Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er samhljóða frumvarpi, er ég flutti á síðasta þingi ásamt hv. þáverandi 2. þm. Rang., Helga Jónassyni lækni. Frv. var þá vel tekið og var komið til 2. umr. í síðari deild hv. Alþingis, en sökum þess að mjög var liðið á þingtímann, varð það þá ekki útrætt. Vafalaust hefði það þá verið samþykkt, ef tími hefði unnizt til. Það gerðist enginn til að andmæla frv. þá innan þings, en mótmælabréf barst frá Íþróttasambandi Íslands, sem prentað var með nál. hæstv. heilbr.- og félmn. neðri deildar. Nú er frv. flutt á ný af mér og hv. þm. N-Þ. Sem betur fer, hafa hnefaleikar aldrei náð almennum vinsældum hér á landi, en alltaf þótt, það sem þeir eru, leiðinlegt og ógeðslegt at, miklu verra en hesta- eða nautaat, en alls engin íþrótt, því að ef íþrótt er skilgreind sem athöfn, sem sé vel fallin til að gera þá, sem hana iðka, hraustari og heilbrigðari á sál og líkama, þá eru ekki til meiri öfugmæli en að kalla hnefaleika íþrótt. Þar sem mest kveður að hnefaleikum, í Bretlandi og Bandaríkjunum í Norður-Ameríku, verða raddirnar, sem krefjast þess að afmá þessa smán úr þjóðlífi þeirra, æ háværari, og fremstir í flokki eru þar þeir, sem vegna atvinnu sinnar eru kunnugastir því heilsutjóni, sem leikarnir valda þeim, sem iðka þá eitthvað að ráði. Á þinginu í fyrra vitnaði ég til tveggja erlendra lækna, sem höfðu í erlendum læknatímaritum birt árangur rannsókna sinna á þessu sviði, þ.e. um skaðsemi og hættu, sem samfara væru því að iðka hnefaleika að mun. Ég ætla ekki að fara að endurtaka vitnisburð þeirra hér, en í stuttu máli var hann á þá leið, að 60 af hundraði þeirra, sem iðka hnefaleika, bíða af því varanlegt, óbætanlegt tjón. Það er meira en helmingur. Það er því ekki óeðlilegt, þó að þessum læknum hafi ofboðið og þeir og aðrir læknar telji nú sjálfsagt að hætta þessum ófögnuði og banna hnefaleika. Erlendis er þó við rammari reip að draga en hér ætti að vera, því að hnefaleikarnir eru þar stór atvinnugrein og miklir fjármunir í húfi fyrir þá, sem undirbúa þá og sjá um þá. Þeir berjast því eðlilega á móti kröfunni um afnám leikanna. Sumir telja, að rétt sé að hugsa vel um, áður en farið sé að lögbjóða bann við hnefaleikum eða öðru. Það, sem mestu máli skiptir um það, er, hvort líkur eru til, að bannið komi að því gagni, sem til er ætlazt. Það veltur alveg á því, hvort almenningur er fylgjandi eða mótfallinn banninu. Um þetta eru ekki til neinar tölur eða skýrslur hér á landi, en ég er viss um, að flestir Íslendingar hafa skömm á hnefaleikum og öðrum barsmíðum og fagna því, að hætt verði að styrkja þá af opinberu fé. Alþingi hið forna bannaði hólmgöngur, þótt í þá daga þætti jafnsjálfsagt að kenna ungum mönnum vopnaburð eins og lestur og skrift nú. Bannið gafst þó vel og hefur aukið virðinguna fyrir Alþingi hinu forna. Sambandsráð Íþróttasambands Íslands telur ofstæki að ráðast á hnefaleika áhugamanna, hnefaleikar þeirra eigi ekkert skylt við hnefaleika atvinnumanna. Þeir tala eins og börn. Vita þeir ekki, að atvinnumennirnir eru valdir úr hópi áhugamannanna og að allir byrja sem áhugamenn? Í sumar kom út bók í Bretlandi, The Ignoble Art, eða Svívirðilegur leikur, eftir hinn kunna lækni og stjórnmálamann Breta dr. Edith Summerskill. Í þeim ummælum um hnefaleika og upplýsingum, sem hér fara á eftir, er stuðzt við upplýsingar úr þeirri bók. Það er kominn tími til að gera sér ljóst, að hnefaleikamót atvinnumanna eru opinberar aftökur án þeirrar afsökunar, að verið sé að fullnægja neinu réttlæti, og að horfa á keppnina er jafnóviðfelldið og að horfa á blóðvöll í sláturhúsi. En það er hvorki eins heiðarlegt né eins nauðsynlegt og þó sízt af öllu eins mannúðlegt og slátrun í sláturhúsi. Virðulegur dómari í London kvað upp þann úrskurð fyrir um það bil tveimur árum vegna dauða hnefaleikara, er lézt að leikunum, að engum yrði um kennt, þetta væri eðlileg áhætta í ekki mjög hættulegum leik. Hinn virðulegi dómari vissi ekki, hvað hann var að segja. Ef farið er yfir einn eða tvo áratugi af annálum hnefaleikanna, má telja dauðsföllin af völdum þeirra. Þau eru ekki eitt eða tvö, heldur skipta þau hundruðum. Fyrrverandi hnefaleikarar deyja af afleiðingum leikanna, jafnvel mörgum árum eftir að þeir hætta að leika. T.d. sýndi líkskurður á einum fyrrverandi hnefaleikara, er lézt sex árum eftir að hann hætti keppni, að banameinið var afleiðing af höggi eða höggum á höfuðið. Tvívegis hafði verið reynt að bjarga lífi hans með heilaskurði, en tókst ekki nema í svip. Stundum deyja þeir, sem eru að byrja á þessum leik. Skozkur byrjandi féll í fjórðu lotu og dó, áður en læknir kom á staðinn. Börn deyja líka. 13 ára skólapiltur dó nokkrum dögum eftir að hnefaleikamót hafði verið meðal skólabarna, sem auðvitað teljast til áhugamanna. Sumir verða bróðurbanar. 18 ára piltur var að gamni sínu að hnefaleik heim hjá sér við 21 árs bróður sinn, gaf honum högg undir kjálkann. Bróðirinn féll við og missti meðvitund, var þegar fluttur í sjúkrahús, en var örendur, þegar þangað kom. Ég vil ekki þreyta hv. þm. á fleiri dæmum, þótt af nógu sé að taka, því að í Bretlandi skipta dauðsföllin tugum frá lokum síðasta stríðs, og í Bandaríkjunum er vitað um 42 dauðsföll af völdum hnefaleika á þremur árum aðeins, 1946–49. Ég endurtek, að það eru þau dauðsföll, sem með vissu er vitað um. Þessir menn voru barðir í hel. Og á sama tíma gerðust sams konar atburðir annars staðar í heiminum, þar sem leikurinn er iðkaður. En það er ekki nóg með þessa menn, sem eru látnir og jarðaðir. Svo eru fjölmargir aðrir, sem enn eru ekki alveg dánir. Þeir lifa enn, þeir tala að vísu hægar en þeim var eðlilegt, þeir sjá verr, þeim er grátgjarnara, þeir drekka frekar en þeir voru vanir og verr. Þetta eru brjóstumkennanlegir menn, hræðilega breyttir. Stundum fremja þessir menn árásir og morð, en oftar eru þeir of silalegir eða óáreiðanlegir til að geta unnið og of grimmlyndir og uppstökkir, til þess að hægt sé að lynda við þá á heimili. Að segja, að þetta séu aðeins slys og að svipuð slys geti komið fyrir t.d. í knattspyrnu, er fjarstæða. Þetta er algerlega ósambærilegt, vegna þess að i knattspyrnu er keppt að því að setja mark, en ekki að því að slasa eða helzt rota andstæðinginn, svo að hann sé algerlega óvígur, en það er takmarkið, sem hnefaleikakappinn keppir að. Ég hef hér einkum rætt um hin sýnilegu og sannanlegu áberandi áhrif hnefaleikanna á þá, sem iðka þá eða verða fyrir barðinu á þeim. Áður en ég skilst við þetta mál, vil ég þó henda á eina ástæðu enn. Þeir, sem iðka hnefaleika eitthvað að ráði, þ.e. af verulegum áhuga, komast ekki hjá því að finna, að iðkun þessa leiks hefur áhrif á hugarfarið. Þeir verða uppstökkari, grimmari, hættir meira til að berja aðra af litlu tilefni og hafa jafnvel ánægju af að valda líkamsáverka eða sársauka. Stundum finna mennirnir þetta ekki sjálfir, en þeir, sem umgangast þá, komast ekki hjá að taka eftir því. Dómgreind sumra þessara manna ruglast svo mikið, að það er ekki óalgengt, að unglingar, sem af nýjabrumi langar til að kynnast leikunum, fá kynnin þannig, að eftir að búið er að láta þá hlaupa, hoppa o.s.frv., eins og undirbúningsþjálfun að hnefaleikum er, þá eru loksins settir á þá hnefaleikaglófar og þeim sagt að verjast. Síðan greiðir einhver, sem lengra er kominn í íþróttinni, þeim höfuðhögg, svo að þeir sjá sól og stjörnur, svimar eða rotast. Það er ekki hægt að segja verkunina fyrir, ekki hægt að skammta höfuðhögg svo, að það valdi þeim, sem fyrir því verður, neinu góðu eða eftirsóknarverðu, hvað sem um líkamlegu áhrifin má segja, og menn geta verið ósammála um, hvað hættan á þeim sé mikil. Aðallega fer það þó eftir þeirri reynslu, sem hver og einn hefur til að bera af þessum málum, þannig að þeir, sem mesta reynslu hafa, telja hættuna meiri, en þeir, sem litla eða enga reynslu hafa, telja hættuna hverfandi. En um hitt held ég að allir geti verið sammála, að ekki sé rétt að verja fé eða fyrirhöfn til þess að þjálfa menn andlega til líkamsárása, þjálfa menn til þess að berja fyrst, en hugsa síðan, eða kannske ekki einu sinni eftir á, heldur bara gleðjast yfir því að hafa getað komið „fallegu höggi“, eins og þeir orða það, á andstæðinginn óviðbúinn. Einn misskilning margra, sem iðka hnefaleik, vil ég leiðrétta. Þeir telja, að hættuminna sé að verða fyrir höggi, sem greitt er með hnefaleikaglófa, heldur en berum hnefa. Þetta er skaðlegur misskilningur. Það er einmitt hægt að greiða miklu þyngra og hættulegra högg með glófum. Þeir eru fyrst og fremst vörn fyrir hönd þess, sem höggið greiðir, glófarnir, en alls ekki fyrir þann, sem fyrir því verður. Um hnefaleikana hér á landi vil ég aðeins segja þetta: Við, sem höfum fengizt við lækningar síðasta aldarfjórðunginn, getum borið um það, að meðan svo að segja engir fengust hér á landi til þess að æfa hnefaleika, var miklu minna um barsmíðar og slys af þeim sökum heldur en núna á síðustu árum. Og við vitum líka, að mikill meiri hluti þeirra slysa, sem nú verða af barsmíðum, er af völdum manna úr hópi þeirra tiltölulega fáu, sem eitthvað hafa numið hnefaleik. Við getum því bent á sterkar líkur fyrir því, að þessum slysum mundi fækka, ef kennsla í hnefaleik færi ekki fram hér á landi. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta þess getið við þessa 1. umr. málsins, að ég hef rætt þetta mál við forseta Í.S.Í en þau samtök lögðust gegn samþykkt slíks frv. á síðasta Alþingi, og áttu þau mótmæli eflaust nokkurn þátt í því, að frv. hlaut ekki afgreiðslu á því þingi. Ég tel, að hér sé um mjög athyglisvert mál að ræða og hiklaust beri að keppa að því, að takmark þessa frv. verði að veruleika, þ.e., að hér verði ekki háð keppni eða sýningar á hnefaleik og spornað gegn því; að þessi íþrótt, ef íþrótt skyldi kalla, sé stunduð. Forseti Í.S.Í. sagði mér, að ástæðan til mótmæla þeirra samtaka væri alls ekki sú, að Íþróttasambandið hefði í sjálfu sér tilhneigingu til þess að halda verndarhendi yfir þessari íþrótt, það væri síður en svo. Sannleikurinn væri sá, að iðkun hennar færi mjög þverrandi, - „sem betur fer“, sagði hann, - þannig að nú mætti heita, að mjög lítið kvæði að því, að menn legðu stund á hnefaleika. Það taldi hann tvímælalaust stefna í rétta átt. En orsök mótmælanna taldi hann vera þá, að það væri varhugavert fordæmi, að löggjafarsamkoman sjálf tæki að kveða á um það, hvaða íþróttagrein menn skyldu stunda og hvaða grein menn skyldu ekki stunda. Það, sem hann taldi vera réttu leiðina í þessum efnum, væri, að íþróttasamtökin sjálf tækju ákvörðun um það, að slík keppni eða sýning á leikjum færi ekki fram. Ég spurði hann, hvort samtökin mundu vera reiðubúin til þess að taka slíka ákvörðun, og því var hann að sjálfsögðu, eins og eðlilegt var, ekki reiðubúinn til þess að svara. En því vildi ég skjóta fram til þeirrar n., sem fær þetta til meðferðar, að ræða það við Í.S.Í. sem mótmælti samþykkt frv. í fyrra, hvort íþróttasamtökin sjálf vildu eða væru reiðubúin til þess að gera um það samþykkt, sem í fælist raunverulega það sama og felst í þessu frv. Ef svo væri, þá væri það e.t.v. æskilegri lausn á málinu, sem mér skilst að sé ekki verulegur ágreiningur um við samtökin, heldur en að þurfa að setja um það löggjöf. Ef íþróttasamtökin eru hins vegar ekki reiðubúin til þess að taka sjálf ákvörðun um það, að hnefaleikar skuli ekki sýndir opinberlega og torveldað að stunda þá, þá er það verkefni Alþingis að taka ákvörðun um, hvort svo langt skuli gengið að banna þá beinlínis.



Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var útbýtt hér á Alþ. stórri gulri bók upp á 121 bls., sem hefur að geyma athuganir og till. n. þeirrar, sem skipuð var árið 1954 til þess að framkvæma athugun og gera till. í þeim tilgangi að skapa og viðhalda jafnvægi í byggð landsins. En nefndarskipun þessi var afleiðing þáltill., sem samþ. var hér á Alþ. þann 4. febr. 1953 og gekk í þá átt að fela ríkisstj. að hefja nú þegar undirbúning að heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem við erfiðasta aðstöðu búa sökum erfiðra samgangna og skorts á raforku og atvinnutækjum, og var síðan ætlunin, að í framhaldi af því tæki Alþ. ákvarðanir um, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til þess að koma í framkvæmd nauðsynlegum aðgerðum í þá átt að skapa og tryggja jafnvægi í byggð landsins. Þetta mál hefur verið rætt mjög mikið á undanförnum árum, og er það að vonum, því að einmitt nú um allmargra ára skeið hefur atvinnulífi þjóðarinnar verið þannig háttað, að það hefur leitt til mjög mikilla tilflutninga á fólki í landinu. Og þessir tilflutningar á fólki til ákveðinna landshluta hafa skapað mjög alvarlega hættu á því, að tilteknir landshlutar jafnvel legðust í eyði eða a.m.k. þar yrði mjög erfitt að halda uppi byggð og nauðsynlegri framleiðslustarfsemi, til þess að fólk gæti búið þar við sömu lífskjör og annars staðar á landinu. En það auðvitað liggur í augum uppi, að það er tilgangslaust til að halda við jafnvægi í byggð landsins að ætla að byggja það á því einu saman, að hægt sé að fá fólk af hollustu við átthaga sína til þess að haldast þar við. Þar verður að koma meira til. Það verður að skapa þær aðstæður og þá aðstöðu fyrir þetta fólk, hvar sem það býr á landinu, að það geti búið við sambærileg lífskjör. Og það er þessi tilgangur sem allar ráðstafanir, sem nefndar hafa verið ráðstafanir til þess að tryggja jafnvægi í byggð landsins, hafa miðazt við og hljóta að miða að Nú liggja þessar till. hér fyrir, sem gerðar hafa verið af n. þeirri eða af þeim tveimur mönnum, sem falið var að rannsaka þetta mál. Og í þessari miklu bók þeirra er að finna marga athyglisverða hluti. Að sjálfsögðu hefur maður ekki aðstöðu til í fljótu bragði að meta það, hversu veigamiklar allar þær aths. eru, nema þar, sem maður þekkir persónulega til. En það virðist þó augljóst, að hér sé um að ræða mjög mikilvæga athugun, sem geti orðið grundvöllur að framkvæmdum í þá átt, sem til er stofnað með athugununum. Nú er það svo, að á undanförnum árum hafa vissulega verið gerðar margar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þær miklu framkvæmdir, sem orðið hafa t.d. í landbúnaðinum, stóraukin ræktun, bættur húsakostur og þá ekki hvað sízt rafvæðing strjálbýlisins, eru að sjálfsögðu mjög veigamikill þáttur í þessu sambandi. Og efling sjávarútvegsins, bæði kaup fiskiskipa, bygging hafnarmannvirkja og fiskiðjuvera, stefnir í sömu átt. Margt hefur áunnizt á þessum vettvangi, en þó er vitanlega hér enn margt óunnið. Og þá ekki siður má minna á það, hversu veigamikill er hinn félagslegi þáttur, en það er að tryggja æskufólkinu í strjálbýlinu skilyrði til félagslífs, sambærileg því sem jafnaldrar þeirra í þéttbýlinu eiga við að búa. Bygging félagsheimila i þessu skyni hefur hina mikilvægustu þýðingu og því mjög þýðingarmikið, að það verði leitazt við að efla félagsheimilasjóðinn til þess að leysa þann vanda og íþróttasjóðinn til þess að leysa vanda íþróttafélaganna. En það er annað mál, sem ég skal ekki fara nánar út í í þessu sambandi, en minnist aðeins á þessi helztu atriði hér, til þess að menn geri sér grein fyrir því, hvaða atriði það eru, sem hér skipta meginmáli. Að þessu öllu saman hefur sem sagt verið unnið í mismunandi ríkum mæli. En það sýnist þó augljóst, að hér sé enn margt óunnið og það verði að hefjast handa um ýmiss konar framkvæmdir á öllum þessum sviðum, ef eigi að vænta þess, að hægt verði að tryggja það jafnvægi, sem að er stefnt. Á undanförnum árum hefur af hálfu Alþingis einnig verður sýndur skilningur á þessu máli með því að veita árlega nokkra fjárhæð í því skyni að efla atvinnulíf á þeim stöðum, þar sem helzt er við atvinnuörðugleika að stríða. Hefur þetta komið að mjög góðu gagni, en þó einnig ekki verið fullnægjandi, og er mikilvægt, að á þessar ráðstafanir sé komið betra skipulagi. Nú held ég, að enga greini á um það, að hér sé um þjóðnýtar framkvæmdir að ræða og það sé hið mikilvægasta mál fyrir þjóðfélagið í heild, að við getum haft okkar land sem mest fullbyggt og þurfum ekki að gefa upp nein þau landssvæði, sem í byggð hafa verið, svo framarlega sem þar er lífvænlegt og þar er hægt að búa fólkinu sæmileg lífskjör. Það er ekki aðeins hagsmunamál strjálbýlisins, heldur hagsmunamál þéttbýlisins engu síður, að komið verði í veg fyrir fólksstrauminn þangað og reynt verði að tryggja það, að fólk geti búið í sínum heimahögum og haft þar lífvænleg skilyrði. Nú er það vitanlega svo, eins og háttað er okkar atvinnulífi, að það er árstíðabundið, og eðlilegt er, að um nokkra tilfærslu fólks sé að ræða, sérstaklega í sambandi við sjávarútveginn, þar sem vertíðaskipti eru, og því eðlilegt, að fólk flytji á milli landshluta í sambandi við það, - síldarvertíð fyrir Norðurlandi, vetrarvertíð hér fyrir Suðurlandi, - og það má vitanlega ekki koma í veg fyrir, að slík þróun geti átt sér stað áfram. En það, sem hlýtur að vera megintilgangurinn, er að koma í veg fyrir, að fólk þurfi meginhluta ársins að leita sér lífsframfæris utan sinnar heimasveitar. Það er það atriðið, sem skapar hættuna á því, að fólkið endanlega flytji burt, og í veg fyrir það þarf að koma með einhverjum ráðum. Vitanlega verður að miða allar þessar ráðstafanir við það, að hér sé um þjóðhagslega skynsamlegar framkvæmdir að ræða, en ekki við það eitt að halda uppi atvinnubótavinnu, sem ekki gefi þjóðfélaginu arð, - það er þarflaust, - og verður að miða við það, að allar þessar framkvæmdir stuðli í senn að því að tryggja afkomu fólksins í viðkomandi byggðarlögum og að þar geti orðið um að ræða aukningu á verðmætum þeim, sem þjóðfélagið framleiðir. Það er þessi grundvöllur, sem liggur að baki því frv., sem ég og þrír aðrir hv. þm. í þessari d. höfum leyft okkur hér að flytja. Þessu máli hefur verið hreyft áður á tveim þingum, en það náði þá ekki fram að ganga. Á síðasta þingi var svo lagt fram frv. af hálfu ríkisstj., sem byggðist á tillögum þeirra manna, er í jafnvægisnefndinni hafa starfað. Það frv. náði ekki heldur fram að ganga. Það er hins vegar skoðun okkar flm. þessa máls, að við svo búið megi ekki lengur standa, það verði að koma þessum málum í það form, að það verði hægt að hefjast handa um framkvæmdir þeirra athugana og tillagna, sem gert er ráð fyrir í þessari stóru bók. Athugununum virðist að verulegu leyti lokið, og þær leiða í ljós, að það er þörf ákveðinna ráðstafana. og það sýnist vera einmitt þörf þess, að þær ráðstafanir séu gerðar skjótt á allmörgum stöðum. Því teljum við, sem flytjum þetta frv., með hliðsjón af þessum staðreyndum, að það sé nauðsynlegast, að nú fyrstu árin verði lagt allverulegt fé til þessara ráðstafana, og það séu þá horfur á, að heldur megi draga saman seglin og miða framlögin eftir nokkurra ára skeið við lægri árlega upphæð, því að það er ljóst, að á allmörgum stöðum á landinu vantar, að segja má, aðeins herzlumuninn, til þess að þar sé bæði nóg atvinnutæki og sú aðstaða, sem þarf til þess að starfrækja slík tæki. Það þarf að ljúka slíkum framkvæmdum, og þá ætti að mega vænta þess, að þau byggðarlög gætu orðið fullkomlega sjálfbjarga og þyrfti ekki að hafa áhyggjur af fólkinu, sem þar býr. En það er hins vegar þannig háttað mörgum þessum framkvæmdum, að það þarf að gera allmyndarlegt átak, þýðir ekki að vera að mylgra smáupphæðum í því sambandi, heldur verður að reyna að leysa sem skjótast þau viðfangsefni, sem við er að stríða. Það verður þjóðfélagslega heppilegast einnig, auk þess sem það kemur byggðarlaginu að beztu gagni. Þess vegna höfum við miðað tillögur okkar við það, að næstu fimm árin verði varið 15 millj. kr. á ári til jafnvægissjóðsins, en eftir það verði miðað við þá fjárveitingu, sem nú er í fjárlögum, 5 millj. kr. á ári. Það kann vel að vera, að að þessum fimm árum liðnum komi í ljós, að þörf sé meiri fjárhæðar. Maður veit aldrei, hvaða aðstæður þá eru fyrir hendi, og verður þá að sjálfsögðu að endurmeta það. En okkur sýnist mest þörfin á því, eins og ég áðan sagði, að myndarlega sé af stað farið. Þessum sjóði er í stuttu máli ætlað að lána fé, - fyrst og fremst að lána fé til þjóðhagslega hagkvæmra ráðstafana til atvinnuaukningar og framleiðsluaukningar í þeim byggðarlögum, þar sem við atvinnuörðugleika er að stríða. Þetta er tilgangur sjóðsins. Það eru ýmsar nánari skýringar á þessu í frv„ sem ég sé ekki ástæðu til þess að vera að teygja tíma deildarinnar með að fara út í, þau útskýra sig sjálf, - en gert er ráð fyrir því, að stjórn þessa sjóðs hafi það hlutverk, sem jafnvægisnefndin hefur talið mikilvægt að sinnt væri, en það er að halda áfram þeim athugunum, sem hún hefur hafið, og að gera sér á hverjum tíma grein fyrir því, hvernig atvinnuástand er almennt í landinu, og haga störfum sínum og lánveitingum úr sjóðnum í samræmi við það. Orðalag frv. er, eins og tekið er fram í upphafi grg., nokkuð blandað úr því frv., sem var flutt hér á síðasta þingi, og úr frv. því, sem flutt var af ríkisstj. og samið af jafnvægisnefndinni, og er það gert í þeim ákveðna tilgangi, að með því sé leitazt við að samræma þau sjónarmið, sem komu fram hjá báðum aðilum. Ég verð að taka það fram, að mér fannst og fleirum, að till. þær, sem gerðar voru í því frv., miðuðu of mikið að athugunum áfram, en ekki nægilega að framkvæmd athugananna, og því væri nauðsynlegt að leggja meiri áherzlu á það en þar var gert og verja því stærri fjárhæðum en gert var ráð fyrir í því frv. til jafnvægisráðstafana. Varðandi það atriðið, hvort möguleiki sé fyrir ríkissjóð til að leggja fram það fé, sem hér er um rætt, þá hygg ég, að þann vanda sé auðvelt að yfirstíga. Kemur það enda fram í fjárlfrv. því, sem nú liggur fyrir Alþ., að þar er gert ráð fyrir, auk þeirra 5 millj., sem varið er til aðstoðar við byggðarlög vegna atvinnuörðugleika, að ríkisstj. verði heimilað að verja 5 millj. til viðbótar til framkvæmdasjóðs, og enn fremur er þess að gæta, að undanfarin ár hefur þessi 5 milljóna fjárhæð farið nokkuð fram úr áætlun, þannig að það verða ekki ýkja margar milljónir, sem þyrfti að bæta hér við, til þess að þessu marki yrði náð. En hins vegar hefur það grundvallarþýðingu varðandi allar skipulagsbundnar ráðstafanir, að það sé fyrir fram vitað og fest um nokkurra ára skeið, hvaða fé sé til ráðstöfunar í þessu skyni, en að það sé ekki ákveðið frá ári til árs, eins og verið hefur, og þá má ætla, að ráðstöfun þessi verði skipulegri og féð komi að betri notum en ella mundi vera. Nú er það enn fremur eitt atriði, sem við vitum að er mikið vandamál fyrir ríkið og sívaxandi vandamál, og það eru greiðslur ábyrgðarskuldbindinga ríkissjóðs vegna sveitarfélaga, sem eiga við örðugleika að stríða og geta ekki staðið í skilum, m.a. vegna þess, að þar er ekki lokið þeim atvinnuframkvæmdum, sem ætlað er að leggja grundvöll að afkomu viðkomandi byggðarlags. Ef hægt væri að tryggja þar viðunandi lífsskilyrði og koma atvinnuháttum í það horf, sem til hefur verið stofnað, þegar ráðizt var í þær framkvæmdir, sem ríkisábyrgðirnar stafa af, þá má vissulega ætla, að á þann hátt verði auðveldast komið í veg fyrir, að ríkið verði árlega fyrir stórkostlegum búsifjum vegna þessara vanskilaskulda, því þó að þessi vanskil séu í mörgum tilfellum og flestum óhjákvæmileg, eins og sakir standa, þá er ekki að efa, og það vitum við öll, að þessi vanskil hafa mjög ill áhrif á sveitarfélögin og viðleitni þeirra til þess að standa straum af sínum skuldbindingum. Það verkar ekki vel á þá aðila, sem enn kunna að borga sínar skuldir, ef nágrannahéruðin standa ekki í skilum með sínar skuldbindingar og fá allt greitt úr ríkissjóði. Allt hefur þetta því óholl og slæm áhrif, og það er því mikil nauðsyn, að reynt verði að lagfæra það ástand, sem þarna hefur skapazt. Og ég tel, að einmitt skipulagsbundnar aðgerðir til þess að koma efnahagsmálum þessara byggðarlaga á traustan grundvöll séu líklegastar til þess að leysa þennan vanda. Eins og ég áðan sagði, sé ég ekki ástæðu til að rekja efni þessa frv. í einstökum atriðum, og í grg. þess er nánari skýringar einnig á þeim atriðum að finna. Ég legg aðeins áherzlu á það grundvallaratriði, sem liggur að baki þessu frv. og virðist vera sameiginlegt áhugamál raunar allra hv. þingmanna, að unnið verði skipulega og í sem stærstum stíl að því að tryggja það jafnvægi í landinu, sem Alþ. hefur einróma lýst yfir vilja sínum um að gert yrði. Og mér sýnist því vera orðið tímabært, að Alþ. samþykki endanlega löggjöf, þar sem mælt sé fyrir um, hvernig þessum ráðstöfunum skuli háttað, og þeim komið í fast form. Hér á þessu þingi hefur verið lagt fram frv. um togarakaup, sem var einnig atriði í því frv., sem við lögðum hér fram á síðasta þingi. Það er því með hliðsjón af framlagningu þessa stjfrv., sem það atriði er tekið út úr þessu frv., því að það þykir eðlilegt, að ákvæði um það efni verði sett þá í það frv. En enda þótt aukin togaraútgerð sé vissulega mikið bjargræði fyrir mörg byggðarlög, sem við atvinnuörðugleika og sérstaklega árstíðabundið atvinnuleysi hafa átt að stríða, þá held ég, að það liggi einnig ljóst fyrir, að það má ekki gera atvinnuna of einhæfa, og einnig eru margvísleg önnur atriði, sem þarfnast athugunar og framkvæmda, heldur en þetta eina, svo að enda þótt það sé mjög þakkarvert, ef tekst að koma fram slíkri eflingu togaraflotans, þá sé ekki með því á neinn hátt dregið úr nauðsyn þess, að sett verði sú löggjöf um jafnvægisráðstafanir almennt, sem hér er lagt til að gert verði. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi leyfa mér að segja í sambandi við þetta mál. Frv. það, sem hér liggur fyrir, heitir skv. þskj. 21 frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Þessi fyrirsögn er samhljóða fyrirsögn, sem var á frv., sem lá fyrir hv. Alþ. s.l. vetur, var stjfrv., samið af tveimur mönnum, Gísla Jónssyni og Gísla Guðmundssyni, sem á sínum tíma höfðu verið skipaðir til þess að gera undirbúning að heildaráætlun um framkvæmdir í þeim landshlutum, sem örðugasta aðstöðu eiga, af nánar tilgreindum ástæðum. Það frv. lá fyrir Alþ. síðasta, en varð ekki útrætt. Nú er þetta frv., sem hér liggur fyrir, með sömu fyrirsögn og það frv., en það er rétt að vekja athygli á því, að frv. er ekki efnislega samhljóða því frv., sem flutt var á síðasta Alþingi. Ýmis atriði, sem voru í því frv., eru felld niður í þessu frv. og ýmsum ákvæðum breytt og að ég ætla einhverju bætt við úr öðrum eldri frumvörpum. En hér er sem sé um nýtt mál eða ný mál að ræða, og hygg ég, að þær breytingar, sem hér liggja fyrir frá frv. frá síðasta þingi um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, séu ýmsar ekki til bóta og beri vott um það, að flm. þessa frv. hafi e.t.v. ekki að fullu gert sér ljósan þann tilgang, sem vakti fyrir þeim, sem hitt frv. sömdu. Ég vil í sambandi við þetta geta þess, að það er ekki rétt, sem stendur í grg. frv., að þeir Gísli Jónsson og Gísli Guðmundsson hafi unnið að undirbúningi þess frv., sem lá fyrir þinginu í fyrra, frá því í febrúarmánuði 1953. Það er ekki rétt, því að þessir menn voru ekki skipaðir til að framkvæma sínar athuganir fyrr en 29. júní 1954. En þál., sem sú skipun var byggð á, var hins vegar samþykkt í febrúar 1953. Það má vera, að hv. flm. hafi eitthvað víkið að þessu áðan, en ég vildi gjarnan, að þetta kæmi fram, að starfstími þessara manna var ekki svo langur sem þarna er skýrt frá. Í öðru lagi vil ég svo geta þess, af því að mér er um það kunnugt, að i haust sem leið, ég ætla nokkru fyrir Alþingi, rituðum við Gísli Jónsson ríkisstjórninni bréf, áður en við lukum störfum, þar sem við mæltum með tiltekinni afgreiðslu á því máli, sem hér lá fyrir þinginu í fyrra, þannig að það yrði afgreitt á þann hátt, sem frá því var gengið í hv. efri deild. Ríkisstj. hefur haft málið til athugunar þess vegna undanfarið, og mér er kunnugt um, að nokkur athugun á því hefur farið fram. Ég hygg þess vegna, að það gæti verið ráðlegt, að beðið væri með afgreiðslu þessa frv. í n., þangað til hæstv. ríkisstj. hefur lokið athugun sinni á því frv., sem ég hef áður nefnt og afgreitt var til hennar fyrir nokkru. Efnislega mun ég ekki ræða málið á þessu stigi.



Það voru aðeins örfá orð. Ég skal staðfesta það, sem hv. þm. N-Þ. sagði, að það mun missagt vera hér í grg. frv., að n. hafi starfað frá því í febrúarmánuði 1953. Hún tók ekki til starfa fyrr en um mitt ár 1954, að ég hygg, en þál. var afgr. frá Alþ. í febrúar 1953. Hv. þm. upplýsti hér, að þetta mál væri til athugunar hjá hæstv. ríkisstj. Er vissulega ekki nema gott um það að segja. En ég vildi mjög mega vænta þess og beina því til hans sem áhugamanns um þetta mál, að hann reyndi að hlutast til um, að þeirri athugun yrði lokið sem allra fyrst, þannig að öruggt mætti teljast, að þetta frv. fengi nú loksins endanlega afgreiðslu á þessu þingi, eða að það yrði endanlega afgreidd frá þinginu viðunandi löggjöf um skipan þessara mála til frambúðar.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 19 frv. til laga um aðstoð til holræsagerðar ásamt hv. 1. þm. Rang. Þar sem hann er ekki viðstaddur vildi ég fylgja frv. úr hlaði með örfáum orðum. Meginefni frv. er það, að veitt verði af ríkisins hálfu hliðstæð aðstoð við holræsagerð og nú er veitt vatnsveitum, þ.e.a.s., að sveitarfélög, sem leggi holræsi, sem uppfylli tiltekin skilyrði, geti notið sérstakrar aðstoðar úr ríkissjóði, þannig að þau geti átt rétt til að fá sem styrk úr ríkissjóði allt að helmingi stofnkostnaðar og auk þess fengið ríkisábyrgð fyrir láni vegna framkvæmdanna, en þó þannig, að samtals nemi þetta aldrei meira en 85% af kostnaði við þessar framkvæmdir. Þessar tölur, sem hér er um að ræða, eru hliðstæðar þeim ákvæðum, sem nú gilda um vatnsveitur, og þar sem hér er um mjög hliðstæðar framkvæmdir sveitarfélaga að ræða, framkvæmdir, sem er brýnasta nauðsyn að séu alls staðar í góðu lagi, sýndist okkur rétt og eðlilegt og sanngjarnt, að sveitarfélögunum yrði veittur stuðningur til þessara framkvæmda, á sama hátt og gert er varðandi vatnsveiturnar. Það er vitanlega gert ráð fyrir því, að eftirlit sé með því haft, hvernig þessar framkvæmdir eru af hendi leystar, og að það verði að vera fyrir hendi samþykki ráðh„ til þess að framkvæmdirnar geti orðið styrk- og ábyrgðarhæfar. Með þessu móti er ætlunin að tryggja það, að ekki sé fengið lán eða ábyrgð út á annars konar holræsagerð en þá, sem að dómi sérfróðra manna er fyrsta flokks framkvæmd. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta mál, það er einfalt og skýrir sig sjálft. En vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Svo sem öllum er kunnugt, er iðnaðurinn þriðji aðalatvinnuvegur okkar Íslendinga, og hefur hann blómgazt mjög á undanförnum árum. Er óhætt að fullyrða, að hann stefnir til sífellt meiri fullkomnunar, og á fjölmörgum sviðum er íslenzkur iðnaður fullkomlega orðinn samkeppnisfær við erlenda iðnaðarframleiðslu. Af hálfu hins opinbera hefur bæði sjávarútvegur og landbúnaður um langt skeið notið allverulegrar fyrirgreiðslu varðandi stofnlán, en hins vegar hefur iðnaðurinn verið mjög afskiptur á þessu sviði. Sá sjóður, sem helzt hefur veitt stofnlán til iðnaðarins á undanförnum árum, er iðnlánasjóður. Hann hefur hins vegar haft mjög litlu fjármagni yfir að ráða. Framlag til hans er úr ríkissjóði 300 þús. kr. á ári skv. lögum frá 1946, og aðrar tekjur sjóðsins eru engar nema vaxtatekjur. Það er að vísu svo, að ýmis stærri iðnfyrirtæki hafa notið fyrirgreiðslu varðandi stofnlán á öðrum vettvangi. Fiskiðjufyrirtæki hafa fengið stofnlán úr fiskveiðasjóði og Framkvæmdabanka, og sum hinna stærstu fyrirtækja í íslenzkum iðnaði, svo sem áburðarverksmiðjan, sementsverksmiðjan, glerverksmiðjan og e.t.v. fleiri, hafa notið sérstakrar fyrirgreiðslu í gegnum Framkvæmdabankann og með ríkisábyrgðum og ríkisframlögum. En almennt hefur iðnaðurinn ekki haft neinn fastan stofnlánasjóð. Þetta frv„ sem hér liggur fyrir, er samhljóða frv., sem flutt hefur verið á síðustu tveimur þingum af mér og hv. þáverandi þm. Ak., og er meginefni frv. það annars vegar að breyta iðnlánasjóði í stofnlánasjóð, sem hann hefur ekki verið til þessa, hann hefur einnig getað veitt rekstrarlán, og í annan stað, að árlegt framlag ríkissjóðs verði hækkað um helming eða upp í 600 þús. kr. Á síðustu tveimur árum hefur iðnlánasjóður að vísu fengið sérstakt framlag á fjárlögum, 150 þús. kr. umfram fasta framlagið, en slíkt framlag er ákveðið frá ári til árs og því engin trygging fyrir sjóðinn, auk þess sem hér er vitanlega um ónógt framlag að ræða. Er því lagt til, að fest verði sem árlegt framlag ríkissjóðs til iðnlánasjóðs 600 þús. kr. og að hér eftir verði lán úr sjóðnum fyrst og fremst veitt sem stofnlán, en ekki sem rekstrarlán. Er það gert með hliðsjón af því, að Iðnaðarbanki Íslands hefur nú tekið til starfa og eðlilegt, að hann láni iðnaðinum rekstrarlán. Þessi fjárhæð, sem hér er um að ræða, er að sjálfsögðu allsendis ónóg, til þess að iðnlánasjóður geti orðið þess umkominn að vera byggingarlánasjóður fyrir iðnaðinn, heldur er með þessu frv. gert ráð fyrir, að þetta árlega framlag ríkissjóðs geti ekki orðið áhrifameira en svo, að það geti gert sjóðinn færari um að sinna svipuðum viðfangsefnum og hann hefur haft með smálán til iðnaðarfyrirtækja, en ekki að hann geti tekið við því hlutverki með þessum fjárráðum að vera almennur byggingarlánasjóður fyrir iðnaðinn. Hins vegar liggur hér fyrir annað frv. um það efni, sem er breyting á öðrum lögum, og mun það mál nánar verða rætt í sambandi við afgreiðslu þess frv. Til þess aðeins að gera mönnum grein fyrir því, hvernig ástatt er með iðnlánasjóðinn og hversu fátækleg þessi stofnlánadeild iðnaðarins hefur verið, skal ég aðeins geta þess, að útlán sjóðsins um síðustu áramót námu aðeins rúmum 3.4 millj. kr., og gefur auga leið, hversu smávægileg lán hér er um að ræða. Engu að síður hefur iðnlánasjóður greitt mjög fyrir ýmsum smáiðnaði og lagt undirstöðu að starfsemi hans, og það er því merkilegt starf, sem iðnlánasjóður hefur af hendi leyst. En með hliðsjón af hinum mikilvæga þætti iðnaðarins í þjóðarbúskapnum hygg ég, að við getum öll orðið sammála um, að það væri hin fyllsta nauðsyn og sanngirni að gera nú myndarlegt átak til þess að koma upp viðunandi stofnlánasjóði fyrir iðnaðinn og þannig að þakka það mikilvæga hlutverk, sem hann hefur til þess að efla atvinnulíf og efnahagslegt öryggi þjóðarinnar. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Hér er hreyft mikilvægu nauðsynjamáli, og vildi ég því leyfa mér að fara nokkrum orðum um það. Hv. frsm. sagði, að iðnaðurinn væri þriðji aðalatvinnuvegur okkar Íslendinga. Þetta er ekki rétt. Iðnaður er orðinn aðalatvinnuvegur Íslendinga, stærsti atvinnuvegur Íslendinga í þeim skilningi, að fleira fólk starfar við iðnað en nokkra aðra atvinnugrein, sem þjóðin stundar. Skv. síðasta manntali voru framfærendur og framfærðir af iðnaði 37557, en framfærendur og framfærðir af landbúnaði voru 29191 og af sjávarútvegi 15587. Auk þess er um að ræða fiskiðnað og mjólkuriðnað og fleira þess háttar, og þar eru framfærendur og framfærðir 7273, svo að þeir, sem vinna við fiskiðnað og mjólkuriðnað, eru ekki taldir með í þeirri tölu, sem ég nefndi áðan. Nákvæmar skýrslur eru ekki til um hlutdeild þessara meginatvinnuvega landsins, iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar, í sjálfri þjóðarframleiðslunni, og er miður, að svo skuli vera. Ef við því eigum að gera okkur grein fyrir þýðingu atvinnuveganna fyrir landsfólkið, er í ekkert annað hús að venda en skýrslur manntals um atvinnurekendur og starfsfólk eða framfærendur og framfærða við atvinnugreinarnar sjálfar. Þar er niðurstaðan þessi, sem ég gat um áðan, að við iðnað, að meðtöldum byggingariðnaði, starfar nú mun fleira fólk en við nokkra aðra atvinnugrein í landinu. Síðan manntalið var gert 1950, hafa hlutföllin áreiðanlega enn breytzt, þannig að hlutdeild iðnaðarins hefur vaxið, en hinna greinanna, sérstaklega landbúnaðarins, minnkað enn. Það er því vissulega rétt, að ástæða er til þess að hyggja að því, hvernig lánsfjármálum iðnaðarins er háttað. Iðnaðurinn hefur ekki átt aðgang að neinum öðrum sérsjóði til öflunar stofnlána en iðnlánasjóðnum, sem þó, eins og frsm. tók fram, hefur einnig haft það hlutverk að veita rekstrarlán. Auk þess hefur nú nýlega verið komið á fót sérstökum iðnaðarbanka, sem var aðallega ætlað og er aðallega ætlað að sjá iðnaðinum fyrir rekstrarfé. En að því er varðar stofnlánaþörfina hefur iðnaðurinn ekki átt í annan sérsjóð að venda en iðnlánasjóðinn. Hvernig er nú högum hans háttað, ef borið er saman við aðstæður hinna meginatvinnuveganna tveggja, varðandi stofnlán? Tekjur iðnlánasjóðs á árinu 1956 munu verða alls um 11/2 millj. kr. Ef við nú lítum á, hvernig hliðstæðu er varið varðandi sjávarútveg, er það að segja, að þar eru tveir sjóðir, sem gegna áþekku hlutverki, þ.e. fiskveiðasjóður og fiskimálasjóður. Ef við athugum skilyrði þessara sjóða til þess að gegna sínu hlutverki á þessu ári, eru þau þannig, að tekjur fiskveiðasjóðs 1956 munu verða 42 millj. kr. Í sjóði í ársbyrjun voru 22 millj., þar með talið 5 millj. kr. ríkislán. Ríkisframlag 1956 og lán nema 7 millj. kr. og útflutningsgjöld og not af geymslufé vegna erlendra lána munu nema alls um 13 millj. kr. Þetta verða samtals 42 millj. kr., sem fiskveiðasjóðurinn mun hafa til ráðstöfunar á þessu ári, en fiskimálasjóður mun hafa til ráðstöfunar 3.5 millj. kr. Ef vikið er að landbúnaðinum, eru framlög og loforð um lán á árinu 1956 þannig: Að því er varðar ræktunarsjóð er framlag úr ríkissjóði 1.6 millj. kr. og lán úr mótvirðissjóði 4.5 millj. kr. Að því er snertir byggingarsjóð er framlag úr ríkissjóði 2.5 millj. og lán úr mótvirðissjóði 10 millj. kr. Framlag úr ríkissjóði til landnáms er 2.5 millj. kr. Þetta er samtals 21.1 millj. kr. Meðan fiskveiðasjóður og fiskimálasjóður hafa til ráðstöfunar 451/2 millj. kr. og ræktunarsjóður og byggingarsjóður auk framlags til landnáms 21.1 millj. kr., hefur iðnlánasjóðurinn, sá sjóður, sem á að standa undir stofnlánaþörf þess atvinnuvegar, sem veitir flestum atvinnu, til umráða 11/2 millj. kr. Þetta er ástand, sem ekki má dragast lengur að ráða bót á. Svipað verður upp á teningnum, ef litið er á fjárlögin og athugaðar þær fjárveitingar, sem veittar eru til þessara meginatvinnuvega þriggja. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru veittar til iðnaðarmála samtals 2.6 millj. kr., þar af framlag til iðnlánasjóðs 450 þús. kr. Til sjávarútvegsmála eru hins vegar veittar 10.7 millj. kr., þar af framlag til fiskveiðasjóðs 2 millj. kr., en auk þess fékk fiskveiðasjóður af tekjuafgangi 1955 10 millj. kr., 5 millj. kr., sem borgaðar voru fyrir áramót, og aðrar 5 millj., sem greiddar voru eftir áramót. Hvort tveggja snertir í raun og veru fjárlagaafgreiðsluna, þó að það sé veitt af tekjuafgangi, þannig að raunverulega fékk fiskveiðasjóður 12 millj. kr. á fjárlögum síðasta árs sem fjárveitingu og af tekjuafgangi, um leið og iðnlánasjóðurinn fær einar 450 þús. kr. Til landbúnaðarmála eru veittar á fjárlögum yfirstandandi árs 48.7 millj. kr., og þar af eru eftirfarandi upphæðir vegna fjárfestingar: Jarðræktarframlög 10 millj. kr., til framræslu 7.2 millj. kr., til kaupa á jarðræktarvélum og styrkir til vélakaupa 2.1 millj., til kaupa á skurðhreinsunarvélum 200 þús. kr., til landnáms 21/2 millj. kr., til byggingarsjóðs 21/2 millj. kr., til ræktunarsjóðs 1.6 millj. kr., til fyrirhleðslna 11/2 millj. kr. og til sandgræðslu, girðinga, nýrra sandgræðslugirðinga, 400 þús., þ.e. til fjárfestingar 28 millj. kr. sléttar. Enn fremur var ræktunarsjóði veitt af tekjuafgangi ársins 1955. greitt fyrir áramót 1955 og 1956, 22 millj. kr., og veðdeild Búnaðarbankans var veitt af tekjuafgangi 1955, en greitt fyrir áramót 1956, 2 millj. kr., þannig að við síðustu fjárlagaafgreiðslu fékk landbúnaðurinn raunverulega til fjárfestingarframkvæmda 52 millj. kr. Það er mjög fjarri mér að telja þessu fé, sem til sjávarútvegs og landbúnaðar er varið á fjárlögum, illa varið eða að það sé of mikið. Ég efast ekki um, að um mikla fjárþörf hjá báðum þessum atvinnuvegum hefur verið að ræða, og ég vil ekki gagnrýna, að því fé, sem hvorum atvinnuveginum um sig, landbúnaði og sjávarútvegi. var ætlað, hafi einmitt verið varið á þann hátt, sem ég nú hef verið að lýsa. En þegar í sambandi við síðustu fjárlagaafgreiðslu 12 millj. eru veittar til aukinna fjárfestingarskilyrða í þágu sjávarútvegs og 52 millj. kr. til aukinna fjárfestingarskilyrða í þágu landbúnaðar, þá er engum blöðum um það að fletta, að við það er ekki lengur unandi, að við 450 þús. kr. framlag til aukinna fjárfestingarskilyrða í iðnaði sé látið sitja. Hv. frsm. þessa frv. er einn helzti áhrifamaður Sjálfstfl. í fjvn. og er þar af leiðandi einn af þeim, sem meginábyrgðina bera á þeirri fjárlagaafgreiðslu, sem ég var að lýsa, þ.e. einn þeirra, sem meginábyrgðina bera á því, að því fé, sem til ráðstöfunar hefur verið til aukinna fjárfestingarskilyrða í aðalatvinnuvegunum þremur, hefur verið skipt eins og því er skipt. Ég segi þetta ekki í ádeiluskyni, heldur vek aðeins athygli á því, að þannig standa málin, þegar fyrrv. forsvarsmaður iðnaðarmálanna, hv. 1. þm. Rang. (IngJ), skilar þeim af sér í hendur núv. ríkisstj. En núv. ríkisstjórn er ljóst, að hér þarf nýtt átak til úrbóta. Þess vegna hafa málefni iðnlánasjóðsins verið til athugunar í iðnmrn., og það mun ekki líða langur tími, þangað til ég mun geta gert grein fyrir því, hvaða till. ríkisstj. hefur fram að færa varðandi eflingu iðnlánasjóðsins, og það vil ég undirstrika að síðustu, að efling hans er orðin brýn nauðsyn. Það má ekki lengur við svo búið standa, að að honum sé búið á þann hátt, sem verið hefur undanfarið. Þessu þingi má ekki ljúka og mun ekki ljúka þannig, að ekki verði gert átak til þess að rétta nokkuð hlut iðnaðarins á þessu sviði.



Herra forseti. Hæstv. iðnmrh. ræddi hér áðan um málefni iðnaðarins og tók mjög undir það, sem ég hafði sagt í minni frumræðu um nauðsyn þess að bæta kjör iðnaðarins varðandi stofnlán. Hef ég vitanlega ekkert nema gott um að segja þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf um aðstöðu atvinnuveganna nú til þess að afla sér lánsfjár, bæði hvað snerti styrkleika þeirra sjóða, sem lán veita til stofnframkvæmda, og einnig um þær fjárveitingar, sem nú eru veittar í fjárlögum til þessara sömu þarfa. Hann vitnaði hér til þess í upphafi síns máls, að ég hefði sagt, að iðnaðurinn væri þriðji aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, og taldi ástæðu til þess að leiðrétta það, vegna þess að iðnaðurinn væri fyrsti aðalatvinnuvegur þjóðarinnar. Ég skal nú taka það fram, að með því að segja, að iðnaðurinn væri þriðji aðalatvinnuvegur þjóðarinnar, var ég ekkert sérstaklega að flokka hann í röð, heldur aðeins að taka fram, að það væru þessir þrír atvinnuvegir, sem væru okkar aðalbjargræðisvegir. Og eins og hann einnig gat um í sinni ræðu, þá er ekki svo þægilegt að fullyrða um það, ef á að fara að flokka þessa þrjá atvinnuvegi eða raða þeim nánar niður, hver eigi að teljast númer eitt, tvö og þrjú, vegna þess að þar kemur margt til greina. Það er auðvitað ekki aðeins fólksfjöldinn, sem við þá starfar, heldur einnig, hvað þeir færa mikinn afrakstur í þjóðarbúið, og ýmis önnur atriði, sem ég hygg að geti orðið jafnvel nokkuð erfitt að meta. En það er alveg rétt, sem ráðh. sagði, að þessi atvinnuvegur mun nú veita atvinnu flestum mönnum í landinu og má að því leyti teljast fyrsti aðalatvinnuvegurinn. Ég tel vitanlega enga þörf á að gera aths. við upplýsingar hæstv. ráðh. um þau lánamál, sem hann ræddi í sinni ræðu og allar þær upplýsingar studdu mjög að því að sýna fram á hina brýnu nauðsyn þess, að hlutur iðnaðarins verði réttur og að hann fái viðunandi stofnlánasjóð. Það atriði, sem kom svo fram í lok ræðu hæstv. ráðh., að það muni eiginlega nánast vera ég, sem beri ábyrgð á því, að iðnaðurinn hafi ekki stærri hlut, hvorki í fjárlögum né hans stofnlánasjóðir, - ég held nú sannast sagt, að það sé nokkuð ofmælt um mín áhrif í því sambandi, þó að ég þakki hæstv. ráðh. fyrir það mikla álit, sem hann hefur á mínum völdum í fjvn. og annars staðar, að það séu nú kannske einhverjir aðrir, sem eigi þar hlut að máli, og ég er ekki viss um, nema hann eigi kannske eftir að rekast á þá menn suma innan síns samstarfshóps og komast að raun um það, hvar helzt sé að leita orsakanna til þess, að ekki hefur gengið betur en raun ber vitni um varðandi málefni iðnaðarins. Hann vék einnig að hæstv. fyrrverandi iðnmrh. um það, hvað hann hefði gengið slælega fram í þessu máli. Ég skal ekki fara að rekja málefni iðnaðarins á undanförnum árum. Það vita allir, að mikið hefur þokazt áleiðis í þá átt og margt verið gert iðnaðinum til hagsbóta, bæði með stofnun Iðnaðarbankans og með því að setja á laggirnar Iðnaðarmálastofnun Íslands og ýmis önnur atriði, sem ég hirði ekki að rekja hér. En það má einnig minnast á það, að flokksbróðir hæstv. ráðh. hefur um margra ára skeið farið með embætti iðnmrh„ og það virðist einhvern veginn sem honum hafi þá einnig sézt yfir að efla iðnlánasjóðinn sem skyldi, þannig að ég held, að það geri málinu ekkert gagn að vera með neinar ásakanir eða aðdróttanir í því sambandi. Höfuðatriði málsins er það, að nú verði hafizt handa um að fá á þessu viðunandi lagfæringu, og það ber vissulega að fagna þeim orðum hæstv. ráðh., að þessu þingi muni ekki ljúka, án þess að hlutur iðnaðarins að þessu leyti verði réttur, og þá væntanlega hvort tveggja, að hlutur hans verði færður eitthvað til jafnvægis við aðra atvinnuvegi í fjárlögum, og enn fremur, að það verði aflað myndarlegs fjármagns til hans stofnsjóðs, iðnlánasjóðs. Þessar yfirlýsingar ber vissulega að þakka, og þess er mjög að vænta, að hæstv. ráðh. takist að koma því fram innan ríkisstjórnarinnar. Það skal fúslega játað, að mín áhrif og minna flokksbræðra í fjvn. að undanförnu hafa ekki síðustu árin eða frá því að við hreyfðum þessu frv. náð lengra en það að fá því til leiðar komið, að þar væri tekinn inn helmingurinn af þeirri upphæð, sem farið er hér fram á, og kostaði allmikla erfiðismuni samt að fá því framgengt. En það er vissulega gleðiefni, ef hér verður nú stefnubreyting varðandi þá aðila, sem hingað til hafa ekki sýnt iðnaðinum neinn sérstakan velvilja, þannig að það verði hægt að sameina kraftana um að leysa þessi vandamál iðnaðarins. Það er vitanlega ekkert meginatriði fyrir okkur flm. þessa máls, hvort það verður sem formleg afgreiðsla á þessu frv. okkar eða einhverju frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fram, ef það frv. veitir viðunandi lausn á þessu mikla vandamáli. Það er óhætt að fullyrða, að af hálfu Sjálfstfl. skal ekki standa á stuðningi um að fá fram sanngjarna leiðréttingu á málefnum iðnaðarins, þannig að hlutur hans verði stærri og að hann fái viðunandi stofnlánasjóð eins og aðrir atvinnuvegir. Vildi ég því mega mjög taka undir þau ummæli hæstv. ráðh., að það sé nauðsynlegt, að þessu þingi ljúki ekki, án þess að stofnlánasjóður iðnaðarins, iðnlánasjóður, verði efldur svo, að viðunandi megi teljast.