Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Háttv. þingdeild. - Eins og hæstv. forsrh. tók fram í stefnuskrárræðu sinni, telur ráðuneytið höfuðverkefni sitt vera það að vinna bug á dýrtíðinni, fyrst og fremst með því að setja skorður við frekari verðbólgu. Í samræmi við þessa stefnu hefur ráðuneytið lagt fram frv. um breytingu á I. um dómn. í verðlagsmálum, sem heimilar ríkisstj., ef að l. verður, að setja hömlur á við hækkun vöruverðs frá því, sem nú er. Ég geri ráð fyrir, að þessi ákvæði verði látin standa til febrúarloka. Ríkisstj. telur, að þessi heimild sé meginskilyrði þess, að hægt sé að hafa hemil á verðbólgunni. Þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða, eru að vísu ekki einhlítar til að halda öllu í skefjum, því að þetta frv. tekur ekki til vörutegunda, sem verðlagðar eru samkvæmt sérstökum I. og ekki heldur til grunnkaups. Þessi lagasetning væri vissulega lítils virði, ef ekki væri samtímis tryggt, að verðlag í þessum greinum breyttist ekki þann tíma, sem ákvæði frv. eiga að vera í gildi. En ríkisstj. telur sig hafa fengið slíka tryggingu. Þess vegna kemur hún nú til Alþ. og biður um heimild þá, sem farið er fram á með frv. Ríkisstj. hefur fengið yfirlýsingu frá kjötverðlagsn. þess efnis, að kjöt skuli ekki hækka í verði þennan tíma nema með leyfi landbrh. Mjólkurverðlagsn. þrjár í landinu hafa gefið sams konar loforð, að því er snertir verð á mjólk, og grænmetisverzlun ríkisins hefur lofað að hækka ekki verð á kartöflum. Þá hefur ríkisstj. fengið umsögn frá Alþýðusambandi Ísl., þar sem talið er öruggt, að grunnkaupshækkanir muni engar fara fram á tímabilinu til febrúarloka. Ráðuneytið leggur áherzlu á það, að þessar ráðstafanir hafi ekki í för með sér aukaútgjöld fyrir ríkissjóð ag telur ekki heldur líklegt, að til þess þurfi að koma, en lýsir hins vegar yfir því, að ef slík útgjöld skyldu samt reynast óhjákvæmileg, munu engar greiðslur fara fram nema í samráði við Alþ. Þá leggur ráðuneytið áherzlu á, að verðlagseftirlitið verði meira og betra en verið hefur til þessa. Ráðuneytinu er áhugamál, að frv. verði afgreitt með afbrigðum nú í dag, því að það vill geta byrjað þegar í stað að framkvæma þessi ákvæði.



Það verður ekki annað sagt en hér sé reynt að gera eitthvað það, sem að gagni mætti koma til að hindra verðbólguna í landinu, og þess vegna hefur Alþfl. ekkert á móti því, að hæstv. ríkisstj. sé veitt sú heimild, sem í frv. felst, þó að líta megi svo á, að af þessu muni. ekki leiða neinar stórfelldar umbætur. En þess má vænta, að þetta geti orðið undirstaða víðtækari ráðstafana síðar meir. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að nota heimildina tafarlaust, eins og skilja mátti af orðum hæstv. fjmrh., og þá í eins víðtæku formi og hægt verður samkvæmt l. Mér þótti líka gott að heyra, að hæstv. ráðh. lýsti yfir því fyrir hönd ríkisstj., að iðnrekendum og kaupsýslumönnum mundi ekki verða endurgreitt tap, er þeir kunna að telja sig verða fyrir, nema í samráði við Alþ., enda teljum við hagnað þessara manna þegar orðinn svo mikinn, að óhætt sé að minnka hann ofurlítið, svo að ekki sé þörf að fara í ríkissjóð til að bæta þeim upp, þó að álagning þeirra yrði að lækka eitthvað. Ég vil um leið geta þess, að Alþfl. telur skipun dómn. hafa verið þann veg frá upphafi, að ekki sé ástæða fyrir alþjóð að bera traust til slíkrar n., og má því vænta þess, ef hæstv. ríkisstj. ber ekki fram brtt. um skipun dómn., að Alþfl. komi með brtt. um þetta efni. Mér þótti líka vænt um að heyra þá yfirlýsingu hæstv. ráðh., að verðlagseftirlit mundi verða aukið. En ég hefði talið, að nauðsynlegt hefði verið að hafa ýtarlegri ákvæði um það í frv. T.d. hefði ég talið nauðsynlegt að láta festa upp verðlista í búðum og á útsölustöðum, að minnsta kosti um þær vörur, sem dómn. veit um verðlag á, svo að almenningi gefist kostur á að fylgjast með því, hvort ákvæðum l. í þessu efni sé hlýtt. Ég tel nauðsynlegt að vekja áhuga almennings sjálfs fyrir því að fylgjast með þessu. Ég skal játa, að fullkomið eftirlit með verðlagi er erfitt í framkvæmd, en að mínum dómi er það á valdi hæstv. stj. að skipa eftirlitsmann, enda hin mesta nauðsyn. Má ef til vill skilja orð hæstv. fjmrh. svo, að þetta sé í ráði. Þá verð ég að segja það, að mér virðist víti við brotum á I. of væg, þar sem sektir geta farið allt niður í 100 kr., en þess finnast dæmi nú á tímum, að menn víla ekki fyrir sér að brjóta l., ef þeir geta keypt af sér brotið með sektargreiðslum: Mér finnst það ætti að geta varðað missi atvinnuréttinda, ef slík brot af hálfu kaupsýslumanna eru alvarleg. En til þess að slík ákvæði komi að gagni, verður að vera strangt eftirlit, og ákvæðum l. verður að beita vægðarlaust. Mætti athuga það, þó að frv. sé á hraðri ferð, hvort ekki mætti koma fram skrifl. brtt., þar sem viðurlög væru þyngd nokkuð. Annars sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um frv., en lýsi yfir því, að Alþfl. er því samþ. í aðalatriðum.



Það er ekki nema rétt að styðja viðleitni hæstv. ríkisstj. að vinna gegn dýrtíðinni. Við sósíalistar höfum lýst yfir því, að við munum styðja það, sem vel er gert í þessu efni, hvaða ríkisstj. sem fyrir því gengst. En mig langar til að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. fjmrh. Það gladdi mig að heyra yfirlýsingu hans um það, að hann mundi ekki grípa til þess ráðs að greiða fé úr ríkissjóði til að bæta upp halla, er kaupsýslumenn eða aðrir kynnu að verða fyrir af l. þessum. En hvernig á hins vegar að koma í veg fyrir, að þeir þrjózkist við að láta af hendi vörur, ef þeir telja gengið á hlut sinn með 1.? Það er ekki víst, að til vandræða komi af þessum sökum, en hins vegar væri gott að fá að vita, hvernig hæstv. ríkisstj. hyggst að fara að, ef svona færi. Tökum olíuna til dæmis. Vertíð fer nú í hönd, og heyrzt hefur, að í ráði hafi verið að hækka olíuverðið. Hvaða ráð ætlar hæstv. stj. að hafa til að tryggja það, að olía fáist? Þá er hætta á því, að birgðir minnki í landinu, ef hámarksverð er sett, menn geri ekki ráðstafanir til að kaupa inn í landið vörur, eftir því sem birgðir ganga til þurrðar. Hvað vill hæstv. stj. gera til að sporna við þessari hættu? Þá getur verið nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að hindra, að vörur verði teknar úr umferð. Eins og menn vita, þá getur það komið fyrir, þegar gripið er inn í viðskiptalífið af því opinbera, að kaupmenn hætti að selja, og geymi vörurnar, eð jafnvel að það skapist svonefndur „svartur markaður“, en það er, að kaupmenn selji óleyfilega utanbúðar við hærra verði en heimilt er, en fólk kaupi heldur vöruna því verði en að fá hana ekki. Það er sjálfsagt að gera sér grein fyrir því, hverjum brögðum kann að þurfa að beita til þess að þessi nýju lög nái þeim árangri, sem ætlazt er til. Þá vildi ég heyra, hvort ríkisstj. hefur gert sér ljóst, að komið getur til þess, að framleiðsla ýmissa innlendra vörutegunda verði stöðvuð. Við vitum, að atvinnurekendur gætu haldið því fram, að þeir geti ekki haldið atvinnurekstri áfram, nema þeim væri greiddur styr kur. Ef þetta kæmi fyrir núna, finnst mér engin ástæða til að láta undan slíku. Það þyrfti að gera ráðstafanir til þess að sjá um, að slíkur atvinnurekstur gengi samt sem áður. Ég vil aðeins vita, hvort ríkisstj. hefur gert sér grein fyrir því, að hún kann að þurfa að gera ráðstafanir gagnvart þessum og öðrum mögulegum erfiðleikum, sem af verðlækkuninni kynnu að leiða.



Í þessu frv. er eitt verulegt nýmæli. Stjórninni er heimilað að ákveða, að verðlag á öllum vörum nema þeim, sem sérstakar nefndir fjalla um, skuli ekki breytast frá tilteknum degi, þ.e. deginum í gær. Framsfl. álítur, að hér sé stigið spor í rétta átt og mun fylgja frv. Hins vegar telur hann alveg augljóst, að hér er aðeins um fyrsta skref að ræða á langri braut, ef stöðva á verðhækkun eða lækka vörukostnað frá því, sem nú er. Það er augljóst, að það eitt út af fyrir sig að halda verðlaginu föstu útheimtir meira en gert er ráð fyrir í frv. Þetta er því aðeins fyrsta skrefið í áttina til að stöðva dýrtíðina. Ef það ætti að standa til langframa, mundi leiða af því meiri afskipti af verzlun en hér kemur fram. Ég legg því mikið upp úr þeirri staðhæfingu hv. fjmrh., að ekki verði lagt fram fé til þess að stöðva dýrtíðina nema með samþykki Alþ. Þetta lít ég á sem mjög mikilsvert atriði.



Ég skal svara með fáeinum orðum þeim athugasemdum, sem fram hafa komið í sambandi við þetta frv. Hv. 4. þm. Reykv. minntist á verðskrá. Ríkisstj. hefur ekki athugað þetta atriði út af fyrir sig, en það skal verða tekið til athugunar, þegar l. koma til framkvæmda, og hygg ég, að ekki þurfi að gera neina breyt. á frv., þótt að því ráði yrði horfið. Ég vil í sambandi við aðra breyt., sem hv. 4. þm. Reykv. minntist á, segja, að ríkisstj. hefur á prjónunum aðrar ráðagerðir í sambandi við þessi mál en gert er ráð fyrir í frv. En vegna þess að það kostar mikinn undirbúning og mikla athugun, þá telur ríkisstj. hyggilegra að nota þau l., sem í gildi eru, og hyggur, að megi með sæmilegri festu bjargast við þau með þeim breyt., sem farið er fram á í þessu frv. Ég get ekki fullyrt, hvernig þær breytingar kunna að verða, sem gerðar verða í framtíðinni, en ég held ég megi segja, að þær muni ná að verulegu leyti til þeirra atriða, sem hv. 4. þm. Reykv. drap á. Ég vil því mælast til, að frv. fái að ganga í gegnum deildina eins og það er. Viðvíkjandi þeim möguleika, að kaupmenn kunni að taka nauðsynjavörur úr umferð eða selja þær á „svörtum markaði“, hef ég fengið margar fyrirspurnir og mun reyna að svara. Samkvæmt þeim athugunum, sem ríkisstj. hefur gert á brýnustu nauðsynjavörum, þá munu birgðir fyrirliggjandi til 4–6 mán. Ríkisstjórnin telur því, að ekki muni koma til, að verð á nauðsynjavörum þurfi að hækka á meðan þessar birgðir eru til. Þess vegna fellur niður sú hætta, þá 2 mán., sem gert er ráð fyrir í frv., að þessar ráðstafanir standi. Þess vegna held ég, að varla geti komið til, að kaupmenn hætti að láta af hendi vörur. Hv. 4. þm. Reykv. minntist einnig á olíuna. Það er rétt, að það er stórt atriði, og get ég ekki fullyrt um framtíðarhorfurnar með þá vöru, en ríkisstj. hefur ástæðu til að ætla, að úr þessu greiðist á viðunanlegan hátt. Þá var minnzt á þann möguleika, að vörur yrðu ekki pantaðar þann tíma, sem þessum ráðstöfunum er ætlað að standa. En er mikil hætta á ferðum, þótt svo færi? Það er ef til vill meiri þörf á því en hætta, eins og nú stendur, því að það er vitað, að skipakosti er þannig varið, að ekki er hægt að flytja nema helming af þeim vörum, sem pantaðar eru. Í New York bíða nú 15–20 þús. smálestir eftir útskipun.



Ég tel, að ákvæði þessa frv. eins og það liggur fyrir geti ekki talizt stórvægilegt spor í þá átt, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj., að stöðva dýrtíðina. Ég hygg einnig, að á því séu vissir annmarkar, sem ég fyrir mitt leyti á erfitt með að sætta mig við. Hæstv. ríkisstj. telur sjálf, að þetta sé aðeins fyrsta sporið á þeirri braut, sem hún vill leggja út á og við sjálfstæðismenn höfum að vísu sterka tilhneigingu til að fylgja henni á. Ég vildi aðeins bera fram þá ósk, að frv. yrði vísað til fjhn., til þess að þau atriði, sem hér koma fram, geti fengið nánari rannsókn, án þess þó að þurfa að tefja það, að frv. fái afgreiðslu á þingi í dag. Hæstv. fjmrh. hefur tekið fram, að því sé ætlað að gilda aðeins til febrúarloka. Í sjálfu frv. segir þó aðeins, að það gildi „þar til nánar verður ákveðið“. Mér skilst, að í þeirri tilk., sem ríkisstj. hefur íhuga að gefa út, muni þetta verða tekið fram. Ég býst við, að þetta frv. komi til með að sæta andmælum frá víssum þjóðfélagsstefnum, sem álita, að gengið sé á hluta þeirra. Ég vil mælast til þess, ef það er ætlun hv. ríkisstj., að frv. gildi aðeins til febrúarloka, að þá sé það tekið skýrt fram, til þess að draga úr óánægju þeirra, sem sérstaklega munu telja sig hafa óhagnað af því. Ég vil enn fremur beina þeirri fyrirspurn til hv. fjmrh., hvort hann hafi hugsað sér að sjá við vandkvæðum, sem gætu hlotizt af því, ef iðnrekstur, t.d. viðgerð skipa verður að hækka laun samkvæmt vísitölunni, en fær ekki að hækka vinnukostnaðinn. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta á þessu stigi málsins, en vil aðeins benda á, að það hefur verið venja, að þau frv., sem ríkisstj. hefur óskað að gengi hratt, hafa gengið til nefndar. Það þarf ekki að tefja fyrir málinu, enda er það ekki ósk okkar sjálfstæðismanna, heldur hitt, að það geti fengið sem skjótasta afgreiðslu, helzt í dag, laugardag, þannig, að þegar verzlanir opna á mánudaginn, geti reglugerðin legið fyrir.



Forseti. - Út af því, sem hv. þm. G. K. sagði um víðgerð skipa, að sá iðnaður kynni að telja sig hart leikinn sökum einhverrar hækkunar á vísitölu og þá á launum, sem því svarar, vil ég segja, að ég álít, að þessir iðnrekendur eigi að taka á sig þá byrði, sem af því kann að leiða, því að ég álít hana smávægilega í sambandi við þá afkomu, sem þeir hafa haft undanfarið. Ég efast ekkert um, að þessir menn mundu ekki fara fram á að fá slík verk hækkuð í verði.



Ég þakka hæstv. fjmrh., að svo miklu leyti sem hann hefur svarað þeim fyrirspurnum, sem ég lagði fram. Það er samt ljóst, að ríkisstj. hefur ekki gert sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar ráðstafanir hennar kunna að hafa. En ég álít nauðsynlegt, að hún geri sér strax grein fyrir því, til þess að vera reiðubúin að grípa til gagnráðstafana, ef á þarf að halda. Ég skil ekki í því, að hugsunarháttur iðnrekenda, sem undanfarið hafa grætt mjög mikið, hafi tekið eða taki miklum breytingum við þetta frumvarp. Þótt hv. fjmrh. álíti, að þeir muni fúsir til að taka á sig þá byrði, sem þessi lög kunna að leggja á þá, þá er það engin trygging fyrir því, að þeir álíti það líka. Það getur komið fyrir, að þeir telji það ekki sjálfsagt og grípi til þess valds, sem þeir hafa til að stöðva iðnreksturinn eða fara í kringum lögin. Sá, sem stundar t.d. vélavíðgerð, getur sagt: „Ég geri það ekki, nema þú borgir mér svo og svo mikið“.

Er það þetta, sem er kallað smáskæruhernaður?

Já, atvinnurekendur hafa þekkt hann líka. Ég álít, að það þurfi að gera sér ljóst fyrir fram, að það kann að koma til slíkra aðgerða, og þá þarf stjórnin að vera búin að ráða við sig, hvaða vopnum á að beita gegn slíku. Ég get skilið, að ríkisstj. hefur ekki nú þegar hugsað svo langt, en til að stöðva dýrtíðina þarf að vera mögulegt að fylgja lögunum eftir til þess, að þeir, sem eiga framleiðslutæki og vilja ekki nota þau undir svona kringumstæðum, geti ekki sett stjórninni stólinn fyrir dyrnar. Það kemur kannske ekki til þess á þessum tveimur mánuðum, en það getur komið fyrir, þegar fram í sækir.



Sem svar við aths. hv. þm. G.-K. vil ég taka það fram, að ég er því samþykkur fyrir mitt leyti, að fjhn. Ed. sé höfð með í ráðum, ef það getur orðið til að flýta fyrir afgreiðslu frv.



Má ég aðeins vekja athygli á því, að þessi l. munu áður hafa verið í allshn., svo að það mun vera rétt, að þau fari þangað að þessu sinni.



Herra forseti. - Það hefur verið, síðan farið var að reyna opinberar ráðstafanir til að hamla á móti dýrtíðinni, viðurkennd staðreynd, að sumpart yrði að vinna gegn dýrtíðinni með ráðstöfunum, sem innanlandsaðilar hafa á sínu valdi og gætu því hagað eftir vild, og sumpart ráðstöfunum, þar sem taka yrði tillit til þess, hvernig ástandið væri utanlands. M.ö.a., það yrði ekki hjá því komizt a.m.k. um langan tíma að taka tillit til þess, hvað vara sú kostaði, sem til landsins væri flutt, þegar útsöluverð hennar er ákveðið hér á landi. Öðru máli er að gegna með vörur, sem framleiddar eru í landinu sjálfu og vinnu, sem unnin er í landinu sjálfu. Að því er snertir margar útlendar vörur, þá hefur hv. verðlagsn. ákveðið sumpart hámarksverð og sumpart hámarksverðlagningu eftir því, hver varan hefur verið. Mér virðist nú við athugun á þessu frv., sem hv. flm. telur fyrsta spor í áttina til að vinna bug á dýrtíðinni, að eftir ákvörðun frv. að dæma, sé nokkuð víkið frá þeim grundvelli, sem hefur verið látin vera undir hámarks- og verðlagsákvæðum. Hér er farið fram á, að ríkisstj. megi í dag eða á morgun eða hinn daginn auglýsa, ja, við skulum segja, að fetið í borðviðnum skuli kosta (eftir orðalagi frv. um óákveðinn tíma, en eftir upplýsingum fjmrh. til síðasta febr.) það sama og í dag. Hún virðist álíta, að allir muni verða hjartanlega sammála um, að þeir aðilar, sem hafa það með höndum að afla þessarar nauðsynjavöru til landsins, ef þeir hafa verið svo óheppnir að fá vöruna með hærra kostnaðarverði en þann dag, sem auglýsingin var gefin út, þá lendi það á þeim, og þeir taki það sem sitt tjón. Því hefur verið lýst yfir, að ríkisstj. muni ekki taka á sig neinn kostnað í þeim efnum. Við þessu væri ekki svo mikið að segja, ef þess sama væri krafizt af öllum þegnum þjóðfélagsins, en því er ekki til að dreifa. Stjórnin hefur gefið loforð um, að verðlag á mjólk skuli ekki lækka fyrr en eftir 28. febr. Og það loforð verður maður að taka gilt. Hins vegar vitnaði hann til yfirlýsingar eða ummæla frá stj. Alþýðusambands Íslands, að hún teldi öruggt, að ekki kæmi til grunnkaupshækkunar á þeim tíma. Ég held, að ég minnist þess, að ég hafi heyrt af munni eins núverandi hv. þdm. og fyrrv. ráðh. ekki alls fyrir löngu hér um bil sams konar yfirlýsingu og þessa. Það mun hafa verið fyrir einu ári síðan, að þingheimur hallaðist mjög að hinni svokölluðu frjálsu leið í dýrtíðarmálunum, þ.e. að samkomulag væri milli þeirra aðila, sem standa að vinnu, verzlun og framleiðslu, reyndu að halda dýrtíðinni í skefjum. Þá man ég, að hæstv. fyrrv. félmrh. gaf hér um bil eins orðaða yfirlýsingu og þessa, en allir víta, að hún reyndist ekki haldgóð. Ég verð því að taka með fullri varúð á þeim yfirlýsingum, sem hæstv. ráðh. telur sig hafa fengið frá Alþýðusambandi Íslands. Ég vil enn fremur benda á, að nú til skamms tíma hefur verið talið yfirvofandi sjómannaverkfall á Ísafirði, og ég geri ráð fyrir, að á tímabilinu frá því í dag og þar til fram í miðjan febrúar geti orðið mikið vafamál, hvort samkomulag verður milli sjómanna og útgerðarmanna og hangi alveg á þræði, hvort það næst, án þess að nýjar svokallaðar kjarabætur eða kauphækkun komi til greina. verzlunarmálin er aftur á móti það að segja, að hæstv. fjmrh. er þeim vitanlega miklu kunnugri en ég. En svo kunnugur er ég þó þessum málum, að ég veit, að jafn harðhent ákvæði og l. gr. þessa frv. er, getur komið og hlýtur að koma mjög hart niður á einstökum þjóðfélagsþegnum, hvort þeir verða margir eða fáir, skal ég ekki segja. En svo mikið er víst, að oddinum er mjög stefnt gegn þeim, sem hafa flutt inn vörur eða lagt út fyrir vörum í Bandaríkjunum, sem eiga að flytjast til Íslands, og standa svo gagnvart því, að þegar þær koma, þá sé ekki nema tvennt fyrir hendi, leggja hana til hliðar eða selja hana með tapi. Hv. 2. þm. Reykv. virðist líka skilja vel, að þetta gæti komið fyrir, og fyrirspurnir hans til hæstv. forsrh. byggðust áreiðanlega á því, að hann sér, að slíkir árekstrar muni vera líklegir. Ég skal engum getum um það leiða, hvaða ráð þessi hv. þm. mundi finna í þessum kringumstæðum, en honum er jafnkunnug og mér 62. gr. stjórnarskrárinnar og undir hvaða skilyrðum krefjast megi þess, að þegnar þjóðfélagsins láti af hendi eign sína. Þróunin í viðskiptum okkar við aðalviðskiptaþjóð okkar, Bandaríkin, hefur verið sú síðustu 9–12 mánuðina, að nú er ekki lengur um það að ræða, að Bandaríkin sendi nokkrar vörur hingað, án þess að fyrir hendi sé full trygging fyrir greiðslu þar á staðnum, m.ö.o., að varan sé greidd, áður en hún fer frá höfn. Til að byrja með létu seljendur þar sér nægja að krefjast borgunar gegn hleðsluskírteini þar á staðnum, en nú hefur myndazt erfiðara víðhorf þar fyrir innflytjendur, því að mörg Bandaríkjaverzlunarhús, ef ekki flest, setja þá kröfu, sem hefur verið látið undan af hundruðum, ef ekki þúsundum innflytjenda vegna örðugleika á að fá vöruna afskrifaða til Íslands, að þegar vörugeymsluhúsin í New-York staðfesta, að varan sé komin þangað, ætluð til afskipunar til Íslands, þá verði greiðsla að fara fram. Þetta er vegna þess, að þessi verzlunarhús eru að eðlilegum hætti nokkuð þreytt á að liggja með vöruna 4–6, jafnvel 9 mánuði, enda þótt baktrygging sé fyrir greiðslu, án þess að fá greiðslu, af því að ekkert skip er til að taka við þessum vörum og því ekkert farmskírteini til að undirskrifa, Nú mun hæstv. fjmrh. bezt kunnugt, að þessi verzlun er mjög komin í það horf, að Íslendingar verða að greiða vörurnar gegn vöruhússkírteini í New-York. Ég veit t.d. um eitt timburinnflutningsfirma, sem borgaði timbursendingu fyrir níu mánuðum og á eftir að fá hana enn. Þegar þetta er athugað, liggur í augum uppi, að hér getur vel komið fyrir, að verði þeir árekstrar, sem einhver hlýtur tjón af. Mér hefur heyrzt á ræðum hv. þdm., sem á það hafa minnzt, að þeir sætti sig vel við, að innflytjendur beri það tjón, og getur vel verið, að það fari svo. En þegar þetta liggur fyrir í frv., sem annars tekur ekki á aðalmeinum dýrtíðarinnar að nokkru verulegu leyti, þá finnst mér koma fram nokkuð áberandi hneigð að láta aðeins nokkurn hluta af þjóðfélagsþegnum bera hita og þunga dagsins af þessum ráðstöfunum, a.m.k. nokkurn tíma. Ég hef í þessum athugunum viljað beina til hæstv. stj. og þeirrar n., sem fær þetta frv. til meðferðar, hvort þeir gætu ekki hugsað sér, að svo mikið tillit yrði tekið til rásar viðburðanna, að inn í frv. væri sett eitthvert ákvæði, þar sem dómnefnd væri heimilað undir gefnum tilfellum, þ.e.a.s., ef væri um alveg sannanlegt og sýnilegt tjón einstaklinga að ræða á vörum, sem einstaklingar þjóðfélagsins yrðu að fá, að þar yrði eitthvað látið koma á móti, svo að eitthvert tillit yrði tekið til slíkra hluta. Ég held, að heildaráhrif l. þyrftu ekki að spillast fyrir það. Hæstv. fjmrh. hélt fram, að nauðsynjavörur mundu vera til í landinu til 4–6 mánaða. Svo er um hvert mál sem á það er litið. Ég tel, að byggingarvörur séu nauðsynjavörur og eins vörur til útgerðarinnar og viðgerða skipaflotans. Ég er dálítið efins um, að nú séu til allar vörur til bygginga til 6 mánaða, nema þá gert sé ráð fyrir, að byggingarstarfsemi svo að segja leggist niður. En við skulum setja dæmið þannig upp, að þær leggist ekki niður og þær komi á þessu tímabili, sem hér er um að ræða, þessum tveimur mánuðum, og kannske sé búið að bíða eftir þeim marga mánuði. Fari svo, að vörurnar verði miklu dýrari en kemur til með að standa í auglýsingu hæstv. stj., eða m.ö.o., að þær verði dýrar í en þær voru, þegar auglýsingin kemur út, þá er ekki nema um tvennt að ræða, að sá sem stendur fyrir að ná vörunni inn í landið, eða þá sá sem átti að fá vöruna, en undir öllum kringumstæðum, þar sem um nauðsynjavöru er að ræða, liggur mikið á að fá hana, verður að vera án hennar. Við þessu hvoru tveggja mætti gera, ef dómnefndinni væri gefið svigrúm til að taka undir vissum kringumstæðum hæfilegt tillit til þessara staðreynda. Ég vil svo að lokum endurtaka tilmæli mín til n., að hún athugi þessa hlið málsins. Það hefur frá upphafi verið sannfæring mín persónulega, að baráttan gegn dýrtíðinni muni ekki bera árangur, nema allir taki á sig fórnir. En ég held, að tæplega sé tekið rétt á þessu máli, ef stefnan á að vera sú, að einhver ein stétt sé látin taka á sig óákveðið, hvað miklar fórnir, án þess að aðrar stéttir þurfi að gera slíkt hið sama, því að þeir, sem flytja inn, verða að gjalda kaup eftir hækkandi vísitölu, þó að frv. verði samþ. Að lokum vil ég segja, að það ætti a.m.k. að vera orðið augljóst hinu háa Alþ., að þær samþ., sem gerðar hafa verið og ekki hafa tekið nóg tillit til lífsins sjálfs, hafa hingað til ekki reynzt haldgóðar, svo að reynsla ætti að vera fyrir því, að þýðingarlítið er að ganga lengra á þeirri braut, en í þessu máli tel ég, að megi stýra fram hjá því skeri með ofurlítilli tilsveigingu af hálfu ríkisstj. og þeirrar n., sem um málið á að fjalla.



Ég skal ekki tefja þessar umr. Ég skal aðeins út af því, sem hv. þm. Vestm. gat um, að verkfall mundi vera í aðsigi á Ísafirði, taka það fram, að ég veit ekki betur en það sé að mestu eða öllu leyti leyst, enda var það ekki verulegt, sem þar bar á milli. Hins vegar verð ég líka að upplýsa, að sú stöðuga hækkun dýrtíðarinnar, sem nú verður með hverjum mánuði, hlýtur að koma mjög alvarlega niður á þeim, sem eru ráðnir upp á hlut. Það er samið um fiskverðið fyrir sex mánuði, og á þeim tíma á það að standa óbreytt, og þegar dýrtið eykst, er óhjákvæmilegt, að hlutaskipamenn, sem fá enga verðlagsuppbót, komi og heimti kjörum sínum breytt til batnaðar, en af því virðist óhjákvæmilega leiða kaupdeilur strax í byrjun dýrtíðarinnar. Þó að ekki væri fyrir annað en þetta, virðist mikil ástæða til að stöðva dýrtíðarflóðið. Þá má vera, að þyki hart aðgöngu að lögskipa að selja sama verk sama verði og gert var, áður en l. öðlast gildi, og af einum hv. þm. var bent á, að þetta kynni að verða til þess, að vélaviðgerðaverkstæði stöðvuðust. Ég veit ekki betur en að opinber álagning hjá þessum verkstæðum sé a.m.k. 60% fyrir verkstæðiskostnaði, skrifstofukostnaði og öðru slíku. Og þar sem vísitalan hefur ört hækkað undanfarna mánuði, hefur þessi kostnaður hækkað mjög ört og örar en ástæða virðist til, svo að ekki er líklegt, að það valdi ágreiningi við þessa atvinnurekendur, þó að þeir megi ekki hækka viðgerðirnar, meðan verið er að reyna að koma lagfæringu á þessi mál. Ég tel óhjákvæmilegt að sýna einhverja alvöru í þessu, en menn trúa ekki, að nein alvara sé í þeim, ef engar tilraunir sjást gerðar. Ég tel, að þetta frv. sé ekki víðtækt, en það getur sýnt, að eigi að gera alvarlegar tilraunir og menn eigi að bíða á meðan og sjá, hvort ekki er hægt að koma einhverju viti að lessum málum. Viðvíkjandi Alþýðusambandi Íslands, þá á ég sæti í stjórn þess, en ég veit ekki til, að nein yfirlýsing liggi fyrir um, að ekki verði um að ræða kröfur um grunnkaupshækkanir, en þar sem samningar félaganna gilda nær því án undantekningar fram yfir þann tíma, sem hér er um að ræða, má telja því nær útilokað, að tilraunir verði gerðar til grunnkaupshækkunar á þessum tíma nema þá hjá fáum félögum, sem enn hafa ekki fengið hækkun til samræmis við aðra.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) Hv. þm. Vestm. fann þessu frv. ýmislegt til foráttu. Ég lasta sízt, þótt það sé rætt frá ýmsum hliðum. Ég viðurkenni fyllilega, að þetta er mikið vandamál. Mér dylst ekki, að ekki verður stýrt fyrir öll sker í þessu máli, kannske sízt í þessu máli af öllum málum. Mér er líka fyllilega ljóst, að það eru fáir, sem hafa erfiðari persónulega aðstöðu en ég til að koma fram með og biðja um samþ. á ráðstöfunum sem þessum, sem mörgum mun finnast harðhentar og óbilgjarnar. En þeir, sem finnast aðgerðirnar sárar, mega vita, að afturbatinn verður þeim jafnt til góðs og öðrum mönnum, sem þetta land byggja. Það er trú mín og sannfæring, að þetta sé óhjákvæmilegur grundvöllur til að geta hafizt handa í þessum efnum og sess vegna geri ég það.



Í þeim umr., sem fram hafa farið um þetta frv. stj., hafa verið nokkrar deilur um, hvaða fjárhagslega áhættu ýmsir einstaklingar tækju á sig, og vil ég út af því segja nokkur orð. Það er vitanlegt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er aðeins byrjunartilraun til að stöðva dýrtíðina. Frá því fyrsta, er byrjað var að glíma við dýrtíðina, hefur öllum verið ljóst, að þar er ekki van um árangur, nema einhverjir vilji einhverju fórna. Eftir því, sem liggur fyrir í frv. og komið hefur fram í yfirlýsingum hæstv. stj. um önnur atriði, sem hún telur tryggð til þess að stöðva dýrtíðina, þá skilst mér, að hvergi sé krafizt fórna við þessa byrjunartilraun nema af einum aðila. Það er ekki verzlunarstéttin nema kannske einstakir einstaklingar eins og hv. þm. Vestm. sagði. Það er ekki verkalýðurinn, því að hann hefur engin loforð gefið, heldur eru það framleiðendur landbúnaðarvaranna, því að þeir hafa einir gefið loforð um að hækka ekki vörur sínar. Það eru stöðvar framleiðenda kjöts og mjólkur, sem hafa lofað þessu, og það eru bein fjárframlög. Nú er vitað, að síðan þessar afurðir voru hækkaðar, hefur vísitalan hækkað um 12 stig, og um áramótin mun hún hækka a.m.k. um 10 stig. Þannig kemur yfir 20 stiga hækkun á vísitölunni, án þess að þessar vörur verði hækkaðar. Þegar gefin hafa verið loforð um að hreyfa ekki verðlagið þrátt fyrir þetta, þá eru það loforð um bein fjárframlög frá hendi þeirra til þessara ráðstafana. Þessir framleiðendur eru því eina stéttin, sem hefur viljað lofa beinum fjárframlögum til þessara ráðstafana. Það sér hver maður, að þegar vísitalan hækkar um 20 stig eins og hún gerir í nóv. og des., þá hækkar kaupið við stofnanir landbúnaðarins og líta hjá framleiðendum, án þess að framleiðendur geti á nokkurn hátt jafnað það upp aftur eins og annars hefði verið hægt með verðlagsákvæðum. Ég vil, að þetta komi skýrt fram, af því að hv. þm. Vestm. var að tala um, að þessi ákvæði kynnu að koma hart niður á ýmsum einstaklingum innan verzlunarstéttarinnar. Og ég tel, að þegar frv. fer nú til n., þá sé rétt að athuga, hvort ekki væru einhverjir fleiri fáanlegir til að gefa loforð um, að þeir skuli ekki fara fram á hækkun, til að standa undir þessari tilraun, sem ekki er vitað, hvort kemur að gagni og kemur ekki að gagni, nema fleiri fari svipað að og þeir, sem standa að landbúnaðarframleiðslu.

Forseti (JJós): Hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir, að sem stytztur tími fari til athugunar þessa máls í n. Áður en ég slít þessum fundi, vil ég beina þeim tilmælum til form. allshn., að n. hafði samráð við allshn. Ed., svo að málið þurfi ekki að fara aftur í n., þegar til Ed. kemur. En með tilliti til þess, að klukkan er nú orðin 3 og að a.m.k. einn flokkur vill halda flokksfund fyrir næstu umr., ákveð ég deildarfund kl. 5 í dag.



Á síðasta vetrarþingi var þetta frv. flutt af fjhn. Ed., en dagaði þá uppi í þessari hv. d. Frv. er því flutt aftur samkv. tilmælum fyrrv. hæstv. fjmrh. Er óþarfi að gera frekari grein fyrir frv., en nauðsynlegt er, að það nái samþykki fyrir áramót, svo að hægt sé að innheimta þennan viðauka strax á næsta ári.