Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Frv. þetta er komið frá hv. Ed., og þar sem hv. þm. er kunnugt um ástæðurnar fyrir því, ætla ég ekki að hafa um það langa framsögu, en vísa til grg. Frv. fer fram á heimild til handa ríkisstj. til að taka innanlandslán, að upphæð 3 millj. kr., til greiðslu á ósamningsbundnum skuldum ríkissjóðs, sem myndazt hafa undanfarin 3 ár. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2.umr. og fjhn.

*Þorsteinn Briem: Herra forseti! Þetta frv. er þannig til komið, að tekin hafa verið út úr 3 atriði úr öðru frv., er liggur fyrir þessari hv. d. Ég sakna þess, að þeim tveim lögfræðingum, sem standa að frv., hefir láðst að gera á l. vissar breytingar. Viðvíkjandi hámarksákvæðinu um styrk til jarðabóta hefði í niðurlagi 23. gr. þurft að gera breytingar, og einnig á 1. málsgr. í niðurlagi 51. gr. l., þar sem rætt er um það, að ef hið opinbera tekur land eignarnámi, þá skuli allur opinber styrkur, er veittur hefir verið, dreginn frá endurgjaldinu. Í frv. á þskj. 78 hefir þetta verið atbugað, og hefði ég vænzt þess, að það yrði einnig gert í þessu frv. Þegar frv. á þskj. 78 var til 1. umr., var létt tekið á ýmsum ákvæðum hér að lútandi, svo sem ákvæðinu um 17. gr., af því að okkur var kunnugt um það, sem gerzt hafði á flokksþingi Framsfl. Þeir, sem stóðu að löggjöfinni, áttu þar í vök að verjast og urðu að gefa hálfgildings loforð um, að þessari gr. skyldi breytt. Fengu þeir því aðeins meðmæli með l., að því væri lofað að breyta þessu. Ég veit t. d. um einn bónda, sem sagðist eiga það eitt erindi á flokksþing Framsóknar að segja sig úr flokknum, og hann gerði það ekki vegna þess eins, að loforð var gefið um að breyta 17. gr. Ég átti því von á bót og betrun, og ég vildi gera flokknum auðvelt að gera þá yfirbót. Í framsögu fyrir frv. á þskj. 78 vildi ég ekki egna illt skap, og fór ég því ekki við l. umr. mörgum orðum um 17. gr., því að það er eins og að koma við viðkvæmt sár að minnast á þessa 17. gr. við suma framsóknarmenn. Ég vildi ekki efa sárin, en lofa þeim að iðrast í einrúmi. En nú hafa umr. snúizt á annan veg. Það er komið í ljós, sem ég vissi, að framsóknarmönnum myndi reynast erfitt að stilla skap sitt, ef komið væri við þetta sár. Það er ef til vill illa farið, að þetta sár var ýft, fyrr en séð var, hvort efndir yrðu. Má vera, að réttara hefði verið að taka mýkri höndum á því, meðan ekki var víst um afstöðu flokksins, því að ekki er rétt að taka hart á mönnum, meðan þeir eru að sjá að sér, ella geta þeir fallið til baka. En það hefir komið í ljós, að iðrun þeirra var ekki eins mikil og við hefði mátt búast. A. m. k. virðist sem hv. 2. þm. Skagf. hafi nú fallið til baka og yfirgefið málið, og var hann þó einn þeirra fyrstu, er sáu að sér í málinu, því að hann játaði á aukabúnaðarþingi 1936, að 17. gr. næði ekki tilgangi sínum eins og hún er nú. En það var ekki að heyra á hv. þm., þegar hann talaði hér síðast. Það vill verða svo stundum, þegar menn fá slík „tilbakaföll“, að menn verða hálfu verri en fyrr. Og þetta er einmitt það, sem hefir skeð hér, því þessi sami þm., sem játaði það á aukabúnaðarþinginu, að 17. gr. næði ekkí tilgangi sínum, kvað svo fast að orði í sinni síðustu ræðu, að 17. gr. væri hvorki meira né minna en sett til þess að rétta við sveitirnar. Það á að rétta við sveitirnar með 17. gr. Dettur mér í því sambandi í hug jörð, sem ég kom á síðastl. sumar, frekar afskekkt jörð, þar sem erfitt er um aðdrátt. Bóndinn og faðir hans höfðu lagt á 4. þús. kr. í ræktun jarðarinnar. Bóndinn sagði mér, að þyrfti hann að selja jörðina, myndi hún seljast um 600 kr. meira vegna þessara jarðabóta. Nú þótti honum hart, að það skyldi vera lögð kvöð á þennan 1/5 hluta, sem hann fengi úr ríkissjóði. Mér heyrðist hann ekki telja það hvatningu, að lögð væri kvöð á þennan 1/5 hluta, sem hann fengi fyrir framlagt fé og unnið verk á jörð sinni. En með þessari hvatningu ætlar Framsfl. að rétta við sveitirnar. Það sýnir kannske ekki mikið, að koma með fordæmi af þessum eina bónda. En ég get tekið bændur í heild. Bændur landsins leggja fram árlega um ½ millj. dagsverka í umbætur á jörðum sínum. Ef meta á hvert dagsverk á 5 kr. fyrir utan styrkinn, þá verða þetta um 2½–3 millj. árlega, eða 25–30 millj. á hverjum 10 árum, eða á þeim tíma, sem liður milli fasteignamats. Ég geri ekki ráð fyrir, að jarðirnar hækki í verði um meira en 1/5–1/3 af þessari upphæð. Og er ekki nóg, að bændurnir verði að afskrifa hluta, eða um 20 millj. á hverjum 10 árum, af því fé og þeirri vinnu, sem þeir hafa lagt fram til umbóta á jörðum sinum, þótt ríkið taki ekki, eins og kúaráðunauturinn vildi vera láta, 1/3 af því? Eg spyr. Það er réttasti skilningurinn á jarðræktarstyrknum, að hann sé einmitt þátttaka af hálfu ríkisins í þeirri nauðsynlegu afskrift, sem þarf að gera á jarðabótum á hverjum tíma. Það er venja hjá hverju fyrirtæki, sem ber sig, að bókfæra þær umbætur, sem gerðar eru, með kostnaðarverði fyrst og verja síðan hluta af ágóða hvers árs til að afskrifa. En það er augljósara en um það þurfi að ræða, að þetta geta íslenzkir bændur ekki gert. Og eftir því, sem fram hefir komið af opinberum reikningum, hafa jafnvel ekki þeir, sem stærst hafa búin og bezta afstöðu á allan hátt, getað afskrifað sínar jarðabætur. Þetta sýnir, að ræktunarstyrkurinn hefir fullan rétt á sér einmitt sem þátttaka hins opinbera í afskrift á þeim jarðabótum, sem gerðar eru. Svo er á eitt að líta. Hver, sem ætlar að gera jarðabætur, á samkv. l. ræktunarstyrk vísan upp að vissu marki. Allir hafa jafna aðstöðu til að notfæra sér þennan jarðræktarstyrk. Og hvaða ástæða er þá fyrir kaupanda jarðar að borga þann styrk, sem hann sjálfur á vísan, ef hann gerir jarðabætur? Ég get tekið hliðstætt dæmi. Ríkið styrkir bændur til áburðarkaupa, og það allríflega, allt að 3 kr. á sekk fyrir nokkru síðan. Varð þess vart, að menn bröskuðu með þann styrk? Nei, allir áttu jafnan rétt á honum, og því var ekki braskað með hann, þegar áburðurinn gekk kaupum og sölum. Þessu er alveg eins háttað með jarðræktarstyrkinn. Menn selja ekki þau verðmæti, sem allir eiga jafnan rétt á. Það er því alger hugsunarvilla og blekkingarrök að komast svo að orði eins og hv. 2. þm. Skagf., að menn gætu braskað með jarðræktarstyrkinn. En viðvíkjandi ákvæðum 17. gr. er og á það að líta, að eigi að setja slíkar kvaðir á framlag ríkisins til umbóta og aukningar á þjóðarauðnum, eins og ræktunin er, yrði vitanlega samræmis vegna að elta uppi öll framlög, sem það opinbera veitir og kynnu að hafa aukningu verðmæta í för með sér. Ég get nefnt jörðina, sem ég dró dæmi af áðan. Bóndinn taldi, að jörðin myndi hækka um 600 kr. fyrir þá ræktun, sem þar hafði farið fram. En það er ekki ólíklegt, að kæmist sú jörð í gott vegasamband, þá mundi hún hækka um aðrar 600 kr. í söluverði, og það án þess að bóndinn hefði lagt fram einn eyri til að skapa þá verðhækkun. Þá kemur það allhlálega við, að bóndinn sleppur kvaðalaus og fær kvaðalaust í hendurnar verðmætisaukningu, sem hann hefir ekki lagt eyri til, en hinsvegar fær hann allháa kvöð á verðmætisaukningu, sem hann hefir skapað með fimmföldu framlagi við það, sem hann fær. Þess hefir verið getið til, að ákvæði 17. gr. séu upphaflega komin frá samstarfsflokki Framsfl. um stjórnaraðstöðu. Og sé svo, þá er tilgangur þessara l. nokkurn veginn auðsær og ekki sá, sem uppi er látinn, heldur sá, að fá bændurna til að láta af hendi einn fingur til þess opinbera, til þess síðan að ná allri höndinni. Það er augljóst, að eins og frv. var fyrst lagt fram af n., þá var beint stefnt að því, að hið opinbera eignaðist allt að 5 þús. kr. í hverri jörð á landinu. Hv. þm. vitnaði í það, að atkvgr. hefði farið fram um þetta. Ég hygg, að atkvgr., sem fór fram um 17. gr., hafi verið alveg vafalaus. Ég veit ekki betur en að þar hafi atkv. fallið á þessa lund, að með 17. gr. voru greidd 898 atkv., en á móti 1558 atkv., m. ö. o., nálega 2/3 af þeim bændum, sem greiddu atkv. um þessa gr., greiddu atkv. á móti ákvæðinu. Þar að auki má geta þess, að þó að ýms búnaðarfélög gæfu einskonar loðin meðmæli með þessum l., þá má taka tillit til þess, að það komu fram allmiklar hótanir um það, jafnvel af hálfu hins opinbera aðilja, að bændar skyldu hafa verra af, ef þeir gengju ekki að jarðræktarl. eins og þau voru. Og það var tekið eftir því, þegar atkvgr. fór fram, að víða, þar sem stjórnarsinnar voru í meiri hl., var ekki leyfð leynileg atkvgr., en þar, sem hinsvegar leynileg atkvgr. var höfð, munu atkv. yfirleitt hafa fallið á móti l. Þar, sem atkvgr. aftur á móti féll á þá lund, að fundurinn t. d. teldi sig í höfuðatriðum meðmæltan l., þá mun ekki hafa verið fyrst og fremst átt við 17. gr., heldur þær raunverulegu endurbætur, sem gerðar voru með l. Á ég þar við þau atriði, sem eru að nokkru leyti tekin upp úr frv., sem Bændafl. hefir flutt á undanförnum þingum, t. d. um áburðarkaup, framræslu o. fl. Þessi ákvæði töldu bændurnir stefna í rétta átt og vildu veita þeim viðurkenningu. Hv. þm. sneiddi að Bændafl. í sinni ræðu og sagði, að hann hefði komið fram með, í sínu nýbýlafrv. 1934, hliðstæð ákvæði og eru í 17. gr. Ég vil algerlega mótmæla þessu, og hv. þm. veit vel, að það er mikill munur á ákvæðum þessa frv. og ákvæðum jarðræktarl. Samkv. frv. Bændafl. átti ríkið að leggja fram hálfa jörðina og hálfa ræktun og hús á þeim helmingi, og þar sem ríkið átti þennan helming og hafði lagt hann fram að öllu leyti, þá var allt öðru máli að gegna með þetta en þann litla styrk, sem veittur er til ræktunar. Ríkið á víða hálfar jarðir, og kostar þó ekki hálfa ræktun á þeim, eins og gert er ráð fyrir í nýbýlafrv., heldur veitir styrk til hennar, og ríkið afhendir þar ekki land það, sem þessi styrkur er veittur til ræktunar á. Það á landið áfram og hefir sínar stóru kvaðir á því, við að greiða árlegt afgjald. En samkv. nýbýlafrv. átti það land að lánast endurgreiðslulaust, en vitanlega ekki að vera heimilt að selja það. Og það getur ekki talizt athugavert, þó að ríkið afhendi ekki það land, sem það hefir sjálft keypt og kostað ræktun á, frekar en hægt er að ætlast til þess, að ríkið afhendi þær jarðir, sem það á að öllu leyti. Ef ríkið keypti hálfar jarðirnar af bændum, þá horfði málið öðruvísi við, og væri ekkert við því að segja, þótt einhverjar kvaðir fylgdu. En nú er þetta ekki í jarðræktarl. og þau því á engan hátt sambærileg við nýbýlafrv. Jarðræktarl. taka til allra í landinu, sem rækta, en nýbýlafrv. aðeins til fárra manna, sem verða að uppfylla viss skilyrði. Nýbýlafrv. veitir fáum einstaklingum hlunnindi, sem aðrir eiga ekki kost á, og því er ástæða til að hafa sérákvæði um slíkt. Ef því væri svo varið með jarðræktarstyrkinn, að ætlazt væri til, að örfáir menn fengju notið hans, þá væri öðru máli að gegna, þótt menn yrðu að taka á sig einhverjar kvaðir. En nú taka jarðræktarl. til allra ræktenda í landinu, og styrkurinn er ekki veittur fáum útvöldum eins og í nýbýlafrv., og þess vegna er ekki ástæða til að leggja kvaðir á þann styrk. Og eins og ég tók fram áðan, þá kaupir enginn maður jarðræktarstyrk, sem hann á kost á að fá ókeypis. Þetta gæti að vísu horft öðruvísi við, ef það væri meiningin að afnema ræktunarl. og ræktunarstyrkinn. Þá mætti líta á 17. gr. sem undirbúning til þess að jafna fyrirfram aðstöðu þeirra jarða, sem hafa notið styrksins, og hinna, sem hafa ekki notið hans. Þær raddir hafa heyrzt frá einum flokki hér innan þingsins, að jarðræktarl. mætti afnema. En þó að Framsfl. hafi stundum gengið erinda þeirra manna, sem hafa borið landbúnaðinn litt fyrir brjósti, þá hygg ég, að flokkurinn hafi ekki vitandi vits undirbúið afnám jarðræktarstyrksins með 17. gr. Og ég vil vænta þess, að Framsfl. taki til greina þau mótmæli, sem komið hafa fram gegn 17. gr., og geri annaðhvort, að afnema ákvæði hennar eða breyta þeim, svo að þau verði óskaðleg. Þá fyrst getur maður sagt, að flokkurinn sýni í verki þá afstöðu til þessa máls, sem honum er samboðin.

* Flm. (Gísli Sveinsson) : Þegar þetta mál var til umr. síðast, þeirrar sömu og nú, en fyrr á þinginu, þá bar það til, að andmælandi minn, hv. 2. þm. Skagf., komst nokkuð út í það, hvernig á því stæði, að hann neyddist til að taka málið eins og hann gerði. Hann taldi sem sé, hvað málefnið snertir, að það væri í mínum orðum og grg. fyrir frv. farið rangt með það, að óánægja hefði verið meðal bænda út af ákvæðum jarðræktarlaganna, og þá einkanlega 17. gr. Í annan stað taldi hann sér mjög misboðið í þeim orðum, sem ég lét falla. Ég var dálítið hissa á því, hvað þessi þm., sem áður hefir átt sæti hér á þingi og ætti að hafa vanizt umr. um almenn mál, var viðkvæmur fyrir þessum réttlátu ummælum mínum. Hann virtist annað veifið hrósa sér af því að hafa átt þátt í samningu þessara l., en annað veifið var hann svo viðkvæmur, að hann vildi litið við ákvæði þeirra kannast. Þessi hv. þm. má vitanlega hafa sína skoðun, en ég hefi fullt leyfi til þess, og mér ber skylda til að segja, hvernig mér kemur hans skoðun fyrir sjónir, því þetta eru ákvæði, sem varða altéð. Og það er sannast sagna, að það hefir ekki tekizt og mun ekki takast að hrekja það, að mikill hluti af því fólki, sem sérstaklega á undir þessum l. að búa, er ekki einungis óánægður með þau, heldur heimtar, að þeim verði breytt. Hv. þm. sagði það skýrum stöfum í umr. síðast, að það sé vísvitandi til ætlazt, að 17. gr. komi þessu svo fyrir, að bændur ættu ekki og gætu ekki eignazt þann hluta, sem hún undanskilur, vegna jarðræktarstyrksins. Það land, sem þannig kæmi fram, yrði ekki eign bændanna. Ég vítti þetta í sjálfu sér og minnti hv. þm. á, að þetta ákvæði hefði hlotið nafnið jarðránsákvæði, og að það væri ekki hrósvert fyrir hann, í þeirri stöðu, sem hann væri, að hafa verið einn af aðalhvatamönnum þess, að koma þessu ákvæði í framkvæmd. Út af þessu varð hv. þm. svo aumur, að hann taldi sér borið á brýn, að hann færi þjófs- og ræningjahendi um byggðir og ból og væri vís til að hnupla lausafé sem fasteignum. Ég vona, að hv. þm. hafi setzt í geði síðan og sé farinn að átta sig á því, að hann verður ekki, hvorki af mér né öðrum tekinn sérstaklega hátíðlega, ef hann ber slík rök fram og þetta. Og hann getur verið rólegur yfir því, að hann fær að heyra það, hvað hann verðskuldar fyrir afskipti sín af opinberum málum. Það eru til menn, sem eru svo aumir yfir því að vera ámælt fyrir afskipti sín af opinberum málum, að þeir flýja í það skjól, að verið sé að fara með persónulegar svívirðingar um þá. Þetta hefir verið talið veikleikamerki, að geta ekki rætt um almenn mál án þess að víkja þeim inn á sína eigin persónu og reyna að vekja meðaumkun með henni. Þá kem ég að því, sem hv. þm. talaði um málið sjálft eins og það liggur fyrir, og þeim einstöku ákvæðum jarðræktarl., sem er verið að breyta. Hv. þm. taldi, að ég hefði farið rangt með það, að atkvgr. hefði aðallega verið um fyrsta kafla f. Þótt ég hafi að vísu ekki komizt alveg svona að orði, þá getur þetta vel staðizt. Ég vil meina, að það sé sannanlegt, ekki aðeins það eins og hann sagði, að atkvgr. hefði átt að fjalla um einstök ákvæði l., því hún fjallaði nær einungis og mætti segja aðallega um fyrsta kaflann. Til sönnunar þessu, sem skiptir ekki miklu máli, nema hvað það snertir, hvernig málið var undirbúið, vil ég benda hv. þm. á plagg, sem hann hefir vafalaust staðið að; það er bréf, sem sent var út 16. nóv. síðastl. ár, eða sama sem sent út af honum og minni hluta Búnaðarfélagsins og búnaðarþingsstj. Þetta bréf hefir orðið alkunnugt, af því að það leyndi sér ekki, að þetta var einskonar neyðaróp, sem þessir menn gáfu frá sér, eftir að þeir höfðu orðið í minni hl. á búnaðarþinginu. Innihald þessa bréfs er einskonar hótun til bænda um það, að hallað muni á Búnaðarfélag Íslands og af þeim öll ráð tekin, nema þeir marki rétt. Og það er skýrt tekið fram, hvað það er, þ. e. að fallast á jarðræktarlögin eða 1. kafla þeirra. Ég hefi þetta bréf hér fyrir framan mig. Það er ljótt bréf. Það er svo langt, að ég vil ekki ónáða hv. þdm. með því að lesa það upp. En ég vænti þess, að menn muni kannast við það, þó að þeir, sem að því standa, kæri sig ekki um, að það sé dregið fram í dagsljósið. Það má vel vera, að þessir nm., búnaðarþingsmenn og búnaðarstjórnarmenn hafi haft sitt aðalskjól ekki frá sjálfum sér, en frá öðrum valdamiklum aðiljum, sem þeir hafa farið með þetta mál í umboði fyrir, og má rekja sumt þaðan. En það, sem þeir vilja fá fram, er þetta, að hreppabúnaðarfélögin greiði atkv. með jarðræktarlögunum. Nú má vel vera, að þessir menn og búnaðarmálastjóri hafi ekki haft þetta allt frá sjálfum sér, heldur öðrum valdameiri aðiljum. Það, sem atkvgr. var fyrst og fremst látin snúast um. er I. kaflinn, - um það, hvort Búnaðarfél. eigi að fara áfram með framkvæmd jarðræktarlaganna. Á þessu glæptust ýmsir, og því varð útkoman í atkvgr. eins og hún varð, og ekki af neinu öðru. En þar sem fram fór atkvgr. um önnur ákvæði l., svo sem hámark styrks og jarðránsákvæði 1 7. gr., kom næstum alstaðar í ljós, að meiri hl. bænda var þeim fráhverfur. En að meiri hl. bænda hafi greitt atkv. með jarðræktarl. í heild, má til sanns vegar færast á þeim grundvelli einum, að þeir trúðu því, sem líka var vigorð Framsóknar við þessar kosningar, að hér væri um sjálfstæði Búnaðarfélagsins að ræða. Hv. 2. þm. Skagf., núv. búnaðarmálastjóri, fullyrti með ekki alllitlum þjósti, að það væri rangt eftir sér haft, að meiri hl. bænda hefði greitt atkv. gegn 17. gr. Ég vil nú skrifa þessi ummæli hv. þm. og ýmsa aðra framkomu hans í þessu máli á reikning þess sálarástands, sem hv. þm. Dal. kallaði „iðrunarstigið“, en eins og kunnugt er, eru menn oft uppstökkir og viðkvæmir á því stigi og gæta þá ekki staðreynda sem skyldi. Hitt er fullkomlega vist, að 17. gr. jarðræktarl. fékk meiri hl. bænda á móti sér. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að atkvæðaskýrslur um þetta hefðu verið falsaðar, enda sumdar af bændaflokksmönnum. En þess var einmitt getið um atkvæðaskýrslu þessa, að hún væri frumskýrsla, og því gætu tölur raskazt nokkuð, áður en úrslitatölur fengjust, sem og varð að nokkru leyti, en hitt stóð óhrakið eftir sem áður, að meiri hl. bænda hafði látið í ljós vanþóknun sína á 17. gr. við atkvgr. Mér finnst því, að hv. 2. þm. Skagf., núv. búnaðarmálastjóri, eigi ekki að vera að stökkva upp á net sér, þótt við bjóðum honum nú hjálp okkar til að breyta þeim ákvæðum, sem meiri hl. bænda hefir þegar 1ýst sig óánægðan með. Það er alkunna, að flokkur hans hefir samþ. á þingi sínu að fá lögunum breytt, og úti um héruðin er það alkunnugt, að framsóknarmenn, ekki síður en aðrir, vilja láta fella greinina eða breyta henni stórum. Hv. búnaðarmálastjóri sagði, að þessi gr. væri sett í lögin til að vernda bændur fyrir verðhækkun, er leiða kynni af „braski“ með jarðir, sem hækkað hefðu í verði vegna styrkja frá hinu opinbera, og sagði, að sín vegna hefði ekki þurft að vísa málinu til nefndar. En nú vil ég hjálpa honum til þess að fá hinum óvinsælustu ákvæðum laganna breytt í nefndinni, og ég veit, að hann leggur þar lið sitt fram í því skyni, hvað sem hann segir nú, á þeim grundvelli, sem markaður er í frv., eða öðrum enn breiðari. Hv. búnaðarmálastjóri sagði, að 17. gr. væri til þess sett í lögin að verjast fjárflótta úr sveitunum, þar sem mjög hefði borið á því, að bændur hefðu selt jarðir sínar háu verði og flutzt síðan til kaupstaðanna með andvirðið. En ég leyfi mér að fullyrða, að þótt eitthvað hafi kveðið að þessu um tíma, þá er þessi viðbára nú að mestu eða öllu leyti orðin bábilja. Einstöku menn hafa að vísu getað selt jarðir sínar sæmilega, en fágætt, að þar hafi verið um braskverð að ræða, og undantekning, að þessir menn hafi flutt sig til Reykjavíkur á eftir. a. m. k. hefir sízt kveðið svo mjög að þessu, að ástæða sé til þess að kalla bændur braskara þess vegna, og goðgá getur það varla talizt, þótt einn og einn bóndi flytji sig í kaupstað, þótt slíkt geti verið varhugavert, ef mikið kveður að því. En yfirleitt má segja, að eins og nú er komið séu slíkar sölur, og þá um leið slíkir flutningar orðnir ógerningur, svo illa sem jarðir seljast nú og mikið hvílir á þeim. Þessi ástæða getur því ekki haft það gildi lengur, að réttmætt sé að skera alla bændur niður við sama trog og taka af þeim mikinn hluta verðlaunastyrksins. Ég sé, að hv. búnaðarmálastjóri er nokkuð laus við hér í deildinni og vill gjarnan komast hjá því að hlusta á mig. Ég vona þó, að orð mín berist til hans, svo að hann geti svarað því með rökum næst, sem hann svaraði síðast með útúrsnúningi, þ. e. því, hvaðan löggjafanum hafi borizt kröfur um efni 17. gr. Hve margir skyldu þeir bændur vera, sem hafa óskað þess ákvæðis? Ég ætla, að ekki muni Bf. Ísl. heldur hafa verið að því spurt. Úr þeirri átt var einmitt farið fram á það, að hrapa ekki að samningu jarðræktarl., en slíkt fékk engar undirtektir hjá stjórnarflokkunum. Ég spurði í þessu efni aðeins um kröfur bænda um einstök ákvæði löggjafarinnar, 17. gr. o. fl., og getur hv. búnaðarmálastjóri gefið skýrslu um þau atriði, ef slíkar skýrslur eru nokkrar til.

*Sveinbjörn Högnason: Ég get ekki annað en látið í ljós undrun mína á því, að hér skuli nú eiga að fara að leika sama skrípaleikinn um jarðræktarlögin og gert var fyrir og kringum atkvgr. þá, þar sem meginhluti bænda lýsti yfir því, að hann væri lögunum fylgjandi. Þetta sýnir það eitt, að þeir menn, sem slíkum bardagaaðferðum belta, virða í raun og veru álit bændanna, sem þeir eru þó alltaf að vísa til, að vettugi. Það er sannarlega ógeðslegt, að hér á Alþingi skuli vera haldið uppi baráttu til þess að halda uppi tortryggni um mál, sem bændur eru þegar búnir að láta í ljós álit sitt á, enda sjá menn bezt, af hvílíkri alvörugefni þetta mál er flutt hér og rætt, et þeir virða fyrir sér andlitið á hv. flm. (GSv). Hv. þm. Dal. var í sambandi við þetta mál að tala um iðrun og afturhvarf, svo sem tíðkast um oss presta. Vegna afstöðu hans í þessu máli verð ég að leggja sérstakan skilning í þessi orð hans. Hann hefir á allan hátt reynt að tortryggja jarðræktarlögin, eins og aðra umbótastarfsemi síns fyrra flokks á síðari árum, og hefir alls ekki látið skipast við fortölur fyrri samherja sinna um að koma aftur í fylkingar okkar og vinna með drengskap að þeim umbótamálum, sem fyrir liggja. En við atkvgr. um jarðræktarlögin mun hann hafa séð vilja bænda í þeim málum, og því mun iðrun og afturhvarf hans nú vera fólgið í þeirri ósk, að vægilega verði á honum tekið af þeim mönnum, sem hann hefir brugðizt í þessu máli sem fleirum, meðan hann er að iðrast. Ég veit, að það er þungt fyrir hann að fá slíka áfellisdóma hjá bændum sem atkvgr. ber vott um, en þótt við trúum ekki enn hverju hans orði, skal ég lofa honum því, ef hann sýnir einlæga viðleitni til betrunar, að létta honum afturhvarfið eins og hægt er. Annars get ég sagt honum það um leið, að í flestum málum er dómur bænda sá, að ekki beri að treysta liðhlaupum þeim, sem skreiðzt hafa undir pilsfald Sjálfstfl., sem virðir vilja og atkvgr. bænda að vettugi. En þó skal ég lofa hv. þm. Dal., að ég skal reyna að styðja hann með nærgætni út af þeirri braut, þegar ég sé, að honum er alvara. Um 17. gr. er það að segja, að það er vilji fjölda bænda, að hún verði skýrar orðuð en nú er, svo að öruggt sé, að styrkir til ræktunar verði ekki til að hækka jarðirnar í verði. Ég hefi ekki heyrt aðrar raddir um þá grein en slíkar, og mér er óhætt að fullyrða, að Framsfl. mun ekki bregðast skyldum sinum í þessu efni. Hv. flm. (GSv) segir, að sú tíð sé nú löngu liðin, að menn braski með jarðir sínar. Mér er þó kunnugt um eina jörð, hér ekki alllangt frá, þar sem eigandinn krefst 100 kr. fyrir dagsláttu, sem ríkissjóður hefir lagt í 60–70 kr. til að rækta. Fari slíkar sölur fram, er auðsætt, að sá, er við jörðinni tekur, væri betur settur með þeim hætti, að engar framkvæmdir hefðu áður verið á jörðinni gerðar. En allmörg slík dæmi þekki ég, bæði úr minni sveit og öðrum. Það er því fullkomið ábyrgðar- og skilningsleysi að fara að hefja róg um þetta ákvæði á ný. Ég vænti þess því, að þeir hv. þm., sem farið hafa af stað í þessu skyni, sjái að sér áður en það er um seinan. Ég reyni að hafa von um það, að hv. þm. Dal. sé á iðrunarleið, því að a. m. k. talar hann mikið um iðrun, en eins og kunnugt er, er það ávallt fyrsta sporið til betrunar, að hugsa um sinn innri mann. Ég vona því, að sú stund komi, að þessi vinur minn sjái að sér.



Mér virðist, að þessar umr. séu komnar á allbreiðan grundvöll, þegar hv. 1. þm. Rang. er farinn að tala um vináttu sína og hv. þm. Dal., skilnað þeirra og væntanlega endurfundi. Þetta mál er þannig til komið, hvað sem hv. 2. þm. Skagf. segir, að grundvöllur þess var lagður af þeirri alkunnu skipulagsnefnd atvinnumála, þeirri n., sem stjórnarflokkarnir buðu þjóðinni upp á eins og allsherjar sáluhjálparatriði út úr kreppunni. Árangurinn af starfi þessarar n., þar sem ýmsir leiðtogar stjórnarflokkanna áttu sæti, hefir nú orðið ein merkileg og stór skýrsla, og annað ekki. Þjóðin átti þó áður nóg af skýrslum um sitt eigið sæluástand, og því engin hjálp, þó að hún fengi eina þar í viðbót. En þetta varð árangurinn af starfi þessara miklu manna, sem tóku að sér að aflétta afleiðingum kreppunnar og útrýma atvinnuleysinu. En í þessari n. er þetta mál fyrst upp tekið. Það kemur beinlínis fram í skýrslu n., að hún hefir haft þetta mál til athugunar og látið gera skýrslur um, hvernig jarðræktarstyrkurinn hefir fallið á landinu. Og til þess að breiða yfir, að sú sósíalistíska stefna, sem réði í þessari n., hafi þarna fengið að njóta sin, eru teknir tveir bændur og látnir ganga frá því frv., sem n. var búin að útbúa. En það er á allra vitorði, að ákvæðið um breyt. á jarðræktarstyrknum er komið inn í l. fyrir atbeina sósíalista. Hv. 1. þm. Rang. leyfir sér að risa hér upp og belgja sig upp um, að hér sé skrípaleikur á ferðinni. Þegar við leyfum okkur að taka upp eitt af þeim málum, sem hafa nú upp á síðkastið verið helztu ágreiningsmálin í stjórnmálunum, þegar við leyfum okkur beinlínis að taka eitt grundvallaratriðið í stjórnmálabaráttunni á þinginu, þá ætlar þessi maður að rifna af vandlætingu. Veit þessi hv. þm. það þá ekki, að hér er verið að berjast um sósialisma eða ekki sósialisma? Þetta ákvæði er þannig, að eftir 20 ár verður ríkið búið að eignast í jarðeignum bænda um 10 millj. kr. Hér er ástæða til að vera á verði fyrir þá, sem berjast gegn sósialisma. Það eru engin undur, þó að hv. 1. þm. Rang., sem hefir slampazt inn á þing á atkv. sósíalista, sé að verja þetta mál, en hann þarf ekki heldur að vera undrandi, þó að við séum að vernda jarðirnar í eigu bændanna og hindra, að ríkisvaldið sé að leggja fingur sína og klær inn á þetta svið. Maður verður meira undrandi, að þegar fram kemur á þessu þingi, sem búið er að sitja á annan mánuð án þess að hafa gert nokkurn skapaðan hlut annað en að vera sér til skammar, þar sem þingfundir hafa verið fjórðung stundar til hálftíma, af því að þingið er óstarfhæft og ekkert unnið í n., en búið að eyða í þinghald um 200 þús. kr., - að þegar þá kemur fram stórt ágreiningsmál, þá skuli þessi hv. þm. leyfa sér að tala um skrípaleik. Mig furðar á slíkri framkomu hjá þeim manni, sem hefir átt sæti á þingi áður. Það er eitt atriði,.sem enn er ósvarað. Hverjir voru það, sem höfðu beðið um 17. gr.? Voru það bændur landsins? Jarðræktarstyrkurinn var upphaflega veittur sem verðlaun og í vitund þess, að þegar bændur eru að vinna að jarðabótum, oft fyrir lægra kaup en nokkur önnur stétt, þá eru þeir að vinna að því að gera landið byggilegra fyrir komandi kynslóðir. Þess vegna áleit ríkið rétt að veita þessi verðlaun. Nú má það ekki eiga sér stað, heldur á þetta að vera framlag ríkisvaldsins til þess að tryggja því meiri umráðarétt yfir jörðunum í landinu. Ég ætla að fullyrða, að það voru ekki bændur landsins, sem báðu um þetta. Andstæðingar halda því fram, að bændur hafi viljað viðhalda þessari gr. Þeir geta þó ekki mótmælt því, að við þá atkvgr., sem fram fór, þrátt fyrir það, hvernig hún var undirbúin og með hvaða hætti hún fór fram, þá voru 1558 bændur á móti 17. gr., en aðeins 858, sem voru með þessu ákvæði. Þessu geta þeir ekki mótmælt, og hv. 1. þm. Rang. ætti að athuga það, að í því kjördæmi, sem hann á að heita fulltrúi fyrir, eru 119 bændur á móti 17. gr., en aðeins 63 með henni. Þá vildi hv. þm. tala um það, að við kosningarnar í sumar hefði vilji bændanna í þessu máli komið í ljós. Ójá, það var kosið um margt annað en 17. gr., þótt vitanlega jafnstórt principmál skipti miklu. En ég vil benda hv. þm. á það, að Sjálfstfl. fékk um 24500 atkv., meðfram vegna harðvítugrar baráttu sinnar gegn þessari gr., og Bændafl., sem einnig barðist gegn þessu ákvæði, fékk um 5 þús. atkv. En þessi flokkur, sem hv. 1. þm. Rang. er fulltrúi fyrir, fékk aðeins 14500 atkv., og er þó vitað, að mikið af því fylgi er lánað frá sósíalistum og kommúnistum. Kosningaúrslitin síðustu kveða því engan ákveðinn dóm upp um 17. gr., nema þá á þann hátt, að bændur hafa ennþá greinilegar en áður sýnt fylgi sitt við sjálfstæðisstefnuna. Þessir hv. þm. hafa ekki heldur getað komizt hjá því, og ég er viss um, að þeir hafa orðið þess varir á kosningafundum og í viðtali við bændur úr Framsfl., að jafnvel þeim líki ekki þetta ákvæði og þeir óski breyt. á því. En það sýndi sig þó á flokksþingi framsóknarmanna s. l. vetur, að þeir menn utan af landsbyggðinni, sem vildu halda við þeim forna rétti bændanna í þessu efni, fengu ekki notið sín fyrir Reykjavíkurvaldinu og þeim í flokknum, sem helzt eru tengdir sósíalistum. Það þarf engan að undra, þó að þetta mál sé tekið upp hér á þingi, og hvað sem þessir hv. þm. hafa um þetta að segja, verður þessari baráttu haldið áfram hér. Hér er vissulega ekki um skrípaleik að ræða, heldur er það hreint principmál, eitt af þeim málum, sem ræður því, hvernig menn fylkja sér í flokka. Hvernig sem fer um afdrif þessa frv., þá verður haldið áfram baráttunni um málið, bæði hér á Alþingi og utan þings.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég hafði upphaflega ekki hugsað mér að taka til máls, vegna þess að þetta frv. fer sennilega til þeirrar n., sem ég á sæti i, en út af ýmsum ummælum, sem hér hafa fallið, sérstaklega hjá hv. þm. V.-Sk., vil ég segja nokkur orð. Ég vil þá byrja á að færa fram sönnun í því, sem hv. 2. þm. Skagf. hélt fram, en hefir verið vefengt, að í raun og veru fór fram atkvgr. um l. meðal bændanna, bæði 1. og 2. kafla þeirra. Því til sönnunar skal ég lesa upp úr bréfi, þar sem þessi atkvgr. er lögð fyrir búnaðarfélögin. Þessi kafli er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Enda þótt búnaðarþing tæki ekki afstöðu nema til I. kafla laganna, þykir rétt að biðja um athugun og umsögn um lögin í heild eða um öll þau atriði, sem félagi yðar þykir nokkru máli skipta að fá breytingar á. Því sé svo, að meiri hluti óski breytinga á lögunum, mun búnaðarþing og stjórn félagsins taka þær til athugunar og að svo miklu leyti, sem búnaðarþingið telur sér fært, reyna að fá þeim framgengt á næsta Alþingi“. Það er því sýnt og sannað, að atkvgr. fór fram í raun og veru um öll l., þó að fyrir búnaðarþinginu hefði legið sérstaklega 1. kafli þeirra. Þá vil ég fara nokkrum orðum um hið alkunna og fræga bréf, sem hv. þm. V.-Sk. kallaði hótunarbréf, sem hann sagði, að mínni hl. búnaðarþingsins hefði sent. Hann sagði, að þetta væri ljótt bréf og þar fram eftir götunum. Það er sennilegt, að það hafi komið illa við hann að sjá þau rök og þær skýringar, sem voru lagðar fram fyrir kjósendur í þessu bréfi. Hann hélt, að við mundum ekki óska eftir, að farið yrði að rifja það upp. En ég skal segja honum, að hann má okkar vegna lesa bréfið í áheyrn hvað margra sem hann vill, og við mundum nú senda út sama bréf með sömu rökum, ef sömu ástæður lægju fyrir og þá, því að það, sem hann kallar hótun, það voru þær skýringar, sem við gáfum kjósendum búnaðarfélaganna um, hvernig málið lá fyrir. Það lá þannig fyrir, að ríkisvaldið hafði lagt fram skilyrði fyrir búnaðarfélagsskapinn í landinu fyrir því, að hann færi áfram með framkvæmd jarðræktarlaganna. Það lá fyrir búnaðarfélagsskapnum að taka þessum aðalskilyrðum eða afhenda ríkisvaldinu meðferð jarðræktarlaganna. Og það var svo, að ef hann hefði neitað að taka við jarðræktarlögunum, þá var ekki annað fyrir hendi fyrir ríkisvaldið en að taka þau til sín og setja upp sérstaka skrifstofu í ráðuneytinu, sem hefði haft með höndum meðferð þessara mála. Nú er það viðurkennt, af ef ríkisvaldið hefði tekið þessi mál til meðferðar, þá hefði það einnig orðið að taka við framkvæmd allra annara l., sem það hafði falið Búnaðarfélaginu, því að um tvískiptingu gat ekki verið að ræða. Nú vildum við brýna fyrir mönnum, að þótt þeir hefðu eitthvað við skilyrðin að athuga, þá væri viðurhlutamikið að neita að taka við framkvæmd jarðræktarlaganna, því að það hlyti að leiða til þess, að taka yrði þessi mál af Búnaðarfélaginu og leggja undir sérstaka skrifstofu. Við töldum hyggilegra fyrir búnaðarfélagsskapinn að taka við l. heldur en í eitt skipti fyrir öll að kasta þessu öllu frá sér. Og ég hygg, að þessar skýringar hafi orðið þess valdandi, að bændur sáu sig um hönd.

Hverjir sáu sig um hönd?

. Bændurnir, búnaðarfélagsskapurinn sá sig um hönd og gekk að skilyrðunum, svo að ef hér er um hótun að ræða, þá væri það eins hótun, ef hv. þm. V.-Sk. vísaði ókunnugum ferðamanni til vegar yfir stórvatnsfall, sem nóg er af í Skaftafellssýslu, og segði við hann: „Ef þú ferð þarna yfir ána, þá getur þú drukknað, en ef þú ferð þarna á vaðinu, þá mun þér farnast vel“. Þetta ætti þá að vera hótun eins og ef sagt væri: „Ef þú ferð þarna, þá skaltu farast“.

Hver ætti að búa bændum þennan voða?

. Það var sá voði, sem hv. þm. V.-Sk. segir, að hafi verið búinn bændum í þessu máli. Hv. þm. Snæf. segir, að þetta mál sé í eðli sinu aðaldeilumálið í landinu, það sé deilt um sósialisma og ekki sósíalisma. Ég skal viðurkenna, að orðið sósíalismi er teygjanlegt, en hv. þm. skýrði þetta þannig, að ef þessi ákvæði yrðu látin standa óbreytt, mundi fara þannig, að ríkið eignaðist svo og svo mikinn meiri hl. í jörðunum í náinni framtið. Þetta nær vitanlega engri átt. Fyrst og fremst hefir það verið margsannað, að með þessu er ekki verið að seilast til yfirráða af ríkisins hálfu yfir þeim hluta, sem jarðræktarl. geta gert kröfu til í þessum jörðum, heldur fellur það undir yfirumsjón og við getum sagt eign hvers búanda á hverjum tíma. Hver þessara manna, sem býr á jörðinni, hann á þennan hlut, aðeins með því skilyrði, að hann má ekki selja hann og ekki veðsetja. Ríkið getur því á engan hátt gert tilkall til hans. En svo er líka þess að gæta, að þetta getur aldrei orðið stór hluti, vegna þess að það á að afskrifa þetta eins og aðrar umbætur á jörðinni, svo að það getur þurrkazt burt. Þessi afskrift er gerð í hvert skipti, sem mat fer fram á jörðinni, og þar sem umbæturnar eru ekki varanlegar, þá fellur gildi þeirra smám saman niður og verðmætið sömuleiðis, og þar með minnkar þessi hluti jarðanna, sem má ekki selja eða veðsetja. En ef þetta er sósíalismi, þá er margt orðið sósíalismi hér á Alþingi. Ég veit ekki betur en að alveg samskonar ákvæði, og sterkari þó, hafi verið samþ. af öllum flokkum, þar á meðal Bændafl. og Sjálfstfl. í nýbýlal., og í frv., sem hér liggur fyrir um byggingarsjóð sveitanna; þar eru nákvæmlega samskonar ákvæði að efni til, en þó ekki eins hörð, því að í nýbýlal. er svo ákveðið um það framlag, sem ríkissjóður leggur fram til nýbýla, að sá, sem við býlinu tekur, skuli skila því með sama verðmæti og megi ekki veðsetja það og ekki selja. En í 17. gr. er þó tekið tillit til eðlilegrar fyrningar á þessum hluta, og hann er afskrifaður eftir því sem hann fyrnist, en í nýbýlal. er ekki gert ráð fyrir, að nein fyrning verði á þeim hluta, sem svarar framlagi ríkissjóðs, heldur verður hann að vera með sama krónuverðmæti, og ég verð að viðurkenna, að þarna er of langt gengið, og stafar það af vangá n., sem með þetta mál fór á þingi, og þetta verður að laga. En mér þykir einkennilegt, að þeir, sem samþ. þetta einum rómi, skuli nú ætla að springa af hneykslun út af ákvæðum 17. gr., sem eru þó ekki nema skuggi af þessum ákvæðum. Það er elns og þeir, sem notuðu skorpión og hneyksluðust af að sjá aðra nota svipur. Annars hafa hv. andmælendur talið þetta ákvæði hafa ýmislegt til sins máls, en aðalröksemdin var, að það væru svo fáir menn, sem nytu nýbýlal., en 17. gr. væri óréttmæt, vegna þess, að hún kæmi svo almennt við, þar sem svo margir bændur nytu jarðræktarstyrksins. En ef þetta er réttmætt gagnvart fáum mönnum, þá er það jafnréttmætt gagnvart öllum þeim, sem svipuð fríðindi fá af hálfu þess opinbera. Ég skal svo ekki lengja umr. meira. Ég býst við, að þetta mál komi til þeirrar n., sem ég er í, og e. t. v. aftur til umr. hér í þinginu, og mun ég því geyma mér frekari umr.



Ég mun ekki hafa nema stuttan ræðutíma, en verð þó að segja örfá orð. Vil ég þá fyrst aðeins víkja að hv. þm. Snæf. Það var alls ekki rétt, sem hann hélt fram, að frumdrög þessa frv. hefðu verið samin af skipulagsn. atvinnumála. Þetta er alrangt hjá honum. Hitt er rétt, sem hann nefndi, að skipulagsn. samdi skýrslu um það, hvernig jarðræktarstyrkurinn hefði skipzt á býli landsins, en það er annað mál. Ég veit, að hv. þm. V.-Sk. situr í bankan. Ég geri ráð fyrir, að hún safni skýrslum víðsvegar að, og mætti með sama rétti segja, að hagstofan semdi þau frv., sem n. kynni fram að bera, fyrir það, að n. notaði skýrslur frá hagstofunni. Meira vil ég svo ekki segja um það atriði. Hv. þm. V.-Sk. var öllu gætnari í máli nú en í síðustu ræðu og dró svo úr stóryrðum sínum og svigurmælum, að ég get vel við unað og þarf þess vegna ekki að taka það frekar fram, því að hann hefir í raun og veru tekið aftur sín fyrri mótmæli. Hv. þm. Mýr. hefir nú sannað rækilega, að það var ekki rétt, sem hv. þm. V.-Sk. og hv. þm. Dal. héldu fram, að atkvgr. hafi verið lögð þannig fyrir, að aðeins hafi verið greidd atkv. um 1. kafla jarðræktarl., og sannað þá um leið með því að lesa hér bréf frá stj. Búnaðarfélagsins, að það voru jarðræktarl. í heild, sem lögð voru fyrir búnaðarfélögin úti um land. Þetta hefði mátt upplýsa þessa þm. um áður, svo að þeir hefðu ekki farið með svona alrangt mál og ásakanir. Þá vil ég minnast á skýrslu hv. þm. Dal. um atkvgr. um 17. gr. og í sambandi við það ummæli hv. þm. V.-Sk., þar sem hann tók svo fram, að „17. gr. fékk á móti sér mikinn meiri hl. af öllum greiddum atkv.“ Þetta voru hans óbreytt orð. Við atkvgr. um l. komu fram um 4700 atkv., en á móti 17. gr. voru 1558 atkv. samkv. þeirri skýrslu. Sjá nú allir, hvað mikill sannleikur er fólginn í því, að mikill meiri hl. allra greiddra atkv. hafi verið á móti gr.

Þetta er vísvitandi útúrsnúningur

. Nei, þetta er ekki útúrsnúningur, það er blákaldur sannleikur; ég skrifaði þessi ummæli þingmannsins eftir honum. Nei, það er ekki nema tæplega ¼, sem tjá sig á móti 17. gr. Þessu er ekki hægt að mótmæla, enda hefir hv. þm. Dal. sannað það með skýrslu sinni. Hitt er annað mál, að það náðist ekki samkomulag um, að þetta væri rétt uppgerð á atkvgr. um 17. gr. Þegar sagt er, að 898 hafi verið með gr., en 1558 á móti, þá er ekki tekið tillit til annars en þess, þegar bein atkvgr. fer fram um 17. gr., en fjöldamargir fundir tjá sig fylgjandi þeim höfuðbreyt., sem gerðar voru á l. Þetta eru hvergi talin meðmæli með 17. gr., þó að allir menn, sem þetta mál athuga, hljóti að sjá, að svo hlýtur þó að vera samkv. eðli málsins, þar sem 17. gr. er mesta nýmælið í l., og ef atkvgr. er athuguð á þessum grundvelli, þá eru álíka margir með 17. gr. og á móti, og þeim, sem hafa haldið öðru fram, er helmilt að sjá frumgögn þessa máls, til þess að geta sannfært sig um þetta. Þá vil ég með fáum orðum snúa mér að hv. þm. Dal., og vænti ég, að hæstv. forseti sýni mér þolinmæði, þar sem ég verð að svara löngum ræðum andmælenda mínna. Hv. þm. talaði um þær samþykktir, sem voru gerðar á flokksþingi Framsfl. Ég hygg, að þessi hv. þm. hafi lítið vitað, hvað fram fór á flokksþinginu, enda sannaði hann það með ummælum sínum. Hann sagði, að þar hafi komið fram harðvítug mótmæli gegn 17. gr. Hann segir, að flokksþingið hafi knúið leiðandi menn flokksins til þess að hverfa frá 17. gr. Hann segir, að þingflokkurinn hafi orðið að kaupa sér frið með því að lofa að breyta svo 17. gr., að hún yrði meinlaus, en þar með meinar hann, að hún verði afnumin. Ég vil nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp úr þingtíðindum flokksþings Framsfl. sem ég skal svo lána hv. þm. Dal., samþykkt um 17. gr., því að það, sem hv. þm. sagði, var alveg þveröfugt við staðreyndirnar. Sannleikanum var svo gersamlega snúið við, eins og þessi hv. þm. því miður er svo oft vanur að gera, a. m. k. þegar hann er utan prédikunarstólsins. Þessi samþykkt flokksþingsins hljóðar þannig: „Flokksþingið lítur þannig á, að með ákvæðum 17. gr. jarðræktarl., svo og hliðstæðum ákvæðum annara laga, svo sem nýbýlalaganna, laga um erfðaábúð og óðalsrétt o. fl., þar sem unnið er að því að koma í veg fyrir óeðlilegar verðsveiflur og verðhækkanir á fasteignum bænda, sé stefnt að réttu marki, sem nauðsynlegt sé fyrir landbúnaðinn að ná. Það sér ekki í neinum þeirra ákvæða nokkra ásælni til eignarumráða í téðum fasteignum af hálfu ríkisvaldsins, og lýsir vanþóknun á málflutningi þeirra manna, er reynt hafa að halda slíku fram. Hinsvegar telur það rétt að endurskoða öll þessi ákvæði og reyna að finna þeim það form, að þau nái enn betur tilgangi sinum og útiloki jafnframt, að þau geti orðið hártoguð og notuð í áróðursskyni“. M. ö. o., flokksþingið vill herða á þessum ákvæðum í stað þess að slaka til, eins og hv. þm. Dal. segir. Það er nú ekki hægt betur en þetta að snúa sannleikanum við. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég aðeins geta þess út af því, að hv. þm. V.-Sk. ítrekaði, að ég skýrði frá því, hvaðan komið hefðu kröfur um, að 17. gr. yrði breytt, að þær komu frá bændum, sem undirbjuggu löggjöfina. Þeir vissu, að sá straumur var svo sterkur, að rétt var að koma með ákvæði eins og þetta, enda hefir reynslan síðan sannað, að það var rétt. Framsóknarmenn munu alis ekki hopa þar á hæli, heldur gera ákvæðin enn skýrari.

*Þorsteinn Briem: Hv. þm. Mýr. var að tala um hótunarbréfið, sem minni hl. búnaðarþings og búnaðarfélagsstj. sendi út, og vildi afsanna, að nokkuð væri óviðfelldið í því. Það er kannske ekki óviðfelldið í hans eyrum, að bændum séu sendar slíkar hótanir. Því var hótað að taka strax af bændum úthlutun jarðræktarstyrksins, og flytja í stjórnarráðið, nautgriparæktarstyrksins, hrossaræktarstyrksins og sauðfjárræktarstyrksins. Búnaðarfél. átti ekki að fá að veita eftirlitsmönnum nautgriparæktarfél. fræðslu. Það átti að taka sandgræðsluna og alla hina fjölþættu ráðunautsstarfsemi af Búnaðarfél., ef bændur beygðu sig ekki. Það átti að limlesta þann félagsskap, sem bændur hafa haft með sér í heila öld, ef þeir létu ekki undan. Það var ekki einungis, að þessu væri hótað, heldur átti að taka af Búnaðarfél. úthlutun styrks til búnaðarsambanda, og jafnvel að neita um styrk til búnaðarnáms. Þegar allt þetta var gefið í skyn í áliti mínu hl., var vonlegt, að margir litu svo á, að við strangan væri að stríða og dygði víst ekki annað en láta í minni pokann. Hv. þm. tæpti á því, sem ég hafði sagt um ákvæði nýbýlal. Samkv. frv. okkar um nýbýli átti landið að leggja fram hálfa jörðina, og það mun engum þykja óeðlilegt, þó að það legði þá einhverjar kvaðir á. Hv. 2. þm. Skagf. vildi bera í bætifláka fyrir sig og sagði, að annað hefði farið fram á flokksþingi framsóknarmanna en fréttir komu um til andstæðinganna, og las upp samþykkt, sem þar var gerð, en samþykktin sýnir einmitt tvískinnunginn, sem var á þinginu. Ýmist voru menn með 17. gr. til þess að þóknast sósíalistum eða með endurskoðun 17. gr. til þess að þóknast bændum. Hv. þm. gat ekki hrakið það, sem ég sagði um atkvgr. um 17. gr. Mér þótti hv. 1. þm. Rang. færa góð rök fyrir mínu máli. Hann sagði í sambandi við einhverja umsókn, sem lægi fyrir þinginu um kaup á tiltekinni jörð, að í sundurliðuðu tilboði væri talað um 100 kr. verð á sléttaðri dagsláttu í túninu, og þetta fannst honum einhver ósköp. En honum er eflaust kunnugt um, að almennt er talið, að ræktun á ha. kosti 900–1200 kr. Það er 300 kr. á dagsláttu. M. ö. o. fer þessi bóndi, sem hér er um að ræða, aðeins fram á 1/3 af tilkostnaðarverði. Þá tilgreindi hv. þm., að í Fljótshlíðinni væru ýmsir bændur, sem mundu þakka fyrir að fá jörð, sem ekkert væri búið að gera á. Þetta sýnir aðeins, að mönnum finnst ekki ástæða til að kaupa jarðræktarstyrkinn. Þeir vilja heldur eiga hann í vændum, enda kemur það heim við þá almennu skoðun í hans kjördæmi, þar sem upp undir 2/3 atkv. féllu á móti 17. gr. jarðræktarl. Að öllu athuguðu verð ég að taka mér mjög til inntekta þau dæmi, sem hv. þm. dró fram.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vil gera svolitla aths. við ræðu hv. þm. Dal., enda þótt síðustu ummæli hans sýni, að það er ekki hægt að eiga í rökræðum við hann. Þm. leyfir sér að halda því fram, að meiri hl. bænda hafi greitt atkv. á móti jarðræktarl., og að 2/3 bænda í Rangárvallasýslu hafi greitt atkv. á móti 17. gr. þeirra. Ég hefi þessa atkvgr. fyrir framan mig. 130 voru með, en 108 á móti. Hv. þm. leyfir sér að segja, að 108 séu 2/3 af 238. Að hv. þm. ber annað eins og þetta fram á Alþ. án þess að blikna, vitandi, að hægt er að afsanna það undireins, sýnir, hversu tamt honum er að fara með blekkingar. Ég sé, að hv. þm. bregður illa við þetta. Það ætti að vera sú fyrsta krafa, sem gerð verður til þm., að þeir geri sér grein fyrir, hvað það er, sem þeir eru að halda fram. Hvernig heldur hv. þm., að jarðaverð bænda yrði hér, ef hver dagslátta, sem styrkur er veittur til, yrði seld fyrir 100 kr., ofan á fasteignamat? Hv. þm. segir, að það kosti 900–1200 kr. að rækta hvern ha. Það má vera í sumum tilfellum, en hv. þm. Dal. gerir sér ekki ljóst, að bændur ætlast ekki til að fá greitt upp í topp. Ég veit, að hér um bil hver bóndi á Íslandi gerir jarðabæturnar til þess að fá meiri afrakstur af jörðinni. Annað eru þeir ekki að hugsa um. Ég vil spyrja hv. þm. Dal., hvort hann álíti það hollt fyrir ísl. landbúnað, ef hver ræktaður ha. væri seldur fyrir 900–1200 kr. Ætli það væri mikill velgerningur við kynslóðina, sem á að koma á eftir okkur? Það er undarlegt, að hv. þm. skuli ekki hugsa út í þetta. Það er gefinn hlutur, að það er í þágu bændastéttarinnar, að jarðaverðinu sé haldið lágu, en hitt er aðeins í þágu einstakra manna, sem braska með jarðirnar, að þær séu í dýru verði. Hinsvegar verðum við þm. að hafa það sjónarmið, sem bezt er fyrir hag heildarinnar og framtið lands vors. Það kemur mér ekki á óvart, þó að hv. þm. Snæf. sé ekki um það gefið, að ekki megi selja jarðræktarstyrkinn. Hann er sonur stórbónda í Mosfellssveit, sem hefir fengið 48 þús. kr. í jarðræktarstyrk. Ég leyfi mér að fara hér með staðreyndir, þó að þær geti komið illa við einstaka hv. þm. Ég veit ekki til, að í sölutilboði bóndans í Mosfellssveit hafi verið dreginn frá jarðræktarstyrkurinn, enda kemur það mér svo sem ekkert undarlega fyrir sjónir, þó að hann vilji ekki skila aftur 48 þús. kr. Það er mannlegt, þó að við getum verið sammála um, að það sé ekki til hagsbóta fyrir neinn nema þennan eina mann, Thor Jensen, að hann megi selja þessar umbætur aftur. Þetta er höfuðatriðið í þessu máli, hvort ráða á sjónarmið einstakra manna, sem eingöngu líta á sérhagsmuni og stundarþágu, eða hvort okkar kynslóð á að byggja upp framtíðarmenningu í þessu landi. Hv. þm. Snæf. sagði, að það væri verið að gera landið byggilegra með ræktuninni. Já, að vísu, en hana má kaupa of dýrt. Svo dýrar geta jarðirnar orðið, að mönnum finnist aðgengilegra að taka lítt ræktaða jörð og hefja þar ræktun. Hv. þm. talaði um, hvernig atkvgr. um jarðræktarl. hefði verið undirbúin. Ég á bréf frá skrifstofustjóra Sjálfstfl., sem hann sendi á laun til flokksmanna sinna, þar sem þeir eru beðnir um að vera á verði. Sjálfstæðismenn hugsa bara um að gera þetta mál að flokksmáli sér til framdráttar við kosningar. En við erum ánægðir með uppskeruna af okkar baráttu á móti sérhagsmunapólitík sjálfstæðismanna. Árangur þeirrar baráttu kom fram í sigri okkar við kosningarnar í vor. Þeir hafa sagt í hvert skipti, að þeir væru alltaf að vinna, og hv. þm. Snæf. segir líka núna, að þeir séu að vinna. Hvers vegna tapa þeir þá alltaf? En það er gott fyrir nægjusamar sálir að geta fengið eitthvað sér til afþreyingar í því volæði, sem þessir menn virðast eiga við að búa, til þess að geta „strammað“ sig upp, og ef þeir geta gert sér það að góðu, þá er það gott. Ég skal ekki lengja umr. um þetta atriði. Ég er sannfærður um, að hér eftir, eins og hingað til, fá þeir makleg málagjöld, sem reyna að rægja þetta mál bændanna, sem er mikið framtíðarmál, og þeir fá því verri útreið, því oftar sem þeir reyna að eyðileggja þetta mikla hagsmunamál bændanna.

*Þorsteinn Briem: Hv. 1. þm. Rang. var mjög hávær út af því, að ég hafði sagt, að í hans kjördæmi hefðu verið greidd fleiri atkv. á móti 17. gr. jarðræktarl. heldur en með henni. En ég hefi fyrir mér skýrslu, sem er gerð af einum starfsmanni Búnaðarfélagsins, og þar segir, að með 17. gr. hafi í Rangárvallasýslu greitt 63 menn atkv., en á móti hafi greitt 119. Þó að það sé ekki nákvæmlega upp á brot, þá ætla ég, að 119 af 181 sé ekki mjög fjarri því að vera nærri, en satt að segja lagði ég ekki á mig að reikna þetta nákvæmlega í broti handa hv. þm. Hv. þm. reyndi að rugla atkvgr. um 17. gr. saman við aðra atkvgr. um lögin að öðru leyti, en það kemur ekki þessu máli við, og ætla ég ekki að taka mér nærri vanstillingu hv. þm. í sambandi við það. Að því er snertir dæmið, sem hv. þm. tilnefndi, að bóndi einn hefði reiknað sér 100 kr. fyrir hverja dagsláttu í túni, sem hann hefir gert síðan síðasta fasteignamat fór fram, þá sýndi ég fram á, að almesta kostnaðarverð fyrir 1 ha. væri 900–1200 kr., eða að meðaltali 1000 kr., og almesta kostnaðarverð fyrir sléttun dagsláttu væri 300 kr. Ég fór þeim orðum um þetta, að þar sem bóndinn teldi sig þurfa að fá 100 kr. fyrir hverja dagsláttu, sem hann sléttaði síðan síðasta fasteignamat var gert, þá sýndi það aðeins, að hann væri ekki að braska með jarðræktarstyrkinn, því að hann færi ekki fram á að fá framlagðan kostnaðinn fyrir sléttunina, heldur aðeins kringum 1/3, svo að hann gerir ekki kröfu til þess að fá sin eigin verk endurgreidd nema að 1/3, og er því langt frá, að hann sé að gera tilraun til þess að selja þennan ræktunarstyrk, sem hann hefir fengið. Hv. þm. endurtók það enn í þessari ræðu, að margir bændur vildu heldur fá jarðir, sem ekkert væri búið að gera á, heldur taka að sér að vinna að ræktuninni sjálfir og njóta ræktunarstyrks. Þetta get ég vel skilið, og það kemur alveg heim við mína skoðun, og það sýnir ljóslega, að það er langt frá því, að menn almennt vilji kaupa ræktunarstyrkinn, heldur kjósa þeir miklu fremur að fá að gera jarðabæturnar sjálfir, enda væri þá meiri trygging fyrir því, að þær væru vel unnar. Þetta styður allt mitt mál, hvernig sem hv. þm. reynir að snúa því við.

*Sveinbjörn Högnason: Hv. þm. Dal. var að reyna að snúa sig frá þessum fölsuðu tölum hér áðan, en hann gat það ekki, því að hann hafði tekið þær eftir hv. þm. Snæf., sem hafði líka leyft sér að fara með slíkar tölur, og eins og hv. þdm. tóku eftir, gekk hv. þm. Dal. áðan til hv. þm. Snæf. og spurði hann, hvernig á þessu stæði, og hv. þm. Snæf. hafði ekki önnur svör en þau, að hann tók „Framsókn“, því að sem von var hafði hv. þm. Snæf. trúað „Framsókn“, og hv. þm. Dal. trúði hv. þm. Snæf., en allt bar að sama brunni, að þetta var runnið undan rifjum hv. þm. Dal. Þetta sýnir, hvað mönnum getur orðið hált á því, eins og hv. þm. Snæf., að trúa nokkrum staf í „Framsókn“. Þessu hafa fleiri flaskað á. Hv. þm. Dal. segir, að þó að bóndi meti á 100 kr. umbætur á hverja dagsláttu síðan síðasta fasteignamat fór fram, þá sé ekkert við það að athuga. Ég hefi ekki talað um slíkt. Hv. þm. verður að laga hlutina í hendi sér til þess að geta farið með fals og blekkingar. Ég sagði, að þessi bóndi vildi ofan á fasteignamatið selja á 100 kr. hverja dagsláttu, sem hann hefir sléttað, og það er dálítið annað. Þetta er ekki nema eðlilegt, því að það getur vel hafa kostað hann svona mikið, en það er gefið mál, að ef engin takmörk eru sett fyrir þessu í framtíðinni, þá stíga jarðirnar meir og meir, og þess vegna eiga þeir menn, sem að þessu standa og vilja halda þessu ákvæði, að mega sprengja verð jarðanna sem mest upp og koma þeim í hendur braskara, að hverfa frá villu síns vegar. Ég veit ekki betur en að ein mest metna jörð á landinu hafi verið boðin banka, ef hann vildi taka hana, og ekki stóðu sósíalistar að henni. Hvað væri sú jörð nú nema þjóðnýtt, ef þessu tilboði hefði verið tekið? Þannig hefir farið um fleiri jarðir, þó að ekki hafi komið slíkt tilboð, og það er gefið, að ef jarðirnar eiga að hækka í verði fyrir allt, sem í þær hefir verið lagt, að meðtöldum jarðræktarstyrk, sem það opinbera leggur fram, þá verða fleiri og fleiri jarðir þjóðnýttar hér á landi, eins og hv. þm. Snæf. vildi láta gera við Korpúlfsstaði síðastl. vor.

* Flm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Mig undrar nokkuð, hvaða erindi sá hv. þm., sem nú settist niður, hefir talið sig eiga í þessar umr., þegar litið er á ummæli hans, eins og hann hefir sett þau fram hér í hv. d. Mér virðist hann ekki hafa lagt neitt til málanna annað en að snúa út úr fyrir þeim, sem hafa talað, með rakalausum áburði, sem er þannig vaxinn, að það er einkennilegt, að hann, sem er í þessari stöðu, sem hann er í, og var að tala um, að hv. þm. Dal. væri líka í, skuli leyfa sér aðra eins málsmeðferð. Að vísu hefir verið sagt, að þessi hv. þm. ætti vanda til að vera nokkuð æstur, og sumir segja, sem ég vil ekki trúa, að hann tæki þátt í umr. til þess að vera illkvittinn. En það er leiðinlegt, þar sem hann hefir áður verið þm., að hann skuli ekki enn hafa lært, að það er ekki nóg að vera bara illkvittinn, og að það eru ekki gild rök, þegar hann ber embættisbróður sínum á brýn fölsun og blekkingar og að síðan hann fór úr Framsfl. hafi hann ekki haft annan atvinnuveg en að rægja og blekkja. Þegar slík orð og ummæli koma frá þessum hv. þm., sem er vígður, þá verður manni á að ætla, að það séu fleiri í þessari stöðu, sem ættu að fá ámæli, heldur en sá, sem hann vill ámæla, sem er „kollega“ hans. Það er annars áberandi að hlusta á þá tvo vígðu menn, sem hér eru, tala. Það hefir ekki orðið annars vart en að sá, sem átt hefir sæti hér á þingi nú um langt skeið, hv. þm. Dal., talaði með stillingu og rósemi. Hann meiðyrðir ekki menn, þó að hann geti verið elnbeittur, en þegar hv. 1. þm. Rang. telur sig eiga erindi til þess að ávíta og koma með aðdróttanir í garð hv. þm. út af skoðanamun, þá ætti hann að líta í sinn eiginn barm. Nú gat hann ekki talað öðruvísi við hv. þm. Snæf. en svo persónulega að bera það fram, að hans skoðun í þessu efni, og líklega Sjálfstfl. yfirleitt, væri miðuð við það, hvernig föður hans á Korpúlfsstöðum reiddi af. Þetta hefði getað staðið í verstu sorpgrein í blaði, en það hefir ekki borizt inn í þingið fyrr en þessi hv. þm., sem er vígður, vill messa yfir þeim texta hér í hv. d. Hv. þm. er annað veifið að tala um tölur, sem hann snýr öllum við, eins og henti hv. 2. þm. Skagf., þegar hann var að greina frá atkvgr. um 17. gr. Það er óvefengjanlegt, að í atkvgr. um 17. gr. greiddi mikill meiri hluti atkv. á móti. Þegar búið er að tala um, hvernig atkvgr. um gr. fór og endurtaka, hve mikill hluti þeirra, sem greiddu atkv., hafi verið á móti, þá standa þessir menn upp og segja, að það hafi verið greidd atkv. um öll lögin. Þó að við séum að tala um eitt atriði, þá leyfa þeir sér að snúa þannig út úr því, þó að enginn, sem vildi ræða málið, mundi dirfast að gera það í alvarlegum umr., og svo er hv. 1. þm. Rang. að tala um, að menn tali ekki nógu alvarlega. Ég hefi talað af fullri alvöru um þetta mál, en þegar ég talaði við hv. 2. þm. Skagf. um þetta, þá sýndi ég á andliti, að ég tók ekki allt hátíðlega, sem hann sagði. En það er óviðkunnanlegt, að hv. 1. þm. Rang. skuli vera að setja sig upp á háan hest, eins og hann hefir látið ljós sitt skína miður en skyldi í þessum umr. Það er annars í sjálfu sér nokkur vottur um það, hvernig málstaðurinn er, þegar þm. taka upp á slíku, og er það ekki að furða, því að ég veit ekki betur en að í Framsfl. sé mikil óánægja með ýms ákvæði l., ekki sízt 17. gr. Nú þykist hv. 2. þm. Skagf. ætla að rökstyðja sinn málstað með því að lesa upp niðurstöðu flokksþingsins um þetta efni, en hv. þm. veit vel, að það, sem gerðist á fundinum, kemur ekki nema að litlu leyti fram í ályktuninni.

Hvernig getur hv. þm. sannað þetta?

. En það, að ályktunin er gerð um málið, sýnir, að málið var uppi á fundinum, og svo geta menn aflað sér ýmsra heimilda um, hvað hafi gerzt á fundinum. Hv. þm. gat ekki hrakið það, að margir framsóknarmenn úti um land hafa verið óánægðir með 17. gr. Þetta er því í rauninni ekki flokksmál, þó að Framsfl. hafi barizt um þetta mál við kosningarnar. Það er misskilningur, að hér sé um að ræða fáa menn, sem hv. 1. þm. Rang. á sínu máli kallar braskara. Ég fullyrði, að þetta sé fyrir bændastéttina almennt, því að það kemur niður á öllum, sem ræktun stunda, því að þeir hafa af óeigingjörnum hug unnið að ræktun á sinni jörð og vilja eiga sína jörð, og það er engin goðgá. Þeir hafa eftir fyrri lögum fengið jarðræktarstyrkinn óskoraðan, og svo er þetta tekið af þeim. Þessu una þeir illa. Hefði þetta verið nýtt ákvæði, þá væri það sök sér, en það var búið að gefa þennan styrk í lögum áður, og menn treystu því og unnu í þeim anda, að þetta mundi standa; þá er hart, að þetta skuli vera tekið af þeim. Þessir hv. þm. skulu verða varir við þetta hjá bændum og flokksmönnum sinum alltaf, þangað til leiðrétting fæst. Að síðustu vil ég taka það fram í sambandi við svar hv. 2. þm. Skagf. við spurningu minni um það, hvaðan kröfur hafi komið til þeirra, sem undirbjuggu lögin, um að setja þessi ákvæði 17. gr., hvort þær hafi komið frá bændum, hverjum bændum og hvað mörgum, að hv. þm. segir, að þetta sé alls ekki komið frá neinum að utan; hann segir, að þetta sé komið frá þeim mönnum, sem undirbjuggu lögin.

Thor Thors Hv. þm. Mýr., sem af andstæðingunum helzt ræddi málið með rökum, vildi ekki viðurkenna, að hér væri nein deila um sósialisma í sambandi við þetta mál. En þegar hann aðgætir það, að jarðræktarstyrkurinn, sem numið hefir um 500 þús. kr. árlega, verður eftir 20 ár, ef ákvæðið helzt óbreytt, 10 millj. kr. í jarðeignum bænda, þá verður hann að viðurkenna, að hér er um verulega takmörkun að ræða á eignum þeirra. Jarðræktarstyrkurinn hefir fram til þessa verið hrein verðlaun, en nú er hann orðinn takmörkun á eignarréttinum. Ég þarf ekki að svara hv. þm. viðvíkjandi því, að samskonar ákvæði sé komið áður í gildandi löggjöf. Það eru aðrir hv. þm. búnir að gera, en mér þótti einkennileg rökfærslan hjá hv. þm., þegar hann vildi réttlæta þetta ákvæði 17. gr. með því, að fyrir handvömm þm. sjálfra skyldi svipað ákvæði vera komið inn í nýbýlalögin; m. ö. o., hv. þm. vildi réttlæta þetta með annari vitleysu sem þingið hafði framkvæmt. Ég skal ekki fara langt út í svar hv. 1. þm. Rang. Ræða hans var, eins og ég bjóst við, aðallega persónuleg illkvittni. Hann talaði mjög mikið um þá ógurlegu hættu, sem yfir landbúnaðinum vofði vegna verðhækkunar á jörðunum. Reynslan á undanförnum árum bendir ekki á hættu á verðhækkun jarðanna. Fyrir tilstilli þessa hv. þm. m. a. er svo komið, að jarðarverðið hefir farið fallandi, vegna þess að jarðarverð er, eins og önnur verðmæti þjóðfélagsins, háð lögmálinu um framboð og eftirspurn, og jarðarverðið byggist fyrst og fremst á því, hvort hægt er að ávaxta fé í landbúnaðinum, en nú er svo komið, að búskapurinn hefir ekki borgað sig, og þess vegna hafa jarðirnar ekki hækkað í verði, eins og hv. þm. var að útmála, að væri svo hættulegt, heldur hafa þær fallið, og það er leit á mönnum, sem vilja leggja fé í jarðakaup. En ef slík hætta er á ferðum fyrir landbúnaðinn, því þá ekki að koma með eitthvað stærra heldur en þetta ákvæði? Því ekki að koma með hámarksverð á jarðirnar, ef það er nauðsynlegt? Því minnist þessi hv. þm. ekki annara verðmæta, sem í landbúnaðinum standa og látin eru ganga frá manni til manns, skepnanna? Því minnist hann ekki kúnna, þessi sérstaki kúavinur, sem kosinn var fyrir umhyggju sína í garð kúnna í Rangárvallasýslu? Því kemur hann ekki með það að setja hámarksverð á kýrnar? Ef það er hættulegt fyrir þróun landbúnaðarins, að jarðirnar hækki í verði, þá er eins hættulegt, að önnur verðmæti í landbúnaðinum hækki í verði. Hvers vegna er þessi verðhækkun hættuleg aðeins á sviði landbúnaðarins? Er hættan ekki á öðrum sviðum? Byggist þetta tal hv. þm. ekki á því, að hann getur ekki hugsað sér, að nein verðmæti í einkaeign fari vaxandi? Er það ekki sósíalistinn, sem þarna kemur fram hjá honum? Það var einkennilegt, þegar hv. þm. var að halda því fram, að allar þær jarðir, sem mest væri búið að gera við, hefðu fallið í hendur ríkisins. Ef þetta er rétt, þá sýnir það, að fé er ekki leggjandi í landbúnað; það sýnir, eins og annað, að þeir, sem hafa tekið að sér öðrum fremur að vernda hagsmuni bændanna, hafa búið þannig að landbúnaðinum, að það er ekki hægt að leggja fé honum til framkvæmda. Þegar hv. þm. beitir þessum rökum, þá er hann að gefa sjálfum sér og sínum flokki eftirminnilegan kinnhest. Hv. þm. minntist á jörð, sem faðir minn á hér í Mosfellssveit, og það átti að vera höfuðröksemdin gegn mér, að faðir minn ætti jörð, sem ekki borgar sig. Faðir minn hefir drýgt þá höfuðsynd að vera manna bjartsýnastur á framtíð íslenzks landbúnaðar. Hann hefir lagt hundruð þúsunda króna til þess. Hv. þm. talaði um, að hann hefði fengið 48 þús. kr. í jarðræktarstyrk. Það kann vel að vera. Hann hefir ekki sótt um það sérstaklega, og jarðræktarlögin voru ekki sett til þess að styrkja hann. Þeim var breytt aðeins vegna þess, að honum hlotnaðist nokkur styrkur til sinnar ræktunar. Það er komið svo einmitt vegna löggjafans, að það eru erfiðleikar á því að reka þenna búskap, sem byggðist sérstaklega á persónulegum dugnaði, sem hægt var að koma við í þágu þessa búrekstrar áður en löggjöfin hindraði það, og það mætti hv. 1. þm. Rang. vita. Það þarf ekki að vera ásökunarefni, þó að þessi jörð hafi verið boðin hanka til sölu. Það voru sérstök atvik, sem lágu til þess. Það eru sérstakar aðstæður í okkar þjóðfélagi nú fyrir aðgerðir ríkisvaldsins, sem valda því, að þessa jörð er betur hægt að hagnýta af hinu opinbera. Þá væri hægt að viðurkenna þau sérstöku atvik, sem nauðsynlegt er, til þess að þessi búskapur fái notið sín. Ég skal ekki fara frekar í atkvæðatölurnar, sem hv. þm. talaði um. Þetta eru tölur starfsmanna Búnaðarfélagsins, sem ég tek miklu frekar trúanlegar en það, sem þessi hv. þm. les upp úr einhverjum pésa, sem hv. 2. þm. Skagf. fær honum. Hv. þm. var að tala um uppskeru úr kosningunum. Hann getur fagnað því, að hann slampaðist á þing, vegna þess að sósíalistar kenndu í brjósti um hann og sáu aumur á honum eftir að hann hafði tvisvar fallið í þessu kjördæmi, en aðalniðurstaða kosninganna var þannig, að fylgi Sjálfstfl. kom mjög glæsilega í ljós. Hann fékk 24500 atkv., þó að hann fengi ekki nema 17 þm., en Framsfl. fékk 14500 atkv., enda þótt hann fengi 19 þm. Þetta sýnir aðeins, að lýðræðið nýtur sín ekki fullkomlega í okkar þjóðfélagi, en ég sé ekki, að nein ástæða sé fyrir framsóknarmenn að fagna sérstaklega yfir því. Hv. þm. var að tala um, hverjir hefðu legið undir í kosningunum nú í vor. Ég vil spyrja, hverjir það eru, sem hafa legið undir í íslenzkum stjórnmálum undanfarin 10 ár. Eru það ekki framsóknarmenn, sem hafa verið undirlægjur sósíalista mörg undanfarin ár? Og í Nýja dagblaðinu í dag er einmitt vísir til áframhalds í sömu átt. En ef hv. þm. finnst þetta svo sérlega gott, þá hann um það, en ég hélt, að hann mundi ekki vilja hæla sér af útreið þeirri, sem framsóknarmenn hafa fengið hin síðustu ár. Og hann þykist víst hafa veitt okkur makleg málagjöld, sem höfum tekið málstað bænda í þessu máli. Hann má grobba eins og hann vill af sínum afskiptum af þessu máli og öðrum, sem bændum viðkoma, en röksemdir hans sanna aðeins það, sem hann annars hefir reynt að leyna, að hér er hreinræktaður sósíalisti á ferðinni. Það sýnir öll hans stjórnmálabarátta. Okkur er ánægja að því, að hann láti það sem oftast í ljós í opinberum umr. Ég veit ekki, hvort ég tek aftur til máls við þessa umr., en ég veit, að hvort sem jarðræktarstyrkurinn verður nú veittur sem verðlaun til bændanna, eða hann leggur kvöð á þá, að baráttunni um það mun haldið áfram þar til bændur hafa fengið fullan sigur í sínu máli.

Forseti (FJ): Það væri mjög æskilegt, að umr. um þetta mál yrði lokið sem fyrst, en þar sem 2 þm. eru enn á mælendaskrá, verður þeim veittur tími til stuttra aths.



Ég mun falla frá því að bera sakir af sjálfum mér, en ég vil bera sakir af opinberum starfsmanni Búnaðarfélagsins, að því er viðvíkur skýrslum hans, og beina þeim ásökunum heim til föðurhúsanna.

*Sveinbjörn Högnason: Ég kann ekki við þá aðferð, sem hv. þm. Snæf. hefir, að nota þingsalinn til þess að bera lof á föður sinn. Það hefir hingað til ekki þótt bera vott um mikilmennsku að nota hvert tækifæri til þess að upphefja sjálfan sig. Ég skal ekki deila um, hvort það er heppilegt eða ekki, en ég tel það ósmekklegt, og svo veit ég, að er um fleiri. Hv. þm. telur mig valdan að því, að jarðabætur hafi farið minnkandi í seinni tíð. Ég veit ekki, hvaða ástæðu hann hefir fyrir því, nema ef það skyldu vera afurðasölulögin, sem ég var nokkuð viðriðinn, en þau hafa gert það að verkum, að bændur fá nú meira verð fyrir afurðir sínar en áður og búskapurinn þar af leiðandi borið sig betur, og ég skil ekki, að það geti orðið til þess, að jarðirnar lækki í verði. Ég hugsa, að hann sé einn um þann hugsunarhátt, en ég hefi orðið hans var fyrr, þegar rætt hefir verið um afurðasölulögin. Það hefir komið fram áður í sambandi við jarðræktarstyrkinn, að menn eins og hann hugsa aðeins um, að hann verði þeim til hagsbóta, en hugsa aldrei um, að þúsundir manna gætu fengið betri aðstöðu, væri honum breytt. Ég vildi segja hv. þm., að ég býst við, að jarðir hafi lækkað í verði í hans kjördæmi áður en ég fór að skipta mér af þessum málum. Hvað kemur til, að sumar jarðir, sem eru í eigu fjölskyldu hv. þm., standa í eyði? Er það fyrir mitt tilstilli eða þeirra sósíalistísku hugsjóna, sem hann talaði um? Hv. þm. var að tala um, að það væri vegna umhyggju mínnar fyrir kúnum í Rangárvallasýslu, sem ég hefði verið kosinn á þing. Þetta getur e. t. v. staðizt, það mun vera vegna umhyggju minnar um búskapinn og tilraunir til að hann geti borið sig betur, því ég tel víst, að hv. þm. hafi ekki talið þá kjósendur nautgripaættar, sem undanfarið hafa kosið flokksmenn hans í Rangárvallasýslu. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. Það, sem barizt er um í þessu máli, er hin gamla barátta milli sérréttinda og eigin hagsmuna og hags alþjóðar, eins og hv. þm. viðurkennir sjálfur, þar sem hann segir, að búskapurinn t. d. á Korpúlfsstöðum mundi bera sig betur, ef hann nyti þessara sérréttinda, sem ríkið gæti veitt. En þessi barátta um sérréttindin mun aðeins enda á einn veg, þann, að hagur almennings mun bera sigur úr býtum.



Mér þykir það einkennileg drengskaparkenning af manni, sem a. m. k. stundum ber hempu, að halda, að hann geti ráðizt hér á föður minn án þess að ég svari því nokkru. Um það ætla ég svo ekki að fara fleiri orðum. Hv. þm. reyndi að snúa út úr því, sem ég sagði, að það væri vegna aðgerða Framsfl., að jarðirnar hefðu lækkað í verði. Það virðist auðsætt, að það er ekki vegna aðgerða þeirra í einu einstöku máli, eins og afurðasölulögunum, heldur vegna þess, að þeir hafa völdin í landinu og ráða því mestu um afkomu manna til lands og sjávar. Hv. þm. talaði um sérréttindi í þessu sambandi. Ég sé ekki, að það séu nein sérréttindi, að menn fái að halda jörðum sínum og jarðræktarstyrkurinn verði veittur sem verðlaun, því að þeir eru allir jafnir fyrir lögunum, og verða það, hvort sem jarðræktarstyrkurinn heldur áfram að vera verðlaun til þeirra eða kvöð.



Frv. þetta er ekki efnismikið, en það fer fram á að veita til bráðabirgða undanþágu, þannig, að styrkurinn til endurbyggingar á sveitabýlum verði ekki einskorðaður við jarðir, sem eru í sjálfsábúð, eða jarðir, sem heimilt er að byggja í erfðaábúð, með tilliti til þess, að l. nr. 87 frá 1933 koma ekki til framkvæmda, að því er þetta snertir, fyrr en á miðju næsta ári. En um þennan styrk hafa þegar sótt margir leiguliðar, sem bjuggust við að geta fengið hann samkv. l. frá síðasta þingi. Ég tel mjög sanngjarnt að veita þessa undanþágu nú í þetta eina sinn, þannig að stj. fái heimild til að veita þessum mönnum nokkurt lán til endurbyggingar húsa á jörðum, þar sem þeir búa. Ég hefi bætt því við í frv., að ríkissjóður eigi kröfu til fullrar endurgreiðslu á sinum hluta stofnkostnaðar byggingarinnar. Ég vænti þess, að Alþingi líti með sanngirni á þetta mál, því að verði þessi undanþága ekki veitt, geta nokkrir menn orðið allhart úti. Óska ég, að frv. verði vísað til landbn. og 2. umr.