Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Ólafsson Það er vegna sjúkdómsforfalla hv.þm. Vestm. (JJós), að jeg tek að mjer að mæla nokkur orð fyrir hönd allshn. Nefndin, eða meiri hl. hennar, hefir haft fund með sjer og athugað brtt.hæstv.forsrh. (JÞ) á þskj. 153. Þær eru allmargar, og er nefndin þeim yfirleitt hlynt og fáar einar, sem hún getur ekki fallist á. Þær miða flestar að því að vera ekki eins kröfufrekur gegn iðnaði eins og frv. ætlast til, og nefndin sjer ekki, að í þeim sje lengra gengið en góðu hófi gegnir. Það eru aðallega tvær brtt., sem nefndin getur ekki fallist á. Sú fyrri er við 28. gr., þ. e. 11. brtt. í röðinni, og fer fram á, að í staðinn fyrir að í frv. stendur, að 500 kr. skuli greiða í ríkissjóð fyrir iðjuleyfi, er lagt til með brtt. að færa gjaldið niður í 100 kr. Nefndinni finst ekki ástæða til að ákveða gjaldið lægra en fram er tekið í frv., og hefir enda sýnt afstöðu sína til þess með því að hafa ekki borið fram till. um að breyta því. Eins finst nefndinni varhugavert að Samþ. síðustu brtt., við 26. gr., að orðin „þó er þeim óheimilt að reka eftir þann tíma iðju fleiri tegunda en þeir hafa áður rekið“ falli niður. Nefndinni þykir undarlegt, að iðnrekendur megi bæta við sig fleiri iðntegundum án þess að greiða eitthvað fyrir það. En þessi meiningamunur minkar kannske, þegar hæstv.forsrh. hefir talað fyrir því; þó held jeg ekki. Jeg sje, að hæstv. ráðherra (JÞ) hristir höfuðið; hann gerir það fyrir sinn reikning, en ekki allshn. Annars skal jeg játa, að það er stundum erfitt að tala um brtt. áður en flm. þeirra hafa talað fyrir þeim. Þó skal jeg taka fram, að betra hefði verið og viðkunnanlegra, að svona margar brtt. hefðu verið fram bornar við 2. umr. málsins, því að þar áttu þær fremur heima en við 3. umr. Hefi jeg svo ekki frekar við þetta að bæta fyrir hönd nefndarinnar, og tek því aðeins til máls aftur, að jeg sjái verulega ástæðu til þess.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg hefi leyft mjer að flytja allmargar brtt. við þessa umr., eða 12 talsins, en þær eru engar stórvægilegar, eins og hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) tók rjettilega fram, og stefna allar í sömu átt: að gera ljettara fyrir að koma upp nýjum iðngreinum í kaupstöðum landsins, og gleður það mig, að hv.allshn. hefir getað fallist á flestar þeirra. Jeg skal þá með nokkrum orðum víkja að hinum einstöku brtt. og taka þær í þeirri röð, sem þær eru bornar fram. 1. brtt. fer fram á að undanþiggja heimilisiðnað Öllum ákvæðum laganna, enda geri jeg ráð fyrir, að sú hafi verið meiningin með frv., þó það komi ekki beinlínis fram. 2. brtt. skoða jeg ekki neina efnisbreytingu, heldur aðeins til þess að gera orðalag hennar ljósara, enda býst jeg ekki við, að það sje meiningin þegar búið er að veita einhverjum iðjuleyfi, að þá geti ráðherra komið og tekið af honum leyfið og eyðilagt þannig atvinnu mannsins, er hann hefir byrjað að reka samkvæmt leyfinu. Og að sama efni hnígur einnig 3. brtt. og að nokkru leyti sú 4. líka, sem er aðeins afleiðing af 1, brtt. viðvíkjandi heimilisiðnaðinum. 5. brtt. er dálítil efnisbreyting frá því, sem í frv. stendur, og fer fram á það, að þeir, sem iðnað reka með aðstoð maka síns eða barna, megi halda því áfram, þar til börnin eru 21 árs, eða hafa náð lögaldri. 6. og 7. brtt. eru ekki beinlínis efnisbreytingar, heldur er þar farið fram á að taka upp lagaákvæði um það, að ekkjur og ómyndugir geti haldið áfram iðnaði þeim, sem fallið hefir þeim að erfðum, með því að fá þar til forstöðumann, sem sveinsbrjef hafi í iðninni. Þetta mun vera grundvöllurinn og annarsstaðar vikið að því í frv., en mjer finst. viðkunnanlegra, að þetta standi berum orðum í lagagreininni. Aftur á móti er um efnisbreytingu að ræða í 8. brtt. Eins og 17. gr. frv. er orðuð, getur enginn fengið iðnbrjef nema hafa unnið að minsta kosti 3 ár hjá meistara að afloknu sveinsprófi. Þetta er efalaust sett af gáleysi, og hv.allshn. skotist yfir það. Jeg hefi borið þetta undir varaformann iðnaðarmannafjelagsins og hann viðurkent, að þetta stafi af misgáningi þeirra manna, er frv. sömdu, því það hafi ekki verið meiningin, að útlærður sveinn þyrfti að vera verkmaður hjá öðrum þriggja ára skeið til þess að geta keypt meistafabrjef, ef hann hefir stundað iðn sína þetta tímabil. Brtt. fer því ekki fram á annað en að ná því, sem ætla má, að vakað hafi fyrir forgöngumönnum þessa máls. Þá er 9. brtt. algerlega ný grein og stefnir að því að hjálpa til að koma upp nýjum iðngreinum, þó að viðkomandi hafi ekki sveinsbrjef. Það er nú svo, að í mörgum kaupstöðum landsins eru ekki reknar nándarnærri allar nauðsynlegar iðngreinir, og meira að segja hjer í Reykjavík skortir mjög á, að reknar sjeu iðngreinir eins og tíðkast í erlendum borgum af líkri stærð. - Þegar byrjað er á einhverri nýrri handiðn, sem ekki þektist áður, þá er það vanalega svo, að einhver maður, sem hefir kynt sjer þá handiðn erlendis, setur sig niður hjer og fer að stunda hana, oft í smáum stíl. Hann keppir þá ekki við neinn innlendan iðnrekanda, heldur sýnir aðeins fram á, að þetta þurfi ekki að kaupa frá útlöndum, það megi vinna það í landinu sjálfu. Þegar þessar ástæður eru fyrir hendi, finst mjer ekki rjett að heimta af slíkum manni, að hann sýni sveinsbrjef, þó hann æski eftir að mega reka nýja og óþekta handiðn á staðnum. Jeg hefi reynt að orða þetta svo, að engin hætta sje á, að hjer verði um óheilbrigða samkepni við fullnuma handiðnamenn að ræða, enda skilst mjer, að hv. meiri hl. allshn. muni geta fallist á þennan viðauka. Þá fer 10. brtt. fram á að breyta orðalagi 18. gr. Eins og greinin er orðuð í frv., held jeg að hún fari lengra en hægt verði að framfylgjá henni. Það kann nú að álítast, að við þessi mannvirki þurfi sjerstök handtök og að þau verði þá talin heyra undir handiðn, en þó er svo ekki um alla byggingavinnu, til dæmis um bryggjugerð. Ef einskorða á forstöðu slíkra mannvirkja við sjerstaka handiðn, þá er oft erfitt að ákveða, hvaða iðngrein taki til þess, því að þar vinna bæði trjesmiðir og járnsmiðir, auk fleiri manna, sem ekkert sveinsbrjef hafa. Jeg skal t. d. taka það fram, að eftir frvgr. gæti verið spursmál, hvort verkfræðingur mundi álítast fær um að taka að sjer forstöðu bryggjubyggingar í kaupstað. Jeg hefi með brtt. minni reynt að samræma þetta, við það, sem tíðkast hjer í Reykjavík, áð hafa löggilta menn til forstöðu húsabygginga. Þá eru eftir tvær síðustu brtt., sem mjer skildist, að hv.allshn. muni ekki geta fallist á. 11. brtt. fer fram á að lækka gjaldið fyrir iðjuleyfi úr 500 kr. niður í 100 kr. það hefir verið svo hingað til, að öllum hefir verið frjálst að byrja á allskonar iðju, og það án nokkurs gjalds. Nú er það svo, að í 9 tilfellum af 10 er byrjað í mjög smáum stíl á mörgum iðnaði, t. d. með einni manneskju. Jeg skal nefna sem dæmi, að kona hefir lært að sauma og byrjar að setja upp saumastofu og vinnur þar aðeins með einni hjálparstúlku. Slíka vinnu er ekki hægt að skoða sem handiðn, heldur sem iðju í skilningi þessa frv. Virðist því lítil sanngirni, að hún þurfi að greiða 500 krónur fyrir leyfi til slíkrar atvinnu. Jeg skal taka annað dæmi, sem kannske er hægt að segja um, að ekki hafi komið fyrir, en getur þó komið fyrir. Menn gætu tekið upp á því að fara að búa til tjörupappa, sem er í því fólgið að kaupa pappa og bleyta hann í tjöru til þess að verja hann fyrir eyðingu af lofti og regni. Þetta yrði eflaust í mjög smáum stíl til að byrja með, En vildi nú einhver taka upp á að gera sjer þetta að atvinnu, og það ef til vill á þeim tíma, sem enga atvinnu er að fá, tel jeg ekki rjett að láta hann greiða fyrir það 500 krónur. Og þannig mætti fleira telja. Við ættum fremur að gera alt, sem hægt er, til þess að auka iðnað í landinu, heldur en að setja þær hömlur í upphafi, er geri fátækum mönnum sem erfiðast fyrir að hefjast handa í þessu efni. Annars er engu líkara en að horft sje um of á stóriðnaðinn með þessu 500 króna gjaldi, en honum er venjulega ráðstafað með sjerstökum lögum. Má og vera, að haft hafi verið fyrir augum gjald það, sem greitt er nú fyrir verslunarleyfi, og hvað margir versla, en þar er alt öðru máli að gegna. Það þykir ekki holt fyrir þjóðfjelagið, að óþarflega margir menn fáist við verslun, og þess vegna eru gjöldin fyrir verslunarleyfi höfð það há, að þau heldur bægi mönnum frá þeirri atvinnu. En jeg held, að það sje ekki rjett að leggja svona há gjöld á þá smáiðju, sem hjer er að rísa upp, því að jeg lít svo á, að því meira sem rís upp af henni, því betra. Og af þessum ástæðum lít jeg svo á, að ekki megi setja hliðstæð gjöld um iðnað eins og um verslunarleyfi. Þótt heimildinni til þess að færa gjaldið fyrir þennan iðnað niður yrði beitt, þá getur það þó aldrei orðið minna en 250 kr., og er það að mínum dómi alt of hátt í mörgum tilfellum. Þá vil jeg minnast á síðustu brtt. mína, sem er við 26. gr., þar sem farið er fram á, að burt falli málsgreinin: „Þó er þeim óheimilt að reka eftir þann tíma iðju fleiri tegunda en þeir hafa áður rekið“. Þessa málsgrein má skilja svo, að enginn fengi leyfi til þess að reka nema eina tegund iðju. En það er að sjálfsögðu ekki meiningin, heldur hitt, að menn verði að leysa nýtt leyfisbrjef fyrir hverja iðjugrein, og að því miðar brtt. mín að gera þetta skýrara. Brtt. mín er því ekki nein efnisbreyting, heldur orðabreyting og til þess gerð að taka af allan efa um það, hvort sami maður megi reka fleiri en eina iðjugrein, og að hann verði þá, í hvert skifti, sem hann tekur upp nýjan atvinnurekstur, að leysa leyfisbrjef, en hitt sje ekki bannað, eins og skilja má á orðalági frvgr., að nokkur megi reka fleiri en eina iðjugrein. Allar þessar brtt. hefi jeg borið undir varaformann Iðnaðarmannafjelagsins, vegna þess að formaður þess var fjarverandi. Við gengum nákvæmlega í gegnum þær, og jeg spurði hann beint að því, hvort ekki væri rjettara að bera brtt. undir fund í Iðnaðarmannafjelaginu. En hann sagði, að þess þyrfti ekki, hann skyldi taka a sig alla ábyrgð um það fyrir fjelagsins hönd, að þessar tillögur væru í fullu samræmi við þá hugsun, sem fjelagið hefði ætlað sjer að ná með þessari löggjöf.

Jón Baldvinsson Jeg á hjer smávegis brtt. á þskj. 107. Er þá fyrst að minnast á brtt. við 14. gr. í frv. er svo fyrir mælt, að allir skuli hafa rjett til þess að fá iðnbrjef, þeir, sem leyst hafa sveinsbrjef. En nú vill svo til, eins og jeg hefi áður tekið fram, að í sumum iðngreinum er ekki hægt að leysa sveinsbrjef á þann venjulega hátt, að sveinssmíði sje gerð. Á þetta t. d. við um prentaraiðn. En þegar svo er, þá vil jeg að viðurkenning sveinafjelags jafngildi sveinsbrjefi, og það er fult svo tryggilegt sem hitt, því að iðnaðarmenn í hverri grein ganga ríkt eftir því, að enginn fái viðurkenningu annar en sá, sem lokið hefir námstíma og hefir þann færleik í sinni iðn, sem krefjast verður. Iðnaðarfjelögin munu og reyna að takmarka sem mest sveinafjölda, því að það er hverri stjett til bölvunar, að of mikið verði um þá, er keppast um að fá að vinna þau verk, - keppast um handtökin, sem aðeins ákveðinn fjöldi manna getur lifað á. Jeg vona því, að hv.þd. fallist á þessa brtt., og jeg skal geta þess, að þetta er svo í öðrum löndum, að viðurkenning sveinafjelags er látin jafngilda sveinsbrjefi. Þá er önnur brtt. mín um það, að gjöldin í 23. gr. lækki mikið. Það er óhafandi, að iðjuleyfi skuli eiga að kosta 500 kr. Hjer á landi er flestur iðnrekstur mjög smár. Ef um stóriðju er að ræða, þá eru önnur ráð til þess að ná sjer niðri á henni. Ríkið hefir ráð á því að láta stóriðju greiða háa skatta, en má ekki setja svona hátt gjald fyrir iðnleyfi. Við skulum t. d. hugsa okkur, hve ranglátt það er að láta fátæka menn greiða 500 krónur fyrir iðnleyfi, menn, sem hafa slegið sjer saman í fjelag og varið öllu sínu fje og lánstrausti til þess að útvega sjer tæki til atvinnurekstrarins, og eru þó í vandræðum fyrst í stað með fje til bráðnauðsynlegra þarfa. Lítum við nú aftur til ársins 1914 og hvað kaup var lágt þá, og tökum það sem dæmi, að iðnaðarmaður hefði þá orðið að greiða 50 krónur fyrir iðnleyfi, þá hefði hann þurft að vinna fyrir því í 21/2 viku. En hefði verið um meistarabrjef að ræða, þá hefði viðkomandi orðið að vinna fyrir því í rúman mánuð. Sjá nú allir, að ef kaupgjald færist niður, og jafnvel verði eitthvað í líkingu við það, sem var fyrir stríð, þá er þetta gjald, 500 kr., alt of hátt og mjög tilfinnanlega hátt. Jeg býst nú við því, að þessi gjöld, sem áætluð eru í frv., eigi ekki að vera neinn tekjustofn fyrir ríkissjóð, heldur eigi þau aðeins að hrökkva fyrir þeim gjöldum, sem útgáfa leyfisbrjefa hefir í för með sjer. Þess vegna hefi jeg í brtt. minni tiltekið, að gjald fyrir iðnleyfi skuli vera 50 kr., gjald fyrir iðnbrjef 5 kr. og gjald fyrir meistarabrjef 10 kr. Og þetta álít jeg, að sje rífleg borgun til þeirra, sem gefa brjefin út. Jeg hefi ekkert hróflað við þeirri heimild, að færa megi gjöldin niður um helming. Jeg geri ekki ráð fyrir, að það yrði oft gert, og mjer finst hv.allshn. hafa verið óþarflega ströng í ályktunum sínum, að vilja alls ekki að það komi til greina, að alt gjaldið verði felt niður. Þá hefi jeg lokið því að tala um brtt. mínar, en þá verð jeg að minnast á hinar mörgu brtt., sem hæstv.forsrh. (JÞ) ber hjer fram. Verð jeg þá fyrst að segja, að mjer finst, að betur hefði farið á því, að innan hæstv. stjórnar hefði verið svo mikil samvinna, að þessir tveir ráðherrar hefðu komið sjer saman um það, hvað þeir vildu bera fram fyrir þingið, áður en það kom saman. Að öðru leyti verð jeg að segja um þessar brtt.hæstv.forsrh., að þær eru flestar heldur veigalitlar. Þó mun jeg ljá sumum þeirra atkvæði. Við 6. brtt., þar sem ætlast er til, að vilji fjelag eða stofnun reka iðnað í kaupstað, þá skuli forstöðumaður hafa iðnbrjef - hefi jeg dálítið að athuga. Náttúrlega á hæstv.forsrh. hjer við það, að viðkomandi hafi iðnbrjef í sinni grein og þá þekkingu, sem til þess þarf að geta verið iðnaðarmaður í þeirri grein, og að hann vilji tryggja iðnfjelögum slíka þekkingu. En hjer kemur fleira til greina. Sá, sem er forstjóri einhvers fjelags, þarf ekki beinlínis að hafa slíka þekkingu til að bera; það er aðeins um að gera, að sjálfur verkstjórinn hafi meistarapróf. Forstjórar svona fjelaga, sem oft eru hlutafjelög, hafa mest með fjárreiður fjelaganna að sýsla, en síður hitt, að þeir þurfi að hafa þá kunnáttu að vita, hvernig hvert verk er unnið. Þess vegna álít jeg, að nóg sje að taka svo til orða, að sá, sem sjer um vinnuna, hafi meistarapróf. Þetta meinar víst hæstv.forsrh. líka, en orðalagið á brtt. er of óljóst og óhentugt. Þá er 8. brtt.hæstv.forsrh., við 17. gr. Þar vill hann draga úr því, sem frv. mælir fyrir um. í frv. er gert ráð fyrir, að meistarabrjef geti ekki aðrir fengið en þeir, sem hafa unnið að minsta kosti 3 ár hjá meistara, eftir að þeir fengu sveinsbrjef. Þetta ákvæði finst mjer að sett sje til þess að tryggja það, að altaf geti fengist fullkomnir menn til þess að standa fyrir iðnfyrirtækjum, því að þó þessir menn hafi áður unnið í 4 ár sem iðnnemendur, þá sje ekki víst, að þeir sjeu svo leiknir í sinni grein, að þeir geti staðið fyrir fyrirtækjum í iðnaði eða haft verkstjórn og kenslu á hendi. En jeg held, að brtt. komi í veg fyrir þetta og geri menn að sjálfstæðum iðnrekendum undir eins og þeir hafa tekið sveinsbrjef, og tel jeg það ekki til bóta. Þá er það ekki fleira af brtt.hæstv.forsrh., sem jeg ætla að tala um, en þó vil jeg þegar taka það fram, sem brtt. mínar bera með sjer, að mjer finst alt of stutt gengið með 11. brtt. hans, um það, hvað gjöldin eigi að vera há.

Magnús Kristjánsson Í sambandi við þær brtt., sem hjer hafa fram komið, dettur mjer í hug að óska ýmissa nánari skýringa, enda þótt jeg hafi ekki mikið við brtt. að athuga. Um brtt.hæstv.forsrh. á þskj. 153, þá held jeg, að þær 9 fyrstu af þeim sjeu til bóta. En um 10. till. er öðru máli að gegna, að mínu áliti. Og út af henni vil jeg beina þeirri fyrirspum til hæstv.forsrh., hvernig skuli fara að, ef engar byggingarsamþyktir eru gerðar í kauptúnum. Hjer í brtt. stendur - ef jeg má lesa, með leyfi hæstv. forseta -: „Í byggingarsamþyktum kaupstaða má ákveða, að enginn megi veita húsabyggingum forstöðu, nema hann hafi til þess löggildingu byggingarnefndar“. - Hjer er þó ekki ákveðið, að kaupstaðir eigi endilega að uppfylla þetta skilyrðislaust, svo sem ef engin byggingarsamþykt er til. Í seinni málsgr.brtt. er gert ráð fyrir því, að ef aðrir taka að sjer framkvæmd verksins, þá skuli þeir, sem það hafa að sjer tekið, „hafa á vinnustaðnum fyrir sína hönd mann, sem fullnægir þessu skilyrði“. Þetta tvent get jeg ekki samrýmt, og jeg álít, að ef það er tekið upp í byggingarsamþyktir, að engir megi veita verki forstöðu nema þeir, sem hafi til þess löggildingu byggingarnefndar, að þar með sje seinni liðurinn fallinn sjálfkrafa. Jeg óska eftir að fá nánari skýringar á þessu. Að þessu sleptu finst mjer, að frv. og brtt. fjalli eingöngu um kaupstaði, en ekkert ráð fyrir því gert, hvað gerist utan kaupstaða. Nú er það þó víst, að ýms kauptún hafa vaxið svo á seinni árum, að þau hefðu átt að falla undir svipaðar reglur og þessar. Jeg álít, að eigi að beita þessum strangleika, þá eigi hann að ná jafnt til kaupstaða sem kauptúna. Þá vil jeg minnast á hitt, að 11. brtt. á þskj. 153 telúr sjálfsagt, að gjöldin sjeu lækkuð fyrir hin ýmsu leyfi, og ekki nái neinni átt að heimta 500 kr. gjald fyrir iðnleyfi. Þessari till. get jeg verið samþykkur, en þó furða jeg mig á því, að hæstv.forsrh. skyldi eigi vilja lækka gjaldið enn meir. Þó verð jeg að segja, að brtt. um gjaldið á þskj. 107 finst mjer gera ráð fyrir hlægilega lágu gjaldi, samanborið við aðrar upphæðir, sem frv. gerir ráð fyrir. Annars er svo langt á milli þeirra gjalda, sem talin eru á þskj. 107 og 153, að eitthvað má á milli vera. En nú er orðið of seint að koma fram með brtt. Það mætti jafnvel segja, að maður hefði átt að kynna sjer öll trúanleg skjöl og skilríki um þetta mál, áður en maður hefði farið að tala um það. En jeg hefi mjer það til afsökunar, að skjölin komu nú fyrst hjer á fundinn, og jeg verð í þessu sambandi að segja það, að hæstv. forseti (HSteins) hefir stundum sagt, að skjölum væri útbýtt, þótt þau komi ekki fram oft og einatt fyr en á síðustu stundu. Jeg vil því taka fram, að mjer þætti gott, ef 10. brtt. væri skýrð betur. Sje um misskilning að ræða hjá mjer, þá verð jeg að taka því, en mjer finst þetta ekki svo glögglega til orða tekið, að jeg geti greitt atkvæði með því, og vonast því til að fá skýringar frá hæstv. fjrh., er mjer nægi.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal víkja að brtt. mínum, og þess vil jeg þá geta þegar í upphafi, að þótt þær sjeu seint komnar fram, þá er það vegna tímaleysis. Jeg hafði ekki athugað frv. niður í kjölinn áður en það var borið fram af stjórninni, og af þessu tímaleysi verður það líka að skiljast, að jeg kom ekki með brtt. við 2. umr. Út af þessu vil jeg segja hv. 5. landsk. (JBald), að hjer er þó ekki um neinn brest á samvinnu í stjórn landsins að ræða, og verð jeg að hryggja hv.þm. (JBald) á því. Háttv. þm. (JBald) hafði dálítið á móti 6. brtt. minni. Jeg vil biðja hann um að lesa frv. og segja mjer svo, hvað stendur í seinni málsgr. 14. gr. Ef fjelag rekur handiðnarfyrirtæki og hefir fjárhagslega ábyrgð á því, þá verður, að mínum skilningi, formaður þessa fyrirtækis að hafa iðnbrjef. En sje hægt að fá það út úr 14. gr. frv., þá vil jeg vísa til 4. gr. þess og bið hv.þm. (JBald) að athuga vel mismun á þeim greinum. Hv. 4. landsk. (MK) mintist á 10. brtt. mína, sem er um það að gefa bæjarstjórnum vald samkv. ákvæði í byggingarsamþykt til þess að löggilda forstöðumenn bygginga. Jeg verð að svara því, að jeg hygg, að byggingarsamþyktir sjeu nú í hverjum kaupstað, enda eigi svo að vera. Og þá lít jeg svo á, að bæjarstjórnir ráði því sjálfar, hvort þær ákveða, að þessir menn, sem frv. ræðir um, þurfi löggildingu. En þangað til bæjarstjórnir hafa gert samþyktir um þetta, álít jeg, að núgildandi tilhögun megi standa. Þetta hefir hvergi verið gert nema hjer í Reykjavík. Seinni málsgreinin þýðir það, að þegar slíkar ákvarðanir hafa verið teknar í einhverjum stað, þá megi ekki aðrir en þeir, sem viðurkendir eru af bæjarstjórn, taka að sjer slík verk og þar um ræðir, nema því aðeins, að þeir hafi forstöðumann fyrir sjálfu verkinu, sem löggiltur er og getur því veitt verkinu forstöðu. Jeg held, eins og til hagar hjá okkur, að það sje of langt farið og eigi ekki að fela forstöðu ýmsra annara mannvirkja en húsabygginga aðeins handiðnarmönnum, og betra sje að fela hana sjerstökum vönum verkstjórum, þótt ekki sjeu þeir handiðnarmenn. Jeg get vel tekið undir með háttv. 4. landsk. (MK), að gjöldin fyrir sveinsbrjef og iðnbrjef sjeu sett nokkuð há. Jeg sá þó ekki ástæðu til að bera fram brtt. um þetta, þar sem varaformaður Iðnaðarmannafjelagsins hafði látið í ljós, að hann sæi ekki ástæðu til að hafa þennan taxta lægri. Jeg gæti vel fallist á hóflega lækkun, en niðurfærsla sú, sem hv. 5. landsk. (JBald) fer fram á, þykir mjer of mikil.

Guðmundur Ólafsson Hæstv. ráðh. (JÞ) tók dæmi um það, hvað 500 kr. borgun fyrir iðjuleyfi gæti komið hart niður á fátækum saumakonum. Jeg er nú ekki viss um, að hægt sje að heimfæra vinnu saumakonu, er tæki eina stúlku sjer til aðstoðar, undir iðju, heldur iðnað. Auk þess er heimilt að færa gjaldið niður um helming, ef ástæða þykir til. Mjer þykir undarlegt, að þessi óánægja skuli koma fram út af gjöldunum, þar sem frv. er samið af sjálfu Iðnaðarmannafjelaginu. Hæstv. ráðh. (JÞ) vitnaði til varaformanns fjelagsins. Jeg get vitnað til aðalformannsins. Nefndin átti tal við hann, og honum þótti frv. ágætt áður en þessar brtt. komu fram. Um síðari brtt., sem jeg hafði heldur á móti, býst jeg ekki við, að miklu máli skifti, hvort hún er samþykt eða ekki. En jeg sje ekki, að hún gefi verið til neinn bóta.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg gleymdi að nefna eitt dæmi um iðjuleyfi, sem ekki er gripið úr lausu lofti. Mjer er kunnugt um, að maður einn hjer í bænum ætlar að leggja fyrir sig að slípa steina til þess að gera úr þeim verslunarvöru. Þetta er verk handa aðeins einum manni, en er þó ekki handiðn.

Heimilisiðnaður

. Það , sem ekki er rekið á heimilinu, getur naumast kallast heimilisiðnaður. En eftir lögunum fellur undir iðju það, sem ekki er handiðn, og í þessu tilfelli fyndist mjer ósanngjarnt að láta manninn borga 500 kr. fyrir leyfið.

Einar Árnason Jeg er ekki allskostar ánægður með síðari brtt. á þskj. 107. Mjer þykir að vísu frv. gera ráð fyrir of háum gjöldum til ríkissjóðs fyrir sveinsbrjef og leyfi, en þessi brtt. finst mjer ganga of langt í lækkunaráttina. Jeg vildi helst, að hjer væri hægt að fara milliveg. Jeg felst alveg á þá brtt.hæstv. ráðh. (JÞ), að gjaldið fyrir iðjuleyfi sje fært úr 500 krónum niður í 100. En í samanburði við það finst mjer gjaldið fyrir iðnbrjef og meistarabrjef of hátt, ef það er látið standa eins og nú er í frv. Til þess að gefa hv. deildarmönnum kost á að greiða atkvæði um aðrar tölur, vil jeg leyfa mjer að leggja hjer fram skriflega brtt. Málið er svo einfalt, að hv.þdm. geta áttað sig á því strax, hvort þeir vilja fylgja þessari miðlunartillögu. Hún hljóðar svo: Brtt. við 23. gr. a. Fyrir „50,00“ komi: 25,00. b. Fyrir „100,00“ komi: 50,00. Jeg hefi ekki tekið með lækkun á iðjuleyfi, þar sem þegar er fram komin till. um það frá hæstv. ráðh. (JÞ).

Guðmundur Ólafsson Jeg var mjög hissa á þessari síðustu sögu hæstv. ráðh. (JÞ) og að hann skuli vera að flytja háttv. deild svona fregnir af götunni, sem af ýmsum munu nefndar Gróusögur og bæta lítið málstað hans. Annars tel jeg víst, að það heyri fremur til iðnaði en iðju að slípa þessa steina, sem hæstv. ráðh. var að tala um.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta, sem jeg sagði, á ekki nokkurn skapaðan hlut skylt við Gróusögur. Jeg tók dæmi úr virkilegu lífi, dæmi um það, þegar iðja rís upp og byrjar í smáum stíl. Ef góð skilyrði eru fyrir hendi, getur hún lifað og vaxið. Annars deyr hún og maðurinn, sem til hennar stofnar, situr eftir með tapið. Mjer finst ekki rjett undir svona kringumstæðum að taka mjög hátt gjald fyrir iðjuleyfi.

Jón Baldvinsson Mjer skilst, að eftir brtt.hæstv. ráðh. (JÞ) geti bæjarstjórnir löggilt menn til þess að standa fyrir byggingum, sem ekki eru til þess hæfir. Það geta orðið alt önnur ákvæði í samþyktum bæjarstjórna en í lögunum, og þetta miðar raunar í þá átt að lítilsvirða lögin. Að þessu leyti finst mjer 18. gr. verða allvarhugaverð með breytingu hæstv. ráðh. Mínum brtt. hefir verið tekið heldur kuldalega, þó að öllum þyki gjöldin að vísu of há í frv. stjórnarinnar. Það er eins og menn haldi, að frv. hljóti að vera ákaflega skynsamlegt, af því það er frá stjórninni. En því fer fjarri, að svo sje. Allir hljóta að sjá, hve órjettlátt er að hafa þessi gjöld svona há. Það eru ýms plögg, sem hið opinbera veitir gildi með áritun yfirvalda, og gjöld fyrir slíkt eru venjulega lág, enda er hjer ekki um annað en formsatriði að ræða. Hæstv. ráðh. (JÞ) vísaði mjer í frv. út af aðfinslum mínum við 6. brtt. hans. En jeg sje ekki betur en að sú till. sje hreinn og beinn viðauki við greinina. Ákvæði um þetta atriði er hvergi í frv. Jeg vil enn vekja athygli á brtt. minni við 14. gr., að fjelagarjettindi í sveinafjelagi verði látin jafngilda sveinsbrjefi. Í útlöndum er slík viðurkenning jafnan látin nægja.

Guðmundur Ólafsson Hv. 5. landsk. (JBald) lýsir því yfir, að öllum þyki þessi gjöld of há eins og þau eru ákveðin í frv. Þetta er ekki rjett. Öll deildin hefir samþykt frv. eins og það er. Það má líka geta nærri, hvort Iðnaðarmannafjelagið, sem samið hefir frv., hafi ekki athugað þessa hlið málsins. Menn eru ekki vanir, þegar svona stendur á, að athuga annað betur en einmitt gjaldahliðina. Nú hafa þrír hv. deildarmenn komið með ósamhljóða brtt. um þessi gjöld. Það sýnir, að sitt vill hver, og bendir ótvírætt í þá átt, að mest vit sje í því, sem stendur í sjálfu frv.

Magnús Kristjánsson Það eru aðeins örfá orð. Það lítur út fyrir, að fyrirspurn mín viðvíkjandi 10. brtt.hæstv. ráðh. (JÞ) hafi ekki verið borin fram að ástæðulausu. Eftir orðanna hljóðan virtist mega skilja hana á æðimarga vegu, en nú hefir hæstv. ráðh. skýrt, hvernig ber að skilja hana. Jeg skal ekki fara miklu nánár út í þetta, aðeins benda á, að mjer finst síðari liður till.: „Ef aðrir -“ o. s. frv. koma dálítið undarlega fyrir. Þegar litið er á ákvæði fyrra liðsins, finst mjer þessi undantekning tæplega geta átt sjer stað. Þá skal jeg aðeins minnast á þetta gjald. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) finst þessar mörgu brtt. um lækkun gjaldsins, þar sem hver fer sína leið, benda á, að ákvæði frv. sjálfs sjeu best. Mjer finst hið gagnstæðá. Hjer er einmitt verið að leita meðalhófs, og það er útlit fyrir, að það verði fundið, þar sem um svo margt er að velja. Jeg mun greiða atkv. með 11. lið brtt. á þskj. 153 og með 2. lið brtt. á þskj. 107 og með síðari hluta skriflegu brtt., sem fram er komin. Á þá leið hygg jeg, að næst verði komist sanngirni í þessu máli. Annars er hjer ekki um stórmál að ræðh og ekki þörf á frekari umræðum um það.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg held, að hv. 4. landsk. (MK) hafi ekki athugað, að það er annað eftir þessum lögum að veita verki forstöðu en að taka að sjer framkvæmd verks.

Jeg hefi athugað alt

. Því er ekkert ósamræmi í 1. og 2. málsgr. 10. brtt. Maður getur tekið að sjer framkvæmd verks, sem hann hefir ekki skilyrði til að veita forstöðu sjálfur, alveg eins og ekkja, sem rekur iðn manns síns, verður að hafa forstöðumann, og fjelag, sem rekur iðn, verður að hafa forstöðumann, sem fullnægir öllum skilyrðum.