Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma fer fram utandagskrárumræða um áform um frekari uppbyggingu stóriðju. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. iðnaðarráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Þannig er mál með vexti að þegar framkvæmdir hófust við Kárahnjúkavirkjun, þá miklu framkvæmd, varð fljótlega ljóst að stjórnvöld, eftirlitsaðilar og ýmsir opinberir aðilar voru harla vanbúnir til að takast á við þær aðstæður sem þar voru að myndast. Þar á meðal fóru að berast sögur af því að ýmislegt sem varðaði skráningu erlends vinnuafls og skattgreiðslur af launum erlendra starfsmanna væri ekki sem skyldi. Strax á 130. löggjafarþingi á árunum 2003–2004 lagði ég fyrirspurn fyrir þáverandi fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, varðandi skattgreiðslur í tengslum við byggingu Kárahnjúkavirkjunar og spurði m.a. fjármálaráðherra hver væru að mati ráðherra helstu vandamál og álitamál sem upp kynnu að koma í sambandi við skattalega meðferð mála tengd þessari framkvæmd. Það er skemmst frá því að segja að þáverandi fjármálaráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra svaraði: „Að mati ráðuneytisins eru engin sérstök álitamál eða vandamál sem upp kunna að koma í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar“ o.s.frv. Þetta svar kom mér á óvart. Ég þóttist vita betur og á næstu þremur þingum endurtók ég þessa fyrirspurn við þáverandi og síðan núverandi hæstv. fjármálaráðherra og fékk alltaf sama vitlausa svarið. Auðvitað er það komið á daginn að þarna voru mál í miklum ólestri, sveitarfélög fengu ekki útsvarstekjur eins og vera skyldi og það sem alvarlegra er, ríkið klúðraði innheimtu á sköttum á af launum erlendra starfsmanna þannig að nú stendur eftir skuld upp á 1,5 milljarða kr. við fyrirtækið Impregilo. Þrátt fyrir hæstaréttardóm sem féll á síðasta ári hefur ríkið ekki enn, það ég best veit, innt greiðsluna af hendi og borgar núna 1 millj. kr. á dag í dráttarvexti. Því er spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra: Mundi fjármálaráðherra í dag svara eins ef hann væri að því spurður hvort þarna væru einhver 

Herra forseti. Það er auðvelt að svara því en í ljósi reynslunnar held ég að enginn gæti svarað eins og við svöruðum, bæði ég og fyrrverandi fjármálaráðherra á sínum tíma, þegar þetta mál var í umræðunni, enda reyndist síðan niðurstaða þessa máls vera á annan veg en ríkisskattstjóri úrskurðaði um á sínum tíma og á annan veg en niðurstaðan varð í héraðsdómi en síðan gildir auðvitað niðurstaða Hæstaréttar í þessu sambandi. Við höfum lagt til breytingar á lögum til að bregðast við því vandamáli sem þarna kom upp og vonandi kemur slíkt vandamál ekki upp aftur. Í gangi hafa verið viðræður við fyrirtækið um þá stöðu sem upp var komin og án þess að fara ítarlega út í það þá töldu þeir sem með málið fara fyrir ríkið að þeir væru í viðræðum við fyrirtækið um það hvernig ljúka ætti þessu máli, og ef ég fer rétt með þá þingfesti lögmaður fyrirtækisins mál á hendur ríkinu. Ég held að það sé rétta orðalagið í þessu. Ríkið þarf auðvitað að gæta hagsmuna sinna í þessu. Fyrirtækið þarf að sýna fram á að það hafi raunverulega innheimt þessa fjármuni og til að hægt sé að greiða þá þarf að liggja fyrir hverjir standa á bak við þá skattskuld sem þarna er um að ræða. Loks koma einhver fleiri atriði inn í þetta sem gera málið flóknara og ekki er tími til að fara út í hér en við vinnum að þessu máli á þann hátt að við reynum að gæta hagsmuna ríkisins eins og best verður á kosið. Hv. þingmaður getur treyst því.

Herra forseti. Ég hlýt að sönnu að fagna því, sennilega í sjötta skipti sem ég tek þetta mál upp, að fjármálaráðuneytið gefst nú loksins upp og játar mistök sín og viðurkennir að svörin sem mér voru gefin ár eftir ár á þingi voru röng. Þessi framkvæmd var ekki í lagi og ekki var hugað að því að hafa þannig lagaumgjörð um þetta að málið gengi upp Fjármálaráðuneytið á engan kost annan en að virða dóm Hæstaréttar og endurgreiða Impregilo hinar ofteknu greiðslur frá þeim. Það er undarleg hagsmunagæsla, herra forseti, að velja það frekar að borga 1 millj. kr. á dag í dráttarvexti en að greiða a.m.k. þannig inn á skuldina að hún lækki og út af standi þá eitthvað sem ágreiningur er um. Ég efast reyndar um að fjármálaráðuneytið eigi nokkurn annan kost en að gera upp við Impregilo. Síðan er það seinni tíma mál hvort hæstv. fjármálaráðherra vill reyna að fara til Portúgals og ná sköttunum af kaupleigufyrirtækjunum sem þar eru skráð með einhverjum öðrum ráðum en það liggur fyrir niðurstaða, hæstaréttardómur um að framkvæmdaaðilinn, Impregilo, ber ekki ábyrgð þarna 

Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt ef svo reynist vera að menn hafi haft rangt fyrir sér að þeir viðurkenni það. Ég held reyndar að ég sé búinn að gera það einu sinni áður úr þessum stóli fyrir áramótin þegar þetta mál var til umræðu, en ég þykist vera nokkuð viss um að hv. þingmaður mun taka málið upp aftur og kannski nokkrum sinnum aftur til að fá mig til að viðurkenna það oftar og sjálfsagt hefur hann gaman af því og er allt í lagi með það. Hins vegar gengur dómurinn ekki út á upphæðir, ef ég man þetta rétt, og það liggur því enginn dómur fyrir um það hver skuld ríkisins er. En áður en hægt er að fara að greiða skuldina þarf að komast að einhverri niðurstöðu um það og ég held að það sé í anda þess að gæta hagsmuna ríkisins að það sé gert á réttan hátt.

Herra forseti. Samkvæmt almennum hegningarlögum er bannað að hafa fjárhættuspil og veðmál að atvinnu og það varðar við lög að auglýsa, hýsa eða reka slíka starfsemi. Í síðustu viku var það dregið fram í dagsljósið að einn hv. alþingismaður hefði tekið þátt í pókerkeppni þar sem peningar voru undir. Ég hef ekki hugsað mér að gera það að umræðuefni en það var tilefni þess að ég leyfi mér að varpa fram spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra. Hér er það opinbert leyndarmál að póker er spilaður upp á peninga á mörgum stöðum hér á landi og í sjónvarpi er auglýst hvar taka megi þátt í póker á netinu, sérstakir sjónvarpsþættir eru sýndir frá keppni í póker með viðeigandi skýringum og jafnvel kennslu í þessu fjárhættuspili. Nú hefur sjálfur formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðni Ágústsson, látið þess getið í fjölmiðlum að hann telji ástæðu til þess að fara yfir lög og reglur í þessu eins og svo mörgu öðru. Á hann þá væntanlega við það að menn vilji leyfa samkvæmt lögum að póker sé spilaður hér á landi. Ég spyr hæstv. ráðherra að gefnu tilefni: Hvað hyggjast dómsmálayfirvöld aðhafast á þessum vettvangi til að koma í veg fyrir þessa ólöglegu starfsemi?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja hér um hvað er löglegt og ólöglegt í því sem hv. þingmaður nefndi. Ég veit hins vegar að á vegum dómsmálaráðuneytisins er unnið að því að endurskoða lög um happdrætti undir forustu Páls Hreinssonar hæstaréttardómara og með þátttöku aðila sem eiga hagsmuna að gæta og fulltrúa félagasamtaka sem eiga hagsmuna að gæta á þessu sviði til að tryggja að íslensk löggjöf í þessu efni samræmist evrópskri löggjöf og hægt sé að standa vörð um þá miklu hagsmuni sem hér eru í húfi þegar litið er til þeirra félagasamtaka og annarra sem hafa tekjur af því sem kalla má fjárhættuspil. Nefni ég þar lottó, spilakassa, happdrætti og annað slíkt. Ég hef einnig falið þessari nefnd að fara yfir reglur varðandi það sem lýtur að pókerspili, því að eins og hv. þingmaður gat um réttilega nýtur þetta spil mjög mikilla og vaxandi vinsælda og er markaðssett á margvíslegan hátt. Um allan heim vinna menn að því að móta reglur um það og setja reglur til að koma til móts við þann gífurlega áhuga sem er greinilega á því að spila þetta spil. Ég vænti þess því að þessi nefnd undir forustu Páls Hreinssonar muni einnig taka á þessu máli eins og öðrum sem varða fjárhættuspil.

Herra forseti. Með allri virðingu fyrir vinsældum pókersins þá er staðreyndin sú að fjárhættuspil og veðmálastarfsemi er bönnuð samkvæmt lögum. En hér eru gerðar undanþágur líka samkvæmt lögum um að samtök í góðgerðarmálum, líknarmálum og íþróttum eftir atvikum hafa sérstök leyfi til þess að reka veðmálastarfsemi sem felst þá fyrst og fremst í happdrættum, í lottói og spilakössum. Ég held að hvað sem líður þróuninni á hinum alþjóðlega markaði og í gegnum netið þá verði dómsmálayfirvöld og löggæslan að taka á þeirri ólöglegu starfsemi sem þrífst hér, því miður, víða um land og eykur spilafíkn og flytur allan hagnaðinn af þessari starfsemi út til einkaaðila eða jafnvel til útlendinga.

Herra forseti. Það sem mig langar brydda aðeins upp á tengist sölu á eignum sem Bandaríkjamenn áttu áður og voru síðan afhentar Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar. Réttarfarsleg staða þeirra eigna hefur verið nokkuð óljós. Það kom fram í umræðu hér á þinginu í tengslum við fjárlög og fjáraukalög að í samningum ríkisins og Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar var gengið þannig frá að félagið fékk 100% söluþóknun fyrir að ráðstafa þessum eignum. Félagið fékk sem sagt allt sem kom af sölunni í sinn hlut. Nú hefur legið fyrir að það standi til að endurskoða þessi ákvæði. Ég kem hérna upp til að spyrja fjármálaráðherra sérstaklega að því hvað þeirri endurskoðun líði. Það hefur verið mat þeirra sem um þetta hafa fjallað að hér hafi fjármálaráðuneytið í raun farið mjög gróflega á svig við fjárreiðulög. Ég hefði líka gaman af því að vita hver afstaða fjármálaráðherra sé til þeirra mála, hvort hann telji ef til vill að óþarft sé að endurskoða þessi ákvæði og að í þessum efnum sé allt eins og það á að vera þannig að félag þetta hafi hér eftir sem hingað til 100% af því sem það fær í sinn hlut fyrir sölu eignanna til eigin ráðstöfunar en þannig hefur verið farið fram að þessu með þær 130 milljónir sem komið hafa inn fyrir sölu á síðasta ári. Þær fékk félagið orðalaust til sinnar ráðstöfunar og er ekki að sjá annað af þeim gögnum sem ég hef séð frá Ríkisendurskoðun en að það sé skráð inn sem tekjur félagsins.

Herra forseti. Sú endurskoðun sem hv. þingmaður nefndi er í undirbúningi. Ég tel nauðsynlegt að hún fari fram. Eins og hv. þingmenn vita þá þróuðust mál á allt annan og á miklu jákvæðari veg hvað varðar þær byggingar og þá aðstöðu sem er fyrir hendi á Keflavíkurflugvelli. Satt best að segja áttum við von á því að starfsemi félagsins yrði þannig háttað að það þyrfti á fjármunum að halda frá ríkinu frekar en að það væri að skila tekjum af sölu eigna í ríkissjóð. Þess vegna var þessi háttur hafður á sem auðvitað er sérstakur. Því skal ekki neitað. Ég tel hins vegar að hann stangist ekki á neinn hátt við fjárreiðulögin. En það er mjög eðlilegt miðað við það að það þróaðist allt á hinn betri veg og að betur hefur gengið að koma eignunum í verð að þessum samningi verði breytt og ég á ekki von á öðru en að það geti gengið vel og skynsamlega fyrir sig.

Herra forseti. Ég þakka fyrir það svar sem hér er komið fram um að endurskoðun á þjónustusamningi Kadeco eða Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar og ríkisins sé þá hafin eða standi til. Það er gott að heyra. En ég undra mig svolítið á yfirlýsingu fjármálaráðherra og vil fá skýringu á henni, um hvernig hann telur að 100% ráðstöfun á söluverði eigna geti staðist fjárreiðulög. Hér er um að ræða eignir sem aldrei var gengið frá af hinu háa Alþingi að rynnu frá ríkinu til Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar. En síðan er í þjónustusamningi beinlínis gert ráð fyrir því að félagið eignist allt andvirði eignanna. Ef gengið hefði öðruvísi með sölu eignanna þannig að minna hefði selst þá væri staðan fjárhagslega vissulega önnur en í mínum huga væri brotið eitt og hið sama, að ráðstafa með þessum hætti eignum ríkisins með einföldum þjónustusamningi milli Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar og ríkisins þannig að eignum 

Herra forseti. Ástæðan er auðvitað sú að félaginu voru falin ákveðin verkefni, mjög umfangsmikil verkefni sem við vitum að muni kosta mikla fjármuni. Þegar þetta var gert var út af fyrir sig ekki fyrirséð að jafnvel þessar tekjur félagsins mundu duga fyrir þeim verkefnum sem félaginu voru falin þó það líti út fyrir í dag að það verði afgangur og jafnvel umtalsverður afgangur af þeirri sölu sem þarna var fyrirhugað að færi fram.

Herra forseti. Ég held áfram með það mál sem hv. þm. Bjarni Harðarson beindi að hæstv. fjármálaráðherra. Við höfum hér tvö bréf, annars vegar frá fjármálaráðuneytinu, dagsett 28. janúar sl, til fjárlaganefndar og hins vegar álit Ríkisendurskoðunar frá 18. febrúar sl. um söluverð á eignum á Keflavíkurflugvelli sem þróunarfélaginu var falið að selja. Í bréfi fjármálaráðuneytisins segir að söluverðið hafi numið 12 milljörðum og 801 millj. kr. og að það hafi átt að bókfærast þá samkvæmt kaupsamningunum sem gerðir voru. Samkvæmt bréfi Ríkisendurskoðunar segir að þessar eignir hafi átt að bókfærast sem 15,7 milljarðar kr. Það er sú upphæð sem Ríkisendurskoðandi bar ábyrgð á á fundi með fjárlaganefnd og var höfð sem rök hér við afgreiðslu fjárlaga. Nú vil ég minna fjármálaráðherra á að það var rangt sem hann sagði áðan, að þróunarfélagið ætti þessar eignir. Það er ekki rétt. Þróunarfélagið er með þær í söluferli fyrir hönd ríkisins. Til viðbótar þessu eru 2,9 milljarðar kr. sem samkvæmt fjárlögum sem voru samþykkt rétt fyrir jól áttu að koma inn á árinu 2007. En núna er tilkynnt að þeir komi ekki inn fyrr en á þessu ári þannig að þau fjárlög sem samþykkt voru rétt fyrir jól - og þá höfðu allar upplýsingar átt að liggja fyrir um þau - eru röng. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hverju sætir þetta? Er fjármálaráðherra að beita þingið blekkingum eða hvernig vill hann skýra þennan mikla mun sem þarna er upp á nokkra milljarða kr. sem stendur út af varðandi sölu 

Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki sagt áðan að þróunarfélagið ætti eignirnar. Ef ég hef gert það þá hafa það verið mismæli og leiðréttist hér með. Ef ég hef skilið hv. þingmann ...

Það má ekki ráðstafa þeim án Alþingis.

Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt þá er hann að tala um mismun á þeim tölum sem voru í tilboði þess félags sem keypti eignirnar og fyrir lá við fjárlagaafgreiðslu fyrir jólin og af þeirri niðurstöðu sem fyrirséð var síðan á endanlegum kaupsamningi, sem ég veit svo sem ekki enn þá hvort hefur verið gengið frá endanlega en leit út fyrir að yrði niðurstaðan þegar síðari talan var birt - en mismunurinn á þessum tölum skýrist á breytingum sem urðu frá því að tilboðið var gert og þangað til samningurinn var endanlega undirritaður og felst í tvennu ef ég man þetta rétt - og ég er að fara með þetta eftir minni - annars vegar því að breytingar á raflögnum á húsnæðinu verða núna ekki framkvæmdar af þróunarfélaginu heldur verða þær framkvæmdar af kaupandanum og kaupverðið lækkað þá sem því nemur og tekjur þróunarfélagsins þá eins og þær eru enn þá færðar og færðar í fjárlagafrumvarpinu lækka þá en kostnaður lækkar á móti. Önnur skýring er síðan sú að húsnæðið í fermetrum sem verið var að selja hafði ekki verið mælt endanlega þar sem eignirnar höfðu ekki verið skráðar í Landskrá fasteigna. Því var um færri fermetra að ræða þegar upp var staðið og því minna húsnæði um að ræða sem verið var að selja og þar af leiðandi lægri upphæð, herra forseti.

Herra forseti. Mér kemur á óvart að enn sé verið að krukka í þessa kaupsamninga. Okkur voru sýndir þeir, reyndar óundirritaðir í fjárlaganefnd, við afgreiðslu fjárlaga og síðan höfðum við þá í höndum reyndar undirritaða svo síðar. Mér kemur því á óvart ef hæstv. ráðherra segir að nú sé enn verið að krukka í þessa kaupsamninga. Ég vil vekja athygli á því að hér munar engu smáræði. Það munar 3 milljörðum kr. á því hvað Ríkisendurskoðun telur og hefur verið kynnt okkur í fjárlaganefnd að sé hennar mat á söluverði þessara eigna bókfært og hins vegar því sem fjármálaráðuneytið telur að eignin sé. Eftir því sem fleira kemur upp í kringum bæði málflutning hæstv. ráðherra í þessu máli og þessara bréfa sem við höfum núna hér þá legg ég áherslu á það mál sem hv. þingmenn Atli Gíslason og Grétar Mar Jónsson hafa flutt um að það verði skipuð sérstök rannsóknarnefnd sem 

Herra forseti. Alþingi mun auðvitað fá niðurstöðu í þetta mál. Það getur ekkert farið öðruvísi. En hv. þingmaður hefur nú gaman af því að þyrla upp moldviðri í kringum þetta einhverra hluta vegna. Fyrir jólin lá kauptilboð fyrir og það var að mati Ríkisendurskoðunar þess eðlis, það sterkt, ef ég má orða það svo, að það bæri að færa það í fjárlögin. Ríkisstjórnin lagði það til við fjárlaganefndina og fjárlaganefndin væntanlega eftir að hafa ráðfært sig við Ríkisendurskoðun lagði til við Alþingi að það yrði samþykkt á þann hátt. En það var einungis um kauptilboð að ræða og eins og gerist stundum að þá breytast kauptilboð þangað til endanlegir samningar eru gerðir vegna breyttra forsendna og ég fór yfir þær 

Það eru ósannindi í skýringunum.

Nei, nei.

Herra forseti. Við höfum verið að ræða hérna um skattaskuldir og dráttarvexti. Ef hæstv. fjármálaráðherra vildi hlusta á mig. Hæstv. fjármálaráðherra kallar sjálfur á þessa athugasemd.

Framsóknar...

Hann bað um sjálfur, hæstvirtur.  Án þess að vera að lengja mál mitt frekar þá langar mig til þess að spyrja. Ég hef upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu. Mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það komi til greina að setja inn í skattalögin að sýslumenn fái líka heimild til þess að semja um eða lækka, jafnvel fella niður, dráttarvexti af skattaskuldum. Ég tel að það sé mjög mikið hagsmunamál. Það getur komið fyrir alla að skulda. En sá eltingaleikur sem hafður er af hálfu nokkurra sýslumannsembætta hér á landi við að innheimta skattaskuldir ásamt gífurlega háum dráttarvöxtum fer illa með nokkuð margar fjölskyldur og sundrar þeim. Í staðinn fyrir að geta samið og gengið frá sínum málum að þá eru þeir hundeltir eins og ótíndir glæpamenn. Ég spyr: Er eitthvað til tals að veita sýslumanni heimild til þess að fella niður eða lækka dráttarvexti af skattaskuldum?

Herra forseti. Ég verð fyrst að biðja hv. þingmann afsökunar á því að ég skyldi ekki vera að hlusta nægjanlega vel en það er erfitt að tala við tvo framsóknarmenn í einu. Varðandi þetta mál sem hann hefur fitjað upp á hér er það ekki þægilegasta málið sem menn þurfa að glíma við. Það sem helst þarf að hafa í huga í þessu er að allir þegnar landsins sitja við sama borð og fá sömu meðferð þegar þeir skulda skatta. Það er ástæðan sem liggur að baki því að þegar verið er að semja um hluti eins og þessa og þá gilda um það sérstakar reglur. Ef ég man rétt er ekki heimilt að semja um eða fella niður upphæðir eða vexti nema með leyfi Ríkisendurskoðunar, ég held að ég fari rétt með það. Það er gert til þess að allir sitji við sama borð og til að ekki sé mismunur á því hvernig farið er með mál hinna ýmsu einstaklinga í þjóðfélaginu. Ég hef ekki verið að velta því fyrir mér að leggja til breytingar á því. Kannski er ástæða til þess að gera það. Þar sem málið hefur komið upp áður held ég að býsna erfitt geti verið að hafa aðra aðferð á þessu sem tryggir jafn vel að allir sitji við sama borð.

Hæstv. forseti. Keppni áliðnaðarfyrirtækjanna um íslenskar orkulindir er kunn og kapphlaupið ekki í rénum. Í pípunum eru tvö eða þrjú ný álver og stækkunarhugmyndir liggja enn í loftinu í Straumsvík. Áformin ógna náttúruperlum bæði norðan heiða og sunnan auk þess sem þau eru bein ógnun við stjórn efnahagsmála hér á landi. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar gefa afar misvísandi skilaboð um aðkomu ríkisstjórnar að málunum, allt frá því að hér sé einungis um frjáls fyrirtæki á markaði að ræða sem stjórnvöld hafi enga aðkomu að, eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur lýst yfir, yfir í það sem hæstv. forsætisráðherra og viðskiptaráðherra sögðu í umræðum hér á Alþingi Íslendinga 12. nóvember sl. að í ljósi yfirlýsingar Landsvirkjunar, sem þá var nýkomin, um að fyrirtækið ætlaði ekki að ganga til samningaviðræðna að sinni við fyrirtæki sem hyggja á byggingu nýrra álvera á Suður- og Vesturlandi. Hæstv. forsætisráðherra sagði að það liti út fyrir að óbreyttu að ekki yrði reist álver í Þorlákshöfn eða nýtt álver í Straumsvík. Undir þetta tók hæstv. viðskiptaráðherra. Af yfirlýsingum ráðamanna Sjálfstæðisflokksins upp á síðkastið virðast þessar yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra gleymdar. Á hinn bóginn hafa talsmenn Samfylkingarinnar kosið að tjá sig sem minnst um fyrirhugaðar álversframkvæmdir, a.m.k. þær sem eru á fullu í Helguvík, þrátt fyrir að ráðamenn eða stjórnendur þess fyrirtækis hyggist hefja framkvæmdir að því er virðist núna strax og ætla að framleiða fyrsta áltonnið á árinu 2010. Án tilskilinna leyfa er fyrirtækið enn til losunar á gróðurhúsalofttegundum, án úrskurðar umhverfisráðherra um heildstætt mat á virkjunar-, orkuflutninga- og álversframkvæmdunum og svo liggur heldur ekki fyrir stefna ríkisstjórnarinnar varðandi loftslagsmál og losunarmál. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur tjáð sig um þessi mál, kannski ekki alveg nýverið en hann gerði það í Blaðinu, sem er hætt að koma út, í sumar er leið. Hann sagði þá tæpitungulaust að það væri borðleggjandi að öll þau miklu áform í stóriðju á Íslandi sem þá voru í pípunum, og eru að því er virðist enn, færu langt fram úr öllum þeim heimildum sem við hefðum varðandi losun á gróðurhúsalofttegundum og líklegt væri að við hefðum í framtíðinni. Nú er ríkisstjórn Íslands búin að lýsa því yfir að hún ætli að styðja niðurstöðu Balí-fundarins í loftslagsmálunum. Hún er afar róttæk og gengur út á að draga saman losun gróðurhúsalofttegunda á næstu 12 árum, fyrir 2020, um 25–40%. Ríkisstjórn sem lýst hefur yfir slíkum stuðningi er að sjálfsögðu skuldbundin í þessum efnum og þar af leiðandi brennur það á þeirri ríkisstjórn að sýna í verki að hún ætli sjálf að ná þessum markmiðum sem yfirlýstur stuðningur er við á Balí. Hæstv. forseti. Í ljósi þess sem ég hef rakið hér hef ég lagt fyrir hæstv. iðnaðarráðherra Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, eftirfarandi spurningar: Ég spyr hvort ríkisstjórnin hafi tekið formlega afstöðu til þess hvort nýbygging eða stækkun þriggja til fjögurra álvera sé æskileg á næstu árum út frá þjóðhagslegu sjónarmiði, út frá umhverfislegu tilliti og ef ríkisstjórnin telur þetta vera æskilega þróun, hvaða álver ætlar hún þá að láta njóta forgangs. Ég spyr líka hver staða viðræðnanna sé við Norðurál vegna álvers í Helguvík og hver aðkoma opinberra aðila hafi verið að þeim áformum eftir að samkomulag var undirritað milli Norðuráls, Fjárfestingarstofu iðnaðarráðuneytis, Útflutningsráðs og bæjarstjórnar Reykjanesbæjar í nóvember 2005. Ég spyr hvort samningaviðræður við Alcoa vegna álvers á Bakka við Húsavík séu komnar á rekspöl og hver aðkoma ríkisstjórnarinnar hafi verið að þeim samningaviðræðum í kjölfar undirritunar samkomulags ríkisstjórnarinnar og Alcoa í New York 1. mars 2006. Að lokum spyr ég hverju það sæti að stjórnvöld telji sig ekki geta haft áhrif á uppbyggingu stóriðju í ljósi þess að þau eru samningsbundnir þátttakendur í sumum stóriðjuverkefnunum, m.a. í Helguvík og á Bakka. Það er ríkisstjórnin eða stofnanir á vegum hennar sem veita leyfi fyrir starfseminni sem um er að ræða, virkjanirnar eru í flestum tilfellum á þjóðlendum í umsjá ríkisins, orkufyrirtækin eru nær alfarið í eigu opinberra aðila og stóriðjufyrirtækin eru háð losunarheimildum sem er í verkahring þessarar ríkisstjórnar að úthluta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá umhyggju sem hún sýnir náttúru og umhverfi Íslands en ég get fullvissað hana um að ríkisstjórnin deilir því með henni. Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn mun sýna það í verki að náttúruperlum verður ekki kastað í forina. Hv. þingmaður hefur sett fyrir mig töluvert margar og ítarlegar spurningar og ég ætla að reyna að svara þeim eftir bestu getu. Hv. þingmaður spyr í fyrsta lagi um hvort ríkisstjórnin hafi tekið formlega afstöðu til þess hvort æskilegt sé að byggja eða stækka þrjú eða fjögur álver og hvort það hafi verið metið í þjóðhagslegu eða umhverfislegu tilliti. Svarið er alveg afdráttarlaust nei, ríkisstjórnin hefur ekki tekið neina formlega afstöðu til þess. Hv. þingmaður veit hins vegar að tvö fyrirtæki hafa haft álver á prjónunum frá árinu 2005. Að því er varðar sjónarmið umhverfisverndar sem hv. þingmaður spyr um þá er afstaða ríkisstjórnarinnar algjörlega ljós. Það eru í gildi lög frá Alþingi og reglur á þeim byggðar og þær munu gilda um álver og eins og er um allar aðrar framkvæmdir verða álver að uppfylla þær út í hörgul. Hvað þjóðhagsleg áhrif varðar kom fram í skýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn í apríl og október á síðasta ári að miðað við tímaáætlun þessara tveggja fyrirtækja sem fyrir liggur yrðu þensluáhrifin á hagkerfið af báðum, ef fram gengju, minni en helmingur af áhrifum Kárahnjúkavirkjunar og Fjarðaáls samanlagt. Síðan hefur vinda lægt í efnahagslífinu og ég vil líka að það komi fram, m.a. út af umræðum af hálfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að fyrir liggur að 15. apríl er stefnt að því að hagrænt mat á áhrifum stóriðjuframkvæmda á íslenskt efnahagslíf verði lagt fram. Það er unnið fyrir tilstuðlan iðnaðarráðuneytisins af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og má í því sambandi benda á ítrekaðar ábendingar OECD um nauðsyn slíks mats. Hv. þingmaður spyr líka um stöðu viðræðna við Norðurál vegna Helguvíkur og hver hafi verið aðkoma opinberra aðila eftir undirritun samkomulagsins frá 2005. Í fyrsta lagi er það misskilningur hjá hv. þingmanni að iðnaðarráðuneytið sjálft hafi verið þátttakandi í því samkomulagi, svo var ekki, Fjárfestingarstofan var þar, eins og hv. þingmaður rifjaði upp. Í öðru lagi gilti það samkomulag einungis í 11 mánuði og það var ekki endurnýjað. Í þriðja lagi hefur Norðurál komið að máli við iðnaðarráðuneytið og óskað eftir því að gerður verði sérstakur fjárfestingarsamningur við fyrirtækið eins og hefur tíðkast um fyrri stórframkvæmdir af þessu tagi. Ég taldi að ekki væru forsendur fyrir því að gera slíkan samning. Hv. þingmaður spyr síðan hvort samningaviðræður við Alcoa séu komnar á rekspöl og hver aðkoma ríkisstjórnarinnar hafi verið að þeim í kjölfar undirritunar samkomulagsins frá New York í mars 2006. Það liggur alveg ljóst fyrir að ekkert nýtt samkomulag hefur verið gert milli Alcoa og ríkisstjórnarinnar, það eru engar viðræður í gangi. Ég hef hitt forstjóra Alcoa tvisvar, þrisvar sinnum eins og nokkra aðra forstjóra fyrirtækja sem hafa haft áform um að efla starfsemi hér eða koma upp starfsemi en það eru engar samningaviðræður í gangi. Í gildi er eldri samstarfsyfirlýsing, eins og hv. þingmaður vísaði til, um samráð við framkvæmd undirbúningsathugana og það gildir til 1. júlí. Framlag íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, hefur einkum tengst innviðum á Norðurlandi, sér í lagi ávinningi og áhrifum af Vaðlaheiðargöngum en eins og hv. þingmaður veit hafa menn mikinn áhuga á Vaðlaheiðargöngum. Síðan spyr hv. þingmaður um stjórntæki og hverju það sæti að stjórnvöld telji sig ekki geta haft áhrif á uppbyggingu stóriðju þar sem ríkisstjórnin sé samningsbundinn þátttakandi í undirbúningi sumra verkefna. Ég vil nú hafna því að við séum samningsbundinn þátttakandi í undirbúningi ef frá er talið það sem hv. þingmaður rifjaði hér upp um samkomulag við Alcoa sem rennur út 1. júlí nk. Það liggur alveg fyrir að þessi ríkisstjórn hefur tekið sér ný stjórntæki sem eiga að tryggja það sem hv. þingmaður varaði við hér áðan, að náttúruperlum væri kastað í forina. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var það sameiginleg niðurstaða að ekki yrði ráðist í stóriðju sem gæti haft skaðleg áhrif á náttúruna. Hún tryggði það með því að lýsa því yfir að ekki yrði farið inn á óröskuð svæði. Hún tryggði það með því að lýsa því yfir að engin rannsóknar- eða nýtingarleyfi yrðu gefin út fyrr en fyrir lægi rammaáætlun og hún hefur tryggt að sú rammaáætlun muni ekki liggja fyrir fyrr en Alþingi sjálft hefur rætt hana og samþykkt. Það var í krafti þessa sem ríkisstjórnin lýsti því yfir strax á fyrsta degi sínum að sex háhitasvæði sem hefðu sérstakt verndargildi yrðu tekin frá og vernduð. Það var þess vegna sem ég lét það verða eitt af mínum fyrstu verkum þegar ég steig fæti inn í iðnaðarráðuneytið að vísa frá öllum umsóknum um ný rannsóknarleyfi á óröskuðum svæðum. Það var þess vegna sem rammaáætlunin um vernd og nýtingu háhitasvæða var sett í gang og það var þess vegna sem Alþingi var gefinn kostur á að eiga síðasta orðið í henni. Það var þess vegna sem hvatt var til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að orkufyrirtækin hefðu til reiðu afl fyrir nýjan hátækniiðnað og stjórn Landsvirkjunar svaraði því fyrir sitt leyti með ákvörðun um að 

Herra forseti. Hér er verið að ræða um frekari uppbyggingu stóriðju. Þessa umræðu verður að setja í samhengi við þarfir á frekari atvinnuuppbyggingu tiltekinna svæða, af hverju Þingeyingar og Norðlendingar sækja það stíft að nýta þá umhverfisvænu orku sem nötrar við bæjardyrnar til atvinnuuppbyggingar. Þrátt fyrir tilkomu margra fyrirtækja og stofnana hefur íbúum í Þingeyjarsýslum fækkað mikið. Okkur sem búum á þessu svæði er alveg ljóst að það þarf meira til og brýn þörf er á meiri háttar atvinnuuppbyggingu til að okkur fjölgi aftur. Það er að sjálfsögðu markmið hvers sveitarfélags að vera sjálfbært um tekjuöflun. Sveitarfélögin þurfa að geta haldið uppi öflugri samfélagslegri þjónustu en það er deginum ljósara að eftir því sem fleiri sveitarfélög verða sjálfbær og meiri tekjur myndast, þess hagkvæmari verður rekstur þjóðarbúsins. Einnig verður að líta til þeirrar landfræðilegu legu og aðstæðna sem við búum við. Auðvitað væri gaman að sjá sterkan háskóla rísa á Húsavík og að verðandi hátæknisjúkrahús verði staðsett í Norðurþingi en það er varla raunhæfur möguleiki eins og sakir standa vegna fjarlægðar frá meginþorra landsmanna. Þá er möguleikum varðandi atvinnuuppbyggingu í tengslum við nágrenni alþjóðaflugvallar ekki til að dreifa í Þingeyjarsýslum. En við getum m.a. nýtt okkur fyrrnefnda umhverfisvæna orku og landrýmið er nægjanlegt. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að taka þetta mál á dagskrá, ekki síst í því ljósi sem beinist að efnahagslífi landsins. Full þörf er á að ræða þessa hluti hér. Ef við höfum í huga á hverju þjóðin lifir, þ.e. nýtingu náttúruauðlinda, og setjum það í samband við vilja okkar allra til að efla velferð og stuðla að frekari rekstri og viðgangi þjóðarinnar hljótum við að spá í það með hvaða hætti við getum gert það og horfum þá til nýrrar verðmætasköpunar í samfélaginu. Eitt af því sem þar um ræðir hlýtur að vera stóriðja þar sem fyrirtæki eða einstaklingar vilja festa fé og láta það bera arð til hagsbóta fyrir sjálfa sig og ekki síður fyrir landið allt. Við þessa umræðu er óhjákvæmilegt að taka þá líka afstöðu til þess hvort Íslendingar eigi að nýta þær auðlindir sem eru í landinu, bæði til lands og sjávar, til atvinnusköpunar, til verðmætasköpunar, til framfara fyrir samfélagið. Meðan aðrar þjóðir byggja tilvist sína á nýtingu auðlinda eins og olíu, gass eða kola þá nýtum við orkuauðlindir og auðlindir sjávar. Hjá hv. 10. þm. Norðaust. kom vel í ljós vilji Norðlendinga til þess sem þar er að gerast. Mælir einhver í þessum sal gegn því að Norðlendingar nýti landkosti fjórðungsins til hagsbóta fyrir sjálfa sig, til að byggja upp betri búsetuskilyrði á Norðausturlandi, og ekki síður fyrir þjóðina alla? Enginn leggur hlutina væntanlega upp með þeim hætti að mæla gegn slíku og að sjálfsögðu eigum við þá að horfa til annarra kosta, tvímælalaust. Komið hefur fram í ágætri skýrslu eftir Benedikt Þorra Sigurjónsson, sem hann skrifaði um kostnað og ábatadreifingu vegna álversins á Húsavík, að sveitarsjóðurinn einn fyrir Norðurþing 

Herra þingforseti. Stóriðjumál verða væntanlega á dagskrá eitthvað áfram hjá okkur og við þurfum að fjalla um þau. Ég hef talið að stóriðju þyrfti í Helguvík, ég hef talið að stóriðju þyrfti á Bakka við Húsavík. Við á Suðurnesjum búum við það að varnarliðið er farið af okkar svæði og sú byggingarbóla sem hátt hefur risið er að hjaðna. Síðan kemur niðurskurður á veiðiheimildum í þorski og bann við loðnuveiðum, áhrif af ónýtu kvótakerfi gera það að verkum að blikur eru á lofti og við þurfum að fá ný atvinnutæki. Álver í Helguvík er því mjög af því góða. Við þurfum að fá mengunarkvóta fyrir Helguvík og Bakka, það er engin spurning um það. Nú, þegar hlutabréfamarkaðurinn er að síga og virðist vera í frjálsu falli, mun það hafa veruleg áhrif á atvinnulíf á Íslandi og við þurfum að spýta í lófana og reyna að halda áfram að byggja upp og búa okkur til gjaldeyristekjur. Því er ekki að neita að ríkisstjórnin og þeir flokkar sem standa að henni, annars vegar Samfylkingin og hins vegar Sjálfstæðisflokkurinn, virðast ekki vera sammála um eitt eða neitt í þessu. Maður áttar sig ekki á því á hvaða vegferð ríkisstjórnin er sem slíkt. Það er auðvitað sorglegt þegar þessir flokkar tala hvor í sína áttina í þessum málum.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson mætti muna eftir einni auðlind í viðbót þegar hann er að telja þetta upp, það er mannauðurinn. Það væri kannski ráð að nota einhvern tíma hausinn á sér og sjá kosti í fleiru en því einu sem hv. þingmaður er svo bundinn af. Þó að hæstv. iðnaðarráðherra tali snöfurmannlega er engu að síður ákaflega erfitt að fá botn í það hver staða þessara mála er hjá hæstv. ríkisstjórn. Veruleikinn er sá að undirbúningurinn er á fullu og þeir sem fyrir honum standa a.m.k. telja sig greinilega vera að því í góðri trú. Stjórnvöld hafa ekki stoppað þá af í Helguvík, á Bakka, hvað varðar olíuhreinsunarstöð, hvað varðar áform í Þorlákshöfn, hvað varðar áform um stækkun eða flutning í Straumsvík. Það er nauðsynlegt af öllum ástæðum, umhverfislegum, efnahagslegum, atvinnulegum, að þessi mál liggi skýrt fyrir hjá hæstv. ríkisstjórn. Telur ríkisstjórnin að hana vanti lagastoð til að stýra þessum fjárfestingum? Vill hún það eða vill hún það ekki? Ekki stendur á Alþingi, trúi ég, að afgreiða heimildarlög ef ríkisstjórnin þarf sterkari lagalegar forsendur til að stýra þessum fjárfestingum þannig inn í hagkerfið, ef einhverjar verða, að ekki kvikni í því. Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa að hagstjórn ef tvö, þrjú, fjögur stóriðjuverkefni fara af stað á næstu missirum? Eða er það orðið markmið í sjálfu sér að keyra íslenska hagkerfið áfram í bullandi þenslu og verðbólgu með hæstu stýrivöxtum í heimi þannig að rjúki úr öllu saman og bremsurnar séu rauðglóandi og það á kostnað íslenskrar náttúru? Er það þannig sem menn sjá þetta fyrir sér til frambúðar? Já eða nei. Og er ríkisstjórnin þá sátt við það að Seðlabankinn geti ekki lækkað stýrivexti, stýribankinn með seðlavextina sína? Það er alveg ljóst, það liggur fyrir að Seðlabankinn hefur sagt: Fari þessi stóriðjuverkefni af stað munum við ekki geta hafið vaxtalækkunarferlið. Það er skýrt. Og ríkisstjórnin verður að gera betur en hæstv. iðnaðarráðherra gerði hér. Áformin liggja öll fyrir, m.a. í skýrslu frá honum sjálfum sem við ræðum á eftir.

Virðulegi forseti. Það var dálítið sérstök staða sem blasti við ríkisstjórninni þegar hún tók við og blasti við Samfylkingunni þegar hún kom í iðnaðarráðuneytið. Staðan var sú að Framsóknarflokknum hafði með ævintýralegum hætti tekist að losa hið opinbera við öll þau stjórntæki sem það þó hafði fyrir árið 2003 til að hafa áhrif á stóriðjuuppbyggingu í landinu. Afleiðingarnar voru þær að í tíð Framsóknarflokksins í iðnaðarráðuneytinu var algert stjórnleysi, leyfaúthlutanir án heildarsýnar og hvað þá framtíðarsýnar. Við þetta búum við í dag og afleiðingar þess. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks er þegar farin að byggja þessi stjórntæki upp eins og fram kom í máli hæstv. iðnaðarráðherra áðan. Ekki verður, það hefur verið tekið fram, farið inn á óröskuð svæði meðan verið er að vinna og ljúka rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda. Ekki verða gefin út nein ný rannsóknarleyfi og nýtingarleyfi fyrr en þeirri vinnu er lokið og síðan mun sú vinna verða afgreidd frá hinu háa Alþingi. Einnig er verið að vinna að, og það liggur fyrir þinginu, landsskipulagi sem Alþingi á eftir að fjalla um. Ég get nefnt fleira, svo sem yfirlýsingar um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda. Virðulegi forseti. Með þessu hefur ríkisstjórnin dregið náttúruverndarlínuna í sandinn. Hún hefur dregið náttúruverndarlínuna í sandinn og það er alveg klárt að hér er á ferðinni ný nálgun gagnvart stóriðju í framtíðinni þar sem náttúran nýtur vafans. Að lokum verð ég að segja að auðlindir eru auðvitað eins og allir vita ekki ótakmarkaðar. Við þurfum að horfa til þess að fara að móta orkupólitík, þ.e. hvernig við ætlum að nýta þá orku sem við erum að draga upp. Eins og staðan er í dag fara 80% til stóriðju og þegar á næsta ári verðum við farin að nýta einn þriðja af möguleikum 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér er. Umfjöllunarefnið er brýnt, einkanlega vegna þess að stefna stjórnvalda er ekki bara óljós og mótsagnakennd. Meira að segja hjá einum og sama stjórnmálamanninum, hæstv. iðnaðarráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, er ekki hægt að greina að um sé að ræða eina og samfellda stefnu. Nú fyrir nokkrum dögum lýsti hann því yfir í blöðum að hann vildi forgangsraða álverum, taka Bakka fyrst og Helguvík svo. Þegar við svo heyrum í honum í ræðupúlti í hinu háa Alþingi er hann búinn að gleyma því viðtali og þeim orðum sem þar eru. En aðalatriðið er þó að stefna stjórnarinnar er afskaplega þokukennd. Á sama tíma og hæstv. fjármálaráðherra gefur út yfirlýsingu um að nú sé að hefjast uppbygging á álverinu í Helguvík heyrum við yfirlýsingar samfylkingarmanna sem ganga þvert á það. Þau orð að þessi álver séu komin af stað fyrir tilverknað Framsóknarflokksins ætla ég svo sem ekki að ræða sérstaklega. Framsóknarflokkurinn hefur átt sinn þátt í atvinnuuppbyggingu í landinu og skammast sín ekkert fyrir það. En varðandi stjórntækin, sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vék að, þá hafa þau flest verið færð til í anda EES-samningsins. Við höfum verið sammála um það, mjög mörg, að fara eftir þeim samningi og ég vona að Katrín Júlíusdóttir sé okkur sammála um að fylgja honum. Það skiptir miklu máli að fyrir liggi afstaða stjórnvalda til uppbyggingarinnar bæði á Bakka og í Helguvík. Á meðan hlutirnir eru eins og þeir eru í dag þá erum við að skapa mjög erfiða stöðu fyrir þau fyrirtæki sem vinna að þessum málum. Það er fráleitt að ætla að kenna stjórnarandstöðunni um, eins og heyrst hefur frá sumum og m.a. aðstoðarmanni hæstv. fjármálaráðherra, að óvissa sé í þessum málum. Óvissan er öll stjórnarinnar megin og það er brýnt að við fáum þar skýrar línur.

Herra forseti. Eins og hv. þingmenn vita eru blikur á lofti í efnahagsþróun heimsins og þá ekki síður hjá okkur eins tengd og við erum orðin hinum stóra heimi hvað þau mál varðar. Það er þó eitt sem ekki hefur breyst að undanförnu, það er áhugi erlendra fjárfesta á því að fjárfesta á Íslandi og nota til þess innlenda orkugjafa. Þegar við horfum til þess að bankar hér á landi eru settir undir hátt vaxtaálag og menn horfa á ýmsa lund gagnrýnum augum á það sem hér hefur verið að gerast þá er þetta afskaplega jákvætt. Ég held að það sé raunverulega fátt sem getur haft eins jákvæð áhrif á afstöðu erlendra aðila til okkar en það að teknar verði ákvarðanir um áframhaldandi erlendar fjárfestingar hér á landi, með því sýna aðilar fram á að þeir bera traust til þess sem hér er að gerast og eru tilbúnir að leggja fjármuni sína að veði til þess. Það mun að sjálfsögðu styrkja grunn fjármálafyrirtækjanna í útrás sinni og hjálpa þeim að vera með í upptaktinum þegar losnar um á fjármálamörkuðum heimsins. Öll þau verkefni sem verið er að fjalla um, Helguvík, Þorlákshöfn og Bakki, þurfa auðvitað að fara eftir íslenskum lögum. Verið er að vinna að því og ekki von á öðru en af því komi réttar og góðar niðurstöður. Ég vil fá að vitna í orð hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra þar sem hann sagði: „Þá tel ég reyndar að við getum með stolti sýnt fram á, að með því að slík álframleiðsla færi fram á Íslandi og orkan væri raforka, en ekki kol eða olía og að hér væru ýtrustu hreinsunartæki notuð drifin með raforku, þá væri hér um það bil eins lítil mengun við álframleiðslu og hægt væri að hugsa sér yfirleitt í heiminum.“ Ég er sammála orðum þessa fyrrv. hæstv. samgönguráðherra, sem heitir Steingrímur J. Sigfússon. Ég held að við ættum að hafa þetta í huga, frú forseti, þegar við veltum þessum málum fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að þessi umræða er komin hér á dagskrá. Víða á landinu er mikil þörf á nýrri atvinnuuppbyggingu. Það fer ekki á milli mála að t.d. byggðirnar á Miðausturlandi eru nú betur staddar í þrengingum sem vissulega stafa af minni þorskveiði og ef til vill loðnubresti vegna þess að þar hefur risið álver. Það hefur risið álver í Reyðarfirði sem komið er vel á veg, næstum í fullum rekstri. Þar er auðvitað alls konar atvinnuuppbygging sem tengist þessum iðnaði. Menn geta því ekki afgreitt iðnaðarkosti sem slíka á grundvelli þess að þeir skapi ekki forsendur fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu. Hins vegar er það spurningin um forgangsröðun. Hvernig ætlum við að nýta orkuna? Hvar og hvernig ætlum við að nýta hana? Hvernig ætlum við að styrkja byggðir landsins með því að nýta orkuna og forgangsraða orkunýtingu? Fólk hér á landi spyr nú þessa dagana hvað sé til ráða í atvinnumálum. Svörin liggja auðvitað ekki ljós fyrir í því óvissuástandi sem við horfum nú á. Við höfum sagt það í Frjálslynda flokknum að við legðumst ekki gegn því og styddum það að menn geti nýtt afl og atvinnukosti sína í heimahéruðum og horft þar til sinnar eigin orku. Í því sambandi höfum við m.a. bent á álver við Bakka við Húsavík og orku á Norðausturlandi. Ef gamall bóndi væri spurður að því hvort hann mundi slátra kú til að bjarga fjölskyldunni sinni þá mundi 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og hæstv. iðnaðarráðherra svörin. Ég sé ekki betur en að hér liggi svör ríkisstjórnarinnar á borðinu þegar þau eru vegin, svör hæstv. iðnaðarráðherra og svör hæstv. fjármálaráðherra. Það er alveg ljóst að ef tækin, sem hæstv. iðnaðarráðherra talar um svo fjálglega í ræðu sinni, eru brúkuð þá koma þau, ef ég túlka svar hæstv. fjármálaráðherra, til með að skila réttum og góðum niðurstöðum. Hvaða niðurstöður ætli það séu í huga hæstv. fjármálaráðherra? Álver í Helguvík, álver á Bakka og álver í Þorlákshöfn. Og þar með eru farin fyrir lítið öll áform Samfylkingarinnar um hið fagra Ísland. Auðvitað var hæstv. iðnaðarráðherra að reyna að tala til kjósenda Samfylkingarinnar sem kusu Samfylkinguna út á hið fagra Ísland, þá grænu hempu sem sá stjórnmálaflokkur brá yfir sig í kosningabaráttunni. En auðvitað er það deginum ljósara að flokkur sem dregur náttúruverndarlínuna í sandinn á það á hættu að Sjálfstæðisflokkurinn komi með kústinn sinn og þurrki línuna út og reisi öll þau álver sem hugsast getur. Og hvað gerir Samfylkingin þá? Samfylkingin fylgir auðvitað á eftir. Það sem kemur fram í umræðunum hér er að Samfylkingin ætlar sér ekki að beita sér fyrir neinu stóriðjustoppi innan þessarar ríkisstjórnar. Sú niðurstaða liggur á borðinu núna. Misvísandi ummæli ráðherranna í fréttum hér eftir sem hingað til er þá hægt að skoða í því ljósi. Hv. þingmönnum eins og Kristjáni Þór Júlíussyni og fleirum sem hér hafa talað vil ég bara benda á að auðlindirnar okkar í vatnsföllunum og háhitanum er hægt að virkja með öðrum hætti en til rafmagnsframleiðslu fyrir stóriðju.

Komdu með hugmyndir.

Það er meira að segja hægt að virkja þær án þess að snerta þær 

Frú forseti. Ég las það í blöðunum að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði um helgina verið að álykta gegn hlutum sem ríkisstjórnin er ekki að gera. Enn kemur hér hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og fjasar t.d. um álver í Þorlákshöfn sem að minnsta kosti þessi iðnaðarráðherra kannast ekkert við.

Rugl, þetta er bara næturblogg.

Það er allt í lagi þó að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar komi hingað og tali um misvísandi yfirlýsingar af hálfu ríkisstjórnarinnar. En eigum við aðeins að skoða hvernig hv. þm. VG hafa talað? Var það ekki þessi hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem fyrir kosningar talaði um fimm ára stóriðjustopp? Þegar nær dró kosningum talaði hann um tveggja ára stóriðjustopp. Tveimur dögum eftir kosningar þegar hann var að biðja Sjálfstæðisflokkinn um að kippa sér upp í hjónasængina þá sagði hann að álver í Helguvík yrði ekkert „últimatum“ af hálfu VG.  Hv. þm. spurði - sem var málefnaleg spurning af hans hálfu - hvort ríkisstjórnin eða iðnaðarráðherra teldu að hann vantaði lagastoð ef hann hefði áhuga á því að stöðva stóriðjuframkvæmdir. Áður var það einfaldlega þannig að það var Alþingi sem tók ákvörðun um virkjanir og þá þurftu að liggja fyrir áform um með hvaða hætti ætti að nýta orkuna þannig að Alþingi tók í reynd ákvörðun um stóriðju. Það var líka iðnaðarráðherra sem áður fyrr hafði vald til að hleypa í gegn orkusölusamningum eða ekki. Ef menn ætla að fara í framkvæmdir sem hugsanlega gætu spjallað náttúruna verðum við að hafa stjórntæki til þess að geta útilokað það. Við teljum að við séum á leið til þess að minnsta kosti að tryggja það að ósnortnum náttúruperlum verði ekki raskað. Það er það sem hlýtur að skipta mestu máli. Er það ekki? Eða eru menn bara á móti stóriðju sem framleiðsluaðferð af einhverjum prinsippástæðum? 

Frú forseti. Ég legg hér fram skýrslu um raforkumálefni sem er 311. mál þingsins á þingskjali 405. Það er skylda mín sem iðnaðarráðherra að leggja slíka skýrslu fyrir Alþingi á tveggja ára fresti. Það er líka tekið skýrt fram í lögum hvaða þætti beri að fjalla um í skýrslunni. Þar er m.a. nefnt að þar eigi að sýna yfirlit yfir sölu og notkun raforku síðastliðin fjögur ár og sömuleiðis þörf fyrir raforku. Jafnframt á að reifa líklega þróun til lengri tíma á grundvelli raforkuspár og sömuleiðis áætlana um orkufrekan iðnað. Það kemur því skýrt fram í þeim fyrirmælum sem ég sem iðnaðarráðherra hef, að því er varðar þessa skýrslu, að sýna á öll þau spil sem varða stóriðju. Það er þess vegna sem ég hef ekkert undan dregið. Ég gerði þetta út af orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hérna áðan. Ég hef sýnt alla þá hugsanlegu möguleika sem komið hafa til tals með formlegum hætti við stofnanir ríkisins, það er allt saman hér að finna. Sömuleiðis er það umfjöllunarefni í skýrslunni að ræða á rannsóknir á orkulindum og undirbúning til orkuvinnslu. Raforkuvinnslu með hliðsjón af raforkuþörf og ekki síst málefni sem við höfum margoft rætt hér, ekki síst ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Ólöf Nordal, sem er nauðsyn á styrkingu flutningskerfisins í samræmi við aukna raforkuþörf. Í staðinn fyrir að hlaupa á þessum köflum og reyna að lýsa innihaldi þeirra tel ég að hv. þingmenn geti í sjálfu sér orðið sér úti um þær upplýsingar sem þar eru, ég ætla ekki beinlínis að mata þá með þeim. Mig langar að nota þann tíma sem ég hef til þess að drepa á þau helstu atriði sem vekja eftirtekt mína og áhuga og sem ég held að þörf sé á að þingheimur ræði við framkvæmdarvaldið. Eins og við munum var samþykkt raforkulaganna frá 2003 giska umdeild. Helsta markmið þeirra laga eða breytinga sem í þeim lögum var að finna var að skapa skilyrði fyrir aukna samkeppni á raforkumarkaði. Það átti vitaskuld að leiða til betri kjara fyrir neytendur. Í því skyni var t.d. ráðist í fjárhagslega aðgreiningu samkeppnisrekstrar og sérleyfisrekstrar. Milli áranna 2003 og 2006 var raforkumarkaðurinn síðan opnaður fyrir alla notendur þannig að eftir 2006 gátu í reynd allir, fyrirtæki og einstaklingar, valið sér raforkusala. Það má síðan velta því fyrir sér hvaða möguleika við höfum, þ.e. ríkið og eftirlitsstofnanir þess, til þess að fylgjast með samkeppninni og reyna að meta hversu mikil samkeppnin er raunverulega. Eina aðferðin sem við höfum er í reynd að fylgjast með fjölda þeirra notenda sem skipta árlega um sölufyrirtæki. Þessi breyting á lögunum er ung. Það er margt sem bendir til þess að eftir því sem tíminn líður muni fleiri nota sér samkeppnina. Ein af þeim staðreyndum sem liggur fyrir er að það eru í reynd sárafáir sem notfæra enn þá sér þessa samkeppni. Samkvæmt upplýsingum Netorku skiptu ekki nema rétt um 600 notendur eða 0,35% allra notenda um sölufyrirtæki á árinu 2006. Til samanburðar má geta þess að fimm sinnum fleiri eða 1,5% skiptu um orkusala í Danmörku á sama tíma. Þar hafa allir neytendur getað skipt um sölufyrirtæki síðan árið 2003. Það er alveg sama þótt maður fari yfir tölur frá hinum Norðurlöndunum, hlutföllin eru alls staðar þannig að Íslendingar eru þar langt á eftir. Því má draga þá ályktun - ég geri það að minnsta kosti - að samkeppnin á markaðnum sé ekki mjög virk. Ég er þeirrar skoðunar að æskilegt sé fyrir íslenska neytendur að auka þessa samkeppni. Eitt af því sem við höfum verið að beita okkur fyrir er að skoða ábendingar Samkeppniseftirlitsins, bæði hér og á hinum Norðurlöndunum. Samkeppniseftirlitið hefur bent á að raforkusmásalar séu of fáir hér á Íslandi og það leiði til þess að tiltölulega lítill hluti neytenda skiptir um smásala. Einnig er bent á, sem við höfum svo sem rætt hér áður, að hlutdeild stærsta framleiðandans í framleiðslu á raforku er ákaflega há. Það hefur líka verið bent á að nauðsynlegt sé að skilja frekar á milli sérleyfisþáttar og samkeppnisrekstrar og það er eitt af því sem þessi ríkisstjórn hefur á sinni könnu. Sömuleiðis er ég þeirrar skoðunar, og hef tekið undir þann þátt í gagnrýni bæði norræna og íslenska samkeppniseftirlitsins, að auka þurfi verulega nákvæmni í orkumælingum, t.d. með því að notfæra sér tæknina til þess að senda reglulega upplýsingar um orkunotkun og kostnað, þ.e. að taka upp rauntímamælingar á hvoru tveggja. Það er skemmst frá því að segja að það hefur ekki fallið í verulega góðan jarðveg hjá orkufyrirtækjunum sem telja það leið til aukinnar fyrirhafnar og meiri kostnaðar. Ég tel sem sagt að stjórnvöld hafi nokkrar leiðir til þess að grípa til úrbóta og auka samkeppni. Sumt af því kemur fram í frumvarpi til nýrra orkulaga sem við ræðum vonandi síðar í vikunni. Breytingarnar sem þar eru ættu í senn að leiða til meiri fjölbreytni í verði á raforku eftir aðstæðum hverju sinni og líka að auka verðvitund neytenda. Eitt af því sem skiptir mestu máli er að auka verðvitund neytenda. Þær hugmyndir sem ég hef sett fram, m.a. í grein í Neytendablaðinu um þessar nýjungar í tækni, eiga að stuðla að því. Það er alveg ljóst að við sem alþingismenn, að minnsta kosti sá hluti okkar sem auka vill samkeppni vegna þess að við teljum að það leiði til bættra kjara fyrir neytendur, þurfum að skoða kerfið eins og það er núna til þess að finna betri leiðir til þess að auka samkeppnina. Frú forseti. Ég ræddi það í upphafi tölu minnar að í vetur hefðum við þingmenn rætt töluvert um nauðsyn þess að byggja upp byggðalínuna. Það var ekki síst hv. þm. Ólöf Nordal sem benti á þann möguleika eða það kom upp sá möguleiki í orðræðu okkar hérna að ódýrasta virkjunarframkvæmdin á Íslandi fælist hugsanlega í því að endurbæta og byggja upp flutningskerfið. Sumir halda því jafnvel fram að með þeirri aðgerð væri hægt að ná sem svaraði ígildi meðalvirkjunar út úr kerfinu. Það felst í því að fjárfestingin sem er að finna í virkjunum er ekki að fullu leyti nýtt vegna flöskuhálsa í kerfinu og vegna flutningstakmarkana. En síðan er líka nauðsynlegt að við horfum til þeirrar staðreyndar sem hefur komið fram í skýrslu frá einni af undirstofnunum mínum sem bendir til þess að á næstu áratugum muni afrennsli frá jöklum vegna hlýnunar aukast um 10%. Þetta er eitt af því sem menn þurfa auðvitað að máta við framtíðaráform um stórverkefni í raforkukerfinu öllu saman. Mig langar að geta þess hér að nú er fram undan að Landsvirkjun ætlar að ráðast í virkjun Búðarháls sem er ef ég man rétt er með 85 megavatta afl á teikniborðinu. Sú virkjun kostar 16 milljarða. Það kostar með öðrum orðum 16 milljarða að verða sér úti um 85 megavött. Ef ég man rétt kostar uppbygging flutningskerfisins, ef flutningsgetan yrði aukin um 100 megavött, 22 milljarða. Ef við mundum hins vegar auka spennuna enn frekar á kerfinu og bæta það þannig að flutningsgetan ykist um 300 megavött þá kostar það 33 milljarða. Þetta þurfum við að vega saman þegar verið er að máta þetta til framtíðar. Það eru auðvitað alveg gríðarlegir peningar sem þetta kostar. En ef við getum með þessu móti nýtt okkur fjárfestingarnar í virkjununum betur, nýtt okkur breyttar aðstæður sem eru fyrirsjáanlegar af hálfu vísindamanna, þá hljótum við að þurfa að skoða það mjög vel. Einn jákvæður kostur við þetta er sá að öflun afls með þessum hætti leiðir ekki til neinna spjalla á náttúrunni. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli. Það mundi líka skipta miklu máli fyrir orkuöryggi landsmanna, sérstaklega landsbyggðarinnar, ef ráðist yrði í töluvert öfluga styrkingu á landsnetinu. En ég vil í öllu falli segja það, frú forseti, að ég er þeirrar skoðunar að styrking dreifikerfisins hljóti að vera eitt af helstu stórverkefnum sem við þurfum að ræða, sem bæði löggjafarsamkundan og framkvæmdarvaldið þurfa að hafa samráð um, sem ráðast á í á næsta áratug og áratugum. Ég hef áður í þessum sölum farið góðum orðum um Landsnet og ég er ákaflega hrifinn af því fyrirtæki. Það er oft deilt á Landsnet en ég er þeirrar skoðunar að þar fari menn ákaflega vel að fyrirmælum laganna og þeir séu ákaflega vel meðvitaðir um það hvar uppbyggingar er þörf og þeir gæti líka vel í áformum sínum að þeim fyrirmælum að leggja ekki í of miklar fjárfestingar umfram fyrirsjánlegar þarfir sem vitaskuld kemur þá fram í raforkuverði til landsmanna. Í þessari skýrslu er að finna yfirlit sem sýnir mjög glöggt þörfina fyrir endurnýjun flutningskerfisins. Það kemur t.d. fram að það er mjög tekið að hníga að aldri, sumar línur eru allar götur síðan 1947, sumar eru eldri en 60 ára, það eru samtals 150 kílómetrar sem eru komnir á þann aldur. Línur á milli 40–50 ára eru eitthvað svipað langar þannig að flutningskerfið er að eldast og margar línur eru að komast á endurnýjunaraldur. Í töflu 4.3 á blaðsíðu 47 er að finna yfirlit af hálfu Landsnets um slík verkefni þó að þau séu ekki þar reiknuð til kostnaðar. Í þeim kafla er líka að finna þær nýframkvæmdir sem er þegar búið að ákveða og þær eru skýrðar ákaflega vel. Þar kemur fram að fram til ársins 2009 er fyrirhugað að ráðast í nýframkvæmdir sem samtals kosta, eins og segir í skýrslunni, tæplega 2,5 milljarða. Síðan þessi skýrsla var lögð fram hefur verið tekin ákvörðun um það af Landsneti að ráðast í styrkingu flutningskerfisins á milli Blöndu og Rangárvalla í Eyjafirði sem kosta 850 millj. kr. til viðbótar. Fram til ársins 2009 er því fyrirhugað að ráðast í endurbætur sem munu skipta töluvert miklu máli og ekki síst fyrir stöðuna norðan lands. Þessu til viðbótar eru nokkur atriði sem ég vil sérstaklega vekja athygli þingmanna á varðandi þetta áhugamál mitt, sem er styrking flutningskerfisins. Það er að huga betur að styrkingu á Norðurlandi því fyrir utan þá styrkingu sem ég talaði um áðan, þ.e. milli Blöndu og Rangárvalla í Eyjafirði, þá er ég þeirrar skoðunar að það þurfi líka að huga að því að styrkja spottann eða vegalengdina, línuna frá Eyjafirði til Kröflu. Það er í frumathugun hjá Landsneti núna. Sömuleiðis tel ég að það yrði mjög til að styrkja orkuöryggi á Norðurlandi og ýta undir framþróun atvinnulífs þar ef Kröflulína 2 yrði styrkt því það skiptir miklu máli fyrir Norðlendinga ef þetta þrennt yrði gert. En það er auðvitað framtíðarmúsík. Þetta mun kosta mjög mikið og verður að haldast í hendur við það sem menn hafa á prjónunum varðandi ýmsar framkvæmdir í landshlutanum. Það er að lokum eitt sem ég vil sérstaklega vekja eftirtekt þingmanna á. Í kaflanum á bls. 50–54 í skýrslunni er finna upplýsingar um afhendingaröryggið. Þar sést það svart á hvítu, sér í lagi á þeim myndum sem þar er að finna að það er einn landshluti sem sker sig alveg frá öðrum hvað varðar óöryggi um afhendingu orku. Það eru Vestfirðir. Það kemur fram að meðalfjöldi tilvika þar sem er straumlaust hjá notanda og jafnframt er þar sýnd lengd straumleysis, er langmestur á Vestfjörðum. Tíðni straumleysis er, ef ég man rétt, ríflega fjórfalt meiri þar en meðaltalið og tíminn sem er straumlaust hjá Vestfirðingum er um það bil þrefalt lengri. Kerfið er einfaldlega þannig að ef truflanir verða á vesturlínunni, vestan Hrútatungu og að Mjólkárvirkjun, þá slær allt kerfið út. Og það tekur tíma að ræsa varaaflvélar og það tekur líka tíma að setja inn á kerfið þær virkjanir sem leysast út. Ég tel að það þurfi að skoða þetta alveg sérstaklega. Nú rifjast það upp að stefna þessarar ríkisstjórnar er að landið verði eitt atvinnu- og búsvæði. Það felur í sér að landsmenn eigi að njóta jafnræðis varðandi aðgengi að helstu innviðum samfélagsins eins og samskiptum, fjarskiptum, menntun, en ég hef alltaf hnýtt við þetta að þeir verða líka að njóta jafnræðis gagnvart orkuflutningum. Það er alveg ljóst að ég sem byggðaráðherra er þeirrar skoðunar að Vestfirðir njóti ekki þessa jafnræðis. Um þetta er lítið fjallað í skýrslunni en ég vil hins vegar geta þess að frá því að hún var lögð fram hefur Landsnet gert áætlun um þetta þar sem nokkrir kostir eru reifaðir og ég get ef hv. þingmenn vilja fara frekar út í það skýrt aðeins frá því, það er skýrsla sem væntanlega verður gerð opinber. Ég tel hins vegar að það sé algjörlega ljóst að eitt af því sem menn þurfa að skoða sérstaklega varðandi Vestfirði eru svæði þar sem línur fara um fjalllendi austan Mjólkárvirkjunar og ég tel, og vísa nú til umræðu sem hér hefur farið fram á hinu háa Alþingi, að menn hljóti að skoða það þótt dýrt sé að leggja þá spotta, sem eru ekkert rosalega langir, í jörðu. Frú forseti. Eitt af því sem menn hafa deilt um í kjölfar þeirra breytinga sem urðu með raforkulögunum árið 2003 er hvaða áhrif þær breytingar hafa haft á kostnað eða þróun raforkuverðs hér á landi. Í þessari skýrslu kemur fram að raforkuverð til almennra notenda á Íslandi var í upphafi síðasta árs í lægri kantinum miðað við það sem gerist í nágrannalöndunum. Í 2. kafla er farið yfir þróun þessa verðs hér á landi og þar kemur m.a. fram að mestu hækkanir á verði til almennra notenda frá 1. janúar 2005 til 1. janúar 2007 voru hjá Orkubúi Vestfjarða. Þar hækkaði verð í þéttbýli um 2,1% og í dreifbýli um 3,6%. Mestu lækkanirnar á verði til almennra notenda á þessu tímabili voru hjá Rafveitu Reyðarfjarðar, Orkuveitu Húsavíkur, Rarik og Norðurorku. Þar lækkaði raforkuverð um 7–10%. Hjá Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja breyttist raforkuverð til almennra notenda ákaflega lítið á þessu tímabili. Ég tel, virðulegi forseti, að þetta séu mjög jákvæðar upplýsingar um það með hvaða hætti þessi fyrirtæki hafa getað staðið að framleiðslu sinni og afhendingu orku því á sama tíma vitum við það auðvitað að vísitala verðlags hefur aukist þannig að þetta sýnir mér a.m.k., að þessi fyrirtæki eru ákaflega vel rekin. Sömu þróun sjáum við þegar við skoðum verð á raforku til þeirra sem kaupa í meira magni til aflmældra notenda. Það hafði lækkað töluvert frá árinu 1991 til 2005 miðað við leiðréttingu á grundvelli neysluverðs vísitölu. Það má sjá á blaðsíðu 64 í töflu II að verð til slíkra notenda lækkaði almennt séð hjá Rarik og Rafveitu Reyðarfjarðar. Hjá Norðurorku stóð það í stað eða lækkaði lítils háttar. En hjá Orkuveitu Reykjavíkur lækkaði verðið hjá minni notendum talsvert eða á fimmta prósent meðan það hækkaði að vísu svolítið, um 2,1%, hjá þeim stærri. Hjá Orkubúi Vestfjarða, Hitaveitu Húsavíkur og Hitaveitu Suðurnesja hækkaði verð hins vegar til aflnotenda í flestum tilvikum en í öllum tilvikum undir þróun verðlagsvísitölu. Það skiptir máli. Ég ímynda mér að hv. þingmenn vilji ræða við mig staðhæfingar um það að hjá sumum hafi sú breyting sem varð 2003 leitt til þess að orkuverð hækkaði og það er rétt í sumum tilvikum, þar var um að ræða hjá þeim sem búa við það að hita híbýli sín með raforku. Sú raforka er niðurgreidd, bæði orkan sjálf og sömuleiðis dreifingarkostnaður. Ástæðan fyrir því að á því sem tímabili sem er liðið frá því að lögin tóku gildi hefur að minnsta kosti á köflum orðið ákveðið misvægi, þ.e. að niðurgreiðslan hefur minnkað minna en hækkunin hefur verið almennt sem leiðir til þess að þetta er sá hópur sem verðið hækkar mest hjá. Þetta hefur valdið ákveðinni misklíð og óánægju sem ég skil vel. En þetta er eitt af því sem erfitt er 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. ráðherra fyrir góða skýrslu sem kom út í nóvember/desember á síðastliðnu ári og ég hafði tækifæri til að kynna mér hana þá og þaullesa. Einnig vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það sem hann fór hér yfir. Skýrslan er vissulega það viðamikil að erfitt er að fara yfir hana á tveimur mínútum. En ég sé að a.m.k. miðað við mælendaskrá ætla fjölmargir þingmenn að taka þátt í umræðu í dag en því miður hef ég ekki tækifæri til þess. En vegna áhuga míns á útgáfu og leyfisveitingum vil ég spyrja ráðherrann um eitt. Á blaðsíðu 58 er fjallað um starfshóp sem var skipaður af þremur hæstv. ráðherrum og gert ráð fyrir því að starfshópurinn mundi ljúka við úttekt sína fyrir árslok 2007 og ég spyr hv. ráðherra hvort umræddur starfshópur sé búinn að skila og hver niðurstaðan hafi verið. Ég vil einnig spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi, í ljósi þeirra tilvitnunar sem ég vísaði til í umræðu um Sultartangavirkjun varðandi kafla 4.1.1. Líkur á aflskorti, og þar sem samkvæmt 9. gr. raforkulaga ber Landsnet ábyrgð á öruggri stýringu raforkukerfisins, farið í þær viðræður sem hann lýsti hér yfir í þeirri umræðu varðandi Sultartangavirkjun og hvað líði því að koma umræddum túrbínum inn á netið að nýju. Eins og við vitum, hæstv. forseti, þá skiptir gríðarlega miklu máli að þær túrbínur sem eru í gangi og eiga að vera í gangi framleiði inn á netið þannig að líkurnar á aflskorti 

Frú forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að báðar túrbínurnar í Sultartanga eru úti. Góða hliðin á því máli er hins vegar að miðað við kerfið á reiðuafl í kerfinu að vera sem svarar til annarrar þessara maskína, þ.e. 70 megavött, en kerfið þoldi eigi að síður útslátt beggja og þær eru enn þá úti. Að því er varðar fyrirspurn hv. þingmanns um nefndina sem getið er um á bls. 58 og sett var á stofn af mér og tveimur öðrum hæstv. ráðherrum þá hefur hún skilað niðurstöðu, hún gerði það fyrir tíu dögum, held ég. Niðurstöðurnar voru þær að það var svolítið ósamræmi á milli afgreiðslna stofnana eins og við töldum okkur verða vara við í umræðum sumarsins, m.a. um Múlavirkjun og Fjarðarárvirkjun. Hluti af vandamálinu er leystur með því frumvarpi sem liggur fyrir þinginu um mannvirkjagerð og hv. þingmaður er nú sérfræðingur í. Hluta af vandamálinu má leysa með því að breyta reglum en sömuleiðis hef ég lýst því yfir að það þurfi að hafa það sem á vondri íslensku má kalla „One stop shop“ fyrir þá sem eru að sækja um leyfi fyrir þessar smávirkjanir. Það eru oft litlir aðilar og tilheyra oft litlum sveitarfélögum og ég hef sagt það, vegna þess að hv. þingmaður hefur a.m.k. einu sinni talað um smákóngaveldi í orkubransanum og þekkir það sennilega betur en ég, að fyrir mitt leyti er ég reiðubúinn til að afsala mér því valdi sem ég hef um leyfi gagnvart þessum litlu virkjunum til stofnana umhverfisráðuneytisins til þess að greiða fyrir því að afgreiðslan verði einfaldari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Það var svo sem ekki komið að tómum kofanum hjá hæstv. ráðherra í þessu efni eins og svo mörgu öðru og ljóst að maður getur þá kynnt sér niðurstöður þessa starfshóps, en ljóst, eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, skýrslan er auðvitað yfirgripsmikil og ég óska hæstv. ráðherra og öðrum hv. þingmönnum velfarnaðar hér í umræðunni í dag.

Hæstv. forseti. Það skal viðurkennt að ég er ekki, eins og hv. þingmaður sem talaði á undan mér, búin að lúslesa skýrsluna og því langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra tveggja spurninga áður en lengra en haldið og það varðar raforkunotkun stóriðjunnar. Töflurnar í skýrslunni eru flestar, ef ekki allar, miðaðar við árið 2006 og 2006 var stóriðjunotkunin náttúrlega talsvert minni en hún er í dag. Nú er gert ráð fyrir að Reyðarál verði komið í full afköst á fyrsta ársfjórðungi 2008 og mig langar til að biðja hæstv. iðnaðarráðherra að svara spurningunni: Ef við værum með Reyðarál hér inni og Kárahnjúkavirkjun í töflunni á bls. 65 hve mikil væri þá raforkunotkunin orðin samtals? Í töflunni segir 9.925 gígavattstundir en ég þykist vita að hún sé talsvert hærri þegar Reyðarál verður komið í full afköst. Sömuleiðis langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að eina stóriðjan sem gert er ráð fyrir í þessum raforkuspám sé vegna Reyðaráls og Kárahnjúkavirkjunar, hvort um nokkra aðra stóriðju sé að ræða í töflum um raforkuspá.

Frú forseti. Ég verð nú bara að viðurkenna það að ég hef ekki svar á reiðum höndum við fyrri spurningu hv. þingmanns en hins vegar er svarið við síðari spurningunni já, það er rétt hjá hv. þingmanni. En ég skal reyna að afla upplýsinga um fyrri spurninguna.

Hæstv. forseti. Já, það er gott að það liggi þá fyrir að samkvæmt þessum spám eru engin önnur stóriðjuverkefni inni en Reyðarál, þ.e. eins og það verður þegar það er komið í full afköst. Varðandi heildarteravattstundafjöldann þegar Reyðarál verður komið í full afköst þá ímynda ég mér að það séu einhvers staðar á bilinu 13, 14 teravattstundir í heildina. Það væri samt gott að fá staðfestingu frá hæstv. iðnaðarráðherra einhvern tíma undir umræðunni, því að það skiptir auðvitað máli þegar við horfum á heildarmyndina.

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá sýni ég á öll mín spil. Ég hef t.d. í þessari skýrslu áform sem eru einhvers staðar á kreiki, sem hafa t.d. rekið á fjörur Landsnets um stóriðju, sem eru fjarri því að hafa farið yfir borð iðnaðarráðherra né heldur verið samþykkt af Landsneti, eins og kemur reyndar alveg skýrt fram í skýrslunni þar sem sýnt er hvaða áform þetta eru, hvað línulagnir er þar hugsanlega verið að ræða um. Það er jafnframt tekið algjörlega skýrt fram að þar eru engar ákvarðanir komnar fram. Landsnet hefur þá lagaskyldu að veita viðskiptavinum sínum þá þjónustu sem þeir óska eftir og þarf oft að gera það með tiltölulega skömmum fyrirvara. Það leiðir til þess að Landsnet hefur á sínum skrifborðum alls konar áætlanir, t.d. bendi ég hv. þingmanni á það að ég skaut heldur ekki undan hugmyndum sem þar er að finna um hálendislínuna en eins og hv. þingmaður veit er ég enginn sérstakur áhugamaður um hana.

Það á eftir að koma fram í ræðu minni á eftir.

Frú forseti. Það er ágætisráðstöfun að taka hér raforkumálin til umræðu eins og gert er nú á grundvelli gildandi laga og við erum væntanlega að gera í annað eða þriðja sinn með þessum hætti, á grundvelli skýrslu frá hæstv. ráðherra, og fara þá yfir meginlínur í sambandi við þróun og horfur í þeim efnum. Stjórnvöld geta þá eftir atvikum sýnt á spilin ef menn kjósa að nota tækifærið til að hafa framlag sitt að einhverju leyti stefnumarkandi. Hér er kannski frekar valin sú leið að reiða fram upplýsingar og það er út af fyrir sig lofsvert að sýnt sé á öll spilin, eins og hæstv. ráðherra hefur ítrekað sagt að sé gert með því að draga engin stóriðjuáform undan eða línulagnir jafnvel yfir miðhálendið og ég mun kannski víkja betur að því á eftir. Ég held að það fyrsta sem eðlilegast sé að ræða sé náttúrlega meginskipulagið í þessum efnum og þar komum við strax að þeim breytingum sem urðu með innleiðingu orkutilskipunar ESB og þeirri markaðsvæðingu raforkukerfisins sem fylgdi í kjölfarið. Við þekkjum umræðuna um það hvort Íslendingar hefðu átt þess kost að fá undanþágu frá því í meira eða minna mæli og losna við þann fáránleika sem auðvitað var fólginn í því að fara að innleiða á Íslandi regluverk sem sniðið var að þörfum meginlands Evrópu og möguleikann á því að eiga viðskipti með rafmagn á þeim stóra samtengda orkumarkaði í Evrópu. Ísland sem einangraður orkumarkaður býr náttúrlega við allt aðrar aðstæður að öllu leyti, eignarhald allra orkufyrirtækjanna er að heita má opinbert og þar fram eftir götunum. Engu að síður var þetta gert og síðan hefur komið á daginn að möguleikar sem kunna að hafa verið til staðar eða kunna mögulega að verða til staðar í framtíðinni til að fá undanþágu fyrir Íslands hönd voru ekki nýttir. Markaðsvæðing raforku eða orkumála hefur víða verið reynd með mjög blendnum árangri svo vægt sé til orða tekið. Það er ástæða til að það gleymist ekki að menn hafa lent í miklum hremmingum, bæði á austur- og vesturströnd Bandaríkjanna, á orkumarkaði Norðurlandanna, í Evrópu, í Nýja-Sjálandi og víðar þar sem þessi hugmyndafræði hefur verið innleidd. Það sem víða hefur gerst er að menn hafa ekki bara fengið stórhækkanir á raforkuverði heldur hefur afhendingaröryggi minnkað, einkaaðilar hafa vanrækt eða reynt að komast undan því að fjárfesta í dreifikerfi og eðlilegri uppbyggingu og viðhaldi þess til að kreista sem mestan arð út úr fjárfestingum sínum. Afleiðingarnar eru rafmagnsleysi, verðhækkanir og óstöðugleiki sem sums staðar hefur leitt til þess að menn hafa orðið að þjóðnýta slík einkavædd orkukerfi á nýjan leik. Hér segir hæstv. ráðherra að þetta hafi gengið nokkuð vel og fór í nokkru máli yfir það að raforkuverðið hefði þróast með hagstæðum hætti nema þá kannski helst í dreifbýlinu á svæði Orkubús Vestfjarða og til húshitunar á köldum svæðum. Ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðherra um það en tilfinnanlegar eru þó þær hækkanir í öllu falli sem orðið hafa, en hitt ætla ég að segja að raforkuverð á Íslandi til almennra notenda er miklu hærra en það ætti að þurfa að vera. Auðvitað er það miklu hærra, að það skuli vera 10–12 og upp á þrettándu krónu kílóvattstundin til almennra notenda. Vegna þess að einn af kostunum við að búa í þessu landi með þeim ríkulegu auðlindum sem við höfum ætti að vera sá að við hefðum hérna mjög hagstætt orkuverð til almennra notenda og almenns iðnaðar sem ætti að gefa Íslandi verulegt samkeppnisforskot í þeim efnum. Það höfum við því miður ekki. Við getum sagt að við stöndum sæmilega að vígi þegar þessar töflur eru reiknaðar út miðað við sterkt gengi á krónunni en það er nú fljótt að fara og ætli þær væru ekki bara þó nokkuð verri í dag töflurnar sem sýna að orkuverð til almennra notenda sleikir rúmar 10 og upp í 12–13 kr. á kílóvattstundina á sama tíma og það rétt losar 10 í Finnlandi og Frakklandi t.d. en í báðum þeim löndum er kjarnorka stór hluti af framleiðslunni? Þetta er svipað eða lítið skárra verð og í Svíþjóð, Bretlandi og Evrópusambandinu ef við sleppum sérstökum sköttum sem þar eru lagðir á orku. Þegar kemur að stærri notendum er staðan að vísu skárri og þó. Við erum þar með verð sem eru á bilinu 7 og upp undir 8 kr. á kílóvattstund til aflnotenda og það er hærra verð en í Svíþjóð, Finnlandi og Frakklandi, svo dæmi séu tekin. En það er einn aðili á Íslandi sem nýtur auðvitað algerra vildarkjara, það er stóriðjan. Það er ekkert um það hér. Þar er leyndarhjúpurinn sem menn manna sig ekki upp í að svipta af, þó að allir viti auðvitað hvert verðið er. Það liggur fyrir að í besta falli nær það því að vera 20–22 mill að meðaltali og ef við notum gengið 70 á dollarann er sú eining einn þúsundasti úr dollara, sem gefur þá 1,40 til 1,55 kr. á kílóvattstund til stóriðjunnar, nálægt þessu bili er verðið. Það er auðvelt að reikna það út og þá geta menn bara séð og svarað fyrir sig. Erum við sátt við þessu hlutföll? Erum við sátt við að það skuli vera svona himinn og haf milli þess sem almennir notendur borga, að maður tali nú ekki um fólk t.d. á dreifbýlisgjaldskrársvæðunum, og svo vildarkjara stóriðjunnar? Það væri líka ástæða til að gera miklu rækilegar skil þáttum sem snúa að framtíðarhugmyndum okkar um þróun orkubúskaparins. Ég geri reyndar ráð fyrir að flokkssystir mín, Kolbrún Halldórsdóttir, sem hér er á mælendaskrá, komi hugsanlega eitthvað inn á það mál. En ég vil nefna hér líka spurninguna um að við gleymum ekki alveg sjálfstæðum markmiðum okkar um sjálfbæra þróun í orkumálum, um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, um að bæta orkunýtingu og ástunda hér orkusparnað og hegðum okkur ekki eins og þetta sé ótakmörkuð auðlind og við getum leyft okkur að fara með hana eins og okkur sýnist, því að það er auðvitað ekki þannig. Það gengur býsna hratt á marga af hagkvæmustu, í skilningnum lægst framleiðslukostnaðarverð á einingu, virkjunarkostunum sem við eigum í því stóriðjufári sem hér hefur gengið yfir. Evrópusambandið hefur sett sér það markmið sem vitnað er í í skýrslunni, og nú getur vel verið að hæstv. ráðherra vilji bara vitna í almenna markmiðssetningu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og það sé ástæðan fyrir því að hún er ekki með hér en hins vegar er markmiðssetning Evrópusambandsins, og það er þannig að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um a.m.k. 20% fyrir árið 2020. Íslendingar hafa sett sér markmið sem ef ég veit best miða við 2050 og ekki útfært hvað menn ætla þá að gera fram að 2020 nema þá svona að hengslast með eftir því sem kann að verða niðurstaðan í framhaldi af Balí-fundinum og ráðstefnunni í Kaupmannahöfn. Evrópusambandið hefur sett sér markmið um að bæta orkunýtingu um 20% á sama tíma, að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í heildarorkunotkun verði 20% árið 2020. Nú geta menn sagt að Ísland sé þar í allt öðrum flokki, og það er út af fyrir sig rétt, en það breytir ekki því að að sjálfsögðu eigum við líka að huga að því að taka aðra orkugjafa en vatnsafl og jarðvarma inn í okkar orkubúskap. Það er t.d. alveg augljóst mál að vegna mikillar miðlunargetu í íslenska raforkukerfinu er lafhægt að nota hér 10, 15 og upp undir 20% vindorku. Við erum væntanlega ekki háð sömu takmörkunum og ýmsar aðrar þjóðir eru hvað það varðar að ráða við að nota óstöðuga vindorku sem tiltekið hlutfall af orkuframleiðslu sinni einfaldlega vegna þess að við höfum gríðarlega möguleika til orkumiðlunar í okkar kerfi. Og nægur er nú vindurinn á Íslandi. Og fleiri orkuform á að sjálfsögðu að huga að og taka í notkun eftir því sem skynsamlegt er frekar en t.d. að ganga á virkjunarmöguleika sem eru umdeildir eða ótækir frá umhverfissjónarmiðum. Að lokum er Evrópusambandið með markmið um að auka hlutfall lífræns eldsneytis sem orkugjafa, sérstaklega í samgöngum, og að hlutfall þess verði um 10% af heildarorkugjöfum samgangna árið 2020. Þar mætti nú spyrja hvar við værum þá á vegi stödd með okkar fræga vetnissamfélag. Þó að við værum kannski ekki með plön, enda ekki ástæða til að setja okkur markmið af þessu tagi hvað varðar endilega lífrænt eldsneyti enda umdeilt og gerist jafnvel umdeildara en áður var í ljósi nýrra rannsókna og margs sem þessu tengist, þar á meðal samkeppni um gróðurland og áhrif á matvælaframleiðslu og svo líka efasemdir um að lífrænt eldsneyti sé í umhverfislegu tilliti jafnhagstætt og upphaflega var kannski talið. En þá eigum við aðra kosti sem væru þeir að umbreyta okkar orku yfir í aðra og hagstæðari orkumiðla eins og vetni eða metanól eða annað í þeim dúr. Það heyrist lítið af vetnissamfélaginu og hv. fyrrverandi þm. Hjálmar Árnason sem var nú mjög í forsvari fyrir því máli hér er horfinn til annarra starfa. Satt best að segja held ég að það hafi kannski slegið mig dálítið út af laginu það mál allt saman og menn hefðu betur verið aðeins jarðtengdari í þeim efnum án þess að ég sé að gera lítið úr því að þeir möguleikar séu kannaðir eins og aðrir. Hæstv. ráðherra nefndi hér hluti sem gaman væri að hafa tíma til að ræða ítarlega. Hann vísar til þess að það sé ástæðan fyrir því að álver í Helguvík og á Bakka og plön í Þorlákshöfn og styrking raflínu út eftir Reykjanesi og allt þetta sé hér til talið að hann hafi ekkert viljað undanskilja. Gott og vel. En þá langar mig að spyrja að tveim, þrem þáttum sem tengjast atriðum sem koma þarna fram. Hæstv. ráðherra nefndi Búðarhálsvirkjun og að Landsvirkjun hefði dustað af henni rykið. Það vill svo til að þessa virkjun hef ég nefnt ótal sinnum á undanförnum árum og spurt af hverju Landsvirkjun fari ekki frekar í Búðarhálsvirkjun heldur en að þjösnast áfram með ákaflega umdeild áform t.d. í neðsta hluta Þjórsár. En ég spyr líka: Hvers konar Búðarhálsvirkjun verður það? Ætlar ríkisstjórnin að láta Landsvirkjun halda áfram að hanna Búðarhálsvirkjun sem jafnvel heldur því opnu að taka vatn úr Skaftá í gegnum Langasjó? Ætlar ríkisstjórnin sem er reyndar með það svæði á friðunarlista að láta þetta opinbera fyrirtæki halda áfram að hanna Búðarhálsvirkjun sem gerir ráð fyrir vatni úr Þjórsárverum? Getur hæstv. iðnaðarráðherra svarað því og getur hann glatt mig með því að segja að það komi ekki til greina? Og sú Búðarhálsvirkjun sem Landsvirkjun á auðvitað bara að sætta sig við að ráðast í á að miða við og hannast miðað við núverandi rennsli og ekkert meira um það. Þá er sá draugur úr sögunni. Ég vil svo líka nefna atriði sem hæstv. ráðherra nefndi hér reyndar sjálfur. Það er styrking byggðalínunnar sem ég hef verið áhugamaður um af ýmsum ástæðum. Ég tel að í því séu fólgnir kostir, bæði afhendingaröryggi raforku hvað varðar jafnrétti eða jafna stöðu landsmanna og möguleika til atvinnuuppbyggingar, að orkudreifingarkerfið geti afhent orku til atvinnuuppbyggingar eins og t.d. nú til aflþynnuverksmiðju á Akureyri sem ekki er viðráðanlegt við núverandi aðstæður. Ég tel að það megi draga úr tapi í kerfinu og að í raun megi líta á þetta sem umhverfisvænan virkjunarkost og opni möguleika á að ráðast að breyttu breytanda frekar í hagstæðustu virkjunarkostina ef staðsetningin er ekki lengur eins bundin og ófullnægjandi flutningsgeta kerfisins í dag gerir. En þá vil ég líka taka fram að í þeim hugmyndum er um að ræða styrkingu byggðalínunnar eins og hún liggur og að þar með tækju menn ákvörðun um að hafna hugmyndum um hund yfir hálendið. Ég vildi gjarnan fá að heyra afstöðu hæstv. iðnaðarráðherra til þess úr því að hann er með þetta hér á blaði sem eitt af því sem er í athugun hjá fyrirtækinu Landsneti. Má ekki treysta því að þær hugmyndir verði lagðar til hliðar? Brjálæðislegar hugmyndir um að fara með risavaxin háspennumöstur yfir miðhálendið, yfir Sprengisand, fram hjá Þjórsárverum, eða hvað? Ég endurtek, og minni á það sem ég hef sagt um fyrirtækið Landsnet, að í mínum huga er einboðið að nota tækifærið og leysa hlut ríkisins í því út úr orkufyrirtækjum sem fara með eignarhaldið fyrir hönd ríkisins í dag, þ.e. Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða, og semja við samstarfsaðila, sem eru aðeins að mjög litlu leyti með í fyrirtækinu, og gera þetta að sjálfstæðu ríkisfyrirtæki óháð orkufyrirtækjunum sem framleiða eða selja orkuna. Það hefur í raun eintóma kosti og enga galla að ég fæ séð. Það er líka ljóst að með ríkið sem milliliðalausan eiganda þá er það fyrirtæki betur í stakk búið að ráðast í þær fjárfestingar og þá uppbyggingu sem við höfum verið hér að ræða um í formi styrkingar byggðalínu. Ég vil líka nefna að það eru verkefni sem verður að ráðast í sem tengjast styrkingu dreifikerfisins vestur á firði og tengjast dreifikerfinu út á norðausturhornið sem alls ekki annar þeirri flutningaþörf sem þangað er. Það háir t.d. stórum iðnfyrirtækjum á því svæði að ekki er hægt að skaffa þeim raforku til að setja upp rafskautskatla í staðinn fyrir olíukatla til gufuframleiðslu og fleira mætti nefna í þeim dúr. Þetta voru þau atriði sem ég vildi tæpa á hér, virðulegi forseti, og svo fagna ég að lokum því ef væntanleg er úttekt á heildararðsemi stóriðju- og stórvirkjanaframkvæmda eins og ég hef flutt tillögur um á tveimur síðustu þingum. Ég skildi hæstv. 

Frú forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður reifaði hér, þ.e. mat Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, þá er þar algjörlega farið eftir þeim ábendingum sem er að finna í skýrslum OECD, tvisvar eða þrisvar sinnum held ég þannig að sú skýrsla er þess eðlis. Hv. þingmaður spurði hvernig stæði á því að menn hefðu ekki ráðist fyrr í Búðarhálsvirkjun. Ég held að svarið liggi í því að orkuframleiðsla í Búðarhálsi hafi verið það dýr, þ.e. orkan sem þar á að framleiða er töluvert dýrari en annars staðar. Hins vegar endurspeglar ákvörðunin um að ráðast í virkjunina það að nú er verið að sækja í íslenska græna endurnýjanlega orku af ýmsum fyrirtækjum utan hins hefðbundna stóriðjugeira sem eru reiðubúin til að greiða hærra verð en menn hafa verið að greiða til þessa. Hv. þingmaður tók upp það sem við höfum rætt áður og hann kallar leyndarhjúp sem stóriðjufyrirtækin og orkufyrirtækin í landinu sveipa um verð á rafmagni til stóriðju. Ég sagði einu sinni í svari við hv. þingmann að sennilega væri enginn betur til þess fallinn að reikna það út út frá þeim upplýsingum sem í reikningi þeirra koma fram en hv. þingmaður. Mér heyrist á honum miðað við það sem ég hef sjálfur reynt að reikna út, ég hef ekki aðrar upplýsingar en tölvuna og blýantinn, að þá sé hann ekki fjarri því sem að að minnsta kosti ég komst að. Að því er varðar Þjórsárver þá er það einfaldlega þannig að stjórn Landsvirkjunar hefur sagt að búið sé að leggja þann virkjunarkost til hliðar. Hvað varðar þau áform sem hv. þingmaður nefndi hér um Langasjó þá er það sömuleiðis partur af því sem þessi ríkisstjórn sagði þegar hún hóf feril sinn, ég held bara á þeim fundi sem forsætisráðherra og utanríkisráðherra hæstvirtir héldu til að kynna sáttmála ríkisstjórnarinnar, að það yrði ekki farið í Langasjó í virkjanaskyni á því tímabili 

Frú forseti. Varðandi skýrslu Hagfræðistofnunar þá er það góðra gjalda vert að hún sé á leiðinni en ég minni á að OECD hefur lagt til í skýrslum sínum undanfarin ár - sem ég hef margoft tekið upp á Alþingi og tekið undir og lagt til að farið yrði í - að sú úttekt yrði mjög opin. Hún yrði opin og gagnsæ og unnin þannig að um hana væri almenn umfjöllun. Ég hef ekki heyrt af þessari vinnu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrr og þykist ég þó fylgjast sæmilega með. Svo mikið er að minnsta kosti víst að ekki hef ég haft aðgang að því og ekki haft kost á að koma sjónarmiðum mínum þar fram. Ég hefði haft gaman af því að setjast niður með hagfræðingum og leggja fyrir þá ýmsar spurningar og biðja um að ákveðnir hlutir yrðu reiknaðir út. Ég hef skrifað talsvert um þau mál og held að ég hefði getað jafnvel komið með spurningar sem væri þarft að bæri þar á góma. Í sambandi við Búðarhálsvirkjun. Það skyldi nú ekki vera að það hafi ekki verið ein saman óhagkvæmni virkjunarinnar sem slíkrar eða kannski lítið eitt hærri framleiðslukostnaður en í allra hagkvæmustu virkjunum sem hafi valdið þrjósku Landsvirkjunar heldur sú von hennar að hún kæmist upp með það að lokum að fá vatnið úr Þjórsárverum og helst sjálfrennandi og að hún hafi viljað halda möguleikanum opnum líka fyrir vatni úr Skaftá gegnum Langasjó. Það sem ég var að spyrja um og biðja um var að þessu opinbera fyrirtæki í 100% eigu ríkisins líðist ekki að hanna virkjun framan við augun á okkur sem gerir ráð fyrir þessum hlutum þegar það stendur meira að segja í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að það eigi ekki að gerast. Ég legg til að hæstv. iðnaðarráðherra fái hæstv. fjármálaráðherra til að senda eitt lítið lettersbréf til Landsvirkjunar og taka það fram þar að þetta komi ekki til greina, að göngin gegnum Búðarháls verði ekki víðari en svo að þau beri núverandi rennsli úr miðlunarkerfinu. Þetta er prýðilega hagkvæm virkjun og engin ástæða til að draga hana eftir því sem þörf er þá fyrir raforkuna til einhverra hluta sem sæmileg samstaða er um. Varðandi orkuverðið þá minni ég á að það liggur frumvarp fyrir Alþingi um að 

Frú forseti. Það gleður mig sérstaklega að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon deilir því með mér að þörf sé á því að styrkja byggðalínuna og þar kunni að liggja mikilvægar auðlindir fyrir okkur sem höfum áhuga að því að nýta þær til góðra verka. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég hefði áhuga á að forvitnast um en tímans vegna er kannski ekki hægt að fara í margt. Í fyrsta lagi langaði mig til að ræða við hann um þá staðhæfingu eins og ég skildi hana að raforkuverð á Íslandi væri of hátt og það mætti að sönnu lækka það. Nú get ég alveg deilt því með honum að við viljum öll að kjör á raforku í landinu séu góð og í samræmi við þá framleiðslu sem þar er um að tefla. En ég vil nefna það í þessu samhengi að við erum með ágætan samanburð við Norðurlöndin á blaðsíðu 21 í skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra þar sem fram kemur m.a. að ef við berum saman verðið á Íslandi við verðið í Noregi þá er það umtalsvert hærra þar en á Íslandi. Þá er ágætt að hafa það í huga vegna þess að það hefur dálítil áhrif í þessu samhengi að Noregur er að mörgu leyti ekkert ólíkur okkur hvað varðar framleiðslueiningar, þetta eru yfirleitt vatnsaflseiningar sem þar er um að tefla. Það er líka fróðlegt að sjá hvað þeir hafa farið út í að skattleggja raforkuna mikið. Það æpir reyndar á mann þarna, sérstaklega með Danmörku, að þar hafa svokallaðir grænir skattar, auðlindagjöld og mengunargjöld verið mjög áberandi. Er þingmaðurinn á þeirri skoðun, eins og mér hefur svona heyrst, að það komi til greina að setja græna skatta á raforkuna? Telur hann það vera kost sem við gætum horft til sérstaklega með tilliti til þess að slíkt mundi hækka raforkuna verulega? Mér er raunar til efs að raforkuframleiðsla okkar sé með þeim hætti að eðlilegt sé að 

Frú forseti. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar og þykist geta fært fyrir því sæmileg rök að ef við hefðum ekki gert þau miklu skipulagsmistök í raforkumálum sem urðu þegar menn blönduðu saman framleiðslu til stóriðju og framleiðslu til almennra nota, ef það tiltölulega háa orkuverð sem almennir notendur hafa borgað áratugum saman á Íslandi hefði gengið til að borga niður virkjanirnar sem reistar voru í þeirra þágu, þá væru þær að mestu leyti skuldlausar í dag. Það vita allir að hagkvæm þægileg vatnsaflsvirkjun sem hefur verið greidd niður er einhver mesta gullkvörn sem til er í heiminum eða á að geta verið það, eins og margir bændur sem eiga vel heppnaðar heimarafstöðvar þekkja og búa við svo til ókeypis rafmagn nema þeir þurfa að kaupa nýjar legur á svona tíu ára fresti. Það á nefnilega að vera þannig að vel heppnuð vatnsaflsvirkjun, við getum tekið t.d. Sogsvirkjanirnar, á hreinlega að mala gull þegar búið er að borga stofnkostnaðinn niður. Almennir notendur njóta þess því miður ekki vegna þess að raforkufyrirtækin hafa drekkhlaðið sig skuldum aftur og aftur og aftur í formi nýrra fjárfestinga í þágu stóriðjuframleiðslu, þannig er það bara, og þau miklu mistök eru að mínu mati aðalástæðan fyrir því að við erum ekki með mun lægra orkuverð eins og við ættum að gera verið. Noregur og Danmörk og slík ríki hafa farið út í mikla skattlagningu. Þar er náttúrlega um blandaðan orkumarkað í samkeppni að ræða. Þeir eiga þann kost að selja rafmagnið út fyrir landsteinana niður á hinn stóra sameiginlega markað í Evrópu eins og við sjáum að þróunin hefur verið í Noregi þar sem menn hafa jafnvel verið að loka iðnfyrirtækjum til þess að geta losað raforkuna og selt hana á hærra verði inn á evrópska markaðinn. Ég held að það sé ekki ástæða til að svo stöddu að minnsta kosti að fara í miklar umræður um þörfina á grænni gjaldtöku eða skattlagningu á raforkumarkað okkar. Hitt er spurningin hvernig við getum mögulega nýtt slík stýritæki til að útrýma kolefnisorkugjöfum og nota raforkuna sem víðast. Auðvitað er það blóðugt að notuð skuli vera svartolía og gas á mörgum stöðum á Íslandi í dag í iðnaði þar 

Frú forseti. Mér þætti gaman að vita hvaða stórvirkjanir hafa verið reistar hér fyrir almenna markaðinn. Ég trúi því að þær séu afar fáar, Sogsvirkjanir voru það til dæmis ekki. Hins vegar er alveg rétt að þessar virkjanir mala gull fyrir þjóðarbúið og það er vel og ég lít ekki svo á að sú atvinnuuppbygging sem þar hefur orðið hafi verið gerð til höfuðs almenningi nema síður sé. Ég held einmitt þvert á móti að þetta hafi skapað velsæld í landinu og ég held að okkur sé óhætt að muna það. Tvö önnur atriði langar mig til að koma inn á í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það er í fyrsta lagi það sem hann sagði um vindorku og kemur fram í skýrslunni, þ.e. að búið sé að ljúka rannsóknum á vindorku og það hafi ekki fengist fjárfestar til þess að halda þeim áfram. Nú er ég mjög eindregið þeirrar skoðunar að bæði eigum við að leita að nýjum orkugjöfum og einnig eru áhugaverðar þær umræður sem voru um orkubera, og þá er þar sérstaklega um vetni að ræða auðvitað. En það tekur náttúrlega óhemjulega mikið rafmagn og það þarf að taka einhvers staðar og það þarf væntanlega að nýta það rafmagn sem er verið að framleiða í það eða þá að virkja fyrir því sérstaklega. Við gætum þá skoðað það. En það er alveg hræðileg sjónmengun af vindorkuverum. Ég held að við hljótum að vera sammála því og það hafa Danir til dæmis deilt verulega um hjá sér og farið með þessi vindorkuver langt út á haf. Ég held að við hljótum að þurfa að ræða það þá sérstaklega hvernig við ætlum að gera það. Ég vil líka benda á að hér var fyrirtæki starfandi fyrir nokkrum árum, Vindorka, sem hafði það sérstaklega að leiðarljósi að kanna möguleika á vindorku. Því miður var það svo dýrt á þeim tíma að ekki var hægt að halda því áfram. En bara til þess að það sé á hreinu þá eru vindorkuverin, eins góð og þau eru og hafa verið nýtt á Íslandi í langan tíma hjá bændum sérstaklega, auðvitað mjög mengandi að því leyti til að sjónmengunin er gríðarleg. Eins langar mig að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon hvort það sé rangur skilningur hjá mér að hann styddi að Búðarhálsvirkjun sem hann nefndi í sinni ræðu yrði byggð eins og hún lægi fyrir ef neðri hluta Þjórsár yrði sleppt. 

Frú forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt að vindorkan hefur þennan ágalla. Mér þykja þetta ekkert sérstaklega falleg mannvirki. En það má taka þau niður ef mönnum sýnist svo. Þetta er afturkræf uppbygging og það má velja þessu afskekkta staði kannski þar sem lítið ber á og svo framvegis og við höfum mikla möguleika til þess í okkar stóra og vindasama landi. Ég er mér vel meðvitaður um að af þessu er sjónmengun og auðvitað hávaðamengun líka og þetta er lýti í nærlandslagi manna sem er tilfinningalegt í þéttbýlum löndum og það veldur þeirri miklu umræðu til dæmis sem er í Danmörku þar sem menn eru núna farnir að tala um að gera þetta fyrst og fremst úti í sjó og byggja vindmyllugarða á hafi úti eða undan ströndum. Frægasta tilraun hér með vindmyllur er væntanlega hin mikla vindmylla í Grímsey sem voru gerðar allmiklar tilraunir með og tókust nú svona og svona.

Er hún ekki enn þá til?

Það var ein hugmyndin að leysa vandamál einangraðra orkumarkaða eða orkusvæða eins og kannski Grímseyjar með slíku og er væntanlega vel tæknilega mögulegt og eins og þróun er í orkuverðsmálum og ég tala nú ekki um eins og olíuverð er að þróast þá má nefna slíka hluti. Það er eftir miklu að slægjast ef menn geta leyst orkuþörf til dæmis einangraðra byggða eins og Grímseyjar með öðrum hætti en þeim að keyra þar dísilrafstöð. Varðandi Búðarhálsvirkjun er það bara þannig að ég hef margnefnt þá virkjun á undanförnum árum sem miklu heppilegri virkjunarkost en að rjúka til á óröskuðum svæðum af því að hún er inni á miðju framkvæmdasvæðinu í efri hluta Þjórsár á milli Sultartangalóns og Hrauneyjarfossvirkjunar. Ég held að flestir séu sæmilega sáttir við að það breyti litlu úr því sem komið er á því svæði og þau umhverfisáhrif séu vel ásættanleg borið saman við mjög margt annað. Ég svara því bara játandi. Ég mundi fagna því glaður ef menn hyrfu frá öllum hugmyndum um virkjanir í neðsta hluta Þjórsár og liður í því í staðinn væri þá Búðarhálsvirkjun sem hvorki gerði ráð 

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir prýðileg skýrsla af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar og kemur til vegna þeirra breytinga sem urðu á raforkulögunum árið 2003 að mig minnir en þá var kveðið á um að skýrsla af þessum toga skyldi lögð fyrir Alþingi. Það er að mörgu leyti dálítið áhugavert að velta fyrir sér innihaldi svona skýrslu vegna þess að það var nú eðli þeirrar lagasetningar að reyna að skapa samkeppni á raforkumarkaði, aðskilja einkaleyfisþætti og sérleyfisþætti frá samkeppnisþáttum. Skýrslan þarf því pínulítið að bera þess merki að það má ekki stíga á samkeppnisþættina og þegar maður fer að leita að upplýsingum sér maður að það er aðeins farið að grilla í að samkeppnisaðilar vilji ekki sýna manni allt, enda stendur það ekki til. Spáhluti skýrslunnar er því ekkert síður áhugaverður en lýsing á fyrirtækjunum eins og var nú frekar hérna áður fyrr áður en raforkulögin tóku gildi. Fram að þeim tíma voru engin slík lög í gildi. Ég held að það sé áhugavert að velta fyrir sér þeirri þróun sem hefur orðið á almennum markaði eftir setningu þessara raforkulaga. Margir höfðu efasemdir um að okkur muni ganga vel að koma á almennilegum samkeppnismarkaði ekki síst vegna þess að orkumarkaðurinn okkar einstakur að því leyti til að fyrir utan það að við erum eyja er eiginlega öll raforkuframleiðslan vatnsafl eða jarðgufa, sem hefur svo núverið verið að gefa dálítið í, sem þýðir að verðmyndun öll ber þess merki. Þar fyrir utan er einn aðili er langstærstur í raforkuframleiðslu. Annar er langstærstur í raforkusölu. Allt þetta hefur áhrif á hugsanlega samkeppni og það hefur nú komið í ljós að það hafa ekkert verið gríðarlega mikil skipti hjá raforkusölunum og það er áhugavert í þessu sambandi að horfa til Norðurlandanna. Það hefur gengið afar illa hjá Dönum að koma samkeppni á. Mig minnir að í skýrslum standi að um 1,5% notenda þar hafi skipt um raforkusala. Í Noregi hefur þetta verið lengst við lýði og það er gaman að nefna það að Norðmenn tókust á við þetta verkefni að eigin vilja árið 1990 þegar þeir settu slíka löggjöf. Þessi umræða var ekkert komin í þann gang þá hjá Evrópusambandinu og það var ekkert fyrr en þeir fóru sérstaklega að hvetja til skipta að þá fengu þeir út úr því rúm 11% sem nú er talan hjá Norðmönnum. Hvatinn til að skipta er því ekkert gríðarlega mikill og maður sér það alveg þegar við erum að tala við fyrirtæki eða einstaklinga um að það muni kannski nokkrum tugum króna þá er náttúrlega kannski spurning hvort það sé tilraunarinnar virði eða hvort menn nenni mikið að skipta. Þetta er sá vandi sem samkeppnisreksturinn er í. Þetta á við um lokanotandann, þ.e. þá sem kaupa af sölufyrirtækjunum. Öðru máli getur auðvitað gegnt framleiðslumegin og það er áhugavert að hæstv. iðnaðarráðherra nefndi í því sambandi væntanlegar breytingar á orkumarkaðnum sem við munum væntanlega sjá núna á næstu vikum. Þar eru menn að nálgast þetta viðfangsefni með þeim hætti að ýta undir þessa samkeppni. Það er mín persónulega skoðun að samkeppninnar muni helst sjá stað á framleiðsluvængnum í samanburði á orkugjöfum, hvað þeir gæfu hugsanlega af sér í verði. Þá er náttúrlega langlíklegast að samkeppnin verði mest hjá stórnotendum, að það séu stóru fyrirtækin sem beri í raun mest úr býtum þegar kemur að raforkukaupum. Þetta er eðlilegt sjónarmið og algjörlega eðlilegt miðað við það kerfi sem við erum með og almennt erum á því að sé rétt á Vesturlöndum. Það er ekkert slæmt við það. En það er bara sjálfsagt að halda því til haga. Mig langar aðeins að fara ofan í örfáa þætti í þessari skýrslu og ég tek það fram að hún er þess eðlis að það er ómögulegt að fara kannski djúpt ofan í einstaka þætti. Þetta er bara fróðleg lesning fyrir menn að skoða og kynna sér og ætti að skýra hlutina mjög vel fyrir mörgum. Ég hef beint sjónarmiðum mínum sérstaklega að flutningskerfinu, uppbyggingu þess. Ég held að þar séu töluvert miklir möguleikar fyrir okkur í framtíðinni til þess að nýta betur þá orku sem við höfum í landinu og líka til þess að horfa á orkumarkaðinn með þeim hætti að ekki sé gengið eins mikið á umhverfið út af því að það er auðvitað sjónarmið okkar allra. Hvað sem menn segja um það þá viljum við öll að gengið sé vel um umhverfið. Ég tek eftir því að það stendur til að fara hér í línu, Brennimel/Sigöldu. Eftir því sem mér skilst hefur í vetur ríkt alvarlegt ástand miðað við það sem hefur verið í afhendingaröryggi frá Sigölduvirkjun. Reyndar er í því sambandi ágætt að muna að afhendingaröryggi á Íslandi er mjög gott. Engu að síður hefur það verið aðeins lakara út af veðri og línunni frá Sigöldu að Kröflu. Eins kemur þarna Kröflulína II inn og Blanda og Rangárvellir. Allt eru þetta mjög mikilvægar línur í þessa uppbyggingu sem ég er svo mikið að tala fyrir á flutningskerfinu. Síðan til viðbótar þessu getum við náttúrlega horft á það sem við hæstv. iðnaðarráðherra höfum rætt um áður, þ.e. hvernig við horfum síðan á framhaldið. Þar held ég að við eigum að vera dálítið djörf og einmitt að reikna svolítið út hvað við erum að gera, hvað við fáum út úr því í raun og veru. Í þessari skýrslu kemur fram að Landsnet lítur svo á að það þurfi að hafa reiðuafl sem samsvarar einni vél í Hrauneyjarfossi. Hrauneyjarfossvirkjun er gjarnan kölluð almenna virkjunin, að hún sé sú sem almenni markaðurinn á. En hún var náttúrlega ekkert byggð fyrir almenna markaðinn nema að hluta til. Engu að síður er talað með þeim hætti að þegar þarf að fara að gefa í þá er Hrauneyjarfossvirkjun keyrð upp. Það eru 70 megavatta vélar í Hrauneyjarfossi. Það eru 115 megavatta vélar í Kárahnjúkum. En Kárahnjúkavirkjun hjálpar okkur ekkert nógu mikið með aflið út af þessum vandamálum þarna fyrir austan. Það þarf alltaf að passa upp á það fyrir utan það að þótt aflið komi inn í kerfið gegnum Kárahnjúkavirkjun þá verður Landsnet væntanlega að horfa til þess þegar það skipuleggur sitt kerfi að ef stóru vélarnar fara út annars staðar þá þarf að gæta að því. Um leið og maður segir að það sé hægt að keyra þetta kerfi í raun harkalegar en gert er og keyra það meira í skorpum, ef maður getur tekið svo til orða, þá þarf auðvitað að gæta þess að þetta neyðarástand sem getur skapast í raforkukerfinu skapist ekki. Þess vegna er mjög ánægjulegt þetta samstarf sem raforkufyrirtækin eru núna í. Ég held að það muni skila góðum árangri. En ég vil jafnframt hvetja þá sem eru í þessu neyðarsamstarfi og ráðherrann sérstaklega til þess að passa upp á þessa góðu tæknimenn um að það sé allt í lagi þótt að maður vilji ekki vera óvarkár að samt að vera ekki alveg alltaf með belti og axlabönd og björgunarhringinn líka þegar við erum að horfa á þessar fjárfestingar. Ég tek líka eftir öðru hérna varðandi flutningskerfið og mig langar til þess að spyrja ráðherrann að því sérstaklega. Það kemur fram að Landsnet hafi verið í verkefnum út af Alcan, út af Helguvík eitthvað og þessari aflþynnuverksmiðju á Akureyri og það kemur fram að áfallinn kostnaður Landsnets vegna Alcans sé 100 millj. kr. en að sá kostnaður verði greiddur í samræmi við þetta MoU [Memorandum of Understanding] sem þar hefur verið gert. Mig langar að spyrja ráðherrann að því hvort þetta sé þá vegna þeirrar niðurstöðu sem varð um að það ætti að setja hluta af þeim línum í jörðu og að fyrirtækið hafi ákveðið að koma til móts við það vegna þess að ég get ekki betur séð en að í öðrum tilvikum sé það þannig að Landsnet hafi þetta verkefni. Mér finnst brýnt að Landsnet hafi það verkefni að byggja upp flutningskerfi í landinu en ég vil enn fremur samt taka fram að það þarf líka að vera möguleiki fyrir einkaaðila að koma að byggingu flutningskerfa ef Landsnet treystir sér ekki til þess, meðal annars til þess að greiða fyrir verkefnum með einhverjum hætti. Mín skoðun er því sú að við megum ekki koma í veg fyrir að einkaaðilar geti með einhverjum hætti komið að þessum verkefnum. Áfram um þetta. Mig langar að ræða verðskrárnar og í framhaldi af þeim orðaskiptum sem ég átti við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Það er alveg óumdeilt að rafmagnsverð hér er hagstætt og mér þykir beinlínis rangt að halda öðru fram. Auðvitað vilja menn kannski alltaf að hluturinn sé enn þá ódýrari en það er mjög hagstætt raforkuverð í landinu og ég vara alveg eindregið við því að við förum að skattleggja þetta eitthvað sérstaklega, sérstaklega þegar um það er að ræða að ég mundi nú ekki skilja alveg hver rökin yrðu fyrir því þegar við erum að tala um þessa grænu orku sem við höfum hérna í landinu. Í því kerfi sem við erum búin að koma okkur upp er samt ákveðið flækjustig í verðskránni. Þó hafa orkufyrirtækin reynt eins og þau geta að hafa hana sem einfaldasta. En vegna þess að hluti af notendum notar raforku til húshitunar flækist mjög hjá ákveðnum dreifiveitum reikningagerð. Það er ekki talað um það sérstaklega í skýrslunni. Alla vega sé ég það ekki. En ég vil benda ráðherranum á það, hæstv. ráðherra Össuri Skarphéðinssyni, og eins vil ég beina því til hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesens að það er ekki nógu gott að um tvö virðisaukaskattstig sé að ræða hvað þessa vöru varðar. Við erum annars vegar með virðisaukaskatt á húshitun sem er eitthvert ákveðið prósent og svo erum við með virðisaukaskatt á almenna notkun sem er eitthvað annað. Þetta flækir alla reikningagerð verulega og eykur bara kostnað hjá notendum. Ég átta mig ekki á hvaða röksemd er fyrir þessu, sérstaklega út af því að þetta er eiginlega bara eitthvert nýtt virðisaukaskattstig inni í skattkerfinu sem er í raun alveg óþarfi að hafa. Ég held að það væri ágæt hreinsun að laga það til og ég held að það mundi gleðja mjög marga notendur, sérstaklega þá sem þurfa að búa við að raforka til húshitunar er dýr vegna þess að þeir þurfa að keyra öll sín hús á rafmagni og við vitum að það er dýrara en að gera það með heitu vatni. Mér fyndist að svona aðgerð væri mjög til að gleðja það fólk. Í orkuspá, sem nú er orðin verkefni Landsnets en var áður á vegum Orkustofnunar, er að finna margar áhugaverðar upplýsingar og það er alveg rétt sem fram hefur komið að þar er ekki gert ráð fyrir öðrum þeim stórvirkjunum en þegar er búið að ákveða að fara í, enda væri náttúrlega ekkert vit í spálíkönum að vera með einhverja hluti sem eru ekki komnir á teikniborð almennilega og væri ekkert gagn að slíkum spám. Þar sýnist mér nú samt sem áður að - eða það væri fróðlegt að vita hver skoðun hæstv. ráðherra er á því að ef draga fer úr ásókn á ákveðin svæði, ef dregið verður úr ásókn á ákveðin svæði, ef til dæmis Reykjavíkurborg hættir við þau áform að fara í Bitruvirkjun og ef það kæmi upp að menn mundu líta með öðrum hætti á Þjórsá - nú er ég alls ekki að mæla með slíku. Ég er bara að benda á þetta - ef svo yrði, hvaða áhrif gæti það hugsanlega haft á þau áform sem þegar eru uppi um uppbyggingu stóriðju í Helguvík hvað varðar þessa spá, hvort einhver hætta sé á því þá að farið verði að abbast upp á almenna notkun í landinu. Ég veit að hæstv. ráðherra getur ekki svarað þessu kannski hér einn, tveir og þrír. En þetta er kannski umhugsunarefni og væri fróðlegt að fá svör við svona þegar við förum að ræða orkumálin betur hér síðar. Eins langar mig að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra um djúpborunarverkefni sem er talað um í skýrslunni og ég held að mönnum hljóti að þykja mjög áhugavert, hvort hann telji ef við horfum á tímaásinn að það sé ekki töluvert í það að þau verkefni verði þess eðlis að við getum nýtt okkur niðurstöðurnar. Mig langar líka að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra um rammaáætlun 1 og 2 vegna þess að fram kemur að það sé frekar verið að horfa til jarðvarma í rammaáætlun 2. En rammaáætlun 1 liggur fyrir og það liggur líka fyrir í þeirri áætlun að það er búið að raða verkefnum með ákveðnum hætti þar. Mér hefur þótt menn á hinu háa Alþingi heldur vera ósammála eða ósamkvæmir sjálfum sér þegar kemur að tali um rammaáætlun. Mér þykja hv. þingmenn Vinstri grænna tala um að rammaáætlun 2 muni leiða mikinn sannleik í ljós. En ég bendi þá á að í rammaáætlun 1 voru til dæmis virkjunaráform í neðri Þjórsá efst á blaði hvernig sem horft er á málið. Ég velti því fyrir mér hvað hæstv. iðnaðarráðherra þyki um þennan þátt málsins. Eins langar mig að benda á að í skýrslunni - og það finnst mér mikilvægt út af því sem við vorum að tala um í morgun um atvinnugrein sem heitir stóriðja sem virðist vera sérstaklega óvinsæl sem slík. Mig langar að benda á að það kemur fram að umhverfisáhrif af virkjunum, stórum virkjunum, þegar menn horfa á þau þá þýðir ekkert að horfa á litla virkjun hinu megin heldur verða menn að horfa á stærðina að því leyti til að margföldunin þýðir ekkert endilega að það sé verra heldur þvert á móti jafnvel. Þá spyr ég og mig langar að fá skoðun hæstv. iðnaðarráðherra á því: Ef við tökum atvinnustarfsemi, mengandi smáiðnað, er mengandi smáiðnaður sem kannski er undir minna eftirliti en stóriðnaður, er hann betri að hans áliti 

Frú forseti. Ég skal svara þessari síðustu spurningu alveg strax. Auðvitað er mengandi smáiðnaður ekkert betri en einhvers konar stóriðnaður. Það er líka hægt að sýna fram á það, og vonandi sjáum við merki þess fyrr en seinna, að hingað komi stóriðnaður sem hægt er að skilgreina sem orkufrekan sem er meira og minna mengunarlaus í þeim skilningi sem við leggjum í mengun. Það má heldur ekki gleyma því þegar við erum að tala um þessar áætlanir, t.d. um virkjanir, að menn verða líka að skoða saman áhrif margra smærri virkjana og bera það saman við áhrif stórra virkjana. Áhrif hinna stóru eru oft svo mikil að það slær fólk fast í upphafi en ef menn skoða hins vegar samanlögð áhrif af mörgum smærri virkjunum kann að vera að myndin sé töluvert öðruvísi. Ég átta mig ekki alveg á því hvort hv. þingmaður var að spyrja mig að því, ef t.d. sneyddist um virkjanir eins og Bitruvirkjun, hvort ég teldi þá hugsanlegt að gengið yrði á möguleika almennings til þess að verða sér úti um orku. Ef það er rétt skilið tel ég að það sé alls ekki um það að ræða, almenningur hefur forgang í þessum efnum. Hv. þingmaður spurði mig um djúpboranirnar. Ég get svarað henni því eins og ég hef reyndar sagt úr þessum stól að ég tel að það verkefni gangi of seint. Menn lögðu upp með góð áform og áætlanir fyrir nokkrum árum, það er ekki enn byrjað að bora. Sem betur fer eru nú þau föng sem þarf til þess að hefja boranirnar að koma hingað til lands og væntanlega verður það gert fyrr en seinna. Ég vek líka eftirtekt á því að fyrirhugað er að hefja slíkar boranir fyrr en menn ætluðu áður. Að minnsta kosti lá sú ákvörðun fyrir til skamms tíma eða var vilji til þess hér syðra, það skiptir máli. Ég tel hins vegar að í framtíðinni geti þetta skipt mjög miklu máli fyrir orkuframleiðslu hér á landi. Ég er reyndar sannfærður um að það gangi, ég treysti mér ekki til þess að segja hvenær en það eru örugglega - ég mundi segja tíu ár.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessi svör. Ástæðan fyrir því að ég dró þetta fram varðandi stórar virkjanir er að fram kemur á bls. 60 akkúrat það sem hæstv. ráðherra sagði um mat á stærri virkjunum, að oft væri tilhneiging til að gera of mikið úr umhverfisáhrifum viðkomandi virkjunar. Það sló mig bara þegar ég las þetta og ég er algjörlega sammála þessu. Mér finnst mjög gott að þetta skyldi hafa komið fram í skýrslunni vegna þess að oft hefur umræðan einmitt verið á hinn veginn. Þá er ég alls ekki að segja að litlar virkjanir eigi ekki rétt á sér, þvert á móti. Almennt séð er ég mjög fylgjandi því að menn virki hlutina svo lengi sem það er í samræmi við umhverfið og allar reglur sem gilda. Ég fór samt að velta fyrir mér þegar ég las þetta, þeirri umræðu sem var í morgun út af stórnotendum á raforku. Hér eru menn alltaf að tala um álbræðslur en við vonumst auðvitað til þess að við fáum líka öðruvísi iðnað inn í landið til hliðar við álbræðslurnar vegna þess að um þær gilda mjög ströng skilyrði. Ég er þess fullviss að það hefur skipt miklu máli fyrir aukið atvinnuframboð hér á landi. En við viljum gjarnan fá meiri fjölbreytni, fá fleiri störf inn í hagkerfið, og nú þegar fer að þrengja aðeins að, hvað gerir fólk? Það fer að tala um framleiðslufyrirtæki. Það er meira að segja þannig að sóttir eru forstjórar framleiðslufyrirtækja til að stjórna bönkunum. Af hverju ætli það sé? Vegna þess að þau eru svo vön að skera niður og halda utan um hlutina. Við þurfum svona fyrirtæki inn í landið bæði til að skapa okkur öruggar tekjur og til þess að skapa störf. Þess vegna fannst mér áhugavert að heyra það sem fram kom hjá einum hv. þingmanni í morgun að það væri eitthvað verra að koma með stóra vinnustaði inni í landið en litla.

Frú forseti. Ég fullvissa hv. þingmann um að ég hef ekkert á móti stórum vinnustöðum. Þvert á móti hefur þessi ríkisstjórn einmitt verið að reyna að skapa skilyrði fyrir því að laða hingað til lands stóra vinnustaði sem vinna á grundvelli þess sem má alveg skilgreina sem orkufreka stóriðju. Hún er þó allt annars eðlis en sú stóriðja sem við höfum í landinu núna. Ég vísa þá til þess að ríkisstjórnin hefur verið að reyna að greiða fyrir því að hingað komi fyrirtæki sem framleiða t.d. íhluti í ýmiss konar sólarrafhlöður. Sömuleiðis liggur fyrir að það er vaxandi áhugi fyrirtækja, sem tengjast gagnaverum af mörgum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja hér, til þess að slá tjaldhælum sínum í íslenska jörðu. Ég vona að við fáum fyrstu fregnir af því fyrr en seinna. Ég er því þeirrar skoðunar að fram undan sé tímabil þar sem mikil eftirspurn verður eftir íslenskri orku, ekki bara af því að hún er ódýr - hún fer sem betur hækkandi - heldur vegna eðlis hennar. Hún er eðlisólík obba þeirrar orku sem er til reiðu t.d. annars staðar í Evrópu og í Bandaríkjunum, ég tala nú ekki um í Asíu. Hún er græn og hún er endurnýjanleg. Það er þessi tegund af orku sem skapar mörgum nútímalegum fyrirtækjum sem starfa innan hátæknigeirans samkeppnisforskot. Menn selja bókstaflega vöru sína og þjónustu út á að hún er framleidd eða drifin af orkulindum sem teljast samkvæmt alþjóðlegum skilgreiningum endurnýjanlegar og grænar. Þetta er okkar samkeppnisforskot. Þess vegna segi ég það líka í fyllstu einlægni við hv. þingmann að ég held að við eigum ekki að hrapa að því að afhenda alla okkar orku til einnar atvinnugreinar. Ég er ekki hræddur við að bíða töluvert í þeim efnum. Ég veit það sem iðnaðarráðherra að eftirspurnin fer bara vaxandi og verðið líka.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir allt sem fram kom hjá hæstv. iðnaðarráðherra hvað þetta varðar. Ég veit líka vel að íslenska orkan verður stöðugt eftirsóknarverðari í heiminum og það er alveg hárrétt að fyrirtækin líta á það sem ákveðinn gæðastimpil að nýta slíka orku í framleiðslu sinni, hvaða framleiðsla sem það nú er, það skiptir nefnilega ekki öllu máli. Aðalatriðið er að hún uppfylli þau skilyrði sem hér eru og eru í samræmi við það sem við viljum hafa á Íslandi. Það er nokkuð sem ég gleymdi hreinlega að segja í fyrra andsvari mínu varðandi orkuspárnar og ég vil endilega að komi fram. Mér er alveg fullljóst að aldrei má ganga á almenna markaðinn, hann gengur alltaf fyrir og við megum ekki gleyma því hversu verðmætur hann er fyrir landsmenn. Þegar verið er að gera plön um áframhaldandi orkunýtingu - við getum alveg látið liggja á milli hluta fyrir hvað það er, hvort það er fyrir eitthvert netþjónabú, álfyrirtæki eða kísilfyrirtæki - ef við erum að tala um slíka uppbyggingu, t.d. á suðvesturhorninu, og þrengja fer að virkjunarkostum þar, þarf þá að líta einhvern veginn öðruvísi á þá orku sem þar er fyrir þessi fyrirtæki? Eins og ég skil málið ætti að vera töluverð orka til að ráðast í framkvæmdir við hið umrædda álver í Helguvík en ég veit ekkert um það. Það er ekki neitt sem við eigum að vita nákvæmlega um. Horft hefur verið á ákveðin svæði í því sambandi og mér finnst eins og það sé ákveðinn vilji hjá orkufyrirtækjum til að draga sig aðeins út þar. Ég var bara að spá í hvort þeir ágætu menn sem skrifa orkuspána, og ég veit að þeir eru afar vandaðir í störfum sínum, hafi velt því sérstaklega fyrir sér. Ég á svo sem von á því að þeir hafi gert það.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa skýrslu og þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og ágæta framsöguræðu hæstv. iðnaðarráðherra. Það er auðvitað alltaf stórmál í þinginu þegar rætt er um raforkumálefni og kannski hefur um engan málaflokk verið jafnmikið rætt á Alþingi Íslendinga og í íslensku samfélagi á síðustu árum og orkumál, stóriðjumál, þannig að þau hafa fengið ærinn tíma bæði á hinu háa Alþingi og í samfélaginu. Það er kannski merkilegt að hugsa um hvar t.d. stóriðjuverin standa, álverin, sem stundum er teiknað upp að standi í hverjum einasta firði á Íslandi að þau eru í dag aðeins á þremur stöðum, í Straumsvík, Hvalfirði og svo á Reyðarfirði. Menn hafa hugsað um nýja staði og verið að undirbúa. Heimamenn eru áfjáðir bæði í Helguvík, Húsavík og svo í Þorlákshöfn. Umræðan hefur verið dálítið máluð tilfinningum og pólitískum áróðri. Þetta hefur verið hin blinda umræða pólitískra átaka og heittrúnaðar þannig að það er engin spurning í mínum huga núna að allir ábyrgir stjórnmálamenn geta sagt sem svo þegar þeir horfa á stöðu þjóðarbúsins að þessi mikla orkuauðlind Íslendinga, hið hreina vatn og jarðhitinn, gerir það nú að verkum að við erum betur staddir til að mæta áföllum þjóðarbúsins. Ætli þetta sé ekki fyrsta árið, 2008, sem gjaldeyristekjur verða t.d. meiri af áli en af sjávarafurðum. Það kemur til með að hjálpa hæstv. ríkisstjórn í þeim vanda sem hún stendur nú í frammi fyrir atvinnulífinu. Þetta vildi ég láta koma fram. Svo tek ég auðvitað undir það að tímarnir breytast og mennirnir með. Margt í þessari umræðu hefur breyst á stuttum tíma og mörg þau efni sem hæstv. iðnaðarráðherra ræddi í þessari skýrslu og aðrir hafa komið inn á orka tvímælis og við höfum séð miklar viðhorfsbreytingar. Það er engin spurning að ég get tekið undir það með hæstv. iðnaðarráðherra að samkeppni á markaði er ekki virt og Íslendingar hafa í sjálfu sér sennilega lítið hugsað um þá samkeppni og engin spurning um þessa fámennu þjóð að smásalarnir eru of fáir eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Hins vegar get ég tekið undir með hæstv. ráðherra. Það er mikilvægt að nýta orkuna betur og við eigum mikil verkefni eins og kom fram í ræðu hans við að styrkja landsnetið. Þar bíða mikil og stór verkefni hvað varðar flutningskerfið sem er orðið gamalt. Hitt er sennilega alveg ljóst að Íslendingar, bæði heimili og fyrirtæki, gætu sparað mikla orku. Það er verðugt verkefni að fara vel með orkuna og ég hygg að heimilin hafi þróast þannig að ljósin logi, við eyðum töluvert miklu í orku og gætum þar séð mikinn árangur. Maður finnur það að þegar þessi málefni komast til tals er titringur í þessum sal. Það eru átök á milli stjórnarflokkanna út af orkumálum og orkunýtingu. Samfylkingin er þar í dálítið erfiðum málum, ekki síst vegna þess að hún lofaði þjóðinni stóriðjustoppi og talaði fjálglega um hið fagra Ísland. Sjálfstæðisflokkurinn vill hins vegar fara nokkuð geyst hvað þetta varðar. Við framsóknarmenn höfum lengi komið að landsmálum og auðvitað staðið fyrir mörgu því sem hefur verið að þróast á Íslandi. Við erum nýtingarmenn en leggjum auðvitað mikla áherslu á hin fjölþættu tækifæri íslensks samfélags á mörgum sviðum. Sem betur fer eru tækifærin stærri og meiri á mörgum öðrum sviðum en var fyrir 10 eða 12 árum. Ríkisstjórnin hefur ekki komið sér saman um stefnu í loftslagsmálum. Ég hygg að í síðustu viku - og kannski hefur það gerst í dag, ég veit ekki - hafi hún ætlað að komast að niðurstöðu. Það er nú svo að stjórnarflokkarnir ganga ekki samstiga til leiks þegar að þessum málum er komið eins og ég hef getið hér um. Umhverfisráðherra vill taka tillit til sérstöðu Íslands þegar um flugsamgöngur er að ræða en vill ekki horfa til þeirrar sérstöðu sem við getum lagt heimilum til með nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Það er engin spurning í huga okkar framsóknarmanna að Íslendingar eru þó svo lánsamir að hafa aðgang að miklum vatnsauðlindum, hreinu drykkjarvatni, kröftugu vatnsafli og kraumandi jarðhita. Okkur hefur tekist að nýta þessar auðlindir skynsamlega og nú þegar Evrópusambandið setur sér markmið um meira en tvöföldun á hlut endurnýjanlegrar orku, upp í 20%, erum við Íslendingar sennilega óðum að nálgast 80%. Ísland er fyrirmyndarland, hefur staðið vel að málum sínum og er fremsta þjóð heimsins í að nýta endurnýjanlegar orkuauðlindir. Hvað sem menn hrópa hér í pólitíkinni og fordæma erum við nú þarna þrátt fyrir allt í fremstu röð. Ég get tekið undir að tímarnir breytast. Þeir breytast í hugum landsmanna og á vettvangi stjórnmálanna. Af því að hér er rætt um margt í þessari skýrslu vil ég auðvitað segja sem stjórnmálamaður, vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað um mörg atriði, að við getum horfið aftur í tímann og hugsað um það þegar enginn mótmælti því að það ætti að virkja á Eyjabökkum, leiða orkuna sunnan jökla í gegnum hið fagra Suðurlandsundirlendi alla leið á Keilisnes til að hafa álver þar. Því mótmælti enginn á þeim tíma. Hugsið ykkur ef við hefðum eyðilagt þá mynd af hinum mikla jöklaþjóðgarði, Vatnajökulsþjóðgarði, og farið þá leið. Sem betur fer varð niðurstaðan önnur. Tíminn vinnur nefnilega með okkur í mörgum málum. Alveg eins væri í mínum huga fjarstæða ef okkur dytti í hug að leggja byggðalínu þvert yfir miðhálendi Íslands, fara norður Sprengisand og með jöklum til að búa til byggðalínu í dag. Ég tel það ekki koma til greina. Menn þurfa að varðveita ýmislegt sem er ósnortið því að í því liggja auðlindir í hugum okkar framsóknarmanna. Svo er með þetta mikla rafmagn sem við verðum líka að hugsa um þar sem við leiðum það um. Þá má það hvorki skaða menn né skepnur. Rafmagnið hefur mikil áhrif. Við sjáum það þar sem hinar miklu línur eru leiddar nálægt bæjum, ef þær fara yfir skóglendi vaxa trén ekki. Það eru margar nýjar upplýsingar til hvað þetta varðar sem voru ekki til fyrir nokkrum árum. Viðhorfin hafa sem betur fer breyst og ég heyri náttúrlega að þau halda áfram að breytast á mörgum sviðum. Ég fagnaði því á sínum tíma þegar menn hurfu frá Norðlingaölduveitu og Þjórsárverum sem hefði haft mikil átök í för með sér. Menn deila um neðri hluta Þjórsár sem mig minnir að vinstri grænir hafi talað fyrir hér þegar þeir voru í baráttunni gegn Þjórsárverum ef ég man þetta rétt. Ég ætla ekki að deila um það en svona breytast viðhorfin og núna talar formaður þeirra fjálglega um Búðarhálsvirkjun í stað neðri hluta Þjórsár. Í þessu öllu eru miklar tilfinningar sem ráða för og viðhorfin breytast hjá öllum. Ég sé það t.d. á öllum þeim línum sem búið er að leiða frá Þjórsá yfir Hellisheiði og þeim virkjunum sem þar eru. Auðvitað er þetta ekkert fagurt, ég tala nú ekki um þegar línurnar eru illa farnar og ekki hirtar eins og hjá Landsvirkjun nú orðið á Hellisheiði. Þó ætla ég að virða Landsvirkjun fyrir það að hún gengur vel um sín svæði. Ég get tekið undir það sem stjórnmálamaður hvað orkuna varðar. Við þurfum að fara vel með hana. Ég tek undir með hæstv. iðnaðarráðherra að auðvitað geta beðið okkar ný tækifæri í netþjónabúum og alls konar öðrum verkefnum þar sem við seljum orkuna okkar dýrar. Við eigum hana ekkert ótakmarkaða frekar en aðrir. Ég vil svo segja að við framsóknarmenn höfum stutt það að aðskilja eignarhald á samkeppnis- og einkaleyfisþáttum á raforkumarkaði. Ég held að ég muni það rétt að í fyrsta frumvarpi að raforkulögum hafi verið kveðið á um þetta en síðar fallið frá því sökum þess að mönnum fannst bratt að ganga lengra í þá átt en raforkutilskipun Evrópusambandsins kvað á um. Því var látið nægja að fylgja tilskipun Evrópusambandsins sem kvað á um bókstaflegan aðskilnað þessara þátta. Ég get hins vegar lýst því yfir að við framsóknarmenn styðjum fullan aðskilnað eignarhalds á samkeppnis- og einkaleyfisþáttum á raforkumarkaðnum og ég heyri að hæstv. ráðherra er sömu skoðunar. Síðan er auðvitað deilt um raforkuverð. Það er engin spurning í mínum huga að raunlækkun á raforkuverði er m.a. til komin vegna raforkusölu til stóriðju eins og margoft hefur komið fram í þessu þjóðfélagi. Góð arðsemi hefur enda verið af raforkusölu til stóriðju og hafa þessi viðskipti bætt hag viðkomandi orkufyrirtækja þrátt fyrir hinar miklu deilur sem ég hef hér farið yfir um þessi mál. Ég vil í rauninni segja að sú skýrsla sem hér er lögð fram er mikið pólitískt verkefni. Það liggur í þeim upplýsingum sem hér koma fyrir til þess að móta stefnu og fara yfir mjög viðkvæm og umdeild mál. Síðan er þetta með eignarhaldið á auðlindunum, það er annað og stórt mál sem við þekkjum úr þingumræðunni og verður hér til umræðu á næstunni. Ég fagna því auðvitað að frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra sé á leiðinni inn í þing, sé laust úr Sjálfstæðisflokknum. Ég held að það sé enn ekki komið inn en mér er sagt að orkufrumvarpið sé á leiðinni og það kallar á aðra og meiri umræðu. Ég vil segja við þessa umræðu að ég hygg að þegar storminum linni og þegar menn fari yfir stöðuna muni menn verða að viðurkenna að bæði fyrrverandi ríkisstjórn og stjórnarflokkar síðustu 12 árin hafa auðvitað staðið mjög vel að þessum málum á mörgum sviðum og þess vegna tekur hæstv. iðnaðarráðherra eðlilega við góðu búi á mörgum sviðum sem gefur Íslendingum tækifæri. Kannski verður það svo að þegar harðnar í heiminum og straumar þungrar kreppu leita hingað verðum við fyrst og fremst að hugsa um okkar auðlindir. Við stöndum frammi fyrir miklum vanda í landinu. Loðnubrestur blasir við. Vonandi greiðist úr því. Við höfum séð hvernig sjávarbyggðirnar hafa farið vegna niðurskurðar á þorskstofni. Ég hygg að Austurland sé öðruvísi statt núna vegna Kárahnjúka og álvers á Reyðarfirði þó að þetta muni koma af fullum þunga á það byggðarlag. Ríkisstjórnin stendur frammi fyrir nógu miklum vanda sem hún er ekki með neinar tillögur um að leysa gagnvart þeim fyrirtækjum sem verða núna fyrir miklum skaða út af loðnubrestinum. Vegna þess hvernig við höfum staðið að þessum málum er vandi ríkisstjórnarinnar, þótt hann sé stór, ekki jafnmikill og hann hefði verið ef menn hefðu haldið að sér höndum. Síðan er hitt sem ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra getur tekið undir með mér, vegna þróunar í virkjunum og orkumálum hér á síðustu árum er til alveg gríðarleg þekking á Íslandi sem er gullnáma og hann hefur margrætt um. Þessi þekking væri 

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði, að það eru gríðarleg verðmæti fólgin í þeirri þekkingu og reynslu sem orðið hefur til í orkuiðnaðinum. Það gildir bæði um vatnsaflið og jarðhitann. En við þurfum að hugsa til þess að það tekur að sneyðast um orku- eða virkjunarkosti á landinu. Eins og hv. þingmaður sagði breytast viðhorf manna með tímanum. Það leiðir til þess að jafnvel þeir sem hafa áður í þessum sölum fagnað tilteknum virkjunarhugmyndum gera það ekki í dag. Ég áfellist þá ekki fyrir það. Allt breytist með breyttum viðhorfum í tímans rás. Viðhorf hv. þingmanns hafa breyst. Viðhorf mín hafa breyst. Við þurfum að nýta okkur þessa þekkingu, nýta okkur þessa miklu reynslu í nýjum verkefnum utan landsteina. Ég hef sannfærst um að virkileg eftirspurn er eftir þessari reynslu, bæði varðandi jarðhita og vatnsaflsiðnað. Það hefur hins vegar orðið hlutskipti okkar Íslendinga að reyna að koma möguleikum jarðorkunnar á radar stórþjóðanna. Þegar ég var á fundi með framkvæmdastjóra orkumála Evrópusambandsins fyrir nokkrum vikum kom í ljós að í hinni miklu áætlun Evrópusambandsins, sem sumir hafa nefnt í dag, um það að auka hlut endurnýjanlegrar orku, er jarðhiti ekki nefndur. Menn hafa ekki komið auga á þann möguleika. Það er jafnframt rétt sem hv. þingmaður sagði um að Íslendingar gengju ekki nægilega vel um orku sína. Þeir bruðla of mikið með orku. Við þurfum, þrátt fyrir alla þá orkuauðlegð sem við höfum yfir að ráða, að hvetja til og ýta undir orkusparnað og orkunýtni. Eitt af þeim verkefnum sem ég tók í arf frá Framsóknarflokknum er á því sviði.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra hefur viðurkennt að hafa tekið þetta í arf frá Framsóknarflokknum. Það eru mikil auðæfi og er mikilvægt að hvetja hann til að fara vel með þau auðæfi. Í rauninni var það svo í kreppunni árið 1995 að þá opnuðust hlið nýrra tækifæra á Íslandi í gegnum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið. Þar blasa við allt önnur verkefni en áður. Ég vil þakka þessa viðbótarræðu hæstv. ráðherra. Ég tek undir með honum. Tímarnir breytast. Hver hefði trúað því á Suðurnesjum að þegar herinn færi með allt sitt hafurtask ættu menn gnægð tækifæra í kringum flugstöðina og flugvöllinn og vantaði fólk. Ég skil að menn á Suðurnesjum hugsi um álver í Helguvík og séu að undirbúa það en það þarf sinn tíma eins og annað. Hið sama má segja um það sem menn sjá fyrir sér á Húsavík, á Bakka þar sem menn hugsa um rafmagn framleitt með jarðgufu og háhita. Það mundi auðvitað breyta Norðurlandi alveg eins og Kárahnjúkar og Reyðarfjörður hafa breytt Austurlandi. Ég sé að hv. þm. Ögmundi Jónassyni líður illa undir þessari ræðu minni en hann verður að kyngja staðreyndum eins og aðrir. Ég vil óska þess að hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórn fari vel með þessi tækifæri. Þau eru íslenskri þjóð dýrmæt og mikilvæg til atvinnusköpunar. Ég er t.d. andstæðingur þess að leiða rafmagn í streng út í Evrópu og virkja hér villt og galið, sem stundum kemur upp hugmynd um. Ég tel að við eigum að hafa virðisaukann heima af öllu því sem við gerum, förum í verkið af hófsemd og virðingu og látum náttúruna njóta vafans í öllum tilfellum. En öllu þessu fylgir eitthvert rask. Lífinu fylgir eitthvert rask, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Það er margt fróðlegt að finna í skýrslu iðnaðarráðherra um raforkumálefni. Þetta er önnur skýrslan sem þinginu er flutt eftir að ný raforkulög voru afgreidd á Alþingi vorið 2004. Það er fróðlegt að bera saman þessar tvær skýrslur. Þær eru að mörgu leyti ólíkar. Sú fyrri ber mikinn keim af framkvæmdum sem þá voru að hefjast á Austurlandi og fjallar um afmörkuð málefni þar en sú sem hér er til umræðu er meira á almennari nótum. Fyrst vildi ég nefna, virðulegi forseti, það sem kemur fram í formála skýrslunnar, að engar ákvarðanir liggi fyrir um frekari uppbyggingu orkufreks iðnaðar hér á landi og því sé ekki gert ráð fyrir neinum slíkum framkvæmdum eða um þær fjallað í þessari skýrslu. Ég held að það þurfi aðeins að kalla eftir nákvæmari svörum frá hæstv. iðnaðarráðherra um það mál og því að ríkisstjórnin skýri betur hver stefna hennar er. Það hefur komið skýrt fram í ummælum tveggja ráðherra Sjálfstæðisflokksins, annars vegar hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar hæstv. forsætisráðherra, að fullur hugur er til þess að ráðast í álversframkvæmdir við Helguvík sem allra fyrst og í framhaldinu við Bakka á Húsavík. Tímasetningar eru að minnsta kosti þannig í ummælum hæstv. forsætisráðherra að nokkuð ljóst er að hann gerir ráð fyrir því að Helguvíkurframkvæmdirnar verði á þessu kjörtímabili. Það hlýtur að þýða að þær eigi að hefjast ekki seinna en á næsta ári, helst á þessu ári og jafnvel að framkvæmdir við Bakka á Húsavík hljóti að hefjast á þessu kjörtímabili líka. Mér finnst vanta inn í skýrsluna upplýsingar um þau áform sem lýst hefur verið af hálfu þessara tveggja ráðherra. Ósamræmið í ummælum ráðherra Sjálfstæðisflokksins annars vegar og hæstv. iðnaðarráðherra hins vegar kemur skýrar fram í fjárfestingaráformum sem gerð er grein fyrir á bls. 45 í skýrslunni. Þar er gert ráð fyrir að framkvæmdir til undirbúnings álveri í Helguvík hefjist ekki fyrr en á næsta ári og standi 2010 og 2011 ef ekki lengur, sem er ekki í samræmi við það sem kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra. Ég hlýt að kalla eftir því hjá hæstv. iðnaðarráðherra hvort áætlunin á töflu 4.2 sé úrelt í þessari skýrslu, hvort áform ríkisstjórnarinnar hafi breyst frá því að gengið var frá þessum texta. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í skýrslunni á bls. 9 og 10 í kaflanum um vinnslu raforku. Þar er réttilega bent á að ráðherra geti endurskoðað ákvæði virkjunarleyfis, endurskoðað ákvæði þeirra virkjunarleyfa sem þegar hafi verið gefin út og bætt í þau nýjum ákvæðum ef hann telur það nauðsynlegt til að tryggja heildarhagkvæmni orkunýtingar vatnasviðsins eða jarðhitasvæðisins og væntanlega öðrum atriðum, eins og fram kemur ofarlega á bls. 10, t.d. nýtingu endurnýjanlegra orkulinda auk skilyrða er lúta að umhverfisvernd, landnýtingu, tækni og fjárhagslegri getu virkjunarleyfishafa. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita þessari heimild sinni til að taka upp eitthvað af útgefnum virkjunarleyfum og endurskoða þau. Mér finnst fyllsta ástæða til að skoða þau mál af hálfu nýs ráðherra sem kemur að þessum málaflokki, sérstaklega ráðherra frá flokki sem ekki hefur verið í ríkisstjórn og ekki komið að þessum málum. Auðvitað er eðlilegt að ætla að sá flokkur vilji setja mark sitt á það sem gera skal á næstu árum, bæta við skilyrðum eða breyta leyfum og annað slíkt. Mér finnst ekki óeðlilegt að inna ráðherrann eftir því hvort hann hyggist nýta sér þá heimild sem hér er sagt frá að sé í lögunum. Ég vil svo segja, virðulegi forseti, um það sem mér finnst vera meginefni skýrslunnar, þ.e. mat á áhrifum af kerfisbreytingunni frá 2004, sem var nokkurs konar markaðsvæðing raforkukerfisins. Mér er minnisstætt að þegar gengið var frá löggjöfinni á vordögum 2004 voru mestar áhyggjur af hálfu þeirra sem óttuðust breytingarnar að raforkuverð á höfuðborgarsvæðinu mundi hækka mikið í kjölfar breytinganna. Það voru miklar fréttir fluttar af því á þeim vikum, að svo og svo miklar verðhækkanir gætu orðið á raforku á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er mjög athyglisvert sem kemur fram í skýrslu hæstv. ráðherra, að verð á raforku hefur alls ekki hækkað á höfuðborgarsvæðinu í samræmi við ótta manna þá. Það kemur t.d. fram að raforkuverð hefur á árabilinu 2005–2007 hækkað um 0,8% hjá Orkuveitu Reykjavíkur, sem er langt innan þeirra marka sem menn óttuðust. Segja má að skýrslan dragi fram að kerfisbreytingin leiddi ekki til verðhækkunar á raforku á höfuðborgarsvæðinu eins og óttast var á þeim tíma. Ég held að menn geti glaðst yfir því að svo varð ekki. Hins vegar sýnir skýrslan það sem minna var talað um í fjölmiðlum á þeim tíma, að það er óvíst að kerfisbreytingin hafi verið til góðs að öllu leyti. Það er nokkuð ljóst að verðhækkun hefur orðið í dreifbýlinu vegna þess að bæði Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða ákváðu að hafa tvær gjaldskrár, nýta sér heimildir í lögum til að hafa sérstaka dreifbýlisgjaldskrá. Orkuverð á þeim svæðum hefur hækkað nokkuð. Þar hefur kerfisbreytingin verið óhagstæð vegna þess að áður tóku raforkunotendur í þéttbýli þátt í að borga flutning á raforku út í dreifbýlið, sem þeir gera ekki í dag. Ríkið ætlaði á þeim tíma að mæta fyrirsjáanlegri verðhækkun á dreifbýlinu með beinum niðurgreiðslum upp á 230 millj. kr. Þegar maður skoðar þessar tölur sést að í fyrsta lagi hefur fjárhæðin staðið í stað öll árin. Hún hefur því rýrnað að verðgildi og í öðru lagi hefur hún ekki dugað til að vega upp á móti gjaldskrárhækkunum. Dreifbýlið býr við verðhækkun vegna kerfisbreytingarinnar, vegna þess að innri verðjöfnun í kerfinu var afnumin. Mér finnst slæmt, virðulegi forseti, að það hafi gerst. Ég vonaði að svo mundi ekki verða og þær yfirlýsingar sem gefnar voru á þeim tíma gengu út á að fara frá innri verðjöfnun yfir í beina niðurgreiðslu úr ríkissjóði sem mundi þýða að dreifbýlið væri jafnsett. Það hefur því miður ekki gerst. Ég vek athygli hæstv. iðnaðarráðherra á þessu. Ég veit að honum er umhugað um stöðu dreifbýlisins og hann væri vís með að taka þetta mál upp og beita sér fyrir því að eitthvað af verðhækkuninni í dreifbýlinu gangi til baka. Annað sem hefur auðsjáanlega gerst lýsir því að samkeppnin er ekki almennilega virk í kerfi okkar, þ.e. hve fáir notendur hafa skipt um raforkusala, eins og ráðherra rakti að nokkru leyti í ræðu sinni og kemur fram á bls. 16. Þar kemur fram aðeins 0,35% af heildarfjölda notenda á Íslandi skipti um raforkusala árið 2006. Í Danmörku var talan 1,5%, í Finnlandi 3,9%, í Noregi 11,5% og í Svíþjóð 7,8%. Þetta segir okkur að ekki sé nægileg samkeppni á þessum markaði innan lands. Í skýrslunni eru einnig upplýsingar um að þróunin á Norðurlandamarkaðnum, sem frekar hefur samkeppniseinkenni en sá íslenski, er að samþjöppun eykst og orkuframleiðslan færist á hendur fárra stórra fyrirtækja. Þar er um að ræða bæði sameiginlegt eignarhald og töluvert krosseignarhald sem leiðir af sér ýmis samkeppnisleg vandamál. Þegar við skoðum íslenska raforkumarkaðinn, sem er bara brot af markaðnum á Norðurlöndunum þá hljótum við að átta okkur á því að líkurnar á umtalsverðri samkeppni eru afar litlar hér á landi. Menn ættu að velta því fyrir sér hvort þessi vegferð, sem á að byggjast á samkeppni, sé yfir höfuð líkleg til að skila árangri og hvort ekki væri betra að hafa meiri opinbera stjórn á þessum markaði og eignarhaldi á fyrirtækjunum og opinbera stjórn á verðlagningu. Ég hallast að því, virðulegi forseti, í ljósi þeirra upplýsinga að telja að opinber stjórn á þessu sé vænlegri til lengri tíma en að treysta á samkeppni sem ekki er fyrir hendi. Mig langar að benda á að ég beitti mér fyrir því vorið 2004 sem formaður iðnaðarnefndar að breyta frumvarpi ríkisstjórnarinnar þannig að það yrði ekki, eins og til stóð, heimilt að selja hlutabréf í Landsneti til annarra en þeirra sem upphaflega áttu að leggja inn í það eignir. Áður var gert ráð fyrir því að nýir aðilar gætu komið inn í Landsnet og eignast hlut í fyrirtækinu en það var afnumið. Þar með var ljóst í gildandi lögum að það eru bara opinberir aðilar sem eiga í þessu fyrirtæki. Ég held að það hafi verið skynsamleg ákvörðun á þeim tíma. Ég sé engar vísbendingar um það í skýrslu hæstv. ráðherra að leggja eigi til breytingu á þessu og ég fagna því. Virðulegi forseti. Af mörgu er að taka en mig langar að nefna flutninginn og öryggið. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að á Snæfellsnesi og Vestfjörðum búa menn við áberandi lakasta afhendingaröryggið. Það háir þessum landshlutum báðum en þó Vestfjörðum sýnu meira. Aðeins ein lína sem tengir Vestfirði við raforkukerfi landsmanna og hún er mikið úti vegna veðurálags. Ég legg til, virðulegi forseti, að það verði hugað að því. Reyndar sé ég í skýrslu hæstv. ráðherra að þetta eigi að nokkru leyti við um Norðurland. Ég held að skynsamlegt væri að treysta kerfið, m.a. að auka eigin raforkuframleiðslu Vestfirðinga. Þeir þurfa að flytja langmest af þeirri orku sem þeir nota eftir byggðalínunni. Í öðru lagi held ég að skynsamlegt væri að auka raforkuframleiðslu á höfuðborgarsvæðinu til að draga úr þörfinni fyrir að flytja raforku frá Norðurlandi og suður þannig að meiri raforka verði á þessum tveimur svæðum sem greinilega þurfa á orkunni að halda. Í skýrslu sem liggur fyrir um flutningskerfi Vestfjarða er greint frá ýmsum hugmyndum um hvernig eigi að styrkja kerfið og ég vænti þess að hæstv. ráðherra fari yfir þá valkosti í ræðu sinni síðar í þessari umræðu. Ég held að það sé afar nauðsynlegt að ráðast í þær framkvæmdir. Ég vil bæta við einni hugmynd sem ekki er að finna í þeirri skýrslu sem ég held að sé ekki síður nauðsynlegt að taka alvarlega, þ.e. að raforkukerfi Vestfjarða verði hringtengt þannig að það fari ekki bara frá Hrútatungu um Barðastrandarsýslu og Mjólká og þaðan norður um Djúp heldur frá Ísafirði inn Ísafjarðardjúp yfir í Strandasýslu og þaðan suður Strandasýslu aftur í Hrútatungu. Ég held að slíka hringtengingu vanti í raforkukerfi Vestfirðinga til að tryggja öruggari aðflutningsleiðir. Menn hefðu þá tvær leiðir til að tryggja orkuna um tvö ólík veðursvæði sem ætti að leiða til þess að afhendingaröryggi yrði ásættanlegt.

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr mig út í hugsanlegar breytingar og endurbyggingu á vesturlínu og það er það flókið mál að ég ætla að geyma mér að fjalla um það þangað til í ræðu minni á eftir. En hv. þingmaður kom fram með ýmsar aðrar spurningar, hann benti á að það kemur fram í raforkuskýrslunni að ráðherra hefur heimild til þess að breyta skilyrðum í virkjunarleyfi sem hann gefur út eða er búinn að gefa út. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að slík heimild er fyrir hendi ef málefnalegar ástæður eru til. Það er ekki útilokað ef þær aðstæður koma upp að ég mundi beita þeirri heimild. Ég hef m.a. rætt opinberlega um þann möguleika varðandi eina tiltölulega smáa virkjun að hugsanlega mundi ég gera það. Sömuleiðis hef ég komið því á framfæri við eitt tiltekið orkufyrirtæki sem vinnur orku úr jörðu að það sé hugsanlegt að skilyrðum í virkjunarleyfi verði breytt ef í ljós kemur að nýting á viðkomandi svæði er of ágeng. Hv. þingmaður gat þess að það kæmi fram í skýrslunni að hækkunin sem menn óttuðust að yrði við kerfisbreytinguna 2003 hér á þéttbýlissvæðinu hefði ekki komið fram. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Það er út af fyrir sig merkilegt miðað við þau ramakvein sem þá voru rekin upp og þær miklu greinar sem skrifaðar voru af forsvarsmönnum sumra fyrirtækja um mikinn kostnað. Það er hins vegar rétt hjá honum að það hefur komið fram verðhækkun í dreifbýlinu. Að sumu leyti stafar það af því að dreifingarkostnaður í strjálbýlinu er svo mikill. Það er hins vegar ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni að upphæðin sem notuð er til að greiða niður dreifingarkostnaðinn hafi staðið í stað. Hún var 230 millj. en ég veit ekki betur en að hún sé orðin 240 millj. á yfirstandandi ári. Svo vita menn ekki hver þróunin hefði orðið í óbreyttu kerfi og ég vek eftirtekt hv. þingmanns á því sem er miklu gleggri á tölur en ég. Að öllum líkindum er hækkunin þarna sem hann gat um aðeins fyrir neðan breytingar á 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að miðað við þessar tölur í skýrslunni hefur verð á raforku ekki fylgt vísitölu þannig að líklega er um að ræða einhverja lækkun að raungildi og það er út af fyrir sig gott. Það sem ég óttast kannski dálítið í þessu máli hvað varðar markaðsvæðingu raforkukerfisins - ekki það að ég sé andvígur því að taka upp markaðsvæðingu, ég held að það sé skynsamlegt - það sem ég held að gerist er að þetta virki ekki. Markaðurinn er of smár til þess og það eru of fáir neytendur á markaðnum til að þetta virki raunverulega í þeim mæli að það haldi niðri verðlagningunni sem þarf að vera. Það er hagur neytenda ef samkeppni leiðir til þess að verð lækki. Við sjáum það t.d. á íslenska fjármálamarkaðnum að það er eðli kapítalistanna að skaffa ekki vöruna á sem lægstu verði heldur að fá sem mestan gróða fyrir sig og þegar þeir komast upp með að selja vöruna háu verði gera þeir það. Það er auðvitað töluvert svigrúm á raforkumarkaðnum, ef horft er á hann einan og sér, til þess að hækka verðið vegna þess að kaupgeta íslensks almennings er mikil. En ef menn fá að leika mjög lausum hala í þessu efni getur það leitt til þess að orkusalar fari að nýta aðstæður til þess að hækka verðið alveg eins og vextir af fjármagni hér á landi eru miklu hærri en erlendis vegna þess að það vantar samkeppnina. Það vantar aðstæður til að halda aftur af því. Við sjáum það t.d. á öðrum vörum, eins og fatnaði og öðru slíku, sem hingað eru fluttar inn án nokkurra tolla af hálfu íslenska ríkisins að þær hafa hækkað mjög mikið í verði og eru langtum dýrari en efni standa til vegna þess að það er engin almennileg samkeppni á markaðnum.

Herra forseti. Þetta var fyrsta atriðið sem ég tók í ræðu minni í dag. Ég dró þá ályktun af því sem kemur fram í þeim söfnuðu upplýsingum sem er að finna í skýrslunni að samkeppnin er mjög lítil hér á landi að því er að okkur neytendum snýr. Það er einfaldlega staðreynd. Hv. þingmaður fór með ýmsar tölur um Norðurlöndin sem allar eru réttar og gat sérstaklega um þróunina í Noregi þar sem miklu fleiri hafa þó skipt, t.d. á árinu 2006 sem er viðmiðunarár í skýrslunni, um orkusala. En Noregur er líka það land sem hefur verið hvað lengst með þetta frelsi. Norðmenn tóku það upp árið 1990 en þá voru ákveðin gjöld sem féllu á þá sem skiptu um orkusala. Það var ekki fyrr en 1997 þegar þau gjöld voru afnumin sem fjöldinn sem skipti um tók að vaxa. Hugsanlega er þetta fall af tíma, við sjáum til. Það eru að mörgu leyti mjög óeðlilegar samkeppnisaðstæður hér á markaði. Við sjáum það í fyrsta lagi að hlutdeild þess fyrirtækis sem stærst er í framleiðslu orku er gríðarlega stór. Í öðru lagi eru mjög mörg fyrirtækjanna bæði með sérleyfis- og samkeppnisþætti á sinni hendi og ég tel að það sé vel hugsanlegt að það leiði til þess að samkeppni verði minni en ella. Á hvoru tveggja er tekið í því frumvarpi sem ég mæli vonandi fyrir síðar í vikunni. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður verður ánægður með það. Þar eru menn að stíga lengra á þessari vegferð, þetta er leiðangur. Þegar menn ætla að breyta rafmagnsmarkaðnum á þennan hátt þá er þetta leiðangur. Fyrsta skrefið var tekið 2003. Menn hafa tekið fleiri skref. Eitt skref var tekið um daginn sem hugsanlega getur haft áhrif á þetta. Það var ákvörðun Landsnets samkvæmt heimild sem er að finna í raforkulögum að hefja skyndimarkað í heildsölu á raforkumarkaði. Ég tel að það gæti leitt til gagnsærri verðmyndunar og það gæti leitt til þess að menn gætu nýtt sér aðstæður betur til þess að selja rafmagn. Það gæti leitt til þess 

Virðulegi forseti. Ég er á þeirri skoðun að úr því að menn fóru þá leið að markaðsvæða raforkukerfið þýði ekki að snúa af þeirri braut strax. Það er ekki fullreynt þó að áhyggjur mínar sem ég setti fram þá og endurtek nú séu að mínu viti á nokkrum rökum reistar. Ég bendi á það sem fram kemur í skýrslunni sem við erum að ræða, álit Samkeppniseftirlitsins sem telur að það væri í bestu samræmi við markmið samkeppnislaga að skilja að eignarhald samkeppnis- og eignarhaldsþátta en að lágmarki að skilja þessa starfsemi að í sjálfstæðum félögum. Ég held að taka ætti þessar ábendingar til athugunar og kannski fleiri atriði sem menn trúa að eigi að leiða til aukinnar samkeppni. Við skulum láta reyna á það til fullnustu að það gangi eftir. Eins og ég sagði áðan þá held ég að það sé algjörlega nauðsynlegt að halda dreifikerfinu og þessum flutningslínum í opinberri eigu. Ég held að við eigum ekki að opna fyrir eignaraðild utanaðkomandi aðila inn í það kerfi eins og stjórnarfrumvarpið gerði ráð fyrir 2004 og ég vona að það séu einhverjar slíkar áherslur í því frumvarpi sem við ræðum síðar í vikunni um orkuauðlindir almennt. Ég held að við verðum að hafa tiltölulega trausta opinbera forsjá á þessum hlutum til þess að geta reynt að leiða fram þá þróun sem nauðsynleg er til þess að samkeppnismarkaðurinn virki. Eitt af því sem er kannski áhyggjuefni er að eigendurnir eru að taka út arð af eign sinni í þessum raforkufyrirtækjum og það er kannski ekki nægilega mikið aðhald í því að takmarka möguleika þeirra til þess að taka út peninga og velta arðinum yfir á notendur í formi gjaldskrárhækkana.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa góðu og yfirgripsmiklu skýrslu sem veitir góða innsýn í stöðuna eins og hún er. Hún gefur okkur líka nokkrar vísbendingar um framtíðina á þessu sviði. Menn hafa komið býsna víða við í dag, rætt einstakar virkjanir og afl þeirra og einnig samkeppnishlutann eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði á undan mér. Það þykir mér afar áhugaverður þáttur í þessu og tel margt til þess vinnandi að við höldum áfram að þróa raforkumarkaðinn með þeim hætti að samkeppnin verði raunveruleg, alla vega eigum við að gera okkar ýtrasta til að reyna að koma því svo fyrir. En mér þótti það jafnframt áhugavert sem hv. þm. Ólöf Nordal sagði - ég held ég fari rétt með að það hafi verið hún - að hún teldi að meiri líkur væru á að slík samkeppni yrði í framleiðsluhlutanum en í söluhlutanum. Það þykir mér áhugavert en þetta á tíminn eftir að leiða í ljós. Við eigum eftir að ræða þetta betur þegar nýtt frumvarp um orkumál, sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur, verður rætt í þinginu. Virðulegi forseti. Í skýrslunni er fjölmargt áhugavert. Eitt af því er samanburðurinn sem gerður er við Evrópusambandið og fleiri aðila, hvað við Íslendingar erum rík af auðlindum sem gefa endurnýjanlega orku. Þetta sér maður t.d. í því, og það sést líka í skýrslunni, að við erum með mjög hátt öryggi í afhendingu og búum býsna vel, erum með raforkukerfi á heimsmælikvarða, og þá ekki síst hvað það varðar að orkan er að mestu leyti endurnýjanleg. Á bls. 14, þar sem farið er vel yfir hinn nýja orkupakka Evrópusambandsins, sem verið er að fjalla um, eru dregin fram nokkur markmið, t.d. er eitt markmiðið hjá Evrópusambandinu að auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í heildarnotkun sambandsins, að það hlutfall verði 20% árið 2020. Á Íslandi búum við svo vel að hlutfallið er nú þegar miklu mun hærra - við megum ekki gleyma því að við búum vel hvað þessa þætti varðar. Einnig má sjá mjög áhugaverðan samanburð á bls. 31. Árið 2004 voru 16% af raforku í ríkjum Evrópusambandsins unnin með endurnýjanlegum orkugjöfum en sambærilegt hlutfall hér á landi það ár var 99,95%. Ég held að hærra sé ekki hægt að komast. Það má líka draga það fram í þessari umræðu að nágrannaríki okkar, eins og Svíþjóð, eru enn að nota kjarnorku við raforkuframleiðslu sína. Nú er rætt um það í Eystrasaltsríkjunum að þar verði byggt nýtt kjarnorkuver í stað þeirra sem þeir þurfa að loka eftir inngöngu í Evrópusambandið. Í tengslum við inngöngusamninginn eru menn í alvöru að ræða um það að opna nýtt sameiginlegt kjarnorkuver. Þannig að við búum ansi vel hér á landi. Virðulegi forseti. Þó að við búum vel þá eru þessar auðlindir alls ekki ótakmarkaðar. Það segi ég með það í huga að það er kannski stærsta verkefni okkar stjórnmálamanna að marka orkupólitík: Hvert við viljum stefna í orkunýtingu? Í hvað viljum við að orkan okkar fari? Þróunin hefur verið sú á undanförnum árum, og það kemur t.d. fram á bls. 29 og 30 í skýrslunni, að stóriðjan er alltaf að taka stærri og stærri hlut af heildarraforkunotkun á Íslandi. Ef t.d. Kárahnjúkavirkjun og stækkunin á Grundartanga eru hafðar með er stóriðjan farin að nýta 77%, samkvæmt skýrslunni, af allri raforkunotkun í landinu. Ég tel að við þurfum að staldra við hér. Á sama tíma hafa menn spáð því, og fræðimenn og sérfræðingar okkar á þessu sviði hafa sagt það, og það er varfærnisleg spá, að við getum raunverulega nýtt um 50 teravattstundir. Inni í þeirri spá, í raforkuspánni á bls. 29, er ekki verið að tala um fyrirhugaðar framkvæmdir eins og Helguvík eða Bakka heldur eingöngu þær sem nú er að ljúka, það eru um 16 teravattstundir. Þetta þýðir að þegar því er lokið erum við farin að nýta um þriðjung eða 32% af allri nýtanlegri orku samkvæmt þessari 50 teravattstundaspá. Ég tel, virðulegi forseti, að við ættum að staldra aðeins við þetta og velta því fyrir okkur á hvaða leið við séum, í hvaða hættu við séum ef við stefnum í að setja öll eggin í sömu körfuna. Ég ætla að fagna því að bæði Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur hafa lýst því yfir að þar vilja menn leita að annars konar kaupendum en þessum klassísku stóriðjukaupendum sem við þekkjum í dag og eiga 77% hlutfall af raforkuframleiðslunni. Nú síðast á föstudaginn sagði Hjörleifur B. Kvaran, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, að þeir séu að selja ansi mikið af orku til álvera og þar sé áhugi á að skoða fleiri kosti. Hann segir að Orkuveita Reykjavíkur telji heppilegt að hafa ekki öll eggin í einni körfu. Áður hefur Landsvirkjun lýst svipaðri stefnumörkun, að þeir vilji líta til nýrra og annars konar kaupenda en nú eru fyrir hjá þeim í stóriðju. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta kalli á það hjá okkur stjórnmálamönnum, og hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað í þá veru, að við mörkum orkupólitík, förum yfir það með hvaða hætti við viljum selja raforkuna og til hvers konar starfsemi. Við þurfum að fara að móta framtíðarsýn vegna þess að tíminn vinnur ekki með okkur. Segjum sem svo að stóriðjuáformin sem eru á teikniborðinu verði að veruleika, þá erum við farin að nýta, ef við miðum við þessa 50 teravattstunda spá, meira en helming af allri nýtanlegri orku sem við eigum á Íslandi. Ef við höldum áfram þessu hlutfalli erum við farin að nýta 80% af meira en helmingi nýtanlegrar orku eingöngu til eins konar atvinnustarfsemi. Þessar spurningar, þessir þættir eiga að hvetja okkur til að staldra við og marka okkur stefnu og skoða þetta mjög vel. Eins og ég sagði eru orkufyrirtækin þegar komin inn á þessa braut, þ.e. þau vilja setja eggin í fleiri körfur. Ég dreg þetta fram til umhugsunar. Ég vil líka geta þess að ég tel kaflann í þessari góðu skýrslu um djúpboranirnar mjög áhugaverðan. Ég held að þar séu veruleg og vonandi mikil sóknarfæri fyrir okkur. Djúpboranirnar geta gefið okkur heilmikla orku umfram þá orku sem við teljum okkur geta nýtt í dag. Það yrði algerlega nýtt svið sem bættist þar inn í og ný orka umfram þá spá sem ég hef sagt frá. Miðað við núverandi borholur í jarðvarma geta djúpborunarholur gefið allt að tíu sinnum meiri orku en venjulegar borholur eins og við þekkjum í dag. Virðulegi forseti. Tækifærin eru fjölmörg. Enn og aftur þakka ég fyrir þessa góðu skýrslu sem gefur verulega góða innsýn í stöðu mála.

Virðulegi forseti. Þetta var áhugavert innlegg hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um stöðu orkumála hvað varðar nýtingu. Hún dró sérstaklega fram þann þátt að stóriðjan svokölluð, eða sú atvinnustarfsemi, væri mjög orkufrek. Orkufrekur iðnaður, eins og við ættum kannski að kalla það, er mjög stór hluti af orkumarkaðinum. Tvö álver eru undir og það þriðja á leiðinni og járnblendiverksmiðja líka. Það er alveg rétt að þetta er mjög stór hluti af framleiðslu rafmagns í landinu og hefur verið lengi. Það er ekkert nýtt, það hefur verið lengi. Ég held að það sé ágætt að hafa í huga - og nú er ég ekki að gera lítið úr því að við tökum orkupólitíska umræðu, ég mundi fagna því að taka þátt í slíkri umræðu - að hvort sem okkur líkar betur eða verr hefur sú uppbygging sem hefur orðið á raforkukerfinu í landinu, sú staðreynd að við erum með hringtengingu í raforku, að flutningskerfið er svona sterkt, að línurnar eru svona kröftugar, orðið vegna þess að ákveðin atvinnustarfsemi bar þann kostnað okkur öllum til hagsbóta, skapaði okkur útflutningstekjur, skapaði okkur Íslendingum sjálfum öruggara rafmagn. Þetta eru atriði sem ég held að sé ágætt að hafa í huga þegar við ræðum framhaldið. Nú liggur fyrir að orkufyrirtækin eru að leita að frekari möguleikum og ég held reyndar að þau hafi gert það lengi. Þá kemur alltaf þessi vandi, og ég held að það sé ágætt að hafa það í huga, og ég vil taka fram að ég vil ekki fara að tala sérstaklega um netþjónabú eða álframleiðslu eða járnblendi eða hvað sem er í þessu, en það er eindregið skoðun mín að við verðum líka að horfa til þess að þau atvinnutækifæri sem koma út af orkunýtingu, ef við teljum okkur vilja nýta orkuna, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa athugasemd. Það er einmitt umræða af þessu tagi sem maður er að kalla eftir að fari fram, þ.e. að við ræðum það hvernig við teljum þessari orku best fyrir komið, ekki síst hver sé framtíðarsýnin í þessum efnum, hver sé framtíðarsýnin varðandi notkun á þeirri raforku sem við erum svo rík af og er endurnýjanleg. Af því að hv. þingmaður nefndi það hér þá hefur hluti stóriðjunnar eða orkufreks iðnaðar vissulega verið mjög mikill alla tíð sem hlutfall af raforkunotkun okkar en hún hefur samt tekið mjög mikið stökk á undanförnum 15 árum, úr 50% frá 1996, eins og fram kemur í skýrslunni, upp í 77% jafnvel á næsta ári. Það er heilmikið stökk sem hlutur af okkar heildarraforkunotkun. Vísbendingar eru svo um að það gæti komið annað svona stökk, þ.e. að hlutfallið gæti orðið enn hærra. Það er við þann tímapunkt sem ég tel að okkur beri skylda til að stöðva og ræða það hvort þetta sé sú framtíðarsýn sem við viljum, hvert þetta stefni og hvort við viljum fara í þennan leiðangur með auðlindir okkar og rafmagn. Í slíkri umræðu er auðvitað tekið tillit til allra þeirra atvinnuþátta sem hafa tekið þátt í að móta íslenskt samfélag og við byggjum framtíðarsýn á þeim sterka grunni sem lagður hefur verið með þeim fyrirtækjum sem eru hér í dag. Aðeins varðandi umræðuna um netþjónabúið. Mér fannst eins og hv. þingmaður væri að gefa í skyn að þau gæfu ekki jafnmörg störf og annar orkufrekur iðnaður. Það tel ég ekki rétt vegna þess að í kringum netþjónabú í Evrópu hafa byggst upp hátækniklasar sem hafa gefið mjög mörg spennandi störf og fjölbreytt þar sem þau hafa verið.

Herra forseti. Ég vil taka fram að ég var alls ekki að gera því skóna að netþjónabú gæfu ekki mörg störf. Ég var eingöngu að benda á að það er pínulítið eðli þeirrar starfsemi sem kemur af raforkuframleiðslu að það er oft í framleiðslugreinum. Svo getum við talað um það hversu vítt við viljum skilgreina framleiðslugreinar. Ég vil ítreka það að í því árferði sem nú er - og nú vil ég að það komi skýrt fram að ég er ekki á þeirri skoðun að við eigum þegar illa gengur alltaf að stökkva inn í sömu umræðuna, ég á alls ekki við það - skiptir máli að hafa í huga að þegar við horfum á Ísland í heild, og horfum á hvaðan tekjur okkar koma, er alveg ljóst að verulegar tekjur koma úr framleiðslugreinum. Þá á ég við matvælaframleiðslu, sjávarútveg og iðnaðarframleiðslu. Hér er um að ræða eina tegund iðnaðarframleiðslu, við erum auðvitað með smærri iðnað líka. En þegar við horfumst í augu við þrengri kosti í fjármálakerfinu er mjög áhugavert að sjá að menn eru farnir að tala meira um grunngreinarnar, grunngerð samfélagsins. Það er það sem skapar okkur tekjur og mun gera það áfram. Um leið og við tölum um framtíðina skulum við gera okkur grein fyrir því að við þurfum ákveðna framleiðsluþætti í landi til að tryggja hagsæld til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Ólöf Nordal séum að tala alveg sama tungumál vegna þess að enginn er að segja þegar við tölum um að horfa til nýrra atvinnugreina, að horfa til framtíðar að það eigi að gera á kostnað þeirra greina sem fyrir eru, gera á kostnað þeirra framleiðslugreina sem eru í landinu. Það sem um er að ræða og ég er að segja er að við þurfum að marka okkur stefnu í því hvernig við ætlum að nýta orkuna. Ég er þeirrar skoðunar að 77% eða 8% í einum iðnaði eins og staðreyndin er á þessu ári hér á landi í dag af okkar orkunotkun sé of mikið. Vegna þess að við erum búin með það mikið af þeirri orku sem sérfræðingar telja að við getum náð úr þeim auðlindum sem við eigum núna, þ.e. jarðvarma og vatnsafli, þá eigum við að staldra við og marka stefnu um það hvernig við viljum nýta það sem eftir er. Síðan geta djúpboranirnar komið með heilmikla orku upp og þá er það bónus. En við þorum ekki og ég þori því ekki frekar en aðrir hér inni að taka tillit til þeirra, þ.e. að setja þau inn í spárnar. En vonandi bæta þau síðan við heilmikilli orku sem við þurfum og þá getum við byggt enn frekari framtíðarsýn á þeirri mögulegu orku sem upp úr þeim kemur. En ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að við, eins og Orkuveita Reykjavíkur er að fara, eins og Landsvirkjun er að fara, ræðum í alvöru hversu hátt hlutfall við viljum nýta til ákveðinnar atvinnustarfsemi og hvort við viljum ekki taka til hliðar örlítið af okkar orku og auðlindum og nýtingu í annars konar starfsemi til að byggja upp og hleypa inn í landið annars konar atvinnustarfsemi þannig að öll eggin séu ekki í sömu körfu eins og menn hafa hér rætt um.

Hæstv. forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um raforkumálefni og hér hefur verið farið vítt yfir sviðið. Það er hægt að koma mjög víða við en ég kýs á þeim stutta tíma sem ég hef að einbeita mér að lokakafla skýrslunnar, 6. kaflanum, sem fjallar um rannsóknir á orkulindum og undirbúning á virkjun þeirra til raforkuvinnslu. En áður en ég fer yfir þann kafla, hæstv. forseti, langar mig til að segja að mér finnst afar áberandi í ræðum þeirra þingmanna sem hér hafa talað hversu ótrúlega fókuserað fólk er á það að vatnsauðlindin okkar og háhitinn, jarðhitinn okkar, jarðhitaauðlindin séu einungis auðlindir þegar og ef þær verða virkjaðar til raforkuframleiðslu. Mér þykir skorta mjög í þessa umræðu annan fókus. Vatnsauðlindin og jarðhitaauðlindin geta líka verið auðlindir án þess að þær verði virkjaðar til raforkuframleiðslu. Við verðum alltaf í þessari umræðu að vega og meta verndargildi og nýtingargildi. Annaðhvort tökum við ákvörðun um að nýta þessar auðlindir sem orkuauðlindir eða þá að við nýtum þær sem náttúruperlur. Við verðum alltaf að gera okkur grein fyrir því að við þurfum að skoða báðar hliðar peningsins bæði út frá umhverfisverndarsjónarmiðum og hagrænum sjónarmiðum líka. Mönnum er tamt að láta undir höfuð leggjast að viðurkenna að vernd auðlindanna, vatnsauðlindarinnar og jarðhitaauðlindarinnar skapar líka tekjur og störf. Ég sakna þess í þessari umræðu að ekki skuli tekinn sá víði sjónvinkill sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar græns – framboðs viljum hafa í þessari umræðu. Þó svo að hæstv. iðnaðarráðherra sé orkumálaráðherra þá verður hann að átta sig á því að auðlindirnar sem undir hann heyra sem orkuauðlindir heyra líka undir umhverfisráðherra sem náttúruverndarauðlindir. Hann má því aldrei láta eins og hann sé einráður um þessar auðlindir, um það hvort þær verða virkjaðar eða ekki. Þetta veit hæstv. iðnaðarráðherra. Það er kannski ekki honum að kenna að umræðan fari öll inn á þetta spor. En ég vil bara taka þetta fram svona til þess að undirstrika sjónarmið mín í þessum efnum. Það er mjög nærtækt þegar fjallað er um raforkukerfið að þá sjáum við í hnotskurn þetta sem ég er að tala um þegar farið er að tala um flutningsgetu kerfisins. Hér hefur verið nefnd hálendislína. Hvað þýðir hálendislína? Það þýðir háspennulína með stórum möstrum yfir Sprengisand og/eða Ódáðahraun. Það er meira en að segja það að leggja hálendislínu. Með því að tala um hálendislínu erum við að tala um að ógna stórum verndarsvæðum í íslenskri náttúru, svæðum sem nú þegar eru vernduð. Það þyrfti að aflétta vernd á stórum svæðum ef við ætluðum að leggja hálendislínu á borð við þá sem álversfurstarnir vilja að reist verði. Við megum því ekki kokgleypa þá hugmynd eða tala hér eins og það sé bara sjálfsagt mál að orkukerfið verði styrkt eða flutningsgeta kerfisins verði styrkt með hálendislínu. Þegar við tölum um styrkingu raforkukerfisins þá skulum við bara segja það af eða á hvort við séum hlynnt hálendislínu eða ekki, hvort við viljum reisa háspennumöstur í Ódáðahrauni eða ekki. Hæstv. ráðherra á eftir kannski að segja okkur það hér í lokaræðu sinni hvernig Samfylkingin lítur á þessi mál. Er Samfylkingin hlynnt eða andvíg hálendislínu? Ég horfi hér í augun á hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni sem ég veit alveg hvaða skoðun hefur á þessu. En ég veit ekki hvernig sú sem við hliðina á honum stendur, hv. formaður iðnaðarnefndar Katrín Júlíusdóttir, lítur á þetta mál.  Orkustefna og orkunýting er að mörgu leyti flókið mál. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs aðhyllumst sjálfbæra orkustefnu sem felur það í sér að hér eigi að leita leiða til þess að afleggja jarðefnaeldsneyti, draga að minnsta kosti mjög úr notkun þess og við teljum að það hafi verið fyrir löngu síðan tilefni til að gera áætlun um slíkt. Ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra til að þess að ganga í það mál á hvern hátt Ísland geti í alvöru orðið vistvænt samfélag með tilliti til orkunýtingar. Þá þarf að gera áætlun um orkusparnað og orkunýtni sem mörg nágrannalönd okkar hafa gert árum saman. Þegar við íslenskir þingmenn sem störfum á vettvangi Norðurlandaráðs fjöllum um orkunýtingu og orkunýtni á þeim vettvangi þá bítum við okkur oft í hnúana og skömmumst okkar fyrir það hversu mikil orkusóun viðgengst á Íslandi. Þegar félagar okkar, þingmenn á Norðurlöndunum, koma til Íslands og nefna það við okkur í spjalli að þegar farið er í heitu pottana á Íslandi þá sé heita vatnið bara látið renna sisvona út úr pottunum og ofan í jörðina, hvað þetta eigi eiginlega að þýða. Og við áttum okkur þá kannski á því þegar okkur er bent á það að auðvitað mundu þeir sem hafa gert áætlun um að nýta orkuna til fulls, þá orku sem auðlindirnar gefa, aldrei láta svona gerast. Ég brýni því hæstv. iðnaðarráðherra í þessum efnum, þ.e. að láta gera áætlun um það hvernig við getum aukið orkunýtni, stundað orkusparnað og dregið úr notkun jarðefnaeldsneytisins. Það hangir saman við áætlun um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Kannski er þetta allt saman komið í gang hjá hæstv. iðnaðarráðherra en við skulum alla vega undirstrika hér brýninguna. Þegar hins vegar eru teknar ákvarðanir um að virkja orkulindirnar til raforkuframleiðslu þá verðum við líka að átta okkur á því að það þarf að taka þá ákvörðun með þá framleiðslu í huga sem sú raforka er ætluð til. Það er bjargföst trú mín og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og var eftir því sem mér sýndist í kosningabaráttunni trú Samfylkingarinnar að það væri komið nóg af raforkusölu til stóriðju þ.e. til álvera. Í sjálfu sér ber þessi skýrsla hæstv. iðnaðarráðherra með sér að einhvers staðar lúri sú hugsun í iðnaðarráðuneytinu því eins og ég gaf til kynna í andsvari við hæstv. ráðherra áðan er ekki gert ráð fyrir í þeim orkuspám sem hér getur að líta neina stóriðjuuppbyggingu eða nein álver utan álversins á Reyðarfirði. Þess vegna er eðlilegt að maður spyrji hver stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sé líka þegar við í umræðunni áðan, utandagskrárumræðunni, fengum að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra á uppbyggingu og raforkusölu til stóriðju. Þá var hæstv. fjármálaráðherra bara með þrjú álver þarna í pípunum, þar af Þorlákshöfn sem ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra hefur ekki látið sér detta í hug að nefna, sennilega ekki við nokkurn mann eftir að hann tók við embætti iðnaðarráðherra enda veit hann sem er að hann situr í stóli iðnaðarráðherra í krafti þeirrar stefnu Samfylkingarinnar í kosningabaráttunni að það yrði stóriðjustopp. En trúverðugleiki þessarar ríkisstjórnar er ekki nægur á meðan að ráðherrarnir tala svona austur og vestur. Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan segja nokkur orð um djúpborunarverkefnið sem gerð eru skil í 6. kafla skýrslunnar. Menn verða að átta sig á því að ekki er hægt að tala eins og hv. formaður iðnaðarnefndar gerði hér áðan, eins og þetta sé fugl í hendi, því það er það ekki. Djúpborunarverkefnið er fugl í skógi. Það kemur fram þegar rýnt er í texta skýrslunnar hversu illa hefur gengið að finna leið til að bora svona djúpt, þ.e. þann fjóra og hálfa til fimm kílómetra sem menn ætla sér á endanum að reyna. En það hefur komið í ljós að borholan á Reykjanesi sem átti að fara þetta langt niður verður ekki notuð. Aðstæður þar reyndust óviðunandi. Síðan hafa menn verið að reyna við Kröflu og núna er ljóst að áhöld eru um það hvernig þessu verkefni verður lokið. Svo vil ég benda fólki á að athuga þann gríðarlega kostnað sem er við djúpborunarverkefnið. Ætla menn að leika sér að því að bora þrjár holur sem kosta kannski 2 milljarða þegar á heildina er litið hver hola, 6 milljarða kannski tæpa ef við reiknum með að þrjár djúpborunarholur fari í fullan kostnað, 6 milljarða til þess að taka áhættuna á því hvort hægt verði að ná meiri orku upp úr djúpborunarverkefni en núna liggur fyrir? 

Herra forseti. Í þessari skýrslu kemur ýmislegt fram hvað varðar raforkuframleiðslu í landinu. Það er alveg rétt að það er ekki umfjöllunarefni þessarar skýrslu sérstaklega að tala um aðra nýtingu vatnsafls þó reyndar sé aðeins imprað hér á stöðu rammaáætlunar. En minn skilningur er sá að þarna sé fyrst og fremst verið að skoða þetta í þrengri merkingunni. En það er ekki þar með sagt að ekki sé ástæða til þess að tala um það í víðari merkingu heldur en það. Það er aðallega tvennt sem mig langar að spyrja hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um og það varðar flutningskerfið. Það varðar fyrst og fremst styrkingu þess, hvort hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sé sammála mér um að ástæða sé til þess að styrkja flutningskerfið í landinu, sérstaklega á þeim stöðum þar sem erfiðara er um vik að flytja raforku til dæmis til Vestfjarða og á Norðausturland. Þá er ég ekki að hugsa um í því sambandi eingöngu atvinnuuppbygginu heldur afhendingaröryggi til almennings í landinu en þó með þeim fyrirvara að þeim fylgir auðvitað - og það verð ég nú að segja hreinskilnislega við hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur - því fylgir auðvitað að það gæti jafnframt nýst til atvinnuuppbyggingar. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að ef farið yrði í Búðarhálsvirkjun eins og nú virðast vera einhver áhöld um að gæti orðið, hvort hún sé á þeirri skoðun að verði þar með einhver breyting á ákvörðun um neðri Þjórsá, hvort þingmaðurinn gæti þá stutt Búðarhálsvirkjun eins og hún liggur núna á teikniborðinu?

Hæstv. forseti. Varðandi skiptingu flutningskerfisins þá er svar mitt til hv. þingmanns já. Ég er sátt við það og hlynnt því að leitað verði allra leiða til að tryggja örugga orkuafhendingu hvar sem er á landinu. Hins vegar þýðir það ekki að ég sé að skrifa undir hálendislínu því að hana vil ég ekki. Við eigum að gera áætlun um örugga orkuafhendingu, já, en við eigum að gæta umhverfissjónarmiða í því eins og í öðrum áætlunum sem við gerum varðandi orkunýtingu og raforkukerfið okkar. Varðandi Búðarháls þá er mér nokkuð erfitt að svara spurningu hv. þingmanns. Eftir því sem ég best veit er Búðarhálsvirkjun tilbúin en Landsvirkjun gerir kröfu um að fá að bora göngin það víð að hún geti tekið vatn inn í þau göng sem kæmi úr Skaftárveitu, það þýðir Langisjór svo ég segi: Ég er ekki hlynnt því að Landsvirkjun fái að bora það víð göng að hún geti tekið vatn frá Langasjó eða Skaftárveitu inn í Búðarháls. Varðandi áform um virkjun neðri hluta Þjórsár þá tengjast þau mér vitanlega ekki Búðarhálsvirkjun á nokkurn hátt. Hins vegar tengist veita við Norðlingaöldu Búðarhálsvirkjun og Landsvirkjun hefur alltaf viljað fá Norðlingaölduveitu vegna þess að hún hefur haldið því fram að Búðarhálsvirkjun verði ekki hagkvæm nema með vatninu sem kæmi frá Norðlingaölduveitu. Ég er andvíg Norðlingaölduveitu og ég hef sagt í þessum ræðustóli í rúm átta ár: Landsvirkjun verður að fara að sleppa takinu á Norðlingaölduveitu. Það er löngu orðið tímabært. Það er ekki fyrr en ég sé það stimplað og skjalfest að Landsvirkjun sé hætt við áform um Norðlingaölduveitu að ég segi: Veitið þá Búðarhálsvirkjun eins og hún er á teikniborðinu ef þið haldið að hún sé hagkvæm. Ef hún er ekki hagkvæm án vatnsins úr Norðlingaölduveitu þá reisum við hana ekki.

Herra forseti. Mér er kunnugt um - og ég átti alls ekki við að bein tenging væri á milli neðri hluta virkjunar í Þjórsá og Búðarháls. Það liggur hins vegar fyrir að Landsvirkjun hefur verið að ræða þessa framkvæmd núna undanfarið og jafnframt hefur Landsvirkjun lýst því yfir á fyrri stigum að ekki standi til að fara í Norðlingaölduveitu. Ég hefði því haldið að það væri alveg hægt að taka afstöðu til Búðarhálsvirkjunar eins og hún er núna og ekki með Norðlingaölduveitu. Þá er það spurningin: Er það sjónarmið Vinstri grænna að slík virkjun væri þá kostur sem hægt er að skoða? Að lokum varðandi byggðalínuna. Ég held að það sé mjög varasamt að tala alltaf um hálendislínuna í þessu sambandi vegna þess að styrking flutningskerfisins eins og það er, er bara eitt mál. Hálendislína er annað mál og þar er náttúrlega svo margt sem vert er að skoða. Styrking flutningskerfisins með hálendislínu er ný framkvæmd, breytt framkvæmd. Það sem ég var sérstaklega að velta fyrir mér er hvort hægt væri að styrkja flutningskerfið eins og það er núna og hvaða skoðanir menn hafa á því. Jafnframt velti ég fyrir mér hvað mönnum finnst um að byggja hreinlega nýjar línur þar sem núverandi línur eru. Af því er í hugum margra auðvitað töluverð sjónmengun en þó verulegur ábati fyrir fólk sem býr á þeim stöðum sem um er að ræða og fyrir þá atvinnustarfsemi sem nú þegar er þar, t.d. á sviði sjávarútvegs.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þörf er á því að gera áætlun um styrkingu dreifikerfisins. Það þurfum við að gera en við getum ekki farið í það án þess að horfa á umhverfisþáttinn. Það er alveg sama hvar það er, hvort sem það er lína yfir hálendið eða línur annars staðar. Já, ráðumst í styrkingu dreifikerfisins okkar en gerum það eins og sannir náttúruverndarsinnar mundu gera, eins og þeir mundu gera sem átta sig á því hvers virði ósnortin náttúra Íslands er. Það kann að vera að með því sjónarmiði verði hlutirnir dýrari. Náttúruvernd kostar peninga en náttúruvernd skilar líka peningum þannig að ef beggja sjónarmiða er gætt - það verður ekki þó gert með þessu sjónarmiði sem mér hefur fundist vera allt of ríkjandi hér, að orkusjónarmið og sjónarmið orkufyrirtækjanna og þeirra sem vilja kaupa raforkuna sé alltaf ofan á. Þá skulum við tala saman á þeim nótum sem hægt er og gera það þá af skynsemi og með fullri virðingu fyrir náttúrunni og umhverfinu, meðvituð um að það telur líka í efnahagsreikningnum.

Herra forseti. Mér fannst hv. þingmaður vera fullneikvæður, satt að segja allt of neikvæður gagnvart þeim möguleikum sem felast í djúpborunum. Ég sé ekki eftir peningunum sem veittir eru til þess verkefnis. Ég tel að þar séu möguleikar til framtíðar ef þeir ganga upp og um það er ekki hægt að fullyrða á þessu stigi. En ég tel að ef þeir ganga upp sé svo mikið í húfi að þetta sé fyllilega réttlætanlegt. Þannig þróast vísindin og þannig þróast samfélagið. Menn finna nýjar leiðir til að nýta auðlindir sem eru ónýttar. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að finna skynsamlegar leiðir til þess. Í þessu tilviki er um það að ræða að menn fara miklu dýpra en áður hefur verið farið hér á landi. Hins vegar er það ekki tæknilegt vandamál að bora niður á fimm kílómetra dýpi í þessu tilviki. Erlendis bora menn töluvert dýpra og gengur alveg þokkalega. Þarna fara menn niður í annan geim. Þarna eru jarðhitakerfi, þarna eru vatnskerfi sem eru að öllum líkindum þar sem menn eru að freista gæfunnar að þessu sinni, sem eru ótengd þeim sem ofar eru. Það er heldur ekki um það að ræða að verið sé að taka upp meira vatn. Það sem gerist er að vatnið sem er á þessu dýpi er undir hærra hitastigi, undir miklu meiri þrýstingi. Það hefur aðra eðliseiginleika þar, þar sem vísindin kalla „super critical“ sem gerir það að verkum að þegar það ryðst út í borholuna og upp þá er krafturinn miklu meiri, aflið miklu meira og menn geta með þessum hætti fengið allt að tífalt meira magn úr einni holu. Það þýðir að orkan úr þessu væri töluvert ódýrari og, eins og áður sagði, meira magn kæmi úr hverri holu. Það er í sjálfu sér umhverfisvænt vegna þess að þá bora menn færri holur. Ég bið hv. þingmann að þessu leyti til að endurskoða afstöðu sína.

Hæstv. forseti. Það kann vel að vera að ég hafi verið fullneikvæð og örugglega hef ég verið það að mati hæstv. iðnaðarráðherra í garð djúpborunarverkefnisins. En þegar við horfum á hvað það er sem keyrir fólk áfram í djúpborunarverkefninu þá er það nokkuð sem ég kalla orkugræðgi. Ég vil fyrst spara orku, ég vil fyrst gera áætlun um það hvernig við búum til meiri orku í kerfinu okkar. Hvernig tryggjum við að öll orkan okkar sé nýtt út í hörgul? Mér finnst það vera forgangsmál miklu frekar en reyna að ná í þá gríðarlegu orku sem þarna er í iðrum jarðar. Til hvers ætlar hæstv. iðnaðarráðherra að nota hana? Til að geta boðið hingað fleiri stóriðjufyrirtækjum? Mér finnst þetta ekki nógu göfugt. Þess vegna er ég neikvæð. Ég rifja upp það sem ábyrgir aðilar úr þessum geira, sem kunna að fást við djúpborunarverkefni, sögðu við okkur í nefndarstarfi - ég var í auðlindanefnd, einni af mörgum sem starfað hefur hér, sem skilaði af sér 2005 ef ég man rétt - þeir sögðu: Enn þá getum við ekki sagt hvort við fáum upp vökva. Enn þá getum við ekki sagt hvort þetta gengur upp, hvort borinn annaðhvort bráðnar eða springur í andlitið á okkur. 

Herra forseti. Þetta tvennt útilokar ekki hvort annað og ég vil ekki vera of kaldhæðinn við hv. þingmann og ég virði mjög skoðanir hennar. En hv. þingmaður velti fyrir sér hvað hægt væri að fá út úr þeim milljarði sem settur væri t.d. í Vatnajökulsþjóðgarð. Þá get ég ekki annað en rifjað upp að það stendur til boða að setja milljarð í Vatnajökulsþjóðgarð. Alcoa hefur talað um að setja milljarð í þann garð. Ég velti því upp gagnvart hv. þingmanni. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að við vitum ekki hvort upp kæmi vatn á þessu mikla dýpi. Af hverju? Af því að það er ekki búið að bora. Vísindi eru byggð á tilraunum. Þetta er framþróun vísinda. Við þurfum að fara niður á þetta dýpi til þess að kanna hvort þetta sé hægt. Í teoríu gengur þetta alveg upp en það er eins og í marxismanum í gamla daga að praxísinn féll ekki alltaf alveg að teóríunni. Auðvitað tel ég að við eigum að verja þessum fjármunum til þess að kanna þetta. Það fer milljarður og 50 millj. í holuna og svo milljarður sem til þarf að kosta til að hægt sé að vinna úr þessum gögnum. Það þýðir ekki, ef vel tekst til, að næstu holur verði jafndýrar, alls ekki, en þær munu örugglega kosta milljarð tel ég. Ég skal þó ekkert um það segja. Venjulegar holur sem gefa af sér fimm megavött geta kostað upp undir 200 millj. kr. Það er líka alltaf sú hætta fyrir hendi að holur ónýtist jafnvel þegar þær eru nánast fullboraðar. Ég er þeirrar skoðunar að þetta skipti máli, ekki bara fyrir Íslendinga heldur fyrir aðra. Ef þessi aðferð tekst þá er líklegt að einhvern tíma í framtíðinni takist líka að nota þá aðferð sem ég kann ekki að íslenska og heitir „dry rock“, þ.e. menn bora niður í heitt berg, steypa niður vatnið og taka það upp aftur skammt frá. Jörðin er sem sagt notuð eins og kamína og vatnið hitað þar niðri. Hvað heldur hv. þingmaður - af því að hún brosir svo fallega undir þessum ummælum mínum - að þetta mundi spara mikið varðandi losun gróðurhúsalofttegunda ef hægt væri að beita þessu víðs vegar í heiminum? Ég skal segja hv. þingmanni að í löndum eins og t.d. Indónesíu, sem er mesta jarðhitaland í heimi, að ef djúpboranir gengju upp, og það er margreynt 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála hæstv. iðnaðarráðherra í því að jarðhitinn er auðvitað hluti af þeirri nauðsyn sem er til staðar í veröldinni að fá upp eitthvert sjálfbært orkukerfi í hinum vestræna heimi og veröldinni allri. Jarðhitinn á auðvitað að vera hluti af því. Hins vegar verðum við að átta okkur á því að það er ekki alveg áhættulaust og það er heldur ekki losunarlaust að virkja jarðhitann. Einhvers staðar á borðinu mínu er ég með svar frá hæstv. umhverfisráðherra um það hversu mikið er losað af gróðurhúsalofttegundum við jarðhitaboranir og það er alveg gríðarlegt magn. Það eru einhver hundruð þúsunda tonna sem losuð eru út í andrúmsloftið við þær holur sem búið er að bora nýverið uppi á Hellisheiði. Við lesum það í blöðunum að það falli á silfur sem aldrei fyrr á höfuðborgarsvæðinu. Við skulum átta okkur á því að ekki er allt sem sýnist. Það er talað um arsenikmengun við strendur Þingvallavatns og hvað lesum við um kvikasilfursmengun í urriðanum í Þingvallavatni, sem er sérstakt áhugamál hæstv. iðnaðarráðherra? Kann að vera að ástæðan fyrir því að aukið kvikasilfursmagn mælist í urriðanum í Þingvallavatni sé sú að í Nesjavallavirkjun er ekki niðurdæling heldur fer heita vatnið, sem kemur í afrennsli virkjunarinnar, beint út í náttúruna? Fellir hæstv. iðnaðarráðherra sig við þetta? Fellir hæstv. iðnaðarráðherra sig við þá staðreynd að þegar verið er að virkja jarðvarmasvæðin okkar þá eru einungis um 10% af þeirri orku sem upp kemur nýtanleg í raforkuframleiðslu? Þegar við erum mettuð af hitaveituþörfinni þá eru um það bil 90% af orkunni sem fara í niðurdælingu sem við vitum ekki enn þá hvort heppnast. Þetta er auðvitað ekki ásættanlegt. Ég er alveg sátt við að rannsaka jarðvarmann en ég vil ekki gera þetta svo einhliða að við svo gott sem sleppum því að ræða möguleikana sem við gætum verið með til staðar ef við vernduðum þessi svæði.

Hæstv. forseti. Því miður missti ég af hluta af þessari umræðu vegna þess að ég þurfti að bregða mér á annan fund en það sem ég heyrði af henni í dag var áhugavert. Það sem mig langar sérstaklega til að ræða er sú staða sem við erum í eftir að við breyttum raforkulögunum sem, eins og allir muna væntanlega, átti ekki að valda mikilli kostnaðaraukningu fyrir þá sem nota raforkuna. Ef ég man rétt voru þau orð sem þá voru viðhöfð að raforkuverð mundi einungis hækka um fáeinar krónur eða örfá prósent, eitt til tvö eða kannski þrjú. Staðreyndin er hins vegar sú að breytingin hefur víða orðið mikið meiri og hún hefur einkum bitnað á dreifbýlinu, á dreifbýlistöxtunum þar sem íbúar eru færri en ákveðin skilgreining miðar við. Því miður hafa dreifbýlisbúar búið við það að t.d. hefur orkuverð til húshitunar á sumum svæðum hækkað á bilinu 25–35%. Það samræmist auðvitað ekki því markmiði sem menn settu sér þegar unnið var að raforkulögunum á sínum tíma. Þrátt fyrir að stjórnvöld hafi aukið niðurgreiðslur dálítið hefur það ekki dugað til að laga þennan kostnað á nýjan leik til samræmis við það sem áður var og nægir í því sambandi að benda á töflur í þessu ágæta riti, skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra, sem hér er verið að ræða í dag, um raforkumálefni almennt. Það vekur líka athygli, hæstv. forseti, að í skýrslunni er sagt frá því að hér á landi þar sem átti að komast á virk samkeppni þar sem menn gætu valið sér söluaðila á raforku virkar hún bara alls ekki. Samkvæmt þessari skýrslu skipta hér á landi aðeins 0,35% orkukaupenda um orkusala eða viðskiptaaðila en svo við notum Svíþjóð til samanburðar er hlutfallið þar tæplega 8%. Ekki þekki ég nákvæmlega hvernig markaðurinn er uppbyggður í Svíþjóð en ég veit þó að Svíþjóð er land þar sem búsetuskilyrði íbúa eru mjög mismunandi, þ.e. milli íbúa á dreifbýlum landshlutunum og á þéttbýlustu svæðunum, og eiga það þar af leiðandi sammerkt með okkur hér. Við búum við þá staðreynd, vil ég leyfa mér að fullyrða, hæstv. forseti, að þegar orkan í hinum dreifðu byggðarlögum hefur hækkað þetta mikið hefur það alls ekki orðið til þess að efla búsetuna á viðkomandi svæðum eða styrkja hana, þvert á móti hefur það frekar unnið gegn því markmiði okkar að reyna að viðhalda og efla byggð í landinu eða tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu eins og segir í einhverjum frægum lögum sem við höfum verið að reyna að vinna eftir á undanförnum árum. Ég hef miklar áhyggjur, hæstv. forseti, af því að svo fjölmörg atriði skuli vera með þeim hætti að þau veiki byggðina í landinu, veiki búsetuskilyrðin, ekki bara núna í atvinnulegu tilliti heldur einnig í kostnaðarlegu tilliti. Samt vitum við að að stórum hluta er verið að selja innlenda orku á mjög lágu verði til stóriðjunnar. Þar er auðvitað um gríðarleg magnkaup að ræða og kannski eru þau viðskipti á öðrum grundvelli og ekki hægt að bera þau algjörlega saman en það stingur samt virkilega í augu hversu mikill munur er á og einkum að það skuli draga í sundur með þéttbýlisstöðunum og dreifbýlisstöðunum að því er varðar orkukaupin. Það var eins og ég gat um í upphafi máls míns, hæstv. forseti, ekki markmið raforkulaganna að þannig færi það. Þess vegna vil ég gera það að aðalmáli mínu í þessari stuttu ræðu, hæstv. forseti, að beina þeirri eindregnu ósk til hæstv. núverandi iðnaðarráðherra og byggðamálaráðherra að á þessa þætti verði horft á nýjan hátt og að ríkisstjórnin leitist við að bæta búsetuskilyrðin, m.a. með því að horfa til niðurgreiðslna á dreifingarkostnaði í dreifbýli og þar verða menn einfaldlega að horfa á staðreyndir málsins, það er ekki á bætandi eins og horfir víða á landsbyggðinni. Síðan er auðvitað athyglisvert, eins og birtist í skýrslunni á bls. 53, að ákveðnir landshlutar búa við mjög lítið orkuöryggi miðað við það sem almennt gerist. Það er auðvitað sérstaklega sláandi að því er varðar Orkubú Vestfjarða en þar dettur orkan oftast niður og jafnframt dettur hún lengst niður þar eða allt að þrjár klukkustundir, samkvæmt því sem hér er sagt. Við vitum að dreifikerfið á hálendi Vestfjarða er staðsett á landshluta þar sem eru mikil veður og menn sjá stundum tugi staura brotna í einu áhlaupsveðri, það er því ekki mjög auðvelt við að eiga að þurfa að fara yfir há fjöll með raforkulínurnar en væntanlega stendur það nú til bóta. Væntanlega fáum við í framtíðinni göng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar og þá ætti að vera auðvelt að gera ráð fyrir því að í gegnum þau göng væri hægt að tengja Orkubú Vestfjarða eða að Orkubú Vestfjarða gæti tengt Mjólkárvirkjun í gegnum þau jarðgöng en jarðgöng undir Breiðadals- og Botnsheiði höfum við nú þegar. Það er því spurning hvað menn geta leyft sér að gera í þeim málum að því er varðar orkuöryggið þó að því sé ekki að leyna að á Vestfjörðum er mikið til af varaafli í dísilstöðvum og menn mega ekki gleyma því. Það vekur samt athygli hversu langan tíma virðist taka að koma orkunni á og spurning er hvernig má bæta úr því. Er það ef til vill svo að þrátt fyrir að víða sé varaafl skorti menn til starfa akkúrat á þeim stað til að setja það í gang? Þurfa þeir t.d. að ferðast frá Ísafirði til þess að setja viðkomandi rafstöð í gang? Það er ýmislegt svona sem þarf að skoða og ég geri mér auðvitað grein fyrir því að það fylgir því kostnaður fyrir Orkubú Vestfjarða að hafa meiri viðbragðsflýti en spurningin er: Getur ríkið komið að því með einhverjum hætti varðandi orkuöryggi? En alveg sérstaklega: Getur ríkið komið að því að minnka þann mismun sem er varðandi notkun orkunnar og kostnað hennar fyrir það fólk sem býr í hinum dreifðu byggðum landsins, bæði á Vestfjörðum og annars staðar? Það er ekki við það unandi, hæstv. forseti, að það skuli draga svo í sundur í dreifbýlinu, sem er reyndin, í kjölfar lagasetningarinnar frá 2003. Við vitum það, hæstv. forseti, að á Vestfjörðum er hluti neytendanna með 23–35% hærra orkuverð en er í þéttbýlisstöðunum. Það er m.a. vegna þess að viðmiðunartalan sem notuð er til þess að greiða stuðning við raforkunotkun hefur verið færð niður og ég beini því hér í lokin, hæstv. forseti, til hæstv. ráðherra að þessi mál verði skoðuð gaumgæfilega. Nógu erfið er búsetan við núverandi kosti víða á landsbyggðinni.

Herra forseti. Það er alveg rétt að við breytinguna sem varð 2003 var ekki gert ráð fyrir því að raforkuverð mundi hækka af hennar völdum. Það kemur síðan í ljós að þeir sem höfðu hvað hæst um að það mundi hækka, þ.e. þeir sem reka orkufyrirtæki hér í þéttbýlinu, höfðu rangt fyrir sér, það hefur frekar lækkað þar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að að meðaltali hefur það hækkað í dreifbýlinu en að vísu að meðaltali undir breytingum á vísitölu og verðlagi. Hinu skal ég ekki fyrirsynja að það eru dæmi um að þær tölur sem hv. þingmaður nefndi séu réttar. Það er í þeim tilvikum þar sem um er að ræða einstaklinga sem nota raforku til þess að hita híbýli sín. Ástæðan fyrir þessu er auðvitað, eins og mátti lesa á milli orða hv. þingmanns, að það hefur verið misræmi á millum annars vegar orkuverðshækkana og hins vegar niðurgreiðslna, bæði að því er varðar niðurgreiðslu á dreifingu og síðan á orkuverðið sjálft. Þetta gerir það að verkum að þeir einstaklingar sem hita híbýli sín með þessum hætti finna hækkanirnar skarpastar, þær verða mestar þar. Í sumum tilvikum er líka um að ræða einstaklinga sem höfðu einhver sérkjör frá fornu, einkum og sér í lagi einstaka bændur og býli sem höfðu það. Hitt vil ég svo segja að ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það eins og ég sagði í ræðu minni í dag að það er nauðsynlegt að taka á flutningskerfinu fyrir vestan. Ef við ætlum að hafa jafnræði gagnvart íbúum landsins verður líka að vera jafnræði um raforkuafhendingu. Það er ekki í dag. Hv. þingmaður gat sérstaklega um þá möguleika sem opnast þegar göng koma á nokkrum stöðum í framtíðinni á Vestfjörðum til viðbótar þeim sem eru og ég vona að það verði til þess að greiða úr vandanum, en ég held að hann verði ekki að fullu leystur nema menn fari bæði í það að stækka þær virkjanir sem þó eru til staðar á Vestfjörðum og líka að setja strengina þar sem álagið er mest, í jörðu.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og er að mörgu leyti sammála þeim áherslum sem hann lýsti. Ég tek einnig undir það sem kom fram í lok ræðu hans að það er nauðsynlegt að fara að huga að virkjunarkostum á Vestfjörðum. Það er hægt að virkja þar meira en við höfum gert og það er afar nauðsynlegt að fara úr þeirri kyrrstöðu sem mér finnst hafa verið í orkumálum í fjórðungnum á undanförnum árum og fara að horfa til þeirra kosta sem við virkilega getum nýtt okkur til orkuöflunar. Þeir eru þó nokkrir þó að þeir séu kannski ekki á við stærstu virkjanir sem hægt er að gera annars staðar á landinu, þá eru samt verulega góðir kostir til virkjunar og með nútímatækni og nútímamöguleikum á að flytja orkuna, m.a. að setja hana í jarðstreng þar sem hörðust eru veður, þá tel ég að menn geti virkilega horft til þess að nýta orkuna. Sem dæmi má nefna Hvalá í Ófeigsfirði á Ströndum, þar er vatnasvæði sunnan Drangajökuls sem má nýta með auðveldum hætti. Þar hagar svo til, hæstv. forseti, að landslagið sunnan við Drangajökul er bara berangur með grjóti og mismunandi hörðum hólum, þar er ekki stingandi strá þannig að ekki þurfa menn að gráta umhverfisáhrifin við að lagfæra þar land svo að megi ná meira vatni. Þar er nóg vatnasvæði, menn þurfa bara að vera sammála um að nýta það og væntanlega eru menn það því að þar ekki verisð að valda miklum skaða á náttúrunni miðað við þá nýtingu sem er á henni í dag. Þeir eru sárafáir sem rölta yfir hálendið fyrir sunnan Drangajökul.

Herra forseti. Ég var sammála öllu því sem hv. þingmaður sagði í fyrri ræðu sinni en ég verð að gera ágreining við viðhorfin sem birtust undir miðbik ræðu hans í hinni síðari. Berangrið hefur líka sína fegurð, hrjóstrið hefur líka sína fegurð og sitt gildi. Ég veit ekki alveg hvort það er heppilegt að við ræðum þetta á þeim grundvelli að við ætlum okkur að lagfæra landslagið eins og hv. þingmaður orðaði það með svo hugvitssamlegum hætti. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé tvennt sem menn þurfi að huga að varðandi Vestfirði. Það liggur fyrir að Vestfirðir eru ekki sjálfum sér nógir um orku nema að fjórum tíunda hluta þeirrar orku sem þeir nota, hitt er flutt til þeirra. Það gerir það að verkum að ef hinn útsjónarsami þingmaður Vestfirðinga, Guðjón Arnar Kristjánsson, mundi t.d. gera reka að því og lukkan mundi leggja honum lið við að ná þangað einhvers konar atvinnu sem krefðist mikillar orku, við skulum segja yfir 15–20 megavött, þá er ekki hægt að afhenda hana þar, það er svo einfalt mál. Það er líka partur af því ójafnræði sem Vestfirðingar búa við. Það er tvennt sem þarf að gera til þess að auka afhendingaröryggið og það er í fyrsta lagi að endurbæta flutningskerfið en í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að menn eigi að skoða þá virkjunarmöguleika sem eru nærtækir. Sá sem er allra nærtækastur og kannski auðveldastur er að efla Mjólkárvirkjun. Það mundi leiða til þess, með ákveðnum tæknilegum breytingum, að þegar leiðin á milli Hrútatungu og Mjólkárvirkjunar brestur væri samt hægt að sjá töluverðum hluta Vestfjarða, a.m.k. í nokkurri fjarlægð frá Mjólkárvirkjun, áfram fyrir rafmagni. Það er ekki hægt í dag því að þegar þessi leið á milli Hrútatungu og Mjólkárvirkjun bilar vegna veðurálags, og þarna eru veður válynd og firnindi feikileg sem línan þarf um að fara, þá slær alla Vestfirði út og það er ekki nógu gott og það tekur langan tíma ræsa varaafl og síðan að ná stöðvunum inn aftur.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hæstv. ráðherra nefndi síðast, að veðurfarið er ekki upp á það besta á fjallvegum Vestfjarða. Hitt sem hæstv. ráðherra gerði að umtalsefni, að það væri sérstök eftirsjá í grjóthólum sunnan Drangajökuls, er ég honum algjörlega ósammála um. Það eru til miklu fallegri fjöll á Vestfjörðum til að fara yfir og skoða en að rölta á milli ísilagðra tjarnanna fyrir sunnan Drangajökul. Þar er ekki stingandi strá. Þar er ekki einu sinni rolla, hæstv. ráðherra, ekki einu sinni um hásumartímann enda er ekkert þangað að sækja. Ég nefni þetta vegna þess að mönnum er auðvitað sárt um náttúru Íslands og mér er það einnig þótt ég sjái ekki sérstaka fegurð í grjóthólunum sunnan Drangajökuls. Ég verð bara að viðurkenna það. En það getur verið að ég líti það öðrum augum en hæstv. ráðherra. Ég sé hins vegar mikla fegurð í mörgum öðrum fjöllum Vestfjarða, heiðum og dölum og er af miklu að taka í þeim efnum. Ég veit satt að segja ekki um voðalega marga sem hafa á undanförnum árum gengið yfir Ófeigsfjarðarheiði. Ég veit um hestaferðir sem fara norður um Strandir, koma í Reykjarfjörð og fara svo suður um og ýmist yfir jökul eða sunnan við. En ég veit ekki um marga gönguhópa sem hafa verið að gera það að sérstöku efni að ganga yfir Ófeigsfjarðarheiði. Þó kann það að vera, ég er ekki búsettur þar. Ef hæstv. ráðherra vill fá nákvæmar upplýsingar um það þá bendi ég honum á að ræða við Pétur Guðmundsson í Ófeigsfirði sem er manna fróðastur um mannaferðir á Ströndum og leggur þeim oft til leiðbeiningar um hvert þeir eiga ekki að fara svo þeir drepi sig ekki.

Hæstv. forseti. Umræðan í dag hefur verið býsna fróðleg. Ég hef fylgst rækilega með henni. Hún byggist á skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar um raforkumálefni. Fram kemur að hún er unnin af sérfræðingum Orkustofnunar og Landsnets en iðnaðarráðuneytið hefur umsjón með skýrslunni og hæstv. ráðherra sem að sjálfsögðu er ábyrgur fyrir henni ásamt ríkisstjórninni. Í umræðunni hefur verið fjallað um málin í víðum skilningi. Menn hafa rætt um stefnuna almennt og síðan staldrað við einstök verkefni. Það er sláandi hve mismunandi pólitískar áherslur hafa komið fram við þessa umræðu þótt við eigum jafnframt margt sameiginlegt. Þannig er það rétt hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að öllum er okkur annt um land okkar. Hitt er svo staðreynd að við viljum ganga mislangt í því að vernda það sem við teljum náttúruperlur og misjafnt er á hvaða forsendum við teljum að þeim sé fórnandi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum ríka áherslu á náttúruvernd í pólitík okkar og göngum ugglaust lengra í þeim efnum en aðrir stjórnmálaflokkar á Alþingi, einnig hvað varðar hið efnahagslega mat sem við leggjum á stóriðjuframkvæmdir. Við höfum meiri efasemdir um að stóriðjan, ekki síst áliðnaðurinn, skili þeim virðisauka í þjóðarbúið sem ýmsir aðrir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar ætla. Við höfum skoðað útreikninga í þeim efnum og horft til þess að samkvæmt mati sérfræðinga er innlend kostnaðarþátttaka í álframleiðslunni miklu minni en gerist í ýmsum öðrum atvinnugreinum. Um 30–35% þegar álið er annars vegar en 80% þegar litið er til sjávarútvegs, ekki síst með það í huga að atvinnutækin þar eru í innlendu eignarhaldi, og 70% þegar um er að ræða ferðaþjónustu. Þetta veldur því að við erum varkárari þegar kemur að því að nýta stóriðju sem atvinnukost. Þetta skýrir hvers vegna við viljum mörg hver fara hægar í sakirnar varðandi orkufrekan iðnað og þá sérstaklega stóriðjuna. Það hefur líka verið farið yfir aðra þætti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór yfir það á mjög fróðlegan hátt hve takmörkuð okkar orka er þegar til langs tíma er litið og hve vel við þurfum að vanda okkur við nýtingu hennar. Við skulum ekki gleyma því að þegar stóriðjan er annars vegar þá bindum við orkuna til margra áratuga. Það er ekkert svo ýkja mikið sem við höfum til ráðstöfunar. Orkuframleiðslan hefur tvöfaldast frá árinu 1993 eða 1994 samkvæmt því sem fram kemur í þessari skýrslu. Það stefnir í enn meiri orkuframleiðslu, ekki síst ef áform og villtustu draumar stóriðjusinna verða að veruleika með álverum í Helguvík, á Bakka, í Þorlákshöfn og hugsanlega víðar í landinu. Þetta eru þættir sem við þurfum að sjálfsögðu að hyggja að. Menn hafa og mismunandi sýn á hvaða skipulagsform í raforkugeiranum séu heppilegust og skili mestum árangri. Mér þótti hv. þm. Ólöf Nordal fara ágætlega yfir þann þátt. Hún vísaði í reynslu innan Evrópusambandsins hvað þetta snertir, til þess að í Danmörku, eins og kemur fram reyndar í skýrslunni, er markaðurinn afar langt frá því að vera virkur þegar litið er til dreifingar á raforku. Ef ég man er það einna síst þar. Voru það ekki 1,5%? Það var mest í Noregi, komið upp í 11,5%, enda voru það Norðmenn sem riðu á vaðið með því að létta hömlum af 1990 og opna markaðinn að fullu árið 1997. Engu að síður kvarta Norðmenn yfir því að markaðslögmálin hafi ekki virkað í þeim mæli sem að var stefnt. Ég las í norskum fjölmiðlum í fyrravor að þetta væri sofandahætti norskra neytenda að kenna. En staðreyndin er sú að svona er það alls staðar í Evrópu. Þetta fyrirkomulag hefur ekki reynst ganga upp. Menn hafa fetað sig út á markaðinn með tilskipunum allar götur frá árinu 1996. Fyrsta tilskipunin var sett undir árslok þá og síðan hafa þær komið hver á fætur annarri árið 2001, 2003. Síðan hafa menn byggt breytingar á löggjöf á þessum tilskipunum. Við opnum markaðinn árið 2006 og flýttum því um ár. Áður var ráðgert að gera það árið 2007. Hér kemur fram í skýrslunni að markaðurinn er afar óvirkur, eða 0,35%. Hv. þm. Ólöf Nordal sagði að hún teldi að hin raunverulega samkeppni framtíðarinnar, ef hún yrði að veruleika, muni byggjast á framleiðendum orkunnar, að þar yrði samkeppnin virk í framtíðinni. Ef ég skildi hana rétt væri það hugsanlega með mismunandi framleiðslumáta, að þar mætti vænta einhverrar samkeppni. Þá spyr ég, með hliðsjón af öllum þessum staðreyndum, að það kunni að vera svo að það sé framleiðslumátinn en ekki endilega fyrirtækið sem hefur starfsemina með höndum sem þarna skiptir máli: Getur verið að við eigum frekar að virkja það sem við Evrópumenn höfum virkjað á umliðnum áratugum, samvinnuna, að hún sé vænlegri til árangurs en samkeppnin? Hún hefur reynst Íslendingum vel, samvinnan. Að vinna saman. Mér finnst að við eigum að gæta okkur á að gerast ekki svo ídeológísk, ekki svo hugfangin af hugmyndafræði, að við neitum að taka tillit til reynslunnar. Ef reynslan sýnir okkur að módelið gangi ekki upp þá eigum við að fara á aðrar brautir. Það er líka rétt sem kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að jafnframt því sem í ljós kemur að samkeppnin skilar ekki árangri þá eykst samruni og fákeppni. Við fengum fréttir um það í sumar að samkeppnisyfirvöld í Evrópu stefna gasfyrirtækjunum fyrir að brjóta evrópsk samkeppnislög. Þetta er enn eitt dæmið um að þetta módel, að hugsjónin um raforkumarkað gengur ekki upp, skilar ekki árangri. Eigum við ekki að endurmeta stöðuna með það að markmiði að færa þróunina í þann farveg sem hefur reynst okkur vel, samvinnu, að vinna saman? Það hefur reynst best og skilar okkur bestum árangri. Við þekkjum samkeppni á ýmsum sviðum, t.d. þegar við förum og fyllum á bílinn. Það eru nokkur olíufyrirtæki sem keppa hatrammlega. Að vísu er samkeppnin ekki fyrst og fremst í því að bjóða upp á mismunandi verðlag, heldur hversu dugleg þau eru við gróðurvernd og landrækt. Eigum við ekki að reyna af vakna af þessari frjálshyggjumartröð, endurmeta stöðuna og halda inn á nýjar brautir?

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur áhyggjur af því að þetta kerfi sé ómögulegt og við ættum að láta af hugmyndafræðilegu tali. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé á þeirri línu þegar kemur að markaðsöflunum en ég veit ekki hvort hann er á þeirri línu þegar kemur að málum sem honum eru kærari og varða hugmyndafræðilega þætti. Varðandi atriði sem hann nefndi, sem ég fór yfir í ræðu minni og stendur skýrt í skýrslunni, að mönnum gengur hægt að skipta um raforkusala, þá tók ég fram það að samkeppnin væri kannski harðari framleiðslumegin. Það er auðvitað augljóst og þannig er það. Þar er verið að selja meira magn til stærri notenda af öðrum straumi og ýmsir þættir sem hafa áhrif á verðið. Íslenski markaðurinn er dálítið sérstakur en nota bene þá liggur fyrir að annars staðar á Norðurlöndum, þar sem meiri blöndun er, gengur líka illa fyrir menn að skipta eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom sjálfur inn á. En það er kannski erfiðara á Íslandi vegna þess að yfirgnæfandi hluti allrar okkar orku er endurnýjanlegur, virkjaður úr vatnsafli og eiginlega eftir nákvæmlega sömu formúlum. Þannig að við byrjum að ganga á gólfinu, á nákvæmlega sama stað. Það gerir að verkum að miklu erfiðara er að vera með mikla verðsamkeppni. Ég held að það skýri hluta af þessu. Mig langar samt sem áður að spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson að því, vegna þess að ég veit að hann hefur fylgst vel með umræðunni í dag, hver hans sjónarmið eru þegar kemur að uppbyggingu byggðalínunnar og hvort hann telji ástæðu til þess að efla flutningskerfið með því að fara í sérstakar aðgerðir þar að lútandi. Enn fremur hef ég áhuga á að heyra sjónarmið hv. þm. Ögmundar Jónassonar um fyrirhugaðar framkvæmdir á Búðarhálsi og hvort hann telji að slík framkvæmd gæti verið 

Hæstv. forseti. Varðandi frekari virkjunarframkvæmdir, þá erum við á því að halda almennt að okkur höndum. Við höfum nægjanlega orku eins og sakir standa og eins og menn þekkja höfum við sett fram þá stefnu að setja eigi á stóriðjustopp til ársins 2012. Með hliðsjón af því erum við ekki fýsandi þess að halda áfram þessari virkjanastefnu almennt. Ég tek undir að eðlilegt sé að efla flutningskerfið þó að ég hafi ekki fastmótaðar skoðanir á því eða þekkingu til að segja á hvern hátt ég teldi það vera heppilegt, ég hef ekki þekkingu til að svara því. Varðandi hugmyndafræðina er ég einfaldlega að hvetja til þess að við horfum til reynslunnar og það er gert í þessari skýrslu. Það gerði hv. þm. Ólöf Nordal líka ágætlega í máli sínu áðan. Hún leiddi getum að því, eins og ég sagði reyndar í ræðu minni, að samkeppnin í framtíðinni væri á milli framleiðenda og, ef ég heyrði rétt, skírskotaði til mismunandi framleiðslumáta, að við værum með mismunandi leiðir til að skapa raforku. Ég held að þetta sé alveg rétt. Ég spurði þá og beini þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort það sé ekki alla vega íhugunarvert, í ljósi þess hve samkeppnin hefur fært okkur lítið og hve allir virðast sammála um að það módel hafi ekki gengið upp, að prófa eina gamalkunna leið, samvinnuna.

Herra forseti. Ég er viss um að við hv. þm. Ögmundur Jónasson gætum unnið mjög vel saman að því að finna lausn á ýmsum vandamálum en í þessu efni veit ég ósköp vel að þær varfærnisraddir eða varúðarraddir sem heyrðust þegar raforkulögin voru sett hafa að mörgu leyti komið fram að því leyti til að samkeppnin hefur ekki orðið jafnmikil og við vonuðumst eftir. Ég held samt að við getum stigið ákveðin skref til að laga það og ég hef trú á því að kannski muni koma fram einhverjar tillögur í því efni á næstunni eða ég vona að svo verði. Ég vil samt taka fram og það þekki ég af eigin raun að þær breytingar sem urðu með raforkulögunum hafa reynst orkufyrirtækjunum að mörgu leyti mjög vel. Þá er ég að vísa til þess að það er krafa í þessari löggjöf um ákveðið, ég segi ekki beint háttalag heldur ákveðna háttsemi. Menn þurfa að skoða hlutina með dálítið öðrum hætti og menn hafa verið að fara yfir reksturinn á fyrirtækjum sínum. Alla jafna hafa þetta verið glæsileg fyrirstæki og skilað miklu inn í þjóðarbúið en þessi breyting hefur vakið menn til umhugsunar um nýjar leiðir í rekstri og ég held að það sé jákvætt. En ég breyti ekkert skoðun minni hvað varðar samkeppnisþáttinn, ég er eindregið á þeirri skoðun að hann verði alltaf meiri hjá framleiðslufyrirtækinu sjálfu en hjá endanlegum söluaðila. Ég vil taka fram út af þessu að mjög margt hefur farið til betri vegar eftir þessa breytingu og ég held að við getum enn gert breytingar sem lúta að því að við stöndum enn þá betur en við gerum núna.

Hæstv. forseti. Það er eitt sem stundum gleymist í þessari umræðu og það er tilkostnaðurinn við samkeppni, tilkostnaðurinn við að reka mörg kerfi hlið við hlið - þetta fundu Bretar út þegar þeir voru búnir að setja á fót fleiri en eitt símafyrirtæki - tilkostnaðurinn við það að hafa mörg raforkufyrirtæki sem keppa sín í milli. Ég tala nú ekki um þegar búið er að breyta eignarhaldinu, ef það yrði gert, þannig að til sögunnar kæmu aðilar sem tækju arð út úr þessari starfsemi. Allt þetta kostar peninga. Ég minnist þess eftir að hafa lesið skýrslur frá Noregi á tíunda áratugnum þar sem neytendasamtökin norsku kvörtuðu sáran yfir því hvernig arður var háfaður út úr raforkugeiranum, eins og komist var að orði, í milljarðatugavís. Ég minnist þess að á meðal þeirra sem gagnrýndu breytingarnar einna harðast voru ekki meiri vinstri græn en svo að þeir hétu Friðrik Sophusson, það voru forsvarsmenn í Orkuveitu Reykjavíkur og forsvarsmenn í Hitaveitu Suðurnesja. Allir þessir aðilar vöruðu við þessum breytingum. Varðandi nýjungarnar, hvað hefur einkennt orkugeirann á Íslandi á undanförnum ekki bara árum heldur áratugum? Það eru geysilegar framfarir, það er geysileg hugmyndagerjun 

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög áhugavert að fylgjast með þessum umræðum í dag og ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir mjög ítarlega og áhugaverða skýrslu um þetta mikilvæga málefni. Ég ætla aðeins í stuttu máli að nálgast þessa umræðu út frá atvinnumálum og byggðaþróun. Uppspretta allrar framþróunar og grundvöllur samfélaga byggir á orkunýtingu og hjá mörgum þjóðum er orkuskortur mikið vandamál og allra leiða leitað til orkuöflunar. Aðferðir eru mismunandi frá því sem við þekkjum hér að virkja náttúrulegar auðlindir okkar, vatnsföll og jarðvarma í stað þess að brenna kolum, gasi, olíu eða öðru sem til fellur. Umdeildustu skrefin voru eflaust stigin þegar kjarnorkan kom til sögunnar og um nýtingu hennar spruttu miklar deilur. Það þótti yfirvofandi mikil umhverfishætta og við höfum vissulega séð skelfileg dæmi um afleiðingar þess. Á þeim tíma bönnuðu einhverjar þjóðir frekari byggingu kjarnorkuvera og hrintu á sama tíma af stað áætlun til að leggja þau öll niður innan ákveðins árafjölda. Hver er staða þjóða í nágrenni okkar í dag, þjóða eins og Svía, Hollendinga og Breta? Svíar og Hollendingar hafa dregið bannið til baka og eru að huga að nýjum kjarnorkuverum. Komið hefur fram hér að verið er að skoða þennan möguleika í Eystrasaltslöndum og Bretar hafa nú heimilað að byggð verði kjarnorkuver í einkaeigu. Þess má líka geta að á sama tíma og við ræðum hér um nýtingu helstu orkugjafa okkar eru nokkur kolaver í byggingu í Þýskalandi og þá stöndum við í þessu stríði hérna eða umræðu um nýtingu á einhverjum umhverfisvænustu orkulindum sem völ er á. Fólk fer meira að segja niður á það plan að velta fyrir sér losun á gróðurhúsalofttegundum sem verða til við virkjanaframkvæmdir og við það að ná í þessa umhverfisvænu orku við byggingu orkuveranna. Í þeirri umræðu er tekist á um hvort nýta eigi hana með virkjunum þar sem mesta mögulegt tillit verður tekið til náttúrunnar og hafa sem minnstan umhverfisskaða í för með sér eða hvort við eigum hreinlega að sleppa því að virkja meira í bili, er sagt a.m.k., sleppa því að framleiða orku frá vistvænum orkugjöfum og nýta hana þannig til framdráttar fyrir fólkið og byggðina í landinu. Því spyr ég, virðulegi forseti: Hvað eigum við þá að gera til að byggja upp áfram öflugt atvinnulíf og stemma stigu við þeirri byggðaþróun sem við höfum búið við svo hastarlega undanfarna áratugi? Ég hef ekki orðið var við svo miklar tillögur sem taka til lausna í þeim málum frá þeim andstæðingum sem hér tala. Í umræðu um stefnu stjórnvalda fyrr í dag náði ég ekki inn á mælendaskrá. Þegar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir talaði svo fjálglega um stefnu vinstri grænna í virkjana- og atvinnumálum kallaði ég fram í og óskaði eftir tillögum, tillögum um lausnir fyrir betra mannlíf, sérstaklega fyrir þær byggðir sem hafa farið illa út úr byggðaþróuninni. Mér var bent á að lesa stefnuskrá VG og ég gluggaði í hana í dag. Með leyfi forseta, langar mig aðeins að hlaupa á nokkrum þáttum. Í kaflanum Náttúra og umhverfi segir: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill vernda íslenska náttúru og auðlindir lands og sjávar.“ Ég held að við getum tekið undir það þó að áherslurnar séu mismunandi hjá okkur um hvaða leiðir við viljum fara til þess vegna þess, a.m.k. er það mín skoðun og fleiri, að það er ekki hægt að gera það alfarið, það verður að gera það með einhverri nýtingu. Í stefnuskrá VG segir nefnilega líka: „… og þær á að nýta í þágu almannahagsmuna án þess að gengið sé á umhverfið.“ Ég veit ekki alveg hvernig menn ætla að nýta náttúruauðlindir öðruvísi en að ganga með einhverjum hætti á umhverfið, ég held að það sé mjög erfitt, en spurningin er auðvitað um að fara varlegustu leiðir sem hægt er að fara. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggst gegn mengandi stóriðju og stórvirkjunum. Þeir vilja vernda hálendi Íslands og stofna þar til stórra þjóðgarða og friðlanda. Aðstaða allra landsmanna verður að vera sem jöfnust, óháð búsetu og félagslegri aðstöðu. Þetta segir í kaflanum um eflingu byggðar: „Stöðu landsbyggðarinnar verður að styrkja með róttækum kerfisbreytingum og valddreifingu til að treysta byggð. Afar brýnt er að bregðast við fólksflótta frá landsbyggðinni, fyrst af öllu með því að leiðrétta þá fjárhagslegu mismunun sem landsbyggðarfólk býr við í námskostnaði, húshitun og vöruverði.“ Þetta tökum við undir og við höfum verið að leita leiða til þess að draga úr kostnaði landsbyggðarfólks við þessa þætti og miklu fleiri. „Fjölbreytt atvinnulíf og öflug menningarstarfsemi ásamt traustri samfélagsþjónustu og góðum skólum er undirstaða lífvænlegrar byggðar.“ Mikið rétt, en það verður að vera fólk í byggðunum til þess að fara í skólana og nota þessa samfélagslegu þjónustu. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill beita sér fyrir því að atvinnulífið þróist í átt til aukinnar fjölbreytni og nýti umhverfisvæna tækni. … Mikilvægt er að hefðbundnir atvinnuvegir, einkum við sjávarsíðuna og í sveitum landsins, þróist í sátt við samfélagið … Nýta ber sérstöðu Íslands og íslenskar auðlindir …“ Ég kallaði í dag, virðulegi forseti, eftir hugmyndum, hugmyndum til að vinna úr, raunverulegum hugmyndum, og þetta er kjarni umræðunnar. Hér takast á skoðanir um raunverulega eflingu byggðar í landinu með því að nýta þær auðlindir sem við erum svo lánsöm að hafa, til fjölbreyttari atvinnusköpunar. Auðlindirnar eru ekki svo fjölbreyttar hér á landi, hér er ekki olía enn sem komið er, hér er ekki skógur, hér eru ekki málmar í jörðu, allt hlutir sem margar aðrar þjóðir búa við. En hér er náttúruvæn orka og í mínum huga er það ekki spurning um hvort við þurfum að virkja heldur með hvaða hætti og á hvaða tíma og allt þarf þetta að gerast í samhengi. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið sem segja að það verði að ganga hægt um gleðinnar dyr þegar að nýtingu kemur. Það er ekki rétt sem fram kom hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrr í dag að við sjálfstæðismenn viljum fara fram með einhverju offorsi í þessum málum. Sá ágæti þingmaður er sagður hafa sagt einhvern tíma að staða konunnar væri á bak við eldavélina  „En nú þegar rafmagnið er komið ætti kvenþjóðin ekki að þurfa að flýja sveitirnar vegna þægindaskorts.“ Þetta var kjarni málsins þá  Hvaða þjóð hefur efni á því að nýta ekki náttúruauðlindir sínar? Að tala eins og andstæðingar þess sem hér tala er ábyrgðarlaust að mínu mati. Við höfum búið við gríðarlega miklar breytingar í atvinnuháttum. Við búum við það að í sjávarútvegi er miklu minni mannaflaþörf, aukin tækni, og það sama á við um landbúnað. Við höfum búið við byggðaþróun sem hefur haft í för með sér atgervisflótta, ungt fólk snýr ekki heim til sveitanna aftur af því að það hefur ekki tækifæri til að fá vinnu við hæfi. Virðulegi forseti. Ég vil í þessari umræðu og í frekari umræðu um þessi mál tengja þetta búsetu í landinu og atvinnumöguleikum sem við kunnum að skapa til að stöðva þá byggðaþróun sem verið hefur. Ég vil að við látum umræðuna frekar snúast um virkjanir og fjölbreyttari nýtingu náttúruauðlinda okkar með raunverulegum árangri fyrir fólkið í landinu og látum þær byggðir sem verst hafa farið út úr byggðaþróuninni njóta forgangs númer eitt, tvö og þrjú.

Hæstv. forseti. Ég hugsa að hv. þm. Jón Gunnarsson sé miklu betri maður en ég að því leyti að honum er afskaplega umhugað um að við nýtum okkar vistvænu orku heimsbyggðinni til góða. Mér finnst bara dæmið ekki vera svona afskaplega einfalt. Sýnt hefur verið fram á að í Bandaríkjunum, svo dæmi sé tekið, fer drjúgur hluti álframleiðslu heimsins í kók- og pepsídósir og eflaust seven-up líka. Þessi mynd sem er dregin upp er afskaplega einföld. Ég og minn flokkur erum ekki tilbúin að fórna dýrmætum íslenskum náttúruperlum á altari stóriðjunnar án skilyrða vegna þess að þetta eru veruleikinn sem við búum við. Síðan er hitt varðandi atvinnustefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég hugsaði þegar ég heyrði þessa ræðu: Mikið er Sjálfstæðisflokkurinn kominn langt frá uppruna sínum. Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn sagði: Treystum innviði samfélagsins og treystum á einstaklinginn, hugvit hans.  Menn hafa sett tugi milljarða í fjárfestingu í stóriðju með þá von í brjósti að hún muni skapa þjóðfélaginu arð. Það höfum við sagt þegar við tölum um að treysta innviðina, efla skólakerfið og heilbrigðiskerfið, þ.e. að það er fjárfesting í mannauði og í atvinnulífi til frambúðar.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég er betri maður en Ögmundur. Í sjálfu sér held ég, og er reyndar alveg viss um það, að Ögmundur sé alveg ágætur maður. Kynni mín af honum sem einstaklingi á þessari stuttu þingsetu minni eru góð en skoðanir okkar fara ekki alveg saman. Ég er ekki að velta því fyrir mér í þessum ræðustól að leysa orkuþörf heimsins. Ég er fyrst og fremst að leggja á það áherslu að við leitum leiða til að stöðva þá byggðaþróun sem hér hefur verið og nýtum til þess þær náttúruauðlindir sem okkur er búnar í þessu landi. Að við nýtum þær til að byggja upp öflugt atvinnulíf og byggja það upp á þeim stöðum sem þurfa á því að halda. Um það snýst umræðan í mínum huga. Hvort það er álver - vinstri grænir og hv. þm. Ögmundur Jónasson tala alltaf um álver eins og óhreinu börnin hennar Evu. Álver eru ágætur iðnaður. Ég get verið fyllilega sammála hv. þingmanni um það að við skulum leita fjölbreyttari leiða og ég hef komið inn á það í ræðu minni. Við skulum leita fjölbreyttari tækifæra. Hæstv. iðnaðarráðherra kom inn á það í ræðu sinni fyrr í dag að margir væru að skoða Ísland sem kost til að koma hér og líta á orkuna í samvinnu við okkur og skapa öflugt atvinnulíf. Það er það sem málið snýst um í mínum huga. Að fórna náttúruperlum á altari stóriðju, það er voðalega ljótt að segja þetta. Ég sagði í ræðu minni áðan: Við skulum gera þetta af sem mestri virðingu fyrir náttúrunni og það er ekki stefna okkar sjálfstæðismanna að fara fram af offorsi. En það er klárlega ekki stefna okkar að hafa stöðnun hér með þeim skelfilegu afleiðingum sem það hefur í för með sér.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki þau orð að álver væru eitthvað sérstaklega óhrein. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um þessa fjárfestingu, bæði efnahagslega og með tilliti til þeirra náttúruperla sem við erum að fórna. Það er umhugsunarvert að eftir að Alcoa kynntist ríkisstjórnum Sjálfstæðisflokksins fór fyrirtækið að loka álverum í heimalandi sínu vestan hafs. Hvers vegna? Vegna þess að hér væri verið að bjóða orkuna á svo lágum prís, á slíku bananaverðlagi, að menn fóru að loka álverksmiðjum heima við. Það er þetta sem við erum að reyna að gera, við erum að reyna að vekja þjóðina til vitundar um það andvaraleysi sem einkennt hefur afstöðu ríkisstjórnarinnar til þessara mála. Við skulum hafa það hugfast, eins og fram kom í umræðunni í dag, að við erum að selja raforkuna til stóriðjunnar á 40–50 kr. kílóvattstundina á sama tíma og við bjóðum almenningi og almennum iðnaði í landinu kílóvattstundina fyrir 12–14 kr.  Við bjóðum upp á tillögur í þinginu sem styrkja fjárhag og stöðu sveitarfélaga á landsbyggðinni. Við höfum sett fram tillögur varðandi byggðakvóta í sjávarútvegi. Að bjóða okkur síðan upp á það og Alþingi að við höfum engar lausnir fram að færa aðrar en andstöðu við stóriðju, það er rangt.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar maður á að grípa niður í þessa síðustu ræðu, þær eru svo sem allar af sama meiði. En hafi Alcoa eða aðrir lokað einhverjum verksmiðjum sínum í útlöndum til að koma með þær hingað þá fagna ég því. Þá höfum við geta boðið aðstæður og verð sem er samkeppnisfært, það er auðvitað þess vegna sem það er. En það er af og frá að það sé gert á einhverri útsölu og það er af og frá að halda einhverju öðru fram en það sé grundvöllur arðsemi á þeim framkvæmdum sem hér fara fram, ég tala ekki um þessa atvinnusköpun. Í stefnu Vinstri grænna var kafli sem ég sleppti hér áðan. Ég vitna í hann, með leyfi forseta: „Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill beita sér fyrir því að atvinnulífið þróist í átt til aukinnar fjölbreytni og nýti umhverfi sitt og tækni. Sérstaka áherslu ber að leggja á stuðning við fjölbreytta nýsköpun, vöxt og viðgang lítilla og meðalstórra fyrirtækja.“ Skyldu þau ekki þurfa neina orku, virðulegi forseti? Skyldu þau vera alveg mengunarlaus? Það er eins og annað í tillögum þeirra þegar kemur að þessari umræðu. Þetta er svona froða, það er helst hægt að líkja þessu við froðu. Það er ekkert í þessu, þetta eru falleg orð. Það er það sem ég kalla eftir, þegar við ræðum um þessi mál, að hér á hinu háa Alþingi gerum við það af þeirri ábyrgð og festu að fólkið í landinu fái trú á okkur. Að við séum að tala fyrir alvöruatvinnuuppbyggingu til að mæta þeirri byggðaþróun og byggðaröskun sem verið hefur og til að skjóta styrkari stoðum undir atvinnulífið sem vissulega er ekki vanþörf á.

Virðulegur forseti. Til að liðka fyrir þingstörfum mun ég einungis koma upp einu sinni í andsvar af því að mér skilst að það eigi að hætta núna um áttaleytið. En ég get ekki orða bundist, mig langar að leiðrétta eitt sem kom fram í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég deili mjög miklu af þeim skoðunum sem hann setti fram í ræðu sinni um orkumál. En hann sagði að við ættum að tala þannig að fólk fengi trú á okkur og því vil ég gjarnan leiðrétta það sem kom fram í máli hans þegar hann gerði grín að hv. þm. Guðna Ágústssyni og föður hans í sambandi við jafnréttismál, sem eru auðvitað allt annað mál. Þar kom enn einu sinni fram gamli eldavélarbrandarinn og ég vil halda því til haga að það er ekki rétt sem hv. þingmaður fór með hér. Hv. þm. Guðni Ágústsson lét þessi orð ekki falla, aldrei nokkurn tíma, heldur var þetta hermt upp á hann, af öðrum þingmanni reyndar. Ekki er rétt með þetta farið. Ég vil líka minna hv. þingmann á að Framsóknarflokkurinn er fyrsti flokkurinn sem hefur tryggt jafnrétti í ríkisstjórn, hann var með þrjá af sex ráðherrum kvenkyns og geri aðrir flokkar betur. Við stóðum líka að fæðingarorlofinu fyrir feður, geri aðrir flokkar betur, það var undir forustu okkar sem það var. Ég vil minna hv. þm. Jón Gunnarsson á að konur hafa átt mjög erfitt uppdráttar í Sjálfstæðisflokknum. Ein kona er nú ráðherra fyrir Sjálfstæðisflokkinn, einungis ein. Sjálfstæðisflokkurinn gat heldur ekki komið sér saman um að kona tæki við sem næsti borgarstjóri þrátt fyrir að hún sé í öðru sæti á eftir Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni. Af hverju var það ekki hægt? Konur njóta greinilega ekki trausts í Sjálfstæðisflokknum. Ég vildi minna hv. þingmann á þetta og vildi gjarnan koma upp og leiðrétta orð hans af því að ég tel að það sé mikilvægt að við höldum sannleikanum til haga, menn passi sig á því að vera ekki að kasta steinum úr glerhúsi. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn þurfi aldeilis að bæta sig í jafnréttismálunum.

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að dvelja við jafnréttisumræðu í umræðu um raforkumálin og atvinnumálin eins og ég hef nálgast þetta. En eitthvað hafa mér verið mislagðar hendur í þeim létta húmor sem ég ætlaði að setja fram í ræðu minni. Maður er auðvitað alltaf að reyna að vanda sig, virðulegi forseti, og þessar tilvitnanir í hv. þm. Guðna Ágústsson og Ágúst frá Brúnastöðum fundust mér viðeigandi. Það var í mjög góðlátlegum tilgangi og alls ekki meint sem háð né spott eða aðför að Framsóknarflokknum á jafnréttissviðinu. Ég bið hv. þm. Siv Friðleifsdóttur afsökunar á því ef hún hefur tekið því þannig en meiningin var sem sagt allt önnur. Svona er þetta að sumum finnst eitthvað henta í húmornum en ég var að reyna að slá á létta strengi.