Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 459 ber með sér, skrifaði ég undir nál. sjútvn. um þetta mál með fyrirvara og lét þess getið að ég áskildi mér rétt til að flytja brtt. við frv. Ég taldi ekki ástæðu til að flytja þessa brtt. við 2. umr., en hef nú leyft mér að flytja hana. Brtt. er á þskj. 476, þess efnis, að á eftir 15. gr. frv. komi ákvæði til bráðabirgða, um það, að ríkisstj. láti endurskoða ákvæði laga um menntun og réttindi vélstjóra og sé þeirri endurskoðun lokið fyrir næsta reglulegt Alþ. Þá felur ákvæðið það enn fremur í sér, að við endurskoðunina skuli hafa samráð við Fiskifélag Íslands, Alþýðusamband Íslands, Vélastjórafélag Íslands, Mótorvélstjórafélag Íslands og Landssamband íslenzkra útvegsmanna. Það er nú svo, að um menntun og réttindi vélstjóra er ákveðið í tvennum lögum. Í sérstökum lögum er fjallað um menntun vélstjóra, en ákvæðin um réttindi vélstjóra eru í lögum um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum. Og þessi tvenn lög heyra ekki undir sama rn. Lögin um menntun vélstjóra heyra undir menntmrn., og lögin um atvinnu við siglingar heyra undir atvmrn. Ég tel, að það sé nauðsynlegt, að nú á næstunni fari fram endurskoðun á þessum tvennum lögum samhliða og að það verði jafnhliða að gera tillögur um, hver skuli vera menntun vélstjóranna og hver skuli vera réttindi þeirra til vélstjórnar. Nú er það svo skv. lögum, að vélstjórar fá menntun sína með þrennu móti. Í fyrsta lagi geta menn tekið próf frá vélskólanum. Sú menntun, sem er skilyrði fyrir því prófi, er í fyrsta lagi iðnmenntun, sem tekur venjulegan tíma, og því næst er þriggja ára nám í vélskólanum, fyrst eitt ár í almennri deild og síðan tvö ár í rafmagnsdeild. Prófið, sem byggist á þessari menntun, veitir réttindi til að stjórna hvers konar vélum. Í öðru lagi eru svo þeir, sem verið hafa á námskeiðum Fiskifélags Íslands, hinu meira, sem tekur sex mánuði, og hinu minna, sem tekur þrjá mánuði, en þeir, sem á þessum námskeiðum hafa verið, geta eftir ákveðinn tíma fengið réttindi til þess að stjórna vélum upp að 600 hestöflum og skv. frv. upp að 900 hestöflum. Í þriðja lagi er svo námskeið Fiskifélagsins hið minna, en þeir, sem á því hafa verið, geta fengið réttindi skv. gildandi lögum upp að 250 hestöflum, en skv. því frv., sem fyrir liggur, upp að 400 hestöflum. Þessi ákvæði í lögunum um menntun vélstjóra og í lögunum um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum tel ég nauðsyn bera til að verði endurskoðuð hið fyrsta. Ég hef hins vegar ekki viljað mæla gegn því, að aukin yrðu réttindi vélstjóra á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í því frv., sem fyrir liggur, og þá m. a. vegna þess, að frá samtökum útgerðarmanna hafa komið mjög eindregnar óskir um, að þetta yrði gert, þar sem þeir telja mjög erfitt að búa við það ástand, sem nú er í þeim efnum, að oft er vöntun á vélstjórum með réttindi, og verða þá ekki fengnir vélstjórar á annan hátt en með því, að þeir fái undanþágu, sem veitt er í samgmrn. með - að því er sumir telja - vafasamri heimild í lögum, en þó hefur verið talin heimil, þannig að mikið hefur verið veitt af undanþágum ár hvert. Ég vil svo aðeins taka það fram í sambandi við þessa brtt. mína, að eins og komið hefur fram hér í hv. d., þá hefur farið fram endurskoðun á vegum menntmrn, á lögunum um menntun vélstjóra, og mun liggja fyrir álit n. um það efni. Þar er því að sjálfsögðu þegar búið að vinna nokkra undirbúningsvinnu í þessu máli, en sú endurskoðun tekur ekki til laganna um atvinnu við siglingar, og tel ég því þetta bráðabirgðaákvæði nauðsynlegt, sem ég hef lagt til að yrði bætt við frv.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram í máli þessu till. til rökstuddrar dagskrár á þskj. 482. Ég tel ekki ástæðu til að skýra þá rökstuddu dagskrá mjög, en leyfi mér að tala um málið almennt, og þá vil ég aðeins byrja með að minnast á till. hv. þm. N-Þ., þar sem hann leggur til að bæta ákvæði til bráðabirgða við frv. um það, að ríkisstj. láti fram fara endurskoðun og samið verði frv. fyrir næsta Alþ. um þessi mál. Ég vil ekki frekar fara út í það, sem hv. þm. N-Þ. sagði, en vil leyfa mér að tala almennt um málið út frá sjónarmiði mínu og þeirra, sem ég mæli fyrir. Eins og hv. alþm. mun í fersku minni, hefur mþn., sem átti að athuga og gera till. um menntun vélstjóra, lokið störfum sínum. Meðan þessi endurskoðun var enn ekki lokið, kom frv. það fram á Alþ., sem er nú til umræðu. Þegar n. hafði skilað áliti í tvennu lagi, báðu vélstjórafélögin um frest á frv., á meðan þau væru að kynna sér till. n. Hæstv. menntmrh. vildi veita frestinn, og er málið því tekið af dagskrá 5. þ. m., en næsta dag var það tekið á dagskrá að nýju, enda þótt vélstjórafélögunum hefði ekki unnizt tími til að senda umsögn sína. Um er þó að ræða mikið hagsmunamál þeirra. Er þessi hraðskák málsins mjög andstæð framgangi ýmissa annarra mála á hinu háa Alþingi, enda þótt tillögur frv. séu að dómi hæfra manna í vélstjórastéttinni hinar hæpnustu. Í tilefni þessa frv, gerðu Vélstjórafélag Íslands og Mótorvélstjórafélag Íslands með sér samkomulag um frumdrætti að framtíðarskipulagi vélstjórakennslunnar. Samkomulagið er undirritað af stjórnum félaganna þann 19. marz 1958. Þeir leggja til í fyrsta lagi, að kennslan verði samræmd og sameinuð, eins og meiri hl. hinnar stjórnskipuðu n, hefur lagt til, þannig að stighækkandi réttindi fáist með auknu námi, er námsmenn ganga í gegnum skólann. Telja þeir réttilega, að þetta fyrirkomulag muni auka á öryggi og bæta rekstur skipanna með bættri gæzlu. Hinn 2. maí hafa þessir aðilar komið á framfæri óskum um það, að þeim gæfist tóm til þess að athuga nál. frá meiri og minni hl. Telja þeir, að þar sé að finna lausnina á kennslukerfi því, er taka beri upp til þess að fyrirbyggja hinar hvimleiðu undanþágur í framtíðinni, telja ekki, að lausnin finnist eða sé að finna í frv. því, er hér liggur fyrir til umræðu. Um er að ræða um 500 manna hóp af einni sérgrein sjómannastéttarinnar, og væri það mjög misráðið að gera ekki nú, þegar þessar greinar stéttarinnar hafa komið sér saman í höfuðatriðum og fullvíst er, að samkomulag næst um góða lausn, það átak, er dugir svo, að málinu sé borgið um langa tíð. Það fæst með því að gefa þessum mönnum tóm til að semja frv. fyrir samskóla vélstóra nú fyrir næsta Alþingi. Þótt bið verði um nokkra mánuði, þar eð þá mun nást endanleg og varanleg lausn, þá er enginn skaði skeður. Það kippir sér enginn upp við það að samþykkja nokkrar undanþágur enn þá eða til haustsins, þar til málið er komið í kring. Það er margfalt betra og viturlegra, en lögfesta undanþágurnar án aukinnar þekkingar. Það er ljóst mál, að það væri til þess að auka á sæmd Alþ., en ekki hið gagnstæða, að ganga frá nýrri og fullkomnari löggjöf um menntun vélstjóra í stað þess að vera ávallt að sletta bót á gamalt fat, sem í þessu tilfelli yrði ekki annað, en gat eftir sem áður. Ég vil máli mínu til stuðnings aðeins taka tvö áberandi atriði í frv. Í a-lið 4. gr. er ekki gert ráð fyrir því, að maður þurfi annað í öðru tilfellinu til að öðlast réttindi til þess að stjórna vél allt að 400 hestöflum, en að hafa stjórnað 15 hestafla vél í 24 mánuði á eigin spýtur. Sjá allir, hversu fráleitt þetta er. En í till. n. eru þessi 15 hestöfl tekin út, og þar er ekki einu sinni tekið til, hvort það eiga að vera 15 ellegar eitt hestafl. Við getum hugsað okkur, hvernig það liti út, ef formaður á trillubát eða skipstjóri á 15 lesta bát fengi rétt til þess að sigla milli landa með allt að 400 lesta skip. Annað dæmi: Maður með þriggja mánaða námskeiði frá Fiskifélagi Íslands getur skv. frv, þessu fengið að stjórna 400 hestafla vél, en nemanda frá Vélskóla Íslands er ætlað fjögurra ára nám í smiðju og þriggja ára nám við skólann til þess að stjórna sömu vél. Ættu allir að geta séð, að hér gætir mikils misræmis, sem eigi má lögfesta. Til þess að hin nýju ákvæði, er þarf að setja í lögin, verði í fullu samræmi við óskir og skoðanir þeirra manna, er eiga að búa við þessa löggjöf og mestan áhuga hafa fyrir sönnum umbótum í þessu efni, þyrfti n., sem semdi frv., að vera skipuð mönnum frá Vélstjórafélagi Íslands, Mótorvélstjórafélagi Íslands og einum úr meiri hluta mþn., sem þá um leið gæti verið fulltrúi ríkisstj. Þessum mönnum væri treystandi til þess að semja heildarfrumvarp um þetta vandamál á mjög skömmum tíma, þar eð þeir eru nú sammála. Væri og sjálfsagt, að þeir hefðu bæði álitin til hliðsjónar, hið meira og hið minna frá milliþinganefndinni. Það er óhugsandi, að það sé í þágu útgerðarmanna eða þjóðarinnar í heild að lögleiða aukin réttindi án aukinnar þekkingar. Það er einnig ekki heldur í þágu sjómannanna sjálfra, því að með því útilokast þeir frá því að fá von um stighækkandi stöður, ef ekki væri tekið upp stigakerfið. Það má og fullyrða, að ef þetta frv. yrði lögfest, þá yrði það frekar til þess að draga úr áhuganum fyrir nýrri og bættri löggjöf um réttindi og menntun vélstjóra. Ég vil aðeins í sambandi við þetta mál segja, að það er staðreynd, að það eru ýmis embætti á landi, voru, bæði læknisembætti og prestsembætti úti á landi, sem talin eru mjög rýr, en það hefur aldrei heyrzt né hvarflað að neinum alþm. mér vitanlega að lögleiða neitt minna próf fyrir lækna eða presta til embætta í þessum héruðum eftir sem áður. Það væri enda alveg ófært. Að athuguðu máli vil ég leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að samið verði til næsta þings frv. um menntun vélstjóra í því formi, sem hér hefur verið bent á og fullvíst er að allir menn, sem bezt þekkja til, eru sammála um að sé hin eina rétta leið. Og ég undirstrika það, enda þótt það hafi komið fram í ræðu hv. þm. N-Þ., að það eru ekki útgerðarmenn almennt, sem óska eftir því, að vélgæzlumennirnir á skipunum þeirra séu lítið menntaðir, og þeir hafa heldur ekki beðið um það, að frv. þetta væri samþ., vegna þess að þeir treysti mönnunum með litlu þekkinguna betur, en hinum, sem hafa meiri þekkingu. Það er hins vegar máske hægt að afsaka það með því, að þeir hafa stundum þurft að hafa dálítið fyrir því að fá undanþágurnar, en það hefur verið vegna þess, að það hefur ávallt verið gert eins mikið og hægt hefur verið til þess fyrst að útvega þeim menn með fullum réttindum, áður en samþykkt var, að þeir skyldu fá menn með undanþágu. En aldrei mér vitanlega hafa skip verið stöðvuð af þeim sökum, að vantað hefur vélstjóra á þau eða aðra yfirmenn. Og það er óhætt að segja það, að mér er kunnugt um, að í einu stærsta fiskiveri landsins, einmitt heimahöfn hv. 2. landsk., flutningsmanns þessa frv., eru undanþáguumsóknirnar mestar og það hefur löngum verið fyrir algerlega ómenntaða menn, menn, sem ekki hafa haft leyfi til að vera við vél með einu einasta hestafli, hvað þá heldur meira. Og það hlýtur að liggja eitthvað annað til grundvallar fyrir því, að þetta frv. er flutt, heldur en áhugi fyrir því að auka á öryggi á skipunum og auka menntun og menningu sjómanna.



Herra forseti. Í sambandi við þær till., sem hér hafa verið bornar fram til breytinga á frv., vildi ég aðeins segja örfá orð. Í sambandi við till. þá, sem hv. þm. N-Þ. flytur á þskj. 476, skal ég taka það fram, sem ég hef raunar oft tekið fram áður við umræðu málsins, að ég tel það vera mjög brýna nauðsyn að endurskoða allt skólakerfið, það sem varðar menntun vélstjóra, og vil fyrir mitt leyti eiga allan þann hlut, sem í mínu valdi kann að standa að eiga, til þess, að sú endurskoðun geti orðið sem fljótast framkvæmd og á sem hyggilegastan hátt. Og það hefur sömuleiðis margsinnis áður komið fram, að ég tel, að vélstjóramenntunin eigi að fara fram stig af stigi, þannig að sú reynsla og sú þekking, sem menn hafa aflað sér á einu stigi, geti orðið þeim lyftistöng til áframhaldandi náms í þessu. Ég tel þess vegna að till. þm. N-Þ. miði að því að gefa stéttarfélögum þeim, sem hér eiga hlut að máli, bæði að því er varðar sjómennina sjálfa og einnig útvegsmenn, kost á því að láta í ljós sitt álit um málið, áður en það verður lagt fyrir Alþingi í lagafrumvarpsformi, og að sú n. eða þeir athugunaraðilar, sem í till. hans eru tilnefndir, geti þá unnið úr og haft að leiðarsteini, að svo miklu leyti sem þeir telja það eðlilegt, það álit eða réttar sagt þau álit, sem nefnd menntmrn. hefur þegar lagt fram. En það hefur áður verið upplýst, að nefnd, sem starfaði í um það bil tvö ár að málinu á vegum menntmrn., skilaði áliti í tvennu lagi, varð ekki sammála, og munu þau álit liggja fyrir. Ég tel þess vegna eðlilegt, að sú till. verði samþykkt, enda hindrar hún á engan hátt framgang þess máls, sem hér er aðalatriði í frv., sem fyrir liggur, þ. e., að breytt sé réttindum vélstjóra til samræmis við það, sem raunveruleikinn heimtar, og til samræmis við það, sem nú er raunverulega í gildi, þótt með undanþágum sé. Um till. hv. 5. þm. Reykv. gegnir hins vegar allt öðru máli. Hún er þess eðlis, að hún mundi í rauninni stöðva það mál, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. réttindi vélstjóranna, að láta það endilega bíða eftir endurskoðun á menntunarkerfinu. Ég tel, eins og komið er, að það séu engin rök fyrir að samþykkja þá till. Og í sambandi við þau orð eða þá ræðu, sem hv. 5. Reykv, hélt hér máli sínu til stuðnings og skýringar, hef ég raunar þó nokkrar athugasemdir að gera. Í fyrsta lagi nefndi hann meðferð málsins hér á Alþingi hraðskák, af því að honum finnst málið ekki eins seint ganga og hann hefði kosið. Flokksmenn hans hafa hér að undanförnu margir komið upp í ræðupontu og krafizt þess, að ekki yrði annar eins seinagangur á afgreiðslu mála hér á Alþingi og þeir vissulega með nokkrum rétti, a. m. k. í sumum tilfellum, hentu á að væri. Ég held, að það sé sízt að lasta, þó að Alþ. reyni að mjaka þeim málum eitthvað áleiðis, sem fyrir það eru lögð; og að hér sé um óvenjulegan hraða að ræða, því vil ég hreinlega mótmæla. Það hefur einnig verið áður upplýst í þessu máli, að lagafrv., sem hér um ræðir, lá alllengi fullbúið án þess að vera lagt fram á Alþingi, vegna þess að beðið var eftir áliti þeirrar nefndar, sem svo seint skilaði, að ekki varð eftir því beðið, ef von átti að vera til þess, að Alþ. hefði tíma til að afgreiða málið. Í öðru lagi hefur hraði á málinu hér alls ekki verið hafður umfram það, sem eðlilegt má teljast í alla staði. Það hefur fengið mjög gaumgæfilega athugun í nefnd. Þegar um fresti hefur verið beðið sérstaklega í því, þá hafa þeir hingað til verið veittir, og ég sé ekki, að hv. þm. þurfi um þetta að kvarta. Hér hefur þó fremur verið þannig unnið, að í hina lofsverðari átt horfir. Hann virðist tala hér um frv. af nokkrum ókunnugleika, þótt hann hefði nú átt að hafa alla möguleikana til að vita betur. Hann talar hér um, að lögfesta eigi undanþágur án aukinnar þekkingar, undanþágur, sem auka réttindin. Þetta er ekki rétt hjá honum. Það er margframtekið og sér enda hver maður, sem frv. les, að hér er alls ekki um það að ræða, að það eigi að auka réttindin, án þess að þekking viðkomandi manna aukist. Það er sem sagt tvöfaldaður í frv. allur sá reynslutími, sem krafizt er í núgildandi lögum. Það er svo annað mál, þótt einhverjir menn kunni að líta svo á, að lífsreynsla og þjálfun í starfi sé ekki menntun, en þá er það þeirra skoðun og á ekki skylt við það, að hér sé gengið fram hjá því atriði. Það er annað mál, sem hægt er að deila um. Ég er þeim fullkomlega ósammála, sem þá skoðun hafa. Þá segir hann enn fremur, hv. 5. þm. Reykv., að a-liður 4. gr. frv, sé fráleitur vegna þess, að menn þurfi ekki annað, en vera vélstjórar á trillubát í tvö ár til þess að fá réttindi til þess að stjórna 400 hestafla vélum. Þetta er nú í fyrsta lagi alrangt, vegna þess að hér er alls ekki um það að ræða, heldur verða menn, áður en þeir fá sína tveggja ára reynslu í starfinu, að hafa lokið prófi frá hinu minna mótornámskeiði Fiskifélags Íslands. Það er að vísu ekki nema eitthvað um það bil fjögurra mánaða námskeið, en það er nú samt fulllangt gengið, þótt ekki sé námskeiðið lengra, að jafna því alveg við jörðu og tala um hlutina eins og það sé alls ekki til og virða það að engu sem menntun. Í öðru lagi hefði ég nú haldið, að hv. 5. þm. Reykv. ætti að vita það manna bezt, að vélstjórar eru yfirleitt ekki skráðir á trillubáta, og skilyrði fyrir því, að menn öðlist þessi réttindi, auk námskeiðsins hjá Fiskifélagi Íslands, er það, að þeir hafi verið lögskráðir vélstjórar á íslenzkum fiskiskipum í tvö ár. Það kann að vera, að einhver dæmi séu þess, að lögskráðir séu vélstjórar á trillubáta. Ég veit ekki um nein dæmi þess, og væru það sannarlega nokkrar nýjungar fyrir mig, ef þær upplýsingar lægju fyrir í málinu. En hér er hins vegar ekki um það að ræða, að þetta eigi yfirleitt við trillubáta, þetta atriði er yfirleitt um það, að menn eigi að fá þjálfun í starfi sínu, og með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa yfir þennan umdeilda lið, sem er á þessa leið, - það er sem sagt skilyrði fyrir því, að menn fái réttindi sem vélstjórar við allt að 400 hestafla vélar, auk prófs frá mótornámskeiði Fiskifélags Íslands, þá segir hér í 4. gr., a-lið: „Hefur siglt sem undirvélstjóri á mótorskipi með yfir 100 hestafla vél í 24 mánuði eða sem yfirvélstjóri á eigin spýtur á mótorskipi í 24 mánuði.“ Ég sé ekki neitt óeðlilegt við þetta, og það högg, sem hv. andstæðingar málsins hafa reynt að koma á frv. með þessum útleggingum sínum og ívitnunum um trillubátavélstjóra, er hreint vindhögg út í loftið, eins og allir geta séð, sem kynna sér málið til nokkurrar hlítar. Hv. 5. þm. Reykv. talaði um það, að þetta frv, mundi máske skapa eitthvert misræmi. Þá á hann sjálfsagt við misræmi á milli skólasetumánaða í vélskólanum og á mótornámskeiðunum. Það kann vel að vera, að það geri það. En að halda þessu óbreyttu, það hefur þegar skapað og skapar í auknum mæli með hverju árinu sem liður misræmi á milli veruleikans og þess, sem lagabókstafurinn heimtar. Og það er það misræmi, sem ég tel sjálfsagt og eðlilegt að leiðrétta. Hv. 5. þm. Reykv. fullyrðir, að samþykkt á þessu frv. geti ekki verið í þágu útgerðarmanna og ekki í þágu sjómanna heldur. Að vísu játar hann í leiðinni, að útgerðarmaður, sem þarf að skrá eða þarf að ráða sér vélstjóra á skip sitt, verði, áður en hann getur það, jafnaðarlega fyrst að leita eftir því, hvort hann getur ekki fengið mann með fullum réttindum, hjá viðkomandi stéttarfélögum eða skrifstofum þeirra eða ráðningaraðilum fyrir þeirra hönd. Og í öðru lagi, ef hann fær það ekki, sem hann í fæstum tilfellum fær, ef hér er um að ræða vélbátsútgerðarmenn, þá verður hann að sækja um undanþágu fyrir þann mann, sem hann getur fengið til starfsins, og er óþarfi um það að ræða, að þetta eru mikil óþægindi fyrir óviðkomandi útgerðarmenn. Þetta verður að ske jafnaðarlega tvisvar á ári, því að undanþágurnar eru venjulega veittar til hálfs árs í senn, enda leynir það sér ekki, að Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefur tekið algerlega undir frv., sem fyrir liggur, og meira að segja óskað eftir, að í vissu tilfelli væri gengið skrefinu lengra í veitingu hærri réttinda en frv. gerði ráð fyrir, og fært rök að því, að það væri nauðsynlegt, enda hefur það nú verið tekið inn í frv. með brtt. Þá segir hann, að þetta sé ekki heldur í þágu sjómannanna. Ég hef áður rakið það hér, og ég skal ekki telja það eftir mér að benda á það aftur, að sá sjómaður, sem ræðst vélstjóri á skip, þannig að hann hefur ekki réttindi til starfsins, heldur aðeins undanþágu, á það á hættu, að á næstu eyktamörkum verði hann settur í land, vegna þess að þá kann að vera, að það bjóðist einhver með hærri réttindi. Hann er þess vegna öryggislaus í starfi sinu, og það er alveg þýðingarlaust að halda því fram, að það sé einskis virði fyrir starfsmann í einni starfsgrein að hafa réttindi fyrir því starfi, sem hann tekur að sér. Þetta frv. er þess vegna hvort tveggja í senn í þágu útgerðarmanna og einnig þeirra sjómanna, sem hér um ræðir. Ég get ekki heldur látið alveg hjá líða að víkja að þeirri einkennilegu samlíkingu, sem hv. þm. kom hér með varðandi presta og lækna úti á landsbyggðinni, að það hefði aldrei komið til mála þrátt fyrir nokkurn hörgul á þessum embættismönnum að fara að gefa út einhver minni próf fyrir presta og lækna. Ég veit ekki, hvort þetta ber að skilja svo, að enginn maður megi stjórna vél á Íslandi framvegis, það sé hans hugmynd, að enginn maður á Íslandi megi stjórna vél, nema hann hafi lokið hinu hæsta vélstjóraprófi. Ef svo væri, þá er það líka nýjung í málinu, því á ýmsum stigum, og mér vitanlega hefur enginn lagt til, fyrr en ef þetta væri tillaga um það, að sú skipan yrði afnumin. Hér er þess vegna ekki um það að ræða. Eftir sem áður, þó að lögin yrðu endurskoðuð, þá reikna ég með því, að próf verði veitt á ýmsum stigum og þar af leiðandi verði eitt prófið minna en annað. Hér er hins vegar um það að ræða að veita þeim mönnum, sem á sínum tíma hafa lokið tilskildum prófum sem vélstjórar á íslenzkum fiskiskipum, réttindi í samræmi við það, sem þróunin hefur nú breytt málunum. Þegar þeir tóku sín próf, var algengt, að skipsvélar væru um 250 hestöfl það stærsta í íslenzkum fiskibátum. Nú er það algengt, að þær séu 400 hestöfl og jafnvel þar yfir, og það er þetta bil, sem hér stendur til að brúa. Ég efast ekkert um, að frá því að hv. 5. þm. Reykv. tók sitt próf frá stýrimannaskóla, muni ýmislegt í siglingafræðum hafa þróazt áfram og þar muni jafnvel nú vera kenndir ýmsir hlutir, sem ekki voru kenndir á hans tíð. Mundi hann nú telja það sanngjarnt, að hann yrði settur í land sem skipstjóri af Heklu út á það, að farið væri að kenna í stýrimannaskólanum nú einhver þau fræði, sem þar voru ekki á dagskrá, þegar hann lauk þar prófi? Ég held ekki. Ég held, að það hljóti jafnan að verða litið svo á, bæði í þessum efnum, sem frv. fjallar um, og öðrum, að þeir menn, sem á sínum tíma hafa lokið tilskildum prófum og uppfyllt þau skilyrði, sem áskilin voru, hljóti jafnan að halda réttindum til þeirra starfa, sem þeir þannig áunnu sér. Allt annað væri óeðlilegt. Nú hefur þróun málanna hins vegar orðið sú, að þessi réttindi hafa í rauninni verið af vélstjórum fiskiskipaflotans tekin að verulegu leyti. Og til þess að bæta þar úr, þá tel ég, að þjóðfélaginu beri skylda til þess að breyta þeim lögum, sem hér um ræðir. Ég skal taka það sérstaklega fram, að þetta frv. fjallar aðeins um atvinnu við siglingar. Hitt málið, sem að vísu er ekki með öllu óskylt og sumir menn virðast hafa, að því er mér virðist, óeðlilega tilhneigingu til þess að hnýta hér saman við, er um skipun skólamála, skipun fræðslumála að því er vélstjóramenntun varðar. Ég þykist hafa sýnt fram á það hér, að það er ekki eðlilegt á því stigi, sem málin eru nú, að hnýta þetta tvennt svo fast saman, að undanþágufarganið og öryggisleysi viðkomandi sjómanna ásamt þeirri óþarfa fyrirhöfn, sem fjöldi útvegsmanna landsins verður fyrir af þessum sökum, haldist, og fyrir því vona ég, að þessi hv. þm. afgreiði málið með þeim hætti að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér neitt í þá deilu, sem hér stendur og hefur oft áður staðið um réttindi vélstjóra á skipum, eða þá deilu, sem hér er um það, hvort ber að samþykkja þetta frv. eða ekki. En ég get ekki látið hjá líða að segja hér örfá orð út af þeirri till., sem hér hefur verið lögð fram, brtt. á þskj. 476 frá hv. þm. N-Þ., sem er formaður í sjútvn., sem er studd af flm. málsins, hv. 2. landsk. Ég verð að segja það, að þetta er einhver skrýtnasta till., sem ég hef séð lagða fram á Alþingi, og tel varla sæmandi, að slíkt væri látið fara héðan burt, því að það er lagt þar til af mönnum, sem eru að berjast fyrir að fá samþykkt frv., samþykkt lög, að þessi sömu lög skuli endurskoðuð fyrir næsta þing, sem verður aldrei seinna, en eftir fimm mánuði frá því nú, þau skuli endurskoðuð fyrir þann tíma og á þeim tíma skuli haft samráð við hvorki meira né minna en öll þau félög, sem þar er til tekið, Fiskifélag Íslands, Alþýðusamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands, Mótorvélstjórafélag Íslands og Landssamband íslenzkra útgerðarmanna. Svona lagaða till. getur Alþ. ekki látið frá sér fara. Annaðhvort er þá að samþykkja þessi lög eða samþykkja þau ekki, en vera ekki að samþykkja það um leið, að þau skuli endurskoðast fyrir næsta þing. Það hefur stundum verið um það talað af þeim, sem eru óvinveittir störfum Alþingis, að það sé eins og þingmenn séu að leika sér að því að samþykkja lög og samþykkja smávægilegar breytingar á lögum ár eftir ár. En ef það er nokkur tilveruréttur fyrir þessari till., sem virðist vera frá a. m. k. tveimur eða mælt með af tveimur mönnum í sjútvn., - ef er nokkur tilveruréttur fyrir þessari till., þá er það sannarlega betra að samþykkja dagskrártill. hv. 5. þm. Reykv, og fresta þessu máli og láta endurskoðunina fara fram, áður en lögin eru samþykkt hér á þingi.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm., flm. frv., var í upphafi máls síns að tala um það, að n. hefði verið ósammála, sem endurskoðaði lögin, eða skilað tveimur álitum. Ég gat einnig um það í minni ræðu, og við erum sammála um það. En það var einmitt það, sem ég undirstrikaði, að tillögur þessara manna beggja, eða þessara flokka beggja væru hafðar til athugunar, þegar frv, yrði endanlega samið, og með því að í millitíðinni hafa mennirnir, sem þessir aðilar í n. voru fulltrúar fyrir, komið sér algerlega saman um kennslufyrirkomulagið, þá sjá menn að mínum dómi ljóslega, að hér er enginn vandi á ferðum lengur. Það þarf ekki annað, en ganga að verkinu og vinna úr gömlu lögunum og bæta því inn eða nema það burt, sem menn telja að þörf sé að gera. Svo fór hann að gamni sínu að tala um hraðskákina. Ég gerði það nú bara til þess að lofa mönnum að brosa, ef hægt væri, en ég vil þá leyfa mér að segja það, að ef þetta er ekki hraðskák, þá getur það jafnvel kallazt hraðrefskák, þar sem verið er að reyna að etja saman aftur tveimur sérgreinum vélstjórastéttarinnar, sem eru nú þegar búnar að koma sér saman, þannig að Alþingi ætti í stað þess að samþykkja lög, sem yrðu til þess sennilega að aðskilja þá aftur, að þakka þeim fyrir og veita þeim þennan umbeðna frest, því að það er í umboði þeirra, sem farið er fram á þennan frest. Hann talaði enn fremur um, að ég hefði verið að undrast sérstaklega yfir því, hvað það hefði gengið fljótt með afgreiðslu þessa máls, og það er alveg rétt hjá honum, að það er nauðsynlegt að þoka góðum málum áfram á hinu háa Alþingi. En ég tel, að ekki sé hér um gott mál að ræða, og þar af leiðandi liggur ekkert á að afgreiða þetta mál, og ég tel, að skynsamlegra og heppilegra væri einmitt að láta það bíða til haustsins að samþykkja nokkurn hlut, því að þá væri hægt að samþykkja heildarfrumvarp um þessi mál, þar sem, eins og ég hef áður sagt, mennirnir hafa nú komið sér niður á samkomulag um málið í höfuðdráttum. Og þetta, að útgerðarmennirnir séu eindregið með þessu, það er svo ótrúlegt og fáheyrt, og ég hef enda talað við marga útgerðarmenn á minni ævi og umgengizt þá nokkuð mikið marga hverja, og þeir eru allir sammála um, að eftir því sem vélarnar stækki í skipunum, eftir því þurfi þeir menntaðri menn, því að það fylgi stóru vélunum í stærri bátunum auðvitað margar auka- og hjálparvélar, sem æskilegt væri að mennirnir, sem eiga að gæta þessarar einu vélar, gætu einnig lappað svolítið upp á, ef á þyrfti að halda, bæði í róðrum og stuttum ferðum. Og það leiðir af sjálfu sér, að það yrði miklu dýrara fyrir útgerðarmennina og útgerðarfélögin í hvert einasta skipti, sem eitthvað smávægilegt bilaði í ljósavél eða einhverju, að þurfa að sigla inn til einhverrar hafnar til þess að fá gert við það, í stað þess ef vélstjórinn væri hæfur maður. Það hlýtur að liggja svo í augum uppi, að það ætti ekki að vera neitt deiluatriði, og þetta m. a. mælir með því, að samið sé nýtt og fullkomið frv. um þessi mál, þar sem það er svo mjög aðkallandi af því, sem áður hefur verið sagt. Hann fór einnig að minnast á hestöflin. Hann segir, að það sé rangt hjá mér og misskilið, að maður, sem megi fara með 15 hestafla vél, geti fengið rétt til þess að fara með vél upp að 400 hestöflum. Ég veit ekki betur, en það geti komið til, með því að veita manninum undanþágu í 24 mánuði, þá sé hann búinn að fá það leyfi eða þann tíma, sem nægur er talinn í frv., til þess að maðurinn geti fengið að gæta 400 hestafla vélar. Ég held, að það sé rétt athugað hjá mér. Ef það er rangt, þá vildi ég biðja hv. þm. að leiðrétta mig núna, áður en ég fer héðan úr ræðustólnum, svo að hann þurfi ekki að hafa fyrir því að koma hér upp aftur. Þá talar hann um það, þm., að það sé mikið öryggisleysi fyrir þessa undanþágumenn að fá ekki að stjórna stærri vélum á skipunum. Það leiðir af sjálfu sér, það hlýtur að liggja í augum uppi, að þegar menn hafa litla eða enga menntun í einhverju fagi, þá eru þeir ekki notaðir nema í neyð, og það er ekki neitt sem heitir öryggisleysi um atvinnu fyrir þessa menn, því að þá gætu þeir orðið hásetar eða kokkar, eins og þeir hafa verið, áður en þeir voru gerðir að vélstjórum. Og ég hef ekki heldur haldið því fram, - það er langt frá því, - að það væru ekki nema menn með hæstu vélstjóraprófum, sem ættu að vera á þessum skipum og fara með vélar af hinum ýmsu stærðum. Ég hef hins vegar haldið því fram, að menn ættu að fá stighækkandi réttindi fyrir stighækkandi menntun, og þegar búið er að samræma kennsluna undir einn hatt, með öðrum orðum undir Vélskóla Íslands, enda þótt námskeiðin að einhverju leyti færu fram undir eftirliti Fiskifélags Íslands, þá er það vitanlegt, að þá væri samræmið komið og mennirnir fengju réttindin stig af stigi í samræmi við þá menntun, sem þeir hefðu. Að lokum var hann að spyrja mig að því, hvort ég vildi láta setja mig í land af minu skipi fyrir þá sök, að það séu svo mörg ár liðin frá því, að ég hef lokið námi, að það hljóti að vera komið meira nám í skólanum síðan. Það er nú talað um í fyrsta lagi, að menn læri dálítið á langri lífsleið, að brjóstvitið sé nokkurs virði líka í viðbót við menntunina, og hins vegar er þetta algerlega í bága við það, sem þessi hv. þm. leggur til, því að hann leggur til, að menn fái meiri réttindi fyrir ekki meiri menntun. En ég hef verið að mennta mig, frá því að ég var drengur, á mínu skipi, því að maður menntast mjög mikið við það að sigla, það skal ég segja þessum hv. þm., eins og hann hlýtur að æfast og menntast við það að kenna börnunum, þegar hann er að gera það, eftir því sem hann gerir það lengur. Ég vil svo ekki segja meira um þetta mál. Ég vildi óska þess, að hv. alþm. væri ljóst, að ég tala hér ekki til þess að spilla fyrir því, að aukin séu réttindi manna, en ég vil láta auka þau með því að auka þekkingu þeirra um leið, og það er einmitt það, sem mennirnir, sem eiga hér mestan hlut að máli, vélstjórarnir sjálfir, óska nú eftir. Þeir vilja eindregið fá að njóta meiri þekkingar, til þess að þeir hafi stighækkandi vonir um betri stöðu, og ég vildi óska þess, að hv. alþm. væri ljóst, að það er einmitt með þetta fyrir augum, að ég flyt þessa till., sem ég geri hér, og ég treysti hæstv. ríkisstj, til þess, hver sem hún verður eða hvernig sem hún verður skipuð á þeim tíma, sem næsta þing kemur saman, að sjá svo um, að hér verði staðar numið við það að samþykkja þær till., sem menn í þessari stétt eru sammála um að séu þær beztu og hollustu og ég veit að yrðu þær hollustu, ekki aðeins fyrir útgerðarmennina og sjómennina, sem á skipunum eru, heldur og fyrir þjóðarbúið í heild.



Herra forseti. Ég skal ekki vera fjölorður og tek hér til máls nú aðeins að gefnu tilefni. Út af því, sem ég sagði um afstöðu samtaka útgerðarmanna til þessa frv. og mér virtist eitthvað vera dregið í efa hér áðan, þá vil ég geta þess, að sjútvn. sendi frv. til umsagnar Landssambandi ísl. útvegsmanna, og henni barst svar sem er dags. 17. apríl s. l. Í þessu svari segir, með leyfi hæstv. forseta: „Mál þetta var tekið til afgreiðslu á fundi stjórnar Landssambands íslenzkra útvegsmanna í dag, og var þar samþykkt að mæla með þeim höfuðsjónarmiðum, sem fram koma við flutning á téðu frv., þ. e. að færa gildandi ákvæði laga um réttindi vélstjóra, sem starfsmenntun sína hafa fengið á mótornámskeiðum Fiskifélags Íslands, meira til samræmis við það, sem nú er í framkvæmd.“ Auk þess eru svo í þessari umsögn nokkrar hugleiðingar um einstök ákvæði frv., og það, sem þar er lagt til, er, að gengið verði lengra í því að auka réttindi vélstjóra, en gert var í frv. Það fer því ekkert á milli mála um afstöðu Landssambandsins til þessa frv., og ég vil segja það, að það hefur haft mikil áhrif á afstöðu mína til þessa máls, að þannig er undir það tekið af samtökum útvegsmanna. Hv. þm. A-Húnv. gerði hér að umræðuefni brtt. mína á þskj. 476, og sýnist mér, að hann hefði átt að spara sér þá athugasemd, því að hún sýndi aðeins, að hann hefur ekki kynnt sér það mál, sem hér liggur fyrir, eða gert sér ljóst, hvert efni brtt. er. Ég þóttist taka það glöggt fram í ræðu minni hér áðan, en vera má, að hv. þm. hafi ekki tekið eftir því, að í sambandi við menntun og réttindi vélstjóra er um tvenn lög að ræða, önnur, sem fjalla um menntun vélstjóra, og hin, sem fjalla um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum. Þetta frv. fjallar aðeins um breytingu á öðrum þessara laga, þ. e. á lögunum um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, en brtt. mín um endurskoðun fjallar um það, að endurskoðun verði látin fara fram á þessum tvennum lögum samtímis og þau samræmd. Þó að það sé gert, þá þarf ekki að vera neitt því til fyrirstöðu, að nú fyrst um sinn sé sú ráðstöfun gerð, sem frv. felur í sér, að veita ýmsum mönnum aukin réttindi. En að sjálfsögðu mundu þá ný lög, ef sett verða, gilda um réttindi eftirleiðis. Það er vitanlega ekkert því til fyrirstöðu, að hægt sé að framkvæma þessa endurskoðun, eins og hér er gert ráð fyrir henni, á milli þinga.



Herra forseti. Hv. þm. N-Þ. lét svo ummælt, að mín aths. út af hans brtt. sýndi það, að ég hefði ekki þekkingu á þessu máli. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa, að ég hef ekki þekkingu á því, hvað réttast er að gera í því að veita þessum eða hinum, meira og minna lærðum vélstjórum, full réttindi. En það er ekki það, sem ég gerði hér aths. um, heldur hitt, að ég tel þessa till. frá hv. þm. N-Þ. þannig, að Alþingi geti ekki verið þekkt fyrir að láta hana sjást, að hún hafi verið samþykkt, og mig undrar það mjög, að svo greindur maður eins og hv. þm. N-Þ. skuli koma með svona till., því að um hvað er þetta frv., sem hér er til umr.? Ég sé ekki, að það sé um annað, en um réttindi og menntun vélstjóra, og í þessari till. segir: „ Ríkisstj. lætur endurskoða ákvæði laga um menntun og réttindi vélstjóra og sé þeirri endurskoðun lokið fyrir næsta reglulegt þing“ og svo í samráði við öll þau félagssamtök, sem þarna eru talin upp. Ég get ekki hugsað mér, að það sé hægt að fá gleggri meðmæli með þeirri dagskrártill., sem hv. 5. þm. Reykv. hefur hér lagt fram, heldur en þessi brtt, er, því að ef fyrir henni er nokkur grundvöllur, þá er þó að sjálfsögðu réttara að fresta þessu máli til næsta þings og láta þessa endurskoðun beggja þeirra laga, sem um er að ræða, bíða og fara fram, áður en lögin eru samþykkt, þau sem hér eru til meðferðar.

Frsm. (Karl Guðjónsson) : Herra forseti. Ég tel mér skylt eftir beiðni hv. 5. þm. Reykv. að færa rök að því, að það, sem ég sagði hér varðandi þau skilyrði, sem krafizt er, til þess að menn geti öðlazt vélstjórnarréttindi samkvæmt frv. við vélar allt upp í 400 hestöfl, se ekki bara það, að þeir hafi verið vélstjórar á trillubát í tvö ár, eins og hér hefur verið látið liggja að, heldur dálítið annað og meira. Í 34. gr. mundi segja að frv. samþykktu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Sá einn getur öðlazt yfirvélstjóraskírteini á mótorskipi með meira en 100, en ekki yfir 400 hestafla vél, sem a) hefur siglt sem undirvélstjóri á mótorskipi í 24 mánuði eða vélstjóri á eigin spýtur á mótorskipi í 24 mánuði.“ Hins vegar segir í 32. gr. laganna eða þar er kveðið á um það, með hverjum hætti hann getur öðlazt réttindi til þess að vera undirvélstjóri á skipi, væntanlega að frv. samþykktu með vél af vélastærðinni 100–400 hestöfl, eða vélstjóri á eigin spýtur. Þar segir: „Sá einn getur öðlazt vélstjóraskírteini á mótorskipi með allt að 100 hestafla vél eða undirvélstjóraskírteini á mótorskipi með meira en 100, en ekki yfir 400 hestafla vél, sem í fyrsta lagi hefur staðizt hið minna mótorvélstjórapróf Fiskifélags Íslands.“ Ég skal játa það, að lögin um þetta eru býsna margbrotin og að því er mér skilst með allmiklu fleiri greinum, en nauðsynlegt væri. En áður en maður kveður upp dóma um það, hvaða efni sé í einni grein, þá verður hann að kynna sér málið það rækilega, að maður fullyrði ekki það, sem rangt er. En ég efast ekkert um það, að hv. þm. hugleiði þetta nánar og komist þá að þeirri niðurstöðu, að hér var ekki út frá réttri forsendu ályktað hjá honum. Í sambandi við ræðu hans hef ég í rauninni engar athugasemdir að gera aðrar en þær, að ég er honum þakklátur fyrir að hafa nú breytt um afstöðu í því að virða lífsreynslu og starfsreynslu að engu. Það er nákvæmlega það, sem ég hef verið að halda fram hér í þó nokkrum ræðum um málið, að það sé rangt, að hér sé ekki krafizt neinnar aukinnar þekkingar fyrir hækkun réttindanna. Það er krafizt tveggja ára reynslutíma í staðinn fyrir það, sem áður var eitt ár, og þetta hafa andstæðingar málsins og þar með hv. 5. þm. Reykv. virt algerlega að vettugi og haldið því fram, að hér væri um réttindaaukningu að ræða án nokkurrar þekkingaraukningar. Nú hefur það hins vegar góðu heilli komið fram í ræðu hjá honum, að hann vill virða lífsreynslu, og þá erum við sammála um það og þurfum ekki lengur um það að deila. Ég álít hins vegar, að það sé mjög gálaus fullyrðing hjá honum, að þessir menn, sem nú eru mótoristar, séu hættulegir öryggi sjófarenda vegna þekkingarskorts, Sem betur fer, mun fátt í reynslunni sanna, að svo sé. Og hann ályktar sem svo, að menn, sem ekki hafa réttindi til vélstjórnar á fiskiskipum, ættu ekki að vera þar vélstjórar, heldur ættu þeir bara að vera hásetar eða kokkar. En ég get upplýst, að ef svo væri, þá væru ólíkt færri fiskiskip gerð út á Íslandi, en nú er, því að það hefur reynzt og á því byggja útgerðarmenn vafalaust ekki hvað sízt sitt álit um málið, - það hefur reynzt ógerningur að fá til vélstjórnar á fiskiskipaflotann menn, sem hafa til þess full réttindi, og liggur það skjallega fyrir sannað, að samgmrn. gefur út fram undir 300 undanþágur til þess starfs árlega, eins og nú er komið, - 294 voru gefnar út á síðasta ári. Það er þess vegna ekki öruggara fyrir íslenzka sjómenn á fiskiskipum, að þeir menn, sem nú annast vélgæzlu á undanþágum, hverfi frá því starfi, heldur en sá háttur, sem nú er á, því að með þeim hætti mundi enginn annast vélgæzluna á verulegum hluta fiskiskipaflotans. Ég vil svo enn þá undirstrika það, að fyrir þá, sem hafa aflað sér hinnar beztu vélstjórnarmenntunar, sé ég enga hættu í samþykkt þessa frv. Ég get ekki ályktað svo, að útgerðarmenn muni fremur sækjast eftir því að ráða í þjónustu sína lítið menntaða menn heldur en mikið menntaða menn til vélstjórnar. Frv. gerir ekki ráð fyrir því að taka nein réttindi af vélstjórum þeim, sem hafa hlotið hina meiri vélstjóramenntun. Það gerir einungis ráð fyrir því, að af séu numin sérréttindi þeirra til starfa við vélar af stærðinni 400–900 hestöfl. Ef þeir eru nægir fyrir hendi í landinu, eiga þeir fullan aðgang að þessu starfi, og eins og ég hef áður tekið fram, ég tel enga ástæðu til að álykta, að þeir muni síður verða ráðnir í slík skiprúm heldur en þeir, sem minni hafa menntunina, heldur þvert á móti, svo að þeir hafa í rauninni engu við þetta að tapa. Hér er einungis verið að brúa það bil, sem þróun málanna hefur opnað á milli þess, sem í raunveruleikanum er, og hins, sem í lögunum er ákveðið.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja það, að við erum sammála um að virða lífsreynslu, ég og hv. 2. landsk., en ég álít, að menntunin eigi að koma á undan lífsreynslunni, en ekki á eftir. Það er sá skilsmunur, sem í milli ber hjá okkur í þessu efni og er sennilega kannske meira á orði, en á borði. Og svo segir hann, að ég hafi verið að tala um það, að þeir væru hættulegir öryggi manna á skipunum, sem ekki hefðu neina vélstjóraþekkingu, þegar þeir byrjuðu sem vélstjórar á skipunum. Það liggur nú í hlutarins eðli, að það er ekkert öryggi í því, það sjá allir góðir menn, að það er ekkert öryggi í því að ráða mann til þess að gæta stórrar og dýrrar vélar og margra annarra hjálparvéla, ef hann hefur ekki neina menntun í þessum efnum. En hins vegar er það líka náttúrlega rétt hjá hv. ræðumanni, að það er á stundum erfitt að fá mennina, sem hafa þekkinguna og menntunina. En við viljum einmitt, við, sem erum að mæla á móti frv. hans, mæla með því, að nú séu sett ný lög, þannig að allir gangi glaðir að prófborðinu, áður en þeir fari um borð í skipin, að öryggið sé aukið, og við lýsum því yfir, að það hafi aldrei nokkurn tíma komið fyrir, svo að við vitum, að vantað hafi svo menn á skipin, að þau hafi ekki komizt á sjóinn vegna þessa. Þeir hafa fengið undanþágurnar, eins og ég sagði, á síðustu stundu af illri nauðsyn. En það er verið að gera þessa till. í málinu, til þess að undanþágufarganið hætti, en ekki til þess að auka á það. Máli sínu til stuðnings sagði hv. flm., að undanþágurnar á síðasta ári hefðu verið 294. Það þýðir það, að 147 menn hafa fengið undanþágur. Það er náttúrlega mjög mikið. Þeir fá þær tvívegis á ári, við vitum það, mér er kunnugt um það, það gengur í gegnum okkar samtök, og við fylgjumst þess vegna með þessu öllu saman. Og ég segi náttúrlega það og undirstrika það með honum, að þetta er mjög leiðinlegt og á ekki að eiga sér stað. En til þess að þetta eigi sér ekki stað, þá þarf ekki og þýðir ekki að vera að bæta nokkrum hestöflum við vélina, sem mennirnir mega vera við, heldur þarf að bæta nokkrum mánuðum við menntun þeirra, svo að þeir geti fengið að starfa við það stórar vélar, að aldrei sé hætta á því, að fiskibátarnir okkar þurfi að stöðvast vegna þess, að menn vantar á þá. Og þegar svo er komið, þá vita mennirnir það í fyrsta lagi, að þeir eru öruggir um að fá stöðu, ef þeir á annað borð eru hæfir, og þá vita þeir hitt um leið, að þeir eiga von um að fá betri stöðu, ef þeir halda námi sínu áfram, eins og gert er ráð fyrir með því fyrirkomulagi, sem við erum að mæla með. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að segja fleira um málið.



Herra forseti. Það, sem ég segi, skal verða örstutt. Ég vil aðeins taka það fram til leiðbeiningar fyrir hv. þm. A-Húnv., að það, sem hann heldur að sé í einum lögum, er í tvennum lögum, og sumt af því, sem hann heldur að sé í lögunum um atvinnu við siglingar, er ekki í þeim lögum.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Ég hafði tekið að mér að hafa á hendi framsögu í þessu máli af hálfu menntmn., en þegar 2. umr. málsins fór fram hér í d., var ég fjarstaddur vegna ferðalags úti á landi. Ég vil því leyfa mér við þessa umr. að fara um málið örfáum orðum af hálfu nefndarinnar. Menntmn. hefur athugað þetta mál og orðið ásátt um að mæla með samþykkt þess. Einn nm., hv. 3. þm. Reykv., var þó fjarstaddur á fundi n., þegar málið var afgreitt, og hefur ekki tekið afstöðu til málsins. Um langt skeið hefur Ingibjörg Jóhannsdóttir skólastýra og eigandi skólans á Löngumýri í Skagafirði haldið þar uppi húsmæðrakennslu. Í lögum nr. 49 frá 1946, um húsmæðrafræðslu, er heimilað að veita hliðstæð framlög úr ríkissjóði til rekstrar þessa einkaskóla á Löngumýri og aðrir húsmæðraskólar njóta, og sú heimild hefur verið notuð. En nú eru að verða eigendaskipti að þessari stofnun á þann hátt, að Ingibjörg Jóhannsdóttir afhendir þjóðkirkju Íslands öll hús tilheyrandi þessum skóla á Löngumýri í Skagafirði, og gjöfin er látin í té með vissum skilyrðum, og eitt aðalskilyrðið er það, að þjóðkirkja Íslands skuldbindi sig til þess að starfrækja framvegis á Löngumýri húsmæðraskóla fyrir ungar stúlkur. Í Skagafjarðarhéraði er ekki annar húsmæðraskóli, svo að sú fræðsla, sem þarna hefur farið fram og mun halda áfram í þessari stofnun, þótt eigendaskipti verði, er mjög í þágu Skagafjarðarhéraðs, og raunar sækja þessa menntastofnun nemendur víðar að, eins og algengt er um sams konar skóla. En til þess að tryggt sé, að skólinn verði áfram menntastofnun á þessu sviði, fyrst og fremst fyrir Skagafjörð svo og nemendur annars staðar, sem vilja nema í þessum skóla, þá þykir nauðsyn bera til, að skólinn njóti áfram sama stuðnings þrátt fyrir eigendaskiptin og hann hefur notið. Það er efni þessa frv. að fá þetta tryggt með löggjöf. Menntmn. er það kunnugt, að flutningsmenn þessa frv. og aðrir, sem áhuga hafa á þessu máli, hafa hug á því, að skólinn geti einnig átt þess kost að njóta fjárhagsstuðnings til þess að veita fræðslu með námskeiðum, án þess að þau standi í beinu sambandi við aðalskólastarfið. Nefndin athugaði nokkuð þessa hlið málsins. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er skóla þeim, sem hér um ræðir, veittur hliðstæður réttur til framlaga úr ríkissjóði til kennaralauna og rekstrarkostnaðar eins og aðrir húsmæðraskólar njóta. En í lögum nr. 49 frá 1946, um húsmæðrafræðslu, er ákvæði um námskeið, sem haldin eru á vegum skólanna. Í 17. gr. þeirra laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Námskeið í verklegum greinum, er standa eigi skemur, en þrjár vikur, skulu styrkt á sama hátt og önnur kennsla í skólum.“ Menntmn. lítur svo á, að um leið og skólinn á Löngumýri er settur á sama bekk og aðrir húsmæðraskólar, að því er lýtur að rekstrarkostnaði, taki einnig til hans það ákvæði laganna um húsmæðrafræðslu, að námskeið skulu styrkt á sama hátt og önnur kennsla í skólanum, N. leggur því til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, en svo sem ég gat um í upphafi máls míns, var einn nm. fjarstaddur, þegar n. afgreiddi þetta á fundi sínum.



Herra forseti. Ég vil aðeins fyrir hönd okkar flm., en meðflm. minn, 2. þm. Skagf., er ekki í bænum sem stendur, en það vorum við, sem fluttum frv. hér í öndverðu, - ég vil leyfa mér að þakka hv. menntmn. fyrir góða afgreiðslu á frv. Það er rétt, eins og frsm. n. gat um, að eftir að við lögðum frv. fram, hafði komið ósk frá forstöðukonu og eiganda skólans, Ingibjörgu Jóhannsdóttur, um það, að tryggt væri, að fjárhagsstuðningur eða rekstrarkostnaður við að koma upp námskeiðum á þeim grundvelli, sem hv. frsm. lýsti, yrði viðurkenndur í frv. Nú hefur hv. frsm. lýst því, hvernig menntmn. lítur á þetta atriði, og veit ég, að við flm. getum vel sætt okkur við það, án þess að nokkuð sé farið að hrófla við frv. Ég tel það alveg bindandi í þessu sambandi, og mun alveg rétt skilið hjá hv. n., að það sé í raun og veru óþarfi að taka þetta fram, þar sem þetta er viðurkennt einmitt fyrir húsmæðraskólana almennt.