Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar á milli umr. að gefnu tilefni við 2. umr. málsins, og vil ég leyfa mér í sem allra stytztu máli að skýra frá niðurstöðum nefndarinnar. Það var aðallega tvennt, sem rætt var í n. Í fyrsta lagi var það sú ábending, sem ég gerði við 2. umr. málsins, að fyrirsögn frv. væri óheppileg, þar sem orðin opinberar framkvæmdir væru notuð í annarri merkingu en tíðkast. Það er auðsætt, að ýmsar framkvæmdir, sem ekki mundu falla undir þessi lög eins og hugtakið opinberar framkvæmdir er skilgreint þar, mundu almennt teljast til opinberra framkvæmda, og þar má nefna sem dæmi framkvæmdir á vegum sveitarfélaga, sem ekki eru styrktar af ríkinu, enn fremur framkvæmdir á vegum banka. Sama máli mundi gegna um framkvæmdir á vegum Ríkisútvarpsins, þannig að ef það frv., sem nú hefur verið lagt fyrir hið háa Alþ., yrði samþ., þá mundu framkvæmdir á vegum þess, sem ríkissjóður legði ekki til, vera opinberar framkvæmdir í venjulegum skilningi, en ekki í skilningi þessara laga. Hins vegar taka lögin til framkvæmda, sem ekki mundu teljast til opinberra framkvæmda samkv. málvenju, eins og t. d. ef einstaklingar eða aðrir einkaaðilar standa fyrir slíkum framkvæmdum, en fá til þess styrk úr ríkissjóði, en það mundu varla kallast opinberar framkvæmdir. Um þetta var n. í sjálfu sér sammála, en hitt er annað mál, að ef fyrirsögninni væri breytt, yrði að umskrifa margar gr. frv. í samræmi við það, svo að n. taldi það of viðamikið og hefur því ekki gert brtt. um þetta, enda eru opinberar framkvæmdir skilgreindar í 1. gr. frv., svo að út af fyrir sig ætti það ekki að valda misskilningi. Í öðru lagi hafði n. til meðferðar brtt., sem hér höfðu verið lagðar fram og ræddar voru við 2. umr. málsins, frá hv. 3. landsk. þm. Afstaða n. til brtt. hans er sú, að n. mælir með síðari brtt. og varð sammála um, að hún væri eðlileg. Um fyrri brtt. við 17. gr. frv. hafa nm. hins vegar óbundnar hendur, en ég tel þó rétt og skylt að gefnu tilefni við 2. umr. málsins um þessar brtt. að segja frá því, að ég bar þetta undir formann Sambands ísl. sveitarfélaga, Pál Líndal borgarlögmann, en hann tjáði mér, að þó að þessi brtt. yrði samþ., þá teldi hann rétt sveitarfélaganna nægilega tryggðan, svo að á þeim grundvelli er ekki ástæða til þess að vera á móti þessari brtt., en að öðru leyti, eins og ég sagði, hafa nm. um þetta óbundnar hendur. Þriðja atriðið, sem ég vildi aðeins gera hér að umtalsefni, er brtt., sem fjhn. flytur sameiginlega á þskj. 428, en sú ábending kom fram við 2. umr. málsins, þegar samþ. var þá samkv. till. n. að fella niður úr 23. gr. ákvæði um það, að sérstakur forstjóri skyldi vera fyrir framkvæmdadeild Innkaupastofnunarinnar, þá ætti að breyta því líka í 22. gr. Bráða nauðsyn tel ég út af fyrir sig ekki bera til þess, því að eftir að forstjórinn hefur verið felldur niður úr 23. gr., þá væri eðlilegt að leggja þá merkingu í 22. gr., að þar væri aðeins átt við forstöðumann deildarinnar, hvort sem hann héti forstjóri eða annað. En til þess að taka af allan vafa og tvímæli í þessu efni, þá flytur n. þá brtt. á þskj. 428, að fyrir orðin „forstjóri framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins“ komi: forstöðumaður framkvæmdadeildar, o. s. frv.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess út af því, sem hv. frsm. n. sagði hér áðan, að hann hefði rætt við formann Sambands ísl. sveitarfélaga og hann hefði talið, að brtt. hv. 3. landsk. þm. mundi ekki á neinn hátt brjóta í bág við hagsmuni sveitarfélaga, og frsm. lét þau orð falla, að þá væri af þeirri ástæðu ekki nein rök til þess, að vera á móti þessari brtt. En ég held, að það sé nokkuð vafasamt að byggja slíka staðhæfingu á ummælum frá formanni samtaka sveitarfélaga. Ég býst við því, að hann geti naumast undirbúningslaust talað þannig í nafni sveitarfélaga eða lýst yfir því í þeirra nafni, að þau kæri sig ekki um að hafa þetta eftirlit eða hafa þannig hönd í bagga með þessu, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þess vegna er ég þrátt fyrir þessa yfirlýsingu sama sinnis eins og áður, að ég tel þessa breytingu út af fyrir sig ekki til bóta. Ég tel eðlilegt, að sveitarfélög eða þeir eignaraðilar, sem þarna er um að tefla, - það geta hugsanlega verið fleiri en sveitarfélög, því að það er heimild til þess að láta lögin ná til fleiri aðila, - geti haft hönd í bagga. Í öðru lagi verð ég að láta í ljós nokkra aðdáun á því, hversu listilega n. hefur tekizt að sigla fram hjá þessu skeri, sem var í 22. gr., er 23. gr. var breytt og fellt niður, að það skyldi skipaður sérstakur forstjóri. Ástæðurnar voru þær, að á það hafði verið bent við 1. umr. þessa máls, að það mundi vera óþarfi að setja þannig upp sérstakt embætti, og það væri bezt að komast hjá því að koma þannig á sérstöku bákni. En eftir sem áður stóð nú forstjóri í 22. gr. En nú hefur hv. n. komizt fram hjá því skeri með því að breyta forstjóra í forstöðumann. Nú er mér ekki alveg ljóst, hver greinarmörkin eru á milli þess að vera forstjóri eða forstöðumaður fyrir stofnun. Ég get þess vegna ekki betur séð en það sé komið þarna nokkuð aftur í sama farveg eins og upphaflega var gert ráð fyrir, að það sé skipaður sérstakur embættismaður til þess að standa fyrir þessari starfsemi, en hann fær að vísu ekki löggilt heitið forstjóri, heldur skal hann heita forstöðumaður. Ég get ekki betur séð en þarna sé um hreinan orðaleik að tefla.



Herra forseti. Ég vil byrja mál mitt á því að vekja athygli d. á því, að ákvörðun um efnisatriði þessa frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., var tekin við afgreiðslu á fjárl. á öndverðu þessu þingi, þar sem framlög á fjárl. til nýbýla voru lækkuð, svo sem hér er skýrt frá í frv. Landbn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og leggur á það sérstaka áherzlu, að í raun og veru er hér aðeins verið að lögformlegum hætti að fullgilda þá ákvörðun, sem áður hefur verið tekin um þessi efni, að því er varðar árið 1970. Hins vegar er gert ráð fyrir því í þessu frv., að lækkun framlaga til nýbýla og nýbýlastofnunar verði einnig lækkuð að sama skapi á árinu 1971, og er það gert með sérstöku tilliti til þess, að nú stendur yfir gagnger endurskoðun á lögum um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Það er sérstök stjórnskipuð nefnd, sem hefur verið falið það verkefni, og eðlilegast er að ætla, að ekki muni vera búið að lögfesta þá nýskipan, sem sú n. mun gera till. um, fyrr en að þessum tíma liðnum. Fari hins vegar svo, að störf nefndarinnar gangi betur en maður getur búizt við, þá kemur þetta að sjálfsögðu til endurskoðunar á ný, en meiri hl. n. lítur svo á, að eðlilegast sé að samþykkja frv., eins og það liggur hér fyrir, þegar litið er til þessara atriða, sem ég hef hér bent á. Eins og fram kemur í nál., hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. leggur til, eins og ég áðan sagði, að frv. verði samþ. óbreytt. Þá vil ég geta þess, að athygli mín var vakin á því, eftir að landbn. hafði fjallað um frv., að niður muni hafa fallið úr fyrirsögn frv. vísun til þeirra laga, sem hér er gert ráð fyrir að breyta, þ. e. að fallið hafði niður úr fyrirsögninni „nr. 75 1962“. Fyrir því að ég gat ekki haft samráð við meðnm. mína, þá leyfði ég mér að flytja þá sérstöku brtt., svo að úr þessu yrði bætt og ekki væri á frv. formgalli, sem annars hefði verið. Sem sagt, meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., og ég leyfi mér að mæla með því, að þessi breyting verði gerð á fyrirsögn frv.



Herra forseti. Frv. þetta er um að lækka framlög til landbúnaðarins um 15 millj. kr. á þessu og næsta ári til viðbótar þeim 15 millj. kr., sem þessi framlög voru lækkuð um á tveimur s. l. árum. Þarna er því um að ræða 30 millj. kr. lækkun framlaga til landbúnaðarins á 4 árum. Samkv. 27. gr. laga um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum eru ætlaðar 9.5 millj. kr. til þess að undirbúa ræktun á landi því, er Landnám ríkisins hefur til umráða, og til meiri háttar ræktunarframkvæmda. En þessa upphæð á að lækka á ári úr 9.5 millj. niður í 3.5 millj. kr. eða um 6 millj. kr. Þegar litið er á landbúnaðinn um þessar mundir, virðist þess vera þörf, að hann haldi öllum þeim fjárframlögum, sem hann hefur að undanförnu haft. Túnkalið og grasleysið undanfarin ár hafa valdið miklu tjóni og valdið mörgum bændum miklu fjárhagslegu tjóni: Fyrirtæki Landnáms ríkisins, Fóður og fræ, hefur bjargað mörgum bændum með fóður, þar sem um er að ræða heykögglana, sem þykja mjög gott fóður og þarf að framleiða í stærri stíl og víðar á landinu en verið hefur, þar sem framleiðslan hefur einungis farið fram í Gunnarsholti. Fjöldamargar óskir bænda hafa komið fram á fundum þeirra víðs vegar að af landinu um það, að Landnám ríkisins framleiddi heyköggla í stærri stíl en verið hefur. Verkefni Landnámsins eru mikil og margþætt og er því ástæðulaust að láta Landnámið ekki hafa til umráða það fjármagn, sem því er ætlað lögum samkv. Hér er um það háa upphæð að ræða fyrir Landnámið og ræktunarmálin í landinu, að það er útilokað að samþykkja þetta frv., enda munar ríkissjóð sáralítið um þessa fjármuni samanborið við Landnámið og það Grettistak, sem því er ætlað að lyfta í ræktunar- og fóðuröflunarmálum landsins. Þá er samkv. þessu frv. lagt til að lækka framlag samkv. 48. gr. stofnlánadeildarlaga um 1½ millj. kr. En samkv. þessari lagagr. hefur Landnámið heimild til að veita þeim, sem byggja íbúðarhús í sveitum, fjárframlag, sem nú er orðið allt of lágt samanborið við byggingarkostnað, eða um 4%, en það var upphaflega 10% af byggingarkostnaði íbúðarhúsa. Þegar það er haft í huga, að það eru lánaðar úr Stofnlánadeild landbúnaðarins aðeins 300 þús. kr. út á íbúðarhús í sveitum, þá er sannarlega þörf á, að hærra framlag frá Landnáminu sé veitt til íbúðarhúsabygginga en verið hefur nú um skeið, því að lán og framlag til íbúðarhúsa í sveitum nemur sem næst 25% eða 1/4 hluta af því, sem kostar að koma húsunum upp. Hér er því verið að ráðast á garðinn, þar sem hann er lægstur. Fjöldinn allur af þeim bændum, sem eiga eftir að byggja yfir sig, eru illa stæðir og veitir því ekki af að fá það fjármagn, sem lög heimila þeim. Þá vil ég að lokum minna á, eins og hv. frsm. kom raunar inn á, að það er verið að endurskoða þá löggjöf, sem hér um ræðir, og því ekki tímabært af þeim sökum að skerða þau framlög, sem Landnámið hefur yfir að ráða, fyrr en ef sú endurskoðun leiðir það í ljós, að það sé réttmætt. Verkefni Landnáms ríkisins eru margþætt og því auðsætt, að þær fjárveitingar, sem það hefur yfir að ráða, eru sízt of miklar. Þá vil ég minnast á það atriði, sem hv. frsm. gat um, að það væri búið að taka ákvörðun um þessa lækkun með fjárveitingum til Landnáms ríkisins í fjárl., sem gilda fyrir yfirstandandi ár. En minna vil ég hv. þingheim á það, að í fjárl. stendur, að breyta megi fjárhæðum tekju- og gjaldamegin, ef lög verða staðfest eða afgr. frá Alþ., sem hafa í för með sér tekjur eða gjöld fyrir ríkissjóð, þannig að það er lagaheimild fyrir því, þó að þetta verði ekki tekjustofn hjá ríkinu, og fjárlög standast fyllilega fyrir því. Ég vænti þess, að hv. alþm. minnist þess, að landbúnaðurinn á í erfiðleikum um þessar mundir, og þeir standi að því, að frv. þetta verði fellt.