Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Með samþykkt sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986, var gerð sú veigamikla breyting á skipan sveitarstjórnarmála að sýslunefndir voru lagðar niður. Þessi breyting felur m.a. í sér að réttarstaða allra sveitarfélaga verður sú sama samkvæmt sveitarstjórnarlögunum, hvort sem þau nefnast kaupstaður, bær eða hreppur, en samkvæmt eldri sveitarstjórnarlögum er réttarstaða hreppanna frábrugðin stöðu kaupstaðanna að því leyti að sýslunefndum var m.a. ætlað að hafa umsjón með störfum hreppsnefnda. Í bráðabirgðaákvæði í sveitarstjórnarlögum var svo fyrir mælt að sýslunefndir skyldu kosnar á árinu 1986 og færu með umboð þar til sveitarstjórnir eða byggðasamlög gætu tekið við verkefnum þeirra, þó ekki lengur en til 31. des. 1988. Skv. 6. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986, skulu lögbundin verkefni sýslunefnda falla til sveitarfélaga sem síðan skulu setja á stofn héraðsnefndir eða byggðasamlög til að annast framkvæmd þeirra að svo miklu leyti sem nauðsynlegt er að hafa samvinnu um verkefnin. Fyrr á þessu ári skilaði áliti sínu nefnd sem falið var að gera tillögur að reglum um flutning verkefna og önnur skil af hálfu sýslufélaga til sveitarfélaga og héraðsnefnda. Í þessu áliti var einnig að finna tillögur nefndarinnar um breytingar á lögum og lagaákvæðum sem varða sýslufélög, sýslunefndir og sýslusjóði. Tillögur þessar fólu í sér breytingar til samræmis við ákvæði sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986. Þar sem lög þau sem lagt var til að breytt yrði heyra undir hin ýmsu ráðuneyti var sl. vor sent bréf til allra hlutaðeigandi ráðuneyta með ósk um að þau fjölluðu um fram komnar tillögur. Í stuttu máli má segja að í frv. sé gengið út frá því að hvarvetna verði settar á stofn héraðsnefndir í samræmi við ákvæði 6. gr. sveitarstjórnarlaga. Í mörgum tilvikum er þannig lagt til að héraðsnefndir eða byggðasamlög komi í stað sýslunefnda og héraðssjóður í stað sýslusjóðs, en á öðrum sviðum hefur þótt eðlilegra að sveitarstjórnir og sveitarsjóðir leystu sýslunefndir eða sýslusjóði af hólmi. Í örfáum tilvikum er þó gert ráð fyrir því að sýslumenn komi í stað sýslunefnda. Þá þykir rétt að vekja athygli á því að í frv. er einnig að finna tillögur um niðurfellingu ýmissa lagaákvæða sem talið er að ekki eigi lengur við með hliðsjón af breyttri skipan sveitarstjórnarmála. Sama á við um ýmis gömul lög og úrelt. Hér er því um að ræða talsverða lagahreinsun. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 86/1988, eins og það liggur fyrir á þskj. 324. Efni þessa frv. er að opna fyrir möguleika í félagslegum kaupleiguíbúðum líkt og í almennum kaupleiguíbúðum, leigu með kaupum á eignarhluta í íbúð sem tryggi fólki öruggan afnotarétt af íbúðinni. Hér er um að ræða að leigjendur í félagslegum kaupleiguíbúðum eigi þess kost að kaupa sér 15% hlutareign í íbúðinni sem veiti ótímabundinn afnotarétt af henni. Í almennum kaupleiguíbúðum er nú heimilt að bjóða kaupleiguíbúðir á þeim forsendum að leigjendur kaupi skuldabréf framkvæmdaaðila og eignist 30% hlut í íbúðinni. Þegar um er að ræða aldraða eða öryrkja er heimilt að selja 15% hlut í eigninni. Hlutareign var hins vegar ekki lögfest í félagslega hluta kaupleigukerfisins. Nú hafa húsnæðissamvinnufélög og ýmis félagasamtök sem starfa að húsnæðismálum með það að markmiði að eiga og reka leiguhúsnæði í þágu félagsmanna sinna óskað eftir því við stjórnvöld að heimilað verði að leigjendur í félagslegum kaupleiguíbúðum eigi þess kost að kaupa sér 15% hlutareign í kaupleiguíbúð sem veiti ótímabundinn afnotarétt af henni. Þó æskilegt hefði verið að slík breyting sem hér er nú gerð hefði fylgt heildarendurskoðun á félagslega hluta húsnæðislánakerfisins sem nú stendur fyrir dyrum vil ég vænta þess að sú breyting sem hér er lögð til nái fram að ganga, en þessi breyting skiptir miklu máli fyrir láglaunafólk sem er undir tekjumörkum sem tilskilin eru í félagslega íbúðakerfinu. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa fleiri orð um frv. Ég met það svo að það sé mjög brýnt að efla möguleika félagasamtaka sem að húsnæðismálum starfa til að koma á fót leiguhúsnæði með hlutareign í félagslega kerfinu. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Vegna frv. sem er til umræðu er ástæða til að ræða hér nokkuð um húsnæðismál almennt. 

Hvaða siðir eru það?

Vill hæstv. menntmrh. kannski ná í Dagblaðið fyrir mig svo að ég geti lesið það fyrir hann sem þar stendur.

Hvaða dagblað er það?

Það er DV, Dagblaðið Vísir. 

Þarf hv. þm. að sækja skoðun á þessu máli í Dagblaðið?

Virðulegi forseti, ef hv. þm. þurfa að fá að tala held ég að rétt sé að þeir biðji um orðið á eftir mér. Ég held að hv. þm. Skúla Alexanderssyni sé orðið brátt í brók að komast hér upp í stólinn. Ég ætla nú að leyfa mér að . . .

Ég ætla að lesa það fyrst.

Hæstv. ráðherra verður að vita hvað ég ætla að lesa.

Ég ætla aðeins að gá í blaðið.

Ég hef nógan tíma. Eigum við ekki að halda þessum samræðum áfram? Þetta er náttúrlega mjög athyglisvert að þingmenn mega ekki standa hér upp, ekki einu sinni til þess að kynna afstöðu sína til stjórnarfrv. án þess að þingmenn sem styðja núv. stjórn fari að grípa fram í. Þeim líður greinilega mjög illa yfir því að við sem erum í stjórnarandstöðu skulum yfirleitt taka til máls.  Varðandi þetta mál er þetta að sjálfsögðu mjög athyglisvert og kemur auðvitað til greina að skoða það með jákvæðum huga. Þetta er nýtt form sem þarf náttúrlega að sanna sitt ágæti og það hefur verið farið varlega af stað eins og efni standa til. Það á eftir að koma í ljós hvort fólk sé ánægt með þetta fyrirkomulag og tekur auðvitað nokkur ár, en þetta er samt greinilega mál sem snertir það marga og, eins og ráðherra sagði réttilega, kemur sérstaklega við sögu hjá láglaunafólki þannig að Sjálfstfl. verður auðvitað að skoða þetta með jákvæðum huga. Það er annað sem ég hefði áhuga fyrir að ræða sem er þessu auðvitað nátengt. Það hefði verið nauðsynlegt og æskilegt að við þingmenn hefðum fengið upplýsingar um stöðu mála almennt hjá Húsnæðisstofnun ríkisins, þ.e. hvernig stofnuninni hefur tekist að þjóna sínum tilgangi og hvort þau lög sem sett voru á síðasta þingi hafi skilað tilætluðum árangri. Það væri mjög æskilegt og nauðsynlegt að hæstv. félmrh. upplýsti okkur þingmenn um það hvernig staðan er með tilliti til afgreiðslu lána. Eins væri mjög æskilegt að fá að vita hvernig hæstv. ráðherra og stofnuninni hefur tekist að afla fjár til að mæta þeirri eftirspurn og þeirri þörf sem er á þessu sviði. Þá væri einnig æskilegt, ef hægt væri, að hæstv. ráðherra upplýsti okkur um það hvernig lífeyrissjóðirnir hafi staðið í skilum í sambandi við þau ákvæði laga sem gera ráð fyrir að þeir kaupi fyrir 55% af árlegu ráðstöfunarfé skuldabréf Húsnæðisstofnunar. Þetta eru atriði sem er mjög þýðingarmikið að fá upplýst og ég veit að hæstv. félmrh. mun örugglega gera það hér á eftir. Þessu tengt kemur auðvitað einnig annað inn í myndina í sambandi við húsnæðismál, og það er að þótt þetta frv. sem hér liggur fyrir hafi mikla þýðingu fyrir láglaunafólk má ekki gleyma því að húsnæðismál snúa að öðrum en bara láglaunafólki. Það er að sjálfsögðu millitekjufólk líka, náttúrlega er meginþorri manna í þeim hópi sem flokkast undir að vera millitekjufólk. Svo er auðvitað hátekjufólk. Það þarf víst ekki að hugsa um það, en alla vega varðandi millitekjufólk er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því hver staða þess og einnig láglaunafólks getur orðið í þeirri þróun sem er að eiga sér stað núna síðustu daga og síðustu vikur sem er fólgin í þeirri stefnu núv. ríkisstjórnar að stórauka skattaálögur á launafólk almennt. Það er þess vegna, finnst okkur sumum, þversögn fólgin í því að á sama tíma og við erum að reyna að laga til og gera fólki auðveldara að eignast íbúðir eða húsnæði skuli sérstaklega einn stjórnarflokkur, sem hæstv. ráðherra tilheyrir, Alþfl., ekki hafi gætt þess sem skyldi í sambandi við þá skattastefnu sem núv. ríkisstjórn rekur. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að það eru þrjú atriði sérstaklega sem geta haft mjög neikvæð áhrif --- og ekki geta, heldur munu hafa mjög neikvæð áhrif --- á stöðu launafólks í sambandi við viðleitni þess til að eignast eigin íbúð. Ég vil nefna sérstaklega, í fyrsta lagi, að á sama tíma og verið er, samkvæmt þessu frv. og samkvæmt því sem hæstv. ráðherra segir sjálfur, að reyna að auðvelda fólki að eignast íbúðarhúsnæði er núv. ríkisstjórn að gera það erfiðara fyrir fólk almennt og sérstaklega ungt fólk að eignast íbúðir með þeirri skattastefnu sem ríkisstjórnin rekur. Ég minni á það að fyrir þinginu liggur frv. til laga um vörugjald sem felur í sér verulega aukningu á kostnaði við byggingu íbúða og húsnæðis. Þetta gjald, vörugjaldið, á byggingarefni, húsgögn og fleira, hlýtur að koma mjög þungt niður á sérstaklega lágtekjufólki og millitekjufólki. Þá er það annað atriði sem er fólgið í því að hækka á tekjuskatta. Ungt fólk sem vill leggja hart að sér og afla mikilla tekna til þess að greiða niður kostnað vegna íbúðamála getur lent í þessari hækkun og það er auðvitað íþyngjandi atriði. Þá er það þriðja atriðið sem lýtur að skattlagningu í sambandi við veðdeildir. Húsnæðisstofnun er stærsti aðilinn í því máli, í veðdeild Landsbanka Íslands, þannig að í þessu felst líka ákveðin íþynging hjá sérstaklega yngra fólki og öðrum sem þurfa að eignast íbúð eða húsnæði. Allt þetta felur það í sér að þessi skattastefna er til hins verra og vinnur eiginlega gegn tilgangi frv. sem hæstv. ráðherra var að kynna áðan og ber að harma það að sjálfsögðu. Ég efast ekki um að hæstv. ráðherra tekur undir þessi atriði með mér, að ekki megi vera með íþyngjandi skattastefnu á sama tíma sem verið er að reyna að auðvelda fólki að eignast íbúð. Þegar skattastefna núv. ríkisstjórnar er skoðuð í heild, og sérstaklega með tilliti til þess frv. sem lýtur að tekju- og eignarskatti, sést m.a., ef við tökum einstætt foreldri, að ef maður gerði ráð fyrir að einstætt foreldri, sem er ekkert óalgengt, væri í skuldlausri íbúð sem mætti meta á svona 6 1 / 2 millj. og viðkomandi ætti líka t.d. bifreið sem væri ekki metin á meira en hálfa millj. felst það í stefnu núv. ríkisstjórnar í sambandi við frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt að einstætt foreldri sem svona væri ástatt um mundi þurfa að greiða hvorki meira né minna en 17 þús. kr. á mánuði í eignarskatt og fasteignagjöld. Þetta eru verulegar upphæðir fyrir láglaunafólk og millitekjufólk. Þetta eru verulegar upphæðir fyrir einstætt foreldri að þurfa að inna af hendi, 17 þús. kr. Þetta er mun hærra en er í núgildandi lögum svo að ekki sé meira sagt. Varðandi það atriði þegar hæstv. menntmrh. greip fram í fyrir ræðumanni í upphafi ræðunnar og þingmenn stjórnarinnar --- hv. þm. Eiður Guðnason er farinn, enda er hv. þm. mjög vanstilltur þessa dagana --- en það sem ég ætlaði að leyfa mér að lesa upp í sambandi við það hvernig hv. þm., stjórnarstuðningsmenn, haga sér þessa dagana og sumir ráðherra er smákafli um afstöðu þjóðarinnar, fólks almennt, til þingmanna til þess að sýna hv. þingmönnum á hvaða stigi við erum raunverulega staddir og ég veit að hæstv. menntmrh. vill ekki fá þann stimpil sem stendur hér frá einum lesanda DV þar sem hann er að skrifa um stöðu Alþingis og ráðherra almennt. Það getur vel verið að menn séu orðnir svo öruggir í valdinu og öruggir um það að sitja hér ár eftir ár og þing eftir þing að það skipti þá engu máli hvað þjóðin segir á hverjum tíma. Eitt lesendabréf snertir kannski ekki atvinnustjórnmálamenn svo mjög. Þeir geta setið áfram og spilað með þjóðina eins og hér kemur fram í lesendabréfi og ég ætla að leyfa mér að lesa það fyrir hv. þingmenn til að sýna þeim hvert álit almennings er á því hvernig stjórnmálamenn haga sér almennt og margir hv. þm., því miður.

Betra að lesa upp úr Mogganum.

Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. þm. að huga nokkuð að því sem kemur fram í þessu bréfi og ég ætla að lesa hér kafla úr þessu lesendabréfi í DV sem birtist í dag, 21. des., en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hvernig ná má meirihlutastjórn: Þeir spila um þjóðina.`` Síðan segir, og lesandinn heitir Kristinn Einarsson: ,,Í hinum frábæra danska sjónvarpsmyndaflokki Matador, sem sýndur er á sunnudagskvöldum í sjónvarpinu, bar það m.a. til tíðinda að innan bankastjórafjölskyldunnar, sem er helsta fólkið til umfjöllunar, er farið að ,,spila um`` ráðskonuna sem er jafnframt frábær matreiðslumaður og hafði verið í þjónustu fjölskyldunnar í 17 ár. Þetta atvik . . . `` 

Ræðumaður grípur oft fram í.

Síðan vil ég, með leyfi forseta, lesa áfram úr umræddu bréfi, en þar segir þessi ágæti bréfritari, Kristinn Einarsson: ,,Þetta atvik flaug mér í hug þegar ég fór að hugleiða viðtal við þrjá kunna stjórnmálamenn þetta sama kvöld í sjónvarpsfréttum, utanrrh., formann Borgaraflokksins og varaformann hans. [Hann mun víst vera orðinn formaður núna.] Hafi menn einhvern tíma spilað með fólk var það þarna í þessum viðtölum. Réttara sagt töluðu þeir eins og þeir væru að spila um þjóðina, en ekki með hana, svo öruggir voru þeir um að fólk tryði því sem þeir sögðu. Þeir fullyrtu að í viðræðum sínum hefðu þeir ekki minnst á stjórnmál, það væri öðru nær. Maður roðnar nú bara af blygðun yfir því að hér skuli tala menn sem hafa verið í framboði í stjórnmálum. Auðvitað snúast viðræður um sendiherrastarf formanns Borgaraflokksins um stjórnmál og ekkert annað. --- En þegar varaformaður flokksins, Júlíus Sólnes, fór að ræða um að flokkur hans væri tilbúinn til viðræðna við hvaða flokk sem væri um aðild að stjórnarsamstarfi, þá fyrst blöskraði manni.`` Ég skal nú sleppa næsta kafla, en vil síðan lesa niðurlag þessa bréfs, en þar segir svo, með leyfi forseta.

Slitnar þá ekki samhengið í þessu?


             Nú, það er sjálfsagt að ég lesi þetta fyrir hv. þm. ef þeir vilja heyra bréfið í heild. Ég vil þá, með leyfi forseta, halda áfram þar sem ég endaði áðan. En svo segir: ,,Er í bígerð að endurbæta þessa ríkisstjórn sem nú situr eða mynda aðra án kosninga? Ég veit ekki til þess. --- Það vita allir að þessi ríkisstjórn svindlaði sér inn á þjóðina [Þess vegna er þetta óþol í hv. stjórnarþm. sem hér eru í þessum sal.] án kosninga og staðhæfði við forseta að meiri hluti mundi finnast á Alþingi. Sá meiri hluti hefur ekki enn fundist [(Gripið fram í.) Hv. þm. Jóhann Einvarðsson virðist hafa fundið þennan meiri hluta og það kemur þá vonandi fram, en við skulum halda áfram.] utan að vænst er stuðnings Borgaraflokksins eða aðila innan hans þegar búið er að semja við formanninn um að fara af vettvangi.`` Það mun víst vera hv. þm. Albert Guðmundsson. Síðan segir bréfritari og það kannski skiptir máli fyrir hv. þm. að hlusta á niðurlagið: ,,Mest er ég undrandi á því að fólk skuli ekki sjá þessa einstöku en ósvífnu brellu sem þessir menn skella framan í þjóðina. Ef forseti lýðveldisins kyngir því að sjá meirihlutaríkisstjórn með þessum hætti má eins gefa lýðræði hér upp á bátinn. --- Það verður ekkert liðið að lappað verði upp á núv. ríkisstjórn með viðbótarráðherrum. Héðan af er ekkert sem getur breytt stöðunni nema kosningar.`` Þetta leyfir kjósandi sér að segja í lesendabréfi. Ég vona að aðallinn á hinu háa Alþingi, hv. þm., þoli það að fólk úti í bæ hafi skoðanir á því hvernig þeir haga sér og hvernig þetta lið er að verða sem skipar meiri hlutann á bak við núverandi ríkisstjórn.

Meiri hlutann, já.


             Ég verð að segja það eins og er að það er orðið ansi illa farið fyrir ykkur, ágætu þm., ef þið þolið það ekki að almenningur segi álit sitt og skoðanir á ykkur. En það getur vel verið að þið í hroka ykkar, sumir, þurfið ekkert á því að halda að fólk tali til ykkar. Þið komið bara aftur og talið í hring og talið í gegnum sjálfa ykkur og kyngið því. Það sem sagt var í gær passar ekki í dag. Það getur vel verið að það passi vel, en það passar ekki hinum almenna borgara og fólkinu í landinu þegar til lengdar lætur, enda sé ég að hæstv. menntmrh. gerir sér grein fyrir þessu og er hættur að grípa fram í fyrir ræðumanni.  Ég vildi nota tækifærið, virðulegi forseti, til þess að koma þessum atriðum að þar sem hæstv. félmrh. er staddur hér og ég vænti þess að hún muni upplýsa okkur um þau atriði og spurningar sem ég lagði fyrir hana og enn fremur hljóti hæstv. ráðherra að koma inn á þessi atriði sem varða aukna skattlagningu sem mun koma sérstaklega illa niður á láglaunafólki og millitekjufólki ef frv. til laga um tekju- og eignarskatt verður samþykkt á núverandi þingi eins og það liggur fyrir í Nd. sem við í Ed. munum væntanlega reyna að hafa áhrif á og breyta til hins betra.

Halldór Blöndal Virðulegi forseti. Það er ekki vonum fyrr sem tækifæri gefst hér í deildinni til þess að ræða húsnæðismálin og það mikla öngþveiti sem þau hafa komist í og er vaxandi. Við sem hlýddum á hæstv. félmrh. meðan hann var þm. höfðum satt að segja búist við því að stórstígar framfarir yrðu fram undan nú þegar þm. settist í sæti húsnæðisráðherra og að húsnæðisráðherrann mundi gera einhverja tilraun til þess að standa við hin stóru orðin svo dómharður sem þessi hæstv. ráðherra var, meðan hann var þm., um forvera sinn, 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánsson. Ég veit satt að segja ekki hvar maður á að byrja. Það er kannski freistandi að byrja á þeim punkti hvort hæstv. félmrh. hafi eitthvað meint með því meðan hann var þm. þegar hann talaði um að þetta húsnæðiskerfi væri sprungið. Ef við drögum þá ályktun að hugur hafi fylgt máli á þeim tíma og reynum síðan að meta verk húsnæðisráðherrans eftir að hann settist í sæti félmrh. er augljóst að hann hefur ekki haft afl til að koma fram þeim umbótum sem honum bjuggu í brjósti meðan hann var þm. eða þá að þm. hafi skipt um skoðun þegar hann var orðinn að ráðherra. A.m.k. er það víst að hann hefur söðlað um með þeim hætti að húsnæðismálin eru nú í meira öngþveiti en nokkru sinni fyrr og vaxandi öngþveiti vegna þess að húsnæðislöggjöfin eins og hún er núna, ef hún er borin saman við skattalöggjöfina, hlýtur óhjákvæmilega að leiða til mjög vaxandi mismununar milli þegnanna á margvíslegan hátt, bæði varðandi þau lán og lánskjör sem notendur húsnæðis eiga kost á frá hinu opinbera og líka vegna þess að þannig er haldið á skattamálunum að sú mismunun margfaldast í gegnum skattakerfið. Það er þess vegna deginum ljósara að það er ekki vonum fyrr að okkur gefist tækifæri til þess að tala um húsnæðiskerfið í heild sinni en núna. Ég hafði satt að segja búist við því að það hefði getað orðið í sambandi við frv. til lánsfjárlaga en formaður fjh.- og viðskn. hefur kosið að draga það á langinn eða slá því á frest að fulltrúar byggingarsjóðanna komi á fund fjh.- og viðskn. þannig að okkur hefur ekki unnist tími til þess að ræða þau mál út við fulltrúa Húsnæðisstofnunar enn þá í fjh.- og viðskn. Ég ætla að byrja á að víkja að því að þegar húsnæðiskerfinu var breytt með lögum í kjölfar febrúarsamninganna 1986 var út frá því gengið, miðað við þá eftirspurn eftir lánum sem þá var gert ráð fyrir, að það væri algjört lágmark að í fjárlögum væri varið 1 milljarði kr. til húsnæðislána. Og ég minnist þess meðan Alexander Stefánsson var húsnæðisráðherra  skömmum tíma að óviðráðanlegur yrði í fyrirsjáanlegri framtíð. Ég var fullkomlega sammála hv. þm. um þetta atriði og var auðvitað ekki sáttur við að í fjárlögum fyrir árið 1987 skyldi ekki takast að ná hærri fjárhæð en 1 milljarði og það þurfti engan að undra það, jafnríka áherslu og ég hafði lagt á að auka fjárveitingar ríkisins í Byggingarsjóðinn strax til þess að hann gæti síðar staðið undir sér, jafnríka áherslu og ég hafði lagt á það atriði í tveimur nefndum sem ég átti sæti í hjá tveimur fyrirrennurum núv. hæstv. húsnæðisráðherra. Það hefur hins vegar nú komið á daginn að bæði í fjárlögum yfirstandandi árs og þó sérstaklega í fjárlögum fyrir næsta ár, eins og fjárlagafrv. lítur út eftir 2. umræðu, er gert ráð fyrir að upp á vanti --- ég skal ekki segja ef það hefði verið framreiknað hvort það er 1 milljarður kr., ég hygg að stærðargráðan sé ekki minni.

Það er mikið meira.

Hæstv. húsnæðisráðherra segir að það sé mikið minna.

Mikið meira.

Ég hafði kannski ætlað ---  Ég hef líka tekið eftir því þegar verið er að tala um fjárlögin að hæstv. ráðherrar virðast hafa þann hátt á, ef málið er óþægilegt, að vísa jafnan til fjvn. Nú þekki ég það af reynslunni og þykist vita að svo sé einnig þegar Sjálfstfl. er utan ríkisstjórnar að fjárveitingar af þeirri stærðargráðu sem húsnæðismálin eru verða ekki ákveðnar af fjárveitinganefndarmönnum meiri hlutans heldur erum við hér að tala um ákvörðun sem hlýtur að takast af ríkisstjórninni í heild og nú verður það eftirtektarvert vegna frammíkalls hæstv. ráðherra að fylgjast með því hvort honum tekst að ná fram þeim vilja sínum að í fjárlögum fyrir árið 1989 verði veitt svo miklu fé til byggingarsjóðanna að hann telji viðunandi. Auðvitað verður með þessu fylgst. Það er ekki aðeins vegna þess að kæruleysið nú fyrir eignarstöðu og greiðslustöðu byggingarsjóðanna valdi því að með því séum við að safna upp til framtíðarinnar, með því sé verið að binda ríkinu bagga sem erfitt getur orðið að standa undir síðar, heldur lít ég svo á að með þessu sé beinlínis og bókstaflega brotið það samkomulag sem gert var við verkalýðshreyfinguna og vinnuveitendur, sem gert var við aðila vinnumarkaðarins í febrúarmánuði 1986. Það er ógjörningur að horfa á þetta mál út frá öðru sjónarmiði og ég vil taka það fram, virðulegi forseti, að á fundi sem forseti Alþýðusambandsins átti með fjh.- og viðskn. nú í desembermánuði kom það glögglega fram að eins og málin stóðu þá taldi forsetinn að þetta atriði, hversu naumt fjárveitingarnar eru skammtaðar, væri hrein svik við verkalýðshreyfinguna, og hann taldi líka að lánsfjáráætlun, eins og hún var hugsuð af fjmrh., væri líka bein svik við verkalýðshreyfinguna þar sem á þeim tíma var búist við að hluti af því fé, þeim 55% sem talað er um af skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna, yrði tekinn fyrir ríkissjóð. Ég hygg hins vegar að húsnæðisráðherra hafi tekist að fá hæstv. fjmrh. ofan af því og ég lýsi sérstakri ánægju minni yfir því og stuðningi því að auðvitað, þó svo ég hafi sagt áðan að ráðherrann geri ekki jafnmiklar kröfur til sín í húsnæðismálum og hann gerði til fyrirrennara síns meðan þessi ráðherra var þm., veit ég eigi að síður að ráðherrann er mikill málafylgjumaður ef hann leggur sig fram og þykist vita að hann standi mjög fast á sínu. Þess vegna vil ég mega vænta þess og vil sannarlega vona að þegar fulltrúar Húsnæðisstofnunar ríkisins koma á fund fjh.- og viðskn. þegar meiri hlutinn er búinn undir það að ræða lánsfjárlögin megi það koma í ljós að byggingarsjóðirnir eigi að fá það lánsfé frá lífeyrissjóðunum sem þeim var ætlað samkvæmt nýju húsnæðislöggjöfinni og eins og samkomulagið frá því í febrúarmánuði 1986 stóð til. Ég er að því leyti sammála hæstv. ráðherra að þannig hefur verið staðið að Byggingarsjóði ríkisins að hann hefur ekki getað staðið við þau fyrirheit sem gerð voru þegar lögin voru sett. Ástæðan fyrir því er að minni hyggju fyrst og fremst sú að hvorugur þessara hæstv. ráðherra, hvorki Alexander Stefánsson né sá ráðherra sem nú situr, hafa fyrst og fremst lagt sig fram við að láta hinn almenna borgara njóta þeirra réttinda sem hinn almenni borgari hlýtur að hafa gert kröfu til þegar löggjöfin var sett og þegar febrúarsamningarnir voru gerðir. Það er auðvitað alveg augljóst mál, úr því að verið er að hengja þyngri bagga á Byggingarsjóð ríkisins til þess að ná vissum hópum fram fyrir röðina, að allur almenningur, allur fjöldinn, hlýtur að fá verri fyrirgreiðslu en áður nema sérstakar aðgerðir séu gerðar, nema Byggingarsjóðnum sé sérstaklega ætlað fé til að standa undir þessum aðgerðum, fé sem ekki er tekið frá öðrum. Ég fullyrði hins vegar að eins og framkvæmdin hefur verið hjá þessum hæstv. ráðherra hefur breytingin á lögunum og breyting á reglugerðum og vinnubrögðum stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins bitnað á öðrum. Ég vil taka sérstaklega sem dæmi hvernig farið er með lán vegna endurbóta á húsnæði. Til að byrja með var sá háttur á hafður að þeir sem þannig stóð á um voru ekki settir inn í röð, heldur gátu fengið lán sín, eins og áður, eftir því sem verkin unnust, endurbæturnar voru unnar. Hins vegar er nú búið að setja þessi lán inn í röðina sem veldur verulegum töfum, að ég ætla, hjá einstökum mönnum, a.m.k. hef ég skilið framkvæmdina svo og verður þá leiðrétt ef um misskilning er að ræða. Þetta hygg ég þó að sé rétt. Í öðru lagi hefur verið gefið út að ef menn kaupa íbúð í sérstökum lánaflokki, eins og t.d. í kaupleiguíbúðum, eigi viðkomandi rétt á því að fá 85% af byggingarkostnaði innan mjög rýmilegra marka. Á sama tíma og þetta er ákveðið er hinum venjulega borgara sem ekki kemst inn í röðina ætlað að bíða svo árum skiptir og getur ekki vænst þess að fá nema 70% af byggingarkostnaði hið hæsta og þó með ákveðnum mörkum, þó þannig að lánið má ekki fara yfir þessar --- ég skal ekki segja hvernig það er núna, ætli það sé ekki í kringum 3 millj. kr. eða eitthvað svoleiðis. Ég kann það ekki nákvæmlega, ég hef ekki séð nýjar tölur um það, en ef ég man rétt vorum við að tala um rúmar 2 millj. á árinu 1986 og ég hygg að það sé ekki fjarri lagi að það sé í kringum 3 millj. núna, og það er hámark. Og eftir þessum 70% þarf viðkomandi að bíða mjög lengi og verður raunar að una því fyrsta kastið, jafnvel í tvö ár, að fá ekki annað svar frá Húsnæðisstofnun en það að viðkomandi húsnæði sé að vísu lánshæft, en á þessari stundu sé ekkert hægt um það að segja hvenær búast megi við láninu. Það er ekki, eins og gert var ráð fyrir í samkomulaginu og lögunum upphaflega, tekið fram af Húsnæðisstofnun hvenær lánið verði til greiðslu, heldur verða menn að reyna að bjarga sér svo árum skiptir, eins og áður var og kannski miklu verr en áður, án þess að hafa neina pappíra í höndunum sem geti tryggt þeim það hvernig þeir geti endurgreitt íbúð sem þeir kaupa, festa kaup á hvort sem um nýsmíði íbúðar er að ræða eða kaup á eldri íbúð. Ég minnist þess að þegar við þm. úr öllum flokkum vorum að ræða húsnæðismálin á árunum 1984 og 1985, þm. og fulltrúar allra flokka --- fyrir Alþfl. var í þeirri nefnd fyrrv. félmrh. Magnús Magnússon --- vorum við öll sammála um að það yrði gífurlegur munur og mundi skapa meira jafnvægi á húsnæðismarkaði, koma í veg fyrir mikla greiðsluörðugleika fólks ef hægt yrði að koma á þeirri reglu, bæði fyrir þá sem ekki áttu íbúðir og eins hina sem þurftu að stækka við sig eða þurftu að flytjast búferlum milli staða vegna þess að þeir misstu atvinnuna á einum stað og þurftu að setjast að á öðrum, vegna þess kannski að húsnæði þeirra á hinum fyrri staðnum var verðlítið samanborið við markaðsverð á hinum síðari staðnum --- þá þurftu viðkomandi á verulegu lausafé að halda til þess að geta staðið í skilum og til þess að geta annaðhvort náð sér í, stækkað við sig eða fest kaup á húsnæði. Þá voru þm. allra flokka sammála um að það væri grundvallaratriði að menn gætu sagt um það fyrir fram hvenær lánveitingin kæmi og við sögðum að það væri grundvallaratriði að lánsloforðið héldi verðgildi sínu borið saman við vísitölu byggingarkostnaðar. Þetta var í raun og veru forsendan fyrir okkar tillögum. Nú hefur síðan verið slakað á hvað þetta varðar. Ég fullyrði að það hafi ekki þurft mikið fé til viðbótar, ef það hefði komið á réttum tíma, til þess að húsnæðismálin nú væru í mjög sómasamlegu standi. Ég fullyrði að ástæðan fyrir hinum langa biðlista sem er eftir húsnæðislánum eigi fyrst og fremst rætur sínar að rekja til þess að þeir menn og konur sem hafa farið með stjórn húsnæðismálanna hafa ekki hugsað um það hvernig hægt væri að svara þörfum hins almenna borgara, ungs eða gamals. Hitt er okkur ofviða með öllu, að láta sérhvern ungan mann eða stúlku, ung hjón, fá sem svarar 85% lán í nýbyggingu og ætla að svara öllum markaðnum undir eins þannig. Ef við erum ekki menn til þess að lána 70% með vissu hámarki erum við ekki menn til þess að lána 85% í miklu dýrara húsnæði. Þetta skilur hvert mannsbarn. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að það fólk sem kemst inn í kaupleiguíbúðirnar og fær 85% lánið, hvort sem það er hjá Byggingarsjóði verkamanna eða Byggingarsjóði ríkisins, unir auðvitað vel sínum hlut. Þegar ég var á ferðalagi nú nýverið um Austfirði og hitti þar tvo unga menn sem höfðu nýstofnað heimili og þeir voru að spyrja mig um húsnæðismálin var ég að reyna að útskýra fyrir þeim að allir yrðu að sætta sig við að bíða eitthvað og ég var að útskýra fyrir þeim að ekki væru tök á því að byggja kaupleiguíbúðir jafnt og samtímis fyrir alla þá sem eru húsnæðislausir í landinu. Þá sögðu þeir við mig að maður í stjórnarandstöðu ætti auðvitað ekki að vera að tala um að skortur væri á fé og að lífeyrissjóðirnir gætu ekki lánað endalaust, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna. Þessir ungu menn fluttu mér þann boðskap að það væri óskynsamlegt fyrir mann í stjórnarandstöðu að tala af hreinskilni um húsnæðismálin eins og þau eru vegna þess að þeir töldu að stjórnarandstaðan ætti fremur að tala um það þjóðfélag sem hana dreymdi um að fá en hitt sem væri kannski í raunveruleikanum í það og það skiptið og ætti þess vegna ekki að taka á sig þá erfiðleika sem því eru samfara að útskýra að við getum ekki alls staðar flogið eins og við viljum, við getum ekki undir eins uppfyllt óskir allra, við getum ekki látið alla fá allt sem þeir vilja. Ég fullyrði að það var auðvitað mikil og góð byggðastefna að fólk úti á landi, á stöðum þar sem byggingarframkvæmdir höfðu kannski legið niðri, á stöðum þar sem atvinnulífið hafði kannski tekið fjörkipp vegna betri aflabragða, vegna þess góðæris sem var í sjávarútvegi og er alltaf einhvers staðar á landinu --- þá er auðvitað nauðsynlegt að unga fólkið á þessum stöðum geti fengið lán þegar það þarf á að halda svo að það þurfi ekki að flytjast í burtu og það var af þeim sökum sem fulltrúar Sjálfstfl. og fulltrúar Framsfl. sögðu við stjórnarmyndunarviðræður vorið 1987, að það væri af þeirra hálfu skilyrði fyrir kaupleigufyrirkomulaginu að landsbyggðin yrði látin sitja fyrir. Það var líka vegna þess að endursöluverð á íbúðum úti um land er ekki jafnhátt og hér á höfuðborgarsvæðinu og líka vegna þess að sú þróun hafði orðið að bygging verkamannabústaða var orðin mjög áberandi víðs vegar úti um land. Á hinn bóginn vil ég vekja athygli á því að verkamannabústaðakerfið hefur sums staðar reynst þannig að íbúðir innan þess kerfis hafa hækkað svo í verði með vísitölum og öðru þvílíku að ógerningur er fyrir það fólk sem fellur inn í verkamannabústaðakerfið að endurgreiða lánin eins og þau hljóta að verða borið saman við þær endurmatsreglur sem eru á verkamannabústaðakerfinu. Ég skal víkja nánar að því síðar. Vegna þess að boðað er með þessu frv. að til standi að efna til heildarendurskoðunar á hinum félagslega hluta húsnæðislánakerfisins tel ég óhjákvæmilegt nú við 1. umr. að víkja síðar nokkuð að því hvaða hugmyndir ég hef um það hvernig að því eigi að standa í grundvallaratriðum og hvaða markmið við eigum að hafa með félagslega kerfinu. Við erum nú að tala um það og þetta frv. hér fjallar sérstaklega um það sem við köllum kaupleiguíbúðir. Ég vil vekja athygli á því að þeir sem búa í slíkum kaupleiguíbúðum og taka íbúðirnar á leigu --- sem er mikið baráttumál Alþfl., að fjölga sem mest leiguíbúðum hér á landi, og minnist ég snoturrar greinar í Alþýðublaðinu á sínum tíma þegar talað var um það að ríkið ætti að sjá þegnunum fyrir íbúðum til þess að einstaklingarnir gætu átt skemmtisnekkjur eða sumarbústaði. Það var sú stefna sem Alþýðublaðið hafði í húsnæðismálum meðan Alþfl. var í stjórnarandstöðu en hefur verið minna um það síðan. Eftir að ábyrgðin á húsnæðismálunum kom yfir á Alþfl. hefur minna verið talað um það í Alþýðublaðinu en á þeim tíma að það væri markmiðið hjá Alþfl. að auðvelda mönnum að eignast skemmtisnekkjur og sumarbústaði. Það er svo annað mál. Leiguíbúðirnar hafa skattalegan forgang, í fyrsta lagi vegna þess að ef félagssamtök reka slíkar íbúðir, ef hið opinbera rekur slíkar íbúðir, þurfa slíkir eignaraðilar að íbúðum ekki að greiða tekjuskatt af viðhaldi og endurbótum sem á sér stað á íbúðunum, þurfa ekki að greiða tekjuskatt af fasteignagjöldum eða öðru slíku eins og nauðsynlegt er að gera fyrir einstaklinga sem vilja halda við sínum íbúðum. Það er hægt að taka um þetta lítið dæmi. Segjum sem svo að einstaklingur sem á sína íbúð þurfi að kalla til sín iðnaðarmenn vegna þakleka eða einhvers þvílíks og fái reikning upp á hálfa milljón króna er óheimilt að draga þennan reikning frá við álagningu tekjuskatts. Félagið á hinn bóginn hefur fullan rétt til þess að draga slíkan kostnað frá sem auðvitað kemur fram í því að endurgjaldið verður minna en ella. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því að með því að fjölga þeim íbúðum úr hófi sem einungis þurfa að borga 1,5% vexti af sínum lánum vex ásóknin í slíkar íbúðir. Við höfum dæmin fyrir okkur um það að fjöldi manns býr nú í verkamannabústöðum og áreiðanlega innan skamms í kaupleiguíbúðum sem staðið er undir af Byggingarsjóði verkamanna, fólk sem hefur mjög góðar tekjur, þannig að aðstaða þessa fólks hefur gjörbreyst síðan það festi kaup á hinum félagslegu íbúðum. Ég minnist þess þegar þessi mál voru til umræðu á árinu 1986 að fulltrúar Alþýðusambands Íslands létu í ljós þá skoðun að nauðsynlegt væri að hafa eitthvert svigrúm í sambandi við vaxtahæð húsnæðislána þannig að hægt væri að hækka vextina upp í það sem gildir hjá Byggingarsjóði ríkisins ef viðkomandi hefði mjög miklar tekjur, en á hinn bóginn væri unnt að lækka vexti hjá Byggingarsjóði ríkisins þannig að þeir svöruðu til vaxta hjá Byggingarsjóði verkamanna ef kjör viðkomandi versnuðu mjög mikið, ef um röskun á húsnæðishögum væri að ræða. Það dæmi sem þeir tóku, fulltrúar Alþýðusambands Íslands, var að læknir hafði flust inn í íbúð ekkju hér í Reykjavík og þau bjuggu áfram í verkamannabústaðnum við þau kjör sem ekkjan hafði áður haft, en á hinn bóginn tóku þeir dæmi af konu sem hafði misst mann sinn og þurfti að standa undir lánum frá Byggingarsjóði ríkisins. Þetta er auðvitað mikið réttlætismál og nauðsynlegt að koma því í framkvæmd. Ég verð, herra forseti, að biðjast afsökunar á því að í fljótræðinu hér áðan, það er sennilega vegna þess að ég er búinn að lesa of mikið af skattalögum upp á síðkastið, fór ég rangt með þau skattalegu áhrif sem ég var að tala um áðan í sambandi við viðhaldið og bið afsökunar á því og tek þá aðfinningu til baka. Þegar ég hef fundið að því í sambandi við félagslegu íbúðirnar að sú löggjöf væri orðin úrelt og þyrfti endurskoðunar við, og það á auðvitað líka við um kaupleiguíbúðir að því leyti sem þær falla undir félagslega kerfið, hafa andstæðingar Sjálfstfl. mjög haldið því á loft og reynt að læða því inn hjá fólki að í aðfinningum mínum felist andstaða við það að félagslegt kerfi sé í húsnæðismálum. Það er auðvitað algjörlega rangt. Við sjálfstæðismenn höfum frá upphafi lagt á það ríka áherslu að það sé skylda samfélagsins að sjá þeim sem verst eru settir fyrir húsnæði við hóflegu verði þannig að viðkomandi geti staðið undir því að búa sómasamlega. Við höfum lagt áherslu á að æskilegt væri að gera það eftir mætti innan kerfis verkamannabústaðanna, auðvitað vegna þess að reynslan hér á landi og erlendis sýnir að ef menn eiga sjálfir sín hýbýli ganga þeir betur um þau, reyna að halda þeim vel við á hverjum tíma, þannig að þau drabbist ekki niður, líður betur í þeim og hugsa betur um umhverfið. Fyrir þessu er margföld reynsla. Það var á sínum tíma gerð tilraun til þess að efna til leiguíbúða sveitarfélaga, en það kom brátt í ljós að bæði íbúar slíkra íbúða og eins sveitarstjórnarmenn lögðu á það vaxandi áherslu að einstaklingarnir mættu komast yfir íbúðirnar og létta ábyrgðinni af sveitarfélögunum. Þetta teljum við nauðsynlegt, en um leið og við teljum nauðsynlegt að viðhalda þessu kerfi höfum við haldið því fram að engir séu líklegir til þess að kunna að meta félagslega þörf íbúðanna á hverjum stað en þeir menn sem eiga sæti í sveitarstjórnum og fulltrúar verkalýðsfélaganna á hverjum stað. Það er einmitt þannig sem verkamannabústaðakerfið er byggt upp og ég efast ekki um að ég segi satt þegar ég held því fram að í öllum aðaldráttum hafa þeir menn sem ábyrgð hafa borið á kerfinu reynt að leggja sig fram um það að láta þá sitja fyrir íbúðum sem helst hafa þurft á því að halda. Við getum auðvitað líka búið til nýtt lánakerfi sem heitir kaupleiguíbúðir. Það breytir í sjálfu sér ekki þessari heildarmynd. Það breytir ekki þeirri heildarmynd að við ætlumst til þess að sumir þegnar eigi kost á því að fá lán með betri kjörum en aðrir. Það er ekki annað en nafn. Kaupleiguíbúðir innan félagslega kerfisins eru auðvitað ekkert annað en eitt nafn á því sem áður viðgekkst. Það skiptir auðvitað engu máli frá sjónarmiði hins opinbera hvort það heitir verkamannabústaðir eða leiguíbúðir sveitarfélaga eða eitthvað annað ef hlutur hins opinbera í kerfinu er sá sami, ef það sem ríkið leggur af mörkum fyrir þegnana er hið sama í báðum tilvikum. Og það fullyrði ég að enn er ekki komið það kerfi sem tekur fram verkamannabústaðakerfinu að þessu leyti þó mér þyki á hinn bóginn hálfdapurlegt að sjá hversu lítið er lagt upp úr því sums staðar á landinu að íbúðir verkamannabústaða séu hóflegar og ekki allt of kostnaðarsamar eða dýrar. Ekki þarf maður að fara lengi um landið til þess að fá dæmin um fáránlegt verð á slíkum íbúðum, svo fáránlegt að augljóst er hverjum manni að fólk með lægstu tekjur hefur ekki ráð á því að setjast að í íbúðunum, búa í þeim, af því að afborganir og vextir eru of stór hluti af ráðstöfunartekjum fólksins. Ég hef margsinnis lagt á það áherslu í mínum málflutningi að í mínum huga er það auðvitað ekki heilagt mál að húsnæðismálunum sé öllum komið fyrir í einni opinberri stofnun. Ég er þeirrar skoðunar að hitt væri heppilegra ef smátt og smátt, kannski í einum, tveimur eða þremur áföngum, væri hægt að færa húsnæðislánin, kannski hægt að byrja á þeim lánum sem veitt eru til kaupa á notuðum íbúðum, inn í bankana í hinu almenna kerfi þannig að bein viðskipti ættu sér stað með skuldabréf, t.d. milli lífeyrissjóða og banka, þannig að bankarnir gætu séð viðskiptavinum sínum fyrir húsnæðislánum að verulegum hluta í tengslum við skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna. Þetta mundi að sjálfsögðu valda því að meira svigrúm yrði í kerfinu en áður, bankarnir gætu t.d. eins og víða er erlendis hagað endurgreiðslum lánsins í samræmi við greiðslugetu viðkomandi viðskiptamanns á hverjum stað. Ég vil þessu til útskýringar taka dæmi frá Hollandi. Landi okkar sem þar býr festi sér kaup á íbúð þar fyrir nokkrum árum en þau hjón urðu síðan atvinnulaus um eins árs skeið og þá gátu þau samið við bankann um það að lán sem áður voru til 20 ára skyldu verða til 30 ára. Það var linað á endurgreiðslum lánsins meðan þetta tímabundna ástand varði að þetta fólk hafði ekki fasta vinnu, hafði minni tekjur en áður. En um leið og hagur þeirra vænkaðist á nýjan leik, þá var aftur hert á kröfunum, hert á endurgreiðslunni, auðvitað til þess að flýta fyrir því að fólkið eignaðist sjálft þessa íbúð. Ég er ekki í vafa um að það mætti koma á þvílíku samstarfi milli lífeyrissjóðanna og viðskiptabankanna beint því að auðvitað er það eðlilegt að þegnarnir eigi rétt á því að geta þannig fengið fyrirgreiðslu í einni stofnun. Það er á hinn bóginn algjört skilyrði fyrir því, ef hugmyndin er að fara með húsnæðismálin út úr Húsnæðisstofnun ríkisins, ef hugmyndin er að láta húsnæðislánin vera með markaðsvexti en niðurgreiða vextina ekki eins og nú er gert, þá er auðvitað algjört skilyrði fyrir því að hinni vaxandi vaxtabyrði sé mætt með því að vextir og verðbætur af lánunum yrðu frádráttarbær frá skatti eins og víða tíðkast erlendis, t.d. í Englandi, Danmörku og víðar, alls staðar þar sem ég hef spurnir af.  Við þingmenn erum oft að segja það að nauðsynlegt sé að draga úr ríkisútgjöldum. Við sjálfstæðismenn höfum auðvitað verið harðari á því en aðrir og ég hika ekki við að segja að einmitt með því að breyta húsnæðiskerfinu á þann veg sem ég hef verið að lýsa hjá þeim sem ekki þurfa á félagslegum lánum að halda væri hægt að stíga stórt skref í þá átt að draga úr opinberum kostnaði sem raunar má gera á mörgum öðrum sviðum sem heyra undir þennan hæstv. ráðherra og ekki er efni til að fara út í núna. En vitaskuld ber alþingismönnum á hverjum tíma að hafa það í huga annars vegar að hægt sé að veita þegnunum sem besta þjónustu og hins vegar að draga úr kostnaði eftir mætti. Ef ekki eru gerðar ráðstafanir til þess að stytta biðlistann fyrir hinn almenna borgara í Húsnæðisstofnun er auðvitað sýnilegt að lífeyrissjóðirnir hljóta fyrr en síðar að brjóta niður það samkomulag sem þeir hafa gert við ríkisvaldið og byggingarsjóðina um fjármögnun á húsnæðiskerfinu. Sú var hugsunin þegar þetta samkomulag var gert að félagsmenn lífeyrissjóðanna þyrftu ekki að sitja við verra borð en áður varðandi lánsfyrirgreiðslu úr þessum sjóðum sem auðvitað var rökstutt með því að þeir sem ættu sjóðina ættu fyrst og fremst rétt til þess að fá lán úr þeim. Ef sú þróun heldur áfram að menn þurfi að bíða eins og nú er, að menn fái ekki svar, ef það heldur áfram á þeim stöðum þar sem íbúðarbyggingar hafa legið niðri en allt í einu færist fjörkippur í atvinnulífið, ef sú þróun á að halda áfram að einstaklingarnir sem þar búa þurfi að bíða um ófyrirsjáanlegan tíma áður en þeir fá fyrirgreiðslu, þá er náttúrlega óhjákvæmilegt fyrir þessa lífeyrissjóði að brjóta sig út úr. En við sjálfstæðismenn höfum flutt um það frumvörp hér á Alþingi og lagt það til að húsnæðislögunum verði breytt á þann veg að þegar um skyndilega eftirspurn er að ræða eftir húsnæði á vissum stöðum, þá sé Húsnæðisstofnun heimilt að taka menn fram fyrir í röðina. Ég skil hins vegar að það er mjög erfitt eins og nú standa sakir einfaldlega vegna biðraðarinnar, vegna þess að málið er ekki hugsað í botn, ekki er séð fyrir þörfum kerfisins í heild. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hjá hæstv. félmrh. hversu mikið fé hann telji að þurfi til þess að hægt sé að svara eftirspurninni þannig að viðunandi ástand verði komið segjum innan þriggja ára, þannig að þeir sem sækja um húsnæðislán eftir þrjú ár megi vænta þess að geta fengið lánsloforð um greiðslu fyrri hluta lánsins, segjum einu ári eftir að þeir sækja. Það er auðvitað mjög mikið atriði að fá þetta upplýst í tengslum við þennan málaflokk í heild. Það er líka mjög mikilsvert að fá það upplýst hjá ráðherranum hvort hann hyggist horfa fram á það að biðröðin í Byggingarsjóði ríkisins haldi áfram að lengjast, hvort hann hyggist standa við þau fyrirheit sem gefin voru með febrúarsamkomulaginu eða hvort hann hyggist í einhverjum atriðum reyna að sveigja frá þeim og taka rétt af einstaklingum sem þeir hafa samkvæmt því samkomulagi og sem þeir hafa samkvæmt þeim lögum sem nú eru í gildi. Ég vil líka segja það, og ég veit að þar er ekki við félmrh. að sakast, að það er auðvitað mjög ömurlegt að horfa upp á það að það fólk, sem verst er statt í landinu, hefur verið í mjög miklum persónulegum erfiðleikum og átt erfitt með að halda sínu húsnæði, skuli ekki hafa fengið fyrirgreiðslu frá Húsnæðisstofnun fyrr en raun er á, að enn skuli þeir sem sóttu um lán hjá ráðgjafarþjónustu Húsnæðisstofnunar ekki hafa fengið svar, þeir sem sóttu um lán í septembermánuði að ég hygg, jafnvel í lok ágúst, ég kann það ekki nákvæmlega, en því var lofað þegar ríkisstjórnin tók við völdum að meira fjár yrði aflað til þess arna nú á þessu ári. Það hefur líka verið talað um það að verja ákveðnum fjárhæðum til þess að flýta afgreiðslu á lánum þar sem verst stendur á. Ég veit það af dæmum að það fé, sem varið hefur verið til þessa hvors tveggja --- til þess að flýta lánsloforðum og til þess að bjarga þeim sem verst hafa verið staddir --- þetta fé hefur verið ónógt og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hjá húsnæðisráðherra hversu mikið fé hann telji nauðsynlegt að fá til þess annars vegar að hægt sé að veita því fólki sem er í nauðum statt flýtingu á lánsfyrirgreiðslu vegna endurbóta á húsnæði, kaupa á húsnæði eða vegna byggingar á húsnæði, og hins vegar að fá upplýsingar hjá hæstv. ráðherra um hversu mikla fjárhæð ráðherrann telji að vanti til þess að fullnægja þeim þörfum sem eru vegna beinna greiðsluerfiðleika og falla undir þá skilgreiningu. Ef ég þekki þessi mál, þá hygg ég að síðari málaflokkurinn sé betur staddur en hinn fyrri, en ég vil leggja á það áherslu, herra forseti, að ef hugmyndin hjá ríkisstjórninni og ráðherranum er sú, með því að leggja aukna áherslu á kaupleiguíbúðir, með því að leggja aukna áherslu á félagslegar íbúðir, að bjarga þeim sem eru í nauðum staddir, þá er oft og tíðum hægt að komast af með miklu lægri fjárhæð ef komið er til móts við það fólk sem vantar herslumuninn til þess að halda sinni íbúð. Ég held þess vegna að það verði að gefa þessu meiri gaum. Það verði umfram allt að efla fólk til sjálfsbjargar þannig að það reyni sjálft að ráðast í það verkefni að koma þaki yfir höfuðið. Ég sagði hér áður í ræðu minni, að það væri auðvitað viss sóun fólgin í því að hið opinbera ætti og ræki íbúðir fyrir einstaklingana, að hið opinbera færði einstaklingunum íbúðirnar upp í hendurnar. Og það er auðvelt að rökstyðja það. Við höfum auðvitað öll fylgst með því hvernig ungt fólk hefur brotist í því að eignast íbúð, byggja yfir sig og hefur oft látið sér nægja minna í upphafi en síðar, hefur byggt í áföngum, hefur kannski ekki gengið frá öllu undir eins. Það hefur kannski ekki verið komið teppi út í öll horn, korkur á gólfin. Það hefur kannski verið beðið með að kaupa hurðir inn í stofuna og þar fram eftir götunum. Það hefur kannski ekki verið búið að ganga endanlega frá lofti í öllum herbergjunum þegar flutt hefur verið inn, heldur hefur þetta unga fólk smátt og smátt verið að eignast þetta sem það býr í. Smátt og smátt. Þetta fólk hefur átt kost á þessum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins og hefur auðvitað sparað ríkinu stórfé með þessu. Af því að það hefur sparað þjóðfélaginu stórfé, þá hefur það sparað bæði ríki og einstaklingum stórfé. Síðan hefur þetta fólk sjálft unnið í því að lagfæra sínar lóðir. Það hefur sjálft getað málað. Það hefur getað gert ótal, ótal hluti og þannig sparað. En kerfið vinnur á móti því. Ég þekki eitt dæmi utan af landi. Þá var íbúð seld á uppboði í hinu félagslega kerfi og ung hjón á staðnum vildu festa kaup á íbúðinni af kerfinu, en því var sagt að það væri ekki hægt eins og stæði vegna þess að það þyrfti að gera mikið við íbúðina. Ég man ekki hvort sú áætlaða viðgerð kostaði 800 þús. kr. eða 1,2 millj. kr. Það skiptir heldur ekki máli. En skoðun kerfisins var sú að hið opinbera yrði að lagfæra hlutina áður en unga fólkið mætti flytja inn. Ungu hjónin bentu að vísu á það að foreldri annars var húsasmiður og hins rafvirki og sjálfur var sá sem keypti mjög liðtækur við hvers konar viðgerðir þannig að fólkið bað um að fá íbúðina ódýrari. Það mundi sjálft gera við hana, það kynni að halda á pensli, það kynni að laga skolplögn, það kynni að lagfæra ef eitthvað færi úrskeiðis í sambandi við rafmagnið. En þetta átti ekki að fást. Það tók margra mánaða þref að ná þessu fram sem þó tókst að lyktum til allrar hamingju. En í öðrum dæmum hefur þetta ekki verið svo. Reglan er: Við skulum ekki hleypa nýjum íbúum inn í íbúðirnar fyrr en hið opinbera með öllum sínum kostnaði er búið að bæta ofan á kaupverðið, ofan á söluverðið svo og svo miklu en íbúarnir fá ekkert að gera. Auðvitað er þetta sóun. Þetta er sóun á opinberu fé og þetta kemur í veg fyrir að aðrir fái fyrirgreiðslu sem þurfa á henni að halda. Þetta er auðvitað ömurlegt dæmi um það hvernig kerfið er farið að vinna innan úr þjóðinni, sjúga merginn úr einstaklingunum að því marki sem kerfið vinnur á móti sjálfsbjargarviðleitni einstaklinganna. Sú ríkisstjórn sem nú situr leggur á það mikla áherslu að hækka eignarskatta. Nú er fróðlegt að velta því fyrir sér hvernig eignarskattar koma við einstaklingana eftir því hvar þeir búa. Ef t.d. einstaklingur fær búseturétt í íbúð sem hið opinbera á, ríki og sveitarfélög í raun og veru, ef sveitarfélag t.d. á íbúðina eða ríkið, hvernig svo sem búseturétturinn er til kominn, hvort sem hann er samkvæmt sérstökum samningi eða vegna atvinnu viðkomandi eða hvernig sem á stendur, þá þarf einstaklingurinn ekki að greiða eignarskatt af þeirri íbúð vegna þess að eignarskatturinn fellur ekki á búseturéttinn, heldur fellur eignarskatturinn á íbúðarhúsnæðið ef það er skuldlítið eða skuldlaust. Með háum eignarskatti er þessi ríkisstjórn þannig beinlínis að níðast á þeim sem sjálfir hafa tök á því að koma yfir sig húsnæði, að níðast á þeim í bókstaflegri merkingu þess orðs. Það náttúrlega getur verið góð latína hjá þeim sem eiga það málgagn sem talaði um að ríkið ætti að sjá mönnum fyrir íbúðum til þess að þeir gætu eignast skemmtisnekkjuna eða sumarbústaðinn, að tala um það að aðrir þegnar í þjóðfélaginu séu rétt góðir til að borga skattinn af íbúðarhúsnæðinu. En auðvitað er það ómannúðleg stefna. Og ég vil taka það fram að í sumum tilvikum kemur þetta mjög illa niður. Það er, herra forseti, óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að það er mikil lausung í húsnæðiskerfinu hér á landi. Einstaklingarnir vita ekki hvaða rétt þeir eiga frá einu ári til annars. Það er alltaf verið að finna upp á einhverju nýju, það er verið að breyta því sem var, breyta rétti fólks og einstaklinga. Það líður ekki svo ár að ekki sé verið að setja á fót nefndir til þess að kollsteypa kerfinu. Hver og einn þykist geta fundið eitthvað annað og betra og nýrra kerfi í staðinn fyrir að reyna að fá stöðugleika í húsnæðismálunum. Ég hygg að einstaklingarnir hér á landi hljóti að eiga þann rétt. Og ég held að það gangi ekki að leika sér svona með fjölskyldurnar í landinu, að menn bókstaflega viti ekki neitt hvar þeir standa. Það koma í blöðum og fjölmiðlum fréttir af hinu og þessu og það er alltaf verið að spyrja mann: Hver er minn réttur núna og hver var hann í gær og hvernig verður hann á morgun? Það væri þess vegna mjög nauðsynlegt --- ég vil segja kannski fyrst og fremst fyrir þá menn sem bera ábyrgð á ávöxtun lífeyrissjóðanna og eru trúnaðarmenn launþega í landinu að þeir fari að íhuga það í sameiningu hvernig þeir hyggist verja þessu fé samborgaranna til þess að skapa öryggi fyrir fólkið því að þar liggur uppspretta fjármagnsins. Húsnæðisstefnu verður aldrei haldið uppi í þessu landi til langframa nema þessir aðilar séu sáttir við hana, það er fullkomlegur ómöguleiki, um leið og við hljótum að íhuga, og ég hlýt að leggja áherslu á það, að lán til húsnæðiskaupa eru þess eðlis að við eigum að niðurgreiða þau. Við eigum annaðhvort að niðurgreiða þau beint í gegnum Byggingarsjóð ríkisins eða Byggingarsjóð verkamanna --- ef þannig er ástatt hjá viðkomandi að hann þurfi á þvílíkri aðstoð að halda --- eða við eigum að heimila það að vextir og verðbætur séu frádráttarbær. Þetta eigum við að gera. Við erum ekki menningarþjóð nema við höfum ráð á þessu, það er útilokað. Og það kerfi sem við byggjum upp á að vera þannig að það komi fólkinu að gagni í þeirra lífi. Það þýðir auðvitað ekki að segja við mann sem missir atvinnuna á Neskaupstað vegna þess að þar er lagt niður fyrirtæki, og hann getur ekki fengið vinnu í sinni starfsgrein þar vegna þess, að hann eigi hús á Neskaupstað og geti af þeim sökum ekki fengið lánsfyrirgreiðslu til að kaupa hús annars staðar, ef hann getur ekki selt þá húseign nema fyrir smámuni borið saman við markaðsverðið á nýja staðnum. Það húsnæðiskerfi sem við eigum að byggja upp á að geta mætt slíkum hlutum á þolanlegan hátt en ekki segja við mennina: Þú átt að fara inn í biðröð og kannski get ég eftir þrjú, fjögur, fimm, sex ár sagt þér hvenær þú getur átt von á láninu. Og það þýðir ekkert að flagga með einhverjar aðrar rósir. Ef maður fer inn í blómabúð og biður um rósir þá þýðir ekkert fyrir kaupmanninn að koma og segja: Ég er með túlípana. Auðvitað verður sá maður sem ber ábyrgð á húsnæðismálunum að hugsa málið í heild. Hann verður að skilja að hann er trúnaðarmaður þjóðarinnar í heild í þessum málum og að honum ber skylda til að hugsa jafnt um úrlausn fyrir alla. Það þýðir ekki að vera með nein gæluverkefni. Það þýðir ekki að látast því að sársaukinn að vera óöruggur um sjálfan sig og vita ekki sinn næturstað er jafnsár hvort sem maður hefur átt íbúð áður eða ekki og hvar sem maður er staddur. Ég verð þó vegna sanngirni að segja að þessi hæstv. ráðherra hefur mikinn hug til þess að standa sig vel í húsnæðismálum og ég hef satt að segja fundið til þess að ekki skuli hafa verið hægt að gera betur á liðnum árum og að ekki skuli hafa verið gert betur. En ég vil líka segja við ráðherrann að ég stend heils hugar með honum í því ef hann vill gera almennar aðgerðir til að koma til móts við alla og sérstaklega vil ég leggja áherslu á það að óhjákvæmilegt er við afgreiðslu lánsfjárlaga og afgreiðslu fjárlaga nú að taka almennilega á þeim þætti í starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins sem lýtur að þeim sem nú eru í mestu erfiðleikunum annaðhvort vegna greiðsluerfiðleika eða af öðrum sökum. Og þó svo að það mundi hafa einhver áhrif til frestunar hjá öðrum sem betur mega sín mundi ég sætta mig við það. En hitt get ég ekki sætt mig við ef fólk í sömu stöðu, sem er jafn vel statt fjárhagslega og atvinnulega, á að búa við misjafna stöðu eftir því hvort það sækir hjá Byggingarsjóði ríkisins um kaupleiguíbúð eða eitthvað annað. Ég get heldur ekki sætt mig við að sumir geti svo áratugum skiptir búið við lánskjör Byggingarsjóðs verkamanna ef þeir eru í raun og sannleika hátekjumenn. Þá verður að vera inni í kerfinu einhver möguleiki til þess að leiðrétta lánskjörin eins og við heimtum að sé inni í kerfinu einhver möguleiki til þess að leiðrétta lánskjörin ef um neyð er að ræða. Þetta er grundvallaratriði og ég hygg að um þetta megi fá góða samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Ég vil að síðustu, herra forseti, mjög vara við því að sú regla verði tekin upp hjá Húsnæðisstofnun ríkisins eftirleiðis að lán til einstaklinga verði veitt eftir nýrri lánskjaravísitölu sem þannig verði saman sett að hún verði að 1 / 4 byggingarvísitala, að 1 / 4 framfærsluvísitala og að 1 / 2 einhvers konar launavísitala. Ég hlýt að spyrja húsnæðisráðherra að því hvort hann hafi í hyggju að taka upp þá reglu í Húsnæðisstofnun ríkisins á næsta ári að ákveða að allir þeir sem húsnæðislán fái þá skuli þurfa að axla þá byrði sem slíkri lánskjaravísitölu fylgir. Það liggur auðvitað opið fyrir að kaupmáttur launa er mjög lækkandi og í rauninni orðinn mjög lágur miðað við það sem hann var fyrir einu ári. Það liggur auðvitað líka fyrir að ríkisstjórnir koma og fara. Þó svo að einstakir þingmenn úr Borgfl. hafi komið ríkisstjórninni til hjálpar í dag þá þýðir það ekki að ríkisstjórnin verði eilíf. Einhvern tíma birtir upp. Öll él birtir upp um síðir. Og þess vegna kemur auðvitað að því að önnur stjórn tekur við völdum í þessu landi. En fram að þeim tíma verða væntanlega veitt lán úr Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna. Og ég held að það sé nauðsynlegt að fá upplýsingar um þetta. Ég viðurkenni að vísu að þessi ríkisstjórn fylgir þeirri stefnu að rétt sé að reyna að kenna verkalýðshreyfingunni mannasiði, rétt sé að reyna að lækka lífskjörin, kaupmáttinn hjá fólkinu í landinu með því að við megum ekki búa við gjaldmiðil í landinu sem stendur undir nafni. Þess vegna er með skipulögðum hætti verið að brjóta niður þau fyrirtæki sem eru burðarásar atvinnulífsins hér, útflutningsgreinarnar. Það er auðvitað viss stefna í efnahagsmálum. Hún hefur verið reynd annars staðar. Og hún var reynd af Framsóknar- og kreppustjórninni hér á sínum tíma á fjórða áratugnum. Að reyna að brjóta niður fyrirtækin og knýja þannig kaupmáttinn niður að ekki var hægt að reka fyrirtækin nema launþegarnir létu sér nægja minna. Þetta er auðvitað viss pólitísk stefna. En ef við reiknum nú með því að aðrir taki við eða kannski að ríkisstjórnin sjái að sér, þá er óhjákvæmilegt að lífskjörin fari batnandi á nýjan leik eins og í kringum okkur. Þá hljóta launin að hækka að verðgildi meira en framfærsla eða byggingarkostnaður. Og þegar svo er komið þá er auðvitað með engum hætti þolanlegt að þeir sem hafa tekið lán hjá byggingarsjóðunum verði að sitja við það borð að afhenda ríkinu hluta af þeim kjarabótum sem þeir eiga í vændum í formi nýrrar lánskjaravísitölu sem ekki gengur upp. Þetta held ég að sé augljóst mál. Og þess vegna hlýt ég að spyrja ráðherrann hvort hann hyggist taka þessa vísitölu upp eftir áramótin þegar hæstv. forsrh. er búinn að sannfæra hæstv. viðskrh. um að það sé nauðsynlegt. Nú langar mig að spyrja, herra forseti, úr því að ég kom inn á þennan þátt, hvort forseti geti greitt fyrir því og séð um að þingmenn fái í hendur þá álitsgerð sem Seðlabankinn hefur gert um mismunandi lánskjaravísitölu. Nú er Seðlabankinn náttúrlega opinber stofnun og auðvitað viðurkenni ég þann rétt sem ríkisstjórnin hefur til að biðja um sérstakt álit á ákveðin mál, en lánskjaravísitalan er slík þungamiðja í íslenskri efnahagspólitík að eðlilegt hlýtur að teljast að allir þingmenn fái þessa skýrslu í hendur til þess að þeir geti áttað sig á einstökum atriðum ef málið skyldi bera upp í þinginu. Þetta getur ekki verið neitt ríkisleyndarmál. Það eru ekki neinir hagsmunir í húfi þarna, engir fjárhagslegir, peningalegir hagsmunir. Það mundi ekki skaða neinn þótt þingmenn fengju plaggið í hendur. Ég vil spyrja forseta hvort hann geti greitt fyrir því eða séð um það að við fáum þessa greinargerð í hendur.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Það ríkir nokkuð undarlegt ástand hér á hv. Alþingi þessa dagana. Hér mættum við efrideildarþingmenn til þingfunda kl. 11 í morgun og síðan hefur fundi verið frestað æ ofan í æ, þar til kl. 13 að þessi þingfundur gat hafist. Það er kominn 21. des. og við vitum í raun ekkert hvernig málin þróast fram að jólum og ég efast um að hæstv. ríkisstjórn hafi hugmynd um það sjálf. Hæstv. forsrh. er samur við sig. Hann gefur eina yfirlýsinguna í dag og aðra á morgun eða jafnvel eina að morgni og aðra að kvöldi. Því hefur verið lýst yfir að engir þingfundir verði hér milli jóla og nýárs og því hefur verið lýst yfir að það verði þingfundir milli jóla og nýárs. Hverju eigum við að trúa? Ég get ekki séð af þessu, sem ég nú hef sagt, að það sé ástæða fyrir þingmenn stjórnarliðsins í þessari hv. deild að amast við því þó að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi áhuga á að fjalla um og ræða þau frumvörp sem hæstv. ráðherrar eru þó að leggja fyrir þingdeildina. Mér finnst það dálítið dapurlegt hvað menn eru fljótir að gleyma. Fyrrv. þingmenn stjórnarandstöðu og núverandi þingmenn stjórnarliðsins virðast ekki lengur muna eftir því að hafa verið í því hlutverki að hafa hér af litlu tilefni, jafnvel engu tilefni hlaupið í ræðustól æ ofan í æ til að lýsa andstöðu sinni eða taka þátt í umræðum um mál þegar þeir voru í stjórnarandstöðu til að mótmæla því sem hæstv. ríkisstjórn var þá að gera. En nú, þegar nýir stjórnarandstæðingar hafa komið hér til liðs, er þetta allt annað og er skinhelgin yfirsterkari hjá þessum hv. þm. Ég gat ekki, hæstv. forseti, látið hjá líða að nefna þetta eins og mér hefur fundist menn haga sér hér þegar stjórnarandstæðingar hafa fundið hvöt hjá sér til að taka hér til máls. Lögin um Húsnæðisstofnunina eru mikill lagabálkur og flókinn, enda er það svo að í hvert sinn sem nýr ráðherra sest í stól félmrh. setur hann á laggirnar nefnd til að endurskoða lögin. Við höfum vissulega kynnst þessu, þingmenn á hv. Alþingi, og þeir sem hafa setið í félmn. á hverjum tíma hafa lagt á sig mikla vinnu í umfjöllun um þessi frv. Ég minnist þess sjálf að hafa setið hér jafnvel heilu helgarnar fyrir nokkrum árum þegar ég átti sæti í félmn. og við vorum að fjalla um þennan lagabálk. Það ætti ekki að vera neitt undarlegt við það því að lög um Húsnæðisstofnun ríkisins varða hverja einustu fjölskyldu í landinu, efnahag hennar og afkomu. Ég verð að segja það hæstv. núv. félmrh. til hróss að hún hefur alla tíð barist fyrir þessum málum og haft brennandi áhuga á húsnæðismálum, en ég er ansi hrædd um að hún hafi upplifað það nú sem félmrh. eins og fleiri að það er oft hægara um að tala en í að komast. Ég geri ráð fyrir því að hún standi oft frammi fyrir því nú að geta ekki staðið við stóru loforðin eða fyrirheitin sem hún gaf þegar hún var aðeins óbreyttur þingmaður að berjast fyrir þessum málum. Stefna okkar sjálfstæðismanna er ljós í húsnæðismálum. Við leggjum áherslu á að sem flestir einstaklingar í þjóðfélaginu geti eignast eigið húsnæði og notið þess öryggis og sjálfstæðis sem því fylgir. Þeir eiga ekki að vera afgangshópar í lánakerfinu sem eru sjálfbjarga og geta staðið undir því að eignast eigið húsnæði, þeir sem geta og vilja gera slíkt. Við viljum hafa valkosti og sveigjanleika en ekki forsjárhyggju bundna á klafa. Hv. 2. þm. Norðurl. e. hefur ítarlega fjallað um okkar stefnu. Hún kom greinilega fram í ræðu hans áðan og ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. hafi hlustað með athygli á ýmislegt sem þar kom fram og ég þykist vita að hún hafi talið sér vera gagnlegt ýmislegt sem kom fram í hans sjónarmiðum varðandi þessi mál. Þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var mynduð vorið 1983 ríkti neyðarástand í málefnum fjölmargra húsbyggjenda og íbúðakaupenda vegna þeirrar óstjórnar sem hafði viðgengist í þessum málum og fyrir þá sök setti Sjálfstfl. fram það meginmarkmið að almenn íbúðalán hækkuðu nægilega til þess að almenningi yrði gert kleift að eignast húsnæði með þeim lánskjörum sem staðið yrði undir með venjulegum launatekjum. 1. sept. 1986 tóku gildi veigamiklar breytingar á lögunum, eins og hér hefur reyndar komið fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. Þessar breytingar voru gerðar í samræmi við samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar. Með þeim breytingum náðust fram mörg meginatriði einmitt í okkar stefnu í húsnæðismálum, sem við töldum vera til bóta, og með þeim var húsnæðislánakerfið gert einfaldara og aðgengilegra fyrir lántakendur, en það verður að segjast eins og er að því miður hefur framkvæmdin upp á síðkastið farið úr böndunum varðandi þau fyrirheit sem gefin voru með þessum lögum. Ég vil því ítreka þær spurningar sem komu fram í máli hv. 2. þm. Norðurl. e. varðandi það hvaða úrbætur ríkisstjórnin hafi vegna þeirra aðila sem eru í greiðsluerfiðleikum. Nú ríkir stjórn hér á landi sem kennir sig við jafnrétti og félagshyggju, en ég verð að segja alveg eins og það er að mér kæmi ekki á óvart þó að eftirmæli hennar yrðu ríkisstjórn skattpíningar og forsjárhyggju því að hennar stefna t.d. í húsnæðismálunum birtist í skattastefnunni. Skattpíningarstefnan beinist fyrst og fremst að fjölskyldunum og heimilunum í landinu, unga fólkinu sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið eða er búið að því og hefur tekið á sig skuldbindingar vegna t.d. húsnæðislána. Nú á að auka skatta á þessu fólki vegna þessara lána með því að skattleggja greiðsluerfiðleika húsbyggjendanna, skattleggja lántökur húsnæðismálastjórnar, skattleggja byggingarefni unga fólksins sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið eða húsbyggjendanna, skattleggja húsbúnaðinn og svo tekur steininn úr með auknum eignarsköttum og fasteignasköttum sem auðvitað bitna fyrst og fremst á þessu fólki. Eins og hér hefur komið fram skiptir það þúsundum mánaðarlega sem þetta fólk kemur til með að þurfa að greiða ef skattastefna ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Þá má gera ráð fyrir að íbúðareigandi, sem á kannski lítinn bíl upp á við skulum segja hálfa milljón, komi til með að þurfa að greiða á hverjum mánuði bara vegna þessara eigna líklega um 17 þús. kr. og er það ekki lítið til viðbótar við allt annað. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að tefja þessa umræðu frekar. Það frv. sem hér liggur fyrir og er breyting á lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins varðar hið félagslega kaupleigukerfi og virðist vera eðlileg í sjálfu sér og gefur því ekki tilefni til sérstakrar umræðu, enda á ég sæti í félmn. þessarar hv. deildar og hef því tækifæri til að taka þátt í afgreiðslu frv. þar.

Guðrún Agnarsdóttir Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu felur í sér að heimila að selja allt að 15% eignarhlut í íbúð til að tryggja afnotarétt af íbúð í félagslega íbúðalánakerfinu. Þetta er reyndar sams konar ákvæði og er í 38. gr. í almenna íbúðalánakerfinu. Það er eðlilegt að þetta ákvæði nái einnig til kaupleiguíbúða, en spurningin er hvers vegna ákvæðið er í raun ekki inni í húsnæðislögunum eins og þau eru. Þó að Kvennalistinn geti fallist á að þessi breyting á lögunum sé eðlileg nú teljum við eftir sem áður að það hefði verið betra að fresta afgreiðslu kaupleigufrv. sl. vor og taka fremur tíma til að endurskoða húsnæðislánakerfið og þar með félagslega íbúðalánakerfið samtímis. Í þeirri endurskoðun hefði einmitt mátt taka tillit til skipulags verkamannabústaðakerfisins, leiguíbúða, húsnæðissamvinnufélaga og fleiri aðila. Við afgreiðslu málsins í Nd. var fulltrúi Kvennalistans í hv. félmn. samþykk nál. nefndarinnar, en þó með fyrirvara og þá fyrst og fremst vegna þess að við teljum að það sé eðlilegt að sinna þessu í heild sinni en ekki að taka út einstaka þætti fyrir sig. Nógur er vandi húsnæðiskerfisins fyrir. Eins og menn muna e.t.v. gekk talsvert mikið á hér á sl. ári þegar hæstv. félmrh. mælti fyrir kaupleigufrv. sem var samþykkt um vorið þó margir hefðu efasemdir um ágæti þess að koma með nýtt kerfi við hlið annars. Það er ekki vegna þess að við í Kvennalistanum séum á móti því að auka valkosti í húsnæðislánakerfinu heldur miklu fremur að við teljum tæplega réttlætanlegt að koma á nýju kerfi þegar óvissan um framtíð byggingarlánasjóðanna er eins mikil og raun ber vitni og hefur reyndar verið um langan tíma. Biðtími eftir lánum mun nú vera a.m.k. þrjú ár, e.t.v. lengri, og ef ekkert verður að gert til að breyta þessu kerfi er eins víst að þessir sjóðir stefni í gjaldþrot, bæði Byggingarsjóður ríkisins og eins Byggingarsjóður verkamanna. Þess vegna hefði verið miklu eðlilegra og æskilegra að sú breyting, sem gerð var á húsnæðislöggjöfinni á sl. vori, hefði verið liður í heildarendurskoðun á húsnæðislánakerfinu og það er í raun það sem við teljum að sé nauðsynlegt að gera. Það er vafi á því að það gangi í raun upp að íbúðalánakerfið sé með þeim hætti sem það er nú, þ.e. mörg kerfi hlið við hlið bæði flókin og reyndar misréttlát. Þannig deilist féð sem rennur til húsnæðislánakerfisins í marga hluta og því hlýtur nýtt kerfi að takmarka fé til þeirra hluta kerfisins sem fyrir eru. Eins og allir vita hafa framlög til leiguíbúða verið allt of lítil undanfarin ár, en þörf á leiguíbúðum, bæði félagslegum og almennum, er veruleg bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og ekki síður úti á landi þar sem mikil neyð ríkir víða og tefur fyrir atvinnuuppbyggingu. Meiri hluti fólks er í raun á því máli að verulegt átak þurfi að gera til að auka framboð á leiguhúsnæði og það sem kannski flestir hafa mestar áhyggjur af, eins og komið hefur hér fram ítarlega í máli þeirra sem talað hafa á undan mér, er að menn óttast mjög um fjármögnun til þessa kerfis. Það er vert að huga að því að sú mikla vinna, hin langa vinnuvika Íslendinga stafar ekki síst af því hversu erfitt hefur verið um vik fyrir vanalegt fólk að koma sér upp húsnæði, hvort heldur sem er leiguhúsnæði eða að byggja sér eigið húsnæði. Það má nánast líkja því við krossferð fyrir hverja fjölskyldu að ganga í gegnum slíkt, svo miklar eru fjárhagsáhyggjurnar og valda þar í raun ómældum félagslegum vanda vegna þess hvernig kerfið hefur verið sniðið. Það er því auðvitað löngu kominn tími til þess að taka afstöðu til heildarendurskoðunar og endurbóta á þessu kerfi. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. geti gert sitt til þess meðan hún situr í embætti sínu vegna þess að hún hefur, eins og áður kom fram, verið mikil áhugamanneskja og baráttumanneskja um þessi mál um langa hríð. En hún þarf auðvitað stuðning annarra í ríkisstjórninni og það þarf að vera vilji stjórnvalda allra að taka á þessu máli vegna þess hve angar málsins teygja sig víða út í þjóðlífið og hversu miklum vanda þau valda í raun venjulegum fjölskyldum í landinu.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Hér hafa orðið mjög góðar og gagnlegar umræður um húsnæðismál í tengslum við það frv. sem hér er til umræðu og vissulega hefði verið gott að hafa meiri tíma en nú gefst til að ræða um húsnæðismálin því að þau eru sá málaflokkur sem skiptir mjög miklu máli fyrir allar fjölskyldur í landinu. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið. Til mín hefur verið beint ákveðnum spurningum m.a. af hv. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 14. þm. Reykv. Ég skal reyna að svara þeim spurningum sem til mín hefur verið beint. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, sem að vísu er ekki staddur í deildinni, vildi fá almennt upplýsingar um stöðu í húsnæðiskerfinu og hvernig gengi með öflun fjár með tilliti til þarfar og húsnæðislaga sem við búum við og m.a. hvernig lífeyrissjóðirnir hefðu staðið í skilum. Það er ljóst og allir þingmenn þekkja það að það húsnæðiskerfi sem við búum við kallar á mjög mikið fjármagn, ekki einasta fjármagn frá lífeyrissjóðunum heldur einnig mikið ríkisframlag ef kerfið á að ganga upp. Frá því að þessu húsnæðiskerfi var komið á hafa borist tæplega 16 þús. umsóknir og um 8 þús. lánsloforð hafa verið send út. Til að fjármagna þær 8 þús. umsóknir sem nú bíða afgreiðslu þarf um 23 milljarða kr., þ.e. þessar 8 þús. óafgreiddu umsóknir kosta um 23 milljarða kr., og það segir okkur sína sögu um fjárþörf húsnæðiskerfisins. Meðalbiðtími er mjög langur. Hann verður væntanlega á næsta ári um 34 mánuðir og ef ekkert er að gert má gera ráð fyrir að hann styttist ekki fyrr en árið 1994 að öllu óbreyttu. Hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín þeirri spurningu hvað þyrfti að gera til að ná biðtímanum niður, hann nefndi t.a.m. í eitt ár eftir þrjú ár. Því er til að svara að nefnd sem starfað hefur að því að móta tillögur um endurskipulagningu húsnæðislánakerfisins hefur skilað sínu áliti. Þar kemur fram í áliti minni hluta nefndarinnar að til að stytta biðtímann niður í 24 mánuði á næsta ári og niður í eitt ár á næstu þremur árum þarf bæði að koma til veruleg breyting á útlánareglum húsnæðislánakerfisins þar sem yrðu skert lán bæði til einstaklinga og til þeirra sem eiga íbúð fyrir og það er einnig miðað við þennan biðtíma að endurgreiðsla lána verði tekjutengd og það komi til aukagreiðsla sem nemi 3,5% af tekjum umfram skattleysismörk sem þýðir raunverulega styttingu á lánstímanum. Til þess að ná biðtímanum niður um þetta þarf að koma verulega aukið fjármagn, ríkisframlag, inn í Byggingarsjóð ríkisins. Þar kemur fram að til að ná biðtímanum niður, þ.e. í 24 mánuði á næsta ári og eitt ár á næstu þremur árum, telur minni hluti nefndarinnar að framlag ríkissjóðs á næsta ári þurfi að vera um 2 milljarðar og að 2 milljarða vanti upp á framlög ríkissjóðs fyrir árið 1987 og 1988. Ef það skili sér ásamt því að framlag ríkissjóðs yrði um 2 milljarðar á næsta ári og hér eftir telja þeir að það sé hægt að ná niður biðtímanum um það sem ég nefndi. Það er ljóst að þegar verið er að huga að húsnæðislöggjöfinni þurfa menn að gera upp við sig hvort við treystum okkur til að láta það ríkisframlag inn í húsnæðislánakerfið sem til þarf eða hvort við viljum gera einhverjar breytingar á því. Það er deginum ljósara og hefur komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað í dag, og ég tek undir, að það er óviðunandi að búa við það ástand sem nú er í húsnæðislánakerfinu, að fólki sé boðið upp á það að þurfa að bíða í tvö og hálft til þrjú ár eftir að fá lán úr húsnæðislánakerfinu. Ég er því alveg sammála. En hitt er líka ljóst að ég hef ekki orðið vör við það þann tíma sem ég hef setið í stól félmrh. að þeir flokkar sem hafa átt aðild að þeim ríkisstjórnum, m.a. Sjálfstfl., séu tilbúnir að láta í húsnæðislánakerfið það fjármagn sem til þarf til að stytta biðtímann. Ég minni á að þegar Sjálfstfl. átti sæti í ríkisstjórn var verulega skert ríkisframlagið og það var líka verið að skerða ríkisframlagið í byggingarsjóðina eftir að fjárlög voru samþykkt í tengslum við efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar þannig að þessir flokkar virðast ekki tilbúnir að láta það fjármagn sem til þarf í húsnæðislánakerfið og ríkissjóður raunverulega ekki geta staðið undir því. Hv. þm. Halldór Blöndal spurði hvort ég hefði eitthvað meint með því á sínum tíma þegar ég sagði að húsnæðiskerfið, eins og hann orðaði það, ,,væri sprungið``. Ég varaði við því fyrir þó nokkuð löngu hvert stefndi í húsnæðislánakerfinu ef ekki yrðu gerðar breytingar á. Ég hygg að það hafi allt komið á daginn. Það var eins og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði áðan. Þó að vilji væri fyrir hendi t.a.m. hjá húsnæðismálaráðherra til að breyta húsnæðislánakerfinu þarf auðvitað fleira að koma til. Það þarf að nást samstaða á Alþingi um breytingar, samstaða á milli stjórnarflokka um nauðsynlegar breytingar á húsnæðislánakerfinu. Að því er verið að vinna þessa dagana að reyna að ná áfram samstöðu um breytingar á húsnæðislánakerfinu. Ég tel að þessari ríkisstjórn sé ekki stætt á því að ná ekki fram nauðsynlegri endurskipulagningu á húsnæðislánakerfinu á yfirstandandi þingi. Það er líka óviðunandi fyrir mig sem húsnæðismálaráðherra ef ekki nást fram verulegar breytingar og endurskipulagning á húsnæðislánakerfinu á þessu þingi og það er óviðunandi fyrir fólkið sem er í löngum biðröðum að bíða eftir láni. Ég hygg að þær tillögur sem nú liggja á borðinu og eru til skoðunar muni geta haft veruleg áhrif í þá átt að stytta þessa margumtöluðu biðröð og stuðla að því að gera húsnæðislánakerfið svo fjárhagslega öflugt að það geti með eðlilegum hætti veitt lán og lánafyrirgreiðslu til fólksins eins og með þarf. Spurt var um hvort lífeyrissjóðirnir hafi staðið í skilum. Það verður að segjast eins og er að það hefur verið mjög erfitt að fá fullnægjandi upplýsingar frá lífeyrissjóðunum, en ég vænti að það geti orðið þar breytingar á vegna þess að í samkomulagi sem nú hefur verið gert við lífeyrissjóðina um fyrirkomulag á skuldabréfakaupum lífeyrissjóða hefur náðst samstaða um ákveðnar aðferðir, sem lífeyrissjóðirnir hafa gengist undir, um skil á skýrslum um ráðstöfunarfé og greiðsluflæði í lífeyrissjóðunum þannig að hægt sé að fylgjast reglubundið með því á hverjum tíma að lífeyrissjóðirnir standi við tilskilin kaup þannig að þeirra félagar hafi fullan rétt í lífeyrissjóðunum. Það ber að viðurkenna að á þetta hefur skort, en með því samkomulagi sem nú hefur verið gert um fyrirkomulag á skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna vænti ég þess að á því geti orðið breyting. Ég skal ekki tefja mjög þessa umræðu. Ég vil þó koma inn á það sem hv. þm. Halldór Blöndal vék að er hann taldi að það þyrfti að vera fyrir hendi ákvæði í félagslega húsnæðiskerfinu sem væri í þá veru að hægt væri að leiðrétta lánskjör ef tekjur breytast. Ég hygg að það hafi farið fram hjá hv. þm. að slíkt ákvæði er fyrir hendi í löggjöfinni um félagslegar kaupleiguíbúðir þannig að ef tekjur kaupanda að félagslegri kaupleiguíbúð breytast er heimild fyrir hendi til að breyta vaxtakjörum og það er ákvæði um reglulega endurskoðun á því fyrirkomulagi. Ég vænti þess að hv. þm. fagni því þá að þetta ákvæði er fyrir hendi í húsnæðislöggjöfinni, þ.e. í félagslega kerfinu, bæði að því er varðar félagslegar kaupleiguíbúðir og almennar kaupleiguíbúðir, sem er heimild til endurskoðunar á vaxtakjörum. Að því er varðar félagslegar íbúðir hér á landi er ljóst að það þarf að gera verulegt átak í því efni vegna þess að það er margt fólk sem ekki getur staðið undir þeirri greiðslubyrði sem því fylgir að kaupa íbúðir í gegnum almenna húsnæðislánakerfið. Ég bendi á í því sambandi, sem er nokkuð athyglisvert, að af um 87 þúsund íbúðum á landinu eru ekki nema liðlega 5 þúsund félagslegar íbúðir eða tæp 6% af heildinni og það hlýtur að segja sína sögu. Ég hygg að ég hafi svarað flestu af því sem fram hefur komið. Varðandi greiðsluerfiðleikalánin sem hv. þm. spurði um líka, þá er alveg ljóst að þar er veruleg þörf fyrir hendi. Bara til þess að sinna 300 umsóknum sem liggja fyrir hjá Húsnæðisstofnun frá fjölskyldum sem eru í miklum greiðsluvanda og líklegt að stór hluti þeirra verði gjaldþrota ef ekki kemur til fjármagn í greiðsluerfiðleikalán, fara um 150 millj. kr. Forstöðumaður ráðgjafarstöðvarinnar telur að það þurfi að gera ráð fyrir því að um 2000 fjölskyldur leiti aðstoðar vegna greiðsluerfiðleika á árinu 1989 að öllu óbreyttu og miðað við útlánareglurnar nú, sem mjög hafa verið þrengdar og tengjast bæði tekjum og eignum viðkomandi, megi gera ráð fyrir að um 500 umsóknum þurfi til viðbótar þessu að sinna á næsta ári og til þess þurfum við 250 millj. kr. Um þetta mál hefur verið fjallað í ríkisstjórninni og þremur ráðherrum verið falið að skoða hvernig hægt er að koma til móts við þennan vanda. Ég tel að það verði að stuðla að því að bankarnir komi miklu meira inn í þessa mynd en verið hefur, bæði með breyttum vinnubrögðum og eins hitt að verulegur hluti af því fjármagni sem t.d. á þessu ári fór í greiðsluerfiðleikalán rann aftur í bankakerfið vegna þess að þær fjárhæðir voru notaðar til að gera upp vanskil við bankana. Þarna var um að ræða 150 millj. kr. Ég tel að það verði að skoða það af fullri alvöru að bankarnir kaupi skuldabréf af Húsnæðisstofnun ríkisins, t.a.m. sem nemur þeirri upphæð sem ég nefndi, sem verulega gæti leyst þá þörf sem fyrir hendi er á næsta ári að því er þennan þátt í húsnæðismálunum varðar. Herra forseti. Ég skal ekki hafa lengra mál að sinni nema tilefni gefist til. Ég vænti þess að samstaða geti orðið um það í þessari hv. deild að greiða götu frv. og að það geti orðið að lögum fyrir jólaleyfi þingmanna.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Því miður gat ég ekki af óviðráðanlegum ástæðum verið í deildinni þegar hæstv. ráðherra hóf mál sitt og svaraði spurningum, en ég hefði gjarnan viljað fá að leggja spurningu fyrir hæstv. ráðherra sem lýtur að samningum Húsnæðisstofnunar við lífeyrissjóðina vegna næsta árs. Eins og hv. þm. vita er það venjan að lífeyrissjóðirnir semja við húsnæðiskerfið fyrir eitt ár í senn um hvað þeir hyggjast kaupa fyrir mikið og jafnframt því er samið um vaxtakjör og önnur lánskjör. Nú hafa staðið yfir undanfarnar vikur viðræður, veit ég, á milli lífeyrissjóðanna og hins opinbera um þetta atriði. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort búið sé að semja við lífeyrissjóðina og ef svo sé hvað um hafi verið samið, hver vaxtakjörin séu eða lánskjör almennt. Það er mjög þýðingarmikið að það komi fram, ekki endilega í sambandi við afgreiðslu þessa frv. heldur er þýðingarmikið að það komi fram í sambandi við afgreiðslu mála almennt á þinginu, hvernig þetta stendur. Það er mjög þýðingarmikið að við getum gert okkur grein fyrir hver er hugsanleg stefna hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við vaxtakjör á lánum almennt og einnig er það að sjálfsögðu þýðingarmikið hvort núv. ríkisstjórn viðurkennir lánskjaravísitöluna, en eins og við vitum hafa verið miklar deilur um það og m.a. hefur hæstv. forsrh. margsinnis sagt á þessu ári að það eigi að leggja niður lánskjaravísitöluna. Þetta hefur geysimikla þýðingu bæði fyrir þá samninga sem hafa verið undanfarið milli aðila og ekki síður fyrir lífeyrissjóðina sem þurfa að gera það upp við sig hvernig þeir ætli að haga sínum kaupum. Að öðru leyti skal ég ekki lengja þessa umræðu, en ég vil þó láta það koma fram, sem ég hef oft gert áður, að ég er þeirrar skoðunar að þetta bákn, eins og Húsnæðisstofnunin er orðin, sé allsendis ófullnægjandi í því formi sem hún er. Ég minnist þess að í umræðum hér fyrr um Húsnæðisstofnun og íbúðamál almennt hef ég lagt áherslu á að ég teldi að það ætti að þróa alla þessa lánastarfsemi vegna húsnæðismála þjóðarinnar þannig að bankarnir komi meira inn í þá mynd sem og sjóðir og aðrir sem eiga fé aflögu þannig að húsbyggjendur og verktakar geti snúið sér í æ ríkari mæli til bankanna og bankakerfisins í sambandi við lausn þessa máls. Ég er sannfærður um að ef þetta verður flutt meira frá Húsnæðisstofnun yfir í bankakerfið muni þær biðraðir ekki vera sem nú eru því miður vegna lánafyrirgreiðslu í sambandi við íbúðabyggingar og yfirleitt í húsnæðismálunum. Það er ekki nokkur vafi á því að með því að færa þetta yfir í bankakerfið, eins og mér skildist að hæstv. ráðherra væri sjálfur inn á að þyrfti að þróa í ríkari mæli, mundi það leysa mikinn vanda. Ég vil svo einnig segja að lokum að auðvitað verðum við að haga okkur þannig í sambandi við húsnæðismálin að þess sé jafnan gætt að fyrir hendi sé nægilega mikið af félagslegum íbúðum til að fullnægja þörf láglaunafólks og annarra sem geta ekki með auðveldum hætti eignast íbúðir. Það er stefna Sjálfstfl. að sjálfsögðu og hefur alltaf verið. Vísa ég til þess að Reykjavíkurborg undir forustu Sjálfstfl. hefur staðið myndarlega að þessum málum, sem viðurkennt er og til mikils sóma, en að sjálfsögðu leggjum við áherslu á sem meginstefnu sjálfseignarstefnuna. Það er grundvallaratriði. Því miður hlýtur maður að hafa miklar áhyggjur af því að núv. ríkisstjórn ætli að brjóta niður þá stefnu að menn geti átt sínar íbúðir og húseignir sjálfir. Það er sama stefna og snýr að atvinnulífinu. En hvað sem því líður vil ég láta það koma fram að Sjálfstfl. styður það eindregið og einlæglega að byggt sé á félagslegum grundvelli, eins og einnig hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra. Mér þætti vænt um það ef hæstv. ráðherra gæti svarað þeirri spurningu hvort samningar hafi tekist við lífeyrissjóðina og þá á hvaða grundvelli.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hæstv. félmrh. þau svör sem hann gaf áðan. Það vakti athygli að hann vék ekki einu einasta orði að hinni nýju lánskjaravísitölu, sem forsrh. hefur svo mjög prísað, sem verður eins og ég sagði áðan þannig byggð upp að það á taka til baka ef kjarabætur verða í landinu hluta þeirra hjá þeim sem skulda hjá byggingarsjóðunum þannig að launþegar geti ekki til fullnustu notið þeirrar kaupmáttaraukningar sem þeir ella mundu njóta því auðvitað getur maður ekki spáð því að þjóðfélagsþróun verði með þeim hætti að áfram horfi niður á við, en eins og þingmenn vita hefur hagvöxtur dregist saman á þessu ári og eins og horfir á því næsta. Eins og stefna ríkisstjórnarinnar er er öldungis ljóst að ekki glæðast vonir manna til þess að þeir hafi meira úr að spila. Við sjáum fyrir okkur hringinn í kringum landið hvernig fjarað hefur undan fyrirtækjunum og ég veit ekki betur en þess hafi víða orðið vart líka í höfuðborginni að fólkið hefur ekki sama atvinnuöryggið. Þessa hefur m.a. orðið vart í daglegri neyslu manna. Við sjáum það ef við skoðum innflutningsskýrslur að þá hefur innflutningur minnkað mjög verulega á venjulegum neysluvörum og það má sjá líka á versnandi fjárhag ríkissjóðs hvernig söluskattstekjur hafa orðið minni en búist hafði verið við. Og kaupmenn hafa þá sömu sögu að segja. Kaupmátturinn er allur annar og miklu minni en áður. Auðvitað eru engin teikn á lofti önnur en þau að sú öfugþróun haldi áfram. Það er þess vegna alveg morgunljóst að það mun hefna sín síðar á þeim sem lán þyrftu að taka í húsnæðiskerfinu á næsta ári ef þeir verða skyldugir til þess að lánin verði tryggð með lánskjaravísitölu forsrh. Ég vil þess vegna ítreka þá fyrirspurn sem ég var með áðan til hæstv. félmrh. um hvort hann geti fellt sig við þessar hugmyndir og hvort hann telji það fyrirkomulag betra fyrir lántakendur að skuldbindingar þeirra séu tryggðar eins og verið hefur með lánskjaravísitölunni eins og hún er núna eða hvort hæstv. húsnæðisráðherra telur að lántakendur fari betur út úr hinni nýju vísitölu. Svarið er líka vísbending um hvernig ráðherrann sér framtíðina fyrir sér. Ef ráðherrann sér framtíðina þannig fyrir sér að kjörin haldi áfram að skerðast og ef ráðherrann á ekki von á því að kaupmáttur geti aftur vaxið hér á landi hlýtur svar hans auðvitað að vera að hann fallist á hugmyndir forsrh. Ef hins vegar ráðherrann gerir sér vonir um að kaupmáttur geti batnað á nýjan leik, að launakjörin eða að laun manna í krónum talið vaxi meir en kostnaður við að halda uppi fjölskyldum og meir en byggingarkostnaður, er það líka alveg ljóst að það borgar sig að halda gömlu vísitölunni. Ég hygg þess vegna að það sé mjög lærdómsríkt og upplýsandi fyrir þingdeildina að fá svör húsnæðisráðherra við einmitt þessari spurningu. Ég sætti mig ekki við það að húsnæðisráðherra, eins mikill baráttumaður og hann er, láti kyrrt liggja ef hann hefur sannfæringu fyrir því að gengið sé á rétt þeirra sem minnst mega sín, eins og er t.d. um þá sem eru í hinu félagslega íbúðakerfi, ef það á nú að knýja þá til þess að borga sérstakan aukaskatt til Byggingarsjóðs verkamanna ef aðeins tekst að bæta hlut þeirra borið saman við aðra í landinu. Ég held að þessi nýja lánskjaravísitala sé mjög vanhugsuð og geti undir engum kringumstæðum verið viðunandi fyrir launafólk. Ég minni á að lögin eru mjög afdráttarlaus um það hvaða rétt lántakendur hafa og ég minni á að þessi afdráttarlausi réttur, sem lántakendum er gefinn til vissrar lánsfyrirgreiðslu í lögunum, byggir á þeim rökum að nær allir í landinu eru launþegar, nær allir í landinu greiða til lífeyrissjóðanna og höfðu áður en húsnæðislöggjöfin var sett vorið 1986 verulegan rétt til sérstakrar lánsfyrirgreiðslu úr lífeyrissjóðakerfinu, einkum og sér í lagi þó ef um hjón var að ræða sem bæði höfðu áunnið sér fullan rétt. Við munum að á þeim tíma fór því víðs fjarri að lífeyrissjóðslánin væru greidd út síðar en húsnæðislánin. Þvert á móti var útgreiðsla þeirra venjulega mun fyrr á ferðinni sem gerði mörgum kleift að stíga það stóra skref sem það vissulega var að eignast þak yfir höfuðið. Ég get vel rifjað það upp að ég var á þeim tíma efins um að við ættum að hafa skrefið jafnstórt og það var á árinu 1986 og benti á að í þeirri miklu verðbólgu sem verið hafði og geisað hafði þá á annan áratug hafði fyrirgreiðsla Húsnæðisstofnunar raunverulega verið mun minni en hún sýndist á pappírnum. Þannig man ég það örugglega rétt að meðan núv. hæstv. menntmrh. var ráðherra húsnæðismála var svo komið að lán til byggingar á íbúð var að raungildi eitthvað í kringum 10% af byggingarkostnaði, en með skrefinu sem stigið var gat það farið upp í 70% ef um íbúð af hóflegri stærð var að ræða. Það má vel vera að það sé rétt hjá hæstv. ráðherra að nauðsynlegt sé að skerða mjög rétt ýmissa til húsnæðislána til þess að hægt sé að stytta biðlistann niður í eitt ár á næstu þrem árum. Það er alveg ljóst að ef skorið er aftan af biðlistanum með stjórnvaldsaðgerðum minnkar biðröðin. Ef það fé sem viðkomandi eiga að fá verður mun minna nægir minna til að uppfylla óskirnar og vonirnar. En ég vil líka minna á hitt, að þær greiðslur sem mest munar um eru ekki til þess fólks sem á íbúð fyrir og þarf að stækka við sig. Ég gæti trúað að fyrirgreiðsla til þess fólks nú sé í kringum 1,5 millj. kr. Það væri fróðlegt að rifja upp hversu mikið fé þetta sama fólk gat fengið á árinu 1986 frá lífeyrissjóðunum og athuga um hversu mikið fé væri að ræða ef það væri fært upp til núgildandi verðlags.  Þess vegna stöndum við enn á ný frammi fyrir þessari spurningu: Ef húsnæðiskerfi, ef ráðamenn, stjórnvöld ætlast til þess að lífeyrissjóðirnir geti varið jafnmiklum hluta af ráðstöfunartekjum og þeir gera nú til húsnæðiskerfisins hlýtur sú krafa að koma á móti að ekki sé gengið á það grundvallarsjónarmið lífeyrissjóðanna að allir sem þar eru hafi nokkuð sama rétt með hliðsjón af því hversu lengi þeir hafa greitt í viðkomandi sjóð. Þetta húsnæðiskerfi í heild, þó því sé breytt, er þess vegna mjög brothætt og má búast við því að ef knúðar eru fram breytingar á kerfinu í grundvallaratriðum muni fara fyrir því eins og stundum gerist um stjórnmálaflokka, að þegar einn steinninn losnar molna þeir niður. Það er þess vegna að minni hyggju miklu þýðingarmeira en maður gæti haldið í fljótu bragði að allar breytingar sem gerðar eru á lánsreglum Byggingarsjóðs ríkisins séu í fullu samráði og samstöðu við verkalýðshreyfingu og vinnuveitendur, í fullu samráði og í fullum friði við þá sem ráða yfir lífeyrissjóðunum. Verkalýðshreyfingin er þannig byggð upp að þeir sem stjórna henni eru trúnaðarmenn hinna einstöku félagsmanna og ef þeim mislíkar við forustuna verður hún að sæta sömu ábyrgð og alþm. ef þeir stjórna þannig að þeim fellur ekki við þá þannig að þeir eru undir mikilli pressu og þeir hljóta augsýnilega að haga sér þannig að það skapi a.m.k. viðunandi frið í viðkomandi stéttarfélögum. Ég vil eins og ég gerði áðan leggja ríka áherslu á að einhver lágmarksfyrirgreiðsla úr Byggingarsjóði ríkisins meðan við höldum honum verður að vera fyrir hendi til þess að menn reyni að bjarga sér sjálfir, til þess að menn ráðist í kaup á íbúðum eða í byggingu húsa án þess að þeir falli undir hina sérstöku gæðaflokka, forgangshópa, sem við köllum kaupleigukerfið og við hljótum að kalla félagsmálakerfið í heild sinni. Ráðherrann komst svo að orði að það þyrftu 2 milljarðar til að koma á næsta ári til viðbótar öðrum tveim sem húsnæðiskerfið hefði þurft að fá á þessu ári og sl. ári til þess að biðröðin gæti farið niður í eitt ár eftir þrjú ár. Þá er óhjákvæmilegt að spyrja hvað hann reiknar með að kaupleiguíbúðirnar verði margar sem byggðar verði á þessum árum, 1989, 1990 og 1991. Í þessum áætlunum hlýtur að vera talað um þá skiptingu því að hún er ráðandi þáttur um fjármagnið sem nauðsynlegt er að fá. Þá er líka fróðlegt að fá upplýsingar um hvort könnun hafi verið gerð á því meðal ungs fólks hvort það vilji fá íbúð í þessum kaupleiguíbúðum, hvort það vilji njóta þeirra sérstöku lánskjara sem þar er um að tefla þannig að það geti fyrst notið hinnar sérstöku fyrirgreiðslu og síðan gert það upp við sig á eftir hvort það vill eignast íbúðirnar eða ekki. Ég held að það geti orðið okkur mikill vegvísir að því mikla vandamáli sem húsnæðiskerfið vissulega er. Ég hlýt að ítreka það sem ég sagði áðan um það hversu nauðsynlegt það er að koma til móts við það fólk sem nú á í greiðsluerfiðleikum. Hæstv. ráðherra hafði orð á því að það væri ekki nema, ef ég man rétt, 5 eða 6% íbúanna sem byggju í íbúðum af félagslegum toga. Þetta er mjög lág tala. Að sumu leyti skýrist hún af því að húsnæðislánin, sem Byggingarsjóður ríkisins veitti á fyrri hluta síðasta áratugs og fram eftir honum, gufuðu upp þannig að menn gátu með tiltölulega lítilli fyrirhöfn ráðist í það stórvirki að kaupa húsnæði án þess að búast við því að þeir þyrftu að greiða andvirðið til baka. Bæði var nú þá ástatt svo að vextir náðu engan veginn raunvöxtum og það litla þeir voru voru þeir jafnframt frádráttarbærir við álagningu tekjuskatts þannig að ólíku er saman að jafna þá og nú. Nú á hinn bóginn hafa menn þurft að sæta mjög ströngum lánskjörum og þess vegna er við því að búast, ef erfiðleikalánin eru dregin við sig, að þeim fjölgi sem vegna erfiðs fjárhags hafa misst íbúðir sínar og að þeir banki á dyrnar annars staðar í kerfinu, annaðhvort hjá verkamannabústöðum eða þá þessum kaupleiguíbúðum, í þeim hlutanum sem fellur undir Byggingarsjóð verkamanna eða hinum sem fellur undir Byggingarsjóð ríkisins. Ég er mjög ánægður yfir því að þeirri reglu skuli hafa verið komið á að þeir sem njóta lánskjara Byggingarsjóðs verkamanna megi búast við að þeim verði breytt ef tekjur þeirra og allur efnahagur hefur batnað þannig að þeir falli undir Byggingarsjóð ríkisins. Þetta er skref sem fyrir löngu hefði átt að vera búið að stíga. Ég geri mér grein fyrir að það er flóknara mál að taka dæmið á hinn veginn þannig að þeir sem njóta nú kjara Byggingarsjóðs ríkisins geti vænst þess að njóta kjara Byggingarsjóðs verkamanna ef heimili hefur orðið fyrir miklu áfalli. Það er miklu erfiðara og flóknara mál, en þó er óhjákvæmilegt að huga að því einnig og reyna að taka á því í tengslum við þá endurskoðun á húsnæðiskerfinu í heild sem hæstv. ráðherra hefur boðað og verð ég að taka undir með ráðherra að ég skil ekki hvernig það megi vera að frv. um slíka heildarlöggjöf skuli ekki þegar liggja fyrir þinginu svo mikið sem er í húfi. Ég man eftir því þegar við vorum að fjalla um húsnæðismálin í gamla daga hversu lengi það stóð í okkur hvernig haga ætti lánveitingum úr Byggingarsjóði ríkisins til kaupa á notuðum íbúðum. Við gerðum okkur grein fyrir því að við því mætti búast fyrst í stað að íbúðaverð færi hækkandi ef lánsfyrirgreiðslan yxi verulega. Menn voru þess vegna mjög hræddir við að stíga stórt skref í einu í þá áttina eins og þó var gert 1. september 1986. Ef litið er yfir fasteignamat frá þeim tíma sést að fyrst á eftir hækkaði verð á notuðum íbúðum á öllum fasteignamarkaði hér á landi. Var það að vísu óeðlilega lágt fyrir en vitaskuld fór hluti hinnar auknu fyrirgreiðslu í hækkað íbúðaverð á þeim tíma. Við veltum því fyrir okkur hvort einhver tök væru á því að hafa svigrúm í kerfinu inn við Laugaveg þannig að sett yrði á fót einhver stofnun eða einhver undirnefnd húsnæðismálastjórnar sem mundi hafa það verkefni, jafnvel í tengslum við viðskiptabanka, að átta sig á því hvort reynandi væri að haga lánveitingum til kaupa á notuðum íbúðum nokkuð eftir efnahag, en komumst fljótt að þeirri niðurstöðu að slíkur dilkadráttur með borgara landsins var alls ekki við hæfi hjá opinberri stofnun svo niðurstaða okkar var í rauninni sú að ef til þess ætti að koma að lánsfyrirgreiðsla ætti að fara nokkuð eftir efnahag, tekjum manna og aðstöðu allri --- lánstími gæti t.d. verið mismunandi eftir efnum og ástæðum --- væri óhjákvæmilegt að færa lánveitingarnar inn í viðskiptabankana. Ég vék að því í minni ræðu áðan að því fylgdu þeir kostir að launatekjur viðkomandi færu í gegnum hina sömu banka þannig að bankastjórarnir hefðu alla aðstöðu til þess að fylgjast náið með því hvort viðkomandi hefðu reist sér hurðarás um öxl og gætu staðið undir skuldbindingunum þannig að það gæti þá fljótt komið til úrlausnar hvort viðkomandi réðu við þá íbúð sem þeir höfðu fest kaup á, kannski með einhverri tilhliðrun í bili, eða hvort nauðsynlegt væri fyrir viðkomandi að selja hana og kaupa aðra minni á meðan hann væri að ná fótunum undir sig. Ég tók eftir því að hv. 14. þm. Reykv. tók undir sömu sjónarmið og ég var nú að lýsa. Við höfum oft haft orð á því, sjálfstæðismenn, og ég man eftir því einmitt þegar við stóðum í viðræðunum við fulltrúa Alþýðusambandsins á vordögum 1986 að þeir voru okkur sjálfstæðismönnum algerlega sammála um að það væri bæði siðferðilega þroskandi og þjóðfélagslega nauðsynlegt að reyna með almennum aðgerðum að hafa áhrif á að þeir sem hygðust festa kaup á húsnæði hefðu yfir nokkru fjármagni að ráða, hefðu lagt til hliðar töluvert af sjáfsaflafé sínu og þannig komið fótunum undir sig. Það er miklu, miklu betri aðferð en hin að knýja menn til lántöku fyrir allri íbúðinni. Af þessum sökum var lögfest að þeir sem legðu fé inn á sérstaka reikninga, húsnæðissparnaðarreikninga, skyldu njóta vissra skattfríðinda. Mér er algerlega ljóst að þessi löggjöf var í upphafi mjög ósveigjanleg. Það var sjónarmið fjmrn. að slíka tilhliðrun frá skatti væri ekki réttmætt að veita heimild til nema inn í löggjöfina væru sett mjög óaðgengileg refsiákvæði sem höfðu þau áhrif að fjöldi manna sneri frá, treysti sér ekki til að fara út í þann sparnað sem reikningarnir þó heimiluðu. Síðan bættist það við að á árinu 1987 voru tekjur manna í raun skattfrjálsar þannig að þá greiddu menn einungis skatt af því fé sem þeir höfðu unnið fyrir árið áður en skipti ekki máli hvernig þeir ráðstöfuðu fé sínu það árið. Þegar staðgreiðslan var síðan tekin upp var ekki samstaða milli Sjálfstfl. og Alþfl. um þetta atriði. Alþfl. mátti ekki heyra á það minnst undir neinum kringumstæðum að fólki væri gefinn áfram kostur á þessum húsnæðissparnaði og afleiðingin hefur síðan orðið sú að þessir reikningar hafa ekki komið að þeim notum sem við höfðum þó gert okkur vonir um. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. félmrh. svari því nú hvaða hug hann hefur til húsnæðissparnaðarreikninganna, hvort hugur hans standi til þess að þeir verði endurreistir. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi áðan en svo að hann hefði í hyggju að draga mjög úr þeim lánsrétti sem vissir einstaklingar hafa nú innan húsnæðiskerfisins. Einmitt með hliðsjón af þeim orðum held ég að óhjákvæmilegt sé að á það reyni hvort húsnæðisráðherra geti fallist á að menn megi spara fyrir fram þannig að þær upphæðir sem lagðar eru inn á bundinn húsnæðisreikning séu undanþegnar tekjuskatti eftir ákveðnum reglum, annaðhvort að hluta eða algjörlega. Það sem þá kemur til álita er að sjálfsögðu sú ávöxtun sem húsnæðissparnaðarreikningarnir gefa í heild og það getur verið álitamál hversu langt löggjafinn telur rétt að gengið sé í því að menn geti lagt til hliðar með þessum sérstaka hætti. Ég skal ekki neita því að það geti verið nauðsynlegt að setja því takmörk. Á hinn bóginn vil ég ítreka þá skoðun mína að við eigum ekki aðeins að huga að því hvernig við getum með framlögum úr ríkissjóði stutt stoðir lánakerfis húsnæðismála. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvort það þjóni ekki tvenns konar tilgangi að örva menn til sparnaðar, annars vegar þeim að auka innlendan sparnað, sem er mikilvægur liður í því að draga úr erlendum lántökum m.a., og hins vegar með því að draga úr þörfinni fyrir húsnæðislánin. Einmitt með því að færa húsnæðislánin inn í bankana þannig að við losnuðum við þann millilið sem húsnæðislánastofnun er mundi slíkur sparnaður fyrir fram beinlínis tengjast þeirri fyrirgreiðslu sem viðskiptabankarnir yrðu síðan reiðubúnir til að veita viðkomandi mönnum. Sumir hafa sagt að það sé raunar óþarfi að blanda viðskiptabönkunum inn í þessi mál. Það sé miklu eðlilegra og miklu nær að lífeyrissjóðirnir láni beint til sinna félagsmanna þannig að bæði sé hægt að ganga fram hjá Húsnæðisstofnun og viðskiptabönkum, a.m.k. í verulegum mæli. Ég hef nokkuð íhugað þann möguleika, en ég hef eftir sem áður komist að þeirri niðurstöðu að það yrði mjög til einföldunar og hagræðis fyrir alla aðila ef hinn hátturinn yrði á hafður, að viðskiptabankarnir tækju að sér þessa fyrirgreiðslu eins og gerist víðast erlendis. Fyrirgreiðslan mundi þá ganga fyrir sig með þeim hætti að lífeyrissjóðirnir keyptu skuldabréf af bönkunum til langs tíma sem þeir gætu síðan endurlánað viðskiptavinum sínum. Eins og ég lagði ríka áherslu á áðan: Ef við viðurkennum slíkt fyrirkomulag hlýtur það að þýða að markaðsvextir koma á skuldabréfin sem aftur gerir þá nauðsyn knýjandi og óhjákvæmilega að vextir og verðtrygging séu undanþegin við álagningu tekjuskatts, ekki síst eins og nú er komið þegar við völd er ríkisstjórn sem byrjar á að hugsa um hverju hún megi eyða og langar til að eyða og fer síðan með hjálp Borgfl. eða einstakra þingmanna úr honum ofan í vasana á þegnunum. Verð ég raunar að segja að sumt af því hefur komið mér mjög á óvart sem maður hefur orðið vitni að, eins og það t.d. að samningsrétturinn skuli ekki lengur vera heilagur í huga þess verkalýðsleiðtoga sem sæti á á þingi fyrir Borgfl. Ég vil, herra forseti, leggja áherslu á að ef ríkisstjórninni tekst að knýja fram þær miklu skattahækkanir sem ætlast er til að við í Ed. setjum upp á færiband og afgreiðum fyrir jólin, ef það áform ríkisstjórnarinnar tekst að fara svo djúpt í vasann hjá þjóðinni hlýt ég að ætlast til þess á móti að meiri hluti en nú er á fjárlögum næsta árs eftir 2. umr. fari til þess að létta hlut þeirra fjölskyldna sem sárast brenna á erfiðleikarnir í húsnæðismálum. Það er kannski skiljanlegt að menn séu naumir í slíkri fyrirgreiðslu ef alls staðar er gætt fyllsta aðhalds og ef ríkisstjórnin hagar skattheimtu sinni með þeim hætti að einstaklingarnir hafi eitthvert svigrúm, en þegar á að gera hvort tveggja, þegar nú er með skipulögðum aðgerðum verið að skapa atvinnuleysi víðs vegar um landið, þegar nú er með skipulegum aðgerðum verið að brjóta niður kaupmáttinn hjá fólkinu með því að verðbólga er mjög vaxandi --- það er vaxandi dýrtíð í landinu --- og þegar maður verður á sama tíma vitni að því að ekki megi gefa samningsréttinn lausan og svo á að klípa af á hinum endanum líka með því að auka hlut ríkisins af sjálfsaflafénu, ekki þó þannig að þetta fólk geti fengið vaxtaálögurnar frádráttarbærar við álagningu tekjuskattsins heldur þannig að nauðþurftirnar eiga að vera algjör afgangsstærð, þá hlýtur það að vera almenn siðferðilega krafa, ekki aðeins frá þingmönnum Sjálfstfl. heldur líka frá þjóðinni allri, að þeir sem fara með húsnæðismálin í ríkisstjórninni sjái um að betur verði gert við þá sem verst eru staddir núna í húsnæðismálunum en áætlað hafði verið, að lánum þeirra sem verst eru staddir verði flýtt meira en áætlað hafði verið, að meira fé verði varið í svokölluð erfiðleikalán en áætlað hafði verið. Ríkisstjórnin hafði ekki vissu fyrir því né öruggan meiri hluta að hún gæti komið skattheimtunni fram. Þess vegna get ég kannski skilið að hún hafi skorið við nögl meira en hún vildi þessa sérstöku liði. En nú er búið að kasta bjarghringnum til hennar. Nú hafa þeir sem þóttust vera borgaralega þenkjandi brugðist þeim borgaralegu skyldum sínum að standa vörð um sjálfsaflaféð  Í ræðu minni áðan vék ég sérstaklega að því að víðs vegar úti um land hefðu húsbyggingar legið niðri á árunum eftir að nauðsynlegt þótti að setja fiskkvóta á öll fiskiskip í landinu, sem hafði mjög mikinn samdrátt í för með sér í sjávarplássum hringinn í kringum landið, og á þessum sama tíma þótti þeirri ríkisstjórn sem þá sat nauðsynlegt að herða mjög að almenningi þannig að kaupmáttur rýrnaði mjög mikið og varð snöggt um minni en áður og síðar. Það var skiljanlegt við þessar aðstæður að menn skyldu ekki vera mjög áfjáðir í að taka á sig miklar skuldbindingar vegna húsbygginga í hinum minni sjávarplássum þar sem allt var undir því komið að vel veiddist. Af þessum sökum drógust húsbyggingar algjörlega saman ef undan eru skildir verkamannabústaðir. Þetta voru ástæðurnar fyrir því ekki síst að landsbyggðarfólk á mörgum stöðum á landinu var seint til að sækja um fyrirgreiðslu úr Byggingarsjóði ríkisins þegar nýju lögin tóku gildi. Það var ekki í byggingarhugleiðingum, hafði ekki ráðið við sig hvar það mundi setjast að og vildi bíða og sjá hvað gerðist. Síðan breyttist ástandið og ekki síst rækjan varð til þess að afkoma batnaði mjög skjótt og sums staðar á landinu hefur verið mikill skortur á vinnuafli og fleiri viljað setjast að en mögulegt var vegna húsnæðiseklu. Ég vék að því áðan, herra forseti, að það væri mjög nauðsynleg breyting á húsnæðislöggjöfinni að breyta henni svo að einmitt þetta fólk gæti setið fyrir um lánveitingar, þ.e. á þeim stöðum þar sem húsbyggingar hafa legið niðri, til þess að koma byggingunum aftur af stað og vekja tiltrú fólksins á þessa staði og er fróðlegt að fá að heyra hvaða skoðun húsnæðisráðherra hefur á því. Ég hafði t.d. mjög gaman af því að koma til Djúpavogs nú á þessum haustdögum með hv. þm. Agli Jónssyni, sem því miður er upptekinn við önnur störf, og ræða við það unga fólk sem þar var. Þeir sögðu mér að þar væru, ég man ekki hvort þeir sögðu sex eða átta ungir menn sem vildu fara í húsbyggingu. Ég get t.d. talað um stað eins og Dalvík þar sem veruleg byggingarstarfsemi hefur verið og fólk hefur viljað setjast að eða vildi a.m.k. til skamms tíma. Ég skal ekki segja hvort stefna ríkisstjórnarinnar hefur einhverju breytt. Hún bitnar auðvitað mjög á svona stöðum. Atvinnulífið á Dalvík er annars vegar byggt upp á sjávarútvegi og hins vegar á fyrirtækjum sem þjónusta sjávarútveginn og keppa beint við innflutninginn. Þegar þeirri stefnu er fylgt að reyna að keyra niður lífskjörin með því að gera slíkum fyrirtækjum erfitt fyrir, með því að framkalla hallarekstur í sjávarútvegsfyrirtækjum og hallarekstur í samkeppnisiðnaði, þegar reynt er þannig að brjóta niður kaupmáttinn má auðvitað búast við því að þau byggðarlög sem eingöngu byggja á slíkum atvinnurekstri standi höllum fæti. Þó held ég að Dalvík standi sig enn til guðs lukku.

Hvernig er hjá Sæplasti?

Það eru erfiðleikar hjá því fyrirtæki. Ég heyri að hv. þm. er kunnugur og gerir sér grein fyrir því að einmitt þetta fyrirtæki á mikil viðskipti við útgerðarmenn og auðvitað hlýtur að valda því vissum greiðsluerfiðleikum . . .

Blankheitin hjá útgerðarmönnum.

Já, að erfið staða útgerðarmannanna verkar beint á þessi þjónustufyrirtæki. Það er alveg laukrétt hjá hv. þm.

Bliki stendur sig sæmilega

. Bliki stendur sig vel, en á hinn bóginn sýnir þetta dæmi þýðingu þess að unga fólkið sem þar vill setjast að fái eðlilega fyrirgreiðslu til þess þegar vel gengur í plássinu. Svo kemur fleira til á Dalvík, ýmsar aðrar ástæður en á Djúpavogi, eins og t.d. þær góðu samgöngur sem þar eru og eru alveg gagnstætt því sem á við um Djúpavog sem er mjög einangraður staður. Ég held að ég muni það rétt að þau byggðarlög sem standa næst Djúpavogi eiga sum hver í vissum erfiðleikum. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða sé til að víkja nánar að öðrum atriðum í tengslum við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil aðeins ítreka áhuga minn á því að það gangi fram, sem hæstv. félmrh. boðaði áðan, að hið félagslega kerfi húsnæðismálanna megi koma í heild til endurskoðunar. Á því er ekki vanþörf. Það er í rauninni grundvöllur þess að hægt sé að koma fastri og skynsamlegri skipan á húsnæðismálin. Ég vænti þess að sú nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar leggi einmitt áherslu á það í sínu nál., sem félmrh. sagði áðan, að húsnæðismálin í heild eru í ólestri, að brýn þörf er á því að taka félagslega kerfið í heild til endurskoðunar og að spurning sé með hvaða hætti unnt sé að láta þá gífurlegu peninga sem í húsnæðiskerfinu liggja koma að sem bestu haldi og að sem bestu gagni.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Það var beint til mín ákveðnum spurningum af Guðmundi H. Garðarssyni, 14. þm. Reykv., sem mér er ljúft að svara. Hann spurði hvort samkomulag hefði tekist um vaxtakjör vegna skuldabréfakaupa lífeyrissjóða á árinu 1989. Svo hefur verið. Það hefur tekist samkomulag milli fjmrn., félmrn., Húsnæðisstofnunar og samtaka lífeyrissjóða um vaxtakjör fyrir mánuðina janúar, febrúar og mars. Hér er um skammtímasamkomulag að ræða. Það felur í sér að mánuðina janúar, febrúar og mars skulu útgefin skuldabréf bera 6,8% vexti ofan á verðtryggingu og aðilar eru ásáttir um að semja fyrir lok mars 1989 um kjör útgefinna skuldabréfa á tímabilinu apríl til desember 1989. Samkomulagið felur einnig í sér að vextir skuldabréfa með föstum vöxtum útgefnum á árinu 1987 og bera nú 6,25% vexti hækki frá áramótum og til enda líftíma bréfanna í 6,35%. Þetta er í aðalatriðum það sem felst í samkomulaginu um vaxtakjör. Síðan hefur samkomulag verið gert um fyrirkomulag skuldabréfakaupa lífeyrissjóðanna, þ.e. sem tryggja á að lífeyrissjóðirnir gefi betri upplýsingar um sitt ráðstöfunarfé og skuldabréfakaup. Það samkomulag var einnig gert í dag.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég vek athygli þingheims á að ráðherra kom með mjög merkilegar upplýsingar inn á fundinn, að það hefur tekist samkomulag milli fjmrn. annars vegar og lífeyrissjóðanna hins vegar um kaup lífeyrissjóðanna á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Að vísu gildir þetta ekki nema fyrir þrjá fyrstu mánuði ársins 1989, en það sem hefur gerst í þessum samningum er m.a. að vextir sem áður voru 7% fara ekki nema niður í 6,8%. Þetta ber vott um að af hálfu fjmrn. er það staðfest að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að framkalla þá vaxtastefnu til lækkunar sem til stóð þegar hún tók völdin haustið 1988. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði og verður að koma skýrt fram í ljósi þess sem gera þarf bæði fyrir atvinnulífið og einnig í sambandi við peninga- og fjármálamarkaðinn. Þá er einnig eftirtektarvert að í þessum samningum hefur verið samið um að vextir á skuldabréfum sem keypt voru á árinu 1987 skuli hækka úr 6,25% í 6,35%. Út af fyrir sig hlýt ég að fagna því að lífeyrissjóðirnir skuli geta tryggt stöðu sína með þessum hætti. Þarna er greinilega samið á raunsæjum grundvelli um hvað lífeyrissjóðirnir þurfa að fá til að tryggja sitt fé, sem eru fjármunir til að tryggja gamla fólkið í ellinni. Þarna er sem sagt búið að staðfesta það, sem við sjálfstæðismenn höfum sagt í umræðum á þingi undanfarnar vikur, að sú stefna sem núv. ríkisstjórn hefur í sambandi við að reyna að lækka vexti hefur ekki tekist. Þeir hafa ekki fundið þau ráð sem gátu haft áhrif á að þessir samningar yrðu með öðrum hætti.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vek athygli á að hér hafa átt sér stað mjög málefnalegar umræður um húsnæðismál og gagnlegar. Hæstv. húsnæðisráðherra hefur gefið mjög fróðlegar upplýsingar um stöðu þessara mála og um afstöðu sína yfirleitt til þessa mikilvæga málaflokks. Ég sé ástæðu til að vekja athygli á þessu vegna óstilltra viðbragða hv. 3. þm. Vesturl., formanns fjh.- og viðskn., þegar hv. 14. þm. Reykv. kvaddi sér hljóðs um húsnæðismálin fyrr í dag, sem ber undarlegan keim af því að stjórnarandstæðingum sé yfir höfuð talað ekki ætlað að taka til máls í deildinni. Eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmasyni við umræður um þingsköp í Sþ. hefur málþóf ekki átt sér stað hér í Ed. Það hefur verið vegna undarlegra vinnubragða stjórnarsinna sem þingstörf hafa gengið jafnilla og við verðum nú vitni að. Má raunar segja að það kóróni undarlegheitin í vinnubrögðunum að fjh.- og viðskn. kom saman til fundar kl. 9 í morgun og lauk störfum fyrir hálftíu og lá þá ekkert meira fyrir nefndinni, en síðan er búið að boða nefndarfund í fjh.- og viðskn. strax að loknum þeim fundi sem við sitjum nú á þó svo að engu máli hafi verið vísað til nefndarinnar síðar. Lýsir þetta með öðru fuminu og fátinu sem er á þessum störfum öllum. Ég vil líka vekja athygli á þeim umræðum sem hafa verið um að nauðsynlegt sé að gefa þingmönnum og starfsmönnum þinsins kost á að fá nokkurt hlé áður en dregur að jólum. Sjútvrn. hefur hins vegar boðað fund í ráðgjafarnefnd á Þorláksmessu kl. 9 að morgni og sé ég ekki eftir því, en vil á hinn bóginn benda á að í þessari nefnd eiga sæti þingmenn utan af landi, a.m.k. einn, það fullyrði ég. Allt er þetta upp á sömu bókina lært. Verkstjórn hér í þinginu er engin. Síðan bætist það við að á fundinum í morgun var það boðað, sem auðvitað kom ekki til greina, að haldinn yrði fundur í fjh.- og viðskn. í nótt. Ef fundur drægist fram eftir kvöldi og fram á nótt átti að boða til fundar í fjh.- og viðskn. Þetta eru dæmafá og dæmalaus vinnubrögð. Ástæðan fyrir því að mál hafa tafist er ekki sú að umræður hafi verið miklar í Ed. Í gær lauk fundi hér milli kl. 4 og 5 eða rétt upp úr 5. Við höfum verið hér og haft nógan tíma til að leggja harðar að okkur ef ríkisstjórnin hefði sjálf komið sér saman um málin, ef ríkisstjórnin hefði vitað hvernig hún vildi standa að vörugjaldinu, ef ríkisstjórnin hefði vitað hvernig hún ætlaði að standa að frv. til hækkunar á tekju- og eignarskatti, ef ríkisstjórnin t.d. hefði einhverja hugmynd um það enn þann dag í dag hvernig hún ætlar að standa að skattahækkunarfrv. á fjárfestingarsjóði þar sem m.a. stendur til að leggja 95 millj. kr. skatt á Lánasjóð ísl. sveitarfélaga, þar sem ákveðið er að skattleggja mjög verulega Iðnlánasjóð og Stofnlánadeild landbúnaðarins, en báðir þessir sjóðir sækja tekjur sínar og fjármagn til þeirra atvinnuvega sem þeir þjóna, annar til iðnaðarins og hinn til bænda, þannig að hugmynd ríkisstjórnarinnar er að skattleggja skattinn sem er alveg einsdæmi og á sér ekkert fordæmi --- ætlar sér að skattleggja Orkusjóð, ætlar sér að skattleggja aðra þvílíka sjóði, eins og Framleiðnisjóð sem er alveg dæmafátt. Ég hlýt að gera þessar athugasemdir. Við í stjórnarandstöðunni höfum lagt okkur fram um að greiða fyrir þingstörfum. Það á við t.d. um það frv. sem hér er á dagskrá um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það var búið að ræða það mál í fjh.- og viðskn. áður en málinu var vísað til nefndarinnar. Og í sambandi við lántökuskattinn féllumst við á að afgreiða hann svo til umræðulaust úr nefndinni. Við höfum verið reiðubúnir að sitja fundi um lánsfjárlög. Það hefur ekki verið þegið. Þannig get ég haldið áfram að telja upp. Allar hugmyndir manna og allar ásakanir um að stjórnarandstaðan hafi haldið uppi málþófi, stjórnarandstaðan hafi verið ósamvinnuþýð eru úr lausu lofti gripnar. En auðvitað verður þessi ríkisstjórn eins og allar aðrar að sætta sig við að haldið sé uppi gagnrýni og beðið um svör við einföldum spurningum sem varða grundvallaratriði lagasetningar.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 327 er nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 10/1988, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum á árinu 1988. Nefndin hefur rætt frv. og meiri hl. leggur til að það verði samþykkt með brtt. sem flutt er á sérstöku þskj. og ég mun gera grein fyrir hér á eftir. Rétt er að fram komi að í nefndinni var m.a. rætt um vanda skipasmíðaiðnaðarins. Á fund nefndarinnar komu Þórleifur Jónsson, framkvæmdastjóri Landssambands iðnaðarmanna og Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, Björn Tryggvason, aðstoðarbankastjóri Seðlabankans, og Ingimundur Friðriksson frá Seðlabanka Íslands. Að gefnu tilefni vil ég segja eftirfarandi: Fram hefur komið í umræðum á Alþingi í þessari viku að iðnrh. léti nú í samráði við fjmrh. og sjútvrh. kanna möguleika á að undanþiggja erlendar lántökur vegna samkeppnisverkefna í skipasmíðaiðnaði þessu lántökugjaldi. Það væri hægt að flytja hér, herra forseti, um þetta býsna langt mál. Ég mun ekki gera það að þessu sinni. Þó tel ég rétt að fram komi að hér er upphaflega um að ræða gjald sem sett var á með brbl. þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar tók við völdum. Síðan var þetta gjald hækkað með lögum sem samþykkt voru á Alþingi í mars. Með þeirri breytingu sem er nú til umræðu er verið að framlengja þetta gjald og jafnframt slaka til þannig að undanþágur og ívilnanir eru meiri en áður var án þess að ég reki það í smáatriðum. Þetta eru efnisþættir málsins, þetta er forsaga málsins, þannig að hér er í rauninni um að ræða mál sem er ekki aðeins á ábyrgð stuðningsmanna núv. ríkisstjórnar heldur og þeirra sem studdu fyrrv. ríkisstjórn. Brtt. sem meiri hl. nefndarinnar leggur til er að við c-lið 1. gr. bætist nýr málsl. sem er svohljóðandi: ,,Sama á við um stofnlán til fyrirtækja sem hyggjast stunda endurvinnslu úrgangsefna til útflutnings eða sinna öðrum verkefnum á sviði umhverfisverndar.`` Tillagan er sem sagt um að víkka enn þá undanþágu sem þarna er og skal þá beinlínis sagt berum orðum að hér er verið að hugsa um fyrirtæki sem t.d. hefðu það verkefni að safna gömlum bílhræjum og gera úr þeim málm til útflutnings sem væri ekki einungis þarfaverk heldur þjóðþrifamál og almennt þrifamál. Ég ætla ekki, herra forseti, að orðlengja þetta frekar. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri brtt. sem ég hef nú gert grein fyrir.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Hæstv. forseti. Það er spaugilegt jafnan þegar hv. 3. þm. Vesturl., formaður fjh.- og viðskn., er að reyna að dreifa ábyrgðinni og getur ekki almennilega staðið undir henni einn. Nú er verið að tala um að lög sem sett voru 4. mars sl. og áttu að falla úr gildi 31. des. 1988 skuli framlengd. Hann er að tala um það og er að reyna að koma því inn, væntanlega til þess að láta prenta það í Alþýðublaðinu, að við sjálfstæðismenn berum ábyrgð á þessu. Það er algerlega úr lausu lofti gripið, mjög ómerkilegur málflutningur og hefði kannski verið skiljanlegt að þingmaðurinn héldi þessu fram ef hann gæti fært einhver skynsamleg rök fyrir því að ástæður væru hliðstæðar í þjóðfélaginu núna og þegar frv. var lagt fram um skattinn á sínum tíma í febrúarmánuði, en það er síður en svo að svo sé. Hins vegar sé ég, hæstv. forseti, ástæðu til þess að rifja það upp að einmitt það þing sem þessi hv. þm. sat fyrst voru ýmsir ungir og vaskir kratar á þinginu og þeir töluðu mikið um að nú væri sannarlega kominn tími til að skipta um vinnubrögð. Og þeir töluðu um það að það væri þýðingarmesta atriðið í því sambandi að taka upp svonefnt sólarlagsákvæði í lögin. Það átti ekki aðeins að setja lög heldur átti líka að slá því föstu í lögunum sjálfum hvenær þau ættu að ganga úr gildi. Þeir ungkratar sem þá komu inn á þingið voru að vísu ekki þolgóðir í stjórnarsamstarfi þegar þar að kom og væri kannski ástæða til að rifja það upp pínulítið líka hvernig þeir hafa reynst í stjórnarsamstarfi, en þá gáfust þeir undir eins upp. Þá voru þeir að tala um þetta. Svo fengu þeir ábyrgðina og síðan hafa þau viðhorf nokkuð breyst. En áráttan vaxið með hverju árinu sem hefur liðið að viðhalda öllum sköttum í þjóðfélaginu, sama hvers eðlis skattarnir séu. Ef einu sinni er búið að leggja á skatt, segja kratar, skulum við halda þeim skatti. Þeir eru meira að segja svo djöfullegir í skattheimtunni að á þeim tíma sem okkur tókst með hjálp framsóknar frá 1974 til 1978 aðeins að lækka tekjuskattinn og gera hann viðráðanlegan gripu þeir til þess strax um haustið 1978 í septembermánuði að gefa út sérstök brbl. um að það skyldi leggja tekjuskattinn á á nýjan leik og eignarskattinn á á nýjan leik. Það var kallaður tekjuskattsauki og eignarskattsauki. Þeim þótti gamli íhaldsskatturinn ekki nógu hár og þess vegna brugðu þeir á það ráð að láta skattstjórana gefa út tvær skattskrár það árið, eina með gömlu sköttunum og svo sérstaka krataskatta um haustið. Síðan sátu þeir í ríkisstjórn fram í septembermánuð árið 1979 og gáfust þá upp. Þá hjálpuðum við þeim krötum til að mynda minnihlutastjórn og fórum í kosningar, en um leið og kosningarnar voru búnar sögðu kratar: Við viljum ekki samstarf við Sjálfstfl. Allt er betra en íhaldið. Við skulum mynda ríkisstjórn með öllum öðrum en sjálfstæðismönnum. Þannig var það úthald. Síðan reyndum við á nýjan leik nú og mynduðum ríkisstjórn með krötum vorið 1987 og það stóð heima. Þeir dugðu fram í september árið eftir. Þá gáfust þeir upp, kiknuðu undan ábyrgðinni. Að vísu er það svo með frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. að honum þykir betra að hafa gamla íhaldið hjá sér ef hann þarf að bera ábyrgð á einhverju. Nú þarf hann að bera ábyrgð á því að framlengja skattinn og þá segir hann að það eigi líka að kenna íhaldinu um. Þannig talar hann, sá góði maður. Nú bíður maður spenntur eftir því að næsti september renni upp. Ætli kratarnir lifi af að hanga í stjórninni út þann septembermánuð? Það verður fróðlegt að sjá það. Hitt er öldungis ljóst að úthald hafa þeir ekki þeir ungkratar og best kemur það fram í því, eins og ég sagði áðan, að ef þeir halda að eitthvað sé óvinsælt reyna þeir ævinlega að klína því á aðra í staðinn fyrir að reyna að standa á fótunum og bera sjálfir ábyrgð á því sem þeir eru að gera og reyna að flytja það mál eins og menn. Hver var ástæðan fyrir því að við lögðum þennan umdeilda skatt á í marsmánuði 1988? 4. mars 1988 eru lögin staðfest. Ástæðan var sú að eftirspurn eftir vinnuafli var þá enn mjög mikil í landinu og var komið í ljós að ýmsir þeir sem báru ábyrgð á rekstri fyrirtækja höfðu ekki áttað sig á þeim samdráttareinkennum sem orðið var vart í þjóðfélaginu og höfðu tilhneigingu til að halda sama strikið. Að vísu lá fyrir að virðisaukaskattur yrði tekinn upp á næsta ári, en það var ekki nægileg bremsa og af þeim sökum var ákveðið að reyna að draga úr erlendum lántökum með því að leggja tímabundið á ákveðið lántökugjald, 2, 4 og 6% eftir ástæðum og eftir lánaflokkum. Á þessu ári hafa síðan orðið meiri breytingar í atvinnulífinu en menn sáu fyrir. Sú þensla sem þá raunverulega var í þjóðfélaginu er fyrir löngu horfin. Það er þess vegna algerlega út í bláinn að einhverjar forsendur séu fyrir því að leggja slíkt lántökugjald á fyrirtækin í landinu, algerlega ástæðulaust. Þvert á móti er óhjákvæmilegt, vil ég segja, að fella niður þessa skattlagningu ef menn vilja standa að nauðsynlegum ráðstöfunum til þess að aftur glaðni yfir atvinnulífinu og til að örva menn til dáða. Ég man ekki betur en hæstv. forsrh. sé mikið að tala um það í báðum þingdeildum og líka í sameinuðu þingi og líka í blöðum og líka í sjónvarpi og líka í útvarpi að vaxtakostnaður og fjármagnskostnaður sé mikill hjá fyrirtækjunum. Hann kemur með langa talnarunu til að sýna fram á það. Hvernig í ósköpunum stendur þá á því að hann skuli vilja halda sig við þennan skatt sem þýðir 6% eignaupptöku á þeim erlendu lánum sem tekin eru og falla undir skattinn? Hvernig stendur á því? Ekki er það til að lækka fjármagnskostnaðinn. Það er nú svo um orðaskipti mín og hæstv. forsrh. að ég verð helst að spyrja hann með formlegum hætti í fyrirspurnatíma í sameinuðu þingi til þess að hann svari einstökum fyrirspurnum, en það væri hægt að spyrja hann: Ef fjármagnskostnaðurinn hefur verið of hár hjá þeim fyrirtækjum í fiskvinnslu og útgerð sem erfiðast eiga, er þá ekki ástæða til að létta þessu lántökugjaldi af þeim á árinu 1988? Nú veit ég ekki hvort hæstv. sjútvrh. er einhvers staðar þar staddur að hann megi orð mín heyra. Ég veit að forsrh. heyrir til mín út á Austurvöll. En ég veit ekki hvort hann hefur jafngóða heyrn, sjútvrh. Ætli það sé nokkur vegur að gera ráðstafanir til að koma orði að honum, víkja að honum einu orði?

Forseti mun gera ráðstafanir til að sækja hæstv. sjútvrh.

En á meðan verið er að ná í ráðherrann mun ég gera grein fyrir síðari brtt. sem við flytjum saman fulltrúar Sjálfstfl. og Borgfl. í fjh.- og viðskn., ásamt mér Eyjólfur Konráð Jónsson og Júlíus Sólnes. Við leggjum til að við 19. gr. laganna 4. mgr. bætist tveir nýir tölul. og snýr annar að skipasmíði og skipasmíðaverkefnum og hljóðar svo þegar hann er settur í rétt samhengi: Fjmrh. er heimilt að undanþiggja eftirtalda lánssamninga gjaldi samkvæmt þessum kafla: Lán sem tekin hafa verið eftir gildistöku laga þessara eða tekin verða vegna smíði, endurbóta eða viðhalds á fiskiskipum, enda sé verkið unnið hér á landi. Í nefndinni gerði Þórleifur Jónsson, framkvæmdastjóri Landssambands iðnaðarmanna, sem Félag dráttarbrauta og skipasmiðja heyrir undir, okkur grein fyrir því að verulega skorti á að skipasmíðastöðvarnar slyppu við lántökugjaldið vegna verkefna sinna eða þeir útgerðarmenn sem við skipasmíðastöðvarnar skipta. Ætti það raunar ekki aðeins við varðandi vinnu heldur líka varðandi 2. tölul. þessarar mgr., þar sem segir: ,,Lán vegna hráefnakaupa fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisiðnaði. Sama á við um lán sem tekin eru erlendis vegna reksturs flugvéla og kaupskipa.`` Hann gerði okkur grein fyrir því að í verulegum atriðum félli lántökugjaldið ekki á lán sem tekin væru vegna t.d. fiskleitartækja svo ég taki eitthvert dæmi. Hins vegar félli vinna í skipasmíðastöðvum ekki undir undanþáguákvæðið og heldur ekki einstök tæki eða aðföng skipasmíðastöðva. Eftir fundinn sendi hann nefndinni síðan svohljóðandi bréf, minnisblað, sem það er kallað, sem dagsett er 20. des. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Í framhaldi af fundi undirritaðs með nefndinni í morgun er rétt að árétta að vandamál skipaiðnaðar við að fá niðurfellt lántökugjald af hlutum, hráefni til skipasmíða og -viðgerða er verulegt vegna erfiðleika á að skilgreina sem hráefni fullbúna hluti, ,,komponenta``, sem hægt er að nota til annars en smíði eða viðgerða skipa. Þetta vandamál er meira en fram kom hjá undirrituðum á fundinum. [Þessi málsgrein er undirstrikuð hjá Þórleifi Jónssyni.] Þegar betur er að gáð kemur í ljós að fjölmörg vörunúmer tilheyrandi skipaiðnaði vantar í reglugerð fjmrn. nr. 178/1988 sem heimilar niðurfellingu lántökuskattsins. Þannig falla t.d. flest fullbúin rafmagnstæki og vélahlutir utan reglugerðarinnar, þ.e. erlend lán vegna innkaupa á þeim þurfa að bera lántökuskatt. Hins vegar nær hún yfir hráefni sem fá frekari vinnslu í skipasmíðastöðinni. Það hlutfall sem ég nefndi í morgun um hráefni sem a.m.k. fræðilega séð ætti að geta sloppið við lántökuskattinn er því miklu lægra en ég hélt fram þá, sennilega nær 35% en 50%. Þetta vandamál snýr öðruvísi að skipaiðnaðinum en flestum öðrum iðngreinum í samkeppnisiðnaði vegna þess að skipaiðnaðarfyrirtækin taka lán út á verkefni, hráefni og vinnu í einu lagi, en ekki sérstaklega vegna innkaupa á hráefni, eins og flestar greinar gera. Þegar innheimtuaðilar skattsins eru allir bankarnir og útibú þeirra úti á landi gefur auga leið að framkvæmdin getur orðið nokkuð snúin. A.m.k. hafa stöðvarnar almennt ekki getað nýtt sér þetta undanþáguákvæði laganna. Eðlilegt væri að koma í veg fyrir þessa erfiðleika og svara um leið að hluta til erlendum niðurgreiðslum með því að afnema lántökuskatt af lánum sem tekin eru til skipasmíða hér innan lands, a.m.k. á meðan á framkvæmdatímanum stendur.`` --- Ég endurtek: ,,Eðlilegt væri að koma í veg fyrir þessa erfiðleika og svara um leið að hluta til erlendum niðurgreiðslum með því að afnema lántökuskatt af lánum sem tekin eru til skipasmíða hér innan lands.`` Ég vil mjög taka undir þessi orð, hæstv. forseti. Þegar við áhugamenn um skipasmíðaiðnað höfum rætt vandamálin sérstaklega við iðnrh. og viðskrh. hafa þeir jafnan borið því við að vegna samninga okkar við Efnahagsbandalagið væri ekki hægt að koma við beinum ríkisstyrkjum og hef ég fallist á það. En hitt er auðvitað algjörlega óhugsandi að skipasmíðaiðnaðinum, sem stendur meir höllum fæti í samkeppninni en nokkur annar iðnaður hér á landi að ullariðnaðinum undanskildum, skuli sérstaklega vera ætlað að greiða slíkt lántökugjald. Og þeim mun ámælisverðara er þetta sem hæstv. iðnrh. lýsti því yfir á fundi Sþ. í gær að hann væri til viðræðu um það að lántökugjaldið yrði fellt niður --- og ég raunar hlýt að hafa misheyrt, ég heyrði ekki betur en hann hefði sagt að hann mundi fallast á að lántökuskatturinn yrði felldur niður af skipasmíðaverkefnum og hlýt ég þess vegna að skoða vandlega þá útskrift sem ég fæ af hans ræðu þegar hún birtist í þingtíðindum, en víst er að hæstv. iðnrh. var a.m.k. að gefa í skyn við umræðuna að hann ætlaði að beita sér fyrir því að lántökugjaldið yrði fellt niður. Mér finnst þetta alveg dæmafá niðurstaða, líka vegna þess að hér í þessari hv. deild er einn þingmaður, Stefán Guðmundsson, sem með sérstökum tillöguflutningi hér á Alþingi hefur vakið athygli á erfiðleikum skipasmíðaiðnaðarins. Hann komst svo að orði í Sþ., að hundruð manna í skipasmíðaiðnaði séu ýmist atvinnulausir eða atvinnuleysi bíði þeirra. Nú er honum, þessum áhugamanni um skipasmíðaiðnað, sem hefur sett sig inn í mál skipasmíðaiðnaðarins, ætlað að greiða atkvæði hér í deildinni þvert á móti sinni sannfæringu, þvert á móti þörfum skipasmíðaiðnaðarins. Það er ætlan ríkisstjórnarinnar að kengbeygja hann í atkvæðagreiðslunni hér á eftir. Að kengbeygja hann. Ég vil vonast til þess að hv. þm. þeirra Skagfirðinga sverji sig í kynið við ýmsa aðra fulltrúa þeirrar sýslu á Alþingi og sýni það að hann láti ekki stjórna atkvæði sínu þegar þessi tillaga kemur til atkvæðagreiðslu hér á eftir. Ég vil í lengstu lög trúa því. A.m.k. get ég ekki séð annað en að það sé óhjákvæmilegt fyrir þennan hv. þm. eftir þau ummæli sem iðnrh. hafði í Sþ. í gær. Hin brtt. sem við hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flytjum veit að útflutningsgreinum, aðallega útgerðarfyrirtækjum og það var af þeim ástæðum sem ég bað um að hæstv. sjútvrh. yrði kallaður hér í deildina. Ég býst við að við séum sammála um það nafnarnir að á öllu þessu ári, alveg frá því í marsmánuði, hafi verið unnið að skuldbreytingu fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi, fiskvinnslu og útgerð. Allan þennan tíma hefur hæstv. sjútvrh. staðið að efnahagsaðgerðum til þess að reyna að rétta hlut fiskvinnslunnar og útgerðarinnar. Fyrst með gengisfellingu í febrúar, síðan með gengisfellingu í maí og nú með gengisfellingu í september. Svo hefur hann nú staðið að frv. hér á þinginu til staðfestingar á bráðabirgðalögum sem ætlað er að veita skuldbreytingarlán fyrir útgerðina. Hugmyndir ráðherrans, eins og ég skil frv., ganga út á það að þau erlendu lán sem nú eru veitt vegna skuldbreytinga eigi að vera undanþegin þessu 6% lántökugjaldi. Ég hygg að ráðherrann sé mér líka sammála um það að þegar lögin voru sett í marsmánuði þá voru þessi lög tímabundin og við ætluðumst til að þau féllu úr gildi 31. des. Ég hygg að hæstv. ráðherra sé mér sammála um að engin efnisleg rök eru fyrir því að þau útgerðarfyrirtæki og þær fiskvinnslustöðvar, sem hafa fengið skuldbreytingarlán á tímabilinu frá 3. mars til gildistöku þessara laga, eigi það fremur skilið að greiða 6% lántökugjald en hin fyrirtækin sem fá skuldbreytingarlánið til að breyta innlendum lánum í erlend í janúarmánuði eftir að búið er að fella gengið og eftir að þeir fá þess vegna fleiri íslenskar krónur fyrir erlenda lánið og standa af þeim sökum strax betur að vígi þegar búið er að leiðrétta gengið. Ef það gengur þannig fram, þá er það hugmynd ríkisstjórnarinnar að þeir sem hafa nú fengið skuldbreytingarlán síðustu vikurnar eigi ekki aðeins að bera uppi rangt skráð gengi, fá færri krónur fyrir erlenda lánið vegna þess að gengið sé vitlausara skráð nú en það verður eftir áramótin, heldur eiga þeir ofan í kaupið að missa 6% strax í ríkishítina. Ef það er hugmynd ríkisstjórnarinnar og vilji að mismuna fyrirtækjum í sjávarútvegi, fyrirtækjum í útflutningsgreinum með þessum hætti, þá er auðvitað sú röksemd í huga ríkisstjórnarinnar fallin að eðli lántökugjaldsins sé ekki að afla fjár fyrir ríkissjóð heldur hitt, að draga úr þenslu og erlendum lántökum. Ég vil þess vegna mjög vænta þess að skýringin á því að í brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. var ekki gert ráð fyrir því að fella lántökugjaldið niður af þeim fyrirtækjum í sjávarútvegi sem hafa fengið skuldbreytingu á þessu ári sé sú að nefndarmenn meiri hl. í fjh.- og viðskn. hafi látið undir höfuð leggjast að bera málið undir sjútvrh. og hann muni af þeim sökum leiðrétta málið hér í deildinni. Auðvitað er ekki hægt að segja við þá fulltrúa sjávarútvegsins sem eiga sæti í Ed. að þeir ætli að mismuna fyrirtækjunum með þessum hætti. Auðvitað hljótum við öll að standa saman um það að eitt skuli yfir alla ganga í þessum efnum, að lög sem voru sett í mars eigi ekki að fela í sér þunga skattheimtu á fyrirtæki í landinu, en síðan sé því breytt í desembermánuði án þess að nokkur efnisrök séu fyrir hendi, þannig að menn standi ekki jafnir fyrir lögunum og jafnir fyrir skattheimtunni. Ég veit að herra forseti, sem er sanngjarn maður, mun mjög vilja styðja það mál sem ég hef hér flutt og greiða atkvæði með þeim brtt. sem minni hl. fjh.- og viðskn. hefur lagt fram hér í deildinni.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Ég sit sem áheyrnarfulltrúi fyrir hönd Kvennalistans í fjh.- og viðskn. Ed. Eins og fram kemur á þeim nál. sem liggja frammi hér í deildinni kemur afstaða mín til þessa máls ekki fram. Í Nd. skrifaði fulltrúi Kvennalistans, hv. þingkona Kristín Halldórsdóttir, undir álit meiri hl. um að frv. verði samþykkt. Sú afstaða okkar hefur ekki breyst, en vegna þess hraða sem hér er á öllum málum þessar klukkustundirnar og að töluvert lá á að skila nál. tók ég þann kost að láta afstöðu minnar ekki getið þar eð ég þurfti að gaumgæfa aðeins betur brtt. þær sem hér hafa verið lagðar fram af hv. þm. Sjálfstfl. og Borgfl. Við nánari athugun þeirra brtt. sem þeir hafa borið fram erum við kvennalistakonur reiðubúnar að styðja þær. Það hefur verið töluvert fjallað um málefni og stöðu skipaiðnaðarins hér í þingsölum að undanförnu. Þingmenn hafa einn af öðrum lýst áhyggjum sínum af því að þessi mikilvæga atvinnugrein sé að hverfa úr landi. Þó fram komi í nál. meiri hl. að málefni skipaiðnaðarins séu í sérstakri athugun hjá hæstv. ráðherrum iðnaðar, fjármála og sjávarútvegs, þá er það í sjálfu sér aðeins yfirlýsing. Ég tel því vænlegra að samþykkja slíka brtt. Varðandi seinni brtt. tel ég einnig rétt, í ljósi þeirra miklu erfiðleika sem hafa komið í ljós hjá útflutningsfyrirtækjum á því ári sem nú er að líða, að þau sitji við sama borð, að þau fyrirtæki sem þegar hafa tekið lán njóti sömu kjara og þau sem taka munu lán á næsta ári. En ég vil einnig láta þess getið hér að Kvennalistinn hefur lagt fram þáltill. um endurvinnslu úrgangsefna. Við teljum þá atvinnugrein mjög mikilvæga og arðbæra þegar til lengri tíma er litið, ekki síst með tilliti til umhverfisverndar og því fagna ég auðvitað brtt. þeirri sem kom frá meiri hl. fjh.- og viðskn. varðandi endurvinnslufyrirtæki.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Vegna fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. um skatt á skuldbreytingarlán í sjávarútvegi þá er það rétt sem fram hefur komið hjá honum að ýmis fyrirtæki í útflutningsgreinum, ekki eingöngu í sjávarútvegi, hafa tekið erlend lán á árinu 1988 til skuldbreytinga og fjárhagslegrar endurskipulagningar og greitt af þeim skatt. Ég er alveg sammála honum um að það voru ekki efni til þess hjá flestum þessara útflutningsfyrirtækja að greiða þennan skatt. Skatturinn hafði verið lagður á og það er mjög óvenjulegt, ef það á sér þá nokkurt fordæmi, að þegar skattur hefur einu sinni verið lagður á þá sé honum breytt aftur í tímann og ég hef alls ekki gert ráð fyrir því að svo verði varðandi þau lán sem tekin eru á árinu 1988, enda er mjög erfitt að gera upp á milli fyrirtækja í þeim efnum. Því sannleikurinn er sá að það hafa flestöll atvinnufyrirtæki verið í miklum erfiðleikum á árinu 1988, ekki aðeins í útflutningsgreinum heldur á flestum sviðum atvinnulífsins og svo er enn. Hins vegar er það alveg ljóst að það verður ekki innheimtur skattur að því er varðar sérstakar aðgerðir í þessum málum eins og fram kemur í frv. Og ég tel það vera alveg ljóst að skattur verður ekki lagður á þessi fyrirtæki vegna skuldbreytinga á árinu 1989. En ég sé heldur ekki, jafnvel þótt þessi brtt. hv. þm. yrði samþykkt, að það mundi nokkru breyta að því er varðar árið 1988, því hér stendur ,,lán sem tekin hafa verið eftir gildistöku laga þessara eða tekin verða vegna skuldbreytinga fyrirtækja í útflutningsgreinum``. Þessi brtt. varðar ekki árið 1988. Þessi brtt. varðar árið 1989, því væntanlega verða þessi lög samþykkt svo seint á árinu 1988, að ekki komi til þess. Þetta vildi ég nú segja í sambandi við fsp. hv. þm. og vænti að ég hafi skilið spurningu hans rétt, en hann mun þá leiðrétta það ef svo er ekki.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. hefur gert grein fyrir brtt. sem við flytjum um þetta mál og eru ekki veigamiklar. Þess er að geta að á fund nefndarinnar kom aðstoðarbankastjóri Seðlabankans við annan mann og gerði okkur grein fyrir því að núna á síðustu vikum, eins og hann orðaði það, þá hefðu verið veitt lán aðallega til sjávarútvegsfyrirtækja í framhaldi af heimild sem hæstv. iðnrh. hafði til skuldbreytingalána frá í vor og þau næmu allt að 3 milljörðum í staðinn fyrir 1 milljarð eins og ákveðið var upphaflega. Af öllum þessum lánum hefði verið tekið 6% lántökugjald sem er auðvitað mikil upphæð hjá fyrirtækjum sem illa eru stödd vegna þess að það voru fyrst og fremst þau sem fengu þessi lán. Heimild sú sem er í frv. til þess að undanþiggja fyrirtæki þessu gjaldi næði einungis til þeirra gjalda sem hefðu annars orðið á lögð eftir gildistöku laganna sem við núna ræðum um, þ.e. frv. sem við núna ræðum um. Þarna yrði mjög mismunað því að þeir sem hefðu verið að taka þessi lán á síðustu vikum, eins og það var orðað, það hafði dregist það lengi að lánin yrðu greidd út að lítið var um það í sumar að menn fengju þessa peninga. Það var aðallega á föstudögum og síðustu vikurnar sem þetta hefði verið borgað út. Það er auðvitað ekki við það unandi að þeir sem fengu lánin núna í haust eftir mjög svipaðri heimild til undanþágu frá skatti eins og hér er rætt um greiði þennan skatt að fullu en hinir sem fengju útborgað t.d. í næstu viku eða svo slyppu. Það er fullkomið sanngirnisatriði, a.m.k. að það sé heimild til að undanþiggja þá eða endurgreiða öllu heldur þeim sem þennan skatt hafa greitt nú að undanförnu. Satt að segja er ég algjörlega undrandi á því að hv. stjórnarþm. skuli ekki samþykkja þessa heimild, svo augljóst sem það er að menn eigi að njóta jafnréttis í þessu efni sem öðru. Þess vegna er ég að vona að brtt. sem við flytjum um þetta efni, þ.e. fyrri brtt. verði samþykkt. Þess er þá líka að gæta, og ég held nú að öllum sé orðið það ljóst, að gengið er fallið og menn verða að taka á sig þá gengisfellingu sem fram undan er, en þeir sem hafa verið að fá þessi skuldbreytingarlán yrðu að auki að borga þessi 6%. Síðari brtt. fjallar um að heimilt sé að undanþiggja gjaldtöku lán þar sem um er að ræða viðhald fiskiskipa, enda sé verkið unnið hér á landi. Hæstv. iðnrh. talaði um það hér á fundi í Sþ. að hann teldi þetta ekki óeðlilegt, en því heldur hélt ég að stjórnin mundi samþykkja að þessi undanþáguregla yrði lögfest svo að ekkert þyrfti um það að véla hvort þetta mætti greiða út eða ekki. Það er rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Halldórs Blöndals, að hér er um að ræða skattlagningu og ekkert annað. Það getur enginn verið með þessum skatti að slá á einhverja þenslu sem alls ekki er til í þjóðfélaginu. Þess vegna er þetta bara gjaldtaka til ríkissjóðs. Þetta er einn af þessum pinklum sem alls staðar er verið að tína saman til þess að fylla í eitthvert ógurlegt gat hjá ríkissjóði á næsta ári sem auðvitað verður þeim mun stærra sem skattarnir verða meiri af því að þeir þýða jú verðbólgu og gengisfellingar. Og eins og ég svo margoft hef sagt einmitt úr þessum ræðustól í hv. Ed., þá eykst halli ríkissjóðs en minnkar ekki við slíka skattlagningu eins og dæmin sanna því að gjaldahliðin hækkar á undan tekjuhliðinni og í kreppuástandi verða tekjurnar auðvitað enn þá minni en ella. Þetta er eins vitlaus stjórnarstefna og nokkuð getur verið vitlaust. Það er stefnt beint út í foraðið, vísvitandi út í kreppu og erfiðleika og miklu meiri greiðsluhalla en vera mundi ef horfið yrði frá allri þessari skattlagningu og skattakröfur lækkaðar. Það er ég sannfærður um og það eru fleiri og fleiri að sannfærast um. Það finn ég hvarvetna. Menn eru farnir að skilja hver endaleysa það er að ætla á hverju einasta ári að dengja milljörðum á milljarða ofan, jafnvel milljarðatugum yfir þjóðina í nýjum sköttum og halda að með því móti sé hægt að stöðva verðbólgu, örva atvinnulíf og tryggja hag fólksins í landinu. Þetta er svo vitlaust að það gengur ekkert af þessu upp. Þessi upphæð ríður kannski ekki baggamuninn. En á sama tíma og verið er að taka fé að láni og úr ríkissjóði til þess að styrkja útveginn, þá er verið að skattleggja hann hvarvetna sem hægt er í einu og öllu. Gagnvart sjávarútveginum gæti maður sagt að þarna væri eiginlega um öfuga gengisfellingu að ræða, ef það mætti orða það svo, kyrrt gengi, þ.e. óbreytt krónutala sem sjávarútvegurinn fær fyrir útfluttar afurðir. Þeir fá bara part af dollarnum til sín, partur fer til allra neytenda o.s.frv. En í ofanálag ætlar ríkið að láta þá borga meira fyrir gjaldeyrinn sem þeir fá miklu lægri, 6% meira skulu þeir borga en ég ef ég kaupi mér bíl. Það er það sem verið er að gera. Þetta stangast allt hvað á annars horn og er eins og ég segi algjör endaleysa. Það er ekki bara að landið sé stjórnlaust. Það er miklu verra en stjórnlaust. Ég hugsa að ef ekkert yrði gert í skattamálum og öðru slíku --- og jafnvel væri allt í lagi að hafa þessa ráðherra sem gætu dúllað í stólunum sínum og verið í utanlandsferðum og veislum og öllu slíku, ef þeir gerðu ekki neitt --- þá mundi þetta kannski leysast svona nokkurn veginn. En að gera á hverjum degi alrangar ráðstafanir er háskalegt. Það síðasta er það að nú á að fara fram á það að í viðbót við það sem búið er að semja um, ég var að frétta þetta bara núna í augnablikinu, að koma í gegn þessum skattlagningarfrv., þá á að keyra áfram skattinn á fjármálastofnanir. Það er verið að óska eftir því núna. Við höfum fengið útreikninga frá nokkrum hvað þetta kosti. Lánasjóður sveitarfélaga litlar 95 millj. á ári. Forstöðumenn þessara samtaka lýstu því yfir að þeir vildu miklu heldur að sjóðurinn yrði allur tekinn til ríkisins og þeir færu þá bara að skattleggja allar ríkiseignirnar og ríkisumsvifin úti á landi í staðinn. Það á sem sagt að gera þennan sjóð upptækan. Og Hafnabótasjóður, sem fær 20 millj. eða þar um bil úr ríkissjóði, það á að skattleggja hann um einar 10 og Fiskveiðasjóð um 150 eða eitthvað slíkt og alla landbúnaðarsjóðina og atvinnuvegasjóðina. Iðnþróunarsjóður, sem er erlent fé, fé sem okkar bræðraþjóðir margumræddar létu okkur fá, að vísu að láni en nokkurs konar gjafafé er við gengum í EFTA, nú ætlar íslenska ríkið að fara að skattleggja gjöfina frá nágrönnum okkar. Þetta er allt slík endaleysa að ef það á að fara að reyna að drífa þetta mál í gegn ofan á allt hitt, þá er náttúrlega nauðsynlegt að hafa fundi hér milli jóla og nýárs og fram eftir næsta ári bara til þess að fjalla um það mál eitt sér. Ég vona að a.m.k. nefndarmenn í hv. fjh.- og viðskn. geri sér grein fyrir því að þetta getur auðvitað ekki gengið upp. Ég trúi ekki öðru en a.m.k. hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sem hefur þó nokkra þekkingu á atvinnumálum og viðskiptamálum, sé andvíg því að fara nú að gera þessi ósköp ofan á allt annað og það á að gera það í nótt, skilst mér. Þetta er nú síðasta ósk fjmrh. Það er búið að rétta honum litla puttann, og þá skal sko taka höndina alla. Ég ætla svo sannarlega ekki að tefja hér umræður, mér dettur það ekki í hug. Það er búið að gera samkomulag hér með forustumönnum flokka og eins og venjulega hlýði ég mínum foringjum, en ef á svo núna að fara að rifta því samkomulagi með því að bæta einu atriðinu inn í viðbót, og því allra vitlausasta af því öllu sem vitlaust er, að margskattleggja peninga sem komnir eru frá atvinnuvegunum og ríkinu og eyðileggja allt sjóðakerfi landsins! Það má út af fyrir sig hugsa sér að afnema allt sjóðakerfi og afnema alla ríkisbanka og hafa frjálsræði í peningamálum. Það væri kannski það æskilegasta. En að ætla að byrja á því að taka með eignaupptöku það fé sem t.d. Fiskveiðasjóður hefur yfir að ráða --- ég býst að hv. þm. Stefáni Guðmundssyni sé kunnugt um það að það hefur æðilítið fé runnið í Fiskveiðasjóð í gegnum árin og áratugina frá sjávarútveginum --- að núna, þegar sjávarútvegurinn er allur kominn á hausinn, þá eigi að hirða af þeim sjóði líka með sköttum er auðvitað fáránlegt. Ég hefði gaman af að sjá hv. þm. Stefán Guðmundsson núna í nótt greiða atkvæði með þessu frá fjmrh. sínum. Má ég kannski spyrja beint, hv. þm. Stefán Guðmundsson, munt þú greiða atkvæði með þessu?

Við sjáum nú til.

Mundir þú fallast á að við værum hér í alla nótt að ræða um að bæta þessum pinklum ofan á?

Við skulum hafa biðlund, þingmaður góður.

Kannski við verðum fram eftir nóttu og sjáum hvað hv. þm. gerir.

Já. Ég vona að þú bíðir.

Ég get vakað í alla nótt og hina nóttina líka. Mér er ekkert að vanbúnaði og mig langar mjög mikið til að sjá hvað hv. þm. mundi gera. Ég raunar veit hvað hann mundi gera. Hann mundi segja nei. Ég veit það, ég þekki hann það vel. Og þó ég þekki hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur eitthvað minna, þá veit ég líka að hún mundi segja nei. Þess vegna er allt í lagi mín vegna að taka þetta á dagskrá, þessa mestu endaleysu af allri endaleysunni, fyrir nú utan náttúrlega þetta sem verið er að bauka í hornunum hérna og er nú að ýmsu leyti dálítið skemmtilegt. En ég lofaði að hafa ekki langa ræðu og ég lýk máli mínu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég tek vel þeirri ábendingu hæstv. sjútvrh. að ég sé illa að mér í lagasmíð og er mjög þakklátur fyrir og dreg þess vegna til baka þá brtt. sem við þremenningarnir lögðum fram, en legg um leið fram aðra nýja sem ég bið um að fá heimild deildarinnar fyrir að verði tekin fyrir, á þá leið að í staðinn fyrir ,,eftir gildistöku laga þessara`` komi: frá og með 10. mars 1988. Það er best að halda líka ártalinu til haga þannig að ekki fari nú á milli mála. Hitt er svo forvitnilegt að ganga úr skugga um að skilningur hæstv. ráðherra hafi verið réttur á því að eftir gildistöku laga þessara hafi einungis átt við um breytinguna á lögunum. Skal ég ekki fara út í það, en má vel vera að það sé rétt að fyrir því hafi fengist úrskurður. En best er að hafa þetta skilmerkilegt og skýrt og ég þakka fyrir þá ábendingu og skal reyna að haga mér betur eftirleiðis þegar ég þarf að skrifa niður lagatexta. En ekki greinir okkur þá á um það hvað lögin þýða. Hitt þótti mér merkilegt þegar hæstv. sjútvrh. sagði í sinni ræðu að ekki væri fordæmi fyrir því að skattur sem búið væri að leggja á yrði endurgreiddur. Það er nú verið að gera þetta núna í loðdýraræktinni. Það er nú verið að senda þeim peninga vegna uppsafnaðs söluskatts sem þeir höfðu greitt.  ríkissjóðs undir eins, en hinir sem koma síðar, síðustu 12 mánuðina, eigi ekki að borga eina einustu krónu í lántökugjald. Þetta finnst mér nú ekki vera lagasmíð sem hægt er að leggja nafn sitt við. Mér finnst þetta vera mismunun af því tagi að hún sé óþolandi og verð auðvitað að segja að ef meiri ró hefði verið yfir störfum fjh.- og viðskn., þá hefði auðvitað nefndin öll staðið að þeim brtt. sem við hér berum fram. Ég vil líka að það komi alveg skýrt fram að þó svo að við viljum reyna að laga frv. þannig erum við auðvitað algjörlega á móti lántökugjaldinu í heild því að það eru engar forsendur fyrir því að leggja svona gjald á núna. Eins og hæstv. ráherra sagði, þá er bullandi hallarekstur á fyrirtækjunum í landinu. Bullandi hallarekstur. Og hvaða rök eru þá fyrir einhverjum sérstökum þensluskatti? Einhverjum sérstökum góðærisskatti til að reyna að standa á móti því að fyrirtækin fari í framkvæmdir þegar þau geta alls ekki hreyft sig? Það eru auðvitað engin rök fyrir því. Eins og ég sagði áðan var satt að segja nógu erfitt fyrir okkur þessa óbreyttu þingmenn í síðustu ríkisstjórn að kyngja bitanum í marsmánuði, kyngja þessum bita. En að biðja stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar núna að kyngja bitanum, það er snöggt um erfiðara. Það er eins og búið sé að reka títuprjóna í gegnum helvítis bitann sem alls staðar rekast í í kokinu þannig að það verður að banka í menn til þess að bitinn fari annaðhvort upp eða niður. Ég ætla að vona að hann fari upp. Ég ætla að vona að hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar kyngi ekki þessum ósköpum. Með vilja sá ég hins vegar ekki ástæðu til að kalla á iðnrh. áðan til þess að spyrja hann nánar út í skipasmíðaiðnaðinn vegna þess að ég fann að viðskrh. hafði borið hann ofurliði í málinu. Því að eins og greinin lítur út hjá stjórnarmeirihlutanum og eins og fram kom í ræðu sjútvrh. eiga einungis þau fyrirtæki að njóta þess að sleppa við lántökugjaldið sem fá skuldbreytingu sem er liður í aðgerðum stjórnvalda. Ef nú peningarnir sem ætlaðir eru til þessara aðgerða eru ekki nógir, ef þeir verða ónógir, og ef fyrirtæki í sjávarútvegi þurfa á frekari skuldbreytingum að halda en felast í bráðabirgðalögunum og í einhverjum sérstökum aðgerðum stjórnvalda, verða út undan, eiga þau þá að borga lántökugjaldið? Ég veit ekki hvað hæstv. sjútvrh. hugsar sér í því, en ekki þótti mér ræða hans falleg og ef forsrh. hefði verið staddur hér í deildinni hefði mér líka þótt viðeigandi að hann segði að fjármagnskostnaðurinn á þessum fyrirtækjum væri svo sem ekkert of þungur á árinu 1988. Það mætti vel þyngja hann, 8% til eða frá skipti kannski ekki máli. Það ætti að fara að lækka fjármagnskostnaðinn í framtíðinni og þá skipti svo sem ekki máli hvað væri fallið á fyrirtækin áður. Ég vil þess vegna aðeins ítreka að ég treysti því að óbreyttir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar láti þetta ekki yfir sig ganga og sýni þann manndóm annars vegar að mismuna ekki fyrirtækjum í útflutningsgreinum eins og gert er með þessari lagasetningu og hafi hins vegar kjark til þess að standa á bak við skipasmíðaiðnaðinn í landinu. Þarna eru tök á því að greiða aðeins fyrir og ég held að ekki sé vanþörf á.

Halldór Blöndal Herra forseti. Umfangsmiklar skuldbreytingar standa nú yfir fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi. Ef þessi brtt. verður felld mun það í mæltu máli þýða það að þau útgerðarfyrirtæki og þær fiskvinnslustöðvar, sem hafa fengið skuldbreytingarlán nú síðari hluta þessa árs, eiga að greiða 6% lántökugjald, en á hinn bóginn munu þau fyrirtæki sem fá skuldbreytingarlán hér eftir sleppa við lántökugjaldið. Ég tel að með því að haga lagasetningunni með þeim hætti sé um óþolandi mismunun að ræða sem hver ærlegur maður hlýtur að standa á móti. Hver maður sem vill sýna sanngirni, réttsýni, í skattamálum, vill láta skattheimtuna ganga jafnt yfir alla, hlýtur að segja já við þessari brtt. Ég segi já.

Halldór Blöndal Herra forseti. Við umræður í Sþ. í gær lét hæstv. iðnrh. svo ummælt að ekki varð skilið á annan veg en þann að skipasmíðaiðnaðurinn þyrfti ekki að greiða 6% lántökugjald vegna lána sem tekin væru við endurbætur, viðhald eða smíði íslenskra fiskiskipa. Það hafa ekki liðið tvær nætur áður en hæstv. iðnrh. hefur svikið þetta fyrirheit. Allir stjórnarflokkarnir í heild hafa svikið þetta fyrirheit ef þeir greiða atkvæði á móti brtt. sem hér liggur fyrir og verð ég því miður að segja að það kemur mér ekki á óvart. Ég segi já við brtt.

Stefán Guðmundsson Forseti. Eftir viðræður sem ég hef átt bæði við hæstv. iðnrh. og hæstv. sjútvrh., svo og eftir umræður og ummæli þeirra hér á Alþingi bæði í gær og nú í dag, að unnið sé að því að koma því svo fyrir að undanþiggja frá lántökugjaldi smíði, endurbætur og viðhaldsverkefni fiskiskipa sé verkið unnið hér á landi. Það er kjarni þessa máls sem hér er fjallað um. Ég treysti því að við þetta sé staðið og því segi ég nei.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Mál þetta er margrætt og þarf engu við það að bæta sem rætt hefur verið hér í hv. deild nú og raunar mörg ár áður og tillagan er einföld. Hún er flutt af okkur Júlíusi Sólnes og Halldóri Blöndal og er breyting við 6. gr., að í stað 2,2% komi 1,1%, þ.e. að þessi sérstaki skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði eins og hann áður var eða helmingi lægri en nú er gert ráð fyrir, enda liggur það fyrir að þessi skattur, eins og flestir aðrir skattar, a.m.k. þeir sem eru fasteignaskattar og neysluskattar, fer út í verðlagið beint og óbeint og það sem verið er að leggja núna sérstaklega á verslunar- og skrifstofuhús hefur verið reiknað út að muni geta þýtt allt að 0,6% í verðlagi, í vöruverði á landinu. Það eitt sýnir því hvert stefnir þó að í þessu sé það auðvitað í litlu, en við leggjum til að upphæðin verði helmingi lægri en er í frv.

Halldór Blöndal Herra forseti. Til fundar við nefndina kom út af þessu máli fulltrúi frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og fulltrúi frá Verslunarráðinu. Það var mjög athyglisvert að hlýða á það sem fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga sagði á þessum fundi. Hann vakti athygli nefndarmanna á þeirri miklu breytingu sem orðið hefði hér á landi ef farið er aftur í tímann, við getum sagt 20--30 ár aftur í tímann. Þá bjuggust menn við allt annarri byggðaþróun en orðið hefur. Menn bjuggust við því að fólki færi fjölgandi í öllum landshlutum og menn gerðu ráð fyrir að ýmsar iðngreinar mundu spretta upp víðs vegar um landsbyggðina og verslun eflast eftir því sem samgöngur bötnuðu og eftir því sem lífskjör yrðu almennt betri, þannig að samgönguþátturinn kæmi strjálbýlinu miklu betur en raun hefur orðið á í þeim skilningi að þjónustan mundi færast út á land. Hann rakti fyrir okkur dæmin um það hvernig t.d. einstök kaupfélög hefðu ráðist í byggingu mikilla verslunarhúsa og skrifstofuhúsa. Hann minntist einnig á einkafyrirtæki í þessu sambandi og sagði að nú væri svo komið að þessi fyrirtæki héldu einungis heimamarkaðinum í nauðþurftavörunum og tók sérstaklega þar til dæmis mjólkurvörur og kjötvörur sem þannig væri þó ástatt um að álagning á þessum vörum væri ekki nema kannski þriðjungur, kannski fjórðungur af því sem álagningin þyrfti að vera og væri t.d. í Noregi til þess að sá rekstur stæði undir sér. Ég var auðvitað sammála hverju orði sem fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga, Kjartan Kjartansson, sagði um þessi efni. Það var allt laukrétt sem hann sagði. Hann rakti dæmin, ekki mörg en sláandi, um það hvernig landsbyggðin stendur höllum fæti og hann talaði af þeim sökum mjög gegn þessum skatti af því að hann leggst á fjárfestingu sem kemur ekki að fullum notum úti á landi, en verður þó að greiða fullan skatt af miðað við þá löggjöf sem við erum nú að setja. Það er því auðvitað algjör misskilningur ef einhverjir menn halda að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sé einhver sérstakur Kringluskattur sem aðeins komi við eitt verslunarhús eða verslunarhöll hér í Reykjavík. Það er algjör misskilningur. Þessi skattur kemur auðvitað líka við Miklagarð. Hann kemur líka við miklar byggingar, t.d. Kaupfélags Eyfirðinga, ekki síður en kaupfélagsbyggingarnar á Patreksfirði eða Sauðárkróki eða verslunarhús einstaklinga sem eru að berjast við að halda þó uppi einhverri þjónustu við landsbyggðina. Ég hlýt að vekja athygli á þessu hér um leið og ég minni á að þessi skattur er ekki frádráttarbær fyrir álagningu tekjuskatts fremur en eignarskatturinn sem nú á að fara að leggja á með enn meiri þunga en áður. Það á að þyngja tekjuskattinn, það á að þyngja eignarskattinn, það á þyngja skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en enginn af þessum sköttum er frádráttarbær áður en kemur til álagningar tekjuskatts. Það væri því auðvitað fróðlegt rannsóknarefni að sjá hversu mikið fyrirtækin eiga eftir af sínum arði og sínum hagnaði eftir á þegar þannig er alls staðar klipið utan af. Hvernig eiga menn líka að hafa vilja og dugnað til þess að leggja dag við nótt til þess að bjarga fyrirtækjunum sem kannski standa höllum fæti, að fjölskyldan öll leggi saman, starfsmennirnir allir leggi saman og séu kannski óeigingjarnir í sínum störfum, ef ríkið gengur svona hart að, ef hvergi nokkurs staðar má vera eftir eyrir og ef engin virðing er borin fyrir því sem menn eru að gera og skiptir ekki máli þótt vöruverð rjúki hér upp? Herra forseti. Vegna þess að ég veit að þessi mikla fjárfesting í verslunar- og skrifstofuhúsnæði á sér líka stað í byggðum Suðurlands þar sem fólki hefur fækkað, þar sem áður var búist við að því fjölgaði þar sem menn bjuggust auðvitað við miklu fjölbreyttari verslunarrekstri en nú er og meiri þjónustu, veit ég að forseti deildarinnar þekkir þessi dæmi engu síður en ég og gerir sér auðvitað grein fyrir því að þessi sérstaki skattur er mjög ranglátur og hann hlýtur að bitna á viðskiptavinunum. Það er talað um, eins og hv. 8. þm. Reykv. sagði áðan, að þetta muni kannski 0,6% í vöruverði. Auðvitað munar það enn meira í vöruverði þar sem viðskiptin eru minni og fólkið færra og kannski fjárfestingin miðuð við allt, allt aðrar aðstæður en nú eru. Ég skal ekki halda um þetta lengri tölu. Ég vil aðeins leggja áherslu á þetta. Með þessum skatti er verið að reyna að gefa í skyn, með því að hækka hann nú um helming þrátt fyrir erfiða stöðu verslunarinnar úti um allt land, að þetta sé einhver skattur á Reykvíkinga, þar séu verslanirnar og þar sé skrifstofufólkið. Þetta er sami söngurinn og maður hefur vanist í Þjóðviljanum og frá alþýðubandalagsmönnum, að þeir sem fást við verslun og þjónustu séu einhverjir annars flokks þegnar. Það er auðvitað úr lausu lofti gripið og þetta er ekki annað en hálfaulaleg tilraun til þess að draga athyglina frá því aðalatriði málsins að þarna er enn á ferðinni sama áráttan að klípa af alls staðar, ná alls staðar í einn bita í viðbót, þangað til skattbyrðin verður að síðustu orðin óbærileg. Það er gamalt orðtak og sýnir náttúrlega hvað þjóðarsálin er vitur: Lengi tekur sjórinn við. Menn gerðu sér grein fyrir því hér fyrr á öldum að jafnvel sjórinn gat ekki endalaust tekið við, því væru líka takmörk sett hvað lífríki hans þyldi. Það er líka sagt að dropinn fylli mælinn. Eins er það um skattheimtuna: Þegar alltaf er bætt við kemur að því að menn þola ekki lengur ranglætið, hljóta að gera uppreisn gegn þessu, sætta sig ekki við það að ríkið skuli heimta meira og meira. Sama daginn og það er fellt í þinginu að fólkið fái samningsréttinn til sín á nýjan leik koma þessir sjálfkjörnu talsmenn verkalýðshreyfingarinnar, eins og hæstv. menntmrh., og semja við stjórnarandstöðuna um það að öll skattafrv. skuli í gegn fyrir jól. Það er jólagjöfin.  vörutegundum, það á að íþyngja hér og íþyngja þar. Ég held að ríkisstjórnin ætti nú smekks síns vegna ekki að hafa mynd af jólasveinum á þeim jólapappír sem hún réttir þjóðinni núna, heldur sé betur við hæfi að það sé Leppalúði sem skreytir jólapappír ríkisstjórnarinnar á jólagjöfunum fyrir þessi jól.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég skal virða það samkomulag sem hefur orðið á milli þingflokkanna um það að menn séu ekki að tala hér of lengi eða með neinar maraþonræður, en ég hlýt að taka til máls um þetta frv. því þetta er einn af þeim skattapinklum sem núv. ríkisstjórn er að leggja á atvinnulífið. Það er eins og sagt hefur verið hér fyrr í umræðunni og hv. þm. Halldór Blöndal kom vel og réttilega inn á að stöðugt er verið að íþyngja atvinnulífinu með sköttum og nú er verið að fjalla hér um sérstaklega skatt sem mun leggjast hart á verslun almennt en þó alveg sérstaklega strjálbýlisverslunina. Hv. þm. Halldór Blöndal ræddi m.a. um verslun samvinnuhreyfingarinnar á Akureyri, KEA. Hann kom réttilega inn á það að samvinnuhreyfingin hefur verið mjög umsvifamikil í strjálbýlinu, svo ekki sé meira sagt, á undangengnum árum, hefur lagt í miklar fjárfestingar við það að byggja upp verslunarhúsnæði víðs vegar á landinu. Nú hefur það gerst, ég segi illu heilli fyrir þá hreyfingu og landsmenn í heild, að þær breytingar hafa orðið í samgöngum að þessi fjárfesting hefur ekki nýst sem skyldi. Harma ég það að sjálfsögðu þó að ég sé ekki neinn sérstakur talsmaður samvinnuhreyfingarinnar, hvorki hér á hinu háa Alþingi né annars staðar. Þess vegna er það mjög undarleg ráðstöfun af hæstv. ríkisstjórn að koma með þessa íþyngingu með þeim hætti sem birtist í þessu frv. Ég satt að segja furða mig á því að þeir sem hafa talað máli samvinnuhreyfingarinnar hér á þingi skuli ekki átta sig á því að ofan á raunir samvinnuhreyfingarinnar, sem eru miklar eins og við vitum allir hv. þm., á nú að bæta einum skattinum til viðbótar sem gerir stöðu hennar enn verri. Þetta er furðuleg ráðstöfun svo ekki sé meira sagt. Á sama tíma sem það blasir við að þessi fjárfesting hefur átt sér stað, sérstaklega hjá samvinnuhreyfingunni í strjálbýlinu, hefur velta minnkað vegna bættra samgangna, þannig að strjálbýlisfólk kemur meira til Reykjavíkur og inn á Reykjavíkursvæðið og gerir sín stórinnkaup. Ég veit ekki hvort hv. þm., sem telja sig sérstaka talsmenn samvinnuhreyfingarinnar, hafi áttað sig á þessari stöðu nægilega vel þegar þeir samþykktu það í þessu stjórnarsamstarfi að leggja þennan skatt á. Ég vil svo víkja nokkrum orðum að verslun hér í þéttbýlinu. Það er lenska, ég segi því miður, að alltaf þegar verslunin hefur frumkvæðið um nútímauppbyggingu, nútímaviðskiptahætti, eru hér ákveðnir menn á hinu háa Alþingi sem rísa upp og ráðast á þessar framfarir. Það kemur mér ekki á óvart þótt alþýðubandalagsmenn geri það eða svokallaðir skrifstofusósíalistar. Það eru þessir nútímastjórnmálamenn sem koma beint ég vil segja úr ýmsum stöðum hjá hinu opinbera og gerast hér talsmenn þess að skattleggja þjóðina stöðugt meira. Þessum sömu ágætu mönnum, sem greinilega ráða ferðinni í núv. ríkisstjórn, finnst sjálfsagt að fjárfesta meira hjá hinu opinbera, en þeir eru líka ætíð reiðubúnir til þess að ráðast á þær fjárfestingar sem eiga sér stað úti í atvinnulífinu, hvort sem það er hjá verslun, sjávarútvegi eða annars staðar. Yfirleitt fjandskapast þessir menn við atvinnulífið í sambandi við uppbyggingu þess og gera meiri kröfur til þess en þeir gera til sjálfra sín. Ég vil þess vegna við þessa umræðu láta það koma fram að ég er eindregið á móti þessari skattlagningu yfirleitt. Ég vil afnema þessa skattlagningu á atvinnulífinu og alveg sérstaklega hlýt ég að tala gegn því að skatturinn sé þar af leiðandi hækkaður. Sú skattheimtustefna sem núv. ríkisstjórn fylgir mun keyra niður lífskjör þjóðarinnar og hún mun keyra niður stöðu margra fyrirtækja og draga þróttinn úr mönnum til athafna úti í atvinnulífinu. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti: Það er tími til kominn að þeir menn, alla vega af stjórnarstuðningsmönnum, sem hafa sérstaklega borið fyrir brjósti stöðu samvinnuhreyfingarinnar, átti sig á hennar stöðu. Við hinir gerum okkur grein fyrir heildarstöðunni og munum þess vegna greiða atkvæði gegn þessari skattheimtu.

Júlíus Sólnes Herra forseti. Þessi sérstaki skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er með ósanngjarnari skattaálagningu sem við þekkjum í þessu þjóðfélagi. Ég er algjörlega á móti því að atvinnurekstri sé mismunað með þessum hætti með skattlagningu á atvinnuhúsnæði. Hér er til þrautavara reynt að færa þetta til fyrra horfs þótt ég vildi hafa séð að þessi skattur hefði algjörlega verið felldur niður. Ég segi já.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. á þskj. 347 um frv. til l. um breytingar á lagaákvæðum og niðurfellingu laga vegna breytinga á skipan sveitarstjórnarmála skv. sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt eins og það var afgreitt í Nd. Guðrún Agnarsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk áliti hennar. Undir nál. rita Margrét Frímannsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Jóhann Einvarðsson, Salome Þorkelsdóttir, Júlíus Sólnes, Valgerður Sverrisdóttir og Guðmundur H. Garðarsson.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. á þskj. 346 um frv. til l. um breytingar á l. um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 86/1986. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það var afgreitt í Nd. Guðrún Agnarsdóttir sat fund nefndarinnar. Undir nál. rita Margrét Frímannsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Jóhann Einvarðsson, Salome Þorkelsdóttir, Júlíus Sólnes, Valgerður Sverrisdóttir og Guðmundur H. Garðarsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég vil óska eftir því að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umræðuna.  Venjan er nú sú ef maður vill ekki hafa skatt á einhverjum iðnaði, vill ekki að fyrirtæki beri skatt, að greiða þá atkvæði með því að aflétta skattinum af fyrirtækjunum. Nú er annar siður upp tekinn. Þetta er svona eins og maður sé að lesa öfugmælavísur sem manni voru gefnar í barnæsku.

Ég mun þá verða við beiðni hv. þm. og fresta þessari umræðu og fresta fundinum í 5 mínútur.

Og fresta ræðunni.

Já.

--- Fundarhlé. Herra forseti. Ég þakka fyrir það að fundi var frestað svo að hæstv. fjmrh. gæti verið viðstaddur þessa umræðu. Þannig standa sakir að við 2. umr. lögðu þm. Sjálfstfl. og Borgfl. í fjh.- og viðskn. fram brtt. við frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum þess efnis svo að ég hafi orðrétt eftir, þ.e. undanþáguliðurinn við 19. gr.: ,,Lán sem tekin hafa verið frá og með 10. mars 1988 eða tekin verða vegna smíði, endurbóta eða viðhalds á fiskiskipum, enda sé verkið unnið hér á landi.`` Hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefán Guðmundsson greiddi atkvæði gegn þessari tillögu á þeim forsendum að hann hefði átt samtöl við hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh. og þeir hefðu báðir fullvissað sig um að þeir vildu vinna að því að lántökugjaldið félli ekki á erlend lán sem tekin væru vegna viðgerða, endurbóta eða smíða á fiskiskipum hjá íslenskum skipasmíðastöðvum. Ég skildi ummæli hv. þm. þannig að þessum tveim ráðherrum hefði ekki tekist að sannfæra fjmrh. um nauðsyn þess að lántökugjaldinu væri létt af íslenska skipasmíðaiðnaðinum og vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh. hvort honum sé kunnugt um þetta samkomulag og ef svo er, hvort hann sé þá samþykkur meðráðherrum sínum, hæstv. iðnrh. og hæstv. sjútvrh., um það að lántökugjald skuli ekki verða tekið af verkefnum íslenskra skipasmíðastöðva. Ég tel einsýnt, herra forseti, ef í ljós kemur að allir ráðherrarnir þrír vilji ekki að skatturinn komi á skipasmíðastöðvarnar, að það verði þá látið reyna á það til þrautar hvort deildin vill samþykkja það við 3. umr. Ef hins vegar kemur í ljós að hæstv. fjmrh. er þarna andvígur sínum meðráðherrum, ef hæstv. fjmrh. vill halda til streitu lántökugjaldinu vegna verkefna innlendu skipasmíðastöðvanna, þá er það auðvitað líka upplýsandi um samkomulagið í ríkisstjórninni.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að vandi íslenska skipasmíðaiðnaðarins er mikill og eins og fram hefur komið fyrr á þessu þingi er það ætlun ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. iðnrh. að taka það mál til rækilegrar athugunar og leggja drög að því að um skipulega uppbyggingu, a.m.k. áframhaldandi starfsemi íslenska skipasmíðaiðnaðarins verði að ræða. Í þeim efnum kemur margt til álita og skoðunar, þar á meðal sú tegund af gjaldi sem hér er til umræðu. Hv. þm. Eiður Guðnason, formaður fjh.- og viðskn. þessarar deildar, kynnti mér þau sjónarmið sem uppi voru í nefndinni varðandi þetta atriði og það var um það samkomulag við mig að þetta yrði tekið til skoðunar fljótlega á næsta ári. Það hefur hins vegar ekki verið tekin ákvörðun í þeim efnum. Málið er ekki það einfalt að hægt sé að taka ákvörðun um það án þess að skoða það í samhengi við annað þannig að innra samræmi ríki í þeim reglum sem settar verða. Það mál verður einnig rætt við hæstv. ráðherra iðnaðarmála og sjávarútvegsmála og sameiginleg niðurstaða mun nást í því máli þegar gefist hefur nægilegur tími til að skoða það.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það að leggja 6% lántökugjald á lán sem tekin eru vegna smíði, viðgerða eða endurbóta á fiskiskipum hér á landi þýðir 6% afföll. Það þýðir 6% afföll. Ëf útgerðarmenn eiga það víst að lántökugjaldið verði fellt af skipasmíðaiðnaðinum, kannski í febrúar, kannski í mars, kannski í apríl, kannski í maí, kannski í júní, hlýtur það óhjákvæmilega að valda því að þeir dragi á langinn að setja skip sín í slipp, reyni að draga það í lengstu lög að skipin fari til viðgerðar þannig að með því að hafna tillögunni nú eftir þau ummæli sem einstakir ráðherrar hafa látið falla, sem eru í stuttu máli svona: Við erum svo önnum kafnir við það að leggja nýja skatta á, ríkisstjórnin að koma nýju sköttunum í gegnum þingið, að við megum ekkert vera að því að hugsa um skipasmíðaiðnaðinn fyrr en seinna. Það skiptir engu máli þó að við vitum það að hundruð manna séu atvinnulaus í skipasmíðaiðnaði. Ráðherrarnir brosa. Það er alvara þeirra í þessu máli. Og hv. þm., sem talaði um það í sameinuðu þingi að hundruð manna væru atvinnulaus í skipasmíðaiðnaði, virðist vera svo geðlaus að hann ætli að láta þetta yfir sig ganga. Ég hef oft og tíðum orðið var við það hér á Alþingi að menn hafi verið skeytingarlausir um atvinnurekstur, talað um hann af léttúð, látið sig litlu skipta hagsmuni slíkra greina. Ég hlýt þó að segja, og skammast mín ekki fyrir að leggja áherslu á það, ég hlýt að segja það sem þingmaður Akureyrar að afgreiðsla af þessu tagi er með öllu óþolandi, ólíðandi, bein ögrun við þau byggðarlög sem eru háð þessum viðskiptum, móðgun við þá menn sem vinna við skipasmíðaiðnaðinn og auðvitað ekkert annað en kæruleysi að haga sér með þessum hætti. Ég vil láta reyna á það til þrautar, herra forseti, hvort ekki sé hægt að fá ráðherrana til að taka afstöðu hér í þinginu í kvöld og mun þess vegna bera fram brtt. nú við 3. umr. Ég hef ekki haft svigrúm til þess að ræða við meðflutningsmenn mína að brtt. við 2. umr. og af þeim sökum tel ég því rétt að ég sé einn flm. að till., en hún mun hljóða svo: ,,Við 1. gr. bætist nýr stafliður, d, svohljóðandi: Lán sem tekin verða vegna smíði, endurbóta eða viðhalds á fiskiskipum, enda sé verkið unnið hér á landi.`` Ráðherrarnir eru að tala um það að þeir vilji gera þetta seinna. Þeir eru að tala um að þá skorti undirbúning. Það er alveg óþarfi að fara upp í ráðuneyti og láta skrifa þetta fyrir sig þar. Það er vel hægt að skrifa svona texta niður hér niðri í Alþingi. Ef menn vilja ekki skattinn þá eiga menn ekki að greiða atkvæði með honum. Og ég vil brýna þá menn hér í deildinni, sem bera einhverja virðingu fyrir sjálfum sér, bera einhverja virðingu fyrir þeim mönnum sem hafa verið að byggja upp íslenskan skipasmíðaiðnað, að draga þetta mál ekki lengur heldur segja já hér við umræðurnar á eftir, afnema lántökugjaldið af skipasmíðaiðnaðinum fyrst ráðherrar þriggja stjórnmálaflokka hafa hér í deildinni lýst sig samþykka því að það verði gert, annaðhvort með þögninni eða þá með beinum yfirlýsingum. Ég get að sjálfsögðu ekki dregið hér inn í deildina fjórða hjólið undir vagni ríkisstjórnarinnar, formann flokks jafnréttis og félagshyggju, Stefán Valgeirsson, en ég þarf ekki að spyrja hann að því hvar hugur hans er í málinu. Hann skilur það auðvitað jafn vel og við aðrir Norðlendingar hvað er í húfi, að fyrirtæki t.d. á borð við Slippstöðina á Akureyri, fyrirtæki á borð við Þorgeir og Ellert á Akranesi þurfi ekki að draga á eftir sér þetta lántökugjald. Ég vil biðja herra forseta um að leita afbrigða til þess að þessi brtt. geti komið fyrir.

Stefán Guðmundsson Herra forseti. Örstutt. Ég vil aðeins segja það við hv. þm. Halldór Blöndal, að ég hef enga trú á því, Halldór Blöndal, að þetta mál eða önnur vinnist með einhverjum hávaða og köllum hér í þessari deild. Ég undirstrika hins vegar það sem hæstv. fjmrh. sagði hér, nú rétt áðan, og ég endurtek það sem hann sagði: ,,Sameiginleg niðurstaða mun fást í þessu máli``, sagði hæstv. fjmrh. Við þekkjum það hvað bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh. hafa sagt í þessu máli. Við skulum bíða og spyrja að leikslokum í málinu.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Það er fullkomlega ljóst að lögum samkvæmt eru ekki heimildir til þess að undanþiggja skipasmíðaiðnaðinn hvað varðar vinnu lántökugjaldinu öðruvísi en Alþingi samþykki. Ef till. verður felld þá er algjörlega ljóst, hvort sem menn tala um það að ég tali hátt eða lágt, hvort sem menn segja að minn málflutningur sé góður eða vondur, þá verður algjörlega útilokað að létta lántökugjaldinu af skipasmíðaiðnaðinum nema sú till. verði borin upp hér í þessari deild og í neðri deild og þingmenn, meiri hluti í báðum deildum samþykki. Ef það er fullnægjandi fyrir hv. 3. þm. Norðurl. v. að þetta megi dragast svona fram eftir vorinu þannig að ekki þurfi að spyrja deildina er ekki að vænta að lántökugjaldinu verði létt af fyrr en ríkisstjórnin hefur fengið bráðabirgðalagavaldið í sínar hendur.  
             Ég mundi í sporum þessa hv. þm. ekki beina orðum mínum að þeim sem vilja hjálpa honum til þess að rétta stöðu skipasmíðaiðnaðarins, heldur mundi ég krefja ráðherrana um það að þeir bregðist skjótt við og standi við orð sín gagnvart þessum þingmanni en komi honum ekki í þá klemmu sem hann er í núna.

Við höfum báðir beðið.

En þetta er hins vegar ekki aðeins hlutskipti þessa manns. Þetta er ekki eini maðurinn sem núna er í vandræðum. Við getum talað t.d. um fjórða hjólið undir vagni ríkisstjórnarinnar, Stefán Valgeirsson. Það vantaði ekki að áður en upplýst varð um það að ríkisstjórnin hafði fengið Borgfl. til liðs við sig, a.m.k. hluta af honum, þá var sú dagskipan gefin í fjh.- og viðskn. efri deildar að við skyldum láta sjóðafrv. danka vegna þess að ríkisstjórnin vissi að hún hafði ekki meiri hluta fyrir því í neðri deild að koma skattinum á Stofnlánadeild landbúnaðarins, en um leið og Aðalheiður, blessunin, bættist í hópinn og kannski einn eða tveir til viðbótar, hálfir eða í heilu lagi úr Borgfl., þá þykist hæstv. fjmrh. öruggur með sig, þá má segja við Stefán Valgeirsson: Núna ætla ég að skattleggja Stofnlánadeild landbúnaðarins, nú þarf ég ekki lengur á þér að halda, nú skulum við ganga yfir hann. Þannig hafa vinnubrögðin verið. Það er ekki bara Stefán Guðmundsson, það er ekki bara Stefán Valgeirsson sem hafa orðið að kyngja miklu núna.

Ekki Halldór Blöndal.

Og þeir munu vera fleiri sem hafa orðið að kyngja. Hv. þm. Karvel Pálmason hefur orðið að kyngja líka. Þeir eru allir önnum kafnir við að kyngja. Ég vil þess vegna segja það að við afgreiðsluna á þessu máli kæmi mér ekki á óvart þótt stjórnarmeirihlutinn léti sig hafa það að halda lántökugjaldinu á skipasmíðaiðnaðinum þrátt fyrir stóru orðin, þrátt fyrir blíðmælgina, þrátt fyrir loforðin. Mig minnir að Alexander mikla hafi verið gefið það ráð að ef hann vildi lofa, en hefði þó ekki ráð á því, þá skyldi hann lofa eigi að síður og efna þegar tök væru á. Mér finnst einhvern veginn að þessir hæstv. ráðherrar ætli að efna fyrirheitið við Stefán Guðmundsson þegar tök eru á. Og hvenær eru tök á því? Hvenær þykir ráðherrunum vera tök á því að einstakir þingmenn, stuðningsmenn þeirra fái að koma fram með svona litla bón eins og þá að skipasmíðaiðnaður fái að halda velli? Það er ekki stórt mál. Það er hægt að sigla með fiskiskipin, það er hægt að gera við þau erlendis, þau eru hreyfanleg. Þess vegna skiptir kannski ekki svo miklu máli þó þessi litla iðngrein fari á höfuðið eins og svo margar aðrar. Það voru ein helstu rökin hjá hæstv. sjútvrh. í dag fyrir því að nauðsynlegt væri að halda lántökugjaldinu á ýmsum fyrirtækjum á þessu ári að þau væru svo illa stödd. Ætli rökin fyrir skipasmíðaiðnaðinum séu ekki þau sömu núna? Skipasmíðaiðnaðurinn er svo illa staddur, hann má ekki missa af neinu, þess vegna skulum við hugsa okkur vel og lengi um það hvað við getum gert til þess að létta dauðastríðið. Það getur hins vegar einn þingmaður þessarar hv. deildar, Guðrún Agnarsdóttir 6. þm. Reykv., sagt ríkisstjórninni af sinni læknisreynslu að eftir því sem sótthitinn hækkar, eftir því sem nær dregur dauðastríðinu verður erfiðara að gera sjúklinginn alheilan á nýjan leik. Ég held þess vegna að þingmenn ættu að manna sig upp í það í deildinni að ganga til liðs við skipasmíðaiðnaðinn, styrkja hann og efla hann, og fyrsta skrefið í þá átt hlýtur að vera að aflétta lántökugjaldinu af skipasmíðaiðnaðinum.

Halldór Blöndal Herra forseti. Eins og fram kom við atkvæðagreiðsluna hér áðan stendur hugur iðnrh. og sjútvrh. til þess að þeir sem eiga viðskipti sín við íslenskar skipasmíðastöðvar þurfi ekki að greiða 6% lántökugjald af erlendum lánum sem tekin eru af þeim sökum. Nú hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir að hann sé sömu skoðunar og hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh. Öll þrenningin vill m.ö.o. endilega aflétta lántökugjaldinu af skipasmíðaiðnaðinum. Nú þætti mér það huggulegt ef einhver af stjórnarþingmönnunum mundi nú létta áhyggjum af ráðherrunum, úr því að þeir geta ekki bjargað sér sjálfir, og sagt já við þessari tillögu því að þá mun það undir eins gerast að skipasmíðaiðnaðurinn þarf ekki að greiða 6% lántökugjaldið. Ég segi já, herra forseti.

Stefán Guðmundsson Herra forseti. Ég vísa til þess fyrirvara sem ég var með hér fyrr og við það er að bæta að hér kom fram yfirlýsing hæstv. fjmrh. í umræðu hér áðan um að hann væri fullviss um það að sameiginleg lausn mundi finnast á þessu máli. Þar með er lausn iðnrh. og hæstv. sjútvrh. staðfest og þess vegna sýnist mér málið muni fá farsæla lausn og því segi ég nei.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Fyrir nokkru var lagt fram í hv. Nd. frv. til l. um vörugjald. Í því frv. var lagt til að vörugjald, sem verið hefur 14%, á sælgæti, gosdrykkjum og ýmsum öðrum sykurvörum yrði hækkað í 25%. Í öðru lagi var lagt til að vörugjald, sem verið hefur 14%, á byggingarvörum og ýmsum heimilistækjum yrði hækkað í 20% og síðan yrði 10% vörugjald á nokkrum öðrum vöruflokkum. Í umræðum sem fram hafa farið í hv. Nd. kom m.a. fram það sjónarmið að í fyrsta lagi væri um of hátt gjald að ræða á heimilistækjum, í öðru lagi var af ýmsum talið að þær byggingarvörur sem þarna voru sérstaklega tilgreindar og áttu að vera í 20% vörugjaldsflokki væru þess eðlis að slíkt gæti verið óeðlilegt og í þriðja lagi var sett fram það sjónarmið að ef vörugjald yrði tekið upp með þeim hætti sem þar var lagt til væri eðlilegra að vera með lægri tölu á mun breiðari stofn til að draga úr hættunni á því að atvinnugreinum væri mismunað. Eftir ítarlegar umræður var ákveðið að leggja til breytingar á þessu frv. á þann veg að eitt vörugjald, 10%, væri tekið upp á alla þá flokka sem lagt er til að vörugjald gildi um og breikka stofninn þar með, en taka til viðbótar upp sérstakt 15% gjald á sætindi, sykurvörur ýmiss konar og gosdrykki. Ég greindi frá því við 1. umr. í hv. Nd. að víða um lönd hafa verið gerðar tilraunir til þess á undanförnum árum að skattleggja sérstaklega sykurvörur af ýmsu tagi. Ástæðan fyrir því er að rannsóknir hafa sýnt að sykurvörur eru orsök margvíslegrar óhollustu og sjúkdóma og neysla þeirra reynist mjög dýru verði keypt fyrir samfélagið vegna heilsugæslu- og hjúkrunarkostnaðar af margvíslegu tagi. Í Danmörku t.d. er lagður á sérstakur sykurskattur sem fer eftir sykurinnihaldi í vörum. Eftir athugun ýmissa sérfræðinga hér á landi var talið óframkvæmanlegt að velja hliðstæðan sykurskatt og í Danmörku, en þess í stað var ákveðið að fara þá leið að velja úr algengustu sykurneysluvörur almennings, þá kannski sérstaklega unglinga og yngra fólks, til þess að reyna með markvissum hætti að draga að einhverju leyti úr neyslu þessara vara. Sú ástæða sem að meginhluta liggur að baki þess frv. sem hér er lagt fram er engu að síður sú að við þær erfiðu aðstæður sem eru í okkar ríkisfjármálum er óhjákvæmilegt ef ekki á að reka ríkissjóð áfram með verulegum halla og stuðla þannig að ójafnvægi í efnahagsmálum að efna til þeirrar tekjuöflunar sem hér er gerð tillaga um. Ég tel við þær aðstæður sem eru í þinginu ekki ástæðu til að fjölyrða mikið meira um þetta frv. Ég vil þó í örfáum orðum víkja að því að utan þings og að nokkru leyti innan hefur komið fram sú gagnrýni að með þessu frv. sé verið að veikja stöðu innlends iðnaðar. Ég vil þó vekja athygli í þessu sambandi á tveimur staðreyndum. Í fyrsta lagi leggst vörugjaldið jafnt á innfluttar og innlendar vörur, en þó þannig að sá stofn vegna tollgjalda sem gildir varðandi erlendu vörurnar er hærri þannig að vörugjaldið hefur í för með sér að hlutfallslega hækka meira innfluttu vörurnar en hinar innlendu. Í öðru lagi er rétt að vekja athygli á því að aðföng til innlends iðnaðar sem vörugjald er lagt á eru meðhöndluð með þeim hætti að það vörugjald er endurgreitt og hefur verið um langan tíma. Þessir tveir þættir hafa ekki mjög komið fram í umræðunni, en nauðsynlegt er að nefna þá til upplýsingar. Ég vil svo mælast til þess við hv. fjh.- og viðskn. að hún taki þetta mál til meðferðar að lokinni 1. umr. í deildinni og vil lýsa því einnig að til samræmis við þau sjónarmið sem fram komu í hv. Nd. erum við reiðubúnir að endurskoða þessa gjaldtöku á næsta ári m.a. og skoða þá hvort þau sjónarmið sem fram hafa verið sett, kannski sérstaklega utan þings, varðandi hugsanleg neikvæð áhrif á innlenda framleiðslu hafa við rök að styðjast eða ekki. Þeir sérfræðingar sem við höfum leitað til hafa komist að þeirri niðurstöðu að ef eitthvað er ívilni vörugjald af þessu tagi frekar innlendu framleiðslunni en hinni erlendu ef verið er að bera saman innflutning vöru og sölu framleiddrar vöru hér í landinu.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Hér við 1. umr., sem byrjar á miðnætti, skal ég ekki vera langorður, það gefst gott tækifæri til að ræða þetta mál eftir að um það verður fjallað á fundi í fjh.- og viðskn. sem boðaður hefur verið kl. 10 í fyrramálið, og vil aðeins geta þess að hér um miðjan dag varð samkomulag um að greiða fyrir framgangi þessa máls og nokkurra annarra og að sjálfsögðu stend ég við það sem um var samið og þau mál eru öll í gangi. Síðan hefur verið ýjað að því að ætti að keyra áfram annað mál sem ekkert hefur verið unnið að núna lengi í fjh.- og viðskn. vegna margháttaðra annmarka og skrípamáls í einu og öllu. Við sjáum til hvað um það verður á morgun, en það er sem sagt samkomulag um að greiða fyrir því að þetta mál nái fram að ganga. Hæstv. fjmrh. gat þess að við þær erfiðu ástæður sem í þjóðfélaginu væru nú bæri brýna nauðsyn til að íþyngja borgurunum með nýjum skattahækkunum og þetta mál væri liður í því. Það er í ákveðnu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur boðað að hér ætti að koma á atvinnuleysi og draga úr umsvifum þjóðfélagsins vegna þeirra ástæðna að hér væri allt of mikil þensla og hvað þeir nú kalla það allt saman, þessir spekingar, sem sjá ofsjónum yfir framförum í landinu. Ég hef vakið á því athygli hér í tvígang a.m.k. að þegar erfiðleikar eru í þjóðfélaginu bjargar ríkið sér með þeim hætti eða ætlar að bjarga sér með þeim hætti að leggja á gífurlega skatta. Það var gert í fyrrahaust, einir 5 milljarðar sem hér var dengt yfir þjóðina með þeim rökum að það þyrfti að brúa bilið, það þyrfti að fylla upp í ca. 13 milljarða gat og þess vegna væri rétt að hafa borð fyrir báru, eins og hæstv. núv. utanrrh. hefur komist að orði og ráðlagt hæstv. núv. fjmrh., að hafa nú borð fyrir báru. Og hann virðist ætla að gera það allrækilega því að í heild er upphæðin talin vera, og trúi ég nú reikningunum mátulega, 6,7 milljarðar þegar allt er tínt til sem beint og óbeint á að leggja á þjóðina. Ríkið notar þá aðferð sem sagt að stoppa í gatið sitt og íþyngja bæði atvinnuvegum og alþýðu með gífurlegum skattahækkunum. Gatið stækkar að vísu með því að gjaldaliðirnir hækka á undan tekjuliðunum og því meir verður þetta auðvitað sem þessar aðferðir eru notaðar í fleiri ár. Nú verður hallinn á næsta ári væntanlega 10--12 milljarðar gæti ég trúað og þar næsta, ef áfram yrði haldið á sömu braut, yrði hann einhverjar svimandi upphæðir vegna þess að það verða engir til að greiða skattana, en gjaldahliðin hækkar jafnt og þétt eins og við vitum. En ríkið hefur um það bil, þó ekki meira enn þá, þriðjung af umsvifunum í þjóðfélaginu. Það ætlar núna, eins og hæstv. ráðherra segir, vegna hinna erfiðu ástæðna að sjá fyrir sér með því að leggja á tæpa 7 milljarða kr. Eins og ég segi hefur ríkið um það bil þriðjung umsvifanna, launagreiðslna og annarra greiðslna í þjóðfélaginu. Atvinnuvegirnir hafa þó enn þá upp undir 2 / 3 af umsvifunum og þeir ættu þá, ef þeir ætluðu sér að stoppa í sitt gat, sem sagt að leggja á ca. 14--15 milljarða. Og á hvern ættu nú atvinnuvegirnir að leggja þetta þegar þeir sjálfir eiga að greiða meginhluta upphæðarinnar til ríkisins? Þessi endaleysa gengur auðvitað ekkert upp. Ég veit að það er eins og að tala við grjótið að ræða þetta við hæstv. fjmrh. --- og þó ekki. Ég held að hann viti hvað hann er að gera. Hann er sósíalisti eins og hann hefur marglýst yfir og verður það væntanlega alltaf og auðvitað er það leið sósíalismans að færa eins mikið af fjármagni í þjóðfélaginu frá borgurunum og atvinnuvegunum til ríkisvaldsins og undir beina og óbeina stjórn ríkisins, eins og nú er verið að gera, eins og mögulegt er. Þetta er hugsjón sem hefur að vísu gengið sér til húðar víðast hvar, bæði austan tjalds og vestan, og fáir vilja nú viðurkenna að þeir haldi við barnatrúna sína heldur reyna þeir að afneita henni í orði en framkvæma hana í verki þegar þeir hafa aðstöðu til. Það er kannski engin ástæða til þess að undrast þetta nokkurn skapaðan hlut. Þetta er almennt um skattapólitík ríkisstjórnarinnar. Um þetta sérstaka mál mun ég að sjálfsögðu fjalla með öðrum nefndarmönnum á fundi sem boðaður er kl. 10 í fyrramálið og væntanlega kemur þetta mál til 2. umr. einhvern tíma á morgun ef það tekst að halda það samkomulag sem gert hefur verið um ákveðin mál. En við mig er ekkert samkomulag um eitt mál sem núna var aftur vakið upp kl. að verða 7 í dag, þ.e. skattlagning á alla mögulega sjóði bæði atvinnuvega, sveitarfélaga o.s.frv. Um það hefur ekkert verið fjallað í langa tíð í hv. fjh.- og viðskn. Málið er algerlega óunnið og óhæft til afgreiðslu á þessu þingi eða þessa dagana alla vega, að næturlagi og annað slíkt. Mér er kunnugt um að um það hefur ekkert samkomulag verið gert við Kvennalista eða Borgfl. heldur. Það er ekkert samkomulag mér vitanlega um það mál og þess vegna fjalla ég ekki um það nú. En ef reynt verður að taka það fyrir í fjh.- og viðskn. kl. 10 á morgun verður löng og mikil umræða um það og hún gæti staðið dögum saman.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Þegar við 1. umr. um vörugjaldið í Nd. Alþingis kom fram í máli hv. þingkonu Kvennalistans, Kristínar Halldórsdóttur, að við kvennalistakonur getum ekki stutt þetta frv. í heild sinni og það kom reyndar strax fram þegar frv. var kynnt fyrir þingflokknum. Á síðasta þingi þegar unnið var að víðtækum breytingum á tollalöggjöfinni fluttum við brtt. sem lutu að því að skattleggja ýmsar vörutegundir sem upp eru taldar undir a-lið 1. gr. frv., en þá giltu einkunnarorðin einföldun, réttlæti og skilvirkni sem við heyrðum svo oft höfð yfir hér í þessum ræðustóli í fyrra. Við töldum og teljum reyndar enn að það sé ein leið til þess að stýra neyslu fólks að setja mishátt gjald á vörur eftir því um hvers konar vörur er að ræða. Þegar um er að ræða skattlagningu á matvörur teljum við að það beri fyrst og fremst að taka mið af manneldissjónarmiðum. Það hefur reyndar komið fram og er fyrst og fremst markmið og tilgangur hæstv. ríkisstjórnar að leita að tekjulind sem að vissu leyti er skiljanlegt við þær aðstæður sem við nú stöndum frammi fyrir. Þetta þýðir að undir a-liðnum í 1. gr. frv. er ýmislegt sem ekki ætti að vera þar séu manneldissjónarmiðin og neyslustýring höfð að leiðarljósi. Eins eru margar vörutegundir sem ættu heima undir þessum lið sem alls ekki eru þar. Til þess að vinna að slíkum breytingum sem væru fólgnar í neyslustýringu þyrfti miklu lengri tíma en nú hefur gefist til þess að skoða málið og leita álits næringarfræðinga og annarra sérfróðra manna. Ef taka á upp neyslustýringu með verðlagningu þarf markmiðið að vera allt annað en hrein tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Rétt eins og í fyrra þegar fjallað var um breytingu á lögum um tolla og vörugjald lendum við nú aftur í tímaþröng og getum ekki skoðað málið nógu vel, en það tekur ærinn tíma ef gera á þær breytingar sem ég hef minnst á hér. Við kvennalistakonur erum ekki á móti skattlagningu svo framarlega sem það þrengir ekki um of að almenningi, en með tilliti til ótryggs atvinnuástands og þess að ríkisvaldið hefur tekið sér það vald að setja þak á ákveðna launataxta höfum við viljað fara varlega í að íþyngja launafólki um of með sköttum. Við þessar aðstæður teljum við óvarlegt að samþykkja álögur sem koma beint við afkomu heimilanna sem vörugjaldið óneitanlega gerir, en það skilar sér auðvitað strax út í verðlagið. Varðandi sykurskattinn vil ég benda á að eins og málið kom frá hv. Nd. eru ýmis atriði í sykurskattsflokknum sem alls ekki ættu að vera þar. Þar eru t.d. vörutegundir sem alls ekki innihalda sykur, t.d. ósætt ávaxtaþykkni, kakó og ölkelduvatn svo að dæmi séu nefnd. Hins vegar er sleppt vörum eins og t.d. ávaxtagrautum og sultu sem innihalda ríkulegt magn af sykri. Þannig vantar alla samræmingu í þessar tillögur. Með tilliti til þess sem ég hef áður sagt um vilja okkar til að hafa áhrif á neyslu með því að leggja mismunandi hátt vörugjald á neysluvörur allt eftir eðli þeirra gætum við hugsað okkur að styðja ákveðna liði í þessu vörugjaldsfrv. en aðra ekki. Við teljum t.d. afar óskynsamlegt og beinlínis varhugavert að skattleggja aukalega varahluti í bíla. Árið 1986 voru bílar stórlækkaðir í verði með afleiðingum sem eru okkur allt of dýrar bæði hvað varðar manntjón og eignatjón og þar að auki koma til dýr umferðarmannvirki. Ofan á þetta allt saman bætist við mengun og viðskiptahalli. Nú skal skattleggja varahluti svo að það borgi sig enn síður að gera við bílana þannig að áfram heldur innflutningurinn. En það er kannski rík ástæða til að efast um að þeir fjármunir skili sér inn sem tekjur til ríkissjóðs sem gert er ráð fyrir þar eð ástandið er þannig í þjóðfélaginu að ekki virðast vera neinar líkur á að fólk geti ástundað mjög mikla neyslu. Það kom fram á brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. í Nd. að það stendur til að endurskoða frv. um vörugjaldið árið 1991. Reyndar lagði minni hl. til að frv. yrði endurskoðað þegar árið 1990. Ég hefði talið það betra því að eftir allan sönginn í fyrra sem við heyrðum um þessa þrjá tóna, einföldun, skilvirkni og réttlæti, virðist vera horfið algerlega frá því núna og við vitum ekki hvað gæti gerst um næstu áramót ef það vantar þá líka peninga í ríkissjóð. Ég tel mjög óæskilegt að farið sé að gera lauslegar ónákvæmar breytingar á þessum vörugjaldslögum eingöngu í þeim tilgangi að ná í tekjur í ríkissjóð og ég vil hvetja hæstv. fjmrh., sem reyndar skaust út úr dyrunum núna rétt í þessu, að við þessa endurskoðun verði manneldissjónarmið í alvöru höfð í huga en ekki eins og þau eru sett fram í frv. eins og það kom frá Nd.

Guðmundur H. Garðarsson Herra forseti. Hér er verið að fjalla um mjög veigamikið frv. sem mun örugglega hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir íslenskt atvinnulíf. --- Mér finnst nú lakara að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera í salnum.

Ég hef gert ráðstafanir til að ná í hann.

Já, ég þarf að tala við þann hámenntaða mann. Inngangurinn í minni ræðu snýst nefnilega um það, virðulegi forseti, að ræða nokkuð við hinn menntaða sósíalista. Það er að gefnu tilefni út af því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði. Ég var ekki alveg sammála flokksbróður mínum í túlkun. Ég teldi mjög þýðingarmikið að þessi virðulegi, ungi og efnilegi nútímasósíalisti hlýddi á mál mitt í upphafi ræðunnar. Ég er að tala um hæstv. fjmrh. Áður sagði ég, hæstv. fjmrh., að þetta frv. um vörugjald væri mjög alvarlegt mál, sérstaklega fyrir íslenska atvinnuvegi og fólkið í landinu í heild, vegna þess að það hefur í för með sér mjög alvarlegar afleiðingar eins og ég mun víkja nánar að. En áður vil ég víkja nokkuð að ummælum hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Hann sagði eitthvað á þá leið að sósíalisminn hefði gengið sér til húðar bæði fyrir austan og vestan. Ég hugsa að það sem hv. þm. hafi raunverulega átt við, vegna þess að ég er ekki sammála þessu, sé að hinn gamli stalínismi væri dauður í bili, þ.e. sérstaklega í Sovétríkjunum. En það er eitt sem er nauðsynlegt að menn hafi jafnan í huga þegar verið er að ræða við hámenntaða nútímasósíalista eins og hæstv. fjmrh., að maður gleymi því ekki að enn sem fyrr er hann útvörður þess kerfis sem kommúnisminn byggði upp á sínum tíma, en hefur farið í annan og nýjan búning, ég vil segja mjög að mörgu leyti áferðarfallegan búning fyrir almenning, en ef nánar er að gáð er innsta eðli þess sem er á bak við nákvæmlega hið sama. Það er vernd kerfis sem hefur vit fyrir fólkinu og stjórnin ákveður því að enn búa sósíalistaríkin, við skulum kalla þau sósíalistaríki en ekki kommúnistaríki, við eins flokks kerfi. Í þeim ríkir ekki það lýðræði sem við höfum hingað til þekkt á Íslandi. Það sem skiptir máli þegar við erum að tala um þetta eins og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson gerði er að gera sér grein fyrir því að enn er verið að byggja upp þetta valdakerfi. Enn er verið að byggja og skipuleggja á grundvelli gamla kommúnismans, bara í nútímaútfærslu. Það er verið að byggja upp sterkt ríkisvald. Eins og ég sagði áðan eru þeir sem hafa forustu fyrir slíku yfirleitt áferðarfallegir menntamenn. Þeir koma vel fyrir, þeir kunna sín fræði og koma sér fyrir á réttum stöðum til þess að öðlast áhrif. Það er, herra forseti, mjög skemmtilegt að horfa á. Þarna horfir maður á þrjá ráðherra. Tveir þeirra flokkast nefnilega undir þá tegund sósíalista sem ég er að tala um. Það eru þessir nútímakerfissósíalistar sem byggja upp sterkt ríkisvald sem á að hafa vit fyrir þegnunum. Það getur verið ágætt út af fyrir sig, ef sá ókostur fylgdi ekki að lýðræðinu er hætt og ég tala ekki um þingræðinu. En ég vona að hæstv. ráðherrar hafi lokið sér af og þeir séu búnir að tryggja sína stöðu, alla vega í nótt  Þau frumvörp sem við erum að fjalla um hér um aukna skattlagningu eru liður í útfærslu þessara nýju ungu sósíalista sem eru að ryðja sér braut í íslenskum stjórnmálum. Vörugjaldið er e.t.v. skýrasta dæmið í þessari aðför að íslensku atvinnulífi sérstaklega. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að koma og segja að þetta hafi engin áhrif til hins verra fyrir íslenskt atvinnulíf. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að koma og segja um þá mætu menn sem hafa komið á fundi í fjh.- og viðskn. Nd. og hafa sent bæði skýrslur og plögg um það hvaða áhrif þetta muni hafa á iðnað sérstaklega, það þýðir ekkert fyrir menntaðan mann sem hefur aldrei komið nálægt þessum atvinnugreinum að segja að ummæli og orð þessara manna úr atvinnulífinu séu ekki rétt, þau séu röng. Þessir menn tala af reynslu, þeir tala af þekkingu, þeir vita nákvæmlega hver þeirra staða er á hverjum tíma, enda kemur það fram m.a. í nál. í Nd., að vísu minni hl. en ég vona að orð minni hl. gildi eins og meiri hl., hæstv. fjmrh. er samþykkur því, að frv. eigi að afla ríkissjóði hið minnsta um 1600 millj. kr. í viðbótartekjur á árinu 1989. Af einhverjum er þetta tekið. Annaðhvort er þetta tekið af fyrirtækjunum eða þessu er velt yfir á neytendur. Það er álit þeirra sem hafa fjallað um öll þau skattafrumvörp sem hér hafa verið til umræðu í þinginu að íþyngingin vegna þeirra á atvinnulífinu sé ekki 1600 millj. heldur 6--7 milljarðar. Af einhverjum er þetta tekið. Þarna er verið að færa til milljarða frá atvinnuvegunum, frá fólkinu til að styrkja og efla ríkiskerfið. Í ríkiskerfinu er líka fólk að sjálfsögðu, en það er verið að auka við yfirbygginguna en ekki að draga úr henni á erfiðum tímum í íslensku atvinnulífi. Þetta er stefna. Þetta er markmið. Þeir sem þekkja vel til þeirra atvinnugreina sem harðast verða úti vegna þessarar skattheimtu, og er ég þá að tala um hana í víðari merkingu þess orðs, spá því að þetta muni framkalla atvinnuleysi. Sumir tala um að allt að 2000 manns geti orðið atvinnulaus á næsta ári vegna þessarar skattheimtu og annarrar sem hæstv. ríkisstjórn er að berja í gegnum þingið á þessum dögum. Þetta vildi ég segja vegna þeirra ummæla hæstv. fjmrh. um að þetta yrði endurgreitt. Það er rangt. Þetta verður ekki endurgreitt í því formi sem hæstv. ráðherra gaf í skyn að yrði gert. Hins vegar má segja að óbein endurgreiðsla eigi sér stað, en hún dreifist með öðrum hætti til þegnanna. Þegar matarskatturinn var lagður á á síðasta þingi voru tollar og aðflutningsgjöld lækkuð til að milda áhrif hans. Nú er áformað að taka þá lækkun til baka og um leið að hverfa af braut einfaldleikans eins og hæstv. utanrrh. talaði um á þeim tíma og hafði mjög að orði. Ég held að það sé rétt, virðulegi forseti, að minnast nokkuð á hvað forustumenn iðnaðar og verslunar segja um áhrif þessa frv. verði það að lögum, hvaða áhrif þetta frv. muni hafa á stöðu verslunar og iðnaðar í landinu. Félag raftækjasala mótmælir þessu frv. sérstaklega, þ.e. hækkun á vörugjaldi, og vekur athygli á því að þetta mismuni aðilum, íslenskum innflytjendum og öðrum sem hafa tækifæri til að kaupa þessar vörur erlendis, með þeim hætti að verslunin flytjist æ meira úr landi. Félag ísl. stórkaupmanna segir í bréfi til fjh.- og viðskn. Nd. 13. des. 1988 m.a., með leyfi forseta: ,,Frekari skref í framhaldi af afnámi þessara skatta töldust eðlilega þau að smám saman verði afnumdir allir skattar sem mismuna atvinnugreinum þjóðarinnar innbyrðis og veikja samkeppnisstöðu þeirra út á við. Hér er m.a. átt við skatta af atvinnuhúsnæði, mishá aðstöðugjöld og launaskatt á nokkrar atvinnugreinar, þ.e. gjöld sem eru dæmd til að hverfa ef íslensk stjórnvöld sjá nauðsyn á að aðlaga sig hugmyndum Evrópubandalagsins um samskipti ríkis og atvinnulífs. Höfuðtilgangurinn með þeim skattbreytingum sem hófust á síðasta ári er samkvæmt framansögðu að styrkja og jafna samkeppnishæfni atvinnugreina við nýjar og breyttar aðstæður í milliríkjaviðskiptum. Frv. það til laga um vörugjald sem hér liggur fyrir og felur í sér nýja og stóraukna skattheimtu á vörum gengur hins vegar í þveröfuga átt. Óljóst er hvað frv. muni skila ríkissjóði miklum tekjum.`` Þetta eru ummæli Félags ísl. stórkaupmanna, en áður hef ég skýrt frá skoðunum annarra: ,,Þó er ljóst að frv., ef að lögum verður, muni leiða til umtalsverðrar hækkunar á þýðingarmiklum vöruflokkum sem mjög getur orkað tvímælis á viðsjárverðum tímum eins og nú er.`` Síðan segir: ,,Vísitala framfærslukostnaðar mun hækka, svo og vísitala byggingarkostnaðar og þar með einnig lánskjaravísitalan. Bein afleiðing er verðbólga sem mun m.a. torvelda mjög skynsamlega kjarasamninga á næsta ári. Vegna almenns samdráttar í þjóðfélaginu og minnkandi kaupgetu almennings og atvinnuveganna má búast við að stórfelld hækkun á vöruverði eins og hér er gert ráð fyrir muni ekki leiða til tilætlaðrar tekjuaukningar heldur geti eftirspurn eftir hinum skattlögðu vörum minnkað eins og rýrar tekjur af vörugjaldi á þessu ári benda til. Samkeppnisstaða íslenskrar verslunar gagnvart erlendri skerðist enn við auknar álögur á svokallaðar ferðamannavörur`` --- og læt ég þá lokið tilvitnun í bréf frá Félagi ísl. stórkaupmanna til fjh.- og viðskn. Nd. Mér finnst þó rétt að vekja athygli á því sem þar segir um samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar gagnvart erlendri vegna þess að það getur haft afdrifaríkar afleiðingar í för með sér fyrir framtíð þessarar atvinnugreinar á Íslandi. Þá segir í umsögn til fjh.- og viðskn. frá Félagi húsgagna- og innréttingaframleiðenda, með leyfi forseta: ,,Félag húsgagna- og innréttingaframleiðenda lýsir yfir harðri andstöðu við frv. þetta. Jafnframt lýsir félagið undrun sinni á þeirri vanþekkingu og/eða skilningsleysi á samkeppnisstöðu húsgagna- og trjávöruiðnaðar.`` Að síðustu, forseti, vil ég vitna í umsögn sem kemur frá Landssambandi iðnaðarmanna, dags. 12. des. 1988. Í þeirri umsögn segir m.a.: ,,Landssamband iðnaðarmanna lýsir andstöðu sinni við ofangreint frv. í heild sinni, en þó sérstaklega við c-lið 1. gr. þess sem er bein ógnun við samkeppnisstöðu fjölda fyrirtækja og heilla iðngreina innan landssambandsins þannig að ekki verður við unað.`` Þetta er mjög alvarleg aðvörun eða umsögn þegar maður hefur í huga að innan landssambandsins eru þúsundir iðnaðarmanna sem eiga mikilla hagsmuna að gæta. Þetta er ein fjölmennasta stétt faglærðra manna á Íslandi. Síðan segir í umræddri umsögn, með leyfi forseta, þ.e. í umsögn Landssamands iðnaðarmanna: ,,Sú fyrirætlun að leggja vörugjald á byggingarefni og unna trjávöru bendir til þess að fjmrh. sé illa upplýstur um staðreyndir um þróun í fjárfestingu og byggingarstarfsemi og lýsir ekki síður vanþekkingu eða skilningsleysi á erfiðri samkeppnisstöðu húsgagna- og trjávöruiðnaðar og annars íslensks iðnaðar sem framleiðir efni og vörur til bygginga í samkeppni við innflutning. Þá er og forkastanlegt að leggja vörugjald á aðföng málmiðnaðar sem stjórnvöld sjálf hafa marglýst yfir að þyrfti að gegna mikilvægu hlutverki í tæknivæðingu, fiskvinnslu og útgerð ásamt því að vera ein helsta vonarglæta um eflingu útflutnings.`` Þetta eru vissulega alvarleg orð. En samkvæmt þeim og á grundvelli þess mats sem þessir fagmenn, íslenskir iðnaðarmenn og þeirra starfsmenn, leggja á þetta frv. um vörugjald er ásetningur núv. ríkisstjórnar að knésetja þessar atvinnugreinar, koma þeim á kaldan klaka. Ég held því fram, eins og kemur fram í umsögninni, að hér sé fyrst og fremst um að ræða ákveðna vanþekkingu hjá hæstv. fjmrh. eða þeim sem hafa staðið að frv. Ég efast ekki um að hæstv. fjmrh. vill ekki láta það á sig sannast að hann hafi lagt fram hér frv. sem grundvallist á vanþekkingu hans eða hans samstarfsmanna. Þá hlýtur að læðast að manni sá grunur að eitthvað annað og meira felist á bak við þessa skattheimtu. Kannski er það að hinir ungu íslensku nútímasósíalistar sjáist ekki fyrir í skattheimtunni vegna ríkiskerfisins. Þeir hafa enn þá tækifæri til að breyta um stefnu og vonast ég til þess og trúi því að hæstv. fjmrh. sé íslenskur sósíalisti, íslenskur títóisti sem geri sér grein fyrir því að það verður að byggja upp íslenskt atvinnulíf og sleppa öllum kenningum og varast sérstaklega þá hættulegustu sem felst í eflingu of sterks ríkiskerfis í litlu þjóðríki eins og Ísland er.

Okkar stefna er að komast í sama hlutfall og hjá Thatcher af landsframleiðslu.

Ja, Thatcher er ekki aldeilis til fyrirmyndar í þessum efnum, hæstv. ráðherra. Ég tilheyri hinum frjálslynda armi Sjálfstfl. og við sækjum ekki okkar fræðikenningar til Bretlands eða til Margrétar Thatcher ef því er að skipta. Hún hefur þó ýmislegt gott gert, en ekki allt. En ef hæstv. fjmrh. fer í skóla til hennar eða vill nema hjá henni held ég að hann sé ekki alveg á réttu spori í þeirri útfærslu sem kemur fram í frv. til l. um vörugjald. Það er annar og miklu meiri tilgangur á bak við það. Ég skal ekki orðlengja þetta mikið, en þó hlýt ég að lesa hér upp úr umsögn Landssambands iðnaðarmanna þar sem rætt er um áhrif á aðrar iðngreinar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Auk áhrifa vegna skattlagningar á aðföng, m.a. á málm- og skipasmíðaiðnað, mundi vörugjaldið hækka framleiðslukostnað allra greina iðnaðarins og raunar atvinnuveganna almennt og skerða samkeppnisstöðu þeirra gagnvart erlendum keppinautum. Þá skal einnig sérstaklega bent á að gjald af þessu tagi fyrirfinnst almennt ekki í samkeppnislöndunum.`` Hér hafa farið fram miklar umræður um skipasmíðaiðnaðinn íslenska. Einn af stjórnarstuðningsmönnum, hv. þm. Stefán Guðmundsson, var með gagnmerkt mál sem hann hefur því miður orðið að bakka með.

Það er ekki rétt.

Hv. þm. varð á reginskyssa í því hvernig hann tók afstöðu út frá sinni fyrri stefnu og sínum fyrri ræðum í þessu máli. Hann stóð upp og varð það á, eins og sumum þingmönnum hefur orðið á í gegnum tíðina, að hann leggur allt sitt traust á hæstv. ráðherra og ég mun víkja nokkuð að því á eftir hvað mikið er yfirleitt á hæstv. ráðherra að treysta. ( StG: Þeir verða ekki lengur ráðherrar en stuðningsmennirnir vilja.) Gott að heyra þetta vegna þess að ég mun víkja alveg sérstaklega að og halda upp á afmælisræðu hæstv. utanrrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem sannar hvað lítið er að marka og á orð ráðherra að treysta í stórmálum. Ég flokka það mál sem hv. þm. Stefán Guðmundsson var með undir stórmál, að endurreisa íslenskan skipasmíðaiðnað. Það er grundvallaratriði. Þar er ég honum sammála. Því miður treystir hv. þm. á að einhver hæstv. ráðherra, í þessu tilviki iðnrh. í núv. ríkisstjórn, muni koma honum til bjargar í þessu, en sá ráðherra er í sama flokki og hæstv. utanrrh. og það er ekki meira að marka þá en svo að það er hægt að halda upp á eins árs afmæli ræðu þessara ágætu stjórnmálamanna með þeim hætti að það stendur ekki steinn yfir steini af því sem þeir sögðu fyrir einu ári þannig að ég legg ekki mikið upp úr loforðum þeirra ágætu ráðherra. Ég ætla svo að vitna í bréf Landssambands iðnaðarmanna varðandi stöðu annarra iðngreina, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Eins og fjmrh. hefur lýst yfir er vörugjaldið fjárfestingarskattur og það sem verra er: fyrsta skrefið í enn þá víðtækari skatti í þá veru. Fjárfestingarskattur hefur að sjálfsögðu veruleg áhrif á öll fyrirtæki í landinu og verður að minna á í þessu sambandi hve stór hlutur iðnaðarins er tengdur mannvirkjagerð, framkvæmdum og þjónustu við atvinnulífið.`` Sem sagt: Það er mat Landssambands iðnaðarmanna, það er mat þess landssambands, sem telur þúsundir manna innan sinna vébanda, að þar sé verið að stíga stórt skref í að eyðileggja rekstrar- og starfsgrundvöll iðnaðarins í landinu. Ég vek einnig athygli á því að einmitt á sviði iðnaðar er um mikinn fjölda svokallaðra einyrkja að ræða, þ.e. aðila sem eiga sín eigin fyrirtæki. Þetta eru faglærðir iðnaðarmenn, sérstaklega hæfir íslenskir iðnaðarmenn. Þarna er verið að lýsa því hvernig með fjárfestingarskatti á að eyðileggja gersamlega sjálfsbjargarviðleitni þessara manna og eignargrundvöll þeirra og rekstur. Þetta er mjög alvarlegt mál, en þetta er stefna í nútímasósíalisma sem gerir menn háðari ríkisvaldinu, sem gerir menn háðari kerfinu: Gera alla að starfsmönnum ríkisins þar sem allir eiga allt og enginn á neitt. Þetta er stefna út af fyrir sig. Ég er henni bara ekki sammála og það er mitt hlutverk m.a. að berjast gegn því að þessi áform takist. Að lokum segir í umsögn Landssambands iðnaðarmanna, með leyfi forseta: ,,Landssamband iðnaðarmanna telur að lagafrv. þetta sé ósvífin aðför að íslenskum iðnaði og ítrekar harða andstöðu sína við það.`` Landssamband iðnaðarmanna er brjóstvörn þúsunda iðnaðarmanna. Þeir eiga lítil og sjálfstæð fyrirtæki sem hafa verið byggð upp af atorku og dugnaði með ómældu vinnuálagi. Það er viðurkennt að íslenskir iðnaðarmenn eru sérstaklega hæfir og það er örugglega vegna þess að þeir hafa yfirleitt unnið mjög sjálfstætt. Þeir hafa verið óháðir ríkiskerfinu, þeir hafa verið óháðir sveitarfélögum, þeir hafa verið sjálfstæðir einstaklingar á sínu sviði og skilað frábæru verki. Nú á með nútímasósíalisma að drepa niður sjálfsbjargarviðleitni þessara manna. Allt er þetta gert í þágu ríkissósíalisma, allt í þágu þess að efla og styrkja ríkiskerfið. Allt er þetta gert að ráðum hins menntaða fámennisveldis sem hefur náð undirtökunum sérstaklega í tveim flokkum sem eiga þingmenn á Alþingi Íslendinga, þ.e. í Alþfl. og Alþb. Því miður segi ég.

En framsókn?

Nei, ég tala ekki um góða eða vonda að öðru leyti en því að ég tel það vont þegar verið er að þróa íslenskt þjóðfélag og íslenskt atvinnulíf nær ríkissósíalisma, nær því kerfisfyrirkomulagi sem er andstætt íslensku eðli, íslensku sjálfstæði. Framsóknarmenn hafa það ekki sem markvissa stefnu. Það get ég um þá gott sagt. Hins vegar hafa þeir fallið fyrir svokölluðum korporisma sem felst í því að byggja upp stór fyrirtæki sem passa ekki inn í nútímaþjóðfélagshætti. Þeir hafa fallið fyrir því.

Eins og SH og SÍS.

Já, Samband ísl. samvinnufélaga varð því miður of stórt. Sú stærð hefur orðið því fyrirtæki að falli. Ég segi því miður vegna þess að samvinnuhreyfingin á fullkomlega rétt á sér. En það er með hana eins og allt annað sem mannlegt er, að verði það of stórt, verði það fyrirferðarmikið og falli það í hendur of fárra sem ætla að ráða fyrir alla hina endar það eins og þar sem ríkisvaldið ræður öllu. Þetta verður fámennisveldi. En fámennisveldi samvinnuhreyfingarinnar og Framsfl. á sér allt aðrar rætur en fámennisveldi menntamanna sem eru sósíalistar. Þar er grundvallarmunur og það veit hæstv. fjmrh. Ég ætla ekki að hætta mér frekar út í þá umræðu á þessu stigi, en ég sá að fjmrh. óskar þess að ég geymi mér það og skal orðið við þeirri ósk.  En það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að víkja nokkrum orðum að þessu sérstaklega vegna þess að hér er til umræðu vörugjald, hér er til umræðu stefnubreyting í skattamálum á Íslandi sem er grundvallarbreyting frá þeirri stefnu sem einn af hæstv. ráðherrum fylgdi fyrir ári. Það er óhjákvæmilegt að víkja að þessu þar sem það vill svo til að það er nákvæmlega eitt ár síðan þessi hæstv. ráðherra boðaði allt aðra stefnu í skattamálum, allt aðra stefnu gagnvart atvinnulífinu, allt aðra stefnu gagnvart íslensku þjóðlífi og atvinnulífi. Á ég þar sérstaklega við ræðu sem þáv. hæstv. fjmrh. og núv. hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson flutti á þingi þann 10. des. Það er skylda okkur að upplýsa þá þingmenn sem kunna að hafa gleymt einhverju af því sem gerðist hér þó sé ekki farið lengra aftur í tímann en eitt ár. Svo er auðvitað skylda okkar, því að hér eru fjölmiðlar, að upplýsa fjölmiðlamenn um hvaða hugarfarsbreytingar og stefnubreytingar eiga sér stað og hvað felst í þessu. Og það er skylda okkar að reyna að koma þeim boðskap til fólksins vegna þess að það er einu sinni þannig að fólk tekur mark á flestum alþm. og alþm. vekja upp væntingar, þeir vekja upp vonir og þeir leggja oft grundvöllinn að því að menn haga sínu lífi með öðrum hætti vegna þess að þeir treysta því að þeir menn sem tala hér úr ræðustóli meini það sem þeir eru að segja. Að breyta svo um skoðun með jafnskjótum hætti og hæstv. þáv. fjmrh. hefur gert, þ.e. núv. utanrrh., getur haft og mun hafa mjög örlagaríkar afleiðingar fyrir þúsundir Íslendinga sem voru í góðri trú fyrir rúmu ári um að það sem hann sagði væri marktækt. Fólk hefur hagað sínu lífi margt í samræmi við það. Fyrir rúmu ári boðaði þáv. fjmrh. allt aðra stefnu í sambandi við skattamál. Það var skattastefna sem gaf mönnum vonir um að nú ætlaði hann ásamt þeirri ríkisstjórn sem þá var að styrkja stoðir íslensks atvinnulífs. Nú hefur hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson snúið við og hann hefur heimilað og hann tekur þátt í því að samþykkja hér allt aðra stefnu, stefnu sem er í grundvallaratriðum þess eðlis að hún er andstæð hagsmunum atvinnulífsins en hagstæð hins vegar eflingu ríkisvaldsins og kerfisins, stefnu sem felur í sér skattaíþyngingu fyrir bæði atvinnulífið og fólkið. Ég ætla, með leyfi forseta, að víkja hér nokkuð að þeirri ræðu sem þáv. fjmrh. flutti þar sem hann er að ræða . . .

Er ekki rétt að ná í þann ráðherra?

Ég er að tala um stefnubreytinguna. Stefnubreytingin birtist m.a. í framlögðu frv. um vörugjald þannig að það nægir . . .

Þarf ekki að hafa ráðherrann neitt hérna.

Ekki þess vegna. En ég geri ráð fyrir að hann viti hvað hann sé að gera sem ráðherra í núv. ríkisstjórn. En það er fróðlegt fyrir hv. þm. að heyra hvað þáv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson sagði í ræðu þann 10. des. og er þá verið að ræða hér í þingi um söluskatt. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þetta [þ.e. frv. til laga um söluskatt] er eitt þriggja frumvarpa sem öll verða til umræðu á þessum deildarfundi. Hin tvö fjalla um breytingar á tollalögum og vörugjaldi. Þar sem þessi þrjú frv. eru að mörgu leyti efnislega ósundurslítanleg og nátengd hef ég í hyggju að ræða þau öll hér að svo miklu leyti sem umræðuefnið er eitt og vænti þess að þingmenn geti fjallað um þau öll í senn hér á eftir að svo miklu leyti sem það er efnislega óaðskiljanlegt.`` Það eru breytingar á tollalögum, breytingar á vörugjaldi og söluskatti, nánar tiltekið með inniföldum matarskatti. Síðar í þessari sömu ræðu segir þáv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Þær breytingar á söluskatti sem felast í þessum frv. eru sem fyrr segir nátengdar umfangsmiklum breytingum á lögum um tollskrá og vörugjald. Jafnhliða samræmingu söluskatts og víkkun skattstofns verða tollar lækkaðir og sex mismunandi vöru- og aðflutningsgjöld lögð niður. Í stað þeirra verður tekið upp eitt vörugjald, 14%, sem leggst á nokkra skýrt afmarkaða vöruflokka``. Síðan segir fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson, með leyfi forseta: ,,Um innbyrðis tengsl þessara aðgerða, breytinga á tollakerfi, vörugjaldskerfi og söluskattskerfi, er fjallað í þeim frumvörpum þremur sem hér eru á dagskrá. Þessi endurskoðun og einföldun á tolla- og vörugjaldskerfinu tengist enn fremur þeim breytingum sem verða á söluskattskerfinu um næstu áramót þar sem hluta af því tekjutapi sem ríkissjóður verður fyrir með tollalækkunum og afnámi vörugjalds verður mætt með tekjum, í fyrsta lagi af breiðari söluskattsstofni. Þessi þrjú frv. verður því að meta að því er áhrif þeirra varðar í heild sinni og spyrja: Hverjir eru meginþættir þessarar kerfisbreytingar og hver eru áhrif hennar í heild annars vegar á tekjur ríkissjóðs og hins vegar á verðlag í landinu?`` Enn fremur segir: ,,Þannig er tekjutapið, sem hlýst af lækkun aðflutningsgjalda, vegið upp með víkkun söluskattsstofnsins jafnhliða því sem tekna er aflað til hliðarráðstafana. Það er afar mikilvægt að skýrt komi fram að þessar kerfisbreytingar fela ekki í sér á nokkurn máta aukna skattbyrði á almenning frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. heldur er einungis verið að færa tekjuöflun á milli einstakra tekju- og gjaldstofna.`` Með því frv. sem hér er til umfjöllunar um vörugjald er því verið að auka skattbyrðina greinilega því að söluskattsstofninn er óbreyttur. Það er greinilega ekkert að marka orð hæstv. utanrrh. ef maður lítur til baka aðeins eitt ár þar sem hann er stuðningsmaður þess vörugjalds sem nú er hér til umræðu. Hann er búinn að slíta þetta allt í sundur. Nú þarf ekki samræmi eða einföldun. Nú þarf aðeins að hækka skattana. En hvað segir svo hæstv. utanrrh. núv. síðar í sömu ræðu þegar hann var fjmrh. Hann segir sem hér segir, með leyfi forseta: ,,Hvað segir þetta okkur þá um framfærslukostnað heimilanna? Það segir okkur að heildaráhrifin af öllum þessum aðgerðum valda ekki hækkun á framfærslukostnaði. Það er ákaflega mikilvægt þegar menn taka afstöðu til þessara breytinga að almenningur sé ekki blekktur með villandi upplýsingum um stóraukin útgjöld vegna þessara aðgerða því að sannleikurinn er sá að útgjöld meðalfjölskyldu á Íslandi, hjóna með tvö börn, eins og þau mælast í vísitölu framfærslukostnaðar, haldast óbreytt. Það er kjarni málsins,,, segir ráðherra svo. Hvað er að gerast nú? Nú er það að gerast að með óbreyttri innheimtu á söluskatti, 25%, með þessu hækkaða vörugjaldi og með öðrum skattafrv. sem hér eru til meðferðar er verið að stórhækka framfærslukostnaðinn á sama tíma sem verkalýðurinn, fólkið í landinu, býr við óbreytt kjör og lakari því að ýmsar kostnaðarhækkanir hafa orðið síðustu vikurnar í sambandi við vörur og þjónustu. Ég ætla ekki, forseti, að taka upp mörg fleiri atriði úr þessari ræðu, en vil að lokum lesa, með leyfi forseta, niðurlagið í ræðu þáv. fjmrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar því hún er raunverulega aðvörunarorð til okkar allra sem stjórnmálamanna um hvað menn geta farið í gegnum sjálfa sig á stuttum tíma og raunverulega snúið gjörsamlega við blaðinu. Í niðurlagi ræðunnar segir þáv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Herra forseti. Með þeim breytingum á tolli, vörugjaldi og söluskatti sem áformaðar eru um næstu áramót [þ.e. áramótin 1987--1988] er stefnt að verulegri einföldun á núgildandi skattakerfi. Með þeim næst betra samræmi milli verðhlutfalla bæði hér innan lands og ekki síður milli innlendrar og erlendrar vöru en undanfarin ár og jafnvel áratugi, en eðlileg verðhlutföll milli einstakra vörutegunda hafa vissulega meira og minna brenglast í þessum leifum frá haftabúskap fyrri ára. Hitt er jafnljóst að þegar litið er á verðmyndun í landinu í samhengi blasir víða við verulegt misræmi í verðlagningu. Það má telja fullvíst að þetta misræmi hafi óheppileg áhrif á eðlilega verðmyndun, bæði með óhagkvæmari innkaupum og hærra vöruverði en ella. Enn fremur hefur það vafalaust í mörgum tilvikum ýtt undir óæskilega viðskiptahætti og þannig í reynd stuðlað að undandrætti frá skatti. Þess vegna er löngu orðið tímabært að vinda ofan af þessu kerfi og gera það auðveldara í framkvæmd og eftirliti, en það er megintilgangurinn með þessari kerfisbreytingu.`` --- Lýk ég svo tilvitnun í ræðu Jóns Baldvins Hannibalssonar á Alþingi fyrir ári. Það stendur ekki steinn yfir steini af því sem þessi ágæti þingmaður sagði þá miðað við það sem hann er að gera nú. Nú er blaðinu snúið við. Nú má brengla verðhlutföllum. Nú má hverfa aftur til ákveðins haftabúskapar. Nú má vöruverð hækka. Nú má ýta undir óæskilega viðskiptahætti. Nú má aftur vinda upp á kerfið. Og þá er spurningin: Hvers vegna? Jú, allt er til vinnandi til að halda völdum, tefla áfram pólitíska skák á kostnað fólksins í landinu. Þannig þróast sósíalisminn á nútímavísu. Þannig þróast sósíalisminn hjá þeim mönnum sem eru sósíalistar í hjarta sínu og hafa aldrei meint það sem þeir sögðu eins og ég hef bent hér á rækilega í ræðu minni. Öll þau orð, allt það sem formaður Alþfl. sagði um frelsi, um samræmi, um einföldun, um réttlæti eru innantóm orð sem flutt voru á Alþingi Íslendinga fyrir ári. Það er svona sósíalismi sem ég og mínir líkar og meginþorri Íslendinga hafna. Þess vegna munum við sjálfstæðismenn ekki taka þátt í því að greiða þeim skattafrv. atkvæði á þingi, hvort sem það heitir vörugjald eða annað. Við viljum ekki innleiða þann sósíalisma og þau svik við íslenskan málstað sem felast í þeim frv.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða eitt af skattpíningarfrv. hæstv. ríkisstjórnar. Þegar matarskatturinn var lögleiddur á síðasta þingi voru gerðar ráðstafanir til að milda áhrif hans með því að lækka tolla og aðflutningsgjöld, en með þessu frv. er verið að taka þá lækkun til baka auk þess að hverfa frá þeirri einföldun í skattkerfinu sem þáv. fjmrh. og núv. utanrrh. var svo tíðrætt um á þeim tíma. Það er ekki ofsögum sagt að þessi hæstv. ríkisstjórn skattpíningar og forræðishyggju ætlar að færa íslenskum heimilum stórar gjafir á þessum jólum. Jólagjafir eru yfirleitt gefnar til að gleðja vini og vandamenn, muna eftir þeim sem eru sjúkir eða búa í einsemd. Hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að verða eftirbátur annarra og ætlar að færa íslensku þjóðinni sína jólagjöf, ætlar að muna eftir heimilunum. Ríkisstjórnin ætlar að muna eftir unga fólkinu sem er að stofna heimili, sem er að koma sér upp þaki og muna eftir þeim sem búa í einsemd, muna eftir ungum sem öldnum. Jólasveinarnir hafa verið að færa sig til byggða einn af öðrum þessa dagana. Gluggagægir kom til byggða í dag og í kvöld kom svo jólasveinn ríkisstjórnarinnar til byggða. Hann hefur farið huldu höfði fram að þessu. Ýmsir trúðu ekki á hann, trúðu ekki að hann væri til. En hann birtist í atkvæðagreiðslunni í Nd. í kvöld. Og nú getur hæstv. ríkisstjórn fært íslenskum heimilum gjafir sínar, en ansi er ég hrædd um að það verði litlar gleðigjafir. Þegar menn vakna á aðfangadag jóla hafa íslenskum heimilum verið færðar þessar gjafir í formi aukinnar skattheimtu á öllum sviðum. Þetta frv. um vörugjaldið er einn liður í aðför að heimilunum í landinu. Það er aðför að íslenskum iðnaði, það er í verki stuðningur ríkisstjórnarinnar við íslenskan iðnað. Allt ber að sama brunni: laun fryst, skattar stórauknir, kaupmáttur skertur. Þetta frv. er einn liður í því að leggja auknar byrðar á almenning í landinu og þess vegna getum við sjálfstæðismenn ekki staðið að slíkri skattpíningu.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að vera stuttorður því að ég sé í sjálfu sér ekki þörf fyrir að segja mjög mikið um þetta mál. Ég vildi þó segja í upphafi að sá vandi sem við stöndum frammi fyrir, allir íslenskir stjórnmálamenn, hvar í flokki sem við stöndum, er að við höfum algjörlega misst stjórn á ríkisfjármálunum. Ég held að það verði að segja það hreint út eins og það er að við verðum að viðurkenna þá staðreynd að okkur hefur mistekist að hemja ríkisófreskjuna, hina óseðjandi ríkisófreskju. Við ráðum ekkert við hana lengur. Það er alveg sama hvar í flokki menn standa og hvaða stjórnir eru myndaðar, allar eru í sömu vandræðunum. Þær ráða ekkert við ríkisófreskjuna.

Það eru gömlu flokkarnir.

Já, ég gæti trúað að við mundum kannski geta komið með ýmsar hugmyndir þar að lútandi að hemja hana, en það á eftir að reyna á það. En það sem verra er er að þetta virðist vera meinsemd sem grefur um sig um alla Vestur-Evrópu. Ríkisfjármálin eru öll í ólestri og lífskjör og hagvöxtur fara að sama skapi minnkandi í þessum löndum meðan mikið hagvaxtarskeið er runnið upp í fjarlægari heimsálfum þar sem minna er talað um að ríkisfjármálin séu öll úr böndum. Þetta er mjög athyglisvert og ég held að við verðum að velta fyrir okkur hvernig standi á þessu. Ég held að það þýði í raun og veru ekki að kenna hvert öðru um að illa hafi farið. Við erum öll meira eða minna samsek. Þó hlýt ég að harma þá gífurlegu skattlagningu sem er stefnt að með þessum skattafrv. núv. hæstv. ríkisstjórnar, enda er það andstætt stefnu okkar borgaraflokksmanna að íþyngja almenningi með þeim hætti sem hér er verið að gera og hlýt ég því að harma að einn þingmaður Borgfl. sá ástæðu til að styðja þessi skattafrv. í Nd. við atkvæðagreiðslur fyrr í kvöld. Fyrir um það bil ári vorum við að fjalla um frv. til laga um vörugjald. Þá áttu sér stað mjög langar og málefnalegar umræður um frv. í hv. Ed. og ég er sannfærður um að við höfðum þar ýmis rök frammi til að sannfæra þingheim um að þessi skattur er mjög ósanngjarn. Hann kemur illa við margar atvinnugreinar. Í honum felst mikil mismunun. Það kom mjög vel fram í umræðunum fyrir ári að það var ákaflega skringilegt val á vörutegundum sem lentu með vörugjaldi og þeim sem sluppu og mátti jafnvel sjá handbragð eins ákveðins manns í þjóðfélaginu á því vali, töldu sumir. Þetta er almennt talinn mjög óvinsæll skattur af almenningi því að þetta er einkennandi neysluskattur sem kemur almennt illa niður á almenning í landinu. Þá er rétt að rifja upp eitt atriði sem ég held að menn megi ekki gleyma. Það er að vörugjaldið var lækkað fyrir um það bil ári frá því sem það hafði verið þá á undan og sömuleiðis var gjaldflokkum fækkað eilítið. Það var gert til að koma á móts við þá gífurlegu hækkun sem varð á matvælum vegna álagningar söluskatts á matvæli þegar matarskatturinn svonefndi var innleiddur. Það var einmitt forsenda fyrir matarskattinum að vörugjald skyldi lækkað og vörugjaldsflokkum fækkað. Nú er verið að skella vörugjaldinu á á nýjan leik á miklu fleiri vörutegundir þannig að það má segja að hér með bresti forsendurnar fyrir matarskattinum, a.m.k. hvað þá varðar sem stóðu að því að setja matarskattinn á fyrir rúmlega ári. Þess vegna væri gaman að fá rök þeirra sem töldu í lagi að setja á matarskattinn vegna þess að vöruverð mundi almennt lækka með því að þessar breytingar, sem þá voru gerðar á vörugjaldinu, sýndu að ýmsar neysluvörur til almennings mundu lækka í verði. Mig langar til að fjalla örlítið frekar um þá mismunun sem vörugjaldið veldur í sambandi við mismunandi iðngreinar, en kannski er fyrst rétt að benda á hversu illa vörugjaldið kemur yfirleitt við iðnaðinn í landinu. Að vísu er það svo að vörugjaldið á að leggjast jafnt á innfluttar vörur og sambærilegar innlendar vörur sem eru framleiddar í landinu, en þrátt fyrir það er ómögulegt að sjá annað en að vörugjaldið valdi því að lokum að innlendur iðnaður stendur verr að vígi í samkeppni við sambærilegar innfluttar vörur. Nú er sú meginbreyting gerð á vörugjaldinu að það er reynt að setja á sérstakan sykurskatt. Út af fyrir sig er hægt að taka undir þá hugmynd að það væri eðlilegt að setja sérstakan skatt á sykur og þá allar þær matvörur sem eru með sykurinnihaldi. Það er að sjálfsögðu í samræmi við manneldissjónarmið sem mjög var talað um fyrir ári. Það er hægt að taka undir að vissu leyti þau sjónarmið að það væri æskilegt að skattleggja sykurneyslu með þeim hætti að vörutegundir sem eru með sykurinnihaldi bæru ákveðinn skatt í takt við sykurinnihaldið. En því miður hefur gjörsamlega mistekist að koma þessu í kring þannig að eðlilegt og sanngjarnt megi teljast. Iðnrekendur hafa bent á að frv. er því miður mjög flausturslega og illa unnið, enda virðist staðreyndin vera sú að hér er bara gripið í eitthvert hálmstrá til að afla meiri tekna fyrir ríkishítina, einar 1600--1700 millj. eiga að koma í ríkishítina með þessum hætti, en því hefur minna verið velt fyrir sér að það væri verið að leggja á vel útfærðan og vel hugsaðan skatt sem legðist jafnt á alla þannig að það væri ekki um neina mismunun á milli atvinnugreina eða fyrirtækja að ræða. En eins og ég sagði: Þetta hefur því miður gjörsamlega mistekist. Mig langar til að lesa upp, með leyfi forseta, minnisblað sem barst til okkar þingmanna í hv. Ed. snemma í kvöld frá Félagi ísl. iðnrekenda, en það fjallar um tillögur til innheimtu á sérstöku 16% vörugjaldi af sykri og hljóðar minnisblaðið svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Vegna fram kominna brtt. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis nr. 306, liður 2 um sérstakt 16% vörugjald vill Félags ísl. iðnrekenda árétta eftirfarandi: Sérstakt vörugjald á sykur samkv. 17. kafla tollskrár mun eingöngu koma fram í hækkuðu sykurverði til neytenda sem kaupa í smásöluumbúðum auk tímabundinnar fjárbindingar vörugjaldsskyldra framleiðslufyrirtækja, þ.e. fyrirtækja sem greiða vörugjald af framleiðsluvörum sínum, en það eru fyrirtæki sem framleiða gosdrykki, sælgæti og kex. Önnur fyrirtæki sem ekki greiða vörugjald af framleiðsluvörum sínum þrátt fyrir mikið sykurinnihald munu ekki þurfa að greiða vörugjald af sykri. Skv. 13. tölul. 6. gr. tollalaga nr. 55 1987 er fjmrh. heimilt að endurgreiða eða fella niður gjöld af hráefni til framleiðslu innlendra iðnaðarvara sem tollar hafa verið lækkaðir eða felldir niður af samkvæmt samningum við EBE og EFTA, jafnframt að lækka eða fella niður gjöld af efnivöru í innlenda iðnaðarvöru ef gjöldin af sams konar iðnaðarvöru framleiddri erlendis eru jafnhá eða lægri en af efnivörunni. Samkvæmt þessum tölulið skal ráðherra setja nánari reglur um framkvæmd. Þær reglur er að finna í auglýsingu nr. 69 1988, um niðurfellingu eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda eða sölugjalds af ýmsum aðföngum til iðnaðar. Sem dæmi um ofangreinda heimild er meðfylgjandi afrit af bréfi fjmrn. til brauðgerðar sem undanþiggur viðkomandi framleiðanda greiðslu allra aðflutningsgjalda, þar með talið vörugjalda, af aðföngum til framleiðslunnar. Sykur er nú án gjalda, en verði ákveðið að leggja á hann 16% vörugjald er ljóst að þau fyrirtæki sem ekki greiða vörugjald af framleiðsluvörum sínum þurfa ekki heldur að greiða vörugjaldið af hráefni, í þessu tilviki sykri. Vörugjaldsskyld fyrirtæki þurfa hins vegar að binda fjármagn með greiðslu vörugjalds á sykri sem þau fá síðan endurgreitt við skil á vörugjaldi af fullunninni vöru. Af þessu má ljóst vera að innheimta vörugjalds af sykri með þessum hætti bitnar eingöngu á fyrirtækjum er framleiða gosdrykki, sælgæti og kex án þess að snerta aðrar vörur með miklu sykurinnihaldi auk þess að hækka verð á sykri sem seldur er til neytenda í verslunum.`` Það eru ýmis skringileg dæmi sem má taka í þessu sambandi. T.d. er bent á að á gosdrykki, þar er sykurinnihald oft um 10%, verður lagt vörugjald. Hins vegar er orðin mikil framleiðsla á Íslandi á jógúrt þar sem sykurinnihald getur verið allt upp í 20%, en það er án vörugjalds. Það sjá allir um hvers konar mismunun er hér að ræða. Það er ekki raunverulega, eins og hefur komið fram áður í máli mínu, gerð nein tilraun til að skattleggja sykur eða sykurinnihaldið. Það er hins vegar út í bláinn lagt vörugjald á ákveðnar vörutegundir þar sem er þægilegt að koma skattinum við án þess að það verði flókið mál fyrir ráðuneytið að höndla skattheimtuna. Í þessu sambandi má minna á að á hinum Norðurlöndunum hafa verið teknir upp sérstakir sykurskattar. Þá er það gert með þeim hætti að sykurinnihald vörunnar er skattlagt sérstaklega og þá eftir þeim hlutföllum sem sykurinnihaldið er. Auðvitað er þetta eina leiðin ef á annað borð á að skattleggja sykur vegna manneldisstefnu, að skattleggja þá sykurinnihald sérhverrar vöru þannig að sykurskatturinn sé í hlutfalli við sykurinnihald hennar. Það er mjög athyglisvert að benda á eitt dæmi sem hlýst af þessu, hvernig Norðurlöndin reyna að vernda iðnaðarframleiðslu sína. Þannig má t.d. benda á að í Danmörku, ef erlendur aðili hyggst flytja þangað inn sælgæti, t.d. súkkulaði frá Íslandi, við skulum taka það sem dæmi, þá verður hinn erlendi framleiðandi að gera mjög nákvæma grein fyrir sykurinnihaldi vörunnar, þ.e. í þessu tilviki súkkulaðisins, bæði þess beina sykurinnihalds sem er í vörunni vegna íblöndunar hreins sykurs og/eða annars konar sykurs, t.d. eins og mjólkursykurs, sem kemur vegna annarra efna sem eru í vörunni. Slík nákvæm efnagreining verður að fylgja vörunni til þess að hún fái innflutningsleyfi til Danmerkur. Þetta er svo flókið og erfitt mál að þarna er töluverð vernd fyrir danska iðnaðarframleiðslu gegn innflutningi erlendis frá. Hér er þetta eiginlega alveg öfugt. Vara sem er framleidd erlendis á mjög greiðan aðgang inn á íslenskan markað. Það er ekkert gert hér til að krefja slíkra upplýsinga, eins og ég var að nefna áðan að er gert í Danmörku t.d., heldur getur flóðið streymt inn í landið óhindrað. Tollayfirvöld hafa í raun og veru engan áhuga á að vita hvað er í þessum vörum bara ef þau geta fengið sína tolla og söluskattinn og þeim er alveg sama þó innlendur iðnaður smám saman leggi upp laupana vegna þess að samkeppnin er óheft. Það er ekki gerð nein tilraun til að gera eins og hin Norðurlöndin, þ.e. að reyna alltaf að gæta hagsmuna innlends iðnaðar þegar verið er að hamla gegn samkeppni erlendis frá. Þá vildi ég að lokum benda á eitt atriði enn og það er þörfin fyrir þessa skattlagningu. Það er eins og ég gat um í upphafi máls míns augljóst að það vantar meira í óseðjandi ríkishítina og vörugjaldsálagningunni, þessari breyttu vörugjaldsálagningu, er ætlað að útvega ríkissjóði um það bil 1600--1700 millj. kr. Nú hefur það komið fram m.a. í máli fulltrúa Borgfl. í hv. fjvn. í ræðu sem hann flutti við 2. umr. fjárlaga að það ætti að vera tiltölulega auðvelt að finna leið til að skera niður útgjaldahlið fjárlaga um einmitt eitthvað sem þessu næmi, 1600--1700 millj. Í raun hefur Borgfl. í huga að leggja fram slíka sparnaðartillögu við 3. umr. fjárlaga, að það sé hægt að sýna fram á að það megi enn þá draga saman útgjaldahlið fjárlaganna sem nemur 1600--1700 millj. kr. Því er þetta frv. í raun og veru óþarft. Það hefði verið nær að leggja vinnu í að skera fjárlögin niður, lækka útgjöld ríkisins og taka þetta óvinsæla gjald burtu eða með öðrum orðum að fjarlægja þetta frv. úr þingsölum og gleyma því að það hafi nokkurn tíma verið til.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að vera langorður. Ég ætlaði aðeins að taka undir það sem síðasti ræðumaður sagði um þetta vörugjald og lýsa þeirri skoðun minni að ég er mótfallinn frv. Ég tel að það hafi verið mjög kastað höndum að samningu frv. og harma að þetta frv. hafi hlotið mjög litla umræðu í Nd. og sérstaklega í hv. fjh.- og viðskn. Nd. og erfitt hafi verið að koma að sjónarmiðum þeirra aðila sem þetta vörugjald bitnar sérstaklega á. Þegar síðasta ríkisstjórn lagði fram skattafrv. sín rétt fyrir síðustu áramót var það ein af meginforsendum þeirrar skattlagningar og þá sérstaklega skattlagningarinnar á matvæli að vörugjald yrði lækkað og tekjustofnar felldir niður að öðru leyti. Nú aftur á móti bregður svo við að þarna er verið að leggja sömu skattana á og felldir voru niður síðast og hlýt ég að harma að svo hafi verið gert og sé verið að gera. Fólk býr við mjög hátt vöruverð og þessi skattur kemur beint ofan á það háa vöruverð sem nú er. Ég mun þess vegna ekki styðja þessa skattlagningu. Ég held að þegar svo er komið sem nú er beri frekar að hugsa um að skera niður ríkisútgjöldin og ríkið þurfi eins og fjölskyldur og fyrirtæki í kreppuástandi að draga saman seglin og haga sér í samræmi við breyttar aðstæður. Vörugjald er einn af nýju sköttunum sem eru millistig á milli tekjuskatts og tolla og hefur verið laumað í gegnum löggjöfina til að villa um fyrir fólki og koma oft mjög illa niður á fyrirtækjum, samkeppnisiðnaðinum sérstaklega, sem þurfa að berjast við erlenda samkeppnisaðila. Ég held að það ætti að takmarka mjög þessa skattlagningu. En eins og ég sagði í upphafi taldi ég einungis rétt að koma hér upp til að lýsa skoðun minni á þessu frv. Ég tel að sú hækkun sem þarna er verið að boða sé í andstöðu við stefnu a.m.k. fyrri ríkisstjórnar og þau loforð sem hún gaf þjóðinni þegar matarskatturinn svokallaði var settur á. Það má einnig benda á að það aukagjald sem er í B-hluta þessa frv., svokallað 16% sykurgjald, komi mjög illa niður á þeim fyrirtækjum sem hafa þó þraukað enn í sælgætisiðnaði og mismuni mjög verulega þeim fyrirtækjum og svo erlendu keppinautunum. En þar sem ég er síðasti ræðumaður, vonandi, hef ég þetta mín síðustu orð.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir felur í sér þríþættar breytingar. Í fyrsta lagi er gerð breyting á tekjuskatti einstaklinga. Í öðru lagi eru gerðar margvíslegar breytingar á skattlagningu fyrirtækja sem hafa í för með sér að samræma ýmis ákvæði í skattlagningu fyrirtækja og færa hana í það horf að eðlilegt sé að þau fyrirtæki sem skili verulegum hagnaði færi hluta af honum í hinn sameiginlega sjóð landsmanna og dregið sé úr möguleikum til þess að eigendur eða stjórnendur fyrirtækja geti fært hluta af einkaneyslu sinni á reikninga fyrirtækjanna. Í þriðja lagi felast í þessu frv. breytingar á eignarsköttum. Ég hef lýst því yfir áður að við ákvörðun um tekjuskatta einstaklinga á næsta ári hafi verið leitast við að fylgja þeirri meginreglu um tekjuskatta einstaklinga með 60 þús. kr. eða minna og hina ýmsu tegunda hjóna og fjölskyldufólks með 120--150 þús. að skattarnir sem þessir hópar greiða á árinu 1989 verði minni en þeir greiddu á árinu 1988. Í umræðum bæði á Alþingi og eins í þjóðfélaginu hefur verið gert nokkuð úr því að bera saman efnisþætti þessa frv. við það sem hefði átt að vera samkvæmt gildandi lögum á næsta ári. Það er þess vegna nauðsynlegt að menn átti sig á hvort verið er að bera saman annars vegar þá skatta sem menn hafa greitt í reynd á yfirstandandi ári og þá sem menn koma til með að greiða á næsta ári eða hvort menn eru að bera saman þá skatta sem hefði átt að greiða samkvæmt gildandi lögum á næsta ári og þá sem greiddir verða samkvæmt þessu frv. ef það verður að lögum. Til að koma til móts við þá sem leggja höfuðáherslu á síðarnefnda samanburðinn var ákveðið við meðferð þessa máls í hv. Nd. að hækka skattprósentuna um 0,3% til viðbótar við þau 2% sem fyrir lágu í frv., en þó þannig að ríkissjóður fær ekki krónu af þessari hækkun heldur er henni allri varið til að hækka persónuafslátt og barnabætur. Hún felur þess vegna eingöngu í sér tekjujöfnunaraðgerð milli ólíkra hópa í þjóðfélaginu en er ekki sem slík tekjuöflunaraðgerð fyrir ríkissjóð. Þær tekjur sem felast í 2% hækkuninni eru þær einu viðbótartekjur sem ríkissjóður fær í sinn hlut af frv. Það er enn fremur ákveðið í frv. í þeim búningi sem það birtist í í þessari hv. deild að sú 2,3% hækkun sem í frv. felst er eingöngu bundin við næsta ár, árið 1989, en felur ekki í sér ákvörðun um viðvarandi hækkun prósenthlutfallsins. Í framsögu minni fyrir frv. í hv. Nd. vék ég nokkuð ítarlega að þeim athugunum sem fram hafa farið í fjmrn. á möguleikum þess að taka upp sérstakt hátekjuþrep í tekjuskatti. Ástæða þess að ég gerði það að umtalsefni var að bæði innan þings og eins víða í þjóðfélaginu er mjög sterk krafa eða áhugi á því að skattkerfinu sé breytt með þeim hætti. Ég lýsti því þá yfir að hvað sem liði afstöðu manna til að hafa eitt eða fleiri skattþrep í tekjuskattinum hafi ég sannfærst um það eftir ítarlegar viðræður við starfsfólk skattkerfisins og stjórnendur þess að útilokað sé að taka upp slíka breytingu nema með a.m.k. 4--6 mánaða fyrirvara ef tryggja á að hún komist örugglega til skila. Staðreyndin er sú að það framkvæmdakerfi sem við höfum í skattamálum er að mörgu leyti vanmegnugra en ég hafði gert mér grein fyrir og ég hugsa flestir hv. alþm. hafa gert sér grein fyrir. Það fólk sem hefur á yfirstandandi ári orðið að bera framkvæmd hins nýja staðgreiðslukerfis á sínum herðum hefur í raun og veru frá einum mánuði til annars staðið frammi fyrir mjög erfiðum verkefnum og ekki haft tryggingu fyrir því að sá vilji Alþingis sem birtist í ákvörðun um staðgreiðslukerfi skatta yrði í reynd framkvæmdur. Ég lýsti því yfir við 1. umr. málsins í hv. Nd. að þessi athugun mundi halda áfram og að allir hv. þingflokkar gætu fylgst með efnisþáttum hennar svo að aðstaða skapaðist á fyrri hluta næsta árs til þess að menn gætu vegið og metið kosti þess og galla að hafa sérstakt hátekjuþrep í tekjuskatti. Þá gætu þeir sem hafa verið sannfærðir um að slíkt væri ekki ákjósanlegt skoðað málið að nýju og e.t.v. komist að sömu niðurstöðu og áður og eins gætu þeir sem lagt hafa ríka áherslu á slíkt sérstakt hátekjuþrep metið sína afstöðu. Hins vegar er alveg ljóst að innan núgildandi kerfis er hægt að beita breytilegum stærðum þess, þ.e. skattprósentunni, persónuafslættinum og barnabótunum, með margvíslegum hætti til að ná fram mjög hliðstæðum tekjujöfnunaraðgerðum og sérstakt hátekjuþrep í tekjuskattinum hefði í för með sér. Það er ein af ástæðum þess að mér finnst óeðlilegt að áfram sé við lýði sú ákvörðun, sem felst í gildandi lögum, að þessar stærðir, persónuafslátturinn og barnabæturnar, séu fastbundnar með vísitölu. Þar með eru menn að segja að þeir vilji ekkert annað ,,réttlæti``, svo ég noti það orð, með tilliti til barnabóta og persónuafsláttar en nákvæmlega það sem felst í þeim tölugildum sem ákveðin voru fyrir ári og vísitölubindingu þeirra. Það er fyllilega hugsanlegt að meiri hluti Alþingis hefði aðra skoðun á þessu hlutfalli, vildi t.d. hækka barnabæturnar enn frekar og kannski lækka persónuafsláttinn svo dæmi séu nefnd eða verja verulegu hlutfalli til þess að breyta aldursmörkunum hvað börnin snertir og breyta hlutfallinu í samræmi við það. Það er ein meginástæðan fyrir því að mér finnst, burtséð frá ágreiningi um þyngd skatta eða ekki, að það að vísitölubinda þessar stærðir frá ári til árs feli í sér í raun og veru ákvörðun Alþingis um að afsala sér á þessum tíma möguleika á að breyta réttlætishlutfallinu gagnvart hinum ýmsu þjóðfélagshópum. Ég ætla ekki að gera þetta nánar að umræðuefni hér. Það má skoðast betur eftir að hv. fjh.- og viðskn. hefur haft tækifæri til að fjalla um frv., en vildi þó við upphaf málsins vekja athygli á þessum sjónarmiðum. Það er alveg ljóst að hér er um hækkun skatta að ræða. Það hefur engin dul verið dregin á þá staðreynd málsins. Það sem við höfum hins vegar sagt er að ef borið er saman hlutfallið í ár og svo það sem verður á næsta ári sé gagnvart þeim tekjuhópum lágtekjufólks sem ég nefndi áðan ekki um íþyngingu skatta að ræða. Annar meginþáttur þessa frv. felur í sér breytingar á skattlagningu fyrirtækja. Þær breytingar fela það í sér, ef þær eru teknar sem ein heild, að það er fyrst og fremst verið að gera tvennt. Í fyrsta lagi að ákveða að fyrirtæki sem skila verulegum hagnaði greiði hluta af þeim hagnaði í gegnum tekjuskatt fyrirtækja í sameiginlegan sjóð landsmanna. Vil ég í því sambandi bara vekja athygli á einni staðreynd, að á grundvelli tekna ársins 1987, sem var einstakt góðæri hjá atvinnulífinu í landinu, greiddi aðeins um þriðjungur fyrirtækja tekjuskatt vegna þess hvers eðlis skattalögin voru. Ég segi að atvinnulíf sem býr við þannig skattlagningu elur á tortryggni í sinn eigin garð hjá fólkinu í landinu og það sé miklu hollara fyrir atvinnulífið og fyrirtækin að fólkið finni að þegar um mikinn hagnað er að ræða sé hluti af honum greiddur í hinn sameiginlega sjóð. Hinn þátturinn sem snertir breytingar á skattlagningu fyrirtækja er að loka ýmsum þeim möguleikum sem stjórnendur og eigendur fyrirtækjanna hafa haft til að styrkja sína persónulegu stöðu, t.d. í gegnum hvernig bifreiðanotkun er færð, hvernig lántökur til eigin þarfa úr fyrirtækjunum eru meðhöndlaðar og eftir ýmsum öðrum leiðum. Þriðji og síðasti meginþáttur frv. felur í sér breytingar á eignarsköttum. Þar er fyrst og fremst um tvenns konar breytingu að ræða. Annars vegar hækkun á almenna hlutfallinu í 1,2% og hins vegar sérstakt háeignaþrep sem er 1,5% til viðbótar við hið almenna þrep. Auðvitað má ávallt um slíka ákvörðun deila. Ég er þó þeirrar skoðunar að í okkar þjóðfélagi sé fyllilega réttlætanlegt að vera með stighækkandi eignarskatt eins og menn eru að vissu leyti með stighækkandi tekjuskatt innan núgildandi kerfis. Þetta háeignaþrep er svo hátt, enn frekar eftir þá breytingu sem gerð var í hv. Nd., að miða við 7 millj. kr. skuldlausa eign hjá einstaklingi og 14 millj. kr. skuldlausa eign hjá hjónum, að það er aðeins um eða innan við 5000 manna hópur sem þessi skattlagning tekur til. Hvað íbúðarhús snertir svo tekinn sé samanburður þurfa menn að leita í dýrustu íbúðarhverfi höfuðborgarsvæðisins til að finna einbýlishús sem flokkast undir þetta sérstaka háeignaþrep. Þegar við eigum við mikla erfiðleika að etja og sú meginstefna er mörkuð að sækja fé eftir þessum leiðum fannst okkur eðlilegt að gera það m.a. með því að búa til slíkt sérstakt háeignaþrep í eignarskattinum. Virðulegi forseti. Það er nokkuð liðið á nóttu svo að ég mun ekki fjalla í ítarlegra máli í framsögu um efnisþætti frv. Ég hef þó ekki viljað hafa hana um of stuttaralega en vona að hv. deildarmenn virði það að ég hef leitast við það hér í minni framsöguræðu að gera grein fyrir öllum höfuðatriðunum sem felast í frv. Auðvitað er það ætíð um frv. af þessu tagi að hægt er að ræða lengi með einstökum dæmum og útfærslu hvernig það birtist hinum og þessum hópum. Það er efni sem e.t.v. er betra að fjalla um eftir að málið hefur verið skoðað í nefnd. Ég veit að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar mun ekki hafa mikinn tíma til að fjalla um frv. og virði vilja nefndarmanna til að greiða fyrir framgangi þess. Ég vil þess vegna, virðulegur forseti, mælast til þess að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það er nú komið í ljós að ríkisstjórnin styðst við meiri hluta hér á Alþingi þannig að það væri mjög rangt af stjórnarandstöðunni undir slíkum kringumstæðum að tefja fyrir því að sú stefna ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga, sem hún hefur þinglega burði til að fylgja eftir, að þyngja svo álögur á þjóðinni að engin dæmi eru til um það. Afsökun hæstv. fjmrh. fyrir þessari skattpíningu er sú að hann hefur einhvers staðar lesið að skattar muni erlendis sums staðar vera hærri og hefur nú sett sér það mark að komast í heimsmetabók Guinness þannig að hægt verði að benda á að enginn fjmrh. hvergi nokkurs staðar í heiminum hafi náð þeim merka áfanga að þyngja skattbyrðina jafnört meðal sinna þegna á sama tíma og lífskjör hafa verið versnandi og afkoma fyrirtækja ömurleg. Ég hygg að hæstv. fjmrh. muni takast þetta. Eins og ég sagði um daginn í ræðu í sameinuðu þingi þyngist skattbyrðin miðað við þjóðartekjur mjög ört þegar þjóðartekjurnar dragast annars vegar saman og hins vegar er stækkaður hluti þess sem ríkið tekur til sín, ekki aðeins í verðmætum, ekki aðeins að raungildi heldur einnig auðvitað margfalt sem hlutfall af þjóðartekjum. Ég hygg því að hæstv. fjmrh. geti ekki komið upp fyrir næstu jól og sagt að sums staðar erlendis sé skattbyrðin hærri. Ég hygg að þá geti hann hrósað sér að því að hvergi í vestrænum lýðræðisríkjum þekkist meiri og þyngri skattbyrði en hér. Ég verð að harma að hagdeild fjmrn. skuli hafa gerst sek um að leggja skattadæmi og ýmsar aðrar upplýsingar þannig fyrir þingdeildir að við getum ekki treyst þeim upplýsingum. Það er borðleggjandi að það sem hæstv. fjmrh. hefur sagt um samanburð á skattbyrði á milli ára stenst ekki eins og nánar verður gerð grein fyrir á morgun þegar málið hefur verið athugað í nefnd og fengist hafa fullnægjandi skýringar frá ríkisskattstjóra. Þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp vorum við ýmsir mjög hræddir við þá ráðstöfun vegna þess að hún auðveldar mjög óprúttnum stjórnmálamönnum að seilast djúpt í vasa launþega fyrirvaralaust með því að launþegarnir eiga enga vörn þegar skattheimtumaðurinn kemur til verkamannsins um leið og hann fær arðinn af sinni vinnu. Auðvitað var hægt að færa þau rök fyrir staðgreiðslunni að í uppsveiflu í þjóðfélaginu, þegar tekjur hækkuðu mjög ört, gæti verið skynsamlegt af ríkisvaldinu að hækka skatthlutfallið, kannski taka visst hlutfall af tekjum manna í skyldusparnað og reyna þannig að færa hinn aukna afrakstur milli ára og draga úr þeirri spennu sem hinar skyndilegu tekjur ella hefðu í þjóðfélaginu eins og við höfum oft orðið vör við að gerist í okkar litla landi og má segja að sé einn höfuðerfiðleikinn í okkar efnahagslífi, þ.e. að brúa bilið á milli góðærisins og harðærisins. Það var vitaskuld merkur áfangi þegar samstaða náðist um það milli stjórnarandstöðuflokkanna að nauðsynlegt væri að setja á fót sérstakan sveiflujöfnunarsjóð sem við kölluðum. Hugsunin var sú að fyrirtæki gætu í góðæri lagt peninga inn á bundinn reikning í bönkum sem ekki kæmi til skattlagningar fyrr en peningarnir væru notaðir. Þetta mundi annars vegar þýða að í erfiðari árum stæðu fyrirtækin sig betur, gætu borið af sér fallið og hins vegar hefði þetta sjálfkrafa þýtt að fyrirtækin hefðu verið betur undir það búin að ráðast í margvíslega fjárfestingu sem þau nú vegna ranglátra skattalaga freistast til að gera þó svo að hagkvæmara væri miðað við eðlileg skattalög að draga framkvæmdina eða endurnýjun tækjakosts um eitt, tvö eða jafnvel þrjú ár. Við vitum það, Íslendingar, að við erum orðnir svo vanir erfiðum skattheimtumönnum að af þeim sökum grípa menn hvert tækifæri sem þeir geta til að koma sér undan skattinum og geta oft og tíðum reiknað vissan hagnað út úr því þó að það verki sem tap fyrir þjóðarbúið í heild. Nú getur vel verið að hæstv. fjmrh. geti fundið eitthvert réttlæti út úr því. Hann segir að sínir skattar séu betri en skattar íhaldsins. Það má vera að hæstv. fjmrh. geti fundið eitthvert réttlæti út úr því að hækka tekjuskattinn, að hækka óbeina skatta á neysluvörum heimilanna á sama tíma og lífskjörin hafa verið að versna, á sama tíma og fólkið er að missa atvinnuna, á sama tíma og atvinna dregst saman í fyrirtækjunum í landinu. Það má vera að honum finnist þetta réttlæti. Ég segi að sá hugsunarháttur sem býr á bak við þetta er víðsfjarri þeim hugsunarhætti sem við sjálfstæðismenn höfum tileinkað okkur og við skiljum raunar ekki hvað á bak við þetta liggur. Ég vil í öðru lagi segja að engin von er til þess að við getum byggt upp heilbrigðan atvinnurekstur sem getur staðið undir betri lífskjörum nema fyrirtækin geti starfað á svipuðum grundvelli og í okkar nágrannalöndum sem við keppum við. Við keppum bæði við erlend fyrirtæki á hinum erlendu mörkuðum og við erum líka í stöðugri samkeppni við hin erlendu fyrirtæki hér heima. Áðan var verið að tala um vörugjaldið. Vegna þess að við ætlum að stytta umræðurnar sá ég ekki ástæðu til að lesa upp skjal sem við höfum fengið frá húsgagnasmiðum sem lýsir þeim áhyggjum sem þeir hafa út af þessari nýju skattlagnignu á þá og þar sem þeir segja beinlínis að við því sé að búast að fjöldi manns í þeirri stétt muni missa sína atvinnu. Við heyrðum í kvöldfréttum hversu margir menn hafa þegar misst atvinnuna í byggingariðnaðinum. Það var einmitt haft orð á því að mörg fyrirtæki hefðu ekki verkefni fram undan þannig að við því er að búast að enn fleiri verði atvinnulausir þegar kemur fram á vorið. Samt sem áður sér ríkisstjórnin ástæðu til að leggja vörugjald á byggingarvörur og hækka með þeim hætti byggingarkostnaðinn. Við vorum líka að tala um skipasmíðaiðnaðinn. Þrátt fyrir að óumdeilt sé að hundruð manna hafi þar misst atvinnu sína sér ríkisstjórnin ástæðu til að skattleggja sérstaklega þennan iðnað. Nú væri fróðlegt að spyrja hæstv. fjmrh.: Meinar hann að þetta fólk sem þannig er að missa sína atvinnu, annaðhvort yfirvinnuna og heldur kannski dagvinnunni einni saman eða kemst á atvinnuleysisbætur, að þetta fólk sé betur statt núna en það var áður? Er það hans hugsun? Ég held að það verði að koma alveg hreint fram hvort fjmrh. finnst þjóðin vera aflögufær, hvort honum finnst þetta réttlæti. Hann talaði áðan um fyrirtækin og sagði að nauðsynlegt væri að koma í veg fyrir að einstaklingarnir gætu lifað á kostnað fyrirtækjanna og þannig svikið undan skatti. Hæstv. fjmrh. vék ekki einu einasta orði að þeim rökum sem hann þykist hafa fyrir því að ástæða sé t.d. til að draga úr fyrningum og hefði þó vissulega verið ástæða til að hann reyndi að gera það. Þetta er gömul stefna Alþb. fjandsamleg atvinnuvegunum og hefur gengið sér blessunarlega til húðar í öllum nágrannalöndum okkar. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, við 1. umr. málsins, enda komið fram á nótt, að gera einstök efnisatriði sérstaklega að umræðuefni. Ég vil leggja áherslu aðeins á þetta: Í fyrsta lagi: Tekjuskatturinn er þyngdur á sama tíma og þjóðin verður fyrir verulegri kaupmáttarskerðingu, á sama tíma og álögur á nauðþurftarvörur eru þyngdar. Í öðru lagi: Á sama tíma og hæstv. sjútvrh. sagði í dag að fjöldi fyrirtækja í landinu byggi við hallarekstur og gæti ekki risið undir neinum áföllum sér hæstv. fjmrh. ástæðu til að þyngja þá pinkla sem lagðir eru á atvinnureksturinn. Auðvitað getur atvinnureksturinn ekki staðið undir hinni nýju skattlagningu. Auðvitað þýðir þetta ekki annað en að þjóðin verður að borga skattana einhvern veginn fyrir fyrirtækin. Auðvitað eiga þau ekki það fjármagn og þær eignir að þær geti staðið undir skattheimtunni. Kannski er spaugilegasta dæmið af allri skattheimtunni að nú hefur hæstv. ríkisstjórn ákveðið að leggja sérstakan skatt á veðdeild Landsbankans sem í raun og veru er skattur á Húsnæðisstofnun ríkisins. Í þriðja lagi, herra forseti: Samtímis því sem gengið er á sjálfsaflafé fólksins, annars vegar með því að brjóta niður rekstrargrundvöll fyrirtækjanna, hins vegar með því að þyngja skattana á þær færri krónur sem fólkið fær, er hugmyndin að þyngja enn eignarskattana. Hæstv. fjmrh. var líka að reyna að gera lítið úr því, en er einhver maður hér inni sem lætur sér detta í hug að hann hafi sagt það með sannfæringarkrafti að frv. sem hér er til umræðu sé einungis til lagfæringar, samræmis og leiðréttingar en feli ekki í sér stórfelldar tekjutilfærslur til hins opinbera? Ég skal síðan ekki hafa fleiri orð. Frv. gengur á móti öllum hugsjónum og grundvallarstefnu Sjálfstfl., það vinnur á móti sjálfsbjargarhvöt og afneitar þeim atvinnuforsendum sem eru í landinu og síðast en ekki síst þrengir svo að fjölskyldunum að ég get ekki séð hvernig verkalýðshreyfingin getur látið kyrrt liggja. Það hefur komið fyrir áður hér á landi að okkar útflutningsatvinnuvegir hafa átt í verulegum erfiðleikum og því hefur jafnan verið mætt með því að ríkið hefur tekið eitthvað af byrðinni á sínar herðar. En nú er því ekki til að dreifa. Hæstv. fjmrh. talar mikið um að hann ætli að skila hallalausum ríkissjóði um næstu áramót, í árslok 1989. Við vitum að þau orð hans eru meiningarlaus og marklaus. Við vitum að eins og búið er að þjóðinni nú, eins og horfurnar eru nú í atvinnulífinu er með öllu útilokað að skila greiðsluafgangi hjá ríkissjóði miðað við alla þá eyðslu sem hæstv. fjmrh. hefur verið í forustu fyrir að efna til. Það er í rauninni nákvæmlega sama hversu djúpt hann reynir að seilast, upp á hversu mörgum sköttum hann reynir að finna. Samt sem áður mun reyndin verða að ríkissjóður verður rekinn með halla og ég hygg að svo muni jafnvel geta farið að þjóðin muni hrinda þessari ríkisstjórn af höndum sér áður en næsta ár rennur sitt skeið.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Það tekur að halla á nóttu og ég tel því ekki ástæðu að flytja langa ræðu og skal reyna að gerast stuttorður, enda er í raun og veru óþarfi að lýsa í löngu máli þeirri andstöðu sem ég hef við þetta skattafrv. og reyndar skattafrv. ríkisstjórnarinnar yfirleitt. Ég geri mér hins vegar vel grein fyrir, eins og ég sagði hér í ræðu áðan um vörugjaldsfrv., að þetta er liður í þeim vandræðum sem við erum í með ríkisfjármálin. Það er alveg sama hvernig við förum að, við höfum misst stjórn á ríkisfjármálunum og hér er gerð örvæntingarfull tilraun til að loka ríkisfjármálagatinu með því að hugsa upp einhverjar nýjar leiðir til að afla meiri tekna. Ég spái því, og í raun og veru er alveg sama hvaða ríkisstjórn verður við völd hér að ári liðnu, að hún muni grípa til álíka örþrifaráða um þetta leyti árs til að auka tekjur ríkissjóðs. Því miður virðist þetta vera orðin þróun sem enginn ræður neitt við. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um tekjuskatt einstaklinga. Við erum að ljúka fyrsta staðgreiðsluárinu og ég er ekkert að draga dul á að ég var einn þeirra sem höfðu miklar efasemdir um innleiðslu á staðgreiðslukerfi skatta. Ég taldi það stórhættulegt og það gæti einmitt orðið til þess að með dulbúnum hætti yrðu tekjuskattar einstaklinga og fjölskyldna stórauknir. Nú verð ég að segja eins og er að það kom mér þægilega á óvart að þessi breyting á skattkerfi í staðgreiðslukerfi skatta virtist takast nokkuð vel þetta fyrsta ár a.m.k. hvað mig sjálfan varðar. Mér finnst þetta vera frekar þægilegt. En ég er hræddur um að með þeim breytingum sem nú er verið að gera sé aftur verið að reyna að þyrla upp moldviðri í kringum tekjuskattinn þannig að það sé verið að reyna að gera það óljósara hver tekjuskatturinn í rauninni er. Nú er horfið frá því að verðbinda persónuafsláttinn og ýmsar bætur sem eru greiddar í staðgreiðslukerfinu og í staðinn tekin upp skattvísitalan gamla sem er gamall kunningi. Það er mjög tortryggilegt því að með skattvísitölunni er einmitt þægilegra að gabba almenning og koma á skattahækkunum í gegnum hana á laumulegan hátt. Hæstv. fjmrh. heldur því fram að það sé í raun engin skattahækkun, þ.e. ríkið njóti ekki neinnar hækkunar sem verður við breytingu á tekjuskatti einstaklinga og fjölskyldna því að þeir fjármunir sem koma til ríkisins umfram það sem gamla kerfið hefði skilað af sér fari allir til þess að greiða auknar barnabætur, húsnæðisbætur og persónuafslátt með meiru. Ég er mátulega trúaður á þessa staðhæfingu og á eftir að sjá að hún rætist. Hvað varðar tekjuskatt fyrirtækja þarf heldur ekki að hafa mörg orð um það. Hér eru tekjuskattar á fyrirtæki auknir verulega með tvennum hætti, fyrst og fremst með því að hækka álagningarhlutfallið um 2%. Það lítur í sjálfu sér frekar sakleysislega út og það er rökstutt með því að vegna þess að skattálagning á einstaklinga og fjölskyldur hækkar um 2% eigi hún að gera það á fyrirtækjunum líka. En miklu alvarlegri er sú breyting sem er fólgin í því að það er takmörkuð sú heimild að taka 30% af skattskyldum tekjum og leggja í fjárfestingarsjóð hjá fyrirtæki. Í raun og veru er verið að hækka skatthlutfall fyrirtækja verulega með þessari einu breytingu og miklu meir en sjálf hækkunin á álagningunni gefur til kynna. Þetta er mjög alvarleg breyting og líkleg til þess að valda því að fyrirtæki muni eiga erfiðara uppdráttar í framtíðinni. Það verður erfiðara fyrir fyrirtæki að standa undir nauðsynlegri endurnýjun og nauðsynlegum viðbótum sem hlýtur að vera í öllum heilbrigðum atvinnurekstri, en öll fyrirtæki þar sem allt gengur eins og ganga á hljóta að þurfa að hafa fjármuni til þess bæði að endurnýja húsakost, vélar og tæki og bæta við sig. Hún er annars mjög athyglisverð umræðan um efnahagsmál sem fer fram í þessu landi. Það er alltaf verið að tala um þensluna sem einhvern allsherjaróvin okkar. Þenslan er talin valda því að efnahagslífið er yfirhitað og ríkisfjármálin í ólagi og það er skammt þess að bíða að gjaldþrotið sé fram undan. Allt er þetta þenslunni að kenna. En spurt er: Er það ekki einmitt dæmi um heilbrigðan atvinnurekstur þegar er þensla í einhverju fyrirtæki, þegar fyrirtæki blómstrar, það stækkar, það bætir við sig, það kaupir aukinn vélakost vegna aukinnar framleiðslu og það þarf aukið húsnæði vegna þess að fyrirtækið stækkar og dafnar? Þetta er ekki þensla. Þetta er merki um að atvinnulífið sé heilbrigt. En hér er verið að stuðla að hinu gagnstæða, þ.e. að íþyngja fyrirtækjunum og koma í veg fyrir að þau fái að blómgast og dafna með eðlilegum hætti. Hvaða afleiðingu hefur það svo í för með sér? Jú, það hefur þá afleiðingu í för með sér að hagnaður fyrirtækjanna minnkar og þau hljóta að þurfa að draga saman seglin og ein skelfileg afleiðing slíks er aukið atvinnuleysi því að fyrirtækin munu að sjálfsögðu reyna að fækka starfsmönnum, draga saman launakostnað o.s.frv. Síðan er síðasta atriðið í frv. til laga um breytingar á tekjuskatti og eignarskatti, bæði einstaklinga og fyrirtækja, sem mig langar til að gera sérstök skil, en það er eignarskattur einstaklinga sem eru taldir eiga óþarflega stórar og miklar eignir. Frv. gerir ráð fyrir að setja sérstakan eignarskattsauka á einstaklinga sem eru með hreina eign --- eftir þær breytingar sem gerðar voru í Nd. eru þessi mörk 7 millj. kr. Það sem telst vera hrein eign umfram þá upphæð verður skattlagt með 2,7%, en hjá hjónum er þetta mark komið upp í 14 millj. Þetta kann að vera að áliti margra sanngjarnt, að þeir sem eigi svona miklar eignir séu ekkert of góðir til að borga, en ég held að það væri hollt að staldra við og velta því fyrir sér hvernig þessar eignir hafa orðið til. Hér er oft um að ræða fólk sem með dugnaði, eljusemi og sparnaði hefur náð að koma sér upp þokkalegu húsnæði og húsnæðið heldur verði sínu. Undanfarin ár hefur það reyndar gerst að húsnæði sérstaklega hérna á höfuðborgarsvæðinu hefur hækkað mjög í verði þannig að allt í einu stendur einstaklingurinn og eða fjölskyldan frammi fyrir því að sú húseign, þ.e. íbúðarhúsnæðið sem fjölskyldan á og býr í eða einstaklingurinn, er allt í einu orðið svo verðmætt að það telst orðið nauðsynlegt að skattleggja það sérstaklega. Þetta húsnæði er upphaflega keypt fyrir fjármuni sem er búið að borga tekjuskatt af. Þetta eru þær afgangstekjur sem einstaklingurinn eða fjölskyldan lagði til hliðar eftir að hafa borgað skatt af tekjum sínum til að geta byggt annaðhvort húsið eða keypt íbúðina. Og ekki nóg með það. Einstaklingurinn og fjölskyldan hefur samhliða þessu þurft að borga söluskatt af öllum þeim búnaði og byggingarefni sem fór til íbúðarinnar. Þannig er búið að borga bæði skatt af þeim peningum sem fóru til fjárfestingarinnar og það er búið að borga sérstakan söluskatt af öllu því efni sem fór til íbúðarinnar. Svo á nú að taka sérstakan eignarskattsauka. Það má segja að þetta sé þriðji skatturinn sem er lagður á íbúðarhúsnæði þeirra einstaklinga og fjölskyldna sem lenda í þessu aukna skattþrepi. Þingmenn Borgfl. í Nd. hafa flutt brtt. við þessi ákvæði frv. sem miðar sérstaklega að því að gera tilraun til að jafna þetta þannig að þetta leggist jafnt á fólk hvar sem það býr á landinu, en það er alveg ljóst að þessum nýja eignarskatti er stefnt sérstaklega gegn íbúum höfuðborgarsvæðisins. Þeim er kennt um að hér skuli fasteignir vera metnar hærra til verðs en annars staðar á landinu. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt. Það er svo í flestum löndum að fasteignir í þéttbýli verða oft verðmeiri en fasteignir í dreifbýli. En spurningin er sú: Er einhver ástæða til að skattleggja það sérstaklega þó að fasteignin hér í þéttbýlinu sé orðin verðmeiri en fasteignin sem er í dreifbýli eða einhvers staðar úti á landi? Þetta er íbúðarhúsnæði sem báðir aðilar búa í og þeir hafa engar tekjur sérstaklega af því þó að það kunni kannski að vera gaman að vita af því að húsið eða íbúðin skuli vera svona verðmikil. Ég held að þetta sé með því ósanngjarnara sem við höfum séð í þessum skattafrv. ríkisstjórnarinnar. Hér er um gífurlega skattheimtu að ræða hjá þeim sem lenda í þessu, en það munu vera um 6 þús. einstaklingar sem munu þurfa að borga skatt vegna þessa sérstaka eignarskattsauka af eignum sem eru taldar vera yfir 7 millj. hjá einstaklingum eða 14 millj. hjá hjónum. Við höfum gert tilraun til að jafna þetta þannig að þetta leggist jafnþungt á alla íbúa landsins með því að í stað þess að nota fasteignamat viðkomandi íbúðar eða húsnæðis verði tekið upp svokallað endurstofnverð íbúðar eða húss þannig að þessi skattur verði lagður á endurstofnverðið sem er þá eins hvar sem er á landinu. Ég veit að landsbyggðarþingmennirnir hafa mótmælt þessu kröftuglega. Þeim finnst að sjálfsögðu allt í lagi að við íbúar höfuðborgarsvæðisins borgum vegna þess að íbúðir okkar eru dýrari í verði, fasteignamat þeirra er hærra en gerist úti á landi, en þeir virðast gleyma því að þetta skiptir í rauninni engu máli því að hvort sem við búum í Reykjavík eða úti á landi þurfum við að búa í þessum íbúðum. Það eru ekki allir að flytja til Reykjavíkur, guði sé fyrir að þakka. Það er í því eina tilviki að það skiptir máli að fasteignamatið er lægra úti á landi en í Reykjavík. Að lokum langar mig til að vekja athygli á því að hér á landi hefur verið að meðaltali 3% hagvöxtur allar götur síðan seinni heimsstyrjöldinni lauk. Það sem er umfram 3% hagvöxt á ári hverju má segja að fari til að standa undir auknum kostnaði vegna þeirrar fólksfjölgunar sem hefur orðið. En 3% hagvöxtur hefur staðið undir þeirri atvinnuuppbyggingu sem hér hefur átt sér stað undanfarna áratugi. Þeir nýju skattar sem hér er verið að tala um þurrka í rauninni upp þessi 3%. Þessi hagvöxtur sem hefur verið 3% að meðaltali á ári undanfarna áratugi hverfur núna með þessari auknu skattheimtu. Við sjáum í raun fram á það á næstu árum og áratugum að ef svona heldur áfram fer allur hagvöxturinn í að borga skatta, það verður enginn hagvöxtur. Fyrirtækin og einstaklingarnir gera ekkert annað en að borga skatta og hafa ekkert afgangs hvorki til að skapa ný atvinnutækifæri eða halda áfram þeirri gífurlegu uppbyggingu sem þrátt fyrir allt hefur þó einkennt þjóðlífið á Íslandi frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk.

Guðrún Agnarsdóttir Herra forseti. Hér eru nú viðhöfð sömu vondu vinnubrögðin ár eftir ár á Alþingi rétt fyrir jólahlé og má með sanni segja að þingmenn séu oft eins og hálfgerðir jólasveinar þegar málin drífa að þeim ótt og títt eins og pappírshríð eða e.t.v. ætti ég að segja eins og álfar út úr hól. Ekki batnar nú meðferð málanna við þetta eða útkoman og eins víst að við munum verja einhverjum tíma til þess á næsta ári að leiðrétta sum þeirra mistaka sem hlotist hafa af asa og flaustri. Það merkilega er að menn láti þetta yfir sig ganga árlega og reyndar tvisvar á ári því sama háttalag er haft á vorin fyrir þinglok. Flestir þingmenn viðurkenna að vinnulagið sé ótækt og þinginu til vansa en samt er engu breytt og það er rannsóknarverkefni út af fyrir sig hvers vegna menn sækja í þennan óvana eða geta ekki hrist hann af sér. Það frv. sem nú er til umræðu varðar breytingar á skattalögum, en fyrir u.þ.b. ári gengu í gildi róttækar breytingar á skattalögunum sem m.a. voru undirbúnar af milliþinganefnd skipaðri fulltrúum allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins. Það frv. sem hér er til afgreiðslu felur í sér margvíslegar breytingar á þessum lögum, en þær þyrftu í raun mun nánari athugunar við en okkur hefur gefist svigrúm til. Auðvitað væri ástæða til að ræða almennt um skattlagningu og skattamál, en ég mun ekki gera það nú. Hins vegar vil ég minnast lítillega á nokkur atriði sem því tengjast. Það er í sjálfu sér rétt og gott markmið að stefna að hallalausum fjárlögum og jafnvel að eiga afgang. Það gildir reyndar um allan búskap og rekstur. En hins vegar má velta því fyrir sér hvort hreinlega borgi sig fyrir ríkissjóð að ætla sér að taka þessar fyrirhuguðu 900 millj., eða hvað upphæðin er nú stór, úr umferð og minnka þannig ráðstöfunartekjur fólks sem væntanlega hefðu að öðrum kosti skilað sér í neyslu af ýmsu tagi. Þeir peningar sem þarna eru teknir með beinum sköttum mundu að öllum líkindum skila sér að miklum hluta í gegnum óbeina skatta í ríkissjóð, en hefðu jafnframt gert nokkurt gagn í efnahags- og atvinnulífi landsins. Eins stórlega og tekjur ríkissjóðs hafa nú þegar minnkað af veltu og neyslu og ef tekið er tillit til þess samdráttar sem líklegur er geta menn spurt hvort nokkuð veiti af þessum peningum í veltunni og hvort þeir mundu ekki þegar upp er staðið skila sér í raun betur. Og einu megum við ekki gleyma, að þessar skatthækkanir á að greiða upp með miklu verðminni krónum en áður voru. Kaupmáttarrýrnunin sem hefur orðið á sl. ári er talsvert mikil, verðbólgan er á fullri ferð eða var langt fram eftir hausti og þar á ofan hefur launafrystingin verið talsvert árangursríkari en verðstöðvunin þannig að tölur fyrir og eftir breytingu eru í raun alls ekki sambærilegar. Ég mun ekki fara út í einstök atriði frv. nema að litlu leyti og væri réttara að gera það við 2. umr., en þar er m.a. lagt til að hætta að miða framreiknun persónuafsláttar og barnabóta við lánskjaravísitölu eins og lögin kveða á um en taka í þess stað upp skattvísitölu sem breytist árlega. Þannig er horfið frá því markmiði að tengja skattbyrði einstaklinganna við verðlagsþróun en samkvæmt núgildandi lögum minnkar skattbyrðin hlutfallslega ef samdráttur er í launum. Auk þess er í frv. lögð til hækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga, en sú breyting þýðir hærri álögur á fólk með meðaltekjur og lægri tekjur en yrði ef lögin héldust óbreytt. Þess vegna fluttu hv. þm. Kvennalistans í Nd. ýmsar brtt. sem við munum hugleiða og væntanlega endurflytja, a.m.k. að einhverju leyti, fer þó talsvert eftir umfjöllun um málið í nefndinni á morgun. Þessar brtt. fólu það í sér að núgildandi lög yrðu óbreytt a.m.k. hvað varðar framreiknun persónuafsláttar og barnabóta og að skatthlutfallið yrði ekki hækkað. Kvennalistakonur eru þó alls ekki frábitnar því að sækja meira fé í ríkissjóð með skattheimtu og sjáum við nauðsyn á því að bæta einhvern veginn upp þá fjárvöntun sem þar ríkir og lögðum reyndar til að háar tekjur yrðu skattlagðar sérstaklega þegar skattalagabreytingarnar voru til umræðu fyrir u.þ.b. ári og þá áttum við bæði við tekjuskatt og útsvar. Við höfum ekki gert tillögur um það nú, en erum þó enn þeirrar skoðunar og munum vinna áfram að því máli. Við höfum einnig haft það í stefnu okkar að rétt sé að skattleggja eignir umfram hófleg mörk. Það var einmitt ætlað að gera í 19. gr. þessara laga og voru þar gerðar lítillegar breytingar til batnaðar. En við teljum að sú brtt. sem var reyndar samþykkt í Nd. sé ekki grundvölluð á nægilega ítarlegum athugunum þó að viðmiðunarmörkin hafi verið til bóta. Við höfum, eins og kom fram í atkvæðagreiðslu í Nd., verið hlynntar ýmsum þeim breytingum sem felast í frv. í meginatriðum þar sem lögð er til aukin skattlagning á fyrirtæki, en teljum þó að þessar tillögur hafi ekki fengið nægilega umfjöllun frekar en margt annað í frv. þessu og öðrum sem hér eru rekin hart í gegnum deildir nú fyrir þinghlé. Ég mun ekki orðlengja frv. frekar. Hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir hefur áheyrnaraðild að fjh.- og viðskn. Þar fer þetta mál til umfjöllunar í fyrramálið og gefst þá kostur að ræða það frekar við 2. umr. og þá sérstaklega ef ekki fást fram einhverjar frekari breytingar á málinu við þá umfjöllun.