendur, að þá geti hann ekki ritað stundum Steinn Björnsson en hitt veifið Steinn Erlendsson. Þar sem fleirnefni er farið að tíðkast, þá er þetta ákvæði nauðsynlegt, að maðurinn sje altaf skyldur að hafa sama nafnið sem föðurnafn, því að hitt yrði til þess, að villa heimild á sjer. Þar sem nefndin hefur sagt, að menn væru skyldir að nota sama fornafn eða sömu fornöfn alla æfi, þá hefur henni láðst að taka það fram, að hún vill láta binda það við lögaldur, þannig að menn eftir það megi ekki breyta því, og mun nefndin lagfæra það til 3. umræðu. Og það má öllum auðsætt vera, að á uppvaxtarárunum geta menn ekki borið fulla ábyrgð gerða sinna, og gerir heldur ekki mikið til, þó nafnið taki þá breytingum. Á þeim árum ráða oftar aðstandendur og kunningjar mannsins meiru um það, hverju nafni hann er kallaður, ef hann heitir mörgum nöfnum, en hann sjálfur, en er hann hefur náð fullum þroska getur hann betur valið, hvert nafnið hann kýs sjálfur. 3. breytingartillagan er, að 2. gr. frv. verði að 3. gr. og orðist nokkuð á annan veg en í frumv. Auk þess er sú breyting gerð á þessari grein, að kona, sem á ættarnafn, verði að sleppa ættarnafni sínu, ef hún giftist manni, sem ekkert ættarnafn hefur, og verði þá að teljast dóttir föður síns, eða taka upp ættarnafn manns síns ef hann hefur ættarnafn. 4. breytingartillagan er við 4. gr., að hún orðist á nokkuð annan hátt, það nýmæli er í henni, að óskilgetin börn eigi að tjalda æltarnafni föður síns alveg eins og skilgetin bðrn. Nefndinni finst, að það eigi ekki að hafa áhrif á nafn barnsins, með hvaða konu faðirinn á barnið, og eins er það líka þægilegra fyrir ættfræðina, því þá er hægt að sjá, hvert karlleggurinn liggur. Á hinn bóginn hefur því verið skotið að mjer, að það gæti verið athugavert, að fara lengra en svo, að barnið fengi þá fyrst ættarnafnið, ef faðirinn hefur viðurkent það, og tel jeg það rjettmætt, og verður það athugað af nefndinni. Það kemur oft fyrir, að barn er dæmt á föður, og er þá faðernið vitanlega vafasamt. 5. breytingartillaga nefndarinnar er að 1. gr. verði 5. gr. Um þá tillögu er ekkert frekar að segja, nefndin hefur aðeins gert litlar orðabreytingar á greininni, En enga efnisbreytingu. 6. breytingartillaga nefndarinnar er, að 5. gr. frumv. verði 6. gr. og er frumvarpsgreininni að engu breytt, nema hvað nefndin leggur til, að orðið „kenningarnafn“ bætist inn á undan ættarnafn. Aftur leggur nefndin til, að aftan við greinina sje bætt nýju ákvæði, um að enginn geti breytt nafni sínu oftar en einu sinni. Það er auðsætt, að ef engin takmörk væru sett um það efni, þá gæti einhver tekið upp á því, að breyta nafni sínu árlega, og væri slík margendurtekin breyting vel fallin til þess að villa heimildir á manninum. Þetta ákvæði er því nauðsynlegt. 7. breytingartillögu nefndarinnar er að 6. gr. frumv. verði 7. gr. Annars má það takast sjerstaklega fram um þessa grein, að nefndin ræður til að bönnuð sjeu þau ættarnöfn, sem enda á son, sen eða dóttir, nefndin telur settarnöfn þessi hneykslanleg, og sum þeirra, einkum sonendingin mjög slæm fyrir ættfræðingana. í öðru lagi ber hún fram það nýmæli, að þegar skrár þær þrjóta, sem nefndin leggur til að samdar sjeu í 8. breytingartillögu sinni, að þá skuli stjórnarráðið leita álits kennara mentaskólans um það, hvert nöfn þau, sem óskað er að taka upp, sjeu hæf til upptóku í málið. 8. brtill. nefndarinnar er við 7. gr., sem verður 8. gr. Þar leggur nefndin til, að samin sjé: 1. skrá yfir orð og heiti. sem hæf eru til að hafa að ættarnöfnum og 2. skrá yfir skammstafanir þær á fornöfnum manna, sem heimilt skal vera að nota. Ættarnafnaskrá hlyti að verða ágætur leiðarvísir fyrir þá, sem vildu taka upp ný ættarnöfn og trygging fyrir því, að nöfnin yrðu sæmileg. Að gjöra skrá yfir skammstafanir á fornöfnum manna er einnig nauðsynlegt, því að nú er mikill ruglingur á því, hvernig menn skammstafa nöfn sín, en slík skrá mundi skapa meiri reglu og festu í því efni. - 9. brtill. er við 8. gr., sem verður 9. gr. Hún er um lítilfjörlegar orðabreytingar, sem ástæðulaust er að fjölyrða um. - 10. brtill. er við 9. gr., sem verður 10. gr., og fer hún að eins fram á orðabreyting en ekki efnisbreyting. - 11. brtill. er um, að 10. gr. frumvarpsins falli burtu, en ný grein komi í staðinn, sem verði 11. gr. Sú grein er sama efnis sem 10. greinin í frv.,. en með þeirri viðbót, að prestum sje heimilt og skylt að neita að skira börn nokkrum þeim nöfnum, sem telja verður hneykslanleg. Reynslan hefur sýnt, að nauðsyn ber til, að prestum sje veitt slíka heimild. - 12. brtill. er við 11. gr., sem verður 12. gr. Stjórnin hefur lagt til, að nafnfestingjaldið verði 10 kr., en nefndin vill færa það niður í 5 kr. Um þær brtill. nefndarinnar, sem eftir eru, þarf ekki að fjölyrða, því að þær eru aðeins um breytingu á greinaröðinni, nema sú síðasta, sem fer fram á, að breyta fyrirsögn frumvarpsins þannig, að það heiti frv. til laga um mannanöfn. Að lokum vil jeg fyrir hönd nefndarinnar leggja það til, að háttv. deild samþykki frv. með þeim breytingum, sem nefndin hefur gjört á því. Jafnframt vil jeg taka það fram,. að nefndin ætlar sjer að taka málið enn á ný til nákvæmrar íhugunar fyrir 3. umr. og kemur því ef til vill ennþá fram með nokkrar brtill. Ef einhver háttv. þingdeildarmaður kynni að vilja koma að brtill: eða gefa nefndinni einhverjar bendingar, mun hún taka alt það tillit til þeirra, sem hún getur. Einn háttv. þm. hefur þegar komið fram með brtill. um eitt atriði, sem jeg mintist á áðan. Hann leggur til, að hver sá maður, sem hlotið hefur tvö fornöfn eða fleiri, sje skyldur til, frá því er hann verður 18 ára, að nota sama fornafn, eða sömu fornöfn alla æfi, nema hann fái leyfi til breytingar. Nefndin er sammála hinum háttv. þm. um, að eitthvert aldurstakmark verður að setja; en hún vill binda það við Iögaldur og er að því leyti mótfallin till. hins háttv. þm.



Stjórnin getur verið þakklát hinni háttv. nefnd fyrir það, hvað vel hún hefur tekið þessu frv. og þar með viðurkent, að ástæða hafi verið til lagasetningar í þessu máli. Jeg sjé ekki betur, en að í álitsskjali nefndarinnar sje aðeins á tveim stöðum um verulegar breytingar að ræða, hinar brtill. eru, þótt margar sjeu, aðallega um tilfærslu greina, lítilfjörlegar orðabreytingar og því um likt, Samkvæmt stjórnarfrv. á kona, sem giftist manni að taka ættarnafn hans, ef hann hefur ættarnafn, en að öðrum kosti heldur hún sínu ættarnafni; hafi hún haft það áður. Hjer leggur nefndin til, að konan eigi að sleppa ættarnafni sínn og kenna sig við fornafn föður síns, ef maðurinn hefur eigi ættarnafn. Þessa brtill. tel jeg óheppilega. Það er kunnugt, að hjer á landi eru margar danskar konur, sem giftar eru íslenzkum mönnum, og virðist óviðurkvæmilegt, að neyða þær til með lögum, að kenna sig við fornafn föður síns, þar sem það vitanlega tíðkast nálega ekki í þeirra landi, að menn sjeu nefndir öðru nafni, en ættarnafninu. Kona, sem væri dóttir manns, er hjeti P. F. Hansen og venjulega kallaður aðeins Hansen, yrði t. d. að einkenna sig fyrir öllum lýð með því nafni föður síns, Peter eða Frederik, sem hún ef til vill aldrei hefði heyrt neinn nota, nema nánustu ættingja innan veggja heimilisins. Jeg hygg, að stjórnarfrv, sje nærtækara í þessu efni, og vil því ráða til, að brtill. nefndarinnar verði ekki samþykt. -- Þetta var nú önnur höfuð-brtill. nefndarinnar, en hin er sú, að óskilgetin börn skuli hafa rjett og skyldu til að bera ættarnafn föður síns. Jeg vil geta þess, að þegar frv. var samið, var þetta atriði vandlega íhugað í stjírnarráðinu. Frá gömlum tímum hvílir eins og blettur á óskilgetnum börnum, og svo ranglátt sem það er, verða þau enn þá fyrir margvíslegum rjettarmissi í löggjöfinni, fá t. d. ekki arf eftir föður eða föðurfrændur, nema þau sjeu arfleidd sjerstaklega. Það getur því virzt ósanngjarnt, að svifta þau þar á ofan rjetti til ættarnafns föður síns, en samt sem áður varð það ofan á, að þetta ákvæði var tekið inn í stjórnarfrv., og skal jeg nú gjöra grein fyrir, hvernig á því stendur. Jeg vil ekki minnast á þau tilfelli, þar sem fleirum en einum getur verið til að dreifa um faðerni. Slíkt er ekki óalment, og hafa á síðustu tímum verið kveðnir upp ekki allfáir úrskurðir, þar sem 2 eða 3 menn eru skyldaðir til meðlags með sama barninu. í slíkum tilfellum getur auðvitað ekki verið að ræða um ættarnöfn, því að þegar svo er ástatt, verða börnin í raun og veru að teljast föðurlaus. Hitt kemur hinsvegar þráfaldlega fyrir, að maður leyfir stúlku að sverja upp á sig barn, og bendir þá ólutaðeigandi oft á um leið, að stúlkan hafi átt mök við fleiri en hann. Í slíkum tilfellum virðist hart, að barnið hafi rjett til ættarnafns föður síns, það er eins og að þvinga því inn í asttina. Af þessari ástæðu tók stjórnin áminzt ákvæði inn í frv. sitt, en annars gjörir hún þetta atriði ekki að kappsmáli, því rjettarstaða óskilgetinna barna er mjög ranglát og þyrfti að breyta henni með Iögum. En meðan það er ekki gjört, virðist eðlilegast, að ættarnafnið fylgi arftöku. Þetta voru nú að minni hyggju aðalbrtill. nefndarinnar, en jeg vil þó minnast á nokkur önnur atriði. Nefndin talar um kenningarnöfn, þ. e. nöfn, sem menn hafa í viðbót við fornafn og föðurnafn. Mjer er ekki fullljóst, hvað nefndin á við með þessu; ef til vill á kenningarnafn að merkja hið sama, sem auknefni, sem talað er um í upphafi 8. gr. stjórnarfrumv., en í því merkir auknefni og ættarnafn í raun og veru hið sama, stjórnin átti þar með við slík nöfn, sem ýmsir menn á síðari tímum hafa verið að taka sjer, t. d. Kjarval, Kamban o. fl., og er víst meiningin, að þessi auknefni verði ættarnöfn; að minsta kosti skildi jeg svo grein í Skírni, sem kom út fyrir nokkrum árnm og rituð var af einum þeirra manna, sem hefur tekið sjer slíkt nýnefni. Jeg hygg því, að þetta orð, kenningarnafn, sje óþarft, því að það mun tákna sama sem ættarnafn. Hvað á orðið „venjulega“ í 1. málsgr., brtill. að þýða. Jeg sje að háttv. 2. þm. N.-Múl. hefur komið fram með brtill. um, að það verði felt burt, og vil jeg mæla með því, að það verði gert. - Í brtill. við 6. gr. frumvarpsins, eru ættarnöfn, sem enda á son, sen eða dóttur talin meðal hneykslisnafna. Það er satt, að ættarnafn, sem endaði á dóttur, væri sannkallað ónefni, en jeg veit ekki til, að nokkur maður hafi borið slíkt nafn. Jeg tek þetta fram vegna þess, að seinni tíma menn kynnu að halda, að þetta hafi einhverntíma verið tíðkanlegt, af því að það stendur í álitsskj. nefndarinnar. Jeg er samd. nefndinni, að endingin sem er óhæfileg, enda hafa slík nöfn, mjer vitanlega, ekki verið tekin upp síðustu 30–40 ár. En nokkrar af merkustu ættum landsins bera nöfn, er svo enda, og eru því öll líkindi til, að þau verði alllanglíf í landinu. Aftur á móti get jeg ekki hneykslast á endingunni son. Sú ending er höfð óbeygjanleg og virðist vera vel á því, bæði fyri karl og konu. - Í enda þessarar brtill, er ákvæði um, að leita skuli álits og hlíta úrskurði íslenzkukennarans við Mentaskólann jafnan þá, er einhver vill taka upp nýtt ættarnafn. Mjer hefði þótt viðkunnanlegra, að íslenzkukennaranum við háskólann hefði verið ánafnað slíkt úrskurðarvald. Það ætti ekki að gjöra honum lægra undir höfði en íslenzkukennaranum við Mentaskólann; þeir ættu að minsta kosti að vera jafn rjettháir í þessu efni. Í brtill. við 2. gr. frumvarpsins virðist það princip brotið, að ættarnafnið skuli jafnan fylgja karlleggnum. Þar er sem sje ákveðið, að ef kona skilur við mann sinn að lögum, skuli henni frjálst að taka upp aftur ættarnafn sitt, hafi hún nokkurt ættarnafn átt, og ennfremur, að þau börn hennar, sem hún hefur foreldraráð yfir, megi einnig hafa nafnaskifti. Jeg hugsa, að þetta mundi valda óhæfilegum ruglingi, ef það yrði að lögum, og mundu ættfræðingarnir fá að kenna á því. Því miður virðist hjónaskilnaður fara meira og meira í vöxt, og er því hjer um allþýðingarmikið atriði að ræða. Nafnfesti er gott og gamalt orð, en ekki kann jeg við að nota það eins og það er notað í brtill. nefndarinnar. Jeg hygg enda, að það sje alveg rangt, að nota það í þeirri merkingu, sem nefndin ætlast til. En sje það notað, þá nær það engri átt, að nota það eingöngu um þau leyfisbrjef, sem maður fær hjá stjórnarráðinu, til að breyta nafni sínu. Það ætti þá einnig að ná til svokallaðra konunglegra leyfisbrjefa, því stjórnarráðið gefur þau einnig út í nafni konungs „ad mandatum“, sem kallað er. Það gleður mig að heyra, að hin háttv. nefnd hefur í hyggju, að koma fram með fleiri umbætur á frumv. við 3. umr. og vona jeg, að hún taki þá til íhugunar þær athugasemdir, sem jeg nú hef komið fram með. Að lokum skal jeg geta þess, að þó að jeg sje hjer í umboði ráðherra, þá eru það mínar eigin skoðanir, sem jeg ber fram. Jeg hef ekki nærri altaf tíma eða tækifæri til þess að bera mig saman við ráðherra fyrir þingfundina, og verður því það, sem jeg legg til málanna oft að standa fyrir minn eiginn reikning.



Jeg er yfirleitt samþykkur efni og stefnu frumvarpsins. Þá er slík mál sem þetta frv. koma fram, álít jeg, að fara verði varlega í, að ekki megi ganga mjög nærri persónufrelsi manna. Þessvegna hef jeg leyft mjer að koma fram með breytingartillögur mínar. Háttv. framsögum. (Jósef. Bj.) gat þess, að það hefði gleymzt eða skotizt yfir að miða ákvæðið um notkun fornafna við lögaldur. Jeg hef stungið upp á, að binda það atriði við 18 ár. Þá eru menn hálfmyndugir og geta gert ýmsa samninga með samþykki tilsjónarmanns síns, og þykir mjer því rjettara, að miða ákvæðið við það aldurstakmark. Sá, sem heitir mörgum nöfnum, getur heldur viljað, þegar hann eldist, taka upp það nafn, sem hann var ekki kallaður, meðan hann var yngri, og slíkt er sjálfsagt að leyfa, og þótti hæfilegt, að miða það við 18 ára aldur, því að þá á maðurinn að vera orðinn nógu gamall til að ákveða það, hvort hann vill heldur nota annað nafn en áður; og því fremur tók jeg þetta aldursmark til, sem nefndin miðar einmitt nafnaskifti í 3. gr. við 18 ára aldur. Annars stendur mjer í rauninni á sama, hvort miðað er við 18 ár eða 25 ár. 2. brtill. mín eða b.-liðurinn í brtill. fer fram á að fella burt úr brlill. nefndarinnar, 2. gr., sem á að verða í frv., þessi orð: „og skal hann rita þau fullum stöfum nema stytting sje heimiluð, sbr. 8. gr.; og sleppa að öllu þeim fornöfnum sínum, sem hann notar ekki“. Jeg vil helzt, að menn megi ráða því sjálfir, hvernig þeir rita nafn sitt, hvort þeir rita það með fullum stöfum eða skammstafa það, og í þessu, sambandi skal jeg geta þess, að jeg er ósamþykkur nefndinni um 8. brtill. b. 2 um, að stjórnarráðið láti semja og gefa út skrá yfir skammstafanir á fornöfnum manna, er heimilt sje að nota. Jeg vil helzt hvoruga skrána, sem talað er um í stafl. b. Jeg sje ekki, að nauðsyn sje á hinni fyrirhuguðu ættarnafnaskrá. Og skrá yfir skammstafanir er lítt semjandi. Það væri meiri ástæða, til að ákveða, að allir væru skyldugir til að rita nafn sitt svo skýrt, að hægt væri að lesa það, því það er eins og sumir hafi ánægju af því, að skrifa nafn sitt svo óskýrt, sem hægt er. 3. brtt. mín fer fram á að fella burt orðið „venjulega“ í næstu málsgr. í 2. gr. Nefndin setur fram almenna reglu í þeirri málsgrein, en gerir svo í næstu málsgrein á eftir undantekning frá þeirri reglu, sem sje, að föðurnafn megi skammstafa á undan kenningar- eða ættarnafni, og hygg jeg, að það sje í rauninni eina undantekningin, sem hún vill gera frá hinni almennu reglu, en þá á orðið „venjulega“ að falla burtu. Hæstv. umbm. ráðherra minntist á þessar brtill. minar og var þeim samþykkur, og eg vona, að h. deild geti einnig fallizt á þær. Um 2. málsgr. í 3. gr. í brtill. nefndarinnar óska jeg þess, að hún verði borin upp í tvennu lagi, þannig, að setning in: „þessi nafnskifti mega ná til barna hennar“ og út, sje borin upp sjer. Jeg er mótfallinn henni af sömu ástæðu og háttv. umboðsm. ráðherra (KI. J.) tók fram. Við 7. brtl. nefndarinnar hef jeg sömu athugasemdir að gera og háttv. umboðsm. ráðh. (KI. J.). Jeg er bæði mótfallinn ákvæðinu um sen og dóttir eins ákvæðinu um að leita og hlífa úrskurði íslenzku kennara Mentaskólans um, hvort etthvert nafn sje hafandi í málinu. Jeg kann ekki við ákvæðið um að „hlíta úrskurði hans“. Jeg kynni betur við, að þar stæði að eins að leita skyldi álita hans. Hugsazt getur, að þá stöðu skipi einhver sjervitringur, er fer oflangt í þessu efni. Mjer er þetta samt ekkert kappsmál. Um 11. gr. tek jeg það fram, að jeg óska, að orðin „eftir sem áður“ í fyrri málsgrein hennar falli burt. Þau eru með öllu óþörf. Síðari hluti þessarar greinar er og varhugaverður. Mjer finst prestum vera fengið of mikið vald í hendur. Það er og mikil spurning, hvað skilja á við „hneykslanleg nöfn“. Jeg vildi gjarnan orða það á annan veg. Ef nöfnin eru verulega hneykslanleg eins og sum þau nöfn, sem háttv. framsm. (Jós. Bj.) tók fram, þá er rjett, að prestur hafi rjett til að neita að skíra þau. En annars kýs jeg helzt, að hann hafi að eins tillögurjett um þau nöfn, er skíra á, og vildi óska, að ákvæðið væri orðað á þá leið. Ef presturinn er laginn, þá getur hann ráðið miklu um nöfnin, ef þau eru nokkuð athugaverð. Jeg segi þetta ekki út í loftið, heldur af eigin reynslu. Það hefur nokkrum sinnum komið fyrir, að mjer hefur ekki geðjazt að þeim nöfnum, er foreldrar í fyrstu vildu hafa, og jeg hef þá bent þeim á, hvað mjer þætti að, og leiðbeiningar minar hafa æfinlega verið teknar til greina, ef mjer hefur þótt nokkru skifta. Jeg hef ekki viljað gera fleiri brtill. að þessu sinni. Jeg vil sjá, hvað samþykt verður af breyttill. nefndarinnar. Það verður betra að átta sig á málinu, er allt er komið í eina heild.

Framsögnmaðnr (J.B.): Háttv. umboðsmaður ráðh. (Kl. J.) minntist á tvær aðalbr. nefndarinnar á frv. Hann var nokkuð á öðru máli en nefndin um rjett óskilgetinna barna til ættarnafns föður síns. Þar vildi nefndin, að skilgetin og óskilgetin börn væru jafn rjetthá. Hæstv. umboðsm. ráðherra vildi láta þennan rjett til að bera ættarnafn fylgja arftökurjettinum. Jeg skal játa, að jeg er að nokkru leyti samdóma háttv. umboðsm. (Kl. J.) um þetta efni, að það væri eðlilegast, að arftðkurjettur og rjettur til ættarnafna fylgdust að. En jeg vil ekki láta það standa í vegi fyrir rjetti til ættarnafna, að ekki hefur enn verið numið úr lögum annað eins ranglæti og það, að óskilgetin börn hafa ekki erfðarjett, og jeg tel óhugsandi, að slíkt ranglæti standi lengi ennþá í lögum. Í þessu. eiga skilgetin og óskilgetin börn að vera jafn rjetthá. Og gamlar og rótgrónar venjur ættu ekki að geta haldizt lengi, er viðurkent hefur verið, að þær væru ranglátar. Og nefndin stendur fast á því, að þessi rjettindaákvæði nái til allra barna, að minnsta kosti til þeirra barna, er játað hefur verið faðerni að. Aftur viðurkenni jeg, að rjett sje að undanskilja börn frá þessum rjetti í tilfellum, þar sem mörgum er dreift við faðernið. Þá verður að telja barnið föðurlaust. Jeg skal þá örlítið minnast á auknefni. Mörg suknefni eru byrjun ættarnafna. En munurinn á kenningarnöfnum og ættarnöfnum er mjög óljós, og nefndin vildi gera skýran greinarmun á þeim. Kenningarnafn er það, er að eins einn maður ber, en gengur ekki að erfðum til niðja hans, t. d. Bjarni frá Vogi, Jónas frá Hriflu. o. fl. Engum dettur í hug að þessi nöfn gangi að erfðum. Það eru kenningarnöfn. En ættarnöfn það, er gengur að erfðum. Jeg sje ekki neitt á móti því, að gera greinarmun á þessu. Um bendingar þær, er fram hafa komir um dóttir, son og sen skal jeg ekki deila við menn. Nefndin er auðvitað fús á að taka slíkar bendingar til íhugunar, en jeg get ekki sagt um, hvað hún kann að fallast á, fyr en hún hefur haft fund með sjer um þær. Þeir háttv. þm. N. Múl. (E. J.) og háttv. umb. ráðh. minntust á orðið „venjulega“ í 2. málagr. 2. gr. í brtill. nefndarinnar, og þótti það vsjárvert. Það fæ eg eigi sjeð. Meiningin með því er ekki önnur en sú, sem kemur fram í næstu málsgr. eftir, að þegar maður hefur ættarnafn, sje hann eigi skyldur til að skrifa föðurnafn sitt fullum stöfum, en ella altaf. Það mætti ef til vill orða þetta þannig: Hver maður skal ávalt rita föðnrnafn sitt fullum stöfum, nema þegar hann hefur kenningarnafn eða ættarnafn. En það er engin ástæða til að stryka orðið alveg út. Þá minntist háttv. umboðsm. ráðh. (Kl. J). á 3. gr., ákvæðið um, að kona megi taka upp ættarnafn sitt, ef til væri, og slíkt skyldi ná til barna hennar, og þótti slíkt ekki í samræmi við frumvarpið. Það má segja bæði já og nei við þessu. Það er á móti rauða þræðinum í frv., því að reglan er, að ættarnöfn gangi í erfðir í beinan karllegg, en það er aftur í samræmi við það ákvæði, að hver maður á rjett á að skifta einu sinni um nafn. Annars er nefndin fús á að athuga þetta nánar. - Háttv. þm. N. Múl. þótti það ákvæði athugavert, að hlíta skyldi úrskurði íslenzkuhennara Mentaskólans um þetta mál. Háttv. umbm, ráðh. tók og fram, að eðlilegra væri að leita norrænu-prófessors háskólans um þetta, og má vel vera, að það sje rjett. En aftur óttast jeg ekki hitt, eins og háttv. þm. N.-Múl. (E. J.), að hann kynni að verða einhver sjervitringur, er notaði vald sitt um of. Það verður að treysta því, hvort heldur það væri íslenzku-prófessor háskólans eða íslenzku-kennari Mentaskólans, er leitað væri úrskurðar hjá um þessi efni, að þeir leyfðu eigi, að neitt hneykslanlegt nafn yrði tekið upp. Hátt. þm. N.-Múl. (E. J.) vildi eigi, að prestar hefðu meira en tillögurjett um nöfn barna, og taldi líklegt, að það mundi duga. En jeg er ekki viss um, að þetta sjerjett, Jeg hef heyrt tvo menn segja dæmi þess, er foreldrar vildu eigi fara eð ráðum prests í þessu efni og hætta við nöfn, er þeir töldu hneykslanleg. Jeg tel því fulla ástæðu til að veita prestum þann rjett, er hjer er stuugið upp á. Hef jeg svo ekki fleiru að svara að sinni.



Jeg finn ástæðu til að taka enn að nýju til skoðunar 3. br.tilt. h. nefndar. Hún verður því athugaverðari, því nánara sem hún er athuguð. Setjum svo, að kona skilji við mann sinn og hafi átt með honum tvo drengi, og að þessir drengir sjeu barnungir, svo sem 3 og 5 ára, þegar skilnaðurinn gerist. Eftir tillögu nefndarinnar er henni frjálst, að taka upp hið fyrra ættarnafn sitt ekki einungis fyrir sig sjálfa, heldur líka fyrir drengina sína, og þetta gerir hún kannske, eða að minnsta kosti meðfram í hefndarskyni við manninn. En á þeim aldri er ekki við því að búast, að þeir sjeu færir um að gera sjer grein fyrir, hverja þýðingu nafnabreytingin geti haft fyrir þá. Því getur hæglega svo farið, og er næsta eðlilegt, að þegar þeir eru komnir til vits og ára, þá vilji þeir taka upp ættarnafn föður síns; en nú er þeim það fyrirmunað, því að eftir tillögu h. nefndar, 5. gr. 6, í endanum á enginn að geta fengið breytt nafni sínu oftar en einu sinni. Það er nokkuð hart, að mönnum skuli vera fyrirmunuð nafnbreyting á fullorðins aldri af þeirri sök, að nafninu hefur verið breytt af öðrum, meðan þeir voru á óvita aldri. Þetta bið jeg h. nefnd að athuga vandlega, og jeg tek undir með h. 2. þm. N.- Múl. (E. J.), að eg óska, að þessi liður verði borinn sjerstaklega undir atkvæði.



Jeg vil minnast örfáum orðum einmitt á þetta atriði, sem háttv. umboðsmaður ráðherra (Kl. J.) talaði um. Byrja jeg á því, að jeg óska, að háttv. deild láti vera að fella brtll. nefndarinnar við þessa umræðu; það er tími til stefnu að gera það við 3, umr., ef málið hefur þá ekki skýrzt þannig, að samkomulag náist. Það hefur verið sagt, að 3. brtl. nefndaninnar væri brot á þeirri reglu, að ættarnöfnin gangi í beinan karllegg. Hitt er raunar líka brot á reglunni, að menn megi taka upp ný ættarnöfn og leggja gömul niður, og eigi veldur það minni ruglingi fyrir ættfræðingana. Eg veit ekki betur, en það sje almenn regla, þar sem ættarnöfn tíðkast, að kona, skilin við mann sinn, geti fengið leyfi til þess, að börnin taki upp ættarnafn hennar. Skal jeg þar vísa í dönsk lög frá 22. apríl 1904 um þetta efni; þar er það leyft. Hjer finna menn ekki mjög til þessarar þarfar, en öllum, sem verið hafa í öðrum löndum, mun vera það Ijóst, hvernig á því stendur, að móðir þráfaldlega óskar þess, að börn hennar beri ættarnafn hennar en ekki mannsins. Hjónaskilnaðurinn stafar ekki svo sjaldan af því, að maðurinn hefur aðhafzt eitthvað, sem varpar skuggabletti á nafn hans, og þá er það ofur skiljanlegt, að móðirin vilji koma í veg fyrir það, að ættarnafn barnanna verði þeim sí og æ til vanvirðu. Jeg bið því háttv. deild að íhuga það vandlega, hvort rjett sje að fyrirmuna með öllu móðurinni, að láta börn sín taka upp sitt ættarnafn hvernig sem á stendur. Háttv. umboðsm. ráðherra (Kl. J.) sagði, að það væri hart, að maður gæti ekki tekið upp ættarnafn föður sins aftur, ef móðir hans hefði fengið honum annað ættarnafn, þegar hann var á óvita aldri. Þetta mun varla vera rjett athugað, því hafi móðirin fengið breytingu á ættarnafni óvita barns síns, eða meðan það var ekki sjálfu sjer ráðandi, þá hefur það ekki breytt nafni sjálft, og ætti því að geta fengið síðar leyfi til nafnbreytingar. Þegar athugað er, hve afarmargbreyttar orsakir hjónaskilnaðar eru, þá verður það skiljanlegt, að það komi fyrir, að móðirinni sje mjög um geð, að börniu beri ættarnafn föðursins, og að ógeð þetta sje bygt á fullum rökum. Þetta vill nefndin að tekið sé til greina. Þá er að minnast nokkuð á endingarnar son og dóttir. Það mun satt vera, að nú endi ekkert ættarnafn á dóttir, er nefndinni virðast ættarnöfn, sem enda á son jafn aflagisleg og vildi vekja athygli á því - nefndi þessvegna hvorttveggja. Nefndin vill ekki hafa endinguna son í ættarnöfnum, því að þótt hún tíðkist annarsstaðar, á það fjarska illa við eðli islenzkrar tungu að hnýta henni óbeygjanlegri aftan við nöfn. Mundi það ekki láta illa í íslenzkum eyrum, að heyra einhvern segja, að hann ætlaði heim til Lárusar Bjarnason? Enn kemur það til greina, að sá, sem verður fyrstur að krækja sér í eitthvert ættarnafn upp á son, bægir öllum öðrum frá að taka það, þótt þeir að öðru leyti hafi alveg sama rjett til þess sem hann. Þannig útilokaði sá, sem fyrstur tæki upp ættarnafnið Jónsson, alla aðra frá að taka það ættarnafn. Einn þeirra manna, sem nú sitja á þingi, hefur Bjarnason að ættarnafni. Það ættarnafn hafði hann tekið fyrir 1. jan. 1901, og eru með því allir útilokaðir frá því eftirleiðis að taka sjer það ættarnafn, ef frv. stjórnarinnar væri fylgt. Jeg hygg, að stjórnin hafi ekki hugsað til fulls um það, sem jeg hef fært hjer fram. Skal jeg svo enda ræðu mína með því að ítreka þá ósk mina, að brtill. nefndarinnar um rjett fráskilinna kvenna til að taka upp ættarnafn sitt fyrir sig og börn sin, verði eigi feld að þessu sinni, og lang helzt óska jeg, að löggjöf vor verði í þessu látin vera í samræmi við löggjöf annara landa.



Jeg leyfi mjer að gera stutta grein fyrir atkvæði mínu. Mjer skilst, að tvær ástæður sjen fyrir frv. þessu. Fyrri ástæðan sje sú, að með lögunum eigi að koma í veg fyrir það; að tíðar og takmarkalausar nafnbreytingar valdi glundroða í viðskiftalífinu; en síðari ástæðan sje málhreinsunarástæða. Sú ástæða getur ekki komið til greina. Jeg hygg, að löggjafarvaldið geti alls eigi verndað málið með lagafyrirmælum. En annað getur það gert og á að gera: Það á að vanda sem bezt mál á lögum sínum; á þeim á að vera fyrirmyndar íslenzka. Eina ástæðan fyrir því, að farið sje að semja lög um þetta efni, er því sú, að nafnbreytingarnar valdi miklum ruglingi á viðskiftalífinu og örðugleikum. Reynslan mun hafa sýnt, að svo er ekki, því að þótt það kunni að mega finna einstök dæmi þess, þá er það ekki næg ástæða til þess, að farið sje að semja heila lagabálka til að lækna svo litla meinsemd. Jeg er þess viss, að þetta frv. er ekki knúð fram af því, að lífið og reynslan hafi gert kröfur til þess; heldur er það sprottið af hræðslu við framtíðina; menn hafa gert sjer grýlur útí loftið um hana. Það er óviturlegt, að vera að semja lög, þar sem brýn nauðsyn kallar ekki að, og það sje jeg ekki, að hún geri hjer. Sjeu svo lögin óheppileg, þá er ver farið en heima setið. Og jeg er hræddur um, að hjer sje verið að smíða slík lög; það gefur bendingu í þá átt, hve ósammála menn eru hjer um margt. Auðsætt er það, að stjórninni er hjer aukið töluvert erfiði. Jeg fæst að vísu ekki mjög um það. En þeim, sem um nafnbreytingarnar þurfa að sækja, eru líka sköpuð óþörf óþægindi, og mest fyrir þá sök er jeg algerlega móti frv. Það getur að vísu verið, að ekki sje öllu minni þörf á, að lögskipa um nafnabreytingar, en var t. d. á lögunum um eggjasölu eftir vigt, sem nú eru komin í gildi, en margt getur þingið þarfara unnið, en að eyða tíma í slíkar lagasmíðar.



Jeg verð að mótmæla því, að það sje rjett hjá h. þm. V.-Sk. (S. E.), að nafnbreytingarnar valdi litlum glundroða í viðskiftalífinu. Maður, - sem þessu er mjög kunnugur, h. 2. kgk. (E. Br.), segir mjer, að það hafi komið fyrir, að menn hafi orðið að hverfa frá og ekki getað fengið lán í landsbankanum sökum nafnbreytinga. Annarstaðar má og fá mörg dæmi þess, að nafnbreytingar hafa valdið glundroða í viðskiftalífinu. Jeg vil með leyfi h. forseta lesa nokkuð upp úr ræðu h. flutn.m. máls þessa á síðasta þingi (Guðl. G.). Eftir að hann hefur nefnt ýms dæmi, segir hann: „T. d. hefur það viljað til í sakamáli, að stúlka hefur heitið Sigríður Ingibjörg Jónsdóttir. Hún var fædd í Húnavatnssýslu, en átti heima í öðru lögsagnarumdæmi og komst þar í þjófnaðarmál. Svo hverfur hún, og fyrir hendingu vitnaðist, að hún hefði skift um nafn, hjet áður Sigríður Jónsdóttir, en kallaði sig nú Ingibjörg Vatnsdal. Auðvitað nefni jeg ekki rjett nöfn, vil ekki gera það hjer í þingsalnum“. Mjer dettur ekki í hug, að h. flutn.m. (Guðl. G.) hefði borið þetta fram, hefði hann ekki rekið sig á það.  (S. E.: Þetta er að eins eitt dæmi)  . Hjer er eitt nefnt, en mörg fleiri mætti færa til, ef vildi. Fyrir skömmu hefur mjer verið sagt frá manni, sem hjet tveim nöfnum. Í einum landsfjórðungnum nefndist hann síðara nafninu; þar komst hann í klandur. Síðar fluttist hann í annan landsfjórðung. Þegar þangað kom, tók hann upp hitt nafnið. Mundu ekki hafa getað stafað óþægindi af þessu? Það er satt, að það er torvelt að vernda málið til fulls með löggjöf; en sjálfsagt er það þó, að löggjafarvaldið geri alt, sem það getur til þess, og hjer er stigið spor í þá átt.

Sigurður Stefánsson framsögumaður: Við fyrstu umræðu þessa máls hjer í háttv. deild tók jeg fram svo greinilega sem mjer er hægt, af hverju það væri, sem frumv. þetta er fram komið, svo jeg hefi þar engu við að bæta; einkanlega þar sem háttv. nefnd hefur skýrt málið í áliti sínu. Þó er það ein mótbára, sem jeg gæti hugsað mjer, sem jeg vildi minnast á, og það er, að leið þessi sje nokkuð seinfarin, og skal jeg fvrir mitt leyti játa, að svo er, en þar til er því að svara, að jeg býst ekki við, að landssjóður geti að svo stöddu lagt út í svo mikinn kostnað, að taka að sjer landhelgisvarnirnar, heldur verði hann smátt og smátt að búa sig undir það, að geta tekið þær að sjer, að meiru eða minna leyti. Þetta frumv, ber því að skoða aðeins sem undirbúning undir það, að geta síðar tekið að minsta kosti verulegan þátt í landhelgisvörninni. Að öðru leyti ber nefndarálitið svo greinilega með sjer, hver skoðun nefndarinnar er, að jeg finn ekki ástæðu til þess að tefja tímann með því að fara frekar út í málið, að minsta kosti ekki fyr, en mótmæli koma fram. Nefndin hefur gert eina breytingartillögu, sem sje þá, að sjóðurinn skuli vera ávaxtaður í Landsbankanum, í stað þess að í frumv. stóð í einhverri trygðri peningastofnun. Það hafa síðan komið fram raddir um það, að það sje ekki rjett, að ganga framhjá Landsbankanum með ávöxtun opinberra sjóða, og nefndinni virðist þetta vera rjett, og vildi þessvegna taka það greinilega fram, að fje sjóðs þessa skyldi ávaztast í Landsbankanum. Það má ennfremur á það líta, að með því að ávaxta sjóð þennan þar, þá eykst talsvert fje það, er hann hefur til umráða; veltufjeð verður meira, svo hann getur lánað meira út, og þannig orðið fleirum að liði.

Umboðsmaður ráðherra (Kl. Jónsson). Hjer er komið fram eitt frv., er miðar að því, að búta landssjóðinn niður í smáhluta. Þessi stefna er ekki ný, heldur hefur hún mjög magnast hin síðari ár. En þó að mjer og fleirum sje ekki um hana gefið, þá verð jeg þó að lýsa því yfir, að jeg finn ekki neitt sjerlega athugavert við þetta frv., því tilgangurinn er góður, sem sje sá, að efla sjávarútveginn. Jeg verð að játa það, að framkoma þessa frv. fremur gladdi mig, er jeg gætti þess, að samtímis kom fram frv. í háttv. n. d., um að botnvörpusektirnar rynnu í Fiskiveiðasjóð, því jeg verð að vera samdóma h. fltm. (Sig. Stef.) og h. nefnd um, að þetta fyrirkomulag, að verja sektunum til þess að vernda landhelgina, sje mikið heppilegra. Þegar litið er á styrk þann, er veittur hefur verið til landbúnaðarins og sjávarútvegsins, þá sjá allir, að þar er ekkert samræmi á milli, og það er sjálfsagt að efla sjávarútveginn meira en gert hefur verið. Breytingartill. þá, sem nefndin kom fram með, að jafnan skuli ávaxta hjá Landhelgissjóðsins í Landsbankanum, verð jeg þó að telja varhugaverða. Þó jeg hafi í sjálfu sjer ekkert á móti því, að ávaxta sjóðinn í Landsbankanum, þá verð jeg þó að efast um, að Landsbankinn, og yfir höfuð hvor bankanna hjer sem er geti greitt alla upphæðina út, hvenær sem hennar kann að verða óskað, eins og þó hlýtur að vera meiningin eftir frumvarpinu. Ef sjóður þessi hefði verið stofnaður árið 1901, sbr. nefndarálitið, og sektirnar árlega verið lagðar inn í Landsbankann, þá væri búið að greiða í sjóðinn sektarfjeð í þessi ár um 320 þús. kr.; þar við bætast svo tillög úr landssjóði, 5000 kr. á ári í 12–13 ár eða 60–65 þús. kr., og mætti því gera ráð fyrir, að sjóðurinn væri nú orðinn um 450 þús. kr. með vöxtum og vaxtavöxtum. Jeg tel þetta með rúmum tölum, en vitanlega má reikna það nákvæmlega ef vildi, en það skakkar aldrei miklu. Það væri því hægt, fyrir þá upphæð, er sjóðurinn væri nú orðinn, eins og nefndin tekur fram, að fá bygt skip af stærð við Fálkann, jeg man auðvitað ekki með vissu hvað hann kostaði, en mig minnir að það væri um 1/2 milj. kr. Skip af þessari stærð er nú hægt að fá bygt á mjög skömmum tíma, svo að það tæki ekki nema 7–8 mánuði og þyrfti því, ef ákveðið væri t. d. nú að byggja skipið, að greiða út andvirði þess á sama árinu. En getur þá Landsbankinn snarað út upphæðinni svo að segja á einu ? Jeg efa, að hann geti það, nema þá með því, að segja upp lánum hjá mörgum viðskiftavinum sínum, og það mundi koma sjer mjög illa og baka mönnum óþægindi. Og jeg segi þetta ekki alveg út í bláinn. Á fyrstu árum stjórnarinnar hjer, hafði hún oft mikið fje í kassa, en sá siður var þá, og er raunar enn, er svo stendur á, að geyma ekki meira fje í kjallara en um 100,000 kr. Það kom því oft fyrir, er mikið fje var fyrir og farið var til Landsbankans, til þess að setja það þar á vöxtu, að Landsbankinn neitaði því viðtöku, vegna þess að hann treysti sjer ekki til þess að greiða það alt út í einu, sem við mátti búast. Þetta varð til þess, að því var stundum skift á milli bankanna, en stundum var bankanum hjálpað með því að leggja það inn á hlaupareikningskontó fyrir lægri vexti, og stundum var jafnvel meira fje fyrir hendi í kjallara, en þurfti að halda á í bráðina. Jeg verð því að efa það, að hvorugur bankinn sem er, mundi geta svarað út allri upphæðinni í einu. Þetta verð jeg að biðja háttvirta nefnd að athuga. Það er gert ráð fyrir því í nefndarálitinu, að landsstjórnin semji skipulagsskrá og reglugerð fyrir sjóðinn, en jeg sje ekki, hvar heimild til þess er. Það er föst venja, að láta ákvæði um þetta standa í lögunum, og jeg fyrir mitt leyti kann mikið betur við það, þó það máske þyrfti ekki. Annars lægi nærri, að því ákvæði væri bætt inn í 6. gr. frumv. Þetta vænti jeg, að háttv. nefnd vilji gera svo vel að athuga.



Jeg vildi aðeins taka það fram, að jeg get verið samþykkur háttv. flutningsmanni (Sig. Stet.) og háttv. nefnd, að þetta mál eigi fram að ganga. Jeg tel sjálfsagt, að við strax á þessu þingi förum að undirbúa oss til þess síðar að geta tekið að oss strandvarnirnar. Og jeg er einnig samdóma háttv. nefnd um það, að til þess sje bezt að nota fje það, er við fáum í sektir fyrir ólöglegar botnvörpuveiðar. Jeg tel það hvorki forsvaranlegt nje rjett, að láta þétta fje vera með öðrum tekjum á fjálögunum, og nota það síðan í ýms ársútgjöld; því föst ársútgjöld vor eigum við að greiða á annan hátt, með tollum og sköttum; og jeg tel þeim mun betur fara á þessu, þar sem Danir telja fje þetta eftir oss. Þegar jeg Ias frv., þá datt mjer fyrst í hug: á að leggja meira fje til sjóðsins en þetta? Það er vitanlega ekki hægt að segja um það, hversu mikið fjesektirnar verða fyrir ólöglega fiskveiði, og því þaðan af verra að segja, hvenær sjóðurinn verði nothæfur. Eu víst er um það, að þetta er mikið fje eftir reynslu síðustu ára. Ef sjóður þessi hefði verið stofnaður um síðustu aldamót, væri hann nú orðinn yfir 200 þús. kr., auk vaxta og vaxtavaxta. En jeg sje ekki ástæðu til að leggja að sinni neitt sjerstakt fje til sjóðsins úr landsjóði, því fjárhagur landsins er þröngur og eigi líklegt, að sjóðurinn taki fyrst um sinn til starfa. Jeg álít heldur ekki rjett, að leggja sjóðnum árlega fúlgu úr landssjóði, fyr en búið er að leggja ákvarðað „Plan“ fyrir notkun hans. Um þetta atriði áskil jeg mjer rjett til að gera till. til 3. umr. En fyrir mjer er það mest um vert, að sektsfjeð sje notað á þennan hátt, og mjer skylst á þessu frumvarpi, að það þurfi ekki mjög mikið fje til þess að sjóðurinn geti komið að notum. Jeg fyrir mitt leyti er ekki í vafa um það, að eitt skip, eins stórt og venjulegur trollari, með 8–9 mönnum geti gert meira gagn til þess að verja oss fyrir ólöglegri síldveiði milli Langanes og Horns, en Fálkinn nú gerir. Og slíkt skip ætti ekki að kosta meira en 10–15 þús. kr, um síldveiðitímann. Þetta tek jeg fram, svo menn geti sjeð, að sjóðurinn geti gert gagn, áður en hann er orðinn mjöð stór. Um breytingartillöguna, að ávaxta sjóðinn í Landsbankanum, er jeg háttv. nefnd sammála.



Jeg vil fullvissa hinn háttv. framsm. um, að jeg sje ekki eftir þessum 5000 kr. til sjávarútvegsins. Því að það er sannfæring min, að sá atvinnuvegur hafi lengi verið fremur útundan í þinginu. En jeg er hræddur um, að ef þessar 5000 kr. - og svo ef til vill, aðrar 5000 kr. og hinar þriðju 5000 kr. - eru teknar úr landssjóði, þá muni þrengja um of að fjárhag landsjóðs, svo að peningar fáist ef til vill ekki til annara nýtilegra fyrirtækja sjávarútvegnum til eflingar. Jeg veit t. d., að von er á beiðni frá Fiskiveiðafjelaginu um 12,500 kr. ársstyrk, og hygg jeg, að það mundi ekki greiða fyrir þeirri fjárveitingu, ef þessi till. yrði samþykt. Annars held jeg, að hægt sje, að gera ýmislegt fyrir strandvarnirnar, þó menn ekki einskorði fyrirætlanir sínar við það, að koma upp strandgæzluskipi. Kostnaðurinn við það fyrirtæki, er afarmikill. „Islands Falk“ kostaði nm 580 þús. krónur, og úthaldskostnaðurinn er um 130 þús kr. á ári. Jeg held, að margt megi gera fyrir strandvarnirnar, fyrir talsvert minna. fje.

Sigurður Stefánsson; framsn.: Háttv. umboðsmaður ráðherra (Kl. J.) spurði, hvort það mundi eigi ef til vill vefjast fyrir Landsbankanum að svara út í skjótri svipan slíkri upphæð, sem hjer er gert ráð fyrir. Jeg játa, að þegar jeg samdi frv., þá datt mjer eitthvað líkt í hug, en háttv. meðnefndarmenn mínir voru eindregið þeirrar skoðunar, að fjeð ætti að ávaxtast í Landsbankanum. En ef ekki er hægt, að trúa bönkum vorum, þá sýnist ekki annað ráð fyrir höndum, en að ávaxta tjeði útlendum bönkum, og er það þó mjög svo óviðkunnanlegt. Raunar gæti komið til mála að kaupa verðbrjef fyrir þessa peninga, en gangverð verðbrjefa er mjög svo óstöðugt, og gæti ef til vill orðið örðugt að koma þeim í peninga, þegar á þyrfti að halda. Öllum mun t. d. kunnugt, hvílíkri verðlækkun veðbrjef veðdeildarinnar hafa verið undirorpin, en fyrir það verður fyrst og fremst að girða, að þessi fyrirhugaði sjóður geti orðið fyrir tilfinnanlegum vanhöldum. Þótt Landsbankinn sje því miður eigi svo öflug peningastofnun, sem skyldi, þá hefur hann þó oft svarað út stórum upphæðum, enda ætti það eigi að vera alþingi ofvaxið, að sjá svo um álag bankans, að hættulaust væri að öllu leyti að trúa honum fyrir slíkri upphæð. auðvitað mundi og landstjórn og þing haga sjer eftir kringumstæðum bankans og ekki vera alt of kröfuhörð við hann: Jeg hygg því, þegar öllu er á botninn hvolft, að enginn háski mundi standa af þessari ráðstöfun. Háttv. umboðsm. ráðherra mintist á, að taka hefði átt inn í lögin heimild fyrir stjórnina til þess að semja reglugjörð og skipudagsskrá fyrir sjóðinn. Í 4. gr. frv. er það tekið fram, að alþingi ákveði, hvenær fara skuli að nota sjóðinn, og virðist liggja næst, að stjórninni verði þá veitt slík heimild, því að engin þörf er á henni fyr. Háttv. 6. kgkj. sagði, að æskilegt hefði verið, að nefndin hefði tekið eitthvað fram um, hvað stórt þetta fyrirhugaða skip ætti að verða. En menn verða að gæta þess, að nú erum við á hinu fyrsta byrjunarstigi þessa máls, og virðist engin þörf á að taka slíkar ákvarðanir, fyr en á að fara að nota sjóðinn. - Vel getur verið, að nota megi skipið til margs annars en landhelgisvarnar eins og háttv. 6. kgkj. þm. tók fram. En hræddur er jeg um, að það kunni að draga úr og trufla Iandhelgisvörnina, ef fara á að nota skipið í snattferðir fyrir landssjóð. En þegar farið verður að nota sjóðinn, þá fyrst er tími kominn til þess, að gera ákvarðanir um slíkt, enda er það fremur verk landstjórnarininnar heldur en alþingis, því að henni er auðveldara að nota sjer aðstoð fagfróðra manna í því efni sem öðru.

Jósef Börnsson, framsm.: Það er sama að segja um þetta frv. og frv. um mannanöfn, að það er fram komið vegna þess, að nafnabreytingar á býlum geta valdið óþægindum í viðskiftalífinu. Slíkar nafnabreytingar hafa að vísu altaf verið gerðar í fullkomnu heimildarleysi, en alt um það hafa þær tíðkazt talsvert. Nefndin, sem skipuð hefur verið í þetta mál, er stjórninni samdóma um, að þessu beri að afstýra, og leggur hún því til, að stj.-frv. verði samþykt með lítilfjörlegum breytingum, sem nálega eingöngu eru orðabreytingar. 1. brtill, er við 1. gr. frv. og er hún orðabreyting. Oss þótti viðkunnanlegra að nota hin venjulegu nöfn, höfuðból, hjáleiga, grasbýli og þurrabúð í staðinn fyrir „býli, afbýli, grasbýli, húsmennskubýli“, sem stj. frv. notar. - 2. brtill. er við 2. gr. frv. um að fella burt úr þeirri gr. tvð óþörf orð. - Við 3. gr. eru 3 brtill, og er ein þeirra efnisbreyting. Í frv. stendur, að eigi megi leyfa samnefni á býlum í sama hreppi, en nefndinni þykja þau takmörk of þröng og vill setja sýslu í staðinn fyrir hrepp. Nefndin leggur til að nokkur hluti af 5. gr. falli burt, eða síðari hluti hennar, sem ræðir um borgun til sýslumanna fyrir skrásetning bæjarnafns, og við 6. gr. gerir hún þá brtill., að landeign komi í staðinn fyrir lögbýi. Nýtt býli getur verið bygt úr afrjetti, og því er landeign heppilegra orð þarna heldur en lögbýli. Jeg minnist ekki, að jeg þurfi að taka fleira fram viðvíkjandi frv. og vona jeg, að það fái góðan byr hjer í deildinni.



Jeg heyrði ekki, að háttv. framsm. mintist á brtill við 5. gr., en jeg vil leyfa mjer að mæla á móti, að hún verði samþykt. Mjer finst ranglátt, að leggja það ómak, sem hjer er um að ræða, á herðar sýslumönnum, án þess þeir fái borgun fyrir það. Það er örðugt verk og umfangsmikið að semja registrin við veðmálabækurnar og halda þeim í lagi, og þingið hefur að undanförnu gengið oflangt í þá átt, að bæta við embættisverk sýslumanna án þess að áskilja þeim endurgjald fyrir það. - Að öðru leyti vil jeg taka það fram, að mjer finst ástæðulaust að heimta nafnfestisgjald af þeim býlum, sem fá þan nöfn löghelguð, sem þau lengi hafa haft.



Jeg mintist að vísu á brtill. við 5. gr., en það er satt, að jeg fór lauslega yfir hana og gat aðeins um, að nefndin legði til, að síðari hluti hennar, um borgun til sýslumanna, fjelli niður. Nefndin leit svo á, að skrásetning leyfisbrjefsins gæti ekki orðið svo mikið starf fyrir sýslumanninn, að það tæki því að fara að greiða honum nokkra aukaborgun fyrir það. Ýms skjöl, sem eru þinglesin eru innfærð, án þess að svo mikið sje borgað fyrir það, sem hjer er gjört ráð fyrir. - Um hina síðari athugasemd hins. háttv. þm. er það að segja, að mjer virðist, að býli eiga ekki að sleppa við nafnfestisgjaldið, þó að þau hafi notað nafnið nokkur undanfarin ár, því að nafnbreytingin hefur á sínum tíma verið gerð í heimildarleysi. En það getur rjett verið,. að heppilegast væri, að ákveða eitthvert tímatakmark, þannig t. d., að býli, sem hafa haft nafn sitt lengur en 10 ár, þurfi ekkert gjald að greiða.

Eiríkur Bríem (2. kgkj.): Jeg vil taka undir með háttv. 3. kgkj. þm., að það er gild ástæða til þess, að þau býli, sem hafa t. d. haft nafn sitt frá þeim. tíma, er verið var að undirbúa hina síðustu jarðabók fyrir 60–70 árum, fái að halda nafni sínu, án þess að borga neitt fyrir það. Ef nafnið er orðið fest í manna munni, þá er líka sjálfsagt, að lögfesta það borgunarlaust. Það er almenningi. mikilsvarðandi, að full regla og festar sje í slíkum efnum, en jeg er hræddur um, að í slíkum tilfellum mundu menn kinoka sjer við, að fara að útvega býlinu nafnfesti. - Einnig finst mjer það sanngjarnt, að dálítið sje borgað fyrir skrásetninguna. Loks vil jeg skjóta því tif nefndarinnar, hvort hún sjái sjer ekki: fært, að orða brtill. við 1. gr. nokkuð öðruvísi. Mjer finst heldur óviðknnnanlegt, að kalla hvert það kot höfuðból, sem hvorki er hjáleiga, grasbýli eða þurrabúð.

Klmens Jónsson, umboðsmaður ráðherra: Jeg stend ekki upp til að mæla á móti sölu þessarar þjóðjarðar. Þvert á móti. Jeg er henni hlyntur, en jeg ætla aðeins að skýra háttv. deild frá þeim ástæðum, er voru þess valdandi, að stjórnin neitaði sölu á þessari þjóðjörð. Stjórnin hefur altaf litið svo á, og skilið 2. gr. laga um þjóðjarðasölu þannig, sem henni væri óheimilt að selja jarðir, þar sem löggiltur verzlunarstaður væri í landareigninni. Nú stóð svo á, að í landi þessarar þjóðjarðar, er hjer um ræðir að selja, er Iöggiltur verzlunarstaður, Reykjatangi, löggiltur með lögum nr. 40, 24. nóv. 1893. Hann hefur að vísu ekki enn verið notaður til verzlunar. En stjórnin álítur ekki orðalag áminstrar greinar í þjóðjarðasölulögunum svo skýrt, að af þeirri ástæðu mætti selja jörðina, að verzlun ekki er enn á komin. Nú hagar svo til um þennan löggilta verzlunarstað, Reykjatanga, að hann liggur beint á móti Borðeyri, og eftir það, að hann var löggiltur, var löggiltur verzlunarstaður á Hvammstanga, og hann hefur, eftir því, sem jeg frekast veit, lagt undir sig uppland það, sem Reykjatangi hefði ella fengið, ef verzlun hefði verið sett þar á stofn. Það er því ekki líkur til, að þar komist verzlun á, og sýslunefnd VesturHúnavatnssýslu telur og litlar líkur til, að verzlun komist þar á fót. Stjórnin sá, sem sagt, ekkert athugavert við söluna annað en það, að hún taldi sig vanta heimild til hennar. Og með samþykt þessa frumvarps samþykkir þingið skilning stjórnarinnar á þeim lögum, sem jeg nefndi. Þessa skoðun stjórnarinnar hef jeg talið mjer skylt að bera hjer fram í deildinni, svo það sæist, á hverju neitunin var bygð.

Steingrímur Jónsson, framsögumaður: Jeg hef engu við það að bæta, sem jeg tók fram við 2. umr. þessa máls. Jeg ætla aðeins að minnast á þær breytill., sem fram eru komnar. Þess er fyrst að geta, að nefndin tekur aftur tillögu sína á þgskj. 73, því að hún er innifalin í breytitill. hennar á þgsk. 107. Til nefndarinnar hafa komið umkvartanir um, að það væri rangt, að undantaka frá ákvæðum frumvarpsins fjelög, er hjer hafa rekið ábyrgðarstarf 20 ár, og ekki önnur, og því hefur nefndin komið fram með þessa breytingartillögu um að færa 20 ár niður í 10 ár til samkomulags, með því að henni var ekkert kappsmál ákvæðið um 20 ár. Um breyttill., er fram hafa komið, er þess að geta, að nefndin fellst á, að hið almenna brunabótafjelag kaupstaðanna í Danmörku, sje tekið í 1. gr. Hins vegar verð jeg að endurtaka það, sem jeg sagði við 2. umr., að nefndinni þykir athugavert, að fella burt síðasta lið 2. greinar, og það af þeim ástæðum, er þá var bent á, að það má búast við, að brunabótafjelögin hætti ef til vill ábyrgðarstarfsemi hjer á landi. Nefndin játar að vísu, að eðlilegast væri, að öll fjelög sættu sömu kjörum í þessu efni. En stjórnin hlýtur að vera fróðari um þetta efni, en nefndin, og því hallast nefndin að skoðunum hennar.



Jeg á hjer 2 brtill., ásamt fleiri þingdeildarmönnum, á þgsk. 64 og 104. Jeg sný mjer fyrst að seinni tillögunni. Hún fer fram á það, að eftir orðinu „ríkisins“ í 1. línu komi: ;,hins almenna brunabótafjelags kaupstaðanna í Danmörku“. Ástæðan til þessarar brtill. er sú, að Reykjavíkur kaupstaður vátryggir í þessu fjelagi, með óvenjugóðum kjörum. Við flutningsmenn erum hræddir um, ef farið yrði að leggja þessu fjelagi einhverjar byrðar á herðar, að þær kynni að verða til þess, að það kipti að sjer hendinni, með ábyrgðarstarfsemi hjer á landi, til tjóns fyrir Reykjavík. Við viljum því algerlega undanþiggja þetta fjelag ákvæðum laganna. Hin brtill. er á þgsk. 64, og þar er lagt til, að burt falli 13. málsgr. 2 gr., er svo hljóðar: „Ákvæði þessarar greinar taka ekki til hins almenna brunabótafjelags kaupstaðanna í Danmörku, nje til annara fjélaga, sem hafa rekið ábyrgðarstarfsemi hjer á landi í full 20 ár, þá er lög þessi öðlast gildi“. - Ákvæði þau, er hjer er um að ræða, eru aðallega 3: 1. að ábyrgðarfjelag, er hjer rekur starfsemi, hafi hjer umboðsmann, 2. að það hafi varnarþing hjer á Iandi, og 3., að það setji þá trygging, er stjórnarráðinu þykir nægja. Okkur flutningsmönnum brtill. þótti ekki ástæða til þeirra undantekninga frá þessum ákvæðum, er frumvarpið fer fram á. Lítum svo á, að ekki sje síður ástæða til að heimta af þessum fjelögum, en öðrum ábyrgðarfjelögum, að þau hafi varnarþing og umboðsmann. Og þó fjelög þessi sjeu trygg í augnablikinu, þá er engin vissa fyrir, að svo verði jafnan. Jeg fæ ekki skilið, hvaða ástæða sje til þess, að ætla, að fjelög þessi hætti starfsemi sinni, þó Iögin sjeu látin ná yfir þau. Jeg geng út frá, að vegna þeirra eigin hagsmuna haldi þau áfram að starfa hjer, og jeg fæ ekki sjeð, að þau skilyrði, sem heimtuð eru, geti á nokkurn hátt gert þeim þá erfiðleika, að ástæða sje til að ætla, að hagur þeirra af starfseminni minki. Hvaða örðugleikar eru fyrir fjelögin, að hafa varnarþing og umboðsmann hjer. Og hvaða óþægindi getur það valdið tryggum fjelögum, þó þau hafi eitthvað af verðbrjefum sínum liggjandi hjer til tryggingar. Hinsvegar er það Ijóst, að hagsmunum landsmanna er illa borgið, ef ákvæðin í 2. gr. ná ekki til fjelaganna. Hvílíkt tjón getur ekki hlotizt af því, ef fjelög með víðtækum viðskiftum við landsmenn yrðu gjaldþrota. En geri löggjafarvaldið ekkert í þessu máli, renna landsmenn blint í sjóinn með, hver fjelög sjeu trygg og hver eigi. Enn ber þess að gæta, ef við undanskiljum nokkur fjelög, þá er með þessu móti mynduð nokkurs konar einokun fyrir þau. Um brtill. nefndarinnar, skal jeg geta þess, að jeg sje ekki ástæðu til að samþykkja hana. Jeg sje ekki, að við sjeum betur farnir, þótt ákvæðið sje 10 ár, því þess fleiri eru þau fjelög, sem undanskilin verða ákvæðum 2. gr. Rjett er, að benda á, að eitt þeirra fjelaga, er undantekning nefndarinnar mundi snerta, hefur nýlega orðið gjaldþrota.



Jeg og fleiri deildarmenn eigum brtill. á þgsk. 89, en af því að brtill. á þgsk. 64 og 104 fela í sjer samskonar breytingar, þá tek jeg þær aftur fyrir hönd mína og samflutningsanna minna, en get þess, að við hins vegar aðhyllumst þær tillögur, er jeg nefndi, og at sömu ástæðum, sem háttv. þm. V.- Sk. (S. E.) gerði grein fyrir.



Það er rjett, sem háttv. 6. kgk. þm. (G. B.) tók fram, að brtill. á þgsk. 64 og 104 felur sama í sjer og brtill á þgsk. 89, og því miður verð jeg að játa, að það lítur svo út, sem það muni blása byrlega fyrir þessari breytingu á frv., er farið er fram á, þar sem 6 menn standa á bak við hana í jafnmiklu fámenni, og hjer er í deildinni. En þótt svo sje, þá vil jeg biðja háttv. deild, að athuga vel, hvað hún gerir, áður en hún samþykkir þessa breyting, sem getur orðið til stórskaða. Svo getur farið, ef krept verður meira að brunabótafjelögunum, en stjórnin fer fram á, að þau hætti að reka ábyrgðarstörf hjer á landi, og að fólk fái því ekki eignir sínar vátrygðar. Jeg vil því mæla með breyttill. nefndarinnar um 10 ára ákvæðið. Menn mega ekki ætla, að þetta sjeu grýlur einar. Innlend brunabótafjelag er ekki til; það hefur ekki lánast, að koma því upp, sem alkunnugt er, og ef útlendu fjelögin hætta starfsreksiri sínum, fæst hvergi vátrygging, og hvar stöndum vjer þá? Það hefur nýlega komið fyrir, að stjórninni hefur verið neitað um vátrygging, er landsjóð varðaði miklu, að fengizt. Jeg skal skýra frá, hvernig því víkur við. Á síðustu fjárlögum var veitt heimild til 50 þúa. kr. láns til verksmiðjunnar „Ísland“ á Ísafirði. Stjórnin hefur veitt 30 þús. kr. af þessari upphæð. Á laugardaginn var rann vátryggingin út. Stjórnarráðið skoraði á verksmiðjueiganda, að endurnýja hana þegar í stað, eða senda skírteini um, að verksmiðjan væri vátrygð annarstaðar. Var þá símað að vestan, að vátrygging fengist ekki þegar í stað, en ekki vonlaust um, að hún fengist síðar. Þar sem landssjóð ur átti hjer svo mikið í húfi, ljet stjórnin leita fyrir sjer um vátrygging hjá umboðamönnum brunabótafjelaganna hjer í bæ, en þeir hafa allir neitað. Mjer dettur eigi í hug að halda því fram, að þessi neitun komi til af því, að þetta frv. er komið fram. Jeg veit ekki, hvernig stendur á því. En eignin er nú óvátrygð, og ef slys ber að höndum, tapar landsjóður stórfje. Mjer þótti rjett að skýra þinginu frá þessu. Það var ekki eftir tillögu stjórnarinnar, að lánið var veitt. Þingið átti upptök að því, og ber því ábyrgð á því. Þetta mál er því alvarlegt og mjög athugavert. Það er annað en gaman, ef menn verða að segja: „Jeg get ekki framar fengið hús mín vátrygð“. Hvað verður þá um lánstraustið? Menn mega því ekki hrapa að því, að samþykkja þessa tillögu. Eitt er víst - og það get jeg fullvissað háttv. flutningsmenn brtill. um, að það er með öllu skotið loku fyrir, að menn hjer á landi, geti fengið eina tegund vátryggingar, slysavátrygging, sem farið hefur í vöxt í seinni tíð hjer, ef brtt. verður samþykt. Hjer á landi er mikil þörf á slíkri vátrygging, og það er gleðilegt, að hún hefir tíðkazt allmikið hjer í seinni tíð. Umboðsmaður þess fjelags, er þá vátryggingarstarfsemi rekur, hefur áreiðanlega haft það á orði, að ekki kæmi til mála, að það hjeldi áfram þeirri starfsemi með þeim skilyrðum, er því eru sett í brtill. Jeg vona, að háttv. deild athugi málið nánara, og vil að síðustu beina því að henni, hvort henni finst ekki ástæða til að taka það út af dagskrá og fresta úrslitum þess til mánudags.



Jeg tek í sama strenginn, sem háttv. umboðsm ráðh. (Kl. J.), að oss ríði á að fara hjer gætilega að í öllu. Mjer er sama, þótt h. þm. V.-Sk. (S. E.) brosi. Þetta mál getur orðið full alvarlegt fyrir hann og aðra um það líkur. Ef h. þm. (S. E.) vill draga öll þau fjelög, sem ekki eru stofnuð samkvæmt sjerstökum lögum, t. d. „Det kgl. octr. Brandassurance-Kompagni for Varer og Effecter“ frá 1778, og „det kgl. danske octr. Söassurance-Kompagni“, sem var stofnað með konungsúrskurði á árinu 1826, en endurnýjað 2. apríl 1850, - ef h. þm. (S. E.) vill, segi jeg, draga öll önnur fjelög inn undir fyrirmæli laga þessara, þá er hætt við, að erfitt geti orðið, að fá líf sitt og eignir trygt. Það er hætt við, að fjelögin, sem nú á að fara að íþyngja, dragi sig í hlje, og hvar erum vjer þá komnir? Eg skil ekki, hvað h. þm. getur gengið til að koma með brtill. á þgskj. 64. Það getur haft lítt fyrirsjáanlegar afleiðingar, verði hún samþykt. Sem formaður nefndarinnar í máli þessu verð jeg því að styðja till. háttv. umboðsm. ráðh. (Kl. J.) um, að málinu sje frestað, heldur en flanað sje út í að samþykkja eitthvað stórskaðlegt.



Það lítur út fyrir, að hæstv. fulltrúi stjórnarinnar (Kl. J.) sje allhræddur við breyt. till. okkar. Jeg skal ekki lá honum, að hann vill fara varlega. En þegar hann athugar málið rólega, mun honum ekki þykja það undarlegt, þótt umboðsmenn ábyrgðarfjelaganna geri nú alt, sem þeir geta til að koma inn ótta hjá þeim, sem þeir geta búizt við, að einhverju geti ráðið um úrslit málsins. Það getur enginn láð ábyrgðarfjelögunum, þótt þau vilji vera sem Iausust við allar kvaðir. Vjer vitum, að þau reka ekki starf sitt hjer, af því að þau vilji vinna landinu í hag, heldur til þess að græða. Ef einhver þau ákvæði væru í frv. þessu, sem leiddi til þess, að æla mætli, að ágóði þeirra hyrfi, þá hefðu menn ástæðu til að óttast, að þeir mundu háetta starfsemi sinni hjer. En í frv. finnast engin slík ákvæði. Það sjest á því, að sum fjelögin hafa nú þegar umboðsmenn hjer, og það geta ekki verið nein sjerleg óþægindi fyrir þau, að hafa hjer varnarþing líka, en hins vegar er það nauðsynlegt til verndar rjetti viðskiftamanna, að þau sömuleiðis setji tryggingarfje, en eftir þeirri varúð, sem háttv. fulltrúi stjórnarinnar (Kl. J.) vill að beitt sje til að fæla ekki fjelögin, er ekki hætt við, að tryggingarskilyrðin verði sett svo ströng, að nokkur frágangssök verði fyrir fjelögin að ganga að þeim. Eftir skýrslu stjórnarinnar eru fjelög þau, sem hjer starfa, rík, og því auðvelt fyrir þau, að setja tryggingu þá, sem heimtuð mun verða. Háttv. fulltrúi stjórnarinnar gat þess til viðvörunar, að niðursuðuverksmiðjan á Ísafirði hefði ekki fengizt vátrygð. Þetta dæmi sannar raunar meira en það átti að sanna; það sýnir það, að eins og nú stendur, getur staðið svo á, að eigur manna fáist ekki vátrygðar. Sannleikurinn er sá, að vátryggingarfjelögum fer hjer sífjölgandi; það er því sízt ástæða til að óttast, að þau muni hætta að starfa hjer, þótt frv. þetta verði að lögum; því jeg tek það aftur upp, að hjer er ekki verið að íþyngja þeim að nokkrum mun. H. 1. kgk. (J. H.) spurði hversvegna við hefðum komið með breytingartill. á þingskj. 64. Jeg skýrði frá því áðan, en get skýrt frá því að nýju. Með undanþágunum í stj.frv. má segja, að vissum fjelögum sje veittur einkarjettur til að reka ábyrgðarstörf hjer á landi, að minsta kosti er ábyrgðarfjelögum gert miserfitt að vinna hjer, og dregur það úr eðlilegri samkepni, og líkindi fyrir, að menn komist fyrir bragðið ekki að jafngóðum kjörum sem ella. Jeg sje enga ástæðu til að fresta málinu enn einu sinni; mjer sýnist það svo einfalt og óbrotið, að öllum ætti að vera vorkunarlaust að hafa áttað sig á því. Jeg skal enn taka það fram, að jeg skil ekki í, að nokkurt ábyrgðarfjelag móðgast svo við það, þótt öllum fjelögunum sje gert jafnt undir höfði, að það hætti fyrir það að starfa hjer.

Steingr. Jónsson, framsögumaður: Þrátt fyrir hina uppörfandi ræðu h. þm. V: Sk. (S E.), get jeg ekki, neitað því, að eftir að jeg heyrði ræðu háttv. umboðsmanns ráðherra (Kl. J.), varð jeg hálf hræddur um, að hjer geti verið töluverð hætta á ferðum. Jeg vil minna á það, ð á seinni árum hafa ýms góð og velmetin ábyrgðarfjelög hætt starfsemi sinni hjer, svo sem „Commercial Union“, er hætti um 1900 að starfa hjer, „det kgl. octr. Brandassurance Kompagni“ og ensku fjelögin „Sun“ og „Star“. Ef fleiri bætast við, og við því er hætt, ef frv. þetta, ásamt brtill. á þgskj. 64, fær framgang, þá getur horft til mestu vandræða. Jeg skal ekki segja, hvort svo verði; háttv. umboðsm. ráðh. (KI. J.) á að geta farið nær um það. En viss þykist jeg um, að varúðarvert sje, að samþykkja brtill. á þgskj. 64. Það hefur komið fram tillaga um, að fresta málinu til mánudags, og vil jeg styðja hana. Fyrir mjer er sú sjerstaka ástæða til þessa, að jeg vildi geta komið fram með brtill., sem jeg hygg að gæti orðið til málamiðlunar. Hún mun stefna að því, að fjelögin sjeu skyld til að hafa hjer varnarþing en þurfi ekki að setja tryggingu. Jeg bjóst við, að aðrir mundu koma með brtill, í þessa átt, og því gerði jeg það ekki.



Orð háttv. umboðsmanns ráðherra (Kl. J.) gáfu tilefni til þess, að jeg bið mjer hljóðs. Afstaða mín til þessa máls er sú, að jeg er mjög hikandi í því, hvort það eigi að ganga fram. Háttv. umboðamaður ráðherra gat þess, að gengi málið fram, mundi slysaábyrgð hjer á landi alveg hætta. Það er og önnur tegund vátryggingar, sem hingað til hefur verið lítið notuð hjer á landi, jeg á við trygging á vörum fyrir sjóskaða. Það er hætt við, að þessi fjelög, sem enn hafa litla festu fengið hjer í landi, dragi sig til baka, ef frv. verður samþykt með ströngum tryggingarákvæðum, og tel jeg það miður farið. Brtill. um, að ákvæði laganna skuli ekki ná til þeirra fjelaga, sem hjer hafa starfað full 10 ár, mun ekki ná til þessara fjelaga; þau munu ekki hafa starfað hjer svo lengi; væri það þó illa farið, ef þau hættu að starfa hjer, Það hefur mest verið talað um brunabótafjelögin. Jeg hygg, að þau brunabótafjelög, sem nú starfa hjer, mundu ekki setja mjög fyrir sig ákvæði frv. Ýms þeirra hafa nú þegar umboðsmenn hjer á landi. Ef málið á fram að ganga, finn jeg ekki ástæðu til að gera mun á fjelögunum, að öðru leyti, en ef þau eru stofnuð með sjerstökum lagaboðum.

Umboðsm. ráðherra Kl. J.): Háttv. þm. V.- Sk. kvað mig mjög hræddan við brtill. við frv. Jeg játa það, að jeg er mjög hræddur um, að það hafi mjög slæmar afleiðingar fyrir landsmenn, ef brtill. háttv. þm. (S. E.) fá framgang, og því tel jeg mjer skylt, að vara við þeim, Veldur ei sá, er varir. Háttv. þm. (S. E.) hjelt að hjer væri um tómar umboðsmannabrellur að ræða, og var á honum að skilja, að þeir mundu vera að róa í þá, sem við málið væru riðnir, og einhvers megnuðu, til að hefta framgang þess. Þetta nær að minsta kosti ekki til mín. Jeg hef að eins talað við einn umboðsmann ábyrgðarfjelaga, og það var í vetur um það bil, sem frv. var samið, og bjóst hann við, að sitt fjelag mundi ganga að þeim kostum, sem settir eru í stjórnarfrv. Jeg hef ekki sjálfur talað við umboðsmann slysaábyrgðarfjelagsins, en jeg hef það eftir áreiðanlegum manni, að það muni hætta að starfa hjer, ef því verður íþyngt fram yfir það, sem nú er. Umboðsmenn hafa alls ekki verkað á mig, hvorki með ógnunum nje fortölum. Hræðsla mín getur því ekki verið runnin frá þeim; hún stafar mest af minni eigin reynslu, af því, hve erfitt mjer og landsfjehirði hefur gengið að fá brunabótaábyrgð á niðursuðuverksmiðjunni á Ísafirði; við höfum gert tilraunir, til þess alla þessa viku, og erum þó jafnnær enn. Háttv. 2. kgkj. (E. Br.) var hræddur um, að þó að skilyrðið fyrir undanþágunum yrði bundið við 10 ára starfstíma hjer á landi, í staðinn fyrir 20 ára, þá mundi það ekki ná til slysaábyrgðarfjelaganna; þau mundu ekki hafa starfað svo lengi hjer. Mjer er ekki fullkunnugt um það, en það veit jeg, að sá maður, sem mest hefur fengizt við slysaábyrgðarstarfið, hefur dvalið hjer lengur.  (G. B.: Slysaábyrgðar starfsemi hefur farið fram hjer á landi aðeins 5 síðustu árin)  . Vjer megum ekki fara svo langt, að menn verði því nær útilokaðir frá að tryggja líf og eignir; og jeg játa það afdráttarlaust, að jeg er hræddur um, að svo færi, ef háttv. þm. V.- Sk. (S. E.) fær vilja sínum framgengt, og þau fjelög svift undanþágunni, sem stjórnin leggur til í frv, sinn að hana fái. Því hefur verið kastað fram, að hjer sje verið að stofna til einokunar; en jeg get fullyrt, að hún muni ekki gerast meiri en nú er, þótt frv. stjórnarinnar yrði óbreytt að lögum. Vjer vitum það, að útlendu ábyrgðarfjelögin hafi myndað hring og standa í föstu sambandi sín á milli, svo að eitt undirbýður ekki annað. Þetta veit jeg að er satt. Allir 3 ráðherrarnir hafa reynt að koma í framkvæmd lögunum nr. 58, 22, nóvbr. 1907 um stofnun brunabótafjelags Islands. Þeir hafa leitað til útlendra ábyrgðarfjelaga um endurvátryggingu; en alstaðar hafa þeim mætt sömu svörin, og sömu mótbárurnar. Það er auðsjeð, að hjer liggja á bak við samtök fjelaganna. Það kemur því ekki til mála, að meiri einokun verði, þótt að eins starfi hjer 3–4 ábyrgðarfjelög, heldur en þó þau væru fleiri. Við búum nú hvort sem er undir einokun. Smáfjelögin, sem hingað leita, eru líka í hringnum. Jeg tel það ekki æskilegt, að þeim fjölgi mikið, þau geta ekki boðið betri kosti en sterkari fjelögin, en eru ekki jafn ábyggileg, sem þau. Af þessum fjelögum er því sjálfsagt að heimta tryggingar. Öðru máli er að gegna um þau fjelög, sem menn vita að standa föstum fótum, og jafnan hafa reynzt áreiðanleg. Jeg endurtek það enn, að jeg bið háttv. deild að athuga vandlega afleiðingarnar af því, að samþykkja brtill. háttv, þm. V: Sk. (S. E,) og fjelaga hans.



Mætti jeg biðja háttv. forseta að láta ganga til atkvæða um það, hvort málinu skuli eigi frestað,. svo hægt sje að koma með brtill.



Mjer virðast rök semdir háttv. 3. kgkj. (Stgr. J.) ekki geta komið til greina. Hann hefur ekki komið með brtill. sínar í tíma á undan 3, umr., og ef ætti að innleiða þá reglu, að fresta málum, ef einhverjum dettur í hug í ótíma að koma með brtill., þá er hætt við að þingtíminn færi að verða nokkuð langur. Þetta er ósiður, og ætti að kveða sem fyrst niður. Auk þess er málið svo Ijóst, að engin ástæða er til að fresta því. Jeg trúi því ekki, að öll ábyrgðarfjelög muni stökkva úr landi, þótt málið sje afgreitt úr þessari deild; líklega bíða þau, og sjá, hvað háttv. Nd. gerir við það.

Steingrímur Jónsson, framsögum.: Það er rjett, að jeg hefði getað komið með brtill. mína til þessarar umræðu, og því bað jeg háttv. forseta að bera frestunina undir atkvæði. En eins og jeg gat um áðan, bjóst jeg við, að brtill. í sömu átt og jeg vildi fara, mundi koma frá öðrum, og því fórst fyrir, að jeg kæmi með hana, en vil þó gjarnan, að hún geti komist að, og til þess er sá eini vegur, að fresta málinu til mánudags.



Jeg lýsi því yfir, að það er að eins vegna háttv. þm. V.-Sk. (S. E.), að jeg óska að málinu sje frestað, svo honum gefist kostur á áð íhuga það betur; hann þarf þess auðsjáanlega.



Háttv: 1. kgkj. (J. H.) þarf ekki að bera. kvíðboga fyrir því, að jeg ekki hugsað málið. Jeg hef skoðað það vandlega og tekið fasta afstöðu í því, og öðrum mun hættara en mjer við því, að hörfa frá rjettum málstað, og það jafnvel, þó konungskjörin maður ýgli sig.

Sigurður Stefánsson, framsögumaður Jeg er þakklátur háttv. þm., er talaði nú (Steingr. J.) fyrir ummæli hans um frumv V. Háttv. 3. kgk. þingm. vakti máls á því, hvort ætti að leggja meira fje í landhelgissjóðinn en sektafjeð fyrir ólöglegar fiskiveiðar. Jeg álít, að það hefði ekki verið svo mikil ástæða til þessa, ef alt sektafjeð fyrir ólöglegar fiskiveiðar hefðu getað runnið í sjóðinn, eneins ogöllum háttv. þm. er kunnugt, þá rennur nú samkv. Iögum 1/3 hluti sektarfjárins til Fiskiveiðasjóðsins. Hjer verður að líta á það, hversu brýna nauðsyn ber til þess, að auknar verði landhelgisvarnirnar, og svo er líka rjett að líta á það, hversu mikill mismunur hefur verið á styrkveitingum frá alþingis hálfu til landbúnaðarins og sjávarútvegsins. Og hvað þessi Iðg snertir, þá mundu allir líta svo á, sem að upphæð þá, er hjer ræðir um, 5000 kr., bæri að skoða sem styrkveitingu til eflingar og viðhalds sjávarútvegsins. Það er misskilningur hjá háttv. 3. kgk. þm. (Steingr. J.), að nefndin telji, að ekki muni þurfa mikið fje til verulegrar þátttöku frá vorri hálfu í landhelgisvörninni, svo sem t. d. til kaups og útgerðar á varðskipi en hún gerir ráð fyrir, að vjer getum innan skamms stutt að landhelgisvörninni með minni kostnaði. Þótt ekki sje keypt varðskip, þá gætu minni skip, jafnvel mótorbátar, komið að miklu gagni með eftirlit þetta; það hefur reynslan sýnt hjer suður í Garði, en bezt væri, að sjóður þessi gæti komið fljótt að notum, og það gæti hann gert hvað þannig eftirlit snertir. Jeg hygg, að nefndin vilji halda fast við það ákvæði 3. gr., að landssjóður leggi 5000 kr. til sjóðsins árlega, enda er það ekki nema í samræmi við önnur ákvæði eins og það, að landssjóður leggur 6000 kr. árl. til Fiskiveiðasjóðsins, og það verð jeg að segja, að þessi sjóður kemur fyr að almennum notum en Fiskiveiðasjóðurinn, með allri virðingu fyrir honum. Um Fiskiveiðasjóðinn er það svo, að hann mun alt af verða að mestum notum fyrir þær sveitir, sem eru nálægt stjórn sjóðsins, en hinar, sem fjær eru, en sem þó líka þurfa styrktar hans, verða fremur útundan. Hinum veitir hægar að bera sig eftir björginni, hvað lán snertir. Að þetta sje svo, að þeir bnri bezt úr býtum, er næst stjórninni búa, sjer maður oft; má þar t. d. benda á lánveitingarnar úr Ræktunarsjóðnum. Jeg segi þetta ekki til ámælis stjórnum sjóðanna, það geta oft verið eðlilegar ástæður til þess.