Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 14.15, að loknu fyrsta dagskrármáli, fer fram umræða utan dagskrár um stöðuna í viðræðum um sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. viðskrh. verður til andsvara.

Herra forseti. Sex sinnum frá árinu 1988 hefur verið flutt till. til þál. á hv. Alþingi um tvöföldun Reykjanesbrautar. Segja má að jafnoft þessi till. til þál. sofnað í meðförum nefnda. Þess vegna var mikill áfangasigur sl. vor þegar tvöföldun Reykjanesbrautar náðist inn á vegáætlun enda fyrir því mjög gild rök eins og þingheimi er kunnugt, ekki síst sú staðreynd að með tvöföldun Reykjanesbrautar mun slysastuðull þessarar varasömu brautar lækka um tugi prósentna. Í umræðum á hv. Alþingi var hæstv. samgrh. spurður að því hvort hann mundi beita sér fyrir flýtingu á þessu mikla verki. Atburðir síðustu daga hafa mikið verið í umræðum bæði á hv. Alþingi og ekki síður í fjölmiðlum. Menn spyrja og almenningur ekki síður: Hversu hratt mun verkið ganga? Ég tel afskaplega varhugavert þegar úr annars samhentum þingmannahópi hv. þm. Reykn. koma misvísandi skilaboð. Ég tel það ekki málinu til framdráttar þegar fram koma jafnvel yfirboð á mjög viðkvæmu verki og vandasömu. Því þykir mér ástæða, herra forseti, að spyrja hæstv. samgrh. hvort hann muni beita sér fyrir því að kanna hversu raunhæf flýting er á tvöföldun Reykjanesbrautar. Í fyrsta lagi varðandi undirbúning og tæknivinnu, hvort unnt sé að hraða því verki, í öðru lagi með framkvæmdatíma og í þriðja lagi að fá þá lokatímann með hliðsjón af fjárveitingum til þess. Herra forseti. Ég tel eðlilegt og fulla ástæðu til að hæstv. ráðherra fái í samstarfi við samgn. og þingmenn Reykn. skoðað þetta mál til þess að eyða óvissu og til þess að eyða ótímabærum upphlaupum og yfirlýsingum.

Herra forseti. Rétt er að minna á að tekin hefur verið ákvörðun um að tvöfalda Reykjanesbraut. Á vegum Vegagerðarinnar er nú unnið að undirbúningi þess mikilvæga verkefnis og rík áhersla lögð á að hraða þeirri vinnu. Vinnan gengur út á umhverfismat og annan undirbúning. Þegar sá undirbúningur er búinn, sem ég geri ráð fyrir að verði síðla næsta árs, verður fyrsti áfangi verksins boðinn út. Að sjálfsögðu er ekki hægt að segja neitt ákveðið um niðurstöður af útboðum en vissulega er vilji minn til þess að skoða þegar búið er að bjóða út fyrsta áfanga verksins hvort hraða megi verkinu umfram það sem vegáætlun gerir ráð fyrir en ekkert er hægt að fullyrða um það á þessu stigi. Það verður að skoða þegar undirbúningi er lokið og við höfum fengið tilboð í fyrsta áfangann. Auðvitað þurfum við að skoða á undirbúningstímanum hvort einhverjar leiðir séu færar en vegáætlun markar þessa línu og hún er mjög mikilvæg. Hún gerir ráð fyrir að ljúka tvöföldun Reykjanesbrautar á eins skömmum tíma og fært er með svo stórt og mikilvægt verkefni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Eins og fram kemur í máli hans er verkið í ákveðnum tæknilegum farvegi núna. Það er líka rétt að draga það fram að innan þingmannahópsins hefur verið full samstaða um að halda þessu í eðlilegum farvegi og jafnframt vilji til að hraða þessari viðkvæmu og mikilvægu framkvæmd. Ég vil ítreka það sem ég nefndi áðan að hæstv. ráðherra beiti sér fyrir því að fram fari ítarleg athugun á því hversu hratt megi láta tæknivinnu ganga, hversu hratt framkvæmdir megi ganga fyrir sig í ljósi þess þannig að við getum setið uppi með einhvern lokapunkt á þessari miklu framkvæmd. Ég ítreka hvatningu mína til hæstv. ráðherra um það og túlka reyndar orð hans þannig að hann muni beita sér fyrir því og ég fagna því.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. samgrh. Síðsumars var hávær umræða í kjölfar viðtals við hv. þm. Kristján Pálsson sem birtist í fjölmiðlum um að frestun framkvæmda við samgöngumannvirki mundi aðallega bitna á höfuðborgarsvæðinu. Samgrh. sagði þá að ekkert lægi fyrir ákveðið um málið. Undirritaður spurðist fyrir um frestun framkvæmda við 1. umr. um fjárlög. Þá kvaðst hæstv. samgrh. greina frá stöðu málsins fyrir og við 2. umr. um fjárlög. Nú er umræðu um fjárlög lokið. Því spyr ég: Hvaða framkvæmdum á að fresta fyrir upphæð sem nemur 800 millj. kr? Ef það er ekki ákveðið, mun frestunin þá bitna tiltölulega jafnt á landinu öllu? Ítrekað var spurt, herra forseti, um þessi mál við 3. umr. um fjárlög. Fátt var um svör hjá starfandi samgrh. en þar sem málið er viðkvæmt er nauðsyn að fá svar við þessum spurningum sem fyrst vegna þess að upp komu viðkvæm augnablik í þessu máli strax á haustdögum þegar menn höfðu gefið yfirlýsingar um að skera ætti aðallega niður á höfuðborgarsvæðinu og því var hafnað. Það er nauðsynlegt fyrir þingið að fá að vita um þessi mál sem fyrst og ekki bara þingið, heldur hafa Reykvíkingar þrýst stöðugt á um að fá upplýst: Á að skera niður bara á Reykjavíkursvæðinu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að bera fram þessa fyrirspurn sem er afskaplega vinsæl um þessar mundir og hefur verið um nokkuð langan tíma, hvaða framkvæmdum eigi að fresta. Eins og hv. þm. þekkja er gert ráð fyrir að draga ögn saman seglin í vegagerð sem nemur 800 millj. kr. frá því sem vegáætlun gerir ráð fyrir. Ég sagði frá því í þinginu að ég gerði ráð fyrir að annars vegar yrði um að ræða framkvæmdir við svokallaða orku- og iðjuvegi, brú yfir Þjórsá og síðan framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Eins og venja er þegar um frestun framkvæmda miðað við vegáætlun er að ræða er fjallað um það eftir að fjárlög hafa verið afgreidd með breytingum á vegáætlun. Ég geri ráð fyrir að ég muni leggja fram brtt. við vegáætlunina og þar með verði tekið á þessum málum endanlega. En það er alveg ljóst að framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu, og kemur þá að atriði sem stundum virðist vera viðkvæmt hjá ýmsum hv. þm., að framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu eru ekki allar jafn vel undirbúnar. Það er að koma í ljós núna síðustu vikurnar að kostnaður hefur aukist verulega við ýmsar framkvæmdir svo sem eins og færslu Hringbrautar, mislæg gatnamót við Reykjanesbraut og Breiðholtsbraut og síðan eru Víkurvegargatnamótin og Vesturlandsvegargatnamótin í skoðun núna vegna breytinga á aðalskipulagi. Allt þetta leiðir til þess og mun leiða til þess að þeim framkvæmdum mun seinka. Þær fara seinna af stað á næsta ári en við höfðum gert ráð fyrir.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. samgrh. er þetta vinsæl fyrirspurn að gefnu tilefni en ég vil þakka fyrir þau svör sem ég fékk. Þau skýra þó málið ekkert frekar en sú umræða sem hefur verið frá því á haustdögum. En fyrirspurnir eru oft bornar fram vegna þess að engin svör koma. Það er ástæðan. Eins og fram kom í máli mínu áðan og hefur gert oftar en tvisvar í haust, þá sagði hæstv. ráðherra að upplýsingar mundu liggja fyrir fyrir og við 2. umr. um þetta mál. Þess vegna ítreka ég spurninguna núna og ég tel að það sé brýn nauðsyn á að svör komi. Mér er alveg ljóst að ærið oft hefur það verið þannig að talað hefur verið um frestun framkvæmda og síðan hefur það verið ákveðið með endurskoðun. En það háttar öðruvísi til núna, hæstv. samgrh.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að þær framkvæmdir sem ég nefndi hafi ekki komið hv. þm. á óvart að gætu verið þær framkvæmdir sem mundi verða að hægja á. Ástæður eru margvíslegar og skilyrðin fyrir því að við teljum forsvaranlegt að hægja á þeim framkvæmdum eru mikil spenna í efnahagslífinu, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu en jafnframt á það við um verktakamarkaðinn almennt þannig að á það allt saman verður að líta. En ég vil bara undirstrika það sem ég sagði áðan að ástæðan fyrir því að ég hef ekki borið fram tillögu til breytinga á vegáætluninni er að það eru mjög mörg verk sem eru í undirbúningi og er verið að vinna að á vegum Vegagerðarinnar sem mun verða að seinka af þeim ástæðum að undirbúningi hefur ekki nægilega miðað áfram og á það bæði við um skipulagsmálin og einnig umhverfismatið.

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fylgja þessum spurningum eftir til hæstv. samgrh. Ég velti því fyrir mér út frá þessum vangaveltum sem hæstv. ráðherra kemur með um undirbúning framkvæmda í Reykjavík, þá hef ég þær upplýsingar frá borgarkerfinu að það sé ekkert þar sem standi í vegi fyrir því að af þessum framkvæmdum geti orðið. Ég velti fyrir mér, hvernig stendur með framkvæmdir t.d. á Reykjanesbraut í gegnum Hafnarfjörð. Eru einhverjar tafir þar? Ég gæti auðvitað haldið svona áfram og velt fyrir mér brúnni yfir Þjórsá. En ég held að nauðsynlegt sé að upplýsingar komi fram sem fyrst um það sem menn voru með getgátur um eða voru að gefa upplýsingar um í ágústmánuði sl.

Herra forseti. Það hefur vakið athygli mína að stundum þegar ég hef nefnt að svo gæti farið að fresta þyrfti framkvæmdum við gatnamót Víkurvegar og Vesturlandsvegar, þá hafa bæði borgarfulltrúar og þingmenn vakið athygli á því að framkvæmdir væru undirbúnar í Hafnarfirði, á Reykjanesbrautinni. Það mætti halda að þeir teldu eðlilegt að fresta þeim. Þessum ágætu þingmönnum vil ég segja það að ég mun ekki gera tillögu um að fresta framkvæmdum við Reykjanesbraut, þeir geta treyst því.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. samgrh. Merkum áfanga var náð nú á haustdögum þegar nýr vegur, svonefnd Háreksstaðaleið, milli Norður- og Austurlands var tekin í notkun og ég undirstrika að fagna ber sérstaklega þeim vegabótum. En galli gæti leynst á gjöf Njarðar. Álykta má þar til annað kemur formlega fram að með tilkomu þessarar nýju þjóðleiðar leggist vegurinn um Möðrudalsöræfi af og það yrði afskaplega slæmt um ferðamannatímann a.m.k. Ekki er einasta að útsýni frá veginum um Möðrudalsöræfi sé stórbrotið og ógleymanlegt hverjum sem um fjöllin fer, heldur verða ferðaþjónustufyrirtæki á svæðinu, svo sem við Sænautasel og í Möðrudal, afskipt með samgöngur og viðskipti mundu stórminnka og þar með væri tilverurétti þeirra ógnað. Þá má benda á að frá gömlu þjóðleiðinni um Möðrudal tengjast aðrar leiðir inn á hálendið, svo sem inn í Kverkfjöll og til fleiri staða. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. samgrh.: Mun hæstv. samgrh. beita sér fyrir að gömlu þjóðleiðinni um Möðrudal verði haldið við og opinni fyrir almennri umferð frá vori til hausts svo lengi sem fært þykir og auðvelda þannig aðgang ferðaþjónustu og ferðamanna að þeim möguleikum sem þar felast?

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. að svokölluð Háreksstaðaleið er afskaplega mikilvæg samgöngubót. Þess vegna hlýtur að koma á óvart ef óskir koma fram um það frá þingmönnum Norðausturlandskjördæmis hins nýja að halda skuli áfram að viðhalda gömlu þjóðleiðinni svokölluðu. Ég geri ekki ráð fyrir að hægt verði að gera það á þann hátt að á henni verði sama þjónusta og á þjóðvegi 1, hringveginum, Háreksstaðaleið. Ég held að það sé óhugsandi. Engu að síður þarf auðvitað að líta til þess að viðhalda þeim leiðum sem nýtast ferðaþjónustunni annan tíma en um háveturinn. Svar mitt er því að að sjálfsögðu munum við fyrst og fremst leggja áherslu á að bæta vegina og bæta þjónustu á þjóðvegi eitt á þessu svæði en að öðru leyti hlýtur niðurstaðan að verða sú að úr þjónustunni dragi á hinni gömlu þjóðleið sem hv. þm. nefndi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin þó mér fyndust þau ekki nógu afdráttarlaus að því er viðkemur meginefni fyrirspurnarinnar eða ekki nógu jákvæð um að viðhalda sumarumferðinni. Ég ítreka þá skoðun mína að afar mikilvægt er að þessari leið sé haldið opinni þannig að almenn umferð geti verið um hana óskert að sumarlagi. Það er afar mikilvægt og í þágu ferðaþjónustunnar. Mér er kunnugt um skoðun fyrrv. samgrh. í þessu efni. Hún var í þá veru að leiðinni skyldi haldið opinni og ég vona svo sannarlega og veit að þegar þessi mál verða skoðuð betur mun hæstv. samgrh. og Vegagerðin ekki láta sitt eftir liggja.

Herra forseti. Bara til að það komi skýrt fram af minni hálfu, þá er að sjálfsögðu mikilvægt og nauðsynlegt og sjálfsagt að halda opnum vegum og þeim leiðum sem eru mikilvægar fyrir ferðaþjónustuna um hálendið, bæði í byggð og í óbyggðum. Við verðum hins vegar að miða fyrst og fremst við það að þjónustan sé yfir sumartímann. Ég mun skoða þetta mál að sjálfsögðu í því ljósi að þetta verði sumarleið en ekki vetrarvegur. Samgöngurnar eru leystar með öðrum hætti á milli þessara landshluta eftir hinni ágætu og rómuðu Háreksstaðaleið sem við opnuðum formlega í sumar og er feiknalega mikil samgöngubót á milli landshlutanna.

Herra forseti. Við afgreiðslu fjárlaga kom fram í brtt. á þskj. 463, 13. lið 8.20 svofelldur texti: ,,Að gera bráðabirgðasamkomulag við Vesturbyggð um fjárhagslega fyrirgreiðslu í tengslum við fyrirhuguð kaup ríkisins á eignarhluta sveitarfélagsins í Orkubúi Vestfjarða.`` Því spyr ég í fyrsta lagi: Liggur fyrir hvaða kröfum Vesturbyggð verður að standa skil á vegna vanskila í félagslega íbúðakerfinu? Í öðru lagi: Liggur fyrir að önnur sveitarfélög á Vestfjörðum muni ekki nýta forkaupsrétt sinn þegar hlutafélag hefur verið stofnað um Orkubúið? Liggur þá fyrir að fyrirtækið Orkubúið muni ekki kaupa hlut í sjálfu sér þegar það hefur orðið að hlutafélagi? Þetta tel ég að hljóti að þurfa að liggja fyrir til að hægt sé að gera bráðabirgðasamkomulag um kaup á einhverju.

Herra forseti. Hvað varðar tilvitnaða tillögu, sem kom inn í fjárlagafrv., þá kom hún ekki frá mér eða ráðuneyti mínu heldur kom hún frá fjárln. Það eina sem liggur fyrir í málinu er að sveitarfélögin á Vestfjörðum hafa ákveðið að fallast á að gera Orkubú Vestfjarða að hlutafélagi. Síðan liggur ekki fyrir hvaða sveitarfélög muni óska eftir því að af þeim verði keypt. Ef áhugi kemur hjá sveitarfélögum á Vestfjörðum að leysa til sín hlut annarra sveitarfélaga tel ég sjálfsagt að líta á það ef þau eru tilbúin að greiða það sama verði og ríkið kynni að vera tilbúið að gera. Það er því ástæða til að undirstrika að hugmyndin að þessum viðskiptum eða að nýta Orkubúið til að laga fjárhag sveitarfélaga á Vestfjörðum er komin frá sveitarfélögunum á Vestfjörðum sjálfum. Ekki er nein ásókn frá okkur í ráðuneytunum að kaupa þessa eign eða falast eftir henni. Hins vegar höfum við verið í viðræðum við sveitarfélögin um að kaupa eða gefið það til kynna að við værum tilbúin að kaupa ef þau kynnu að óska eftir því.

Herra forseti. Ég hlýt að standa í þeirri meiningu að sá texti sem var settur inn í fjárlagafrv. að tillögu meiri hlutans sé samþykktur af ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Hann hefur verið samþykktur í hv. Alþingi og textinn er mjög skýr eins og ég las upp áðan: ,,Að gera bráðabirgðasamkomulag við Vesturbyggð um fjárhagslega fyrirgreiðslu í tengslum við fyrirhuguð kaup ríkisins á eignarhluta sveitarfélagsins í Orkubúi Vestfjarða.`` Ég held ég verði að endurtaka spurninguna: Hvernig verður bráðabirgðasamkomulagi komið við þegar ekki liggur ljóst fyrir hver ætlar að kaupa hvað og hver ætlar að selja hverjum?

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan var þessi texti ekki saminn af mér heldur var hann saminn í fjárln. Ég greiddi honum hins vegar atkvæði mitt sem meirihlutamaður í þinginu og fram hefur komið vilji hjá Vesturbyggð að selja hlut sinn í Orkubúinu. Ekki hefur verið gengið formlega frá neinu slíku og við munum ekkert sækja á um að gera það. En ef önnur sveitarfélög á Vestfjörðum eru fús að kaupa af Orkubúinu sé ég ekkert á móti því ef þau eru tilbúin að gjalda það verð sem Vesturbyggð þarf að fá. En Vesturbyggð þarf að fá peninga og það meira að segja töluvert mikla peninga til að fjárhagur sveitarfélagsins komist á réttan kjöl.

Herra forseti. Samkvæmt upplýsingum fjárlaganefndarmanns kom þessi texti til fjárln. frá fulltrúum meiri hlutans og ríkisstjórninni og var ekki saminn í fjárln. Ég hef ekki enn þá fengið botn í það hvernig á að gera bráðabirgðasamkomulag meðan ekkert liggur fyrir um hvort ríkið kaupi. Þess vegna voru spurningarnar orðaðar eins og þær voru orðaðar. Liggur fyrir að menn hafi þegar gert eitthvert samkomulag um hvernig þessi kaup eiga að fara fram?

Herra forseti. Eins og ég er hef margsinnis sagt liggur ekki fyrir neitt samkomulag við Vesturbyggð um þetta atriði. Hins vegar höfum við orðið vör við skýran vilja Vesturbyggðar til að reyna að gera sér peninga úr þessum eignarhluta í Orkubúi Vestfjarða. Lengra er málið ekki komið. Ef önnur sveitarfélög á Vestfjörðum hafa áhuga á að leysa til sín þennan hlut á viðunandi verði væri mjög gott að sá vilji kæmi fljótlega fram þannig að Vesturbyggð vissi að hún ætti þar væntanlega viðskiptamenn.

Virðulegi forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. hvað varðar sýslumannsembættið á Ólafsfirði. Nú er komið á annað ár síðan sýslumaðurinn var fluttur frá Ólafsfirði og mun hann hafa verið fluttur til Siglufjarðar. Síðan hefur ekkert gerst formlega í málum embættisins á Ólafsfirði. Allt virðist vera í lausu lofti. Að minnsta kosti er bæjarstjórninni á Ólafsfirði ekki kunnugt um það og fólkinu því síður hver áform ráðuneytisins eru varðandi þjónustu við Ólafsfjörð. Ég tel að mjög mikilvægt sé að hæstv. ráðherra og ráðuneytið gefi fólkinu skýra línu um hvernig á að haga þjónustunni við Ólafsfjörð í framtíðinni. Allir vita að spurningin er um hvort þjónustan fer fram frá sýslumannsembættinu á Akureyri en þá hefur bæjarstjórnin sett fram skýra kröfu um að opinber störf komi í staðinn sem verði þá hjá embættinu á Ólafsfirði. Allt er þetta gerlegt. Það er mjög mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra hver áformin eru. Einnig er vert að geta þess að ráðuneytið mun hafa flutt lögregluna í sýslumannsembættisbústaðinn á Ólafsfirði án þess að formlega væri gengið frá kynningu, hvað þá samráði við bæjarstjórnina um slík áform og það bendir til þess að ekki sé allt í lagi í sambandi við samskipti ráðuneytis og yfirvalda á Ólafsfirði.

Herra forseti. Ég held að óhætt sé að fullyrða að það sé allt í lagi með samskipti starfsmanna ráðuneytisins og bæjarstjórnar á Ólafsfirði. Þetta er mál sem hefur verið nokkuð lengi í vinnslu. Þannig er mál með vexti að sýslumaður á Ólafsfirði var fluttur tímabundið til samkvæmt eigin ósk og gerðar ákveðnar breytingar á embættinu. Til stóð að sú tilhögun stæði aðeins yfir í eitt ár þannig að það er rétt hjá hv. þm. að kominn er lengri tími. Hins vegar eru fulltrúar bæjarstjórnar nýbúnir að vera á fundi hjá mér þar sem var farið yfir málið. Þar voru m.a. kynntar tillögur að ýmsum verkefnum sem væri hugsanlegt að kæmu í staðinn fyrir sýslumannsembættið á staðnum þar sem stöðugildum mundi þá fjölga. Sýslumaðurinn á Akureyri fer núna með þjónustu við bæjarbúa þar og ég veit ekki annað eftir samtölum mínum við ýmsa bæði úr bæjarstjórn og bæjarbúa en að þar ríki ánægja með þá þjónustu sem sýslumaður á Akureyri hefur veitt. Það er líka rétt að flytja þurfti lögregluna til í sýslumannsbústaðinn því að það háttar þannig til að ekki er hægt að nýta húsnæði lögreglustöðvarinnar á Ólafsfirði lengur, það er svo illa farið. Þetta er því bráðabirgðaráðstöfun og ég veit ekki annað en mönnum hafi verið fullkunnugt um það.

Virðulegi forseti. Eins og mönnum er kunnugt hefur Ólafsfjörður orðið fyrir áföllum nýlega hvað varðar atvinnulífið. Þess vegna mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra gangi röggsamlega til verks hvað þetta mál varðar þannig að allri óvissu sé eytt og ég veit að Ólafsfirðingar eru tilbúnir til að skoða alla möguleika. Mér var ekki kunnugt um þann fund sem var nýlega haldinn en ég vil árétta að ég tel mjög mikilvægt að allri óvissu sé eytt varðandi þetta embætti því að nóg hafa áföllin önnur verið. Síðan vil ég hvetja hæstv. ráðherra --- það hefur ekki gengið vel að koma verkefnum úr hinum háu ráðuneytum út á landsbyggðina. Kannski verður hæstv. dómsmrh. öflugastur þegar upp er staðið með því að byrja á Ólafsfirði hvað þessi mál varðar.

Herra forseti. Ég vil segja að ég er sammála hv. þm. um að áföll hafa vissulega dunið yfir á Ólafsfirði varðandi atvinnulífið. Nauðsynlegt er að eyða óvissu í þessu máli. Það hefur hins vegar tekið nokkurn tíma en ég held að við hljótum að geta náð sátt og samstöðu í málinu. Ég er sammála því að það sé mikilvægt og ég þakka honum fyrir þessa fyrirspurn.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. vegna fréttar á vef Morgunblaðsins í lok síðasta mánaðar sem vakti óhug. Ég les fréttina, með leyfi forseta, en þar segir svo: ,,Lögreglumenn í Hafnarfirði nutu aðstoðar sérþjálfaðs fíkniefnaleitarhunds við leit að ungmennum sem hlupu undan lögreglumönnum í fyrrakvöld. Um miðnætti komu lögreglumenn að tveimur bílum skammt austan Hvaleyrarvatns sem í voru fimm piltar á aldrinum 17--18 ára, en grunur lék á að þeir væru að neyta fíkniefna. Þegar lögregla nálgaðist flúðu piltarnir á hlaupum. Var þá sóttur leitarhundur til fíkniefnalögreglunnar í Reykjavík. Þegar lögreglumennirnir sneru aftur með hundinn gáfu fjórir piltanna sig strax fram. Þegar sá fimmti skilaði sér ekki var hundurinn sendur til að leita hans. Hann fannst svo á fjallinu Selhöfða þar sem hann var nánast kominn upp á topp en hafði lagst þar fyrir. Nokkuð kalt var í veðri og auk þess að vera orðinn mjög kaldur var pilturinn í annarlegu ástandi, líklega af því að hafa neytt e-taflna.`` Ég spyr hæstv. ráðherra: Eru þetta aðferðir sem ráðherra telur vænlegar í baráttunni við fíkniefnavandann að siga hundum á 17 og 18 ára unglinga sem eru að fikta við fíkniefni? Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hún sátt við slíkar aðferðir?

Herra forseti. Ég verð að segja að ég hafði ekki séð þá frétt sem hv. þm. er að spyrja um en mér finnst sjálfsagt að kanna þetta mál. Ég geri hins vegar fastlega ráð fyrir því að lögreglan hafi talið ástæðu til að hafa þarna fíkniefnaleitarhund með í för. En eins og ég sagði áðan mun ég skoða þetta mál sérstaklega.

Herra forseti. Vissulega þarf að skoða svona mál sérstaklega en ég spyr: Telur ráðherra þetta vænlega leið? Getur hún sætt sig við að svona aðferðir séu notaðar þegar börn eru að fikta við fíkniefni? Er ekki nær að beita kröftunum í að finna þá sem flytja inn efnin og selja þau en hundelta börn og unglinga sem eru að fikta við þetta? Mér fyndist það óhugnanleg þróun ef sú væri raunin. Þetta hlýtur að vera undantekning, ég trúi ekki öðru. Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hún nokkurn tíma sætta sig við að hundum sé sigað á börn í þessum vanda?

Herra forseti. Án þess að ég viti nákvæmlega um tildrög málsins, eins og ég sagði áðan, finnst mér líklegt að hundurinn hafi verið með í för til að leita að viðkomandi unglingi. Ég geri ráð fyrir því og það er auðvitað mikið öryggisatriði. Ég hygg að hv. þm. geti ekki verið annað en sammála því. Það er full ástæða til að tryggja enn frekar þjálfun bæði fíkniefnahunda og leitarhunda. Við höfum verið svo lánsöm að björgunarsveitir hafa haft slíka hunda á sínum snærum og lögreglan hefur getað leitað til þeirra. Lögreglan er einnig sjálf með þessa hunda og þeir hafa komið að miklu gagni. Ég vil undirstrika það, sem ég veit að hv. þm. veit mætavel, að auðvitað er lögreglan fyrst og fremst að leita að þeim sem flytja inn fíkniefni og selja fremur en einhverjum saklausum unglingum sem eru að fikta við slíka neyslu.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Ég geri alls ekki lítið úr mikilvægi leitarhunda og fíkniefnahunda. Þeir eru mjög gagnlegir, t.d. í baráttunni við fíkniefnin. En ég get aldrei sætt mig við að hundum sé sigað á börn eða unglinga eða fólk yfirleitt, sérstaklega ekki í þessu tilviki eins og virðist vera. Það segir í fréttinni --- ég hef ekki frekari heimildir en þessa frétt á vegum Morgunblaðsins --- að hundurinn hafi elt þennan dreng upp á fjöll. Svo virðist sem hundurinn hafi verið sendur á eftir barninu. Mér finnst það óhugnanlegt og ég vonast til að hæstv. ráðherra stöðvi þessi mál og sjái til að slíkum aðferðum verði ekki beitt.

Herra forseti. Ég vil upplýsa að sumir hv. þm. í salnum, sem hafa séð þessa frétt og heyrt af henni, telja að hundurinn hafi bjargað lífi drengsins.

Herra forseti. Stutt hefur verið milli stóratburða í heimi íslenskra fjármálastofnana undanfarin ár. Nú er nýjasti kaflinn í þeirri sögu að skrifast með næsta dramatískum hætti í fjölmiðlum. Orðaskipti hæstv. viðskrh. og formanns bankaráðs Búnaðarbankans í fjölmiðlum um helgina sæta vissulega tíðindum. Það er ekki á hverjum degi sem samstarfsaðilar á æðstu stöðum saka hver annan um klaufaskap, ófagleg eða ómarkviss vinnubrögð, um að vera upplýstur af vondum heimildarmönnum o.s.frv., svo teknar séu nokkrar tilvitnanir í fjölmiðla af skeytasendingunum um helgina. Tilraunir hæstv. viðskrh. til íhlutunar í samrunaferli Landsbankans og Búnaðarbankans með þeim hætti sem raun ber vitni vekur margar spurningar. Í fyrsta lagi vakna spurningar um lagalegan grundvöll hæstv. ráðherra til slíkrar íhlutunar. Ljóst er að í lögum um viðskiptabanka og sparisjóði og í lögum um hlutafélög er hlutverk bankaráðanna ótvírætt í þessum efnum. Bankaráðin eða ígildi stjórnar í hlutafélagi, þegar hlutafélagabankar eiga í hlut, eru kosin af aðalfundum, af hluthafafundum í heild sinni og bera ábyrgð gagnvart hluthöfum á hluthafafundi. Þeir eru óumdeilanlega, sbr. 31. gr. laga um viðskiptabanka og sparisjóði, æðsta stjórn fyrirtækisins milli aðalfunda og þeir fara jafnframt, skv. 39. gr. laga um viðskiptabanka og sparisjóði, sérstaklega með það verkefni að taka ákvarðanir um og leggja til við hluthafafund mögulegan samruna við aðrar fjármálastofnanir. Í öðru lagi þarf að hyggja að því að ríkið er ekki eitt eigandi bankanna lengur. Þar eiga aðrir hluthafar sinn rétt og þeir eru ekki þeir sömu í tilviki hvors banka um sig. Hagsmunir þeirra eru fólgnir í sanngjarnri og réttlátri málsmeðferð og eðlilegri skiptingu eða eðlilegum hlutföllum þegar eignarhlutur bankanna er metinn saman. Síðast en ekki síst, herra forseti, er staða hæstv. viðskrh. í þessu tilviki mjög sérstök og afar vandmeðfarin. Hæstv. viðskrh. er fyrir utan það að fara með eignarhlutinn jafnframt yfirmaður bankamála, viðskrh. og yfirmaður Samkeppnisstofnunar sem jafnframt hefur þetta til umfjöllunar og forúrskurðar. Í því samhengi má velta fyrir sér, herra forseti, hvort ekki væri vænlegra í þessu tilviki, hvort þetta mál sé ekki rök fyrir því, að koma eignarhlut ríkisins fyrir með öðrum hætti en að hann sé milliliðalaust í höndum fagráðherra. Ef annaðhvort sjálfstætt eignarhaldsfélag ríkisins eða hæstv. fjmrh. hefði farið með eignarhlutinn í þessu tilviki þá hefði það væntanlega einfaldað málin og komið í veg fyrir að hæstv. viðskrh. kæmist í þessa afar vandasömu stöðu. Þeim mun vafasamara, herra forseti, og skal ekki kveðið fastar að orði, hlýtur að teljast, í ljósi þessara aðstæðna, að hæstv. viðskrh. reyni að koma fram íhlutun í lögbundið hlutverk bankaráðanna eins og raun ber vitni. Í gegnum þetta ferli, herra forseti, hefur starfsfólk bankanna búið við mikla óvissu. Því miður hafa engar tryggingar verið gefnar af hálfu stjórnenda bankanna, hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnar fyrir því að ekki komi til uppsagna. Þó hefði verið lágmark að a.m.k. einhver tími yrði tryggður til þess að skoða málefni starfsmanna og auðvelda þeim sem gætu ekki unnið áfram við hinn sameinaða banka, ef af yrði, að finna sér önnur störf. Það er ljóst, herra forseti, að þetta mál er nánast í upplausn. Þau orð sem hæstv. viðskrh. valdi formanni bankaráðs Búnaðarbankans og Búnaðarbankanum eiga nú væntanlega betur við um málsmeðferð hæstv. ráðherra sjálfs. Ég er þá að vísa til klaufaskapareinkunnargjafar. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. viðskrh. eftirfarandi spurninga í þessu sambandi og með vísan til þessa rökstuðnings: 1. Til hvaða atriða vísar ráðherra þegar talað var um klaufaleg vinnubrögð af hálfu Búnaðarbankans í sameiningarviðræðunum? 2. Í krafti hvaða lagaákvæða var tilraun ráðherra til íhlutunar um það hvernig yfirstjórn Búnaðarbankans stæði að málum í sameiningarviðræðunum? 3. Er þess að vænta að starfsfólk fái tryggingu fyrir því að ekki komi til uppsagna ef af sameiningu verður? 4. Er það enn á dagskrá að leggja frv. um sameiningu bankanna fram á Alþingi fyrir jól? 5. Hvað er því til fyrirstöðu að sameining bankanna verði reikningslega miðuð við áramót en unnin endanlega á næstu mánuðum þar á eftir eins og algengt er með sameiningu fyrirtækja og eins og gert var í tilviki sameiningar Íslandsbanka og Fjárfestingarbanka atvinnulífisins?

Hæstv. forseti. Ég vil svara spurningum hv. þm. sem eru því miður þannig fram settar að ég sé ekki að neitt nýtt komi fram í svörum mínum. Í fyrsta lagi er spurt um í hverju meintur klaufaskapur Búnaðarbankans sé fólginn. Því er til að svara að það virðist hafa verið tilviljunum háð hverjum bankinn tefldi fram í hvert sinn þó viðræður séu formlega undir forustu formanns og varaformanns bankaráðs. Í jafnviðkvæmum málum og sameiningarmálum verða vinnubrögð að vera öguð og skilvirk. Á þetta benti ég formanni bankaráðs og beindi þeim tilmælum til hans að einn maður stýrði viðræðum á lokasprettinum. Meira hef ég ekki um þessar viðræður að segja enda tek ég ekki þátt í þeim. Mér þykir miður að eðlileg tilmæli mín skyldu verða tilefni fjölmiðlaumfjöllunar. Í öðru lagi vill hv. þm. fá meira að vita um hlutafélagalögin. Það skal upplýst að sú meginregla gildir í hlutafélagarétti að stjórnarmenn skuli hafa í huga hagsmuni félagsins og hluthafa í störfum sínum. Á föstudag var svo komið að ég sannfærðist um að sameiningarviðræðum af hálfu Búnaðarbankans væri ekki stýrt þannig að best væri fyrir félagið og hluthafa. Vegna tímapressunnar var brýnt að unnið væri einarðlega að málum. Í ljósi ákvæða samþykkta Búnaðarbanka um að einungis skuli boða til aukafundar innan 14 daga frá því að krafa um aukafund berst frá hluthafa til bankaráðs taldi ég það ekki fýsilegan kost. Því ákvað ég að tjá formanni bankaráðs hvað ég teldi vera bestu ákvörðunina í stöðunni til það tryggja hagsmuni félagsins og hluthafa í þessu mikilvæga máli. Ég var ekki að gefa honum fyrirmæli enda hef ég ekki rétt til þess utan hluthafafunda. Stjórnarmönnum ber hins vegar að hafa í huga hagsmuni hluthafa og félagsins í störfum sínum fyrir félagið og því taldi ég rétt og skylt að upplýsa formanninn um að ég teldi hann ekki vera að vinna eftir þeim reglum. Ég tjáði honum hvernig ég teldi að hagsmunir félagsins og hluthafa væri best tryggðir í þessu gífurlega mikilvæga máli. Í þriðja lagi er spurt hvort starfsfólk fái tryggingu fyrir því að ekki komi til uppsagna þó af sameiningu verði, t.d. fyrstu þrjú árin. Þessu er fljótsvarað. Ekkert fyrirtæki getur veitt slíka tryggingu, því miður. Bankarnir, sameinaðir eða hver í sínu lagi, munu ekki geta veitt tryggingu fyrir störfum. Í fjórða lagi er spurt hvort á dagskrá sé að leggja frv. fram fyrir jól ef sameining fær grænt ljós hjá Samkeppnisstofnun. Já, að því er stefnt. Það eru geysilegir fjárhagslegir hagsmunir í húfi fyrir ríkið og viðskiptalegir hagsmunir fyrir bankana. Ekki er boðlegt að starfsmenn bíði lengur í óvissu. Bankarnir eru í mikilli samkeppni um hæft fólk og því meiri óvissa sem ríkir, því líklegra er að bankarnir eigi í erfiðleikum með að halda í hæft fólk eða ráða nýtt til starfa. Þetta verða hv. þm. að skilja þó að ég viðurkenni fúslega að óheppilegt er að málið, ef til þess kemur, skuli koma inn í þingið svo seint. Þingmálinu er ekki hægt að fresta. Til þess eru hagsmunirnir of miklir. Ég mun fara fram á, verði niðurstaða samkeppnisráðs jákvæð, að fá heimild Alþingis til að greiða atkvæði á hluthafafundum bankanna með samrunanum. Hluthafafundir verða haldnir í lok janúar en samruninn miðast við áramót. Hér er því staðið að málum eins og algengast er við sameiningu fyrirtækja.

Herra forseti. Með fádæma klaufaskap og klúðri hefur hæstv. ráðherra komið sér í nokkuð alvarlega klípu sem erfitt er að sjá að gangi upp gagnvart hlutafélagalögum. Þessi sneypuför hæstv. ráðherra virðist farin að lykta af yfirtöku Landsbankans á Búnaðarbankanum í stað sameiningar bankanna. Um leið hefur hæstv. ráðherra sýnt starfsfólki bankanna fullkomna lítilsvirðingu. Það býr nú við meiri óvissu en nokkru sinni um starfsöryggi sitt. Hæstv. ráðherra hefur aðeins unnið það með framgöngu sinni í málinu að fá á baukinn opinberlega frá formanni bankaráðs Búnaðarbankans. Það er spurning hvort hæstv. ráðherra ætlar að leysa bankaráð frá störfum sem hunsar svo vilja hæstv. ráðherra. Í ofanálag hefur hæstv. ráðherra tekist að ýta enn undir þann ótrúverðugleika sem þessi risasameining hefur á markaðnum. Ótrú markaðarins á þessari sameiningu birtist í miklu verðfalli þessara banka með ærnu tapi fyrir skattgreiðendur. Þannig hefur gengi og markaðsvirði Búnaðarbankans fallið um 20,5% og Landsbankans um 23% frá þeim degi að ríkisstjórnin setti fram tilmæli sín um samruna Búnaðarbanka og Landsbanka 12. október fram til dagsins í dag eða um 11 milljarða kr. Á sama tíma hefur markaðsvirði Íslandsbanka-FBA aðeins minnkað um tæp 10% og úrvalsvísitala á sama tímabili um 10,7%. Stofnun þessa bankarisa mun stuðla að enn frekari einokun og fákeppni á bankamarkaði sem bitnar sérstaklega harkalega á allri þjónustu við einstaklinga á landsbyggðinni sem greiða fyrir með hærri kostnaði og verri þjónustu. Því verður vart trúað að Samkeppnisstofnun muni gefa grænt ljós á þessa sameiningu, ekki síst út frá gífurlegri markaðshlutdeild þessa bankarisa í einstaklingsþjónustunni. Hæstv. viðskrh. ætti þegar í stað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að viðurkenna mistök í þessu máli og hætta að misbjóða þingi og þjóð í kapphlaupi sínu við að knýja þetta risamál með offorsi í gegnum Alþingi án þess að nauðsynlegar skýrslur og úttektir liggi fyrir í málinu.

Herra forseti. Venjulega taka eigendur hlutabréfa ákvörðun um sameiningu eða yfirtöku fyrirtækja. Það er eðlilegur þáttur í eignarhaldi þeirra. Oft fá þeir stjórnir félaganna til að vinna fyrir sig að málinu en alls ekki alltaf. Þess eru jafnvel dæmi að stjórnir hlutafélaga frétti af samruna í fjölmiðlum. Í lögum um viðskiptabanka er ákvæði um að bankaráðið fari með þetta hlutverk, þ.e. taki ákvörðun um samruna bankans við annað fyrirtæki sem ég tel eðlilegra að eigandi fari með. Það hlýtur að vera gömul arfleifð frá þeim tíma að bönkunum og útlánum þeirra var handstýrt af stjórnmálamönnum. Það er sem betur fer liðin tíð. Þetta ákvæði þyrfti að skoða. Herra forseti. Þetta er rót þess vanda sem undanfarið hefur komið upp í samskiptum handhafa stærsta hluthafans, ríkisins, og bankaráðs Búnaðarbankans. Þau vandræði eru til þess að sigrast á þannig að sameinaður banki verði seldur sem fyrst. Ekki til að fjármagna viðskiptahallann eða til að bæta enn frekar stöðu ríkissjóðs, eins og haldið hefur verið fram, heldur til að sleppa dauðri hönd ríkisins af þessum hluta atvinnulífsins og stuðla að samkeppni neytendum til hagsbóta. Óvíða er ríkið eins afgerandi í fjármálarekstri eins og hér á landi. Ef okkur tekst að selja þennan sameinaða banka, þá eigum við bara eftir að einkavæða Landssímann, Íbúðalánasjóð og raforkukerfið. Herra forseti. Við allar slíkar hræringar er mjög mikilvægt að upplýsa starfsfólk eins fljótt og auðið er til að eyða óvissu. Einnig er mikilvægt að ferlið taki stuttan tíma til að ekki komi upp órói og óvissa. Því miður tekur sameining opinberra fyrirtækja af þessari stærð allt of langan tíma.

Herra forseti. Hér hefur því verið haldið fram að umsögn hinnar svonefndu Samkeppnisstofnunar muni ráða úrslitum um hvort mál þetta fær framgang eða ekki. Sá sem hér stendur getur ekki lagt mjög mikið upp úr umsögn Samkeppnisstofnunar. Hann varð áheyrsla að því ekki alls fyrir löngu að sú stofnun taldi það ekki hafa neitt að segja þótt einn aðili eignaðist yfir 60% af allri smásöluverslun í Reykjavík. En það eru önnur miklu mikilvægari skilyrði óuppfyllt en umsögn Samkeppnisstofnunar í þessu sambandi. Með ólíkindum er ef þeir sem vinna að sameiningu þessara tveggja stóru banka, stóru fyrirtækja í þjóðfélaginu, hafa ekki leitað ráðs við þá sem þekkja til slíkra mála, t.d. á öðrum Norðurlöndum þar sem flestir bankar hafa unnið slík verk. Þar hafa menn komist að því að frumskilyrði þess að vel fari úr hendi sé að fá starfsfólkið með í leik. Undirstaða bankaviðskiptanna er viðskiptamaðurinn og sambandið við viðskiptamanninn og hvernig hann bregst við og honum líkar stendur og fellur með störfum og þjónustu starfsfólksins. Hvernig er þessu háttað í bönkunum tveimur? Hafa þeir haft fyrir því, sem nú er að fara fram með lagaboði, að kynna sér þá stöðu mála? Ég er hræddur um ekki. Ef valdboði verður beitt til að þvinga þessa sameiningu saman nú eftir það sem á undan er gengið og síðustu afrek hæstv. viðskrh., að ætla að setja af allt bankaráð Búnaðarbankans og bankastjórana, þá mun það valda stórkostlegu fjártjóni hjá þessum tveimur fyrirtækjum. Þeir sem fyrir fjártjóninu verða eru skattborgarar þessa lands. Ef þingmönnum tekst með setu sinni yfir jóladagana að hindra framgang þessa máls þá vinna þeir vel fyrir kaupinu sínu.

Herra forseti. Fyrirhyggjulítil aukning hlutafjár og sala hlutabréfa í Búnaðarbankanum og Landsbankanum á síðasta ári varð til að vekja óróa á peningamarkaði og ýta undir þenslu í þjóðfélaginu þegar frekar hefði þurft að hægja á. Þarna áttu sér stað meiri háttar mistök í efnahagsstjórn á síðustu missirum. Ofmat á eignum og stóraukin útlán fylgdu í kjölfarið en þessu hefði verið hægt að komast hjá. Áfram heldur umræðan um enn frekari sölu eða sameiningu og þetta leiðir áfram af sér mikla pressu á hvorn bankann um sig, á að ná til sín sem stærstum hluta viðskiptanna á markaðnum. Afleiðingin er m.a. sú að bankarnir hafa keppst við að lána fé og ná sem stærstri viðskiptahlutdeild. Öll þessi umræða hefur aukið á spennu og þenslu í þjóðfélaginu. Hver eru þjónustumarkmiðin við sameiningu bankanna eins og hér eru fyrirhuguð? Er það bara fákeppni sem hér á að leiða okkur áfram? Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon varpaði fram spurningunni um hver væri staða bankamálaráðherra eða viðskrh. í þessu ferli sem hér á sér stað. Hann er jafnframt yfirmaður viðskiptabankanna, almennra bankamála og peningamála í landinu. Hann er líka yfirmaður þessara banka og fer með hlutabréfin í þeim bönkum sem þarna er um að ræða. Hann er líka æðsti yfirmaður Samkeppnisstofnunar sem á að leggja dóm á hvort þessi sameining fari að samkeppnislögum. Hann er yfirmaður allra þessara þátta. Ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Hefur verið kannað hvort staða hæstv. viðskrh. í þessu máli sé eðlileg, lögleg eða siðleg? Hefði ekki átt að viðhafa önnur vinnubrögð og trúverðugri í þessari framkvæmd allri? Mér finnst fráleitt ef hér á rétt fyrir jól að keyra í gegn frv. um þetta mál af hreinu gáleysi.

Herra forseti. Það vekur athygli mína að hv. málshefjandi sem og aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar víkja sér hjá því að nefna kjarna málsins. Staðreyndin er nefnilega sú að bankavextir á Íslandi eru óeðlilega háir. Ekki eru þeir aðeins þeir hæstu sem þekkjast á Norðurlöndum heldur með því hæsta sem þekkist innan ríkja OECD. Aðeins fjögur ríki innan OECD bera almennt hærri bankavexti en þekkist á Íslandi. Ég nefni Portúgal og Tyrkland sem dæmi um ríki sem verr eru sett hvað þetta varðar. Hvaða áhrif skyldu hinir háu bankavextir svo hafa? Þeir skekkja m.a. samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og skapa þeim minna svigrúm til þess að sækja eðlilega fram. Þeir veita þeim minna svigrúm til þess að greiða hærri laun. Jafnframt, eins og hv. málshefjanda ætti að vera kunnugt, þá hafa þeir líka áhrif á daglegt líf almennings því að fátt kemur sér betur fyrir kjör almennings en lægri vextir. Herra forseti. Bankakerfið á Íslandi er of dýrt. Það er kjarni málsins og þess vegna er það vilji ríkisstjórnarinnar að sameina þessa tvo ríkisbanka. Þetta er auðvitað viðkvæmt mál og vandmeðfarið. Að því þarf að vinna faglega og það hefur verið gert. Það er ekki óeðlilegt að vísa málinu til umsagnar hjá Samkeppnisstofnun til að athuga hvort samruninn standist samkeppnislög. Þá hefur það og, herra forseti, komið fram að það er ágreiningur á milli bankaráða um eignaskiptingu í sameinuðum banka. Því veldur m.a. lakari afkoma Búnaðarbankans að því er virðist samkvæmt fréttum. Þess vegna er ekki óeðlilegt, herra forseti, að kalla fram afkomutölur þessara banka fyrir fyrstu 11 mánuðina til að koma málinu í faglegan farveg. Það er, herra forseti, mikilvægt að horfa á þessi atriði, markmiðin með sameiningunni, vinna þetta faglega eins og gert hefur verið og umfram allt eyða óvissu.

Virðulegi forseti. Hér er vélað með mikil verðmæti og mikla hagsmuni. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli að vel sé á haldið. Ég get tekið undir með hv. málshefjanda sem sagði að í þessu máli væri með eindæmum klaufalega að farið. Vitaskuld er maður hugsi yfir því, virðulegi forseti, að málinu skuli vísað til Samkeppnisstofnunar til skoðunar. Svarið þaðan getur verið já eða nei en samtímis er hin hönd hæstv. viðskrh. að skipta sér af samrunanum. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort það sé fyrir fram ákveðið að niðurstaða stofnunarinnar verði sú að þetta standist samkeppnislög. Það er alla vega mjög umhugsunarvert hvernig hæstv. ráðherra hefur haldið á þessu máli og af þeim sökum virðist mér sem markaðurinn hafi metið þessar eignir ríkisins og fellt í verði um rúmlega 20% síðan ákvörðunin var tekin. Það skiptir vitaskuld skattgreiðendur hér á landi og almenning miklu máli, að svona skuli haldið á verðmætum ríkisvaldsins. Vitaskuld eru það skattgreiðendur sem að endingu þurfa að borga fyrir allt ruglið. Ég get sagt, virðulegi forseti, og hef sagt það oft áður að ég er algerlega andvígur þessum samruna. Satt best að segja fannst mér merkileg fullyrðing hv. þm. Hjálmars Árnasonar hér áðan að fækkun banka yrði til að lækka vexti. Það er nýtt lögmál, virðulegi forseti, að fákeppni leiði til lækkunar vaxta. Það er nýtt og satt að segja hef ég ekki heyrt þessa skoðun áður. Maður veit hins vegar ekki allt þannig að það getur vel verið að þetta hafi farið fram hjá mér, virðulegi forseti. En það er með ólíkindum að heyra þessa útleggingu á lögmálinu.

Herra forseti. Mér þykir þingmönnum vaxa þetta mál mjög í augum. Þegar Fjárfestingarbankinn og Íslandsbanki voru sameinaðir þá gerðist það á örfáum dögum og hluthafafundir í báðum bönkum samþykktu sameininguna örfáum dögum síðar. Það óx ekki þeim aðilum í augum. Hér mun birtast þinginu málið sem þannig er vaxið að fyrir liggur umfangsmikil samrunaskýrsla sem bankarnir hafa unnið sameiginlega. Það munu menn hafa í höndunum þegar að sameiningarákvörðunum kemur hér. Þess utan hefur ekki verið veigamikill ágreiningur um þessa sameiningu nema við flokk hv. málshefjanda. Ég minnist þess að formaður Samfylkingarinnar, væntanlega í hennar nafni, lýsti því yfir að hann væri ekki á móti sameiningu, hann vildi bara selja bréfin í báðum bönkunum fyrst og láta svo markaðinn um að sameina.  Hv. málshefjandi sagði áðan að íhlutun hæstv. viðskrh. væri undarleg. Þegar Útvegsbankinn var sameinaður öðrum bönkum þá sat hv. þm. í ríkisstjórn --- ekki satt? Ég man ekki betur. Ég man ekki betur en þáv. hæstv. viðskrh., síðar ágætur samstarfsmaður minn, Jón Sigurðsson, hafi heldur betur skipt sér af, ekki bara saumað heldur handheklað hverja einustu lykkju í því máli, persónulega. Ég heyrði ekki hv. málshefjanda, sem þá var ráðherra, gera nokkra einustu athugasemd við þann málatilbúnað.

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda áfram með hannyrðaspuna hæstv. forsrh. en sú mikla óvissa sem komin er upp varðandi sameiningu bankanna stafar að stórum hluta af því að stjórnarþingmenn og ráðherrar bíta nú sem fastast á jaxlinn og ætla sér bara í gegn með málið á hörkunni ef ekki vill betur. Það væri svo sem ekkert nýtt í störfum Alþingis á jólaföstunni, það þekkjum við, en það er engum til framdráttar. Það sem unnið er á slíkum nótum á sannarlega á hættu að vera gersneytt hinum mannlega þætti. Það hefur margoft komið fram síðustu daga að því hvassari sem brúnin verður á hæstv. viðskrh. því minni verður tiltrú manna á getu hennar til að ljúka þessu máli með sóma. Herra forseti. Þetta kann ekki góðri lukku að stýra. Ég spyr: Hvers vegna hægir hæstv. viðskrh. ekki ferðina, andar djúpt og opnar fyrir aðrar hugmyndir en þær sem hún hefur læst sig í? Gæti það ekki leitt til niðurstöðu sem líklegra væri að sátt næðist um? Hverjar eru þær niðurstöður sem ríkisstjórnin væntir í málinu? Hver er megintilgangur sameiningar bankanna í huga hæstv. viðskrh.? Hagræðing er það orð sem oftast heyrist. Hve trúverðugt er það? Hvers konar hagræðing kemur út úr því ferli að slá saman stofnunum með átökum sem skilja fjölda óbreyttra starfsmanna eftir án atvinnu og stjórnendur sem í sameiningarferlinu hafa greinilega ekki setið í sátt og samlyndi við að skapa manneskjuvæna bankastofnun. Meðal annarra orða, hvernig væri að ræða grundvallaratriði bankastarfsemi af þessu tilefni? Ekki eru bankarnir til fyrir sjálfa sig eða hvað? Er þeim ekki ætlað að vera þjónustustofnanir sem þjóna almenningi eða eru þeir kannski bara peningastofnanir sem almenningur er neyddur til að skipta við, stofnanaskrímsli sem vilja sölsa undir sig fé alþýðunnar og í krafti valds síns og sannfæringamáttar auglýsinganna fara með eigur almennings eins og þeim sjálfum sýnist? Hefur hæstv. viðskrh. spurt sig þessara spurninga í þeirri hringiðu sem hún er nú stödd í? Ef ekki, væri þá ekki tilvalið að hún gerði það? Herra forseti. Hér er um gríðarlega stórt mál að ræða sem snertir ekki síst atvinnu fjölda fólks af landinu öllu. Ég skora á viðskrh. að hægja á ferðinni og ganga heldur þannig til verks að tryggt sé að sameining bankanna leiði ekki af sér sársaukafullar fjöldauppsagnir. Eitt er að beita stjórnarandstöðuna hörðu á þinginu, við getum þolað það. Það er annað að berja í gegn lagafrv. sem færir hundruðum landsmanna yfirvofandi atvinnuleysi í jólagjöf.

Herra forseti. Það hafa orðið miklar breytingar á fjármálamarkaði síðustu árin og ég hef ekki orðið var við að það sé áberandi ósamkomulag um það að ríkið dragi sig út úr bankastarfsemi. Hugmyndin að þessum samruna kom frá bankaráðum ríkisbankanna vegna versnandi samkeppnisstöðu eftir sameiningu Íslandsbanka og FBA. Markmiðið hjá bankaráðunum var að skapa sterkan banka í nútímaviðskiptaumhverfi sem gæti þjónað fólki í viðskiptum þess innan lands og utan --- öflugan banka. Það hefur mikið verið talað um starfsfólk í þessari umræðu. Það sem starfsfólki kemur best er að eyða óvissunni, ganga hiklaust til verks, gera viðunandi samrunaáætlun og ganga frá þeirri löggjöf sem þarf að samþykkja hér á Alþingi. Til að greiða fyrir þessu máli var valin sú leið að tryggja að sameiningin gæti gengið fyrir sig af samkeppnisástæðum. Þess vegna var sú leið valin að vísa þessu máli til Samkeppnisstofnunar til að samrunaáætlun gæti legið fyrir og verið tilbúin þegar Samkeppnisstofnun hefði fjallað um málið. Ég vil undirstrika að ég veit að allir vilja fara í þetta mál með jákvæðum hætti, koma upp sterkri bankastofnun sem getur sótt fram og skapað fólki atvinnu. Starfsfólkinu er mest í mun að sameiningin geti gengið hratt fyrir sig, til þess að eyða óvissu og til þess að geta hafið störf í nýjum, sameinuðum og sterkum banka.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil segja það við hina miklu hannyrðakonu, hæstv. forsrh., að það skýrir ekki málin að grauta í málinu og bera saman algerlega ósambærilega hluti, þ.e. að bera saman við ástandið í dag löggjöf og aðstæður á þeim tíma að Útvegsbankinn í 100% eigu ríkisins rann saman við aðra banka fyrir löngu síðan. Í öðru lagi vil ég benda á að ræðuhöld hv. þm. Hjálmars Árnasonar um ofurháa vexti eru fyrst og fremst árás á hæstv. forsrh., yfirmann Seðlabankans, sem haldið hefur uppi gengi krónunnar með því að hækka vexti æ ofan í æ. Telji hv. þm. hins vegar að vaxtamunur sé of mikill, sem er rétt, þá er það annað mál sem ætti að ræðast undir þeim formerkjum. Hæstv. viðskrh. greip til þess ráðs þegar hún réttlætti íhlutun sína í lögbundið verkefni bankaráðsins að vitna til hlutafélagalaga, horfa fram hjá ákvæðum laganna um viðskiptabanka og sparisjóði og taldi til það ákvæði hlutafélagalaga að bankaráði eða stjórn hlutafélags bæri að gæta hagsmuna hluthafa og fyrirtækisins. Hæstv. ráðherra sagði --- og það er miklu alvarlegri ásökun heldur en að tala um klaufaskap --- að hún hefði verið þeirrar skoðunar að það væru forsvarsmenn Búnaðarbankans ekki að gera. Það er mjög alvarleg ásökun ef ráðherra telur að þeir hafi haldið svo illa á hlut Búnaðarbankans í málinu að þeir hafi borið fyrir borð hagsmuni hluthafanna og fyrirtækisins. Hæstv. ráðherra taldi að því miður væru engin tök á því að gefa yfirlýsingu sem eyddi óvissu gagnvart starfsfólki. Þetta er einfaldlega rangt. Þetta geta stjórnendur bankans gert hér rétt eins og t.d. í Danmörku. Í tengslum við sameiningu Den danske bank við annan banka er gefin þriggja ára aðlögunartími að því að finna starfsfólkinu ný störf. Munurinn á þessu máli og öðrum, herra forseti, er sá að það er greinilega djúpstæður ágreiningur bak við tjöldin og andstaða starfsfólks við þessi áform.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér væri ágætt að taka svolitla æfingu í umræðu um þetta mikilvæga mál en ég verð hins vegar að viðurkenna að ég er dálítið hissa á málflutningi hv. þm. Nú eru allir að tala sig upp í að vera á móti sameiningu bankanna. Ástæðurnar eru helst þær að ófaglega sé unnið að henni og ráðherra hafi orðið á mistök og svo er það ekki rökstutt frekar. Mér finnst þetta nánast broslegt, ég verð að viðurkenna það. Kannski er broslegast af öllu þegar hv. þm. Sverrir Hermannsson, sem hefur talað með sameiningu bankanna fram til þessa, er farinn að tala harðast gegn þessari sameiningu. Hann vill að þingmenn hindri framgang málsins. Hver skyldi ástæða þess vera að hann hefur snúið blaðinu við? Jú, að viðskrh. skuli hafa kallað formann bankaráðs á sinn fund og beint til hans tilmælum. Það er nóg til að hv. þm. er orðinn algerlega á móti því að sameina bankana. Þetta er ekki sértaklega trúverðugt, það verð ég að segja. Kannski er réttast að nota tímann, hæstv. forseti, sem ég hef hér til að vitna aðeins í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem hann hélt á hv. Alþingi þegar til umfjöllunar var að breyta bönkunum í hlutafélög. Þá sagði hv. þm.: ,,Helstu rökin sem færð eru fram gegn því`` --- sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka --- ,,eru að það sé ekki viðráðanlegt vegna þess að þá verði of mikil fákeppni eða þessi aðili of stór í bankaviðskiptunum. En hverju eru menn þá að horfa fram hjá? Þeir eru þá að nota það sem rök fyrir því að afsala sér hlutum sem eru svo borðleggjandi hagstæðir íslenskum neytendum og íslensku atvinnulífi að ég kalla það mikið ábyrgðarleysi að nota jafneinfaldan og raunverulega lítt rökstuddan hlut, eins og það að það geti þá orkað tvímælis hvort það sé ekki óhagstætt út frá samkeppnisforsendum, til að henda því út af borðinu.`` Þetta sagði hv. þm. fyrir örfáum árum.

Herra forseti. Hér er tekið til lokaumræðu mál sem mikið hefur verið rætt í tengslum við fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, þ.e. breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem fjallar um, eins og að mig minnir að það sé orðað í frv., hinar mildandi aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við aukna skattbyrði sem ríkisstjórnin mun leggja á almenning þegar á næsta ári. Við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að standa þannig að málum í þessu fjárhagslega uppgjöri milli ríkis og sveitarfélaga, að velta allri skattbyrðinni yfir á almenning. Þegar málið var tekið til 2. umr. höfðu fulltrúar ASÍ óskað eftir að koma á fund efh.- og viðskn. vegna málsins. Með þeirri heimsókn kom upp algerlega ný staða í þessu máli. Forsvarsmenn ASÍ ræddu þetta mál í samhengi við kjarasamninga og sama gerðu fulltrúar BSRB aðeins síðar. Fulltrúar ASÍ héldu því fram að með áformum um almennar skattahækkanir í landinu á næsta ári væri kjarasamningum á vinnumarkaði teflt í tvísýnu, grafið undan kjarasamningum. Vitnuðu fulltrúar ASÍ til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga fyrr á árinu þar sem ríkisstjórnin gaf yfirlýsingu í fimm töluliðum til að greiða fyrir kjarasamningum. 1. liður þeirrar yfirlýsingar, sem undirrituð var af hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., var um að skattleysismörk mundu fylgja launaþróun. Hins vegar er ljóst að með hærra skatthlutfalli munu skattleysismörk raskast og raungildi skattleysismarka. Við 2. umr. málsins var felld tillaga sem þingmenn Samfylkingarinnar fluttu. Hún gerði ráð fyrir að ríkisvaldið mundi minnka sinn hlut í staðgreiðslunni sem nemur þeirri hækkun sem áformuð er eða búast má við á útsvari. Sú tillaga var felld við 2. umr. málsins og við þá umræðu boðuðu fulltrúar Samfylkingarinnar að við 3. umr. stæði til að flytja brtt. sem gerði ráð fyrir að breyta skattleysismörkunum þannig að raungildi þeirra haldist eins og um var samið í kjarasamningum fyrr á þessu ári. Jafnframt óskuðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. eftir því að fá á fund nefndarinnar fulltrúa Landssamtaka aldraðra og fulltrúa Öryrkjabandalagsins en ljóst var við 2. umr. að þessi breyting á sköttum, þ.e. almenn skattahækkun án þess að láta skattleysismörkin fylgja, mundi fjölga verulega í hópi skattgreiðenda þegar á næsta ári um 2.100--2.200 samkvæmt upplýsingum fjmrn. Jafnframt var ljóst að verulegur hluti viðbótarinnar væru lífeyrisþegar. Meirihlutafulltrúar í efh.- og viðskn. féllust á að kalla þessa fulltrúa fyrir milli 2. og 3. umr. og var það mjög gagnlegur fundur þar sem fulltrúar þessara heildarsamtaka lífeyrisþega komu sínum sjónarmiðum á framfæri.

Forseti biður hv. þm. afsökunar en það er svolítill kliður í salnum sem er ekki gott undirspil.

Fulltrúar Öryrkjabandalagsins sem mættu á fundinn, Helgi Seljan og Garðar Sverrisson, fóru yfir hvernig kjör aldraðra hefðu rýrnað á síðasta ári með ýmsum breytingum sem hafa verið gerðar á kjörum og aðbúnaði fatlaðra. Þeir nefndu hækkun á símkostnaði, lyfja- og lækniskostnaði, verulega hækkun á húsnæðiskostnaði. Þeir sögðu að hann hefði hækkað um 50% og töldu fram að sú hækkun sem þó hefði orðið á lífeyrisgreiðslum á liðnu ári hefði margfalt verið étin upp vegna annarra kostnaðarhækkana sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir og er þar ekki síst um að ræða hækkun á húsnæðiskostnaði og lyfjakostnaði sem hækkaði um 37% á miðju þessu ári. Það sama var raunverulega að segja um fulltrúa Samtaka aldraðra sem mættu á fundinn, Benedikt Davíðsson og Ólaf Ólafsson. Þeir töluðu um þá aldraða sem eiga fasteignir og bentu á að fasteignagjaldahækkunin ein og sér sem er bein afleiðing hækkunar fasteignamats sem hækkaði vegna þenslu sem hér hefur orðið á húsnæðismarkaðnum og er bein afleiðing af þeirri breytingu sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir í húsnæðismálum, þ.e. að fasteignagjaldshækkunin ein ásamt hækkun sem hefur orðið hjá þeim sem greiða eignarskatt, hefði þegar étið upp þá hækkun sem varð á lífeyri þeirra á árinu. Það þarf ekki að sökum að spyrja, herra forseti, að auðvitað mótmæltu þessir fulltrúar lífeyrisþega mjög þeim áformum sem uppi eru af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu efni og töldu þeir líka til það sem yfir vofði á næsta ári, þ.e. enn frekari hækkun á fasteignagjöldum vegna hækkunar á fasteignamati sem hefur verið ákveðin, þ.e. 14% hækkun, og koma mun til framkvæmda með álagningu fasteignagjalda á næsta ári. Eins var talin fram hækkun sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir, þ.e. hækkun í Framkvæmdasjóð aldraðra sem er um 500 kr. nefskattur á alla að undanþegnum öldruðum 70 ára og eldri. En það var dregið einmitt fram sem er mjög sérstætt og Alþingi ætti að sjá sóma sinn í að breyta, að örorkulífeyrisþegar, t.d. þeir sem eru með fulla tekjutryggingu, þurfa að greiða þennan nefskatt. Ég hygg að ef samstaða næðist um það á þingi að fella það út að öryrkjum með fulla tekjutryggingu væri gert skylt að greiða þennan nefskatt, þá mundi það kosta 15--16 millj. Ég held að það sé ekki meira. Menn ættu að skoða það mál í samhengi vegna þess að allt telst þetta með í buddu lífeyrisþeganna þegar verið er að bæta pinklum á. Mörgum finnst kannski 500 kr. hækkun á mánuði ekki mikil. En 500-kallinn skiptir miklu fyrir þá sem ekkert eiga í vasanum, þ.e. þegar hann er ekki til. Þetta vildi ég draga fram um aldraða og öryrkja. Við fórum yfir umsögn þeirra við 2. umr. og ég tel ekki ástæðu til að gera það aftur. Ég vil þó í lokin nefna að á milli 2. og 3. umr. bárust nefndinni nokkrar ályktanir frá verkalýðsfélögum alls staðar að af landinu sem voru að mótmæla þeim áformum sem uppi eru um skattahækkanir. Ályktanir komu frá Verkalýðsfélaginu Hlíf, Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, Eflingu -- stéttarfélagi, Verkamannafélagi Vestmannaeyja, Trésmiðafélagi Reykjavíkur, Sunniðn, Rafiðnaðarsambandi Íslands, Málarafélagi Reykjavíkur, Einingu/Iðju, Bílaiðnaðarfélaginu, Félagi blikksmiða, Öldunni -- stéttarfélagi, Félagi hársnyrtisveina, Félagi garðyrkjumanna, Félagi byggingarmanna, Eyjafirði. Allir þessir aðilar höfðu sent milli 2. og 3. umr. til efh.- og viðskn. ályktanir þar sem þessu er mótmælt og vil ég í lokin lesa tvær af þessum ályktunum með leyfi forseta. Fyrst frá Verslunarmannafélagi Vestmannaeyja: ,,Hækkun útsvars án samsvarandi lækkunar tekjuskatthlutfalls hefur í för með sér auknar skattaálögur á launafólk og þar með kjaraskerðingu. Verslunarmannafélag Vestmannaeyja vill að gefnu tilefni benda stjórnvöldum á að slíkt gengur þvert gegn markmiðum kjarasamninganna frá síðastliðnu vori en þau voru að treysta undirstöður kaupmáttar. Að öðru óbreyttu þýða boðaðar breytingar á útsvari og tekjuskatti einnig raunlækkun skattleysismarkanna en það gengur þvert gegn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var í tengslum við gerð kjarasamninganna. Þar var því lofað að skattleysismörk myndu fylgja umsaminni launaþróun. Verslunarmannafélag Vestmannaeyja bendir stjórnvöldum á að allar aðgerðir sem hafa í för með sér kjaraskerðingar fyrir launafólk eru til þess fallnar að grafa undan forsendum gildandi kjarasamninga. Aðildarfélög og -sambönd ASÍ töldu að víðtæk sátt hefði náðst um kjarasamninga sem stuðluðu að áframhaldandi stöðugleika, tryggðu undirstöður kaupmáttar og bættu sérstaklega stöðu þeirra sem lakast stóðu fyrir. Það er því ábyrgðarhluti af hálfu stjórnvalda að grípa til kjaraskerðinga gagnvart launafólki nú, ekki síst í ljósi þess að gangi nýjustu spár um verðlagsþróun eftir mun stór hluti launafólks verða fyrir kaupmáttarskerðingu á næstu missirum. Þetta er enn alvarlegra í ljósi þess að stjórnvöld létu hjá líða að grípa til afgerandi aðgerða til að draga úr þenslu þegar öll hættumerki blöstu við á árunum 1998 og 1999. Verslunarmannafélag Vestmannaeyja ítrekar athugasemdir hagdeildar ASÍ um skaðsemi hagstjórnar sem ýtir undir og ýkir hagsveiflur í efnahagslífinu í stað þess að reyna að draga úr þeim og tryggja stöðugleika. Náist markmið kjarasamninganna um stöðugleika og traustan kaupmátt ekki verður það mjög dýrt, ekki aðeins fyrir launafólk heldur atvinnulífið og samfélagið allt. Verslunarmannafélag Vestmannaeyja heitir því á stjórnvöld að taka þátt í því að verja lífskjör launafólks og forsendur kjarasamninganna í stað þess að grafa undan hvoru tveggja.`` Í lokin vil ég vitna í yfirlýsingu sem undirrituð er af forsvarsmönnum Verkalýðsfélagsins Hlífar, Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og Eflingar -- stéttarfélags. Hún er stutt. Byrjað er á því að vitna í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 10. mars 2000. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í yfirlýsingunni segir að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir því að persónuafsláttur og skattleysismörk breytist í takt við umsamdar almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Í áformum ríkisstjórnarinnar sem nú liggja fyrir Alþingi kemur fram að ekki á að standa við áður útgefna yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Samhliða þessu á að hækka skatta á launafólk. Í þessu sambandi viljum við vísa til samantektar hagdeildar ASÍ um þetta mál sem fram hefur komið. Það er ekki hlutverk félagsmanna innan Flóabandalagsins eða annarra samtaka launafólks innan ASÍ að viðhalda einir stöðugleika í efnahagslífinu. Við viljum minna á að endurskoðun forsendna kjarasamninga liggur fyrir á næstu vikum. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um skattamál var gefin í tengslum við kjarasamninga og við lítum á hana sem hluta af samkomulagi ríkisstjórnar og aðila á vinnumarkaði. Ef þau áform ríkisstjórnar verða að veruleika að hækka skatta mun það ekki auðvelda framlengingu launaliðar kjarasamninga.`` Herra forseti. Hér eru aðvaranir á ferðinni sem full ástæða er fyrir ríkisstjórn og hv. Alþingi að taka mark á og því er sú brtt. flutt sem ég hef mælt fyrir og gengur út á það að viðhalda því raungildi skattleysismarka sem um var samið í kjarasamningum allt fram til ársins 2003, herra forseti. Það er auðvitað mikilvægur þáttur í því að þeir kjarasamningar sem samið var um á almennum vinnumarkaði fyrr á þessu ári haldi og það er veigamikið atriði til þess að viðhalda stöðugleikanum, herra forseti.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að lengja þessa umræðu langt umfram það sem orðið hefur við 1. og 2. umr. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur farið yfir þær brtt. sem minni hluti efh.- og viðskn. leggur fram við þetta mál, en þær styðja að fullu þau sjónarmið sem fram hafa komið í mörgum umsögnum frá sveitarfélögunum og viðvörunarorðum þeirra sem og verkalýðshreyfingarinnar um væntanlegar skattahækkanir og áhrif þeirra í þjóðfélaginu og á almenning í landinu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór yfir ályktanir sem borist hafa frá verkalýðsfélögum sem eru í fullu samræmi við ályktun sem við höfðum áður fengið frá ASÍ og umsögn ASÍ og hagdeildar ASÍ og reyndar BSRB líka. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, í framhaldi af þeim umsögnum sem hv. þm. las upp áðan, út í ályktun sem okkur barst á Alþingi og samþykkt var 11. desember, í gær sem sagt. Þetta er ályktun frá verkalýðsfélaginu Vöku á Siglufirði vegna þessa máls. Þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnarfundur í Verkalýðsfélaginu Vöku, Siglufirði, haldinn mánudaginn 11. desember 2000 kl. 16 í fundarsal félagsins að Suðurgötu 10 skorar á stjórnvöld að endurskoða boðaðar breytingar á útsvari og tekjuskatti. Þær breytingar ganga þvert gegn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga sl. vor. Stjórn Vöku telur að áform um auknar álögur hins opinbera auk óhagstæðrar verðlagsþróunar sem rýrir kaupmátt launafólks séu fullgild ástæða til uppsagnar á launalið kjarasamninga og því beri fulltrúum ASÍ í nefnd þeirri sem starfar samkvæmt 19. gr. kjarasamninga VMSÍ og SA frá 13. apríl 2000 að segja launalið þeirra upp í samræmi við þau ákvæði.`` Það eru auðvitað mjög alvarlegar fullyrðingar sem fram koma í þessari yfirlýsingu sem samþykkt er hjá Verkalýðsfélaginu Vöku á Siglufirði í gær þar sem það er fullyrt að í raun og veru sé nú ástæða til þess að segja upp launalið kjarasamninga frá því í vor. Í ályktun miðstjórnar ASÍ frá því í síðustu viku segir, með leyfi forseta: ,,Hækkun útsvars án samsvarandi lækkunar tekjuskatthlutfalls hefur í för með sér auknar skattaálögur á launafólk og þar með kjaraskerðingu. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands vill að gefnu tilefni benda stjórnvöldum á að slíkt gengur þvert gegn markmiðum kjarasamninganna frá því síðastliðið vor en þau voru að treysta undirstöður kaupmáttar. Að öðru óbreyttu þýða boðaðar breytingar á útsvari og tekjuskatti einnig raunlækkun skattleysismarkanna en það gengur þvert gegn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var í tengslum við gerð kjarasamninganna. Þar var því lofað að skattleysismörk myndu fylgja umsaminni launaþróun. Miðstjórn ASÍ bendir stjórnvöldum á að allar aðgerðir sem hafa í för með sér kjaraskerðingar fyrir launafólk eru til þess fallnar að grafa undan forsendum gildandi kjarasamninga. Aðildarfélög og sambönd ASÍ töldu að víðtæk sátt hefði náðst um kjarasamninga sem stuðluðu að áframhaldandi stöðugleika, tryggðu undirstöður kaupmáttar og bættu sérstaklega stöðu þeirra sem lakast stóðu fyrir. Það er því ábyrgðarhluti af hálfu stjórnvalda að grípa til kjaraskerðinga gagnvart launafólki nú, ekki síst í ljósi þess að gangi nýjustu spár um verðlagsþróun eftir mun stór hluti launafólks verða fyrir kaupmáttarskerðingu á næstu missirum. Þetta er enn alvarlegra í ljósi þess að stjórnvöld létu hjá líða að grípa til afgerandi aðgerða til að draga úr þenslu þegar öll hættumerki blöstu við á árunum 1998 og 1999. Miðstjórnin ítrekar athugasemdir hagdeildar ASÍ um skaðsemi hagstjórnar sem ýtir undir og ýkir hagsveiflur í efnahagslífinu í stað þess að reyna að draga úr þeim og tryggja stöðugleika. Náist markmið kjarasamninganna um stöðugleika og traustan kaupmátt ekki verður það ekki aðeins dýrt fyrir launafólk heldur atvinnulífið og samfélagið allt.`` Undir stendur: ,,Orð skulu standa.`` Og í raun og veru eru það nákvæmlega sömu kveðjurnar og koma frá Verkalýðsfélaginu Vöku á Siglufirði. Þeirra ályktun lýkur á sama hátt: ,,Orð skulu standa.`` Fyrir hönd Verkalýðsfélagsins Vöku undirritar Signý Jóhannesdóttir en hitt er ályktun miðstjórnar ASÍ frá því í síðustu viku. Vitnað hefur verið til þeirra breytinga sem hafa orðið á forsendum þjóðhagsspár á síðustu mánuðum sem hafa breyst verulega frá því að fjárlögin voru lögð fram í haust. Þar var reiknað með því að kaupmáttur launa ykist um 1,5% en ný spá gerir ráð fyrir að kaupmátturinn aukist aðeins um 0,5% á næsta ári, að verðlag hækki um 5,8% og vextir fari hækkandi. Menn þora í raun ekki að spá neinu um verðbólgustigið á næsta ári. Þessar forsendur eru allt aðrar en þær sem við ræddum í haust þegar fjárlögin voru lögð fram. Ítarlega hefur verið farið yfir þær við afgreiðslu fjárlaga og er ekki ástæða til að endurtaka þá umræðu. En þessar forsendur og þeir útreikningar sem við höfum séð frá hagdeild ASÍ hljóta að vekja upp þá spurningu hvort forsendur kjarasamninga séu brostnar eða við það að bresta. Ég vil, virðulegi forseti, beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann telur að breytt spá Þjóðhagsstofnunar gangi eftir og tölur í umsögnum frá hagdeild ASÍ og sú fullyrðing sem kemur í yfirlýsingu frá verkalýðsfélaginu Vöku á Siglufirði sé rétt, að það sé í raun þannig með auknar álögur hins opinbera eins og segir, með leyfi forseta, í þessari yfirlýsingu: ,,Stjórn Vöku telur að áform um auknar álögur hins opinbera auk óhagstæðrar verðlagsþróunar sem rýrir kaupmátt launafólks sé fullgild ástæða til uppsagnar á launalið kjarasamninga og því beri fulltrúum ASÍ, í nefnd þeirri sem starfar samkvæmt 19. gr. kjarasamninga VMSÍ og SA frá 13. apríl 2000, að segja launalið þeirra upp í samræmi við þau ákvæði.`` Er hæstv. ráðherra sammála því að þær forsendur sem Verkalýðsfélagið Vaka gefur sér fyrir þessari niðurstöðu og niðurstaðan þar af leiðandi sé rétt?

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 66/2000, um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 66/2000, um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn. Sú gerð sem um ræðir varðar ramma Evrópubandalagsins um rafræna undirskrift. Ákvörðunin kallar á lagabreytingar hér á landi og er stefnt að því að frv. til laga um rafrænar undirskriftir verði lagt fram á Alþingi snemma á árinu 2001. Rétt er að minna á að sú málsmeðferð sem hér um ræðir er hin sama og viðhöfð var í tengslum við alls 19 ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar sem eins var ástatt um, en þáltill. þess efnis var flutt og afgreidd á 125. löggjafarþingi. Í athugasemdum með þeirri tillögu var skýrt frá því að framvegis yrði það verklag viðhaft að flytja sérstaka þál. um þær ákvarðanir sem samþykktar hafa verið af sameiginlegu EES-nefndinni með fyrirvara skv. 103. gr. EES-samningsins og er sú leið farin hér og nú. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið skrifa Tómas Ingi Olrich, Árni Ragnar Árnason, Jónína Bjartmarz, Steingrímur J. Sigfússon og Þórunn Sveinbjarnardóttir en hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Jón Kristjánsson og Sighvatur Björgvinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti hv. allshn. um frv. til laga um dómtúlka og skjalaþýðendur á þskj. 425, 80. mál. Nefndin fékk vegna þess frv. á fund sinn gesti og eins bárust umsagnir frá nokkrum aðilum sem eru nánar tilgreindir í nefndaráliti á þskj. 425. Með frv. er lögð til heildarendurskoðun á gildandi lögum um heimild fyrir Stjórnarráðið til þess að veita mönnum rétt til þess að vera dómtúlkar og skjalþýðendur, nr. 32/1914. Þetta felur í sér nokkuð ítarlegri ákvæði en gildandi lög gera ráð fyrir. Frv. sama efnis var til umfjöllunar hjá nefndinni á 125. löggjafarþingi en var ekki afgreitt og var ein ástæðan sú að nefndin taldi ákvæði sem fjölluðu um hæfisskilyrði umsækjenda um löggildingu of ströng. Frv. er nú til umfjöllunar í breyttri mynd að því er þau ákvæði varðar. Nefndin fjallaði sérstaklega um það ákvæði frv., 5. mgr. 3. gr., sem snýr að gjaldtöku fyrir að þreyta prófraun sem umsækjendur um löggildingu sem dómtúlkar eða skjalaþýðendur þurfa að gangast undir og kallaði jafnframt eftir upplýsingum um kostnað við próf sem haldin hafa verið. Í kostnaðaráætlun fjárlagaskrifstofu fjmrn., sem fylgir frv., kemur fram að kostnaður við árlegar prófanir umsækjenda geti numið um 1 millj. kr. Í upplýsingum þeim sem nefndinni bárust frá dómsmrn. kom fram að undanfarin 20 ár hefðu verið haldin nokkuð reglulega á tveggja ára fresti próf fyrir þá sem vildu öðlast réttindin. Heildarkostnaður við prófin hefði verið á bilinu 950.000--1.250.000 kr. og mun hann fyrst og fremst hafa falist í vinnu prófdómenda og prófstjórnar, svo og vinnu við að undirbúa prófið og halda það. Jafnframt kom fram að miðað við kostnað undanfarinna þriggja prófa (árin 1993, 1995 og 1997) megi ætla að kostnaður hvers próftaka verði um 50.000 kr. Nefndin minnir á að prófgjöldin eru þjónustugjöld og því óheimilt að innheimta hærra gjald en nemur raunverulegum kostnaði við prófin. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, þskj. 426. Leggur nefndin m.a. til þá breytingu að í staðinn fyrir að dómsmrh. sé skv. 5. gr. skylt að fella löggildingu úr gildi ef viðkomandi fullnægir ekki lengur hæfisskilyrðum a-liðar 1. mgr. 2. gr. þá verði ráðherra gert það heimilt. Skyldunni verður þannig breytt í heimild dómsmrh. Vegna athugasemda sem nefndinni bárust vill nefndin leggja áherslu á að ef til niðurfellingar löggildingar kemur gilda ákvæði stjórnsýslulaga. Aðrar breytingar sem nefndin leggur til eru orðalagsbreytingar, við 2. gr. frv., um að inngangsmálsliður 1. mgr. orðist svo: ,,Rétt til að öðlast löggildingu sem dómtúlkur eða skjalaþýðandi hefur sá sem fullnægir þessum skilyrðum.`` Og síðan eru tilgreind tvö skilyrði. Undir þetta nál. rita eftirtaldir hv. nefndarmenn í allshn.: Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ásta Möller, Guðrún Ögmundsdóttir, Katrín Fjeldsted, Lúðvík Bergvinsson og Ólafur Örn Haraldsson. Sú sem hér stendur tók þátt í meðferð málsins en ekki afgreiðslu þess og var fjarverandi ásamt Hjálmari Jónssyni og Sverri Hermannssyni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. allshn. um frv. til laga um breytingar á Norðurlandasamningum um alþjóðleg einkaréttarmálaákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð og um innheimtu meðlaga. Í nefndaráliti er tilgreindur gestur, Benedikt Bogason frá dómsmrn. sem fjallaði um málið. Eins bárust umsagnir um frv. bæði frá Barnaverndarstofu og dómstólaráði. Með frv. er lagt til að heimilt verði að fullgilda fyrir Íslands hönd breytingar á tveimur Norðurlandasamningum, annars vegar samkomulag um breytingar á samningi um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð og hins vegar samkomulag um breytingu á samningi um innheimtu meðlaga. Jafnframt er lagt til að samningarnir fái lagagildi hér á landi þegar þeir öðlast gildi gagnvart Íslandi. Allshn. mælir með samþykkt frv. og undir nefndarálitið rita hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Ásta Möller, Guðrún Ögmundsdóttir, Katrín Fjeldsted, Lúðvík Bergvinsson og Ólafur Örn Haraldsson. Sú sem hér stendur var fjarverandi við afgreiðslu málsins en tók þátt í meðferð þess og auk mín voru fjarverandi við afgreiðsluna hv. þm. Hjálmar Jónsson og Sverrir Hermannsson.

Herra forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til þess að lengja umræðuna miklu meira. Ég vil vísa til ummæla og ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar við 2. umr. þegar hann fór yfir málið. Eins vil ég taka undir orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur frá því hér áðan. Þetta varðar lækkun á tekjuskatti ríkisins um 0,33% ...

Það er óþarflega mikill kliður í salnum. Forseti vill biðja þá hv. þm. sem ætla ekki að vera viðstaddir umræðuna, taka þátt í henni eða leggja við hlustir að eiga einkasamtöl sín annars staðar.

Herra forseti. Þetta fer saman við heimild sveitarfélaganna til hækkunar útsvarsálagningar. Þarna munar 0,33% sem sveitarfélögin geta hækkað útsvarstekjur sínar umfram þessa lækkun þannig að í heildina er þetta skattahækkun fyrir einstaklinga. Eins og hér hefur komið fram mun þetta bæta allt að 2.000 manns við þann lista manna sem munu greiða skatt en hafa til þessa verið undir skattleysismörkum. Hér hefur verið vísað til umsagna ýmissa stéttarfélaga og flest þeirra vísa til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá því í mars um lagabreytingar, en samkvæmt yfirlýsingunni koma í framhaldi af þessum skattalagabreytingum lagabreytingar í kjölfarið. Gert er ráð fyrir að skattleysismörk hækki samkvæmt lágmarksumsömdum launahækkunum sem þá hafði verið gengið frá. Það er algert grundvallaratriði að skatthlutfall verði ekki hækkað án samsvarandi breytinga á persónuafslætti til að tryggja að skattleysismörk lækki ekki vegna breytinga á álagningarhlutfalli. Hægt væri að flytja enn lengri ræðu og fara yfir þessi mál enn og aftur en þetta er meginatriðið og því er búið að taka á dagskrá brtt. á þskj. 513, um tekjuskatt og eignarskatt, sem Jóhanna Sigurðardóttir, Ögmundur Jónasson og Rannveig Guðmundsdóttir eru flytjendur að en þar eru lagðar til breytingar á persónuafslættinum. Ég tel því mikilvægt að brtt. fylgi þessu frv. til laga og verði óaðskiljanlegur hluti af þessum breytingum.

Herra forseti. Þetta mál er komið til 3. umr. og búið er að þrautræða að mínum dómi öll helstu efnisatriði þess. Sú brtt. sem hér var verið að útbýta kemur ekki á óvart í ljósi málflutnings hv. flutningsmanna í dag og við 2. umr. þessa máls. Ég vil gjarnan að það komi fram vegna fyrirspurna frá þingmönnum til mín í dag að ég tel ekki að neitt í þessu frv. raski grundvelli kjarasamninga í landinu. Ég tel reyndar ekki að þetta mál í heild sinni geri það. Ég tel ekki, eins og ég hef margsagt í þessum sal, að hægt sé að gera ríkisstjórninni reikninginn fyrir því þegar sveitarfélögin í landinu ákveða að breyta útsvari sínu. Það var ekki gert þegar útsvarsbreyting varð hjá stærsta sveitarfélagi landsins í ársbyrjun 1999 og að mínum dómi er heldur ekki tilefni til þess nú. Ég tek því ekki undir þær ályktanir sem hér hefur verið lesið upp úr, þau sjónarmið sem hv. þingmenn hafa flutt þar sem tekið er undir slík sjónarmið, enda sjáum við að sjálfsögðu í hvert óefni er komið ef ríkið á á hverjum tíma að jafna út breytingar sem verða á gjaldtöku sveitarfélaganna. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir lét þess getið áðan að fasteignamat væri að hækka á höfuðborgarsvæðinu um 14%. Það þýðir að eigendur fasteigna þurfa að borga hærri fasteignagjöld. Og það er ekki samkvæmt ákvörðun ríkisins. En það er væntanlega ákvörðun sveitarfélaganna að lækka ekki gjaldstofninn á móti sem þau hafa fullt vald til og vænti ég þess að það verði þá krafa stjórnarandstöðunnar og verkalýðshreyfingarinnar að sveitarfélögin nýti sér slíka möguleika til að koma í veg fyrir kjararýrnun hjá almenningi. Það verður að horfa á þessi mál í samhengi, hv. þingmenn. Eins og ég sagði um daginn, jafnvel þó að öll sveitarfélög mundu hagnýta sér útsvarshækkunarmöguleika sína á næsta ári til fulls, þá er ég bara að tala um á næsta ári því ekki er hægt að spá fyrir um hvað gerist eftir það, þá sé ég ekki betur en að við séum að tala hér um breytingu á persónuafslætti, sem er þá jafnframt skattbreytingin, upp á 81 kr. á mánuði. Ef það er tilefni til þess að snúa við kjarasamningum þá má segja að þar hafi lítil þúfa velt þungu hlassi. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess, herra forseti, að endurtaka það sem ég hef sagt um þetta mál. Ég tel ekki að tilefni sé til að samþykkja þá brtt. sem fram er komin í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það kemur fram í yfirlýsingunni sem ég las upp áðan frá Verkalýðsfélaginu Vöku á Siglufirði að ekki er um að ræða eingöngu þessar breytingar þegar niðurstaðan er sú að forsendur kjarasamninga séu brostnar heldur ýmis önnur atriði eins og þau sem ég fór yfir áðan og felast í spá Þjóðhagsstofnunar um 0,5% hækkun kaupmáttar, sem er mun minna en menn gerðu ráð fyrir, og hækkun verðlags á milli ára um 5,8% og hækkandi vextir og versnandi kjör heimilanna. Skuldir heimilanna hafa vaxið gífurlega á síðasta ári, um 100 milljarða bara á því ári sem nú er að líða, frá 500 milljörðum upp í 600 milljarða. Staða margra heimila er mjög erfið. En það sem verkalýðshreyfingin bendir á er að þessar breytingar plús allar aðrar sem felast í spá Þjóðhagsstofnunar og koma fram í forsendum fjárlaga fyrir árið 2000 þýða samanlagt að brostnar séu forsendur fyrir launalið samninganna og því sé ástæða til þess að segja þeim upp. Ég spyr um þetta vegna þess að af þessu hljótum við að hafa áhyggjur. Hvað það varðar að sveitarfélögin séu að velta ábyrgðinni yfir á ríkissjóð, virðulegi forseti, þá vil ég aðeins svara því með orðum bæjarstjórnar Reykjanesbæjar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Áhrif ýmissa laga- og reglugerðarbreytinga hafa leitt til aukinna útgjalda sveitarfélaga án þess að í öllum tilvikum hafi verið tryggt að nægjanlegir tekjustofnar hafi fylgt í kjölfarið. Skattalagabreytingar undanfarinna ára hafa skert útsvarstekjur sveitarfélaga og þannig skapað ákveðið ósamræmi á milli þróunar útgjalda og tekna. Mörg sveitarfélög hafa séð sig knúin til að mæta kröfum íbúanna um aukið þjónustustig umfram fjárhagslega getu þeirra. Í sumum tilvikum hefur þrýstingur á aukna þjónustu sveitarfélaganna verið afleiðing af ónógri þjónustu ríkisins.`` Þarna er um að ræða algerlega öfuga fullyrðingu, að ríkið hafi velt ábyrgðinni yfir á sveitarfélögin.

Herra forseti. Út af fyrir sig deili ég áhyggjum þingmannsins út af því spursmáli hvort forsendur kjarasamninganna muni halda þegar komið verður fram í febrúar/mars á næsta ári og það er full ástæða til þess að allir geri það. En ég held ekki að þetta atriði um ætlaða lækkun skattleysismarkanna sé atriði sem velti þungu hlassi í því sambandi. Mér finnst hins vegar alveg ástæða til þess að velta vöngum yfir öðrum atriðum í þessu sambandi vegna þess að í kjarasamningunum er gert ráð fyrir tvenns konar atvikum sem geta valdið endurskoðun á samningnum, tvenns konar forsendubreytingu sem getur gert það. Annars vegar er það önnur þróun verðlags en út frá var gengið. Við sjáum það náttúrlega ekki enn þá. En við fengum jákvæða vísbendingu í morgun um að ekki er allt sem sýnist í þessum verðlagsmálum vegna þess að verðlagsbreytingin í morgun frá því í síðasta mánuði var núll og heildarhækkun innan ársins 2000 er 4,2% þannig að fjárlagaforsendan um 4,5% hækkun verðlags er fjarri því að vera út í hött. Hitt atriðið eru kjarasamningar annarra aðila sem geta haft áhrif á endurskoðunarákvæði hinna almennu kjarasamninga eða kjarasamninga Flóabandalagsins. Mér heyrist nú að ýmsir í stjórnarandstöðunni séu á þeim buxunum að fullt tilefni sé til þess að hækka laun annarra hópa um verulega myndarlegar upphæðir. Ætli þeir hafi þá ekki í því sambandi gleymt þessari forsendu Flóabandalagssamninganna? Mér finnst það líklegt.

Virðulegi forseti. Ég ítreka að þegar talað er um að forsendur kjarasamninganna séu brostnar nú þegar eins og sum verkalýðsfélögin vilja halda fram og sumir talsmenn þeirra, þá er ekki verið að ræða um þær breytingar sem felast í þessu frv. eingöngu heldur þessa mörgu samverkandi þætti. Mig minnir að í forsendum við afgreiðslu fjárlaganna hafi til að mynda verið gert ráð fyrir því að virðisaukaskatturinn skilaði um 2 milljörðum meiri tekjum í ríkissjóð en gert var ráð fyrir þegar frv. er lagt fram í haust og samkvæmt því sem kom fram á fundi efh.- og viðskn. er það mat Þjóðhagsstofnunar og starfsmanna fjmrn. að það skýrðist fyrst og fremst af verðhækkunum vegna þess að menn búast við samdrætti á ýmsum sviðum. Engu að síður er reiknað með meiri tekjum af virðisaukaskattinum og það væri fyrst og fremst vegna þess að menn búast við að verðlagið hækki verulega og langt umfram þær forsendur sem menn gáfu sér í kjarasamningum. Ég hef verulegar áhyggjur af því, virðulegi forseti, ef það er niðurstaða þeirra verkalýðsfélaga sem eru að fjalla um kjarasamningana og launaliðinn núna þessa dagana, að áður en nokkrir aðrir kjarasamningar eru gerðir --- ég held að 60 kjarasamningar séu lausir hjá sveitarfélögunum núna um áramótin --- að þá séu forsendurnar fyrir launaliðnum þegar brostnar. Það er auðvitað verulegt áhyggjuefni, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er e.t.v. ástæðulítið að lengja umræðuna. Þessi þáttur málsins er nú við 3. umr., þ.e. hinn skattalegi þáttur málsins er lýtur að ríkissjóði. Áður og fyrr höfum við rætt mjög ítarlega þann þátt sem var auðvitað upphaf málsins og frumlag þess, þ.e. auknar heimildir til sveitarfélaga og vissulega er hægt að taka undir það að flestallt hefur verið sagt í málinu. Ég get þó ekki látið hjá líða að bæta nokkrum orðum inn og einkum og sér í lagi vegna þess sem ég hef áður gagnrýnt við umræðuna, þ.e. hversu mér þykir stjórnarliðar taka létt á þessu mikilvæga máli og fjalla um það sumpart með léttúð. Það birtist m.a. í því að þeir eru ekkert við og vilja ekkert vita af málinu þegar það kemur til atkvæðagreiðslu. Það þarf nánast að fá þá til umræðu með hnúum og hnefum um þennan mikilvæga þátt málsins sem er annars vegar fjárhagsleg afkoma sveitarfélaga og hins vegar áhrif þess á afkomu launafólks í landinu, þ.e. hin skattalegu áhrif málsins. Ég vil einnig láta það koma fram að mér þykir sem fjölmiðlar hafi ákaflega lítið kveikt á perunni í þessu stóra máli sem hefur jafnafdrifaríkar afleiðingar í för með sér og raun ber vitni. Afleiðingar ná út í samfélagið allt, fara nánast hringinn í kring í hverju einasta sveitarfélagi og birtast þar í umtalsverðri hækkun útsvars sem íbúar þessara sveitarfélaga munu finna fyrir. Ekki síst munu íbúar sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu verða þessa áþreifanlega varir á nýju ári, og eins og hefur komið fram og birtist á lokaspretti málsins, að þeir sem síst skyldi, þ.e. það fólk sem hefur legið undir skattleysismörkum fram að þessu, þurfa að greiða tekjuskatt. Þess vegna gagnrýni ég það harðlega, herra forseti, að mér þykir sem stjórnarliðar reyni, kannski af eðlilegum ástæðum, að gíra málið niður í umræðunum, vilji sem minnst af því vita. Auðvitað fer þetta mál ekki eitt einasta hænufet og því mun ekki ljúka hér, herra forseti, þó að sennilega fari þannig, eins og við fyrri umræðu málsins, að stjórnarmeirihlutinn knýi það í gegn með meirihlutavilja sínum. Þar þori enginn undan að hrökkva, hvorki virkir sveitarstjórnarmenn né óvirkir, hvorki stjórnarþingmenn sem á hátíðarstundum tala um nauðsyn þess að verja kaup og kjör hinna lægst launuðu, ganga varlega um garð þar sem þeir sem höllum fæti standa eru annars vegar, sjúkir og aldraðir sem þetta kemur einkum og sér í lagi mjög illa við. Einnig munu þeir stjórnarliðar, sem stundum í þessum sama ræðustóli tala af mikilli mýkt og fimi um mikilvægi þess að verja þessa hópa, ekki láta sitt eftir liggja við 3. umr. málsins frekar en við fyrri afgreiðslu þess og greiða atkvæði með stórauknum álögum á þetta fólk. Ég sagði í atkvæðaskýringu við 2. umr. málsins að þetta verði munað, þetta verði rifjað upp reglulega, ekki aðeins í þessum sal heldur líka í almennri umræðu. Þetta mál er miklum mun stærra í sniðum en menn í hópi stjórnarliða vilja vera láta. Satt að segja er nöturlegt að hlýða á hæstv. fjmrh. fara með tölfræði á borð við þá að hér sé um einhverja tíkalla að ræða fyrir þetta fólk, einhverjar 80 kr. eins og hann tönnlast á ítrekað og aftur í umræðunni. Staðreyndin er einfaldlega sú að þegar þessi skattahækkun er öll komin til áhrifa er um að ræða nettóhækkun á gjaldendur í landinu upp á 2,5 milljarða kr. Auðvitað sér hver maður að gjaldendur í landinu þurfa að meðaltali að borga meira en 81 kr. á hvert mannsbarn á ári hverju þegar öll kurl eru komin til grafar. Það gefur augaleið þannig að ódýrir útúrsnúningar af þessum toga eru ekki samboðnir hæstv. fjmrh. Hann veit það sjálfur. Herra forseti. Það er líka annað sem er alveg nauðsynlegt að liggi skýrt fyrir og fullyrðingum hæstv. ráðherra í ræðu fyrir nokkrum mínútum verði svarað þar sem hann lét í veðri vaka og raunar fullyrti að hér væri mál á ferð sem hefði í raun og sanni ekkert með ríkissjóð að gera. Hér væri einfaldlega um það að ræða að sveitarfélögin tækju sjálfstæðar ákvarðanir óháð öllu. Herra forseti. Í þessu samhengi gleyma menn og vilja reyna að gleyma upphafi málsins, þ.e. af hverju menn fóru af stað með þessar auknu heimildir og þessa fjárhagslegu aðstoð til handa sveitarfélögum. Það gerðist ekki út af engu. Það gerðist vegna þess að sveitarfélög lögðu fram rökstuddar upplýsingar í þá veru að ekki væri réttlátlega skipt fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga þegar kæmi að tilkalli til opinbers fjár. Á það var bent og um það ekki deilt að á sama tíma og ríkissjóður væri að skila umtalsverðum afgangi ár eftir ár væru sveitarfélögin á hinum vængnum með bullandi halla og það langflest sveitarfélög, því er verr og miður. Þess vegna var sett nefnd sem skipuð var fulltrúum flestra stjórnmálaflokka á hinu háa Alþingi, þó ekki allra, að ógleymdum fulltrúa félmrn. og að ógleymdum fulltrúa hæstv. fjmrh. sjálfs, Bolla Bollasyni, yfirmanni tekjukontors fjmrn. Um það var ekki deilt í nefndinni að þessi þörf væri til staðar af hálfu sveitarfélaganna. Það er því afskaplega kúnstugt, svo ekki sé fastar að orði kveðið við lokaafgreiðslu málsins, að það hafi verið eins og akademísk ákvörðun að heimila auknar útsvarsálögur til handa sveitarfélögum og þeim væri það í sjálfsvald sett hringinn í kringum landið hvort og hvernig, hvenær eða alls ekki þau nýttu þær. Þannig er málið ekki vaxið og hæstv. ráðherra veit það mætavel. Þess vegna notaði ég það orð áðan og ætla að gera það aftur að honum er ekki samboðið að leggja málið þannig upp. Mér vitandi hefur enginn efast um þessar niðurstöður tekjustofnanefndar sveitarfélaga um þann vanda sem sveitarfélögin eiga við að stríða og hæstv. ráðherra veit það mætavel í nánum samskiptum við fulltrúa þessara sveitarfélaga. Hann veit það líka vegna þess að hann kom að einhverju meintu samkomulagi um þetta mál, m.a. við formann Sambands ísl. sveitarfélaga, Vilhjálm Vilhjálmsson, borgarfulltrúa Sjálfstfl. í Reykjavík, þar sem þessi vandi var viðurkenndur og þar sem menn lögðu upp í þessa ferð. Um þann þátt málsins var aldrei deilt. Hins vegar snýst deilan um það mál sem við erum að afgreiða hér, hvort eðlilegt væri að skattgreiðendur bæru þungann af auknum heimildum til sveitarfélaga eða hvort ríkissjóður mætti þeim með lækkun tekjuskatts á móti. Um það stendur deilan en ekki neitt annað. Mér kemur því afskaplega mikið á óvart við þessa ítarlegu umræðu að hæstv. fjmrh., sem hefur raunar ýjað að þessum sjónarmiðum sínum fyrr í umræðunni, skuli nú hnykkja á þeim og gefa mjög sterklega til kynna að kannski hafi það verið þannig og kannski sé það bara þannig að þessi ferð sé á misskilningi byggð og sveitarfélögin hafi satt að segja aldrei haft neitt við þessar auknu heimildir að gera. Herra forseti. Þetta er ekki mjög trúverðugur málflutningur og það veit hæstv. ráðherra. Það er allt of oft þannig að menn eru að gefa eitt til kynna en meina síðan allt annað og það kemur að þeirri niðurstöðu sem ég ýjaði að strax við 1. umr. málsins fyrir allmörgum vikum sem ég nefndi skattahækkunarfléttu íhaldsins. Það hefur allt komið á daginn sem ég spáði fyrir um á þeim tíma að þessar auknu heimildir væru nokkurs konar gulrót til handa pólitískum andstæðingum Sjálfstfl. í Reykjavík, þ.e. R-listanum í Reykjavík, sem þeir vonuðu þá að mundi nýta þessar auknu heimildir til að flokksbræður og flokkssystur hæstv. fjmrh. og flokkssystkina hans á hinu háa Alþingi gætu síðan bent á einhverja allt aðra sem skattakónga í þessu tilliti. Það er þessi lauflétta en gagnsæja flétta sem hér er á ferðinni og hæstv. fjmrh. er hér, að vísu með ákaflega litlum sannfæringarkrafti, að reyna að halda til haga á lokaspretti málsins. Engu að síður er full ástæða til að halda þessu mjög skýrlega og klárt til haga af hverju þessi ferð var farin og í hverju ágreiningurinn liggur. Hann liggur einfaldlega í því að stjórnarandstaðan á hinu háa Alþingi, Samfylkingin, og með stuðningi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, fellst ekki á þá skattahækkun á almennt launafólk sem er fólgin í þeim frumvörpum sem eru sum orðin að lögum og m.a. því frv. sem til 3. og lokaumræðu í hinu háa Alþingi sem kveður í raun á um að verið er að auka álögur á almennt launafólk í landinu. Ég vil líka segja það, herra forseti, að maður veltir vöngum yfir því --- ég veit ekki hvernig ég á að orða það --- hver er andinn hjá samningamönnum ríkisins sem lúta forsjá fjmrn. í samningum við starfsmenn ríkisins almennt. Verður manni hugsað til framhaldsskólakennara í því samhengi þegar hæstv. ráðherra talar jafnléttúðugt um þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf 10. mars sl. með kjarasamningum á hinum almenna vinnumarkaði. Þá á ég við að það liggur fyrir hjá heildarsamtökum, Alþýðusambandi Íslands, hjá einstökum verkalýðsfélögum víða um landið að þau hafi lýst yfir áhyggjum sínum að þessi gerningur kunni að vera það sandkorn sem fyllir mælinn í þá veruna að forsendur samninganna verði brostnar þegar þeir verða endurskoðaðir í febrúar og hæstv. ráðherra segir að þetta sé sé eitthvert blaður og bull. Það er ekki öðruvísi að skilja þegar undir eru samningar 70 þúsund launamanna í landinu og samtök þeirra lýsa yfir sérstökum áhyggjum með þennan gjörning, þá segir hann að þetta sé allt á misskilningi byggt. Maður spyr sig: Er það hald hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að heildarsamtök verkafólks verði mjög áfram um að byggja á slíkum yfirlýsingum opinberra aðila eins og ríkisstjórnarinnar sem átti að verða til þess á sínum tíma og varð til þess á sínum tíma að liðka fyrir samningum á hinum almenna vinnumarkaði? Halda menn að slíkir pappírar verði mjög þungvægir í framtíðinni ef efndir eru þannig sem hér um ræðir? Ég held ekki. Ég hef áhyggjur af þeirri léttúð sem mér finnst einkenna samskipti hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar í garð launamanna, í þessu tilfelli Alþýðusambands Íslands, svo ég tali ekki um önnur samtök sem hafa komið eðlilega að málum, öryrkjar og Landssamband eldri borgara. En maður spyr sig og ég velti því hér upp, það skyldi þó aldrei vera að þetta fálæti, sem er nánast eins og dramb, --- ég er mátturinn og dýrðin --- kunni að vera ástæða þess að nú gangi jafnhægt og raun ber vitni í viðræðum aðila í þessu kennaraverkfalli og trúnaður sé þar enginn milli samningsaðila. Tala ég þá alveg burt séð frá efnisatriðum umræðunnar. Það kann þó aldrei að vera að hér sjáum við eina hlið sem skýrir að ekki gengur betur en efni standa til í þá veruna. Herra forseti. Einnig er umhugsunarvert að þetta mál er flutt úr nefnd sem fjallaði um það með því að kalla til nefndarinnar ýmsa málsmetandi aðila, fulltrúa stórra samtaka, að formaður og varaformaður nefndarinnar hafi ekki ráð eða tíma til að vera við umræðuna og það eitt út af fyrir sig er enginn bragur á því í jafnmikilvægu máli og hér um ræðir. Ég gagnrýndi það talsvert við 2. umr. málsins og geri það hér enn og aftur. Ég ætla hins vegar ekki að orðlengja þetta, herra forseti. Það er ljóst að meiri hlutinn mun fara sínu fram í þessu máli. Þeir hreykja sér hátt í augnablikinu og ég segi því enn og aftur, að mikið verður fall þeirra, herra forseti, þegar endirinn verður skoðaður í þessum efnum. Menn munu rifja það upp enn og aftur þegar íhaldið gekk fram með það að hækka sérstaklega skatt á almennt launafólk á því herrans ári árið 2000 vegna fjárlaga ársins 2001, þegar ríkisstjórnin hældist um á sama tíma að hafa skilað hagnaði ríkissjóðs í sögulegu hámarki, þá var akkúrat tíminn að áliti hæstv. ríkisstjórnar og Sjálfstfl. að leggja skatta á almennt launafólk. Það verður rifjað upp og ég mun ekki draga af mér í þeirri upprifjun.

Herra forseti. Í ræðu minni áðan stillti ég orðum mínum nokkuð í hóf. Ég fór yfir stöðu mála eins og þau lágu fyrir milli 2. og 3. umr. Ég gerði að umræðuefni fund í efh.- og viðskn. þar sem fulltrúar frá samtökum lífeyrisþega komu á okkar fund og þær umsagnir sem bárust á milli 2. og 3. umr. Einnig gerði ég í örfáum orðum grein fyrir brtt. þeirri sem við höfum flutt um þetta mál. Ég ákvað að fara ekki yfir málið vítt og breitt eins og við 2. umr. þar sem við fórum nokkuð ítarlega yfir áhrifin af aukinni skattbyrði á kjör fólks almennt og kjarasamningana. Ræða hæstv. ráðherra hér áðan gefur hins vegar fullt tilefni til að fara aftur yfir þessi mál eins og við 2. umr. málsins. Ég verð að segja, herra forseti, að ég var nokkuð hissa á að hæstv. fjmrh. skyldi vekja málið upp á nýjan leik eins og hann gerði. Ég er sammála ráðherranum um að allt hafi verið sagt sem hægt er að segja í þessu máli. Það stendur raunverulega eftir að stjórn og stjórnarandstaða er á öndverðum meiði um hvernig taka eigi á málinu og hvaða áhrif þessi aukna skattbyrði hafi á kjarasamninga. Herra forseti. Ég get ekki skilið þannig við málið að orð ráðherrans standi við lok 3. umr. án þess að ég fari yfir örfáa þætti í máli hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra sagði enn og aftur að hann sæi ekki að þetta frv. hefði nein áhrif á forsendur kjarasamninga. Það er ekki aðeins að við í stjórnarandstöðunni séum á öndverðum meiði við hæstv. ráðherra í því efni heldur virðist gervöll verkalýðshreyfingin á öndverðum meiði við ráðherrann. Verkalýðshreyfingin, forustan á almenna vinnumarkaðnum og einstök félög sem hafa látið í sér heyra, er aðili að þeim kjarasamningi sem samþykktur var í vor og tveir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni hafa undirritað yfirlýsingu í tengslum við hann, um fimm þætti sem voru settir fram til að greiða fyrir gerð kjarasamninga á árinu 2000. Þegar annar samningsaðilinn, þ.e. verkalýðsfélögin, er þeirrar skoðunar að þessi skattahækkun muni grafa undan samningum og ógna forsendum þeirra þá hljótum við að taka það alvarlega, herra forseti. Ég ítreka að hæstv. ráðherra er, væntanlega ásamt ríkisstjórn og stjórnarliði, á allt annarri skoðun. Um það standa deilurnar. Ég tók eftir því, herra forseti, þegar hæstv. fjmrh. ræddi um þetta í sjónvarpi og gerði lítið úr áhrifum þessarar skattahækkunar, þ.e. þeim þætti hennar sem snýr að skattleysismörkum. Ég man ekki betur en hæstv. ráðherra hafi orðað það þannig að honum fyndist þetta lítið mál, snúast um smáaura en ef annað væri uppi á borðinu þá þyrftu hann og verkalýðshreyfingin að tala saman um þetta mál. Efnislega sagði ráðherrann eitthvað á þá leið. Úr því að fyrir liggur að það eru deilur á milli hæstv. ráðherra, og þá væntanlega líka hæstv. forsrh., og verkalýðshreyfingarinnar um hvort hér sé smámál á ferðinni, hvort málið snúist aðeins um smáaura eða 80 kr. eins og hæstv. ráðherra ítrekað heldur fram, þá er ástæða til að spyrja, herra forseti, hvort hæstv. ráðherra ætli að kalla til sín fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar til að fara yfir málið og kanna hvort þeir komist að samkomulagi. Hæstv. ráðherrar og verkalýðshreyfingin þyrftu að ræða hvort hér eru á ferðinni smáaurar sem taki því ekki að ræða mikið um á þingi hvað þá, hæstv. forseti, að flytja um það brtt. eins og við í stjórnarandstöðunni höfum gert. Hæstv. ráðherra teflir því fram í rökum sínum að enginn hafi hreyft hugmyndum um breytingar á skattleysismörkum í tengslum við útsvarshækkun hjá Reykjavíkurborg. Ef ég man rétt, þá nefndi hann Reykjavíkurborg. Hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. í þessari ríkisstjórn eru hreinlega með Reykjavíkurborg á heilanum í hverju málinu á fætur öðru. Þá snýr málið svolítið öðruvísi við, herra forseti, af því að við flytjum þetta mál --- ráðherrann sagði að það yrði að setja þetta mál í samhengi --- í samhengi við kjarasamningana. Áhrif þessarar skattahækkunar á skattleysismörkin komu ekki almennilega fram fyrr en við 2. umr. þegar verkalýðshreyfingin sjálf eða fulltrúar hennar höfðu óskað eftir að koma á fund í efh.- og viðskn. og vöktu athygli hennar á þessu samhengi skattleysismarka við kjarasamninga. Að því leyti, herra forseti, er þetta mál öðruvísi vaxið en í því dæmi sem hæstv. fjmrh. kýs að stilla upp til samanburðar. Þó að þessi skattahækkun kippi ekki ein og sér fótunum undan kjarasamningum þá er hún þó veigamikil viðbót í þann pott sem í hefur safnast á liðnum mánuðum og getur gert það að verkum að launaliði kjarasamninga verði sagt upp. Verðlag hefur hækkað og verðbólguspár hækkað meira en forsendur t.d. fjárlagafrv. gerðu ráð fyrir, Þjóðhagsstofnun spáir 5,8% hækkun á verðlagi. Þegar týndir eru til ýmsir þættir sem fulltrúar launþega hafa teflt fram og fulltrúar samtaka lífeyrisþega einnig, þegar hækkanir á þessu ári, herra forseti, eru settar í einn pott með þeim kjaraskerðingaráhrifum sem þær hafa á heimilin í landinu þá getur almenn skattahækkun auðvitað haft úrslitaáhrif. Við vekjum athygli á þessu til að verja kjarasamningana vegna þess að enginn vill sjá að forsendurnar breytist þannig að segja þurfi upp kjarasamningum með þeim afleiðingum sem það getur haft fyrir allt efnahagsumhverfið. Við höfum litið á málið frá því sjónarhorni. Mér finnst hæstv. ráðherra ganga nokkuð langt þegar hann fjallar um fasteignagjöldin. Við höfum rætt um hækkun á fasteignagjöldum í fasteignamati en ráðherrann segir að enginn geri kröfur á borgaryfirvöld um að lækka eða hækka skattleysismörkin í því sambandi. Hæstv. ráðherra verður líka að halda til haga af hverju þessi spenna hefur verið á fasteignamarkaðnum á síðustu mánuðum sem leitt hefur til hækkunar á fasteignamati og þar með á fasteignagjöldum. Ég ætla bara að nefna tvo veigamikla þætti í því sambandi, herra forseti. Ég held að þeir sem skoða málin í réttu ljósi og samhengi viðurkenni að hluti áhrifanna af breytingu á húsnæðiskerfinu fyrir tveimur árum hafi verið spenna á fasteignamarkaðnum. Félagslega íbúðarkerfinu var lokað með þeim afleiðingum að hluti þeirra 1.000--1.500 einstaklinga sem höfðu fengið fyrirgreiðslu í félagslega húsnæðiskerfinu fór á almennan fasteignamarkað á höfuðborgarsvæðinu. Afleiðingarnar voru þær að verð á íbúðum hækkaði hér verulega, sérstaklega á tveggja, þriggja og fjögurra herbergja íbúðum. Síðan beitti ríkisstjórnin sér fyrir því, með hæstv. félmrh. í broddi fylkingar, að rýmka greiðslumatið. Með hvaða afleiðingum? Afleiðingarnar voru þær að auka þurfti útgáfu á húsbréfum sem leiddi til spennu á fasteignamarkaðnum með þeim afleiðingum að húsnæðiskostnaður hækkaði, verð á íbúðum og einnig leiguverð. Það kom fram í aukinni vísitölu og hærra fasteignamati. Þessi spenna hefur valdið hækkun á fasteignamati og þar með hækkun á fasteignagjöldum. Afleiðingar af aðgerðum sem ríkisvaldið beitir sér fyrir leiða til þessarar hækkunar á fasteignamati og þar með fasteignagjöldum. Það vill svo til að það eru sveitarfélögin í landinu sem hafa tekjur af fasteignagjöldum. Hæstv. ráðherra þarf líka að halda því til haga að ríkið hefur haft umtalsverðar tekjur og mun meiri af þeirri spennu sem hér hefur verið í þjóðfélaginu. Hve mikið af tekjuafgangi ríkissjóðs á næsta ári, þessu ári og síðasta ári, skyldi vera vegna spennu á markaðnum? Ég veit ekki til að hæstv. ráðherra hafi séð ástæðu til að beita sér fyrir skattalækkun af þeim sökum. Hann spyr okkur hins vegar um af hverju sveitarfélögin geri ekki slíkt þegar fasteignagjöldin hækka. Samkvæmt tekjuhlið og tekjuáætlun við 3. umr. fjárlaga sjáum við að ríkissjóður hefur verulegar viðbótartekjur umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. af þeirri spennu sem er á markaðnum með auknum tekjuskatti og reyndar einnig virðisaukaskatti. Þannig er, herra forseti, nauðsynlegt að halda þessu til haga út af orðum hæstv. ráðherra hér áðan. Ég gæti auðvitað fjallað um ræðu hæstv. ráðherra í fleiri orðum. Ég sé hins vegar ekki mikinn tilgang í því þó ýmislegt komi upp í hugann vegna þessa máls og orða ráðherrans. Vissulega væri ástæða til að ræða það sértaklega. Ég held, herra forseti, að ástæðan fyrir því hversu hvumpinn hæstv. ráðherra virðist vera sé fyrst og fremst sú að hann hafi ekki góða samvisku út af þeim skattahækkunum sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir á launafólk í landinu og þeirri niðurstöðu sem varð í fjárhagslegu uppgjöri milli ríkis og sveitarfélaga á sama tíma og ríkisstjórnin beitir sér fyrir skattalækkun á fámennan hóp þeirra sem eiga hlutabréf, eru forríkir af hlutabréfaeign hér á landi. Það er ekki hinn almenni eigandi hlutabréfa í þessu landi heldur þeir sem eiga yfir 3,2 millj., 6,4 millj. séu það hjón. Það eru 636 einstaklingar svo að það sé rifjað upp, herra forseti, sem frestuðu skattlagningu á síðustu tveimur árum upp á 20 milljarða kr. Þetta er hópurinn sem lækka á skatta hjá. Á sama tíma stefnir í að sú tillaga verði felld sem við flytjum um að halda í raungildi skattleysismarka sem um var samið í kjarasamningum. Herra forseti. Orð hæstv. ráðherra gáfu mér tilefni til að bæta nokkuð við ræðu mína frá því áðan, sem ég ætlaði ekki að gera. Ég minni á að hér er ekki um örfáar krónur að ræða fyrir tekjulægsta hópinn sem á skjól í skattleysismörkunum sem hér mun raskað. Hver króna skiptir verulegu máli fyrir þetta fólk í framfærslu þeirra á þessu og næsta ári. Þá er búist við skattahækkunum í kjölfar þeirrar niðurstöðu sem varð í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Herra forseti. Ég vildi láta þetta koma fram um leið og ég skora á hv. þm. að samþykkja tillögu sem við beitum okkur fyrir, um hækkun á skattleysismörkunum. Tillaga sem þingmenn Samfylkingarinnar beittu sér fyrir undir forustu Guðmundar Árna Stefánssonar, um að ríkisstjórnin, sem eðlilegt og réttlátt hefði verið, lækkaði sinn hlut í staðgreiðslunni, var felld. Sú tillaga var felld þannig að hér er gerð önnur tilraun sem hefur sama markmið, að reyna að komast hjá því að auka skatta á lágtekjufólk í landinu.

Herra forseti. Ég kom aðallega í ræðustól til þess að lýsa stuðningi mínum við þá brtt. við þetta frv. sem hefur borið á góma og verið rætt. Við þingmenn Frjálslynda flokksins munum styðja málið. Við teljum að sanngirni sé í því að leiðrétta þó þetta sem hér er lagt til. Reyndar hefur verið felld tillaga um að ríkið gefi eftir af tekjuskatti sínum til jafns við það sem lagt var á í útsvarinu og fært yfir til sveitarfélaganna. Sú tillaga var felld af stjórnarliðinu. Ég held að það sé lágmark að reyna að gera það sem hér er lagt til þannig að hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar væri það þá varið að þessu leyti til. Auðvitað hækkar allur persónuafsláttur hjá öllum en það kemur þeim mest til góða sem hafa lægstar tekjur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 93/1995, um matvæli. Hv. umhvn. fjallaði um málið á mörgum fundum og kallaði til sín marga aðila en þeir eru Ingimar Sigurðsson frá umhvrn., Elín Guðmundsdóttir og Sjöfn Sigurgísladóttir frá Hollustuvernd ríkisins, Halldór Runólfsson yfirdýralæknir, Ágúst Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Alda Möller, sjálfstætt starfandi ráðgjafi, Friðrik Blomsterberg frá SÍF og Finnur Garðarsson frá SH-þjónustu. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Læknafélagi Íslands, Öldu Möller, SH-þjónustu, Samtökum fiskvinnslustöðva og SÍF. Herra forseti. Upphaf málsins er það að sýking og útbreiðsla vegna kampýlóbakter í umhverfi, húsdýrum og matvælum og orsakir hennar á mönnum hafði valdið miklum usla og því var að frumkvæði umhvrn. og stofnana þeirra farið út í að breyta lögum nr. 93/1995, um matvæli. Helstu breytingarnar eru þær að settar eru reglur þess efnis að þeir sem starfa við framleiðslu og dreifingu matvæla sæki námskeið um meðferð matvæla. Einnig er tekinn af allur vafi um skyldur eftirlitsaðila um að vinna að forvörnum og því að upplýsa mál sem upp kann að koma þannig að gripið verði til viðeigandi ráðstafana eins fljótt og kostur er og áður en í óefni er komið. Þarna er fyrst og fremst verið að hugsa um hag neytenda og að neytandinn hafi forgang og að eftirlitsskylda sé skýr. Í 2. gr. er fjallað um þá sem annast rannsóknir og greiningu á matvælum og lögð áhersla á að ef upp koma tilkynningarskyld atvik þar sem um er að ræða sjúkdóma sem ógnað geti almannaheill, þá beri bæði rannsóknaraðila og matvælaframleiðanda að tilkynna viðkomandi yfirvöldum um að hætta sé á ferðum. Yfirvöldum ber síðan að grípa til viðeigandi ráðstafana. Einnig er gert ráð fyrir námskeiðum og fræðslu starfsmanna sem vinna við afgreiðslustörf og matvælaframleiðslu. Fyrirkomulag þeirra námskeiða verður sett með reglum sem ráðherra mun setja. Þau námskeið munu verða haldin af heilbrigðiseftirlitum og jafnvel einkaaðilum en fram kom í störfum nefndarinnar að eitt slíkt dagsnámskeið gæti kostað um 10 þús. kr. á mann. Það er kunnara en frá þurfi að segja, herra forseti, að með vaxandi matvælaframleiðslu og með vaxandi flutningi milli landa og hér heima breiðast sjúkdómar mjög hratt út. Nefndin telur því að þetta mál sé mjög brýnt og að fest sé í sessi þetta námskeiðahald og reglur um það og ábyrgð rannsóknaraðila og eftirlitsaðila og matvælaframleiðanda um tilkynningarskyldu. Nefndin telur einnig rétt að benda á að brátt er þörf á heildarendurskoðun á þessum lögum í ljósi breytinga á matvælaráðgjöf í Evrópu en fyrr á þessu ári gaf Evrópusambandið út svokallaða Hvítbók (White Paper on Food Safety) en í henni greinir m.a. frá að innan skamms sé stefnt að nýrri löggjöf um matvælaöryggi og neytendavernd af hálfu Evrópusambandsins og stofnuð verði ný matvælastofnun í Evrópu. Umhvn. leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu við 2. gr. að í stað orðsins ,,matvælafyrirtæki`` komi: þeir sem framleiða matvæli eða dreifa þeim. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Ísólfur Gylfi Pálmason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir þetta skrifa Ólafur Örn Haraldsson formaður, sem gat ekki verið viðstaddur umræðuna í dag, Kristján Pálsson, sá sem hér stendur, Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Gunnar Birgisson og Jóhann Ársælsson.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða frv. sem felur í sér mikla bót á þeirri löggjöf sem fyrir er en það kemur fram fyrst í frv. þar sem segir í athugasemdum, fskj. frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. í umsögn um breytingarnar á lögunum um matvæli. Tilgangurinn með frv. er að tryggja gæði matvæla og samhæfa aðgerðir stjórnvalda sem sjá um matvælaeftirlitið. Frv. kveður á um auknar rannsóknir, greiningar, námskeið, þjálfun og sértækar ráðstafanir. Gert er ráð fyrir að aukinn kostnaður verði greiddur af framleiðendum. Verði frv. að lögum verður ekki séð að það hafi aukinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég vildi spyrja hv. þm., frsm. fyrir nefndaráliti umhvn., hvort mat hafi verið lagt á það sérstaklega hver þessi kostnaður yrði. Mér sýnist að það sé mjög veigamikil starfsemi sem er verið að setja á laggirnar. Hvað er þá verið að tala um mikinn kostnað fyrir þá sem koma til með að bera kostnaðinn af allri þessari auknu starfsemi? Hefur það verið skoðað sérstaklega í nefndinni og hvernig skiptist það á þá sem koma til með að bera þennan kostnað? Hefur það verið rætt innan nefndarinnar að samræma þetta þannig að matvælaeftirlitið sé á hendi eins ráðherra?

Herra forseti. Nefndin fór ekki út í neina sérstaka greiningu á kostnaði. Eins og ég sagði í framsögu minni kom fram að kostnaður á námskeið getur verið 10 þúsund á mann yfir daginn. Nefndin ræddi samt sem áður að fyrir lítil fyrirtæki, t.d. í sjoppum þar sem starfsmenn afgreiða pylsur eða fyrir veltuhröð, smá fyrirtæki, gæti kostnaðurinn reynst þeim óyfirstíganlegur ef farið væri út í að skylda alla þessa aðila til að fara á námskeið þannig að það er fest í hendur ráðherra að ganga eins langt í þessu máli án þess að fara yfir mörkin. Ráðherrann mun væntanlega gera könnun á því með einhverjum aðferðum sem við hljótum að treysta ráðherranum til að geta gert í þessu tilliti. Varðandi samræmingu erum við kannski ekki að tala um að þetta geti verið í höndum eins ráðherra þar sem margir ráðherrar, a.m.k. þeir sem hér eru taldir upp munu koma að fyrirtækjum sem varða matvæli með einum eða öðrum hætti. Þess vegna var það ekkert skoðað sérstaklega af nefndinni og reyndar minnist ég þess ekki hvort sú spurning hafi komið upp hvort beinlínis væri ástæða til að fara út í slíkar rannsóknir eða slíkar breytingar en þessi lög eru samt eins og ég sagði áðan, það er brátt þörf á heildarendurskoðun laganna í ljósi breytinga á matvælalöggjöf í Evrópu sem er þá mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á þessu þar sem ég get ekki séð annað miðað við þá upptalningu sem fram kemur í frv. þar sem þetta er dregið saman sérstaklega í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. hvaða verkefni það eru sem þarna er um að ræða. Það eru auknar rannsóknir, greiningar, námskeið, þjálfun og sérstækar ráðstafanir. Við þekkjum það úr rekstri fyrirtækja í dag, hvort sem um er að ræða einkaaðila eða opinbera aðila að gjaldtaka, t.d. vegna rannsókna og til þess að standa undir rannsóknum eða námskeiðshaldi, greiningu eins og hér er talað um og sértækri þjálfun, getur verið veruleg. Við þingmenn höfum ábyggilega flestir, ef ekki allir hv. þm., orðið varir við í heimsóknum til fyrirtækja sem starfa í matvælaiðnaði að eftirlitsgjöld eru nú þegar mjög há og margþætt og vissulega er löngu tímabært að samræma þetta eftirlit og koma því yfir á eina hendi. Ég er fullviss um að það mundi bæði fela í sér minni kostnað fyrir fyrirtækin og líka fyrir hið opinbera, sem sér um eftirlitið, ef allt eftirlit með framleiðslu matvæla væri samræmt og á einni hendi. Þetta skiptir verulegu máli og er dæmigert um það --- og nú er ég ekki fyrst og fremst að ásaka hv. umhvn. fyrir að hafa ekki sinnt störfum sínum --- en hins vegar er það þannig að þetta er dálítið dæmigert fyrir það að við erum að afgreiða frumvörp, gera þau að lögum sem geta falið í sér álögur á fyrirtæki og einstaklinga án þess að hafa í raun og veru gert okkur grein fyrir og mótað afstöðu til þess hvernig þessum kostnaði verði mætt og ráðherra einum, eða þremur í þessu tilviki, er treyst til að sjá um framkvæmd mála en hv. umhvn. hefur auðvitað tækifæri til að fylgjast með því.

Herra forseti. Það er svo sem ekki önnur aðferð í þessu tilviki en er almennt viðhöfð í dag á þessum eftirlitsmarkaði. Við vitum um eftirlit með fiskvinnslustöðvum, með skipum o.s.frv. að þetta er allt saman borið uppi af fyrirtækjunum sjálfum þó að í eðli sínu sé eftirlitsaðilinn opinber. Meira að segja eru mörg störf á vegum eftirlitsaðila boðin út þannig að einkafyrirtæki sjá um eftirlitið í umboði opinberra stofnana. Við erum því ekki að fara út á neinar nýjar brautir að þessu leyti. Auðvitað gera allir sér grein fyrir því að þetta kostar peninga og enginn vill lenda í öðru eins fári og varð út af kampýlóbaktermálinu. Það er skylda okkar að gæta þess að neytandinn hafi einhverja tryggingu og að opinberir aðilar veiti þá tryggingu að meðferð matvæla sé eins góð og kostur er og það kostar auðvitað peninga. Ef ég man rétt kom fram í nefndinni að menn gerðu ekki endilega ráð fyrir því að þetta mundi hafa áhrif á matvælaverð, að þetta yrði svo mikið, en tíminn verður að leiða í ljós hvort kostnaður af þessu fer inn í matvöruverðið en það hlýtur hann að gera að lokum. Það gerir allur kostnaður eðli máls samkvæmt.

Virðulegi forseti. Við erum í 2. umr. að ræða um frv. til laga um breytingu á lögum um matvæli. Hv. umhvn. hefur haft þetta mál til umfjöllunar og gerði ítarlega athugun á því. Frv. er hluti af viðbrögðum yfirvalda við kampýlóbaktersýkingu í matvælum á síðasta ári sem er okkur öllum mjög ferskt í minni. Markmiðið með þessu frv. er að draga úr sýkingu af völdum kampýlóbakter sem náði hámarki á síðasta ári. Ýmsar ráðstafanir hafa verið gerðar á þessu ári, m.a. vann hv. heilbrn. að breytingum á sóttvarnalögum fyrr á árinu í þeim tilgangi að styrkja stjórnkerfið til að taka á kampýlóbaktersýkingum. Nýlegar fregnir í fjölmiðlum, bara í síðustu viku ef ég man rétt, benda til að verulegur árangur hefur náðst í þessum efnum. Var sagt frá því að tök stjórnvalda á þessu máli séu nú til sérstakrar skoðunar á Norðurlöndum og til þess að skoða sem fyrirmynd. Það eru þó ekki eingöngu þessar sýkingar sem hafa verið í gangi sem kalla á opnari reglur heldur eru einnig auknar kröfur í þjóðfélaginu og ekki síst hjá neytendum að matvæli uppfylli öryggiskröfur og matvæli séu í lagi og einnig hefur þetta verið samfara aukinni vitund þeirra sem eru í matvælaframleiðslu. Með frv. er í fyrsta lagi verið að auka neytendavernd. Í öðru lagi að innleiða opnara og hreinskiptara kerfi til að bregðast við þegar mál fara af einhverjum ástæðum úrskeiðis og upp koma sýkingar í matvælaiðnaði sem geta verið skaðlegar mönnum. Í þriðja lagi má segja að verið sé að auka ábyrgð framleiðenda og dreifiaðila á vörum sínum. Í frv. er sérstaklega tekið á nokkrum þáttum. Í fyrsta lagi er tekið á þáttum sem snúa að fræðslu starfsfólks um meðferð matvæla þar sem gerðar eru auknar kröfur um þekkingu starfsfólks í matvælaiðnaði um meðhöndlun matvæla. Það er gert með því að ráðherra er heimilt að setja reglur um að þeim sem starfa í þessum iðnaði verði gert að sækja námskeið um meðferð matvæla. Það varð að umræðuefni í ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar hér á undan og í andsvörum hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur var einmitt þetta atriði tekið til umfjöllunar. Ég lít svo á að það séu hagsmunir fyrirtækjanna að hafa gæðamál sín í lagi. Eitt af því er að starfsfólkið, sem kemur að matvælaframleiðslunni, sé hæft til að takast á við þau verkefni. Það var verið að velta fyrir sér hver eigi að bera kostnaðinn af þessu. Starfsmannavelta í þessum fyrirtækjum er verulega mikil og í hvert sinn sem komið er með fræðslu eða þekking fólks aukin er um leið tekið á því vandamáli sem starfsmannaveltan er. Um leið og fólk hefur meiri þekkingu á þeim störfum sem það sinnir, því meiri líkur eru á að það haldist í störfum. Skoðun mín er sú að það sé hluti af starfsemi fyrirtækjanna að sjá um þessa fræðslu. Hins má hugsa sér að starfsmenntasjóðir verkalýðsfélaganna taki þátt í greiðslu á kostnaði vegna slíkra námskeiða þannig að það séu tveir aðilar, verkalýðsfélögin og fyrirtækin sem koma að þessu. Annað atriði sem frv. felur í sér er að það leiðir til aukinna forvarna. Það leiðir til að ábyrgð framleiðenda og dreifiaðila á matvöru í framleiðslu sinni eða vöru sem þeir dreifa er aukin samkvæmt 2. gr. frv. Þeim er gert að tilkynna til hlutaðeigandi stofnana verði þeir þess varir að vörur þeirra séu sýktar og feli í sér hættu á heilsustjóni. Þá er einnig sambærileg skylda sett á eftirlitsaðila og þá sem hafa matvælasýni til rannsóknar, m.a. í því skyni að skima örverur. Þessi þáttur, forvarnaþátturinn og aukin ábyrgð þessara aðila, er sérstaklega mikilvæg í ljósi þeirra matarsýkinga sem hafa átt sér stað á undanförnum árum og hún er í samræmi við nútímaleg viðhorf um opið samfélag og neytendavernd. Tilkynningarskylda þessara aðila er fyrst og fremst bundin við þær örverur sem eru tilkynningarskyldar samkvæmt ákvæðum sóttvarnalaga og geta valdið heilsutjóni. Frv. tekur á þessum þáttum en einnig á þeim þáttum að eftirlitsaðilum er heimilt að grípa til viðeigandi ráðstafana til að koma í veg fyrir matarsjúkdóma eða smithættu. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega nefna atriði sem umsagnaraðilar gerðu mestar athugasemdir við og þá á ég sérstaklega við matvælafyrirtækin og rannsóknarstofur en þær voru mótfallnar því að sett væri skylda á rannsóknarstofur að tilkynna ef sýni sem þær eru með til rannsóknar séu athugaverð og þær þurfi að tilkynna það til hlutaðeigandi yfirvalda. Þetta var í raun helsta álitaefnið í nefndinni og við velktumst fram og aftur með þetta. Hérna erum við að tala um rannsóknaraðila sem eru með sýni til rannsóknar. Þetta geta ýmist verið einkaaðilar eða opinberir aðilar og þeir hafa oft sýni til rannsóknar samkvæmt sérstökum samningi við matvælaframleiðanda eða dreifiaðila. Þau sjónarmið komu fram hjá framleiðendum og dreifiaðilum að með þessu ákvæði væri verið að stefna í hættu trúnaði milli rannsóknarstofu og framleiðanda og jafnvel væri hætta á því að framleiðandi leitaði til erlendrar rannsóknarstofu um rannsóknir og þessir erlendu aðilar hefðu ekki sambærilegar skyldur og íslenskir aðilar sem gerði það að verkum að sýkingar af þessu tagi mundu ekki uppgötvast fyrr en í óefni væri komið. Jafnvel var látið að því liggja að framleiðandi mundi hætta eða öllu heldur draga úr rannsóknum og þeir teldu að ekki væri þörf á að rannsóknarstofur hefðu slíka tilkynningarskyldu þar sem innra eftirlitið í fyrirtækjum sé það öflugt og að tilkynningarskyldan ætti fyrst og fremst að vera hjá framleiðslufyrirtækinu eða dreififyrirtækinu sjálfu. Við ræddum þetta fram og til baka og komust að þeirri niðurstöðu að rétt væri að hafa rannsóknarstofur þarna inni sem aðila sem ætti að tilkynna en um leið töldum við að með því að setja þessa skyldu á rannsóknaraðilana værum við með engu móti að draga úr skyldu framleiðenda eða dreififyrirtækis að tilkynna um sýkingar í matvælum og þar lægi fyrst og fremst ábyrgðin. Það sem okkur fannst hins vegar veigamest í þessu var að sýkingar af þessu tagi, sem varða sóttvarnalög varða almannahagsmuni, og er brýnt að tekið sé á þeim um leið og þær komast upp og má í rauninni segja að um þegnskyldu sé að ræða. Til samanburðar má nefna að dýralæknar og læknar hafa sambærilega skyldu til að tilkynna hættulegar sýkingar. Okkur fannst líka að þetta væri í samræmi við nútímaleg vinnubrögð í matvælaiðnaði og neytendasjónarmið að allt sem snýr að öryggi í framleiðslu og dreifingu væri uppi á borðinu, það væri enginn feluleikur í gangi. Þetta væri allt saman uppi á borðinu og þyrfti að taka á því með þeim hætti að öllum aðilum, sem hafa einhverja nasasjón af því að framleiðslan sé ekki í lagi eða varan ekki í lagi, beri skylda til að koma þeim upplýsingum á framfæri með hagsmuni neytenda að leiðarljósi. Einnig komumst við að því að framleiðendur og dreifiaðilar þurfa að hlíta ákveðnum reglum um innra eftirlit, þar á meðal tíðni sýnatöku. Sú hætta sem framleiðendur töldu að væri fyrir hendi, að þeir mundu hætta að senda sýni til rannsóknar, væri ekki fyrir hendi vegna þess að eftirlitið og reglurnar eru þess eðlis að ekki væri hætta á slíku. Niðurstaða okkar var því sú að ekki væri hætta á að traust milli rannsóknaraðila og framleiðanda eða dreifiaðila yrði fyrir borð borið því að þarna væru bæði framleiðendur og þeir sem rannsaka sýni tilkynningarskyldir. Að sjálfsögðu væri meginábyrgðin áfram hjá framleiðanda hér eftir sem hingað til. Þetta voru þau atriði sem ég vildi ræða varðandi þetta frv. um matvæli sem tekur á kampýlóbaktersýkingum. Eins og ég sagði í byrjun ræðu minnar virðist sem stjórnvöldum hafi tekist þokkalega til að ráðast gegn þessum vanda með þeim ráðstöfunum sem hafa verið gerðar, fyrst með breytingu á sóttvarnalögum og síðan núna til að hnykkja á þessu atriði með breytingu á lögum um matvæli.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi geta þess til að fyrirbyggja allan misskilning að ég er sammála efnisinnihaldi frv. Ég tel að þær reglur sem verið er að setja séu af hinu góða og við þurfum mjög strangt og öflugt eftirlit með matvælum til að draga úr sýkingarhættu sem hefur verið mikið rædd á undanförnum tveimur árum. Ýmislegt hefur kannski orðið til þess að sýking í matvöru hefur verið heldur meiri en áður þekktist, hvort sem það er af því að matvælin hafi verið sýktari eða rannsóknirnar hafi verið öflugri þannig að við höfum betur gert okkur grein fyrir því hver staðan raunverulega er. Hins vegar er það þannig að við erum með nokkur smærri og stærri matvælafyrirtæki sem búa nú við ýmsar álögur og eftirlitsgjöld sem þau þurfa að greiða og mjög flókið kerfi. Þau hafa mjög oft komið því á framfæri við ýmsar þingnefndir að samræma þyrfti þessa gjaldtöku og eftirlit. Það þyrfti að ganga þannig frá bæði varðandi starfsleyfisveitingar, eftirlit með starfseminni, ýmis þjónustugjöld og annað sem þeim er gert að innheimta eða greiða, að ein samræmd löggjöf væri í þessum efnum. Það má vel vera, ef heildarendurskoðun á löggjöf, sem bent er á í nefndarálitinu að þurfi að eiga sér stað í samræmi við þá löggjöf sem mun verða tekin í gildi á vegum Evrópusambandsins þegar ný matvælastofnun Evrópu verður til, að tekið verði tillit til þeirra skoðana sem hafa komið fram hjá matvælaframleiðendum sem eru æðimargir hér og sumir hverjir smáir. Þessi gjaldtaka er því verulegur baggi á mörgum fyrirtækjum. Þess vegna hefði mér fundist eðlilegt, og er ekkert endilega við störf nefndarinnar að sakast heldur kannski fyrst og fremst þá sem sjá um kostnaðarmat á viðkomandi frv. sem hér koma inn og ég hef áður nefnt, því þetta er ekkert einskorðað við frv. sem eru til umfjöllunar í þessari hv. nefnd, að það mætti fylgja með ítarlegt kostnaðarmat og að menn reyndu að gera sér grein fyrir því hvaða kostnað við erum að tala um, hvaða álögur við erum að tala um að verði lagðar á viðkomandi fyrirtæki. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að fyrr eða síðar fer þetta út í verðlagið á matvöru. Þegar við búum við það að verðlag sem hefur farið hækkandi á undanförnum mánuðum og reiknað er með að hækki enn frekar á næsta ári á innflutningi á öllum aðföngum hjá þessum fyrirtækjum, ef síðan koma þar til viðbótar ýmis eftirlitsgjöld eða gjöld sem þessari starfsemi er gert að greiða jafnframt því að standa fyrir námskeiðshaldi, getur þetta orðið þessum fyrirtækjum, sérstaklega minni fyrirtækjunum í matvælaiðnaði ofviða. Hv. þm. Ásta Möller kom áðan inn á það að starfsmannaveltan hefði verið mjög mikil í í fyrirtækjum í matvælaiðnaðinum og það er alveg rétt. Það er m.a. vegna þess að laun í fyrirtækjum, sem starfa í matvælaiðnaði, eru afar lág og þess vegna er starfsmannaveltan svona mikil. Námskeið hlytu að gefa starfsmanni heldur hærri laun, meiri réttindi til launa sem gæti þá þýtt meiri launakostnað hjá viðkomandi fyrirtæki. Þetta eru þættir sem þarf að skoða mjög vel þegar Alþingi tekur ákvarðanir sem þessar. Virðulegi forseti. Ég mun styðja þetta frv. Ég tel að það sé til bóta en ég held að í framtíðinni mættu hv. þm. og þingnefndirnar taka enn frekar til skoðunar þann kostnað sem frv. fela í sér, ekki eingöngu það sem snýr að ríkisútgjöldum eða hinu opinbera heldur og ekki síður það sem snýr beint að fyrirtækjum og getur farið beint út í verðlagið. Ég hef áður í ræðum í dag út af öðrum málum nefnt að skuldastaða heimilanna fer síversnandi. Miðað við þá spá sem Þjóðhagsstofnun hefur gefið út er reiknað með því að staða fjölskyldufólks fari versnandi á næsta ári. Ef við erum síðan að afgreiða frá okkur frv., sem mun koma fram í hærra matvöruverði á íslenskri framleiðslu, er það auðvitað nokkuð sem við þurfum að taka til rækilegrar skoðunar. Ég ítreka einnig að mikil nauðsyn er á því að samræma í eina heildarlöggjöf alla slíka eftirlitsstarfsemi. Það er nánast óþolandi að þetta falli undir fleiri en eitt ráðuneyti og menn verða að ná um það samkomulagi hvernig með það skuli farið. Mig minnir að varaþingmaður, Katrín Andrésdóttir dýralæknir, hafi lagt til að búið yrði til eitt sérstakt ráðuneyti, matvælaráðuneyti og þá mundi þetta eftirlit að sjálfsögðu falla undir það ráðuneyti og hægt væri að vera með samræmt eftirlit. Eins og fyrirkomulagið er í dag er það óhagkvæmt. Það er dýrara í framkvæmd og hætta á því að um misræmi á milli einstakra greina innan matvælaiðnaðar sé að ræða þegar fyrirkomulagið er með þeim hætti sem við búum við í dag. Ég vildi því, virðulegi forseti, aðeins hvetja til þess að í framtíðinni legðum við mikla vinnu í þá kostnaðarúttekt sem þarf að fylgja þegar við erum að setja álögur á íslenskan iðnað og íslensk fyrirtæki sem getur farið beint út í verðlagið og bitnað illa á fjölskyldum landsins.

Herra forseti. Út af fyrir sig er ég ekki ósammála hv. þm. Margréti Frímannsdóttur og ég vil þakka henni ábendingarnar. Ég tek undir það að í þingnefndum megi skoða vel og jafnvel betur þann kostnað sem kemur til með að falla á fyrirtæki við breytingar á lögum. Ég tel að við mundum reyna að gera það í umhvn. þegar kemur til endurskoðunar á þessum lögum á næsta ári að ég geri ráð fyrir. Það er náttúrlega kominn heilmikill eftirlitsiðnaður. Við vitum og sjáum alveg fyrir okkur að það er töluvert flókið að færa þetta undir kannski einn hatt því að við erum með margs konar lög um heilbrigðisfulltrúa, dýralækna, sóttvarnalög o.s.frv. og þetta heyrir undir marga mismunandi ráðherra. Auðvitað er best að einfalda þetta ef þess er nokkur kostur og sjálfsagt að skoða það í framhaldi af þessari umræðu og ég þakka hv. þm. fyrir hana.

Hæstv. forseti. Ég skrifa undir þetta nál. en vil gera grein fyrir afstöðu minni til málsins. Ég tel að þarna sé verið að gera hluti sem eru ótvírætt til bóta en auðvitað hefðu þeir kannski þurft að vera svolítið betur og nákvæmar undirbúnir. Það er alveg rétt. Það er t.d. ekkert útfært í þeim hugmyndum sem voru settar þarna fram og nefndin fjallaði um hve langt yrði gengið í því að setja kröfur um námskeið. Það kom meira að segja fram í máli fulltrúa ráðuneytisins að ekki væri endilega víst að settar yrðu reglur um námskeið í öllum tilvikum. Það er að sumu leyti þess vegna sem það stendur í greinargerð nefndarinnar að hún leggur áherslu á að settar verði reglur um námskeið. En það er heldur ekki nóg. Engin aðstaða var til þess fyrir nefndina að gera sér neina grein fyrir því hve langt yrði gengið í því. Það er mikil vinna að fara yfir það hvaða starfsmenn á að skylda til að setja á námskeið. Þess vegna mun sá kostnaður aldrei geta legið fyrir fyrr en eftir verulega skoðun á málinu í heild og fyrst og fremst hve langt verði gengið í þeim kröfum sem verða gerðar til þess að starfsmenn, dreifingaraðilar og framleiðsluaðilar fari á námskeið. Ég held þess vegna að niðurstaða nefndarinnar sé mjög eðlileg miðað við það sem hún hafði í höndunum. Ég tek fullkomlega undir það sem hér er verið að gera hvað þetta varðar. En ég er á þeirri skoðun að kannski hefði verið rétt að ganga aðeins lengra hvað varðar ráðherrana að gera þetta að skyldu en samt sem áður hefðum við ekki getað skorið úr um það hve langt yrði gengið því að það hefði þá verið skylda ráðherrans að láta vinna það verkefni. En þetta er heimildaákvæði og viðkomandi ráðherrar, annaðhvort allir, einn af þeim eða tveir, gætu svo sem sett reglugerð. Við vitum ekki hve langt verður gengið en tilmælin liggja fyrir í greinargerð nefndarinnar. Ég ætlaði svo að vekja athygli á b-lið 1. gr. Ég benti á það í nefndinni og vil að það komi fram að ég tel að hann hafi ekkert erindi inn í lagatexta. Þetta eru góðfúslegar óskir um hvernig menn eigi að starfa. Ég held að það liggi fyrir annars staðar hvernig þeir eigi að starfa og það eigi ævinlega að reyna að hafa lagatextann þannig að hann sé skýr, hann bæti við einhverjum heimildum eða skyldum á hendur þeirra sem hann á við um en hann sé ekki almennar óskir um að eitthvað sé betra en það er. Þess vegna finnst mér að b-liðurinn hefði ekkert átt að vera þarna vegna þess að ég tel að allir eftirlitsaðilarnir, sem þetta á við um, hafi réttindi og skyldur til þess að gera það sem stendur í b-lið. Um 2. gr. vil ég segja að það var kannski aðalverkefnið og aðalspurningarmerkin í umfjöllun nefndarinnar hvað við ættum að gera við 2. gr. Niðurstaðan varð sú að sú skylda að tilkynna hlutaðeigandi stofnunum um sýkingar væri alfarið á rannsóknaraðilunum. Við fengum athugasemdir bæði frá framleiðendum, dreifingaraðilum og rannsóknarstofnunum um að þarna væri of langt gengið. En eftir góða yfirferð í nefndinni var það samdóma niðurstaða nefndarmanna að svona langt skyldi gengið að gera þessa kröfu og er þar verið að setja hagsmuni neytandans algerlega fram fyrir hagsmuni sem menn voru að leiða þarna fram sem hefur svo sem verið lýst í ræðum hér á undan. Hv. þm. Ásta Möller kom því ágætlega til skila í ræðu áðan hvernig þessi mál eru vaxin og að menn hafi verið með athugasemdir um að hugsanlegt sé að það muni draga úr eftirliti ef einhver fyrirtæki séu að gera betur en þau séu skyldug til þá sé hugsanlegt að það dragi úr eftirliti ef þessi tilkynningarskylda sé með svo einboðnum hætti eins og þarna er sett fram. Ég hef sæmilegar vonir um að það muni ekki gerast því mér finnst að það hafi komið fram líka í umfjöllun nefndarinnar að það sé kannski ástæðulaus ótti að nokkuð dragi úr eftirliti. Ég held líka að almenn umræða í þjóðfélaginu um þessi mál og þeir atburðir sem hafa gerst undanfarið ýti undir það. Ég held að fyrirtækin séu líka tilbúin til að fjárfesta í góðu orðspori og þau gera það með góðu eftirliti. Ég er á þeirri skoðun að þarna hafi líka verið tekin rétt ákvörðun og ætla svo sem ekki að bæta neinu meiru við ræðu mína. Ég er stuðningsmaður málsins og mun greiða því atkvæði og skrifaði undir nefndarálitið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 445 frá meiri hluta sjútvn. Nefndarálitið er vegna frv. þar sem lagt er til að gildistími laga nr. 38/1998, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, verði framlengdur um eitt ár svo að þau gildi fyrir árið 2001, þ.e. næsta ár, en annars hefðu þau fallið úr gildi um næstu áramót. Ráðgert er að sú efnislega endurskoðun sem mælt er fyrir um í 3. gr. laganna fari fram samhliða heildstæðri endurskoðun sem nú er unnið að á lögum um stjórn fiskveiða og allir þekkja. Vegna þess að slík heildarendurskoðun stendur yfir er ekki talin ástæða til að taka þessi lög upp sérstaklega núna. Um þetta eru hagsmunaaðilar sem hafa komið á fund nefndarinnar að langmestu leyti sammála. Á árinu var gerð sú breyting á lögum nr. 38/1998 að af skipum sem stunduðu síldveiðar á viðmiðunarárunum 1995, 1996 og 1997 og skipum sem komið hafa í þeirra stað var heimilt að framselja aflahámark án takmarkana. Þetta hefur m.a. haft þau áhrif að framsal á þessu ári var 31,2% en var 11,6% á síðasta ári. Ef við skoðum tonnafjöldann þá var tilflutningurinn í fyrra rúm 23 þús. tonn en 60.600 á þessu ári þannig að óhætt er að segja að áhrif lagasetningarinnar hafi verið allmikil. Það er líka ljóst að heilmikil breyting er að verða í þeim flota sem hefur stundað þessar veiðar. Fram kom í máli þeirra sem heimsóttu sjútvn. að menn höfðu gert ráð fyrir því í upphafi að þegar þessi stofn gengi meira inn í íslenska landhelgi yrðu veiðarnar stundaðar af minni bátum. Reynslan hefur ekki orðið sú. Heilmikil þróun hefur orðið í þessari veiði. Í staðinn fyrir gamla báta hafa verið að koma stærri skip og þau skip hafa verið betur útbúin fyrir nótaveiðina og meðhöndlun á afla nótaveiðiskipa, þ.e. með sjókælitönkum og annars konar útbúnaði til að fara betur með aflann í því skyni að gera sér meiri mat úr honum og gera það að verkum að hægt sé að vinna hann til manneldis í stað þess að bræða hann eða vinna með öðrum hætti. Þetta hefur líka haft þau áhrif, sem við vekjum athygli á í nál., að þessar breytingar, þ.e. að stærri skip hafa komið í stað hinna minni hafa haft áhrif á úthlutun á síldarkvótanum til þeirra báta sem fyrir eru. Í reglunum í dag er gert ráð fyrir að hluti af úthlutunum til þessara skipa ráðist af stærð skipanna. Þess vegna er augljóst mál að þegar stærri skip koma í staðinn fyrir hin minni hefur það þau áhrif til lengri tíma litið að smám saman nagast af kvóta þeirra skipa sem fyrir eru í þessum flota. Þess vegna er mjög mikilvægt að ljúka þessari endurskoðun þannig að slíkri óvissu linni. Það er t.d. ljóst að á þessu ári eru að koma fimm til sex skip sem væntanlega verða þá þátttakendur í síldveiðinni á næsta ári. Auðvitað þurfa önnur skip að hverfa frá veiðinni í staðinn en það er almennt talað um minni skip og þess vegna mun það hafa áhrif á úthlutun kvótans á næsta ári þó ekkert annað gerist. Þess vegna er mikilvægt að því verði örugglega lokið á næsta ári að endurskoða kvótareglurnar þannig að þessari óvissu linni. Þar fyrir utan er nánast óviðunandi að menn séu óvarðir í þeim skilningi að hægt sé að ganga á kvóta þeirra með þessum hætti. Sjútvn. aflaði sér upplýsinga um ráðstöfun afla íslenskra skipa úr norsk-íslenska síldarstofninum á árunum 1995--2000. Þær fylgja með á sérstöku fskj. Athyglisvert er að skoða þessa þróun. Almennt má segja að talsvert mikil breyting hafi orðið á þessu ári. Meira er fryst af síld en áður var úr þessum stofni. Hins vegar er ekkert saltað. Í þessu sambandi er mikilvægast að hafa það í huga að í þessu skiptir göngumynstur síldarinnar mestu máli. Við sjáum líka að síldin var nánast eingöngu veidd í júnímánuði en nánast ekkert í maímánuði. Það var þó aðalveiðimánuðurinn framan af því tímabili sem við höfðum til skoðunar. Þetta hafði það í för með sér að breytt göngumynstur síldarinnar, síldin hélt sig utar, varð til þess að meira var siglt með afla og hann seldur í Noregi á almennum fiskmörkuðum eða til verkenda þar í landi. Þetta er mikilvægt að hafa í huga, að það er auðvitað ekki bara stjórnkerfi veiðanna sem ræður því hvernig aflanum er ráðstafað. Það er líka göngumynstrið og það sem menn hafa upp á síðkastið kallað veiðanleika sem er nýtt orð í þessari umræðu. Það hefur heilmikið um það að segja hvernig aflanum er ráðstafað. Ef hann kemur seinna á árinu þá er síldin feitari og gengur betur til manneldis að öllu jöfnu. En þá verður það líka að vera þannig að hún sé nær landi svo hún skemmist ekki í meðhöndlun en bætt aðstaða um borð í síldarbátum hefur vissulega gert það að verkum að menn eiga auðveldara með þetta en áður. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða fyrir okkur sem að þessu nál. stöndum að hafa fleiri orð um þetta. Þetta er í sjálfu sér tiltölulega einfalt frv. og eingöngu um það að ræða að framlengja gildistöku laganna um eitt ár meðan menn komast að niðurstöðu um hvernig eigi að skipa þessum málum til framtíðar. Ég tel að ástæða sé til að leggja á það áherslu, eins og ég hef verið að gera, að hægt sé að ljúka þessari endurskoðun á næsta ári þannig að menn sjái fram í tímann og hvaða aðstæður þeim verða búnar á næstu árum.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir áliti 1. minni hluta sjútvn. um það frv. sem við ræðum hér, sem er í raun bara frestunarákvæðisfrv., um að lögin standi óbreytt til eins árs. Í frumvarpinu er lagt til að gildistími laganna verði framlengdur um eitt ár án breytinga. Að tillögu sjávarútvegsráðherra var sl. vor gerð sú breyting á lögum nr. 38/1998 að skipum sem stunduðu síldveiðar árin 1995, 1996 og 1997 eða skipum sem hafa komið í þeirra stað var heimilað að framselja aflahámark sitt án takmarkana. Tilgangur þessa ákvæðis átti að vera að tryggja betur en áður að úthlutaðar aflaheimildir í norsk-íslensku síldinni veiddust að fullu. Að sönnu hefur framsal aukist úr 11,6% á síðasta ári í 31,2% á þessu ári. Það tókst sem sagt að auka kvótabraskið við veiðar á norsk-íslensku síldinni. Önnur markmið með auknu framsali virðast ekki hafa náðst. Heildarveiðin var minni en árið á undan, samanber það að árið 1999 var úthlutað aflahámark 202.000 tonn en það ár varð heildarveiðin 203.493 tonn eða rétt umfram aflamarkið. Allur kvótinn var veiddur. Í ár var úthlutað 194.230 tonnum en aðeins 185.642 tonn veiddust eftir að kvótaframsalið var frjálst. Árið 1999 var landað innan lands 203.493 tonnum, eða öllu sem veiðarnar gáfu, en árið 2000 var 165.399 tonnum landað hérlendis en 20.243 tonnum erlendis. Mest var saltað af norsk-íslensku síldinni árið 1998, alls 537 tonnum, 24 tonn fóru í söltun 1999 en ekkert árið 2000. Mest var sjófryst árið 1998, 1.797 tonn, en aðeins 138 tonn árið 2000. Þróun veiðanna sl. fjögur ár hefur verið sú að allt frá 1997 hefur veiðin í júní farið vaxandi en minnkað að sama skapi í maí. Veiðarnar hafa þróast sem hér segir: Í maí 1997 voru veidd 184.719 tonn eða bróðurparturinn af öllum kvótanum en í júní aðeins 25.522 tonn. Árið 1998 voru veidd 95.274 tonn í maí en heldur þó meira í júní eða 97.337 tonn. Verulegur tilflutningur var sem sagt yfir í júnímánuð á árinu 1998. Á árinu 1999 voru tæp 55.700 tonn veidd í maí en rúm 147.800 tonn í júní. Þá var mestur tilflutningur frá maí yfir í júní. Á árinu 2000, ári hins frjálsa framsals, voru veidd 2.198 tonn í maí og 166.174 tonn í júní. Þessi þróun síldveiðanna úr norsk-íslenska stofninum hefur að sjálfsögðu að hluta orðið vegna breytinga á göngum síldarinnar en einnig vegna þess að síldin fitnar þegar líður fram á sumarið og verður þar með afurðameira hráefni og ætti þar með að auka verðmæti og þar með það verð sem útgerð og sjómenn fá fyrir aflann. Júníveiðarnar jukust mest 1997--1998 eða um 72.485 tonn og síðan aftur 1998--1999, eða um 50.465 tonn, en minnst var aukningin eftir að frjálsa framsalið var leyft 1999--2000, eða um 17.372 tonn. Sýnilegur árangur af breytingunni er því enginn. Árið 2000 veiddust ekki tæp 9.000 tonn af kvótanum en aftur allur kvótinn árið 1999, með takmörkuðu framsali. Til erlendrar fiskvinnslu var landað rúmlega 20.000 tonnum árið 2000 en engu 1999. Þessar staðreyndir benda ekki til þess að atvinna og verðmætasköpun innan lands hafi aukist við breytinguna yfir í frjálst framsal aflamarks í norsk-íslensku síldveiðunum. Sjávarútvegsráðherra lýsti því yfir við breytingu á lögunum að ,,markmiðið væri að ná öll um kvótanum`` með breytingunni yfir í frjálst framsal. Það hefur ekki tekist eins og staðreyndir málsins sanna. Lagabreytingin var því óþörf og einu rökin sem eftir standa nú eru að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða stendur yfir. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir þetta álit skrifar sá sem hér stendur. Ég sé ekki ástæðu til að greiða þessu máli atkvæði og mun sitja hjá við afgreiðslu þess. Það er alveg ljóst að sá tilgangur sem boðaður var með lagabreytingunni af hæstv. sjútvrh. hefur ekki náðst. Ekki hafa orðið neinar aðrar breytingar en þær að framsalið hefur margfaldast. Ef það var eini tilgangurinn að auka framsalið en ná engum öðrum markmiðum eins og hér var lýst í ræðum þegar mælt var fyrir þessu frv. þá sitja menn bara uppi með það.

Hæstv. forseti. Í 3. gr. laga um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum, nr. 38/1998, segir að sjávarútvegsráðherra skuli fyrir 1. nóvember árið 2000 leggja fyrir Alþingi frumvarp um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum eftir árið 2000. Þrátt fyrir þetta ákvæði hefur sjávarútvegsráðherra lagt til með frumvarpi að lögin um norsk-íslenska síldarstofninn verði áfram í gildi. Frestun þess að leggja fram nýtt frumvarp um veiðarnar byggir hann á þeirri forsendu að sú efnislega endurskoðun sem mælt er fyrir um í 3. gr. laganna verði framkvæmd samhliða heildstæðri endurskoðun sem nú er unnið að á lögum um stjórn fiskveiða á vegum nefndar sem sjávarútvegsráðherra skipaði á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða í lögum um stjórn fiskveiða. Norsk-íslenski síldarstofninn er hins vegar deilistofn og ættu veiðarnar því að fara fram skv. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Þingmenn Samfylkingarinnar leggja til, í sérstöku frumvarpi, sbr. þskj. 429, 330. mál, breytingar á 5. gr. þeirra laga til samræmis við það sem Samfylkingin leggur til varðandi úthlutun aflaheimilda í lögunum um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Eins og alkunna er voru veiðar íslenskra fiskiskipa úr norsk-íslenska síldarstofninum ekki stundaðar svo neinu næmi í yfir 30 ár. Á síðustu árum hefur orðið þar breyting á. Norsk-íslenski síldarstofninn hefur verið í framför eftir langvarandi lægð. Með samningum um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum milli síldveiðiþjóðanna á norðanverðu Atlantshafi hafa Íslendingar tryggt sér veiðiréttindi úr stofninum á hafsvæðunum utan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Vegna þess hve langur tími leið frá því að síldveiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum voru stundaðar af íslenskum fiskiskipum var ekki á veiðireynslu að byggja hjá þeim flota sem tekið hefur þátt í veiðunum. Síldveiðiskipin, sem veiðarnar stunduðu fyrir þrjátíu árum, hafa flest horfið úr íslenska flotanum og útgerðir margra þeirra eru hættar störfum. Það fyrirkomulag sem gilt hefur við veiðarnar á undanförnum árum hefur verið til bráðabirgða, samanber fyrrgreint ákvæði 3. gr. laga nr. 38/1998, að sjútvrh. skuli fyrir 1. nóvember 2000 leggja fyrir Alþingi frv. um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Bráðabirgðaástandi varðandi fyrirkomulag veiðanna var heldur ekki ætlað að skapa grunn að fastri aflahlutdeild, samanber álit meiri hluta sjútvn. við afgreiðslu frv. til laga um veiðar utan lögsögu, 57. mál á 121. þingi, þar sem segir í nál. meiri hlutans: ,,Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum verði á grundvelli leyfa til veiðanna á sambærilegum forsendum og verið hafa. Veiðireynsla úr þessum stofni myndi ekki grunn að fastri aflahlutdeild.`` Ástæða þykir til að árétta þetta því útvegsmenn virðast almennt ganga að því sem vísu að þeir séu að ávinna sér rétt til úthlutunar samkvæmt veiðireynslu þegar þar að kemur. Það hefur víða komið fram að menn hafi í raun eytt miklum fjármunum í jafnvel óarðbærar veiðar vegna þess að þeir telji sig þannig vinna sér inn veiðiréttindi þó að hér liggi fyrir í umfjöllun Alþingis að slíku hafi ekki verið til að dreifa og hafi ekki verið afstaða manna á hv. Alþingi þegar þessi mál voru til umræðu. Annar minni hluti sjávarútvegsnefndar telur að löngu sé tímabært að skipa þessum málum til frambúðar og skapa veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum lagaramma og starfsumhverfi þannig að útgerðir þeirra viti að hverju þær ganga. Skoðun 2. minni hluta er að um veiðarnar eigi að gilda lögin um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, nr. 151/1996, og að veiðarnar verði boðnar út. Þessi stefna er í samræmi við þá stefnu Samfylkingarinnar að bjóða eigi út nýtingu takmarkaðra gæða sem eru í þjóðareign eða þjóðarforsjá. Annar minni hluti mun því ekki styðja frumvarp sjávarútvegsráðherra um framlengingu gildandi laga. Ég vil svo taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni í ræðu hans áðan. Þau markmið sem menn settu sér með reglum um framsal aflaheimilda hafa alls ekki náðst og síður en svo að framsalið hafi aukið verðmætasköpun í þessari grein, því miður. Ég vil til viðbótar segja að mér finnst sérstök ástæða til að vekja athygli á því að þegar menn ræða um réttindi manna til að nýta sér auðlind eins og þessa fiskstofna um ókomin ár er að mínu viti algerlega óviðunandi að stefna eigi að því að rétturinn til að nýta þennan stofn eigi að byggjast á útgerðum fáeinna skipa yfir tiltekið tímabil og í framtíðinni eigi síðan að stefna að því, eins og greinilegt er að meiri hlutinn gerir og þeirri stefnu hefur almennt verið haldið gagnvart sjávarútveginum, að þeir sem nýta þessa auðlind núna eigi að eignast réttinn til að nýta hana hve stór sem þessi stofn gæti orðið. Hver segir að þessi stofn geti ekki vaxið meira en hann hefur þegar gert? Það er algerlega óviðunandi að þjóðarauðlind eins og þessi eigi að verða handa einhverjum örfáum og ekki sé einu sinni haft fyrir því lengur að rökstyðja það með veiðum eða nýtingu til lengri tíma heldur nægi að rökstyðja það með því að menn hafi veitt tiltekið hlutfall úr stofninum meðan hann var svona stór og það skuli síðan eiga að vera röksemd fyrir því að í einhverri langri framtíð eigi menn þennan stofn í hlutfalli við þá nýtingu sem þá var til staðar. Ef þetta er ekki að færa mönnum þjóðarauðlind á silfurfati þá veit ég ekki hvað það er. Þess vegna vil ég gera þetta að lokaorðum mínum: Sú stefna sem ævinlega skín í gegnum alla umræðu um aðganginn að auðlindinni hjá þeim sem hafa haldið uppi þeirri stefnu sem gilt hefur fyrir stjórn fiskveiða er algerlega fráleit. Það er fráleitt að menn í útgerð eigi að eiga aðganginn að auðlindinni með þeim hætti sem er og svo greinilega er stefnt að af hendi meiri hlutans hvað varðar síldina eins og allt annað.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1998, um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum með síðari breytingum. Ég vil í örstuttu máli skýra frá því að eins og kom fram í máli hv. 4. þm. Vestf., Guðjóns A. Kristjánssonar, er ég áheyrnarfulltrúi í sjútvn. Ég er samþykkur því minnihlutaáliti sem hann setti fram og vil árétta að við vorum báðir andvígir því að þessi lög væru sett á síðasta ári. Við þóttumst sjá fyrir að framhald yrði á því á þessu ári. Það ber að nefna, virðulegi forseti, að nú er að störfum nefnd að endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Það er ein ástæðan fyrir því að við töldum að ekkert hastaði að fara í þessa lagasetningu. Ég harma að menn skuli hafa farið í þessa lagasetningu hvað varðar norsk-íslenska síldarstofninn. Þrátt fyrir drauma manna um að síldin komi inn í íslensku lögsöguna hefur það ekki orðið og þannig mætti líta á stofninn sem úthafsstofn eins og aðra úthafsstofna sem við nýtum. Ég árétta hins vegar að auðvitað er draumurinn sá að norsk-íslenska síldin komi inn í lögsöguna á seinni stigum. Ég vil ítreka að ég mun sitja hjá við afgreiðslu málsins og atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og brtt. um frv. til laga um Námsmatsstofnun frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti til viðræðna um það og einnig bárust nefndinni umsagnir sem komu að góðu gagni við umfjöllun málsins. Með frv. fer fram endurskoðun á lögum um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála, nr. 76/1993, í samræmi við breytingar sem orðið hafa á síðustu árum á löggjöf á sviði menntamála. Í frv. er lagt til að heiti Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála verði breytt í Námsmatsstofnun og hlutverki hennar breytt þannig að hún annist hluta þeirra verkefna sem unnin hafa verið á vegum Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála. Lagt er til að lögbundið hlutverk Námsmatsstofnunar verði að annast prófagerð og prófaframkvæmd og rannsóknir tengdar námsmati, þar á meðal samanburðarrannsóknir við skólastarf í öðrum löndum. Gert er ráð fyrir að aðrar rannsóknir á sviði uppeldis- og menntamála færist til háskóla landsins en innan þriggja þeirra er unnið að rannsóknum á því sviði. Við umfjöllun málsins kom fram að rannsóknir í háskólum eru mjög að eflast og breytingin því til þess fallin að styrkja þá í því starfi. Nefndin vill þó taka fram að mikilvægt er að áfram verði lögð áhersla á þann þátt rannsókna sem snýr að námsmati hjá Námsmatsstofnun þrátt fyrir breytingar á hlutverki hennar og telur nefndin afar brýnt að hún hafi möguleika á að vinna úr niðurstöðum samanburðarrannsókna við útlönd. Varðandi umfang stofnunarinnar kom fram í máli fulltrúa menntmrn. að ekki væri búist við því að umsvif stofnunarinnar ykjust verulega við breytinguna. Prófadeildin, sem er umfangsmesta deildin, mundi líklega stækka enn frekar vegna fyrirhugaðra samræmdra prófa í framhaldsskólum. Að öðru leyti yrðu umsvif stofnunarinnar ekki meiri en verið hefur. Í frv. er ekki gert ráð fyrir að forstöðumaður stofnunarinnar þurfi að uppfylla nein hæfnisskilyrði. Ræddi nefndin það nokkuð og varð niðurstaðan sú að leggja til breytingu við frv. þannig að gerðar yrðu svipaðar hæfniskröfur til forstöðumannsins og gerðar eru til háskólakennara en þó er ekki gert ráð fyrir dómnefnd við valið. Felur brtt. nefndarinnar í sér að forstöðumaður skuli hafa lokið meistaraprófi eða hafa jafngilda þekkingu og reynslu og hafa sýnt þann árangur í starfi að hann njóti viðurkenningar á starfssviði sínu. Í 6. gr. frv. er að finna mjög almenna reglugerðarheimild. Að mati nefndarinnar er einungis þörf á reglugerðarheimild við 2. gr. frv. þar sem fjallað er um verkefni stofnunarinnar og leggur nefndin til breytingu í samræmi við það. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Kristinn H. Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ásamt þeirri sem hér stendur rita eftirtaldir þingmenn undir nefndarálitið: Árni Johnsen, Kolbrún Halldórsdóttir, með fyrirvara, Ólafur Örn Haraldsson, Sigríður Jóhannesdóttir, með fyrirvara, Tómas Ingi Olrich og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns menntmn. skrifa ég undir þetta nefndarálit sem hér er til umfjöllunar með fyrirvara. Fyrirvari minn helgast fyrst og fremst af því að ég tel rannsóknarþátt í starfi stofnunarinnar verða út undan við þessa afgreiðslu. Lögbundið hlutverk Námsmatsstofnunar frá því sem var þegar stofnunin hét Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála yrði í sjálfu sér skert, þ.e. verksvið stofnunarinnar og hún gerð að hluta til ekki vanhæf en síður hæf til að gegna því hlutverki sem henni er þó ætlað. Það sem ég vil ítreka í þessu máli, herra forseti, er að eins og fram kemur í nefndarálitinu er gert ráð fyrir því að aðrar rannsóknir á sviði uppeldis- og menntamála séu þær sem Rannsóknastofnun menntamála hefur hingað til annast og aðrar rannsóknir en samanburðarrannsóknir við skólastarf í öðrum löndum fari til háskóla landsins því að innan þriggja þeirra sé unnið að rannsóknum á því sviði. Þetta er auðvitað satt, herra forseti, en við skulum ekki gleyma því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur sinnt rannsóknarþætti háskólanna hingað til. Allir háskólar okkar búa við minna fjármagn til rannsókna en þeir telja nauðsynlegt. Ég sé því ekki að þessu rannsóknahlutverki sem Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hefur hingað til séð um verði fyrir komið hjá háskólanum án þess að því fylgi fé. Við 1. umr. um þetta frv. ræddi ég um umsögn fjármálaskrifstofu fjmrn. og gerði athugasemd við hana. Fjárlagaskrifstofa fjmrn. telur að frv. hafi ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs verði það að lögum. Tvennt í þessu finnst mér skorta á varðandi umsögn fjárlagaskrifstofu. Í fyrsta lagi er verið að fjölga samræmdum prófum sem þýðir að rannsóknir vegna prófa og námsmat kemur til með að aukast. Þar af leiðandi verður umfang Námsmatsstofnunar meira en Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála að þessu leyti. Sömuleiðis hvað varðar rannsóknarþáttinn er greinilegt að það á ekki að koma aukið fé til þeirra þátta sem mér sýnist að geti þá kostað það að hluti nauðsynlegra rannsókna verði ekki gerður. Varðandi brtt. sem fyrir liggja á þskj. 452 þá lýsi ég mig fyllilega sammála þeim. Ég tel mig þá hafa gert grein fyrir fyrirvara mínum við þetta mál.

Hæstv. forseti. Það frv. sem er til umræðu er fyrst og fremst samið upp úr og byggt á niðurstöðum álitsgerðar stýrihóps menntmrh. um mat á starfsemi Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála. Í þeirri samantekt kemur m.a. fram það álit að setja eigi ný lög um stofnunina sem taki mið af nýjum viðhorfum í stjórnsýslu og breyttu hlutverki stofnunarinnar innan nýrra laga um grunnskóla og framhaldsskóla og að treysta beri sjálfstæði stofnunarinnar og skipa henni stjórn. Stofnunin eigi að leggja megináherslu á hagnýtar rannsóknir og þróunarstarf í próffræði, samræmd próf, mat á námsárangri og rannsóknir, sem bera árangur skólastarfs hér saman við árangur í öðrum löndum, og til að nýta gögn, yfirsýn og reynslu stofnunarinnar og viðhalda færni sérfræðinga hennar gæti stofnunin stundað alhliða rannsóknir á sviði uppeldis- og menntamála í samvinnu við háskólastofnanir hér á landi og erlendar rannsóknastofnanir og tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi um þær. Í þriðja lagi er ein af meginniðurstöðum þessarar álitsgerðar að stofnunin eigi að aðstoða fræðsluyfirvöld í heildarmati á skólastarfi í samvinnu við háskóla og aðrar stofnanir sem sinna uppeldis- og menntamálum, og svo eru þarna nokkur atriði til viðbótar. Segja má að frv. fylgi nokkuð álitsgerðinni en þó ekki alveg, t.d. stendur í álitsgerðinni að til að nýta gögn, yfirsýn og reynslu stofnunarinnar og viðhalda færni sérfræðinga hennar geti stofnunin stundað alhliða rannsóknir á sviði uppeldis- og menntamála en ekki er gert ráð fyrir því samkvæmt frv. Þessi lög hafa verið löguð að því sem framkvæmdin hefur verið. Að nokkru leyti má segja að þau hafi verið löguð að því. Í gömlu lögunum stóð: ,,Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála skal vera sjálfstæð vísindaleg stofnun er heyrir undir menntamálaráðherra.`` Hér virðist hafa verið stefnt á nokkurs konar ,,universitas`` en raunar hefur stofnunin aldrei starfað sem slík heldur hefur hún annast framkvæmd samræmdra prófa á grunnskólastigi hingað til og annast alls konar samanburð, t.d. hefur hún séð um þátttöku okkar í erlendum rannsóknum. Í 1. gr. laganna núna stendur einmitt: ,,Hlutverk stofnunarinnar er að annast framkvæmd samræmdra prófa á grunn- og framhaldsskólastigi, svo sem mælt er fyrir um í lögum, reglugerðum og aðalnámskrám, auk annarra verkefna á sviði námsmats og rannsókna sem tengjast því svo sem nánar er mælt fyrir um í lögum þessum.`` Þarna er líka komin til sögunnar önnur ástæðan sem er fyrir því að þessi nýju lög eru sett og endurskoðun á hlutverki þessarar stofnunar, þ.e. ný lög um framhaldsskóla sem gera ráð fyrir samræmdum prófum á framhaldsskólastigi. 2. gr. laganna gerir ráð fyrir að megináherslurnar verði á prófagerð og námsmati í starfi stofnunarinnar, og þar er tekinn út með því sem sagt er í athugasemdum við 2. gr. frv. sá þáttur sem Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála var ætlað að annast samkvæmt gömlu lögunum, þ.e. eftirlit með skólastarfi í landinu. Það er tekið fram í athugasemdum við 2. gr. að það sé hér eftir á ábyrgð menntmrn. ,,sem hefur komið á laggirnar sérstakri mats- og eftirlitsdeild, auk þess sem ráðuneytið hefur staðið að útgáfu námskráa án beinnar aðildar Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála``. Þetta líst ekki öllum jafnvel á og t.d. kemur fram í umsögn eða greinargerð sem Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála sendi um frv. að hér sé lögð til stærri breyting en marga grunar. ,,Heildarmat á stöðu menntamála í landinu er best fyrir komið`` --- segir í þessu áliti --- ,,hjá sjálfstæðri vísindalegri stofnun. Það er óhjákvæmilegt við slíka heildarúttekt að allir þættir sem hafa áhrif á afrakstur og gæði menntunar í landinu séu teknir með, þar á meðal mat á ýmsum stjórnvaldsákvörðunum. Stjórnvald getur ekki stundað trúverðugt mat á sjálfu sér. Það sjá líklega flestir`` --- segir í álitsgerð stofnunarinnar. Þeir bæta við að sérstök mats- og eftirlitsnefnd í menntmrn. sé mikilvæg með hliðsjón af breyttri skipan skólakerfisins. Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hafi átt gott samstarf við þessa deild menntmrn. og telji tilvist hennar ótvírætt til bóta. Aftur á móti sé ólíklegt að fram fari víðtækar rannsóknir á skólakerfinu á vegum þessarar deildar. Þvert á móti þurfi að vera til staðar öflug rannsóknastofnun sem geti mætt þörfum hennar á vönduðum rannsóknum og margvíslegum upplýsingum um skólakerfið. Til að svo geti orðið verði fastar fjárveitingar til rannsókna við Námsmatsstofnun að vera tryggðar. Það kemur sem sagt ákaflega vel í ljós í þessu sjálfsmati Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála að þeir eru ósáttir við þann hluta frv. sem tekur til rannsóknanna og telja að þeirra hlutur eigi að vera samkvæmt lögum meiri en gert er ráð fyrir í þessu frv. Varðandi 3. gr. laganna varð mikil umræða í nefndinni vegna þess að þar var samkvæmt því sem frv. gerði ráð fyrir ekki gert ráð fyrir neinum sérstökum kröfum um menntun og eftir ítarlegar umræður í nefndinni var ákveðið og um það voru allir nefndarmenn sammála að bera fram brtt. um að gera svipaðar hæfniskröfur til forstöðumannsins og eru gerðar til háskólakennara en þó þannig að ekki er gert ráð fyrir dómnefnd við valið. Um þessa brtt. er alger samstaða í nefndinni. Ýmislegt kom fram hjá þeim sem voru kallaðir til umsagnar til nefndarinnar og t.d. bentu nokkir á að ákvæði vantaði í lögin um reglubundna úttekt á stofnuninni. Fólki fannst ekki rétt að samþykkja þessi lög öðruvísi en að þar kæmi inn breyting hvað þetta varðar. Einnig er bent á að ákvæði vantaði um nánara samstarf við háskólastigið og ýmsir umsagnaraðilar töldu að það mundi vera til bóta ef sú breyting kæmi inn í lögin en það varð ekki niðurstaða nefndarinnar. Eins og ég sagði kom það mjög greinilega fram bæði í þessari álitsgerð og einnig þegar forstöðumaðurinn kom til nefndarinnar að þeir voru ekki mjög upprifnir yfir þessum nýju lögum að öllu leyti en þó tóku þeir alltaf sérstaklega fram að þeir væru mjög jákvæðir varðandi nýtt hlutverk stofnunarinnar að ýmsu leyti en átöldu að það þyrfti reglur eða lög um fastar fjárveitingar, voru ekki ánægðir með að þetta væri bara bundið við fjölda prófa og einnig gerðu þeir veigamikinn ágreining við þennan tilflutning á rannsóknaþættinum. Það kemur fram að fjmrn. gerir ekki ráð fyrir að sú áherslu- og nafnbreyting sem felst í frv. hafi áhrif á útgjöld ríkisins. Eiginlega má segja að þarna liggi meginágreiningur minn við þetta frv. vegna þess að mér finnst að ef gert er ráð fyrir því að rannsóknaþátturinn, sem var áður gert ráð fyrir að væri hjá þessari stofnun, sem býr núna við mjög skertar fjárveitingar og í rauninni annað hlutverk, miklu þrengra hlutverk en hún hafði áður, flytjist til háskólastofnana þá hafi það komið mjög greinilega fram í viðræðum við hæstv. menntmrh. við 1. umr. málsins að hann geri ekki ráð fyrir að háskólar fái auknar fjárveitingar af þessu tilefni. Ég verð að segja að eftir því sem ég tel mig vita best er rannsóknastarfsemi háskólanna svo þröngur stakkur skorinn eins og málum er háttað í dag að varla er hægt að bæta á þá miklum rannsóknaverkefnum sem er ekki gert ráð fyrir að hafi neinn viðbótarkostnað í för með sér sem greiðist þá af ráðuneytunum. Í því liggur meginfyrirvari minn við þetta frv. Þetta kemur líka fram í umsögn Háskólans á Akureyri þar sem þeir segja: ,,Í umsögn fjármálaráðuneytis er sagt að sú breyting sem frumvarpið kveður á um hafi ekki áhrif á útgjöld ríkisins, þau ráðist af fjölda og umfangi samræmdra prófa.`` --- Og þeir segja hér: --- ,,Þetta er eðlilegt en ekki má gleyma því að hin nýja stofnun hefur rannsóknahlutverk og útgjöld ríkisins hljóta að stjórnast af því líka.`` Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni. Ég hef gert grein fyrir í hverju fyrirvari minn við málið liggur.

Herra forseti. Ég þakka hv. ræðumönnum sem tekið hafa þátt í umræðu um málið sem hér er á dagskrá fyrir málefnalega umræðu. Það er einkanlega eitt atriði sem ég vildi bregðast við í máli þeirra, þ.e. rannsóknahlutverk hinnar nýju stofnunar, Námsmatsstofnunar. Í gildandi lögum um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála er þeirri stofnun ætlað víðtækara rannsóknahlutverk heldur en Námsmatsstofnun er ætlað. Ég tek undir að það er alveg ljóst að það er verið að þrengja hlutverk stofnunarinnar miðað við gildandi lög um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Á það ber hins vegar að líta að það er mjög skýrt kveðið á um rannsóknahlutverk Námsmatsstofnunar í d-lið 2. gr. frv. Þar segir: ,, ... vinna að námsmatsrannsóknum og samanburðarrannsóknum við árangur skólastarfs í öðrum löndum.`` Það kom mjög glöggt fram við umfjöllun málsins með forstöðumanni Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála að á þessi atriði lagði hann sérstaka áherslu, þá einkanlega samanburðarrannsóknir við árangur skólastarfs í öðrum löndum. Við verðum líka að horfast í augu við að ætlunin er að laga þetta nýja hlutverk og hina nýju stofnun að núverandi framkvæmd gildandi laga um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Það er nefnt í grg. með frv. að háskólarnir, t.d. Háskóli Íslands Háskólinn á Akureyri og Kennaraháskólinn, sinna allir rannsóknum á sviði uppeldis- og menntamála. Það er sérstaklega tekið fram í grg. að því sé óþarfi að á vegum ríkisins sé rekin sérstök stofnun á þessu sviði. Hins vegar er alveg ljóst að hin nýja stofnun mun hafa rannsóknahlutverk og það tel ég mjög mikilvægt. Ég vil líka taka það sérstaklega fram, vegna þess að það var nefnt hér og dregið í efa að áhugi væri á því að styrkja rannsóknir við háskólana í landinu, að í grg. með fjárlagafrv. er sérstaklega fjallað um gerð reglna um framlög til rannsókna í háskólum. Í framhaldinu verður gengið til árangurssamninga við skólana á því sviði. Af hálfu menntmrn. hefur verið sett fram það markmið að ríkisvaldið leggi áherslu á að efla grunnrannsóknir og menntun ungra vísindamanna. Tekið verði mið af því í samningum við háskóla og við ákvörðun um fjárveitingar til sjóða Rannsóknarráðs Íslands. Gert er ráð fyrir að allir háskólar fái grunnframlag sem byggist á fjölda nemenda í fullu námi. Að öðru leyti ráðist framlagið af rannsóknavirkni, fjölda nemenda sem útskrifast úr rannsóknanámi og árangri skólanna í samkeppni um fé úr erlendum og innlendum rannsóknasjóðum. Miðað er við að skólarnir setji sér skýr markmið á sviði rannsókna, fylgist með eigin rannsóknastarfsemi með því að nota innra gæðamatskerfi og að menntmrn. láti gera úttektir á starfseminni, m.a. til að kanna hvort hún stenst alþjóðlegar kröfur. Ég vildi sérstaklega taka þetta fram því að mér fannst vera tilefni til þess eftir þá umræðu sem hér hefur orðið í dag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 490 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 121/1994, um neytendalán. Frv. er samið að fenginni reynslu af framkvæmd laga um neytendalán frá árinu 1994. Því er ætlað að fella brott ákvæði sem reynst hafa óþörf eða hafa gegnt sínu hlutverki og jafnframt að lagfæra orðalag. Auk þess er frv. ætlað að bæta í lögin tilvísun til þess Evrópuréttar sem þau byggjast á. Efh.- og viðskn. bendir á að í umsögn Samkeppnisstofnunar um frv. kom fram að stofnunin hefði aldrei fengið sérstaka fjárveitingu til að standa undir kostnaði við eftirlit með lögum um neytendalán. Þá kemur fram í umsögninni að í ljósi þeirra breytinga sem frv. hefur í för með sér sé nauðsynlegt að ráðist verði í kynningu á ákvæðum laganna fyrir neytendur og lánveitendur og leggur Samkeppnisstofnun áherslu á að henni verði gert kleift að ráðast í slíka kynningu. Á þetta var lögð áhersla í starfi nefndarinnar og er rétt að það komi fram. Nefndin bendir á að við þessa kynningu væri hægt að hafa samráð og samstarf við hagsmunaaðila. Þá er í frv. gert ráð fyrir að í 13. gr. laganna verði að finna sérstaka heimild til að setja reglugerð um framkvæmd upplýsingaskyldu. Nefndin vekur athygli á því að við samningu reglugerðarinnar sé rétt að haft verði samráð við helstu hagsmunaaðila, en Alþýðusamband Íslands hefur sérstaklega óskað eftir slíku samráði. Það er engin ástæða til að fara ítarlega yfir brtt. sem nefndin er sammála um að flytja en þó ber að nefna að í frv. er gert ráð fyrir að f-lið 1. mgr. 2. gr. laganna, sem kveður á um að lánssamningar sem tryggðir eru með veði í fasteign séu undanþegnir lögum um neytendalán, verði breytt þannig að hann taki til lánssamninga sem Íbúðalánasjóður gerir eða annarra sambærilegra fasteignaveðlánasamninga sem gerðir eru vegna öflunar íbúðarhúsnæðis. Enn fremur er ástæða til að vekja athygli á að í frv. er gert ráð fyrir að g-liður 1. mgr. 2. gr. laganna verði felldur brott, en þar er vísað í 3. gr. sem fjallar um yfirdráttarheimild. Lánssamningar sem fela í sér yfirdráttarheimild á tékkareikningi verða því ekki lengur undanþegnir ákvæðum laganna og upplýsingaskyldan samkvæmt þeim mun því ná til slíkra samninga. Því er nauðsynlegt að samræma 3. gr. laganna hinni fyrirhuguðu breytingu. Þær breytingar felast einkum í því að bætt er við greinina nýjum staflið, e-lið, þar sem tekið er fram að í samningi um yfirdráttarheimild skuli lántakanda greint frá árlegri hlutfallstölu kostnaðar við mismunandi notkun á heimildinni, en ljóst er að sú tala kann að vera breytileg eftir því hvernig heimildin er notuð hverju sinni. Einnig er gert ráð fyrir því að neytanda verði árlega sendar almennar upplýsingar með dæmum um útreikning kostnaðar vegna þessa liðar. Þetta er gert til þess að koma í veg fyrir það að menn þurfi í hvert skipti sem þeir óska eftir breytingu á yfirdráttarheimild að gera það skriflega. Þess í stað verði það gert innan ársins og að upplýsingarnar berist skriflega einu sinni á ári þannig að mönnum sé þá ljós staða málsins.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá framsögumanni, hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, standa nefndarmenn í efh.- og viðskn. að þessu nál. Ég var ekki viðstödd afgreiðsluna en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson, þingmenn Samfylkingarinnar, standa að nál. og þeirri afgreiðslu nefndarinnar sem hér um ræðir. Við þessa umræðu viljum við þó sérstaklega benda á umsögn frá Samkeppnisstofnun þar sem stofnunin lýsti því að frá því að lögin um neytendalán voru sett árið 1993 hafi Samkeppnisstofnun ekki fengið neinar fjárveitingar til eftirfylgni við þessi lög. Í umsögn Samkeppnisstofnunar segir, með leyfi forseta: ,,Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. segir að verði frv. að lögum verði ekki séð að það hafi kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Með vísan til þessa vill Samkeppnisstofnun benda á að stofnunin hefur aldrei fengið fjárveitingu til að standa undir kostnaði við eftirlit með lögum um neytendalán. Allt frá því að lögin um neytendalán voru sett á árinu 1993 hefur stofnunin af vanefnum reynt að sinna eftirlitshlutverki sínu. Í ljósi þeirra breytinga sem frv. þetta hefur í för með sér sem og nýlegra breytinga á útreikningsreglum árlegrar hlutfallstölu kostnaðar telur Samkeppnisstofnun nauðsynlegt að ráðist verði í kynningu fyrir neytendur og lánveitendur á ákvæðum laganna. Samkeppnisstofnun leggur áherslu á að stofnuninni verði gert kleift að ráðast í slíka kynningu.`` Þetta er, virðulegi forseti, í raun sams konar mál og ég var að ræða áðan þegar annað frv. var til umræðu, þ.e. kostnaðaráætlunin frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. Hún fylgir gjarnan frv. og í henni er fyrst og fremst fjallað um kostnað ríkissjóðs en ekki þann kostnað sem fellur á þær stofnanir sem eiga að fylgja lögunum eftir þó að um ríkisstofnanir sé að ræða. Það er auðvitað mjög alvarlegt ef Samkeppnisstofnun hefur ekki fengið fjármagn til að sinna þessu hlutverki sínu sem og ýmsum öðrum verkefnum sem alþingismenn hafa lagt henni á herðar á undanförnum árum. Við þingmenn Samfylkingarinnar bíðum enn eftir skýrslu sem óskað var eftir fyrir ári. Þeirri skýrslubeiðni hefur ekki verið hægt að sinna, m.a. vegna þess að fjármagn skortir til að sinna verkefninu. Eftirlitsskyldan sem Samkeppnisstofnun ber vegna þessara laga virðist kannski ekki mjög mikil en engu að síður kostar hún peninga og ekki síður að kynna lögin, sem Samkeppnisstofnun leggur megináherslu á. Í nál. efh.- og viðskn. kemur einnig fram að við samningu reglugerðar sé rétt að hafa samráð við helstu hagsmunaaðila. Bent er á að Alþýðusamband Íslands hefur sérstaklega óskað eftir slíku samráði, þ.e. við setningu reglugerðar á grundvelli þessa frv. ef það verður samþykkt og verður að lögum. Slík ósk kemur einnig fram hjá Samkeppnisstofnun. Hún segir í umsögn sinni: ,,Samkeppnisstofnun væntir þess að stofnunin verði höfð með í ráðum við samningu boðaðrar reglugerðar um framkvæmd við veitingu upplýsinga en einmitt þessi þáttur hefur valdið erfiðleikum við framkvæmd laganna.`` Ég tel nauðsynlegt, virðulegi forseti, að sú þekking sem nú liggur hjá Samkeppnisstofnun varðandi framkvæmd laga um neytendalán verði nýtt eins og kostur er og stofnunin komi að starfinu ásamt ASÍ og öðrum hagsmunaaðilum. Ég býst við að BSRB óski einnig eftir því að fá að koma að samningu reglugerðar, alla vega að fá hana til umsagnar. Ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt. Neytendasamtökin sendu ekki inn umsögn varðandi þetta frv. en það kom hins vegar fram á fundinum hjá formanni nefndarinnar að Neytendasamtökin hefðu haft samband við formann nefndarinnar og lýst yfir ánægju sinni með frv. Það sama kemur fram hjá Ráðgjafarstofnun heimilanna sem fagna sérstaklega þessu frv. og afgreiðslu þess. Við þingmenn Samfylkingarinnar tökum undir það að hér er um verulega réttarbót að ræða. Jafnframt tökum við undir þá kröfu Samkeppnisstofnunar að hún fái fjármagn til að fylgja eftir þessum lögum. Eðlilegt hefði verið, þar sem vitað var að koma mundi að lokaafgreiðslu frv. nú fyrir jól, að gera ráð fyrir þeim fjármunum í fjárlögum fyrir næsta ár en svo virðist ekki vera. Miðað við það sem ég hef séð í umsögnum varðandi fjárveitingar til Samkeppnisstofnunar virðist hvergi hafa verið tekið tillit til þeirrar löggjafar sem hér um ræðir né aukinna verkefna sem Samkeppnisstofnun hlýtur að taka að sér með breyttu og auknu hlutverki á næstu árum. Ég ítreka að við tökum undir kröfur ASÍ, Samkeppnisstofnunar og annarra sem vilja fá reglugerðina til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 424. Frv. er lagt fram vegna ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins frá 14. júlí 2000 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að núgildandi ákvæði 2. mgr. 6. gr. laga um ríkisábyrgðir færi í bága við ákvæði EES-samningsins. Nefndin telur brýnt að lögunum verði breytt á þann veg að aðstaða lántakenda sem njóta ríkisábyrgðar á lánum verði jöfn, hvort sem lánveitendur eru innlendir eða útlendir. Undir nál. þetta rita hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Einar K. Guðfinnsson, Guðmundur Hallvarðsson og Ögmundur Jónasson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 492. Í lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi kemur fram að þeir aðilar sem eru eftirlitsskyldir samkvæmt lögunum skuli standa straum af kostnaði við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Árlega skal viðskiptaráðherra gefin skýrsla um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. Með hliðsjón af skýrslunni tekur ráðherra síðan ákvörðun um hvort ástæða sé til að breyta eftirlitsgjaldinu með lögum. Frv. þessa efnis er nú lagt fyrir Alþingi í fyrsta sinn. Nefndin tekur fram að strax á næsta ári hyggst hún taka til umfjöllunar skýrslur Fjármálaeftirlitsins til viðskrh. um starfsemi þess og áætlaðan rekstrarkostnað árið 2001, þar með talin meginatriði athugasemda eftirlitsskyldra aðila við rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir árið 2001. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Einar K. Guðfinnsson, Lúðvík Bergvinsson, Ögmundur Jónasson, Gunnar Birgisson og Hjálmar Árnason.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nál. þessu standa hv. þm. Samfylkingarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir og Lúðvík Bergvinsson, að því. Ég tók ekki þátt í lokaafgreiðslu málsins en styð það með því þó að fyrir liggi sá vilji hjá formanni nefndarinnar og reyndar öllum hv. nefndarmönnum að taka fyrir skýrslu Fjármálaeftirlitsins til viðskrh. um starfsemi þess og áætlaðan rekstrarkostnað fyrir næsta ár og ræða sérstaklega í nefndinni strax eftir áramótin. Í umsögnum um frv. þetta koma fram af hálfu Samtaka fjármálafyrirtækja nokkrar athugasemdir sem ég tel fulla ástæðu til að nefndin skoði betur í yfirferð sinni yfir skýrsluna. Samtök fjármálafyrirtækja benda m.a. á að ástæða sé til að ætla að kostnaður við eftirlit með fjármálastarfsemi hér á landi sé þegar hærri en almennt tíðkast í ríkjum sem Íslendingar bera sig gjarnan saman við. Þeir segja með leyfi forseta: ,,Íslensk stjórnvöld hljóta því að sýna fyllstu gát áður en þau taka ákvörðun um að auka enn umsvif Fjármálaeftirlitsins og kostnað við starfrækslu þess. Aðildarsambönd SFF eiga fulltrúa í samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila um rekstrarumfang Fjármálaeftirlitsins, og standa því að áliti samráðsnefndarinnar er fylgir frv. í heild sinni. Þau sjónarmið sem þar eru sett fram og rökstudd í sjö töluliðum standa að sínu leyti öll enn. Skal því að svo stöddu látið nægja að vísa til álits samráðsnefndar um rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins og þar með um þau álagningarhlutföll sem frv. tekur mið af.`` Í flestum tilvikum er um að ræða afar jákvæðar umsagnir, m.a. vegna þess að þegar frv. um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi var lagt fram fyrir ári voru allir aðilar sammála um að þau fyrirtæki eða eftirlitsskyldir aðilar skyldu standa undir þeim kostnaði sem hlýst af þessum þætti í starfsemi Fjármálaeftirlistsins. Þegar frv. var lagt fram fylgdi því ekki einungis skýrsla Fjármálaeftirlitsins heldur einnig þær athugasemdir sem samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila gerir við rekstraráætlun fjármálaeftirlitsins, í sjö liðum eins og áður hefur komið fram. Þar eru gerðar nokkrar athugasemdir sem er nauðsynlegt að vekja athygli á við þessa umræðu. Í fyrsta lagi segir samráðsnefndin að athyglisvert sé að stofnunin njóti engra vaxtatekna af umframfjármunum sínum í þeim tilvikum sem eftirlitsgjaldið gefur meira fjármagn en notað er síðan til starfseminnar: ,,Athyglisvert er, að stofnunin nýtur engra vaxtatekna af þessum umframfjármunum sínum eða af innheimtu eftirlitsgjaldi almennt. Samráðsnefndin hefur áður látið í ljós þá skoðun að slíkt er afar óeðlilegt. Skal því enn ítrekað við stjórnendur FME að leita leiða til að bæta úr þessu.`` Virðulegi forseti. Síðan er gerð athugasemd eða beðið um athugun á starfsmannafjölda Fjármálaeftirlitsins. Samráðshópurinn telur að þar sé jafnvel um of mikla fjölgun starfsmanna að ræða, að launakostnaður Fjármálaeftirlitsins vegi þungt í störfum þess og hljóti því að hafa áhrif á það gjald sem lagt er á hverju sinni. Í þessum athugasemdum segir, með leyfi forseta: ,,Eftirlitsskyldir aðilar hljóta að krefjast þess að eftirlitskostnaður þeirra sé ekki hærri en erlendum keppinautum er gert að greiða í heimaríkjum sínum. Ástæða er til að ætla að eftirlitsgjaldið hér á landi sé nú þegar hærra en almennt tíðkast í nágrannalöndum okkar. Æskilegt er að slíkur samanburður verði gerður. Í áætluninni er gert ráð fyrir að laun og launatengd gjöld hækki úr 138,8 millj. kr. í 162,2 millj. kr., eða um 17% milli ára, og er þá tekið tillit til ráðningar fjögurra viðbótarstarfsmanna.`` Þarna vegur launakostnaðurinn langþyngst. Varðandi starfsmannamálin segir jafnframt í greinargerð samstarfsnefndarinnar, með leyfi forseta: ,,Áður en ráðist er í boðaða ráðningu fleiri sérfræðinga til FME, hvetur samráðsnefndin stjórnendur stofnunarinnar að kanna rækilega, hvort ekki gæti verið hagfelldara að vissum verkefnum verði sinnt með tímabundnum ráðningum starfsfólks, aðkeyptri þjónustu sérfræðinga eða jafnvel að endurskoðendur hinna eftirlitsskyldu aðila verði ,,nýttir`` betur til upplýsingaöflunar fyrir FME og skýrslugjafar.`` Þá er í 4. lið gerð athugasemd eða bent á óvenjuhá stjórnarlaun þeirra sem sitja í stjórn Fjármálaeftirlitsins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórnarlaun eru ákvörðuð af ráðherra, en í stjórn FME sitja lögum samkvæmt þrír menn. Stjórnarlaun stofnunarinnar á þessu ári stefna í rúmlega 4,6 millj. kr., og áætlanir gera ráð fyrir að stjórnarlaun verði ríflega 4,8 millj. kr. á árinu 2001. Ekki verður betur séð en laun stjórnarmanna FME séu hærri en almennt tíðkast hjá opinberum stofnunum og flestum þeim aðilum, sem falla undir eftirlit FME.`` Þá er í fimmta lagi rætt um fjölda utanlandsferða og nauðsyn á erlendu samstarfi. Þar segir: ,,Almennt er samráðsnefndin þeirrar skoðunar að álagt eftirlitsgjald skuli sem framast er kostur vera í samræmi við þann tíma og kostnað sem ætla má að fari í eftirlitið, jafnt með hlutaðeigandi flokki eftirlitsskyldra aðila og einstakra aðila innan hvers flokks.`` Hér er fjallað um þá gjaldflokka sem eftirlitsskyldir aðilar lenda í sem kveðið er um í 8. gr. laganna. Í 7. og síðasta lið segir, með leyfi forseta: ,,Í reglugerð nr. 777/1998, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, hefur verið að finna ákvæði um skipan og starfshætti samráðsnefndarinnar. Var sú reglugerð sett m.a. með vísan til 16. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Með lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, var 16. gr. laga nr. 87/1998 beinlínis úr gildi felld. Af því leiðir að sem fyrst þarf að huga að því að setja reglugerð á nýjan leik, sem skýtur styrkari stoðum undir skipan og hlutverk samráðsnefndar.`` Það er bagalegt, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra skuli ekki vera hér. Ég hefði gjarnan viljað heyra hjá hæstv. ráðherra hvort þessi reglugerð hefði verið sett. Eins og áður hefur komið fram hefur nefndin tækifæri til að fara yfir skýrslu Fjármálaeftirlitsins ásamt öllum þeim athugasemdum sem komu fram í sjö liðum frá samráðsnefndinni og jafnvel þá að spyrja hæstv. ráðherra um hvernig lögum um Fjármálaeftirlitið hefur verið framfylgt í reglugerðum og farið yfir einstaka þætti, bæði það sem er í reglugerð og það sem samráðsnefndin og eftir atvikum efh.- og viðskn. telur að sé ábótavant. Ég vil samt taka fram, virðulegi forseti, að ég tel mjög góð vinnubrögð við þetta frv., þ.e. að skýrsla Fjármálaeftirlitsins er birt í heilu lagi ásamt athugasemdum frá samráðsnefndinni þannig að það liggur ljóst fyrir við umræðuna hvaða ágreiningsatriði eru helst uppi um þessa gjaldtöku og nefndin mun fara yfir það eftir áramót.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 493 um frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. gerir ráð fyrir að teknar verði upp ótekjutengdar barnabætur fyrir börn yngri en sjö ára. Þannig verður dregið úr tekjutengingu barnabótakerfisins auk þess sem tekjuskerðingarhlutföll verða lækkuð. Næstu þrjú ár munu barnabætur síðan hækka til samræmis við almennar launahækkanir samkvæmt kjarasamningum. Jafnframt gerir frv. ráð fyrir því að eignaskerðing barnabóta verði afnumin. Efh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, Einar K. Guðfinnsson, Kristinn H. Gunnarsson og Hjálmar Árnason og með fyrirvara hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Jóhann Ársælsson og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá frsm. efh.- og viðskn. ritum við þrjú sem skipuðum minni hlutann í þessu máli við afgreiðslu þess úr efh.- og viðskn. undir nefndarálitið með fyrirvara. Ásamt mér undirrituðu nefndarálitið með fyrirvara hv. þm. Ögmundur Jónasson og Jóhann Ársælsson. Ég vil í nokkrum orðum, herra forseti, gera grein fyrir fyrirvara okkar. Þetta mál hefur fengið nokkra umræðu á hv. þingi enda nokkuð um liðið síðan ríkisstjórnin boðaði þær breytingar sem eru í þessu frv. þar sem er verið að bæta nokkuð úr til fjölskyldna varðandi barnabætur, m.a. til þess að efna loforð í tengslum við kjarasamninga og eins til að efna loforð, a.m.k. annars stjórnarflokksins um auknar barnabætur. Það var eitt helsta kosningaloforð Framsfl. í síðustu kosningum að koma á svokölluðum barnakortum. Auðvitað má segja ýmislegt um þetta mál en það sem vakti athygli mína við umfjöllun málsins í efh.- og viðskn. voru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á, herra forseti. Í fyrsta lagi óskuðum við fulltrúar minni hlutans eftir því að fulltrúar svokallaðs fjölskylduráðs kæmu á fund nefndarinnar. Fjölskylduráði var komið á fót í tengslum við mótun opinberrar fjölskyldustefnu og aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar samkvæmt þáltill. sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir og var samþykkt á Alþingi. Verkefni fjölskylduráðs er að veita stjórnvöldum ráðgjöf í fjölskyldumálum, t.d. vegna áforma um stjórnvaldsaðgerðir jafnframt því að koma á framfæri ábendingum um úrbætur í fjölskyldumálum. Einstaka sinnum hefur verið vitnað til fjölskylduráðs úr þessum ræðustól. Þær væntingar voru bundnar við þetta fjölskylduráð að fyrir það mundu fara þau mál sem ríkisstjórnin legði fram á þinginu og fjölluðu með einum eða öðrum hætti um hag fjölskyldnanna í landinu. En samkvæmt orðanna hljóðan á fjölskylduráð að vera stjórnvöldum til ráðgjafar í fjölskyldumálum, t.d. vegna áforma um stjórnvaldsaðgerðir. Skemmst er frá því að segja, herra forseti, að tveir fulltrúar fjölskylduráðs mættu á fund efh.- og viðskn. og upplýstu nefndina um að fjölskylduráð hefði hvorki fengið þetta mál til umsagnar né önnur þau mál sem hafa komið til kasta ríkisstjórnarinnar frá því að fjölskylduráðið var sett á laggirnar, þ.e. þau mál sem fjalla með einum eða öðrum hætti um málefni fjölskyldunnar. Ekki í einu einasta tilviki hefur verið leitað álits svokallaðs fjölskylduráðs til að vera ríkisstjórninni til halds og trausts og ráðgjafar í málefnum fjölskyldunnar. Maður spyr, herra forseti: Til hvers er verið að samþykkja slíkt mál á hv. Alþingi? Er það bara einhver silkihúfa eða sýndarmennska hjá hæstv. ríkisstjórn að beita sér fyrir samþykkt slíkrar tillögu um mótun opinberrar stefnu í fjölskyldumálum með stofnun fjölskylduráðs sem á að vera stefnumótandi fyrir ríkisstjórnina og ráðgefandi og álitsgefandi um mál sem hún fjallar um? Ekki er leitað í einu einasta tilviki til þessa fjölskylduráðs, eða hefur verið gert. Þessir fulltrúar fjölskylduráðs stjórnvalda upplýstu okkur um að fjölskylduráð hefði í tvígang ritað hverju einasta ráðuneyti til að vekja athygli stjórnvalda á tilvist sinni til að stjórnvöld færu að leita ráða hjá þeim og umsagnar um mál sem snerta fjölskylduna eins og stjórnvöldum ber að gera samkvæmt þeirri þáltill. sem Alþingi samþykkti. Þetta, herra forseti, vakti athygli mína og er ástæða til að fylgjast með því úr þessum ræðustól og þegar stjórnarfrv. eru til skoðunar í þinginu hvort fjölskylduráð hafi fjallað um það. Ég tel afar miklvægt til þess að gæta samræmingar í málum sem snerta fjölskylduna að fjölskylduráð fjalli um þau. Það er svo að eitt ráðuneyti getur verið að fjalla um mál sem snertir kannski sparnað, segjum í heilbrigðiskerfinu, sem getur svo komið út sem útgjöld í öðru ráðuneyti eins og í félmrn. eða jafnvel hjá sveitarfélögum. Þegar menn eru að spara undir slíkum formerkjum gerir það illt verra. Ég lít á þetta fjölskylduráð sem aðila sem ætti að gæta samræmingar í þessum efnum og að láta álit sitt í ljós, hvaða áhrif einstök mál sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir og aðgerðir hafa á fjölskyldurnar í landinu, t.d. í skattamálum að því er varðar útfærslu á barnabótum eins og við erum hér að ræða. Þessu vildi ég halda til haga. Aldrei hefur verið leitað til þessa fjölskylduráðs og auðvitað ekki í því máli sem við fjöllum um. Ríkisstjórnin hefur hrósað sér mjög fyrir það mál sem hér kemur fram um auknar barnabætur. Auðvitað ber að fagna því sem vel er gert í því efni. En ástæða er til þess að halda því til haga að þetta er mál sem er sett fram í tengslum við kjarasamninga sem einn liður í því að greiða fyrir kjarasamningum. Hér á að setja í þetta mál, í auknar barnabætur, 2 milljarða á næstu þremur árum, herra forseti. Það eru töluverðir peningar. En jafnvel eftir þrjú ár þegar framkvæmdin hefur að fullu skilað sér til heimilanna í landinu er heimilin í landinu samt verr stödd að því er barnabætur varðar en var á árinu 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Það er allt og sumt sem er að skila sér til heimilanna í landinu í formi aukinna barnabóta og sýnir það okkur fyrst og fremst hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á barnabótum í fimm ára stjórnartíð sinni, barnabótum sem skipta verulegu máli fyrir allar fjölskyldur í landinu. Ísland, eitt fárra ríkja innan OECD, heldur þannig á málum að tekjutengja barnabætur, og það mjög skarpt, herra forseti, vegna þess að tiltölulega fá heimili njóta þess að fá barnabætur. Það er fremur litið á þetta sem félagslega aðstoð við láglaunafólk en sjálfstæðan rétt og framlag sem ætti að tilheyra börnum. Ef við viljum jafna með einhverjum hætti út skattbyrðar, þ.e. varðandi tekjulága hópa og tekjuháa, eigum við að gera það t.d. með fjölþrepa skattkerfi, en við eigum að hafa barnabæturnar og líta til þess að hafa þær í framtíðinni ótekjutengdar þannig að hér sé fyrst og fremst um að ræða rétt hvers og eins barns. Ef við teljum að það eigi að skattleggja, sem ég að sjálfsögðu er hlynnt, þá meira sem meiri hafa tekjurnar, þá eigum við að gera það í gegnum tekjuskattskerfið. En Ísland er sem sagt eitt fárra ríkja innan OECD sem tekjutengir barnabætur. Þegar ríkisstjórnin kom fram með þessa hækkun á barnabótum sagði hún að hér væri um að ræða þriðjungs hækkun á næstu árum og taldi fram að hér væri verið að hækka sérstaklega til þeirra sem lægstar hafa tekjurnar um ríflega 8% og auka ráðstöfunartekjurnar sem því nemur á meðan hækkunin nemur 3,7% í hópi tekjulægstu hjóna og sambýlisfólks. Herra forseti. Það er alveg sama hvernig ég reikna þetta út, hverja ég fæ til liðs með mér í að reikna þetta út. Ég get ekki fengið út þá raunhækkun sem verið er að reikna út, herra forseti. Það er aldeilis ómögulegt. Það hæsta sem ég get komist að því er varðar auknar ráðstöfunartekjur til þeirra sem minnst hafa er einungis hluti af því sem hér hefur verið sett fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hef látið reikna dæmi af hjónum með tvö börn þar sem annað er yngra en sjö ára og útkoman er 0,7% hækkun hjá hjónum í fyrstu tíund --- í útreikningum ríkisstjórnar er þetta sett fram í ákveðnar tíundir og hópunum skipt í það miðað við ráðstöfunartekjur --- en síðan fæ ég út 2,2% hjá hjónum í svokallaðri fimmtu tíund eins og þetta er sett fram hjá ríkisstjórninni. Ég fæ því ekki út þá aukningu á ráðstöfunartekjum sem er verið að setja fram. Ef við lítum t.d. á barnabætur til tekjulágra hjóna með tvö börn, annað yngra en sjö ára, sem fengu óskertar barnabætur samkvæmt gildandi kerfi, þá hækka þær aðeins um 2.600 kr. á mánuði eftir þrjú ár þegar breytingin á barnabótunum er að fullu komin til framkvæmda. Skýringin er m.a. sú, sem ekki allir átta sig á, herra forseti, að í nýju kerfi fellur niður á móti tæplega 32 þús. kr. viðbótargreiðsla sem þessi tekjulágu hjón fengu áður vegna yngra barnsins. Þess vegna gerir þetta ekki eins mikla raunhækkun og ríkisstjórnin státar sig af. Síðan, af því að við höfum verið að ræða um ótekjutengdar barnabætur og Framsfl. setti það fram sem meginloforð sitt í kosningabaráttunni að koma á svokölluðum barnakortum með 32 þús. kr. greiðslu til allra barna, eins og það var orðað, til allra barna á kjörtímabilinu, er sú útfærsla í framkvæmdinni sem við gagnrýnum mjög sú að ótekjutengdar barnabætur munu aðeins ná til barna að sjö ára aldri. Framsfl. uppfyllir því loforðið sem hann gaf kjósendum að hálfu og skilur eftir sennilega um 35 þúsund börn á aldrinum 7--16 ára en börn að 16 ára aldri eru á bilinu 65--68 þúsund. Rúmlega 30 þúsund börn upp að sjö ára aldri munu fá ótekjutengdar barnabætur sem nemur 33 þús. kr. Herra forseti. Aftur til að sýna fram á hvað hér er raunverulega lítið á ferðinni af hálfu ríkisstjórnar. Ef við berum aftur saman árið 1995 þegar ríkisstjórnin tók við þá var ótekjutengdi hlutinn að meðaltali um 40 þús. kr. til allra barna að 16 ára aldri sem var misjafnt miðað við aldur og hjúskaparstöðu. En hér á sem sagt á þremur árum að koma á framkvæmd sem tryggir ótekjutengdar barnabætur til barna að sjö ára aldri og einungis upp að 33 þús. kr. meðan ótekjutengdi hlutinn var hærri, 40 þús. kr. í stað 33 þús. kr. núna samkvæmt þessu frv. og til allra barna að 16 ára aldri áður árið 1995 meðan það gengur aðeins til barna sjö ára að aldri núna. Síðan vildi ég, herra forseti, halda því til haga að á verðlagi í maí voru barnabætur á árinu 1995 um 5,4 milljarðar kr. en á yfirstandandi ári 3,5 milljarðar. Það er því einungis verið að skila aftur þessum 2 milljörðum á þremur árum sem er þá samsvarandi fjárhæð eftir þrjú ár sem fer í barnabætur af hálfu ríkisvaldsins eins og það var á árinu 1995. Ástæða er til að rifja þetta upp hér, herra forseti. Ég vil nefna líka, herra forseti, auk þessarar umsagnar sem ég hef getið frá fjölskylduráði, umsagnar sem kom frá Félagi einstæðra foreldra. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Okkur langar til að koma því á framfæri varðandi þetta frv. til laga að það er ekki hliðhollt einstæðum foreldrum né láglaunafólki þessa lands.`` Það er nú það sem ríkisstjórnin hefur helst verið að halda til haga, að þessar breytingar séu sérstaklega hliðhollar láglaunafólki. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Við teljum að afnema þurfi tekjutengingu á barnabótum. Einnig teljum við tekjuskattsstofn einstæðra foreldra hvað varðar barnabætur vera allt of lágt reiknaðan, þ.e. 645.109 kr. Þessi tekjutengingarmörk eru óréttlát miðað við þau útgjöld sem einstaklingar þurfa að greiða sér til lífsviðurværis. Þar má nefna að húsaleiga er stór hluti útgjalda fólks og húsaleigubæturnar ná ekki að jafna út skerðinguna sem barnabæturnar koma til með að hækka um.`` Síðan segja þeir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Dagvistargjöld munu hækka á næsta ári og þar mun hækkun á barnabótum ekki jafna þann reikningslið.`` Það er ekki meira sem þetta gefur greinilega fyrir marga einstæða foreldra. Síðan segir: ,,Ótekjutengdi hluti barnabótanna nær bara til sjö ára aldurs barns. Athuga þarf að það er kostnaðarsamt að koma barni til manns og það tekur ekki bara sjö ár. Barnabætur eiga að vera ótekjutengdar til 18 ára aldurs, þ.e. þar til börn fá sjálfræði. Persónuafsláttur barna ætti einnig að nýtast foreldrum sem eru með lágar tekjur.`` Herra forseti. Þetta síðasta um persónuafslátt barna höfum við í Samfylkingunni margoft flutt frv. um, þ.e. að það er réttlætismál að leyfa einstæðum foreldrum og tekjulágum fjölskyldum að nýta ónýttan persónuafslátt barna sinna. Síðast þegar ég skoðaði það mál var ónýttur persónuafsláttur um 2--2,5 milljarðar kr. sem er auðvitað miklu minna í tekjutapi hjá ríkissjóði ef út í þetta yrði farið. En hér hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir því að persónuafslátt milli hjóna megi nýta að fullu sem er líka réttlætismál. En á sama tíma horfum við upp á að einstæðir foreldrar sem eðli máls samkvæmt geta ekki nýtt neinn persónuafslátt geta horft upp á ónýttan persónuafslátt barna sinna og mega ekki nýta hann. Þessu vildi ég halda til haga því að það er nefnt hér hjá Félagi einstæðra foreldra. Eins er það eðlilegt og þarf að fara að skoða það í miklu víðara samhengi hvað sú breyting þýðir sem við beittum okkur fyrir hér fyrir um tveim árum um að hækka sjálfræðisaldurinn í 18 ár. Hvað fylgir því? Ættu t.d. ekki barnabætur að greiðast til 18 ára aldurs barns af því að við höfum með þeirri skilgreiningu þegar við breytum sjálfræðisaldri í 18 ár viðurkennt það sem alþjóðasamþykktir kveða á um? Flestar þjóðir sem við berum okkur saman við miða aldur barns til 18 ára aldurs. Einmitt út á það gengur tillaga sem ég flyt ásamt Margréti Frímannsdóttur, Ögmundi Jónassyni og Jóhanni Ársælssyni, þ.e. að miða ótekjutengdan hluta barnabótanna, þessar 33 þús. kr., við 18 ára aldur en við gerum ráð fyrir að það sé sett inn í lagaákvæði sem hin almenna regla sem taki gildi á árinu 2003, þ.e. á síðasta árinu þegar þessar barnabætur eiga að koma að fullu til framkvæmda, en fram að þeim tíma verði ótekjutengdi hluti barnabótanna, þ.e. á næsta ári og árinu 2002, greiddur með öllum börnum yngri en 16 ára. Þar erum við að feta okkur inn á þá braut sem þær þjóðir hafa gert sem við berum okkur helst saman við, þ.e. að hafa barnabætur ótekjutengdar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Þetta er tilraun sem við í minni hlutanum gerum til að gera barnabætur að raunverulegum barnabótum sem gagnast öllum fjölskyldum allra barna að 16 ára aldri næstu tvö árin og síðan verði meginreglan sú að barnabætur greiðist til 18 ára aldurs.

Herra forseti. Ég get í öllum aðalatriðum gert ræðu hv. síðasta ræðumanns, Jóhönnu Sigurðardóttur, að minni. Við styðjum brtt. þá sem flutt er af fulltrúum minni hlutans í efh.- og viðskn. af augljósum ástæðum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er einn flutningsmanna hennar og fulltrúi Vinstri hreyfingar -- græns framboðs í nefndinni. Þetta mál er eins og hér kom fram skref í rétta átt en það veldur vonbrigðum og vekur athygli hversu stutt það skref er og hve veiklulega það er tekið í ljósi hástemmdra yfirlýsinga stjórnarflokkanna í stjórnarsáttmála, þá alveg sérstaklega Framsfl., um að gera bragarbót í þessum efnum. Eins og einhverja rekur ugglaust minni til þá var þetta eitt af stóru loforðunum sem Framsfl. dró upp úr hatti sínum í aðdraganda síðustu kosninga, að nú skyldi heldur betur brotið í blað og aðstæður barnafólks, barnafjölskyldna og barnanna sjálfra stórbættar. Reynt var að selja þjóðinni það að allt mundi læknast með því að taka upp sérstök barnakort. Nú bólar ekkert á barnakortunum, herra forseti. Það sem hér er verið að gera er í sögulegu samhengi dálítið merkilegt. Hér stendur til að taka pínulítið skref aftur til fortíðar, til þess fyrirkomulags sem var áður en núverandi stjórnarflokkar eyðilögðu það fyrir nokkrum árum. Það sem hér á að gera, herra forseti, er ósköp einfaldlega að taka upp gömlu barnabæturnar aftur að hluta, þ.e. ótekjutengdar grunnbætur. Þær verða því miður aðeins greiddar upp að sjö ára aldri og þar er ekki á ferðinni sá munur eftir fjölskyldustærð eða aldri barna sem var í eldra kerfi. Lengi vel var þetta þannig, herra forseti, að barnabæturnar voru að uppistöðu almennar grunnbætur til allra barnafjölskyldna. Það kerfi tók við, ef ég man rétt, af enn þá eldra kerfi sem einhvern tíma mun hafa verið við lýði og var fólgið í skattfrádrætti sem tengdist barnafjölskyldum. Um langt árabil var stuðningurinn í formi ótekjutengdra grunnbarnabóta. Til viðbótar bættist svo við svokallaður barnabótaauki og hann var tekjutengdur. Framan af var barnabótaukinn tiltekinn viðbótarstuðningur til tekjulægstu fjölskyldnanna. Það kerfi var keyrt um alllangt árabil og var í sjálfu sér ágætt að mörgu leyti. Stuðningurinn var að uppistöðu ótekjutengdar grunnbarnabætur og í þeim var fólgið það skattalega hagræði sem barnafjölskyldum var veitt gegnum kerfið umfram aðrar fjölskyldur. Fyrir því eru auðvitað ærin rök. Vissulega geta líka verið rök fyrir því að koma til viðbótar með tiltekinn stuðning til lágtekjufólks ef menn af tekjujöfnunarástæðum eða öðrum slíkum ástæðum innan skattkerfisins telja það gefa betri dreifingu eða nýtingu fjármuna miðað við aðstæður fólks. Svona var þetta, herra forseti, um nokkuð langt árabil þangað til upp úr 1990. Hv. síðasti ræðumaður verður líka að horfast í augu við að þá var farið að raska þessum hlutföllum skref fyrir skref og færa meira og meira af stuðningnum úr ótekjutengda hlutanum yfir í hinn tekjuengda. Á tilteknu árabili snerust þessi hlutföll í raun alveg við, frá því að stærsti hlutinn var ótekjutengdur yfir í að stærsti hlutinn var orðinn tekjutengdur. Ótekjutengdi hluti barnabótanna var tiltölulega lítill grunnur. Þessi þróun hófst í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. 1991--1995 og hélt svo áfram á fullri ferð í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. Þar var svo smiðshöggið rekið á verkið með fullri tekjutengingu barnabóta. Nú brestur mig minni, herra forseti, til að rifja upp hvort það var á árinu 1997 eða 1998 sem það náðarhögg var greitt. Það var á því árabili og í raun ótrúlega stuttu fyrir síðustu alþingiskosningar ef maður hefur það í huga að þegar svo kom að kosningabaráttunni, þá dró gamla Framsókn upp úr hatti sínum --- hvað? Að snúa til baka. Taka aftur upp ótekjutengdar barnabætur sem þeir höfðu átt aðild að að leggja niður örfáum missirum áður. Nú er svo loksins snúið aftur en því miður bara miklu ræfilslegar, leyfi ég mér að segja, en maður hefði ætlað miðað við hástemmdar yfirlýsingar á sínum tíma. Það bólar ekkert á kortunum sem við skildum auðvitað sem svo að ætti að verða grundvallarkerfisbreyting. Einhverjir bundu vonir við að þau ættu að verða til að undirstrika sjálfstæðan rétt barnanna í þessu samhengi. Þannig er það víða í kringum okkur að þetta er ekki bara meðhöndlað sem tekjuspursmál fjölskyldna heldur litið á þetta sem grundvallarréttindamál sem tengist mannréttindum barnanna. Með þeim hætti má líta á þetta sem ákveðinn sjálfstæðan framfærslulífeyri frá samfélaginu til barnanna sjálfra þangað til þau komast á þann aldur að geta unnið fyrir sér sjálf. Í Þýskalandi hefur, herra forseti, t.d. þýski stjórnlagadómstóllinn dæmt barnabætur í þýska kerfinu eign barnanna til að undirstrika þá stöðu þeirra, að þær séu í raun samfélagslegur lífeyrir til barna þangað til þau hafa náð þeim aldri að geta aflað sér tekna sjálf. Hvernig sem á þetta er litið, herra forseti --- það getur út af fyrir sig verið réttarfarslegt spursmál hvort menn vilja nálgast þetta frá sjónarhóli framfærsluþarfar fjölskyldnanna, sem við skulum vona að börn eigi yfirleitt, eða út frá sjálfstæðum rétti þeirra sjálfra --- er aðalatriðið að tryggja börnunum og fjölskyldum þeirra eðlilega framfærslu og taka með sanngjörnum og réttmætum hætti tillit til mismunandi framfærsluþarfar fjölskyldna þar sem börn eru á heimili, eru að alast upp og þurfa sitt og hinna þar sem svo háttar ekki til. Það er í raun hneykslanlegt að menn skyldu fara svo offari í þessum málum að þessi munur skyldi hverfa með öllu eins og ástandið hefur verið í tvö ár eða svo. Hér á hins vegar að hverfa lítillega til baka og því ber að fagna því svo langt sem það nær. Þetta er þó veiklulega úr garði gert. Ég tek því eindregið undir þá brtt. sem fulltrúar minni hlutans í efh.- og viðskn. flytja á þskj. 498. Það væri strax skref í rétta átt að setja þessar ótekjutengdu barnabætur inn upp að 16 ára aldri, á því árabili sem þarna um ræðir, þ.e. á árunum 2001--2002. Út frá því mætti síðan skoða framhaldið. Vissulega er innbyggð í þessi lög ákveðin þróun sem bætir heldur stöðuna með því að skerðingarmörkin eru hækkuð. Eins verð ég að segja að ég er sammála þeirri breytingu sem frv. felur í sér og kemur strax til framkvæmda að fella niður hina furðulegu eignaskerðingu sem einnig var til staðar í kerfinu. Reyndar er það svo, herra forseti, að þegar maður minnist hinna illræmdu jaðaráhrifa sem hér hafa stundum komið til umræðu í skattkerfi okkar þá voru Íslendingar orðnir sérstakir snillingar í að raða þarna einni skerðingu ofan á aðra. Það var hreint með ólíkindum hversu langt var búið að ganga í íslenska skattkerfinu í þessum efnum og er auðvitað allt of langt gengið enn þann dag í dag. Enn finnast jaðaráhrif í skattkerfi okkar, ég tala ekki um almannatryggingakerfi okkar, sem eru auðvitað geigvænleg. Til eru dæmi um upp undir 100% jaðaráhrif þegar kemur t.d. að skerðingu örorkulífeyris vegna tekna maka og fleiri slíkra þátta. Hér var við lýði tvöfalt skerðingarkerfi þannig að bæði tekjur og eignir gátu skert barnabætur. Þetta bættist við önnur skerðingarákvæði, t.d. gagnvart tekjutengdri skerðingu vaxtabóta, tekjutengdri afborgun námslána og slíku sem getur hlaðist hvert ofan á annað eins og menn þekkja. Það er auðvitað hreinsun að því, það verður að segja það eins og er og menn verða að eiga það sem þeir eiga, að eignatengd skerðingarákvæði skuli hverfa þarna út. Nóg er að hafa hitt eftir inni og búa við að þarna á að taka hænufetin í átt að því að lagfæra þessi hlutföll með ákveðnum hætti eins og útlistað er í lagatextanum og útskýrt á bls. 3 í grg. með frv. í tiltekinni töflu. Herra forseti. Það er merkilegt að það er alltaf eins og tíminn líði allt öðruvísi þegar eitthvað er lagfært í þágu launamanna og fjölskyldna í landinu. Það tekur ævinlega mörg ár og þarf að taka í litlum hænufetum hvern áfanga fyrir sig. Ég minnist þess ekki að þurft hafi að gaufa svona við hlutina þegar var verið að létta skatti af fjármagnseigendum eða hlutabréfaeigendum eða lækka tekjuskatt af hagnaði gróðafyrirtækja. Þá var þetta tekið á einu bretti si-svona. Þá var þetta ekki að vefjast fyrir mönnum, herra forseti. En það er ekki sama hvort það er Jón og séra Jón í þessum efnum, barnafjölskyldurnar eða gróðapungarnir, eins og einhvern tíma hefur verið sagt. Það þarf ekki að bíða eftir búdrýgindum þeirra í smáskömmtum heldur er það gert á einu bretti. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki meira um þetta mál að segja. Við hvetjum eindregið til þess að þessi brtt. minni hlutans verði samþykkt. Það væri skref í rétta átt. Auðvitað munu menn styðja þetta frv. því það er til bóta, það litla sem það er og svo langt sem það nær. Ég lít svo á að baráttunni fyrir því að koma hér aftur á sæmilega sanngjörnu bótakerfi eða skattahagræði barnafjölskyldna sé engan veginn lokið þó að þetta nái fram að ganga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta samgn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 110/1999, um Póst- og fjarskiptastofnun. Nefndin hefur fjallað um frv. og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttir frá samgönguráðuneytinu, Pál Ásgrímsson frá Landssímanum hf. og Þórólf Árnason frá Tali hf. Markmið frv. er að afla lagaheimildar til gjaldtöku vegna þriðja GSM 900 leyfisins. Í athugasemdum við frv. kemur fram að með þessu skuli gætt jafnræðis gagnvart þeim sem þegar hafa fengið slíkt rekstrarleyfi og þurftu á sínum tíma að greiða samsvarandi upphæð fyrir það. Þá er tekið fram í athugasemdum við frv. að gjaldtakan sem lögð er þar til sé alveg óháð umræðu um þriðju kynslóðar farsíma og verðmæti tíðnirása. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þar er lagt til að við lögin bætist svohljóðandi bráðabirgðaákvæði: ,,Vegna úthlutunar tíðni til starfrækslu þriðja rekstrarleyfishafans á GSM 900 MHz þjónustu skal heimilt að taka 16.600.000 kr. gjald.``

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta samgn. sem er að finna á þskj. 455. Það mál sem við ræðum hér er ekki stórt eða mikið að burðum en þar er kveðið á um að veita eigi leyfi til þriðja rekstrarleyfishafa á GSM 900 MHz þjónustu. Virðulegi forseti. Ég tek það fram í upphafi að minni hlutinn er sammála því að veita skuli þetta þriðja leyfi en gerir athugasemdir við þær aðferðir sem ætlunin er að nota við úthlutun á því leyfi. Geri ég nú grein fyrir því áliti minni hlutans. Minni hlutinn telur að í ljósi þess að einungis er pláss fyrir eitt leyfi til viðbótar þeim sem fyrir eru (Landssíminn, TAL) á því tíðnisviði miðað við núverandi tækni eigi að úthluta því á annan hátt en tillögur meiri hlutans gera ráð fyrir. Í ljósi þess að leyfi á 900 MHz tíðnisviðinu er verðmætt og afhending þess er úthlutun á takmörkuðum gæðum telur minni hlutinn að réttara hefði verið að bjóða leyfið út í stað þess að afhenda það einum umsækjanda á fyrir fram ákveðnu verði. Minni hlutinn vill taka fram að það er erfitt fyrir stjórnvöld að meta þetta leyfi til verðs eins og lagt er til í tillögum meiri hlutans, auk þess sem erfitt verður fyrir stjórnvöld að gera upp á milli umsækjenda sæki fleiri en einn um leyfið. Miðað við þá tækni sem nú þekkist er mun ódýrara að koma upp dreifikerfi á 900 MHz tíðnisviðinu en t.d. 1800 sökum þess að til þess að koma upp dreifikerfi á því tíðnisviði þarf mun fleiri stöðvar. Það er því ljóst að úthlutun síðasta leyfisins á þessu tíðnisviði er úthlutun á verulegum verðmætum miðað við þá tækni sem nú þekkist. Hvort framtíðin ber það í skauti sér að mögulegt verði að úthluta fleiri leyfum á þessu tíðnisviði er atriði sem er ekki hægt að taka afstöðu til nú og því ekki raunhæft að bera það fyrir sig í þessari umræðu. Að öllu þessu samandregnu er það skoðun minni hlutans að í tilvikum eins og þessu þar sem verið er að úthluta takmörkuðum gæðum sé eðlilegast að úthluta þeim á eins hlutlægan hátt og kostur er. Þá er það skoðun minni hlutans að markaðurinn sé færari um að meta þetta leyfi til raunvirðis en stjórnvöld. Því má spyrja hvort stjórnvöld séu með þessari ákvörðun að afhenda opinbert leyfi á verði sem er langt undir því sem markaðurinn er tilbúinn að borga. Svar við þeirri spurningu fæst ekki að þessu sinni verði hugmyndir meiri hlutans að veruleika því í ákvæðinu er gert ráð fyrir föstu verði. Það er skoðun minni hlutans að þau leyfi sem hafa þegar verið veitt skapi ekki fordæmi fyrir það leyfi sem stjórnvöld hyggjast nú veita. Aðstæður þá voru aðrar, auk þess sem leiða má líkur að því að leyfin hafi verið allt of ódýr ef mið er tekið af þeim tekjum sem nýting þessara leyfa skilar þeim fyrirtækjum sem þau hafa. Það er því skoðun minni hlutans að vafasamar aðgerðir fortíðar eigi ekki að vera fordæmi fyrir nútíð og framtíð. Þá má enn fremur benda á að þau fyrirtæki sem hafa nú þessi leyfi eru vissulega frumkvöðlar á sínu sviði. Sá er hér stendur er hiklaust þeirrar skoðunar að frumkvöðlar eigi að fá að njóta þess að vera fyrstir á svæðið. Það eru auk þess enn frekari rök fyrir því að þeir sem síðar koma greiði ekki sama verð og þeir sem brjóta ísinn á þessu sviði. Þá er vert að benda á að í þeim tillögum sem svokölluð auðlindanefnd sendi nýlega frá sér er lagt til að meginreglan verði útboð þegar að því kemur að úthluta takmörkuðum verðmætum. Minni hlutinn tekur undir þá grundvallarhugmynd. Þá má enn fremur benda á að í leyfisskilmálunum, sem fylgja frumvarpinu, kemur fram að leyfishafi skuli innan ákveðins tíma hafa komið upp dreifikerfi sem nær til u.þ.b. 80% landsmanna. Ef svæðið frá Hvolsvelli að Borgarnesi er tekið, auk Vestmannaeyja og Akureyrar, verður þessu markmiði auðveldlega náð. Hins vegar liggur fyrir að nú þegar eru tvö dreifikerfi á þessum svæðum, þ.e. Landssíminn og TAL, og því má velta því fyrir sér hvort ekki væri rétt að gefa nýju fyrirtæki möguleika á því að byggja sig upp með svokölluðum reikisamningum við hin símafélögin í stað þess að gera ónauðsynlega fjárfestingu að skilyrði. Þá má enn fremur velta fyrir sér þeirri spurningu hvort ekki ætti frekar að gefa nýju félagi kost á að byggja upp dreifikerfi á svæðum þar sem ekkert kerfi er fyrir í stað þess að binda skilyrðin við að byggja upp kerfi fyrir 80% landsmanna þar sem tvö kerfi eru fyrir. Það er spurning hvort réttlætanlegt sé að gera kröfu um jafnónauðsynlega fjárfestingu í ljósi veruleikans en tvö kerfi eru fyrir. Undir þetta ritar sá er hér stendur auk hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þær meginröksemdir sem minni hlutinn hefur í þessu máli og ég er sjálfur sannfærður um að mun fleiri hafa þá skoðun. Það er eftirtektarvert að lesa grein eftir hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur sl. föstudag í Morgunblaðinu en þar tekur hún undir að uppboðsleiðin sé mun vænlegri leið en aðrar leiðir sem koma hugsanlega til álita. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir þeim sjónarmiðum sem gera það að verkum að við treystum okkur ekki til þess að standa að áliti minni hlutans. Við teljum að nær hefði verið að bjóða leyfið upp þar sem um veruleg verðmæti og takmörkuð er að ræða en munum þess í stað sitja hjá við afgreiðslu frv. þrátt fyrir að við séum því fylgjandi að það pláss sem enn er eftir á 900 MHz tíðnisviðinu verði nýtt. Virðulegi forseti. Ég hef kynnt minnihlutaálit samgn.