Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur sjútvmrn. látið semja, og fjallar það um að koma þeim mikla vanda, sem stafar af þurrafúa í vélbátum, af því stigi, sem það hefur verið, en ríkissjóður hefur staðið í miklum ábyrgðum vegna þeirra miklu áfalla, sem bátaeigendur hafa orðið fyrir af völdum þurrafúans. En nú er ætlunin að koma þessu máli á tryggingagrundvöll, og sýnist svo vegna athugana, sem gerðar hafa verið á málinu, að það muni verða öllu heppilegra form til þess að snúast við þessum vanda. Það má, svona til þess að rifja þetta mál nokkuð upp, hvernig vandinn hefur hvílt á ríkissjóði, skýra frá því, að á fjárlögunum 1955 var fyrst heimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán fyrir þá bátaeigendur, sem yrðu fyrir því óhappi eða áfalli, að bráðafúi kæmi upp í bátum þeirra. Þá var heimilað að verja allt að 2 millj. kr. í þessu skyni. Næsta ár, 1956, var á fjárlögum veitt 1.3 millj. kr. ábyrgð og 1957 sama upphæð, 1.3 millj. Og 1958 er nú heimild til þess að verja 8 millj. kr. í þessu skyni, enda lágu þá fyrir upplýsingar um, að stórskemmdir höfðu orðið á mörgum skipum og mátti í raun og veru horfast í augu við þá alvöru, að flestir vélbátar, keyptir inn á ákveðnu árabili, mundu vera með stórskemmdum eða meiri eða minni skemmdum af völdum þurrafúans. Ríkisstj. hefur sem sé rætt um þetta mál og komizt að þeirri niðurstöðu, að heppilegra væri að koma þessu vandamáli á grundvöll tryggingaformsins, og er frv. miðað við það. Ég legg til, að frv. verði vísað að umr. lokinni til sjútvn., þó að það sé nú öðrum þræði og aðallega tryggingamál.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh., sem talaði hér áðan, um það, hvað mikils virði er fyrir útveginn að fá bætt það tjón, sem útgerðarmenn verða fyrir af þessum bráðafúa. Nú hagar þannig til, að þegar menn verða fyrir þessu tjóni, eiga þeir undir högg að sækja með það, hafa að vísu fengið ábyrgð ríkissjóðs fyrir lánunum, sem þeir hafa fengið, en það hefur oft farið í það mikill tími og verið erfiður róður. Ég held því, að það sé til bóta að skipa þessum málum fast, eins og gert er ráð fyrir hér. Ég sakna aðeins eins í þessu. Mér er sagt, að nú sé farið að nota í Danmörku efni til þess að verjast þessum bráðafúa. Reynsla er kannske ekki komin mikil á það enn þá, en þó það mikil, að bátaábyrgðarfélögin dönsku taka í tryggingu báta, sem hafa verið varðir með þessu efni, en ekki aðra báta. Ef þetta er rétt, þá held ég vert væri fyrir okkur að athuga þetta og vil beina því til þeirrar n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að þetta mál sé athugað nánar. Það er vitanlega mests um vert fyrir okkur, ef hægt væri að koma í veg fyrir, að þessa fúa verði vart eða komi fram í þeim skipum, sem við látum byggja hér eftir. Þetta hefur farið sívaxandi undanfarið, og það er miklu meira vert fyrir okkur að koma í veg fyrir, að það haldi áfram að verða svo í vaxandi mæli, heldur en þó að við jafnvel getum komið okkur niður á, hvernig eigi að greiða skemmdirnar, þegar þær verða, að hvað miklu leyti af ríkissjóði og að hvað miklu leyti bátaeigendur eigi sjálfir að bera kostnaðinn, eins og virðist vera gert ráð fyrir, en þó ekki fyllilega ljóst í hvaða hlutföllum í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það var aðallega til þess að vekja athygli á þessu, að ég tók til máls, að fyllilega verði athugað um þetta nýja lyf, ef svo mætti segja, sem farið er að nota í Danmörku og með það góðum árangri, að bátaábyrgðarfélögin dönsku taka að sér að tryggja þá báta, sem eru byggðir og varðir með þessu lyfi, um leið og þeir eru byggðir, en ekki aðra báta.



Herra forseti. Frv. þetta til breytinga á lögum um húsnæðismálastofnun o.fl. er fram borið til þess að taka af tvímæli um skilning á tveimur atriðum laganna um húsnæðismálastofnun o.fl. og svo til þess að ákveða viðurlög vegna vanrækslu sparimerkjakaupa og í þriðja lagi til þess að kveða nánar á um, með hvaða hætti og hvenær útlendingar geti átt rétt á undanþágu frá sparimerkjaskyldu. Það orðalag gildandi laga, að greiðslur afborgana og vaxta B-lána skuli sæta vísitölukjörum, breytist samkv. þessu frv. á þann veg, að greiðslur afborgana séu undanþegnar vísitölu framfærslukostnaðar. Þannig felst sú ein breyting í greininni, að vextir af B-lánum skuli ekki vera vísitölubundnir. Er þetta alls ekki gert til þess að draga úr fríðindum sparifjárins, heldur einungis af því, að bankamenn telja ógerlegt að framkvæma vísitölubundna vaxtagreiðslu. Þykir því sjálfsagt að breyta þessu ákvæði laganna til samræmis við þá framkvæmd, sem verður á því. Í 2. gr. frv. er um enga efnisbreytingu að ræða. Ætlunin var sú, að skyldusparnaðurinn ætti að ná yfir tíu ár. En þó að orðalagið t.d. 16.–25. einhvers mánaðar sé af öllum skilið á þann veg, að báðir hinir nefndu dagar séu innifaldir, hefur þess skilnings þó orðið vart, að aldurstímabilið 16–25 ár væri aðeins níu ára tímabil, en ekki 10, eins og meint var með frv. upphaflega og fram kom raunar einnig í grg. með því. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta er nú skv. 2. gr. frv. skotið svo hljóðandi setningu inn í 10. gr. laganna: „Skyldusparnaður hefst við næstu mánaðamót, eftir að hlutaðeigandi verður 16 ára, og lýkur við næstu mánaðamót, eftir að hann verður 26 ára.“ Með þessu móti er nánar kveðið á um framkvæmd þessa atriðis og misskilningur væntanlega þar með útilokaður. Í 3. gr. frv. er um að ræða nýtt efnisatriði, þess efnis, að útlendingar, sem atvinnu- og land- vistarleyfi hafa hér á landi um tiltekinn tíma, skuli að vísu falla undir sparnaðarskyldu, en þó fái þeir skyldusparnað sinn endurgreiddan, þegar þeir hverfa af landi t.d. við framvísun farseðils úr landi. Um þetta atriði var ekkert í löggjöfinni. Veigamesta atriði frv. er í 4. gr. þess. Lögin um húsnæðismálastofnun o.fl. hafa engin ákvæði að geyma um viðurlög við vanrækslu sparimerkjakaupa. En þar sem þetta atriði er mjög þýðingarmikið, er nauðsynlegt að tryggja, að vanræksla á þessu atriði eigi sér ekki stað. Þess vegna er lagt til í frv., að svo hljóðandi mgr. bætist í 12. gr. laganna: „Ákveða má í reglugerð sérstakt gjald, er skattyfirvald ákveður, á hendur þeim, sem vanrækir sparimerkjakaup, er nema má allt að þrefaldri þeirri upphæð, sem vanrækt hefur verið að kaupa sparimerki fyrir. Sömuleiðis má með reglugerð ákveða, að hverjum þeim, sem háður er ákvæðum þessara laga um skyldusparnað, skuli skylt að gera skattyfirvaldi grein fyrir sparimerkjaeign sinni með framvísun sparimerkjabókar að viðlögðu 200 kr. gjaldi. Gjöld þessi skulu renna til byggingarsjóðs ríkisins eða veðdeildar Búnaðarbanka Íslands, eftir því sem við á.“ Með þessum ákvæðum er aðeins verið að stuðla að öruggari framkvæmd og auðvelda fullnægjandi eftirlit með framkvæmd skyldusparnaðarins. Í þessari gr. er einnig fram tekið, að kostnaður við sparimerkjakaup, sparimerkjabækur og alla framkvæmd skyldusparnaðarins skuli greiðast úr ríkissjóði. Þetta er hliðstætt við framkvæmd orlofslaganna, enda verður framkvæmdin í höndum sama aðila, þ.e.a.s. póstmálastjórnarinnar. Í 5. gr. frv. er svo ákvæði um 10 þús. kr. viðurlög gegn brotum á lögunum og reglugerðum settum skv. þeim og að með brot skuli fara að hætti opinberra mála. Hér er, eins og menn sjá, aðeins um smámál að ræða, þ.e.a.s. minni háttar lagfæringar á nokkrum framkvæmdaatriðum þeirra nýmæla, sem fólust í húsnæðismálalöggjöf þeirri, sem afgreidd var frá seinasta Alþingi. Ég vil svo óska, að málinu verði hraðað gegnum þingið, og legg til, að því verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Hæstv. félmrh, sagði, að frv. þetta væri í rauninni smámál og aðeins til þess að taka af tvímæli varðandi nokkur atriði í framkvæmd laga þeirra um húsnæðismálastofnun, sem sett voru á síðasta Alþingi. Það er vafalaust rétt hjá hæstv. ráðh., að frv. sem slíkt er ekki mikilvægt. En hins vegar fer auðvitað ekki hjá því, að í sambandi við þetta frv. hljóti að vakna upp ýmis önnur atriði út af húsnæðismálunum, sem aflaga hafa farið á ýmsan hátt að undanförnu. Ég skal ekki á þessu stigi ræða það í einstökum atriðum. Það mun til þess vinnast kostur, þegar mál þetta hefur verið athugað í n. eða við athugun málsins í n., en það hygg ég að sé nokkurn veginn ljóst, að það þurfi í sambandi við meðferð þessa frv. að athuga ýmis önnur atriði þessara húsnæðismála. Það, sem frv. staðfestir fyrst og fremst, er það, sem hv. þm. að vísu vissu gerla um á síðasta þingi, þegar frv. hæstv. félmrh. var þá til meðferðar um húsnæðismálastofnun, að málið hefði verið mjög illa undirbúið, sem kom fram í því m.a., að á þingi voru þá gerðar á því óvenjulega margar breytingar, miðað við, að hér var um stjfrv. að ræða, sem gera mátti ráð fyrir að hefði hlotið mjög vandlegan undirbúning, ekki sízt þar sem í frv. var um að ræða ýmis flókin vandamál, sem að sjálfsögðu varð að undirbúa vel, ef það átti ekki að leiða af sér hrein vandræði. Það vandamálið, sem erfiðast hefur verið viðureignar og raunar mátti sjá fyrir þá, var framkvæmd skyldusparnaðarins. Eins og hv. þm. er einnig kunnugt, var framkvæmd skyldusparnaðarins mjög vandræðaleg, sem m.a. kom fram í því, að það varð að gefa út tvær reglugerðir á s.l. ári, aðra um sérreglu, er gilda skyldi um innheimtu þessa sparnaðar til síðustu áramóta, og svo hina reglugerðina, sem þá átti að taka við og ákvarða um innheimtuaðferðina framvegis. Það hefur komið mjög skýrt í ljós og á þó vafalaust eftir að koma enn betur í ljós, að skyldusparnaðinum fylgir geysileg skriffinnska, þannig að ég efast um, að þeir menn, sem upphaflega unnu að undirbúningi þessa máls, hafi gert sér til hlítar grein fyrir því í upphafi, hversu margvísleg vandamál sköpuðust í sambandi við framkvæmd skyldusparnaðarins. Það er að sjálfsögðu mál út af fyrir sig, að framkvæmdin á innheimtu þessa skyldusparnaðar á s.l. ári hlýtur auðvitað að hafa það í för með sér að skapa mikla óánægju hjá hinu unga fólki út af þessum sparnaði, þar sem komið er eftir dúk og disk og innheimtur með venjulegum skattaaðferðum skyldusparnaður hálft ár aftur í tímann. Auðvitað var það mjög mikilvægt, ef þessi sparnaður átti að ná tilgangi sínum, að ekki væri vakin gegn honum andúð þegar á fyrsta stigi málsins. Það er þó kafli út af fyrir sig, en það, sem er í rauninni miklu meiri galli á þessu öllu saman, er, eins og ég áðan sagði, hvílík feikna skriffinnska þessu fylgir. Það eru dæmi þess, og vafalaust verða þau mun fleiri, eftir því sem á líður, að stórfyrirtæki hafa orðið að bæta við vinnuafli hjá sér til þess að uppfylla þær kvaðir, sem á þau eru lagðar um framkvæmd þessa skyldusparnaðar. Þar er um að ræða svo margvíslega skýrslugjöf og sundurliðun á vinnulaunum, að það hefur haft stórkostlega aukavinnu í för með sér. Þá hafa enn fremur komið í ljós margvíslegir annmarkar, sem snerta unga fólkið sjálft. Eins og menn vita, þá eru í lögunum ýmsar undanþágur um ungt fólk, sem er ekki skylt að taka þátt í þessum skyldusparnaði, en í framkvæmdinni hefur það orðið þannig, að því er mér skilst, að öllu ungu fólki hefur verið gert skylt að hafa sínar sparimerkjabækur og verða að þola það, að af þeirra launum væri tekið, og síðan yrði þetta fólk, sem undanþegið væri skyldusparnaðinum, að koma sjálft mánaðarlega, - að vísu getur það komið sjaldnar, en fæstir kæra sig sennilega um að eiga peningana lengur inni, þar sem þeir hafa engin hlunnindi af því, - og sækja þessa peninga aftur. Mér er kunnugt um það, og við mig hafa rætt ungir menn um þetta atriði, sem hafa bent á, að það væru næsta miklir örðugleikar, sem þarna væru skapaðir, og vakið athygli á því, sem rétt er, að það væri næsta erfitt fyrir ungan mann, sem væri í fastri vinnu, að þurfa að fara mánaðarlega á vinnutíma sínum til þess að fara að sækja þessa peninga. Þarna er auðvitað bundið fé þessa fólks vaxtalaust þennan tíma, - látum það vera, út af fyrir sig er það ekki stór upphæð, - en ég held, að þetta meðal margs annars hljóti að leiða til þess að skapa mikla úlfúð og ríka óánægju út af framkvæmd þessa máls allri saman. Með þessum skyldusparnaði var farið inn á alveg nýja braut. Það má færa ýmisleg rök fyrir því, að sjálfsagt sé að stuðla að því, að ungt fólk ástundi sparnað og leggi til hliðar fjármuni til þess að undirbyggja heimilisstofnun sína, þegar að henni kemur. En ég held, að þeim tilgangi verði ekki náð, ef framkvæmd málsins er þannig hagað, að það beinlínis veki andúð og óánægju hjá hinu unga fólki, hvernig að er farið. Af hálfu okkar sjálfstæðismanna var á það bent, þegar þetta mál var til meðferðar, að sjálfsagt væri að reyna á fyrsta stigi málsins, hvort ekki væri hægt að ná jafngóðum árangri með því að leyfa frjálsan sparnað, sem hefði verið miklum mun einfaldari í vöfum og að sjálfsögðu margfalt kostnaðar minni fyrir ríkið, heldur en þessi skyldusparnaður hlýtur að verða, því að það er ekki enn þá séð fyrir endann á því, hver feikna útgjöld fylgja í kjölfar þeirrar framkvæmdar. Ég held, að sú reynsla, sem þegar er fengin af þessum skyldusparnaði, sanni það ótvírætt, að þær aðvaranir voru réttar, sem beint var til hæstv. félmrh. varðandi framkvæmd þessa máls, og að betur hefði verið, ef þeim aðvörunum hefði verið sinnt og a.m.k. gerð fyrst tilraun með það, hvort ekki væri hægt að ná þessum tilgangi með frjálsum sparnaði. Ég hygg, að við hljótum öll að vera sammála um það, að æskilegast er að sjálfsögðu og hefur meira uppeldislegt gildi, ef hægt er að fá ungt fólk til þess að spara með frjálsu móti, heldur en þótt það sé gert eftir löggjafarleiðum. Til löggjafar í þessu efni á ekki að grípa, nema önnur úrræði séu ekki tiltæk. Ég hygg því, að það verði óumflýjanlegt fyrir þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að kynna sér til hlítar, hvernig framkvæmd þessa skyldusparnaðar er, og íhuga það af fullri alvöru, hvort ekki sé rétt að fara hér inn á nýjar brautir, áður en menn hafa steypt sér út í óviðráðanlegt skriffinnskukerfi í þessu sambandi og í rauninni eyðilagt það, sem upphaflega var ætlunin að ná með þeirri hugmynd, sem fólst í þessum skyldusparnaði. Það var nú á þessu stigi málsins fyrst og fremst þetta, sem ég vildi vekja athygli á. En það eru, eins og ég í upphafi sagði, mörg önnur atriði, sem hljóta að vakna í huga manna, þegar þetta mál er hér innleitt í þingið að nýju, og það eru vitanlega, eins og öllum hv. þm. er ljóst, margvíslegir aðrir annmarkar á þeirri löggjöf um húsnæðismálastofnun, sem sett var á síðasta þingi, sem hlýtur að koma til álita, hvort ekki eigi að breyta, úr því að á annað borð hér er lagt til, að tilteknar breytingar verði gerðar á lögunum.



Herra forseti. Mér heyrðist á hv. 2. þm. Eyf., að hann hefði ekkert við þær breytingar að athuga, sem í þessu frv. felast, og þannig í raun og veru heyrði ég ekki annað, en afstaða hans væri sú, að hann væri því frv. samþykkur. Hins vegar dró hann hér inn í umræðurnar hugleiðingar um húsnæðismálalöggjöfina almennt og afstöðu sjálfstæðismanna til þeirrar löggjafar í síðasta þingi. Hann taldi, að frv. staðfesti það, sem sjálfstæðismenn hefðu sagt á síðasta þingi, að málið hefði verið illa undirbúið, og skal ég víkja að því nokkrum orðum. Ég tel einmitt, að frv. sýni hið gagnstæða. Frv. sýnir aðeins það, að við reynslu kemur í ljós, að mjög fáum og óverulegum atriðum þurfi að breyta. Þannig sýnir það sig, að þrátt fyrir það að þarna væri um mjög stórfelld og margbrotin nýmæli að ræða í þessari löggjöf, þá hefur tekizt samt að haga löggjöf í byrjun á þann veg, að í öllum meginatriðum virðist þetta ætla að samþýðast vel eðlilegri framkvæmd á löggjöfinni. Þarna er aðeins verið að taka fram ein þrjú eða fjögur atriði, sum til þess að kveða skýrar á um orðalag og önnur, sem reynslan hefur sýnt að rétt er að taka með, en ekki voru í löggjöfinni, t.d. þetta með útlendinga, sem hér hafa atvinnuleyfi, að gefa þeim kost á endurgreiðslu síns skyldusparifjár, þegar þeir fari úr landi, en láta þá lúta skyldusparnaðarreglunum, meðan þeir dveljast hér og stunda hér atvinnu, alveg eins og innlent fólk og eins og unga fólkið verður að gera án undantekningar. Ég held einmitt, að þetta frv. sýni það og sanni, að fullyrðingar sjálfstæðismanna á síðasta þingi um, að málið hefði verið mjög illa undirbúið, séu einmitt afsannaðar með því, að það kemur í ljós, að ekki er nauðsyn á að fá í lög veigameiri breytingar, en hér er farið fram á, og er þó allt tekið með, sem reynslan hefur sýnt að nauðsynlegt sé að breyta við löggjöfina. Að þessu leyti hafa því sjálfstæðismenn reynzt litlir spámenn eins og um margt annað í sinni stjórnarandstöðu. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði, að sjálfstæðismenn peðruðu úr sér óvenjulega mörgum brtt. við húsnæðismálalöggjöfina á síðasta þingi. En það verð ég að segja, að sumt af þeim breytingum var gert meira af vilja en mætti, því að í raun og veru voru þær ákaflega smávægilegar og sumar, hygg ég, þess eðlis, að sjálfstæðismönnum hafi orðið ljóst, áður en umr. lauk í fyrra, að þær voru ekki til bóta. Svo mikið er víst, að reynslan sýnir nú, að hún kallar ekki á neina af þeim breytingum, sem sjálfstæðismenn voru hér með fyrir ári. Það eru einmitt smávægilegar breytingar um nokkur önnur atriði, sem þeim datt þá alls ekki í hug fremur en þeim, sem stóðu að frv., en engar af þeim brtt., sem sjálfstæðismenn voru með í fyrra, reynast vera þess eðlis, að framkvæmd laganna kalli á, að þær verði lögfestar. Ég efast ekkert um það, að ef sjálfstæðismenn eru þeirrar skoðunar nú, þegar þetta mál verður athugað í n., að þeirra brtt. frá því í fyrra séu eins nauðsynlegar og þeir vildu þá vera láta, þá koma þeir þeim till. aftur á framfæri nú undir meðferð málsins. En það er spá mín, að þeir sjái, að þær voru ekki þess efnis eða eðlis, að framkvæmd málsins ylti á þeim. Það er rétt að, að því ráði var horfið að setja fyrstu mánuðina, sem lögin giltu, frá 1. júní og fram til áramóta, reglugerð um það, að skyldusparnaðurinn skyldi innheimtur fyrir það hálfa ár að skattaleiðum, og það var gert sökum þess, að með öðrum hætti var ekki hægt að ná til þess skyldusparnaðarfjár, sem koma átti inn frá þeim degi, sem löggjöfin var sett, 1. júní s.l. Hina aðferðina, sem fyrst og fremst var gert ráð fyrir í lögunum að viðhöfð yrði um innheimtu skyldusparnaðarfjárins, sparimerkjaleiðina, þurfti að undirbúa, það þurfti að gefa póststjórninni, sem samið var við um þá framkvæmd, tóm til þess að ganga frá sparimerkjum og útgáfu sparimerkjabóka, og það þurfti að setja reglugerðir um það, og var ekki hægt að koma slíku við fyrstu tvo mánuðina a.m.k. Hins vegar vildi ég ekki taka á mig að kasta frá mér þeim milljónum króna, sem skyldusparnaðurinn átti að gefa á slíku tímabili, og þá taldi ég sjálfsagt að fara þá leiðina að gefa út reglugerð til bráðabirgða um að innheimta þetta ásamt sköttum fyrir fyrsta hálfa árið, en eins og lögn gerðu ráð fyrir sem aðalleið, skyldi sparimerkjaleiðin farin frá áramótum, og er nú sú framkvæmd farin að sýna sig og virðist ætla að gefast vel. Það er alveg rétt, að það mátti vel búast við því, að það væri hægt að koma af stað einhverri andúð, einhverri óánægju hjá ungu fólki þegar í fyrsta skipti, sem haldið var eftir 6% af launum hins unga fólks. En ég verð að segja það, að þær tilraunir hafa tekizt vonum verr. Við urðum þess að vísu varir í félmrn., þegar þetta kom fyrst til framkvæmda, að þá var verið að lauma því út meðal fólks, að þetta væri bara skattur, sem væri tekinn af unga fólkinu, það væri síður en svo, að þarna væri um ávöxtun fjár að ræða fyrir það, það fengi enga vexti, það fengi enga vísitölutryggingu, það fengi engan forgangsrétt til íbúðarhúsnæðislána, og af þessu tilefni sá félmrn. ástæðu til að gefa út yfirlýsingar, sem ég held að öll blöð í landinu hafi birt. Ég held meira að segja, að Morgunblaðið hafi birt það. Þó þykir mér nú miður, ef ég er að ljúga dyggðum á það, en ég vænti þess, að það hafi birt það. En hitt er rétt, að engar stórfyrirsagnir voru settar á þessar upplýsingar um framkvæmd skyldusparnaðarins. En ef ég á að skýra nánar frá því, hvaða óánægju varð vart, þá er það þetta: Ungt fólk hérna í Reykjavík kvartaði sérstaklega undan því, ef það félli undir undanþáguákvæði laganna, að það skyldi samt eiga að fá sér sparimerkjabók og fá hana stimplaða og ganga eftir endurgreiðslu síns sparifjár, ekki endilega mánaðarlega, en nokkrum sinnum á ári væntanlega. Það er alveg rétt, að ef það væri alveg tilgangslaust og ástæðulaust að vera að heimta það af öllum á aldrinum 16–26 ára að fá sér slíka sparimerkjabók, þá væri bezt að sleppa við það. En ég sé ekki, að það sé neitt stórkostlegt atriði fyrir ungt fólk að leggja það á sig að fá sér í eitt skipti fyrir öll sparimerkjabók, fá hana stimplaða og taka síðan nokkrum sinnum á ári á pósthúsi fyrirstöðulaust sína endurgreiðslu. En þetta hefur mikinn tilgang. Það hefur þann tilgang, að það sé ekki hægt að komast fram hjá sparimerkjakaupunum almennt og að það liggi örugglega fyrir hjá skattayfirvöldunum að „kontrolera“ greidd vinnulaun í landinu og 6% gjaldið af unga fólkinu öllu saman án undantekninga. Með þessu einu fæst það örugglega „kontrolerað“, að ekki sé um vanefndir að ræða á sparimerkjakaupum þess fólks, sem kaupa á sparimerki. Undanþágurnar berast húsnæðismálastjórn eftir hendinni, og þannig fæst yfirlit yfir, hverjir í fyrsta lagi eru á skyldusparnaðaraldri; og í öðru lagi „kontrol“ yfir það, hverjir eru undanþegnir. Ég get kannske skilið það, að þeir, sem eru andvígir skyldusparnaðinum og vilja, að hann fari í ólestri og handaskolum, vilji ekki, að farnar séu þær leiðir, sem gera þetta öruggt í framkvæmd og gera ómögulegt að komast fram hjá því. En allir, sem vilja láta þetta fara vel úr hendi og þetta gangi réttlátlega yfir alla, sem ekki eru af skýrum rökum undanþegnir, þeir eiga ekki að biðja unga fólkið undan því smávægilega erfiði að útvega sér í eitt skipti fyrir öll sparimerkjabók og fara nokkrum sinnum á ári á pósthús til þess að taka sína endurgreiðslu. Hvað hefur líka gerzt? Undireins og búið var að skýra frá því, að þetta væri gert til þess að tryggja nákvæmt og öruggt eftirlit með framkvæmd málsins, og unga fólkinu gert ljóst, hversu erfiðislitið og fyrirhafnarlaust þetta væri, þá hefur þessi óánægja algerlega hjaðnað og segir ekki til sín meir. Ég verð að segja, að óánægjan með þetta nýmæli virðist ætla að verða eins lítil og maður frekast gat búizt við, og þeir menn, sem hafa haldið, að það væri hægt að þyrla upp óánægju yfir því, að þarna væri verið að setja skatt á unga fólkið, hafa sannarlega orðið fyrir vonbrigðum. Unga fólkinu er ljóst, að á Íslandi hefur aldrei verið verðlaunað með sama hætti og í þessu tilfelli að spara fé. Það hafa aldrei verið boðnir hæstu vextir, vísitölutrygging, forgangsréttur að lánum og hærri lán, en aðrir eigi kost á vegna þess sparnaðar, sem unga fólkið framkvæmir, fyrr en nú. Og þetta veit unga fólkið, og það er orðið alkunnugt, að þetta er eitt af vinsælustu málum, sem hafa verið framkvæmd með löggjöf síðustu ára. Það var í tilefni af því, að okkur var ljóst í félmrn., að unga fólkið hafði að sumu leyti fengið rangar upplýsingar, að sumu leyti ekki nógu ýtarlegar upplýsingar um framkvæmd þessa nýmælis, að birtar voru í blöðum og útvarpi grg. um framkvæmd málsins. Ég held, að það sé rétt í tilefni af því, að hv. alþm. einhverjir eru til, sem halda, að þetta mál sæti mikilli andúð og gagnrýni og óánægju, og byggja það greinilega á því, að þeir hafa ekki kynnt sér málið nógu rækilega, að ég rifji hér upp, einnig fyrir þingheimi, þau atriði, sem við, eftir að hafa fylgzt með þeim óánægjuröddum, sem borizt hafa, höfum talið sérstaka ástæðu til þess að upplýsa í sambandi við framkvæmd þessa merka nýmælis. En atriðin viðvíkjandi þessu eru sem hér segir: Í fyrsta lagi að benda á, að fé það, sem skylt er að spara, er undanþegið tekjuskatti og útsvari. Í öðru lagi: Umrætt sparifé er vísitölutryggt. Ef verðlag hækkar og vísitala hækkar, meðan sparnaður þessi varir, fær unga fólkið, þegar það er leyst frá skyldusparnaði, uppbót í samræmi við hækkun vísitölunnar. Í þriðja lagi: Sparifé þetta ber vexti eins og þau verðbréf, sem eru vísitölutryggð. Í fjórða lagi: Þeir, sem safnað hafa a.m.k. 25 þús. kr. á þennan hátt, öðlast forgangsrétt til lána til íbúðabygginga. Í fimmta lagi: Íbúðalán til þeirra, sem sparað hafa, mega vera allt að 25% hærri en almennt gerist, þó ekki yfir 2/3 af matsverði viðkomandi íbúðar. Í sjötta lagi: Undanþegið skyldusparnaði er gift fólk, sem stofnað hefur heimili, skólafólk, sem stundar nám í skóla 6 mánuði eða meira á ári, og iðnnemar, meðan þeir stunda iðnnám. Enn fremur eru þeir undanþegnir skyldusparnaði, sem hafa börn eða aðra skylduómaga á framfæri sínu, þó ekki þeir, sem hafa yfir 30 þús. kr. skattskyldar tekjur, enda hafi þeir þá ekki fyrir heimill að sjá. Loks er undirskattanefndum heimilt að veita tímabundna undanþágu frá sparnaðarskyldu þeim, sem verða fyrir veikindum eða slysum eða hafa sérstaklega þungar fjárhagsbyrðar. Þeim, sem undanþegnir eru, skal bent á ákvæði 3. mgr. 11. gr. laga nr. 42 frá 1957, en þar segir svo: „Þó að maður kunni að eiga rétt á undanþágu frá sparnaðarskyldu, verður hann að láta hið tilskilda sparifé af hendi, þar til hann hefur fengið formlega undanþágu, en þá á hann rétt til endurgreiðslu, svo fljótt sem við verður komið.“ Allir, sem á skyldusparnaðaraldri eru, verða því að fá sparimerkjabók. Hún er afhent ókeypis hlutaðeigandi manni á pósthúsi. Sá, sem telur sig eiga rétt á undanþágu, þarf að sanna undanþágurétt sinn hjá lögreglustjóra eða hjá hreppstjóra. Að því loknu ritar lögreglustjóri eða hreppstjóri á þar til gert eyðublað í sparimerkjabókinni vottorð sitt um undanþáguna, og þegar það vottorð er fengið, þarf ekkert annað en ganga á pósthús til þess að fá endurgreiðsluna. Þegar undanþeginn maður fær greidd laun sín, þar af í sparimerkjum 6%, límir hann sparimerkin á þar til gert blað í sparimerkjabókinni. Merki þessi fær hann endurgreidd á pósthúsi gegn framvísun bókarinnar og afhendingu blaðsins með merkjunum. Þess skal geta, að ekki er nauðsynlegt, að hann fari sjálfur með bókina. Getur hann því falið öðrum að sækja endurgreiðsluna. Sá, sem ekki er undanþeginn sparnaðarskyldu, þarf líka að afhenda pósthúsi sparimerkjabók sína öðru hverju, svo að póstmaður geti tekið úr henni blað eða blöð með álímdum merkjum, en umrætt sparifé ber vexti frá þeim degi, að umrædd sparimerkjablöð eru afhent pósthúsi. Rétt er hverjum manni að koma einu sinni á mánuði í pósthús til þess að fá endurgreidd sparimerki eða afhenda sparimerki vegna vaxtagreiðslu. Þetta eru upplýsingarnar, sem við eftir að hafa hlustað á þær óánægjuraddir, sem okkur var ljóst að sumpart voru sprottnar af misskilningi, töldum ástæðu til að gefa út og teljum enn ástæðu til þess að endurnýja og munum óska eftir, að blöðin í Reykjavík vilji vera svo væn að birta fyrir húsnæðismálastofnunina í þjónustu góðs málefnis núna á næstu dögum einmitt í sambandi við þessi mánaðamót, og vona ég þá, að ekkert þeirra skorist undan því, því að það er vissulega þjónusta fyrir gott málefni, sem þau þá eiga kost á að inna af hendi. Það er hægt að segja það, að það er í raun og veru alveg ofsagt hjá hv. 2. þm. Eyf., að margvíslegir annmarkar hafi komið fram. Þeir eru furðu fáir, og óánægjan, sem hefur orðið um þetta, er ekki um önnur atriði en þau, sem hér hafa verið upplýst, og virtist hjaðna strax eftir fyrstu mánaðamótin, að framkvæmd málsins hófst. Það er alveg rétt, að þegar þetta kerfi fór af stað með sparimerkin, þá kostaði það að gefa út sparimerkjablöð og sparimerkjabækur, og nokkur fyrirhöfn fylgir þessu hjá atvinnurekendum sérstaklega. Fyrirhöfnin hjá unga fólkinu að taka sína endurgreiðslu, ég geri ekki mikið úr henni, það verð ég að segja. En ég geri miklu meira úr þeirri fyrirhöfn, sem atvinnurekendur hafa, og þeirri ábyrgð, sem á þá fellur við framkvæmd málsins, og var alveg skylt gagnvart þeim að haga málinu þannig í framkvæmd, að „kontrolið“ verði sem auðveldast og að þeir lægju ekki undir neinum grun um að fara ekki réttilega með þetta fé á hverjum tíma, og það er ekki gert sízt vegna þess. En með þessu móti er auðvelt að fylgjast með því, hvernig málið er í framkvæmd og hvort vanhöld eru á, að atvinnurekendur inni sína skyldu af hendi og unga fólkið sömuleiðis, og er hægt að „kontrolera“ þetta hvort tveggja. Ég verð því að segja það, að ég get vel tekið á móti gagnrýni í sambandi við framkvæmd svona vandasams og margbrotins nýmælis eins og hér er um að ræða. En hingað til hefur það ekki sýnt sig, að málið hafi verið illa undirbúið, heldur þvert á móti virðist undirbúningur sá, sem fór fram, þegar verið var að undirbúa löggjöfina, hafa dugað furðuvel. Það var aldrei við því að búast, að ekki þyrfti úr neinu að bæta í sambandi við setningu slíkrar löggjafar, þegar reynslan hefði talað. Mér er meira að segja kunnugt um allmörg dæmi þess, að ungt fólk, sem er á skyldusparnaðaraldri, en á tvímælalausan rétt til undanþágu samkvæmt lögunum, hefur sagt: Ja, við gerum okkur það ljóst, að við eigum rétt á undanþágu, en við viljum bara ekki nota hann. Við viljum heldur mynda okkar sjóð. Eitt atriði hefur það verið, sem fólk hefur verið í vafa um. Það er það unga fólk, sem er að byggja og var þannig komið af stað með að leysa sitt húsnæðisvandamál, þegar löggjöfin var sett, hvort það eigi undanþágurétt. Það stendur ekkert um það berum orðum í lögunum, en það stendur, að ef ungt fólk á skyldusparnaðaraldri á við óvenjulega fjárhagsörðugleika að stríða, þá megi einnig veita því undanþágu. Nokkur dæmi hafa borizt okkur þannig í félmrn., og við höfum sagt: Vitanlega á hver einasti maður, sem er að byggja í þessu landi, svo framarlega sem hann er ekki stóreigna- eða hátekjumaður, í miklum, sérstökum fjárhagsörðugleikum í sambandi við sína byggingu, og við teljum, að þetta eigi að veita ungu fólki undanþágu, enda er það þar með að framkvæma þann sparnað, sem tilætlunin er að ná fram með lögunum, og er að leysa úr því mikla vandamáli, sem sjóðmyndunin fyrirhugaða með sparnaðinum átti að auðvelda. Þá vil ég enn fremur segja það, að það eru allar leiðir og dyr opnar til frjáls sparnaðar. En ég tók eftir því, að hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það væri miklu betra að fá fólk til frjáls sparnaðar heldur en með lagaskyldu. Í þessari húsnæðismálalöggjöf er sérstakur kafli um frjálsan sparnað, og það líður ekki á löngu, áður en þeim sparnaðarleiðum verði fundið ákveðið form, annaðhvort með samningum við banka og sparisjóði eða með öðrum hætti, og þá á fólk, hvort sem það er á þessum aldri eða ekki, einnig kost á frjálsum sparnaði til þess að leysa einmitt úr húsnæðismálavanda sínum. Mig minnir, að hv. sjálfstæðismenn hafi flutt á þessu þingi frv. til breytinga á húsnæðismálalöggjöfinni. Er það ekki rétt? Þætti mér miklu eðlilegra, að þeir kæmu sínum hugmyndum um breytingaþörf á löggjöfinni almennt á framfæri í sambandi við það, og ættu þeir í raun og veru að hafa tekið allt það, sem máli skiptir, með í sitt eigið frv., þætti því að því er snertir meðferð málsins frekar óeðlilegt, ef þeir færu að koma þeim breytingum sínum á framfæri í sambandi við þetta. Hins vegar tæki ég því með góðu, að þeir gerðu breytingar við þetta frv. að öllu því leyti, sem það er málefnalega skylt þeim breytingum, sem í þessu frv. felast, og vil óska þess, að hv. n. taki til greina allar góðar og skynsamlegar till., sem hníga í þá átt að ganga betur frá þessum lagaákvæðum eða gera lagaákvæði um framkvæmd þessara vandasömu mála skýrari. Ég held, að ég hafi þá með því, sem ég nú hef sagt, gert grein fyrir þeirri gagnrýni, sem við í félmrn. höfum orðið varir við í sambandi við framkvæmd þessara mála, og við höfum ekki fundið, að það væri þörf annarra breytinga á löggjöfinni, að fenginni þessari stuttu reynslu, heldur en við höfum hér borið fram í þessu frv., og hygg ég, að það verði ekki sagt með réttu, að þær breytingar séu stórfelldar. Vitanlega getur komið fyrir, að við aukna reynslu af framkvæmdinni þurfi einhverju þarna að breyta, og mundi þá verða leitað til Alþingis þegar í stað, ef það bæri að höndum, um aðrar breytingar.



Herra forseti. Það er ekki tilgangur minn að hefja hér almennar umr. um húsnæðismálafrv. eða það frv., sem hér liggur fyrir. Ég hafði eiginlega hugsað mér að beina orðum mínum fyrst og fremst til þeirrar n., sem fær þetta, en það er víst svo komið, að það er enginn úr n. í deildinni,  Í frv. er gert ráð fyrir margvíslegum undanþágum, eins og hæstv. ráðh. las upp hér áðan. Þessar undanþágur eru vitanlega nauðsynlegar, en þær ná í raun og veru of skammt, og sérstaklega er það gagnvart unga fólkinu okkar í sveitinni, og vil ég þá nefna dæmi. Það er ekki óalgengt í ýmsum sveitum, að ungt fólk, sem starfar hjá foreldrum sínum, vinnur á búi þeirra og hefur að sjálfsögðu kaup, að það af því, sem ætlar sér búskap til frambúðar, tekur kaup sitt allt saman annaðhvort í fóðrum eða beinlínis í skepnum. Ég hef orðið var við, að mörgum finnst það vera ósanngjarnt að láta lögin ná til þessa fólks. Fyrst og fremst er þarna ekki um neina peningagreiðslu að ræða, en þarna er vitanlega um fólk að ræða, sem starfar einmitt að því eða vinnur að þeim ákvæðum, sem hugsað er að skyldusparnaðurinn komi til leiðar. Það er að framkvæma þarna frjálsan skyldusparnað og leggur í það kannske hvern einasta eyri. Ég gæti t.d. nefnt menn í minni sveit, sem að vísu ætla sér að hefja búskap á næsta vori eða næstnæsta, sem býttuðu öllum hrútdilkunum sínum í gimbrar til þess að setja fleira á og lögðu ekkert lamb inn. Nú spyr ég: Finnst n. nokkur ástæða til þess að knýja þetta fólk, sem er að búa sig undir sitt lífsstarf, til þess að fara að leggja þarna talsverða upphæð fram, þegar það gerir það sjálft af frjálsum vilja? Ég gæti nefnt ýmis fleiri dæmi frá okkur í sveitinni, sem geta fært mönnum enn frekar heim sanninn um, að það er sanngirni að veita þessu fólki undanþágu engu síður en því fólki, sem nefnt er í lögunum. Það var aðeins á þetta atriði, sem ég vildi leyfa mér að benda í þessu sambandi, því að úr því að breyting á lögunum er hér fyrir, þá tel ég það bæði rétt og skylt, að þetta atriði sé tekið til athugunar í þessu sambandi.



Herra forseti. Það var nú dálítið eftirtektarvert að bera saman ræðu hv. 2. þm. Skagf. og þá fullyrðingu hæstv. félmrh., að eftir að hann eða rn. hans hefði gefið einhverja yfirlýsingu í blöðum, þá hefðu allar óánægjuraddir út af framkvæmd skyldusparnaðarins þagnað, því að hv. 2. þm. Skagf. upplýsti einmitt um atriði, sem hlýtur að snerta æði margt ungt fólk í sveitum landsins, þar sem ríkjandi væri mjög mikil óánægja út af framkvæmd skyldusparnaðarins. Hæstv. ráðh. hélt því fram í ræðu sinni hér áðan, að allar aðfinnslur að skyldusparnaðinum og framkvæmd hans byggðust á löngun til þess að gera þetta mál tortryggilegt og ófrægja það og það hlytu að vera andstæðingar málsins, sem leyfðu sér að impra á slíkum aths. Ég er þessari skoðun hæstv. ráðh. algerlega andvígur. Það er eins og máltækið segir: Sá er vinur, er til vamms segir. Það má vissulega eins rökstyðja það, að ef bent er með rökum á annmarka máls, þá sé það ekki síður til þess að greiða fyrir málinu, en að beinlínis sé verið að ófrægja það. Og það, sem ég áðan sagði í minni ræðu varðandi skyldusparnaðinn og framkvæmd hans, held ég að ekki hafi verið af neinum hægt að skilja sem andúð gegn þeirri hugmynd, að ungt fólk ætti að spara. Það var aðeins mismunandi viðhorf til þess, hvernig að því máli ætti að fara og hvernig skynsamlega væri að málinu unnið. Og ég held, að það sé alveg augljóst mál, að það sé mjög óskynsamlegt að haga framkvæmd málsins á þann veg, að það skapi megna andúð hjá ungu fólki. Fyrsta skilyrðið sé að reyna að framkvæma málið þannig, að það njóti skilnings, verði vinsælt mál, eins og hæstv. ráðh. gat um í sinni ræðu, og þess vegna séu strax í byrjun athugaðir allir annmarkar, sem á því eru, og einmitt reynt eftir föngum að lagfæra þá. Ég held því, að hæstv. ráðh. vinni þessari skyldusparnaðarhugmynd ekkert gagn með því að berja höfðinu við steininn og slá því einu fram, að það sýni fjandskap við málið, ef með rökum er bent á annmarka, sem á framkvæmdum þess séu. Hæstv. ráðh. vildi reyna að halda því hér fram, að gagnrýnin á skyldusparnaðinum, sem hefði valdið því, að yfirlýsing félmrn. var gefin út, hefði verið einhver rógur af hálfu sjálfstæðismanna. Ég satt að segja man nú ekki betur, en það hafi verið skrifuð löng grein af ráðuneytisstjóra félmrn. til þess að svara gagnrýni í Tímanum, þar sem var vikið að göllum á framkvæmd þessa máls, og m.a. því atriðinu, sem ég benti á hér áðan, hversu óheppilegt væri að leggja fyrirhöfn á það fólk, sem er undanþegið skyldusparnaðinum, eins og nú er gert. Ekki var það neinn rógur sjálfstæðismanna, sem þar kom fram, enda þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að reyna að bjarga sér undan gagnrýni á málinu með því að slá fram fullyrðingum eins og þessu gersamlega út í loftið. Og það er nú því miður svo, þó að kannske allir leggi ekki leið sína til hæstv. félmrh., að þá er mjög mikil óánægja hjá ungu fólki út af framkvæmd þessa máls. Það er mér vel kunnugt um. Og það stafar ekki af rógi eins né neins, heldur því, hversu óskynsamlega hefur verið á þessu máli haldið. Það sér hver heilvita maður, að það er ekki skynsamleg byrjun á þessu máli t.d. að fara að afhenda ungu fólki reikning eftir árið, þar sem það er krafið um 6% af launum sínum sex mánuði aftur í tímann. Ég held, að hver og einn geti litið í eigin barm um það, að engum mundi þykja það skynsamleg leið og ekki taka því sérlega vel, ef þeir ættu hlut að máli. Sannleikurinn er sá, að á öllu þessu máli hefur verið haldið mjög klaufalega. Og það er að sjálfsögðu engin afsökun í málinu, að það hafi ekki verið hægt að byrja innheimtu þessa skyldusparnaðar fyrr á s.l. ári, því að lögin voru sett það snemma, að ef málið hefði verið undirbúið af einhverri forsjálni, þá hefði að sjálfsögðu verið búið að sjá fyrir meginatriðunum varðandi möguleika á innheimtu. Það kemur síðan á daginn, eftir að búið er að bollaleggja um þetta mál mánuðum saman, eftir að lögin eru samþykkt, þá er rn. gersamlega í vandræðum með það, hvernig eigi að framkvæma skyldusparnaðinn. Hvað þýðir að vera að leiða í lög atriði, ef þeir, sem að því standa, hafa ekki minnstu hugmynd um, hvernig þeir ætla að framkvæma málið? Ég held, að það, sem betur fer, heyri til algerra undantekninga um framkvæmd löggjafar, að það þurfi að setja tvær reglugerðir svo að segja samtímis um mismunandi framkvæmd á viðkomandi lögum. Það var því á þennan hátt mjög óskynsamlega af stað farið með þennan skyldusparnað og beinlínis lagður grundvöllur að því, að það kæmi fram rík óánægja hjá hinu unga fólki, sem á að leggja þennan sparnað á. Ég verð nú satt að segja að leyfa mér að halda því fram, að það komi ekki fram sérlega ríkur skilningur hjá hæstv. ráðh. á hagsmunum þessa unga fólks, þegar hann telur, að það séu mjög smávægileg óþægindi, sem það valdi fyrir það fólk, sem er undanþegið skyldusparnaðinum, að greiða þennan sparnað og svo öðru hverju að fara og sækja endurgreiðslurnar. Það er nú því fyrst þar til að svara, að ég hygg nú sannast sagna, að fjöldinn af því unga fólki, sem hefur þegar stofnað til heimilis, hafi ekki mikla aðstöðu til þess að leggja til hliðar 6% af sínum launum til þess að lána það í jafnvel nokkra mánuði. Löggjafinn sjálfur hefur viðurkennt, að það væri ekki hægt að leggja skyldusparnað á þetta fólk, en engu að síður eru af þeim tekin þeirra laun að þessu leyti til og það svo látið hafa fyrir því, eftir því sem það hefur tíma til, að sækja svo þessa peninga aftur. Mér finnst, að hæstv. ráðh. geri of lítið úr þeim erfiðleikum, sem þetta kunni að valda, og það kann vel að vera, að það séu einhverjir erfiðleikar á eftirliti með framkvæmd skyldusparnaðarins, ef þessi leið er ekki valin, en mér er nú samt nær að halda, að það séu nokkur óþægindi á sig takandi í því sambandi að reyna að finna úrræði til þess, að svona fráleita framkvæmd þurfi ekki að viðhafa. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að af því að hér væri ekki um að ræða nema tiltölulega fáar breytingar á lögunum um húsnæðismálastofnun, sem sett voru á síðasta þingi, þá sanni það ótvírætt, hversu vel þau lög hafi verið úr garði gerð. Vitanlega er þetta engin sönnun í því sambandi. í fyrsta lagi var það nú svo, að ég man ekki betur, en það hafi verið samþykktar um 30 brtt. við frv. ráðherrans, eins og það var lagt fram. Og þó að ekki séu bornar fram hér nema nokkrar brtt., þá er það engum efa bundið, að það er þörf á að breyta mörgum öðrum atriðum laganna, og a.m.k. er framkvæmdin varðandi ýmsa þætti þessara mála, t.d. úthlutun lána og annað þess konar, sem að vísu er reglugerðaratriði, en henni hefur verið hagað á þann veg eftir fyrirmælum frá hæstv. félmrh., að það væri fyllilega ástæða til fyrir Alþingi að grípa inn í það mál og setja bein lagaákvæði, til þess að ráðh. gæti ekki viðhaft þær aðferðir, sem hann hefur haft á því sviði. Ég skal ekki nánar út í þá sálma fara hér, en það gefst tækifæri til þess að ræða það nánar síðar. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að það sé nú komið í ljós, að ekki hafi verið þörf þeirra brtt., sem sjálfstæðismenn báru fram á síðasta þingi og hafa nú að nokkru leyti endurflutt aftur á þessu þingi í sérstöku frv., og sérstaklega a.m.k. óskaði hann eftir því, að þeim till. yrði ekki blandað inn í þetta frv. Ég vil að sjálfsögðu engu lofa um, að það verði ekki gert, því að sannleikur málsins er sá, sem hv. þingmenn vita, að það frv. hefur ekki fengizt afgreitt úr n., og verður vafalaust sú aðferð viðhöfð að svæfa það þar, til þess að ekki þurfi að lenda í óþægindum við að ræða það mál nánar hér í þinginu, og það kann því vel svo að fara, að eina úrræðið fyrir sjálfstæðismenn til að koma því máli eitthvað áleiðis og fá a.m.k. þingmenn til að taka afstöðu til þeirra till. verði að flytja brtt. við þetta frv. Á þessu stigi málsins get ég að sjálfsögðu ekkert um það sagt. Ég vil svo að lokum taka fram, að það er að sjálfsögðu algerlega rangur skilningur hjá hæstv. ráðh, að líta svo á, að ég hafi fyrir fram lýst samþykki við það frv., sem hér kemur fram, af því að ég hafi ekki í ræðu minni áðan sérstaklega gert aths. við einstaka liði þess. Það er ekki talið eðlilegt, að slíkar einstakar aths. komi fram við 1. umr. málsins, heldur að það sé almennt rætt þá, og hef ég að sjálfsögðu á engan hátt bundið mig um það, hvaða afstöðu ég tek til þessara brtt., hvort ég greiði þeim atkv. eða ekki. Ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, að við sjálfstæðismenn höfum í þessu máli sem flestum öðrum gerzt töluvert meiri spámenn en hæstv. félmrh. vill vera láta og að reynslan sé að leiða það glöggt í ljós, að aðvaranir þær, sem við bárum fram, hafi haft við full rök að styðjast, bæði varðandi framkvæmd skyldusparnaðarins og ýmis önnur atriði. Og það væri þess vegna full ástæða til þess, að hæstv. ríkisstj. breytti því nokkuð um stefnu. Ef hún vill skynsamleg vinnubrögð á hafa og hlustaði meira á þær athugasemdir og aðvaranir, sem við sjálfstæðismenn berum fram í einstökum málum, þá kannske gæti hún forðazt það að þurfa æ ofan í æ að flytja frumvörp til þess að lagfæra vitleysur, sem hafa verið t hennar eigin frumvörpum, sem hún hefur beitt sér fyrir.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Skagf. tók það fram, að hann ætlaði ekki að hefja hér almennar umræður um húsnæðismálalöggjöfina, og það gerði hann heldur ekki. En þetta mun hann hafa sagt í tilefni af því, að hann fann, að hv. 2. þm. Eyf. hafði einmitt farið út í almennar umræður um málið, langt út fyrir þetta frv., og var þess vegna í raun og veru að taka fram, að hann ætlaði ekki að gera sig sekan um það sama. Viðvíkjandi því, hvort það sé sanngjarnt að ætla ungu fólki í sveitum að bera skyldusparnað eins og ungu fólki í kaupstöðum og kauptúnum, þá játa ég, að það var mín hugsun, að það væri réttmætt, að það væri sanngjarnt, og það er tekið skýrt fram í löggjöfinni, að skyldusparnaðurinn eigi að ná til kaupgreiðslna í peningum og öðrum verðmætum, því að kaupið getur verið alveg jafnmikils virði, hvort sem það er greitt út í peningum eða hvort það er greitt út í kind málildi eða í lifandi fénaði. Ég hygg líka, að sama þörfin sé fyrir það fólk að hafa búið sig undir það með nokkurri sjóðmyndun, þegar það ræðst í bústofnun í sveit, og að því leyti sé þörfin ekki miður brýn fyrir unga fólkið í sveitunum að framkvæma þennan skyldusparnað, heldur en fyrir unga fólkið í kaupstöðunum, sem ætlar að búa sig undir að koma þaki yfir höfuð sér í kaupstað eða kauptúni. Það má vel vera, að svo geti staðið á í einstökum tilfellum, að það sé erfiðara um peninga í lausri mynt, ef meginhluti kaupsins til unga fólksins í sveitunum er borgaður í fríðu, en ekkert hef ég á móti því, að n. athugi þetta viðhorf og leggi á það dóm, hvort það þætti fær leið að undanþiggja ungt fólk í sveitum frá slíkum skyldusparnaði, annaðhvort af því, að það sé erfiðara fyrir það að taka á sig slíka skyldu, eða hinu, að það hafi minni þörf fyrir slíka sjóðmyndun, heldur en unga fólkið í kaupstöðunum. En mín skoðun var sú frá öndverðu og er enn sú, að það fari bezt á því, að unga fólkið í sveitunum beri þarna sams konar skyldur og fólkið í kaupstöðunum. Og yfirleitt er ég þeirrar skoðunar, að kaupgreiðslur í sveitum séu nú komnar í það horf, að þær séu fyllilega eins háar og við sjávarsíðuna og að því leyti eigi ungt fólk þar að geta borið sams konar skyldur og unga fólkið við sjávarsíðuna. Ég skal ekki ræða margt um svarræðu hv. 2. þm. Eyf. Hann heldur því fram, að það hafi verið meingölluð löggjöf, sem hér var afgreidd á síðasta þingi. Hann og hans skoðanabræður voru á móti skyldusparnaði, og þess vegna er ég ekkert undrandi á því, þó að þeir séu á móti öllu í sambandi við framkvæmd þess skyldusparnaðar, sem lögfestur var. Það er bara í raun og veru að vera samkvæmur sjálfum sér. Ég held því, að það sé alveg tilgangslaust fyrir okkur að vera að ræða um það, okkur er það báðum kunnugt, að við erum þarna á öndverðum meið. Ég tel skyldusparnað vera gott nýmæli og er því fylgjandi og er þeirrar skoðunar, að framkvæmdinni sé bezt fyrir komið í því formi að hafa sparimerki og sparimerkjabækur og hafa það kerfi sem undanþáguminnst, engin göt, til þess að hægt sé að hafa öruggt eftirlit með framkvæmdinni. Það er rangt hjá honum, að ég hafi viðhaft þau orð, að óánægjan hafi eingöngu sprottið af viðleitni sjálfstæðismanna til að ófrægja málið. Ég sagði, að þess hefði orðið vart, þegar málið kom til framkvæmda, að það hefði verið smeygt út sögum um, að skyldusparnaðarféð væri vaxtalaust og væri ekki vísitölutryggt og veitti engin forréttindi. Ég lét engra sjálfstæðismanna getið í sambandi við það. En það má vel vera, að þeir hafi átt einhvern hlut að því. Það sagði ég þó ekki. Við sannfærum heldur sjálfsagt ekki hvor annan um það, að þetta sé alveg óhafandi, sú fyrirhöfn, sem lögð sé á unga fólkið í sambandi við framkvæmd skyldusparnaðarins. Ég tel þetta ekki til þess að gera mikið orð á, að ungt fólk verði að fá sitt sparifé endurgreitt, af því að ég legg svo miklu meira en hv. 2. þm. Eyf. virðist gera upp úr því „kontroli“, sem hægt er að tryggja með þessu. Unga fólkið er ekki fótfúið, og því ætti þess vegna að vera þetta léttbærara, en ef þetta væri lagt á fólk á öðrum aldri, og ég trúi því ekki, að það verði langvarandi óánægjuefni unga fólksins að þjóna málinu á þann hátt, að framkvæmdin geti orðið öruggari í heild við það, að það verði að taka sína sparimerkjabók og fara við og við í pósthús til þess að fá sína peninga þar greidda. Það er rétt, að það kom ein grein í Tímanum, sem vék að þessu, hvort það væri ekki óþarft að láta alla taka sparimerki, líka þá, sem ættu örugglega að fá undanþágu, og ritstjóri Tímans, Haukur Snorrason, birti þessa grein án þess að hafa aflað sér nokkurra upplýsinga um það, hvernig málið væri vaxið. Þegar greinin kom svo, hafði ráðuneytisstjóri minn, Hjálmar Vilhjálmsson, viðræður við ritstjórann og gerði honum grein fyrir því, hvers vegna þetta væri gert, og skrifaði síðan grein um málið, og það vill nú einmitt svo til, að ráðuneytisstjórinn hafði samtal við mig í morgun um þetta atriði og sagðist þá nýskeð hafa spurt ritstjóra Tímans að því, hvort óánægjubréf um þetta atriði hafi haldið áfram að berast blaðinu, því að ritstjórinn hafði gefið það upp sem ástæðu fyrir þeirri grein, sem skrifuð var í óánægjutón um þetta mál, að honum hefðu borizt bréf, þar sem fólk væri óánægt með að þurfa að leggja þetta á sig. Og hafði ritstjórinn nú sagt, að það hafi engar óánægjuraddir borizt síðan, engin slík bréf borizt blaðinu síðan. M.ö.o.: þetta bendir til þess, að ungt fólk þurfi fyrst og fremst að fá réttar upplýsingar um málið. Og það þarf enginn að undrast það, þó að þetta mál liggi ekki svo ljóst fyrir öllum á byrjunarstigi, að fólk geri sér ekki í hugarlund ýmiss konar erfiðleika og óánægjuefni, sem svo hafa ekki við rök að styðjast, þegar málið er upplýst. Og um þetta atriði virðist vera á þann veg. Ég skal fúslega játa, að ég gat búizt við því, að það yrðu margvísleg óánægjuefni í sambandi við framkvæmd svona máls. En ég er miklu fremur hissa á því, hve málið hefur fengið góðar undirtektir, ekki aðeins hjá eldra fólki, sem vill, að unga fólkið spari, spari eins og það getur, heldur líka hjá unga fólkinu sjálfu, og að verða þess var, að ungt fólk, sem á greinilegan rétt á undanþágu, skuli í ýmsum tilfellum segja og sýna í framkvæmd, að það vilji einmitt nota sér réttindi skyldusparnaðarins og mynda sér þann sjóð, sem það á kost á að mynda með þessum hætti, en þess hefur orðið vart í allmörgum tilfellum, og veit ég því, að það eru engin einsdæmi. Það sýnir, að hugmyndin á fleiri hauka í horni, en ástæða hefur verið til að búast við í upphafi.