Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 23, er flutt í framhaldi af setningu brbl. frá 1. júní 1978, um sérstakt tímabundið vörugjald. Um tildrög þeirra laga leyfi ég mér að vísa til forsendna þeirra en brbl. eru venju samkv. prentuð sem fskj. með þessu frv. Því er hér um að ræða frv. til staðfestingar brbl. í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Í brbl. um kjaramál nr. 96 frá 1978 er gerð breyting á þessum brbl. Það er því eðlilegt að bæði lögin verði athuguð samtímis að þessu leyti til af þeirri þn. sem fjallar um þau. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál og leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég tel ekki þörf á því að hafa mörg orð um það frv., sem hér liggur fyrir. Efni þess er frestun á gildistöku laga nr. 56 frá 16. maí 1978 um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Í lögum þessum var gert ráð fyrir því, að þau tækju gildi sex mánuðum eftir að þau væru staðfest. Samkv. þessu skyldu lögin koma til framkvæmda 16. nóv. n.k. Ýmsar ástæður leiða til þess, að óhjákvæmilegt er að lengja þennan gildistökufrest. Í drögum að frv. til. l. um verðlagsmál, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sem samin voru á árunum 1976–1977, var gert ráð fyrir eins árs gildistökufresti. Rökin voru þau, að ríflegan undirbúnings- og aðlögunartíma þyrfti áður en unnt væri að fara að beita þeim víðtæku nýmælum í íslenskum rétti sem felast í þessum lögum. Einkum eru það nýmæli um samkeppnishömlur og ólögmæta viðskiptahætti, sem krefjast mikils undirbúningsstarfs. Í frv. því til l. um verðgæslu og samkeppnishömlur, sem lagt var fyrir Alþ. árið 1969, en var þá fellt, var gert ráð fyrir eins árs gildistökufresti. Voru þó færri nýmæli í því frv. en í l. nr. 56/1978, þar sem það hafði ekki að geyma nein ákvæði um ólögmæta viðskiptahætti. Lög þessi krefjast víðtækra skipulagsbreytinga, sem m.a. felast í því, að koma þarf á fót nýjum stjórnvöldum og endurskipuleggja hin eldri. Í stað núverandi verðlagsnefndar kemur verðlagsráð og er skipan þess og hlutverki breytt verulega frá því sem nú er. Nýtt stjórnvald, svonefnd samkeppnisnefnd, skal sett á laggirnar og á að hafa með höndum ákvörðunarvald í nokkrum mikilvægum málum. Ný stofnun, Verðlagsstofnun, skal taka við af núverandi Verðlagsskrifstofu, en verkefnin verða önnur en nú er sökum hinna fjölbreyttu laga. M.a. skal koma á fót sérstakri neytendamáladeild við stofnunina sem sjá skal um framkvæmd á þeim kafla laganna sem fjallar um óréttmæta viðskiptahætti og neytendavernd. Auk neytendamáladeildar þarf að setja á stofn sérstaka deild til að annast samkeppnismál. Tvær nýjar deildir frá því sem er bætast því við núverandi verðlagsskrifstofu. Þessi nýju verkefni kalla á mun sérhæfðara starfslið en verðlagsskrifstofan hefur nú yfir að ráða. Mér þykir rétt að víkja stuttlega að ákvæðum laganna um samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti og neytendavernd til að skýra frá hversu mikið verk er að undirbúa framkvæmd þessara mála svo að fullnægjandi sé. Lagareglur um markaðsráðandi fyrirtæki og samkeppnishömlur hafa aldrei verið settar hér á landi og almenn samkeppnislöggjöf hefur aldrei verið til hér. IV. kafli laganna, sem um þetta fjallar, er því í heild sinni nýmæli í íslenskum rétti. Þar er mælt fyrir um að tilkynna skuli til Verðlagsstofnunar samkv. kröfu samkeppnisnefndar markaðsráðandi fyrirtæki og ákvarðanir sem þau hafa tekið um samkeppnishömlur, samninga og samþykktir um samkeppnishömlur er varða framleiðslu, sölu eða flutninga. Halda skal skrár fyrir tilkynningar og skulu þær ásamt fskj. vera aðgengilegar öllum þeim sem vilja kynna sér þær. Verðlagsstofnun kannar áhrif samkeppnishamla. Samkeppnisnefnd metur hvort samkeppnishömlur hafi skaðleg áhrif. Ef hún telur svo, felur hún Verðlagsstofnun að reyna með samningum að binda endi á þau. Ef það tekst ekki gefur samkeppnisnefnd nauðsynleg bindandi fyrirmæli. Reynist samkeppni þá enn ófullnægjandi getur samkeppnisnefnd lagt til við verðlagsráð að ákvæðum 8. gr. verði beitt, þ.e. hámarksverði, hámarksálagningu og fleiri úrræðum. Samningar, samþykktir og annað samráð milli fyrirtækja um verð og álagningu er í lögunum lýst óheimilt. Sama gildir um samninga, samþykktir og annað samráð við gerð tilboða. Óheimilt er að ákveða, samþykkja eða semja um ófrávíkjanlegt lágmarksverð (brúttóverð) eða álagningu er skuli gilda við endursölu á næsta sölustigi. Að ákveðnum skilyrðum fullnægðum getur samkeppnisnefnd veitt undanþágur frá þessum bannreglum. V. kafli laganna fjallar um óréttmæta viðskiptahætti og neytendavernd. Þar er í raun um að ræða endurskoðun laga nr. 84 frá 1933, um varnir gegn óréttmætum viðskiptaháttum. Við samningu V. kafla var höfð hliðsjón af nýlegum norrænum lögum um þetta efni, þar sem m.a. eru stofnuð embætti umboðsmanna neytenda í þessum löndum. Gert er ráð fyrir að Verðlagsstofnun hafi eftirlit með framkvæmd ákvæða V. kafla og í því skyni starfi sérstök deild, neytendamáladeild, við stofnunina, sem er nýmæli sem er tekið upp þar sem engin opinber neytendastofnun starfar hér á landi. Samkeppnisnefnd er veitt vald til að banna athafnir, sem brjóta í bága við 26. og 27. gr., og getur látið févíti fylgja banni. Margt getur fallið hér undir, t.a.m. rangar eða villandi auglýsingar. Verðlagsstofnun leggur mál yfirleitt fyrir samkeppnisnefnd. Í reynd gætu stofnunin og verðlagsstjóri í þessum efnum komið fram gagnvart fyrirtækjum og fjölmiðlum eins og umboðsmenn neytenda á Norðurlöndum. Ákvarðanir samkeppnisnefnda má ávallt bera undir dómstóla, en ekki frestar það gildistöku ákvarðananna. Ég hygg að af þessari stuttu lýsingu megi ráða, að nauðsynlegt er að nægur undirbúningur gefist áður en tekist er á um þessi verkefni. Það lá þegar fyrir, þegar lögin voru samþykkt, að sex mánaða frestur væri allt of skammur, nema strax væri tryggt fé til að undirbúa breytingarnar og ráða og sérþjálfa starfsfólk. Staðan er hins vegar sú, að engar heimildir af hálfu fjárveitingavalds hafa verið veittar til þessa. Stjórnmálaóvissan allt s.l. sumar á sinn þátt í því, að þetta hefur tafist. Það eru fleiri ástæður en tímafrekur undirbúningur sem leiða til þess að lengja verður gildistökufrest þessara laga. Í samstarfsyfirlýsingu þeirra stjórnmálaflokka, sem mynda núv. ríkisstj., er kveðið á um að gildistöku 8. gr. laganna skuli frestað. Þá hefur athyglin beinst undanfarið að innflutningsversluninni vegna óeðlilega hás innkaupsverðs. Fer nú fram sérstök rannsókn á starfsháttum innflutningsverslunarinnar af þessu tilefni. Kann að reynast nauðsynlegt að gera breytingar á lögunum í samræmi við niðurstöður rannsóknarinnar. Enn fremur verður til athugunar, hvort aðrar lagfæringar ber að gera á lögunum t.d. á 8. gr. þeirra. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því frv. sem hér liggur fyrir. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil, af því tilefni að hér er lagt fram frv. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, aðeins vekja athygli á því, að framkvæmd verðlagsmála hefur verið með þeim hætti nú síðustu daga að til mjög alvarlegs ástands er að koma hér á landi. Fyrir liggur nú að smjörlíkis- og gosdrykkjaverksmiðjur hafa verið lokaðar vegna þess að það er ódýrara fyrir þær að hætta framleiðslu og borga verkafólki laun en halda áfram við þeim kjörum sem þessar verksmiðjur hafa fengið að starfa. Ég vil í þessu sambandi varpa fram þeirri spurningu fyrst, hvort það samrýmist íslenskri stjórnarskrá og því þjóðfélagi, sem við búum í, að banna mönnum að framleiða vörur á því verði sem framleiðslan sannanlega kostar. Getum við búist við því, að það þjóðfélag, sem við búum í, veiti þessari háu stofnun eða ríkisstj. landsins þann rétt að ganga með þeim hætti að atvinnurekstrinum, að í rauninni má segja að við bíðum eftir því að hér setjist að völdum ráðh. sem nenni að standa í því að leggja að velli eina verksmiðjuna af annarri hér á landi? Hæstv. viðskrh. gaf fyrirheit um það fyrir nokkrum dögum, að mál smjörlíkis- og gosdrykkjaverksmiðjanna mundi leysast innan fárra daga. Ég stend upp til þess að spyrja hann að því, hvað þessu máli líði, hvort eitthvað hafi í því gerst. Í framhaldi af því langar mig að spyrja um það, ef svo fer að þessar verksmiðjur taki ekki til starfa nú fyrir 1. nóv., þannig að bæði innlendir gosdrykkir og smjörlíki verði ófáanlegt í landinu, hvernig sé þá ætlunin að fara með framfærsluvísitöluna. Er búist við því, að inn í hana verði þá reiknaðir þeir erlendu gosdrykkir, sem hér eru fáanlegir, eða innlend framleiðsla, sem gengið hefur til þurrðar?



Herra forseti. Vegna fsp. frá hv. þm. Halldóri Blöndal um smjörlíkis- og gosdrykkjaverksmiðjur vil ég segja þetta: Ríkisstj. tók fyrir á fundi sínum á þriðjudaginn í síðustu viku samþykktir verðlagsnefndar um hækkanir á gosdrykkjum, smjörlíki og fargjöldum Flugfélags Íslands innanlands. Þessar hækkanir voru að því er Flugfélagið varðaði 15.2%, á smjörlíki 8.9% og öli og gosdrykkjum að mig minnir um 15%. Ekki vannst tími til að afgreiða þetta mál á fundi ríkisstj. þennan þriðjudag. Daginn eftir var haldinn fundir í verðlagsnefnd og þá voru teknar fyrir nýjar beiðnir frá þeim umræddu framleiðslu- og þjónustuaðilum sem hér eru á dagskrá. Þær beiðnir voru samþykktar. Þær höfðu það í för með sér, að smjörlíki átti að hækka um 25%, gosdrykkir um 25% og flugfargjöld innanlands um 20.8%. Á fimmtudagsfundi sínum fjallaði ríkisstj. enn um samþykktir sem fyrr höfðu verið gerðar í verðlagsnefnd og teknar höfðu verið fyrir á þriðjudaginn, en frestað. Á fimmtudagsfundinum afgreiddi ríkisstj. þessar hækkanir þannig að þeim aðilum, sem hér um ræðir, er heimilt að hækka vöru sína og þjónustu samkv. þeirri ákvörðun sem þá var tekin. Það er því á ábyrgð þeirra aðila, sem hér um ræðir, hvort þeir loka verksmiðjum sínum eða ekki. Það er ekki á ábyrgð ríkisstj., því vísa ég alfarið á bug. Hins vegar vil ég láta þess getið, að á fundi ríkisstj. s.l. þriðjudag var tekið fyrir bréf frá Félagi ísl. iðnrekenda vegna þessara mála. Á fundi ríkisstj. á morgun eða n.k. þriðjudag mun verða fjallað um þau mál frekar. Það er ekki verkefni ríkisstj. eða viðskrh. að hafa afskipti af því, hvaða verð verður tekið upp í sambandi við vísitölu framfærslukostnaðar núna um mánaðamótin. Það er kauplagsnefndar að meta það, hvaða verð er skylt að taka upp við útreikning á vísitölu framfærslukostnaðar.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að þeir úrskurðir verðlagsnefndar, sem hæstv. ríkisstj. fjallaði um á þeim fundi sínum sem hæstv. viðskrh. vitnaði til, voru úr gildi fallnir og aðrir nýir komnir í staðinn, sem m.a. olli því, að verðlagsstjóri treysti sér ekki til að gefa út nýjar gjaldskrár á þessum vöruflokkum, svo langt ég veit, og það verður þá leiðrétt ef rangt er með farið. Þetta sannar ljóslega að hæstv. ráðh. fer ekki með rétt mál. Þarna voru komnir nýir úrskurðir verðlagsnefndar. Eðli málsins samkv. voru það þeir sem hefði átt að taka fyrir á þeim ríkisstjórnarfundi. Ég vil svo aðeins vekja athygli á því, að það kæmi ekki á óvart er hinar meiri hækkanir yrðu samþykktar á fundi ríkisstj. eftir 1. nóv. Það hefur komið fram í fjölmiðlum frá hæstv. viðskrh., að honum þykir rétt að draga vöruhækkanir á langinn fram yfir þann viðmiðunardag sem kaupgjaldsvísitalan er reiknuð út frá. Á hinn bóginn liggur ljóst fyrir, að m.a. alþýðusamtökin, Alþýðusamband Íslands, reyna að þrýsta á það, að verðhækkanir, sem nauðsynlegar eru, hafi eðlilegan framgang og komi til framkvæmda áður en kaupgjaldsvísitalan er reiknuð út. M.a. þess vegna var það sem fulltrúar Alþýðusambandsins samþykktu hina frekari hækkun á þeim vörutegundum og þeirri þjónustu sem hér ræðir um, en bæði fulltrúar Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda samþykktu allar þær hækkanir sem hér er um að ræða. Það er því óyggjandi, að þar var um faglega afgreiðslu á þessum málum að ræða. Það var ekki um að ræða pólitíska ákvörðun eða annarlega, heldur ákvörðun sem var samstaða um milli þessara aðila og áhersla lögð á að gæti náð fram að ganga. Ég tel í þessu sambandi nauðsynlegt að ræða það örlítið, að opinber afskipti af verðákvörðunum með þessum hætti geta haft mjög afdrifaríkar afleiðingar. Þær geta valdið mjög verulegum hallarekstri hjá íslenskum iðnfyrirtækjum og með þeim hætti veikt samkeppnisaðstöðu hins íslenska iðnaðar gagnvart erlendri framleiðslu, þar sem við vitum að hækkanir á erlendri vöru, sem fram koma með lækkuðu gengi, ganga beint út í verðlagið og er enginn um það spurður. Það liggur líka fyrir og er deginum ljósara, að með því að þvinga fyrirtækin til hallarekstrar um lengri eða skemmri tíma verður sú þjónusta, sem. þessi fyrirtæki veita, sú vara, sem þessi fyrirtæki framleiða, dýrari en ella til frambúðar. Og svo síðast, en ekki síst þetta: Hvers eiga þeir að gjalda, sem kaupa vörurnar á seinni stigum? Þeir þurfa þá ekki aðeins að bera uppi framleiðslukostnaðinn af því að framleiða þessar vörur fyrir þá, heldur er komið inn í verðlagið tap af framleiðslunni handa einhverjum öðrum. Gott dæmi um þetta var verðákvörðun á sementi á sínum tíma, þegar Sementsverksmiðjan var rekin með verulegum halla fyrri hluta árs. Þeir, sem voru svo heppnir að standa þá í byggingarframkvæmdum, fengu hið ódýra sement, en eftir því sem leið á árið var tekinn inn í verðlagið hallareksturinn frá fyrri hluta þessa árs og þeir, sem síðar byrjuðu, urðu ekki aðeins að borga sementið fyrir sig, heldur bera uppi hallann af óskynsamlegum verðákvörðunum á fyrri hluta þess árs. Ég tel nauðsynlegt í sambandi við þetta mál, að sú þn., sem fær það til athugunar, kynni sér rækilega starfshætti verðlagsnefndar, hvernig verðákvörðun yfirleitt er háttað í þessu landi, og í því samhengi reyni að velta því fyrir sér, í hverju vernd stjskr. er fólgin í þessu sambandi.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til 1. umr., er til staðfestingar á brbl. um kjaramál, sem út voru gefin 8. sept. s.l. Þessi brbl. voru gefin út af forsrh. og ég legg þetta frv. fram hér. Það er af formlegum ástæðum. Þegar lagafrv. og brbl. fjalla um efni sem eru í verkahring fleiri en eins ráðh., þá fellur í hlut forsrh. að flytja slíkt frv., þó að efnisþættir þess falli undir verksvið annarra ráðh. Það leiðir til þess, að ég get í sjálfu sér verið fáorðari en ella um þetta mál, þar sem ég geri ráð fyrir, að viðkomandi ráðh. muni sérstaklega víkja að þeim efnum sem í þeirra verkahring eru sérstaklega. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð um mánaðamótin ág. - sept., nákvæmlega sagt 1. sept. s.l., blasti við fjölþættur vandi í efnahags- og atvinnumálum sem dregist hafði að leysa þar sem hér sat ríkisstj. sem þegar hafði sagt af sér og aðeins gat eðli málsins samkv. sinnt nauðsynlegum afgreiðslustörfum, en ekki markað pólitíska stefnu. Slík krafa verður vart gerð til þeirrar stjórnar, sem sagt hefur af sér og situr aðeins að beiðni forseta sem „starfsstjórn“, eins og það er kallað. Rekstri og afkomu fyrirtækja, einkum í sjávarútvegi, var ógnað og höfðu mörg þeirra þegar stöðvað rekstur sinn og sagt upp starfsfólki, en önnur hugðust leggja niður rekstur í lok ágústmánaðar. Þannig blasti við stöðvum atvinnurekstrar og atvinnuleysi. Atvinnuleysi hafði raunar þegar nokkuð gert vart við sig, þannig að það var vegið að undirstöðum þjóðarbúsins. Samtímis og reyndar um alllangt skeið hafði gætt ókyrrðar á vinnumarkaði, sem ég hirði ekki um að rekja og öllum hv. þdm. er að sjálfsögðu í fersku minni. Bar því brýna nauðsyn til að ríkisstj. gripi þegar í stað til ráðstafana sem tryggt gætu áframhaldandi rekstur atvinnuvega, atvinnuöryggi og frið á vinnumarkaði. Um leið var nauðsynlegt, að þessar fyrstu aðgerðir stjórnvalda á sviði efnahags- og kjaramála veittu svigrúm til að hrinda í framkvæmd nýrri efnahagsstefnu og öðrum framtíðar- eða langtímamarkmiðum ríkisstj. í samræmi við starfsyfirlýsingu þeirra þriggja flokka sem að þessari ríkisstj. standa. Fyrsta skrefið var stigið með útgáfu brbl. hinn 1. sept., eða sama dag og stjórnin kom til valda, og var það tilhögun verðbótagreiðslna á laun í septembermánuði til þess að ríkisstj. hefði ráðrúm til þess að undirbúa frekari ráðstafanir í efnahagsmálum. Hinn 5. sept, var síðan tekin ákvörðun um nýja gengisskráningu, ráðstöfun gegngishagnaðar o.fl. Síðasta skrefið í þessum fyrsta áfanga var síðan stigið með útgáfu brbl. um kjaramál hinn 8. sept. s.l. Í þessum lögum er að finna flestar þeirra ráðstafana sem getið var um í samstarfsyfirlýsingu flokkanna þriggja og töldust til fyrstu og brýnustu aðgerða ríkisstj. Eins og ég hef sagt við annað tækifæri, þá verður vitaskuld að líta á þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. varð að grípa til á fyrstu starfsdögum sínum, sem bráðabirgðaráðstafanir og til þess ætlaðar að mæta bráðum og aðkallandi vanda í atvinnumálum þjóðarinnar. En um leið hefur þó vegna þeirra skapast tóm til undirbúnings nýrrar stefnu í efnahagsmálum, þar sem horft yrði til lengri tíma í senn en fárra mánaða. Ríkisstj. hefur frá upphafi lagt á það ríka áherslu að hafa náið samráð við aðila vinnumarkaðarins um skipan launa- og kjaramála. Brbl. um kjaramál voru einmitt sett eftir að slíkt samráð hafði verið haft. Þar með er ég ekki að segja eða gefa í skyn, að þeir aðilar, sem samráð var haft við, hafi í einu og öllu lagt blessun sína yfir lögin. Það er vitaskuld ríkisstj. sem verður að bera ábyrgð á þessum brbl. eins og annarri lagasetningu sem hún stendur að. Það má segja líka, að myndaður hafi verið fastur vett áður sagt í stefnuræðu um mikilvægi þessa samráðs við aðila vinnumarkaðarins, og ég skal ekki endurtaka það sem ég hef áður sagt í stefnuræðu um mikilvægi þessa samráðs og hver þáttur það er í eða raunar grundvöllur að starfi núv. ríkisstj. Ég skal ekki orðlengja frekar almennt um þetta, en víkja að efni brbl. í stórum dráttum. 1. kafli brbl. og frv. þess, sem hér liggur fyrir til staðfestingar á þeim, fjallar um kaupsamninga og greiðslu uppbóta á laun. Í þessum I. kafla laganna eru kaupgjaldsákvæði laganna um ráðstafanir í efnahagsmálum frá því í febr. s.l. og brbl. frá í maí 1978 felld niður, en í lögum þessum var greiðsla verðbóta á launþega almennt nokkuð skert. Brbl. kveða hins vegar á um að greiða skuli fullar verðbætur samkv. kjarasamningum á þau mánaðarlaun sem námu allt að 200 þús kr. í des. 1977, en það svarar til u.þ.b. 235 þús. kr. í ágúst s.l. Á mánaðarlaun, sem eru hærri, komi hins vegar sama krónutala og á 235 þús. kr. launin. Með þessum ákvæðum má segja að kjarasamningar taki að nýju gildi fyrir allan þorra launþega, og það þýðir m.a. líka það, að umsamin hlutföll yfirvinnu og dagvinnu, bónusgreiðslna svokallaðra, á kauptaxta og fleira taki yfirleitt aftur gildi. Ég skal ekki fjölyrða um ástæðurnar fyrir því, að þessar ráðstafanir voru gerðar, en vil aðeins nefna það sem ég drap á áðan, að um tíma og reyndar alllangt skeið hafði ríkt ófriður á vinnumarkaði og þessi ákvæði voru sett m.a. í því skyni að reyna að skapa frið á vinnumarkaði. Það ætla ég að hafi nú tekist. Í I. kafla laganna eru enn fremur ákvæði um að grunnkaup og tilhögun verðbóta skuli haldast óbreytt eins og ákveðið er frá 1. sept. þar til um annað verði samið. Ríkisstj. hefur í hyggju að leita eftir samkomulagi við samtök launafólks um skipan launamála fram til 1. des 1979 á þeim grundvelli að samningarnir frá 1977 verði framlengdir til þess tíma án breytinga á grunnkaupi og í því sambandi verði samningsréttur opinberra starfsmanna tekinn til endurskoðunar. Það er of snemmt að spá nokkru um það, hvort þessu marki verður náð. Ég vek athygli á því, að með þessu ákvæði er ekki lagður hemill á samningsrétt aðila. Þeir geta gert sína samninga, en á meðan þeir hafa ekki gert slíka samninga eiga ákvæði laganna að gilda. Áhrif brbl. á hækkun launa 1. sept. urðu þau, eftir að allri hækkun verðbótavísitölu frá I. júní hafði verið eytt með niðurgreiðslu vöruverðs og niðurfellingu söluskatts á matvælum, að hækka laun að meðaltali um 9–9.5% þó er ekki nákvæmt að segja að þessi hafi orðið áhrif brbl., vegna þess að af þessum 9–9.5% stafa 3 eða 3.5% af grunnkaupshækkun sem alltaf var gert ráð fyrir að kæmu til framkvæmda, en 6% stafa af gildistöku samninganna að nýju. Þessi hækkun er nokkuð misjöfn. Hún er meiri til þeirra, sem höfðu meiri skerðingu verðbóta fyrir - það liggur í hlutarins eðli. Meðalhækkunin 1. sept. er svipuð í krónum og verið hefur samkv. brbl. sem fyrri ríkisstj. setti í maí, en hér munar því, að auk launahækkunar í krónum hefur verð á nauðsynjum nú verið greitt niður og söluskattur felldur niður af matvörum, sem var talið að mundi svara til 7.5% í verðbótavísitölu og kemur launþegum til góða í lækkuðu vöruverði. - Hér má kannske skjóta því inn, að samkv. vörukönnun, sem Vísir. lét fram fara, sýndi það sig að verðlag hafði lækkað á þessum tíma á meira en 60 vörutegundum, sem kannaðar voru, um 10–11%. Ég skal engan dóm leggja á þessa könnun, en það er hins vegar rétt að taka eftir henni og engin ástæða til þess að ætla að hún sé vilhöll að þessu leyti gagnvart stjórnvöldum, ef menn vilja segja svo, heldur hygg ég að það megi ganga út frá því, að hún hafi verið gerð eftir bestu samvisku. Hún segir vitaskuld allmerkilega sögu. Þar með er ekki sagt, að öll kurl hafi þá verið komin til grafar. En hvað sem því líður, þá ætti að vera alveg óhætt að reikna með því að þetta þýði og hafi þýtt 7.5% í verðbótavísitölu. II. kafli þessa frv. fjallar um bætur almannatrygginga. Þar er ákveðið að bætur almannatrygginga skuli hækka í sama mæli og um leið og laun verkamanna í sept. og des. Hér er verið að tryggja að lífeyrisþegar njóti tafarlaust sömu hækkana á framfærslueyri og verkamenn fá þegar samningar þeirra taka gildi að nýju. III. kafli laganna fjallar svo um niðurfærslu vöruverðs og verlagseftirlit. Ákvæði þess kafla veita ríkisstj. fyrst heimild til aukningar niðurgreiðslna um 4.9% af verðbótavísitölu eins og hún var við gildistöku lagnanna. Þessi heimild hefur þegar verið notuð og var strax notuð. Áætlað er að þessi aukning niðurgreiðslna svo og auknar niðurgreiðslur, sem gert er ráð fyrir 1. des. n.k., muni kosta ríkissjóð 3 milljarða og 350 millj. kr. fram að áramótum og að öllu óbreyttu muni samsvarandi niðurgreiðslur á næsta ári kosta 12.8 milljarða. Hér er fyrst og fremst um að ræða auknar niðurgreiðslur á helstu nauðsynjavörum heimilanna, þ.e.a.s. á mjólk, kjöti, smjöri og fleiri landbúnaðarafurðum. Auk þessarar aukningar niðurgreiðslna var fjmrh. með brbl. veitt heimild til þess að fella niður söluskatt af matvælum. Þessi heimild var einnig þegar notuð og gefin út um það efni reglugerð nr. 316 frá 8. sept. 1978. Sú reglugerð kom til framkvæmda 15. s. m. Má heita að með þessum ákvæðum séu öll matvæli, að undanteknu sælgæti, öli og gosdrykkjum, undanþegin söluskatti. Þessi niðurfelling á sölugjaldi á matvælum svarar til 2.6% lækkunar verðbótavísitölu og mun kosta ríkissjóð á þessu ári eða fram til áramóta 1400 millj. kr., þ.e.a.s. það verður tekjutap ríkissjóðs á þeim tíma. Á næsta ári verður með sama hætti og að óbreyttum ákvæðum um að tefla 5.8 milljarða kr. tekjumissi hjá ríkissjóði af þessum sökum. Með þeirri niðurfærslu verðlags, sem lögin kveða á um, og þessari söluskattslækkun hefur verðbótavísitalan alls verið lækkuð til sama stigs og hún var í júlí s.l. Í þessum kafla laganna eru loks sett ákvæði um verðstöðvun, sem kalla má. Þar er lagt bann við því, að verð vöru og þjónustu eða leigu sé hækkað frá því sem það var 9. sept. s.l. nema til komi leyfi verðlagsyfirvalda og auk þess sérstakt samþykki af ríkisstj. hálfu. Þetta ákvæði tekur jafnt til einkaaðila og opinberra aðila. Þá er hundraðshluti verslunarálagningar lækkaður frá og með 11. sept. s.l. sem svarar því að leyfð hefði verið álagning á 30% þeirrar hækkunar álagningarstofns, sem leiðir af gengisbreytingunni 5. sept. s.l. Þessari reglu, sem kölluð hefur verið „30% regla“ í daglegu tali, hefur oft og ég held að segja megi oftast nær - eða alltaf hin síðari ár a.m.k. - verið beitt við gengisbreytingar. Hún er að sjálfsögðu byggð á því sjónarmiði, að það þykir ekki eðlilegt að álagning í krónum aukist sjálfkrafa sem nemur allri gengislækkuninni. Öllum er kunnugt að það hefur oftast nær, að ég held, verið deilt um þessa 30% reglu þegar henni hefur verið beitt. Að sjálfsögðu hafa heyrst skiptar skoðanir um hana nú með sama hætti og áður. Ég skal viðurkenna að vitaskuld má lengi deila um svona almenna reglu sem sett er án tillits til kringumstæðna í hverju einstöku dæmi. En ég býst við því, að flestir muni telja að það hefði ekki verið talið eðlilegt, eins og á stóð nú, að hverfa frá þeim háttum sem fylgt hefur verið í þessu efni við undanfarnar gengisfellingar. Þá kemur IV. kaflinn og þar kemur böggullinn, en menn hafa kannske getað verið sæmilega ánægðir almennt með það sem undan hefur farið. IV. kaflinn er um eignarskattsauka, sérstakan tekjuskatt og sérstakan skatt á tekjur af atvinnurekstri til að standa undir kostnaði af niðurfærslu vöruverðs samkv. III. kafla. Það er ákaflega sjaldgæft að skattlagning komist á vinsældalista. Á hinn bóginn eru framkvæmdir af hálfu hins opinbera og aukin þjónusta af þess hálfu vinsæl oftast nær, enda þarfleg. En ég ætla að flestir hugsandi menn geri sér grein fyrir því, að ekki verður krafist aukinna framkvæmda né aukinnar þjónustu af hinu opinbera án þess að tekna sé aflað til þess að standa undir slíku. Þess vegna ætti í raun og veru sá hugsunarháttur að ríkja, að menn greiddu gjöld sín til opinberra þarfa með glöðu geði. Vonandi ríkir sá hugsunarháttur hjá velflestum. Hér er ekki um það að ræða, að verið sé að leggja á nýjar álögur til þess að standa undir þörfum ríkissjóðs í þrengri merkingu. Hér er hins vegar verið að leggja á nýja skatta til þess að standa undir kostnaði til næstu áramóta af auknum niðurgreiðslum vöruverðs og tekjumissi ríkissjóðs vegna niðurfellingar söluskatts. Að sjálfsögðu hefur verið reynt að leggja þessa auknu skatta á þá sem ætla mátti að hefðu mest gjaldþol og hæstar tekjur bera úr býtum. Vitaskuld má lengi deila um það, hvar línan skuli dregin í þessum efnum. Það er einkenni á sköttum, sem er í raun og veru aðalsmerki þeirra, að þá á að leggja á eftir almennum mælikvarða og vissri jafnvægisreglu, en þeir geta í einstökum tilfellum þrátt fyrir það komið eitthvað óþægilega við menn. Þá er líka færi á því að kæra slíkar álögur. Það verður að ætla að hlutaðeigandi yfirvöld, sem um þær kærur fjalla, líti á sanngirnissjónarmið í hverju einstöku tilfelli hverju sinni og þannig sé kostur á að leiðrétta það sem ekki er sanngjarnt talið. Það væri ástæða til þess að undirstrika þetta í þessu sambandi, vegna þess að aldrei hefur verið dregin nein dul á að það varð að vinna að setningu brbl., sem hér eru til staðfestingar, með meiri hraða en æskilegt hefði verið. Á það ekki hvað síst við einmitt um hina nýju skatta og aukna skattálagningu. Þarf því í sjálfu sér ekki að verða neinum neitt undrunarefni þó að í framkvæmd gæti komið fram einhver missmíði í einstökum tilfellum. Skattarnir eru þessir: 1. Eignarskattsauki, sem lagður er á álagðan eignarskatt gjaldársins 1978, og nemur hann 50% af eignarskatti einstaklinga, en 100% af eignarskatti félaga, innlendra og erlendra. Við tekjuskattsálagningu er eignarskattsaukinn frádráttarbær frá tekjuskatti félaga eins og eignarskattur, og m.a. þess vegna þótti rétt að hafa skattinn hálfu hærri á félög en einstaklinga. Áætlað var við setningu laganna, að þessi skattlagning mundi færa ríkissjóði 1 milljarð 370 millj. kr. í tekjur, en þar af er áætlað að um 600 millj. kr. muni skila sér á þessu ári. 2. Sérstakur tekjuskattsauki, sem lagður er á einstaklinga. Skattur þessi leggst á þær skattgjaldstekjur manna af öðru en atvinnurekstri sem eru umfram ákveðin mörk, en þau eru mismunandi eftir fjölskyldustærð: 2.8 millj. fyrir einhleyping, 3.7 millj. fyrir hjón og auk þess 220 þús. kr. frádráttur fyrir hvert barn. Skatturinn er 6% af tekjum fyrir ofan framangreind mörk. Þessi skattleysismörk eru nokkru hærri en þau sem giltu við álagningu skyldusparnaðar 1978. Þegar brbl. voru sett var lauslega áætlað að þessi skattur mundi leggjast á rúmlega 10% framteljenda og var talið að heildarálagning þessa skatts eða skattauka mundi nema 415 millj. kr., þar af innheimtist á þessu ári 185 millj. kr. Að sjálfsögðu er rétt að undirstrika að þessar tölur eru þó nokkuð óvissar. Til samanburðar má geta þess, að heildarfjárhæð álagðs skyldusparnaðar einstaklinga, sem er 10% eins og menn vita, nemur á þessu ári 1 milljarði 547 millj. kr. 3. Sérstakur skattur er lagður á tekjur í atvinnurekstri. Skattur þessi, sem er einnig 6% eins og tekjuskattsaukinn á einstaklinga, leggst á hreinar tekjur af atvinnurekstri áður en fyrningar eru dregnar frá. Hafi skattaðili orðið fyrir rekstrartapi á liðnum árum, sem heimilt var að draga frá tekjum við álagningu á þessu ári, skal það tap einnig koma til frádráttar þessum tekjustofni. Í reglugerð eru tekjur af atvinnurekstri skilgreindar þannig, að sanngjarnt mat á eigin vinnu atvinnurekenda er fært til gjalda áður en þessi skattur er reiknaður. Tekjur ríkissjóðs af þessari skattlagningu voru áætlaðar 1.7 milljarðar kr., en þar af er gert ráð fyrir að 700 millj. komi fyrir áramót í ríkissjóð. Það er þó enn meiri ástæða til þess að undirstrika það við þennan þátt skattlagningar en þann sem ég minntist á áður, að áætlun þessi er mjög laus í reipunum. Og það er einmitt í sambandi við þennan þátt sem óvissuatriði gætu komið til greina sem ekki hefur e.t.v. verið unnt að átta sig á á þeim stutta tíma sem til stefnu var þegar brbl. voru sett. Skattar þeir, sem ræðir um í þessum kafla, eru lagðir á af skattstjórum og gilda um þá lög um tekju- og eignarskatt að því er varðar álagningu, kærufresti, heimildir skattyfirvalda til lækkunar, viðurlög og önnur atriði. Um innheimtu hinna nýju skatta gilda einnig sömu reglur, en gjalddagar eru fjórir : 11. nóv., 1. des., 1. jan. á næsta ári og 1. febr. Þá er komið að V. kafla. Hann fjallar um breytingar á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald. Allt frá árinu 1975 hefur verið innheimt sérstakt tímabundið vörugjald af ýmsum vörum. Vörugjald þetta hefur verið mismunandi hátt frá einu tímabili til annars, lægst 12%, en hæst 18%. Við gildistöku þeirra brbl., sem hér liggja fyrir til staðfestingar, var þetta gjald 16%. Sú breyting er hins vegar gerð með þessum brbl. og frv. sem hér liggur fyrir, að vörugjaldinu er skipt í tvo gjaldflokka, annars vegar 16%, eins og það hefur verið að undanförnu, og hins vegar 30% af nokkrum vörutegundum, og tók sú hækkun gildi 9. sept. s.l. Hér er því í raun og veru ekki um nýtt gjald beinlínis að ræða, heldur breytingu á gjaldi sem til er. Við ákvörðun þess, hvaða vörur skyldu falla í hærri gjaldflokkinn, var að sjálfsögðu vandi á höndum. Hið sértaka tímabundna vörugjald hefur yfirleitt ekki verið lagt á „samkeppnisvörur“ - þ.e.a.s. iðnaðarvörur sem tollar hafa verið lækkaðir á vegna fríverslunarsamnings Íslands við EFTA og EBE - ekki á vélar og aðföng iðnaðarins né helstu fjárfestingarvörur. Þá hafa flestar matvörur og mikilvæg aðföng sjávarútvegs og landbúnaðar verið undanþegin gjaldinu. Niðurstaðan varð sú sem lögin eiga að bera með sér. Ég skal játa að dálítið erfitt er fyrir venjulega lesendur að átta sig á þessu, þar sem aðeins eru tilgreind tollskrárnúmer og menn hafa kannske ekki í huganum hvað bak við þau býr. En talið var að út úr því dæmi kæmi það, að þetta hækkaða gjald legðist fyrst og fremst á svokallaðar varanlegar neysluvörur, snyrtivörur, skrautvörur og ýmislegt fleira. Mér dettur ekki í hug að vera að halda því fram, að þarna sé um einhverjar lúxusvörur að tefla, talið var eðlilegra að leggja gjaldið frekar á þessar vörur. Vitaskuld er það svo, að þarna hafa getað slæðst með einhverjar vörur eða vöruflokkar sem menn að athuguðu máli telja ekki eðlilegt að eigi að koma undir þetta hækkaða gjald. Þess vegna er fjmrh. einmitt veitt heimild til þess að undanþiggja einstakar vörur gjaldskyldu og færa þær á milli gjaldflokka ef sérstakar ástæður eru til. Þær orðræður, sem um þetta hafa spunnist og jafnvel komist á prent, að gert væri ráð fyrir að leggja þetta hækkaða tímabundna vörugjald á vörur eins og sjónvarpstæki, hjólbarða, sportvörur og því um líkt, hafa ekki við rök að styðjast. Gert er ráð fyrir að hækkun á vörugjaldi muni færa ríkissjóði 400 millj. kr. tekjuauka á þessu ári. En það er gert ráð fyrir að þetta vörugjald eða sú skipan, sem ákveðin er að þessu leyti, haldist á næsta ári samkv. 13. gr. laganna. Þar með er ákveðinn tekjuliður á næsta ári til að mæta þeim auknu útgjöldum, sem leiðir af niðurgreiðslum, og tekjumissi, sem stafar af niðurfellingu söluskattsins á næsta ári. VI. kafli fjallar um gjald á ferðalög til útlanda. Með þessum kafla er lagt 10% gjald á ferðagjaldeyri. Jafnframt því hefur hámark ferðagjaldeyris verið hækkað verulega. Gjald þetta er ekki lagt á yfirfærslu til námsmanna, sjúklinga eða áhafnagjaldeyri. Skattlagning þessi hefur verið gagnrýnd nokkuð. En á það má benda, að skattlagning á ferðalög Íslendinga til annarra landa hefur verið hverfandi til þessa og flugvallagjaldið, sem fyrst var lagt á árið 1975, hefur ekki fylgt almennri verðlagsþróun og er því mun lægra að raungildi nú en það var í upphafi. Í grannlöndum okkar mun vera nokkuð algengt að allhár skattur sé lagður á ferðalög með leiguflugvélum, en sá skattur er ekki fyrir hendi hér á landi. Áætlað var að tekjur af þessu gjaldi mundu ekki nema á þessu ári nema 200 millj. kr., en hins vegar er í lögunum gert ráð fyrir að þessi skipan haldist út næsta ár, og þá er gert ráð fyrir tekjuauka af þessu sem nemur 1.6 milljarði kr. VII. kafli laganna fjallar um heimild til lækkunar ríkisútgjalda 1978. Með brbl. var veitt heimild til lækkunar ríkisútgjalda um 2 milljarða kr. Fyrir var, samkv. lögum um efnahagsmál í febr. s.l., heimild til að lækka ríkisútgjöld um 1 milljarð. Þar sem langt var liðið á fjárlagaárið þegar brbl. voru sett liggur það fyrir nú, að þessi heimild verður langt frá því fullnýtt. Er áætlað nú að ekki muni takast að lækka útgjöld á þessu ári nema sem svarar 600 millj. kr. Svo er VIII. kafli um gildistöku o.fl. Í brbl. er tekið fram. að forsrh. geti með reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd laganna, að því leyti sem framkvæmd þeirra er ekki beinlínis falin öðrum ráðh. Í ákvæði til bráðabirgða er tekið fram, að laun fyrir vinnudagana 1.–10. sept. 1978, sem greidd eru eftir á, skuli gerð upp endanlega samkv. þeim kauptöxtum sem gildi taka með lögunum, en þau laun, sem greidd voru fyrir fram fyrir sama tímabil, skuli hins vegar haldast óbreytt. Það eru fyrst og fremst opinberir starfsmenn sem fá laun greidd fyrir fram. Um mánaðamótin ágúst–sept. var verðbótavísitala allmiklu hærri en nú er, eftir að verðlag á nauðsynjavörum var lækkað samkv. brbl. sem hér eru til staðfestingar. Föst mánaðarlaun í sept. í lægstu launaflokkum opinberra starfsmanna urðu nokkru lægri en gert var ráð fyrir samkv. áður gildandi reglum, og sama gildir um laun í hæstu flokkunum vegna vísitöluþaksins. Með hliðsjón af þessu var ákveðið að breyta ekki launagreiðslum opinberra starfsmanna fyrir fyrstu 10 daga septembermánaðar, þó að heimilt hefði verið að gera það samkv. lögunum. Orðið hafa verulegar umr. um útgáfu þessara brbl., sérstaklega um tekjuskattana og eignarskattsaukann. Því hefur jafnvel verið haldið fram, að lögin væru brot á stjórnarskránni. lögin væru siðlaus og hefur þá sérstaklega verið átt við afturvirkni laganna. Um þetta efni skal ég ekki segja mörg orð. Í stjórnarskránni eru ekki önnur ákvæði um skattamálefni en þau, sem er að finna í 40. og 77. gr. Í 77. gr. segir, að skattamálum skuli skipa með lögum, og í 40. gr. segir, að engan skatt megi á leggja né af taka nema með lögum. Þar af leiðir, að auðvitað getur framkvæmdavaldið ekki lagt á skatt, heldur verður að afla til þess heimildar löggjafans. Hins vegar leggur stjskr. ekki nein höft á almenna löggjafann í þessu efni né heldur bráðabirgðalöggjafann, sem gegnir sama hlutverki og almenni löggjafinn þegar skilyrði eru fyrir hendi til útgáfu brbl. Í stjórnarskrá okkar er ekkert bann við afturvirkni laga eins og er að finna í sumum öðrum stjórnarskrám, t.d. í Noregi, þó að þar hafi þrátt fyrir slíkt ákvæði stundum þótt nauðsynlegt að víkja því til hliðar. En út í það skal ég ekki fara. Það er sagt, að það muni vera andstætt grundvallarreglum, sem íslenskur réttur byggir á, að láta lög verka aftur fyrir sig. En því er til að svara, að grundvallarreglur, sem ekki hafa verið teknar upp í stjórnarskrána, njóta ekki verndar 79. gr. stjskr. Almenni löggjafinn getur því sett þau ákvæði um slík efni sem honum sýnist og hann telur þörf á. Þetta á auðvitað ekki við ef slíkar grundvallarreglur hafa orðið svo ríkar að hægt er að segja að þær hafi orðið aða svokölluðum stjórnskipunarvenjum, eins og t.d. sú venja að dómstólar skeri úr því, hvort lög brjóti í bág við stjórnarskrá, eða t.d. þingræðisreglan. Slíkar reglur, sem taldar eru stjórnskipunarvenjur, njóta auðvitað verndar 79. gr. stjskr., þó að þær séu ekki orðaðar beinlínis í stjskr. Ég tel þess vegna, að í stjskr. sé ekki að finna neitt bann við útgáfu laga sem þessara. Og hvað sem almennt má segja um afturverkun laga, þá er það svo, að á sviði skattaréttarins hefur hér á landi kveðið meira að afturvirkum lögum á því sviði en á nokkru öðru sviði. Ég hirði ekki um að rekja fordæmi fyrir því, en það mundi vera hægt að telja upp meira en 30 lög frá síðustu 4–5 áratugum sem þannig hefur verið háttað um. Það liggur því líka í hlutarins eðli að mín skoðun er sú, að þessi lög séu ekki andstæð stjskr., því að ég hefði auðvitað ekki gefið þau út og undirritað þau nema af því að ég leit svo á að þau væru samrýmanleg stjskr. En vitaskuld eru því lítil takmörk sett, hvað um má deila ef menn á annað borð vilja deila, og sjálfsagt verður því haldið fram hér eftir sem hingað til af ýmsum, að lögin séu andstæð stjskr., og þá er auðvitað opin leið fyrir þá, sem halda því fram, að leita til dómstóla. Úrskurði dómstóla verða menn auðvitað að hlíta og þess vegna í sjálfu sér ástæðulaust að vera að fjölyrða um eigin skoðanir að þessu leyti. Mér kæmi ekkert á óvart, þó að farið yrði í prófmál um eitthvert af þessum atriðum, sem hér er um að tefla, t.d. einhver skattaatriðin. Þá er bara að sjá hvernig dómstólar líta á málið. Hvað því viðvíkur, að þessi skattlagning sé siðlaus, þá er þar um að segja, að siðleysi er eitt af tískuorðum sem eru nokkuð mikið notuð, og því miður fer stundum svo um slík orð, að þau verða hálfmerkingarlítil vegna ofnotkunar. Ég ætla ekkert að ræða um það frekar, en vil undirstrika að hér er ekki um það að tefla að um sé að ræða skatta, sem eiga að renna beint til ríkissjóðs og standa undir opinberum þörfum í venjulegum skilningi, heldur er hér um að ræða þau miðlunarúrræði í efnahagslífinu sem notuð hafa verið æ ofan í æ í ríkari mæli í fjármálalífi bæði hér og annars staðar, að skattar eru notaðir til þess að færa á milli eignir. Slíkt er talið réttlætanlegt og eðlilegt. Það er ekki hægt að sjá hvernig hægt væri undir ýmsum kringumstæðum að ná tökum á stjórn efnahagslífs - á hagstjórn - nema það væri heimilt að grípa til slíkra miðlunarúrræða. Auðvitað eru því takmörk sett, hversu langt má ganga í þessu efni. T.d. þarf ekki að ræða um fjarstæðu eins og þá, að menn spyrja: Hvar eru mörkin, ef um svona skattlagningu er að ræða? - Auðvitað dettur engum í hug að fara megi aftur í tímann og leggja skatta á annað ár en það sem verið er að leggja á skatta á þessu ári. Þessu þarf því ekki að svara. Ég skal herra forseti - fara að stytta mál mitt. Ég veit ekki hvort ég þarf aftur að taka til máls, þar sem ég geri ráð fyrir að þeir ráðh., eins og ég sagði áðan, sem málið varðar, muni þá ekki síður en ég taka til máls og halda uppi vörnum, ef þörf verður á, fyrir einstök atriði eða málið í heild. En ég vil að lokum aðeins segja það, að þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur nú hrundið í framkvæmd, fela í sér tilraun til þess að rjúfa þann vítahring verðlags- og launahækkana sem hagkerfið hefur fests í að undanförnu og haft hefur í för með sér svo mikla rekstrarerfiðleika undirstöðuatvinnuvega að horfir til rekstrarstöðvunar og atvinnubrests. Þær fela a.m.k. í sér tilraun til þess að öðlast möguleika til að gera þetta. Þörf fyrir skjótar aðgerðir til þess að koma í veg fyrir ófremdarástand í atvinnulífi landsmanna var fyrir hendi. Hér er farið inn á þá braut að draga úr verðbólgu með auknum niðurgreiðslum og lækkun óbeinna skatta á nauðsynjum. Í þessu felst auðvitað fjárhagsbyrði fyrir ríkissjóð og má því segja að hluta af verðbólguvandanum hafi verið breytt þannig í fjármálavanda fyrir ríkissjóð. Það er svo búið um hnútana með þessu frv. og brbl., að álagning nýrra skatta á árinu 1978 ásamt áformum um útgjaldalækkun dugir til að mæta þeim miklu útgjöldum og tekjutapi ríkissjóðs sem ráðstafanirnar hafa í för með sér á þessu ári. Á hinn bóginn dreifist skattheimtan vegna ráðstafananna á þessu ári á lengra tímabil en útgjöldin og því hafa þær óhjákvæmilega í för með sér að greiðsluhalli verður á ríkissjóði á þessu ári. Hins vegar verður, eins og ég hef áður sagt, lögð áhersla á að sá halli verði unninn upp á næsta ári, þannig að yfir 16 mánaða tímabil eða til ársloka 1979 náist jöfnuður í ríkisfjármálunum. Þessi jöfnuður er vitaskuld alger forsenda árangurs í viðnámi gegn verðbólgu. Árangur í ríkisfjármálunum á næsta ári ræðst af þeim ráðstöfunum, sem verða gerðar með fjárl. ársins 1979, svo og af þeim kjarasamningum sem farið verður eftir eða kunna að verða gerðir frá 1. des. n.k. Við þær ákvarðanir kemur í ljós hvort auðnast hefur að nota það fé, sem þessum fyrstu aðgerðum er ætlað að skapa, til varanlegs viðnáms gegn verðbólgunni. En það skal fyllilega játað, að þetta fé er í minnsta lagi. Skattheimtan sem brbl. kveða á um, er einungis tímabundin, jafnvel öll tímabundin. Að vísu er hið sérstaka tímabundna vörugjald og ferðagjaldeyrisálagið bundið við næsta ár. En það verður auðvitað Alþ., sem tekur afstöðu til þeirra till. sem ríkisstj. leggur fram á Alþ. um útgjaldalækkun og frestun framkvæmda ásamt varanlegri tekjuöflun með breytingum á sköttum eða annarri tekjuöflun sem tryggir að ríkisfjárhagurinn haldist í jafnvægi. Í fjárl. ársins 1979, sem lögð verða fram á næstu dögum, verður lagður grunnur að þessari aðhaldsstefnu. Henni verður síðan fylgt eftir með þeim áformum í lána- og peningamálum sem koma fram í lánsfjáráætlun ríkisstj. 1979, sem væntanlega verður lögð fram á Alþ. í nóvembermánuði. Þetta eru þau hagstjórnartæki sem ríkisvaldið hefur tök á að beita í viðureigninni við verðbólguna á næstu misserum. En auk þess verður, eins og ég hef margundirstrikað, lögð rík áhersla á samstarf og samráð við aðila vinnumarkaðarins um mótun tekjumálastefnu og haft samráð við þá um þau efni og þá löggjöf sem verður að setja til þess að fá heimildir til þeirrar tekjuöflunar sem nauðsynleg er til þess að samræmd verði þau markmið sem ríkisstj. hefur sett sér í efnahagsmálum. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Við þessa 1. umr. um frv. til l. um kjaramál vil ég leggja á það áherslu, að þetta frv. og brbl., sem það er flutt til staðfestingar á, sem og önnur brbl. hæstv. ríkisstj. eru í heild skoðuð ekki til þess fallin að leysa þann vanda sem að steðjaði, heldur verða þau til þess að auka á vandann og gera hann illleysanlegri þegar til lengdar lætur. Ég hlýt við þessa 1. umr. um þetta frv. að fara nokkuð í einstaka kafla þess og vil í því sambandi gera þær aths. við I. kafla þessa frv. um kjarasamninga og greiðslu verðbóta á laun, að þau ákvæði, sem þar greinir, efna ekki fyrirheit stjórnarandstöðuflokkanna fyrrv. að setja samningana í gildi. Með þessum brbl. eru þeir uppvísir að því að svíkja þetta kosningaloforð, mesta glamuryrði íslenskra stjórnmála fyrr og síðar. Í 2. gr. kemur það bersýnilega fram, að samningarnir eiga ekki að ganga í gildi á öllum sviðum, og við höfum þegar heyrt mótmæli, sem lúta að þessum vanefndum, og hótanir um gagnráðstafanir. Það er því ljóst, að þessi brbl. ná ekki heldur þeim tilgangi sínum að skapa frið á vinnumarkaðinum. Það er svo saga einnig til næsta bæjar, að með öðrum ákvæðum þessa frv. og brbl. er verið í raun og veru að svíkjast aftan að launþegum, reyna að blekkja þá og telja þeim trú um að samningarnir hafi gengið í gildi, og vík ég að því síðar. En áður en það er gert vil ég sérstaklega nefna 3. gr. þessa frv. sem segir að „frá 1. des 1978 og þar til um annað hefur verið samið skuli grunnlaun og tilhögun verðbóta á laun haldast óbreytt eins og ákveðið er frá 1. sept. 1978 samkv. almennum kjarasamningum, sem gerðir voru á árinu 1977 og á fyrstu fimm mánuðum 1978 og samkv. lögum þessum.“ Hæstv. forsrh. tók fram, að hér væri ekki verið að skerða samningsfrelsi aðila vinnumarkaðarins, hér væri aðeins rætt um það sem gilda skyldi þar til um annað hefði verið samið. Samt sem áður er ástæða til að spyrja hæstv. forsrh. í tilefni af þessari grein, hvort samfara samningsfrelsi gildi og óskoraður réttur samtaka aðila vinnumarkaðarins um verkbönn eða verkföll ef ekki náist samningar milli aðila. Ég vek einnig athygli á því, að nú allt í einu, samkv. 3. gr., eru laun og tilkostnaður atvinnuveganna, sem felst í launagreiðslum, orðin veigamikill þáttur við úrlausn efnahagsmála og efnahagsvandans. Fyrir kosningar var talað um að launakostnaðurinn í landinu hefði ekkert að segja varðandi verðbólguvöxt eða rekstrarvanda atvinnuveganna. Nei, það voru bara illmenni í hópi þáverandi stjórnarliða sem héldu þessari firru fram. Þá var enginn fyrirvari gerður á því, að samningarnir ættu að fara í gildi. Þá var launþegum ekki sagt, að ef samningarnir gengju í gildi yrði allt grunnkaup óbreytt í heilt ár frá því að samningarnir yrðu útrunnir. Það nefndi enginn á nafn. Ég vek enn fremur athygli á því, að núv. ríkisstj. og formælendur hennar segja sem satt er, að nauðsynlegt sé að endurskoða verðbótavísitöluna. En er samstaða um það innan ríkisstj.? Mér skilst, að forsvarsmenn Alþb. telji það algert aukaatriði og lofi engu um það, jafnvel þótt formaður Alþb. hafi einhvern tíma verið að tala um að kaupgjald æddi upp samkv. vísitölunni. En fyrir kosningar var ekki talað um það, að endurskoðun vísitölunnar hefði e.t.v. í för með sér að launþegar fengju ekki jafnskjótt uppi bornar verðlagshækkanir en það er auðvitað efni málsins. Og við skulum koma beint að efninu. Það, sem hér er átt við af formælendum Framsfl., Alþfl. og Alþb. er auðvitað að endurskoðun kaupgjaldsvísitölunnar og verðbótavísitölunnar hljóti að hafa það í för með sér að draga úr víxlhækkunum verðlags og launa, þ.e.a.s. að launþegar geti ekki átt von á því að fá jafnfljótt uppi borið í hækkuðum launum það sem verðlag kann að hækka. Við sjálfstæðismenn höfum lagt á það áherslu í þessu sambandi, að kaupmáttur launa sé sem stöðugastur, að kaupmáttur launa sé sem hæstur og á öllum tímum í samræmi við þjóðarhag, og við höfum nefnt t.d. viðmiðun við þjóðhagsvísitölu. Við vorum líka sammála um það á síðasta þingi, fulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl., með örfáum undantekningum, að rétt væri að taka óbeina skatta út úr vísitölunni og þar með niðurgreiðslur. Frá mínu sjónarmiði var það ætlað til þess að stjórnvöld hefðu ekki það falska hljóðfæri að spila á sem framfærslu- og kaupgjaldsvísitalan er og hefur verið spilað mest og falskast á þegar Alþb. hefur átt fulltrúa í ríkisstj. Íslands, eins og á árinu 1973, vegna þess að Alþb. hefur takmarkaða trú á dómgreind launþega í landinu og heldur að unnt sé að fara á bak við þá og telja þeim trú um að þeir fái bornar uppi með þessum hætti verðlagshækkanir, þegar verið er að greiða niður þær vörur, sem vega að vísu mest í vísitölunni, en mun minna í raunverulegum útgjöldum almennra fjölskyldna í landinu. Nei, sannleikurinn er sá, að samningarnir hafa ekki verið settir í gildi og að niðurgreiðslusjónhverfingin er í raun og veru fólgin í því, eins og hæstv. forsrh. sagði, að velta verðbólguvandanum yfir á ríkissjóð. Það er auðvitað sjálfsagt, að bætur almannatrygginga fylgi hækkun launa frá og með þeim degi sem laun hækka. Ég vil minna á að það var fyrrv. ríkisstj. sem tók upp þá sanngjörnu og sjálfsögðu reglu, og ég vil minna á að í tíð fyrrv. ríkisstj. áttu sér stað meiri hækkanir á bótum almannatrygginga og einkum tekjutryggingar til láglaunafólks en nokkurn tíma áður á samsvarandi stjórnartímabili. Í III. kafla er rætt um niðurfærslu vöruverðs og verðlagseftirlits. Ég vil taka það fram, að auðvitað á niðurgreiðsla vöruverðs rétt á sér að vissu marki. En það mark hlýtur annars vegar að miðast við það, að ekki séu algerlega úr lagi færð eftirspurnaráhrif viðkomandi vöruflokka miðað við aðrar vörur, og það hlýtur enn fremur að vera þeim takmörkunum háð, að ekki sé hætta á greiðsluhalla hjá ríkissjóði. Hvað hið fyrra snertir má t.d. segja, að það er óeðlilegt ef niðurgreiðslur nema hærri upphæð varðandi landbúnaðarvörur en sem svarar til mismunarins á verði til bænda og neytenda, þ.e.a.s. séu hærri en dreifingarkostnaði nemur. Og í þessu tilfelli skal enn fremur á það bent, að það er hagsmunamál bæði neytenda og bænda, að þessar niðurgreiðslur séu ekki tíðum sveiflum bundnar, eins og nú er sérstaklega undirstrikað að verði með þessum ráðstöfunum. Hvað hið síðara snertir, þá hefur hér komið fram að þessar auknu niðurgreiðslur og niðurfelling söluskatts á matvörum valda halla hjá ríkissjóði á þessu ári, gagnstætt því sem upplýst var þegar núv. stjórn tók við að ekki mundi verða. Ég tek eftir því, að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafa alveg nýtt ráð við halla á ríkissjóði á almanaksárinu. Það er ósköp einfalt ráð. Nú er ekki talað um að ná hallalausri afkomu ríkissjóðs á almanaksárinu, heldur á að lengja árið í raun og veru í 16 mánuði til þess að ná greiðsluhallalausri afkomu. Við alþm. eigum eftir að sjá í frv. til fjárl. og varðandi meðferð og afgreiðslu fjárl. hvernig tekst að ná upp hallanum, sem verður á þessu ári, á komandi almanaksári. En þetta er eitt dæmi um það, hvernig vandinn er aukinn áður en tekið er til að leysa hann. Fyrst á að auka hallann á ríkissjóði, eða réttara sagt, að skapa halla sem ella hefði ekki orðið á ríkissjóði á þessu ári, og er þá þrautin þyngri að reyna að vinna þennan halla upp á því næsta ásamt því að ná greiðsluhallalausri afkomu á því ári. Það hefur oft verið til umr. á Alþ. að fella niður söluskatt á tilteknum flokkum matvara, eins og t.d. kjöti, og við alþm. höfum margir verið því hlynntir, að felldur væri niður söluskattur, t.d. á kjötvörum og þá fremur lækkaðar niðurgreiðslur að því marki á kjötvörum, það væri ástæðulaust að færa sömu upphæðina inn og út í fjárl. hvað þetta snertir. En þótt þetta hafi í raun og veru verið talið eðlilegt af mörgum alþm., þá hefur þessi framkvæmd strandað a.m.k. í tíð tveggja, ef ekki þriggja ríkisstj., á aðvörunum varðandi það, að mun erfiðara væri að fylgja fram innheimtu söluskatts og mun auðveldara væri að skjóta undan söluskatti eftir því sem undanþágum frá greiðslu söluskatts fjölgaði. Ég vonast til þess, að niðurfelling söluskatts af matvörum verði ekki til þess að draga úr skilum varðandi innheimtu hans, en tel nauðsynlegt að fjh.- og viðskn. kanni það mál sérstaklega. Þá er í 7. gr. talað um nokkurs konar verðstöðvun, sem í raun og veru hefur lögum samkv. átt að vera í gildi allt frá árinu 1970, en fjarri hefur verið að svo hafi verið, eins og okkur öllum er kunnugt. Ég held - og var sömu skoðunar í fyrri ríkisstj., að óeðlilegt sé að ríkisstj. sé að fjalla um leyfi til einstakra hækkana á vöru eða þjónustu. Mér skildist þá að við þáv. ráðh. værum allir sammála um það í raun og veru, það væri langtum eðlilegra að reyna að koma fyrirkomulagi verðlagningar og verðmyndunar í heilbrigðara horf en verið hefur um langt skeið. Og það var einmitt gert með lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sem samþ. voru á Alþingi því er lauk s.l. vor. Nú var til 1. umr. frv. til. l. um að fella niður mikilvægustu grein þeirra laga þ.e.a.s. 8. gr., sem kveður á um að afnema skuli verðlagsákvæði þar sem samkeppni ríkti og skapaði það aðhald að vöruverði sem nauðsynlegt er. Í stað þess treysta menn á bersýnilega í 7. gr. þessa frv. og a.m.k. allt næsta ár séu gamaldags, úreltar aðferðir verðlagsákvæða til þess fallnar að halda vöruverði niðri. Þetta úrelta fyrirkomulag er nú hvergi í nálægum löndum. Síðast hafa Frakkar yfirgefið það og dæmt það ótækt til að gegna þessu hlutverki sínu. Hvað eigum við Íslendingar að vera langt á eftir öðrum þjóðum að þessu leyti? Það er athyglisvert að lesa nú nýverið í blöðunum ávarp frá stjórn Sambands ísl. samvinnufélaga um hag samvinnuverslunarinnar í landinu. Ég held að það hafi a.m.k. margir hér inni enga tilhneigingu til þess að væna samvinnuverslunina hér á landi um að mata sinn krók eða stunda okurálagningu. En samvinnuverslunin er ekki fær um að gegna hlutverki sínu að eigin sögn miðað við óbreytt lög og ákvæði í reglugerð. Það er rétt, að við allar gengisfellingar hefur verið beitt 30% reglunni sem um getur í 2. mgr. 7. gr. En um leið er rétt að það komi fram, að þetta á við í fyrsta lagi einkum og sér í lagi þegar samfara gengislækkun og gengisbreytingu er takmörkuð að einhverju leyti útborgun launa til launþega, sem ekki er gert með þessum lögum, a.m.k. að því er formælendur þeirra segja, þvert á móti verið að hækka þau, sem þó er sjónhverfing eins og ég benti á áðan. En í öðru lagi er rétt að nefna það, að þessari reglu hefur fyrst og fremst verið ætlað að gilda nokkra mánuði þar til tilkostnaðarhækkun verslunarþjónustu kemur fram. Þannig var það eftir fyrri gengisfellinguna í ár, að talið var að tilkostnaðarhækkun verslunarinnar af völdum gengisbreytingarinnar kæmi fram á 6–8 mánaða tímabili, og till. hafði verið borin fram í verðlagsnefnd um að þessi 30% regla gilti ekki lengur. Nú hefur fyrri 30% reglan haldist í gildi og enn á ný við þessa gengisbreytingu er hún höfð til viðmiðunar. Ég tel það ekki óeðlilegt miðað við forsögu málsins, en bendi á að hér sem annars staðar er vegið tvisvar í sama knérunn og tek því upp aðvörun stjórnar Sambands íslenskra samvinnufélaga. Ég vil svo spyrja hæstv. forsrh. hvort ríkisstj. hafi beitt 5. mgr. 7. gr., þar sem segir: „ Ríkisstj. getur ákveðið lækkun á verði vöru eða þjónustu telji hún til þess gilda ástæðu eða brýna nauðsyn.“ Þá er ég kominn að IV. kafla þessa frv. sem fjallar um skattlagningu. Ég hef þegar í umr. um stefnuræðu hæstv. forsrh. fjallað nokkuð um þessa skattlagningu almennt. Ég held því fram, að eignarskattsauki nái ekki þeim tilgangi sínum, að verðbólgubraskararnir endurgreiði það sem þeir hafa hagnast á verðbólgunni. Eignarskattsaukinn er þvert á móti greiddur af þeim einstaklingum og fyrirtækjum í þjóðfélaginu sem með forsjálni og sparsemi hafa byggt upp hreinar eignir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að eignarskattur er lagður á hreinar eignir, þ.e.a.s. heildareignir að frádregnum heildarskuldum, og það er líka kunnara en frá þurfi að segja, að verðbólgubraskið er einkum og sér í lagi fólgið í því að skulda nógu mikið eða um það bil eins mikið eða meira en bókfært verð eða matsverð eignanna nemur. Þess vegna er ljóst að eignarskattsaukinn lendir ekki á verðbólgubröskurum, enda hefur það komið fram, að eftir að skattseðlarnir voru sendir út, að eignarskattsaukinn lendir með mjög miklum þunga á ellilífeyrisþegum sem hafa út af fyrir sig litlar tekjur, en hafa á langri, starfsamri ævi getað eignast íbúð eða einhverjar eignir til þess að tryggja öryggi sitt í ellinni. Ég tel alveg nauðsynlegt að fjh.- og viðskrn. þessarar d. fari mjög ítarlega í þessa grein laganna varðandi eignarskattsauka og geri á henni þær breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að koma í veg fyrir það óréttlæti sem dæmi hafa verið sýnd um að í för með þessari gr. ein verða. Auðvitað ætti að fella þennan eignarskattsauka niður alfarið, vegna þess að hann rýrir eiginfjárstöðu einstaklinga og fyrirtækja og eykur á ásókn þeirra í útlánastofnanir til að fá lán til að byggja á atvinnurekstur sinn. Það er ekki til þess fallið að ná árangri í baráttunni við verðbólguna að draga úr vilja fyrirtækja og einstaklinga til að byggja á eigin fé í atvinnurekstri eða umsvifum sinum eða daglegu lífi, en láta þá heldur þurfa að leita til lánastofnananna og draga á almannafé sem þar er geymt. Ég tel ekki heldur að sérstakur tekjuskattur, hvort heldur er á einstaklinga eða atvinnurekstur, sé til þess fallinn að draga peninga frá þeim, sem sérstaklega hafa grætt á verðbólgunni, til þess að ráða niðurlögum verðbólgunnar. Þessi aukatekjuskattur er kominn á það stig, að hann hlýtur að draga úr verðmætasköpuninni í þjóðfélaginu, draga úr vinnuframlagi manna annars vegar, en hins vegar að verða til þess, að auknar kaupkröfur verða gerðar, því að þótt við Íslendingar viljum stuðla að tekjujöfnun í þjóðfélaginu, þá er óhjákvæmilegt að nokkur mismunur tekna sé hér á Íslandi til þess að menn vilji taka á sig ábyrgð og undirbúa sig menntunarlega til þess að fást við verkefni, sem úrlausnar bíða hér á landi, eða yfir höfuð leggja meira á sig bæði sjálfum sér og heildinni til hagsbóta. Ég er sannfærður um að ýmsar skrár, sem birtar hafa verið um það, á hverjum þessi tekjuskattur lendir, sannfæra menn um að hér er verið að taka úr einum vasa og láta í hinn. Það er verið að gera ráðstafanir til þess t.d., að fyrirtækin í sjávarútveginum séu rekin og veiti atvinnu. En um leið og gengið er lækkað í þessu skyni þá er verið að leggja nýjan skatt á þessi fyrirtæki sem tekur til baka þann ávinning sem fyrirtækin hafa haft af auknum tekjum í krónutölu í kjölfar gengislækkunarinnar. Og þegar tilkostnaðurinn heldur áfram að hækka í þjóðfélaginu verður þetta til þess að meiri þrýstingur myndast á það, að krónan falli áfram, enda er einnig svo komið, að eftir gengisfellingu, sem gerð var í sept., er dollarinn byrjaður að síga og heldur væntanlega áfram að síga samkv. því sem sagt er að ríkisstj. hafi gefið frystihúsaeigendum loforð um að yrði, en í trausti þess hækkuðu frystihúsaeigendur útborgunarverð sitt um 3% án þess að viðmiðunarverðið væri hækkað í Verðjöfnunarsjóði fiskafurða. Þá er skattheimtan og komin á það stig, að það er ekki til þess fallið að unnt sé að fylgja fram heilbrigðu og virku skattaeftirliti. Það er ekki til þess fallið að draga fram í dagsljósið þá fjármuni sem e.t.v. kunna ekki að koma þar fram og vera til staðar í svokölluðu neðanjarðarhagkerfi. Þessi skattheimta, hvort heldur eignarskattsaukinn eða tekjuskattsaukinn, er einmitt til þess fallin að auka neðanjarðarhagkerfið og spilla siðferði í skattamálum, og eru ýmsir þeirrar skoðunar, að við höfum ekki efni á því.  Þá vil ég víkja að V. kafla laganna varðandi vörugjaldið og hækkun þess á tilgreindum vöruflokkum. Ég er í fyrsta lagi andvígur þessum mismun, vegna þess að ég held að það sé vonlaust að draga þarna mörk á milli almennra vara, sem allur almenningur þarf á að halda, og hinna, sem teljast til lúxusvara, enda kom fram í ræðu hæstv. forsrh. að hann vildi ekki leggja þá viðmiðun til grundvallar. En ég vil láta það koma hér fram, að í frumdrögum fjárl., eins og þau lágu fyrir við stjórnarskiptin, var ætlunin að leitast við að lækka almenna vörugjaldið úr 16% í 13%, í stað þess að það er nú hækkað að hluta til í 30%. Með þessum hætti hygg ég að hið opinbera sé að reyna að hafa áhrif á neysluvenjur fólks, valfrelsi fólks sé takmarkað, það sé verið að leiða eftirspurnina frá ákveðnum vörutegundum og með hækkun vörugjaldsins geti verið stefnt að því að flytja verslunina meira út úr landinu heldur en æskilegt er og ella mundi hafa orðið, þ.e.a.s. að ferðamenn telji sér hag í því að auka vörukaup sín erlendis fremur en kaupa vörumar hér heima. Þetta ber og að athuga í sambandi við 10% gjald á andvirði erlends gjaldeyris, sem að vísu er rökstutt með því, að fólk fái ýmsar vörur ódýrari erlendis en hér heima og greiði ekki skatt af þeim vörukaupum sem fara fram erlendis. En ég tel að einmitt hækkun vörugjaldsins í 30% vinni að því og þess vegna sé 10% gjald á andvirði erlends gjaldeyris ekki fullnægjandi til þess að stefna vörukaupunum aftur hingað heim. Þetta tvöfalda gengi er einnig gagnstætt samningum okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og skyldum okkar samkv. þeim samþykktum. Það er ávallt illt, ef við Íslendingar brjótum þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist, og skapar ekki traust á okkur. Þá er þetta tvöfalda gengi til þess fallið að gera gjaldeyrisskil minni en ella, og eðlilegra hefði verið, ef þarna er leiðréttinga þörf með tilvísun til þess sem gert er erlendis, að hækka fremur flugvallargjaldið en að fara út í tvöfalt gengi. Ég vildi sérstaklega spyrja hæstv. forsrh. eða hæstv. fjmrh. varðandi VII. kafla laganna um heimild til lækkunar ríkisútgjalda 1978, hvort sú heimild hafi verið notuð eða með hvaða hætti ætlunin er að nýta hana. Og þar sem ég hef beint þessari spurningu einnig til hæstv. fjmrh., þá vil ég beina þeirri spurningu til hans sérstaklega og raunar hæstv. forsrh. líka, hvort ekki sé undirbúningur hafinn í fjmrn. eða innan ríkisstj. að því að endurskoða eignarskattsaukann og sérstaka tekjuskattsaukann með tilvísun til þeirra missmíða sem fram hafa komið eftir að álagningu var lokið og álagningarseðlar voru bornir út, en skilja má ummæli hæstv. fjmrh. í Morgunblaðinu á þá lund, að hann sé reiðubúinn til þess. Ég tel algera nauðsyn að þessi skattlagning fari í endurskoðun. Í fyrsta lagi er það skoðun mín, að fella beri hana alfarið niður, en til vara, að hún verði endurskoðuð með tilvísun til þeirra mistaka sem bersýnilega hafa orðið. Ég skal ekki fara mörgum orðum um lögmæti þessarar skattálagningar sem nú fer fram. En það er ljóst af því langa máli, sem bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. flytja til þess að verja lögmæti álagningarinnar, að það er ekki alveg upplagt mál, hvort þessi skattálagning er lögmæt eða ekki, enda hefur prófessor í lögum, Jónatan Þórmundsson, látið þá skoðun í ljós, að hún sé ekki lögmæt og brjóti í bága við stjórnarskrána. Ég skal engan dóm upp um það kveða, en vildi aðeins ítreka það, að ég tel að hún sé siðlaus með þeim hætti sem hún hefur verið lögð á, þegar skattþegnar hafa gert allar áætlanir sínar fyrir yfirstandandi ár, og ég vek athygli á því, að vegna þess að innheimta þessa skattauka fer fram á tiltölulega skömmum tíma, er þessi byrði enn þyngri en ella. Ég vek einnig athygli á því, að á næsta ári mun hluti þessa skattauka falla saman við væntanlegar ráðagerðir núv. hæstv. ríkisstj. um enn þyngri skattheimtu, svo að þarna eiga landsmenn ekki á góðu von. Ég vil svo aðeins láta það í ljós að lokum, að hér er því miður ekki verið að rjúfa vítahring verðbólgunnar. Þvert á móti er verið að hella olíu á eld verðbólgunnar, auka vandann sem við blasir. Og í því efni vil ég spyrja hvaða áætlanir liggi fyrir um hækkun framfærslu- og kaupgjaldsvísitölu nú 1. des., þ.e.a.s. miðað við 1. nóv. n.k. Ég hygg að það sé lágt áætlað, að hér sé um 10–12% hækkun kaupgjaldsvísitölunnar að ræða. Af því má sjá að ráðstafanir ríkisstj. hafa engan árangur borið í því að rjúfa vítahring verðbólgunnar. Þvert á móti hafa þær stuðlað að því, að verðlag fer enn hækkandi og vaxandi erfiðleikar eru varðandi afkomu atvinnuveganna, og því verður enn erfiðast að leysa vandann eftir þær ráðstafanir sem nú hafa verið gerðar, en hefði verið auðveldara að þeim ógerðum.