Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Bjarni Jónsson); Aðalástæðurnar fyrir till. þessari hefi jeg greint í greinargerðinni. Þar sem þessi till. fer fram á fjárveitingu, verða auðvitað 2 umr. um hana. Finst mjer því vel við eiga að vísa málinu til fjárveitinganefndar til athugunar. Mun jeg ekki skýra nánar frá ástæðunum fyrir till. en jeg hefi þegar gert skriflega, en vildi að eins mælast til þess, að háttv. deild vísi till. til síðari umr. og fjárveitinganefndar.

Frsm. (Pjetur Jónsson) Jeg ætla ekki að halda langa framsöguræðu. Jeg hefi vikið að þessu máli áður og komist þá inn á sömu leið og till. fer. Mjer finst, að þingmenn geti ekki sloppið við að svara tilmælum þeim um launabætur, sem fyrir þinginu liggja. Tilgangur flutnm. er sá, að nefndin, sem stungið er upp á, taki þessar málaleitanir til athugunar og samanburðar við kjör annara embættismanna og rannsaki, hvort ástæða sje til að bæta kjör hinna og þessara embættismanna, sem eigi hafa fundið ástæðu til að senda þinginu kvartanir yfir kjörum sínum. Það, sem kom oss til að bera fram till. þessa, var, að vjer höfðum heyrt raddir um það frá nálega öllum, er greitt höfðu atkvæði móti launabótum þeim, er til meðferðar hafa verið, að þeir hefðu eigi gert það vegna þess, að þeim hafi þótt slíkar kröfur ósanngjarnar, síst sumar, heldur af hinu, að það, sem fyrir lá, skapaði ósamræmi móts við aðra og misrjetti. Jeg bygg, að meiri hluti hv. deildarmanna mundi vilja víkjast undir slíkar umbætur, ef gerðar væru rjettlátlega og með reglu og yfirliti yfir heildina. Jeg býst við, að nefndin mundi taka jafnt tillit til frv. þeirra, sem hjer liggja fyrir, t d. frv. um laun háyfirdómara og skrifstofustjóra í stjórnarráðinu og frv. um launakjör lækna og annara till., sem fara í svipaða átt. Það getur verið vafamál, ef stinga á upp á launabótum, hvort þær ættu að eins að vera breyting á dýrtíðarlögunum eða bráðabirgðabreyting á launalögunum, því að jeg geri ekki ráð fyrir, að neinum detti í hug, að nefndin geri algilda breytingu á launalögunum til frambúðar. Fyrir oss vakti að eins bráðabirgðaumbót, er væntanleg nefnd áliti tiltækilega. Vík jeg ekki nánar að því að þessu sinni, hvort bráðabirgðalaunahækkun muni vera heppilegri en dýrtíðaruppbót. En um það atriðið, hvort nauðsyn beri til að skipa sjerstaka nefnd í mál þetta, í stað þess að fela það fjárveitinganefndinni, skal jeg geta þess, að jeg vildi ekki toga málið inn í fjárveitinganefndina. Mjer þykir haganlegra að velja sjerstaka nefnd með beinni hliðsjón til þessa máls. Einnig hefir komið til mála, að Ed. veldi samskonar nefnd, og teldi jeg það heppilegt, og svo hitt, að samvinna gæti orðið milli nefndanna. En þá þarf ekki 7 menn í nefndina hjer, og er því tillaga um að fækka nefndarmönnum um 2. Nú þótt fjárveitinganefnd yrði falið málið, ætti slík samvinna að geta átt sjer stað. Hjer er sem sje borin fram brtt. um að fela fjárveitinganefnd málið.

Björn R. Stefánsson Jeg tek eigi til máls af áhuga fyrir þessari nefndarkosningu, heldur af því, að jeg leit svo á málið, að ekki yrði hjá því komist, að þingið tæki málaleitanir þessar til greina. Margar þeirra eru á það miklum rökum bygðar, að mjer virtist, að þingið gæti ekki látið undir höfuð leggjast að svara þeim. Mjer þætti heppilegast, að málið yrði látið hverfa undir fjárveitinganefnd. Háttv. frsm. (P. J.) kvaðst vilja kjósa sjerstaka nefnd, af því að fjárveitinganefndin væri ekki kosin með sjerstöku tilliti til þessara mála. En slíkt hið sama mætti segja um fleiri nefndarkosningar. Þegar nefndir eru kosnar í þingbyrjun, vita menn ekki um öll þau mál, sem þeim kunna að verða falin. Annars geri jeg þetta atriði ekki að neinu kappsmáli, en eftir því, sem jeg hefi komist næst, mundi í sjerstaka nefnd aðallega eða eingöngu kosnir menn, sem eru í fjárveitinganefnd, að eins 2 gengju úr, en þessir 2 held jeg að engu spilli, þó að þeir fái um mál þetta að fjalla ásamt hinum. Á því er brtt. mín bygð.

Pjetur Ottesen Afleiðingin af nefndarkosningu mundi verða sú, að þetta launamál kæmist inn í þingið eins og það er sig til. Enda virðist svo á sumum að heyra, að það eigi ekki illa við. Jeg skal fúslega viðurkenna, að margir embættismenn hafa mist mikils í á þessum tímum. En þess ber og að gæta, að útlitið hjá öðrum stjettum landsmanna er ekki heldur glæsilegt. Einhver takmörk verður að setja fyrir launahækkun. En ef nefnd verður kosin, drífur þetta alt inn á þingið. Jeg vildi fyrirbyggja, að málið yrði tekið til meðferðar á þessu aukaþingi. En hjá því verður sennilega ekki komist, og álít jeg landsstjórninni um að kenna, því að alt er þetta runnið frá frv. hennar. Ef ekki verður hjá því komist, að eitthvað verði aðhafst í þessu máli, álít jeg, að fjárveitinganefndin geti gert það. Engin ástæða til að kjósa sjerstaka nefnd. En þar sein háttv.frsm. (P. J.) sagði, að nefndina ætti að kjósa með sjerstöku tilliti til þessa máls, þá má minna á það, að fjárveitinganefnd hafði þessi mál til meðferðar 1916. Jeg álít því rjett vera, að fjárveitinganefnd verði falið málið, ef nefnd verður valin á annað borð.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Eins og kunnugt er, er þetta frv. um fólksráðningarskrifstofu o. s. frv., komið frá hv.Ed. Bjargráðanefnd þeirrar deildar flutti það, en aðalhöfundur þess mun vera hv. 1. landsk.varaþm. (S. F.). Bjargráðanefnd hv.Ed. hafði samvinnu við bjargráðanefnd hv.Nd. um þetta frv., og er mjer óhætt að segja, að neðri deildar nefndin hafi þá fallist á stefnu frv. í öllum aðalatriðum. Nefndin hefir nú á ný haft þetta frv. til athugunar, og eins og menn geta sjeð af nál. á þgskj. 260, leggur meiri hlutinn til, að frv. verði samþ. óbreytt. Hins vegar hafa tveir hv. nefndarmenn komið fram með brtt. á þgskj. 261, er fara fram á allverulegar breytingar á frv. Þeir leggja til, að feldar verði í burtu 2., 4. og 6. gr. frv. ásamt nokkrum hluta 5. gr., eða í stuttu máli öll ákvæði frv. er lúta að því, að heimila landsstjórninni að ráðstafa atvinnulausu fólki. Meiri hluti nefnarinnar verður að mæla á móti þessum brtt. og ráða hv. deild til að samþ. það óbreytt. Jeg hygg, að óhætt sje að fullyrða, að meiri hlutinn líti svo á, að tilgangi frv. sje talsvert spilt, verði heimildin til þess að ráðstafa bjargarvana fólki og atvinnulausu numin burtu. Reyndar skal jeg geta þess, að sumir í meiri hluta nefndarinnar telja vafasamt að hve miklu haldi þessi ákvæði geti komið. Aftur hafa aðrir, og á meðal þeirra er jeg, trú á því, að heimild þessi geti komið að miklum notum, ef ekki beinlínis, þá óbeinlínis. Jeg hafði meira að segja tilhneigingu til þess að ganga lengra en í frv. er gert. Jeg skal leyfa mjer að vekja athygli á brtt. á þgskj. 227. Nefndin hefir að vísu ekki rætt hana, en jeg hygg óhætt að lýsa því yfir, að hún fallist á hana, enda mun svo litið á, að hún sje fremur orðabreyting en efnisbreyting. Meiri hl. ræður sem sagt til þess að samþykkja frv. óbreytt. En nú munu menn brátt fá að heyra, hvað minni hl. hefir fram að færa, sínu máli til stuðnings.

Jörundur Brynjólfsson Við tveir nefndarmenn höfum ekki getað orðið sammála meðnefndarmönnum okkar, að öllu leyti, um frv. Eins og brtt. okkar, á þgskj. 261, ber með sjer, teljum við 2. og 4. gr., og þau önnur ákvæði í frv. er snerta þær, tilgagnslaus, eins og þau eru orðuð. Ákvæði 2. gr. eru þannig, að þegar þyrfti að beita þeim, væri það orðið um seinan. Ef þau ættu að koma að einhverjum notum, þyrfti að orða þau svo, að stjórnin hefði heimild til að ráðstafa fólki fyr en það væri orðið bjargarvana. Stjórnin ætti að hafa heimild til að skipa fólki að vinna (framleiðsluvinnu) áður en það væri orðið bjargarlaust. En eins og 2. gr. er orðuð nú, hefir stjórnin ekki heimild til þessa fyr en menn geta ekki bjargað sjer sjálfir. Þegar svo er orðið ástatt, - en það myndi aðallega koma fyrir í kauptúnum -, má búast við, að vetur sje genginn í garð, en það er á þeim tíma árs, sem búast má við að ókleift sje að koma fólki í burtu. Ákvæði þessarar greinar er því algerlega máttlaust pappírsgagn, er að engu liði myndi koma. Til þess að það kæmi að notum, þyrfti landsstjórnin að hafa heimild til að skipa fólki að fara þangað, sem atvinnu væri unt að fá, ef ástæða væri til að óttast, að það yrði atvinnulaust síðar. Auk þessa er annað ákvæði þessarar sömu greinar, er gerir það vafasamt, að hvaða haldi þessi heimild geti komið. Ekki er hægt að setja fólk niður samkvæmt þessu frv., nema með samþykki stjórnarvalda þeirrar sveitar eða bæjar, er eiga að taka við fólkinu. Sveitarstjórnir þær, sem eiga hlut að máli, verða að gefa samþykki sitt til þess, að fólk megi setjast þar að. Þó að geramegi ráð fyrir því, að sveitarstjórnir hafi ekki á móti því, að taka við þessu fólki, þá gætu þær það ekki, nema þær hefðu vísan samastað fyrir fólkið. Nú getur staðið svo á, að efnuð heimili, er gætu tekið við nokkrum mönnum, þurfi ekki beinlínis á fólki að halda og synji af þeirri ástæðu málaleitunum sveitarstjórnarinnar. Af því myndi beinlínis leiða, að sveitarstjórnir yrðu að neita því, að taka við fólkinu, og gæti landsstjórnin þá ef til vill ekki ráðstafað því. Í þessari grein er ákveðið, að landsstjórnin megi ráðstafa vinnufæru en atvinnulausu og bjargarvana fólki. En þá virtist meiri jöfnuður, ef einnig mætti skylda þá menn, er gætu bætt fólki við sig, til að taka við því. Þá fyrst mætti búast við gagni af lögunum. Jeg þarf ekki að fara frekari orðum um þetta; hygg að það sje mönnum nokkurn veginn ljóst. 4. og 6. gr. og síðari hluti 5. gr. standa í sambandi við 2. gr., og þarf jeg því ekki að fjölyrða um þær. Ef samþykkja ætti eitthvað í þessa átt, þyrfti vald landsstjórnar að vera miklu viðtækara. Sje jeg ekki heldur neitt því til fyrirstöðu, að landsstjórninni sje heimilað vald til þess að skipa ungu fólki og vinnufæru að leita sjer atvinnu. En þá þyrfti það ákvæði að vera orðið svo, að hægt væri að ráðstafa fólkinu áður en það yrði um seinan. En til þessa er frv. algerlega ónógt. Ef atvinnuvegir vorir geta ekki starfað í sumar, eins og tæki og áhöld leyfa, vegna fólksskorts, væri það þjóðarbúskapnum hið mesta mein og hin mesta nauðsyn að reyna að bæta úr því, eftir því sem unt er. Er jeg ekki í neinum vafa um, að t. d. hjer í Rvík og ef til vill víðar væri margt fólk, er ekki hefði neinn nytsamlegan starfa. Sæi jeg þá ekki eftir því, þó að fólk þetta yrði knúð til að vinna með lögum, þegar horfurnar um afkomu þjóðarinnar eru jafnerfiðar sem nú. En sem sagt er frv. alveg ónógt til þessa, og þyrfti því að herða að mun á ákvæðum þess. Nú eru þau þannig, að þá fyrst, er alt er komið í þrot og vetur stendur fyrir dyrum, má grípa til þessara úrræða. En þá væri það um seinan. En það sem olli því, að við bárum ekki fram breytingar, sem fóru í þessa átt, var það, að okkur flutnm. að þessum brtt. þóttu litlar horfur á, að slík ákvæði yrðu samþykt.

Bjarni Jónsson Mjer þótti vænt um margt af því, sem hv. síðasti ræðumaður (J. B.) sagði. Hann virtist þar ekki langt frá þeirri skoðun, sem jeg hefi haldið fram hvað eftir annað, að það væri ætíð varlegast að búast svo við, að það gæti komið fyrir, að landsmenn yrðu nauðulega staddir. Jeg hefi bent á, að ekki þyrfti annað en að skip þau, er landið hefir á að skipa, færust, yrðu numin hernámi eða glötuðust á einhvern hátt. Það eru þessi skip, sem eiga að færa að landinu vörur þær, er það fær með samningum við erlendar þjóðir. Færust nú þessi skip, áður en þau hefðu flutt til landsins vetrarforða, stæðu menn uppi bjargarlausir, og gæti þar orðið þau brögð að, að menn felli úr hungri. Skal jeg nú ekki fjölyrða frekar um þetta, sem jeg hefi oft áður rætt, en snúa mjer að frv. í sambandi við þessa skoðun, er jeg nú lýsti. Það er þá fyrst, að jeg tel slík frv. sem þessi eiga að gera ráð fyrir því, að menn noti sem best sumartímann, sem nú er byrjaður, til að rækta jörðina og afla af henni, líkt og farið var fram á með till. þeirri, er jeg flutti nú fyrir skemstu og hv.þm. gerðu mjer þann greiða að fella fyrir mjer. Þar til heyrir, að sjá bændum fyrir vinnukrafti. Fráfærur eru þeim mun sjaldgæfari, sem bændur eiga í meiru fólkshraki. Kvikfjeð er bústofn bænda, og það verður að vera sá stofn, er þjóðin lifir af, ef sjávarútvegur bregst og aðrar atvinnugreinir falla í auðn. Verður því að auka þessa atvinnugrein, kvikfjárræktina, og hlynna svo að henni, að hún geti haldið lífinu í þessari þjóð á komandi árum, ef illa fer. Jeg bið menn að gæta þess, að jeg er ekki að segja, að þetta verði. Jeg er engu að spá hjer um, en segi, að það liggi svo nærri, að þetta geti orðið, og enginn sá er búmaður, sem ekki býr sig undir að mæta áföllum. Og með hverju býr þjóðin sig undir það áfall, er nú nefndi jeg? Með því að auka búskap og hjálpa bændum til að fá verkafólk til að reka hann. En hvernig á að útvega fólk ? Með því, sem hjer er farið fram á í frv., að setja á stofn fólksráðningarskrifstofu í Reykjavík. En það verður seint um langan veg að spyrja sönn tíðindi. Það verður erfitt fyrir bændur vestan, norðan og austan að leita til Reykjavíkur upplýsinga um fólk eða ráðningar. En alstaðar á landinu eru kaupstaðir og þangað er styttra fyrir bændur að snúa sjer til ráðningamanna. Þess vegna væri rjettara að heimila stjórninni að setja upp fólksráðningaskrifstofur þar, sem tiltækilegt virðist úti um land, eða þó fremur, að fela bæjar- og sveitarfjelögum fólksráðninguna. En þó gæti það komið fyrir, eins og nú er í pottinn búið, að valdi þyrfti að beita, og þyrfti þá stjórnin að hafa lagaheimild til að skipa mönnum í vistir, en það er það fólk, sem bíður eftir kraftaverki, svo sem að síldarútvegur verði sem áður, enda þótt vitað sje, að slíkt geti ekki orðið. Það bíður svo og liggur uppi á sínu fólki allan sumartímann og er svo á nástrái þegar veturinn kemur. Því þyrfti stjórnin að hafa það í hendi sjer, að duga bæjar- og sveitarstjórnum í því, að koma þessu fólki í vistir, til að vinna fyrir framleiðsluna. Fyrir því vildi jeg ekki leggja það til, eins og 2 aðrir hv.þm., að 2. gr. frv. sje numin burtu, heldur að frv. væri ekki nema 2. gr. Það er þarflaust nema 2. og 6. gr., sem þessir hv.þm. (J. B. og Þorst. J.) líka vilja fella burtu. Jeg teldi því nægilegt, að samþ. 2. gr. með nauðsynlegum breytingum. Jeg skal nefna það um leið, úr því að jeg tala um 2. gr., að í henni er allundarleg nafnháttarmynd. Þar stendur: Þetta má því að eins ske, að stórfeld bjargarvandræði verði eða vofi yfir, o. s. frv. Mjer er það ókunnugt, að nokkur nafnháttur í íslensku máli endi á e. Held jeg, að þá væri betra að hafa ekki þetta orð um hönd nema hafa sömu reglu og um aðra nafnhætti og færa til samræmis. Yrði þá víst að færa það til samræmis við t. d. að sjea = sjá, og yrði það þá skjá. Annars eru til í íslensku önnur sagnorð, er setja mætti í stað orðskrípis þessa, sem komið er úr þýsku í dönsku og þaðan inn í íslenskuna. En í sambandi við setningu þá, er jeg las upp, verð jeg að leggja áherslu á, að þessar ráðstafanir eiga að vera til þess að forða vandræðum. Því að þegar stórfeld vandræði eru orðin, hver getur þá tekið við bjargarvana fólki? Það geta ekki bændur, heldur verða bæjar- og sveitarsjóðir að gera það. En hvernig á að forða því, að bjargarvandræði verði? Með því að rækta landið og færa það sjer sem best í nyt, eins og hæstv. forsætisráðherra benti oss á fyrir skemstu í ágætri ræðu. Þess vegna á að setja upp ráðningastofu nú þegar og ráða fólk nú, ekki að eins svo, að því verði lokið fyrir sláttinn, heldur nú þegar. Það er kominn tími til, og orðið heldur seint, að fara að erja jörðina og setja niður jarðepli. Þetta frv. hefði átt að vera tilbúið fyr, því að Íslendingar vita vel, hve nær þeir eiga að erja jörðina, svo að ávaxtar megi vænta. Þingið var kvatt saman svo snemma til þess, að yrði búið áður en bjargræðistíminn hófst. Um 3. gr. þarf ekki að ræða. Hún má vera slík sem hún er, breytt í samræmi við 2. gr. Ekki sje jeg heldur, hvað er á móti 4. gr., þótt sumir vilji fella hana niður. Hún kann að vera ónýt grein. Það þýðir ekkert að vera að tala um, hve margt fólk sje orðið bjargavana. Eftir því á ekki að bíða. Um 5. gr. þarf fátt að segja. Það getur vel verið rjett, ef stjórnin skyldar menn til að fara í vistir, að hún borgi ferðirnar, en þeir, sem við taka fólkinu, gætu líka borgað. En það er annað, sem vantar í þessi lög, og það nefndi hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). En það er að skylda menn til að taka við þessum hjúum. Ef Íslendingar ætla að vera forsjálir og framsýnir og vera við því búnir, sem að gæti borið, þá verða allir bændur að búa ekki að eins fyrir sjálfa sig, heldur og alt landið og þjóðina. Þeir verða að stækka bú sín, heyja meira og fjölga skepnunum, ef fært er, til þess að auka stofninn svo, að landið geti bjargast við sitt í framtíðinni. Þetta verður að reikna út og skifta vinnukraftinum eftir því. Þetta er afarmikið vandaverk, og væri þar ekki nógur fólkskrafturinn einn, heldur og að hafa búskapareinvalda,eins og í Þýskalandi. Þar hafa þeir haft eina allsherjar matselju - karlkyns þó, - er skamtað hefir öllu landsfólkinu. Þannig hafa þeir mætt örðugleikunum, en ekki með atkvæðagreiðslum og ræðum á þingfundum, þar sem sitt sýnist hverjum. Heimild landsstjórnarinnar skyldi heimila að skipa mönnum í vist og skipa mönnum að taka hjú. En hvað viðvíkur 6. gr., sem hv.flm.brtt. á þgskj. 261 vilja að falli burtu, þá tel jeg það ekki rjett. En hún á ekki sjerstaklega að eiga við þá, sem ráðnir eru samkvæmt 2. gr., því að þeir þurfa ekki að vera heilsulausari en hinir. En það ætti að skylda alla, sem í vist fara, að hafa læknisvottorð. Það er ekki gott í strjálbygðu landi að fá mann með illkynjaðan sjúkdóm inn á heimili, þar sem engin þekking er fyrir hendi nje önnur tök til að verjast. Það gæti orðið til þess, að alt fólk á bænum legðist í sama sjúkdómi. Hjer ætti því að vera í lögum, að hver sá maður, sem ræðst í vist, hafi læknisvottorð. Það er og merkilegt, að hjer eru engin lög um það, að menn skuli hafa meðmæli frá þeim, sem þeir voru fyr hjá. Verða menn því að renna blint í sjóinn, er þeir ráða sjer hjú, um heilsufar og annað. Mætti því gjarnan í þessi lög setja almenn ákvæði um það, að fólk, sem ræður sig í vist, sjerstaklega þar, sem örðugt er að ná í lækni, skuli hafa vottorð eða meðmæli frá þeim, er þeir hafa áður unnið hjá. Jeg hefði talið betra, að hv. bjargráðanefnd hefði hugsað um þetta og breytt frv. í þá átt, er jeg nefndi. En hún gerir það þá líklega við 3. umr. Ef ekki, þá myndi jeg leita að þeim mönnum, er hefðu líka skoðun minni hjer um, hvort þeir vildu ekki koma með brtt. til 3. umr., því að nú er frv., að þessu leyti, verra en ekki, ef það verður samþykt.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Það, sem jeg heyrði af ræðu hv.þm. Dala. (B. J.), fanst mjer heldur styðja frv. á þgskj. 207 en hitt. Hann hafði að vísu ýmislegt við það að athuga, og flestar aðfinningar hans við það voru að mínu áliti meira og minna á rökum bygðar. En mjer skildust athugasemdir hans fara í öfuga átt við brtt. á þgskj. 261. Mjer skildist hann, sem sagt, vilja ganga lengra en frv., og herða á ákvæðum þess, fremur en draga úr.  (B. J.: Það er rjett!)  . Meðal annars gat hann þess, að rjett væri að hafa ráðningastofur víðar en í Reykjavík. Þessu er jeg í sjálfu sjer ekki mótfallinn. En hjer verður fyrst að líta á kostnaðarhliðina. Þetta myndi vitanlega hafa nokkuð mikinn kostnað í för með sjer. En það má líka taka til greina, að þar hlýtur að vera mest þörf þessara ráðningastofa, sem fólkið er margt, en síður þörf þar sem það er fátt. Þar er hægra að ná til fólks, og þar þekkja bændur í nærliggjandi sveitum svo að segja hvern mann. En svo er ekki um fólksmarga kaupstaði, eins og Rvík og Hafnarfjörð. Þar þekkja kaupstaðarbúar ekki einu sinni hver annan, hvað þá að bændur úr sveitum, nær eða fjær, geti valið úr eftir kunnugleika. Eftir því, sem fólkinu fjölgar, verður kunnugleikinn minni. Af því leiðir, að á slíkum stöðum er meiri þörf ráðningastofu. Með þetta fyrir augum er það lagt til að setja upp ráðningastofu hjer í Reykjavík. Nú er komið svo, að jafnvel menn úr næstu sveitum eiga mjög erfitt með að fá fólk í Reykjavík. En það er ekki af því, að fólkið sje ekki til, heldur af hinu, að bændur þekkja það ekki og vita ekki af því. Hv. sami þm. (B. J.) áleit, að ef þessar brtt., á þgskj. 261, yrðu samþyktar, þá yrði frv. verra en einkis nýtt. Jeg er honum í raun og vera samdóma um þetta. Jeg tel það ekki aðalatriði frv. að heimila stjórninni að setja hjer fólksráðningaskrifstofu. Hitt tel jeg miklu. meira vert, að landsstjórnin hafi ráð á að ráðstafa fólki, ef þörf gerist; en vitanlega áður en það er of seint og fólkið orðið þurfalingar. Hv. sami þm. (B. J.) áleit líka, að þó að 2. gr. væri feld, þá væri ekki ástæða til að fella 4. gr., og er það rjett. Hann gat þess líka um 6. gr., að ekki væri meiri ástæða til að heimta læknisvottorð af fólki, sem ræðst eftir 2. gr., en öðru fólki, sem ræður sig í kaupavinnu eða vist. Jeg er honum einnig samdóma um þetta. En jeg býst við, að það hafi vakað fyrir þeim, er sömdu frv., eða mestan þátt eiga í því, að það er orðið til, að um það fólk gæti verið að ræða, sem brostið hefði nauðsynlega aðhlynningu og hreinlæti, og gæti því hafa tekið ýmsa næma sjúkdóma, svo sem kláða eða önnur óþrif, og væri því nauðsynlegt, að menn hefðu vottorð um, að svo væri ekki. En þetta getur líka átt við efnabetra fólkið, sem við betri kjör á að búa. Og sumir næmir sjúkdómar munu vera einna tíðastir meðal þess fólks, sem við best kjör á að búa. Jeg heyrði ekki nema lítið af ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). En að því leyti, sem jeg heyrði ræðu hans, gat jeg ekki almennilega skilið hugsanasambandið milli brtt. hans og þess, er hann sagði. Hann gat þess, að það væri of seint að ráðstafa fólki er það væri orðið bjargarvana. Jafnvel þótt orðalag frv. megi skilja á þann hátt, þá er það dálítið langsótt, og vitanlega er til þess ætlast í frv. að ráðstafa fólkinu áður en það er orðið bjargarvana. Jeg geri ráð fyrir, að því eigi að ráðstafa þá er útlit er fyrir, að það geti ekki fætt sig og klætt á eigin ramleik. Jeg kann verst við þau tvö orð í frv. „ske“ og „bjargarvana“. Nú fanst mjer það hugsun hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að ef þetta orð, „bjargarvana“, væri strikað út úr frv., þá yrði það aðgengilegra. Hefði hann þá átt að koma með brtt. um að fella það orð burtu. Jeg er honum samdóma um, að þetta orðalag er óviðfeldið, og vil, að landsstjórnin láti skríða til skarar fyr en fólk er orðið bjargarvana og án tillits til þess, hvort sjeð er fyrir því eða ekki. Jeg vil láta ráðstafa öllum, sem ekkert gera, af því að þeir annaðhvort vilja ekki eða nenna því ekki.  (E. A.: Hver ætli vilji taka það fólk?)  . Þeir verða margir, sem vilja það, því að þótt margir unglingar t. d. sjeu ódælir og latir hjer í Reykjavík, þá verður alt annað uppi á teningnum, er þessir sömu unglingar koma upp í sveit, til fólks, er með þá kann að fara. Út af athugasemdum hv.þm. Dala. (B. J.) og annara, gagnvart þessu frv., get jeg lofað því fyrir nefndarinnar hönd, að það skal verða athugað til 3. umr. Um leið vil jeg fara þess á leit við hv.flm.till. á þgskj. 261, að þeir taki þær aftur að þessu sinni og láti þær bíða til 3. umr. Það er ekki óhugsandi, að samkomulag geti náðst milli meiri og minni hl. nefndarinnar áður en lýkur.

Þorsteinn Jónsson Það, sem jeg hafði sjerstaklega að athuga við þetta frv., var það, að mjer fanst það ekki ganga nógu langt hvað það snerti að ráðstafa atvinnulausu fólki. En ef ekki væri hægt að fá þingið til að ganga lengra, þá álít jeg og meðflutningsmaður minn, hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að þær greinar, sem við viljum láta fella burtu, hafi ekkert að þýða. Við hjeldum, að það væri ekki til neins að ganga lengra; það myndi ekki fást samþykki þingsins til þess að ráðstafa fólki, sem atvinnulaust væri, ef það hefði nóg fyrir sig að leggja. En ef hv. deild vill ganga svo langt, að ráðstafa atvinnulausu fólki, þótt það sje ekki bjargarvana, er ekki nennir að vinna, eða hefir ekki dáð í sjer til þess að útvega sjer atvinnu, þá er jeg þeirrar skoðunar, að það sje rjett, að þingið gangi þá leið, því að eins og tekið hefir verið fram áður, varðar þjóðfjelagið ekkert meira en að hver einstakur maður verði látinn vinna eitthvert það starf, sem að gagni má koma. En eins og ákvæði þessa frv. eru, um að ráðstafa því fólki, sem er bjargarvana, þá álít jeg, að of seint verði gripið í taumana, þótt þetta frv. verði samþ. Því að ef ætti að fara að framkvæma nokkuð eftir því, mundi það ekki verða fyr en í vetur, að fólkið yrði orðið svo bjargarvana, að það þyrfti að fara að ráðstafa því. Af þessum ástæðum og þeim athugasemdum, sem fram eru komnar við frv., er jeg og hv. meðflutningsmaður minn (J. B.) til með að taka þessar brtt. aftur og vita hvort samkomulag fæst í nefndinni um aðalatriðin, því að tilgangur okkar var að fella burtu þessar greinar af því að við álítum þær þýðingarlausar, eins og frv. var úr garði gert. - En hvað till. á þgskj. 227 snertir, þá sje jeg enga ástæðu til annars en að nefndin geti fallist á hana.

Jörundur Brynjólfsson Það er að eins örstutt athugasemd út af ummælum hv.frsm. bjargráðanefndar (S. S.). Reyndar hefir hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) tekið það fram, er máli skifti. Þetta (um ákvæði 2. gr.) bar á góma í nefndinni, og virtist okkur þessi ákvæði vera gagnslítil, eins og þau eru í frv., ef þau væru til þess ætluð, að koma að nokkru liði. En aftur á móti virðist mjer, að skoðanir okkar flm.brtt. á þgskj. 261 og hv.þm. Dala. (B. J.) falli saman um, að nauðsynlegt sje, að landsstjórnin mætti ráðstafa atvinnulausu fólki í tíma. En samkvæmt 2. gr. frv., á þgskj. 207, hefir landsstjórnin ekki heimild til að beita þvingun við fólkið fyr en fullsýnt er, að yfir vofi hættulegur bjargarskortur, en það er ekki auðvelt að sjá slíkt fyrir, og þess vegna sýnist mjer, að í þeim efnum ætti stjórninni að vera fengið svo mikið vald, að hún þyrfti ekki að bíða eftir þeim skýlausu horfum. Þetta var það, sem kom okkur til að nema í burtu þessar greinar, vegna þess, að við vorum sannfærðir um, að þær eru, eins og þær eru orðaðar, því nær eða alveg gagnslausar. Hv. frsm. (S. S.) drap á, að hann hefði ekki fylgst með því, sem jeg sagði. Það var von til þess, því að hann var ekki viðstaddur þegar jeg byrjaði ræðu mína, - en jeg ljet það álit mitt í ljós, að til þess, að frv. þetta kæmi að nokkrum notum, yrði að ganga miklu lengra, og það er mín skoðun, að alveg rjettmætt sje, að landsstjórnin hafi fult vald til að skipa fólki að vinna að þeim verkum, sem mest nauðsyn og gagn megi að verða. Með þeirri von, að hv. meiri hl. nefndarinnar komist á sömu skoðun, get jeg vel fallist á þau ummæli hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) að taka aftur brtt. við þessa umr. málsins.

Gísli Sveinsson Jeg vildi leyfa mjer að gera nokkrar athugasemdir við þetta mál, og ekki síst, ef það á að fara aftur til nefndarinnar. Mjer fór eins og hv.frsm. meiri hl. nefndarinnar (S. S.), að jeg skildi í fyrstu ekki hvað hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) fór. Eftir því, sem lá í brtt., virtist það svo, sem hann og hv. meðflutnm. hans (Þorst. J.) vildi ekki hafa þessi ákvæði í frv. Síðar kom það í ljós, í ræðu hv.þm. (J. B.), að honum þótti frv. ekki nógu víðtækt.  (J. B.: Hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) talaði um það)  . Já, en þá þegar skildist hver meiningin var, þegar hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hafði talað til fulls, og verð jeg að segja, að þá var rjetta leiðin vitanlega alt önnur en að fara að nema ákvæðin í burtu, sem sje heldur að breyta frv. En það getur vel verið, að það sje ekki kleift, svo að vel sje, og mjer finst þá ekki nema eðlilegt, þó að nokkrum hv.þm. sýnist það ekki álitlegt, að láta stjórnina, hversu góð sem hún væri, hafa slíka víðtæka heimild. Málið hefir líka fleiri hliðar. Það er ekki að eins, að landstjórnin eigi að hlaupa undir bagga með atvinnulausu fólki og bjargarvana, heldur á hún líka að koma því einhvern veginn fyrir, og þá verður hún að hafa heimild til að setja fólkið niður þar, sem henni gott þykir, ef ekki verður öðruvísi. Jeg er nú á því, að ekki sje ráðlegt að setja slíka heimild í lög, þó að svo ári sem nú, og margt sje ískyggilegt fram undan, því að þótt lýðurinn í Reykjavík eða annarsstaðar sje orðinn atvinnulaus, og búið að ráðstafa því fólki, sem viljugt vill fara, þá er ekki ráðlegt að láta landsstjórnina drífa fólk inn á sveitaheimili, sem ekkert brúk hafa fyrir það og kann ske vill ekkert með það hafa; það verður ekki affarasælt. Það verður að fara einhverjar skaplegri leiðir. Mjer finst annars, að frv. fari nógu langt með heimild sinni í 2. gr., og að ekki sje ástæða til að skilja hana þannig, að það sje ekki heimilt fyrir stjórnina að taka í taumana fyr en allir eru bjargarvana. Mjer skilst, að í frv. sje heimild vinnulausu fólki, en það þarf að vera fyrir stjórnina til þess að ráðstafa atvinnufært, og það finst mjer líka verða að vera nokkurn veginn sjálfsagt skilyrði; því að ef fólkið er ekki vinnufært, er engin spurning um að ráðstafa því til vinnu, og ekki hægt að kúga menn í hjeruðum til að taka fólk, sem ekki er vinnufært. Í öðru lagi er svo bjargarvana fólk. Því getur stjórnin að sjálfsögðu ráðstafað, ef það er að eins bjargarvana, en vinnufært, því ef það er ekki vinnufært, gilda alt aðrar reglur. Því skilst mjer, að með þessu frv. sje það í raun rjettri einungis meiningin að ráðstafa atvinnulausu fólki og láta það vinna þar, sem þörf er á vinnunni. Það gefur að skilja, að þetta verður að gerast eftir því, sem til hagar hjer á landi, og eftir því, sem frjálsræði þeirra stjórnarvalda, sem hjer eiga hlut að máli, krefur. Það má ekki reka fólkið með nauðung annars vegar upp í sveitirnar, svo og svo mikið af atvinnulausum lýð, því að það verður einmitt hlutverk viðkomandi sveitarstjórnar að ráðstafa fólkinu innan sveitarinnar, ef ekki gengur saman með vinnuveitendum þar í sveitinni og verkafólkinu. Menn verða að athuga það, að vel getur komið fyrir, að mjög margir verði atvinnulausir og heilsulausir, og svo í öðru lagi, að þeir, sem vilja vinna og eru atvinnulausir, geti ekki útvegað sjer hana vegna þess, að ekki eru fólksráðningastofur. En annað mál er það, að ráðstafa því fólki, sem ekki er hægt að sjá farborða; en þar dugir engin kúgun; eða að setja upp á bændur svo og svo margt fólk, sem enginn veit nema þurfi að framfæra blátt áfram á annara kostnað. Því verð jeg að ráða frá að fara lengra en gert er með þessum ákvæðum, sem hjer eru sett, og álít jeg þau nógu skýr til þess, að ráðstafá megi atvinnulausu fólki eftir þeim, og líka fólki, sem er bjargarvana, en það verður ætíð að vera ótvírætt skilyrði, að það sje vinnufært. Það gefur líka að skilja, að það nær ekki nokkurri átt að treysta landsstjórninni einni til þess, því að þótt hún væri öll af vilja gerð, gæti hún ekki gert það ein, svo að nokkur mynd yrði á því. Jeg skal svo að lokum minnast á eitt atriði, en það er að eins orðabreyting. Það er hjer í 1. gr. frv. talað um fjelag, sem heiti Fiskiveiðafjelag Íslands; það er mjer vitanlega ekki til. Það heitir Fiskifjelag Íslands, sem líklega er átt hjer við. En þessu getur hv. nefnd breytt fyrir 3. umr.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Síðasta athugasemd hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) mun vera á alveg rjettum rökum bygð. Fjelagið heitir Fiskifjelag Íslands; það er best að kannast við það. Að öðru leyti þakka jeg hv.þm. (G. Sv.) fyrir athugasemdir hans, sem voru mjög skýrar og málinu til stuðnings. Viðvíkjandi þeirri athugasemd, sem jafnvel hefir komið fram meðal hv.þm., að samhliða því, að heimila stjórninni að ráðstafa atvinnulausu fólki, þá þurfi um leið að skylda sveitirnar og aðra hluta landsins til þess að taka á móti fólkinu. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók það rjettilega fram, að þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt. Nefndin hefir heldur ekki hugsað sjer að heimila stjórninni slíkt vald, enda engin ástæða til þess að gera það. Það er nú mín skoðun, að nóg atvinna sje til fyrir atvinnulaust fólk í landinu, ef vel er leitað. Það er talið, að bændur hjer á landi sjeu um 6.600, þeir er búa á einu jarðarhundraði eða meiru. Vitanlega eru allmargir bændur í þessari tölu, sem búa á jörðum í sjóþorpum og við sjávarsíðuna, og koma nokkrir þeirra hjer til frádráttar. En margir þeirra bænda, er búa við sjávarsíðuna, að minsta kosti hjer við Faxaflóa, þurfa aukinn vinnukraft suma hluta ársins. Jeg býst þess vegna við, að af þessum 6.600 sje að minsta kosti 5.000, sem þurfi á meiri eða minni vinnukrafti að halda að vorinu og sumrinu, fram yfir fasta heimilismenn. Sumum nægir ein manneskja, en þeir eru þó fáir. Fjöldinn allur tekur 2-3 kaupahjú um sláttinn, og margir 4-6. Jeg held því, að ekki sje of mikið sagt, að þessir 5.000 bændur þurfi um 10.000 manns yfir sumarið, eða hver þeirra 2 hjú til jafnaðar. Nú er það vitanlegt, að í bæjum og kauptúnum þurfa hvergi nærri allir vinnufærir menn að leita sjer atvinnu annarsstaðar, heldur hafa þeir hana þar á staðnum, sem þeir eiga heima. Og svo er það hjer í Reykjavík og víðar. Jeg hygg því, að flestu, ef ekki öllu, atvinnulausu fólki í bæjum og kauptúnum megi útvega atvinnu yfir vorið og sumarið, ef því er haganlega jafnað niður og sent þangað, sem atvinnu er að fá eða eitthvað er að gera, án þess að um nokkra þvingun þurfi að ræða. En hitt er satt, sem hjer hefir verið minst á, að þetta mál er alt of seint á ferðinni. Stjórnin hefði átt að byrja þingið með því að leggja slíkt frv. fyrir það, svo að þessi ráðningastarfsemi hefði getað hafist strax í vor, og mundi hún þá hafa getað komið að miklum notum.

Jörundur Brynjólfsson Það eru að eins örfá orð. Mjer virðist svo, sem hv.þm. misskilji þann tilgang, sem þetta frv. óneitanlega hefir. Tilgangurinn er sá beinlínis, að reyna að stuðla að því, að atvinna og framleiðsla verði sem mest, en það er ótvírætt, að frv. nær ekki tilgangi sínum, eins og það er orðað. Tilgangurinn er sá, að láta sem flesta vinna að framleiðslu á komandi sumri, og þó að það sje nokkuð seint fram komið, getur ekki hjá því farið, að það verði að nokkru gagni, ef það er fljótt samþ. og afgreitt. Því næst verður að athuga, hvort ekki eru margir þeir menn, sem fáanlegir myndu til að fara í sveit, eða þá vinna að einhverjum þeim störfum, sem nauðsynleg væru, og þegar þær upplýsingar væru fengnar, þá að leitast fyrir um það, hvort ekki vantar menn til heyvinnu eða sjávarútvegs, og þá að skipa því fólki, sem ekki hefir vinnu, eða stundar gagnslausa vinnu, í vistir í sveitunum. En ef til ógnar vandræða horfir, getur hæglega til þess komið, að nauðsynlegt verði að fá stjórninni heimild til að skipa fólki niður.

Flm. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi engu við að bæta það, sem jeg sagði við fyrri umr. þessa máls. Jeg vona, að hv. deild taki málinu eins hlýlega og leit út fyrir að hún gerði þá.

Flm. (Einar Arnórsson) Jeg tók það fram áðan, að jeg væri samþykkur hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) um, að vísa bæri slíkum málum sem þessum til fjárveitinganefndar, og sje jeg því ekki að þessu sinni ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Vil jeg því biðja hv. deild um að vísa málinu til fjárveitinganefndar, og fel jeg svo henni að fara með það.

Flm. (Björn R. Stefánsson) Jeg held, að efni þessa frv. sje svo ljóst, að jeg þurfi ekki að halda langa ræðu um það, en af því að svo er áliðið þingtímann, að það verður að eiga undir náð þessarar hv. deildar, hvort frumvarpið kemst að, ætla jeg að láta fylgja því nokkur orð. Það, sem aðallega kom mjer til að bera fram þetta frv., var það, að bæta launakjör læknanna, því jeg þykist nú sjá fram á, að ekki verði á móti því staðið, að það verði gert nú þegar á þessu þingi í einhverri mynd. Það hafa komið fram uppástungur um það í ýmsum myndum, en jeg gat ekki, eins og jeg hefi áður tekið fram við þær umr, verið neinni þeirra fylgjandi. Jeg viðurkenni, að kröfur læknanna sjeu á rökum bygðar, því að jeg játa, að það er sú stjett embættismanna, sem erfiðustum störfum hefir að gegna og ófrjálsust er, og sje því illa hægt að daufheyrast við óskum þeirra. Læknarnir hafa þegar skýrt frá, að þeir geti illa lifuð af launum sínum og vilji ekki við þau una. Svo er það að vísu með fleiri, að þeir eiga erfitt uppdráttar. En um læknana verður tæplega sagt, að þeir eigi sitt eigið líf, heldur eru þeir skyldugir, hve nær sem er, að leggja það í hættu, almenningi til bjargar; þess vegna er almenningi kann ske skyldari við þá, en aðra embættismenn, að láta þá ekki hafa við mjög þröng kjör að búa. Jafnskjótt sem dýrtíðin hófst kom það í ljós, að mörgum mundi verða erfitt um lífsframfærsluna, og að ekki yrði hjá því komist að veita æði mörgum einhverja dýrtíðaruppbót eða dýrtíðarhjálp. En af því að það var sjáanlegt, að landssjóði hlyti að verða langt um megn að veita þessa hjálp, svo almenna og svo ríflega, að kjör manna yrðu engu erfiðari en áður, þá var líka sjálfsagt að veita hana helst þeim, sem dýrtíðin kæmi harðast niður á og þyrftu hennar því helst með. þingið byrjaði á embættismönnunum. Jeg er ekki þar með að segja, að byrjað hafi verið þar, sem þörfin var mest, en hins vegar má kann ske segja, að byrjað hafi verið á þeim, sem staðið hafa næst því að eiga kröfurjett á landssjóðinn. Næst var svo farið að hugsa um almenning, eða kaupstaðabúa rjettara sagt. En þá má heita, að strandað hafi verið. Ekki þó fyrir það, að þm. sæju ekki og viðurkendu, að eitthvað þurfti fyrir þá að gera, heldur af hinu, að landssjóði er það ofurefli að veita þeim dýrtíðarhjálp, svo nokkru verulegu nemi. Hann hefir ekki úr svo miklu að moða. Nú hafa læknar gert háværar kröfur á þessu þingi, og þingið treystir sjer auðsjáanlega ekki til að vísa þeim á bug. Jeg hefi ekki getað aðhylst þær leiðir, sem enn hefir verið stungið upp á. Með frv. þessu er ný leið farin. Með henni er kröfum lækna fullnægt og jafnframt tekinn annar flokkur manna og veitt dýrtíðarhjálp, og það sá flokkur, sjúklingarnir, sem jeg álít að flestum öðrum fremur þurfi hennar með. Jeg hefi altaf haldið því fram, og held því fram enn, að hvað sem öllum rjettmætum eða ímynduðum kröfum líður, þá getum við ekki hjálpað eða borgað dýrtíðarstyrk til annara en þeirra, sem í raun og veru þurfa hans með. Það, sem við getum látið af hendi rakna, verðum við því að láta koma þar niður, sem þörfin er mest, en það hygg jeg að sje hjá sjúklingunum. Reyndar veit jeg það, að það eru ekki allir sjúklingar fátækir, en þegar við lítum á sjúklinga og heilbrigða, upp og niður, eins og þeir koma fyrir, verðum við þó að viðurkenna, að hagur sjúklinganna sje stórum verri, og þung byrði eru sjúkdómar altaf, jafnvel fyrir þá ríku. Hliðstætt mun vera að benda á það, að dýrtíðaruppbót embættismanna er alls ekki reiknuð eða goldin eftir efnahag þeirra, heldur eftir launaupphæð. Þeir eru ekki allir fátækir, embættismennimir, sem goldin er dýrtíðaruppbót. Jeg játa það að vísu, að með frv. þessu er ekki stórum grynnra þreifað í landsjóðinn en með frv. því um hækkun á læknalaunum, sem liggur fyrir þessari hv. deild. Munurinn er ekki nema um 8.000 kr. Hitt frv. mundi kosta landssjóð um 43 þús., en þetta nálega 35 þús. En með þessu frv. eru slegnar tvær flugur í einu höggi, læknunum fullnægt, og jafnframt allríflega hjálpað þeim, sem yfirleitt eru mest hjálparþurfar. En það kostar líka nýjan skatt á landsmenn, en jeg held, að hann verði ekki talinn eftir. Um það vísa jeg til ummæla minna í greinargerðinni. Eitthvað verð jeg sjerstaklega að benda á, og það er, að með þessu frv. er ætlast til, að nýr nefskattur sje lagður á þjóðina. Nefskattar hafa áður verið lagðir á í ýmsum myndum, eins og t. d. vörutollur og sykurtollur. Þannig lagaða neysluskatta tel jeg rangláta og er illa við þá, enda eru þeir óvinsælir. Þó get jeg bent á einn nefskatt, sem er ekki mjög óvinsæll, en það er prests- og kirkjugjald. Þessum skatti finst mjer mega líkja við þann nefskatt, og vona, að honum verði ekki ver tekið, því jeg held, að menn hugsi, nú orðið, engu minna um tímanlega velferð en um sálartetrið. Jeg hefi getið þess í niðurlagi greinargerðarinnar, að mjer sje það ljóst, að ýms missmíði sjeu á frv. Jafnvel í einum stað er ósamræmi milli frv.og greinargerðarinnar. Í greinargerðinni stendur, að tíundi hluti af föstum tekjum sjóðanna leggist í söfnunarsjóðinn. Þetta er ritvilla. Þar átti að standa ¼ af landssjóðstillagi, í staðinn fyrir tíundi hluti af föstum tekjum. Þetta stafar af því, að í uppkastinu að frv., sem jeg fyrst skrifaði, ráðgerði jeg lægra tillag úr landssjóði og áætlaði dálítið aðra fólkstölu, en eftir þeirri áætlun stóð það heima, að ¼ af landssjóðstillaginu var nákvæmlega sama og tíundi hluti af öllum föstum árstekjum.  (E. A.: En neðanmálsgreinin, er hún athugasemd?)  . Hún er skýring. Má vera, að hún sje ekki fullnægjandi, en ef ekki þykir fara vel á því, að „sveitarfjelag“ tákni bæði hreppsfjelag og bæjarfjelag, þá vona jeg, að nefnd sú, sem hv. deild væntanlega vísar frv. til, lagi það og aðrar misfellur. Ef til vill má segja, að ósamræmi sje einnig milli 9. og 10. gr. í 9. gr. stendur, að lyfin endurborgist ekki, en í 10. gr. er þó gert ráð fyrir þeim möguleika. Um einstakar greinar skal jeg svo ekki fara fleiri orðum. Leyfi jeg mjer svo að mælast til þess, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar að lokinni þessari umræðu.

Flm. (Gísli Sveinsson) Þessi tillaga er, eins og menn geta ráðið í, komin fram vegna þess, hvernig málinu um hækkun á taxta lækna er komið. Við, sem berum þessa tillögu fram, og auk þess ýmsir aðrir hv. þingmenn, erum þeirrar skoðunar, að þegar öll kurl koma til grafar, þá sje nú hætta orðin á, að síðari villan sje að verða verri hinni fyrri, eða með öðrum orðum, að verra sje að hækka hin föstu laun lækna heldur en að deildin hefði fallist á taxtahækkunina. Jeg var þeirrar skoðunar, að sjálfsagt væri að gefa læknum heimild til þess, eins og sakir standa, að hækka taxtann, og ýmsir vildu fara meðalveg í þeirri hækkun og komu með brtt. í þá átt, að taxtahækkunin yrði ekki jafnmikil og frv. fór fram á, en sú brtt. kom ekki til atkvæða, heldur var svo að segja í þagnarþei ákveðið að drepa frv. En slíkri óbilgirni gátu menn ekki unað, og síst af öllu læknar, og því er nú frv. um hækkun á launum lækna komið fram. En um þetta hefir áður verið rætt, svo að jeg skal ekki þreyta hlustir hv.þm. með því að rifja það upp aftur. Jeg lýsti því þegar yfir við 1. umr. um hækkun á föstum launum lækna, að mjer væri ekki um, að málinu hefði verið hleypt inn á þá braut, og mjer er illa við það enn þá, og það meðal annars af þessum ástæðum. Í fyrsta lagi virðist það alt til þessa hafa verið þegjandi samkomulag hjer í þinginu að ákveða ekki á þessum tíma föst laun neinna embættismanna til frambúðar, heldur bæta þeim upp að einhverju leyti verðfall peninganna í öðru formi, eða með dýrtíðaruppbótinni svo nefndu. Og í öðru lagi finst mjer það hljóti að verða bein afleiðing þess, ef föst laun lækna verða hækkuð, að aðrir embættismenn, sem ekki eru betur settir, komi á eftir og krefjist launahækkunar, og þeir eiga eins heimtingu á því, að verða teknir til greina. En þó að jeg geti ekki aðhylst þetta frv., sem hjer hefir legið fyrir, þá tel jeg það með öllu rjett, að læknar eigi kröfu á meiri launauppbót heldur en þeir hafa nú, og hygg jeg, að allir hv.þm. sjeu mjer sammála um það. Þess vegna er þá líka þessi tillaga komin fram, og fer hún í þá átt, að veita læknum ekki að eins dýrtíðaruppbót af föstum launum, heldur líka af aukatekjum, og til þess að eitthvað muni um þessa uppbót, ekki af aukatekjunum og föstu laununum samanlögðum, heldur hvoru í sínu lagi. Það er kunnugt, að dýrtíðaruppbótin getur orðið á 800 kr., en verður það ekki hjá læknum nú; en ef við bætist uppbót á aukatekjunum, þá getur upphæðin alls orðið allveruleg. Auk þessa er manni kunnugt um það, að margir læknar fara nú þegar hærra í því, sem þeir taka fyrir verk sín, en heimilað er í reglugerðinni um taxta lækna. Þá er það enn eitt atriði, sem gerir þessa tillögu aðgengilegri heldur en hækkunina á föstu laununum, og það er, að hjer bera læknar laun sín úr býtum fyrir unnin verk sín. Hjer er ekki þeim ljelega og ónýta gert jafnhátt undir höfði og þeim góða og nýta, heldur fær sá læknirinn, sem mest er sóttur og mest hefir að gera, mestu uppbótina, því að hann hefir með því meiri aukatekjur eða borgun fyrir störf. Þessi tillaga er því miklu rjettlátari heldur en frv. þessi stefna er þá líka í fullu samræmi við taxtahækkunina, þar sem þeir einir njóta uppbótarinnar að nokkru ráði, sem erfiða mest og bestir eru eða mest sóttir hjeraðslæknanna. Jeg hygg því, að öllu vel athuguðu, að þetta verði happasælasta leiðin út úr málinu, eins og það er nú komið, en ef einhver skyldi geta bent á aðra leið betri og sanngjarnari, þá sje jeg enga ástæðu til að spyrna við henni, heldur mundi það miklu fremur gleðja mig. Jeg býst við, að þessari tillögu verði vísað til fjárveitinganefndar, og jeg geri það beint að tillögu minni, að svo verði gert, og sömuleiðis býst jeg við, að frv. verði líka vísað þangað. Jeg tel því víst, að þessari umræðu verði frestað þangað til fjárveitinganefnd hefir farið um málið sínum höndum, því eins og kunnugt er, hefir sú nefnd fengið sjerstaka „skikkun“ til þess af deildinni að fjalla um slík mál sem þessi. Jeg finn svo ekki ástæðu til fleiri orða út af þessu máli.

Einar Arnórsson Jeg hefi ásamt hv.þm. Stranda. (M. P.) leyft mjer að bera fram brtt. við þingsályktunartill. þessa, og fer hún í þá átt, að uppbótin af aukatekjunum nemi 100%. Þessi tillaga er því í samræmi við þá till.hv. fjárveitinganefndar, er ætlaðist til, að hækkunin á gjaldskránni næmi 100%. Að eins er sá munurinn, að gjaldið er greitt af öðrum en nefndin ætlaðist til, en jeg býst við, að þar sem hv. fjárveitinganefnd taldi þá hækkun rjettláta, þá telji hún einnig þessa tillögu okkar sanngjarna. Jeg er samþykkur hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) um, að málinu verði vísað til frekari athugunar til fjárveitinganefndar, úr því deildinni fanst hún best fallin til þess að athuga þessi launamál.

Frsm. minni hl. (Einar Arnórsson) Jeg stend einungis upp til þess að koma með till. um, að eins verði farið með þetta mál og hin tvö málin, sem fyr voru til umr., að því verði vísað til fjárveitinganefndar, til nánari athugunar, og að umr. verði frestað.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Ottesen) Eins og þessu máli nú er komið, mun tilgangslítið að ræða það að nokkrum mun. Meiri hl. allsherjarnefndar hefir eindregið lagt á móti frv. og ráðið hv. deild til að fella það. í því efni þykir mjer nægja að vitna til álits meiri hl. á þgskj. 73. Síðan mál þetta kom úr nefndinni, hefir það átt mjög örðugt uppdráttar hjer í deildinni. Það er víst búið að koma 10 sinnum á dagskrá, en aldrei þótt tiltækilegt að bera það undir atkv., og því altaf tekið út af henni. En nú hefir stjórnin komið ár sinni svo vel fyrir borð, mjer liggur við að segja með allskonar bakdyramakki, að búið er að vekja upp nefnd, er á að taka þannig vaxin mál til nánari yfirvegunar, og þangað ætlast hún svo til að þessu máli verði vísað, þrátt fyrir það, þó allsherjarnefnd hafi athugað það og kveðið upp sinn dóm yfir því. Það er vitanlegt, að einmitt þetta frv. stjórnarinnar kom hreyfingu á öll hin launamálin, og má því telja stjórnina frumkvöðul þeirra allra, og hefir stjórnin því ekki að þessu leyti kallað þingið saman ófyrirsynju. Jeg skil ekki, að það þurfi að fara að athuga þetta mál aftur í nefnd, þar sem það hefir verið gert, en þetta er auðvitað síðasta hálmstráið, sem gripið er í, til þess að forða þessu frv. frá bana. En það er nú komið sem komið er, nefndin er skipuð, er athuga á öll þessi launamál, og líklega þýðir ekki að spyrna á móti broddunum.

Sigurður Stefánsson Mjer kom það dálítið á óvart, að hv. 2. þm. Árn. (E. A.) skyldi gera það að sinni till., að þessu máli yrði vísað til fjárveitinganefndar, þar sem önnur nefnd hefir fjallað um málið og látið uppi sitt álit um það. það mun vera einsdæmi í þingsögunni að flækja málum svona milli nefnda og vísa til einnar, er önnur hefir athugað alt gaumgæfilega. Jeg verð því að telja þetta beinlínis bera vott um vantraust á allsherjarnefndinni, þar sem nærri liggur að ætla, að hv.þm. (E. A.) telji hana hafa farið svo illa með málið, að ekki veiti af, að önnur nefnd athugi það betur. Og jeg verð að segja, að mjer finst þetta vantraust koma úr hörðustu átt, þar sem það kemur frá hv. 2. þm. Árn. (E.A.), sem er formaður allsherjarnefndar. Jeg verð því að segja, að þetta hlýtur að vera leikur hjá hv.þm. (E. A.), ef þá ekki blátt áfram skrípaleikur, að vera að flækja þessu máli svona fram og aftur á milli nefnda. Jeg álít öllu launamálinu vera komi í óvænt efni, eins og því er nú komið. Hingað inn á þingið hafa ruðst bænarskrár frá embættismönnum, sem fara fram á, að laun þeirra verði bætt. Jeg er ekki að ásaka embættismennina fyrir þetta, því þar sem þeim sumum hverjum er smánarlega illa launað, þá er þetta ekki nema eðlilegt, en jeg ásaka stjórnina fyrir þetta, því að öll óreiðan, sem á þessu máli er hjer á þingi, er henni að kenna. Á þinginu 1913 var ákveðið að setja milliþinganefnd, sem rannsaka skyldi og koma með tillögur um þetta launamál. Þessi nefnd, þar sem meira að segja hæstv. forsætisráðh. átti sæti, leggur svo fram nefndarálit sitt 1916. Það hefði því mátt ætla, að stjórnin hefði næg gögn í höndunum í þessu máli og nægilega þekkingu til þess að leggja hjer fram fyrir þingið frv. til almennra launalaga. En af einhverjum sjerstökum ástæðiun hefir stjórninni ekki unnist tími til þess. En þó verð jeg hins vegar að álíta, að málið hafi verið svo vel undirbúið, að hefði stjórnin verið ekki með öllu ónýt, þá hefði það þó ekki verið neitt sjerstakt þrekvirki, einkum þar sem nú stjórnin telur þrjá menn. Jeg skal játa það, að tímarnir, eins og þeir nú eru, eru mjög svo óheppilegir, þó jeg viti og játi, að brýn þörf sje á að bæta laun embættismanna, en á þeirri þörf yrði engin bót ráðin, þú þingið gerði þar á einhverjar kákbætur, og jeg hjelt satt að segja, að það mundi ekki verða aðalstarf þessa þings, að vera að grúska, að gagnslausu, í svona málum. Ef taka hefði átt þetta mál til yfirvegunar og rannsóknar hjer á þinginu, var það skylda stjórnarinnar að koma með það undirbúið, en þar sem hún gerði það ekki, var þingið löglega afsakað að ansa þessum kröfum. Það eina svar, sem þingið getur gefið við þessari kröfu, eins og nú stendur á, er að gera breytingar á dýrtíðaruppbótarlögunum, en láta bætur á föstum launum bíða um stund. Hins vegar þolir þetta mál ekki langa bið, en það þolir þá bið, að ekki sjeu gerðar einhverjar kákbætur á launum einstakra embættismanna, sem rifnir eru út úr heildinni; slíkt kák veldur misrjetti og óánægju annara embættismanna, sem líkt stendur á fyrir. Jeg vonast því til þess, að stjórnin taki alt þetta mál til yfirvegunar og leggi sem fyrst fyrir Alþingi frv. til laga um laun embættismanna. Best væri ef það yrði ekki fyr en að ófriðnum loknum, en ef til vil þolir það ekki svo langa bið. Í sambandi við þessi orð mín vil jeg því leyfa mjer að koma fram með rökstudda dagskrá, sem þannig er orðuð: „Með þeirri áskorun til landsstjórnarinnar, að hún taki alt launamálið til rækilegrar meðferðar og leggi fyrir næsta Alþingi frv. til almennra launalaga, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla að fara að eins og hv.frsm. allsherjarnefndar (P. O.), að tala ekki langt mál, því jeg veit, að hann hefir orðið að stilla sig mikið, því hafa mun hann haft talsverða tilhneigingu til þess að ausa sjer út. Hvernig dagskráin er komin fram skil jeg ekki, en jeg hefði getað skilið hana, ef hún hefði komið fram áður en tvö málin næstu á undan voru afgreidd hjeðan. Þá hefði hún getað komið til mála, því jeg sje ekki, að frá hans (S. St.) sjónarmiði, eða eftir því sem hann hefir látið um mælt, sje neinn verulegur munur á þessu frv. og bæði till. og frv. um læknana. Það er því mjög undarlegt, að hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) skyldi ekki detta þessi leið í hug, áður en hin tvö málin voru afgreidd, svo að hann þá hefði getað reynt að hindra alt málið í heild. Aðalreglan í þessu máli er hin sama og í frv. um hækkun á föstum launum lækna, sem er sú, að breyta lagaákvæðum, sem gilda. Jeg tel það dálítið broslega ástæðu, hjá þessum sama hv.þm. (S. St.), að kenna stjórninni um alt, sem hann telur ver farið. Er það t. d. stjórninni að kenna, þó símamenn kvarti og hóti að segja af sjer, ef þeir fái ekki bætt kjör sín. Jeg býst ekki við, að neinn hafi ætlast til, að alment frv. um launabætur embættis- og sýslunarmanna hefði verið lagt fyrir þetta þing, en það hefði verið ósköp hægt að gera, jafnvel fyrir þingið í fyrra, en það þótti þá ekki rjett að gera það, sjerstaklega vegna þess, að peningaverð var talið mjög á reiki. En annars held jeg það ekki rjett að telja það hindrun þessu máli, þó peningaverð hafi verið mjög á reiki og óákveðið, og að minsta kosti er það víst, að aðrar nágrannaþjóðir okkar hafa ekki látið það tálma rjettlátum endurbótum á kjörum embættismanna. Í fyrra voru t. d. launalög samþykt í Noregi og launin hækkuð að mun frá því sem var. Jeg get vel játað, að það er dálítið óheppilegt, að málinu sje nú aftur vísað til nefndar, en þar sem nú hv. deild hefir ákveðið, að sama nefndin skuli fjalla um öll þessi mál, þá sje jeg ekki ástæðu til setja mig beint upp á móti því, að hún þá líka íhugi þetta frv. Annars finst mjer, að þetta mál hefði mátt ganga sína leið og hefði verið látið standa eða falla eitt út af fyrir sig, og jeg vona, að nefndin láti það líka standa eitt fyrir sig, hvernig sem því svo reiðir af í henni. Hitt sýnist mjer í sjálfu sjer ekki svo mjög óeðlilegt, að málið gangi nú til fjárveitinganefndar, þótt svo hafi farið í allsherjarnefnd, að hún hafi ekki getað fallist á þetta frv., því ef hún hefði fallist á að láta það ganga fram í einhverri mynd, þá hefði þurft að skjóta því til fjárveitinganefndar til þess að fá álit hennar. Eins og þingsköpin eru nú, er ekkert á móti vegi, að málið komi til fjárveitinganefndar, ef menn vilja, að það komist fram í einhverri mynd. Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) hefir ekki athugað þessa breytingu á þingsköpunum, þegar hann var að mótmæla því, að málið kæmi í fjárveitinganefnd. Jeg býst við því, að sú stjórn, sem býr mál undir næsta þing, verði fús á að athuga, hvort tiltækilegt verður að koma fram með alment launalagafrv. það fer að verða nauðsynlegt að gera það, þegar altaf er verið að breyta launakjörum opinberra starfsmanna. Nú á síðustu árum hefir verið breytt launakjörum við alla þá menn, sem ekki er beint lögákveðið hver laun skuli hafa. það er ekki til neins að tala um það, að ekki megi breyta launum einstakra flokka, þegar altaf er verið að breyta launum einhverra. Það breytir auðvitað engu, að þessu leyti, hvort veiting embættisins er konungleg eða ekki.

Sveinn Ólafsson Hv. þm.N.-Ísf. (S. St.) hefir tekið af mjer ómakið, því hann tók fram flest það, sem jeg hefði annars viljað athuga við málið. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir stungið upp á því, að fela málið annari nefnd en áður hefir um það fjallað, skjóta því frá hv. allsherjarnefnd, þar sem hann er formaður, til hv. fjárveitinganefndar. Í þessu liggur ómaklegt vantraust til allsherjarnefndar, og er það kynlegt að heyra úr þessari átt. Jeg á, með tveim öðrum þm., brtt. á þgskj. 213, og ætlaði jeg að mæla með þeim. En af því að útlit er fyrir,að málið eigi lengri leið gegnum deildina, þá sleppi jeg því að tala nokkuð frekar en þessar brtt. Jeg hafði vænst þess, að till. þessar leiddu til samkomulags, og líkurnar voru þar talsvert miklar, hefðu eigi þessi óvæntu hausavíxl orðið á meðferð málsins. En nú er von á hæstarjettardómi fjárveitinganefndar, og ætla jeg að bíða með að mæla með brtt. þangað til hann er upp kveðinn.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg geri ráð fyrir, að þessari umr. verði frestað, ef málinu verður vísað til annarar nefndar, sem jeg óska ekki og hafði ekki búist við. Jeg hafði ætlast til, að málið yrði tekið til almennrar yfirvegunar við þessa umr.

Bjarni Jónsson Jeg ætla að eins að gera dálitla athugasemd um þingsköpin. Hv. sessunautur minn, þm.N.-Ísf. (S. St.), var að tala um, að það væri lítilsvirðing við allsherjanefnd, ef máli, sem hún hefir haft til meðferðar, er vísað í aðra nefnd. Þetta er misskilningur. Enda sýnir það sig best, hvers trausts og virðingar þessi nefnd hefir notið hjá deildinni, að fjórir fimtu hlutar allra þeirra mála, sem borin hafa verið fram, hafa verið falin hennar forsjá að öllu leyti. Það brygði því undarlega við, ef nú þyrfti í þessu skyni að vísa máli frá henni til annarar nefndar. En þessa þarf í öðru skyni. Það hefir gleymst að leita álits fjárveitinganefndar um fjárhagshlið málsins. En það ber að gera um hvert það mál, sem ný útgjöld hefir í för með sjer. Jeg vil leyfa mjer, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp þá málsgrein úr 16. gr. þingskapanna, sem svo kveður á: „Nú er borið upp frumvarp eða þingsályktun, sem fer fram á aukin útgjöld úr landssjóði, og er því máli vísað til nefndar, og skal þá sú nefnd, ef hún ætlar að mæla með frumvarpinu eða tillögunni, leita álits fjárveitinganefndar í málinu“. Nú er það að vísu rjett, að meiri hluti nefndarinnar ætlar sjer ekki að mæla með frv., og þyrfti því ekki að leita álits um fjárveitinguna. En minni hlutinn mælir með frv., og honum bar að styðja meðmæli sín við álit fjárveitinganefndar. Hvort sem það er meiri eða minni hluti nefndar, eða nefndin öll, sem leggur til, að mál verði samþykt, þá hlýtur sama skyldan að hvíla á þeim, sem það gerir, - þó það sje ekki nema einhver hluti nefndar, - að leggja málið fyrir fjárveitinganefnd, ef það fer fram á aukin útgjöld. Jeg bendi á þetta, til þess að sýna fram á, að það getur ekki verið rjett, að allsherjarnefnd sje sýnd nein óvirða, þó málið sje nú látið ganga til fjárveitinganefndar. Það er eðlilegur gangur málsins og í samræmi við þingsköpin, að álits hennar sje leitað. Þá verður að sjálfsögðu að fresta þessari umr.; að öðrum kosti verður ekki farið með málið í nefndinni. Það er því ekki mannskemd eða óvirðing fyrir nokkurn mann, þó þessu máli sje nú vísað til fjárveitinganefndar, en það ætti að verða málinu til gagns, að það verður nú skoðað af fleirum, svo fleiri geti látið álit sitt á því í ljós. Þetta er að eins athugasemd um þingsköpin, en ekki nein almenn yfirvegun um málið.

Frsm. minni hl. (Einar Arnórsson) Jeg ætla að eins að gera örstutta athugasemd, út af ræðu hv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Hann taldi það skrítið að fara að vísa málinu til fjárveitinganefndar. Hv. þm. ætti þó að skilja, að þetta er ekki á móti þingsköpunum. Þau banna það alls ekki, að máli sje vísað til annarar nefndar, þótt ein hafi um það fjallað. Það er meira að segja heimilt að vísa sama máli til sömu nefndar og áður hefir haft það til meðferðar, og er þó ekki minna vantraust í því. Það er rjett athugað hjá hv.þm. Dala. (B. J.), að þó það sje ekki nema minni hluti nefndar, sem mælir með einhverju máli, þá verður hann að bera það undir fjárveitinganefnd, sje um útgjöld að ræða. Jeg verð að viðurkenna, að það er mín sök, að þetta mál hefir ekki verið borið undir hana. - En að jeg kem með þessa till. nú, kemur hvorki af trausti nje vantrausti á mjer eða allsherjarnefnd. Hjer í deildinni var samþ. þingsályktun um það, að fjárbeiðnum frá einstökum embættismönnum skuli ávalt á þessu þingi vísað til fjárveitinganefndar. Nú er þetta mál að vísu ekki fjárbeiðni að forminu til, heldur sprottið af beiðni hlutaðeigandi embættismanna til stjórnarinnar að taka þetta mál til meðferðar. Nú er altaf verið að tala um það í þessari hv. deild, að ekki megi taka einstaka flokka út úr heild, heldur eigi að fá yfirlit yfir málið alt, og það er, eftir mínum skilningi, ástæðan til þess, að þingsályktunin um að fela fjárveitinganefnd þessi málefni er komin fram. Jeg vona, að hv. deild sje samþykk þessum skilningi. Þess vegna álít jeg rjettast, að þetta mál, sem launamál, eigi að fara til sömu nefndar, til þess að hún reyni að koma einhverju „systemi“ í það. Hvort þetta, að máli, sem ein nefnd hefir farið með, sje síðar vísað til annarar, hefir komið fyrir áður í sögu þingsins, varðar mig ekki um; það er jafnrjettmætt í þessu efni fyrir því, fyrst það er í samræmi við þingsköpin. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) var alveg sammála hv.þm.N.-Ísf. (S. St), og hefi jeg því svarað honum um leið. Það, sem hann sagði, var ekki annað en upptugga úr hinum. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) var eins og skuggi af hv.þm.N.-Ísf. (S. St). Þegar menn hafa fengið „originalinn“, þá þýðir ekkert að vera að eltast við „kopiuna“. Mjer skildist á hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að hann álíti, að launamálið þyldi enga hið. Jeg er honum alveg samdóma um það. En hvernig stendur þá á því, að hann kemur fram með dagskrá, sem fer alveg í öfuga átt við þessi rjettmætu orð hans. Jeg felst á það, að fyrst stjórnin hreyfði launamálunum á annað borð, þá sje notað tækifærið til þess að gera heildaryfirlit yfir þau, þó ekki væri nema til bráðabirgða, t. d. meðan stríðin stendur. - Ef dagskráin verður samþykt, þá verður afleiðingin sú, að þessi mál verða ekki tekin til meðferðar á þessu þingi. Samkvæmt þingsköpunum má ekki taka fyrir á sama þingi frv., sem felt hefir verið, nje heldur frv. um sama efni. Nú telst það frv. fallið, sem afgreitt er með dagskrá. Á þessu þingi mætti þá ekki taka upp frv., sem fer fram á að hækka laun þeirra embættismanna, sem nefndir eru í þessu frv., og með því, að samþ. væri að taka ekki einstaka flokka út úr heildinni, væri ekki hægt að bera fram hækkun á launum annara embættismanna eða starfsmanna, nema þessir væru teknir með. Kjör allra starfsmanna yrðu því að standa í stað. Jeg skil því ekki í því, að hv. deildarmenn geti fallist á þessa dagskrá, af þessum ástæðum, auk þess sem það dylst ekki, að kjör þeirra manna, sem frv. þetta ræðir um, eigi að bæta, því engir eiga í raun og veru meiri sanngirniskröfu til launahækkunar en einmitt þeir. Jeg legg því til, að mín till. verði samþ., hvort sem hún verður skoðuð sem vantraustseða traustsyfirlýsing til allsherjarnefndar. Eins og málinu er komið verður að álíta rjettast að fresta umr. og vísa málinu til fjárveitinganefndar.

Sigurður Stefánsson Það getur verið mikið satt, sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að rjettara hefði verið að dagskrá mín hefði komið í launamálinu, sem nú var til umræðu. En á þessum tímum eru svo margir vanhaldnir, að mjer finst rjett, að farið sje að búa undir, ekki sjerstök launalög, eins og frv., sem hjer liggur fyrir, heldur lög um laun allra embættismanna landsins, eins og launamálanefndin ætlaðist til. Mjer dettur í hug, en jeg skal játa, að jeg er ekki svo lögfróður, að jeg geti ábyrgst hvort það er rjett, að dagskráin geti gripið aftur fyrir sig, til frv., sem samþykt var hjer næst á undan, eða jafnvel til allra launamála, sem taka þarf til endurskoðunar.  (E. A.: ] Það getur hún alls ekki)  . Jæja, það má vel vera, að mjer skjátlist í því efni. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Árn. (E. A.) sagði, að dagskrá mín kæmi í mótsögn við þá viðurkenningu, að launakjör þessara embættismanna þyrftu bráðra bóta við, þá skal jeg geta þess, að það var ætlun mín, að til bráðabirgða mætti bæta úr því með dýrtíðaruppbót. Þessa menn má einu gilda, hvernig það er gert, þegar, eins og hv.þm. (E. A.) gekk út frá, má búast við almennu launafrumvarpi á næsta þingi. Sú breyting, sem þá kann að verða gerð, kemur auðvitað jafnt niður á þessum embættismönnum og öðrum. Jeg vildi því, að hv. deild tæki til athugunar, hvort ekki mætti bæta úr brýnustu þörf, bæði þessara manna og annara, með dýrtíðarbót. Ef dagskrá mín verður feld, get jeg ekki verið með frv. í neinni mynd, en mun þó hallast að því að reyna að bjargast við dýrtíðaruppbót fyrst um sinn.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Ottesen) Viðvíkjandi því, sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að það hlyti að vera sagt móti betri vitund, að ekki mætti taka út úr heildinni einstaka liði launamálsins og breyta þeim, þá verð jeg, að því er snertir meiri hl. allsherjarnefndar, að leyfa mjer að mótmæla þessu. Þeir menn, sem hjer er um að ræða, eru í hæstu launaröð allra embættismanna landsins. Þeim, sem lægra eru launaðir, væri því stór órjettur ger, ef farið væri að taka þessa menn út úr og hækka laun við þá, en láta alla aðra sitja við sömu kjör og áður. Þegar svona stendur á, eins og hjer, að miða verður launabætur manna við sannar þarfir, fjárhagsins vegna, þá er ekki hægt að sjá, að nein knýjandi nauðsyn sje til þess að fara að taka þennan eina flokk út úr heildinni. Ef slíkar undantekningar ætti að gera, þá yrði að minsta kosti að styðja þær við rjettmætar sanngirniskröfur, en ekki við ímyndaðar virðingarstöður. Jeg verð því að mótmæla þessum áburði hæstv. forsætisráðherra, sem hann hefir látið sjer sæma að bera á meiri hl. allsherjarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er best, þegar mótmælt er, að mótmæla þá því, sem sagt er, en ekki því, sem aldrei er sagt. Jeg sagði ekki, að nefndin hjeldi því fram móti betri vitund, að ekki ætti að taka einstaka liði út úr launaheildinni, eða að ekki væri ástæða til að taka þennan einstaka lið út, sem hjer er um að ræða. En hitt sagði jeg, að nefndin gerði það móti betri vitund, ef hún hjeldi því fram, að órjett væri að gera þessa launabreytingu fyrir þá sök eina, að með því væri tekinn einstakur flokkur út úr heildinni. Því þegar þingið í fyrra tók út úr alla póstmenn, og þingið núna alla símamenn, þá er ekki hægt að segja, að hjer sje verið að stiga neitt nýtt spor. Þetta er því ekkert nema misskilningur hjá hv.þm. Borgf. (P. O.). Sem sagt er það ákaflega góð regla, þegar mótmælt er, að vita, hverju maður er að mótmæla.

Frsm. minni hl. (Einar Arnórsson) Jeg held, að hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) hafi misskilið eitthvað það, sem jeg sagði áðan. Mín meining var ekki sú, að ef valin yrði sú leiðin, að hækka dýrtíðaruppbótina, að dagskráin útilokaði það. En jeg taldi líklegt, að hv. fjárveitinganefnd mundi vilja fara aðra leið, t. d. búa til bráðabirgðalaunalög. Hv. þm. (S. St.) var því að tala um alt annað en jeg. Ef jeg tala í austri, þá vil jeg ekki, að hann tali í vestri, og ef jeg tala um kynbætur hesta, þá er ekki til neins, að hann tali um snjó í Esjunni. Ef hv. fjárveitinganefnd kemur fram með umbætur á launalögunum í heild sinni, þá vildi jeg ekki, að deildin útilokaði, að það yrði tekið til meðferðar.  (S. St.: Það kemst aldrei í gegn)  . Það getur vel komist í gegn, því hv.þm. (S. St.) er ekki nema 26. hluti af deildinni. En ef hv. nefnd kynni að leggja það til, að gerðar yrðu bráðabirgðaumbætur á launalögunum, þá gæti deildin ekki tekið það til meðferðar, ef dagskráin yrði samþ., því í því frv. yrði samskonar ákvæði um laun yfirdómaranna og skrifstofustjóranna og vísað væri frá með dagskránni. Þetta var það, sem jeg vildi benda á, áður en leitað er atkv.