Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér virðist undarlegt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki láta svo lítið að hafa framsögu fyrir þessu máli. Þegar gerð var breyting á landsbankal. í vor, fór það mjög fram hjá mönnum. Veit ég ekki heldur, hvort hv. þm. hafa gert sér ljóst, um hvað þessi lagabreyting fjallar, en felld er þar niður 20. gr. úr lögum um Landsbanka Íslands. Ég man ekki betur en þessi lagagrein fjalli um það, hve mikið ríkisstj. megi taka að láni hjá seðlabanka Íslands. M.ö.o., þegar landsbankalögin voru sett, þá voru sett ákveðin fyrirmæli til að tryggja, að ríkisstj., hver sem með völdin færi, gæti ekki tekið nema ákveðna upphæð að láni hjá seðlabankanum. Þetta var hugsað sem eins konar trygging gagnvart framkvæmdavaldinu á hverjum tíma, til þess að gera seðlabankann öruggari gagnvart ríkisstj. Nú var farið að fara fram hjá þessu ákvæði. Það var svo í vor, að það sýndi sig, að skuld, sem ríkisstjórnin hafði stofnað til við sparisjóðsdeild Landsbankans, var orðin mjög mikil, í raun og veru óeðlilega mikil. Hins vegar var sú aðferð höfð til þess að láta þetta ekki líta illa út á reikningum bankans, að allur mótvirðissjóðurinn var settur á sparisjóðsdeildina, en hins vegar er það samkvæmt lögum, að mótvirðissjóðnum verði ekki ráðstafað án samþykkis Alþingis, og auðvitað er meiningin, að seðlabankinn láni mótvirðissjóðinn, og það er þannig lagabrot að hafa mótvirðissjóðinn í sparisjóðsdeild Landsbankans. Ég gerði athugasemd við þetta og lagði til, að lögin yrðu haldin, þannig að mótvirðissjóður yrði færður hjá seðlabankanum í staðinn fyrir sparisjóðsdeildinni, en sú till. var felld. Hins vegar sé ég, að bráðabirgðalögin, sem gefin voru út, breyta lögum um seðladeildina og mótvirðissjóður er færður yfir á seðladeildina og nokkuð af ríkisskuldunum. Þetta er út af fyrir sig formsatriði vegna þess, hvað ríkið er farið að skulda mikið. Þá er farin þessi leið, að ríkið skuldi hjá sparisjóðsdeildinni. Hins vegar verð ég að segja, að það út af fyrir sig að gefa á miðju sumri út bráðabirgðalög af hálfu ríkisstj. um það að nema brott úr lögum um seðlabankann 20. gr., sem byrjar þannig: „Seðlabankinn má eigi veita ríkissjóði önnur lán en bráðabirgðalán til allt að þriggja mánaða í einu og ekki hærri upphæð en svo, að nemi 1/4 af stofnfé bankans“, - þetta eina haft, sem sett er á seðlabankann, það er ekki viðkunnanlegt út á við, ef um það er að ræða, að íslenzkur banki þurfi að vernda sitt álit á frjálsum markaði. Það er farið að tíðkast mikið að gefa út bráðabirgðalög, en mér finnst formsins vegna gengið of langt, þegar ríkisstj. gefur út bráðabirgðalög til að gera mögulegt fyrir sjálfa sig að taka eins mikið lán og vera skal hjá seðlabankanum. Ég sé ekki, hvaða nauður rak til að hafa þetta svona. Hins vegar var hægt að breyta þessum lögum á síðasta Alþingi, og ég skil ekki annað en að mönnum hafi verið þetta jafnljóst þá. Sú eina röksemd fyrir brbl., sem raunverulega er færð fram og hægt er eitthvað að taka tillit til, er, að breytingar hafi orðið á viðskipta- og fjárhagsmálefnum landsins. Þær hafa orðið jafnmiklar í byrjun þessa árs eins og þær voru mestar áður. Það eina, sem maður rennir grun í að kunni að vera ástæða til þessarar breytingar, er sumpart athugasemdir, sem fram hafa komið um ráðstöfun mótvirðissjóðsins, og aðallega það, að það er starfandi n., sem á að rannsaka og gera till. í bankamálefnum landsins. En það hefur aldrei tíðkazt, þegar rætt hefur verið um bankafyrirkomulag, að ekki hafi verið minnzt á það við Alþingi Íslendinga að taka til endurskoðunar löggjöf landsins. Það hafa verið settar sérstakar milliþingan. í sambandi við bankamálin, og stundum hefur eitthvað komið út úr þeim. Það hefur verið mikil íhaldssemi í sambandi við breyt. á bankalöggjöfinni, en nú er hins vegar sett n. til að athuga bankalöggjöfina án þess að ræða við Alþingi. Það kemur svo fram eins og af tilviljun, að búið er að setja slíka n., og svo nú í grg. fyrir bráðabirgðalögum er talað um, að það eigi að fara að setja einhver ákvæði, sem ríkisstj. ætli að fara að gefa út um þetta atriði. Mér sýnist frágangurinn á svona l. vera eins og einhver framandi hönd sé að verki, sem grípi þarna inn í í sambandi við þessa nýju bankanefnd. Þetta er svo að segja fyrirskipun frá ríkisstj., hvernig þessir hlutir skuli vera. Það hefur aldrei verið minnzt á þessi mál í blöðum og aldrei komið frá ríkisstj. rökstuðningur í þessu máli. Ég mun ekki ræða frekar þetta mál, sem að sjálfsögðu mun ganga til fjhn. En ég verð að segja það, að það væri viðkunnanlegra, að Alþingi fengi ofur lítið fyllri vitneskju um svona mál en hingað til hefur verið gefin af hálfu ríkisstj.



Herra forseti. Það þykir kannske undarlegt, að tvö frv. skuli koma hér fram um sama efni, en ég hef flutt sams konar frv. undanfarin ár, og hefur það átt litlum skilningi að fagna í þinginu og varla fengizt rætt. Ég verð því að lýsa ánægju minni yfir þeim áhuga, sem nú kemur fram hjá hv. 8. landsk. fyrir þessu máli, og lít svo á, að það sé vottur þess, að hann vilji nú bæta fyrir það, sem hann áður lét ógert, er hann hafði meira vald en nú til þess að vinna frv. gagn. Þetta mál á sér langa sögu, og það er eftirtektarvert, að Alþ. skuli ekki hafa fjallað um hvíldartíma annarra manna en togarasjómanna. Það sýnir bezt, hvað þrælkunin hefur gengið langt, en hún á að nokkru leyti rætur sínar að rekja til þess, að atvinnuhættirnir á sjónum eru ekki í eins föstum skorðum og í landi, og þegar hinir stórvirku togarar komu til sögunnar, var verið að meðan afli gafst. Ég vil taka það fram, að ég hygg, að tómlæti Alþ. um þetta mál hafi átt mestan þátt í vinnustöðvunum og deilum sjómanna og togaraútgerðarmanna undanfarin ár. Það er því nauðsynlegt, að Alþ. leysi þetta mál einmitt nú, þar sem samningum hefur verið sagt upp. Í því sambandi er vert að minnast þess, að síðast þegar samið var, voru vökulögin aðalágreiningsmálið, en fjöldi sjómanna telur, að fyrir þá 12 stunda hvíld á saltfisksveiðum, sem þá var samið um, hafi þeir orðið að greiða með rýrari hlut en áður. Afköstin af togurunum hafa aldrei verið meiri en í þeim Grænlandsleiðangrum, sem togararnir hafa farið í, eftir að þessir samningar voru gerðir. Skipin hafa komið með meiri afla en áður eru dæmi til, en hlutfallslega hafa sjómenn aldrei borið eins lítið úr býtum. Síðan togararnir fóru að fara í þessa löngu túra, sem taka kannske fleiri mánuði, er ekki nema eðlilegt, að sjómenn spyrji, hvaða ástæða sé til þess, að þeir hlíti ekki sömu kjörum og verkafólk í landi. Það er viðurkennt, að togarasjómennirnir eru úrval af harðgerðustu mönnum þjóðfélagsins. Dettur nokkrum í hug, að þessir menn muni sætta sig við það til lengdar að búa við lakari kjör en aðrir þegnar þjóðfélagsins? Ég er sannfærður um, að þeir láta ekki bjóða sér það, og ég tel, að þetta sé meira hagsmunamál fyrir þjóðfélagið í heild en svo, að Alþ. geti hunzað það, eins og hingað til hefur verið gert. Nú er það viðurkennt af þeim, sem til þekkja, að vinnuafköst á skipunum verða meiri með því að menn fái að hvíla sig 6 tíma en að vinna 16 tíma. Þar fyrir utan, sem er mikið atriði í þessu máli, þá þýðir ekki að ætla unglingum í misjöfnu veðri að standa 16 tíma á dekki; það verður til þess, að margir af þessum mönnum gefast upp við þetta. En ef maðurinn veit, að hvíldin kemur eftir stuttan tíma, þá harðnar hann við það miklu fremur en ef hann veit, að hann verður að vinna svona langan tíma. Nú er það svo, að margir af duglegustu sjómönnunum eru að yfirgefa sjómannastéttina og fara í vinnu annars staðar, því að þeir sjá, að þeir verða að leggja miklu harðar að sér á sjónum en við aðra vinnu og fá ekki eins vel borgað. Eins og ég tók fram áðan, hefur frv. um sama efni legið fyrir undanförnum þingum, en verið vísað frá með þeim rökum, að sjómönnum og atvinnurekendum beri að semja um þetta. En ég er sannfærður um það, að ef Alþ. tekur ekki rögg á sig og gengur frá þessu máli, þá vinna sjómenn sigur í þessu máli eða fá þessa hvíld. Það getur verið, að þeir verði að fórna meiru fyrir það, og þá fara þeir ef til vill að hugsa um það, hvaða ástæða sé til þess að vinna fyrir sömu eða lægri launum en í landi. Ég býst við, að sjómenn fari nú að verða langþreyttir á að láta þetta mál koma til Alþ., þegar þeir sjá, að héðan er ekki neins að vænta, ef það endurtekur sig einnig í þetta sinn. - Ég vil svo vænta þess, að þessu máli verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni umr.



Herra forseti. Á þeim helmingi þessarar aldar, sem liðinn er, og jafnvel síðari helmingi undanfarinnar aldar, hafa verið hörð átök um það, hvernig haga skuli vinnutíma verkamanna og sjómanna. Þetta á rætur sínar að rekja til þess, að um síðustu aldamót var það almennt í iðnaðarlöndunum, að vinnutíminn var óhóflega langur. Í því sambandi má t. d. minna á það, hve lengi óþroskaðir unglingar voru látnir vinna í verksmiðjunum í Bretlandi. Þegar verkalýðshreyfingin færðist í aukana, komu fram ákveðnar kröfur um það að reisa yrði skorður við þessari þrælkun, annað tveggja með samningum eða með löggjöf. Það er eftirtektarvert, að hátíðisdagur verkalýðsins, 1. maí, á rætur sínar að rekja til kröfunnar um 8 stunda vinnudag. Með vaxandi styrkleika verkalýðshreyfingarinnar varð ekki komizt hjá því að sinna þessari kröfu, enda sáu frjálslyndir borgarar, að þetta var ekki aðeins sanngirnismál, heldur líka hagkvæmt fyrir atvinnureksturinn og hafði í för með sér aukin vinnuafköst. Lengi var um það deilt og víðtækar athuganir fóru fram á því, hvaða vinnutími gæfi bezt afköst, og það kom á daginn, að hóflegur vinnutími, 8 eða jafnvel 6 stundir, gaf bezt afköst. Þessi rök, ásamt mannúðarhugsjóninni, eru orsök þess, að nú er svo komið víðast hvar í hinum frjálsa heimi, að vinnutíminn er ekki lengri en 8 stundir. Líka hér á landi hefur verið horfið frá hinum langa vinnutíma, þegar sýnt var, að hann gaf ekki betri afköst. Eitt það fyrsta, sem íslenzk verkalýðshreyfing hafði að glíma við, var takmörkun á vinnutíma háseta á togurunum. Fyrsti sigurinn í því máli vannst 1921 gegn harðri andstöðu þeirra, sem áttu togarana, og gömlum hleypidómum, þegar sjómönnunum var með l. tryggð 6 stunda hvíld á sólarhring. Þetta var ekki aðeins til hagsbóta fyrir sjómenn. Skipstjórar og útgerðarmenn, sem haldið höfðu, að þetta mundi hafa aukinn kostnað í för með sér, sáu af reynslunni, að þetta var á misskilningi byggt. Ég hef átt tal við marga gamla togarasjómenn um vinnuskilyrðin á togurunum áður en þessi l. voru sett, þegar þrælkun togarasjómanna gekk svo úr hófi fram, að hraustbyggðustu menn urðu heilsulausir á unga aldri. Þeir minnast þessara tíma með hryllingi og kalla það Tyrkjatímabilið og telja, að lögin um 6 stunda hvíld á sólarhring séu eitt merkilegasta skrefið í sögu íslenzkrar verkalýðshreyfingar. Baráttunni fyrir því að skapa togarasjómönnum mannsæmandi vinnutíma var haldið áfram, og augu fleiri og fleiri opnuðust fyrir nauðsyn þess, að það yrði gert annaðhvort með samningum eða löggjöf. Krafan um aukinn hvíldartíma náði svo loks fram að ganga 1928, þegar hin upphaflega krafa um 8 stunda hvíld á sólarhring var lögfest. Krafan um 8 tíma hvíld fyrir togarasjómenn kom „spontant“ fram, án áróðurs af hálfu forustumanna sjómanna, en tíminn hefur leitt það í ljós betur og betur, að sjómönnum er þörf lengri hvíldar en þetta. Vinnutími við vinnu í landi er nú almennt 8 stundir, og sú krafa hlaut því að koma fram, að þriðja sporið yrði stigið í þessum efnum og hvíldartíminn lengdur upp í 12 stundir á sólarhring. Það er alllangt síðan þessi krafa kom fram. Árið 1947 var borið fram frv. um þetta, en því var þá vísað til ríkisstj. til þess að athuga, hvort ekki væri hægt að finna samkomulagsgrundvöll. Ég átti þá sæti í ríkisstj. og hafði með málið að gera, og þar sem ég taldi heillavænlegast fyrir alla, að samkomulag yrði um málið, skipaði ég 6 manna mþn. til þess að fjalla um það. N. starfaði í rúmt ár, en því miður varð ekki samkomulag um lausn málsins. N. klofnaði í þrennt. Fulltrúar sjómanna lögðu til, að lögboðin yrði 12 stunda hvíld togaraháseta, fulltrúar útvegsmanna lögðust á móti því, en hinir stjórnskipuðu embættismenn lögðu ekkert til málanna. Þetta leiddi til þess, að mikið kapp hljóp í deilur sjómanna og útgerðarmanna, og hafði það í för með sér mikið tjón fyrir atvinnulífið í landinu. Það eru því margar stoðir, sem renna undir það, að tryggja beri 12 stunda hvíldartíma á togurunum. Það skal að vísu játað, eins og sagt er í grg., að tekizt hefur að knýja ákvæði um 12 stunda hvíld á saltfisksveiðum inn í kjarasamninga, en það gildir ekki um aðrar veiðar. Ég tel, að nauðsynlegt sé að lögfesta 12 stunda hvíldartíma, og held, að það verði ekki síður hagkvæmt skipulag fyrir útgerðarmenn en sjómenn. Ég hygg, að reynslan muni sýna, eins og raun varð á 1921 og 1928, að þetta verði ekki bara hagnaður fyrir sjómenn, heldur líka útgerðarmenn og togaraútgerðina yfirleitt. Eins og bent er á í grg., getur svo farið nú, að gildandi samningum verði sagt upp, og stendur yfir atkvgr. um það, hvort það skuli gert. Ef til nýrra samninga kemur, verður hvíldartíminn mikilvægt atriði, og ég veit með vissu, að sjómenn munu halda til streitu kröfu sinni um 12 stunda hvíld á öllum veiðum. Ef löggjafarvaldið leysir ekki þetta mál, getur það haft í för með sér langa og harðvítuga vinnudeilu, en á því græða engir nema óþurftarmenn þjóðfélagsins. Hér er því ekki bara um réttlætismál að ræða hvað togarasjómennina snertir, heldur er lausn þessa máls hagsmunamál fyrir þjóðfélagið í heild og líka fyrir þá, sem standa að íslenzkri togaraútgerð. Ég vildi því mega vænta þess, að sá þráláti misskilningur, sem komið hefur fram í sambandi við þetta mál, hyrfi og að menn sæju, að hér er um hagsmunamál alls þjóðfélagsins að ræða. Ég þarf ekki að skýra frv. nánar, ákvæði þess eru ljós, en mér þótti rétt að fylgja frv. úr hlaði með nokkrum orðum og vildi mega vænta þess, að 71. löggjafarþing Íslendinga bæri gæfu til þess að samþ. frv. og hrinda þar með úr vegi þessum ásteytingarsteini og bæta sjómönnum um leið það, sem áður hefur verið við þá misgert. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn. Þar mun þetta mál og önnur svipuð mál hafa verið til meðferðar undanfarið:



Herra forseti. Gallar núgildandi skattalaga eru margir. Einn þeirra er sá, að skattur er lagður á samanlagðar tekjur hjóna. Enn fremur er óeðlilega lítill munur gerður á skatti hjóna annars vegar og einhleyps fólks hins vegar. Úr þessum tveimur göllum er þessu frv. ætlað að bæta. Samsköttun á tekjum hjóna er óeðlileg og sérstaklega ranglát, þegar skattstiginn er mjög hár eins og hér. Gift kona, sem hefur sjálfstæðar tekjur, verður í rauninni að greiða hærri skatt af þeim tekjum en greiddur er af tekjum mannsins. Þetta er óverjandi ranglæti gagnvart hinni vinnandi konu og óheppilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Það getur jafnvel freistað fólks til að giftast ekki, til þess að spara skatt- og útsvarsgreiðslu. Ég vil leyfa mér að nefna nokkrar tölur til að sýna þau áhrif, sem þessi samsköttun á tekjur hjóna hefur. Það er algengt að heyra deilt um þessi mál, án þess að menn geri sér grein fyrir því, hver áhrif gildandi reglur hafa. Í fyrsta lagi skal gert ráð fyrir því, að hvort hjónanna um sig vinni og afli sjálfstæðra peningatekna. Bæði hafa jafnt kaup, 20 þús. kr. hvort. Samkvæmt núgildandi reglum verður skattur og útsvar þessara hjóna 7189 kr. Ef þau væru ógift, mundu skattar og útsvar hvors vera 2254 kr. eða beggja 4508 kr. Þau greiða þannig 2681 kr. meiri skatt og útsvar af þessum lágu tekjum, ef þau eru gift, heldur en þau mundu gera, ef þau væru ógift. Skattur þessara tveggja einstaklinga af tekjum þeirra hækkar um 59%, vegna þess að þau giftast, ef aðstaðan er að öðru leyti óbreytt. - Ég skal taka annað dæmi. Ef eiginmaður hefur 32 þús. kr. tekjur, en kona hans 18 þús., þá eru skattar og útsvar 11259 kr., en ef þau væru ógift, þá væru skattar og útsvar 7284 kr. eða 3975 kr. lægri. Skattar og útsvar hækkar hvorki meira né minna en um 55% við það, að þessir tveir einstaklingar ganga í hjónaband. - Þriðja dæmið: Ef eiginmaðurinn hefur 42 þús. kr. og eiginkonan 18 þús., þá eru skattar og útsvar 16800 kr., en ef þau væru ógift, þá greiddu þau samtals í skatta og útsvar 10770 kr. eða 6030 kr. minna. Skattarnir eru 53% hærri vegna þess, að þau eru gift. - Þetta er svo ranglátt, að óviðunandi er, og úr þessu verður að bæta þannig að skattleggja sérstaklega tekjur hjónanna hvors um sig, þ. e. a. s. skoða hvort hjónanna um sig sem sjálfstæðan skattþegn. En það eitt er þó ekki nóg. Það er ekki nóg að hætta að sýna þeim konum sérstakt ranglæti, sem vinna utan heimilis, því að sé þeim sýnd sú sanngirni að telja þær sjálfstæðan skattþegn, vaknar spurningin um aðstöðu þeirrar giftu konu, sem vinnur húsmóðurstörf á heimili sínu. Hún vinnur í rauninni fyrir kaupi, hún aflar í rauninni hluta af tekjum mannsins. Hún sparar heimilinu útgjöld og á því í rauninni hluta af tekjum þess, og þetta á jafnt við hvort sem maðurinn er launþegi eða stundar sjálfstæðan atvinnurekstur. Athugum þessu til skýringar skattgreiðslu ógifts karls og konu, sem hvort um sig hefði 15 þús. kr. tekjur, það verða að teljast hreinar þurftartekjur, en gerum ráð fyrir, að þau geti lifað af þessum tekjum með því að halda sparlega á og vinna ýmis heimilisstörf í eigin þágu, t. d. að matargerð o. s. frv. Þau greiða þá hvort um sig 1410 kr. í skatta og útsvar, miðað við, að þau hafi engan barnafrádrátt. Nú skulum við gera ráð fyrir því, að þau gifti sig og skipti þannig með sér verkum, að konan taki að sér heimilisstörfin fyrir bæði. Þá fær eiginmaðurinn meiri tíma til vinnu utan heimilis, og ef við gerum ráð fyrir því, að heimilisstörfin séu jafntímafrek og jafnerfið og störf mannsins, þá eiga tekjur hans að geta aukizt um tekjur þær, sem konan hafði. Tekjur mannsins verða því 30 þús. kr. En við þessa breyt. vaxa skattar heimilisins upp í 4120 kr., þeir vaxa um 1300 kr. eða um 46%. Það borgar sig því ekki fyrir þetta fólk að koma á milli sín þeirri sjálfsögðu verkaskiptingu, að maðurinn vinni utan heimilis og afli peningatekna, en konan annist heimilisstörfin, sem annars þyrfti að greiða öðrum. Ríkisvaldið refsar í rauninni þessu fólki fyrir það að giftast og koma í sambandi við það á þeirri verkaskiptingu, sem er sjálfsögð og eðlileg afleiðing af hjónabandi, - refsar því með því að hækka skatta og útsvör um 46%. Úr þessu verður að bæta með því að skipta tekjum hjóna. Konan aflar raunverulega nokkurs hluta teknanna, þó að hún vinni ekki beinlínis fyrir peningum. Alveg eins og fólk, sem stundar sjálfstæða atvinnu, á ekki að gjalda þess, að það giftist, á það ekki heldur að gjalda þess, að það stofnar heimili og skiptir með sér verkum. Skýrast kemur þetta sama atriði fram, ef athuguð er aðstaða þess, sem stundar sjálfstæðan atvinnurekstur. Athugum aðstöðu ógifts bónda, sem rekur bú sitt með aðstoð ráðskonu. Hann má draga kaup ráðskonunnar frá heildartekjum búsins sem kostnað, en hún greiðir auðvitað skatt af kaupi sínu sérstaklega. Raunverulegar tekjur búsins vaxa ekki neitt, þótt þau giftist, bóndinn og ráðskonan, en skatt- og útsvarsgreiðsla búsins stóreykst. Miðað við, að tekjur hvors um sig séu 20 þús., meðan konan er ráðskona, aukast opinber gjöld um 44%. - Hið sama á auðvitað við um verzlun, sem hjón reka sameiginlega, og hvaða annan atvinnurekstur sem er. Úr þessu verður að bæta með því að skipta tekjum hjóna eða heimills, annars eru hjónin látin gjalda hjónabandsins og þeirrar verkaskiptingar, sem af því leiðir. Að öðrum kosti er ekki litið á störf húsmóðurinnar, hvort sem er í bæ eða sveit, sem launaverð störf, en þau eiga allt annað sjónarmið skilið. Eðlilegast er að skipta tekjum hjóna í jafnar upphæðir að vissu marki, en ætla konunni vissan hlut teknanna, ef þær fara fram úr því marki. Það er markmið frv. að koma fram leiðréttingu á skattal., sem nauðsynleg er og í samræmi við það, sem nú hefur verið sagt. Samkvæmt frv. verður gift kona sjálfstæður skattþegn, og reglurnar, sem gert er ráð fyrir, eru þessar: 1. Ef aðeins annað hjóna vinnur utan heimilis, skal tekjum þess skipt til helminga milli þeirra, en tekjur þess, sem ekki vinnur utan heimilis. skulu þó aldrei taldar hærri en 18 þús. kr. Markið 18 þús. kr. er valið af handahófi, og má að sjálfsögðu athuga till., sem fram kæmu um breyt. á því. 2. Ef bæði hjóna vinna utan heimilis, en tekjur hvors um sig eru lægri en 18 þús. kr.. skal sameiginlegum tekjum þeirra skipt jafnt milli þeirra. 3. Ef bæði hjóna vinna utan heimills og tekjur annars eru hærri en 18 þús. kr., en hins lægri, skal bætt við tekjur þess, sem tekjulægra er, svo miklu af tekjum hins, að tekjur hins fyrrnefnda verði allt að 18 þús. kr., en þó aldrei hærri en tekjur hins. 4. Ef bæði hjóna vinna utan heimilis og tekjur hvors eru hærri en 18 þús. kr., skal hvort um sig greiða skatt af þeim tekjum, sem það aflar. Tekjuhámarkið 18 þús. kr., sem giftri konu á að reikna af tekjum mannsins, er sett til þess að koma í veg fyrir, að hátekjum sé skipt og misnotaðar þær meginreglur, sem frv. byggist á. Enn fremur eru í frv. nokkur önnur ákvæði til þess að koma í veg fyrir hugsanlega misnotkun á meginreglunum. Þá er gert ráð fyrir því, að tekjur, sem annað hjóna aflar með vinnu hjá hinu eða í fyrirtæki, sem það á eða er meðeigandi að, skuli ekki taldar sértekjur, og er augljóst, hvaða misnotkun hér er verið að koma í veg fyrir. Þó þyrfti að athuga þetta nánar, því að um getur verið að ræða rekstur, sem ekki væri óeðlilegt að telja konuna eða manninn geta haft sértekjur í sambandi við, en það atriði má íhuga á síðara stigi málsins. Þá er æskilegt að athuga barnafrádráttinn sérstaklega, en eins og frv. var upphaflega, þá var ráð fyrir því gert, að heimilisfaðirinn nyti barnafrádráttarins, en eðlilegast er, að hjónum sé í sjálfsvald sett, hvort þeirra skuli njóta barnafrádráttar vegna hvers um sig af börnum þeirra, og hef ég flutt brtt. um þetta á þskj. 72. Væri þetta ekki svo, gæti þannig farið, að tekjur mannsins yrðu lægri en tekjur konunnar, ef um lágar tekjur er að ræða. Samþykkt þessa frv. er alls ekki eingöngu hagsmunamál þeirra kvenna, sem vinna utan heimilis. Það bætir að vísu úr órétti, sem þær konur hafa verið beittar, en samþykkt frv. mundi gera miklu meira. Það leggur til, að störf húsmæðranna á heimilunum verði metin svo sem vert er til sjálfstæðra tekna og skatts, þ. e., gert er ráð fyrir því, að húsmóðirin verði sjálfstæður skattþegn eins og húsbóndinn og greiði hvort um sig skatt af sínum tekjum. Þeim, sem kynnu að halda því fram, að þetta skipulag sé ekki framkvæmanlegt, vil ég benda á, að það tíðkast hjá einni stærstu menningarþjóð veraldar, Bandaríkjamönnum, skattalög þeirra byggja á þeirri meginhugsun, sem hér liggur til grundvallar, nema hvað enn þá lengra er gengið. Þar gildir sú regla, að hjónum er heimilt að skipta jafnt á milli sín sameiginlegum tekjum, hversu háar sem þær eru, svo að þar er möguleiki á að skipta stórtekjum. Svo langt hef ég ekki talið æskilegt að gengið yrði hér á landi, fyrst og fremst vegna þess, að það mundi hafa í för með sér meiri lækkun á skatttekjum ríkissjóðs en þetta frv. hefur í för með sér. Ég hef orðið þess var, að sumir óttast aukna skriffinnsku, ef slíkt frv. sem þetta yrði samþ., þannig að skatteyðublöðum fjölgaði verulega. En það er á misskilningi byggt, að skatteyðublöðum þyrfti að fjölga nokkuð, þó að frv. yrði samþ. Það er vandalaust að nota sama skatteyðublaðið fyrir hjón, jafnvel þó að tekjur skiptist, þau gætu talið fram á sama skatteyðublaðinu, þannig að því væri skipt í tvo hluta. Aukin skriffinnska þyrfti því ekki að hljótast af þessu. Samþykkt þessa frv. hefði í för með sér lækkun á skatti hjóna frá því, sem nú er, og þá kem ég að öðru atriðinu, sem ég nefndi í upphafi að væri galli á núgildandi skattalögum og nauðsynlegt væri að breyta. Ég skal nefna fáein dæmi til viðbótar um áhrif þessa frv. á skattgreiðslu hjóna, ef annað þeirra vinnur utan heimilis. Gerum ráð fyrir, að hjón hafi 30 þús. kr. tekjur, þ. e. a. s. það, sem vinnur utan heimilis. Skattar og útsvar af þessum tekjum nema 4120 kr. En ef tekjunum er skipt samkvæmt reglum frv., lækka skattar og útsvör í 2825 kr., lækkunin nemur 1295 kr. Skattar og útsvar hjóna með 40 þús. kr. tekjur lækka um 1980 kr., ef frv. er samþ., og mætti nefna fleiri dæmi um aðra tekjuhæð, þó að ég sjái ekki ástæðu til þess að sinni. En slík lækkun á skatti hjóna miðað við skattgreiðslu einhleyps fólks er fyrir löngu orðin bráðnauðsynleg. Nú greiðir einstaklingur í skatta og útsvar af 30 þús. kr. 4690 kr., en hjón 4120 kr. af sömu tekjum, m. ö. o., 570 kr. lægri opinber gjöld heldur en einstaklingur. Í þessu er fólgið svo augljóst ranglæti, að við svo búið má ekki lengur standa. En til þess að leiðrétta þetta er ekki nóg að hækka persónufrádráttinn, sem þó er nauðsynlegt. Það eina, sem dugir, er að skipta tekjum hjóna við skattálagningu. Ég álít, að hér sé um mikið réttlætismál að ræða, réttlætismál, sem snerti ekki eingöngu allar giftar konur, heldur og alla heimilisfeður. Ég álít rétt að létta skatti af hjónum, miðað við einstaklinga, enda er fjármálum ríkisins ekki stefnt í voða með þeirri ráðstöfun. Og sú lausn, sem hér er bent á, er að mínum dómi hin eina lausn á þessu réttlætismáli. sem er í samræmi við nútímaskoðun manna á þjóðfélagsaðstöðu giftra kvenna. Ég er því sannfærður um, að því fyrr sem þetta mál nær fram að ganga, því betra, og ég leyfi mér að vænta þess, að hv. þingmenn hugleiði það rækilega og láti það ná fram .að ganga á þessu þingi. - Ég óska svo að lokum eftir því, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Hv. flm. þessa frv. gerði það að till. sinni í ræðulok, að frv. yrði að lokinni umr. vísað til fjhn. Þar sem ég á nú sæti í þeirri nefnd og það liggur því fyrir mér að athuga þetta frv. nánar, vildi ég leyfa mér að leita eftir frekari skýringum á nokkrum atriðum þess. Það fylgir frv. að vísu nokkuð skýr greinargerð, og auk þess hefur nú hv. flm. þess gefið nokkrar frekari skýringar á því í ræðu sinni og því sérstaklega, hvernig það mundi verka í framkvæmdinni. Ég hef þó ekki fengið upplýst öll þau atriði, er ég tel mig þurfa, áður en málið kemur fyrir nefndina, og því langar mig til að leggja spurningar fyrir hv. flm. Það er þá í fyrsta lagi: Hefur hv. flm. hugsað sér, að gerðar yrðu breytingar á reglum um útsvarsálagningu á hjón, um leið og frv. þetta yrði samþ.? Mér skildist, að í þeim talnadæmum, sem hann kom með áðan, tæki hann bæði útsvars- og skattaálagningu. Hins vegar tekur þetta frv. aðeins til álagningar ríkisskatta, og það væri fróðlegt að heyra álit hv. flm. um það, hvernig hann ætlast til, að tryggt verði, að þessi skipan verði einnig höfð við útsvarsálagningu á hjón. Eins og við vitum, er nú útsvarsálagning í höndum bæjar- og sveitarstjórna. - Um þetta óska ég sem sagt að fá upplýsingar hjá hv. flm. Önnur spurning mín er þessi: Er rétt skilið hjá mér, að ákvæði þessa frv. um sérsköttun hjóna gildi aðeins, þegar bæði eða annað hjóna vinna utan heimilis? Ég hef skilið þetta atriði þannig, bæði í greinargerð frv. og ræðu hv. flm., og mig langar að vita, hvort þessi skilningur minn er réttur, hvort ákvæðin gildi aðeins þegar annað eða bæði hjónin vinna utan heimilis, en ekki, þegar hvorugt þeirra vinnur utan heimilis. Í þriðja lagi vildi ég spyrja hv. flm.: Síðasta málsgr. 1. gr. frv. hljóðar svo: „Tekjur, sem annað hjóna aflar með vinnu hjá hinu eða í fyrirtæki, sem það á eða er meðeigandi að, skulu þó ekki taldar sértekjur í þessu sambandi.“ - Ja-há! Samkvæmt orðanna hljóðan liggur næst að skilja þetta svo, að þetta eigi við þegar fjárhagur hjóna er sundurskilinn og fyrirtækin séreign annars aðila hjónabandsins. Eða er meiningin hin, að málsgreinin gildi um þau fyrirtæki, sem eru sameign hjónanna? Þetta þyrfti að orða betur, svo að það kæmi skýrt í ljós, við hvað er átt. Hv. flm. segir í greinargerð, og það kom líka fram í ræðu hans, að með núgildandi fyrirkomulagi í þessum málum sé konum, sem vinna utan heimilis, sýnt sérstakt ranglæti. Sumir túlka líka þetta sérsköttunarmál sem kvenréttindamál og með núgildandi fyrirkomulagi í þessu efni sé beinlínis verið að ganga á rétt kvenna. Oft heyrir maður talað um það, að tekjur konunnar lendi í miklu hærri skattstiga, vegna þess að þeim sé bætt ofan á tekjur eiginmannsins. Þetta sjónarmið er auðvitað ekki rétt. Það mætti alveg eins segja, að tekjur konunnar gengju á undan og tekjum eiginmannsins væri bætt ofan á hennar tekjur, því væru það hans tekjur, sem lentu í mun hærri skattstiga en ella. En hvorugt er að sjálfsögðu rétt. Tekjur, sem hjónin afla, eru sameign þeirra. Því er þetta fyrirkomulag ekki frekar ranglæti í garð konunnar en eiginmannsins. Hv. 3. landsk. kom með ýmis töludæmi máli sínu til stuðnings, ég held ein sex. Nú er hægt að reikna út á ýmsa vegu, á hvern hátt þetta frv. mundi hafa áhrif á skattálagninguna, ef að lögum yrði, og ég hef sett hér niður á blað nokkur dæmi, er miða að því að sýna, hver áhrifin hefðu orðið, ef frv. hefði verið orðið að l. áður en skattur var lagður á árið 1951. Ég skal þó viðurkenna, að ég er ekki þaulkunnugur niðurjöfnunarreglum hér í Reykjavík, en ég vona þó, að tölur, sem ég tek, séu ekki langt frá lagi. Í tveimur fyrstu dæmunum er reiknað bæði með sköttum og útsvörum, en aðeins með ríkissköttum í þeim síðustu. Til eru hér í Reykjavík tveir ríkisstarfsmenn. Þessir tveir ríkisstarfsmenn eru hjón, og vinna þau við sitt ríkisfyrirtækið hvort og hafa sömu laun. Ég sé, með hliðsjón af skattskrá Reykjavíkur, að þessi hjón hafa afgangs af launum sinum árið 1950 sér og sínum til framfærslu eftir að hafa greitt skatta og útsvör 50 þús. kr. Þetta er raunverulegt dæmi. Svo hugsa ég mér dæmi um tvo aðra ríkisstarfsmenn, báða kvænta, en konur þeirra gegna ekki störfum utan heimilis. Þessir starfsmenn fá hvor um sig jafnhá laun og hvort embættishjónanna. Samkvæmt gildandi reglum mundu þessir menn hafa eftir af launum sínum árið 1950 eftir að hafa greitt skatta og útsvör rúml. 30 þús. kr. hvor. Í hvorugu þessara dæma geri ég ráð fyrir ómagaframfærslu. Þeir hafa þá báðir til samans á að gizka 60–65 þús. kr. til framfærslu fjölskyldna sinna, og er hugsað, að þeir leggi báðir fram jafnmikla vinnu og hjónin, þar sem launin eru hin sömu. Þá lítur samanburðurinn þannig út: Tvö heimili þessara manna hafa til sinna þarfa 60–65 þús. kr., en hjónin hafa fyrir sig 50 þús. kr. Svo getum við bollalagt um það, hvað af þessu fólki sé bezt sett. Til þess að njóta sömu lífsþæginda, þurfa þessi tvö heimili helmingi meira húsnæði en hjónin, - og sá liður er nú orðinn einna stærstur í heimilishaldi hér í Reykjavík, - helmingi meiri mat og drykk, klæði og skæði, og á ég þá bágt með að skilja. að hjónin séu miklu verr sett með sínar 50 þús. kr. heldur en hin heimilin tvö, sem hafa 60–65 þús. bæði til samans, og það jafnvel þótt embættishjónin þurfi að kosta einhverju til húshjálpar. Þetta getur að sjálfsögðu hver og einn metið á sína vísu. Nú hef ég sett niður fleiri dæmi um það, hvernig frv. mundi hafa verkað á skattálagningu þessa árs, og nú tek ég aðeins skatta til ríkisins með í reikninginn. Ég hugsa mér verkamann, sem er kvæntur og á tvö börn, og áætla tekjur hans 25 þús. kr., en ég man ekki betur en sú upphæð sé talin meðaltekjur verkamanns í frv., sem nú liggur fyrir þinginu og Alþýðuflokksmenn standa að. Það má því gera ráð fyrir, að þessi maður hafi haft um 24 þús. króna nettótekjur s. l. ár. Þessi maður greiðir í tekjuskatt í ár 319 krónur, en ef hjónin hefðu verið skattlögð samkvæmt þessu frv. hvort í sínu lagi, hefði skattur þeirra samanlagður numið 126 krónum, og hefðu þau þá grætt á sérsköttuninni 193 krónur. - Ég tek annað dæmi, þar sem líka er um að ræða verkamann, kvæntan með 2 börn á framfæri, en geri ráð fyrir því fráviki frá fyrra dæminu, að kona hans vinni sér inn utan heimilis 6 þús. kr. á ári, þannig að nettótekjur hjónanna verða um 30 þús. kr. á ári. Að óbreyttum l. greiða þessi hjón 632 krónur í tekjuskatt, en hefðu orðið að greiða, ef tekjurnar hefðu skipzt jafnt á milli þeirra, eins og frv. kveður á um, 244 krónur, eða þau hefðu grætt á sérsköttuninni 388 krónur. Það má segja, að þetta sé dálítil upphæð, en ég vil þó vekja athygli á því, að þetta er lægri upphæð en því nemur, sem þessi hjón þurfa að greiða til trygginganna og til sjúkrasamlagsins, og sýnir þetta, að tekjuskattur til ríkisins er nokkru léttari en mörg önnur gjöld. - Svo tek ég þriðja dæmið og tek nú einn af þeim stóru. heildsala í Reykjavík, kvæntan en ómagalausan. Þessi heildsali veitir forstöðu fyrirtæki í bænum og vinnur því utan heimilisins, en kona hans vinnur ekki utan þess. Þetta dæmi er raunverulegt. Þessi heildsali hafði á s. l. ári, samkvæmt skattskránni, yfir 100 þús. kr. tekjur, og eftir að hann er búinn að greiða af þessum tekjum skatt til ríkisins og útsvar til Reykjavíkurbæjar, hefur hann þó eftir um 50 þús. krónur fyrir sig og sína. En hefði þetta frv. hv. 3. landsk. verið orðið að l. í vor, hefði þessi heildsali haft af því ágóða, sem numið hefði 7460 krónum, sem sagt grætt 19 sinnum meira en verkamaðurinn í seinna dæminu, sem hafði 24 þús. kr. tekjur og kona hans 6 þús. Þannig er hægt að taka ýmis dæmi um það, hvernig frv. þetta, ef að l. yrði, mundi verka. Það getur vel verið, að það sé búið svo að heildsölum í þessum efnum, að ástæða sé til að bæta þar úr, svo sem hv. 3. landsk. vill með þessu frv. En hér kemur ýmislegt til greina, og það má fá ýmislegt út úr frv. Hv. flm. sagði, að samþykkt þessa frv. mundi aldrei stefna fjárhag ríkisins í voða, en mér er ljóst, að tekjur af sköttum mundu lækka verulega við samþykkt þess. Nú er það öllum ljóst, að ekki er hægt að lækka ríkisskatta nema lækka útgjöld ríkisins á móti, svo að einhvers staðar verður þá að skera niður fjárveitingar ríkisins, en hvar á það að vera? Nú vil ég vekja athygli á því, að jafnvel þótt hægt yrði að lækka skatta til ríkisins, kæmi það mjög til athugunar, hvort meiri þörf væri á að lækka tekjuskattinn en aðra skatta, hvort ekki væri réttara að lækka þá óbeina skatta, tolla og söluskatt. Það hefur stundum verið talið, og það af Alþýðuflokksmönnum, að óbeinu skattarnir legðust nú með meiri ofurþunga á fólkið í landinu en nokkru sinni fyrr og þar væri söluskatturinn þyngstur, svo að það væri máske rétt, ef til skattalækkunar kæmi á annað borð, að byrja þá á þeim ríkissköttum, sem meiri þýðingu hafa fyrir afkomu fólksins í landinu en tekjuskatturinn. Ég vænti þess svo, að ég fái svör við þessum þrem fyrirspurnum mínum frá hv. flm., svo að þessi atriði liggi ljósar fyrir mér en nú. Læt ég svo máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Ræða hv. þm. V-Húnv. laut aðallega að tvennu. Annars vegar beindi hann til mín nokkrum fyrirspurnum viðvíkjandi frv., hins vegar ræddi hann innihald þessa máls með nokkrum orðum. Ég skal fyrst víkja að fyrirspurnunum og reyna að svara þeim. Fyrsta spurning hv. þm. var á þessa leið: Hvernig á að tryggja það, að reglur þær, sem settar eru fram í frv., nái einnig til álagningar útsvara? - Það ætti öllum að vera ljóst, sem lesa frv., að það tekur aðeins til álagningar tekjuskatts, og það er því engin trygging fyrir því, að reglur þess mundu einnig gilda um útsvarsálagningu. Hitt er vitað, að það er háttur flestra bæjar- og sveitarfélaga að beita í megindráttum sams konar reglum við álagningu útsvara og beitt er við skattálagningu ríkisins, svo að þess mætti vænta, að útsvarsálagning breyttist í samræmi við þetta frv., ef það næði fram að ganga. Svo sem kunnugt er, eru engin lagaákvæði um álagningu útsvara, önnur en þau, að útsvör skuli lögð á eftir efnum og ástæðum. Þessum reglum er oft beitt mjög ranglega, svo að það er full ástæða til þess að athuga, hvort ekki beri að koma útsvarsálagningu í fastari skorður. Komi nú í ljós, að samþykkt slíks frv. sem þessa hefði engin áhrif á niðurjöfnun útsvara, tel ég rétt að setja reglur um, að ákvæði frv. gildi einnig um útsvör, því að auðvitað er rétt, að þau gildi um hvort tveggja, annars kæmi frv. ekki að hálfu gagni. Þá spurði hv. þm., hvort ákvæði frv. giltu aðeins, þegar annað hjóna eða bæði ynnu utan heimilis. Þannig hefði hv. þm. ekki þurft að spyrja Auðvitað taka þau einnig til þess, er bæði hjónin vinna innan heimilis, og leiðir það af 1. gr. frv. - Ég þykist vita, að hv. þm. hefur haft bændur í huga, er hann spurði, en til þeirra á frv. að sjálfsögðu að taka. Meiningin með ákvæðinu, sem hv. þm. spyr um í þriðja lagi og virðist langa til þess að misskilja, er sú að koma í veg fyrir tekjudreifingu á þann hátt, að annað hjóna ráðist til starfa við fyrirtæki, sem hitt á eða er meðeigandi að. Það er auðséð, að misbeita mætti mjög ákvæðunum um sérsköttun hjóna, ef slíkt væri hægt. Þó er þetta mál ekki auðvelt viðfangs. Þetta er framkvæmdaratriði, sem auðvitað væri sjálfsagt að athuga nánar. - Þetta var út af þeim fsp., sem hv. þm. beindi til mín. Það, sem þessi hv. þm. sagði um málið almennt, virtist mér staðfesta algerlega, að hér er um sanngjarnt mál að ræða. Ég vil fara fáeinum orðum um dæmi hans um tvo ríkisstarfsmenn, sem eru hjón og bæði vinna hjá ríkisfyrirtækjum fyrir sjálfstæðum launum. Hann sagði, að það heimili hefði um 50 þús. kr. afgang af sínum tekjum, að frádregnum öllum gjöldum, og mun það vera rétt. Svo tók hann dæmi um tvö önnur heimili, sem hvort um sig hefði sömu tekjur og hvort hjónanna, sem hann fyrst nefndi, og sagði, að hvort heimili um sig hefði haft rúmlega 30 þús. kr. afgang, eða 60–65 þús. kr. sameiginlega. En gerum ráð fyrir viðvíkjandi þeim tveimur heimilum, sem hann síðar nefndi, - ég skal ekki um það segja, hvort það er maðurinn eða konan, sem vinnur úti, en segjum, að það sé maðurinn á öðru heimilinu, en konan á hinu, og nú rugla þessir tveir aðilar saman reytum sínum og giftast og stofna til sameiginlegs heimilis, þá hækka við það opinber gjöld þessa sama heimilis samkv. útreikningi þm. sjálfs um 10–15 þús. kr.

Dæmið, sem ég tók, var um tvo kvænta karlmenn.

Já, en tölurnar eiga auðvitað jafnt við um það, ef um væri að ræða mann og konu, sem síðar rugluðu saman reytum sínum. Ríkisvaldið fagnaði þeirri ráðstöfun með því að hækka skatta þeirra um 10–15 þús. kr. samkvæmt dæmi hv. þm. sjálfs. sem hann var - ég vil segja svo óheppinn að rekja hér þetta nákvæmlega. Það er mjög undarleg tilfinning fyrir því, hvernig eigi að leggja á skatta, ef honum finnst þetta eðlilegt. - Nei, það er ómótmælanlegt, að skattar hvíla tiltölulega miklu þyngra á aðilum, sem báðir afla sér sérstæðra peningatekna, miklu þyngra á hjónum, sem afla sér bæði peningatekna, en ef þau væru ekki hjón. Að láta það, hvort þessir tveir einstaklingar eru giftir eða ekki giftir, ráða svona gífurlega miklu um það, hvaða opinber gjöld eru greidd, er í hæsta máta óeðlilegt. Það er staðreynd, sem ég nefndi áðan, að skattar og útsvör hækka frá 45–55% vegna samsköttunarreglunnar. Hv. þm. V-Húnv. minntist á, að það væri ekki há upphæð, sem láglaunamenn, t. d. verkamenn, spöruðu, þó að þessi ákvæði næðu fram að ganga. Það er rétt. Sem betur fer hvílir tekjuskattur til ríkisins ekki mjög þungt á láglaunamönnum, þó að hann hvíli miklu þyngra á þeim nú en hann gerði fyrir 20–30 árum, og því ekki von, að hægt sé að spara mikla fjárhæð, en hlutfallslega er sparnaðurinn mikill. Hv. þm. nefndi dæmi um það, að þetta frv. mundi hafa miklu meiri þýðingu til hagsbóta fyrir heildsala en verkamenn. Það eru e. t. v. til heildsalar, sem mundu fá meiri lækkun á skatti sínum en verkamenn yfirleitt, en það má auðvitað ekki verða til þess, að verkamenn fái ekki sanngjarna leiðréttingu mála sinna. En til þess að koma í veg fyrir, að slíkar reglur verði til þess að lækka skatt hátekjumanna óeðlilega, er einmitt sett reglan um 18 þús. kr. hámark, sem konunni skuli reiknað af tekjum mannsins. Ég get tekið undir það með hv. þm. V-Húnv., að það er margt. sem þyrfti að gera í skattamálum annað en þetta, og þá fyrst og fremst að lækka óbeinu skattana stórkostlega frá því, sem nú er. Þeir hvíla á launamönnum með svo miklu meiri þunga en þeir gerðu fyrir 20–30 árum, að það er alveg óviðunandi. Við Alþfl.-menn höfum augun opin fyrir þessu og höfum lagt fram till. til þess að ráða bót á þessu, og munu þær koma til umræðu áður en langt um líður, og þætti mér þá mjög gott að geta vænzt stuðnings hv. þm. V-Húnv. við það mál. Hvort hann sprettur þá jafnfljótt upp og hann gerir, þegar hann andmælir lækkun á beinum sköttum, veit ég ekki. Úr því verður reynslan að skera. Þau sjónarmið, sem komu fram hjá honum gegn frv., voru furðulega íhaldssöm, og ég harma það, hve oft það hendir hann á síðustu árum að halda slíkum sjónarmiðum á loft. Það, sem hér um ræðir, er tvennt: Annars vegar að bæta úr því mikla misrétti, sem nú á sér stað og felst í óeðlilegri samsköttun hjóna, þar sem reglan er í raun og veru þannig, að annar og hærri skattstigi er látinn gilda um þær tekjur, sem konan aflar sér utan heimilis, en þær tekjur, sem eiginmaðurinn aflar sér. Þetta er rétt, þrátt fyrir þær aths., sem hv. þm. gerði í ræðu sinni. Það er útúrsnúningur að halda því fram, að þetta sé sameiginlegt mál hjónanna beggja og geti því ekki talizt ranglátt fyrir annan aðilann. Það er staðreynd, að ef gift kona aflar sér sjálfstæðra tekna utan heimilis og ræður sér ráðskonu, vaxa skattarnir miklu meira en ef hún væri ógift. Þetta hlýtur að teljast mjög óeðlilegt, og úr þessu verður að bæta. Hitt atriðið er það, að allt of lítill munur er gerður á sköttun gifts fólks annars vegar og ógifts hins vegar. Mig undrar, að hv. þm. skuli telja ástæðu til að andmæla því, að það er óverjandi, að ekki skuli vera nema 570 kr. munur á tekjuskatti og útsvari einstaklinga annars vegar og hjóna hins vegar af 30 þús. kr. tekjum. Þau skattal. eru ranglát, svo að óverjandi er, og þeim þarf að breyta, og eitt spor í þá átt væri meðal annars samþykkt þessa frv.



Ég þakka hv. 3. landsk. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf mér fáfróðum um sum atriði frv. - Ekki fannst mér hann fara ráðvandlega með eitt af þessum dæmum, sem ég var með, þó að það sé nú raunar smávægilegt atriði í þessu máli. Hann gerði mér þann grikk að snúa þannig við dæminu, sem ég tók upp um tvo kvænta menn við ríkisstofnun, að gera úr þeim tvær ógiftar persónur, sem síðan rugluðu saman reytum sínum, en hann hefði þá þurft að breyta tölunum, sem ég var með. Hv. þm. sagði í sambandi við fyrstu spurningu mína, um útsvör, að það væri háttur flestra sveitarstjórna að fara eftir sömu reglu um útsvarsálagningu, þ. e. að miða við skattskyldar tekjur eins og skattar til ríkissjóðs eru miðaðir víð. Hann játaði þó, að þetta væri ekki öruggt, enda eru mörg dæmi þess, að niðurjöfnunarnefndir fari ekki eftir því, heldur öðrum reglum. Það væri þess vegna engin trygging fyrir því, þótt þetta yrði samþ., að það kæmi þessu fólki að haldi, því að niðurjöfnunarnefndirnar hafa að óbreyttum lögum á valdi sínu að taka af fólki það, sem það kynni að græða á þessari breyt. hv. 3. landsk. Annarri spurningu minni, um það, hvort ákvæðin um sérsköttun hjóna giltu einnig, þótt hvorugt hjónanna ynni utan heimilis, svaraði hann játandi; en svo versnar, því að þegar hann svaraði þriðju spurningunni, stríddi svar hans beint á móti þessu. Þá sagði hann ákveðið, að ekki bæri að sérskatta tekjur konu, ef hún aflaði þeirra með vinnu við fyrirtæki, sem væri eign þeirra hjóna, þ. e. sem meðeigandi eða eigandi; þá skuli ákvæðið ekki gilda. Ber að skilja þetta svo, að konan geti þá reiknað sér þessar 18 þús. kr.? Það væri gott að fá það fram. Nú hlýtur hv. 3. landsk. að vera það kunnugt, jafnvel og hann er að sér í þjóðfélagsmálum, að það eru til þúsundir heimila í þessu landi, þar sem konan vinnur ekki að heitið geti fyrir tekjum utan heimilis, t. d. flest sveitaheimili landsins. Ég þekki hér dæmi um hjón, sem eru í nokkur hundruð metra fjarlægð frá þeim stað, þar sem við erum núna. Þau reka iðnaðarfyrirtæki í skúr við íbúðarhús sitt, þar sem eru notaðar vélar, og eiginkonan vinnur þarna alla daga - nema lítinn tíma, sem hún hefur til þess að matbúa fyrir hjónin - við þennan iðnað með manni sínum, og mér þykir ekki ólíklegt, að þau tvöfaldi tekjur sínar með því að vinna þannig bæði. Samkvæmt upplýsingum hv. 3. landsk. mundi slík kona fá að njóta þeirra fríðinda að mega reikna sér til skatts allt að 18 þús. kr. En segjum, að komið gæti fyrir, sem hv. 3. landsk. gæti kannske orðið mér sammála um, að þessi hjón ynnu nú fyrir meira en 36 þús. kr. á ári. Það liggur fyrir dæmi um það, að hjón hér, sem eru launafólk, eru þannig sett, að hvort um sig veitir forstöðu ríkisfyrirtæki og hefur 40–50 þús. kr. tekjur hvort, en eiga skv. frv. að fá að skattleggja allar sínar tekjur hvort fyrir sig. Mér finnst þá einkennilegt, að svo fróður maður sem hv. 3. landsk. er skuli telja með öllu útilokað, að til geti verið hjón, sem ekki vinna í annarra þjónustu, en komast þó upp fyrir 36 þús. kr. tekjur á ári sameiginlega. Það er nefnilega engum vafa bundið, að í okkar þjóðfélagi finnast hjón, og það e. t. v. ekki í allfáum tilfellum, sem ekki taka tekjur sínar í launum hjá öðrum og geta þó fengið svipaðar tekjur og launamenn. En samkv. frv. þm. mundu þessi hjón, sem ég nefndi hér við iðnaðinn, eða hjón í sveit geta með því að leggja á sig mikla vinnu komizt upp í svipaðar tekjur og ég nefndi í fyrsta dæmi mínu um embættishjónin og fengju kannske 80 þús. kr. í tekjur samtals. og yrði þá bóndinn að borga skatta af 62 þús. kr., en konan mætti aðeins telja fram 18 þús. kr. Hv. 3. landsk. segir, að það séu furðulega íhaldssöm sjónarmið hjá mér, þegar ég held því fram, að þarna sé á óviðeigandi hátt gert upp á milli manna í þjóðfélaginu. Ef hann kallar það mjög íhaldssöm sjónarmið að mæla gegn því, að þegnum landsins sé svo mjög ójafnt skammtað sem hann vill, má hann vel kalla mig íhaldsmann, en hann þykist víst sjálfur vera boðberi frjálslyndisins. Eins og ég sýndi fram á áðan og kom fram af vörum þm. sjálfs, er frvgr. þannig orðuð, að tæplega er hægt að fá út úr henni það, sem hv. þm. nú segir, að eigi í henni að felast, nema í sumum tilfellum. Ég andmæli ekki frv. hans fyrir það, að ég geti ekki séð, að það sé mál að taka skattal. til endurskoðunar. Andmæli mín eru aðeins gegn frv., sem er svo vitlaust, að vansæmandi væri fyrir Alþ. að gera það að lögum. Og þess vegna vildi ég allra vinsamlegast skjóta því til hv. 3. landsk., hvort hann vildi ekki - hann er nú þegar búinn að flytja eina brtt. við frv., sjálfsagt til þess að gera það skýrara en það var - taka þennan sokkbol sinn til baka nú á þessu þingi og rekja hann upp og ef honum sýndist að prjóna eitthvað nýtt, að reyna að hafa það eitthvað áferðarfallegra en þetta frv. er. Þessu vildi ég skjóta til hans, því að jafnvel þótt fjhn. vildi taka þetta til góðrar athugunar, yrði miklu erfiðara að taka það til meðferðar, sem er þannig útbúið af hálfu flm., að ekki er hægt eftir orðanna hljóðan að sjá, hvað fyrir honum vakir í málinu. Það er lágmarkskrafa, að ákvæði frv. séu þannig, að það sé ljóst bæði fjhn. og öðrum, hvernig beri að skilja þau. Ég hefði nú viljað skjóta því til hv. þm., hvort hann vildi ekki gera þetta. Hv. þm. taldi í sinni síðustu ræðu, að þetta um 18 þúsundirnar væri til tryggingar því, að ekki væri hægt að misnota þetta, og þannig væri komið í veg fyrir, að einstakir menn gætu hagnazt óeðlilega á þessu. En ég sýndi fram á það í dæminu um heildsalann, að hann 'mun hagnast á þessu um nærri 7½ þús. kr. Lítur út fyrir, að hv. þm. hafi gert upp við sig, að það sé ekki óhóflega mikið, en hitt sé rétt, að stemma nú stigu við því, að karl geti grætt meira á þessari sultu hans en þetta að svo komnu máli.

Flm. (Gylfi Þ. Gíslason) Hv. þm. V-Húnv. gerir sér leik að því að snúa út úr einu ákvæði frv. Það gerir hann ekki af greindarskorti, heldur af allt öðrum ástæðum. Svo skilningssljór var hann að minnsta kosti ekki, þegar ég talaði um þetta mál við hann fyrir nokkru, að hann skildi ekki nokkurn veginn, hvað átt er við með þessu ákvæði. Nú, þegar hann stendur upp hér í hv. d., þá hefur skilningur hans skyndilega sljóvgazt svo mikið, að hann talar næstum eins og afglapi. Það er ástæðulaust að misskilja nokkur ákvæði frv. eins og það er. Það er samið með aðstoð ágæts lögfræðings og gaumgæfilega athugað. Hann taldi enga ástæðu til að hafa ákvæði frv. öðruvísi en þau eru, miðað við þann tilgang, sem á að ná. Ég fullyrði, að það er hótfyndni ein og af miður góðri hvöt sprottin að halda fram, að ástæða sé til þess að misskilja nokkur ákvæði þess. - Það, sem hv. þm. virðist sérstaklega vilja misskilja, er síðasta setningin, sem hljóðar svo: „Tekjur, sem annað hjóna aflar með vinnu hjá hinu eða í fyrirtæki, sem það, á eða er meðeigandi að, skulu þó ekki taldar sértekjur í þessu sambandi.“ Þessi síðasta setning getur auðvitað ekki breytt þeirri meginreglu, sem áður er búið að lýsa í gr., en hún er sú, að peningatekjur, sem hvort hjónanna um sig aflar, skuli taldar sértekjur þess, en ef aðeins annað hjónanna aflar peningatekna, þá skuli hinu reiknaður viss hluti af þeim tekjum. - Til þess að slá varnagla gegn misnotkun er síðasta setningin, því að auðsjáanlega er hugsanlegt, að einhverjum dytti í hug að misbeita þessu ákvæði, þannig að t. d. bóndi tæki konu sína á laun og segði: Hún hefur þessi laun, og þess vegna eru það sértekjur hennar, og hún á að greiða skatta af þeim samkv. meginreglu frv. - Það er til þess að fyrirbyggja þetta, sem þessi síðasta setning var sett í frv. - Nákvæmlega sama gildir um dæmið, sem hann sjálfur nefndi um hjónin, sem ynnu sameiginlega að verksmiðjurekstri nokkrum fyrir utan bæinn. Ef frv. yrði samþ., mundi sú regla gilda um þau hjón, að af sameiginlegum tekjum þeirra yrðu konunni reiknaðar 18 þús. kr., en maðurinn greiddi skatta af afganginum. Nú greiðir maðurinn skatta af tekjunum öllum, en síðasta setningin ætti að koma í veg fyrir, að annað hjónanna verði launaður starfsmaður hjá fyrirtækinu, sem gæti haft miklu hærri laun en 18 þús. kr., og skattar af tekjum fyrirtækisins þar af leiðandi orðið miklu lægri en ella, ef reglunum væri fylgt eins og þær eru nú. Það er þessi misnotkun, sem á að fyrirbyggja með þessu ákvæði, og áður hafði þm. látið sér skiljast, að slíkt mundi takast. Þá var svo að heyra á hv. þm. sem honum fyndist þetta 18 þús. kr. hámark í frv. of lágt áætlað. Mér skildist, að allt í einu væri umhyggja hans fyrir réttlætinu orðin svo mikil, að hann teldi óeðlilegt að gera ráð fyrir, að konan gæti ekki fengið nema 18 þús. kr. fyrir sína vinnu. Ef fleiri mönnum sýnist svo, er auðvitað vandalaust að hækka hámarkið. Ég veit ekki, hvort á að skilja hann svo, að hann vilji ganga eins langt í þessu og gert er í Bandaríkjunum, þar sem alltaf er skipt til helminga, hvað há sem launin eru. Meini hann það, mundi slíkt hafa í för með sér stórkostlega skattalækkun hjá öllum hjónum, miðað við það, sem nú á sér stað. Þannig rekst eitt á annars horn hjá hv. þm., og það kemur greinilega í ljós, að það sem rekur hann á stað til gagnrýni á frv., er líklega í fyrsta lagi ólund og andúð á öllum breytingum og í öðru lagi það, að þessi þm. virðist vera í þeim hópi, sem á mjög erfitt með að sætta sig við, að nokkrar ráðstafanir verði gerðar til þess að lækka beina skatta, sem einu sinni hafa verið á lagðir. Ég er þeirrar skoðunar, að að sjálfsögðu eigi að afla tekna í ríkissjóð fremur með beinum sköttum en óbeinum, en engu að síður geta beinu skattarnir í vissum tilfellum verið þannig, að ástæða sé til þess að lækka þá. Og þótt maður sé í sjálfu sér fylgjandi beinum sköttum fremur en óbeinum, má auðvitað ekki hika við að leiðrétta misræmi í skattheimtunni, jafnvel þótt skattarnir lækki um leið á þeim, sem hafa greitt óeðlilega háa skatta. Þær reglur, sem nú gilda að því er snertir beinu skattana, sem einstaklingum er gert að greiða annars vegar og hjónum hins vegar, eru ranglátar. Það misrétti er svo gífurlegt, að ekki er hægt að bæta úr því nema með lækkun beinu skattanna, sem hjón og barnafjölskyldur eiga að greiða. Slíkt virðist hv. þm. ekki mega heyra nefnt, án þess að hann sjái ástæðu til þess að andmæla því og reyni að finna sér hvað eina til til þess að geta þjónað þessu sjónarmiði sínu.



Ég verð að segja það, að ég er ekki vanur að fá svona kveðjur frá hv. 3. landsk. eins og hann nú varpaði til mín í þessari ræðu, en hann talar um afglapahátt, ólund og íhaldssemi. Mér er alveg sama um þetta. Ég hef reynt að gera mönnum ljóst, að ákvæði frv. eru ranglát og svo fráleit, að ekki er hægt að fallast á þetta eins og það er. Og ég held, að hv. 3. landsk. þm. hljóti að skilja það. að ef þetta 18 þús. kr. hámark á að vera á annað borð, þá verður það að gilda um öll hjón, en ekki eingöngu í þeim tilfellum, þegar annað þeirra eða bæði vinna utan heimilis. Það mundi vera mikið ranglæti, eins og ég er búinn að taka fram, að hafa frv. eins og það er, því að það er beinlínis tekið fram í 1. gr., að ef hvort hjónanna um sig vinnur fyrir tekjum yfir 18 þús. kr., þegar bæði vinna utan heimilis, þá á að skattleggja allar tekjurnar hjá hvoru um sig, en í hinu tilfellinu, þar sem hjónin vinna bæði á heimilinu sameiginlega og fá yfir 36 þús. kr. tekjur í heild, þá er gerður sá mismunur, að aðeins eru skattlagðar 18 þús. kr. hjá konunni, en allur afgangurinn hjá manninum. Í þessu er ranglætið fólgið. Ég nefndi áðan dæmi um hjón, sem vinna að iðnaði og hafa 80 þús. kr. tekjur, og önnur hjón, sem vinna hjá ríkinu og hafa jafnmiklar tekjur. Samkv. frv. eiga þau síðarnefndu hvort um sig að telja fram sínar tekjur til skatts, en af tekjum þeirra fyrrnefndu verða 62 þús. kr. skattlagðar hjá manninum, en aðeins 18 þús. hjá konunni.

Vill hv. þm. hækka hámarkið?

Ég skal ekkert segja um hámarkið. En ef þetta á að vera svipað eins og í frv., þá verða að gilda sömu reglur um öll hjón, því að annað leiðir til svo mikils ranglætis. Og hv. þm. talar um, að það sé verið að útiloka bóndann eða iðnaðarmanninn frá því að taka konuna sína á laun. Prófessorinn í viðskiptafræði hlýtur að vita, að það er ekki venja bænda að taka konur sínar á föst laun. Hjónin vinna bæði sameiginlega á heimilinu að tekjuöfluninni, og konan verður aldrei á launum hjá bóndanum og ekki bóndinn hjá konunni. Svona má hv. þm. ekki tala vegna þeirrar stöðu, sem hann hefur í þjóðfélaginu. - Ég vona, að hv. þm. sé ljóst, að það eru augljósir gallar á frv., og hann ætti að sjá sóma sinn í því að taka það aftur.



Varðandi dæmið, sem hv. þm. tekur um iðnaðarhjónin, sem hafa 80 þús. kr. tekjur og hann segir að samkvæmt reglum frv. séu skattlögð þannig, að maðurinn greiði af 62 þús., en konan af 18 þús., er það að segja, að þetta er rétt hjá hv. þm. Það er auðvitað líka rétt, að ef hjón vinna hjá ríkinu og hafa 40 þús. kr. tekjur hvort og greiða skatt af því, þá verður skattur þeirra lægri, og hefur mér auðvitað alltaf verið þetta ljóst. En það, sem mér þykir undarlegast, er, að hv. þm. skuli nú telja þetta misrétti í skatti vera sérstakan ágalla á þessu frv. Það er rétt, að hjón, sem saman afla sér sömu tekna, greiði sama skatt, og þetta gerir hann að höfuðuppistöðu í árás á þetta frv. En hvernig stendur á því, að hann gagnrýnir ekki núverandi skipan? Hann veit að tveir einstaklingar, sem vinna hvor fyrir 30 þús. kr., greiða miklu hærri skatt, ef þeir gifta sig. Hann veit, að munurinn á skatti þessara tveggja einstaklinga eftir því, hvort þeir eru giftir eða ógiftir, er miklu meiri samkvæmt núgildandi reglum heldur en munurinn á skatti iðnaðarhjónanna og embættishjónanna, sem hann nefndi. Þetta kemur upp um þær hvatir. sem valda því, að hv. þm. fer út í ádeilur á þetta frv. Það er ekki tilfinningin fyrir misréttinu í skattabyrðinni, því að þá mundi hann jafnt finna misréttið í skattgreiðslu einstaklinganna, sem hafa sjálfstæðar tekjur, og skattgreiðslu þeirra eftir að þau eru gift. En það misrétti nefnir hv. þm. ekki og vill ekki skilja, að ákvæðið um tekjuhámarkið er sett til þess að koma í veg fyrir óeðlilega skattlækkun á hátekjum. Það, sem vinnst með því, er miklu meira en það misrétti, sem af því hlýzt. En fyrra dæmið hefur ekki mikla þýðingu, og það ranglæti, sem það átti að sýna fram á, er litið í samanburði við ranglætið í núverandi l. Ég kalla það ekki ranglæti, sem hér er lagt til, vegna þess að tekjur bændahjóna lækka, ef frv. er samþ. miðað við tekjur einhleyps bónda, það kalla ég ekki ranglæti, heldur réttlæti. Það má segja, að það sé misræmi miðað við embættismannahjón, en ég hygg, að aldrei verði fundin nein skipan á þessum málum, þar sem ekki megi finna einhverjar tvær hliðstæður, þar sem skattgreiðsla kæmi ójafnt niður. En ég fullyrði, að dæmin, sem benda má á um ósamræmi, miðað við sömu aðstöðu, eru hverfandi, ef þessi skipan er höfð, miðað við ranglætið í núverandi skattgreiðslum. Þetta er aðalatriði málsins.