Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að mæla hér með örfáum orðum fyrir till. til þál. á þskj. 302, en till. fjallar um staðfestingu á niðurstöðu viðræðna um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir íslendinga og færeyinga. Till. er á þessa leið: „ Alþ. ályktar að staðfesta niðurstöðu viðræðna um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir íslendinga og færeyinga, sem undirrituð var hinn 4. febr. 1977. Niðurstaðan er prentuð sem fylgiskjal með ályktun þessari.“ Hér er sem sagt farið fram á samþykkt Alþ. á þeirri niðurstöðu sem varð í viðræðum milli lögmanns færeyinga og sjútvrh. þeirra við fulltrúa ríkisstjórnar Íslands sem fram fóru hér í Reykjavík 4. þ. m. um heimildir annars vegar okkar til kolmunnaveiða innan fiskveiðimarka Færeyja og hins vegar færeyinga til loðnuveiða við Ísland. Eins og grein var gerð fyrir á fundi utanrmn. eigi alls fyrir löngu barst um jólaleytið bréf frá lögmanni færeyinga, Atla Dan, til okkar þar sem farið var fram á heimild til loðnuveiða, 20–30 þús. tonn, á þessu ári. Því var strax svarað til að íslendingar mundu engar veiðiheimildir veita, enga fiskveiðisamninga gera meðan Alþ. væri ekki að störfum eins og fram var tekið í umr. fyrir jólaleyfið. En þegar þing kom saman að nýju var tekið við þessari færeysku sendinefnd, sem ég áðan nefndi, og gerður sá samningur eða það samkomulag sem hér er til umr. og er háð samþykki bæði Alþingis og Lögþings Færeyja. Sú niðurstaða, sem hér um fjallar, gerir ráð fyrir að hvor aðill um sig hafi heimild til að veiða allt að 25 þús. smálestum af framangreindum fisktegundum. Kolmunnaveiðarnar mega stunda 15–17 íslensk skip. Á sama hátt geta 15 færeysk skip stundað loðnuveiðar, þó aldrei fleiri en 8 í senn. Þau fiskiskip, sem umræddar veiðar stunda, skulu hlíta sömu reglum og innlend skip við sams konar veiðar, þ. á m. að því er varðar friðunarsvæði og lokun svæða yfirleitt. Í samkomulaginu er einnig tekið fram að aðilar telja æskilegt að stofnað verði til samvinnu um rannsóknir á göngu kolmunna á svæðinu milli Íslands og Færeyja. Ástæðan til þess, að ríkisstj. taldi rétt að gera þennan samning, er í örstuttu máli sú í fyrsta lagi, að fiskifræðingar telja að loðnugangan muni að þessu sinni vera það mikil að íslensk skip muni ekki anna veiðum á henni. Í öðru lagi eru höfð í huga þau ákvæði hins samræmda texta sem hefur verið gerður á Hafréttarráðstefnunni, að þegar þannig standi á að fiskstofnar leyfi sé eðlilegt að strandríki veiti öðru ríki samningsbundnar veiðar innan fiskveiðilögsögu sinnar. Í þriðja lagi mætti svo kannske nefna það, að færeyingar hafa sérstöðu og að við höfum viljað með þessu sýna að við skiljum að þeir eiga mikið undir fiskveiðum komið, ekkert síður en við. Færeyingar eiga nú mikla örðugleika fram undan í viðskiptum sínum við Efnahagsbandalag Evrópu, þar sem ljóst er að veiðisvæði mjög mikils hluta þessa afla, sem þeir hafa að undanförnu fiskað, verður innan fiskveiðitakmarka Efnahagsbandalags Evrópu, og fari svo að bretar fái sérstaka fiskveiðilögsögu fyrir sig, t. d. 50 mílur, þá eru allar horfur á því að verulegur hluti veiðisvæðis færeyska aflans undanfarið lendi innan þess svæðis og þá er staða færeyinga mjög örðug. Eins og ég sagði er niðurstaðan birt sem fylgiskjal, og ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja hana nánar en gert hefur verið. Ég hef þegar gert grein fyrir helsta efni hennar. Ég hef þegar gert grein fyrir þeim ástæðum sem lágu að baki þeirri ákvörðun ríkisstj. að gera þetta samkomulag, þó að sjálfsögðu að áskildu samþykki Alþingis. Ég leyfi mér að leggja til, herra forseti, að þegar menn hafa rætt vild sína nú, þá verði umr. frestað og till. vísað til hv. utanrmn. Ég vil taka fram að ef hv. alþm. ákveða að verða við þessari beiðni færeyinga og staðfesta þá niðurstöðu sem hér liggur fyrir, þá er þeim mjög áríðandi að fá að hefja veiðarnar sem allra fyrst, þar eð miklu styttra er á miðin meðan loðnan er fyrir Austur-Íslandi heldur en síðar verður, þegar hún hefur flutt sig annað.



Herra forseti. Ég hef ekki athugasemdir að gera við það samkomulag sem gert hefur verið við færeyinga og hér er til umr. Ég vil hins vegar taka það fram, að fylgi mitt við þessa till. er af nokkuð öðrum toga spunnið en hér kom fram hjá hæstv. utanrrh. Ég tel ekki hafa verið röksemdir fyrir því að semja um þessa heimild handa færeyingum nú af þeim ástæðum að við íslendingar gætum ekki veitt alla þá loðnu sem fiskifræðingar telja leyfilegt að veiða á okkar miðum. Það er misskilningur. Það er tiltölulega mjög auðvelt fyrir okkar flota að veiða allt það magn. Þar er aðeins um það að ræða að skipuleggja okkar mál nokkuð á annan veg en nú er gert til þess að koma því í verk. Ég tel ekki heldur ástæðu fyrir þessum samningum þá, að við séum að fá rétt hjá færeyingum til veiða á kolmunna. Ég hefði sætt mig vel við þennan samning án nokkurrar slíkrar heimildar. Það er skoðun mín að ef eitthvað verður að ráði úr veiðum okkar á kolmunna, þá muni þær veiðar allar fara fram, miðað við þá reynslu sem við höfum af því, í fiskveiðilögsögu okkar. Ástæðan til þess að ég vil ekki standa gegn því að færeyingum sé veitt þessi heimild er sérstaða færeyinga og sú vinsemd sem ég tel að við eigum að sýna færeyingum varðandi þessi mál. Ég hef sagt það áður, að ég hefði talið rétt að standa þannig að þessum málum nú, að við hefðum sagt upp öllum fiskveiðiheimildum útlendinga sem nú eru í gildi og gert tilraun til þess að losa okkur við vestur-þýska samninginn vegna gjörbreyttra kringumstæðna, - og þegar ég segi: að losa okkur við alla samninga, þá á ég einnig við þá samninga sem gilda við færeyinga, en taka svo upp þeirra sérmál alveg sérstaklega og athuga þá einnig hvort við gætum ekki liðsinnt þeim með heimildum til veiða á loðnu, einkum og sérstaklega að mínum dómi á sumarveiddri loðnu, en leita eftir því við þá að þeir féllu hins vegar frá óskum sínum um að stunda þorskveiðar hér, einkum á þessu ári sem verður tvímælalaust nokkuð viðkvæmt ár fyrir okkur með þorskinn. En hæstv. ríkisstj. hefur hér haft annan hátt á, haldið áfram í gildi öllum fiskveiðiheimildum, sem verið hafa, og tekið út úr þessa beiðni um loðnuveiðar. Ég vil ekki standa gegn því af því að ég vil meta stöðu færeyinga á annan veg en annarra og að við sýnum þeim þá vinsemd sem fram kemur í þessum samningi. Því mun ég út af fyrir sig styðja þetta samkomulag, þó að ég hefði óskað eftir því að öðruvísi yrði staðið að málinu. Rökstuðningur minn fyrir því að fylgja þessu máli er talsvert mikið á annan veg en kom fram hjá hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Þingflokkur Alþfl. hefur fjallað um þessa till. og samþykkt að styðja framgang hennar hér á þingi. Af þeim ástæðum, sem við tilgreinum, vil ég telja fyrsta tilvísun til þess frumvarps til hafréttar sem nú liggur fyrir Sameinuðu þjóðunum, en þetta mál fellur beint undir 50. og 51. gr. sem eru meðal þeirra er lítil átök hafa verið um í seinni tíð og allar líkur eru á að nái samþykki. Ég harma að þetta skyldi ekki vera nefnt í athugasemdum við þáltill., en fagna því um leið að hæstv. utanrrh. nefndi þetta atriði. Ég tel að þetta séu nokkur rök um það hvernig við störfum í þessum málum í skiptum við aðrar þjóðir um aðra ásókn um veiðiheimildir. Samkvæmt ákvæðum í 50 gr. hefðu íslensk yfirvöld átt að meta að sínu leyti hver hámarksafli af loðnu gæti verið, en það var einmitt eitt af meginatriðum sem við börðumst fyrir á þessum ráðstefnum, að það yrði mál strandríkisins eins að láta slíkt mat fara fram. Hæstv. ráðh. lýsir yfir að fiskifræðingar okkar telji loðnustofninn þola þessa samninga vel, svo að efnislega liggur þetta fyrir og þyrfti að koma vel fram. Framhaldið er að vísu nokkuð ákveðnara í þessum ákvæðum heldur en hæstv. ráðh. fór með þau, því að það er skylda strandríkisins að vinna að fullri hagnýtingu hvers stofns, og því ber að veita öðrum ríkjum veiðiheimildir ef það getur ekki sjálft tekið allt það magn af ákveðnum stofni sem veiða má. Sjálfsagt má deila um hvort það sé rétt mat að við getum ekki veitt meira af loðnustofninum en óhætt er að taka. Mér virðist að við höfum flota til þess, um það verður varla deilt, en verksmiðjukosturinn er ekki í því lagi að hann geti við því tekið á viðunandi efnahagslegan hátt. Við misstum af stórvirku verksmiðjuskipi, Norglobal, sem við höfðum mikinn áhuga á að fá, og bendir það einnig til þess að við höfum búist við meiri afla heldur en verksmiðjur okkar geta annað. Í öðru lagi vil ég taka fram, að ég tel þennan samning vera allgóða röksemd gagnvart þeim sem sækjast eftir veiðiheimildum á öðrum fiskstofnum. Það er haldið uppi illkvittnum áróðri gegn okkur, sérstaklega í Bretlandi, og okkur er lýst sem hálfgerðum ribböldum sem ekki eigi neina sanngirni til. Með þessum tiltölulega litla samningi sýnum við þó að þar sem um er að ræða stofn þar sem við teljum okkur aflögufæra eða ekki geta fullnýtt einir, þá gerum við það sem til er ætlast í drögum að alþjóðasáttmálanum sem ég áður nefndi. Við veitum annarri þjóð veiðiheimild. Þetta dæmi tel ég, þó að það sé ekki stórt, innlegg inn í deilur við aðra sem sækja til miklu alvarlegri veiðiheimilda hér á landi í viðkvæmari stofna heldur en loðnuna. Ég vil þó taka það skýrt fram, og það verðum við ávallt að gera, að þessi samningur við færeyinga er ekkert fordæmi um samninga við aðra viðkomandi öðrum fiskstofnum, nema sannanlega hafi skapast þær ástæður að við getum ekki sjálfir veitt þá stofna eins og heimilt er. Að lokum vil ég taka fram, að samþykki við þetta samkomulag við færeyinga breytir engu um afstöðu Alþfl. til fyrra samnings um þorskafla þeirra hér við land. Við vorum á sínum tíma mótfallnir þeim samningi og teljum að við þyrftum að losna við hann sem allra fyrst eins og aðra samninga um veiðar á þorski og öðrum tegundum sem viðkvæmastar eru.



Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram hér, að við munum styðja þá þáltill. sem hér er til umr. og afgreiðslu. Skoðun mín er sú, að sá samningur, sem hér er gert ráð fyrir að gerður verði, byggist ekki á því að við íslendingar sjálfir getum ekki veitt allt það aflamagn af loðnu sem hugsanlegt er. Ég held að það sé vart nokkurt vafamál að við gætum gert það. Við höfum flota til þess og með skynsamlegri hagnýtingu verksmiðja væri hægt að anna þeim afla. En ég held að einmitt á þessu sviði, þ. e. í sambandi við loðnuna, getum við helst leyft okkur að sýna færeyingum þá velvild að leyfa þeim að veiða hér nokkurt magn af loðnu nú. Ég hef við allar umr. um samninga við erlendar þjóðir í fiskveiðilandhelgi okkar að undanförnu gert grein fyrir þeirri afstöðu minni, að ég væri andvígur öllum samningum við allar þjóðir sem væru í því formi að heimila þeim veiði á þorski hér innan fiskveiðilandhelginnar. Ég hef ekki breytt neitt afstöðu minni til þessa, og ég vil láta það koma fram að ég tek mjög undir það, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að ég hefði talið eðlilegt vegna gjörbreyttra aðstæðna að notað hefði verið það tækifæri sem gefist hefur til þess að segja upp öllum þeim samningum sem gerðir hafa verið við erlendar þjóðir um heimild til veiði á þorski innan landhelginnar, ekki hvað síst þeim samningi sem gerður var við vestur-þjóðverja á sínum tíma. Sá samningur er hinn versti sem við verðum að búa við nú - allt fram í nóvember n. k. að minnsta kosti. Það hefði því verið full ástæða til að losa sig við þann samning. En ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Við þm. SF munum greiða atkv. með því, að þessi samningur verði gerður, og teljum að á þann hátt getum við sýnt færeyingum þá velvild, sem þeir eiga að mörgu leyti skilið, og að við getum hvað frekast veitt þann stuðning með því að leyfa þeim veiði á þessum fiskstofni.



Herra forseti. Við flytjum saman á þskj. 88, við Helgi F. Seljan og Jónas Árnason, þáltill. þessa sem hljóðar raunar fremur um launahlutfall, að kveðið verði á um launahlutfall, heldur en beinlínis það hver hæstu laun megi vera. Efnisgrein till. hljóðar þannig: „ Alþ. skorar á ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um hámarkslaun, þar sem kveðið verði á um að ekki megi greiða hærri laun hér á landi en sem svarar tvöföldum vinnulaunum verkamanns miðað við 40 stunda vinnuviku. Jafnframt verði loku fyrir það skotið að einstaklingar gegni nema einu fastlaunuðu starfi, eins fyrir hitt, að átt geti sér stað duldar launagreiðslur í formi neins konar fríðinda umfram hámarkslaun. Með breytingu á skattalögum skal að því stefnt að einkafyrirtæki hagnist ekki á lögbundinni lækkun hæstu launa, og skal því fé, sem rennur til ríkissjóðs af þessum sökum eða sparast með niðurskurði á launum embættismanna í efstu launaþrepunum, varið til almennrar kjarajöfnunar og annarra félagslegra umbóta.“ Till. samhljóða þessari var flutt í Ed. í fyrra, en fékkst þá eigi afgreidd. Í grg. með till. er vakin athygli á því, með hvaða hætti reynsla kynslóðanna leiddi til þess í þessu landi árstíðabundinna athafna að teknar voru upp ákveðnar reglur um það, fyrst og fremst í sjávarútvegi okkar, hvernig skipta skyldi feng. Ég mun ekki lesa að þessu sinni grg. með þáltill. sjálfri, heldur víkja þegar í upphafi sérstaklega að því, með hvaða hætti við flm. höfum hugsað okkur að látið yrði gilda í afstöðu til þessa hlutfalls á milli hæstu og lægstu launa svipað kerfi og það sem við höfum þrautreynt í aflaskiptunum. Ég ber hér sem sagt fram till. um stjórnun á kaupgjaldsmálum sem byggist á kynslóðareynslu varðandi mestu umbun fyrir kunnáttu, framtak, reynslu og ábyrgð, en þar er skipstjórahluturinn tvöfaldur hásetahlutur eða var lengst af - og mun hafa verið svo lengst af allar götur frá landnámstíð. Má vel vera að forfeður okkar hafi flutt með sér þennan hátt um skiptingu afla frá Noregi. Ég ætla í upphafi þessa máls að staldra nokkur andartök við þetta atriði eitt, og þá er það skoðun mín að einstakir þegnar á landi hér eigi ekki fremur tímanlega velferð sína undir kunnáttu og hæfileikum eins forustumanns í okkar þurra samfélagi heldur en hásetinn undir hæfileikum og dug skipstjóra síns. Reynsla kynslóðanna á landi hér í þessi 1100 ár hefur verið sú, að það mun láta nokkuð nærri að umbun í launum fyrir hina mestu ábyrgð, forsjón og framtak megi teljast vera tvöföld laun. Fiskigengd, veðrátta og farkostur með búnaði eru, eins og að líkum lætur, frumforsendur fyrir afla, en þar næst dugur áhafnar undir forustu skipstjóra. Hvort fengurinn, sem til skipta kemur, er meiri eða minni verður hlutföllunum ekki haggað. Skipstjórinn fær u. þ. b. tvöfaldan hásetahlut. Ég hygg að það sé ekki um það deilt að þessi skipan hafi gefist afburðavel á okkar landi á þessu tímabili. Að vísu er þess að geta að á hlutföllunum hafa orðið lítils háttar breytingar, ekki síst nú síðari árin við tilkomu dýrari skipa og dýrari veiðarfæra þar sem hlutur kapítalsins eða höfuðstólsins í aflaskiptunum hefur verið aukinn og raunverulega veikt hin forna staða hlutaskiptamannsins í kjarasamningum. Ég vil ekki ræða þessar breytingar, tilorðningu þeirra eða hvort þær hafa veríð æskilegar eða óæskilegar, og enn þá síður mun ég ræða þau afbrigði sem orðið hafa þegar eigendur fiskiskipa, hvort heldur einstaklingur eða félög, hafa farið út á þá leið að bjóða í fengsælustu aflaskipstjóra til þess að fá þá til sín með því að bjóða þeim bætur af bátshlut, til þess að fá þá fremur í sína þjónustu. Dæmi um þetta eru kunnug. Dæmi um það eru einnig kunnug að skipstjórar hafa afþakkað slíkt. Það sagði mér útgerðarmaður í hittiðfyrra hvernig skipstjóri hans, einn af fremstu aflamönnum landsins, hefði svarað boði hans um aukinn hlut. Hann sagði við hann: „Leggðu þetta heldur í veiðarfæri. Ég get þá reynt að fiska meira. Ég er hræddur um að strákarnir kynnu að tortryggja mig um það, ef þeir fréttu af því að ég tæki svona boði, að ég ætlaði að gera eitthvað ljótt í staðinn.“ Og útgerðarmanninum fannst þetta nokkuð gott svar. Ég hygg að þessi háttur, sem notaður hefur verið við skipti á arði af sjófeng, hafi gegnum aldirnar samrýmst allvel réttlætiskennd fólksins og eigi m. a. sinn þátt í því að íslendingar hafa reynst afburðamenn við sjósókn, e. t. v. öðrum þjóðum fremur hér við Norðaustur-Atlantshafið, og tel því eðlilegt vegna þessarar góðu reynslu að siðfræðin, sem að baki þessa fyrirkomulags liggur, fái einnig að gilda um skipan launamála í landi að verulegu leyti. Ég vil aðeins ítreka nú strax þetta atriði, að í þessari þáltill. er ekki gert ráð fyrir því að sett verði takmörk fyrir því hversu há laun megi greiða á Íslandi, heldur er kveðið á um það hvert hlutfall skuli verða á milli almennra verkamannalauna, miðað við 40 stunda vinnuviku, og hinna hæstu launa sem greidd eru. Tilgangurinn er óneitanlega fyrst og fremst að gera það að algjöru skilyrði fyrir launahækkunum til þeirra, sem hina hæstu launaflokka skipa og hin æðstu embætti og eru í aðstöðu til þess að ráða miklu um skipan íslenskra efnahagsmála, að algjört skilyrði fyrir launahækkunum þeim til handa verði launahækkanir hinna lægst launuðu, að því gólfi verði þeir, sem hæst eru launaðir, að lyfta með sér ef þeir ætli að bæta kjör sín og beita til þess sérstakri aðstöðu sinni. Í framsöguræðu minni með þáltill. þessari í F.d. leyfði ég mér að taka sérstaklega til dæmis launakjör bankastjóra sem hefðu haft það svo að segja í sama skotinu þá nokkrum vikum áður að hækka laun sín, að sjálfsögðu með heimild sem þeim reyndist ákaflega auðfengin, og að birta yfirlýsingar um að efnahagsástand þjóðarinnar væri með þeim hætti að það þyldi það alls ekki að almenn verkamannalaun yrðu hækkuð á því ári. Ef í lögum hefði verið ákvæði þess háttar, að lækkun á launum verkamanna væri skilyrði fyrir hækkun launa annarra starfshópa, þá hefðu bankastjórarnir okkar, sem í fyrra munu hafa tekið um það bil sexföld verkamannalaun að aukasporslum meðtöldum, alls ekki getað hækkað laun sín samtímis því sem þeir hefðu lagt blátt bann við því að almenn verkamannalaun í landinu hækkuðu. Ég er efalaus um að sú stefna, sem fylgt hefur verið opinberlega á Íslandi síðustu áratugina, að launamismunur sé ekki aðeins leyfilegur, heldur æskilegur sem driffjöður dáða í samfélaginu, - ég er viss um að af þessari stefnu hefur margt nýtt leitt í samfélagi okkar, ekki þó síst innan samtaka launafólks. Ég er einnig viss um að þessi opinbera stefna, að launamismunur skuli í sjálfu sér vera hvati til athafna í samfélagi okkar, hefur leitt til þess að okkur hefur orðið mun erfiðari viðureignin við dýrtíðarvandamálið á landi hér. Hugtakið hagvöxtur hefur verið skilgreint ákaflega frjálslega hér í sölum hv. Alþ., allt frá þeim skýringum hreinskilinna manna að aukin neysla, bæði einkaneysla og samneysla, stuðli að auknum hagvexti sem sé æskilegur í sjálfu sér og þá að því er virðist án tillits til fjármuna sem úr er að spila fyrir heildina, og til þess að hagvöxtur sé þrátt fyrir allt hugtak sem nota eigi í áætlanagerð um efnahagsmál þjóðarinnar. Ég er þeirrar skoðunar, að launamismunurinn, sem stuðlað hefur verið að á landi hér síðustu áratugina, hafi valdið þjóðinni fjárhagslegum áföllum. Og síðast en ekki síst hygg ég að hann hafi valdið, ef svo má segja, siðferðilegri hrörnun sem við erum nú að glíma við og höfum séð framan í í ákaflega hvimleiðum og erfiðum málum hin síðari missirin. Mér er fyllilega ljóst að við gefnar aðstæður kynni að reynast mjög erfitt að framfylgja lagaákvæðum um að enginn starfshópur, engin stétt mætti taka hærri daglaun en tvöföld verkamannalaun. Þetta er mér mjög svo ljóst. Mér er það alveg ljóst að til þess að gera slík lög framkvæmanleg yrðum við að gera grundvallarbreytingu á margs konar annarri löggjöf í landinu. Aftur á móti þykist ég sjá fram á, að slík breyting sé bráðnauðsynleg, og treysti mér til að færa að því ýmis rök. Ég er þeirrar skoðunar að á síðustu áratugum hafi málin þróast óeðlilega og óæskilega og á siðlítinn hátt í það horf, að matið á vinnunni, framlagi hvers manns sem vinnur með höndum sínum tveimur og huga án eignaraðildar, að matið á vinnu þessa manns hafi lækkað óeðlilega í hlutfalli aftur á móti við þann arð sem reiknaður er fyrir fjármagn og fyrir stjórnun. Ég tel að þróunin hafi verið óeðlileg í þá átt að meta til verðs sérfræðimenntun einstakra starfsmanna, hún hafi verið ofmetin á kostnað þeirra verðmæta sem erfiðismaðurinn leggur af mörkum við sköpun verðmætanna með höndum sínum og þreki. Ég tel að launamismunurinn, óeðlilegur og óréttlátur launamismunur, sem gilt hefur á landi hér, hafi valdið sundrung - hættulegri sundrung - innan samtaka launafólks og tortryggni - hættulegri tortryggni - í samfélagi okkar. Ég minnist þess að við umr. um till. þessa í Ed. kom fram sá misskilningur hjá a. m. k. tveimur hv. þdm. að með þessari till. væri miðað að skerðingu samningsréttar verkalýðsfélaganna. Ég vil vekja athygli á því að í þessari þáltill., í því formi sem hún nú er, er í fyrsta lagi ekki að því miðað að sú skipan, sem hér er ráðgerð, verði látin hrófla við þeim hætti sem nú er á hlutaskiptum sjómanna á sjó. Í öðru lagi er ekki að því miðað að hér verði kveðið beinlínis á um arðskipti, skiptingu á milli - ja, við getum sagt kapítals og vinnu. Það er mál sem skilið yrði eftir, þó að samþykkt till, af þessari tegund kynni kannske að stuðla að því að slíkt mál hlyti að verða tekið upp. Og enn fremur þetta: Það er ekki kveðið á um það að hámarkslaun á Íslandi megi ekki fara upp fyrir ákveðna krónutölu hverju sinni, aðeins kveðið á um hvert verða skuli hlutfall á milli hæstu launa og almennra verkamannalauna á landi hér. Við búum í landi sem hin svartsýnu skáld 19. aldar leyfðu sér stundum að kalla „helgrinda hjarn“, og á eftir fylgdu spakir ræðumenn í stjórnmálum og öðrum félagsmálum, sem fylgdu eftir kveðskapnum á þá lund að land þetta væri „á mörkum hins byggilega heims.“ Það mun vera rétt að hvað náttúrufar snertir og hinar ytri aðstæður atvinnuvega okkar eða bjargræðisvega, þá mun þetta land tæpast eiga sinn líka í öllum heiminum. Frá því að land byggðist höfum við orðið að sæta stopulli veðráttu og skammri sumartíð og árstíðabundinni fiskigengd til þess að afla þeirra verðmæta, sem þjóðin hefur lifað á, og þess auðs, sem skapast hefur í landinu. Af þessum sökum hefur okkur gengið misjafnlega að sniða stjórn efnahagsmála okkar eftir því sem tíðkast hefur í grannlöndunum, þar sem m. a. okkar hv. hagfræðingar hafa lært fræði sín sem þeir hafa flutt hingað til landsins. Eins og að líkum lætur hafa þessir hagfræðingar, sem eru nú orðnir býsna valdamiklir menn á Íslandi og við finnum fyrir svo að segja daglega hér í sölum hv. Alþ. að ráða býsna miklu um stefnuna í efnahagsmálunum, að sjálfsögðu hafa þeir unað þessum staðreyndum ákaflega illa, að fræði þeirra, sem þeir tileinkuðu sér með talsverðri fyrirhöfn, sumir þeirra að því er virðist með blóði, svita og tárum, þau skuli ekki vegna náttúrufars landsins og aðstæðna hérna vera í heiðri höfð, og hafa þeir þó lagt sig fram um það að fá þjóðfélagsbyggingu þessarar eyþjóðar breytt í trássi við náttúrufar landsins til þess að fræði þeirra megi ná fram að ganga. Ég geri ráð fyrir að ýmsum þeirra þyki að með till. sem þessari sé harla lítið tillit tekið til fræðigreinar þeirra. En með tilliti til þess hvernig fræði þeirra hefur gefist og stjórnun þeirra á íslenskum efnahagsmálum, svo sem við okkur blasir í dag, þá leyfi ég mér að gera það að lokaorðum mínum í framsögu með þessari till., þá leyfi ég mér að bera það andsvar fram strax í upphafi, að tími sé til kominn að leita annarra ráða heldur en þeir hálærðu og góðu menn hafa gefið valdhöfum þjóðarinnar um stjórnun efnahagsmála síðustu áratugina.



Herra forseti. Þessi till. Stefáns Jónssonar og tveggja annarra þm. liggur hér fyrir flutt í annað skipti, fékk ekki afgreiðslu í fyrra, og mér heyrðist nú satt að segja á hv. 1. flm. að hann gerði sér litlar vonir um að hún fengi meiri byr nú en fyrr. Sjálf finnst mér till. að vissu leyti mikillar samúðar verð, en dreg ákaflega í efa að sú aðferð sem hún felur í sér, að undirbúin sé löggjöf um hámarkslaun, að þetta sé í rauninni framkvæmanlegt. En ég er innilega sammála hv. 1. flm., og ég hygg að alþm. allir séu það, að hið vaxandi launabil í landinu á undanförnum árum er orðið allt of breitt. Verðbólgan hefur gert sitt til þess að auka óhæfilega á þennan ójöfnuð. Hvað er til ráða til að lagfæra þetta? Að sjálfsögðu lægi beinast fyrir að ætla að þarna kæmu hin almennu verklýðssamtök til og reyndu að koma í veg fyrir að launabilið færi svo hraðvaxandi sem það hefur gert í raun. Það verður að segjast eins og það er, að ég og fleiri íslendingar hafa orðið fyrir vonbrigðum með það æ ofan í æ við undanfarna kjarasamninga, að þrátt fyrir háværar yfirlýsingar úr öllum áttum um að nú væru það láglaunahóparnir - lægst launaða fólkið - sem þyrftu að fá leiðréttingar sinna mála, hinir yrðu að láta nokkuð af kröfunum, sem betur væru eða best settir, það hefur valdið vonbrigðum að sífellt hefur útkoman orðið sú sama: láglaunafólkið hefur fengið þá kjarabót og kauphækkun svo knappt skammtaða sem stætt var á meðan hinir, sem hærri voru og hæstir, hafa fengið margfalda krónuhækkun á við þá sem raunverulega þurftu launahækkunar með. Ég hef látið það í ljós áður og geri það enn hér, að ég tel að verkalýðssamtökin og landssamtök verkalýðssamtakanna, ASÍ, hafi hér viljandi eða óviljandi, sennilega óviljandi orðið verkfæri - beinlínis verkfæri í höndum ófyrirleitinna kröfugerðarmanna, svokallaðra háþrýstihópa. Það hefur ekki haft kjark eða mátt til þess að standa á móti. En þegar við tölum um láglaunahópa, þá vaknar spurningin: hvar er láglaunafólkið? Það er þetta sem ég hygg að sé hvað mestur vandinn í málinu öllu, vegna þess að það er lýðum ljóst og okkur öllum, að hinir svokölluðu kauptaxtar eru að miklu leyti markleysa ein sem farið er í kringum eftir alls konar krókaleiðum, málaflækjum, sem fæstir þotna nokkuð í, þannig að fjöldi fólks fær tekjur dulbúnar með ýmsum hætti, margfalt hærri en skráðir launataxtar segja til um, þannig að sá, sem býr við ákveðinn launataxta, kann að hafa margfalt meiri rauntekjur en hinn, sem ekki er háður sömu reglum um kaupgjaldsákvarðanir og kaupgjaldsgreiðslur. Ég held og ég er sannfærð um raunar að þeir kjarasamningar, sem gerðir voru í febr. 1974, voru eitt mesta ógæfuspor sem stigið hefur verið lengi í kaupgjaldsmálum á Íslandi. Það er almennt viðurkennt að þær kauphækkanir, sem þá voru veittar, voru algjörlega á fölskum forsendum byggðar. Þær voru í engu samræmi við þjóðarframleiðslu né heldur getu atvinnuveganna til þess að standa við þær. Síðan er svo í dag hamrað á því að verkalýðurinn hljóti að stefna að því að kaupmátturinn verði hinn sami og hann var að þessum sprengisamningum loknum. Það sem verra er: Í þessum samningum var gefið hið hroðalegasta fordæmi um það að réttur hinna lægst launuðu var fyrir borð borinn á meðan hinir, sem betur voru settir og langsamlega miklu betur settir, fengu allt að því þrefalda kauphækkun á við hina lægstu. Þetta er manni ráðgáta, hvernig þetta gat hent og þá með vinstri menn við völd sem alltaf hafa haft munninn fullan af umhyggju fyrir verkamanninum - hinum óbreytta verkamanni - og þeim sem erfitt eiga uppdráttar. Ég horfi með kvíða til næstu kjarasamninga og kvíði minn er ekki hvað síst í því fólginn, að ég óttast að enn fari á sömu leið og jafnan áður. Ég er enginn sérfræðingur í verkalýðsmálum, en mér hefur lengi legið á hjarta að eitthvað væri gert raunhæft til þess að laga þann óskapnað sem kjarasamningar hafa verið á undanförnum árum. Mér hefur fundist af mínu leikmannsviti að ein aðferð kæmi fyllilega til greina. Hún er sú einfaldlega - og þetta hafa raunar fleiri en ég bent á, menn úr röðum verkalýðssamtakanna - að að sjálfsögðu eigum við að byrja á því að ákvarða þessu fólki, sem við með rétti teljum okkur vita að sé það lægst launaða í reynd, - við eigum að hækka kaup þess verulega þannig að það geti lifað sómasamlega af sinni dagvinnu, við getum miðað þau við vissa prósentuhækkun, en draga síðan úr eða banna prósentuhækkanir á hærri launaflokkana, bæta við sömu krónutölunni hjá þeim hæst launaða og sá lægst launaði fær.  Það er mikið talað um vinnuþrælkun á Íslandi í dag, og það mun sönnu nær að hér er unnið meira en góðu hófi gegnir af stórum hópi fólks. Ég hygg að það sé ekki alltaf það fólk sem minnst ber úr býtum. Það er oft og tíðum fólk sem kann sér ekkert hóf í kröfugerð sinni, sem fórnar frítíma, samvistum með fjölskyldu sinni og öðru, sem við erum vön að telja til verðmæta í lífinu, til þess að fullnægja alls konar gerviþörfum, kapphlaupi um að sýnast meiri og sterkari á svellinu fjárhagslega heldur en nágranninn og til þess að uppfylla alls konar þarfir - það sem á nútímamáli heitir mannsæmandi kjör, mannsæmandi líf. En hvað er mannsæmandi líf í dag? Ef við eigum að miða við að það feli í sér sjálfvirkt eina til tvær sólarlandaferðir á ári, bifreið fyrir einn eða helst fleiri innan fjölskyldunnar og þar fram eftir götunum, þá held ég að þau lífskjör, sem möguleikar eru á í okkar landi, hrökkvi skammt. En svo ég víki aftur að launabilinu, þá er talað um, þegar farið er fram á aukinn launajöfnuð, að svona sé þetta alls staðar og á Íslandi sé launajöfnuður margfalt meiri en víða annars staðar. Þar kemur sem oftar stöðugur samanburður við grannþjóðir okkar, sumar hverjar háþróaðar, stórefnaðar iðnaðarþjóðir, - milljónaþjóðir sem standa á gömlum merg, - samanburður sem mér finnst vera út í hött oft og tíðum. Við búum í allt öðruvísi landi, og á það benti 1. flm. þessarar till. Við búum í landi sem er af mörgum talið vera á mörkum hins byggilega heims. Við erum dvergþjóð sem mörgum stærri þjóðum finnst vera kraftaverk að skuli hafa efnahagslegt og stjórnmálalegt sjálfstæði. Ég held að við hljótum í okkar þjóðlífi öllu að miða okkar aðgerðir, okkar kröfur og okkar viðhorf við þessar staðreyndir. Við viljum ekki hér auðmannastétt hafna langt upp yfir þá sem vinna hin daglegu störf. Og ég vil mótmæla því, af því að ég veit að það er af ýmsum talið að minn flokkur sé einmitt hlynntur slíku ástandi, að auðurinn og alísnægtirnar megi gjarnan þrífast í vissum hópi, hvað sem svo líður þeim sem lakast eru settir. Þetta er úrelt viðhorf sem ég hygg að örfáir íslendingar láti sér til hugar koma að lýsa fylgi sínu við. Og einmitt af því að við erum svo sem ekki nema eins og ein stór fjölskylda, þá sæmir okkur ekki að þola það að óviðurkvæmilegt misrétti í þessu efni viðgangist. Ég held að það hljóti að vera mögulegt að breyta þessu. Við skulum ekki grípa til lagasetningar, það þýðir ekki. Það verður alltaf óraunhæft og óframkvæmanlegt. Ég held að landsmenn sjálfir, hver einstaklingur, siðferðilegur styrkur hans, réttlætiskennd og aðrir venjulegir mannlegir eiginleikar þurfi að koma hér til fyrst og fremst. Ég held líka að við mættum gjarnan, íslendingar allir, ég vil ekki taka neina stétt þar út úr frekar en aðra, - við mættum gjarnan hætta að líta á orð eins og nægjusemi, nýtni og sparsemi sem nokkurs konar skammaryrði sem skömm sé að að taka sér í munn. Öll erum við að sjálfsögðu sannfærð um að þegar öllu er á botninn hvolft, þá eru ekki miklir peningar á milli handa það æðsta markmið sem við keppum að, þótt að sjálfsögðu verðum við að gera kröfu til að allir hafi það mikið á milli handa að þeir þurfi ekki að kvíða komandi degi. En ég endurtek: Mér fannst ég verða að segja fáein orð um þessa till., af því líka að ég er ekki viss um að hún eigi eftir að koma hér aftur til umr. Henni var, að ég hygg, vísað til n. síðast og átti þaðan ekki afturkvæmt. En með tilliti til þess að fram undan eru hugsanlega átök á vinnumarkaði, þá vil ég enn sem fyrr láta í ljós þá ósk mína og von að nú takist betur til en orðið hefur að undanförnu og að við höfum það meira en orðin tóm, að við viljum fyrst og fremst bæta hag þeirra sem kauphækkana þurfa við. Ég vil líka taka fram, af því ég talaði nú um kjarasamninga 1974, að við síðustu kjarasamninga var þó viðleitni höfð í frammi til þess að bæta hér um. Það voru teknar upp svokallaðar láglaunabætur og sérstakar ráðstafanir til handa hinum lægst launuðu. En það hrökk of skammt. Og enn sem fyrr var það prósentureglan sem raskaði myndinni þannig að hún kom út - ekki sem réttlæti, heldur sem ranglæti.



Herra forseti. Það er stundum sagt hér í okkar hóp og kannske úti á meðal fólks, að þingræður hafi lítið að segja og veki menn lítt til umhugsunar. En ég ætla að segja það hv. 1. flm. þessarar till., ágætum vini mínum, Stefáni Jónssyni, til hróss, að sú ræða, sem hann flutti hér áðan, fékk a. m. k. mig til að hlusta og til þess að hugleiða það efni sem hann ber hér fram, og kannske miklu fremur en sá texti sem er í tillgr. og við höfum í prentuðu máli fyrir framan okkur og ég játa að ég hef ekki lesið ákaflega vel. Hins vegar skrifaði ég hjá mér ýmislegt af því sem hv. 1. flm. þessarar till. hafði að segja, svona mér til minnis, vegna þess að ég er heldur gleyminn. En ég verð að segja að það var margt vel sagt í ræðunni og vissulega þannig, að það hlýtur að leiða til umhugsunar. Og þegar slíkar ræður eru haldnar, þá ber að fagna þeim. Hv. þm. Stefán Jónsson sagði m. a. að þessi till. fjallaði um stjórn á launamálum. Þetta minnir mig á það, að nú aðeins fyrir nokkrum dögum var hér til umr. í Nd. Alþ. frv. um hámarkslaun sem flutt var af nokkrum alþfl.- mönnum. Óneitanlega vakti það frv. og sú framsöguræða, sem fyrir því frv. var haldin líka talsverða athygli hér í þinginu og hlaut að gera það, þó að umr. yrðu annars ekki miklar um málið. Ég get ekki betur séð en að málflutningur beggja þeirra hv. þm., sem um þessi mál hafa fjallað hér, af hálfu Alþfl. og nú af hálfu þeirra alþb.-manna sem flytja þá till. sem hér er til umr., - ég get ekki betur séð en málflutningur þeirra sé áskorun á Alþ. um bein afskipti af launamálum, þrátt fyrir það sem kom fram, að ég hygg, í ræðu hv. 1. flm., að svo væri ekki. Ég tel þetta engan veginn af hinu verra, en ég fæ ekki betur séð en að þarna sé um að ræða áskorun á Alþ., eins og ég segi, um það að hafa bein afskipti af launamálum, annars vegar það að ákveða hámarkslaun, eins og kom fram í frv. sem liggur fyrir Nd., og hins vegar það að ákveða launahlutfall í þjóðfélaginu, eins og kemur fram í þessari till. Og ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að þetta eru mjög athyglisverðar till. og hljóta að leiða til þess að við förum að hugleiða þessi mál. Þetta hlýtur að leiða til þess að við förum að spyrja okkur spurninga, sem hv. 1. flm. þessa máls gerði raunar, í sambandi við launamismuninn, þar sem hann tók svo sterkt til orða um launamismuninn - ég held ég hafi skrifað það nokkurn veginn orðrétt - að launamismunurinn, sem „stuðlað hefur verið að“ á undanförnum árum, hafi valdið „fjárhagsáföllum“ og „siðferðilegri hrörnun“, sem við erum að glíma við. Hv. 1. flm. talar þarna um launamismun sem „stuðlað hefur verið að“, og þá hljótum við að spyrja okkur: Hvað hefur verið að gerast í launamálum undanfarin ár? Þetta er í raun og veru mjög einföld spurning og mætti gjarnan einangra hana eina út af fyrir sig og láta hana standa hér skýrum stöfum einhvers staðar í þingsölunum eða á plakati úti í bæ og fá menn til að velta því fyrir sér, hvað hefur verið að gerast í launamálum undanfarin ár, og vefja þetta ekki í neinar umbúðir, heldur hreinlega hugleiða það í alvöru hvað hefur verið að gerast í þessum málum, eins og hv. 1. flm. hefur vakið okkur til umhugsunar um. Við gætum líka spurt að því hvort hér ríki í rauninni nokkur ákveðin stefna í launamálum, hvort hér á landi ríki ekki algjört stefnuleysi í launamálum og algjört skipulagsleysi, þegar allt kemur til alls. Og sérstaklega finnst mér ástæða til að spyrja að því, hvort núverandi fyrirkomulag, sem óneitanlega er fyrir hendi um ákvörðun launa í landinu, tryggi það réttlæti í launamálum sem mörg okkar aðhyllast svo ekki þarf um að deila. Ég vil t. d. spyrja að því, hvort sá viðtæki samningsréttur, sem nú er og lengi hefur verið í landinu, hvort hann tryggi, þegar upp er staðið, réttlæti í launamálum. Ég held það væri hollt fyrir okkur á stundum að skoða það hvernig þróunin hefur verið í samningsréttinum. Við aðhyllumst allir samningsréttinn og við viljum að allir hafi samningsrétt. En er það alveg öruggt mál að þessi viðtæki samningsréttur tryggi það réttlæti í launamálum sem við viljum hafa, t. d. við, ég og hv. þm. Stefán Jónsson, því eftir ræðu hans að dæma höfum við líklega svipaðar skoðanir á þessu? Hann aðhyllist gamla hlutaskiptafyrirkomulagið, svona almennt talað, til viðmiðunar. Ég held að ég geri það líka, a. m. k. skildi ég hann svo, að hann vildi taka mið af því, og í rauninni er ég talsvert skotinn í sömu hugsun og hann, þannig að launamismunur í landinu verði ekki óhóflegur, ekki meira en tvöfaldur. Vel gæti ég sætt mig við það. En sú meginspurning, sem ég vildi koma að hérna í sambandi við þessi mál, er þessi, hvort núverandi fyrirkomulag tryggi það réttlæti í launamálum, sem ég veit að margir hér aðhyllast. Ef þessi till. verður til þess að opna heiðarlegar umr. um þessi mál, þá er vissulega ástæða til að fagna framkomu hennar, hvort sem hún verður samþ. í sínu upphaflega formi eða ekki. Ég tel mikilvægt að þessi mál verði rædd heiðarlega og opinskátt, m. a. vegna þess að ég tel að launabilið sé of mikið hér á landi og að það hafi einmitt á síðustu árum þróast í þá átt að breikka sífellt meira og meira. Mér er það í rauninni undrunarefni hvernig hægt hefur verið að þola það á síðustu velgengnisárum að daglaunamaðurinn, sem hefur ekki einasta ótrygga vinnu og á sífellt yfir höfði sér að missa vinnu sína frá degi til dags, að daglaunamaðurinn skuli líka vera lægst launaði maður þjóðfélagsins. Ég tel ekkert réttlæti í þessu. En hvernig stendur á því, þrátt fyrir allan þann mikla samningsrétt sem launamenn hafa áunnið sér síðustu áratugina, - hvernig stendur á því að ástandið er svona eins og ég lýsi? Ég tel ekkert réttlæti í slíku. Ég held að daglaunamaðurinn, sem býr við mjög ótrygg kjör frá degi til dags, - hann getur misst vinnu sína hvenær sem er, - hann eigi vissulega að vera miklu betur launaður en margir aðrir starfshópar, einmitt vegna þess að vinnudagar hans á ári hverju kunna að verða miklu færri heldur en annarra manna. En einhvern veginn er þessu þveröfugt farið. Ég vil láta bæta úr þessu, og ég vil að það verði leitað skynsamlegra leiða til þess að hægt verði að gera þetta í reynd án þess að allt launakerfið fari úr skorðum og að allir aðrir fari af stað með kaupkröfur. Vissulega væri tilefni til þess, úr því maður er kominn hér upp í ræðustól, að ræða um launamálin almennt í landinu og þær umr. sem um þau mál eru og hafa verið. Ég hef ekki - ég skal játa það - tekið mikinn þátt í þeirri umr., en fylgst með henni og stundum sagt álít mitt í þessum efnum. Ég tel að yfirleitt, svona í heildina, séu umr. um launamál á Íslandi á heldur lágu plani og þar skjóti upp kollinum mörg furðuleg rök og rökleysur, m. a. allur sá samanburður sem verið er að gera við það sem á sér stað í nágrannalöndum okkar og annars staðar erlendis, eins og hv. síðasti ræðumaður kom rækilega inn á og ég hygg að 1. flm. þessa máls hafi einnig rætt. Ég held að allur þessi samanburður sé meira og minna út í loftið svo og ýmsir þeir orðaleppar sem notaðir eru í því sambandi, án þess að ég ætli að ræða það frekar. En hitt vil ég enn leggja áherslu á, að ef þessi till. verður til þess að opna heiðarlegar umr. um launamál, þar sem reynt er að kryfja til mergjar allt það kerfi sem við búum við, og ef Alþ. fær að taka þátt í þeirri umr., þá fagna ég því af heilum hug.



Herra forseti. Það er nú ekki till. sjálf, sem hér er til umr., sem ég ætlaði að gera að umræðuefni, henni voru gerð ágæt skil í framsöguræðu og þarf ekki þar um að bæta. En það er sérstaklega ræða hv. 9. landsk. þm., Sigurlaugar Bjarnadóttur, sem kom mér til þess að standa hér upp. Hún kom inn á býsna mörg atriði varðandi samningamál og launamál, stöðu þeirra í dag og þróun þeirra undanfarið. Það gerði einnig hv. síðasti ræðumaður Ingvar Gíslason. Það eru þessi atriði sem ég vildi koma hér nokkuð inn á. Það var að skilja á ræðu hv. 9. landsk. þm., frú Sigurlaugar, að aðalvandinn - og ekki aðeins aðalvandinn, heldur aðalsyndin í þessu öllu saman - væri fólginn í þeim samningum, sem hin almennu verkalýðsfélög og Alþýðusambandið - alþýðusambandsfélögin - hafa gert, þar væri rót launamismunarins sérstaklega, verkalýðshreyfingin hefði látið undan þrýstihópum í þessum efnum og hefði jafnvel farið á annan veg heldur en ætlast hafi verið til, og samningarnir frá 1974 væru sérstakt dæmi þessa. Í fyrsta lagi vil ég segja það um samninga verkalýðsfélaga innan Alþýðusambandsins, þeirra sem hafa tímakaup, vikukaup, mánaðarkaup, þ. e. a. s. fast kaup miðað við tímaeiningu, að hjá svo til öllum fjöldanum af félagsmönnum Alþýðusambandsins, sem er á slíkum launum, er launamismunur alls ekki mikill. Það er mikill misskilningur að halda það. Það finnast að vísu einstakir hópar sem eru hærri en almennt hjá verkafólki í Alþýðusambandinu. Síðan koma til einstök launakerfi önnur, þau þekkja menn og ég þarf ekki að fara út í það, þ. e. a. s. ákvæðisvinnuhóparnir. Þeir geta farið býsna hátt í launum í samanburði við vinnutíma fastlaunamannanna. Það er þess vegna reginmisskilningur að halda að launamismunur í landinu sé á þessum vettvangi. Þetta geta hv. þm. sjálfir sannfært sig um með því að fletta upp í þeim heftum af tímariti kjararannsóknarnefndar sem eru á borðum þm. Janúarheftið lýsir þessu alveg svart á hvítu ef menn vilja skoða það nánar. Þá gat hv. þm. þess, Sigurlaug Bjarnadóttir, að launatekjur eftir töxtum væru sjálfsagt oft og tíðum einvörðungu blekking, rauntekjur væru allt annað. Það er rétt að nokkru leyti, yfirborganir þekkjast. En það að rauntekjur yfirleitt eru allt aðrar en það sem dagvinnutaxtar gefa til kynna að tekjur manna ættu að vera, það er fyrst og fremst vegna hins langa vinnutíma sem fólk leggur á sig til þess að afla teknanna. Þar kemur það fyrst og fremst fram. Slysið 1974, sem ég hef gjarnan viljað kalla það og hef rætt úr þessum ræðustól áður og skal ekki fara að endurtaka núna, það lá einmitt í því að atvinnurekendur í vissum starfsgreinum og viðsemjendur þeirra í launastétt höfðu komið sér saman um að taka yfirgreiðslurnar inn í samningana sjálfa og gera að hinu skráða kaupi. Þetta gerðist að vísu ekki, en nokkuð var gengið til móts við þá. Þetta var ekki heildarsamningur verkalýðsfélaganna. Þarna var um sérsamning að ræða, en ekki heildarsamninga. Og þessir samningar voru þó ekki þannig, eins og hv. ræðumaður vildi vera láta, að réttur hinna lægst launuðu hefði verið algerlega fyrir borð borinn, en þeir hærra launuðu hefðu þá fengið þrefalt meira en láglaunafólkið. Þetta skrifaði ég hjá mér og held að sé rétt eftir haft. Munurinn var sá, að meðan þeir, sem minnst fengu, fengu rétt um 20% kauphækkun, þá náðu þeir, sem lengst teygðu sig í sérsamningum, upp undir 30% hækkun. Þetta var munurinn þá. En ef þið skoðið síðan þetta rit sem ég var að benda á áðan, Fréttabréf kjararannsóknarnefndar, þá er hægt að sjá að á árinu 1975 var þessi munur jafnaður út og hefur ekki orðið mikil breyting á því síðan. Það er þess vegna mikill misskilningur að launamismunur í landinu liggi í gerð þessara kjarasamninga, sá munur sé á launum hins almenna verkafólks í Alþýðusambandinu og ég segi raunar þorrans, ekki þó jafnstórs hluta, innan BSRB, en þar er líka stór hluti fólks sem er á svipuðum kjörum, lágum tekjum, þó að þar séu meiri undantekningar. Hv. 9. landsk. þm. lagði áherslu á að það yrði að finna einhver ráð til þess að laga þennan óskapnað, kjarasamninga, eins og það var orðað, taldi, að nauðsynlegt væri að finna einhver ráð til þess. Ráðið, sem henni kom fyrst og fremst í hug var að afnema prósenturegluna alveg eða sem allra mest og taka upp krónutöluhækkunina, þ. e. a. s. að þeir hærra launuðu fengju ekki fleiri krónur í hækkun heldur en þeir sem lægra eru launaðir. Þetta er nákvæmlega sú stefna sem mörkuð var á þingi Alþýðusambandsins í lok nóv. s. l. Þessa stefnu hefur verkalýðshreyfingin, þ. e. a. s. almennu verkalýðsfélögin innan Alþýðusambandsins, sett fram ákaflega oft í sínum samningum. En það verður að segjast og hefur verið sagt áður úr þessum ræðustól, að það eru gjarnan atvinnurekendurnir sem strandar á að þessi regla sé framkvæmd. Þeir hafa ýmislegt fram að færa sem ég ætla ekki að tíunda hér. En það er augljóst hins vegar og það er best að allir geri sér grein fyrir því, að í jafn-óhemjumikilli dýrtíð og verðbólguflóði og hér hefur verið og sýnist nú ætla að verða þetta árið ekki síður, þá er ákaflega erfitt að halda þessari reglu til lengdar. Þetta sprengir af sér þau bönd, sem hærri taxtar eru reyrðir í með þessari reglu, og það eru nóg öfl og nægjanlegur styrkleiki hjá mörgum af þeim hópum til þess að brjóta þessi bönd af sér, og þau gera það þegar til lengdar lætur. Þetta var reynsla áður, þegar þetta hefur verið framkvæmt hér, og þetta er einnig reynslan í öðrum löndum. Þá kemur til það sem að mínum dómi er ekki ákjósanlegra en beinir almennir kjarasamningar, þá kemur til launaskrið - ekki aðeins launaskrið með ýmsum hætti sem við þekkjum hér, heldur með þeim hætti að verkalýðsfélög og einstakir hópar í verkalýðshreyfingunni brjóta sig út úr í svokölluðum ólöglegum verkföllum erlendis. Við höfum haft ákaflega lítið af slíku að segja hér og ég held þá fyrst og fremst vegna þess að við höfum gert samninga sem hafa verið meira í samræmi oft og tíðum við hagsmuni fólksins heldur en stundum hefur viljað við brenna jafnvel annars staðar og kannske ekki síst þegar löggjafinn hefur gripið beint inn í samningana. En er þá ekkert launamisræmi í landinu? Jú sannarlega og það hefur farið vaxandi. En orsakanna er ekki að leita þar sem hv. 9. landsk. vildi áðan vera láta. Orsakirnar eru allt aðrar. Við höfum tiltölulega lág laun í þessu landi, og launastig almenns verkafólks er nú þannig að Ísland er orðið láglaunaland. Ég get út af fyrir sig verið sammála um að að samanburður við önnur lönd getur verið mjög tvíræður og það er ekki mjög auðvelt að gera beinan samanburð oft og tíðum. En hvað um það, það fer ekkert á milli mála varðandi kjör almenns verkafólks hér á landi núna og kjör sambærilegs verkafólks í nágrannalöndunum, að kaupið er þar um helmingi hærra en það er hér. Þetta er staðreynd. Síðan er svo það í þessum samanburði, að við höfum æðimikið orðið hér í okkar landi af fólki sem er með menntun sem gengur hvar sem er í heiminum. Þetta er fólk sem getur boðið sig fram á alþjóðlegum vinnumarkaði. Þetta fólk lætur sér ekki nægja samanburðurinn og hafa uppi áróður um hann hér. Ef það fær ekki hér nokkurn veginn sambærileg kjör við það sem það getur fengið á heimsmarkaðinum, þá fer það. Við erum að sjálfsögðu neydd til þess að hlíta þessum lögmálum. Og það er hjá þessum stéttum sem kaup og kjör eru þannig, að það er hægt að tala um mjög mikið misræmi í kaupgjaldi hér hjá okkur. Þarna liggur þetta fyrst og fremst. Það er mjög vaxandi að ýmsir tæknilærðir menn þjálfa gott fólk, hærra setta starfsmenn ýmiss konar, sem geta farið eða hafa a. m. k. getað farið á uppboðsmarkaðinn. Við sjáum hve opinberum fyrirtækjum gengur illa að halda slíkum starfskröftum. Opinberar stofnanir og ekki síst þær stofnanir, sem þurfa á vísindamönnum eða verkfræðimenntuðum mönnum o. s. frv. að halda, kvartanir frá þeim, að þær geti ekki keppt við einkaatvinnureksturinn, þekkja allir. Þarna liggur fyrst og fremst launamismunurinn og rótin að launamismuninum í landinu. Ég skal ekki tefja miklu lengur þessar umr. Hér er fengist við mál sem eru ákaflega vandasöm, viðkvæm. Það er tiltölulega einfalt að setja fram eina og aðra fullyrðingu, en það er erfiðara þegar að framkvæmdinni kemur. Hér er ekki verið að ráðstafa dauðum hlutum. Hér er verið að tefla með lifandi fólk. Hv. þm. Ingvar Gíslason kom hér inn á ýmis atriði. Það er aðeins tvennt sem ég vil minnast á. Hann varpaði fram þeirri spurningu, hvort hinn víðtæki samningsréttur, frjálsi samningsréttur, tryggði það réttlæti í launamálum og kjaramálum sem við sjálfsagt keppum flest að. Ég held að það sé óhætt að segja að það er út af fyrir sig ekkert eitt form, ef menn eru að leita að formi, sem gæti tryggt fullkomið réttlæti í þessum efnum. En sannfærður er ég þó um að fullkomlega frjáls samningsréttur tryggir þetta best og það kannske ekki síst vegna þess að hann leggur ábyrgðina á samtökin sem hafa þennan rétt til þess ekki aðeins að gera kröfur til annarra, heldur og kröfur til sjálfs sín um að vinna að þessu réttlæti, ekki síður innan samtakanna heldur en utan. Og mjög teldi ég það hættulegt ef menn færu, vegna þess að misræmi og óréttlæti er til í launamálum, að talda að ríkisvaldið eða löggjafarvaldið í einhverri mynd gæti gert þetta betur en frjáls samtök fólksins sjálfs. Í öðru lagi er atriði sem ég vil rétt koma að. Hv. þm. spurði hvers vegna daglaunamennirnir, þeir sem byggju við mest öryggisleysi á allan hátt, hvers vegna þetta fólk væri jafnframt lægst launaða fólkið. Við höfum staðið frammi fyrir því ákaflega lengi og gerum það enn að einmitt það fólkið, sem vinnur að framleiðslustörfunum, grundvallar-framleiðslustörfunum í landi okkar, það er um leið lægst launaða fólkið, fólkið með minnsta öryggið. Og eftir stendur þá hvers vegna. Það eru sjálfsagt mörg svör við þessu. En það svarið, sem alltaf hefur blasað við mér - og hef ég fengist nokkrum sinnum við þessi mál - er einfaldlega að þessar grundvallar-atvinnugreinar okkar eru það, sem allt er miðað við, og fólkið, sem vinnur þessi störf, er einnig viðmiðunin, má segja, fyrir alla aðra. Þetta er eins konar gullfótur sem byggt er á. Ef kjör þessa fólks hækkuðu, eins og hv. 9. landsk. var að tala um áðan að þyrfti að gera, hvað er þá sagt? Ja, við sjáum hvað við blasir núna. Hvað segja þeir sem helst fást við þjóðhagsmálin hjá okkur í dag? Þó að það hafi orðið mjög miklar hækkanir á útflutningsvörum okkar og þá fyrst og fremst í fiskiðnaðinum, þá breytast menn ekki á að prédika fyrir þessu fólki, náttúrlega fyrst og fremst lægst launaða fólkinu, að það sé svei mér ekki neitt tilefni til veisluhalda. Og ef kaup þessa fólks hækkar núna, þrátt fyrir það að afurðirnar rafi hækkað mjög verulega, hafi aldrei verið í hærra verði en nú á erlendum markaði, - ef þetta fólk ætlar virkilega að fá einhverjar launabætur svo að um munar, þá er búið að kippa öllum grundvellinum undan jafnvæginu í þjóðfélaginu, batanum og ég tala nú ekki um hvað og hvað. Þetta er það sem alltaf glymur við og er alltaf þau rök sem eru höfð í frammi við verkafólkið þegar það ætlar að reyna að sækja um einhverja kjarabót. Það skeður ekki neitt þó að þær stéttir, sem ég var áðan að tala um, þessar sem eru með alþjóðlega menntun, geta selt sig hvar sem er, - það skeður í rauninni ekki neitt, verður enginn var við það þó að kaup þessa fólks hækki verulega. Vísitalan hreyfist ekki neitt að marki og allt í lagi. En ef lægst launaða fólkið fær eitthvað í sinn hlut, þá fer allt af stað. Það er þetta kerfi sem þarf að koma við og breyta. Við lögum ekki kaup lægst launaða fólksins sem neinu nemur nema skera þetta kerfi upp. Ef það er svo að t. d. fiskvinnslan, fiskframleiðslan getur ekki borið annað kaup en nú er boðið í þeirri grein, þú verður að flytja til í þjóðfélaginu annars staðar frá. Það eru þá einhverjir aðrir sem taka of mikið. Það er þannig sem við verðum í raun og veru að vinna að því að það mark náist, sem hv. 9. landsk. nefndi áðan, að bæta fyrst og fremst kjör þeirra sem helst þurfa þess, eru lægst launaðir.