Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um vísitölu byggingarkostnaðar á þskj. 866. Þetta frv. er flutt að beiðni hagstofustjóra í tengslum við þá endurskoðun sem Hagstofan vinnur að á grundvelli vísitölu byggingarkostnaðar. Um vísitölu byggingarkostnaðar eru nú í gildi lög nr. 18/1983. Núgildandi grunnur vísitölunnar, sem tekinn var upp með þeim lögum, er frá 1982 og hefur grunntöluna 100 miðað við verðlag í desember á því ári. Í 5. gr. þeirra laga er kveðið á um að Hagstofan skuli eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta fara fram athugun á því hvort byggingarhættir hafi breyst svo að ástæða sé til að endurskoða grundvöll vísitölunnar. Í samræmi við þessi ákvæði hafði Hagstofan stefnt að því að endurskoða vísitöluna á þessu ári. Er nú reiknað með að taka megi upp nýjan vísitölugrunn 1. júlí miðað við verðlag í júní. Sú endurskoðun sem nú er unnið að er gerð í samráði við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins auk þess sem leitað hefur verið til ýmissa sérfróðra aðila á sviði byggingarmála um upplýsingar og ráðgjöf. Við þessa endurskoðun er miðað við sömu gerð íbúðarhúsnæðis og í núgildandi grundvelli, en endurskoðunin nær til allra þátta vísitölunnar, jafnt til efnisliða sem launaliða. Í frv. þessu felast í meginatriðum tvenn nýmæli og má segja að önnur séu formleg en hin efnisleg. Sé fyrst vikið að formhliðinni hefur reikningur opinberra verðvísitalna allt frá 1939 verið háður sérstökum lögum sem kveðið hafa á um grundvöll þeirra, útreikningstíma og um tengingu við eldri vísitölur eftir því sem við hefur átt hverju sinni. Lögin um vísitölu byggingarkostnaðar, sem gilt hafa frá því á árinu 1983, fjalla að verulegu leyti um upptöku nýs grundvallar fyrir vísitöluna sem þá var í bígerð, um útreikningstíma hennar, gildistíma og tengingu við eldri vísitölur. Jafnframt eru ákvæði um reglubundna endurskoðun vísitölugrundvallarins á fimm ára fresti. Í því frv. sem hér er mælt fyrir er hins vegar lagt til að í stað tiltölulega tímabundinna laga eins og þeirra sem nú gilda verði sett um vísitöluna ótímabundin löggjöf sem kveði á um meginreglur við gerð vísitölunnar og útreikning hennar. Þessar meginreglur eru svipaðar og beitt hefur verið til þessa og felast í gildandi lögum. Þannig er áfram gert ráð fyrir að grunnur vísitölunnar verði miðaður við tiltekna gerð íbúðarhúsnæðis og ákveðinn í samráði við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Í þessu felst engin breyting frá því sem verið hefur önnur en sú að ákvæðin eru hér almenn í stað þess að miðast við tiltekinn grunn eða tiltekna endurskoðun vísitölunnar. Á sama hátt og nú gildir er og lagt til að kveðið verði á um að Hagstofan skuli eigi sjaldnar en á fimm ára fresti láta endurskoða grundvöll vísitölunnar með hliðsjón af breytingum á byggingarháttum, byggingarefnum svo og breytingum á tilhögun launagreiðslna, verðskráningar og útreikninga. Þá er enn fremur lagt til að sett verði almenn ákvæði um að Hagstofan skuli ákveða og birta hvernig ný vísitala skuli tengd eldri vísitölum. Slíkar ákvarðanir eru óhjákvæmilegar, en jafnframt eru þær fyrst og fremst tæknilegar og því er ástæðulaust að um þær séu sett lagafyrirmæli í hvert skipti sem grunnur vísitölunnar er endurnýjaður. Meginefnisbreytingin sem tillaga er gerð um í þessu frv. kemur fram í 2. gr. þess, en þar er lagt til að vísitalan skuli reiknuð mánaðarlega og gilda í einn mánuð í senn. Í gildandi lögum segir að vísitalan skuli reiknuð á þriggja mánaða fresti og gilda í þrjá mánuði í senn. Í reynd er vísitalan þó reiknuð mánaðarlega og er enginn munur á þeim útreikningum sem fram fara í hinum lögboðnu fjórum mánuðum og í öðrum mánuðum ársins. Hinn mánaðarlegi útreikningur byggist á tvennu, annars vegar á lagafyrirmælum um mánaðarlegan útreikning lánskjaravísitölu, en hún byggist að þriðjungi á vísitölu byggingarkostnaðar. Hins vegar er það orðin almenn skoðun að helstu verðvísitölurnar, vísitala framfærslukostnaðar og byggingarkostnaðar skuli reiknaðar mánaðarlega til þess að sem mest vitneskja fáist um breytingar verðlags í landinu. Í þessu sambandi má enn fremur hafa í huga að lagaákvæði um útreikninga á þriggja mánaða fresti hafa alls ekki komið í veg fyrir að beitt væri öðrum og tíðari verðbótaákvæðum í verksamningi. Þó er hinum mánaðarlegu vísitölum Hagstofunnar lítið beitt í þessu skyni, enda hafa þær ekki lagastoð og algengast er að beitt sé svonefndum línulegum útreikningum við ákvörðun mánaðarlegra verðbóta. Þessi aðferð er þó miklu síðri og ótryggari en að fylgt sé mánaðarlegum vísitölum. Því má ætla að hljóti tillagan í 2. gr. samþykki og vísitalan verði reiknuð út mánaðarlega samkvæmt fyrirmælum laga verði hinir línulegu útreikningar óþarfir og þeim hætt. Tillagan um mánaðarlegan útreikning gerir að verkum að nauðsynlegt er að kveðið sé á um hvernig fara skuli með skuldabréf og samninga sem kveða á um verðbætur samkvæmt eldri lögum um vísitölu byggingarkostnaðar. Því er í ákvæðum til bráðabirgða lagt til að ákvæði frv. um mánaðarlegan útreikning á gildistíma breyti ekki gildi ákvæða um verðbætur sem miðast við eldri lög um vísitöluna. Sé ekki um annað samið skuli þess háttar verðbætur því miðast við þær vísitölur sem gilda í sömu mánuðum og hinar lögformlegu vísitölur samkvæmt eldri lögum og gilda í þrjá mánuði í senn. Frú forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekari orðum um efnisákvæði frv., og vísa að öðru leyti til skýringa sem fram koma í athugasemdum, en leyfi mér að óska þess að málið fái skjóta afgreiðslu hér í hv. deild þannig að það megi verða að lögum fyrir þinglok því að málið er að efnisinnihaldi tiltölulega einfalt. Meginbreytingin sem í því felst, eins og fram hefur komið, byggir á því að útreikningurinn verði lögformlega á mánaðar fresti en ekki á þriggja mánaða fresti. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Þetta mál á sér alllangan aðdraganda. Það eru nú nær tíu ár liðin síðan þáverandi menntmrh. Vilhjálmur Hjálmarsson skipaði nefnd til að endurskoða gildandi ákvæði um Rannsóknaráð ríkisins og samkvæmt skipunarbréfi var þeirri nefnd ætlað einnig að endurskoða lög um Vísindasjóð og hvort tiltækilegt mundi að fela stjórnum deilda Vísindasjóðs verkefni eða hlutverk Rannsóknaráðs hvors á sínu sviði. Það voru reyndar tvær nefndir sem skipaðar voru og skilaði önnur nefndin áliti þegar 1981 en hin síðari 1982 og voru þær tillögur síðan grundvöllur að því frv. sem hér liggur fyrir. Það hefur þegar í framsöguræðu hæstv. menntmrh. verið gerð grein fyrir starfi þessara nefnda þannig að ég fer ekki lengra út í það. Hins vegar vil ég undirstrika að það frv. sem hér liggur fyrir er vissulega málamiðlun og ber þess ýmis merki. Menntmn. þessarar hv. deildar fjallaði allítarlega um þetta frv. og sendi það nokkrum aðilum til umsagnar, öllum deildum Háskólans, stjórn Vísindasjóðs, iðnrn. samkvæmt sérstakri ósk, Vinnuveitendasambandi Íslands og reyndar fleiri aðilum. Svör bárust frá öllum deildum Háskólans nema lagadeild. Einnig barst mjög jákvæð umsögn frá stjórn Vísindasjóðs og einnig frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Hins vegar hefur þrátt fyrir framlengingu á afgreiðslufresti ekki enn borist svar frá iðnrn. Það þótti ekki ástæða til að kalla mjög marga til skrafs og ráðagerða á fundi nefndarinnar. Þó komu þangað þeir Vilhjálmur Lúðvíksson framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins, Sigmundur Guðbjarnason, rektor Háskóla Íslands, og Valdimar K. Jónsson prófessor, forseti verkfræðideildar Háskólans. Gáfu þeir allglöggar upplýsingar um tilurð frv. og þær umræður og vangaveltur sem menn einkum höfðu uppi um það þegar mál þetta var í undirbúningi. Mæltu þeir allir eindregið með því að frv. næði fram að ganga á þessu þingi, en forseti verkfræðideildar gerði þó nokkrar athugasemdir við frv., einkum þó þær að tæknivísindum, þ.e. rannsóknum í tækni og verkfræði, væri hugsanlega ekki gert nógu hátt undir höfði. Það þarf varla að taka fram að í þeim álitsgjörðum sem bárust frá deildum Háskólans var víðast hvar látið í ljós að styrkja þyrfti einmitt þær rannsóknir sem fram fara á sviði viðkomandi deildar og eru það að sjálfsögðu ekki nema eðlileg viðbrögð. Allir vilja sinn hlut sem mestan og ekki nema gott eitt um það að segja að menn bendi á kosti og galla slíkra mála. Hins vegar virtist nefndinni að þrátt fyrir ýmsar ábendingar og athugasemdir væri viðurhlutamikið að tefja framgang þessa máls með því að hefja viðræður við allmarga aðila um hugsanlegar breytingar. Það hefði frestað málinu a.m.k. um eitt ár og vafasamt, eftir þá miklu vinnu sem þegar er búið að leggja í þetta frv., að það hefði borið jákvæðari árangur en það frv. sem hér liggur fyrir. Það má segja að allir þeir aðilar sem til var leitað hafi skilað jákvæðri umsögn þó svo að athugasemdir væru gerðar við einstök atriði. Í áliti heimspekideildar Háskóla Íslands kom fram talsvert af þeirri gagnrýni - eða eigum við að segja komu fram allmargar af þeim athugasemdum sem þegar höfðu komið fram við 1. umr. í þessari hv. deild, m.a. hafði ég látið í ljósi vissar efasemdir um það efni, þ.e. skiptinguna í hagnýt viðfangsefni og þau sem hugsanlega væru ekki hagnýt. Það er enginn vafi á að það er ekki með öllu til góðs að hafa slíka stranga skiptingu. Það er mjög erfitt að flokka rannsóknir þannig niður að óyggjandi sé að þær hafi einhvern hagnýtan árangur í för með sér og eins er það svo með margar rannsóknir að mjög erfitt er að segja til um hvað mun skila einhverju jákvæðu og hvað ekki. Mín skoðun er sú að rannsóknastarfsemi hljóti eftir því sem mögulegt er að vera frjáls að því leyti að einstaklingar, deildir og rannsóknastofnanir verði að meta hvað æskilegast er að kanna hverju sinni án þess að unnt sé að benda á beinlínis hagnýtan árangur svo óyggjandi sé af slíkum rannsóknum. Þá kom einnig fram í athugasemdum heimspekideildar að varhugavert væri að setja hér á stofn tvær stofnanir í stað einnar sem duga mundi. Leggur deildin til að Vísindaráð og Rannsóknaráð verði ein stofnun, en deildaskipting innan þess verði í meginatriðum sú sem Háskóli Íslands hefur á deildum sínum. Ég held að það sé tómt mál að fara út í miklar umræður eða koma með brtt. um þetta efni þó svo að ýmsir hafi bent á þetta, einfaldlega vegna þess að það frv. sem hér liggur fyrir hefur þegar verið ítarlega rætt af þeim stofnunum sem það snertir og ég held að tíminn verði að leiða í ljós hvort sú skipan sem hér er lögð til sé ekki vel fær. Hins vegar, komi í ljós að það skapi vandkvæði, er hægurinn hjá að breyta því, en ég á ekki von á öðru en að sú skipan sem hér er lagt til að verði hafi líka ýmsa kosti, m.a. þá að það eru fleiri aðilar, sem hér eiga hlut að máli, sem koma til með að fjalla um þær rannsóknir og þau vísindastörf sem þessum stofnunum er ætlað að styrkja þannig að í stað mjög fjölmennrar stofnunar með þungri stjórnun ætti að koma virkari stjórnun á þessi mál. Í athugasemdum verkfræðideildar segir fyrst að hún fagni þessu frv. og leggur eindregið til að það verði samþykkt, telur samt sem áður að það verði að styrkja stöðu verkfræðideildar og efla tæknirannsóknir. Það er hið sama og kom fram í máli prófessors Valdimars K. Jónssonar á fundi nefndarinnar. Einnig er bent á það, sem fleiri hafa gert, að í 18. gr. í tölul. 1 segir einungis að tekjur Rannsóknasjóðs skuli vera fjárveiting á fjárlögum ár hvert. Sumir hafa talað um að það þyrfti að hafa ákveðna prósenttölu, t.d. af fjárlögum eða einhverju slíku, en það er mjög erfitt að koma slíku við og ekki víst að við sætum uppi með betri Rannsóknasjóð ef á ári hverju væri samþykkt hin kunnu ákvæði um að þrátt fyrir ákvæði laganna o.s.frv. skal einungis þetta veitt til hinna ákveðnu verkefna. Raunvísindadeild gerir einnig nokkrar athugasemdir, telur frv. þó til mikilla bóta. Athugasemdirnar eru einkum varðandi stjórnun og fyrirkomulag hinna einstöku deilda, en þó er í athugasemdum raunvísindadeildar mjög ákveðin tillaga sem ég held að sé ekki hægt að taka til greina varðandi þetta frv. Það er um að einkaleyfisgjald Happdrættis Háskóla Íslands falli niður. Einkaleyfisgjaldið hefur verið notað til þess að byggja yfir rannsóknastofnanir atvinnuveganna og helgast af því að Happdrætti Háskólans var lengi vel eina peningahappdrættið í landinu, en nú eru önnur komin til og er þá vissulega til íhugunar hvort ekki eigi að fella þetta gjald niður. En það er í raun önnur saga. Í mjög jákvæðri umsögn guðfræðideildar er eindregið óskað eftir því að deildin fái beina aðild að deildum Vísindaráðs til jafns við aðrar deildir. Jafnframt lýsir hún áhyggjum sínum vegna þess að hugsanlega sé þrengt að hugvísindum með þessu frv. Háskólaráð hefur einnig gert samþykkt þar sem eindregið er hvatt til þess að sú breyting verði gerð á frv. að guðfræðideild fái aðild að deildum Vísindaráðs eins og aðrar deildir Háskólans og hefur það verið tekið upp í brtt. frá nefndinni. Frá stjórn Vísindasjóðs barst mjög jákvæð umsögn og engar meiri háttar athugasemdir gerðar þar. Frá Vinnuveitendasambandi Íslands barst einnig umsögn. Þar segir að stýring fjármuna og öll stjórn stofnana þurfi að vera mun markvissari en frv. miðar að og hvetur það til þess að meiri tími gefist til að gaumgæfa frv. Því miður hefur mér ekki tekist að ná í framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins til að fá nánari skýringar á því hvað við er átt í umsögn hans, en athugasemdirnar eru það almennt orðaðar að nefndinni þótti ekki tækt að að taka þær til sérstakrar athugunar. Lagadeild treystist ekki til að gefa umsögn og vísar til bréfs forseta lagadeildar frá 11. febr. 1983 til allra forseta Alþingis þess efnis að þeir beiti sér fyrir því að umsagnarbeiðnir þingnefnda um lagafrv. verði bornar fram við einstaka kennara lagadeildar sem kynnu að taka að sér verk með samkomulagi hverju sinni. Síðan segir: "Lagadeild sem stofnun getur því miður ekki orðið við slíkum beiðnum." Og síðan heldur áfram: "Á hinn bóginn er um þetta mál og önnur hliðstæð erindi vakin athygli á nýstofnuðum gerðardómi og þjónustumiðstöð Lagastofnunar Háskóla Íslands. Vafalítið mætti semja við þjónustumiðstöðina um verkefni af þessu tagi." Um þetta er ekki fleira að segja. Frá tannlæknadeild barst einnig umsögn þar sem eindregið er hvatt til þess að frv. verði samþykkt, en jafnframt eru þar athugasemdir um fyrirkomulagsatriði sem eru varðandi valdsvið deildarstjórna og er ekki neitt sérstakt um það að segja. Það er til að styrkja frumkvæði í vísindastefnu í deildunum, taka skýrar fram um það. Hins vegar leggur tannlæknadeild til að málsgr. í 10. gr., þ.e. síðasti hlutinn, falli út, þar sem segir: "Hluta af árlegum peningatekjum Vísindasjóðs skal samkvæmt ákvörðun stjórnar Vísindasjóðs leggja í sérstakan sjóð er nefnist stofndeild Vísindasjóðs. Höfuðstól stofndeildar má ekki skerða, en heimilt er að verja vöxtum af fé til almennrar starfsemi sjóðsins." Tannlæknadeild segir um þetta atriði að æskilegra sé að verja tekjum Vísindasjóðs strax til rannsókna fremur en að nýta þær til sjóðsmyndunar. Við höfum ekki séð okkur heldur fært að taka þetta inn frekar en margar aðrar athugasemdir. Ég held að það sé alveg augljóst mál, bæði af umsögnum háskóladeilda og Vísindasjóðs og eins viðtölum við þá sem hafa átt mikinn þátt í að móta þetta mál og eins af viðræðum við einstaka aðila innan Háskóla Íslands og í rannsóknastofnunum, að það sé einróma álit að þetta frv. sé til mikilla bóta þótt það sé með það eins og önnur manna verk að margt hefði þurft að athuga og menn séu ekki sammála um öll atriði og því beri að samþykkja þetta. Það sé svo stórt skref fram á við að ekki sé hættandi á að tefja málið meira en orðið er. Eftir að það hefur verið að velkjast, getum við sagt, um tíu ára skeið held ég að það sé mikilvægt að fá þetta frá. En til þess að unnt sé að taka málið upp í ljósi fenginnar reynslu hefur nefndin leyft sér að bera fram þá till. um ákvæði til bráðabirgða að frv. skuli endurskoða innan fimm ára. Ég held að allar umræður og öll tortryggni eða hvað eigum við að segja, sá ótti við togstreitu milli grunnrannsókna og hagnýtra rannsókna muni ekki skaða þetta frv. Það hlýtur alltaf að vera togstreita um fjármagn til rannsókna og yfirleitt til allrar æðri menntunar og vissulega til allra hluta. Gert er ráð fyrir að allmargir aðilar fái aðild að þessum sjóðum. Hinar þrjár deildir verði allsjálfstæðar og geti nýtt það fjármagn sem þær hafa til umráða á sem bestan hátt fyrir þau fræðasvið sem þeim er ætlað að annast. Einnig er rík áhersla lögð á samstarf og þátttöku í alþjóðasamstarfi í rannsóknum og vísindum og einnig gert ráð fyrir að allt það sem þarna er unnið sé ekki bara opinberað þeim sem hlut eiga að máli, heldur séu þetta opnar stofnanir, þar sem þjóðin öll fær að fylgjast með því sem fram fer. Það geti verið til þess að auka áhuga manna og efla áhuga manna á rannsóknum á vísindastarfsemi og opna augu manna fyrir því að hagnýtar rannsóknir og grunnrannsóknir svokallaðar séu í raun og veru óaðskiljanlegur hluti alls vísindastarfs. Ég vil því eindregið mælast til þess að þetta frv. nái fram að ganga hér í hv. deild og að rannsóknastarf í landinu eflist við þetta frv. Vísindin efla alla dáð, orti Jónas og bætti við: orkuna styrkja, viljann hvessa. Við gætum kannske haft það að yfirskrift allrar slíkrar starfsemi. Við höfum í nefndinni orðið sammála um að flytja brtt. Ég hef þegar nefnt eina, en við höfum leyft okkur að flytja brtt. við 5. gr. c-lið, en efni þeirrar brtt. er að guðfræðideild fái aðild að stjórn hug- og félagsvísindadeildar, en hins vegar verði aðeins einn aðili tilnefndur af fundi stofnana og félaga sem fást við rannsóknir á sviði hug- og félagsvísinda, þ.e. að fækka um einn þar og fær guðfræðideild þá samkvæmt okkar tillögu annan þeirra. Þá er smávægileg breyting gerð við 6. gr. Þriðja setningin hljóðar svo: "Framkvæmdastjóri ræður annað starfslið að fengnum tillögum ráðsins." Við leggjum til að orðin "að fengnum tillögum ráðsins" verði felld niður, enda er það í samræmi við það sem segir í 15. gr. um Rannsóknaráð, þar sem segir: "Framkvæmdastjóri ræður annað starfslið." Þá gerum við brtt. við 18. gr. um að síðasti málsl. 2. mgr. falli brott. Þar segir að ráðið ákveði styrkveitingar og síðan falli út orðin "Þær skulu háðar samþykki menntmrh." Þetta er til þess að auka sjálfstæði rannsóknarsjóðsins. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. Nefndin er sammála um afgreiðslu þessa máls með þeim brtt. sem ég hef hér lýst og kynntar hafa verið hv. deild.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. landbn. um frv. til jarðræktarlaga. Eins og deildarmönnum er væntanlega fullljóst hefur þegar verið fjallað um málið í Nd. og þar af leiðandi eru ekki miklar brtt. á kreiki við frv. af hendi landbn. Ed. Alþingis. Nefndarmenn hafa undirritað nál., Eiður Guðnason að vísu með fyrirvara og fjarstödd við afgreiðslu málsins var Kolbrún Jónsdóttir, en að öðru leyti var nefndin sammála um afgreiðslu þessa máls. Það er að sjálfsögðu óþarfi að fara um þetta mál mörgum orðum hér, sérstaklega vegna þess að fyrir tveimur árum síðan var gerð breyting á jarðræktarlögunum, sem var nokkuð víðtæk, en með því að tími var þá naumur til að fjalla um málið ítarlega og búnaðarþing hafði ekki lokið afgreiðslu þess, þá var sú breyting einungis gerð til tveggja ára. Þannig að ef lögunum hefði ekki verið breytt núna, þá hefðu upphaflegu lögin, eins og þau voru frá árinu 1971 að því er mig minnir, tekið gildi. Af þessari ástæðu er mönnum væntanlega nokkuð ljóst hvernig þessum breytingum er háttað. Það er kannske vert að minna aðeins á það hér að í sambandi við jarðræktarframkvæmdir hafa orðið gífurlega miklar breytingar á s.l. árum. Það hefur dregið mjög mikið úr framkvæmdum vegna verkefna sem tengjast hefðbundnum landbúnaði, í mjólkurframleiðslu og kjötframleiðslu, en aftur á móti hafa aukist framlög til þeirra þátta í jarðræktarlögunum, sem sérstaklega snerta hagræðingu og nýjar búgreinar. En þegar til heildarinnar er litið hafa jarðræktarframlög frá árinu 1984 gengið saman um 108 millj. kr. og er það að sjálfsögðu einvörðungu sparnaður gagnvart þessum fyrri hefðbundnu verkefnum. Það er ástæða til þess að þetta komi fram, ekki síst vegna þess að þær raddir voru uppi að það bæri að afnema jarðræktarlögin og leggja niður þann stuðning sem landbúnaðurinn hefur fengið á grundvelli þeirrar löggjafar allt frá árinu 1923 og má reyndar víða sjá merki þess. Sú leið var hins vegar farin, eins og öllum hv. alþm. er kunnugt um, að breyta heldur framleiðslustefnunni í landbúnaði, sem síðan hefur að sjálfsögðu leitt mjög til breyttra áherslna í starfi bændanna í landinu og kemur m.a. fram í því að mjög hefur dregið úr framkvæmdum í hefðbundnum landbúnaði. Við umfjöllun á síðasta búnaðarþingi og í framhaldi af því við afgreiðslu landbn. á þessu máli komu fram ábendingar um nokkrar breytingar. Tvær þessara breytinga eru í raun og veru nýjung. Það er breyting í sambandi við gróðurhúsarækt, en eins og menn vita er grænmetisrækt mjög í vexti í okkar landbúnaði um þessar mundir og vissulega ástæða til þess að styðja þar frekar að umbótum en þegar hefur verið gert. Af þessari ástæðu leggur nefndin fram brtt. á þskj. 880, sem er við VIII. lið 10. gr. frv. og eru þær breytingar bæði við a-lið og b-lið, þ.e. að stærðarmörk í uppeldishúsum færist úr 150 m2 í 200 m2 og síðan er b-lið einnig breytt, þannig að þar komi breytt orðalag og stærðarmörkin færist upp í 300 m2. Síðan bætist við einn stafliður, sem er til að styrkja kolsýrugjöf í gróðurhúsum, en það er algjör nýjung. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að orðlengja þetta frekar en skal, ef óskað er, gefa hér frekari skýringar.



Virðulegi forseti. Þar sem ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara þykir mér rétt í örfáum setningum að gera grein fyrir því í hverju hann er fólginn. Hann er í sjálfu sér ekki fólginn í andstöðu við það sem hér er verið að gera, en minn fyrirvari varðar m.a. það sem segir í 5. gr.: "Héraðsráðunautar skulu vera svo margir sem nauðsyn krefur að dómi Búnaðarfélags Íslands, enda samþykki landbrh. tölu þeirra og starfssvæði." Ég held að þetta eigi að vera með öðrum hætti. Ég hef tilhneigingu til að líta á a.m.k. hluta af því sem Búnaðarfélag Íslands fjallar um og starfsemi þess sem tímaskekkju og kerfisskekkju og minn fyrirvari er fólginn í þessu. Varðandi þær brtt. sem hv. 11. landsk. þm. mælti hér fyrir, þá lýsi ég stuðningi við þær, sérstaklega það sem varðar að auka eða lengja ræktunartíma grænmetis, sem ég held að sé mjög brýnt mál, en hins vegar hefur kannske á það skort að fyrir lægju upplýsingar um það hvort hér væri um svo viðamiklar fjárfestingar að ræða að það væri nauðsyn á opinberri aðstoð til þessa. En það má rétt vera að það sé eðlilegt,að mönnum sé hjálpað af stað með þessa nýjung. Ég get út af fyrir sig fallist á það. En ef þetta er jafnlítið mál og jafnhagkvæmt, þá sýnist mér að hér sé um að ræða mjög hagkvæma fjárfestingu fyrir þá sem stunda ylrækt og framleiðslu grænmetis með þeim hætti, fjárfestingu sem mundi skila sér afar fljótt. Ég bendi bara á að þetta ákvæði gæti þá komið til endurskoðunar síðar en eins og málið er vaxið nú, þá er rétt að styðja við bakið á viðleitni af þessu tagi, einkum og sér í lagi þegar þess er gætt hversu mikla erfiðleika er við að etja í hefðbundnum búgreinum, þá er viðleitni í þessa átt af hinu góða.

Frsm. heilbr.- og trn. (Salome Þorkelsdóttir): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. sem er á þskj. 877 frá heilbr.- og trn. um frv, til laga um breytingu á lögum nr. 109/1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og fékk til viðræðu Ingimar Sigurðsson, yfirlögfræðing heilbr.og trmrn., sem var formaður þeirrar nefndar sem samdi þetta frv., og einnig fékk hún til viðræðu Sigurgeir Sigurðsson bæjarstjóra, sem var tilnefndur í nefndina sem samdi frv. af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það liggur fyrir að það hefur verið lögð mikil vinna í samningu þessa frv. Fjölmargir aðilar sem málið varðar hafa ýmist komið til fundar við nefndina eða sent inn umsagnir, eins og fram kemur í grg. með frv. þar sem þeir aðilar eru allir taldir upp. Það kom fram í máli þeirra Ingimars og Sigurgeirs að samstaða er milli hagsmunaaðila um þetta frv. og það kom m.a. fram hjá fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga að þetta frv. mundi auka á sjálfstæði sveitarfélaganna varðandi þá þætti sem að þeim snúa. Það eru nokkur nýmæli í þessu frv. Þau eru talin upp í grg. með frv. og tel ég ekki ástæðu til að fara að geta þeirra, það eru 11 þættir sem eru taldir þar upp, en það sem snýr að sveitarfélögunum er skipulagsbreyting, þ.e. skipting landsins í heilbrigðiseftirlitssvæði, sem þar er um að ræða og þar hafa verið gerðar tvær breytingar, annars vegar varðandi Akranes og hins vegar varðandi sveitarfélögin í Kjósarsýslu, þ.e. Mosfellssveit og Seltjarnarnes, sem munu sameinast um heilbrigðisfulltrúa ásamt Kjalarnes- og Kjósarhreppum. Þessar breytingar eru gerðar eftir beiðni þeirra sveitarstjórna sem þar eiga hlut að máli. Þá má benda á aðra mikilsverða breytingu sem er um eiturefnaeftirlitið, að það sé stofnuð sérstök deild varðandi þann þátt, sem allir eru sammála um að sé mjög brýnt með tillifi til aukinnar notkunar ýmissa eiturefna í nauðsynjavörum og einnig þeirra aukaefna sem farið er að setja í matvæli. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. Nefndin mælir með að það verði samþykkt óbreytt, en fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kolbrún Jónsdóttir og Árni Johnsen.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara. Hér er um allverulegan lagabálk að ræða, eins og hv. frsm. kom hér inn á áðan, þar sem eru mörg nýmæli sem við höfum hreinlega ekki komist yfir að skoða nægilega vel. Lagabálkurinn sem slíkur er þarfur og við erum sjálfsagt öll sammála um að það sé nauðsynlegt að endurbæta hann á ýmsan hátt. Ég held að það sé rétt að taka það fram að okkur hefur einfaldlega ekki gefist kostur á því að kanna þetta mál nógu rækilega til þess að við getum fjallað um það, eins og fleiri mál nú á þessum dögum, af nægri þekkingu. Ég viðurkenni að sum atriði, eins og hv. frsm. kom inn á alveg sérstaklega, t.d. varðandi skipan heilbrigðisfulltrúa, geta verið mjög brýn til staðfestingar og það hreinlega kalli á það að gera eitthvað í þeim efnum. En hitt er ég jafnsannfærður um að önnur mættu gjarnan bíða betri skoðunar og jafnvel sum orka í mínum huga nokkurs tvímælis. Ég vil þó taka það fram að frv. er greinilega vel unnið af þeirri nefnd sem undirbýr það til okkar. Það hafa margir verið kallaðir til viðtals um málið og umsagnir margra fengnar. Hitt er svo staðreynd einnig, sem ég get ekki annað en látið koma hér fram, að um sumt er frv. borið fram vegna ákveðinna stjórnunarörðugleika og árekstra innan þessarar stofnunar og það er ævinlega spurning um það hversu löggjafinn skuli grípa þar inn í. Þar þurfa aðrir aðilar að að koma og leysa þau mál sem þar eru á ferðinni. Ég segi það hins vegar að þrátt fyrir ýmislegt sem ég vildi hafa fengið að skoða betur, þá sé ég heldur ekkert hættulegt við afgreiðslu frv. og greiði því þess vegna atkvæði, en vitanlega gerir maður það með hálfum huga þegar maður hefur ekki kynnt sér öll atriði þess betur en raun ber vitni.

Frsm. heilbr.- og trn. (Davíð Aðalsteinsson): Hæstv. forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta mál til umfjöllunar. Frv. gerir ráð fyrir því að fjölga fulltrúum í tryggingaráði. Heilbr.- og trn. flytur brtt. við þetta frv. Í frv. er reyndar gert ráð fyrir því að þeir fulltrúar, sem lagt er til að bætist við tryggingaráð frá Öryrkjabandalagi Íslands og Landssamtökunum Þroskahjálp verði þar með fullum réttindum. En eins og ég ætlaði að skýra hér frá, þá flytur nefndin brtt. þess efnis að umræddir fulltrúar Öryrkjabandalags Íslands og Landssamtakanna Þroskahjálpar tilnefni sinn fulltrúa hvor í tryggingaráð með málfrelsi og tillögurétti. Það er skoðun innan heilbr.- og trn. að það sé fremur styrkur að því fyrir tryggingaráð að hafa fulltrúa þessara samtaka við umfjöllun mála í tryggingaráði. Nefndin er einhuga í afstöðu sinni til málsins og leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef gert grein fyrir.



Virðulegi forseti. Ég vil flytja hér þakkir til hv. samnefndarmanna minna fyrir það að hafa afgreitt þetta mál með þessum hætti. Að sjálfsögðu hefði ég gjarnan viljað sjá þessa fulltrúa inni í öllu jafnréttháa kjörnum fulltrúum Alþingis, en ég tel hér vera um mjög góðan áfanga að ræða og ég veit að þau samtök sem þarna koma að og fólkið sem í þessum samtökum er kann vel að meta þessa breytingu, þessa aðstöðu sem það hefur til þess að hafa áhrif á gang mála. Ég kann vel að meta það. Og til viðbótar held ég að Tryggingastofnun ríkisins og tryggingaráði verði verulegur styrkur að því að fá þessa fulltrúa þarna inn til þess að leggja til og koma fram með sín sjónarmið í hinum ýmsu viðkvæmu málum sem þarna eru á ferðinni.

Frsm. heilbr.- og trn. (Björn Dagbjartsson): Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti heilbr.- og trn. og er nál. að finna á þskj. 881 og brtt. á þskj. 882. Nefndin fjallaði um frv. á mörgum fundum og fékk skriflegar umsagnir frá nokkrum aðilum eins og um getur í nál., en nefndin varð sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 882. Mál þetta er búið að vera nokkuð lengi í fæðingu þrátt fyrir að um það hafi farið margar læknishendur. Það mun hafa verið í september 1979 sem nefnd var skipuð til að endurskoða læknalög og er því alveg ljóst að meðgöngutíminn hefur verið erfiður. Líkast til hefur oft legið við andvana fæðingu og er raunar ekki útséð um að svo verði enn. Meðferð heilbr.- og trn. var mest í því fólgin að fara yfir ítarlegar umsagnir og ræða við málsaðila. Það er svo sem skiljanlegt að um þetta séu nokkuð skiptar skoðanir. Þetta er erfitt og viðkvæmt mál og læknastéttin stór og ekki eru alltaf allir sammála þar fremur en meðal annarra stétta. Því er ekki að neita að okkur nm. virtist sjónarmiðin stundum nær því ósættanleg og virtist oft á tíðum ekki sjást nokkur leið til þess að koma mönnum saman. Þess varð þó ætíð vart að viljinn til að fá frv. samþykkt, að fá ný læknalög, var ætíð fyrir hendi og sterkur vilji vil ég segja, og metnaður viðmælenda nefndarinnar var mikill að vel væri gert. En það er nú svo stundum að það virðist ekki vera hægt að gera öllum til hæfis og þá er auðvitað að finna málamiðlunarleið og svo hefur verið í þessu tilfelli og brtt. bera þess nokkur merki. Það getur auðvitað verið að hv. Nd. treysti sér ekki til þess að standa að samþykkt málsins á þeim skamma tíma sem eftir er og er það út af fyrir sig synd þar sem svo mikil vinna hefur verið lögð í málið og það er ljóst að það mun tefjast eitthvað ef svo fer að það nær ekki fram að ganga nú. Ég vænti þess því að það fái brautargengi í hv. Nd. Ég vík aðeins að þeim brtt. sem nefndin hefur gert. Þær eru margar hverjar hreinlega orðalagsbreytingar og tilfærslur til betri vegar. Þar má nefna að hvarvetna sem talað er um ávana- og fíknilyf í brtt. stóð áður í upphaflegu frv. ýmist eiturlyf eða önnur heiti en samkvæmt ábendingum fulltrúa Læknafélagsins og reyndar fleiri aðila er þetta heiti þessa lyfjaflokks nú orðið fast í málinu og í hinni sérfræðilegu umræðu. Það eru ýmis skýrari ákvæði í brtt. en voru í frv. og auðvitað er nefndin sammála um að svo sé og orðalagið betra. Í brtt. við 2. gr. er gerð tillaga um breytingu á skipun nefndarinnar sem fjalla skal um leyfi til að stunda lækningar. Hefur skipan þeirrar nefndar verið færð til fyrra horfs en í frv. sem fyrir liggur var gerð tillaga um að breyta frá því sem er í gildandi lögum. Það er víðar sem breytt er uppsetningu til bóta. Einnig er efnisbreyting eða í öllu falli skýrari ákvæði um ábyrgð lækna í 9. og 10. gr. og í 15. gr., um afhendingu sjúkragagna, eru nokkuð skýrari og afdráttarlausari ákvæði um það með hvaða hætti sjúkraskrár skulu afhentar og er því ekki að neita að það eru þó nokkuð afdráttarlausari ákvæði en er að finna í núgildandi lögum. Að lokum er svo í 27. gr., sem kveður á um starfslok þessarar stéttar, ákvæði sem nefndin féllst á að væru til bóta í þessu efni. Nefndin var sammála um að rétt væri að þessu ábyrgðarmikla starfi fylgdu einhver ákvæði um starfslok. Hins vegar þótti sjálfsagt að þau ákvæði væru a.m.k. fyrst í stað ekki mjög afdráttarlaus og er því þetta orðalag valið sem er í brtt. Auk þess gerir nefndin tillögu um það að ákvæðum 27. gr., samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða, verði frestað að gildistöku til 1. júlí 1988. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég vil aðeins endurtaka það að það væri synd ef þessi lög eða þetta frv. dagaði uppi hér í þinginu eftir alla þá vinnu sem fram hefur verið lögð og þær fæðingarhríðir sem staðið hafa allar götur síðan 1979.



Virðulegi forseti. Ég get tekið undir flest og í raun og veru allt sem fram kom í máli hv. frsm. nefndarinnar. Hér höfum við reynt að vinna vandasamt verk, bæði gagnvart stétt og gagnvart þolendum eða njótendum, hvort sem við viljum kalla þá, og það hefur verið unnið býsna vel í þessu máli og við höfum fengið góða aðstoð til að reyna að samræma hin ýmsu sjónarmið sem uppi hafa verið. Í svona viðamiklum málaflokki koma auðvitað upp mörg álitamál og ég nefni það að þrátt fyrir þetta samkomulag eru auðvitað enn í huga okkar margra nm. efasemdir um sumt, t.d. um breytinguna frá upphaflega frv., í 2. gr., yfir í það sem við leggjum þó til hér vegna þess að samkomulag hefur fengist um það. Það er ábyggilega efi í okkar huga um það að sú skipan sé til bóta en um hana er samkomulag og þar af leiðandi höfum við fallist á það. Ég vildi aðeins koma því að hér að við höfum fengið ýmsa til að fjalla um þessi mál á vegum nefndarinnar. Ég nefni það, vegna þess að ég fékk sérstakt bréf um það núna í morgun, að ein sú stofnun sem hefur kannske hvað allra mest samskipti og viðkvæmust við lækna, Tryggingastofnun ríkisins, hefur ekki verið kölluð til. Við höfum ekki leitað til hennar og okkur hefur sem sagt ekki hugkvæmst að leita til þeirrar stofnunar um ýmislegt sem þar kemur þó mjög inn á eins og varðandi vottorðagjöf og annað því um líkt. Lögfræðingur þeirrar stofnunar hefur einmitt verið að skoða þetta mál sérstaklega núna og máske ekki áttað sig á því að óska eftir því, því að það er auðvitað nákvæmlega eins að mínu viti með svona stofnanir, þær geta vitanlega óskað eftir viðtölum við nefndir alveg eins og nefndir óska eftir viðtölum við einstaka aðila, þannig að þarna er um beggja sök að ræða. Það sýnir bara hversu vandasamt þetta er að núna bara rétt á síðustu klukkutímunum er maður að fá tillögur um breytingar við þetta frv. í hendurnar frá stofnun sem kemur mjög nálægt öllum þessum málum. Ég er ekki að leggja neitt mat á það hvernig þessar tillögur eru. Þær eru við 11. gr. frv. í sambandi við reglur um útgáfu og gerð læknisvottorða og rökstuðningur fyrir þeim er sá að flest þau vottorð sem rituð eru af læknum fara um hendur lækna Tryggingastofnunar ríkisins. Hér er nánast alfarið um að ræða vottorð sem með einum eða öðrum hætti hafa í för með sér útgjöld hins opinbera eða annarra aðila svo sem lífeyrissjóða. Segja má að lagt sé mat á nálega öll þessi vottorð af læknum Tryggingastofnunar ríkisins og sjúkrasamlaga. Því er ekki óeðlilegt að lagt sé til að tryggingayfirlæknir geti haft hönd í bagga með gerð á reglum sem varða útgáfu læknisvottorða og ég tel að það væri einungis til að auðvelda þessi mál og einfalda ef það hefði verið gert. Sama er að segja varðandi 19. gr. Það varðar sjúkraskrárnar. Þar komum við einnig að málum sem við höfum líka rætt mikið og um það þegar verið er að gera kröfur um greiðslur á hendur almannatrygginga, hvernig Tryggingastofnun ríkisins getur farið fram á að fá að skoða sjúkraskrár gagnvart því. Ég tel þarna um eðlilegan hlut að ræða líka sem við hefðum án efa skoðað í nefndinni hefðum við fengið þetta fyrr. Það er almennt viðurkennd regla, eins og segir í rökstuðningi frá stofnuninni, að hið opinbera skuli hafa rétt til eftirlits með greiðslum vegna læknisverka og útgáfu vottorða, lyfseðla og annarra gagna sem hafa í för með sér miklar greiðsluskuldbindingar. Með öðrum hætti er vandséð hvernig hægt er að tryggja hagsmuni hins opinbera og þar með hins almenna skattborgara. Í samningum sem nýlega voru gerðir á milli Tryggingastofnunar ríkisins og Læknafélags Reykjavíkur um sérfræðilæknishjálp er gert ráð fyrir að tryggingayfirlæknir hafi heimild til að fara á stofu sérfræðinga og skoða sjúkraskrár með tilliti til samanburðar við reikninga. Auðvitað er þar um mjög viðkvæmt mál að ræða í sambandi við þessa stétt eins og við vitum og deilumál og ágreiningsmál og jafnvel blaðamál út af því hafa komið upp varðandi reikningsskil til Tryggingastofnunar frá einstökum læknum og óeðlilegar upphæðir sem hafa þótt vera þar þó að þær kunni að hafa sínar skýringar. Einnig er í samningi við Tryggingastofnun ríkisins við heimilislækna samsvarandi ákvæði. Þannig virðist ríkja einhugur á milli læknasamtaka og Tryggingastofnunar ríkisins um það atriðið að eftirlit sé nauðsynlegt. Í þessu tilfelli hefðum við auðvitað þurft að breyta þessu frv. á þann veg og ég er auðvitað ekki búinn að sjá það að hefðum við ætlað að setja þetta inn í lagatextann þrátt fyrir samninga sem hér gilda um og er verið að geta um er ég ekkert viss um að læknastéttin sem slík hefði þá verið tilbúin að fallast á það. Ég er ekki búinn að sjá það. (Grípið fram í.) Nei, og þá hefðum við verið komin aftur í sama vítahringinn. Nei, ég er sammála hv. þm. enda höfum við ekki gert það að fara í öllu eftir þeirra tillögum í því efni eins og hann veit eins vel og ég. En þá hefðum við aftur verið komin í þann vítahring, að kanna það hvort við gætum náð samkomulagi um þessi mál og svo þá að skera á ágreiningsefni sem kynnu að vera. Auðvitað höfum við gengið talsvert til móts við Læknafélagið í þessum brtt. okkar. Við höfum gengið talsvert til móts við þá. En við höfum líka hafnað mörgu. Við höfum líka, eins og kom fram í kynningu hv. frsm. á 2. gr., gengið býsna langt til móts við læknadeild Háskólans með því að samþykkja brtt. við 2. gr. Allt hefur þetta verið gert til þess, eins og hann tók fram, að reyna að koma málinu hér í gegn. Ég veit ekki hvort tími gefst til þess milli umræðna að skjóta á nefndarfundum til að skoða þessar tillögur. Ég taldi hins vegar skylt, úr því að ég fékk þær í hendur frá þessari stofnun, að kynna þær hér. En tíminn er orðinn naumur og Nd. á alveg eftir að fá málið þannig að auðvitað efast maður um það að málið fái framgang í þinginu, þrátt fyrir góða vinnu okkar, því að nú kemur að nm. í Nd. og þm. þar sem trúlega hafa ekki kynnt sér þetta mál neitt til hlítar. Enn þá eru þarna atriði sem við erum ekkert tiltakanlega hrifin af í nefndinni þó að við föllumst á þetta samkomulag.



Virðulegi forseti. Það hefur farið fram drjúg vinna í heilbr.- og trn. við skoðun á þessu frv. til læknalaga. Það er einnig ljóst að nefndin hefur gegnt nokkurs konar sáttahlutverki á milli hinna ýmsu aðila sem hagsmuna hafa að gæta þarna. Hins vegar hafa nm. í góðu samkomulagi tekið af skarið þar sem þeim hefur þótt að svo þyrfti að vera. Það kom til umræðu hér áðan að setja þyrfti nánari ákvæði hvað varðar vottorð og var vísað í tillögur sem hefðu komið frá Tryggingastofnun. Ég tel nauðsynlegt að það verði skoðað nú á milli umræðna og óska hér með eftir því að svo verði gert. Ég tel rétt að það komi fram að kaflinn um vottorð er nýr í læknalögum. Þessi kafli var ekki í lögunum áður og ég hef spurt að því hvernig með skuli fara. Það var þá fullyrt að gefin yrði út reglugerð um meðferð og útskriftir vottorða. Ég tel þetta atriði heilmikið mál, og hef af því nokkra reynslu, bæði það að vottorð eru oft á tíðum mjög ónákvæm og líka það að þau séu verðlögð eftir því hver fær vottorðið, hvort það eru sjóðir eða einstaklingar sem vottorðin fá. Í nefndinni var mjög rætt um afhendingu sjúkragagna. Sá texti sem kominn er fram í brtt. varð samkomulag eins og margt annað hér og ég vænti þess að betri skikkan komist á þau mál en verið hefur. Það hefur að vísu breyst nokkuð meðferð þessara mála á undanförnum 2-3 árum vegna mikillar gagnrýni sjúklinga sem ekki hafa getað togað út skýrslur frá læknum og veit ég persónulega um slík dæmi. Ég vænti þess að sú breyting sem verður og er að vísu takmörkuð verði þó ekki til þess að það sama gerist og gerst hefur í Svíþjóð þar sem fullyrt er að læknar hafi tvöfalt bókhald hvað varðar sjúkragögn, annað handa sjúklingum og hitt handa sjálfum sér. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það er mjög nauðsynlegt að frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég hef samt nokkrar efasemdir um að það takist vegna þess að það eiga margir aðilar eftir að koma að því í Nd. og líklegt er að það samkomulag sem náðist í heilbr.- og trn. Ed. verði ekki flutt yfir í Nd. án einhverrar röskunar.