Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Stefán Stefánsson) Eftir þeim umr., sem fjellu síðast um þetta mál, hefir landbúnaðarnefndin leyft sjer að bera fram brtt. við 2. gr., sem bindur framsal einkaleyfisins við búsetu eða heimilisfestu hjer á landi. Það kom fram við umr. síðast, að þetta væri æskilegt, og sá nefndin ekkert á móti því, og flytur því þessa brtt., en jafnframt tekur hún aftur 2. brtt. á þgskj. 922. En nú er komin fram brtt. frá háttv.þm. V.-Sk. (G.Sv.) um að fella 2. gr. burt, og mun hann skýra frá rökum til hennar.

Gísli Sveinsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 956, af þeim sökum, að mjer fanst þessi gr. nú það eina í þessu frv., er hneykslaði menn, því að annars hafa menn álitið það meinlaust, að því er virðist. Til þess geta verið einhver rök, að menn óttist, að maður sá, sem ætlar að fá einkaleyfið, muni ætla sjer að pranga með það og selja útlendingurn. Jeg segi þetta fyrir þá sök, að kunnugt er, að sum einkaleyfi, sem veitt hafa verið, hafa þótt vera misbrúkuð. Og það er illa farið að veita mönnum einkaleyfi til að pranga með. Það lítur út fyrir, að þessi gr. hafi verið mörgum ásteytingarefni, því að fleiri en einn hafa borið fram brtt. við hana. Mín brtt. tekur af allan efa, því að hún nemur greinina burt. Mjer hefir af orðum flytjenda málsins skilist, að leyfisbeiðanda sje sama, hvort greinin er eða ekki. Það mun upplýst, að hann ætlar að geri þetta sjálfur, sem um er að ræða í frv. Jeg er ekki í vafa um, að hægt er að afgreiða málið, þegar þessi breyting er gerð, og gæti verið spurning um það, þótt hún sje ekki gerð. Hjer er um það að ræða, að Þorkell Þ. Clementz sækir nú um einkaleyfi til að gera tilraun með vjelþurkun á kjöti. Jeg býst við, að það sje rjett, að mál þetta sje á tilraunastigi. Það er undir ýmsum atvikum komið, hvort þessu verður komið í verk, t. d. hvort markaður fæst fyrir vöruna, og hvort þessum manni tekst að afla þess fjár, sem er skilyrði fyrir því, að unt sje að gera tilraunina til fullnaðar. Undirbúningur er víst gerður að öðru en því, að fje mun vanta enn þá, en það get jeg ekki sjeð að standi í vegi fyrir því, að heimild þessi sje veitt. Jeg vil líta á það, að hjer er öðru máli að gegna en t. d, um leyfi til að vinna salt úr sjó og járnsand austur á landi. Það getur vel verið framtíðarspursmál hjer á landi að vinna salt úr sjó. En sá, sem um það sótti, var vitanlega að sækja um það til að nota sjer aðferðir annara, en ekki að koma sínum eigin uppfyndingum og tilraunum í framkvæmd. Nú er það og vitanlegt, að annarsstaðar er saltvinsla úr sjó rekin í víst nokkuð stórum stíl, og hefði því þingið átt að hafa rænu á að ganga svo frá því máli, að þessi iðnaður yrði rekinn hjer, landinu til gagns. En nú leist þinginu að veita einkaleyfi, sem ekki hefir orðið minsta gagn að. Um járnsandinn er það að segja, að sú veiting var enn fráleitari. Þar var ekki um annað að ræða en að hlutaðeigandi vildi reyna að spreyta sig á að koma þessu einkaleyfi í verð og braska með það. Það var ekkert annað en fjárgróðafyrirtæki, að ekki sje annað orð notað. En mjer hefir virst þessu máli horfa allt öðruvísi við. Jeg fæ ekki betur sjeð en að það snerti eina af helstu framtíðarhugsjónum þessarar þjóðar, framleiðslu einnar helstu landbúnaðarafurðar vorrar, hvort hægt er eða verður að nota aðrar aðferðir við kjötframleiðsluna en áður, til þess að gera vöruna útgengilegri, og auka svo og svo mikið búnað í þessu landi. Því að ef aðferð finst til að verka kjöt og flytja út á góðan og vissan hátt, er það vafalaust stórvinningur fyrir landið og lyftir framleiðslu þess á hærra stig. Nú er og komin fram brtt. frá háttv.þm. S.-Þ. (P.J.), að einkaleyfistíminn verði 5 ár fyrir 10 ár. Til varúðar mun jeg fylgja þessari till. Mjer þykir rjett, að tíminn sje sem stystur, en þó svo, að maðurinn geti snúið sjer við, og býst jeg við, að honum nægi 5 ár. Það mætti segja, að tíminn sje ofnaumur, en ef tilraunin hepnast og aðferðin reynist vel, eins og maðurinn ætlar, og ef til vill vona má, ætti ekki að vera loku fyrir það skotið að framlengja tímann, er þar að kemur. Jeg hefi ekki heldur heyrt lýst yfir því af frsm. (St.St.), að þessi brtt. sje óaðgengileg fyrir þá skuld. Mjer virtist, satt að segja, að háttv. 2; þm. Árn. (E.A.) í sinni fróðlegu tölu við síðustu umr. gerði ofmikið úr þeirri „hættu“; er stafað gæti af samþykt þessa frv., er hann komst svo að orði, að vansi gæti orðið af því að veita þetta leyfi út í bláinn, eins og hann kvað standa til. Jeg þykist hafa getið þess áður, að það sje ekki út í bláinn. Það er mikilsvert mál, og um samanburð hins háttv.þm. (E.A.) á þessu leyfi og öðrum „patent“-um er jeg á öðru máli. Þetta mál er ekki í því horfi, að hægt sje að veita „patent“ til þessa iðnrekstrar. Hjer er að eins farið fram á að fá einkaleyfi til að reyna að koma þessari tilraun í framkvæmd. Það, sem hinn háttv.þm. (E.A.) því fann frv. til foráttu frá sjónarmiði þeirra lagaboða, er fjalla um „patent“ á uppfyndingum og nýjum, fullreyndum aðferðum og þvílíku, á ekki við hjer. Frv. fer fram á, að veitt sje „koncession“ til þess, eins og aðrar þjóðir líka veita, en eigi „patent“. Jeg vona nú, að brtt. mín verði samþykt, því að hún veltir versta steininum úr vegi, og aðrar þær brtt., er miða til bóta, og þá áframhaldandi frv. sjálft með þeim breytingum. Það er að vísa á elleftu stundu, en ef vjer erum þeirrar skoðunar, að eitthvað sje við það unnið, höfum vjer ekki rjett til að hindra það

Einar Arnórsson Jeg skal vera mjög stuttorður. Hefði jeg vel getað sparað mjer ómakið, ef ekki hefði verið heldur beinst að mjer, í sambandi við þetta mál. Um brtt. má segja, að þær eru yfirleitt til bóta, þótt 1. gr. veiði nokkuð óviðkunnanlega orðuð, ef 1. lið í brtt nefndarinnar á þgskj. 922 er skeytt aftan við 1. gr. Jeg hefi ekki haldið því fram, að það væri beinn vansi eða þjóðarháski, þótt frv. næði fram að ganga. En hinu hefi jeg haldið fram, og held fram, að það sje varhugavert fyrir löggjafarvaldið að veita leyfi, sem er viðtækara en „patent“-veitingar í öðrum löndum. Í sambandi við það hefir einn háttv.þm. nefnt til samanburðar bæði saltleyfi Páls Torfasonar og járnsandsleyfi Þórarins Guðmundssonar og fjelaga hans. Jeg var ekki á þingi þegar saltleyfið var veitt, en aftur var jeg kominn á þing er járnsandsleyfið var veitt. Var jeg þá sömu skoðunar og nú, og greiddi því atkv. gegn frv. og mælti á móti því. Jeg skal játa, að það kunni að vera rjett, að frv. þetta sje ekki skaðlegt, en þó má nota það fyrir brask. Jeg vil raunarekki segja, að þessi maður muni gera það, en veit, að aðrir hafa notað slík leyfi þannig áður. Enginn háttv.þm. hefir enn getað hrakið það, sem jeg hefi sagt um veitingu „patenta“, enda hygg jeg, að þeir hafi ekki athugað það betur en jeg. Jeg verð að halda því enn fram, að frv. brjóti í bága við það, sem almenn „patent“-lög heimila. Annars virðist brtt.háttv.þm. V.-Sk. (G.Sv.) játning á því, er jeg hefi fundið frv. til foráttu. Hann vill útiloka framsalsleyfi. Hvers vegna? Til þess að útiloka, að braskað sje með leyfið í útlöndum, og er hún þess vegna frv. til bóta, en breytir ekki þeirri stefnu, er frv. byggist á, eða stefnuleysi þingsins í þessum efnum. Jeg er þess vegna á móti frv. og vil mælast til, að sú rökstudda dagskrá, er jeg hefi áður fram borið, komi undir atkvæði. Eitt atriði vildi jeg taka fram að lokum. Það er það, að jeg gerði stjórn Búnaðarfjelagsins ofurlítið rangt til með því að jeg sagði, að ekkert væri að byggja á umsögn þess. Þetta vildi jeg leiðrjetta að því leyti, að í enda brjefsins stendur, ef jeg má lesa það upp: „Að endingu viljum vjer taka það fram, að vjer göngum að því vísu, að landsstjórnin veiti ekki leyfið nema því að eins, að hún hafi tryggingu fyrir því, að fje verði lagt til framkvæmda, svo að ekki fari um þetta einkaleyfi eins og ýms önnur einkaleyfi, sem veitt hafa verið á síðustu árum“. Ef nú frv. verður að lögum, og það kemur til kasta stjórnarinnar að veita leyfið, vil jeg leggja áherslu á þetta atriði.

Gísli Sveinsson Jeg skal ekki eyða mörgum orðum að þrætuefninu. Jeg leit á þá rökstuddu dagskrá, sem fram er komin, og virtist mjer hún, eins og málið horfir nú við fyrir þingmönnum, að öllu leyti óaðgengileg. Jeg sje sem sje ekki, að það sje rjett í dagskránni, að nauðsynlegar upplýsingar um þetta mál vanti. Vjer vitum nú orðið vel, hvað hjer er um að ræða. Jeg var búinn að taka það fram áður, að hjer er ekki að ræða um „patent“ í rjettum skilningi, heldur „koncession“, og hliðstæðar „koncessionir“ eru veittar annarsstaðar í líkum tilfellum og þessu, en ekki er tími til að rifja það upp nú eða gefa langar skýrslur um það. Ef jeg mætti, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkur orð upp úr dagskránni, þá stendur hjer í henni: „Með því að nauðsynlegar upplýsingar vantar um mál þetta, og með því að svo virðist, sem einkaleyfi það, sem hjer greinir, fari í bága við almenna löggjöf um veitingu einkaleyfa“, o. s. frv. Jeg get ekki sjeð, að þetta sje á rökum bygt. Í fyrsta lagi af því, að menn vita vel, við hvað er átt Þetta ber sem sje ekki að skoða sem „patent“, heldur „koncession“, eins og jeg hefi margtekið fram, og kemur slíkt iðulega fyrir. Hjer á þessu þingi t. d. hefir komið fram beiðni um aðra, sem allir muna. Mjer virðist því dagskráin með öllu óhafandi.

Einar Arnórsson Mig furðar stórlega, að jafnskynsamur maður og hv.þm. V.-Sk. (G.Sv.) talar svo óviturlega, að það hafi ekki neina þýðingu að hafa skilmerkilega lýsingu á fyrirtækinu. Það er annars vani í öllum öðrum málum, að menn fái, sjer þær upplýsingar, sem unt er, en afgreiði ekki málin í blindni. Það getur kann ske verið góð regla að gera hlutina eins og að ganga í svefni, en maður getur þá líka hrapað. Um hitt er jeg ekki í nokkrum vafa, að þetta komi í bága við almenna löggjöf um einkaleyfi. Þetta er hvergi gert nema hjer. Hvort hv.þm. V.-Sk. (G.Sv.) kallar leyfið, patent“ eða „koncession“ skiftir engu. Það er eigi nafnið, heldur kjarni málsins, sem öllu skiftir.

Gísli Sveinsson Að eins sú athugasemd, að mjer er kunnugt um, að hv. 2. þm. Árn. (E.A.) hefir sjálfur átt kost á að fá sjer fullnægjandi upplýsingar í máli þessu, frá hálfu þeirra, er að því standa, ef hann hefði viljað. 

Bjarni Jónsson Það er víst alls ekki rjett, að það sje móti löggjöf annara landa að veita þetta leyfi, og jeg verð að segja, að ef þessu frv. má líkja við svefngöngu, þá mun mega heimfæra fleira í löggjöfinni undir svefn. Jeg vona, að bæði jeg og hv. 2. þm. Árn. (E.A.) komumst ómeiddir frá þessu máli, en það er margt annað, sem jeg vildi síður ábyrgjast. Hv. þm. V.-Sk. (G.Sv.) hefir tekið fram, að þetta er á tilraunastigi, og hins vegar er það vitað, að markaður verður ekki orðinn svo mikill á næstu árum fyrir þannig verkaða vöru, að eigi sje skaðlaust að veita leyfið. Það er alls ekki, eins og hv. 2. þm. Árn. (E.A.) virðist halda fram, merki þess, að málið sje óvænlegt, heldur sýnir þetta, að hjer er eigi verið að gera tilraun til að fleka sig inn í svo arðvænlegt gróðafyrirtæki, og þess vegna hættulaust að veita leyfið, en getur hins vegar komið til leiðar hagkvæmari meðferð á þessari vöru til útflutnings, er svo stendur opið að taka, hve nær sem er, ásamt öllum tækjum og tilfæringum, með því móti, að maðurinn sje skaðlaus haldinn, svo að frv. er meinlaust, hvernig sem á er litið. Eru mjer því með öllu óskiljanleg þau mótmæli, er fram hafa komið, og fæ jeg ekki sjeð, að það, sem hjer er á ferð, stríði á nokkurn hátt á móti almennum reglum annarsstaðar og hjer, þar sem menn haga sjer ætíð eftir aðstæðum. Og í verslun og atvinnuvegum vorum getur vel verið nauðsynlegt að fara þá leið, sem ekki er til annarsstaðar. Þetta heyrir alveg undir íslenskt löggjafarsvið, og er í engu brotinn rjettur á annari þjóð.

Einar Arnórsson Jeg skal að eins taka dæmi, er gæli sýnt, hve slík leyfi eru varhugaverð. Hugsum oss, að leyfishafi kaupi á fyrsta ári vjelar og tilfæringar, til að gera tilraunir með. Tilraunirnar hepnast ekki, og fyrirtækið er þá dauðadæmt, eða mjög óálitlegt með þessari aðferð. En svo finst ný aðferð, sem ekki getur komið að notum hjer, nema landssjóður kaupi gömlu tækin, og seljandi reynir auðvitað að koma þeim í hæsta veið, og er það eigi láandi. Afleiðingin sú, að landssjóður getur stórskaðast á slíkri leyfisveitingu.

Bjarni Jónsson Má jeg benda á, að það er ekki sennilegt, ef tilfæringarnar reynast ónógar, að leyfishafi haldi þeim í dýru verði eða selji þær dýrt, eða hafi ánægju af að sitja með þær og láta þær draga rentur sjer í óhag, heldur mundi hann láta forgöngumenn nýju aðferðarinnar fá þær, gegn hæfilegri þóknun. Hættan er ósýnileg.