Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 351, sem hér liggur fyrir. Nm., sem á fundi voru, þeir voru þar allir nema einn, sem var forfallaður, eru sammála um að leggja til, að till. á þskj. 351 verði samþ. með orðabreytingu, sem fyrir liggur á þskj. 423 ásamt nál.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til afgreiðslu, fjallar um náttúruvernd, friðun Þingvalla og þjóðgarða, og er flutt af allshn. sem afgreiðsla n. á tveimur till. til þál, sem n. bárust til afgreiðslu, till. á þskj. nr. 6, sem fjallar um náttúruvernd og ráðstafanir til þess, að almenningur eigi aðgang að heppilegum stöðum til útivistar og náttúruskoðunar, og till. til þál. um endurskoðun á í um friðun Þingvalla, þskj. 26. N. ræddi þessar till. á tveimur eða þremur fundum sínum og sendi þær auk þess til umsagnar Náttúruverndarráði, Þingvallanefnd, Ferðafélagi Íslands og Hinu íslenzka náttúrufræðafélagi. Af umsögnum, sem bárust, virtist það koma greinilega fram, að þess var óskað, að l. um náttúruvernd og l. um friðun Þingvalla yrðu endurskoðuð og endurbætt, ef þess yrði kostur. Jafnframt var það ósk þeirra aðila, sem svöruðu, að þeir fengju aðild að endurskoðuninni, og það varð niðurstaða allshn., að vísast yrði þetta auðveldast í meðförum á þann hátt, sem hér er lagt til, að ríkisstj. yrði falið að sjá um endurskoðunina og gæti þá komið því að,að leita umsagnar og aðstoðar þeirra aðila, sem hefðu hug á að fjalla um þessi mál. Okkur virtist höfuðtilgangur till. að fá þessa endurskoðun fram, og því er till. orðuð svo hér, að þessi tvenn l. verði endurskoðuð og endurskoðunin miði að því að auka náttúruvernd og auðvelda almenningi aðgang að heppilegum stöðum til útivistar og náttúruskoðunar og verk og valdssvið Náttúruvernd arráðs og Þingvallanefndar verði skilgreind sem gleggst. Ég vísa svo til grg., sem fylgdi till, allshn., og vonast til, að þingið geti orðið sammála um að afgreiða þessa þáltill.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. allshn. fyrir þá alúð, sem hún hefur sýnilega lagt í að skoða þáltill þá sem við fluttum nokkrir á öndverðu þessu Alþ. og fjallaði um náttúruvernd og ráðstafanir til þess, að almenningur eigi aðgang að heppilegum stöðum til útivistar og náttúruskoðunar, eins og það er orðað. Það var auðheyrt á því, sem hv. frsm. sagði, og einnig auðséð á þeirri þáltill., sem nú er flutt, að þeir hafa í n. sinnt vel þessu verkefni, og tel ég það mjög gott og vil þakka fyrir það. Ég set það ekkert fyrir mig, þó að gerð sé ný þáltill. í stað þeirrar, sem við fluttum, því að þessi er víðtækari, og það er reyndar greinilega tekið fram, að þessi er hugsuð sem afgreiðsla á okkar máli. Efni okkar till. er tekið hér upp að öllu leyti öðru en því, er varðar fyrirkomulag sjálfrar n. Kemur það alveg fram, að hv. n. ætlast til þess, að endurskoðunin fari fram með svipuðum hætti efnislega séð og við höfðum gert ráð fyrir, og það er óhætt í því sambandi að vísa á þá grg., sem okkar till. fylgdi, og þá framsögu, sem fyrir henni var höfð, til viðbótar því, sem hv. frsm. sagði hér. Segi ég þetta, ef einhver nm. í þessari n. skyldi verða svo samvizkusamur að kynna sér umr. á Alþ, um þetta mál, áður en hann hæfi starfið. Vil ég koma þeirri ósk til hans inn í dálka þingtíðindanna, að hann kynni sér aðdraganda málsins með því að skoða þá grg., sem fylgdi okkar till., og lesa þær umr., sem urðu þá. Fyrir okkur vakti, að þessi endurskoðun yrði talsvert víðtæk og næði einnig til þess að athuga skilyrði fyrir ferðalögum um landið með þeim hætti, sem við gerðum þar grein fyrir. Stefnan í málinu væri sú að endurskoða í einu lagi náttúruvernd og möguleika þjóðarinnar til þess að eiga aðgang að landinu og umgangast það. Aðeins eitt atriði vildi ég svo nefna til viðbótar. Í okkar uppástungu var gert ráð fyrir því, að þingkjörin n. fjallaði um þessi málefni, og við rökstuddum það með því, að hér væri um málefni að ræða, sem fulltrúar frá stjórnmálaflokkunum þyrftu helzt að sinna þannig, að pólitísk samtök, samtök flokkanna, gætu myndazt um að gera eitthvað, sem um munaði í þessum málum. Sumt af því, sem þarf að gera, er þannig vaxið, að það þarf að ná meiru valdi á þess um málefnum í hendur einhvers aðila á vegum ríkisins og enn fremur þarf meira fjármagn. Við höfðum gert okkur von um, að ef að þessu væri dregið lið úr öllum flokkunum, t.d. einn úr hverjum flokki eða svo, mundu verða meiri líkur fyrir því, að það næðust samtök um verulegt átak í þessu efni. Í framhaldi af þessari skoðun okkar vil ég benda hæstv. ríkisstj. á að ég tel, að verði þessi till. samþ., væri skynsamlegt að kveðja í n. fulltrúa frá stjórnmálaflokkunum og kannske einhverja fleiri, en jafnvel þó að ekki verði fleiri í n., gætu þeir auðveldlega aflað sér upplýsinga frá þeim félagasamtökum og þeim stofnunum, sem þekkja bezt til þessara mála og fengið þeirra till. og álitsgerðir. Mætti síðan vinna úr því. Ég teldi þetta heppilegri samsetningu n. en að tína saman menn úr stofnunum, en hafa ekki fulltrúa flokkanna með. Ég rökstuddi þetta nokkru nánar, þegar málið kom hér fyrst fyrir. Mér er algerlega ljóst, að þeir, sem hafa mesta þekkingu í þessu efni, eru á vegum Náttúrufræðistofnunarinnar, Náttúrufræðafélagsins, Ferðafélagsins o.s.frv., og jafnvel hjá Skipulagi ríkisins hafa menn þekkingu, sem kemur til greina í þessu sambandi. En ég álít, að það sé samt sem áður ekki bezta fyrirkomulagið á endurskoðuninni að fela þessum stofnunum eða fulltrúum frá þeim að vinna þetta einum út af fyrir sig. Hitt er heppilegra að fá fulltrúa frá hinu pólitíska valdi, þ.e. stjórnmálaflokkunum, og ætla þeim þetta verkefni og þeir styðjist við þá sérþekkingu, sem aflað verður frá stofnunum og félögum, annaðhvort með því að hafa einnig fulltrúa frá þeim í n. eða með því að leita þessara gagna sérstaklega, ef það þykir of fjölmennt lið að hafa fulltrúa frá öllum þessum aðilum í n. Þetta er ábending. Ég mun fylgja þessari þáltill. og þakka n. fyrir hennar starf að málinu.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér í umr., flutti ég ásamt hv. 5. þm. Reykn., Gils Guðmundssyni, till. til þál. um endurskoðun á l. um friðun Þingvalla snemma á þessu þingi. Í umr., sem þá urðu, m.a. við hæstv. utanrrh., formann Þingvallan., kom í ljós, að hann taldi ekki eðlilegan þann hátt, sem við höfðum lagt til á endurskoðuninni, en við höfðum gert ráð fyrir, að hún væri falin Náttúruverndarráði og þjóðminjaverði. Og ég lýsti þá yfir því, að okkur væri þetta fyrirkomulag í sjálfu sér ekkert fast í hendi. Ef hægt væri að sameinast um endurskoðun l., teldum við það gersamlega aðalatriði og værum fúsir til að fallast á. annað fyrirkomulag. Nú hefur hv. allshn. valið þann kost að fela ríkisstj. að láta endurskoða þessi l. ásamt þeim l., sem um var rætt hér áðan, og í sjálfu sér tel ég eðlilegt að fallast á það fyrirkomulag, fyrst ástæða er til að ætla, að um það geti orðið fullur einhugur hér á Alþ. En ég vænti þess, að sá aðili, sem fær þetta mál til athugunar, kynni sér þá sem bezt bæði þau sjónarmið, sem fram hafa komið í umr. hér á þingi, og raunar þær miklu umr., sem orðið hafa utan þings um málefni Þingvalla. Hins vegar er eitt atriði, sem fólst í till. okkar Gils Guðmundssonar, sem ekki er tekið upp í sjálfa tillgr. frá allshn. TilI. okkar lauk á þessari setningu: „Á meðan endurskoðun l. fer fram, felur Alþ. Þingvallanefnd að banna byggingarframframkvæmdir og jarðrask á vegum einstaklinga á öllu því landi, sem talið er upp í 2. og 3. gr. l. um friðun Þingvalla“ Nú er þetta í sjálfu sér alveg sjálfsögð málsmeðferð. Endurskoðun l. á m.a. að fjalla um það, hvort ekki eigi að stækka hið eiginlega þjóðgarðssvæði, þannig að það nái yfir allt það land, sem til er tekið í l. um friðun Þingvalla Og meðan verið er að endurskoða þessi mál og komast að niðurstöðu um þau, væri auðvitað mjög óeðlilegt, að þarna væru heimilaðar á vegum einstaklinga framkvæmdir, sem kynnu að brjóta í bága við það, sem ákveðið yrði eftir skamma stund. Þetta atriði hefur auðsjáanlega verið rætt í allshn., því að hún segir í grg. sinni: „Ríkjandi skoðun var í n., að æskilegt væri, að ekki yrðu leyfðar nýbyggingar sumarbústaða á Þingvallasvæðinu á meðan endurskoðun l. um friðun Þingvalla færi fram.“ Ég ræð af þessu, að hv. allshn. hafi verið sammála okkur um þetta atriði, þó að hún af einhverjum ástæðum hafi ekki talið rétt að taka það upp í sjálfa tillgr. Nú finnst mér hins vegar alveg nauðsynlegt að fá úr þessu skorið. Hins vegar mundi ég telja það algerlega fullnægjandi, ef Þingvallanefndarmenn lýstu því yfir, að þeir mundu halda þannig á málum. Þá væri engin ástæða til þess að gera neinar frekari ráðstafanir í því sambandi. Og ég vil því leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. utanrrh., formanns Þingvallan., og hv. 1. þm. Austf., hvort ekki sé öruggt, að Þingvallan. muni halda á málum á þennan hátt. Fáist hins vegar ekki skýr svör um þetta atriði, mundi ég telja nauðsynlegt, að Alþ. lýsti vilja sínum um þetta efni og mundi þá. flytja til. um það atriði áður en þessari umr lýkur.



Herra forseti. Ég vil af þessu tilefni frá hv. síðasta ræðumanni segja, að ég er fylgjandi því, að gerðar verði þær ráðstafanir, sem ýtrast eru kleifar til þess að koma í veg fyrir, að nýir sumarbústaðir verði byggðir á Þingvallasvæðinu á meðan endurskoðun l. um friðun Þingvalla fer fram.



Herra forseti. Út af þessari aths. hv. 6. þm. Reykv. skal ég aðeins segja það, að ég hafði skilið hana þannig og þessa aths., sem í grg. er um það mál, að það yrðu ekki Ieyfðar fleiri nýbyggingar innan þjóðgarðsins heldur en gert hefur verið. Það var ákveðið í Þingvallanefnd, þegar síðasta lóðaúthlutun fór fram, að það yrðu stöðvaðar leyfisveitingar í bili, svoleiðis að ég hef enga trú á því, að það þurfi að gera neina ályktun í því sambandi nú.



Herra forseti. Því miður leggur hæstv. ráðh. annan skilning í þetta heldur en ég geri og ég held, að hv. allshn. hafi gert. Hæstv. ráðh. talar um, að það verði ekki leyfðar fleiri nýbyggingar en leyfðar hafa verið. í því virðist felast það, að hæstv. ráðh. telji eðlilegt, að þeir sumarbústaðir, sem þegar hafa verið leyfðir, verði byggðir áfram eins og ekkert hefði í skorizt. Ég get ekki skilið ummæli hans öðru vísi. Það, sem ég var að spyrja um, var það, hvort byggingarframkvæmdir og jarðrask í sambandi við þær yrðu ekki stöðvaðar á meðan endurskoðun þessara l. fer fram. Það var ég að fara fram á. Fyrst þetta virðist vera óljóst, vil ég leyfa mér að flytja hér brtt., sem er á þá leið, að við till. frá allshn. bætist: „Á meðan endurskoðun l. um friðun Þingvalla fer fram, felur Alþ. Þingvallanefnd að banna byggingarframkvæmdir og jarðrask á vegum einstaklinga á öllu því landi, sem talið er upp í 2. og 3. gr. l. um friðun Þingvalla.“



Herra forseti. Alþ., bæði deildir og Sþ., kýs sérstakar starfsnefndir til að íhuga vissa málaflokka, og til þeirra er að jafnaði vísað þeim málum, sem flutt eru í d. eða Sþ. Svo er fyrir mælt í þingsköpum, ég hygg í 18. gr. þingskapa, að n. skili áliti, og meira að segja eru sett svo þröng ákvæði, að eigi má taka mál að nýju til umr. fyrr en. a.m.k. einni nóttu eftir að nál. var útbýtt. Ég minnist á þetta hér vegna þess, að ég flutti ásamt nokkrum þm. öðrum till. á haustþinginu um lækkun tolla á efni og vélum til iðnaðarins. Sú till. var tekin til meðferðar hér í Sþ. fljótlega eftir að framhaldsþingið hófst og var afgr. til allshn. 1. febr. s.l. Það eru senn liðnir nær tveir mánuðir síðan þetta mál fór til hv. allshn., og hefur þó enn ekki komið neitt álit frá henni. Hér er um hið mikilvægasta mál að ræða, sem ég tel ekki þörf á og ekki heldur viðeigandi að ræða nánar hér, en ég vil aðeins minna á það, að þegar þetta mál var hér til umr. í þinginu þessi till., var henni vel tekið af hæstv. iðnmrh., sem sagðist fullkomlega viðurkenna nauðsyn þess, að slík athugun færi fram, og áréttaði það einnig, að það frv. um tollalækkun sem þá var í undirbúningi, mundi ekki leysa þennan vanda, vegna þess að því væri fyrst og fremst ætlað annað verkefni, eða það að lækka dýrtíðina og draga þannig úr þeim byrðum, sem almenningur þyrfti að taka á sig vegna gengisfellingarinnar. Ég vil nú árétta það við hæstv. forseta og hv. formann allshn., að þeir hlutist til um það, að nál. verði lagt fram í þessu máli það tímanlega, að till. geti fengið þinglega afgreiðslu.



Herra forseti. Till. sú á þskj. 384, sem ég hef leyft mér að flytja, er um skylduþjónustu ungmenna. Þessi hugmynd hefur verið áleitin við mig síðustu árin, og þar kom, að ég þoldi ekki lengur mátið, og þess vegna liggur till. hér fyrir. Til þessa liggja að meginefni tvær ástæður. Annars vegar eru hin uppeldislegu eða þjóðfélagslegu rök. Hins vegar hin þjóðhagslegu. Það er sú nauðsyn, sú þörf, sem þjóðfélagið hefur á starfsorku til þeirra framkvæmda sem knýja á til að byggja hér upp betra land og til að styðja búsetuna um allt land. Leitast þarf við á svo mörgum sviðum samfélagsins að veita lágmarksaðstöðu fyrir fólkið, hvar sem er, til margvíslegra samskipta. Þjónustuskylda ungmenna mætti verða drjúg til hjálpar í þeim efnum. Og einmitt slík störf eru vel fallin til aukins andlegs þroska. Í sambandi við þetta mál er mér sérstaklega í minni setning eða kafli úr hátíðaræðu Ólafs Thors, þáv, forsrh., sem hann flutti af svölum alþingishússins á 10 ára afmæli lýðveldisins og útvarpað var til þjóðarinnar. Þykir mér vel við eiga að minna á þau orð hér einmitt í framsöguræðu fyrir þessu máli. En Ólafur komst svo að orði : „Æskan í landinu verður að gera sér ljóst, að á sérhverjum Íslendingi hvílir sú þunga skylda að afkasta meiru en einstaklingar annarra menningarþjóða. Ella fáum vér ekki haldið hér uppi frjálsu menningarríki, þar sem ein lög ganga yfir alla, þar sem réttur þegnanna er einn og skyldan ein og hin sama. Þessari skyldu verður æskulýðurinn að rísa undir. Að launum fær hver og einn að heita Íslendingur, teljast til sérstæðrar gáfu- og menningarþjóðar, sem á sér fegra föðurland en nokkur annar.“ Ég held því ekki fram, að Ólafur hafi hér sérstaklega átt við vinnuskyldu. En að baki þessum ummælum liggur djúpur skilningur á eðli þjóðlífs okkar, að það kostar okkur nokkuð, já, mikið, að vera frjáls þjóð í frjálsu landi. Og einmitt það ætti að efla skilning á því, að við Íslendingar eigum ekki auðvelt með að vera lausir við þá skyldu flestra annarra þjóða sem lögð er á borgarana, herskylduna, án þess að við tökum á herðar okkar skyldu í öðru formi, einmitt í líkingu við það, sem hér er lagt til með þáltill. þeirri, er fyrir liggur. Fóstra vor kallar á starfsfúsar hendur. Um það er ekki að villast. Hitt er ekki minna um vert, að æskufólk okkar hljóti menntun og þroska huga og handa, og það er í mínum huga enn mikilvægara. Að þeim árangri er fyrst og fremst stefnt með skylduþjónustunni, því að menntun og þroski huga og handa styður bezt að þeim þjóðfélagsumbótum, sem fyrir okkur vaka. Þannig myndast tengsl milli þegns og þjóðfélags, og þannig mættu verða að allsherjarveruleika hrifningarorð skáldsins: ,,Svo traust við Ísland mig tengja bönd, ei trúrri binda son við móður.“ Hermann á Þingeyrum barðist fyrir þegnskylduvinnu um aldamótin. Sú hugsjón átti þá erfitt uppdráttar, og var talið, að eiturhvöss ferskeytla hefði þá drepið hana Víst er, að ekki hefur borið mikið á þessari hugmynd framundir síðustu árin. Rétt er þó að nefna, að Björgvin Vigfússon sýslumaður á Efra-Hvoli var mikill áhugamaður og talsmaður þegnskylduvinnunnar. En við, sem munum tímana um fyrra stríð eða lítið eitt lengra aftur, eigum ekki svo erfitt með að skilja að hugmyndin félli ekki í þjóðlífið þá. Við vorum að vísu að komast yfir það að svelta. En kjörin voru þó um margt kröpp og þeir vafalaust fleiri, sem tæpast máttu missa daga frá starfi, svo að ekki væri afkomunni teflt í hættu. Nú er öldin önnur. Nýtt þjóðfélag með nýjum möguleikum. Lærdómsþjóð, sem nú þarf þó að gæta þess að hafa viðfangsefni við hæfi æskufólksins. Það bar á því á s.l. ári, að erfitt væri að fá störf við hæfi ýmissa ungmenna, er skólum lauk. Skortur verkefna og viðfangsefna er mesta hættan á leið þroskans. Ég ætla ekki hér að fjölyrða svo mjög um þau viðfangsefni, sem væru hæfileg við framkvæmd vinnuskyldunnar. Mér eru ofarlega í huga skógrækt og landgræðsla. Störf við byggingar samfélagsins, sjúkrahús, skóla, félagsheimili, íþróttamannvirki. Við samgöngumál, við brýr, vegi, hafnir og flugveldi. Við þjónustustörf í sjúkrahúsum, skólum, vistheimilum, og jafnvel Póst og síma, hjálp við rannsóknarstörf, störf sem jöfnum höndum eru í þágu sveitarfélaga og ríkis. Ég held, að störfin skorti ekki. En mikilvægt er með alla stjórn og forstöðu í framkvæmd þessa máls, að þar sé gætt ýtrustu hagsýni og sparnaðar í meðferð þeirra fjármuna, er til framkvæmdarinnar þarf, og þó fyrst og fremst, að forstaða öll sé með réttu hugarfari. Ég verð að segja það hér, að það kröfuhugarfar, sem nú virðist mjög ráðandi, sem réttlætir að taka svo til orða að loft sé lævi blandið, skapar ekki hið rétta umhverfi við framkvæmd þjónustuskyldunnar. Kjörorð þessarar hugsjónar er hófsemi og að gera fyrst kröfu til sjálfs sín. En ef þeir, sem verða leiðbeinendur, ráðsmenn og verkstjórar eiga ekki þetta hugarfar, er tæpast að vænta, að þeir innræti það hjá æskufólkinu. Í stuttu máli er grundvöllur þessarar hugsjónar og sá andi, sem þar verður að svífa yfir vötnum: Burt með Kains-hugsunarháttinn, sem spyr: Á ég að gæta bróður míns? Þvert á móti þarf spurningin að vera: Hvað get ég gert fyrir föðurlandið? Það kann að vera álitamál með aldursmörk, sem í till. eru, 14-18 ára, og lengd vinnuskyldunnar. Sú n., sem Alþ. kýs, athugar það mál allt nánar. Ég tel, að það komi vel til greina að skylduþjónustan komi að einhverju leyti í stað skyldunáms hjá nemendum, ef einhverjir þeirra skyldu sérstaklega óska eftir því. Ég segi þetta af því að margvísleg störf eru sumum ungmennum tvímælalaust ekki síður menntabrunnur en bóknámið. Ég tel till. þessa tímabæra. Um hana hafa verið ákveðnar tvær umr. Till. er um nefndarkosningu á Alþ. til könnunar málinu. Ég geri því ekki till. um, að henni verði vísað til n. Við tvær umr., t.d. með viku millibili, ættu hv. alþm. að geta gert það upp við sig, hvort málið er þess virði að kjósa þá n., sem hér er lagt til. Og ég vildi vona, að Alþ. tæki þá afstöðu. Þetta mál er í mínum huga liður í margvíslegum þjóðfélagsumbótum. Ég ritaði tvær greinar í Morgunblaðið í haust og vetur, þar sem ég vék að skylduþjónustunni ásamt mörgu öðru í stjórnsýslu okkar, þar sem róttækra breytinga væri þörf. Ég rakti þar 11 punkta í skattamálum, tryggingamálum, launakerfi, skyldusparnaði, verðtryggingu. Ég er ekki byltingarmaður í venjulegum skilningi þess orðs. En þegar verzlunarárferði og tíðarfar og jafnvel fiskifang tekur á sig byltingarsvip, getur blóðið hitnað, jafnvel í stilltustu mönnum. Við þurfum gerbreytingu í skattamálum okkar, í fjármálum okkar á mörgum sviðum og við þurfum að taka upp þjónustuskylduna. Þessi till. fjallar um þann þátt einan, og ég vil því ekki hér hasla völl á víðara sviði nú. En eins og áður segir eða eins og ég áðan sagði, geri ég ekki till. um að vísa þessu máli til n., en að því verði nú að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða till. efnislega heldur bera fram fsp. til hv. flm., ósköp einfalda: Ætlast hann til, að ungmenni vinni kauplaust við þessa skylduþjónustu, eða hugsar hann sér, að ungmennin eigi að fá kaup? Það er ekkert á þetta minnzt í till., en í sjálfu sér getur skylduþjónustan verið bæði kauplaus og með kaupi. Ég held, að það skipti ekki litlu máli að fá einhverja vitneskju um það strax, hvernig hv. flm. hugsar sér það. Annars þykir mér ekki beint viðeigandi, þegar frsm. máls leggur það til, að mál fari ekki til n. Ég vil gera það að till. minni, að málinu verði vísað til allshn., ef ekki kemur önnur till. fram.



Herra forseti. Ég var að sjálfsögðu við því búinn, þó að ég gerði ekki till. um það, að málinu yrði vísað til n., að þá kynni sú ósk að koma fram eða till. hér á hv. Alþ., og vitanlega sker Alþ. úr um það. Hins vegar vakti það fyrir mér, eins og ég sagði, að þar sem eru tvær umr. um þetta mál og það er aðeins um nefndarskipun, þá taldi ég það mjög koma til greina að láta tvær umr, nægja. Að öðru leyti er ekki óeðlilegt kannske. að þessi spurning kæmi fram hjá hv. 1. þm. Vestf. um, hvað ég hugsaði mér um kjörin í framkvæmd vinnuskyldunnar. Ég skal alveg segja það, hvernig þetta mál er í mínum huga. Ég hef ekki hugsað mér, að unglíngarnir ynnu fyrir kaupi, heldur hefðu þeir það, sem kallað er frítt uppihald.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 402 leyft mér að hafa forgöngu um, að hið háa Alþ, fái til meðferðar á ný till. til þál., sem Karl Kristjánsson fyrrv. alþm. flutti á síðasta þingi um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Um leið og ég mæli nú fyrir till. í þetta sinn, vil ég leyfa mér að beina því til hv. þm. og þá ekki sízt þeirra sem ekki hafa áður setið á Alþ., að þeir kynni sér nánar í handritum þingsins þá mjög svo athyglisverðu og snjöllu framsöguræðu, sem flm, till. í fyrra flutti um hana. En till. kom ekki aftur til umr. og varð ekki afgreidd. Flm. till. á síðasta þingi lét þess getið í framsöguræðu sinni, að till. væri ekki flutt sem flokksmál. og það er hún heldur ekki í þetta sinn. Ég leyfi mér að vekja athygli hv. þm. á því, að nú er aldarfjórðungur liðinn og einu ári betur næstum síðan Alþ. ályktaði hinn 22. maí 1942 að kjósa 5 manna mþn. til að gera breytingar á stjórnskipunarlögum ríkisins. En hinn 8. sept. sama ár, þ.e.a.s. 1942, ályktaði þingið frekar um þetta mál og þá m.a. að bæta mönnum í n., þannig að í henni ættu sæti tveir fulltrúar frá hverjum þeirra flokka, er fulltrúa áttu á Alþ. þá, og voru þeir menn kosnir, þannig að n. varð undir árslokin 1942 skipuð 8 mönnum. Það var þessi 8 manna n., sem undirbjó þá stjórnarskrárbreytingu til bráðabirgða, sem tók gildi um leið og lýðveldið var stofnað. En eftir lýðveldisstofnunina var enn á ný borin fram till. til þál. um framkvæmd á gagngerðri endurskoðun stjórnskipunarlaganna. Sú till. mun hafa verið samþ. hinn 3. marz 1945. Till. hljóðaði þannig: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að skipa 12 manna n., 3 eftir tilnefningu hvers þingflokks, er verði mþn, í stjórnarskrármálinu til ráðgjafar og aðstoðar. Jafnframt er stjórnarskrárnefnd heimilað með samþ. ríkisstj. að ráða sérfróðan mann til öflunar gagna og undirbúnings málsins. Kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði.“ M.ö.o., eftir að till. frá 3. marz 1945 hafði verið samþ., var starfandi að tilhlutan Alþ. 8 manna aðalnefnd og 12 manna, aðstoðarnefnd, eða samtals 20 manna n. að því að endurskoða stjórnarskrána og semja stjórnarskrá handa lýðveldinu, og þessari 20 manna n. var fenginn sérfróður maður til aðstoðar. Það leynir sér ekki, enda vitanlegt, að þessari n., þessari 20 manna n. og reyndar n., sem áður hafði starfað, 5 manna n. og 8 manna n. einnig, var ætluð ýtarleg endurskoðun á stjórnarskránni, að gera till. um lýðveldisstjórnarskrá. Svo liðu tímar, og árið 1947 hafði 20 manna n. enn ekki lokið störfum. Þá var það, að borin var fram og samþ. ný till. á Alþ., þar sem stungið var upp á því, að ríkisstj. skyldi skipa 7 manna n. til að endurskoða stjórnarskrána, og jafnframt var, að ég ætla, hin eldri 20 manna n. leyst frá störfum. Þessi 7 manna n. skilaði aldrei áliti, og það mun almennt talið, að hún sé fyrir löngu hætt störfum. Þetta er sagan um endurskoðun stjórnarskrárinnar og um það, sem unnið hefur verið að hinni nýju lýðveldisstjórnarskrá. Í framsöguræðu sinni í fyrra fór þáv. flm. till. nokkrum orðum um þetta efni, um þessa sögu og velti því fyrir sér, hvernig á því stæði, að þessar n. frá 1942, 1945 og 1947 hefðu aldrei lokið störfum. Um þetta sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað var þessu valdandi? Hvað gerði allar þessar n. vanmáttugar til að ganga frá heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar? Það var flokkapólitíkin“, sagði þm. „Andinn var að vísu reiðubúinn, en holdið hjá flokkunum var veikt. Andinn viðurkenndi, að stjórnarskrá ætti að miða við aldir. Holdið, þ.e.a.s. flokkapólitíkin, vildi, að miðað væri við sína hagsmuni í næsta leik.“ Það var sýnilega skoðun Karls Kristjánssonar, þegar hann flutti málið í fyrra, og ég er ekki fjarri því að gera það einnig að minni skoðun, að flokkssjónarmiðið hafi valdið nokkru um, að það hefur ekki tekizt enn að semja lýðveldisstjórnarskrána. En það mun einmitt vera út frá þessari skoðum, frá þessu sjónarmiði, sem flm. till. í fyrra ákvað að leggja það til, að n., sem nú fengi þetta verkefni, yrði skipuð með nokkuð sérstökum hætti Og vil ég nú leyfa mér að koma að efni till. Í till. er gert ráð fyrir því, að stofnað sé til endurskoðunar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands á þann hátt, að ríkisstj. verði falið að skipa til þess 9 menn samkv. tilnefningu nokkurra aðila, þannig að þingfl. á Alþ. tilnefni 4 nm., sinn manninn hver, þ.e.a.s. ekki meiri hl. n., lagadeild Háskóla Íslands 2 menn, Hæstiréttur 3 menn og 1 þeirra formann n. Alls eru þetta 9 menn. Þetta er um nefndarskipunina og meginverkefnið, sem n. er falið, er samkv. till. að endurskoða stjórnarskrána. En í þessari till. eru sérstaklega tilgreind 8 atriði í stjórnarskránni, sem n. er samkv. till. falið sérstaklega að taka til athugunar, og þó að hv. þm., sem áttu hér sæti í fyrra minnist trúlega þessara atriða og þeirrar grg., sem fylgdi þeim, þá vil ég nú gera grein fyrir þeim og e. t. v. bæta við nokkrum ummælum, sem ekki fylgdu þessu máli í fyrra. Hið fyrsta efnisatriði, sem í till. er gert ráð fyrir, að n. taki til sérstakrar athugunar, er forsetaembættið, þ.e.a.s. embætti forseta Íslands, hvort fyrirkomulag æðstu stjórnar Íslands sé svo heppileg sem það gæti verið og hvaða skipan hennar mundi vera bezt við hæfi þjóðarinnar. Ég vil strax taka það fram, að þessi atriði yfirleitt, sem hér eru tilgreind í till., þessi efnisatriði, það eru mál, sem kunnugt er um, að hafa verið ofarlega á baugi með þjóðinni. Þarna er yfirleitt ekki neitt, sem mönnum þarf að koma á óvart. Það hafa verið rædd á ýmsum vettvangi öll þessi atriði opinberlega og svo er einnig um þetta, sem varðar æðstu stjórn landsins. Það eru uppi ýmsar till. um þetta embætti og voru raunar, þegar embættið var stofnað um leið og lýðveldið. Sumir hafa talið, að forsetinn ætti að hafa allmikil völd, jafnvel svipað vald og forsætisráðherra eins og gerist sums staðar erlendis. Sumir hafa jafnvel álitið, að lýðveldið þyrfti ekki á neinum forseta eða öðrum þjóðhöfðingja að halda. En sú skoðun varð ofan á við lýðveldisstofnunina, að forsetinn skyldi hafa þá aðstöðu, sem hann hefur nú, svipaða aðstöðu og menn töldu konunginn hafa á sínum tíma. Hið næsta efnisatriði, sem n. er falið samkv. till., er að fjalla um skiptingu Alþ. í deildir, hvort hún sé ekki úrelt orðin og ein málstofa hentari.. Þegar deildaskipting var upp tekin á löggjafarþingum 19. aldar, var það yfirleitt svo, að d. voru ekki kosnar á sama hátt, sums staðar í annarri d. blönduð kosning og þannig var það hér. Í Ed. sátu í öndverðu 6 konungkjörnir þm. og svo aðrir, sem kjörnir voru af þinginu. Þegar hin konungkjörnu þingsæti voru afnumin, komu svo landskjörnir þm. í Ed., en eftir að landskjörið var fellt úr gildi, hefur Ed. verið kosin í Sþ. eins og hver önnur n. Ýmsum virðist, að grundvöllurinn fyrir deildaskiptingunni sé í rauninni í burtu fallinn, nema því aðeins að menn vilji taka upp tvenns konar kjör til Alþ., eina tegund kjörs til Nd, og aðra tegund kjörs til Ed. Það hefur að vísu verið fært fram sem rök fyrir deildaskiptingunni, að á þennan hátt hlytu mál meiri og betri athugun heldur en ef þingið ynni í einni málstofu, og má vera að nokkuð sé til í þessu. En þá hefur jafnframt verið bent á það, að slíkt öryggi mætti tryggja og ekki minna með sérstakri meðferð á hverju þingmáli umfram það, sem nú tíðkast, t.d. með því, að til staðar væri sérstök þn., sem færi yfir öll mál, eða sérfróðir menn. Næsta efnisatriði til sérstakrar athugunar samkv. till. er aðgreining löggjafarvalds, framkvæmdavalds og dómsvalds, en löggjafarvald, framkvæmdavald og dómsvald eru hinir 3 meginþættir ríkisvaldsins samkv. kenningu fræðimanna. Það er varpað fram þeirri spurningu hér, hvort ekki sé þörf skýrari ákvæða um þessa greiningu. Ég minnist þess, að í kringum 1950, þegar fyrstu fjórðungssamböndin voru stofnuð og hið svonefnda Stjórnarskrárfélag, sem hvort tveggja hélt uppi umr. um þessi mál, þá var mikið um þetta efni rætt og menn héldu því fram, að þessum þremur þáttum ríkisvaldsins væri meira blandað saman í framkvæmd en æskilegt væri, Ég ætla ekki að hætta mér langt út í fræðiefni í þessu sambandi, en ég minnist þess, að í framsöguræðu í fyrra var m.a. á það bent, að eftir hverjar kosningar tæki Alþ. sér fyrir hendur að kveða upp dóm eða úrskurð, að vísu löglegan samkv. stjórnarskránni, en úrskurð, sem í raun og veru ætti að heyra undir dómstóla, þ.e.a.s. úrskurð um gildi kjörbréfanna. Það tíðkast sums staðar, að þeir, sem fara með framkvæmdavaldið, vinni ekki að sjálfu löggjafarstarfinu á þingi. Eiga þess jafnvel ekki kost að sitja á þingfundum, nema sérstaklega standi á, og eru ekki þingfulltrúar. Sumir halda því fram, að þetta sé ekki aðeins heppilegt fyrir embættisframkvæmdir, heldur geri það einnig þjóðþingið sjálfstæðara gagnvart framkvæmdavaldinu. Ég hef fyrir mitt leyti tilhneigingu til að álíta, að þetta sé hvort tveggja rétt í sjálfu sér, hvort sem reynslan leiðir í ljós eða hin nánari athugun, að það henti hér í okkar fámenna ríki. Ég held, að það verði varla um það deilt, þegar málið er íhugað niður í kjölinn, að það séu því fylgjandi töluverðir ókostir, að einstakir þm. fari með mikilsvert framkvæmdavald, án þess að ég útskýri það nánar, hvers konar framkvæmdavald ég á við. Einnig held ég, að það hafi mikið til síns máls, að Alþ. mundi vinna á annan hátt og verða sjálfstæðara í starfi, ef ekki væru öllum þessum störfum stýrt af forustumönnum meiri hl. á þingi, sem sæti á í ríkisstj. Ég segi það án tillits til þess, hverjir fara með völd á hverjum tíma. Hið næsta efnisatriði, sem n. er sérstaklega falið, er athugun um þjóðaratkvæði, hvort tiltækilegt sé að setja ákvæði um, hvenær rétt sé og skylt að láta fara fram þjóðaratkvgr. og hvað hún gildi. Alþ. hefur einstaka sinnum ákveðið með ályktun að láta fara fram þjóðaratkvgr. um tiltekin mál. og stundum hafa till. um slíkt komið fram á Alþ. án þess að ná samþykki. Ég hef það fyrir satt, að í stjórnskipunarlögum sumra þjóða séu beinlínis bindandi ákvæði um þjóðaratkvæði og gildi þeirra. Okkar þjóðaratkvgr. hér á Íslandi hafa yfirleitt verið þess eðlis, að þær hafa fremur verið ráðgefandi en bindandi, þó að segja megi, að að jafnaði hafi verið eftir þeim farið. Ég minnist þess, að uppi hafa verið fyrir skömmu sérstakar till. um það hér á þingi, að undirbúa löggjöf um þjóðaratkvæði, en ef slík löggjöf yrði sett, yrði að sjálfsögðu eðlilegt, að hún væri í sjálfum stjórnskipunarlögum landsins. Næsta efnisatriðið, hið sjötta í röðinni, er kjördæmaskipunin, hvort ekki sé rétt að breyta kjördæmaskipuninni á þá leið, að landinu öllu verði skipt í einmenningskjördæmi, þar sem aðalmenn og varamenn verði kosnir saman óhlutbundnum kosningum, en uppbótarmenn engir. Það fyrirkomulag við alþingiskosningar var í gildi frá öndverðu eftir endurreisn Alþ., að þm. voru kosnir í kjördæmum, og fóru þá saman sýslur og kjördæmi og síðar kaupstaðir. Kjörnir voru ýmist einn eða tveir fulltrúar í hverju kjördæmi og kosning óhlutbundin eftir sama fyrirkomulagi og þá var í gildi í Danmörku, og sama fyrirkomulagið er enn í gildi í engilsaxneskum ríkjum. Þetta breyttist svo, þegar nokkuð var liðið á þessa öld, og urðu þm. í einu kjördæmi fleiri en tveir og þá tekin upp hlutfallskosning, auk þess, sem raunar gerðist áður, að innleidd var hlutfallskosning hinna landskjörnu þm., sex að tölu. Árið 1934 var svo þessum ákvæðum um kosningar til Alþ. mjög breytt, og var þá í gildi þrenns konar kosning þm.: Kosning í kjördæmum, einn eða tveir þm., kosning í fjölmennasta kjördæminu, Reykjavík, nokkrir þm. kjörnir hlutfallskosningu, og svo að lokum nýmælið, þm. þingflokkanna eða uppbótarmennirnir, sem kallaðir hafa verið, eða landskjörnir þm. á lagamáli. Árið 1942 var enn gerð breyting á kosningum til Alþ. Þá voru teknar upp hlutfallskosningar í tvímenningskjördæmum. Svo leið og beið. N. þær, sem ég nefndi áðan, voru settar á laggir til þess að semja lýðveldisstjórnarskrá, án árangurs. En 1959 var gerð hin síðasta breyting á kosningum til Alþ., þegar landinu var skipt í 8 stór kjördæmi með hlutfallskosningu, en ákvæði um þm. flokkanna jafnframt látin haldast. Ég held, að það sé ekki ofmælt, að þetta fyrirkomulag frá 1959 mælist nokkuð misjafnlega fyrir og að þeir séu nokkuð margir í landinu, fleiri en áður voru, þótt þeir væru raunar margir, sem sjái missmíð á þessu fyrirkomulagi. Því er það, að nú í seinni tíð hefur þeirri skoðun, að mér virðist, vaxið fylgi, að rétt sé að breyta fyrirkomulaginu enn á ný og taka upp óblandað kosningafyrirkomulag, Með því á ég við, að allir þm. verði kjörnir á sama hátt og að þeir verði kjörnir í einmenningskjördæmum, landinu verði skipt í einmenningskjördæmi og kosningarnar fari fram í þeim og hlutfallskosningar og uppbótarsæti flokkanna verði þá um leið úr sögunni. Ég hef m.a. veitt því athygli, að þessi skoðun virðist eiga nokkuð áberandi fylgi að fagna hjá hinum yngri kjósendum um þetta leyti, og ég álít, að það eigi að athuga þennan möguleika mjög gaumgæfilega. Það er talið nauðsynlegt til framkvæmdar lýðræðinu, að í þjóðþingi séu flokkar og að stjórnmálabaráttan eða stjórnmálastarfsemin sé háð í flokkum, einnig utan þings. Sumar þjóðir eða stjórnendur telja. nóg, að flokkurinn sé einn, en hér og í nágrannalöndunum hafa menn ekki verið sama sinnis. Ef lýðræðið og þingræðið eiga meiri þroska fyrir höndum, verða langlíf í veröldinni, þá finnst mér, að við gætum vel hugsað okkur, að sá tími gæti komið, að hægt væri að komast af án þessara flokka, því að ýmsa ókosti hefur flokkafyrirkomulagið eða flokksræðið, eins og margir nefna það nú á tímum. Vera má, að ég eigi eftir að komast á aðra skoðun, en mér finnst, að það væri á margan hátt miklu heillavænlegra fyrir þjóðina, að stjórnarskráin og löggjöfin yfirleitt hætti aftur að þekkja orðið flokkur, en orðið flokkur var ekki til í stjórnarskránni, svo ég muni, fyrir 1930, og að kjósendurnir greiddu atkvæði um menn, en ekki flokka fyrst og fremst, sem auðvitað þarf ekki að koma í veg fyrir það, að menn skipi sér í flokka eða að flokkur styðji tiltekna frambjóðendur. En eigi að síður er hér um tvennt að ræða, nokkuð ólíkt. Þó að ég segi það, að vel sé hægt að hugsa sér, að lýðræðið næði þeim þroska, að einhvern tíma væri hægt að komast af án flokka þá er ég ekki að halda því fram. að svo sé nú, og þegar ég segi, að ég teldi það ekki illa farið, þó að íslenzk löggjöf hætti að þekkja orðið stjórnmálaflokkur, hætti að hafa það í sínum fórum, þá er ég ekki þar með að segja, að það þýði, að flokkastarfsemi eða flokkar leggist niður. En mér hefur alltaf fundizt, að með stjórnarskrárbreytingunni frá 1930 hafi flokkahugtakinu verið gert óþarflega hátt undir höfði, og ég er eiginlega orðinn ákveðnari í þeirri skoðun, eftir því sem árin líða. Fleira skal ég ekki segja um þetta atriði, en hér er sem sagt ætlazt til, að n. fjalli um það, hvort ekki sé rétt að breyta kjördæmaskipuninni á þá leið, að landinu öllu verði skipt í einmenningskjördæmi, þar sem aðalmenn og varamenn verði kosnir saman óhlutbundnum kosningum og uppbótarþm. engir. En sjöunda atriðið fjallar einmitt um þingflokkana, sem ég var að minnast á áðan, hvort ekki sé þörf lagasetningar um skyldur og réttindi þingflokka, þar sem þeir eiga rétt til uppbótarþingsæta samkv. stjórnarskránni. Nú má náttúrlega segja sem svo, að ef það yrði afleiðingin af endurskoðun þess efnisatriðis, sem nefnt er í 6. tölulið, að uppbótarþingsætin yrðu felld niður, þá þarf auðvitað ekki að nefna uppbótarþingmennina sem rök fyrir því að setja þurfi sérstök stjórnarskrár ákvæði um flokka, þingflokka. En vitanlega er hægt að hugsa sér, að eitthvert af þessum atriðum yrði afgreitt jákvætt, en annað ekki, og er þá eigi að síður þörf á því, að hvort tveggja sé athugað samhliða í þessari n. En það er í sjálfu sér algerlega fráleitt, sem nú stendur í stjórnarskránni og kosningalögunum, að einhverju, sem heitir þingflokkar, séu ætluð hvorki meira né minna en 11 þingsæti á Alþ., og að samt séu engin ákvæði um það í l., hvers konar fyrirbrigði flokkar séu. Þeim er aðeins fenginn þessi réttur, en ekki lagðar á þá skyldur. Ég held, að það séu varla dæmi til þess, þó að oft hafi verið sett lög á Alþ. um félög og samtök, að þetta hafi ekki fylgzt að, skyldur og réttindi. Ég held, að það sé almennt viðurkennt, að réttindum veittum með lögum, eigi að fylgja skyldur ákveðnar með lögum. Það er vitanlega sitt af hverju, sem kæmi til greina að setja í löggjöf um þingflokka eða flokka, t.d. það í fyrsta lagi, með hverjum hætti stofna skuli flokk og hvað til þess þurfi, að einhver samtök geti kallazt flokkur félagslega séð. Mér er sagt, að í sumum löndum séu lagaákvæði um fjármál flokka. Og ef þingflokkar eiga að hafa svo og svo mikið að segja um framboð t.d., er náttúrlega ekki óeðlilegt, að eitthvað standi um það í lögum, hvernig þeir skuli þá bera sig að því að framkvæma þetta, þannig að löglegt sé. Þá kem ég loks að síðasta atriðinu í till., síðasta ábendingaratriðinu, og það er ný skipting landsins í samtakaheildir, hvort ekki sé æskilegt að taka inn í stjórnarskrána ákvæði um skiptingu landsins í fylki eða aðrar nýjar samtakaheildir, sem hafi sjálfstjórn í sérmálum, enda leiti n. um þetta álits sýslunefnda, bæjarstjórna, borgarstjórnar Reykjavíkur, fjórðungssambanda og Sambands ísl. sveitarfélaga. Þetta, sem hér er rætt um, skipting landsins í fylki með sjálfstjórn í sérmálum, er mál, sem oftar en einu sinni hefur verið rætt sérstaklega hér á Alþ. Það hafa legið fyrir Alþ. till. um þetta efni. Slík till. liggur ekki fyrir þessu þingi, og er ástæðan sú, að hér í þessari þáltill. um endurskoðun stjórnarskrárinnar er m. a. um sama efni fjallað. Hugmyndin um skiptingu landsins í fylki með sjálfstjórn í sérmálum er upprunnin að ég ætla fyrir 15-20 árum eða svo á fjórðungsþingunum eða í fjórðungssamböndunum norðanlands og austan. Og ég held, að fyrir þessu sé mjög mikill áhugi í þessum landshlutum og víðar. Ég held, að svona fyrirkomulag, að skipta landinu í nokkuð sjálfstæðar heildir, sem þó lytu lögsögu ríkisvaldsins, væri mjög þýðingarmikil aðgerð í þá átt að stuðla að verndun og eflingu landsbyggðar, og ég veit ekki, hvort við getum gert nokkuð áhrifameira í þá átt. Ég hefði gjarnan viljað ræða meira um þetta atriði, en vegna þess, að hér er um fleira fjallað og af því að þetta hefur verið svo mikið rætt á þingi fyrr, ætla ég ekki að gera það nú. Eins og ég tók fram í öndverðu, er þessi till. á þskj. 402 nú endurflutt á Alþ. Hún er um það fyrst og fremst, að komið verði á fót enn einni n. til þess að reyna að koma því í framkvæmd, að lýðveldisstjórnarskráin, sem heitið var fyrir aldarfjórðungi, verði sett. Og hún er um það, að n. verði til á þann sérstaka hátt, dálítið frábrugðinn sumu því, sem áður hefur gerzt í þessum málum, að Alþ. sjálft hafi þar ekki meiri hl., ekki þingflokkarnir, heldur stofnanir, sem við treystum vel á þessu sviði og ekki öðrum betur til þess að gefa ráð. Síðan eru í till., eins og ég nú hef rakið, talin upp nokkur þau atriði og útskýrð nokkuð, sem gert er ráð fyrir og í raun og veru lagt fyrir n., ef till. verður samþ., að athuga sérstaklega. Þessi atriði eru 8 talsins. Ég hef nú gert grein fyrir þeim öllum. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram, að þessi upptalning sé tæmandi, það sé ekki fleira, sem kæmi til mála, að n. taki til athugunar og væri jafnvel mjög mikilsvert, að hún tæki til athugunar, jafnvel eins mikils vert og sumt af því, sem hér er nefnt. Það eru hér vitanlega engin höft lögð, en hér eru þau atriði fyrst og fremst nefnd, sem þeim, sem að þessari till. standa, hafa verið hugstæðust í sambandi við endurskoðunina. Ég leyfi mér að minna á það í þessu sambandi, að í hv. Nd. hefur á þessu þingi verið flutt frv, til stjórnskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, á þskj. 264. Það frv. hefur þegar verið til umr. í þeirri hv. d. og er nú til meðferðar í n. Þarna er beinlínis gert ráð fyrir lagabreytingum, beinlínis gert ráð fyrir, að Alþ. samþ. breytingar á stjórnarskránni. Ég er nú fyrir mitt leyti þeirrar skoðunar, að það henti ekki á þessu stigi að vinna þannig að málinu, heldur verði málið að hljóta þá endurskoðun að lokum, sem það átti að fá, að við alþm. verðum að koma því til leiðar og bíða með það að ætlast til, að Alþ. samþykki sérstök þmfrv. um stjórnarskrárbreytingar. Í þessu frv. eru sum þau atriði, sem í till. á þskj. 402 er gert ráð fyrir, að væntanleg stjórnarskrárnefnd athugi sérstaklega, eins og t.d. þjóðaratkvæðið og það, sem hér er kallað ríkisvald og alþjóðlegar stofnanir. En eitt atriði, sem nefnt er sérstaklega í till. minni, er þar undir fyrirsögninni „Samskipti við önnur ríki“, nauðsyn ákvæða, er marki rétt ríkisstj. og Alþ. til samninga við aðrar þjóðir. En einnig eru í þessu frv. önnur atriði, sem ekki eru nefnd sérstaklega í till. á þskj. 402, en ég teldi sjálfsagt, að sú n., sem kosin yrði á Alþ., tæki einnig til athugunar og reyndi að komast að niðurstöðu um. Ég skal svo ljúka máli mínu um þessa till. Ég vi1 leyfa mér að leggja til, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Á þskj. 360 flutti ég ásamt tveimur hv. alþm. fsp. til hæstv. fjmrh. í sambandi við greiðslur Ríkisábyrgðasjóðs á s.l. ári. Í gær var útbýtt til hv. þm. reikningum Ríkisábyrgðasjóðs og skýrslu um starfsemi hans á árinu 1967, og er að finna í þeirri skýrslu svar við þeirri fsp., sem gerð er á þskj. 360. Ég sé því ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en leyfi mér að þakka hæstv. fjmrh fyrir að hafa afhent þinginu það svar, sem ég tel fullnægjandi við fsp. minni.