Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hafa borist fjögur erindi: Í fyrsta lagi kjörbréf 1. varamanns Framsfl. í Norðurlandskjördæmi eystra, Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, sem tæki sæti 1. þm. Norðurl. e., Guðmundar Bjarnasonar, í öðru lagi kjörbréf 1. varamanns Borgarafl. í Suðurlandskjördæmi, Ólafs Gränz, sem tæki sæti 6. þm. Suðurl., Óla Þ. Guðbjartssonar, í þriðja lagi kjörbréf 1. varamanns Alþfl. í Vesturlandskjördæmi, Sveins Gunnars Hálfdánarsonar, sem tæki sæti 3. þm. Vesturl., Eiðs Guðnasonar, og í fjórða lagi kjörbréf 3. varamanns Samtaka jafnréttis og félagshyggju í Norðurlandskjördæmi eystra, Jóhanns A. Jónssonar, sem tæki sæti 6. þm. Norðurl. e., Stefáns Valgeirssonar. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað þessi kjörbréf og leggur til að þau verði samþykkt.



Herra forseti. Hér er enn til umræðu sú till. fimm hv. þm. Borgarafl. um að hækka persónuafslátt og taka jafnframt upp það sem þeir kalla launabætur. Þessi tillaga hefur nú þegar verið rædd á tveimur fundum, að vísu aðeins skamman tíma á hvorum fundi, og er nú hér til umræðu í þriðja sinn. Ekki harma ég það þótt við tökum okkur góðan tíma og marga fundi í að ræða tillögu sem varðar á svo beinan hátt afkomu fólks og mætti kannski minna á allan þann óratíma sem hefur farið í umræðu um bjórinn síafturgengna. Það mál er ýmist talið réttlætismál eða heilbrigðismál, en hið sama má segja um launamál landsmanna. Þau eru svo sannarlega réttlætismál, en þau geta ekkert síður verið heilbrigðismál því það kemur að sjálfsögðu niður á heilsufari ef fólk hefur ekki efni á því að búa vel að sér og sínum hvað varðar húsnæði, fatnað, mataræði og alla hollustuhætti. Ég tók til máls um þessa tillögu næst á eftir hv. fyrsta flm. og lýsti afstöðu okkar kvennalistakvenna til þessarar tillögu og hvernig við vildum frekar taka á þessu máli. Við erum ekki sama sinnis og hv. flm. að ríkið eigi að greiða laun fyrir atvinnurekendur, heldur sjáum við ekki aðra leið færa en að lögfesta lágmarkslaun fyrir fulla dagvinnu sem miðist við framfærslu einstaklings. En þeir sem kaupa vinnuna eiga að greiða fyrir hana. Það er að okkar mati siðferðislega rangt að kaupa fulla vinnu fólks slíku lágmarksverði að það dugi ekki einu sinni til framfærslu einstaklings. Ef ríkið gripi inn í með greiðslum í formi launabóta, þá óttumst við meira en lítið að það mundi festa slíkt ástand í sessi og koma í veg fyrir að atvinnurekendur bættu ráð sitt. Nú má vera að slík lögbinding lágmarkslauna kæmi illa við einhver fyrirtæki. Sú röksemd hefur oft heyrst gegn hugmyndinni um lögfestingu lágmarkslauna. Þá hlýtur að vakna sú spurning hvort slíkur atvinnurekstur á þá yfirleitt rétt á sér. Í mörgum tilfellum er svo áreiðanlega ekki. Í öðrum kunna að gilda þjóðhagsleg sjónarmið og byggðasjónarmið og þá ber að taka á slíkum tilvikum sérstaklega. Það er auðvitað alltaf vandasamt en ekki hægt að víkja sér undan því. Ég held að það hljóti hver einasti maður með sæmilega opin augu að sjá það og viðurkenna að það er nóg af peningum í þessu þjóðfélagi. Margir lifa hér góðu lífi og hafa fyllilega nóg fyrir sig og sína og meðaltölin líta nógu vel út. Það er misskiptingin sem er meinið. Við verðum að finna leið til þess að jafna launin í landinu. Það er verkefni sem þarf að vinnast og til þess þarf samvinnu allra aðila: ríkisvaldsins, samtaka launafólks og vinnuveitenda. Það er til marks um vanþroska að þessum aðilum skuli ekki hafa tekist betur að skipta tekjum milli manna og ástandið fer versnandi. Launabilið eykst sífellt og það er kannski fyrst og fremst orsök þeirrar miklu reiði sem knýr launafólk um allt land núna til þess að fella nýgerða kjarasamninga. Því ofbýður gjörsamlega hvernig ákveðnir einstaklingar misnota aðstöðu sína til þess að keyra upp eigin laun og taka til sín tekjur fram hjá skatti meðan tekjur starfsfólks sömu fyrirtækja ná ekki framfærslumörkum nema unnið sé tvöfalt og þrefalt. Við neitum að trúa því að það sé lágtekjufólkið sem hristir stoðir efnahagslífsins. Þar eru önnur öfl að verki. En svona hefur þetta gengið, því miður, og menn hafa ekki reynst þess umkomnir að taka af gagni á launabilinu og skattlausu umframtekjunum. Kannski eigum við bara svona langt í land enn þá með hugarfar og siðferði. Herra forseti. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni um þetta mál, þá erum við kvennalistakonur hjartanlega sammála hv. flm. þessarar till. um að þetta ástand er ófært og óviðunandi og það verður að leiðrétta. Við erum hins vegar ekki sáttar við þá leið sem hér er lögð til og teljum hana raunar illfæra þó ekki væri nema vegna þess að það gæti orðið þrautin þyngri að senda þessar launabætur aðeins í þá vasa sem á þurfa að halda. Eða eru menn búnir að gleyma hvernig til tókst með láglaunabæturnar fyrir nokkrum árum? Sakna ég nú hv. 4. þm. Norðurl. v. sem hefði getað skýrt okkur frá því hvernig það gekk til og einnig sakna ég þess að hv. síðasti ræðumaður skyldi ekki fjalla um það og minna okkur á hvernig gekk með þau mál. Þá voru sjálfstæðir atvinnurekendur og alls konar framtalsslyngir kappar að fá tékka frá ríkinu og allt var það mál heldur til athlægis. En fyrst og fremst er það siðferðilegur réttur hvers vinnandi manns að geta framfleytt sér af afrakstri fullrar dagvinnu og það er siðferðileg skylda hvers vinnuveitanda að greiða vinnu síns starfsfólks fullu verði. Það er skoðun okkar kvennalistakvenna. Þess vegna getum við ekki stutt þessa till. sem hér er til umræðu þótt við tökum heils hugar undir markmið hennar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þessa till. sem hér liggur fyrir. Það er ljóst að um langt árabil hafa verið gerðar ýmsar tilraunir til þess að tryggja kjör láglaunafólksins hér á landi og spurning er hvort þessi till. er öðrum betri. Ég hygg að þessi till., þó vel sé mótuð og af góðum huga lögð fram, nái ekki frekar en aðrar hugmyndir sem komið hafa fram hér á þingi um að ríkið grípi í taumana í þessum málum öðruvísi en það sé gert í gegnum hið félagslega kerfi. En aðalerindi mitt hingað var nú raunar að taka að hluta til undir það sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði hér áðan um stöðuna í þessum launamálum. Ég vil reifa það mál frá örlítið annarri hlið en hann gerði. Ég hygg að það sem við höfum verið að horfa upp á undanfarna daga, þ.e. verkalýðsfélögin, sem hafa verið að hafna samningum Verkamannasambandsins, geri það af margvíslegum ástæðum og ekki eingöngu af þeirri ástæðu að starfsaldurshækkanir séu ekki nægar. Ég hygg að þetta mál eigi sér miklu víðtækari skýringu. Skýringin felst fyrst og fremst í því að framkoma hins frjálsa peningamarkaðar er orðin með slíkum ólíkindum að það er tvímælalaus ögrun við allt fólk sem vinnur í undirstöðuatvinnugreinum hér á landi. Það er ekki möguleiki að venjulegt starfsfólk í fiskiðnaði á Íslandi geti þolað það til lengdar að sjá í fyrsta lagi hvernig fjármagnið sogast frá atvinnugreininni, frá landsbyggðinni, frá þorpum og bæjum á landsbyggðinni inn á þennan peningamarkað hér í Reykjavík þar sem menn geta notað þetta fjármagn til stórfelldrar ávöxtunar til þess að auka á hina efnalegu stéttaskiptingu í þjóðfélaginu sem m.a. kemur fram í þeim dæmum sem hv. þm. Svavar Gestsson nefndi hér um launamuninn í þjóðfélaginu þar sem forsvarsmenn fyrirtækja leika sér að því að vera með 300–400 þús. kr. laun á mánuði. Ég hygg nefnilega að í höfnun þessara samninga felist eins konar uppreisn gegn því kerfi sem við búum við um þessar mundir, því peningakerfi sem við búum við. Og þetta á eftir að verða miklu alvarlegra mál en við gerum okkur grein fyrir um þessar mundir. Miklu alvarlegra mál. Ég held, herra forseti, að það fólk sem skapar þjóðarauðinn sé orðið löngu uppgefið á því að sjá á eftir því fjármagni sem það skapar í þjóðfélaginu renna inn í þennan glórulausa peningamarkað höfuðborgarsvæðisins þar sem menn, sem aldrei hafa difið hendinni í kalt vatn, geta leikið sér að því að ávaxta þessa fjármuni þannig að efni þeirra fara út fyrir öll skynsamleg mörk. Í 250 þúsund manna þjóðfélagi getur þetta ekki gengið. Það hlýtur öllum að vera ljóst. Jafnvel Morgunblaðið er farið að hafa áhyggjur af þessu. Ég er búinn, herra forseti, líklega í tvö ár að vara við þróun peningamála hér á landi, bæði vaxtaþróuninni og þeirri þróun sem hefur átt sér stað á hinum svokallaða gráa verðbréfamarkaði, kaupleigufyrirtækjum sem nú eru farin að kaupa atvinnutæki af mönnum og leigja þeim aftur. Svo langt er þetta mál gengið. Ég hygg að hið háa Alþingi verði að fara að gera sér nokkra grein fyrir því að þetta land er að sporðreisast og það mun hafa skelfilegar afleiðingar í för með sér, hvort sem menn verja nýfrjálshyggjuna eða gera það ekki. Þetta er komið á svo alvarlegt stig að víða blasir við hrun í atvinnugreinum á landsbyggðinni á sama tíma og peningamagn í umferð hér á höfuðborgarsvæðinu er svo mikið að menn hafa ekki greint annað eins um áratuga skeið. Ég hygg, herra forseti, að í þessu felist að hluta til sá mikli vandi sem verkalýðshreyfingin stendur frammi fyrir í því að reyna að tryggja láglaunafólkinu sómasamleg laun. Það er í því að atvinnureksturinn í undirstöðuatvinnugreinunum getur ekki og honum helst ekki á fjármagninu til þess að greiða skárri laun. Landsbyggðinni yfirleitt helst ekki á sínu fjármagni. Það sogast inn á peningamarkaðinn hér í Reykjavík vegna þess að það hlýtur að vera gífurleg freisting fyrir hvern þann mann sem hefur yfir einhverjum fjármunum að ráða og hefur ekki marga valkosti úti á landsbyggðinni að ávaxta þetta fjármagn að koma með það inn á verðbréfamarkaðinn hér til stórfelldrar ávöxtunar, miklu meiri en hann á nokkurn kost á á landsbyggðinni sjálfri. Í grundvallaratriðum hygg ég að vandi okkar sem þjóðar felist í þessari misskiptingu fjármagnsins. Og þetta verða menn bara að fara að viðurkenna. Að öðrum kosti stöndum við frammi fyrir því að hin vinnandi stétt í landinu lætur ekki bjóða sér þetta mikið lengur. Það er alveg gjörsamlega útilokað. Fólkið sem býr til fjármunina lætur ekki bjóða sér það ár eftir ár að peningarnir renni hingað í sukkið og ruglið á höfuðborgarsvæðinu, þensluna, fjármagnsmarkaðinn og þá dellu sem yfirleitt ríkir á því sviði. Þannig að ef menn eru í alvöru að hugleiða hvernig eigi að jafna kjörin, þá verða menn að ráðast gegn þessu kerfi með oddi og egg. Þeir eiga engan annan kost. Inn í þetta blandast svo síðan hinn gífurlegi fjármagnskostnaður sem atvinnureksturinn á landsbyggðinni og annars staðar verður að kljást við. Hér er það svo að bæði verslun og þjónusta getur komið þessum fjármagnskostnaði út í verðlagið, en það gera ekki atvinnugreinarnar úti á landi. Það er engin leið. Þetta þrýstir líka á kröfuna um gengisfellingu. Við þekkjum það mjög vel. Og þrýst er á þær kröfur að ríkisvaldið komi til bjargar þar sem atvinnureksturinn er að kollsigla sig. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. En ég vil bara í umræðunni um kjaramálin, um launamálin að menn geri sér grein fyrir því að fjármagnsmarkaðurinn á Íslandi er farinn að ögra hinu almenna launafólki um of og það svo að það hlýtur að taka til sinna ráða.



Herra forseti. Ég man hvernig hv. 3. þm. Norðurl. e. Árni Gunnarsson skýrgreindi nýfrjálshyggjuna fyrir kosningarnar fyrir norðan og nú er komið í ljós að hann hefur mætt henni hér inni á Alþingi. Skýrgreining hv. þm. á nýfrjálshyggjunni er holdi klædd og hefur líkamnast í núv. viðskrh. Og ég minni á það að við hvert það orð sem þessi hv. þm. segir um vaxtastefnuna og peningamálin, þá hittir hann málflutning hæstv. viðskrh. fyrir og vegna þess að hv. þm. eru löngu orðnir leiðir á endurtekningunum héðan úr þessum stól skal ég ekki hafa uppi rökstuðning hæstv. viðskrh. um þessi efni, en vísa þessum hv. þm. og öðrum þingheimi á þingtíðindi til þess að þeir geti þar lesið og gengið úr skugga um það hvernig nýfrjálshyggjan lítur út og hvað frá henni kemur hér í sölum Alþingis. Herra forseti. Þessi tillaga sem hér liggur fyrir er fyrir margra hluta sakir athyglisverð, ekkí aðeins hvernig hún er hugsuð heldur líka hitt hver hafa orðið viðbrögð hv. þm. við henni. Það er auðvitað eðlilegt að þm. sem aðrir hafi áhyggjur af því hvernig kjörum hinna lægst launuðu verði komið þegar við verðum vitni að því að þeir kjarasamningar sem gerðir voru eru nú felldir víðs vegar um landið. Ég hef sömu áhyggjur af því og hv. 7. þm. Reykv. að það muni e.t.v. leiða til þess að til mikillar ókyrrðar komi á vinnumarkaðnum. Hann talaði um það að fólk vilji nú berjast fyrir launum sínum. Auðvitað vilja menn berjast fyrir sínum launum, en erfiðleikarnir í sambandi við það að rétta hlut hinna lægst launuðu eru vitaskuld þeir, og ekki síst þegar afrakstur þjóðarbúsins minnkar, að einn getur ekki rétt hlut sinn nema ganga á hlut annarra. Afrakstur þjóðarbúsins er nú minnkandi í þessu landi. Það þýðir auðvitað á mæltu máli að ef við ætlum að bæta hlut hinna lægst launuðu verðum við að gera það á kostnað annarra þegna þjóðfélagsins, og mér finnst rétt að gera það nú undir þessum kringumstæðum, nema við stefnum að hinu, að auka erlendar skuldir landsmanna. En þær eru þegar orðnar svo miklar að sá kostur gengur illa að stefna vísvitandi að því að auka viðskiptahallann meir en við sjáum fram á að hann hlýtur að verða nú í lok þessa árs. Ég man eftir því fyrir um 20 árum síðan að þáv. formaður Einingar á Akureyri, Björn Jónsson, ásamt Hannibal Valdimarssyni, sem þá var formaður Alþýðusambands Íslands, flutti um það tillögu hér á Alþingi að á því yrði gerð úttekt hvernig hægt yrði að koma því til leiðar að hinir lægst launuðu gætu lifað sómasamlegu lífi af sínum dagvinnutekjum. Ég man að sá forsrh. sem þá sat tók þessari tillögu mjög vel. Síðan var skipuð nefnd til þess að reyna að benda á leiðir að þessu marki og við munum síðan hvernig árangurinn hefur orðið. Á stundum hefur sú stefna verið uppi hér í þjóðfélaginu að hlutur hinna lægst launuðu hefur heldur batnað. Hlutdeild þeirra í þjóðarauðnum hefur vaxið borið saman við aðra þegna þjóðfélagsins. Á öðrum stundum hefur svo borið við að hlutur þeirra stétta sem betra hafa það hefur vaxið á kostnað hinna lægst launuðu. Við munum eftir mörgum umræðum um þetta í þjóðfélaginu. Við munum eftir því hvernig ýmsir stjórnmálamenn hafa í dag haldið fram launum hinna lægst launuðu en komið svo hingað árið eftir til þess að tala jafnháum rómi fyrir því að nauðsynlegt sé að auka hlut þeirra sem betri hafa launin. Það fer eftir því hvernig um þá er búið hverju sinni. Það fer eftir því hvaða trumbur viðkomandi stjórnmálamenn telja að rétt sé að slá hverju sinni. Þetta þekkjum við allt hér úr þingsölunum. Og við sem höfum staðið nálægt kjarasamningum í hinum almennu verkalýðsfélögum, eins og ég hef gert bæði meðal verslunarmanna, verkamanna og kennara, við vitum það líka hversu viðkvæmt það er fyrir einstaka starfshópa að finna það að ýmis réttindi og ýmis ávinningur, sem þetta fólk hefur náð fram vegna hás starfsaldurs eða ýmiss annars, þessi ávinningur verður minni vegna þess að við erum að hugsa um hina sem enn neðar eru í tröppunni. Það er þessi eilífi samanburður milli einstakra stétta sem gerir þetta svo erfitt sem fyrir hv. flm. vakir, að lyfta nú kjörum þeirra sem lægst launaðir eru. Ég er alveg sammála því sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan að ekki aðeins launamismunurinn í landinu heldur kjaramismunurinn í landinu - þegar við litum á kjör einstakra starfshópa, einstakra einstaklinga í heild - ég er alveg sammála honum um að sá launamismunur er orðinn óþolandi. Hann er í raun meiri en við getum sætt okkur við í þessu litla landi, við þessi litla þjóð hér norður á hjara. Auðvitað er þessi launamismunur of mikill. En hvers vegna er hann of mikill? Hann er svo mikill vegna þess að skilningur manna hvers á annars högum er nú minni en áður. Hann er svo mikill vegna þess að einstökum stéttum hefur haldist uppi að búa í kringum sig varnarmúr þannig að aðrir komist ekki að. Hann er svo mikill vegna þess að við höfum nú ótal, ótal stéttarfélög í þessu landi og jafnmarga menn á launum fyrir þessi stéttarfélög og fyrir þessa starfshópa. Stéttarfélögin eru mörg og hver og einn þessara manna vinnur ekki fyrir sínum launum nema honum takist að ná einhverju frá öðrum stéttum í þjóðfélaginu. Það er m.ö.o. komin upp stétt manna hér á landi sem hefur það eitt að vinna og iðja að skara eld að þeim hópi sem hann sjálfur vinnur fyrir, burt séð frá öðrum hagsmunum í þjóðfélaginu, hvort við tölum um heildarhagsmuni landsins alls eða hagsmuni annarra stétta. Það er þessi togstreita sem er af allt, allt öðrum toga heldur en sú gamla verkalýðsbarátta og nú er að spilla fyrir þeim árangri að okkur takist að hafa sómasamlegan launamismun í landinu. Herra forseti. Ég vil aðeins ljúka máli mínu með því að segja að viðbrögðin við tillögunni, þau viðbrögð að hér hafa staðið upp á þessari stuttu stundu sem þessi fundur hefur staðið fulltrúar fjögurra stjórnmálaflokka og við þurftum ekki lengi að hlýða á mál þeirra, hvers einstaks og allra í senn til að finna og skilja hvað allir þessir ágætu hv. alþm. gerðu sér grein fyrir vandanum. En hitt voru þeir ekki reiðubúnir til að segja, í hverju lausnin væri fólgin, enda er það nú svo, að ef hún væri auðfundin, þá væri gæðunum ekki eins misskipt og nú er. Að síðustu vil ég aðeins segja, herra forseti, að ég tel að það sé brýnast sé nú við þessar aðstæður, þegar afrakstur þjóðarbúsins er að minnka, þegar við erum að verja þau lífskjör sem við höfum í landinu, þá er brýnast fyrir alla og ekki síst fyrir þá sem lægst hafa launin að okkur takist að halda verðbólgunni í einhverjum skefjum. Ef okkur tekst ekki að halda verðbólgunni í skefjum, ef hún á að rjúka upp á nýjan leik, á hverjum bitnar það þá? Er einhver hér inni sem heldur að meiri verðbólga bitni meir á einhverjum en þeim sem lægst hafa launin? Er einhver hér inni sem heldur að verkamaðurinn, að verkakonan sem hefur einungis lægsta og minnsta kaupmáttinn þoli best verðbólguna? Auðvitað ekki. Auðvitað vitum við öll að verðbólgan er ekki aðeins versti óvinur okkar og okkar efnahags í heild. Hún er um leið sá sem leikur þá verst sem verst eru settir.



Virðulegi forseti. Ég tek mjög undir það að tillaga sú sem hér er nú til umræðu er af hinu góða. Það er oft nauðsynlegt, og kannski oftar en gert hefur verið, að ræða ýmsa þætti launamála hér á Alþingi. Þetta er auðvitað einn anginn af launastefnunni sem hér er til umræðu. Þetta er ekkert nýtt í mínum huga að slíkt skuli koma fram. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar og hef verið að mörgu leyti sammála hv. fyrsta flm. að þessari tillögu innan vébanda verkalýðshreyfingarinnar, að það væri kannski komin á það full reynsla að hreyfingunni sem slíkri tækist ekki að rétta hlut þeirra verst settu í gegnum kjarasamninga. Þar þyrfti kannski stóri bróðir til að koma, en þar þarf þá að búa um hnúta þannig að það haldi til þess að það leiði ekki til annarra og verri hluta. Ég hef því allt gott um þessa tillögu að segja, þó svo að ég sé ekki alveg fullkomlega um það fær núna að segja hvort þetta sé akkúrat það sem þarf að gera. Það kunna að vera til fleiri leiðir sem vísa að sama marki og þær þarf þá að skoða. Eðlilega hafa komið inn í þessa umræðu hin almennu kjaramál og það sem verið hefur að gerast á vinnumarkaðnum að undanförnu og það er ósköp eðlilegur hlutur. Fyrir um viku síðan var gengið frá samningum með Verkamannasambandinu og Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og það er óhætt að segja að þeir samningar hafa ekki fengið góðan byr í stéttarfélögunum vítt og breitt um landið. Við því er ekkert að segja. Það er bara hinn sjálfsagði hlutur sem gerist oft á tíðum. Meira að segja hafa forsvarsmenn Verkamannasambandsins verið nokkuð gagnrýndir fyrir það að standa að undirskrift slíkra samninga. Ég sem einn slíkur tel að það sé rangt mat þegar menn tala á þann veg. Mér var alveg ljóst og er búið að vera það nokkurn tíma að það var mikill órói, mikil ólga og óánægja á meðal hins almenna launafólks. Og það er ekki bara vegna samninganna sem slíkra sem óánægjan er þó að hún sé vissulega mikil vegna þeirra. Það eru fleiri þættir sem þarna koma inn í. Það eru miklu fleiri þættir. Menn muna hvernig staðið var við síðustu samninga, jólaföstusamningana frá 1986, þar sem þáverandi stjórnvöld sviku ásamt vinnuveitendum og skildu þá verst settu eina eftir með lægsta kaupið. Launaskriðið fór til allra annarra en þeirra sem minnst höfðu. Og núna er að koma yfir fólk almenn hækkun. Ætli menn finni ekki fyrir hækkuninni í gegnum tryggingarnar á bílunum? Ætli a.m.k. landsbyggðin finni ekki fyrir hækkuninni á orkuverðinu þar sem kostar upp í 30 þús. á mánuði að kynda einbýlishús á hinum köldu svæðum? Það kostar öll lágmarkslaunin, bara sá þáttur heimilishaldsins, að kynda upp íbúðarhúsið og rafmagnið í það. Ætli menn finni ekki fyrir þessu? Því segi ég að því er þessa samninga varðar: Ég tel að það hafi verið skynsamlegt af forustu Verkamannasambandsins að láta málið ganga til félaganna, láta þau taka af skarið. Og eins og ég hef alltaf haldið fram þá sannar það sig að það eru ekki forustumennirnir sem ráða ferðinni í hinum einstöku félögum. Það er fólkið sjálft. Og það var vissulega kominn tími til þess að láta fólkið sjálft segja til um það hvað það vildi gera í þessum efnum. Ég tek mjög undir það að sú þróun sem hefur átt sér stað, annars vegar hér á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar úti á landsbyggðinni að því er varðar fjármagnið, slíkt gengur ekki til lengdar. Það gengur ekki til lengdar að grundvallaratvinnuvegirnir og það fólk sem við þá vinnur skaffi allt fjármagnið öðrum til eyðslu og á öðrum svæðum. Það er það sem er að gerast. Hér á þessu svæði eru peningar á uppboði. Hér fá menn bullandi fjármagn á uppboði og geta fyrir það greitt vegna þess þensluástands sem er á þessu svæði í landinu. Allt öðru máli gegnir úti á landsbyggðinni. Þar eru rótgróin framleiðslufyrirtæki að leggja upp laupana vegna þess að fjármagnshreyfingunum hefur verið stýrt á þann veg að þeim hefur verið haldið til hliðar, þessum fyrirtækjum, en þjónustugeiranum nánast verið skapaðar allar aðstæður til þess að græða. Þarna eiga auðvitað stjórnvöld stóra sök á og ég sagði það við umræður í hv. Ed. í síðustu viku að yrðu þeir kjarasamningar, sem Verkamannasambandið stóð að, gildandi sem fyrirmynd mundi það fyrst og fremst brotna á ríkisstjórninni sjálfri, hvernig hún kynni að standa að málum í framhaldinu. Ef hún guggnar á því sem þar á að gera þarf heldur ekki að búast við því að verkalýðsfélög, einstaklingar innan þeirra eða forustumenn hafi trú á því lengur að hægt sé að standa að þríhliða launakjarasamningi með stjórnvöld innan dyra ef þau bresta einu sinni enn. Það er því mikil ábyrgð sem lögð er á hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum. Og enn eru að bætast við verkefni. Ég hygg að nú sé að blásast upp óánægja hjá sjómönnum varðandi fiskverðið. Enn bætist í þann bagga sem var nógu þungur og raunar miklu þyngri fyrir að því er varðar launastefnu í landinu. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir menn, hvaða pólitíska skoðun sem menn hafa, að fara að huga að því sem er að gerast í reynd í þessum efnum. Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti, aðeins örfá orð til viðbótar. Það væri vissulega ástæða til þess að ræða launamálin sérstaklega í löngum umræðum, ekki síst í ljósi þess sem nú er að gerast og verður væntanlega að gerast í áframhaldi á næstunni. En það er auðvitað númer eitt að þeir sem með þessi mál fara, þeir sem koma til með að ráða ferðinni og þar eru stjórnvöld ekki hvað síst, skynji sinn vitjunartíma, taki á málum á þann veg að leiðrétta þá gífurlegu mismunun sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu, annars vegar milli launafólksins vítt og breitt á landsbyggðinni og á milli fyrirtækjanna þar og hins vegar hér á þessum þéttbýlissvæðum á suðvesturhorninu. Hér hafa menn malað peninga á kostnað grundvallaratvinnuveganna úti á landsbyggðinni. Og fólk segir: Hingað og ekki lengra. Það var kannski kominn tími til og þess vegna var það út af fyrir sig ánægjulegt að fólkið í félögunum skyldi koma til þess sjálft að segja sína skoðun.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umræðu sem hér fer fram en sé mig tilknúinn til þess vegna ræðu síðasta hv. ræðumanns. Þessi till. sem er til umræðu er í sjálfu sér góð og gagnleg og ég held að umræður um hana hafi verið ákaflega gagnlegar og nauðsynlegt sé fyrir Alþingi Íslendinga að fjalla um þessi mál og glöggva sig á þeim. Það er hins vegar slæmt þegar menn í hita leiksins fara með tölur sem gefa það til kynna að ástandið sé mun verra en það raunverulega er. Hv. síðasti ræðumaður sagði að það kostaði láglaunafólkið úti á landsbyggðinni 30 000 kr. að kynda einbýlishús. Mér er kunnugt um það að vandi þess fólks sem býr á þeim svæðum þar sem raforkuhúshitun er til staðar er mjög mikill. En ég held að það sé nauðsynlegt í þessum umræðum að hið sanna komi fram og hið sanna er að verð á húshitunarrafmagni er nú lægra en það var öll árin síðustu, að undanskildu því síðasta, allt þar til 1980, sé miðað við verðlag og það er sama við hvaða vísitölu er miðað, hvort sem það er launavísitala, lánskjaravísitala eða byggingarvísitala. Niðurstaðan er ætíð sú sama að verð í dag er lægra en það var þá. Sannleikurinn er hins vegar sá að olía hefur lækkað og olíuverð er nú aðeins þriðjungur af því sem það var fyrir tveimur árum síðan og það er þessi viðmiðun sem fólk horfir á. Þegar verkalýðsleiðtogar og hv. alþm. ræða þessi mál er það afar slæmt fyrir það sem þeir eru að reyna að koma til skila ef þeir geta ekki haldið sig við það sem er satt og rétt í þessum málum því það gæti gefið til kynna að annað í þeirra málaflutningi væri jafn vel grundað og þetta. Í þáltill. sem hv. þm. Alþb. hafa flutt koma fram í fskj. upplýsingar um þessi mál og þar segir að meðalhitunarkostnaður á 150 m2 íbúð í einbýlishúsi sem ég hygg að sé kannski hús sem láglaunafólk og þeir sem jafnvel hafa hærri laun búa í úti á landsbyggðinni, sé notuð raforka, sé 5 þús. kr. á mánuði og þá allt árið 60 þús. kr. og þetta verð er miðað við verð dagsins í dag. Ef hins vegar hv. síðasti ræðumaður hefur haft rétt fyrir sér er hann að tala um 360 þús. kr. eða 30 þús. á mánuði í 12 mánuði og það er alvarlegt.  
             Að lokum þetta, hv. þm.: Ég vona að við getum verið sammála um það og það veit ég að við erum að það er rétt sem hér kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. að það er verðbólgan sem skiptir máli. Það er ákaflega erfitt fyrir okkur sem berum ábyrgð á stjórn þessa lands að þurfa að draga niður lífskjörin þegar verr gengur. Það hefur aldrei tekist í þessu þjóðfélagi að gera slíkt nema með bullandi verðbólgu. Það er á ábyrgð okkar allra, bæði stjórnvalda, verkalýðsforustunnar og atvinnurekenda í þessu landi að sjá til þess núna - og ég segi þetta núna vegna þess að við lifum núna mjög erfiða tíma þegar samningar hafa fallið, samningar sem hv. þm. stóð að - að þá verðum við að átta okkur á því hvora leiðina við viljum fara. Viljum við draga saman lífskjörin sem við stöndum frammi fyrir með þeirri aðferð sem hv. þm. og síðasti ræðumaður reyndi að gera í samningum sem hann stóð fyrir, að koma í veg fyrir verðbólguna og gera þetta af skynsemi eða ætlumst við til þess að verðbólgan komi nú enn á ný til skjalanna, eins og var fyrir nokkrum árum síðan, og við notum hana og fáum liðsinni hennar til að skerða launin í landinu? Við vitum það, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að verðbólgan gerir mannamun því hún ræðst fyrst og fremst á kjör þeirra sem eru verst settir. Hún byrjar þar. Þess vegna, hv. þm. og síðasti ræðumaður, skulum við vera sammála um þetta. Við skulum beita okkur þar í sameiningu, bæði hér á þingi, í ríkisstjórn og í forustu verkalýðshreyfingarinnar en við skulum ekki haga málflutningi okkar þannig að við gætum haldið, þegar þeir hlusta sem þekkja til málsins, að afgangurinn af ræðunni væri kannski jafnvitlaus og það sem fram kom hjá hv. þm. um þetta atriði sem ég sé mig tilknúinn að leiðrétta.



Herra forseti. Það fer að verða nokkuð algengt hér á hv. Alþingi að þegar rætt er um stöðu láglaunafólks eða þegar rætt er um mismun landsbyggðar og þéttbýlissvæðisins hér á Reykjanesi setji menn upp heilagsandasvip og bendi á að ef einhverjar breytingar eigi sér stað á þessum vettvangi blasi við þetta voðalega ástand sem við höfum búið við á undanförnum árum og síðustu mánuðum, þ.e. verðbólga. Ef eitthvað á að gera og eitthvað á að laga til, hvort sem verið er að ræða um það út frá þeirri till. sem hér liggur fyrir að greiða skuli launabætur eða jafnvel er verið að ræða um það hvernig standi á því að verið er að fella samninga þá sem nú hafa verið gerðir. Þegar menn eru að velta vöngum yfir því hvernig eigi að bæta kjör þessa fólks sem hefur verið að fella samningana er byrjað að tala um verðbólgu. Það hefur ekki verið mikið um það talað af stjórnvöldum á undanförnum mánuðum að þessi verðbólga hefur verið að skerða kjör þessa fólks og þetta fólk sem núna er að leita eftir rétti sínum er aðeins að leita eftir því að fá jafnaða stöðu. Þegar er verið að ræða þessa hluti og bera saman, tala um launamismun og annað eftir því, er eins og mér finnist það að oft á tíðum sé ekki farið mjög djúpt ofan í hlutina. Það er talað um það að það standist ekki að ákveðinn hluti þjóðfélagsþegnanna þurfi að njóta þessara launakjara en menn átta sig ekki á því hver sá grundvöllur raunverulega er sem þarna er verið að byggja á. Að mínu mati er hann sá að atvinnuvegunum í þjóðfélaginu hefur verið mismunað og hefur verið mismunað meira núna á síðustu missirum, á stjórnartíma núverandi ríkisstjórnar og þeirrar ríkisstjórnar sem áður sat, en áður hefur verið, enda er svo komið í landinu að launamismunur er meiri en nokkru sinni fyrr. Og hvernig er verið að mismuna atvinnuvegum í landinu? Það er verið að mismuna þeim á þann hátt að undirstöðuatvinnuvegi okkar, sjávarútveginum, er varla gert fært að starfa með ýmsum aðgerðum opinberra aðila, m.a. með því að hamla ekki gegn þeirri verðbólguþróun sem verið hefur hér í landinu á undanförnum árum og með stjórnaraðgerðum með því að standa að þeirri þenslupólitík sem rekin hefur verið undanfarna mánuði. Það er ekki nóg með það að hlutirnir eigi sér stað í verðlagsþróun heldur er það beint, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. var að benda hér á áðan, með þeirri vaxtapólitík sem rekin er. Ég tek samt undir það sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði að það er dálítið annar tónn í ræðu þess alþýðuflokksmanns en hæstv. viðskrh. þegar hann er að ræða þessi mál. Þau fara nokkurn veginn inn á þann vettvang sem hv. 3. þm. Norðurl. e. er að gagnrýna. Við höfum horft upp á það að undanförnu að sjávarútvegurinn í landinu, sérstaklega þó fiskvinnslan, hefur verið rekinn með miklum halla. Hvað er að gerast þá? Það er að gerast að þessi fyrirtæki hafa ekki möguleika til þess að greiða því fólki sem hjá þeim vinnur mannsæmandi laun. Það er alveg sama þó að sagt sé, eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir sagði áðan, að þeir sem kaupa vinnuna eigi að greiða fyrir hana. Það bara gengur ekki upp við þær aðstæður þegar atvinnuvegurinn sem þarf að borga launin hefur ekki möguleika til þess. Í dag er þetta á þann veg að sjávarútvegurinn, fiskvinnslan, hefur verið að éta upp sinn höfuðstól meira og minna. Á þeim tíma þegar hér eru auglýstar gullbækur, kjörbækur, trompbækur og hvað annað er það að gerast í fjármagninu sem liggur inni í fiskvinnslunni á Íslandi að þetta er að étast upp. Þetta er að brenna. Það hafa verið haldnar margar hjartfólgnar ræður á hv. Alþingi og víðar um það að sparifé landsmanna hafi verið að brenna og brenna á þessum tíma. Það er ekki mikið talað um það í dag að fjármagn fiskvinnslu og útgerðar og annarra undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar sé á báli um þessar mundir og hafi verið það í allt of langan tíma. Þær aðgerðir sem gerðar voru núna fyrir skömmu og samþykktar voru hér á hv. Alþingi ganga allt of skammt. Þær hafa ekki lagað til fyrir þennan undirstöðuatvinnuveg eins og þarf. Ég er alveg sannfærður um það að það fólk sem hefur verið að fella samningana vítt og breitt um landið á undanförnum dögum er fyrst og fremst að mótmæla þessari stöðu. Það veit að þegar það er að mótmæla þessari stöðu er það að mótmæla því kaupi sem þessi atvinnurekstur getur borgað þessu fólki. Flokksbróðir 3. þm. Norðurl. e., hæstv. viðskrh., nefndi það hér uppi í Ed. að við alþýðubandalagsmenn gerðumst nú allmiklir málsvarar útgerðarauðvaldsins á Íslandi og þótti nokkuð merkilegt. Það er nú svo að tveir ráðherrar Alþfl. eru hálfgerð fósturbörn eins útgerðarauðvalds. Á meðan þeir voru að alast upp á Ísafirði og kratarnir höfðu þar forustu var eitt aðalatvinnufyrirtækið á Ísafirði Samvinnufélag útgerðarmanna. Það getur verið að það sé kannski þannig víðar um landið að meginhluti íslenskrar útgerðar og íslenskrar fiskvinnslu sé á vettvangi félagslegs reksturs. Ég benti á það í Ed. að það er nú svo að stærsta frystihús á Íslandi, Grandi hf., þó að hann heiti hlutafélag, er að meiri hluta til í eigu Reykjavíkurborgar, félagslegrar stofnunar. Svona má telja hringinn í kringum landið. Meginhluti frystihúsa sem er í viðskiptum hjá Sambandinu, samtökum sjávarafurðadeildar Sambandsins, er félagslega uppbyggð fyrirtæki. Eins er með Útgerðarfélag Akureyringa, Síldarvinnslan á Neskaupstað og fleiri og fleiri. Getur það verið að sú pólitík sem rekin hefur verið undanfarandi missiri, undir forustu Framsfl. og Sjálfstfl. og nú með tilstilli Alþfl., hafi ekki mikinn áhuga fyrir að standa að baki þessa atvinnurekstrar í landinu, þessa undirstöðuatvinnurekstrar, vegna þess að að stórum hluta til er þetta félagsleg uppbygging og þar sem hún er ekki félagsleg uppbygging er hún "sósíaliseruð" á þann veg að það er ætlast til þess að þessi atvinnurekstur haldi áfram rekstri hvað sem tautar og raular og hann leggur það á sig og gerir það á tímum eins og núna með þeim afleiðingum að innan stutts tíma, ef áfram heldur sem horfir, stendur þessi atvinnurekstur meira og minna á þann veg að honum verður ekki haldið áfram, hvorki með þeim láglaunum sem hann býður í dag né á annan hátt. Þarna verður að eiga sér stað breyting til þess að við getum vonast til þess að launakjör á Íslandi breytist.



Hæstv. forseti. Ég vil benda hv. síðasta ræðumanni á það að þessi till. til þál. á þskj . 564 sem er til umræðu hún er ekki ný eða nýtt kerfi. Hún er um það að hækka persónuafslátt við álagningu tekjuskatts úr tæpum 15 þús. kr. upp í rúmar 19 þús. kr. og síðan að jafnframt verði teknar upp launabætur þannig að ónýttur persónuafsláttur verði greiddur út úr ríkissjóði til launþega. Ég hugsa að það sé hægt að fá allar upplýsingar um kerfið eins og það liggur fyrir, hvað hverjar þúsund kr. þýði þannig að þess vegna er ekki formgalli á tillögunni. Það er mikið langt frá því. Ég vil líka benda hv. þm. á það að það eru ekki bara Reykvíkingar sem stunda veitingahúsin í Reykjavík. Það eru ekki bara Reykvíkingar sem fara til útlanda í ferðalög. Það kemur alls staðar að af landinu þannig að við skulum hætta að tala eins og það sé Reykvíkingum einum að kenna að boginn er spenntur til hins ýtrasta. Og að þorri Íslendinga falli ekki undir þessar láglaunabætur. Við skulum vera guði þakklát fyrir það, en við skulum gera það sem þarf að gera til þess að hjálpa þeim sem þurfa á þeim ráðstöfunum að halda sem við erum hér að leggja til. Að sjálfsögðu er það rétt að verðbólga gerir mikið og illt. En hv. 2. þm. Norðurl. e. talar um að við megum passa okkur að hækka ekki laun við þá lægst launuðu, við verðum að halda verðbólgunni í skefjum, á sama tíma og ríkisstjórnin sem hann styður kemur með hækkanir og hann hefur greitt atkvæði með öllum þeim hækkunum sem hún hefur komið fram með. Fjárlögin hækka um meira en 50%, úr 42–43 milljörðum í 65 milljarða. Við erum að lækka gengið um 6%. Hvað haldið þið að það þýði þegar útreikningurinn í tolli kemur á vöruna? Við skulum segja að varan taki engan toll, hún tekur 17,5% vörugjald, 25% söluskatt, og ég vil nú frekar segja 10 en ríkisstjórnin sagði 50% álagningu í heildsölu. Haldið þið að það sé ekki verðbólguhvetjandi? Og svo á að vara þjóðina við að verkakonur og verkamenn megi ekki fá hærri lágmarkslaun en 31 400 kr. sem að sjálfsögðu fólkið svarar nú eins og áður með atkvæðagreiðslu í félögunum, eins og kom fram hjá einum af helstu forustumönnum þjóðarinnar í verkalýðsmálum hér úr þessum ræðustól rétt áðan. Það eru ekki þeir, forustumennirnir, sem taka ákvarðanir. Það er fólkið sjálft. Og fólkið er að svara þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, sem leyfir sér að koma með gengislækkun, aukið álag á erlendan gjaldeyri, aukið álag á nýbyggingar og hitt og þetta meira, allt til hækkunar, allt verðbólguhvetjandi, nokkrum klukkutímum eftir að samningar eru undirritaðir. Leitið ekki til verkakvenna og verkamanna um verðbólguaukningu. Kostnaðaraukningin er öll hjá ríkisstjórninni sjálfri. Ég fagna því ef hv. þm. Karvel Pálmason hefur aðrar leiðir sem vísa veginn að sama marki og ég fagna því ef Kvennalistinn er með aðrar leiðir. Ég er reiðubúinn til að styðja allar þær aðrar leiðir sem eru betri en þessi sem byggð er á langri reynslu hv. 16. þm. Reykv. Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur af samningaviðræðum. Við vitum það, og ég hef áður sagt það hér, að samningar verkalýðshreyfingarinnar sl. 70 ár, frá því að þeir voru skipulagðir, hafa ekki borið þann árangur að verkamaður geti lifað af 8 stunda vinnudegi og 5 daga vinnuviku. Og þegar einn af þeim sem setið hafa við samningaborðið við hlið annarra verkalýðsforustumanna kemur inn á Alþingi og miðlar okkur af reynslu sinni, þá getum við ekki kastað því út um gluggann. Við verðum að hlusta á það og við verðum að samþykkja það eða koma með eitthvað betra í staðinn. Ég er reiðubúinn til þess að samþykkja hvað sem er betra. En á meðan Kvennalistinn kemur ekki með eitthvað annað betra þá reikna ég með að Kvennalistinn samþykki þessa tillögu. Hún er þá það besta sem völ er á í augnablikinu fyrir verkamanninn, fyrir láglaunafólkið. En Kvennalistinn segi ekki: Við köstum þessu og reynslu Aðalheiðar Bjarnfreðsdóttur út um gluggann af því að við ætlum að koma einhvern tíma seinna með eitthvað annað sem lögbindur kaup. Það er ekki komið fram. Hér hafa talað fulltrúar frá Alþfl., Sjálfstfl., Alþb., Borgarafl. og allir verið jákvæðir. Allir talað um að eitthvað þurfi að gera sem allra fyrst, og Kvennalistinn líka, sem allra fyrst til að hækka láglaunafólk. En ég hef ekki heyrt neina rödd frá Framsfl. og ég auglýsi eftir henni.

Hún kemur ekki strax.

Ég auglýsi eftir henni. Ég ætla ekki að blanda þessum umræðum inn í nýfrjálshyggjutal á milli Alþfl. og Sjálfstfl. Mig langar að nota orðatiltæki sem þekkt er í Reykjavík því að þeir eru svo líkir núna þessir flokkar að það væri réttast að ég notaði það, en það er of dónalegt til þess að fara með það í ræðustól hér. En það er sama hvor flokkurinn er í augnablikinu. Ég vil aðeins í lokin segja að það er margt rétt af því sem hæstv. iðnrh. sagði hér og ég tek undir hans orð, en það er nú einu sinni svo að það er íslenska þjóðin og með Alþingi í broddi fylkingar sem hefur beitt sér fyrir því að byggja raforkuver og það er íslenska þjóðin sem á fyrst og fremst að njóta þeirra gæða sem raforkuverin bjóða upp á. Við vitum það að með miklum tilkostnaði á þjóðina alla höfum við meira rafmagn í augnablikinu en við notum sjálf. Og ég sé enga ástæðu til þess að fólkið úti á landi fái ekki notið þeirrar umframorku í lægri upphitunartöxtum en það hefur í dag. Þetta er spursmál um að við skiljum málflutning hver annars. Þetta er spursmál um það hvort embættismenn, sem vilja gegna stöðum sínum vel, vilja reka sín fyrirtæki og stofnanir vel, fá að gera það á þann hátt sem þeir vilja eða hvort þeir fá að gera það á þann hátt sem við viljum hér sem tökum ákvörðun. Og þá er það ákvörðun okkar um að orkuverin verði rekin með meira tapi en þau eru rekin með eða ekki. Ég er alveg reiðubúinn til þess að standa að því, og ég veit að Borgarafl. er það, standa að því að raforkuverð úti á landi verði lækkað.



Herra forseti. Hún var hálfhjáróma, ræða síðasta hv. ræðumanns, eins og fótatak úr fjarska heildsalans. Hér er fjallað um mál sem brennur á í þjóðfélaginu og er ástæða til að ræða um. Það er margt sem hægt er að velta upp í þessu sambandi. Það er hægt að ræða um umsamin laun og útborguð laun. Því miður hefur þessi mismunur sem þarna er á í mörgum tilvikum í ýmsum stéttum og greinum valdið misskilningi og skapað tortryggni. Umsamin laun og útborguð laun. Grunnlaunin umsömdu og síðan yfirvinnan, bónusinn, yfirgreiðslan og annað sem hækkar launin. Það er auðvitað tæknilegur galli á þessari tillögu því að hún afgreiðir bara annan endann, vekur upp hugmyndina, og það má ræða hana út frá því. Það er mikill munur á launagreiðslum milli stétta, milli kynja, milli landshluta og það er launamisréttið í landinu sem við eigum að ræða um í almennri umræðu hér. Það er mikill munur á yfirborgun launa eftir landshlutum, eftir greinum og fyrst og fremst er þó munur á greinum karla og kvenna í okkar þjóðfélagi og það er alvarlegast. Það er oft talað um ákveðin dæmi í þessari umræðu. Það er talað um að iðnaðarmaður hafi fengið svo og svo mikið greitt í sambandi við ákveðið verkefni, ákveðna framkvæmd, t.d. Kringluna ágætu. Það finnst mér óraunhæft þegar menn taka heildina fyrir í þessum efnum. Það leiðir af sjálfu sér að í margslungnu verkefni getur allt farið úr böndum og það er fjarri því til fyrirmyndar. En það er nær að taka atriði sem eru meira alhliða og gefa raunhæfari mynd af ástandinu almennt. Enda reikna ég ekki með að hv. síðasti ræðumaður sé mjög að deila á uppbyggingu Kringlunnar í Reykjavík í sínum málflutningi. Það hefur enginn hér í hv. Sþ. verið að tala um það að Reykvíkingar væru sökudólgurinn í þessu efni, ekki nema að það kom fram í máli síðasta ræðumanns. Þó að mest hreyfing sé á fjármagni í Reykjavík og hér sé mest spenna, þá er ekki verið að tala um að Reykvíkingar séu neinn sökudólgur í þeim efnum, a.m.k. hefur það ekki komið fram í umræðunni. Það ber t.d. vott um streymi í gegnum Reykjavík að nokkur hundruð þúsund farþegar fara um Reykjavíkurflugvöll á ári. Og það eru ekki Reykvíkingar sem eru meiri hluti í þeim farþegastraumi. Það er nú svo að þó að atvinnuuppbyggingin sé mest á Stór-Reykjavíkursvæðinu og þó að hún sé að mörgu leyti hagkvæm vegna þess að þar er minnst áhætta að byggja upp þar sem veltan er mest, þá mætti kannski ræða einnig um þann þátt og benda atvinnurekendum almennt á það að með stórbatnandi vegakerfi og bættum samgöngum hafa fjarlægðir í landinu minnkað og þær hafa skapað aðstæður sem valda því að það á ekki síður að vera spennandi fyrir atvinnnuuppbygginguna í landinu að teygja hana út á landsbyggðina í hin ýmsu pláss. Það munar ekki svo ýkjamiklu orðið hvort Seltirningur vinnur í Hafnarfirði eða Reykvíkingur í Hveragerði. Fjarlægðirnar eru búnar að vera með þeim samgöngum sem við búum við. Og að mínu mati eigum við að fjalla um þessa þætti á þeim nótum að skapa jafnan grundvöll fyrir alla landsins þegna í launum og réttlæti til launa. Það er kannski minni fjárhagsleg áhætta að byggja upp atvinnurekstur í Reykjavík, en á móti kemur stöðugra vinnuafl úti á landi og atriði sem sjaldan er fjallað um: persónulegra mannlíf og umhverfi sem fólk þar býr við. Þannig eru kostir og gallar við alla hluti. Það á auðvitað að vera markmið okkar allra, og er það væntanlega, að stuðla markvisst að því að búa til ásættanlegar aðstæður í þjóðfélaginu, eyða tortryggni sem er vissulega til staðar. Og í fjölskylduþjóðfélagi eins og við búum í er auðvitað óþolandi að búa við það launamisrétti sem viðgengst. Fyrir stuttu var haldin á Selfossi ráðstefna á vegum sjálfstæðismanna sem fjallaði um launamisréttið í landinu. Þar ræddu forustumenn verkalýðshreyfingarinnar um þessi mál. Þar ræddu verkamenn um þessi mál og komu beint úr sinni vinnu. Þar var verkamaður sem kom frá Þorlákshöfn beint úr beitningu, þar var ljósmóðir sem kom beint á fundinn frá því að taka á móti barni, þar var fólk sem var að ræða um hlutina án nokkurra milliliða og fjallaði um launamisréttið í landinu. Launamisréttið í landinu á sem betur fer ekki við meiri hluta landsmanna en of stóran hóp og þess vegna er ástæða til að ræða það hispurslaust. Það er engin spurning að leiðtogar verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og aðrir sem standa í samningamálum eyða ómældum tíma í það að reyna að finna flöt á öllum hlutum sem geta komið til góða í sanngjörnum samningum. Gróft reiknað má kannski segja að annar endinn á þessari tillögu sem hér er til umræðu kosti 700–800 millj. kr. en þá þarf að gera ráð fyrir hinum endanum líka. Það er ástæða til að brýna flm. til þess að hugsa til enda það sem þeir leggja fram en varpa ekki fram slíkum hlutum eins ómarkvisst og raun ber vitni.



Virðulegi forseti. Það var ekki mín ætlan að taka hér aftur til máls, en ástæðan er ræða hæstv. iðnrh. hér áðan. Það er einkennilegt með hæstv. iðnrh. að í hvert skipti sem orkumál ber á góma hér á hv. Alþingi, þá fer hann alltaf í baklás. Við ræddum um orkumál hér fyrir um mánuði síðan einmitt í Sþ. og þá upplýsti ég hæstv. iðnrh. um að það kostaði á bilinu 10–20 þús. á mánuði að kynda upp hús vestur á fjörðum. Þá sagði hæstv. iðnrh.: Þar hljóta menn að vera með gluggalaus hús, kynda bara upp veröldina. Ég hef nýjustu upplýsingar um það og hef það m.a.s. frá stjórnarformanni Orkubús Vestfjarða og ég hefði viljað beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að hann slægi nú á símann til flokksbróður síns, stjórnarformannsins í Orkubúi Vestfjarða, og fengi um það upplýsingar hvað það kostaði hann að kynda sitt íbúðarhús yfir janúarmánuð. Það voru 30 þúsund. Og ég sagði: Það kostar lágmarkslaun að kynda íbúðarhús. Ekki að meðaltali, en það kostaði það í þessu tilviki, öll lágmarkslaun hjá láglaunafólki. Þetta eru staðreyndir sem menn hljóta að verða að taka tillit til. Ef menn gera það ekki þá eru menn að leika sér að þeim eldi sem þegar er farinn að brenna í þá átt hér á Reykjavíkursvæðið. Hann stefnir hingað sá eldur sem menn eru nú að skara að ef þeir ætla að taka svona á þessum meginþáttum þessara mála sem fólk býr við. Þá teyma menn eldinn enn frekar á þetta svæði og þá mun hann brenna hér ef þeir höfuðpaurar í stjórnmennskunni ætla ekki að hlusta á varnaðarorð þeirra sem við vandamálin eru að glíma hverju sinni. Ég held að hæstv. ráðherra og ekki bara hæstv. iðnrh. heldur og aðrir forustumenn í stjórnmálum, ríkisstjórn ættu að kynna sér hvernig þessi mál brenna á íbúum úti á landsbyggðinni, t.d. á Vestfjörðum. Ég held að menn ættu að fara að kynna sér það ef þeir eru ekki betur upplýstir en mér heyrist hæstv. iðnrh. vera í þessum efnum og ætti hann þó að þekkja betur til, maður sem hefur verið þar í vinnu hluta úr sumrum nokkur undangengin ár. Hann hefur ábyggilega heyrt þetta. En hér loka menn bæði augum og eyrum og neita að horfast í augu við staðreyndir. Það kemur að því fyrr en seinna að stjórnvöld verða að fara að svara þessum spurningum, sinna þessu fólki sem hefur setið eftir. Þetta er auðvitað kjaramál líka. Þetta er ekki síst kjaramál sem hér er um að ræða. Það skipta mig engu máli tölur upp úr bókum. Meginmáli skiptir hvað menn þurfa að tína upp úr buddunni til að borga fyrir þjónustuna. Það verða í þessu tilviki 30 þús. kr. upp úr buddunni hjá stjórnarformanninum. Auðvitað man hann eftir slíku. Það er buddan sem segir til sín hvað sem öllum tölum líður. Aðeins til viðbótar þessu. Ég sagði áðan að hugrenningar mínar og hv. 1. flm. þessarar þáltill. hefðu legið nokk saman lengi. Ég er nefnilega orðinn þeirrar skoðunar að félagshyggjan, samstaðan og samhjálpin innan verkalýðshreyfingarinnar, allt þetta sé á undanhaldi. Það fjölgar alltaf í þeim hópum sem skara eld að eigin köku. Menn hafa minnkað að hugsa um þann sem verkalýðshreyfingin er í raun og veru stofnuð til þess fyrst og fremst að hugsa um, þann sem má sín minnst. Sú hugsun hefur farið dvínandi að mér finnst og ég sé engin merki þess, því miður, að þar sé að breytast neitt til hins betra. Og það er þessa félagshyggju sem vantar, þessa samstöðu um að styðja við bakið á lítilmagnanum sem á því þarf að halda og mest er um vert að styðja við bakið á. Komi sá stuðningur ekki frá verkalýðshreyfingunni, þá getur hann vart komið annars staðar frá en frá löggjafanum. Þetta er ósköp einfalt mál í mínum huga. Að síðustu. Ég er ekki sammála hv. 1. þm. Vestf. um að það sé örlítill hópur sem býr við léleg laun á Íslandi. Ég hygg, hv. þm. Einar Kristinn, að hann sé æðistór sá hópur sem býr við léleg laun í landinu. Ég tala nú ekki um að launamisréttið hefur gífurlega aukist á undanförnum árum. Það er meira launamisrétti nú en við höfum búið við lengi og það eykst enn. Og það er ástæða til þess að gefa því gaum undir þessum kringumstæðum að það fer vaxandi. Þeim fjölgar sem eru á lélegu laununum. Þetta hélt ég að hv. 1. þm. Vestf. ætti um að vita glögglega úr sinni heimabyggð. Þar á þetta ekki síst við, og á því landsvæði öllu. Og svo er víðar.



Herra forseti. Þegar hv. 5. þm. Reykv. auglýsti eftir framsóknarmanni í þessar umræður hafði ég þá þegar sett mig á mælendaskrá. Hér hafa menn talað sig heita í þessum umræðum, nokkurs konar forskot á eldhúsdagsumræður, en menn hafa lítið rætt þáltill. sjálfa og hvort hún sé einhver lausn. Um það skal ég ekki segja á þessari stundu en ég hygg að Alþingi verði að orða og skoða allar þær leiðir sem stöðva það misrétti sem við hefur gengist í landinu um langt skeið. Ég vil á þessu stigi ekki útiloka þessa leið að með lögbindingu verði með einhverjum hætti tryggt að láglaunafólkið verði ekki skilið eftir. Ég vil þó taka undir með hv. 1. þm. Vestf. að sem betur fer sjáum við þess merki alls staðar að íslenska þjóðin er rík og að fjöldinn á Íslandi hefur það gott og hefur haft það gott um langt skeið. En eigi að síður eru margir sem við þurfum að hyggja að. Við búum við mikinn launamismun. Við búum við launamismun á þessu þingi. Ég hygg að sumir þm. hafi komið ár sinni afskaplega misjafnlega fyrir borð. Fjöldi þeirra mun vera með meðallaun þjóðfélagsins. En þeir eru margir hér eða alla vega nokkrir sem hafa tvöföld laun venjulegs ráðherra. Tvöföld laun venjulegs ráðherra fyrir bitlinga og störf úti í þjóðfélaginu. Við skulum átta okkur á þeirri staðreynd að það er víða launamismunur og því miður er það sem er að gerast þessa dagana þegar kjarasamningar eru felldir vítt og breitt um land, þá mun það vera landsbyggðin sem er að rísa. Ég er í engum vafa um það. Og hvers vegna rís hún? Hún rís af ýmsum ástæðum. Hún rís og er tilbúin til verkfalla vegna þess að þar hefur fólk þetta 20–40% lægri laun en viðgengst hér. Hún rís líka af hinu sem hér hefur verið nefnt, orkuverðinu. Hún gerir það líka af einni ástæðu enn og það er vöruverðið. Ég er hér með í höndunum nýlega úttekt sem Tíminn kannaði nú um helgina og þar kemur margt merkilegt í ljós. Með leyfi forseta segir þar: Fjölskylda sem kemst af með 25 þús. kr. á mánuði til matarinnkaupa í Kjötmiðstöðinni í Garðabæ eða Kostakaupum í Hafnarfirði gæti þurft að borga 30 700 kr. á mánuði eða 368 þús. kr. á ári fyrir jafnmikið af sömu vörum ef hún flytti austur á land. - Hún þyrfti að borga 68 400 kr. meira fyrir matvöruna ef hún byggi austur á Egilsstöðum. Við þurfum ekki að fara svo langt. Við þurfum ekki að fara nema hér yfir litla heiði eða vestur fyrir Hvalfjörð til þess að ná einnig sömu stöðu eða svipaðri. Og það sem er sorglegast í því sem kemur í ljós í þessari úttekt er að þetta fólk verður enn fremur fyrir bragðið að borga á ári hverju af þessari matarkörfu sinni 13 700 kr. meira en fólkið af þessu svæði í ríkissjóð í söluskatt af þessum matvælum. Þetta er það sem við verðum að átta okkur á. Hér hafa menn talað sig heita, en þeir hafa ekki komið með úrræði. Hver eru úrræðin? Hvaða leiðir á þessi þjóð í dag til þess að verja sig? Hvernig eigum við að verja framleiðsluatvinnuvegi þessa þjóðfélags og samkeppnisatvinnuvegi? Í mínu litla byggðarlagi er nú á stuttum tíma á Hvolsvelli einum búið að leggja niður 100 störf í framleiðslugreinum. Hvers vegna? Vegna þess að gengið er skráð með þessum hætti. Vegna þess að innflutningurinn er slíkur sem raun ber vitni. Vegna þess að útlendingarnir beita kjafti og klóm til þess að koma vöru sinni hér á markað. Hvers vegna er ekki hægt að borga sams konar laun í fiskvinnslunni úti á landbyggðinni eins og hér í þjónustugeiranum? Er það ekki sama sagan? Það er gengisskráningin. Menn hafa gleymt því að gengið er eitt mesta hagstjórnartæki sem lítið ríki á í dag. Kannski eina hagstjórnartækið til þess að stöðva það að það verði raunar útlendingar sem vinni öll störf fyrir þetta þjóðfélag. Á þessu verða menn að átta sig. Og menn verða líka að átta sig á því að landsbyggðinni heldur áfram að blæða ef stjórnvöld hafa ekki þann kjark að taka á þessum vandamálum, ef þau hafa ekki þann kjark að skrá gengi íslensku krónunnar í þágu framleiðslu- og samkeppnisgreinanna á Íslandi. Ég er sannfærður um það að einn liðurinn í því sem er að gerast í kringum kjarasamningana er í sambandi við hálaunamennina. Við skulum átta okkur á því, ágætu alþm., að með því staðgreiðslukerfi skatta sem nú hefur verið tekið upp, þar sem ein prósenta gengur jafnt yfir, hefur það gerst að Alþingi Íslendinga hefur bætt til muna kjör hálaunamannanna. Ég hygg að þess vegna sé tvennt sem þarf nú að gera. Það er þetta sem ég hef minnst á. Við verðum ekki aðeins að hugsa um það að hækka lægstu launin, og kannski með löggjöf, við verðum líka að binda það fast með löggjöf að menn séu ekki hér á 400, 500 og 600 þús. kr. launum, jafnvel hjá ríkinu sjálfu, hjá sveitarfélögunum, hjá einkageiranum. Við verðum að binda það að þeir fái aldrei hærri laun en forseti lýðveldisins eða forsrh. sjálfur. Hvers vegna gerist það í þessu þjóðfélagi að menn komast upp með það, jafnvel hjá ríkinu, að hafa tvöföld laun forsrh.? Er þetta ekki stjórnleysi? Er þetta ekki siðlaust í sjálfu sér að alls konar menn úti um bæ skuli vera komnir á tvöföld laun forsrh. landsins? Ég vil hafa það mín lokaorð í þessari umræðu að ég tel þáltill. góðra gjalda verða og vonandi verður hún, miðað við þær undirtektir og þær umræður sem hún hefur vakið hér á hv. Alþingi, til þess að menn vilji í alvöru gera fleira en tala, að menn vilji setjast niður og finna lausnir á því þrúgandi vandamáli sem nú gerir það að verkum að fátækasta fólkið rís upp, að fólkið á landsbyggðinni veit að ef það lætur ekki svipurnar ríða á þessari stundu munu byggðirnar hrynja. Þess vegna falla ekki af hvörmum mínum tár á þessari stundu en ég segi það við ríkisstjórn þessa lands: Ég vænti þess að hún hafi ekki þann hátt á sem því miður hefur einkennt hana í vetur að sitja í hægum stóli og bíða þess að hlutirnir gerist af sjálfu sér, að hún gangi til verksins og leiti lausna á því vandamáli sem nú hefur kallað alþýðu þessa lands til að rísa upp og gera uppreisn gegn þeirri tekjuskiptingu sem á sér stað í þessu þjóðfélagi.



Herra forseti. Nú er stundin komin til þess að mynda nýja ríkisstjórn. Nú skulum við koma henni frá, þeirri sem enn þá situr, og mynda ríkisstjórn á grundvelli þeirra stefnuyfirlýsinga sem hafa verið fluttar fyrir alla stjórnmálaflokkana hér í dag. Nú skulum við láta ráðherrana vita sem eru flestir úti í löndum, senda þeim skeyti, að þeir verði óbreyttir þegar þeir koma hingað til landsins aftur vegna þess að það hafi verið mynduð ný ríkisstjórn, jafnréttis, félagshyggju og samvinnu, ríkisstjórn sem taki undir með þeim sem eru að gera uppreisn egn ranglætinu allt í kringum landið þessa dagana. Ég hlýt að draga þessa ályktun, eða hvað, herra forseti? Það hlýtur að vera að á bak við hinar stóru yfirlýsingar sé alvara. Menn segja: Menn eru að gera uppreisn áður en lífskjörin hrynja á landsbyggðinni. Það hlýtur að vera að á bak við þau orð sé alvara og menn ætli að gera meira en að tala. Ég trúi ekki öðru. Ég trúi því ekki að menn ætli að taka þannig á hlutunum að niðurstaðan verði sú að í rauninni sé það allt markleysa sem þeir hafa verið að lýsa yfir úr þessum virðulega ræðustól í dag. Það er verið að skora á ríkisstjórnina að taka á þessum málum. Fyrir alla muni, við skulum ekki vera að skora á hana að taka á einu eða neinu. Það er best að hún fari. Á hverju hefur hún verið að taka? Hv. 5. þm. Suðurl. rakti það áðan. Hún hefur verið að hækka útgjöld til lífsviðurværis á landsbyggðinni aukalega með matarskattinum eins og hv. þm. minnti á. Hverjir greiddu atkvæði, mín kæru, með þessum matarskatti? Ekki hv. þm. Karvel Pálmason  Hv. þm. Guðni Ágústsson kvartaði líka yfir ástandinu á landsbyggðinni að öðru leyti, t.d. í sambandi við atvinnuvegina, og hv. 1. þm. Vestf. gerði það líka. Hvað er að gerast þar? Hvað hafa vextir hækkað mikið í fiskvinnslunni? Samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir, m.a. frá Sambandsfrystihúsunum, hækkuðu vextir frá árslokum 1986 til ársloka 1987 um 70% í raunverulegum útgjöldum Sambandsfrystihúsanna í landinu. Síðan hafa þessir hv. þm. stjórnarliðsins sem betur fer verið að taka ýmislegt aftur af því sem þeir gerðu fyrir jólin og það er fínt, eins og með uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi og launaskatt á sjávarútveginn. Þeir hafa verið að taka það aftur núna. En kannski er umræðan í dag til marks um það að þeir séu tilbúnir til þess að halda áfram og taka fleira aftur af vitleysunni sem hefur gengið yfir í vetur. Ég kvaddi mér hins vegar hljóðs hér, herra forseti, fyrst og fremst til þess að vekja athygli á því að það er merkilegt að þegar kemur að umræðu um láglaunafólk og kjör þess er vakinn upp einn alveg sérstakur draugur sem er alltaf notaður til þess að reyna að hræða þetta fólk. Það er verðbólgudraugurinn. Það er sagt: Ef þið hækkið kaupið úr 31 500 upp í 36 500 eða hvað það er er komin verðbólga og hún étur kaupið ykkar og auðvitað hefur það aftur og aftur gerst af þessum flokkum sem hafa ráðið hér á Alþingi á undanförnum árum að þeir hafa notað verðbólguna til að halda kaupinu niðri. En hvað sögðu þeir þegar vextirnir voru að skrúfast upp? Hvað sögðu þeir þá? Var haldið mikið af ræðum hér um það að verðbólgan færi upp? Hvað sögðu þessir menn og þessir flokkar þegar var verið að byggja Flugstöðina fyrir milljarða kr., 800 millj. kr. fram yfir kostnaðaráætlun? Var þá sagt: Þetta veldur þenslu og veldur verðbólgu og má ekki gerast? Nei, það varð að byggja flugstöð. Hvað sögðu þeir þegar "kringlurnar" risu upp um allt? Sögðu þeir: Þetta gengur ekki. Það verður að stöðva þessi útgjöld. Það þarf að draga úr þenslu. Þetta veldur verðbólgu. Hvað sögðu þeir? Hvað gerðu þeir? Ekki neitt. Hvað gerðu þeir þegar gefin var yfirlýsing um það og tekin um það ákvörðun að fiskverð ætti að vera frjálst og allir lofuðu það og prísuðu svo að segja allt í kringum landið? Menn töldu það gott en bentu menn á það að það þýddi verðbólgu? Bentu menn á það að fiskverð hefur hækkað núna frá því að fiskverð var gefið frjálst um 10–12% að raunvirði? Og svo er rætt um þessi lágu laun og vondu lífskjör sem eru til, m.a. eru viðskiptamenn Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar 5000 talsins. Þetta er líka fólk. En það er ekki bara verðbólgan sem er notuð heldur er líka gripið til þess að birta fyrirsagnir og fréttir um ásóknina í sólarlandaferðirnar og troðfulla veitingastaði. Og ég man eftir því þegar hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason hafði í undirbúningi tillögur um tilteknar breytingar á greiðslum fyrir lyf og læknisþjónustu. Þá vitnaði hann til þess að það væru bara troðfullir veitingastaðirnir hér í Reykjavík alveg kvöld eftir kvöld og þetta sýndi það nú að það væri til nóg af peningum í landinu. Menn skulu ekki, hvorki með verðbólguhótuninni né heldur þessu, reyna að komast undan þeim kjarna málsins sem liggur fyrir og hann er sá að það eru þúsundir og aftur þúsundir manna í þessu landi sem búa við lífskjör sem eru siðlaus og sem eru til skammar og menn skulu heldur ekki koma hér upp í þennan ræðustól aftur og aftur og flytja í rauninni árásarræður á það sem þeir eru og hafa sjálfir verið að gera. Það er rétt hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni, hárrétt, það er akkúrat uppreisn sem verið er að gera í landinu þessa dagana. Það er uppreisn gegn frjálshyggjunni og afleiðingum hennar. Það er uppreisn gegn ranglætinu og það er uppreisn gegn vaxandi mismunun í lífskjörum í þessu landi. Og það er launafólk og það er landsbyggð sem er að rísa upp. Það sem þarf auðvitað að gerast núna er það að þessir aðilar, hið almenna launafólk í landinu annars vegar og landsbyggðin hins vegar, taki höndum saman um nýja stjórnarstefnu sem losar okkur við þessa óværu, þessi ósköp sem er þannig að stjórnarþingmennirnir þora ekki annað, þora ekki annað en að stökkva hér upp í stólinn hver á fætur öðrum og hrópa þessa stefnu niður sem þeir bera ábyrgð á. Varðandi þessa till. sem liggur fyrir, herra forseti, hef ég þegar sagt um hana nokkur orð en segi til viðbótar þetta út af orðum hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur: Ég er ekkert búinn að gleyma þessum láglaunabótum og ég tel í rauninni enga ástæðu til þess að gleyma þeim. Ég tel þvert á móti að það sé nauðsynlegt að muna eftir þeim. Og af hverju? Það er vegna þess að þær voru mistök svo að segja frá upphafi til enda. Af mistökum á að læra. Mistök vegna þess að þarna var ónýtt skattakerfi notað sem grundvöllur til að dreifa út peningum með góðum hug til tekjujöfnunar í landinu. Og það er auðvitað gallinn við grunninn undir till. eins og hún liggur fyrir, þeirri sem hér er til meðferðar. Það er vissulega ljóst, herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu, en ég ætla samt að segja aðeins eina setningu út af þessu sem heyrist stundum úr þessum ræðustól: Verkalýðshreyfingin getur í raun og veru ekki lagað kaupið, löggjafinn verður að koma til. Verkalýðshreyfingin getur auðvitað lagað kaupið ef menn snúa bökum saman og brjóta niður sérhyggjuna og vinna saman. Þá getur verkalýðshreyfingin þetta auðvitað. Auðvitað er það þannig að menn mega helst ekki segja það í verkalýðshreyfingunni að hún geti þetta ekki og löggjafinn verði að koma til. Hver er löggjafinn? Hann er þingið og það er auðvitað staðreynd að hin borgaralegu öfl, hægri öflin í þessu landi, hafa mjög oft haft undirtökin hér. Verkalýðshreyfingin hefur hins vegar með baráttu sinni stundum getað lyft laununum í trássi við óhagstæðan pólitískan meiri hluta og uppskriftin að góðum kjörum, skárri kjörum, jöfnuði og betri kjarasamningum er auðvitað að saman fari sterkt pólitískt félagshyggjuafl í þessu landi og verkalýðshreyfing sem berst, verkalýðshreyfing sem gerir uppreisn gegn ranglætinu.



Hæstv. forseti. Hér hafa verið dálítið fjörugar umræður um þessa þáltill. og ekki að ástæðulausu. Það er svo að það játa það allir sem hafa tekið til máls að eitthvað þurfi að gera en það er því verra að hér standa menn og segja: Ekki þetta, við viljum eitthvað annað. Hv. 10. þm. Reykn. sagði: Við kvennalistakonur viljum ekki þetta, bara eitthvað annað. Og fleiri og fleiri hafa tekið á þennan hátt á málunum. Þegar kemur að því að sameinast um að laga þessi mál vilja menn kannski ekki standa að því að gera það í raun. Málið er dregið fram og til baka í allar áttir og það er e.t.v. það sem menn vilja. Það sem hins vegar fékk mig til að standa hér upp voru orð hv. 1. þm. Suðurl. Sá ágæti þm. hélt ræðu sem var erfitt að skilja. Ég veit eiginlega ekki um hvað hún fjallaði og þó datt mér í hug að hann flutti lagafrv. um daginn um að bannað yrði að að tína steina og ég hugsaði með mér: Hann er e.t.v. hræddur um það að hann týni Steina. Það er kannski þannig að hann er farinn að finna smjörþefinn af því að launafólkið í landinu styður ekki Steina.  Það eru ekki nein undur þó að fólkið í landinu sé að fella samninga þegar fyrst og fremst er komið svo að það eru lagðir skattar á lægstlaunaða fólkið án þess nokkrar úrbætur séu gerðar. Það er ekki svo að skattar, eins og matarskatturinn, bitni á þeim sem eru hálaunaðir vegna þess að það er miklu, miklu minni hluti sem þeir þurfa af sínum tekjum til að greiða hann. Það eru auðvitað þeir sem hafa lægst launin. Við skulum ekki gleyma því að við höfum séð tölur yfir laun sem eru allt að 12 sinnum hærri en lágmarkslaun verkamanns eru. Það eru menn sem taka á einu ári laun sem verkamaður tekur á 12 árum og fólk lætur ekki bjóða sér það. Í svo litlu þjóðfélagi og fámennu er það alveg ótækt að slíkt geti gerst. Við erum m.a. með tillögu um að leiðrétta þetta í formi skatta þannig að þeir lægst launuðu fái þá meira útborgað í raun en þeir sem eru með hærri laun. Það er mikilvægt að það verði þá einhver mismunur í skattaþrepum eins og voru tillögur hér um fyrir áramótin. En það var ekki tekið til greina og ég held að við verðum að líta á það að það verður ekki gert með samningum að koma í veg fyrir það að þessi launamismunur verði áfram, en með skattalögum er hægt að gera það á þann hátt að það sé stigsmunur í skattgreiðslum eftir tekjum. En varðandi þessa till., sem hér liggur fyrir, sem allir hafa í raun tekið vel undir að undanskildum einhverjum sem ég ætla ekki að nefna hér nú, þá er ljóst að ef menn meina það sem þeir segja þá á auðvitað að fara eftir þessari till. Menn eiga að samþykkja hana. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar sem var hér til umræðu fyrir skömmu tók ekki mið af þessu og þær aðgerðir sem þar eru boðaðar munu reynast haldlitlar þegar fram í sækir því að þær voru litlar og of seint fram komnar. Það er ekki undarlegt þó menn verði reiðir þegar þeir fá orkureikninga á við þá sem hér hefur verið upplýst eða bílatryggingar eða vexti af lánum eða skatta sem ríkisstjórnin hefur lagt á. Og ef menn halda að það sé hægt að hóta fólki með verðbólgu sem er að megni til núna sköpuð af núv. ríkisstjórn vegna stefnu hennar í efnahagsmálum, þá er það misskilningur að fólkið láti bjóða sér það til lengdar. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á það að segja: Verðbólgan étur ykkur ef þið hreyfið ykkur. Það er ekki hægt þegar ríkisstjórnin er búin að leggja á 50% meiri skatta en árið á undan. Og svo ætla þeir að fara að halda hér fram að það verði að gera þetta vegna þess að lífskjörin séu að dragast saman! Það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess. Það hefur ekkert komið fram enn þá sem bendir til þess að lífskjörin séu að dragast saman. Við búum enn þá við meiri og betri aflabrögð en nokkru sinni hefur verið áður, lægra olíuverð og hátt verð á mörkuðum erlendis á okkar afurðum. Þvert á móti er betri lífsafkoma núna þessa mánuði en hefur verið. Menn geta ekki boðið fólki upp á það að halda því fram að það sé farið að þrengja að að þessu leyti. Það er alveg ljóst að þetta er blekking og menn verða að standa frammi fyrir því að fólkið lætur ekki bjóða sér það að það sé hægt að taka af því launin og lækka þau út á stöðu sem ekki er til staðar.



Herra forseti. Hér hafa farið fram afar athyglisverðar umræður um launamál og í bland höfum við heyrt fjallað nokkuð um efnahagsmál í ljósi nýjustu ráðstafana ríkisstjórnarinnar. Þegar á það heila er litið þá hefur flest það sem hér hefur verið sagt verið mjög málefnalegt og gagnlegt í raun fyrir alla að hlýða á ýmsar þær ræður sem hér hafa verið fluttar. Það er kannski ein undantekning þó, en það heyrðist hér hjáróma rödd hv. 1. þm. Suðurl. í þessum umræðum og varð ræða hans lítt skiljanleg. Eitthvað var talað um að það hefði heyrst ómur af fótataki úr fjarska heildsalans. Ég ætla að láta öðrum eftir að túlka við hvað sé átt með þessu hugtaki. Ég skil það ekki sjálfur. Þá var helst á hv. þm. að heyra að hér hefðu allir mjög há laun og það væru Reykvíkingar, fólk sem byggi hér á höfuðborgarsvæðinu sem færi í utanlandsferðir og hefði það hér eins og laun þeirra væru eitthvað í líkingu við launakjör ýmissa háttsettra embættismanna hjá Sambandinu sem mikið hafa verið til umræðu á undanförnum dögum. En ég vil minna hv. þm. á það að hér á höfuðborgarsvæðinu er líka að finna stærstu lágtekjuhópa þjóðfélagsins og það er ekki síst að við beinum orðum okkar til þeirra. Með þessari tillögu okkar viljum við koma til móts við þarfir lágtekjuhópanna sem hér eru ekkert síður en að við viljum taka á vandamálum lágtekjufólks um allt land. Launajöfnuður hefur alltaf verið með minna móti á Íslandi. Sérstaklega á árunum eftir stríð gátum við verið stoltir yfir því að mismunur á launum sem hér voru við lýði í landinu var fremur lítill í samanburði við það sem gerðist meðal nágrannaþjóða okkar. Því miður hefur mjög sigið á ógæfuhliðina undanfarin ár þannig að nú á allra síðustu árum og missirum verður vart við gífurlegan launamismun sem ekki hvað síst hefur komið fram í dagsljósið vegna afar einkennilegrar umræðu sem hefur farið fram um launakjör háttsettra embættismanna Sambandsins eins og öllum er kunnugt. Ég held að við eigum að taka okkur tak og reyna að snúa dæminu við, komast aftur til fyrra ástands eins og var hér fyrir 10, 15, 20 árum. Þá var mismunur á launum ekki svo ýkja mikill meðal launþega á Íslandi. Við skárum okkur úr í þessu tilliti í samanburði við önnur nágrannalönd okkar og gátum verið stoltir yfir þessu. Annað mál er svo að þjóðartekjur Íslendinga eru mjög háar, þjóðartekjur á Íslandi eru með þeim allra hæstu sem fyrirfinnast í heiminum í dag. Þess vegna kemur margt einkennilegt í ljós þegar við berum saman launatekjur fyrir dagvinnu eins og þær þekkjast á Íslandi við sambærilegar tekjur í nágrannalöndum okkar. Þá kemur í ljós að launatekjur fyrir dagvinnulaun ein sér í nágrannalöndum okkar eru miklum, miklum mun hærri en sambærilegar tekjur á Íslandi þrátt fyrir það að þjóðartekjur í þessum löndum, reiknaðar út á hvert mannsbarn, séu mjög sambærilegar eða jafnvel lægri. Það er eitthvað meira en lítið að í íslensku efnahagslífi að svona skuli vera. Íslenskt efnahagslíf hefur lagað sig að lágum launum og kemst ekki upp úr þeim farvegi, á sama hátt og efnahagslífið í nágrannalöndunum hefur lagað sig að miklu hærri dagvinnulaunum. Þar virðast málin ganga bærilega þó að vissu leyti sé við ýmis vandamál að glíma í efnahagslífinu eins og annars staðar. Ég er hins vegar sannfærður um það að efnahagslíf Íslendinga gæti mætavel aðlagast mun hærri dagvinnulaunum en gerist meðal þjóðarinnar í dag. Hins vegar gengur mjög illa að fá fram nokkrar breytingar. Eins og hér hefur komið fram áður í umræðunum þá hefur þrátt fyrir 70 ára þrotlausa baráttu verkalýðshreyfingarinnar hvorki gengið eða rekið að fá lægstu launin hækkuð þannig að þau séu í nokkru samræmi við það sem framfærslukostnaður einstaklinga og fjölskyldna er í landinu. Það að setja lágmarkslaun eða öllu heldur lögbinda lágmarkslaun, eins og þm. Kvennalistans hafa haldið hér fram bæði í þessum umræðum og reyndar oft áður á Alþingi, er í mínum huga ekki lausn, einfaldlega vegna þess að þá gerist nákvæmlega það sama og alltaf hefur gerst í öllum kjarasamningum á Íslandi að þó það sé einlægur ásetningur þeirra sem stýra kjaramálum að gera nú betur fyrir lágtekjufólkið og láta það njóta góðs af þeim kjarasamningum sem verið er að gera, þá skulu slíkar kjarabætur ævinlega halda upp allan launastigann. Þegar liðnir eru nokkrir mánuðir frá því að slíkir kjarasamningar hafa verið gerðir, þá er allt við hið sama, lágtekjufólkið situr eftir með verri laun en áður og þeir sem hafa miklu hærri tekjur hafa fengið jafngóðar og hlutfallslega betri launabætur. Það að lögbinda lágmarkslaun breytir hér engu um. Það gerist nákvæmlega það sama að þegar liðinn er nokkur tími frá því að slík lágmarkslaun hafa verið lögbundin, þá er svipuð hækkun komin upp allan launastigann. Verðbólgan í landinu stillir sig þá inn á lögbundin lægstu lágmarkslaun og allt situr við hið sama: þeir sem hafa þessi lögboðnu lágmarkslaun eru jafnilla settir og þeir voru fyrir. Þessi till., sem hv. 16. þm. Reykv. er fyrsti flm. að, till. um launabætur og að hækka persónuafslátt til að skattleysismörk launþega fari upp í 55 þús. kr., er eina raunhæfa tillagan sem ég hef séð í langan tíma til að reyna að leysa þetta vandamál að það sé hægt að lagfæra laun lágtekjuhópanna án þess að það skili sér upp allan launastigann. Hér er einfaldlega verið að tala um, eins og reyndar kom fram í máli hv. 1. þm. Vestf., neikvæðan tekjuskatt. Það hefur oft verið talað um að það sé hugsanlega leið að grípa til þess að greiða út neikvæðan tekjuskatt. Hér er þetta gert á mjög skýran og einfaldan hátt sem allir ættu að geta skilið. Það að það sé óæskilegt að grípa til þess að greiða út neikvæðan tekjuskatt eða eins og hér er rætt um, að greiða launþegum þann hluta persónuafsláttar sem þeir hafa ekki getað nýtt sér. sé ekki góð lausn, þ.e. að ríkið eigi ekki að grípa á þann hátt inn í launakjör launþega, er að mínu viti rangt vegna þess að þeir launþegar sem ekki hafa getað nýtt persónuafsláttinn að fullu eiga eftir sem áður fullan rétt á því að fá þennan persónuafslátt alveg eins og hinir sem hafa hærri launin geta nýtt persónuafslátt sinn að fullu. Þeir sem ekki geta nýtt persónuafsláttinn vegna þess að þeir hafa það lág laun fyrir, þeir eiga að sjálfsögðu heimtingu á því og allan rétt á því að fá persónuafsláttinn að fullu reiknaðan sér til tekna alveg eins og þeir sem hafa hærri launin geta nýtt sér persónuafsláttinn. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Ég vil aðeins þakka fyrir þær umræður sem hafa farið fram um þessa till. til þál. Það er auðheyrt að sá áhugi sem hefur verið meðal þm. á því að ræða um launakjör og þau vandamál sem eru nú í þjóðfélaginu varðandi launakjör hinna lægst launuðu styður okkur í þeirri trú að við þm. Borgarafi. séum að gera hér rétt. Að lokum vil ég síðan taka undir með hv. 11. þm. Reykn. sem var hér í ræðustóli á undan mér, þar sem hann bendir réttilega á að enn er mikið góðæri á Íslandi. Mikill sjávarafli er fyrir hendi, það fæst gott verð fyrir hann á öllum útflutningsmörkuðum og olíuverð fer nú lækkandi. Þetta góðæri er hins vegar sú máttlausa ríkisstjórn sem nú situr við völd að eyðileggja með því að hún ratar ekki á rétta leið í efnahagsmálunum. Ríkisstjórnin reynir hins vegar að telja almenningi trú um að svo sé ekki með því að láta birta þjóðhagsspár sem mála hlutina mjög dökkum litum. Virðist sem þetta eigi að réttlæta það fyrir launafólki að það verði enn á ný að axla byrðarnar og sætta sig við dagvinnulaun langt undir framfærslukostnaði. Þetta fólk á hins vegar mjög litla sök á hinum gífurlega viðskiptahalla sem nú hrjáir þjóðarbúskapinn og væri nær að hæstv. ríkisstjórn færi að beina spjótum sínum að því vandamáli en léti okkur eftir að koma með raunhæfar tillögur og lausnir á vanda láglaunafólksins. Annars má líka taka undir með hv. 7. þm. Reykv. þegar maður lítur hér yfir þingsalinn. Hæstv. ríkisstjórnin er nánast flúin af hólmi og væri þá e.t.v. einfaldast að mynda nýja ríkisstjórn með þeim þm. sem eftir eru.



Herra forseti. Ég hef mikla samúð með þeim málstað sem kemur fram í þessari till. og ég hefði gjarnan viljað rétta tillögumönnum höndina og reyna að finna leið til að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Það er raunar athyglisvert að þessi till. skuli vera flutt af einum okkar reyndasta verkalýðsforingja sem fyrsta flm., 16. þm. Reykv. Það kemur í rauninni fram hjá henni eftir hennar starf að hún treystir því ekki að verkalýðshreyfingin geti náð því að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Það kemur fram í grg. að þrátt fyrir, eins og hér er sagt, 70 ára þrotlaust starf verkalýðshreyfingarinnar þá hefur þetta í reynd ekki tekist. Við höfum horft upp á það að þær tilraunir sem gerðar hafa verið hafa haft hörmulegar afleiðingar nákvæmlega eins og flm. hafa lýst hér að láglaunabætur eða hækkanir á launum til þeirra lægst launuðu hafa gengið upp úr kerfinu, valdið verðbólgu sem hefur brennt upp launabætur þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. En mér er spurn: Tala menn ekki dálítið út og suður í þessari umræðu? Eru menn ekki dálítið að rugla saman hérna tveimur meginatriðum, annars vegar því að bæta kjör þeirra lægst launuðu og hins vegar því að reyna að koma höggi á ríkisstjórnina? Ég held nefnilega að verkalýðshreyfingin, sem hér er talað um að barist hafi þrotlaust í 70 ár, sé ekki heppilegt samheiti í þessu sambandi. Verkalýðshreyfingin eða launþegasamtökin samanstanda af ákaflega mörgum hópum. Og ég er ansi hræddur um það ef grannt er skoðað að það að launahækkanirnar hafa gengið upp úr eigi ekki alfarið að skrifast á reikning ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Það skyldi nú ekki vera að verkalýðshreyfingin sjálf eigi ansi stóran þátt í því? Mig minnir að ég hafi heyrt oftar en einu sinni umræður í þá átt að þegar búið var að hækka þá lægst launuðu hafi næsti hópur fyrir ofan komið og sagt: Ég hef miklu meiri menntun en þetta fólk. Ég á að fá meiri launahækkun en það. Ég hef alltaf haft þetta miklu meiri laun en það. Ég hef mánuði lengra námskeið en þessir. Þess vegna á ég að fá þetta miklu meiri laun en þeir. Þannig hefur þetta gengið upp úr öllu kerfinu og þar hefur ekki verið við ríkisstjórnina að sakast. Þar hefur verið við verkalýðshreyfinguna sjálfa að sakast. Ég held að sá meginkjarni sem menn mega ekki missa sjónar af í þessari umræðu allri saman sé sá kjarni sem kemur einmitt fram í flutningi þessarar till. hjá einum af okkar reyndustu verkalýðsforingjum og grg. sjálfri: að kjarasamningar duga ekki til að breyta launahlutföllum á Íslandi. Reynslan hefur margsýnt það. Kjarasamningar eru nefnilega eitt íhaldssamasta fyrirbrigði sem til er á landinu. Þeir viðhalda í reynd launamun. Það hefur margsýnt sig að hvað sem stjórnvöld hafa reynt og viljað gera hverju sinni þá hafa þau ekki ráðið við þessa þróun. Þess vegna hygg ég að það sé einföldun að segja að þrátt fyrir þrotlausa baráttu verkalýðshreyfingarinnar í 70 ár hafi þessi launahækkun gengið upp úr. Að hluta fyrir baráttu verkalýðshreyfingarinnar, launþegahreyfingarinnar hafa þessar bætur til þeirra lægst launuðu gengið upp úr. Og þannig mun það vafalaust verða. Eðli mannsins mun ekki breytast svo skjótt. Þess vegna er ég sammála því sem fram kemur, og það er í rauninni raunalegt að það skuli koma fram jafnvel hjá okkar verkalýðsforingjum, ég er sammála því að það er ekki unnt að bæta kjör þeirra lægst launuðu með kjarasamningum. Þar er ekki fyrst og fremst við ríkisstjórn landsins að sakast. Þar er við aðra aðila að sakast, við aðila innan launþegahreyfingarinnar sjálfrar vegna þess að verkalýðshreyfingin samanstendur af mörgum óskyldum og ólíkum öflum. Og þrátt fyrir vilja ríkistjórnarinnar hefur ekki tekist að bæta kjör þeirra lægst launuðu. Ég er þeirrar skoðunar að kjör þeirra lægst launuðu verði ekki bætt nema fyrir tilstilli ríkisins, ríkisvaldsins eins og reyndar er miðað að með þessari till. þó að ég hafi ákveðnar efasemdir um till. sjálfa. Það verður vafalaust að gera annaðhvort í gegnum tekjuöflunarkerfið eða tryggingakerfið á einhvern hátt. Hér er reynt að fóta sig á ákveðinni leið með flutningi þessarar till. og það er mjög góðra gjalda vert. Hins vegar er þetta mál mjög vandasamt. Það er mjög vandasamt. Ég hjó eftir því að hv. þm. Svavar Gestsson sagði einmitt hér í ræðustól - og ekki dettur mér í hug að væna hann um það að hann vilji ekki frekar en nokkur annar hér inni reyna að bæta kjör þeirra lægst launuðu - hann sagði að sér væru minnisstæð þau mistök sem gerð voru þegar láglaunabæturnar voru settar á. Mistök, sagði hann. Og því miður voru það mistök. Vegna hvers? sagði þm. Vegna þess að grunnurinn sem gengið var út frá var ónýtt skattakerfi. Skattakerfið hjá okkur hefur ekki reynst heppilegur mælikvarði til þess að fara þessa leið. Því miður. Á Íslandi er það svo að skattyfirvöld hafa í mörgum tilvikum enga möguleika á að vita hvaða tekjur viðkomandi framteljandi hefur nema samkvæmt upplýsingum frá honum sjálfum.  Ég verð að segja það að ég skil þessa till. þannig að ef hún væri samþykkt þá mundu mínir skattar lækka um nánast 5000 kr. á mánuði og hv. þm. Alberts Guðmundssonar líka. Ég efast um að það sé meiningin með tillöguflutningnum. Ef persónuafslátturinn hækkar í þeim mæli sem hér er gert ráð fyrir, þá sýnist mér að það verði almenn skattalækkun upp úr og hún komi ekki fyrst og fremst fram sem bætur til þeirra sem minnst hafa. Þess vegna held ég að þessa till. þurfi að skoða betur. Það er líka ljóst að þeir erfiðleikar sem menn standa nú frammi fyrir í kjarasamningum eiga að hluta rót sína að rekja einmitt til þess máls sem hér er til umræðu. Ég vil segja það beint út úr mínum huga að hér er fjallað um réttlætismál og ég vil taka þessari tillögu með opnum huga. Ég held þó að hún þyrfti verulegrar breytingar við og talsverðrar athugunar ef hún ætti að koma að gagni.