Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er orðið nokkuð langt um liðið síðan vegaskýrslan 1967 kom til umr. hér í Sþ. Það var 26. jan., sem hæstv. samgmrh. fylgdi málinu úr hlaði. Ég bar þá fram nokkrar spurningar fyrir hæstv. samgmrh. um framkvæmd vegamálanna 1967. Ég óskaði jafnframt eftir því, og það gerðu reyndar fleiri þm., að umr. færi fram á tveimur þingfundum með stuttu millibili, svo að hæstv. ráðh. gæfist kostur á að hafa handbærar þær upplýsingar, sem spurt var um á hinum fyrra fundi. Við þessu var orðið. Var málið svo til umr. í annað sinn 4 dögum síðar eða 30. janúar. En það var ekki útrætt þá, og síðan eru nú liðnar 7 vikur. 7 sinnum hefur málið verið á dagskrá og 7 sinnum hefur það verið tekið út af dagskrá án umr. Ég veit ekki af hverju þetta hefur stafað. Mér þykir líklegt, að ef hæstv. samgmrh. hefði haft áhuga á að ræða málið, mundi hann hafa ýtt á það. Ég kemst ekki hjá að rifja upp í fáum orðum það helzta úr spurningum þeim, sem fyrir hæstv. ráðh. voru lagðar, og þeim svörum, sem hann gaf. Ein af þeim spurningum, sem ég lagði fyrir hæstv. ráðh., var sú, hvernig á því stæði, að ekki hefði verið unnið fyrir nema nokkurn hluta þess lánsfjár, sem samkv. vegáætlun var ætlað Vestfjarðavegi sunnan Þingmannaheiðar, þrátt fyrir það, að féð var handbært. Og ég spurði jafnframt, hvort þessu fé, sem ekki var unnið fyrir þá, yrði ekki bætt við það fé, sem vegurinn ætti að fá á þessu ári. Síðara atriðinu svaraði hæstv. ráðh. á fullnægjandi hátt, á þann veg, að það kæmi ekki annað til mála en vegurinn fengi það fé á þessu ári, sem ekki var unnið fyrir í fyrra. Mér líkar þetta vel, þykir gott að heyra það og vil treysta því, að það skorti ekkert á það fé, sem þessi vegur á að fá samkv. ákvæðum vegáætlunarinnar á því fjögurra ára tímabili, sem rennur út með þessu ári. En með þessum vegarkafla er ætlazt til þess að leggja að fullu niður hina illfæru leið um Þingmannaheiði, sem mörgum er kunnugt um, og það er því full nauðsyn á að notfæra sér þá peninga, sem til eru, til að ná því marki. Um hitt atriðið, hvers vegna ekki var unnið í veginum í fyrra fyrir það handbæra fé, sem þá var til, verð ég að segja það, að ég skil ekki skýringar hæstv. ráðh. á því fyrirbrigði. Hann segir, að vegagerðin hafi reynzt dýrari en áætlað var. Ég sé ekki, að það komi neitt þessu máli við. Vegáætlun er ekki um það, hversu langa vegi eigi að leggja á hverju ári, heldur er hún aðeins um hitt, hversu miklu fé á að verja í hvern veg, og verði einhver vegur dýrari en hann hefur verið áætlaður, er nauðsynin þeim mun meiri að nota peningana, sem til eru, til að vinna í veginum. Þá sagði hæstv. ráðh., að ráðagerðir væru uppi um það að breyta fjögurra ára áætlun í fimm ára áætlun, og ég skildi hann svo, að hann væri þarna að tala aðeins um Vestfjarðavegina. - Ég er ekki alveg viss um það. Það er hugsanlegt, að hann hafi átt við þjóðvegina yfirleitt í landinu, og væri þá gott að fá vitneskju um það. En ég átta mig ekki á þessari ráðagerð, hvernig fjögurra ára vegáætlun verður nú breytt í fimm ára áætlun, þar sem ný fjögurra ára vegáætlun tekur við af þeirri, sem nú er að renna út með þessu ári samkv. ákvæðum vegal. En hafi hæstv. ráðh. átt þarna við 5 ára áætlun um vegagerð í landinu, skil ég það svo, að nú eigi að koma eins árs vegáætlun næst, í staðinn fyrir fjögurra ára. En til þess þarf breytingu á vegal. Ég átta mig þess vegna ekki fyllilega á þessum hugleiðingum um að breyta fjögurra ára áætlun í fimm ára. Þá gerði hæstv. ráðh. að umtalsefni og það alveg að tilefnislausu, að nú hefði ég þó loksins komið auga á Vestfjarðaáætlunina. Já, ég hefði nú loksins komið auga á hana, sem ég hefði ekki séð í fyrra, þegar þetta mál bar á góma hér í hv. Alþ. Þó að ég hafi gagnrýnt það, að Vestfjarðaáætlunin væri ekki lögð fram hér á Alþ., var ég ekki að kvarta um að hafa ekki fengið að sjá hana hjá hæstv. ráðh. Nei, hann fer þarna húsavillt. Það var annar hv. þm., sem gerði þetta að umtalsefni í þessum ræðustól fyrir réttum 11 mánuðum síðan. Það var hv. þm. Hannibal Valdimarsson. Hannibal Valdimarsson gerði þetta að sérstöku umtalsefni hér í fyrra, og hélt þá um það mjög athyglisverða og skemmtilega ræðu, sem enginn hæstv. ráðh. bar við að mótmæla í einu eða neinu. Og til þess nú að minna hæstv. samgmrh. á þetta, hver þetta var og hvað hann sagði, ætla ég aðeins með leyfi hæstv. forseta að minna hér á kafla úr ræðu hv. þm. frá því í fyrra. Hann segir: „Vestfjarðaáætlunin hefur áður dregizt inn í umr. hér á hv. Alþ. og í skýrslu ríkisstj. hefur hún stundum verið nefnd, og þá ekki verið annað að heyra en hún væri fullgerð og eiginlega að mestu leyti komin til framkvæmda, og mætti a. m. k. ætla, að ef hún er fullgerð og verið að framkvæma hana, væri hún a. m. k. kunnug í heild og í einstökum atriðum þm. Vestf.“ Ég þarf varla að taka það fram, að hv. þm. var þá þm. Vestf. „En það hefur gerzt nokkrum sinnum, þegar þessi áætlun hefur borizt í tal hér á hv. Alþ., að ég hafi gengið mig upp í Efnahagsstofnun og óskað eftir sem Vestf.-þm. að fá áætlunina í hendur. En alltaf hefur það farið svo, að ég hef farið áætlunarlaus til baka og með þær upplýsingar, að áætlunin væri ekki til og hana væri ekki hægt að afhenda. Einu sinni man ég það, að mér var sagt, að það væru að vísu til drög að samgöngumálaþætti hennar á norsku, en það væri ekki búið að þýða hana, þennan kafla enn þá. Ég sagðist kunna dálítið í norsku og mér mundi notast þessi kafli, ef ég fengi hann óþýddan. En þá bar það þriðja að, að það væri ekki hægt, en þá bara af því að það var ekki talið ráðlegt að gera það að sinni, en það skyldi athugað síðar. Núna í desember, rétt fyrir jólafrí þingsins, barst Vestfjarðaáætlunin í tal hér á þingfundi, ég held, að það hafi verið af tilefni hæstv. fjmrh. í sambandi við fjárlög eða einhverja skýrslu, sem hann gaf þinginu, og hann talaði um Vestfjarðaáætlunina sem plagg, sem Norðurlandsáætlunin mundi að einhverju leyti miðuð við og byggð á. Þarna væri komin reynsla í sambandi við Vestfjarðaáætlunina. Ég hringdi því í Efnahagsmálastofnunina í desember í haust og bað í símann um þann mann í stofnuninni, sem hefði sérstaklega með Vestfjarðaáætlunina að gera. Stúlkan, sem svaraði í símann, sagði: Já, það er hann Bjarni Einarsson. Ég gef yður samband við hann. Og ég fékk samband við Bjarna Einarsson. Ég sagði honum, hver ég væri, og óskaði eftir, að ég fengi nú í hendur Vestfjarðaáætlunina, sem unnið hefði verið að í nokkur ár og oft dregizt inn í opinberar umr. Já, því miður, hún er nú ekki tilbúin, og auk þess höfum við fengið fyrirmæli frá ríkisstj. um það að afhenda hana engum. Ekki einu sinni þm. kjördæmisins? spurði ég. Nei, engum. Og til þess að það verði gert, verðið þér að fá heimild ríkisstj. sérstaklega. Svo ræddum við nokkuð um þetta mál, og hann vildi fáar upplýsingar gefa, en sagði: Það er bezt, að ég gefi þér samband við forstöðumann stofnunarinnar, Jónas Haralz. Já, það er ágætt, sagði ég. Og ég fékk síðan samband við forstöðumanninn. Já, um Vestfjarðaáætlunina. Það hefur ekki verið samin nein Vestfjarðaáætlun, segir hann. Það hefur ekki verið samin nein Vestfjarðaáætlun, segir hann, nema þáttur um vissa þætti samgöngumála, þ. e. a. s. um flugvelli og vegi. Ekki alla þætti samgöngumálanna? spurði ég. Ekki um samgöngur á sjó? Nei, ekkert slíkt snert. Og það er eiginlega ekkert til um þetta annað en þau drög að áætlun, sem norsku sérfræðingarnir gerðu, sem ferðuðust um hér fyrir nokkrum árum til athugunar á undirbúningi á vissum þáttum Vestfjarðaáætlunarinnar. Og hefur ekki verið unnið að áætluninni nú upp á síðkastið? spurði ég. Nei, ekkert síðan 1965, sannast sagna. Þá höfðum við engan vinnukraft til þess að sinna þessu verkefni hérna í stofnuninni. Þetta skrifaði ég niður hjá mér þarna jafnóðum og símtalið fór fram og á það minnisblað í fórum mínum, þótt ég hafi það ekki hér við höndina. En ég hef nokkrum sinnum litið á þetta furðublað og held þess vegna, að ég fari nokkurn veginn rétt með það, sem á því stendur. Þessir þættir samgöngumálanna. Búið er þá eitthvað að vinna og setja á blað? segi ég. Hvað eru meginþættirnir í því? Jú, það er í raun og veru ekkert annað en lántakan og það að verja þessari lántöku eða ákveðnum hluta til flugvallar á Patreksfirði, í Sandodda, og við Ísafjörð og til vegalagningarinnar á milli þessara flugvalla. Það er þátturinn um samgöngurnar, sem unninn hefur verið, og annað felst ekki í honum en þetta. Hinn þátturinn, sem einnig varðar samgöngumálin og atvinnumálin, það er að nokkrum hluta eða réttara sagt, að erlenda láninu hefur að öðru leyti verið varið til hafnarbóta á Vestfjörðum, þ. e. a. s. til Patreksfjarðarhafnar, til Þingeyrarhafnar og til Suðureyrarhafnar. Og núna á s. l. sumri var unnið fyrir þetta lánsfé í Bíldudalshöfn, og til stendur á næsta ári að vinna í Flateyrarhöfn. Hafið þér ekkert meira að upplýsa um þetta? spurði ég. Nei, það er ekkert annað. Vestfjarðaáætlunin, - það, sem til er af henni, - er þetta. Það er hin erlenda lántaka, það eru drög að till. norsku sérfræðinganna og síðan ákvarðanir, sem hafa verið teknar um að verja þessu lánsfé til flugvallanna, vegagerðarinnar á milli þeirra og til nokkurra hafna. Verður unnið að áframhaldi áætlunarinnar? spurði ég. Það var einmitt þá, sem hann svaraði: Nei, við höfum engan vinnukraft til þess, og við þessu verkefni hefur ekki verið snert síðan 1965. Ég fékk ekki þessi slitur af samgöngumálaþætti áætlunarinnar þrátt fyrir það, þó að ég óskaði þess eindregið, og var sagt, að það, sem Bjarni Einarsson hefði um það sagt, væri rétt. Ríkisstj. hefði bannað að afhenda þetta, það litla, sem til væri af drögum að áætlun. Ég verð að segja það, að mér finnst það furðulegt, að það skuli vera árum saman búið að tala um Vestfjarðaáætlunina sem einhverja staðreynd, vitnað til hennar af þm. og ráðh. og meira að segja í opinberum skýrslum til þingheims, og svo skuli það sannast og reynast, að engin slík áætlun er til.“ Þetta var kaflinn úr ræðu hv. þm., Hannibals Valdimarssonar, sem ég vitnaði núna í til sannindamerkis um það, að hæstv. ráðh. hefur ekki beint ástæðu til þess að saka mig um, að ég hafi ekki verið búinn að koma auga á þessa Vestfjarðaáætlun í fyrra. Við sjáum nú, hvernig þetta hefur gengið hjá þessum hv. þm. og enginn hefur véfengt eitt einasta orð, sem hann hefur sagt í þessari ræðu. Já, svona fór nú um sjóferð þá hjá hv. þm., Hannibal Valdimarssyni, þegar hann fór á stúfana að reyna að fá að sjá hjá valdhöfunum Vestfjarðaáætlun. Allir vita, að hún hefur ekki verið birt Alþ. enn, og af einhverjum ástæðum má sennilega ekki birta hana, nema þá hvað snertir lánsfé til veganna. Hún er sennilega nokkurs konar einkaeign og á þess vegna að notast þannig, vera til einkanota. Það hefur hins vegar verið rækilega auglýst, hversu feiknamiklu lánsfé hafi verið varið til vegagerðar á Vestfjörðum, m. a. í vegáætluninni, og rétt er það, mikil bót var af því fyrir Vestfirðinga að fá það lánsfé í vegi, sem fékkst, hvort sem það er kölluð Vestfjarðaáætlun eða ekki, eftir að við Hermann Jónasson voru búnir að berjast fyrir því í 5 ár. En hinu vil ég vekja athygli á, að það er fjarri því, að Vestfirðir hafi sogað til sín mestan hluta af því lánsfé, sem varið hefur verið eða ákveðið hefur verið til þjóðvega. Á því fjögurra ára tímabili, sem núv. vegáætlun hefur gilt, er ráðgert lánsfé samkv. henni, til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta, samtals 460.9 millj. kr. Af því á að fara til Vestfjarða 35.9 millj. eða tæplega 7.8% af heildarupphæðinni. Og hér er um landshluta að ræða, sem búið hefur við lakasta vegakerfi í landinu, svo að mér sýnist, að hér sé alls ekki um neina ofrausn að ræða, þó að sjálfsögðu sé mikils virði að fá það, sem enn hefur þó fengizt. Í upphafi þessara umr. spurði ég hæstv. ráðh., hvernig viðhaldsfé þjóðvega skiptist á einstaka vegi 1967. Hæstv. ráðh. svaraði því, að viðhaldsféð væri ekki uppgert fyrir árið 1967, og væri þess vegna ekki hægt að svara þessu. Mér kemur þetta dálítið einkennilega fyrir eyru, vegna þess að hæstv. ráðh. segir sjálfur í þessari vegaskýrslu, sem hér er til umr., á bls. 4, að fjárveiting til vegaviðhalds hafi verið 134 millj. kr. á árinu sem leið, og á bls. 3 segir hann, að viðhaldið hafi farið 5 millj. kr. fram úr áætlun. Ég get ómögulega fengið annað út úr þessu en viðhaldið hafi þá kostað 139 millj., og af þeirri upphæð eru 20 millj. í snjómokstur. Hvernig var nú hægt að fá þessa heildarniðurstöðutölu, ef viðhaldskostnaðurinn var óuppgerður? Auðvitað hefur hann verið uppgerður, eins og bezt var vitað á þessum tíma, þegar skýrslan er gerð. Því aðeins er hægt að segja frá heildarkostnaðinum, og þá hefur líka auðvitað verið uppgerður í öllum aðalatriðum kostnaðurinn á hverjum vegi fyrir sig. Í svari hæstv. ráðh. finnst mér því, að það felist ekkert annað en það, að hann telji ekki þörf á því að láta þm. í té þessar upplýsingar. Ég spurði hæstv. ráðh. einnig að því, hvernig kostnaður af snjómokstri skiptist á einstaka vegi 1967. Þessu svaraði hann bókstaflega engu. Þá spurði ég að því, hvernig væru þessar nýju reglur, sem hæstv. ráðh. hefur sett um snjómokstur, þ. e. a. s. ég spurði að því, á hvaða vegum Vegasjóður borgar nú snjómokstur að fullu, og á hvaða vegum hann borgar hann að hálfu. Svör hæstv. ráðh. við þessu voru efnislega á þá leið, að tíðarfar á Íslandi væri með þeim hætti, að snjóþyngsli yrðu mjög misjafnlega mikil frá ári til árs og það væri ekki hægt að setja neinar reglur fyrirfram um það, hversu oft þyrfti að moka á hverjum vegi fyrir sig. Mér finnst þetta ekki beinlínis neinar fréttir fyrir þm. A. m. k. snertir þetta ekkert það, sem ég var að spyrja um. Mér fannst, að það væri ákaflega auðvelt að svara þessu, á hvaða vegum Vegasjóður borgi snjómokstur að fullu, og á hvaða vegum borgað er að hálfu, samkv. þessum nýju reglum sem hæstv. ráðh. hefur sett. Það kemur harla lítið hinu við, hversu oft þarf að moka af þessum og þessum vegi eða hvort það snjóar mikið eða lítið. Niðurstaðan um snjómoksturinn er því alveg sama og um vegaviðhaldið, hæstv. ráðh. telur auðsjáanlega ekki nauðsynlegt að láta þm. í té upplýsingar um, hvernig þetta skiptist á einstaka vegi, og heldur ekki, hvernig þessar reglur eru, sem settar hafa verið um greiðslu á snjómokstri. Þá spurði ég, hvernig á því stæði, að í vegáætluninni 1967 var gert ráð fyrir lánsfé til nýbyggingar þjóðvega 138.2 millj. kr., en svo hefur ekki verið unnið nema fyrir 57.6 millj. í sumar sem leið. Þarna vantaði yfir 80 millj. Hæstv. ráðh. svaraði því, að ríkisstj. hefði aldrei lofað neinu um það að nota að fullu þær lánsheimildir, sem Alþ. hefði samþykkt með vegáætlun. Ég held, að þarna gæti allmikils misskilnings. Í vegáætlun felst engin lántökuheimild, enda hefði slík heimild ekkert gildi í þál. Lántökuheimildir verður að samþykkja með sérstökum l. og þetta hefur verið gert. Lánsfjárupphæðir til einstakra vega í núgildandi vegáætlun eru aðeins úthlutun Alþ. og ríkisstj. á þeim lánum, sem hæstv. ríkisstj. hafði áður fengið lánsheimild til með l. og sem hún sjálf hafði flutt frv. um. Í þessum efnum ætla ég, að Alþ. hafi ekki samþ. neitt annað en það, sem hæstv. ríkisstj. hafði áður verið búin að ákveða, fengið heimildir til, og féllst á undir meðferð mála hér á Alþ. Ég tel því, að ég hafi ekki fengið skýringar á því, að s. l. vor, þegar þessar umr. fóru fram, eða þegar verið var að ganga frá viðbótarvegáætluninni fyrir 1967–1968, að þá segist ríkisstj. í till. sínum ætla að verja yfir 130 millj. kr. lánsfé til nýbyggingar vega. Þannig voru hennar eigin till., sem hún flutti hér í þinginu. En svo kemur það á daginn í fyrra sumar, að það er ekki unnið fyrir nema rúmar 57 millj. Ég tel það enga frekju, þótt spurt sé, hvernig á þessu standi. Hvað gerðist þarna á milli, að þessar 130–140 millj. voru samþykktar og þangað til farið var að framkvæma vegagerðina í landinu á s. l. ári? Ég hef rifjað upp helztu atriðin, sem ég hreyfði á þeim síðasta fundi, sem þetta mál var rætt, og þau svör, sem hæstv. ráðh. lét í té og ég tel næsta ófullnægjandi að undantekinni einni spurningunni, sem ég fékk svarað að fullu. Ég veit ekki, hvernig stendur á þessu, að hæstv. ráðh. er svo tregur til að láta þinginu í té svona upplýsingar að því leyti, sem það er hægt, og ég álít, að það hafi verið hægt að láta þær í té flestar. Kannske eigi að skilja þetta svo, að það sé bezt fyrir okkur að flytja skriflegar fsp. samkv. þingsköpum og þá fái maður svörin. Það er sjálfsagt að athuga það. Þá gerði ég í upphafi þessara umræðna að umtalsefni horfurnar í vegamálunum og taldi, að þær væru vægast sagt heldur óglæsilegar. Fjárveitingar úr Vegasjóði á yfirstandandi ári til nýbyggingar hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta eru samtals 57½ millj. kr., voru ofurlítið hærri í fyrra. En vextir og afborganir af lánum, eftir því sem næst verður komizt, á þessu ári munu verða milli 60 og 70 millj., eða nokkru hærri en allt nýbyggingaféð. Viðhald þjóðveganna er nú eins og allir vita og ekki er neinn ágreiningur um, óviðunandi, enda er það vel skiljanlegt, þegar þess er gætt, að bifreiðum hefur fjölgað í landinu á s. l. 5 árum um 17000, eða 67%. Og í ofanálag lengdust vegirnir verulega með setningu vegalaganna 1963, og mætti reyndar bæta því við, að vöruflutningar á landi hafa stórkostlega aukizt, og ég held, að ekkert reyni svo á vegina sem þessir þungu og stóru vörubílar. Mér finnst því, að horfurnar séu þannig, að það verði varla mikið um steypta eða malbikaða vegi núna á næstunni, og það getur orðið æði mikil bið á því, að menn fái hringveg um landið, ef þessu verður haldið áfram eins og nú horfir um fjármál Vegasjóðs. Ég tel því, eins og ég sagði, að horfurnar séu mjög óglæsilegar og það verði ekki við þetta unað, nema með verulega auknum tekjum Vegasjóðs til nýbyggingar vega. Eða fyrir hvaða fé á að byggja nýja vegi, þegar vextir og afborganir af lánunum eru hærri upphæð en allt nýbyggingaféð? Og ég veit ekki til, að það sé hægt að borga afborganir og vexti með öðru fé en fjárveitingunum úr Vegasjóði til nýbyggingar vega? Ég gerði þetta að umtalsefni um daginn, og þetta tel ég náttúrlega langsamlega alvarlegasta málið og höfuðatriðið í þessum umræðum, verð ég að segja. Mér fannst hæstv. samgmrh. taka þetta nokkuð létt. Hann virtist eiginlega ekki hafa áhyggjur af þessu. Það getur verið misskilningur minn. Hann sjálfsagt getur haft þær, þótt hann láti ekki á því bera. En út af þessu, að vextir og afborganir eru orðnar hærri en fjárveitingin til nýbyggingar veganna, þá held ég, að hann hafi sagt eitthvað á þá leið, að þó að þurfi að taka lán vegna afborgana og vaxta, sé það ekki alvarlegt, því að það sé í raun og veru jafngilt því og að lengja lán, lengja eldri lán. Ég hef ekki skilið það svo, þegar verið er að lengja lán, að það sé sama og nýjar lántökur. Þegar lengd eru lán, þá skil ég það svo, að lántakandinn fær að greiða lánið upp á lengri tíma. Hann fær ekkert nýtt lán fyrir það. En ef á að líta svona á slíkar lántökur vegna vaxta og afborgana, sem saklausa lengingu eldri lána, er ég hræddur um, að þessi lán geti orðið nokkuð löng á endanum. Að minnsta kosti ætti mönnum að vera það ljóst, að skuldabyrði Vegasjóðs vex ákaflega ört með þessum hætti. Vegaskuldirnar voru á síðustu áramótum samkv. þessari vegaskýrslu um 368 millj. kr. og ráðgerðar lántökur í nýbyggingu vega á yfirstandandi ári samkvæmt vegáætluninni eru 150 millj. Þessar skuldir ættu þá samkvæmt þessu, ef lánin verða tekin, að verða um 518 millj. Mér telst svo til, að ef þessi lán væru öll til 10 ára og vextirnir væru að meðaltali ekki nema svona 7½%, yrði vaxta- og afborganagreiðslan orðin 85–90 millj.; og með hverju á að borga það? Ég veit ekki um neitt annað en nýbyggingaféð. Og ég er hræddur um, að það verði ansi erfitt fyrir þann gjaldkera, sem á að fjalla um þessi mál, að borga 85–90 millj. með 60 millj. kr. tekjum. Hins vegar eru lántökur til nýbyggingar vega oft réttmætar og nauðsynlegar og hafa komið að miklu gagni. Það er fjarri því, að það þurfi að mínum dómi að hverfa frá því að taka lán til nýbyggingar vega. En ég lít svo á, að árlegar vaxta- og afborganagreiðslur af lánum megi aldrei verða meiri en einhver hluti af nýbyggingarfénu, svo að það sé í raun og veru hægt að byggja nýja vegi, jafnframt því sem borgað er af hinum eldri lánum. Ef þess er ekki gætt, verður afturför í vegagerð í landinu. Og ástandið eins og það er núna stefnir mjög í þá átt. Ég hef viljað gera þetta að umtalsefni vegna þess, að vegáætlun til 4 ára, á að koma fyrir næsta þing, og það er mikils virði, að hún sé svo undirbúin, fjáröflun, tekjustofnar séu undirbúnir fyrir Vegasjóð, að áframhaldandi þróun og vöxtur geti orðið í uppbyggingu vegakerfisins í landinu. Ég held, að það hefði ekki verið nein vanþörf á því að hefjast strax handa um þetta viðfangsefni, það er svo stórt og mikilsvert.



Herra forseti. Það er nú langt um liðið síðan umr. um þessa skýrslu hæstv. samgmrh. um framkvæmd vegagerðar á síðastliðnu ári hófust hér í Sþ. Um það er ekkert að sakast, en ég verð að segja, að mér finnst það mjög eðlilegt, að um þessa skýrslu verði töluverðar umr. Þetta er vissulega mál, sem alla varðar. Ástand veganna og vegamálanna er þannig, að það er ekki hægt að komast hjá því að gera þar stærri átök. Það er búið að benda á það í þessum umr., að hér gerist allt í senn á fáum árum. Bílafjöldi vex stórkostlega og þungaflutningar um vegakerfið vaxa mjög. Það er ekki heppileg þróun, að þungavöruflutningar færast svo mjög yfir á okkar veika vegakerfi eins og orðið hefur. Og það er alls ekki óhjákvæmileg þróun, sem ómögulegt er að snúa við, heldur er sú þróun að nokkru leyti heimatilbúin með því, hvernig búið hefur verið að strandsiglingunum umhverfis landið. Það hefur verið látið undir höfuð leggjast til margra ára að búa að þeim málum þannig, að unnt sé að reka strandsiglingar við Ísland á eðlilegan hátt í samræmi við breytta tíma. Við erum hér með gömul skip, sem löngu eru orðin úrelt, og við höfum enga aðstöðu hér við höfnina í Reykjavík til þess að veita eðlilega fyrirgreiðslu og eðlilega þjónustu. Og úti á landi er sama sagan, það vantar svo sannarlega alla aðstöðu til þess að vöruflutningar með skipum geti gengið með nýtízkulegum hætti. Ég ætla ekki að fara að ræða um þessi mál nú í einstökum atriðum, en þetta er ein af orsökunum fyrir því, hversu vegakerfið hefur á síðustu árum allt að því brotnað niður - og algerlega brotnað niður á sumum stöðum - og viðhald reynzt með öllu ófullnægjandi. Það mætti nefna um það mörg dæmi og leiða að því mörg rök, hversu ástandið er óviðunandi. Ég ætla ekki að fara langt út í það. Ég minni rétt á það, að endurbygging aðalsamgönguæðar Fljótsdalshéraðs, sem um leið er partur í hringvegi umhverfis landið, er í aðalleið, var hafin fyrir mörgum árum. En það hægir alltaf á framkvæmdum við þetta verk, það þokast áfram um nokkur hundruð metra á hverju ári, og er þetta þó einhver allra brýnasta og nauðsynlegasta samgönguleið í Austfirðingafjórðungi. Ég skal aðeins nefna eitt eða tvö dæmi önnur um það, hversu hægt gengur og þunglega horfir. Allir, sem ferðast hafa um Austurland, vita það, hversu vegurinn umhverfis Berufjörð er bágborinn, en þar hefur það gerzt, að fyrir 15 árum eða um það bil, var formað fyrir nýjum vegi og grafinn vegarskurður á 6–7 km kafla. En það hefur ekki þótt fært enn í dag að hefja aðrar framkvæmdir á þessum slóðum. Þetta er einhver allra veikasti hlekkurinn í leiðinni frá Reykjavík norður og austur um til Hornafjarðar og er þetta þó mjög þýðingarmikil leið einnig heima fyrir, og m. a. að því leyti, að læknir þarf að fara um þessa leið. Þannig er það einnig, ef farið er út fyrir aðalleiðir, nema þar er kannske enn þá verra ástand vegarins. Og með svipuðu áframhaldi og verið hefur að undanförnu sjáum við fram á óralanga bið, að vegur komi á ýmsa þá staði, sem eru út úr aðalleið, en þó þannig settir, að enginn vill stefna að því að leggja þar niður byggð. Mér kemur þar sérstaklega til hugar vegur um Efra Jökuldal. Ég fór þann veg í vor, í júní, og ég trúi, að það hafi verið komið langt fram í júní, þegar nokkur tiltök voru að flytja áburð upp á Efra-Dal. Það var ekki hægt að sjá, að í þeim vegi væri nokkur möl heldur var hann eitt moldarsvað að undanskildum tiltölulega stuttum köflum, sem búið er að byggja upp, og það er ægileg tilhugsun, hvað manni sýnist það verði langt þangað til, með sama áframhaldi og verið hefur, að hægt sé að sinna vegum eins og þessum, sem er þó auðvitað ekkert einsdæmi. Þó að ég nefni hann sem dæmi, þá er það aðeins eitt af mörgum. Ég held, að ég hafi, þegar ég talaði í þessu máli áður, minnzt á vandamál viðhaldsins. En ég man ekki til þess, að það kæmi fram í ræðu hæstv. ráðh., að hann hefði gefið gaum að þeim orðum, sem ég lét falla í sambandi við það mál. Það er sjálfsagt mismunandi eftir landshlutum og eftir héruðum, hvernig viðhaldi vega er háttað. En ég er nákunnugur í stórum landshluta, og ég veit, að þegar vegir voru orðnir þurrir, svona þegar kom fram í miðjan júlí, var svo til alveg búið að nota allt viðhaldsfé, sem ætlað var til ársins í báðum Múlasýslum, sem mun hafa verið liðlega 8 millj. kr. Ég veit ekki, hvort hv. þm., sem mál mitt heyra, er yfirleitt ljóst, hvað þarna hefur gerzt. Þarna gerist það í örfáum orðum sagt, að þessari miklu fjárfúlgu er varið við skulum segja af óhjákvæmilegri nauðsyn til þess að gera mönnum fært að komast um vegina svo fljótt sem mögulegt var, með alls konar nauðsynlega umferð. Allri þessari fjárfúlgu er sem sagt varið á þeim tíma, þegar raunverulega er ómögulegt að vinna með nokkrum viðunandi árangri að vegagerð. Henni er sökkt ofan í botnlaust forarsvaðið á þjóðvegunum eystra. Það gerist allt í senn, þegar unnið er undir þessum skilyrðum, að umferðin um þá kafla vegarins, sem uppi hanga, stórskemmir vegina, að bíll með hvert malarhlass er ekki tvisvar sinnum lengur, heldur mörgum sinnum lengur að fara með hvert hlass heldur en hann væri á þeim tíma, þegar vegurinn er í ökufæru ásigkomulagi, og í þriðja lagi, að í stað fyrir að mölinni, sem ekið er í veginn, myndi samfellt og nokkuð varanlegt burðarlag, hverfur hún ofan í forina. Og sama sagan endurtekur sig svo aftur á næsta ári á sama stað. Þetta álít ég svo alvarlegt ástand og svo mikla sjálfheldu, sem viðhaldsframkvæmdirnar eru komnar í, að menn verði að horfast í augu við þetta og leitast við að finna leiðir til að komast út úr þessari sjálfheldu, og á þann hátt, að afla sérstaks fjár til þess að vinna að viðhaldi að nokkrum hluta á þeim tíma, þegar eitthvað verulegt sést eftir það fé sem notað er. Ég vildi enn vekja athygli á þessu vandamáli og af því tilefni, að mér virtist hæstv. ráðh. ekki gefa þeim orðum gaum, sem ég lét falla um þetta efni fyrr við þessar umr. Það eru vissulega stórar fúlgur, sem varið er til viðhalds veganna, þó að þær séu ekki nægilega háar, til þess að vegakerfið sé í sæmilegu ásigkomulagi. En þær eru a. m. k. nægilega háar til þess, að það væri ástæða til þess, að mínum dómi, að gera hv. Alþ. nokkuð gleggri grein fyrir skiptingu þess fjár heldur en gert er í þeirri skýrslu, sem lögð hefur verið fyrir og hér hefur verið til umr. Það er sjálfsagt rétt, að það er erfitt og kannske ekki framkvæmanlegt að skipta viðhaldsfénu upp í áætlun, enda hygg ég, að ekki hafi verið farið fram á það, en það breytir ekki hinu, að það á að vera hægt, það er eðlilegt, að upplýsingar séu gefnar um það, hvernig viðhaldsféð skiptist, þegar upp er gert að árslokum. Okkur hefur verið sagt, að ákveðnar reglur gildi um snjómokstur, a. m. k. að vissu marki, og það séu ákveðnir vegir, þar sem snjómokstur sé greiddur að fullu af ríkissjóði, en aftur aðrir, þar sem önnur tilhögun er á þeim málum höfð. Það hefur ekki svo ég viti til komið fram eða verið upplýst í þessum umr., hvaða reglum er fylgt að þessu leyti. En ég held, að það væri mjög æskilegt að fá það hreinlega upplýst, eftir hvaða reglum er farið, þegar það er ákveðið, hvaða vegi er heimilt að moka fyrir ríkisfé að fullu. Ég held, að það sé heppilegt, að þetta sé upplýst og það geti eytt tortryggni, sem e. t. v. kann að vera ástæðulaus. Hv. 1. þm. Vestf. ræddi hér nokkuð um lánsheimildirnar í hinni endurskoðuðu vegáætlun og hversu þær hafa verið notaðar, og ég get alveg tekið undir það, sem hv. þm. sagði um þetta efni. Alþ. hefur sett ákveðna áætlun um framkvæmdir í vegagerð, áætlun, sem á að gilda til fjögurra ára, þar sem verkefnum er raðað upp af mikilli nákvæmni, síðan setur Alþ. við endurskoðun þessarar áætlunar að hálfnuðum þeim tíma, veitir Alþ. heimildir til lántöku í marga vegi víðs vegar á landinu. Það er varla hugsanlegt, að það sé tilgangur Alþ., eftir að hafa raðað verkefnum í vegagerð í heildaráætlun, að veita síðan heimildir til lántöku í marga vegi. Það er varla hugsanlegt, að það sé tilgangur Alþ. með þessu, að síðan skuli ríkisstj. nota þessar heimildir algerlega eftir sínum geðþótta. Það hlýtur að vera tilgangur Alþ. með þessari lagasetningu, að ríkisstj., leitist nú við að nota lánsheimildina. Og að ég nú ekki tali um það, hvers fólkið, sem á að búa við vegina, væntir af svona lagasmíð, og hver þörfin er í raun og veru í vegakerfinu, því að það er hvort tveggja alveg ótvírætt. Þetta var hins vegar ekki gert. Það voru notaðar nokkrar af þessum heimildum, en ekki nema örfáar og það hefur ekki, svo að ég hafi tekið eftir, komið hér fram, eftir hvaða forsendum er valið úr heimildunum. Það hefur ekki komið fram, og það hefði þó verið full ástæða til þess, að hæstv. ráðh. hefði gert ýtarlega grein fyrir því, hvers vegna þessi heimildin var notuð og hvers vegna hin ekki. Ég held, að ég hafi spurzt fyrir um það hér áður, hvað fyrirhugað væri hjá hæstv. ríkisstj. varðandi áminnztar heimildir, hvað fyrirhugað væri annars vegar um heimildir, sem sérstaklega eru bundnar við árið í ár 1968, hvort hún hygðist nota þær yfirleitt, ef fé fengizt að láni, og hins vegar, hvað hugsað er um þær heimildir, sem ónotaðar voru fyrir s. l. ár, 1967, hvort ríkisstj. telur þær enn í gildi, telur sér enn heimilt að taka lán eftir þeim og hvort hún hyggst gera það að einhverju leyti. Ég vil leyfa mér að árétta þessar spurningar og vænti þess, að hæstv. ráðh. treysti sér til að gefa svör við þeim. Ég hafði vænzt þess, að í þessum umr. kæmi eitthvað fram um það, hvað framundan er, og hvað fyrirhugað er að gera af hálfu hæstv. ríkisstj. í fjármögnun vegagerðarinnar á næsta áfanga. Það hefur enn ekki neitt komið fram um það efni, en e. t. v. kemur það að einhverju leyti í dagsljósið við lokaumr. þessa máls. Það er þegar búið að taka nokkur lán og lántökurnar auðvitað flýta fyrir vegagerðinni, en hitt er jafnljóst, að síðan þarf að afla fjár til að standa undir greiðslum af þeim. Og alla vega lagað er þarna mikill vandi framundan. Ég spurðist fyrir um það einnig, þegar ég talaði í þessu máli áður, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsaði sér að vinna að undirbúningi nýrrar vegáætlunar. Hæstv. ráðh. sagði, að hann óskaði góðs samstarfs um það mál og það er auðvitað gott út af fyrir sig. Það er á valdi hæstv. ríkisstj. að forma það samstarf með ýmsu móti. Og það er hægt að stofna til þess þannig, að þar verði um að ræða raunverulegt samstarf milli stjórnarliðs og stjórnarandstöðu, og einnig á hinn bóginn, að það sé ekki nema til málamynda. Mér þætti vænt um að heyra það frá hæstv. ráðh., hvort hann hefur hugsað sér, að t. d. beita sér fyrir því, að sett verði samstarfsnefnd í málið ellegar haft eitthvert annað form, sem gæfi stjórnarandstöðunni kost á því raunverulega að fylgjast með við undirbúning og gerð nýrrar fjögurra ára áætlunar. Mér virðist, að þessar umr., sem fram hafa farið um skýrslu samgmrh. um vegaframkvæmdir, staðfesta það alveg afdráttarlaust og eindregið, að það er nauðsynlegt að gera heildaráætlun um uppbyggingu vegakerfisins alls, jafnframt því sem gerðar eru framkvæmdaáætlanir til færri ára. Mér virðist það nánast óhugsandi að láta alveg skeika að sköpuðu um þá vegakafla, sem fyrirsjáanlegt er, að lengst þurfa að bíða uppbyggingar. Mér virðist það alveg óhugsandi að láta skeika að sköpuðu um þá kafla, heldur að verði að gera sérstakar ráðstafanir til þess, að þeir haldist þó nothæfir á meðan þeir þurfa að bíða eftir uppbyggingu. Og mér virðist það einnig vera algerlega óviðunandi handahófsaðferð, sem beitt var á s. l. ári við notkun lánsheimilda vegna vegagerðar, svo sem mikið hefur verið að hér áður. Ég held, að ég hafi þessi orð svo ekki fleiri, en ég vil segja það að lokum og leggja áherzlu á það, að ég tel það töluvert mikið atriði, að þm. stjórnarandstöðunnar verði gefinn kostur á því að fylgjast með og vinna að undirbúningi nýrrar vegáætlunar. Ég tel það mjög mikilvægt atriði.

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 19. marz 1968. Bjartmar Guðmundsson, 11. landsk. þm., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu vikur vegna veikinda, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 2. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti á Alþ. í forföllum mínum.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Matthías Á. Mathiesen, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Rannsókn hefur áður farið fram á kjörbréfi 2. varamanns landsk. þm. Sjálfstfl., Ragnars Jónssonar, og tekur hann nú sæti á þinginu sem 11. landsk. þm. í forföllum Bjartmars Guðmundssonar.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, fjallar um það að heimila ríkisstj. að gerast fyrir Íslands hönd aðili að hinu almenna samkomulagi um tolla og viðskipti, í daglegu tali kallað GATT, og að bókun við það samkomulag gerðri 30. júní 1967 og kennd er við Genf. Aðildarríki að GATT eru nú orðin rúmlega 80 talsins, þar í flokki öll aðalviðskiptaríki okkar bæði í Austur- og Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. En höfuðtilgangur GATT er að stuðla að auknum milliríkjaviðskiptum með lækkun tolla og afnámi viðskiptahafta Í 1. gr. GATT-samkomulagsins er kveðið svo á, að beztu kjör skuli gilda milli aðildarríkjanna. Ísland hefur átt bráðabirgðaaðild að GATT síðan 1964, og rann sú aðild út í árslok 1967. Sem aukaaðili að GATT tók Ísland þátt í svonefndum Kennedy-viðræðum aðildarríkjanna, en þær stóðu um þriggja ára skeið eða frá því í maí 1964 þar til í maí 1967, og var aðildarsamningur Íslands að GATT staðfestur af GATT-aðilum 30. júní í fyrra sem hluti af niðurstöðum Kennedy-viðræðnanna. En samkv. þessum samningi falla nær allir tollar á útfluttum sjávarafurðum okkar hjá aðalviðskiptaþjóðunum undir svonefndar GATT-bindingar, en það táknar í stórum dráttum, að þær geti ekki hækkað tolla sína á sjávarafurðum okkar nema að veita okkur jafngilda lækkun á móti. Þessa samninga við GATT önnuðust fyrir Íslands hönd Þórhallur Ásgeirsson ráðuneytisstj. og Einar Benediktsson sendiráðunautur og undirrituðu þá fyrir Íslands hönd 16. okt. s.l. en sú undirritun er háð staðfestingu Alþ., sem hér er farið fram á, að veitt verði. Allshn. Sþ. hefur fjallað um þáltill. þá, er hér ræðir um, á nokkrum fundum sínum og kynnt sér grg. þá er henni fylgir. Jafnframt kvaddi n. Einar Benediktsson sendiráðunaut á fund sinn, og veitti hann nm. upplýsingar um gang þeirra mála og lýsti þeirri skoðun sinni, að íslenzka ríkinu væri hagfellt að gerast aðili að GATT. Eins og fram kemur af framlögðu nál. allshn. á þskj. 382, leggur hún einróma til, að þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Till. sú, sem fyrir liggur um strandferðir norðanlands og útgerð strandferðaskips frá Akureyri, er flutt af 7 þm. úr Norðurl. e. Einn þm. er vegna stöðu sinnar ekki flm. að þessari till., en ekki þarf að efast um hug hans í þessu máli. Till. er um það, að skora á ríkisstj. að láta athuga möguleika á því, að Skipaútgerð ríkisins í samráði við hlutaðeigandi bæjar- og sýslufélög komi á fót á Akureyri útgerð strandferðaskips, er annist strandferðir norðanlands, enda séu ferðir þess í samræmi við ferðir strandferðaskipa úr Reykjavík til Austfjarða og Vestfjarða Niðurstöður athugunarinnar verði síðan lagðar fyrir Alþ. svo fljótt sem unnt er. Það er skoðun okkar flm., að strandferðir, sem eiga að koma að gagni fyrir Norðlendinga, og þá sem skipti eiga við Norðurland, þurfi að skipuleggja á annan hátt en nú er gert. Að miðstöð norðlenzkra strandferða og útgerðarstaður eigi að vera á Akureyri, að strandferðaskip eigi að ganga þaðan austur og vestur til skiptis og mæta skipi frá Reykjavík og snúa síðan við til Akureyrar. Í grg. nefnum við það til ábendingar, að Akureyrar- og Reykjavíkurskip mætist fyrir austan á Reyðarfirði, og fyrir vestan á Patreksfirði, en sú ábending þarf auðvitað nánari athugunar við. Miklar líkur eru til þess að okkar dómi, að hringferðir þær, sem lengi hafa tíðkazt og ætíð hafa verið gerðar út frá Reykjavík, séu óhentugar fyrir Norðurland, enda hefur margt breytzt síðan þær voru upp teknar. Gera má ráð fyrir því, að þetta gamla fyrirkomulag eigi sinn þátt í því, að Norðlendingar eða norðlenzk fyrirtæki nota nú strandferðaskipin minna til vöruflutninga en æskilegt væri og að álag á þjóðvegi hefur einnig af þeirri ástæðu aukizt meira en eðlilegt má telja Einnig er hugsanlegt, að af þessum ástæðum kunni að vera hætta á, að langleiðaflutningar á landi verði meiri en nauðsyn ber til. Akureyri er nú og hefur verið um hríð mesti iðnaðarbær landsins utan Reykjavíkur, og þar er nú hægt að framleiða flestar þær iðnaðarvörur, sem á annað borð eru framleiddar hér á landi og fluttar með strandferðaskipum. Einnig er á Akureyri miðstöð Norðurlands á ýmsum öðrum sviðum, og Akureyri þarf að geta tekið að sér í vaxandi mæli fyrir Norðlendinga ýmsa þá forustu, þjónustu eða menningarstarfsemi, sem nú er sótt lengra að. Á sumum öðrum norðlenzkum hafnarstöðum hefur einnig verið um nokkra iðnaðarvöruframleiðslu að ræða. Það er eðlilegt fyrirkomulag, að erlendum vörum, sem eiga að fara til Norðurlands, sé skipað upp á Akureyri úr millilandaskipum, að því leyti, sem þær eru ekki fluttar beint frá útlöndum til annarra norðlenzkra hafna, sem auðvitað er æskilegt, þegar það hentar. En þegar það er ekki hægt eða telst óhentugt, á það að vera hlutverk hins norðlenzka strandferðaskips að taka við hinum erlendu vörum, sem skipað er upp á Akureyri, og flytja þær til annarra hafna á Norðurlandi, og það þyrfti þá að vera þannig skipulagt með samningum á milli hafskipaútgerðarinnar og strandferðaútgerðarinnar, að þeir, sem endanlega taka við vörunni, þurfi ekki að greiða aukakostnað vegna uppskipunarinnar hér á landi. Sama er að segja að minnsta kosti um sumar vörur, sem fara eiga til útlanda frá norðlenzkum höfnum. Í þessu sambandi skiptir miklu máli, að strandferðaskipið, sem hér er um að ræða, sé gert út frá Akureyri og ferðum þess stjórnað þaðan, til þess að skipið hafi þar þann afgreiðslutíma, sem hinni norðlenzku flutningamiðstöð hentar á hverjum tíma. Nú er það auðvitað svo, að flytja þarf meira og minna af vörum frá norðlenzkum höfnum til Reykjavíkur eða annarra staða í öðrum landshlutum og vörur frá Reykjavík og norður. Sömuleiðis póst og farþega, þótt gera megi ráð fyrir, að um farþegaflutninga verði ekki mjög mikið hjá því, sem áður var, nema þegar sérstaklega stendur á. Það, sem hér er um að ræða, mundi, ef þetta fyrirkomulag verður upp tekið, verða flutt úr einu skipi í annað, á Austfjörðum og Vestfjörðum, þar sem norðan- og sunnanskip mætast í höfn og áætlanir við það miðaðar og samræmdar. Ef sá staður á Austfjörðum eða Vestfjörðum, þar sem skipin mætast, væri jafnframt aðálhöfn millilandaskipa í hlutaðeigandi landshluta, myndi Akureyrarskipið einnig verða til mjög mikils gagns fyrir norðanverða Austfirði og norðanverða Vestfirði og bæta þeirra hlut frá því, sem nú er, og nýting og lestarrúm beggja skipanna, Akureyrarskips og Reykjavíkurskips, ætti að verða góð, ef vel er á haldið. Ekki er þó loku fyrir það skotið, að nánari athugun kunni að leiða í ljós eða reynsla kunni að sýna, að hentugt yrði eða jafnvel nauðsynlegt, að Akureyrarskip færi eina og eina ferð alla leið suður, og þá sennilega helzt að hausti eða Reykjavíkurskip norður. Yrði þá áætlun við það miðuð og mundi ekki raska því skipulagi í meginatriðum, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil geta þess, að í atvmn. Akureyrarkaupstaðar, sem nú er starfandi, hefur komið fram mikill áhugi fyrir því nú í vetur, að strandferðum norðanlands verði komið í það horf, sem hér er gert ráð fyrir, enda mundi það mjög greiða fyrir því, að Akureyri gæti rækt hlutverk sitt sem aðal iðnaðar– og viðskiptamiðstöð á norðanverðu landinu, jafnframt því, sem það mundi einnig verða til hagræðis fyrir aðrar hafnir og byggðarlög þess hluta landsins. En fyrir núverandi fyrirkomulagi, að öll strandferðaskip þurfi að hefja för sína í Reykjavík og eiga þar heimahöfn, verða ekki séð, eins og aðstæður eru í landinu nú á tímum, nein sérstök rök að því er Norðurland varðar. Ég hygg, að þar sé fyrst og fremst um að ræða gamlan vana, sem nú megi teljast úreltur. Hægt er að hugsa sér og trúlega einfaldast, að til strandferðaútgerðarinnar á Akureyri yrði stofnað á þann hátt, að Skipaútgerð ríkisins hefði útibú og ætti skipið, sem væri í strandferðum austur og vestur frá Akureyri. En einnig væri hægt að hugsa sér, að bæjar- og sýslufélög norðanlands ættu skipið og önnuðust útgerð þess, en fengju til þess strandferðaframlag úr ríkissjóði með hliðsjón af því, sem ríkið verði til strandferðanna í heild á hverjum tíma. Gera má ráð fyrir að henta þætti, að Norðurlandsskipið væri fyrst og fremst vöruflutningaskip, en að farþegaflutningar á sjó verði eins og tíðkazt hefur skipulagðir fyrir landið í heild. Á eylandi með lögun Íslands og af þeirri stærð, sem Ísland er, þar sem byggð er einkum með ströndum fram eða að minnsta kosti tiltölulega skammt frá sjó miðað við það, sem gerist í öðrum löndum, gætu þungaflutningar á sjó með ströndum fram að vera hagkvæmir, og ég trúi ekki öðru, en að þeir séu það, ef rétt er að þessum málum staðið. En sé svo, ætti álíka útgerð eða afgreiðsla strandferðskipa að geta veitt viðtakendum eða sendendum þess, sem þau flytja, þjónustu, sem væri yfirleitt sambærileg við þjónustu annarra flutningatækja. Það ætti ekki að þurfa að vera sá munur á sem nú er stundum talað um, að sé og muni verða. Sjóleiðin er okkur lögð til ókeypis, og hún þarf ekkert viðhald, en hafnir þurfum við að byggja upp, hvort sem hér eru reknar strandferðir eða ekki. Við þurfum líka að eignast viðunandi þjóðvegakerfi, og það er orðið mjög aðkallandi, en ef hægt væri að nota strandferðirnar í vaxandi mæli til að hlífa þjóðbrautunum að minnsta kosti, er líklegt, að uppbygging þeirra og viðhald gæti kostað þjóðina eitthvað minna en ella má gera ráð fyrir. Ég held, að samþykkt og framkvæmd þeirrar till., sem hér liggur fyrir, væri spor í rétta átt í því sambandi, en hvað sem því líður, er það skoðun okkar flm., að athugun sú, sem hér er farið fram á muni leiða í ljós, ef til kemur, að það fyrirkomulag, sem hér er rætt um, sé hagkvæmt fyrir Norðurland og fyrir landið í heild. Ég legg svo til, herra forseti, fyrir hönd okkar flm., að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég hef ásamt 4 öðrum hv. þm. leyft mér að flytja till. til þál. á þskj. nr. 314 um auknar sjúkratryggingar til sjúklinga, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj., að hún láti endurskoða IV. kafla I. nr. 40/1963, um almannatryggingar, með það fyrir augum, að sjúklingar, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis, fái verulega auknar sjúkrabætur frá því, sem nú á sér stað.“ Till. samhljóða þeirri, sem hér um ræðir. var flutt á síðasta þingi, en varð þá ekki útrædd. Við höfum því leyft okkur að endurflytja till. nú í von um, að hún nái fram að ganga. Eins og kemur fram í grg. fyrir till., er það ætlun flm., að endurskoðun l. miðist fyrst og fremst við, að gerðar verði breytingar á IV. kafla l., en sá lagabálkur kveður á um það, hvaða sjúkrabætur tryggingunum beri að greiða almennt. Það, sem fyrir flm. vakir, er að endurskoðunin miðist við, að komið verði á auknum bótum til þeirra sjúklinga, sem óhjákvæmilega þurfa á því að halda að leita sér læknishjálpar erlendis. Að sjálfsögðu er hér um nokkurt vandamál að ræða. Það er viss vandi, sem hlýtur að fylgja því að taka ákvörðun um, hvaða sjúklingar það eru hverju sinni, sem nauðsyn ber til, að leitað verði læknishjálpar erlendis. Slík ákvörðun verður að sjálfsögðu að vera í höndum sérfræðinga. Um allan heim er unnið þrotlaust að hvers konar rannsóknum á sviði læknavísindanna, og hafa slíkar rannsóknir þegar borið góðan árangur. Að sjálfsögðu fylgjast Íslendingar með allri slíkri þróun, eftir því sem kostur er á. Hitt segir sig sjálft, að hinar fjölmennu og auðugu stórþjóðir hafa hér meiri og betri skilyrði til þess að starfrækja fullkomnar og kostnaðarsamar rannsóknarstofnanir, en þær eru fyrst og fremst grundvöllur þeirrar þróunar og framfara, sem á undanförnum árum hefur átt sér stað á sviði læknavísindanna. Á síðari árum hefur það farið allmikið í vöxt, að Íslendingar, sem gengið hafa með hjartasjúkdóma, hafi leitað sér lækninga á þeim sjúkrahúsum erlendis, sem vitað er, að ráða yfir mestri sérfræðilegri þekkingu og tækni á þessu sviði. á s.l. ári munu ekki færri en 17 sjúklingar hafa leitað læknishjálpar erlendis vegna hjartasjúkdóma. Að sjálfsögðu getur einnig verið um fleiri alvarlega sjúkdóma að ræða, sem undir þessa auknu aðstoð þurfa að falla, en eins og ég áður sagði, verður það að vera í hverju tilfelli eftir mati þar til kvaddra sérfræðinga að dæma um þörfina. Augljóst er, að tala þeirra sjúklinga, sem hér um ræðir, fer stöðugt hækkandi og þess vegna brýn nauðsyn að mál þessi frá tryggingarlegu sjónarmiði verði endurskoðuð og endurbætt með auknum fjárbótum. Þær læknisaðgerðir, sem ég hef hér rætt um, eru hins vegar mjög kostnaðarsamar og í mörgum tilfellum fjárhagslega ofviða þeim, sem í hlut eiga. Á undanförnum árum hefur Alþ. veitt nokkra fjárupphæð á fjárl., sem ætluð er til styrktar þeim sjúklingum, sem leita verða læknishjálpar erlendis. Í fjárl. yfirstandandi árs er upphæðin 1 1/2 millj., sem er mun hærri fjárhæð en áður hefur átt sér stað. Þá hafa fleiri aðilar látið mál þessi til sín taka á lofsverðan hátt. Má í því sambandi nefna félagssamtökin Hjartavernd og sjóðsstofnun Ásbjörns Ólafssonar stórkaupmanns, en báðir þessir aðilar hafa veitt fjárhagslegan styrk til þeirra sjúklinga, sem hér um ræðir. Allt fyrir það verður að telja réttmætt, að hið almenna tryggingakerfi, sjúkrasamlög og Tryggingastofnun ríkisins, taki málið í sínar hendur og veiti ríflegri fjárstyrk, eins og hér er lagt til. Ég vil því leyfa mér að vona, að hv. alþm. séu flm. till. sammála um, að hér sé nauðsyn breytinga og samþykki till. sem ályktun Alþ. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég vil taka undir ummæli hv. flm., 2. þm. Vesturl., að hér er um þýðingarmikið mál að ræða, sem nauðsynlegt er að leysa. Annað sæmir okkur ekki á þeirri tryggingaöld, sem við lifum á. Ég vil geta þess hér, af því að mér er það mál vel kunnugt, að tryggingaráð Tryggingastofnunar ríkisins skipaði þriggja manna n. fyrir rúmu ári síðan til þess að finna lausn á þessu vandamáli. Þessi n. skilaði áliti og samdi frv. að l. í þessum efnum. Frv. þetta var sent félmrn. á sl. hausti, og var jafnframt óskað eftir því, að félmrn. ynni að framgangi málsins hér á hv. Alþ. Félmrn. mun hafa rætt málið við fjmrn., sem ekki treysti sér til að vinna að framgangi málsins að svo stöddu, sakir þess að það fæli í sér útgjöld fyrir ríkið. Þess vil ég geta, að þeir sjúklingar, sem leita læknishjálpar til annarra landa, verða sjálfir fyrir miklum fjárútlátum eða þeirra nánustu. Það kemur því úr hörðustu átt að halda því fram, að þjóðin í heild geti ekki Iagt á sig nokkrar byrðar, sem einstaka févana sjúklingar verða að taka á sig. Hér er um nauðsynlegt mál að ræða, sem verður að finna viðunandi lausn á. Ég er þakklátur hv. flm. fyrir að flytja þessa till. hér, og ég vænti þess, að þeir noti aðstöðu sína til þess að vinna að endanlegri, viðunanlegri Iausn á þessu þýðingarmikla máli.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðeins út af þeim upplýsingum, sem hér komu fram, um það, að n. hefði unnið að athugun þessa máls og sent félmrn. frv. til lausnar þessu máli, en á fjmrn. hefði strandað, þar sem það hefði í för með sér gjöld úr ríkissjóði. Og hv. síðasti ræðumaður taldi það koma úr hörðustu átt, að þjóðfélagið í heild gæti ekki lagt eitthvað af mörkum í sambandi við kostnað, sem margir einstaklingar þyrftu að leggja á sig mjög mikinn hver og einn í málum jafnalvarlegum og þessum. Ég vildi mega vona, að þetta yrði ekki til þess að valda misskilningi, en mín afstaða, þegar ég sá uppkastið að nefndu frv., var sú, að þar hefði verið leitað of lítið að þeirri eðlilegu lausn, sem ég tel, að ætti að vera á þessu máli og vikið er að í þessari þáltill., þ:e. að rúma þetta innan ramma tryggingakerfisins, og þá er það þjóðfélagið í heild, sem tekur á sig baggann. Hitt var ósköp auðvelt að segja, að ríkissjóður skyldi bara borga kostnaðinn af þeim sjúklingum, sem út færu, en það hefur verið mín skoðun og fleiri í þessu sambandi. að þetta ætti einmitt að leysast á þeim vettvangi, sem vikið er að í þáltill., sem við ræðum nú. Þetta verði rúmað innan ramma tryggingakerfisins, og þá erum við allir sammála, ef lausn fæst á málinu á þeim vettvangi, og mér er kunnugt um, að hæstv. félmrh. vinnur að lausn málsins á þessum vettvangi.



Herra forseti. Út af ræðu hæstv. heilbrmrh. vil ég geta þess, að í frv., sem ég ræddi um og var samið af þeirri n., sem tryggingaráð skipaði, var ekki svo ráð fyrir gert, að ríkið tæki á sig allan þann kostnað, sem af því hlytist, síður en svo. Það voru sjúkrasamlög landsins, sem gátu borið þarna kostnað allt upp í þrefaldan á við það, sem ríkinu var ætlað að greiða, og ég tel, að þetta frv. hafi á engan hátt verið þannig úr garði gert, að það væri ríkinu um megn að standa við þær skuldbindingar, sem það fól í sér, því að kerfið er það sama, en sjúkrasamlög landsins áttu að bera sinn hlusta ekki síður en ríkið sjálft. Og auk þess voru það sérfræðingar, sem áttu að dæma um það, hverjir áttu að njóta styrkja í þessu sambandi, og ég ætla, að það út af fyrir sig geri það að verkum, að ríkið hafi sitt aðhald í þeim efnum.



Herra forseti. Í sambandi við þá þátill., sem hér er til umr., um það vafalaust mjög merka og þarfa mál, sem þar er hreyft, mætti ég kannske leyfa mér að upplýsa það, að mig minnir, að það væri 1. febr. sl., sem borgarstjórn Reykjavíkur samþykkti áskorun til félmrn. um það að auka stuðning hins opinbera við sjúklinga, sem þyrftu að leita læknishjálpar erlendis. Þessi till. var samþ. með öllum atkv. borgarfulltrúa í Reykjavík og var borin fram af borgarfulltrúum Sjálfstfl. Í sambandi við afgreiðslu á öðru máli, sem snertir almannatryggingar, hér fyrir um það bil þrem vikum síðan og rætt var í hv. Ed., leyfði ég mér að bera þá fsp. fram til hæstv. félmrh., hvort hann hefði ekki fengið þessa áskorun borgarstjórnar Reykjavíkur og hvort hann hygðist ekki gera eitthvað í þessu máli. Hæstv. félmrh. svaraði því þá til, að hann hefði vitanlega fengið þessa áskorun og að hann mundi verða við henni, auka fjárstuðning til þessara sjúklinga undir eins og hæstv. ríkisstj. yrði fullskipuð á ný, eins og hann sagði, en þá voru nokkrir ráðh. erlendis á fundum Norðurlandaráðs. Nú eru allir hæstv. ráðh. til allrar hamingju lentir hér heilu og höldnu, og ætti þá þessi fyrirstaða ekki lengur að vera fyrir hendi. Ég leyfi mér því að vænta þess, að hæstv. félmrh. skili innan mjög skamms tíma till. til úrbóta í þessu efni í samræmi við það, sem hann upplýsti og staðfesti hér fyrir aðeins þrem vikum síðan. Með hliðsjón af þessu sýnist mér satt að segja, að þessi þáltill., ályktun um að skora á ríkisstj. að gera það, sem hún er ákveðin í að gera, hafi næsta lítið gildi. Auðvitað ber að virða góðan hug flm. og áhuga þeirra fyrir málinu, en ég a.m.k. ber það traust til orða félmrh., að ég tel áskorun á hann um að framkvæma það, sem hann er búinn að lýsa yfir, að hann sé að gera, óþarfa.



Herra forseti. Út af síðari ræðu hv. 1. þm. Vesturl. vil ég segja það, að það er óþarfi fyrir okkur að vera að deila hér um efni frv., sem ekki hefur verið lagt fram, en hafi ég misskilið það eitthvað, veit ég, að það var svo um fleiri ráðh. en mig. Hafi borið að skilja frv. svo sem háttv. þm. lýsti hér í sinni ræðu, er það töluvert mikið annað en við álitum, er við fórum í gegnum þetta frv., þegar félmrh. sendi okkur það, eftir að n. hafði skilað áliti. En eins og ég segi, það er ekki þörf á að deila um það, og ef ég hef eitthvað misskilið þarna, verður það auðvitað athugað nánar. Aðalatriðið er vissulega, að þetta mál komist í höfn. Ég get huggað hv. síðasta ræðumann, hv. 11. þm. Reykv., með því, að fjarvera ráðh. við að sinna embættisskyldum sínum hefur á engan hátt tafið þetta mál. Þetta frv. var sent til okkar frá hæstv. félmrh., ég man ekki nákvæmlega hvenær, en a.m.k. ekki löngu eftir að þing hóf starfsemi sína. Hvort það hefur verið í nóv. eða um mánaðamótin nóv.–des. man ég ekki, en það var einmitt vegna efnis frv., sem það hefur verið látið bíða, og sú áskorun, sem felst í þessari till., er einmitt að leysa þetta mál á þeim vettvangi, sem mín skoðun hafði alltaf verið, að þetta mál skyldi leysast á. Hún er um endurskoðun á IV. kafla l. um almannatryggingar með það fyrir augum, að sjúklingar, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis, fái verulega auknar bætur frá því, sem nú á sér stað, eftir endurskoðun á þessum l. og að þetta sé innan tryggingakerfisins. Aðalatriðið er svo að lokum það, að allir hv. þm. virðast vera sammála um, að leysa þurfi úr þessum mikla vanda. Um það erum við allir sammála Það er rétt, sem fram hefur komið, að það hefur ekki í annan tíma þó verið látið meira fé til þessara mála í beinum framlögum á fjárl. en nú, en það hefur alltaf verið af skornum skammti og sáralítið, og sú leið, sem þar er farin er mjög erfið í framkvæmd og nær ekki tilgangi sínum. En ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að hæstv. félmrh. er nú með málið í endurskoðun einmitt á þeim grundvelli, að í meginatriðum a. m. k. falli þessi þjónusta innan ramma tryggingakerfisins, og mér þykir vænt um að heyra það, að það eru fleiri en ég, sem eru á þeirri skoðun, að það sé rétt, að málið sé leyst á þeim grundvelli.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þeim, sem hér hafa tekið til máls út af þessari þáltill., og tekið undir og lýst yfir stuðningi við efni till. En út af því, sem fram kom hjá hv. 11. þm. Reykv., að till. væri á þessu stigi nánast óþörf vegna þeirra yfirlýsinga, sem félmrh. hefði gefið í Ed., vil ég segja það, að þessi till. var borin fram eða flutt í þinginu áður en sú yfirlýsing ráðh. lá fyrir, þó að hún kæmi ekki til um,r. hér á Alþ. fyrr en í dag. Og mér sýnist á þeim undirtektum, sem málið hefur hér fengið, að till. ætti einmitt að verða til þess að styrkja endanlega lausn þessa máls og treysta þá niðurstöðu, sem hér er lögð til, og ég vænti þess því, að till. fái góða fyrirgreiðslu á þinginu.

Á 46. fundi í Sþ., 20. marz, mælti forseti (BF): Till. til þál. á þskj. 357 hefur verið tekin aftur af flm. Verður því ekki úr útvarpsumr. þeirri, sem ákveðin hafði verið um þá till. Till. tekin aftur.



Herra forseti. Ég hef nú áður úr þessum ræðustóli, oftar en einu sinni, gert grein fyrir þeirri nauðsyn, sem ég og aðrir þeir, sem að þessari þáltill. standa, teljum á því að auka möguleika kaupstaðabarna til sumardvalar í sveit, og þess vegna get ég nú farið fljótt yfir sögu hvað það snertir. Þó vil ég leyfa mér að rifja það upp í örstuttu máli, að það var lengi háttur kaupstaðarbúa að koma börnum sínum í sumardvöl á sveitaheimili. Það var talið eftirsóknarvert, hollt og þroskavænlegt fyrir börnin. Nú hefur orðið hér mikil breyting á, hvað snertir möguleika til slíkrar sumardvalar. Það er hin mikla fólksfækkun í sveitunum, sem veldur þessari breytingu. Það er ekki lengur til neinn vinnukraftur á heimilunum til þess að taka við þessum sumargestum, en þörfin fyrir þessa sumardvöl hefur að sjálfsögðu ekki minnkað, heldur stórvaxið með breyttri búsetu Íslendinga á síðari árum, þar sem við erum nú komnir í stórum stíl í borgir, þar sem áður voru aðeins lítil þorp og fólkið flest í sveitunum. Það eru ýmis félagssamtök, sem hafa komið auga á þessa þörf, sem þarna hefur skapazt, og talsvert starf hefur verið unnið í því skyni að bæta þarna úr. Ég vil enn á ný og af þessu tilefni undirstrika það og sízt vanmeta það starf, sem ýmsir áhugamenn hafa innt af höndum til þess að skapa þessi skilyrði, sem hér um ræðir. En þetta er bara alls ekki nóg. Vandamálið er stórt, þrátt fyrir þetta, og vaxandi. Af þessari vöntun leiðir svo það, að foreldrar hafa í vaxandi mæli verið að reyna að koma börnum í vinnu, eða þá, að þau hafa ekkert haft að gera, og er það kannske þó það allra versta. Það er því að mínum dómi tvöföld hætta á ferðum: annars vegar sú, að kaupstaðabörnin missi af þeim skóla, sem sveitin og sveitalífið hefur verið og ætti að vera, og hins vegar sú, að þau ráðist til óheppilegra starfa við sjávarsíðuna, eða þá í þriðja lagi, sem líklega er verst, að þau ráfi iðjulaus og hafi ekkert að gera og leiðist þá stundum til þeirrar iðju, sem er ekki heppileg fyrir fólk á þessum aldri. Það er auðvitað mikið verkefni að koma upp slíkum dvalarstöðvum og má vera, að mönnum vaxi það í augum. En versta tjónið er þó, ef ekki fæst það úr hverjum æskumanni, sem hann býr bezt yfir. Ég vil nú treysta því, að skilningur Alþ. og sveitarstjórna sé þrátt fyrir allt svo mikill. að fyrr eða síðar, og þá heldur fyrr en síðar, verði ráðizt í að bæta úr þeim vanda, sem hér er vakin athygli á. Þegar till. var hér til meðferðar í fyrra, var hún send ýmsum aðilum til umsagnar, eins og löngum er háttur n. Meðal þeirra umsagna, sem bárust, var bréf frá fræðslustjóranum í Reykjavík, en vandamál æskufólks mun líklega hvergi og áreiðanlega hvergi vera meira en hér, og þá einnig þau vandamál æskufólksins og aðstandenda þess, sem þessi till. fjallar sérstaklega um. Með leyfi hæstv. forseta langar mig til að lesa tvær stuttar mgr. úr þessari umsögn fræðslustjórans í Reykjavík, en hann hefur vegna margháttaðra afskipta sinna af æskulýðsmálum höfuðborgarinnar, bæði sem embættismaður og ekki síður sem æðsti maður skátahreyfingarinnar, mikla reynslu, og má hiklaust telja hann einn þann mann, sem beztan kunnugleika hefur á þeim málum, sem hér um ræðir. Í þessu bréfi segir: „Reykjavíkurborg hefur í vaxandi mæli styrkt þá aðila í Reykjavík, sem hafa haldið uppi sumardvalarstarfsemi fyrir börn, úr borginni. Þessi starfsemi hefur yfirleitt verið á vegum félagasamtaka, sem hafa reynt að sinna sem flestum umsóknum, en takmarkað dvalartímann oft frá einni viku og allt að tíu vikum. Mest er eftirspurnin fyrir yngri börn, allt frá þriggja ára aldri, en hún minnkar, er ofar dregur í aldursflokka.“ Og síðar segir, með leyfi forseta: „Á s.l. ári var reynt að kanna hve mörgum umsóknum var ekki hægt að sinna af hálfu þeirra aðila, er Reykjavíkurborg styrkir. Erfiðlega gekk að afla þessara upplýsinga, og liggja til þess margar orsakir. Þess vegna er vart hægt að gera sér glögga grein fyrir, hve mikil þörfin er á auknum sumardvölum fyrir börn hér í borg. Ég tel þó engum efa bundið, að þessi þörf er fyrir hendi hér í Reykjavík, og þá einnig í öðrum þéttbýlishverfum landsins og því eðlilegt, að þessi mál séu sett í athugun, hvernig svo sem það verður gert.“ Eins og hér kemur fram, telur fræðslustjórinn þörfina vera fyrir hendi og mælir með athugun á málinu. Þetta var raunar líka skoðun allra hv. nm. í allshn. á s.l. þingi. Ágreiningurinn var ekki um það, að vandamálið væri ekki fyrir hendi, og heldur ekki um það, að athugun ætti að fara fram. Ágreiningurinn var um það, hvaða háttur væri hafður á þessari athugun. Við, sem mynduðum minni hl. n., töldum réttast að fara þá Ieið, sem í þáltill. er bent á, þ.e.a.s., að það verði athugað að stofna heimili, eins og þar er nánar kveðið á um. En meiri hl. allshn. bar, eins og stundum áður, mest traust til hæstv. ríkisstj. og vildi fela málið í forsjá hennar og vísa málinu til ríkisstj. Það má raunar segja að það sé afgreiðsla út af fyrir sig og leggi, a.m.k. ef rétt er á haldið, nokkra skyldu á hæstv. ríkisstj. til þess að sinna þeim málum, sem þannig er vísað til hennar af Alþ. Það hefði kannske mátt sætta sig við þá afgreiðslu, a.m.k. frekar en ekki neitt, og þess vegna mundi ég ekki hafa hreyft þessu máli nú í þriðja sinn, ef þessi uppástunga meiri hl. hefði verið framkvæmd. Ef till. hefði í raun og veru verið vísað til hæstv. ríkisstj., þá tel ég víst, að eitthvað hefði verið athugað um þessi mál. En einhverra hluta vegna hlaut tili. aldrei fullnaðarafgreiðslu. Meiri hl. n. skilaði aldrei áliti, og síðari umr. fór þar af leiðandi aldrei fram. Mér finnst það vera lágmarkskrafa að till., sem bornar eru fram á Alþingi Íslendinga, a.m.k. þegar þær fjalla um ekki ónauðsynlegri mál en uppeldi æskulýðsins, fái þinglega meðferð og einhverja afgreiðslu, og það er þess vegna, að ég vil leyfa mér að gera þessa kröfu til Alþ., sem ég ræðst í það að flytja þessa till. eina ferðina enn. Það er enn þá nægilega mikill tími eftir af þinghaldinu til þess, að tóm gefist til að athuga till., ekki sízt, þegar um ræðir, eins og í þessu tilfelli, till., sem flestum hv. alþm. er að fornu fari nokkuð kunn, og umsagnir liggja fyrir frá ýmsum aðilum, sem þessi mál hafa látið sig varða flestar jákvæðar, þó ekki allar. Ég vil ekki leyna því, að kirkjuþing sendi allshn. umsögn um þessa till., þar sem lagt er til, að málefni kaupstaðabarna og sumardvöl þeim til handa yrðu áfram í höndum áhugamanna, en jafnframt bætt við, að vitanlega þyrfti að styrkja þetta áhugamannastarf enn að miklum mun. Nú mundi það auðvitað fást athugað í þessu sambandi, ef þessi till. yrði samþykkt, hvort sú tilhögun gæfi betri raun, þannig að ástæðulaust virðist að leggja till. fyrir róða af þeirri ástæðu einni, að aðrar leiðir gætu komið til greina. Það mundi þá koma í ljós við skoðun málsins. Ég hygg, að öllum hv. þm. séu enn í fersku minni þeir erfiðleikar, sem ungmenni, og þá sérstaklega hér í þéttbýlinu, áttu við að glíma á s.l. sumri í því efni að fá eitthvað að gera. Þá var hér virkilega vandamál að þessu leyti. Sumarvinnan er auðvitað nauðsynleg mörgum úr skólaæsku landsins af fjárhagsástæðum. Sízt skal ég gera lítið úr því. Þau eru ekki fá ungmennin bæði fyrr og síðar, sem hafa brotizt menntabrautina fyrst og fremst fyrir það sjálfsaflafé, sem sumarvinnan hefur skapað þeim. Það gilti, þegar ég var í skóla á mínum skólaárum, og það gildir vafalaust enn í dag, þó að aðstæður séu að vísu mikið breyttar. En sumaratvinnan er ekki einasta nauðsynleg vegna peninganna, þó að þeir séu góðir og nauðsynlegir, aðrar ástæður vega einnig þungt þar. Iðjuleysið er böl, sem marga hættu skapar, ekki sízt fyrir fólk á þessu aldursskeiði. Þessu þurfa yfirvöld landsins að gefa gaum og vera tilbúin að mæta. Það er að vísu rétt og sjálfsagt að viðurkenna það, að á undanförnum veltiárum nokkuð mörgum, hefur verið nóg atvinna fyrir allar vinnufærar hendur og þá skólafólkið líka, en á s.l. sumri skipti mjög um til hins lakara og þá var það raunhæft vandamál, a.m.k. hér í Reykjavik, sem borgarstjórnin komst ekki hjá að sinna, að útvega skólafólki atvinnu, því að tugir þess, ef ekki hundruð, gengu þá án þess að hafa neitt að gera. Ég sé það á síðustu samningaviðræðum, sem áttu sér stað milli verkalýðs og atvinnurekenda, að a.m.k. verkalýðsfélögin hafa ekki gleymt þessu ástandi, sem ríkti hér í fyrrasumar, og það er víssulega gott til þess að vita, að 6. liður í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., sem gefin var út í sambandi við lausn verkfallsins, fjallar einmitt um þetta mál og er einhvern veginn þannig, að athuguð verði atvinnumál unglinga, sem eru við nám, og stuðlað að sumaratvinnu fyrir þá. Ég tel, að þetta sé mjög góð og tímabær yfirlýsing, og vonast til þess, að ekki verði látið sitja þar við orðin tóm, því að fyrir vinnuna er full þörf. En ég bendi þara á það, að iðjuleysi og verkefnaleysi er einnig óhollt þeim, sem eru yngri en sú skólaæska sem hér mun aðallega vera átt við. Ég hygg, að það muni vera nemendur framhaldsskólanna sem fyrst og fremst er átt við í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. En þetta gildir engu síður, a.m.k. verkefnaþörfin, þó að maður tali ekki kannske um fjárhagshlið þessa máls, í sambandi við þá, sem yngri eru. Einnig þeir þurfa að hafa sín verkefni við að fást, og þess vegna er það, sem ég a.m.k. og við flm. allir leggjum mikla áherzlu á það, sem segir í 2. mgr. þessarar till., að að því skuli stefnt, að á slíkum sumarheimilum hafi börnin viðfangsefni, sem geti orðið þeim að sem mestum andlegum og líkamlegum þroska. Svo er talið hér upp, þ. á m. ræktunarstörf, gæzla húsdýra og umgengni við þau. Vitanlega er þessi upptalning allsendis ótæmandi og fjöldamargt annað, sem kemur til greina. Mér dettur t.d. í hug, að hugsanlegt væri nú í þessum heyforðaskorti, sem virðist hafa stungið upp kollinum nú undanfarin sumur, a.m.k. í sumum landshlutum, hvort ekki væri hægt að nota þann vinnukraft, sem þarna gæfi sig fram, til heyöflunar. Það kæmi fyllilega til greina og áreiðanlega í góðar þarfir. En allt það eru náttúrlega bollaleggingar, sem ástæðulaust er að halda áfram hér og mundi verða athugað, ef þessi till. næði fram að ganga. Ég sé, að næst á dagskrá þessa fundar er önnur þáltill., till. frá hv. þm. Austf., Jónasi Péturssyni, um skylduþjónustu ungmenna. Mönnum kann kannske að finnast, að till. séu farnar að nálgast hvor aðra, en svo er þó ekki. Þessi skylduþjónustuhugmynd hefur oft skotið upp kollinum, og það getur vel verið, að ýmislegt verra væri hægt að gera ungu fólki heldur en það að ætlast til nokkurrar vinnu af því, sérstaklega ef það væri fellt inn í námsbrautina. Ég ætla ekki að ræða þá till. neitt sérstaklega, en er þó hræddur um, að slík lagaboð mundu mæta talsverðri mótspyrnu, En hér er ekki um neitt lagaboð, neina skyldu að ræða í því máli, sem ég flyt hér. Hér er aðeins verið að skapa aðstöðu fyrir þá, sem hana vilja þiggja, og aðstöðu, sem ég tel, að nauðsynlegt sé að skapa. Ég skal ekki tefja tímann meira en orðið er. Ég vænti þess, að þegar þessari umr. lýkur, verði till. vísað til hv. allshn. og síðari umr., og leyfi mér að ætlast til þess, að hv. allshn. skili áliti og láti till. fá þinglega afgreiðslu að þessu sinni, svo að ekki þurfi að koma til þess enn þá einu sinni, að hún verði óútkljáð á Alþingi.