Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins og mun minni hl. skila séráliti. en meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. Hér er um það að ræða að framlengja söluskattsstigið sem upphaflega var lagt á til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana, og falla nú úr gildi sérstök lög sem voru nr. 9 frá 27. febr. 1976, um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða o. fl., þannig að ráðstöfun þessa fjár er flutt inn á fjárlög og kemur til afgreiðslu við afgreiðslu fjárlaga. Ég tel að það sé vissulega til bóta að setja þennan lið undir fjárlög, þannig að meiri heildaryfirsýn fáist yfir fjármál ríkisins. Það er ekki til bóta að einstakar stofnanir og einstakir sjóðir og nefndir á vegum ríkisins hafi slíka tekjustofna til ráðstöfunar án þess að slíkt komi til afgreiðslu við afgreiðslu fjárlaga. Þótt með því frv., sem hér liggur fyrir, sé ekki verið að ganga frá endanlegri ráðstöfun þessa fjár, heldur við afgreiðslu fjárlaga, þá þykir mér rétt að gera stutta grein fyrir þeim málum. Frá Þjóðhagsstofnun kom bréf sem segir í stuttu máli hvernig í þessum málum er ástatt. Fjallar bréfið um olíustyrk og segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „1) Miðað við áætlaðar mannfjöldatölur á miðju ári 1976 má lauslega áætla að fólki, sem býr við hitaveitu, fjölgi um 9 þús. frá miðju ári 1976 til jafnlengdar 1977. Samkvæmt þessu byggju um 127 700 manns við hitaveitu, 22 500 manns við rafmagnskyndingu og um 70 þús. manns við olíukyndingu. Fólki, sem býr við olíukyndingu, gæti því fækkað um 8 þús. eða 10–11%. Athuga ber að hér er um grófar áætlanir að ræða. 2) Áætlaður kostnaður 1. des. við upphitun á einn rúmmetra íbúðarhúsnæðis: 1) Hitaveita: 2.15 tonn, sem þarf til að kynda upp hvern rúmmetra, á kr. 50 eða 107.50. 2) Rafmagn: 71 kwst. á 2,30 eða 163,30. 3) Olía: 12 lítrar, sem þarf til að hita upp einn rúmmetra húsnæðis, á 27.05 kr. eða 324,60“ Samkvæmt þessu, miðað við það að kostnaður við að kynda upp húsnæði með olíu sé hundrað, þá er kostnaður við að kynda upp með rafmagni 50.3% og kostnaður við að kynda með hitaveitu 33.1%. En þessar tölur eru miðaðar við það að olíustyrkur sé 0. Og mun ég koma að því lítillega síðar. „3) Innheimta olíugjalds í ár er talin nema 1300 millj. kr. Styrkgreiðslur til einstaklinga tímabilið des. 1976 til nóv. 1977 eru taldar verða um 700 millj. kr., sem er talsvert hærri fjárhæð en reiknað var með í haust. Miðað við óbreytta styrkfjárhæð og hækkun styrkþega um 10–11% gætu greiðslur styrkja til einstaklinga numið um 630 millj. kr. 1977. Frá því að styrkfjárhæðir voru síðast ákvarðaðar, í febr. 1976, hefur olíuverð“ - pr. lítra á þetta sennilega að vera - „hækkað úr kr. 24.20 í kr. 27.05 eða um tæplega 12%, en þetta er mun minni hækkun en á almennu verðlagi. Væri styrkur hækkaður frá áramótum sem þessu næmi, styrkur nú 9500 kr. yrði 10 600 kr., gætu heildargreiðslur til einstaklinga numið 700 millj. kr. 1977 .“ Eftir því sem mér hefur skilist, þótt málið hafi ekki fengið endanlega afgreiðslu í fjvn., mun vera reiknað með því að styrkur hækki úr 9 500 kr. í 10 600 kr., þótt það komi siðar til afgreiðslu. Ef svo verður, þá er rétt að líta aðeins á hvernig þessi mál hafa þróast. Á árunum 1974–1975 kostaði að kynda hvern rúmmetra með hitaveitu, miðað við tölur Þjóðhagsstofnunar. 68.80 kr., rafmagni 151.94 kr, og olíu 156.10 kr., þegar dregin hefur verið frá meðaltalsolíustyrkur. Ef við lítum á hvernig næsta ár gæti verið, þá er það vissulega nokkuð erfitt vegna þess að það liggja ekki fyrir endanlegar ákvarðanir um taxta Hitaveitu Reykjavikur og Rafmagnsveitna ríkisins á næsta ári. En þó liggur fyrir að Hitaveita Reykjavíkur hefur farið þess á leit - og það hefur verið samþykkt af borgarráði og borgarstjórn - að hækka nú þegar taxta sína um 15%, sem er minni hækkun en meðaltalsverðhækkanir hafa orðið, sem mundi þýða að hvert tonn frá Hitaveitunni mundi kosta 57.50 kr., þannig að þá mundi kosta 118.25 að kynda upp hvern rúmmetra. Ef miðað er við samsvarandi forsendur varðandi rafmagn og gert ráð fyrir 20% hækkun, þá mundi kosta 196 kr. að kynda upp hvern rúmmetra með rafmagni. Ef við lítum hins vegar á kostnað við olíuupphitun, þá kemur það fram í bréfi Þjóðhagsstofnunar að það kosti 324.60 á hvern rúmmetra. Ef olíustyrkur verður 10 600 kr., þá samsvarar það nokkurn veginn 33% niðurgreiðslu á kostnaði við olíukyndingu, sem mundi þá þýða að það kostaði 217.50 kr. að kynda upp hvern rúmmetra húsnæðis með olíu. Það skal tekið skýrt fram að ekki er vitað hverjar verða hækkanir á hitaveituvatni og rafmagni. En séu þessar forsendur nálægt einhverju lagi, þá hefur kostnaður við að kynda húsnæði með hitaveitu hækkað frá árinu 1974–1975 um tæpar 50 kr., en aftur á móti hækkað um 44 kr. að kynda upp hvern rúmmetra með rafmagni og 61.40 kr. að kynda upp hvern rúmmetra með olíu. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, en vildi aðeins vekja athygli á þessum tölum. Ég get sagt það sem mína skoðun að ég mundi vissulega æskja þess að þessi munur væri jafnaður meir en gert er, en vildi hins vegar vekja athygli á hvernig þessum málum væri komið í dag. Ég vil aðeins, herra forseti, ítreka það, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ.



Herra forseti. Við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson og ég urðum í minni hl. innan fjh.- og viðskn. eins og fyrri daginn í þessu máli og höfum skilað séráliti á þskj. 230. Hér er um að ræða mál sem hefur verið fastur gestur á borðum þingmanna um margra ára skeið. En að þessu sinni er um það að ræða að olíugjaldið er fellt út sem sjálfstætt gjald og tekið inn í fjárlögin um leið og það er formlega gert að hluta söluskatts. Í þessu sambandi verður að minna á að þetta gjald var upphaflega á lagt til þess að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða, það var ekki lagt á í neinum öðrum tilgangi. Í byrjun var gjaldinu líka varið eftir þessari reglu, og þá kom engum í hug að ráðstafa þessu gjaldi til annarra verkefna ríkisins. En það var fyrst eftir að núv. ríkisstj. kom til valda að farið var að klípa af gjaldinu æ meira á hverju ári, þar til nú er svo komið að aðeins óverulegur hluti af þessu gjaldi á að renna til upphaflegs tilgangs síns, þ, e. a. s. 700 millj. af 1700 millj. kr., en 1000 millj. fara til annarra verkefna á sviði orkumála og eru þar með orðnar hluti af almennri tekjuöflun ríkissjóðs. Þessi þróun er að sjálfsögðu algjörlega forkastanleg og fráleit. Vandi þess fólks, sem verður að kynda hús sín með olíu, er síst minni en áður var, og á það má benda, að samkvæmt þeim upplýsingum, sem Þjóðhagsstofnun lét n. í té, er kyndingarkostnaður með olíu nú nokkurn veginn nákvæmlega þrisvar sinnum meiri en kyndingarkostnaður með hitaveitu og nokkurn veginn nákvæmlega tvöfalt meiri en kyndingarkostnaður með rafmagni. Það sést best, hversu fráleit þessi stefna er, af því að reikna má út að þeir, sem kynda hús sín með ollu, munu greiða í söluskatt með þessu 1% gjaldi um það bil 550 millj. Þetta er auðvelt að finna út með því einfaldlega að hafa það til viðmiðunar að 70 þús. landsmenn munu njóta þessa styrks og þeir munu því, miðað við hlutfall af íbúafjölda, borga 32% af gjaldinu sem er um 550 millj. kr. En þeir eiga ekki að fá til baka nema 700 millj. Það er því verið að leggja hér á gjald sem nemur 1700 millj. kr. til þess að yfirfæra 150 millj. kr. til þessa fólks. Sjá auðvitað allir hvers konar skrípaleikur er hér á ferðinni, það er ekki hægt að hafa neitt vægara orð um sýndarmennsku af þessu tagi. Ég hef ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson leggjum til að frv. þetta verði fellt og að jafnframt verði staðið að greiðslum til þeirra, sem enn verða að nota olíu til að hita upp hús sín, á þann hátt sem upphaflega var lofað.

Helgi F Seljan: Herra forseti. Það er kannske ekki miklu við að bæta það sem áður hefur komið hér fram í umr. um þetta mál, bæði nú og alveg sérstaklega í Nd., þar sem um þetta urðu mjög miklar umr. Ég er út af fyrir mig þakklátur fyrir þær upplýsingar sem komu fram hjá hv. frsm. meiri hl. um það hver kostnaður væri nú fyrir þá sem hita upp hús sín með hitaveilu annars vegar og hins vegar þá sem eru með olíukyndingu. Að sjálfsögðu miðaði hv. frsm. við það verð sem hann vissi réttast. En í dag var okkur tilkynnt að hækkun hefði orðið á olíuverðinu til húsakyndingar um 1 kr. Sjálfsagt eiga einhverjar fleiri hækkanir þar eftir að koma, miðað við þær fréttir sem við fáum nú utan úr heimi, það kann vel að fara svo a. m. k. Hins vegar er gott að fá hér nokkurn grunn til að byggja á, þann grunn sem sýnir að þessi munur er sífellt að aukast í krónutölu. Það má segja að í upphafi hafi ekki verið hægt að mæta þessu hlutfallslega nógu vel, vegna þess að verðsveiflan þá á olíunni var svo gífurleg. Ég legg á það sérstaka áherslu, og það hefur verið gert áður þegar við höfum fjallað um þetta mál og ákveðið þar með hver olíustyrkurinn ætti að vera á íbúa, að þá höfum við um leið fjallað um hvað aldrað fólk ætti að hafa til viðmiðunar við aðra, og hefur niðurstaðan orðið að aldrað fólk fengi einn og hálfan styrk á móti öðrum. Ég legg alveg sérstaklega áherslu á það, að þetta mun enn þá vera óbreytt, þó á því væri vissulega rík þörf að leiðrétta einmitt þetta. Ég held nefnilega að þegar þessi lög voru sett í upphafi, þá hafi ekki nægilega verið að gert, þá hafi menn ekki gert sér nægilega grein fyrir því hvað þessi byrði er einmitt þung á mörgu öldruðu fólki sem býr í dýru húsnæði. Þetta hefur svo oft verið tekið fram, að það er ekki ástæða til að fjölyrða um það nú. En með því að taka þetta þannig fyrir, eins og nú er gert, kippa þessu þannig út og við fáum ekki sérstaka afgreiðslu á þessu máli gagnvart þessu fólki, þá auðvitað verður erfiðara um vik að leiðrétta hlut þess. En auðvitað vita allir til hvers þetta gjald var lagt á í upphafi. Það var lagt á beinlínis fyrir þá sem þurftu að mæta þeim gífurlega viðbótarkostnaði sem leiddi af hinni gífurlegu olíuverðhækkun. Nú hefur verið horfið frá því að mestu leyti, - ég segi að mestu leyti, - því að hluturinn fer æ dvínandi, nú 700 millj. á móti 1000 millj. sem fara í annað. Og þá er dálítið fróðlegt að vita með tilliti til jöfnunarinnar í hvað þetta annað fer. Jafnast það ekki nokkuð vel yfir þá sem búa á köldu svæðunum? Fáum við austfirðingar t. d. ekki af þessum 1000 millj. sem er varið til annars, alldrjúgan og góðan hlut? Það skyldi nú vera. Ég sem sagt hefði ekkert á móti því, ef hér væri unnið skipulega að því að leysa vanda allra sem best með þeim meiri hluta olíusjóðsins sem nú er ráðstafað á annan veg. En tveir stærstu liðirnir, sem áætlað er að olíusjóðurinn fari í, hitaveituframkvæmdir og jarðhitaleit, eru um 700 millj. eða jafngildi þess sem fer til einstaklinganna. Þetta fer í raun og veru til örlítils hluta af fólkinu á köldu svæðunum. Og ég hygg að mér sé óhætt að fullyrða að hlutur okkar austfirðinga í þessum tveim stærstu liðum verði í kringum 10%, ef upplýsingar frá Orkustofnun eru réttar. Það er sá jöfnuður sem við eigum við að búa í þessum efnum þegar þessu gjaldi er varið á þann hátt sem raun ber vitni. Aðrir liðir í þessu eru þess eðlis, að það er ekki gott að gera sér grein fyrir því. Við skulum þó vona að úr þeim 400 millj., sem þarna eru umfram, fái austfirðingar einhvern hlut. Ég verð þó að draga það stórlega í efa - skal ekki fara nánar út í það - að þeir fái neinn eðlilegan hlut út úr því. En meginmálið er þó það, að úr jafngildi olíusjóðsins í dag sem fer til einstaklinga, þ. e. a. s. 700 millj., fáum við, sem búum við lökustu aðstöðuna í þessum efnum, í okkar hlut innan við 10%. Það verður sem sagt borað við Urriðavatn, - við vonum að það verði ekki svikið og það fullkannað, - og síðan verða gerðar einhverjar minni háttar borunartilraunir eystra. Það þýðir að úr þessum tveimur meginliðum verður hlutur okkar innan við eða rétt um 10%. Þetta vildi ég láta koma fram hér, vegna þess að ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga að einhverju af þessu fé sé varið til þess að koma á hitaveitu þar sem þess er kostur eða til að vinna að jarðhitaleit. En miðað við þann tilgang, sem þessi sjóður var upphaflega ætlaður til, er hart að þurfa að búa við það að einn landshluti verði svo gífurlega afskiptur sem raun ber vitni og við höfum nú fyrir framan okkur í lánsfjáráætlun ríkisstj. og þeim upphæðum, sem verða afgreiddar innan fárra klukkustunda e. t. v. í fjvn.