Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. tvö í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram utandagskrárumræða um endurúthlutun aflaheimilda. Málshefjandi er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég vildi fara fram á það við virðulegan forseta að hann boðaði nú þegar til fundar þingflokksformanna og ræddi skipulag þinghalds í dag. Hæstv. forseti kom að máli við mig í gær hér á göngunum og tilkynnti mér það að hann ætlaði að taka á dagskrá málið kosningar til Alþingis og mundi gera það eftir fyrirspurnatíma í dag. Þegar dagskráin birtist í dag er hún þannig að það á að hefja þingfund kl. 12 og samkvæmt skipulagi því sem hér birtist okkur á að boða til nýs fundar kl. hálftvö, sem sagt taka fyrir fyrirspurnir. Það á að ræða málið kosningar til Alþingis, persónukjörið, núna á klukkutíma sem gefur færi á því að framsögumaður málsins nær að mæla fyrir því en önnur sjónarmið fá ekki að komast að hér í samhengi við  Ég spyr hæstv. forseta hvort ekki sé ráð að ræða við formenn þingflokkanna um það hvernig fyrirkomulag eigi að vera á umræðunni.

Forseti tekur fram að haft var samband við formenn þingflokka eins og hv. þingmaður gerði grein fyrir. Það er rétt að þar var talað um að röðin yrði þannig að við byrjuðum á fyrirspurnum. Það reyndist aftur á móti erfitt varðandi það að tryggja að hægt yrði að fá svör við fyrirspurnunum. Eins hafði utandagskrárumræða verið fest þannig að ég ákvað að taka persónukjörsmálið strax upp, gerði ráð fyrir því að það yrði til umræðu á fundi til hálftvö, síðan yrði fundur settur að nýju kl. sex til kl. átta og málið tekið fyrir og ef því yrði ekki lokið þá kæmi það aftur á dagskrá á morgun. Forseti var einnig búinn að vara við að það gæti orðið fundur milli kl. 18 og 20 og ég vona að þetta tryggi að allir komist að í umræðunni með eðlilegum hætti og geti vakið athygli á sjónarmiðum sínum og mun sjá til þess að tryggt verði að menn geti haldið þingflokksfundi þarna á milli áður en umræðu lýkur í dag, þ.e. að sjá til þess að við tökum þá hlé og tryggjum að það verði fundur milli 18 og 20 til að þingflokkar geti fundað um málið þarna á milli.

Hæstv. forseti. Það verður að teljast mjög undarlegt skipulag á þinghaldinu að sjónarmið allra flokka í það minnsta fái ekki að komast að þegar málið er tekið á dagskrá. Ég veit eiginlega ekki alveg á hvaða vegferð forseti er með þinghaldið hér. Þarna er stórmál sem við teljum okkur þurfa að ræða, a.m.k. að það komist hér á framfæri sjónarmið í einhverju samhengi, að umræðan verði með einhverjum hætti samfelld. Þetta er satt að segja mjög sérkennilegt. Það eru mjög miklar líkur á því að umræða um þetta mál verði í þremur hlutum eins og forseti ákveður að setja hér upp dagskrána. Og í svona máli sem er grundvöllur að lýðræðisskipulagi í landinu 

Til að svara þessum ábendingum öðru sinni óska ég eftir að taka það fram að ég leitaði eftir stuðningi við það að þetta mál yrði tekið á dagskrá í gær með afbrigðum. Beðist var undan því af hv. þingflokksformanni sem hér gerir athugasemdir og þá tilkynnti ég að þetta mál yrði tekið á dagskrá í dag. Ber að harma að það skiptist svona en við skulum þá reyna að hefja umræðuna sem fyrst þannig að sem flestir komist að fyrir kl. hálftvö í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmenn eigi ekki að hafa áhyggjur af því að geta ekki rætt þetta mál. Það er bara undir sömu reglum og önnur mál sem tekin eru fyrir í þinginu, fólk fær að tjá sig um það samkvæmt þingsköpum. Sjónarmið eiga að geta komið fram. Þó að einhver flytji eina ræðu og síðan líði einhver tími vegna þess að önnur mál koma á dagskrá þingsins ætti það ekki að eyðileggja svo mikið fyrir þingmanninum að hann haldi ekki samhengi í málinu. Ég lýsi því yfir að mér finnst ekkert óeðlilegt við störf forseta í þessu máli.

Virðulegur forseti. Það er rétt að haft var samband við þá er hér stendur í gær vegna kvöldfundar og við gerum ekki athugasemd við það að halda kvöldfund, það liggur mikið fyrir í þinginu. Auðvitað er alltaf heppilegra að umræða fari fram í einu rennsli, eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir bendir á, en ég vil þó halda því líka til haga að 1. flutningsmaður sem mun tala hér á eftir, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, gerir grein fyrir máli sem allir þingflokkar eru á - nema Sjálfstæðisflokkurinn. Þar koma fram rökin fyrir persónukjörinu og síðan mun talsmaður Sjálfstæðisflokksins væntanlega tala fyrir einhverjum öðrum sjónarmiðum, hugsanlega gegn persónukjöri eða einhverjum öðrum sjónarmiðum þannig að í því rennsli eiga að koma fram sjónarmið allra þingflokka. Síðan verður gert hlé á umræðunni og hún fer í gang aftur síðar. 

Herra forseti. Dreift hefur verið á borð þingmanna dagskrám, tveimur dagskrám fyrir daginn í dag, þ.e. 92. fundar og 93. fundar. Ég sé ekki á þeirri dagskrá, þeirri seinni, að það eigi að ræða þetta mál. Er þá fyrirhugað að halda enn einn fund eða hvernig hefur herra forseti hugsað sér málið? Mér finnst þetta allt dálítið óljóst og erfitt að átta sig á þessu. Ég verð að segja eins og er að þótt maður hafi skilning á því að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir séu að reyna að koma mörgum málum í gegn og reyna að flýta fyrir því, er dálítið undarlegt að þurfa að hlusta fyrst á framsöguræðu og bíða svo kannski í einn dag og fá þá að ræða málið.

Forseti gerði grein fyrir því að þriðji fundurinn mun verða kl. 18 eins og hv. þingmaður spurði um þannig að það er reiknað með því.

Herra forseti. Eins og félagi minn, hv. þingmaður í þingflokki sjálfstæðismanna, Pétur H. Blöndal, nefndi, er dálítið erfitt að átta sig á því hvert yfirstjórn þingsins og hæstv. forseti er að fara í skipulagi dagskrár funda hér. Ekki er hægt að sjá að til standi að ræða þetta tiltekna mál nánar hér í dag af þeirri dagskrá sem birt hefur verið en síðan kemur hér tilkynning um annað frá forseta. Mér finnst eðlilegt að ræða kosningalöggjöfina, hún felur í sér grundvallarfyrirkomulag lýðræðisskipunar okkar og það þarf að gera vel og vandlega, sérstaklega þegar stuttur tími er til kosninga. Við þurfum að geta átt eðlileg skoðanaskipti um þau mikilvægu mál. Það er mjög óheppilegt að gera það með einhverjum hléum og í einhverjum bútasaumi. Það verður engin samfella í þeirri umræðu fyrir þá sem taka þátt í henni og þá ekki heldur fyrir þá sem hafa áhuga á að 

Virðulegi forseti. Ég held að við höfum kannski ekki farið nægilega vel með tímann. Við erum þegar búin að missa 15 mínútur í þessa umræðu sem hefði getað nýst í það að hefja umræðuna sjálfa og að framsögumaður hefði talað fyrir málinu og þeir sem kunna að hafa önnur sjónarmið uppi hefðu komið sjónarmiðum sínum að. Við erum ekki búin að fara vel með fyrstu 15 mínúturnar sem við höfum hér til umráða.

Ekki lengja hana þá.

Ef umræðan klárast ekki geri ég ráð fyrir að á næsta fundi, sem væntanlega verður boðaður strax að loknum þessum fundi, muni þetta mál líka koma á dagskrá þess fundar.

Hún er ekki á dagskrá.

Forseti gat ekki vitað hvort umræðan kláraðist á þessum klukkutíma eða ekki og þess vegna kemur þetta mál væntanlega á dagskrá á næsta fundi. Ég gef mér það að umræðan verði vönduð og góð í dag og við reynum að nýta daginn sem best til að fara í þessa umræðu og ljúka henni eins hratt og kostur er og koma öllum sjónarmiðum á framfæri sem er meginatriðið.

Herra forseti. Ég gat ekki skilið betur af fréttum í gær og viðtölum við formenn og forsvarsmenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi en að þar væri samhljómur um að láta þingstörf ganga sem greiðast, um að taka mál til meðferðar og í gegnum þingið eins hratt og vel og kostur væri. Þess vegna finnst mér alveg furðulegt ef Sjálfstæðisflokkurinn er að tefja fyrir því að gengið sé til dagskrár og unnið að málum. Ég legg áherslu á að við fylgjum dagskránni hratt og vel og fylgjum því eftir sem við höfum áður sagt, að góð samstaða sé um að vinna hér hratt og vel.

Herra forseti. Ég hlýddi með undrun á ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Hann ætlast til að þingið ræði mál hans á eingöngu u.þ.b. klukkutíma og hann ber ekki meiri virðingu fyrir málinu en svo. Mér finnst það alveg með ólíkindum. Hann ber heldur ekki meiri virðingu fyrir þingmönnum en svo að við megum ekki tjá okkur um það hvernig störfum þingsins og stjórn þess verði háttað í dag. Ég bara neita því að ég megi ekki ræða hér um það hvernig störfum þingsins verður háttað í dag. Ég beini því til forseta að það sé undarlegt að halda fyrst fund, síðan annan fund þar sem málið er ekki á dagskrá og svo þriðja fundinn þar sem málið verður á dagskrá.

Forseti vill aðeins taka fram varðandi fundinn klukkan 13:30 að hann er samkvæmt hefðbundinni dagskrá á miðvikudögum og við höfum reynt að halda þeirri hefð. Forseti kynnti sér það að til að lengja fund þyrftum við annaðhvort að bæta inn morgunfundi eða kvöldfundi og forseti hefur ákveðið að reyna að halda sig innan þeirra marka sem hafa verið sett í þingsköpum þar sem ekki þyrfti að veita afbrigði til að funda og þess vegna er fundur settur á klukkan tólf. Við höfum einn og hálfan tíma til að ræða málin, ljúkum svo þeim hefðbundnu störfum sem eru frá klukkan hálftvö til klukkan fjögur þegar þingflokksfundir hefjast og í framhaldi hefur verið boðaður fundur, ef málinu lýkur ekki, klukkan sex í dag til átta sem er innan þeirra marka sem þingsköp gera ráð fyrir. Þetta ætti að liggja alveg ljóst fyrir. Það hefur einnig verið sagt hér að ef málinu lýkur ekki fyrir klukkan átta verði haldið áfram með það á morgun. Það kann að vera óþægilegt að þetta skiptist á lengri tíma en við vitum aldrei hversu langan tíma mál tekur í þinginu sama hvenær það er sett á dagskrá. Óskað var eftir að þetta mál yrði á dagskrá í gær, það var beðist undan því og þess vegna kemur það inn með eðlilegum hætti í dag. Það hefði getað verið á dagskrá um hálfsexleytið í gær og fram eftir kvöldi ef vilji hafði verið fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að lengja umræðuna 

Forseti. Nú háttar svo til að við erum að fara í atkvæðagreiðslu um mikilvægt mál, eftirlaun ráðherra, þingmanna o.s.frv. Í gær var fyrri hluti 2. umr. um þetta mál og fyrir þeim fundi lá nefndarálit frá gervallri allsherjarnefnd sem var út af fyrir sig ánægjulegt að sjá. Þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins, forseti, skrifuðu undir það nefndarálit með fyrirvara. Einn af þeim gerði grein fyrir fyrirvara sínum í gær, hv. þm. Pétur Blöndal, og það var nokkuð um þann fyrirvara rætt og breytingartillögur hv. þingmanns við þetta frumvarp. Hinir tveir þingmennirnir, hv. þingmenn Ragnheiður Elín Árnadóttir og Ármann Kr. Ólafsson, skýrðu hins vegar ekki fyrirvara sinn við frumvarpið, þannig að við erum jafnnær um það hvaða álit þeir hafa og hvers vegna þeir gerðu fyrirvara við frumvarpið. Þessir tveir þingmenn, forseti, Ragnheiður Elín Árnadóttir hv. þm. og kollega hennar Ármann Kr. Ólafsson, eru heldur ekki hér í salnum við þessa atkvæðagreiðslu og geta ekki upplýst okkur um hvaða álit þau hafa á þessu frumvarpi sem veldur því að þau gera fyrirvara við það. Þau hafa heldur ekki fjarvistarleyfi. Ég spyr forseta um það hvort ekki þurfi að áminna þingmenn um það þegar þeir gera fyrirvara við frumvörp að skýra þann fyrirvara út með einhverjum hætti 

Herra forseti. Það er alveg ljóst að hv. þm. Pétur Blöndal gerði hér gaumgæfilega grein fyrir sínum fyrirvara í gær og menn hafa eðlilegar ástæður fyrir því ef menn gera það ekki og eru fjarstaddir. Mér fannst þetta ósköp undarleg athugasemd en kannski ekkert óeðlilegt í ljósi þess hvaða þingmaður átti í hlut sem kom upp í pontu, 

Forseti. Það er eins og í þjóðsögunni þegar hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kemur upp í stólinn að sjaldan bregður mær vana sínum, hún ræðst á manninn en ekki málefnið og hún verður að eiga það við sjálfa sig og sína kjósendur og sitt fólk. Það sem ég geri hins vegar athugasemd við og fullkomlega þinglega athugasemd við er að þegar nefndarmenn hafa fjallað um mál og gera við það fyrirvara á nefndaráliti, eiga þeir að skýra þann fyrirvara með einhverjum hætti. Ég geri ráð fyrir að þeim gefist kostur á því við 3. umr. að gera það en þetta er sumsé þannig að málið sem við höfum falið þeim að kanna í sinni nefnd, þau gera okkur ekki grein fyrir því hvernig sú könnun fór fram og hvaða fyrirvara þeir gera við málið og hvaða skoðun þeir hafa á því. Og þeir eru heldur ekki, eins og ég bendi á, mættir í salinn til þessarar atkvæðagreiðslu þó að þeir hafi ekki beðið forseta um leyfi 

Herra forseti. Ég verð að segja eins og er - og já, ég ætla ekki að bregða út af vana mínum - að mér finnst risið ekki hátt á hv. þingmanni og mér finnst hann ekki bera nægilega mikla virðingu fyrir samherjum sínum sem eru kollegar hans á þinginu þó að þeir séu í öðrum flokki. Ég tel að hv. þingmaður eigi að bera meiri virðingu fyrir afstöðu þeirra en hann lætur uppi og lætur í veðri vaka hér í ræðustól. Það er alveg ljóst að hv. þm. Pétur H. Blöndal kom hér upp í gær og gerði ekki eingöngu grein fyrir fyrirvara sínum heldur líka fyrirvara annarra þingmanna. Það er alkunna og alþekkt að það er oftast nær einn þingmaður sem gerir grein fyrir 

Herra forseti. Þeir sem fylgdust með umræðunni í gær vita að ég gerði grein fyrir fyrirvara mínum og fyrirvörum tveggja annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessu máli hvað varðar forseta Íslands, 

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega óhjákvæmilegt í ljósi þessarar umræðu að forseti meti það hvort rétt sé að fresta atkvæðagreiðslunni um þetta mál. Alla vega virðist svo að hv. þm. Mörður Árnason hljóti að vera að óska eftir því að málið komi inn á milli 2. og 3. umr. til að hægt sé að rannsaka það betur. Það var ekki hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að hann teldi að málið væri ekki nægilega vel rannsakað. Þá er náttúrlega gott færi á því að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. og rannsaka það betur. Það er auðvitað fullkominn réttur þingmanna að krefjast þess og ég spyr því hæstv. forseta: Mátti ekki skilja orð hans svo að málið kæmi inn til nefndar á milli 2. og 3. umr.? Ég fer þá alla vega fram á það að málið verði tekið til umræðu aftur í nefndinni fyrst látið hefur verið að því liggja að það sé ekki nægilega vel rannsakað.

Virðulegur forseti. Þetta er dálítið undarleg umræða að mörgu leyti. Í umræðu um þetta mál í gær kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal hvaða fyrirvara hann og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins gera við þetta mál. Jafnframt kom fram sérstakur fyrirvari hv. þm. Péturs H. Blöndals við tiltekna þætti málsins sem lýtur ekki að sömu fyrirvörum og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa. Ég gerði að vísu athugasemd við það að fyrirvarinn sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins gerðu kom ekki fram í umræðu á vettvangi efnahags- og skattanefndar en látum það liggja á milli hluta. Nefndarálitið er afgreitt með atbeina allra þingmanna nefndarinnar og það kom engin ósk um það á vettvangi hennar að málið gengi til nefndar á milli 2. og 3. umr. Ég mælist til þess að menn komi ekki með þá ósk hér en við því verður að sjálfsögðu orðið ef það er krafa þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins. Hitt er svo annað mál að að sjálfsögðu geta menn tekið til máls við 3. umr. Það er ekkert sem bannar það að menn taki til máls við 3. umr. um mál og geri grein fyrir sínum fyrirvara ef þeir telja að það vanti eitthvað upp á að hann hafi komið skilmerkilega fram.

Herra forseti. Það er eiginlega að verða með ólíkindum hvernig umræður fara fram hér í þingsal. Hér hefur komið fram að hv. þm. Mörður Árnason áttaði sig ekki á þessu, enda afar óvenjulegt í þingsögunni að hv. þm. Pétur Blöndal tali fyrir munn fleiri þingmanna Sjálfstæðisflokksins en sinn eigin. Það mál hefur hins vegar verið upplýst nú og þar af leiðandi er algjör óþarfi og alveg stórsérkennilegt að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, óski eftir frestun umræðunnar eða að málið fari í nefnd milli 2. og 3. umr. Skrípaleikur Sjálfstæðisflokksins hér er að verða með algjörum ólíkindum. Virðulegur forseti. Ég verð að segja fyrir mína hönd, og trúlega mun fleiri, að mér er algjörlega nóg boðið.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni var ég að vísa til þess sem hér kom fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni. Hann sagði í ræðustól Alþingis að málið væri ekki nægilega vel rannsakað 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ógleymanleg stund hér frá hádegi. Ég mun hugsanlega segja frá þessum hálftíma í bókinni minni. Ég vil ítreka að þegar um málið var fjallað í efnahags- og skattanefnd var góður samhljómur í nefndinni, góður samhljómur um að koma málinu út úr nefndinni eins og á stundum verður í nefndum. Nokkuð góður samhljómur var um að málið fengi framgang í þinginu og gengið yrði til atkvæða um það. Til þess að þessi stund verði ekki mun ógleymanlegri en hún er þegar orðin hvet ég forseta til að hefja atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Með samþykkt þess frumvarps sem hér er til afgreiðslu má segja að endanlega sé útrýmt þeim sérkjörum sem gilt hafa um lífeyrisréttindi forseta, hæstaréttardómara, ráðherra og alþingismanna. Verði frumvarpið að lögum munu þessir aðilar búa við sömu lífeyriskjör og starfsmenn ríkisins og starfsmenn sveitarfélaga sem hafa sambærileg réttindi. Fullvíst má telja að með samþykkt frumvarpsins takist langþráð sátt í samfélaginu um skipan þessara mála og að þingmenn og ráðherrar og aðrir sem lögin taka til deili kjörum með starfsmönnum ríkisins í lífeyrismálum. Ég fagna því að breið samstaða náðist í efnahags- og skattanefnd um afgreiðslu málsins og vænti þess að sú samstaða endurspeglist í atkvæðagreiðslunni hér í dag.

Virðulegur forseti. Við erum enn á ný að greiða atkvæði um hið svokallaða eftirlaunamál. Við vorum með það til umfjöllunar fyrir ekki löngu og þá voru Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin í ríkisstjórn. Þegar sú umræða fór fram fann maður að Samfylkingin var með mikið óbragð í munninum þegar atkvæði voru greidd um það mál. Tilhneigingin var sú hjá samfylkingarmönnum að stíga það skref sem nú er stigið, að fara inn í A-deildina. Stjórnarandstaðan þá flutti einmitt mál um að við færum inn í A-deildina hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Nú er verið að stíga það skref. Það að afgreiða málið í þokkalegri sátt sýnir að Alþingi getur tekið góðar ákvarðanir á stuttum tíma. Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin vildu ekki gera þetta fyrir stuttu en nú erum við 

Herra forseti. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins - ég segi það nú sjaldan - reyndum eins og mögulegt var að greiða fyrir málinu í nefnd og það gekk mjög hratt fyrir sig. Við erum mjög hlynnt þessari breytingu því að hún er skref í þá átt að draga úr ógagnsæi í kjörum þingmanna og vonandi hefur það áhrif annars staðar. En það er ekki rétt að við séum búin að útrýma þeim sérkjörum sem þingmenn njóta vegna þess að 80% af þjóðinni er gert að greiða í lífeyrissjóði sem veita miklu lakari rétt. Það eru kjósendur okkar. Það að þingmenn skuli velja Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem er með bestu kjörin og hæsta iðgjald atvinnurekenda, eru sérkjör. Af hverju veljum við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins? Það eru ekki nema 20% af kjósendum okkar þar. Þannig að þó við séum að stíga þetta skref þá er þetta ekkert lokaskref. Ég vona að menn gangi enn lengra og greiði atkvæði með breytingartillögu minni um að þingmenn 

Herra forseti. Í því frumvarpi sem við ræðum er gert ráð fyrir því að þingmenn séu settir í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þar sem er 15,5% iðgjald og stærsti hlutinn, 11,5%, er greiddur af atvinnurekanda, þ.e. ríkinu. Þetta iðgjald þarf örugglega að hækka. Á meðan eru almennu lífeyrissjóðirnar með 12% iðgjald og þar af leiðandi miklu lakari rétt. Það þarf að skerða þann rétt hjá mörgum lífeyrissjóðum. Ég legg hér til að í stað þess að þingmenn velji sjálfum sér rétt í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins geti þeir valið sér lífeyrissjóð eins og kjósendur þeirra njóta. Um 80% landsmanna er gert að borga í lífeyrissjóð sem ekki er með föst réttindi heldur breytileg og þarf hugsanlega að skerða þau réttindi, því miður. Á meðan eru þingmenn öruggir með sín pottþéttu réttindi í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég segi já.

Herra forseti. Sú breytingartillaga sem hér er lögð fram gengur út á það að þingmenn og ráðherrar fái að njóta sérstakra kjara í lífeyrismálum sem eru í andstöðu við það sem almennt er verið að gera með samþykkt þessa frumvarps. Þessi breytingartillaga gengur út á það að þingmenn og ráðherrar og forseti Íslands geti valið sér að eigin geðþótta lífeyrissjóð til að greiða iðgjöld í. Það er ekki sú regla sem almennt gildir fyrir launafólk í þessu landi sem greiðir í ákveðinn lífeyrissjóð eftir því hvaða stéttarfélagi það tilheyrir. Verið væri að innleiða sérstök vildarkjör fyrir ráðherra, þingmenn og forseta Íslands ef þessi tillaga yrði samþykkt. Ég segi nei.

Herra forseti. Áðan var sagt að þingmenn mættu ekki velja sér lífeyrissjóð. Þeir eru að því núna. Þeir eru að velja sér lífeyrissjóð sem veitir bestu kjör í landinu. Þeir eru eina stéttin í landinu sem getur valið sér lífeyrissjóð, og þeir eru að því núna. Þeir eru að velja sér A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins með föst réttindi og breytilegt iðgjald sem ríkið greiðir. Á sama tíma og lífeyrissjóðirnir þurfa að skerða réttindi þarf að auka skatta á það sama fólk til að hækka iðgjöldin inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24 frá árinu 2000, með síðari breytingum. Ásamt mér flytja þetta frumvarp hv. þingmenn, og formenn þingflokka Framsóknarflokksins, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins, Jón Bjarnason, Siv Friðleifsdóttir og Grétar Mar Jónsson. Virðulegi forseti. Þessi vetur verður okkur sem hér erum ógleymanlegur, ég held ég geti fullyrt það. Ekki aðeins stóðum við frammi fyrir miklu hruni fjármálakerfisins - sem ekki sér fyrir endann á, sem enn er verið að takast á við, og verður áfram meginviðfangsefni íslenskra stjórnmála næstu missirin - heldur er líka óhætt að fullyrða að í vetur hafi orðið mikil lýðræðisvakning í íslensku samfélagi og vaxandi krafa komið fram um að almenningur fái til að mynda í auknum mæli að ákvarða hvernig framboðslistar líta út og jafnvel hverjir nái kjöri til Alþingis. Það frumvarp sem hér liggur fyrir lýtur fyrst og fremst að því að kjósendur geti í kjörklefanum ráðið meiru en nú er um það hverjir setjast á þing. Ég tel það vera hluta af þeirri uppstokkun sem eðlileg er í framhaldi af því sem hefur verið að gerast í vetur. Staðreyndin er einfaldlega sú að hvarvetna í kringum okkur hefur þróunin verið í þá átt að kjósendur eða almenningur hafi meira val um það hvernig listum til Alþingis er skipað. Reyndar er það orðið svo meðal lýðræðisríkja í Evrópu að Ísland, auk Noregs, er að verða aftast á merinni hvað þetta varðar, ásamt tveimur Miðjarðarhafsríkjum, þ.e. Portúgal og Spáni. Einnig er ástæða til að nefna Ísrael í þessu samhengi. Norðurlöndin hafa gengið langt í slíku persónukjöri, Finnar reyndar lengst en þar ráða kjósendur alfarið vali manna. Danir og Svíar koma þar rétt á eftir en við ásamt Norðmönnum rekum lestina í þessum efnum. Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er lagt til að kosningalögum verði breytt þannig að færi gefist á persónukjöri í kosningum til Alþingis. Forustumenn stjórnarflokkanna báðu Þorkel Helgason stærðfræðing að stýra vinnu við undirbúning breytinga á kosningalögum fyrir komandi kosningar til Alþingis vorið 2009. Í vinnuhópnum voru auk hans Ástráður Haraldsson hæstaréttarlögmaður, Eiríkur Tómasson prófessor og Gunnar Helgi Kristinsson prófessor. Frumvarpið er byggt á vinnu þessa hóps. Með persónukjöri er átt við að kjósendur hafi meiri eða minni áhrif á val á frambjóðendum í kosningum, þ.e. á kjördegi í kjörklefanum eða við utankjörfundaratkvæðagreiðslu, en ekki einungis í prófkjörum. Margsinnis hefur verið fjallað um þann möguleika að taka upp persónukjör hér á landi, m.a. í tengslum við endurskoðun á kjördæmaskipan og í umræðum á Alþingi í tengslum við breytingar á stjórnarskipunarlögum og kosningalögum án þess að lagðar hafi verið til lagabreytingar hliðstæðar þeim sem hér eru lagðar fram. Fyrir liggur að í flestum þingræðisríkjum sem viðhafa listakosningar hefur persónukjör í auknum mæli verið tekið upp eins og nánar er gerð grein fyrir í greinargerð með frumvarpinu. Í frumvarpinu eru lagðar til þær meginbreytingar að þeir sem standa að framboði í kjördæmum eigi kost á því að bjóða fram óraðaða lista í kosningum til Alþingis, kjósi þeir svo, en að gildandi ákvæði laga um kosningar til Alþingis verði að öðru leyti óbreytt, þ.e. að bjóða fram lista með ákveðinni röð frambjóðenda eins og nú er. Kjósendur megi eftir sem áður raða og strika út af röðuðum listum jafnframt því sem útreikningar á atkvæðum frambjóðenda verði eins og verið hefur. Það nýmæli sem felst í frumvarpi þessu er því fyrst og fremst valið á milli hins hefðbundna fyrirkomulags um raðaða lista annars vegar og óraðaða lista hins vegar. Breytingar þær sem frumvarpið kveður á um snerta einkum ákvæði um óraðaða lista. Reynt er að láta öll ákvæði um raðaða lista halda sér frá gildandi kosningalögum eftir því sem kostur er. Rétt þykir að gera nokkra grein fyrir því hvernig breytingar á kosningalöggjöfinni hafa þróast frá upphafi 20. aldar að því er varðar möguleika kjósandans á að hafa bein áhrif á uppstillingu á lista með atkvæði sínu. Með lögum nr. 19/1913, um breytingu á lögum nr. 39/1903, um leynilegar kosningar og hlutfallskosningar til bæjarstjórna í kaupstöðum, var í fyrsta skipti kveðið á um útstrikanir og að kjósandi gæti breytt númeraröð frambjóðenda á kjörseðli. Sama fyrirkomulag var tekið upp í lög nr. 28/1915 varðandi landskjör, sem fór svo fram árið 1916. Þá voru sex þingmenn kosnir með hlutfallskosningu og jafnmargir til vara. Heimastjórnarflokkurinn fékk þrjá menn kjörna. Vegna breytinga sem kjósendur gerðu á lista þeirra færðist Guðmundur Björnsson úr 2. sæti í 3. sæti en Guðjón Guðlaugsson færðist úr 3. sæti í 2. sæti. Breytingar urðu líka á röð varamanna og Bríet Bjarnhéðinsdóttir færðist úr 4. sæti í 5. sætið. Hannes Hafstein sem var efstur á lista heimastjórnarmanna sótti ekki þingfundi frá 1918 en fyrsti varamaður, Sigurjón Friðjónsson, kom í hans stað. Þetta er fyrra dæmið um að útstrikanir hafi breytt röð og í raun fellt frambjóðanda til þings. Hefði röðin verið óbreytt frá uppstillingu hefði Bríet orðið fyrst kvenna til að setjast á þing. Síðara dæmið er frá 1946 þegar útstrikanir sem gerðar voru á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík höfðu þau áhrif að Björn Ólafsson sem var í 5. sæti færðist niður í 6. sæti en Bjarni Benediktsson færðist úr 6. sæti upp í 5. sæti. Talið er að Björn hafi verið strikaður út á 1.000–1.500 kjörseðlum, en alls fékk Sjálfstæðisflokkurinn 11.580 atkvæði. Bjarni varð uppbótarþingmaður, en Björn náði ekki kjöri. Á árabilinu 1959–1987 voru ákvæði kosningalaga slík að möguleiki kjósenda til að hafa áhrif á röðun lista var lítill. Í alþingiskosningunum 2007 voru komnar til framkvæmda breytingar samkvæmt lögum nr. 24/2000, um kosningar til Alþingis, sem höfðu í för með sér að áhrif af útstrikunum og öðrum breytingum á röð frambjóðenda jukust. Í tveimur kjördæmum færðist sinn frambjóðandinn hvor niður um eitt sæti vegna slíkra breytinga, en þeir hlutu þó báðir kosningu til Alþingis. Til að auðvelda samanburð er nauðsynlegt að gera grein fyrir kosningafyrirkomulagi hvað varðar raðaða og óraðaða lista í öðrum lýðræðisríkjum, svo og um persónukjör að öðru leyti. Með persónukjöri er í þessu samhengi átt við að kjósendur eigi þess kost að velja á milli frambjóðenda af sama lista. Meirihlutakosning í einmenningskjördæmum er yfirleitt ekki talin persónukjör, þar sem kjósendur fá ekki að velja milli einstakra frambjóðenda nema með því að flytja atkvæði sitt alfarið yfir á annan flokk. Fá ef nokkur lönd hafa gengið jafnlangt í þessu og Finnar en kosningakerfið í Finnlandi er dæmi um listakosningu þar sem lögð er áhersla á persónuval. Á finnska þinginu sitja 200 fulltrúar sem kosnir eru hlutfallskosningu í 14 fjölmenningskjördæmum og einu einmenningskjördæmi. Stjórnmálaflokkar sem og kjördæmasamtök kjósenda geta tilnefnt frambjóðendur. Hámarksfjöldi frambjóðanda hvers flokks og kosningabandalags er 14 frambjóðendur eða jafnmargir og þingsæti kjördæmisins eru. Kjósendur velja einn frambjóðanda af lista flokks sem jafnframt gildir sem flokksatkvæði við talningu. Úthlutun þingsæta milli frambjóðenda hvers flokks eða kosningabandalags í hverju kjördæmi byggist á persónulegum atkvæðum þeirra. Frambjóðendum er raðað eftir því hversu mörg persónuleg atkvæði þeir hafa fengið. Sú staðreynd að kjósendur velja einstaka frambjóðendur frekar en flokkslista þýðir að þeir geta látið í ljós óánægju sína með stefnu eða forustu flokksins í kosningum með því að velja frambjóðendur sem tjá slíka óánægju. Það þýðir að enginn frambjóðenda flokks getur verið fyllilega öruggur um sitt sæti og í vissum mæli stuðlar það að samkeppni á milli frambjóðenda sama flokks í kosningum samhliða hefðbundinni samkeppni á milli flokka. Í Svíþjóð fór fram talsverð umræða um að auka möguleikana á persónukjöri á tíunda áratugnum. Þessi umræða leiddi til þess að kosningakerfinu í þingkosningum var breytt á árinu 1998. Markmið Svía var að auka áhrif kjósenda á hverjir skyldu vera fulltrúar þeirra og styrkja tengslin á milli kjósenda og þingmanna. Höfð var hliðsjón af reynslu Dana við breytingarnar. Á kjörseðlum í Svíþjóð eru frambjóðendur skráðir í röð en einnig er á kjörseðlinum reitur við nafn hvers frambjóðanda sem kjósendur geta merkt kross við. Einungis má merkja kross við nafn eins frambjóðanda og aðrar breytingar á listanum eru ekki leyfðar. Með því að merkja við nafn frambjóðanda gefa kjósendur til kynna stuðning sinn við hann. Til að persónuatkvæði greidd tilteknum frambjóðanda geti haft áhrif á úthlutun þingsæta þurfa þau að nema að minnsta kosti 8% af atkvæðum flokksins í viðkomandi kjördæmi. Þingsætum er fyrst úthlutað til þeirra frambjóðenda sem komust yfir þessi mörk og er farið eftir tölu persónuatkvæða. Þeim þingsætum sem eftir eru er úthlutað eftir röð frambjóðenda á listanum sjálfum. Danskir kjósendur velja sér lista með krossi eins og hér. En að auki geta þeir krossað við einn frambjóðanda á þeim lista sem þeir hafa kosið. Nefnist það að greiða persónulegt atkvæði. Þeir geta líka sleppt því og kallast atkvæðið þá flokksatkvæði. Áhrif þessara krossa kjósandans eru afar mismunandi allt eftir því hvaða framboðsleið listinn hefur valið. Ég hef hér í nokkrum orðum, virðulegi forseti, hlaupið á meginatriðum frumvarpsins og aðeins farið yfir sögulegan aðdraganda þessa máls. En eins og ég hef rakið er hér verið að leggja til að auk þess fyrirkomulags sem nú er, að flokkar sem bjóða fram lista geti sett fram raðaða lista, sé boðið upp á það að flokkar geti einnig sett fram óraðaðan lista. Til þess að svo geti orðið þarf að tilkynna sérstaklega ef um óraðaða lista er að ræða. Ég tel mikilvægt að vekja athygli á því að í greinargerð með frumvarpinu er lagt til að í nefnd verði þriðja leiðin skoðuð, sem er þá þannig að flokkar setji fram leiðbeinandi röðun á listum sem kjósendur hafa þá meiri möguleika á að breyta. Það er mikilvægt að vekja athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að þeir sem standa að framboðum í hverju kjördæmi þurfi að velja sérstaklega á milli leiða. Frumvarpið, ef að lögum verður, skikkar flokka ekki til að hafa sama fyrirkomulag á öllum listum sínum. Það er svo allt annað mál hvort flokkar taki ákvörðun um að leggja eina línu eða hvernig þeir vilja haga framboðsmálum sínum. En samkvæmt þeirri hugmynd sem hér er lagt upp með er gert ráð fyrir því að þeir sem bjóða fram lista í hverju kjördæmi þurfi að taka sérstaka ákvörðun um það hvort þeir ætli að hafa raðaða eða óraðaða lista, enda kunna aðstæður að vera mismunandi í einstökum kjördæmum. Virðulegi forseti. Ég vil fara yfir meginatriðin í einstökum greinum frumvarpsins. Greinar frumvarpsins eru níu og lagt er upp með það sem ég hef hér farið yfir. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingu við 32. gr. laganna. Þar er bætt við því ákvæði að gefa þurfi yfirlýsingu til kjörstjórnar um það hvort listinn skuli vera raðaður eða óraðaður. Í öðru lagi er um það að ræða hvernig skuli fara með óraðaða lista, þ.e. að hlutast til um byrjun upptalningar o.s.frv. Í þriðja lagi eru ákvæði um það hvernig kjörseðillinn skuli líta út og gerður er skilvirkur munur á því hvort listinn sé raðaður eða óraðaður. Þá er farið yfir athöfn kjósandans og síðan er uppgjör á atkvæðum frambjóðenda en allt óbreytt varðandi óraðaða lista að sjálfsögðu. En raðaðir listar eru gerðir upp eins og í prófkjörum. Talan 1 merkir atkvæði í fyrsta sæti eða neðar, talan 2 atkvæði í öðru sæti eða neðar o.s.frv. Virðulegi forseti. Í umræðu um möguleikana á að taka upp persónukjör í þessum kosningum hafa komið fram ýmis sjónarmið, m.a. þau að of skammt sé til kosninga til þess að taka upp persónukjör eða þá, eins og það hefur einnig verið orðað, að undirbúningur að kosningum sé þegar hafinn og því sé ekki tækifæri til þess að breyta leikreglum. Um þetta má segja, virðulegi forseti, að ekkert er því til fyrirstöðu að flokkar haldi prófkjör, velji inn á lista og nýti niðurstöðu þeirra prófkjöra hvort sem er til þess að raða upp á lista eða stilla upp sínum óröðuðu listum. Ekkert í þessu ætti að gera það að verkum að sá undirbúningur sem flokkarnir hafa þegar farið í nýtist ekki. Það er kannski frekar spurning um það hvort flokkarnir séu tilbúnir að ganga þessa leið nú og taka þessa ákvörðun sem felur fyrst og fremst í sér að gefa kjósendum meira vægi til að ákveða hverjir nái kjöri til Alþingis á kjördeginum sjálfum. Málið snýst í reynd um það að gefa kjósendum aukið vægi á kjördag. Grundvallaratriðið er að auka áhrif almennings í landinu við val á þeim þingmönnum sem setjast á þing. Það er grundvallaratriði í þessari hugsun og mjög eðlilegt að þetta sé lagt fram hér enda hefur sú ríkisstjórn sem nú situr sett fram þau meginsjónarmið að þetta sé ríkisstjórn sem snúist um heimilin, fyrirtækin, atvinnuna í landinu og aukið lýðræði, og þetta er framlag til þess Frumvarpið er flutt af formönnum allra þingflokka nema eins. Ég nefndi það í framsöguræðu minni að þótt hér sé gert ráð fyrir tveimur valkostum, þ.e. óröðuðum listum eða röðuðum, tel ég eðlilegt að nefnd skoði hvort ástæða sé til þess að leggja það upp þannig að uppröðun flokkanna sé leiðbeinandi en kjósendur hafi síðan tiltekið vægi til að breyta þeim sem þá þýðir það að ef kjósandi greiðir flokki atkvæði en fiktar ekki í röðinni þá gildir sú röð sem á listanum er. Ég tel mjög mikilvægt að þetta verði skoðað í þingnefndinni, möguleikinn á að setja þessa leið inn. Það sem hér er lagt til er vissulega mikil breyting frá því sem verið hefur. Reyna mun á það í umræðum hér á þinginu hvernig flokkar eru stemmdir gagnvart þessum hugmyndum. Það kom fram í upphafi þessa fundar að fulltrúar tiltekins þingflokks höfðu áhyggjur af því að þeir kynnu ekki að koma sjónarmiðum sínum að strax í upphafi. Ég ætla að gera það sem í mínu valdi stendur til að tryggja að þau sjónarmið komist á framfæri sem fyrst og í samfellu við upphaf þessarar umræðu. Ég ætla því, virðulegi forseti, að stytta framsöguræðuna sem því nemur svo að sjónarmið þeirra sem hafa áhyggjur af því að fara þessa leið, eða eru henni andvígir, komist sem fyrst til skila. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpið gangi til allsherjarnefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér fyrr í dag er venjan sú þegar kosningalögum er breytt að um það sé samstarf allra stjórnmálaflokkanna. Svo hefur ekki verið að þessu sinni og ber að harma það. Við sjálfstæðismenn erum ekki andvígir því að auka möguleika kjósenda á að hafa áhrif á röðun á framboðslistum í kosningum. Það hefur hver flokkur sinn háttinn á í þeim efnum og við förum prófkjörsleiðina í Sjálfstæðisflokknum og það gera ýmsir aðrir flokkar eins og kunnugt er. Nú er stutt í þingkosningar miðað við fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar sem hefur kynnt á blaðamannafundi að þær eigi að vera 25. apríl þó að hin formlega ákvörðun hafi ekki verið tekin. Út frá því hafa flokkarnir unnið í sínum kosningaundirbúningi, m.ö.o. er leikurinn hafinn. Það er búið að flauta til leiks, það gera allir ráð fyrir þessum tímasetningum og hafa miðað ráðstafanir sínar út frá því. Ég tel með öllu óviðeigandi að bjóða upp á svo miklar grundvallarbreytingar á kosningalögunum sjö vikum fyrir kosningar að óræddu máli milli flokka og að óræddu máli í þjóðfélaginu. Ég skil ekki hvaða nauðir rekur til þess að standa þannig að þessu máli núna. Það er engu líkara en að hv. þingflokksformenn sem þetta mál flytja, að því er virðist í góðri sátt - þó að ég hafi grun um að þeir séu ekki allir jafnsammála um þetta - hafi ekki kynnt sér tilmæli t.d. Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu eða Evrópuráðsins um það að ekki eigi að gera breytingar á kosningalögum einu ári fyrir kosningar, alls ekki síðustu vikurnar fyrir kosningar og náttúrlega alls ekki þegar um er að ræða svona stórar og mikilvægar breytingar. Látum vera með tæknilegar smábreytingar eins og við höfum farið með í gegnum þingið en breytingar af þessu tagi eru ótækar af þessari ástæðu og ég spyr: Ætla flutningsmenn að hafa þessar 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu var leitað til Sjálfstæðisflokks og honum kynntar þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram en flokkurinn vildi ekki taka þátt í að leggja þetta mál fram. Ég vil líka einnig leyfa mér að mótmæla því að leikurinn sé hafinn. Leikurinn er í þeim skilningi ekki þannig hafinn að ekki megi gera einhverjar breytingar. Staðreyndin er sú að sú hugmynd sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því að „sá leikur“ sem sumir flokkar eru þá væntanlega farnir að leika getur nýst þeim við uppröðun á lista. Hér er verið að bjóða upp á valkosti, þ.e. annars vegar að vera með raðaðan lista og hins vegar óraðaðan lista. Þeir sem velja að vera með óraðaðan lista geta haldið þeirri línu  Ef aðrir vilja hins vegar fara aðra leið er boðið upp á þann valkost þannig að ég vísa því algjörlega á bug, virðulegi forseti, að hér sé á einhvern hátt verið að gera breytingar sem flokkarnir ráða ekki við. Þeir verða bara að vega það og meta sjálfir hvort þeir treysti sér til þess að gera þessar breytingar og það er um það sem málið snýst.

Hvað með …?

Herra forseti. Það segir mikla sögu að hv. þingmaður svarar ekki spurningu minni um ÖSE og Evrópuráðið og tilmælin sem þaðan koma. Ég þykist vita að það sé vegna þess að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér þessi tilmæli, veit ekkert um þau og hefur heldur engan áhuga á þeim. Annað hljóð er nú í strokknum en stundum þegar talað er um tilmæli frá Evrópu. Þingmaðurinn svaraði þessu ekki, sennilega af því að hann veit ekkert um þessi tilmæli og hefur ekki á þeim neinn áhuga. Það á ekki að breyta kosningareglum síðar en í síðasta lagi ári fyrir kosningar samkvæmt þessum alþjóðlegu tilmælum. Það var talað við Sjálfstæðisflokkinn um þessar breytingar, það er rétt, okkur var kynnt þetta. Ekki var óskað eftir breytingartillögum, það var ekkert samráð um þetta mál og það er ekki hægt að kalla það samráð eða samstarf þó að fleygt sé fram plaggi sem ekki er síðan óskað eftir gagntillögum um. Allur undirbúningurinn að þessu máli er viðkomandi til minnkunar, ekki hefur t.d. neitt verið skoðað hvaða áhrif lögin um fjármál flokkanna hafa á þetta. 

Virðulegi forseti. Mér kemur á óvart að hv. þingmaður skuli æsa sig upp eins og hann gerir hér og tjá sig á þann hátt sem hann gerir hér í þessu tiltekna máli því að engin efni eru til þess. Þær breytingar sem hér er verið að gera eru ekki meiri en svo að þær þurfa ekki að hafa nein áhrif á undirbúning þeirra flokka sem ákveða að vera með óraðaða lista, þeir geta haldið áfram vegferð sinni. Þetta er það lítil breyting. ÖSE talar um stórbreytingar á kosningalögum, þetta er ekki það stór breyting að ... 

Breytum þessu saman.

Herra forseti. Hér kemur fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að þetta frumvarp breyti ekki neinu, það breyti engu um kosningarnar í vor eða undirbúning þeirra og það mætti halda, miðað við það hvernig formenn stjórnarflokkanna hafa talað, að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi verið að tala um eitthvert allt annað frumvarp en það sem liggur fyrir hér. Mig langar til að inna hann eftir nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi hlýt ég að spyrja hann hvort hann telji ekki að við breytingar á svona viðamiklum lögum eins og kosningalögunum ættu menn að hugsa um kjósendur í landinu, hvernig þeir nálguðust kosningar, í staðinn fyrir að rugla þá svoleiðis í ríminu með að tala um óraðaða og raðaða lista. Hv. þingmaður ruglaðist sjálfur í því nokkrum sinnum, enda ekki að furða, þetta er meira og minna óskiljanlegt. Það væri kannski ráð að reyna að gera þetta þannig að þetta væri til að hjálpa kjósendum að kjósa en ekki þvælast fyrir þeim. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hvernig hann lítur á tengsl þessa máls við 6. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar þar sem kveðið er á um að tvo þriðju atkvæða á þingi þurfi til að breyta kjördæmamörkum og tilhögun á úthlutun þingsæta. Frumvarpið felur í sér slíkar breytingar á úthlutun þingsæta að ekki verður hægt að skilja það öðruvísi en svo að það þurfi tvo þriðju atkvæða til að samþykkja það. Mig langar til að fá sjónarmið þingmannsins - ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið. Þá langar mig til að vita hver nýja línan er í skilningi stjórnarskrárinnar á þeim bænum og ég treysti því að hann útskýri þetta fyrir mér. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hann, vegna þess að hann er fulltrúi í stóru og víðfeðmu kjördæmi, hvort hann hafi engar áhyggjur af því að þetta fyrirkomulag muni hafa þau áhrif á t.d. Suðurkjördæmi að fulltrúar á framboðslistum komi mest af þéttbýlli svæðum í stað þess að dreifast eins og verið hefur.

Virðulegi forseti. Það gerist stundum í þinginu að menn snúa út úr því sem sagt er bara af því að það hentar.  Þá kemur hið flókna og snúna, eins og hv. þm. Ólöf Nordal nefndi, þá þurfa kjósendur sem sagt að raða upp: 1, 2, 3, 4, 5 o.s.frv. - alveg eins og er gert í prófkjörum. Það verður að segjast eins og er að kjósendur á Íslandi hafa bara nokkuð góða reynslu í því að taka þátt í prófkjörum og ég er sannfærður um, þó að greina hafi mátt efasemdir í ræðu hv. þingmanns um að almenningur geti tekið þátt í þessu, að almenningur fer létt með það. Hann fer létt með að fylla út óraðaðan lista þannig að hann númeri þá sem eru númer 1, síðan númer 2 og áfram niður. Það er ekki vandamál. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, var spurt hér um kröfuna um tvo þriðju hluta, væntanlega atkvæða á þingi ef ég skildi hv. þingmann rétt. Sú breyting sem hér er verið að gera er sú að gefa kjósendum tækifæri á að breyta lista. Í dag geta kjósendur breytt lista samkvæmt 82. gr. kosningalaganna þannig að það er í sjálfu sér engin eðlisbreyting á því hvort hann færir einn þingmann niður frá röðuðum lista eða raði sjálfur upp á lista. Það eru gerðar breytingar í dag. Það má nefna tvö dæmi úr síðustu kosningum þar sem listum var breytt og hér er talað um að gefa kjósendum kost á að breyta lista. Ég spyr: Hver er eðlismunurinn á því  
            

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður nálgast þetta mjög mikið út frá forsendum flokkanna. Ég er að spyrja hann hvort hann telji ekki betra að hafa þetta þannig að það sé þægilegt fyrir kjósendur að kjósa í staðinn fyrir að rugla þá með því að hafa óraðaða og raðaða lista eftir hentugleikum. Ég spurði hann um Suðurkjördæmi og hvort hann hefði ekkert áhyggjur af því sem fulltrúi slíks kjördæmis, víðfeðms kjördæmis, að þetta gæti haft áhrif á áherslur innan kjördæmisins. Við vitum að það er oft þannig í prófkjörum að þéttbýlli svæðin eru sterkari en hin. Mig langar bara að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverjar áhyggjur af þessu. Í öðru lagi langar mig að spyrja hann hvort það hafi komið til greina í hans kjördæmi að vera bæði með raðaðan og óraðaðan lista af hálfu Samfylkingarinnar, hvort menn ætli að leggja upp með slíka hluti handa kjósendum. Ég verð að segja að það kemur mér mjög á óvart ef hv. þingmaður ætlar að telja mér trú um að þetta frumvarp muni ekki kalla á tvo þriðju atkvæða á þinginu þegar það verður tekið til afgreiðslu eins og 31. gr. stjórnarskrárinnar 

Virðulegi forseti. Mér fannst hv. þingmaður bæði spyrja og svara, þ.e. hv. þingmaður spurði hvort það gæti ekki komið til að vægi byggðarlaga yrði mismunandi í þessum kosningum en svaraði því enn fremur að vægi byggðarlaga væri mismunandi í prófkjörum. Hv. þingmaður spurði og svaraði þannig að ég þarf ekki að koma frekar að því.

… skoðanir …

Meginatriðið varðandi spurninguna um tvo þriðju er að hér er fyrst og fremst verið að gera breytingu á 82. gr. kosningalaganna. Í kosningalögunum er kveðið á um hvaða ákvæði það eru sem þurfi tvo þriðju ef ætlunin er að breyta þeim. Það er ekki 82. gr. Það er einfaldlega þannig að það er mjög skýrt kveðið á um þetta í kosningalögum. Hins vegar finnst mér ástæðulaust að ræða þetta mikið áður en málið gengur til atkvæða. Eigum við ekki að sjá 

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég fékk á tilfinninguna við það að hlusta á framsögumann þessa frumvarps að hann hefði ekki mikla sannfæringu fyrir málinu. Það birtist alveg sérstaklega skýrt þegar hann gerir grein fyrir því að það kunni að vera nauðsynlegt að stilla upp fleiri kostum en hér er gert ráð fyrir í persónuvali í frumvarpinu og að nefndin eigi að skoða hvort önnur leið kunni að vera færari og betri en sú sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Það vekur spurningar hjá mér um það hvort þessi leiðangur sem hér er lagt upp í sé ekki sannfærandi að mati 1. flutningsmanns málsins. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann í fyrsta lagi eðlilegt þegar verið er að flytja svo mikilvægt mál inn í þingið að það sé ekki fullbúnara en svo að nefndin eigi e.t.v. að taka það upp í grundvallaratriðum? Í annan stað: Telur hv. þingmaður eðlilegt að það eigi að geta gilt mismunandi reglur í kosningum á milli flokka innan sama kjördæmis? Telur 1. flutningsmaður það líklegt til að auðvelda og skýra fyrir kjósendum þessa mikilvægu athöfn sem kosningar til Alþingis eru þegar verið er að velja á milli manna og velja á milli lista? Ég tel afar mikilvægt að um þetta atriði fari fram umræða í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég ber fulla virðingu fyrir því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu andvígir þessum breytingum, ég virði þá skoðun alveg. Mér finnst hins vegar lágmark að gera þá kröfu til þeirra að þeir fjalli efnislega um það sem hér er lagt fram, leggi fram rök fyrir þeim sjónarmiðum sem gera það að verkum að þeir eru ekki tilbúnir að ganga þessa leið en séu ekki fyrst og fremst að hengja sig í formfestu eða kalla eftir viðhorfum annarra. Það er verið að kalla eftir viðhorfum þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég vísaði til þess í greinargerð með frumvarpinu að vakin sé athygli á því að fleiri leiðir séu færar en sú sem lagt er upp með í frumvarpinu. Frumvarpið er fullbúið, frumvarpið er algjörlega klárt, það liggur fyrir. Það er ekki þar með sagt að fleiri leiðir séu ekki færar, eins og ég rakti í framsögu minni, og víða má finna í löndunum í kringum okkur.

Jafnvel betri.

Jafnvel betri, það er eitthvað sem getur vel verið. Hér er hins vegar lagt upp með mjög einfaldar breytingar. Flokkarnir eða þeir sem bjóða fram til Alþingis geta valið um það hvort þeir hafa óraðaðan eða raðaðan lista, það er allt og sumt. Ég svaraði þessari fyrirspurn áðan í andsvari þar sem einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins spurði mig eiginlega hvort ég teldi ekki alveg ófært að kjósendur réðu við það verkefni að raða upp í númeraröð. Ég leyfi mér að fullyrða að almenningur í þessu landi fer létt með að raða þeim á óraðaðan lista sem þeir telja æskilegt að nái kjöri inn á þing. Hér er verið að auka lýðræði, út á það gengur hugmyndin, að gefa kjósendum aukið vægi og meira val um að velja hverjir nái sæti á Alþingi. Það hefur komið fram í andsvörum að hv. þingmenn 

Hæstv. forseti. Þingmaðurinn grípur til þeirra ráða að gera sjálfstæðismönnum upp skoðanir. Það hefur hvergi komið fram af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins að þeir séu andvígir breytingum sem fela í sér aukna möguleika á persónuvali, það hefur hvergi komið fram. Ég hef ekki haldið þeim skoðunum fram. Ég tel að við eigum að gera breytingar á kosningalögum sem fela einmitt í sér aukna möguleika á persónuvali, ég hef lengi verið þeirrar skoðunar. Hér er leikinn sá leikur að ganga þannig fram af hálfu ríkisstjórnarflokkanna með Framsóknarflokkinn í eftirdragi að reyna að skapa ófrið um málið. 

Virðulegi forseti. Staðreyndin er sú að kosningar verða í vor. Ef það á að gera þessar breytingar fyrir kosningar þarf að gera þær núna, ef það á að gefa almenningi færi á að velja fulltrúa sína á annan hátt inn á þing verður að gera það núna. Þetta er þess eðlis að það er ekkert annað tækifæri. 
             Hv. þingmaður segir að verið sé að efna til ófriðar. Af hverju segir hv. þingmaður að það sé verið að efna til ófriðar þegar staðreyndin er sú að fjórir flokkar af fimm eru tilbúnir að leggja þetta fram og fara þessa leið? Þá hlýt ég að spyrja: Hver er að efna til ófriðar?  
             Virðulegi forseti. Ég ætla að gera þá kröfu að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins