Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Í gær sýndi hæstv. forsætisráðherra ekki pólitískum andstæðingum sínum eða okkur í stjórnarandstöðunni óvirðingu. Í gær sýndi hæstv. forsætisráðherra Alþingi, þjóðþinginu sjálfu, þá lítilsvirðingu að fara frá sinni eigin umræðu án þess að hlýða á mál annarra, án þess að gera aðvart um að hann þyrfti að fara eða með nokkrum hætti sýna fólki hér á þessum vinnustað lágmarkstillitssemi. Ég verð að segja að þetta kom mér algerlega í opna skjöldu, sérstaklega vegna þess að við í stjórnarandstöðunni höfðum samþykkt að ráðherrann gæti farið frá við síðari hluta umræðunnar og við mundum engar athugasemdir gera við það vegna þess að það var rætt við okkur en með þeim áskilnaði að hann hlustaði á ræður talsmanna þeirra stjórnmálaflokka sem hér eru á Alþingi um stærsta mál kjörtímabilsins. Það var augljóst af viðbrögðum forseta Alþingis og fjármálaráðherra hér í gær að þetta kom samstarfsmönnum hans í ríkisstjórn jafn mikið á óvart og okkur í stjórnarandstöðunni. Og ég spyr hæstv. forseta: 

Forseti endurtekur það sem hann sagði í gær, hæstv. forsætisráðherra þurfti að fara á áríðandi fund sem ekki lá fyrir þegar umræðan hófst og hefur forseti í raun ekki aðrar upplýsingar um það mál.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. 9. þm. Reykv. s. Það er skýrt munstur að hæstv. forsætisráðherra er oft ekki hér á tímum sem maður mundi búast við því að hann væri hér. Gott og vel ef það kæmi fyrir af og til að hæstv. forsætisráðherra þyrfti að rjúka, en þetta er skýrt munstur og þetta er viðvarandi og við höfum bent á þetta frá því á fyrsta sumarþinginu sem ég starfaði hér á Alþingi. Þá kom í ljós í lok Hagstofumálsins svokallaða að maðurinn hafði ekki hlustað á eitt aukatekið orð sem sagt hafði verið í pontu eftir þó nokkuð miklar umræður. Þetta er skýrt munstur og það er óþolandi. Þetta er vanvirðing við þingið og þetta gengur ekki. Núna í þessu stærsta kosningamáli kjörtímabilsins er hæstv. ráðherra ekki hér til þess að hlusta á umræðurnar þrátt fyrir að á fundi formanna þingflokka hafi sérstaklega verið gert ráð fyrir því að hann væri á staðnum. Þetta er ekki hægt, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta kærlega fyrir að bregðast snöfurmannlega við hér í gær þegar við fórum fram á að umræðunni yrði frestað til að sá sem hóf hana gæti verið viðstaddur. Ég spurði af því tilefni hvaða aðstæður það væru sem hæstv. forsætisráðherra hefði ekki ráðið við, eins og hæstv. forseti orðaði það í gær. Það væri mjög þarft fyrir þessa umræðu og gott fyrir okkur, til þess þá að fyrirbyggja allan misskilning um að hér sé á ferðinni lítilsvirðing við þingið, að fá upplýsingar um hvaða aðstæður voru svo krefjandi á því augnabliki í gær að hæstv. forsætisráðherra hljóp út úr þinghúsinu um leið og hann var búinn að ljúka við framsögu sína.

Virðulegur forseti. Ég vil rétt eins og aðrir þingmenn sem hér hafa tekið til máls vekja athygli forseta á þessari stöðu, þ.e. því að við gerum ráð fyrir ákveðnu fyrirkomulagi á fundi þingflokksformanna. Það snýst um það að þegar framsögumenn flokkanna fara með sitt mál hér í umræðu um skuldaleiðréttinguna svokölluðu þá sé forsætisráðherra viðstaddur. Síðan kemur annað í ljós og dagskrá þingsins breytist þar af leiðandi. Mig langar að spyrja hæstv. forseta í fyrsta lagi: Hvar var forsætisráðherrann? Það er mikilvægt að það komi fram. Í öðru lagi spyr ég hvort það liggi ljóst fyrir að hæstv. ráðherra verði hér. Það er mikilvægt að forseti greini okkur frá því úr sínum stóli, hvort hæstv. ráðherra verður örugglega hér á staðnum þegar umræðan hefst.

Forseti getur eingöngu endurtekið það sem hann sagði hér í gær og sagði lauslega í morgun líka að hæstv. forsætisráðherra þurfti að vera á fundi sem ekki lá fyrir og ekki var fyrirsjáanlegt í upphafi þessarar umræðu. Hvað varðar fund í dag þá er það þannig að hæstv. forsætisráðherra verður viðstaddur umræðuna á eftir sem hefst klukkan 14.30. Vill forseti hvetja hv. þingmenn til að við getum hafið dagskrá við óundirbúinn fyrirspurnatíma.

Herra forseti. Það er aðall góðs forseta að hafa vilja og getu til að verja heiður og sóma Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldi sem stundum er áreitið og hrokafullt. Það tel ég að þessi hæstv. forseti hafi sýnt að hann getur. Það gerði hann í gær, svo sannarlega. Ég tel að það hafi verið alveg hárrétt hjá honum að fresta fundi þegar kom í ljós að hæstv. forsætisráðherra var lagður á flótta út úr húsinu. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. forseta út í skýringu sem hann gaf hér áðan fyrir hönd hæstv. forsætisráðherra þegar hann sagði að hæstv. forsætisráðherra hefði þurft að fara á mikilvægan fund. Mig langar að spyrja hæstv. forseta: Er einhver fundur sem er það mikilvægur, umfram einhvers konar náttúruhamfarir þá eða fyrirvaralaus stórslys, sem geta réttlætt það að hæstv. forsætisráðherra fari af fundi sem hann á við Alþingi um mikilvægasta mál ríkisstjórnarinnar? Ég held að það sé ekki hægt. Þetta sýndi hroka og lítilsvirðingu gagnvart þinginu sem enginn á að líða.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki tefja þetta mikið, við höfum stuttan tíma hér til að ræða þennan annars ágæta og mikilvæga lið. Mig langaði bara til að lýsa svolítið tilfinningunni sem ég fékk í gær þegar virðulegur forseti tilkynnti að hann mundi fresta þingfundi til kl. 18 og þá mundi nú hæstv. forsætisráðherra aldeilis koma hingað og tala við mann. Maður hugsaði með sér: Í alvöru? Nei, sennilega ekki. Maður er vanur þessu, það er ekki bara þetta eina dæmi, þetta er viðvarandi hegðun hjá hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég tek undir spurningu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar: Hvaða fundur getur verið mikilvægari fyrir hæstv. forsætisráðherra en fundur í þjóðþinginu um stærsta kosningaloforð hans? Segjum sem svo að einhvers konar náttúruhamfarir hefðu orðið eða gríðarlega aðkallandi fundur knúið hæstv. forsætisráðherra til að yfirgefa umræðuna, en hvernig uppgötvuðum við að hæstv. forsætisráðherra væri ekki hér? Við báðum um að hann kæmi í salinn. Okkur datt ekki annað í hug en hann væri bara einhvers staðar annars staðar í húsinu. En hann hafði laumast út. Hann hafði ekki einu sinni sýnt þá viðleitni að greina frá því að eitthvað hefði komið upp og hann yrði nauðsynlega að fara frá sinni eigin umræðu. Hann hafði ekki einu sinni fyrir því að biðja um skilning á því, eins og við höfðum sýnt vegna fundar með aðilum vinnumarkaðarins kl. 5 þá um daginn, heldur fór hann út úr húsinu án þess að láta nokkurn af því vita, frá sinni eigin skýrslu og umræðu.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki verði undan því vikist að þingið fái svar við þeirri spurningu sem hér hefur verið borin upp: Hvað er mikilvægara en þingfundur þar sem sérstaklega er sett á dagskrá stærsta kosningamál forsætisráðherra? Hvað er mikilvægara en þingfundur? Eru menn að missa sjónar á því að á Íslandi er þingbundin stjórn, þ.e. ríkisstjórnin situr í umboði Alþingis? Þessi framkoma ítrekað við Alþingi af hendi forsætisráðherra ber með sér að sá skilningur sé ekki klár, að hæstv. forsætisráðherra telji að framkvæmdarvaldið og þar með hann sjálfur sé settur yfir þingið með einhverju móti. Virðulegur forseti. Það er alls ekki þannig og mér finnst mikilvægt að forseti standi vörð um þingið með okkur hinum hvað þetta varðar, að þingið 

Forseti hefur gefið þau svör sem hann getur veitt við þeim fyrirspurnum sem hér hafa verið lagðar fram.

Virðulegur forseti. Svo bar við síðastliðinn vetur þegar hæstv. utanríkisráðherra hafði flutt mjög umdeilda tillögu um að slíta formlega viðræðum við Evrópusambandið og hér brast á með löngum fundum og miklum umræðum og þúsundir manna mótmæltu við þinghúsið, að hæstv. forsætisráðherra var staddur í útlöndum þar sem hann tók m.a. að sér að leika lukkudýr fyrir íshokkílið í Edmonton í Kanada. Maður velti fyrir sér hvort eitthvað slíkt sé hér á ferðinni. Það væri ágætt að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason mundi nú koma hér upp, af því að hann situr í þingsal, og útskýra fyrir okkur í þinginu hvað það var sem var mikilvægara en að taka þátt í umræðu um þetta stóra mál ríkisstjórnarinnar í gær. Mér skilst að hv. þingmaður aðstoði nú forsætisráðherra við eitthvað af skylduverkum hans.

Virðulegi forseti. Ég held að viðbrögðin við því hvernig hæstv. forsætisráðherra kom fram hér í gær stafi ekki síst af tvennu. Í fyrsta lagi var búið að gera samkomulag um hvenær hann yrði hér í salnum og við erum yfirleitt vön því að slíkt samkomulag standist. Í öðru lagi er það vegna þess, eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson minntist á hér áðan, að þetta er ekki í fyrsta skiptið. Við höfum kannski allt of lengi látið hjá líða að gera alvarlegar athugasemdir við viðveru hæstv. forsætisráðherra hér í salnum þegar um er að ræða stór mál á höndum ríkisstjórnarinnar; og nú er um að ræða mál sem hann flytur sjálfur. Það þarf ekki mikla rannsóknarvinnu til að para saman hvenær og hvernig hæstv. ráðherra hefur verið hér við slíkar umræður. Virðulegi forseti. Við óskum eftir því einu að talað verði við hæstv. forsætisráðherra - og þar með ríkisstjórnina, ég ætla ekki að segja að þetta eigi við um aðra ráðherra - 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað á undan mér. Þetta var auðvitað mjög óeðlileg framvinda hér í gær þegar búið var að semja um umræðu að hæstv. málshefjandi og forsætisráðherra hlaupi burt án skýringa. Í tilefni af orðum hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar um að þetta sé ekki í fyrsta sinn, sem ég tel nú vera réttmætt, þá velti ég fyrir mér hvort ekki sé ástæða til að hv. forsætisnefnd taki þetta mál upp og fari yfir það og kanni það hvort hér sé rétt með farið að það sé svo að það þurfi lengi að bíða eftir hæstv. forsætisráðherra til að mynda í sérstakri umræðu, að hann sé hér lítið við umræður og hvort það sé þá ekki ástæða til þess ef rétt reynist að hv. forsætisnefnd ræði við hæstv forsætisráðherra um framgöngu hans gagnvart Alþingi hvers hann situr í umboði. Ég held að það sé hlutverk forsætisnefndar og þætti vænt um að heyra viðbrögð hæstv. forseta við þessu erindi.

Til svara eru heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um fjármögnun vegna kaupa á nýju húsnæði. Hæstv. ráðherra hefur talað mjög ákveðið gegn verðtryggingunni síðan hún tók sæti á Alþingi og hefur sagt margt gott um það mál sem ég hef getað tekið undir. En ég deili ekki skoðun hennar og sýn á hversu auðvelt sé að afnema verðtryggingu og hversu auðvelt sé að breyta alfarið um lánaform þannig að við fyndum ekki fyrir högginu sem sveiflan á íslensku krónunni mundi valda. Okkur hefur greint á um það. Fyrir síðustu kosningar var hæstv. ráðherra ein þeirra sem sögðu mjög skýrt að það væri einfalt að afnema verðtryggingu á Íslandi, það væri ákvörðun, það væri spurning um vilja. Það var sagt í þessum ræðustól í aðdraganda kosninga. Hæstv. ráðherra lagði líka fram frumvarp á síðasta þingi, ásamt þeim ráðherrum sem sitja með henni í ríkisstjórn fyrir hönd Framsóknarflokksins, um að setja þak á verðtrygginguna. Þess vegna finnst mér það skjóta skökku við, þegar hæstv. ráðherra hefur verið í ríkisstjórn í eitt og hálft ár, að við skulum ekki hafa séð neinar breytingar í þá veru. Við höfum ekki séð neinar aðgerðir sem miða að því að verðtrygging verði afnumin, ekki eina einustu. Þvert á móti er verið að taka ákvörðun um að Íbúðalánasjóður muni ekki bjóða upp á óverðtryggð lán heldur halda áfram að bjóða eingöngu upp á verðtryggð lán. Það er eitt að segja hluti sem hljóma vel en oft er erfiðara að fylgja þeim eftir. Mér finnst hæstv. ráðherra skulda okkur það að fara yfir það hvernig hún ætlar að uppfylla þessi loforð og útskýra með hvaða hætti verðtrygging verði afnumin á þessu kjörtímabili vegna þess að um það var rætt, 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Eins og hv. þingmaður þekkir og kom aðeins fram varðandi fundarstjórn forseta hófst umræða hér í gær um skuldaleiðréttinguna. Í þeirri ræðu fór forsætisráðherra skýrt í gegnum það hvernig við erum að vinna að því að afnema verðtrygginguna á nýjum neytendalánum. Það er fyllilega í samræmi við þau loforð sem við gáfum í aðdraganda kosninganna. Við töluðum um að við vildum gera þrennt, við framsóknarmenn: Við vildum leiðrétta skuldir heimilanna og við erum búin að gera það á einu og hálfu ári frá því að við tókum við. Við ætlum að afnema verðtryggingu á nýjum neytendalánum og það hafa þegar komið fram tillögur, skýrsla unnin af nefnd um það hvernig ætti að gera það. Forsætisráðherra fór mjög nákvæmlega í gegnum tillögurnar í ræðu sinni hér í gær og ég efast ekki um að hv. þingmaður hafi hlustað á hana. Síðan ætlum við okkur að efla atvinnulífið, því að atvinnan hlýtur að vera forsenda alls annars. Í ræðu hv. forsætisráðherra kom fram að fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur umsjón með vinnu um að óheimilt verði að bjóða neytendum verðtryggð lán með jöfnum greiðslum til lengri tíma en 25 ára, að lágmarkstími nýrra verðtryggðra neytendalána verði lengdur um allt að tíu ár og takmarkanir verði á veðsetningu verðtryggðra íbúðalána. Ráðherrann bendir líka á að velferðarráðuneytið hefur í framhaldi af skýrslu verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála umsjón með aðgerðum til að auka hvata til töku og veitingar óverðtryggðra lána. Forsætisráðuneytið hefur skipað starfshóp um leiðir til að sporna gegn því að sjálfvirkar hækkanir verði á vöru og þjónustu og tenging í skammtímasamninga við vísitölu neysluverðs kyndi undir verðbólgu. Svo hefur verið skipuð sérstök verðtryggingarvakt. Við erum náttúrlega mjög stolt af þeim árangri sem við höfum náð í því að tryggja stöðugleika hér í verðlagi. Við sjáum það núna að í níu mánuði höfum við verið undir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans.

Virðulegi forseti. Það er akkúrat þetta sem ég á við. Það er svo mikið af fögrum orðum og margar fínar nefndir sem bera fína titla, en það er ekkert um raunverulegar gerðir. Við sjáum ekkert. Við sjáum hvergi niðurstöður. Við sjáum hvergi aðgerðir sem styðja við þessi orð sem hæstv. ráðherra er sífellt að bera á borð fyrir okkur. Hvað er raunverulega gert? Á síðasta kjörtímabili var gerð breyting á lögum þannig að Íbúðalánasjóði væri heimilt að veita óverðtryggð lán. Þessi hæstv. ráðherra, sem talar eins og hún gerði hér áðan, hefur nú slegið það út af borðinu. Það er búið að taka ákvörðun um að gera það ekki, gefa þau ekki út. Virðulegi forseti. Mér finnst annað sérkennilegt, þ.e. að hæstv. ráðherra talar hér eins og það að banna einn lánaflokk, þ.e. 40 ára verðtryggð lán, sé að afnema verðtryggingu. Það er það bara alls ekki. Við verðum áfram jafn mikið í verðtryggðu kerfi og áður. Það verður jafn mikið boðið upp á verðtryggð lán, það er bara búið að banna einn lánaflokk. Og hvaða lánaflokkur er það? Það er kannski sá lánaflokkur sem gagnast best þeim sem hafa lægstar tekjur.

Virðulegi forseti. Ég vona að þar sem hv. þingmaður og stjórnarandstaðan hefur séð hvernig við höfum staðið við loforð okkar varðandi skuldaleiðréttinguna mun það efla trú hv. þingmanns á að við hyggjumst líka standa við önnur loforð sem við gáfum í aðdraganda kosninganna.  Í tillögum verðtryggingarnefndar sem forsætisráðherra skipaði - ég hvet hv. þingmann til þess að kynna sér þær tillögur - sem við vinnum samkvæmt er lögð áhersla á að grípa þurfi til ákveðinna aðgerða sem snúa að grundvelli húsnæðiskerfisins og snúa að því að taka á vanda Íbúðalánasjóðs sem er mjög mikill og sem fyrri ríkisstjórn tók ekki á en við erum að vinna að. Við munum, eins og við höfum sýnt, standa nákvæmlega við það  
            

Virðulegur forseti. Í þeirri fjármálastofnun sem hæstv. félagsmálaráðherra stýrir, Íbúðalánasjóði, er eftir hálft annað ár Framsóknarflokksins í ríkisstjórn bara boðið upp á verðtryggð lán. Það segir allt sem segja þarf um það mál. Ég er hingað kominn til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvernig hún geti staðið hjá og horft á viðamiklar aðgerðir í þágu heimilanna í landinu til að leiðrétta þann forsendubrest og þann mikla verðbólguskell sem fólkið í landinu varð fyrir eftir hrunið, þegar í þeim aðgerðum, í öllum 100 milljörðunum, eru engir fjármunir fyrir þau 30 þús. heimili í landinu sem eru á leigumarkaði. Fólkið á leigumarkaðnum varð fyrir alveg sama áfallinu, leiga þess hækkaði í takt við þá óðaverðbólgu sem hér varð eftir hrun. Ég held að flestum, ef ekki öllum, í þessum sal finnist það sjálfsagt sanngirnis- og réttlætismál að fyrst verið er að leiðrétta verðtryggð lán hjá þeim sem þó eiga eigið íbúðarhúsnæði hljóti þeir sem eru á leigumarkaði að eiga að njóta sams konar aðgerða. Ég sé hins vegar ekki í fjárlagafrumvarpinu neina fjármuni til þess. Ég spyr hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra, Eygló Harðardóttur, hvort þetta geti verið svona, hvort það sé í alvörunni þannig að verja eigi öllum þessum peningum fyrir þá sem eiga húsnæði en engum fyrir þá sem eru á leigumarkaði og urðu fyrir alveg sama verðbólguskelli, ef ekki alvarlegri, og önnur heimili í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vona líka að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi tekið eftir því sem við höfum verið að gera sem snýr að skuldaleiðréttingunni. Þar höfum við verið að ljúka verkefni sem hans ríkisstjórn treysti sér ekki í þrátt fyrir hvatningu frá hv. þm. Helga Hjörvar til þess að fara í nákvæmlega það verkefni. Það er því algjörlega á hreinu að við munum standa við það sem við lofuðum í aðdraganda kosninga. Við erum að gera breytingar á húsnæðiskerfinu. Við erum að vinna frumvörp varðandi grundvallarbreytingar á húsnæðiskerfinu. Það er kannski verkefni sem Samfylkingin treysti sér einfaldlega ekki fyllilega til að sinna. Sem dæmi um það var að þegar ég kom inn í velferðarráðuneytið og tók við félags- og húsnæðishlutanum fann ég til dæmis ekkert frumvarp um húsnæðisbætur, ekkert.  
             Það hefur margítrekað verið spurt hér hvaða mál það eru sem ég hyggst koma með núna í vetur sem hafa með húsnæðismál að gera. Ég held að það sé orðið langt síðan ráðherra hefur talað jafn mikið um og hugað jafn mikið að málefnum leigjenda. Það er heldur ekki rétt sem hv. þingmaður segir, að það sé ekkert í skuldaleiðréttingunni sem snýr að fólki á leigumarkaðnum. Það er raunar töluverður hluti af skuldaleiðréttingunni sem fer í persónuafslátt vegna þess að fólk er ekki lengur með lán. Við erum ekki með nákvæmar upplýsingar um hversu stór hluti af því er fólk sem er núna á leigumarkaðnum en við höfum séð að það hefur fjölgað á leigumarkaðnum. Síðan vil ég benda á að í séreignarsparnaðinum er sérstaklega verið að hvetja ungt fólk, sem er þá væntanlega á leigumarkaðnum, til þess að leggja til hliðar og það getur þá notað það sem útborgun til kaupa á húsnæði. 

Virðulegur forseti. Þetta var eins og venjulega, mörg orð frá hæstv. félagsmálaráðherra. En hæstv. félagsmálaráðherra var ekki spurður um orð, hann var spurður um fjármuni. 100 þús. milljónum hefur verið ráðstafað til þeirra sem eiga íbúðarhúsnæði. Félagsmálaráðherra var spurður: Hversu miklum fjármunum ætlar þessi sama ríkisstjórn að verja til þeirra 30 þús. heimila sem eru á leigumarkaði? Hæstv. ráðherra hafði einfaldlega engin svör. Ég bið ríkisstjórnina um að íhuga þetta aðgerðaleysi sitt gagnvart þeim sem eru á leigumarkaði, vegna þess að það er hróplegt að sjá auðmenn taka við fé úr ríkissjóði og gefa það til líknarmála af því að þeir þurfa ekkert á því að halda, vegna þess að ríkisstjórnin felldi breytingartillögu okkar um að undanskilja auðmenn í aðgerðunum 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í svari mínu. Það hefur komið skýrt fram að við erum að huga að aðgerðum sem snúa að leigjendum, það kom fram í máli bæði forseta og fjármálaráðherra og enn á ný í máli félags- og húsnæðismálaráðherra. Ég hef lagt áherslu á að eiga gott samráð við sem flesta sem snúa að þessum tillögum. Við erum að vinna lagafrumvörp og vonumst til að koma með þau sem fyrst inn í þingið og að sjálfsögðu að þau fái stuðning frá öllum, en ekki eins og var með skuldaleiðréttinguna.

Virðulegi forseti. Spurningu minni beini ég til hæstv. menntamálaráðherra. Eftir fjármálahrunið árið 2008 voru stjórnendur Háskóla Íslands hvattir til að veita fleiri nemum skólavist og varð mikil fjölgun nema í kjölfarið. Þróunin varð til þess að við nám í Háskóla Íslands voru fleiri nemar en skólinn fékk fjármagn með. Háskóli Íslands tók sinn þátt í því að bregðast við auknu álagi eftir hrun þrátt fyrir skerðingu á fjárframlögum úr ríkissjóði. Á síðasta ári voru 350 nemendur við nám við háskólann sem engin fjárframlög ríkisins fylgdu. Eftir tillögur fjárlagafrumvarpsins fyrir næsta ár telja háskólayfirvöld að nemendafjöldi sem ekki verða veitt fjárframlög með verði 500. Þessi staða hlýtur að teljast óviðunandi með öllu og þar sem svigrúm virðist vera að finna í ríkisrekstrinum máttu háskólayfirvöld sannarlega að gera ráð fyrir auknum fjárframlögum. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig hann telji að háskólayfirvöld geti brugðist við þessu. Telur ráðherrann að háskólinn eigi kannski að hætta að kenna einhverjar greinar? Á hann að leggja niður einhverjar deildir eða má búast við því að tillögur komi fram fyrir 2. umr. fjárlaga sem komi til móts við skólann og endurspegli þar með fjölgun nemenda?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að á undanförnum árum, m.a. í kjölfar hrunsins, hefur nemendum fjölgað við háskólastofnanir, en að hluta til er það líka vegna þess að unnið hefur verið meðvitað að því að fjölga háskólanemendum og bregðast þar við því að of lágt hlutfall Íslendinga hefur til langs tíma haft slíkt próf. Það er alveg hárrétt að háskólasamfélagið allt, ekki bara Háskóli Íslands, hefur verið í nokkrum vanda statt. Halda má því fram með gildum rökum að ekki hafi verið látið renna fjármagn til háskólanna á sínum tíma í réttu hlutfalli til að mæta þeirri aukningu sem varð, sérstaklega á síðasta ári og rekja má til hrunsins. Þá kemur auðvitað umræðan um forgangsröðun. Ég treysti mér til að nefna nokkur dæmi um verkefni sem ráðist var í á þeim tíma, þ.e. á þeim árum sem fjölgun varð, þar sem fjármunir voru settir í verkefni sem ég tel að hefði verið betur varið til að mæta nemendafjölda í háskólunum og gera háskólunum betur kleift að fást við þá fjölgun. Það er liðin tíð. Ég vil benda á að í því fjárlagafrumvarpi sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir að framlög til háskólamála muni hækka. Annars vegar er þar um að ræða 460 millj. kr. til að hækka ákveðna reikniflokka til þess að gera háskólunum betur kleift að sinna þeirri þjónustu sem þeir eiga að gera. Það var alveg ljóst að hækka þurfti þessa reikniflokka. Hins vegar er verið að setja töluvert mikla aukningu í fjárlagafrumvarpinu í vísindasjóðina, tækniþróunarsjóðina, sem nýtast um leið líka háskólasamfélaginu og eru í samræmi við þá stefnumörkun sem Vísinda- og tækniráð hefur lagt upp með og þá vinnu sem þar hefur verið unnin með því að hækka framlag jafnt og þétt til vísindarannsókna á þessu stigi og ljóst má vera að 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Ég vil bara fylgja svarinu aðeins eftir með því að spyrja hæstv. menntamálaráðherra að því hver stefna hans og framtíðarsýn sé varðandi Háskóla Íslands þegar ljóst er að fjármagn vantar til að halda þar uppi virku vísindasamfélagi. Í hvítbók ráðherrans er ekkert að finna um slíka framtíðarsýn. Reynslan eftir efnahagshrunið hefur meðal annars sýnt fram á að fjöldi og gæði vísindagreina læknadeildar hafa dalað. Telur hæstv. menntamálaráðherra það líðandi að Háskóli Íslands, sem skipar sér í röð 300 bestu háskóla heims, slaki á kröfum um vísindalega virkni?

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ekki var fjallað um háskólastigið í hvítbókinni er að sú hvítbók fjallar annars vegar um starfsemi á grunnskólastigi og læsi og hins vegar á framhaldsskólastigi. Það var ekki ætlunin að fjalla þar um háskólastigið. Nú stendur yfir vinna í mínu ráðuneyti þar sem við erum að greina stöðu háskólanna hér í alþjóðlegu samhengi og velta upp spurningum sem snúa að stefnumótun og þeirri stöðu sem er uppi, meðal annars því að meðalaldur þeirra sem ljúka BA/BS-gráðu á Íslandi er rétt rúmlega 30 ár, en er umtalsvert lægri í öðrum ríkjum OECD að meðaltali. Meðalaldur þeirra sem koma nýskráðir inn í háskólakerfið hjá okkur er 26 ár sem er hæsta tala sem þekkist hvað þetta varðar. Þannig að það er að ýmsu að huga vissulega. En ég ítreka það, virðulegi forseti, að í þessu fjárlagafrumvarpi var bætt við 460 milljónum til að styrkja við reikniflokkana annars vegar og hins vegar voru 400 milljónir settar í rannsóknasjóðinn til að efla vísindastarfsemi sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Málefni túlkaþjónustunnar hafa verið í brennidepli á undanförnum vikum. Ástæða þess er ekki sú hversu vel eða illa er að þeirri þjónustu staðið af hálfu ríkisvaldsins heldur sú að enn og aftur er svo komið að fjárveiting til túlkaþjónustu í daglegu lífi er uppurin. Barátta döff (heyrnarlausra) fyrir túlkaþjónustu og stöðu íslenska táknmálsins hefur staðið yfir í marga áratugi. Á 25 ára tímabili hafa verið skipaðar að minnsta kosti sjö nefndir til að fjalla um úrræði sem tryggja döff fólki og heyrnarlausum þjónustu, m.a. túlkaþjónustu. Á sama tíma hafa verið lagðar fram að minnsta kosti átta skýrslur sem taka á sama efni. Sumarið 2010 lagði Félag heyrnarlausra fram heildstæðar tillögur til framkvæmdanefndar I um þjónustu við félagsmenn sína. Þær tillögur voru lagðar til hliðar, niðurstaðan er sem sagt engin. Nú er enn ein nefndin að störfum sem vinnur að tillögum til framtíðar í málaflokknum. Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum aðilar að alþjóðasamningum um mannréttindi. 30. mars 2007 undirrituðum við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks en í 1. gr. þess samnings sem er markmiðsgreinin stendur, með leyfi forseta: „Markmiðið með samningi þessum er að stuðla að því að fatlað fólk njóti allra mannréttinda og mannfrelsis til fulls og jafns við aðra, jafnframt því að vernda og tryggja slík réttindi og frelsi, og að auka virðingu fyrir meðfæddri göfgi þess. Til fatlaðs fólks teljast þeir sem eru líkamlega, andlega eða vitsmunalega skertir eða sem hafa skerta skynjun til frambúðar sem kann, þegar víxlverkun verður milli þessara þátta og tálma af ýmsu tagi, að koma í veg fyrir fulla og virka þátttöku þeirra í samfélaginu á jafnréttisgrundvelli.“ Það er ljóst í mínum huga að með því að leggja ekki aukið fé í túlkasjóðinn er ráðherrann og við sem förum með löggjafarvaldið ekki einungis að sýna því fólki sem á þessu þarf að halda mikla vanvirðingu heldur erum við einnig að brjóta á mannréttindum þess. Spurning mín til hæstv. ráðherra er: Hvernig hefur samstarf Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra og heyrnarskertra og menntamálaráðuneytis verið háttað og hvaða verklag hefur verið tekið upp til að fjárskortur í lok árs, sem átti sér einnig stað í fyrra, eigi sér ekki stað á ný?

Virðulegi forseti. Guði sé lof er langt til kosninga. Það kann auðvitað að fara svo að ráðherraskipti verði en ég mun gera allt sem ég get til að koma í veg fyrir það. 
             Hér drepur hv. þingmaður á mjög mikilvægu máli. Forsaga málsins er sú að tekin var ákvörðun um það í tíð síðustu ríkisstjórnar að hækka taxtann fyrir túlkaþjónustuna. Ég geri í sjálfu sér ekki ágreining um þá ákvörðun, ég held að hún hafi verið óumflýjanleg, en ég hef auðvitað vakið athygli á því áður í þessum ræðustól að ég hefði talið það eðlilega stjórnsýslu á þeim tíma að tryggja fjármuni til þjónustunnar um leið og tekin var ákvörðun um að hækka taxtann. Það var ekki gert. Þá kom upp sú staða í fyrra að sjóðurinn var uppurinn. Þá varð umræða um það og gripið til þess ráðs að bæta við 6 millj. kr. í fjárauka til þess að mæta þeirri þörf. Sú hækkun var látin ná á næsta ár á eftir, þ.e. árið sem nú stendur yfir. Síðan gerist það að upp kemur nákvæmlega sama staða og á svipuðum tíma. Af því að hv. þingmaður spyr um samstarfið við Samskiptamiðstöðina þá er það ágætt, ekkert undan því að kvarta, en það er augljóst að við þurfum að finna betur út úr því hvernig við útdeilum þessum fjármunum. En ég vil segja eitt, af því að mér finnst stundum bera á því í umræðunni, að ekki má gleyma því varðandi túlkaþjónustu við þá sem á henni þurfa að halda að þetta er bara einn afmarkaður þáttur þess starfs. Í framhaldsskólakerfinu er til dæmis túlkaþjónusta veitt og í heilbrigðisþjónustunni og í almennum ríkisrekstri er slík þjónusta einmitt veitt af því að það er krafa um það. Hér er um að ræða sjóð sem var settur á laggirnar á sínum tíma til að koma til móts við þá sem þurfa að kaupa þjónustu í daglega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en maður veltir fyrir sér, af því að við erum aðilar að alþjóðasamningum, hvernig við uppfyllum þau mannréttindi sem við eigum í raun að gera. Ef maður horfir til annarra norrænna ríkja sem við erum alltaf að bera okkur saman við þá erum við svo langt á eftir þeim hvað varðar túlkaþjónustu. Sem manneskja í þessari stöðu þarf maður að velta fyrir sér hvaða tveimur mánuðum á ári maður eigi að sleppa. Þetta er ekki til sóma fyrir okkur sem þjóð. Það að svipta heyrnarlausa borgara sem bera enga ábyrgð á þeirri stöðu tjáningar- og upplýsingafrelsi með því að veita ekki túlkun íslensks táknmáls, sem hefur lögum samkvæmt fengið jafn réttháa stöðu og íslenskt talmál, er gróf aðför að mannréttindum að mínum dómi. Þetta er grundvöllur þess að geta af öryggi verið partur af samfélaginu líkt og heyrandi borgarar. Um þetta snýst málið. Ég er ekki að kenna hæstv. ráðherra um þessa stöðu heldur okkur öllum og við þurfum að gyrða okkur í brók hvað þetta varðar. En mig langar að spyrja að lokum: Hvaða eftirlit er haft með því að Samskiptamiðstöð fyrirbyggi það að þessi staða komi upp fyrirvaralaust?

Virðulegi forseti. Ég ítreka að túlkaþjónusta er nú þegar veitt víða í hinu opinbera kerfi. Þar er um að ræða miklu meiri fjármuni en þá sem eru í þessum sjóði sem sérstaklega var hugsaður á sínum tíma, og varð til í tíð hæstv. ráðherra, sem þá var, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, til að styðja við túlkaþjónustu í daglega lífinu. Ég ítreka að ég held að aldrei hafi verið lagt upp með það að sjóðurinn dygði alfarið fyrir alla þá starfsemi. En það er sjálfsagt mál að við ræðum áfram um þetta þó að ég ætli að leyfa mér að segja að við erum víða að styðja við þá sem þurfa aðstoð og ég held að við getum öll verið sammála um að þar mætti bæta við, hvort sem við horfum til langveikra barna, barna í menntakerfinu sem hafa þroskafrávik eða þroskahamlanir sem gera að verkum að við þurfum að veita þeim meiri þjónustu. Við vitum að í ýmsum slíkum tilvikum vildum við svo sannarlega geta gert betur en við erum alltaf takmörkuð af þeim fjármunum sem við höfum til skiptanna. Þá skiptir mestu máli, 

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili var samþykkt þingsályktunartillaga um að Ísland markaði sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi tjáningar- og upplýsingafrelsi. Hugmyndin var góð og var samþykkt einróma. Hún fjallaði um að Ísland yrði til fyrirmyndar í tjáningarfrelsis- og upplýsingafrelsismálum, ekki síst af efnahagslegum ástæðum. Hingað til lands hafa komið aðilar og fjárfest og notað íslenska þjónustu á sviði upplýsingatækni í þeirri trú að þessu verki sé lokið. Núna lendum við í þeirri ankannalegu stöðu að það fréttist til útlanda þegar t.d. meiðyrðalöggjöf er beitt á Íslandi. Erlendir blaðamenn reka augun í það ítrekað að það eru fangelsisrefsingar við ýmsum brotum á Íslandi er varða tjáningarfrelsi. Það er til dæmis bannað að gera grín að trúarbrögðum, það er bannað að gera grín að hinu og þessu hérlendis og það eru fangelsisrefsingar við því. Það eru til eðlilegar takmarkanir á tjáningarfrelsi og við sýnum því fullan skilning, en fangelsisrefsingar eru ekki við hæfi í vestrænu lýðræðissamfélagi eða í hvaða lýðræðissamfélagi sem er. Miðað við umræðuna í útlöndum finnst mér eins og við séum svolítið að missa af þeim tækifærum sem þingsályktunartillögunni var ætlað að skapa. Því langar mig til að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra í fullri vinsemd: Hvað þurfum við að gera til að klára þetta verkefni og koma því á fót þannig að orðstír Íslands á erlendri grundu verði réttur?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina en vil benda á að í máli hv. fyrirspyrjanda kom alveg skýrt fram hversu mörg og stór og mikil álitamál eru undir eins og t.d. tjáningarfrelsið, refsilöggjöf o.s.frv., sem tekur augljóslega ekki bara tíma að skoða heldur þarf líka að ná fram pólitískri sátt um hvernig halda skuli á af því að hér er um að ræða viðkvæmt mál sem snýr að grundvallarstoðum samfélagsins. Ég verð bara að segja eins og er að allt hefur það tekið tíma. Við höfum áttað okkur á því í vinnuferlinu að þetta er mjög flókið mál og ég veit að hv. þingmaður þekkir það mjög vel. Þarna eru mörg atriði sem skipta máli, eins og hv. þingmaður nefndi sjálfur. Ég skal líka segja eins og er að ég er ekki með stórt lögfræðisvið, það er frekar þunnskipað. Við höfum þurft að hagræða í ráðuneytinu þannig að við erum ekki með mikinn mannafla. Þessa dagana og undanfarnar vikur hefur reyndar farið mjög mikill tími í mínu ráðuneyti í að svara fyrirspurnum frá þinginu sem hafa margfaldast að vöxtum og ég hef þurft að setja töluvert af starfsfólki mínu til þeirra verka. Ég verð bara að segja eins og er að ég hef takmarkaðan tímafjölda. Það þýðir ekki að verkefnið verði ekki unnið en það stýrir nokkuð þeim hraða sem verkefnið er á.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og hreinskilnina. Mér finnst mjög mikilvægt, tel það lykilatriði í stjórnsýslunni, að vilji Alþingis verði raungerður almennt og ég er sannfærður um að hæstv. ráðherra er fullkomlega sammála mér þar. Nú vita menn kannski í þessum sal að ég þyki ágætur öfgamaður í tjáningarfrelsismálum að mínu mati aðallega vegna þess að ég aðhyllist það. En það þarf ekki að ganga í alla átt að mínum persónulegu skoðunum gagnvart tjáningarfrelsi til að gera þessar tillögur að raunveruleika enda er tillagan sú að þetta sé rannsakað af lögfræðingum með tilliti til annarra löggjafa og vissulega þeirra takmarkana á tjáningarfrelsi sem eru eðlilegar í lýðræðisríkjum. Þær eru til, ég hafna því ekki, enda er þetta á forræði ríkisstjórnarinnar eins og er. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Ef hann fær þessi tæki, starfsfólkið og það fjármagn sem hann telur nauðsynlegt til að vinna verkið, er hann reiðubúinn til að beita sér fyrir því að þetta verði klárað sem fyrst?

Virðulegi forseti. Svarið er: Já.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá þetta tækifæri til að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um málefni tónlistarmenntunar sem eru mörgum ofarlega í huga þessa dagana, bæði í ljósi þess að yfir stendur verkfall tónlistarkennara og líka í ljósi þess að málefni margra tónlistarskóla, ekki síst í Reykjavík, virðast vera í nokkru uppnámi, og er ég þá að vitna til fjárhagslegrar stöðu skólanna. Ríkið er ekki viðsemjandi tónlistarkennara og getur því lítið beitt sér þegar kemur að kjaramálum, en þegar kemur að stöðu skólanna er gjarnan vitnað til samkomulags sem gert var milli ríkis og sveitarfélaga að vori 2011 þar sem ríkið ákvað eftir langar viðræður að koma að eflingu tónlistarnáms með því að taka þátt í að styrkja tónlistarnám á framhaldsstigi. Það samkomulag fól í sér umtalsverðar fjárhæðir, framlag upp á 480 millj. kr. frá ríki til sveitarfélaga, þar af 250 millj. kr. af nýjum fjármunum, en afgangurinn fólst síðan í breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Hugsunin var sú að ríkið tæki með auknum hætti þátt í kennslukostnaði við tónlistarnám á framhaldsstigi. Með samkomulaginu var meðal annars ætlunin að koma í veg fyrir þá stöðu sem hafði verið uppi um nokkurt skeið að nemendur gátu ekki sótt tónlistarnám milli sveitarfélaga. Þar voru í gangi svokölluð vistarbönd eins og rætt var um og markmið samkomulagsins var annars vegar að efla framhaldsstig í tónlist og hins vegar að aflétta vistarböndum. Í samkomulaginu var líka rætt um að til stæði að leggja fram nýtt frumvarp til laga um tónlistarmenntun á 140. löggjafarþingi Alþingis sem var 2011–2012. Nú er nokkuð ljóst að það tókst ekki. Það var í minni tíð sem menntamálaráðherra. Ég get vitnað til þess og upplýst það hér að það frumvarp átti að vinna í miklu samráði og það var gert og fyrstu drögum að frumvarpinu var skilað vorið 2013. Þá voru þó enn uppi ákveðin álitamál sem ekki var búið að leysa úr. Fyrir lágu nokkuð heilleg drög að frumvarpi en eftir átti að leysa úr álitamálum er vörðuðu fjárhagslega skiptingu og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Málið er orðið mjög brýnt. Ég veit að það hefur verið á þingmálaskrá hæstv. ráðherra, var á síðasta þingi og er líka á þessu þingi á þingmálaskrá hæstv. ráðherra. Við lesum um það fréttir að gjaldþrot blasi við tónlistarskólum í Reykjavík, ýmsum tónlistarskólum, og menn vitna til þess að þetta samkomulag hafi verið túlkað með þeim hætti að Reykjavíkurborg hafi hætt að styrkja framhaldsstigið. Það liggur algerlega fyrir að fjármunirnir í þessu samkomulagi duga ekki til að fjármagna allt framhaldsstigið. Það liggur algerlega fyrir og hefur legið fyrir. Hins vegar má líka benda á að sú tala sem miðaðist við ákveðinn fjölda kennara var byggð á upplýsingum sem ekki voru nægilega nákvæmar þegar kom að fjölda nemenda í framhaldsnámi, það var ekki síst vegna þess að það lágu hreinlega ekki fyrir nógu skýrar upplýsingar um fjölda nemenda á þeim tíma þegar samkomulagið var gert. Eftir að málið fór í þennan farveg hefur að mér skilst farið fram umtalsverð upplýsingaöflun um þau mál þannig að við ættum að hafa talsvert greinarbetri mynd af umfangi framhaldsstigsins í tónlist hvað það kostar nákvæmlega. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er: Nú rann samkomulagið út haustið 2013. Það hefur verið endurnýjað síðan og ég sé ekki betur en enn sé gert ráð fyrir fjármunum í þetta samkomulag í fjárlögum. Hefur það verið endurskoðað efnislega síðan það rann út? Hvar stendur vinna við frumvarp til laga um tónlistarnám? Ég hef tekið eftir því í umræðum, mér sýnist í raun og veru að margir kjósi að benda á þetta samkomulag sem uppsprettu hinnar slæmu stöðu tónlistarskólanna. Ég get ekki fallist á að það að setja nýja fjármuni að upphæð 250 millj. kr. inn í tónlistarskólakerfið verði hreinlega til þess að setja þá alla á hliðina en það virðist hafa verið túlkað þannig með því að skera það niður á móti, sem er bagalegt. Menn vitna til þess að frumvarp hafi átt að koma fram, ný lög hefði átt að samþykkja og þar hefði þessari verkaskiptingu verið breytt. Þangað til nýtt frumvarp kemur fram eru hins vegar gömlu lögin í gildi þar sem sveitarfélögin bera ábyrgð á rekstri tónlistarskóla. En það liggur fyrir að meðan slík óvissa er uppi um túlkun á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, að minnsta kosti er mjög mismunandi túlkun, ég veit ekki hvort rétt er að tala um óvissu, er staða tónlistarskólanna  Ég spyr hæstv. ráðherra: Eigum við von á nýju 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hefja máls á þessu. Þá er fyrst til að taka að ég er algjörlega sammála þeirri nálgun sem hv. þingmaður, og fyrrverandi hæstv. ráðherra málaflokksins, hefur hvað varðar efnislegt innihald þess samkomulags sem var gert á milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um aðkomu ríkisvaldsins að rekstri tónlistarskólanna og tónlistarnáms á framhaldsstigi. Samkvæmt verkaskiptasamkomulaginu á milli ríkis og sveitarfélaga er þetta á verksviði sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafa þá tekjustofna til að mæta þessum útgjöldum. Sama gildir reyndar líka varðandi söngnámið, bæði á miðstigi og framhaldsstigi. Hugmyndin með samkomulaginu er sú að auðvelda sveitarfélögunum það að leyfa nemendum að fara á milli sveitarfélaga. Það getur verið mjög mikilvægt að svo sé hægt, sérstaklega er það mikilvægt fyrir þá nemendur sem leggja upp með tónlistarnám sitt sem grundvöll að framtíðaratvinnu, eru sem sagt verðandi atvinnufólk í tónlist. Það er alveg sérstaklega mikilvægt fyrir það fólk og þá einstaklinga að þau séu ekki bundin átthagafjötrum hvað varðar möguleika á að komast í þá skóla sem þau þurfa að komast í til þess að geta lagt grunninn að því starfi. Það má aftur á móti segja að ekki sé sama nauðsyn uppi hvað það varðar að geta valið sér tónlistarnám utan þeirra sveitarfélaga sem maður borgar gjöld til ef um er að ræða einstaklinga sem eru í námi meira af áhuga frekar en að þau ætli endilega að leggja tónlist fyrir sig sem starf. Þá er vel hægt að færa fyrir því rök að þá eigi að fara saman hvar maður greiði útsvarið og síðan hvar maður fær þjónustuna eins og á við um margt annað. Ég tek undir þær áhyggjur með hv. þingmanni að túlkun einstakra sveitarfélaga skuli hafa verið sú að með samkomulaginu og með þeim fjármunum sem þarna voru settir inn - og ekki bara að það hafi komið, eins og hv. þingmaður orðaði það, nýir peningar, það er alveg jafn mikilvægt að verkefni voru tekin til ríkisins sem þar með auka svigrúm sveitarfélaganna til að bæta úr þarna á móti, þannig að þarna var um umtalsvert mikla fjármuni að ræða. Það er sárara en tárum taki að það skuli hafa leitt til þess að fjöldi tónlistarskóla skuli, við þetta samkomulag og túlkun þess, nú vera í þeirri stöðu að ramba á barmi gjaldþrots. Það er alveg fráleit niðurstaða. Ég vonast til þess að afstaða þeirra sveitarfélaga sem þannig hafa nálgast málið breytist. Það skiptir líka máli hver framtíðin verður. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður nefndi, að auðvitað gerist það, kannski af því það lá á að ganga frá þessu, að upplýsingaöflun sem var notuð til að geta lagt mat á umfangið var greinilega ábótavant. Það skiptir auðvitað máli að þetta sé vel gert. Hvað varðar sérstakar spurningar hv. þingmanns vil ég segja að ekki hefur verið unnin nein endurskoðun á efni samkomulagsins. Afstaða ríkisvaldsins er skýr hvað þetta varðar. Þetta var aldrei lagt fram til að taka yfir þennan rekstur og fjármagna hann. Síðan er það ákvörðun einstakra sveitarfélaga hvort þau setja mikla fjármuni eða litla til þessa málaflokks eða jafnvel enga ef þau svo kjósa, en það hefur auðvitað mjög slæmar afleiðingar og mér finnst það alveg hörmulegt. Í öðru lagi hvað varðar framtíðina þá hefur þetta mál áfram verið á þingmálaskránni. Ég hef verið að vinna með hugmyndir í ráðuneytinu um fyrirkomulag þessara mála. Það er alveg rétt, sem hv. þingmaður nefndi, það eru ákveðin atriði sem ekki var alveg búið að leiða til lykta hvað varðaði þær hugmyndir sem lágu fyrir. En ég tel að við þurfum í nýju fyrirkomulagi meðal annars að horfa til þess sem ég nefndi áðan um möguleika þeirra sem eru að fara í tónlistarnám og ætla að leggja tónlistina fyrir sig sem sitt ævistarf. Það þarf að hlúa sérstaklega að þeim hópi og vinna með hann. Menntaferill þeirra einstaklinga er um margt ólíkur menntaferli þeirra sem fara í hefðbundið bók- og verknám svo að dæmi sé tekið. Oft eru þar einstaklingar sem eru fyrr á ferðinni í námi hvað aldur varðar, þannig að hægt þarf að vera að taka tillit til þess. Sökum eðlis þessa náms, þar sem um er að ræða að undirbúa fólk til að koma fram, geta haft þann hæfileika að spila á tónleikum svo að dæmi sé tekið, þá er þetta um margt ólíkt þjálfun en í ýmsu öðru námi sem við bjóðum upp á. Menn verða að gæta sín á því að ætla sér ekki að reyna að láta tónlistarnámið 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, fyrir að taka þetta mál hér upp. Það er rétt, sem kemur hér fram, að það er gríðarlega mikilvægt að ræða þetta mál, jafnvel þó að það sé í skugga verkfallsins sem nú stendur yfir. Staðan er afar dapurleg, tónlistarnemendur bíða heima og fá ekki tækifæri til að fylgja eftir því námi sem þeir hafa þó keypt aðgang að. Þetta er enn dapurlegra vegna þess að við vitum öll hversu mikil gróska hefur verið í tónlistarlífi á Íslandi og hve tónlistarskólarnir hafa skipt gríðarlega miklu máli í þeirri uppbyggingu, hversu mikilvæg tónlistin er og stuðningur hins opinbera varðandi alla menningu og tónlistarflutning í þessu landi. Það er mikilvægt fyrir okkur að horfa til þess hversu tónlistarmenntun og metnaðarfull listmenntun er mikilvæg fyrir þroska og nám hvers barns og raunar fullorðins fólks hvað varðar tilfinningalæsi og sjálfsmynd. Sköpun, sem þarna er líka stunduð, er einn af grunnþáttum menntunar og mikilvægasta hugmyndafræði listgreinakennslu er jafnframt að samþætting listgreina við aðrar námsgreinar aukist í almennu skólastarfi. Ég nefni þetta hér vegna þess að ég hef áhyggjur af þessu í þeirri skólastefnubreytingu sem boðuð er af hæstv. ráðherra. En það sem við erum að fjalla um er líka það samkomulag sem gert var til þess að tryggja að nemendur væru ekki að borga gjöld, eða réttara sagt sveitarfélög sín á milli, en við skulum ekki gleyma því að ágreiningurinn við sveitarfélögin var líka um það að tónlistarskólar eru farnir að skila námseiningum inn í framhaldsskóla. Það er hluti af ástæðunni fyrir því að ríkið þurfti að borga, það voru svokallaðar „þreyttar einingar“, þ.e. að ríkið borgaði fyrir framhaldseiningar í skólunum. Það er mikilvægt að þessi ágreiningur verði leystur til lengri tíma og væri gaman að heyra hvort hæstv. ráðherra sé sammála því sem var í drögum um lög um tónlistarskóla, að framhaldsfræðslan fari til ríkisins. Aðeins í lokin. 

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég hef nánast frá því ég var á unglingsaldri og fram á fullorðinsaldur notið aðstoðar tónlistarkennara og geri nú eftir áramót enn eina atrennuna að tónlistarnámi mínu. En ég er ekki kominn hingað til að taka þátt í keppninni um ást á tónlistarkennurum þótt ég geti örugglega skorað mjög hátt í þeirri keppni. Kjaramál verða ekki leyst á þessum vettvangi en það er gott að við séum að ræða þetta. Ég vil bara rétt aðeins koma inn á mikilvægi hinna svokölluðu skapandi greina í samfélagi okkar sem ég held að fólk átti sig ekki alltaf nógu vel á. Undirstöðuatvinnuvegir okkar eru auðvitað sjávarútvegur, útflutningur áls og ferðamenn - og svo skapandi greinar. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var samþykkt áætlun þar sem lögð var sérstök áhersla á þessar greinar. Það voru settir inn miklir fjármunir í að undirbyggja með margvíslegum hætti þær greinar sem kallaðar hafa verið skapandi greinar. Því miður erum við ekki nógu meðvituð um það hér á vettvangi ríkisins, alla vega ekki á þessu kjörtímabili, hvað þetta skiptir miklu máli. Það er þannig að þegar maður fer um heiminn og hittir fólk sem hefur kannski takmarkaða þekkingu á Íslandi að oftast er spurt út í tónlistarmenn sem fólk kannast við á Íslandi, frekar en að við séum miklir framleiðendur áls eða veiðimenn þorsks. Ég fer kannski aðeins meira ofan í efnisatriði þessarar umræðu í síðari innleggi mínu en mér finnst mikilvægt að menn hafi þetta í huga. Þetta er eitthvað sem skiptir gríðarlega miklu máli og við verðum að undirbyggja það í öllum okkar áætlunum og því hvernig við forgangsröðum fjármunum í þessu samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir frumkvæðið að umræðunni. Þrátt fyrir að við séum öll sammála um mikilvægi tónlistarskólanna í íslensku þjóðfélagi í gegnum marga áratugi hefur lengi verið vandræðagangur í kringum rekstur þeirra. Framan af var aðgangur mjög misjafn og oft minni aðgangur að tónlistarmenntun í dreifðari byggðum landsins. Nú hefur það kannski að einhverju leyti snúist við fyrir grunnskólanemendur þar sem flestallir grunnskólanemendur hafa síðustu áratugi haft mjög góðan aðgang að tónlistarskólum. Vandræðagangurinn hefur orðið í kringum námið á framhaldsstiginu og þegar framhaldsskólanemendur, sem þurfa að fara á milli sveitarfélaga vegna bóknáms, þurfa að færa sig á milli skóla. Þetta leiddi til samkomulagsins frá 2011, sem komið hefur verið inn á hér í dag, og á þingi sl. vor voru samþykktar breytingar á lögum vegna enn einnar framlengingar á gildistíma samkomulags ríkis og sveitarfélaga um tímabundna breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í kjölfar samkomulags um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms. Mér finnst þessi setning eiginlega lýsa vandræðaganginum og við verðum að fara að komast út úr þessu. Með leyfi forseta langar mig að vitna í nefndarálit allsherjar- og menntamálanefndar frá afgreiðslu málsins í vor, en þar kom fram sá skilningur að það hafi verið skýrt af hálfu ríkisvaldsins að um viðbótarfjármagn var að ræða sem átti að efla tónlistarnám á framhalds- og miðstigi þegar samkomulagið var gert 2011. Það er löngu kominn tími til að fundin verði ásættanleg lausn og varanleg niðurstaða varðandi fjármögnun tónlistarnáms í stað tímabundinna lausna þar sem skýrt verður hvar ábyrgðin liggur, það er aðalatriðið.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að vekja máls á spurningunni um það hver eigi að borga. Mér finnst svolítið skrýtið að ekki sé talað meira um það. Eiga einstaklingarnir að borga fyrir nám sitt eða eiga sveitarfélögin að borga þetta eða ríkið? Mig langar að færa fyrir því rök að ríkið eigi að borga þetta. Kannski yfirsést mér eitthvað í þeirri niðurstöðu en ég ætla alla vega að færa örfá rök fyrir því á þeim stutta tíma sem við höfum til að ræða þetta. Nú er ég síðasti maðurinn til að vilja efla íslenskan þjóðarhroka, mér þykir þó nokkuð mikið af honum. Oft er sagt að Ísland sé frábærasta land í heimi á öllum sviðum og þá er ég yfirleitt leiðinlegi gæinn sem segir: Ja, kannski ekki alveg best í heimi í öllu, það er ýmislegt að hérna og það er fullt af hlutum sem eru skemmtilegir við Ísland sem eru líka skemmtilegir við önnur lönd. En ég hef tekið eftir því að tónlist er eitt af því sem er mjög sérstakt við Ísland. Þegar ég er erlendis ásamt öðrum Íslendingum, það er eiginlega sama á hvaða samkundu það er, þá kemur fyrr eða síðar í ljós að meira eða minna allir Íslendingarnir ýmist kunna að syngja - eða gera það þótt þeir kunni það ekki - eða spila á hljóðfæri eða hvort tveggja, yfirleitt hvort tveggja. Það þykir eiginlega sjálfsagt á Íslandi að spila aðeins á gítar eða kunna að taka í píanó og svoleiðis. Þetta er að mínu mati þjóðareinkenni sem ég held að Íslendingar upp til hópa átti sig hreinlega ekki á. Það er mjög sérstakt hvað Íslendingar eru tónelskir. Við áttum okkur ekki endilega á því að við erum heimsþjóð í tónlist. Þá vaknar spurningin: Hvernig ætlum við að viðhalda þessu? Jú, það er annað sem er mjög sérstakt við Ísland og það er íslenska tungumálið sem hvergi annars staðar er talað. Ég álít að besta leiðin til að vernda íslenska tungu til lengri tíma sé í gegnum listina - og með því að efla hana á tæknisviðinu, en það er kannski annað og tæknilegra málefni. En ef við ætlum að halda þessu tungumáli okkar næstu 100 eða 200 árin 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp. Við höfum lengi talað um samskipti ríkis og sveitarfélaga þegar kemur að tónlistarskólum á framhaldsskólastigi og eins og var nefnt í upphafi og varðaði hreinlega vistarbönd gátu nemendur ekki meðfram framhaldsnámi sínu stundað tónlist í öðru sveitarfélagi. Það er því auðvitað mjög mikilvægt að við klárum þessi mál og vert að vita hversu mikið ber á milli, hvort það er samtal í gangi og hvort ríkið ætlar að bæta við sinn hlut er varðar þessa samninga. Við vitum svo sem alveg að virði tónlistar felst ekki eingöngu í peningum heldur í ánægju, vellíðan og öðru slíku. Hér voru nefndar áðan skapandi greinar og verðamætasköpun í tónlist er í kringum 20 milljarðar á ári og þekking á landinu, eins og kom líka fram, er mikil í gegnum tónlistarfólk. Ég held að við séum öll sammála um að við þurfum að leysa þetta mál. Togstreita á milli ríkis og sveitarfélaga á auðvitað ekki að bitna á kennurum sem nú eru í verkfalli, m.a. vegna þess að þeir fá ekki sams konar samninga og Kennarasambandið er með, að þeir telja a.m.k. Ég tel að það blómlega líf sem er í tónlistinni sé í hættu. Mig langar í lokin að vitna í fyrrverandi menntamálaráðherra Gylfa Þ. Gíslason sem sagði, með leyfi forseta: „Almenningur á Íslandi gerir sér áreiðanlega ekki ljóst hvert starf er unnið í tónlistarskólunum og hversu snar þáttur þeir eru orðnir í heilbrigðu uppeldisstarfi og hversu sterk stoð þeir eru tónlist á Íslandi og þar með íslenskri menningu […] Þótt skólastörf eigi að vinna í kyrrþey og ekki eigi að auglýsa árangur, jafnvel ekki afrek í fjölmiðlum er hitt ástæðulaust að almenningi sé ekki gert ljóst ef vel er unnið þegar ástæða er til að halda að honum sé það ókunnugt. Í tónlistarskólunum er unnið svo merkilegt og gott starf að allir þeir sem kunna að meta menningargildi tónlistar eiga ekki aðeins að vita um það heldur einnig að þakka það.“ Af því að ég veit að hæstv. menntamálaráðherra er mikill unnandi tónlistar spyr ég aftur: 

Virðulegur forseti. Þessi umræða er þörf og hana ber að þakka. Það er ljóst að tónlistarfræðsla eða tónlistarskólinn er á forræði sveitarfélaga og styr um það hvar ríkið ætti að taka við eða koma inn hefur staðið lengi. Það er algjörlega ljóst í mínum huga, hæstv. forseti, að eðli þessa náms er annað en eðli bóklegs náms og annars verklegs náms. Þess vegna verður að ná samkomulagi á milli ríkis og sveitarfélaga um hver á að gera hvað. Ef grunnnámið ætti að vera á höndum sveitarfélaga eins og er með grunnskólann ætti framhalds- og miðnámið að vera á höndum ríkisins og vegna þess að tónlistarnám og annað listnám er einingarbært inn í framhaldsskólana hlýtur ríkið með einhverjum hætti að þurfa að taka þátt í því námi. Það gengur ekki að við séum enn þá árið 2014 að ræða um hvernig þessum málaflokki eigi að vera háttað. Ef ríkið og við sem setjum hér lög höfum ekki kjark til þess að taka upp lög um tónlistarskóla og breyta þeim í þá veru að eðli námsins verði breytt og það sé skýrt fyrir nemendur hvert ferlið er og hver eigi að gera hvað þá veit ég ekki hvað við ættum að gera. Ég fer með orð ágæts einstaklings í tengslum við þá kjaradeilu sem nú er í gangi: Hvernig værum við ef tónlist yrði tekin út úr lífi okkar? Ef engin tónlist yrði spiluð í útvarpi, ef engin tónlist væri í lífi okkar? Það hlyti að vera snautt og það er okkar að koma þessu verkefni í höfn, að það sé skýrt fyrir nemendur sem stunda tónlistarnám hvernig þeir geti gert það og hverra er að halda utan um það.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er ekki miklu við þetta að bæta. Ég tek heils hugar undir það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir var að segja hér. Það er auðvitað kominn tími til að við reynum að skilgreina betur hlutverk hvers þetta er. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson vakti líka athygli á þessu. Það er ekki endalaust hægt að togast á um hver á að borga. Ég held að eðlileg skil séu á milli þess að ríkið taki framhaldsnámið og að einhverju leyti miðnámið en annað sé hjá sveitarfélögunum. Mikilvægast er líka að setja lög um tónlistarskólann, ganga þá skýrt frá því að hann sé hluti af okkar skólakerfi með réttindi og skyldur hvað það varðar. Það er líka mjög mikilvægt að fjalla um nemendagjöldin vegna þess að þau eru afar misjöfn í tónlistarskólunum eftir landsvæðum og jafnvel innan skóla líka. Það þarf með einhverjum hætti að kortleggja hvað nemendur eiga að borga fyrir það nám, þ.e. hvað er eðlilegt hlutfall o.s.frv. Í umræðunni hefur líka komið fram, ég vakti athygli á því í fyrri ræðu minni, að sumir hafa tilhneigingu til að líta á tónlistarnám og annað listnám og þannig skapandi greinar öðrum augum en bóknámsgreinar. Ég vakti athygli á því að full ástæða er til að vakta þessar greinar við breytingu á skólakerfinu, ef til styttingar kemur. Menn eru að skoða PISA endalaust og þá er fókusinn alltaf á ákveðnar námsgreinar eins og náttúrufræði, stærðfræði og tungumál. Mikilvæg forsenda fyrir efnahagslegri farsæld eða vexti er einmitt skapandi þátturinn, skapandi greinarnar. Það er ekki bara hátíðarræðuumræða, það hefur líka komið fram í umræðunni hversu mikill vöxtur hefur verið í þessum greinum, hversu mikilvægar þær eru líka fyrir efnahagslífið fyrir utan alla þá ánægju, lífsfyllingu og bætta sjálfsmynd og annað sem þessar greinar gefa. Ég skora á ráðherra og Alþingi að beita sér fyrir því að við getum náð skýrri verkaskiptingu þarna og leyst þessa deilu hvað það varðar sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég bý að þeirri reynslu að hafa leitt samningaviðræður fyrir stéttarfélag í fyrra lífi mínu, áður en ég fór að taka þátt í pólitíkinni. Það er flókið og erfitt viðfangsefni. Ég bjó samt sem áður við þann lúxus að lagaramminn í kringum það sem ég fékkst við á þeim tíma var alveg skýr og verkaskipting á hreinu. Í raun og veru þurftu blaðamenn ekki að gera neitt annað á þeim tíma en að semja um krónur og aura við þá sem áttu og ráku fjölmiðla. Því er því miður ekki að fagna í þessu sem við tölum um hér. Á ferðinni er mjög flókin deila ólíkra félaga, ólíkra sveitarfélaga og ríkisins. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, það er ótrúlegt að við skulum ekki vera búin að koma þessum málaflokki og fjölda annarra í þann farveg að hægt sé að einfalda hlutina og fást um bara krónur og aura. Deilan sem við horfum framan í hér er birtingarmynd ófullburða stjórnmálakerfis og stjórnsýslu sem er ekki búin að ganga frá því hvað heyrir til hvers friðar í þessum efnum, verkaskipting milli sveitarfélaga og ríkis ófullkomin og ófrágengin og sami veruleiki er því miður uppi á borðum í allt of mörgum málaflokkum. Það er verkefni okkar í stjórnmálunum að ganga frá þessu og að haga stjórnmálamenningunni þannig að hægt sé að gera það til frambúðar þannig að hún sé ekki, eins og því miður er allt of oft, og einkennist ekki af togi milli ólíkra hagsmuna fram og til baka þar sem hlutum er breytt eftir því hver er í stjórn hverju sinni. Ég vil rétt í lokin biðja hæstv. menntamálaráðherra um að koma með skýr svör um það hvar vinna við frumvarp um tónlistarnám er stödd og hvenær þess megi vænta hingað í þingið.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða um málefni tónlistarmenntunar og ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, og hæstv. ráðherra Illuga Gunnarssyni svör hans og innlegg í umræðuna. Sá kraftur og sú fjölbreytni og þau gæði sem eru í íslensku tónlistarlífi leiða til þess að maður hlýtur að draga þá ályktun að eitthvað hafi verið gert rétt í tónlistarkennslu á Íslandi. Maður upplifir að við höfum ákveðna sérstöðu, eins og hv. þm. Helgi Gunnarsson kom inn á áðan, það er upplifunin. Það hefur verið vísað hér í umræðunni í samkomulag á milli stjórnsýslustiganna ríkis og sveitarfélaga sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir ritaði undir sem menntamálaráðherra á sínum tíma og það er skýr afstaða allra sem hér hafa talað að það samkomulag hafi verið mjög jákvætt skref í að efla tónlistarnám og gera nemendum kleift að stunda tónlistarnám óháð búsetu og efnahag. En enn og aftur eins og í málefnum sem snúa að því þegar við erum að flytja verkefni yfir til sveitarfélaga frá ríki má vera að verkaskiptingin sé skýr en þegar kemur að því að fjármagna laun og tæki og tól fer allt í hnút. Það virðist vera málið hér, það er sorglegt með viðbótarfjármagnið, þá er fjárhagsleg staða tónlistarskóla í uppnámi og að einhverju marki hefur verið gefið í skyn að þetta trufli kjaradeilu, kjarasamninga 

Virðulegi forseti. Ég er alltaf feginn því þegar ég hef tvö sæti í þessari umræðu vegna þess að tíminn er svo stuttur. Mig langar að halda aðeins áfram með það sem ég ræddi áðan og sérstaklega það sem viðkemur útlendingum og ferðaþjónustu. Það er nefnilega þannig að ferðamenn koma ekki bara til Íslands til að sjá okkar undurfögru náttúru, sem að vísu er líka mjög fögur í Noregi ef út í það er farið, þeir koma oft hingað til að upplifa hina undurfögru íslensku menningu, tónlistina, tunguna, álfa o.s.frv. Það er margt sérstakt við Ísland sem útlendingar sækja í. Þeir öðlast áhuga á fyrirbærinu sem er Ísland. Tónlistin er veigamikill þáttur í því að dreifa vitund um okkar litlu krúttlegu þjóð. Sem dæmi þegar ég var kominn heim frá Winnipeg í Kanada og var að tala við vin minn yfir netið þá spurði hann hvort ég hefði heyrt um hljómsveitina Of monsters and men. Ég sagðist einhvern tímann hafa heyrt um hana. Við fórum að ræða þetta og þá kom í ljós að hann hafði ekki hugmynd um að þetta væri íslensk hljómsveit, sem mér þótti afskaplega fyndið vegna þess að ég tók því sem vísu að hann væri að benda á hljómsveitina vegna þess að ég er íslenskur og hann vissi það vitaskuld. Íslensk tónlist á mikið erindi út í heim. Hún hefur mikið að segja um áhuga útlendinga á Íslandi; í fyrsta lagi um meðvitund um tilvist okkar og í öðru lagi hvað þetta er mögnuð menning að mörgu leyti. Mér þykir mikilvægt að við höfum í huga þegar við tökum ákvarðanir um fjárútlát í þessum málum að við sjáum ekki gróðann neins staðar á blaði, við sjáum ekki endilega á einhverjum reikningi eða í einhverjum tölum hvernig íslenskur ferðamannaiðnaður blómstrar í kjölfar þess að við eyðum meiri peningum í tónlistarkennslu. Við getum í skásta falli fundið einhverja tölfræði sem 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum sem hér hafa talað í þessari umræðu. Ég skil hana sem svo að við sem hér höfum talað a.m.k. erum öll sammála um gríðarlegt mikilvægi tónlistar fyrir samfélagið, fyrir atvinnulífið, fyrir okkur öll sem einstaklinga. Það mikilvægi verður ekki slitið sundur frá mikilvægi tónlistarmenntunar og tónlistarnáms, því kerfi sem hefur verið grunnurinn að allri þeirri velgengni sem hv. þingmaður sem hér talaði á undan mér var að rekja. Það er kerfi tónlistarskóla þar sem við höfum getað boðið upp á ótrúlega gott aðgengi að tónlistarnámi um land allt og þannig veitt fólki hið nauðsynlega frelsi sem það þarf til að þroska og þróa sína hæfileika. Við erum samt í vanda stödd. Mér þykir mjög miður að samkomulaginu sem var ætlað að efla tónlistarmenntun í landinu er nú kennt um mjög erfiða stöðu margra tónlistarskóla í Reykjavík. Ég held að við séum að horfa framan í það að tíminn fer að styttast sem við höfum til að leysa úr þessu máli. Ég heyri það sem margir hv. þingmenn segja úr ólíkum flokkum að mikilvægt sé að skýra verkaskiptinguna. Ég tel hana í raun og veru skýra, hún er í gildandi lögum. Við skulum heldur ekki gleyma því að það ástand er ekkert óumbreytanlegt. Því hefur verið breytt með lögum áður 1985 og síðan á fyrri tímum. Við finnum líka að það er eftirspurn eftir því að við endurskoðum þetta fyrirkomulag. Það var boðað í samkomulaginu. Það tókst því miður ekki að ljúka því á þeim tíma sem stefnt var að. Það er ekki gott. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að hraða þeirri vinnu. Ég heyri líka að hv. þingmenn telja að æskilegasta fyrirkomulagið væri að skipta verkum þannig að ríkið taki við framhaldsstiginu og þá hugsanlega framhalds- og miðstigi í söngnáminu sem lýtur öðrum lögmálum en annað tónlistarnám. Sveitarfélögin fari með grunn- og miðstigið. Til að þetta gangi eftir þarf ný lög. Mig langar að ítreka þá spurningu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og eins hv. þingmönnum fyrir þátttökuna. Ég vil segja fyrst um verkaskiptinguna. Hún er alveg skýr. Ekki hafa verið gerðar neinar breytingar þar á, það liggur alveg fyrir. Eina sem breyttist var að ríkisvaldið kom og sagði: Við viljum bæta við fjármunum til þess að auðvelda sveitarfélögum það að nemendur geti farið á milli sveitarfélaga og sótt sitt tónlistarnám eins og hentar. Til þess voru fjármunirnir settir þarna inn, ekki til þess að þar með gæfist tækifæri fyrir einstök sveitarfélög að draga til baka þá fjármuni sem áður höfðu verið veittir til þessa. Hvergi var hreyft við því samkomulagi og þeirri verkaskiptingu sem til grundvallar lá og þar af leiðandi heldur ekki þeim tekjustofnum sem lagðir voru til grundvallar eða skiptingu á þeim til að sinna þessum verkefnum. Hvað varðar að ríkið taki yfir framhaldsskólafræðsluna alla vil ég benda á að þar munu auðvitað koma upp ýmis vandamál ekkert ólík því sem við erum að fást við hér. Það eru starfandi skólar með kennslu frá grunnstigi, miðstigi og upp í framhaldsstig og ef um slíkt væri að ræða væri eina og sama skólastofnunin að starfa annars vegar hjá sveitarfélögunum og hins vegar hjá ríkinu. Þá sjá menn nú hvaða flækjustig það mundi búa til. Menn verða því að fara varlega og gera þetta af mikilli yfirvegun og skynsemi. En það er annað mál og ég held að menn verði að leysa þá kjaradeilu sem uppi er án þess að í henni sé verið að véla um þessa hluti. Þessa hluti verða ríki og sveitarfélög að leysa sín á milli. Ég ítreka að það liggur fyrir hvert fyrirkomulagið er. Það er bara túlkun á þessu samkomulagi sem ég er ósáttur við og ég veit að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, þáverandi hæstv. ráðherra, er líka ósátt við hana, því það var alltaf hugsað sem viðbót. Það eru mér vonbrigði hvernig menn hafa nálgast málið af hálfu einstakra sveitarfélaga. Hitt er líka alveg rétt sem kom fram t.d. í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar um einingabært nám,  Varðandi spurningar um nýtt frumvarp geri ég mér væntingar um að það verði eftir áramót á vorþingi. Ég geri mér 

Virðulegi forseti. Mig langaði bara að nefna það að skuldaleiðrétting, munnleg skýrsla forsætisráðherra, er 21. liður á dagskránni í dag eftir að hafa verið frestað í gær. Venjulega mundi ég glaður greiða atkvæði með því að breyta dagskránni þannig að hún lengdist aðeins en í þessu tilfelli ætla ég að sitja hjá vegna þess að ég vil ræða þessa skuldaleiðréttingu. Mér finnst að hún hefði reyndar átt að vera fyrst á dagskrá, ef út í það er farið, en þetta er ástæðan fyrir því að ég greiði ekki atkvæði í þetta sinn.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara vekja athygli hv. þingheims á því að löggjöfin sem hér um ræðir og verið er að hleypa í gegn með afbrigðum er samin í Evrópusambandinu. Það er alveg sérstaklega þess virði, ég mæli með því fyrir Evrópusinna að koma hérna upp og horfa framan í andstæðinga Evrópusambandsins þegar þeir samþykkja þessa löggjöf, eins og þeir gera ítrekað með annarri hendinni á milli þess sem þeir bölva Evrópusambandinu og finna því allt til foráttu. Það eru tvær tegundir Evrópusinna í íslenskum stjórnmálum, þeir sem vilja taka þátt í að semja löggjöfina og svo hinir sem eru hér að samþykkja hana án þess að koma að því eða gera nokkurn skapaðan hlut í því.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um Rauða krossinn á Íslandi og merki Rauða krossins, Rauða hálfmánans og Rauða kristalsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá innanríkisráðuneytinu, frá Rauða krossi Íslands og frá Einkaleyfastofu. Markmið frumvarpsins er að viðurkenna Rauða krossinn á Íslandi með formlegum hætti í lögum en frumvarpið felur í sér að sett verði sérstök lög um Rauða krossinn á Íslandi og merki félagsins. Kveðið er með skýrum hætti á um stöðu Rauða kross Íslands sem sjálfstæðs og óháðs félags sem starfi að mannúðarmálum í samræmi við Genfarsamninga frá árinu 1949 og viðbótarbókanir við samningana frá 1977 og 2005 sem og að félagið gegni stoðhlutverki gagnvart stjórnvöldum í mannúðarmálum. Samkvæmt frumvarpinu er Rauði krossinn á Íslandi eina félagið hér á landi sem getur átt aðild að Alþjóðasambandi landsfélaga Rauða krossins og Rauða hálfmánans. Samkvæmt frumvarpinu er merkjum Rauða krossins, Rauða hálfmánans og Rauða kristalsins veitt sérstök vernd gegn misnotkun og kveðið er á um að öðrum en Rauða krossinum á Íslandi sé óheimilt að nota nafn félagsins og merki eða merki sem þeim líkjast til auðkenningar á starfsemi, þjónustu eða vöru eða í öðrum sambærilegum tilgangi. Nefndin ræddi þetta nokkuð og tekur undir þau sjónarmið að hér geti afar mikilvægir hagsmunir verið í húfi, þ.e. ef merkin eru misnotuð eða notuð í öðrum tilgangi en þeim er ætlað samkvæmt alþjóðlegum lögum. Í frumvarpinu er merki Rauða krossins lýst sem rauðum krossi á hvítum grunni. Fram kom á fundum nefndarinnar að rétt væri að skilgreina einnig merki Rauða hálfmánans og Rauða kristalsins. Nefndin tekur undir þau sjónarmið og leggur til breytingartillögu þar að lútandi. Fram kemur í 3. mgr. 2. gr. frumvarpsins að hver sem án heimildar notar nafn eða merki Rauða krossins, Rauða hálfmánans eða Rauða kristalsins eða nöfn eða merki sem þeim líkjast til auðkenningar á starfsemi, þjónustu eða vöru eða í öðrum sambærilegum tilgangi skuli sæta sektum eða fangelsi allt að sex mánuðum, ef brot er ítrekað. Nefndin fjallaði nokkuð um þessi refsiviðurlög. Útfærsla refsiákvæða og refsiviðurlög eru nokkuð mismunandi á milli Norðurlandanna, eins og rakið er í greinargerð frumvarpsins. Fram kom á fundum nefndarinnar að ákvæði frumvarpsins tæki mið af nýlegri löggjöf á Norðurlöndum þar sem miðað væri við sams konar refsiramma og tekur nefndin undir það. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi tveimur breytingum: 1. Síðari málsgrein 1. gr. falli brott. 2. Við 2. gr. a. 1. mgr. orðist svo: Öðrum en Rauða krossinum á Íslandi, Alþjóðaráði Rauða krossins og Alþjóðasambandi landsfélaga Rauða krossins og Rauða hálfmánans er óheimilt að nota nafn Rauða krossins og merki hans, sem er rauður kross á hvítum grunni, merki Rauða hálfmánans, sem er rauður hálfmáni á hvítum grunni, eða merki Rauða kristalsins, sem er rauður ferningslaga tígulrammi á hvítum grunni, eða nöfn eða merki sem þeim líkjast til auðkenningar á starfsemi, þjónustu eða vöru eða í öðrum sambærilegum tilgangi. b. Á eftir orðunum „Rauða krossinum“ í fyrri málslið 2. mgr. komi: á Íslandi. Undir álitið rita Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Unnur Brá Konráðsdóttir, Óttarr Proppé, Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Bjarkey Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Fjarverandi við afgreiðslu málsins var Jóhanna María Sigmundsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007, er varðar hæfi dyravarða. Nefndin hefur fjallað um málið og hefur borist umsögn frá Alþýðusambandi Íslands. Í reglugerð nr. 585/2007 eru ákvæði um dyravörslu og hæfi dyravarða þar sem m.a. er mælt fyrir um að dyraverðir skuli vera að lágmarki 20 ára, megi ekki hafa gerst sekir um ofbeldis- eða fíkniefnalagabrot og að þeir skuli hafa lokið viðurkenndu námskeiði fyrir dyraverði. Með frumvarpinu er lagt til að sambærilegt ákvæði verði lögfest til að fullnægt sé áskilnaði 75. gr. stjórnarskrárinnar um að takmörkun á atvinnufrelsi skuli byggjast á lögum. Í 1. gr. frumvarpsins er ákvæði reglugerðarinnar tekið upp í lög en þó þannig að tiltekið er að dyraverðir skuli ekki á síðastliðnum fimm árum hafa gerst sekir um ofbeldis- eða fíkniefnabrot en engin tímamörk eru í reglugerðinni. Nefndin leggur til eina breytingu til lagfæringar á frumvarpinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „2. mgr.“ í inngangsmálslið 1. gr. komi: 2. málsl. 1. mgr. Undir þetta rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Kristján L. Möller, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björt Ólafsdóttir og Þorsteinn Sæmundsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skipan ferðamála sem eru nr. 73/2005. Þetta frumvarp flyt ég ásamt fimm öðrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Frumvarpið lýtur að því að inn í lögin verði skotið ákvæði sem felur það í sér að árlega skuli vinna ferðaþjónustureikninga sem hluta af þjóðhagsreikningum. Við þekkjum það sem höfum fylgst með þróun ferðamála að þeim hefur undið mjög hratt fram á síðustu árum. Það er kannski fyrst og fremst tvennt sem veldur því; annars vegar þær miklu sviptingar sem urðu á efnahagsumhverfinu með hruni bankanna 2008. Það leiddi til falls krónunnar sem hafði það í för með sér að það er miklu ódýrara og hagkvæmara fyrir útlendinga að koma til Íslands en áður. Hins vegar eru það skjót viðbrögð fyrri ríkisstjórnar sem eyddi sem svaraði til 1 þús. millj. kr. til þess að koma því á framfæri hvað Ísland væri ákjósanlegur áfangastaður ferðalanga í nýju umhverfi. Ég minni þar sérstaklega á tvö verkefni sem fyrri ríkisstjórn hratt af stað, Ísland allt árið og auðvitað Inspired by Iceland. Hvort tveggja leiddi til þess að þau stórmerki gerðust að hér fleygði fram þeim fjölda sem sótti Ísland heim. Árlega hefur nú um sinn fjölgað ferðamönnum um það bil 10–20% á ári. Hefðu menn látið segja sér þrisvar hér áður fyrri að svona skjót yrði breytingin. Það hefur leitt til þess að ferðaþjónustan sem löngum var hornreka innan stjórnsýslunnar hefur tekið sér nýjan sess í atvinnulífi Íslendinga. Á þriðja ársfjórðungi þessa árs skapaði ferðaþjónustan meiri gjaldeyristekjur en nokkur önnur atvinnugrein á þeim tíma. Á tiltölulega fáum árum er hún orðin ekki bara burðarás í atvinnulífinu heldur ein af mikilvægustu greinunum sem við Íslendingar höfum á að skipa í atvinnulífi okkar að því er varðar framleiðslu á mikilvægum gjaldeyri og sköpun starfa. Á sínum tíma var það keppikefli ferðaþjónustunnar að ná því fram að ferðaþjónustureikningar yrðu árlega unnir, í fyrsta lagi til þess að sýna fram á mikilvægi greinarinnar. Á sínum tíma var ferðaþjónustan hornreka, eins og ég sagði, og stjórnsýslan sinnti henni ekki nægilega vel. Þeir sem unnu innan greinarinnar vildu eðlilega geta sýnt fram á það með skipulegum og trúverðugum hætti að greinin væri orðin einn af hornsteinum í atvinnulífi þjóðarinnar. Í annan stað voru rökin fyrir þessu þau að með slíkum reikningum hefðu bæði greinin og stjórnvöld aðgang að mikilvægu stýritæki til að móta stefnu og hafa áhrif á þróun greinarinnar í lengri og skemmri framtíð. Í tíð þess sem hér stendur í iðnaðarráðuneytinu, þegar ferðamálin voru á þeim tíma flutt til þess, var fyrst hafist handa við að birta ferðaþjónustureikninga. Þá var það sérstök ákvörðun þáverandi ríkisstjórnar og var sérstaklega veitt framlag á fjárlögum til verksins í gegnum iðnaðarráðuneytið. Hins vegar vann Hagstofan þessa reikninga. Henni var ekki markaður sérstakur liður í fjárlagafrumvarpi til verksins, en eins og segir í lögum um Hagstofuna getur hún tekið slíka þjónustu að sér gegn greiðslu. Þannig var því hagað á þeim tíma. Með hruni bankakerfisins þurfti sú ríkisstjórn sem tók við þá heldur betur að láta að sér kveða til þess að rífa Ísland upp úr þeirri ördeyðu sem fylgdi. Þá þurfti að sjálfsögðu víða að grípa til þess að skera niður í ríkiskerfinu og lét ég það glaður yfir mig ganga á þeim tíma að þetta var eitt af þeim verkum. Rétt að segja frá því sannferðuglega. Það breytti ekki hinu að þegar það var gert var því lýst yfir af þáverandi ríkisstjórn að því verki, eins og ýmsum öðrum sem skáka þurfti til hliðar, yrði fram haldið um leið og rofaði til. Það hefur heldur betur gerst á síðustu missirum. Á þeim grunni sem fyrri ríkisstjórn lagði má segja að samfélaginu hafi undið fram með dágóðum hætti. Því er það að ég flyt þetta frumvarp til þess að koma þessu verkefni aftur inn í stjórnsýsluna með þeirri grein sem lagt er til að komi á eftir 28. gr. laga um skipan ferðamála. Er beinlínis mælt fyrir að ferðaþjónustureikningar skuli unnir árlega sem hluti af þjóðhagsreikningum. Ég hygg að allir þeir sem þekkja á annað borð til ferðaþjónustunnar séu því sammála að hér er um mikilvægt mál að ræða. Það er óhætt að segja að með hliðsjón af því vaxandi mikilvægi ferðaþjónustu fyrir okkur Íslendinga sem ég hef rakið hér í örstuttu máli sé það ekki síður brýnt nú en áður að birta slíka reikninga árlega. Í þeim munu felast mjög mikilvægar hagrænar upplýsingar sem nýtast til stefnumótunar, eins og ég undirstrikaði áðan, bæði hjá stjórnvöldum og í greininni sjálfri. Því tel ég að full ástæða sé til að festa slíka reikninga í sessi með þessum hætti en ég undirstrika jafnframt, frú forseti, að um leið þarf að tryggja Hagstofunni fastar fjárveitingar til verksins í fjárlögum og að sjálfsögðu semja við þá góðu stofnun um að annast árlega vinnslu reikninganna. Ég legg svo til að þegar umræðu um þetta merka frumvarp sleppir verði því vísað til hv. atvinnuveganefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögreglulögum, nr. 90/1996. Með frumvarpi þessu er lagt til að verkfallsréttur lögreglumanna verði endurreistur með því að fella úr gildi 31. gr. lögreglulaga. Ég flyt frumvarpið ásamt hv. þingmönnum Svandísi Svavarsdóttur og Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Landssamband lögreglumanna hefur um langt skeið reynt að ná fram kjarabótum fyrir lögreglumenn með litlum árangri. Landssambandið hefur ekki aðeins lagt áherslu á hærri laun heldur einnig önnur kjaramál. Landssambandið hefur til að mynda lagt ríka áherslu á að lögreglumenntun færist upp á háskólastigið og lagt fram kröfur um betri öryggisbúnað lögreglumanna en slíkum kjaralegum kröfum hefur ekki verið svarað. Því er ekki ofsögum sagt að lögreglumenn hafi fá sem engin tæki í höndum sér til baráttu fyrir betri kjörum og mundi verkfallsrétturinn því skipta gríðarlega miklu máli, hvort sem hann yrði einhvern tíma nýttur eða ekki. Verkfallsheimild er stéttarfélögum mikilvæg til að skapa sterkari samningsstöðu gagnvart vinnuveitendum og mundi gera stöðu lögreglumanna jafnari öðrum stéttum sem réttinn hafa. Til að glöggva okkur betur á kjörum lögreglumanna má nefna að grunnlaun nýútskrifaðs lögreglumanns sem vinnur í almennri deild lögreglu eru 278 þús. kr. Eftir 15 ár í starfi hafa laun hans hækkað í rúmlega 320 þús. kr. og eftir það eru engar frekari launahækkanir sem almennur lögreglumaður fær. Fari viðkomandi í starf rannsóknarlögreglumanns á hann möguleika á vaktaálagi og þá eru laun hans í byrjun 307 þús. kr. Útborguð laun skríða þó varla yfir 200 þús. kr. og það segir sig sjálft að erfiðlega gengur að framfleyta fjölskyldu á þeim launum, enda eru þau langt undir neysluviðmiðum. Dæmi eru til um löreglumenn sem eftir 42 ár í starfi eru með 350 þús. kr. í grunnlaun og jafnvel eru til fjöldamörg dæmi um afburðalögreglumenn sem hætt hafa störfum sökum þess að launin duga ekki til fyrir grunnframfærslu fjölskyldunnar. Þannig hefur tapast mikilvæg þekking auk þess sem þeir fjármunir sem fóru í menntun lögreglumannsins fóru forgörðum. Reynslan sýnir jafnframt að þegar vel árar efnahagslega segja margir lögreglumenn upp störfum og leita á ný mið þar sem hærri laun eru í boði. Ég held að það þurfi varla að taka fram hversu mikilvægt það er að innan lögreglunnar haldist það góða fólk sem þar starfar og sú mikla þekking sem það fólk býr yfir. Á sama hátt má ítreka það að vegna lélegra kjara hefur lögreglan misst mikið af framúrskarandi fólki og það er miður, ekki bara fyrir lögregluna heldur samfélagið í heild sinni. Nú getur verið að einhverjir velti fyrir sér heildarlaunum lögreglumanna í stað grunnlauna og það verður að viðurkennast að lögreglumenn geta undir vissum kringumstæðum hækkað laun sín verulega með því að vinna vaktir og taka aukavaktir. Það er því mikilvægt að benda á að það er ekki kostur fyrir alla að vinna vaktavinnu eða mikla aukavinnu. Til dæmis eiga einstæðir foreldrar erfitt með það, jafnvel foreldrar ungra barna, hjón þar sem báðir aðilar eru lögreglumenn eða í annarri vaktavinnu o.s.frv. Lágmarkskrafan ætti að vera sú að lögreglumenn gætu framfleytt sér á grunnlaunum einum saman. Sú er ekki reyndin í dag. Þá má jafnframt nefna að rannsóknir hafa margoft sýnt fram á heilsufarslega áhættu vaktavinnufólks. Sýnt hefur verið fram á að einstaklingar sem vinna vaktavinnu verða skammlífari en þeir sem ekki vinna slíka vinnu og eru í aukinni hættu á að fá lífshættulega sjúkdóma og þjást af þunglyndi. Af þeim sökum er mikilvægt að stytta vinnutíma vaktavinnufólks og geta lögreglumenn lagt áherslu á það með skírskotun til verkfallsréttar að vaktavinnufólk vinni skemur en dagvinnufólk og þurfi þar fyrir utan ekki að skila inn aukalegu vaktaálagi. En þessu líkt og öðrum kjaralegum þáttum hefur lögreglumönnum gengið illa að ná fram. Það er bersýnileg þörf á verkfallsrétti til að styðja við réttmætar kröfur. Kjaramál lögreglumanna snúa ekki aðeins að krónum og aurum heldur einnig að öðrum þáttum eins og aukinni menntun, betra starfsumhverfi og betri öryggisbúnaði svo að nokkur dæmi séu tekin. En allt eru þetta mál sem erfiðlega hefur gengið að ná fram í kjaraviðræðum. Hefur það orðið til þess að lögreglumenn eru samstiga í þeim vilja að fá verkfallsrétt sinn að nýju. Vel má færa rök fyrir því að verkfallsréttur sé mannréttindi. Félagafrelsi er verndað í 74. gr. stjórnarskrárinnar og í fjölmörgum alþjóðasamningum sem Ísland er aðili að. Til dæmis má nefna 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem lögfestur var með lögum 1994, og félagasáttmála Evrópu, sem fullgiltur var hér á landi 1976. Félagafrelsi lýtur ekki aðeins að rétti til að stofna félög og eiga aðild að þeim heldur einnig til að standa utan félaga. Jafnframt er frelsi talið ná að einhverju marki til athafnafrelsis félaga til að tryggja og standa vörð um hag félagsmanna sinna. Þrátt fyrir að félagafrelsið feli ekki í sér skilyrðislausan rétt til verkfalls þá er það engu síður talinn mikilvægur hluti samningafrelsis félaga sem nýtur verndar samkvæmt fyrrgreindum ákvæðum. Hér legg ég áherslu á mikilvægi verkfallsréttarins. Því er ljóst að takmörkun slíks réttar skal byggð á lögmætum sjónarmiðum og nauðsyn í lýðræðisþjóðfélagi. Ekki fer á milli mála að ávallt er nauðsynlegt að tryggja lágmarksöryggisgæslu í samfélaginu en fjöldi lögreglustarfa fellur utan við það og vandséð að ástæða sé til að afnema verkfallsrétt allra sem þeim gegna. Lögreglumenn hafa haft hátt um þá kröfu sína að verkfallsrétturinn verði endurreistur en hann var afnuminn með lögum nr. 82/1986, sem fólu í sér breytingar á þágildandi lögreglulögum. Fram til þess tíma höfðu lögreglumenn rétt til verkfalls líkt og aðrar stéttar innan Bandalags starfsmanna ríkis og bæja með þeim fyrirvara að skylt væri að halda uppi nauðsynlegri öryggisgæslu á meðan verkfall stæði, samanber 56. gr. þágildandi laga um samningsrétt BSRB, nr. 29/1976. Afnám verkfallsréttar var hluti af samkomulagi milli Landssambands lögreglumanna og fjármálaráðherra í júlí 1986. Kveðið var á um afnám verkfallsréttar í bókun við samkomulagið en í stað þess skyldu lögreglumenn fá svokallaða kauptryggingu ef ekki næðust samningar um kjör þeirra. Kauptryggingin átti að fela í sér sömu meðalhækkun launa og bandalög opinberra starfsmanna fengju á hverjum tíma. Þau félög sem miða átti við voru BSRB, Bandalag háskólamanna, Samband íslenskra bankamanna og Bandalag kennarafélaga. Skyldi útreikningurinn vera í höndum Hagstofu Íslands. Allt frá því að samkomulagið tók gildi voru uppi ólík sjónarmið um framkvæmd þess milli lögreglumanna annars vegar og ríkisins hins vegar. Útreikningar kauptryggingar fóru ekki fram fyrstu árin eins og til stóð og gerðu lögreglumenn ítrekaðar athugasemdir við það. Eftir mikinn þrýsting af þeirra hálfu framkvæmdi Hagstofa Íslands umrædda útreikninga árið 1988 að beiðni fjármálaráðherra. Samkomulagið hafði kveðið á um möguleika til endurskoðunar á útreikningum af hálfu Landssamband lögreglumanna en ekki var um slíkt að ræða í reynd. Fyrirkomulagið reyndist aldrei vel. Það er mikilvægt að hér komi fram að landssambandið taldi, þegar hér var komið sögu, að samningsréttarákvæði kjarasamningsins frá 1986 væri brostið og óskaði meðal annars eftir því að lögreglumenn fengju aftur verkfallsrétt en án árangurs. Landssamband lögreglumanna hefur ítrekað síðan þá óskað eftir því að lögreglumenn fái verkfallsrétt sinn að nýju en þeim kröfum hefur í engu verið sinnt af hálfu ríkisvaldsins. Samkomulagið var endurskoðað sex árum síðar og viðmiðunarákvæði tekið út og áttu viðsemjendur í kjölfarið, næðu þeir ekki samkomulagi, að vísa máli sínu í þriggja manna gerðardóm. Kjarasamningar lögreglumanna hafa þrisvar farið þá leið, síðast haustið 2011. Að mínu mati sýnir þetta hversu erfiðlega hefur gengið fyrir lögreglumenn að ná fram kjarabótum. Þess má geta að árið 2011, þegar gerðardómur ákvarðaði um laun lögreglumanna, var almenn óánægja með þá litlu launahækkun sem þeir fengu á þeim tíma. Þess má geta að síðasti kjarasamningur við lögreglumenn var gerður árið 2005 fyrir níu árum. Það eru mörg góð og gild rök fyrir því að lögreglumenn ættu að vera launahærri stétt en þeir eru. Fyrir það fyrsta sinna lögreglumenn gríðarlega mikilvægri samfélagslegri þjónustu. Lögreglumenn eru tilbúnir til að vinna í alls kyns kringumstæðum á öllum tímum sólarhringsins og veigra sér ekki við neinu verkefni, hversu stórt eða lítið sem það er, hvort sem þeir eru að huga að slösuðum, tilkynna foreldrum um sjálfsvíg barns, aðstoða brotaþola í kynferðisbroti eða stilla til friðar í heimilisofbeldi svo að dæmi séu tekin. Hér nefni ég aðeins fá rök með hærri launum og betri kjörum og ítreka að í gegnum tíðina hefur það reynst lögreglumönnum, án verkfallsréttar, erfitt að ná fram kjaralegum markmiðum. Að mati lögreglumanna hafa þeir dregist aftur úr þeim viðmiðunarstéttum sem miðað var við í fyrrgreindu samkomulagi sem fól í sér afnám verkfallsréttarins. Ein ástæða þess er án efa sú staðreynd að lögreglumenn geta ekki gripið til þess neyðarúrræðis sem verkfallsrétturinn er til jafns við aðrar stéttir samfélagsins náist ekki viðunandi niðurstaða í viðræðum um kjaramál. Eins og fram hefur komið sinnir lögreglan afar mikilvægum störfum tengdum öryggi lands og þjóðar. Sú sérstaða virðist með núverandi fyrirkomulagi vinna gegn stétt lögreglumanna hvað kjaramálin varðar frekar en stuðla að auknum réttindum vegna mikilvægis þeirra í samfélaginu. Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er því lagt til að verkfallsréttur lögreglumanna verði endurreistur með breytingum á lögreglulögum nr. 90/1996, á þá leið að 31. gr. þeirra verði felld úr gildi. Legg ég til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar að umræðu lokinni.

Frú forseti. Ég kem fyrst og fremst hingað til að taka undir þetta mál og þakka hv. þm. Eyrúnu Eyþórsdóttur fyrir að flytja það. Ég held að það sé mun eðlilegri skipan að lögreglumenn endurheimti verkfallsrétt sinn frekar en að byggja á óbreyttu fyrirkomulagi áfram sem ég held að báðir aðilar, bæði lögreglumenn og viðsemjandi þeirra, geti í sjálfu sér sagt að hafi ekkert gefist óskaplega vel, samanber það sem kom fram í máli flutningsmanns að ekki hefur tekist að ná samningum saman og ágreiningi hefur verið vísað ítrekað til gerðardóms að ósk lögreglumanna sjálfra stundum, en engu að síður hefur gætt óánægju með niðurstöðuna. Nú liggur það í hlutarins eðli og kom hér vel fram að verkfallsréttur lögreglumanna mundi sæta takmörkunum og nokkuð ljóst að undanþágur yrðu alltaf veittar vegna nauðsynlegustu öryggisgæslu. Það breytir ekki hinu að það þarf sterk rök, ef það er vilji lögreglumanna að endurheimta sinn verkfallsrétt, til að standa gegn því og ég fæ ekki séð þau. Við getum tekið hliðstæðuna við verkfall sem nú er í gangi, þ.e. verkfall lækna, sem er sömuleiðis stétt sem veit og gengur út frá því að hennar verkfallsréttur sæti talsverðum takmörkunum. Það þarf að halda uppi lágmarksöryggi í heilbrigðisþjónustu og læknar með sinn læknaeið þar ofan í kaupið verða auðvitað sinna því sem snýr að því að bjarga mannslífum og veita nauðsynlegustu bráðaþjónustu. Mjög hliðstætt er það með lögreglumenn að þeirra verkfallsréttur mundi sæta tilteknum takmörkunum. Sé það engu að síður vilji stéttarinnar að hafa hann þá sé ég ekki með hvaða rökum löggjafinn ætlar að standa gegn óskum um slíkt. Þannig að mér finnst að afdrif þessa máls hljóti fyrst og fremst að vera í höndum lögreglumanna sjálfra. Ef í ljós kemur við þinglega meðferð málsins að það er almennur vilji meðal lögreglumanna að endurheimta verkfallsréttinn þá beri Alþingi skylda til að afgreiða þetta mál. Einfaldlega vegna þess að það er réttur hverrar stéttar að beita samtakamætti sínum til að knýja á um kjarabætur. Stjórnarskráin og bæði innlend og erlend löggjöf, sem við erum aðilar að, vernda þennan rétt. Ég fæ því ekki séð að Alþingi væri stætt á því að leggjast gegn eindregnum óskum lögreglumanna um að endurheimta verkfallsréttinn. Það kom margt gott fram hér í framsöguræðunni sem dregur athyglina að því að lögreglumenn eru, eins og því miður allt of margar aðrar stéttir á Íslandi, í þeirri stöðu að grunnlaun, umsamin grunnlaun fyrir fasta reglubundna vinnuviku, eru mjög lág og kjörunum er haldið uppi með mikilli yfirvinnu, miklum vöktum og aukavöktum. Í raun og veru mjög hliðstætt og er með marga lækna svo að ég taki nú aftur þann samanburð. Það hefur orðið umræða um það að læknar hafa birt launaseðla sína fyrir fasta vinnu. Þá hafa menn bent á að læknar eigin þann kost að auka tekjur sínar umtalsvert með því að taka vaktir og vera í tvöfaldri vinnu sem vissulega er rétt og margir grípa til þess ráðs, en það er ekki endilega vegna þess að menn vilji hafa fyrirkomulagið þannig, nema síður sé. Ég held að markmiðið hér eins og svo víða annars staðar hljóti að vera það að sækja fram með kjarabætur fyrir föst umsamin grunnlaun í hóflegri vinnuviku. Það er mikil meinsemd á íslenskum vinnumarkaði, Ísland sker sig verulega úr hvað það varðar, hve stór hluti af lífskjörunum er byggður upp með langri vinnuviku. Má taka þar margar stéttir sem dæmi. Ef við berum okkur saman við hin Norðurlöndin verður sá munur mjög sláandi. Það eru bara ekki rök sem duga. Það er ekki hægt að sætta sig við að umræðan sé árum og áratugum saman alltaf rekin á þeim forsendum: Jú, jú, grunnlaunin eru mjög lág, en vegna þess að menn geta unnið yfirvinnu eða verið í tvöfaldri vinnu ná menn upp í sæmileg lífskjör með þeim þrældómi. Eða ætlum við að sætta okkur við það að íslenskur vinnumarkaður verði til frambúðar frábrugðinn okkar helstu samanburðar löndum að þessu leyti? En það er hann. Ég man eftir því, það er ekki svo ýkja langt síðan, að ég var að skoða tölur meðal iðnaðarmanna og bera saman kjör og iðnaðarmanna á Íslandi í tilteknum iðngreinum og í Danmörku. Þá kom í ljós að íslenskir smiðir eða rafvirkjar eða hvað það nú var unnu sléttan mánuð í viðbót á hverju ári borið saman við kollega sína á hinum Norðurlöndunum. Þeir unnu sem sagt aukamánuð, fullan aukamánuð, og voru samt nokkru neðar en þeir í heildarlaunum. Út úr þessu verðum við að komast. Þær stéttir sem vinna vaktavinnu eða vinna fullan vinnudag og taka svo aukavaktir eru auðvitað í sérstaklega erfiðri stöðu í þessum efnum því að þá verður vinnuálagið mjög mikið og hætta á að alls konar fylgikvillar þess, bæði heilsufarslegir og félagslegir, láti á sér kræla. Það er til dæmis mjög algengt með lækna að þeir vinni fasta vinnu á sínum aðalvinnustað og byggi síðan aukatekjur sínar upp með vöktum sem ekki gefa frí á móti, öfugt við það sem algengt er á hinum Norðurlöndunum, að þeir sem taka vaktir taka vaktirnar út í frídögum. Það er almennt ekki fyrirkomulagið hér heldur er þetta yfirleitt alltaf viðbótarvinna. Ef lögreglumenn sjálfir líta á það sem betri kost að hverfa frá núverandi fyrirkomulagi og endurheimta verkfallsrétt sinn tel ég mjög mikilvægt að þeir eigi skýlausan rétt á því. Ég þekki það aðeins af eigin raun sem fjármálaráðherra þess tíma að hafa borið ábyrgð á viðræðum við lögreglumenn. Ég fór ekki varhluta af því að verða var við óánægju þeirra með sín kjör á þeim tíma. Lögreglan hafði að vísu þá staðið í ströngu og erfið ár voru að baki, og kannski ekki alveg að baki þó, en alla vega erfið ár voru um garð gengin. Ágreiningur fór í gerðardóm og niðurstaðan úr þeim dómi, sem þó dæmdi lögreglumönnum allnokkrar kjarabætur, var engu að síður megn óánægja lögreglumanna með ástandið og grípa þurfti til þess að bæta við gerðardóminn til að lægja þær öldur. Ég ætla ekki nánar út í það, en það er til marks um að núverandi fyrirkomulag hefur ekki reynst gallalaust, í raun og veru fyrir hvorugan aðilann, hvorki fyrir lögreglumenn né viðsemjanda. Auðvitað hlýtur það að vera eðlilegast að sem flestar stéttir hér í landinu og allar þær sem það kjósa búi við sama fyrirkomulag í þessum efnum. Það er jú einu sinni réttur manna að bindast samtökum og nota samtakamátt sinn til þess að knýja á um sín kjör. Það þarf einhver mjög sterk rök til þess að standa gegn því. Ég mæli með því að hv. þingnefnd taki þetta mál til vandaðrar skoðunar - þetta er mál þess eðlis að Alþingi hlýtur að taka það alvarlega þegar það ber á þess borð - og þingið taki svo afstöðu til þess og afgreiði það og samþykki það ef sú forsenda er uppfyllt að á bak við það sé almennur stuðningur lögreglumanna.

Virðulegi forseti. Sem fyrrverandi stjórnarmanni í Landssambandi lögreglumanna árið 2011, þegar hv. þingmaður var þá hæstv. fjármálaráðherra, kemur mér ekki á óvart stuðningur hans við að lögreglumenn fái verkfallsrétt sinn aftur til baka þar sem hv. þingmaður lýsti því eindregið yfir í þeim viðræðum sem hann kom réttilega inn á og voru eftir gerðardóminn. Óánægja lögreglumanna með gerðardóminn fólst í því að þau tæki sem lögreglumenn fengu fyrir verkfallsréttinn á sínum tíma voru ekki nýtt við gerðardóminn. Því urðu þessir samningar. Í þeim samningum var gert samkomulag, sem var undirritað af þáverandi fjármálaráðherra og fyrir hönd innanríkisráðuneytisins var það líka undirritað, þar sem verkfallsréttarins var getið. Hans var getið þar eftir samtöl í þeim viðræðum. Þar gátu lögreglumenn ekki skilið það öðruvísi en svo að það ætti að vera lítið mál að ganga frá verkfallsréttinum, og eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni ætti það ekki að vera nema sjálfsagður hlutur og réttindi hverra starfsstétta, en hefur ekki virkað sem skyldi. Var það liður í því samkomulagi sem náðist við lögreglumenn í nóvember 2011 ef ég man rétt. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað varð til þess að hann sem fjármálaráðherra á þeim tíma gat ekki uppfyllt þetta samkomulag og af hverju er það ekki fyrr en núna sem hann telur að það sé mögulegt?

Frú forseti. Ef ég man rétt var þetta í októbermánuði en það skiptir ekki öllu máli, ég minnist þessa af tilteknum ástæðum að það var í miklu nágrenni við þingsetningu það ár. Það var fleira þarna á borðum í umræðunum. Nú man ég ekki nákvæmlega efnislega hvað gekk inn í samkomulagið en ég man að við ræddum um menntunarmál, eftirlaunaréttindi og starfslokakjör og fjárveitingar í sérstakan sjóð til að greiða fyrir því að eldri lögreglumenn gætu farið á eftirlaun án þess að missa eitthvað í eftirlaunaréttindum og annað í þeim dúr. Það er örugglega rétt munað hjá hv. þingmanni að verkfallsrétturinn var nefndur, enda bar hann á góma á fundum sem við áttum einmitt af þessu tilefni. Ég hef ekki skipt um skoðun frá þeim tíma. Sjálfsagt hef ég reifað það sjónarmið mitt þarna, eða mér þykir það líklegt, að ég teldi reynsluna af öllum þeim samskiptum sem hv. flutningsmaður, Eyrún Eyþórsdóttir, rakti mjög vel væri eiginlega að færa okkur heim sanninn um að það væri eðlilegast að fara í hið hefðbundna fyrirkomulag að lögreglumenn, ef þeir svo vildu, fengju sinn verkfallsrétt. Hvers vegna var ekki meira aðhafst í þeim efnum af minni hálfu? Skemmst er frá því að segja að þarna lifir skammt ársins 2011 og 1. janúar 2012 tók ég við öðrum ráðuneytum og var ekki fjármálaráðherra eftir það. Ég þekki ekki framhald málsins frá þeim sjónarhóli, þ.e. ég hef ekkert fylgst með eða sett mig inn í hvernig samskipti fjármálaráðuneytisins eða samninganefndar ríkisins og lögreglumanna hafa gengið síðan þá fyrr en þær upplýsingar sem hafa verið að birtast í tengslum við þetta mál. Það er skýringin sem ég hef eða svarið sem ég hef að þetta mál var ekki í mínum höndum þá nema í eina tvo mánuði í viðbót sem ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Vissulega hefði hann, ef hann hefði viljað, getað fylgt málinu eftir sem formaður annars stjórnarflokksins á sínum tíma, sitjandi í ríkisstjórn og upplýst nýjan fjármálaráðherra á þeim tíma um stöðu málsins. Einnig langar mig að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon út í þá staðreynd sem hann nefndi um eftirlaunin. Þetta hefur verið mikið kappsmál hjá lögreglumönnum. Veit hann af hverju þetta náði ekki fram að ganga? Hefði þetta ekki getað liðkað fyrir til þess að efla lögregluna? Bara til þess að hafa nefnt það hér þá var eitt mikilvægasta atriðið í þessum samningum að auka öryggismál lögreglumanna sem þarf að gera enn. Það er mjög mikilvægt að við förum að vinna að því. Ég hef talað um það áður á þinginu. Ég ítreka hvort hann hafi fylgt þessu eftir í ríkisstjórninni og upplýst nýja ráðherra um það samkomulag sem var gert og ástæður þess.

Frú forseti. Í fyrsta lagi var með þessu samkomulagi bætt verulegum fjármunum inn í ákveðna þætti. Það var liður í því að ná þessu saman. Þetta var svolítið óvenjulegt vegna þess að þarna féll gerðardómur sem lögreglumenn sjálfir höfðu óskað eftir. Þeir vísuðu málinu í gerðardóm í júní 2011, ef ég man rétt, og svo féll gerðardómurinn og kom talsvert til móts við óskir lögreglumanna. Engu að síður voru þeir mjög óánægðir með niðurstöðuna. Þá er brugðið á það óhefðbundna ráð að fara í viðræður þrátt fyrir fallinn gerðardóm sem er samkvæmt kjararéttinum í raun niðurstaðan. Ég held að hv. þingmaður hljóti að viðurkenna að stjórnvöld sýndu mikinn sveigjanleika og vilja við þessar óvenjulegu aðstæður vegna þess að gerðardómurinn var fallinn. Stjórnvöld gátu í sjálfu sér sagt: Það er komin niðurstaða í málið, fallinn gerðardómur sem lögreglumenn sjálfir óskuðu eftir. Vegna þessarar óánægju, sem var og er skiljanleg því að kjör lögreglumanna eru ekki nægjanlega góð, var engu að síður farið í þessar viðræður og niðurstaðan var að leggja talsverða fjármuni í viðbót í tiltekna þætti til að liðka fyrir samkomulaginu. Eitthvað af þeim fór í eftirlaunatengd viðfangsefni. Nú heyra lögreglumál ekki undir fjármálaráðuneyti heldur innanríkisráðuneyti. Fjármálaráðherra kemur eingöngu að lögreglunni vegna samningagerðar við hana. Á sama tíma var verið að vinna heilmikið starf í tíð þáverandi innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, sem leiddi af sér skýrslur og tillögur um ýmsar úrbætur og fjölgun í almennri löggæslu og fjárveitingar sem síðan hafa viðhaldist. Talsvert meira fé hefur verið sett í almennu löggæsluna, ekki síst til að fjölga einfaldlega í almennri löggæslu. Það er sjálfsagt rétt að þarna voru líka þættir sem tengdust öryggismálum og menntunarmálum. Ég verð að játa að ég þekki ekki nákvæmlega hvernig því hefur síðan verið fylgt eftir 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 1. flutningsmanni þessa máls fyrir að leggja það fram. Ég tel að þetta sé mikilvægt mál og eigi rétt á góðri umræðu og góðri meðferð hér í þinginu. Til þess að gæta sannmælis er það rétt sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það var óvanalegt að stjórnvöld skyldu sýna þennan sveigjanleika en nauðsynlegt og ber að þakka fyrir það, margt jákvætt náðist þar fram. Með fyrirspurn minni til hv. þingmanns var ég að leita eftir því hvort eitthvað hefði staðið í veginum sem við þyrftum að búa okkur undir núna að hefði breyst, sem við þyrftum þá að hafa í huga til að ná fram þessum óskum lögreglumanna sem við höfum sammælst um að séu þarfar, réttlátar og nauðsynlegar. Ég hef frá því áður en ég kom inn á þing stutt það að lögreglumenn fái verkfallsrétt sinn aftur. Það er óeðlilegt að þeir séu ein fárra stétta sem ekki hafa verkfallsrétt, þó að hann yrði háður takmörkunum eins og hér kom fram. Það er líka út af sögu kjaramála lögreglumanna eftir að samið var um að fella verkfallsréttinn brott. Það er rétt að samið var um að fella hann brott gegn vissum launahækkunum og vissum úrbótum eða breytingum sem áttu að verða á fyrirkomulaginu. Það er eins og oft í samstarfi stjórnvalda og annarra aðila að þá gangast stjórnvöld ekki alltaf við því sem þau hafa samið um og allan tímann hefur gengið mjög erfiðlega að fara eftir því samkomulagi sem gert var. Oftast hefur það verið vegna þess að fjármálaráðuneytið á hverjum tíma hefur verið tregt til að gefa upplýsingar og afla þeirra upplýsinga sem þarf til að reikna út rétta kjaralega stöðu lögreglumanna. Því hafa þessir viðmiðunarsamningar, sem áttu að koma í staðinn fyrir verkfallsréttinn, ekki virkað. Bókun á kjarasamningi var því breytt 2001 og sett inn ákvæði um gerðardóm sem við höfum verið að ræða hér. Þar áttu lögreglumenn að geta farið fram á að óháður aðili tæki út kjaralega þróun og leggja átti það fram sem gagn fyrir gerðardóm. Þá kom aftur að klækjum fjármálaráðuneytisins eða samninganefndarinnar og það úrræði var skemmt. Þar af leiðandi hefur þetta aldrei virkað vegna þess að annar samningsaðilinn hefur ekki staðið við sitt. Sú túlkun olli þessari miklu óánægju hjá lögreglumönnum með niðurstöðu gerðardómsins, þar sem þau gögn sem niðurstaða hans byggðist á voru ekki samkvæmt samkomulaginu eins og lögreglumenn höfðu skilið það. Gögnin voru lögð fram eins og fjármálaráðuneytið skildi samkomulagið, þ.e. að bera ætti saman kjaralega þróun lögreglumanna frá því að síðasti kjarasamningur var gerður en ekki yfir lengra tímabil eins og lögreglumenn höfðu farið fram á í kjarasamningunum þar á undan. Hið óháða mat fór því ekki fram þar sem fjármálaráðuneytið sagði að beiðnin væri of seint fram komin. Það eru náttúrlega vinnubrögð sem ekki er hægt að bjóða heilli stétt upp á í samningaviðræðum og þetta þarf að laga. Þetta er ástæða þess að ég get stutt það, og er algjör forsenda þess, að lögreglan fái þennan rétt aftur ásamt því að þetta eru sjálfsögð atvinnuréttindi, það eru réttindi hvers manns að geta barist fyrir launum sínum, svo að jafnræðis sé nú gætt milli allra fagstétta og aðila á vinnumarkaði. Það er mjög mikilvægt að sagan sé höfð að leiðarljósi þegar þessi krafa er höfð uppi. Ég tel mikilvægt að lögreglumenn fái verkfallsrétt aftur. Vonandi gerist það núna í kjarasamningunum að samið verði á þann veg að þeir fái þennan rétt aftur. Þar á þetta að vera hægt. Annars vil ég fagna þessu aftur og þakka fyrir það að málið sé komið fram.

Virðulegi forseti. Ég vil fylgja þessu máli aðeins eftir. Ég tek undir margt af því sem hér hefur verið sagt og komið hefur fram. Ég vona að málið fái framgang í þinginu. Ég vil bæta því við að kjaramál lögreglumanna ganga, eins og áður hefur komið fram, ekki bara út á hærri laun, krónur og aura, heldur líka út á áherslur þeirra um að fá að hækka menntunarstig lögreglumanna, að Lögregluskólinn fari upp á háskólastig. Þau ganga líka út á öryggismál, búnað og vinnuumhverfi og jafnframt út á eftirlaunamálið. Þess má geta að víða erlendis vinna lögreglumenn mun skemur en hér á landi. Í Bretlandi er ekki óalgengt að lögreglumenn hætti störfum um fimmtugt og fari á eftirlaun. Það er í hæsta máta óeðlilegt að lögreglumenn þurfi að starfa eins lengi og þeir gera hér á landi. Ég vil líka aðeins koma inn á það að fái lögreglumenn aftur verkfallsrétt sinn er ekki ólíklegt að hann yrði takmarkaður að einhverju leyti, en þá vil ég leggja áherslu á að hann getur samt sem áður nýst í kjarabaráttunni. Það eru mörg störf innan lögreglunnar sem hægt er að leggja niður tímabundið, en samt sem áður sinnir lögreglan neyðar- og öryggisþjónustu. Þó að verkfallsrétturinn sé til staðar þarf ekki að vera að hann sé nýttur en hann er hins vegar gríðarlega mikilvægt tæki í baráttunni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990 (laun handhafa). Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Svandís Svavarsdóttir. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „1. málsl. 1. mgr. 7. gr. laganna orðast svo: Handhafar forsetavalds skv. 8. gr. stjórnarskrárinnar skulu samanlagt njóta sem svarar til eins tíunda hluta launa forseta þann tíma sem þeir hverju sinni fara með forsetavald um stundarsakir.“ 2. gr.: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2015.“ Sambærilegt mál hefur verið flutt áður og þá var það efnahags- og skattanefnd sem flutti frumvarp á 137. löggjafarþingi. Var Magnús Orri Schram framsögumaður málsins. Annað frumvarp til laga um breytingu á lögum um laun forseta Íslands var flutt á síðasta þingi, 143. löggjafarþingi, af Árna Þór Sigurðssyni. Hvorugt málið var tekið til efnislegrar meðferðar. Það er þannig í dag að samkvæmt 7. gr. laga um laun forseta Íslands skulu handhafar forsetavalds samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar samanlagt njóta jafnra launa og laun forseta eru þann tíma sem þeir hverju sinni fara með forsetavald um stundarsakir og skulu launin skiptast að jöfnu á milli þeirra. Byggist það á 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar en þar segir að ákveða skuli með lögum greiðslur af ríkisfé til forseta og þeirra sem fara með forsetavald. Með frumvarpinu er lagt til að þessar launagreiðslur handhafanna verði lækkaðar verulega frá því sem nú er. Samkvæmt heimildum mínum hafa þessar greiðslur numið um 10 millj. kr. á ári sl. fimm ár á núverandi verðlagi og mundu, ef þetta frumvarp yrði samþykkt, lækka í um það bil 1 millj. kr. á ári, þ.e. ef störf handhafanna verða áþekk því sem verið hefur. Ástæðan fyrir því að ég legg þetta frumvarp fram og legg til þessa lækkun er sú að störf handhafa forsetavalds eru að mestu takmörkuð við lögbundin störf, þ.e. staðfestingu laga, þegar forseti Íslands er erlendis, en ekki heimsóknir, móttökur, setningarávörp eða annað slíkt sem felst í störfum forsetans. Vinnuframlag handhafa forsetavalds er í rauninni mjög lítið og launin þá ríkuleg að sama skapi. Það sem hins vegar flækir svolítið þetta mál og ástæðan fyrir því að lagt er til að þeir njóti eins tíunda hluta launa forseta - í dag er það þannig að launum forseta í heild sinni er deilt niður á þessa þrjá handhafa forsetavaldsins þegar forsetinn er erlendis - er sú að ágreiningur er um það og jafnvel talið óheimilt vegna ákvæða 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar að fella þessar greiðslur niður með öllu. Þess vegna förum við þá leið að leggja til að þær verði lækkaðar verulega. Breytingin hefði í för með sér sparnað í rekstri forsetaembættisins sé litið til heildarútgjalda. Það er mat okkar að í ljósi kröfu um hagræðingu og sparnað í ríkisrekstri sé eðlilegt að þeir aðilar sem fara með forsetavald í fjarveru forseta gangi fram með góðu fordæmi og taki á sig launaskerðingu þar sem raunverulegt vinnuframlag viðkomandi aðila er ekki í samræmi við þær greiðslur sem ríkið innir af hendi vegna þessa. Auðvitað er gert ráð fyrir því eftir sem áður að handhafar forsetavalds fái greiddan útlagðan kostnað vegna starfans eins og kveðið er á um í 2. mgr. 7. gr. laganna. Þetta með að ekki sé heimilt að fella laun handhafanna alveg niður er umdeilt meðal fræðimanna, þ.e. hvort ákvæðið taki jafnframt til launa handhafa forsetavalds, enda eru þeim ákvörðuð laun á öðrum forsendum en forseta vegna lögbundinna hlutverka. Þeir fylgja ekki sama kjörtímabili og forseti. Til dæmis starfar einn handhafinn, forseti Hæstaréttar, alfarið óháð kjörtímabilum. Það var aðeins í umræðunni þegar málið var flutt á fyrri stigum að þetta þyrfti að gerast þegar nýr forseti tekur við völdum, þetta væri háð kjörtímabili hans, en ég skal ekki segja um það. Eitt kemur í ljós þegar maður fer að grufla í þessu máli og það er hvað kaflinn um forseta Íslands er óskýr í stjórnarskránni, og að það séu í rauninni deilur um þetta. Það finnst manni kannski gefa enn frekar tilefni til að stjórnarskráin verði endurskoðuð, sérstaklega þessi kafli um forseta Íslands. Hann er einfaldlega allt of óskýr. Mörgum kann að finnast að 10 milljónir séu ekki mikið fé í stóra samhenginu, það eru þær upphæðir sem við teljum að mundu sparast verði þetta að lögum, en 10 milljónir gætu víða nýst vel. Við vorum síðast í morgun að tala um tóman túlkasjóð. Þangað vantar nokkrar milljónir og mér hefur orðið tíðrætt um mikilvæg samtök á Akureyri sem heita Aflið og fá 2,5 milljónir úr ríkissjóði og munar um hverjar 100 þús. kr. Staðan í dag er þannig að 10 milljónir fara til handhafanna sem í sjálfu sér eru ekki að vinna sér þær inn. Þetta eru bara leifar gamalla tíma og þetta eru að mínu mati bitlingar sem eiga ekki rétt á sér í dag. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég vona að málið fari í umsagnarferli, það hefur ekki gerst áður í þau tvö skipti sem málið hefur verið flutt. Það væri fróðlegt að fá umsagnir frá þeim sem hafa skoðun á málinu.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Vestmannaeyjaflugvöll og Ísafjarðarflugvöll. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Haraldur Benediktsson, Vilhjálmur Árnason, Elín Hirst, Unnur Brá Konráðsdóttir, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Jón Gunnarsson, Vilhjálmur Bjarnason, Páll Valur Björnsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Jóhanna María Sigmundsdóttir. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að tryggja að á Vestmannaeyjaflugvelli og Ísafjarðarflugvelli verði nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan millilandaflugi með minni farþega- og fragtflugvélum og vélum í ferjuflugi sem hafa nú heimild til þess að fljúga um vellina.“ Tillaga þessi var áður flutt á 143. löggjafarþingi. Flugvellirnir í Vestmannaeyjum og á Ísafirði gegna mikilvægu hlutverki í samgöngukerfi landsins. Mikilvægt er að tryggja áframhaldandi rekstur flugvallanna og uppbyggingu á svæðunum til hagsbóta fyrir heimamenn og atvinnulífið. Ljóst er að staðsetning flugvallanna býður upp á mikla möguleika til aukinnar umferðar ferðamanna og á Ísafirði eru möguleikar til að sinna þjónustu við fragtflug og við störf vísindamanna á austurströnd Grænlands. Til að tryggja að svo megi verða er nauðsynlegt að ákvæði viðeigandi reglugerða verði uppfyllt og tryggt að til staðar sé nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt sé að sinna þaðan þeirri þjónustu sem eftirspurn er eftir. Í janúar árið 2008 unnu Flugstoðir greinargerð að beiðni sveitarstjórna og annarra hagsmunaaðila til að kanna möguleika á að gera flugvellina á Ísafirði, í Vestmannaeyjum og Höfn að millilandaflugvöllum og til hvaða ráðstafana þyrfti að grípa til að slíkt gæti orðið að veruleika og hver kostnaðurinn við breytingar af því tagi gæti verið. Í greinargerðinni kemur fram að gera þarf endurbætur á öryggis- og eftirlitsþáttum á umræddum flugvöllum þannig að hægt verði að taka á móti minni farþegaflugvélum í millilandaflugi og vélum í ferjuflugi. Í greinargerðinni eru möguleikar og kostnaðaráhrif þessara ráðstafana metin en í aðalatriðum eru þrjár reglugerðir sem taka þarf tillit til. Gera þarf örlitlar breytingar á viðauka I við reglugerð um útlendinga, nr. 53/2003, og bæta flugvöllunum í Vestmannaeyjum og á Ísafirði við lista yfir skilgreindar landamærastöðvar. Auk þess þarf að uppfylla skilyrði reglugerðar nr. 464/2007 um flugvelli vegna mannvirkja og vegna öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis og skilyrði reglugerðar nr. 361/2005 um flugvernd. Samkvæmt 5. gr. reglugerðar nr. 464/2007 skulu millilandaflugvellir falla undir flokkinn flugvöllur I. Vestmannaeyja- og Ísafjarðarflugvöllur falla nú undir flokkinn skráðir lendingarstaðir. Þegar flugvöllur er fluttur úr flokknum lendingarstaður til áætlunarflugs upp í flugvöll í flokki I og skilgreindur sem millilandaflugvöllur hafa ákvæði framangreindra reglugerða fyrst og fremst áhrif á kostnað. Kröfur reglugerðar nr. 464/2007 til mannvirkja fela einkum í sér stofnkostnað vegna mannvirkja, svo sem öryggissvæða. Kostnaður vegna krafna reglugerðar nr. 464/2007 til gæða- og öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis hlýst af starfsliði til að vinna við verkefnin, bæði á vellinum sjálfum og hjá miðlægum deildum Isavia. Stofnkostnaður sem hlýst af þeim kröfum sem gerðar eru í reglugerð nr. 361/2005 er vegna vopnaleitarbúnaðar, breytinga á aðstöðu o.fl. auk þess sem kostnaðarauki er vegna viðbótarstarfsliðs við vopnaleit og umsýslu vegna flugverndar, bæði á flugvelli og hjá miðlægum deildum Isavia. Sem lið í þeirri vinnu sem lögð er til hér er rétt að Samgöngustofu verði sem fyrst falið að leita leiða til þess að flugvellirnir í Vestmannaeyjum og á Ísafirði verði áfram lendingarstaðir enda þótt takmarkað millilandaflug verði heimilað til þessara flugvalla. Með því móti er komist hjá umtalsverðum kostnaði vegna mannvirkja og aðstöðu. Að öðrum kosti verði umræddir flugvellir styrktir eins og lagt er til í þessari tillögu. Flutningsmenn leggja áherslu á mikilvægi þess að ráðist verði í þá vinnu sem fyrst til að treysta enn frekar ferðaþjónustu og atvinnulíf í Eyjum og Ísafirði og nágrenni. Virðulegi forseti. Samsvarandi þingsályktunartillaga var nýlega flutt af hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um flugvöllinn á Höfn í Hornafirði. Það er mikilvægt að þessir flugvellir, útverðir landsins, verði í stakk búnir til þess að auka möguleika í ferðaþjónustu á landsbyggðinni, ekki síður en mikilvægi þeirra í almenningsamgangnaneti landsins. Ég legg til að tillagan fari til síðari umræðu og til umhverfis- og samgöngunefndar.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Vestmannaeyjaflugvöll og Ísafjarðarflugvöll. Ég er einn af meðflutningsmönnum þeirrar tillögu. Þetta er mál sem hefur verið í umræðunni, a.m.k. annar þessara flugvalla, þ.e. Ísafjarðarflugvöllur. Ég tel rétt að við þingmenn reynum að koma þessum málum áfram svo að það verði möguleiki á að koma á millilandaflugi frá þeim völlum sem um ræðir og fleirum reyndar, eins og hv. 1. flutningsmaður, Ásmundur Friðriksson, nefndi, t.d. frá Höfn í Hornafirði. Ég tel það vera mikið hagsmuna- og byggðamál fyrir þessa staði að hafa þessa möguleika og gæti skipt gríðarlega miklu máli fyrir atvinnuuppbyggingu þar. Ég vil í þessu sambandi aðeins rifja upp forsöguna af þeim flugvelli sem ég þekki betur til og er í mínu kjördæmi, þ.e. Ísafjarðarflugvöllur. Þó margt þar megi heimfæra á Vestmannaeyjaflugvöll þá ætla ég aðeins að fara í gegnum það sem hefur verið gert í þessum málum og rifja það upp í þessu samhengi. Það hefur oft, eins og ég hef nefnt, verið í umræðunni hjá sveitarstjórnarmönnum vestur á fjörðum, á Ísafirði, í Bolungarvík, Ísafjarðarbæ og fleiri sveitarfélögum, að skoða möguleika á að koma á millilandaflugi frá Ísafirði. Árið 2007 var þetta mál tekið upp við þáverandi samgönguráðherra Kristján L. Möller og þá var mikill áhugi á norðanverðum Vestfjörðum að skoða sérstaklega farþegaflug til Austur-Grænlands. Það voru líka uppi miklar hugmyndir um beint flug með ferskan fisk á erlenda markaði. Fyrirtæki sem þá var á Flateyri var með hugmyndir í þeim efnum og fóru af stað viðræður við þáverandi samgönguráðherra um þau mál. Þá kom fram að Ísafjarðarflugvöllur væri nógu langur fyrir slíkt flug en margt annað þyrfti að skoða betur varðandi öryggiskröfur og alþjóðlegar reglur. Ekkert varð úr neinum framkvæmdum í þá átt að uppfylla þau skilyrði í framhaldinu. Síðan hefur ýmislegt verið gert af hálfu þingmanna til að halda þessu máli vakandi. Á 139. löggjafarþingi var lögð fram þingsályktunartillaga um millilandaflug um Ísafjarðarflugvöll þar sem 1. flutningsmaður var hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Þar var sú sem hér stendur ein af meðflutningsmönnum ásamt fleiri þingmönnum. Sú ályktun var á þann veg að Alþingi ályktaði að fela samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að tryggja að á Ísafjarðarflugvelli væri nægjanlegur búnaður og aðstaða til að hægt væri að sinna þaðan millilandaflugi með flugvélum sem hefðu heimild til að fljúga um völlinn. Málið var rökstutt með ítarlegri greinargerð. Ég ætla aðeins að grípa niður í hana, með leyfi forseta: „Ísafjarðarflugvöllur gegnir ómetanlegu hlutverki og er ein helsta samgönguæð Vestfirðinga. Unnið hefur verið að margvíslegum endurbótum á flugvellinum og hafa þær verið til mikilla bóta fyrir flugsamgöngur til Vestfjarða. Það heftir hins vegar vaxtarmöguleika vallarins að ekki er almenn heimild til þess að stunda um hann millilandaflug. Slík starfsemi var þó stunduð á árum áður og skipti miklu máli. Landfræðilegar aðstæður til almenns millilandaflugs eru að sönnu erfiðar. Á hinn bóginn er völlurinn einn hinn fjölfarnasti í almennu innanlandsflugi og með undanþágum er stundað þaðan takmarkað millilandaflug. Þann þátt starfseminnar þarf að efla með sérstakri áherslu á þá möguleika sem eru til aukins samstarfs Vestfjarða og Grænlands.“ Árið 2008 fór þáverandi utanríkisráðherra í heimsókn til Grænlands og bæjarstjóri Ísafjarðar var með í för. Vakin var athygli á möguleikum á auknu samstarfi milli Vestfjarða og Grænlands. Ég tel að þarna séu miklir möguleikar undirliggjandi, bæði í Vestmannaeyjum og á Ísafirði. Á Ísafirði er horft til nálægðar við Austur-Grænland, vinabæjasamskipti bæja á Grænlandi við Ísafjarðarbæ og möguleika á samstarfi í ferðaþjónustu með frekara flugi og siglingum. Nú þegar er skúta gerð út frá Ísafirði sem býður upp á siglingar og ég held að ég fari rétt með að það séu jafnvel möguleikar á siglingu til Grænlands frá Ísafirði. Það eru möguleikar á siglingu með vistir til byggða á Austur-Grænlandi ef áhugi væri á því og þjónusta við sjúkrahús. Sjúkrahús á Ísafirði gæti sinnt þjónustu við austurhluta Grænlands. Ég held að það séu um 275 km frá austurströnd Grænlands, frá ákveðnum punkti þar, til Vestfjarða. Það er skemmtilegt að segja frá því að það er styst frá mínum heimabæ, Suðureyri, til ákveðins punkts á austurströnd Grænlands, um 275–280 km. Ég tel að þarna séu mikil tækifæri vegna aukinna samskipta við menntaskólann og sjúkrahúsið á Ísafirði og alla þá þjónustuaðila sem eru þar og gætu sinnt ýmissi þjónustu við Austur-Grænlendinga. Ég er mjög ánægð með að hv. þingmaður hefur átt frumkvæði að því að taka þetta mál upp og vinna því brautargengi. Ég styð þá vinnu heils hugar. Ég vil aðeins í lokin rifja upp að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var með fyrirspurn tengda tillögunni sem ég vitnaði í hér áðan og var flutt af honum ásamt þeirri sem hér stendur og fleiri þingmönnum árið 2011. Þá spurði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þáverandi innanríkisráðherra, Ögmund Jónasson, um hvaða möguleikar væru í þessari stöðu að koma á millilandaflugi við Ísafjörð. Fram kom að vissulega væru erfiðar aðstæður á Ísafjarðarflugvelli sem krefðust þess að leitað yrði eftir undanþágum, en það breytti ekki því að mat manna væri að hægt væri að nota flugvöllinn sem millilandaflugvöll með lágmarksfjárfestingum, stofnkostnaði og síðan rekstrarkostnaði, annars vegar stofnkostnaði upp á 85 milljónir og hins vegar 34 milljónir í rekstrarkostnað á ári. Það þyrfti auðvitað að uppfæra tölurnar frá þessum tíma. Mér finnst rétt að nýta þessar upplýsingar í samhengi við þá tillögu sem liggur nú fyrir og við erum að fjalla um þar sem lagt er til að Samgöngustofu verði falið að leita leiða til að flugvellirnir í Vestmannaeyjum og á Ísafirði verði áfram lendingarstaðir enda þótt takmarkað millilandaflug verði heimilað á þeim. Í blálokin vil ég minna á að því miður er í fjárhagsáætlun fyrir árið 2015 allt of litlu fjármagni varið til flugvalla í landinu og hæstv. innanríkisráðherra hefur meira að segja talað um að loka þurfi flugvöllum. Ég skora á núverandi meiri hluta að leggjast á árar með okkur hinum og bæta þar úr.

Frú forseti. Ég flyt þingsályktunartillögu sem felur í sér að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að hefja undirbúning að flutningi Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar. Tillaga þessi var áður flutt á 139., 140. og 143. löggjafarþingi og er nú endurflutt. Umræða um flutning stofnunarinnar í hentugt og rúmgott húsnæði á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli hefur staðið yfir um nokkurra missira skeið. Að mati flutningsmanna fylgja fjölmargir kostir því að flytja alla starfsemi Landhelgisgæslunnar á Suðurnesin, nánar tiltekið á öryggissvæðið á Ásbrú, en nú þegar er Landhelgisgæslan með umfangsmikla starfsemi á svæðinu og þúsundir fermetra af vannýttu húsnæði. Það fylgir því mikil hagræðing að hafa alla starfsemina á einum stað og þjónusta og öryggi munu einnig aukast þar sem viðbragðstími Landhelgisgæslunnar styttist með því að færa alla starfsemi hennar á einn stað. Einnig mun flugfloti Gæslunnar komast í gott framtíðarhúsnæði sem uppfyllir öryggisstaðla. Fyrrverandi innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson fékk Deloitte til að gera hagkvæmnisathugun á að flytja Landhelgisgæslu Íslands til Suðurnesja árið 2011. Mig langar að ræða nokkra þætti þessarar hagkvæmnisathugunar. Niðurstaða hennar var að kostnaðarsamt væri að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar, m.a. vegna aukins ferðakostnaðar. Árleg aukning rekstrarkostnaðar vegna aksturs, þ.e. kílómetragjald og rútuferðir, eru sögð vera 185,7 millj. kr. Ég dreg þessa tölu stórlega í efa. Skýrsluhöfundar halda fram að greiða þurfi aksturskostnað og kílómetragjald samkvæmt kjarasamningum og að í kjarasamningi SFR, stéttarfélags í almannaþjónustu, komi fram að vegna aksturs til og frá Keflavíkurflugvelli reiknist 30 mínútna ferðatími fyrir hvern vinnudag. Hið rétta er að starfsmenn Gæslunnar á Keflavíkurflugvelli fá 30 mínútna yfirvinnu vegna aksturs en ekki er greitt sérstaklega fyrir aksturskostnað, þeir koma sér sjálfir til og frá vinnu. Þessar 30 mínútur eru í raun hluti af föstum launakjörum. Einnig kemur fram í kjarasamningum samkvæmt skýrslunni að stofnanir sem eru utan ystu marka þéttbýlis skuli semja um greiðslur ferðakostnaðar fyrir starfsmenn almennt og þá er gert ráð fyrir kílómetragjaldi. Sannleikurinn er sá að þetta atriði á ekki við enda er Suðurnesjasvæðið ekki skilgreint samkvæmt framangreindu. Starfsmenn Gæslunnar á Keflavíkurflugvelli fá því ekki þessar greiðslur. Í skýrslunni er talað um að koma þurfi upp reglulegum rútuferðum fyrir alla starfsmenn í stað þess að starfsmenn keyri sjálfir. Ég átta mig ekki alveg á þessari ályktun því að eins og fyrr segir fá starfsmenn Gæslunnar á Keflavíkurflugvelli, sem búa í Reykjavík, ekki greiðslur fyrir akstur í dag. Því ætti að leggja í kostnað vegna rútuferða upp á 21,7 millj. kr. ef það er ekki nauðsynlegt? Áætlað er að árlegur kostnaður vegna aksturs og kílómetragjalds yrði 124,9 millj. kr. sem er væntanlega gróflega reiknað um 1–2 millj. kr. á mann. Í þeim heimildum sem ég hef er þessi áætlun talin algjörlega óraunhæf og vísa ég í ofangreind rök. Engar kvaðir í kjarasamningum eru um greiðslur fyrir akstur til og frá vinnu þegar um nýráðningar er að ræða. Það skiptir einnig máli í þessu samhengi. Annað sem vekur athygli við rýni úttektar er að skýrsluhöfundar virðast gefa sér það að Suðurnesjamenn muni ekki vilja starfa í Gæslunni í framtíðinni og að núverandi starfsmenn muni ekki flytja á svæðið þegar á líður. Mér þykir þetta helst til neikvæð nálgun. Samfélagið á Suðurnesjum er mjög gott og ég er sannfærð um að þegar menn fara að starfa þar muni a.m.k. hluti starfsmanna telja heppilegra að búa nær starfsstöðinni. Starfsmannavelta er einnig alltaf einhver eins og gengur og gerist hjá fyrirtækjum þannig að ég tel raunhæft að álykta sem svo að ef starfsemi Gæslunnar flyst til Suðurnesja muni fleiri Suðurnesjamenn sækja um vinnu þar. Niðurstaðan er því sú að aksturskostnaður yrði mun minni en gert er ráð fyrir í skýrslunni. Annar liður í skýrslunni sem hefur veruleg áhrif á aukinn rekstrarkostnað er flutningur flugdeildar Landhelgisgæslunnar og breytingar á rekstri hennar. Ef af flutningi verður þyrfti að breyta núverandi bakvaktarfyrirkomulagi deildarinnar í viðverufyrirkomulag. Þá þyrfti að fjölga flugmönnum um 50%. Þess ber þó að geta að með breyttu vaktafyrirkomulagi styttist viðbragðstími flugmanna mjög mikið. Nú eru menn á bakvöktum og viðbragðstími er 30–60 mínútur en hann styttist í 15 mínútur ef menn væru á staðnum þegar útkallið kemur. Þar erum við að tala um aukið öryggi. Viðverufyrirkomulaginu fylgir aukinn kostnaður, ekki bara vegna fjölgunar starfsmanna heldur einnig vegna meiri notkunar á tækjum og auknu viðhaldi á þeim. Ég vil benda á varðandi útkallstímann að það er vel mögulegt, þar sem þyrlurnar eru nú þrjár, að vera með eina þyrlu staðsetta á Norðurlandi þar sem mörg útköll eru austan við landið. Það mundi einnig auka öryggi og styrkja Gæsluna. Forsendur skýrslunnar eru þær að flugskýlið á Reykjavíkurflugvelli sé mátulega stórt miðað við núverandi flugflota, þ.e. tvær þyrlur og eina flugvél. Í dag eru hins vegar þrjár þyrlur í rekstri og ein flugvél þannig að þessar forsendur eru brostnar. Hvað ef Gæslan tekur við öllu sjúkraflugi? Það er til skoðunar og gæti gerst í framtíðinni. Það mundi breyta starfsgrundvelli Gæslunnar talsvert. Sá mikli kostnaður sem útlistaður er vegna fjölgunar og þjálfunar flugmanna yrði þá partur af endurskipulagningu sjúkraflugsins. Einnig er rétt að það komi fram að þessi kostnaður þarf ekki að koma allur fram í einu. Það mætti t.d. skoða hvort mögulegt væri að leggja fram fimm eða sex ára áætlun varðandi flutning Gæslunnar eða jafnvel til lengri tíma. Ég vil einnig nefna hér að á vegum utanríkisráðherra og innanríkisráðherra er nú unnið að því að á Íslandi verði staðsett leitar- og björgunarmiðstöð fyrir norðurhluta Atlantshafsins og norðurskautsins. Forsenda þess er að geta notað innviðina á Keflavíkurflugvelli. Slík miðstöð yrði væntanlega rekin sem samvinnuverkefni nokkurra ríkja. Íslenskur samstarfsaðili á Íslandi um slíkan rekstur yrði Landhelgisgæslan. Gangi þetta eftir er augljóst að starfsemi Gæslunnar yrði betur fyrir komið í Reykjanesbæ. Ég sé því fyrir mér að í stefnunni varðandi miðstöð leitar og björgunar á Suðurnesjum í framtíðinni felist einnig gríðarleg tækifæri fyrir starfsemi Landhelgisgæslunnar. Samkvæmt mínum upplýsingum eru forsendur fyrir niðurstöðum útreikninga skýrslunnar að mestu fengnar frá Landhelgisgæslunni og Siglingastofnun. Starfsmenn Landhelgisgæslunnar unnu greinargerð árið 2007, fyrir sjö árum, sem bar heitið „Greinargerð um kostnað og áhrif í tengslum við skoðun á flutningi Landhelgisgæslu Íslands til Keflavíkur“. Þessi greinargerð var á sínum tíma unnin fyrir samgönguráðuneytið og nefnd vegna flutnings Reykjavíkurflugvallar. Nú spyr ég: Eiga þessar forsendur frá 2007 enn þá við? Í umræddri athugun kemur fram að um 40 manns starfi nú við loftvarnaeftirlit en það er tengt öllum loftvarnaupplýsingakerfum NATO. Hins vegar er ekki nefnt í úttektinni að Landhelgisgæslan rekur nú þegar mörg mannvirki á öryggissvæðinu sem eru ekkert eða lítið nýtt. Í úttektinni kemur fram að kostnaður vegna breytinga á húsnæði getur orðið verulegur. Sú fullyrðing er röng. Húsnæði er til staðar og tilbúið til notkunar. Aðeins þarf að greiða viðhald, rafmagn og hita en þann kostnað greiðir íslenska ríkið nú þegar. Ekki er um að ræða leigugreiðslur enda er húsnæðið nú í umsjón Landhelgisgæslunnar. Í skýrslunni segir hins vegar, með leyfi forseta: „Mögulega gæti leigukostnaður lækkað þar sem leiguverð er lægra á Suðurnesjum en í Reykjavík en aftur á móti er líklegt að aðstaðan myndi stækka verulega.“ Þessi fullyrðing er röng og byggist á vanþekkingu. Enn og aftur: Landhelgisgæslan er nú þegar með húsnæði í rekstri. Það er ekki um neinn leigukostnað að ræða. Með því að nýta húsnæðið betur undir starfsemi Gæslunnar næðist mikil fjárhagsleg hagræðing fyrir ríkið til lengri tíma. Hér má nefna stóra flugskýlið, sem er 12.200 fermetrar og var endurnýjað árið 2000, og þjónustubyggingar sem má nýta fyrir flugvélar, þyrlur og viðhald. Óverulegar breytingar þarf að gera á þessum byggingum svo að þær henti starfsemi Gæslunnar. Í þessu samhengi er rétt að benda á ábyrgð ríkisins gagnvart Mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins varðandi viðhald og rekstur mannvirkjanna. Í úttekt ráðherra frá 2011 er gert ráð fyrir kostnaði upp á 80 milljónir við breytingar á rafkerfi hússins. Þessum breytingum á rafkerfinu er lokið en samkvæmt lögum þurfti að breyta kerfinu í samræmi við íslenska og evrópska staðla þannig að þessar 80 milljónir verða ekki hluti af kostnaði ef af flutningi verður. Á svæðinu suður frá er mjög góð hafnaraðstaða og nú þegar ber Landhelgisgæslan ábyrgð á rekstri hluta Helguvíkurhafnar, þ.e. þess hluta sem er á eignaskrá Mannvirkjasjóðs Atlantshafsbandalagsins. Úttekt á nauðsynlegum breytingum á hafnaraðstöðu liggur fyrir en hún var gerð árið 2009. Staðsetning hafna út frá öryggissjónarmiðum mundi batna frá því sem nú er þar sem styttra yrði fyrir varðskipin að komast út á aðalstarfssvæði Landhelgisgæslunnar, hafsvæðið í kringum Ísland. Það er mjög mikilvægt. Samkvæmt úttektinni frá 2011 kemur fram að rekstrarkostnaður aukist um 691 millj. kr. á ári miðað við þær forsendur sem þá voru gefnar. Dýrustu þættirnir eru breytingar á rekstri flugdeildar og aksturskostnaður. Þessar tölur standast alls ekki skoðun eins og ég hef bent á. Skýrsluhöfundar gefa sér einnig að fólk á Suðurnesjum muni ekki sækjast eftir störfum hjá Landhelgisgæslunni í framtíðinni, sem er mjög sérstakt svo ekki sé meira sagt. Flutningur á starfsemi Landhelgisgæslunnar mun auka verulega framboð á atvinnutækifærum á svæðinu, bæði beinum og óbeinum. Það er það sem Suðurnesjamenn þurfa, þ.e. fleiri störf. Það er ótrúlegt að skýrsluhöfundar skuli ekki sjá neina liði í útreikningum sínum til kostnaðarlækkunar, eingöngu er horft á aukinn kostnað. Ég get ekki betur séð á tölunum í skýrslunni. Spurningin er: Hvaða forsendur gaf innanríkisráðuneyti skýrsluhöfundum á þessum tíma? Ég hef bent á nokkra stóra galla í hagkvæmnisathugun ráðuneytisins frá 2011. Sumar forsendur hafa breyst og aðrar eru beinlínis rangar. Þörf er á að láta vinna aðra slíka athugun af hlutlausum fagaðilum sem yrði þá ítarlegri og tæki m.a. á framtíðarstefnumótun fyrir starfsemi Landhelgisgæslunnar. Ég geri mér grein fyrir að fjármunir liggja ekki á lausu um þessar mundir en eins og ég hef nefnt gæti þessi flutningur Gæslunnar sparað ríkinu mikla fjármuni til lengri tíma, aukið öryggi borgaranna og nýtt húsnæði sem við erum þegar að greiða fyrir reksturinn á. Aðalatriðið í þessu máli er að fólk sjái heildarmyndina og móti skýra framtíðarsýn varðandi framtíðarrekstur Landhelgisgæslu Íslands.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að styðja 1. flutningsmann, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, í þessu máli. Ég er á þessu máli með henni og finnst þetta mjög gott mál sem. Eins og kemur fram í greinargerðinni er þetta fjórða þingið sem tillagan er flutt. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að það eigi að auka atvinnuþátttöku og uppbyggingu úti á landi, t.d. með því að flytja út á land opinber störf. Mér fannst það þegar þessi fína tillaga hv. þingmanns kom fram að þetta væri kannski fyrsti liðurinn í því, ekki síst vegna þess að samkvæmt mínum heimildum er mikil almenn ánægja með það innan Landhelgisgæslunnar og vilji fyrir því að færa þetta allt suður á Keflavíkurflugvöll. Það segir sig sjálft hversu gríðarlegt hagræði er af því, því að eins og kemur fram í greinargerðinni er starfsemi Landhelgisgæslunnar á víð og dreif. Það er svipað ástand með Landhelgisgæsluna og spítalann. Þetta er á ótal stöðum og gríðarlegt óhagræði af þessu. Svo að ég tali nú ekki um að þegar blessaður herinn fór fyrir nokkrum árum þá skildi hann eftir þessi mannvirki og þetta húsnæði sem er algjörlega sniðið fyrir starfsemi Landhelgisgæslunnar. Eins og ég sagði áðan var ríkisstjórnin á því að færa opinber störf út á land og mér fannst þetta einmitt vera fyrsti liðurinn í því. En svo allt í einu kemur í sumar tillaga um að færa Fiskistofu, eins og þruma úr heiðskíru lofti, og öll viðbrögðin við því og hvernig það var sett fram orsakaði mikinn óróa í samfélaginu, og ekki síst hjá þeim sem störfuðu þar. Það virtust allir vera á móti því en það er akkúrat öfugt með þetta. Það kom líka fram í flutningi hv. þm. Silju Daggar Gunnarsdóttur áðan í sambandi við norðurslóðir og um leit og björgun. Það hefur ekki farið fram hjá neinum sem fylgist með að norðurslóðamálin eru gríðarlega mikið til umræðu í dag. Hér eru haldnar ráðstefnur á hverju ári um þetta og eins hef ég fundið það í starfi mínu í Vestnorræna ráðinu að þessar frændþjóðir okkar, Færeyjar og Grænland, treysta svolítið mikið á okkur hvað varðar öryggisþáttinn. Nú þegar er farið að verða mikið um skemmtiferðaskipasiglingar norður með austurströnd Grænlands og víðar og hvað gerist ef það verður slys? Það var líka í umræðunni um daginn að við erum kannski engan veginn í stakk búin til að taka við slíkum stórslysum. Ég tel að það sé alveg lífsnauðsynlegt fyrir okkur að hefja þennan flutning strax og undirbúa okkur undir það að vera miðstöð leitar og björgunar og kannski heilbrigðiskerfisins á þessu svæði. Staðsetning okkar er þannig að þegar maður fer að velta þessum hlutum fyrir sér, sem ég fór að gera eftir að ég varð þingmaður, að þetta er gráupplagt. Það er okkar staða í þessum norðurslóðamálum, að við verðum miðstöð til dæmis eins og - það er nú líka eins og með sjúkrahúsið, kannski blanda ég því inn í, að við skulum ekki einhenda okkur í að byggja nýtt hátæknisjúkrahús, einmitt til þess að takast á við þessi verkefni framtíðarinnar og vera í stakk búin til að gera það. Ég tel að við eigum að leggja enn þá meiri áherslu á að vinna í samstarfi við aðrar þjóðir hvað þetta varðar og fá þær í lið með okkur við að byggja upp þessa aðstöðu vegna þess að við erum þannig í sveit sett að við erum miðsvæðis. Eins og kom fram áðan hjá hv. þingmanni mundi þetta líka stytta tímann til að fara á þessi svæði þar sem meiri hætta er á slysum en annars staðar. Hún kom líka inn á mjög mikilsverðan punkt sem er sá að hafa á Norðurlandi eina þyrlu til að sinna þar gæslu og leit og björgun. Hún nefndi líka sjúkraflugið, ég er mjög hlynntur því að það verði skoðað alvarlega að Landhelgisgæslan taki yfir allt sjúkraflug í landinu. Manni finnst það einhvern veginn líka þannig að hjá svona lítilli þjóð ætti Landhelgisgæslan að sjá um þetta. Hún er þannig tækjum búin að hún er mjög fljót á staðinn og þyrlur geta lent í mun verra veðri en til dæmis flugvélar. Mér finnst þetta allt einhvern veginn haldast í hendur, vera svo frábær hugmynd. Auðvitað er komið inn á fjármál, þetta kostar allt peninga. Við erum alltaf að velta okkur upp úr peningum. En þá er líka spurning um þessa forgangsröðun, þetta eykur öryggi og öryggistilfinningu fólks svo að ég tali ekki um líka, það hefur komið fram í umræðum á Alþingi, stöðu Suðurnesja. Það vita allir hvernig staða Reykjanesbæjar er núna. Nú er unnið að því hörðum höndum að laga það sem er frábært og er að myndast mikil samstaða um það. Ég held að þetta gæti orðið gríðarleg lyftistöng líka fyrir þetta svæði. Eins og kom fram held ég að það yrði ásókn í vinnu hjá Landhelgisgæslunni, t.d. er nægt framboð á húsnæði á Suðurnesjum og það er rosalega gott að búa þar. Það er allt til staðar í Reykjanesbæ, góðir skólar, tómstundir, það er allt til staðar þarna. Þetta er bara eins og kjörið svæði fyrir þetta, ekki síst í ljósi þess hvað svæðið þarna upp frá er gríðarlega gott og hentar þessari starfsemi gjörsamlega. Í útópískum hugmyndum mínum yrði móttökusjúkrahús á Keflavíkurflugvelli, á svæði Landhelgisgæslunnar. Þetta eru bara svona hugmyndir sem maður sér fyrir sér í framtíðinni að gætu leikið lykilhlutverk okkar Íslendinga í þessum norðurslóðamálum og aukinni skipaumferð á því svæði. Það hefur í för með sér meiri hættu á slysum. Ég held að ég sé búinn að fara yfir það helsta sem ég mundi fylgja eftir með þessu. Mér finnst þetta mjög góð hugmynd og ég vona svo sannarlega að þessi tillaga gangi alla leið í vetur og verði samþykkt. Ég get alveg tekið undir með 1. flutningsmanni að þetta gæti kannski gerst í einhverjum skrefum, en það er gríðarlega mikilvægt að fara af stað. Þetta er tillaga sem er til þess að auka heill og hamingju og öryggi íslensku þjóðarinnar, það er alveg á hreinu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur fyrir tillöguflutninginn og baráttu fyrir þessu máli. Í mínum huga snýst verkefnið fyrst og fremst um að styrkja rekstur Landhelgisgæslunnar og tryggja til framtíðar starfsemina og að staðsetning verkefna verði þar sem hagsmunir Gæslunnar eru fyrst og fremst í húfi. Í því sambandi finnst mér að höfuðstöðvar Gæslunnar eigi að sjálfsögðu að vera í höfuðborginni og þurfa í sjálfu sér ekkert að flytjast. Starfsemi flugrekstrar, varnarmála og loftrýmisgæslu verði á Keflavíkurflugvelli þar sem öll aðstaðan er. Nú þegar er töluverður rekstur Landhelgisgæslunnar á Keflavíkurflugvelli. Norðurslóðasamstarf í framtíðinni mun gera það kleift að staðsetja útibú á Norðausturlandi en vegna staðsetningar flugflotans í náinni framtíð er ljóst að íbúar, sjómenn og ferðafólk á Norður- og Austurlandi búa við ótryggara öryggi þjónustu en íbúar Vestur- og Suðurlands. Virðulegi forseti. Fyrirhuguð stofnun alþjóðlegrar björgunarmiðstöðvar á Keflavíkurflugvelli með aðkomu Landhelgisgæslunnar, Isavia og Landsbjargar er tækifæri sem mun treysta stöðu og rekstur Landhelgisgæslunnar til bættrar þjónustu og meiri umsvifa. Ég tek hér undir orð hv. þm. Páls Vals Björnssonar um þá aðstöðu með tilheyrandi samstarfi við Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, sem er auðvitað líka grundvöllurinn að alþjóðlegum flugvelli sem þar er nú þegar rekinn. Varðskipin og útgerð þeirra og staðsetningu þarf líka að skoða í ljósi þess sem er að gerast í kringum okkur við Grænland og í Norðurhöfum. Þá þarf að skoða tækifæri til hagræðingar, t.d. samstarf við Hafrannsóknastofnun og Fiskistofu, sem einfalda rekstur og skila bættri þjónustu fyrir alla. Skoða verður hvort hægt sé að ná fram hagræðingu í framtíðinni með því að setja allt ríkisflug á eina hendi, þ.e. sjúkraflug og flug Flugmálastjórnar vegna flugleiðsögu. Landhelgisgæslan er með eina til tvær þyrlur fullmannaðar hverju sinni til að sinna sjúkraflutningum, leit, björgun og eftirliti. Þá er Landhelgisgæslan með flugvél til taks stóran hluta af árinu til að sinna leit, björgun og löggæslu. Sá viðbúnaður þarf að vera til staðar þegar náttúruvá steðjar að eins og við Íslendingar þekkjum svo vel þessa dagana, en hann væri líka hægt að nýta betur sem stuðning við hið almenna sjúkraflug. Þessi flugvél hefur reyndar verið í leigu meira og minna allt árið. Landhelgisgæslan sinnir í dag sjúkraflugi á Vestur- og Suðurlandi og öllum sjúkraflutningum annars staðar á landinu þegar Mýflug getur ekki sinnt því vegna anna eða veðurs auk þess sem Landhelgisgæslan sinnir sjúkraflugi til útlanda þegar þess er óskað. Þá eru loftför Landhelgisgæslunnar töluvert á ferðinni um landið og mögulegt að nýta þau til millispítalaflutninga samhliða öðrum verkefnum. Það gefur augaleið að sameining flugstarfsemi ríkisins undir hatt Landhelgisgæslunnar mun leiða til hagræðingar og betri þjónustu. Í mínum huga verður að meta það blákalt hvort hagsmunum sjúklinga verði betur borgið með því að Landhelgisgæslan sjái um sjúkraflugið og tekjur af því renni til Gæslunnar. Landhelgisgæslan sinnir einnig lofthelgisgæslu á Keflavíkurflugvelli en þar er öflug stjórnstöð sem kostuð er af NATO. Sameiginlegur skiparekstur Landhelgisgæslunnar og Hafró mun leiða til hagræðingar og hugsanlega betri nýtingar skipaflota stofnananna. Það mætti jafnvel hugsa sér sameiginlega mönnun að hluta og nýta varðskip í rannsóknarverkefni og skip Hafró til eftirlits til loðnuleitar sem verið hefur af skornum skammti auk annarra rannsókna sem geta með hagræðingu fjölgað úthaldsdögum skipanna. Það ætti að minnsta kosti að skoða þann möguleika gaumgæfilega, en ekki er hægt að fara nánar út í það í stuttu máli. Ég held að þarna sé tækifæri sem slíkar stofnanir þurfa að skoða í kjölinn. Landhelgisgæslan er nú þegar búin tækjum, þekkingu og upplýsingakerfum og vel þjálfuðu starfsfólki til að sinna fjölmörgum verkefnum sem nú eru á hendi annarra stofnana og tengjast með einum eða öðrum hætti starfsemi Gæslunnar. Má þar nefna viðhald siglingarvita sem má samtvinna rekstri varðskipa og rekstur vaktstöðva siglinga sem ætti að færa undir Landhelgisgæsluna með hagræðingu í huga. Þá gæti Landhelgisgæslan tekið yfir fiskveiðieftirlit Fiskistofu sem skapar aukna og betri nýtingu tækja og mannskaps. Virðulegi forseti. Allar þessar hugmyndir eru settar fram til að skapa umræðu um hagræðingu og auka framleiðni stofnana sem vinna á sama sviði eða þar sem starfsemi þeirra skarast og getur bætt hver aðra upp. Ég held að sú umræða sem gert er ráð fyrir með tillögunni sé því af hinu góða og ég þakka framsögumanni enn og aftur fyrir að koma fram með þetta mál á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi sem er að finna á þskj. 41 og varðar breytingu á lögum um virðisaukaskatt, þann part sem lýtur að endurbyggingu og viðhaldi kirkna. Með þessu frumvarpi er lagt til að við lögin um virðisaukaskatt bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða sem kveður á um að 100% endurgreiðslu á virðisaukaskatti skuli inna af höndum vegna vinnu við endurbyggingu og viðhald kirkna og húsakynna þar sem athafnir fara fram á vegum þjóðkirkjusafnaða, annarra trúfélaga og sömuleiðis lífsskoðunarfélaga. Ég legg sérstaklega áherslu á að frumvarpið tekur til þessara þriggja stofnana vegna þess að með því er undirstrikað að það er fullt jafnræði með þeim sem trúa og þeim sem trúa ekki. Þetta ákvæði sem hér er lagt til að verði skeytt inn í lögin er hliðstætt ákvæði til bráðabirgða nr. 15 sem er fyrir í lögunum og hv. þingmenn þekkja mætavel. Það var á sínum tíma samþykkt á hinu háa Alþingi vegna þess að með því vildu menn skapa störf og einnig draga úr undanskoti gagnvart skatti. Það ákvæði, ákvæði 15, felur sem sagt í sér heimild til endurgreiðslna vegna vinnu við viðhald og endurbyggingu íbúðarhúsnæðis og sumarbústaða. Á sínum tíma var þetta sett í kjölfar bankahrunsins þegar uppi var mjög erfið og þröng staða á vinnumarkaði. Atvinnuleysi sleikti þá 10% og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði nýverið spáð því að það gæti farið upp í 14%. Þetta var eitt af þeim ráðum sem gripið var til á sínum tíma og skilaði ákaflega góðum árangri, þessi aðgerð skapaði þúsundir ársverka. Sú játning skal hér gerð hreinskilnislega af þeim sem þetta mál flytur að ég á sínum tíma freistaði þess að láta endurgreiðsluna líka ná yfir kirkjur og endurbætur og viðhald á kirkjum en það gekk ekki. Menn hafa ekki alltaf sigur í öllum slögum jafnvel þótt þeir hafi Frelsarann með sér í liðinu. Markmiðið með þessu var, eins og ég sagði, að auka starfsemi á byggingarmarkaði, sporna við svartri atvinnustarfsemi og í kjölfarið á þessu var einmitt hleypt af stokkunum sérstöku átaki, Allir vinna, í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Markmið þess var auðvitað að skapa störf og fá menn til að hefja framkvæmdir við viðhald húsnæðis. Það verður að segjast alveg eins og er að það var myljandi árangur af þessari lagasetningu og lá við stundum þegar maður kom í einstök byggðarlög á landsbyggðinni að þar mætti sjá stillansa við annað hvert hús. Fjölmargir nýttu sér þetta sem sagt. Ekki síst skapaði þetta á þeim tíma mikilvæg störf við mannvirkjagerð sem þá lá á hnjánum eftir hrunið. Það var ákaflega mikilvæg viðbót fyrir iðnaðarmenn sérstaklega. Vegna þess hversu vel menn mátu árangur þessa ákvæðis hefur gildistími þess verið framlengdur ítrekað og endurgreiðsluheimildin er núna búin að vera í gildi um næstum því fimm ára skeið, hún hefur verið framlengd á hverju ári. Við vitum það að sársaukafullur niðurskurður í kjölfar bankahrunsins leiddi til þess að það þurfti að grípa til aðhaldsaðgerða á öllum sviðum samfélagsins og þjóðkirkjan og söfnuður fór ekkert varhluta af því. Á síðasta kjörtímabili hrærði sú staða hjarta þáverandi innanríkisráðherra til að setja á laggir nefnd til að meta áhrif niðurskurðarins á kirkjuna. Nefndin vann hratt og vel, skilaði skýrslu sem kom út 2012 og þar kom glöggt fram að niðurskurðurinn hefur leitt til þess að endurbygging og viðhald kirkna hefur setið á hakanum og það má á grundvelli þeirrar skýrslu leiða líkur að því að sú staða sé giska alvarleg, enda ljóst að undir slíkum kringumstæðum skapast oft hætta á því að verulega mikilvæg verðmæti eyðileggist. Tilgangur frumvarpsins er ekki síst að koma í veg fyrir það með því að ýta undir að ráðist verði í viðhald slíkra bygginga og nauðsynlega endurgerð. Ég tek það þó fram að eftir að þetta frumvarp kom fram, sem ég vil geta að hlaut ákaflega góðar undirtektir á nýlegu kirkjuþingi, hafa ýmsir starfsmenn þjóðkirkjunnar, m.a. prestar, komið að máli við okkur flutningsmenn og bent á að það væri vel við hæfi að nefndin sem um þetta fjallar skoði hvort ekki sé rétt að setja fasta innanstokksmuni eins og t.d. orgel líka undir gildissvið þessa frumvarps ef að lögum verður. Ég tel að það sé ákaflega þörf ábending sem ég hef reyndar farið yfir með flutningsmönnum og við leggjum saman til þrír að þegar þessari umræðu slotar verði þetta mál sent til efnahagsnefndar þingsins og hún taki þessa ábendingu sérstaklega til umfjöllunar og skoðunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heimild til endurupptöku vegna látinna dómþola í máli Hæstaréttar nr. 214/1978. Þar er um að ræða svokallað Guðmundar- og Geirfinnsmál. Í því máli voru sex einstaklingar sakfelldir fyrir að hafa átt þátt í hvarfi Guðmundar Einarssonar og/eða Geirfinns Einarssonar. Að frumvarpinu standa auk mín hv. þingmenn Brynjar Níelsson, Birgitta Jónsdóttir, Brynhildur Pétursdóttir, Karl Garðarsson, Valgerður Bjarnadóttir, Sigrún Magnúsdóttir, Helgi Hjörvar, Pétur H. Blöndal og Willum Þór Þórsson. Allir eiga þessir hv. þingmenn sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis og standa þeir allir að flutningi málsins þótt nefndin geri það ekki sem slík. Hæstv. forseti. Allt frá dómsuppkvaðningu í umræddu máli hefur sjónarmiðum þess eðlis að margt hafi farið alvarlega úrskeiðis við rannsókn málsins ítrekað verið haldið á lofti enda er það útbreidd skoðun í þjóðfélaginu að réttarkerfið hafi brugðist í málinu. Hinn 7. október árið 2011 skipaði þáverandi innanríkisráðherra, sá sem hér stendur, sérstakan starfshóp sem var falið að fara yfir Guðmundar- og Geirfinnsmálið í heild sinni, en sérstaklega þá þætti sem lutu að rannsókn málsins og framkvæmd hennar. Starfshópnum var jafnframt falið að taka til athugunar þau gögn sem komið höfðu fram á síðustu árum. Hinn 21. mars 2013 skilaði starfshópurinn skýrslu með niðurstöðum sínum til innanríkisráðherra. Starfshópurinn komst m.a. að þeirri niðurstöðu að rannsókn málsins hafi verið haldin ýmsum göllum. Í skýrslu sinni slær starfshópurinn því föstu að yfirheyrslur og viðtöl rannsóknarlögreglu við sakborninga hafi verið margfalt fleiri en þau gögn sem lögð voru fyrir dóm gáfu til kynna og sakborningum hafi ekki verið kynnt réttarstaða sín með fullnægjandi hætti. Í skýrslunni tiltekur starfshópurinn að yfirheyrslur hafi oft staðið samfellt lengur en lögmætt var og verulegir misbrestir hafi verið á skráningu þeirra, að réttur dómfelldra til að njóta lögfræðilegrar aðstoðar hafi verið fyrir borð borinn oftar en dómstólar höfðu ástæðu til að ætla og sætt óeðlilegum takmörkunum og að fangelsisverðir hafi framkvæmt yfirheyrslur þrátt fyrir að hafa ekki heimildir til þess að lögum. Þá kemur fram í skýrslu starfshópsins að framburður sakborninga hafi borist á milli þeirra er þeir voru í einangrun meðan á rannsókn málsins stóð. Eru hér aðeins tilgreindar nokkrar aðfinnslur af mörgum er varða rannsókn og málsmeðferð framangreinds máls. Til viðbótar skýrslu starfshópsins var framkvæmt ítarlegt sálfræðimat á áreiðanleika framburðar dómfelldu í málinu. Niðurstaða sálfræðimatsins var að hafið væri yfir allan skynsamlegan vafa að játningar dómþola í málinu hefðu verið ýmist falskar eða ótrúverðugar. Rétt er að geta þess að skoðun starfshópsins náði jafnt til allra hinna sex dómfelldu einstaklinga sem sakfelldir voru fyrir þátt í hvarfi Guðmundar Einarssonar og/eða Geirfinns Einarssonar. Niðurstöður í skýrslu starfshópsins voru, líkt og að framan getur, afdráttarlausar og fólu í sér ákveðinn áfellisdóm á íslenskt réttarkerfi. Samkvæmt skipunarbréfi starfshópsins var það eitt af hlutverkum hans að greina í skýrslu sinni til innanríkisráðherra hvort og þá til hvaða ráðstafana þyrfti að grípa varðandi framhald málsins. Um þetta atriði segir svo í skýrslunni, með leyfi forseta: „Einkum í ljósi þeirrar afdráttarlausu niðurstöðu að framburði dómfelldu í svokölluðu Guðmundar- og Geirfinnsmálum, hæstaréttarmáli nr. 214/1978, hafi verið óáreiðanlegir telur hópurinn veigamiklar ástæður til að málið verði tekið upp á ný.“ Í kjölfarið er að finna umfjöllun um færar leiðir, m.a. um sértæka lagabreytingu. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Ekki þarf að hafa um það mörg orð að Guðmundar- og Geirfinnsmál eru einhver sérstæðustu sakamál sem komið hafa til kasta íslenskra dómstóla. [...] Með tilliti til þeirrar þekkingar sem nú liggur fyrir um óáreiðanlega framburði og falskar játningar og þeirrar afdráttarlausu niðurstöðu sem nú liggur fyrir í skýrslu þessari um framburði dómfelldu í Guðmundar- og Geirfinnsmálum telur starfshópurinn það koma til álita að lagt verði fram lagafrumvarp sem mælir fyrir um endurupptöku málanna.“ Þá er í skýrslunni að finna umfjöllun um ráðstafanir á grundvelli gildandi lagaákvæða en þar kemur fram að starfshópurinn telji að samkvæmt þeim íslensku lögum sem nú eru í gildi sé ekki unnt að beiðast endurupptöku dæmdra sakamála fyrir hönd látinna manna, en það liggur fyrir að tveir af dómþolunum sex eru nú látnir, þeir Sævar Marinó Ciesielski og Tryggvi Rúnar Leifsson. Í lokaorðum skýrslu starfshópsins er sérstaklega vísað til þess að mikilvægt sé að almennt traust ríki til lögreglunnar, ákæruvaldsins og réttarkerfisins í heild. Er ljóst að slíkt traust er grundvallarforsenda þess að almenningur geti borið virðingu fyrir réttarríkinu og þeim grundvallarsjónarmiðum er liggja því að baki. Þessi sjónarmið voru grundvallarsjónarmið að baki þeim breytingum sem gerðar voru á lögum um meðferð sakamála með lögum nr. 15/2013. Að teknu tilliti til framangreinds og niðurstöðu skýrslu starfshóps um Guðmundar- og Geirfinnsmál er það mat löggjafans að nauðsynlegt sé að traust og tiltrú á réttarkerfið verði styrkt með þeim hætti að aðganga nákominna skyldmenna látinna dómþola í þessu sérstæða máli verði heimiluð að öðrum almennum skilyrðum fullnægðum. Þannig er opnað fyrir þann möguleika, ef tilefni er til endurupptöku samkvæmt almennum skilyrðum laga, að Guðmundar- og Geirfinnsmálið geti sætt endurupptöku gagnvart öllum hinum dómfelldu, hvort heldur sem þeir eru lífs eða liðnir, og þar með heildarendurskoðun. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að réttur til að leggja fram beiðni um endurupptöku liggi hjá nánar tilgreindum nákomnum skyldmennum hinna látnu dómþola. 
            

Forseti vill spyrja hvort langt sé eftir af ræðu hv. þingmanns þar sem ætlunin var að hefja umræðu um skuldaleiðréttinguna nú um kl. hálf þrjú.

Hann mun ljúka ræðu sinni innan hálfrar mínútu. Stafar þessi afmörkun fyrst og fremst af því að umræddir aðilar eru almennt þeir sem hafa ríkra hagsmuna að gæta af því að fá mannorð og æru hins látna hreinsaða. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að málið gangi til allsherjar- og menntamálanefndar til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Það kom fram hjá hæstv. forseta fyrr hér í dag að þær skýringar hefðu fengist hjá forsætisráðuneytinu á því að forsætisráðherra virti ekki það samkomulag sem gert var á fundi formanna þingflokka og var hér við umræðu um sitt eigið mál, að hann hefði þurft að fara á brýnan fund sem ekki hefði legið fyrir þegar ákveðið var að fara í þessa umræðu. Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins var hins vegar sagt að ástæðan fyrir þessu hefði verið fundur forustumanna ríkisstjórnarinnar með Alþýðusambandinu. Þetta fer ekki alveg saman því að sá fundur hefur legið fyrir í mánuð. Um þann fund voru þingflokksformenn upplýstir, við vissum að forsætisráðherra þyrfti að fara úr húsinu rétt fyrir kl. 17 og sömuleiðis Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra. En forsætisráðherra fór úr þingsalnum rétt fyrir kl. 16 og var farinn úr þinghúsinu kl. 16.00, ólíkt Bjarna Benediktssyni fjármálaráðherra sem þurfti að fara á sama fund en virti þingið þess að halda samkomulag af fundi formanna þingflokka og vera hér við ræður talsmanna stjórnmálaflokkanna við umræðu um stærsta mál kjörtímabilsins. 
             Nú ber vel í veiði því að hæstv. forsætisráðherra er í húsinu og ég bið um að fá skýringar á þessu.

Forseti hefur í sjálfu sér engu við það að bæta sem hann sagði fyrr í þessari umræðu um fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að bjóða hæstv. forsætisráðherra velkominn til umræðunnar þó að hann ætli bara að fylgjast með úr hliðarsal. Við höldum þá áfram umræðu um að mínu mati mjög stórt mál sem varðar mjög stórar upphæðir og í mínum huga alls konar lykilspurningar, eins og hvert hlutverk ríkisvaldsins sé. Hvað á ríkið að gera? Hvernig á ríkið að fara með skattfé? Hvaða væntingar höfum við til ríkisins? Þingmenn Bjartrar framtíðar hafa verið á móti þessum skuldaleiðréttingaráformum í öllum atkvæðagreiðslum sem um þau hafa verið í þingsal. Við lýstum efasemdum okkar um þessa leið í síðustu kosningabaráttu. Þá var raunar eitt lykilatriðið í umræðunni að því var ítrekað haldið fram að svona aðgerðir mundu kosta ríkissjóð mjög mikið. Þá var svarið frá núverandi forsætisráðherra ævinlega að það væri algjör vitleysa, þessar aðgerðir mundu ekkert kosta ríkissjóð, þessir peningar væru ekki skattfé, þeir kæmu einhvers staðar annars staðar að. Mér finnst ein stærstu tíðindin í þessum aðgerðum þau að þetta er rangt. Þetta er ríkisfé. Það á að fara að deila út ríkisfé. Það þýðir að af þessum aðgerðum er mjög mikill fórnarkostnaður. Það er mjög margt annað sem hægt er að gera fyrir þetta fé. Mér finnst það svolítið merkilegt að stjórnarflokkarnir skuli ekki upplifa þá æpandi þörf sem er í samfélaginu fyrir fjármuni fjárfestingar. Hér varð gríðarlegt efnahagshrun og halli á ríkissjóði upp á eina 200 milljarða. Ríkið varð að setja til hliðar mörg af grundvallarverkefnum sínum, halda úti góðum spítala og halda honum við, heilbrigðiskerfinu yfir höfuð, halda við góðu menntakerfi, halda samgöngukerfinu við, löggæslunni, fjarskiptunum. Ríkið varð að taka á sig ógnarstórar skuldbindingar þannig að vaxtagreiðslur eru núna einn stærsti kostnaðarliðurinn í ríkisreikningnum. Ríkið varð sem sagt fyrir verulegum skakkaföllum í því verkefni sínu að halda úti grunnþjónustu á Íslandi. Ég skal segja hvað ég vonaði. Ég vonaði að hrunið yrði þannig að það yrðu nokkur mögur ár, yrðu þessir erfiðleikar en síðan mundi birta til. Síðan sæjum við tekjur koma inn í ríkissjóð og upplifa það að öllu þessu fólki sem starfaði í velferðarkerfinu og menntakerfinu, í grunnþjónustunni hér á landi á vegum hins opinbera, yrði launað fyrir erfiði sitt, að það sæi að það tímabil að taka á sig gríðarlega skerðingu í þjónustu á Landspítalanum og frestun á viðhaldi á vegum og frestun á því að kaupa alls konar mikilvæga hluti inn í skólakerfið og halda þar við byggingum mundi einhvern tímann enda, peningar kæmu inn og ríkisvaldið gæti aftur farið að sinna þessu hlutverki sínu af þeirri festu sem því ber. Peningarnir kæmu, það yrði endurreisn, það yrði haldið áfram að byggja upp. Þetta vonaði ég. Mér fannst svolítið merkilegt að í eftirleik hrunsins settist fullt af fólki niður og gerði áætlanir um það hvernig þyrfti að byggja upp eftir þessi gríðarlega miklu skakkaföll. Það voru gerðar sóknaráætlanir allra landshluta þar sem veikleikar og styrkleikar voru skilgreindir, fólk í skapandi greinum gerði áætlanir um hvernig væri hægt að byggja upp þann geira atvinnulífsins þannig að ungt fólk fengi fjölbreytt atvinnutækifæri, fólk í hugverkaiðnaði, nýsköpun og rannsóknum. Fólk innan háskólanna gerði alls konar áætlanir um það hvernig hægt væri að haga uppbyggingu í hinu nýja Íslandi. Við í Bjartri framtíð stóðum að fjárfestingaráætlun um uppbyggingu á öllum þessum innviðum eftir þessi erfiðu ár. Til þess átti meðal annars að verja peningum sem koma núna inn sem arðgreiðslur úr viðskiptabönkunum af eignarhlut ríkisins í þeim. Þetta stóð til. Þetta var í mínum huga ljósið við endann á göngunum. En hvað gerðist? Það urðu kosningar og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn komust í ríkisstjórn. Það var hætt við nánast öll þessi áform. Sóknaráætlun var blásin af, fjárfestingaráætlun líka og ekkert annað en þessi skuldaleiðrétting virðist komast að í aukaútgjöldum. Við heyrum núna að arðgreiðslurnar úr viðskiptabönkunum eiga að fara í skuldaleiðréttinguna til þess að spara 7 milljarða í aðgerðinni sjálfri. Og í hvað fara þeir milljarðar? Í skuldaleiðréttinguna. Svo spyr maður hæstv. fjármálaráðherra: Hvað gerist ef bankaskatturinn skilar ekki tekjum í fjögur ár eins og líklegt er ef búin verða gerð upp eins og stefnt er að? Jú, þá á kannski að myndast eitthvert svigrúm í hrakvirði eigna sem ríkið getur þá yfirtekið og selt og myndað þannig eitthvert svigrúm í ríkisrekstrinum. Í hvað fara þeir peningar? er þá spurt. Jú, í skuldaleiðréttinguna. Það á allt að fara í skuldaleiðréttinguna. Hvað hugsar núna allt það fólk sem lagði á sig mikla vinnu við að koma hinu opinbera kerfi, velferðarkerfinu öllu saman, grunnstoðunum, í gegnum hrunið? Hvenær á að fara í að byggja þetta allt saman upp eftir mögru árin?  Þessar aðgerðir þýða í mínum huga algjört stílbrot á því sem ætti að vera grunnhlutverk ríkisins. Mér finnst þurfa að ræða það hvað ríkið eigi að gera. Á ríkið ekki að sjá til þess að samgöngukerfið sé gott? Vegirnir eru í krítísku ástandi á Íslandi núna. Á ríkið ekki að sjá til þess að heilbrigðiskerfið sé gott? Á ríkið ekki að sjá til þess að menntakerfið sé gott? Hæstv. menntamálaráðherra kemur ítrekað í pontu og talar um að íslenska menntakerfið sé að dragast aftur úr. Þarf ekki að hafa áhyggjur af því? Er ekki forgangsmál að kippa því í liðinn? Er löggæsla ekki forgangsmál líka? Almannatryggingakerfið? Er þetta ekki hlutverk ríkisins? Ef ríkið segir núna að allir þeir peningar sem koma inn eftir mögru árin eigi að fara í að greiða niður skuldir einstaklinga, sem þeir tóku sjálfir vitandi vits, þýðir það að það er búið að gjörbreyta hlutverki ríkisvaldsins á Íslandi. Þá þurfum við að ræða það hver eigi að sjá um spítalana. Hver á að sjá um vegina? Hver á að sjá um menntakerfið? Þessar spurningar þarf þá að ræða. Þessum spurningum þurfa framsóknarmenn að svara í þingsal. Þetta er stórt og alvarlegt mál. Mér fannst líka í eftirleik hrunsins gjörsamlega augljóst að það þyrfti að grípa til yfirgripsmikilla aðgerða vegna skuldavanda heimilanna. Það fannst mér augljóst mál. Verkefni ríkisvaldsins í þeim kringumstæðum var að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot heimilanna og fyrirtækjanna. Það þurfti að gera það, þurfti að fara í markvissar aðgerðir til að koma í veg fyrir það. Og viti menn, það tókst. Það varð ekki yfirgripsmikið fjöldagjaldþrot heimila á Íslandi. Það fóru 300 milljarðar í það héðan og þaðan úr fjármálakerfinu og ríkiskassanum til að koma í veg fyrir þetta krítíska ástand á Íslandi. Heimilin réttu sig við. Það eru önnur tíðindi í þessu sem mér finnst vera svolítið merkileg stjórnmálafræðilega, að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki lengur hægri flokkur. Hann getur ekki kallað sig hægri flokk. Hverju hefði mátt treysta, ekki síst fyrir hægri menn, í eftirleik hrunsins? Því að markaðurinn mundi rétta sig af, það kæmu betri tímar. Og hvað hefur gerst? Jú, ekki síst vegna þess að það tókst að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrotið hefur markaðurinn komið til bjargar. Hæstv. fjármálaráðherra stærir sig af því að þessar aðgerðir  Lokaspurningin í þessu er auðvitað: Hafa sjálfstæðismenn ekki lengur trú á markaðnum? Það blasir við.

Virðulegur forseti. Við erum hér tekin aftur til við umræðu sem hófst í gær og gert var hlé á vegna einhvers sem forseti kallaði aðkallandi fund sem forsætisráðherra þurfti að sækja í gær. Forsætisráðherra er nú í þinghúsinu og ég spyr enn og aftur, og tek undir spurningu hv. þm. Helga Hjörvars: Hvaða fundur var það sem hæstv. forsætisráðherra mat svo mikilvægan að hann væri mikilvægari en fundurinn með Alþingi Íslendinga? Fundurinn með forustu ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambandsins hófst í gær kl. 17, enda var fjármálaráðherra hér í þingsal þangað til. Forsætisráðherra skuldar þinginu skýringar á því að hér ber upplýsingum ekki saman og er mikilvægt að við fáum úr því skorið þannig að við séum klár á því að forsætisráðherra er hér í umboði þingsins.

Herra forseti. Það sem við ræðum hérna er leiðrétting á verðtryggðum húsnæðislánum vegna forsendubrestsins í hruninu. Þegar ég les um forsendubrestinn sem varð klárlega í hruninu vegna verðtryggðra húsnæðislána þá hugsa ég strax til þess að sú leiðrétting sem á núna að fara í og á að taka fjögur ár kemur kannski fyrir dómstóla um mitt næsta ár. Eftir nokkra daga, 24. þessa mánaðar, mun EFTA-dómstóllinn gefa álit um það hvort útfærsla verðtryggðra húsnæðislána standist lög, hvort hún sé óréttmæt. Það er dómsmál í gangi núna sem verður tekið fyrir til aðalmeðferðar í byrjun desember þar sem umboðsmaður Hagsmunasamtaka heimilanna er í máli gegn Íbúðalánasjóði á nákvæmlega þessum forsendum, að útfærsla verðtryggðra húsnæðislána sé ólögmæt. Hverjir eru sammála þessari niðurstöðu? Við fáum að heyra hvort EFTA-dómstóllinn sé sammála þessari niðurstöðu 24. þessa mánaðar og ef svo er er EFTA-dómstóllinn sammála ESA, sinni eigin eftirlitsstofnun, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og Neytendastofu á Íslandi. Ef þetta álit verður á sama veg, að þetta séu ólögmætir viðskiptaskilmálar, þá getum við verið nokkuð viss um að Hæstiréttur ætlar ekki að ganga gegn þessu öllu. Hann hefur alla vega aldrei gert það áður, það vitum við, hann hefur aldrei áður gengið gegn áliti EFTA-dómstólsins hvað þetta varðar. Við vitum líka að Hæstiréttur mun þurfa að taka ákvörðun um þetta og dæma um þetta um mitt næsta ár. Það verður lokaákvörðun. Það verður ekki hægt að áfrýja málinu. Um mitt næsta ár fáum við að sjá fyrir Hæstarétti hvort forsendubresturinn verði ekki bara leiðréttur lögum samkvæmt fyrir dómstólum. Þá verður forsendubresturinn farinn. Hvað á þá að gera? Þá eru fjögur ár eftir, fólk verður búið að fá greiðslu einu sinni, en þá verða þrjú ár eftir í viðbót. Hvað á þá að gera? Það er stóra spurningin. Þið skuluð fylgjast með 24. þessa mánaðar. Takið eftir tímasetningunni, þetta skiptir máli varðandi fjárlögin, að sjálfsögðu. Það er á fjárlögum að útdeila þessum 20 milljörðum á þessu ári þó að það sé ekki alveg rétt að þetta komi bara úr ríkissjóði því að ríkisstjórnin á gott skilið fyrir að hafa fundið mjög góða leið til að innheimta þessa peninga þannig að þeir koma frá þrotabúunum. Rétt skal vera rétt. Það er góð leið. Hún er ekki alveg örugg, það gæti verið að hún standist ekki lög en það er mjög ólíklegt. Þetta virðist vera mjög góð leið til að ná í þessa peninga inn í ríkissjóð og fara þaðan aftur til heimilanna. Það er gott. Eftir stendur: 2. umr. fjárlaga átti að vera 20. þessa mánaðar en var færð um viku af því að við getum ekki farið inn í 2. umr. fjárlaga án þess að vita hvað EFTA-dómstóllinn segir 24. nóvember um það hvort þetta séu lögmætar útfærslur á verðtryggðum húsnæðislánum. Þetta er stóra spurningin um forsendubrestinn. Hvernig þessir peningar voru innheimtir fannst mér góð nálgun. Við eigum eftir að horfa upp á dómsmálin. Við skulum ekki fagna alveg strax því að við vitum ekki hvort þetta er öruggt, hvort þessir peningar séu í höfn. Það er annað sem við verðum að horfa til líka: Þessir peningar verða ekki til úr engu. Þeir koma úr þessum þrotabúum. Þetta auðveldar ekki samningaferlið um afnám haftanna. Það er hliðarkostnaður, kostnaður sem við verðum að taka inn í myndina. Þetta auðveldar ekki afnám haftanna. Þeir peningar sem sitja eftir á Íslandi og ríkissjóður getur náð til sín eftir að hann hefur annaðhvort leyst upp búin eða náð samningum verða þá þeim mun minni eftir því sem bankaskatturinn nær peningum inn núna. Þetta er ekki ókeypis, þetta eru ekki peningar sem eru galdraðir upp úr hatti. Við verðum að horfa til þess og viðurkenna það. Hvernig þessum peningum er úthlutað er spurning um heildarupphæðina. Kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins varðandi heildarupphæðina standast. Hann var með tvo liði í sinni útfærslu við að leiðrétta höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána. Sá fyrri var að vísu að í staðinn fyrir að ná í peninga til þrotabúanna að nýta skattafslátt, fólk gæti nýtt skattafslátt sem mundi greiðast inn á höfuðstól lánanna þess til að lækka hann. Það er einfaldari aðgerð og þurfti ekki að stofna upp nýtt lán o.s.frv., eins og í þeirri tiltölulega flóknu aðgerð sem er núna í framkvæmd. Aftur á móti er upphæðin lægri. Í kosningaloforði Sjálfstæðisflokksins er sagt að maður fái allt að 40 þús. kr. á mánuði í sérstakan skattafslátt. Í dag er þetta - hvað? Svona meðalfjölskylda? Getur einhver í þingsal hjálpað mér? 7 þúsund á mánuði? 9 þúsund? Eitthvað svoleiðis?  Varðandi væntingar kjósenda Framsóknarflokksins hljóðar heildarpakkinn upp á 80 milljarða. Segjum að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi aldrei sagt 300 milljarðar, hann hafi aldrei sagt 200 milljarðar, segjum að hann hafi ekki einu sinni sagt 180 milljarðar, segjum að hann hafi bara sagt 160 milljarðar, þá er það helmingi meira en það sem er í boði.  Varðandi tímann sem aðgerðin tekur, fjögur ár, þá tekur hún einu ári minna en Sjálfstæðisflokkurinn lagði upp með. Varðandi aðferðafræðina við úthlutunina þá eigum við eftir að sjá það í fylgistölum hvort fólk sé ánægt með það hvernig þessu fé verður úthlutað. Ég man alveg hvernig þetta var á framboðsfundum fyrir kosningarnar. Fólk sá fyrir sér að það mundi fá einhverja peninga í hendur en útfærslan er ekki sú, útfærslan er þannig að fólk fær aðeins minni greiðslubyrði. Hvort væntingar séu þar brostnar munum við sjá af umræðunni. Leiðréttingin, segir hæstv. forsætisráðherra, er réttlætismál. Eitt stærsta réttlætismál heimila landsins sem urðu fyrir þessum forsendubresti er að fá það dæmt fyrir dómstólum, sem verður gert á næsta ári, hvort verðtryggð húsnæðislán þeirra séu ólögmæt. Þarna hefði síðasta ríkisstjórn og þessi ríkisstjórn getað beitt heimildum sem þær höfðu í lögum um að leita lögbanns eða höfða dómsmál til að tryggja heildarhagsmuni neytenda. Þessi heimild var til staðar. Hún var til staðar allt síðasta kjörtímabil og hún hefur verið til staðar allt þetta kjörtímabil þangað til því var nýlega breytt á þá vegu að stjórnvöld eiga ekki að fara í þetta, en þau gátu gert það þangað til. Þetta er stærsta réttlætismálið, að farið sé að lögum í landinu. Stjórnvöld hefðu getað greitt götuna miklu betur hvað þetta varðar. Við skulum aftur segja að rétt skuli vera rétt og segja það sem vel hefur verið gert. Strax á sumarþinginu voru sett lög um að neytendalán sem varða gengistryggingu og verðtryggingu ættu að fá flýtimeðferð. Það er gott, það var vel gert, en það var ekki beitt öllum ráðum í þessu stærsta réttlætismáli landsmanna. Það hefði verið hægt að gera það. Aftur stöndum við frammi fyrir þessu: Við erum að ræða leiðréttingu á verðtryggðum húsnæðislánum vegna forsendubrests í hruninu sem er réttlætismál. Hvað gerist ef forsendubresturinn hverfur vegna réttlætis sem félagasamtök hafa náð fram en ekki ríkisstjórnin? Hvar stöndum við þá? Það er stóra spurningin.

Virðulegi forseti. Mig langar að nýta tíma minn hér til að ræða um skuldaleiðréttinguna, ekki um allt mögulegt annað eins og ýmsir þingmenn kjósa að gera. Skuldaleiðréttingin er almenn efnahagsaðgerð sem í stuttu máli felst í því að skattur er lagður á fjármálafyrirtæki sem er síðan notaður til að leiðrétta verðtryggð íbúðalán. Þótt efnahagslegu rökin fyrir aðgerðinni séu sterk vega rök um réttlæti, sanngirni og jafnræði líka þungt og hafa afgerandi áhrif á framkvæmdina og aðferðafræðina við framkvæmdina. Ég sá aldrei fyrir mér krónur og aura eða tilteknar upphæðir heldur markmið og rök þegar verið var að undirbúa þessa aðgerð. Í mínum huga eru efnahagsleg áhrif aðgerðanna svona mikilvæg af því að framkvæmd leiðréttingarinnar er sú fyrsta af mörgum verkefnum sem ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar vinnur að til að endurreisa hagkerfið þar sem heimilin eru undirstöðueiningarnar. Þannig er þessi aðgerð ein af undirstöðunum fyrir þá uppbyggingu sem brýn er á næstu árum í heilbrigðiskerfinu, í endurskipulagningu húsnæðiskerfisins, í endurbótum á menntakerfinu, við undirbyggingu á rannsóknum og á mörgum öðrum sviðum. Við framkvæmd leiðréttingarinnar er ég sérstaklega ánægð með að í henni felst jöfnun milli tekjuhópa, þ.e. að í raun verður tilfærsla frá tekjuhærri hópum til þeirra tekjulægri þvert á það sem haldið hefur verið fram úr þessum ræðustóli og að eftir framkvæmdina fjölgar þeim einstaklingum sem eiga meira en þeir skulda í sínu húsnæði, þeim einstaklingum fjölgar um fjögur þúsund. Þótt efnahagsáhrifin séu mikilvæg skiptir líka máli hvernig aðgerðin kemur út fyrir heimilin og í umræðunni hefur verið einblínt á áhrif leiðréttingarinnar á mánaðarlegar afborganir en minna hefur verið fjallað um langtímaáhrif á lækkun höfuðstólsins á fjárhag heimila. Heildargreiðslur heimilis af láni yfir lánstímann skipta ekki síður máli en greiðslubyrði á mánuði. Leiðréttingin getur lækkað heildargreiðslur af fasteignaláninu á lánstímanum um margar milljónir vegna minni áhrifa vaxtavaxta út lánstímann. Það hleðst minna á lánið af vöxtum og verðbótum. Þótt mánaðarlegar greiðslur lækki bara um nokkur þúsund geta heildargreiðslurnar lækkað um nokkrar milljónir. Mest lækkun verður á heildargreiðslunum á nýlegu lánunum, þeim sem voru tekin rétt fyrir hrun, enda er lengri tími eftir af endurgreiðslum þar og því meiri vextir og verðbætur sem eiga eftir að bætast við og ættu eftir að bætast við þann hluta sem leiðréttur er. Ef verðbólga fer upp á við á lánstímanum verður þessi lækkun heildargreiðslna enn meiri í krónum talið yfir tímabilið. Það sama á við ef leiðréttingunni eða hluta hennar er ráðstafað inn á þann hluta lánsins sem stendur á greiðslujöfnunarreikningi. Þá hefur leiðréttingin ekki áhrif á mánaðarlegu greiðslubyrðina en veruleg áhrif til lækkunar á heildargreiðslu af láninu. Höfuðstóll lána lækkar um allt að 20% hjá þeim heimilum sem fá leiðréttingar og nýta sér innborgun séreignarsparnaðar að fullu, hlutfallslega mest af elstu lánunum en minna af þeim nýrri. Á móti kemur hins vegar að lækkunin hefur áhrif í lengri tíma af nýrri lánunum og heildargreiðslur lækka meira hjá þeim sem eru með þau. Mig langaði svo aðeins að gera að umræðuefni að meðallækkun mánaðarlegra afborgana er kannski um 8 þúsund, eða því var haldið fram hér í gær. 8 þúsund verða 100 þúsund á einu ári, 1 milljón á tíu árum. Við þetta ættu svo eftir að bætast vextir og verðbætur sem skipta auðvitað verulegu máli í öllu samhengi.

Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé til þess að gleðjast yfir því að nú höfum við séð almenna leiðréttingu á húsnæðisskuldum heimilanna komna til framkvæmda. Ástæða er til að gleðjast yfir þeirri meginhugsun sem þar er, þ.e. að skattleggja þrotabú föllnu bankanna með því að setja inn skattstofn sem var undanskilinn af fyrri ríkisstjórn og nota það fjármagn meðal annars til að leiðrétta verðtryggðar skuldir heimilanna, fólks sem sannarlega varð fyrir forsendubresti. Það er svolítið spaugilegt að fylgjast hér með stjórnarandstöðunni hvernig hún er í þessu máli því að maður skynjar ákveðinn biturleika yfir því að þetta sé nú komið til framkvæmda. Mörgu hefur verið haldið fram í umræðunni, margar fullyrðingar látnar fljúga sem engan veginn standast skoðun. Ég ætla rétt aðeins að drepa á tvær þeirra. Annars vegar hefur því verið haldið fram að átt hafi að leiðrétta skuldir um 300 milljarða kr. Þetta kom meðal annars fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar í gær. En staðreyndin er sú að það sem haft hefur verið beint eftir Framsóknarflokknum og hæstv. forsætisráðherra er að það svigrúm sem kann að myndast geti verið allt að 300 milljarðar, og ég hallast að því að það geti orðið stærra. En markmið okkar var að leiðrétta þann forsendubrest sem heimilin urðu fyrir. Eins og þetta er sett upp erum við að leiðrétta að því sem nemur yfir 4% verðbólguþaki. Það vill svo til að það er einmitt það þak sem var barist fyrir á síðasta kjörtímabili. Undirskriftasafnanir voru, stórir fundir, áskoranir, stofnuð voru um þetta heil samtök, og það var akkúrat þetta 4% þak sem þá var talað um. Við erum því að leiðrétta þann forsendubrest sem kallað var eftir allt síðasta kjörtímabil. Einnig hefur því verið haldið fram og kom líka fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar hér í gær, sem virðist vera sérstakur talsmaður Samfylkingarinnar, að ekkert væri gert fyrir fólk sem væri á leigumarkaði. Það vill svo til að þessi aðgerð snýr að því að leiðrétta verðtryggðar húsnæðisskuldir heimilanna. Ríkisstjórnin er að vinna að málefnum leigjenda. Þar eru væntanleg frumvörp. En það er eins og að kasta steini úr glerhúsi að þetta skuli koma frá þingmanni Samfylkingarinnar. Hverjir hafa haldið á þessum málaflokki undanfarin ár? Samfylkingin tók við málefnum leigjenda og húsnæðismála árið 2007, voru með þau árið 2008, árið 2009, 2010, 2011, 2012 og hálft árið 2013. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks ætlar að taka á málefnum leigjenda. Það eru væntanleg frumvörp þar að lútandi. Samfylkingin sem hélt á þessum málaflokki og hefur haldið á honum allt frá árinu 2007 þarf því ekki að hafa áhyggjur af því að það verði ekki líka tekið á þeim málaflokki eins og tekið hefur verið á verðtryggðum skuldum heimilanna. Einnig hefur því verið haldið fram að það séu helst tekjuhærri heimilin sem fái þessa leiðréttingu. Það hefur verið hrakið, bæði hér í ræðum í dag, í greinum og kynningum sem þessu fylgja. Staðreyndin er hins vegar sú að 110%-leið fyrri ríkisstjórnar, og ég er ekki að segja að sú leið hafi verið algerlega galin, en ég er að segja að það kemur úr hörðustu átt þegar núverandi aðgerðir eru gagnrýndar frá þeim sem lögðu þær aðgerðir fram. Í 110%-leið fyrri ríkisstjórnar voru það aðallega tekjuhæstu heimilin sem fengu leiðréttingu. Hún nýttist aðeins 10% heimila landsins. Um 1% þeirra heimila hrepptu um helming niðurfærslunnar, eða rúmlega 20 milljarða kr.  Þessi 775 heimili fengu hvert yfir 15 millj. kr. niðurfærslu  Staðreyndin er að núverandi ríkisstjórn er að leggja sérstakan skatt á þrotabú föllnu bankanna sem fyrri ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Mér finnst dálítið sérkennilegt í þessari umræðu sem við höfum verið að fylgjast með hér að Framsóknarflokkurinn sendir út einstaklinga sem eru svona „good cops“ og svo senda þeir út „bad cops“ sem eiga aldeilis að tækla niður talsmenn þeirra sem ekki eru fylgjandi þessum aðgerðum. 
             Virðulegi forseti. Ég heyrði vel hvað hv. þingmaður sagði og hafi hann engar áhyggjur því að ég mun örugglega koma inn á eitthvað af því. Hann þarf ekkert að minna mig á það héðan úr hliðarsölum. Það sem ég vil byrja á að nefna hér er það að þegar menn fara fram með svona stórar aðgerðir þá undrast ég mjög að þeir geti ekki að meiri hluta til í sinni umræðu bara talað fyrir sínum aðgerðum. Fyrsta daginn sem þetta var kynnt þá var ég engu nær en ég var hins vegar mjög vel meðvituð um það hvert peningarnir fóru sem voru að baki 110%-leiðinni. Einhverra hluta vegna ákváðu menn að tillögur þeirra væru ekki brattari en svo að þær þyrfti að réttlæta með því að tala um aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Ég ætla hins vegar að segja það hér að það er margt ágætt í þessum aðgerðum og ég mun fara yfir það hér á eftir. En ég vil fyrst segja að þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason og fleiri hafa talað hér um að við höfum viljandi ekki skattlagt þrotabúin þá vita allir sanngjarnir menn að andlag þeirrar skattlagningar lá ekki fyrir fyrr en á árinu 2013. Eftir að það lá fyrir var skattlagningarvaldið í höndum núverandi ríkisstjórnar. Það voru kosningar, munið þið, vorið 2013, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er gjörn á að minna okkur á. Það var einfaldlega þannig. Þetta vita allir sanngjarnir menn en svo er aftur á móti mismunandi hversu sanngjarnir menn vilja vera í umræðunni. Annað sem ég vil líka nefna er þessi sífellda umræða um það að hinir tekjuhæstu hafi fengið mest út úr 110%-leiðinni. Þeir sem eru sanngjarnir í umræðunni mundu líka láta það fylgja að megnið af niðurfærslu sem kom til vegna þeirrar leiðar var greitt af fjármálastofnunum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir það hér í gær. Aftur í þessu tilfelli er það bara þannig að þeir sem vilja vera sanngjarnir eru það en hinir eru það bara ekki og tala þá í hálfkveðnum vísum, segja fyrri hlutann af setningunni en sleppa þeim seinni. Ég ætla eftir fremsta megni að reyna að vera ekki þar. Ég ætla að segja ykkur það hér, eins og ég hef sagt áður, að það er margt ágætt í þessum aðgerðum. Það sem er gott í þessum aðgerðum er það að þær ná til þeirra hópa sem sannarlega urðu eftir í þeim aðgerðum sem fyrri ríkisstjórn réðst í. Þessar tillögur byggjast sannarlega á þeim aðgerðum sem ráðist var í á síðasta kjörtímabili enda eru fyrri aðgerðir dregnar frá núverandi aðgerðum þannig að þetta er gott framhald að því leyti. Þarna eru hópar eins og þeir sem eru hjá Íbúðalánasjóði, ekki var gengið nægjanlega langt gagnvart þeim á síðasta kjörtímabili. Það vissum við og það sögðum við. Það sama á við um þá sem eru með lánsveð, þeir sátu óbættir hjá garði og ég skal vera fyrst til að segja það. Það höfum við ætíð sagt líka, það þarf ekkert að fara yfir það. Þeir sem vilja vera sanngjarnir vita líka að við settum töluverða fjármuni á síðasta kjörtímabili í vaxtabætur. Vaxtabætur á árinu 2009 til og með ársins 2012 á verðlagi dagsins í dag voru 56 milljarðar sem fóru beinustu leið til heimilanna. Hvað eru vaxtabætur? Vaxtabætur eru ekkert annað en uppbót fyrir heimilin vegna vaxtabyrði lána þeirra, 56 milljarðar fóru á fjórum árum til heimilanna í vaxtabætur. Þessu vilja menn ekki heldur halda mikið hér á lofti. Í staðinn eru menn að breyta kerfinu þannig að verið er að láta fjármuni til fólks sem þarf ekki á þeim að halda. Margt af því hefur stigið fram og við vitum þetta, þetta er líka í glærunum sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt. Það er verið að minnka vaxtabæturnar og vaxtabótakerfið miðar beint á þá sem eru með þyngsta byrði, eru að greiða mesta vexti. Hverjir eru það? Jú, það eru þeir sem eru hlutfallslega með hæstu lánin og þá eru það þeir sem eru tiltölulega nýlega búnir að kaupa sér húsnæði því að eftir því sem fjær dregur því minna greiða menn af vöxtum. Þegar við erum að gagnrýna þessar aðgerðir þá byggir það fyrst og fremst á því hvernig menn eru að fara með almannafé af því að hér er fyrst og fremst um það að ræða að verið er að útdeila almannafé. Það er ekki verið að útdeila einhverjum nýjum potti. Í kynningunni fyrir nokkrum dögum var beinlínis sagt að ekki væri hægt að halda því fram að menn væru ekki að deila út almannafé, vegna þess að það sé það mikill afgangur af ríkissjóði á þessu ári þá eigi að flýta aðgerðunum. Það á sem sagt að nota það sem eftir er af skatti almennings á þessu ári til að flýta aðgerðunum. Með öðrum orðum fara 20 milljarðar af auknum skatttekjum á þessu ári, úr allt öðru en skattlagningu þrotabúa - ókey, verum sanngjörn með það. Tökum öll ef-in í burtu og segjum að fyrri hugmyndir hafi byggt á því að menn gætu náð þessum fjármunum út úr þrotabúunum. Það sem menn eru hins vegar að gera núna er allt annað. Það er verið að nota umframskatttekjur í skuldaniðurfellingar. Ég er sérdeilis hissa á því að menn séu tilbúnir til að gera það á þennan hátt, að segja bara hér í ræðustól - það er alveg rétt sem hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir sagði áðan í ágætri ræðu að það væri rétt að það væru heimili að fá leiðréttingu sem væru í tekjulægstu hópunum. En þó að það sé gagnrýnt að fólk í tekjuhæstu hópunum sé að fá þetta erum við ekki þar með að segja að það sé vont að tekjulægstu hóparnir fái þetta. En það er gagnrýnisvert að tekjuhæstu hóparnir séu að fá þessa niðurgreiðslu. Það er gagnrýnisvert og það eru töluverðar fjárhæðir sem fara þangað sem þær gagnast ekki. Sá er fórnarkostnaður þessarar aðgerðar og fórnarkostnaðinum vil ég mótmæla harðlega. Fórnarkostnaðinn hefði mátt minnka með því að miða þessum aðgerðum þangað sem þeirra er raunverulega þörf. Þær kríteríur eru til. Það var boðið upp á það hér þegar lögin voru samþykkt, það var boðið upp á það að undanskilja tekjuhæsta hópinn. En vildu menn það? Nei, því var hafnað. Það er þetta sem við erum að gagnrýna þegar við gagnrýnum þessar tillögur og það er ekki þannig að þetta sé einhver sérstakur sjóður sem bara sanntrúaðir eða framsóknarmenn mega sækja um í. Það er ekki þannig. Þetta er almannafé. Þarna liggur munurinn á því hvernig við hefðum viljað gera þetta og hvernig þessi ríkisstjórn gerir þetta í raun. Munurinn felst í því hvernig við viljum útdeila almannafé. Á meðan erum við í vandræðum í heilbrigðiskerfinu, á meðan horfum við upp á sjúkrahúsið okkar, Landspítala – háskólasjúkrahús, grotna niður, því miður. Sem betur fer er lifandi starfsemi þar inni en húsið er hætt að fullnægja þörfum nútímaheilbrigðisþjónustu. Þetta hefðu menn getað notað, umframskattinn sem kom eða tekjurnar í ríkissjóði sem komu á þessu ári, í svona verkefni, bæta menntaskólana, bæta laun kennara, bæta laun lækna, hefja byggingu nýs landspítala. En menn ákváðu í staðinn, og um það snýst málið - það er meðvituð ákvörðun - að ráðstafa skattfé á þessu ári til tekjuhæstu einstaklinganna hér á landi. Það er bara meðvituð ákvörðun og ég skil ekki hvers vegna þeir sem það gera geta ekki bara staðið kokhraustir með þeirri ákvörðun í staðinn fyrir að standa hér í sífelldri vörn uppi í pontu og fara með ósannindi. Það bara skil ég ekki. Og mig vantar, og ég vil bara biðja um það að lokum, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra segi mér það hér á eftir, og okkur sem hér erum, hvers vegna það var svona ómögulegt að reyna að minnka fórnarkostnaðinn, sem af þessari aðgerð hlýst, og hvers vegna það skipti hann og þessa ríkisstjórn og þingmenn stjórnarflokkanna svona miklu máli að aðgerðin næði til hinna efnamestu á Íslandi. Þeir höfðu val um annað og kusu að láta aðgerðina líka ná til þessara aðila. Og það var kosið að láta þessa aðgerð ná til þeirra sem þegar hafa fengið leiðréttingu með öðrum hætti sem hér hefur verið ágætlega farið yfir. Þetta er allt val. Ég vona að við fáum einhver skýrari svör við því hér í umræðunni á eftir.

Herra forseti. Það var greint frá því með þaulskipulagðri og sviðsettri sýningu í tónlistarhúsinu Hörpu á mánudaginn að nú sé lokið útreikningi á kosningaloforðinu mikla; niðurfærslu veðskulda vegna fasteignalána á árunum 2008 og 2009. Það flugu mörg gildishlaðin orð á skrautsýningunni í Hörpu. Talnaflóðið minnti á jökulfljót á hlýjum vordegi og skjámyndir skutust fram ótt og títt. Allt vakti þetta athygli á því hversu umdeild ráðstöfunin er, hve veikur fjárhagslegur grundvöllur hennar er og það var svo augljóst að mikið þurfti að sykra boðskapinn til að milda beiskleika hans. Það eru ávallt margir valkostir tiltækir þegar kemur að því að ráðstafa opinberum fjármunum. Verkefnin eru mörg og víða er þörfin brýn eins og við sem fáumst við fjárlagagerð þekkjum vel. Það má lengi deila um hvaða kostir eru bestir, en ég tel að lítt sé um það deilt að skattfé eigi að verja í almannaþágu. Þá má spyrja sig: Er því skattfé sem varið er til að færa niður verðbólguáhrif á veðlánunum á þessu árabili varið í almannaþágu? Um það má sannarlega deila. Mikill minni hluti þjóðarinnar, vel innan við þriðjungur, var með verðtryggð lán á þessum tíma og fær eitthvað í sinn hlut. Fjöldinn allur heldur heimili og fær ekki neitt og getur þó hafa beðið jafn mikið tjón eða meira vegna verðbólgunnar fyrrgreind ár. Því er haldið á lofti að niðurfærslan sé almenn aðgerð en það er hún alls ekki, hún er sértæk aðgerð sem reist er á þröngu hagsmunamati á einkahögum tiltekins hluta þjóðarinnar en sniðgengur meiri hluta hennar. Við hljótum að viðurkenna þrátt fyrir allt að kjósendur veittu stjórnarflokkunum, einkum Framsóknarflokknum, lýðræðislegt umboð í kosningum til að framkvæma þann gerning sem hér er til umræðu. Þeirra er ábyrgðin á því sem nú fer fram í fjármálum hins opinbera og þróuninni í innviðum samfélagsins sem hrakar dag frá degi sökum fjárskorts. Við skulum jafnframt minnast þess að Framsóknarflokkurinn lét sig ekki muna um að lofa allt að 300 milljarða skuldaniðurfellingu í kosningabaráttunni 

Ósatt.

En aftur að valkostunum. 80 milljarðar af fé ríkissjóðs eiga að fara í skuldaniðurfærsluna. Vissulega mun ráðstöfunin verða til þess að lækka afborganir af lánum hjá nokkrum fjölda sem ekki er tekjuhár, en hún mun einnig þyngja pyngju margra hinna efnameiri og enn fremur fólks sem var svo vel sett fjárhagslega að það féll undir þau mörk sem sett voru um greiðslu auðlegðarskatts. Það er vissulega valkostur að sýna efnuðum borgurum og auðmönnum slíkt örlæti á kostnað almennings, en er það góður valkostur þegar sárvantar fé í heilbrigðiskerfið eða samgöngur eða menntakerfi? Ég svara þessum spurningum neitandi. Fénu sem fer í niðurfellinguna hefði ótvírætt verið varið betur í framangreind verkefni eða til að greiða niður ríkisskuldir og þá hefði verið hægt að tala um almenna aðgerð sem jafnframt væri aðgerð í almannaþágu til framtíðar og losna við hinn neyðarlega orðhengilshátt sem einkenndi skrumsýninguna í Hörpu um daginn. Meðal þess sem heyrst hefur frá kökuskreytingameisturum stjórnarliða sem freista þess að hylja vankantana á ráðstöfun þeirra með sykurbráð er að niðurfærslan feli í sér sátt kynslóðanna. En ekkert er fjær sanni. Yfirgnæfandi meiri hluti þess fjár sem greiddur verður úr ríkissjóði rennur til þeirra sem eru á miðjum aldri eða þar yfir og það sem verra er, aðgerðin felur í sér ráðstöfun á skatttekjum framtíðarinnar þannig að fólkið sem er á bernskuæviskeiði í dag mun ekki njóta þeirra. Ætti það ekki að vera skylda stjórnvalda að búa í haginn fyrir komandi kynslóðir? Ég tel svo vera. En í stað þess taka stjórnvöld sig til og rýra kosti þeirra sem nú eru ungir. Um það er ungt fólk að byrja að skrifa um. Það má því segja að þarna kemur svo sannarlega súrt með sætu. Þegar opinberu fé er varið til að greiða niður skuldir valins hóps einstaklinga felur það ekki í sér grundvöll að sátt, virðulegi forseti, það felur ekki í sér framtíðaruppbyggingu heldur hættu á þenslu og aukinni verðbólgu. Við vonum auðvitað að ekki takist svo illa til að þetta fjárstreymi úr ríkissjóði verði til þess að verðbólgan taki stökk upp á við. En vissulega er nokkur hætta á því og mikilvægt að vekja athygli á henni. Ef þannig fer verður batinn sem skuldalækkunin á að fela í sér fljótur að hverfa. Virðulegi forseti. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með stjórnarflokkunum hrinda kosningaloforðum Framsóknarflokksins í framkvæmd undanfarna mánuði. Það hefur vakið athygli hversu ósamstæðir stjórnarflokkarnir eru í mörgum málum og má minna á ágreining þeirra um fjárlagafrumvarpið þar sem Framsóknarflokkurinn setti fyrirvara við fjárlögin og verður áhugavert að sjá hvort þeir standa við stóru orðin þegar kemur að matarskattinum. Það hefur vakið athygli hversu vanmáttugir þeir eru að leysa brýn samfélagsmál. Má þar nefna vangetu þeirra til að takast á við hnignunina í heilbrigðiskerfinu.  Þegar kemur að stefnumótandi ákvörðunum og framtíðarhugsun eru stjórnarflokkarnir hvor á sinni bylgjulengd, en þegar kemur að einskiptisaðgerðum sem tekin er að stórum hluta til út á reikning framtíðarinnar þá ná þeir saman. Það er óskandi að slík ríkisstjórn verði einskiptisríkisstjórn.

Herra forseti. Við erum að ræða skuldaleiðréttinguna miklu. Ég vil taka það strax fram að ég var á móti þeirri aðgerð í byrjun vegna þess að ég taldi að það bæri að ráðstafa því mikla fé sem hér er verið að ráðstafa með öðrum hætti, t.d. til heilbrigðismála eða almennt til leigjenda og fleiri. Ég viðurkenni það að þetta er hluti af kosninganiðurstöðu, niðurstöðu síðustu alþingiskosninga þar sem þetta var meginmálið og var niðurstaða kosninganna sú að þeir sem börðust fyrir þessu fengu mikinn atbeina í kosningunum. Svo voru sett um þetta lög. Ég er þannig gerður að ég hlýði lögum og viðurkenni það að þetta er eitthvað sem Alþingi er búið að ákveða. Og af því að búið er að ákveða þetta finnst mér niðurstaðan ljómandi góð. Hún er ljómandi góð. Hún gengur eiginlega framar mínum vonum. Ég er sérstaklega ánægður með séreignarsparnaðinn sem ég greiddi atkvæði með, enda er ég bæði hlynntur skattalækkun og sparnaði og hvatningu til sparnaðar Ég var því og er mjög hlynntur séreignarsparnaðinum og er mjög ánægður með að hann sé kominn í gang. Skuldsetning heimila hér á landi er ótrúlega há og hættulega há. Heimilin skulda allt of mikið. Þess vegna er ég mjög ánægður með að þessar aðgerðir í heild sinni lækka skuldsetninguna um 80 milljarða fyrir skuldaleiðréttinguna og 70 milljarða vegna séreignarsparnaðar, 150 milljarða, og munar heldur betur um það. Íslensk heimili eru því betur í stakk búin til að mæta áföllum eftir heldur en áður. Ég er mjög ánægður með þá niðurstöðu, þá heildarniðurstöðu sem hér kemur fram. Síðan er það spurningin um áhrif á verðlag, hvaða áhrif þessar aðgerðir hafa, og þá er ég að tala um bæði skuldaleiðréttinguna og áhrif séreignarsparnaðarins. Í því sambandi vil ég minna á að fyrir nokkrum dögum lækkaði Seðlabankinn stýrivexti. Nú eru þar miklir spekingar sem ég ber mikla virðingu fyrir og ég tel að þeir hefðu ekki lækkað stýrivexti nema þeir teldu að ekki væri mikil hætta á verðbólgu. Þetta var fyrsta lækkunin í langan tíma og það segir mér að þeir spekingar meta það þannig, af því að þeir hljóta að hafa vitað af þessari skuldaleiðréttingu, svo lítið hefur nú ekki verið talað um hana, að þessi skuldaleiðrétting hafi ekki mikil áhrif á verðlag. Auðvitað eykur þetta ráðstöfunartekjur heimilanna, en sennilega með hægasta móti. Ef menn ætla að dæla 80 milljörðum út í atvinnulífið er þetta líklegasta hægvirkasta aðferðin til að hafa áhrif á framboð og eftirspurn og þar með verðbólgu, vegna þess að þetta kemur til skila á svona 20, 30, 40 árum og lækkar greiðslubyrðina eitthvað til að byrja með en líka næstu 20–30 árin. Þetta kemur því mjög hægt fram en munar um það hjá þeim heimilum sem fá. Á móti kemur náttúrlega, það liggur dálítið í stjörnunum hvað kemur út úr því, að með séreignarsparnaðinum er verið að hvetja fólk til sparnaðar. Þegar menn spara eyða þeir því ekki í annað, þeir eyða því ekki til að kaupa lækkandi sjónvörp og alls konar, ísskápa og svoleiðis, heldur spara þeir og það dregur úr neyslu. Það vinnur gegn verðbólgu. Þannig að ég held að heildarniðurstaðan, sérstaklega ef menn yrðu mjög glaðir við að spara og notuðu til þess skattalækkanirnar, verði að það dregur úr verðbólgu. Heildarniðurstaðan er því, eins og Seðlabankinn metur það, sennilega núll, ekki mikil áhrif. Svo skoðar maður þessa niðurstöðu og kynningin var alveg frábær, herra forseti, leiddi margt í ljós. Tekjudreifingin var mjög hugguleg. Allir tekjuhópar fengu sitt og ekki síður fólk með lágar tekjur. Námsmenn sem eru með lágar tekjur og aldraðir o.s.frv., allir fengu. Aldursdreifingin var líka mjög hugguleg og kom vel út. Eignadreifingin var enn betri. Heildarniðurstaðan er sú að ég er mjög sáttur við niðurstöðuna sem er komin, að því gefnu að lögin hafi verið samþykkt, sem ég var á móti. Menn hafa leyft sér að bera þetta saman við 110%-leiðina sem var farin á síðasta kjörtímabili. Það er ekki öldungis sanngjarnt að bera það saman vegna þess að þar var verið að leiðrétta skuldir sem voru fyrir fram glataðar. Það eru ekki miklar líkur á því að maður sem skuldar 140% í íbúðinni sinni standi alveg í skilum, það eru eiginlega engar líkur á því. Það er ekki því alveg sambærilegt. En þar voru náttúrlega miklar og stórar upphæðir á ferðinni. Það sem gleður mig mest er það að 2.500 heimili, 4.000 einstaklingar, færast úr því að skulda meira en þeir eiga, úr neikvæðri eiginfjárstöðu í jákvæða. Það er virkilega hvetjandi fyrir fólk. Eins og ég nefndi er gleðilegi hlutinn sérstaklega séreignarsparnaðurinn og skattalækkanir honum tengdar sem mun hvetja fólk til sparnaðar. Ég hef alltaf verið hlynntur bæði skattalækkunum og auknum sparnaði þannig að allt er þetta mér mjög að skapi, eða sá hluti alla vega. Eignir í íbúðarhúsnæði eru kjölfestan í eignamyndun á Íslandi. Margir vilja ekki að fólk eigi í íbúðarhúsnæði, en það er einmitt kjölfestan í því að fólk eignist eitthvað og þeir sem eiga eitthvað eru sjálfstæðari en hinir - sjálfstæðir og ættu að kjósa Sjálfstæðisflokkinn - en maður sem á eitthvað, segjum að hann eigi skuldlausa eign þegar hann er orðinn 60, 70 ára, það er bara allt annað líf. Það er allt annað líf en ef hann á ekki neitt. Eignamyndun í heimilum er verulega mikill þáttur í því að auka sjálfstæði fólks. Það vill svo til að 21% heimila býr í skuldlausri eign og fær ekkert út úr þessu, en það fólk á skuldlausa eign, það skuldar ekkert í eigninni sinni. Það hlýtur að muna, eða ekki hlýtur heldur munar það miklu fyrir þá sem eru orðnir aldraðir og lækka mikið í tekjum út af lífeyri, þá er ansi gott að búa í skuldlausri eign. Ég segi það. Ég vil ekki vera að ráðleggja fólki neitt af því ég er á móti því að hafa vit fyrir fólki, en ef ég væri leigjandi, sem ég er ekki, og ef ég væri ungur og byggi heima hjá pabba og mömmu á hótel mömmu, sem ég geri ekki, þá mundi ég skella mér í séreignarsparnað, njóta skattfrelsis og byggja upp sparnað og eftir nokkur ár gæti ég sagt við mömmu: Halló, ég er farinn, ég er búinn að kaupa mér íbúð og takk fyrir sambúðina, hún var dálítið erfið á tímum, það vita allir, bæði mamman og börnin. En þá geta menn keypt sér íbúð. Ég er mjög ánægður með það, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég mun ekki vera jafn skemmtileg fyrir stjórnarþingmenn eins og hv. þm. Pétur Blöndal því ég er algerlega á móti þessum skuldaniðurfellingum eins og margoft hefur komið fram og við raunar öll í mínum þingflokki, Bjartri framtíð. Mér finnst eiginlega viðeigandi að byrja þessa ræðu á að þakka Alþingi pent fyrir þennan reikning sem komandi kynslóðir munu bera vegna skuldaniðurfellingar fyrir suma fyrir tilteknar skuldir. Í umræðunni um skuldaniðurfellinguna, um forsendubrestinn, um verðbólguskotið, hefur ungt fólk og skattgreiðendur framtíðarinnar algerlega gleymst. Það er að verða fyrir forsendubresti vegna þeirra aðgerða sem gripið er til núna. 40 milljarðarnir úr ríkissjóði sem fara í þessari atrennu til útvalins hóps fara á meðan ekki í uppbyggingu innviða til að skapa sómasamleg lífsskilyrði. Ég hefði viljað sjá ríkið greiða niður skuldir, styrkja innviði fyrir þessa peninga sem koma úr sameiginlegum sjóðum okkar allra. Forsendubrestur er orð sem við heyrum oft í tengslum við þessa umræðu. Mér hefur fundist bæði fyrir kosningar og nú í þinginu stjórnmálamenn hafa beinlínis tekið yfir skilgreiningarvaldið í íslenskunni hvað þetta orð varðar. Það er farið að þýða eitthvað allt annað en við höfum átt að venjast og ég verð að segja að ég er orðin svolítið rugluð hvað þetta varðar, ég verð að játa það. Í orðræðu framsóknar- og sjálfstæðismanna á þetta orð, forsendubrestur, einungis við um verðtryggð lán í fasteign á tilteknu tímabili. Og það er hér sem ég þarf aðeins hjálp með að skilja og ég vona að þingmenn stjórnarliðsins geti útskýrt það í sínum ræðum, t.d. hvernig þeir skilgreina hækkun húsnæðisverðs á sama tíma. Er það hluti af forsendubrestinum, kannski öfugur forsendubrestur? Og á hverjum lendir þessi öfugi forsendubrestur? Væntanlega á þeim sem hafa ekki enn keypt sér fasteign. Þarf þá ekki með sömu rökum að bæta þeim það upp sem hafa ekki enn komið sér inn á fasteignamarkaðinn, borga þeim bara hreinlega þá hækkun? Þeir sem eiga húsnæði fyrir fá jú hækkunina sjálfkrafa. Er það þá ekki sanngjarnt, ákveðin forsenda í þessum forsendubresti hjá hv. þingmönnum? Það væri gaman að heyra aðeins um þetta. Svo velti ég líka mikið fyrir mér hvort það hafi ekki verið forsendubrestur að hafa átt annars konar verðtryggt lán, t.d. námslán. Hvernig finna menn það út að svo sé ekki? Kemur það lán ekkert inn í heimilisbókhaldið? Eða hverju eiga lántakendur lána eins og námslána að búast við í þessu leiðréttingarferli öllu? Mun sérfræðiþekking þeirra, sem skapast á grundvelli náms sem þeir taka námslán fyrir, stökkbreytast að verðmætum, líkt og gerst hefur með húsnæðisverðið? Verðum við ekki tengja verðtryggingu á námslánum við störfin sem lántakendurnir munu sinna í krafti sérfræðiþekkingar? Þurfum við ekki með sömu rökum að vaða inn í kjarasamninga fyrir hópinn „eignalausir námsmenn árin 2008–2009“? Eða hvernig á að leiðrétta þennan forsendubrest í praxís? Nei, herra forseti. Svona röksemdafærsla gengur auðvitað ekki upp. Hún gerir það ekki heldur í aðferðafræði ríkisstjórnarinnar, a.m.k. ekki ef fólk ætlar að bera fyrir sig rök sanngirni og réttlætis. Herra forseti. Mín kynslóð og þær sem á eftir koma hafa sannarlega orðið fyrir forsendubresti en fá ekki einu sinni hann bættan heldur þurfa líka að taka á sig aukna skattbyrði fyrir hina sem fá milljónirnar. Þeir fá milljónir í dag en borga ekki upp lán sín, lán ríkissjóðs, sinnar kynslóðar. Við ætlum að láta börnin okkar gera það. Við eigum t.d. allflest verðtryggð námslán sem hafa margfaldast en einhverra hluta vegna hafa ríkisstjórnarflokkarnir komist að því að þau lán hafi ekki áhrif á heimilin. Er það heimili sem skuldar svona verðtryggð lán ekki gjaldgengt eða er hreinlega ekki heimili samkvæmt einhverjum nýjum skilgreiningum sem eru að myndast í allri þessari umræðu? Í ræðum stjórnarþingmanna þegar þeir mæla með þessu máli heyri ég ítrekað tölur um að ráðstöfunartekjur heimilanna með ákveðnum greini muni aukast um þetta og hitt. Í því samhengi finnst mér líka skilgreiningarvaldinu vera stolið um hábjartan dag eins og hefur verið gert með hugtakið forsendubrest, því hvað með öll hin heimilin? Telst heimili ekki vera heimili lengur út af því að þar liggur ekki verðtryggt fasteignalán frá einhverju tímabili? - Herra forseti. Ég held áfram að tala þó tíminn sé að líða hérna. Hver gaf stjórnmálamönnum leyfi til að afbaka svona veruleikann og orðræðuna? Hvað kallast núna híbýli fólks sem leigir? Hvað kallast það fyrirkomulag? Staðreyndin er sú að leigjendur, líkt og námsmenn með námslán, hafa líka tekið á sig verðbólguskotið og það hafa þeir gert með hækkun leigu. Staðreyndin er sú að önnur verðtryggð lán en fasteignalán, t.d. námslán, stökkbreyttust og hafa áhrif á heimilisbókhaldið. Staðreyndin er sú að komandi kynslóðir borga lán ríkissjóðs fyrir þá sem eldri eru og ætla ekki að borga niður lánin. Af hverju í ósköpunum finnst hv. þingmönnum stjórnarliðsins þetta vera í lagi? Hvar er ábyrgðartilfinningin og sómakenndin? Ég verð að segja að mér finnst þetta eins mikil eiginhagsmunasemi og hægt er að hugsa sér. Ég hef farið í gegnum af hverju þessar forsendur fyrir forsendubrestinum ganga ekki upp. Ef uppleggið á að vera sanngirni þá verður sanngirni að eiga við um alla en ekki bara 50 eða 60% heimila á Íslandi. Það sem væri sanngjarnast mundi hjálpa öllum, skattgreiðendum nú og í framtíðinni; að borga niður skuldir ríkisins, styrkja innviði samfélagsins. Það mundi gagnast öllum. Það væri almenn aðgerð. Það væri sanngjarnt og réttlátt fyrir alla.

Hæstv. forseti. Á sumarþingi 2013 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Tillagan var í tíu liðum og leiðréttingin er aðeins einn liður af tíu. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa barist fyrir því í sex ár, eða allt frá hruni, að stökkbreytt verðtryggð húsnæðislán verði leiðrétt. Sumir þingmenn Samfylkingarinnar töluðu á sömu nótum á þeim tíma. Þessir ágætu þingmenn Samfylkingarinnar náðu því miður ekki samhljómi með öðrum þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna og urðu að láta í minni pokann. Skuldir fyrirtækja voru afskrifaðar um milljarða og fólk með gengistryggð lán fékk leiðréttingu. Eftir sat fólkið með verðtryggðu lánin, það fékk ekki neitt. 110%-leiðin var ekki jafnræðisaðgerð: Heildarniðurfærsla verðtryggðra húsnæðisskulda um 45 milljarða, þar af fóru 20 milljarðar til 1% heimila. Aðgerðin nýttist aðeins 10% heimila með verðtryggðar húsnæðisskuldir og skipting fjármuna var mjög ójöfn. Lán voru lækkuð að meðaltali um 14,4 millj. kr. á mann. Dæmi eru um 100 millj. kr. niðurfellingu skulda. Var það sanngjarnt? Nei, það var ekki sanngjarnt. Svo ég sýni nú sanngirni í málflutningi mínum þá tel ég að fyrri ríkisstjórn hafi verið velviljuð. Fólkið sem þá var við völd taldi sig eflaust vera að gera rétt, en síðan kom bara á daginn að aðgerðirnar komu aðeins mjög afmörkuðum hópi að gagni, því miður. Ég gef mér það sem sagt að fólk sé almennt velviljað. Þess vegna er mér fyrirmunað að skilja hvers vegna sama fólk talar nú niður skuldaleiðréttinguna. Mér finnst að fólk ætti að viðurkenna að það reyndi sitt besta, það var bara ekki nóg. En nú hafa verið kynntar aðgerðir sem koma munu mun fleiri heimilum til góða. Þær eru sanngjarnar, almennar og hafa mjög jákvæð efnahagsleg áhrif. Andstætt 110%-leiðinni er skuldaleiðréttingin almenn aðgerð. Heildarumgjörð leiðréttingarinnar er 150 milljarðar kr. Leiðréttingin skiptist í tvær aðgerðir, þ.e. 80 milljarða kr. leiðréttingu og 70 milljarðar kr. fara í skattleysi séreignarsparnaðar við inngreiðslu á höfuðstól lána, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal fagnaði mjög í ræðu sinni áðan. Ég tek undir það. Sú leið kemur t.d. ungu fólki til góða sem og leigjendum sem vilja leggja fyrir og eignast húsnæði. Stjórnarandstaðan talar jafnvel um að verið sé að gefa ríku fólki peninga. Það er bara alrangt. Ólíkt aðgerðum fyrri ríkisstjórnar fara 75% leiðréttingarinnar til heimila sem eru með meðaltekjur eða lágar tekjur. Hámark leiðréttingarinnar á heimili eru 4 milljónir. Niðurstaðan er sú að um sanngjarna aðgerð er að ræða sem kemur flestum heimilum til góða - ég ítreka; einnig leigjendum og ungu fólki. Bent hefur verið á að ef þessi leiðrétting kæmi ekki til nú yrði hækkun höfuðstóls enn meiri vegna verðbólgunnar. Skuldaleiðréttingin er einn liður af mörgum í aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að leysa skuldavanda heimilanna þar sem heimilin eru undirstaða alls. Sérfræðingar eru sammála um að aðgerðin mun hafa jákvæð efnahagsleg áhrif og verði ekki þensluhvetjandi, sem er mjög mikilvægt atriði. Samhliða er unnið að því að lækka skuldir ríkissjóðs og afnema gjaldeyrishöftin. Þegar við náum að reisa við efnahag landsins getum við styrkt innviðina sem við erum öll sammála um að standa beri vörð um, þ.e. menntakerfið, heilbrigðiskerfið, samgöngumannvirki og fleira. Herra forseti. Mig langar til að segja frá útvarpsviðtali sem ég heyrði í morgun á leiðinni í vinnuna. Það var viðtal við útibússtjóra Íslandsbanka í Mjóddinni. Hún sagði frá því að fjöldi fólks væri búinn að koma í útibúið núna síðustu daga til að fá rafræn skilríki og flestir í þeim tilgangi að fá staðfesta leiðréttinguna þegar sá tími kæmi. Þáttastjórnandi spurði konuna hvernig viðtökur fólks væru við skuldaleiðréttingunni og hver umræðan væri í bankanum sem hún stýrði. „Frábærar, almennt er mjög mikil ánægja og fólk deilir gleði sinni með starfsmönnum útibúsins“, svaraði hún. Mér finnst það frábært, það er gaman að heyra svona sögur. Herra forseti. Menn tala um forgangsröðun. Það sem þessi ríkisstjórn er að gera nú er hárrétt forgangsröðun. Við verðum að byrja á byrjuninni og það er að hlúa að heimilunum. Uppskeran mun koma okkur öllum til góða. Mér finnst að við getum öll glaðst yfir því.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða um skuldaleiðréttinguna. Það kemur margt mjög jákvætt fram í umræðum hérna. Það er gaman að hlusta á hv. þingmenn fara yfir málið. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sagði: Það er margt gott í þessum aðgerðum. Tónninn er að snúast. Það er ekki annað hægt en að vitna hér í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals, en hann skilaði mjög vel ígrunduðu og rökstuddu séráliti við lagafrumvarpið um skuldaleiðréttinguna. Ég ætla að fá að vitna í hann, með leyfi forseta: „Niðurstaðan er ljómandi góð. Skuldsetning heimila er of mikil. Hún er of há og heimilin verða betur í stakk búin til að mæta áföllum í framtíðinni.“ Þetta er mikilvægur punktur. Þess vegna fer ég með hann aftur og þetta er algjörlega í samræmi við stóra markmiðið með þessari leiðréttingu. Það er nefnilega þannig að grundvallarefnahagseiningar hagkerfis okkar sem mynda efnahagshringrás eru heimili og atvinnulíf eða fyrirtæki. Þetta skiljum við og þekkjum. Þetta eru grunnstoðir efnahagshringrásar. Skuldaleiðréttingin er staðfesting á því hlutverki ríkissjóðs að virða og styðja þessar grunnstoðir. Að liðka til fyrir þeirri hringrás sem þar fer á milli, hringrás efnislegra verðmæta og peninga. Ef heimilin eru yfirskuldsett virkar sú stoð í hringrásinni síður og þá höktir þessi hringrás. Þá skerðist okkar miðlægi félagslegi grunnur sem ríkissjóður á og þarf að vera. Virðulegi forseti. Ég hef alltaf stutt þá hugmyndafræði út frá þeim sérstöku aðstæðum sem grundvallar þessa aðgerð að koma til móts við og forgangsraða í þágu heimila til þess að tryggja að efnahagshringrásin virki. Það er ekki svo að ríkissjóður eigi sér sjálfstæða tilvist eða byggi á einhverri hlutlausri verðmætapípu. Nei, fjármunir okkar renna í þennan sameiginlega sjóð frá atvinnulífinu og frá heimilum. Ég kýs að horfa einfalt á þetta og á því grundvallast hugmyndafræðin á bak við skuldaleiðréttinguna. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og fleiri hv. þingmenn hafa nefnt orðið „fórnarkostnaður“. Hárrétt. Allar okkar ákvarðanir fela í sér fórnarkostnað. Að gera ekki neitt felur líka í sér fórnarkostnað. Sú staðreynd vill gleymast þegar við tölum um pólitíska forgangsröðun. Þetta er efnahagsleg aðgerð og hún er studd þessum rökum. Hvert ætti svo hlutverk fjármálastofnana að vera? Það er að styðja við þessa hringrás og efla hana með ábyrgum lánveitingum, atvinnulíf og heimili, ekki soga til sín fjármuni í formi vaxta heldur bera eðlilega ávöxtun af því starfi að efla hringrásina. Hæstv. forsætisráðherra fór vel yfir það í skýrslu sinni og ræðu í gær og útskýrði hvernig há skuldsetning heimila dregur úr krafti atvinnulífsins og stíflar eðlilega hringrás verðmæta og þá ósanngirni sem birtist í geigvænlegri útlánaþenslu í aðdraganda hruns. Virðulegi forseti. Hinir sömu og gagnrýna hvað harðast þessar aðgerðir viðurkenndu allan tímann vandann. Ýmsar leiðir voru farnar, sem margir hv. þingmenn í þessari umræðu hafa farið yfir, og auðvitað hafa þær að einhverju marki leitt okkur í þann farveg sem endaði eða hafði a.m.k. áhrif á að við fórum í þessa vegferð, þá lausn sem við erum að fara yfir hér og nú. Að sama skapi hefur þrautseigja þjóðarinnar fleytt okkur í gegnum þrengingar og á þann stað sem við erum á í dag og hefur áhrif á niðurstöðuna sem við erum að ræða. Eins og hæstv. forsætisráðherra fór vel yfir í inngangsræðu sinni hefði verkefnið verið einfaldara árið 2009, en hugmyndafræðin hefur lifað og ákalli þjóðarinnar sem birtist í síðustu kosningum hefur verið svarað með aðgerð sem skiptir fjölmörg heimili miklu máli. Það birtist í því að mörg hver geta náð allt að 20% höfuðstólslækkun með því að nýta sér bæði leiðréttinguna og séreignarsparnaðarleiðina. Þá er ekki síður mikilvægt að samspil aðgerðanna mun hafa jákvæð heildaráhrif á hagkerfið.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér svokallaða skuldaleiðréttingu. Mig langar til að koma mér beint að efninu og spyrja okkur öll sem hér erum: Er hægt að bæta öllum það áfall sem íslenska efnahagshrunið og bankahrunið var? Hverjir urðu fyrir mestum höggum við bankahrunið á Íslandi? Voru það bara þeir sem áttu eignir og þeir sem áttu skuldir? Eða var það kannski, virðulegur forseti, fyrst og fremst íslenskur almenningur? Voru það kannski fyrst og fremst þeir sem urðu fyrir harðasta forsendubrestinum, launamenn sem urðu fyrir því að kaupmáttur launa dróst saman? Við höfum nefnt stöðu leigjenda og stöðu þeirra sem hvorki eiga eignir né skuldir. En eigum við að staldra við það að almennir launamenn hafa ekki fengið kaupmáttarskerðingu sína bætta sem varð við efnahagshrunið? Kom það einhvern tímann til álita þegar menn eru hér að ræða um aðgerðir sem eiga að heita sanngjarnar og réttlátar og almennar? Hver er nú almennasta aðgerðin ef ekki sú að sinna samfélaginu í heild? Er það, virðulegur forseti, ekki almennasta aðgerðin, að sinna vegakerfinu, spítalanum, menntamálunum? Er það ekki hin raunverulega almenna aðgerð? Að ég tali nú ekki um að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Hér hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna talað og nú síðast hv. þm. Willum Þór Þórsson. Honum verður tíðrætt um hlutverk ríkissjóðs, að það sé að liðka til fyrir hringrás atvinnulífsins. Jú, það kann að vera að það sé eitt af mörgum hlutverkum ríkissjóðs og ríkisins, en, virðulegur forseti, er það ekki hlutverk ríkissjóðs að sjá til þess að hér sé almennt og sterkt heilbrigðiskerfi? Er það ekki hlutverk ríkisins að sjá til þess að menntaskólarnir, framhaldsskólarnir, háskólarnir, geti tekið við nemendum? Er það ekki hlutverk ríkisvaldsins? Varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, Oddgeir Ágúst Ottesen, skrifaði grein í apríl í vor í Morgunblaðinu og segir þá, með leyfi forseta: „Staðreyndin er sú að allar bætur sem greiddar eru úr ríkissjóði eru á kostnað þeirra sem ekki fá bæturnar.“ Þetta var öllum ljóst þegar við vorum fyrir síðustu jól að tala um desemberuppbót atvinnulausra, að það væri á kostnað allra hinna, það væri á kostnað ríkissjóðs. Virðulegur forseti. Þær aðgerðir sem hér er verið að tala um eru á kostnað þeirra sem ekki njóta aðgerðanna. Hverjir eru það? Hverjir eru það sem ekki njóta aðgerðanna? Það eru þeir sem eru leigjendur, þeir sem eiga ekkert, þeir sem eru 25 ára, þeir sem eru 20 ára, þeir sem eru fátækir í þessu landi, sem eiga ekki skuldir. Þá segja ríkisstjórnarflokkarnir: Séreignarlífeyrissparnaðurinn hjálpar svo mikið leigjendunum og unga fólkinu, þá geta þau sparað. Virðulegur forseti. Það þarf peninga til að spara. Það þarf að eiga til að spara. Staðreyndin er sú að nákvæmlega þessi málflutningur endurspeglar firringu ríkisstjórnarflokkanna. Það er fyrir neðan allar hellur að þeir skuli tala þannig að leið fátæks fólks og ungs fólks í þessu landi sé að spara peninga til að geta einhvern tímann orðið eigendur. Það lýsir því að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn eiga mjög langt í land með það að geta talist flokkar þessarar þjóðar allrar.

Virðulegur forseti. Mig langar hér í síðari ræðu minni um þetta mikilvæga mál að fara aðeins yfir það af hverju ég tel þetta ekki vera góða efnahagsaðgerð. Hér hafa nokkrir stuðningsmenn aðgerðanna, m.a. hv. þm. Willum Þór Þórsson, rakið það að í þeirra huga sé þetta fyrst og fremst skynsamleg efnahagsaðgerð. Ég er því algjörlega ósammála. Mér finnst þetta mjög óskynsamleg efnahagsaðgerð af margvíslegum ástæðum. Mér finnst hlutverk ríkisvaldsins mjög ríkt þegar kemur að efnahagslífinu augljóslega. Hlutverk ríkisvaldsins er að reyna að stuðla að pólitískum og efnahagslegum stöðugleika, einhverjum fyrirsjáanleika í efnahagslífinu, reyna að stuðla að samfélagslegri og efnahagslegri ábyrgð fyrirtækja og einstaklinga í samfélaginu og reyna að hafa innviði sterka, alla grunnþjónustu, eins og samgöngur, heilbrigðisþjónustu og menntakerfi, það er hlutverk ríkisins. Og hafa öryggisnet fyrir þá sem geta ekki verið á vinnumarkaði og vinna að þeim verkefnum í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og þar fram eftir götunum. Það er dálítið merkilegt að það skuli vera í alvöru einhvers konar samhljómur um það á meðal stjórnarþingmanna því að þessi aðgerð er án fordæma. Hún snýst um að ríkið ætlar að blanda sér inn í markaðinn á mjög ruddalegan hátt, hún ætlar að taka yfir hluta af skuldbindingum sem einstaklingar hafa gert vitandi vits og á grunni þeirra forsendna sem ríkja og hafa ríkt um langt skeið í íslensku efnahagslífi, sem er óstöðugleiki. Ríkið býðst til að borga hluta af þessu. Þetta finnst mér mjög slæm aðgerð, ekki síst vegna þess hún getur ekki og má ekki hafa fordæmisgildi. Ætlar ríkið alltaf að gera þetta? Mér finnst þetta vera lykilspurning sem blasir við eftir þessa umræðu. Er þetta svona skynsamleg efnahagsaðgerð? Á þetta þá að vera svona? Er ríkisvaldið í krafti meiri hlutans að segja við þá sem taka lán á Íslandi að forsendurnar hér eftir verði þær að ef eitthvað gerist þá muni ríkið koma og taka allt af og greiða hluta af þessu fyrir þig. Er það skynsamlegt? Eykur það ábyrgð á lánamarkaði á Íslandi? Eykur það stöðugleika? Myndast ekki stórbrotinn freistnivandi í samfélaginu hjá lánveitendum og lántakendum gagnvart því að í framtíðinni það sé allt í lagi að haga sér óskynsamlega á þessum markaði vegna þess að ríkisvaldið muni alltaf koma inn og taka kúfinn? Þetta er afleit aðgerð þegar kemur að því að skapa eitthvert skynsamlegt fordæmi um það hvernig við viljum haga stjórn efnahagsmála. Hún minnkar ábyrgð. Hún skapar stórbrotinn freistnivanda á þessum viðkvæma markaði ef það er virkilega einhver alvara í þeim orðum stjórnarþingmanna þegar þeir halda því fram að þetta sé virkilega góð efnahagsleg aðgerð. Lækkar hún vexti? Nei, hún lækkar ekki vexti. Minnkar hún verðbólgu? Nei, líklega þvert á móti. Á hvaða hátt er þetta þá góð efnahagsleg aðgerð? Minnkar hún skuldir ríkissjóðs? Nei. Styrkir hún innviði samfélagsins? Nei. Er þessi aðgerð upp á einhverja 100 milljarða plús, 200 milljarða, að hafa góð áhrif á stemninguna á vinnumarkaði? Pælið í því. Ríkisvaldið er að fara í þessi stórbrotnu fjárútlát a einhverjum efnahagslegum grundvelli og það er allt upp í loft á vinnumarkaði. Hæstv. forsætisráðherra gat ekki verið hér vegna þess að hann þurfti að fara á samningafund með ASÍ. ASÍ er örugglega ekkert æðislega ánægt þessa dagana út af ömurlegum horfum. Og þessi stórbrotna aðgerð hefur ekki einu sinni jákvæð áhrif á það allt saman. Til hvers er þá leikurinn gerður? Mönnum verður tíðrætt hér um skuldastöðu heimilanna. Ég legg ríka áherslu á að það var gríðarlega mikið og augljóst tilefni til að hafa áhyggjur af skuldastöðu heimilanna á árunum eftir hrun. Það var augljóst. Skuldahlutfall heimilanna af landsframleiðslu rauk upp og það var ýmislegt gert, það var mjög mikið gert sem þurfti að gera, en á einhverjum tímapunkti, ég held að sá tímapunktur hafi komið fyrir nokkru, þá varð að segja: Núna er þessi lánamarkaður eins og hann er og skuldastaðan verður að fá að leiðrétta sig eftir þeim lögmálum sem þarna gilda. Eignaverð hækkar. Það hefur hækkað. Laun hækka yfirleitt meira en vísitala. Það hefur gerst. Það hefur orðið kaupmáttaraukning. Það er hagvöxtur. Og skuldastaða heimilanna, viti menn, er nú komin niður í 97% af landsframleiðslu. Úr Seðlabankanum heyrist það álit að það sé vel sambærilegt við skuldahlutföll þeirra þjóða sem við eigum að bera okkur saman við í þessu. Við þurfum að bera okkur saman við þjóðir þar sem ríkir svona rík séreignarstefna á húsnæðismarkaði. Þjóðin er einfaldlega þess eðlis hvað það varðar að við viljum eignast húsnæði. Þess vegna skuldsetja íslensk heimili sig. Miðað við að þetta sé yfirleitt stemningin á Íslandi að það er séreignarstefna, þá verður skuldahlutfallið alltaf hátt. Það sem meira er, eins og Seðlabankinn hefur ágætlega rakið í skýrslum, þá er sparnaður hér á landi, varasjóðir, sparnaður sem hægt er að sækja í, sparnaður til sveiflujöfnunar, mjög lítill á Íslandi. Íslendingar spara í steinsteypu. Þeir taka lán, byggja hús, svo greiða þeir niður lánin og þau minnka og þar kemur veðsetningarmöguleiki í steinsteypunni, þeir taka það út til sveiflujöfnunar. Þannig að úr Seðlabankanum heyrist meðal annars það álit að þessi leiðrétting muni leiða til þess að 65% af upphæðinni muni birtast í auknu veðrými sem væntanlega mjög margir munu nýta til sveiflujöfnunar í sínum heimilisrekstri og skuldahlutfallið helst líklega á þessu bili eitthvað undir 100% af landsframleiðslu. Það er talað um að það sé í jafnvægi. Þannig að til þess að lækka skuldir heimilanna eru menn bara að berjast við vindmyllur í þessu sýnist mér. Svo vil ég bara leiðrétta eitt. Þetta er ekki almenn aðgerð. Þetta er aðgerð fyrir tiltekin heimili, ekki öll heimili,  
            

Virðulegi forseti. Um hvað snúast stjórnmál? Hugsjónir, staðfesta, efndir - það eru orð sem eru mér efst í huga í umræðunni um þetta stóra hagsmunamál heimilanna, skuldaleiðréttinguna vegna þess að bæði í lífi og starfi er nauðsynlegt að hafa skýr markmið. Markmiðunum má líkja við vegalagningu. Oft koma upp ýmsar hindranir við slíka aðgerð en það er alltaf vitað hvar hún á að enda. Þetta á við um þá vegferð hugsjóna okkar að leiðrétta skuldastöðu íslenskra heimila sem urðu fyrir miklu áfalli. Skoðum árið 2009. Skoðum samfélagið. Þúsundum saman hrópaði fólk á hjálp, hrópaði á hjálp við að bjarga húsnæði sínu þannig að það yrði ekki að fara á götuna. Þetta var veruleikinn þá. Við skulum minnast þess. Enda er þak yfir höfuðið eitt af grunnþörfum okkar. Staðfesta er lofsverður eiginleiki. Hann er ekki síst lofsverður þegar hann er til staðar til að koma hugsjónum á framfæri. Með staðfestu og eljusemi voru fundnar leiðir til að ná lokamarkinu. Strax eftir hrunið lagði Framsóknarflokkurinn til að fasteignalán yrðu lækkuð um 20% en það var skotið í kaf af þáverandi ríkisstjórn. Nú nærri sex árum seinna hefur leiðrétting og skattfrelsi innborgunar á séreignarlífeyrissparnaði gefið heimilunum möguleika á 20% lækkun húsnæðisskulda. Stjórnarflokkarnir lofuðu báðir fyrir síðustu kosningar að styrkja heimilin. Þjóðin studdi þær hugmyndir eindregið. Framsókn og Sjálfstæðisflokkurinn unnu stórsigur þegar stefnuleysi hinna flokkanna beið afhroð. Nú hafa stjórnarflokkarnir uppfyllt þessi meginkosningaloforð rækilega og höfustóll íbúðalána lækkað um 150 milljarða. Að hnýta saman höfuðstólsleiðréttingu og nýtingu séreignarsparnaðar er stórsnjöll hugmyndafræði og lækkar greiðslubyrði fjölskyldunni í hag og losar um mánaðarlegar ráðstöfunartekjur. Hugum aðeins betur að þessari leið því ríkisstjórnin setur þarna einnig fram nýja hugsun í húsnæðismálum um að þeir sem ekki eru með fasteignalán geti einnig nýtt sér þetta úrræði, séreignarsparnaðinn, til þess að spara fyrir íbúðarhúsnæði, t.d. fólk sem núna er á leigumarkaði og/eða ungt fólk til kaupa á sinni fyrstu íbúð. Um 100 þús. manns sóttu um leiðréttingu og langflestir hafa fengið jákvæð svör. Í þessu sambandi langar mig að þakka ríkisskattstjóra og starfsfólki hans sem að mínu mati hefur unnið þrekvirki við að láta þetta allt ganga upp. Hugsa sér, 62 þús. heimsóknir voru á vefinn í gær og allt gekk upp. Menn vilja meina að hér sé ekki um almenna aðgerð að ræða. Ef við berum þetta saman við 110%-leiðina svokölluðu þá er svo merkilegt að þar var meðalafskrift þess fólks um 14 millj. kr. Það var verið að leiðrétta hjá þeim sem áttu virkilega peninginn. En núna fær enginn meira en 4 milljónir. Þetta er jöfnunaraðgerð. Þetta er sannkölluð almenn aðgerð vegna þess að dreifing og lækkun skulda kemur fyrst og fremst fram hjá fólki sem er með meðaltekjur og lágar tekjur. Kannski eru mestu gleðitíðindin þau að 4 þús. heimili skuli fara úr neikvæðri eiginfjárstöðu í jákvæða. Það gleður mig. En þrátt fyrir að um 100 þús. manns hafi óskað leiðréttingar og þannig lýst vilja sínum um að þessi leið ríkisstjórnarinnar verði farin, lætur stjórnarandstaðan öllum illum látum og finnur leiðréttingunni allt til foráttu. Að mínu mati eru hugsjónir, staðfesta og efndir lykilorð í stjórnmálum, lykilorð sem allir eiga að geta tekið undir og glaðst þegar allt þetta þrennt gengur upp. Og ríkisstjórnin hefur sýnt að hún starfar eftir þeim lykilorðum. Eitt verkefnið tekur við þegar öðru lýkur. Ótal verkefni bíða. Ég nefni húsnæðismál og heilbrigðismál, svo eitthvað sé nefnt.

Hæstv. forseti. Mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í ræðu þáverandi hv. þingmanns Framsóknarflokksins er hann flutti í þingsal þann 7. október 2009, en þar sagði hann: „Við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögur í þessum efnum, við höfðum lagt áherslu á að eitt meðalið sem við höfum til þess að létta byrðum af almenningi sé í gegnum skuldirnar, að reyna að lækka skuldabyrðina, reyna að takast á við höfuðstól lánanna, reyna að leiðrétta þá gríðarlegu hækkun sem varð út af forsendubresti á höfuðstóli lánanna.“ Þessa ræðu flutti hv. þingmaður, þáverandi þingmaður Framsóknarflokksins, Guðmundur Steingrímsson þann 7. október 2009. Miðað við hvaða afstöðu hv. þingmaður hefur til þessara aðgerða núna væri fróðlegt að fá útskýringar á því einhvern daginn hvað hafi breyst. Hvers vegna hefur skoðun hans breyst í þessum efnum? Svo að við snúum okkur að nútíðinni þá hafa nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar talað um að heimilin hafi ekki orðið fyrir forsendubresti. Þeir segja það vegna þess að í einhverjum tilvikum á einhverjum landsvæðum hefur húsnæðisverð hækkað. Þrátt fyrir að húsnæðisverð sé að hækka hafa lánin ekki lækkað, ekki lán einstaklinganna. Í hruninu hækkuðu lánin og á sama tíma lenti mjög margt fólk í skertu stöðuhlutfalli og margir misstu atvinnuna. Margir þessara einstaklinga fengu enga aðstoð. Margir þessara einstaklinga hafa verið ósáttir, horft upp á mikið fjármagn fara til fjármálastofnana og inn í atvinnulífið. Í þessu samhengi hafa margir þessara einstaklinga komið að máli við þann hv. þingmann sem hér stendur og ekkert skilið hvers vegna þeirra heimili áttu ekki að fá neina hjálp. Núna, aðeins einu og hálfu ári eftir kosningar, hefur ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar látið verkin tala og komið fram með almennar aðgerðir í þágu heimilanna. Þessi almenna skuldaaðgerð er einungis einn þáttur af tíu í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna. Núna á næstu dögum eru væntanleg frumvörp frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra er varða leigumarkaðinn og hafa að geyma tillögur í því að koma til móts við fólk á leigumarkaðnum. Einnig hefur hæstv. forsætisráðherra talað fyrir því að á vorþingi verði lögð fram frumvörp um verðtrygginguna. En snúum okkur að leiðréttingunni. Þessi almenna skuldaniðurfærsla nær til um 91 þús. einstaklinga í gegnum beina niðurfellingu. Meðalfjárhæð leiðréttingarinnar hjá einstaklingum er 1.350 þús. kr. og hjá hjónum 1.510 þús. kr. Hver einstaklingur fær að jafnaði um 1,1 millj. kr. Eins og fram hefur komið eru aðgerðirnar tvær. Það er 80 milljarða kr. bein niðurfelling sem kemur til framkvæmda í einu lagi, öll upphæðin fer í einu lagi út af láni einstaklinga. Til þess að fjármagna þá aðgerð hefur verið lagður á sérstakur bankaskattur. Það er einstaklega ánægjulegt. Undanþága slitabúa gömlu bankanna frá skattheimtu var afnumin þannig að hægt væri að sækja peninga beint til kröfuhafanna sem eiga þrotabúin. Um er að ræða nýjan tekjustofn þar sem ríkissjóður hefur eingöngu milligöngu. Ánægjulegt er að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sýni kjark og þor í því að láta þá sem fóru hér ógætilega á fjármálamarkaði, sem olli því að heimili landsins lentu í þeirri stöðu sem þau eru í, að láta þá kröfuhafa og þær fjármálastofnanir borga það til baka.

Virðulegi forseti. Það heyrist gjarnan að þetta sé ein stærsta efnahagsaðgerð sem gerð hefur verið. Ég held að þeir sem segi það muni ekki eftir þeim tíma eða hafi kannski gleymt að lesa um það að hér áður fyrr voru gengisfellingar gerðar með handafli. Ég vonast til þess að þetta verði ekki til þess, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hefur nefnt, að í framtíðinni verði skuldir heimilanna alltaf lagfærðar með handafli þegar stjórnmálamönnum þóknast svo. Einhverjir eru kannski vísir með að segja að munurinn á þessari aðgerð og gengisfellingum sé sá að þessi aðgerð komi fólkinu til góða, það eigi hins vegar ekki við um gengisfellingar. En það er annar munur líka. Gengisfellingar voru almenn aðgerð en þetta er sértæk aðgerð. Auðvitað er málið samt ekki svo einfalt því að þegar gengið er fellt eða fellur, eins og það gerir núna á markaði, batna kjör í útflutningsatvinnugreininni en kjör fólksins í landinu versna. Það er vegna þess að svo mikið af því sem við kaupum er innflutt. Það verður tilfærsla frá einum hópi til annars. Þessi efnahagsaðgerð færir peninga úr ríkiskassanum til þeirra sem skulda verðtryggð lán, lán sem tekin voru áður en gengið féll í kjölfar bankahrunsins sem um leið var efnahagshrun. Lánin hækkuðu vegna þess að vísitalan hækkaði og vísitalan hækkaði af því að allur innflutningur hækkaði af því að gengið féll. Svona er þetta allt tengt og verður ekki skilið hvað frá öðru. Það eru vissulega margir í landinu sem hagnast á aðgerðinni en það eru líka margir í landinu sem hagnast ekkert á henni. Þess vegna er hún óréttlát. Þeir sem eru með verðtryggð lán sem þeir tóku eftir 1. janúar 2010 fá ekki neitt, þeir sem leigja húsnæði fá ekki neitt. Þeir eiga ekkert heimili ef marka má orðræðu talsmanna ríkisstjórnarinnar sem segjast vera að hjálpa skuldugum heimilum. Samt hefur húsaleiga þeirra hækkað í takt við vísitöluna, rétt eins og húsnæðislánin. Fyrr í vikunni birtist skýrsla frá Hagstofunni. Í henni kemur fram að yfir 28% þeirra barna sem búa á heimilum undir lágtekjumörkum búa í leiguhúsnæði. Forseti, þessi börn njóta einskis af hinni miklu efnahagsaðgerð. Og þeir sem skulda stökkbreytt námslán fá ekki neitt nema þeir skuldi líka stökkbreytt húsnæðislán. Enginn getur neitað því að hluti millifærslunnar fer til fólks sem vel kemst af án hennar. Hve stór hluti það er liggur ekki ljóst fyrir. Þar klæðir hver tölurnar í þann búning sem hæfir hans málflutningi. Ég held reyndar að slíkur málflutningur sé einmitt ein ástæða þess að fólk hefur litla trú á okkur sem fáumst við stjórnmál. Einn segir þetta og annar hitt. Síðastliðið haust var samþykkt hér á Alþingi löggjöf sem heimilar gífurlega söfnun gagna um fjárhag okkar allra. Hún átti einmitt að vera til þess að geta ráðist í þessa miklu millifærslu. Samt er aldrei vitnað til þessa gagnasafns. En sá dagur hlýtur að koma, virðulegi forseti, að við fáum óyggjandi og skilmerkilegar upplýsingar um hvernig millifærslan dreifist. Svo er fólk sem sér ekki út úr skuldafarganinu og vill fara í gjaldþrot. Hér á Alþingi var samþykkt að veita mætti þessu fólki 250 þús. kr. fjárhagsaðstoð fyrir skiptakostnaði af því að það ætlaði í gjaldþrot. 59% þeirra sem sótt hafa um hefur verið synjað um aðstoð. Félags- og húsnæðismálaráðherra, sem átti að setja í reglugerð hvernig ætti að meta fjárhagsaðstöðu umsækjenda, hefur ekki látið svo lítið að setja þessa reglugerð tíu mánuðum síðar. Áhuginn til að koma þessu eignalausa fólki til aðstoðar virðist enginn en fólk sem borgaði auðlegðarskatt fær skuldaniðurfærslu, jafnvel upp á milljónir. Forseti. Millifærslan sýnir að það eru til peningar í landinu og þetta er eins og alltaf í stjórnmálum spurning um forgangsröðun. Ég tel þetta ranga forgangsröðun og ég vil taka undir með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, ég vona að þetta sé einskiptisríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að fá að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu. Mig langar að byrja á því að óska ríkisstjórnarflokkunum og stuðningsmönnum þessara aðgerða til hamingju með að vera búin að koma þeim í framkvæmd. Það er ánægjulegt að fá að heyra og sjá þau viðbrögð úti í samfélaginu að fagnað er í flestum tilfellum þessum aðgerðum. Hér í þessum sal hefur auðvitað margoft verið rætt um skuldavanda heimilanna. Á síðasta kjörtímabili ræddum við ótal sinnum í ræðustól um þetta stóra og mikilvæga verkefni. Þá var ég í stjórnarandstöðu. Þá töluðu þingmenn, sem hér hafa talað, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar úr stjórnarliðinu ásamt Össuri Skarphéðinssyni sem þá var ráðherra og fleiri ágætir þingmenn. Við töluðum oft um að ekki væri nóg að gert. Við töluðum oft um þær aðgerðir sem þáverandi ríkisstjórn fór í, sem við í Sjálfstæðisflokknum studdum í flestum tilfellum. Við hjálpuðum til við að koma þeim aðgerðum í gegnum þingið vegna þess að það var þó alla vega viðleitni í þá átt að reyna að koma til móts við skuldsett heimili í landinu. En við töldum jafnframt að ekki væri nóg að gert. Undir það tóku margir stjórnarliðar, m.a. þáverandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar. Nefndin sjálf tók um það nokkra fundi og við bjuggumst við því á tímabili að nefndin legði til aðgerðir í þá átt. Það varð hins vegar ekki niðurstaðan þrátt fyrir að ýmsir skrifuðu lærðar greinar um að það ætti að gera og væru með ýmsar yfirlýsingar í ræðustól. Það er rétt að vitna hér jafnframt í hv. þm. Guðmund Steingrímsson, sem hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir vitnaði til áðan, og ræðu hans frá því að hann var í Framsóknarflokknum, ef mig brestur ekki minni. Hann fór um það fögrum orðum að rétt væri að leggja fram tillögur til að létta byrðum af almenningi í gegnum skuldirnar, að reyna að lækka skuldabyrðina. Hvernig var það gert, hv. þingmaður? Með hvaða hætti var það gert? Af hverju hefur mönnum snúist hugur? Ég hélt að við værum að nálgast þetta verkefni í sameiningu, a.m.k. gerðum við það á síðasta kjörtímabili. Við reyndum að gera það í þverpólitískri sátt. Við reyndum að gera það og það var gert. En við ræddum það hins vegar nokkurn veginn fram á síðustu viku síðasta kjörtímabils að ekki væri nóg að gert. Ég man ekki betur en að flokkarnir hafi verið með sérstakar yfirlýsingar í kosningabaráttunni um að fara ætti í hinar og þessar aðgerðir. Ég man ekki betur. Þess vegna kemur mér á óvart hversu mikil heift birtist hér í ræðustól gagnvart þessum ágætu aðgerðum. Það kemur mér á óvart, herra forseti, og mér finnst menn ekki vera að öllu leyti samkvæmir sjálfum sér. Síðan er fjármögnun aðgerðanna. Ég tel að það sé ljóst að ýmsir hv. þingmenn, fyrrverandi stjórnarliðar, hafi haft hugmyndir um að taka þennan skatt. Það voru hins vegar engar tillögur lagðar fram um það. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur ritað um það lærðar greinar, eða a.m.k. lærða grein, að þessa leið ætti að fara. Þá spyr maður: Hvers vegna kom ekki fram þingmál, hvers vegna var ekkert gert? Var það vegna þess að ekki var samstaða um það í þáverandi stjórnarliði? Miðað við orð þingmanna í dag virðist það hafa verið niðurstaðan. Það er afskaplega einkennilegt. Mér þykir, herra forseti, menn tala hér talsvert í kross. Þessar aðgerðir eru tvíþættar. Annars vegar leiðréttingin sjálf, niðurfærsla höfuðstóls húsnæðislána, og hins vegar séreignarsparnaðurinn sem er leið sem mun nýtast fjölmörgum, sem mun nýtast þeim sem ekki eiga húsnæði til þess að safna sér upp í innborgun. Það er mikilvægt að þetta sé komið á dagskrá, gríðarlega mikilvægt. Ég vona svo sannarlega að sem flestir sjái sér fært að fara þá leið. Það er mikilvægt að spara, það er ekki bara mikilvægt fyrir einstaklingana heldur er mikilvægt fyrir okkur öll, efnahag landsins, að sparnaður sé meiri en hann hefur verið. Það er mikilvægt að við komum fram með leið sem hvetur fólk til þess að spara, og ég vona svo sannarlega, herra forseti, að þess muni sjá stað að sparnaður aukist. Ég tel að við séum nú þegar farin að sjá fólk leggja til hliðar í auknum mæli í gegnum séreignarsparnaðarleiðina með það fyrir augum að ná að safna upp í útborgun í íbúð. Herra forseti. Ég tel að við séum að stíga stórt skref í þá átt að ná sáttum varðandi þá sem urðu fyrir gríðarlegu áfalli og áttu fasteign við hrun. Ég tel að komið sé að þeim tímapunkti loksins, loksins. Ég tel að svo sé. Auðvitað nær þessi aðgerð ekki til þeirra sem uppfylla ekki skilyrðin. Það hefur legið fyrir allan tímann. Við töluðum um það allt síðasta kjörtímabil að það þyrftu að koma til sérstakar aðgerðir til handa þeim sem áttu fasteign. Svo láta menn eins og það komi þeim eitthvað á óvart að það sé stóra verkefnið sem er verið að tala um. Það þýðir ekki að engin önnur verkefni séu á dagskrá. Þetta er afskaplega einkennileg nálgun, herra forseti, og til þess fallin að kasta ryki í augu þeirra sem á hlýða. Mér finnst eiginlega dapurlegast að hlusta á þann málflutning hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og fleirum um að þetta sé bara fyrirmyndin að því sem koma skal. Nú verði þetta alltaf notað þegar eitthvað bjáti á í samfélaginu. Það hefur ítrekað verið sagt þegar frumvörpin fóru hér í gegnum þingið og urðu að lögum, og nú undir þessari umræðu af ráðherrum ríkisstjórnarinnar, að þetta er aðgerð sem kemur til út af hruninu sem er einstakt í sögu þessa lands. Og við skulum rétt vona það að við stjórnmálamenn nútímans náum að halda þannig á spilunum að þetta verði einstakt. Við hljótum öll að ætla okkur það hlutverk að stuðla að því. Ég ætla alla vega að vona það og ég trúi því að við séum öll á sama báti hvað það varðar.

Herra forseti. Nú á að byrja, og ég segi byrja af því að þetta tekur fjögur ár, að leiðrétta verðtryggð húsnæðislán vegna forsendubrestsins í hruninu. Þetta eru verðtryggð húsnæðislán og forsendubrestur. Það sem mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra að er: Hvað ef Hæstiréttur leiðréttir þennan forsendubrest um mitt næsta ár og eftir standa þrjú ár af leiðréttingu á forsendubresti sem þegar hefur verið leiðréttur af Hæstarétti um mitt næsta ár? Hvað gerist þá? Hvað meina ég? Ef hæstv. forsætisráðherra hlustaði ekki á ræðu mína fyrr í dag, hann var nú í húsinu og ég sá - jú, hann segist hafa hlustað á hana og þá er hann líklega meðvitaður um það að þetta er staðan. Staðan er sú að Hæstiréttur mun mögulega leiðrétta verðtryggð húsnæðislán á næsta ári. Það eru ágætar líkur á því og við munum vita enn þá meira um það 24. þessa mánaðar þegar EFTA-dómstóllinn gefur álit sitt um það hvort hann sé sammála eftirlitsstofnun sinni, ESA, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, Neytendastofu á Íslandi um að útfærsla verðtryggðra húsnæðislána hafi verið ólögmæt frá 2001. Ef Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu, dómsmálið er hafið, aðalmeðferðin verður fyrir Héraðsdómi í desember og kemur inn í Hæstarétt mögulega einhvern tíma um mitt næsta ár, fyrir eða eftir, veltur á því hver vinnur fyrir Héraðsdómi, verður þetta spurning um þennan frest sem menn hafa til þess að kæra upp í Hæstarétt. Ef Íbúðalánasjóður vinnur munu Hagsmunasamtökin kæra strax, þá verður það styttri tími. Ef Íbúðalánasjóður tapar mun hann eflaust nýta kærufrestinn í þessa þrjá mánuði. En um mitt næsta ár fáum við þetta frá Hæstarétti og við fáum það endanlega frá Hæstarétti. Hæstiréttur er síðasta stoppustöðin í þessu máli. EFTA-dómstóllinn hefur þegar gefið álit um að verðtryggingarmálin skuli ákveðin í héraði, á Íslandi, þannig að við munum um mitt næsta ár fá úr því skorið hvort útfærsla verðtryggðra neytendalána, verðtryggðra húsnæðislána sé ólögmæt á Íslandi. Ef svo er, ef Hæstiréttur er sammála ESA, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, Neytendastofu, um að þetta sé ólögmætt, fellst á þær kröfur, mun leiðréttingin eiga sér stað, forsendubresturinn er farinn. Hvað gerist þá?

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu í dag og í gær. Það var ljómandi gott að tveir dagar skyldu fara í að ræða þetta góða mál. Vonandi verða þeir miklu fleiri í framhaldinu, enda er þetta mál sem mun hafa áhrif ekki bara núna á næstu vikum og mánuðum á meðan verið er að innleiða þetta eða næstu þremur árum heldur áratugi fram í tímann. Fjölmörg heimili, sérstaklega þau heimili sem tóku lán á árunum í aðdraganda bankahrunsins, verða í umtalsvert betri stöðu, ekki bara á næsta ári og þarnæsta heldur að áratugum liðnum. Þetta sem við höfum rætt hér í dag og í gær er mál sem mun augljóslega skipta miklu fyrir heimilin en líka fyrir samfélagið og íslenskt efnahagslíf til áratuga. Það hefur verið virkilega skemmtilegt að fylgjast með umræðunni í dag og í gær, sérstaklega auðvitað að heyra þingmenn stjórnarliðsins fara yfir alla þá mörgu kosti sem hafa ýmist legið fyrir lengi eða urðu endanlega ljósir þegar niðurstöður voru kynntar fyrir nokkrum dögum. Maður getur ekki annað en þakkað fyrir slíka umræðu. Það er kannski líka ástæða til þess að þakka fyrir athugasemdir stjórnarandstöðunnar vegna þess að þær sýna okkur að ekki hafa fundist neinir nýir vankantar á málinu. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að tala um gagnrýni stjórnarandstöðunnar. Það er ekki ástæða til þess því að það sem við fengum að heyra sem gagnrýni á þetta mál held ég að hafi verið í nánast öllum tilvikum, ef ekki öllum, það sem við höfum fengið að heyra undanfarin ár og undanfarna mánuði, allt atriði sem ýmist hafði verið svarað áður eða með kynningunni núna fyrir fáeinum dögum. Þó get ég ekki látið hjá líða, bara vegna þess að mér fannst það eiginlega svolítið skondið, að nefna að nokkrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar skyldu enn halda því fram, og hafa það sem helsta svarið þegar þessi niðurstaða liggur fyrir, að einn helsti gallinn við þetta mál allt saman væri sá að það hefði ekki kostað nógu mikið. Það er reyndar sama fólk og kvartaði mikið undan því að þetta væri dýrt, en nefndi líka að þetta hefði ekki kostað nógu mikið af því að þetta hefði ekki kostað 300 milljarða. Það er sama hversu oft sannleikurinn kemur í ljós, þetta sama fólk telur greinilega hægt að vega upp á móti því með því að endurtaka rangfærslurnar einu sinni enn og halda því fram að hér hafi því verið lofað að þetta ætti að kosta 300 milljarða. Ástæðan fyrir því að ég nefni að mér þyki þetta skondið er sú að ég eyddi mörgum árum í að deila við þetta sama fólk um hvað það mundi kosta að koma til móts við heimilin. Því var stundum haldið fram að það mundi kosta 220 milljarða, 250, 300, sögðu kannski einhverjir. Ég reyndi eins og ég mögulega gat árum saman að útskýra að þetta væri ekki svona dýrt, þyrfti ekki að kosta nærri því þetta mikið. En núna þegar verið er að framkvæma þetta er reynt að snúa þessu við líka. Það er margt skrýtið í þessu en ekki ástæða til að verja löngum tíma í það því að þetta er gleðidagur eins og undanfarnir dagar. Mér þykir það leiðinlegt frekar en nokkuð annað að stjórnarandstaðan skuli hafa verið búin að setja sig í þá stöðu að finnast hún þurfa að vera neikvæð, finnast hún þurfa að fara í þessa umræðu á þann hátt að hún reyndi að gera allt tortryggilegt og endurtaka athugasemdir og gagnrýni sem löngu hefur verið svarað og leiðrétt og halda því svo fram að það sem væri þó umfram allt slæmt við þessa aðgerð, sem nær nú þegar til yfir 91 þús. manns, væri að hún leysti ekki vanda allra. Það hefði þá líklega orðið fyrsta frumvarp heimssögunnar sem leysti vanda allra í einu. Það að þessi árangur hafi náðst fyrir þetta stóran hluta samfélagsins hefur hins vegar áhrif á samfélagið allt til góðs. Þetta mun gagnast öllu samfélaginu á Íslandi til mjög margra ára eins og ég hef getið um áður. Það þýðir ekki að menn ætli að líta fram hjá öðrum hópum en þetta frumvarp var sniðið að. En hér er loksins komið til móts við mjög stóran hóp sem hefur legið óbættur hjá garði allt of lengi, í sex ár. Við framsóknarmenn höfum barist fyrir þessu næstum því jafn lengi, frá því í byrjun febrúar 2009, við meira að segja trúðum það mikið á þetta þá að við vorum reiðubúnir að gefa minnihlutastjórn tækifæri í þrjá mánuði með því skilyrði að hún mundi klára þetta mál. Svo mikilvægt fannst okkur það þá. Tækifærið var ekki nýtt þá en fyrir tilstilli mikils fjölda frábærs og hæfileikaríks fólks tókst að leysa þetta eins og bestur var kostur við þær aðstæður sem upp voru komnar. Ég vil enda þessa síðustu ræðu á því að þakka þeim mikla fjölda fólks hjá ríkisskattstjóra, í ráðuneytunum, utanaðkomandi sérfræðingum, verkefnisstjórninni, verkefnisstjóranum og öðrum sem lögðu sín lóð á vogarskálarnar til að þetta gæti orðið að veruleika. Þetta hefði ekki tekist á þetta skömmum tíma nema vegna þess að mikill fjöldi hæfileikaríks og einbeitts fólks var tilbúinn að vinna að þessu stundum dag og nótt. Fyrir það ber svo sannarlega að þakka.