Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Benedik Sveinsson Með skírskotun til röksemda þeirra, er jeg færði fram gegn afbrigðum við 2. umr. málsins, vil jeg nú enn mótmæla því afdráttarlaust, að þau verði veitt að þessu sinni, og krefst nafnakalls um það, hvort þau skuli veitt eða ekki.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg býst við, að það sje nú fram komið af umræðum þeim, skriflegum og munnlegum, sem fram hafa farið um þetta mál, að óttinn, sem ýmsir hafa borið út af rjettindaveislum í frv., sem þá aðallega felast í 6. gr., er ekki á rökum bygður, þar sem það er og fram komið, sem vjer raunar vissum áður, en sumum hafði sjest yfir við fyrstu athugun, að þetta er alt í hendi íslendinga sjálfra, hversu sem þeir vilja með fara og verja öllum hætti. Og þar sem það er enn fremur fram komið, að þeir, sem hafa á móti frv., hafa ekkert að athuga við 7. gr., sem jeg einna helst taldi athugaverða, þá virðist svo, sem mótstaða móti þessu frv. geti engin veruleg orðið. Þótti mjer þó eigi 7. gr. athugaverð af því, að eigi væri vel um búið utanríkismálin, sem skýlausa eign íslendinga, heldur fyrir metnaðarsakir og þess, að ekki er víst, að erindisreksturinn verði jafngóður og ef vjer færum með hann sjálfir. Jeg tel það og mjög vel farið og eðlilegt, að mótstaðan sje lítill sem engin, því að nú getur Ísland eftir frv. þessu, í fyrsta sinni um mörg hundruð ár, dregið andann frjálst. Nú er loks horfin af því þessi mara, sem það hefir nú erfiðað undir öldum saman, því að nú er fengin fall viðurkenning fyrir því, að Ísland sje jafnsjálfstætt og rjetthátt og hvert annað ríki, og í því einu sambandi við annað ríki, að það hefir sama konung, en annars engu ríki háð. Meðferð allra mála tilheyrir hvoru landi. Það er eigi samband milli þeirra ríkja, sem gera samning um öll mál sín sem jafnrjettháir aðilar, enda sjest vel, að það getur eigi verið hjer, þar sem samstjórn er engin. Skal jeg ekki rekja mál þetta frekar. Vildi jeg að eins kveðja þetta mál í þessari deild með þeim orðum, að nú getur Ísland aftur dregið andann frjálst. Er því vel farið, að engin er mótstaðan, og minnumst vjer nú þeirra orða, er svo mæltu: »Dagur í austri.«

Benedikt Sveinsson Þetta mál er nú einnig frá minni hendi útrætt, og vil jeg að eins gera örstuttar athugasemdir út af orðum háttv.þm. Dala. (B. J.) nú og í sambandi við nokkur orð í ræðu háttv. 2. þm. (E. A.) í gær. Jeg spurði í gær, hvort menn vissu þess nokkur dæmi, að nokkurt fullvalda ríki veitti öðru ríki slík rjettindi, sem þau, er Dönum eru veitt í frv. þessu, þar sem borgurum annara landsins er veitt fult og óskorað jafnrjetti við borgarana í hinu landinu. Háttv. meiri hluti gat að vonum ekki gefið neinar upplýsingar um, að svo væri nokkurstaðar. En háttv. aðstoðarfrsm., 2. þm. Árn. (E. A.), sagði, að þetta gæti þm.N.-Þ. sagt sjer sjálfur, þar sem hann hefði viljað veita slík rjettindi 1909. Þetta svar er alveg út í hött, því að þótt þm.N.-Þ. hefði 1909 viljað gera eitthvað það, sem skaðlegt gat orðið, þá felst ekki í því neitt svar gegn spurningunni, og í annan stað bæri þá heldur að láta sjer þau víti nú að varnaði verða. Annars var frv. 1909 alt annars eðlis en frv. 1918. Skal jeg sem dæmi þess, hvort þessara frv. Dönum muni hollara, geta um eitt atriði, sem getur verið góður prófsteinn. Annað frv. var samþ. á Alþingi Íslendinga, ráðherra Íslands fór með það á fund konunga og dönsku stjórnarinnar og síðan átti að leggja það fyrir Ríkisþingið, en Danir virtu það ekki viðlits. - En nú senda þeir sína bestu menn til þess að komast að þeim samningum, sem felast í þessu frv. Eftir gerða samninga koma þessir menn heim til Danmerkur sem sigurvegarar, og öll þjóðin er í sjöunda himni af fögnuði yfir erindislokum þeirra. Ef þetta sýnir ekki mismuninn fulláþreifanlega, að þeir virða ekki annað viðlits en taka hinu tveim höndum, þá kann jeg eigi sundur að greina. Annað skal jeg og flytja fram til upplýsingar því, er jeg talaði um, og það eru rjettindi breskra þegna í nýlendum Breta. Það var úr Times Weekly 2. ágúst í ár. Er þar skýrt frá, alríkisstefnu (fundi), sem háður var í Lundúnum í sumar. Þangað sóttu fulltrúar frá öllum löndum Bretaveldis. Var á 15. fundi þessar stefnu, 24. júní 1918, samþykt svo feld yfirlýsing, sem jeg skal leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Er hún viðvíkjandi þeim rjetti, er íbúar hvers einstaks landa skyldu hafa og hefðu: »Það heyrir tvímælalaust undir valdsvið stjórnar hvers einstaka lands innan breska ríkisins að ákveða ein, hverjir sjeu íbúar í landinu, með hömlum á innflutningi frá hinum löndunum. Breskum borgurum, sem búsettir eru innan einhvers lands í breska ríkinu, skal heimilt að koma til annara landa breska ríkisins í heimsókn, sjer til skemtunar eða í verslunarerindum, svo og að setjast þar að til bráðabirgða í því skyni að leita sjer mentunar, en rjettur þessi nær ekki til heimsóknar eða bráðbirgðaaðseturs í því skyni að leita sjer atvinnu nje til að taka sjer fasta bólfestu«. Háttv. þm. Dala. (B. J.) talaði um það, að hjer væri um engin sameiginleg mál eða sameiginlega stjórn að ræða, heldur að eins um samning, sem tvö jafnrjetthá, ríki gerðu með sjer. En þetta sannar ekkert, því að það er alkunna, að tvö eða fleiri ríki geta sín á, milli gert mjög svo skaðlegan og varhugaverðan samning. Nægir í þessu sambandi að benda á, samninga þá, sem Rússar og Persar gerðu sín á, milli, og mætti svo lengi upp telja. Skal jeg svo að lokum láta um mælt, að ekki veit jeg nú þann mistiltein fyrir mold ofan, er hættulegur sje íslenskri þjóð, ef hann er ekki fólginn í þessum sambandslagasamningi.

Frsm, (Bjarni Jónsson) Jeg skal ekki þrátta við háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) um þegnrjettinn í breska ríkinu, en að honum ólöstuðum og blaðinu Times mun jeg heldur hallast að því, er góður vísindamaður, eins og Ragnar Lundborg er, segir og lesið var upp fyrir skemstu. En þar sem hann (B. Sv.) lauk máli sínu með því að segja, að ekki mundi til vera skaðlegri mistilteinn þjóðerni Íslendinga en þetta frv., ef það yrði samþykt, þá tel jeg það vera munu öfugmæli, því að ekki væri hægt að hnekkja Íslendingum með öðru meir en að fella þetta frv. Það lítur því ekki öðruvísi út en að snöggleg blinda hafi gripið háttv.þm. (B. Sv.) og að einhver hafi rjett að honum þann mistiltein, er hann svo ætlar að skjóta að þeim Baldri, er hjer er á ferðinni. En hann mun ekki hitta, því að ekki mun sá Loki, sem rjetti að háttv.þm. (B. Sv.) þennan mistiltein, vera jafnhnyttinn og sá Loki, er löngu er liðinn. Mun það vera gæfumunurinn, að Íslendingar samþykki frv. þetta og Ísland hljóti blessun af.

Benedikt Sveinsson Samskonar fagurgala og háttv.þm. Dala. (B. J.) ljet konungsfulltrúinn sjer um munn fara á þjóðfundinum 1851.