Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er um landkynningu og ferðamál og var lagt fyrir síðasta Alþ. Því var þá vísað til samgmn., og skilaði hún áliti í tvennu lagi, þannig að meiri hl. lagði til, að málinu yrði vísað til stjórnarinnar, en minni hl. mælti með samþykkt frv. - Það er rétt að rifja hér upp í stórum dráttum, hvert er efni þessa máls og tilgangurinn með flutningi þess. Meginefni frv. er að koma nýrri skipun á þessi þýðingarmiklu mál, landkynningu og ferðamál. Fyrir nokkrum árum eða áratugum voru miklar deilur um það bæði hér á landi og eins annars staðar í nágrannalöndum, hvort það væri rétt að gera landið eða löndin að ferðamannalöndum og reyna að auka ferðamannastraum. Hér á landi voru sumir þeirrar skoðunar, að þetta mundi leiða til aukinna erlendra áhrifa og gæti stefnt í háska þjóðerni okkar og jafnvel sjálfstæði, það væri litt samboðið Íslendingseðlinu að eiga að þjóna útlendum ferðamönnum í stórum stíl, þeim sem hingað kynnu að koma sér til skemmtunar og upplyftingar. Ég las nýlega grg. um þróun þessara mála í Noregi, þar sem teknar voru til meðferðar þessar sömu mótbárur, sem þar voru uppi fyrir 50 árum gegn því að gera Noreg að ferðamannalandi. Og í þessari grg. er skýrt frá því, að þessar gömlu mótbárur séu nú með öllu niður kveðnar, og ég ætla, að svo muni einnig reyndin vera orðin eða verða á næstunni hér. Það er sú gerbreyting orðin á nú á síðustu áratugum í þessu nágrannalandi okkar, að ferðamannastraumur þangað hefur stóraukizt og fyrirgreiðsla og móttaka erlendra ferðamanna er orðin þýðingarmikill atvinnuvegur og liður í þjóðarbúskap Norðmanna. Ég býst við, að það fari eins og hér og að menn komist að niðurstöðu um, að það sé ekki aðeins skaðlaust fyrir Ísland að kynna það og auka hingað straum erlendra ferðamanna, heldur sé það stórfellt og þýðingarmikið mál bæði menningarlega og viðskiptalega, og það sé gersamlega ástæðulaust að óttast um menningu okkar, tungu og þjóðerni, þótt við förum að eins og margar aðrar þjóðir og reynum að kynna landið og greiða fyrir ferðamönnum, sem hingað vilja koma. Það, sem hér veldur mestu um, hversu tiltölulega lítið er um komu erlendra ferðamanna hingað, er auðvitað gistihúsaskorturinn. Og vissulega er það varhugavert að örva menn mjög til ferðalaga hingað, meðan Íslendingar geta ekki tekið á móti gestum sómasamlega. Þetta þarf að haldast í hendur, annars vegar umbætur hér innanlands, fyrst og fremst í gistihúsamálunum, og hins vegar landkynningin út á við. Nú er það megintilgangurinn með þessu frv. að reyna að koma nýrri skipun á þessi mál og nýrri hreyfingu, þannig að verulegar umbætur fáist bæði inn á við og út á við. Með þessu frv. er svo ákveðið í 1. gr., að stofna skuli ferðamannaráð Íslands. Það á að vera skipað sjö mönnum, tveir þeirra kosnir af Alþ., en fimm þeirra tilnefndir af sérstökum fyrirtækjum og félögum, sem ætla má að hafi einna mestan áhuga og jafnvel beinna hagsmuna að gæta í auknum ferðamannastraumi. Að sjálfsögðu er ætlazt til þess og beint ákveðið í 8. gr. frv., að ríkisstj. hafi yfirstjórn ferðamálaráðs, yfirstjórn landkynningar og ferðamála yfirleitt. Margar þjóðir hafa glímt við það, hvernig eigi að hafa skipan þessara mála, svo að sem beztur árangur náist. Ég ætla, að í meginatriðum sé þetta með tvennum hætti. Í sumum löndum, t.d. Ítalíu, Spáni og nokkrum öðrum, er sú skipan höfð, að sérstakt ráðuneyti hefur veríð stofnað til að hafa yfirstjórn þessara mála. Í öðrum löndum Evrópu, og þau eru miklu fleiri, er skipunin hins vegar sú, að ráð eða stofnun, hálfopinber og í sambandi við aðila, sem hafa mestan áhuga og hagsmuni i þessum málum, hafi yfirstjórn þessara mála. Að athuguðu máli töldum við flm. þessa frv. réttara að fara síðar nefndu leiðina, ekki að stofna a.m.k. að svo stöddu sérstakt ráðuneyti i þessu skyni, heldur að stofna þetta ferðamálaráð, þar sem fyrst og fremst tilnefna fulltrúa þeir aðilar, sem áhuga og hagsmuna hafa að gæta, en Alþ. og ríkisstj. hafi þar veruleg afskipti af, og æðsta ráð i málunum séu að sjálfsögðu í höndum ríkisvaldsins. Þessir aðilar, sem hér er gert ráð fyrir að tilnefni í ráðið, eru Eimskipafélag Íslands, og er það vegna þess, að Eimskipafélagið hefur með höndum að langsamlega mestu leyti flutning farþega og ferðamanna að landinu og frá sjóleiðis. Að vísu eru fleiri aðilar, sem stunda siglingar, en farþegaflutningurinn er að langsamlega mestu leyti í höndum þessa félags, og af þeirri ástæðu leggjum við til, að Eimskipafélag Íslands tilnefni einn mann. Annar aðili er félag sérleyfishafa, þ.e. þeirra, sem annast rekstur langferðabíla á innanlandsleiðum, og vegna þess, hve þeir eru hér stór aðili, þótti rétt að gefa þeim samtökum kost á að tilnefna mann. Þriðji aðilinn er svo Ferðafélag Íslands og Ferðamálafélag Reykjavíkur. Ferðafélag Íslands hefur starfað hér í rúman aldarfjórðung. Það hefur að vísu ekki þann tilgang að örva erlenda ferðamenn til að koma til landsins, heldur fyrst og fremst að greiða fyrir ferðum íslenzkra manna um landið, að kynna íslenzku þjóðinni sjálfri fegurð landsins og náttúru þess. Á þessu sviði hefur Ferðafélag Íslands unnið stórmerkilegt starf. Hér er hins vegar nýstofnað ferðamálafélag í Reykjavík, sem hefur það hlutverk að bæta aðstöðu til móttöku erlendra ferðamanna og greiða fyrir þeim málum í hvívetna. Þetta er félag áhugamanna, hliðstætt þeim, sem eru starfandi í öllum okkar nágrannalöndum. Hér er gert ráð fyrir, að þessi tvö félög komi sér saman um tilnefningu eins manns. Fjórði aðilinn er svo samband veitinga- og gistihúsaeigenda, en í þeim efnum þarf, eins og ég gat um, ef til vill stærsta átakið á næstu árum og áratugum, þ.e.a.s. að bæta úr gistihúsaskortinum. Í fimmta lagi eru svo flugfélögin tvö, Flugfélag Íslands og Loftleiðir, en þessi íslenzku flugfélög annast að langsamlega mestu leyti flutning farþega loftleiðis til landsins og frá því, og er því ætlazt til, að þau sameiginlega tilnefni einn mann í ráðið. Meginhugsunin með skipun þessa sjö manna ferðamálaráðs er sem sagt þessi: Um leið og Alþ. tilnefnir tvo menn, séu þessir aðilar, sem mest fjalla um málin og mestra hagsmuna hafa þar að gæta, fengnir til að leggja til menn í ráðið, og er þá þess að vænta, að þar verði lifandi og vakandi áhugi fyrir starfinu. Í 3. gr. frv. segir um hlutverk ferðamálaráðs, og skal ég aðeins rekja það hér í stórum dráttum. Það er fyrst gert ráð fyrir, að ráðið hafi umsjón og eftirlit með öllu, sem lýtur að ferðamálum. Það er skylda þess að bæta ástand þessara mála í hvívetna. Það á að annast kynningu lands og þjóðar á erlendum vettvangi, að sjálfsögðu í samráði við þau rn., sem hér koma helzt til greina, en það er fyrst og fremst utanrrn., sem um leið hefur yfirstjórn allra sendiráðanna, í öðru lagi viðskmrn. og í þriðja lagi samgmrn. Í 3. tölul. þessarar greinar segir, að ráðið skuli gera áætlanir og tillögur um skipan gistihúsamála í landinu. Það er einkum um það, hvar sé mest nauðsyn á nýjum gistihúsum og með hverjum hætti þeim verði komið upp. Í 4. tölul. þessarar sömu greinar, 3. gr., er gert ráð fyrir, að ráðið hafi eftirlit með hvers konar starfsemi varðandi þjónustu og fyrirgreiðslu ferðamanna, eftirlit með aðbúð og umgengni á gisti- og veitingastöðum o.s.frv. Í 5. tölul. segir, að ráðið hafi eftirlit með bifreiðaakstri og bifreiðakosti, sem ætlaður er til aksturs erlendra ferðamanna; í 6. lið, að ferðamálaráðið skuli efna til námskeiða fyrir túlka og veita þeim starfsréttindi að loknu tilskildu prófi; i sjöunda lið, að ráðið taki við stjórn og rekstri ferðaskrifstofu ríkisins. Í áttunda tölulið er svo almennt ákvæði um, að ferðamálaráðið skuli vera til ráðuneytis Alþingi og ríkisstj. um öll þau mál, sem að framan greinir, og bera fram tillögur um þær framkvæmdir og umbætur, sem ráðið telur nauðsynlegar á hverjum tíma. Nú vil ég taka fram, að ef við ætlum að skipa þessum málum í samræmi við það, sem tíðkast í flestum löndum Evrópu, ætti ríkið ekki að reka sjálft ferðaskrifstofu með svipuðum hætti og verið hefur. Í flestum Evrópulöndum er skipunin sú, að ferðaskrifstofur eru reknar af einstaklingum eða einkafyrirtækjum, en ekki af opinberum aðila. Hins vegar, eins og ég gat um áðan, er það ríkisvaldið, annaðhvort með sérstöku ráðuneyti eða sérstakri stofnun, sem hefur eftirlit með þessum málum almennt. Hér hefur hins vegar verið sá háttur á hafður, að ferðaskrifstofa ríkisins hefur starfað sem opinbert fyrirtæki, sem ríkisfyrirtæki í nærri tvo áratugi. Hún var stofnuð með lögum frá 1936. Ég skal ekki gera starfsemi hennar að umtalsefni hér. Að ýmsu leyti má vafalaust segja, að hún hafi starfað vel og sýnt áhuga í starfi sínu, en þó brestur mjög á, að hún hafi gegnt því hlutverki, sem hún hefði þurft að gegna í þessum efnum. En að vissu leyti stafar það af því skipulagi, sem hér hefur ríkt í þessum málum. Ferðaskrifstofa ríkisins hefur, auk þess að eiga að hafa forgöngu og fyrirgreiðslu í þessum málum almennt, um leið verið einokunarstofnun, þannig að hún hefur haft einkarétt samkvæmt lögum til móttöku erlendra ferðamanna. Slík skipun, eins og ég gat um, tíðkast hvergi í okkar nágrannalöndum, hvorki á Norðurlöndum né í Vestur-Evrópu. Með þessu frv. er hins vegar gengið það til samkomulags við þá aðila, sem leggja áherzlu á að halda ferðaskrifstofu ríkisins við, að hún skuli starfa áfram og gegna ýmsum verkefnum, sem þarna eru upp talin í sjöunda tölulið 3. gr., m.a. að skipuleggja ódýrar orlofsferðir og orlofsdvalir, gera sér far um að semja um aíslátt á dvalarkostnaði og fargjöldum með farartækjum ríkisins og einkafyrirtækja fyrir hópferðir, sem farnar eru fyrir orlofsfé, hún skuli leita samvinnu við stéttarfélög launþega, til þess að orlofslöggjöfin geti komið að sem beztum notum. Þetta er í samræmi við núgildandi ákvæði um hlutverk ferðaskrifstofunnar í þessu efni. Það má segja, að þetta frv. fari fram á tvær breytingar varðandi starfsemi ferðaskrifstofunnar. Önnur er sú, að ferðamálaráð, hin nýja yfirstjórn þessara mála, skuli um leið taka við yfirstjórn ferðaskrifstofunnar, og í öðru lagi, að ferðaskrifstofan verði svipt þeirri einokunaraðstöðu, sem hún hefur haft, þannig að rekstur ferðaskrifstofa verði gefinn frjáls, þó þannig, að til þess þurfi leyfi ferðamálaráðs að setja á stofn skrifstofu. Ég er sannfærður um það og við allir flm., að ef á að gera verulegt gagn í þessum málum, að gera ferðamannastrauminn hingað að atvinnugrein og móttöku þeirra að atvinnugrein og tekjulind, eins og er orðinn þýðingarmikill þáttur í þjóðarbúskap ýmissa annarra þjóða, þá verður að hafa þennan atvinnurekstur sem frjálsastan, en ekki undir einokun ríkisins. Varðandi ferðaskrifstofur er gert ráð fyrir í 5. gr. þessa frv., að hver sá, sem óskar að reka ferðaskrifstofu fyrir almenning, skuli sækja um leyfi til ráðherra, að í umsókn skuli hann gera grein fyrir hæfni sinni o.s.frv., og að leitað skuli umsagna ferðamálaráðs, áður en ráðh. veitir slíkt leyfi. Það er vel kunnugt, að flestir þeir aðilar, sem bera skyn á þessi mál og hafa eitthvað um þau fjallað, eru sammála um það, að ein mesta nauðsyn í þessum málum sé að aflétta þeirri einokun, sem hér hefur verið, og eftir því sem ég hef kynnt mér það, þá veit ég þess allmörg dæmi, að erlendar ferðaskrifstofur, sem óskað hafa að greiða fyrir ferðamannahópum hingað, hafa hætt við það af þeirri ástæðu, að þær hafa ekki haft sérstakan áhuga til viðskipta við slíka einokunarstofnun, og í mörgum tilfellum hafa hópar manna hætt við slíkar ferðir vegna þess, að þeir aðilar, sem þeir höfðu haft samband við, höfðu ekki leyfi til þess að veita fyrirgreiðslu hér og urðu að vísa á þessa ríkisstofnun. Í sannleika sagt ætla ég, að þeir menn, sem mest hafa um þessi mál fjallað á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu yfirleitt, verði flestir undrandi yfir því, að hér í þessu lýðfrjálsa landi, Íslandi, skuli ríkja slík einokun í þessum efnum. Hitt er svo annað mál, að ferðaskrifstofa ríkisins hefur í umsögn sinni til samgmn. á s.l. þingi lagt eindregið til, að hún fengi að halda þessari einokun, og vil ég segja, að það er ekkert undrunarefni, það er mannlegt. Ég veit þess engin dæmi, að einokunarstofnanir hafi sjálfar óskað þess, að þær væru lagðar niður. Á síðasta þingi leitaði samgmn. eftir umsögn þriggja aðila, og eru umsagnir þeirra birtar hér með grg. þessa frv. Samband veitinga- og gistihúsaeigenda segist hafa kynnt sér þetta frv. og mælir eindregið með samþykkt þess, telur brýna nauðsyn, að landkynning og ferðamál komi til umræðu á hæstv. Alþingi, þar sem þau mál séu til lítils sóma landi voru og þjóð eins og nú háttar. Í öllum löndum heims, segir Samband veitinga- og gistihúsaeigenda, sem á annað borð vilja snúa sínu rétta andliti að umheiminum, eru ferða- og landkynningarmál nú mjög á dagskrá og margt gert til umbóta, sem meðfylgjandi frv. ætlast til að verði að lögum í landinu. Ferðamálafélag Reykjavíkur mælir einnig í sinni umsögn eindregið með samþykkt þessa frv., og það er einróma álit stjórnar félagsins, að hér á landi séu svo miklir möguleikar til að gera móttöku erlendra ferðamanna að sérstakri atvinnugrein, sem jafnframt veitir miklum erlendum gjaldeyri inn í landið, ef rétt er á málum þessum haldið, að lagasetning slík sem þessi sé bæði þörf og nauðsynleg. Telur stjórn Ferðamálafélagsins því, að umrætt frv. sé rétt spor í þá átt, að svo megi verða. Ferðaskrifstofan Orlof sendi sína umsögn, sem einnig er birt þar, og leggur á það áherzlu, að þessi atvinnuvegur sé gerður frjáls, og færir fyrir því rök, sem eru greind í umsögninni. Ég ætla, að ekki sé þörf á þessu stigi að hafa öllu fleiri orð um meginefni þessa frv. og tilgang. Ég vænti þess, að hv. þdm. fallist á, að landkynning og ferðamál sé þýðingarmikið mál fyrir okkur Íslendinga og að að því beri að stefna að auka og örva ferðamannastrauminn og bæta aðbúnað ferðamanna. Það má geta þess í þessu sambandi, að í Noregi, sem ég hef einna ýtarlegastar upplýsingar frá, er slík þróun i þessum málum, að 1946 voru það um 190 þús. erlendra ferðamanna, sem þangað komu. En svo vel hefur verið unnið að þessum málum, landkynningar- og ferðamálum, að í fyrra, átta árum síðar, hefur tala erlendra ferðamanna rúmlega fjórfaldazt, er komin upp í 807 þúsundir. Það virðast allir sammála um það þar í landi, að allir aðilar eigi að leggjast á eitt á frjálsum grundvelli til þess að örva þetta, og Norðmenn telja sér þetta þýðingarmikinn atvinnuveg, sem þeir fá mikinn gjaldeyri af, telja það meðal sinna þýðingarmiklu atvinnuvega, sem jafnist í rauninni þjóðhagslega og gjaldeyrislega á við útflutningsatvinnuvegina. Á síðasta eða næstsíðasta ári var talið, að Norðmenn hefðu í gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum sem svaraði 500 millj. króna. Á því er enginn vafi, að Íslendingar geta miklu áorkað í þessu efni til aukinna viðskipta og um auknar gjaldeyristekjur með réttum vinnubrögðum. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, en vænti þess, að málið fái góðar undirtektir og skilning á hv. Alþingi, og legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur nú fyrir um landkynningu og ferðamál, virðist vera samhljóða, eða nokkuð samhljóða a.m.k., frv. um sama efni, sem lagt var hér fram á síðasta þingi, en fékk þá ekki afgreiðslu. Málinu var þá vísað til samgmn. þessarar d., en n. varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Tveir nm. lögðu til, að málið yrði samþykkt, en þrír nm. lögðu til, að frv. yrði vísað til ríkisstj., og þess sérstaklega getið, að til þess væri ætlazt, að ríkisstj. undirbyggi ráðstafanir til þess að bæta úr hinum tilfinnanlega gistihúsaskorti. sem nú er í landinu. M.ö.o.: Nefndin taldi ekki þá nýskipan mála, sem í þessu frv. felst, skera úr um það, að betur væri hægt að vinna að framgangi þessa máls en áður, en taldi, að gistihúsavandræðin í þessu landi væru það, sem öllu máli skipti, og úr því bæri raunverulega fyrst að bæta, áður en hægt væri að gera nokkuð annað, því að sannleikurinn er sá, eftir því sem nefndin taldi, og var hún held ég öll á því máli, þó að hún væri skipt í afgreiðslu þessa sérstaka máls, að gistihúsaskorturinn væri það, sem hefði staðið fyrir þrifum allri aukningu ferðamannaflutnings til landsins. Það eru allir, held ég, sem um þessi mál hafa fjallað, eða a.m.k. flestir, sammála um, að það væri æskilegt, að við gætum aukið ferðamannastrauminn til landsins. Það væri atvinnuvegur, sem flestar þjóðir, sem á því eiga kost, nota sér, og getur gefið viðkomandi þjóð allmiklar tekjur, ef þar er rétt á haldið. Því var hér lýst áðan af 1. flm. þessa frv., hvernig Norðmenn hafa getað margfaldað sínar tekjur af ferðamönnum á undanförnum árum, og sömu sögu má áreiðanlega segja frá fjölmörgum öðrum löndum, sem hafa haft auknar tekjur ár frá ári af komu ferðamanna til síns lands. En það er ekki hægt að bjóða ferðamönnum upp á að koma hingað né annað, nema því aðeins að það sé hægt að veita þeim þá fyrirgreiðslu, sem þeir óska eftir, og þá náttúrlega fyrst og fremst þá fyrirgreiðslu, að þeir geti fengið eitthvert þak yfir höfuðið og að séð sé fyrir þeirra daglegu þörfum að öðru leyti. Á þetta hefur skort svo hjá okkur, að það hefur ekki verið hægt að fara út í það af þeim krafti, sem æskilegt hefði verið, að auglýsa ferðir til landsins og reyna á þann hátt að draga ferðamenn hingað. Efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er aðallega það, að þar er lagt til, að ferðaskrifstofa ríkisins í sínu núverandi formi verði lögð niður og að sú starfsemi, sem hún hefur innt af höndum undanfarna tvo áratugi, verði gefin frjáls. Í öðru lagi er lagt til, að hér verði stofnað ferðamálaráð, skipað eins og í frv. segir, og framkvæmdastjóri, sem vinnur að daglegum störfum fyrir þetta ferðamálaráð. Auk þessa er svo, að því er mér sýnist, aðeins eitt atriði, sem máli skiptir umfram það, sem nú er í lögum, og það er, að ríkissjóður skuli leggja til ferðamálasjóðs um 500 þús. kr. á ári. - Þetta eru, að því er ég hef getað séð, þau nýmæli, sem í frv. felast. Ég skal nú fara um þau hvert um sig nokkrum orðum. Í fyrsta lagi er þar lagt til, - ég tek það fyrst, þó að þess sé getið síðast í frv., það breytir engu, i hvaða röð það er tekið, en ég tek það fyrst vegna þess, að mér finnst það einna veigamesta atriðið, - að ferðaskrifstofa ríkisins sé lögð niður í því formi, sem hún hefur áður starfað. Að vísu er gert ráð fyrir þeim möguleika, að hún geti haldið áfram að starfa ásamt öðrum hliðstæðum stofnunum og undir stjórn ferðamálaráðs, en starfsemi hennar, eins og hún hefur verið að undanförnu, er felld niður. Ferðaskrifstofa ríkisins er stofnuð með lögum frá 1. febr. 1936, og hún hefur þess vegna starfað nærri 20 ár. Það vantar aðeins nokkra mánuði á, að hún sé 20 ára. Ég ætla, að það orki ekki tvímælis, að hún hefur á þessu tímabili innt af höndum mjög merkilegt starf á því sviði, sem henni var ætlað að vinna. Hún hefur haft með höndum þá landkynningu, sem gerð hefur veríð fyrir þjóð okkar. Að vísu eru náttúrlega starfandi líka hér bæði Eimskipafélag Íslands og önnur skipafélög og flugfélögin, sem hafa með höndum auglýsingar fyrir sínar ferðir, en almenna auglýsingastarfsemi og landkynningu erlendis hefur ferðaskrifstofa ríkisins verið svo að segja ein um, og hún hefur getað gert þetta ríkinu miklu kostnaðarminna en hægt er á annan hátt, vegna þess að hún hefur haft af sinni almennu starfsemi það miklar tekjur, að þær hafa getað borið uppi verulegan hluta af kostnaði við landkynningarstarfsemina. Ef aðstaða ferðaskrifstofunnar til þeirrar starfsemi, sem hún nú rekur og hefur rekið, væri skert, þá mundu um leið minnka hennar tekjumöguleikar og þar með um leið verða að aukast fjárframlög úr ríkissjóði til landkynningar, ef ekki ætti úr henni að vera dregið, enda kemur það hér greinilega fram, þar sem í frv. er gert ráð fyrir, að föst fjárveiting, 500 þús. kr. á ári, skuli veitt í þessu skyni, og er það, að ég ætla, drjúgum meiri fjárhæð en ferðaskrifstofunni hefur verið veitt á undanförnum árum. Ferðaskrifstofan hefur auk þessarar landkynningarstarfsemi haft með höndum ýmiss konar aðra starfsemi, hún hefur tekið á móti erlendum ferðamönnum og veitt þeim fyrirgreiðslu og haft tekjur af. Hún hefur annazt minjagripasölu hér og haft tekjur af. Hún hefur séð um hópferðir innanlands, bæði erlendra manna og innlendra, og haft, að ég ætla, einnig af því nokkrar tekjur til þess að standa undir sínum kostnaði. Fyrir þessa starfsemi alla hefur skrifstofunni tekizt að inna af höndum þá landkynningarstarfsemi erlendis, sem ég áður minntist á, ríkissjóði kostnaðarminna en ella mundi verið hafa, ef þessarar starfsemi hefði ekki notið. Auk þess hefur ferðaskrifstofan séð um orlofsferðir innanlands fyrir það fólk íslenzkt, sem hefur viljað ferðast um landið og nota sitt orlof til ferða innanlands, og á þann hátt veitt mikilsverða þjónustu. Ég tel, að ferðaskrifstofa ríkisins hafi á þessum umliðnu árum ekki á neinn hátt í starfi sinu sýnt það, að það beri að leggja hana niður í því formi, sem hún hefur verið rekin. Ég álít þvert á móti, að hún hafi innt sitt starf svo vel af hendi, að það bæri frekar að styðja hana í því en að draga úr þeim möguleikum, sem hún hefur til starfa. Annað atriði frv. og þriðja, sem ég minntist á, var um stofnun ferðamálaráðs og ráðningu framkvæmdastjóra til daglegra starfa. Það má vel vera, að það væri æskilegt að fá þessa aðila alla, sem nefndir eru, virka í því starfi að fá hingað ferðamenn og greiða fyrir þeim, en ég hygg, að það mætti vel gera á annan hátt en með því að fella niður starf ferðaskrifstofunnar. Framlögin úr ríkissjóði, sem voru fjórða atriðið, sem mér finnst hér máli skipta, er náttúrlega góðra gjalda vert að hækka, en ef ríkissjóður vill breyta til og hækka þau frá því, sem nú er, þá er það víssulega hægt og fá þar með aukna landkynningu, þó að þeirri skipun þessara mála, sem verið hefur, yrði haldið. Ég tel þess vegna, að það sé ekkert það unnið með þessu frv., sem skeri úr um að auka ferðamannastraum til landsins, og sumt af því, sem þar er fram sett, eins og að fella ferðaskrifstofuna niður, tel ég til hins verra. Ferðaskrifstofan hefur á þessu 20 ára tímabili, sem hún hefur starfað, aflað sér margra og þýðingarmikilla sambanda erlendis. Hún hefur fengið reynslu i starfi, og að hætta við þetta allt saman tel ég að verki heldur á annan veg en frv. gerir ráð fyrir. Það er nú einu sinni svona, að okkar land er ekki það stórt, að það þoli margskiptingu þessarar starfsemi. Við skulum segja, að hér kæmu fimm eða sex eða sjö skrifstofur, sem allar tækju að sér fyrirgreiðslu ferðamanna, þá er það gefið, að hver ein þeirra getur ekki haft þær tekjur, að hún geti haft um hönd neitt þvílíkt þá starfsemi sem ferðaskrifstofa ríkisins nú getur með þeirri aðstöðu, sem hún hefur. Það var hér minnzt á, að hún hefði einkaaðstöðu, og það hefur hún að verulegu leyti, en þó hefur hún það nú ekki til fulls, því að við hlið hennar starfar hér í landi önnur ferðaskrifstofa, sem einnig veitir þjónustu og fyrirgreiðslu á ýmsan hátt, svo að um einkaaðstöðu ferðaskrifstofunnar i þessu efni er ekki lengur að ræða, enda má vera, að það sé ekkert óeðlilegt, að þessi einkaaðstaða sé ekki fyrir hendi, ef aðeins þessi starfsemi er ekki bútuð niður í svo marga og svo smáa parta, að enginn geti starfað á þann hátt, sem æskilegast væri. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fara miklu lengra út í að ræða frv. Ég er alveg sama sinnis og ég var í fyrra, þegar ég hafði framsögu fyrir þeim hluta samgmn., sem var andvígur frv., en það var meiri hluti nefndarinnar. Ég tel, að það sé ekki með frv. stigið neitt það spor, sem úr skeri til þess að bæta neitt i þessum efnum. Það, sem vantar, og það, sem fyrst og fremst vantar, er aukning gistihúsa, til þess að hægt sé að bjóða ferðamönnum, sem til landsins koma, upp á þá aðbúð, sem þeir eru vanir við og þeir þurfa að hafa og eiga að hafa. Á meðan það er ekki hægt, tel ég það vera tómt mál að tala um þá aukningu ferðamannastraums til landsins, sem ýmsir hafa gert og talið að fært væri að gera. Gistihúsaskorturinn er svo tilfinnanlegur, að hér er að sumarlagi oft og tíðum ekki hægt að sinna þörfum innlendra manna, hvað þá heldur að það sé hægt að bæta útlendum við. Það, sem þess vegna þarf að gera, er á einhvern hátt að bæta úr þeim skorti, annaðhvort með framtaki einstaklinga eða ríkisins eða bæði ríkis og einstaklinga, sem gætu unnið saman að lausn þess máls. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta frv. Ég mun ekki hafa neitt á móti því, eins og gefur að skilja, að frv. fari til nefndar og verði þar athugað. Ég teldi rétt, að þá yrði einnig prentuð sú umsögn ferðaskrifstofunnar, sem samgmn. barst í fyrra um þetta mál, en fim. frv. af einhverjum ástæðum hafa ekki prentað hér með sem fskj., þó að þeir hafi prentað með þrjú önnur, er bárust, því að í því bréfi ferðaskrifstofunnar, sem var mjög ýtarlegt, var gerð nákvæm og skýr grein fyrir ýmsum þáttum þessa máls, sem ég tel að hv. alþm. ættu allir að fá að kynnast. Þess vegna teldi ég það rétt, að með því nál., sem væntanlega um þetta kemur frá n., yrði annaðhvort prentuð sú umsögn ferðaskrifstofunnar, sem barst n. í fyrra, eða þá að önnur ný væri fengin, þar sem ferðaskrifstofan gerði grein fyrir starfsemi sinni og þeim rökum, sem hún hefði fram að flytja gegn frumvarpinu.



Herra forseti. Ferðaskrifstofa ríkisins hefur alltaf verið fósturbarn og óskabarn Alþfl., enda barði sá flokkur frv. gegnum Alþingi 1936 með mikilli hörku og þrátt fyrir mikla andspyrnu úr ýmsum áttum. Þeir hafa ekki til þessa dags getað sýnt fram á, að þetta hafi verið farsæl ráðstöfun, en þó hafa þeir ekki til þessa dags viljað fallast á, að nokkuð rangt hefði verið gert af þeim, þegar þetta frv. var samþykkt. Þetta er nú kannske mannlegt og skiljanlegt frá þeirra sjónarmiði, en ég hygg, að ekki séu allir á sama máli og þeir um þetta efni og sérstaklega ekki þeir aðilar erlendis, sem hafa ferðamál með höndum. Ég man eftir því, að þegar ferðaskrifstofan var fyrst sett á stofn, litu erlend ferðafélög yfirleitt á skrifstofuna með afar mikilli tortryggni og það sérstaklega vegna þess, að þetta var nýskipan, sem hér var sett á stofn, er hvergi átti sér fordæmi annars staðar en í Rússlandi. Þessa andúð hefur að vísu smátt og smátt lægt, vegna þess að ekki var um annað að gera fyrir hin erlendu félög, ef þau vildu nokkurt samband hafa hér á landi, en að setja sig í samband við ferðaskrifstofuna. Menn skulu ekki skilja orð mín svo, að ég sé að hallmæla ferðaskrifstofunni út af fyrir sig í þessu efni, því að með þeirri aðstöðu, sem hún hefur, - ég álít, að hún hafi heldur slæma aðstöðu sem ríkisfyrirtæki, - hefur hún verið mjög sæmilega rekin og af samvizkusemi og reynzt að mörgu leyti til bóta. En það er ekki sama og segja, að þetta málefni væri ekki miklu betur komið, ef það hefði verið frjálst og hefði aldrei verið keyrt í þessa fjötra 1936. Síðasti ófriður hefur að vísu lægt mikið andúðina gegn skrifstofunni af þeirri einföldu ástæðu, að meðan ófriðurinn stóð yfir, var ekki um komur erlendra ferðamanna til landsins að ræða. Ég geri ráð fyrir því, að ferðamannastraumurinn sé fyrst að hefjast núna og aukist á næstu árum, ekki sízt ef eitthvað verður gert til þess að greiða fyrir erlendum ferðamönnum og útrýma þeirri andúð og tortryggni, sem erlendir ferðaaðilar hafa gegn ríkisrekstri í þessari atvinnugrein. Ég er ekki í neinum vafa um það, að ef sú skipun kæmist á, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., mundi það verða til stórmikilla bóta fyrir þennan atvinnuveg, ef atvinnuveg skyldi kalla hjá okkur eins og nú standa sakir. Ég hygg líka, að ef þessu fyrirkomulagi væri breytt, gæti orðið auðveldara fyrir okkur að leysa þann hnút, sem nú hindrar það, að hægt sé að reka hér atvinnuveg, sem við köllum ferðamannamóttöku. Ég er ekki frá því, að sá hnútur verði fyrr leystur, ef breytt verði um skipun á þessum málum. Ferðaskrifstofan hefur nú ein alla forustu í því að koma upp þessum atvinnuvegi. En eins og ég sagði, eru ýmsir annmarkar fyrir hana á því hlutverki, enda hefur það sýnt sig á þessu nærfellt 20 ára tímabili, sem hún hefur starfað, að ákaflega lítil framför hefur orðið í þessum efnum. Hv. 5. landsk. (EmJ) sagði, að ferðaskrifstofan hefði unnið mjög mikið að því að auglýsa landið, hún hefði verið ein um það um langan tíma að auglýsa landið. Það er rétt, hún hefur auglýst landið að víssu leyti, þó ekki mjög mikið, en eftir efnum og ástæðum. En hitt er eðlilegt, að aðrir hafi ekki gert það, því að enginn hefur haft heimild til þess að reka þessa starfsemi, og við því er ekki að búast, að menn leggi stórfé í að auglýsa landið sem ferðamannaland, þegar þeir mega hvergi koma þar nálægt. Ég er ekki frá því, ef menn hefðu haft heimíld til þess að reka þennan atvinnuveg, að þá hefðu ýmsir fleiri en ferðaskrifstofa ríkisins lagt í það að auglýsa landið sem ferðamannaland. Fyrir þann tíma, sem ferðaskrifstofan tók til starfa, voru gefnar hér út ferðalýsingar um Ísland, sem taka enn mjög fram þeim ferðalýsingum, sem ferðaskrifstofan hefur gefið út, og þessar ferðalýsingar voru gefnar út af einstökum mönnum. Ég nefni þetta sem dæmi um það, að vafalaust mundu verða margir til þess að auglýsa landið, ef atvinnuvegurinn væri ekki í höndum ríkisstofnunar. Hv. 5. landsk. gat þess líka, að hér væri önnur stofnun, sem keppti við ferðaskrifstofu ríkisins. Þetta er að vísu ekki nema hálfur sannleikur, vegna þess að þessi stofnun eða fyrirtæki, sem mun heita Orlof, má ekki taka á móti erlendum ferðamönnum. Þess vegna getur hún ekki keppt við ferðaskrifstofuna á hennar vettvangi. Hér er enginn aðili í landinu, sem getur gefið erlendum ferðaaðilum samkeppnistilboð við ferðaskrifstofuna í móttöku ferðamannahópa hér á landi. Ferðaskrifstofan Orlof hefur hins vegar það virðingarverða starf að koma Íslendingum til útlanda, því að það má hún samkvæmt lögunum. Hv. þm. Alþýðuflokksins hafa gleymt að setja undir þann leka, að nokkrir Íslendingar mættu gera sér að atvinnuvegi að koma löndum sínum út fyrir landsteinana, þeim til skemmtunar og andlegrar uppbyggingar. En það, sem mér þykir leiðast í þessu máli öllu, er, að við í þessu lýðfrjálsa landi, eins og frsm. komst að orði, skulum vera einir vestrænna þjóða, sem hafa ríkiseinokun á móttöku ferðamanna. Þetta er mikill blettur á því fagra landi, sem við byggjum, og það er mikill blettur í augum þeirra, sem við þurfum að skipta við í sambandi við móttöku ferðamanna. Þess vegna tel ég, að mesta nauðsynin til þess að koma þessum málum i rétt horf sé að afnema þessa ríkiseinokun á móttöku erlendra ferðamanna og gefa útlendingum frjálsræði til að semja við þá aðila hér, sem kynnu að verða löggiltir af íslenzkum yfirvöldum til þess að taka á móti þeim. Og ég sé ekki, að hv. Alþýðuflokkur, sem er höfundur þessara laga, þurfi að setja niður, þó að hann yrði því sammála, að þessari einokun yrði aflétt.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð, sem ég vildi segja út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Reykv. (BÓ). Hann sagði í sinni ræðu, og það var raunar aðeins eitt, sem hann lagði mesta áherzlu á, það var það, hve leitt honum þætti, að hér væri ríkiseinokun, eins og hann kallaði það, á þessum störfum. Hann taldi það mikinn blett á okkar lýðfrjálsu þjóð, að þetta skyldi vera svona, og taldi, að Alþfl. mundi hreint ekkert setja niður við það, þó að þetta ástand yrði afnumið, þó að flokkurinn hefði átt í því mestan þátt í upphafi. Ég man enn þær umr., sem fóru fram um þetta mál 1935, þegar verið var að gera þetta að lögum. Það voru fleiri en við Alþýðuflokksmenn, sem stóðu að því, þó að ég á engan hátt vilji skjóta mér eða mínum flokki undan þeirri ábyrgð, sem því kann að hafa fylgt að hafa verið með að setja þessi lög. Ég tel, að þau hafi komið að því gagni og verið það þörf fyrir okkur, að flokkurinn sé alls ekki ámælisverður fyrir að hafa að þeim málum staðið. En hvað viðvíkur leiðindum við það að hafa ríkiseinokun á þessu, þá sagði nú hv. ræðumaður, hv. 3. þm. Reykv., að erlendir aðilar hefðu að vísu í upphafi ekki verið ánægðir með þetta, en andúðin hefði með tímanum orðið minni og minni, og mér skildist, að hún væri nú orðin harla litil, eftir því sem hann sagði. En hvaða erlendir aðilar voru það, sem voru óánægðir, og hvaða innlendir aðilar eru það, sem hafa verið óánægðir með ferðaskrifstofuna? Það eru bæði utanlands og innan ferðamannaskrifstofur, það eru hinar erlendu ferðaskrifstofur og þeirra innlendu umboðsmenn. Það eru yfirleitt þeir, sem hafa misst spón úr sínum aski við það, að þessi lög voru á sínum tíma sett. Almenningurinn, bæði utanlands og innan, veit ég ekki til að nokkurn tíma hafi undan lögunum kvartað. Ég veit að minnsta kosti ekki til þess. Hann sagði, hv. þm., að áður en lögin um ferðaskrifstofu hefðu komið í gildi, hefði landið verið auglýst erlendis og enn væru til pésar eða blöð með upplýsingum um landið, sem tækju því langt fram, sem nú hefði verið gert af ferðaskrifstofunni. Ég skal ekkert deila við hann um þetta, en ég veit bara það, að auglýsingar þær, sem ferðaskrifstofan hefur deilt út í tugum þúsunda eintaka, hafa komið. að ákaflega miklu gagni. Hins vegar er mér ókunnugt um, hvað áður hefur verið gert í því, ég skal játa það, og skal þess vegna engan samanburð á því gera, en ég tel ótrúlegt, að það hafi verið álíka mikið eða meira en ferðaskrifstofan hefur gert síðan hún tók til starfa. Það mætti fara út í ýmislegt fleira. Ég minnist frá umr. 1935 ýmissa atriða, sem fram komu við þær umr., eins og t.d. þess, hvernig hinar erlendu ferðamannaskrifstofur þá tóku gjald af þeim fáu útlendingum, sem til landsins komu, hvað þær hópferðir kostuðu og hvað þær hefðu þurft að kosta, ef á þeim málum hefði verið tekið með meiri sanngirni en þá var gert að áliti þeirra manna, sem um þetta fjölluðu þá. Ég tel sem sagt, að andúðin gegn ferðaskrifstofunni hafi fyrst og fremst komið frá erlendum ferðamannaskrifstofum og innanlands frá umboðsmönnum þeirra, en að allur almenningur, bæði innanlands og utan, hafi verið ánægður með þá fyrirgreiðslu, sem ferðaskrifstofa ríkisins hefur veitt. Það er annað að hafa margar ferðaskrifstofur starfandi í stóru landi en hér hjá okkur. Starfsemin hér er ekki komin lengra en það, að ef hún verður bútuð í marga smáa parta, eins og ég sagði áðan, þá er ekki líklegt, að hver einstakur aðili, sem við þessi mál fæst, geti veitt þá fyrirgreiðslu og þá þjónustu, sem nauðsynlegt er að þeir gefi. Ef hér getur risið upp og á eftir að rísa upp fjöldi af ferðaskrifstofum, sem gera það að atvinnu sinni að veita erlendum mönnum fyrirgreiðslu, þá er ákaflega hætt við því, að eitt af tvennu verði að ske, annaðhvort að sú þjónusta, sem þær veita, verði minni og ófullkomnari en hún ætti að vera eða að þær þurfi að taka fyrir hana hærra gjald og því geri hana óvinsælli en vera þyrfti, ef starfsemin væri á einni eða fáum höndum. Þetta finnst mér vera aðalatriðið í málinu, og þetta er það, sem úr sker, og þetta skilja nú þeir erlendu aðilar, sem viðskipti hafa við okkar skrifstofu.



Herra forseti. 5. landsk. (EmJ) spurðist fyrir um það, hvaða innlendir aðilar væru óánægðir með það skipulag, sem nú er á þessum málum. Hann virtist ekki hafa orðið var sjálfur við slíka óánægju og svaraði sér sjálfur, að það mundu vera innlendar ferðaskrifstofur og umboðsmenn erlendra ferðaskrifstofa. Nú er það svo, að eindregins fylgis með þessu frv. og andúð og óánægju gegn núverandi skipulagi hefur orðið vart m.a. frá Sambandi gistihúsa- og veitingahúsaeigenda, sem eru þó ekki þeir aðilar, sem hv. þm. nefndi, og enn fremur frá hinu nýja félagi áhugamanna um þessi mál, Ferðamálafélaginu. Ég býst ekki við, að hv. þm. við athugun vilji væna þessa aðila um það, að þeir hafi einhverra hagsmuna að gæta sem umboðsmenn fyrir erlendar ferðaskrifstofur. Þeir menn, sem fást við gistihúsarekstur og veitingahúsarekstur, vita auðvitað ákaflega vel, hversu ferðamálin og landkynningin eru þýðingarmikil, ekki einungis fyrir þá sjálfa, heldur fyrir landið. Og Ferðamálafélagið, sem er samtök áhugamanna hér, hliðstætt því, sem er í nágrannalöndum, telur núverandi skipulag á þessum málum algerlega óhafandi. Það er þess vegna mikill misskilningur, ef menn halda, að engir séu óánægðir með núverandi skipun aðrir en innlendar ferðaskrifstofur, sem vilja fá athafnafrelsi, og umboðsmenn erlendra ferðaskrifstofa. Hv. 5. landsk. sagði, að aðalefni þessa frv. væri að leggja ferðaskrifstofuna niður. Þetta er misskilningur, því að samkv. frv. á ferðaskrifstofan að starfa áfram. Hann orðaði það einnig þannig síðar í sinni ræðu, að .hún yrði lögð niður í sínu núverandi formi. Ef til vill telur hv. þm. það að leggja ferðaskrifstofuna niður, ef hún er svipt einokunaraðstöðunni, en í frv. er einmitt gert ráð fyrir, að ferðaskrifstofan starfi áfram og í verulegum atriðum að þeim sömu verkefnum og hún hefur unnið þegar, en hins vegar þær tvær breytingar, sem ég gat um, annars vegar, að fleiri fái heimild til þess að starfa að þessum málum, og að ferðaskrifstofan verði sett undir hið nýja ferðamálaráð. Nú er það svo, að um mörg atriði í þessu frv. virðast menn sammála, bæði hv. 5. landsk. og forstjóri ferðaskrifstofunnar, sem skrifaði ýtarlegt álit um málið í fyrra. Forstjóri ferðaskrifstofunnar virtist út af fyrir sig vera ánægður með það, að stofnaður verði ferðamálasjóður samkv. frv., en ríkissjóður á eftir því að leggja fram hálfa milljón á ári, auk þess sem ferðamálaráð á að gera till. um fjáröflun að öðru leyti til sjóðsins, og þessi sjóður á að standa undir kostnaði við þessi mál, landkynningu, og veita lán til gistihúsbygginga og annarrar fyrirgreiðslu og bættrar aðstöðu. Enn fremur virtist á umsögn forstjóra ferðaskrifstofunnar, að hann hefði ekki við það að athuga, að stofnað væri ferðamálaráð og þar tengdir saman til sameiginlegra átaka þeir aðilar, sem mestra hagsmuna hafa að gæta og mestan áhuga á þessum málum. Það, sem andstaðan snýst um, og þar miðar allt að einum punkti hjá hv. 5. landsk. og forstjóra ferðaskrifstofunnar, er einkarétturinn og aftur einkarétturinn. Þessari einokunaraðstöðu, sem ferðaskrifstofunni er tryggð til þess að taka á móti erlendum ferðamönnum, á að halda, hvað sem það kostar. Nú hef ég ekki heyrt rök, sem a.m.k. mér þykja frambærileg fyrir því, að skipan þessara mála þurfi endilega að vera allt önnur hér á okkar landi en annars staðar á Norðurlöndum og í Vestur-Evrópu. Í öllum þessum löndum er starfsemi ferðaskrifstofa frjáls, og það þykir bæði æskilegt og nauðsynlegt að hafa hana frjálsa. Í sumum þessara landa hafa t.d. samherjar hv. 5. landsk., sósíaldemókratar, haft árum saman meiri hluta á þingum og farið með stjórn landanna. Það virðist aldrei hafa hvarflað að þeim að taka upp þennan hátt eftir hinni íslenzku fyrirmynd, að einoka starfsemi ferðaskrifstofu og landkynningar. Það hafa þeir ekki gert í Danmörku, ekki í Noregi, ekki í Svíþjóð, ekki í Englandi á valdatímum sósíaldemókrata þar. Það virðist því vera einhver sérstök grein af sósíaldemókratíinu hér uppi á Íslandi, sem krefst þess, að þetta skuli vera með allt öðrum hætti hér en annars staðar. Og eftir því sem ég hef rætt við erlenda menn um þessi mál, sem ég skal viðurkenna að ekki er ýkjamikið, þá hefur mér alls staðar heyrzt á mönnum, að þeir telji þetta mjög óeðlilegt skipulag, að ein ríkisskrifstofa hafi einokun í þessu efni. Það eru rök að vísu, ef rök skyldi kalla, gegn þessu frv. og með einokuninni, sem hv. 5. landsk. orðaði hér, að það væri hættulegt, að starfsemin væri bútuð niður í marga smáa parta, þannig að enginn ynni af fullum krafti að þessum málum. Þetta eru auðvitað hin sígildu rök ríkisrekstrar- og þjóðnýtingarmanna, að það megi ekki nema einn aðili komast að neins konar atvinnurekstri eða viðskiptum, en við höfum nú mörg dæmi þess, að hvort tveggja hefur sýnt sig. Við höfum dæmi þessa í nokkur ár til dæmis. Ég nefni það vegna þess, að þessi sami hv. þm. hafði töluvert með þau mál að gera sem ráðherra, að ríkið rak hér og hafði einokun á fólksflutningum, bæði norður í land og hér milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Og það voru vitanlega þau rök, að ríkið yrði að sjá um þetta, það væri hættulegt að fara að skipta þessu niður og að fleiri aðilar kæmust þar að. Þetta hefur nú samt sem áður verið gert. Niðurstaðan er sú, að ég ætla, að almenningur telji þjónustuna alveg jafngóða eða jafnvel betri við sig. En ríkissjóður hefur verið losaður við milljónahalla af þessum atvinnurekstri. Ég býst við, að fari alveg eins þegar að því kemur, að einokun ferðaskrifstofunnar verður aflétt, því að það er bara tímaspursmál, hvenær að því kemur. Þegar að því kemur, munu menn sjá, að hér blómgast atvinnuvegur og fyrirgreiðsla í þessum málum, sem hefur mikla þýðingu fyrir alla íslenzku þjóðina. Þá munu risa upp margir nýir aðilar, sem vinna að þessum málum, og ferðamannastraumur hingað mun vaxa í stórum stíl og allur aðbúnaður stórbatna, til þess að þetta geti, eins og í okkar nágrannalöndum, t.d. þá fyrst og fremst Noregi, orðið þýðingarmikil atvinnugrein og lyftistöng fyrir íslenzku þjóðina í heild. Ég hef ekki og vil ekki kasta neinni rýrð á ferðaskrifstofuna eða forstöðumann hennar, sem vafalaust er samvizkusamur maður og reynir sitt bezta í þessum efnum. En hinu er ekki að neita, að framfarirnar í þessum efnum hafa ekki verið neitt svipaðar hjá okkur og í öðrum löndum, þar sem hið frjálsa skipulag hefur ríkt. Við vitum, og það viðurkenna allir, að skipan þessara mála er í hinum megnasta ólestri hjá okkur, fyrst og fremst gistihúsamálin, en enn fremur landkynningarmálin, þannig að hér er þörf stórfelldra umbóta. Og ég vil ekki segja, að það sé á neinn hátt ferðaskrifstofunni eða hennar forstjóra að kenna, að svo hefur til tekizt. Ég vil segja, að það er sumpart skipulaginu að kenna og sumpart of litlum skilningi ýmissa ráðamanna þjóðfélagsins á þessum málum. En reynslan í þessu er sú, að eftir að hafa prófað þessa skipan einokunarinnar í nærri tvo áratugi, eru málin í þessu ófremdarástandi. Hvers vegna þá ekki, ef menn viðurkenna nauðsynina á umbótum i þessu, að ganga hreint til verks og reyna að skapa hér nýja forustu? Það er eitt aðalefni þessa frv. að tengja saman og laða til samstarfs alla þá aðila, sem helzt hafa um þessi mál að fjalla, hafa áhuga og hagsmuna að gæta, laða þá til samstarfs í ferðamálaráðinu, sem hafi forgöngu um verulegar og raunhæfar umbætur í þessum málum. Ég ætla, að það þurfi ekki að ræða þetta mál frá minni hendi frekar við þessa umr. Við flm. birtum með frv. okkar umsagnir þriggja aðila, sem leitað var til í fyrra. Hv. 5. landsk. spurði, hvers vegna við birtum ekki fjórðu umsögnina, frá ferðaskrifstofunni. Það er miklar upplýsingar úr þeirri skýrslu að fá. Það er allt að því heil bók. Og þó að ekki væri önnur ástæða en sparnaðarástæða, þá vildum við ekki fara að láta prenta heila bók sem fskj. með þessu frv. En ég vil bæta því við, að ég held, að árlega hafi forstjóri ferðaskrifstofunnar sent þingmönnum fjölritaða skýrslu um störf ferðaskrifstofunnar, og í þessari skýrslu, sem hv. þm. minntist á, er flest það sama og áður hefur komið fram í þessum fjölrituðu skýrslum.



Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. 5. landsk. (EmJ), sem ég vildi gjarnan víkja að, og það var, að hann sagðist muna vel eftir því, að staðið hefði hörð deila á sínum tíma, einkanlega um það leyti sem lögin um ferðaskrifstofu ríkisins voru í þinginu, um það, hversu hátt gjald hafi verið tekið af erlendum ferðamönnum, sem hingað komu, sérstaklega með skemmtiskipum, því að það voru stærstu hóparnir. Hið háa gjald var fyrir þær skemmtiferðir, sem þeir höfðu hér í landinu. Þetta var alveg rétt. Það var tekið hátt gjald af þessum ferðamönnum. En það gjald var ekki tekið af innlendum aðilum, heldur af skipafélögunum sjálfum. Ég vil leiðrétta þetta, ekki sízt vegna þess, að ferðaskrifstofa ríkisins hefur tekið á móti nokkrum erlendum ferðamannaskipum síðan ófriðurinn hætti, og ég veit ekki til, að ferðaskrifstofan hafi haft nokkur áhrif í þá átt að lækka þetta verð, sem erlendu skemmtiferðaskipin eða skemmtiferðafélögin taka af farþegum sínum. Ég er ekki að segja ferðaskrifstofunni þetta til lasts, vegna þess að hún ræður ekkert við þetta. Henni kemur þetta í raun og veru ekkert við, vegna þess, eins og það var skýrt á sínum tíma, að félögin taka þetta fyrir ýmsa þjónustu aðra en þá að aka viðkomandi farþegum til Geysis og Gullfoss eða til Þingvalla. Ég vil svo aðeins að endingu taka það fram, sem tekið var hér að vísu fram af framsögumanni frv., að hv. 5. landsk. getur ekki bent á nein gild rök fyrir því, að ríkisfyrirtæki eins og ferðaskrifstofan geti unnið að nokkru leyti betur að þeim málum en gert yrði með frjálsu skipulagi.