Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja hér fram fsp. á þskj. 17. Fsp. er til iðnrh. og er svo hljóðandi: „a. Hver er ástæða til þess að Rafmagnsveitur ríkisins geta ekki sinnt beiðnum um tengingu íbúðarhúsa í sveitum við rafveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins? b. Hve margar beiðnir liggja nú fyrir um tengingu sem Rafmagnsveiturnar hafa ekki getað sinnt? c. Hve mörg eru þau sveitabýli sem enn hafa ekki fengið rafmagn frá samveitum, en þó er ráðgert að fái það síðar?“ Ástæðurnar til þess, að ég legg fram þessar fsp., eru þær, að ég varð þess var á s.l. sumri að í mínu kjördæmi voru allmargir aðilar sem kvörtuðu sáran undan því að þeir fengju ekki hús sín tengd við rafmagnsveitukerfi ríkisins þó að húsin væru tilbúin til slíkrar tengingar. Ég vil taka það fram, að hér er um tengingu á tilbúnum húsum að ræða við rafveitukerfi þar sem þegar er búið að leggja aðaldreifilínurnar um sveitirnar, svo að hér er ekki um það að ræða að það standi á slíkum dreifilínum. Ég hef einnig orðið var við það, að svipað hefur gerst í öðrum kjördæmum landsins. Það virðist snúa heldur einkennilega við, þegar lagt er í fjárfrekar framkvæmdir til þess að koma upp raforkuverum og búið er að leggja aðaldreifikerfi um sveitir, þá skuli standa á því að tengja notendurna við kerfið. En það hefur ábyggilega borið allverulega á þessu. Því vildi ég mjög gjarnan að hæstv. iðnrh. svaraði þessari fsp. minni. Ég vildi fá einnig upplýst hvað hér er um mikið vandamál að ræða, hve margir aðilar eiga hér hlut að máli, og einnig þá um það, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar eða muni verða gerðar til þess að reyna að kippa þessu máli í lag. Jafnframt vildi ég svo að hæstv. ráðh. gæfi hér upplýsingar um annað atriði þessara rafmagnsmála, sem er í rauninni hinu óskylt, en bað er hvað þeir sveitabæir séu margir sem enn hafa ekki verið tengdir við samveitukerfið, en eru þó á áætlun eða er þó ráðgert að tengja við kerfið. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. sjái sér fært að svara þessum spurningum.



Herra forseti. Fyrsta fsp. hv. þm. er á þessa leið: „Hver er ástæða til þess að Rafmagnsveitur ríkisins geta ekki sinnt beiðnum um tengingu íbúðarhúsa í sveitum við rafveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins?" Árlega berast Rafmagnsveitum ríkisins margar umsóknir um tengingu íbúðarhúsa í sveitum við rafveitukerfi Rafmagnsveitna ríkisins. Árið 1974 voru umsóknir 70 að tölu, árið 1975 voru þær 60, en í ár eru þegar komnar 110 umsóknir. Umsóknir í ár eru því miklu fleiri en áður. Til þess að sinna þeim öllum þurfti viðbótarfjármagn. Þegar iðnrn. barst vitneskja í byrjun septembermánaðar um þessa fjárvöntun brá það strax við og tókst að útvega þetta fjármagn, sem nam 50 millj. kr., upp úr miðjum sept, og var Rafmagnsveitum ríkisins falið að sinna öllum beiðnum um tengingu. Önnur spurning hv. þm. er svo hljóðandi: „Hve margar beiðnir liggja nú fyrir um tengingu sem Rafmagnsveiturnar hafa ekki getað sinnt?“ Rafmagnsveiturnar hófu strax undirbúning að lagningu þessara heimtauga þegar fé var fyrir hendi. Öflun efnis og niðurröðun verkefna hefur verið flýtt. Þegar hefur verið hafist handa um framkvæmdir við um þriðja hluta af þessum heimtaugum, og samkv. upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins í dag mun öllum umsóknum, sem borist hafa, verða fullnægt á árinu ef veður og færð hamla ekki framkvæmdum. Þriðja fsp. hv. þm. er svo hljóðandi: „Hve mörg eru þau sveitabýli sem enn hafa ekki fengið rafmagn frá samveitum, en þó er ráðgert að fái það síðar?“ Við stjórnarskiptin 1971 lá fyrir áætlun um lúkningu sveitarafvæðingar á fjórum árum, þ.e. á árunum 1972–1975. Fyrrv. ríkisstj. ákvað að stytta framkvæmdatímann um eitt ár, þ.e. að ljúka rafvæðingunni árið 1974. Þetta tókst ekki, enda seinkaði þessari áætlun mikið þegar í upphafi vegna fjárskorts. Af þessari rafvæðingaráætlun fjögurra ára eða þriggja ára, hvort sem menn vilja nota, voru á s.l. vori um 60 býli eftir ótengd og verða þau tengd á þessu og næsta ári.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Hæstv. ráðh. gat þess áðan að honum hefði tekist að útvega fé til raforkuframkvæmda. Það var gert með því að hæstv. ráðh, tilkynnti orkuráði, sem ég á sæti í, að hann hefði ákveðið að taka úr Orkusjóði fjármuni til þess að geta lagt línur heim á sveitabýli, aðallega til rafhitunar. Ég veit ekki til þess að þetta hafi gerst áður, að Orkusjóði væri ráðstafað á þennan hátt, en ég ætla ekki að gera aths. við það. Hitt þykir mér dálítið einkennilegt, að þessi aðgerð kemur ekki fyrr en nú í haust, þegar svo mjög er liðið á árið og vitað er að framkvæmdir geta orðið erfiðar af veðurfarsástæðum þá mánuði sem eftir eru af árinu. Þarna sýnist mér að skort hafi yfirlit og fyrirhyggju. Þessi upphæð hefði átt að vera á fjárlögum ársins. En það er sitthvað fleira, sem ég hef séð af plöggum og fengið í þessari stofnun sem ég á sæti í, Mér hefur sýnst að það skorti 190–200 millj, upp á það að Rafmagnsveitur ríkisins fái á þessu ári fjármagn sem er algerlega óhjákvæmilegt í endurbætur og viðbætur á eldri veitum. Þar koma mörg atriði til, og vanræksla á þessu sviði, sem orðið hefur í sumar, getur haft mjög alvarlegar afleiðingar þegar á næsta vetri. Það hefur ekkert verið lagt fram til stofnlínu frá Kröflu til Austurlands, sem er ákaflega veigamikið atriði og átti að vera þáttur í Kröfluvirkjuninni. Þessi stofnlína átti að vera tiltæk um leið og virkjunin tæki til starfa, vegna þess að austfirðingar þurfa á mikilli raforku að halda. Við vitum ekki annað enn þá en að þeir þurfi fyrst og fremst raforku til að hita híbýli sín. En ég tek eftir því að í fjárl. fyrir næsta ár er ekki einn eyri að finna til þessarar línulagnar. Þarna hefur sem sé skort yfirlit og fyrirhyggju frá hæstv, ráðh., og ég vil vekja athygli á þessu til þess að hv. fjvn. geti skoðað þessi raforkumál gaumgæfilega í sambandi við gerð fjárl. fyrir næsta ár, svo að þau vandræði, sem orðið hafa á þessu sumri vegna fyrirhyggjuleysis, endurtaki sig ekki.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann hefur hér gefið, en vil vekja athygli hans og fleiri á því, að það er auðvitað mjög einkennilega að málum staðið ef hv, iðnrh. hefur ekki verið kunnugt um þetta vandamál, sem fyrir lá víðs vegar um landið, fyrr en í byrjun septembermánaðar. En samkv. upplýsingunum bregst rn. skjótt við og útvegar fjármagn, nauðsynlegasta fjármagn, og reynir að ráða bót á vandanum. Það er vitanlega alveg óviðunandi stjórn á Rafmagnsveitum ríkisins ef þær standa þannig að verki að þær koma í veg fyrir tengingu húsa sem standa tilbúin, koma í veg fyrir, að menn geti tekið hús sín til afnota, fram í septembermánuð og gera ekki einu sinni vart við sig út af því að það skorti fjármagn til þess að leysa vandann. Mér er vel kunnugt um það, að t.d. á Austurlandi sögðu forsvarsmenn Rafmagnsveitna ríkisins alveg hiklaust að þeir gætu ekki orðið við óskum manna um tengingu á húsum vegna þess að þeir hefðu ekki peninga til þess að vinna verkið. Þetta dundi á strax snemma í sumar og yfir sumarið. En það er að sjá á þeim upplýsingum sem hæstv. ráðh. gaf hér, að hann hafi ekki fengið að vita um þetta vandamál fyrr en komið var fram í septembermánuð. Ég vænti þess sem sagt að við það verði staðið sem hér kom fram hjá hæstv. ráðh., að málið verði leyst og hann taki þá einnig til athugunar að tala á því kurteisismáli, sem ég veit að honum er lagið, við stjórn Rafmagnsveitna ríkisins, sem þeir megi þó skilja, að það sé ekki ætlast til þess að standa svona að verkum,



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. á þskj. 17. Svo hljóðandi till. til þál. var samþ. á Alþ. 29. apríl 1974: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka hafnamál Suðurlands og gera tillögur um nýja höfn á suðurströnd landsins. Til að hefja rannsóknina og gera tillögur um framkvæmdir skal samgrn. skipa n. 5 manna. Skal einn tilnefndur af sýslunefnd Árnessýslu, einn af sýslunefnd Rangárvallasýslu, einn af sýslunefnd Vestur-Skaftafellssýslu, einn af bæjarstjórn Vestmannaeyja og einn af samgrn. án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar.“ Ráðh. skipaði n. samkv. þál. N. hefur væntanlega starfað eftir skipunarbréfi og í samráði við samgrn. Þykir mér því rétt að spyrjast fyrir um hvað störfum n. líði. Ekki skal efast um að n. hefur starfað samkv. því sem ætlast er til með þál. Væntanlega hefur n. gert sér nokkra grein fyrir hafnaraðstöðu á suðurströndinni og kallað sérfróða menn til ráðuneytis. Nokkrar rannsóknir höfðu áður farið fram á ýmsum stöðum á ströndinni frá Ölfusá til Víkur. Frumranasóknir hafa farið fram við Dyrhólaey, Þykkvabæ, Þjórsárós, Eyrarbakka og Stokkseyri. Með nútímatækni er mögulegt að gera höfn þótt skilyrði séu erfið ef fjármagn er fyrir hendi. Hlutverk hafnanefndarinnar er að rannsaka til hlítar hvar skilyrðin eru hagkvæmust með tilliti til stofnkostnaðar og notagildis. Fsp. er fram borin til þess að fá upplýsingar um hversu langt n, er komin með það starf sem henni er ætlað að vinna samkv. fyrrnefndri þál.



Herra forseti. Út af fsp. á þskj. 17, sem hv. 1. þm. Suðurl. var að gera hér grein fyrir, vil ég skýra hér frá gögnum þeim sem mér hafa borist frá n. þeirri sem um þetta mál hefur fjallað, en í henni eru Björn Fr. Björnsson sýslumaður, Vernharður Steingrímsson oddviti, Guðmundur Gunnarsson verkfræðingur, Ingimar Ingimarsson prestur, Jón Sigurðsson hafnsögumaður í Vestmannaeyjum, og starfsmaður n. hefur verið skrifstofustjórinn í samgrn., Ólafur Steinar Valdimarsson. Skýrsla n. er svo hljóðandi: N. hefur komist að þeirri niðurstöðu að leggja þurfi í umtalsverðan kostnað til þess að unnt sé að skila raunhæfu áliti um verkefni það sem henni er falið á hendur. Ýmiss konar forathuganir og hagkvæmnisrannsóknir eru m.a. nauðsynlegur undanfari frekari aðgerða af hálfu n. N. er sammála um að athuganir eigi að beinast að tveimur stöðum: Víkur- og Dyrhólasvæðinu svo og Þykkvabæjarsvæðinu. Gera þarf grein fyrir því hvernig hagkvæmast megi leysa hafnamálin á vesturhluta suðurstrandarinnar. N. er sammála um eftirfarandi áætlun um verktilhögun: Gerður verði samanburður á þeim tveim stöðum sem áður er getið, þ.e. Víkur- og Dyrhólasvæðinu og Þykkvabænum. Sams konar rannsóknir er nauðsynlegt að liggi fyrir á þessum stöðum til þess að bægt sé að gera sér fyllilega grein fyrir því hvor valkosturinn er betri. Þess má geta, að nokkrar athugasemdir og álitsgerðir eru fyrir hendi að því er varðar Dyrhólasvæðið, en engar eða nánast það hvað viðvíkur Víkur- og Þykkvabæjarsvæðinu. Í grg. fyrir till. til þál. um rannsókn á gerð nýrrar hafnar á suðurströndinni, þ.e. þál. 1973, 179. mál, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í Þykkvabæ og við Þjórsárós hafa verið gerðar athuganir á hafnarstæði. Sérstaklega var vandað til athugana á hafnarstæði við Þykkvabæ. Var það á vegum varnarliðsins árið 1952 þegar stjórn Bandaríkjanna virtist hafa áhuga á því að gera flugvöll á Rangárvöllum og höfn í Þykkvabæ. Rannsóknir bandaríkjamanna á hafnarstæði við Þykkvabæ voru ítarlegar. Uppdráttur var gerður af höfninni og nauðsynlegum hafnarmannvirkjum ásamt kostnaðaráætlun. Verkfræðingarnir, sem unnu verkið, höfðu orð á því að hafnarstæðið við Þykkvabæ væri gott og aðstaða til hafnargerðar í betra lagi.“ Eigi hefur tekist að afla neinna upplýsinga um þessar rannsóknir. Enn verður að reyna á það til fulls hvort þeirra er unnt að afla. Ef það tækist og fyrir lægju niðurstöður þeirra athugana ætti það að verða til verulegs flýtisauka og enn fremur draga mjög úr kostnaði. Þegar lokið er athugun þarf að hefjast handa um hagkvæmnisathuganir fyrir þann valkostinn sem álitlegri er talinn. Samhliða er rétt að fram fari athugun á lausn hafnarmála á vesturhluta suðurstrandarinnar, svo og í Vestmannaeyjum. Þegar framangreindum athugunum lýkur er því næst hægt að taka fyrir síðasta lið athugananna, þ.e. könnun á áhrifum nýrrar hafnar og bættrar hafnaraðstöðu á suðurströndinni að því er snertir byggðarkjarna sem fyrir eru, þróun byggðarmála á Suðurlandi og landinu í heild. Lausleg kostnaðaráætlun vegna ofannefndra athugana: Samanburðarathugun á Víkur- og Dyrhólasvæðinu, áætlaður verktími 6–8 mánuðir og mannaflaþörf 20–24 mannmánuðir. Kostnaður er 6–7.5 millj. kr. Hagkvæmnisathugun í endanlegum valkosti, áætlaður verktími 18–24 mánuðir, mannaflaþörf 110–130 mannmánuðir. Kostnaður 33–40 millj. kr. Athugun á lausn hafnamála á vesturhluta suðurstrandarinnar og Vestmannaeyjum, áætlaður verktími er 4 mánuðir, mannaflaþörf 10–12 mannmánuðir og kostnaður 3–3.5 millj. Áhrif nýrrar hafnar o.s.frv. á þróun mála, áætlaður verktími 6–8 mánuðir, mannaflaþörf 15–18 mánuðir og kostnaður 4.5–5.5 millj. Samtals er því gert ráð fyrir samkv. lauslegri áætlun að kostnaður við athugun verði 45.5–56.5 millj. Ekki er innifalinn í ofannefndum tölum kostnaður við boranir né öldumælingar, þar sem ekki liggur fyrir hve miklar athuganir hafa farið fram á því sviði. Miðað við að ekkert hafi verið gert af þessum athugunum má ætla að kostnaður verði sem næst 30–35 millj. við þær athuganir. Áætlun þessi gerir ráð fyrir að verkinu ljúki á 30-40 mánuðum, en stytta mætti þennan tíma verulega ef fjármagn væri til staðar. Niðurlagsorð n. eru þessi: N. telur verkefni sitt verulega áhugavert í eðli sínu. Hins vegar er henni það þegar fullljóst, að kostnaður við nýja hafnargerð á suðurströndinni hlýtur að verða slíkur, að óraunhæft sé að gera ráð fyrir því að nýting hafnarinnar sem útvegs- og vöruflutningahafnar geti eins og horfir staðið undir fjármögnun þeirri sem nauðsynleg er vegna framkvæmdarinnar, og sérstaklega á þetta við ef byggingaráfangar yrðu mjög stórir. Það er því líklegt að til þurfi að koma iðnaður sem þarfnast góðrar hafnaraðstöðu, og er þá fyrst og fremst hugsað til orkufreks iðnaðar sem mjög er um rætt og hafður á oddi, til þess að höfnin geti staðið undir fjármagnskostnaði. Ef slíkur iðnaður á að koma til álita við suðurströndina þarf að gera þá hagkvæmnisathugun sem getið hefur verið, þannig að stjórnvöld og væntanlega áhugasamir stóriðjuaðilar geti gert sér sem fyllsta grein fyrir þeim möguleikum sem aðstaðan hér býður upp á. Til þessa getur hæglega komið og þess vegna mætti þykja rétt að flýta athugunum þessum svo að valkostur um nýja hafnargerð og aðstöðu í sambandi við hana verði þá til staðar. Þetta eru meginatriðin að áliti n. Rétt þykir að benda á að eigi væri það úr hendi, þegar staðarval hefði farið fram, að kannað væri um hug manna á svæðinu til hugsanlegrar stóriðju. N. telur æskilegt að ákvörðunartaka um erindi þetta geti sem fyrst átt sér stað, svo að n. hafi tök á að hefja gagnasöfnun og síðan snúið sér að fyrsta þætti áætlunarinnar. Um þetta vil ég svo segja það, að erindi þetta barst ekki fyrr en fjárlög fyrir þetta ár höfðu verið afgreidd. Hins vegar mun ég leita eftir fjármagni til áframhaldandi athugana á þessu máli, þó að það geti ekki orðið í eins stórum stíl og hér er gert ráð fyrir, enda mundi tíminn skammta það hve hratt ætti að fara í slíka athugun. En ég mun leita eftir því við fjvn. núna á þessu þingi að varið verði fé til áframhaldandi athugana á þessu máli og leita eftir því við nefndina að hún starfi áfram fáist fjárveiting, sem ég geri mér bestu vonir um. Ég tel mig hér með hafa svarað þessari fsp. svo sem hún gaf tilefni til.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. En ég held að ég verði að mælast til þess fyrir mína hönd og allra þm. Suðurl. að þeim verði send þessi skýrsla. sem ráðh. talaði um, þessi grg. frá n., því að þótt ráðh. hafi lesið e.t.v. meginhlutann úr skýrslunni, þá er það tæplega nægilegt fyrir hm Það er betra að við fáum skýrsluna í hendur. Það er gott til þess að vita að n, hefur unnið og gert sér grein fyrir vandanum. Það var alltaf vitað að bað væri kostnaðarsamt, bæði rannsókn og sérstaklega ef ráðist verður í hafnargerð á suðurströndinni, þá hlátur það að verða kostnaðarsamt. Þetta var vitað þegar þm. Suðurl. fluttu till. til bál. um rannsókn á nýju hafnarstæði á suðurströndinni. Og hetta var vitað þegar hv. Alþ. samþykkti þessa till., að mig minnir alveg einróma. Hæstv. ríkisstj, hefur fengið þál. til meðferðar og fyrirgreiðslu. Og við þm. Suðurl. hljótum að treysta því að ríkisstj. virði vilja Alþ. og geri það sem í hennar valdi stendur til þess að ítarleg rannsókn megi fram fara. Það er gott til þess að vita að hæstv. ráðh. ætlar að beita sér fyrir því að nokkurt fé verði veitt til rannsóknanna. Það er vitanlega ekki hægt að gera viðamiklar rannsóknir nema fá til þess nokkurt fé. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta múl að svo stöddu, en þakka hæstv. ráðh. enn fyrir upplýsingarnar og treysti því að við þm. Suðurl. fáum afrit af skýrslu þeirri sem hv. rn. hefur fengið frá nefndinni.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakklæti til samgrh. fyrir þessa skýrslu og það fyrirheit hans að reynt verði að fá fjárveitingu nú til þess að halda áfram starfi þeirrar n. sem rannsaka á hafnarstæði á suðurströndinni. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að þessu starfi verði haldið áfram, enda þótt okkur vaxi e.t.v. eitthvað í augum þær upphæðir sem bygging nýrrar og vandaðrar hafnar á suðurströndinni hlýtur að kosta. Það er nauðsynlegt að vita hvaða möguleikar þarna eru fyrir hendi, og við vitum aldrei hvenær tækifæri getur komið til þess að hefjast handa. Aðstæðurnar geta breyst þannig að slíkt tækifæri fáist. Hér er ekki tími til að ræða þetta frekar. En ég vil aðeins skýra frá því að nokkrir áhugamenn í Mýrdal hafa beitt sér fyrir því að hafnar væru lendingarbætur við Dyrhólaey til þess að eitthvað gerðist þar meðan verið væri að rannsaka þetta mál. Það var unnið þar nokkuð í haust, smávegis vitanlega, fyrir fjárveitingu sem sýslunefnd Vestur-Skaftafellssýslu veitti í því skyni, til þess að skapa þar betri möguleika fyrir smábáta að komast á sjó. Ég tel að þetta sé svo athyglisvert framtak hjá þessum mönnum að það sé nauðsynlegt að styðja það frekar, og ég vænti þess að Alþ. muni líta með velvilja á beiðni um slíkt þegar hún kemur fram.