Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er í fjarveru hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar sem ég ber fram fsp. hans um hönnun nýs alþingishúss. Hún er svo hljóðandi: „Er hönnun nýs alþingishúss við það miðuð, að fatlað fólk, m. a. í hjólastólum, geti athafnað sig hvarvetna í húsinu og gegnt þar störfum, þ. á m. þingmennsku?“ Mun ekki þurfa útskýringar við, hvers vegna þessi fsp. er fram borin. Þm. geta sjálfir um það vitnað, að í því húsi, sem við nú erum, er ekki mögulegt fyrir fatlað fólk að athafna sig hvar sem er.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég hef aflað mér upplýsinga frá húsameistara ríkisins í tilefni af fsp. hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar, og tjáir yfirarkitekt húsameistara, Garðar Halldórsson, mér í sambandi við fsp. til forsrh. frá Magnúsi Kjartanssyni alþm. á þskj. 303 varðandi hönnun nýs alþingishúss eftirfarandi : Embætti húsameistara ríkisins hefur gert athugun á byggingarmöguleikum á lóðum Alþingis svo og framtíð núverandi húsrýmis. Verður þetta nánar skýrt í grg. sem afhent verður forsetum Alþingis. Eiginleg hönnun nýbygginga hefur ekki hafist, því að málið er enn á frumathugunarstigi. Þegar til hönnunar nýbygginga kemur er sjálfsagt, að tekið verði fyllsta tillit til þess, að fatlað fólk fái athafnað sig hvarvetna innan bygginganna.



Herra forseti. Ég lít svo á, að þessi fsp. sé öllu frekar áminning, vegna þess að það eigi að vera fráleitt með öllu að það þurfi lengur að spyrja hvort opinberar byggingar, sem enn eru á teiknistigi eða varla komnar á það, verði hannaðar öðruvísi heldur en svo, að faltað fólk eigi að geta haft fullan umgang og starfað í þeim byggingum. Þetta tel ég sjálfsagt. Engu að síður gefa aðstæður í þessu húsi tilefni til að leggja fram þessa fsp. Það hefur hvarflað að mér, hvort ekki hefði átt að vera annar liður á þá lund, hvort það hefði verið kannað hvort ekki er hægt að koma fyrir lítilli lyftu í þessu húsi, því að við eigum eftir að nota það um langa hríð. Það er ekki viðunandi, að Alþingi Íslendinga búi við þau starfsskilyrði, að fólk geti ekki setið á þingi vegna þess að það er fatlað.



Herra forseti. Ég get í einu og öllu tekið undir það, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni varðandi þetta mál. En það, sem gefur mér tilefni til að standa hér upp, eru þau orð í svarræðu hæstv. forsrh. er hann minntist á húsameistaraembætti ríkisins og þá vinnu sem þar er nú framkvæmd til hönnunar nýs alþingishúss. Ég hef stundum hugsað til þessa embættis í vetur, þegar ég hef komið hér að bílastæði alþingishússins, en þar hefur tekið á móti mér og öðrum þm. gamall maður sem stendur þar úti í öllum veðrum, í grimmustu vetrarveðrum, við vörslu. Þrátt fyrir endurteknar óskir til Alþ. um að hann fái eitthvert húsaskjól á þessu bílastæði okkar hv. alþm. hefur ekki verið hægt að koma á móts við hann og óskir sumra okkar þm. í þessu efni vegna þess m. a. að þetta mundi óprýða lóð alþingishússins. Ég held, persónulega séð, að það mundi prýða okkur alþm. og Alþ. yfirleitt ef þetta yrði gert. Ég veit hins vegar, að það hefur verið komið á móti óskum í þessu efni að nokkru leyti. Þannig er mér kunnugt um að einn af forsetum þingsins mun hafa útvegað honum einkennishúfu sér til skjóls til höfuðsins. Annar forseti mun hafa beitt sér fyrir því, að maðurinn eignaðist og til hans embættis væri keypt mjög vönduð vetrarúlpa. Allt er þetta góðra gjalda vert. Og ef embætti húsameistara ríkisins treystir sér ekki til þess fegurðarinnar vegna að koma upp skýli fyrir næsta haust, skýli sem ég fæ ekki séð annað en mætti kippa burt yfir sumarmánuðina, þá má kannske búast við því að aðrir forsetar þingsins verði búnir að kaupa handa þessum aldraða starfsmanni okkar bæði regnhlíf og skóhlífar áður en vetur gengur aftur í garð. - Á þessu vildi ég vekja athygli í vetrarlok.



Herra forseti. Varðandi efni þessarar fsp. vil ég geta þess, að í Ed. hefur þegar verið samþykkt frv. til byggingarlaga og það frv. liggur nú fyrir Nd. til afgreiðslu. Í þessu frv. er tekið fram, að allar opinberar byggingar skuli hannaðar með tilliti til umferðar fatlaðra og aldraðra og það ákveðið í byggingarsamþykktum. Enn fremur má geta þess, að á vegum nefndar er nú starfandi byggingaraðili sem hefur í alllangan tíma kannað umferðarmöguleika fatlaðra í ýmsum opinberum byggingum í höfuðborginni og er á leið með að gera um það skýrslu. Ekki er ég viss um að hann hafi kynnt sér aðstæður hér í alþingishúsinu, en alla vega hefur hann komist að þeirri niðurstöðu, að okkur sé mjög ábótavant í þessu efni og full ástæða til þess að leggja nokkurt fé árlega í það að lagfæra byggingar, sem þegar eru í notkun, með tilliti til þess að þær verði hæfari til umferðar fyrir fatlað fólk.



Herra forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðh. svörin og fagna því, að honum skuli þykja sjálfsagt að taka tillit til þessara hluta í þeim byggingum sem eftir er að reisa hér, þá vildi ég mega beina því til hæstv. ráðh. allra og annarra þeirra, sem forráð hafa, að þeir beiti sér fyrir lagfæringum í eldri opinberum byggingum sem eru þannig úr garði gerðar að ekki komist allir um þær. Og ég vil fagna því, sem kom fram í máli hv. þm. Odds Ólafssonar áðan, að hugsað skuli hafa verið fyrir þessu í nýjum byggingarlögum. Jafnframt vil ég taka undir það með hv. þm. Benedikt Gröndal, að það má segja, að þetta sé áminning, en því miður er hún aldeilis ekki óþörf.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Á þskj. 405 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp.: „1. Á hvaða staði hefur verið sett gjald samkv. 36. gr. laga um skipan ferðamála? 2. Hvað hefur innheimst mikið fyrir hvern stað og hvað hefur það kostað í innheimtu? 3. Hvernig hefur því fé verið ráðstafað, sem innheimst hefur?“ Í 36. gr. umræddra laga segir svo með leyfi forseta: „Ráðh. er heimilt að ákveða, að fenginni umsögn Ferðamálaráðs, að greitt skuli sanngjarnt gjald fyrir þjónustu, sem veitt er á stöðum í umsjá ríkisins, enda sé fé það, sem þannig safnast, að frádregnum innheimtukostnaði, eingöngu notað til verndar, fegrunar og snyrtingar viðkomandi staðar, og til að bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna. Ákvæði þessi taka þó ekki til þjóðgarða eða annarra svæða á vegum Náttúruverndarráðs, nema samþykki þess komi til.“ Mér er kunnugt um það, að á nokkrum stöðum hefur þetta gjald verið tekið, og þess vegna er það ósk mín og ég veit fleiri manna, sem hafa greitt þetta gjald á viðkomandi stöðum, að sjá þess árangur, að féð sé notað samkv. þessari grein, það er tilefni þessarar fsp.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. á þskj. 405 vil ég taka fram í sambandi við það sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til um lagagr., að Ferðamálaráð eða samgrn. hefur ekki notað þessa heimild. Leiðir af því, að síðari fsp. er svarað með þessu, því að þar er ekki um það að ræða. Samgrn. hefur engar áætlanir uppi um slíka gjaldtöku. Hins vegar er rn. kunnugt um að Náttúruverndarráð hefur leitað á s. 1. ári eftir heimild menntmrn. til gjaldtöku fyrir afnot tjaldsvæða og fékk slíka heimild. Það er aftur á móti ekki hlutverk samgrn. að svara fyrir þessa aðila um það, hvernig heimildin hefur verið notuð. Þetta verður að nægja.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Nú er sem sagt komið í ljós, sem ég og margir fleiri höfðu grun um, að hér hefur átt sér stað gjaldtaka sem nemur á aðra millj. kr. án þess að farið sé eftir lögum. Þetta er svo alvarlegt mál að mínu mati, að það þarf rannsóknar við, hvorki meira né minna en það. Eftir bestu heimildum sem ég hef í höndunum nú, og skal taka fram að ég veit ekki annað en ég fari hér með rétt mál, það verður þá leiðrétt, þá hefur gjaldtaka á eftirfarandi stöðum átt sér stað: Landmannalaugar, Nýidalur, Herðubreiðarlindir, Hveravellir, Kerlingarfjöll, Þórsmörk. Það er ekki viðunandi nema fá um þetta glögg skil. Ég er ekki að væna hæstv. samgrh. um eitt eða neitt í þessu efni. En þegar þetta fer fram án þess að samgrh. viti og samkv. þessari grein, sem er tilnefnd í lögunum, þá þarf þetta mál að liggja ljóst fyrir, hver hefur innheimt gjaldið og hvernig fénu hefur verið ráðstafað. Ég fullyrði hér úr ræðustól, að það er búið að borga, eftir því sem mér er sagt af ferðaskrifstofum, á aðra millj. kr. á þessum stöðum samtals. Ég hef því miður ekki handbæra nákvæma sundurliðun á viðkomandi staði, en það væri sennilega hægt að fá kvittanir ef á þarf að halda. Hér er þess vegna ekki skemmtilegt mál á ferðinni. Hæstv. ráðh. upplýsti að ekki hefði verið notuð heimild eins og lagagr. segir til um. Hverjir ákváðu þessa gjaldtöku þá og í skjóli hvaða laga? Það er fsp. mín. Ég á ekki kost á að standa hér upp aftur, en ég óska þess, að þetta mál verði rannsakað niður í kjölinn og við fáum skýrslu um það hér á Alþ. áður en því lýkur.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég endurtek það, að það liggur hvorki fyrir beiðni í samgrn. né samþykki þess um þessa gjaldtöku. Ef hún hefur átt sér stað, þá hefur hún verið ákvörðuð af öðrum en samgrn. Ég geri ráð fyrir að það gjald, sem Náttúruverndarráð hefur tekið og upplýst var um áðan, sé samkv. heimild í þeim lögum, sem það starfar eftir, og samþykki menntmrn. Ég skal láta leita eftir því hjá ferðaskrifstofum, hvort þær hafa látið innheimta þetta og fyrir hvaða aðila og á hvaða forsendum. En samþykki samgrh. eða samgrn. liggur ekki fyrir um þessa gjaldtöku og mér er að öllu leyti ókunnugt um hana.

Fyrirspyrjandi (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég skildi ráðh. þannig, að ferðaskrifstofur hefðu staðið fyrir innheimtu. Það er alveg öfugt.

Ef það hefði verið, sagði ég.

Já, ferðaskrifstofur hafa verið látnar borga eða þeir, sem hafa staðið fyrir ferðamannahópum, og fengið kvittanir, sem ég ætla ekki að segja hvernig líta út hér úr ræðustól. En ég þakka hæstv. ráðh. fyrir að láta athugun fara fram. Ég tók skýrt fram, að ég væri ekki að væna rn. um eitt eða neitt í þessu sambandi. En hverjir veittu sjálfum sér eða öðrum heimild til að innheimta talsverðar fjárhæðir á viðkomandi stöðum? Það vil ég fá að vita.

Fyrirspyrjandi (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Við Alþb.-menn höfum margsinnis bent á það við umr. um skattamál hér á Alþ., að fyrirtæki greiddu ekki skatt af umsvifum sínum og rekstri með eðlilegum hætti. Við höfum bent á, að orsakir þessa væru margar og þá einkum fjölmargar ívilnunarreglur skattalaga. Um þetta mál hef ég flutt þáltill. sem er nú til athugunar í nefnd. Ég hef hins vegar leyft mér að spyrja hér um einn athyglisverðasta þáttinn í reikningum fyrirtækja, einn af þeim þáttum sem veldur því, að fyrirtæki sleppa oft heldur vel við skattgreiðslur. Þar á ég við risnu fyrirtækjanna. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að risnukostnað fyrirtækja beri alfarið að afnema. En ég vek á því athygli, að á þessu sviði er mikil hætta á misnotkun og enginn vafi að heimild skattalaga um þetta efni hefur verið og er misnotuð í stórum stíl. Það hlýtur að sjálfsögðu að vera stór spurning, hvort ekki er unnt að setja strangar hömlur við því að kostnaður af þessu tagi sé misnotaður í þeim tilgangi að létta skattgreiðslum af fyrirtækjum, og alveg ljóst, að um þetta efni verða að gilda mjög strangar reglur. En mér er nær að halda að svo sé ekki. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. um þetta efni, svo hljóðandi: „1. Hvaða reglur giltu um frádrátt frá tekjum fyrirtækja vegna risnu við álagningu skatta árið 1977? 2. Hve mikilli fjárhæð nam þessi frádráttur hjá skattskyldum félögum við álagningu skatta árið 1977, upphæðin samanlögð eftir framtölum eða áætluð samkv. hæfilegu úrtaki?“ Ég held að þessar fsp. skýri sig nokkuð sjálfar. Síðari spurningin er um risnukostnað hjá skattskyldum félögum og ég vek á því athygli, að þar með er aðeins um að ræða þann hluta atvinnurekstursins, sem rekinn er í félagsformi. Mér er ljóst, að vegna þess að þetta mun ekki vera sérstakur liður í tölvuúrvinnslu skattyfirvalda, þá myndi það kosta óhæfilega fyrirhöfn að leggja þetta nákvæmlega saman miðað við hvert og eitt framtal og hef því stungið upp á því í fsp., að svarið fáist með áætlun samkv. hæfilegu úrtaki, en ég vek hins vegar á því athygli, að eðlilegast væri við úrvinnslu skattagagna, að þessi liður væri sérstaklega færður þannig að ávallt væri hægt að hafa þessa tölu nákvæmlega til reiðu þegar um hana væri spurt með líkum hætti og unnt er að svara því með tiltölulega mjög lítilli fyrirhöfn, hve mikið fyrirtæki hafa lagt í varasjóð samkv. heimildum skattal. eins og hvað eftir annað hefur verið spurt um hér á Alþ.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Ég sendi fsp. hv. þm. til ríkisskattstjóraembættisins og óskaði eftir grg. af þess hálfu til þess að upplýsingar kæmu frá þeim yfirvöldum sem með þessi mál fara. Sem svar við fyrri fsp. segir í bréfi frá ríkisskattstjóra til fjmrn., dags. 3. apríl: „Gjaldliður sá, er hér er til umfjöllunar, fellur undir ákvæði A-liðar 11. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt sem fjallar um rekstrarkostnað atvinnurekstrar, þ. e. þau útgjöld sem eiga að ganga til þess að afla tekna, tryggja þær og halda þeim við. Engin sérstök ákvæði er að finna í lögum um tekjuskatt og eignarskatt um risnu umfram framanrituð efnisleg ákvæði um rekstrarkostnað almennt. Í 2. málsl. h-liðar 27. gr. reglugerðar nr. 245 frá árinu 1963, um tekjuskatt og eignarskatt, segir svo: „Þá má og draga frá risnu vegna atvinnurekstrar eftir mati skattstjóra, enda verði hún talin sem skyldukvöð eða óhjákvæmileg til öflunar teknanna.“ Framangreind efnisleg ákvæði laga og reglugerðar um tekjuskatt og eignarskatt eru þær reglur sem skattstjórar hafa sér til stuðnings við afgreiðslu á þessum gjaldalið, sem er einn af umdeildustu liðum í framtölum milli atvinnurekenda og skattstjóra. Samkv. framangreindu svo og eðli máls þessa er hér um að ræða matsatriði sem afar erfitt er að setja reglur um. Af hendi embættis ríkisskattstjóra hafa leiðbeiningar farið fram í því formi að senda skattstjórum úrskurði ríkisskattanefndar sem gildi hafa, svo og hafa þessi mál verið rædd á fundum með skattstjórum. Þau atriði, sem lögð hefur verið áhersla á að lítið sé til, eru eðli viðkomandi atvinnurekstrar, umfang, velta og hugsanleg hlunnindi eigenda, stjórnenda og starfsmanna.“ Vil ég leyfa mér að vitna til kafla úr bæklingi, sem saminn var á vegum embættis ríkisskattstjóra og notaður er til leiðbeininga og kennslu, bæði fyrir þátttakendur í námskeiðum og starfsmenn almennt, en þar segir: „Engin skilgreining er á orðinu risna í reglugerðinni, en rætt um risnu sem skyldukvöð og óhjákvæmilega til öflunar teknanna og lagt í hendur skattstjóra að leggja mat sitt á þennan þátt. Af hálfu skattyfirvalda hefur verið litið á risnu sem kostnað, sem fyrirtæki verða fyrir fyrst og fremst vegna viðskiptamanna sinna til að efla tengsl við þá og hafa áhrif á viðskipti þeirra við fyrirtækið. Ýmis form hafa verið á þessum kostnaði, þ. e. veitingar, gjafir, fríðindi eða hlunnindi margvísleg. Kostnað vegna starfsmanna fyrirtækja, t. d. árshátíð starfsmanna, veitingar til þeirra og þess háttar, hafa skattyfirvöld á liðnum árum yfirleitt synjað um að líta á sem skyldukvöð eða óhjákvæmilegan kostnað. Á síðustu árum hefur þó ríkisskattanefnd fallist á að margvíslegur kostnaður, er fyrirtæki greiðir vegna starfsmannahalds, teljist vera rekstrarkostnaður og þar af leiðandi frádráttarbært. Enda þótt það sé lagt í hendur skattstjóra að meta risnuþörf fyrirtækis má ráða af úrskurðum ríkisskattanefndar, að skattstjóri verður að byggja mat sitt og ákvörðun um niðurskurð vegna áætlaðra einkaþarfa á rökstuddan hátt. Nauðsynlegt er því, að fyrir liggi nákvæmar upplýsingar um risnukostnað og tengsl hans við starfsemi fyrirtækisins.“ Þetta var tilvitnun í þann bækling, sem víkið er að í bréfi ríkisskattstjóra. Sem svar við 2. fsp. segir í sama bréfi: „Þar sem fsp. þessi kemur fram á þeim tíma ársins sem undirbúningur að álagningu skatta gjaldársins 1978 er í fullum gangi, treysti ég mér ekki til að leggja þá miklu viðbótarvinnu á skattstjóra sem sæmilega tæmandi svar við fsp. hv. þm. krefst. Slík vinna þyrfti að fara fram síðari hluta árs. Ég hef því valið síðari kostinn, þ e. að gera hæfilegt úrtak. Úrtak það, sem ég lét gera, var þannig unnið, að tíunda hvert framtal skattskyldra félaga var tekið til athugunar í þremur stærstu skattumdæmum landsins, þ. e. Reykjavík, Reykjanesumdæmi og Norðurlandsumdæmi eystra. Í reynd varð þó úrtakshlutfall í Reykjavík 11.6% í stað 10%. Niðurstaða úrtaksins sýnir tæpar 343 millj. kr. útgjöld vegna risnu hjá skattskyldum félögum á öllu landinu og hefur þá risnukostnaður í skattumdæmum utan Reykjanesumdæmis og Norðurlandsumdæmis eystra verið áætlaður með sama hlutfalli milli risnukostnaðar og hreinna tekna og fram kom í tveimur nefndum umdæmum milli risnukostnaðar og hreinna tekna þar. Með tilliti til framanritaðs, svo og annarra atriða, sem of langt mál yrði að telja upp, en ég hef haft í huga, tel ég að heildarrisnuútgjöld skattskyldra félaga við álagningu 1977 hafi legið á milli 300 millj. kr. og 350 millj. Nákvæmari upphæðir treysti ég mér ekki til að nefna með hliðsjón af þeim gögnum og upplýsingum, sem ég hef aðgang að og hef notað.“ Ég tel ekki ástæðu til að bæta neinu við það bréf, sem ríkisskattstjóri hefur ritað fjmrn. til svars við þessari fsp., og vonast til þess að nægar upplýsingar komi hér fram til svars við þessari fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svar hans. Ég held að það fari ekkert á milli mála af svari hans, að hér er um athyglisvert mál að ræða. Það fór eins og mig grunaði, að ríkisskattstjóraembættið valdi síðari kostinn sem á var bent, þ. e. a. s. að gert væri hæfilegt úrtak og upphæðin áætluð, og það reyndist ekki vera nein smáupphæð sem út úr þeim útreikningi kom, þ. e. a. s. 300–350 millj. kr. sem heildarrisnuútgjöld skattskyldra félaga eru talin hafa verið. Þessu til viðbótar koma svo hugsanlega risnuútgjöld annarra fyrirtækja sem rekin eru á ábyrgð einstaklinga. Ef þessi upphæð er höfð til hliðsjónar og þá miðað við upphæðina, sem niðurstaða úrtaksins sýndi, þ. e. a. s. 343 millj. kr., þá er ljóst við einfaldan útreikning, að ríkið hefur orðið af skatttekjum aðeins af þessari ástæðu sem nema 181 millj. kr. Ég vek á því athygli, að í svari hæstv. ráðh. kom skýrt fram, að um þetta efni eru ekki til neinar skýrar almennar reglur. Ríkisskattstjóri hefur valið þann kostinn að fela skattstjórum að hafa hliðsjón af úrskurðum ríkisskattanefndar, en að öðru leyti hefur það verið frjálst mat þeirra sem þarna hefur ráðið. Ég held að það geti ekki dulist neinum, að hér er mikil hætta á ferðum hvað misnotkun snertir og þörf á miklu strangari og skýrari reglum um þetta efni en nú eru í gildi. Það er alveg ljóst, að hér getur verið um talsvert hærri fjárhæðir að ræða heldur en komu fram í svari hæstv. ráðh., og ég vil mjög mælast til þess við fjmrn. að það hugaði að því að setja reglur um þetta efni með útgáfu reglugerðar.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Þessi fsp., sem er í 11 þáttum, skýrir sig nokkurn veginn sjálf. Tilefni hennar er það, að upplýsingar af opinberri hálfu varðandi umrætt fyrirtæki hafa verið og eru takmarkaðar og þykir því eðlilegt að stuðla að því, að Alþ. fái um það sem bestar upplýsingar.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég hef óskað eftir skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins í tilefni af fsp. hv. þm. Þórarins Þórarinssonar og tel réttast að hér komi fram sú grg. sem Framkvæmdastofnunin hefur gert í tilefni þessarar fsp. Fyrst er spurt: „Af hverju er Álafoss hf. ríkisfyrirtæki?“ Álafoss hf. er ekki ríkisfyrirtæki samkv. þeim skilningi, sem almennt er í það orð lagður, segir Framkvæmdastofnun ríkisins. Ríkisfyrirtæki eru fyrirtæki hins opinbera sem komið er á fót samkv. sérstökum lögum. Því teljast ekki ríkisfyrirtæki þau hlutafélög sem ríkið eða opinberar stofnanir eru eigendur hlutafjárins að meira eða minna leyti. Hins vegar á Framkvæmdasjóður Íslands nú allt hlutafé í Álafossi hf. og hefur svo verið síðan árið 1971, að hlutafélagið keypti til sín hluti fyrri eigenda. Ástæða þess, að Framkvæmdasjóður á nú hlutafé félagsins, verður rakin til eftirgreindra atvika: Á árunum 1963–1965 lánaði Framkvæmdabanki Íslands verulegt fé til uppbyggingar ullarverksmiðjunnar á Álafossi. Var byggt nýtt verksmiðjuhús og keyptar nýjar kembi- og spunavélar, en bæði húsakostur og vélar voru mjög úr sér gengin. Framleiðsla verksmiðjunnar var mestmegnis fyrir innlendan markað, en nokkuð var um sölu á teppabandi til Danmerkur. Reksturinn gekk erfiðlega á árunum eftir endurnýjun verksmiðjunnar og lágu til þess ýmsar orsakir, bæði innan fyrirtækisins og vegna óhagstæðra ytri aðstæðna. Á árinu 1968 má segja, að félagið hafi verið komið í algert þrot og blasti ekkert annað við en stöðvun rekstrar og gjaldþrot. Að frumkvæði Framkvæmdasjóðs var skipuð sérstök framkvæmdanefnd, er starfaði í umboði stjórnar félagsins um nokkurra mánaða skeið að því að halda í horfinu með rekstur fyrirtækisins, en í aprílmánuði 1969 ákvað stjórn Framkvæmdasjóðs að breyta skuldum að fjárhæð 28 millj. kr, í hlutafé í félaginu, enda var þess farið á leit af stjórn félagsins. Árið 1971 var 30 millj. kr. skuld síðan breytt í hlutafé með sama hætti. Það var skoðun stjórnar Framkvæmdasjóðs á árinu 1969, þegar séð var að fyrirtækið Álafoss hf. yrði að hætta rekstri og gjaldþrot var á næstu grösum, að ekki væru einvörðungu hagsmunir Framkvæmdasjóðs í hættu, heldur mundu slík afdrif fyrirtækisins verða mikið áfall fyrir iðngreinina sem slíka og fjöldi fólks mundi missa atvinnu sína. Um þær mundir og síðar hefur mikil áhersla verið lögð á eflingu iðnaðarins í landinu, og töldu stjórn Framkvæmdasjóðs og bankastjórn Seðlabankans, sem þá hafði með rekstur Framkvæmdasjóðs að gera, að stöðvun og upplausn fyrirtækisins Álafoss væri stórt skref aftur á bak í sókn fram á við til eflingar íslenskum iðnaði. Því var ákveðið að freista þess að koma fyrirtækinu á réttan kjöl og efla það svo sem tök væru á. Fengnir voru í byrjun erlendir sérfræðingar í tæknilegum málefnum ullariðnaðarins til að gera úttekt á verksmiðjunni og framleiðsluháttum og leggja á ráðin um úrbætur. Fyrirtækinu var fengin ný forusta og gagnger endurskipulagning fór fram á flestum sviðum rekstrarins. Leitast var við að búa fyrirtækið bestu skilyrðum nútímalegs rekstrar, og á það jöfnum höndum við um endurskipulagningu fjármála, stjórnun alla í fyrirtækinu. bæði yfirstjórn og í framleiðslu og sölu, eftirlitskerfi, framleiðslu, kostnaðareftirlit, bókhald og skýrslugerð og skipulagningu og uppbyggingu markaðsmála. Kostnaður þessu samfara var greiddur af fyrirtækinu sjálfu. Síðan árið 1969 hefur rekstur Álafoss hf. skilað hagnaði að undanskildum árunum 1971 og 1973. Frá árinu 1971, að endurskipulagning fyrirtækisins fór fram, hefur fyrirtækið fjármagnað frekari uppbyggingu með fé úr eigin rekstri að viðbættum stofnlánum er fengist hafa úr lánasjóðum iðnaðarins og þá fyrst og fremst Iðnþróunarsjóði. Á árunum 1970–1976, að báðum árunum meðtöldum, námu fjárfestingar Álafoss hf. 395.1 millj. kr., og voru þær fjármagnaðar með eftirgreindum hætti: Iðnlánasjóður 15.5 millj. kr., Iðnþróunarsjóður 99.8 millj., Iðnrekstrarsjóður 19 mill j., Scandinavian Bank, Englandi, 35.5 millj., Banque Lambert, Belgiu, 15.8 millj., Landsbanki Íslands 5 millj., seljendur 25.1 millj., ný lán alls 215.7 millj. ÷ afborgun eldri lána 109.8 millj. Nettóupphæð lána 105.9 millj., hlutafé 30 millj. og úr rekstri 2ö9.2 millj., eða alls 395.1 millj. kr. Eins og yfirlit þetta greinir hefur fjárfesting félagsins á umræddu 7 ára tímabili verið fjármögnuð að 2/3 hlutum með eigin fé fyrirtækisins, sem reksturinn hefur getað lagt af mörkum til uppbyggingar. Í öðru lagi er spurt: „Hverjir eru í stjórn Álafoss hf., hver kýs hana og til hve langs tíma?“ Núverandi stjórn Álafoss hf. er þannig skipuð: Hafsteinn Baldvinsson, formaður, Guðmundur B. Ólafsson, Benedikt Antonsson, Heimir Hannesson, Ragnar Jónsson. Varamenn eru: Bjarni Björnsson og Björn Guðmundsson. Stjórn félagsins er kjörin til eins árs í senn af eiganda hlutafjárins, Framkvæmdasjóði Íslands. Í þriðja lagi er spurt: Hvert er umboð stjórnar? - Hér er átt við hvaða valdsvið stjórnin hefur. - Getur hún ákveðið án þess að bera undir aðra fjárfestingar og útflutning á lopa í stórum stíl?“ Eins og lög um hlutafélög gera ráð fyrir sem og samþykktir félagsins, hefur stjórnin æðsta vald í málefnum félagsins milli aðalfunda. Rétt er að taka fram, að lopi er ekki fluttur út nema í afar litlum mæli, en hins vegar flutt út ullarband af ýmsum gerðum. Hitt er annað mál, að Álafoss hf. hefur aflað sér einkaleyfis á nafninu LOPI og er ullarband selt undir því merki. Í byrjun hvers árs eru gerðar ítarlegar áætlanir um framleiðslu, sölu og rekstrarafkomu ársins, og með hliðsjón af þeim áætlunum svo og af rekstrarárangri liðins árs og lánamöguleikum hjá lánasjóðum iðnaðarins eru teknar ákvarðanir um fjárfestingu ársins innan ramma áætlunar um fjárfestingar til lengri tíma. Samsetning sölunnar milli tilbúins fatnaðar, ullarbands, gólfteppa, dúka, værðarvoða og annarra afurða innanlands og erlendis ræðst af markaðsaðstæðum og framleiðslukostnaði hverju sinni. Í fjórða lagi er spurt: „Hvað er hlutafé Álafoss hf?“ Hlutafé Álafoss hf. eftir þá fjárhagslegu endurskipulagningu, er lokið var 1971. nam 60 millj. kr., en þar af voru hlutabréf í eigu fyrirtækisins sjálfs 2 millj. kr. Á árunum 1976 og 1977 voru gefin út jöfnunarhlutabréf í félaginu samkv. heimild í lögum að fjárhæð 240 millj. kr. og er hlutafé félagsins í árslok 1977 því 300 millj. kr., en fjárútlát Framkvæmdasjóðs hafa, eins og áður segir, numið 58 millj. kr. Í fimmta lagi er spurt: „Hvaða fyrirgreiðslu hefur ríkið veitt Álafossi hf. síðan ríkið yfirtók fyrirtækið?“ Gerð hefur verið grein fyrir hvernig og hvenær Framkvæmdasjóður Íslands varð eigandi að hlutafé félagsins. Ríkið hefur ekki veitt fyrirtækinu neina fyrirgreiðslu aðra en þá sem aðrir ullarframleiðendur hafa fengið. Fyrirtækið hefur fengið styrki frá Iðnrekstrarsjóði til markaðsöflunar með sama hætti og önnur sambærileg fyrirtæki, svo sem Hilda hf. og Gefjun, og fé til niðurgreiðslu ullar hefur farið um hendur fyrirtækisins eins og hjá öðrum fyrirtækjum. Í sjötta lagi er spurt: „Greiðir Álafoss hf. vexti eða arð af hlutafé?“ Skuldir Álafoss hf. bera vexti samkv. venjulegum lánskjörum, og félaginu hefur tekist að standa við sínar skuldbindingar. Félagið hefur ekki greitt út arð af hlutafé, en jöfnunarhlutabréf hafa verið gefin út, eins og áður er lýst. Eigið fé úr rekstri hefur verið notað til uppbyggingar í fyrirtækinu, enda er það forsenda þess, að lánsfé fáist til nýrra framkvæmda. Í sjöunda lagi er spurt: „Standa fyrir dyrum fjárfestingar til þess að auka lopaútflutning?“ Stjórn Álafoss hf. telur eðlilegt að vinna að áframhaldandi uppbyggingu fyrirtækisins með fjárfestingu og öðrum aðgerðum, sem treysta stöðu þess og þeirrar iðngreinar sem fyrirtækið er hluti af. Hvað fært þykir hverju sinni fer eftir því, hver afkoman er og hverjar eru markaðsaðstæður innanlands og erlendis. Vélar verksmiðju Álafoss hf. eru enn sumar hverjar í notkun þótt orðnar séu allt að 30 ára gamlar. Að því mun stefnt að taka þær úr notkun og afla nýrra svo og að auka húsakost þannig að frekari hagkvæmni verði náð. Í áttunda lagi er spurt : „Hver tók þá ákvörðun um að flytja út verksmiðjulopa í stórum stíl til þess að endurvinna erlendis?“ Rétt er að taka fram, að Álafoss hf. stendur ekki að endurvinnslu ullarbands á erlendum vettvangi. Hins vegar hefur félagið allt frá árinu 1964 eða í 13 ár selt ullarband til verksmiðja erlendis. Í þessu sambandi er þó rétt að taka fram, að meginhluti þess ullarbands, sem Álafoss hf. flytur út, er til smásöludreifingar í hannyrðaverslunum erlendis. Álafoss hf. hefur stuðlað að því, að stofnaðar hafa verið prjónastofur og saumastofur víða um landið, og jafnan látið þær sitja í fyrirrúmi um afgreiðslu ullarbands og ullarefna til framleiðslunnar. Á hinn bóginn hefur Álafoss hf. flutt út band ef hagstæðir samningar hafa náðst. Félagið hefur ekki flutt út þá tegund loðbands sem notað er af íslenskum prjónastofum. Ákvarðanir um einstakar sölur innanlands og erlendis eru í höndum forstjóra fyrirtækisins í samráði við stjórn félagsins. Í níunda lagi er spurt: „Hver fjármagnaði kaup Álafoss hf. á húseigninni við Vesturgötu 2? Húseignin Vesturgata 2 var í eigu Framkvæmdasjóðs Íslands. Á árinu 1976 keypti Álafoss hf. eignina, þar eð félagið þurfti á húsnæði að halda fyrir smásöluverslun þá er fyrirtækið hefur starfrækt um langt árabil. Kaupverðið var 40 millj. kr. og var helmingur þeirrar fjárhæðar greiddur í reiðufé af Álafoss hf., en helmingur var lánaður til 5 ára með 15% vöxtum. Í tíunda lagi er spurt: „Hvers vegna eru reikningar Álafoss hf. ekki birtir í ársskýrslu Framkvæmdasjóðs?“ Álafoss hf. er sjálfstætt hlutafélag og starfar samkv. lögum um hlutafélög. Hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs í Álafossi hf. og öðrum fyrirtækjum er að sjálfsögðu eignfærð í reikningum sjóðsins, eins og hún er á hverjum tíma, að jöfnunarhlutabréfum meðtöldum. Það er hins vegar ekki venja að birta reikninga sjálfstæðra hlutafélaga með reikningum þess, sem hlutaféð á, og gildir þá einu hvort sú hlutafjáreign nær til alls hlutafjár viðkomandi félags eða ekki. Hlutabréf eru í eðli sínu sú tegund viðskiptabréfa sem auðveldlega geta skipt um hendur, þótt hér á landi séu slík viðskipti að vísu ekki stunduð í miklum mæli. Sami háttur er hafður á um birtingu reikninga ýmissa sameignarfélaga sem ríkissjóður eða aðrir opinberir aðilar eiga að hluta. Í ellefta lagi er spurt: „Er Álafoss hf. á lista yfir ríkisfyrirtæki sem komið hefur til tals að selja?“ Stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem jafnframt fer með stjórn Framkvæmdasjóðs Íslands, tekur ákvarðanir um ráðstafanir í fjármálum sjóðsins lögum samkvæmt. Sala á hlutabréfum í Álafossi hf. hefur ekki komið til umr. í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. Þetta er skýrsla Framkvæmdastofnunar ríkisins í tilefni af fsp. hv. 4. þm. Reykv., og skal ég að sinni ekki bæta neinu að ráði við þessa skýrslu. Ég vil aðeins bæta því við varðandi síðustu fsp., að ríkisstj. hefur fengið tvær skýrslur frá Álafossi hf. um rekstur fyrirtækisins, annars vegar í nóv. 1975 og hins vegar í maí 1977, og þá hefur verið rætt um það, hvort ekki væri rétt að Framkvæmdasjóður seldi hlutaféð annaðhvort að öllu eða einhverju leyti, en engar ákvarðanir hafa um það verið teknar. Það er skoðun mín að það sé rétt og nauðsynlegt raunar að það mál sé kannað, og ég tel eðlilegt að sú n., sem starfar á vegum ríkisstj. og fjmrh. hefur skipað til að kanna takmörkun ríkisumsvifa, taki það mál til meðferðar, hvort rétt sé að selja hlutabréfin í Álafossi hf., um leið og ég tek fram, að ég tel að það hafi verið haldið mjög vel á rekstri þess fyrirtækis, eins og unnt er að gera sér grein fyrir af lestri reikninga þess og aðstöðu allri. Hins vegar hefur það komið fram í umr. nú undanfarið, hvaða vandamál eru bundin því, að erlendis eru á boðstólum eftirlíkingar eftir íslenskum framleiðsluvörum sem stofna kunna í hættu þeim markaði sem íslenskar framleiðsluvörur og þar á meðal Álafoss hafa unnið sér erlendis. Ég tel nauðsynlegt að það vandamál sé ítarlega kannað, og ég trúi ekki öðru, eins og á rekstri Álafoss hefur verið haldið, en að stjórnendur fyrirtækisins muni gera allt sem í þeirra valdi stendur til þess að koma í veg fyrir að um svo óeðlilega samkeppni verði að ræða.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans sem var á margan hátt mjög greinargott. Menn eru þess vegna vafalaust eftir þetta svar hans nokkru fróðari um þetta fyrirtæki eftir en áður, en yfir því hefur óneitanlega hvílt nokkuð mikil leynd, og það er kannske rétt, að það sé vegna þess fyrirkomulags sem er á rekstri þess. Það kom fram í svari Framkvæmdastofnunarinnar, að hún vill ekki telja Álafoss ríkisfyrirtæki. Ég held að það sé samt óumdeilanlegt. Framkvæmdasjóður er opinber sjóður og hann á allt hlutaféð í fyrirtækinu, þannig að Álafoss getur ekki verið öllu greinilegra ríkisfyrirtæki heldur en þetta upplýsir. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta fyrirkomulag á ríkisrekstri sé ekki heppilegt. Ég tel að ef nauðsynlegt þykir að eitthvert fyrirtæki sé ríkisrekið á annað borð, þá eigi það að byggjast á sérstökum lögum frá Alþingi og Alþingi eigi að hafa aðstöðu til þess að fjalla um rekstur þess, en einstakir opinberir sjóðir, eins og Framkvæmdasjóður, eigi ekki að gegna því hlutverki að annast ríkisrekstur. Þó að það hafi kannske verið réttlætanlegt á sínum tíma, að Framkvæmdasjóður tæki að sér rekstur Álafoss, vegna þess hvernig ástatt var um afkomu fyrirtækisins, þá hygg ég að ef fyrirtæki, sem fá lán hjá Framkvæmdasjóði, lenda í fjárhagsörðugleikum, þá sé nokkuð vafasöm braut að sjóðurinn taki að sér rekstur þeirra og það geti opnað möguleika fyrir óeðlilegan ríkisrekstur. Ég er ekki með þessu að segja að ríkisrekstur geti ekki átt rétt á sér undir vissum kringumstæðum. En það á þá að gerast fyrir opnum tjöldum, með beinum ákvörðunum og lögum Alþingis og þessi ríkisrekstur að vera undir eftirliti þess. Í sambandi við það sem forsrh. minntist á að lokum í svari sínu um útflutning á lopa og bandi, þá vil ég árétta þau ummæli hans, að þar er um mál að ræða sem þarfnast nánari íhugunar. Útflutningur á þessum vörum hefur gerst með tvennum hætti : Í fyrsta lagi í svokölluðum neytendaumbúðum. Það er þegar þessar vörur eru fluttar út í smáum stíl til þess að einstakir neytendur, sem vinna úr þessum vörum heima fyrir, geti keypt þær. Það er margt sem mælir með því, að nokkur rækt sé lögð við þennan útflutning, þar sem hann getur aldrei skapað neina samkeppni við íslenskar iðnaðarvörur. Öðru máli gegnir um útflutning á þessum vörum til verksmiðjuvinnslu, því að þar getur verið um mjög varhugaverða starfsemi að ræða. Mér skilst að það hafi komið í ljós, að Álafoss hafi flutt út lopa og band til verksmiðjuvinnslu erlendis, m. a. í Suður-Kóreu, þar sem vinnuafl er mjög ódýrt, og þessar vörur séu svo aftur seldar á Evrópumarkaði í samkeppni við íslenskar iðnaðarvörur fullunnar. Sú samkeppni er undir mörgum kringumstæðum óhagstæð fyrir okkur, vegna þess að í þeim löndum mörgum hverjum, þar sem þessi vara er unnin, er kaupgjald miklu lægra en hér, þannig að það er hægt að undirbjóða okkar vörur. Ég tek undir það með hæstv. forsrh., að hér er um mál að ræða sem þarfnast ítarlegrar rannsóknar og aðgerða, þó að það sé ákaflega óeðlilegt, ef það kemur á daginn að það er ríkisfyrirtæki sem stendur fyrir slíkum útflutningi.



Herra forseti. Það kom fram í svari hæstv. forsrh., að á sínum tíma var fyrirtækið Álafoss gjaldþrota og það var því um það að ræða á sínum tíma, að ríkisvaldið bjargaði þessu fyrirtæki. Einkaaðilarnir, sem að því stóðu, voru á sínum tíma leystir út af mikilli rausn og síðan hefur þetta fyrirtæki verið í eigu opinberra aðila og hefur stóraukið umsvif sín og um hefur verið að ræða ágæta afkomu flest árin. Nú er það að vísu svo, að félagsskapur ungra sjálfstæðismanna hefur haldið uppi miklum áróðri undir slagorðinn „Báknið burt“. Það kemur því engum á óvart, að hæstv. forsrh., sem svaraði fsp. um þetta efni, vildi hafa vaðið fyrir neðan sig af pólitískum ástæðum fáeinum mánuðum fyrir kosningar og tæki því undir kröfur um að þessu fyrirtæki sé fórnað aftur í hendur einkaaðila. En þessu atriði vil ég leyfa mér að mótmæla. Ég minni enn á það, að einkaframtakið gafst upp við rekstur þessa fyrirtækis og opinberir aðilar tóku við og hafa staðið vel að málum, og ég sé ekki að það sé nokkur ástæða fyrir opinbera aðila að fórna þessum gullkálfi sem Álafoss er nú orðinn. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, að í sjálfu sér er ekki eðlilegt að ákveðinn sjóður, Framkvæmdasjóður, reki þetta fyrirtæki. Fyrirtækið hefur verið, ef svo má segja, í fóstri hjá Framkvæmdasjóði eftir að hann hirti þetta fyrirtæki upp af götunni, þar sem það átti sér ekki lífs von, og það er nú svo með fósturbörn, að þau eiga auðvitað ekki að vera allt of lengi í fóstrinu. Það verður að skapa þeim eðlilega aðstöðu. Ég tel að eina rétta stefnan í þessu efni sé að þessu fyrirtæki verði sköpuð eðlileg staða ríkisfyrirtækis með lagasetningu, þannig að Alþ. geti átt þess kost að fjalla um málefni þess með eðlilegum hætti og rn. haft eftirlit með því eins og öðrum ríkisfyrirtækjum.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, eignaðist Framkvæmdasjóður eða Framkvæmdastofnunin þetta fyrirtæki nánast í nauðvörn. Því höfðu verið lánaðar allverulegar fjárhæðir, það var gjaldþrota, og þetta var talin helsta leiðin til að bjarga því fjármagni sem í fyrirtækið hafði verið lagt. Ég var þessu sammála á sínum tíma. Ég sá ekki aðra leið til þess að bjarga þessu fjármagni. Ég tel hins vegar ákaflega óeðlilegt, að stofnun, sem er með lánasjóði í sínum vörslum og veitir lán úr þeim til skyldra fyrirtækja, reki fyrirtæki eins og Álafoss. Í þessu tilfelli er það sem sagt Framkvæmdastofnunin með bæði Framkvæmdasjóð og Byggðasjóð. Þetta skapar óþarfa tortryggni. Ég er ekki að segja að þessi aðstaða hafi verið misnotuð, þó að Álafoss hafi verið lánað úr Framkvæmdasjóði. Það hefur verið gert, en ég tel að það hafi ekki verið óeðlilegt. En þetta skapar, eins og ég sagði, óþarfa tortryggni. Ég tel því eðlilegast að stofnunin losi sig við þetta fyrirtæki, ef hún getur á þann máta, að hún endurheimti það fjármagn, sem hún hefur lagt í það, og fari skaðlaus frá. Það kæmi vitanlega til greina að það yrði rekið áfram sem ríkisfyrirtæki, en þá sem sjálfstætt ríkisfyrirtæki, en ekki sem eign Framkvæmdastofnunarinnar. Hins vegar tel ég einnig vel koma til greina að selja fyrirtækið, ef unnt er að finna kaupanda að því, t. d. starfslið þar, ef það vildi taka sig saman og kaupa fyrirtækið, og því verði gert það kleift, eða einhverjum öðrum aðila sem hefði til þess bolmagn. Ég vil alls ekki útiloka þann möguleika heldur. Því vil ég láta það koma hér fram, að ég hef hreyft þeirri hugmynd oftar en einu sinni í stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, að leitað verði eftir því, hvort unnt er að selja þetta fyrirtæki, þannig að Framkvæmdastofnunin endurheimti það sem hún hefur í það lagt.

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ég hef á þskj. 440 leyft mér að beina til hæstv. landbrh. svo hljóðandi fsp.: „Hvað liður framkvæmd þál. frá 29. apríl 1977 um athugun á nauðsyn þess að útvega Veðdeild Búnaðarhankans aukafjármagn handa bændum til að breyta lausaskuldum í föst lán?“ Flm. þessarar till. var Páll Pétursson og þál., eins og hún var samþykkt, hljóðaði þannig í heild: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvort nauðsynlegt sé að útvega Veðdeild Búnaðarbanka Íslands aukafjármagn, þannig að Veðdeildinni verði gert kleift að veita þeim bændum, sem verst eru settir, tækifæri til þess að breyta lausaskuldum í föst lán. Leiði könnunin í ljós, að hagur einhverra sé það bágur að þetta komi ekki að fullum notum, þá verði kannað hvort unnt sé að gera Stofnlánadeild og Veðdeild kleift að veita þeim bændum, sem eiga í mestum erfiðleikum, frest á afborgun af lánum til deildarinnar.“ Mér er kunnugt um það, að æðimargir bændur víða eru orðnir langeygðir eftir framkvæmd þessarar þáltill.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. hv. 5. þm. Vesturl. vil ég taka eftirfarandi fram: Að þessu máli hefur verið unnið fyrst og fremst af Árna Jónassyni erindreka Stéttasambands bænda, sem tók það að sér fyrir mig í fyrra að vinna að þessu máli, en með honum hafa einnig unnið Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri í landbrn. og Sigurður Lindal bóndi á Lækjamóti. Þessir menn unnu áður að sama verki á árinu 1972, held ég að það hafi verið, og gafst sú vinna vel og hefur mér verið tjáð að yfirleitt hafi það staðist sem varð þeirra niðurstaða. Í þessum athugunum, sem gerðar hafa verið, hefur það komið fram, að 407 bændur hafa óskað eftir að mál þeirra yrðu athuguð og reynt að útvega þeim lán til þess að greiða úr sínum lausaskuldum. Alls skulda þessir bændur föst lán, sem eru 1951 millj. kr., en lausaskuldirnar eru 1 milljarður 84 millj. kr. Þetta er mismunandi eftir sýslum og bæði hvað fjárhæð snertir og fjölda bænda. Það er allt niður í einn mann í Kjósarsýslu, 9 menn í Mýrasýslu, 16 í Borgarfjarðarsýslu, 30 í Snæfellsnessýslu, 20 í Dalasýslu, 7 í Austur-Barðastrandarsýslu, 5 í Vestur-Barðastrandarsýslu, enginn í Vestur-Ísafjarðarsýslu, 3 í Norður-Ísafjarðarsýslu, 9 í Strandasýslu, 11 á Vestur-Húnavatnssýslu, 24 í Austur-Húnavatnssýslu, 26 í Skagafjarðarsýslu, 41 í Eyjafjarðarsýslu, 38 í Suður-Þingeyjarsýslu, 10 í Norður- Þingeyjarsýslu, 27 í Norður-Múlasýslu, 28 í Suður-Múlasýslu, 5 í Austur-Skaftafellssýslu, 10 í Vestur-Skaftafellssýslu. 50 í Rangárvallasýslu og 43 í Árnessýslu. Það er mjög misjafnt hvað menn skulda í hinum einstöku héruðum og hvað sú fjárhæð er mikil sem þeir skulda. Á bilinu 1–2 millj. kr. eru 124 bændur á öllu landinu, 2–3 millj. 90, 3–4 millj. 48, 4–5 millj. 21, 5–6 millj. 16 og 6–7 millj. líka 16, 7–8 millj. 7 og eftir það er þetta 1, 10–15 eru 2, og svo er allt upp í 45 millj. sem einn bóndi skuldar. Í framhaldi af þessu vinna nú þeir Árni Jónasson og Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri frekar að athugun málsins. M. a. kom í ljós hjá Árna Jónassyni, sem mest hefur unnið að þessu, að á þessu varð nokkur breyting á milli áranna 1975 og 1976, en þær tölur, sem hér hafa verið gefnar upp, eru í árslok 1976. Hins vegar vinnur Árni nú að athugun á því, hvaða breyting hefur orðið á þessu á árinu 1977, og verður reynt að hraða því eins og föng eru til. Enn fremur er þá jafnhliða verið að vinna að hugsanlegum leiðum til úrbóta í sambandi við málin. Ég hygg að á þessu hafi orðið allmikil breyting á árinu 1977, en þó kemur það á ljós þegar þessi athugun hefur verið gerð, og á hún að vera tiltölulega auðveld eftir þeim gögnum sem þeir hafa nú í höndum þar um. Þetta eru þær upplýsingar sem ég get gefið að þessu sinni. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt um fjárútvegunina fyrr en heildarmálið liggur fyrir. En vafalaust tekur sinn tíma að útvega þetta fé eða leita eftir ráðum til að mæta þessu, og hygg ég að þar komi fram, eins og gert var síðast, að það var farin fleiri en ein leið til þess að bæta úr því sem þá þurfti til að greiða úr þessum málum. Þetta vona ég að nægi hv. fyrirspyrjanda í sambandi við fsp. hans.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess, úr því að þetta mál er komið hér á dagskrá, að þakka hæstv. landbrh. fyrir það sem þegar hefur verið gert í málinu, þá vinnu sem hann hefur þegar látið fara fram. Hins vegar get ég ekki látið hjá liða að lýsa því, að ég er langeygður eftir því að málið komist fyllilega í höfn, ~því að mergurinn málsins er náttúrlega sá, að sú fjárútvegun, sem fyrir hendi stendur, takist. Það er sem sagt ljóst eftir þeim tölum, sem hæstv. ráðh. var að lesa hér upp, að ályktun Alþ. frá því í fyrravor var fyllilega tímabær. Það er rétt að menn hafi það í huga, að þessar tölur eru miðaðar við árslok 1976. Það er að sjálfsögðu rétt að endurskoða þetta eftir útkomunni frá s. l. ári, 1977, en ég hef á tilfinningunni að það hafi dregið í sundur með þessum mönnum. Þessir 407 standa flestir verr að vígi núna heldur en þeir gerðu þá. Hins vegar hefur staða sumra annarra bænda batnað á árinu 1977. Skuldugir bændur eiga ekki góðra kosta völ. Við vitum allir hvernig vaxtakjörum er háttað orðið í þessu þjóðfélagi og ég ætla ekki að fara að eyða þessum nauma ræðutíma mínum í að geta um þau að öðru leyti en því, að sumir þessara manna hafa orðið að bægja frá sér brýnasta vandanum með því að taka vaxtaaukalán sem nú bera 33% vexti. Guð má vita hvaða vexti þau bera næsta ár um þetta leyti, og slík lán geta bændur ekki tekið, nema þá stórríkir bændur. Það er ekki nokkur lifandi leið fyrir fátæka bændur að standa undir fjármagnskostnaði sem fenginn er á þennan hátt. Ég held, að það sígi hratt á ógæfuhlið fyrir þeim sem lakast eru settir og því hraðar sem lengur líður, og bilið á milli þeirra, sem bjargast af, og hinna breikkar stöðugt. Ég heiti nú á hæstv. landbrh., sem ég reyndar veit að er allur af vilja gerður - og ég geri það vegna þess að ég veit að hann er allur af vilja gerður, að bjarga þessu máli, að herða nú á fjárútvegun eins og hann mögulega getur. Þeir segja hjá Byggðasjóði, að þeir séu búnir að loka búðinni. Byggðasjóður hefur reyndar alltaf verið lokaður fyrir landbúnaði í flestöllum tilfellum. Þennan vanda verður að leysa, en hann má ekki leysa með því að bjóða bændum illseljanleg eða óseljanleg skuldabréf.



Herra forseti. Ég fagnaði að sjálfsögðu mjög þeirri till. sem fram kom hér í fyrra og fór í gegn á nánast methraða, sem sýndi það, að menn höfðu fullan skilning á því, að hér væri um mikinn vanda að ræða, þar sem það var að leysa úr lausaskuldamálum bænda. Ég vissi um örðugleika nokkurra - næstum að segja tuga manna í mínu kjördæmi, og fyrir nokkra þeirra a. m. k. held ég að það gæti skipt sköpum um það, hvort þeir halda áfram búskap eða ekki, hvort á þessu fæst lausn eða ekki nú hið bráðasta. Það er hins vegar mála sannast hvað snertir hag þeirra stofnfjársjóða, sem að landbúnaðinum standa, bæði Stofnlánadeildar og Veðdeildar, að hagur þessara deilda er mjög slæmur nú. Það er ljóst, að það verður mjög erfitt að fullnægja lánsumsóknum hjá Stofnlánadeild nú, og Veðdeildin er í raun og veru gjaldþrota með því fyrirkomulagi sem þar er í dag. Því er alveg ljóst, að það þarf að fá aukafjármagn til að leysa þessi mál og þau þarf auðvitað að fá sem fyrst. Ég átti þátt í því að semja í n. frv. til nýrra laga um Veðdeild Búnaðarbankans. Hún kemur inn í þetta. Ég heyrði það á hæstv. ráðh. á dögunum, að hann hafði ekki verið mjög hrifinn af því frv. Ég áleit þá jafnvel að óánægja hans stafaði af því, að við hefðum ekki tekið þetta mál þarna inn i, þessa nauðsyn sem er á því að veðdeild gæti sinnt verkefni eins og þessu. En það kom glögglega í ljós í máli hæstv. ráðh. áðan, að þarna hefur önnur n. að starfað, og ég fagna því sem sagt, að við höfum ekki í því efni misskilið okkar hlutverk í þessari ágætu n. En ég vildi taka undir heitstrengingu þá, eða það, þegar hv. þm. Páll Pétursson var að heita á hæstv. ráðh. að reyna að leysa þessi mál sem allra fyrst. Ég veit að það er ekki auðvelt, og einmitt af því að ég veit að það er ekki auðvelt að fá núna viðbótarfjármagn til landbúnaðarins, þá veit ég að það þarf að hafa hér hröð handtök. Og ég treysti á hæstv. ráðh. að sjá til þess, að þau handtök verði viðhöfð.

Fyrirspyrjandi (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans við fsp. minni. Ég efa það ekki, að þeir menn, sem hann hefur falið að vinna að þeirri athugun sem felst í þeirri þál. sem hér er til umr., eru hinir hæfustu menn. Ég tel, að þeim málum sé vel komið í höndum þeirrar nefndar, og læt í ljós sérstakt traust á þeim manni sem hefur forustu fyrir þessari n., Arna Jónassyni. En ljóst er að fjarri fer því, að hæstv. ráðh. hafi verið í aðstöðu til þess að boða okkur lausn þessara mála. Og þó að ég geti í sjálfu sér tekið undir með hv. þm. Páli Péturssyni, að okkur beri að þakka honum það sem hann hefur gert, þá verð ég að segja að það vantar nokkuð á að hann hafi gert nóg. Og ég tek undir hvatningu þess hv. þm. til hæstv. ráðh. að láta nú hendur standa fram úr ermum að útvega fjármagn til þess að bæta úr þeim mikla vanda sem hér um ræðir. Ég tek einnig undir með Páli Péturssyni, að vafalaust er hæstv. ráðh. allur af vilja gerður. En í þessu efni á við hið fornkveðna, að „góð meining er enga gerir stoð“. Það er ekki nóg að ráðh. sé af vilja gerður. Hann verður að hafa afl þeirra hluta sem gera skal. Og ég tek undir þau hvatningarorð, að hann fari nú að reka tryppin af meiri krafti.



Herra forseti. Í þessu sem öðru hef ég kosið að skýra frá málinu eins og það stendur, en ekki að gylla það með einhverjum hæpnum vonum. Það var nú svo á síðari hluta síðasta árs, að þá var eitt af verkefnum, sem landbrn. varð að fást við, að útvega lán vegna óþurrkanna hér á Suður- og Vesturlandi. Það varð að finna þá peninga, því að þeir lágu hvergi á lausu. Þetta tókst þó að leysa eins og þá þurfti með og jafnvel svo, að það reyndust ekki eins margar umsóknir um þessi lán og gert var ráð fyrir. Samhliða því og þó frekar í framhaldi var unnið að þessu máli af þeim manni, sem mest hefur unnið að og besta þekkingu hefur á þessu og ég heyri að allir treysta. Og ég vil nú bæta því við, að ég tel að það megi treysta öllum þremenningunum sem vinna að þessu máli. Formaður nefndarinnar hefur tjáð mér, að það hafi orðið allveruleg breyting á þessu á milli áranna 1975 og 1976, þannig að þeim fækkaði sem eftir aðstoð óskuðu. Mat hans er það, að þeim muni fækka ekki síður á milli áranna 1976 og 1977. Kemur síðar í ljós, hvort svo reynist. En hann vinnur nú af fullum krafti að þeirri athugun, og jafnhliða er svo verið að vinna að því, hvaða leiðir eru hugsanlegar til úrlausnar þessu máli. Það hefur áður fallið í minn hlut að reyna að leysa úr slíku. Ég er enginn töframaður að finna fjármagn, en það er nú svo, að það verður gert sem hægt er að leysa úr þessu og mér er það fullkomlega ljóst, að það verða fleiri en einn að koma þar til.

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 440 svo hljóðandi fsp. til hæstv. landbrh. um markaðsmál landbúnaðarins : „1. Hvernig er í meginatriðum háttað áformum íslenskra söluaðila um nýtt átak í markaðsleit fyrir íslenskt dilkakjöt? 2. Hvaða réttir úr íslensku dilkakjöti voru kynntir á „grænu vikunni“ í Berlín? 3. Hverjir eiga sæti í markaðsnefnd landbúnaðarins, er stofnað var til af Búnaðarþingi á s. l. ári?“ Það hefur ekki farið fram hjá neinum, að landbúnaðurinn á við ýmsa örðugleika að etja, ekki hvað síst að því er varðar offramleiðslu á landbúnaðarafurðum og í því sambandi markaðsmál. Maður veit með vissu, að það er að sjálfsögðu unnið af áhuga og góðum vilja að þessum málum. En ýmislegt hefur gefið mér tilefni til að ætla, að hér sé e. t. v. ekki að öllu leyti rétt að staðið. Ég fæ ásamt öðrum þm., geri ég ráð fyrir, Fréttabréf Sambands ísl. samvinnufélaga, og þar hef ég ítrekað rekist á skrif um markaðsmál og sölu á íslensku dilkakjöti, og ég hef furðað mig á hve einhæfar þessar fréttir hafa verið. Þar hefur aldrei verið minnst á aðrar tegundir dilkakjöts eða öðruvísi framreitt heldur en hangikjöt, léttreykt kjöt, eða „London-lamb“ eins og það hefur verið kallað. Síðast í janúar, þegar boðað var nýtt átak í markaðsmálum, m. a. með þátttöku í hinni miklu matvælasýningu í Vestur-Berlin, þá kemur þar upp hangikjötið, reykta kjötið, léttreykt, eða „London lamb“. Þetta gefur mér tilefni til að spyrja alveg sérstaklega með tilliti til „grænu vikunnar“ góðu: Voru virkilega ekki kynntir aðrir réttir úr íslensku dilkakjöti en þetta eilífa reykta kjöt? Við Íslendingar höfum mætur á hangikjötinu okkar og öðru reyktu. En mér er nær að ætla, að margar grannþjóðir okkar, ekki hvað síst í suðurhluta Evrópa, séu ekki eins hlynntar því og við erum hér norður frá. Ég hef heyrt líka og ég vil gjarnan fá um það upplýsingar frá hæstv. ráðh., hvort það sé rétt, að íslenskt dilkakjöt, sem selt er í Færeyjum, - og mér skilst, að Færeyjar séu annað stærsta viðskiptaland okkar að því er snertir útflutning á dilkakjöti, - að í Færeyjum sé íslenska dilkakjötið selt á lægra verði heldur en færeyskt og við séum á góðri leið með að drepa niður sauðfjárbúskap Færeyinga fyrir bragðið. Þetta kemur mjög einkennilega fyrir, og ég hef ekki getað fengið staðfest hvort þetta er rétt eða rangt. Að síðustu spyr ég í fsp. minni hverjir eigi sæti í markaðsnefnd landbúnaðarins sem stofnað var til af Búnaðarþingi á s. l. ári?

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég býst við því að verða að taka svar mitt í einhverri annarri röð heldur en fsp. eru. Hin fyrsta er: „Hvernig er í meginatriðum háttað áformum íslenskra söluaðila um nýtt átak í markaðsleit fyrir íslenskt dilkakjöt?“ Og þá vil ég í því sambandi lesa grg. sem formaður markaðsnefndarinnar hefur samið um störf hennar. „Með skipun markaðsnefndar landbúnaðarins, sem tók til starfa í ágústmánuði á s. l. ári, var reynt að koma á samstarfi milli fimm stofnana og fyrirtækja um stefnumótun í markaðsmálum. Aðilar að markaðsnefnd landbúnaðarins eru þessir: 1. Framleiðsluráð landbúnaðarins. Fulltrúi þess er Sveinn Tryggvason framkvæmdastjóri, sem er formaður nefndarinnar. 2. Landbrn. Fulltrúi þess er Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri. 3. Stéttarsamband bænda. Fulltrúi þess er Jón Helgason alþm. 4. Búnaðarfélag Íslands. Fulltrúi þess er Sveinn Hallgrímsson sauðfjárræktarráðunautur, 5. Samband ísl. samvinnufélaga. Fulltrúi þess er Agnar Tryggvason framkvæmdastjóri. Starfsmaður n. er Jón Ragnar Björnsson. Alls hefur n. haldið 18 fundi og rætt ýmsa þætti varðandi markaðsmál.“ Þetta er skrifað 21. mars. En n. heldur yfirleitt fundi á hverjum þriðjudegi og sá síðasti var í morgun, svo að þeir eru eitthvað fleiri. Segja má, að viðleitni n. hafi til þessa aðallega beinst að fjórum atriðum hvað varðar sölu á dilkakjöti: 1. Aukningu á sölu dilkakjöts innanlands og hagkvæmari skiptingu einstakra hluta skrokksins. 2. Hagstæðara verði á núverandi útflutningsmörkuðum. 3. Markaðsleit með þátttöku í sýningum og á annan hátt. 4. Framleiðslu nýrra vörutegunda úr dilkakjöti með útflutning í huga. 1. Markaðsnefndin beitti sér fyrir því að gera till. til sex manna n. um breytingu verðhlutfalla milli hinna ýmsu hluta dilksskrokksins. En verðmunur var orðinn mjög óverulegur milli t. d. læra og hryggja annars vegar og framparta hins vegar og olli söluerfiðleikum á framhlutum. Við síðustu verðlagningu kom Sex-mannanefnd nokkuð til móts við till. markaðsnefndar, og mun verða haldið áfram að vinna að breytingu verðhlutfallanna fyrir næstu verðlagningu búvara. Markaðsnefndin beitir sér nú fyrir tilraunum með að pakka niðursneidda framparta í smekklegar umbúðir og væntir þess, að þær ráðstafanir stuðli að aukinni sölu á dilkakjöti innanlands. Þegar breyting á verðhlutföllum hefur náðst að fullu opnast möguleikar til að flytja dýrari hlutana út sér, en vinna ýmsa sérrétti úr frampörtunum. 2. Formaður markaðsnefndar, Sveinn Tryggvason, ferðaðist til Noregs og Svíþjóðar á s. l.hausti og átti m. a. viðræður við landbrh. beggja landanna og aðra ráðamenn á sviði markaðsmála. Var þar m. a. rætt um þann aðstöðumun sem er á milli þarlendra og íslenskra framleiðenda dilkakjöts, sem fólginn er í miklum niðurgreiðslum á sænsku og norsku dilkakjöti. Var þessu erindi Sveins tekið með skilningi af ráðamönnum, en niðurstaða liggur ekki enn þá fyrir. Hér vil ég bæta því við, að þegar ég fór á ráðstefnu FAO á s. l. hausti átti ég viðræður við alla landbrh. Norðurlandanna einmitt um þessi markaðsmál og enn fremur aðalforstjóra FAO. Þau erindi, sem við höfum sent þeim í sambandi við þessi mál, eru til athugunar hjá hverjum í sínu heimalandi, en á þeim eru ýmis vandkvæði, eins og fram kom í erindinu hér að framan, vegna þess hvað niðurgreiðslur á kjöti þeirra eru miklar heima fyrir. Þá ferðaðist starfsmaður markaðsnefndar, Jón Ragnar Björnsson, til Danmerkur og Svíþjóðar á síðasta hausti til þess að kynna sér verðmyndun og markað fyrir dilkakjöt og pörtun og pökkun á kjöti. 3. Markaðsnefndin var með í ráðum varðandi undirbúning að þátttöku Íslendinga að „grænu vikunni“ í Berlín. Þátttakan í sýningunni var undanfari markaðsfræðslu um dilkakjöt í Vestur-Berlín, en ástæða þykir til að kanna sölumöguleika þar, því að Vestur-Berlín er talin álitlegur markaður fyrir dilkakjöt. Frekari kynningar munu verða á kjötinu á ákveðnum hótelum og sérverslunum í Vestur-Berlín nú í vor, og munu þær að líkindum hefjast í þessum mánuði. Þess má geta, að á „grænu vikunni“ var notað vörumerkið DILK yfir dilkkjötsrétti sem á boðstólum voru, en ætlunin er að nota það orð fyrir íslenska dilkakjötið á erlendum mörkuðum. Þetta er íslenskt orð sem lætur vel í eyrum og er auðvelt að tengja öðrum orðum á ýmsum tungumálum. Í annan stað hefur markaðsnefndin unnið allmikið að því að koma dilkakjöti til neyslu hjá bandaríska varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Það mál er enn á umræðustigi. Markaðsnefndin hefur óskað þess við Íslenskan markað á Keflavíkurflugvelli, að gerðar verði tilraunir í sumar með að kynna íslenskar búvörur í fríhöfninni, m. a. með því að gefa flugfarþegum kost á að bragða á íslenskum réttum og sérmeti, þar með talið reykt kjöt. Ætlunin er að reyna að gera markaðskannanir um leið. Um flugvöllinn fara hundruð þúsunda farþega á ári af fjölmörgum þjóðernum og því kjörið tækifæri að færa sér í nyt þá aðstöðu sem við höfum hér hjá okkur og gæti sparað verulegar fjárhæðir til markaðskannana. Undir þennan lið heyra annars vegar pörtun og pökkun og hins vegar framleiðsla sérmetis. 4. Markaðsnefndin hefur unnið nokkuð að undirbúningi á pörtun og pökkun dilkakjöts í neytendaumbúðir. Þessu starfi er hvergi nærri lokið, en unnið verður áfram að frágangi málsins. Flestir, sem til þekkja, telja að í framtíðinni muni útflutningur dilkakjöts byggjast á pökkun á kjöti allt frá pörtuðum stykkjum til fullgerðra sérrétta sem tilbúnir eru á borð neytenda. Flutningskostnaður er verulegt atriði í þessu sambandi, því að telja má að unnt sé að spara allt að helmingi rýmis sé kjötið flutt út partað og pakkað í stað heilla skrokka. Markaðsnefndin hefur leitað til ýmissa aðila í kjötvinnslu og matargerð til þess að huga að framleiðslu sérmetis, sem orðið gæti útflutningsvara. Of snemmt er að segja nokkuð um þetta atriði, en nokkrar athyglisverðar hugmyndir hafa komið fram sem verið er að kanna. Auk þeirra verkefna, sem hér eru talin, hefur markaðsnefnd unnið að framgangi ýmissa annarra mála, t. d. möguleika til heyflutnings o. fl. Með þessu er ég búinn að svara 3. lið fsp. 2. liður er eftir. Það er matseðillinn frá „grænu vikunni“ í Berlín sem ég get látið hv. þm. í té á þýskunni þegar ég fer héðan úr ræðustólnum, en því miður er ekki hægt að bjóða hv. þm. í matinn, því að hann er þegar uppétinn. En á íslensku er matseðilinn þessi: Kavíar, reyktur lax, hangið læri, hanginn hryggur, London lamb, lambahryggur, lambakótelettur, lambageiri, lambalæri, lambasmásteik með sveppum og ostar. Þetta voru 11 réttir, sem þarna voru fram boðnir, og tóku neytendur þessum réttum mjög vel. Ég vil svo, áður en ég lýk máli mínu, segja það, að það hafa verið miklar umr. um sölu á landbúnaðarvörum, sérstaklega á þessu og jafnvel síðasta ári. Á árunum frá 1971–1973 og reyndar áður þurfti aldrei að fullu á að halda því 10% framlagi til útflutningsuppbóta sem lög mæltu fyrir um. Hins vegar hefur það verið svo síðan 1974. Þá stóð þetta í járnum og reyndar hefur það gert það einnig árin 1975, 1976 og 1977. En um árið 1975 er það að segja, að þá náðist ekki fullt grundvallarverð, en hin árin öll hefur það náðst. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því að framleiðslan á s. l. ári, vegna þess hvað tíðarfar var þá hagstætt og hvað landbúnaður er orðinn vel vélvæddur, verði meiri en hægt sé að neyta hér innanlands og setja innan þessara marka. Hins vegar er rétt að benda á það, að frá árinu 1971 hefur orðið sú verðbreyting á milli landbúnaðarvara og sjávarútvegsvara, að 1971 var verðið á fiskblokkinni í Bandaríkjunum 21 cent, en nú er það komið í einn dollar og yfir 20 cent. Á þessum fáu árum hefur þessi breyting orðið svo gífurleg sem raun ber vitni um. Samt er það svo, að þeir, sem selja á þennan markað, telja sig ekki ofhaldna. Hins vegar hefur það verið þannig með landbúnaðinn, að vegna þess að verðbólgan í okkar landi hefur verið svo mikil sem vitað er, og svo hins, að Norðmenn hafa tekið upp niðurgreiðslur á sínum vörum á heimamarkaði, hefur besti markaðurinn, sem var í Noregi og er enn þá, breyst okkur í óhag. Þetta hefur gert það að verkum, að við gátum áður selt þar fyrir 70–80% af framleiðsluverði hér heima, en nú erum við öðru hvorum megin við 50%. Þetta sýnir þá miklu breytingu sem hefur orðið í óhag fyrir landbúnaðarvörurnar. Hins vegar hefur gærumarkaðurinn verið sæmilegur á síðustu árum, sérstaklega vegna þess að vinnsla á gærum hér heima fyrir hefur farið vaxandi, og sama er að segja um ullarmarkaðinn. Þó er það svo, að okkar verðbólga segir þar til sín eins og á öðrum sviðum þar sem útflutningur á sér stað. Mér er það fullkomlega ljóst, að nauðsynlegt er og að því er unnið að skipuleggja betur landbúnaðarframleiðsluna en áður hefur verið gert. M. a. tók Búnaðarþing undir það sem fram kom í ræðu bæði formanns Búnaðarfélagsins og landbrh. við setningu Búnaðarþings 1977, sem var ábending um markaðsnefndina, sem stofnuð hefur verið, og um heildarskipulagningu þessara mála með þeim hætti að óska eftir að skipuð yrði n. til að fjalla um þessi mál í heild. Hún verður skipuð fulltrúum frá Búnaðarfélagi Íslands og Stéttarsambandi bænda og einum úr landbrn. Það er nú þegar búið að óska eftir tilnefningu í þessa n., og þar verður unnið að þessum málum á breiðum grundvelli. Ég vil þessu til viðbótar - og vona að hæstv. forseti fyrirgefi mér það, þó að ég fari aðeins út fyrir þær spurningar sem hér liggja fyrir - geta þess, að n. sú, sem starfað hefur nú ein 2–3 ár að því að endurskoða framleiðsluráðslögin, - en störf hennar féllu niður vegna málaferla sem af hálfu Alþýðusambands Íslands voru höfðuð á hendur Stéttarsambandi bænda, - hún tók aftur upp störf í haust og nú er unnið af verulegum krafti að því að endurskoða framleiðsluráðslögin í heild. Ég geri mér vonir um það, að næsta haust liggi fyrir frv. um breytingar á þeirri löggjöf og þeim þáttum öðrum sem ég hef hér nefnt, því að í ályktun Búnaðarþings er gert ráð fyrir að hægt verði að skila áliti þessarar n. um mitt sumar. Ég held því að segja megi, að unnið sé að landbúnaðarmálum á viðtækan hátt nú og e. t. v. víðtækari en nokkru sinni fyrr.



Virðulegi forseti. Það er aðeins örstutt aths. Mér heyrðist það, þegar ég hlustaði á hæstv. ráðh. áðan, að hann hefði það á orði, að verðábyrgð á útfluttar landbúnaðarafurðir hefði ekki náð hámarki, þ. e. a. s. 10% af samanlögðu heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslu hvers verðlagsárs, nema mjög sjaldan frá 1970–1971. Mig minnir að það hafi verið eitthvað á þá leið sem hæstv. ráðh. talaði hér áðan. Ég vil aðeins láta það koma fram í þessu sambandi, að á þskj. 117 er frv. til l. um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl., en flm. þessa frv. eru ég og hv. þm. Benedikt Gröndal. Á bls. 6 í þessu þskj. koma fram einmitt um þetta upplýsingar sem unnar eru af starfsmanni í Hagstofu Íslands. Þessar upplýsingar stangast talsvert á við þær upplýsingar sem mér heyrðist að hæstv. ráðh. gæfi hér áðan. Þær ná frá verðlagsálinu 1963–1964 til verðlagsársins 1976–1977, en þó er um bráðabirgðatölur að ræða á verðlagsárunum 1975–1977. Aðeins til upplýsinga vil ég geta þess, að verðlagsárið 1963–1964 var greidd verðábyrgð 100%, verðlagsárið 1964–1965 nam greidd verðábyrgð 96% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsárið 1965–1966 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsárið 1966–1967 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsárið 1967–1968 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsárið 1968–1969 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsárið 1969–1970 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsár 1970–1971 99% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsár 1971–1972 7.9% af leyfilegri ábyrgð, verðlagsár 1972–1973 7% af leyfilegri ábyrgð, verðlagsárið 1973–1974 nam verðábyrgðin 100% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsár 1974–1975 86% af leyfilegri verðábyrgð, verðlagsár 1975–1976 90% af leyfilegri verðábyrgð og verðlagsárið 1976–1977 100% af leyfilegri verðábyrgð. Á þessu árabili, frá verðlagsárinu 1963–1964 til verðlagsárs 1976–1977 hafa greiddar útflutningsuppbætur numið leyfilegri hámarksupphæð, 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar, alls átta sinnum. Þetta vildi ég, herra forseti, að fram kæmi í þessum umr.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla hæstv. landbrh. sem hér hafa komið fram um verðþróun á fiski annars vegar í Bandaríkjunum og á landbúnaðarvörum hins vegar, sem hefur, eins og fram kom, verið mjög ólík, langar mig að láta þess getið hér, að á s. l. hausti fékk ég upplýsingar sem a. m. k. voru taldar ábyggilegar um heimsmarkaðsverð á gærum. Nú verður það að viðurkennast, að slíkir hlutir eru dálítið misjafnir og ekki öruggt að það sé eins túlkað hjá öllum, en þetta voru samt nokkuð markverðar upplýsingar einmitt í ljósi þess, sem þó kom fram hjá hæstv. landbrh., að verðlag á gærum hefur verið tiltölulega hagkvæmt. En samkv. þessum upplýsingum hafði verð á gærum í dollurum talið lækkað úr 8 dollurum og milli 30 og 40 centa árið 1973 í 7 dollara og 40–50 cent árið 1977. Sem sagt, á sama tíma og fiskblokkin hækkar úr 20 centum, að vísu er það aðeins lengri tími, 20 centum í 120 cent eða sexfaldast, þá lækkar verð í dollurum talið á vöru eins og gærum, sem þó er tiltölulega eftirsótt landbúnaðarvara. Mér finnst dæmi eins og þetta sýna okkur ákaflega glögglega í hverjum vanda við erum stödd með landbúnaðarvörurnar. Og það sýnir okkur líka, að það er ekki síður nauðsyn á því hér en víða annars staðar, - og ég veit að það er víða framkvæmt annars staðar, - að þeir atvinnuvegir, sem af einhverjum ástæðum eiga lengri eða skemmri tíma í söluörðugleikum, njóta styrks frá þeim atvinnuvegum sem gefa mikið í aðra hönd í sölu. Og það hefur vissulega gerst á þessu árabili, að sjávarafurðir hafa hækkað gífurlega, þó að landbúnaðarvörur hafi ýmist staðið í stað, hækkað lítið eða jafnvel lækkað. Að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér í þessar umr. Ég vil þó gjarnan þakka landbrh. fyrir þá skýrslu sem hann las hér um störf markaðsnefndar. Ég er þeirrar skoðunar, að við þurfum að vera mjög vakandi í sambandi við öll markaðsmál. Við erum fáir og ekki auðugir og eigum örðugt með að koma vörum okkar á þrönga erlenda markaði af ýmsum ástæðum. Þess vegna þurfum við að leggja mikið á okkur til þess að halda okkar hlut. Okkur hefur gengið mjög vel með framleiðsluvörur sjávarútvegsins yfirleitt, þó að þar sé að vísu misjafnlega auðvelt um vik. En það er eðlilegt að erfiðlega gangi fyrir okkur að selja landbúnaðarvörur á erlendum mörkuðum, m. a. vegna þess, að þessir markaðir eru meira og minna yfirfullir, og ekki síður vegna hins, að þau lönd, sem við skiptum við um landbúnaðarvörur, vernda eigin markaði með stórum í fjárframlögum, þannig að tæpast er um það að ræða að hægt sé að tala um nokkurt eðlilegt markaðsverð á þessum vörum okkar.



Herra forseti. Ég vil fagna því, að þessi mál hefur borið hér á góma, svo mikilvæg sem þau eru, ekki aðeins fyrir bændurna í landinu, heldur fyrir þjóðina í heild. Mér þótti athyglisvert að heyra hvað var verið að leitast við að gera til þess að vinna nýja markaði fyrir okkar framleiðsluvöru. Það er allt of skammt á veg komið til þess að hægt sé að dæma um árangur þess. Hæstv. landbrh. sagði að ýmislegt væri í athugun að gera til þess að styðja að sölumálum landbúnaðarvaranna. Hann gat þess, að í deiglunni væru framleiðsluráðslögin og endurskoðun á þeim. Ég sakna þess, að hann minntist ekki á einn þátt þessara mála, sem ég tel þó að mundi hafa mjög mikla þýðingu ekki aðeins fyrir markaðinn erlendis, heldur einnig fyrir markaðinn innanlands. Ég veit ekki betur en þær matsreglur, sem hafðar eru og eru í gildi um kindakjöt og dilkakjöt, séu gamlar, og þær er vissulega að ýmsu leyti úreltar miðað við þær kröfur og þær óskir sem neytendur hafa um þessar vörur. Og ég er ekkert í vafa um það, ef við gætum byggt upp að nýju matsreglur sem lægju nær óskum neytendanna heldur en þær gera nú, að þá væri hægt að leiðrétta töluvert í framleiðslunni, og ég þekki bændur það vel, að þeir mundu leitast við að koma til móts við þær óskir, svo framarlega sem verðlagsákvarðanirnar vinna ekki á móti því sem þarna þarf að gera. Það er okkur öllum ljóst, að sala á erlendum mörkuðum er eins og sakir standa mjög mikilvæg. En það, sem verður þó aðalatriðið fyrir okkur og á að vera aðalatriðið, er að salan innanlands sé sem greiðust og varan sé sem líkust því sem neytendurnir óska að hafa hana. Ég segi þetta fyrir þá sök, að ég vil leggja á það áherslu, að ég held að það sé brýn nauðsyn að endurskoða matsreglurnar. Ég veit ekki betur en það hafi verið unnið eitthvað í því máli, en á hvaða stigi það er veit ég ekki, en vildi leggja á það áherslu við hæstv. ráðh., að hann leitaðist við að kippa þeim málum í lag.

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans og greinargóða skýrslu um störf markaðsnefndar. Hann gaf mér líka mjög glæsilegan matseðil frá Vestur-Berlín og harmaði að þetta væri allt búið og hann gæti ekki boðið mér það. En hann þarf engar áhyggjur að hafa, það er nóg af óseldu dilkakjöti hér heima fyrir okkur sem hér búum. Ég verð að telja það gleðilegt líka, að okkur hefur tekist að auðga þýska tungu með okkar ágæta íslenska orði dilk. Það er sannarlega sómi að því. En mig vantaði inn í svör hæstv. ráðh. svar við spurningu minni um það, hvort það væri rétt að íslenskt dilkakjöt í Færeyjum væri selt á lægra verði en færeyskt dilkakjöt. Þetta er atriði sem mann hefur furðað mjög á og mér hefur ekki, eins og ég sagði, tekist að fá viðhlítandi svör við, hvort er rétt eða rangt. Það kemur fram á þessum matseðli, að hér hafa þeir ekki einskorðað sig við reyktu réttina. En hvergi nokkurs staðar í umr. um þessi markaðsmál og kynningu á íslensku dilkakjöti hef ég fyrr en á þessum matseðli séð né heyrt að um annað hafi verið rætt. Og ég vil benda á að í ágætri grein eða útdrætti úr ræðu eftir Svein Tryggvason, formann markaðsnefndar, sem birtist í Tímanum ekki alls fyrir löngu, er talað um hugmyndir um sérrétti og smekklegar neytendapakkningar. En það er auðvitað enn sem fyrr ekki annað en reykt kjöt sem þar er minnst á. Talað er um að æskilegt væri að útbúa einhvern sérrétt, líklega helst reykt kjöt, úr frampörtum. Það er reykta kjötið sem gengur alls staðar í gegn. Það er ekki minnst á nýja dilkakjötíð; sem alls staðar þykir herramannsmatur, og ég hef heyrt fólk hér heima á Íslandi, sem tekur við gestum frá útlöndum, Skandinavíu og öðrum Evrópulöndum, segja að íslenska kjötið, eins og við matreiðum það gjarnan, t. d. í kótelettum, ofnsteiktum hrygg eða lærum, þyki hið mesta hnossgæti. Þetta hefur maður hvergi heyrt nefnt á nafn í umræðum um markaðsleit og kynningu á íslenska lambakjötinu. Það er náttúrlega ekki alveg nóg að leita markaðarins, heldur verðum við með skipulegum hætti að kenna erlendum þjóðum að matreiða kjötið. Og því hef ég talið sjálfsagt, að við hefðum sent út af örkinni t. d. húsmæðrakennara eða matreiðslumann sem virkilega kann að framreiða íslenska dilkakjötið svo að gómsætt sé, en einskorða okkur í öllum bænum ekki við gömlu reykhúsin og reykta kjötið. En þá er ég komin að síðasta lið fsp. minnar, um skipun markaðsnefndar. Fimm mætir menn eiga þar sæti: frá landbrn., frá Framleiðsluráði, frá Stéttarsambandi, frá Búnaðarfélagi Íslands og frá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég verð nú að segja það, að fyrir lítið höfum við íslenskar konur sýslað í búri og eldhúsi frá upphafi alda, að við skulum ekki nú á ofanverðri 20. öldinni vera virtar viðlits þegar mál eins og þetta kemur upp á teninginn. Og ég lýsi furðu minni yfir því, að þessum ágætu mönnum, sem ég veit að gengur allt hið hesta til, skyldi ekki hugkvæmast að kalla til ráðuneytis og samvinnu um þetta einhverja af okkar ágætu konum. Mér dettur í hug t. d. Vigdís Jónsdóttir skólastjóri húsmæðrakennaraskólans, sem hefur margar og merkar hugmyndir um matreiðslu og manneldi. Það hefði ekki verið nein skömm að henni í þessari n., og ég held að hún hefði haft fullt eins mikið til málanna að leggja þarna eins og þessir 5 karlmenn, að þeim ólöstuðum. En þetta er gömul og ný fyrirmunun að ganga fram hjá konum, jafnvel þegar um er að ræða mál sem þær varða töluvert meira en karla. Ég get í því efni minnt á að þegar sett var n. til þess að undirbúa löggjöf um fóstureyðingar var ekki ein einasta kona í þeirri n., fyrr en það var heimtað eftir á að því yrði breytt. Þegar á sinni tíð var undirbúin löggjöf um húsmæðraskóla var engin kona til kvödd í þá n. Ég hélt að við værum nú orðnir dálítið upp í tíðina að þessu leyti og gleymdum ekki að það væru til konur sem hafa vit á hlutunum til jafns við karlmenn og ekki þá hvað síst þar sem um matreiðslu og manneldi er að ræða. Ég læt útrætt um þetta og þakka fyrir svörin. En ég vildi gjarnan fá upplýsingar og svör við spurningu minni um það, hvort það sé rétt, að íslenskt dilkakjöt í Færeyjum sé selt ódýrar en færeyskt og færeyskur landbúnaður og sauðfjárbúskapur eigi í vök að verjast af þeim sökum.



Virðulegi forseti. Mér finnst mjög ánægjulegt að umr. skuli fara fram um nauðsyn þess að auka kaup erlendis frá á íslenskum landbúnaðarafurðum, ekki síst þegar við horfumst í augu við þann vanda, að við þurfum nú að losa okkur við til útlanda um 40–50% af dilkakjötsframleiðslunni eins og hún hefur verið á ári. Það er sjálfsagt að leita allra ráða til þess að auka kaup útlendinga á þessari afurð okkar, en þó fyrst og fremst til að auka það verð sem við fáum fyrir þetta útflutta magn, einfaldlega vegna þess að við rísum ekki til lengdar undir því að greiða mjög háan mismun á því verði, sem fæst fyrir þessar afurðir erlendis, og því verði, sem þarf að fást fyrir þær til þess að framleiðendur geti við unað. Það er líka mjög ánægjulegt, að leitað er til ýmissa forustumanna þjóðarinnar, þeirra sem líklegastir eru taldir til þess að geta aukið hag okkar í þessum málum á erlendum vettvangi, og mér til mikillar ánægju las ég í Morgunblaðinu þriðjudaginn 4. apríl, þ. e. a. s. í dag, frétt þess efnis, að þýsk-íslensku félögin í Köln og Hamborg hefðu snúið sér til viðkunns Íslendings með beiðni um það, að hann tæki að sér að flytja erindi til stuðnings við íslenska útflutningsframleiðslu á sviði landbúnaðar úti í Þýskalandi. Hann varð að sjálfsögðu við þessari beiðni þýsk-íslensku félaganna og sjálfsagt til mikils framdráttar og ánægju fyrir samtök framleiðenda í landbúnaði hér á Íslandi. Þessi maður er fyrrv. formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, og er gott til þess að vita, að valinkunnir menn skuli vera valdir til þess að vera áróðursmenn fyrir íslenskan landbúnað á erlendum vettvangi. Sýnir þetta þá alla vega það, að allir erum við Íslendingar af vilja gerðir til þess að gera gott úr málefnum landbúnaðarins. En það er eitt, herra forseti, sem ég get ekki látið hjá liða að minnast á í því sambandi. Það er líka í Morgunblaðinu þriðjudaginn 4. apríl 1978. Þar er skýrt frá því í frétt á 5. síðu, að verið sé að reisa fuglasláturhús í Mosfellssveit til að geta slátrað 500 fuglum á klukkustund. Þetta mun við fljótan hugarreikning þýða 20 þúsund fuglar á einni viku. Ég er ansi hræddur um að þarna sé verið að byggja fuglasláturhús fyrir miklu stærri þjóð heldur en Íslendinga, ef á að taka trúanlegt að það eigi að reisa sláturhús fyrir fugla á einu horni landsins sem með eðlilegum afköstum ætti að slátra 20 þúsund fuglum á viku. Ég leyfi mér að spyrja í þessu tilviki, - ég efast um að hæstv. landbrh. viti um það, - hvort þarna eigi að fara að stofna til útflutningsiðnaðar sem við höfum ekki kynnst í þessari atvinnugrein áður.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af því, sem hv. 8. landsk. þm. sagði hér áðan í sambandi við það sem ég sagði um útflutningsuppbæturnar, þá mun ég hafa talað það lágt að hann heyrði ekki, að ég miðaði við árin frá 1970, en fór ekkert inn á áratuginn frá 1960–1970. En það er rétt hjá honum, að megnið af þeim árum var farið upp í hámark. Ég mundi eftir því, að á árunum 1971–1974 rak þetta sig ekki upp undir fyrr en það náði því ári, 1974. Ég var hins vegar aðeins hærri með árin 1975 og 1976 heldur en raun ber vitni um, svo að okkur ber ekkert á milli, nema ég fór ekkert inn í eldra sviðið, því að ég hafði ekkert í höndunum þar um. Það er gaman að heyra að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason sé kominn til Þýskalands til þess að tala um landbúnaðarmál. Segja má um það eins og konan sagði, þegar hún kom inn í verslun ag bað um tvö pund af púðursykri. Búðarmaðurinn sagði: „Kíló er það nú kallað.“ Þá sagði gamla konan: ,Alltaf heyrir maður nú eitthvað nýtt. Er það ekki lengur kallaður púðursykur.“ Mér datt þetta í hug um ferðalag hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar. Ég efast ekki um að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason mun vinna þjóð sinni gagn þar ytra, jafnvel í landbúnaðarmálum, þó ég teldi annað hæfa honum betur og annar væri betur til þess fallinn að kynna landbúnað. Í öðru lagi vil ég svo segja það, vegna þess að það féll niður hjá mér áðan, út af kjötinu í Færeyjum, að Færeyingar telja ekki íslenska kjötið hæft til þess að gera úr því „skerpikjöt“, en það er sú kjöttegund sem þeir meta mest. Þess vegna er hærra verð á þeirra kjöti sem til þeirrar neyslu gengur, heldur en á kjötinu frá okkur. Þetta er skýringin á því. Út af því, sem hv. 6. þm. Suðurl. sagði hér áðan um reglugerðina, þá vil ég geta þess, að hún er komin út. Það var sett ný reglugerð í des. s. l., en hún tók ekki gildi og var ekki notuð við slátrun á s. l. hausti, og þess vegna hefur þetta farið fram hjá hv. þm. Hún tók gildi 1. jan. s. 1. Það hefur í raun og veru ekki reynt á hana nema þá bara vegna stórgripakjöts. En hún verður til framkvæmdar í sambandi við slátrunina á næsta hausti. Hins vegar vil ég geta þess og vona að það verði lagað, að til þess að koma þessu máli fram hefði þurft að breyta löggjöfinni á þann veg, að fjármagn hefði þurft að aukast til þess. Ég vil biðja hv. 6. þm. Suðurl. að muna það síðar. Ég get ekki farið út í að afsaka það að konur skuli vera í þessari markaðsnefnd. Ég er hv. 9. landsk. þm. alveg sammála um það, að þær eru þess verðugar að eiga sæti í þeirri n. En þessi n. er skipuð af fulltrúum samtaka að einum undanskildum, ráðuneytisstjóranum, og þeir eru starfsmenn eða stjórnarnefndarmenn í þeim fyrirtækjum sem átti að tilnefna í þessa n., og af þeirri ástæðu mun þetta hafa orðið svona. En hitt er jafnrétt, að nauðsyn ber til að huga að þessu. Ég vil svo að lokum segja það, að það kom fram hjá konsúl okkar í Berlín, að hann er allur af vilja gerður til þess að leggja sig fram um að kynna þessi mál í Berlín. Okkar sýningu þar var afskaplega vel tekið. Það var geysilega mikið af fólki, sem kom á sýninguna, og hennar var getið í öllum stærstu blöðum borgarinnar og sjónvarpi og útvarpi. Og það er þegar búið að tryggja stærstu og bestu hótelin og stærsta kjötmarkaðinn í Berlín, sem ég hygg að sé kjötmarkaður á heimsmælikvarða, til þess að taka inn í sína sölustarfsemi íslenska kjötið. Og það var gert ráð fyrir að hefja þessa starfsemi nú í apríl. Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram.



Herra forseti. Ég var því miður ekki viðstaddur þegar þessar umr. byrjuðu, en vildi segja hér örfá orð, þar sem ég lenti í þeirri markaðsnefnd sem hér hefur orðið nokkuð til umr. Ég veit ekki hvort ég á að biðja hv. 9. landsk. þm. afsökunar á því að vera í þeirri n., þar sem ég er karlmaður, en ekki kvenmaður. En ég tel að ég eigi ekki sök á því, þá það, að ég hafi ekki afneitað því að taka sæti í n. En ég held að það skipti ekki öllu máli. Hins vegar vil ég skýra frá því, að n. hefur kallað á sinn fund m. a. húsmæðrakennara til þess að leita ráða hjá, svo að það hefur ekki að öllu leyti verið gengið fram hjá kvenfólkinu. Þessi markaðsmál eru vitanlega mjög yfirgripsmikil og væri hægt að segja um þau miklu meira en hér er hægt á tveimur mínútum. En ég vil aðeins benda á erfiðleikana í þessu sambandi, og það eru hinar miklu sveiflur sem eru á útflutningi landbúnaðarvara. Við getum tekið sem dæmi, að fyrir 2–3 árum var svo til ekkert flutt út af mjólkurvörum. Þá var alveg hætt að flytja út osta, sem höfðu verið fluttir út um nokkurt skeið og voru búnir að vinna sér markað í Bandaríkjunum. En svo þegar útflutningurinn stöðvaðist misstum við, má segja, fótfestu á þessum markaði, og það var mjög erfitt að vinna hann upp aftur þegar við þurftum aftur á útflutningnum að halda. Þetta á við um fleiri afurðir. Það er vitanlega sjálfsagt að reyna að leita nýrra markaða og það hefur verið gert á ýmsan hátt. Það er verið að þróa ýmsar vörutegundir í neytendapakkningum og reyna að leita að vörum sem gætu gengið til sölu á erlendum markaði. Það hefur verið minnst hér á reykt kjöt, og ég vil aðeins geta þess sem dæmis um þá annmarka sem eru á þessu, að það mun vera mjög erfitt að fá útflutningsleyfi, a. m. k. til sumra landa, á okkar reykta kjöti, vegna þeirrar framleiðsluaðferðar sem notuð er hér, þ. e. a. s. vegna þess efnis sem við erum vön að nota við reykinguna. Líklega er útilokað að fá útflutnings- eða innflutningsleyfi í mörgum löndum fyrir þessa vöru vegna þess. En þó er verið að reyna að sjóða reykt kjöt niður, því að það er vandi að geyma reykt kjöt án þess að það skemmist. Eins og hér hefur komið skýrt fram, þá er það fyrst og fremst, að við þurfum að fá sem hæst verð fyrir okkar framleiðslu. Það er stóra atriðið fyrir okkur. Og þá þurfum við að nota þá markaði sem eru hagkvæmastir. Nú um nokkurra ára skeið hefur norski markaðurinn verið langhagkvæmastur; en þar hefur magnið verið nokkuð takmarkað, og á s. l. hausti var búist við að þarna yrði um verulega lækkun að ræða. Þá var farið að þreifa meira fyrir sér á öðrum mörkuðum. Nú þegar liðið er á sölutímabilið á framleiðslu síðasta hausts og búið að selja töluvert magn af kjöti til annarra landa, þá kemur í ljós að Norðmennirnir munu taka við eitthvað meiru á hærra verði. Það er vafalaust til nóg kjöt til að uppfylla þetta, en það sýnir bara að þarna er vandamál við að eiga, að víð megum vara okkur á því að þrýsta of mikið inn á markaði, sem ekki gefa hæsta verðið til þess að spila ekki af okkur. Sem sagt, það væri mjög annað viðhorf ef við gætum selt allt okkar dilkakjöt til Noregs. Það skilaði töluvert betra verði. En það er erfitt þegar ekki er vitað fyrir fram hve miklu þeir taka á móti. Og magnið, sem afgangs er núna, er svo lítið að það skapar líka erfiðleika að vinna stöðugan markað fyrir svo lítið magn í öðrum löndum.