Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég geri ráð fyrir, að ákveðið verði síðar, hvert mótvirðissjóðurinn rennur, en vil ekki binda hann að svo stöddu og segi því nei. Brtt. 621,1 (ný tillgr.) samþ. með 33:4 atkv. - 621,2 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Till., svo breytt, samþ. með 30:5 atkv. og afgr. sem ályktun Alþingis (A. 656), með fyrirsögninni: Þál. um ráðstöfun á mótvirðissjóði.



Herra forseti. Eitt af aðalverkefnum Alþjóðavinnumálaskrifstofunnar, sem hefur aðsetur í Genf, er að leita eftir að fá þáttökuríkin til að sameinast um vissar yfirlýsingar varðandi mannréttindi og rétt til að stofna félög og samskipti manna á meðal. Þetta er merkilegt atriði, en gengur vitanlega erfiðlega að sameina svo mörg ríki um þetta. - Hér liggja fyrir tvær till. í þessu sambandi. Sú till., sem hér liggur fyrir, er um að fullgilda alþjóðasamþykkt um breytingu á grundvallarreglum um stofnun félaga. Er hún framhald af samþykkt frá 1948 um félagafrelsi, sem er eina samþykktin, sem Íslendingar eru aðilar að í þessu alþjóðasamstarfi. Má segja, að þessi samþykkt sé framhald af hinni fyrri. - Félmrn. lítur svo á, að rétt sé og sjálfsagt, að Íslendingar gerist aðilar að þessari samþykkt eins og hinni fyrri um félagafrelsi, enda hefur þetta áður komið til meðferðar hjá stj. 1947 eða 1948, og féllst stj. þá á, að þetta væri í samræmi við íslenzk lög og venjur, enda álitið, að ekki þurfi neina breytingu á okkar lögum og venjum varðandi þau atriði. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta, en vildi a. m. k. koma þessari till. til n., svo að Alþingi gæfist kostur á að fjalla um hana nú þegar, hvort sem hún hlýtur afgreiðslu, sem ég tel þó heppilegast. - Legg ég svo til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.

Forseti (JPálm ): Ég sé ekki ástæðu til, að þessari till. sé vísað til n., ef þess er ekki sérstaklega óskað.

Ég fer ekki fram á, að till. sé vísað til n., ef forseti telur það óþarft.



Herra forseti. Ég get látið fá orð nægja varðandi þessa þáltill. Hún er fram komin á sama hátt og ég gat um áðan í sambandi við þá till., sem þegar hefur verið afgreidd. [Félagafrelsi verkamanna og vinnuveitenda.] Þessi samþykkt virðist vera fullkomlega í samræmi við okkar reglur um orlof, og þarf því engu að breyta, þó að við gerumst aðilar að henni. M. a. af þeim ástæðum og af því, að rn. álítur það styrk okkar félagsmálum, að við getum sýnt, að við stöndum eins framarlega og aðrar þjóðir hvað snertir félagafrelsi, er þess óskað, að þessi alþjóðasamþykkt verði afgr. hér. Og samkv. orlofslögunum er ekki vafi á, að hún er í fullu samræmi við íslenzk lög, og þar sem hv. Alþingi, féllst á að afgreiða hina till. án þess, að hún færi til n., vænti ég, að svo verði einnig nú, svo að ekki þurfi að fresta umr.



Aðalefni þessarar þáltill. er áskorun til stj., að hún láti gera gangskör að því í sambandi við endurskoðun bankalöggjafar landsins, að þeir, sem þurfa að byggja íbúðir í kauptúnum og bæjum, eigi aðgang framvegis að stofnun, sem veiti þeim 1. og 2. veðréttar lán. Þannig hefur verið ástatt hér á landi undanfarið, að svo að segja daglega hittir maður menn í bæjum og kauptúnum, sem vilja byggja sér íbúðir, þurfa þess, en sjá engin ráð til þess, af því að enginn fæst til að veita þeim lán; eða maður hittir menn, sem eru að byrja að byggja, en komast ekki áfram vegna þess, að þá skortir lánsfé; eða í þriðja lagi, að maður hittir menn, sem eru rétt búnir að byggja, hafa tekið lán með afarkostum og búast við á næsta augnabliki að láta af hendi íbúð sína, þar eð þeir hafa reist sér hurðarás um öxl. Þetta ástand er óþolandi. Hjá bændum hefur verið betur séð fyrir þörfinni, þar sem byggingarsjóður Búnaðarbankans veitir þeim þó lán í allverulegum mæli. Fjvn. hefur haft till. þessa til meðferðar, og meiri hl. hennar mælir eindregið með því, að hún verði samþ., eða sex menn af níu. Tveir menn voru ekki við afgreiðslu málsins, og veit ég ekki um afstöðu þeirra, það eru þeir hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. Borgf. Einn þm., hv. þm. Barð., hefur sérstöðu, sem mér er ekki fyllilega ljós, en mér skilst vera á þá leið, að hann vilji vísa málinu til ríkisstj. En ég get varla skilið, að hægt sé að færa rök fyrir því í svo sjálfsögðu og einföldu máli, að þingið láti vera að lýsa yfir, að það telji rétt, þegar bankalöggjöfin er endurskoðuð, að taka til athugunar, hvernig bætt verði úr þessari miklu þörf, þar sem um er að ræða svo mikil vandræði í þjóðfélaginu í sambandi við hana eins og sakir standa. Fjvn. sendi málið til umsagnar bankanefndarinnar, og er svar hennar birt sem fylgiskjal með nál. á þskj. 610. Og eins og menn geta séð, er umsögn bankanefndarinnar raunverulega jákvæð. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en legg eindregið til f. h. meiri hl. n., að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég hef ekki skrifað undir nál. á þskj. 610 og ekki heldur gefið út sérstakt nál. Óska ég ekki, að hæstv. forseti fresti málinu þess vegna. Það liggja nú fyrir þinginu ýmsar till. og frv. um þessi mál. Flest af þeim eru borin fram til auglýsingastarfsemi, en ekki til þess raunverulega að bæta úr í þessu efni, það er alveg sýnilegt. Þessi mál eru öll í höndum ríkisstj. til athugunar og þeirra aðila sem hún hefur til þess valið. Ég hafði hugsað mér að leggja fram till. um að vísa þessari till. til stj., en fell frá því og mun ekki greiða atkv. um málið, þegar það kemur til atkv.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við afgreiðslu þessa máls leyfa mér að undirstrika þau ummæli hv. 6. landsk. þm., að til þess beri brýna nauðsyn, að Ísfirðingar njóti svipaðrar aðstöðu og gert er ráð fyrir í þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir til umr. og er flutt af tveim hæstv. ráðh., um að Alþingi heimili ríkisstj. að verja af ríkisfé allt að 1.5 millj. kr. í því skyni að koma upp hraðfrystihúsi á Siglufirði og ábyrgjast allt að 1.5 millj. kr. til þessara framkvæmda. Það er alveg rétt, sem hv. 6. landsk. þm. hefur tekið fram, að aðstaða Ísfirðinga til að hagnýta sjávarafla sinn þarf að vera svo góð sem hægt er, og það er brýn nauðsyn, að þeir geti hagnýtt sér það, vegna þess að Ísfirðingar lifa að mestu leyti á sjávarútvegi og sjósókn. Ég vil einnig skýra frá því, að vegna þess, hversu mikið skortir á aðstöðu til að taka á móti fiski til vinnslu á Ísafirði, þá hafa þau atvinnutæki, sem þar eru rekin, ekki getað landað þar eins oft og miklum afla og þau hefðu óskað. Atvinnuaðstaðan á Ísafirði hefur undanfarin ár verið mjög erfið, og stafar það fyrst og fremst af því, að aflabrestur hefur verið á síldveiðum og þorskvertíð. Vegna þess, hversu aflinn hefur verið ótryggur, hefur borið brýna nauðsyn til að hagnýta þennan afla, sem bátar á staðnum fiska, og skapa með því atvinnu. Ég tel þess vegna, að mjög brýna nauðsyn beri til þess, að hlaupið verði undir bagga með Ísfirðingum, annaðhvort bæjarfélaginu í heild eða útgerðarmönnum á staðnum, um að koma þar upp nýju og fullkomnu fiskiðjuveri, sem er gamalt mál og margrætt þar á staðnum. Um þetta atriði sé ég svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum. En ég get ekki látið fara fram hjá mér ummæli, sem féllu í ræðu hjá tveimur hv. þm., sem töluðu hér í gær. Hv. 6. landsk. þm. vildi draga úr þýðingu þess fyrir bæjarfélagið að hafa á síðastliðnu ári fengið einn hinna nýju togara, sem ríkisstj. hafði forustu um, að smíðaður var í Englandi. Hann lagði áherzlu á, að það hefði ekki verið bærinn eða bæjarsjóður, sem fékk þetta nýja skip. Þetta veit hv. þm., að er rétt. En það útgerðarfélag, sem fékk þetta skip er þannig skipað, að Ísafjarðarkaupstaður á reyndar meiri hlutann af hlutafé þess og kýs meiri hl. í stjórn fyrirtækisins. Ég fæ ekki séð annað en þetta þýði það, að bæjarsjóðurinn og kaupstaðurinn hafi öll tök á að stjórna þessu útgerðarfyrirtæki. Og ég verð að telja það í hæsta máta óviðeigandi, að hv. 4. þm. Reykv. skuli vera með svigurmæli hér, þó að einn af þeim þremur stjórnarmeðlimum, sem bærinn kýs, sé úr hópi sjálfstæðismanna. Hann segir, að þeir stjórnarmeðlimir, sem hluthafarnir hafa kosið, séu eingöngu sjálfstæðismenn, og hann hefur leyft sér að standa hér upp og segja, að þetta fyrirtæki sé ekki rekið með hag bæjarfélagsins fyrir augum. Ég vísa þessu algerlega á bug sem ástæðulausu. Mér skildist, að aðalrök hv. 6. landsk. þm. og hv. 4. þm. Reykv. fyrir þeirra staðhæfingu væru, að þetta fyrirtæki á Ísafirði sé ekki rekið með hag almennings fyrir augum og það hafi algerlega neitað að láta skip leggja upp fisk sinn til vinnslu á staðnum. Þetta var kjarninn í því, sem hv. þm. sögðu. En ég vil, að hv. þm. viti betur sannleikann um þetta mál. Ég vil upplýsa það, að frá 20. nóv. 1950 til sama tíma 1951 landaði togarinn Ísborg 4200 tonnum af fiski á Ísafirði. Til samanburðar má geta þess, að afli ísfirzku vélbátanna, sem gerðir voru út fyrir Ísafjarðarkaupstað á síðastl. vetri, var 1319 tonn, eða aðeins brot af því fiskmagni, sem þessi eini togari bæjarfélags Ísafjarðar landaði þar. Svo koma þessir hv. þm. og eru með svigurmæli, að það sé ekki rekið með hag almennings fyrir augum. Ég vil einnig bæta því við, að togarinn Sólborg, sem er nýkominn og hefur aðeins farið tvær söluferðir til útlanda, hefur landað um 400 tonnum. Það var ætlunin að láta annan togarann fiska fyrir vinnslu í bænum, en þá skeði það óhapp, að skipið skemmdist í Hvalfirði og tafðist því frá að geta byrjað þessar veiðar strax. En nú hefur það lagt upp afla á Ísafirði. Ég taldi rétt að leiðrétta þessi ummæli, sem hv. þm. höfðu hér og beinlínis miðuðu að því að afflytja þetta fyrirtæki við Alþingi og ríkisstj., sem hefur sýnt skilning á þörfum Ísfirðinga til að fá stórvirk fyrirtæki í bæinn. Þessir togarar á Ísafirði leggja upp mikinn hluta afla síns í bænum, og fyrirtæki þar hafa atvinnu af því. En svo hafa önnur sjónarmið komið til greina. Fyrirtækin hafa orðið að stefna að því að treysta sinn eigin hag, af því að Ísfirðingar hafa ekki gagn af því að hafa togara, sem er rekinn með halla. Ég vil leggja áherzlu á það, að togarafélagið Ísfirðingur hefur reynt að haga rekstri skipa sinna þannig, að bæjarfélaginu, sjómönnum og almenningi í bænum yrði sem mest gagn að. Skipin hafa ekki landað eins miklu og ég og fleiri hefðu kosið. En það hefur engu að síður verið lagt upp mjög mikið fiskmagn til vinnslu þar. Ég skal ekki fara að rifja upp sorgarsögu fiskiðjuversmálsins á Ísafirði. En ég kemst þó ekki hjá því að segja frá því, sem ég hafði afskipti af sem fulltrúi bæjarins á Ísafirði á sínum tíma. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, hefur valdið óánægju heima fyrir, því miður. Það hafði verið fengið hjá nýbyggingarráði á sínum tíma nauðsynlegt loforð og lán til þessa fyrirtækis, en frá upphafi hefur verið rætt um, að stofnað yrði félag útgerðarmanna á Ísafirði og þeirra útgerðarfélaga, sem voru fyrir á staðnum. En þegar að því var komið að stofna þetta fyrirtæki og loforð fengið fyrir þessu, þá gerðust þau undur og óhöpp, að heill stjórnmálaflokkur í bænum fékk það hugboð, að ef þetta fyrirtæki ætti að stofna á þessum grundvelli, þá væri hreinn voði fyrir dyrum. Þetta var Alþýðuflokkurinn á Ísafirði. Urðu harðskeyttar deilur um þetta atriði, hvort hlutafélag eða samvinnufélag skyldi stofnað, og það varð til þess, að ekkert hefur orðið úr framkvæmdum, og þau lán, sem fengizt höfðu, eða leyfi fengizt fyrir, þau fengust nú ekki lengur. Og nú er ekkert fiskiðjuver á Ísafirði í dag. En ef þetta hefði ekki komið fyrir 1946 eða 1947, þá mundi fiskiðjuver vera starfandi á Ísafirði í dag. Ef þessi sundrungardraugur hefði ekki risið upp á Ísafirði og hv. 6. landsk. þm., sem nú hefur áhuga fyrir þessu máli, hefði ekki risið upp á móti því, þá væru góð atvinnufyrirtæki á Ísafirði nú og togararnir þyrftu ekki að landa afla sínum hér í Reykjavík. Þetta er ljót saga en sorgleg, sem ég hef orðið að bera hér fram, vegna þess að hv. 6. landsk. þm. hefur farið með villandi upplýsingar frá heimahögum. En þrátt fyrir þessar villandi upplýsingar hv. þm. vil ég styðja hann til að koma þessu máli fram fyrir Ísfirðinga. Ég vil ekki láta þann loddaraleik, sem hann lék fyrir nokkrum árum, verða til þess að spilla fyrir þessu. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að beina þeim tilmælum til ríkisstj., að hún taki eins vel þessari málaleitan Ísfirðinga í þessu efni og frekast er unnt. Ég veit, að ríkisstj. er kunnugt um, að aðstaða Ísfirðinga hefur verið mjög slæm og að þörf er á þessu bjargráði á fleiri stöðum á Vestfjörðum en á Ísafirði. Leyfi ég mér því að bera þetta fram í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í þær umr., sem eru að hefjast hér á Alþingi um bæjarmál Ísfirðinga. En það er út af örfáum ummælum, sem féllu hér í gær. Ég skal fyrst taka það fram, hvað viðvíkur brtt. hv. 6. landsk. þm., er hann bar hér fram, að hún hefur verið lögð fyrir fjvn., og mun ég því ekki á þessu stigi málsins ræða hana. En ég vil taka það fram út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. í gær, þar sem hann beindi fyrirspurn til ríkisstj. út af atvinnuástandinu hér í Reykjavík og spurði: „Hvað hyggst ríkisstj. gera í þessu máli?“ - í sambandi við þetta vil ég geta þess, að um það leyti sem hv. þm. flutti ræðu sína, þá var hringt til mín frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna hér og óskað eftir samtali við ríkisstj. Ég ákvað að eiga viðtal við sendimenn frá þeim fyrir hádegi á morgun, og mun ég því ekki gefa nein svör í þessu máli að svo komnu. En ríkisstj. gerir það, sem hægt er, til að greiða. úr þessu máli, en vill fyrst heyra, hvað nefndin segir um málið, sem kemur til fundar í fyrramálið. Hv. þm. Barð. mælti nokkur orð varðandi þetta mál í gær og spurði, hvort ekki ætti að skilja ummæli mín svo, að þetta mál ætti ekki að afgreiða í sambandi við aðrar ráðstafanir. Ég hafði tekið fram, að ríkisstj. ætlaði sér ekki að taka fleiri ákvarðanir en þær, sem hér er um að ræða. Þetta vildi ég taka fram, ef menn hafa misskilið þau ummæli, er ég hafði hér í gær. Og einnig vil ég taka það fram, að ríkisstj. hefur tekið til athugunar þær till., sem fram hafa komið, og undirbúið, eftir því sem hún hefur séð sér fært. En þá spurði hv. þm. Barð. einnig, hvað mundi leiða af því, ef sjómannafélag Siglufjarðar segir upp samningum og boðar verkfall frá 15. febr. n. k. Hv. þm. talaði á þá leið, hvort þá þýddi að vera með ráðstafanir til að stofna stórvirk atvinnufyrirtæki eins og hér er um að ræða. Ríkisstj. lítur svo á, að ekki eigi að setja slíkt í samband hvað við annað. Þarna er um að ræða samninga milli atvinnurekenda og sjómanna, og ríkisstj. getur ekki gripið inn í þau mál, fyrr en um þjóðartjón er að ræða. Þess vegna get ég ekki upplýst, hvað verður gert í þessu sambandi. En það er víst, að fari svo, að þessi atvinnufyrirtæki stöðvist bæði á Siglufirði og annars staðar og togararnir liggi í höfn óvirkir, þá stöðvast ýmsar framkvæmdir, sem ráðgert hefur verið að koma í framkvæmd, Og sú heimild, sem ríkisstj. er hér að leita eftir, getur þá verið í þeim flokki. - Ég vil því láta þá skoðun mína í ljós, að ef gjaldeyrisöflunin stöðvast, þá mun af því stafa margt, eins og okkur öllum er kunnugt. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að lengja þessa umr. á þessu stigi. Ég tel að till. eigi að fara til fjvn., og þarf ég því ekki að taka fleira fram nú í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Ég hef það mikil kynni af Siglufirði, þó að nú séu nær 10 ár síðan ég var þm. Siglfirðinga, að ég veit, að þessi till., sem hér er borin fram af tveim hæstv. ráðh., er ekki fram komin að ófyrirsynju, þó að það sé mál út af fyrir sig, hvort hægt sé að fara inn á þá braut, sem þarna er farið út á. Mér er sem sagt kunnugt um, að það ríkir að sumu leyti neyðarástand í þessum kaupstað af þeim ástæðum, er þegar hefur verið tekið fram, er málið var reifað, og ýmsum öðrum. En það var eins og vænta mátti og alltaf er hér á Alþ., að þegar fram kemur till. um að greiða úr fyrir einhverjum landshluta, bæ eða sveit, þá benda menn á aðra staði, þar sem sé jafnmikil þörf eða meiri. Nú er hér fram komin brtt. frá hv. 6. landsk. um, að Ísafjörður verði svipaðra fríðinda aðnjótandi og hér er farið fram á, að Siglufjörður fái. Ég hef minni kunnugleika á Ísafirði en Siglufirði, en ég efa ekki, að hv. flm. hafi skýrt rétt frá því atvinnuástandi, sem þar er, og vandræðum bæjarbúa vegna aflabrests og annarra óviðráðanlegra orsaka. Ég hygg aðeins, að það séu æðimargir staðir á landinu, sem svo má segja um, og í umr. hér í gær kom fram, að ríkisstj. þyrfti að líta eftir atvinnuástandinu hér í Reykjavík. - Mér er það hugstæðast, sem næst mér er, og vil í þessu sambandi benda á, að ég hygg, að atvinnuástandið í næsta kaupstað við Siglufjörð, Ólafsfirði, sé litlu betra en á Siglufirði, og þó játa ég með þökkum, að hæstv. stj. hefur að nokkru litið á þarfirnar þar, en samt virðist mér, að hún muni elska Siglufjörð meira en Ólafsfjörð. Siglufjörður virðist vera orðinn hennar eftirlætisbarn. Ég segi þetta ekki út af því, að ég álíti rétt að tengja alls konar viðauka við þessa till., sem tveir hæstv. ráðh. flytja hér, heldur segi ég þetta til að benda á, að ef farið er að bæta við till. á annað borð, þá eru fleiri staðir en Ísafjörður, sem koma til greina. - Annars er það áreiðanlega rannsóknarefni, hvað mikið ríkið á og getur blandað sér í þessi mál, þegar svo er komið, að ríkið er farið að hjálpa yfirleitt öllum landsmönnum á einn eða annan hátt. Sá hugsunarháttur að kalla stöðugt á ríkið getur ekki leitt til annars en ófarnaðar í þjóðfélaginu. Áður var siður, að fólk reyndi að bjarga sér sjálft í lengstu lög, en nú á ríkið að bjarga öllum, þó að fólk kalli sjálft yfir sig ófarnaðinn, eins og hv. þm. Barð. benti á. Ég ætla ekki að lengja hér neitt umr. og ekki mæla neitt sérstaklega gegn þessari till., en vil boða það og er viss um, að fleiri taka undir það á sínum tíma, að ef tengja á eitt og annað aftan við þessa till., koma fram víðtækar kröfur, því að víða er slíkt ástand. - Það mætti segja, að þetta væri rökstuðningur fyrir að samþ. ekki till. hæstv. ráðh., en ég vil þó segja í því sambandi, að það er töluverður munur á, þó að hún sé samþ., eða ef nú á að lítið athuguðu máli að samþ. till., sem koma fram. Hæstv. stj. hefur langan tíma haft mál þetta til athugunar, um það hafa verið gerðar áætlanir og hún hefur fengið álit sérfróðra manna. Þessi till. er því öðruvísi undirbúin en till., sem nú kynnu að verða tengdar aftan í. - Orðlengi ég þetta svo ekki frekar, en boða, að ef mér sýnist, t. d. af störfum n., sem fær þetta mál til athugunar, að þetta mál verði gert víðtækara en það er borið fram, vil ég fá að vera með í dansinum, ekki af því, að ég álíti þann dans færan til lengdar, heldur af því, að þá þýðir ekki fyrir einstök byggðarlög að draga sig í hlé.



Herra forseti. Það er náttúrlega alveg rétt, sem fram hefur komið við þessa umræðu, að æskilegt er, að hver og einn einstaklingur og bæjar- og sveitarfélög væru í hvívetna sjálfum sér bjargandi og frekar veitendur en þiggjendur og þyrftu aldrei að leita til ríkisins til framdráttar sínum atvinnuvegum. Get ég fullkomlega tekið undir þá ósk. Hins vegar, ef við athugum atvinnusögu síðari ára, þá er það, - ég voga ekki að segja því miður, því að ég er ekki viss um, hvort það orð á við, - þá er það svo í mörgum tilfellum, að orðið hefur að leita til ríkisins. Það hefði kannske verið betra, að þess hefði ekki þurft, en það er staðreynd, sem alltaf er erfitt að stangast við. Nú, svo er það þannig, að það er oft mikill vandi að haga svo sínum aðgerðum fyrir valdið, sem ræður í landinu, - í þessu tilfelli Alþingi, - að gera ekki of mikið upp á milli þegnanna. En það vita allir hv. þm., að verður að vera meginregla. Það, sem hér liggur fyrir, er það, að hæstv. ríkisstj. tekur þá ákvörðun, - þó að á pappírnum séu það tveir hæstv. ráðh., mun hæstv. ríkisstj. standa þar á bak við, - að gerð verði hjálparráðstöfun fyrir einn stað á landinu, þ. e. a. s., hún vill stuðla að því með lánum og ábyrgð, að Siglufjarðarbær hafi til umráða gott hraðfrystihús. Þetta mál er flutt hér af tveim hæstv. ráðh., og eiga hv. þm. svo að taka afstöðu til, hvort þeir vilja heimila þessa fjárveitingu. Ég veit ekki um hugarfar einstakra þm. til þessa máls, nema þeirra, sem tekið hafa til máls, en ég verð að segja, að eftir atvikum get ég ekki lagt á móti þessari hjálp. Við höfum ljós dæmi þess nú, að stefna nýsköpunarstjórnarinnar að koma upp hraðfrystihúsum í sem flestum stærri bæjum hefur reynzt rétt. Það hefur sýnt sig nú á hinum síðari árum, að sú stefna hefur reynzt rétt í meginatriðum, þegar togararnir hafa nú undanfarin ár komið afla sínum í peninga með því að leggja hann þar upp og auk þess skaffað atvinnu á viðkomandi stöðum við vinnslu hans. Og það er fleira en þetta, sem hefur sýnt, að þessi stefna var rétt, m. a. það, að Ameríkumarkaðinum var haldið opnum, enda þótt það hefði stundum í för með sér útgjöld úr ríkissjóði. Þetta var m. a. gert í tíð stjórnar Stefáns Jóh. Stefánssonar, og nú er svo komið, að við höfum náð þar nokkurri fótfestu, svo að nú seljum við allt að því fimmfalt magn af fiski á Ameríkumarkaði miðað við það, sem áður var, enda þótt nú sé það ekki að öllu leyti sama tegund fisks, sem um er að ræða. T. d. er karfinn nú kominn til sögunnar. En þessum dyrum höfum við góðu heilli haldið opnum, þó að það hafi stundum verið dýrt. Nú er það rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði áðan, - og að ég held einnig hv. þm. Barð., - að æskilegt væri, að ríkið skipti sér sem minnst af þessum málum. En það er eitt og aðeins eitt höfuðsjónarmið, sem verður að ráða í þessum efnum og það er það, að atvinnuleysið skelli ekki yfir. Þó að aðferðirnar í þessum málum séu ekki alltaf þær, sem við hefðum helzt kosið, þá verður hitt þyngra á metunum, ef ekkert verður að gert til að hjálpa fólkinu á þessum stöðum við að koma upp arðbærri atvinnu, svo að það þurfi ekki að búa í kulda og myrkri. Það hefur verið minnzt á það við þessar umr., að Ísafjarðarbær, sem hefur svipaðan íbúafjölda og Siglufjörður, hafi átt þess kost á tímum nýsköpunarstjórnarinnar að koma sér upp fiskiðjuveri, en það er ekki það, sem við eigum að líta á hér. Ég býst við því, að Ísfirðingar hefðu getað þetta þá, en það er svo aftur á móti vitað mál, að margt af því, sem við vildum gera á þeim tíma, varð að sitja á hakanum sökum skorts á fé. Hér er því um að ræða tvo bæi með líkum íbúafjölda, kringum 3 þús. manns á hvorum stað. Annars vegar er Siglufjörður, sá gamli og mikli athafnabær, sem áður fyrr veitti fjölda fólks hvaðanæva af landinu mikla atvinnu og er því vissulega verður hjálpar, þótt illa ári í bili, svo að ekki fari þar allt í auðn. Hins vegar er svo Ísafjörður, sem á sér einnig langa og merkilega sögu. Nú hefur hv. 6. landsk. flutt hér brtt. um, að Ísafjörður verði sömu aðstoðar aðnjótandi og Siglufjörður. Hér heyrast raddir um, að ef þessar till. verði samþ., mundu margir á eftir koma. Ég býst ekki við, að hætta sé á, að svo verði. Á þessum tveim stöðum, sem hér er um að ræða, er margt sameiginlegt. Þar er skortur á hraðfrystihúsum, báðir ráða þeir yfir tveim nýsköpunartogurum, og eins og ég áður gat um, er íbúafjöldi þar svipaður. Ég veit, að atvinnuástandið á Ísafirði hlýtur að vera ákaflega slæmt, - engu betra en á Siglufirði, jafnvel verra, - þegar þess er gætt, hvernig gengið hefur með bátaútgerðina.

Það er nú komið allmikið yfir venjulegan fundartíma, og vil ég spyrja hv. þm., hvort hann geti ekki lokið ræðu sinni á nokkrum mínútum. Annars verður framhald hennar að bíða þess, að fundur verði settur að nýju.

- Ég get lokið ræðu minni á skömmum tíma. Það, sem hér er um að ræða, er það, að tveir af hæstv. ráðh. - ef til vil] ríkisstj. öll - hafa farið þess á leit við þingið, að það veiti heimild til að greiða 1.5 millj. kr. af ríkisfé til að koma upp hraðfrystihúsi á Siglufirði og ábyrgjast sömu upphæð til þessara framkvæmda. Þetta er að mínum dómi vel og drengilega gert. Það, sem hv. 6. landsk. fer fram á, er, að þessi upphæð sé tvöfölduð og látin gilda um báða staðina. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil glaður greiða fyrir því, að þessir tveir staðir verði þessarar hjálpar aðnjótandi, og ég get fullvissað hv. alþm. um það, að þegar um er að ræða að koma á fót móttökuskilyrðum fyrir afla úr tveim togurum, er þessi upphæð ekki svo hræðilega há í mínum augum, ef með henni er hægt að komast hjá því að láta þessa tvo bæi standa úti í kuldanum. - Ég held því, að þótt þetta verði gert fyrir þessa tvo stærstu bæi á Norður- og Vesturlandi, að Akureyri undanskilinni, þá sé vegna hinna sérstöku atvika á báðum þessum stöðum ekki mikil hætta á því, að aðrir komi á eftir. Mín skoðun er því sú, að þrátt fyrir þetta fordæmi sé ekki svo mikil hætta á því, að aðrir sigli í sama kjölfarið. Ég veit ekki, hvernig á að skilja ummæli hæstv. ráðh., þar sem hann gat þess, að ríkisstj. mundi ekki ætla sér að veita Ísafirði sömu aðstoð og hún hefur nú lagt til, að Siglufirði verði veitt. Ég vonast til, að ég hafi misskilið þessi ummæli, en ef svo er ekki, þá vil ég mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún endurskoði afstöðu sína og að báðum þessum bæjum verði gert jafnhátt undir höfði. Það skiptir engu máli, þó að Siglufjarðarbær hafi komið með fleiri áætlanir og fleiri sérfræðinga. Við þurfum á engum sérfræðingum að halda til þess að skilja, hvernig atvinnuástandið á Ísafirði er nú. - Fundarhlé.



Ég vil byrja mál mitt með því að þakka hæstv. forsrh. fyrir þær undirtektir, sem hann veitti fyrirspurn minni hér í gærkvöld, hvað ríkisstj. hefði í huga viðvíkjandi umbótum gagnvart atvinnuleysi hér í Reykjavík til bráðabirgða. Að vísu gaf hann ekki fyrirheit um annað en það, að nefnd fulltrúaráðs og fulltrúar þess mundu fá viðtal við ríkisstj. á morgun til þess að gera grein fyrir ástandinu og hverjar till. þeir hafi fram að bera til að bæta úr vandræðunum í bili. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þetta leiði til nokkurs árangurs, því að ég hygg, að ríkisstj. geti ekki lokað augunum fyrir því, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða og að það er algerlega ókleift og óverjandi - vil ég segja - að láta undir höfuð leggjast að sinna svo aðkallandi vandamáli. Þingið getur ekki lokið svo störfum að minni hyggju, að það gefi ekki stjórninni heimild til nauðsynlegra ráðstafana, sem óhjákvæmilega verður að gera vegna þessa ástands. Í samræmi við það vildi ég ásamt hv. 3. landsk. (GÞG) mega bera fram brtt. við tillögu þá, sem hér er til umræðu. Vona ég, að hæstv. forseti leyfi að ræða till., þó að hún sé ekki prentuð. Hún fer fram á það, að Alþ. skori á ríkisstj. að hlutast til um, að hraðfrystihúsum og fiskverkunarstöðvum í Reykjavík verði séð fyrir nægu rekstrarfé, til þess að togarar í Reykjavík geti lagt aflann í land til vinnslu, og iðnfyrirtæki þurfi ekki að fella niður starfsemi vegna skorts á rekstrarfé. Jafnframt beiti ríkisstj. sér fyrir því, að hafizt verði handa um byggingarframkvæmdir í Reykjavík, sem fé er veitt til í fjárlögum, svo sem byggingu iðnskóla, heilsuverndarstöðvar og bæjarspítala, og að gefinn verði frjáls innflutningur á nauðsynlegum hráefnum til íslenzks iðnaðar. Ríkisstj. sé enn fremur heimilað að verja úr ríkissjóði allt að 4 millj. kr. til þess að bæta úr atvinnuleysi í kaupstöðum á yfirstandandi ári gegn framlagi frá hlutaðeigandi sveitarstjórnum, eftir því sem ríkisstj. telur fært að ætla þeim að greiða. Ég drap á meginefni þessarar tillögu í þeim fáu orðum, sem ég mælti hér í gærkvöld í sambandi við þetta sama mál. Þau ráð til bóta, sem ég nefndi þá og geri nokkru nánari grein fyrir í þessari till., eru aðeins miðuð við augnabliksaðgerðir til þess að bæta úr þeim vandræðum, sem nú er við að búa. Eins og ég drap á, er mér kunnugt, að um það hefur verið rætt milli bæjarstj. annars vegar og útgerðarfélaga í bænum hins vegar, að togarar legðu afla sinn hér upp til vinnslu og verkunar. Og það er enginn vafi, að slíkt yrðu stórfelldustu atvinnubæturnar hér í bænum og þær hagkvæmustu á allan hátt, ef framkvæmdar yrðu nú þegar. Því er borið við, að fyrirtækin geti þetta ekki vegna skorts á rekstrarfé, því að svo langt sé að bíða eftir, að verðmæti fáist fyrir aflann, með þeim lánakjörum, sem fyrirtækin njóta hjá bönkunum, sé ekki hægt að bíða svo lengi eftir andvirði fisksins. Þar sem hér er um að ræða hrein rekstrarlán, get ég með engu móti trúað, að hvað sem líður almennri útlánastarfsemi bankanna og ríkisstj., sé neitt því til fyrirstöðu, að unnt sé að kippa þessu í lag. Og ég verð að vænta þess, að ríkisstj. og bæjarstj. hlutist til um það og aðrir aðilar, sem hlut eiga að máli, að þessum hlutum verði kippt í lag hið bráðasta. Það, sem um er að ræða af verkun, er flökun, hraðfrysting, söltun og hirðing fisksins og vinnsla á úrgangi og annað, sem bezt á við. Hér er fjöldi stöðva, sem að þessu geta unnið. Og það ætti að vera auðvelt að koma þessu svo fyrir, að þær geti allar haft nokkurn veginn nóg að starfa. Þá er einnig gert ráð fyrir því í þessari till., að ríkisstj. hlutist til um það, að iðnaðarfyrirtæki þurfi ekki að fella niður sína starfsemi vegna skorts á rekstrarfé. Að sjálfsögðu er miðað við fyrirtæki, sem eru lífvænleg og geta sett tryggingar fyrir sínum lánum. En nógu erfitt er fyrir íslenzka iðnaðinn nú, eins og margviðurkennt er, að halda uppi starfsemi sinni, þó að ekki bætist við aðra örðugleika, sem af viðskiptapólitík ríkisstj. hefur leitt, að rekstrarfé skorti. Ég verð að telja, að hæstv. ríkisstj. muni álíta sér skylt að sjá um, að fjármálum þjóðarinnar sé ekki stjórnað á þann veg, að til beinna óheilla horfi og til að draga úr atvinnu, heldur til að auka atvinnu og lífsbjörg í landinu. Um síðari hluta tillgr. ætla ég, að ekki þurfi að fjölyrða. Þar er lagt fyrir ríkisstj. að greiða af hendi nú þegar þær fjárhæðir, sem veittar eru til byggingarframkvæmda hér í Reykjavík, þannig að nota megi þennan erfiðasta tíma ársins til að vinna við þær framkvæmdir, eins og innanhúsvinnu við iðnskólann og að einhverju leyti við heilsuverndarstöðina. Hér er ekki um annað að ræða en það sjálfsagðasta skipulagsatriði, að þessi vinna sé unnin á þeim tíma, sem bezt hentar, þ. e. á þeim tíma, sem erfitt er um útivinnu. Ég verð að vænta, að hæstv. ríkisstj. hlutist til um, að svo verði gert. og hagi útborgunum þannig. Hér er bent á nokkur verkefni, en fleiri eru til, sem ekki hefur verið bent á í þessu sambandi. Þá er enn fremur í þessum hluta till. gert ráð fyrir, að frjáls verði gefinn innflutningur á nauðsynlegum efnivörum til íslenzks iðnaðar. Eins og ég hef þráfaldlega bent á í umr. um þessi mál að undanförnu, telja iðnfyrirtækin eina meginástæðu fyrir því, hversu erfitt er að halda áfram starfsemi þeirra margra, að samtímis því að fullunna varan er frjáls í innflutningi, eru efnivörurnar bundnar leyfum, sem sumpart er erfiðleikum bundið að fá og - það sem verst er - alls ekki fáanlegar til þessa frá öðrum löndum en „clearing“-löndum og eru bæði dýrari og óhentugri og lakari en völ er á annars staðar. Mér þykir auðsýnt, að það sé með öllu óverjandi að þyngja með þessum hætti hlut iðnaðarins í samkeppni við fullbúnar iðnaðarvörur. Hér getur ekki verið um stórar fjárhæðir að ræða. Og því verður ekki trúað, nema sé sýnt beinlínis með tölum, að ríkisstj. sé ekki þess umkomin og megnug að sjá um, að þessar nauðsynlegustu efnivörur fyrir iðnaðinn verði frjálsar til innflutnings, ekki síður en fullunna varan, sem þær eiga að keppa við. Loks er svo gerð grein fyrir því í þessari tillögu, að ríkisstj. heimilist að verja allt að 4 millj. kr. til beinna atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, gegn því framlagi af hálfu sveitarsjóða, sem ríkisstj. telji þeim fært að greiða á móti. Við afgreiðslu fjárlaganna og einnig fyrr fluttum við Alþýðuflokksmenn till. um, að ríkissjóður verði 5 millj. kr. í þessu skyni. Þessi till. var felld, og tókum við hana því upp hér, þar sem gert er ráð fyrir nokkru lægri upphæð. Enn fremur höfum við ekki talið rétt að binda þetta fjárframlag þeim skilyrðum, að sveitarfélögin legðu jafnhá framlög á móti í sama skyni. Við teljum þó sjálfsagt og eðlilegt, að svo verði alls staðar þar, sem það er hægt, en ef fjárframlag ríkisins væri bundið slíku skilyrði, væri um að ræða sýnda veiði, en ekki gefna. Hins vegar væri rétt, ef þessi till. yrði samþ., að ríkisstjórnin gengi eftir því, að svo miklu leyti sem fært væri talið, að bæjarfélögin legðu sinn skerf á móti. Gæti framkvæmdin þ á verið þannig, að þessu fé yrði varið til þeirra framkvæmda, sem bæjarfélögin þyrftu nauðsynlega að koma á. Hvert bæjarfélag hefur gnægð slíkra verkefna, og með þessu móti væri hægt að koma þeim áleiðis, um leið og bætt væri úr atvinnuleysinu. Ég hef nú skrifað þessa brtt., svo að hún geti fengið að fara með hinum till. til hv. fjvn., sem ég vona að gefi henni fullan gaum og taki hana til athugunar, en við hæstv. forseta vildi ég segja það, að ég er því ekki mótfallinn, að till. verði borin undir atkv. í tvennu lagi, ef þess skyldi verða óskað. Fyrri hluti till. er aðeins framkvæmdaratriði og krefst ekki neinna fjárútláta úr ríkissjóði, og má þá bera hann upp sér, en síðari hlutinn, sem er um fjárveitingu úr ríkissjóði, gæti þá verið borinn upp í öðru lagi. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa brtt. okkar hv. 3. landsk., þar sem hún er ljós í öllum atriðum. Ég þykist vita, að sú nefnd, sem hyggst ræða við ríkisstj. á morgun um hið slæma atvinnuástand hér, muni hafa svipaðar ráðagerðir í huga og þessi till. okkar stefnir að, þ. e. aðeins bráðabirgðaráðstafanir vegna atvinnuleysisins. Hvað hún hefur í huga viðvíkjandi framtíðarhorfum í þessu máli, skal ég ekkert segja um, en þessi brtt. okkar miðast sem sagt eingöngu við bráðabirgðaráðstafanir: Hv. þm. N-Ísf. vék í ræðu sinni í dag nokkrum orðum að mér og hv. 6. 1andsk. og veitti mér ákúrur fyrir óþinglega framkomu. Hann sagði m. a., að ég hefði viðhaft í umr. óviðurkvæmileg svigurmæli um hluta af bæjarstjórn Ísafjarðar, og gerði mér upp þau orð í því sambandi, að ég hefði sagt, að stjórn togarafélagsins á Ísafirði hugsaði ekki um hagsmuni bæjarfélagsins í heild í sambandi við rekstur félagsins. Þetta er ekki rétt, en hitt sagði ég, að eins og stjórn togarafélagsins væri nú, þá virtist hún hugsa meira um hag félagsins, að honum væri sem bezt borgið, heldur en að auka atvinnu í bænum. Ég skal nú sýna fram á, að hér var ekki um svigurmæli að ræða, heldur rétt skýrt frá staðreyndum. Það er rétt, að bæjarsjóður er hluthafi í þessu útgerðarfélagi og á meiri hl. af hlutafénu, eða 480 .þús. kr. af 800 þúsundum. Stjórnina skipa þrír menn tilnefndir af bæjarstjórninni og tveir menn, sem eru fulltrúar hinna hluthafanna. Nú hefur það hins vegar sýnt sig, að í stjórninni hafa haft samstöðu um þetta mál tveir fulltrúar hluthafanna og fulltrúi Sjálfstfl. í bæjarstjórn. Hv. þm. upplýsti, að annar togari félagsins hefði á tímabilinu frá nóv. 1950 þar til í nóv. í haust lagt upp á Ísafirði rúm 4000 tonn af fiski. Ég skal ekki draga í efa, að hér er rétt með farið, en hitt er einkennilegt, að hv. þm. sér ekki ástæðu til að skýra frá því, hvað togarafélagið hafi gert í þessu efni frá því í nóv. í haust. Hvað hefur félagið látið leggja mikinn afla á land frá þeim tíma og þar til nú? Að gefnu tilefni gerði bæjarstjórn Ísafjarðar samþykkt um það í haust, að lagt yrði fyrir alla fulltrúa hennar í stjórn togarafélagsins, að þeir ynnu að því, að togararnir legðu upp afla sinn til vinnslu í bænum. Þegar þetta mál kom svo fyrir stjórn togarafélagsins, fór svo, að einn fulltrúi bæjarfélagsins greiddi ekki atkv. eins og bæjarstjórnin hafði fyrir lagt. Þetta eru aðeins blákaldar staðreyndir, en engin svigurmæli. - Ég gat þess í ræðu minni í gær, að aðstaða til að leggja afla á land á Ísafirði er óhentug, vegna þess að frystihús staðarins eru þess ekki umkomin að taka við öllum afla skipanna, og þarf því að keyra aflann til annarra staða í kring til vinnslu, til Hnífsdals eða Bolungavíkur. Það er að sjálfsögðu framkvæmanlegt, en er bara æðimiklu dýrara. En síðan í haust, að þessi samþykkt var gerð í bæjarstjórn Ísfirðinga, er mér sagt, að togararnir hafi tvisvar sinnum lagt svolítinn afla upp á Ísafirði. Annar var sendur til Grænlands og hinn til Danmerkur, annar til Patreksfjarðar, en hinn til Englands og svo framvegis. Þannig hefur þetta verið frá því í nóvember í haust. Ég er ekki að tala um það, hvað hyggilegast hefði verið að gera í þessu efni frá sjónarmiði togarafélagsins, hvað bezt var hagsmunum þess, heldur hvað hyggilegast var með atvinnuástandið á Ísafirði fyrir augum. Það var þetta, sem ég vildi benda á. Og brtt. hv. 6. landsk. byggist á því, að hraðfrystihúsi verði komið upp á Ísafirði, svo að ekkert verði því til fyrirstöðu, að togararnir geti lagt upp afla sinn á Ísafirði. Annars sé ég ekki ástæðu til þess að fara að ræða hér um bæjarstjórnarmál á Ísafirði, um undirbúning að byggingu fiskiðjuvers á Ísafirði sem hv. þm. sagði um, að það væri nú áreiðanlega komið á bezta veg, ef sundrungardraugurinn, hv. 6. landsk., hefði ekki risið upp og komið í veg fyrir það. Mér þykir rétt að upplýsa það, að það, sem um var deilt í sambandi við stofnun þessa fiskiðjuvers, var það, hvort fyrirtækið skyldi rekið á samvinnugrundvelli með samvinnu bæjarfélagsins og sjómanna á staðnum eða hvort það skyldi rekið af hlutafélagi. Það var þetta, sem um var deilt. Flokksmenn hv. þm. N-Ísf. töldu rétt að hafa það í hlutafélagsformi, en Alþýðuflokksmenn vildu reka það á samvinnugrundvelli, þannig að sjómenn ætu greiðan aðgang að þátttöku í félaginu. Það var svo vilji hv. þm. N-Ísf. og flokksmanna hans, sem varð ofan á, og útkoman hefur svo orðið sú, að ekki hefur orðið meira úr framkvæmdunum en það, að ekki hefur verið gert handtak, enda upplýsir hv. 6. landsk. að byggt hafi verið á útgerð báta, sem seldir hafi verið til annarrar heimsálfu. - Ég skal svo ekki lengja frekar umr. um þetta atriði, en vil aðeins benda á í sambandi við till. hv. 6. landsk., að nú, ef endurbyggt verður fiskiðjuver á Ísafirði, þá er sá þáttur þessa máls kominn á sæmilegan grundvöll, en annar þáttur málsins verður þó enn óleystur, sem sé að byggja niðursuðuverksmiðju á staðnum. Í sambandi við brtt. hv. 6. landsk. væri æskilegt, að báðar þessar aðgerðir væru hafðar í huga. Ég vil svo mega vænta þess, að sú hv. nefnd, sem fær þessar brtt. til athugunar, sjái sér fært að fallast á þessar till. okkar Alþýðuflokksmanna, því að ég vil ekki trúa, að það sé rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að svo liti út sem Siglufjörður væri sérstakt eftirlætisbarn hæstv. ríkisstj. Ég vil í lengstu lög trúa því, að öll börnin séu henni jafnkær og að hún sé jafnglöggskyggn á ástand annarra staða sem Siglufjarðar.

Forseti (JPálm): Ég vil taka það fram, að till. á þskj. 659, sem útbýtt var hér áðan, er of seint fram komin og þarf því afbrigða víð. Ég hef hugsað mér, ef því verður ekki á móti mælt, að hafa þann hátt á að láta brtt. fylgja öðrum till. til nefndarinnar, án þess að hún komi til atkvæða nú.

Ég hef ekkert á móti því, að þessi háttur verði hafður á.



Herra forseti. Umr. um þessa till., er borin var fram af hæstv. ráðh., eru nú komnar á allbreiðan grundvöll, þar sem nú er farið að ræða um atvinnuástand almennt um allt land. Fram hafa komið hér till. um að veita Siglufirði aðstoð og enn fremur Ísafirði og Reykjavík, og er þá komið nokkuð út fyrir þann grundvöll, er upphaflega till. gaf tilefni til. Eins og öllum hv. þm. mun kunnugt, er atvinnuástandið á Akureyri síður en svo gott. Þetta er engin nýlunda, því að atvinna hefur oft verið mjög lítil þar yfir vetrarmánuðina. Bæjarstjórnin á Akureyri hefur eðlilega haft miklar áhyggjur út af þessu slæma ástandi og hefur haft til athugunar, hvað helzt væri tiltækilegt til að bæta úr þessu ástandi. Hefur þá þótt einna tiltækilegast að leita úrlausnar á þessu máli í sambandi við togara bæjarins, en þar eru nú gerðir út fjórir nýsköpunartogarar, og hefur verið ráðgert að stuðla að aukinni uppskipun togaranna í bænum og nýtin afla þeirra þar. Á sínum tíma mun því bæjarstjórnin hafa skipað fjögurra manna nefnd til að rannsaka þetta mál, og taldi hún mestar líkur til þess, að þetta mál yrði hægt að 1eysa með því að koma upp stóru, nýtízku hraðfrystihúsi á Akureyri, sem gæti tekið á móti afla togaranna og þannig aukið mjög atvinnu í bænum. Á Akureyri er nú ekkert nægilega stórt hraðfrystihús til þess að taka á móti afla svo stórra skipa sem togararnir eru. Formaður þessarar nefndar kom nýlega til Reykjavíkur til þess að athuga möguleika á framkvæmd þessa máls, m. a. kostnað við að koma upp slíku húsi og lánsmöguleika. Að sjálfsögðu verður mestur vandinn að útvega nægilegt fé til að koma þessari byggingu í framkvæmd, þar sem allar lánsstofnanir eru nú svo að segja lokaðar. Ég efast ekki um, að bærinn mun leggja eitthvað af mörkum í þessu skyni, en það er þó óhjákvæmilegt, að bankarnir og ríkisvaldið veiti aðstoð sína og liðveizlu til að leysa þetta mál. Ég vildi með þessum fáu orðum minna á, að ef hér er meiningin að fara út fyrir þann ramma þeirrar upphaflegu till., sem ríkisstj. lagði fram, þá hljóta að sjálfsögðu fleiri en einn kaupstaður að bera fram sínar kröfur um ríkisaðstoð til að bæta úr atvinnulífinu, og Akureyri er þar ekki undanskilin.



Herra forseti. Mér er það vel ljóst, að ég á ekki rétt meiri ræðutíma, þar sem ég hef þegar talað tvisvar og auk þess gert athugasemd. Ég þakka því hæstv. forseta fyrir það, að hann gefur mér kost á að segja hér nokkur orð. Ég er þakklátur hv. þm. Vestm. fyrir þá skörulegu ræðu, er hann flutti hér í dag málstað Ísafjarðar til stuðnings. Ég er enn fremur þakklátur hv. þm. N-Ísf. fyrir þann hluta ræðu hans, er hann mælti með brtt. þeirri, sem ég hef hér lagt fram, en ég er ekki jafnþakklátur honum fyrir þann hluta ræðunnar, er hann vék að því, að ég hefði ekki áður haft áhuga fyrir fiskiðjuveri á Ísafirði. Þetta er með öllu ósatt, því að ég hef frá öndverðu haft áhuga fyrir fiskiðjuveri á Ísafirði. Í sambandi við þann sundrungardraug, sem hv. þm. gat um, vil ég upplýsa það, að deilan um þetta efni stóð aðeins um það, hvort fyrirtækið skyldi rekið sem hlutafélag eða samvinnufélag, og taldi ég, að réttara væri að reka það á samvinnugrundvelli og tryggja þannig, að sjómönnum á staðnum væri opin leið að félaginu um alla framtíð, í stað þess að með hlutafélagi væri reksturinn allur í höndum nokkurra eigenda og afkomenda þeirra, sem síðan gætu kannske orðið viðskila við sjálfa útgerðina, og ættu allir að sjá eðlismuninn þar á. Ég tel, að bæjarstjórn Ísafjarðar ráði ekki yfir útgerð togarafélagsins, og það sem togarafélagið ber fyrir, er það vill ekki leggja upp aflann á Ísafirði, er það, að aðstaðan til þess sé þar ekki nógu góð. Úr þeirri aðstöðu þarf nauðsynlega að bæta. Það var mikil þörf fyrir fiskiðjuver á Ísafirði, þegar það mál var fyrst á döfinni, en nú er þörfin tvöföld, þar sem nú eru komnir togarar í kaupstaðinn, sem nauðsynlega þurfa að fá aðstöðu til þess að leggja þar upp afla sinn. Og um það erum við hv. þm. N-Ísf. sammála, að hraðfrystihúsið þar sé ófullnægjandi og að eitthvað þurfi að gera til þess að bæta úr þessum málum. En deilumálið, sem hann minntist á, er löngu dautt og grafið og engum til gagns að fara að taka það upp að nýju. Nú er aðeins um það að ræða, hvort ríkisstj. getur fengizt til þess að veita lán og aðstoð til þess að koma upp þessum fiskiðnaðarfyrirtækjum. Við biðjum ekki um neinar gjafir til þessa, heldur aðeins lán.



Herra forseti. Þessari till. var útbýtt í nóvembermánuði, en af einhverjum ástæðum, sem mér eru ekki kunnar, hefur hún ekki komið til umr. fyrr. Er ég þakklát hæstv. forseta fyrir að taka hana á dagskrá nú. Ég mun ekki hafa langt mál um þessa till. Aðalósk mín er, að hún komist til nefndar til athugunar, ef vinnast mætti tími til að fá hana afgr. En aðalefni hennar er það að skora á ríkisstj. að fela Ferðaskrifstofu ríkisins að athuga möguleika til að setja á stofn og starfrækja ódýra sumargististaði, en nánar segir í till. og einkum í grg. hennar, hvernig fyrirkomulagið er hugsað, nefnilega að notaðir séu staðir, sem til eru og hafa að bjóða svefndýnur og eldunartæki. Sé fólki leyft að hafa þar sína eigin matseld, koma með sinn eigin útbúnað. Þarf þá ekkert að gjalda til starfsfólks á staðnum. Getur fólk haft sitt fæði miklu ódýrara með þessu móti. Sannleikurinn er sá, að það er ekki fyrir fátækt fólk hér á landi að búa á gististöðum. Það vita allir, og þarf ekki að rökstyðja þá staðhæfingu. Fólk hefur mikið notað sér fram að þessu að búa hjá vinum og ættingjum í sveit í sumarleyfum sínum. En það er æ að verða erfiðara og erfiðara með aukinni fólksfæð á heimilum, svo að menn eru að hliðra sér hjá því að bæta sér á slík heimili sem gestir. Einasta ráðið virðist því vera að gera tilraun til þess á einhvern hátt sem ég ætlast ekki til, að kosti ríkið neitt fjárhagslega, heldur aðeins skipulagningu og athugun, að koma málum svo fyrir, að það fólk, sem hefur ekki ráð á eða óskar ekki að búa á venjulegum gististöðum fyrir það verð, sem þar skal greiða, eigi þess kost að búa við nokkru ódýrari kjör. Nú er mér það ljóst, að þetta mál er miklu stærra en hér er markað. En ég hef þó kosið að takmarka það við það, sem segir í till. og nánar er tiltekið í grg., vegna þess að ég þekki slíkt fyrirkomulag af eigin reynd, sem stungið er upp á, og veit, að það getur gefizt vel. Ég leyfi mér svo að óska þess, að till. fari til hv. allshn. Vildi ég mega vænta þess, að allshn. sjái sér fært að láta till. fylgjast með tillögu, sem afgr. var til hennar í gær um ekki óskylt efni, þ. e. a. s. um hótelrekstur, því að ég álít, að þessar tvær till. séu að nokkru leyti hliðstæðar, þó að efni þeirra sé ekki að öðru leyti það sama.