Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar fara þannig fram að hver þingflokkur fær 30 mínútur til umráða sem skiptast í tvær umferðir, 15--20 mínútur í fyrri umferð og 10--15 mínútur í þeirri síðari. Röð flokkanna verður í báðum umferðum: Framsfl., Sjálfstfl., Alþb., Alþfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn flokkanna verða, fyrir Framsfl.: Steingrímur Hermannsson, 7. þm. Reykn., og Stefán Guðmundsson, 4. þm. Norðurl. v., í fyrri umferð og Finnur Ingólfsson, 11. þm. Reykv., og Jóhannes Geir Sigurgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., í síðari umferð. Ræðumenn Sjálfstfl. verða í fyrri umferð: Davíð Oddsson forsrh. en í síðari umferð: Sólveig Pétursdóttir, 6. þm. Reykv., og Sturla Böðvarsson, 1. þm. Vesturl. Fyrir Alþb. tala í fyrri umferð: Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., og Margrét Frímannsdóttir, 4. þm. Suðurl. Í þeirri síðari talar Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv. Fyrir Alþb. tala í fyrri umferð: Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. og Jóhanna Sigurðardóttir félmrh. en Karl Steinar Guðnason, 6. þm. Reykn., í síðari umferð. Af hálfu Samtaka um kvennalista tala Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., og Kristín Einarsdóttir, 15. þm. Reykv., í fyrri umferð en Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., í þeirri síðari.

Virðulegi forseti, góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. hefur aðeins setið í rúmt ár en engu að síður hefur hún þegar markað djúp spor í íslenskt þjóðlíf, spor sem ég satt að segja óttast að verði ekki metin falleg þegar til síðari tíma er komið. Ég óttast einnig að mörg þessi spor séu í raun tekin án umboðs kjósenda og ég ætla að rekja hér nokkur dæmi. Ríkisstjórnin tók sér fyrir hendur strax og hún kom til valda að hafna því blandaða hagkerfi sem við Íslendingar höfum búið við um áratugaraðir og hefur reynst okkur satt að segja mjög vel. Það er á grundvelli þessa hagkerfis, sem einkennist af samstarfi ríkisvalds, atvinnurekenda, launþega og bænda, sem tekist hefur að skapa hér á landi lífskjör sem eru með því besta sem þekkist. Á grundvelli þessa hagkerfis hefur tekist að skapa velferðarþjóðfélag sem við getum vissulega verið stolt af. Velferðarþjóðfélag þar sem leitast er við að tryggja jafnræði og jafnrétti, bæði í heilbrigðismálum og menntamálum. Þess í stað hefur ríkisstjórnin innleitt kerfi markaðsins, frjálshyggjunnar svonefndu, sem vissulega hefur víða verið reynd eins og í löndunum í kringum okkur, sérstaklega í Bretlandi og Bandaríkjunum, þar sem íhaldssamir leiðtogar innleiddu hana fyrir rúmum áratug. Hógværari leiðtogar þeirra sömu flokka leitast nú við að lagfæra margt af því sem þar hefur farið úrskeiðis á grundvelli þeirrar stjórnarstefnu. Ég hygg að frjálshyggjunni sé hvað best lýst með orðum fyrrverandi borgarstjóra Lundúna, sem sagði einu sinni að Margrét Thatcher hefði verið undir áhrifum brjálaðra prófessora. Ég ætla að vísu ekki að kalla ráðgjafa hæstv. forsrh. brjálaða prófessora en óumdeilanlega minnir þetta dálítið á hjáróma raddir frjálshyggjunnar sem hér hafa hljómað alllengi en ekki náð sínu fram fyrr en nú með ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. Reyndar koma merki frjálshyggjunnar alls staðar fram. Þau koma fram í atvinnumálum þar sem hæstv. forsrh. hefur keppst við að lýsa stefnu ríkisstjórnarinnar þannig að ástandið komi henni ekki við. ,,Kemur-mér-ekki-við``-ríkisstjórn hafa sumir kallað hana. Hæstv. forsrh. hefur boðað að hagræða skuli í atvinnumálum með gjaldþrotastefnu. Efnahagsstefna þessarar ríkisstjórnar er gjaldþrotastefna. Við framsóknarmenn ræddum þessi mál ítarlega á miðstjórnarfundi nýlega, við höfnum að sjálfsögðu slíkri stefnu í efnahagsmálum, við höfnum frjálshyggjunni. Við fögnum því vitanlega að samningar hafa náðst á hinum almenna markaði, en það er engin þjóðarsátt. Því fer víðs fjarri. Það eru ekki frjálsir samningar atvinnurekenda, launþega, bænda og ríkisvalds og reyndar gleymdust bændur í þessum samningum. Þetta eru samningar sem eru gerðir í skugga atvinnuleysis og gjaldþrota eins og svo greinilega kom fram í öllum ræðum leiðtoga launþega 1. maí sl. Vissulega ber að fagna að í þessum samningum náðist að lækka vexti nokkuð. Þeir eru þó enn allt of háir. En athyglisvert er að nú eru þeir lækkaðir með handafli sem hefur verið hafnað af þessari ríkisstjórn allt frá því að hún tók við völdum sem óframkvæmanlegri aðgerð. Meira að segja hæstv. viðskrh. er farinn að láta hafa eftir sér í dagblöðum að lánastofnanirnar verði að gjöra svo vel að lækka vexti. Þeim er skipað í dag það sem ekki mátti fyrir örfáum vikum. Vextirnir eru í kringum 9% af verðtryggðum lánum og líklega um 11% af óverðtryggðum og það eru miklu hærri vextir en íslenskir atvinnuvegir geta borið. Íslenskir atvinnuvegir eru í nokkrum erfiðleikum en þó langt frá því að þeir séu nokkuð meiri en þeir hafa verið oft áður. Þeir eru engu meiri en íslenska þjóðin hefur hvað eftir annað unnið sig út úr með samstilltu átaki ríkisvalds, atvinnurekenda, launþega og bænda. Vitanlega á að vinna þannig enn á ný. Það sem vantar fyrst og fremst er örvandi hönd frá ríkisstjórninni með aðstoð við atvinnuvegina til að ná sér á strik, ef ég má orða það svo, fyrir nýjar atvinnugreinar til þess að komast yfir þröskuldinn og til þess að finna markað fyrir margs konar framleiðslu sem getur átt sér stað hér og við höfum reyndar heyrt ágætt dæmi um nýlega frá hugvitssömum og duglegum mönnum á hugbúnaðarsviðinu. Að vísu hefur hæstv. sjútvrh. boðað nokkra aðra stefnu, en því miður þá er rödd hans hjáróma, hann fær ekki því framgengt sem hann óskar í skugga frjálshyggjunnar. Frjálshyggjan kemur einnig fram í þeirri einkavæðingu sem virðist vera framkvæmd meira sem trúarbrögð en stefna. Við framsóknarmenn höfum svo sannarlega ekkert á móti því að hlutabréf séu seld í fyrirtækjum þar sem samkeppni er nægjanleg. Reyndar lítum við svo á að ríkisrekstur eigi að vera undantekning. Ríkisrekstur kann hins vegar að vera nauðsynlegur, alveg sérstaklega til að veita þjónustu á ýmsum sviðum velferðarþjóðfélagsins og ríkisrekstur er sérstaklega nauðsynlegur þegar tryggja á jafnrétti, bæði til heilbrigðismála og til menntunar. En einkavæðingin er ekki ætíð sjálfsögð. T.d. er einkavæðing mjög vafasöm nú þegar það fjármagn, sem er af mjög skornum skammti, er nauðsynlegt fyrir atvinnuvegina sjálfa og ekki eru til í landinu nein þau lög sem koma í veg fyrir að þau hlutabréf sem eru sett á hinn frjálsa markað safnist á fáar hendur. Frjálshyggjan kemur einnig fram í aðför hæstv. ríkisstjórnar að heilbrigðiskerfinu sem reyndar mætti líkja helst við hryðjuverk, svo er fram gengið. Þar er fyrirskipaður flatur niðurskurður sem gömul reynsla segir að er óframkvæmanlegur í heilbrigðiskerfinu, og síðan fer hæstv. heilbrrh. um landið og gefur mönnum krónu hér og krónu þar, opnar fæðingardeild þar sem átti að loka henni o.s.frv. af sinni alkunnu mildi. En eftir sem áður er heilbrigðiskerfið skilið eftir sem flakandi sár. Vitanlega þarf að spara í heilbrigðiskerfinu þegar að þrengir. Á því er ekki nokkur vafi. En það verður aldrei gert svo að vel sé nema í samráði við heilbrigðisstéttirnar sjálfar. Vitanlega þarf að hagræða t.d. á milli stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík. En það verður ekki gert með þeim brögðum sem beitt hefur verið af núv. ríkisstjórn. Vel getur verið að við verðum að láta greiða í vaxandi mæli fyrir einhverja þjónustu sem ekki er eins lífsnauðsynleg og önnur. Það má vel vera að það verði að greiða eitthvað eftir efnum og aðstæðum. Hins vegar er mikilvægast að unnið sé að þessum málum skipulega, eins og t.d. var gert af fyrrv. heilbrrh., Guðmundi Bjarnasyni, þar sem jarðvegurinn var undirbúinn fyrir skynsamlega hagræðingu í íslensku heilbrigðiskerfi. Hvergi hygg ég þó að krumla frjálshyggjunnar komi greinilegar og alvarlegar fram en í menntamálunum. Staðreyndin er sú að allar þjóðir sem náð hafa langt byggja á þekkingu. Við þörfnumst svo sannarlega þekkingar ekki síður en aðrar þjóðir. Við þörfnumst þekkingar til þess að hagræða í sjávarútveginum. Við þörfnumst þekkingar til þess að nýjar atvinnugreinar megi blómstra eða til þess að heilbrigðiskerfið gangi vel og menntakerfið sjálft. Ég óttast að þau spor séu þau ljótustu sem þessi ríkisstjórn hefur tekið. Í haust þurfa þeir sem innritast í Háskóla Íslands að greiða 23 þúsund króna inntökugjald. Verið getur að það sé ekki stór upphæð í huga margra. Þó eru margir sem munu eiga erfitt með að greiða þá upphæð. Í haust standa námsmenn frammi fyrir því að námslán verða í fyrsta sinn ekki útborguð. Ég bið menn að hugleiða þetta, enn þá er tækifæri til að leiðrétta þessa hluti á Alþingi og ég heyri a.m.k. að ungir kratar vonast til þess að einhverjir úr þeirra þingmannaliði verði til að rétta þar hjálparhönd. Við skulum vona að svo verði. Á þessum sama tíma hefur ríkisstjórnin til meðferðar staðfestingu á samningi um hið evrópska efnahagssvæði. Vafalaust er það rétt sem hæstv. utanrrh. hefur sagt, að þetta er einhver mikilvægasti samningurinn sem við Íslendingar höfum gert, ef ekki sá mikilvægasti. Að sjálfsögðu er ýmislegt í samningi um Evrópska efnhagssvæðið sem er mikilvægt og gagnlegt fyrir okkur Íslendinga ef rétt er á málum haldið. T.d. er afar mikilvægt að fá niðurfellda tolla af íslenskum sjávarafurðum. Vitanlega getur það stuðlað að því að fullvinnsla sjávarafurða aukist hér, vinnsla matvæla úr sjávarafurðum sem verða tilbúin til þess að setja í ofninn. En þessi samningur hefur einnig fjölmargar hættur í för með sér. Staðreyndin er sú að bjargráðin koma aldrei erlendis frá. Samningurinn er hættulegur ef hér er ekki þrekmikil þjóð, menn sem eru fullir bjartsýni en ekki svartsýni, menn sem eru tilbúnir að byggja á eigin krafti og eigin auðlind. Alvarlegast við boðskap ríkisstjórnarinnar er að til greina geti komið í kjölfar þessa samnings að sækja jafnvel um aðild að Evrópubandalaginu. Þá er svo sannarlega sjálfstæði og fullveldi þessarar þjóðar glatað, á því er ekki nokkur vafi. Okkur framsóknarmönnum er ljóst að ríkisstjórnin hefur meiri hluta til þess að staðfesta samninginn og við lítum á það sem hvað mikilvægast nú í stöðunni að forða frá því að næsta skrefið verði umsókn um aðild að Evrópubandalaginu. Við deilum á ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki þegar tekið upp athugun á því hver staða Íslands verður þegar allar EFTA-þjóðirnar hinar hafa gerst aðilar að Evrópubandalaginu. Hvers vegna hefur ríkisstjórnin ekki tekið upp viðræður í Brussel um það hvort breyta megi þessum samningi í tvíhliða samning sem mundi þá vissulega tryggja okkur það sem mikilvægast er og að verða svo sannarlega fullnægjandi fyrir þessa þjóð? Við Íslendingar erum í ótrúlega góðri stöðu, ekki síst í dag þegar hlutirnir gerast svo fljótt og vandasamt er að rata hinn gullna meðalveg. Við erum staðsettir mátulega langt frá meginlandi Evrópu, nálægt stórveldunum við Norður-Ameríku, stutta leið frá Japan, og við getum svo sannarlega ef við höfum dug og kjark byggt hér --- ekki um áratugi heldur aldir --- þjóðfélag sem verði til fyrirmyndar í þessum heimi. Fyrst og fremst byggir það á okkur sjálfum en engum boðskap erlendis frá. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti og góðir áheyrendur. Framsóknarflokkurinn hefur í um 20 ár átt nær samfellda aðild að ríkisstjórn. Hann hefur sem miðjuflokkur í íslenskum stjórnmálum komið í veg fyrir að öfgastefnur í íslenskri pólitík næðu saman til valda þar til nú. Það er því rétt sem haldið hefur verið fram að Framsóknarflokkurinn hefur öðrum flokkum fremur mótað það þjóðfélag sem hér hefur verið byggt á. Þegar núv. forsrh. á sínum fyrstu valdadögum leit yfir svið íslenskra stjórnmála til að sækja efnivið í stefnuræðu sína komst hann að þeirri niðurstöðu eins og hann sagði í stefnuræðunni: ,,Við Íslendingar búum nú við betri kjör en flestar aðrar þjóðir. Við höfum brotist frá fátækt til bjargálna og stöndumst nú samanburð við þær þjóðir sem fremstar standa. Hér hefur verið um sigurgöngu að ræða fyrir íslenska þjóð.`` Þetta er dómur núv. forsrh. á stjórnarþátttöku Framsfl. Sigurganga fyrir íslenska þjóð, sagði Davíð Oddsson. Það sem hér hefur gerst á tveimur áratugum hefur tekið aðrar þjóðir aldir. Þetta er sá grunnur sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafði til að byggja á að hans eigin dómi. En þáttaskil hafa nú orðið í íslenskri pólitík. Þegar Sjálfstfl. og Alþfl. svikust að þjóðinni og mynduðu það afl sem nefnir sig ríkisstjórn. Nú réttu ári síðar eru þessir flokkar rúnir öllu trausti og aðeins eitt eiga þeir sameiginlegt, það er óttinn við fólkið í landinu. Hlutskipti Alþfl. í þessu stjórnarsamstarfi er vægast sagt ömurlegt. Hann hefur haft um það forustu að brjóta niður það velferðarkerfi sem hér hefur verið. Þess vegna er nú talið nauðsynlegt að reka það fólk, sem hefur lagt nótt við dag til að byggja hér upp þjóðfélag mannúðar og mildi, út af þeim stofnunum sem það hefur kosið að eyða ævikvöldinu. Ríkisstjórnin hefur einnig talið nauðsynlegt að skerða þau sjálfsögðu mannréttindi ungs fólks að geta sótt nám í þeim menntastofnunum er það sjálft kýs. Nú á menntun að verða munaður að nýju. Ríkisvaldið ögrar og hótar hinum almenna launamanni við að ná rétti sínum til mannsæmandi launa með fjöldauppsögnum og atvinnuleysi. Launþegar þurfa nú að fórna kjarabótum til að verja velferðarkerfið. Var það tilviljun að forstjóri Þjóðhagsstofnunar kom fram í fjölmiðlum strax og launþegar höfðu notað atkvæðisrétt sinn um sáttatillöguna og lýsti því þar hversu ástandið á Íslandi væri miklu betra en haldið hafði verið fram. Árið 1991 var þá allt í einu orðið um margt mjög hagstætt ár. Aðgerðir ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar höfðu nefnilega skilað árangri. Með þeirri stjórnarstefnu sem nú hefur verið tekin upp er ástandið í þjóðmálum vægast sagt mjög alvarlegt. Atvinnuleysið og gjaldþrotin eru nú notuð sem hagstjórnartæki ríkisstjórnarinnar. Hann Nóri segir okkur frá því í kolkrabbanum að nóg svigum sé fyrir þá sem fram úr skara án þess að þeir þurfi að breyta hugsjónaeldi heillar þjóðar í heimilisarin fyrir sig og sína nánustu. Sú fyrirtækjasamsteypa sem peningaöflin í landinu hafa komið á fót í skjóli vafasamra viðskiptahátta og í daglegu tali nefnist kolkrabbinn er heilbrigðum atvinnurekstri skaðleg. Því er nauðsynlegt að rannsókn fari fram á starfsemi þessa auðhrings. Andvari og ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum veldur áhyggjum og á eftir að hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar ef ekki verður sveigt af leið. Möguleikar þjóðarinnar til nýrrar atvinnusköpunar eru margvíslegir. Gífurleg verðmæti liggja enn vannýtt í fiskitegundum og í orku landsins ásamt margvíslegum öðrum iðnaðar- og atvinnukostum. Við höfum einnig sem betur fer fjárfest í mikilli þekkingu fjölda mikilhæfra einstaklinga. Það er ekki sísti auður þessarar þjóðar. Við þurfum að skapa skilyrði til að nýta það hugvit og þá þekkingu sem við ráðum yfir í dag til að tryggja aukna fjölbreytni í atvinnulífinu. Það veldur hins vegar áhyggjum að með úrtölum og svartsýni stjórnvalda hefur máttur til framkvæmda og nýsköpunar í íslensku atvinnulífi verið drepinn í dróma. Hér hefur ríkisstjórnin unnið mikið óhappaverk. Hins vegar er ekki ástæða að láta hugfallast. Það er ekki landið sem hefur brugðist okkur. Það er ríkisstjórnin sem hefur brugðist en um hana má reyndar og þarf að skipta. Við Íslendingar erum lánsöm þjóð í dásamlegu landi sem á ærinn ónýttan auð. Við búum ekki lengur á mörkun hins byggilega heims. Við búum fremur á krossgötum nýrra leiða. Við göngum nú út í sumarið og sjáum mátt hinnar íslensku moldar og gróðurinn vakna til lífsins. Andstæða þess eru verk ríkisstjórnarinnar þar sem kal er í hverju spori. Góðir Íslendingar. Síðan íslenska þjóðin varð frjáls og fullvalda hefur henni tekist að varðveita lífbeltin tvö, landið og hafið og svo hina íslensku tungu. Nú er ástæða til að hvetja til öflugrar varðstöðu um okkar eigið fjórfrelsi. Í dag er það ljósara en áður að sjálfstæðisbarátta þjóða er ævarandi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Þingstörfum lýkur senn og eru þessar umræður samkvæmt gamalli hefð hugsaðar sem eins konar úttekt og uppgjör þeirra starfa og um leið fyrsta heila starfsárs núv. ríkisstjórnar. Í mínum huga er enginn vafi að ríkisstjórnin má allvel við una. En meira máli skiptir þó hvort landsmenn geta verið sáttir við þau störf sem unnin hafa verið. Ég held að svarið við því sé einnig jákvætt. Landsmenn hljóta fyrst og fremst að gera þá kröfu til þeirrar ríkisstjórnar sem hefur forustu um landsmál hverju sinni að hún hafi kjark og burði til að horfast í augu við þá erfiðleika sem við er að glíma og taka á þeim. Það hefur ríkisstjórnin gert en í þeim efnum brást sú ríkisstjórn, sem Steingrímur Hermannsson stjórnaði, herfilega. Sú ríkisstjórn reyndi að kaupa sig frá vandanum en forðaðist að leysa hann. Þeir sem nú berja sér á brjóst og þykjast vilja standa fremstir í vörð um íslenskt velferðarþjóðfélag höfðu sjálfir gefist upp á að standa undir kostnaðinum við þá sömu velferð. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar skildi þannig við fjármál þjóðarinnar, er hún hrökklaðist frá, að það stefndi í að 16 þús. millj. kr. vantaði upp á að endar í fjármálum ríkisins næðu saman það árið. Sumir segja að 16 þús. millj. sé svo mikið fé að fólk átti sig ekki á um hvað sé að tefla. En það er mjög nauðsynlegt að menn geri sér glögga grein fyrir þessum staðreyndum. Í því sambandi má nefna að 16 þús. millj. kr., upphæðin sem upp á vantaði að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar vildi borga fyrir þá velferð sem hún bauð, er mun hærri upphæð en ríkasta sveitarfélag landsins, Reykjavíkurborg, höfuðborgin sjálf, hefur úr að spila á heilu ári. Velferðin sem byggðist á slíkri stöðu var engin velferð. Hún var blekkingin ein. Það sjá allir menn sem vilja skoða hlutina. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, vinstri stjórnin, stóð á gati í velferðarmálum. Það gat var upp á 16 þús. millj. kr. og í það gat þurfti að stoppa. Efnahagsprófessorar sem hefðu haldið því fram að 16 þús. millj. kr. halli væri heilbrigð efnahagsstefna hefðu verið taldir fremur brjálaðir prófessorar en þeir sem áðan voru nefndir hér í umræðunni. Núv. ríkisstjórn hefur hins vegar ekki brugðist skyldum sínum í þessum efnum. Hún hefur ekki falið neitt. Hún horfist í augu við staðreyndir og hún skýrir frá þeim staðreyndum hiklaust. Þeir sem stóðu á gati ráðast á ríkisstjórnina og segja að hún dragi kjark úr þjóðinni, máli ástandið of dökkum litum eins og þið heyrðuð áðan. En við Íslendingar viljum ekki lifa í blekkingum. Við viljum fá staðreyndirnar á borðið og fá tækifæri og tóm til að bregðast við þeim staðreyndum. Það er einmitt það sem Íslendingar hafa verið að gera. Það er af þeim ástæðum sem nú er bjartara fram undan en áður var. Það er af þeim ástæðum sem við höfum nú í raun fulla ástæðu til að trúa því að á Íslandi geti mannlíf staðið traustum fótum og lífskjör og lífsgæði verið með því besta sem þekkist nokkurs staðar í veröldinni. Fyrrv. ríkisstjórn, ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, sem hér talaði áðan, mætti líka erfiðleikum. Það er mjög nauðsynlegt, ekki síst vegna ræðu eins og þeirrar sem flutt var, að menn gleymi ekki hvernig sú ríkisstjórn brást við þeim erfiðleikum. Hún stofnaði til sjóða með erlendum lántökum. Þær lántökur þarf núv. ríkisstjórn og að lokuð þið, góðir áheyrendur, að borga. Allir hafa nú áttað sig á því að þeir sjóðir allir voru skammgóður vermir, földu aðeins vandann, keyptu hann frá þjóðinni um stund, en hann hlaut að koma upp á yfirborðið aftur og það hefur hann svo sannarlega gert, því miður. En fyrrv. ríkisstjórnin lét ekki nægja að beita þessari aðferð. Hún margfelldi gengið og hún rýrði kaupmátt vel á annan tug prósenta. Hafa menn gleymt því sem það gerðu? Ég spyr: Er einhver sem vill þess konar aðför aftur? Er einhver sem vill að þess konar aðferðir við stjórn efnahagsmála verði teknar upp á nýjan leik? Ég hygg að flestir muni svara slíkri spurningu í hjarta sínu neitandi. Með stefnu sinni í ríkisfjármálum lagði núv. ríkisstjórn grundvöllinn að því að vextir mættu fara lækkandi. En glöggt kom fram að vaxtalækkun væri frumforsenda þess að skaplegir kjarasamningar mættu nást og slíkir samningar hafa tekist. Hvernig eru þeir kjarasamningar? Full ástæða er til þess að gefa þessum kjarasamningum gaum því að þeir eru fyrir margra hluta sakir mjög athyglisverðir. Hinir nýgerðu kjarasamningar gera það að verkum að kaupmáttur allra er tryggður á samningstímanum og kaupmáttur hinna lægst launuðu styrkist. Hve lengi hafa menn ekki talað um að styðja þurfi við bakið á hinum lægst launuðu og hækka laun þeirra umfram annarra? Það hafa menn rætt æðilengi og sjálfsagt rætt í góðri meiningu og góðri. En það er í fyrsta sinn nú sem þessum orðum er breytt í gerðir. Lykillinn að samningsgerðinni er sá að tryggja með samningum að við Íslendingar erum með lægri verðbólgu í okkar landi en gerist nokkurs staðar annars staðar í hinum vestræna heimi. Þetta verkefni sem menn gáfu sér er að takast. Það hefði einhvern tíma þótt mikil tíðindi. Í þessu felst að okkar útgjöld munu hækka mun minna en útgjöld nágranna okkar og þess vegna mun þrýstingur á gengi íslensku krónunnar minnka án þess að gengið sé fellt. Sennilega eru þessir samningar, sem nú hafa náðst, með athyglisverðustu kjarasamningum sem gerðir hafa verið í landinu. Fæstum datt í hug að við svo erfiðar aðstæður og hér hafa verið að undanförnu fyndist leið til þess að gera allt í senn, tryggja kaupmáttarstigið á samningstímanum, bæta hag hinna lægst launuðu og um leið að draga nokkuð úr spennunni í sjávarútvegi. Ég dreg þó ekki úr því að í þeim efnum er spennan enn mjög mikil og geri miklar kröfur til hæfni forráðamanna fyrirtækja um að reka þau af skynsemi og framsýni. Stöðugt gengi, lág verðbólga og lækkandi vextir er sá grundvöllur sem fyrirtækjunum hefur verið skapaður af forsvarsmönnum launþega og vinnuveitenda og ríkisstjórninni og hann verður að duga þeim til þess að vinna sig út úr þröngri stöðu í erfiðu árferði. Ef tíminn verður notaður rétt munu íslensk fyrirtæki og íslenskir launþegar uppskera vel í framtíðinni. Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum ekki einir í henni veröld og það sem þar gerist skiptir okkur miklu máli. Efnahagslífið á Vesturlöndum ætlar seint að komast upp úr þeirri lægð sem það hefur verið í að undanförnu. Ýmis batamerki sjást þó og vonir standa til þess að hagvöxtur muni aukast smám saman. Það verður þó ekki í stórum stökkum sem áður hafði verið spáð. Samningur um Evrópskt efnahagssvæði hefur verið undirritaður og á íslenski utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson, hrós skilið fyrir framgöngu sína í málinu. Í mínum huga er samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði skynsamlegt úrræði fyrir íslensku þjóðina. Hann tryggir okkur þá viðskiptalegu stöðu sem okkur er nauðsynleg án þess að fyrir hana sé fórnað því sem við getum aldrei á glæ kastað, svo sem forræði okkar yfir fiskimiðunum í kringum landið. Það er hámark tækifærismennsku í stjórnmálum þegar stjórnmálaflokkar eins og Alþb. og Framsfl., sem unnu að samningum um Evrópskt efnahagssvæði lungann af starfstíma sínum í ríkisstjórn, geta hvorki upplýst þing eða þjóð hvaða afstöðu þeir hafa í málinu nú þegar þeir eru komnir í stjórnarandstöðu. Ég hlustaði eftir hverju orði fyrrv. forsrh. í þessum efnum. Hvorki ég né þið megið eða getið áttað ykkur á hvaða stefnu sá maður eða flokkur hans hefur í málinu. Ef hægt á að vera að taka flokka af þessu tagi alvarlega verður að gera þá kröfu til þeirra að þeir starfi af fullum heilindum í stórmáli eins og þessu og láti fólk ekki, þjóðina sjálfa, velkjast í vafa um afstöðu sína. Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Ég nefndi það í upphafi að nú væri gerð úttekt á störfum þingsins í lok starfstímans. Eins og stór hluti núverandi þingmanna hef ég aðeins setið á þingi í eitt ár. Vinnubrögð hér hafa komið mér mjög á óvart. Ég hef borið mig saman við starfsbræður mína á Norðurlöndum og í Evrópu og þeir sem ég hef talað við hafa aldrei heyrt um vinnubrögð af því tagi sem tíðkuð eru hjá okkur. Á þessari hv. samkomu eru allmargir þingmenn sem tala margar klukkustundir um þau mál sem lögð eru fram. Þegar sömu mál koma til 2. umr. koma sömu menn og tala enn í nokkrar klukkustundir. Slíkt gerist reyndar einnig stundum við hina 3. umr. sama máls. Slíkt málæði kemur mælsku ekkert við. Enn síður er það til merkis um íhygli og vit, öðru nær. Hins vegar er farið illa með tíma þingsins og spillt fyrir eðlilegum störfum þess. Síðasta dæmið er frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna sem er afar þýðingarmikið mál og mikið deilumál sem eðlilegt er. Í þingnefnd hefur mjög verið unnið að málinu og stjórnarliðar gert fjölmargar breytingar til að nálgast þá sem gagnrýnt hafa frv. Sjálfsagt er að hver þingflokkur lýsi afstöðu sinni skýrt og skorinort til máls af því tagi, jafnvel með fleirum en einum talsmanni og við hverja umræðu um málið. Hér er hins vegar sú aðferð notuð að hver þingmaður af öðrum flytur langhund um málið og fer þá gjarnan þannig að hver étur eftir öðrum. Allir vita þó að hversu mjög sem talað verður mun ríkisstjórnarmeirihlutinn á Alþingi koma málinu í gegn, enda fjárlög ríkisins á því byggð. Málæði af þessu tagi hefur því ekki annan ávinning en þann að koma í veg fyrir að önnur mál, mál sem þorri þingmanna er kannski sammála um að fái afgreiðslu á þinginu á meðan, nái fram að ganga. Vinnubrögð af þessu tagi sem og svokallaðar þingskapaumræður eru þinginu til vansæmdar og er óhjákvæmilegt að þingflokkarnir íhugi vel ráð sitt í þessum efnum. Við hljótum að taka reglurnar um fundarsköp Alþingis til endurskoðunar og tryggja að eftir þeim sé farið. Þjóðin vill mega gera slíkar kröfur til þessarar virðulegu stofnunar og þingmenn verða að geta risið undir slíkum kröfum. Virðulegi forseti. Það hefur verið brotið blað í íslenskum stjórnmálum. Skilningur á frjálsu atvinnulífi er vaxandi. Að vísu er fullmikið sagt sem fyrrv. forsrh. hélt fram hér áðan að núv. ríkisstjórn hefði fundið upp markaðskerfið. Það hefur verið fundið upp áður. Viljinn í þessu landi til þess að reikningar fyrir velferð okkar sjálfra verði ekki sendur börnum okkar og barnabörnum er að eflast. Við viljum halda í allt það sem íslenskt er, ekki síst í þá góðvild í garð náungans sem lítið þjóðfélag skapar. Við viljum efla svigrúm einstaklingsins til athafna og um leið treysta stöðu þeirra sem höllum fæti standa. Við viljum að hið íslenska ríki getið staðið undir þeim væntingum sem til þess er beint. Við viljum efnalega velferð allra, velferð sem ekki er orðin tóm. Við viljum velferð á varanlegum grunni. Við höfum alla burði til að skapa slíkt þjóðfélag. Við höfum framsækið kröftugt fólk í fögru og gjöfulu landi. Ísland er og verður land tækifæranna. Það er okkar verkefni og ykkar verkefni að grípa þau tækifæri og nýta þau tækifæri. --- Ég þakka áheyrnina.

Forseti. Góðir áheyrendur. Þær voru hlýlegar sem oftar, kveðjurnar sem forsrh. þjóðarinnar hafði að færa Alþingi Íslendinga í ræðu sinni. Honum nægir ekki að hafa líkt þessari 1061 árs gömlu stofnun við gagnfræðaskóla fyrr í vetur. Nei, það þurfti að bæta aðeins um. Forsrh., fyrrverandi einvaldur úr borgarkerfinu í Reykjavík, hefur setið eitt einasta ár á Alþingi Íslendinga, einn þingvetur, en hann er þess að sjálfsögðu umkominn að fella hinn eina stóra dóm um þessa stofnun og verk þeirra þingmanna sem flestir hafa starfað lengur en hann. Ég hygg að hæstv. forsrh. hefði þá átt að vera jafnhreinskilinn um eigin frammistöðu, ræða eigin skálaræður af jafnmikilli hreinskilni og hann ræddi störf Alþingis. Þá hefði a.m.k. ekki hallast á klyfjunum. Nei, góðir áheyrendur, á þessu rétt rúmlega eins árs afmæli ríkisstjórnarinnar er þjóðin satt best að segja dauf í dálkinn, enda var lítið um veisluhöld og enn minna um fögnuð á afmælinu. Ég veit að vísu ekki hvað forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa gert sjálfir, þeir eru kunnir veislumenn, en þjóðin hélt ekki hátíð. Það er vegna þess að þjóðin getur ekki fagnað þeirri ríkisstjórn sem hefur gengið á undan við að telja kjark úr mönnum, m.a. með endalausum ræðum um fortíðarvandann, eins og forsrh. sannaði svo átakanlega hér áðan að er helsta framlag hans til íslenskrar þjóðmálaumræðu. Alvarlegast er þó auðvitað það að ríkisstjórnin sjálf hefur aukið á og að hluta til búið til þann vanda sem við er að glíma. Þannig var það ríkisstjórnin sjálf sem hækkaði vextina. Þannig var það ríkisstjórnin sjálf sem með handahófskenndum niðurskurði og uppsögnum hefur aukið á atvinnuleysið. Þannig er það ríkisstjórnin sjálf sem með algerri úrræðaleysis- og aðgerðaleysisstefnu í málefnum atvinnulífsins hefur búið til þá leið gjaldþrotanna sem í fyrsta sinn í efnahagssögu heimsins, í fyrsta sinn í nokkru ríki er orðið úrræði í efnahags- og atvinnumálum, gjaldþrotin. Á einu ári hefur ríkisstjórninni tekist að sundra þjóðinni. Heilbrrh. hefur staðið í nánast stanslausri styrjöld við sjúklinga og heilbrigðisstéttir í landinu. Sá styrjaldarrekstur náði hámarki þegar ráðherrann gaf það út að Hjálpartækjabankinn í eigu Rauða krossins og Sjálfsbjargar væri ein helsta okurstofnun landsins. Ríkisstjórnin réðst á sveitarfélögin og þverbraut lög um samráðsskyldu við þau. Ríkisstjórnin hefur hleypt skólakerfinu í uppnám og sagt námsmönnum í landinu stríð á hendur með atlögunni að lánasjóðnum og jafnrétti til náms. Hér eru aðeins tekin þrjú dæmi af handahófi, þau eru því miður miklu fleiri. Já, það er því að vonum að það fór lítið fyrir veisluhöldum á ársafmælinu, jafnvel þó að forustumenn ríkisstjórnarinnar séu --- eins og ég sagði --- kunnir veislumenn. Þjóðin hélt a.m.k. ekki hátíð og hún vonar í hjarta sínu að afmælin verði ekki fleiri. Um það vitnar m.a. herfileg útkoma ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna í skoðanakönnunum. Nú er um hálft ár liðin síðan sjútvrh. hélt fræga ræðu og lýsti því að meiri hluti fyrirtækja í sjávarútvegi væri á beinni gjaldþrotabraut. Síðan hefur ekki annað af málinu frést en það að afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna, sérstaklega fiskvinnslunar, hefur versnað. Afurðaverð hefur farið lækkandi og okurvaxtastefna ríkisstjórnarinnar hefur þjakað skuldsettan útveginn. Ógæftir og misjöfn aflabrögð bæta gráu ofan á svart. En hver voru viðbrögð ríkisstjórnarinnar? Jú, málið var sett í nefnd og hefur verið þar síðan, í sex mánuði. Nefndin hefur tvö höfuð, tvo formenn, tvo verkstjóra, sem talast við í fjölmiðlum. Annar þeirra er trúr stefnu ríkisstjórnarinnar og telur að gjaldþrotin muni leysa vandann. Hinn er skynsamur maður og viðurkennir að rætur vandans liggja dýpra en svo að gjaldþrot fyrirtækja, sem skapa fleiri vandamál en þau leysa, a.m.k. fyrir viðkomandi byggðarlög, dugi til. Sem sagt, ríkisstjórnin hefur enga stefnu í málefnum undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar nema þá að henni komi þau vandamál ekki við. Atvinnulífið og fyrirtækin eru á sömu braut og leiddu til öngþveitisins haustið 1988. Þá gafst Þorsteinn Pálsson upp, nú gengur klukkan á Davíð Oddsson. Við mikla erfiðleika er einnig að etja í fleiri atvinnugreinum og má nefnda landbúnaðinn. En þar er ríkisstjórnin nú þegar farin að draga lappirnar eða beinlínis svíkja ákvæði búvörusamnings um greiðslur til bænda og stuðningsaðgerðir til að auðvelda óumflýjanlega aðlögun að breyttum aðstæðum. Bændur eiga annað betra skilið eftir að hafa sjálfir ákveðið að ráðast í jafnsársaukafulla uppstokkun í eigin atvinnugrein og raun ber vitni. Eitt alvarlegasta óveðursskýið sem hrannast hefur upp á himni okkar Íslendinga síðustu missiri er þó atvinnuleysið. Í fyrsta sinn í meira en tvo áratugi er nú lagst yfir landið verulegt almennt atvinnuleysi sem víðast hvar er hvorki staðbundið né tímabundið með sama hætti og við höfum áður átt að venjast heldur almennt og viðvarandi, teygir sig inn í fleiri stéttir og tekur til allra aldurshópa. Fullorðið fólk sem hefur verið úti á vinnumarkaði um áratuga skeið og býr yfir mikilli reynslu á nú á hættu að sitja uppi atvinnulaust svo langtímum skiptir missi það vinnu sína af einhverjum sökum. Ungt fólk á leið út í atvinnulífið leitar nú árangurslaust mánuðum saman. Atvinnumöguleikar skólafólks í sumar virðast miklu verri en nokkru sinni fyrr. Niðurskurður og samdráttur ríkisstjórnarinnar hafa veruleg áhrif. Þó fullt sé af arðbærum atvinnuskapandi verkefnum sem vinna þarf í okkar þjóðfélagi, t.d. í samgöngumálum, gerir ríkisstjórnin ekki neitt. Ríkisstjórn Alþfl., Jafnaðarmannaflokks Íslands eða hitt þó heldur, og Sjálfstfl., sem væntanlega á einnig að vísa til sjálfstæðis mannsins, vill heldur dæma niðurlægingu og vonleysi atvinnuleysisins yfir þúsundir einstaklinga og fjölskyldna en að aðhafast nokkurn skapaðan hlut. Ríkisstjórnin hefur á skömmum valdaferli sínum með margvíslegum hætti reynt að breyta íslensku þjóðfélagi, þjóðfélagsgerðinni, í anda þeirrar frjálshyggjukreddu sem hún trúir á. Með gjaldtöku af sjúklingum og nemendum, með þyngri skattbyrði barnafólks, sjómanna, aldraðra. Með niðurskurði á velferðarþjónustu og í skólum, meðan ekki er hróflað við fjármagnseigendum og hátekjufólki. Með þessu er verið að breyta þjóðfélaginu, breyta því í ójafnaðarátt. Með því að láta alla, einnig þá sem lægst hafa launin eða lakasta hafa aðstöðuna, borga í vaxandi mæli fyrir lyf eða þjónustu en taka minna fé til rekstrarins gegnum hið almenna tekjuöflunarkerfi. Með þessu er verið að gera aðstöðumun launafólksins lakari, við þetta vex aðstöðumunur og efnamunur í landinu. Það er alveg sama hversu oft ráðherrar og þingmenn Alþfl. halda hinu gagnstæða fram, heilbrigð skynsemi almennings í landinu má sín sem betur fer meira en málflutningur þessa fyrrum krataflokks sem ráfar nú villtur um eyðimörk frjálshyggjunnar á hægri kantinum. Sjálfstfl. sér að sjálfsögðu enga ástæðu til að bera þetta eðli og þennan tilgang stjórnarstefnunnar af sér. Það er óhjákvæmilegt að minnast aðeins á hin afdrifaríku Evrópumál þó að þeim verði að sjálfsögðu ekki gerð nein tæmandi skil á fáeinum mínútum. Alþingis bíður gríðarlegt verkefni að fjalla um þau mál á næstu mánuðum en almenningur í landinu, þjóðin, verður einnig á næstu mánuðum að kynna sér þessi mál eftir föngum. Ekki eru öll kurl komin til grafar í þessu máli enn og hliðarsamningur Íslendinga við Evrópubandalagið um sjávarútvegsmál er enn ófrágenginn. Samt er ljóst að margt hefur farið öðruvísi en ætlað var. Fleira hefur gufað upp í þessu máli en sigrarnir miklu sem utanrrh., forsrh. og þeirra menn voru alltaf að vinna, að vísu að eigin sögn. Vissulega yrðu þær tollalækkanir sem fyrir liggja til handa Íslendingum samkvæmt samningsdrögunum okkur til hagsbóta. Ýmis fleiri svið samningsins fela í sér jákvæða möguleika. Margt er þó sýnd veiði en ekki gefin í þeim efnum. Hitt blasir við að við höfum ekki fengið fríverslun með fisk. Það þýðir að styrkjakerfi Evrópubandalagsins stendur óhaggað. Við höfum ekki heldur fengið tollaniðurfellingu á fiskafurðum viðurkennda sem almenna reglu, aðeins lækkun eða niðurfellingu bundna tegundum. Við höfum misst fyrir borð alla varanlega fyrirvara utan einn, fyrirvara vegna eignarréttar á landi, orkulindum, vinnumarkaði eða fjármagnshreyfingum svo dæmi séu tekin. Við eigum samkvæmt samningnum að opna íslensku landhelgina fyrir flota Evrópubandalagsins og leyfa þeim veiðar á 3.000 tonnum af karfa í staðinn fyrir pappírsloðnu. Tveggja stoða lausnin er hrunin, innan fárra ára mun Ísland standa eftir eitt uppi. Óvissan á því að verða hlutskipti Íslendinga á næstu árum þegar hið Evrópska efnahagssvæði leysist upp og hin EFTA-ríkin hverfa inn í evrópska stórríkið. Í samningnum felst framsal valds á fjölmörgum sviðum og þrengt er að og breytt hlutverki Alþingis og dómstóla ef ákvæði samningsins ná fram að ganga. Evrópubandalagið sjálft er að breytast í sambandsríki með stóraukinni miðstýringu og valdasamþjöppun í Brussel, þ.e. ef almenningur í Evrópulöndunum, einu eða fleirum, tekur ekki til sinna ráða og fellir Maastricht-samkomulagið. Ekki síst í þessu ljósi hefur stjórnarandstaðan sett fram kröfuna um þjóðaratkvæði. Sjálfur utanrrh. hefur viðurkennt að ástæða sé til að skoða hvort samningurinn standist gagnvart stjórnarskrá og stjórnskipun landsins. Þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta stórmál er lýðræðislegasta leiðin til að undirbyggja ákvörðun í málinu og þjóðaratkvæðagreiðsla tryggir þá nauðsynlegu umræðu og skoðanaskipti sem þarf að verða um þetta stórmál. Eins og utanrrh. og ríkisstjórn hyggjast matreiða málið er ekki hægt að taka við því. Forseti, góðir áheyrendur. Þjóðmálaumræðan hefur á valdatíma þessarar ríkisstjórnar færst yfir á heldur dapurlegar og dökkar nótur. Það er í senn skaðlegt og ástæðulaust því þrátt fyrir tiltekna erfiðleika eigum við Íslendingar mikla möguleika. Það sem þarf til er gerbreytt stjórnarstefna, stjórnarstefna sem leggst þannig með atvinnulífinu og fólkinu í landinu að bjartsýni og tiltrú manna aukist, að menn öðlist kjark til nýrra átaka í atvinnulífinu og nýrrar framfarasóknar. Slíkt andrúmsloft tókst að skapa hér með uppbyggilegri stjórnarstefnu og þjóðarsátt í tíð síðustu ríkisstjórnar og við upplifðum farsæl ár með batnandi afkomu fyrirtækja og auknum kaupmætti launafólks. Nei, góðir Íslendingar, við þurfum að losna við þessa ríkisstjórn hægri flokkanna, ríkisstjórn svartsýnis og fortíðarhyggju. Við þurfum gjörbreytta stjórnarstefnu sem eflir með þjóðinni samstöðu og kjark, stjórn sem heldur á málefnum Íslendinga út á við af fullri einurð í krafti þeirrar vissu að þá vegni okkur jafnan best að við ráðum sjálf okkar málum. Ef við Íslendingar glötum ekki úr höndum okkar sjálfstæði okkar og menningu, landsréttindum og auðlindum þurfum við ekki að kvíða og fáar þjóðir, ef nokkrar í yfirfullum og sveltandi heimi geta þá talist jafn lánsamar og við. Það mun koma betri tíð, það mun koma betri ríkisstjórn og það munu koma blóm í haga. --- Ég þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti. Einu sinni var fallegur froskur. Hann var settur í búr sem í var bæði vatn og sef og þurrt svæði. Froskurinn gat valið hvort hann var á þurru eða í vætu. Fallegi froskurinn valdi sér stað í vatninu á milli sefstráanna. Maðurinn sem sett hafði froskinn í búrið og ætlaði að kanna viðbrögð dýrsins við hita kynnti afar gætilega undir búrinu og jók hitann síðan hægt og sígandi, gráðu fyrir gráðu, því maðurinn vildi gefa froskinum tækifæri til þess að átta sig á hættunni og forða sér upp á þurra svæðið í búrinu. Og hvað gerði froskurinn? Jú, hann beið, velti vöngum og hugsaði: Það er að verða ansi heitt. Áfram jókst hitinn og þá sagði froskurinn við sjálfan sig: Æ, æ, æ, hitinn er að drepa mig. En það var of seint, þrek hans var þrotið og viljinn til sjálfsbjargar dugði ekki til og brátt var froskurinn fallegi allur. Maðurinn tók annan frosk og endurtók tilraunina og allt fór á sömu leið. Og hann tók annan og annan og sama sagan endurtók sig. Maðurinn, sem með þrautseigju sinni hafði þannig dregið hvern froskinn af öðrum til dauða, komst að þeirri niðurstöðu að froskeðlið svíkur ekki, þeir áttuðu sig aldrei á mistökum sínum fyrr en um seinan. Guðmundur Páll Ólafsson náttúrufræðingur sagði þessa sögu á þingi arkitekta og tengdi hana þeim mistökum sem gerð hafa verið hér á landi við skipulagsvinnu og mannvirkjagerð. Mér dettur þessi saga hins vegar alltaf í hug þegar ég horfi til þess af hve miklum ákafa ríkisstjórnin vill koma okkur Íslendingum inn í EES-samkomulagið. Reyndar finnst mér að ríkisstjórnin sé þarna bæði í hlutverki þrautseiga tilraunamannsins og frosksins. Með þrautseigjunni á að troða þjóðinni inn í EES og að því fengnu muni sjálfsbjargarviðleitnin eða sjálfstæðisviljinn engu breyta um það hvernig mál koma til með að þróast, ekki frekar en hjá froskinum sem hafði ekki vit á að koma sér á þurrt áður en allt varð um seinan. Góðir áheyrendur. Nú er rúmt ár liðið síðan ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við stjórnartaumunum. Á þessum stutta tíma hefur ríkisstjórninni tekist að draga mátt úr þjóðlífinu. Hún hefur markvisst talið kjark úr fólki og fest þá skoðun í sessi að fátt megi verða Íslendingum til bjargar á næstunni. Hún kemur ekki sjálf auga á aðrar betri leiðir til bjargar en möguleika á lottóvinningum í sambandi við nýtt álver eða Evrópskt efnahagssvæði, og er þó hvorugt fast í hendi frekar en aðrir lottóvinningar. Ýmsum fannst að gefa ætti ríkisstjórninni frið til að vinna fyrstu mánuðina og töldu að við, sem skipum þá flokka sem nú eru utan ríkisstjórnar, máluðum skrattann á vegginn þegar við lýstum áhyggjum okkar yfir þeirri stjórnarstefnu sem ríkisstjórnin boðaði og hefur síðan fylgt. En það hefur svo sannarlega komið á daginn að það sem við sögðum var síður en svo ofsagt. Hvarvetna blasa verk ríkisstjórnarinnar við í dag. Niðurskurður á velferðarkerfinu, aukin skattheimta í formi þjónustugjalda og ekki svíkur eðli ríkisstjórnarinnar þegar kemur að atvinnumálum. Þar má helst skilja að sjávarútvegurinn, sem staðið hefur undir þróun þjóðfélagsins á undanförnum áratugum og þar með uppbyggingu þess velferðarkerfis sem við nú búum við, sé orðinn baggi á þjóðfélaginu. Enginn efast um að við eigum við tímabundna erfiðleika að etja í fiskveiðum okkar og það kemur niður á sjávarútveginum í heild. Á ríkisstjórnarheimilinu mega menn hins vegar ekki heyra á það minnst að það þurfi að aðstoða atvinnugreinar tímabundið þegar erfiðleika ber að höndum. Nei, nú skal hver og einn bara spjara sig. Ef illa gengur hjá atvinnuvegunum er það ekki vandamál ríkisstjórnarinnar frekar en það stóraukna atvinnuleysi sem við blasir. Þvert á móti þjónar svokallað ,,hæfilegt atvinnuleysi`` vel eðli þeirrar stefnu sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir. Var ekki eitt fyrsta verk hennar að ákveða að fækka störfum á vegum ríkisins um allt að 600 á þessu ári? Samkvæmt nýjum yfirlýsingum þá heyrist manni að allt bendi til að þessu takmarki verði náð. Atvinnuleysisgrýlan, sem lamar smátt og smátt baráttuþrek launþega, er dyggur þjónn ríkisstjórnarinnar. Það kemur vel fram í 1,7% launahækkun sem á að koma í staðinn fyrir kjaraskerðingar sem ríkisstjórnin samþykkti í vetur. Lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem stjórnarliðar á þingi samþykktu skömmu eftir áramótin, fólu í sér 2% kjaraskerðingu svo ekki sé nú minnst á þau gjöld sem sett voru á heimilin í landinu við samþykkt fjárlaganna fyrir þetta ár. Stefna ríkisstjórnarinnar, eins og hún kemur fram í þessum og öðrum aðgerðum undanfarinna mánaða, stafar þó ekki eingöngu af illvilja í garð launþega og heimila í landinu að mínu mati. Ég er viss um að ríkisstjórnin rekur ekki þessa stefnu, sem kemur t.d. illa niður á hjónum sem vinna hjá hinu opinbera og eiga tvö börn, vegna þess að henni sé beinlínis við þessa litlu fjölskyldu. Þessi ríkisstjórnarstefna er rekin vegna þess að hún er í anda þeirrar lífssýnar sem þeir hafa sem styðja ríkisstjórnina. Sú lífssýn er með þessum hætti. Það er að láta sig engu varða um kjör og lífsafkomu fjölskyldunnar sem ég var að nefna. Ef endar ná ekki saman um mánaðamót hjá henni eða einhverri annarri, það er þá bara hennar mál. Ef foreldrar draga of lengi að fara með barn sitt til læknis í von um að það muni nú brátt hressast vegna þess að það er dýrt að kalla út lækni í vitjun þá er það mál foreldranna, ekki ríkisstjórnarinnar. Foreldrarnir hafa þá að mati þeirra sem styðja þessa stefnu ekki unnið nógu mikið eða eignast of mörg börn eða kannski, eins og vinsælasta skýringin er, fjárfest of mikið, lifað um efni fram. Það er, ágætu hlustendur, ákveðinn hópur í þjóðfélaginu sem lifir mjög hátt. Hópur sem getur tekið á sig þau auknu þjónustugjöld sem komið var á með þeim rökum stjórnarliða að efla þyrfti kostnaðarvitund almennings. Þessi hópur er til. En ég þori að fullyrða að stærsti hluti þeirra launþega innan ASÍ og BSRB, sem voru að fá þessa 1,7% kauphækkun, er ekki í þessum hópi og alls ekki sá stóri hópur sem á vegna einstaklega bágra launakjara að fá sérstaka launauppbót. Þó má e.t.v. með sanni segja að þessi hópur hafi lifað um efni fram og safnað skuldum langt umfram greiðslugetu. En það er ekki vegna óráðsíu eins og gefið er í skyn með þessu tali um að bæta kostnaðarvitund almennings. Það er vegna þess að hvernig sem reynt er ná endar ekki saman og til þess að geta rekið heimili og hafa fyrir nauðþurftum þarf að taka lán í banka. Það þarf ekki að efla kostnaðarvitund þessa fólks, það veit mætavel hvað hlutirnir kosta. Það vita allir um og viðurkenna erfiðleika í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það vita einnig allir að á síðasta kjörtímabili náðist fram ákveðinn stöðugleiki með gerð þjóðarsáttarinnar svokölluðu. Verðlag varð þá stöðugra en það hafði verið um langa hríð, verðbólga minnkaði og menn trúðu því að sá árangur yrði nýttur á þessu ári og þeim næstu til að bæta kjör þeirra sem legðu hlutfallslega hvað mest af mörkum við gerð þjóðarsáttarsamninga. En því miður varð sú raunin ekki á. Aldrei var ráðist í þá vinnu sem óhjákvæmilega þurfti að fylgja í kjölfar þjóðarsáttarinnar og hefði reyndar átt að vera hluti af þeim samningum, þar á ég við endurskoðun og endurskipulagningu ríkiskerfisins. Að menn legðu í þá vinnu að stokka upp og forgangsraða verkefnum og ríkisútgjöldum með það fyrir augum að efla velferðarkerfið og draga þá úr öðrum verkefnum og framkvæmdum á vegum ríkisins eða hætta við eftir þörfum. Að skattakerfið yrði notað til að jafna tekjur. Í þessa vinnu, sem mundi skila sér fljótt í bættum og jafnari kjörum launþega í landinu, var aldrei ráðist. Einfaldlega vegna þess að við stjórn ríkisins tóku menn með aðra lífssýn og aðrar skoðanir en þeir sem stóðu að gerð þjóðarsáttarinnar af hálfu ríkisvaldsins þá. Af því okkur hættir til að vera svo skammsýn og hugsa framtíðina í fjögurra ára kjörtímabili þá er þessi ríkisstjórn, sem nú situr, ekkert bundin af yfirlýsingum þeirra síðustu þótt annar af núverandi ríkisstjórnarflokkum ætti þó sæti í síðustu ríkisstjórn. En þar leið forustu-Jónunum þó aldrei jafnvel því að jafnaðarstefnan sem þá var rekin féll þeim ekki í geð. Þeir þoldu illa að geta ekki gagnrýnislaust bundið Ísland á klafa EES. Nú líður þeim vel og fylgja dyggilega stefnu Sjálfstfl., jafnvel af enn meiri hörku en fulltrúar þess flokks gera sjálfir. Örfáir jafnaðarmenn leynast þó enn í röðum Alþfl., sem hafa af veikum mætti reynt að verja velferðarkerfið og kjör fólksins í landinu. Heldur er þó farið að volgna undir þeim blessuðum eins og froskunum fallegu sem ég nefndi í upphafi. Því miður er hætt við að það fari fyrir þeim eins og froskinum, vini okkar, að um leið og þeir segja: Æ, æ, æ, ég þoli þetta ekki lengur, verði flokksþingi þeirra lokið og við blasa ný fjárlög með ennþá harðari niðurskurði á velferðarkerfinu en áður og jafnaðarstefna flokksins komin fyrir kattarnef. Þá verður eins og hjá froskinum of seint að snúa við. Góðir áheyrendur. Þjóðlíf og atvinnulíf á okkar tímum er fjölþætt og flókið. Sumir segja að litlu máli skipti hvaða ríkisstjórn sitji að völdum hverju sinni. Mestu skipti fyrir gróandi þjóðlíf og blómstrandi atvinnulíf að það gefi á sjó og veiðist vel og að alþjóðlegt umhverfi og viðskiptakjör séu Íslendingum hagstæð. Ég vil ekki vera að gera svona lítið úr ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og Jóns Baldvins Hannibalssonar, að hún skipti ekki máli. En vonandi reynist það svo að hún hafi minni skaða valdið þegar ráðherrar hennar standa upp úr stólunum en nú horfir. Þetta er ríkisstjórn sem hefur verið mjög upptekin af fortíðarvanda og tekið upp á arma sína hugmyndir um samdrátt í velferðarþjónustu sem hefur sannarlega leitt til ófarnaðar í Bretlandi og Bandaríkjunum. Ríkisstjórnin hefur ekki haft forustu um annað en fortíðina. Við viljum hins vegar horfa til framtíðar og vinna að því að sú framtíð verði öllum landsmönnum björt. Við vitum að vaxtarbroddur atvinnulífsins felst ekki í Brussel-ferðum. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Þegar Alþfl. lagði grunn að íslenska velferðarríkinu á þriðja og fjórða áratugnum þá var það í þjóðfélagi þar sem flestir voru fátækir. Atvinnuleysi var reglubundið, atvinnuleysisbætur þekktust ekki. Fæstir áttu eigið húsnæði, fáeinir útvaldir nutu langskólanáms, ef slys eða sjúkdóma bar að höndum voru engar almannatryggingar, þá var heldur enginn ellilífeyrir. Á árunum eftir stríð hefur Íslendingum tekist að skapa hér velmegunarsamfélag. Það er ekki fullkomið, en miðað við það er fátæktarþjóðfélagið fyrir stríð veröld sem var. Langflestir Íslendingar búa í eigin húsnæði og búa rúmt. Tveggja bíla fjölskyldan er algeng. Tæplega helmingur af aldursárgangi tvítugra lýkur stúdentsprófi, milli 60 og 80% unglinga stunda sérhæft framhaldsnám. 2.000--3.000 Íslendingar stunda nám erlendis, sumir við dýrustu menntastofnanir heims. Mælt á mælikvarða eigna, afkomu og neyslu býr mikill meiri hluti Íslendinga við lífskjör á borð við það sem best þekkist í heiminum. Í fátæktarþjóðfélaginu var hugsun jafnaðarmanna sú að allir, án tillits til eigna eða efnahags, skyldu njóta sama réttar til ókeypis skólagöngu, heilbrigðisþjónustu, sjúkratrygginga, ellilífeyris o.s.frv. Þess vegna hefur sú meginregla gilt enn í dag, líka í velmegunarsamfélaginu. Það á líka við um þá sem eiga skuldlausar villur, sumarbústaði og torfærujeppa og færa neysluna á fyrirtækið og geyma slatta af skattfrjálsum spariskírteinum og hlutabréfum í eldtraustum bankahólfum en borga ótrúlega lága skatta til samfélagsins. Það má spyrja: Þurfa þessir menn líka nú á að halda útréttri hönd samfélagsins? Eiga þeir líka að njóta t.d. barnabóta, vaxtabóta, ellilífeyris? Eigum við að halda áfram að beina jafnvel milljarða millifærslum, þar á meðal til milljónamæringa og milliliða, jafnvel þótt það þýði að aðstoð við þá sem raunverulega eru þurfandi sé þá skorin við nögl? Þetta eru fá dæmi af víðtækri umræðu um velferðarsamfélagið, sem fer ekki bara fram í okkar þjóðfélagi heldur um allan hinn vestræna heim. Dæmi um breyttar þjóðfélagsaðstæður frá fátæktarþjóðfélagi til velmegunarsamfélags og þessi dæmi vekja upp spurningar um hvort breyttar aðstæður kalli kannski á breyttar aðferðir þótt markmiðið sé óbreytt, að jafna kjör og tryggja félagslegt öryggi þeirra sem á þurfa að halda, þeirra sem nú byggja landið og afkomenda okkar í framtíðinni. Kjarninn í hugsun okkar jafnaðarmanna um félagslega ábyrgð í velferðarsamfélaginu er sá að við viljum leiðrétta þá eigna- og tekjuskiptingu sem markaðsöflin skila þannig að þeim sem bera skarðan hlut frá borði sé rétt hjálparhönd, hjálpað til sjálfsbjargar þegar þeir þurfa á því að halda. Það hefur aldrei verið okkar hugsun að auka á ójöfnuðinn, að bruðla með almannafé í þágu fullfrísks fólks, að ala upp forréttindahópa sem gera meiri kröfur til annarra en sjálfra sína, eða að verja hagsmuni kerfisins gegn hagsmunum almennings í landinu. Breyttar aðferðir við breyttar aðstæður eiga ekkert skylt við frá fráhvarf frá hugsjónum jafnaðarstefnu. Þessar breytingar eru hins vegar staðfesting þess einu sinni að öfugt við kommúnismann, sem nú er fallinn á eigin illverkum, hefur jafnðarstefnan aldrei staðnað í kreddum. Hugsjónin er sú hin sama en aðferðirnar hljóta að breytast með breyttum aðstæðum. Virðulegi forseti. Það eru sérstakar ástæður fyrir því að við Íslendingar getum ekki lengur skotið á frest að endurskoða ýmsa grundvallarþætti okkar þjóðfélags. Síðastliðin fimm ár hefur ríkt stöðnun í efnahags- og atvinnulífi okkar. Ef þjóðarframleiðsla okkar hefði sl. fimm ár aukist um 3% á ári eins og hjá nágrannaþjóðum okkar þá hefðum við nú úr að spila u.þ.b. 18 milljöðrum króna hærri þjóðartekjum. Það eru 300 þús. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Hvers vegna er það sem við erum að dragast aftur úr öðrum þjóðum? Það á sér margar skýringar. Fæstar hafa komið fram í umræðunni í kvöld. Ein er sú að við erum komin að endimörkum vaxtar í sjávarútvegi. Ef þorskafli okkar Íslendinga hefði sl. þrjú ár verið 350 þús. tonn á ári hefði það skilað okkur, miðað við óbreytt viðskiptakjör, 6 milljörðum króna meiri verðmætum. Þá væri sjávarútvegurinn á Íslandi ekki rekinn með halla. Þá hefði hv. 1. þm. Austurl. ekki verið hér í dag að biðja um gengisfellingu og þar með að kalla á styrjöld í þjóðfélaginu til þess að rifta friði eftir kjarasamninga. Tilraunir okkar til þess að nýta aðra meginauðlind okkar, orkuna í iðrum jarðar, hafa hingað til strandað. Ýmist á skammsýni og þvergirðingshætti stjórnmálaafla hér heima fyrir eða öndverðum ytri aðstæðum. Eftir endurtekin fjárfestingarævintýri, undir ríkisforsjá og á ríkisábyrgð sitjum við uppi reynslunni ríkari með gjaldþrota fyrirtæki og tugmilljarðaskuldir. Er það þetta, kæri vin, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, sem þú áttir við með hinni örvandi hönd ríkisvaldsins? Væri kannski nær að ætla að þetta hafi verið afleiðingar af ráðgjöf brjálaðra hagfræðinga? Virðulegi forseti. Ég segi það hreint út: Hafi einhver atlaga verið gerð að velferð þjóðarinnar í framtíðinni þá er hún sú að taka lán frá börnum okkar til að fjármagna eigin eyðslu og óráðsíu. Það er ekki örvandi hönd. Það er eyðslukló, virðulegi forseti, og mál að linni. Verkefni núverandi ríkisstjórnar á þessu kjörtímabili er í reynd aðeins eitt, að snúa af þessari braut á meðan það er ekki um seinan. Að byggja velferð framtíðar á varanlegum grunni, efnahagslegt og pólitískt sjálfstæði okkar sem þjóðar er að veði. Ríkisstjórnin hefur í lok fyrsta starfsárs síns náð bærilegum árangri sem vekur vonir um að hún muni geta valdið þeim verkefnum sem hún hefur tekið að sér. 20 milljarða innbyggður halli í ríkisfjármálum hefur verið tekinn niður um þrjá fjórðu hluta á fyrsta ári. Þessi árangur hefur náðst með hagræðingu og sparnaði í rekstri, aukinni gjaldtöku fyrirtækja og einstaklinga fyrir opinbera þjónustu, skerðingu bóta og tilfærslna til hinna efnameiri í þjóðfélaginu og með frestun framkvæmda. Nýbirtar tölur fjmrh. um afkomu ríkissjóðs benda til að þessar áætlanir geti staðist. Með því að snarlækka ásókn ríkisins í takmarkað sparifé landsmanna voru skapaðar forsendur fyrir lækkun vaxta. Vaxtalækkunin nú í kjölfar kjarasamninga lækkar útgjöld atvinnulífsins þegar í stað um tvo milljarða og léttir byrðar skuldugra heimila, og hún er bara fyrsta skrefið af þeirri einföldu ástæðu að verðbólga mælist nú 1,7% á samningstímabilinu og er sú lægsta í Evrópu og reyndar sú lægsta í sögu lýðveldisins. Á grundvelli þessara aðgerða hafa tekist kjarasamningar sem eyða óvissu, festa stöðugleika í sessi og stuðla þar með að auknu og traustara atvinnuöryggi. Hálfnað er verk þá hafið er. Með þessum aðgerðum höfum við lagt grunn að framfarasókn um leið og ytri skilyrði snúast til hagstæðari átta. Virðulegi forseti. Stærsta verkefni sem núverandi ríkisstjórn setti sér að leysa var samningurinn um aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Samningurinn mun vissulega marka tímamót í Íslandssögunni með svipuðum hætti og aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og útfærsla landhelginnar á sínum tíma. Í fyrsta sinn í sögunni mun sjávarútvegur okkar standa jafnfætis keppinautum sínum á öllum helstu mörkuðum. Tollfrjáls markaðsaðgangur fyrir unnar afurðir skapar innlendri fiskvinnslu um allt land ný tækifæri til vöruþróunar, markaðssóknar og meiri verðmætasköpunar. Minnkandi afli kallar einmitt á markvissar aðgerðir til þess að auka verðmæti aflans, samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið skapar okkur þau tækifæri, bara ef við erum menn til að nýta þau. Stærstu verkefni ríkisstjórnarinnar í framhaldi þessa tímamótasamnings er að ná sátt og samkomulagi um það hvernig arðinum af nýtingu auðlinda sjávar verði skilað til eigenda sinna að lögum íslensku þjóðarinnar. Fiskstofnarnir eru sameign þjóðarinnar og mega aldrei verða lögvarin séreign fáeinna útvalinna. Annað meginverkefni verður að brjóta skörð í múra þess einokunarkerfis um vinnslu og dreifingu landbúnaðarafurða sem hefur komið í veg fyrir aukinn kaupmátt almennings í formi lækkaðs verðs á lífsnauðsynjum. GATT-samningurinn, sem vonandi næst í höfn fyrr en síðar, mun tryggja að dagar þessa einokunarkerfis verða brátt taldir og þá munu þeir lítt verða syrgðir, hvort heldur er af neytendum eða bændum. Mörg önnur stórverkefni bíða ríkisstjórnarinnar á næstu þremur árum kjörtímabilsins. Meðal þeirra vandasömustu vil ég nefna, virðulegi forseti: Samræmingu á skattlagningu fjármagnstekna og annarra eignatekna. Fækkun undanþága og lækkun álagningarhlutfalls í virðisaukaskatti til þess að stuðla að verðlækkun. Í þriðja lagi að forða lífeyrissjóðunum frá fyrirsjáanlegu greiðsluþroti upp á nokkra tugi milljarða, og það er aðeins unnt að gera með því að dreifa fortíðarvanda þeirra á okkur öll. Tekjujöfnunaráhrif tekjuskattsins eru mikil en þau má enn auka með því t.d. að þrengja ýmsar frádráttarheimildir vegna hlunninda, ökutækjastyrkja, hlutabréfakaupa o.s.frv. Þessar aðgerðir ásamt eigna- og tekjutengingu ýmissa bótagreiðslna koma í stað hátekjuþreps, skila ríkissjóði meiri tekjum en með minni eftirlitskostnaði. Ábyrgðarvæðing í ríkisrekstri með breytingu ríkisfyrirtækja í hlutafélög, afnámi ríkisábyrgðar og sölu á hlut ríkisins í áföngum er eitt þeirra stórverkefna sem ríkisstjórnin verður að hrinda í framkvæmd á kjörtímabilinu. Forsenda þessarar kerfisbreytingar er m.a. setning samkeppnislaga sem þingið hefur nú til umfjöllunar og mun koma í veg fyrir samþjöppun fjármálavalds á fáar hendur. Fækkun og stækkun sveitarfélaga er veigamikill þáttur þeirrar kerfisbreytingar í stjórnsýslu og atvinnulífi sem þessi ríkisstjórn vinnur að. Ríkisstjórn sem hefur slík umbótaverkefni á stefnuskrá sinni er ekki íhaldsstjórn, hún er róttæk umbótastjórn. Góðir hlustendur. Málefnaleg gagnrýni veitir hverri ríkisstjórn nauðsynlegt aðhald í lýðræðisþjóðfélagi. En stjórnarandstaða, sem treystir sér ekki til að taka afstöðu til stærstu mála þjóðfélagsins, eins og samningsins um aðild að Evrópsku efnahagssvæði eða lætur sér sæma að fara með innantóm hróp og köll á torgum um að nú sé verið að selja landið eða limlesta velferðarríkið, vafalaust af mannvonskunni einni saman, slík stjórnarandstaða er lítt á vetur setjandi. Hún er því miður bara niðurrifsafl, vargur í véum þjóðar sem á í vök að verjast. Alþýðubandalagsmenn bæta ekki úr skák þegar þeir klykkja út í ræðum sínum með því að líkja andstæðingum sínum, þjóðinni allri reyndar, við froska og tala um froskeðlið. Svo vill til að í þjóðsögunni breytist froskurinn oft á tíðum --- þegar rétt er að farið --- í dásnotran prins. Ríkisstjórnin mun þess vegna láta slík frýjuorð sem vind um eyrun þjóta. Hún mun halda striki sínu og hún mun láta verkin tala. Þau verk munu lifa og efla sjálfstæði þjóðarinnar í samstarfi við aðrar þjóðir í framtíðinni. --- Ég þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti, góðir áheryendur. Nýlega kom fram í Morgunblaðinu að bandarískt þjóðfélag væri í vaxandi mæli að skiptast í tvennt, hina ríku og hina fátæku, og millistéttin væri að hverfa. Þar kom fram að hlutur 1% efnuðustu fjölskyldnanna hafi á sex árum aukist úr 31% í 37% af heildareign meðan hlutur annarra hafi minnkað og í stefni að 4% hinna hæst launuðu hafi sömu heildarlaun og 60% launamanna í landinu. Því er haldið fram að í Bandaríkjunum standi yfir mesta eignatilfærsla í sögu Bandaríkjanna. Þessa þróun megi rekja til leikreglna sem þingið og ríkisstjórn setji. Meðal annars hafi skattkerfinu verið breytt þannig að það sé millistéttinni mjög óhagstætt en auðveldi tekjuháum einstaklingum svo og fyrirtækjum að komast hjá skattgreiðslum. Með löggjöf sem sett hafi verið hafi sérhagsmunahópum tekist að tryggja stöðu sína og tekjuháu fólki sé gert kleift að komast létt frá skattgreiðslum, þó alveg sérstaklega fyrirtækjunum sjálfum. Margvísleg fjármálalöggjöf hafi einnig gert fjármálasnillingum kleift að hagnast gífurlega á kostnað fátækra. Í leiðara Morgunblaðsins var því síðan haldið fram að bandarískt þjóðfélag væri að rotna innan frá og þar væri þörf á miklum þjóðfélagsumbótum. Með þessum orðum er ég ekki að jafna íslensku þjóðfélagi við það bandaríska. En þegar borið er saman bilið í eigna- og tekjuskiptingunni milli ríkra og fátækra í íslensku þjóðfélagi, sem fer vaxandi, þá spyr þjóðin réttilega eins og sú bandaríska: Eru leikreglurnar réttar sem eru settar í þessari virðulegu stofnun? Er ekki þörf á nýjum, réttlátari leikreglum sem brúa bilið milli ríkra og fátækra, leikreglum sem skipta þjóðarkökunni réttlátar, bæði milli landsmanna og landshluta? Erum við að fara inn á braut stéttaskiptingar og vaxandi tekju- og eignamunar eins og í Bandaríkjunum sem virðist vera að rotna inna frá? Á hvaða leið er íslenskt þjóðfélag þegar ríkasta sveitarfélag landsins þarf að fara að úthluta matargjöfum til sveltandi gamalmenna, vegalausra unglinga og utangarðsfólks? Vísbendingu um svarið við spurningunni um hvort þjóðfélag okkar sé að rotna frá eins og það bandaríska má e.t.v. sjá þegar borin er saman dreifing atvinnutekna hér á landi 1987--1990. Athyglisvert er að sömu tilhneigingar gætir hér og í Bandaríkjunum. Hlutur þeirra tekjuhæstu hefur vaxið en hlutur meðal- og lágtekjufólks minnkað. Á árinu 1990 voru launatekjur þess fimmta hluta á vinnumarkaðnum sem hæstar höfðu tekjurnar tæp 44% af heildaratvinnutekjum, meðan hlutur þess fimmta hluta fólks á vinnumarkaði sem lægstar hafði tekjurnar var innan 4%. Ef borin er saman dreifing atvinnutekna kvæntra karla, 25--65 ára, kemur í ljós fjórtánfaldur munur --- fjórtánfaldur munur á tekjum þeirra hæst- og lægstlaunuðu samkvæmt skattframtölum. Þessi munur er meiri ef undandráttur frá skatti væri í þessum samanburði. Hver er hann? Ef notaður er sami mælikvarði og notaður var í úttekt á skattsvikum árið 1985 má áætla að skattaundandráttur sé ekki undir 18 milljörðum króna. Þetta er hærri fjárhæð en allur tekjuskattur sem einstaklingar og félög greiða og hærri fjárhæð en öll útgjöld til menntamála og húsnæðismála úr ríkissjóði. Á hvaða leið er íslenskt þjóðfélag, hvar er réttlætið og sanngirnin í jöfnun á lífskjörum fólks? A.m.k. fjórtánfaldur launamunur er milli ríkra og fátækra og undandráttur frá skatti áætlaður 18 milljarðar króna. Fólkið í landinu vill ekki leiksýningar eins og iðulega eru settar á svið í þessari virðulegu stofnun, heldur að hér séu settar sanngjarnar leikreglur. Þessi ríkisstjórn er hvorki betri né verri en aðrar ríkisstjórnir sem hér hafa setið á undanförnum árum og áratugum. Hún hefur það vissulega sér til málsbóta, þegar hún er gagnrýnd, að hún hefur haft við að glíma stærri vanda í atvinnu- og efnahagsmálum en þekkst hefur um áratuga skeið. Á þessu ári er áætlaður mun meiri samdráttur í þjóðartekjum en nokkru sinni fyrr, eða um 23 milljarðar á föstu verðlagi í janúar sem þýðir um 410 þúsund kr. samdrátt fyrir hverja fjögurra manna fjölskyldu á þessu ári. Við þær aðstæður varð ríkisstjórnin að grípa til aðgerða til að verðbólga rýrði ekki kjör launafólks, lífeyrisþega eða skuldugra íbúðarkaupenda. Þar höfum við augljóst dæmi um árangur. Frá 1. jan. til 1. maí á sl. ári hækkaði höfuðstóll hjá íbúðareigendum, sem skulduðu fimm milljónir króna, um 170 þús. kr. Á sama tímabili 1989 um 338 þús. kr., en einungis um 11 þúsund kr. á sama tímabili á þessu ári. Engri ríkisstjórn hefur á síðustu áratugum tekist að ná viðlíka árangri fyrir skuldug heimili í landinu. Þó að stjórnarandstaðan gagnrýni niðurskurð á velferðarkerfinu er hún ekki marktæk. Hvar eru tillögur hennar um lausn á vandanum í efnahags- og atvinnumálum, sem er meginundirstaða velferðar í landinu? Töfralausn þeirra er skattur á fjármagnstekjur sem segir lítið til að leysa vandann og hefði engu skilað á þessu ári nema sem illa undirbúnum skatti á sparifjáreigendur. Spyrja má Ólaf Ragnar: Ef fjármagnstekjuskattur á að leysa allan vanda, af hverju var honum ekki komið þau þrjú ár sem hann var fjmrh.? Stjórnarandstaðan hefur heldur ekki frekar en ríkisstjórnin komið með tillögur sem stuðla að breyttri eigna- og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Mér finnast sorglegar leiksýningar Framsfl. og Alþb. sem gagnrýnt hafa í vetur niðurskurð velferðarkerfisins. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var efnahagsvandinn ekki eins mikill og sá sem núv. ríkisstjórn glímir við en samdrátturinn nú er áætlaður þrefalt meiri en í tíð síðustu ríkisstjórnar. Samt voru uppi á borði fyrri ríkisstjórnar hugmyndir um að skerða framlög til velferðarmála, bæði með tekjutengingu lífeyris, barnabóta og álögum á sveitarfélögin í landinu. Niðurskurður í tíð Framsfl. og Alþb. kallaði líka á lokun deilda sjúkrastofnana. En verstur var þó niðurskurður Ólafs Ragnars Grímssonar en tillögur hans voru um að engin félagsleg íbúð skyldi byggð á sl. ári. Þá árás Ólafs Ragnars á láglaunafólkið tókst sem betur fer að koma í veg fyrir. Góðir áheyrendur. Fast að 3% atvinnuleysið sem við sjáum enn í nýjustu atvinnuleysistölum fyrir aprílmánuð er mikið áhyggjuefni. Engu að síður má bölmóður og svartsýni ekki ráða ferðinni því að forsendur hafa verið skapaðar til að treysta atvinnuöryggi og uppbyggingu atvinnulífs. Verkefni ríkisstjórnarinnar nú er að hefja öfluga uppbyggingu atvinnulífsins. Stækkun sveitarfélaganna, sem nú er áformuð, mun einnig leggja nýjan grunn að uppbyggingu atvinnulífsins á landsbyggðinni. Nú eru uppi hugmyndir um að óska eftir samstarfi við tvö til þrjú svæði á landinu þar sem sveitarfélögin mundu sameinast í mjög stórar einingar við næstu sveitarstjórnarkosningar 1994 og taka að sér ábyrgð á nokkrum verkefnum, sem í dag eru verkefni ríkisins, gegn umsaminni fjárveitingu í fjögur ár. Þegar hefur sýsluþing í Austur-Skaftafellssýslu tekið vel í slíkar hugmyndir. Góðir áheyrendur. Fortíðarvandann, sem velferðarkerfi fólksins er nú látið greiða fyrir, má að verulegu leyti rekja til velferðarkerfis fyrirtækja og fjármagnseigenda og til gífurlegrar offjárfestingar á undanförnum árum, mistaka í atvinnuuppbyggingu í loðdýrarækt, fiskeldi og offjárfestingu í landbúnaði og togaraflotanum. Niðurskurður í velferðarþjónustunni, sem er ekki faglega ígrundaður og reistur á heildaryfirsýn, getur líka verið dýrari þjóðfélaginu þegar upp er staðið. Skammtímasjónarmið vegna fjárlagagerðar eiga þar ekki að ráða ferðinni eins og gerst hefur í tíð margra ríkisstjórna. Hvers vegna er það að útgjöld til heilbrigðismála á meðal velferðarþjóða eru gjarnan há þar sem útgjöld til félagsmála eru mjög lág? Þetta á einmitt við um Ísland. Er ekki hugsanlegt að við séum að auka álagið og útgjöldin í heilbrigðismálum þegar niðurskurði er beint að félagslegri velferðarþjónustu? Bent hefur verið á að vaxandi innlagnir séu vegna geðsjúkdóma og félagslegra vandamála sem orsaki um fjórðung sjúkdóma í dag og muni vaxa í framtíðinni verði ekkert að gert. Öflug og margþætt félagsleg þjónusta, en ekki niðurskurður á henni, ætti einmitt að geta dregið verulega úr kostnaði við heilbrigðisþjónustuna. Virðulegi forseti. Launafólk sem enn einu sinni leggur fram stærstan skerf og fórnar mestu til að tryggja atvinnuöryggi, lága verðbólgu og vexti, gerir kröfur um leikreglur frá Alþingi sem komi í veg fyrir skattaundandrátt forréttindastétta, samþjöppun fjárhagslegs valds í þjóðfélaginu, leikreglur um jafnari tekju- og eignaskiptingu, um afnám á þeim fjölmörgu liðum í skattaívilnunum fyrirtækja og fjármagnseigenda sem hér eru miklu meiri en annars staðar. Um að vinda ofan af forréttindakerfi í dagpeningamálum, bílahlunnindum og laxveiðileyfum hjá opinberum stofnunum og um skatt á fjármagnstekjur hjá hinum raunverulegu fjármagnseigendum í þessu landi. Ég þakka áheyrnina. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti, góðir landsmenn. Það andar að okkur svölu vorlofti þessa dagana. Frá eins árs starfstíma ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar andar einnig köldu til landsmanna. Sú ríkisstjórn hefur ekki haft hagsmuni heimilanna í landinu að leiðarljósi. Sú ríkisstjórn hefur ekki stuðlað að uppbyggingu atvinnulífs um landið og þessi ríkisstjórn hefur ekki horft til framtíðar og mótað stefnu á traustum grunni. Allar ríkisstjórnir setja sér markmið í upphafi. Eftir nokkurra mánaða starfstíma þessarar ríkisstjórnar komu markmiðin út á prenti í riti því sem hlaut nafnið Hvítbók. Ég bið menn að taka eftir því að það rit kom ekki í upphafi starfsferils hennar. Markmiðin voru ekki ljós þegar sest var í stólana. Fyrst var að tryggja stólasetuna og svo mátti semja markmiðin og stefnuna á eftir. Ekki þýðir fyrir hæstv. félmrh. að koma nú og tala eins og hún eigi ekki sæti í ríkisstjórn. Þannig lofaði upphafið ekki góðu. Starf sem hafið er með þeim hætti að markmiðið er óljóst er dæmt til að mistakast. Það kom líka á daginn að eina markmið ríkisstjórnarinnar var helgað mammoni. Sumarverkin hófust. Brýndir voru ljáir og höggvið á báðar hendur. Það virtist ekki skipta máli að skoðun og raunsætt mat lægi að baki skurðinum. Við kvennalistakonur höfum alltaf mælt fyrir aðhaldssemi í ríkisbúskapnum. En við skoðum málin á okkar forsendum. Þurfi að spara í rekstri heimilanna þá er það ekki hægt á öllum sviðum því að menntun og heilsa fjölskyldunnar situr í fyrirrúmi. En aðhalds má gæta í rekstri bílsins, notkun símans og fresta má ferðalögum. En það er ekki mottó ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Hún hóf feril sinn með endurnýjuðum bílakosti ráðherra, ráðherrar eru með eindæmum ferðaglaðir og ýmsir slá þar öll fyrri met. Aðhaldssemin kemur ekki fram í ferðatíðni eða dagpeningagreiðslum. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er ríkisstjórn peningavaldsins. Nú skal hinn harði, frjálsi markaður ráða forlögum þjóðarinnar. En frelsi er vandmeðfarið. Oft er erfitt að skilgreina hvað felst í frelsi. Felst athafnafrelsi í því að geta lumbrað á næsta manni? Felst málfrelsi í því að rægja náungann? Felst einstaklingsfrelsið í því að hlíta engum boðum og bönnum? Takmarkalaust frelsi er engum til góðs. Óheft markaðshyggja mun leiða ófarnað yfir íslenska þjóð. Með óheftu frelsi er oft stutt í frumskógarlögmálið þar sem hinn sterkari ræður. Þetta sáu forfeður okkar fyrr á öldum og þeir stofnuðu Alþingi, eitt elsta þjóðþing í heimi, sem setja skyldi landinu lög og tryggja þar með réttindi landsmanna. Hvernig fer svo hið háa Alþingi í dag með það vald sitt að setja landinu lög? Er löggjafarvaldið starfi sínu vaxið? Vissulega koma fram mörg og þörf frumvörp um hina mikilvægustu málaflokka og fá oftast faglega umfjöllun, óháð flokksvaldi, og er það vel. En öðru hvoru koma fram í dagsljósið mál sem ekki hefur verið staðið rétt að þar sem framkvæmdarvaldið tekur sér það vald sem það hefur ekki. Nefna má nýleg dæmi um það, menntamálaráð og bókaútgáfu Menningarsjóðs eða Skipaútgerð ríkisins þar sem ráðherrar ákveða framkvæmdir einhliða og löggjafarvaldið á síðan að setja stimpil sinn á svo að allt sé löglegt. Líka má nefna nýlega skýrslu Sigurðar Líndals lagaprófessors um stjórnkerfi búvöruframleiðslunnar og stjórnskipan Íslands. Þar er dæmi um að Alþingi framselji vald til framkvæmdarvaldsins í meira mæli en lagaprófessorinn telur æskilegt eða jafnvel löglegt. Það yrði of langt mál að velta þessu fyrir sér á þeim stutta tíma sem mér er ætlaður. En tímabær er umræðan á öðrum vettvangi og í framhaldi af því, hvort ekki sé orðin þörf á stjórnlagadómstóli í landinu. Stjórnarskrá okkar er frá 1874 og þarfnast endurskoðunar. Að nafninu til hefur sú endurskoðun staðið yfir í mörg ár en enginn sýnilegur árangur enn orðið. Á næstu vikum og mánuðum munum við fjalla um hinn margumtalaða samning um Evrópskt efnahagssvæði. Stjórnarandstaðan hefur krafist þess að þjóðin fái að segja álit sitt á þeim samningi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ríkisstjórnin hefur hafnað því á grundvelli þess að slík ákvæði um þjóðaratkvæði sé ekki að finna í stjórnarskrá eða í lögum. Bæði Danir og Norðmenn hafa tryggt slík ákvæði með viðbót í stjórnarskrám sínum. Það hlýtur að teljast fullkomlega eðlileg og sanngjörn krafa að slík ákvæði sé að finna í stjórnarskrá okkar. Ef við ætlum að halda uppi lýðræði, sem er annað en nafnið tómt, þá verðum við að tryggja það með lögum. Þau lög eiga að vera einföld og skýr en ekki óskiljanlegt stofnanamál. Þau lög eiga að veita valdhöfum og framkvæmdarvaldi aðhald og þegnunum vernd. Góðir landsmenn. Ég hef trúlega ekki flutt hér ræðu í hefðbundnum stíl, þ.e. að skamma ríkisstjórnina óbotnandi skömmum. Ríkisstjórnir koma og fara og þessi ríkisstjórn verður ekki langlíf, hún dæmir sig sjálf með verkum sínum. Landsmenn hafa fylgst með þeim verkum undanfarna mánuði og fylgistap hennar er staðreynd. Það eru ekki aðeins vondir stjórnarandstæðingar sem eru á öndverðum meiði við stefnu ríkisstjórnarinnar. Í Ríkisútvarpinu á Rás 1 þann 2. apríl sl. var viðtal við Láru V. Júlíusdóttur. Þulurinn spurði hvernig væri fyrir alþýðuflokksmenn að vera í ASÍ og standa í kjarasamningum við ríkisstjórnina. Hún svaraði m.a.: ,,Það sem bindur fólk í flokka, það er fyrst og fremst ákveðin lífsskoðun en ekki afstaða til einstakra mála. Auðvitað á afstaða til einstakra mála alltaf að byggjast á þessari lífsskoðun, en hún gerir það bara ekki alltaf. Og að mínu mati hefur það alls ekki gerst núna á undanförnum mánuðum að Alþýðuflokkurinn hafi verið að fylgja eftir þessum hugsjónum jafnaðarstefnunnar.`` Svipaða afstöðu mátti heyra hjá Guðmundi Árna Stefánssyni, bæjarstjóra í Hafnarfirði, í viðtali í Ríkisútvarpinu að morgni sl. laugardags og í gærkvöld heyrðum við unga jafnaðarmenn senda þingmönnum sínum aðvörunarorð ef þeir samþykktu óbreytt frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna. Þurfum við frekari vitnanna við þegar flokksmenn Alþfl., sem eru í tengslum við fólkið, eru á öndverðum meiði við flesta ráðherra sína í ríkisstjórn? Það sem Alþfl. hefur verið að framkvæma í ríkisstjórn er í engu samræmi við loforð hans fyrir kosningar. Hann stendur frammi fyrir væntanlegum landsfundi þar sem tekist verður á um stefnu. Málin skipast oft fljótt í pólitík. Sjálfstfl. hélt landsfund fyrir síðustu kosningar undir kjörorðunum Frelsi og mannúð. Hvar er það frelsi? Er það frelsi ráðherranna til að afsala hluta af fullveldi okkar og sjálfsákvörðunarrétti í hendur miðstýringarvaldinu í EB? Er það frelsi peningavaldsins sem gerir hina ríku ríkari og hina fátæku fátækari? Hvar kemur mannúðin inn í myndina? Er það mannúð að ganga á réttindi aldraðra og loka sjúkradeildum eða skerða barnabætur? Er það mannúð að þrengja svo hag námsmanna að þeir verði unnvörpum að hverfa frá námi og hugsjónin um jafnrétti til náms, óháð búsetu og efnahag, heyri sögunni til? Eða er það mannúð þegar gjaldþrot eru notuð sem hagstjórnartæki í atvinnumálum? Hinn almenni flokksmaður sem kaus Sjálfstfl. í góðri trú á kjörorðum landsfundarins hefur orðið fyrir sárum vonbrigðum. Við kvennalistakonur héldum því fram fyrir síðustu kosningar að skattleggja ætti fjármagnstekjur og taka upp tvö skattþrep til að auka tekjur ríkissjóðs. Það gekk erfiðlega að fá undirtektir undir það að skattleggja fjármagnstekjur. Athugun hefur þó leitt í ljós að þar getur verið um allmiklar tekjur að ræða, jafnvel allt að einum og hálfum milljarði. Ekki er séð fyrir hvernig að því verður staðið --- eða hvort þær tekjur verða notaðar til að draga úr skattlagningu á láglaunafólki. Við teljum hlutverk ríkisvaldsins að stuðla að jöfnun lífskjara milli stétta, milli kynja og milli landshluta. Að stuðla að nýsköpun í atvinnulífi og taka þar mið af staðháttum og hugmyndum kvenna. Við viljum ekki skammtímalausnir eins og flatan niðurskurð fjárlaga, heldur raunhæfar lausnir sem byggjast á forgangsröðun verkefna og settum markmiðum. Við viljum að Alþingi sé inni í því hlutverki sem því er ætlað, að standa vörð um réttindi þegnanna og efnahagslegt og menningarlegt sjálfstæði þjóðarinnar. Ég þakka áheyrnina. --- Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin, sem mynduð var eftir alþingiskosningarnar fyrir rúmu ári, telur sig geta treyst á 36 atkvæði á Alþingi. Það er í krafti þessa meiri hluta sem ákvarðanir eru teknar. Flestar hafa þær beinst að því að auka misréttið í þjóðfélaginu og höggva skörð í velferðarkerfið sem byggt hefur verið upp með víðtækri samstöðu í samfélagi okkar. Það hefur verið aðaleinkennið á ákvörðunum ríkisstjórnarmeirihlutans á þessu þingi. Hins vegar eru það starfsaðferðir ríkisstjórnarinnar sem teljast til nýmæla. Þeim mætti lýsa með orðunum ,,ekkert samráð``. Ríkisstjórnina og handlangara hennar á þinginu varðar ekkert um hvað við í stjórnarandstöðunni höfum til málanna að leggja né heldur almenningur og samtök fólks. Þetta ólýðræðislega viðhorf hefur einkennt þinghaldið allt frá fyrsta degi í haust. Það birtist okkur með því að stjórnarmeirihlutinn kaus að sitja einn og einangraður í forsætisnefnd þingsins, þvert á viðteknar lýðræðishefðir og vinnubrögð eins og þau tíðkast á þingum annarra Norðurlanda. Svo kvartar forsrh. yfir því að við skulum voga okkur að taka til máls á Alþingi og freista þess að koma í veg fyrir að vond mál nái fram að ganga. Kjörorðin ,,ekkert samráð`` hafa líka ráðið ferðinni í hverju stórmáli á fætur öðru. Í niðurskurðarbandormi stjórnarinnar um síðustu áramót í aðdraganda kjarasamninga og við undirbúning og meðferð frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna. Menn hljóta að velta því fyrir sér hvort þessi einræðiskenndu vinnubrögð eru arfur sem fylgt hafi nýjum forsætisráðherra og formanni Sjálfstfl. úr borgarstjórnarstólnum upp í Stjórnarráð. En þess verður heldur ekki vart að forusta Alþfl. og núverandi formaður flokksins kunni þessum starfsaðferðum illa enda grunnurinn að stjórninni lagður í Viðey með tveggja manna tali. Við upphaf þingsins var innleitt nýtt atkvæðagreiðslukerfi á Alþingi. Þinghaldið hefur stundum einkennst af glímunni við þessa nýju tækni. Ýmsum hafa verið mislagðar hendur og hafa ekki alltaf hitt á rétta hnappinn. Það hefur líklega gleymst að hanna kerfið þannig í upphafi að þeir Jón og Davíð gætu ráðið fyrir hina 34 og það er einmitt þessi ágalli sem gæti orðið stjórn þeirra falli fyrr en seinna. Það er nefnilega að koma í ljós að það eru ekki allir í stuðningsflokkum ríkisstjórnarinar sem vilja láta meðhöndla sig eins og strengjabrúður. Launráðin frá Viðey hafa nú þegar bitnað óþyrmilega á þeim hópum í þjóðfélaginu sem lakast eru settir. Þetta á við um konurnar sem fylla láglaunahópana á vinnumarkaði, þetta á við um barnafjölskyldurnar, þetta gildir um sjúka og lasburða og ekki síst um aldraða fólkið sem skilað hefur okkur þeim lífskjörum sem við búum nú við. Þessi niðurskurður bitnar mest á konum sem þurfa að taka á sig launalausa vinnu á heimilunum við umönnun sjúkra og aldraðra sem vísað er út af opinberum stofnunum. Það er ólíkindum hvernig heilbrrh. hefur á tveimur missirum tekist að setja heilbrigðiskerfi þjóðarinnar á annan endann. Ráðstafanir hans felast í að loka sjúkradeildum víða um land, skella í lás á Fæðingarheimili Reykjavíkur, hækka lyfin og senda sjúka og aldraða til síns heima, án tillits til aðstæðna. Framganga heilbrrh. í málefnum Landakotsspítala er dæmigerð fyrir vinnubrögð hans þar sem ekki var tekið tillit til eins eða neins og ganga átti gegn samningum og fórnfúsu uppbyggingarstarfi nunnanna sem lögðu grunn að spítalanum. Nú er þessi ráðherra hlaupinn úr landi og hefur ekki einu sinni fyrir því að standa reikningsskil gerða sinna á síðustu dögum þingsins. Sami óhugnaðurinn blasir við í menntamálum þjóðarinnar. Þar er ráðist gegn hagsmunum barna og unga fólksins sem leggja á grunninn að Íslandi framtíðarinnar. Skammsýni hefur til þessa einkennt allar athafnir menntmrh. Sjálfstfl. Ráð hans voru þau ein að skera niður kennslustundir, fjölga í bekkjardeildum skólanna og velta kostnaði yfir á sveitarfélögin. Með öllum þessum aðgerðum er aukið við misrétti og ávinningum liðinna ára stefnt í mikla hættu. Á einu ári hefur ríkisstjórninni tekist að færa Ísland aftur um áratugi og við erum nú að keppa við Grikki um þann vafasama sess að vera neðst Vestur-Evrópuþjóða í framlögum til menntamála. Þessi aðför að menntakerfinu er síðan kórónuð með þeim miklu breytingum á Lánasjóði ísl. námsmanna sem ríkisstjórnarflokkarnir ætla að knýja fram á Alþingi á næstu dögum. Þar er gengið þvert gegn markmiðum um jafnrétti til náms, m.a. með því að gera sjóðinn að eins konar bankastofnun sem krefst vaxta og þóknunar í formi lántökugjalda um leið og kröfur til ábyrgðarmanna eru stórlega hertar. Þessu til viðbótar á svo að loka lánasjóðnum á seinni hluta ársins og veita þaðan í frá námslán eftir á. Með því er námsmönnum gert að fleyta sér á rándýrum bankalánum allan námstímann. Það er athyglisvert að sjá þingflokk, hinn svokallaða Jafnaðarmannaflokk Íslands, undir verkstjórn fyrrv. formanns Stúdentaráðs, þjappa sér upp að Sjálfstfl. í þessari aðför að námslánakerfinu. Ráðuneyti umhverfismála hefur því miður ekki hlotið þann sess sem því ber innan Stjórnarráðsins. Jákvæð viðleitni hefur komið fram á einstökum sviðum hjá umhvrh. en hún hefur hlotið afar takmarkaðan stuðning af hálfu þingflokka ríkisstjórnarinnar. Þetta endurspeglast m.a. í fjárlögum þessa árs sem einkennast af niðurskurði til þessa málaflokks. Það er sorglegt að á sama tíma og ferðamannastraumurinn vex hér á landi frá ári til árs eru fjárveitingar skornar niður til Náttúruverndarráðs þannig að draga verður úr landvörslu á friðlýstum svæðum. Það er góðra gjalda vert að talsmenn umhvrh. eru látnir taka stórt upp í sig á alþjóðavettvangi en lítið er hins vegar hugsað um að hreinsa til í eigin garði. Það er dæmigert að í áætlunum um álver á Keilisnesi lætur umhvrh. undan kröfum iðnrh. og hinna erlendu álfursta um að slaka verulega á kröfum um mengunarvarnir. Er það virkilega meiningin að draga hingað erlenda stóriðju á þeim forsendum að minna þurfi að kosta til mengunarvarna hér en annars staðar á Vesturlöndum? Það er löngu tímabært að íslensk stjórnvöld taki umhverfismálin föstum tökum og veiti þeim forgang. Umhverfisvernd er að verða mál málanna á alþjóðavettvangi. Verði ekki brugðist við með samstilltu átaki þjóða til að draga úr orkunotkun, sóun auðlinda, fólksfjölgun og mengun, styttist óðum í ragnarök á heimilinu jörð. Áframhaldandi aukning mengandi lofttegunda og gróðurhúsaáhrifin og hækkandi hitastig, sem af þeim leiðir, getur á komandi öld leitt til hækkandi sjávarstöðu og kaffært strandsvæði með stórborgum og ræktuðu landi. Það er ógnvekjandi að þrátt fyrir þessar horfur og aðra váboða skuli efnahagsstarfsemi iðnríkjanna ekki taka mið af þessum vanda. Það ætti að vera fremsta viðfangsefni stjórnmálamanna að girða fyrir þennan ófarnað og brúa um leið bilið milli ríkra þjóða og fátækra. Virðulegi forseti. Langsamlega afdrifaríkasta málið sem nú setur mark sitt á þjóðmálaumræðuna er samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði og hugmyndirnar sem komnar eru á kreik um aðild Íslands að Evrópubandalaginu. Það er illt til þess að vita að það skuli vera eitt helsta verkefni tveggja ríkisstjórna að elta hugmyndir Jónanna í Alþfl. um aðild Íslands að EES. Með þessum samningi yrði stjórnarfarslegt sjálfstæði þjóðarinnar stórlega skert. Íslendingum er ætlað að taka við lagasafni Evrópubandalagsins á sviði efnahags- og atvinnumála og framvegis yrði Alþingi að setja lög eftir fyrirskipunum frá Brussel. Í samningnum sem utanrrh. undirritaði fyrir rúmri viku er skýrt tekið fram að þar sem íslensk lög og EES-reglur greinir á skuli íslensk lög víkja. Það verður meginviðfangsefni Alþingis sem eftir er ársins að fjalla um þennan dæmalausa samning. Krafan um þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál hljómar æ víðar og er engan veginn bundin við stjórnarandstöðuna á Alþingi. Getur verið að ríkisstjórnin sé svo hrædd um stöðu sína í þessu máli að hún treysti sér ekki til að skjóta því til umsagnar þjóðarinnar af þeim sökum? Þeim fjölgar nú óðum sem öðlast skilning á raunverulegu innihaldi EES-samnings og að sama skapi vex andstaðan. Nýleg skoðanakönnun á Suðurlandi, þar sem 70% þeirra sem afstöðu tóku reyndust vera á móti samningnum, talar sínu máli. Við skulum vona að meiri hluti alþingismanna beri gæfu til að standa vörð um sjálfstæði okkar og vísa þessum samningi frá. Íslendingar eiga allt aðra og betri kosti en að láta innlima sig í Evrópustórveldi. Sjálfstæðið er dýrmætasta eign okkar. Í skjóli þess og með yfirráðum þjóðarinnar yfir auðlindum lands og sjávar hefur tekist að byggja hér upp öflugt menningarsamfélag og góð lífskjör. Í viðskiptum eiga Íslendingar að líta til allra átta. Við höfum góðan viðskiptasamning við Evrópubandalagið og unnið hefur verið með árangri að gerð tvíhliða samninga við EB, m.a. á sviði mennta, rannsókna og umhverfismála. Á þennan hátt eigum við að þróa og endurbæta samskipti okkar við Evrópubandalagið en halda um leið stöðu okkar sem sjálfstæð smáþjóð. Þau mál sem ég hef gert hér að umræðuefni njóta vaxandi skilnings, ekki síst meðal kvenna. Konur verða harðar úti vegna niðurskurðar á velferðarkerfinu og harðnandi samkeppni á mörgum sviðum sem leiða af sér aukið atvinnuleysi og ójöfnuð í samfélaginu. Siglingaljós ríkisstjórnarinnar taka ekki mið af hagsmunum kvenna og þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Það er dapurleg staðreynd að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa þau áhrif að auka álagið á konur á heimilunum og ýta þeim út af vinnumarkaði. Kvennalistinn er í harðri andstöðu við þessa ríkisstjórn og stefnu hennar. Við viljum samfélag sem tekur mið af framtíðarhagsmunum þar sem börn, konur og karlar njóta sannmælis hlið við hlið. Til þess þurfa kvenleg gildi að styrkjast til muna og áhrif kvenna að aukast á öllum sviðum þjóðfélagsins og setja meiri svip á störf og ákvarðanir á Alþingi. ---Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.

Virðulegi forseti, góðir tilheyrendur. Okkur Íslendingum er athafnaþrá og réttlætiskennd í blóð borin. Við höfnum misrétti og sérréttindi líðum við ekki. Vegna þessara eðliseiginleika okkar hefur íslenska þjóðin hafnað ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Ríkisstjórn sem hefur með aðgerðum sínum sagt atvinnulífinu og fólkinu í landinu stríð á hendur, rofið þá þjóðarsátt sem verið hefur um velferðarþjónustuna og lamað baráttuþrek launþegasamtakanna með atvinnuleysisgrýlunni. Þessi vinnubrögð eru ríkisstjórnarflokkunum til skammar. Flokkum sem fyrir síðustu alþingiskosningar komust næst því að lofa öllum, öllu og alls staðar. Alþfl. lofaði að standa dyggan vörð um velferðarkerfið, sérstaklega hag öryrkja, námsmanna, barnmargra fjölskyldna og ellilífeyrisþega. Sjálfstfl. lofaði að tryggja öllum atvinnu. Alþfl. lofaði að hækka skattleysismörkin. Sjálfstfl. lofaði að lækka skatta. Nú einu ári eftir að ríkisstjórn Sjálfstfl. er búin að vera við völd með Alþfl. í eftirdragi hafa öll kosningaloforðin verið svikin. Skattarnir hafa verið hækkaðir, skattleysismörkin hafa í raun verið lækkuð. Atvinnuleysið heldur innreið sína á ný. Barnabætur fjölskyldnanna hafa verið lækkaðar. Hörð árás á námsmenn, ellilífeyrisþega og öryrkja. Gamla fólkið er rekið út af sjúkrahúsunum og hurðunum skellt á nefið á því. Nú í haust er það í fyrsta skipti sem námsmenn geta ekki vænst stuðnings frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Það á að vísa þeim á okurvextina í bönkunum og þannig er í raun og veru dregið úr jafnrétti til náms. Það er þetta ranglæti og það er þessi fantaskapur sem íslenska þjóðin fyrirlítur. Framsfl. hafnar slíkum vinnubrögðum. Hann vill hins vegar taka upp samstarf og samvinnu um sparnað í opinberum rekstri við þá sem þjónustuna veita og þá sem þjónustuna nota. Framsfl. vill lækka lyfjakostnaðinn með því að afnema einokunaraðstöðu apótekaranna og lækka álagninguna við þá, en hann hafnar því að leggja lyfjaskatt á sjúklinga. Framsfl. vill koma á skýrri verkaskiptingu og hagræðingu á sjúkrahúsunum í Reykjavík, en hann hafnar því að hér verði komið upp einkasjúkrahúsi eins og nú er unnið að þar sem þeir ríku geta keypt sig fram fyrir þá fátæku á biðlistunum. Þar sem þeir sem eiga peningana geta í raun fengið frían aðgang eða keypt sér aðgang að læknisþjónustunni. Hæstv. forsrh. sagði það áðan í ræðu sinni að hann teldi að landsmenn væru sáttir við þessa stefnu. Ég held að landsmenn séu ekki sáttir við þessa stefnu og ég segi nei. Réttlætiskennd landsmanna er misboðið þegar 300 Reykvíkingar bíða eftir því að komast inn á hjúkrunarheimili, en á sama tíma er byggður veitingastaður fyrir almannafé á vegum Reykjavíkurborgar sem kostar hundruð milljóna króna. Réttlætiskennd landsmanna er misboðið þegar Reykvíkingar, á fyrsta fundi í sínu nýja ráðhúsi sem kostar 3 milljarða króna þurfa að flytja tillögu um að koma upp skýlum í borginni til að útbýta matargjöfum handa þeim sem við erfiðustu aðstæðurnar búa. Það eru versnandi lífskjör hjá hluta þjóðarinnar og stórfelldur niðurskurður á stuðningi við námsmenn. Með því að breyta grundvallaratriðum í Lánasjóði ísl. námsmanna, með því að hætta að taka tillit til aðstæðna námsmanna á meðan á námi stendur. Þetta mun undirbúa jarðveginn á næstu árum fyrir stórvaxandi þjóðfélagsleg átök þar sem þjóðin skiptist í tvær þjóðir, þá sem eru ríkir og þá sem eru fátækir. Undir þessum eldi kyndir síðan ríkisstjórnin með umræðum um einkavæðingu. Framsfl. hafnar ekki einkavæðingu. Hann telur að fyrirtækin eigi að vera í eigu einstaklinganna og félagasamtaka þeirra og ríkisrekstur eigi aðeins við í undantekningartilfellum. Hins vegar hafnar Framsfl. því að brjóta niður margar mikilvægar þjónustustofnanir, svo sem ríkisbankana, margar þjónustustofnanir á vegum heilbrigðismála, menntamála, menningarmála og fræðslumála og brjóta það þannig niður að molarnir passi í ginið á kolkrabbanum. Slík sérréttindi eru ekki líðandi. Athafnaþrá einstaklinganna má ekki kæfa því hún er forsenda velferðar í landinu og forsenda þess að atvinnulífið standi á traustum fótum og geti staðið undir þeim kostnaði sem velferðarkerfið krefst. En ríkisstjórn sem er atvinnulífinu fjandsamleg tryggir ekki fleiri störf, eykur ekki hagvöxt og skapar atvinnulífinu ekki ný tækifæri. Tækifæri sem bíða alls staðar, þau bíða í nýjum og spennandi orkusölumöguleikum, nýjum og spennandi útflutningsmöguleikum, í þjónustu, svo sem í heilbrigðisþjónustu, fjársýsluþjónustu og ferðaþjónustu. Í flutningum, tollfrjálsum umskipunar- og framleiðsluhöfnum, forritagerð og matvælaframleiðslu. Þau bíða í útflutningi á þekkingu á sviði verkfræði, veðurfræði, þátttöku í verkefnum erlendis og þau bíða í kvikmyndagerð, listum, fatagerð og listiðnaði. En þessi ríkisstjórn, ríkisstjórn stöðnunar og afturhalds sem horfir til baka og neitar að horfa fram á við, mun aldrei gefa okkur tækifæri til að nýta þessa möguleika. Við þurfum því nýja ríkisstjórn, ríkisstjórn sem gefur athafnaþrá einstaklingsins lausan tauminn, ríkisstjórn sem tryggir jafnrétti, ríkisstjórn sem gefur okkur tækifæri. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fara örfáum orðum um ummæli hæstv. forsrh. í ræðu hans áðan. Ráðherra hefur að vísu gengið úr salnum, honum ofbýður líklega langlokuræðurnar sem við höldum í kvöld. En ég verð að segja það að hvort sem um er að ræða prédikanir hans á siðferðislega sviðinu eða efnahagssviðinu, þá er þar steinum kastað úr glerhúsi og varðandi efnahagsmálin er ég ekki frá því að það glerhús sé með snúningsgólfi. En á móti hverju er verið að berjast? Núv. ríkisstjórn hefur kosið að fara þá leið sem á sér ekki hljómgrunn meðal meiri hluta þjóðarinnar. Hún hefur kosið að láta harða peningahyggju ráða ferðinni. Valið sér leið þar sem þeir ríku verða ríkari og hinir fátæku fátækari. Hún leitar sér fyrirmyndar til þjóðfélaga eins og t.d. Bandaríkjanna þar sem svo er komið að allur vöxtur þjóðarframleiðslu fellur í skaut innan við 1% íbúanna. Þeir sem eiga sér ekki sterkan fjárhagslegan bakhjarl eða standa á einhvern hátt höllum fæti eiga sér ekki viðreisnar von. Nú er það ekki svo að allir þingmenn stjórnarliðsins séu fylgjandi þeirri stefnu sem hér hefur verið nefnd og það var staðfest með ræðu hæstv. félmrh. áðan. En það skiptir litlu máli þegar horft er til þess að hin hörðu peningaöfl ráða ferðinni. Þetta sést glöggt á ýmsum þingmálum frá því í vetur. Við afgreiðslu fjárlaga þótti sérstök ástæða til þess að láta ellilífeyrisþega, barnafólk með miðlungstekjur, sjúklinga, sjómenn og sauðfjárbændur bera auknar álögur á sama tíma og hátekjufólki var hlíft. Þetta vil ég biðja menn að skoða í ljósi hástemmdra yfirlýsinga hæstv. utanrrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar hér áðan um þann jöfnuð sem hann vildi sjá og vinna að. Þetta kemur fram í þeim lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna sem nú er verið að knýja í gegnum Alþingi. Þar er verið að stíga fyrsta skrefið í þá átt að gera háskólamenntun að forréttindum hinna efnameiri. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni áðan að það að svipta námsmenn framfæri sínu á haustmissiri væri hornsteinn fjárlaganna. Það er rismikil stefna sem þessi ríkisstjórn framfylgir. Þetta kemur einnig fram í áformum um afnám verðjöfnunar á olíu og bensíni og fleiri þingmálum sem lögð hafa verið fram. Þessi stefna ríkisstjórnarinnar kemur þó e.t.v. hvergi betur fram en í stjórn peningamála. Með aðgerðaleysi sínu á þessu sviði hefur ríkisstjórnin horft með velþóknun á tilfærslu á fjármagni svo milljörðum skiptir frá atvinnulífinu og skuldsettum heimilum til peningaaflanna. Ég sagði áðan að þessi stefna ætti sér ekki hljómgrunn meðal íslensku þjóðarinnar. Það staðfesta skoðanakannanir. Hér er verið að framfylgja allt annarri stefnu en stjórnarflokkarnir boðuðu fyrir kosningarnar. Hið íslenska þjóðfélag byggir á þeirri lífsskoðun að saman eigi að geta farið frelsi einstaklinganna og félagasamtaka þeirra til athafna og öflug samhjálp sem byggir bæði á ríkisvaldinu og þeirri vernd sem lítil samfélög veita þegnum sínum í sjálfu sér. Það byggir á því að ríkisstjórn á hverjum tíma hafi kjark til þess að grípa inn í þegar illa árar og jafni út sveiflur í þjóðfélaginu sem annars geta orðið illviðráðanlegar í okkar smáa samfélagi. Þessari stefnu hafa hugmyndafræðingar á meginlandi Evrópu lýst með orðunum ,,félagsleg markaðshyggja`` til aðgreiningar frá hinni hörðu peningahyggju sem framfylgt hefur verið t.d. í Bretlandi undir kjörorðum járnfrúarinnar. Þessari stefnu hefur í meginatriðum verið framfylgt hér á landi á umliðnum áratugum. Að vísu hefur ýmislegt farið verr en að var stefnt en meginatriðið er það að undir merkjum hennar höfum við skipað okkur í flokk efnuðustu þjóða heims á sama tíma og ríkt hefur meiri jöfnuður en víðast annars staðar. Á grundvelli þessarar stefnu vill Framsfl. vinna áfram, læra af mistökunum, horfast í augu við galla hennar, en byggja áfram á þeim grunni sem búið er að byggja upp og ég er þess fullviss að mikill meiri hluti þingmanna er sammála mér varðandi þessa skoðun. Að lokum, virðulegi forseti, örfá orð um einn málaflokk, þ.e. um landbúnaðinn. Með búvörusamningnum á síðasta vori er staðfest að ekki er lengur pólitískur vilji til þess að greiða útflutningsbætur á búvörur. Því fylgir enn frekari samdráttur í sauðfjárrækt. Verði ekki staðið við búvörusamninginn hvað varðar hliðar- og stuðningsaðgerðir við þær byggðir sem mest eiga undir sauðfjárræktinni og hafin öflug uppbygging á annarri atvinnustarfsemi þar blasir ekkert annað við en hrun byggðar á þeim svæðum. Fari svo brestur strengur í íslensku þjóðlífi sem ekki verður bættur. Það er mikill misskilningur að um einkamál viðkomandi bænda sé að ræða. Hér er um að ræða grundvallaratriði í uppbyggingu hins íslenska þjóðfélags. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu. Góðar stundir.

Góðir áheyrendur. Á öllum sviðum, í ást, trú, stjórnmálum og starfi er skynsamlegt að setja öðru hverju spurningarmerki við þá hluti sem við höfum alltaf talið sjálfsagða. Við Íslendingar göngum út frá því að menntun barna okkar og heilbrigðisþjónusta sé ókeypis, og það finnst okkur líka eðlilegt. En innst inni vitum við að þó að við fáum ekki reikningana senda, rétt eins og fyrir rafmagn, hita og síma, kostar þetta peninga, stórfé, sem greitt er úr sameiginlegum sjóðum landsmanna allra. Við teljum líka eðlilegt að allir hafi næga atvinnu og ráði við að greiða afborganirnar af íbúðinni. Við trúum því líka að íslensk þjóð sé velmegandi menningarþjóð sem standi vel að vígi í samfélagi þjóðanna. En verðum við ekki að setja spurningarmerki við þessa trú okkar og skoðun? Þurfum við ekki að grípa til aðgerða til þess að varðveita þessa velmegun þannig að hún megi hvíla á varanlegum grunni? En til þessara aðgerða er ríkisstjórnin einmitt að grípa svo að ekki verði skrúfað fyrir þessa þætti rétt eins og heita vatnið. Vissulega hafa þær falið í sér ýmsar erfiðar og umdeildar ákvarðanir, sem menn hafa verið missáttir við, en markmið þeirra hefur að sjálfsögðu verið að ráða bót á þeim mikla vanda sem við okkur hefur blasað í ríkisfjármálum. Nýlokið er atkvæðagreiðslum um miðlunartillögu sáttasemjara og ljóst er að þótt launþegar séu ekki alls kostar sáttir við kjör sín þá hafa þeir kosið að taka þá ábyrgu afstöðu að greiða fyrir hagsmunum atvinnulífsins. Þetta er virðingarverð afstaða sem hægt er að draga mikinn lærdóm af. Mörg stórfyrirtækja okkar Íslendinga, m.a. í sjávarútvegi, hafa undanfarið haldið aðalfundi sína og hefur sú skoðun forustumanna þeirra ekki farið leynt að nokkuð dökkar horfur séu fram undan og að leita verði leiða til úrbóta. Það verður að kappkosta að atvinnufyrirtækjum okkar verði sköpuð sem eðlilegust rekstrarskilyrði. Þær miklu breytingar, sem hafa átt sér stað í alþjóðamálum að undanförnu, sýna okkur Íslendingum líka þörfina á því að við lítum vel til allra átta, ekki eingöngu til Evrópubandalagsins heldur líka til annarra landa. Við höfum ekki efni á því að einangrast í alþjóðaviðskiptum. Í gær var höfundur Reykjavíkurbréfs Morgunblaðsins að vitna til orða Friðriks Pálssonar, forstjóra Sölusamtaka hraðfrystihúsanna og hugleiddi m.a. hvernig við Íslendingar gætum aukið verðmæti fiskútflutnings okkar og náð allri dreifingu erlendis í okkar hendur. Orðrétt segir: ,,Til þess að leggja út í slíkt stórvirki þarf ungt og menntað fólk, sem hefur sambærilega þekkingu og jafnaldrar þess í öðrum löndum og þetta fólk eigum við. En til þess þarf líka dirfsku og umfram allt þá framtíðarsýn, sem hvað eftir annað hefur skipt sköpum í sögu þessarar þjóðar, þegar syrt hefur í álinn. Við höfum ekki í langan tíma þurft jafnmikið á slíkri dirfsku og framtíðarsýn að halda og einmitt nú.`` Þetta eru orð í tíma töluð og því segi ég, það er einmitt núna sem við höfum ríkisstjórn með dirfsku og framtíðarsýn. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. sem þorir að takast á við vandann og sem er og verður að vera gjörólík miðjumoði og máttleysi þeirra ríkisstjórna sem Framsfl. og Alþb. hafa átt aðild að þar sem allur tíminn hefur farið í innbyrðis átök, málamiðlanir og stólakaup í stað þess að taka á raunverulegum vandamálum þjóðarinnar með framtíðina í huga og þar sem ekki hefur verið hugað að þeim arfi sem við búum börnum okkar. Við slíkt ábyrgðarleysi verður ekki lengur unað. Löngum hefur verið haft á orði að eitt meginhlutverk ábyrgra stjórnarandstöðuflokka væri að veita ríkisstjórn aðhald á málefnalegan hátt. En í hverju felast afrek stjórnarandstöðunnar á þessu þingi? Hefur eitthvað frv. frá henni falið í sér raunhæfa möguleika til lausnar vandamálum okkar, t.d. hvað ríkisfjármál varðar? Ekki man ég til þess. Öllu heldur hafa flestar af þeim annars fáu tillögum, sem fram hafa komið, falið í sér gylliboð sem vitað var að ekki var hægt að standa við. Er þetta þing tók til starfa höfðu verið samþykkt ný lög um þingsköp sem allir voru sammála um að ættu að auðvelda þingstörf öll og gera þau markvissari. En hvað gerðist? Stjórnarandstaðan ákvað vegna eigin yfirgangs að taka ekki þátt í störfum forsætisnefndar þingsins og hótaði því jafnframt að ekki yrði friður um þingstörfin. Við þessa hótun hafa þeir staðið. Afleiðingin hefur verið langir og leiðinlegir fundir, þar sem stjórnarþingmenn og ráðherrar hafa nánast ekki getað sagt sína skoðun án þess að hafa fengið á sig málþóf. Þetta hefur gengið svo langt að þingstörf hafa verið tafin vegna ummæla utan þings og jafnvel í blaðagreinum. Maður skyldi þó ætla að málfrelsi ætti að ríkja á báða bóga. Þó hafa ekki allir stjórnarandstöðuþingmenn leikið þennan leik, þar hafa nokkrir útvaldir verið fremstir í flokki. Þá þarf varla að kynna enda hefur þessi framkoma þeirra beinlínis verið notuð til að koma sér á framfæri í fjölmiðlum. Þeir hafa heldur ekkert hikað við að skipta út skoðunum rétt eins og þeir hafi aldrei áður komið nálægt pólitík. Það er ekki síst þetta ábyrgðarleysi sem hefur einkennt málflutning stjórnarandstöðunnar hér í kvöld. Hryðjuverk og þjóðfélagsleg átök virðast helstu skilaboð þeirra til þjóðarinnar. Einnig hefur verið eftirtektarvert í vetur hversu mjög sumir fjölmiðlar hafa teygt sig eftir svonefndum ,,ekki-fréttum``. Þannig virðast gífuryrði og alls kyns uppákomur vekja mun meiri athygli en málefnaleg umræða á Alþingi Íslendinga. Vita menn almennt um þau mörgu mikilvægu mál sem hér er verið að afgreiða og um þá miklu vinnu sem fram fer í fastanefndum þingsins? Talað er um niðurskurð hér og niðurskurð þar, en ekki vakin athygli t.d. á þeirri staðreynd að framreiknuð gjöld til heilbrigðis- og tryggingamála eru 4% hærri nú í ár en samkvæmt fjárlögum 1989. Þetta finnst mér umhugsunarvert. Ríkisstjórnin hefur sett sér ákveðin markmið, sem hún hyggst standa við, og árangurinn er nú þegar farinn að koma í ljós. Þannig hefur verðbólgan aldrei verið lægri og líklega er það ein besta kjarabótin fyrir okkur öll. Fram undan er mikil vinna í sumar í tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Mikilvægar úrbætur í dómskerfinu taka gildi 1. júlí nk. svo dæmi séu tekin, og samhliða hafa verið afgreidd frumvörp sem fela í sér verulegar réttarbætur fyrir almenning. Rík áhersla hefur verið lögð á hagsmuni barna og unglinga, t.d. hafa verið afgreidd ný barnalög og fyrir liggja langþráðar breytingar á hegningarlögum. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar geta talað sig hása hér í kvöld en þeir breyta ekki þeirri staðreynd að þessi ríkisstjórn hefur styrk og þor til þess að takast á við vandann með íslenskri þjóð þannig að hér skapist velferð á varanlegum grunni. --- Ég þakka áheyrnina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Í lok þessa þings er komið að hinum hefðubundnu eldhúsdagsumræðum þar sem dregin eru saman mikilvægustu stefnumál sem unnið hefur verið að á liðnum vetri. Steingrímur Hermannsson, fyrrum forsrh., lýsti þjóðfélaginu og stjórnarháttum fyrr í kvöld í ræðu sinni og nefndi brjálaða prófessora, hryðjuverk og flakandi sár. Það eina sem hægt er að segja um slíkan málflutning er að stjórnmálaforingi sem beitir slíkum málflutningi hefur slæma samvisku gagnvart þjóðinni. En sá fortíðarvandi sem sópað hefur verið undan teppi fyrri ríkisstjórnar er þjóðinni kunnur og verður ekki fjallað frekar um hann en ekki er við því að búast að við stjórnarþingmenn sættum okkur við að sitja undir rangfærslum og árásum frá stjórnarandstöðunni án þess að svara og leiðrétta og bera hönd fyrir höfuð okkur svo harkalega sem stjórnarandstaðan hefur gengið fram. En ákafar umræður okkar stjórnmálamanna eru engu að síður eðlilegar og í raun mikilvægt lífsmark lýðræðisins þegar ekki er gengið úr hófi. Það er gömul saga og ný að það er auðveldara að gagnrýna en standa fyrir erfiðum og nauðsynlegum ráðstöfunum. Það er hlutverk okkar stjórnmálamanna að horfa til framtíðar og taka þær ákvarðanir, sem eru til bóta, þegar á heildina er litið um leið og við verjum þá þjóðfélagsþegna sem höllum fæti standa. Um allt land blasa við vandamál í atvinnumálum, sérstaklega í sjávarútvegi og landbúnaði. Það er viðfangsefni okkar að leita hinna færustu leiða til þess að efla byggðina í landinu með því að skapa almenn skilyrði til átaks í atvinnulífinu. En til þess að það megi takast verðum við að hafa þrek og þolimæði til þess að bíða árangurs. Velferð okkar fámennu þjóðar, sem stillir sér hvarvetna upp til jafns við milljónaþjóðir, verður að byggja á varanlegum grunni. Að öðrum kosti er sjálfstæði okkar í hættu. Fyrsta og mikilvægasta markmið ríkisstjórnarinnar var að ná tökum á fjármálum ríkisins og tryggja stöðugleika. Nú liggur fyrir mat á afkomu ríkissjóðs til loka marsmánaðar og bendir allt til þess að umtalsverður árangur hafi náðst í ríkisfjármálum. Markmiðið var að hemja ríkisútgjöldin, gera einstakar ríkisstofnanir ábyrgar fyrir rekstri sínum og stuðla að því að atvinnuvegirnir fengju svigrúm. En það er ekki létt verk að draga úr útgjöldum ríkisins. Því kynnast þeir sem starfa í fjárln. Alþingis vel. Þess verður mjög vart að margir forstöðumenn ríkisstofnana vilja fara sínar eigin leiðir við rekstur og stofna til útgjalda án þess að hyggja að því að tekjum ríkissjóðs eru takmörk sett. Margt bendir til þess að ýmsar ríkisstofnanir hafi fengið að valsa óáreittar og því bregðast stjórnendur og starfslið hart við þegar gerð er tilraun til þess að spara, endurskipuleggja eða draga úrkostnaði. Vissulega er það svo að verkefnin blasa hvarvetna við, ekki síst á sviði heilbrigðis- og menntamála. Samt sem áður er nauðsynlegt að endurmeta starfsemi á vegum ríkisins ekki síður en í atvinnulífinu í ljósi breyttra aðstæðna. Við Íslendingar höfum á grundvelli löggjafar skapað öflugt velferðar- og menntakerfi á vegum sveitarfélaga og ríkisins. Sjálfstfl. hefur haft forustu um eflingu þess og uppbyggingu, ekki síst þar sem sjálfstæðismenn hafa fengið tækifæri til þess við stjórn sveitarfélaga. Frv. til laga um Lánasjóð ísl. námsmanna hefur verið til umfjöllunar í þinginu og hefur það ekki farið fram hjá landsmönnum. Allt það sem Finnur Ingólfsson sagði um lánasjóðinn í umræðunum fyrr í kvöld er hins vegar rangt. Það er rangt að ekki verði tekið tillit til efnahags fólks við úthlutun lána úr Lánasjóði ísl. námsmanna. Það mál er ekki til lykta leitt en með breytingum á núgildandi lögum er stefnt að því að styrkja sjóðinn. Í tíð fyrri ríkisstjórnar undir forustu ráðherra Alþb. voru þeir á góðri leið með að gera sjóðinn ófæran um að sinna því mikilvæga hlutverki að veita lán og geta áfram tryggt jafnrétti til náms, eins og segir í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar. Það er staðfastur vilji stjórnarflokkanna að styrkja lánasjóðinn. Allt tal stjórnarandstöðunnar um annað í umræðum í kvöld er á misskilningi byggt eða jafnvel tilraun til blekkinga í pólitískum tilgangi. Unnið hefur verið mjög vel að málinu og hefur verið tekið tillit til athugasemda sem hafa komið fram við frv., bæði frá stjórn og stjórnarandstöðu. Meðal mikilvægustu mála er að efla atvinnlífið og treysta byggðina í landinu. Samdráttur í landbúnaði hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir marga landshluta og er mikilvægt í samstarfi við bændur og forustumenn sveitarfélaganna að bregðast við þeim mikla vanda sem blasir við bændum og þeim fjölmörgu um allt land sem vinna við úrvinnslu landbúnaðarafurða og vinna við þjónustu við landbúnaðinn. Sjávarútvegsfyrirtækin á landsbyggðinni, sem eru undirstaða atvinnulífsins þar, hafa átt í miklum erfiðleikum eins og alþjóð veit. Lögin um stjórn fiskveiða veita ekki nægjanlegt öryggi fyrir sjávarbyggðirnar sem hafa verið undirstaða velferðar þjóðfélags okkar. Um allt land eru bundnar miklar vonir við endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða og er þess að vænta að tekið verði á vanköntum laganna. Öll umræða um sjávarútvegsmál hefur hins vegar snúist um kvótann, um það hverjir megi veiða fiskinn í sjónum. Hins vegar hefur minna verið rætt um bættan rekstur fyrirtækja og auknar kröfur til þeirra sem stjórna fiskvinnslu og útgerð í landinu. Lítið hefur verið fjallað um aukið samstarf einstakra fyrirtækja eða um gæðaátak og nýja ímynd sjávarútvegs innan lands og utan í stöðugt harðnandi samkeppni. Hvað þá um fræðslu og rannsóknir og um það hversu mikilvægu hlutverki samgöngur í landinu gegna við endurskipulagningu og eflingu fyrirtækja í sjávarútvegi. Þjóðin, þar með taldir þingmenn, verður að hætta að rífast um kvótann við öll tækifæri og snúa sér að því að beisla hugvit og þekkingu til þess að gera sjávarútveginn að enn öflugri atvinnugrein með háþróuðum vinnubrögðum sjómanna, fiskvinnslufólks og þeirra velmenntuðu vísindamanna sem þjóðin hefur alið og menntað. Í stað þess að kvarta og kveina undan skertum framlögum ríkisins eins og gerst hefur eiga stjórnendur háskólans að snúa sér til atvinnulífsins og bjóða fram þekkingu sína og rannsóknir í þágu atvinnuveganna, ekki síst sjávarútvegsins. Í fiskvinnslunni hefur víða verið mikil sóun og brjóstvitið verið um of látið ráða ferðinni við hin flóknustu viðfangsefni í uppbyggingu fyrirtækja. Því verður að linna, en þess í stað þurfa rannsóknastofnanir og ráðgjafar að styðja við það mikilvæga starf sem stjórnendur sjávarútvegsfyrirtækja hafa unnið, oft við mjög takmarkaðan stuðning og enn minni skilning háskólamanna. Það helsta sem úr þeim herbúðum hefur komið eru tillögur um að skattleggja sjávarútveginn og um leið þær byggðir sem allt eiga undir afkomu í sjávarútvegi. Í þessu mikilvæga máli má þjóðin ekki skiptast upp í fylkingar. Sáttargerð um nýtingu auðlinda hafsins verður að setja á Alþingi með sömu einurð og samhæfni og við höfum fært út og varið fiskveiðilögsögu landsins. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Tvennt ber hæst í umræðunum í kvöld. Annað eru ótrúlega ósvífnar árásir talsmanna Sjálfstfl. á málfrelsið á Alþingi Íslendinga og þær umræður sem þurfa að fara fram af því að við búum við lýðræði. Við búum ekki við ráðhúseinræði af neinu tagi á Alþingi. Við munum ekki sætta okkur við neitt slíkt. En hótanirnar sem birtust frá Sturlu Böðvarssyni, Sólveigu Pétursdóttur og Davíð Oddssyni eru bersýnilega með þeim hætti að það er stefna Sjálfstfl. að innleiða skert málfrelsi, skert lýðræði á Alþingi Íslendinga. Ég mótmæli þessu harðlega og ég er sannfærður um að þessar árásir verða ekki til þess að hjálpa til við að lenda málum með eðlilegum hætti á næstunni. Hitt sem vekur mesta athygli í umræðunni í kvöld er það að hér hafa talað tvær ríkisstjórnir. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, í henni er Jón Baldvin Hannibalsson, og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttir og hún er ein í þeirri ríkisstjórn. Það er í fyrsta sinn svo ég muni eftir þann tíma sem ég hef setið á Alþingi að það gerist með jafnskýrum hætti og hér í kvöld að það sé djúpstæður málefnalegur ágreiningur innan ríkisstjórnar. Það er bersýnilega svo að félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir er að óska hér eftir sanngjörnum leikreglum. Hún er að óska eftir annarri og öðruvísi stjórnarstefnu og ég segi við hana: Ég er sannfærður um að í hópi stjórnarandstæðinga á hún marga samherja og meðal þjóðarinnar líka sem óska eftir því að að verði settar sanngjarnari leikreglur á Íslandi. Ég óska henni alls góðs og gæfu í baráttunni fyrir sanngjörnum leikreglum á Íslandi. Hitt er ljóst að þær reglur sem hefur verið reynt að innleiða að undanförnu af Sjálfstfl. með Alþfl. í eftirdragi eru ekki sanngjarnar leikreglur. Það eru ekki sanngjarnar leikreglur, góðir Íslendingar, að ákveða að loka Lánasjóði ísl. námsmanna í haust en það er það sem verður gert. Það er ætlunin að banna lán til íslenskra námsmanna núna í haust. Þeir fá einir Íslendinga engan framfærslueyri. Hvernig telja menn að yrðu viðbrögð hjá öðrum í þjóðfélaginu ef það yrði boðið upp á það að í hálft ár fengju þeir ekki krónu í framfærslueyri? En þetta er stefnan sem menntmrh., Ólafur G. Einarsson, er að innleiða hér, hefur lýst yfir að hann muni ekki breyta í neinu og hann virðist vera með Alþfl. í vasanum, a.m.k. flesta, að því er best verður séð til þessa. Þó er von, ekki aðeins í kröfunni hér í kvöld um sanngjarnar leikreglur, heldur sérstaklega í samþykkt Sambands ungra jafnaðarmanna sem birtist í dag í fjölmiðlum þar sem þessi ákvæði frv. til laga um Lánsjóð ísl. námsmanna eru gagnrýnd með eindregnum hætti. Nei, Jóhanna, þetta eru ekki sanngjarnar leikreglur. Það eru heldur ekki sanngjarnar leikreglur að bera gamalmenni út af öldrunarlækningadeildum, flytja fólk þaðan nauðungarflutningum. Það eru ekki sanngjarnar leikreglur. Ég er sannfærður um það, Jóhanna Sigurðardóttir, að við erum sammála um það. Ég er sannfærður um að við erum líka þeirrar skoðunar að það séu ekki sanngjarnar leikreglur að þúsundir Íslendinga eru nú ofurseldir atvinnuleysinu, hafa ekki verið fleiri um áratugaskeið. Hvað er atvinnuleysi? Atvinnuleysi er fyrirlitning markaðsþjóðfélagsins á vinnuaflinu, þeim skapandi kröftum sem felast í hverjum einasta einstaklingi jafnvel þó hann eigi ekkert nema vinnuafl sitt og enga peninga. Það eru ekki sanngjarnar leikreglur að neita þessu fólki um atvinnu. Frammi fyrir þessu stöndum nú. Það eru ekki heldur sanngjarnar leikreglur, virðulegi forseti, hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram núna á örfáum dögum eftir að kjarasamningum var lokið, það eru ekki sanngjarnar leikreglur. Það eru svik á kjarasamningum að bera gamalt fólk út úr Hátúni. Það eru svik á kjarasamningum að lækka ekki vexti. Það eru svik á kjarasamningum að ráðast að kjörum opinberra starfsmanna þó að það standi í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að það eigi ekki að hrófla við réttindum þeirra. Þetta eru ekki sanngjarnar leikreglur, Jóhanna, og ég er viss um að við erum sammála um það. Frammi fyrir þessu þjóðfélagi stöndum við nú, kaflaskil á mörgum sviðum, allt annað þjóðfélag, allt önnur framtíð. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ákveðið að leggja framtíðarnefndina niður um leið og hún stofnaði fortíðarnefndina. Andstæðurnar blasa hvarvetna við. Í monthúsinu upp á þrjá, fjóra milljarða króna, sem Davíð Oddsson byggði í Reykjavík, er verið að ræða um matargjafir handa fátækum Reykvíkingum. Þetta er þjóðfélagið sem blasir við. Þetta er þjóðfélagið, sem Jóhanna Sigurðardóttir var að lýsa hér áðan að væri komið í Bandaríkjunum, eftir tíu ára stefnu sem þar hefur verið fylgt sem er sú sama og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fylgir hér á Íslandi. Það er þessi stefna sem þjóðin þarf að sameinast um að hafna. Góðir tilheyrendur. Við stöndum frammi fyrir þessum pólitíska veruleika og svo líka því að taka ákvarðanir um örlagamál í íslensku stjórnkerfi þar sem er Evrópskt efnahagssvæði og spurningin um aðildina að því. Þar duga ekki Eurovision-samþykktir. Þar er nauðsynlegt að hafa skýr svör. Þannig háttar til í náttúrunni og hinu pólitíska umhverfi um þessar mundir á Íslandi að það er vorhret á glugga. En það mun birta. Ég er sannfærður um að það mun birta víða á íslenskum heimilum ef félmrh. hefur forustu um það að fylgja eftir orðum sínum áðan um það að mynda samstöðu á Íslandi um sanngjarnar leikreglur. --- Góðir hlustendur, lifið þið heil.

Virðulegi forseti. Íslendingar hafa kosið sér vestrænt lýðræði, stjórnarhætti siðmenntaðra manna. Okkur hefur tekist að gera Ísland að velferðarríki, hér búum við við eitt fullkomnasta velferðarkerfi sem þekkist í veröldinni. Við höfum valið það hlutskipti sem jafnaðarmenn hafa boðað þjóðinni í áratugi að ástunda samhjálp og samvinnu. Við höfum svarað því játandi sem spurt er um í Biblíunni: Á ég að gæta bróður míns? Þetta hlýtur að lagast, höfum við alltaf sagt þegar erfiðleika hafa steðjað að. Við höfum líka getað treyst því --- við fiskuðum bara meira. Þá var það viðtekin skoðun að hafið, fiskstofnarnir væru óþrjótandi auðlind. En er það svo? Getum við lengur treyst því að allt fari vel, þetta hljóti að lagast einhvern veginn? Því miður eru alvarlegar blikur á lofti. Við höfum komist að því að fiskimiðin eru ekki óþrjótandi. Við höfum brugðist við og takmarkað sóknina í fiskinn. Við deilum um aðferðirnar en sjálfsagt er öllum ljóst að án takmarkana eyðileggjum við auðlindina. Mitt í ákafanum í að byggja upp, breyta og bylta í því skyni að auka velferðina höfum við ekki gætt að okkur. Það er gamall og nýr sannleikur að heimili, sem eyðir meira en það aflar, stenst ekki til lengdar. Það sjáum við á gjaldþrotunum, nauðungaruppboðunum og angist þeirra sem horfa upp á fjölskylduna tvístrast vegna skulda og erfiðleika. Vinsældir og völd freista margra. Það er gaman að vera vinsæll. Það er einmitt sú skemmtan sem stjórnmálamenn undanfarna tvo áratugi hafa ástundað svo mjög ötullega. Það er ekki bara gaman heldur líka ódýrt og þægilegt, þjóðin borgar. Þú borgar, ágæti áhorfandi. Erfiðasta vandamál þjóðarinnar er einmitt sú staðreynd að stjórnmálamenn hafa keypt sér atkvæði, keypt sér vinsældir á kostnað þinn. Þess vegna erum við núna í erfiðleikum, meiri vanda en við höfum þekkt í áratugi. Íslenska þjóðin skuldar nú rúmlega 200 milljarða króna. Erlendar skuldir eru svo geigvænlegar að þriðji hver fiskur fer í afborganir og vexti til útlanda. Reiðuleysi í ríkisfjármálum hefur verið með ólíkindum. Það hefur verið regla undanfarin ár fremur en undantekning að afgreiða fjárlög með halla, þ.e. útgjöld ríkissjóðs hafa verið meiri en tekjurnar, meira að segja þegar góðæri hefur verið hvað mest. Ég er að segja ykkur frá staðreyndum, óþægilegum staðreyndum. Núverandi ríkisstjórn er sú fyrsta í tuttugu ár sem þorir að segja sannleikann. Þessar byrðar eru farnar að segja til sín. Fólkið, sem horfir upp á gjaldþrota fyrirtæki, missi atvinnunnar og erfiðleika í atvinnulífinu, skynjar vel að það er mikill vandi á höndum. Það er aðeins lítill hópur Íslendinga sem neitar að horfast í augu við vandann. Sá hópur er stjórnmálamennirnir sem í áraraðir hafa keypt sér vinsældir og áhrif með sóun og reiðuleysi og sitja á Alþingi og halda því fram að ekkert sé að. Enn heldur vinsældaleikurinn áfram. Þessi litli hópur einangraðra Íslendinga heldur því blákalt fram að allt sé hægt að gera fyrir alla. Þeir fullyrða að illmennska og ótugtarskapur ráði ferðinni hjá ríkisstjórninni sem hefur lagt sig fram um að taka á vandanum, endurreisa efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, verja lífskjörin í landinu. Það er athyglisvert að það er verkalýðshreyfingin sem hefur haft frumkvæði að því á liðnum árum að benda á hættur óstjórnar, eyðslu og óráðsíu. Benda á nauðsyn þess að ná kjarasamningum sem tryggðu betur atvinnuöryggið og kaupmáttinn. Það þarf kjark til þess hjá foringjum verkalýðshreyfingarinnar að segja frá erfiðleikunum. En sá kjarkur var fyrir hendi. Þess vegna hafa nú aftur tekist kjarasamningar sem verða lóð á vogaskál stöðugleika. Ríkisstjórnin hefur nú hafið endurreisnarstarfið í fjármálum ríkisins. Því fylgja erfiðar aðgerðir. Sparnaður og ráðdeild eru í fyrirrúmi. Dregið er saman þar sem unnt er, útgjöld ríkisins eru minnkuð þar sem nokkur kostur er á. Víða hefur þurft að bera niður. Það verður meira að segja að draga saman þar sem sárast er, þ.e. á félagslega sviðinu. Það verður að halda áfram að draga saman seglin þar til jafnvægi er komið á ríkisfjármálin. Vandinn er svo mikill að það tekur tíma að vinna verkin. Alþýðuflokkurinn, flokkur jafnaðarmanna, telur grundvallaratriði að sýna ábyrgð í fjármálum. Öðruvísi fáist ekki fjármunir til að byggja velferð á varanlegum grunni. Ábyrgðarleysi í fjármálum verður til þess að velferðarkerfið hrynur. Við erum að forða því, við erum að koma í veg fyrir að sjúkir, aldraðir og fatlaðir líði nauð vegna óráðsíu fyrri ára. Ég geri mér grein fyrir að stöðvun eyðslunnar er ekki til vinsælda fallin. En við verðum, við gerum þetta til að skapa betra þjóðfélag. Við gerum þetta til að forða þjóðinni frá efnalegu gjaldþroti. Við gerum þetta til að geta haldið áfram á framfarabraut. Það er erfitt að tapa atkvæðum og missa vinsældir. Við jafnaðarmenn rísum undir því. Erfiðara væri að rísa undir því að hafa skömm á sjálfum sér, svíkja hugsjónir sínar og fólk sitt. Ef við tökum ekki fast og af ábyrgð á fjárhagsvanda þjóðarinnar erum við að svíkja þá sem minnst mega sín, svíkja hugsjónir okkar um réttlátara og betra þjóðfélag og velta skuldunum, óreiðunni, yfir á börnin okkar. Það er algjör nauðsyn að taka fast á málum. Við verðum að vera einhuga og staðföst á þessum erfiðu tímum, nú þegar verið er að hreinsa til. Heimilin, sem á undanförnum árum hafa þurft að upplifa gjaldþrot og uppboð, skipta hundruðum. Þetta verður að stöðva. Það verður að koma fjárhagnum þannig að nauðungaruppboðin, gjaldþrotin, upplausn heimila og gjaldþrot fyrirtækja taki enda. Það gerum við best með því að taka til í ríkisfjárhirslunum. Þegar því er lokið mun framtíðin blasa við okkur. Við Íslendingar eigum svo ótal mörg tækifæri. Við eigum svo mikið af góðu, menntuðu og hæfu fólki sem er þess albúið að leggja sig fram um að gera góða hluti. Ríkisstjórnin mun leggja metnað sinn í að tryggja að atgervi fólksins fái notið sín, að allir fái atvinnu við sitt hæfi, að lífskjörin verði traustari samfara góðri fjármálastjórn. Það mun takast með samhæfðu átaki þjóðhollra Íslendinga, þeirra sem vilja verja efnalegt sjálfstæði þjóðarinnar og halda á braut nýrrar framtíðar. Stjórnarandstaðan er, eins og ég sagði áðan, alveg utangátta í umræðunni um efnahagsmál. Þeir reyna að segja þjóðinni að ekkert sé að. Þeir taka undir hvers konar óánægjuraddir og umkvartanir. Þeir halda því fram að það séu bara vondir menn í ríkisstjórninni sem vilji hrella fólk. En hvers vegna eru þeir að þessu? Frægasti rithöfundur okkar Íslendinga, Halldór Laxness, samdi Strompleikinn, sem hann kvað vera gamanleik, en sem er öðrum þræði allt annað en gamanleikur. Hann er hvöss ádeila á alvarlegar veilur í nútímaþjóðfélagi, bæði hér á landi og annars staðar. Skáldið deilir hart á sýndarmennsku og blekkingu. Hann deilir hvasst á það að menn telji sjálfum sér og öðrum trú um annað en það sem er, að menn segi annað en þeir meini. Að menn látist vera annað en þeir eru, að menn þori ekki að horfa framan í veruleikann, hafi ekki kjark til þess að játa það sem er, heldur gefi sig á vald sjálfsblekkingu, ýmist úti í buskanum eða upp um strompinn. Staðreyndin er sú að innst inni vita þessir menn um vandann í þjóðfélaginu. Árásir þeirra og vinsældaleikur er óheill, óekta, þær eru strompleikur. Þeir vita það gjörla að vandinn, sem núv. ríkisstjórn þarf að glíma við, er til kominn vegna atkvæðakaupanna, vinsældakeppninnar sem fyrri ríkisstjórnir hafa gert sig sekar um. Áróður þeirra, árásir og skröksögur eru strompleikur. Ræður þeirra eru markaðar eftirsjá eftir ráðherrastólunum en ekki því að þeir séu ósammála. Þetta er óheilt, þetta er óekta. Þetta er einn þáttur þess strompleiks í íslensku þjóðfélagi sem sannarlega er mál að linni. Það er mál til komið að menn hætti að skipta algjörlega um skoðun eftir því hvort þeir eru í ríkisstjórn eða utan ríkisstjórnar. Er ekki mál til komið að menn hætti að segja það svart, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu sem menn sögðu hvítt þegar þeir sátu í ráðherrastól? Það er mál til komið að íslenskir stjórnmálamenn láti ráðstafanir andstæðinga sinna njóta sannmælis, að þeir geri sér það undantekningarlaust að reglu að segja þjóðinni satt og telji mest um vert að gera rétt. Þá væri e.t.v. von til að rithöfundar okkar gætu hætt að beina spjótum sínum til stjórnmálamannanna og stjórnmálalífsins þegar þeir deila á það sem er ósatt, óheilt, óekta.

Virðulegi forseti, góðir áheyrendur. Ég tel að þegar Kvennalistinn var útilokaður frá stjórnarsamstarfi eftir síðustu kosningar hafi orðið sögulegt slys. Ef fyrrverandi eða núverandi stjórn hefðu gengið til samstarfs við Kvennalistann tel ég víst að það hefði dugað til að mannúðaröflin innan flokkanna hefðu náð yfirhöndinni. En svo varð ekki og nú súpum við seyðið af því. Það seyði er bæði beiskt og óhollt með afbrigðum. Við búum nú við samfélag vaxandi ójöfnuðar. Sá ójöfnuður bitnar ekki síst á konum. Undir þessum kringumstæðum er nöturlegt að heyra forsrh. og síðasta ræðumann hæla kjarasamningunum. Bilið milli ríkra og fátækra á Íslandi fer vaxandi. Hvern hefði grunað fyrir örfáum árum að í borgarstjórn Reykjavíkur væri karpað um það hvort bjóða ætti upp á fátækramáltíðir? Ekki aðeins fyrir útigangsfólk heldur einnig fyrir aldraða og snauða. Fróðlegt var að heyra misvísandi ræður þeirra flokkssystkina, Jóhönnu og Jóns, um fátækt á Íslandi. Fyrir fáeinum árum hefði okkur þótt fráleitt að tala um skólagjöld á Íslandi. Nú eru þau staðreynd. Fyrir nokkrum árum hefði engum dottið í hug að ætlast til þess að námsmenn framfleyttu sér á víxlum á námstíma. Nú er þetta að verða veruleiki íslenskra námsmanna strax í haust, nema að það takist þá að afstýra því á síðustu stundu. Fyrir nokkrum árum héldum við konur að við hefðum komið í veg fyrir að Fæðingarheimilið yrði lagt niður sem fæðingarstofnun. Nú er búið að gera það, þrátt fyrir loforð ráðherra, og svipta okkur sjálfsögðu vali. Er þetta frelsi frjálshyggjunnar? Fyrir nokkrum árum héldum við að það heyrði til almennra mannréttinda að geta keypt sér nauðsynleg lyf. Nú er það liðin tíð. Fyrir nokkrum árum héldum við að næstu skref í þróun grunnskóla yrðu að byggja upp. Nú vitum við því miður betur. Spurningin er hversu mikið langlundargeð landmanna er. Hve langt er hægt að ganga áður en fólki er nóg boðið? Eigum við kannski að bíða eftir að ástandið verði jafnslæmt og nú nýverið í Los Angeles? Fyrstu einkennin eru þegar fyrir hendi, m.a.s. hér á Íslandi. Þar sem misgengi er getur orðið mikill skjálfti í fyllingu tímans. Átökin úti í heimi kenna okkur fleira. Við höfum lært það af reynslunni, bæði að austan og vestan, að það kann ekki góðri lukku að stýra að stjórna með valdboði. Því miður er íslenskt stjórnarfar ekki alls kostar laust við valdbeitingu. Það er nefnilega fleira ofbeldi en að lúskra á svörtum hraðakstursmönnum eða skjóta flóttafólk við landamæri. Andlegt ofbeldi felst í hótunum, niðurlægingu og þvingunum. Ef hægt er að beita einstaklinga slíku ofbeldi er alveg eins hægt að beita heilar þjóðir slíku ofbeldi. Ég sé ekki betur en núverandi stjórnvöld séu markvisst að brjóta niður bjartsýni og baráttugleði Íslendinga og hafi tekið upp þá starfsaðferð að stjórna með hótunum. Við heyrðum það vel hjá síðasta ræðumanni og við höfum heyrt það í kvöld. Mig langar til að taka dæmi um kunnuglegar hótanir. Ef námsmenn samþykkja ekki að taka á sig auknar byrðar verður lánasjóðurinn látinn fara á hausinn. Ef grunnskólarnir sæta því ekki að fækka tímum og segja upp kennurum verða þeir fjársveltir. Ef fólk vill ekki borga fyrir lyfin sín má það bara deyja drottni sínum. Jafnvel smáar upphæðir eru nefnilega mörgum ofviða. Ef við göngum ekki í EES þá hættum við að selja fisk. Ef þið heimtið hærri laun skerum við meira niður. Þá fyrst fáið þið að kynnast atvinnuleysinu. Þetta eru skilaboð ríkisstjórnarinnar til almennings, misvel dulbúin. E.t.v. kom þessi hótanastjórnun gleggst fram með afskiptum ríkisstjórnarinnar af kjarasamningum. Hingað til hafa félagsmálapakkar stjórnvalda geymt félagslegar úrbætur og það er út af fyrir sig umdeilanlegt. En við síðustu samninga brá svo við að ríkisstjórnin ákvað að greiða fyrir kjarasamningum með því að framkvæma ekki allar hótanir sínar, a.m.k. ekki strax. Ég get ekki varist því að sjá nokkra samsvörun í lítilli sögu eftir Ástu Sigurðardóttur og stjórnunarstíl núv. ríkisstjórnar. Bæði innan þings og utan hafa stjórnarflokkarnir stjórnað með valdboði og hótunum. Á slíku örlaði vissulega í ræðu forsrh. og fleiri fyrr í kvöld og nú á víst að fara að vega að málfrelsinu líka. Við kvennalistakonur höfum svo sannarlega fundið fyrir því, bæði við sem á Alþingi störfum og allar hinar víðs vegar um landið. Mig langar til að leyfa ykkur, góðir áheyrendur, að dæma fyrir ykkur sjálfir hvort það sé svo ýkja mikill munur á aðferðafræði ofbeldisins eftir því hvort hún á við um stjórnarheimilið eða heimilið í sögu Ástu. Ég ætla svo sem ekki neinum, ekki einu sinni okkar slæmu ríkisstjórn, að bera þann hug til þjóðarinnar sem maðurinn í sögunni bar til konunnar. En auðvitað verður hver að dæma fyrir sig. Ég hef lesturinn: ,,Hann barði í borðið til áréttingar. Konan lúpaðist niður og þorði ekki að segja meira. Hann vissi þó með sjálfum sér að þessi lítilmótlega litlausa og heimska kona var ekki fulltamin enn, þrátt fyrir undirgefið augnaráð og flóttalegar hreyfingar. Hún var enn þá vís til að verja krakkann fyrir honum og henni tókst oftast að hlífa stelpunni fyrir mestu höggunum og þvælast fyrir höndunum á honum þangað til hann var orðinn uppgefinn á að lemja á þeim. Það var hreint óþolandi að geta ekki verið húsbóndi á sínu heimili og það fyrir jafnlítilsigldri manneskju og Siggu. Þetta var frámunaleg niðurlæging. En það gerði krakkinn. Það var eins og vesælustu kvikindum af kvenkyninu gæfi margfalt þrek ef stuggað var þessum afkvæmum þeirra.`` Svo mörg eru þau orðin í sögu Ástu og hefði raunar verið ástæða til að hafa þau fleiri yfir. Núv. ríkisstjórn hefur tekist að hræða landsmenn með ýmsum grýlum. Niðurlægja með margs konar lítilsvirðandi ummælum svo sem þeim að námsmenn leggist í barneignir til að næla sér í fé frá ríkinu. En niðurstaðan er söm og í sögu Ástu. Það er ekki hægt að berja þann til hlýðni sem er að verja barnið sitt og framtíð þess. Góðir áheyrendur. Eitt af því sem veldur mér ævinlega heilabrotum er það hvernig sömu menn og beita valdi gegn minni hlutanum innan lands eru svo grænir að halda að þeir muni njóta réttlætis í samfélagi Evrópu þar sem vald hins sterkari gagnvart hinum veikari er rækilega staðfest. Ég tel vonirnar sem menn binda við Evrópusamstarf því miður bera vitni um alvarlegt óraunsæi. Þótt það sé hlutskipti okkar kvennalistakvenna nú um stund að verjast í stað þess að skapa þá má það ekki verða of lengi. Því miður er langt í næstu kosningar nema að mótmælaöldurnar verði það háværar að eitthvað breytist. Við kvennalistakonur höfum of mikið fram að færa til þess að sætta okkur við að sitja hjá og ganga endalaust í skítverkin að verja heimili okkar fyrir óværu. Við eigum verk að vinna við að bæta kjör kvenna og aðstæður þeirra. Við viljum fjárfesta skynsamlega í framtíðinni með því að hlúa að menntakerfinu. Við höfum alltaf bent á það hve skynsamlegt sé að verja fé til rannsókna og þróunarstarfs. Það er nú að sýna sig að er rétt. Góð menntun er óþrjótandi auðlind. Við viljum líka auka jöfnuð með réttlátara skattkerfi. Það er hægt. Við sættum okkur ekki við handahófskenndar aðgerðir eins og flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Við viljum í staðinn spara og hagræða í samráði við starfsfólk sjúkrahúsa og heilsugæslu. Það fólk þekkir ótal leiðir en á það er ekki hlustað frekar en aðra í landinu. Við sættum okkur ekki við samfélag sem mismunar. Jöfnuður til náms og starfa eru mannréttindi allra, aðgangur að góðri heilsugæslu sömuleiðis. Þetta er engin skiptimynt í kjarasamningum, heldur grundvöllur góðs lífs. Við teljum það ekki hlutverk ríkisvaldsins að stýra atvinnulífinu heldur að búa því góðar aðstæður. Í því felst m.a. að íþyngja því ekki með álögum eins og okurvöxtum. En einnig verður ríkið að vera reiðubúið til þess að hlaupa undir bagga þegar um tímabundinn eða staðbundinn vanda er að ræða. Annars situr allt samfélagið uppi með vandamál sem reynast okkur dýrari en nokkrar hjálparaðgerðir. Ég nefni staðbundið atvinnuleysi meðal kvenna á Suðurnesjum sem dæmi. Á þessum vanda verður að taka, ekki er hægt að stinga höfðinu í sandinn að hætti strúta endalaust. Virðulegi forseti, góðir áheyrendur. Framtíð okkar á Íslandi er nátengd því sem er að gerast annars staðar í heiminum. Veröldin nær víðar en um Evrópu eina, þótt sjóndeildarhringur ýmissa einstaklinga skorðist við þá ágætu álfu. Við berum sameiginlega ábyrgð á umhverfi okkar á þessum litla hnetti. Við berum einnig sameiginlega ábyrgð á því að jafna lífskjör milli norðurs og suðurs, ekki síður en austurs og vesturs. Um leið og við hlúum að garðinum okkar hér heima er nauðsynlegt að miðla áburði og fræjum um allan heim. --- Góða nótt.