Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) Ed. hefur gert lítils háttar breytingar á þessu frv. frá afgreiðslu þess hér síðast. Þessar breyt. eru m.a. fólgnar í því, að hv. Ed. hefur ekki getað fallizt á þá till. skólastjóra stýrimannaskólans að fella niður viss ákvæði um inntökuskilyrði í farmannadeildina. Enn fremur vill sjútvn. deildarinnar láta standa, að haldið verði áfram kennslu í þýzku, sem raunar stóð opið að gert yrði, þótt frv. hefði verið samþ. óbreytt. - Hin breyt. er í því fólgin, að sjútvn. þessarar deildar hafði lagt til, að ekki yrði lögfest að þessu sinni að fjölga kennurum í farmannadeildinni. Það hafði ekki í greinargerð fyrir þessu frv. verið gerð nein grein fyrir þessari fjölgun, og þótt sjútvn. Nd. væri kunnugt um, að þetta væri ekki raunveruleg breyting frá núverandi kennslufyrirkomulagi skólans, þá leit hún svo á, að það væri ekki ástæða til að lögfesta fjölgunina. En nú hefur Ed. lagt til, að þetta verði lögfest. Sjútvn. Nd. þykir ekki ástæða til að fara nú að gera breytingu á frv. og hrekja málið með því á milli deilda og vill leggja frv. á vald þessarar hv. deildar eins og það kom frá Ed.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. formanni sjútvn., .að við leggjum ekki til, að gerðar verði breytingar á þessu frv. En ég vil láta í ljós þá persónulegu skoðun mína, að það var ástæðulaust af Ed. að fella niður þá gr. frv., sem leyfði, að þýzkukennsla yrði felld niður. Um hitt atriðið, að lögfesta 4 fastakennara við skólann, má segja, að Ed. hafi litið öðrum augum á það atriði en við, því að í rauninni hefur þetta verið framkvæmt á þennan hátt, sem frvgr. segir, og lög í þá átt því ekki annað en staðfesting á framkvæmdinni. En mér finnst, að Ed. hefði þá átt að hafa sama hátt á hinu, að fella niður úr l., að skylt sé að kenna þýzku, því að það er ekki annað en viðurkenning á staðreynd, og þá staðreynd óskar skólastjóri að fá staðfesta. Það þarf ekki kennara til að sjá og skilja það, að í 18 mánaða skóla er ekki hægt að kenna 3 tungumál, svo að gagni megi verða. Nú er það svo í l., að það á að kenna 3 tungumál við skólann, en raunin hefur orðið sú, að þýzka hefur fallið niður, en aðeins kenndar enska og danska. Sá, sem hefur lært nokkuð í málum, veit, að í 18 mánaða skóla, þar sem kenndar eru svo tímafrekar greinar sem siglingafræði, þá er mjög erfitt að bæta þýzkunámi ofan á. Nú er meira en 7 tíma kennsla á hverjum degi, og þar af fara 2 tímar í ensku og dönsku, og má því nærri geta, að erfitt er að bæta þýzkunni við, og hæpið, að enska sé kennd nægilega. Ég ætlast ekki til, að þessi hv. deild fari að hrekja málið á milli deilda, en ég vildi aðeins vekja athygli á þeirri skoðun minni, að Ed. hafi ekki haft ástæðu til að gera þá breytingu á frv., sem hún gerði.



Herra forseti. Eftir að menntmn. hafði gefið út álit um þetta mál og gert brtt. við frv., en það var flutt af hæstv. ríkisstj., þá barst inn til n. bréf frá skólaráði barnaskólanna hér í Reykjavík, sem fjallar um málið. Aðalefni þess er það, að skólaráðið leggur til, að námsbókagjaldið verði ákveðið ekki 15 kr., eins og í frv. stendur, heldur 25 kr., og heimild verði gefin til að hækka það í 50 kr., ef námsbækur eru látnar í té vegna unglingafræðslunnar að einhverju leyti. Þessa till. rökstuddi skólaráðið í bréfi sínu með því, að útgáfukostnaður hefði aukizt mjög mikið síðan árið 1940, svo að hann megi nú teljast fjórfaldur á við það, sem þá var. Enn fremur með því, að þörf sé á að gefa út nýjar námsbækur, sem að ýmsu leyti taki hinum eldri fram, því að alltaf þurfi endurskoðunar við í þessum efnum, en ef til þess komi, hljóti útgáfa námsbókanna að kosta miklum mun meira en að endurprenta eingöngu þær námsbækur, sem nú eru notaðar. Þessu bréfi fylgdi þó engin áætlun um það, sem fyrir lægi að framkvæma á þessu sviði á næstunni, og engin nánari skilagrein heldur um ríkisútgáfuna að einu eða neinu leyti, meiri en ég hef nú greint frá, að fram er dregið í þessu bréfi. Þar sem engin áætlun liggur fyrir, og það, sem skólaráðið bendir á, liggur ekki nægilega ljóst fyrir á þessu stigi, að áliti menntmn., þá gerir n. ekki till. um að breyta frv., eins og það liggur nú fyrir, en mun á hinn bóginn gera menntmrn. nánari grein fyrir þessu nýja viðhorfi, og það m.a. með tilliti til þess, að málið á eftir að ganga gegnum hv. Ed.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta mál til athugunar, og liggur álit nefndarinnar fyrir á þskj. 241. N. leggur til, að frv. verði samþykkt, en vill gera á því nokkrar breytingar, sem eru prentaðar á þskj. 241. Fyrsta brtt. n. er á þá leið, að n. telur eðlilegt, að lög, sem sett eru um þetta efni, feli í sér heimild fyrir hreppa með fleiri en 500 íbúa til að taka upp þá skipan, sem frv. gerir ráð fyrir, en ekki að þeim verði ert að skyldu að ráða sérstakan sveitarstjóra. - Önnur brtt. er aðeins orðalagsbreyting á 2. gr. frv. og er bein afleiðing af breyt. á 1. gr. - Þriðja brtt. fjallar svo um að breyta orðalagi á 3. gr. frv., og að í stað þess, sem í frv. stendur, að ekki sé heimilt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil sveitarstjórnar né önnur ákveðin takmörk, komi, að ekki sé skylt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil sveitarstjórnar o.s.frv. N. finnst þessi breyt. eðlileg. - Í 7. gr. frv. er mælt svo fyrir, að sveitarstjórn sé heimilt að ákveða þóknun til oddvita, þegar sérstaklega stendur á, en til þess þurfi samþykki félmrh. N. leggur til, að orðin „að þar til fengnu samþykki félmrh.“ falli brott, þar eð hreppsnefnd ber ábyrgð á þóknun, sem hér um ræðir, og þar sem hún er líka greidd úr sveitarsjóði. - Fimmta brtt. n. er við 8. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir, að félmrh. hafi íhlutun um ágreining, ef upp kemur, á milli sveitarstjóra og hreppsnefndar, en n. leggur til, að þarna verði gerð breyt. á, þannig að íhlutunarvald félmrh. verði meira takmarkað en gert er ráð fyrir í frv. - Sjötta brtt. fjallar um það, að 9. gr. falli burt, en það er eðlileg afleiðing af brtt. við 1. gr., að lögin feli í sér heimild fyrir hreppa með íbúafjölda yfir 500 að taka upp það skipulag, sem hér um ræðir. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þær brtt., sem eru prentaðar á þskj. 241, nema þá sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. og er þess efnis, að sett séu l. um náttúrugripasafnið, hliðstæð l., sem gilda um önnur hliðstæð söfn. Gert er ráð fyrir í frv., að náttúrugripasafnið verði jöfnum höndum stofnun, sem vinni að söfnun og geymslu náttúrugripa, og stofnun, sem hins vegar vinnur að almennum rannsóknum á íslenzkri náttúru. Frv. gerir ráð fyrir starfskröftum sams konar og gert var í öndverðu, þegar ríkið tók við safninu. Gert er ráð fyrir, að við safnið vinni þrír sérfræðingar: dýrafræðingur, grasafræðingur og jarðfræðingur. N. hefur athugað frv. og rætt það við hæstv. menntmrh. og dr. Finn Guðmundsson, aðalstarfsmann safnsins, og eftir þessar umræður hafa nm. verið sammála um að mæla með, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og segir í áliti n. á þskj. 230.



Herra forseti. Ég hef að vísu lítið um þetta mál að segja af hálfu allshn. N. lagði til, að frv. næði fram að ganga óbreytt. - Nú sé ég, að nokkrir hv. þm. flytja hér brtt. við frv. En ég mun bíða með að gera hana að umtalsefni, þar til ég hef heyrt frá hv. flm. um ástæður fyrir þessari brtt.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því, að ég teldi nauðsyn til bera að breyta tveimur atriðum í þeim 1., sem hér er til umr. frv. um breyt. á, um kosningar til sveitar- og bæjarstjórna. Og í samræmi við það hef ég hér, ásamt hv. 1. þm. Rang. og hv. 3. landsk. þm., flutt tvær brtt. við þetta frv. - Eins og brtt., sem eru á þskj. 248, bera með sér, þá er það svo, að fyrri brtt. snýr að sveitahreppunum einum, því að samkv. lögum er það ákveðið, að hlutfallskosningar skuli ófrávíkjanlega við hafðar við kosningar sveitar- og bæjarstjórna í kaupstöðum og kauptúnum, en til þess að hlutfallskosningar eigi sér stað við sveitarstjórnarkosningar í sveitahreppum, þarf ákveðinn hluti kjósenda að krefjast þess. Og samkv. frv. er gert ráð fyrir því, eins og mun hafa verið, að til þess þurfi 1/10 hluta kjósenda, sem óski þess. Nú hefði ég að vísu helzt kosið, að afnuminn væri alveg rétturinn til þess að hafa nokkrar hlutfallskosningar við kosningu í hreppsnefndir í sveitahreppum, því að sú aðferð hefur reynzt illa þar. En til þess að gera það nú frjálslegra en svo, þá höfum við hér lagt til, að settar verði þó þrengri dyrnar fyrir þá, sem fá vilja framgengt, að hlutfallskosningar verði við hafðar við hreppsnefndarkosningar í sveitahreppum, með því að það þurfi þó 1/5 hluta kjósenda til þess að geta heimtað, að hlutfallskosningar fari þar fram. Og þetta er þá miðað við það, að víðast í sveitum eru fimm hreppsnefndarmenn, þannig að eftir þessari till. sýnist það nokkurn veginn tryggt, að þeir, sem hér er gert ráð fyrir að þurfi til að heimta hlutfallskosningu í þessu efni, komi manni að í hreppsn. Um þessa brtt. sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum. Hin brtt. okkar er miklu víðtækari að efni. Hún nær yfir allar hlutfallskosningar til sveitar- og bæjarstjórna í landinu og er um það að breyta reglunum um það, hvernig atkv. skuli tekin til greina við útreikning á atkvæðamagni einstakra manna, sem í framboði eru á hverjum lista. Og eftir okkar till. skal taka upp þá venju, sem gilt hefur við hlutfallskosningar á Alþ. um langan tíma, þannig að fyrsti maður fái 1 atkv., annar 1/2 atkv., þriðji 1/3 úr atkv. o.s.frv. Og með þeim útreikningi þarf fleiri kjósendur en hefur þurft til þess að strika út eða breyta til um röð á lista, til þess að það hafi áhrif. En það hefur komið í ljós, með þeim reglum, sem gilt hafa undanfarin ár, að þetta er svo næmt, að það þarf ekki nema örfáa menn til þess að strika út og færa til á lista, til þess að jafnvel efsti maður listans falli o.s.frv., því að eins og kunnugt er, er reglan sú, að þar, sem kjósa skal í fimm manna sveitarstjórn, eru kosnir fimm aðalmenn og fimm varamenn. Og þar er reiknað 1 atkv. fyrsta manni, öðrum manni 9/10 úr atkv. o.s.frv., og þar sem kosnir eru 15 menn í bæjarstjórn, og þá 15 varamenn, þar er fyrsta manni reiknað eitt atkv., öðrum manni 29/30 úr atkv. o.s.frv. Þetta geri ég ráð fyrir að liggi svo ljóst fyrir hv. þm., að það þurfi ekki að skýra það nánar. Og okkur flm. brtt. finnst eðlilegast, að það gildi um þessar kosningar þær venjulegu reglur, sem verið hafa um langan aldur gildandi hér í Alþ., þegar hlutfallskosning er við höfð. - Ég vænti þess, að hv. þdm. geti tekið þessum brtt. með velvilja og samþ. þær.



Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt neitt um, hvernig hv. meðnm. mínir kunna að líta á þessar brtt., því að það var nú verið rétt áðan að útbýta brtt. á þskj. 248, sem hv. þm. A-Húnv. ræddi um, og við höfum ekki átt þess kost í n. að eiga tal um hana sérstaklega. Hvað fyrra atriðið áhrærir, tölul. 1, þá sé ég, að hv. flm. brtt. vilja þrengja þar nokkuð réttinn til þess að heimta hlutfallskosningar. Má vera, að ekki sé neitt sérstaklega að athuga við það. - Um síðari tölul. brtt. er það að segja, að þar er um mjög mikla breyt. að ræða frá því, sem er, hvað gildi atkvæða snertir innbyrðis á lista. En eigi að síður má vel vera, að slík breyt., á þennan hátt sem hér er farið fram á, eigi fullan rétt á sér og mundi koma í veg fyrir þann glundroða, sem stundum hefur komið fram við kosningar einmitt út af því, hvernig háttað hefur verið um gildi atkv., sem fallið hafa á einn lista, fyrir hvern mann fyrir sig, sem á listanum er. En eftir þeirri breyt., sem þarna er lagt til að verði gerð, má náttúrlega gera ráð fyrir, að það verði tæpast breytt um röð á lista, ef slíkt kosningafyrirkomulag yrði upp tekið eins og brtt. fer fram á, því að gildi atkv., sem falla á lista, verður svo miklu minna til handa þeim mönnum, sem neðar eru á lista, heldur en efsta manninum, að a.m.k. þar, sem fjölmenni er, má telja nærri útilokað, að breyt. um röð á lista komi til með að hafa nokkra þýðingu eftir brtt. þessari. Ég vil aðeins benda á þetta. Þetta þykist ég vita að háttv. flutningsm. brtt. hafi gert sér alveg ljóst. Og ég er ekki að láta neitt í ljós um það, að þetta kunni ekki að vera réttmætt. Eitt er víst, að þær breyt., sem stundum hafa verið gerðar við kosningar í sambandi við röð á listum, hafa verið mjög varhugaverðar, og stundum - eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um - verið mjög óréttlátar. Nú hefði ég gjarnan viljað eiga þess kost að ráðfæra mig við hv. meðnm. mína, og hefði því viljað fara fram á það við hv. flm. brtt., að þeir láti bíða að láta atkv. ganga um brtt. til 3. umr. Ég skal lofa því að taka þetta mál mjög fljótlega fyrir á fundi í n., þannig að það verði ekki til hindrunar því, að málið gangi fram, þó að þetta væri gert. Málið er nú hér í síðari d., og þó að frv. yrði breytt hér, þá gefst vafalaust nægur tími til þess að koma málinu til hv. Ed. og útkljá meðferð þess þar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. frsm. fyrir velviljaðar undirtektir undir þessa brtt. okkar á þskj. 248. En ég vil taka fram út af því, sem hann sagði um breyt. á lista, að það er náttúrlega allt of sterkt að orði kveðið hjá hv. frsm., að okkar brtt., ef samþ. væri, mundi hafa það í för með sér að breyt. eða útstrikanir á lista gætu ekki haft áhrif. En brtt. miðar þó beinlínis að því, að það þurfi fleiri kjósendur til að strika út af lista eða færa til á honum heldur en nú þarf, til þess að það komi til með að hafa áhrif. Viðvíkjandi þeirri ósk hv. frsm., að við flm. brtt. féllumst á að láta atkvgr. um þessa brtt. fara fram við 3. umr., þá hef ég að vísu ekki borið mig saman við mína meðflm. um það, en mér fyrir mitt leyti þykir sjálfsagt að verða við þeirri ósk, af því að n. vill athuga brtt. áður en atkv. fara fram um hana, og vonast ég til, að það þurfi ekki að tefja málið.



Herra forseti. Það er í fyrsta lagi viðvíkjandi sjálfri meðferð þessa máls og út af þeim tilmælum sem komið hafa frá hv. frsm. og form. allshn. Ég vildi leyfa mér að fara fram á, að frekar yrði þessari umr. frestað og n. fengi tækifæri til þess að athuga þessa till. og atkv. færu svo fram um þessa brtt. við 2. umr. Þetta frv. er um breyt. á kosningal. Það er í seinni d., og ef atkv. um eins veigamikla breyt. á l. eins og hér er um að ræða í þessari brtt. ættu ekki að fara fram fyrr en við lok 3. umr. í seinni d., meðan enginn maður veit, hvernig sú atkvgr. muni fara, þá er það ákaflega léleg meðhöndlan á þetta veigamikilli brtt. að láta ekki atkv. um hana verða fyrr en við síðustu umr. í seinni d. og láta svo frv. ganga til einnar umr. Ég álít heppilegra, til þess að fá góða athugun á þessu máli, að umr. um það yrði nú frestað, til þess að n. fengi tækifæri til þess að athuga brtt., því að þær eru miklu veigameiri en frv. sjálft. Því að það er eitt, sem gefið er, að eigi að fara að róta verulega við kosningal., þá koma auðvitað fleiri brtt. fram en þessi. Það hefur yfirleitt verið þannig, að kosningal. hafa verið löggjöf, sem menn hafa ekki gjarnan viljað róta mikið við, nema eitthvað sérstakt stæði til. Og ef verulega efnisbreyt. á að gera á kosningal., munu vafalaust koma fram a.m.k. fleiri brtt. Hitt er annað mál, að sú breyt., sem kom fram till. um í frv. sjálfu, er ekki það veigamikil, að hún er í raun og veru eins konar leiðrétting að fenginni reynslu. En viðvíkjandi brtt. sjálfum, þá vil ég fara um þær nokkrum orðum. - Þá er það fyrst 1. brtt. á þskj. 248. Hv. þm. A-Húnv. sagði réttilega, að það að heimta að 1/5 hluti kjósenda þyrfti að fara fram á hlutfallskosningu, mundi í ýmsum hreppum þýða það, að álíka margir þyrftu að fara fram á hlutfallskosningu eins og mundi nægja til að kjósa einn fulltrúa. En það þýðir, að allir þeir, sem þennan lista kjósa, yrðu að gefa upp nöfn sín, en með því móti er raunar verið að afnema leynilega kosningu. Það er verið að gefa meiri hlutanum vald til að vita nöfn allra þeirra, er minni hlutanum fylgja að málum. Við skulum hugsa okkur hrepp, þar sem bæði eru ríkir og fátækir bændur, eins og er í öllum hreppum, og að skiptin innan hreppsins fari eftir efnahag. Efnuðu bændurnir sitja í hreppsnefnd og hafa setið þar 10–20 ár og ráðið öllu í hreppnum og telja sig hafa rétt til að sitja þar áfram. En nú vilja fátæku bændurnir og húsmenn gjarnan koma manni í hreppsnefnd til að berjast fyrir sínum málum, sem þeim finnst að hinir efnaðri bændur hafi ekki gefið fullan gaum. Nú voru lögin um hlutfallskosningu og leynilega atkvæðagreiðslu sett til verndar hinum smáu, sem vilja ekki þurfa að gefa upp, hverja þeir kjósi. En ákvæðið um leynilega kosningu hefur alls staðar mætt andstöðu af hendi hinna efnuðu, því að með því móti misstu þeir mikið af valdi sínu yfir hinum snauðu. Þetta mundi þýða, að hver maður, sem vildi knýja fram lista, sem væri öðruvísi en venja væri í hreppnum, yrði að safna öllum þeim saman, sem með honum stæðu og væru gegn hinni gömlu hreppsnefnd, og þeir yrðu að skrifa upp nöfn sín til að knýja fram hlutfallskosningu. Kosningin er því með þessu móti ekki lengur leynileg, heldur opinber. Þetta er því í fullkominni mótsetningu við anda kosningalaganna og stjórnarskrárinnar. Í fjölmennum kjördæmum er fjölda meðmælenda með listum mjög stillt í hóf, og mega - að ég held - ekki vera fleiri en um 200 manns við hvern lista. Þetta er gert til þess, að kjósendur opinberi ekki, hvern þeir kjósi, eða hægt sé að knýja menn til slíkrar opinberunar á því, hvern þeir kjósi. Við, sem þekktum til í sumum sveitahreppum á árunum 1930 og 1931, þegar voldugir kaupmenn og kaupfélög höfðu ráð bænda algerlega í sínum höndum, skiljum, hvaða þýðingu þetta ákvæði getur haft. Halda menn, að það hefði verið þægilegt fyrir þá, sem hefðu viljað koma á hlutfallskosningu og áttu ef til vill allt sitt ráð undir þessum voldugu aðilum, að þurfa að safna saman öllum þeim, er sama sinnis voru, ef til vill þeim snauðustu, og láta koma opinberlega fram, hvar þeir stæðu og hvern þeir mundu kjósa? Svona ráðstafanir eru því til þess eins að gera mönnum erfiðara fyrir með að láta í ljós sannfæringu sína, ef þeir af þeim ástæðum óska eftir að verða fyrir sem minnstum búsifjum. Ég held því, að sízt séu tímar nú til slíkra breytinga. Það hefði verið sök sér á þeim tímum, þegar nóg var um atvinnu og menn áttu inneignir hjá verzlunum þeim, er þeir skiptu við. En nú þegar bændur eru farnir að skulda að nýju hjá kaupfélögunum og þeir fátæku eiga margir hverjir undir högg að sækja um úttekt, þá á Alþingi ekki að þrengja kost hinna smæstu af þegnunum. Ég held því, að till. sem þessi sé í mótsetningu við lýðræði það, sem við búum við og kostað hefur svo langa og harða baráttu að fá, m.a. við hina efnaðri bændur, sem staðið hafa gegn slíkum réttarbótum fyrir hina fátækari. Ég held því, að það sé ákaflega misráðið að breyta þessu núna, og vildi mælast til, að hv. allshn. athugaði þetta mál mjög gaumgæfilega nú við 2. umr. - Ég vil geta þess nú, af því að það er stundum sagt, að það trufli gott og gamalt samkomulag í hreppsnefndum og innleiði þar flokkabaráttuna í landinu, ef hlutfallskosningu er komið þar á, að það þarf ekki að vera, að það sé neinn hinna fjögurra pólitísku flokka, sem vill koma upp hlutfallskosningu á hinum ýmsu stöðum, heldur einstakir hópar kjósenda, og það hefur sýnt sig, að það er víða hið undarlegasta sambland manna, sem stendur saman að slíkum listum, og flokkaforustan hér í Reykjavík hefur oft og tíðum ekki haft hugmynd um pólitísk sjónarmið fylgismanna hinna ýmsu lista úti á landi. Hér er því aðeins verið að gefa mönnum kost á að hópa sig saman á eðlilegan hátt um sín hagsmunamál, án þess að það séu endilega flokkspólitísk sjónarmið, sem þar koma til greina. Þá er það síðari brtt. Það er auðvitað principmál, hve langt skal gengið í því að gera miðstjórnir eða flokksstjórnir alvaldar eða hve mikið af rétti hins almenna kjósanda þeim sé gefið í hendur. Ég vil því spyrja hv. þm., hvort þeim finnist ekki almennt, að vald flokka og flokksstjórna sé orðið nokkuð mikið hér í okkar landi. Mitt álit er það, að flokksvaldið sé orðið alveg sérstaklega mikið í landinu og að þeir flokkar, sem þegar hafa öðlazt þetta vald, megi alvarlega gæta að sér, hvernig þeir meðhöndli þetta mikla vald, þannig að þeir gangi ekki á rétt kjósendanna stjórnarfarslega séð. Þar á ég ekki við, hvernig þeir leggja á skatta eða önnur slík framkvæmdamál, heldur að þeir rýri ekki um of hlut hinna almennu kjósenda til að hafa áhrif á stjórn landsins í heild. Það er t.d. hægt að gera þá breytingu á kosningalögunum, að vald flokksstjórnanna verði það mikið, að einstaklingar geti ekki reist rönd við því. Ég held, að þróunin í þessum málum sé sú, að vald flokksstjórnanna yfir kjósendum og yfir þm. sjálfum fari nú mjög í vöxt og sé jafnframt að safnast á örfáar hendur. Ég held því, að Alþ. sem fulltrúi kjósendanna í landinu verði mjög að gæta að sér um það, hve langt það fer í þessum efnum. Við vitum, að það hefur verið uppi mikil óánægja hjá borgurunum, ekki sízt hinum íhaldssamari, yfir flokkavaldinu. Reynt hefur verið að mynda samtök manna, sem hafa viljað rýra þetta vald og auka vald hinna almennu borgara til íhlutunar um þessi mál. Þessi samtök hafa mörg verið hin undarlegustu að samsetningu, en þau eiga sammerkt í því, að þau hafa orðið skammlíf. Þau hafa ekki getað haldið úti dagblaði, en það er vitað mál, að slíkt er lífsskilyrði fyrir hvern flokk, en til þess þarf mikið fjármagn, svo að slík félagssamtök verða að hafa að baki sér mikið fjármagn. Auk þess þarf blað nokkurn tíma til að öðlast verulega útbreiðslu, en flokkar þeir, sem nú eru í landinu, hafa yfir að ráða áratuga gömlum dagblöðum, sem náð hafa mikilli útbreiðslu. Ástandið hér er því slíkt, að það má teljast nær ómögulegt að mynda hér nýjan stjórnmálaflokk, a.m.k. flokk, sem ætlaði nokkuð að láta til sín taka. Einstaklingur eða einstaklingar, sem ættu dagblað, gætu að vísu myndað um það sérstakan flokk, en hann mundi aldrei verða langlífur, svo að það má teljast faktískt ómögulegt að mynda hér nýjan flokk, a.m.k. eins og nú horfir málum. Þannig hafa þeir fjórir flokkar, sem nú eru í landinu, eins konar einokunaraðstöðu gagnvart kjósendum. Ég vil minna hv. þm. á það, að eitt af því, sem notað er skæðast gegn þingræði og lýðræði, er það, að flokksraáðið sé of mikið og ofbjóði einstaklingunum, og þar, sem tekizt hefur að skapa fasistum fylgi, er það á þessum grundvelli. Ég held því, að Alþingi eigi að gá vel að því, að flokkarnir misnoti ekki það vald, sem þeir hafa. - Hvað þýðir svo þessi síðari brtt. á þskj. 248? Hún þýðir nokkurn veginn, að bönnuð sé breyting á lista, sem flokksstjórnin kemur sér niður á. Hún þýðir aukningu á valdi flokksstjórnarinnar. Þegar stillt er upp lista til bæjar- eða sveitarstjórnarkosninga, fara oftast fram umræður áður um skipun listans, og verður þá oft ágreiningur um ýmis atriði, en meiri hlutinn ákveður svo, hvernig listinn sé skipaður. Er nú réttmætt eða ekki, að hinn almenni kjósandi hafi rétt til að breyta listanum og þar með ákvörðun meiri hluta þess, er sá um uppstillingu listans? Nú er það svo, að þegar gengið er frá listanum, þá hefur flokksstjórnin venjulega haft aðstæður til að skilja þá frá, sem hún hefur ekki velþóknun á, þannig að listi sá, sem flokksstjórnin leggur blessun sína yfir, er venjulega mjög heilsteyptur. Og þó að prófkosningar fari fram, þá er það ekki einhlítt, því að fáir flokkar eru svo vel skipulagðir, að allmargir kjósendur komi þar hvergi nærri og hafi því engin áhrif haft um skipun manna á lista þann, sem þeir þó ætla að fylgja að málum. Hvers vegna má þá ekki leyfa þessu fólki að láta í ljós sína skoðun? Það var sagt hér við 1. umr., að ekki þyrfti nema tiltölulega fáa kjósendur til að breyta röð manna á lista. Þetta er alveg rétt, en ef slík breyting er sett í gang, þá þarf heldur ekki nema fáa af fylgismönnum flokksstjórnarinnar til að gera þær gagnráðstafanir, sem að gagni kæmu, og hún hefur að því leyti mun betri aðstöðu, að hún hefur hið „centraliseraða“ vald flokksins með höndum. Ég held þess vegna, að við ættum ekki að gera þessa breytingu, sem hér er lagt til. Við ættum ekki að auka vald flokksstjórnanna frá því, sem nú er; það er nú almennt svo mikið, að ég held, að það sé ástæðulaust fyrir þær að kvarta undan því, að þær hafi ekki nú þegar nægilegt vald yfir kjósendum. Ég held því, að rétt sé að hafa þennan ventil, þennan breytingarmöguleika fyrir almenna kjósendur, þar sem þeir hafa hvort sem er ekki of mikið um þessi mál að segja samkvæmt stjórnarskránni og kosningalögunum. Ég vildi því mjög eindregið óska þess, ef hv. flm. að till. á þskj. 248 hefðu ekkert á móti því, að málinu yrði nú frestað við 2. umr. og atkvæði látin ganga um brtt. við þessa umr. Það verður að hafa í huga, að hér er um mjög þýðingarmiklar till. að ræða og nú er komið fram í 2. umr. í síðari deild. Það er því engin hætta á, að málið dagi uppi, þó að því verði nú frestað, en aftur á móti mjög þýðingarmikið, að þm. gefist kostur á að athuga brtt. þær, sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Frv. þessu, sem hér liggur fyrir, um breyt. á h nr. 53 27. júní 1921, um hvíldartíma háseta á íslenzkum botnvörpuskipum, og á l. nr. 45 7. maí 1928, um breyt. á þeim l., var vísað til sjútvn. ásamt öðru frv., um lengingu hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum, efnislega að mestu samhljóða þessu frv. Við afgreiðslu málsins var það frv. lagt til grundvallar, sem fyrr var útbýtt í þinginn, þ. e. a. s. þetta frv. Samkomulag hefur ekki orðið innan n. um afgreiðslu málsins; minni hl., hv. 2. landsk. þm., mælir með samþykkt frv., en meiri hl. leggur til, að frv. sé afgr. með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: „Þar sem Alþingi hefur þegar sett lög um lágmarks hvíldartíma háseta á botnvörpuskipum og aðilar hafa nýlega orðið ásáttir um að gera nánari ákvörðun hvíldartímans að samningsatriði, telur deildin ekki rétt að svo stöddu, að ríkisvaldið hafi frekari afskipti af þessu máli, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“