arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sem einn af allshnm. stóð ég að till. n. um, að tekið væri fram í 1., að alþm. og nemendum í föstum skólum væri tryggt húsnæði. Hins vegar er ég meira með till. félmrh. um, að húsaleigun. hafi þar dóm, og þar sem ég felli mig betur við brtt. hans, segi eg nei. ATKVGR. Brtt. 300,3.b samþ. án atkvgr. - 371 samþ. með 24:2 atkv. - 300,4 samþ. án atkvgr. Brtt.331,1 samþ. með 15:11 atkv. - 372 samþ. með 28 shlj. atkv. - 300,5, svo breytt, samþ. með 21 :6 atkv. - 331,2 samþ. með 16:14 atkv. - 300,6–7 samþ. án atkv gr. - 300,8 samþ. með 23 shlj. atkv. - 300,9 samþ. án atkvgr. - 300,10 samþ. með 22 shlj. atkv. - 369 felld með 16:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JS, JörB, PZ, PÞ, PO, SÞ, SkG, SvbH, BÁ, EystJ, GG, IngJ. nei: JPálm, LJóh, ÓTh, SigfS, SB, SG, SEH, SK, STh, ÞG, ÁkJ, BG, EOl, EmJ, GTh, JJós. JakM, GSv, StJSt greiddu ekki atkv. 4 þm. (ÁÁ, FJ, GÞ, HelgJ) fjarstaddir. Brtt. 301 samþ. með 16:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SigfS, SB, SG, SEH, SK, STh, StJSt, ÞG, ÁkJ, BG, EOl, EmJ, GTh, JPálm, LJós, ÓTh. nei: PÞ, PO, SÞ, SkG, SvbH, BÁ, EystJ, GG, IngJ, JörB, PZ, JJós. GSv, JakM, JS greiddu ekki atkv. 4 þm. (ÁÁ, FJ, GÞ, HelgJ) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv. sínu á þessa leið:



Í þessari brtt. er meðal annars ákvæði þess efnis, að einungis annar aðilinn geti krafizt mats á leigu. Þetta tel ég með öllu óviðunandi og segi því nei.



Ég sé ekki betur en með þessari till., ef samþ. verður, sé bannað með l. í framkvæmdinni að leigja aðstöðu til útgerðar gegn aflahlut, og segi því nei.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég á hér frv. á þskj. 241 118. mál, sem var afgr. til allshn. 22. f.m. Með því að þetta mál er mjög aðkallandi, vil ég vænta þess, að hæstv. forseti sæi sér fært að sjá svo um, að n. skilaði áliti sem allra fyrst.



Ég vil eingöngu geta þess, að það er rétt, að þetta mál hefur dregizt, en það er vegna þess, að það var sent til stjórnar Alþýðusambands Íslands og stjórnar Vinnuveitendafélags Íslands. Fyrir þremur dögum barst svar frá Vinnuveitendafélaginu, en svar frá Alþýðusambandinu hefur ekki borizt enn. N. taldi rétt að taka ekki afstöðu til frv., fyrr en þessum tvennum félagasamtökum hefði verið gefinn kostur á að láta uppi álit sitt, enda er hér um frambúðarlöggjöf að ræða fyrir þessa aðila, og er því eðlilegt, að rökstutt álít liggi fyrir frá þeim.



Ég vil vænta þess, að hv. allshn. setji þessum aðila ákveðinn hæfilegan frest, því að það getur ekki verið meining þingsins að leyfa aðilum fyrir utan þingið að halda málum svo lengi sem þeim sýnist, því að þá eru þeir aðilar látnir ákveða, hvort mál skuli ganga fram. Það er réttmætt að láta slíka aðila gefa umsögn, en ekki réttlátt að láta þá halda málum svo lengi sem þeim sýnist. Ég vænti því, að hv. allshn. setji Alþýðusambandinu frest til andsvara í málinu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég tók till. mína aftur við atkvgr. við 2. umr. málsins í þeim tilgangi um hana og þá till., sem hv. 5. þm. Reykv. hefur flutt. Ég leyfi mér nú að bera fram till. mína lítið eitt breytta, og vænti ég, að um hana geti orðið samkomulag. Till. mín hljóðar þannig: Við 1. gr. Greinin orðist svo: Reglulegt Alþ. ársins 1943 skal koma saman innan 4 daga eftir að aukaþinginu, er hófst í nóvember 1942, hefur verið slitið, þó eigi síðar en 15. apríl 1943. Ég sé ekki ástæðu til að eyða tíma í að tala um þessa till., en vísa til þeirrar ræðu, sem ég hélt um málið við 2. umr. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. mína.

Forseti StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 9. landsk., sem hann hefur nú 1ýst. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Ég vil lýsa því yfir, að ég er algerlega samþ. þessari till. og tel hana fullnægjandi lausn á málinu. Ég tók fram við 1. umr., að mér þætti óviðkunnanlegt, að ekki væri ákveðinn dagur, þegar reglulegt Alþ. kæmi saman og að engar skorður séu við því reistar, hvað lengi þetta aukaþing dregst fram eftir árinu. Maður gæti hugsað sér, að það gæti dregizt fram eftir næsta hausti, jafnvel svo, að það orkaði tvímælis, að tími yrði til að afgr. fjárlög. Hins vegar skiptir ekki máli að mínum dómi, hvort ákveðinn verður dagurinn 15. marz eða 15. apríl, því að ég býst við, að sá háttur verði á hafður, að reglulegt Alþ. verði kvatt saman jafnskjótt og þetta þing hefur lokið störfum.



Þó að ég telji frv. eins og það er nú orðið sízt betra en það var, er það þó betra en að slíta fundum á laugardag og setja aftur á mánudag, og þess vegna segi ég já.



Ég tel, að frv. hafi tekið breytingu til hins verra hér í hv. d., og er að því leyti óánægður, en af því að ég tel þetta þó betra en að slíta þingi á laugardag, segi ég já.



Með því að ég tel fullar sannanir liggja fyrir um það, að sú aðferð, sem tekin var upp á Alþ., að ganga á snið við stjórnarskrána, hafi bakað Alþ. vantraust þjóðarinnar og orðið til tjóns, og með því að ég tel skylt að halda fast við formið, segi ég nei.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. - Hv. Ed. gat ekki fallizt á frv. stj. um frestun reglulegs Alþ. í þeirri mynd, sem stj. lagði til, að það yrði samþ., þó að hins vegar væri fallizt á þá hugsun stj. að fresta samkomudegi reglulegs Alþ. að þessu sinni. Stj. þykir að vísu, að frv. hafi ekki breytzt til bóta, en getur þó fellt sig við það, eins og það nú er, eftir að hafa farið í gegnum hv. Ed. Ég býst við, að hv. allshn. Ed. hafi, er hún hafði frv. þetta til athugunar, haft hv. allshn. Nd. með í ráðum og því sé ekki þörf á því, að frv. verði látið ganga til n. í þessari hv. d., og þar sem nauðsyn er á því, að afgr. frv. verði lokið í þessari hv. d. í dag og allra helzt nú á þessari stundu, þá vildi ég mega skjóta því til hv. d., að henni þóknaðist að leyfa afbrigði fyrir frv. til þess að það verði sem fyrst afgr. út úr d.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þeirri breyt., er orðið hefur á frv. þessu í Ed. - Mér finnst það undarlegt, að frv. skyldi vera breytt í þetta horf, er Ed. var því samþykk, að reglulegu Alþ. yrði frestað, að samkomudagur þess yrði annar að þessu sinni en ákveðið er í l., vegna aukaþ., er nú stendur yfir. Sú aðferð að framlengja aukaþ. virðist eðlileg, eins og ástatt er nú. - Aðalverkefni aðalþ. verður eðlilega að afgreiða fjárl. fyrir árið 1944, og ég geri ráð fyrir því, að mönnum komi saman um, að á þessum yfirstandandi tímum, þegar öll þessi óvissa ríkir í hverju sem er, þá standi Alþ. því betur að vígi með að áætta fjárhagsáætlun næsta árs því síðar sem það er gert á þessu ári. Á þann hátt fæst bezt yfirsýn yfir fjárhagsafkomu þessa árs og einnig bezt innsýn í það, hvernig hún muni verða á næsta ári, eftir því sem næst verður komizt á þessum tímum. Það hefði því verið eðlilegt og í samræmi við þetta að fresta samkomudegi aðalþ. þangað til síðar á árinu, eins og stj. vildi líka að gert yrði. Mér finnst það vera ákaflega einkennileg ráðstöfun, ef á að fara að setja nýtt þ. 4 dögum eftir að þessu aukaþ. er lokið til þess eins að fresta því þangað til síðar á árinu. - Ég held, að þessu athuguðu, að hv. þm. hljóti að vera ljóst, að breyt. hv. Ed. á frv. þessu hefur verið alveg óþörf, og heldur til hins verra. Ég vildi nota þetta tækifæri við 2. umr. þessa máls, til þess að láta þessa skoðun mína í ljós, að ég hefði heldur kosið, að frv. þetta hefði verið í sinni upprunalegu mynd eins og það kom frá stj.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég flyt við þetta frv. brtt. á þskj. 428, sem er aðeins orðabreyt., til að taka skýrar fram það, sem meint er með frv. Mér virðist vanta í 2. gr. frv. ákvæðið um það, að Neskaupstaður taki að sér framfærslu þurfamanna, sem eru eða verða og framfærslurétt eiga eða mundu eignast í Norðfjarðarhreppi, ef lög þessi yrðu ekki sett, o.s.frv. Þetta er það, sem meint er, en mér finnst ekki viðkunnanlegt að láta þessi orð vanta.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hafði hugsað mér að bera fram brtt. við frv. þetta ásamt hv. 6. þm. Reykv. og óska þess, að málið verði tekið af dagskrá.



Ég vildi einnig fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann tæki málið af dagskrá, meðan verið er að undirbúa brtt. og fá um þær samkomulag.

Forseti (StgrA): Þessu máli hefur að vísu verið frestað tvisvar áður. En ég vil þó enn einu sinni verða við óskum hv. þm. um að fresta því, og vænti ég þess þá, að undirbúningi þessum verði hraðað og hægt verði helzt að afgreiða málið næst, er það verður tekið á dagskrá.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem hv. frsm. n. er ekki viðstaddur, er rétt, að ég segi nokkur orð í sambandi við þetta frv. Fjhn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að frv. þetta verði samþ. óbreytt, þó hefur einn hv. nm. skrifað undir nál. með fyrirvara og borið fram brtt. ásamt hv. 2. þm. S.-M. (EystJ), sem er ekki veigamikil, að mér skilst. Ég tel ekki þörf á því að hafa mörg orð um þetta frv., en óska þess fyrir hönd meiri hl. n., að það verði samþ.



Herra forseti. - Þegar boðað var til fundar í fjhn. til þess að afgreiða þetta frv., fékk ég ekki fundarboðið og mætti þess vegna ekki á þeim fundi. Málið var því afgreitt í n. af aðeins 4 nm., en ég skrifaði síðar undir nál. með fyrirvara. Vegna þess að ég var ekki á fundinum, gat ég ekki átt tal við meðnm. mína um þá breyt., sem ég vildi gera á frv., en hef nú flutt brtt. ásamt hv. 2 þm. S.–M. á þskj. 453. Ég tel, að það sé rétt að samþ. þetta frv., vegna þess að þess geti verið þörf fyrir einstök bæjar- og sveitarfélög að fá útsvörin eða hluta þeirra greitt með þessum hætti fyrr heldur en venjulega, þar sem gera má ráð fyrir, að ýmis bæjarfélög, sem hafa mikil útgjöld, yrðu að öðrum kosti e.t.v. í nokkrum vandræðum með veltufé. En brtt. okkar á þskj. 453 aðeins fyrirbyggir það, að þessar fyrirframgreiðslur geti komið óþægilega við einstaka gjaldendur, sem svo stendur á um, að tekjur þeirra hafa orðið minni á síðast liðnu ári heldur en þær voru árið 1941, sem útsvörin á siðasta ári voru miðuð við, og sem á að miða þessar fyrirframgreiðslur við. Eins og öllum er kunnugt, eru tekjur margra einstaklinga og félaga hér á landi mjög misjafnar frá ári til árs. Það getur því vel komið fyrir í ýmsum tilfellum, að gjaldendur, sem hafa haft háar tekjur 1941 og borguðu því hátt útsvar 1942, geti átt erfitt með að inna af höndum þessar greiðslur upp í útsvörin, eins og til er ætlazt í frv. Við leggjum því til með þessari brtt. ef tekjurýrnun hjá einhverjum gjaldendum hefur numið 30% eða þar yfir, þ.e. tekjur þeirra hafa verið þeim mun minni árið 1942 heldur en 1941, þá geti þeir krafizt hlutfallslegrar lækkunar á fyrirframgreiðslu upp í útsvarið. Þetta ákvæði yrði sjálfsagt aðeins notað í undantekningartilfellum, en raskar í engu aðalefni frv. Ég hef átt tal við flm. frv., hv. 6. þm. Reykv. (BBen), um þetta, og virtist mér hann líta svo á, að það sé eðlilegt að samþ. þessa brtt. Sagði hann, að hann hefði ekkert við það að athuga. Vænti ég þess, að hv. d. geti á það fallizt.



Ég hef ekki margt um þetta frv. að segja. Allshn. hefur litið á málið og telur, að það sé í höfuðatriðum þarflegt, eins og þessum málum er nú komið í framkvæmdinni. Einn hv. þm. hefur nú bent mér á ákvæði í 2. gr., sem heppilegra muni vera að hafa nokkuð á annan veg. Ég hef talað um það við þann hv. þm., að hann frestaði að bera fram brtt. um það atriði til 3. umr. Ég hef fengið að sjá það, hvernig hann hugsar sér þessu atriði fyrir komið, og vildi ég milli umr. nota tækifærið til þess að bera mig saman við hv. meðnm. mína um þetta atriði. Vona ég nú, að málið fái að ganga hindrunarlaust til 3. umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Breyt., sem hv. Nd. hefur gert á frv., er sú, að við 1. gr. frv. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Nú eru hreinar tekjur gjaldanda lægri ár ið 1942, samkvæmt skattaframtali, en þær voru árið 1941, og getur hann þá krafizt hlutfallslegrar lækkunar á útsvarsgreiðslum samkvæmt lögum þessum. Þetta gildir þó aðeins, ef tekjurýrnunin hefur numið 30% eða þar fram yfir.“ Það hefur þegar verið skýrt frá því, að í Rvík væri í ráði, að þessi aðferð yrði viðhöfð, og því er gott, að þetta sé fram tekið í l., ef hv. þm. finnst meiri trygging í því. Ég tel þess vegna frv. eins gott og þegar það fór til hv. Nd. og vona, að hv. þdm. geti fallizt á það.



Ég get ekki látið hjá líða að lýsa því yfir, að ég mun greiða atkv. móti þessu frv. Ég tel, að Alþ. sé hér að fara inn á mjög varhugaverða braut og eigi ekki að ganga svona á rétt þegnanna sem þetta frv. ber með sér og reyndar fleiri frv., sem fram hafa komið hér á Alþ. Það virðist svo vera sem gjaldþegnarnir eigi hvergi neinn forsvarsmann, hvorki á Alþ. né annars staðar, og er það illa farið. Ég leyfi mér því fyrir hönd þúsunda þegna um allt land að mótmæla því ranglæti, sem þeir eru hér beittir og felst í frv. þessu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé, að hv. 3. landsk. þm. (HG) er fjarverandi í dag eins og í gær, sennilega vegna veikinda. Ég óska þess því eindregið, að atkvgr. verði nú frestað aftur, því að mér virðist standa svo glöggt um atkv., að þetta eina atkv. geti ráðið úr slitum um það, hvernig málið verði afgreitt frá hv. d.

Á það að ganga lengi?

.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Svo sem að er vikið í nál. sjútvn. á þskj. 457, hafa samgmn. beggja d. haft samvinnu um afgreiðslu þessa máls og þá um leið tekið fyrir allar þær brtt., sem fram hafa komið í þinginu snertandi brúalögin. Í þessa athugun lögðu n. allmikla vinnu ásamt vegamálastjóra, og eru teknar upp hér allar þær brtt., sem nú hafa komið fram á þessu þingi viðvíkjandi brúal., og auk þess mjög margar, sem að ýmsu leyti eru komnar frá vegamálastjóra. Ég hygg nú, að að þessu máli hafi verið unnið þannig, að vænta megi, að ekki þurfi að verða gerðar miklar breyt. á brúal. á næstu árum. Því að þar sem hv. samgmn. hefur skort kunnugleika, þá hefur vegamálastjóri bætt þar úr. Hygg ég, að fullrar sanngirni hafi verið gætt um till. allar. Þar sem þessi breyt. er mjög gagnger á brúal. eftir þessari brtt., þótti n. við eiga að taka upp í frv. þetta, sem þessi brtt. á þskj. 458 er við, 2. gr. brúal. alla. Og er það gert vegna þess, að þá eru á einum stað öll þau ákvæði, sem snerta þetta atriði, hverjar brýr skuli kostaðar af ríkissjóði og á hvern hátt. Og þótti þetta rétt ekki sízt fyrir það, að fyrir n. lágu till. frá vegamálastjóra um að nokkuð yrði breytt þeim tölum í 3. kafla 2. gr. brúal., þar sem ákveðið er, á hvern hátt ríkissjóður taki þátt í byggingu annarra brúa heldur en þeirra, sem til teknar eru í 1. og 2. kafla 2. gr. Vegamálastjóri lagði til, um þennan 3. kafla, að ákveðunum um þær brýr, sem ríkissjóður tekur þátt í byggingarkostnaði við með öðrum hætti en greint er í 1. og 2. kafla, yrði breytt þannig, að lágmarksupphæðirnar yrðu sem næst tvöfaldaðar. Samgmn. þótti þetta nokkuð langt gengið, þó að hún viðurkenndi það fyllilega, að verðhækkun sú, sem nú hefur átt sér stað, geri það eðlilega að verkum; að það er ekki ósanngjarnt, að þetta mark sé eitthvað hækkað. En þar sem n. gerir ráð fyrir, að brúal. muni standa nokkur ár, þá virðist henni það vera óáætilegt að miða þetta viðbyggingarkostnað brúa eins og hann er nú á þessum tíma. Og hefur því n. lagt til, að við þessar upphæðir yrði bætt 50%, þannig að í staðinn fyrir 8 þús. komi 12 þús. og í staðinn fyrir 16 þús. komi 24 þús. Hefur vegamálastjóri lýst yfir, að hann muni sætta sig við það, þó að hann hins vegar áliti að þessar upphæðir séu a;llt of lágar, ef gert yrði nokkuð að brúarbyggingum, meðan sama dýrtíðin er í landinu, sem nú er. En ég geri ráð fyrir að varla verði, meðan svo er, unnið að brúargerðum, nema þar sem brýnust nauðsyn kallar að. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða, að samgmn, beggja d. standi að öllu leyti óskiptar að þessum brtt. Og ég vildi mega vænta þess, að eftir þá vinnu, sem búið er að leggja í undirbúning þessa máls, þá gæti það gengið greiðlega gegnum báðar d. þingsins; því að til n. þarf málið ekki að fara í hv. Nd., og ætti því að geta gengið nokkuð greiðlega gegnum hana. Ég vil vekja athygli á því, að með nál. er prentað fylgiskjal, þar sem er grg. allýtarleg frá vegamálastjóra fyrir þeim brtt., sem lágu fyrir og n. gerði að sínum brtt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JJós): Fram er komin till. mín að fresta umr., svo að hv. allshn. gefist tóm til að athuga málið nánar og e.t.v. bera fram brtt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv. hefur nú fengið þá meðferð, að um það hefur verið samvinna í samgmn. beggja d., og óskuðu n. eftir því, að engin breyt. yrði á því gerð í hv. Nd. N. hafa lagt mikla vinnu í að samrýma óskir, kröfur og þarfir hinna ýmsu héraða, óskir vegamálastjóra og reynt að skapa samkomulag um það almennt meðal hv. þm. Þó fór svo í hv. Nd., að inn í frv. var sett breyt. frá einum hv. þm., og þannig var rofinn sá hringur, sem æskilegt hefði verið, að haldizt hefði utan um þetta mál. Af þessari ástæðu teljum við okkur því hafa óbundnar hendur um að gera brtt., og munum ekki geta sett okkur eins á móti flutningi þeirra og gert var með brúarlögin. Hins vegar tel ég æskilegt, að engar brtt. hefðu komið fram, en úr því svo er komið, þá höfum við nm. óbundnar hendur um þær eins og aðrir, eins og ég sagði áðan. Ég mun þó ekki brjóta ísinn með því að flytja brtt. við þetta mál. Við óskum ekki eftir, að þetta mál gangi aftur til samgmn., og sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar.



Ég sé, að þetta frv. til l. frá fjhn. Nd. hefur verið samþ. óbreytt í þeirri hv. d., en brtt. hv. þm. Borgf. á þskj. 541 hefur ekki náð samþykki, og rrnm ég nú taka hana upp í þessari hv. d., en þar er farið fram á, að létt sé á tollum af umbúðum um frystan, útfluttan fisk, en sá atvinnuvegur á nú í vök að verjast. Einnig mun ég flytja brtt. um afnám verðtolls á umbúðum utan um niðursuðuvörur. Það er engan veginn sanngjarnt, að á þeim sé 30% verðtollur, þar eð þessi atvinnuvegur er mjög ungur. Ég vænti, að hv. fjhn. taki þetta allt til rækilegrar athugunar. Ég hef ekki brtt. mínar tilbúnar enn þá, þar að mál þetta er alveg nýframkomið hér í hv. d., en ég mun láta prenta þær hið fyrsta. En ég verð að segja, að ég mun ekki geta greitt frv. atkv. óbreyttu. Það er flutt fyrir einkafirma á kostnað framleiðslufyrirtækjanna, er hafa þegar við ærna erfiðleika að etja.



Það er nú liðinn langur tími síðan þetta frv. fór til n. Í áliti n. á þskj. 550 er gerð grein fyrir þessum mikla drætti, og í nál. ætla ég einnig, að gerð sé fullnægjandi grein fyrir till. landbn. í málinu, enda þótt nál. sé ekki langt. Meining þessa frv. er sú, að hafinn verði hið allra bráðasta undirbúningur að framtíðarmennta- og menningarstarfsemi á Reykhólum, og yrði sú starfsemi væntanlega einkum tengd Vestfirðingafjórðungi. Við meðferð þessa máls kom í ljós, að undirbúa þarf þessa lagasetningu enn betur en orðið er. Flm. frv. hefur orðið n. sammála um þetta., og mun hann e.t.v. ásamt landbn. flytja till. í Sþ. um undirbúning þessa máls, eftir að það hefur fengið afgreiðslu hér í hv. d. Ég sé svo ekki ástæðu til að endurtaka meira úr nál. N. hefur gert skýra grein fyrir afstöðu sinni þar.



Ég vil aðeins með nokkrum orðum láta í ljós þakklæti mitt til landbn. fyrir skilning hennar á þessu máli. Ég er henni alveg sammála um afgreiðslu málsins, og um dráttinn í n. er þá ekki að sakast. Ég vænti þess aðeins, að frv. fái nú skjóta afgreiðslu hér í hv. deild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar ég fyrir nokkrum dögum skýrði hv. d. frá því, að lokið væri sölu á gærum ársins 1942, gat ég þess, að samningar stæðu yfir um sölu á frosnu kjöti og að ástæða vari til að búast við góðum árangri innan fárra daga. Mér er mikil ánægja að skýra frá, að þessum samningum er nú lokið og Bandaríkjastjórn kaupir 1500 tonn af frosnu dilkakjöti fyrir verð, sem samsvarar kr. 5,40 pr. kg fob. Samningarnir voru undirritaðir í gær af formanni viðskiptanefndar og Hjálmari Björnssyni f.h. Bandaríkjastjórnar. Verðið er þannig hærra en markaðsverðið, sem vitað var um, þegar reiknaðar voru verðuppbætur í janúar, og er það um 21/2 millj. kr., sem sparast frá þeirri fjárhæð, sem þá var gert ráð fyrir. Það hefur heppnazt með báðum þessum sölum að fá nærri 4 millj. kr. umfram markaðsverðið, sem reiknað var með í janúar. Það standa yfir samningar um ullina, en ég geri ráð fyrir, að nokkur tími líði enn, þar til búast má við endanlegum árangri af þeim. Mun ég þá ljá hv. Alþ. niðurstöðuna.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég tek hér til máls í forföllum utanrrh. Það hefur verið mælzt til þess, að þetta mál yrði athugað nánar. Vil ég geta þess, að till. kom fram um lagasetningu um veitingu ríkisborgararéttar. Sendiherra ríkis nokkurs hefur gert þá athugasemd við, að Alþingi setji lög um veitingu ríkisborgararéttar, að þeir, sem ekki innan tólf mánaða hafa getað lagt fram skjöl og skilríki fyrir því, hvernig á málið er litið í föðurlandi þeirra, séu leystir undan ríkisborgararétti. Út af þessu er líklega rétt að taka það fram, að mörg ríki geta ekki í núverandi styrjöld sætt sig við, að þegnar sínir leysi sig undan skyldum við þau með því að gerast íslenzkir ríkisborgarar. Réttast er að skjóta því til ríkisstj. viðkomandi ríkis, hvernig lítið sé á þetta mál þar. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða frekar um málið.



Ég vildi aðeins bera fram fyrirspurn um, hvor t nokkrar umsóknir hafa borizt um ríkisborgararétt.



Ég vil upplýsa, að um klukkustund áður en fundir hófust í n., höfðu enn borizt nokkrar umsóknir. Út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, að þá félli niður veiting ríkisborgararéttar eftir tólf mánuði, ef ekki lægju fyrir næg skilríki, vil ég taka það fram, að ég veit ekki, hvort ríkt hefur verið eftir því gengið. Þetta ákvæði virðist óþarft. Á venjulegum tímum er hægt að leita álits viðkomandi ríkis, en það hefur ekki verið venja. Það kann að vera rétt eins og nú standa sakir. Þeir, sem farið er hér fram á, að fái íslenzkan ríkisborgararétt, eru í raun og veru Íslendingar, hafa lært iðn hér og gengið í skóla hér. Þriðji maðurinn, sem er Dani, getur að vísu ekki sýnt hegðunarvottorð, en við tókum hann með, þó að hann gæti ekki fullnægt þessum skilyrðum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég hefði óskað, að hæstv. atvmrh. hefði verið viðstaddur þessar umr. Þetta mál heyrir undir bann, og er í þáltill. sérstaklega vísað til, hvers vegna ákveðið er verð á síldarmjöli eftir lagagrein, sem er þannig, að enginn virðist hafa getað skilið hana. Verðákvarðanir á síldarmjöli hafa þess vegna valdið nokkuð miklum ágreiningi milli verksmiðjust. annars vegar og ríkisstj., og nú sem stendur er ágreiningur milli þessara aðila. Vil ég endurtaka þá ósk mína, að atvmrh. sé viðstaddur umr. og atkvgr. þessa máls.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JJós): Með því að enginn kveður sér hljóðs, er umr. lokið. - Áður en gengið verður til atkv., vil ég geta þess, að við 2. umr. þessa máls leyfði ég mér að líta svo á, að brtt. á þskj. 731, um það, að fyrirsögn frv. væri færð í betri stíl, gæti skoðazt samþ., án þess að sú breyt. ylli því, að senda þyrfti frv. aftur til hv. Ed., og hv. þdm. höfðu ekkert á móti því. En ég hef síðan fengið ábendingu um, að það gæti komið fyrir, að þeir, sem l. taka til, gætu hengt hattinn sinn á það, ef málið fengi slíka afgreiðslu frá þinginu, að þessi breyt. næði ekki samþykki Ed. aftur. Og með því að skylt er að hafa ávallt það, er sannara reynist, mun ég bera frv. nú upp með þeirri breyt., sem orðin er á fyrirsögn þess, sem er sú, að orðinu „samsiglingu“ hefur verið breytt í „samflot“, - og að frv. samþ. endursenda það forseta efri deildar.



Það liggur hér fyrir nál. frá allshn. á þskj. 729, og n. leggur til einróma, að frv. verði samþ. Þó hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Hins vegar er mér ekki kunnugt um, að nokkrar brtt. séu komnar fram við frv. enn. En aðalefni frv. er aðeins það að bæta upp með 10% uppbót meðalmeðgjöf þá með óskilgetnum börnum, sem ákveðin er með auglýsingu félmrn. dags. 6. sept. 1940, og að á meðgjöf þessa skuli greiða verðlagsuppbót samkv. vísitölu. Með þessu er breytt til hins betra fyrirkomulagi á líkvörðun barnameðlaga frá því, sem nú er. Þetta mál var til umr. í hv. Ed. og fór breytingalaust gegnum þá hv. d. Og ég býst við, að allir hv. þdm. hafi kynnt sér málið og ég þurfi þess vegna ekki að fara um það fleiri orðum.