Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í þessari viku bárust þau gleðilegu tíðindi að Hafrannsóknastofnun mælir með aukningu á veiðum úr helstu nytjastofnum. Fylgir sögunni að aukningin muni skila þjóðinni milljörðum króna í auknum tekjum. Ég get ekki séð af áætlun þingsins fram að sumarhléi að til standi að ræða hvernig á að skipta þessari aukningu í veiðiheimildum. Er það meiningin, virðulegi forseti, að þingi ljúki í vor án þess að það sé rætt? Mér er ljóst að ef á að taka upp aðra skiptingu á heimildum en nú er við lýði þarf til þess lagabreytingar. Ég hef orðið vör við það á ferðum mínum um landið að menn hafa bundið miklar vonir við að auknum aflaheimildum kynni að verða skipt öðruvísi en með sjálfkrafa útdeilingu til þeirra sem nú eiga heimildirnar. Til dæmis verði hluta þeirra dreift til þeirra byggða sem hafa farið illa út úr kvótaflóttanum á undanförnum árum þegar misvitrir útgerðarmenn hafa svipt heilu byggðarlögin lífsviðurværi sínu. Ég trúi því vart að þetta þing fari í sumarhlé að ekki fari fram umræða um þetta mikilvæga mál á hinu háa Alþingi. Ég vil fyrir mitt leyti leggja til að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að umræða fari fram um þetta mál áður en vorþingi lýkur. Annað væri fullkomið skeytingarleysi við fólk í þeim byggðum sem hafa farið illa út úr núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá ósk sem hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir bar fram um að þessi mál verði með einhverjum hætti tekin upp á Alþingi. Það var athyglisvert, herra forseti, þegar fregnir bárust af hinni miklu aflaaukningu að allt var það reiknað til peninga umsvifalaust. Það sýnir okkur hversu meðvituð þjóðin er orðin um þau gífurlegu verðmæti sem verið er að deila út og að þeir fá mest sem mest höfðu fyrir. Í tillögu jafnaðarmanna um veiðileyfagjald er bent á þá aðferð að viðbótarkvótar verði seldir. Það væri meira í takt við réttlætiskennd þjóðarinnar en það gjafakvótakerfi sem hér er viðhaldið og stutt af ríkisstjórninni. Ég segi því aftur, herra forseti, að ég styð þá tillögu sem hér hefur komið fram frá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur um að við skoðum þetta mál, þess er full þörf.

Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. 8. þm. Reykn. að nauðsynlegt sé að ræða þessi mál áður en þinginu lýkur. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er í salnum og vil spyrja hann hvort hann geti ekki hugsað sér að beita sér fyrir umræðu um þetta mál áður en þinginu lýkur.

Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað og fagna þeirri aukningu sem blasir við samkvæmt tillögum Hafrannsóknastofnunar. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann hafi velt fyrir sér stöðu þeirra aðila sem hafa haft lífsafkomu sína af grásleppuveiðum þar sem verðfall er um helming og veiðihrun má nánast segja er við Faxaflóann. Eru einhverjar hugmyndir komnar um það hvernig mæta eigi þeim erfiðleikum sem þeir aðilar hafa orðið fyrir og eru fyrirsjáanlegir vegna þessa atriðis? Þetta er í þriðja skipti sem ég nefni þetta mál úr þessum ræðustóli en ég hef ekki orðið var við neinar aðgerðir eða að nokkuð hafi verið skoðað til að koma á móti þessum aðilum. Það er kjörið tækifæri nú til að velta fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að koma til móts við þá aðila sem eiga afkomu sína undir þessum veiðum m.a. Einnig er rétt að nefna að þeir sem eru á bátum með aflamarki undir 6 tonnum voru skertir með lögunum frá því í desember. Þetta eru aðilar sem hafa gengið í gegnum það að fá skerðingu á aflaúthlutun sína en fengu síðan ekki uppbótina, 1.500 kg uppbótina sem bátar með 6 og upp í 10 tonna afla og þar yfir fengu við síðustu úthlutun. Þarna er gat í kerfinu. Þarna eru menn sem eru búnir að ganga í gegnum skerðingu en hafa síðan ekki fengið bætur á móti. Ég spyr hvort eitthvað sé í farvatninu.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 8. þm. Reykn. vil ég taka fram að ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnarinnar að flytja á þessu þingi frv. til breytinga á fiskveiðistjórnarlögunum um þær grundvallarbreytingar sem hv. þm. var að inna eftir. Af minni hálfu er hins vegar sjálfgefið að ef þessi mál koma til umræðu í þinginu samkvæmt þingsköpum er ég reiðubúinn að taka þátt í þeim umræðum.

Hæstv. forseti. Ég verð að játa að mér fundust þetta nokkuð snautleg svör hjá hæstv. sjútvrh. þegar við erum að fjalla um gjörbreytta stöðu varðandi aflaheimildir þjóðarinnar og fréttir sem hafa verið að berast af auknum veiðimöguleikum sem allir hafa fagnað. Það er þannig að ákveðin svæði á landinu hafa farið mjög illa út úr kvótakerfinu á undanförnum árum þar sem aflaheimildir hafa verið seldar miskunnarlaust burt og sums staðar horfir svo við að nánast er ekki neinn frumburðarréttur eftir á staðnum. Menn vinna við að veiða leigukvóta. Ég verð að játa að það yrðu mér mikil vonbrigði, þegar við blasir að veiðiheimildir verði auknar, ef ekki á að veita þessum svæðum neina úrbót samkvæmt þeim svörum eða því litla sem ég gat lesið út úr því sem hæstv. sjútvrh. sagði áðan. Ég harma það, hæstv. forseti, og hefði viljað að við tækjum þessi mál til umræðu og reynt yrði að úthluta þessum veiðiheimildum sem umfram eru núna á nýjan hátt en ekki mest til þeirra sem mest hafa fyrir.

Herra forseti. Þetta voru skýr svör. Það kemur ekkert frv. frá ríkisstjórninni um breytingu á fiskveiðilögunum en sjútvrh. er alveg til í að ræða þingmálið ef það kemur fram með þinglegum hætti, sem væntanlega þýðir að ef stjórnarandstaðan vill setja eitthvað fram þá er hann til í að tala við hana, en við vitum hvernig það er að taka undir okkar hugmyndir, það er svo annað mál. Það er gleðilegt, herra forseti, að svona góður tími skuli vera orðinn hjá okkur að nytjastofnarnir eru farnir að rétta sig af þannig að hægt er að auka veiðarnar. En spurningin er, ekki bara hér í þessum sal heldur í þjóðfélaginu: Hverjir fá veiðiheimildir? Á að útdeila þeim ókeypis til þeirra sem eru heimildarhafar fyrir? Það er gott og blessað. Er það þannig sem ríkisstjórnin ætlar að hafa það? Þessi ríkisstjórn sem vill að allt sé á fárra höndum. Spurningin í þjóðfélaginu verður: Hve lengi ætlar ríkisstjórnin að gefa frá sér veiðiheimildirnar, óveidda fiskinn sem þjóðin á, og úthluta þeim til fárra? Það verður spurningin, ekki bara í þessum sal --- enda erum við að fara heim eftir viku --- heldur um allt þjóðfélagið.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt að menn hafi hlutina í réttu samhengi. Árum og áratugum saman byggði þessi þjóð afkomu sína á því að hér væri hægt að draga úr sjónum 300--400 þús. tonn af þorski árlega. Þær útgerðir og þeir útgerðarstaðir sem urðu fyrir mestri skerðingu þegar ákvörðun var tekin um að færa leyfilegt aflamark niður fyrir 200 þús. tonn, niður í 150 þús. tonn, eru nú að sjá fram á örlítið skárri tíð með því að tekin er ákvörðun um að fara upp undir 250 þús. tonn af fiski. Þá fara menn að tala um það sem sérstakt réttlætismál að koma í veg fyrir að þær útgerðir, útgerðarstaðir og þessir sjómenn fái þær aflaheimildir til að vinna með heldur eigi í nafni réttlætisins að bjóða þetta allt saman upp. Það er alveg rétt sem hv. þm. Gísli S. Einarsson sagði áðan að ýmsir útgerðarflokkar eins og t.d. kvótabátarnir undir 6 tonnum hafa farið mjög illa út úr þessu. Halda menn virkilega að þeir ættu auðvelt með að keppa á einhverjum uppboðsmarkaði ef ætti að fara að bjóða þetta upp? Ég verð að játa að mér finnst þetta afar sérkennileg réttlætiskennd sem kemur fram hjá sumum talsmönnum sem hér hafa talað, en ég tek skýrt fram --- ekki frá hv. 5. þm. Vesturl. sem að sjálfsögðu þekkir vel til aðstæðna í kjördæmi sínu sem m.a. hefur orðið mjög illa fyrir barðinu á þessari miklu skerðingu sem orðið hefur á undanförnum árum.

Hæstv. forseti. Fyrir misskilning datt ég út af mælendaskrá við 2. umr. málsins og hef þess vegna valið að koma hér til að gera grein fyrir í hverju sá fyrirvari, sem ég gerði við málið í umfjöllun nefndarinnar, var fólginn. Með þessu frv. er lagt til að sett verði ný lög sem leysi af hólmi jarðræktarlög og lög um búfjárrækt. Ákvæði jarðaræktarlaga eru undirstaða þess skipulags sem gilt hefur hér á landi um stuðning ríkisins við jarða- og húsabætur í sveitum og á sama hátt eru búfjárræktarlögin undirstaða þeirra framfara í búfjárrækt sem orðið hafa hér á landi síðustu áratugina. Þessi nýju búnaðarlög verða rammalög sem gera ráð fyrir samningum milli ríkisins og Bændasamtaka Íslands um verkefni á sviði jarðabóta, búfjárræktar, leiðbeininga og hagræðingar sem notið geta fjárstuðnings ríkisvaldsins. Fyrirvari minn tók aðallega til tveggja atriða, þ.e. 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir að styrkir til fyrrnefndra verkefna verði ekki lengur lögbundnir heldur verði þeir samkvæmt samningum hverju sinni, samningum sem eru gerðir til fimm ára í senn en eru uppsegjanlegir og endurskoðanlegir annað hvert ár. Mér finnst að með samþykkt slíks ákvæðis --- að í staðinn fyrir að stuðningur við jarðrækt og það sem til framfara horfir í búskap á landinu sé lögbundinn, þá sé hann samningsbundinn --- sé þessu stefnt í mikla óvissu og ég óttast að þegar harðnar í ári verði dregið úr stuðningi við bændur samkvæmt þessu ákvæði eins og einmitt átti að gera þegar flutt var frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992 þar sem slíkir styrkir voru teknir af með því frv. En samkvæmt úrskurði umboðsmanns Alþingis 10. mars 1995, vegna kvörtunar sem hafði borist til hans frá einum þeirra bænda sem ekki hafði getað fengið greidd framlög vegna framkvæmda á árinu 1991, þá hljóðaði sá úrskurður upp á það að bóndinn ætti fullan og óskoraðan rétt til framlaga samkvæmt jarðræktarlögum vegna þess að þetta var lögbundið. Vegna þessa úrskurðar fylgir þessu frv. ákvæði til bráðabirgða um að gert skuli upp við þá bændur sem eiga uppsafnaðan rétt á jarðræktarframlögum með því að þeim skuli borgaður út rúmlega eða um það bil helmingurinn á fimm ára tímabili, helmingurinn af þeim rétti sem þeir eiga uppsafnaðan. Þar með er sagt að ef þeir sætti sig ekki við að fá þennan helming, þá fái þeir ekki neitt. Ég er sérstaklega andvíg þessu ákvæði til bráðabirgða. Mér finnst þetta vera kúgunaraðgerð og ekki sæmandi að traktera bændastéttina með slíku nú þegar allir vita að engin stétt í landinu hefur átt jafnerfitt á undangengnum árum eins og hluti bændastéttarinnar. Þeir sem voru að reyna að framkvæma og gera einhverjar styrkhæfar úrbætur samkvæmt jarðræktarlögum voru þó að reyna að búa í haginn fyrir framtíðina og gera bú sín þannig úr garði að þau skiluðu betri arði. Ég hef hér með gert grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hafði við frv. til búnaðarlaga sem ég að öðru leyti styð.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 1239 ásamt breytingartillögum á þskj. 1240, um frv. til laga um breytingu á lögum frá 1996, um póstþjónustu. Þetta frv. fjallar um skilgreiningu á einkarétti í póstþjónustu sem er ákaflega mikilvægt, ekki síst í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á rekstrarumhverfi póstþjónustunnar í landinu og raunar í löndunum í kringum okkur. Samgn. er samhljóða í efnislegri niðurstöðu en nokkrir nefndarmenn skrifa undir með fyrirvara. Nefndin telur að í frv. felist ákvæði sem skýri betur einkaréttarsvið póstþjónustunnar. Það er nauðsynlegt m.a. með hliðsjón af afskiptum Samkeppnisstofnunar af þessum málefnum. Frá því frv. var lagt fram á síðasta þingi hafa þær breytingar orðið að tilskipun Evrópusambandsins nr. 97/67 hefur verið samþykkt en hún mun verða gildandi réttur á Evrópska efnahagssvæðinu. Nokkuð hefur verið á reiki hvað teljast megi lokaðar bréfapóstsendingar og hverjar séu opnar. Sú hugtakanotkun er mjög mikilvæg í sambandi við þetta mál allt saman og er nauðsynlegt að fara um það nokkrum orðum. Ég hygg að fæstir geri sér nákvæmlega grein fyrir því hvað hér er átt við. Póst- og fjarskiptastofnun hefur túlkað núgildandi ákvæði 1. tölul. 1. mgr. 6. gr. laganna þannig að hugtakið ,,lokaðar bréfapóstsendingar`` taki til hvers konar bréfa sem lokað væri aftur, hvort sem þau væru límd eða þeim lokað með öðrum hætti. Opnar bréfapóstsendingar séu því einungis þau umslög sem hvorki eru límd aftur né lokað á annan máta. Samkvæmt því falla nánast eingöngu póstkort utan einkaréttarins. Nefndin telur með hliðsjón af framangreindu að frumvarpið feli í sér þrengingu á einkaréttarsviðinu þar sem ekki sé lengur miðað við frágang bréfapóstsendingar heldur þyngd og verðmæti. Með frumvarpinu er lagt til að skilgreiningu á einkarétti til póstmeðferðar innan lands verði breytt til samræmis við þá skilgreiningu sem fram kemur í tilskipun ESB nr. 97/67, um sameiginlegar reglur um þróun póstþjónustu Evrópusambandsins og aukin gæði póstþjónustunnar. Gert er ráð fyrir að einkaréttur til póstmeðferðar taki til bréfa í umslögum og sambærilegum umbúðum með sýnilegri áritun, allt að 250 g að þyngd, og annarra ritaðra orðsendinga og prentaðra tilkynninga með utanáskrift og sérstöku innihaldi, þar með talinna póstkorta, sem eru innan fyrrgreindra þyngdarmarka. Í tilskipuninni og raunar líka frumvarpinu er miðað við bréf allt að 350 g að þyngd en þar er um að ræða hámarksþyngd sem heimilt er að víkja frá til lækkunar. Nefndin taldi nauðsynlegt að þrengja einkaréttarsviðið enn frekar og lækka mörkin niður í 250 g til samræmis meðal annars við þau mörk sem gilda í Danmörku. Nefndin taldi mikilvægt að ekki væri um að ræða útvíkkun á einkaréttarhlutverkinu heldur væri það einungis gert skýrara. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin aflaði sér er ljóst að einkaréttarsviðið verður í raun þrengra eftir gildistöku þessa frumvarps en það var áður og samkeppnissvið póstþjónustu mun því stækka. Með þessu telur nefndin að komið hafi verið til móts við sjónarmið um aukna samkeppni á sviði póstþjónustu án þess að raska skuldbindingum þeim sem felast í einkaréttarþjónustu, m.a. um póstdreifingu um land allt. Þá vill nefndin taka fram að með frumvarpinu eru ekki lagðar til breytingar á þeim ákvæðum laganna sem taka til póstsendinga á milli landa að öðru leyti en því sem þau ákvæði eru háð einkaréttarskilgreiningunni. Þar með er einnig um að ræða þrengingu á einkaréttarhlutverkinu á því sviði. Í nefndarálitinu er síðan gerð grein fyrir þeim tveimur efnisbreytingum sem gerðar eru á frv., með leyfi forseta: 1. Lagt er til að þyngdarmörkum verði breytt úr 350 g í 250 g í 1. gr frumvarpsins. 2. Þá er lagt til að orðalagi 2. gr. verði breytt. Við meðferð málsins komu fram athugasemdir frá Póst- og fjarskiptastofnun þar sem stofnunin taldi sig ekki geta unnið eftir ákvæðinu óbreyttu. Til þess væri ákvæðið of óljóst og mat stjórnvaldsins yrði erfiðleikum háð. Fellt er út úr ákvæðinu tilvísun til ,,sérstakra ástæðna`` og ,,starfsemi til almannaheilla`` en í stað þess er skilgreint nánar hverjum verði veitt slík undanþága. Markmiðið er að hér falli undir þau félög og samtök sem vinna að góðgerðarmálum. Við setningu reglugerðarinnar skal samgönguráðherra gæta þess að undanþáguheimildin verði ekki of rúm. Undir þetta nefndarálit rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Ragnar Arnalds, Egill Jónsson og Jónas Hallgrímsson. Með fyrirvara undirrita þetta nefndarálit hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Kristján Pálsson.

Herra forseti. Hv. formaður samgn. hefur hér gert grein fyrir nefndaráliti frá samgn. sem ég og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, fulltrúar jafnaðarmanna í nefndinni, höfum skrifað undir með fyrirvara. Ég vil gera grein fyrir fyrirvara mínum í þessu máli. Eins og fram kemur í nefndarálitinu fékk samgn. upplýsingar um það frá Íslandspósti að einkaréttarsviðið yrði þrengra, eftir gildistöku þessa frv. og samkeppnissvið póstþjónustu muni því stækka. Við fengum einnig upplýsingar um það hjá samkeppnisaðila Íslandspósts, fyrirtækinu Póstdreifingu hf., að svo væri ekki, þetta væri alveg öndvert. Ég treysti mér ekki til að meta þetta og þess vegna skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég óttast að með þessari breytingu verði samkeppni á þessu sviði illmöguleg en málið verður að njóta vafans. Ef það kemur síðan í ljós, við framkvæmd laganna, að einkarétturinn víkkar frekar en þrengist og samkeppni verði illmöguleg, þá verðum við að taka lögin upp og breyta þeim í kjölfarið. Það er alveg ljóst. Ég skrifa sem sagt undir þetta nefndarálit með fyrirvara en legg áherslu á að skoða verði þessi mál betur ef í ljós kemur að markmiðin sem við settum okkur þegar við samþykkjum þessa breytingu á lögunum munu ekki nást.

Herra forseti. Frv. til laga um póstþjónustu sem hér er til umræðu felur í sér minni háttar breytingar ef orða mætti það svo. Eftir því sem þeim sýnist, sem í samkeppnisumhverfinu starfa, fela þessar minni háttar breytingar þó í sér að einkaréttarsviðið verður enn víðtækara en áður og aðstæður samkeppninnar því verri. Það eru fullyrðingar sem í sjálfu sér hefur verið erfitt að andmæla en þó hefur sú staða komið upp að þeir, sem ætla sér af stað í slíka samkeppni sem er í póstþjónustu, hafa þrátt fyrir leyfi ekki komist af stað af einhverjum ástæðum. Rökin fyrir því að fara alla leið til frjálsræðis hafa því kannski ekki verið nógu sterk af þeim ástæðum. Að minnka þyngd bréfa úr 350 g í 250 g hefur sáralítil áhrif á það magn pósts sem fer til samkeppnisaðila. Meiri hluti bréfa er undir 100 g þannig að að þessu leyti skiptir þetta engu máli. Annars staðar á Norðurlöndum hafa þau skref verið stigin að gefa póstdreifinguna alveg frjálsa. Rétt er að minna á að það hefur gerst í Svíþjóð og Finnlandi og mælst vel fyrir eftir því sem við best vitum. Maður heyrir líka þær raddir frá Íslandspósti að þeir aðilar sem þar stjórna séu tilbúnir að fara út í algert frjálsræði hvað þetta varðar. Eini óttinn sem hvílir á mönnum varðandi algert frjálsræði er að hinar dreifðu byggðir landsins mundu verða út undan í samkeppninni og auðvitað þarf að tryggja að svo verði ekki. Ég get því í sjálfu sér samþykkt þetta frv. eins og það kemur fyrir en vildi að það sjónarmið mitt kæmi fram að eðlilegt skref hlýtur að vera að gefa póstþjónustuna frjálsa á Íslandi eins og víða á Norðurlöndum og það fyrr en síðar. Þar sem það hefur verið gert hefur það reynst vel og ekki ástæða til að ætla annað en svo verði hér einnig. Við getum séð það á öðrum sviðum starfsemi pósts- og símafyrirtækisins sem nú er orðið hlutafélag, að íslenska póst- og símaþjónustan hefur náð því stigi að vera ein sú fullkomnasta í heiminum. Hún hefur náð því að verða ein sú ódýrasta og reyndar sú allra ódýrasta með tilliti til símanotkunar í heiminum. Aðstæður fyrirtækja Pósts og síma fyrrv. eru því mjög góðar til að takast á við samkeppni á öllum sviðum. Ég held að við höfum engu að kvíða en treysti því að á næsta þingi eða mjög fljótlega a.m.k. verði þetta mál tekið til rækilegrar endurskoðunar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti á þskj. 1137 ásamt breytingartillögum á þskj. 1138 um frv. til laga um breyting á lögum um leigubifreiðar, nr. 61/1995. Tilgangur þessa frv. var fyrst og fremst sá að setja reglur um sendi- og vörubifreiðastjóra sem stunda leiguakstur með vörur og enn fremur að setja lagaramma varðandi leiguakstur á fólksbifreiðum. Ég vil vekja athygli á því að í umfjöllun nefndarinnar var gerð nokkur breyting á frv. Við nánari skoðun nefndarinnar á málinu taldi hún rétt að fella brott ákvæði 2. og 3. gr. frv. um leiguakstur vörubifreiða og sendibifreiða þar sem mörg atriði í því sambandi séu enn óljós og þurfi frekari skoðunar við. Nefndin vill hins vegar vekja athygli á því að með þessu frv. er ekki stefnt að neinni heildarendurskoðun laga um leigubifreiðar heldur tekur þessi endurskoðun einungis til mjög afmarkaðra þátta. Nefndin er hins vegar þeirrar skoðunar að vegna breyttra aðstæðna í umferðinni og krafna um aukið öryggi sé nauðsynlegt að fram fari frekari endurskoðun á lögunum, svo sem varðandi útgáfu starfsleyfa og verkefni umsjónarnefndar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar er til í sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: Lagt er til að orðin ,,óflekkað mannorð`` í b-lið 1. gr. frumvarpsins falli brott og að greinin verði umorðuð þannig að hún falli að upptalningu 3. gr. laganna. Ekki felst í þessu efnisbreyting. Þetta er gert þar sem ríkari kröfur eru gerðar til mannorðs þeirra sem aka fólksbifreiðum í leiguakstri en að það sé óflekkað í skilningi kosningalaga. Skilyrði til þess að fá heimild til leiguaksturs fólksbifreiða eru á hinn bóginn rakin í greininni. Auk þess vill nefndin benda á að í 2. tölul. 2. efnismgr. 2. gr. er vísað til hugtaksins ,,óflekkað mannorð`` í þeirri merkingu sem lögð er í það samkvæmt kosningalögum. Meiri kröfur eru gerðar til aksturs fólksbifreiða í leiguakstri en aksturs vöru- og sendibifreiða. Breytingunni er ætlað að koma í veg fyrir misskilning og hugtakabrengl. Varhugavert er að hafa tvær merkingar á sama hugtakinu í einum lögum. Þá er lagt til að í stað orðsins ,,skírlífisbrot`` í b-lið 1. gr. komi ,,kynferðisbrot``. Þetta er í samræmi við breytta hugtakanotkun í almennum hegningarlögum, sbr. lög nr. 40/1992. Og síðan eins og áður er rakið er lagt til að 2. og 3. gr. falli brott. Undir þetta nál. rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Árni Johnsen, Ragnar Arnalds, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Kristján Pálsson og Stefán Guðmundsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1321 ásamt brtt. á þskj. 1322, við frv. til laga um breytingu á lögum um skipulag ferðamála, nr. 117/1994. Með frumvarpinu er lagt til að settar verði skýrari reglur um rekstur ferðaskrifstofa hér á landi, svo sem um ferðaskrifstofuleyfi og fjárhæð tryggingar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þær eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að a-liður a-liðar 1. gr. falli brott og er skilgreiningu á hugtakinu ferðaskrifstofa þar með breytt. Í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á sviði upplýsingamiðlunar leggur nefndin til að ekki þurfi ferðaskrifstofuleyfi til að gefa upplýsingar um ferðir innan lands og erlendis. Samhliða þessu er b-lið a-liðar 1. gr. breytt á þann veg að ef upplýsingagjöfinni fylgir umboðssala með farmiða sé um ferðaskrifstofu að ræða. 2. Lagt er til að felld verði brott orðin ,,a- og b-lið`` úr h- og i-lið 1. gr. frumvarpsins þar sem ætlunin er að vísa einnig til c-liðar 19. gr. á báðum stöðum og því nægjanlegt að vísa einungis til 19. gr. 3. Þá er lagt til að lágmark tryggingar skv. h-lið 1. gr. verði lækkað í 1 millj. kr. Nefndin telur að með því sé komið til móts við sjónarmið ýmissa smærri aðila sem standa í ferðaskrifstofurekstri. Í dag er lágmarkstrygging smærri aðila 1 millj. kr. þannig að með því að breyta lágmarkinu eins og samgöngunefnd leggur til verður ekki um röskun að ræða hjá neinum aðilum. 4. Þá er lögð til orðalagsbreyting á c-lið k-liðar 1. gr. svo að skýrar komi fram að um ábyrgð viðskiptabanka eða sparisjóðs eða vátryggingu hjá vátryggingafélagi er að ræða. Undir þetta nál. rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Árni Johnsen, Ragnar Arnalds, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Kristján Pálsson og Stefán Guðmundsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1323 ásamt meðfylgjandi frv. til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum, nr. 35/1993, með síðari breytingum, og siglingarlögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að farþegaflutningar með skipum verði háðir sérstöku leyfi og að lögfest verði skyldutrygging í farþegaflutningum með skipum. Með breytingunum er ætlunin að stuðla að auknu öryggi í farþegaflutningum með skipum og bátum á sjó, ám eða vötnum. Samgöngunefnd tekur undir markmið frv. en leggur til þá breytingu að vátryggingarskyldunni verði flýtt svo að ákvæðið komi til framkvæmda á sumri komanda. Það er mat nefndarinnar að frestur til 1. ágúst sé nægjanlegur undirbúningstími fyrir þá sem að málinu koma, tryggingafélög og tryggingartaka. Brtt. er svohljóðandi: ,,Við ákvæði til bráðabirgða. Í stað orðanna ,,1. janúar 1999`` í 2. mgr. komi: 1. ágúst 1998.`` Undir þetta nál. rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Árni Johnsen, Ragnar Arnalds, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Kristján Pálsson og Stefán Guðmundsson.

Herra forseti. Hér er vissulega nauðsynjamál á ferðinni sem löngu var tímabært að fram kæmi og tengist minni bátum sem notaðir hafa verið til farþegaflutninga við strendur landsins. Það sem hins vegar vekur athygli mína er að í 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Skipstjóri skal varðveita um borð í skipi skjal er sannar gildi leyfisins.`` Það þýðir að skipstjóri á að geyma þetta plagg nánast ofan í skúffu. Ef menn setjast upp í leigubíl þá er leyfið á áberandi stað ef það er í gildi. Það er sett á áberandi stað svo farþeginn sjái að viðkomandi aðili hafi þetta leyfi. Ég spyr: Hvers vegna er ekki sama krafa gerð til fólkflutningabáta, að þetta leyfi sé sett upp á áberandi stað fyrir farþegana þannig að þeir geti glögglega séð að bæði leyfi og öryggiskröfum varðandi farþega er fullnægt? Í annan stað er það nokkuð athyglisvert þegar talað er um að Siglingastofnun skuli ákveða fjölda í áhöfn. Nú eru til lög og reglugerðir sem kveða á um fjölda aðila, bæði skipsstjórnendur og þá sem stjórna vél. Þar eru þekkt lög og reglur um það hvernig með skuli fara. Nú spyr ég: Er verið að færa þetta úr höndum löggjafans þannig að Siglingastofnun hafi ótakmarkað vald til þess að ákveða mönnun þessara báta? Hér segir svo, með leyfi forseta, í umsögninni með 1. gr.: ,,Þá er lagt til að í lög um eftirlit með skipum verði sett ákvæði um að farþegaflutningar með skipum séu háðir leyfi. Af slíku ákvæði leiðir að farþegaflutningar með skipum yrðu óheimilir án slíks leyfis. Tilgangurinn með ákvæðinu er að lögfesta skýran grundvöll fyrir samræmdu eftirliti með smíði og búnaði skipa í farþegaflutningum, aðbúnaði og öryggi farþega, mönnun skipanna, atvinnuréttindum og þjálfun skipverja og öðrum öryggisþáttum í starfseminni. Lagt er til að sækja þurfi um leyfi til farþegaflutninga með skipi og að Siglingastofnun Íslands gefi út slíkt leyfi þegar sýnt hefur verið fram á að uppfyllt séu ákvæði laga og reglugerða sem um skipið og starfsemi þessa gilda. Átt er við lög um eftirlit með skipum og reglugerðir sem settar hafa verið með stoð í þeim lögum, en einnig önnur lög og reglugerðir sem gilda um skip í farþegaflutningum. Sem dæmi um slík lög má nefna siglingalög og atvinnuréttindalög.`` Í ákvæðum Siglingastofnunar varðandi úttekt á bol skips og reisn þess hefur eingöngu verið miðað við skip sem væru í siglingum á sjó. Nú sá ég í sjónvarpsfréttum í gærkvöldi að þeir sem hafa hug á því að kaupa nokkuð stórt skemmtiferðaskip, til þess að sigla á vatni, kvörtuðu yfir því að það væri gerð sama krafa til bols þess skips og skipa sem sigla á opnu úthafinu. Ég hlýt að spyrja formann samgöngunefndar: Var þetta eitthvað rætt og gert ráð fyrir að þarna yrði breyting gerð á, þannig að ekki væri sama krafa á þykkt stáls í skrokki skips sem siglir á stöðuvötnum og gerð er til þeirra skipa sem sigla á úthafinu? Þá vekur tryggingarskylda eigenda gagnvart farþegum einnig athygli. Segja má að hér sé gerð krafa um að farþeginn sé betur tryggður en hin eiginlega áhöfn. Það er sérkapítuli út af fyrir sig sem síðar mun koma fram á öðrum vettvangi. Fyrst og fremst kom ég hér inn á ákvæði um mönnunarreglur þessara skipa svo og líka til að spyrja hvort menn ætli virkilega að gera sömu kröfur til þeirra skipa sem sigla á ám og vötnum og gerðar eru til farþegaskipa sem sigla fyrir opnu hafi.

Virðulegi froseti. Ég vil nú aðeins koma inn í þessa umræðu í framhaldi af því sem hv. 10. þm. Reykv. vék að. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því að þetta mál hlaut allmikla umræðu áður en það kom hér inn í þingið, sérstaklega hjá hagsmunaaðilum. Eftir því sem ég best man fékk þetta mál m.a. ítarlega umfjöllun í siglingaráði þar sem bæði útgerðarmenn og sjómenn eiga fulltrúa. Enn fremur eru þar fulltrúar Siglingastofnunar sem hafa með það að gera hvaða kröfur eru gerðar til búnaðar skipa og þeirra þátta, þannig að ég tel ástæðu til að ætla að um þessi mál hafi verið fjallað af þeim mönnum sem gleggst mega um þetta vita og þekkja þetta mál langsamlega best. Hv. þm. spurði hér nokkurra spurninga sem sjálfsagt er að reyna að svara. Í fyrsta lagi varðandi staðsetningu leyfisins, þá er það auðvitað svo að við töldum nú ekki ástæðu til þess að segja það í lögunum nákvæmlega hvar þetta leyfi ætti að vera staðsett að öðru leyti en því að það ætti að vera um borð í skipinu, þannig að það væri aðgengilegt. Það sem hér er auðvitað fyrst og fremst verið að leiða í lög er að tryggja að fólk, sem ferðast með slíkum skipum og nýtir sér þessa þjónustu, geti gengið út frá því sem gefnu að þessi skip uppfylli lágmarksreglur, m.a. um mönnun, um þekkingu skipstjórnarmanna, um aðbúnað um borð. Það hefur komið fram gagnrýni, m.a. frá ferðaþjónustuaðilum í þessari grein, á að aðbúnaðurinn sé mjög misjafn. Þeir telja að sums staðar séu gerðar miklar kröfur, annars staðar séu þær sömu kröfur ekki gerðar. Hérna er eingöngu verið að jafna þessi samkeppnisskilyrði og tryggja öryggi og réttindi þess fólks bæði sem vinnur á þessum skipum og enn fremur auðvitað farþeganna sjálfra. Það var ekki gert ráð fyrir því að verið væri að fella úr gildi ákvæði annarra laga varðandi mönnun skipa, gerð skipa eða fyrirkomulags varðandi búnað og þess háttar. Þvert á móti er gert ráð fyrir því að Siglingastofnun beri að hafa til hliðsjónar lög sem eru í gildi varðandi þessa þætti. Eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir slík skip skal fjöldi í hverri áhöfn ákveðinn af Siglingastofnun Íslands með hliðsjón af gerð skips, fyrirkomulagi þess og búnaði, svo og farsviði þess og útivist, þannig að fjöldi í áhöfn og skipting starfa fullnægi skilyrðum um að unnt sé að sinna öllum þáttum sem tryggja öryggi farþega, skipverja og skips.`` Ég held nú, virðulegi forseti, að þegar maður les þetta í þessu samhengi þá sé ljóst að í lagasetningunni er ekki reynt að búa til nýjar réttarvenju nema síður sé. Þar er eingöngu verið að vísa til og gera þá leiðsögn fyrir Siglingastofnun Íslands að hún byggi á þeim lögum sem eru í gildi. Varðandi þá spurningu sem hv. þm. spurði um körfur um búnað skips þá voru þau mál ekki rædd sérstaklega í nefndinni umfram það sem kemur fram í sjálfum frumvarpstextanum. En það verður að segjast eins og er, að þeir umsagnaraðilar sem við leituðum til, sem ég hygg að hafi verið allmargir, þó nokkrir skiluðu til okkar áliti og þar á meðal Siglingastofnun Íslands þar sem þessi mál höfðu verið rædd faglega af öllum hlutaðeigandi aðilum, komust allir að þeirri niðurstöðu að þetta frv. væri mjög til bóta og við værum hér að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem efst væru á baugi í þessari grein. Við töldum því ekki ástæðu til þess, á grundvelli þeirra upplýsinga sem við höfðum þegar nefndin fór yfir þetta mál, að gera frekari efnisbreytingar en þessar. Eina efnisbreytingin sem við í rauninni gerum er sú að færa tryggingarákvæði frv. fram til 1. ágúst þannig að það geti tekið gildi fyrr. Við höfðum kynnt okkur það að tryggingafélög t.d. væru tilbúin að standa að þessu máli og hefja þessar tryggingar strax um mitt árið. Hér er fyrst og fremst um að ræða frv. sem á að tryggja öryggi ferðamanna og þeirra sem vinna við þessa útgerð. Þess vegna töldum við að hér væri eingöngu um að ræða framfaramál sem mikilvægt væri að kæmust í gildi sem fyrst.

Herra forseti. Ég tók þeim rökum sem hérna komu fram að öllu leyti nema því sem snýr að skírteininu sem útgefið skal af hálfu Siglingastofnunar og á að staðfesta að skip og búnaður sé í lagi. Við setjumst ekki í leigubifreið öðruvísi en að þar liggi skírteini í mælaborði eða í glugga, sem sýnir að viðkomandi aðili hafi tilskilin réttindi og leyfi og við séum að fullu tryggð. Við förum ekki upp í lyftu öðruvísi en þar hangi skírteini sem segir til um að lyftan sé í lagi og hafi verið tekin út nýlega. Þess vegna kemur það mér ákaflega spánskt fyrir sjónir að sjá að um borð í bát sem flytja á 60--100 manns, megi hafa skírteinið, sem allt segir um búnað og öryggi skipsins, réttindi manna, einhvers staðar ofan í skúffu. Farþegarnir um borð vita því ekki hvort þarna sé rétt eða rangt farið með. Það var aðeins þetta sem ég vildi vekja athygli nefndarinnar á. Að öðru leyti hef ég ekki meira við þetta að athuga.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 10. þm. Reykv. vil ég aðeins segja að ég get út af fyrir sig tekið undir það með honum að eðlilegast væri að þetta skjal væri staðsett þannig að farþegum og öðrum þeim sem ganga um skipið væri ljóst hvort það uppfyllti þau skilyrði sem gerð eru varðandi slík skip. Ég get tekið undir það og get sagt sem frsm. nefndarinnar að ég tel eðlilegast að það sé gert þannig að ekkert fari milli mála. En ég vil hins vegar í þessu sambandi aðeins vekja athygli á því að auðvitað hefur Siglingastofnun þarna miklu eftirlitshlutverki að gegna. Eftirlitið er í þessum efnum, eins og öðrum sem snúa að slíkum öryggisþáttum, lagt á herðar Siglingastofnunar. Maður verður að ætlast til þess að stofnunin sjálf sinni því að tryggja að þau skip sem stundi farþegaflutninga --- og það er alveg rétt að þetta mun verða vaxandi atvinnugrein --- uppfylli þau skilyrði sem hér er verið að leggja til.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1320 um till. til þál. um forkönnun á vegtengingu milli lands og Eyja. Nefndin hefur fjallað um málið og umsagnir hafa borist frá Vegagerðinni, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga og Vestmannaeyjabæ. Með tillögunni er lagt til að ríkisstjórninni verði falið að láta gera forkönnun á gerð vegtengingar milli Vestmannaeyja og lands. Framangreind vegtenging hefur verið nokkuð til umræðu að undanförnu án þess að unnt hafi verið að byggja hana á neinum teljandi gögnum varðandi tæknileg eða fjárhagsleg atriði. Nefndin telur skynsamlegt að bæta hér úr og að gerð verði sú könnun sem lögð er til. Samkvæmt greinargerð sem fylgir tillögunni er gert ráð fyrir að kostnaður við fyrri hluta forkönnunar verði 1,5 millj. kr. og við síðari hluta 5 millj. kr. Nefndin telur æskilegt að könnunin verði gerð í tveimur áföngum eins og lagt er til í greinargerð með tillögunni og að ekki verði ráðist í síðari áfangann nema sá fyrri gefi tilefni til þess. Í fyrri áfanga þyrfti að huga að áhættumati fyrir þær lausnir sem nefndar hafa verið. Þessari hugmynd er ekki ætlað að hafa áhrif á áform um jarðgöng á Íslandi. Samgöngunefnd leggur til í ljósi þessa að tillagan verði samþykkt óbreytt. Ragnar Arnalds var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Kristján Pálsson, Árni Johnsen, Egill Jónsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Stefán Guðmundsson og Guðmundur Árni Stefánsson.

Virðulegi forseti. Það hefur orðið aðeins opinber umræða um eitt atriði í 140. gr. þessa mikla frv. sem senn verður nú að lögum, þar sem segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Flugmálastjórn skal gefa út upplýsingabréf um flugmál og flugmálahandbók. Skulu allir handhafar flugrekstrarleyfa og flugkennsluleyfa, útgefinna af Flugmálastjórn, vera áskrifendur að útgáfum þessum. Í flugmálahandbók skulu birtar þær ákvarðanir Flugmálastjórnar sem teknar eru á grundvelli laga þessara og reglna settra samkvæmt þeim og hafa almennt gildi en birtast ekki í Stjórnartíðindum. Skulu þær vera á íslensku eða ensku eftir því sem við á.`` Til þess að taka af öll tvímæli um þetta hef ég leyft mér að flytja eftirfarandi breytingartillögu við 140. gr. þar sem bætist við síðustu setninguna eftirfarandi málsliður: ,,Samgönguráðherra er heimilt að höfðu samráði við Íslenska málnefnd að kveða nánar á um útgáfu þeirra með reglugerð.`` Ég held að hin opinbera umræða hafi skýrt það að hér er ekki um að ræða ásetning um að taka almennt upp að hafa Stjórnartíðindi á ensku eða erlendum tungumálum heldur er eingöngu verið að tala um mál sem eðli málsins samkvæmt eiga ekki erindi eða þjóna ekki tilgangi að koma fyrir margra augu eða fáir hafi mikinn áhuga á að lesa skulum við öllu heldur segja, og ekki sé sérstök ástæða til að leggja út í mjög mikinn kostnað við að þýða þessar tilskipanir eða þessi plögg. Enn fremur er rétt að vekja athygli á því að flugmálin eru í eðli sínu alþjóðleg starfsemi og flugrekstraraðilarnir hafa orðið að þýða á ensku þessi mál sem hér er fjallað um þannig að hér er eingöngu um að ræða fullkominn tvíverknað sem þjónar engum tilgangi fyrir málvöndun eða verndun íslenskrar tungu. Ég held því að mikilvægt sé að eyða þeim misskilningi. En við höfum kosið að leggja fram þessa brtt. til að taka af öll tvímæli um að ekki er verið að opna neinar almennar heimildir um að birta alla skapaða hluti á ensku sem lýtur að loftferðalögunum í landinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. allshn. á þskj. 1040 og 1041 um frv. til laga um lögmenn. Nefndin fjallaði mjög ítarlega um málið og fékk fjölmarga aðila á sinn fund til viðræðna. Þá bárust nefndinni margar umsagnir um málið. Meðal helstu nýmæla frv. voru ákvæði um afnám skylduaðildar að Lögmannafélaginu en allshn. leggur til breytingar á þeim ákvæðum frv. Sem dæmi um önnur nýmæli má nefna að lagt er til nýtt heiti á lögunum þannig að þau heiti lög um lögmenn í stað þess að gildandi reglur um lögmenn er að finna í lögum um málflytjendur. Önnur nýmæli frumvarpsins lúta m.a. að því að lagt er til að reglum um öflun réttinda til flutnings mála fyrir héraðsdómi verði breytt þannig að í stað prófmálaflutnings fyrir dómi komi sérstök prófraun. Þá er lagt til að gerðar verði auknar kröfur um starfsreynslu áður en unnt er að sækja um rétt til málflutningsstarfa fyrir Hæstarétti. Einnig er lagt til að einkaréttur lögmanna taki til alls landsins, en ekki þykja lengur rök fyrir að binda hann við stærstu kaupstaði landsins. Einnig er lagt til í frumvarpinu að reglur um sviptingu lögmannsréttinda verði gerðar markvissari en nú er. Allshn. ræddi sérstaklega nokkur atriði frv., einkum nýjar reglur um öflun málflutningsréttinda fyrir héraðsdómi en í frv. er gert ráð fyrir sérstakri prófraun í stað flutnings prófmála. Komu fram í máli viðmælenda og umsögnum sem nefndinni bárust nokkrar áhyggjur af þessu fyrirkomulagi og að það mundi leiða til erfiðleika við öflun þessara réttinda. Ákvæði frumvarpsins eru nokkuð opin hvað þetta varðar og telur nefndin ekki eðlilegt að nákvæmar reglur varðandi framkvæmd prófraunar verði festar í lög, en leggur áherslu á að ítarlegar reglur um námskeiðið verði settar í reglugerð. Allsherjarnefnd leggur áherslu á að þess verði gætt að slíkt námskeið verði ekki óþarflega yfirgripsmikið. Þannig tekur nefndin undir þau sjónarmið sem fram koma í umsögn Orators, félags laganema, að miðað verði við að námskeiðið standi ekki yfir lengur en eina önn á skólaári og yrði fyrirkomulag þannig að unnt verði að sækja slíkt námskeið meðfram vinnu. Þá telur nefndin mikilvægt að á námskeiðinu verði ekki kenndar greinar sem lögfræðingar hafa þegar tekið próf í í lagadeild Háskóla Íslands. Slíkt námskeið á einungis að snúa að þeim atriðum sem reynir á í starfi lögmanna og er ekki sérstaklega farið yfir í laganáminu, svo sem siðareglum lögmanna, samningu og flutningi málflutningsræðu fyrir dómstólum og reglum sem gilda um samskipti lögmanna og skjólstæðinga þeirra. Einnig er mikilvægt að kostnaði við námskeiðið verði haldið í lágmarki og að umsækjendum verði ekki gert að greiða gjald sem er hærra en kostnaður við námskeiðið og prófraunina. Þá hafa nefndinni borist ábendingar um að erfitt gæti orðið fyrir lögfræðinga er búa fjarri höfuðborgarsvæðinu að sækja slíkt námskeið og leggur nefndin áherslu á að reynt verði að koma til móts við þarfir landsbyggðarinnar að þessu leyti. Einnig hvetur allsherjarnefnd til þess að reynt verði að halda slíkt námskeið á hverju ári, en í frumvarpinu er kveðið á um að það skuli haldið eigi sjaldnar en annað hvert ár. Þannig telur nefndin að heppilegt væri að sett yrði í reglugerð ákvæði um að námskeið verði haldið á hverju ári ef að minnsta kosti 10 manns óska eftir því. Loks telur nefndin eðlilegt að dómsmálaráðherra leiti umsagnar Orators, félags laganema, áður en reglugerð um tilhögun námskeiðs og prófraunar verður sett. Nefndin leggur til nokkrar breytingar við frv. og verða helstu efnisatriði breytinganna nú rakin. Fyrst ber að telja að í tillögum nefndarinnar eru lagðar til víðtækar breytingar á frumvarpinu hvað varðar aðild að Lögmannafélaginu og ákvæðum er leiða af þeim breytingum, svo sem um eftirlit með störfum lögmanna og beitingu agaviðurlaga gagnvart þeim og ýmsum málsmeðferðarreglum. Þannig er lagt til að heiti II. kafla frumvarpsins verði ,,Lögmannafélag Íslands og úrskurðarnefnd lögmanna`` og eru grundvallarbreytingar gerðar á kaflanum. Þannig er lagt til að í 3. gr. frumvarpsins verði kveðið á um að lögmenn skuli hafa með sér félag, Lögmannafélag Íslands, sem þeim er skylt að vera félagsmenn í. Félaginu er, ólíkt því sem nú er, aðeins ætlað að hafa með höndum starfsemi sem mælt er fyrir um í lögum. Þó er gert ráð fyrir að félaginu verði heimilt að starfrækja sérstakar félagsdeildir sem lögmönnum er frjálst að ákveða hvort þeir eigi aðild að. Verði fjárhagur slíkra félagsdeilda aðgreindur frá fjárhag félagsins. Þá gera breytingartillögurnar ráð fyrir að í tengslum við lögmannafélagið starfi úrskurðarnefnd lögmanna sem leysa á úr málum eftir ákvæðum lögmannalaga. Lagt er til að í nefndinni eigi sæti fimm menn, hver þeirra til fimm ára í senn, en þó þannig að sæti eins nefndarmanns losni árlega. Skulu tveir nefndarmanna kosnir af Lögmannafélagi Íslands, einn tilnefndur af Dómarafélagi Íslands, einn af dómsmálaráðherra og einn af Hæstarétti og skal hann vera úr röðum lögmanna og fullnægja skilyrðum til að gegna embætti hæstaréttardómara. Varamenn skulu tilnefndir með sama hætti. Gert er ráð fyrir að nefndin kjósi sér sjálf formann til eins árs í senn. Lögmannafélaginu er ætlað að bera kostnað af þeim verkefnum sem því eru falin í lögunum og af störfum úrskurðarnefndarinnar og getur félagið lagt árgjald á félagsmenn til að standa straum af þessum kostnaði. Þessar breytingar sem nefndin leggur til eru í samræmi við dóm Hæstaréttar í máli nr. 259/1997 er kveðinn var upp 19. febrúar 1998, en þar segir að skylduaðild að Lögmannafélaginu, sem er viðurkennd, heimili ekki stjórn félagsins að krefja félagsmenn um önnur gjöld en þau sem þarf til að sinna hinu lögboðna hlutverki þess. Nefndin leggur til breytingar á 4. gr. sem leiðir af breytingum á 3. gr. frumvarpsins, en í ákvæðinu er kveðið á um málsmeðferð fyrir úrskurðarnefnd lögmanna. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. að ákvarðanir úrskurðarnefndarinnar sæti hvorki stjórnsýslukæru né málskoti innan Lögmannafélags Íslands. Í 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um verkefni Lögmannafélags Íslands og eru lagðar til breytingar á ákvæðinu til samræmis við breytingar sem lagðar eru til á 3. og 4. gr. frumvarpsins. Á 7. gr. eru lagðar til þrjár breytingar. Í fyrsta lagi leggur nefndin til breytingu á ákvæðum um skipan prófnefndar þess efnis að fulltrúi sá sem ráðherra skipar í nefndina skuli ekki vera starfandi lögmaður. Á tillagan að tryggja það að þeir sem sitji í prófnefnd hafi sem fjölbreyttasta starfsreynslu og komi ekki allir úr lögmannastétt en nefndin tekur undir athugasemdir sem bárust um að slíkt væri óeðlilegt. Í öðru lagi er um að ræða leiðréttingu á 7. gr. og í þriðja lagi er lagt til að prófnefnd geri tillögu til dómsmálaráðherra um gjald sem umsækjendur greiða fyrir að þreyta prófraun í stað þess að samkvæmt frumvarpinu skal dómsmálaráðherra ákveða gjaldið án samráðs. Í 9. gr. frumvarpsins er fjallað um öflun réttinda til að vera hæstaréttarlögmaður. Hefur það verið gagnrýnt nokkuð að lagt sé til að viðhalda flutningi prófmála fyrir Hæstarétti. Þó gerir frumvarpið ráð fyrir að prófmálum verði fækkað úr þremur í tvö. Hefur nefndin rætt nokkuð um fyrirkomulag á öflun hæstaréttarlögmannsréttinda og er niðurstaðan sú að erfitt yrði um vik að hafa prófraunina með öðrum hætti en verið hefur. Þó leggur nefndin til breytingar á ákvæðinu. Lúta þær að því að umsókn um að þreyta prófraun skuli beint til sérstakrar prófnefndar sem í sitji þrír menn sem dómsmálaráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Lagt er til að tveir nefndarmenn verði tilnefndir af Hæstarétti en einn af Lögmannafélagi Íslands. Nefndinni er ætlað að setja almennar reglur um framkvæmd prófraunarinnar, en gert er ráð fyrir að dómendur Hæstaréttar sem skipa dóm í viðkomandi máli meti hvort umsækjandi hafi staðist prófraunina. Telur nefndin að með breytingartillögunni sé komið nokkuð til móts við framkomna gagnrýni og ætti breytingin ásamt þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu að stuðla að því að auðveldara verði fyrir lögmenn að afla sér málflutningsréttinda fyrir Hæstarétti en verið hefur. Lagðar eru til nokkrar orðalagsbreytingar á 11. og 12. gr. þannig að lagt er til að við 2. mgr. 12. gr. bætist nýr töluliður þar sem heimiluð er sérstök undantekning frá meginreglunni um að lögmanni sé skylt að hafa skrifstofu opna almenningi. Lýtur undanþágan að lögmönnum sem gegna föstu starfi hjá félagasamtökum og er það skilyrði fyrir undanþágunni að þeir veiti engum öðrum en þeim samtökum eða félagsmönnum þeirra þjónustu. Einnig er lagt til að það verði skilyrði fyrir því að slík undanþága verði veitt að umrædd þjónusta falli innan starfssviðs samtakanna. Gert er ráð fyrir að þeir sem sækja um undanþágu láti fylgja umsókn yfirlýsingu um að þeir muni ekki hagnýta sér réttindi sín í ríkara mæli en þar greinir. Breyting þessi er í samræmi við ákvæði danskra laga um lögmenn, en héraðsdómslögmönnum hérlendis hefur hingað til verið heimilt að veita slíka þjónustu. Bárust nefndinni ábendingar um það að nauðsynlegt væri fyrir félagasamtök sem búa yfir sérþekkingu á ákveðnum sviðum að slík undanþága yrði veitt og tekur nefndin undir þau sjónarmið en sem dæmi um slík samtök má nefna ASÍ og VSÍ. Á 13. gr. eru lagðar til nokkrar breytingar er leiðir af breytingum á II. kafla frumvarpsins, en í ákvæðinu er fjallað um eftirlit Lögmannafélagsins með því að lögmaður uppfylli ávallt skilyrði fyrir lögmannsréttindum. Gert er ráð fyrir að lögmanni verði skylt að veita Lögmannafélagi Íslands eða löggiltum endurskoðanda sem félagið tilnefnir allar nauðsynlegar upplýsingar til að unnt sé að meta hvort hann uppfyllir skilyrði laganna. Einnig er lagt til að mælt verði fyrir um það í ákvæðinu að ef í ljós komi að lögmaður fullnægi ekki umræddum skilyrðum beri Lögmannafélaginu að leggja til við dómsmálaráðherra að réttindi hans verði felld úr gildi. Skal ráðherra taka rökstudda afstöðu til tillögunnar innan tveggja mánaða. Á 14.,16. og 26. gr. eru lagðar til orðalagsbreytingar er leiðir af öðrum breytingum sem lagðar eru til á frumvarpinu. Á 15. gr. eru lagðar til orðalagsbreytingar þannig að í stað þess að mælt verði fyrir um að lögmannsréttindi skuli felld úr gildi þegar lögmaður tekur við opinberu starfi sem dómsmálaráðherra telur ósamrýmanlegt handhöfn lögmannsréttinda er lagt til að notað verði orðalagið ,,felld niður``. Er það orðalag í samræmi við 16. gr. frumvarpsins. Með orðalagsbreytingunni vill nefndin leggja áherslu á að ekki er verið að svipta menn réttindum sem þeir hafa unnið sér inn, heldur falla þau tímabundið niður á meðan viðkomandi gegnir starfi sem er ósamrýmanlegt handhöfn réttindanna. Getur viðkomandi sótt um að þau verði veitt honum á ný án endurgjalds eða prófraunar. Þannig væri viðkomandi rétt að taka fram að hann hefði öðlast lögmannsréttindi en þau fallið niður meðan þannig stæði á. Með frumvarpinu er því í raun ekki um að ræða breytingu frá gildandi fyrirkomulagi en nú er heimilt að leggja lögmannsréttindi inn til dómsmálaráðuneytisins. Nokkrar breytingar eru lagðar til á 19. gr. frumvarpsins. Snúa þær að eignarhaldi á lögmannsstofum. Í fyrsta lagi er lagt til að kveðið verði á um það að lögmanni beri sjálfum að starfa á skrifstofu sinni, en honum að jafnaði heimilt að reka útibú frá skrifstofunni og skal hann þá fela öðrum lögmanni í sinni þjónustu að veita útibúinu forstöðu. Í öðru lagi er lagt til að lögmaður geti leitað undanþágu frá skyldu til að hafa opna skrifstofu til Lögmannafélags Íslands ef hann telur sér ekki fært vegna aldurs eða heilsufars að hafa opna skrifstofu. Lagt er til að ákvæði 2. mgr. um að lögmönnum sé heimilt að stofna félag um rekstur sinn haldist óbreytt. Þá er lagt til að við greinina bætist ný málsgrein þar sem kveðið er á um að öðrum en lögmönnum sé óheimilt að reka félag um skrifstofu lögmanns eða eiga hlut í því. Þó er gert ráð fyrir að við andlát lögmanns geti Lögmannafélag Íslands veitt dánarbúi hans eða erfingjum tímabundna heimild til að eiga og reka slíkt félag. Gert er ráð fyrir að veita megi þrotabúi lögmanns sams konar heimild ef bú lögmanns er tekið til gjaldþrotaskipta. Loks leggur nefndin til að ráðherra geti í einstökum tilfellum veitt undanþágu frá ákvæðinu og heimilað, að fenginni umsögn Lögmannafélags Íslands, að aðrir en lögmenn og þeir sem nefndir eru í nýrri 4. mgr. geti átt eða rekið félag um skrifstofu lögmanns ef sérstakar ástæður mæla með því. Sams konar undanþáguheimild er að finna í 7. mgr. 6. gr. laga um endurskoðendur, nr. 18/1997. Á 24. gr. eru lagðar til breytingar í kjölfar ábendinga sem nefndinni bárust. Lýtur tillaga nefndarinnar að því að í stað þess að Lögmannafélagið geti gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald sem þeim sé hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu verði dómsmálaráðherra heimilt að gefa út slíkar leiðbeiningar að fenginni umsögn Lögmannafélagsins. Þannig er tryggt að leiðbeiningarnar séu gefnar út af óháðum aðila og telur nefndin það samræmast samkeppnissjónarmiðum betur. Nokkrar umræður urðu í nefndinni um þetta ákvæði í ljósi þess að frumvarp til innheimtulaga hefur nú verið lagt fram á Alþingi og er til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Telur allsherjarnefnd að ef það frumvarp verður að lögum sé nauðsynlegt að fella ákvæði 3. mgr. 24. gr. brott úr lögmannalögum, þar sem það verður þá orðið óþarft. Á 27. og 28. gr. eru lagðar til breytingar til samræmis við aðrar breytingar sem lagðar eru til á öðrum ákvæðum í frumvarpinu. Lúta þær að kvörtunum á hendur lögmönnum fyrir úrskurðarnefnd lögmanna. Getur úrskurðarnefndin fundið að vinnubrögðum eða háttsemi einstakra lögmanna eða veitt þeim viðvörun eða áminningu. Þegar slíku máli er lokið fyrir úrskurðarnefndinni er aðila heimilt að leita fyrir dómi ógildingar á úrskurði nefndarinnar eða sátt sem gerð var fyrir henni eða leita breytingar á niðurstöðu sem fengist hefur fyrir nefndinni. Þá leggur nefndin til breytingu á 27. gr. varðandi það hver hefur aðild til að leggja kvörtun fyrir úrskurðarnefndina. Í frumvarpinu er aðeins gert ráð fyrir að umbjóðandi lögmanns hafi kvörtunarrétt, en eðlilegt þykir að víkka heimildina út, þannig að um greiða kæruleið verði að ræða. Því er lagt til að ef einhver telur að lögmaður hafi í starfi sínu gert á sinn hlut með háttsemi sem stríði gegn lögum eða reglum geti hann lagt kvörtun fyrir úrskurðarnefnd lögmanna. Er þetta í samræmi við gildandi rétt. Lagt er til að 30. gr. falli brott, en í henni er kveðið á um málagjald sem innheimta átti við þingfestingu hvers einkamáls. Leiðir breytingu þessa af breytingum sem lagðar eru til á II. kafla frumvarpsins. Þá er lagt til að gildistöku frumvarpsins verði frestað til 1. janúar 1999 til að nægur tími gefist til undirbúnings og aðlögunar að ákvæðum þess. Einnig eru lagðar til nokkrar breytingar á lagaskilareglum sem fram koma í 32. gr. frumvarpsins. Í fyrsta lagi er lagt til að þeir sem þegar hafa byrjað að þreyta prófraun til að afla sér réttinda sem héraðsdóms- eða hæstaréttarlögmenn en ekki lokið henni eigi kost á að ljúka öflun réttindanna samkvæmt eldri reglum til 1. júlí 2000. Telur nefndin nauðsynlegt að lengja frestinn nokkuð frá því sem lagt er til í frumvarpinu þar sem erfitt getur reynst að afla sér prófmála eða það dregist að ljúka prófrauninni af öðrum óviðráðanlegum ástæðum. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á öðrum frestum ákvæðisins til samræmis við breytingu sem lögð er til á gildistökuákvæði frumvarpsins. Þá eru lagðar til breytingar á lagaskilareglum varðandi þá sem við gildistöku laga þessara fullnægja skilyrðum 14. gr. eldri laga til að öðlast leyfi til málflutnings fyrir héraðsdómi án þess að þreyta prófraun, sbr. 3. mgr., en hafa ekki náð 30 ára aldri, eins og áskilið er. Lagt er til að þeim megi veita málflutningsréttindi þegar í stað enda sé sótt um þau fyrir 1. apríl 1999. Einnig er lagt til að kveðið verði á um rétt þeirra sem þegar hafa starfað hluta þess þriggja ára tímabils sem krafist er í núgildandi lögum til að unnt sé að sækja héraðsdómslögmannsréttindi án þess að þreyta prófraun. Þar er um að ræða þá sem hafa setið á Alþingi, gegnt málflutningsstörfum að staðaldri eða gegnt lögfræðistörfum að aðalstarfi í þágu ríkis eða sveitarfélaga. Einnig gildir ákvæðið um þá sem gegnt hafa fleiri en einu af framantöldum störfum og gildir þá samanlagður starfstími. Í tillögum allsherjarnefndar er gert ráð fyrir að veita megi þeim sem stundað hafa slík störf í sex mánuði að lágmarki héraðsdómslögmannsréttindi þegar skilyrði eldri laga um starfsreynslu er fullnægt, enda sé sótt um þau innan þriggja mánaða frá því tímamarki og aldrei síðar en 1. apríl 2002. Þá er lagt til að 33. gr. frumvarpsins falli brott og leiðir þá breytingu af breytingum sem lagðar eru til á II. kafla frumvarpsins. Loks er lagt til að við frumvarpið bætist ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið er á um hvernig staðið skuli að skipun úrskurðarnefndar lögmanna í fyrsta skipti. Gert er ráð fyrir að einn aðalmaður ásamt varamanni verði skipaður til eins árs, annar aðalmaður ásamt varamanni til tveggja ára og þannig koll af kolli þannig að fimmti aðalmaður ásamt varamanni verði skipaður til fimm ára. Lagt er til að skipunartími hvers verði ákveðinn af tilviljun þegar ákveðið hefur verið hverjir veljast til setu í nefndinni. Allir nefndarmenn skrifa undir álitið en hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir skrifa undir með fyrirvara.

Herra forseti. Eins og fram kemur í brtt. allshn. um frv. til laga um lögmenn, og í ræðu frsm. nefndarinnar, sem var að ljúka sínu máli, eru hér fluttar allviðamiklar brtt. af hálfu nefndarinnar við frv. eða 23 brtt. með ýmsum undirliðum. Ég held að segja megi að eftir meðferð allshn. hafi frv. því tekið miklum breytingum og allar til verulegra bóta og frv. raunverulega gjörbreytt frá því það var lagt fram. Það kom fram mikil gagnrýni á einstakar greinar frv. frá ýmsum aðilum en ég tel, herra forseti, að nefndinni í heild sinni hafi tekist í bærilegri sátt að ná niðurstöðu í þessu máli og ber að þakka það. Verður að segjast eins og er að af hálfu stjórnarliða var verulega tekið tillit til sjónarmiða okkar í minni hlutanum. Eins og álitið ber með sér er því um það góð sátt, nema að við í minni hlutanum flytjum brtt. sem ég vil gera grein fyrir en minni hlutann, sem flytur þessar brtt., skipa ásamt mér hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir og Guðný Guðbjörnsdóttir. Ásamt því að gera grein fyrir þessari brtt., ástæðum og tilurð hennar vil ég einnig fjalla nokkuð um umsögn Orators, félags laganema við Háskóla Íslands sem hafði verulegar áhyggjur af nýjum og breyttum skilyrðum til að öðlast lögmannsréttindi. Það er þetta tvennt sem ég vil ræða við 2. umr. en tel, þó að efni máls sé með þeim hætti að það sé út af fyrir sig ástæða til að fjalla ítarlega um það, að frsm. nefndarinnar hafi gert brtt. ágæt skil þannig að ég vil staðnæmast við þessi tvö atriði sem ég nefndi. Hvað varðar brtt. við 24. gr. er alveg ljóst að eins og hún var sett fram í frv. hæstv. ráðherra þá stóðst hún ekki og hafði m.a. Samkeppnisstofnun gert athugasemdir við ákvæðið eins og það var lagt fram. Í 24. gr., því ákvæði sem við ræðum hér, segir svo í frv. sjálfu, herra forseti: ,,Lögmannafélag Íslands getur gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald, sem þeim sé hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu. Óheimilt er lögmönnum að nota leiðbeiningar þessar í öðrum tilgangi.`` Samkeppnisstofnun hafði gert athugasemdir við þetta mál fyrir þó nokkru síðan. En í áliti Samkeppnisstofnunar, dags. 6. nóv. 1997, kemur fram: ,,Ef Alþingi telur þrátt fyrir fyrrgreind samkeppnishamlandi áhrif þörf á að setja leiðbeinandi reglur um gjaldskrá í því skyni að gæta hagsmuna neytenda, þ.e. skuldara í þessu tilfelli, telur Samkeppnisstofnun nauðsynlegt að það sé óháður aðili sem það geri.`` --- En ekki Lögmannafélag Íslands, eins og gert var ráð fyrir í frv. --- innskot mitt. Og síðan segir í umsögn Samkeppnisstofnunar: ,,Að mati Samkeppnisstofnunar er með öllu óeðlilegt að hagsmunasamtök lögmanna, Lögmannafélag Íslands, gefi út leiðbeinandi reglur um gjaldtöku lögmanna. Þeim reglum er ætlað að gæta hagsmuna skuldara í innheimtumálum en telja verður að lögmenn sjálfir eigi annarra beinna hagsmuna að gæta í slíkum málum.`` Ég vil láta þess getið varðandi þetta ákvæði að í frv. sem ég hef nú flutt í þrígang á þessu þingi, sem fjallar um aðgerðir til að bæta stöðu skuldara, þá hef ég einmitt komið inn á þessi rök Samkeppnisstofnunar. En í þeirri tillögu sem ég vísa hér til vildi ég að opinber gjaldskrá yrði sett fyrir innheimtu lögmanna þar sem m.a. verði sett þak á innheimtuþóknun þeirra og aðra gjaldtöku af skuldurum. Ég vísaði til þess í dæmum með þeirri þáltill. hvað um gífurlegan kostnað fyrir skuldara væri að ræða þegar skuld þeirra lendir í vanskilum og í höndum lögmanna og fær á sig lögfræðikostnað. Nefndi ég dæmi um mjög hátt hlutfall lögfræðikostnaðar af kröfu. Þess vegna taldi ég og tel enn að mjög brýnt sé að setja þak á innheimtuþóknun lögmanna. Nú nær þetta ákvæði sem við fjöllum hér um út af fyrir sig ekki til þess að sett sé þak á innheimtukostnað lögmanna. En engu að síður benti ég á það í þeirri tillögu að ekki væri eðlilegt að Lögmannafélagið setti slíkar leiðbeinandi gjaldskrár eða slíkar gjaldskrár og vitnaði einmitt til Samkeppnisstofnunar í því efni. Meiri hluti nefndarinnar hefur tekið tillit til þess að ekki sé eðlilegt að það sé Lögmannafélag Íslands sem það geri heldur dómsmrh. sem geti að fenginni umsögn Lögmannafélags Íslands sett slíka gjaldskrá og það er í fullu samræmi við það sem Samkeppnisstofnun bendir á. Það sem nefndin fór nokkuð inn á og hv. frsm. nefndarinnar gerði grein fyrir hér áðan er annað frv. sem liggur fyrir þinginu og er til meðferðar í hv. efh.- og viðskn. og stangast mjög á við þetta ákvæði sem við fjöllum um. Þar er um að ræða frv. til innheimtulaga. Í því ákvæði stendur, með leyfi forseta: ,,Viðskiptaráðherra getur í reglugerð ákveðið hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, m.a. þóknunar, sem heimilt er að krefja skuldara um samkvæmt lögum þessum. Skal fjárhæðin taka mið af öllum þeim kostnaði sem kröfuhafi verður fyrir vegna innheimtunnar og nauðsynlegur getur talist.`` Ég tel að í frv. um innheimtulög sé á ferðinni ákvæði sem er miklu nær því sem ég tel rétt að setja að því er þennan þátt varðar. Því taldi ég og við í minni hlutanum óeðlilegt að verið væri að festa í lög um lögmenn að dómsmrh. --- eftir brtt. verði hún samþykkt --- gefi út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald sem þeim er hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu, og töldum miklu eðlilegra að þetta ákvæði, sem er í innheimtulögunum yrði lögfest í því frv. sem við hér fjöllum um, þ.e. í frv. um lögmenn. Nú liggur fyrir, ef ég skil málið rétt, að innheimtulögunum verður frestað fram á næsta þing. Og fram kemur í álitinu að verði þetta frv. að lögum sé nauðsynlegt að fella ákvæði 3. mgr. brott úr lögmannalögunum, þ.e. ef innheimtulögin verða að lögum, þar sem það verður þá orðið óþarft. Við erum því að festa í lög til bráðabirgða í örfáar vikur eða mánuði ákvæði í þessu frv. til laga um lögmenn. Það ákvæði sem á þá að standa til frambúðar og nær þá líka yfir lögmenn er ákvæðið í frv. viðskrh. sem bíður næsta þings. Þess vegna teljum við það afar óeðlilegt að núna verði farið að gefa út slíka leiðbeinandi gjaldskrá af dómsmrh. sem síðan verður raunverulega tekin af með frv. viðskrh. verði það að lögum á næsta þingi. Þess vegna leggjum við til, herra forseti, á þskj. 1212 að ákvæðið í innheimtulögunum verði fært yfir í frv. um lögmenn, þ.e. 24. gr. og í stað þess ákvæðis sem ég las upp áðan í 3. mgr. 24. gr. komi nýtt ákvæði sem orðist svo, með leyfi forseta: ,,Viðskiptaráðherra getur í reglugerð ákveðið hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, m.a. þóknunar, sem heimilt er að krefja skuldara um. Skal fjárhæðin taka mið af öllum þeim kostnaði sem kröfuhafi verður fyrir vegna innheimtunnar og nauðsynlegur getur talist.`` Þetta er miklu eðlilegri málsmeðferð af hálfu þingsins, sérstaklega þegar það liggur fyrir af hálfu meiri hlutans að breyta eigi þessu ákvæði þegar frv. um innheimtulög nær fram að ganga. Ég held að það rugli bara málin að hafa ákvæðið með þessum hætti. Ég held, herra forseti, að viðskrh. sé sammála okkur í þessu máli og hefði gjarnan viljað hafa hann við þessa umræðu og það hefði verið eðlilegt að fá afstöðu hans til þeirrar brtt. sem við ræðum. En ég ætla nú ekki að gera kröfu til þess, herra forseti, ef hæstv. viðskrh. er ekki í húsinu, gæti trúað að hann hefði kannski öðrum hnöppum að hneppa. En afstaða hans hlýtur þá að koma fram við atkvæðagreiðslu um þessa brtt. og ég vona að hann hafi tíma við 3. umr. til að fjalla nokkuð um þetta mál. Og það má vera, herra forseti, og mun ég auðvitað hugleiða það að þessi brtt. komi þá ekki til atkvæða fyrr en við 3. umr. málsins ef vera má að viðskrh. hafi þá tíma til að fjalla um þessa brtt. En nóg um það, herra forseti. Vil ég þá víkja að seinna atriðinu sem ég nefndi og það er umsögn Orators sem ég tel allrar athygli verða og tel að þau ákvæði sem Orator nefnir í umsögn sinni séu með þeim hætti að það hefði í raun og sanni átt að lögfesta ýmsar þær tillögur og ábendingar sem þar koma fram. En sú leið var valin að leggja áherslur á ýmsar þær hugmyndir og tillögur sem komu fram í umsögn Orators, í nál. allshn. Höfum við fallist á það í stjórnarandstöðunni að gera það á þann hátt og flytja þá ekki brtt. í trausti þess að hæstv. dómsmrh. sjái til þess að farið verði að þeim ábendingum og áherslum sem allshn. leggur í þessu efni. Ég vil aðeins vitna í umsögn Orators en þeir segja, með leyfi forseta: ,,Ljóst má vera að ný og breytt skilyrði til að öðlast lögmannsréttindi varða laganema afar miklu, sem og lögfræðinga sem eru án lögmannsréttinda. Ákvarðanir löggjafans um þennan þátt frv. munu varða atvinnuréttindi og atvinnufrelsi þessa hóps miklu og verður seint of mikil áhersla lögð á mikilvægi þess að reglur um öflun lögmannsréttinda verði bæði gagnsæjar og til þess fallnar að standa vörð um jafnrétti og atvinnufrelsi lögfræðinga. Nauðsynlegt er að löggjafinn girði ákveðið fyrir alla möguleika á að stéttarlegir hagsmunir hafi áhrif á val nýliða í lögmannastéttina. Enn fremur ber löggjafanum að gæta þess að aðgangur manna að lögmannsréttindum þrengist ekki frá því sem verið hefur, nema það sé byggt á vel ígrunduðum og málefnalegum sjónarmiðum.`` Þeir leggja til ýmsar breytingar, m.a. á 6. gr. þessa frv. sem fjallar um lögmannsréttindi og það er sá kafli í 6. og 7. gr. sem þeir gerðu sínar athugasemdir við, m.a. að við 1. mgr. 6. gr. verði bætt við í 5. tölulið orðinu ,,eða`` og enn fremur verði við 1. mgr. 6. gr. bætt við nýjum tölulið sem orðist svo: ,,... hefur sýnt það með flutningi fjögurra munnlega fluttra mála, að hann sé hæfur til að vera héraðsdómslögmaður.`` Í umsögninni segir enn fremur: ,,Orator vill vekja athygli á að ekki hefur verið kannað með neinum fullnægjandi hætti hver þörfin er fyrir breyttu fyrirkomulagi. Enga umfjöllun er að finna í athugasemdum frumvarpsins um hvers vegna núverandi kerfi er ,,gengið sér til húðar`` og engan samanburð er að finna í núverandi kerfi og því sem lagt er til að tekið verði upp. Mikilvægast hlýtur að teljast að málið sé skoðað vel frá öllum hliðum áður en ráðist er í svo viðurhlutamiklar breytingar og hér um ræðir.`` Þeir nefna að sú tillaga sem frumvarpshöfundar geri til úrbóta sé að komið verði á nefndu námskeiði og jafnframt að núverandi kerfi prófmála verði lagt niður. Orator telur að sú skipan sem gert er ráð fyrir í frv. geti ekki bætt úr þeim aðstöðumun sem fyrir er og réttilega er gagnrýndur í athugasemdum frv. Til þess liggja fyrst og fremst tvær ástæður. Í fyrsta lagi verður um að ræða fjárhagslegan mismun og í öðru lagi búsetumismun og það er það sem þeir leggja aðaláhersluna á. Varðandi þá tillögu sem ég las áðan segja þeir að það sé ,,augljóslega auðveldara fyrir lögfræðinga sem búa og starfa fjarri höfuðborgarsvæðinu að flytja fjögur prófmál, jafnvel þó þeir þurfi í sumum tilvikum að koma til Reykjavíkur til þess, en að sækja til Reykjavíkur námskeið, sem stendur væntanlega yfir í nokkra mánuði, um langan veg. Yrðu þeir lögfræðingar óhjákvæmilega fyrir töluverðu vinnutapi og þyrftu að bera umtalsverðan kostnað vegna uppihalds á meðan námskeiðið stæði. Er í raun óforsvaranlegt annað en að löggjafinn leiði hugann að þeirri aðstöðu sem nýútskrifaður lögfræðingur sem starfar á landsbyggðinni væri í ef hann hefði hug á að öðlast lögmannsréttindi.`` Þeir leggja til breytingu á 7. gr. sem lýtur að prófnefndarmönnum en samkvæmt frv. á dómsmrh. að skipa þriggja manna prófnefnd til fjögurra ára. Þeir leggja áherslu á að einungis einn prófnefndarmaður megi vera starfandi lögfræðingur og telja ótækt að lögmenn geti haft úrslitaáhrif á það hversu margir lögfræðingar öðlist lögmannsréttindi. Samkvæmt frumvarpstextanum er mögulegt að allir nefndarmenn séu starfandi lögmenn og telur Orator mikilvægt öryggisatriði að þessu verði breytt. Það er einmitt þetta ákvæði sem allshn. tók sérstaklega tillit til og gerir að tillögu sinni að breyting verði á þessari grein í lagatextanum sjálfum, þ.e. að aðeins einn prófnefndarmaður sem verði starfandi lögfræðingur. Þeir leggja jafnframt áherslu á að dómsmrh. skuli leita umsagnar eftirtalinna aðila um tillögur prófnefndar: Dómarafélags Íslands, Lagadeildar Háskóla Íslands, Lögfræðingafélags Íslands, Lögmannafélags Íslands og Orators, félags laganema við háskólann. Síðan leggja þeir áherslu á að við 7. gr. verði bætt nýrri málsgrein sem hljóði á þessa leið: ,,Lögfræðingum er heimilt að þreyta próf samkvæmt þessari grein, án þess að hafa sótt námskeið.`` Þeir leggja til að í athugasemdum með frv. komi fram að námskeið verði haldið a.m.k. annað hvert ár en þó á hverju ári ef a.m.k. tíu manns óski eftir því. Þeir vilja að námskeiðið verði að hámarki 50 klst. og standi ekki lengur en eina önn í skólaári. Þetta eru, herra forseti, megintillögur þeirra. Mér finnst þeir færa fyrir því mjög ítarlegan og góðan rökstuðning sem ég ætla ekki að tefja tíma þingsins með að lesa upp eða fara nánar út í en ég hef gert. Ég ætla einungis að vitna til þess að fyrir utan það að nefndin hafi tekið tillit til einnar brtt. frá Orator, þá tekur nefndin í nál. sínu undir ýmis þau sjónarmið sem fram koma í umsögn Orators, félags laganema, og hér er sagt í nál.: ,,... miðað verði við að námskeiðið standi ekki yfir lengur en eina önn á skólaári og yrði fyrirkomulag þannig að unnt verði að sækja slíkt námskeið meðfram vinnu. Þá telur nefndin mikilvægt að á námskeiðinu verði ekki kenndar greinar sem lögfræðingar hafa þegar tekið próf í í lagadeild Háskóla Íslands. Slíkt námskeið á einungis að snúa að þeim atriðum sem reynir á í starfi lögmanna og er ekki sérstaklega farið yfir í laganáminu, svo sem siðareglum lögmanna, samningu og flutningi málflutningsræðu fyrir dómstólum og reglum sem gilda um samskipti lögmanna og skjólstæðinga þeirra. Einnig er mikilvægt að kostnaði við námskeiðið verði haldið í lágmarki og að umsækjendum verði ekki gert að greiða gjald sem er hærra en kostnaður við námskeiðið og prófraunina.`` Þetta er mjög mikilvægt áhersluatriði sem allshn. leggur til að því er varðar þessa umsögn Orators. Og síðan segir í álitinu: ,,Þá hafa nefndinni borist ábendingar um að erfitt gæti orðið fyrir lögfræðinga er búa fjarri höfuðborgarsvæðinu að sækja slíkt námskeið og leggur nefndin áherslu á að reynt verði að koma til móts við þarfir landsbyggðarinnar að þessu leyti. Einnig hvetur allsherjarnefnd til þess að reynt verði að halda slíkt námskeið á hverju ári, en í frumvarpinu er kveðið á um að það skuli haldið eigi sjaldnar en annað hvert ár.`` Allshn. telur að heppilegt væri að sett yrði í reglugerð ákvæði um að námskeið verði haldið á hverju ári ef a.m.k. 10 manns óska eftir því, en það er alveg í samræmi við álit Orators. Loks telur nefndin eðlilegt að dómsmrh. leiti umsagnar Orators, félags laganema, áður en reglugerð um tilhögun námskeiðs og prófraunar verður sett. Eins og hér má sjá hefur verið tekið verulegt tillit, að vísu í nál. sjálfu að undanskilinni þeirri einu brtt. sem ég nefndi, til umsagnar Orators sem við sem á þetta höfum lagt áherslu metum mjög mikils. Um þetta var góð sátt í nefndinni og allir sammála um að þessu máli yrði staðið með þessum hætti. Herra forseti. Í trausti þess að eftir þessum ábendingum og áherslum allshn. verði farið af hálfu dómsmrh. þá flytjum við í minni hlutanum ekki brtt. í kjölfar umsagnar Orators en munum að sjálfsögðu fylgjast mjög vandlega með því, herra forseti, þegar þetta kemur til framkvæmda, að þeim ábendingum sem fram koma af hálfu allshn. í þessu efni verði fylgt.

Herra forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir um lögmenn hefur fengið mjög ítarlega umræðu í hv. allshn. og það ekki á einu þingi heldur fleirum. Frv. hefur tekið verulegum breytingum. Allt hefur þetta verið í mjög góðu samkomulagi við þá sem eftir því þurfa að starfa sem eðlilegt er en innan eðlilegra marka að sjálfsögðu. Fyrir liggur þetta frv. sem ég hef samþykkt en hef þó lagt verulega áherslu á eitt atriði varðandi þá grein í frv. sem snýr að eignaraðild í lögmannastofum. Það er c-liður 14. brtt., sem er við 19. gr., en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ráðherra getur heimilað, að fenginni umsögn Lögmannafélags Íslands, að aðrir en þeir sem nefndir eru í 4. mgr. geti átt eða rekið félag um skrifstofu lögmanns svo fremi að sérstakar ástæður mæli með því.`` Í nál. er sagt um þetta atriði, með leyfi forseta: ,,Loks leggur nefndin til að ráðherra geti í einstökum tilfellum veitt undanþágu frá ákvæðinu og heimilað, að fenginni umsögn Lögmannafélags Íslands, að aðrir en lögmenn og þeir sem nefndir eru í nýrri 4. mgr. geti átt eða rekið félag um skrifstofu lögmanns ef sérstakar ástæður mæla með því. Sams konar undanþáguheimild er að finna í 7. mgr. 6. gr. laga um endurskoðendur, nr. 18/1997.`` Þetta ákvæði, um að sérstakar aðstæður geti leitt til þess að aðrir en lögmenn eigi hlut í lögmannstofum, hefur valdið verulegum ágreiningi innan Lögmannafélagsins. Lögmenn hafa talið að það geti leitt til þess að rýra álit lögmanna og stöðu gagnvart skjólstæðingum sínum og gert þá háða vinnuveitendum sem séu orðnir eignaraðilar í þeirra málflutningsstofu. Ég leyfa mér að vitna hér í minnisblað frá Lögmannafélaginu, sem fjallar sérstaklega um þetta atriði, og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi er talin hætta á trúnaðarbroti en hlutverk lögmanna innan réttarkerfisins, þar á meðal störf þeirra í einkamálum og opinberum málum fyrir dómstólum, byggist m.a. á þeirri forsendu að þeir geti sinnt störfum sínum án utanaðkomandi afskipta eða þrýstings. Með öðrum orðum: Lögmenn verða að vera sjálfstæðir og öðrum óháðir í störfum sínum. Þetta ákvæði, um að heimila öðrum en lögmönnum að eiga lögmannsstofur, mundi veikja mjög réttaröryggi í landinu ef lögmaður þyrfti að þola að eiga á hættu afskipti eða þrýsting af hálfu gagnaðila, yfirvalda eða ólöglærðs vinnuveitanda sem ekki bæri sömu trúnaðarskyldur og ábyrgð og sjálfstætt starfandi lögmaður. Það ógnar sjálfstæði lögmannastéttarinnar í heild sinni og þar með réttaröryggi í landinu ef aðrir en lögmenn mega eiga og reka lögmannastofur. Almenningur og fyrirtæki í landinu geta ekki treyst því að fyllsta trúnaðar sé gætt í málum þeirra þar sem lögmenn á slíkum stofum eru jafnframt bundnir vinnuréttarreglu, trúnaðarsambandi við vinnuveitanda sinn og forsvarsmenn fyrirtækisins. Lögmenn á slíkum stofum hafa jafnframt ekki fullt forræði um geymslu trúnaðargagna og meðferð fjármuna skjólstæðinganna. Slíkt er í höndum eigenda eða forsvarsmanna fyrirtækisins.`` Síðan er fjallað um vandkvæði við eftirlit, með leyfi forseta: ,,Eftir að fjárvörslureikningar voru teknir upp hér á landi, með reglum nr. 626/1995, hafa komið upp vandamál í sambandi við eftirlit. Þannig hefur verið talið að fyrirtæki sem ekki eru í eigu lögmanns eða lögmanna, en hefur lögmann í þjónustu sinni, geti ekki stofnað til fjárvörslureikninga samkvæmt reglunum. Lögmaður í þjónustu slíks fyrirtækis hefur ekki forræði á varðveislu peninga viðskiptamannanna.`` Í þriðja lagi er rætt um framsal löggjafarvalds: ,,Vísað hefur verið til lokamálsgreinar 6. gr. laga nr. 18/1997, um löggilta endurskoðendur, t.d. um hvernig hægt sé að heimila öðrum en löggiltum endurskoðendum að eiga hlut í endurskoðunarskrifstofum, þ.e. með sérstöku leyfi ráðherra svo fremi að ástæður mæli með því. Ákvæði þetta hefur þann mikla ókost að ráðherra eru ekki settar neinar leiðbeiningar um hvað eigi að miða við þegar vikið er frá þeirri meginreglu sem löggjafinn hefur sett í 6. gr. Hefur því verið haldið fram að ákvæði þetta feli í sér of mikið framsal löggjafans til framkvæmdarvaldsins.`` Herra forseti. Þessu vildi ég koma hér á framfæri við þessa umræðu til íhugunar upp á seinni tíma. Reynsluna af þessu nýja ákvæði í lögum um lögmenn mætti þá skoða með tilliti til þeirra aðvörunarorða sem hér hafa fallið eða breyta lögum, þó síðar verði, til að mæta þeim efasemdum sem fram koma í minnispunktum þeim sem ég hef hér lesið upp.

Herra forseti. Þetta frv. um lögmenn hefur tekið nokkuð miklum breytingum í meðförum hv. allshn. Meðferð málsins í nefndinni var öll hin vandaðasta. Margir voru kallaðir til og veigamestu athugasemdirnar sem fram komu voru teknar til greina, enda má sjá það í nál. að það eru fjölmargar brtt. sem nefndin leggur til við frv. Ég held að þær séu allar til bóta. Ég ætla að gera nokkur efnisatriði þessa frv. að umfjöllunarefni. Í fyrsta lagi vil ég koma aðeins inn á það að upphaflega var kveðið á um það í frv. að skylduaðild að Lögmannafélagi Íslands skyldi afnumin. Þetta tók hins vegar breytingum í meðförum nefndarinnar, sem betur fer, og m.a. voru færð fyrir því rök af hálfu Lögmannafélags Íslands og Alþýðusambands Íslands, svo dæmi séu tekin, að nauðsynlegt væri að gera þarna breytingar á. Af hverju skyldi það nú hafa verið nauðsynlegt? Jú, bent er á það t.d. í umsögn Lögmannafélags Íslands að að uppfylltum vissum skilyrðum væri skylduaðild að Lögmannafélaginu fyllilega samrýmanleg félagafrelsisákvæði mannréttindasáttmála Evrópuráðsins, en efast hefur verið um að svo væri. Lögmannafélagið telur þetta vera fyllilega samrýmanlegt og bendir á að með skylduaðild sé hægt að tryggja samræmt aga- og eftirlitsvald með lögmönnum án þess þó að veikja stöðu og sjálfstæði stéttarinnar gagnvart ríkisvaldinu. Af hálfu Lögmannafélagsins er því líka mótmælt sem fram kom í frv. að því hafi verið haldið fram með vaxandi þunga á undanförnum árum að óhjákvæmilegt væri að afnema skylduaðild að félaginu vegna breyttra viðhorfa hérlendis og erlendis. Þessu mótmælir Lögmannafélag Íslands og ég tek undir það og tek einnig undir það með Lögmannafélaginu sem þeir benda á að í nánast öllum löndum Evrópu og víðar er skylduaðild lögmanna að lögmannafélögum og að viðhorf lögmanna hérlendis séu líka þannig að mikill meiri hluti þeirra er fylgjandi skylduaðild. Lögmannafélagið bendir á að þrátt fyrir að frv. hafi gert ráð fyrir afnámi skylduaðildar virðist lögmönnum gert skylt samkvæmt frv. að hafa með sér félag. En þannig var það í upprunalegri gerð frv. Gert var ráð fyrir því að lögmönnum væri skylt að hafa með sér félag sem nefndist Lögmannafélag Íslands, en síðan kom skylduaðildin ekki á móti. Þannig að í raun og veru var þarna ákveðið lögbundið hlutverk þessa félags tryggt í frv. svo sem að koma fram út á við gagnvart stjórnvöldum og dómstólum fyrir hönd stéttarinnar. Einnig skyldi félagið setja sér siðareglur sem ráðherra staðfestir. Afnám skylduaðildar hefði hins vegar þýtt að Lögmannafélagið gæti neitað einstaka lögmönnum um félagsaðild eða vikið einstaka félagsmönnum úr því. Þessir lögmenn og aðrir sem kysu að standa utan félagsins þyrftu samt sem áður að hlíta forræði félagsins í framangreindum samskiptum og við mótun siðareglna, án þess að hafa sjálfir möguleika til áhrifa, hvort sem þar væri um að ræða einstaklinga eða hóp manna í nýju lögmannafélagi. Og Lögmannafélagið bendir á að slíkt fyrirkomulag hefði í sjálfu sér skoðast sem brot á jafnræðisreglum stjórnarskrárinnar og bendir á að þarna hefði verið um miklar þversagnir að ræða ef þetta hefði orðið niðurstaðan. Til viðbótar rökstuðningi fyrir því að mikilvægt sé að hafa skylduaðild um leið og það er lögbundin skylda til að starfrækja félag, þá bendir Lögmannafélagið líka á að ábyrgðasjóður Lögmannafélagsins mundi ekki bæta tjón skjólstæðinga lögmanna sem kynnu að vilja standa utan félagsins eða yrði neitað um inngöngu í það. Og þannig væru skjólstæðingar slíkra lögmanna augljóslega verr settir en þeir sem væru í félaginu sem nytu þá þeirrar baktryggingar sem ábyrgðasjóður Lögmannafélagsins er. Í umsögn Lögmannafélagsins er einnig bent á að skylduaðild manna að félögum í núgildandi íslenskri löggjöf sé ekki óþekkt fyrirbæri. Og nokkur dæmi eru nefnd um það, svo sem aðild íbúðareigenda að húsfélögum í fjöleignarhúsum, aðild landeigenda að veiðifélögum og skylduaðild að lífeyrissjóðum. Alþýðusamband Íslands tekur undir þessi sjónarmið Lögmannafélagsins í sinni umsögn og bendir á að óæskilegt sé að ekki hangi saman annars vegar félagsskylda og hins vegar skylduaðild. Í umsögn Alþýðusambandsins segir að Alþýðusambandið telji að megintilgangur og meginréttlæting þess að hafa sérstök lög um lögmenn séu sjónarmið neytendaverndar en í frv. því sem fyrir liggur sé að finna fjölmörg ákvæði sem varða þetta, og fagnar Alþýðusambandið því sérstaklega að með frv. skuli vera stefnt að aukinni réttarvernd gagnvart neytendum. Alþýðusambandið telur á hinn bóginn að afnám skylduaðildar að Lögmannafélagi Íslands fari ekki saman við þessi markmið neytendaverndar og ítrekar að svo virðist sem í þessu felist nokkur þversögn. Og má segja að þarna sé tekið undir það sem fram kom í umsögn Lögmannafélagsins að neytendaverndin er í raun og veru ekki jafngóð, þeir skjólstæðingar lögmanna sem standa utan félagsins njóta í raun og veru ekki sömu tryggingar fyrir hugsanlegu tjóni eins og þeir sem eru í félaginu. Og þess vegna er þetta fyrirkomulag ekki nógu gott eins og gert var ráð fyrir í upphafi frv. Þessu er síðan breytt í frv. með tillögum hv. allshn. og tel ég þá breytingu vera mjög til bóta. Þannig er lagt til að í 3. gr. frv. verði kveðið á um að lögmenn skuli hafa með sér félag, Lögmannafélag Íslands, sem þeim er skylt að vera félagsmenn í. Félaginu er aðeins ætlað að hafa með höndum starfsemi sem mælt er fyrir um í lögum en félaginu er þó heimilt að starfrækja sérstakar félagsdeildir sem lögmönnum er frjálst að ákveða hvort þeir eigi aðild að. Gert er ráð fyrir að fjárhagur slíkra félagsdeilda sé aðgreindur frá fjárhag félagsins. Þarna er í rauninni verið að hugsa um að skyldan til aðildar tengist bara þessari lögbundnu skyldu um starfsemi félagsins sem kveðið er á um í frv. og þetta tvennt hangir saman. Annað atriði mundi ég vilja nefna sem eru breytingar á 12. gr. frv. Í frv. er gert ráð fyrir að lögmanni sé skylt að hafa skrifstofu opna almenningi, öðruvísi megi hann ekki veita þjónustu. Töluverð mótmæli við þessu komu frá nokkrum samtökum. Vil ég þar nefna fyrst Vinnuveitendasamband Íslands sem gerir athugasemd við 12. gr. frv. um skyldu lögmanna til að hafa skrifstofu opna almenningi. Ástæða þess er sú að grundvallarbreyting sem þar er lögð til skerði mjög möguleika samtaka á borð við Vinnuveitendasambandið til að láta félagsmönnum sínum í té lögfræðilega þjónustu, en slík aðstoð er eitt af þeim verkefnum sem sambandinu er ætlað að sinna. Vinnuveitendasambandið bendir á að sambandið hafi löngum haft lögmenn í sinni þjónustu sem eðlilega bera sömu skyldur og fylgja sömu reglum í störfum sínum og almennt gildir um lögmenn svo sem varðandi starfsábyrgðartryggingu og því sé í rauninni ekki verið að fara fram á neinar undanþágur eða sérákvæði hvað það varðar heldur snúist vandinn einvörðungu um kröfu frv. að lögmenn hafi skrifstofu opna almenningi. Síðan eru færð þau rök fyrir því í sambandi við dómsmál sem hafa almenna þýðingu fyrir aðildarfyrirtæki Vinnuveitendasambandsins að eðlilegt þyki að Vinnuveitendasambandið sjái um rekstur slíkra mála. Og síðan er bent á að hvorki norsk, sænsk né dönsk lög hindri að samtök á borð við Vinnuveitendasamband Íslands veiti félagsmönnum sínum lögmannsþjónustu og að slík þjónusta sé hluti af starfsemi slíkra samtaka í þessum löndum, en starfsmenn þeirra reka reglulega mál fyrir hönd félagsmanna samtakanna fyrir dómstólum. Svipaðar athugasemdir komu fram hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna sem lýstu sig algjörlega mótfallin því að þeim sem og öðrum samtökum á borð við þau verði gert ókleift að fela fastráðnum lögfræðingum í þjónustu sinni að fara með mál um ágreining um ákvæði kjarasamninga fyrir Félagsdómi, en þetta hefði einnig náð til Félagsdóms. Og það er tekið undir þessar röksemdir hjá Alþýðusambandi Íslands líka. Hv. allshn. varð við því að gera breytingar á frv. í þessa veru, sem ég tel einnig hafa verið verulega til bóta, en þar er lagt til að heimiluð verði sérstök undantekning frá meginreglunni um að lögmanni sé skylt að hafa skrifstofu opna almenningi og lýtur undanþágan að lögmönnum sem gegna föstu starfi hjá félagasamtökum. En það er jafnframt sett sem skilyrði fyrir undanþágunni að félagið veiti engum öðrum en þeim samtökum eða félagsmönnum þeirra þjónustu. Einnig er lagt til að það verði skilyrði fyrir því að slík undanþága verði veitt að umrædd þjónusta falli innan starfssviðs samtakanna. Gert er ráð fyrir að þeir sem sækja um undanþágu láti fylgja umsókn yfirlýsingu um að þeir muni ekki hagnýta sér réttindi sín í frekara mæli en þar greinir. Það er bent á það í nál. hv. allshn. að breyting þessi sé í samræmi við ákvæði danskra laga um lögmenn en héraðsdómslögmönnum hérlendis hefur hingað til verið heimilt að veita slíka þjónustu. Síðan var eitt atriði mikið rætt í hv. allshn. sem komið hefur verið inn á hér bæði í framsögu hjá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur og einnig hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og það lýtur að breytingunum sem gerðar eru á prófraun sem verðandi lögmenn þurfa að þreyta. Það komu fram mjög veigamiklar athugasemdir frá Orator, félagi laganema, sem óttuðust að námskeiðin sem gert er ráð fyrir í frv. að lögfræðingar þurfi að taka til að geta öðlast lögmannsréttindi yrðu of viðamikil með tímanum. Þau gætu orðið allt of dýr þannig að þá væri mönnum mismunað eftir fjárhag. Þá var bent á að það gæti reynst erfitt fyrir landsbyggðarfólk að sækja slík námskeið ef haft væri í huga að þau yrðu líklega jafnan starfrækt héðan af höfuðborgarsvæðinu í flestum tilvikum. Og einnig var bent á að skipan prófanefndar, eins og gert var ráð fyrir í frv. að hún yrði, væri of einhæf og þar gætu sjónarmið lögmannastéttarinnar verið of ráðandi. Hv. allshn. leitaðist við að koma til móts við þau sjónarmið og gerðar eru tillögur af hálfu nefndarinanr til breytinga á 7. gr. frv. í þessu skyni. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á ákvæðum um skipan prófanefndar þess efnis að sá fulltrúi sem ráðherra skipi í nefndina skuli ekki vera starfandi lögmaður. Það er til þess að tryggja að ekki séu allir nefndarmenn starfandi lögmenn. Síðan er um að ræða leiðréttingu og í þriðja lagi er lagt til að prófnefnd geri tillögur til dómsmrh. um gjald sem umsækjendur greiða fyrir að þreyta prófraun í stað þess að samkvæmt frv. skal dómsmrh. ákveða gjaldið án samráðs. Ég tel að þarna hafi nefndin leitast nokkuð við að koma til móts við þau sjónarmið sem bent var á. En sennilega verður erfitt að meta þetta fyrirkomulag prófraunarinnar fyrr en það hefur fengið einhverja reynslu. Því segja má að núverandi fyrirkomulag sé ekki nógu gott og þess vegna hafi verið æskilegt í sjálfu sér að gera á því einhverjar breytingar, en síðan getur verið að sníða þurfi einhverja agnúa af þessu fyrirkomulagi, sem hér er gert ráð fyrir í framtíðinni. En a.m.k. var þarna reynt að koma til móts við sjónarmið Orators, félags laganema. Þá er það 24. gr. sem hér var líka gerð að umfjöllunarefni af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Í 3. mgr. 24. gr. segir: ,,Lögmannafélag Íslands getur gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald, sem þeim sé hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu. Óheimilt er lögmönnum að nota leiðbeiningar þessar í öðrum tilgangi.`` Það var töluvert rætt um þetta ákvæði út frá ýmsum sjónarmiðum má segja. Í fyrsta lagi vil ég nefna að gagnrýni kom fram á þetta frv. frá Samkeppnisstofnun. Í umsögn Samkeppnisstofnunar segir þetta, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Lögmannafélag Íslands, sem er í reynd félagsskapur keppinauta, gefi út hina leiðbeinandi gjaldskrá. Ef Alþingi telur þrátt fyrir fyrrgreind samkeppnishamlandi áhrif þörf á að setja leiðbeinandi reglur eða gjaldskrá í því skyni að gæta hagsmuna neytenda, þ.e. skuldara í þessu tilfelli, telur Samkeppnisstofnun nauðsynlegt að það sé óháður aðili sem það geri. Að mati Samkeppnisstofnunar er með öllu óeðlilegt að hagsmunasamtök lögmanna, Lögmannafélag Íslands, gefi út leiðbeinandi reglur um gjaldtöku lögmanna. Þeim reglum er ætlað að gæta hagsmuna skuldara í innheimtumálum en telja verður að lögmenn sjálfir eigi annarra beinna hagsmuna að gæta í slíkum málum. Verði þetta fyrirkomulag að lögum eykur það til muna hættuna á alvarlegum samkeppnishömlum á markaðnum fyrir þjónustu lögmanna.`` Svo mörg voru þau orð um þetta í umsögn Samkeppnisstofnunar. Allshn. leggur til breytingar á þessu ákvæði í kjölfar ábendinga sem nefndinni bárust og það er gerð tillaga um að ,,... í stað þess að Lögmannafélagið geti gefið út leiðbeiningar handa lögmönnum um endurgjald sem þeim sé hæfilegt að áskilja umbjóðendum sínum úr hendi skuldara vegna kostnaðar af innheimtu peningakröfu verði dómsmálaráðherra heimilt að gefa út slíkar leiðbeiningar að fenginni umsögn Lögmannafélagsins. Þannig er tryggt að leiðbeiningarnar séu gefnar út af óháðum aðila og telur nefndin það samræmast samkeppnissjónarmiðum betur.`` Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur bent á teljum við sem sitjum í hv. allshn. fyrir hönd stjórnarandstöðunnar að þarna hefði verið eðlilegra að miða við ákvæði í frv. til innheimtulaga, sem þegar hefur verið lagt fram. Við gerum brtt. á þessu ákvæði þar sem segir: ,,Viðskiptaráðherra getur í reglugerð ákveðið hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, m.a. þóknunar, sem heimilt er að krefja skuldara um. Skal fjárhæðin taka mið af öllum þeim kostnaði sem kröfuhafi verður fyrir vegna innheimtunnar og nauðsynlegur getur talist.`` Þessi tvö ákvæði stangast á innbyrðis. Við töldum óeðlilegt að svo væri og eðlilegt að frv. til laga um lögmenn miðaði við sömu reglu og frv. til innheimtulaga, sem verður væntanlega einhvern tíma að lögum. Við töldum eðlilegt væri að þarna væru sams konar reglur en að ekki lægju fyrir þinginu tvö frv., hvort með sinni reglunni hvað þetta varðar. Að lokum vil ég gera það að umtalsefni að töluverðar breytingar voru gerðar á frv. í meðförum nefndarinnar varðandi lagaskilareglurnar sem voru kannski ekki nógu ítarlegar eins og frv. kom fyrir. Komið er til móts við sjónarmið þeirra fjölmörgu sem eru þegar byrjaðir að þreyta prófraun til lögmannsréttinda samkvæmt gamla kerfinu en hafa ekki lokið henni þegar frv. tekur gildi. Það er komið nokkuð verulega til móts við sjónarmið þessara hópa og eins þeirra sem eru farnir að vinna sér inn tíma en í kerfinu sem nú er í gildi er gert ráð fyrir því að ákveðnir opinberir starfsmenn, sem hafa lögfræðipróf og hafa unnið í þrjú ár, geti öðlast lögmannsréttindi. Það er líka komið til móts við þá sem hafa byrjað að vinna sér inn slíkan tíma en ekki lokið honum þegar frv. tekur gildi. Þessar lagaskilareglur eru því einnig til bóta, eins og gert er ráð fyrir í brtt. hv. allshn. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nokkrum efnisatriðum þessa frv. en vil ítreka það að málið hefur fengið að mínu mati mjög farsæla lendingu og verið gerðar á því breytingar sem eru til verulegra bóta frá því sem var þegar frv. var fyrst lagt hér fyrir Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. allshn. á þskj. 1270 og 1271, um frv. til laga um breyting á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952. Nefndin fjallaði um málið og fékk gesti á sinn fund frá dómsmrn., Jafnréttisráði, Útlendingaeftirlitinu og umboðsmanni barna. Í frv. eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um íslenskan ríkisborgararétt frá árinu 1952. Helsta breytingin sem felst í frv. er sú að lagt er til að dómsmálaráðherra geti veitt þeim útlendingum, sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt og uppfylla nánar tiltekin skilyrði, ríkisborgararétt án þess að umsóknin fari fyrir Alþingi. Þá er lagt til í frumvarpinu að íslenskur karlmaður sem eignast barn með erlendri konu veiti barninu íslenskan ríkisborgararétt að fullnægðum ákveðnum skilyrðum. Einnig er lögð til breyting á reglum um það hvernig ættleitt barn öðlast íslenskan ríkisborgararétt og um að útlendingur sem haft hefur íslenskan ríkisborgararétt en tekið erlent ríkisfang geti öðlast íslenskt ríkisfang að nýju án þess að afsala sér hinu erlenda ríkisfangi. Þá er lagt til að íslenskur ríkisborgari sem fæddur er erlendis og hefur ekki haft tengsl við landið missi ekki íslenskt ríkisfang við 22 ára aldur ef hann verður við það ríkisfangslaus. Loks er lagt til með ákvæði til bráðabirgða að endurvakin verði heimild til handa íslenskum konum sem eiga eða áttu erlenda eiginmenn til að gefa yfirlýsingu um að börn þeirra sem fædd voru fyrir lagabreytinguna árið 1982 skuli fá íslenskan ríkisborgararétt. Allshn. leggur til að gerðar verði nokkrar breytingar á frv. Þær eru eftirfarandi: 1. Á 2. gr. frumvarpsins er lögð til breyting þess efnis að ef barn hefur náð 12 ára aldri skuli faðir þess hafa samráð við það áður en hann óskar þess við dómsmálaráðuneytið að barnið öðlist íslenskan ríkisborgararétt. Bárust nefndinni ábendingar um að æskilegt væri að setja slíkt ákvæði í lögin, en breytingartillagan er í samræmi við ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. 2. Lagt er til að við bætist ný grein sem breyti 5. gr. laganna þannig að jafnræðis sé gætt hvort sem karl eða kona fær ríkisborgararétt samkvæmt ákvæðum 3., 4. eða nýrrar 5. gr. a eða samkvæmt sérstökum lögum frá Alþingi. Samkvæmt gildandi ákvæði geta aðeins skilgetin börn karls fengið ríkisborgararétt með honum, en þegar kona fær ríkisborgararétt skiptir ekki máli hvort barnið er skilgetið eða óskilgetið. Með breytingunni er lagt til að þessi mismunun verði felld brott og einungis miðað við að foreldrið hafi forsjá barnsins en hjúskaparstaða skipti ekki máli. Eftir sem áður er miðað við að barnið sé ógift, undir 18 ára aldri og búsett hér á landi. 3. Lögð er til leiðrétting á 5. gr. 4. Lagt er til að við bætist tvær nýjar greinar sem breyti 7. og 10. gr. laganna þannig að orðið forráð verði fellt brott úr lögunum en í staðinn notað orðið forsjá eins og almennt er nú í íslenskum lögum. Nefndin mælir með samþykkt frv. með áðurnefndum breytingum og rita allir nefndarmenn undir álitið.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. allshn. á þskj. 1295, um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, með síðari breytingum. Allshn. hefur fjallað um málið og fékk Benedikt Bogason frá dómsmálaráðuneyti, Hallgrím Ásgeirsson lögfræðing og Þórhildi Líndal, umboðsmann barna, á sinn fund til viðræðna um málið. Þá bárust nokkrar umsagnir um málið sem stuðst var við við yfirferð nefndarinnar. Í frv. eru lagðar til breytingar á IX. kafla almennra hegningarlaga, um fyrningu sakar og brottfall viðurlaga. Helstu nýmælin í frv. eru tillaga þess efnis að sakarfyrningarfrestur vegna kynferðisafbrota gegn börnum, skv. 194.--202. gr. almennra hegningarlaga, teljist aldrei fyrr en frá þeim degi er barnið nær 14 ára aldri. Tilefni frv. má m.a. rekja til ábendinga umboðsmanns barna. Breytingunni er ætlað að aðlaga fyrningarreglur hegningarlaga að þeim aðstæðum sem upp geta komið þegar kynferðisbrot beinast gegn börnum. Þótti rétt að miða aldursmarkið við 14 ár en það þýðir að fresturinn byrjar aldrei að líða fyrr en við það aldursmark. Getur fyrningarfrestur verið allt frá 5 til 15 ára. Þannig má nefna sem dæmi að ef 5 ára fyrningarfrestur er ekki rofinn, fyrnist sök þegar brotaþoli nær 19 ára aldri. En ef fyrningarfrestur er lengri, t.d. 10 ár, fyrnist brot þegar brotaþoli nær 24 ára aldri og brot fyrnist við 29 ára aldur brotaþola ef fyrningarfrestur er 15 ár. Ætla má að brotaþoli hafi almennt, innan frestsins, náð nægilegum þroska til að gera sér grein fyrir afbrotinu og haft möguleika til að kæra það. Þá verður einnig að líta til þess við ákvörðun fyrningarfrests að ýmis lagarök fyrir fyrningu sakar eru viðurkennd í refsirétti, t.d. að erfitt er að rannsaka mál og afla sönnunargagna ef mjög langt er síðan afbrot var framið. Í frv. er einnig lögð til breyting þess efnis að undangengin rannsókn rjúfi ekki fyrningarfrest ef opinberu máli er vísað frá héraðsdómi og ekki er hafist handa við að bæta úr ágöllum á málatilbúnaði ákæruvaldsins innan sex mánaða frá þeim degi. Einnig er lagt til að fyrningarfrestur fésektar lengist um tvö ár ef greiðsla sektar hefur verið tryggð með fjárnámi eða öðrum sambærilegum hætti innan frestsins. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. skrifa Sólveig Pétursdóttir, Jón Kristjánsson, Árni R. Árnason, Kristján Pálsson, Gunnlaugur M. Sigmundsson og Hjálmar Jónsson en Jóhanna Sigurðardóttir, Bryndís Hlöðversdóttir og Guðný Guðbjörnsdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara.

Herra forseti. Í frv. er lagt til að sakarfyrningarfrestur vegna kynferðisafbrota gegn börnum teljist aldrei fyrr en frá þeim degi er barnið nær 14 ára aldri. Við sem skipum minni hlutann, sem eru ásamt mér hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir og Guðný Guðbjörnsdóttir, leggjum til að ekki verði miðað við 14 ára aldur, heldur sjálfræðisaldurinn 18 ár. Það er í samræmi við frv. sem við höfum flutt fyrr á þessu þingi. Þar voru flm. ásamt mér hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Kristín Halldórsdóttir. Þar lögðum við til að miðað yrði við sjálfræðisaldurinn. Í því frv. lögðum við einnig til að það mælt yrði fyrir um eins árs lágmarksrefsingu vegna kynferðisafbrota gegn börnum. Í samræmi við þetta frv. leggjum við til að miðað verði við sjálfræðisaldurinn og færum þau rök fyrir því að kynferðisbrot gegn börnum eru í augum þjóðarinnar einn alvarlegasti glæpur sem framinn er, enda ljóst að sá glæpur getur eyðilagt líf þolenda um alla framtíð. Við leggjum til að fyrning sakar hefjist ekki fyrr þolandi brots hefur öðlast sjálfræði, þ.e. náð 18 ára aldri. Rökin fyrir þessari breytingu lúta að eðli kynferðisbrota gegn börnum en algengt er að ekki sé upplýst um slík brot fyrr en löngu eftir að þau voru framin. Þannig fyrnast mörg kynferðisbrot gegn börnum löngu áður en börn verða fullorðin og sjálfstæð og líkleg til að tjá sig um brot sem framin hafa verið gegn þeim í æsku. Þetta er í samræmi við ákvæði 194. gr. hegningarlaga um nauðgun en þar er fyrningarfrestur 15 ár og þolandinn a.m.k. 14 ára þegar brotið er framið. Í þeim lögum eru yngstu brotaþolarnir farnir að nálgast þrítugt þegar brotið fyrnist. Ég vil í lokin benda á það, herra forseti, að þeir sem skilað hafa áliti um þetta mál eða umsögn til nefndarinnar, mæla með þeirri tillögu sem við flytjum, þ.e. að miðað sé við sjálfræðisaldurinn. Þar nefni ég umboðsmann barna, Barnaheill, Félagsmálastofnun Reykjavíkur og Barnaverndarstofu. Vissulega er sú leið sem lögð er til í þessu stjórnarfrv. skref í rétta átt en við teljum rétt að ganga lengra í samræmi við það frv. sem við höfum áður flutt á þessu þingi. Í brtt. okkar leggjum við til að fyrning sakar hefjist ekki fyrr en við sjálfræðisaldurinn, við 18 ára aldur.

Herra forseti. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir ástæðum þess að ég var með fyrirvara við þetta annars ágæta mál. Ákvæði frv. eru vissulega til bóta en ástæðu fyrirvarans má kannski fyrst og fremst finna í þeirri brtt. sem Jóhanna Sigurðardóttir hv. þm. hefur þegar gert grein fyrir og stjórnarandstöðuþingmennirnir í hv. allshn. stöndum allir að. Í frv. er, eins og hér hefur verið rakið, verið að breyta fyrningarreglum varðandi kynferðisbrot að því leyti að fyrningarfrestur í kynferðisbrotamálum gegn börnum byrji í raun veru aldrei að líða fyrr en við 14 ára aldur. Fyrningarfresturinn getur síðan verið langur, ef ég man rétt allt að 15 árum, þannig að fyrningarfrestur er kannski útrunninn við 29 ára aldur í alvarlegustu brotunum og fyrr í þeim sem eru með skemmri fyrningarfresti. Aðalrökin fyrir því að vilja ganga lengra en gert er í þessu frv. eru þau að við teljum að í slíkum brotum, sem kynferðisafbrot gegn börnum eru, sé mjög óeðlilegt að gera ráð fyrir því að börn sem verða fyrir slíku broti séu yfirleitt hæf til þess að hugsa um að sækja til saka þann sem braut á þeim fyrr en við sjálfræðisaldur. Við teljum því í raun og veru engin sérstök rök liggja fyrir þessu 14 ára aldurstakmarki. Það er vissulega til bóta að fresturinn byrji ekki að líða strax en í raun og veru eru engin efnisleg rök fyrir því að miða við 14 ára aldur en ekki 18 ára aldur. A.m.k. eru það ekki rök sem við teljum hægt að fallast á. Við viljum líka, máli okkar til stuðnings, benda á umsagnir frá nánast öllum þeim sem hafa með málefni barna að gera í samfélaginu. Barnaheill, Barnaverndarstofa, Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar og fleiri taka undir þetta og telja æskilegt að ganga alla leið og miða við 18 ára aldursmarkið. Það er talið eðlilegt aldursmark að miða við vegna þess að það er sjálfræðisaldurinn. Þetta er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að við skrifum undir nál. með fyrirvara. Brtt. hefur verið lögð hér fram og verið mælt fyrir henni. Við leggjum eindregið til að hún verði samþykkt og að þannig getum við komist til móts við kröfur m.a. af hálfu umboðsmanns barna og fleiri sem starfa á vettvangi barna hér í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Mér er tjáð að hér sé ákveðið samkomulag um að hafa ekki langt mál núna. Ég ætla mér að halda það. Ég vil ítreka það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Bryndís Hlöðversdóttir, sem skipa ásamt mér minni hlutann í allshn., hafa sagt um þá brtt. sem hér liggur fyrir. Ég tel ekki viðunandi annað en að miða við þann aldur sem lagt er til í stjfrv. Við viljum miða við 18 ár í stað 14 ára, þ.e. að fyrning hefjist við sjálfræðisaldur. Það var farið í gegnum þessi rök í nefndinni og það liggur fyrir ítarleg skýrsla frá umboðsmanni barna. Ég verð þó að segja að ég er ánægð með að tekið sé á þessu máli í frv., en það er ekki nægilega langt gengið að mínu mati og þess vegna flytjum við þessa brtt. Að okkar tillögu felldri mun ég þó styðja stjfrv. því það er bót frá því sem nú er.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. allshn. á þskj. 1254 og 1255, um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, og um breytingar á öðrum lögum. Nefndin hefur fjallað um frv. og fékk gesti á sinn fund vegna málsins og bárust um það umsagnir. Í frumvarpinu er lagt til að varðhald verði fellt niður sem refsing fyrir afbrot, en einnig eru lagðar til ýmsar minni háttar lagfæringar á lagaákvæðum um refsingar. Í frv. eru lagðar til breytingar bæði við almenn hegningarlög og ýmis önnur lög þar sem kveðið er á um varðhald sem refsingu. Samkvæmt núgildandi ákvæðum almennra hegningarlaga má dæma menn í fangelsi ævilangt eða um tiltekinn tíma, ekki skemur en 30 daga og ekki lengur en 16 ár. Í varðhald má hins vegar dæma menn í tiltekinn tíma, sem er ekki skemmri en fimm dagar og ekki lengri en tvö ár, nema annað sé ákveðið í lögum. Auk mismunandi tímalengdar gerðu hegningarlög allt til ársins 1988 ráð fyrir nokkrum mun á inntaki þessara tveggja tegunda refsivistar. Varðhaldsvist átti að jafnaði að taka út í einrúmi, en meginreglan um fangelsisvist var sú að hana skyldi afplána í félagi við aðra fanga. Varðhaldsfangar þurftu ekki að láta sér nægja venjulegt fangaviðurværi og máttu þeir einnig útvega sér vinnu. Þannig taldist varðhaldsvist mildari tegund refsivistar en fangelsi. Aldrei kom þó til þess í framkvæmd að refsivist væri fullnustuð í samræmi við þessi ákvæði og árið 1988 var lögfest sama réttarstaða fyrir varðhaldsfanga og þá sem afplána fangelsisrefsingu, enda samræmist slík regla nútímaviðhorfum. Sú tillaga frumvarpsins að varðhald verði afnumið sem viðurlög við refsiverðri háttsemi er því afleiðing lagabreytinga og breyttra viðhorfa og hefur í raun ekki í för með sér neina breytingu á því hvernig fullnusta refsidóma fer fram. Nefndin leggur til að nokkrar breytingar verði gerðar á frv. en þær eru nauðsynlegar vegna lagabreytinga sem gerðar hafa verið eftir að frumvarpið var lagt fram. Þannig leggur nefndin til að 151. gr. falli brott. Um er að ræða ákvæði í lögum um þjóðfána Íslendinga en Alþingi hefur nú til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á þeim lögum og hefur allshn. lagt til að breyting sú sem mælt er fyrir um í 151. gr. verði gerð á lögunum í tengslum við aðrar breytingar sem lagðar eru til í áðurnefndu frv. Í öðru lagi er lagt til að 152. gr. frv. falli brott. Í greininni er kveðið á um breytingu á lögum um stjórn flugmála, nr. 119/1950, en lagt hefur verið til að lögin verði felld brott með nýjum loftferðalögum sem nú eru til lokaafgreiðslu á Alþingi. Þá er lagt til að 162. gr. frv. verði felld brott en í ákvæðinu eru lagðar til breytingar á lögum um loftferðir, nr. 34/1964. Eins og áður segir er frv. til nýrra loftferðalaga nú til lokaafgreiðslu á Alþingi en þar er lagt til að eldri lög um loftferðir verði felld úr gildi. Þá er lagt til að 169. gr. frv. falli brott. Þar er kveðið á um breytingu á lögum um Hæstarétt Íslands en Alþingi hefur samþykkt að þau lög verði felld úr gildi við gildistöku dómstólalaga 1. júlí næstkomandi. Einnig er lögð til brtt. við 174. gr. frv. Í því ákvæði er lögð til breyting á lögum um skotvopn, sprengiefni og skotelda, nr. 46/1977. Alþingi afgreiddi nú á vorþingi ný vopnalög þar sem mælt er fyrir um að eldri skotavopnalög falli úr gildi við gildistöku þeirra. Því eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á vopnalögum og ákvæði um varðhald felld þar út. Þá er lagt til að 200. gr. frv. falli brott, en lög um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, nr. 81/1988, voru felld úr gildi við gildistöku laga um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Nefndin leggur einnig til breytingu á nýsamþykktum lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, í samræmi við ákvæði frv. Þannig yrði ákvæði um varðhald fellt brott og aðeins kveðið á um fangelsisrefsingu í lögunum. Loks er lögð til breyting á 1. málsl. 2. mgr. 24. gr. laga um verslunaratvinnu, sem samþykkt voru fyrr á þessu þingi. Í stað þess að kveðið verði á um varðhald sem viðurlög, verði kveðið á um fangelsi allt að tveimur árum. Nefndin skrifar öll undir nál. að undanskildum Hjálmari Jónssyni sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1245, um tillögu til þál. um langtímaáætlun í vegagerð, og síðan nál. á þskj. 1243, um tillögu til þál. um vegáætlun fyrir árin 1998--2002, ásamt meðfylgjandi brtt. við bæði þessi mál. Eins og menn vita var gerð veruleg breyting á uppsetningu vegáætlunar með tillögu til þál. um nýja vegáætlun, sem lögð var fram fyrr á þessu þingi. Í stað þess að byggja á hefðbundinni skiptingu sem var orðin allflókin var lagt til að hverfa frá því í grundvallaratriðum. Þess í stað eru skilgreind framkvæmdamarkmið á vegakerfinu og verkefni sem falla að markmiðunum sem verða þá viðfangsefni langtímaáætlunarinnar. Gert er ráð fyrir því að nokkrum hluta vegafjárins verði varið til almennrar uppbyggingar í vegamálum í kjördæmunum. Auðvitað er síðan um að ræða framkvæmdir sem falla undir aðrar skilgreiningar en stærsta breytingin er sú sem ég hef hér rakið að framkvæmdamarkmið eru skilgreind og síðan er verkefnunum raðað niður í samræmi við það. Það er líka nauðsynlegt að minna á að í þessari áætlun er ekki fjallað um framkvæmdir við jarðgöng. Það er gert ráð fyrir því í textanum sem fylgir með þessum tillögum að ef til slíkra framkvæmda komi á áætlunartímabilinu þá verði það gert samkvæmt sérstakri ákvörðun stjórnvalda þar sem verði líka tekin afstaða til fjármögnunarinnar. Hins vegar er gert ráð fyrir því að veita nokkurt fé til jarðgangarannsókna á Austurlandi, Norðurlandi og Vestfjörðum, 120 millj. kr. alls, á áætlunartímabilinu í þessi skyni. Með afgreiðslu langtímaáætlunar yrði náð þeim merka og mikilvæga áfanga að Alþingi markaði í fyrsta sinn stefnu í vegagerð til langs tíma. Þetta er ákaflega mikilvægt þar sem fátt er þýðingarmeira varðandi framkvæmdaáætlanir en að menn geti séð svolítið fram á veginn. Við þekkjum það varðandi hafnaráætlunina sem í fyrsta skipti tókst að samþykkja á þessu þingi, að hún hefur veitt mjög mikilvæga leiðsögn og gert starfsumhverfi sveitarfélaganna miklu tryggara en áður var. Við vitum að vísu að það kann að fara svo að ríkisstjórnir síðari tíma breyti þessum framkvæmdaáætlunum. Engu að síður veita þær mjög mikilvæga leiðsögn fyrir framtíðina í þessum efnum. Í tillögunni er gerð grein fyrir skiptingu fjár á helstu framkvæmdaliði. Þar er mjög aukið fé til stórverkefna og jafnframt er gerð tillaga um skiptingu þess fjár milli verkefna eftir tímabilum. Þá er boðað að skipting fjár til verkefna á höfuðborgarsvæðinu verði einnig tekin fyrir við meðferð málsins á Alþingi. Það hefur verið gert. Í þeim brtt. sem hér liggja fyrir er þetta nánar útfært varðandi höfuðborgarsvæðið. Þær útfærslur lágu ekki fyrir varðandi landsbyggðina þegar tillagan var lögð fram upphaflega. Samhliða tillögu um langtímaáætlun hefur tillaga um vegáætlun verið til afgreiðslu. Vegáætlunartillagan tekur til fyrsta tímabils langtímaáætlunar og því verður að líta á þessar tillögur báðar í heild. Jafnframt því sem þingmenn kjördæma unnu að tillögugerð vegna vegáætlana fóru þeir yfir langtímaáætlunina. Fram komu nokkrar hugmyndir um breytingar og hefur meiri hluti nefndarinnar tekið þær til skoðunar, ásamt hugmyndum sem fram hafa komið innan nefndarinnar. Hér á eftir er gerð nánari grein fyrir þeim breytingum sem breytingartillögur meiri hlutans fela í sér. Tölur í breytingartillögunum eru miðaðar við verðlag ársins 1999 í stað 1998 og er þetta gert til samræmis við vegáætlun. Hækkun milli áranna 1998 og 1999 er áætluð 3,2% og er það í samræmi við mat Þjóðhagsstofnunar. Aðrar breytingar á fjáröflun eru þær að endurgreiðslur á þungaskatti, þ.e. styrkir, til sérleyfishafa, sem eru 20 millj. kr. á ári, eru teknar inn bæði tekju- og gjaldamegin, en þessi liður hefur ekki áður verið í vegáætlun. Þá eru tekjur hækkaðar um 80 millj. kr. á ári frá og með árinu 1999. Með hliðsjón af góðum horfum í atvinnu- og efnahagslífi landsins þykir óhætt að reikna með þessari hækkun tekna. Í skiptingu útgjalda eru endurgreiðslurnar til sérleyfishafa felldar undir stjórn og undirbúning. Tekjuaukningin, 80 millj. kr. á ári, er sett í nýjan lið 2.3.4. Ferðamannaleiðir. Þá hefur afborgunartími lána vegna Hvalfjarðartenginga verið lengdur úr fimm árum í tíu og hefur það breytingu í för með sér í liðnum Endurgreiðsla lánsfjár. Nokkrar breytingar verða á tillögum um skiptingu fjár til nýframkvæmda samkvæmt langtímaáætluninni sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli á. Lenging lána vegna Hvalfjarðartenginga hefur þau áhrif að fjárþörf þess verkefnis minnkar á fyrsta tímabili en eykst á öðru og þriðja tímabili. Það svigrúm sem þannig skapast á fyrri hluta áætlunartímans kemur einkum Kerlingarskarðsvegi, Vatnaheiði og Vestfjarðavegi, þ.e. Brattabrekka --- Svínadalur, til góða, svo og Reykjanesbraut í litlum mæli. Í skilgreiningum verkefna í tillögunni er við það miðað að hringvegurinn á Austurlandi liggi ekki um Skriðdal og Breiðdal eins og hann gerir í þjóðvegaskrá heldur um Suðurfjarðaveg. Meiri hlutinn leggur til að þessu verði breytt þannig að hringvegurinn sé skilgreindur í samræmi við þjóðvegaskrá. Suðurfjarðavegur verður þá skilgreindur sem nýtt verkefni, þó einungis til Stöðvarfjarðar að norðan, en niður fellur kaflinn milli Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur. Er þetta í samræmi við meginregluna sem fylgt er við skilgreiningu verkefna undir a-lið í framkvæmdamarkmiðum eins og ég vék að í upphafi máls míns. Með þessari breytingu fær hringvegurinn sama sess og önnur verkefni innan stórverkefnaflokksins og á að ljúka á sama tíma og þau. Breytingin veldur því að heildarkostnaður við stórverkefnin eykst um 550 millj. kr. Heildartölum er þó ekki breytt að sinni en meiri hlutinn lítur svo á að það verði gert við næstu endurskoðun langtímaáætlunar. Fjárveitingum til hringvegar á Austurlandi er hins vegar skipt upp og fær Suðurfjarðavegur hluta þeirra. Óvissa er um val leiða og lausna á nokkrum stöðum sem fá fjárveitingar á seinni tímabilum áætlunarinnar. Sem dæmi um þetta má nefna tengingu Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, en þar er veitt fé til Lágheiðar á öðru og þriðja tímabili. Unnið er að skoðun allra mögulegra lausna á svæðinu, þar með talið gerð jarðganga sem stytta mundu leiðina mikið og bjóða upp á öruggara samband en vegur um Lágheiði getur gert. Miðað er við að þeirri skoðun verði lokið það snemma að taka megi ákvörðun um val lausna við næstu endurskoðun langtímaáætlunar. Svipað er ástatt um Kolgrafarfjörð á Snæfellsnesi og Gufufjörð í Barðastrandarsýslu. Í báðum tilvikum var í eldri áætlunum miðað við að þvera þessa firði, en kostnaðartölur í stórverkefnalistanum nú miðast við að farið sé fyrir botn fjarðanna eins og getið er um í athugasemdum með tillögunni. Fyrir næstu endurskoðun langtímaáætlunar þarf að liggja fyrir úttekt á þessum kostum þannig að taka megi ákvörðun um lausn til útfærslu. Hér eru einungis nefndir þeir staðir sem sérstaklega hafa verið til umræðu. Í raun munu þó miklu víðar koma til skoðunar aðrar útfærslur en miðað er við í kostnaðartölum stórverkefnalistans. Verður það meðal annars verkefni næstu endurskoðunar að taka ákvarðanir í slíkum tilvikum. Menn geta vissulega gefið sér og sjá það í sjálfu sér að verkefni af þessu tagi eru undirorpin talsverðri óvissu. Það mun auðvitað ýmislegt koma í ljós á þessu langa tímabili sem gefur okkur tilefni og ástæðu til að taka þessi mál upp að nýju og það verður þá að sjálfsögðu að gerast í fyllingu tímans. Menn verða því að hafa það í huga að hér er verið að ræða um áætlun til nokkuð langs tíma sem í eðli sínu gerir það að verkum að um talsverða óvissu er að ræða. Vík ég nú sögunni að vegáætluninni sjálfri en hverf frá langtímaáætluninni að sinni. Þar var unnið með svipuðum hætti og unnið var að langtímaáætluninni. Þingmenn kjördæmisins unnu að skiptingu framkvæmdafjár til almennra verkefna á stofnbrautum svo og til tengivega, auk þess sem þeir hafa yfirfarið tillögur um stórverkefni sem snerta viðkomandi kjördæmi. Skipting fjár til tengivega milli kjördæma er óbreytt frá því sem var, en fé til almennra verkefna á stofnvegum skiptist jafnt á öll kjördæmi utan höfuðborgarsvæðisins. Verðlag í breytingartillögum er óbreytt fyrir árið 1998. Síðari árin er áætlað verðlag ársins 1999 lagt til grundvallar eins og varðandi langtímaáætlunina. Þrjár breytingar eru gerðar á tekjuhlið vegáætlunarinnar fyrir árin 1998--2002. Endurgreiðslur á þungaskatti, sem eru styrkir til sérleyfishafa, eru færðar inn í vegáætlunina alveg eins og varðandi langtímaáætlunina. Tekjur og gjöld hækka af þessum sökum um 20 millj. kr. á ári. Þessi liður hlýtur að koma til endurskoðunar þegar kemur að upptöku olíugjalds í stað þungaskatts, ef að því kemur. Þá eru tekjur hækkaðar um 80 millj. kr. árið 1999 og helst sú hækkun út tímabilið. Það þykir óhætt að hækka tekjuáætlunina sem þessu nemur miðað við horfur í atvinnu- og efnahagslífi landsins. Loks er afborgunartími lána vegna Hvalfjarðartenginga lengdur úr fimm árum í tíu. Gjaldahliðin tekur eðlilega einnig breytingum sem af þessu leiðir eins og ég hef þegar gert grein fyrir. Dæmi eru um að veitt sé fé til stórverkefna af fjárveitingum almennra verkefna og sömuleiðis í hina áttina. Þetta eru fá dæmi og langt innan þeirra marka sem tiltekin voru í tillögu til langtímaáætlunar. Meiri hlutinn gerir ekki athugasemdir við þetta. Hér byggjum við eingöngu á þeim tillögum sem hafa borist frá þingmannahópum kjördæmanna sem farið hefur verið eftir. Enn fremur eru dæmi um að fyrirhugað sé að færa fjárveitingar tímabundið milli verkefna. Þetta á einkum við árið 1998 sem bundið er af fyrri áætlun. Með því móti má fá betra samspil við næstu ár á eftir. Meiri hlutinn gerir ekki heldur athugasemdir við þetta. Árið 1998 hefur sérstöðu í þessari vegáætlun. Því ræður að nú er í gildi vegáætlun sem nær m.a. til yfirstandandi árs. Einstöku tilfærslur eru þó gerðar í sundurliðun ársins. Kerfisbreytingin sjálf sem ég gerði grein fyrir í uppafi hefst árið 1999, þ.e. á næsta ári. Hún setur mark sitt á tekju- og gjaldahlið áætlunarinnar svo og sundurliðunin. Þar með verður sundurliðunin mun einfaldari, verkefnaflokkunum fækkar og áætlunin verður þar með miklu betri til að átta sig á fyrir þá sem hana lesa eða kynna sér. Með afgreiðslu langtímaáætlunar og þeim breytingum sem gert er ráð fyrir í vegáætlun er stefnt að því að ná stærri áföngum á aðalleiðum en verið hefur og þetta er auðvitað mjög mikilvægt mál. Meira verður um stærri verkefni sem standa yfir í tvö ár eða lengur. Nauðsynlegt er að skapa sveigjanleika í slíkar framkvæmdir og stuðla þar með að hagstæðari tilboðum en ella væri. Ráðuneyti fjármála og samgangna og Vegagerðin hafa komið sér saman um reglur sem heimila töku lána upp að vissu marki í þessu skyni. Í þessum reglum er miðað við að hámark lána hvers árs sé 15% af fjárveitingum til vega og brúa í vegáætlun næsta árs á eftir. Tilboðum um peningalán umfram 5 millj. kr. verður ekki tekið og fjalla reglurnar því fyrst og fremst um verktakalán. Slík lán má einungis taka til verka sem fjármögnuð eru í vegáætlun eða með öðrum hætti samkvæmt ákvörðun Alþingis. Heimilt er að greiða vexti af verktakalánum í samræmi við vaxtakjör ríkisins á innlendum lánamarkaði. Vegagerðinni ber að gera grein fyrir áætlaðri heildarupphæð lána í ágúst/september ár hvert. Miðað við reglurnar og þá tillögu að vegáætlun sem fyrir liggur ætti hámark lána að vera um 600 millj. kr. og virðist það nægja til þess að hægt sé að skapa þann nauðsynlega sveigjanleika sem öllum er ljóst að verður að vera í vegáætlun af þessu tagi. Þetta allt saman sýnir okkur mikilvægi þess að við festum niður vegáætlanir bæði til skemmri tíma og eins til lengri tíma vegna þess að það gefur færi á því að bjóða út verk, stærri verk í einu, og ná þannig stærri áföngum. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að okkur takist að ljúka meðferð málsins á Alþingi, eins og allt bendir til á þessum degi. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali sem hér fylgir með. Undir þetta nál. og reyndar líka nál. varðandi langtímaáætlunina rita auk formanns og frsm. hv. þm. Magnús Stefánsson, Jón Kristjánsson, Kristján Pálsson og Guðjón Guðmundsson.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá minni hluta samgn. vegna vegáætlunar fyrir árin 1998--2002 á þskj. 1454, og þetta er 378. mál þingsins. Minni hlutinn getur ekki fallist á vinnubrögð meiri hlutans við undirbúning og afgreiðslu þessa máls. Fjölmörg brýn verkefni eru undanskilin og jafnræðis ekki gætt á milli landshluta. Að þessu sinni eru tvær áætlanir til afgreiðslu samhliða, þ.e. tillaga um vegáætlun fyrir árin 1998--2002 og tillaga um langtímaáætlun í vegagerð 1999--2010. Vegáætlunin tekur til fyrsta tímabils langtímaáætlunarinnar auk ársins 1998. Eðli málsins samkvæmt er skörun á tillögunum á fyrsta tímabili langtímaáætlunarinnar. Gagnrýni minni hlutans á því jöfnum höndum við um vegáætlun og langtímaáætlun. Skilgreind eru ný markmið við skiptingu fjármuna til vegaframkvæmda og eru stærstu markmiðin þar að ljúka hringveginum með bundnu slitlagi og vegum af honum til þéttbýlisstaða með fleiri en 200 íbúa. Þrátt fyrir fögur markmið og nýjar skilgreiningar er ljóst að ríkisstjórnin setur þau einungis fram sem fögur fyrirheit því að markmiðin eru þverbrotin strax í upphafi. Má í því sambandi nefna að til stóð að færa hluta af hringveginum á Austurlandi í sparnaðarskyni en við meðferð málsins var fallið frá því og ákveðið að bundið slitlag yrði lagt á núverandi hringveg í samræmi við markmið áætlunarinnar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að fjármagn renni til þessara slitlagsframkvæmda á tímabili áætlunarinnar og óvíst hvort af þeim verði nokkurn tíma. Þá má benda á að hróplegt misvægi er í því eftir kjördæmum hversu mikið er dregið úr hófi fram eða skilið eftir ógert til að fullnægja nýjum markmiðum áætlunarinnar. Austfirðir og norðausturhorn landsins verða þar verst úti. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu gerðu tillögu um framkvæmdir við þjóðvegi á svæðinu fyrir u.þ.b. 1.400 millj. kr. á ári. Samgönguáætlunin gerir ráð fyrir 639 millj. kr. á þessu ári til svæðisins, 865 millj. kr. á næsta ári 1999, 1.050 millj. kr. árið 2000 og 1.070 millj. kr. árin 2001 og 2002. Þá er ljóst að aðeins brot af þeim framkvæmdum sem eru nauðsynlegar á höfuðborgarsvæðinu kemst til framkvæmda. Þetta mun bitna mjög á nauðsynlegum endurbótum á fjölförnum stöðum þar sem umferðartafir eru nú verulegar, t.d. á Vesturlandsvegi um Mosfellsbæ og inn í Reykjavík. Áform um Sundabraut og fjármögnun hennar eru óljós í áætluninni og fé til undirbúnings verksins af skornum skammti, sem auk þess dreifist á allt of langan tíma. Nauðsynlegt hefði verið að tryggja í þessari vegáætlun undirbúning og framkvæmd við gerð Sundabrautar, auk nauðsynlegra endurbóta á fjölförnustu stöðum í gatnakerfi höfuðborgarsvæðisins. Það er áhyggjuefni ef dráttur á þessum framkvæmdum verður til að auka slysahættu í umferðinni og valda enn meiri umferðartöfum á fjölförnum leiðum en nú er. Minni hlutinn vill einnig vekja athygli á því að eitt af allra brýnustu verkefnum í vegamálum er að tengja betur þéttbýlisstaði á landsbyggðinni til að stækka atvinnusvæði og þétta dreifðar byggðir landsins. Þessum verkefnum er lítt sinnt í þeim áætlunum sem liggja fyrir. Sem dæmi má nefna að brýnt er að mynda samfellt atvinnusvæði frá Seyðisfirði til Fáskrúðsfjarðar með góðri tengingu við Egilsstaði. Það sama gildir um tengingu Siglufjarðar, Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Á Vestfjörðum má benda á að nauðsynlegt er að tengja saman norðurfirðina og suðurfirðina. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að þessum vegtengingum sé ekki sinnt. Minni hlutinn gerir þrátt fyrir framangreint ekki athugasemdir við skiptingu fjármuna til einstakra verkefna, að öðru leyti en því sem fyrr greinir, enda hafa kjördæmahópar þingmanna fjallað um það mál og náð um það samkomulagi. Í því ljósi munu undirritaðir nefndarmenn greiða þingsályktunartillögunni um skiptingu fjármuna á einstök verkefni atkvæði sitt en vísa að öðru leyti allri ábyrgð á hendur meiri hluta þingsins. Undir þetta nál. rita hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðmundur Árni Stefánsson og Ragnar Arnalds. Herra forseti. Ég mun einnig mæla hér fyrir nál. minni hluta samgn. um þáltill. um langtímaáætlun í vegagerð. Hún er á þskj. 1455 og er það 379. mál þingsins. Í fyrsta skipti er nú til afgreiðslu langtímaáætlun í vegagerð. Slík vinnubrögð væru mjög til fyrirmyndar ef hægt væri að treysta því að ríkisstjórnin tæki fullt mark á sínum áætlunum. Minni hlutinn hefur hins vegar horft upp á það ítrekað að fé til vegamála sé skorið niður og grundvelli vegáætlunar raskað. Markaðar tekjur Vegasjóðs hafa í stríðum straumum runnið beint í ríkissjóð en ekki til vegagerðar. Þegar ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni virt áætlanir í vegamálum til fjögurra ára hefur minni hlutinn enga ástæðu til að ætla að langtímaáætlun til tólf ára komi til með að standast. Langtímaáætlunin er einungis óskalisti, jafnvel vinsældalisti, til að afla mönnum fylgis, enda skammt í kosningar. Í því sambandi má benda á að ekki er víst að næsta ríkisstjórn fallist á óskalistann og setji önnur mál í forgang þegar þar að kemur. Þá gagnrýnir minni hlutinn að ekki sé gert ráð fyrir meiri sveigjanleika í áætluninni. Henni er ætlað að taka til vegaframkvæmda næstu tólf árin og á þeim tíma kann margt að breytast. Í sundurliðunum á áætluninni sem fram koma í breytingartillögum meiri hlutans er ekki gert ráð fyrir þessu svigrúmi. Til að nefna dæmi bendir minni hlutinn á að eðlilegra hefði verið að tala um vegtengingu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar í stað þess að tala um vegagerð á Lágheiði. Í nefndaráliti meiri hlutans er þess getið að eftir sé ,,skoðun allra mögulegra lausna á svæðinu, þar með talið gerð jarðganga sem stytta mundu leiðina mikið og bjóða upp á öruggara samband en vegur um Lágheiði getur gert``. Því er það harla undarlegt að meiri hlutinn skuli ekki fást til að halda öllum möguleikum opnum með breyttu orðalagi. Í plaggi eins og langtímaáætlun í vegagerð er ekki hægt að binda sig við eina aðferð í vegagerð á ákveðnum leiðum þar sem fleiri möguleikar koma til greina. Þeir verða að vera opnir svo unnt sé að skoða alla möguleika þegar kemur að ákvörðun. Gagnrýni minni hlutans sem fram kemur í nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um vegaáætlun fyrir árin 1998--2002 eiga einnig við um áætlun þessa að breyttu breytanda. Minni hlutinn leggst ekki gegn samþykkt tillögunnar vegna þess að þrátt fyrir allt er hún ákveðið framfaraspor. Minni hlutinn ítrekar hins vegar gagnrýni sína á vinnubrögð við undirbúning hennar og munu nefndarmenn ef þeir telja ástæðu til gera athugasemdir við þessa umræðu málsins. Undir þetta nál. rita hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og Ragnar Arnalds, ásamt þeirri sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Ég lét umræðuna hér á undan, um þær tillögur sem liggja fyrir, fram hjá mér fara. Ástæðan fyrir því er sú að ég á sem kunnugt er sæti í samgn. Alþingis og hafði þar aðstöðu til að koma mínum skoðunum á framfæri um þessar tillögur báðar. Þar af leiðandi fannst mér, sem reyndar hlýtur að teljast eðlilegur kostur, það eðlileg vinnubrögð af minni hálfu að láta á það reyna hver niðurstaða samgn. yrði. Nú hafa mál skipast þannig að ég skrifa ekki undir meirihlutaálit og styð því ekki þá tillögugerð sem hér liggur fyrir. Fyrir því eru reyndar fleiri en ein ástæða og út af fyrir sig hefði ég kannski getað lifað við að láta eitthvað fram hjá mér fara í þeim efnum. En þar sem í mörgum atriðum hallar sérstaklega á mitt kjördæmi hef ég við afgreiðslu þessara mála ákveðið að bregðast ekki skyldum mínum gagnvart þeim sem hafa treyst mér fyrir þingsetu. Af þessari ástæðu styð ég ekki þessa tillögugerð. Ég tók hins vegar þátt í tillögugerð um skiptingu fjármagns með öðrum þingmönnum Austurlands. Það gerist að sjálfsögðu jafnan að þingmenn stjórnar og stjórnarandstöðu leitast við að ná niðurstöðu um þau efni. Ég ber að sjálfsögðu fulla ábyrgð á þeirri niðurstöðu eins og aðrir þingmenn Austurlands. Virðulegi forseti. Það sem ég ætla þá að víkja hér að í fyrstu er sú ákvörðun að ekki verði fjallað um jarðgöng í þessari áætlun. Ég fór fram á það, í starfi mínu í samgn., að þar yrði farið yfir stöðu þeirra mála, miðað við fortíðina. Þetta var auðvitað ekki gert. Í nefndinni fékkst engin umræða um þau mál almennt. Það kann að hafa verið viðkvæmt mál, miðað við yfirlýsingar hæstv. samgrh. á síðustu árum, þar sem hann hefur haft á orði að ekki bæri að gera jarðgöng á Austurlandi og haft aðrar áherslur í þeim efnum. Austfirðingar eiga nokkra forsögu í þessum málum. Það má vel vera að þeir hafi tekið rangar ákvarðanir á þeim tímum sem bæði Vestfirðingar og Austfirðingar voru að þoka málum sínum áfram á þessum vettvangi. Þeir féllust á að láta baráttu fyrir jarðgöngum á Austurlandi víkja fyrir því að jarðgöng yrðu byggð á Vestfjörðum. Það má vel vera að ef Austfirðingar hefðu selt sig eitthvað dýrara þá hefði fremur verið hægt, á ýmsum skeiðum þeirrar umræðu, að treysta betur stöðu Austurlands. Hins vegar virðist sem Vestfirðingar tækju eftir þessari afstöðu, enda var hún umtöluð milli forustumanna í sveitarstjórnum á Vestfjörðum og Austfjörðum. Fyrir lágu nokkuð skýrar yfirlýsingar um að Vestfirðingar mundu verða miklir stuðningsmenn Austurlands þegar kæmi til jarðgangagerðar þar. Nú vill svo til að um þessi efni eru til býsna mikil gögn, meira að segja þingskjöl. Hægt væri að rekja efni þeirra í víðtæku máli en það sem skýrir þessa afstöðu einna best er till. til þál. um langtímaáætlun í vegagerð sem lögð var fram á 113. löggjafarþingi árin 1990--1991. Þá var lögð fram langtímaáætlun í vegagerð og um hana fjallað á þinginu. Sú áætlun byggðist á tillögu sem auðvitað styrkir þessa áætlun mikið og er náttúrlega grundvallaratriði þar sem allir stjórnmálaflokkar áttu hlut að. Málið komst reyndar það langt að kjördæmahópar afgreiddu skiptitillögur. Fjárlaganefnd --- sem þá hét fjárveitinganefnd og fjallaði m.a. um vegáætlanir --- fjallaði um málið síðast á þinginu 1991. Í þessari nefnd áttu margir heiðursmenn sæti, m.a. sá sem stýrir hér fundi og hæstv. núv. samgrh., sem reyndar hefur nú lengst af neitað að hafa átt hlut að þessum fyrri ákvörðunum. Í tillögunni er komist að ákveðinni niðurstöðu um þessi efni sem auðvitað skýrir þetta mál býsna vel. En þar segir, með leyfi virðulegs forseta, undir kaflaheitinu Stórverkefni: ,,Stórverkefni taka til jarðganga auk stórbrúa og fjarðaþverana.`` --- Eins og nafnið bendir til er hér um fá og stór verkefni að ræða. Jarðgangaverkefni sem tekin eru með eru þessi: Ólafsfjarðarmúli, lúkning; Strákagöng við Siglufjörð, endurbætur; Vestfjarðagöng, jarðgöng sem tengja saman Skutulfjörð, Súgandafjörð og Önundarfjörð; Austfjarðagöng, jarðgöng sem leysi vetrarsamgöngur Norðfjarðar og Seyðisfjarðar. Í framhaldi af þessu er sett upp skipting á þessi þrjú tímabil frá árinu 1991 til 2002. Þar eru tillögurnar þær að jarðgöng í Ólafsfjarðarmúla verði fjármögnuð á fyrsta tímabili, Vestfjarðagöngum verði lokið á öðru tímabili og Austfjarðagöngum á hinu þriðja. Það vill svo til að það er einmitt á þessu ári sem fyrstu framkvæmdirnar við jarðgöng á Austurlandi áttu að hefjast. Í túlkun á niðurstöðu þessarar skiptingar, virðulegi forseti, segir að stuðst sé við þá stefnu sem þegar hafi verið mörkuð í vegáætlun og sérstaka samþykkt Alþingis um Vestfjarðagöng. Eins og ég sagði áðan fjallaði fjárveitinganefnd um málið og afgreiddi það með sérstöku áliti þar sem ekki var tekin afstaða um hina einstöku verkþætti vegáætlunar en eigi að síður liggur fyrir afar skýr stefnumótun. Hafa ber í huga að langtímaáætlanir hafa haft gríðarmikil áhrif. Eftir þeim hefur verið unnið þrátt fyrir að þær hafi ekki verið samþykktar á Alþingi og á því byggir þetta samkomulag sem hér liggur fyrir og þessi dýra setning: ,,Hér er stuðst við þá stefnu sem þegar hefur verið mótuð í vegáætlun og sérstakri samþykkt um Vestfjarðagöng.`` Það tókst nú ekki betur til en svo að vinnulagið í samgn. bauð ekki upp á að yfir þessi mál yrði farið, heldur er settur punktur aftan við þessa fyrrum samkomulagsvinnu og sagt að nú skuli Austurland bíða betri tíma. Það vekur auðvitað óneitanlega æðimikla eftirtekt og skýtur nokkuð skökku við miðað við framsöguræðu hv. 1. þm. Vestf. að samt sem áður er verið að fjalla um jarðgöng í nál. meiri hlutans. Það hefði nú reyndar ekki verið mjög óeðlilegt þótt það hefði þá jafnframt verið tekið fram hver efnisleg staða jarðganga á Austurlandi væri. Það vill svo til að í þessum fyrri áherslum um jarðgöng er ekki minnst einu einasta orði á þau jarðgöng sem meiri hluti samgn. ýjar að, að undirbúningur skuli hefjast að. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa þessa tilvitnun. Þar segir: ,,Óvissa er um val leiða og lausna á nokkrum stöðum sem fá fjárveitingar á seinni tímabilum áætlunarinnar. Á þetta meðal annars við um tengingu Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, en þar er veitt fé til Lágheiðar á öðru og þriðja tímabili. Unnið er að skoðun allra mögulegra lausna á svæðinu, þar með talið gerð jarðganga sem stytta mundu leiðina mikið og bjóða upp á öruggara samband en vegur um Lágheiði getur gert. Miðað er við að þeirri skoðun verði lokið það snemma að taka megi ákvörðun um val lausna við næstu endurskoðun langtímaáætlunar.`` Það er auðvitað hægt að óska hæstv. samgrh. til hamingju með þessa niðurstöðu miðað við málflutning hans gagnvart Austurlandi og hvar Austurland ætti að raðast í þessum efnum og heils hugar óska ég því góða fólki sem byggir þessa tvo norðlægu firði, Siglufjörð og Ólafsfjörð þann ávinning sem það hefur af þessari bókun sem ég vil meta nokkuð til jafns við þær bókanir sem fyrir lágu um jarðgöng á Austurlandi og ýmsir góðir menn höfðu heitið stuðningi. Þegar yfir þetta mál er farið eru jarðgöng ekki sett hjá í þessu nefndaráliti og afgreiðslu. Það sem hins vegar er gert er að áherslum er breytt. Áherslum sem voru í þingskjölum, áætlunum sem höfðu hlotið gott samkomulag innan Alþingis, áætlunum sem heilt kjördæmi a.m.k., Vestfjarðakjördæmi ætlaði að styðja. Í staðinn fyrir það eru teknar upp áherslur um önnur jarðgöng sem hvergi er minnst á í fyrri tillögum. Og svo koma menn og segja að ekkert sé minnst á jarðgöng. Það á að setja sérstök lög og taka sérstakar ákvarðanir um byggingu jarðganga. En hvað lá mönnum þá svona mikið á og hvers vegna mátti ekki orða einu einasta orði jarðgöng á Austurlandi? Þannig hefði þó málið litið mun betur út ef tekið hefði verið upp í þessa umræðu viðhorf samgn. Alþingis eins og það er um þessar mundir og ákveðið var að því er varðar jarðgöng á Austurlandi. Mér finnst satt að segja þetta ekki vera neitt sérstaklega drengileg vinnubrögð. Það er reyndar að ýmsu fleiru að víkja sem snertir Austurland sérstaklega í þessari umræðu. Þá er þar fyrst til að taka að í þáltill. um langtímaáætlun eru sett fram sérstök markmið. A-liðurinn, fyrsti liður þeirra markmiða er að ljúka hringveginum með bundnu slitlagi og vegum af honum til þéttbýlisstaða með 200 íbúa eða fleiri. Raunar koma fleiri markmið á eftir, allt upp í g-lið, sem ég ætla ekki að tefja við að ræða sérstaklega. Í þessum tillöguflutningi eða málsskjölum með honum var hvergi tekið fram hvernig þessi árangur skyldi nást. Hvergi var tekið fram hvað þetta kostaði eða þessu deilt niður á ár. Ég fór því fram á það í samgn. að þessi mál yrðu skýrð og í þeim efnum var samgn. afhent plagg frá Vegagerð ríkisins á sl. vetri með yfirskriftinni Yfirlit kostnaðar. Þar kemur fram að til þess að ná þessum markmiðum á Austurlandi þurfi tæplega 9,5 milljarða, og þá kemur að því að fá skýringu á hvernig þessi a-liður hljómi miðað við það: ,,Ljúka hringveginum með bundnu slitlagi og vegum af honum til þéttbýlisstaða með 200 íbúa eða fleiri.`` Hvernig skyldi það takast að því er varðar Austurland? Það er auðvitað ljóst og þarf ekki neinn að undra að mest er óunnið á Austurlandi af öllum kjördæmum og eru þá engin jarðgöng meðtalin en fjárveitingin er hins vegar 3,8 milljarðar. Það er afskaplega athyglisvert að Norðurland eystra, sem er með 5,4 milljarða framkvæmdaþörf, er í þessum tillögum með svo að segja sömu upphæð og Austurland þótt 4 milljarðar --- og nú bið ég þingheim að taka vel eftir, þótt 4 milljarðar skilji á milli í framkvæmdaþörf milli þessara tveggja kjördæma, þá eru fjárveitingarnar til 2010 jafnháar. Það hlaut náttúrlega að vera að hugað væri að því hvaða skýringar væru á þessari gríðarlegu breytingu. Austurland vantar til að ná þessum markmiðum árið 2010 tæpa 5 milljarða, Norðurland eystra vantar rúman 1 milljarð. Það er auðvitað vert að taka það fram að hluti af þessum mismun skýrist af því að miklu meiri þörf er á brúarbyggingum í Austurlandskjördæmi en í Norðurlandskjördæmi eystra og samkvæmt skilgreiningu, svo öllu sé nú rétt til skila haldið, eru fyrirvarar að því er varðar breikkun brúa þar sem lítil umferð er. En jafnvel þótt þetta sé tekið inn í dæmið er um að ræða hróplegt misræmi og ég kalla þetta valdníðslu. Ég hélt að hæstv. samgrh. mundi nægja að geta staðið við öll stóru orðin og yfirlýsingarnar gagnvart jarðgöngum á Austurlandi þótt ekki þyrfti að ganga frá vegamálum þar með þeim hætti sem þessar tölur sýna. En það má vel vera að hæstv. samgrh. hafi ekki séð þessar tölur. Þær lágu ekki fyrir fyrr en þessar upplýsingar komu fram við störf nefndarinnar, en það vekur þá jafnframt furðu að á þær skuli ekki hafa verið litið og tekið tillit til þessara niðurstaðna við störfin í samgn. Það er náttúrlega að verða áhyggjuefni, hvort störfum í nefndum sé fyrst og fremst háttað þannig að menn séu þar sérstakir fulltrúar framkvæmdarvaldsins og ekki sé einu sinni hægt að ná fram leiðréttingum eins og þeim sem ég hef verið að minnast á. Og skal ég reyndar víkja nánar að þeim efnum. Í nál. meiri hlutans segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í skilgreiningum verkefna í tillögunni er við það miðað að hringvegurinn á Austurlandi liggi ekki um Skriðdal og Breiðdal eins og hann gerir í þjóðvegaskrá, heldur um Suðurfjarðaveg.`` Þetta er mjög sérstök tilvitnun. Þetta er meira að segja afskaplega sérstök tilvitnun. Af hverju átti ekki að miða við það sama á Austurlandi og annars staðar? Af hverju átti ekki að miða við hringveg á Austurlandi eins og annars staðar? Og það vill nú svo til að í öðru þingskjali, þingskjalinu um vegáætlun til 2002 eru birtir listar yfir flokkun vega, stofn- og tengibrautir, og í því þingskjali sem er rætt nú líka undir þessum sama dagskrárlið segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hringvegur. Frá sýslumörkum á Biskupshálsi, um Möðrudal, Jökuldalsheiði, Jökuldal, yfir Jökulsárbrú hjá Sellandi, um Hróarstungu yfir Lagarfljótsbrú hjá Egilsstöðum, um Velli, Skriðdal, Breiðdalsheiði, Breiðdal, ...`` o.s.frv. Í þessum plöggum, reyndar í öðru þingskjali, er flokkunin sett fram og hún er auðvitað það sem miðað er við alls staðar á landinu. Ekki ætla ég það að þetta hafi verið aðferð til að lækka hlut Austurlands um 600 millj. í þessari áætlun en það eru alveg furðuleg mistök ef menn kunna ekki það mál hvar hringvegurinn liggur um landið, og þess vegna þurfi að vera með sérstaka skilgreiningu á Austurlandi til að þrengja kosti Austurlands í vegaframkvæmdum. Ég hlýt að mótmæla þessum vinnubrögðum harðlega. Og það eru vissulega rasshandarvinnubrögð sem koma fram í nál. og eiga að vera til málsbóta í þessum efnum, svo ég vitni, með leyfi forseta, í nál.: ,,Í skilgreiningum verkefna í tillögunni er við það miðað að hringvegurinn á Austurlandi liggi ekki um Skriðdal og Breiðdal eins og hann gerir í þjóðvegaskrá, heldur um Suðurfjarðaveg. Meiri hlutinn leggur til að þessu verði breytt þannig að hringvegurinn sé skilgreindur í samræmi við þjóðvegaskrá.`` Þarf eitthvað að skilgreina þjóðvegaskrána? Hvaða skilgreiningu þarf á þjóðvegaskránni? Hefði ekki verið nær að segja, eins og gildir um alla aðra vegarkafla í þessum efnum, að hann verði samkvæmt þjóðvegaskrá? Þarf einhverja sérstaka skilgreiningu á því? Auðvitað ekki. Og ef menn hefðu eitthvað meint með þessu á annað borð hefði átt að geta þess að sú skipting væri með þessu leiðrétt og menn færu ekki eins og hvolpar í kringum heitt soð. Suðurfjarðavegur verður þá skilgreindur sem nýtt verkefni. Það er ekkert að skilgreina, á þéttbýlisstöðunum við Suðurfjarðaveginn eru yfir 200 manns og það er ekkert að skilgreina í þeim efnum, eða á kannski að fara að taka nýtt manntal á Fáskrúðsfirði eða Stöðvarfirði? Það þarf auðvitað ekkert að skilgreina það sem liggur fyrir. Þessar skilgreiningar eru því bókstaflega út í hött, þær eru bara gjörsamlega út í hött. Hér er plagg úr þingskjalinu um vegáætlunina til 2002 og þar segir hvernig þetta er. Það er því ekkert að skilgreina upp á nýtt í þessum efnum. Allar þessar stærðir liggja fyrir. Það sem vekur athygli í þessum efnum er sú yfirlýsing sem hér kemur fram að bæta eigi í hlut Austurlands einhvern tímann á tímabilinu, eins og það er orðað, eftir fimm ár að því er manni skilst helst, um 550 millj. þannig að hlutur Austurlands í lok tímabilsins gæti orðið eðlilegur. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni þegar menn hafa nú fallist á að viðurkenna að tveir tígulkóngar séu í spilinu í vegamálum á Austurlandi að því er þetta varðar, þá er það alveg furðulegt að menn skuli ekki leiðrétta það fyrir allt tímabilið. Það voru gerðar breytingar að því er varðaði önnur kjördæmi, og af því að hv. varaformaður samgn. sýnir mér þá virðingu að hlusta á mál mitt, þá er t.d. gerð breyting að því er varðar Vesturland. Ég segi bara til hamingju með það. Við eigum auðvitað að hjálpast að þar sem við sjáum færi á og það er síður en svo að ég telji það eftir. En það er harðleikið að ekki geti gilt það sama fyrir Austurland og önnur kjördæmi. Ég er ekki í vafa um að skekkja af þessum toga hefði verið leiðrétt bæði á Norðurlandi og Vestfjörðum. Ég fullyrði það. Það ruglaði nokkuð þessa umræðu í samgn. að menn áttuðu sig ekki á því hvað hér var á ferðinni og meginröksemdir gegn því máli sem ég var að setja fram byggðust á tilvísan til tveggja vegkafla. Annar er á Vestfjörðum, Gufufjörður, og hinn er á Snæfellsnesi, Kolgrafarfjörður. Þeir eru, svo sem ljóst er, í kjördæmum formanns og varaformanns og þar er skýrt frá því sagt að þar sem ekki er búið að breyta veglínum eins og þær eru í gildandi áætlunum séu þær látnar halda sér. Þarna er sérstaklega minnst á þessa tvo firði. En það vill nú svo til að það eru til nákvæmlega eins aðstæður sem skipta miklum og stórum tölum og þar á ég við vegagerð um norðanverða Vopnafjarðarheiði þar sem gert er ráð fyrir að enda bundna slitlagið samhliða vegagerðinni um Háreksstaði við Brunahvammsháls, að í áætluninni er lögð til grundvallar fyrri áætlun um kostnað við að byggja þann veg upp með bundnu slitlagi og tengja hann þannig slitlagi niður á Hofsárdal. Fróðir menn segja mér að miðað við þann ásetning sem uppi er í þessu máli, þ.e. að leggja veginn niður Hofsárdalinn frá Brunahvammshálsinum, þá muni vanta inn í þessa tölu 300 eða jafnvel 400 millj. Og þetta er á því vegsvæði sem er viðkvæmast á Austurlandi. Menn hafa væntanlega heyrt talað um það hvaða vandi kom upp þegar Vegagerðin takmarkaði þungaflutninga til Vopnafjarðar í vor og þeir sem þurftu við það að búa þurftu að skipta flutningum af stærri bílum á tvo eða fleiri bíla, allt ofan frá Möðrudal og niður á Vopnafjörð. Við þetta þurfa þeir að búa sem áður höfðu skipaferðir með ströndinni og þótti eins og það var mikið mál til hagræðingar þegar skipaútgerðin var lögð af og jafnframt frá því sagt að með öðrum hætti yrði lagað til fyrir þeim sem byggju á norðausturhorni landsins. Sjóflutningarnir eru komnir upp á land þar eins og annars staðar og algerlega útilokað að búa við þær aðstæður sem þarna eru uppi, og ég hlýt að mótmæla því harðlega að aðstæður skuli ekki vera virtar eins og þær þegar skipaferðir með ströndinni eru lagðar af og ekki er gengið til móts við slíkan gjörning með því að bæta samgöngur til þessara staða. En samgn. sem undirskrifar þennan gjörning, þetta nefndarálit, lætur sér duga að tala sérstaklega um veginn eða vegarkaflana meðfram þessum tveimur fjörðum á Vesturlandi og Vestfjörðum. Ég lagði fram tillögu í samgn. um það að réttur og skiptireglur mundu vera eins gildandi á Austurlandi og í öðrum kjördæmum, eins og samgn. hefur reyndar sett inn og viðurkennt í sínu nefndaráliti þótt bögglingur sé í orðalagi. En hvar var þá munurinn? Munurinn var sá að samkvæmt tillögum mínum átti að framkvæma þessa niðurstöðu sem meiri hlutinn sjálfur er búinn að stimpla inn í þingskjalið strax, en ekki árið 2002. Þessi var nú munurinn en aldrei nokkurn tímann heyrði ég rök fyrir því hvers vegna þetta jafnræði ætti að bíða ákvörðunar þar til eftir aldamót. Það voru aldrei --- og ég sé hvergi færð fram rök fyrir því. Það var sérstaklega reiknað út hvað þessi breyting mundi kosta og hvaða áhrif hún hefði á þær áætlanir sem hér liggja fyrir. Og hverju skyldi það nú hafa numið? Hvaða upphæðir skyldi hafa verið miðað við í þeim efnum? Hálft prósent. Ég varð ekki mikið var við það hvað varðar þær breytingar sem gerðar voru til hækkunar í sambandi við ferðamannavegi. Þá varð ég ekki mikið var við umræðu um að sú ákvörðun mundi færa þessa áætlun úr böndunum. Það er auðvitað mikið íhugunarefni hve óskaplega nákvæmni þurfti við í þessum efnum þegar markmiðin eru ekki nákvæmari en svo að í sumum kjördæmum ná þau ekki hálfa leið eins og í Austurlandskjördæmi. Markmiðin sem gengið er út frá í þessum efnum ná ekki einu sinni hálfa leið í sumum kjördæmum eins og á Austurlandi. Þeim skilar reyndar miklu drýgra annars staðar, eins og ég hef hér rakið. Nei, hálft prósent sem á að koma á árabilinu til 2010, eftir aldamót þó eins og hér er sagt, gat ekki tekið gildi um leið og þessi vegáætlun að öðru leyti. Þetta eru auðvitað algerlega óforsvaranleg vinnubrögð. Ég man satt að segja ekki til þess að gengið hafi verið fram með slíkum ójöfnuði í öðrum tilvikum þar sem ég hef komið að starfi á Alþingi. Enda var það reyndar svo að það munaði ekki nema einu atkvæði í samgn. að tillaga mín yrði samþykkt og ég hlýt að þakka fyrir þann stuðning sem ég fékk þar og það hefur nú reyndar, að því er ég helst man, ekki oft gerst að annar formannanna þyrfti að standa í smölun á nefndarfund eins og þar gerðist, og til atkvæðagreiðslunnar voru kallaðir menn sem höfðu ekki á nokkurn hátt fylgst með störfum nefndarinnar, bara til þess að greiða atkvæði á móti því að eins yrði farið með málefni Austurlands og annarra kjördæma við gerð þessarar vegáætlunar. Ég er hræddur um að mönnum mundi finnast þetta einkennileg vinnubrögð ef þeir væru í einhverju öðru húsi í borginni. Ég hugsa nú til Engjateigs 3 í þeim efnum. Ég hef nú farið yfir þessi mál og ég held að hverjum megi vera fullljóst að það væri ekki góður kostur gagnvart því fólki sem hefur stutt mig á Austurlandi að vera með þá sýndargerð að styðja þessa samgönguáætlun, sem reyndar er í heild sinni gersamlega óviðunandi. Vegakerfið í hinum strjálbýlli héruðum er gersamlega óviðunandi og það verður ekki séð að á nokkurn hátt sé tekið tillit til þess hver staða fólksins er í mörgum þeim byggðum sem hér á sérstaklega undir högg að sækja, a.m.k. á Norðausturlandi að því leyti sem það tekur til Austfjarðakjördæmis. Það er eins og mönnum vefjist tunga um tönn þegar að því kemur að taka ákvarðanir í samgöngumálum. Þar á milli er þó um það talað að sjóflutningar séu komnir upp á ströndina og að álagið á vegina þurfi að hafa sömu staðla hér og í öðrum löndum, eins og Íslendingar hafa reyndar skuldbundið sig til, en þegar kemur að framkvæmdinni eru menn nú ekki borubrattari en þessi áætlunargerð segir frá. Það verður helst metið þannig að a.m.k. í sumum kjördæmum yrðu ekki komnir nothæfir vegir fyrr en árið 2020, ef menn t.d. taka mið af því hvað á að gera til ársins 2010 og hvernig þau verkefni skila sér fram og þegar menn líta á að ekki er enn þá hálfbúið að vinna verkin sem nú þykja brýnust. Undirstrika verður það sérstaklega að stór hluti þeirra vega sem nú er farið um og hafa þjónað góðum tilgangi á síðustu árum eru hreinir slóðavegir. Það eru vegir sem voru lagðir yfir götuslóð. Ég nefni Hamarsfjörðinn í þeim efnum og slíkir vegir sumir hverjir eru hreinar slysagildrur. Hún er því ekki þykk í roðinu þessi vegáætlun og þó að hún skili afar mikilvægum árangri sums staðar og það eitt hefði auðvitað nægt til þess að ég hefði fyrirvara um afgreiðslu á vegáætluninni. En með því að hlutur Austurlands er gerður hér með þeim hætti sem ég hef nú lýst er það miklu meira en nægjanlegt tilefni til þess að ég styð ekki þessa áætlun við afgreiðslu hennar í þinginu.

Hæstv. forseti. Hér var flutt mjög góð og athyglisverð ræða af hálfu hv. þm. Egils Jónssonar. En ber að líta á ræðu hans sem viðvörun til kjósenda á Austurlandi um að kjósa Sjálfstfl. í næstu kosningum vegna þess að Sjálfstfl. á þá tvo ráðherra í þessari ríkisstjórn sem ráða mestu um þennan málaflokk, fjmrh. og samgrh.?

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. þm. vil ég gjarnan taka fram að það er ekki aðalatriðið hvernig maður lítur út í kosningum. Það skiptir mig meginmáli að skila þeim verkefnum sem ég tók að mér í síðustu kosningum að samrýmanlegar séu þeim áherslum sem bæði ég og Sjálfstfl. hafði uppi í þeim kosningum. Austfirðingar taka svo ákvarðanir sínar eins og þeir meta störf og stefnur við næstu alþingiskosningar.

Hæstv. forseti. Þetta er rétt hjá hv. þm. Agli Jónssyni en ræða hans er vitnisburður um að það skiptir kjósendur höfuðmáli hverju þeir skila inn til Stjórnarráðs Íslands að loknum hverjum kosningum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki hafa langt mál í þessu andsvari enda greinir okkur hv. 3. þm. Austurl. á í þessu máli eins og fram hefur komið bæði í máli hans og raunar í nefndarstarfinu fyrr. Það eru nokkur atriði sem ég vil þó aðeins nefna. Í fyrsta lagi er ekki verið að taka afstöðu til jarðganga í þessum ályktunum, langtímaáætluninni og vegáætlunni. Það kemur mjög skýrt fram í tillögukaflanum sjálfum og þótt vikið sé að þessu máli í nefndarálitinu varðandi langtímaáætlunina þá er ekki verið að taka neina efnislega afstöðu til málsins. Þvert á móti hlýt ég að vekja athygli á því að fram kemur í þingskjalinu eins og það var lagt fram að leggja ætti fram um 120 millj. kr. á áætlunartímabilinu til að fara í rannsóknir á þremur stöðum á landinu. Það eru engar aðrar ákvarðanir sem hafa verið teknar. Eitt þeirra svæða er svæðið milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og þess vegna er alveg ástæða til að nefna það þarna, en það er ekki með nokkru móti hægt að segja að nefndarálitið gefi til kynna að verið sé að taka þann jarðgangakost fram yfir einhverja aðra jarðgangakosti, nema síður sé. Það er einfaldlega ekki verið að taka neina efnislega ákvörðun um röðum framkvæmda í þeim efnum í þessum plöggum. Flóknara er það mál ekki. Varðandi það sem hv. þm. talaði um skilgreiningar á Austurlandi þá er það alveg rétt hjá hv. þm. að í þjóðvegaskrá er hringvegur á Austurlandi skilgreindur eins og hv. þm. sagði hér. Hins vegar var í tillögunni, sem lögð var fram upphaflega, gengið út frá annarri leið og hér er einfaldlega verið að leiðrétta það, það er verið að ganga til baka, ganga í þá átt sem hv. þm. segir að sé eðlilegt og kemur fram í þjóðvegaskránni og því er eðlilegt að um það séu höfð nokkur orð í nefndaráliti meiri hluta samgn.

Virðulegi forseti. Ég á nú reyndar ekki mjög mikið erindi hingað til að svara hv. formanni samgn. Alþingis. Hann vill láta líta svo út sem þessi umræða um jarðgöngin hafi ekki neitt gildi sem slík. Þá er spurningin: Til hvers eru menn þá að setja þetta inn í nál. ef það á ekki að þjóna neinum tilgangi? Ég hef aldrei vitað til að ekki væri einhver merking í þeim orðum sem fjallað væri um í nál. Að því er varðar skiptingu vegafjár á Austurlandi var það góður kostur að formaðurinn skyldi staðfesta að þarna hefðu orðið mistök og ég tók það skýrt fram að svo væri. Það sem okkur greinir á um, og eins og hann segir þá erum við aðeins ósammála um eitt. Af hverju eru mistökin ekki leiðrétt yfir allt áætlunartímabilið? Af hverju eru aðeins fyrirheit um að leiðrétta hluta af áætluninni? Um það og ekkert annað erum við þá ósammála. Frsm. hefur hins vegar ekki sagt frá því, fyrst hann vill leiðrétta þessi mál frá árinu 2002, hvers vegna hann vill ekki leiðrétta þau frá árinu 1999.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu varðandi þessi mál sem við erum að ræða hér, ítreka að það felst engin áherslubreyting varðandi röðun framkvæmda á jarðgangasviðinu í tillögunni sem við erum að fjalla um. Alls ekki. Það sem við höfum einfaldlega sagt hér er að það er verið að skoða þrjá kosti í þessu sambandi. Þeir eru á Austfjörðum, á Norðurlandi og á Vestfjörðum. Það sem hér er einfaldlega gert í þessu nál. meiri hluta nefndarinnar er að vakin er athygli á því að þetta sé einn af þeim kostum sem er verið að skoða þegar fjallað er um tenginguna milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Hins vegar er engu slegið föstu um það frekar. Hitt, varðandi skilgreininguna á Austfjörðum, vil ég ítreka með því að lesa hér upp úr meirihlutaálitinu þar sem segir í fyrsta lagi, virðulegi forseti, og þar er átt við tillögu sem hæstv. samgrh. lagði fram fyrr á þinginu: ,,Í skilgreiningum verkefna í tillögunni er við það miðað að hringvegurinn á Austurlandi liggi ekki um Skriðdal og Breiðdal eins og hann gerir í þjóðvegaskrá heldur um Suðurfjarðaveg.`` Það er síðan niðurstaða meiri hluta samgn. að fallast ekki á það sem kemur fram í tillögu hæstv. samgrh. og þess vegna leggur meiri hlutinn til að tillögunni verði breytt, þ.e. þannig að hringvegurinn sé skilgreindur í samræmi við þjóðvegaskrá. Það er þetta sem ég held að sé mikilvægt að liggi alveg fyrir.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki öðru sinni séð veikari málflutning af hendi hv. 1. þm. Vestf. en einmitt núna. Hann lýsir því yfir að tilvitnanir í sambandi við jarðgangagerð fyrir norðan séu marklausar. Í öðru lagi lýsir hann því yfir að markmið tillögunnar hafi verið að fara með fjörðum. Hvar segir það? Hvar er það markmið sett upp? Hvergi nokkurs staðar. Kaflanum um Breiðdal og Skriðdal og Breiðdalsheiði er einfaldlega sleppt og ég segi enn: Hvað er það sem stendur út af í tillöguflutningnum, ef hægt er að taka mark á því sem kemur fram í nál. hjá meiri hlutanum? Það stendur út af, ef sá ásetningur nær fram, að í staðinn fyrir að þessi kostnaðarhlutdeild verði tekin upp á sama ári, eins og gildir með allar aðrar vegaframkvæmdir, verði hún látin taka gildi eftir aldamót. Í þeim ágreiningi sem frsm. segir að sé milli mín og hans skortir á að hann skýri hvers vegna menn leiðrétta ekki þessar viðmiðanir frá upphafi tímabilsins. Um það er ágreiningurinn og þrátt fyrir að frsm. hafi komið tvisvar upp hefur hann ekki minnst á það.

Herra forseti. Hér er verið að fjalla um tvær samgönguáætlanir samtímis og samhliða. Annars vegar tillögu um vegáætlun fyrir árin 1998 til 2002 og hins vegar um langtímaáætlun í vegagerð fyrir árin 1999 til 2010. Vegáætlunin tekur sem sagt til fyrsta tímabils seinni áætlunarinnar auk ársins 1998, þ.e. til fimm ára. Ég vil nota þetta tækifæri í upphafi máls míns til að gagnrýna harðlega hvernig staðið hefur verið að undirbúningi þessa máls. Eins og ég hef þegar tekið fram snýst málið um skipulagningu vegamála til næstu 12 ára og hún á að ná til þriggja kjörtímabila. Þegar þannig hefur verið staðið að málum, að undirbúnar væru langtímaáætlanir í vegamálum, hefur hingað til ævinlega verið haldið svo á að fulltrúar allra flokka ættu aðild að þeim undirbúningi. Ég minnist þess t.d. þegar langtímaáætlunin var til meðferðar á seinasta áratug. Þá var að sjálfsögðu um að ræða undirbúningsnefnd sem allir flokkar áttu sæti í. Hér er því þannig háttað að tveir flokkar, stjórnarflokkarnir með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar, koma sér saman um efni þessarar langtímaáætlunar sem á þó að ná miklu lengur en sem nemur því kjörtímabili sem nú er að líða. Hún á að ná þrjú kjörtímabil fram í tímann þegar allt aðrir flokkar verða hugsanlega við stjórn. Þessar ákvarðanir eru teknar án nokkurs samráðs við stjórnarandstöðuflokkana eða án þess að gefa þeim nokkurt tækifæri til þess við undibúning málsins, áður en málið kemur inn í þingið, að eiga hlut að máli. Ég vil taka það skýrt fram að samgn. kom hvergi nærri undirbúningi þessarar tillögu. Ég fékk ekkert að vita um efni hennar fyrr en hún var lögð fram í þinginu. Menn voru reyndar að fá fréttir af einhverjum umræðum um áætlun í þingflokkum stjórnarflokkanna. Það var helst að menn gætu tínt til fréttir í blöðum og fjölmiðlum á stangli en að einhver minnsta tilraun væri gerð til að hafa stjórnarandstöðuflokkana með í ráðum um mál sem spannar 12 ár fram í tímann, því var ekki að heilsa. Í raun og veru tók svo ekkert betra við þegar málið kom hér inn í þingið og til samgn. Sáralitlar breytingar hafa verið gerðar á langtímaáætluninni og í stuttu máli má eiginlega segja að allar ábendingar stjórnarandstæðinga hafi verið hunsaðar og ekkert á þær hlustað.

Og fleiri.

Raunar á það ekki aðeins við um stjórnarandstæðinga eins og hér var bent á í frammíkalli af hv. þm. Agli Jónssyni. Það var heldur ekkert hlustað á ábendingar hans og tillögur og má eiginlega segja að hann hafi skipað sér í hóp stjórnarandstæðinga við meðferð málsins í nefnd, eins og glöggt kom fram í atkvæðagreiðslu innan nefndarinnar og hann hefur sjálfur rakið hér á undan mér. Hann hefur gert svo ágæta grein fyrir vanda þeirra Austfirðinga og hvernig með þá er farið að ég tel ekki ástæðu til að orðlengja um þann þátt málsins, auk þess sem hér mun hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, vera á mælendaskrá og mun vafalaust koma inn á þann þátt málsins einnig. Ég vil þó láta þess getið og láta það koma skýrt fram að við stjórnarandstæðingar studdum mjög eindregið málstað þeirra Austfirðinga þegar málið var til umræðu og atkvæðagreiðslu innan nefndarinnar. Annað dæmi um það hversu lítið er hlustað á athugasemdir og ábendingar stjórnarandstöðunnar er það sem snýr að vegtengingu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Í nál. meiri hlutans er þess sérstaklega getið, svo ég vitni til nál., með leyfi forseta, að eftir sé ,,... skoðun allra mögulegra lausna á svæðinu, þar með talið gerð jarðganga sem stytta mundu leiðina mikið og bjóða upp á öruggara samband en vegur um Lágheiði getur gert``. Þetta stendur í nál. meiri hlutans. Við stjórnarandstæðingar bentum á að úr því svona væri tekið til orða í nefndaráliti meiri hlutans og allir væru sammála um það að ekki væri hægt að taka neina ákvörðun um það á þessu stigi hvort byggð yrðu jarðgöng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar eða hvort Lágheiði yrði byggð upp í staðinn, og öllum er auðvitað fullljóst að hvort tveggja verður ekki gert, í öllu falli ekki samtímis, það hljóta sennilega að líða einhverjir áratugir á milli þar sem stór verk er að ræða í báðum tilvikum, þá hlyti að vera eðlilegast að slá engu föstu í sjálfri áætluninni heldur taka þá þannig til orða um þennan þátt málsins að öllum leiðum væri haldið opnum eins og reyndar meiri hlutinn er að ýja að í nál. sínu en framkvæmir svo þveröfugan hlut í tillögum sínum, því í tillögunum er því slegið föstu af hálfu meiri hlutans að um verði að ræða vegagerð á Lágheiði, það er sérstaklega tekið fram í tillögum meiri hlutans í langtímavegáætlun, þótt sagt sé í greinargerðinni að öllum leiðum eigi að halda opnum og hin leiðin geti komið til greina. Ég get að sjálfsögðu ekki talið þetta neitt annað en rauða veifu sem veifað er framan í kjósendur norður í landi. Það er verið að reyna að gefa þeim undir fótinn með að þessi möguleiki sé áframhaldandi fyrir hendi en þegar á reynir að halda þeim möguleika opnum, þá ætla hv. þm. meiri hlutans með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar að loka þessari leið með því að taka það ótvírætt og skýrt fram að um sé að ræða byggingu vegar yfir Lágheiði. Ég vil sérstaklega taka fram að allir hv. þm. Norðurlandskjördæmis vestra voru á einu máli um að orða yrði þennan þátt í langtímaáætluninni á þann hátt sem ég hef gert að umtalsefni en samstaða okkar hvað þetta varðar breytti engu. Langtímaáætlunin kemur hingað í þingið á ný með nákvæmlega sama orðalagi hvað þetta varðar og reyndar flest allt annað eins og var þegar tillagan kom í þingið. Sem sagt, það er haldið áfram beint af augum, hvorki litið til hægri né vinstri, ekki hlustað á neinar ábendingar eða athugasemdir frá stjórnarandstöðunni og raunar engum öðrum en þeim sem þetta plagg hafa undirbúið. Þessi vinnubrögð tel ég mjög ámælisverð og get satt að segja ekki skilið af hverju slík einstefna er uppi höfð. Annar þáttur þess vanda sem við blasir er að mjög víða er eftir að tengja þéttbýlisstaði þar sem menn verða enn að notast við mjög ófullkomna malarvegi og enn er eftir að framkvæma ýmsar styttingar í vegakerfinu milli þéttbýlisstaða til að stækka atvinnusvæði og þétta dreifðar byggðir. Af þessu tagi blasa við fjöldamörg verkefni víðs vegar um land, bæði á Austurlandi, Norðurlandi og á Vestfjörðum en þeim er lítt sinnt í þeim áætlunum sem hér liggja fyrir. Ég hef þegar lýst vonbrigðum Austfirðinga en þar er augljóst stórverkefni sem þarf að ráðast í, þ.e. að mynda samfellt atvinnusvæði frá Seyðisfirði til Fáskrúðsfjarðar með góðri tengingu við Egilsstaði og alveg ljóst að því verkefni verður ekki sinnt á næstum 12 árum samkvæmt þeirri áætlun sem hér liggur fyrir. Og það er líka ljóst að tenging Siglufjarðar, Ólafsfjarðar og Dalvíkur með jarðgöngum og vegi um Héðinsfjörð er alls ekkert á dagskrá á næstu 12 árum. Ég hef orðið var við það að í máli stjórnarsinna eru gerðar tilraunir til að vekja tálvonir hjá fólki með því að segja sem svo að í þessari vegáætlun og langtímaáætlun sé engu slegið föstu um hvort jarðgöng verði byggð á næstu árum eða ekki, en það er auðvitað alveg eins ljóst og tvisvar tveir eru fjórir að samkvæmt þeim áætlunum, sem lagðar hafa verið fram og eru einu áætlanirnar sem núverandi stjórnarflokkar hafa uppi, er ekki gert ráð fyrir neinum jarðgöngum á næstu 12 árum. Menn geta ekkert fært það í neinn felubúning að ætlunin sé að koma með það sér á parti seinna, því ef það væri ætlunin hefði verið allt öðruvísi að málum staðið. Þá væri gert ráð fyrir einhverri fjáröflun til slíkra hluta á næstu árum og einhver tilraun gerð til að setja upp eitthvert plan í þá áttina, en þessi tvö plögg hér, vegáætlunin annars vegar og langtímaáætlunin hins vegar eru einu áætlanirnar sem Alþingi mun samþykkja um framkvæmdir í vegamálum á næstu árum. Það er því hrein blekking þegar reynt er að telja fólki trú um að síðan sé eitthvað allt annað og miklu meira í pokahorninu. Þetta eru ekki aðeins vonbrigði fyrir Austfirðinga og Norðlendinga, þetta eru líka mikil vonbrigði fyrir Vestfirðinga því að þar eru ótvírætt enn mjög brýn verkefni á sviði jarðgangagerðar sem er að tengja saman norðurfirðina og suðurfirðina með göngum um Dýrafjörð og Arnarfjörð, undir Hrafnseyrarheiði en síðan gæti bílferja gengið milli Bíldudals og Hrafnseyrar nokkrum sinnum á dag og skapað góðar samgöngur á því svæði. Það eru sem sagt fjöldamörg byggðarlög sem eru nánast skilin eftir úti í kuldanum við gerð þessarar samgönguáætlunar og enn einn landshluti sem ég hef hér lítið vikið að skal nú nefndur en það er Norðausturlandið. Norðausturlandið er þannig sett að ekki er gert ráð fyrir verulegum framkvæmdum á því svæði fyrr en á seinasta áætlunartímabilinu, þ.e. eftir átta ár. Þarna erum við að sjálfsögðu að tala um veginn frá Húsavík til Þórshafnar en þetta er ein allra brýnasta vegaframkvæmdin sem við stöndum frammi fyrir. Í Morgunblaðinu hinn 20. maí sl. var vikið að vegamálum íbúa á Norðausturlandi en þar skrifar fréttaritari blaðsins á Þórshöfn eftirfarandi í blaðið, með leyfi forseta: ,,Íbúar hér á norðausturhorninu eru ýmsu vanir í vegamálum og kalla ekki allt ömmu sína, þó hingað til hafi versta ástandið einkum verið bundið við heiðavegi sem aðeins eru færir á sumrin. Vegurinn um Tjörnes er hins vegar heilsársvegur með mikilli umferð allan ársins hring en hann hefur verið illfær fólksbílum síðustu vikur og allt slitlag á honum uppurið. Veginum var lokað fyrir 7 tonna öxulþunga á mándagskvöld en viðgerð er hafin. Af því leiðir að flutningskostnaður eykst til muna því vöruflutningabílar þurfa að keyra Kísilveg um Mývatn, fara Fjöllin til Vopnafjarðar og áfram til Þórshafnar. Frá Þórshöfn þurfa bílarnir síðan að keyra til Kópaskers og Ásbyrgis. Með þessu lengist flutningsleiðin, sem venjulegast er 320 km milli Akureyrar og Þórshafnar, í 460 km til að komast til Ásbyrgis. Á þessum grófa vegi er grjótbarningur slíkur að fólk leggur ógjarnan bíla sína í slíka hrakninga nema af brýnni nauðsyn og má nærri geta hvert slit á bílum þetta þýðir fyrir þá sem oft fara þarna um. Verstur er vegarkafli rétt austan við Húsavík og allt að Mánárbakka en þar hefur vegurinn látið undan á mörgum stöðum og eru í hann djúp hvörf, varasöm fólksbifreiðum. Á þeim kafla standa yfir grjótflutningar frá Mánárbakka í höfnina á Húsavík og fara þar um stórir bílar, fulllestaðir af stórgrýti.`` Og síðar segir seinna í þessari ítarlegu greinargerð í Morgunblaðinu um vegamál í kjördæmi hæstv. samgrh.: ,,Umferð er mikil um Tjörnes enda hafa landflutningar aukist mikið síðustu árin en flutningur með skipum svo til enginn orðinn. Hjá Flutningamiðstöð Norðurlands á Þórshöfn fengust þær upplýsingar að fastar ferðir vöruflutningabíla milli Þórshafnar og Akureyrar væru 20--30 bílar á viku en gæti farið yfir það, auk þess eru póstferðir alla virka daga. Vöruflutningabílstjórar á þessari leið eru langþreyttir á þessu ástandi og sætta sig sífellt verr við það að greiða til ríkisins sama vegagjald og þeir sem búa við betra ástand í vegamálum og benda á margfalt slit og viðhald á tækjum sínum við þessar aðstæður. Krafa um úrbætur verður sífellt háværari því fólk unir því ekki öllu lengur að vera svo afskipt þegar kemur að úthlutun fjár til vegagerðar.`` Svo mörg eru þau orð og hér er lýst af heimamönnum hversu hroðalegt ástandið er á þessum slóðum og þetta er það ástand sem menn eiga meira eða minna að búa við í langan tíma héðan í frá ef engin bragarbót verður gerð á þeirri langtímaáætlun sem fyrir liggur. Ég vil í þessu samhengi vekja sérstaka athygli á till. til þál. sem við fimm þingmenn Alþb. fluttum fyrr í vetur undir forustu hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar, þar sem gerð var tillaga um ályktun þess efnis að sérstakt átak yrði gert til að ljúka á næstu þremur árum uppbyggingu og lagningu bundins slitlags á vegum sem tengja heila landshluta eða fjölmenn byggðarlög við meginþjóðvegakerfið. Á næstu þremur árum verði varið allt að 2.500 millj. kr. úr ríkissjóði til þessa verkefnis, til viðbótar fjármunum af vegáætlun, með það að markmiði að árið 2000 verði allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því að eftir því sem meginhluti vegakerfisins batnar og akstur á bundnu slitlagi verður regla frekar en undantekning, verður erfiðara hlutskipti þeirra sem eftir sitja og verða að sætta sig við að nota gömlu erfiðu og illa förnu malarvegina. Þar kemur auðvitað margt til eins og mjög rækilega var rakið í fréttabréfi þeirra frá Þórshöfn sem ég las úr hér áðan, en staðreyndin er sú að jafnvel ferðamenn á sólbjörtum sumardögum veigra sér við í ágætasta veðri að fara út af hinu bundna slitlagi, ég tala nú ekki um í rigningartíð á hausti þegar vegirnir eru blautir og holóttir. Þess vegna er þetta ekki aðeins öryggismál fyrir byggðirnar heldur er þetta líka mál sem snýr að því að verið er að gera þetta að annars flokks byggðum sem ferðamenn sækja miklu síður til vegna hins hörmulega ástands veganna. Menn verða auðvitað, eins og fleiri hafa rakið hér á undan mér, að taka nokkurt tillit til þess að sjósamgöngur hafa snarlega minnkað á undanförnum árum en flutningar á landi hafa stóraukist. Og þá verður auðvitað að bæta vegina mjög verulega í kjölfar slíkrar stefnubreytingar. En margir aðrir staðir á landinu standa illa að vígi í vegamálum, miklu fleiri en ég hef nú nefnt. Ég gæti t.d. minnt á veginn um Fróðárheiði, sem tengir Ólafsvík við suðurhluta Snæfellsness, og ég gæti nefnt vegamálin í Borgarfirði. Hv. þm. Egill Jónsson, sem talaði áðan, talaði um slóðavegi, þetta væru slóðavegir, og átti kannski við það að þetta væru hálfgerðar slóðir. En mér finnst einhvern veginn að orðið gæti haft fleiri en eina merkingu. Mér finnst að þarna sé kannski hugsanlega verið að kenna vegina við þá slóða sem hafa látið vegamálin trassast þannig að vegirnir eru illfærir og varla nothæfir fyrir nútímasamgöngur. Ég hef sagt það áður og segi enn að Íslendingar eru vanþróuð þjóð á sviði vegamála. Það er leitun að þeirri þjóð í okkar heimsálfu sem er eins illa á vegi stödd og við Íslendingar hvað vegamál varðar. Það stafar einfaldlega af því að fjármagn til vegamála hefur verið langt frá því nægilega mikið á undanförnum árum. Það er illt til þess að vita að stórfelldar fjárhæðir hafa verið færðar frá Vegasjóði og yfir í ríkissjóð og staðreynd er að í árslok þessa árs mun ríkissjóður skulda Vegasjóði einhvers staðar milli 600 og 700 millj. kr. En samt er haldið áfram í þessari vegáætlun að færa fé úr Vegasjóði í ríkissjóð með ýmsum aðferðum. Það er að vísu verið að tala um að frá aldamótum verði allt fé markaðra tekjustofna lagt í Vegasjóð en okkur í stjórnarandstöðu finnst það nú ekki mjög hetjulega að verki staðið að skjóta því á frest yfir á næsta kjörtímabil að standa þannig að málum úr því að menn treysta sér ekki til að afgreiða vegáætlun á þann hátt að skuld ríkissjóðs við Vegasjóð sé nú gerð upp og ekki sé haldið áfram að greiða úr Vegasjóði í ríkissjóð. Þá hljóta menn að hafa frekar litla trú á því að að loknum næstu kosningum verði gerð bragarbót og menn fari þá að láta allt fé Vegasjóðs í vegina. Það er áróðursbragð að slíkum vinnubrögðum. Og það er stutt í næstu kosningar. Það er greinilegt hvað menn ætla sér. Menn ætla sér að veifa þessari vegáætlun framan í kjósendur en treysta sér samt sem áður ekki til þess að skila því í Vegasjóð sem Vegasjóði ber nú fyrir kosningar. Herra forseti. Við fyrri umr. ræddum við alþýðubandalagsmenn ítarlega um vegamálin. Ég gerði þar ítarlega grein fyrir hvað væri helst til ráða og ég ætla bara að ítreka það að lokum að allt of litlu fé er varið til vegamála. Það er einungis varið 2,3% af útgjöldum ríkissjóðs til vegamála eða um 0,7% af vergri landsframleiðslu. Með því að láta ríkissjóð gera upp skuldir sínar við Vegasjóð nú þegar með því að kosta vegtengingu Hvalfjarðarganga af öðru fé en af vegáætlun, t.d. af því fé sem ríkissjóður fær í virðisaukasaktt af því veggjaldi sem þar verður innheimt, og með því að taka flóabátana út úr vegáætlun þar sem þeir eiga auðvitað ekkert heima og með því að nýta tekjustofna Vegasjóðs miklu betur en gert er í samræmi við heimildir vegalaga þá mætti skapa stóraukið svigrúm í vegáætlun til að gera margt af því sem gera þarf á næstu árum í vegamálum.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. að ýmislegt er ógert í vegamálum. Ég er honum þakklátur fyrir að hafa vakið sérstaka athygli á tillögu þeirra alþýðubandalagsmanna um sérstakt átak í vegagerð í afskekktum landshlutum. Eins og fram kemur í greinargerð með þeirri tillögu er einungis gert ráð fyrir því að tengja Norður-Þingeyjarsýslu og Vopnafjörð við hringveginn, sleppa Vestfjörðum og öðrum afskekktum stöðum. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar litið er til norðausturhorns landsins, svæðisins frá Húsavík austur um og til Vopnafjarðar, og einnig svæða á Austfjörðum er ljóst að enn hægar miðar og gríðarlega mikið er ógert. Verkefnið er þó ekki stærra en svo að ætla má að verði ríflega veitt til þessara verkefna á vegáætlun og til viðbótar allt að 2.500 millj. kr. af fjárlögum á næstu þremur árum, þ.e. 800--900 millj. kr. hvert ár á árunum 1998--2000, megi ljúka þessu verkefni að mestu. Hér yrði um sérstakt framlag að ræða, samgöngu- eða byggðaframlag sem rynni til þess að jafna þann geysilega aðstöðumun sem felst í því að hluti þjóðarinnar býr enn við hinar frumstæðu malarvegasamgöngur.`` Má raunar segja að athyglisvert sé að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skuli skrifa undir með þessum hætti þegar þáltill. ber yfirskriftina um sérstakt átak í vegagerð í afskekktum landshlutum.

Herra forseti. Ég er auðvitað þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að vekja athygli á þessari þáltill. okkar alþýðubandalagsmanna, sem hann hefur greinilega kynnt sér að einhverju marki, þó að hann hafi að vísu misskilið tillöguna með einhverjum einkennilegum hætti. Í tillögunni stendur og kemur það alveg skýrt fram að: ,,Á næstu þremur árum verði varið allt að 2.500 millj. kr. úr ríkissjóði til þessa verkefnis, til viðbótar fjármunum af vegáætlun, með það að markmiði að árið 2000 verði allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi.`` Hvernig hann getur þá fundið út úr því að þar með yrðu Vestfirðir örugglega undanþegnir fæ ég ekki skilið vegna þess að ég hélt að þéttbýlisstaðirnir á Vestfjörðum væru nú yfirleitt með fleiri en 100 íbúa. Ísafjörður, Patreksfjörður og Dýrafjörður og aðrir þeir staðir eru allir með fleiri en 100 íbúa og það er því eins ljóst eins og nokkuð getur verið að þeir mundu falla undir þessa skilgreiningu. Ég er ekki í neinum vafa um að Vestfirðingar yrðu ákaflega glaðir ef tillaga okkar alþýðubandalagsmanna yrði samþykkt. Og það er verst að hæstv. ráðherra sem hefur skoðað þessar tillögur skyldi ekki líta á hana fyrr og líta hana réttum augum því að það vantaði aðeins upp á að hann liti hana réttum augum.

Herra forseti. Það vill svo til að í brtt. meiri hlutans liggur fyrir áætlun Vegagerðarinnar um það hversu mikið það kosti á öðru og þriðja áætlunartímabili að tengja Þórshöfn eða Norður-Þingeyjarsýslu og Vopnafjörð við hringveginn. Þar er það rétt um 2,5 milljarðar kr. sem upp á vantar þannig að það kemur fullkomlega saman við það sem ég sagði áðan og er þó gert ráð fyrir nokkru fé á árunum 2001 og 2002 til þessara verkefna beggja. Það er því ljóst að hv. þm. hafa ekki hugsað sér að þessi fjárveiting ætti að taka til landsins alls enda væri þá fróðlegt að heyra hvernig hv. flm. og frsm. minni hlutans skýrir hversu vel þessar krónur eigi þá að endast til alls verksins. Því ef ekki vantar upp á nema 2,5 milljarða til að tengja alla þéttbýlisstaði hringveginum eftir tvö ár þá verð ég nú að segja að myndarlega er að framlögum staðið. Hv. þm. sagði einnig áðan að á næstu átta árum ætti ekki að gera nokkurn skapaðan hlut í Norður-Þingeyjarsýslu á veginum frá Húsavík til Þórshafnar og las blaðagrein því til stuðnings um vont ástand vegarins yfir Tjörnes, sem er laukrétt, það er ekki gott og allra síst nú eftir mikla grjótflutninga um það svæði. Þó er það nú svo að á þessum átta árum á að verja 1.350 millj. kr. einmitt til þessarar vegagerðar af stórverkefnafé. Það er því síður en svo að engu fé sé til þess varið heldur miklu, miklu meira fé en nokkru sinni fyrr hefur verið varið á jafnskömmum tíma til vegagerðar í þessum landshluta.

Herra forseti. Það var misheyrn hjá hæstv. samgrh. að ég hefði sagt að engu fé yrði varið til uppbyggingar veganna frá Húsavík til Þórshafnar á næstu átta árum. Ég tók þannig til orða að þessi leið frá Húsavík til Þórshafnar væri ein allra brýnasta vegaframkvæmdin sem við stöndum frammi fyrir og meginþungi þessarar framkvæmda lenti á seinasta áætlunartímabilinu, þ.e. eftir átta ár. Ég sagði meginþunginn, og ég var að hvetja til þess að þeirri framkvæmd yrði hraðað. Ég vil sérstaklega vekja á því athygli að í tillögu okkar alþýðubandalagsmanna er gert ráð fyrir að varið verði 2,5 milljörðum kr. til þess að allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri verði tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi til viðbótar þeim fjármunum sem eru á vegáætlun, til viðbótar þeim. Ég er ansi hræddur um að reikningsdæmið liti þá töluvert öðruvísi út. Ég skal ekki segja hvort verkinu væri þá örugglega lokið með öllu en það er alveg ljóst að það yrði stórfelld framför og stórfellt átak sem næðist ef sú þáltill. yrði samþykkt. Mér fyndist satt best að segja að hæstv. ráðherra hefði átt að kynna sér efni þessarar þáltill. betur og taka meira mið af henni við undirbúning langtímaáætlunarinnar.

Virðulegur forseti. Hér eru komnar til síðari umr. till. til þál. um vegáætlun fyrir tímabilið 1998--2002, þ.e. hið almenna fjögurra ára áætlunartímabil að yfirstandandi ári meðtöldu, og síðan langtímaáætlun til tólf ára þar sem hin fyrri áætlun sem ég nefndi er fyrsta tímabilið af þremur sem um er fjallað. Við fyrri umr. þessa máls ræddi ég um hinn almenna ramma sem ríkisstjórnarflokkarnir og hæstv. samgrh. leggja í sambandi við þetta mál og gagnrýndi margt sem varðar þessar áætlanir á heildina litið. Ég ætla ekki að endurtaka margt af því sem þar kom fram af minni hálfu og okkar alþýðubandalagsmanna en vil þó minna á það sem ég tel stóran ágalla á umfjöllun yfirvalda samgöngumála að því er snertir þann málaflokk almennt, að ekki er fjallað um hann í heildstæðu formi, þ.e. að á Alþingi skuli aldrei fara fram umræða á grundvelli samgönguáætlunar sem taki til allra þátta samgangna, vegagerðar og vegamála almennt, samgangna í lofti og samgangna á sjó. Auðvitað má reyna að lesa saman þær áætlanir sem fyrir liggja hverju sinni, þar á meðal flugmálaáætlun sem verið hefur á dagskrá þessa fundar í dag, en það er hins vegar engan veginn fullnægjandi því að þessar áætlanir --- og þá á ég fyrst og fremst við vegáætlun og flugmálaáætlun eru undirbúnar af ólíkum stofnunum sem því miður hafa mjög takmarkað samráð og samband sín á milli og mér sýnist að ráðuneyti samgöngumála haldi engan veginn á þessum málum samtengjandi eins og vert væri því þaðan ætti auðvitað að koma heildarsamgönguáætlun sem varðar samgöngur innan lands hjá okkur og samgöngur út á við líka, við útlönd, þannig að menn skoði þessi mál í heildarsamhengi. Á þetta hefur skort mjög lengi. Á þetta hefur oft verið minnt af okkur alþýðubandalagsmönnum, á þetta hefur verið minnt af einstökum þingmönnum eða þingmannahópum, ef ég man rétt liggur fyrir þinginu tillaga í þessa átt á yfirstandandi þingi sem mun hafa fengið afgreiðslu og er það út af fyrir sig vel en breytir hins vegar ekki þeirri stöðu sem við tölum út frá núna þegar verið er að leggja línur fyrir svo mikilvæg mál fyrir flugmálin og vegamálin í útlínum til allt að tólf ára. Liður í slíkri heildarsamgönguáætlunargerð þarf að vera svar við spurningunni um hvernig eigi að tryggja sem bestar samgöngur í landinu í heild og til einstakra landshluta og byggðarlaga þar sem litið er á alla þætti og jafnhliða hvernig ná megi árangri í því stóra verkefni að auka eða bæta stöðu samgöngumálanna að því er varðar umhverfisþáttinn sem er í rauninni ekkert til umræðu í þessari áætlunargerð að því er séð verður. Það stóra mál að við erum að undirgangast skuldbindingar á alþjóðavettvangi um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þar sem samgöngurnar valda nálægt þriðjungi af þeirri losun sem um er að ræða hér innan lands eins og sakir standa og þar sem samgöngurnar verða auðvitað að koma inn í það mál, að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á næstunni og til framtíðar litið, er sáralítið aðhafst þótt einhver nefnd sé að störfum til að líta á þessi efni. Það horfir náttúrlega almennt séð þannig, ef litið er á stefnu ríkisstjórnarinnar í heild, að hún virðist ekkert ætla að gera með alþjóðasamninga í þessum efnum og er þegar farin að kynna það, hvort sem á að taka það sem stefnu eða hótun í alþjóðlegu samhengi, að standa utan við þá bókun sem gerð var í Kyoto við loftslagssamninginn frá 1992 og er þar ekkert smámál á ferðinni. En svo virðist, virðulegur forseti, sem ríkisstjórnin leggi ekki mikið upp úr því máli þegar við erum í þeirri stöðu að vera eitt af þremur ríkjum heims sem hefur tekið á sig skilgreindar skuldbindingar í þessum efnum sem ekki hefur sett fangamark sitt undir bókunina í Kyoto þar sem Íslandi var þó úthlutað meira en nokkru öðru ríku landi, svokölluðum Annex B-ríkjum í sambandi við losunarmörk. Ég fæ ekki séð að það sé nein hugsun uppi í sambandi við þessa áætlun sem taki á þessum málum í beinu samhengi við það stóra verkefni að minnka hlut samgangnanna á heildina litið í losun því allir verða að leggjast á eitt til að ná árangri af Íslands hálfu í samhengi alþjóðlegra skuldbindinga þar sem við þurfum að sjálfsögðu að taka myndarlega á eins og önnur ríki sem eru að fást við þann vanda sem mest er nú ræddur á því sviði. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að ræða það frekar en sé ástæðu til að draga þetta skýrt inn í umræðuna því þetta er stórmál og á því verður auðvitað ekki tekið nema mönnum auðnist að taka á samgöngumálunum heildstætt og reyna að ná þar árangri með því að tryggja í senn samgöngur með hagkvæmum hætti þar sem umhverfisþátturinn kemur einnig inn sem gildur liður í sambandi við meðferð mála. Varðandi vegáætlunina sem við ræðum nú eins og hún liggur fyrir hefur þegar verið á það minnt af talsmanni Alþb., hv. þm. Ragnari Arnalds, hvernig stjórnarandstaðan hefur verið útilokuð frá öllum undirbúningi þessa máls og hvernig stjórnin hefur ein setið að því andstætt því sem reynt hefur verið á fyrri árum, þ.e. að laða menn saman, og er þar í rauninni verið að feta slóð sem fyrrverandi ríkisstjórn, að vísu með sama samgrh. innan borðs, hafði uppi í sambandi við einstakar vegaframkvæmdir, alveg sérstaklega ef gefa átti eitthvað í, þá var ekki einu sinni reynt að hafa samband við þingmannahópa viðkomandi kjördæma heldur voru þeir gróflega sniðgengnir. Málum er nú komið þannig að einn af samgöngunefndarmönnum úr flokki sjálfs hæstv. samgrh. hefur slitið sig frá meiri hlutanum í þessu máli, hefur talað fyrr við umræðuna og hefur uppi gagnrýni á margan hátt hliðstæða því sem frá stjórnarandstöðunni hefur komið, sem hefur stutt tillögur þessa þingmanns, hv. þm. Egils Jónssonar í samgn. til að reyna að fá þar úrbætur á augljósum annmörkum þessarar áætlunar að því er snertir þann landshluta sem hv. þm. Egill Jónsson og sá sem hér talar horfa eðlilega til öðrum fremur. Stjórnarmeirihlutanum er sannarlega illa komið þegar ein harðasta gagnrýnin á þau verk sem fram eru borin og ganga senn til atkvæða í þinginu kemur frá talsmanni úr stjórnarliðinu sem telst til stuðningsliðs ríkisstjórnarinnar. Hvað þá um okkur í stjórnarandstöðu sem gagnrýnum þessi mál á heildina litið, út frá okkar forsendum þegar þannig er málum komið í stjórnarliðinu að algerlega er um að ræða skil milli eins fulltrúa Sjálfstfl. í hv. samgn. og meiri hlutans sem skilar hér áliti. Varðandi fjögurra ára áætlunina blasir það við að á fyrsta skeiði áætlunarinnar, á þessu ári og hinu næsta, er þeirri skerðingu vegafjár haldið áfram sem uppi hefur verið með því að hirða stórar fúlgur af mörkuðum tekjustofnum Vegagerðarinnar í ríkissjóð. Þar hefur núv. hæstv. samgrh. verið stórtækari en nokkur áður. Þess eru dæmi að áður hafi verið tekið fé af mörkuðum tekjustofnum í ríkissjóð en þau eru fá og afmörkuð, en hér hefur í rauninni verið um stefnu að ræða sem hefur verið rekin árum saman að þessu leyti og sjaldan verið meira tekið til hendinni en í sambandi við vegáætlun fyrri hluta fjögurra ára áætlunarinnar. Mig minnir að brúttóupphæðin í skerðingu sé á tólfta hundrað millj. kr. svo það er ekkert smáræði sem þar er á ferðinni og munar um minna í samhengi samgöngumálanna þegar litið er á takmarkað ráðstöfunarfé. Boðað er að þessum skerðingum verði hætt frá árinu 2000 að telja og ætli sé ekki rétt að segja það sem oft er mælt, að guð láti gott á vita. En hitt hlýtur mönnum jafnframt að vera ljóst að hættan er sú að hér verði um lítið annað að ræða en töluð orð á þessari stundu. Samþykktir sem hér eru gerðar verði teknar upp til endurskoðunar eins og hefur verið regla undanfarin ár í sambandi við vegaframkvæmdir, teknar upp til endurskoðunar a.m.k. á tveggja ára fresti sem er reyndar lögboðið og þá til að skera niður og auk þess höfum við búið við að þurfa að taka vegáætlunina upp frá ári til árs, einnig til niðurskurðar. Það er því ekkert undarlegt þótt á það sé bent og það rækilega að hér eru menn að vísa út í óvissuna hvað þetta snertir þótt hitt skuli ekki lastað að góður hugur sé í þessum efnum en menn hljóta öðru fremur að dæma af verkunum, dæma af þeim hætti sem uppi hefur verið á undanförnum mörgum árum og á þeim næstu árum sem eru þó bundin í sambandi við fjárlagagerðina og þar tala verkin. Hitt eru í besta falli góðar hugsanir og fyrirætlanir sem því miður er ástæða til að hafa uppi varnaðarorð hvað það snertir að efndirnar geti orðið með allt öðru móti. Í sambandi við ramma þessarar áætlunar og markmiðin og leyfi ég mér þá að tala um þessar áætlanir í samhengi enda eru þær samtengdar, fjögurra ára áætlunin og sú sem á að taka til átta ára í viðbót, þá er það út af fyrir sig góð hugsun að reyna að ljúka því að koma bundnu slitlagi á hringveginn og reyna að tengja byggðarlög með 200 íbúa og fleiri með varanlegu slitlagi við vegakerfi landsins. Það er auðvitað markmið sem auðvelt er að taka undir, en hinu er ekki á lofti haldið að með því að bera þessi mál fram og standa að tillögugerð er ekki nema takmörkuð saga sögð. Takmörkuð mynd er dregin upp af vegamálunum í heild sinni og það eru margir þættir sem standa þarna alveg út af og ekki er gert ráð fyrir fjármagni til annarra atriða sem munu berja að dyrum fyrr en varir og gera það að sjálfsögðu. Þar á ég við viðhaldsframkvæmdir í vegakerfinu, framkvæmdir sem ekki lúta þessu markmiði um 200 íbúana og tengingu við þéttbýlisstaði og stórverkefni bíða í vegakerfinu sem eru að útrýma einbreiðum brúm og reisa þær brýr sem þarf að endurbyggja og þær eru margar. Þar er um stórverkefni að ræða sem engin skil eru gerð í raun hér þótt einstakar brýr séu teknar inn á framkvæmdaáætlun og fyrr mætti nú vera ef svo væri ekki. Hér er um að ræða fjárfrekt verkefni, hér er um að ræða öryggismál, mjög stórt öryggismál þar sem eru brúarframkvæmdirnar og öryggismálin mega ekki gleymast, jafn gífurlegur tollur og er tekinn í mannslífum í samgöngukerfi okkar, ekki síst á vegunum, sem minna á sig allt of oft, nánast í viku hverri sem við færum þar fórnir vegna slysfara, dauðaslysa svo ekki sé nú talað um minni slys. Einnig verður að nefna, virðulegur forseti, það verkefni að endurbyggja vegi þar sem komið hefur verið á bundnu slitlagi, vegi sem eru algerlega ófullnægjandi og koma ekki til með að standa undir umferð öllu lengur. Þar er um að ræða talsvert stóran hluta af þeim vegum sem þó hefur verið komið á bundnu slitlagi. Ég gæti farið yfir slíka kafla í Austurlandskjördæmi og þeir eru margir þar sem þannig háttar til og ekki sést votta fyrir að leggja eigi fram fjármagn til endurbygginga. Hér er um að ræða oft á tíðum frumstæða, mjóa og hættulega vegi. Hægt er að vísa á hvern kaflann á fætur öðrum á Austurlandi, t.d. á leiðinni með fjörðum milli Eskifjarðar og Reyðarfjarðar, milli Fáskrúðsfjarðar og Stöðvarfjarðar. Í Hamarsfirði, svo dæmi sé tekið, er afar frumstæður og hættulegur vegur sem hefur verið klæddur bundnu slitlagi. Auðvitað þótti mönnum það góð úrbót til bráðabirgða en þessir vegir standast ekki kröfur nútímans, hvað þá með vaxandi umferðarþunga og auknum þungaflutningum á þjóðvegum landsins eftir því sem árin líða. Sú mynd sem við blasir er því ekki raunsæ eins og hún er lögð fyrir með þessari vegáætlun, hvorki hinni skemmri né hinni lengri. Af því hljótum við að draga þá ályktun, virðulegur forseti, að ríkisstjórnin tekur ekki á þessum málum, hvorki heildstætt né á einstökum þáttum, svo sem vegagerðinni, á þann hátt sem óhjákvæmilegt verður að teljast, og það er ekki síst af ríkisstjórn sem hefur tekið upp og staðið fyrir þeirri stefnu í mjög auknum mæli, og núv. hæstv. samgrh. hefur innleitt þá stefnu, að leggja niður strandflutninga og færa þungflutninga í landinu af öllu afli má segja inn á þjóðvegakerfi landsins. Á síðasta kjörtímabili gerðist það að gert var út af við Skipaútgerð ríkisins og þungaflutningarnir hafa magnast með þeim hætti sem við þekkjum. Það er eins og enginn hafi fyrir því að reikna þetta dæmi fram í tímann hvað það þýðir í raun fyrir samgöngur okkar að ætla að innleiða hér Evrópustaðla í sambandi við möguleika til þungaflutninga á landi. Því það er í rauninni það sem menn hafa verið að undirgangast. Ég held að menn standi í raun frammi fyrir slíkum verkefnum, ef fram er haldið þessari stefnu, að það fjármagn sem menn eru að gera ráð fyrir samkvæmt langtímaáætlun er ekki aðeins eitthvað dálítið of knappt. Það er ekki bara svo að það mundi duga að bæta þar við 50%. Það er afar langt frá því að ná utan um þá þörf sem við blasir að óbreyttri meginstefnu. Ég spái því, virðulegur forseti, að það verði þungt það dæmi sem menn og yfirvöld samgöngumála koma til með að standa frammi fyrir á Alþingi, að ætla að setja tölur á seinna tímabil langtímaáætlunar frá árinu 2002 að telja og fylla í raun út í áætlunina eins og aðstæðurnar verða þá. Þó eru menn að gera því skóna að eitthvað verði rýmra um vegna þess að þeir ætli ekki að innheimta eða taka markaða tekjustofna Vegagerðarinnar í ríkissjóð og munar ekki, þó að sú hugsun sé góðra gjalda verð, engin ósköp um það miðað við þá gífurlegu þörf sem þarna blasir við. Virðulegur forseti. Litið til Austurlandskjördæmis þá hefur það auðvitað lengi blasað við að þar eru menn afar langt frá því að ná endum saman eða standast samanburð við flest önnur kjördæmi. Menn hafa þurft að líta til Vestfjarða til þess að sjá vegakerfi sem almennt séð er í síst betra horfi, síst skárra horfi, kannski lakara horfi á heildina litið en þó eru viðfangsefnin með vissum hætti ólík. Vestfirðingar hafa þó fengið þá úrlausn sem Austfirðingar hafa ekki fengið á undanförnum árum að þar hefur verið ráðist í verðmætar jarðgangaframkvæmdir sem hafa gjörbreytt aðstæðum milli tiltekinna byggðarlaga, stefna sem mörkuð var af Alþb. á sínum tíma eða undir forustu þess og framfylgt af ríkisstjórn sem Alþb. var þátttakandi í 1988--91 og átti þar ráðherra samgöngumála sem beitti sér alveg sérstaklega fyrir því. Við hljótum að rifja það upp nú, virðulegur forseti, einnig sá sem hér stendur --- og hefur verið komið að því af öðrum ræðumönnum í umræðunni --- að Austfirðingar hafa verið hraklega sviknir í sambandi við jarðgangaframkvæmdir. Það er einmitt á þessum tíma, á árinu 1998, sem það blasir við skýrar og nöturlegar en nokkurn tíma áður þegar komið er að þeim tíma þar sem gert var ráð fyrir í langtímaáætlun sem fyrir lá 1991, að ráðist yrði í upphafsframkvæmdir við jarðgöng á Austurlandi. Um þessi efni höfum við oft rætt, ég og hæstv. samgrh., sem hefur má segja komið kannski þokkalega hreint til dyranna að þessu leyti, því að áhugi hans á því að standa við gefnar yfirlýsingar varðandi jarðgöng á Austurlandi hefur aldrei verið til staðar. Áhuginn hefur enginn verið og öll viðleitnin beinst að því að ýta þeim loforðum til hliðar. Því miður hefur hæstv. samgrh. fengið liðsinni núverandi stjórnarflokka og meiri hluta á Alþingi við þær brigður sem hér eru uppi hafðar að því er varðar jarðgangaframkvæmir og framhald þeirra. Það sem við höfum hér fyrir framan okkur, þær áætlanir sem hér liggja fyrir, vegáætlun til tólf ára, fela það í sér að ekki er gert ráð fyrir neinum framkvæmdum við jarðgöng. 120 millj. kr. til rannsókna eiga að dreifast á þrjá landshluta. Engin sérstök mörkun er þar á eitthvað tiltekið og það á að treysta því, sem reynt hefur verið af núv. hæstv. samgrh., að nota hina gömlu aðferð, sem mig minnir að Rómverjar hafi verið þekktir fyrir eða hafi verið oft um þá sagt, aðferðina að deila og drottna, divide et impera, eins og við lærðum í skóla. Það er sú aðferð sem hæstv. samgrh. hefur haft uppi að því er varðar stjórnarliðið, sem er ábyrgt fyrir hæstv. ráðherra, og greinilega með góðum árangri út frá markmiðum ráðherrans hæstv. Hér er ekki aðeins farið aftan að einum landshluta, sem er Austurland, heldur er jafnframt verið að framfylgja óskynsamlegri stefnu, að leggja af jarðgangagerð sem lið í samgönguframkvæmdum í landinu. Þar verða menn í raun að gera það upp við sig hvort þeir ætla að horfa til þess sem lausnar, svipað og gerist í löndum sem við berum okkur saman við, eða eru menn í rauninni að kistuleggja þessi áform? Svarið sem við fáum í fyrirliggjandi áætlunum er kistulagning. Það er kistulagning, algjör. Ég undrast það í rauninni að hæstv. samgrh. skuli hafa komist upp með þessi áform sín án meiri sýnilegs mótþróa í stuðningsliði hæstv. ríkisstjórnar á Alþingi. Ég undrast það, og að tekist hafi að lægja öldurnar í stuðningsliði stjórnarflokkanna, t.d. á Austurlandi að þessu leyti. Því að ég verð að segja það, virðulegur forseti, að mér finnst hæstv. ráðherra hafa komist óþarflega vel eða létt frá því máli að undirbúa þessa útför jarðgangaframkvæmda á Austurlandi. Hér hefur margt verið sagt um samgöngumál á Austurlandi. Ég gæti auðvitað lengi rætt þau efni. Hv. þm. Egill Jónsson, sem er í stjórnarandstöðu að því er þennan málaflokk varðar --- og það býsna harðri, hefur dregið sitthvað fram sem við hljótum að taka undir í þessum efnum og spurningin er hver tekur undir með hverjum í því máli. En fyrir liggur þó að minni hluti í samgn. þingsins lagðist á sveif með hv. þm. til að reyna að fá úrbætur á einu atriði sem sker mjög í auga í sambandi við samgöngumál eystra en það er vegurinn milli Breiðdalsvíkur og Héraðs um Breiðdalsheiði, hringleiðin eins og hún hefur verið skilgreind þar sem ekki er um nema óverulegar framkvæmdir að ræða á þessu tímabili sem fram undan er og ekki gert ráð fyrir að ljúka þeirri framkvæmd sem hefur verið einn af meginvegum milli byggða á Austurlandi. Það hefur verið hafður uppi í sambandi við þessa áætlunargerð alveg ótrúlegur skollaleikur því vart er hægt að kalla það öðru nafni, virðulegur forseti, þá tilfærslu í orðum í sambandi við hvað eigi að teljast hringvegurinn á Austurlandi, sem hefur verið beitt með þeim hætti að ekki verður betur séð en verið sé að hafa í raun verulegt fjármagn af Austfirðingum út á slíkt orðalag sem lá fyrir í upphaflegri vegáætlun frá hæstv. ráðherra og fengum við þingmenn kjördæmisins útreikninga á því sem þar gat munað og það voru allverulegar upphæðir, og munar auðvitað um flest í stöðu samgöngumálanna í okkar kjördæmi. Virðulegur forseti. Það blasir við að eftir þetta langa tímabil með bjartsýnum hugmyndum miðað við reynslu undanfarinna ára er stórverkefnum ólokið á Austurlandi miðað við það markmið að ljúka uppbyggingu vega milli byggðarlaga og klæða vegina bundnu slitlagi. Norðausturland er í þeim hópi og miðast ekki bara við eitt kjördæmi heldur tengist það einnig Norðurlandskjördæmi eystra, sem er vegurinn á milli Bakkafjarðar og Þórshafnar eða milli Vopnafjarðar og Þórshafnar og lengra norður, og svo alveg sérstaklega tenging Vopnafjarðar við vegakerfi landsins. Í því efni var illu heilli innleidd sú stefna sem hæstv. samgrh. getur alveg eignað sér með stuðningi þeirra sem hann hafa stutt í þinginu, þ.e. að ráðast í uppbyggingu vegar um Fjöllin, skilja Vopnafjörð eftir til hliðar við meginsamgöngukerfi landsins, kasta frá því ráði sem lagt var fram í tillöguformi á Alþingi að leggja jarðgöng til Vopnafjarðar og taka Vopnafjörð inn í meginsamgönguleið milli landshluta. Þessi tillaga sem ég flutti ásamt hv. þm. Steingrími Sigfússyni oftar en einu sinni var rædd á Alþingi. Auðvitað er þetta forhlaupið mál, svo maður sletti, þ.e. að hin stefnan hefur verið knúin fram, uppbygging vegar yfir Fjöllin, en sú stefna leiðir það ekki til lykta að því er Vopnafjörð snertir á þessum tólf ára tímabili því ekki er séð fyrir tengingu Vopnafjarðar út frá þessum fjallavegi um Fjöllin á áætlunartímabilinu. Það var full ástæða til að minna á það hér eins og hv. þm. Ragnar Arnalds gerði með því að vitna í nýlegar fréttir af ástandinu á vegum á Fjöllum og á leiðinni til Vopnafjarðar sem leiddi til öngþveitis í flutningi, sem er lífæð í sambandi við atvinnulífið á þessum stað eins og víðar í sjávarplássum. Og menn eiga eftir að heyra margar slíkar fréttir á komandi árum ef að líkum lætur. Við erum því, virðulegur forseti, með áætlanir fyrir framan okkur sem engan veginn ganga upp. Svo einfalt er það. Það er undirstrikað af stjórnarandstöðunni og þeim nál. sem hér liggja fyrir og ég tek undir, þar sem kemur réttilega fram hversu miklu er ábótavant í þeim málum sem við ræðum hér. Ég get vísað á hvert verkefnið á fætur öðru sem ekki fær rúm í þessum áætlunum næsta áratuginn. Það eru m.a. brúarframkvæmdir á Austurlandi, stórbrýr sem þarfnast endurbyggingar, eins og brúin yfir Lagarfljót, en talið er að með mikilli vöktun og viðhaldi megi kannski takast næstu tíu árin eða svo að nota, að brúka þá brú yfir Lagarfljót sem nú er farin. En það er ekki gert ráð fyrir neinni endurbyggingu eða endurgerð á þeirri brú. Sama gildir um þær óskir sem fyrir liggja og hugmyndir um að brúa að nýju Hornafjarðarfljót og breyta vegstæði þar og færa það nær þéttbýlinu á Höfn, stórverkefni sannarlega. Við erum með aðstæður á Breiðamerkursandi sem minna á sig, og sá sem hér talar hefur ekki alls fyrir löngu lagt tillögur þar að lútandi fyrir þingið, þar sem við getur blasað fyrr en nokkurn varir í raun stórfellt verkefni til að tryggja samgöngur milli landshluta, fyrir utan framkvæmdir á Skeiðarársandi sem þakkarvert er að þar hefur verið tekið til hendi á jákvæðan hátt í sambandi við ákveðnar framkvæmdir, en eftir standa auðvitað brýr sem ekki eru traustar miðað við þær hamfarir sem þar er að vænta og lengsta brú landsins yfir Skeiðará er auðvitað í þeim hópi. Virðulegur forseti. Ég hef farið nokkuð vítt yfir sviðið í þessu innleggi við síðari umr. um vegáætlanirnar. Ég hef ekkert rætt það sem liggur utan við og stenst varla mál í krónum talið miðað við þá þörf sem uppi er en það eru tengivegirnir. Það er vegarlagning til sveita og við staði sem ekki falla undir markmið áætlunarinnar að öðru leyti, en þar er fjármagnið á Austurlandi minna en 50 millj. kr. samtals á ári til þeirra vega, ef ég man rétt úr viðræðum í þingmannahópi okkar Austfirðinga vegna þessarar áætlunar. Og þar er af mörgu að taka. En ég ætla ekki að fara út í það í einstökum atriðum enda væri það að æra óstöðugan, virðulegur forseti. Ég vil hins vegar nefna hér einn þátt sem lítið fer fyrir í þessari umræðu og er verkefni sem brýn þörf er á að sinna en það eru vegir við hæfi um ferðamannaslóðir. Þó svo að það heiti sé að finna hér, þá er það eins og dropi í hafið miðað við mikla þörf sem þar liggur fyrir. Síðan eru það vegir sem þjóna annarri umferð en hefðbundinna ökutæja, þ.e. fyrir hjólandi umferð og fyrir ríðandi umferð. Þarna þarf að taka til hendi, þarna þarf að marka stefnu því að þar er um að ræða ferðamáta sem ég vona að eigi eftir að sækja á og það er alveg ótvíræð þörf á því að búa þar sæmilega í haginn fyrir fólk. Þeir sem kjósa aðra og kannski hollari ferðamáta litið til ýmissa þátta, einnig til umhverfisþáttanna, fá ekki mikið í sinn hlut í þeim áætlunum sem hér liggja fyrir. Og væri nú gott, virðulegur forseti, að sá ljóðelski samgrh. sem nú situr rifjaði upp kveðskap Steins Steinarrs um akvegina og reiðvegina. Ef til vill mætti það verða hæstv. ráðherra til leiðbeiningar að einhverju leyti og get ég út af fyrir sig látið það verða mín lokaorð að hæstv. samgrh. megi eitthvað læra í þessum efnum, þó lengi hafi hann setið og fengist við þessi mál með afar misjöfnum árangri. Ég væni hæstv. ráðherra út af fyrir sig ekki um að hafa ekki góðan vilja að sinna verkefnum og embætti sínu en einhvern veginn hefur þetta ekki tekist til með þeim hætti sem býður upp á háar einkunnir. Það er ekki hægt að segja það. Ætla ég þó hæstv. samgrh. ekki alla sök í þeim efnum því að auðvitað koma fleiri að því máli í ríkisstjórn þegar kemur til glímunnar um fjármagnið, en þar hefur hæstv. ráðherra ekki verið þungur á reipinu á undanförnum árum.

Herra forseti. Það eru tvö atriði sem komu fram í ræðu hv. þm. sem ég vildi koma að. Í fyrsta lagi er ég honum alveg sammála þar sem hann ræddi um nauðsyn samræmdrar samgönguáætlunar og get tekið undir allt sem hann sagði í því sambandi. Ég vil minna á að fyrr á þessu þingi var samþykkt tillaga sem ég flutti ásamt fleiri þingmönnum einmitt um þessi efni og ég vænti þess að undir lok þessa árs liggi fyrir álit sérstaks vinnuhóps sem á að fjalla um þessi atriði. Ég vil bara segja að ég tek undir allt sem þingmaðurinn sagði varðandi samræmda samgönguáætlun. Í öðru lagi ræddi hv. þm. um jarðgangagerð og mér fannst hann svona væna stjórnarliða um það að hafa gengið á svig við það sem lá fyrir varðandi jarðgangagerð og áform í þeim efnum fyrir nokkrum árum. En ég vil eingöngu segja að ég tel að hér liggi fyrir ákveðin stefnumótun varðandi röð jarðganga á Íslandi og ég fyrir mitt leyti hef margoft lýst því að ég styð þá stefnumótun sem gerð var fyrir nokkrum árum og þar er gert ráð fyrir því að næstu jarðgöng verði gerð á Austurlandi.

Virðulegur forseti. Það er gott að sammæli er með mér og hv. þm. sem vinnur að þessum málaflokki í þinginu og ég gleðst yfir því að hann hefur fengið blessun yfir þá tillögu sem hann mun hafa haft forgöngu um varðandi samþætta samgönguáætlun. Ég vona sannarlega að á málinu verði þá tekið þó að seint sé, betra er seint en aldrei í því efni. Varðandi hinn þáttinn hlýt ég einnig að taka því jákvætt og vel að hv. þm. telur Austfirðinga eiga það inni hjá Alþingi Íslendinga og stjórnvöldum að jarðgangaframkvæmdir, þegar og ef, verði þar í fjórðungi. En því miður vega slík orð ekki þungt, ég segi því miður, þótt góð séu orðin þá vega þau ekki þungt þegar litið er til þess að þrjú kjörtímabil munu líða, ef mark á að taka á þessari vegáætlun, þar til hugsanlega yrði ráðist í jarðgangaframkvæmdir í landinu. Þannig er útlitið, því miður.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. talaði um það í ræðu sinni að Austfirðingar hefðu verið sviknir um jarðgöng og sagði að fram undan væri kistulagning áforma um jarðgöng á Austurlandi, fram undan væri því jarðarför en ekki jarðgöng. Ég er miklu bjartsýnni en þetta og ég sé lífið fram undan en ekki dauðann eins og hv. þm. stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað hafa séð. Jarðgangagerð á Íslandi verður ekki stöðvuð, jarðgöng eru raunhæfur kostur og jafnvel eini raunhæfi kosturinn á samgönguvanda sumra byggða og héraða á Íslandi og ég er þess fullviss að áfram verður haldið bæði við rannsóknir og áform um jarðgöng á næstu árum. Það kom m.a. fram í svari hæstv. samgrh. þegar langtímaáætlunin var lögð fram í vetur. Þá var verið að ræða um vegtengingu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar, og sagði hæstv. samgrh. að hann teldi það óðs manns æði að leggja veg yfir Lágheiði ef menn ætluðu síðar í jarðgöng milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar og því væri verið að leggja fjármunina til hliðar, 680 milljónirnar sem talað var um og gert er ráð fyrir að fari í veg um Lágheiði en verði notaðar í jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar ef sá kostur er heppilegri. Herra forseti. Ég hygg og veit að rannsóknir verða áfram gerðar og fé hefur þegar verið ákveðið til að gera rannsóknir á jarðgangakostum þeim sem brýnastir eru taldir. Kostina þarf að meta og þann brýnasta og hagkvæmasta þarf að velja fyrstan.

Virðulegur forseti. Hér komu nú ekki huggunarorðin til Austfirðinga eða stuðningurinn við óskir í þeim landshluta, því miður, og varðar það kannski ekki miklu hvað fram kemur af munni manna á hv. Alþingi, þeirra sem völdin hafa nú um stundir, þegar ekki glyttir í jarðgangaframkvæmdir samkvæmt fyrirliggjandi áætlun næstu þrjú kjörtímabil. Og hér mælti prestlærður maður, virðulegur forseti, úr ræðustóli og sagðist sjá lífið fram undan en ekki dauðann. Mér sýnist alveg eða nánast einsýnt að það er einmitt lífið eftir dauðann sem hv. þm. bindur vonir við í sambandi við jarðgangamálin og hann verður auðvitað að halda við sína trú.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. þarf að átta sig á því að það er líka líf fyrir dauðann en ekki bara eftir dauðann. Og það er margt fram undan í framkvæmdum og ýmsum verkefnum í vegagerð og mun meiri en hingað til hefur verið. Ég skil vel áhyggjur Austfirðinga og veit um samgönguvanda þeirra í mörgum byggðum þar. En ég hygg að hér eftir sem hingað til verði það forgangsröð þingmanna í kjördæmum sem komi til með að ráða allmiklu. Við þingmenn Norðurl. v. höfum verið samstilltir í því að tala um að nauðsynlegt sé að gera áætlanir, þ.e. gera rannsóknir á hagkvæmni þess að gera jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, og hins vegar að meta hvort nokkurn tíma verði hægt að halda opnum heilsársvegi um Lágheiði. Ég hygg að það sé ekki mögulegt en rannsóknir munu leiða það í ljós.

Virðulegur forseti. Ég hef viljað halda mig við að ræða mál a.m.k. á þingi út frá því eina lífi sem mönnum er nokkurn veginn tryggt og víst, eins og vikið er að í alþekktu ljóði, og byggja ekki um of á trúarlegum viðhorfum eða kenningum. Að því er snertir vegaframkvæmdir um Lágheiði eða spurninguna um jarðgöng, þá geta menn auðvitað lengi skemmt sér við að hafa uppi útleggingar, ég leyfi mér að nota orðið útleggingar af þessum toga eins og hv. þm. er snillingur í, að leggja út af textum. Og ef það getur verið einhverjum til skemmtunar í heimasóknum, 

Herra forseti. Hv. þm. kaus nú eins og áður að halda því fram að í þessari langtímaáætlun væri ekki gert ráð fyrir jarðgöngum. Þvert á móti er í áætluninni gert ráð fyrir að verulegu fé, 10 millj. kr. á ári, eigi að verja nú þegar til jarðgangarannsókna. Það er á hinn bóginn rétt hjá hv. þm. að ekki er við því að búast að ráðist verði í ný jarðgöng á næsta ári eða því ári sem síðan kemur því að reikna má með að ekki skemmri tími en tvö til þrjú ár fari í rannsóknir og undirbúning áður en framkvæmdir geti hafist eftir að ákvörðun hefur verið tekin um jarðgöng. Það er því síður en svo að við séum nálægt því, eins og nú standa sakir, að geta greitt um það atkvæði að hefja jarðgangagerð á næsta eða þarnæsta ári. Ég vil jafnframt segja, herra forseti, að mér þótti það sýna einurð hv. þm. að hann skyldi enn minna á að hann hafi verið andvígur því að leggja veg milli Norður- og Austurlands en hugsaði sér að láta slíka tengingu milli þeirra fjórðunga bíða þess að jarðgöng kæmu til Vopnafjarðar á sama tíma og verið var að byggja upp Hellisheiðina. Þannig að maður getur rétt ímyndað sér hvenær af slíku hefði getað orðið og átta ég mig ekki alveg á tímasetningu hv. þm. í þeim efnum. En hitt er rétt sem hv. þm. sagði, og ég get tekið undir, að það er ýmislegt sem vantar upp á að við getum staðið okkur nægilega vel í því að byggja upp vegina. Hann ætlar sér með tillöguflutningi sínum að leggja bundið slitlag til allra þéttbýlisstaða á landinu með 100 íbúum eða fleiri með því að bæta 2,5 milljörðum við til ársins 2000. Þessi áætlun sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir nýjum verkefnum upp á rétt tæpa 20 milljarða á næstu tólf árum, og er þó mat hv. þm. þannig að hvergi nærri verði staðið við lágmarkskröfur. Það má þess vegna velta því fyrir sér hvort framkvæmdamáttur krónunnar sé meiri eftir því hvor talar, ég eða hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ég má segja það vegna þess að hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur vikið úr sal, að hæstv. ráðherra fór þannig hér með útleggingar á tillögum okkar alþýðubandalagsmanna að það minnti á þá sem leyfa sér að lesa Faðirvorið aftur á bak. Og ekki þarf meira um það að segja. Hvað varðar undirbúning jarðganga eru það auðvitað ekki ný sannindi sem hæstv. ráðherra sagði. Það er mjög snyrtilegt og vel að verki staðið hjá hæstv. ráðherra að koma hér og rifja upp fyrir mönnum að huga þurfi svolítið fyrir fram að framkvæmdum eins og jarðgöngum. En hver bannaði hæstv. ráðherra að gera það á undanförnum ekki bara tveim, þrem, árum heldur á þeim tíma sem hæstv. ráðherra hefur gegnt ráðuneyti samgöngumála? Þar hefur sannarlega ekki verið að því unnið að undirbúa jarðgangaframkvæmdir, enda hugur ekki staðið til þess heldur til einhvers allt, allt annars. Í sambandi við tillögur okkar alþýðubandalagsmanna, mín og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, um að taka Vopnafjörðinn í landskerfi samgangnanna, landskerfi veganna, ætti það nú ekki að vefjast fyrir hæstv. ráðherra að skilja hvað þar var lagt til og hvaða gildi slík framkvæmd hefði haft. Hún var ekki að keppa við bráðabirgðaveg eða lagfæringu á vegi yfir Hellisheiði. Sú ákvörðun var tekin löngu fyrr í góðu samráði við heimamenn að fara út í þær endurbætur. Þar var um að ræða stefnumörkun til framtíðar, tillaga sem síðast var flutt 1994, ef ég man rétt, og sem hefði gjörbreytt aðstæðum ekki aðeins Vopnafjarðarbyggðar og nágrennis heldur landskerfisins í heild. En hæstv. ráðherra notaði sitt afl til allt annars og við það verðum við að búa að því er sýnist.

Herra forseti. Hv. þm. sýnir mikið örlæti ef hann hugsar sér hvarvetna þar sem hann sér háa heiði að gera hvort tveggja í senn að leggja veg yfir heiðina og gat í gegnum hana. Hv. þm. sagði áðan að ég hefði lesið tillögu þeirra alþýðubandalagsmann eins og ég færi öfugt með Faðirvorið. Ekki veit ég nema eitthvað geti nú verið til í því. En með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp tillögugreinina í heild sinni til að menn geti glöggvað sig á hvort ég fór rangt með: ,,Alþingi ályktar að gera skuli sérstakt átak til að ljúka á næstu þremur árum uppbyggingu og lagningu bundins slitlags á vegum sem tengja heila landshluta eða fjölmenn byggðarlög við meginþjóðvegakerfið. Á næstu þremur árum verði varið allt að 2.500 millj. kr. úr ríkissjóði til þessa verkefnis, til viðbótar fjármunum af vegáætlun, með það að markmiði að árið 2000 verði allir þéttbýlisstaðir þar sem íbúar eru 100 eða fleiri tengdir þjóðvegakerfi landsmanna með vegum með bundnu slitlagi.`` Svo mörg voru þau orð. Ekki verður þetta skilið öðruvísi en svo að það sé mat hv. þm. að 2,5 milljarða vanti upp á að hægt sé að ná þeim markmiðum sem hér er lýst árið 2000. Ekki skal ég svo þreyta þingheim með að fara fleiri oðrum um þetta en ég hygg að merking tillögunnar sé ljós og sá skilningur sem hv. þm. hafa á framkvæmdamætti vegáætlunar.

Virðulegur forseti. Ég verð náttúrlega að taka undir þegar fram komnar þakkir til hæstv. samgrh. fyrir að vitna hér æ ofan æ til tillögu sem við fimm þingmenn Alþb. og óháðra höfum flutt á Alþingi sem hljóðar eins og hæstv. ráðherra nefndi. En með einhverjum hætti hefur þessi tillöguflutningur okkar ekki fallið í frjóa jörð hjá hæstv. ráðherra og ég vil ekki hafa uppi neinar getsakir hver skýringin er. E.t.v. er það sá samanburður sem er við þau mál sem hæstv. ráðherra leggur hér fyrir þingið í vegamálum og sárindi út af þeim samanburði sem um er að ræða. Um það efni að ekki sé ráð að gera tvennt í einu þ.e. að leggja vegi yfir fjöll og fara í gegnum þau með jarðgöng, þá er ekki ýkja mikil speki sem í því birtist. Þegar lagfæringar voru gerðar á Hellisheiði --- því það voru vegasamgöngur við Vopnafjörð sem hér voru til umræðu --- þá var til þeirra varið á nokkurra ára bili samtals 200 millj. kr. og rættist betur úr með nýtingu á því fé en þeir svartsýnustu héldu. En samanburður við jarðgangagerð og á slíkum upphæðum er að sjálfsögðu út í hött, og það ætti náttúrlega ráðherra samgöngumála að vita manna best. Jarðgöng verða auk þess ekki lögð í vetfangi, það hefur ráðherrann einnig rifjað upp, það þekkjum við. Og ber að skilja orð hæstv. ráðherra þannig að sé kominn vegur í einhverju formi yfir fjallveg, þá séu menn í rauninni búnir að útiloka, a.m.k. um allanga framtíð að til greina komi að fara í gegnum fjallið með jarðgöng? Ég er ansi hræddur um að þeim sem eru að horfa til vegarlagningar t.d. milli Eyjafjarðar og Siglufjarðar um Lágheiði, yfir eða undir, hugnist nú ekki mjög vel röksemdafærsla af þessu tagi.

Herra forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu þakka samgn. fyrir vel unnin störf og hversu vel hefur tekist og gengið að vinna að athugun á þeim vegáætlunum sem liggja fyrir. Ég vil jafnframt taka fram að ég tel það nauðsynlegt sem næsta skref að velta fyrir sér og glöggva sig á því hvernig hægt sé að samræma áætlanir í samgöngumálum einkum þó og sér í lagi með hliðsjón af því sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði áðan, með hvaða hætti við getum dregið úr mengun og hvaða ráð séu til þess að draga úr slysum, sem margir þingmenn komu hér raunar að einnig. Loks vil ég leggja áherslu á að þessi langtímaáætlun er þannig úr garði gerð að ekki er gert ráð fyrir neinum stökkum í framkvæmdum heldur að haldið verði áfram svipuðu framkvæmdastigi og verið hefur. Ég lít því svo á að hún sé raunsæ eins og hún liggur fyrir.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um brottfall laga nr. 73/1994, um söfnunarkassa, og um frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskólans, nr. 13/1973, með síðari breytingum. Þetta eru hliðstæð mál og því eru þau tekin saman. Allshn. fjallaði um þessi mál. Umsagnir bárust frá Sýslumannafélagi Íslands, Íslenskum söfnunarkössum, Íþróttasambandi Íslands, Rauða krossi Íslands, Landsbjörg, landssambandi björgunarsveita, Geðlæknafélagi Íslands, Samtökum áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann, Slysavarnafélagi Íslands, sýslumanninum í Bolungarvík, dómsmálaráðuneytinu, Neytendasamtökunum, ríkislögreglustjóra og Ragnari Gíslasyni. Einnig fór nefndin í heimsókn til Rauða kross Íslands í tengslum við umfjöllun um málin. Nefndinni bárust upplýsingar frá dómsmálaráðuneytinu um að ákveðið hefði verið að taka happdrættismálefni í heild sinni til endurskoðunar og að skipuð hefði verið nefnd í því skyni sem í eiga sæti fulltrúar dómsmálaráðuneytis, félagsmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og menntamálaráðuneytis. Nefndin tekur undir nauðsyn þess að löggjöf um happdrættismálefni verði endurskoðuð. Í ljósi þess að nú er unnið að þeim málum á vegum ríkisstjórnarinnar leggur nefndin til að þessum málum báðum verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir nál. rita allir hv. þm. fulltrúar í allshn.

Hæstv. forseti. Hér eru til umræðu tvö frv. sem flutt voru fyrr á þessu þingi af hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur ásamt þremur öðrum þingmönnum, þeim sem hér stendur, Gísla S. Einarssyni og Guðna Ágústssyni. Annars vegar er um að ræða frv. til laga um söfnunarkassa og hins vegar frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, með síðari breytingum. Hér er á ferðinni stórmál og hefði ég að sjálfsögðu kosið að þau hefðu hlotið samþykki þingsins í stað þess að vera vísað til frekari úrvinnslu hjá ríkisstjórninni. Hins vegar felst í því viðurkenning á því að á þessum málum þurfi að taka. Svo ég hafi aðeins fáein orð um þessi frv. Ég ætla ekki að hafa þau mjög mörg, ég gerði grein fyrir mínum sjónarmiðum þegar þau voru til umræðu við 1. umr. málsins. Frv. til laga um söfnunarkassa gerir ráð fyrir því að lög frá árinu 1994 verði felld úr gildi. Þegar þau voru samþykkt árið 1994 voru þingmenn ekki á einu máli um ágæti slíkrar fjáröflunar. Íslenskir söfnunarkassr eru í eigu Rauða kross Íslands, Landsbjargar, Samtaka áhugamanna um áfengis- og vímuefnavandann og Slysavarnafélags Íslands. Gert er ráð fyrir því að tekjum af kössunum verði varið til starfsemi þessara samtaka. Það leikur ekki nokkur vafi á því að stuðningur við þessa lagasetningu árið 1994 byggðist á góðum málstað þeirra samtaka sem í hlut eiga. Í lögunum er að finna ákvæði um að dómsmrh. setji í reglugerð, að fengnum tillögum stjórnar Íslenskra söfnunarkassa, nánari ákvæði um staðsetningu, auðkenningu, fjölda og tegundir söfnunarkassa; eftirlit með þeim, notkun mynta og seðla við greiðslu framlaga. Einnig er rætt um aldurstakmörk þeirra sem nota mega kassana og kveðið á um að hann skuli ekki vera lægri en 16 ár. Þá er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerð sett nánari fyrirmæli um framkvæmd laganna, þar á með greiðslu kostnaðar við eftirlit og endurskoðun. Skemmst er frá því að segja að engin reglugerð hefur verið sett um framkvæmd laganna, eftirlit er nánast ekkert og deginum ljósara að börn og unglingar eiga greiðan aðgang að þessum kössum. Þá er það staðreynd að fjöldi fólks hefur ánetjast spilafíkn vegna þessara kassa. Nú er svo komið að miklum fjármunum er varið til að veita meðferð vegna þeirrar ógæfu sem þessi starfsemi hefur kallað yfir fólk. Frá miðju ári 1995 fram á mitt ár 1996 söfnuðust 992,8 millj. kr. með þessum hætti. Við erum að tala um tæpan milljarð kr. sem tekinn var úr vösum þeirra sem notfæra sér þessa kassa. Nú vitum við að fjöldi þeirra sem fer í kassana gerir það endrum og eins, hugsanlega mjög sjaldan. En hitt er ljóst, og það hafa rannsóknir og athuganir leitt í ljós, að fjöldi einstaklinga hefur ánetjast þessum kössum, haldinn spilafíkn og háður þeim. Varðandi hitt frv., um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, er það að segja að árið 1972 fékk Rauði kross Íslands leyfi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins til að hefja rekstur spilavéla í fjáröflunarskyni. Þær vélar gátu skilað mönnum allt að fimmföldum peningavinningi. Ýmis skilyrði um eftirlit fylgdu leyfisveitingunni og skyldu kassarnir merktir Rauða krossinum. Árið 1977 fékk Rauði krossinn leyfi fyrir innflutningi og uppsetningu nýrrar tegundar spilakassa með sömu skilyrðum og áður og enn voru veitt leyfi fyrir nýjum tegundum spilakassa árið 1986 og 1987. Árið 1981 fékk SÁA leyfi til að reka spilakassa sem merktir yrðu þeim samtökum. Fleiri eygðu hér ábata og svokallað Lukkutríó var stofnað sem Slysavarnafélag Íslands, Landssamband Hjálparsveita skáta og Landssamband flugbjörgunarsveita máttu starfrækja. Vinningar voru að þessu sinni hlutir en ekki peningar. Rauði krossinn og eigendu Lukkutríósins rugluðu síðan saman reytum og gerðu með sér samning um rekstur spilakassa. Enn voru sett skilyrði um eftirlit lögreglu og fleira. Landssamböndin tvö sameinuðust og urðu að Landsbjörg. Spilakassafyrirtækið sem tók til starfa 1. jan.1994 bar heitið Íslenskir söfnunarkassar. Þegar hér var komið sögu fór Háskóli Íslands að hugsa sér til hreyfings. Með lögum frá árinu 1986 fékk hann heimild til að reka skyndihappdrætti með peningavinningum, svo og peningahappdrætti sem ekki yrði rekið sem flokkahappdrætti. Háskólinn nýtti sér þessa heimild án frekari lagabreytingar og hóf rekstur happdrættisvéla árið 1993 samkvæmt reglugerð frá því sama ári. Þegar dómsmrh. lagði fram frv. um Íslenska söfnunarkassa hefur eflaust þótt rétt að lögfesta einnig rétt Happdrættis Háskóla Íslands til reksturs spilakassanna sem þegar voru komnir í gagnið. Þá var einnig lagt fram frv. um þann rekstur og urðu bæði frumvörpin að lögum árið 1994. Sá munur er á rekstri þessara tveggja aðila að happdrættisfélag háskólans má samtengja einstakar vélar og á milli sölustaða. Sú samtenging felur í sér meiri uppsöfnun fjár í kössunum og þar af leiðandi aukna möguleika á háum vinningum. Víða um lönd er þetta bannað með lögum vegna þess að þarna er spilað á fíkn þeirra sem þessu eru háðir. Auðvitað er þetta mjög ógeðfelldur máti til að afla peninga og algerlega óafsakanlegur, þó að þessir aðilar eigi í hlut þá er þetta algerlega óafsakanlegt. Það ætti að vera umhugsunarefni fyrir alla þá sem starfa við Háskóla Íslands eða sækja menntun til þeirrar stofnunar, að 619 milljónir kr. skuli hafa aflast úr Gullnámunni svokölluðu á einu ári, upp úr þessum spilavélum. Þetta eru að sjálfsögðu ekkert annað en spilavíti sem hér eru rekin af virðulegum stofnunum í þjóðfélaginu. Það er fráleitt annað, fyrir alla þá sem þekkja til þessara mála og þekkja hve mikla ógæfu þessar vítisvélar hafa leitt yfir einstaklinga og heimili. Það algerlega óafsakanlegt að leggja ekki blátt við þessari starfsemi. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort rétt væri að færa þessa hluti nær ábyrgðarkenndinni hjá fólki og þeim sem njóta góðs af þessum ávöxtum. Það væri kannski ráð að merkja kassana einstökum deildum Háskólans þannig að guðfræðideildin gæti t.d. fengið Hlemm, Siðfræðistofnun gæti fengið kassa á einhverjum veitingastað og þar fram eftir götunum. Samtök á borð við SÁÁ, sem fá peninga upp úr þessum kössum, eru farin að verja fjármunum til námskeiðahalds tila að hjálpa fólki sem lent hefur í þessari ógæfu. Það ætti að vera þeim samtökum og öðrum sem ámóta er statt fyrir umhugsunarefni. Það eru til tvenns konar fíklar sem tengjast þessu, það eru til tvenns konar fíklar. Það eru þeir sem spila og það eru þeir sem eru háðir þeim tekjum sem aflað er með þessum hætti.

Herra forseti. Ég deili því áliti með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þetta sé stórmál og alvarlegt. Það eru margar siðferðisspurningar sem þarf að svara í þeim. Því hafði hæstv. dómsmrh. sett þau í þennan ákveðna farveg, að skipa nefnd með breiðri skírskotun og með sérfræðingum til þess að fara yfir málin og leggja væntanlega fyrir í haust. Það eru mörg vandamál sem tengjast spilafíkn, eins og hv. þm. gat um, og þeim vafasömu áhrifum sem kassarnir hafa í þjóðfélaginu. Vafalaust hentar það nefndinni sem skipuð hefur verið til að fara yfir þessi mál að hafa til hliðsjónar í starfi sínu umfjöllun um þau á Alþingi Íslendinga. Ég er líka viss um að málið er síður en svo fullrætt hér á hinu háa Alþingi. Hitt er annað mál að erfitt getur reynst að hindra að fólk fari sér að voða í slíkum spilum. Mér er sagt að hægt sé að stunda fjárhættuspil gegnum internetið og vafalaust mætti margt annað ræða í þeim efnum. Siðferðisspurningarnar hljóta alltaf að koma upp í þessu og það má líka velta fyrir sér þeirri siðferðisspurningu hvort ríkið eigi að selja áfengi en leggja síðan í mikinn kostnað til þess að minnka þá ógæfu sem það hefur í för með sér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Jónssyni fyrir hans orð. Ég er sammála honum um flest enda er ég viss um að við erum sammála um þetta alvarlega mál. Hinu vil ég mótmæla, að hægt sé að leggja þetta að jöfnu við sölu ríkisins á áfengum drykkjum. Ég held að fáir, hvort sem er hér á Alþingi eða í þjóðfélaginu almennt, sem leggja vilja blátt bann við sölu á áfengi. Við þessu á hins vegar að leggja blátt bann. Við spilakössum af þessu tagi á að leggja blátt bann. Fyrsta skrefið í því efni er að samþykkja lög sem meina háskólanum og þessum virtu samtökum að afla peninga til sinnar starfsemi á spilafíkn fólks. Að sjálfsögðu þarf þá að koma til sögunnar eitthvað annað vegna þess að hér er um að ræða starfsemi sem er þjóðfélagslega mikilvæg og góðra gjalda verð. Á því þarf þá að sjálfsögðu að taka.

Herra forseti. Enn höldum við hv. þm. áfram að vera sammála um flest í þessu sambandi. Ég vil þó segja að ég legg ekki það að jöfnu það að ríkið selji áfengi og hins vegar að það heimili söfnunarkassana. Þó hafa margir ánægju af því að fá sér glas og kunna með að fara. Eins er það með spilakassana. Menn geta haft ánægju af því að spila í þeim stöku sinnum án þess að það hafi nokkuð alvarlegt í för með sér. Þar veldur hver á heldur. Kannski skiptir mestu máli að við innprentum og brýnum það fyrir þeim ungu að gæta sín á hvoru tveggja í þessum tilvikum.

Herra forseti. Ég kem hér einungis til að segja að ég er ósammála því að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar, þar með er það dautt. Ég tel þetta vera þjóðþrifamál og tek heils hugar undir með málflutningi hv. þm. Ögmundar Jónassonar fyrr í umræðunni. Ég þekki í mínu næsta nágrenni ekki eitt heldur tvö mjög alvarleg dæmi um hvernig þessi spilavíti hafa leitt til fíknar hjá einstaklingum sem hafa að öðru leyti ekki látið ánetjast neinni annarri fíkn. Þetta hefur haft hrikalegar afleiðingar fyrir fjárhag þeirra, rústað fjölskyldum þeirra og í öðru tilvikinu leitt til glæpa vegna þess að menn grípa til hvaða örþrifaráða sem er til þess að fjármagna slíka fíkn. Ég segi líka, herra forseti, að mér finnst það sárgrætilegt að jafnvirðuleg stofnun og Háskóli Íslands skuli eiga þátt í þessu. Ég vek athygli á því að hjá háskólanum eru í gangi rannsóknir á hvers kyns fíkn og hvernig megi binda endi á hana. Og auðvitað felst í því mjög undarleg þverstaða að háskólinn skuli annars vegar reyna að sinna rannsóknum til að finna hvernig hægt er að bjarga einstaklingum sem verða fíkn, m.a. af þessu tagi, að bráð og hins vegar skuli hann þiggja fjármagn með því að skapa þessa fíkn. Það er einungis ein lausn á því, herra forseti, og hún er sú að háskólinn og aðrar stofnanir, eins og t.d. SÁÁ sem hér var nefnd áðan, hætti þátttöku sinni í þessu. Ég tel að það væri jákvætt og að sómi þessara tveggja stofnana fælist í að þær gerðu það.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp fyrst og fremst til að taka undir hvert einasta orð sem mælt var af hálfu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Að sjálfsögðu tek ég undir það að þessi tvö frv. ættu að koma til afgreiðslu þingsins og samþykkja ætti þau hér. Í þessum efnum er enginn millivegur. Af tvennu illu tel ég að sjálfsögðu betra að málið fari í frekari úrvinnslu hjá ríkisstjórninni. Það eru uppi ákveðin fyrirheit og að sjálfsögðu verður fylgst rækilega með því hver framvindan verður, en á hitt legg ég áherslu að ég er innilega sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að auðvitað á að samþykkja þessi lög á þinginu, í þessum efnum er enginn millivegur.

Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. Ögmundur Jónasson væri lífsreyndari en svo að hægt sé að véla hann til að telja að þetta mál verði með einhverjum hætti afgreitt af hálfu ríkisstjórnarinnar þannig að það nálgaðist tilgang þeirra mála sem hér liggja fyrir. Ég tel að það sé með ólíkindum. En ef svo er þá er ég auðvitað reiðubúinn til að endurskoða mína afstöðu í þessu máli, sem að öðru leyti fælist í því að greiða atkvæði gegn þessari afgreiðslu. En það væri þá kannski í lagi að hv. þm. upplýsti okkur um hvaða fyrirheit þetta eru. Nú tek ég að vísu fram, herra forseti, að ég var ekki kominn í salinn þegar hv. þm. Hjálmar Jónsson flutti framsögu sína og má vel vera að þau hafi komið fram þar. Ef svo er óska ég eftir að hv. þm. upplýsi mig um þetta, en ef ekki þá vildi ég gjarnan vita hvaða fyrirheit það eru sem hafa komið fram, að því er virðist af hálfu fulltrúa ríkisstjórnarinnar, sem réttlæta það að þetta mál sé, samkvæmt hefðinni, í rauninni lagt á banasængina með því að vísa því til ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Mér hafa engin fyrirheit verið gefin. Hins vegar segir í nál. allshn. að nefndinni hafi borist upplýsingar frá dómsmrn. um að ákveðið hefði verið að taka happdrættismálefni í heild sinni til endurskoðunar og að skipuð hafi verið nefnd í því skyni sem í eigi sæti fulltrúar dómsmrn., félmrn., fjmrn., heilbr.- og trmrn. og menntmrn. Nú vitum við að fjöldinn allur af umdeildum frv. sem ríkisstjórnir eða meiri hluti á Alþingi ætlar að svæfa eða vill ekkert með hafa sofnar í nefndum. Þau sofna í nefndum, fá ekki afgreiðslu þar. Í því að vísa þessu máli til úrvinnslu hjá ríkisstjórninni felst það fyrirheit að á málinu verði tekið á einhvern hátt. Ég er ekki í sjálfu sér að verja þá afgreiðslu, alls ekki. Ég er sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að nær væri að samþykkja þessi frv., ég er hjartanlega sammála honum um það. En ég vil ofar öllu að við höfum árangur af þessari tilraun okkar til þess að fá lagt bann við þessum spilavítum á Íslandi og þessari viðurstyggilegu aðferð til að afla fjár til annars ágætrar starfsemi, háskólamenntunar og allra þeirra samtaka sem ég gat um áðan, en ofar öllu öðru vil ég árangur og við munum fylgjast með því að við sjáum árangur af þessari viðleitni okkar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 36/1993, um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu. Allshn. hefur fjallað um málið og studdist við umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Kirkjugörðum Reykjavíkurprófastsdæmis. Í frv. er lagt til að bætt verði í lögin heimild fyrir kirkjugarðsstjórn til að ákvarða sérstakan minningarreit í kirkjugarði vegna horfins manns sem úrskurðaður hefur verið látinn og njóti slíkur reitur sömu friðhelgi og grafreitur. Á eftir 1. málsl. 2. mgr. 6. gr. laganna kemur nýr málsliður sem hljóði svo: Kirkjugarðsstjórn getur ákveðið sérstakan minningarreit í kirkjugarði vegna horfins manns sem úrskurðaður hefur verið látinn og nýtur sá reitur sömu friðhelgi og grafreitur. 2. gr. frv. er: Lög þessi öðlast þegar gildi. Lengra er þetta frv. til laga ekki en það bætir úr þörf. Það bætir líka úr því að við komum til móts við þá sem um sárt eiga að binda. Það er erfitt að missa ástvin sinn, það þekkja allir sem reynt hafa og flestir þekkja það í einhverri mynd, en ef hægt er að létta þá erfiðu tíma fyrir fólk með því að hafa alltaf í einhverri mynd stað, kirkjugarð eða leiði, til að minnast þess sem látinn er þá er komið til móts í þessu tilliti. Nefndin mælir með samþykkt frv. og undir nál. rita allir hv. þm., fulltrúar í allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um bætta réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína. Allshn. hefur fjallað um málið og bárust umsagnir um það frá Félagi ábyrgra feðra, umboðsmanni barna, Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar, Rauðakrosshúsinu, Barnaverndarstofu, barnaverndarráði og Barnaheillum. Í tillögunni er lagt til að dómsmálaráðherra verði falið að skipa nefnd til að gera úttekt á íslenskum lögum og réttarframkvæmd sem varða réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína. Nefndinni bárust þær upplýsingar að dómsmálaráðherra hefði til athugunar breytingar á þessum málaflokki, m.a. hvort unnt væri að setja í lög frekari úrræði en nú eru í gildi til að koma á umgengni forsjárlauss foreldris við barn sitt. Leggur nefndin áherslu á að um mikilvægt málefni er að ræða sem brýnt er að tekið verði á sem fyrst. Í ljósi þessa leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir það rita allir nefndarmenn í hv. allshn.