Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um breyt. á l. um meðferð einkamála í héraði, nr. 85 23. júní 1936. Það var samið af réttarfarsnefnd, en dóms- og kirkjumrn. óskaði þess haustið 1973 að hún tæki til athugunar tillögur er fram höfðu komið frá borgardómaraembættinu í Reykjavik um að lögfest yrði heimild til þess að beita hljóðritun á dómþingum í einkamálum. Slík heimild hefur verið um árabil í lögum um meðferð opinberra mála og reyndar allt frá því að þau lög voru fyrst sett 1951. Sú heimild mun þó fremur lítið hafa verið notuð. Hins vegar er það svo að nokkur síðustu ár mun slíkum hljóðritunum hafa verið beitt við borgardómaraembættið í Reykjavík í tilraunaskyni án þess að bein heimild hafi verið til þess í lagaákvæðum. Við umr. á síðustu árum um leyfi til þess að flýta meðferð mála fyrir dómstólum og þá ekki hvað síst meðferð einkamála hefur komið fram að ýmsir dómarar í einkamálum hafa talið verulegan flýtisauka að því að beita hljóðritunartækni við meðferð þeirra mála. Það er augljóst að nauðsynlegt er að um það efni séu þá skýrar heimildir og ákvæði um að setja megi hæfilegar reglur um skipulagða framkvæmd hljóðritunar og vörslu á hljóðritunargögnum. Ákvæði þau, sem réttarfarsnefnd leggur til að lögfest verði, fela í sér heimild fyrir dómsmrh. til að ákveða að upp verði tekin slík hljóðritun við héraðsdómaraembætti. Þess má geta að í lögum um meðferð opinberra mála er almennt ákvæði um að sá kafli laganna um meðferð einkamála í héraði, sem lagt er til í þessu frv. að breytt verði, gildi einnig um meðferð opinberra mála. Geta því reglur, sem settar eru samkvæmt þessu lagafrv., einnig komið að notum við meðferð opinberra mála eftir því sem við á um framkvæmd og vörslu hljóðritana. Nánari grein er gerð fyrir efni frv. í athugasemdum og leyfi ég mér að vísa til þess. Þetta frv. er ekki óþekkt í þessari hv. deild. Það var lagt fyrir hana í fyrra og hún afgreidd það þá með jákvæðum hætti, en það mun hafa orðið það seint á ferðinni að ekki náðist afgreiðsla á því frá hv. Alþ. Ég hygg að það hafi ekki verið í þessari hv. deild í fyrra um neinar umtalsverðar breytingar á frv. að tefla frá því sem það var þá lagt fram. Ég hygg að hv. allshn. þessarar deildar hafi þá kynnt sér málið, m. a. með viðræðum við þá aðila, sem hafa reynt þessi atriði hér við borgardómaraembættið, eða fengið umsagnir um það. Ég leyfi mér þess vegna að vænta þess, herra forseti, að þetta litla frv. geti nú siglt hraðbyr gegnum þessa hv. deild og að það þurfi ekki að koma til þess að það dagi aftur uppi á hv. Alþ. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn., en það var sú þn. sem um málið fjallaði á síðasta þingi.

Flm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Á þskj. 53 höfum við hv. 5. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, og hv. 2. þm. Reykn., Oddur Ólafsson, leyft okkur að flytja lítið frv. um breyt. á lögum um skipan opinberra framkvæmda. Þetta er lítið frv. sem mér kom reyndar á óvart að þyrfti að flytja. Ég hélt satt að segja að ákvæði hér að lútandi væru þegar í lögum. Sjálfur var ég svo ekkert sérstaklega hrifinn af því að flytja frv. til l. um breyt. á þessum lögum, því að í fyrra samþykkti Alþ. tillögu einmitt frá okkur hv. þm. Stefáni Jónssyni um að endurskoða öll þessi lög. Það var nú ekki varðandi þetta, heldur ýmsa framkvæmd mála, sem við höfðum aðaláhugann á, og þar af leiðandi breytir það litlu um þennan frv.-flutning nú sem lýtur að allt öðru en því sem við vorum að gagnrýna þá varðandi endurskoðunina. En frvgr. er þannig að við 3. gr. laganna, þar sem talað er um áætlanir um hinar opinberu byggingar, bætist: „Í áætlun um stofnkostnað mannvirkja, sem kostuð er af ríkissjóði að nokkru eða öllu leyti, er heimilt að setja kostnað vegna listskreytingar og má verja í því skyni fjárhæð er nemi allt að 1% af áætluðum stofnkostnaði mannvirkja.“ Hér er ekki fram á mikið farið, aðeins heimild til þess, eins og segir í greinargerð, að opinberar byggingar gætu fengið á síg fegurra og listrænna svipmót. Ekki er því að neita að að þessu hefur verið nokkuð gert án þess að fyrir því væru sérstök lagaákvæði eða lagaheimild. En eðlilegast hlýtur að teljast að hér sé um að ræða sjálfsagðan þátt í stofnkostnaði bygginga. Við vitnum eðlilega í hin áður settu ákvæði, þau ákvæði, sem minnt er á í grg varðandi skólana þar sem heimilt er að verja 2% af kostnaði til listskreytinga. Við förum ekki fram á nema 1% þarna, helmingi minna, en um prósentuna má auðvitað deila og meta hana. Við getum auðvitað bent á það að ýmsar opinberar byggingar hafa verið listskreyttar. Ég nefni byggingar eins og hér í Reykjavík Tollhúsið, Lögreglustöðina o. fl. En með tilliti til þess, að við lifum á erfiðum tímum eins og löngum áður, þótti okkur ekki rétt að ganga lengra í þessu en að fara í 1% af áætluðum stofnkostnaði mannvirkja, þó að við gerum okkur grein fyrir því að varðandi smærri byggingar yrði það náttúrlega ósköp lítið og vesælt sem kæmi út úr þessu. Sú sérstaka ósk, sem lá að baki þessum frv.-flutningi, var einmitt bundin við, að þarna yrði varið 1%, að markið yrði ekki sett hærra. Það má því segja að einkenni þessa litla frv. okkar sé hógværð og hjartans lítillæti. Eins og að er vikið í grg. er það viss tegund bygginga sem við flm. höfum í huga öðrum fremur, og það má segja að eðlilegra hefði verið að finna ákvæði sem þessu stað í lögum um heilbrigðisþjónustu. En að athuguðu máli fundum við flm. að það var erfitt að koma þessu ákvæði þar inn, það var erfitt að finna því stað í nýju lögunum um heilbrigðisþjónustu. Við nánari athugun þótti okkur líka rétt að fella þetta ákvæði inn í víðari ramma svo að það næði sem lengst þar sem ástæða þætti til að skreyta opinberar byggingar. Eins og í grg. segir er hvergi brýnna en í sjúkrastofnunum að gæða þær lífi og lit með listskreytingum sem drægju um leið úr þeim sterku einkennum þessara stofnana sem minna á veikindi og allt sem þeim fylgir. Frekari rökstuðnings er í raun og veru ekki þörf. Það liggur við að okkur flm. þyki sem sjúkrahúsin og aðrar slíkar hliðstæðar stofnanir hefðu jafnvel átt að koma hér inn í á undan skólunum, þó að hvort tveggja eigi í raun að vera jafnsjálfsagt. Mig langar aðeins að vitna í bréfaskriftir þær sem urðu hvati þessa frv.-flutnings, með leyfi hæstv. forseta. Framkvæmdastjóri Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað skrifar svo hljóðandi bréf til viðkomandi rn., heilbr.- og trmrn.: „Þar sem ekki mun gert ráð fyrir listskreytingum af neinu tagi í þeim framkvæmdaáætlunum sem gerðar hafa verið yfir sjúkrahúsbyggingu í Neskaupstað, þá leyfi ég mér hér með að fara þess á leit við hið háa rn. að það heimili að sömu prósentu af heildarbyggingarkostnaði verði varið til listskreytingar sjúkrahúsbyggingarinnar og gert er ráð fyrir í lögum um ýmsar opinberar byggingar, t. d. skólabyggingar.“ - Það er rétt að taka það fram varðandi þessa fullyrðingu að þetta er eingöngu varðandi skólabyggingar. Það er ekki um neinar aðrar opinberar stofnanir sem þarna liggur lagaheimild að baki. Í bréfinu segir svo áfram: „Ég held að heppilegast væri að taka sem fyrst ákvörðun um þetta, þar sem slíkt verk þarf að mínu mati lengri undirbúningstíma en venjuleg byggingarvinna. Einnig er hugsanlegt að í einhverjum hluta byggingarinnar, utanhúss eða innan, gæti listskreyting fallið inn í frágangsvinnu, t. d. í sambandi við litaða múrhúðun, málningu eða flísalögn. Ég er viss um að ýmislegt er hægt að gera í þessa veru sem gæti orðið til fegurðarauka án þess að hleypa kostnaði mikið fram. Það er einlæg von mín að rn. taki mál þetta til vinsamlegrar athugunar og sjái sér fært að veita þessa heimild.“ Og undir þetta ritar fyrir hönd byggingarnefndar Fjórðungssjúkrahússins í Neskaupstað Stefán Þorleifsson. Ég vil einnig vitna hér í svar rn., með leyfi hæstv. forseta. Þar vísar rn. til bréfs byggingarnefndar frá 10. sept. 1915, þar sem rætt er um listskreytingu í sjúkrahúsbyggingunni í Neskaupstað, og segir svo orðrétt: „Það hefur enn ekki verið gert ráð fyrir því við hönnun sjúkrahúsa að heimilt sé að eyða af byggingarfé til listskreytinga sérstaklega, og gelur því rn. á þessu stigi ekki tekið jákvæða afstöðu til erindisins er í bréfinu greinir.“ Undir þetta ritar ráðuneytisstjórinn, Páll Sigurðsson. Ég tek það fram í sambandi við prósentuna að í bréfi, sem mér barst frá forstöðumanni Fjórðungssjúkrahússins, Stefáni Þorleifssyni, formanni byggingarnefndar þar, óskar hann eftir því einmitt að ekki verði gengið lengra en það að heimildin verði bundin við 1% af áætluðum stofnkostnaði, þó að það sé auðvitað matsatriði. Aðeins telur hann eðlilegast og sjálfsagt að framkvæmd listskreytingarinnar sé tryggð sem hluti stofnkostnaðar. En hvað bréf rn. snertir þá kemur glögglega í ljós að heimildina eina þykir skorta. Ekkert bendir til þess að rn. sem slíkt sé ekki fullkomlega sammála um þörf þessa atriðis, enda hef ég fengið staðfest að fyrir því er fullur vilji ef heimildin væri ótvíræð. Það má að vísu deila um eitt atriði í þessu efni, þ. e. a. s. hvort hús eða bygging eins og sú, sem nú er á döfinni í Neskaupstað og er komin nokkuð á veg, njóti góðs af breytingu sem þessari, þar sem hér er um að ræða áætlun í raun og veru um fyrirhugað mannvirki samkv. 1. gr. laganna, sem nú stendur þarna. En ég hef gengið úr skugga um það, að ég hygg fullkomlega, að viðkomandi rn. mun telja þetta algerlega nægilegt til að heimila þeim í Neskaupstað og öðrum aðilum, sem þannig stendur á hjá, listskreytingu í ljósi þessa ákvæðis, nái þetta frv. fram að ganga. Ég vona að frv. þetta eigi sem greiðasta leið í gegnum þessa deild og hef um það von einnig að það týnist ekki í málafjölda þeirra hv. Nd.manna og þeirra sérstæða annríki undanfarnar þingvikur. Hér þarf engra frekari skýringa við. Málið er ljóst og einfalt og einhugur ætti um það að vera. Vil ég því í trausti á skjóta afgreiðslu leggja til að þessu frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég tel, að með flutningi þessa litla frv. sé hreyft máli sem sé allra athygli vert, og mig langar aðeins að segja um það fáein orð nú við 1. umr. í hv. deild. Það er rétt að til þessa tíma hafa ekki legið fyrir neinar heimildir til þess að listskreyta aðrar opinberar byggingar en skóla. Ákvæðin eru í lögum um skólakostnað, að mig minnir, en í því efni hefur verið gert nokkuð síðan það komst í lög. Hins vegar hafa menn rekið sig á það að þeir aðilar sem hafa verið þess umkomnir að mega ráða sinni fjárfestingu að meira eða minna leyti, hafa gengið inn á þessa braut. Má í því sambandi bæta við það sem hv. flm. gat hér um áðan, Tollhús og Lögreglustöð, að Landsvirkjun hefur gert nokkuð að því að skreyta sinar byggingar á þennan hátt. Ég er því mjög hlynntur að ýmsar byggingar séu listskreyttar. En ég vil láta það koma fram hér að ég lít svo á að það eigi í raun og veru alls ekki eitt að vera sem endanleg lausn á þessu máli að það megi setja einhvers konar listskreytingar á ytra borð bygginganna, heldur væri mikið í það varið, eins og flm. kom að vísu lauslega inn á raunar í sinni framsöguræðu, að það mætti gera innri hliðar bygginganna vistlegri með þessum hætti heldur en annars er. Ég hefði haldið að sjúkrahús væru þær stofnanir sem einna erfiðast væri að gera aðlaðandi. Fyrirmæli, sem verða að vera þar fyrir hendi um hollustuhætti og hreinlæti og því um líkt, gera þetta mjög vandmeðfarið mál í þeim tilvikum. En ef það væri álitið að það mætti með einhverjum hætti nota t. d. listaverk, málverk, jafnvel standmyndir til þess að gera sjúkrahúsin heimilislegri og meira aðlaðandi fyrir sjúklingana, þá væri það mjög mikilvægt. Ég er þeirrar skoðunar og vil láta það koma fram hér, eins og ég impraði á einnig á ráðstefnu um menningarmál sem haldin var í fyrravetur, að vel kemur til greina að mínu áliti að Listasafn Íslands láni eða láti listaverk sín hanga uppi í opinberum byggingum til þess að fólkið fái að njóta þeirra, heldur en í þeim geymslum sem Listasafnið hefur fyrir sín listaverk. Ég hefði nú viljað mæla með því að þannig yrði frá málum gengið að þessi ákvæði fjölluðu ekki aðeins um þau listaverk sem hægt væri að fella föst inn í heildarmynd bygginganna, að þarna undir mætti einnig setja það að hægt væri að setja upp laus listaverk í þessum mannvirkjum. Ég tel, eins og ráða má af þessum orðum mínum mjög eðlilegt að þetta mál verði skoðað og tekið á því með jákvæðum hætti, því að ég álít það vera mikils virði að þarna fengist jákvæð lausn.



Herra forseti. Þetta litla frv. lætur ekki mikið yfir sér, það er rétt, en ég tel að á ýmsum sviðum geti það gert byggingar notalegri. Það er vitað mál að okkur er ekki sama hvernig húsin, sem við búum í líta út, og sannarlega getur það verið mikils virði jafnvel fyrir líðan þeirra, sem í húsum búa, hvort þau eru listskreytt, hvort tekið er tillit til augans og hugans þegar þau eru byggð. Okkar heilbrigðisstofnanir hafa farið varhluta af þeirri nýju stefnu sem er í þessum málum hér á landi. Það er rétt sem getið hefur verið, það hafa margir aðilar listskreytt hús sín að utan nú. En það eru ekki aðeins opinberar stofnanir, það eru einnig einkaaðilar sem í vaxandi mæli listskreyta byggingar sinar. Ég held að einmitt núna, þegar bæði stendur yfir og fyrir liggur að byggja margháttaðar og margs konar heilbrigðisstofnanir í þessu landi, að þá sé einmitt tíminn til þess að tryggja að eitthvað verði hugsað um þessi efni við frágang þeirra húsa. Það er rétt, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, að það kemur mjög til álita að þetta geti líka gilt um listmuni sem yrðu settir á sinn stað í þessum byggingum. Um það er sjálfsagt að ræða og athuga það mál. En ég held að það mundi verða öllum til góðs ef þetta frv. næði nú fram að ganga.