Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Steinsson) Það hefir nú orðið eins og fyrri, að fjárveitinganefnd þessarar deildar hefir ekki verið ætlaður of langur tími til þess að athuga fjárlagafrumvarpið, þar sem það kom eigi til 1. umr. fyr en 31. mars, en brtt. skilaði nefndin 6. apríl. Hefir hún því eigi haft það til meðferðar nema tæpa viku. Það liggur því í hlutarins eðli, að nefndin hefir orðið að vera hraðvirk. En hversu velvirk eða góðvirk hún hefir verið, verður nú lagt undir dóm hv. deildar. Eftir eðli sínu á hv. efri deild að vera íhaldssöm í fjármálum, og verður tæplega annað sagt en að hún hafi haldið þeirri stefnu. Fjárveitinganefnd hefir því viljað reyna að skila fjárlagafrv. svo, að tekjuhalli sá, er á því var, er það kom frá hv.Nd., minkaði að einhverju leyti. En það hefir verið erfitt verk fyrir nefndina, því að óhætt er að fullyrða, að fjárlagafrumvarp hafi sjaldan komið frá hv.Nd. með jafnmiklum sparnaðarblæ. Nefndin leggur til, að tekjuhliðin hækki um 75 þús. kr. Á einstökum gjaldaliðum leggur hún til rúml. 50 þús. kr. lækkun, en á öðrum 12 þús. kr. hækkun. Ætti því að sparast rúmlega 38 þús. kr. á gjöldunum. Það lagt við 75 þús. verða 113 þús., sem nefndin leggur til, að tekjuhallinn minki. Fer fjárlagafrv. því frá nefndinni með 68 þús. króna tekjuhalla. Jeg verð því að líta svo á, að hún hafi gengið sæmilega frá því. Þá vil jeg snúa mjer að frv. sjálfu, og mun jeg ekki fara ítarlega út í hverja einstaka grein þess, heldur halda mig við þær brtt., sem nefndin hefir gert. Við tekjuhlið frv. hefir nefndin gert litlar brtt., því að hún leit svo á, að tekjurnar væru varlega áætlaðar, eins og vera ber, því að altaf má búast við, að útgjöldin fari fram úr áætlun. Það eru því aðeins þrjár brtt. frá nefndinni við þessa hlið frv. Sú fyrsta er, að tekju- og eignarskatturinn sje hækkaður um 100 þús. kr., og getur það tæplega talist óvarlegt, þegar litið er á það, hve útlit er fyrir að þessi skattur verði hár á þessu ári, sem sje að hann ætli að fara fram úr þeirri upphæð, sem hann var áætlaður. Einnig má taka tillit til þess, hversu árferði virðist ætla að verða gott nú og öll framleiðsla að ganga vel. Önnur brtt. nefndarinnar er sú, að bifreiðaskatturinn, 30 þús. kr., sje feldur niður úr fjárlagafrv. Eftir lögum frá 1921 á að verja skatti þessum til þess að leggja slitlag á þá vegi, sem verst verða úti af umferð bifreiða, og er skýrt tekið fram, að vegamálastjóri hafi víðtækari yfirráð yfir þessu fje en öðru vegafje. Telur nefndin því eigi rjett, að sjóður þessi standi í fjárlögunum, því ætti hann að standa þar, þyrfti að minsta kosti að geta þess gjaldamegin, hvernig ætti að verja honum. Vitanlega hefir fyrv. fjármálaráðherra (M. G.) tekið það fram, að upphæðin lægi í því fje, sem ætlað er til viðhalds flutningabrautum og þjóðvegum. En vegamálastjóri hefir látið þess getið, að af því fje megi ekkert missast til bifreiðavega sjerstaklega. Þá er þriðja brtt. nefndarinnar fram komin af því, að háttv.Nd. samþykti að koma á skólagjöldum við fasta landsskóla. Er því ekki nema eðlilegt, að þau sjeu einhversstaðar færð til tekna. Þykir nefndinni því rjettara, að þau sjeu færð tekjumegin í fjárlögin heldur en að stofna af þeim sjerstakan styrktarsjóð innan skólans, því að það gæti orðið til þess að vekja óánægju meðal nemenda. Þessa upphæð hefir nefndin áætlað 5 þús. kr. og gerir ráð fyrir, að það sje síst of hátt. Þá skal jeg víkja að gjaldahlið frumvarpsins. Við hana á nefndin allmargar brtt. á þskj. 207. Við 10. og 11. gr. hefir nefndin ekki gert neinar brtt. En sú skoðun kom fram innan nefndarinnar, að það fje, sem varið væri til skrifstofuhalds, bæði hjá stjórnarráði, lögreglustjóra og bæjarfógeta og fleiri skrifstofum, sem taldar eru í þessum greinum, væri ægilega mikil upphæð. En hún sá sjer ekki fært að koma með brtt. til lækkunar, því að hún telur eðlilegast að þær komi frá stjórninni. Þá er fyrsta brtt. nefndarinnar við 12. gr. sú, að lagt er til, að Eyrarsveit fái kr. af þeim styrk, sem ætlaður er þeim hreppum, sem eiga erfitt með að ná til læknis. Jeg mun ekki fara að tala langt mál með þessari tillögu, en aðeins geta þess, að þessi hreppur á mjög erfitt með að ná til læknis, og áreiðanlega erfiðara en margir þeir hreppar, sem þegar njóta þessa styrks. Þá er lagt til, að styrkurinn til Andrjesar Fjeldsteds augnlæknis sje lækkaður niður í 1500 kr. Gerir nefndin það af því, að henni finst eðlilegast, að styrkur til þessa manns sje eigi hærri en til annara læknasjerfræðinga, sem kensluskylda hvílir á við háskólann og styrks njóta úr ríkissjóði, eins og t. d. tannlæknis og háls-, nef- og eyrnalæknis. Styrkinn til augnlækningaferða kringum land fanst nefndinni ekki rjett að binda við nafn einstaks manns, af þeim ástæðum, að nú eru búsettir hjer tveir sjerfræðingar í augnsjúkdómum, og væri því ekki nema eðlilegt, ef annar vildi ekki nota styrkinn, þá notaði hinn hann. En að sjálfsögðu gekk nefndin út frá því, að A. Fjeldsted verði látinn sitja fyrir þessum styrk, ef hann vill nota hann. Við spítalana hefir nefndin ekki gert neinar breytingartillögur, en hún hefir falið mjer að lýsa skoðun sinni á fyrirkomulagi geðveikraspítalans á Kleppi. - Eins og kunnugt er, er þar svo þröngt, að engin leið er að koma þangað sjúklingum, og hefir mjög verið kvartað undan því. Kostnaður sá, sem hrepparnir hafa af geðveiku fólki, er að verða þeim, mörgum hverjum, alveg um megn. Sem dæmi upp á það má nefna, að hjer fyrir þinginu liggur umsókn frá einum hreppi á Austurlandi um styrk til þess að halda geðveikan mann, og hefir hreppurinn lagt út með manninum á 5. þús. króna fyrir síðastliðið ár. Þetta fyrirkomulag má því eigi vera svona lengur. Líka má athuga það, að meðferðin á þessum aumingjum verður oft ómannúðleg, því að fólk vill ekki taka þá, hvað sem í boði er, og verða þeir því að hrekjast úr einum stað í annan, og meðferðin á þeim verður því oft mjög misjöfn. Nefndin leggur því mikla áherslu á, að þetta verði lagað sem fyrst. Hún lítur svo á, að það hafi þegar dregist altof lengi að ráða bót á þessu. Árið 1919 voru samþykt lög um húsabyggingar ríkisins, og viðbótarbyggingin á Kleppi var talin þar með. Var stjórninni heimilað að taka lán til þeirra húsagerða, sem taldar eru upp í þeim lögum, ef fje væri ekki fyrir hendi. Af þeim byggingum er mjer eigi kunnugt um, að hafi verið bygðar nema skólahúsið á Hvanneyri og eitthvað lítilsháttar á Eiðum. Jeg vil því fyrir nefndarinnar hönd skora á stjórnina að láta eigi dragast lengur að hrinda þessu máli í framkvæmd, helst þannig, að byrjað verði á byggingunni þegar á þessu ári, og ef fje væri eigi fyrir hendi, þá með lántöku. Þá er 6. brtt. nefndarinnar á þskj. 207, við 12. gr. 13. f. Þar er lagt til, að styrkur til Önnu Breiðfjörð falli niður. Er það eigi gert af því, að nefndin telji að of mikið sje til af hjúkrunarkonum hjer. Síður en svo, heldur fyrir þá sök, að það dylst engum, að lítill árangur hefir orðið af því fje, sem varið hefir verið til þessa undanfarið. Allmargar hjúkrunarkonur hafa fengið utanfararstyrk að undanförnu en færri skilað sjer heim aftur; margar hafa gifst erlendis og sest þar að, og yfir höfuð orðið ýms vanhöld á þeim. Þá er 7. brtt. nefndarinnar, um að fella niður 10000 kr. til Flóabrautarinnar. Áður hefir verið veitt fje til þessarar brautar, gegn framlagi úr sýslusjóði Árnessýslu. Sýslan hefir nú að undanförnu ekki getað lagt fram sinn hluta og orðið að fá hann að láni úr ríkissjóði og skuldar nú ríkissjóði 35000 kr., og sjer nefndin ekki ástæðu til að ausa í hana fje, sem ekkert útlit er fyrir, að hún geti greitt í nánustu framtíð. Nefndin leggur því á móti því, að fje verði veitt til hennar. Þá er brtt. við 13. gr. E. II. Nefndin fer fram á, að laun vitavarðarins í Gróttu verði hækkuð og þar af sjeu 300 krónur sem persónuleg launauppbót til hins núverandi vitavarðar við Gróttuvitann, sem er aldraður, heilsulítill og fatlaður og hefir gegnt þessu starfi samfleytt í 25 ár. Sýnist því ekki nema sanngjarnt, að hann fái þessa litlu launauppbót. Þá er brtt. við 14. gr. B. I. a. Nefndin leggur það til, að styrkurinn til kennarans í sögu og málfræði íslenskrar tungu sje tekinn upp. Þó að þessi styrkur væri feldur í Nd., þá lítur nefndin svo á, að slíkt sje óviðeigandi og kenslan megi alls ekki falla niður. Það á ekki eingöngu að vera hlutverk háskólans að framleiða embættismenn, svo sem presta, lækna og sýslumenn, heldur á það að vera aðalhlutverk hans að framleiða vísindamenn, og ætti engri deild hans að vera það hægara en einmitt norrænudeildinni. Hún ætti að hafa best tök á því að skara fram úr og vekja eftirtekt á okkur erlendis. Sem stendur eru hjer tveir erlendir stúdentar, sem stunda norrænunám, og er von á fleirum. Við verðum þess vegna að leggja alla þá rækt, sem okkur er unt, við þessa háskóladeild. Þetta er aðalatriðið. En sú hlið málsins, sem að manninum snýr, er vel þess verð, að hún sje athuguð. Það getur engum dulist, að það er ilt og óviðeigandi að hrinda honum fyrirvaralaust úr embætti. Hann afsalaði sjer öðrum störfum, þegar hann tók þessu embætti, aðeins vegna þess, að hann kaus frekar að helga því krafta sína og hafa það sem æfistarf. Á þinginu 1919 mæltu báðar fjárveitinganefndir með því, að þetta starf væri gert að föstu embætti, og í samræmi við það bar stjórnin fram á síðasta þingi frv. um það, að gera þetta starf að föstu embætti, og þó að það næði ekki fram að ganga, þá sýnir það þó, að þingið hefir álitið starfið nauðsynlegt. Þá er brtt. við 14. gr. B. VIII, sem aðeins er leiðrjetting: í stað „III–VI“ í aths. komi III–VII. Vjelstjóraskólinn hafði fallið undan skólagjaldi, en til þess hafði ekki verið ætlast. Þá er brtt. við 14. gr. B. VIII. 1. c, sem er breyting á fje til Hólaskóla. Nefndin vill gera samræmi á veitingum til þess skóla og Hvanneyrarskólans, og hefir því lagt til, að fyrir „600“ í 2. lið komi 500, en það er veiting til áhaldakaupa við kensluna. Eðlilegast að gjaldið sje það sama í þessum efnum til Hólaskóla, Hvanneyrarskóla og Eiðaskóla. Sömuleiðis leggur nefndin til, að í stað 4000 kr. í 3. lið komi 3500 kr., sem er til eldiviðar og ljósa, og í stað 3000 kr. í 4. lið vill nefndin að komi 2500. Með þessum breytingum kemst meira samræmi á milli skólanna. Þá er brtt. við 14. gr. B. XII. 1. Nefndin vill hækka styrkinn til kvennaskólans um 2000 kr. Það er langstærsti skóli landsins í þessum efnum og hefir marga nemendur. Allir eru sammála um það, að kenslan sje mjög góð, og það leynir sjer ekki, að skólinn fer mjög vel með það fje, sem honum er veitt úr ríkissjóði; Akureyrarskóli eyðir t. d. helmingi meira fje. Við viljum að þessi hækkun til skólans sje miðuð við nemendafjölda, og er það heldur hvatning til að færa út kvíarnar. Ennfremur vildi nefndin færa til styrk til Blönduósskólans, svo að hlutfallið yrði líkara kvennaskólans í Reykjavík, og færðum við því 600 kr. frá a-lið og niður í b-lið. Þá er brtt. við 14. gr. B. XIV. 2. Nefndin leggur það til, að styrkurinn til Flensborgarskólans sje lækkaður um 1000 kr., eða í stað 15000 komi 14000 kr. Nefndin ætlast til, að þeirri lækkun nái skólinn með skólagjaldi, og telur ekki ósanngjarnt að slíkt gjald verði tekið þar af innanbæjarnemendum, í samræmi við það, sem gert er við marga aðra skóla, er njóta styrks úr ríkissjóði. Við höfum komið með nýjan lið við 14. gr. B. XVII, og er það 1000 króna utanfararstyrkur til forstöðukonu daufdumbraskólans, til þess að kynna sjer nýjar kensluaðferðir, sem aðallega eru fólgnar í að kenna börnunum að tala. Nefndinni þykir sjálfsagt, að þessi styrkur sje veittur, til þess að þessi olnbogabörn þjóðfjelagsins, sem hjer eiga hlut að máli, fari ekki á mis við þá kenslu, sem hægt er að veita þeim. Þá er brtt. við 14. gr. B. XIX, sem er ekki önnur en sú, að nefndin vill að í stað fyrirsagnarinnar á liðnum, sem er „sundkensla“. komi: sundkensla og leikfimi. Þá eru ekki fleiri brtt. við þennan kafla, sem jeg þykist þurfa að skýra frá fyr en háttv.þdm. hafa komið með sínar athugasemdir.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg get verið stuttorður um þá kafla, sem heyra undir mitt ráðuneyti. Viðvíkjandi Kleppi held jeg að mjer sje óhætt að lofa því, fyrir hönd stjórnarinnar. að viðbótarbyggingin við hann verði með því allra fyrsta, sem bygt verður. Að öðru leyti þakka jeg háttv. nefnd fyrir tillögur hennar og hefi litlu við að bæta. Þó vildi jeg leyfa mjer að minnast lítillega á 9. brtt. við 14. gr., sem fer fram á það, að taka upp fje til kennara í sögu og málfræði íslenskrar tungu að fornu og nýju við háskólann. Jeg er háttv. nefnd mjög þakklátur og vil lýsa ánægju minni yfir þeim skilningi, sem hún hefir á starfsemi háskólans. Og það dylst engum, að einmitt á íslenskusviðinu eru mestar líkurnar fyrir háskóla vorn að skara fram úr og verða þjóðinni til sóma og virðingar.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Jeg get líka verið stuttorður. Jeg er alveg sammála nefndinni um það, að bifreiðaskattur á að falla niður. Þessi skattur er svo sjerstaks eðlis, að hann á ekki heima í fjárlögum, því það er vegamálastjóri, sem á að ákveða, hvernig honum verður varið, með samþykki stjórnarinnar. Næsti liður, sem mig snertir. er brtt. við 13. gr. B. II. 6. Nefndin leggur til, að styrkur til Flóabrautarinnar sje látinn falla niður. Það er rjett, að Árnessýsla er orðin allskuldug og hefir ekki getað greitt sinn hluta af akbrautartillaginu, en samt verð jeg að telja það mjög athugavert að láta styrkinn falla niður með öllu. Fjvn. Nd. hefir lagt til, að veittar væru 10000 kr. til aðgerðar og endurbyggingar á brautinni gegn því, að sýslan leggi fram þriðjung kostnaðar. Þetta sýnist nú í fljótu bragði vera hættulaust. Þó jeg geti ekki haft á móti rökum nefndarinnar, þá er vegurinn svo fjölfarinn, að það liggur við, að það sje óforsvaranlegt að fresta aðgerð á honum í ár. Árnessýsla er varla í raun og veru svo illa stæð, að hún geti ekki lagt fram einn þriðja af þeirri upphæð, sem hjer er farið fram á. Sýslan var áður talin ein af ríkustu sýslum landsins, og væri ilt til þess að vita, ef fjárhag hennar væri svo komið, að hún yrði að hafna veitingu þessari sökum þess, að hún gæti ekki greitt hið uppsetta tillag. Væri svo komið, að sýslan gæti með engu móti staðið í skilum, þá gæti það auðvitað ekki komið til neinna mála að veita henni fje eða uppgjöf á lánum. Það væri ranglæti gagnvart öðrum sýslum, sem líka hafa akbrautir. Þá vil jeg lítillega minnast á C-lið 13. greinar. Hvað viðvíkur upphæðinni, sem veitast á til mótorbátsferða til Grímseyjar, þá álít jeg að slíkt hefði eigi þurft að taka fram sjerstaklega; jeg mundi óhikað hafa þorað og talið mjer skylt að greiða til þessara ferða eftir þessum lið, þó að Grímsey sje utar fjörðum og flóum. Svo er annað atriði, sem jeg vil minnast á. Jeg vildi vita álit háttv. deildar um það, hvort ekki mundi rjett að selja skipið Borg. Það hefir komið til tals milli okkar Nielsens framkvæmdarstjóra, og er hann því meðmæltur. Skipið borgaði sig allvel í fyrstu og hefir ekkert á því tapast, en það hefir enga fasta áætlun og verður ekki álitið nauðsynlegt. Álitlegt boð hefir komið í það frá dönsku firma, og þótt það sje langt fyrir neðan það verð, sem Borg er skráð fyrir, þá má vel við það una. Jeg veit að þetta mál kom til tals í sjútvn. og samgmn., og vil beina því til fjvn. að taka það til athugunar og koma með það við 3. umr. Landsstjórninni veitir ekki af því, að hafa eitthvað handbært í útlendri mynt, þegar hún á að fara að greiða vexti og afborganir af erlendum lánum í næstkomandi júlímánuði. Þá skal jeg taka það fram, að jeg er samþykkur brtt.háttv. nefndar við 13. gr. fjárlaganna E. II., um 300 kr. persónulegan styrk til vitavarðarins við Gróttuvitann. Hann hefir verið vitavörður í 25 ár og er orðinn aldraður maður. Hann er ennfremur fatlaður, einfættur, og á því bágt með að stunda nokkra aðra atvinnu. Getur hann ef til vill róið eitthvað til fiskjar, en þó mun það ekki vera meira en til þess að afla heimilinu matarfanga. Maður þessi sneri sjer til mín nokkru eftir að jeg var orðinn ráðherra, og vísaði jeg honum þá til þingsins. Jeg vil því leyfa mjer að þakka nefndinni fyrir það, að hafa komið fram með þessa till., og vona jeg, að háttv. deild samþykki hana. Þá vildi jeg leyfa mjer að fara nokkrum orðum um brtt.háttv. nefndar við 14. gr. B. VIII. 1. c. Sje jeg að till. nefndarinnar muni vera settar til að samræma liðina við tilsvarandi liði í öðrum skólum. Þetta er rjett að því er snertir 2. og 4. lið. Álít jeg að skólanum beri þar eigi meira fje en Hvanneyrarskóla eða Eiðaskóla. En um 3. lið er öðru máli að gegna. Eins og mönnum er kunnugt, liggja Hólar langt uppi í landi og er því mjög örðugt þar um alla aðdrætti. Er mjer sjerstaklega kunnugt um, hversu kostnaðarsamt þetta er, frá þeirri tíð er jeg var landritari. En alt öðru máli er að gegna um Hvanneyri, því þar er miklu hægra um alla aðdrætti. Skólastjórinn á Hólum hefir með rökum sýnt fram á allan flutningskostnað, og verð jeg því hiklaust að álíta, að 3. liður sje þar alt of lágur í samanburði við hina skólana. Þó má vera, að tilsvarandi liður við Eiðaskóla sje fulllágur.

Fjármálaráðherra (Magn. J.) Jeg vildi aðeins fara nokkrum orðum um 1. brtt., um hækkun á tekju- og eignarskatti um 100 þús. kr. Hefir oft áður verið á það minst hjer á þingi í ýmsu sambandi. En það, sem maður veit um þennan skatt, er það eitt, að hann er mjög óviss. Skýrslur frá ýmsum hjeruðum eru mjög óglæsilegar; lítið sem ekkert er kemur úr sumum bygðarlögum. Hjer í Reykjavík er ómögulegt fyrir skattstofuna að segja um, hve mikið komi inn. Þó býst hún við, að það verði um 700 þús. kr. Auk þess er áætlunin hvað heimturnar snertir sjerlega óviss fyrsta árið, því þá kemur til ýmsra óvissra skattaspursmála, sem geta jafnvel heyrt undir dómstólana til úrskurðar. En það, að óvissa er fyrsta árið, kemur niður á skatttímanum í ár, en það ætti hæglega að geta unnist upp næsta ár. Held jeg að hið skárra útlit, sem nú er fyrir atvinnuvegina árið 1922, geri það að verkum, að eigi sje óvarlegt að reikna, að 1923 komi inn 900 þús., ef rjett hefir verið að áætla 700 þús. í ár. Jeg er því fyrir mitt leyti ekki á móti hækkuninni. Jeg skal að lokum taka það fram um bifreiðaskattinn, að jeg tel alveg sjálfsagt að fella hann út úr tekjuáætluninni. Ef hann er færður tekjumegin, þá verður einnig að setja sama póst útgjaldamegin, en ef það er eigi gert, þá á eigi að telja hann með í tekjunum. Jeg skal taka það fram, að jeg tel, að háttv.fjvn. hafi farið mjög gætilega í sakirnar í till. sínum og látið sjer ant um, að sem minstur halli verði á fjárlögunum.

Guðjón Guðlaugsson Það er fyrir hönd samvn. samgm., sem jeg ætla einkum að segja nokkur orð. Það eru þessar litlu breytingartill. á þingskjali 215 við 13. gr. C. 2, sem eru í tveimur liðum a. og b. Um a-liðinn verð jeg að geta þess, að nefndinni þótti rjettara að einskorða ekki upphæðina við 100000 kr., heldur að hún mætti vera það hæst, þ. e. til bátaferðanna. Liðurinn b., um að fella í burtu Grímseyjarbátinn, er aðeins samræmis vegna. Þar sem upphæðinni er alls ekki skift milli annara báta, áleit nefndin ekki rjett að gera undantekningu um þennan eina bát. En nefndin var í einu hljóði meðmælt því, að Grímseyingar fengju þennan styrk á sínum tíma. Við strandferðirnar gerði nefndin enga breytingu, en hún athugaði þó það mál frá ýmsum hliðum, eins og sjá má á nefndarálitinu. Hún bar sig saman við framkvæmdarstjóra E. Nielsen. Samdi hann uppkast að nýrri áætlun fyrir þetta ár, en ljet það vera fyrir árið 1923, þar sem nefndin lagði til, að strandferðirnar byrjuðu ekki fyr en um lok næsta þings. Nefndin sá, að strandferðir Sterlings voru ærið dýrar. Kostuðu þær síðasta ár yfir 300000 kr. Hún reyndi því að draga úr kostnaðinum með því að fækka ferðunum, ekki einungis árið 1923, heldur einnig yfirstandandi ár og í því skyni fjekk hún hr. Nielsen til þess að semja nýja áætlun fyrir Sterling. Hvað snertir næsta ár, þá sló nefndin því föstu, að ferðir byrjuðu um sama leyti og nú, og því lægi eigi á að semja þá áætlun fyr en þing kæmi saman. Um ýms önnur atriði, svo sem viðkomustaði o. fl., þarf eigi að tala; læt mjer nægja að vísa til nefndarálitsins um það, t. d. um hafnir á Gilsfirði og þess háttar. En það er eitt atriði, sem ástæða er til að geta um, og það er það, að nefndin áleit, að 200 þús. kr. væri hæfilegt fje til strandferðanna með þessum sparnaði við að fækka strandferðunum. En þegar málið var krufið betur, þá kom í ljós, að af þessum 200 þús. kr. á að greiða Eimskipafjelagi Íslands 70 þús. kr. Er því ekki hægt að segja, að það sje ósamræmi hjá nefndinni, þó að hún komi eigi með brtt. En úr því að það er orðið ljóst, að 70 þús. kr. fara til Eimskipafjelagsins, þá er athugavert, hvort það geti borið sig, að upphæðin verði eigi hærri en þetta til strandferða. Upphæðin stendur óhögguð af nefndinni, af misskilningi vegna fjárlagafrv. stjórnarinnar. Í fyrra voru veittar 60 þús. kr. til Eimskipafjelagsins, en þær stóðu utan við fjárlögin, sem sje 260 þús. kr. veittar í alt en þar af 60 þús. til Eimskipafjelagsins í aukafjárlögum. Jeg tel það mjög vafasamt, hvort það er rjett að veita eigi nema 200 þús. kr.; álít frekar að þyrfti að hækka styrkinn. Villemoes og Borg hafa hingað til borið Sterling uppi, og því hefir það eigi gert svo mikið til, hvort upphæðin hefir verið mikil eða lítil. En það kemur til athugunar, hvort það er rjett, að þessi skip beri Sterling þannig altaf uppi. Mjer finst það æðióviðfeldið, að fyrir skip, sem skráð eru upp á miljón kr., skuli eigi fást, eftir því, sem hr. Nielsen gefur í skyn, nema 300 þús. kr. fyrir Villemoes og 200 þús. kr. fyrir Borg. Jeg er því þeirrar skoðunar, að hækka beri styrkinn um 70 þús. kr., en byggja ekki framvegis á meðgjöf frá Borg og Villemoes. Vildi jeg aðeins vekja athygli manna á því, hvers vegna vantaði brtt. samgöngumálanefndar um að hækka styrkinn. Hvað viðvíkur flóabátunum, þá er þar sömu sögu að segja. Nefndirnar gerðu uppástungu um sjerstaka upphæð til hvers báts um sig, en nefndunum bar ekki saman og að lokum komst samvinnunefnd að þeirri niðurstöðu, að eigi væri rjett að skifta styrknum. Mundi slíkt aðeins leiða til reipdráttar milli manna. Áleit nefndin að betra væri að sjá það á næsta þingi, hvernig þessu yrði heppilegast fyrir komið, og því leggur hún til, að stjórninni sje gefin heimild til þess að greiða það, sem nauðsynlegt þykir, til allra báta, sem vinna fyrir ríkið, þar til þing kemur saman. Jeg álít þó, að stjórnin geti ekki ákveðið alt upp á sitt eindæmi, heldur aðeins það, sem bráðnauðsynlegt er, og það aðeins frá nýári og til þings. Yfirleitt eru brtt. svo fáar, að þær geta ekki færri verið. Og jeg vil lýsa yfir þeirri skoðun minni á meðferð háttv.fjvn. á greinum þeim, sem til umræðu eru, að jeg er henni öldungis sammála og get glaður samþykt þær. Vildi jeg að svo væri um fleiri. Það er ein brtt., sem jeg mundi hafa komið fram með, ef hv.fjvn. hefði eigi gert það, en það er 15. brtt. við 14. gr. B. XVII., um utanfararstyrk til forstöðukonu daufdumbraskólans. Hefi jeg haft meiri kynni af skólanum en margir aðrir. Mjer þykir það eitt að till., að mjer þykir upphæðin heldur lág. Konan hefir aðeins fengið einar 800 kr. til náms síðan hún kom að skólanum; þykir mjer þessi upphæð fulllítil. Heyrði jeg einhvern minnast á 2000 kr., en sjálf hefir hún nefnt 1500 kr., og það hefði jeg kosið. Annars skal jeg geta þess, að jeg mun með ánægju samþykkja þennan lið.

Karl Einarsson Jeg á hjer eina brtt., sem jeg vildi gera nokkra grein fyrir. Undanfarin ár hefir í fjárlögum verið fjárveiting til þess að hafa eftirlit með fiskiveiðum útlendinga. Og eitt skifti hefir sjávarútvegsnefnd með brjefi lagt það til að sendir væru bátar norður til að varna yfirgangi útlendinga við síldveiðar. Var þá sent eitt skip til mánaðardvalar, og í því skyni veittar 40 þús. krónur. Síðan hefir sú upphæð staðið óbreytt þar til nú, að hún er lækkuð niður í 30 þús. Er mjer eigi kunnugt um rök stjórnarinnar fyrir þessari ráðstöfun, nje heldur til hvers hún ætlar að nota þetta fje. Ef vel ætti að vera og nokkurt gagn af því að hljótast, þá ætti að hækka upphæðina að mun, en eigi fella hana niður. Á þessu sviði er svo margt, sem þarf að gera, en þó menn hefðu eigi annað en eftirlitið eitt í huga, þá er það sannast mála, að þessar 30 þús. krónur eru altof lítil upphæð. Svæðið, sem um ræðir, nær frá Vestfjörðum og alla leið austur fyrir land. Á þessu svæði eru, eins og menn vita, stórir flóar og haldast útlend skip þar við og salta ólöglega. Yfirvöldin fá alment litla vitneskju um þetta. Til dæmis skal jeg geta þess, að einn settur lögreglustjóri á þessum stöðum hefir sagt mjer, að um haustið í september hafi sjer fyrst borist fregn um það, að útlend skip hafi legið inni á Jökulfjörðum og saltað þar ólöglega síld. Við þetta getur skip Dana vitanlega ekkert ráðið. Inni á fjörðum eru smáskip bæði ódýrari og mikið hentugri. Jeg hefi hugsað mjer, ef þingið samþykti till., að stjórnin notaði því aðeins fjeð, að hún áliti, að það kæmi að tilætluðum notum. Það hefir ekki litla þýðingu, að lögunum sje hlýtt í þessu efni. En með 30 þús. kr. er lítið hægt að gera. Það væri þegar munur, ef upphæðin væri 70 þús. kr., þó að varla væri það nægilegt, en jeg fullyrði, að þá mundi hafa fengist tollur af um helming þeirra 83 þús. tunna, sem saltaðar voru í landhelgi og fluttar út án þess að af þeim væri greitt. Jeg hefi heyrt um skip sem lá síðari hluta sumars inni á höfn, sem ekki er minni en það, að strandferðaskip koma þar við, og það tók við vörum og flutti að vörur án þess að greiða rjettmæt gjöld. Hlutaðeigandi yfirvöld fengu ekki vitneskju um þetta fyr en of seint, þegar skipið var sloppið. Jeg heyrði það á háttv.frsm. (H. St.), að nefndin var í vandræðum með skrifstofufjeð, þó eigi sæi hún sjer fært að lækka það. Jeg er einn af lögreglustjórum þessa lands, og furðar mig stórlega, að skrifstofufje lögreglustjórans í Reykjavík er 8½ þús. kr. hærra en skrifstofufje allra annara lögreglustjóra til samans. Annaðhvort hlýtur lögreglustjórinn hjer að hafa óþarflega mikið skrifstofufje eða hinir óhæfilega lítið. Jeg skal ekki fara frekar út í þetta. Jeg er á sömu skoðun og háttv. nefnd, að breyting á þessu eigi að koma frá hæstv. stjórn.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg get verið með mörgum brtt.háttv. nefndar, en jeg get ekki felt mig við þær allar. Nefndin hefir t. d. tekið upp tekjur af skólagjaldi, af því að hún hefir gengið út frá því vísu, að það yrði samþykt hjer í deildinni. En jeg vona, að svo verði ekki. Skólagjald er mjög óviðkunnanlegt, sjerstaklega við gagnfræðaskóla eða deildir. Eins er það einungis miðað við innanbæjarmenn, og er það ranglátt. Margir verða að flytja t. d. hingað til Reykjavíkur til þess að stunda nám, og standa þeir vitanlega engu betur að vígi en hinir, nema síður sje. Jeg vona því, að þetta skólagjald verði felt. Það er mjög lítil tekjugrein og gerir þannig hvorki af nje frá, en hinsvegar getur það komið mjög illa niður. Þá ætla jeg að víkja nokkrum orðum að Flóabrautinni. Jeg get ekki fallist á ástæður nefndarinnar, nefnilega fjárhagsástand Árnessýslu. Það er ætlast til þess, að landið veiti sýslunni fje, 10 þús. kr., og hún leggi 5 þús. kr. á móti, og er sýslan þá með öllu gjaldþrota, ef hún getur ekki lagt fram það fje. En jeg held, að samkvæmt vegalögunum verði ríkissjóður að halda við brautinni þar til endurbyggingu er lokið og afhending fer fram, og gæti það orðið sparnaður að flýta henni sem mest. Jeg skýt þessu fram til athugunar. Jeg á hjer brtt. um að lækka fjárveitingu til embættiseftirlitsferða niður í 3 þús. kr. Jeg held, að ferðir þessar komi að mjög litlu gagni, en ef þær reynast nauðsynlegar, getur stjórnin lagt fram fje. Jeg álít ekki rjett að ýta undir slík ferðalög að óþörfu. Þá vil jeg lýsa því yfir, að jeg tek aftur brtt. um heilbrigðiseftirlit og sjúkrasamlög, því að við nánari athugun hefi jeg sjeð, að þeirra muni ekki þörf. Sjúkrasamlögin hafa t. d. komist hingað til af með það fje, sem þeim er nú veitt í fjárlögunum. Þá vil jeg beina því til stjórnarinnar, að styrknum til bátaferða verði sanngjarnlega úthlutað. Jeg vil ekki fara hjer út í hreppapólitík, en eftir fólksfjölda ættu Rangárvalla- og Skaftafellssýslur að fá 1/8 hluta af því fje, sem til strandferða er ætlað.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Mig langar til að gera athugasemd við tvö atriði í till. nefndarinnar, sem heyra saman. Nefndin hefir farið fram á að lækka styrk til augnlæknisins niður í 1500 kr. og vill láta það ótiltekið, hvaða manni beri þessi styrkur. Eins vill hún láta ótiltekið, hver fái ferðastyrkinn. Það lítur út fyrir, að nefndin skoði þennan styrk eins og einhver fríðindi, en jeg lít öðrum augum á það mál. Jeg vil að augnlækninum beri skylda til að ferðast um landið, og er það miklu frekar kvöð en gróði, því að þessar ferðir munu sjaldan borga sig. Nú eru hjer tveir augnlæknar, og er því enn verra en áður fyrir augnlækni að fara úr bænum, því að við það á hann á hættu að missa aðsókn,er hann kemur aftur. Ferðastyrkurinn er síst of hár og nokkur hluti hins styrksins ætti að vera endurgjald fyrir það að fara slíkar ferðir; hitt er fyrir kenslu í háskólanum. Jeg verð því að greiða atkv. með þessum liðum eins og þeir standa nú í fjárlagafrv. Þá hefi jeg brtt. um styrk til sjúkrahúsa og skýla. Það var um langt skeið ætlað 30 aura fyrir legudag, og áttu sjúkrahúsin mjög erfitt með að komast af með það. Þegar dýrtíðin magnaðist var þetta fært upp í 60 aura, en það var í raun og veru lægra en hitt hafði verið, vegna verðfalls peninganna. Nú hefir um nokkurra ára skeið verið veittur 8 þús. kr. styrkur og 60 aurar á mann, en það hefir altaf reynst langt of lítið, bæði vegna dýrtíðar og eins vegna þess, að sjúkrahúsum hefir fjölgað, t. d. hafa bæst við hjer í Reykjavík sóttvarnarhúsið og franski spítalinn að einhverju leyti, og sjúkrahúsið á Akureyri hefir verið stækkað. Eins hefir legudögum sjúkrahúsanna fjölgað og reynslan hefir orðið sú, að þau hafa ekki fengið nema 30 aura fyrir legudag. Nefndinni var það ljóst í fyrra, að við svo búið mátti ekki standa, og hækkaði hún þá styrkinn upp í 15 þús. kr. og 90 aura fyrir legudag. Nú er sýnilegt. að þessar 15 þús. kr. hrökkva ekki til þess að greiða 90 aura á legudag. Jeg sje því ekki betur en að þessi fjárveiting verði að vera 20 þús. kr., þó aðeins um 70 aura á legudag sje að ræða. Jeg hefi sett 20 þús. kr., en jeg ætlast til að það sje áætlunarupphæð. Það þýðir ekki að svíkja sjálfan sig og áætla lágt það, sem vitanlegt er, að verður hærra. Það er enginn sparnaður í því. Jeg vona því, að háttv. deild fallist á þessa till. mína. Þá vildi jeg skjóta því til háttv. nefndar, hvort ekki sje rjett að breyta orðalagi athugasemdarinnar. Eins og hún nú er orðuð sjest ekki betur en að átt sje aðeins við læknishjerað það, sem sjúkrahúsið er í, þó að heil sýsla sje ef til vill um sjúkrahús. Jeg veit að þessu hefir ekki verið framfylgt svo, að minsta kosti ekki stundum, en það gerir ekki skakt orðalag rjett, þó að betra sje en að bæði sje vitlaust framkvæmt og fyrirmælt. Jeg ætla ekki að tala um brtt. nefndarinnar. Jeg mun láta í ljósi skoðun mína á þeim með atkv. mínu. Nú eru sparnaðartímar og er því eðlilegt að háttv. nefnd dragi dám af því, en hitt getur orkað tvímælis, hvort ekki sje sumstaðar gengið fulllangt í sparnaðaráttina. Svo held jeg að gert sje t. d. í till. nefndarinnar um að fella niður styrk til kennara í málfræði við háskólann.

Forsætisráðherra (S. E.) Það er aðeins stutt athugasemd út af ræðu háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.). Jeg hefi litið á styrkinn til sjúkrahúsanna sem áætlunarupphæð og í háttv.Nd. tók jeg þetta fram án þess því væri mótmælt. Það skiftir því í raun og veru ekki miklu máli, hvaða upphæð er sett á pappírinn, ef þetta er rjettur skilningur að öðru leyti en því, að sjálfsagt er vegna niðurstöðunnar í fjárlögunum að hafa upphæðina sem næst því, sem gera má ráð fyrir, að brúkað verði. Annars skal jeg geta þess, að verði þessum skilningi slegið föstum hjer, þá mun stjórnin greiða ýmsar kröfur frá fyrra ári, sem komið hafa fram og neitað var um greiðslu á þá, þar sem orðalag nú gildandi fjárlaga á tilsvarandi grein er hið sama og á hjer umræddri grein.

Björn Kristjánsson Hin háttvirta fjárveitinganefnd hefir nú eins og á þinginu 1921 reynt að krukka í Flensborgarskólann, þrátt fyrir það, að stjórnin hafði fært styrkinn til þessa skóla niður um 7000 krónur frá því, sem hann var 1921, sem er meiri niðurfærsla að tiltölu en hjá öðrum skólum, og að Nd. hefir fullkomlega unað við þá niðurfærslu. Eins og menn ef til vill muna, kom fjárveitinganefndin hjer með alveg samskonar tillögu 1921 og þessa, en hún fjell hjer í deildinni. Jeg vona að svo fari enn. Háttvirt nefnd mun álíta sjer skylt að setja sem skilyrði fyrir styrkveitingunni, að fje komi annarsstaðar að, í samræmi við það, að skólagjald á nú að taka af öðrum samskonar skólum, Akureyrarskólanum og neðri bekkjum mentaskólans og óbeinlínis af kvennaskólanum. En hjer stendur alt öðruvísi á. Akureyrarskólinn og mentaskólinn eru eingöngu kostaðir af ríkissjóði, bæði að húsum og öðru, og jeg veit ekki til, að kvennaskólinn eigi neinar eignir, er spari ríkissjóði fje. En Flensborgarskólinn er gjöf einstaks manns, sem lagt hefir fram hús og lóð og stóreign, Hvaleyrina, þótt hún gefi um tíma lágan arð, vegna óviturlegra gamalla samninga. Þessi eign orsakar að þessi stofnun er svo mikið ódýrari í rekstri en t. d. Akureyrarskólinn. Þannig eru í Flensborg 27 heimavistir, sem stofnunin sjálf, en ekki landssjóður, hefir lagt til, auk íbúðar fyrir skólastjórann. Enginn lærlingur hefir þar verið styrktur af almannafje til náms, og þó hefir skólinn jafnan verið fullur. Beri maður kostnað ríkissjóðs við skólahald Akureyrarskólans saman við Flensborgarskólann, sem nú er áætlað í fjárlagafrv., þá er hann: Á Akureyri 48380 kr. í Flensborg 15000 kr. Nemendatalan var á Akureyri 1918–19 93 (1917–18 91), en nemendatala í Flensborg 1920–21 86. Borgar ríkissjóður þá fyrir hvern nemanda á Akureyri 520 kr., en í Flensborg 174 kr., það er: þrefalt dýrara. Og hvað veldur? Það veldur, að skólinn á þessa eign, sem veitir skólanum svo mikinn óbeinan styrk, að mjög sparlega hefir verið á haldið og að kennararnir hafa verið beint sveltir, eins og sjá má af launum þeirra. Það má því með fullum sanni segja, að skólinn sjálfur og stjórn hans beri 2/3 af kostnaðinum við rekstur skólans, er miðað er við Akureyrarskólann, og samt á að fara að gera honum eða Hafnfirðingum að skyldu að leggja fram 1000 krónur, rjett eins og landssjóður hafi greitt rekstur skólans allan að undanförnu, og ekkert hafi komið annarsstaðar frá. Og svo á að klípa þessar 1000 kr. af þessum 15000 kr. styrk, sem vitanlega er altof lágur og heldur skólanum áfram í svelti. Og ekki er nema eitt ár síðan sama nefnd með sömu mönnum, að undanteknum einum, hafði þá reynslu, að háttv. deild vildi eigi fallast á tillöguna. Þess vegna finst mjer nefndin eða einstakir menn í henni sýna nokkuð mikla kappgirni í því að gera skólanum örðugt fyrir, og þó er hann skóli alls landsins, sem sjá má af töflu yfir nemendur í síðustu 16 ár, sem jeg hefi fyrir framan mig og skal leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Taflan er á þessa leið: „Á 16 árum, frá 1906–1922, hafa þessi hjeruð og bæir sent nemendur í Flensborgarskólann: Rangárvallasýsla 40, Árnessýsla 98, Gullbringu- og Kjósarsýsla 115, Reykjavík 27, Borgarfjarðarsýsla 33, Mýrasýsla 36, Snæfellsnessýsla 43, Dalasýsla 18, Barðastrandarsýsla 36, Ísafjarðarsýsla 31, Strandasýsla 11, Húnavatnssýsla 82, Skagafjarðarsýsla 10, Eyjafjarðarsýsla 4, Þingeyjarsýsla 6, Norður-Múlasýsla 4, Suður-Múlasýsla 41, Skaftafellssýsla 33, Hafnarfjörður 396“. Alls hafa þannig verið á skólanum 1064 nemendur á þessum árum og hafa af þeim á árunum 1913–1921 20 nemendur gengið inn í 4. bekk mentaskólans með góðum vitnisburði. Það, sem skólinn þyrfti að fá minst og skilyrðislaust, eru 18000 krónur á ári, svo að hann geti haldið við húsum sínum og greitt eldri skuldir, sem á honum hvíla. Þetta mun nú nóg sagt um sjálfan skólann, en svo vildi jeg mega bæta einni athugasemd við: Heldur nú háttvirt nefnd, að margir efnamenn mundu verða til þess að gefa stórfje til stofnunar alþýðuskóla í landinu, eins og merkispresturinn Þórarinn Böðvarsson gerði, ef þeir mættu eiga það víst, að Alþingi Íslendinga straffaði slíkar stofnanir með því að vilja ekki leggja fram góðfúslega 1/3 af kostnaðinum við rekstur þeirra, miðað við kostnaðinn við ríkisskólana, sem landssjóður kostar að öllu leyti? Mjer finst sparsemdarmönnum á ríkisfje vera mislagðar hendur, ef þessi sparsemi á að verða ofan á í háttv. deild. Hver fjármálamaður mundi breiða út faðminn á móti því, ef ríkissjóður gæti komist svo ljett út af því að fræða almenning. Við þingmenn Kjósar- og Gullbringusýslu skrifuðum fjárveitinganefnd Nd. og báðum hana að hækka styrkinn, sem vitanlega var of lágur, en það hefir nefndin eigi viljað fallast á. En eigi datt henni í hug að lækka styrkinn eða setja nein skilyrði; það hefir Nd. heldur aldrei gert. Að fengnum þessum upplýsingum vænti jeg, að háttvirt nefnd falli frá þessari tillögu sinni og að háttv. deild verði sama sinnis og í fyrra. En þótt hún verði samþykt, er jeg ekki í efa um, að því mundi verða breytt í neðri deild. Óskandi væri, að fjárveitinganefndirnar færu að gefa því meiri gaum en áður, hversu mikið hver nemandi kostar ríkissjóð á hverjum skóla. Ætti það að geta lagt einhvern fastan mælikvarða á, hversu mikinn styrk hver alþýðuskóli á að fá úr ríkissjóði til unglingafræðslu, og það er ekki lítilsvert að vita um þetta og fá einhvern fastari grundvöll fyrir fjárveitingunni en verið hefir, þegar menn nú ætla að leggja aðaláhersluna á unglingafræðsluna, og það er sýnt, að ríkisskólarnir verða of dýrir, ef unglingafræðsla á að verða mjög útbreidd, sem jeg álít að hún eigi að verða.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg ætla með nokkrum orðum að minnast á breytingartillögur frá einstökum þingmönnum í háttv. deild. Fyrst er breytingartillaga við 11. gr. B. 4, frá háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Vill hann færa niður fje það, er ætlað er til embættiseftirlitsferða, úr 6000 kr. niður í 3000 kr., og taldi hann ferðir þessar óþarfar. Bæði jeg persónulega og nefndin erum á gagnstæðri skoðun. Nauðsynlegt mun vera, eigi síður hjer en annarsstaðar, að hafa eftirlit með hvernig embættismenn standa í stöðu sinni, og þessi upphæð er eigi greidd fyr en eftir á, samkvæmt reikningi, svo eigi er víst að hún komi öll til útborgunar. Þá eru breytingartillögur á þskj. 220 frá háttv.þm. Vestm. (K. E.). Hann leggur til að hækkaður verði að mun styrkur til landhelgisgæslu. Það kom til máls hjer í byrjun þings að láta Dani auka landhelgisgæsluna, en er mjög mikið vafamál, hvort þeim er það skylt samkvæmt lögunum. Enn er ekkert víst um það, hvort strandgæslan verður aukin af Dana hálfu eins og farið hefir verið fram á, og meðan það ekki er vitað, er ekki tímabært að áætla neina upphæð út í loftið til aukinnar strandgæslu. Nefndin gerir ráð fyrir, að stjórnin framkvæmi skýlausan vilja þingsins og strandgæslan verði aukin sem kostur er á. Næst er á þskj. 226 brtt. frá háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) og 2. þm. Rang. (G. Guðf.) um sjúkraskýli. Nefndin hefir skoðað þessa upphæð sem áætlunarupphæð, en nú hefir það komið í ljós hjá háttv.þm. S.-M. og forseta, að þetta er veitingarupphæð. Jeg hefði gjarna viljað fara hjer meðalveg, og nefndin hefir í þessu máli alveg óbundnar hendur. Þá er breytingartill. við 14. gr. A. b. 4, um að 400 króna styrkur til þess að gefa út ársskýrslu þjóðkirkjunnar falli niður. Mjer er raunar ekki kunnugt um, hversu mikilvæg þessi ársskýrsla er, en þar sem hjer er um mjög litla upphæð að ræða, þá getur nefndin ekki verið að amast við henni. Það er eins með brtt. við 14. gr. B VII; nefndin leggur á móti, að sú till. nái fram að ganga. Það liggur í augum uppi, að innanbæjarmenn eiga miklu hægra með að ganga hjer á skóla en utanbæjarmenn. Auðvitað geta verið undantekningar; fátækir innanbæjarnemendur gætu haft baga af því. En ef til vill væri hægt að koma því þannig fyrir, að rektor veitti undanþágu í slíkum tilfellum, og gæti verið, að nefndin yrði með því við 3. umræðu, ef háttv. flutningsmaður gæti komið með góða uppástungu í þá átt. Það er þá ekki fleira, sem jeg þarf um brtt. að segja, og vil jeg því svara einstökum þm. nokkrum orðum. Skal jeg þá fyrst snúa mjer að hæstv. stjórn, og ætla jeg að vera stuttorður. Það gladdi mig, hve vel hæstv. forsætisráðherra (S. E.) tók fyrirspurn nefndarinnar viðvíkjandi geðveikrahælinu á Kleppi. Kvað hann það mundu hið fyrsta, er til framkvæmda kæmi af opinberum byggingum, og veit jeg að þau loforð verða haldin. Hæstv. atvrh. (Kl. J.) amaðist mjög við brtt. nefndarinnar um að fella niður í bili styrk til Flóabrautarinanar. Kvað hann það ógerlegt að stöðva þá vegagerð, enda mundi sýslan ekki svo illa stödd, að hún gæti ekki lagt fram sinn hluta. En hæstv. atvrh. (Kl. J.) ætti að vita það, að reynslan hefir sýnt, að sýslan hefir ekki getað staðið í skilum, og það er sýslubúum sjálfum verst að sökkva þeim dýpra og dýpra niður í skuldafenið. Hæstv. atvrh. (Kl. J.) mælti og á móti brtt. nefndarinnar um að lækka fjárveitingu til ljóss og eldiviðar við Hólaskóla. Nefndin kannast fúslega við það, að miklu er erfiðara hvað snertir aðdrætti alla á Hólum en t. d. á Hvanneyri, og þess vegna hefir hún farið meðalveg í þessu máli. Hæstv. fjrh. (Magn. J.) efaðist um, að tekju- og eignarskatturinn yrði eins hár og nefndin hefir áætlað. Kvað hann þær frjettir, sem komið hefðu utan af landi, alt annað en glæsilegar hvað þetta mál snertir. En ef úr Reykjavík einni nást ca. 700 þús., eins og full ástæða er til að ætla, þá virðist ekki djarft áætlað, að utan af landinu öllu komi ca. 200 þús., enda lauk hæstv. fjrh. ræðu sinni með því að lýsa yfir, að hann gæti felt sig við brtt. Háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) hjelt fram, að hann væri á gagnstæðri skoðun við nefndina hvað snertir ferðir augnlæknis. Hjelt hann því fram, að ferðastyrkur hans lægi í þeim 2400 kr., sem honum eru veittar. En ef svo bæri að líta á, ætti það að vera tekið fram í athugasemdunum, en það er ekki gert; heldur er 500 kr. styrkurinn ætlaður til þessara ferða. Þess vegna held jeg fast við það, að liðurinn sje færður niður og í samræmi við styrk til annara sjerfræðinga. Háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) lagðist mjög á móti brtt. nefndarinnar um að lækka styrkinn til Flensborgarskólans. Telur hann einkennilegt, að á hverju þingi skuli háttv.fjvn. vera að reyna að krukka í hann. Jeg get nú ekki samþykt að nefndin hafi gert sjer sjerstakt far um að krukka í umræddan skóla í þetta sinn. Háttv. þm. veit vel, að styrkur til fleiri skóla hefir verið færður niður nú. Háttv. þm. hjelt því fram, að samskonar till. hefði komið fram á síðasta þingi og verið feld hjer í deildinni, og því ilt fyrir deildina að samþykkja þessa brtt. núna. En hjer blandar hv.þm. saman málum. Tillagan, sem borin var fram í fyrra, var annars eðlis en þessi, og getur því deildin vel látið sjer sæma að fallast á þessa brtt. - Nefndin ætlaðist heldur ekki til, að skólinn misti neins í við þetta, en næði fjenu aðeins annarsstaðar svo sem er um marga fleiri skóla. Háttv. þm. (B. K.) hjelt því fram, að hjer stæði öðruvísi á en við aðra skóla, þar sem Flensborgarskólinn væri ekki nema að litlu leyti kostaður af landssjóði. Þetta er ekki rjett, skólinn er að miklu leyti kostaður af landssjóði. Það er aðeins not af húseign skólans og jörðinni Hvaleyri, sem skólinn leggur sjálfur fram. En jeg játa, að skólinn er ódýrari en ýmsir aðrir skólar ríkisins. Háttv. þm. las upp tölu nemenda skólans úr ýmsum sýslum, en það má og gera um aðra skóla, og sannar því lítið gegn brtt. Yfirleitt hefir nefndin hreinar hendur af því að hafa níðst á skólanum í nokkru, eins og háttv.þm. virtist gefa í skyn. Jeg hefi nú ekki fleiru að svara í bili og læt hjer því staðar numið að sinni.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg vil aðeins leiðrjetta það, sem háttv.frsm. (H. St.) hafði eftir mjer, að jeg teldi eftirlitsferðir óþarfar. Það, sem jeg sagði, var, að jeg vildi ekki að verið væri að gefa undir fótinn með háum fjárstyrk til að fara eftirlitsferðir að óþörfu. En svo hefir oft verið, að þær nauðsynlegustu hafa eigi ávalt setið í fyrirrúmi. Annars hefir stjórnin heimildir þessu viðvíkjandi. Hvað Flóabrautina snertir tel jeg ilt, ef styrkurinn til hennar verður feldur niður. Það er í raun og veru fremur lítill sparnaður og mikil óþægindi fylgja því, og jafnvel vafasamur sparnaður eftir mínum skilningi á vegalögunum, eins og jeg hefi áður tekið fram.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg finn mjer skylt að þakka undirtektir undir brtt. mína, bæði háttv.frsm. (H. St.) og ekki síður hæstv. forsætisráðherra (S. E.). Aðalatriðið er það, að eftir því, sem við horfir, er ekki hægt að búast við, að þessi fjárupphæð megi vera minni en 20 þúsund krónur. Sje þessi upphæð skoðuð sem áætlunarupphæð, þá er óvarlegt að áætla hana minni en það. Verði hún áætluð minni, leiðir það aðeins til þess, að í fjáraukalögunum kemur sú upphæð, sem því svarar, að hún er of lágt áætluð. Um styrkinn til augnlæknis held jeg því fram, sem jeg sagði áður um hann. Jeg hefi að vísu aldrei sagt, að í þessum 2400 kr. væri talinn ferðastyrkur, en það er óbeinlínis skuldbinding fyrir lækninn að fara ferðirnar kringum landið og eyða með því besta tíma ársins og verða að þola margvísleg óþægindi, sem enginn mundi taka að sjer fyrir einar 500 kr. framvegis. Vil jeg því eindregið mæla móti því, að hinn umgetni liður verði færður niður, og vona jeg, að háttv.þdm. skilji, hvað fyrir mjer vakir með því.

Björn Kristjánsson Jeg ætla aðeins að segja nokkur orð viðvíkjandi ræðu háttv.frsm. (H. St.) um Flensborgarskólann. Hann kvað skólann ekkert leggja fram nema skólahúsin og jörðina Hvaleyri, og því kostaði ríkissjóður hann að mestu leyti. Jeg hefi nú bent á, að kostnaður ríkissjóðs við þennan skóla er aðeins einn þriðji af kostnaði Akureyrarskólans á hvern nemanda og talsvert minni en kostnaður á hvern nemanda kvennaskólans í Reykjavík. Jeg vil ennfremur taka fram, að það er fleira, sem skólinn eða bæjarsjóður Hafnarfjarðar leggur til. Er þar fyrst að geta, að lítil jörð er heima, sem skólastjórinn notar og skólinn á. Bærinn hefir og kostað veg heim að skólanum, vatnsleiðslu í húsið, öll ljós o. fl.

Einar Árnason Það er út af brtt. á þskj. 215 frá samvinnunefnd samgöngumála, sem jeg ætla að segja fáein orð. - Nefndin leggur til, að stafliður b, um ákveðna styrkveitingu til Grímseyjarferða, falli niður. Eftir að bæði hæstv. atvrh. (Kl. J.) og háttv.frsm. (H. St.) hafa lýst því yfir, að Grímseyjarferðirnar skuli einskis missa í við það hvað styrk snertir, þá get jeg vel samþykt, að liður þessi falli niður. Vildi jeg svo í þessu sambandi gera fyrirspurn til frsm.háttv. samgöngumálanefndar (G. G.), hvort gerðar hafa verið till. til stjórnarinnar um styrk til Grímseyjarferða í sumar. Í gildandi fjárlögum eru 100 þús. kr. veittar til mótorbátaferða, en mjer er ekki kunnugt um, að neitt af því fje sje veitt til Grímseyjarferða Vænti jeg að fá svar við þessari fyrirspurn minni.

Forsætisráðherra (S. E.) Út af ummælum þeim, sem farið hafa hjer fram um það, hvernig skilja beri styrkinn til sjúkrahúsa í 12. gr. 13 a, lýsi jeg því yfir. að jeg tel að hjer sje um áætlunarupphæð að ræða, og ef enginn háttv.þdm. andmælir þeim skilningi, lít jeg svo á, að honum með því sje slegið föstum. Hvað viðvíkur fyrirspurn háttv.frsm. (H. St.) um styrk til landhelgisgæslu, í sambandi við þingsályktunartill. þá, er samþykt var í byrjun þings, get jeg engu svarað ákveðnu á þessu stigi málsins. Sendiherra vor hefir átt tal um það við dönsku stjórnina, en ekkert er enn ákveðið í því efni, og býst jeg ekki við að geta gefið frekari upplýsingar um það við næstu umræðu.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Jeg ætla aðeins að gera örstutta athugasemd viðvíkjandi fyrirspurn háttv. 2. þm. Eyf. (E. Á.). Skal jeg skýra frá því, að það er þegar búið að úthluta styrk fyrir yfirstandandi ár til Grímseyjarferða, í samráði við 1. þm. Eyf. (St. St.) og sýslumann Eyjafjarðarsýslu.

Karl Einarsson Það gladdi mig að heyra undirtektir háttv.frsm. (H. St.). Hann kvað till. ekki vera tímabæra, þar sem samþykt hefði verið að fá aukna gæslu. En jeg lít nú svo á, að enda þótt hjer væru tvö varðskip í sumar, þá tel jeg þó nauðsynlegt, að stjórnin hefði ráð á fje til að styrkja sýslufjelög til að hafa betra eftirlit en hingað til og vernda síldveiðina. Annars vísa jeg til þess, sem jeg hefi áður sagt um þetta mál. Jeg sje heldur ekki, að svona till. geti verið skaðleg, þótt samþykt væri, því vafalaust notaði stjórnin ekki slíka heimild nema hún sæi, að styrkveitingu þyrfti nauðsynlega og að hún gæti komið að gagni. En það sýndi vilja þingsins, að betra eftirlit eigi að vera en hefir verið. Ávalt hafa heyrst nýjar og nýjar óánægjuraddir innan þingsins um það, hve eftirlitið hefir verið ljelegt. Sjest það meðal annars á því, að til eru lög, sem heimila stjórninni að kaupa skip til strandgæslu. Að hafa gott eftirlit borgar sig bæði beinlínis og óbeinlínis. Menn sjá það ef til vill betur síðar, þegar búið er að eyðileggja fiskimiðin með ágengni og yfirgangi, sem því miður verður þá um seinan. Hvað því viðvíkur, að hæstv. stjórn getur ekki svarað ákveðið fyrirspurninni nú, þá er jafnsjálfsagt og nauðsynlegt að veita henni þessa heimild.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg er ekki sammála háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) um styrkinn til augnlæknis. Jeg held, að í þessum 2400 kr. hafi ekki átt að felast styrkur til ferðalaga, heldur hafi það aðeins átt að vera styrkur til kenslu við háskólann, svo sem til hinna sjerfræðinganna. Það er nú kunnugt, að þetta ferðalag augnlæknis kringum landið hefir tekið annarsvegar mjög stuttan tíma og læknirinn haft góðar aukatekjur. Er því 500 kr. styrkurinn til þessarar ferðar alls ekki svo lítill. Fólk þyrpist til hans á hverri höfn svo tugum og hundruðum skiftir. Sjá því allir, að tekjurnar eru ekki neitt afarlitlar. Borgunin úr ríkissjóði verður altaf aukaatriði hjá aukatekjunum. Þar sem nú eru tveir augnlæknar, er jeg alls ekki hræddur um, að annarhvor fáist ekki til að fara hringferðina fyrir 500 kr. styrk úr ríkissjóði.

Frsm. (Halldór Steinsson) Þá kem jeg að síðari kafla fjárlaganna, sem byrjar á 15. gr., og skal jeg því fara nokkrum orðum um brtt. nefndarinnar við hann. Fyrsta brtt. er við 15. gr. 2.c. Þar leggur nefndin til, að bætt sje við 1000 kr. til að ljósmynda og afrita skjöl og heimildir, er varða Ísland í erlendum söfnum. Til þessa starfs hefir undanfarið verið varið nokkru hærri upphæð, en hæstv. fráfarin stjórn tók þetta alls eigi upp í fjárlagafrumvarpið. Þar sem nú fjárveitinganefnd Ed. lítur svo á, að það hafi allmikla þýðingu fyrir vísindin og sögu þessa lands, að starfi þessu sje haldið áfram, telur hún ekki rjett að fella þessa fjárveitingu niður með öllu, heldur að hún verði lægri en áður, eða 1000 kr. Þá er næsta brtt. nefndarinnar við 15. gr. Þar leggur nefndin til, að styrkur til kaupstaðabókasafna hækki úr 2500 kr. upp í 3000 kr. og ætlast nefndin til, að hækkuninni sje varið til bókasafnsins á Seyðisfirði. Bæjarbúar þar hafa lagt mikla alúð við þetta bókasafn og hafa varið allmiklu fje úr eigin vasa til þess, og hafa nú hækkað fjárframlag sitt upp í 1000 kr. En nú stendur svo á, að þeir þurfa að láta semja bókaskrá yfir safnið og kaupa skápa. Verður því kostnaðurinn töluvert meiri en hann hefir verið undanfarin ár. Virðist því ekki ósanngjarnt, að þeir sjeu styrktir dálítið í þessu fyrirtæki. Þá leggur nefndin til, að styrkur til Þjóðvinafjelagsins sje hækkaður úr 750 kr. upp í 1000 kr. Það er enginn efi á því, að þetta fjelag starfar til menningar þjóðinni, og er því eigi rjett að gera mun á því og öðrum samskonar fjelögum. Leggur nefndin því til, að styrkurinn til þess verði jafn styrknum til Listvinafjelagsins, því að henni finst alls eigi geta komið til mála, að hann sje lægri. 21. brtt. nefndarinnar er um að bæta við nýjum lið, til Dansk-islandsk Samfund 1000 kr. Fjelag þetta hefir áður haft dálítinn styrk, og þó að háttv. neðri deild feldi þennan styrk niður, virðist það engin sanngirni, því að fjelagið hefir í seinni tíð unnið mikið að útbreiðslu fræðirita, sem Ísland varða. Á fjelag þetta því skilið, að það sje styrkt af íslensku fje. Þá kem jeg að 22. brtt. nefndarinnar, og hún er við 15. gr. 16. Þar leggur nefndin til, að komi nýr liður, sem sje 1000 kr. til að gefa út Flóru Íslands. Eins og kunnugt er, stofnuðu nokkrir vinir Stefáns Stefánssonar skólameistara sjóð til minningar um hann, og er ætlast til, að sjóði þessum verði varið til að útbreiða þekkingu á náttúru Íslands. Til þess nú, að hægt yrði að veita sem fyrst úr sjóði þessum, hefir nokkrum vandamönnum Stefáns sál. dottið í hug að leita samskota til hans en þeim samskotum skyldi aftur varið til að gefa út Flóru Íslands, og ágóðinn af útgáfunni er ætlast til, að renni í sjóðinn. Er gert ráð fyrir, að upplagið verði um 2000, og má búast við að það seljist mjög fljótt upp, þar sem mikill skortur er á kenslubókum í grasafræði. Það virðist nú mjög vel til fallið, að háttv. Alþingi sýni minningu þessa merkismanns þann sóma að veita dálitla fjárhæð úr ríkissjóði til þessara samskota. Því að það væri eigi nema lítill viðurkenningarvottur fyrir störf hans sem náttúrufræðings, stjórnmálamanns og sem forseta þessarar háttv. deildar. Nefndin hefir ekki gert breytingu við skálda- og listamannastyrkinn, en telur það víst, að Einari H. Kvaran og Guðmundi Friðjónssyni verði veittur styrkur af þessari upphæð, líkt og áður. Þá er brtt. við 15. gr. 19. d um styrkinn til Páls Ísólfssonar. Þann styrk hefir nefndin ekki sjeð sjer fært annað en að lækka um helming, en viðurkennir þó manninn og telur hann vel að sjer í sinni ment. Þar sem draga þarf svo mjög úr verklegum framkvæmdum, þá álitum við ekki rjett að meira fje sje veitt til sönglistar. Þá er brtt. við 15. gr. 24. Nefndin vill lækka um 500 kr. styrkinn til Guðmundar Bárðarsonar, og gerir það svo að samræmi komist á milli Helga Jónssonar og Bjarna Sæmundssonar. Þessir þrír menn eru allir kennarar við fasta skóla, og því eðlilegast að þeim sje öllum gert jafnt undir höfði. Þá er brtt. við 16. gr. 4. a, um laun garðyrkjustjóra og styrk til garðræktar. Það er álit nefndarinnar, að Búnaðarfjelaginu beri að styrkja slíkt; svo var áður og ólag að svo skuli ekki vera enn þá. Það er í alla staði eðlilegast, að Búnaðarfjelagið hafi þetta með höndum. Nefndin hefir þó ekki sjeð sjer fært að fella burt laun garðyrkjustjóra algerlega að svo stöddu, þar sem maðurinn er að góðu kunnur, heldur hefir hún aðeins lækkað laun hans um 500 kr. og numið burt þessar 500 kr., sem ætlaðar voru sem aukastyrkur til fjelagsins. Þá er brtt. við 16. gr. 10, um leiðbeiningar um raforkunotkun. Nefndin hefir lagt það til, að þessi liður falli burt. Til þessara leiðbeininga voru árið 1921 veittar 1000 kr. og átti að vera til þess, að rafmagnsfræðingur væri til taks, ef á þyrfti að halda, til þess að fara út um landið og leiðbeina. Þessi upphæð var svo hækkuð á síðasta þingi upp í 10000 kr., en þetta hefir ekkert verið notað og fáir eða fengir sótt um styrk; er ekki heldur von að menn leggi í slík fyrirtæki á þessum erfiðu tímum. Vegna þessa hugði nefndin, að ekki væri skaði skeður, þó að liðurinn væri látinn falla niður fyrir næsta ár. Hvað viðvíkur styrknum til Gísla gerlafræðings, þá ljet hann það í ljós við nefndina, að hann teldi utanfararstyrkinn eigi nauðsynlegan; aftur á móti teldi hann nauðsyn, að styrkur yrði veittur til rannsóknar á niðursuðu á kjöti og kjötverkun. Sömuleiðis lagði hann áherslu á það, að nauðsynlegt væri að veita eitthvað til umbúða og sölutilrauna á niðursoönu kjöti, og leggur því nefndin til, að til þess sjeu veittar 2000 kr. Þá er Eyrarbakkabryggjan eða brtt. við 16. gr. 18. Það er í fullu samræmi við sparnaðarviðleitni þingsins, að þessi fjárveiting falli niður. Alstaðar er dregið úr verklegum framförum, og hjer verður að fara á sömu leið. Sýslan er svo illa stæð, að það er ekkert útlit fyrir það, að hún geti lagt fram 1/3 af upphæðinni, og allsendis ófært að ríkið borgi það. Alt öðru máli er að gegna með Ólafsfjarðarbryggjuna, og viðvíkjandi henni hefir nefndin betri heimildir. Samt sem áður hefir nefndin lækkað styrkinn til hennar um 3000 kr. Hjer er um lægri upphæð að ræða og vissa fyrir því, að bryggjan verður bygð með tillögum annarsstaðar frá, ef þessi fjárhæð er veitt. Þá eru ungmennafjelögin næst. Nefndin leggur það til, að styrkurinn til þeirra verði hækkaður upp í 1800 kr. Þau hafa unnið margt þarft verk, og því ekki nema rjettlátur þakklætisvottur, að þau fái þessa fjárupphæð til örfunar. Þá er engin brtt. við 17., 18., 19. og 20. gr. Við 21. gr. 4 hefir nefndin bætt nýjum lið um lántöku Árnessýslu. Sýslan skuldar nú ríkissjóði 35 þús. kr. og þarf til vegalagningar í ár lán, sem nemur 12 þús. kr. Þessi lánsheimild er því nauðsynleg, bæði sýslunnar og ríkissjóðs vegna. Þá er brtt. við 21. gr. 6. Nefndin hefir lagt það til, að liðurinn fjelli niður, en komið með annan nýjan lið í staðinn, en þar sem hún hefir fengið nýjar upplýsingar síðan, tekur hún till. aftur þangað til við 3. umr. Þá er 25. brtt., við 25. gr. 10, að lánsheimild til Jóns Ísleifssonar falli niður. Meiri hluti nefndarinnar sá sjer ekki fært að veita þessa lánsheimild og taldi ekki líkur til þess, að þetta byggingarfyrirkomulag kæmi að nokkru verulegu gagni hjer á landi. Aftur á móti bætir nefndin hjer við nýjum lið, þar sem farið er fram á, að Jóni Kristjánssyni nuddlækni verði veitt lán, 20000 kr., til að reisa hús með nuddlækningastofu. Þetta er nauðsyn. Læknisaðferð þessi er óhjákvæmileg og kemur ekki aðeins sjúklingum í Reykjavík, heldur frá ýmsum stöðum á landinu, að notum, og því ófært að læknirinn þurfi að hröklast úr einum stað í annan. Við álítum því sanngjarnt, að hann sje styrktur til þessarar byggingar. Þá er komið að síðustu brtt., sem er um klæðaverksmiðjur. Nefndin leggur til, að liðurinn sje feldur burtu, vegna þess að hún telur undirbúning þessara stofnana algerlega ónógan. Um klæðaverksmiðjuna á Austurlandi er alls engin kostnaðaráætlun og ekkert ákveðið hvar hún ætti að standa, aðeins nokkur loforð um fjárframlög. Þó má telja undirbúninginn á stofnun klæðaverksmiðju á Suðurlandsundirlendinu margfalt verri. Eða rjettara sagt: þar er alls enginn undirbúningur heima í hjeraði. Þingmenn kjördæmisins taka þetta aðeins upp hjá sjer, og því ekki án frekari upplýsinga og undirbúnings ástæða til að sinna því frekar. Skal jeg svo ekki segja meira að sinni, fyr en þm. hafa talað um brtt. sínar.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg get látið mjer nægja að koma með örfáar athugasemdir, og vil byrja með sömu ummælum og áðan, að þakka hinni háttv. nefnd fyrir till. hennar, að því er snertir þá liði fjárlaganna, sem heyra undir mitt ráðuneyti. Jeg tek undir það með nefndinni, að styrkur verði veittur til ljósmyndunar skjala, því jeg þykist sannfærður um, að hann geti orðið okkur að góðu haldi við samning sögu landsins. Um bókasafnsstyrkinn er jeg sömuleiðis samþykkur háttv. nefnd. Jeg hefi sjálfur átt kost á því að kynnast lestrarþorsta alþýðunnar og sjá, hvað bókasöfn geta komið að miklu gagni. Erfiðleikar landsmanna að ná í bækur eru mjög tilfinnanlegir, svo jeg tel þeim styrk í alla staði vel varið, sem gengur til bókasafna. Um styrkinn til ungmennafjelaganna vil jeg aðeins geta þess, að jeg er nefndinni samþykkur, að hann sje veittur. Þar er að ræða um holla og góða starfsemi, sem á alt hið besta skilið.

Karl Einarsson Jeg skal ekki tefja umr. lengi. Jeg ætla aðeins að segja það, að jeg get fallist á flestar till. nefndarinnar, og þó að hún hafi ekki tekið upp brtt. mína við 16. gr. 36, þá vona jeg, að hún sje henni ekki fjandsamleg. Vestmannaeyingar hafa ekki legið á liði sínu að leggja fje til þessa þarfa fyrirtækis, og er jeg reiðubúinn að sanna það, að skipið hefir gert ómetanlegt gagn. Nú hefir bæjarstjórn Vestmannaeyja frá því fyrsta lagt til það fje, sem á hefir vantað til rekstrar skipinu. Árið 1920 var kostnaðurinn yfir 120 þúsund krónur. Nú er óhjákvæmilegt að leggja skipið í þurkví á næsta sumri, og hefi jeg farið fram á það, að þingið veiti stjórninni heimild til að greiða þann kostnað, sem af því leiðir. Hvað hann verður mikill, get jeg ekki sagt - en mjög tilfinnanlegur verður hann ekki. Væntanlega mætti vinna eitthvað upp í þann kostnað með því að láta skipið flytja vörur á milli. Þyrfti nú ekkert að gera við skipið, heldur aðeins að skoða það, verður kostnaðurinn ekki meiri en 20000 kr. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, en vona að háttv. deild samþykki till. mínar.

Sigurjón Friðjónsson Það er ein brtt. á þskj. 207, 35. brtt. við 21. gr. 10, b-liður, sem jeg vildi minnast á með nokkrum orðum, sökum þess að framsögumaður nefndarinnar gat þess ekki, að um hana var ágreiningur í nefndinni. Þessi till. fer fram á það að lána Jóni Kristjánssyni nuddlækni 20000 kr. til húsbyggingar. Brtt. var samþykt í nefndinni með 3:2 atkv., og var jeg annar, sem greiddi atkv. á móti till., og mun því gera svo ennþá; álít jeg órjett, að ríkið láni fje til húsabygginga einstakra manna, sem það er ekki beinlínis skuldbundið á einn nje annan hátt. Ólafsfjarðarbryggjan hefði líka að mínu áliti átt að falla niður eins og Eyrarbakkabryggjan, svo hlutdrægnislaust hefði verið. Tel jeg rjettara að styrkurinn til garðyrkjunnar verði veittur.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg hefi eigi mikið að athuga við brtt.háttv.fjvn. á þskj. 207, nema tvær. Get jeg eigi verið sammála háttv.frsm. (H. St.), er hjelt því fram að Flóra Íslands væri hentug skólabók. Er hún að mínu viti eigi hentug sem slík, en mikið hentugri sem alþýðubók. Mun jeg þó verða með till. Um leiðbeiningu um raforkunotkun skal jeg taka það fram, að jeg álít ekki nægilegt, að 1000 kr. geti verið til taks, ef á þarf að halda, en að hlutaðeigendur borgi allan kostnað að öðru leyti, eins og verið hefir fram að þessu ári. Jeg býst við, að það hafi verið meining stjórnarinnar, að upphæðin væri svo rífleg, að hægt væri að leiðbeina mönnum, þeim að kostnaðarlitlu. Jeg skal geta þess, að jeg veit um það, að 2 umsóknir munu koma, og eftirspurnin fer sívaxandi. Því álít jeg eigi rjett að fella liðinn niður. Um Eyrarbakkabryggjuna vil jeg taka það fram, að þm. Árn. ættu að vera þakklátir nefndinni fyrir hina föðurlegu umhyggju hennar fyrir sýslunni. Jeg hefi fengið upplýsingar um það, að sýslan og Eyrbekkingar muni geta lagt fram fje á móti upphæð þessari. Úr því að jeg mintist á brtt. nefndarinnar, þá skal jeg geta þess, að jeg tel það viðurhlutamikið að fella fjárveitinguna til Jóns Ísleifssonar, þar eð það er viðurkent af háttv.Nd., að mjög mikið vit sje í áformi hans. Háttv. frsm. (H. St.) sagði, að mjög óvíst væri, hvort þetta kæmi að notum, en hvar hann hefir fengið vitneskju um það, er mjer ókunnugt. Hvað viðvíkur hinum nýja lið til Jóns Kristjánssonar, þá er þess að geta, að stofnun sú, er hann heldur uppi, er notuð af mönnum úti um alt land. Húsnæði það, sem hann hefir nú, er mjög óhentugt fyrir klínik, og er jeg því alveg sammála háttv. nefnd um þennan lið. Um klæðaverksmiðjurnar hefi jeg ekki margt að segja. Jeg skal játa, að málið er mjög illa undirbúið, en er þó vaxandi áhugi fyrir því. Jeg býst eigi við, að til framkvæmda komi á næsta ári, og álít jeg því, að upphæðin mætti standa, til þess að ýta undir menn að undirbúa málið. Jeg vildi sjerstaklega minnast á eina brtt. mína, sem sje 6. lið I. brtt. á þskj. 223, um fornbrjefasafnið. Jeg hjelt að þetta starf heyrði undir þjóðskjalavörð. Annars finst mjer það mjög óviðkunnanlegt að launa menn fyrst vel og borga svo hvert aukaverk, sem þeir inna af hendi. Sama er að segja um Alþingisbækumar, að jeg vil aðeins láta greiða útgáfukostnað, og annað ekki. Þá kem jeg að III. brtt. á sama þskj. um búnaðarfjelögin. Er það vitanlegt, að styrkur sá, er búnaðarfjelagsmeðlimir njóta af landsfje, er mjög lítill. Finst mjer undarlegt að heyra, að það muni ýta nokkuð undir menn til framkvæmda að fá ca. 15 aura á dagsverkið. Það veit hver maður, hvað jarðabótamenn fá í vasann á þennan hátt. Jeg álít, að styrknum væri mikið betur varið, ef búnaðarfjelögin notuðu hann eingöngu til verkfærakaupa. Þá kem jeg að eftirliti með hrossaútflutningi. Því miður er liður þessi lögboðinn. En jeg tel það algeran óþarfa að launa það sjerstaklega, því að jeg álít, að það heyri undir dýralækninn í Reykjavík.

Björn Kristjánsson Jeg á dálitla brtt. á þskj. 223, um að veita Þórarni Guðmundssyni fiðluleikara styrk til þess að kenna fiðluleik hjer á landi. Það er um þennan mann að segja, að hann lærði á unga aldri á hljómlistarskólanum í Kaupmannahöfn bæði fiðluleik, harmoniufræði o. fl. Að námi loknu útskrifaðist hann úr þeim skóla með góðum vitnisburði. Hann leitaði svo til átthaga sinna og hefir nú um nokkur ár kent hjer „musik“, en þar sem hann hefir ekki einvörðungu getað lifað á kenslu, hefir hann orðið að leika svo að segja dag og nótt við leika og á kaffisölustöðum; en þetta þolir hann ekki af því hann hefir verið og er heilsuveill, hefir verið tví-„ópereraður“ og er enn óhraustur. Auk þess er þess konar leikur ekki til þess að þroska ungan mann, heldur hið gagnstæða. Þórarinn hefir afburða viljakraft og viljakrafturinn hefir haldið honum við, og hæfileikarnir eru ágætir. Á fiðlu leikur hann ágætlega og hefir mikið vald á harmoniufræði, eins og lög hans benda til. Hann er leikinn í að setja raddir við lög og að beita smekklega „modulationum“, sem er eitt þyngsta viðfangsefni harmoniufræðinnar. Hann tekur á fiðlunni með krafti og kunnáttu, og það er fiðlan, sem á að ryðja honum braut hjer á landi. Fiðlan er það hljóðfæri, sem er hentugast hjer á landi til að læra söng eftir, enda víðast notuð til söngkenslu. Fiðlan er svo ódýr og fyrirferðarlítil, að jafnvel hver kotungurinn getur eignast hana og geymt hana, og hún vekur líf og yndi hvar sem hún hljómar, ef vel er farið með hana. Jeg man eftir, er jeg var á Ísafirði um tvítugt, að þar var maður, sem Bergþór hjet, og hafði hann á sínum yngri árum lært trjesmíði í Kaupmannahöfn og um leið að leika á fiðlu. Hann ljek við öll heldri tækifæri á Ísafirði, og eigi þótti samkvæmi haldandi, ef Bergþór var þar eigi með fiðlu sína. Svo tók Bergþór þessi instu jörðina í Önundarfirði til ábúðar, sem á hausti og vetrum er hjer um bil dagleið frá Ísafirði. En ekki gátu menn að heldur verið án Bergþórs, þó hann væri kominn þangað. Þeir, sem ráð höfðu á því, sóttu hann þangað til þess að leika á fiðluna í brúðkaupum og við önnur hátíðleg tækifæri. Svo mikils þótti mönnum um vert að heyra fiðluhljóðið. Jeg tel nú rjett, þar sem þessi kunnátta er nú hingað komin, að landið noti hana á rjettan hátt, manninum sjálfum til aukins þroska og almenningi til gagns og gleði. En það er með því að nota hann til að útbreiða kunnáttuna um landið. Ætti það vel við, að t. d. kennaraskólanemendur lærðu að leika á fiðlu, sem til þess eru hæfir. Ættu það að vera mikil meðmæli fyrir barnakennara að kunna að leika á fiðlu, jafnvel þó þeir yrðu ekki mjög leiknir í því. Á þann hátt mundi fiðluleikur breiðast fljótt út um landið. Hjer yrðu tvær flugur slegnar í einu höggi, að útbreiða fiðluleik og að bjarga heilsu og kunnáttu Þórarins. Og þó þröngt sje í búi, muna menn væntanlega eftir því, að maðurinn lifir eigi á einu saman brauði. Sumum kann að virðast þessi upphæð of há, en það er hún ekki, þegar tekið er tillit til þess, að hver nemandi ætti að læra samfleytt í þrjú ár, til þess að vera vel hæfur. Framleiðslan mundi því verða 10 menn á þremur árum, og má það ekki minna vera. Aftur ofætlun að ætla kennaranum að kenna fleirum ókeypis en 10. Jeg veit, að Þórarinn mun leggja allan kraft sinn fram við kensluna, og er það hugsun hans að láta nemendur ganga undir próf. Jeg sje svo eigi ástæðu til að halda lengri ræðu um þetta mál, en jeg þykist hafa sýnt fram á, að vert sje að taka þetta til athugunar og að það muni veða landinu til góðs og styðji að því, að menn geti í fásinninu notið þeirrar gleði, sem þessu fylgir.

Sigurður H. Kvaran Jeg vildi aðeins segja nokkur orð út af síðustu brtt. nefndarinnar. Finst mjer, að nefndin hafi tekið mjög ómjúkum höndum á því máli og till., er um það standa í fjárlagafrv. Í rauninni er hjer um tvær till. að ræða, og verður varla annað sagt en að þær komi hvor annari lítið við. Hjer er að ræða um 50 þús. kr. til klæðaverksmiðju á Reyðarfirði og 50 þús. til klæðaverksmiðju á Suðurlandi. Mjer er eigi ljóst, hvernig á því stendur, en svo er að sjá sem till. þessar hafi í háttv.Nd. orðið samfastar eins og kýr, sem bundnar eru saman á hölunum, enda þótt ekkert samband sje á milli þeirra. Hvað því viðvíkur, að lánsheimild sje veitt til verksmiðju á Suðurlandi, þá hefi jeg eigi annað en gott um það að segja. Er það áreiðanlega hvöt til þess að afla fjár. Og jeg álít, að ef um nytsöm fyrirtæki er að ræða, þá verðskuldi þau fyllilega slíka uppörfun fyrir fram. Menn hafa haft áhyggjur af því, að Árnessýsla væri svo illa stödd fjárhagslega, að eigi væri mikils af henni að vænta í þessum sökum. - Var það sjerstaklega í sambandi við Eyrarbakkabryggjuna. En hver veit nema Árnessýslu opnist nýjar leiðir hvað fje snertir. Jeg álít það nauðsynlegt, ef koma á á stofn þarflegu fyrirtæki, að það fái góða hvöt í upphafi. En hinsvegar hafa hlutaðeigendur þessa máls viðurkent, að það væri ófullnægjandi undirbúið, en jeg vil taka það fram, að jeg tel það algerlega ómaklegt að halda slíku fram um verksmiðjuna á Reyðarfirði, eins og gert hefir verið. Háttv. frsm. (H. St.) hjelt því fram, að ekkert væri tiltekið um stað þann, er verksmiðjan ætti að vera á, og þykir mjer sú fullyrðing næsta kynleg, þar sem það er tekið fram í till., skýrum orðum, að hún eigi að vera á Reyðarfirði. Jeg skal fúslega játa það, að engin kostnaðaráætlun hefir verið gerð, enda mun erfitt á þessu stigi málsins að leggja fram slíka áætlun. Er það auðvitað mál, að kostnaðurinn fer eftir því, hve stórt fyrirtækið verður. Það er vitanlega einfalt að kasta inn í þingið einhverri áætlunarnefnd, en hvernig fer með slíkar áætlanir, sem allar reynast vitlausar, er til framkvæmdanna kemur? Og jeg vil leggja áherslu á það, að þó að áætlun liggi eigi fyrir nú sem stendur, þá ber þó eigi að virða málið að vettugi fyrir það. Háttv. frsm. (H. St.) sagði ennfremur, að það hefði aðeins verið safnað fjárloforðum. Jú, það er mikið rjett. En jeg verð að halda því fram, að það sje eigi svo lítið í það varið, að hafa getað safnað loforðum fyrir 80 þús. kr. á stuttum tíma, og það eigi í allri sýslunni. Sýnir það best, hversu mikill áhuginn fyrir fyrirtækinu er. En hvernig mundi fara, ef Alþingi vildi ekki sýna máli þessu neinn sóma? Þá mundu loforðin auðvitað verða að engu. Það er auðvitað ekki við því að búast, er koma á upp nytsöm fyrirtæki, að loforðin um fjárframlög haldist ár eftir ár, ef löggjafinn sýnir því ekki annað en fyrirlitningu. Staðurinn hefir verið margskoðaður af mönnum, sem hafa þekkingu á þessum málum, og telja þeir hann einkarvel fallinn fyrir slíkt fyrirtæki sem það, er um er að ræða. En fari svo einhverra orsaka vegna, að eigi geti orðið af framkvæmdum í þessu máli, er þá nokkur skaði skeður, þó að þessi upphæð standi í fjárlögunum? Nei. En hitt skaði, að upphæðin stæði þar ekki, ef úr framkvæmdum gæti orðið. Á hverju ári fer stórfje frá Austurlandi til útlendra klæðaverksmiðja, sem eðlilegt er, því að hinar innlendu verksmiðjur geta eigi fullnægt eftirspurninni eftir vinnu nje skilað dúkunum fyr en eftir langan tíma. Þannig fer stórfje út úr landinu árlega. Ef hægt væri að koma upp á Austurlandi klæðaverksmiðju, þá væri því um mesta þjóðþrifafyrirtæki að ræða. Jeg verð því eindregið að mælast til þess, að háttv. deild felli brtt. nefndarinnar. Jeg veit eigi, hvernig á því stendur, að háttv. nefnd hefir skotið inn nýjum lið, sem sje alt að 120 þús. kr. til aukningar rafveitunni á Seyðisfirði. Jeg veit eigi, hvort hjer er um reipdrátt við þetta fyrirtæki, klæðaverksmiðjuna, að ræða, en hitt veit jeg, að þetta lán var heimilað í fjárlögum í fyrra, en þá eigi notað. Er jeg hræddur um, að fari svipað að þessu sinni. Hafa ýmsar slíkar raforkulánsheimildir verið veittar áður, svo sem til Ísafjarðar og Fáskrúðsfjarðar, en þær fallið burt síðar, af því að þær voru eigi notaðar. Tel jeg því eigi goðgá, þó að þessi till. verði feld nú. Að lokum skal jeg endurtaka það, að jeg mæli eindregið með því, að 36. till.fjvn. verði feld.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Jeg ætla að minnast á örfáar brtt., sem snerta mig, og jeg vona að menn misvirði það ekki, þó að jeg um leið tali um tvær till., sem snerta mig ekki, og tek þær fyrst. Fyrsta till. er um styrk til Fornbrjefasafnsins. Flm. till; bera það fram, að útgáfa þess heyri undir þjóðskjalavörðinn í embættisnafni, og sjá þess vegna ekki ástæðu til þess að greiða sjerstaklega fyrir það verk. En þetta er misskilningur. Það hvílir engin skylda á þjóðskjalaverði að gefa þetta verk út, eða rjettara sagt annast útgáfu þess Má í því sambandi benda á, að dr. Jón Þorkelsson tók við útgáfunni 1891, en var fyrst skipaður þjóðskjalavörður 1900. Og einn maður getur verið ágætur þjóðskjalavörður, þó að hann sje öldungis ófær til þess að gefa út Fornbrjefasafnið. Og ekki er það sanngjarnt að láta þann mann, sem nú er þjóðskjalavörður, gjalda þess, að hann er fær um að annast hvorttveggja. Hin brtt. er viðvíkjandi Alþingisbókunum. Sögufjelagið hafði ætlað sjer að hafa lokið því verki 1930, þegar 1000 ár eru liðin frá stofnun Alþingis, en jeg veit ekki hvort það verður unt, því að styrjaldarárin hafa reynst fjelaginu erfið. En ef þessum styrk verður nú kipt í burtu, er óhugsandi að verkinu verði lokið á tilsettum tíma, og verð jeg að telja það mjög óviðfeldið. Jeg vona því, að báðar þessar till. verði feldar. Þá kem jeg að þeim till., sem heyra undir mig, og verður þá fyrst fyrir mjer till. um að verja búnaðarfjelagastyrknum til verkfærakaupa eingöngu. Háttv. flm. taldi styrkinn til lítils gagns eins og honum væri varið nú, en þar get jeg ekki verið honum sammála. Jeg hefi átt tal við ýmsa menn um þennan styrk, þar á meðal einn helsta bónda þessa lands, og ber þeim öllum saman um, að fáir styrkir hjer á landi mundu koma að meiri notum. Jeg held, að affarasælast reynist að lofa fjelögunum að ráða þessum styrk sjálfum, en setja þeim engar skorður, sem vafalaust yrðu óheppilegar. Þá hefir háttv. nefnd lagt það til, að laun garðyrkjustjóra verði færð niður. Jeg get verið sammála því, að óeðlilegt sje að tvíborga þetta, en hins vegar er þess að gæta, að embættið er miðað við sjerstakan mann, og á Alþingi upptök að því, og er þá hart að gengið að lækka laun hans. En hitt er annað mál, hvort hægt sje að lækka styrk þann, sem hann nýtur, en veittur er Búnaðarfjelaginu. Um það skal jeg ekki segja, en jeg vildi mælast til þess, að þessi liður fengi að standa óbreyttur. Þá hefir nefndin lagt til, að niður falli styrkur til leiðbeiningar um notkun raforku, en háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) leggur til, að hann verði lækkaður. Hann hefir bent á, að fyrir lægju beiðnir um leiðbeiningar í þessu efni, og er því ekki hyggilegt að fella styrkinn alveg niður. Jeg vil því mæla með till.háttv.þm. (G. Guðf.). Viðvíkjandi brtt. um Gísla gerlafræðing Guðmundsson hefi jeg ekkert að segja. Jeg treysti manninum vel og get verið nefndinni þakklátur fyrir það, hve vel hún hefir tekið í það mál. Það eru hjer fleiri brtt., sem snerta mig, en jeg sje ekki ástæðu til þess að fara nánar út í þær. Viðvíkjandi Eyrarbakkabryggjunni vísa jeg í það, sem sagt hefir verið af háttv.frsm. (H. St.) og mjer um fjárhagsástand Árnessýslu.

Guðjón Guðlaugsson Jeg vil athuga lítillega fáeinar brtt. Fyrst verður fyrir mjer till. um að færa niður laun garðyrkjustjóra úr 6 þús. kr. niður í 5500. Nú er sparnaðarstefna ráðandi, og má því varla búast við minni lækkunartill. en þessari. En í þessu sambandi vil jeg minnast á styrk til garðyrkjufjelagsins. Þann lið vil jeg fella. Þetta garðyrkjufjelag mun vera garðyrkjustjórinn sjálfur, og þætti mjer eðlilegra að láta laun hans standa óbreytt 6 þús. kr., en fella þennan 500 kr. styrk. Og hjer við bætist, að aftan við þessa styrkveitingu hefir verið hnýtt athugasemd, sem er með öllu óhafandi. Hún fer fram á það, að garðyrkjustjóri standi fyrir tilraunum í Gróðrarstöðinni. Eins og menn vita, þá er starf hans í því fólgið að ferðast um landið og leiðbeina mönnum, og kærir hann sig víst ekkert um að vera tjóðraður við Gróðrarstöðina, en fyrir henni stendur ungur og efnilegur maður, sem kynni því eðlilega illa, að vera þannig gerður að undirtyllu. Þess vegna verð jeg að vera með till., þó að jeg hinsvegar gæti fallist á að veita einhverja upphæð til Garðyrkjufjelagsins við t. d. 3. umr. Þá er brtt.háttv. 2. þm. Rang.(G. Guðf.) um að einskorða styrkinn til búnaðarfjelaganna við verkfærakaup. Þetta álít jeg hreina fjarstæðu. Jeg er honum sammála um það, að óheppilegt sje að skifta fjenu niður milli margra manna, því að þannig kemur það að litlum notum. Jeg vil láta verja fjenu til sameiginlegra framkvæmda, og því ekki veita það með öðrum skilyrðum. Jeg veit til þess af eigin reynslu, að verkfærakaupin hafa mistekist hrapallega oft og tíðum, og tel jeg því sjálfsagt að fara þá leið, sem jeg benti á. Jarðir liggja oft svo, að hægt er að koma að stórfeldum jarðabótum, sem verða öllum jörðunum til góðs, en einn einstakur fær ekki ráðist í, og væri nær að styrkja slík fyrirtæki en að brytja styrkinn niður. Jeg veit þetta af eigin reynslu. Til er fjelag, sem heitir Jarðræktarfjelag Reykjavíkur, og frá Reykjavík að Geirólfsgnúp þekki jeg ekki jafnómerkilegt fjelag. Þar hefir verið samþykt stundum að kaupa verkfæri fyrir styrkinn, en ýmist hefir ekkert úr því orðið eða verkfærin hafa tínst eða ryðgað niður. Jeg veit það ekki. Jeg hefi aldrei sjeð neitt verkfæri, sem fjelagið á, og þó hefi jeg setið á aðalfundum þess, þar sem mættu 5–7 menn. Jeg hefi stungið upp á því í þessu fjelagi, að styrknum yrði varið til einhvers sameiginlegs starfs, að t. d. Vatnsmýrin væri kortlögð og síðan ræst fram, en jeg get ekki búist við miklum stuðningi frá Jarðræktarfjelaginu, en hins vegar hefir Búnaðarfjelagið tekið vel í málið. Þetta er mikið verk og mundi vera að því stórkostleg jarðabót, en til þessa hefir ekkert verið gert fyrir jarðabætur í Reykjavík. Þetta er sameiginlegt starf, því að margir njóta þarna góðs af. Jeg bý t. d. efstur undir Öskjuhlíð, og þyrfti því langan affallsskurð, en jeg get ekki ræst fram nema aðrir geri það líka. Jeg fór nú fram á það, að byrjað væri niður við Tjörn, og sýndi jeg fram á, að mjer bæri eins að greiða þann kostnað sem hinum, þó að jeg byggi efstur. Eins og jeg gat um áður, hefir Búnaðarfjelagið tekið þessu snildarvel og boðið fram styrk, en aðiljar fengust ekki til að mæta á fundi. Svona vill það oft fara. Og þó eru slík sameiginleg störf það besta, sem unnið yrði landbúnaðinum, ef menn fengjust til þess að vera samtaka. Verkfærakaupin hafa farið út um þúfur; þau geta reynst vel, en ekki er rjett að einskorða við þau. Best er að veita styrkinn með þeim skilyrðum, sem tekin eru fram í fjárlagafrumvarpinu. Jeg þarf eigi að eyða fleiri orðum um þessa brtt.háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) við 16. gr. 3, en vona að deildin felli hana. Þá er það 35. brtt. frá fjárveitinganefnd, við 21. gr. 10, um að lánveiting til Jóns Ísleifssonar verkfræðings falli niður. Mjer þætti leitt, ef háttv. deild feldi þennan lið, því ef rjett er athugað, er hjer ekki um neina eyðslu að ræða. Hið eina, sem gæti verið nefndinni til afsökunar, er það, að fje sje ekki fyrir hendi til lánsins, því hjer er um augljóst nauðsynjamál að ræða, sem gæti orðið landinu að miklum notum í framtíðinni og sparað því fje, margfalt meira en hjer er farið fram á, að það láni gegn fullri tryggingu. Hjer er nefnilega um tilraun að ræða til nýrrar aðferðar við húsbyggingar, ódýrari en hjer hefir áður þekst. Auk þess er krafan ekki hærri en það, að lánbeiðandi biður um upphæð, sem eigi er nema 2/3 af áætlunarverði hússins. Háttv. þm. munu nú ef til vill halda því fram, að ódýrara mætti byggja en þetta til þess að gera þessa tilraun. Það er auðvitað rjett, en hjer er að því að gæta, að lánbeiðandi ber sjálfur alla ábyrgð á fjenu, sem í þetta er varið. Því er mjög eðlilegt, að hann byggi um leið íbúðarhús handa sjer. Hefði hann ætlað að gera tilraun í smáum stíl, mundi hann hafa sótt um styrk, en eigi lán. Hús þetta verður bygt með sambyggingarsniði, á ódýrari hátt en hjer hefir áður þekst. Útveggir t. d. mjög frábrugðnir því, sem hjer er tíðkað nú. Tilraun þessi er þar að auki alls ekki ný; hún hefir verið gerð fyrir löngu í Ameríku og þótt gefast vel. Hefi jeg sjeð amerískt tímarit frá 1910 með myndum og uppdráttum af þesskonar húsum, og er þar miklu lofsorði á þau lokið. Eins hefir þetta þekst í Svíþjóð og Danmörku, og hafa staðið lofsamleg ummæli um það í danska blaðinu „Börsen“. Að því er sparnaðinum viðvíkur, þá get jeg tekið það fram, að verðið verður 45 þúsund kr. Hafa uppdrættir og kostnaðaráætlun verið borin undir Einar Erlendsson, sem er aðstoðarmaður hjá byggingameistara ríkisins, og hefir hann athugað það alt nákvæmlega og áætlað, að það verði um 33% ódýrara en venjulegar byggingar, og þó hlýrra, hentugra og betra en nú tíðkast, t. d. hús með tvöföldum steinveggjum. Þetta er mjög álitlegt og þess vert, að það sje athugað. An þess að jeg ætli mjer að halda hjer byggingarfræðislegan fyrirlestur, vildi jeg þó lýsa gerðinni í aðalatriðum. Á steyptum kjallaraveggjum er reist grind, sem er helmingi þjettari en venjulega gerist. Utan á hana er negldur bikpappi, og svo sem með 2 cm. bili er fest á hana járnnet, því næst steyptur 5 cm. þykkur veggur upp að pappanum. Síðan er tróð lagt í alla útveggi, sem er móhnausar, klístraðir saman með koltjöru, og jafnframt innan í grindina negldar gjallplötur eða þiljur. Sniðið á húsinu er þannig, að það eru 2 hæðir og hver íbúandi hefir íbúð upp úr. Yfirleitt er auðsjeð á teikningunni, að húsið muni verða mjög þægilegt, en þó svona ódýrt, að Einar Erlendsson ætlar að á þessu húsi muni sparast 8000 krónur. Þegar umsókninni er þar að auki svo varið, að þetta er tilraun, sem ríkissjóður ber enga ábyrgð á, heldur trygð með fullgildri tryggingu, þá vona jeg að háttv.þm. hugsi sig um áður en þeir greiða atkvæði móti beiðninni. Svo kemur nefndin með nýja tillögu við 21. gr. 10, sem sje að veita Jóni Kristjánssyni nuddlækni alt að 20000 kr. lán til að reisa hús með nuddlækningastofu. Um þessa tillögu er það að segja, að brýn nauðsyn er á, að hún nái fram að ganga. Húsbygging Jóns Ísleifssonar er sparnaðartilraun, sem getur komið að góðu haldi í framtíðinni. En hjer er um nokkurskonar spítala að ræða. Hús þetta þyrfti að vera vandað og rúmgott, og eins þyrftu að vera næg og góð lækningatæki. Alt þetta er kostnaðarsamt fyrir einstakan mann að koma upp, en hjer er um viðurkenda lækningaaðferð að ræða, sem mörgum sjúkling hefir að bata orðið, og er því full ástæða til að ríkið hlaupi hjer undir bagga. Jeg hefi ekki meira að segja um þessar tillögur nú, en vona, að háttv.þm. athugi vel þessar tillögur áður en þeir greiða atkvæði móti þeim.

Sigurður Jónsson Jeg læt mjer nægja að hafa fá orð um brtt. að þessu sinni. Jeg hefi oftast fylgt þeirri reglu að styðja þær tillögur, er til sparnaðar hafa miðað, og segi jeg þetta ekki mjer til hróss. Tvær brtt. hefir þó háttv.fjvn. komið með, sem jeg get ekki felt mig við, enda þótt þær miði að því að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Það er að mínu áliti engu síður nauðsynlegt á þessum tímum að framleiða sem mest en að spara, en báðar þessar fjárveitingar, sem háttv. nefnd vill fella niður, miðuðu upphaflega að því að auka framleiðslu í landinu. En svo langt má sparnaðaráhugi manna ekki ganga, að hann nái einnig til þess að spara nauðsynlega framleiðslu. Tillögur þessar eru á þskj. 207, tölul. 30 og 36, og eru um það að fella niður fjárveitingu til Eyrarbakkabryggju og til klæðaverksmiðja hjer á Suðurlandi og á Austfjörðum. Háttv. frsm.fjvn. (H. St.) nefndi tvær ástæður fyrir fyrra liðnum (Eyrarbakkabryggjunni). Var önnur sú, að draga þarf saman seglin nú við öll fjárframlög, jafnt til verklegra framkvæmda sem annars. Það er slæmt að vera svo staddur fjárhagslega, en eins og á stendur er ekkert við því að segja, þótt eigi sje lagt fram fje til framkvæmda, sem lítinn beinan arð gefa. En hjer er ekki um slíkt að ræða. Á bryggju þessari er hin mesta nauðsyn. Upp frá Eyrarbakka liggur eitt af fólksflestu og frjósömustu hjeruðum landsins, með miklum framtíðarskilyrðum, en slæmar samgöngur hafa þar verið öllum framkvæmdum og framförum mest til hindrunar. Bættar samgöngur mundu því fljótt auka framleiðsluna og verða ríkissjóði bæði beinn og óbeinn gróði. En í þessu efni varðar hitt þó mestu, að sæmileg bryggja á Eyrarbakka myndi vera sjávarútvegi þar, sem er allmikill, til mikillar eflingar, og bryggjan því þegar gefa af sjer beinan arð. Eigi má því heldur gleyma, að bryggja á þessum stað getur í sumum tilfellum bjargað lífi fiskimannanna. Önnur ástæðan hjá hv.frsm.fjvn. var sú, að Árnessýsla mundi eigi geta lagt fram fje það, sem hún á að leggja á móti, en við því er það að segja, að Eyrbekkingar sjálfir munu ætla sjer að leggja það fje fram að mestu, en treysti þeir sjer ekki til þess, þá er altaf hægt að kippa að sjer hendinni með fjárveitinguna. Önnur brtt. frá háttv. nefnd var sú, eins og jeg tók fram, að styrkur til klæðaverksmiðjanna falli niður. Hjer er um beina aukna framleiðslu að ræða og þar af leiðandi mikinn sparnað á kaupum frá útlöndum, að því er til álnavöru kemur. Er það landinu lítill búhnykkur að senda ullina óhreina og óunna út úr landinu fyrir gjafverð, eins og verið hefir nú síðastliðið ár, en kaupa í staðinn rándýrt og haldlítið útlent efni. Sjerstaklega er það athugavert nú á tímum, þegar alt er gert, sem mögulegt er, til að koma á skuldajöfnuði við útlönd, og sú viðleitni er uppi að flytja sem minst inn af útlendum varningi. Svo er og, eins og háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) tók fram, ekki víst, að á fje þessu þurfi að halda nú, en gott að hafa það fyrir hendi, ef til þyrfti að taka. Jeg hygg, að þjóðin mundi meta það sem viturlegustu sparnaðarviðleitni þingsins nú, ef það styrkir sem víðast innlenda framleiðslu.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg skal vera stuttorður um brtt., og það því frekar, sem hæstv. atvrh. (Kl. J.) og háttv. 4. landsk. (G. G.) hafa talað á móti þeim með sömu rökum og jeg. Jeg skal þó leyfa mjer að fara um þær nokkrum orðum. Það er þá fyrst brtt. 2. þm. Rang. (G. Guðf.) við 15. gr. 13, um lækkun styrks til þess að gefa út textaútgáfu af íslensku fornbrjefasafni. Háttv. till.maður ætlast til þess, að þjóðskjalavörður vinni kauplaust að þessu. Hæstv. atvrh, hefir tekið það rjettilega fram, að þetta væri alveg óskylt starfi hans, og því væri ekki hægt að búast við því, að hann ynni kauplaust að þessu. Um brtt. sama háttv.þm. (G. Guðf.) við 15. gr. 14 er hið sama að segja. Þetta verk, sem þar um ræðir, er alveg jafnóskylt starfi hans sem hitt. Um till.háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) er hið sama að segja, að nefndin gat eigi aðhylst hana eins og hún er, sem sje 2000 kr. til Þórarins Guðmundssonar, en jeg skal þó láta þess getið, að ef um lægri upphæð væri að ræða, þá væri eigi ólíklegt, að komist yrði að samkomulagi. Þá kemur brtt.háttv. 2. þm. Rang. við 16. gr. 3 (búnaðarfjelögin). Það var glögt tekið fram af hæstv. atvrh. og háttv. 4. landsk., að eigi næði nokkurri átt, að orð þessi falli niður, og var nefndin algerlega mótfallin því. Þá er brtt. sama þm. við 16. gr. 8.  (G. Guðf.: Till. var tekin aftur)  . Þá þarf jeg ekki að tala frekar um hana. Þá kem jeg að brtt. sama þm. við brtt. nefndarinnar á þskj. 207, 28. lið, við 16. gr. 10, um leiðbeiningar um raforkunotkun. Þar hefi jeg engu við það að bæta, sem jeg hefi áður tekið fram, sem sje að eigi sje þörf á fjárveitingu til þessa nú þetta ár, og því lítill skaði skeður, þótt niður falli í bili. Þá kemur brtt. sama þm. við brtt. nefndarinnar á þskj. 207, 30. lið, við 16. gr. 18. um bryggjugerð á Eyrarbakka. Nefndin getur ekki fallist á þessa till. af sömu ástæðum og fyrri ræðumaður. Hv. 2. þm. Rang. vildi halda því fram, að þetta fje kæmi eigi frá sýslunni, heldur frá hreppssjóði og einkaframlögum. Efast jeg eigi um, að hann tali þar eftir því, sem hann best veit, en það hefir eigi komið fram af þeim skjölum, sem fyrir liggja. Háttv. þm. þakkar fjvn. mjög fyrir hina miklu landsföðurlegu umhyggju hennar fyrir sýslunni. Nefndin bjóst eigi við neinu þakklæti fyrir það, því hún taldi það beina skyldu sína, ekki hvað síst eftir þær upplýsingar, sem fram eru komnar í málinu, og áleit eigi vanþörf á umhyggju hvað núverandi fjárhag snertir. Hv. 3. landsk. (S. J.) tók í sama streng og háttv. 2. þm. Rang. (G. Guðf.). Hann talaði um það, að þingið vildi eigi styrkja þau fyrirtæki, er ykju framleiðsluna. Jeg held ekki að menn geti með sanni sagt, að nefndin sje á móti aukinni framleiðslu. En hinsvegar er það hlutverk nefndarinnar að draga sem mest úr öllum kostnaði. Annars er það undarlegt, að það virðist vera viss flokkur manna hjer á þinginu, sem sjerstaklega mælir þessari fjárveitingu bót, og er engu líkara en að það væri flokksmál, því í öllum öðrum málum eru menn þessir mestu sparnaðarmenn. Þá kem jeg næst að síðustu brtt. frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) við 16. gr. 36, að fyrir 20 þús. kr. komi 40 þús. til björgunarskipsins Þórs, og er við þá till. bætt athugasemd, er fer fram á að veita landsstjórninni heimild til þess að greiða kostnað við skoðun skipsins í þurkví. Nefndin getur eigi fallist á þessar till. Þegar litið er á það hversu há sú fjárhæð er, sem hjer er farið fram á, þá verður eigi annað sagt en að það sje meira en lítil ónærgætni, eins og ástandið er og þegar tekið er tillit til þess, að nefndin hefir reynt að spara í hið ýtrasta. B-liður síðari till. lítur mjög meinleysislega út á pappírnum, en mun eigi vera svo meinlaus í raun og veru, því kunnugir menn hafa sagt, að kostnaður við slíkt skip í þurkví geti numið 50–100 þúsund kr., ef við það þarf að gera. En þess ber að gæta, að skip þetta er orðið gamalt. Það er því ekkert hátt reiknað, að með till. þessum sje farið fram á hálft annað hundrað þúsund kr. ((150 þús. kr.), og er það æðirífleg fúlga, borið saman við sparnað þann, sem sýndur er í fjárlögunum. Jeg get fyllilega kannast við það, að Þór hafi unnið Vestmannaeyjum þarft verk, en fjelagið, sem heldur honum úti, hefir einnig fengið fulla viðurkenningu frá ríkinu með styrk þeim, sem því hefir verið veittur. Af þessum ástæðum sjer nefndin sjer eigi fært að sinna till. Jeg þarf svo ekki að svara mörgu fleira að sinni, en vildi að lokum víkja nokkrum orðum að háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) viðvíkjandi ullarverksmiðjunni. Hjelt hv.þm. því fram, að það stæði í till., hver staðurinn væri. Það er alveg rjett, en nefndin var eigi ánægð með það. Hún leit svo á, að það ætti að rannsaka, hver staður væri hentugastur. Austfirðingar hafa líka beðið stjórnina um aðstoð verkfræðings í þessum málum, og þá auðvitað meðal annars til þess að rannsaka staðina. Ætti slíkt að vera gert af sjerfróðum mönnum eigi síður en annað, er að málinu lýtur. Hv. þm. gerði mikið úr því, að jeg hefði talað um, að fjeð frá einstaka mönnum væri aðeins loforð. Já, - víst er það svo. Það er mikill munur, að mínu viti, á slíkum loforðum um 70–80 þúsund eða að þau sjeu lögð á borðið sem útborgað fje. Er alveg óvíst um, hverjar heimtur verða á slíkum fjárloforðum. Háttv. 3. landsk. (S. J.) talaði einnig um verksmiðjuna. Harmaði hann mjög, að nefndin vildi eigi styðja jafngóða viðleitni sem þessa. En slíkt kemur hvergi fram í till. nefndarinnar. Þvert á móti kemur það fram, að nefndin er fús til þess að styðja slíkt, en hún vill aðeins ekki flana að fjáraustri í fyrirtæki, sem vantar allan nauðsynlegan undirbúning.

Karl Einarsson Menn hafa þá heyrt, hverjum augum háttv.fjvn. lítur á þessar till. mínar. En þó hygg jeg, að verði þessar till. drepnar, eins og háttv.frsm. komst svo vel að orði, þá muni það verða til lítils sparnaðar fyrir landssjóð. Með till. þessum er verið að reyna að koma í veg fyrir það, að útlend fiskiskip veiði í landhelgi og spilli með því fiskimiðum vorum. Það var fullyrt hjer mótmælalaust, að í sumar hafi útlendingar saltað hjer í landhelgi um 50 þús. tunnur án þess að greiða af þeim nokkurn toll. Fúlga sú, sem sje.150 þús. kr., sem við það hefir tapast, hefði fyllilega getað greitt allan kostnað af skipinu. En það er margt fleira, sem tapast, en þetta. Má í því sambandi benda á það, að mörg skip komast hjá því að greiða ýms önnur lögmælt gjöld, svo sem vitagjald, hafnartoll o. fl. hygg jeg því, að eins og eftirlitið var í hitteðfyrra og fyrra, að þá hafi landssjóður lítið grætt á því. Minni jeg á þetta sökum þess, að háttv.frsm. (H. St.) komst inn á þetta. Af orðalagi háttv.frsm. virtist mjer mega skilja það, að eigi væri útilokað, að Vestmannaeyjar fengju einhverja betri úrlausn en frv. bendir til. Hann hlýtur að sjá það af reikningum þeim, sem fyrir hendi eru, að útgerð skipsins hefir komið hart niður á Vestmannaeyjum, ekki hvað síst síðastliðið ár, þar eð árferði var svo óhagstætt og afurðinar seldust mikið ver en búast mátti við. Jeg vona, að nefndinni sje eigi svo fast í hendi að fella a-lið till. á þskj. 220, því að það verður eigi annað sagt en að hann sje mjög sanngjarn. En jeg skal þá taka aftur b-lið till., þegar jeg hefi heyrt álit nefndarinnar um það hvort hún vilji styðja að því að ríkissjóður taki þátt í kostnaði við þurkví. Annars vona jeg að oss verði gert kleift að halda úti þessu skipi, því að annað væri eigi landi þessu vansalaust. Jeg vænti því, að háttv. deild sjái sjer fært að samþykkja a-lið till., en hina till., b-liðinn, mun jeg taka aftur, er jeg hefi heyrt frá frsm. nefndarinnar.

Guðmundur Guðfinnsson Það var aðeins stutt athugasemd. Háttv. frsm. lýsti yfir því, að engin till. hefði fundið náð fyrir augum nefndarinnar. Jeg veit því eigi, hvort háttv. nefnd hefir tekið sjer „patent“ á brtt., þar sem hún er á móti þeim, þó að þær fari í sparnaðaráttina, eins og t. d. brtt. við 15. gr. 13 á þskj. 223, um fornbrjefasafnið. Jeg heyrði því miður eigi rök hæstv. atvrh. (Kl. J.), og get því eigi svarað þeim. En jeg hjelt að þjóðskjalavörður væri slíkur áhugamaður um fornfræði, að eigi þyrfti að kaupa hann til þessa starfa. Mjer skildist helst á háttv.frsm. að hrein óhæfa hefði verið að koma fram með brtt. við 16. gr. 3, á þskj. 223, um búnaðarfjelög. En það er hið sama um þessa till. sem hina fyrri að segja, að jeg heyrði eigi rök háttv. 4 landsk. og hæstv. atvrh. og get því eigi svarað þeim. Hvað viðvíkur leiðbeiningu um notkun raforku, þá skal jeg geta þess, að jeg get eigi fallist á rök háttv.frsm. um það, að liðurinn megi falla niður, þegar af þeirri ástæðu, að umsóknum fer sífjölgandi. Um Eyrarbakkabryggjuna skal jeg leyfa mjer að taka það fram, að mjer finst nefndin gerast æðileiðitöm, ef hún fellir þessa brtt., en tekur upp Ólafsfjarðarbryggjuna.

Björn Kristjánsson Jeg vildi aðeins þakka háttv.fjvn. þá hlýju, sem hún hefir sýnt brtt. minni. við 15. gr. 39, á þskj. 223, um Þórarin Guðmundsson, þó jeg að vísu geti eigi fallist á skoðun hennar, því það er sannfæring mín, að best sje að samþykkja till. eins og hún er. Jeg sje mjer því miður eigi fært að lækka till., en jeg vona það, að háttv. nefnd sýni henni engu að síður sömu velvild og áður. Jeg álít það landinu fyrir bestu, að styrkurinn sje veittur svo hár, því, því fleiri nemendur njóta kenslunnar, en sje styrkurinn lækkaður, þá fækkar auðvitað nemendunum að sama skapi.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg vildi aðeins svara fyrirspurn frá háttv.þm. Vestm. (K. E.) um það, hvort nefndin mundi vilja styðja að því, að ríkissjóður tæki þátt í kostnaði við legu skipsins Þórs í þurkví. Jeg hefi borið mig saman við nefndina um þetta atriði, og hefir hún komist að þeirri niðurstöðu, að hún vilji engu lofa um það.

Karl Einarsson Jeg skal með örfáum orðum skýra helstu breytingar, sem frv. þetta fer fram á, að gerðar sjeu á nú gildandi lögum. Fyrsta breytingin, sem frumvarp þetta fer fram á, er sú, að menn, sem áður höfðu rjett til að fara með smáskip, frá 12–30 rúmlestir að stærð, megi nú fara með skip, sem eru alt að 60 rúmlestir. En af þessari rýmkun leiðir aftur, að rjett þykir að gera kröfurnar til þessara manna strangari. Helsta breytingin, sem gengur í þá átt, er sú, að eftir þessu frv. eiga allir, sem ætla sjer að verða skipstjórar á smáskipum, að hafa verið stýrimenn, eigi skemur en 8 mánuði, á skipi yfir 12 rúmlestir. Þá hefir þótt rjett að sjá um, að þeim mönnum, sem ganga þurfa undir próf samkvæmt þessum nýju reglum, verði eigi gert mjög erfitt fyrir, - og með það fyrir augum er 7. gr. bætt inn í frumvarpið. Helstu breytingar í síðari hluta frumvarpsins eru þær, að siglingatíminn er færður úr 2 árum upp í 3 ár og að hann miðast einungis við 16 ára aldur, og ennfremur er 16. gr. feld niður, og getur það tæplega verið hættulegt. Aftur á móti er 17. gr. ný, og verður hún að teljast nauðsynleg, ef 1. kafla laganna er breytt, því að ákvæði verður að vera um það, að hægt sje að veita undanþágur, svo að þeir menn, sem rjett hafa til að vera skipstjórar á 30 rúmlesta skipum, missi eigi þann rjett, sem þeir nú hafa.