Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg skal reyna að ganga á undan með góðu eftirdæmi og vera svo stuttorður, sem unt er, þegar jeg nú vil gera nokkra grein fyrir brtt.fjvn. á þskj. 417. Fyrst hefir hún leyft sjer að gera þrjár brtt. við tekjukafla fjárlaganna. Hin fyrsta þeirra er við 2. gr. 14. lið, um að hækka áætlaðar tekjur af stimpilgjaldi upp í 600 þús. kr. Jeg þykist vita, að allir háttv. deildarmenn viti, að þessi hækkun er fram komin vegna verðtollslaganna, sem þingið hefir nýlega samþykt, en ekki hefir fyr verið tekið tillit til í fjárlagafrv. En eins og kunnugt er, á að innheimta þann toll sem stimpilgjald, og er því ekki nema eðlilegt, að tekið sje tillit til þessa tolls, með því að hækka tekjuáætlunina, sem því nemur, er búast má við, að hann gefi í aðra hönd. Þegar verðtollsfrv. var til umræðu í hv.Nd., voru þar gefnar þær upplýsingar, að innflutningur þeirra vörutegunda, sem þá var gert ráð fyrir að tollurinn næði til, hefði numið um 10 milj. kr. árið 1921. Þar sem tollurinn er 20%, hefði hann átt að nema 2 milj. kr., ef gera hefði mátt ráð fyrir sama innflutningi. En þá var strax gert ráð fyrir því, að tollurinn sjálfur myndi draga til helmings úr innflutningnum, svo að tekjurnar af honum næmu í hæsta lagi 1 milj. kr., og það var sá tekjuauki, sem búist var við mestum, þegar frv. kom fyrir þessa hv. deild. En hjer voru gerðar verulegar breytingar á frv., eða svo miklar, að óhætt mun að fullyrða, að þær hafi rýrt tekjuaukann, sem það hafði í för með sjer, fast að helmingi þess, sem áður var hann áætlaður. Nefndin vill nú fara varlega í áætlunum sínum og áætla tekjuaukann vegna verðtollsins 300 þús. kr. Sumir hv. nefndarmenn vildu meira að segja fara enn varlegar í sakirnar og gera aðeins ráð fyrir 200 þús. kr. tekjuauka, vegna þess, að nú er aðflutningsbann á miklum hluta þeirra vörutegunda, sem tollurinn nær til. En nefndin bjóst við, að því hærri sem tekjur ríkissjóðs vegna verðtollsins væru áætlaðar, því minna gerði hæstv. stjórn að því að hefta innflutning, því að það liggur beint við, að stjórnin reyni að gæta þess, að ríkissjóður fái þær tekjur, sem honum eru áætlaðar í fjárlögum. Ef þingið nú áætlar, að verðtollurinn gefi ríkissjóði 300 þús. kr. tekjur, þá geri jeg ráð fyrir, að hæstv. stjórn beiti ekki meiri innflutningshöftum en svo, að hún sje viss um, að ríkissjóður fái þessar tekjur. Önnur brtt. nefndarinnar við þennan kafla er sú, að hækka áætluð skólagjöld upp í 20 þús. kr. Þetta skólagjald kom fyrst til sögunnar árið 1923 og náði þá aðeins til lægstu deilda þeirra skóla, er það á annað borð náði til. Eftir upplýsingum, sem nefndin hefir aflað sjer hjá ríkisfjehirði, nam gjald þetta fyrsta árið samtals 6850 kr. Þegar þess er gætt, að gjaldið náði aðeins til neðstu deilda skólanna og að nú bætast næstneðstu deildirnar við, með tiltölulega jafnmörgum nemendum, má áætla, að gjaldið nemi í ár 13–14 þús. kr. Árið 1925 bætist ekki aðeins þriðja deildin við hvern skóla, sem verður gjaldskyld, heldur er gert ráð fyrir, að gjaldið nái þá einnig til lærdómsdeildar mentaskólans. Auk þess er það hækkað úr 100 kr. upp í 150 kr. fyrir innanbæjarnemendur. Er því ekki of hátt reiknað að ætlast til, að það gefi 20 þús. kr. tekjur, jafnvel þó gengið sje út frá því sem sjálfsögðu, að undanþágur frá því verði framvegis veittar, ef skilyrði fjárlaganna eru fyrir hendi. Þriðja brtt. er um, að áætlaður arður af hlutafjáreign ríkissjóðs í Eimskipafjelagi Íslands falli niður. Eftir öllum upplýsingum um hag fjelagsins og frv. þeim, sem fyrir þinginu liggja, um að undanþiggja það opinberum gjöldum og styrkja það á ýmsan hátt, þá sýnist lítils arðs að vænta úr þeirri átt, og er það því aðeins að villa sýn að færa hann tekjumegin. Næst er að minnast á brtt. nefndarinnar við 13. gr. C. 1. a., um að lækka styrkinn til Esju úr 180 þús. kr. niður í 150 þús. kr. Ástæðan til þessarar brtt. er sú, að stjórn Eimskipafjelagsins hefir skrifað atvinnumálaráðuneytinu brjef, þar sem hún gerir till. um, að strandferðum Esju verði breytt þannig, að þær byrji í öndverðum aprílmánuði og haldi áfram fram í nóvember. Þá fari skipið til útlanda og liggi þar í þurkví til 15. mars, en haldi síðan til Reykjavíkur, til þess að hefja strandferðirnar á ný. Gert er og ráð fyrir því, að mestur hluti skipshafnarinnar verði sendur hingað heim á meðan skipið er erlendis, en verði síðan sendur út aftur í byrjun marsmánaðar. Stjórn Eimskipafjelagsins áætlar, að við þessa tilhögun sparist um 54 þús. kr. Aftur á móti býst hún við því, að veita þurfi Goðafossi um 10 þús. kr. styrk til þess að halda uppi strandferðum yfir vetrarmánuðina, og að sparnaðurinn verði þannig samtals um 44 þús. kr. Hæstv. stjórn hefir lagt þessa tillögu Eimskipafjelagsins fyrir samgmn. þingsins, og hafa þær fallist á þær. Sömuleiðis hefir hæstv. atvrh. (MG) fallist á þær, og sama er að segja um fjvn., og hefir hún því leyft sjer að bera fram þessa tillögu. Næsta brtt. nefndarinnar er um, að kennaralaun háskólans lækki um 7000 kr. Ástæðan er sú, að nú er búist við því, að prófessorinn í hagnýtri sálarfræði verði, áður en fjárlög þessi ganga í gildi, skipaður landsbókavörður og hverfi því frá háskólanum. Telur nefndin því rjett að lækka kennaralaunin sem næst þeirri upphæð, sem hann annars myndi fá sem kennari. Í samræmi við þessa brtt. ber nefndin svo fram aðra, um að núverandi landsbókavörður fái hækkuð lögmælt eftirlaun, þegar hann lætur af embætti. Þá er brtt. um að hækka náms- og húsaleigustyrk til stúdenta við háskólann hjer um 3000 kr., eða upp í 13 þús. kr. Nefndin sá sjer ekki fært að fara hærra, þó að hún hinsvegar viðurkenni, hversu afarerfitt stúdentar eiga með að komast af, og þó að hjer sje um mjög verulega niðurfærslu að ræða frá því, sem nú er. Árið 1923 var þessi náms- og húsaleigustyrkur 18 þús. kr., en í núgildandi fjárlögum 21 þús. kr. Þó að þessi till. nefndarinnar verði samþykt, þá er hjer um verulega lækkun að ræða. Jafnframt vil jeg geta nokkurs aths. um þennan styrk, sem sje að ætlast er til þess, að 12500 kr. komi úr sáttmálasjóði í þessu skyni. Fjvn. er því að vísu samþykk, að eftir skipulagsskrá sjóðsins ráði háskólaráðið því eitt, hvernig tekjum hans er varið. En hinsvegar vill nefndin slá því föstu, að ekkert það ákvæði finnist í stofnskrá sjóðsins, sem sje því til fyrirstöðu, að stúdentar sjeu styrktir af honum, heldur þvert á móti; það er í fullu samræmi við stofnskrána. Það er því undir stjórn sjóðsins, háskólaráðinu, komið, hvort stúdentar fá þennan styrk. Við háskólann eru nú um 100 stúdentar, og af þeim eru í ár 76 styrkþegar. Það er því ekki há upphæð, sem kemur í hlut hvers. Nefndin er annars þeirrar skoðunar, að frekar beri að veita eldri en yngri stúdentum styrk þennan, en hefir þó ekki treyst sjer til að setja ákveðnar reglur þar að lútandi. Það er ilt fyrir menn að þurfa að hætta námi að afloknu stúdentsprófi, en þó er enn meiri röskun á lífsbraut þeirra, sem þurfa að hætta eftir tveggja til þriggja ára háskólanám. Jeg vil vona, að háttv. deild samþykki því þessa hækkunartill., því að hún verður að teljast mjög sanngjörn. Það eitt kann að vera athugavert við hana, að hún gangi ekki nógu langt. Íslenskir stúdentar við erlenda háskóla, sem nú munu vera um 25, fá nú 1200 kr. danskar hver, og nam styrkur þessi síðastliðið ár yfir 30 þús. kr. Nú er ekki meiningin, að styrkur þessi verði áætlunarupphæð, heldur fari ekki fram úr 12000 kr. samtals, samkv. till.hv.Nd. Sjá því allir, að hjer er mjög þrengt að kjörum þessara stúdenta, og er spurning, hvort margir þeirra verði ekki að hætta námi, ef svo langt verður gengið. Hv. Nd. hefir, að dómi nefndarinnar, farið of langt í því að skera styrk þennan við neglur sjer, og væntir hún þess, að hv. deild geti að minsta kosti fylgt till. sinni um 3000 kr. hækkun á þessum lið. Þá hefir nefndin lagt til, að laun við Þjóðskjalasafnið verði færð úr 13 þús. kr. niður í 6750 kr., sem eru byrjunarlaun þjóðskjalavarðar með dýrtíðaruppbót. Það er nú búist við því, að embætti þetta verði veitt núverandi aðstoðarskjalaverði, en það embætti verði aftur á móti ekki veitt. Við þá ráðstöfun sparast þannig um 6000 kr. Í sambandi við þetta vill nefndin leggja til, að ætlað verði til aðstoðar við safnið 1500 kr., í stað 1000 kr., sem nú er í frv. Er ekki nema sanngjarnt að ætla þjóðskjalaverði dálítið meiri aðstoð framvegis við að búa um skjöl en hingað til hefir verið, þar sem hann verður hjer eftir eini fasti starfsmaður safnsins, í stað tveggja áður. Þá vill nefndin lækka styrkinn til Hannesar Þorsteinssonar um 500 kr., niður í 1500 kr. Stafar þessi till. ekki af því, að nefndin viðurkenni ekki vísindastarfsemi þessa manns, heldur af hinu, að búist er við því, eins og jeg tók áður fram, að hann taki nú við þjóðskjalavarðarembættinu og hafi því minni tíma til vísindaiðkana sinna en áður. Þá leggur nefndin til, að liðurinn I, b. í 18. gr. frv. verði hækkaður um 200 kr. Ástæðan er sú, að í tilsk. frá 31. maí 1855, sem var enn í gildi þegar Hannes sál. Hafstein dó, var gengið út frá því, að börn embættismanna fengju 100 kr. styrk. En þrátt fyrir það hefir ennþá farist fyrir, að þau tvö börn hans, sem enn eru í ómegð, hafi fengið nokkurn slíkan styrk, líklega vegna þess, að kona hans var dáin á undan honum. Hinsvegar hefir Íslandsbanki lagt börnum þessum til 1000 kr. styrk hvoru í virðingarskyni við minningu föðurins. Nú hefir fjárhaldsmaður þeirra farið þess á leit, að börnin fengju þennan lögboðna styrk, 100 kr. hvort, frá þeim tíma, er faðir þeirra dó, og hefir hæstv. stjórn mælt með því. Fjvn. lítur svo á, að sjálfsagt sje að verða við þessari málaleitun, og leggur því til, að liðurinn verði hækkaður um 200 kr., en vill þó jafnframt láta þess getið, að hún ætlast til, að börnin fái lögmæltan styrk frá dánardægri Hafsteins sál., þó að styrkurinn hafi ekki verið tekinn upp í fjárlögum fyr en nú. Þá kemur nýr liður, sem jeg reyndar gat um áðan, að veita Jóni Jacobson landsbókaverði 3000 kr., ef hann lætur af embætti. Eins og jeg hefi áður sagt, er í ráði, að svo verði, og hefir hv. mentamn. lagt eindregið til, að honum verði veitt þessi eftirlaun, og hefir fjvn. fallist á það. Þá hefir nefndin gert tvær brtt. við 19. gr., og er sú fyrri þeirra skipulagsbreyting. Nú á gr. í frv. að vera í tveim liðum, en er aðeins í einum lið. Nefndin lætur hann óbreyttan að öðru leyti en því, að ákvæðið um að veita Ólafi J. Hvanndal greiðslufrest á viðlagasjóðsláni sje fært úr þessari grein og flutt til 21. gr. frv. Hin brtt. við 19. gr. er sú, að áætla 100 þús. kr. fyrir væntanlegri hækkun dýrtíðaruppbótar embættismanna. Nefndinni hefir borist erindi frá hæstv. fjrh. (JÞ), þar sem hann skýrir frá því, að hann hafi látið hagstofuna reikna út dýrtíðaruppbótina fyrir árið 1925, eins og hún yrði eftir því verðlagi, sem var í aprílmánuði í ár. Komst hagstofan að þeirri niðurstöðu, að samkv. núgildandi verðlagi yrði hún 591/3%, en í fjárlagafrv. er hún nú áætluð 50%. Hæstv. fjrh. þykir ótækt, að þessi dýrtíðaruppbót verði í fjárlögum áætluð lægri en líkur eru til, að hún verði í raun og veru, og hefir því lagt til, að vegna þessarar hækkunar verði 168 þús. kr. áætlaðar í einu lagi í 19. gr. frv., þar eð ekki sje gerandi að skifta hækkuninni niður á allar þær gr. frv., sem hún nær til. Nefndin er honum sammála um þetta atriði, og eins um hitt, að taka beri tillit til hækkunarinnar, en vill áætla hana 100 þús. kr.; jafnvel þó að gera megi eins vel ráð fyrir henni hærri þegar til kemur, þá er þó ekki víst enn, hversu miklu hækkunin nemur. Ræður nefndin því hv. deild til að samþykkja sína brtt. heldur en till.hæstv. fjrh., þó að það skifti í sjálfu sjer ekki miklu máli, þar sem hjer er um áætlunarupphæð að ræða. Annar liður 21. gr. fer í þá átt, að klæðaverksmiðjunni Álafossi verði veittur afborgunarfrestur af láni sínu. Verksmiðjan var áður, eins og kunnugt er, eign Sigurjóns Pjeturssonar og Einars bróður hans. Þeir hafa nú framselt bú sitt til gjaldþrotaskifta, en kona Sigurjóns hefir fengið verksmiðjuna framselda. hefir hún komist að samningum við Íslandsbanka, og er því líklegt, að verksmiðjan geti haldið áfram að starfa, ef henni verður veittur þessi afborgunarfrestur. Fyrverandi stjórn var með þessu og núverandi hæstv. stjórn einnig, og því hefir fjvn. komið fram með þessa brtt. Þá hefir komið fram beiðni frá Guðmundi sýslumanni Björnssyni, þess efnis, að fastákveðið verði, hvernig honum beri að greiða vexti af viðlagasjóðsláni hans. Voru vextirnir fyrst ákveðnir 6%, en þá voru bankavextir 8%. Var tilætlunin sú, að vextir af láni hans skyldu vera 2% undir venjulegum bankavöxtum. Bankavextir fóru um eitt skeið niður fyrir 8%, en engu að síður var hann krafinn um 6% vexti. Vegna þessa fer sýslumaðurinn nú þess á leit að fá fastákveðið um þetta atriði. Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir mælt með beiðni hans, og því hefir fjvn. komið með þessa brtt. Nú sem stendur eru útlánsvextir bankanna hjer 8%, og meðan svo er hefir þetta enga „praktiska“ þýðingu, en lækki þeir aftur, þá hefir brtt. sín áhrif, og þess vegna er mál þetta borið fram. Þá á fjvn. ekki fleiri till. að þessu sinni, en um aðrar brtt. ætla jeg ekki að tala nú. Ef brtt. um að hækka tekjukaflann um 317 þús. kr. ÷ 5 þús. kr. verða samþyktar, aukast áætlaðar tekjur um 312 þús. kr. Sparnaðartill. nefndarinnar nema í alt 45 þús. kr. Hinsvegar hefir nefndin orðið að leggja það til, að tekinn yrði upp stór útgjaldaliður, sem sje 100 þús. kr. til viðbótar við dýrtíðaruppbótina, en aðrar hækkanir nefndarinnar nema 6000 kr. Ef brtt. þessar verða samþyktar, en ekki aðrar, þá fer fjárlagafrv. út úr þessari háttv. deild með töluverðum tekjuafgangi. Skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um brtt. að sinni.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg get sem við 2. umr. þessa máls látið í ljós ánægju mína yfir brtt.hv.fjvn., sem mjer virðist gæta mjög hófs um útgjaldatill. sínar. Að því er snertir aðaltill., um hækkun á stimpilgjaldinu úr 300 þús. kr. upp í 600 þús. kr., þá verð jeg að segja, að það er ekki hægt fyrirfram að ráða í, hversu mikið verðhækkunartollurinn muni gefa af sjer. Það kemur áður en lýkur í ljós, að það mun draga úr vilja manna til innflutnings, að vörurnar sjeu þannig tollaðar, enda hafa margir látið það í ljós við mig, að þeir mundu ekki hafa útvegað sjer vörur, ef þeir hefðu fyrirfram vitað um tollinn. Sýnir það ljóslega, að hann muni draga úr innflutningsvilja manna. Hvernig þetta muni verða árið 1925, er ómögulegt að segja neitt um. Jeg fyrir mitt leyti tel þetta gjald mjög óvissan tekjustofn. Verði tekjurnar af honum litlar, þá er það vitanlega af því, að tollurinn hefir dregið úr innflutningnum, og var þetta einmitt annar tilgangurinn með þessum tolli. Jeg álít ekki rjett að áætla verðhækkunartollinn hærri en 200 þús. kr., en hefi þó ekki á móti því, að hann verði settur 300 þús. kr. Jeg mun verða að fara fram á það, að innflutningurinn verði ekki að öðru leyti svo heftur, að tekjuáætlun fjárlaganna fái ekki staðist, því stjórnin hlýtur að líta svo á, að það sje skoðun þingsins, að hún verði að sjá um það, að áætlanir fjárlaga standist, að svo miklu leyti sem það er á stjórnarinnar valdi. Tvær af till.hv.fjvn., brtt. 2. við 14. gr. og brtt. 1. við 15. gr., fara fram á það að setja í fjárlögin lögmælta launaupphæð með lægri tölu en þeim, sem koma út samkvæmt gildandi lögum. Skal jeg geta þess, að við meðferð fjárlagafrv. í hv.Nd. var slíkum till. vísað frá með forsetaúrskurði. Þó að jeg geti þessa hjer, þá skal jeg taka það fram, að jeg álít ekki, að þetta hafi verið rjett, og jeg minnist ekki á þetta í því skyni að beina því að hæstv. forseta þessarar hv. deildar, að fara eins að. Geri jeg ráð fyrir, að till. fái að komast til atkvæða. Þá vildi jeg minnast á brtt. mína um, að dýrtíðaruppbótin verði hækkuð um 168 þús. kr., í stað þess að hv. nefnd hefir áætlað hana 100 þús. kr. Það er svo um útgjaldaliði fjárlaganna, að jeg álít sjálfsagt að hafa vaðið fyrir neðan sig og áætla þá ríflega, þegar ekki felst í því hvöt til neinnar eyðslu. Hinsvegar er það varhugavert að áætla liðina háa, þegar það getur freistað til eyðslu. Dýrtíðaruppbótin 1925 er lögmælt og verður borguð út, hvort sem hún verður hærri eða lægri en till. Því er rjett að tiltaka svo háa upphæð, að hún verði nægileg. Ef miða á dýrtíðaruppbótina við vöruverð í byrjun aprílmánaðar, þá þarf 168 þús. kr. í viðbót. Meðan það er ekki vefengt, þá verður að setja liðinn með fullri upphæð. Og eins og sakir standa er ekki hægt að benda á neinar líkur fyrir því, að dýrtíðin lækki á næstu tímum. Hitt álít jeg algerlega óleyfilegt, að setja áætlunarupphæðina niður einungis vegna þess, að það sje hugsanlegt, að reyndin sýni lægri útkomu í október en nú. Sú aðferð er gagnstæð því að hafa vaðið fyrir neðan sig. Það væri jafnvel forsvaranlegt að áætla upphæðina hærri en nú er gert, því að þó að útgjöldin yrðu lægri en áætlunin, þá kæmi það ekki að sök, þar eð vitanlega yrði ekki greitt meira en útgjöldin nema. Jeg hefi því borið fram þessa brtt. til þess að gefa hv. deild tækifæri til að ákveða þennan lið eftir rjettum reglum. Þá vildi jeg skýra hv. deild frá því, að jeg hefi rjett í þessu sent til prentunar viðaukatill. við 22. gr. frv., er fer fram á það, að stjórninni verði veitt heimild til að selja 3 húseignir, sem landið á. Er það gamla símastöðin á Akureyri og 2 hús í Reykjavík, nr. 3 við Bröttugötu og nr. 10 við Aðalstræti. Á Akureyri hefir verið keypt nýtt hús fyrir síma- og póststöð, og er því ekki þörf á gamla húsinu. Að því er snertir húsin í Reykjavík, þá skal jeg geta þess, að ef ríkissjóður á að eiga þau áfram, þá mun það kosta allmikið fje að halda þeim við. Mun því hentast að selja þau nú. Það má vera, að stjórnin hafi heimild til að selja þessi hús án þess að sjerstakt lagaboð komi til, en okkur hefir þó þótt rjettast að fara þessa leið. Um till.hv. þingmanna mun jeg geyma mjer að tala, þangað til flutningsmenn hafa gert grein fyrir þeim.

Jónas Jónsson Jeg vildi leyfa mjer að segja nokkur orð um brtt. þær, sem jeg er riðinn við, og auk þess aðrar till. á þskj. 417. Jeg vildi þá fyrst taka það fram, að jeg hefi ekki sannfærst af rökum hv.frsm.fjvn. (JóhJóh) um verðtollinn. Tel jeg það ekki ná nokkurri átt að áætla hann svo lágt. Hv. þingdeildarmenn vita það allir, að það hefir eiginlega verið felt í hv.Nd. að hafa nokkur innflutningshöft á óþarfa varningi. Um það mál hefir verið samþykt till. frá einum hv.þm., sem er lengst frá því að vilja hafa nokkur höft. Því hefir verið haldið fram, að hægt sje engu að síður fyrir hæstv. stjórn að banna mikið af innflutningi slíkra vara, þrátt fyrir yfirlýsingu hv.Nd. Jeg verð að halda því fram, að það verði erfitt, þó að sá hæstv. ráðherra, sem hlut á að máli, vildi gera það, þar sem yfirlýstur vilji Nd. liggur fyrir um það atriði í neikvæða átt og stuðningsmenn hæstv. ráðherra hafa komist að þeirri niðurstöðu, að beina því til hæstv. stjórnar að banna ekki innflutning á öðru en bláberasta óþarfa. Jeg fæ ekki betur sjeð en að hæstv. stjórn verði að taka tillit til þessa vilja. Auk þess hefir þessi vilji komið skýlaust fram í blaði því, sem stjórnað er af stuðningsmönnum hæstv. ráðherra. Út frá þessum forsendum álít jeg það víst, að innflutningurinn verði mikill. Er það því spá mín eftir öllu útliti, að í stað 300 þús. kr. megi áætla um 800 þús. til miljón kr. Skal jeg benda á það, að því hefir verið haldið fram, að gjaldið af þeim örfáu vörutegundum, sem ályktað hefir verið að undantaka, mundi nema mörgum þúsundum króna. Ef það er rjett, hvernig í ósköpunum á þá alt hitt að vega svo lítið? Verðtollurinn hlýtur að komast upp í 800 þús. til eina miljón, og vil jeg leyfa mjer að gratulera hæstv. fjrh. (JÞ) með þeim tekjuauka. Þá vildi jeg minnast á brtt.hv.þm. Snæf. (HSteins) um sjúkraskýli og læknabústaði. Vil jeg endurtaka það, sem jeg sagði um það mál við 2. umr. fjárlagafrv., að jeg tel heppilegri þá leið hv.fjvn. að veita styrkinn á nafn og ljúka við skýlið í Borgarfirði, því að það verðskuldar þennan styrk. Enda má búast við, að á slíkum stöðum, þar sem hverir eru, sje hægt að koma upp skýlum og læknabústöðum, sem verði tiltölulega ódýrir í rekstri fyrir landið. Er jeg því á móti þessari till. Jeg álít einnig, að það sje heppilegast, að þingið sjálft ráði því, hvar sjúkraskýli eru reist, svo að stjórnin losni við það að klípa styrk þennan sundur milli stuðningsmanna sinna. Jeg veit það, að menn í Vestur-Skaftafellssýslu búast við því, að byrjað verði á sjúkraskýli þar, ef till. þessi verður samþykt. Þá vildi jeg minnast á aðra brtt. sama hv.þm., um styrk til utanferða hjeraðslækna. Það er vitanlega mjög æskilegt, að læknar fari utan og fullnumi sig í grein sinni. En mjer þætti gaman að heyra skýringu hv.þm. á því, hvernig á því stendur, að einmitt læknarnir, sem eru best launaðir embættismenn landsins, skuli vera svo mjög styrksþurfar. Í undanförnum fjárlögum hefir staðið styrkur til berklaveikrar konu, en var feldur í Nd. Jeg hefi leyft mjer að fara fram á, að konan fái að halda þessum 500 kr. Það er alkunna, hvernig ástand hefir skapast hjer í sambandi við berklavarnalögin. Þjóðfjelagið sjer fyrir sjúklingum, jafnvel þó að þeir sjeu ekki smitandi. Þessi kona er ekki fær um erfiðisvinnu, en getur þó hjálpað til við ljett störf. Smástyrkur myndi bjarga henni frá neyð. Jeg játa það, að það er ekki auðvelt fyrir landið að taka að sjer marga sjúklinga á þennan hátt. En þegar landið hefir tekið þá að sjer sem slíka, þá er ekki rjett að kasta þeim út á klakann, þegar eytt hefir verið vegna þeirra fje um svo langan tíma. Jeg leyfi mjer að koma með brtt. við 14. gr. B. XVIII 1, um sundkenslu. Það eru þrír eða fjórir skólar fyrir fullorðið fólk hjer, sem styrktir eru af ríkisfje, sem full ástæða er að hvetja til að nota laugarnar. Kvennaskólinn, verslunarskólinn, samvinnuskólinn og jeg held vjelstjóraskólinn hafa hingað til verið útilokaðir, þ. e. a. s. námsfólkið hefir ekki haft ókeypis sundkenslu. Jeg sje enga ástæðu til að gera þennan mun á skólum og flokka þá eftir því, hvort þeir eru ríkisskólar eða styrktir af ríkisfje. Það er ekki enn búið að tala fyrir till. um hækkun til samningar orðabókar. En jeg verð að lýsa því yfir, svo sem við fyrri umr., að jeg get ekki skoðað þennan styrk annað en eftirlaun handa öldruðum manni. Munu flestir líta þannig á, þeir er vel til þekkja. En hinsvegar eru 6 þús. kr. óeðlilega há eftirlaun. Hv. flm. vil jeg benda á það, að töluverðar líkur eru á því, að upphæðin verði lækkuð aftur í hv.Nd. enn meir en við 2. umr., ef farið verður að hækka hana hjet upp í 6 þús. kr. Um styrkinn, sem 15. gr. ræðir um til Hannesar Þorsteinssonar, get jeg sagt það, að jeg álít, að 1 þús. hefði átt að nægja. Þessi maður hefir tekið að sjer forstöðu skjalasafnsins og fær þar með launahækkun. Þá hefi jeg fyrir tilmæli manna á Ísafirði flutt brtt. um styrk til hafskipabryggju. Mjer hefði aldrei komið til hugar að flytja þessa till., ef um bein peningaútlát fyrir ríkissjóð væri að ræða. Það væri ósamræmi í því að veita 55 þús. til mannvirkis í einum kaupstað á þessum niðurskurðartímum. Þannig stendur á fyrir Ísfirðingum, að bærinn ætlar að byggja hafskipabryggju. Hann getur það ef hann þarf ekki að endurborga gamalt hallærislán til ríkissjóðs. Á síðustu árum hefir það orðið torsótt fyrir ríkið að innkalla hallærislán, og það er álit mjög margra þingmanna, að eins muni fara um þetta lán. Jeg leyfi mjer að bera það undir hv. deild, hvort hún telji ekki rjett að leyfa að leggja endurborgun af þessu láni í hafskipabryggju. Því einhverntíma kemur til ríkisins kasta að uppfylla eldri lög um styrk til hafnarbóta á Ísafirði. Hygg jeg rjettast að verða við beiðni Ísfirðinga. Það er ekki ánægjulegt að hindra framkvæmdir, sem þurfa að gerast sjerstaklega nú í atvinnuleysinu. Þess vegna legg jeg eindregið með, að frv. verði samþykt. Um fjárveitingu til Jóns Jacobson lands. bókavarðar vil jeg taka fram, að við í mentmn. höfum eftir atvikum mælt með, að eftirlaun yrðu honum veitt. Mjer er þó ekki óblandin ánægja að greiða atkv. með þessum lið. En jeg er sannfærður um, að hin eftiræsktu og mjög nauðsynlegu mannaskifti við landsbókasafnið mundu ekki verða framkvæmd að öðrum kosti. Jeg hefi áður minst á það í hv. deild, að þar sem sannanlegt er, að hið megnasta ólag á rekstri bókasafnsins hefir átt sjer stað um nokkur ár, er það í sjálfu sjer ekki viðkunnanlegt að setja á eftirlaun forstöðumann þess, sem reynst hefir óhæfur í stöðu sinni. Spurningin er þá : Hvað þá um hina góðu og trúu þjóna þjóðfjelagsins, þegar þeir eru orðnir gamlir? Hverju á að launa þeim? Jeg veit, að í till. felst ranglæti gagnvart öðrum starfsmönnum, sem verða sumir hverjir að búa við hörð kjör eftir langa og dygga þjónustu. En þar sem ekki má treysta aðhaldi stjórnarinnar, eru engin önnur ráð en annaðhvort að þola óhæfa starfrækslu eða þá að „kaupa út“ hina miður hæfu starfsmenn. Brtt., sem jeg flyt við 18. gr. II,e 12, var feld við 2. umr. í þessari hv. deild. Jeg verð að skilja það á þann veg, að hún hafi þótt of lág. Það er ekki algengur siður að hækka till. eftir að þær hafa verið feldar einu sinni, en jeg þóttist hafa ástæðu til þess að þessu sinni. Jeg hefi aflað mjer upplýsinga um þennan mann, og vil jeg sjerstaklega benda þeim hv. þingmönnum, sem hafa haldið með Árna Th. Pjeturssyni - sem sannanlegt er, að ekki hefir staðið vel í stöðu sinni -, jeg vil benda þeim á það, að hjer er kennari, sem starfað hefir dyggilega í 35 ár undir erfiðum kringumstæðum; hefir verið farkennari og oft hjá þeim, er bágast áttu í sveitinni, þar sem verst fór um hann. Þegar maðurinn er orðinn gamall og heilsulaus, bíður hans ekkert nema sveitin. Með leyfi hæstv. forseta vil jeg lesa upp vottorð sóknarprestsins á Patreksfirði. Hann segir: „Hjermeð votta jeg undirritaður, að Guðmundur Björnsson, fyr bóndi á Botni í Tálknafirði, leysti með stakri alúð og kostgæfni af hendi barnakenslustarf á þeim árum. Hepnaðist honum sjerstaklega oft afburðavel að kenna tornæmum börnum, sem aðrir voru oft uppgefnir við og jafnvel var álitið ókennandi. Patreksfirði, 4. febr. 1924. Magnús Þorsteinsson, (sóknarprestur).“ Þeir, sem fengist hafa við kenslu, vita, að einmitt í því felast yfirburðir kennara, að honum takist sæmilega við tornæmu nemendurna, því það er vandalítið að kenna hinum gáfuðu. En aðeins þeir, sem eru fæddir kennarar, geta kent með góðum árangri þeim, sem lítið er gefið. Jeg tek vottorðið sem merki þess, að maðurinn sje verður þessara 200 kr. Þá vil jeg þakka hv.fjvn. fyrir það að hafa bæði nú og við 2. umr. stutt að því að veita Ólafi Hvanndal greiðslufrest á afborgunum af viðlagasjóðsláni. Þá kem jeg að c-lið í sömu till., sem ákveður sjerstaklega lága vexti af viðlagasjóðsláni sýslumannsins í Borgarnesi (Guðmundar Björnssonar). Jeg get ekki litið sömu augum á þennan lið sem hinn síðastnefnda. Sýslumanni gekk erfiðlega að herja út lánið í fyrstu. En nú hefir hann bygt sjer óþarflega stóra höll þarna í Borgarnesi. Jeg tel ekki vel ráðið fyrir landið að lána fje í einstaks manns bústað og fara síðan að gefa eftir vexti manni í ágætri stöðu. Þetta finst mjer sannarlega vera að bera í bakkafullan lækinn. Skal jeg svo ekki að þessu sinni fjölyrða frekar um þennan lið.

Björn Kristjánsson Jeg á nokkrar brtt. á þskj. 417. Sú fyrsta er um skólagjöld, við 14. gr. B. VII. að þau verði lækkuð úr 150 kr. niður í 100 kr. Er jeg hræddur um, að það komi sjer heldur illa fyrir nemendur, verði skólagjöld hækkuð um 50%, þar sem dýrtíð er með mesta móti og alt útlit fyrir, að hún magnist enn á næsta ári. Þó að ríkissjóður þurfi tekna með, verður einnig að líta á hitt, hversu afarörðugt það er að sækja skóla undir slíkum kringumstæðum. Ef skólagjöld hækka svona mikið, óttast jeg, að það leiði til þess, að þeir, sem völdin hafa, gefi eftir meira og minna af þeim. Þá verður hækkunin aðeins kák og tekjur vaxa ekkert við hana. Mjer finst í alla staði ósanngjarnt að hækka skólagjöldin, og hefi því leyft mjer að skjóta brtt, um það efni undir dóm hv. þingdeildarmanna. Það væri verjanlegt að hækka gjöldin, ef verð á nauðsynjum væri að falla, en nú er það þvert á móti. Næst er brtt. við 14. gr. B. XIV 3, um að liðurinn orðist svo: „Til lýðskólans í Bergstaðastræti 600 kr.“ Kemur þessi liður í staðinn fyrir þann, sem hv.Nd. setti inn í fjárlagafrv. við 3. umr. aðeins með 14 atkv. Þá var skólinn í Bergstaðastræti feldur úr frv., en stóð þó í stjórnarfrv. með 1000 kr. Hann hefir notið styrks frá þinginu síðustu 5 ár. Jeg vildi því bera undir hv. deild, hvort ekki væri tilhlýðilegt að veita styrk þessum skóla, sem starfað hefir alt frá 1909, heldur en að taka upp í fjárlög nýjan skóla, sem enginn þingmaður þekkir deili á. Að vísu er lítilfjörlegur styrkur nefndur til þessa nýja skóla; hann smeygir aðeins litlafingrinum inn í þetta skifti, en trúað gæti jeg, að hann færði sig upp á skaftið síðar meir. Verði þessi brtt. mín feld, legg jeg til, að allur liðurinn verði feldur burt. Skólanum þarf jeg ekki að lýsa nú; jeg hefi gert það við 2. umr. og gat þess þá, hversu mikill elju- og áhugamaður skólastjórinn er og vandaður maður í alla staði. Það hefir ekki lítil uppeldisleg áhrif að nema hjá ágætum mönnum. Þá kem jeg að brtt. við 15. gr. 15, um að færa launaupphæð sjera Jóhannesar L. L. Jóhannssonar úr 5 þús. kr. upp í 6 þús. kr. Eins og menn muna, var Jóni heitnum Ólafssyni á sinni tíð falið að safna til og semja íslenska orðabók. En þegar hann var látinn, sóttu tveir menn 1917 um til Alþingis að mega halda starfi hans áfram, þeir Björn Bjarnason frá Viðfirði og sjera Jóhannes L. L Jóhannsson, báðir þektir miklir íslenskumenn. Niðurstaðan varð, að báðum þessum mönnum var falinn starfinn með 4000 kr. launum hvorum. Þegar þeir fóru að athuga það, sem Jón Ólafsson hafði samið, sáu þeir, að á þeim grundvelli gátu þeir ekki bygt, sem hann hafði lagt. En Björns frá Viðfirði naut ekki lengi við, því hann dó fyrir jól 1917. Þá var Jakob Smári ráðinn í hans stað, og unnu feðgarnir saman um að búa til nýjan grundvöll, eða grundvöll þann, sem hv. 5. landsk.þm. lýsti svo ömurlega við 2. umr. Sjera Jóhannes er sem sje í óvinahóp hans. Hv. 5. landsk.þm. sagði, að í þennan grundvöll eða þetta sýnishorn hefði vantað 1000 orð; vísindamaður hjer hefði fundið það út í hendingskasti. En vitanlega er ekki hægt að ætlast til, að í sýnishorni á fyrirkomulagi á orðabók sjeu öll orð, sem þar gætu staðið. Öll orðin í orðabók geta ekki komið fram, eins og gefur að skilja, fyr en alt handritið er fullgert, að búið er að lesa allar bækur, rit og orðabækur, sem er efniviðurinn í orðabókina. En það tekur mörg ár og er venjulega margra manna verk erlendis, og skifta þeir þá með sjer verkum að lesa bækurnar og safna orðunum. Samvinna feðganna varð stutt, því að Jakob Smári var skipaður íslenskukennari við mentaskólann 1920. Síðan hafa þeir sjera Jóh. L. L. Jóhannsson og Þórbergur Þórðarson unnið að starfinu hvor í sínu lagi, svo langt sem nú er komið, en Þórbergur vann einnig að tilbúningi sýnishornsins af orðabókinni, sem sent hefir verið víða um lönd og fengið skýlausa viðurkenningu. Sjera Jóhannes hafði verið prestur í 30 ár og orðið að ala önn fyrir fjölda af börnum, og safnaði við það skuldum. 1920 var launalögunum breytt, svo nú myndi hann hafa 3000 kr. laun, auk dýrtíðaruppbótar og borgunar fyrir aukaverk. Honum mundi því nú líða mun betur efnalega sem prestur í sveit með sinn barnahóp en að hafa 6 þús. kr. hjer á mölinni, sem eru í raun og veru tæpra 3 þús. kr. virði. Erlendis er slíkum mönnum veitt ókeypis skrifstofa, hiti, ljós, nauðsynlegar bækur o. s. frv. En þetta verður sjera Jóhannes að leggja til sjálfur. Ekki er hægt að áætla það minna en 1000–1500 kr. virði, og skerðast þá launin. Þess utan þarf hann að afborga gamlar skuldir. Ef til vill má segja, að þingið hafi reist sjer hurðarás um öxl, þegar það stofnaði þetta embætti, og fráleitt hefðu menn lagt út í að stofna það nú á þessum sparnaðartímum. En nú er það einu sinni gert. Verslunin var gerð við sjera Jóhannes, og verslunarsamningana verður að halda. Og sjálft Alþingi má ekki bregðast sínum viðskiftamönnum, þótt því kunni að vera hagur að því í svipinn. Launin, sem upphaflega var samið um 1917, Voru 4000 kr., en þá var mynt landsins ekki farin að falla neitt. Samkvæmt samningum þingsins við prestinn ætti hann því að fá dýrtíðaruppbót, 52%, eða 2080 kr. Svo má búast við, að verði enn dýrara að lifa næsta ár. Flutningsmenn hafa því ekki farið fram á dýrtíðaruppbót meiri en 50%, eða alls 6 þús. kr. Hann á áreiðanlega sama rjett á uppbót og allir aðrir starfsmenn ríkisins. Jeg treysti hæstv. stjórn og hv. deild til að fallast á það, að við þetta verk, sem hann var ráðinn til - og honum gefið tilefni til að segja af sjer embætti, sem honum mundi nú líða betur við -, sje hann ekki ofhaldinn af 6 þús. kr. Svo er örlítil brtt. við 23. gr. - Jeg skal taka það fram, að vegna misskilnings er hv. 1. landsk.þm. (SE) talinn meðflm. minn að þessari till.; en svo á ekki að vera, heldur flyt jeg till. einn. - Í greininni stendur: „Bankastjórninni er ennfremur heimilt að greiða til veðdeildarinnar af öðru fje bankans“, o. s. frv. - Jeg legg til, að orðið „öðru“ falli burt, vegna þess að veðdeildin hefir altaf verið sjerstök stofnun, þó henni hafi verið stjórnað af Landsbankanum. Meira þykist jeg ekki þurfa að skýra þá brtt.

Ingvar Pálmason Jeg á aðeins eina brtt. á þskj. 417. En jeg skal taka það fram, að þó jeg kæmi ekki með brtt. við stimpilgjaldið, þá var það ekki af því, að jeg teldi þann lið ekki alt of lágt áætlaðan; síður en svo. Jeg er viss um, að hann er alt of lágt áætlaður, verði ekki beitt hinum ströngustu innflutningshöftum til þess að draga úr innflutningnum. En í því trausti, að stjórnin setji slík höft og beiti þeim kröftuglega, hefi jeg látið hjá líða að koma með brtt. við þennan lið. Þá vil jeg lítið eitt minnast á VIII. brtt. á þskj. 417. Jeg gat ekki sannfærst af ræðu hv. 2. þm. G.-K. (BK), að hjer væri um nokkurskonar verslunarsamning að ræða, og því bæri nauðsyn til að borga manni þessum eins og um hefði verið samið. Hvort svo er, að hjer sje um samning að ræða, veit jeg ekki og óska eftir fræðslu í því efni frá hv.þm. Ef nú svo er, að hjer sje um samning að ræða, þá vantar upplýsingar um það, hvort báðir aðiljar hafi haldið hann, því að það er sjálfsagður hlutur, að því aðeins er samningurinn í fullu gildi, að báðir aðiljar hafi við hann staðið. Um það atriði vildi jeg mega vænta upplýsinga frá hv. 2. þm. G.-K. Annars skal jeg játa, að jeg lít annan veg & þetta mál en þessi hv.þm. Jeg tel, að hjer geti ekki verið um neinn verslunarsamning að ræða, heldur hafi þingið, þegar starf þetta var stofnað, ákveðið að verja fje til undirbúnings íslenskrar orðabókar, en hve mikið það yrði, færi eftir því, hvað þingið sæi sjer fært í það og það skiftið. Hvernig sá undirbúningur hefir verið af hendi leystur, sem þegar er búið að verja fje til, veit jeg ekki með vissu, en ýmislegt virðist benda á, að hann sje ekki sem best úr garði gerður; að minsta kosti sagði hv. 5. landsk.þm. (JJ) við 2. umr. fjárlaganna, að sá kafli, sem búinn væri, yrði að teljast mjög ófullkominn. Þetta vildi háttv. 2. þm. G.-K. (BK) fóðra með því, að byrjun sú, sem komin er, væri aðeins sýnishorn. En úr því að þetta er aðeins sýnishorn, sem búið er að vinna af þessu verki, sem þegar hefir verið varið til fleiri tugum þúsunda, virðist ekki úr vegi að fara að athuga, hvort verkið alt muni, eftir því að dæma, ekki verða svo dýrt, að ókleift verði að leggja frekar út í það að sinni. Jeg hefi enga löngun til að ganga á rjett sjera Jóhannesar, og jeg er meira að segja fús til að veita honum sæmileg eftirlaun, en að veita honum meira fje til að vinna að orðabók þessari, með ekki meiri árangri, tel jeg vafasamt að rjett sje. Viðvíkjandi því, að maður þessi hafi verið tekinn úr prestsembætti, er það að segja, að jeg veit ekki betur en að hann hafi með fúsum vilja sótt um starfa þennan. Þá skal jeg snúa mjer að brtt.háttv.þm. Vestm. (JJós) um 10 þús. króna fjárveitingu til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndum, gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar frá. Jeg mun ekki leggjast á móti brtt. þessari, þótt jeg telji vafasamt, að hún sje til annars en að sýnast, því að jeg býst við, að 20 þús. krónur annarsstaðar frá verði hvergi fáanlegar. Mjer dylst þó ekki, að af þessu gæti orðið mikið gagn, ef hægt yrði að koma því í framkvæmd þannig, að uppfylt yrði skilyrði það um 20 þús. króna framlag annarsstaðar frá. En þar sem feld var við 2. umr. fjárlagafrv. tillaga frá mjer um 10 þús. kr. hækkun á styrknum til Fiskifjelagsins, er fyllilega ljóst, að frá því fjelagi er ekki hægt að vænta styrks í þessu skyni, þar sem líka fjárveitingin til þess er mjög skorin við neglur. Sje jeg því ekki, hvaðan hægt er að fá þessar 20 þús. krónur, nema ef ske kynni þá helst frá bönkunum, en fyrir því er engin vissa. Jeg er því í vafa um, hvort jeg geti fylgt þessari tillögu, ef ekki koma þá því skýrari upplýsingar um, að fje þetta, sem til vantar, sje fáanlegt, því að jeg lít svo á, að kák í þessum efnum sje þýðingarlaust. Þá á jeg eina brtt. á þskj. 417; er það áframhald af tilraun til þess að reyna að fá hækkaðan styrkinn til Stefáns Stefánssonar póstafgreiðslumanns. Kringumstæðum þessa manns lýsti jeg við 2. umr. fjárlaganna, eftir því, sem mjer var frekast unt. Vona jeg því, að háttv. deild samþykki þessa hækkun, því að það ætti öllum að vera ljóst, hve lítils virði einar 300 krónur eru fyrir tvö gamalmenni til að lifa af. Þyrfti slíkur styrkur, ef hann ætti að nægja, að vera ekki minni en 3000 krónur, og nægir þar um að benda til VIII. brtt. á þskj. 417. Þá er XVI. brtt. á þskj. 417, frá hæstv. fjrh. (JÞ), um 168 þús. króna fjárveitingu vegna væntanlegrar hækkunar á dýrtíðaruppbót starfsmanna ríkisins. Eftir því, sem mjer skildist af ræðu háttv.frsm. fjárveitinganefndar, hjelt jeg, að háttv.fjvn. hefði tekið tillit til þessarar verðstuðulshækkunar í tillögu sinni á þskj. 417, XVII. II, og jeg mun því greiða atkv. á móti till.hæstv. fjrh., en aftur á móti fylgja till. fjárveitinganefndar, af því að jeg hygg, að hún sje á rökum bygð. Aðstöðu mína til hinna annara brtt. mun jeg sýna með atkvæði mínu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg á tvær brtt. á þskj. 422, sem jeg vildi segja um nokkur orð. Á fyrri tillögunni stendur þannig, að vegamálastjóri hefir bent á, að óhjákvæmilegt yrði að byggja brýr á árinu 1925, sem annars myndu falla. Vitanlega hefir stjórnin heimild til þessa samkvæmt brúalögum, en hún vill láta taka upp í fjárlögin upphæð í þessu skyni, því að hún vill komast hjá að þurfa að borga nema sem minst, sem ekki stendur í fjárlögum, þó að aðrar lagaheimildir sjeu til fyrir því. Þó nú aldrei nema tillaga þessi verði ekki samþykt, kemur þetta fje til útborgunar eigi að síður, því að það liggur í augum uppi, að ekki getur komið til mála að láta brýrnar falla, því að þá verða vegirnir ófærir. Er því ekki nema til þess að svíkja sjálfan sig að neita tillögu þessari samþykkis. Hið sama má segja um III. brtt. á þskj. 422. Er þar farið fram á fjárveitingu, sem óhjákvæmilega verður að borga og leiðir af lögunum um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. Því máli er svo langt komið, að þegar er búið að mæla í nokkrum kauptúnum. En skipulagsuppdrættina vantar, og er mikils virði fyrir kauptúnin að fá þá, því að fyr en þeir koma verður verkið ekki að fullum notum. Er því mikill áhugi hjá stjórnum þeirra bæjarfjelaga, sem mælt hefir verið hjá, að fá uppdrætti þessa sem fyrst, því að það hefir ekki svo litla fjárhagslega þýðingu, að það skipulag, sem verða á, komist á sem fyrst, svo að húsin sjeu ekki bygð eins og skögultennur sitt í hverja áttina, og það jafnvel fyrir götur, sem leggja þarf um bæina. Vona jeg því, að tillaga þessi verði samþykt, þar sem erfitt verður að komast hjá að greiða fje í þessu skyni, þó að það verði ekki veitt í fjárlögum. Út af þeim ummælum háttv. 5. landsk.þm. (JJ), að innflutningshöftin yrðu ekki framkvæmd öðruvísi en eftir þeim orðum, sem háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) hefði haft fyrir tillögu sinni, vil jeg taka það fram, að þau verða ekki framkvæmd öðruvísi en samkvæmt þeirri yfirlýsingu, sem stjórnin var búin að gefa áður. Geta því ummæli háttv. 3. þm. Reykv. engu breytt að því leyti.

Jóhann Jósefsson Það mun hlýða, að jeg segi nokkur orð um brtt. mína á þskj. 417, XI, um 10 þús. króna fjárveiting til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndun um. Fyrir þinginu liggur brjef, sem undirskrifað er af öllum bankastjórum beggja bankanna, þar sem þeir mælast til þess, að þingið veiti fje í þessu skyni. Skal jeg ekki þreyta háttv. deild með því að lesa upp umrætt brjef, en geta má þess, að þar er kveðið ríkt á um, að nauðsyn beri til, að slíkur erindreki verði skipaður. Í fyrra varð samkomulag um það milli beggja bankanna, Fiskifjelagsins og stjórnarráðsins sem fjórða aðilja, að sendur var maður til Spánar, til þess að athuga þar markaðshorfur o. fl. Því að það liggur í augum uppi, að Miðjarðarhafslöndin eru þau lönd, þar sem við höfum einna mestra hagsmuna að gæta, og má segja, að það sje nær því óforsvaranlegt af þingi og stjórn, að hafa ekki haft þar að minsta kosti einn fastan erindreka, því að þess hefði verið full þörf, og það jafnvel þótt þeir hefðu verið hafðir þar margir, því að svo mikil nauðsyn hefir oss verið betri sambanda, þar sem óhætt má segja, að við sjeum orðnir alt að 100 árum á eftir tímanum í að fylgjast með á þessum sviðum. Og ef við höldum nú áfram „að fljóta þannig sofandi að feigðarósi“, er mikil spurning, hvort okkur yrði ekki bægt frá í þessum löndum af duglegri keppinautum. Það er aldrei nema satt, að við urðum fyrstir til að koma fiskverkuninni í sæmilegt horf, en þess megum við ekki ganga duldir, að eins og við lærum af öðrum þjóðum, þá læra og aðrar þjóðir af okkur, það sem af okkur verður lært, og geta þannig orðið okkur hættulegir keppinautar. Hafa nú Norðmenn ekki látið á því standa að læra af okkur fiskverkun, og hafa þeir lært hana svo, að nú segja kunnugir menn, að mismunurinn á norskum og íslenskum fiski sje orðinn sáralítill og sje altaf að minka. Áður var norskur fiskur 5–10 pesetum neðar en íslenskur, en mun nú orðinn nær því alveg jafn. Það er því til þess að svíkja okkur sjálfa að ganga fram í þeirri blindu trú, að enginn geti komið með jafngóðan fisk á markaðinn og við. Þó við höfum nú kannske betri skilyrði að sumu leyti til þess að verka fisk en t. d. Norðmenn, þá höfum við þeim mun verri samgöngur og verri upplýsingarstarfsemi, sem er lífsnauðsynleg í samkepninni. Að fylgjast með, hvað gerist í þessum efnum, er því alveg óumflýjanlegt, og eina leiðin til þess er sú, að hafa erindreka í neysluhjeruðunum, til þess að vita, hvernig varan þarf að vera til þess að hún líki. Svo nákvæmt eftirlit í þessum efnum hafa Norðmenn, að í miðjum marsmánuði síðastl. vita þeir, hve mörg skippund af fiski búið er að senda út hjeðan í febrúarlok og hvert sá fiskur hafi farið. Þeir hafa svona góðar gætur á keppinautunum. Þetta mál, sem hjer er um að ræða, er ekkert nýtt, því að fyrir löngu hefir verið komið auga á hina miklu nauðsyn, sem á því er að hafa erindreka í Miðjarðarhafslöndunum, og meira að segja höfum við haft erindreka þar um tíma, eins og flestum mun kunnugt, og hygg jeg, að maður sá, sem það starf hafði á hendi, hafi haft mjög glögt auga fyrir því, sem gera þurfti, og bera skýrslur hans þess ljósan vott. En starf þetta var þá mjög misskilið; var það gert að blaðamáli, kallað „tildurherrann“ o. fl., þrátt fyrir það, þó að það væri beinlínis hagsmunamál fyrir mikinn hluta þjóðarinnar. Því að það er beinlínis lífsnauðsyn að hafa erindreka í þessum löndum, sem athugar, hvað gerist í þessum efnum og sendir skýrslur jafnóðum til landsins. En á hitt vildi jeg minnast, að almenningur hefir ekki haft nærri nógu greiðan aðgang að skýrslum þeim, sem erindrekinn hefir gefið. Þær hafa alls ekki verið birtar almenningi jafnóðum, heldur hafa þær verið geymdar þangað til þær hafa verið orðnar svo gamlar, að þær hafa mátt kallast forngripir, þegar almenningur hefir fengið innihald þeirra. Ef slíkar skýrslur eru geymdar í stjórnarráðinu eða verslunarráðinu, eða öðrum slíkum stöðum, í 2–3 mánuði áður en þær eru birtar, þá eru þær orðnar langt á eftir tímanum og koma að litlum notum, móts við það, sem annars hefði orðið; skýrslurnar þarf að birta minst vikulega. Það er skylda stjórnarinnar að sjá um, að skýrslur um markaðshorfur og verð fáist nógu oft og sjeu þegar í stað birtar, og skýrslurnar eiga að sendast í símskeytum, til þess að þær komi nógu fljótlega. Því aðeins er hægt að hafa not af upplýsingum þeim, sem skýrslurnar veita mönnum, að með þær sje farið svipað því, sem hjer er sagt, en ekki eins og hingað til hefir við gengist. Það er sem sje lítil huggun fyrir okkur, þó við lesum eftir 4–5 mánuði, hvernig markaðshorfur hafi verið suður Spáni og hvernig best hefði verið að haga fisksölunni á þessum og þessum tíma. En stjórnin hefir alls ekki gætt skyldu sinnar í þessu efni, og mjer finst því alls ekki hafa verið nægjanlega mikill gaumur gefinn, hve mikla þýðingu tíðar og ábyggilegar markaðsfregnir hafa fyrir þennan atvinnuveg. Svo er annað atriði, sem mjer finst mjög athugavert. Það hefir verið rætt um það í blöðunum, og kemur líka fram í skýrslu erindrekans sjálfs, að það hefir verið nokkur tregða á því hjá stjórninni að veita þessum manni erindisbrjef, svo sýnilegt væri, að hann væri ekki neinn prívatnjósnari, heldur sendimaður hins íslenska ríkis. Jeg vildi því gjarnan fá upplýsingar um það, hvernig á þessari tregðu hefir staðið og hvaða hættu stjórninni hefir fundist það hafa í för með sjer að veita manni þessum erindisbrjef. En það er sýnilegt, að það hlýtur að hafa verið mjög mikill bagi fyrir manninn að hafa ekkert erindisbrjef. Hv. 2. þm. S.-M. (IP) mintist á þessa brtt. og sagðist efast um, að hann treysti sjer til að fylgja henni. Mjer koma þau orð háttv.þm. nokkuð undarlega fyrir, þar eð hann er að nokkru leyti fulltrúi fyrir sjávarútveginn og virðist yfirleitt hafa mikinn áhuga á þeim málum. Landið flutti út síðastliðið ár um 257900 skippund af saltfiski, og mjer finst því undarlegt, ef það borgar sig ekki að verja 10–12 þúsund krónum á ári til þess að útvega framleiðendunum nauðsynlegar upplýsingar um markaðshorfur fyrir þessa vöru. Ef það mál er ekki þess vert að veita þess vegna nokkurt fje þá veit jeg ekki, til hvers hægt er að segja að borgi sig að verja fje. Fiskútflutningurinn gefur svo miklar tekjur í ríkissjóð, að ekki er nema sanngjarnt, að nokkru fje sje varið til þess að fá sem best verð fyrir fiskinn. Útflutningsgjaldið var 1922 rúmar 800000 krónur, og það var mest af fiski. Hv. 2. þm. S.-M. var í vafa um, hvaðan það fje ætti að koma, sem þyrfti í viðbót við þessar 10 þús. krónur, sem ætlast er til að ríkissjóður leggi fram. Í því sambandi vil jeg taka það fram, að jeg mundi alls ekki átelja stjórnina fyrir það, þótt hún greiddi meira fje í þessu skyni en ætlast væri til í fjárlögunum, og þar að auki býst jeg við, að hægt væri að fá fje annarsstaðar frá. T. d. býst jeg við, að bankarnir mundu fáanlegir til að leggja fram fje til slíks erindrekstrar, því að jeg geri ráð fyrir, að þeir hafi búist við því þegar þeir leituðu til þingsins um að maður yrði sendur, að leitað yrði til þeirra með að leggja fram eitthvert fje í þessu skyni, eins og áður hefir átt sjer stað. Annars má ekki skilja orð mín svo, að jeg vilji að sem mestu sje eytt í þennan erindrekstur, því að jeg álít einmitt, að ekki þurfi að eyða mjög miklu fje, og mjer finst ekki ólíklegt, að sendiferðir þær, sem áður hafa verið farnar, hafi verið óþarflega dýrar. En þótt svo væri, þá sannar það alls ekki, að það sje neinn óþarfi fyrir okkur að hafa einn erindreka í landi, sem tekur á móti mestum hluta aðalútflutningsvöru okkar. Jeg get auðvitað ekkert sagt um, hvernig fara muni um þessa brtt. í háttv. deild, þó þetta virðist vera sjálfsagt mál, en mjer virðist það væri óverjandi af mjer sem sjávarútvegsmanni að láta hjá líða að gera tilraun til að fá þingið til að veita fje til þessa bráðnauðsynlega erindrekstrar. Þá vil jeg minnast nokkrum orðum á 17. lið 16. greinar fjárlagafrumvarpsins, um styrk til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga. Þegar hv.fjvn. hafði fjárlagafrv. til meðferðar, fjekk hún beiðni frá ungfrú Ástu Sighvatsdóttur um styrk til þess að halda uppi kenslu í vefnaði. Jeg sje, að háttv. nefnd hefir lagt það til, að Samband íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga veiti ungfrú Ástu einhvern styrk. Þetta finst mjer altof óákveðið, og því alveg lagt á vald Sambandsins, hvern styrk ungfrú Ásta fær. Ungfrú Ásta hefir unnið mjög þarft verk, því þessi skóli, sem hún hefir haldið uppi, hefir gert stúlkum mjög hægt fyrir með að afla sjer fræðslu í vefnaði. Um gagnsemi slíkrar fræðslu þarf ekki að eyða neinum orðum, því allir vita, hve nauðsynlegt það er fyrir stúlkur að kunna slíkt þegar þær eru orðnar húsmæður, auk þess, sem slík kunnátta kemur í veg fyrir mikil útlend vefnaðarvörukaup, og hjer er því um eina grein íslensks iðnaðar að ræða. Nefndin hefir ekki komið fram með neina ákveðna tillögu um styrk til ungfrú Ástu, en hefir þó fyllilega viðurkent, að hún ætti styrk skilið, með því að leggja til, að Samband heimilisiðnaðarfjelaganna legði fram einhvern styrk handa henni, og nefndin ætlar heimilisiðnaðarfjelögunum 6000 kr. Háttv. neðri deild ætlaði heimilisiðnaðarfjelögunum 6000 kr., og þar frá átti að draga 2000 kr. handa Halldóru Bjarnadóttur, en það fór þó svo, að Halldóra fjekk sjerstakan styrk, og hefir því ólíkt betri aðstöðu en ungfrú Ásta. Þess vegna leyfi jeg mjer að bera hjer fram skriflega brtt., þess efnis, að Samband heimilisiðnaðarfjelaganna greiði henni 1200 kr., með því skilyrði, að hún haldi uppi kenslu í vefnaði ekki skemur en 6 mánuði. Það er miklu ákveðnara og betra fyrir ungfrú Ástu að eiga þennan styrk vísan. Jeg tel víst, að háttv.fjvn. fallist á þessa brtt. mína, þar eð hún hefir viðurkent, að Ásta sje fyllilega styrks verð, og jeg vona, að háttv. deild fallist líka á þessa brtt. mína, því það má búast við, að þessi gagnlegi skóli verði að leggjast niður, ef hann fær engan styrk.

Sigurður Eggerz Jeg verð að lýsa því yfir, að jeg gleðst mjög yfir brtt. þeirri, sem hv.þm. Vestm. (JJós) hefir komið með um að veita 10 þús. kr. til markaðsleitar í Miðjarðarhafslöndunum. Eins og kunnugt er, þá fór svo síðastliðið ár, þegar fisksalan var komin í öngþveiti, að bankarnir sneru sjer til ríkisstjórnarinnar og fóru fram á, að erindreki væri sendur til Spánar, til þess að greiða fyrir fisksölunni. Bankarnir buðust til að greiða helminginn af kostnaði við þessa sendiför, en 14 skyldi Fiskifjelagið greiða, en ríkissjóður 14 kostnaðarins. Stjórnir bankanna stungu upp á Gunnari Egilson til þess að fara þessa för, því þær töldu hann færastan til þess að annast slíkan erindrekstur. Stjórnin fjelst á þessa uppástungu bankastjórnanna, og gerði því, ásamt bönkunum, bráðabirgðasamning við Gunnar Egilson um förina, er skyldi gilda þangað til þing kæmi saman. Það varð töluvert umtal um þessa sendiför. Einkum var hún gerð að umtalsefni í einu blaði hjer og talsvert fundið að því, að Gunnar Egilson skyldi sendur. Þeim árásum var að mestu beint að mjer, enda þótt þessi för væri ráðin af okkur báðum ráðherrunum í samráði við bankana, enda óhjákvæmilegt að verða við óskum bankanna í þessu, og mundi engin stjórn eftir þeim ástæðum, sem fyrir lágu, hafa neitað að taka þessar tillögur bankanna til greina. Háttv. þm. kvartaði undan, að þær skýrslur, sem komu frá sendimanninum á Spáni, hafi ekki verið birtar svo fljótt og oft, sem skyldi. Jeg tók svo eftir, að hann ætti þar við fyrri sendiför Gunnars Egilsonar til Spánar. Jeg veit ekki, hvernig hefir verið farið með þær skýrslur, sem komu þá frá sendimanninum, en jeg hygg, að þær skýrslur, sem komu frá honum í síðari sendiförinni, hafi verið birtar jafnóðum, því þær voru altaf sendar verslunarráðinu jafnharðan og þær komu. Jeg get fyllilega fallist á, að það er rjett, sem háttv.þm. hjelt fram, að slíkar skýrslur þyrfti að birta öllum almenningi. Háttv. þm. kvartaði undan því, að þessi sendimaður hefði ekki verið gerður opinber verslunarræðismaður. Jeg hygg, að háttv.þm. eigi þar aðallega við fyrri sendiför Gunnars Egilsonar. Þá stóð svo á, að það var laust konsúlsembætti í Genúa, og það var til þess ætlast, að Gunnar Egilson tæki við því, en þá kom upp ágreiningur milli dönsku stjórnarinnar og íslensku stjórnarinnar um það, hvort hann skyldi skipaður sem danskur eða íslenskur ræðismaður. En áður en gert yrði út um þennan ágreining, tók Alþingi til sinna ráða og feldi niður fjárveitingu til þessa sendimanns, og tel jeg, að það hafi verið mjög óráðlegt. Jeg er háttv.þm. algerlega sammála um, að það sje alveg óhjákvæmilegt að hafa sendimann til þess að gæta hagsmuna okkar í Miðjarðarhafslöndunum. Það er líka í fullu samræmi við alt, sem jeg hefi haldið hjer fram á þingi, þegar um slíkt hefir verið að ræða. Enda er jeg þess fullviss, að hjer er ekki um sparnað að ræða, heldur hygg jeg, að það sje fullkomin vanræksla að hafa ekki erindreka í Miðjarðarhafslöndunum til þess að gæta hinna miklu hagsmuna þjóðarinnar þar. Og það gladdi mig því sannarlega að sjá þessa brtt. frá háttv.þm. Vestm., því það virðist bera vott um, að um stefnubreytingu sje að ræða í þessum málum. Og jeg skal taka það fram, að mig furðar stórum á því, að slík tillaga sem þessi skyldi ekki koma frá hæstv. stjórn. Jeg sje, að hæstv. fjrh. horfir hissa á mig, rjett eins og hann minti að jeg væri í stjórn ennþá.  (Fjrh. JÞ: Núverandi stjórn lagði ekki fjárlagafrumvarpið fyrir þingið)  . Það veit jeg vel, en hefði jeg verið áfram við stjórn, þá hefði jeg borið fram slíka brtt.Hæstv. fjrh. er vel kunnugt um, að það leið ekki langur tími frá því þing kom saman og þangað til nýir menn vildu brjótast til valda, því hæstv. fjrh. tilkynti þegar í þingbyrjun, að hann sjálfur og hans menn væru reiðubúnir til að taka við stjórn. Jeg get því ekki skoðað það nokkra vanrækslu af fyrverandi stjórn, þó að hún, er hún fór frá völdum, væri ekki búin að bera þessa tillögu fram í þinginu. Það, sem jeg kvíði aðallega fyrir, er að þessi tillaga verði látin kafna undir fargi tekjuhallans. Jeg lasta hæstv. fjrh. alls ekki neitt fyrir að hafa afhjúpað tekjuhalla fyrri ára. Þeir tekjuhallar voru oss að vísu kunnir áður, því þeir komu í ljós í vaxandi skuldum fyrri ára, enda sjest skuldahæðin tilfærð í hverjum landsreikningi, svo það er aðeins greinileg sundurliðun hallanna, sem mætti segja að væri ný, en ekki sjálf upphæð ríkisskuldanna, sem öllum hefir verið ljós. Sem sagt, jeg lasta engan fyrir það, þótt hann bendi fast á hallana, það hefi jeg gert sjálfur. En mjer finst hæstv. fjrh. hafa bygt sjer hásæti úr þessum tekjuhöllum, og úr þessu hásæti vill hann banda frá sjer sumum jafnvel allra nauðsynlegustu útgjaldaliðum þjóðarinnar.  (Fjrh. JÞ: Jeg hefi alls ekki sagst mundu verða á móti þessari tillögu)  . Það stendur alveg eins á með þennan erindreka og sendiherraembættið í Kaupmannahöfn. Þar á að nota tekjuhalla fyrri ára til þess að brjóta dýrmætt vopn úr höndum þjóðarinnar, - vopn, sem þjóðin hefir eignast fyrir fjölda margra ára baráttu. Annars gleður það mig, að hæstv. fjrh. greip fram í fyrir mjer og kvaðst ekki mundu verða á móti þessari brtt. Úr því jeg fór að minnast á þetta, vona jeg, að hæstv. forseti áfellist mig ekki, þó að jeg í örfáum orðum minnist á nokkur atriði í fjárhagsmálum vorum. Tekjuhallar á árunum 1917–1922 hefir hæstv. núverandi fjrh. (JÞ) gert að væri 12 milj. kr., þar með taldar afborganir af lánum frá þeim árum, en sem hæstv. fjrh. vill ekki draga frá; þær nema 2 milj. kr. Eftir eru þá 10 milj., því jeg tel að sjálfsögðu, að afborganirnar eigi að dragast frá. Því hefir óspart verið haldið fram, að hallar liðnu áranna hafi orsakast af ljettúð þings og stjórnar. Verður það að vísu ekki af borið með öllu. En á hitt ber að líta engu síður, að á þessu tímabili hafa nærfelt allar þjóðir rekið búskap sinn með tekjuhalla. Hjá þeim öllum hefir ljettúðar gætt eins og hjá oss. Eitt atriði í málinu er órannsakað, í hverju ljettúðin var fólgin. Og þeir, sem hæst hrópa um ljettúðina, ættu auðvitað að færa rök í þessu máli. Vitanlega hefir á þessum árum - en þó sjerstaklega á stríðsárunum - verið miklu fje varið til dýrtíðaruppbótar o. s. frv. Þær ráðstafanir voru skoðaðar óhjákvæmileg afleiðing hinna vondu tíma. Og í raun og veru eru þeir fáir, sem neita því, að nauðsynlegt hafi verið að gera þessar ráðstafanir. Verklegar framkvæmdir hafa og verið eigi alllitlar á þessum árum, og má um þær segja, að rangt hafi verið að ráðast í ýmsar þeirra, þar sem tekjur ríkissjóðs hrukku eigi til fyrir þeim. En auðvitað verður því ekki neitað, að þessar framkvæmdir eru eign, sem til er í landinu, auk þess sem þær hafa veitt mikla vinnu. Leiti maður að ljettúðinni í ýmsum kostnaði við starfrækslu ríkissjóðsbúsins, - og þar mun ljettúðarinnar helst að leita, - þá kemst maður að einkennilegri niðurstöðu. Þetta þing hefir verið eitt hið sparsamasta þing þessarar þjóðar. Sama sem ekkert er veitt til verklegra framkvæmda, en þó eru gjöldin á næsta fjárhagsári áætluð um 8 milj. kr. Þetta sýnir, hve örðugt það hefir reynst að minka útgjöldin við rekstur ríkishúsins. Enda hafa þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þess að fækka embættum, ár eftir ár strandað á ótal skerjum. Utan af landi heyrist megnasta óánægja yfir því, hvað skrifstofur hjer sjeu dýrar, t. d. skrifstofur lögreglustjóra og bæjarfógeta. En eftir fengnar upplýsingar er bætt einum manni við í skrifstofu bæjarfógeta. Þegar sparnaðurinn er ekki meiri hjá hinu sparsama þingi, þá bendir það á, að ljettúð fyrverandi þinga og stjórna sje ekki alveg eins mikil og hefir verið látið klingja. Því til þess hefðu þó vítin átt að vera, að varast þau. En sannleikurinn mun nú vera sá, að aðalljettúð þinganna undanfarið hefir verið fólgin í því, að landinu hefir ekki verið sjeð fyrir nægum tekjuaukum. Jeg hefi í ræðu, sem jeg hjelt í háttv. neðri deild, skýrt frá, hvaða tekjuaukar voru samþyktir á umræddu tímabili; sjerstaklega bendi jeg á það tímabil, þegar jeg var fjármálaráðherra, frá 1917 til 1920, en á því tímabili voru aðaltekjuaukarnir samþyktir. Jafnframt skýrði jeg frá því, hvað miklir örðugleikar voru á því að koma þessum tekjuaukum í gegnum þingið. Jeg benti enn á, að þegar jeg ljet af fjármálastjórn 1920, eða árið eftir, þá var skattalöggjöfin endurskoðuð, en sú endurskoðun leiddi til þeirrar niðurstöðu, að tekjurnar minkuðu um 400 þúsund krónur, í stað þess, að þörf var á að auka þær. Þetta mætti auðvitað kalla ljettúð, en erfitt er stundum að sjá slíka hluti fyrir. Þá vil jeg lítið eitt minnast á afskifti fyrverandi stjórnar af fjármálunum. Þegar Magnús Jónsson tók við fjármálastjórninni 1922, gat enginn búist við, að hann kæmi með skattafrv. á því ári. Sá fjármálaráðherra, Magnús Guðmundsson, sem verið hafði næstur á undan honum, lýsti því yfir í ræðu áður en hann fór frá, að gjaldþol þjóðarinnar væri orðið svo lítið, að ekki mætti bæta á hana meiri sköttum. Þetta sýnir meðal annars, hvernig þá var litið á aukningu skattanna. Þar sem nú bæði var nýbúið að endurskoða skattalöggjöfina og þar sem fyrverandi fjármálaráðherra hafði haldið því að þinginu, að ekki mætti auka skattana, þá var ekki við því að búast, að Magnús Jónsson kæmi með mikið af nýjum tekjuaukum. Það var ekki hljóð í þinginu fyrir þeim, enda komst verðtollsfrumvarp hans heldur ekki í gegnum þingið. Jeg vil nú á engan hátt neita því, að Magnús Jónsson leit of bjart á fjárhaginn á árinu 1923, en á því ári ljet hann af fjármálastjórninni, en Klemens Jónsson tók við henni, og benti hann þinginu þá þegar á, að örðugt væri orðið um fjárhaginn. Þegar leið á árið bar stöðugt meira og meira á þessum örðugleikum. En til þess að gera nánar grein fyrir þeim, verður að líta eitt augnablik aftur í tímann. Þegar jeg fór frá fjármálastjórn árið 1920, átti ríkissjóður 6 milj. kr. inni í landsversluninni. Auk þess hafði jeg rjett áður en jeg fór frá sem fjármálaráðherra tekið 3 miljóna innanlandslán, sem var með öllu óeytt. Magnús Guðmundsson gat því meðan hann var fjármálaráðherra komist yfir hina miklu tekjuhalla á þeim árum með því að grípa til framantaldra 9 miljóna, þegar ríkissjóði var fjárvant. Auk þess fjekk ríkissjóður 1½ miljón af enska láninu, sem hann tók. Þess vegna var aldrei á þessum tímum, þrátt fyrir tekjuhallana, að ræða um neina fjárþröng fyrir ríkissjóð. Aftur á móti þegar kemur fram á árið 1923, þá eru miljónirnar farnar og þá verður þáverandi fjármálaráðherra, Klemens Jónsson, að halda sjer aðallega að árstekjunum, sem reyndust of litlar. Þegar hjer var komið málum, var alt gert, sem unt var, til að spara, bæði með því að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum og á annan hátt. Hvað eftir annað ræddi stjórnin við bankana um hinar örðugu horfur, og það var sameiginlegt álit stjórnarinnar og þeirra, að það yrði algerlega að snúa inn á nýjar brautir í fjármálum vorum. Þegar jeg var í útlöndum, meðal annars til þess að styðja að lántöku fyrir Landsbankann, skýrði jeg bæði enskum og dönskum fjármálamönnum frá því, að íslenska stjórnin væri ákveðin í því að fylgja hinni ýtrustu sparnaðarstefnu á öllum sviðum, og hún mundi ekki láta sjer nægja, að enginn tekjuhalli yrði á fjárlögunum, heldur mundi hún berjast fyrir því, að tekjuafgangur yrði á þeim. Þetta segi jeg aðeins til að sýna, að fyrv. stjórn leit sömu augum á fjárhagshorfurnar og nauðsynina á að rjetta fjárhaginn við og hæstv. núverandi stjórn. Till. hennar í síðasta fjárlagafrumvarpi eru einnig í samræmi við stefnu þessa þings. Þegar rætt er um 10 miljóna króna hallann, þá verður auðvitað að skoða þann halla í sambandi við alla viðskiftaveltu þjóðarinnar. En það er auðsætt, að ein einasta sveifla upp á við í framleiðslu þjóðarinnar getur skapað meiri árlegan tekjuafgang á öllum ársbúskap þjóðarinnar heldur en framangreindir fjárlagahallar nema til samans, eins og líka ein sveifla niður á við getur skapað stærri skuld heldur en umrædd upphæð nemur. Þó að það sje mikilsvert að halda fjárhag ríkisins í horfinu, skiftir það samt margfalt meiru, að framleiðsla og viðskiftalíf þjóðarinnar sje í góðu lagi, því ef svo er, er enginn vandi að sjá ríkissjóði borgið. Þó að til dæmis fjárlagafrumvarp þetta verði afgreitt hallalaust, jafnvel með tekjuafgangi, geta sveiflurnar í viðskiftalífinu haft þau áhrif, að mikill tekjuhalli yrði á fjárlögunum, þrátt fyrir alla varúðina. Ef krónan t. d. fjelli að mun, þá eru allar áætlanir einskis virði. Þótt mikils virði sje að hafa tekjuhallalaus fjárlög, þá er þó aðalatriðið, að viðskiftalíf þjóðarinnar og framleiðsla hennar sjeu í góðu lagi. Og í þeim dyrum stendur öll alvaran. Báðir bankarnir hafa litið svo á og skýrt fyrverandi og núverandi stjórnum frá því, að þeir væru mjög hræddir um vaxandi örðugleika í viðskiftalífinu, og þeir hafa bent á, að eitthvað alvarlegt þyrfti að gera til þess að rjetta þjóðina úr þeirri kreppu. En á þessu sviði sje jeg ekki, að neitt hafi verið gert. Jeg skal játa, að jeg hefi verið ákaflega lítið fylgjandi höftum, en satt að segja, þegar jeg athuga ástandið, á jeg erfitt með að sjá, að aðrar leiðir sjeu til til þess að rjetta krónuna heldur en að draga úr innflutningnum. En þetta mætti gera með því að banna innflutning ákveðinna vara algerlega. Jeg verð að segja nú eins og jeg sagði er jeg var fjármálaráðherra og var að reyna að koma hinum og þessum lögum gegnum þingið, sem barist var á móti vegna hinna og þessara „principa“: ríkissjóðinn vantar peninga, jeg verð að kasta „principunum“ fyrir borð. Í sambandi við fjárhaginn er rjett að taka fram, að útlit er nú fyrir mjög góðan afla, og mun ekki veita af því, því fyrir viðskiftalífið alment hefir ekkert verið gert enn, en öllu varpað í forsjónarinnar hönd, enda er það sjálfsagt sterkasta höndin. Mjer þótti rjett að gera í fáum atriðum grein fyrir afstöðu minni til fjárhagsmálanna. Jeg vil undirstrika það, að aðalstefnuskrá fyrv. stjórnar var að stöðva hallann. Hún reyndi að spara á fjárlögum eins og hún áleit mögulegt. Og jeg verð að líta svo á, að fjárlögin, sem nú eru að komast í gegnum þingið, sjeu ávöxtur af sparnaðarstefnu fyrverandi stjórnar. En jeg vil taka fram, að fyrverandi stjórn hefir einnig lagt tekjuaukafrumvarp fyrir þingið, sem nú er orðið að lögum og líkur eru fyrir, að gefi miklar tekjur. Sú fjármálapólitík, sem þingið fylgir í sparnaðaráttina, er fjármálapólitík fyrv. stjórnar, og er gott að vita, að hún hefir verið tekin til greina. Um brtt. okkar hv. 2. þm. G.-K. (BK), um launauppbót til Jóhannesar L. L. Jóhannssonar, get jeg látið nægja að vísa til hinnar skýru greinargerðar háttv. 2. þm. G.-K. Jeg er ósammála hv. 5. landsk. (JJ) um, að fjárhæð þessa beri að skoða sem eftirlaun. Eins og kunnugt er, starfar sjera Jóhannes að samningu orðabókarinnar samkvæmt því, sem samið var við hann upprunalega. Hann var tekinn úr prestsembætti og fengið þetta starf, og býr nú hjer með stórri fjölskyldu sinni. Hvernig á hann að geta rækt starf sitt og sjeð fyrir fjölskyldu sinni fyrir þau smálaun, sem hjer er að ræða um! Jeg sje ekki ástæðu til að fara að mæla frekar með till., en vona, að háttv. deild fallist á, að hún er sjálfsögð sanngirniskrafa. Þá er önnur brtt., sem háttv. mentmn. hefir flutt. Hún er um það, að próf. Sigurði Nordal verði veittar 2000 kr., og auk þess 1000 kr. í verðstuðulsuppbót, til ritstarfa. Skal jeg láta þess getið, sem jeg tók fram í hv.Nd., að meðan jeg var í stjórn þessa lands, þá komu til mín ýmsir mentamenn og aðrir og báru sig mjög illa yfir að eiga að missa þennan góða fræðimann úr landi, og kviðu því mjög, að hann tæki boði Norðmanna, og báðu um, að reynt væri að halda honum áfram við háskólann. Jeg skal játa það, - og vera sammála blaði hjer í bænum, sem telur mig lítinn lærdómsmann - og jeg skal fúslega játa það, að jeg er ekki bær um að meta lærdóm próf. Sigurðar Nordals. En annað get jeg metið, og það eru hinir framúrskarandi hæfileikar hans. Hann er einn með hinum ágætustu ræðumönnum hjer. Er jeg sannfærður um það, að fengi hann kennarastól í Kristjaníu, myndi hann vekja mikla eftirtekt með hinum ágætu hæfileikum sínum, og að þessu leyti geri jeg ráð fyrir, að honum mundi sjálfum hagur í að taka norska boðinu. En annað mál er það, hvað mikill hagur okkar andlega lífi er að því að missa hann úr landi. Áskoranir hafa komið frá háskólanum og stúdentaráðinu um að veita prófessornum styrk til ritstarfa, svo að hann sjái sjer fært að vera hjer áfram á landinu. Mjer er sjerstök ánægja að mæla með fjárveitingu þeirri, sem hjer er um að ræða. Sjerstaka rækt ætti að leggja við fræðigrein þá, sem Sigurður prófessor Nordal kennir við háskólann, því yfir höfuð ættum við að geta vænst þess, að háskóli vor gæti sjerstaklega unnið sjer vísindaviðurkenningu í íslenskum fræðum yfir höfuð. Og skemtilegt væri það, að þessi hlið háskóla vors væri svo fullkomin, að hún vekti athygli hins mentaða heims á háskóla vorum. Það er eftirtektarvert, að aðrir kennarar við háskólann, sem hafa lítil laun, óska eftir, að próf. Sigurði Nordal verði veitt uppbót. En kröfurnar um, að Sigurður Nordal verði hjer kyr heima fyrir, koma úr fleiri áttum. Ýmsir alþýðumenn hjer óska einnig að halda honum hjer heima. Og má heldur ekki gera of lítið úr þeim kröfum. Þessa fjárveitingu má ekki skoða í sambandi við launakjör annara kennara háskólans, heldur verður að skoða hana í sjerstöku ljósi; því ljósi, sem jeg hefi nú verið að reyna að varpa yfir hana. Hjer er um þjóðarmetnað að ræða og þess vegna hefi jeg gerst meðflytjandi till. Það er loks ein gr. fjárlaganna, sem jeg hefði gjarnan viljað koma með brtt. við; en mjer líst svo á, að það hefði ekki þýtt mikið. Jeg á þar við sendiherra landsins í Kaupmannahöfn. En jeg lít svo á, að ef sendiherralögin verða ekki afnumin, þá hafi stjórnin óbundnar hendur og geti sett mann í stöðuna með sömu launum og nú eru, þó að núverandi sendiherra segi af sjer, og þrátt fyrir ákvæði fjárlaganna. Nú er áliðið þingtímans í þetta sinn, en jeg vildi óska, að hið síðasta, sem jeg legði til málanna á þessu þingi, mætti verða það, að leggja góð orð inn fyrir sendiherraembættinu, þó að svo virðist sem það sje ekki vinsælt nú orðið. Til þess hefir þjóð vor barist árum saman og einarðlega fyrir sjálfstæði sínu, að hún færi sjer það í nyt, þegar hún loks hefir náð því. En ef fela á annari þjóð að fara með öll utanríkismál vor, án nokkurrar íhlutunar frá vorri hálfu, þá verður lítið úr því, sem barist var fyrir. En þó að þetta þing virðist ekki vilja skilja þetta mál, þá munu sannarlega koma ný þing, sem kunna að taka það rjettum tökum.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg átti ekki von á því, að háttv. 1. landsk. (SE) færi við þetta tækifæri að halda langa varnarræðu fyrir fjármálastjórn ráðuneytis hans og þeirra þinga, sem þá áttu sæti. Jeg er því illa við því búinn að rökræða við hann einstök atriði þessu máli viðkomandi, enda álít jeg þýðingarlítið að fara langt í þær sakir að sinni. Háttv. 1 landsk. byrjaði á því að beina ákúrum til núverandi stjórnar fyrir það, að hún hafi ekki borið fram brtt. við fjárlögin um fjárveitingu til sendimanns í Miðjarðarhafslöndunum, og bar hann það fyrir sig, að bankarnir hefðu æskt þessa. Þessu er því að svara, að þessi stjórn hefir ekki samið fjárlagafrv., og er því ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að hún geri brtt. um ný ákvæði, nema nýjar ástæður gefi tilefni til þess. En mjer er ekki kunnugt um, að neitt nýtt hafi komið fram á þessu máli síðan stjórnarfrv. til fjárlaga var samið, sem breytt gæti skoðun manna á því. Mun jafnvel hafa verið enn brýnni ástæða til að hafa sendimann þar suður frá á meðan fiskverðið var lágt og sala fiskjarins gekk illa, en þannig stóð einmitt á þegar fyrv. stjórn var að semja fjárlagafrv. Það var líka svo að heyra, sem hv. 1. landsk. fyndi þetta með sjálfum sjer, því að hann gat þess upp úr þurru, að hjer væri ekki um vanrækslusynd af hálfu fráfarandi stjórnar að ræða. Þessi yfirlýsing var alveg óþörf, því að enginn hefir ásakað þá stjórn í þessu efni, en hitt er annað mál, að það situr síst á honum að ámæla núverandi stjórn út af þessu máli, og enda er alveg þarflaust að gera þessa till.háttv.þm. Vestm. (JJós) að aðkastsefni, því að engin mótmæli hafa komið fram gegn henni frá stjórnarinnar hálfu. Þá vildi háttv. 1. landsk. verja það, að stjórn hans hafi ekki lagt tekjuaukafrv. fyrir þingið 1923, en gat þó um leið rjettilega um eitt slíkt frv., sem hafði verið felt. Og það var ekki nema eðlilegt, að það væri felt, eftir hugsanagangi þess meiri hluta, sem þá rjeði, og það jafnvel þó að frumvarpið væri borið fram af stjórn, sem studdist við þennan meiri hl. Auk þess hafði þingið afsökun í þessu efni, þar sem var yfirlýsing þáverandi fjármálaráðherra, Magnúsar Jónssonar, um, að tekist hefði að stöðva tekjuhalla ríkissjóðs á árinu 1922. Virtist því svo, sem ekki væri ástæða fyrir þingið að samþykkja ný tekjuaukafrv. Háttv. 1. landsk. lýsti því yfir, að fjármálastefna fyrverandi stjórnar hafi verið hin sama, sem núverandi stjórn ætlaði sjer að fylgja. Jeg skal ekki rengja það, að stjórn hans hafi viljað fylgja þeirri stefnu; en það verður jafnframt að segja sannleikann eins og hann er; henni hefir þá mistekist að fylgja stefnunni, sem sje þeirri, að stöðva tekjuhalla ríkissjóðs, en grynna í þess stað á skuldunum. Dæmin eru deginum ljósari: Árið 1922 var tekjuhallinn 2,6 milj. kr., þrátt fyrir yfirlýsingu Magnúsar Jónssonar, þáverandi fjármálaráðherra, og síðastliðið ár mun tekjuhallinn hafa verið um 2 milj. kr. En það er þessi stefna, sem núverandi stjórn vill fyrir hvern mun ekki fylgja lengur. Það verður að sýna sig, hvernig henni tekst þetta; en henni er ekki nægilegt eingöngu að hverfa frá þessari tekjuhallabraut, heldur líka reyna að rjetta eitthvað við.  Þá sagði hv. 1. landsk., að þjóðarbúskapurinn væri í lagi, ef verð innfluttrar vöru væri minna en verð útfluttrar, eða að minsta kosti, að greiðslujöfnuður við útlönd ætti sjer stað. Þetta er í rauninni rjett. En það má þó ekki nota þennan sannleika til þess að kasta skugga á hinn, sem er engu veigaminni, að þessari niðurstöðu verður ekki náð, nema því aðeins, að skilyrði fyrir henni verði til. Og fyrsta skilyrðið til þess er, að fyrirtæki þau, sem starfrækt eru í landinu, starfi hallalaust, og þá fyrst og fremst sjálfur ríkissjóðurinn. Því að rekstrarhalli á sjerhverju fyrirtæki innanlands skapar fyrir sitt leyti óhagstæðan greiðslujöfnuð við útlönd. Þegar bóndi tapar á búi sínu, og enda þótt tap hans gangi til heimafólksins, þá kemur fram greiðsluhalli hjá heimilinu í heild, ef fólkið eyðir kaupi sínu, eins og oftast vill verða. Það eyðir þá eignum bóndans. Hið sama gildir um búskap landsins í heild, og það er því fyrsta skylda þingsins að vaka yfir því, að búskapur sá, sem það veitir forstöðu, ríkisbúskapurinn, sje rekinn hallalaust. Það duga heldur ekki neinar þvingunarráðstafanir til þess að framkalla greiðslujöfnuð við útlönd, ef stóru fyrirtækin innanlands eru rekin með halla. Það er að vísu rjett hjá hv. 1. landsk., að ef miklar sveiflur verða á atvinnulífi þjóðarinnar niður á við, þá verður af því hinn mesti tekjuhalli. En einmitt þetta ætti að reka enn fastar á eftir mönnum að fara varlega í áætlunum sínum við samningu fjárlaganna, bæði að áætla tekjurnar heldur lægri og gjöldin aftur á móti hærri heldur en máske frekast má búast við, að þau verði. Þá sagði háttv. 1. landsk., að þing og stjórn hefðu enn lítið sem ekkert gert til þess að ráða bót á stóru málunum, sem hann kallaði. Jeg verð nú að segja, að eftir ummælum hans um fjármálastefnu fyrv. stjórnar, þá hefði mátt búast við því, að hún hefði lagt fyrir þingið ákveðnar tillögur til úrlausnar stóru málunum, sem vitanlega eru fjármálin. Það er ekki sanngjarnt að ætlast til þess, að þingið geti, hinn stutta tíma sem það á setu, ráðið þessum málum til lykta undirbúningslítið, ef landsstjórninni þykir ekki ástæða til að leggja sinn skerf til slíks undirbúnings. En jeg verð nú að segja, að háttv. 1. landsk. hefir gert of lítið úr starfi því, sem þingið hefir unnið að þessum málum. Það þarf ekki annað en benda á þær leiðrjettingar á rekstri þjóðarbúsins, sem þingið hefir gert og eru fyrstu skilyrði þess, að hagur ríkissjóðs verði rjettur við. Það hefir og verið talað um að hefta innflutning til landsins, og við verðum að játa, að allmyndarlegar ráðstafanir hafa verið gerðar í þá átt, og á fyrverandi stjórn sinn þátt í því. Innflutningshöft allvíðtæk hafa verið sett, þó að þar sje farið lengra í einstökum atriðum en rjett er til frambúðar. Meiri hluti þingsins hefir fallist á þessa stefnu og stjórnin lýst því yfir, að hún muni hindra innflutning eftir því, sem fjárhagur ríkissjóðs leyfir. En í þessu efni dugir ekki að loka augunum fyrir hag ríkissjóðs, að svo miklu leyti, sem hann byggist á tollum af aðfluttri vöru. Jeg get því ekki fallist á, að dómur hv. 1. landsk. um starfsemi þingsins sje rjettur, þegar hann segir, að það hafi kastað öllu í hendur forsjónarinnar. Að vísu má segja, að alt líf vort sje í forlaganna eða forsjónarinnar hendi, en þingið hefir gert sína skyldu, gert það, sem í þess valdi hefir staðið. Þó að enn sjeu einstaka atriði óútkljáð, þá er svo langt til þingloka, að enn er mögulegt að koma fram þeim málum, sem annars er unt að samþykkja án sjerstaks undirbúnings milli þinga, því það verður að segjast, að slíks undirbúnings hefir þingið ekki notið sem skyldi frá hendi fyrverandi stjórnar. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um örfáar brtt. frá einstökum hv.þm. Þær eru í raun og veru aðeins tvær, sem mjer finnast svo stórfeldar, að ástæða sje fyrir mig að andmæla þeim. Fyrst er það þá XII. brtt. á þskj. 417, frá hv. 5. landsk. (JJ), sem jeg vil gera að umtalsefni. Samskonar tillaga var feld í hv.Nd. og var þar gerð sú skýra grein fyrir því, að hjer er um það að ræða að gera þar hafskipabryggju, sem einna best er höfn á landinu og þar að auki önnur mjög myndarleg bryggja til fyrir. Jeg skal nú ekki segja, að þessarar nýju bryggju kunni ekki að vera nein þörf, en þar sem þinginu hefir þótt nauðsyn bera til, bæði vegna fjárhags ríkissjóðs og þjóðarinnar, að fella niður allar verklegar framkvæmdir, sem ríkið annars lætur inna af hendi, þá er það jafnframt skylda þingsins að heimta það af Ísfirðingum, að þeir einnig skjóti byggingu þessari á frest, þar sem hún er ekki heldur svo aðkallandi. Er það beinlínis í samræmi við þá stefnu þingsins, að hindra sem mest aðflutning til landsins, því að vitanlegt er, að mestur hluti kostnaðar við slíkar byggingar liggur í erlendu efni. Hin till. er um 3000 kr. styrkveitingu til Sigurðar prófessors Nordals, undir X. lið á sama þskj. Ef skoða mætti, sem ætlast væri til þess, að þessi styrkur væri veittur í eitt skifti fyrir öll, þá hefði þetta atriði verið svo smávægilegt, að jeg hefði ekki sjeð ástæðu til þess að gera það að umtalsefni. En jeg heyri það á röksemdum hv. 1. landsk., sem talað hefir fyrir þessari till. af hálfu háttv. mentmn., að með þessu sje nefndum prófessor gefinn ádráttur um árlega launaviðbót til hans sem þessari upphæð nemur, kr. 2000 með dýrtíðaruppbót. Ef svo er, þá vil jeg benda á, hverjar afleiðingar það hefir á för með sjer að halda inn á þessa braut, sem sje þær, að hætt er við því, að margir embættismenn komi á eftir með kröfu um samskonar launaviðbætur. Nú stendur svo á, að dýrtíðaruppbót embættismanna er lægri heldur en dýrtíðaruppbót sú, sem flestir aðrir borgarar þjóðfjelagsins hafa orðið aðnjótandi, miðað við launakjör fyrir stríð. Dýrtíðaruppbót embættismanna er nú 52% af launaupphæðinni, og lægri af hæstu laununum, en á öðrum sviðum þjóðlífsins hefir kaupgjaldið hækkað enn meira, t. d. mun það nú vera hjer í Reykjavík upp og ofan þrisvar til fjórum sinnum hærra en það var fyrir stríð. Að vísu hefir því verið haldið fram, sem mun vera rjett, að embættismenn ríkisins hafi fengið hækkuð stofnlaun sín með launalögunum 1919. Hefi jeg heyrt, að þá hækkun mætti telja um 25% frá því, sem áður var. Ef það er rjett, og ef ennfremur má gera ráð fyrir því, að dýrtíðaruppbótin verði 60%, þá mun láta nærri, að launin hafi tvöfaldast á móts við það, sem þau voru 1914. En eins og jeg tók áður fram, þá hefir kaup og laun alls almennings í landinu að minsta kosti þrefaldast á sama tíma, og meira í ýmsum greinum. Nú er það alveg auðsjeð og vitanlegt, að eina leiðin til þess að geta haldið launum embættismanna svo mikið niðri, er sú, að hins ýtrasta rjettlætis og samræmis sje gætt að því er launakjörin snertir innan þess sviðs, sem löggjafarvaldið á yfir að segja, svo að ekki verði hægt að byggja kröfur um launahækkun á skírskotun til ósamræmis innan þessa sviðs. Ef einum manni er veitt hækkun slík sem þessi, þá er hætt við, að aðrir komi á eftir og biðji um hækkun. Og það er enginn efi á því, að svo fer, ef vjer veitum þessum embættismanni þá hækkun, sem hjer er farið fram á, og þá veit jeg ekki, hverju þingið á að svara öðru en því, að fella burtu þessa hækkun, sem það væri búið að veita, því að jeg býst ekki við, að næsta þing sjái sjer fært að hækka laun embættismanna yfirleitt svo, að samsvari þessari viðbót. Ef vjer ættum að geta hækkað við þennan embættismann án þess að hækka jafnframt við aðra, þá yrði að standa alveg sjerstaklega á um hann. Því hefir verið haldið hjer fram, að svo sje. Jeg viðurkenni það fyllilega, að þessi maður sje hæfileikamaður og alls góðs maklegur, en slíkt má segja um svo fjöldamarga aðra. Þá hefir því verið haldið fram, að verkefni þessa manns sje svo þýðingarmikið, að hann hafi sjerstöðu vegna þess. Jeg veit vel, að það starf, sem þessi maður vinnur, er mikils vert, en svo er um svo marga aðra. Jeg viðurkenni fyllilega, að fornbókmentir vorar eru ein hin allradýrmætasta eign, sem við eigum, en menn verða að gæta þess, að þær bókmentir eru eitt, og ritstörf nútíðarmanna um þær eru alt annað. Þau ritstörf eru ekki nándarnærri eins þýðingarmikil. Jeg vil einnig benda á það, að til eru ýmsir menn, sem telja annað þýðingarmeira en fornbókmentir okkar. Jeg skal í því sambandi benda á, að margir kristnir menn, bæði hjer á landi og annarsstaðar, telja biblíuna miklu þýðingarmeiri bókment en fornsögur okkar. Frá sjónarmiði þeirra manna væri því engu minni nauðsyn, ef fram kæmi afburðamaður á því sviði, að veita honum sjerstakan styrk til þess að rita um þau fræði. Þannig mætti lengi halda áfram að telja. Það getur altaf verið álitamál, hvað þýðingarmest sje. En ef til þess kæmi, að veita ætti einhverjum embættismönnum launauppbót, þá verður þing og stjórn að skera úr því, hvaða störf sjeu þýðingarmest og hverja menn vjer megum síst missa, og það verður ókleift verk. Ef vjer lítum yfir embættismannahóp þjóðarinnar, þá verðum vjer þess brátt varir, að þeir eru fjöldamargir ómissandi, því skarð þeirra hvers um sig myndi vandfylt, ef þeirra misti við. Ef vjer því ættum að veita einhverjum embættismönnum launahækkun sökum verðleika þeirra, þá er hætt við, að vjer kæmumst ekki hjá að veita hana flestum eða öllum embættismönnum vorum. Jeg hefi talið mjer skylt að segja þessi aðvörunarorð, þó að mjer hinsvegar þyki mjög leiðinlegt að þurfa að mæla á móti þessum manni, því að jeg kann vel að meta bæði hann sjálfan og starf hans.

Jónas Jónsson Jeg verð að leyfa mjer að segja hjer nokkur orð, og ætla jeg þá fyrst að snúa mjer að hv.þm. Vestm. (JJós). Hann flytur hjer brtt. um að eyða 10 þús. kr. til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndunum. Jeg er háttv.þm. sammála í ýmsum aðalatriðum þessu viðvíkjandi, og mundi hafa stutt þessa brtt. hans, ef líkur væru fyrir því, að gagn yrði að slíkri fjárveitingu. En svo er ekki. Jeg vil líka benda á það, að þessi upphæð er að áliti kunnugra manna of lítil, ef hún á að koma að notum, því viðfangsefnin eru mikil. En upphæðin er samt of stór til þess að kasta henni út fyrir ekki neitt. Þeir menn, sem hafa fisksöluna á hendi hjer á landi, velta stærri fjárhæðum en aðrir landsmenn. Þeir ættu sjálfir að geta kostað erindrekstur í Suðurlöndum. En reynslan sýnir, að fisksalan fer ár eftir ár í handaskolum hjá þessum mönnum, af því að þeir standa á svo lágu menningarstigi, að ekki sýnist hyggilegt að eyða miklu fje þeirra vegna. Dæmin eru deginum ljósari um framferði þessara manna á undanförnum árum og hver áhrif fjármálastefna þeirra hefir haft á þjóðarbúskapinn. Árið 1920 voru veittar 20000 kr. til sendimanns til Genúa. Í þá stöðu var valinn maður að nafni Gunnar Egilson. Sá maður hafði mjög lítið fengist við slík mál. Hann var ekki alinn upp í starfinu og mun hafa haft miklu minni þekkingu á því en t. d. hv.þm. Vestm., sem mun vera óvenjulega vel kunnugur fisksölu. Þessi maður sat nokkuð lengi í Genúa, en þau mistök urðu við þessa sendiför, að hann fjekk aldrei sitt erindisbrjef. Hann taldi sig hafa fengið loforð um erindisbrjef sem sendimaður frá þáverandi stjórn (Jóns Magnússonar), en stjórnin hafði brigðað það loforð. Þegar hann fór hjeðan, fjekk hann loforð um að fá erindisbrjefið í Kaupmannahöfn, og síðar fjekk hann loforð um, að hann skyldi fá það í Hamborg, og svo koll af kolli á leiðinni suður á bóginn, en aldrei fjekk hann brjefið, og förin varð því til lítils eða einskis. Hver getur nú sagt um, hvort gagn yrði að þessari fjárveitingu nú? Það er sami forsætisráðherra nú og þá var, og sami maður mun ætlaður til fararinnar. Og hver getur búist við, að það sje til nokkurs að kasta fje í sömu mennina og eyddu fyrir nokkrum missirum 40–50 þús. kr. til einskis? Jeg krefst þess að fá nú að vita, hvers vegna Gunnar Egilson fjekk ekki erindisbrjef. Og jeg krefst þess ennfremur að fá að vita, hvort það sje rjett, að það liggi í stjórnarráðinu hreint kærubrjef frá sendimanninum yfir þessari meðferð, og ef svo er, þá finst mjer rjett, að þingmenn fengju að sjá það. Jeg vona, að hæstvirtur forsætisráðherra, sem þá sat að völdum og sem er við völd einnig nú, skýri frá þessu. En til hvers er að senda mann suður í lönd fyrir fiskkaupmenn, sem standa á svo lágu menningarstigi, að þeir hafa ekki haft mannrænu í sjer til þess einu sinni að læra spönsku, svo þeir væru færari um að komast í samband við þá þjóð, sem kaupir langmest af fiski vorum, og kynna sjer markaðshorfur þar. Og þeir hafa heldur ekki haft framtakssemi til þess að setja upp eina einustu skrifstofu á Spáni til að annast söluna. En sömu menn hanga oft mánuðum saman í Kaupmannahöfn til þess að versla við danska fiskkaupmenn, sem græða stórfje á því að vera milliliðir milli þeirra og Spánverja. En þessir sömu menn verja engu til þess að setja sig í samband við fiskkaupmennina á Spáni, þótt eðlilegast væri, að þeir hefðu sjálfir sendimenn þar syðra, eins og norskir fiskkaupmenn. Norðmenn hafa kjark til þess að fara suður á Spán til þess að kynna sjer markaðshorfur þar. Þeir eru þar með nefið niðri í öllu og kynna sjer alt, sem lýtur að starfi þeirra, og þess vegna gengur þeim betur fisksalan. Eðlileg leið hefði verið, að fiskkaupmenn hefðu haft fjelagsskap með sjer um slíkan erindrekstur. Þannig fara samvinnubændur að. Þeir hafa skrifstofur bæði í Englandi og Danmörku og selja þar sjálfir afurðir sínar, og fara ekki fram á neinn styrk úr ríkissjóði til þess. En þetta geta fiskkaupmennirnir íslensku ekki, af því að þeir eru ekki nógu þroskaðir til þess. Á árunum 1920–1921, þegar sendimaður var hafður í Miðjarðarhafslöndunum til þess að greiða fyrir fisksölunni, þá hefði mátt búast við því, að fiskkaupmenn mundu hafa vit á að nota hann og hefðu snúið sjer til hans viðvíkjandi fisksölu þar syðra. En það var ekki því að heilsa. Þeir trúðu honum ekki. Þeir sögðu, að hann væri í venslum við tvö togarafjelög hjer í bæ, og því gætu aðrir ekki treyst honum. Svona er það ætíð með fiskkaupmenn hjer og útgerðarmenn. Þeir tortryggja hver annan. Þeir kunna ekki að vinna hver út af fyrir sig og þeir kunna ekki að vinna saman, og þegar landið ætlar að hjálpa þeim og lætur þeim í tje mann, þá þora þeir ekki að nota hann. Svo tortryggir eru þeir og lítt þroskaðir í starfi sínu. Og þegar skipuð var hjer útflutningsnefnd 1918, sem í voru 2 fiskkaupmenn, Thor Jensen og Ólafur Benjamínsson, þá gerðu útgerðarmenn sig svo digra að setja nefnd til þess að hafa „kontrol“ með útflutningsnefndinni, sökum þess að þeir tortrygðu hana. Svo tortryggir eru þeir, að þeir þora ekki að hafa neitt skipulag á sölunni. Það hefir verið rætt um að undirlagi Landsbankans, hvort ekki mundi mögulegt að mynda frjáls samtök meðal fiskútflytjenda til þess að koma skipulagi á fisksöluna. En þeir þora ekki að hafa fjelagsskap. Þeir trúa ekki hver öðrum og þeir játa það sjálfir. Jeg vona því, að hv.þm. sjái, að á meðan íslenskir fiskkaupmenn standa á svona lágu stigi, að þeir hafa einu sinni ekki mannrænu í sjer til þess að mynda hring og kunna alls ekki að vinna saman, þá sje ekki til mikils fyrir mikið að verja fje til þess að reyna að hjálpa þeim. Þegar þeir eru búnir að sýna, að þeir kunni að vinna saman og að þeir sjeu yfirleitt starfi sínu vaxnir, þá vil jeg gjarnan vera með að veita þrefalda þessa upphæð, eða þó meira væri, til þess að greiða fyrir fisksölunni. En við skulum nú athuga nokkuð nánar, hvernig ástandið er nú hjá fiskkaupmönnunum. Það er þannig, að þeir eru flestir háðir einum Englendingi, manni, sem ekki er hægt að segja, að hafi farið neitt sjerlega vel með fje það, sem hann hefir fengið til meðferðar hjer, eða gefið mikla ástæðu til að ætla, að honum væri trúandi fyrir stærra pundi. Yfirleitt má segja, að öll fisksalan sje í hinni mestu óreiðu, og þetta lagast ekki fyr en íslenskir fiskkaupmenn sjá, að þeir verða að standa saman. Ef samþykt væri þáltill.hv. 2. þm. S.-M. (TP) um skipulag á sölu sjávarafurða, þá mætti kippa þessu í lag. Það væri ekki mikið fyrir ríkið að hafa skrifstofu, eina eða fleiri, suður á Spáni, ef lag væri á þessum málum, og mætti vænta þess, að gagn yrði að því. Og jeg vona, að háttv.þm. sjái, að eina ráðið er að leggja ekki of mikið í hendur fisksalanna, eins og þeir eru nú, - gera þá að vissu leyti ómynduga um söluna, svo þjóðin bíði ekki óbætanlegt tjón af fáfræði þeirra. Jeg vona eftir þessa skýringu, að hv.þm. taki það ekki illa upp fyrir mjer, þótt jeg geti ekki greitt atkvæði með þessari brtt. Jeg vil gera alt til þess að fiskurinn seljist sem best, en jeg get ekki sjeð, að nokkurt gagn geti orðið að þessari fjárveitingu með því fyrirkomulagi, sem nú er á fisksölunni. Jeg vil svo nota tækifærið til þess að biðja hæstv.forsrh. að gefa skýringu á því, hvernig á því stóð, að ekki var skipaður fastur ræðismaður í Genúa á árunum 1920–21, og hvað var því til fyrirstöðu, að hann fengi sitt erindisbrjef. Háttv. þm. Vestm. benti á, að bankarnir hefðu beðið um þessa fjárveitingu. Jeg skal þó taka það fram, að þingið hefir ekki gert alt, sem bankarnir hafa beðið um. Bankarnir báðu t. d. báðir um innflutningshöft og það kom fram í háttv.Nd. frv. um innflutningshöft á nokkrum vörutegundum, en það var drepið þar með rökstuddri dagskrá frá stjórnarflokknum, og þar með var innflutningshöftunum komið fyrir kattarnef.  (Fjrh. JÞ: Þetta er ekki rjett)  . Þingtíðindin og bókun Nd. sýna, að þetta er rjett. Þá mintist hæstv. fjrh. á hafskipabryggjuna á Ísafirði og mælti á móti þeirri brtt., en hann hrakti alls ekki það, sem jeg hefi haldið fram, að till. eykur ekki útgjöld landssjóðs raunverulega. Enda barðist einn af stuðningsmönnum hæstv. fjrh. fyrir þessu máli í Nd. Þá hefir hæstv. fjrh. mælt á móti brtt. mentmn. um að láta prófessor Sigurð Nordal fá styrk til ritstarfa. Jeg get vel skilið það, þó slíkt kæmi fram hjá hæstv. fjrh., því hann lagði mikla áherslu á það fyrir kosningarnar í haust, að hann vildi leggja heimspekisdeildina við háskólann niður, og á þinginu hefir hann viljað færa hana til og setja hana í samband við aðra deild, svo það er skiljanlegt, að hann sje á móti þessu og öðru, sem miðar að því að tryggja líf í þessari deild háskólans. Það hefir líka heyrst, að það hafi verið gert að flokksmáli í Íhaldsflokknum að koma þessu máli þannig fyrir, að engin kensla yrði í íslenskum fræðum, sem prófessor Sigurður Nordal kennir nú. Vel má vera, að þeir erlendu mangarar, sem styðja stjórnina með blaði sínu, vilji íslenskuna feiga. Og ef svo er, þá er skiljanlegt, að hæstv. fjrh. beitir sjer gegn því, að kensla verði framvegis í móðurmálinu við háskólann. Sökum þess að þessi mótmæli hafa komið fram frá hæstv. fjrh., get jeg ekki látið vera að fara nokkrum orðum um þetta mál frá almennu sjónarmiði. Í vetur varð það kunnugt meðal manna hjer í bænum, að háskólinn í Kristjaníu hefði boðið Sigurði Nordal prófessorsembætti með mjög góðum launakjörum, og var talið líklegt, að hann mundi þiggja það. Þá var það að ýmsir menn, sem hafa áhuga fyrir íslenskum fræðum, ljetu þá skoðun sína í ljósi við stjórnina, að þeir álitu það mikið tap fyrir menninguna í landinu, ef prófessor Nordal færi burt. Þá mun kenslumálaráðherrann hafa snúið sjer til prófessors Sigurðar Nordals og spurt hann um, hvort hann mundi ekki fáanlegur til þess að vera kyr hjer við háskólann. Prófessorinn mun hafa gefið það svar, að það væri erfitt fyrir sig, því hann hefði ekki þau launakjör, að hann gæti starfað að rannsóknum sínum eins og hann þyrfti og vildi, en kvaðst hins vegar gjarnan vilja vera kyr. Það væri því eingöngu vegna hinna óhagstæðu ytri skilyrða, að hann ætlaði sjer að fara. Síðan hefir verið mikið rætt um þetta, og í Nd. kom fram þáltill. um, að stjórnin skyldi semja við prófessor Nordal um að vera hjer áfram við háskólann. En þá leit hæstv.forsrh. svo á, að hann gæti ekki gert neinn samning samkvæmt þál.-till., því að fjrh. liti svo á, að hann væri ekki skyldugur til að greiða neitt samkvæmt slíkum samningi. Stúdentar skrifuðu til þingsins brjef, þar sem þeir fóru mjög eindregið fram á það, að þingið sæi um það, að Nordal yrði kyr hjer við háskólann. Og við, sem erum í mentmn., höfum gerst svo djörf að bera fram brtt. þá, sem hjer liggur fyrir. Mjer skildist á einum hv.þm. í Nd., sem líka er starfsmaður við háskólann, að hann og margir kennarar þar yrðu að sinna allskonar aukavinnu til að geta lifað. Þessi sami maður hafði vísindastyrk fyrir fáum árum; þingið leit þá svo á, að vert væri að losa þennan fræðimann frá matarstriti, svo hann gæti unnið á sínu sviði. Og jeg veit ekki betur en að hæstv. stjórn hafi greitt atkv. með styrk til eins af dósentunum við háskólann til að vinna að þýðingu á erlendu skáldriti. Sá styrkur er uppbót á launum. Jeg segi þetta af því að mjer skildist á hæstv. fjrh., að það væri einhver ósvinna að fara fram á launauppbót handa nafnkendum fræðimanni, sem er einn af starfsmönnum háskólans. Vitaskuld eru rithöfundalaun af þessu tægi ekki annað en einskonar uppbót. Allir, sem til þekkja, vita, að prófessorar í sumum greinum við háskólann hafa miklar aukatekjur, t. d. læknar. Læknir við háskólann, sem væri í jafnmiklu áliti í læknisfræði og Sigurður Nordal er í málfræði, mundi hafa stórkostlega „praksis“, líklega svo skifti tugum þúsunda á ári. Lögfræðingur eins og Einar Arnórsson hlýtur að hafa miklar aukatekjur fyrir störf sín sem lögfræðingur. En þegar kemur að íslenskri sögu og málfræði, er ómögulegt fyrir fræðimenn okkar að snúa vísindum sínum í peninga. Nýlega er komin út sagnfræðibók eftir Pál Eggert Ólason, feiknaverk, og bregður skörpu ljósi yfir íslenska sögu, - er sem ótæmandi brunnur fyrir lestrarfúsa menn og alla þá, sem stunda íslenska sagnfræði, En slík bók gefur höf. engar aukatekjur. Það er meira að segja ómögulegt að láta útgáfu slíkrar bókar bera sig. Hvernig hefði farið, ef höf. hefði orðið að sinna tímakenslu til að draga fram lífið? Í raun og veru er það alrangt að bera saman aðstöðu málfræðings og sagnfræðings við aðra vísindamenn við háskólann, eins og lögfræðinga og lækna, sem geta haft stórmikil aukalaun í viðbót við embættistekjurnar. Hvað ætli hæstv. fjrh. þekki marga starfsmenn íslenska, kennara, presta, lækna eða aðra, sem útlendar þjóðir bjóða til sín með vildarkjörum til þess að taka þátt í vísindastarfsemi hjá þeim? Jeg veit ekki um neinn annan en Sigurð Nordal. Að vísu eigum við marga mjög góða embættismenn og fræðimenn. En það eru fáir, sem tekst það að lyfta sjer svo hátt yfir fjöldann með gáfum og þekkingu, lyfta sjer upp yfir þá einangrun, sem þjóðin skapar, svo að erlendar þjóðir gefi því gaum. Til þess þarf Íslendingur að hafa mikla yfirburði. Slíkt álit annara þjóða á íslenskum vísindamanni er einsdæmi. Þetta er höfuðröksemdin á móti hæstv. fjrh. Nálega enginn af okkur hinum er eftirsótt útflutningsvara. Engin útlend þjóð hefir kept um okkur hæstv. fjrh., að báðum ólöstuðum, og svo er um flesta. Jeg vil minna á tvö dæmi, sem brjóta í bága við sparsemina í þessari hv. deild. í fyrra átti jeg þátt í, að skáldinu Einari Kvaran var veitt launauppbót. Háttv. deild sýndi þá, að hún skildi, að það er óhæfa að halda ágætt skáld á 3000 kr. launum, en hafa svo heilan hóp ljelegra starfsmanna á miklu hærri launum. Fyrir fáum dögum bárum við hv.þm. Vestm. (JJós) fram tillögu um að veita einum af okkar mestu gáfumönnum, dr. Helga Pjeturss, launauppbót. Af sömu ástæðum vil jeg leggja með því að sleppa ekki núverandi prófessor í íslensku burt úr landi. Jeg vil gera afbragðsmönnum okkar það fært að starfa í landinu, en skera niður liðljettingana. Jeg vil taka það fram, af því að það er ef til vill orðið flokksmál að flæma íslenskuprófessorinn úr landi og sumir munu halda, að við, sem erum á móti því, höfum gert það að flokksmáli okkar megin, en svo er ekki. Jeg býst við, að þessir þrír menn, Einar Kvaran, dr. Helgi Pjeturss og Sigurður Nordal, sjeu allir annaðhvort ópólitískir eða í andstöðu við Framsóknarflokkinn, að því leyti sem kemur til þátttöku í opinberum málum. Frá mínu sjónarmiði skiftir engu um stjórnmálaskoðanir slíkra manna. Víngarður þeirra er í listum og vísindum, en ekki í stjórnmálabaráttunni. - Jeg leyfi mjer að gera þær kröfur til háttv.þm., að þeir blandi ekki pólitík inn í þessi mál. Það hefir verið af ýmsum mönnum og blöðum hnýtt í mig fyrir að vera „jafnaðarmaður“. Flokksbræður mínir virðast ekki bera neinar brigður á, að jeg fylgi þeim að málum. En svo mikið er víst, að jeg er ekki sá jafnaðarmaður, að jeg vilji ekki gera mun á kaupi manna eftir dugnaði og hæfileikum. Jeg vil, að þeim afbragðsmönnum, sem okkar þjóð stendur mikill sómi af, sje borgað meira en meðalmönnum. Jeg vildi óska, að hæstv. fjrh. væri það nálægt, að hann heyrði mál mitt. Íhaldsstjórnin og stuðningslið hennar þarf ekki að hræðast að heyra nefndar 10 þús. kr. handa merkum vísindamanni. Hæstv. forsrh. hefir skipað bankastjóra við Íslandsbanka með 20000 kr. launum, en í viðbót önnur 20 þús. kr. í dýrtíðaruppbót. Undirgjaldkeri Landsbankans, sem enga sjerþekkingu hefir, fær kringum 10 þús. kr. Forstjóri áfengisverslunar ríkisins hefir 18000 kr. laun. Eftir því, sem mjer er kunnugt, hafa bæjarfógeti og lögreglustjóri ekki lakari laun en meðalbankastjóri, eða um 25 þús. kr. Þannig eru nóg dæmi til, að sjerstaklega duglegum mönnum í vandasömum stöðum eru borguð óvenjuleg laun. Hæstv. forsrh. her fram till. hjer í dag um að halda við háskólann manni, sem hefir verið í fjárlögum nokkur ár, eftir að hv.Nd. var búin að fella liðinn niður. Jeg get vel skilið, að hæstv.forsrh. vilji ekki sem kenslumálaráðherra láta rýja háskólann starfskriftum. En að þessum manni alveg ólöstuðum verða menn að játa, að það er ekki sambærilegt, hvað mikill skaði yrði að því, vísindalega og bókmentalega, þótt hann flytti burt, eins og hinn fyrnefndi. Jeg vil þá spyrja hæstv.forsrh., hvort það er rjett, sem heyrst hefir, að það sje flokksmál í Íhaldsflokknum að styðja að brottför prófessorsins; ennfremur hvað hæstv.forsrh. hugsar sjer gagnvart háskólanum og hvort við í mentmn. megum ekki vænta stuðnings hans og hann sje okkur frekar þakklátur fyrir að vilja halda við svo virðulegri stofnun, sem stendur undir hans stjórn. Alment er litið svo á, og það líklega með rjettu, að fari próf. Sigurður Nordal hjeðan, höfum við engan til að skipa hans sæti um óákveðinn tíma. Nokkrir stúdentar í norrænudeild háskólans vita þá ekki, hvað þeir eiga að gera. Álít jeg því ekki ósanngjarnt, að við í mentmn. fáum skýringu hjá hæstv.forsrh., sem málið heyrir undir, hvað hann hugsar sjer að gera; hvort hann álítur það borga sig að leggja niður íslenskukenslu við háskóla hins „fullvalda ríkis“. En vitanlega byggist fullveldi okkar fyrst og fremst á íslenskri tungu; það er fyrsta einkenni fyrir okkar þjóð, og þjóðernið hefir vakið rjettinn til sjálfstæðis. Þá vil jeg víkja að því, sem háttv. 1. landsk. (SE) tók fram svo skarplega. Það eru ekki prófessorar og stúdentar ein göngu, heldur fólkið úti um landið, sem les bækur og hugsar nokkuð, sem vill alls ekki missa prófessor Sigurð Nordal og metu starfsemi hans og embætti miklu þýðingarmeira en ýms þau, sem þingið hefir verið að skapa öðruhvoru. Jeg vil skjóta því til hæstv. fjrh., að jeg man ekki betur en að hann á síðasta þingi mælti fram með að stofna embætti til eftirlits með bönkum og sparisjóðum, sem nú er launað með 16000 kr. Jeg veit, að þegar hæstv. fjrh. athugar þetta, mun hann sjá, að hann hefir verið á þessari braut, að borga vandasömustu embættin svo, að hægt væri að skipa þau úrvalsmönnum. Hvers vegna vill fólkið fyrir engan mun missa þennan mann? Af því að í bókum hans, ræðum og greinum finnur það yl og ljós, sem það kann að meta, en sem það þykist ekki verða vart við nema hjá sárfáum öðrum. Það má vel vera, að ólærðir menn úti um landið hafi þroskaðri og fágaðri smekk fyrir bókmentir heldur en verkfræðingar, eins og t. d. hæstv. fjrh. Þau ritverk metur fólk mest, og það með rjettu, sem eru þess eðlis, að vísindamenn hjer og erlendis og greindir alþýðumenn úti um landið vilja lesa þau og eru hrifnir af. Þeir höfundar eru mestir, sem tala í einu svo, að bæði vitringar og greindir menn lítt skólagengnir dást að sameiginlega. Þannig eru bækur próf. Sigurðar Nordals. En jeg þykist vita, að þó að hæstv. fjrh. sje ekki mjög gefinn fyrir bókmentir, hafi hann þó heyrt getið um Carlyle eða Ruskin og viti, hvað slíkir höfundar hafa að þýða fyrir sína þjóð. En á borð við þá er óhætt að meta próf. Nordal fyrir þessa þjóð. Þá eru nokkur orð út af aðalmótbáru hæstv. fjrh., sem sje að hann bjóst við, að aðrir embættismenn kæmu á eftir með uppbótarkröfur. Skyldi hann ekki muna, hvernig fór 1919? Þá kom embættismannastjettin nálega öll „organiseruð“, heimtaði sín laun og fór allgeyst. Fletti maður upp í umr. t. d. ræðu frsm. launanefndar, núv. þm. V.-Húnv., sjer maður glögt, að þingið hefir verið kúgað til að hækka launin. Það er viðurkent, hvað átti að gera í launamálinu, þó ekkert hraun hefði runnið niður af Hjalla í Ölfusi þá. Verkfallshótun vofði yfir og þingið ljet kúgast. Við fáum launakröfur á næsta þingi án tillits til þess, hvernig við höfum gert við þennan eina mann, sem tvær þjóðir keppa um. Hæstv. fjrh. þarf ekki að óttast, að það verði margir slíkir, svo hann getur verið rólegur með sinn sjóð vegna þess. Jeg býst að minsta kosti ekki við, að gert verði stórt fjárboð í okkur hæstv. fjrh., hversu sem okkur kann að líða hjer. Viðvíkjandi því, að ekki sje hægt að halda starfsmönnum með svona launauppbót, vil jeg minna hæstv. fjrh. á atriði, sem gæti orðið honum að gagni í sinni stöðu að athuga. Í mörg ár hefir póstmeistarinn hjer í Reykjavík haft 4 þúsund krónur á ári fram yfir hin lögmæltu embættislaun sín. Þetta hefir verið látið óátalið, en öllum er það kunnugt. Jeg álít, að hæstv. fjármálaráðherra ætti að reyna að spara á þessum stað. Þarna er ilt fordæmi. Staða póstmeistara er ekki svo vandasöm. Margir mundu vera færir um að gegna henni og fúsir til þess fyrir venjuleg laun. Þá sagði hæstv. fjrh., að fornbókmentir okkar væru dýrasti þjóðarauðurinn. Þar er jeg honum sammála. En heldur þá hæstv. ráðherra, að það hefði borgað sig fyrir þjóðina að svelta svo höfunda fornbókmentanna, að þeir hefðu þurft að hröklast af landi burt, mennina, sem skrifað hafa hin ódauðlegu verk? Jeg held ekki. Það er einmitt þetta, sem Sigurður Nordal er svo dýrmætur fyrir. Hann er frumlegur rithöfundur, sem áreiðanlega á eftir að auðga bókmentir okkar enn meir en hann þegar hefir gert með ágætum verkum. Alveg á sama hátt og hæstv. fjrh. starfar að því að auka grasið í Flóanum, eins er hjer verið að reyna að auka hinn andlega gróður í landinu. Jeg vænti því, að hæstv. fjrh. sjái, að það, sem mentamálanefndin er að gera hjer með tillögu sinni, er hliðstætt því, sem hann er að starfa að í Flóanum, aðeins flutt yfir á andlega sviðið; og eins og hann hefir trú á því, að þau störf hans verði til þess að efla grasræktina í Flóanum og jafnframt hina tímanlegu auðlegð Flóamanna, eins hefir mentamálanefndin óbifanlega trú á því, að tillaga hennar, með því að halda prófessor Sigurði Nordal heima, verði til þess að efla hina andlegu auðlegð þjóðarinnar í heild sinni, og jafnframt, að það síðar meir verði talið eitt hið besta verk, sem unnið hafi verið í þágu íslenskra bókmenta. Og má í þessu sambandi minna á hina fornu Grikki, sem annaðhvort gerðu við sína bestu menn að drepa þá á eitri eða reka þá í útlegð. Þessi fornfræga og gáfaða þjóð hafði nefnilega þann skaplöst, að kunna ekki að meta sína ágætustu menn fyr en þeir voru fallnir frá. Hjer er svipað að eiga sjer stað; það er verið að velta því fyrir sjer, hvort borga eigi öðrum eins ágætismanni og Sigurði Nordal ritlaun, sem svara 1/3 af launum eins undirbankagjaldkera eða 1/13 af launum eins bankastjóra, sem nú gerir ekkert annað en skemta sjer erlendis. Þá var hæstv. fjrh. að mæla með núverandi stjórn sem sjerstaklega hæfri til þess að stöðva hinn stöðuga tekjuhalla, sem hefir verið á rekstri þjóðarbúsins nú undanfarin ár. En hann gætti þess ekki, að sá, sem er höfuð þessarar stjórnar, var og höfuð þeirrar stjórnar, er sat að völdum, er tekjuhallinn byrjaði að myndast. Þeirrar sömu stjórnar, sem bjó út fjárlögin fyrir 1920 og 1921. Jeg er því alveg hissa á, að hæstv. ráðherra skuli geta talað svo digurbarkalega og hreykt sjer svona hátt. Það er alveg eins hjákátlegt og agnarlítið drengkríli, sem tæplega stæði út úr hnefa, hreykti sjer upp á hundaþúfu og segðist vera stór og mikill maður, stærri og sterkari en Sigurjón Pjetursson. Þetta er þvert ofan í allan veruleika. Hallinn á fjárlögunum 1922 varð til undir stjórn hæstv. núverandi forsrh. (JM) og samverkamanns hans, núverandi atvinnumálaráðherra (MG). Þeir ljetu viðgangast, að fjárlög væru samþykt með 2 milj. kr. tekjuhalla og í þeirra stjórnartíð sköpuðust hinir miklu fjárhagslegu örðugleikar, og skal jeg nefna 4 atriði, sem skýra þetta hrun. Er þá fyrst, að innflutningshöftin voru rifin niður á þinginu 1921, og ber enginn meiri ábyrgð á því en núverandi fjrh. Hann gerði mest að því að koma þeim fyrir kattarnef. Hann var þá í fararbroddi kaupmanna, og reif því niður þá byrjun, sem núverandi samverkamenn hans höfðu verið með til að reisa og telja má hinn eina ljósgeisla í stjórnarferli þeirra, því að þar voru þeir óneitanlega komnir á rjetta leið. Og þegar búið var að reka þá út af þessari rjettu braut af kaupmönnum og braskaralýð, með núverandi hæstv. fjrh. í broddi fylkingar, misti þáverandi stjórn við þessar aðfarir fylgi allra þeirra, sem báru fyrst fyrir brjósti velferð þjóðarinnar. Það voru kaupmenn, sem eyðilögðu höftin 1921, einungis kaupmenn og braskarar; þeir þurftu að græða, þótt eyðslan feldi krónuna og setti ríkið á vonarvöl. Þeir höfðu þá sömu slagorðin eins og hæstv. fjrh. hefir nú. Þeir sögðu: Það má ekki banna innflutning frekar en svo, að við getum fengið nægilegar tekjur og nægileg laun. Jeg er nú hræddur um, að hæstv. fjrh. standi á Dettifossbrúninni og honum geti orðið hún býsna hál, því að ennþá styðst hann við þá menn, sem áður rifu niður innflutningshöftin og hröktu núverandi samverkamenn hans út af rjettri leið. Þetta eitt út af fyrir sig býst jeg við, að sje stærra atriði fyrir fjárhag landsins en þótt láta eigi einn ágætismann fá 3000 kr. ritlaun, til þess að hann geti lifað og starfað fyrir þjóð sína. Þá er annað atriðið, þegar þeir menn, sem stóðu að Íslandsbanka, neyddu þáverandi stjórn til að taka enska lánið, sem er hinn dýrasti og versti baggi, sem þjóðinni hefir verið bundinn og sem aldir og óbornir munu súpa hið beiska seyði af. Það skyldi því engan undra, þó að því sje ekki tekið vel, þegar þessir menn, sem sóað hafa fje landsins fyrir hagsmuni nokkurra gæðinga sinna, vilja reka einn okkar mesta andans mann úr landi fyrir smávægilegan sparnað. Þá er þriðja atriðið, þegar bankastjórarnir báðu um í vetur, að skipuð yrði gjaldeyrisnefnd. En það rak sig á hagsmuni kaupmannastjettarinnar og slagorð þeirra: „Frjálsir menn í frjálsu landi“. Er því búið að láta frumvarpið um nefndarskipun þessa liggja í Nd. í mestallan vetur, síðan þing byrjaði, þrátt fyrir það þó að einn bankastjóranna þykist geta sannað, að fleiri miljónir hafi tapast út úr landinu vegna lággengisins. Og engum er þessi dráttur og eyðing málsins meira að kenna en hæstv. fjrh. Það getur því enginn annað en hlegið að því, þegar þessir menn, sem kæft hafa frv. um gjaldeyrisnefndina og ekkert gert til þess að koma í veg fyrir miljónatap á þessum lið, þykjast af sparnaðarástæðum verða í nafni sparseminnar að drepa íslenskukensluna við háskólann. Þá er fjórði liður. Þegar hæstv. fjrh. þykist vera að hugsa um hag ríkissjóðs, með því að leyfa innflutning á óþarfa, er hann líklega fremur að hugsa um hag kaupmanna eins og áður. Jeg er ekki í minsta vafa um það. Það hefði mátt segja annað, ef hæstv. fjrh. hefði getað beygt sig undir hinn sterka þjóðarvilja, að gera tilraun til að rjetta gengið við með sterkum innflutningshöftum og gjaldeyrisnefnd. En því fór fjarri. Jeg hefi minst á þetta hjer af því, að hæstv. fjármálaráðherra vill drepa andlega lífið í landinu í nafni eyrishagnaðarins, um leið og hann og hans flokkur hefir sett þjóðina á vonarvöl, kastað miljónum á glæ, sumpart með því, sem þeir hafa gert til tjóns, og sumpart með því, sem þeir hafa látið ógert að gera til gagns. Jeg vona, að þessi upprifjun verði til þess, að hæstv. fjármálaráðherra gæti framvegis meira hófs, er hann í nafni grútarskaparins vill kefja andlegt líf, og eins í gorti sínu og sjálfhælni um fjármálavisku þá, sem búin er að koma landinu á kaldan klakann. Jeg vil þá að síðustu beina einni fyrirspurn til hæstv. stjórnar og allra stuðningsmanna hennar. Er hún út af því, sem hinn fyrverandi ritstjóri aðalmálgagns þeirra hefir nýlega upplýst í blaði sínu.  (Forseti HSteins: Þetta kemur fjárlögunum ekkert við)  . Það skal koma fram á sínum tíma.  (Forseti HSteins: Jeg víti þingmanninn og leyfi honum alls ekki að fara að ræða þetta mál hjer)  . Viðkvæmt mun þetta mál stjórninni og fylgifiskum hennar. En það skal koma fram, þótt síðar verði, því að það kemur þjóðinni við, hvort útlendir menn sjeu að leggja undir sig þing og stjórn landsins.

Forsætisráðherra (JM): Háttv. 5. landsk. (JJ) var með ýmsar fyrirspurnir til stjórnarinnar, og satt að segja skildi jeg ekki sumar af þeim. Jeg skal þó þegar svara einni þeirra, enda þótt í raun og veru sje óþarfi að taka hana til greina. Hún var út af sendimanninum til Spánar og síðar til Genúa. Hv. þm. (JJ) spurði, að því er mjer skildist, hvers vegna Gunnar Egilson hefði ekki verið skipaður ræðismaður í Genúa. Hann hefði nú ekki þurft að spyrja að þessu, hefði hann lesið þingtíðindin 1921. Þá var málið mikið rætt. Þegar þessi maður fór hjeðan, bjóst hann við að verða skipaður, enda var í upphafi ætlast til þess af þinginu. En er til kom, var lagður misjafn skilningur á 7. gr. sambandslaganna um það, hvort hann ætti þá að vera íslenskur eða danskur embættismaður. Vjer vildum skoða hann sem íslenskan. En hvorki þingið nje stjórnin vildu halda þessu til streitu, enda hefði það að líkindum orðið að koma fyrir gerðardóm. Þetta hefði háttv. 5. landsk. átt að geta sagt sjer sjálfur, enda hefir alt í þessu máli verið gert með fullu samþykki þingsins. Jeg hefi aldrei sjeð kærubrjef þau, er háttv. 5. landsk. talar um, hvorki fyr nje síðar. Ef til vill hafa komið fram kvartanir yfir að vera ekki skipaður ræðismaður, en alls ekki yfir því að hafa ekki umboð. Það fjekk hann frá Kaupmannahöfn. Það er sjálfsagt satt, að erindisbrjef hafi hvorki verið í mörgum eða stórum liðum. Starfssvið þessa manns varð líka að skapast smátt og smátt, ef framhald átti að verða á dvöl hans þarna. Þá hefir háttv. 5. landsk. haldið því fram, að maðurinn hafi verið illa til þessa fallinn. Það get jeg ekki fallist á, enda hygg jeg, að þeir, sem vit hafa á, telji hann einmitt vel til þessa fallinn, þótt háttv. 5. landsk. geri það auðvitað ekki. Það er nú einu sinni hans hugsunarháttur, að skoða alla verslunarmenn sem einhverjar lægri verur, en jeg veit, að háttv.þm. Vestm. (JJós) tekur af mjer ómakið að svara honum því viðvíkjandi.

Jeg hefi sannað þetta um fiskkaupmennina

. Háttv. 5. landsk. sannar aldrei neitt. Allar hans röksemdir eru öfgar og sleggjudómar, ef ekki annað verra. Hans skoðun á verslunarstjettinni er sú, að hún eigi engan annan rjett að hafa en að vera sett undir fjárráð. Hann talaði um, að það væri hneyksli, að fiskkaupmennirnir kynnu ekki spönsku. Jeg skal ekkert segja um kunnáttu þeirra í því máli, en jeg hygg, að hægt sje að komast af á Spáni án þess. Hitt er beinlínis ósatt, að þeir komi aldrei til Spánar. Annars er ekki vert að vera að lengja umræður út af ummælum háttv. 5. landsk.

Jeg átti hjer eina fyrirspurn um íslenskukensluna við háskólann

. Já, háttv. 5. landsk. átti margar og óskiljanlegar fyrirspurnir. Hann spurði um fjárveitinguna til kennarans í íslenskri tungu við háskólann og virtist áfella mig fyrir að vera henni fylgjandi, af því að einn flokksbróðir minn hefði farið hörðum orðum um þennan mann í Nd. Þetta er nú alls ekki satt. í nál. því, er hjer kemur til greina, er aðeins sagt, að kensla hans gæti komið að meira liði annarsstaðar, og jeg get varla skilið þau ummæli á þann hátt, sem háttv. 5. landsk. vill vera láta. Annars er þetta útúrdúr, þar sem háttv. 5. landsk. veit hjer ekkert, hvað hann er að fara. Þá spurði hann, hvort það hefði verið gert að flokksmáli Íhaldsflokksins að veita ekki próf. Sigurði Nordal launahækkun. Það hefði í sjálfu sjer ekkert verið á móti því að gera það og fleira að flokksmáli, því að satt að segja finst mjer of mikið los á atkvæðagreiðslu manna um ýms mál. En þetta hefir ekki verið gert. En það hefir víst verið gert að flokksmáli hjer af Framsóknarmönnum Þessi háttv.þm. (JJ) spurði, hvernig færi um kensluna í íslenskum fræðum við háskólann, ef próf. Sigurður Nordal færi. Jeg býst nú við, að þá kæmu dagar og þá kæmu ráð og að maður kæmi í manns stað, eins og háttv. 5. landsk. sagði um annað tilfelli hjer. Hvað ætti að gera, ef - sem vonandi kemur ekki fyrir í bráð - ef þessi maður fjelli frá! Jeg hygg, að vjer myndum reyna að halda uppi íslenskukenslunni samt. Jeg skal ekki segja um það, hvort rjett er að veita þessa launauppbót, en jeg get ekki skilið, að próf. Sigurði Nordal komi að miklu gagni aðrar eins ræður og hv. 5. landsk. flytur fyrir þessari hækkun. Slíkar ræður hljóta að vera hverjum manni bjarnargreiði. Þá mintist háttv. 5. landsk. á höftin, og reyndi þar að gera upp á milli vor ráðherranna. Jeg skal ekki fara langt út í það, þar sem þessi háttv.þm. er búinn að tala tvisvar og má því aðeins gera stutta athugasemd. Háttv. þm. (JJ) var að hæla tveim af oss ráðherrunum fyrir að vera með höftum 1920. Þetta ár voru gefin út bráðabirgðalög, sem komu fyrir þingið 1921. Í Nd. voru þessi bráðabirgðalög feld með 22 shlj.atkv.

Það sýnir, hve kaupmenn voru sterkir

. Það sýnir, hve Framsóknarmenn voru sterkir. Eftir voru heimildarlög, sem bönnuðu innflutning á ýmsum vörum. 1922 tekur stjórn Framsóknarflokksins við. Henni kom aldrei til hugar að nota sjer þessi höft.

Það var hætt að beita þeim áður

. Jeg hefi rifjað þetta upp til að sýna fram á, að hvorugur getur ásakað annan í þessu efni. Og í hreinskilni sagt, þá hefi jeg ekki mikla trú á þessum höftum, þótt sjálfsagt sje að framfylgja þeim, er þau eru komin á. Þegar helst hefðu þau mátt að gagni koma, voru allir á móti þeim, jafnt Framsóknarmenn og aðrir. Jeg vil ekki þar með segja, að ekki geti orðið eitthvert gagn að innflutningshöftum úr þessu, en sem sagt hefi jeg ekki trú á þeim. Þá skal jeg snúa mjer að hinum ýmsu brtt. Jeg skal ekki tala langt mál um brtt.háttv.fjvn., en þakka henni, að hún hefir tekið eins og hún hefir gert í till. mínar um laun þjóðskjalavarðar og eftirlaun landsbókavarðar. Jeg vil þá snúa mjer að brtt. minni. Hún er komin fram af því, að jeg tel þing og stjórn hafa miklar skyldur við þann mann, dr. Alexander Jóhannesson, sem kennir íslenska málfræði við háskólann. Á þinginu 1919 komu tilmæli frá fjvn. um, að þessi maður væri ráðinn við háskólann og látinn afsala sjer stöðu, sem hann hafði á hendi fyrir þýska ríkið. Var svo gerður við hann einskonar þegjandi samningur um, að hann yrði við háskólann sem kennari í íslenskri tungu. Hann hefir haft dósentslaun og hafði ástæðu til að byggja á því, að hann hjeldi þessu áfram. Það er því að minni skoðun hrein brigðmælgi, ef fjárveitingin á að falla niður, fyrir utan það, að hann má ekki missa sig frá háskólánum. Vænti jeg þess, að háttv. deild geti fallist á þessa tillögu mína, en annars skal jeg ekki orðlengja frekar um þetta atriði, þar sem það er mjög kunnugt, bæði hjer í þessari hv. deild og í hv.Nd. Jeg býst við, að allir muni geta fallist á, að nauðsynlegt sje að halda uppi kenslu í íslenskri málfræði við háskólann, og lofi þessu því að standa fyrst um sinn.



Mjer þykir hlýða að segja nokkur orð um tillögu mentmn. á þskj. 417, um ritstyrk til Sigurðar prófessors Nordals. Að vísu hefir allmikið verið rætt um þetta, og býst jeg ekki við að segja neitt nýtt, en jeg vildi aðeins undirstrika, að jeg er alveg samdóma því, er háttv. meðnefndarmenn mínir hafa sagt. Það var enginn ágreiningur í nefndinni um það, að hjer bæri að taka tillit til einhvers, sem er ekki hversdagslegt. Skal jeg ekki þreyta hv. deild á langri tölu um nauðsyn Sigurðar prófessors Nordals fyrir háskólann og heimspekideildina, og nægir mjer í því efni að vísa til erindis heimspekideildarinnar, sem nefndinni barst og jeg skal nú lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Erindi háttvirtrar mentamálanefndar Ed., dags. 15. þ. m., um prófessor Sigurð Nordal, var lagt fyrir fund heimspekisdeildar í dag, og er álit deildarinnar á þessa leið: Deildin telur það stórtjón fyrir kensluna í íslenskum bókmentum hjer við háskólann og fyrir bókmentir vorar, ef prófessors Sigurðar Nordals missir hjer við, og það því fremur, sem hún sem stendur veit ekki völ á neinum þeim, er fylt gæti skarð það, er yrði við burtför hans frá háskólanum. Vill deildin því mæla hið besta með því, að Alþingi geri það sem þarf til þess, að prófessor Sigurður Nordal verði áfram í embætti sínu. Þetta var samþykt í einu hljóði. Fjarverandi: prófessor Sigurður Nordal og dócent Bjarni Jónsson frá Vogi. Guðm. Finnbogason p.t. deildarforseti“. Jeg vil leyfa mjer að vísa til þessa skjals, því að jeg er ekki bær um að dæma um þetta atriði. En um nauðsyn Sigurðar Nordals fyrir sálnagróður þessarar þjóðar, og það ekki síst ungu sálnanna, hefi jeg mína skoðun, og er hún bygð á nautn þeirri, sem jeg og fleiri eiga fyrirlestrum hans að þakka. Þar fer saman á óvenjulega háu stigi skarpskygni augans að aðskilja ólík efni og safna því saman, sem líkt er og skylt, skáldlegt flug, dýpt hugsana, mýkt málsins og látleysi. Hygg jeg, að jeg geti fengið marga til að taka undir þessa lýsingu mína á hæfileikum Sigurðar Nordals sem kennara í móðurmálinu. Þetta eigum vjer á hættu að missa úr landi frá lítt ruddum andans akri. Þó að auðið væri að fá annan mann - því að jafnan kemur maður í manns stað - þá er miklu slept. En sem betur fer eigum vjer kost á að halda þessum óvenjulega „vekjara“. Verðið er 2000 kr., að viðbættri dýrtíðaruppbót, eða alls 3000 kr. Jeg skal ekki taka að mjer að meta gildi hans eða annara mætra manna í krónum. En jeg trúi því ekki, að menn láti þetta tækifæri ónotað. Væri auðvelt að benda á ekki fáa, heldur allmarga útgjaldaliði, sem mjög orka meira tvímælis en þessi. Það er talið gott að flytja út dautt kjöt og fisk, enda verður gæfan oss sennilega góð í því efni þetta árið. En að flytja út lifandi anda, sennilega einn af þeim fáu, sem eru ómissandi fyrir sálir þessa lands, vil jeg ekki styðja með atkvæði mínu. Mentmn. er skipuð mönnum úr ólíkum flokkum og kennir þar allra pólitiskra grasa. Þó hefir nefndin orðið einhuga um það að mæla sem best með þessari fjárveitingu. Jeg skal svo ekki lengja mál mitt um þetta. Jeg tók frekar til máls til þess að leggja áherslu á, að nefndin er öll sammála í þessu efni og fylgir tillögunni fast, heldur en af því, að jeg ætlaði að segja eitthvað nýtt, sem áður hefir ekki komið fram.

Fjármálaráðherra (JÞ): Háttvirtur húskross þessarar deildar, 5. landsk.þm. (JJ), hjelt rúmlega klukkustundar ræðu fyrir kvöldverð og beindi máli sínu allmjög til mín. Jeg ætlaði lengi fram eftir ræðunni ekki að taka til andsvara, og ritaði jeg því fátt af því, er hann sagði, hjá mjer, enda þótti mjer það svo lítt markvert, að jeg taldi það ekki þess virði. En í niðurlagi ræðu sinnar kom hann með nokkur atriði, er mjer þykir rjett að svara, og vil jeg því um leið víkja að einstöku atriðum, er jeg hefi fest mjer í minni af þeim langa lopa, sem fyrri hluti ræðu hans var. Út af launabótinni til Sigurðar Nordals beindi hann því til mín og ýmsra annara, að við hefðum samþykt ýms hærri starfslaun en hjer er farið fram á. Hv. þm. mintist á laun gjaldkeranna við Landsbankans, en það hittir mig ekki, því að jeg greiddi atkv. gegn því frv. í fyrra, þar sem mjer var ljóst, að altof mikið ósamræmi var milli launakjaranna í því frv. og þeirra launa, sem allmörgum starfsmönnum ríkisins eru borguð. Þá mintist hv.þm. á stöðu eftirlitsmanns með bönkum og sparisjóðum, og taldi hann, að jeg hefði átt öðrum mönnum meiri þátt í því að koma því máli fram. Þetta er ekki rjett. Jeg hefi áður skýrt frá afskiftum mínum af þessu máli, en þau voru á þá leið, að jeg tók frv. til flutnings frá hæstv. þáverandi stjórn, til þess að spara fyrirhöfn og fje, sem það hefði kostað að koma frv. á framfæri sem stjórnarfrv., og var þessu yfirlýst þá þegar.  Jeg skal nú geta þess, hver aðalorsökin er til framkomu þessa frv., því að hún er runnin frá háttv. 5. landsk.þm. Hann hafði sem sje bæði utan þings og innan verið um margra ára skeið með árásir á Íslandsbanka, til þess að gera hann tortryggilegan. Var þetta gert í þeim yfirlýsta tilgangi að eyðileggja þessa þjóðþrifastofnun og velta henni um koll.

Hvar er því lýst yfir?

Það er auðvelt að benda á það. Út af þessum árásum, sem altof margir meðal almennings lögðu trúnað á, kom fram tillaga á síðasta þingi um að framkvæma alveg óvenjulega rannsókn á bankanum. Af hinum skynsamari mönnum var lagst á móti þessari tillögu með miklum rökum, aðallega þeim, að mikil hætta gæti af því stafað fyrir þessa stofnun, viðskiftamenn hennar og landið í heild sinni, ef gripið væri til svo óvenjulegrar ráðstöfunar sem þeirrar, að fyrirskipa þingrannsókn á bankann. Tillagan var því feld. Hinsvegar vildu menn sýna það í verki, að tilgangurinn væri ekki sá, að hafa á móti eftirliti með peningastofnunum vorum, ef það væri framkvæmt á þann hátt, að ekki þyrfti að vakna ástæðulaus tortrygni við það. Þetta var aðalástæðan til þess, að þáverandi forsrh., háttv. 1. landsk.þm. (SE), vildi leggja fyrir þingið tillögu um, að þetta eftirlit væri framkvæmt á eðlilegan hátt, og er það orsökin til þess, að frv. um eftirlitsmann með bönkum og sparisjóðum kom fram og var samþykt. Hafi það verið ástæðulaust, er engum frekar um að kenna en hv. 5. landsk.þm. Þá benti háttv.þm. á það, út af tillögunni um fjárveitingu til Sigurðar Nordals prófessors, að aðrir menn hefðu fengið styrk til ritstarfa, og er það rjett. Það hefir jafnan verið talið viðeigandi hjer á landi, þegar vel metnir menn hafa verið í ver launuðum stöðum en aðrir embættisbræður þeirra, en hafa þótt maklegir jafnhárra launa sem þeir, er hærra stóðu í stiganum, að veita þeim þá viðbótarlaun með því að samþykkja fjárveitingu til þeirra í fjárlögum til ritstarfa. Hefir þetta komið fram við dósenta í háskólanum, þegar svo hefir staðið á, að þeir hafa þótt maklegir sömu launa sem prófessorar. Öðru máli gegnir að bæta laun þeirra, sem eru í hæsta launaflokki, og gæti þó átt við, ef aldraður maður kæmi í þann flokk og byrjaði með lægstu launum. En engu af þessu er til að dreifa hjer. Það er talað um, að verið sje að hrekja þennan mann úr landi. Með hverju? Hvað hefir honum verið gert? Ekki annað en að veita honum á unga aldri, og að vísu að maklegleikum, prófessorsembætti við háskólann. Jeg get ekki gert mjer í hugarlund, að það sje sama sem að hrekja manninn úr landi. Hitt getur komið fyrir, að sumir mætir menn verði útflutningshæfir einhverntíma á æfinni, þó að háttv. 5. landsk.þm. telji hvorki sig nje mig til þeirra. Hann veit auðvitað um sjálfan sig, hvort hann er útflutningshæfur, en um mig veit hann ekki. Jeg get þá sagt honum það, að jeg hefi verið og er ennþá útflutningshæfur, þó að jeg standi í því efni ekki á sporði okkar ágæta verkaða þorski. Jeg hefi rekið atvinnu við verkfræðingsstörf um nokkurt skeið, einnig erlendis, og mundi jeg hafa getað fengið meiri atvinnu þar, hefði jeg ekki haft eins mikið að gera heima fyrir og jeg gat sint. Er því óvarlegt fyrir háttv.þm. að fullyrða slíkt um aðra en sjálfan sig. Þá kem jeg að því, sem gaf mjer eiginlega tilefni til að virða hv. 5. landsk.þm. svars, en það eru þau 4 atriði, sem hann kom með í niðurlagi ræðu sinnar. Byrjaði hann stórt og endaði smátt, gagnstætt þeirri reglu, er góðir ræðumenn fylgja. Mundi það kallað í lærðra manna hóp öfugur „climax“, og þykir ósniðug niðurröðun. Segi jeg þetta háttv.þm. til leiðbeiningar. Hv. þm. byrjaði alldigurbarkalega að tala um það, að jeg hefði unnið óþarft verk og ilt, er jeg átti þátt í niðurrifi innflutningshaftanna árið 1921. Hafi jeg verið verkfæri í höndum kaupmanna, felt gengi íslensku krónunnar, ásamt ýmsum öðrum ummælum af svipuðu tægi, sem jeg vona, að skrifararnir hafi náð og lesa megi á síðan í þingtíðindunum. Jeg tel það oflof að eigna mjer mestan þátt í þessu verki, en get þó ekki þykst við það. Til þess að sýna, hvílíkt nauðsynjaverk það var, skal jeg nokkuð lýsa afstöðunni þá, sem að vísu má lesa í þingtíðindunum 1921, sem háttv. 5. landsk.þm. hefir ekki haft fyrir að lesa, eins og hæstv.forsrh. (JM) benti rjettilega á í síðustu ræðu sinni. Svo stóð á síðari hluta febrúarmánaðar og fyrri hluta marsmánaðar 1921, þegar þingið var nýlega tekið til starfa, að þá voru víðtæk innflutningshöft, sem náðu meðal annars til allrar nauðsynjavöru og sett höfðu verið með bráðabirgðalögum árið áður, þegar forystumenn þjóðarinnar þá þóttust sjá fyrir, að velmegunartíminn væri á enda, vöruverð fór hækkandi, kaupgeta almennings var óbiluð og kaupvilji mikill, eins og jafnan, þegar verð á vörum fer hækkandi. Frá þessu var skýrt á þingi 1921, og sætti það engum aðfinslum. En þá var alt breytt orðið. Þá var byrjað verðfall erlendis, meira en nútímamenn hafa lifað nokkru sinni. En í landinu voru til æðimiklar birgðir af vörum hjá kaupmönnum og kaupfjelögum. Verðlag hjelst því óbreytt hjer á landi, sem ekki var óeðlilegt, þar sem mikið var til af dýrum birgðum, en nýjar vörur komust ekki að. Um sama leyti var hagur aðalframleiðenda þannig, að þeir sáu sjer ekki fært að halda áfram atvinnurekstri sínum, vegna mikillar verðlækkunar á íslenskum afurðum erlendis, nema framleiðslukostnaður lækkaði að mun. Barst þinginu mjög ákveðin áskorun frá Fjelagi íslenskra botnvörpuskipaeigenda um að nema innflutningshöftin á nauðsynjavörum úr gildi, svo að verðlækkun sú, sem orðin var á erlendum markaði, gæti einnig notið sín hjer. Þá stóð á samningum um kaup verkamanna, og vildu atvinnurekendur fá það lækkað, en þeir báru það fyrir sig, sem von var, að þeir gætu ekki gengið að lægra kaupi meðan verð á nauðsynjavörum lækkaði ekki. Var þá öllum ljóst, að svo búið mátti ekki standa lengur, er togaraflotinn lá allur hjer á höfninni og komið var fram í marsmánuð. Þá var óverjandi að halda höftum á nauðsynjavörum og koma þannig í veg fyrir, að framleiðslan gæti haldið áfram. Var því horfið að þessu ráði, að afnema höftin. Í nefndinni, sem um þetta mál fjallaði, áttu sæti nokkrir flokksmenn háttv. 5. landsk.þm., svo sem háttv. 1. þm. Eyf. (EÁ), og var þar enginn ágreiningur um, að þetta þyrfti að gera. Nú er auðið að dæma um það, hvort árangurinn af afnámi innflutningshaftanna var sá, sem ráð var gert fyrir og vera þurfti. Og tilganginum var náð. Það má sjá með því að athuga verð á nauðsynjavöru fyrir og eftir þennan tíma. Jeg hefi gert samanburð á verði nokkurra vörutegunda í janúarbyrjun og júlíbyrjun. Það er ekki auðvelt að taka byrjun aprílmánaðar til samanburðar, því að höftin voru afnumin 31. mars, og kom verðlækkunin ekki í ljós strax, þó að sumir kaupmenn lækkuðu vöruverð sitt þegar í stað og seldu sjer í óhag, í þeirri von, að þeir ynnu það upp á nýju vörubirgðunum. Af því að þetta hefir oft borið á góma, skal jeg lesa nokkrar tölur upp úr Hagtíðindum: Hveiti nr. 1, jan. 1,60 pr. kg. júlí 1,18 Hafragrjón - 1,25 „ „ - 0,88 Melís - 3,54 „ „ - 1,75 Smjörlíki - 3,64 „ „ - 2,86 Kol í janúar kr. 200.00 smálestin, 1. apríl kr. 140,00 og 1. júlí kr. 160,00, en fram að nýári höfðu þau verið seld fyrir 300 kr. smálestin. Landsverslun átti þá miklar kolabirgðir, og var verið að reyna að hlífa henni við tapi. Var aðflutningsbanni á kolum framfylgt svo strangt, að togarar, sem fóru með ísvarinn fisk til Englands, fengu ekki að flytja kol hingað heim og setja á land. Jeg fer hjer rjett með það, hvaða ástæður hafi verið fyrir því, að höftunum var haldið svona lengi og ekki var slakað á þeim fyr en þingið heimtaði það. Stjórninni hraus hugur við því tapi, sem verslunarstjettin í heildinni, kaupmenn og kaupfjelög, mundu bíða á vörubirgðum sínum; og vitanlega var það tap mjög mikið. En ekki vorum það við, sem afnema vildum höftin, sem hjer ráku erindi kaupmanna. Nei, það voru sjálfir haftamennirnir. Verðlækkunin nam 27% á fyrri hluta ársins 1921. Og sú verðlækkun kom nokkru fyr vegna þess, að höftin voru afnumin, heldur en annars hefði orðið. Togaraútgerðin fjekk 60 kr. tilslökun á verði á hverju kolatonni, eða nálega eins mikið og kol hafa kostað síðan. Ummæli hv. 5. landsk. um þetta atriði eru fáfræðin einber. Næsti liður í ræðu hv.þm. voru togarakaupin 1919. Jeg veit ekki hvað fyrir honum vakti að blanda þeim inn í þessar umræður. Það er ekki mjer viðkomandi, og engum í núverandi stjórn. En (háttv. þm. hefir ekki viljað láta þetta tækifæri ónotað til þess að sýna skilningsleysi sitt um fjármál þessa lands. Það er öllum kunnugt, að mestur hluti stríðsgróðans svo kallaða er tapað fje. Svo að segja það eina, sem ennþá sjest og ekki er tapað fje, er það, sem varið var til þess að kaupa togarana 1919 og 1920. Þó þessi skip væru keypt á dýrum tíma, og rekstur þeirra þess vegna hafi orðið eigendunum erfiður, þá hafa kaupin á þeim hepnast yfirleitt vel fyrir þjóðfjelagið. Aðeins tveim togurum hefir orðið að sleppa, af því að fjelagið, sem keypti þá, hafði ekki mátt til að halda þeim. Þó mistist einungis annað þessara skipa úr landi, en tapið var ekki tilfinnanlegt, að því leyti, að það lenti mest erlendis. Um hina togarana er það að segja, að þar sem nú sjest annars ekkert eftir af stríðsgróða landsmanna, hvorki mannvirki nje annað, þá standa þó togararnir eftir sem okkar besta hjálp og stoð. Þeir munu skila því fje, sem í þá hefir verið lagt, og þeir veita fjölda manna atvinnu. Og á þeim byggjast vonirnar um fjárhagslega viðreisn landsins, fremur nokkru öðru, byggjast á því, að þeir muni geta, þrátt fyrir kreppuna, lagt landinu til talsvert fje, fyrir utan það, sem í þá hefir verið lagt. Þetta sjá allir nú. Og þó þunglega liti út fyrir útgerðinni á tímabili, þá mun nú ekki hægt að benda á annan stríðsgróða, sem betur hefir verið varið en þessum, sem lagður hefir verið í þessi fullkomnustu framleiðslutæki okkar. Þegar fáfræðin harmar niðurfall innflutningshaftanna árið 1921, þá er það flónskan ein, sem harmar togarakaupin 1919. Þriðja atriðið hjá hv. 5. landsk. var gjaldeyrisnefndin. Jeg verð að segja það, að ef það mál er eins mikilsvert eins og hv.þm. virtist gera sjer í hugarlund, þá ætti hann að beina ásökunum sínum til fyrverandi stjórnar, fyrir að hafa ekki undirbúið málið og lagt fyrir þingið í frumvarpsformi. Þetta hefir hún ekki gert, og jeg er ekkert að áfellast hana fyrir það. Nú hefir frumvarp í þessa átt verið borið fram af öðrum og liggur fyrir þinginu. Frumvarp þetta er enn ekki komið úr nefnd, en því hefir þó verið fullkomlega sint. Jeg vil ekki nota þetta tækifæri til þess að segja neitt um afstöðu mína til þess máls. En hafi háttv. 5. landsk.þm. ætlað að beina til mín ásökunum vegna afstöðu minnar í þessu máli, þá er það hvorki af fáfræði eða flónsku, heldur framhleypni eintóm, því hann veit ekkert, hver mín afstaða verður. Þá sagði háttv.þm., að frv. um innflutningshöft hefði verið drepið hjer í þinginu. Jeg veit ekki til þess, að neitt frv. hafi hjer komið fyrir þingið um höft á innflutningi nauðsynjavöru. En hefði það komið fram, þá átti það skilið að falla. Hitt er öllum kunnugt, að heimildarlög um innflutningshöft á óþörfum varningi hafa verið hjer í gildi síðan árið 1920, og það mun hvergi vera tíska að setja tvenn lög um sama efni af tómri fordild. Þess vegna var hjer drepið frv., sem gekk í sömu átt og hin gildandi heimildarlög, sem sjálfsagt var. Annars skal jeg nota þetta tækifæri til þess að skýra frá skoðun minni á innflutningshöftum alment. Jeg get tekið undir með hæstv.forsrh. hvað höftin snertir. Jeg hefi enga trú á þeim. Jeg held, að það sje ekki rjett stjórnmálastarfsemi að stjórna þannig til lengdar, að beita þurfi þvingunarráðstöfunum. Þó játa jeg, að það geti verið nauðsynlegt um stundarsakir. Og jeg tel, að eins og nú er ástatt hjer á landi, þá geti það verið rjett að beita slíkum ráðstöfunum; því fyrir mistök á fjármálastjórninni hjer á landi yfirleitt hafa hjer haldist við orsakir, sem skapað hafa möguleika fyrir meiri innflutningi en útflutningi. Þetta ástand er óheilbrigt og getur ekki þrifist til lengdar. Og engin fjárstjórnarstefna gagnvart þessu er heilbrigð önnur en sú, að nema þessar orsakir burt. En þessar orsakir eru, eins og jeg hefi tekið fram í öðru sambandi, aðallega þær, að atvinnufyrirtækin hafa verið rekin ár eftir ár með halla. En sjerhver slíkur rekstur hefir óhjákvæmilega í för með sjer of mikinn innflutning til þeirra manna, sem að þessum atvinnurekstri standa. Það verður að fást viðurkenning fyrir því, að í þessu er engin stefna önnur, sem komið geti málinu í rjett horf, en sú, að sjá til þess, að engin fyrirtæki starfi með tapi ár eftir ár. En þetta tekur tíma, og jeg álít, að það sje rjettmætt, meðan verið er að koma þessu í lag, að beita þvingunarráðstöfunum til þess að hindra innflutning, helst á þeim tegundum, sem menn frekast mega án vera. Og besta aðferðin í þessu efni er einmitt sú, sem þingið nú hefir fallist á: að setja allháan verðtoll á miður nauðsynlegar vörur. Það eru bestu innflutningshöftin. Þó álít jeg rjett að beita öðrum innflutningshöftum við hliðina á þessum, til þess að varna of miklum innflutningi, meðan einhverjar leifar af orsökunum til hans kunna að vera ódrepnar. Jeg veit, að mín skoðun á þessu atriði er mjög ólík skoðunum háttv. 5. landsk.þm., því eftir því, sem jeg veit best, þá er öll hans stjórnviska í því innifalin að beita á öllum sviðum þvingunarráðstöfunum. En sagan sýnir, að alt slíkt drepur sig sjálft, ef það stendur lengi. Og engin stjórn fær staðist nema sú, sem styður alla góða fjelagslega krafta þannig, að þeir fái haldið þjóðfjelaginu og málefnum þess í rjettu horfi án þvingunar. Og verkefni ríkisvaldsins er að halda niðri þeim eyðingaröflum, sem upp kunna að koma og orsaka það, að hinir góðu kraftar fái ekki notið sín. En það á ekki að þurfa að beita þvingun við friðsama og rjettsýna borgara. Hv. 5. landsk.þm. sagði í seinni hluta ræðu sinnar alldigurbarkalega, að hann ætlaðist til þess, að jeg leyfði mjer ekki oftar þetta eða hitt. Áður talaði hann um sjálfbyrgingsskap, sem fram kæmi hjá mjer, með fleiru, sem jeg get tekið sem hrós, úr því það fram gengur af hans munni. Jeg hefi nú svarað ræðu hans að því leyti, sem hún var svara verð. En jeg geri ráð fyrir því, að hann leyfi sjer að halda öllu fram óbreyttu eins og það hefði aldrei verið rekið ofan í hann. Jeg vil þó gefa honum ofurlitla bendingu, sem gæti verið til bóta, ef háttv.þm. breytti eftir henni. Eins og kunnugt er, skrifar hann stundum í blað nokkurt, og setur þá gjarnan undir skrif sín þar annaðhvort J. J. eða tvær stjörnur. Jeg hefi nú hjer að framan nefnt þrjú einkenni á hugsuninni í þrem köflum ræðu hans, og byrjuðu þau öll á f. Nú vildi jeg stinga upp á því við hann, hvort hann vildi ekki setja hjer á eftir þrjú f í stað tveggja stjarna undir ritsmíðar sínar.

Frsm. samgmn. (Jóhann Jósefsson) Við þessa 3. umræðu fjárlaganna þykir mjer rjett, fyrir hönd samgmn. þessarar hv. deildar, að gera stuttlega grein fyrir þeim tillögum, sem nefndin hefir leyft sjer að gera um úthlutun á styrk til flóabáta. Þegar hv. samgmn. í Nd. gerði sínar tillögur um þennan styrk, þá var hann nokkru lægri heldur en hann varð síðar, því við 3. umr. fjárlaganna í neðri deild var hann hækkaður úr 60 þús. upp í 70 þús. kr. Við höfum því átt hægra með að komast frá skiftunum heldur en samgmn. í háttv.Nd., enda sýndi það sig, að hún gat ekki orðið á eitt sátt, hvernig skifta bæri styrknum. Aftur hefir samgmn. hjer orðið á einu máli. En það kemur í ljós, þegar öll þrjú nál. eru borin saman, að báðir nefndarhlutar í Nd. og nefndin hjer álíta, að undanfarið hafi of miklum styrk verið varið til Borgarnesferðanna. Það er því einróma tillaga að lækka hann talsvert, í hlutfalli við aðra slíka styrki. Hvað Ísafjarðarbátinn snertir, þá fer nefndin í Ed. einskonar meðalveg milli nefndarhlutanna í háttv. neðri deild. Um styrk til Breiðafjarðarbáts erum við sammála meiri hluta samgmn. í hv.Nd., en minni hlutinn þar vill, að sá styrkur sje miklu hærri. Þá er Skaftfellingabátur. Nefndin sá ekki annað fært en að leggja til, að styrkurinn til þess báts yrði hækkaður talsvert. Það er vitanlegt, að Skaftfellingar hafa langmesta þörf á flóabát, sem styrktur sje af opinberu fje. Þegar lækka átti flóabátastyrkinn eftir að Esja var keypt, þá var það gert með tilliti til þess, að hafnir landsins fengju þá svo góðar og greiðar samgöngur, að ekki væri þörf á að styrkja flóabáta eins mikið og áður. En nú hafa Skaftfellingar og Rangæingar, eins og kunnugt er, ekkert gagn af ferðum Esju, og því er rjettmætt, að þing og stjórn láti styrkinn til þeirra halda sjer. Samt höfum við ekki treyst til að leggja til, að Skaftfellingur fengi meira en 15 þús. kr. Þó hefir hann aldrei haft áður lægra en 16 þús. kr., og þó altaf orðið halli á rekstri hans, sem skiljanlegt er, þar sem oft ganga 46 vikur í hverja ferð hans, því að oft þarf svo lengi að bíða eftir leiði á sandana. Þá sá nefndin sjer ekki annað fært en að taka upp nokkra styrki, sem ekki voru teknir með í háttv.Nd. Þessir styrkir eru til ferða á Rangársand, í Grímsey og Hvalfjörð. En ef Rangæingar geta komið sjer saman við stjórn Skaftfellings um ferðir á sandinn, þá höfum við ekkert á móti því, að sýslunefnd Rangárvallasýslu ráðstafi styrknum þannig, ef það sýnist heppilegra heldur en að hafa sjerstakan bát. Loks vil jeg geta þess, að þar sem bátanöfn eru nefnd í nál. og sett í sviga aftan við styrkhæðina, þá er það ekki ætlun nefndarinnar, að það beri að skilja þannig, að styrkurinn skuli bundinn við þessa báta, heldur er þetta aðeins sett til frekari glöggvunar á því, við hvaða ferðir er átt. Þá vil jeg líka geta þess, þó það standi ekki í nál., að nefndin ætlast til þess, að Flateyjarbátur fái tiltölulegan hluta af styrknum til Breiðafjarðarbáts, sem svari því, er hann hefir áður fengið. Þá hefi jeg ekki fleira að segja fyrir hönd samgmn. Þá vildi jeg fara nokkrum orðum um brtt., sem jeg á á þskj. 417. Hún hefir sætt nokkuð hvössum mótmælum frá hv. 5. landsk.þm. (JJ) og órjettmætum, að mjer þótti. Og jeg hygg, að háttv. deild geti ekki tekið þau mótmæli til greina. Það má vel vera, að upphæð sú, sem jeg geri tillögu um, að veitt verði í þessu skyni, sje helst til lítil, en jeg sá mjer ekki fært að fara lengra. Jeg held líka, að með uppfyltu skilyrðinu um tvöfalt framlag annarsstaðar frá megi talsvert gera í þessa átt. Annars voru öll mótmæli háttv. 5. landsk.þm. gegn þessari fjárveitingu bygð á algerðum misskilningi á starfsemi erindrekanna. Hann talaði um það af svo litlu viti og þekkingu, að auðheyrt var, að hann ber ekki hið minsta skyn á fisksölu og sjávarútveg og er algerlega óvitandi um, hvað fyrir hann þurfi helst að gera. Og satt að segja ætlaðist jeg ekki til þess, að hann hefði vit á þessum hlutum. Hann er skólamaður og „idealisti“ og sjálfsagt vel heima í ýmsum bóklegum fræðum, en ber hins vegar nauðalítið skyn á „praktiska“ hluti. En þá er það líka óviturlegt af honum að halda, að hægt sje að taka mark á því, sem hann segir um þau efni. Það kom líka fljótt í ljós hjá honum, að það, sem hann var í raun og veru á móti, var stjettin, sem tillaga mín varðaði aðallega, verslunar og útvegsstjettin. Öll sú mikla andúð hv.þm., sem hann nú fjekk kærkomið tækifæri til að láta í ljós, beindist að henni og að því, á hversu lágu menningarstigi sú stjett stæði. Nú skal jeg færa nokkur rök fyrir því, sem jeg sagði áðan um þekkingarleysi hans á þeim sökum, sem hann virtist helst telja sig bæran að dæma um. Hann mintist á, að við hefðum haft sendimann á Spáni, og er það auðvitað rjett. En svo spyr hann þessarar spurningar: Notaði þá nokkur þennan sendimann? Þetta sýnir ljóslega, hversu þekkingarleysi hans í þessum efnum er takmarkalaust og hversu sljór og vanþroskaður skilningur hans er, þegar hann heldur, að erindrekinn á Spáni hafi átt að notast sem einskonar verslunarumboðsmaður eða milliliður við fisksöluna. En nú get jeg frætt hann á því, að það var aldrei tilætlunin með sendimann okkar á Spáni, að hann ætti að hlaupa erindi mín og annara til að selja fisk. Starfsemi slíkra sendimanna er í alt öðru fólgin. Þeir eiga að rannsaka ástandið alment, kynna sjer markaðshorfur á hverjum tíma, en eiga alls ekki að vera erindrekar fyrir neinn sjerstakan, hvorki kaupfjelög, kaupmenn eða útgerðarmenn. En þessi hrapallegi misskilningur veldur andstöðu háttv.þm., að sleptri lönguninni til að skamma útvegsmenn og verslunarmenn, og vænti jeg þess, að hann átti sig nú eftir að jeg hefi gefið honum þessar upplýsingar í málinu. Það ætti líka að vera hverjum manni auðskilið mál, að það er heppilegt að hafa einn opinberan umboðsmann á þessum stöðum, því eðlilega myndi til dæmis spanskur maður, sem vildi leita sjer upplýsinga um fiskbirgðir hjer, betur trúa orðum hans en til dæmis orðum einhvers sjerstaks kaupmanns, sem kynni að dvelja á Spáni. Er það jafnan svo, að menn fara frekar eftir því, sem menn í opinberri stöðu segja, heldur en „privat“-menn, sem hafa máske hagsmuna að gæta í sambandi við það mál, sem um er að ræða. Hv. sami þm. talaði líka mjög um það, að ekki væri mikið gerandi fyrir útvegsstjett þessa lands. Það má vel vera, að eftir hans mælikvarða hafi hún ekki mikinn „kultur“ til að bera, en þó að minni hyggju svipaðan eins og menn alment í þeirri stjett og stöðu. Þeir eru raunar ekki úr hans skóla, og hafa því farið í lífinu á mis við þann „kultur“, sem þar ríkir og sem jeg fæ ef til vill síðar tækifæri til að víkja að. Þá sagði háttv. sami þm„ að útvegsmenn hefðu tortrygt útflutningsnefndina 1919. Jeg þarf varla að taka það fram, að þetta er, eins og alt annað, sem hann sagði viðvíkjandi þeirri nefnd, staðlaust fleipur. En sammála get jeg verið honum í því, að heppilegt væri, að verslunarmenn og framleiðendur kyntu sjer sjálfir Spán og Miðjarðarhafslöndin, en það er varla við því að búast, að hver og einn, sem framleiðsluna stundar, geti tekið sjer ferðir á hendur í því skyni. Loks kom svo háttv. 5. landsk.þm. að þjóðráði sínu, því, að taka öll ráð af útvegsmönnum og gera þá ómynduga. Á það að vera í samræmi við „kultur“ þeirra að dómi háttv.þm. Jeg hefi altaf verið þeirrar skoðunar, að það sjeu lítil bjargráð í því, að gera þessa menn eða aðra menn í þjóðfjelaginu ómynduga, og þótt sjálfur háttv. 5. landsk.þm. fengi vald til þess, sem mjer hvorki kemur til hugar að spá nje óska, þá býst jeg við, að hann myndi fljótt komast að raun um, að það yrði hvorki til happa nje heilla fyrir hann eða þjóðina. Hefir þetta verið reynt í einu landi, Nýfundnalandi, og gafst það svo þar, að stjórnin neyddist til að veita þessum mönnum myndugleikann aftur og fella allar þvingunarráðstafanir úr gildi innan 12 mánaða eftir að byrjað var að beita þeim. Eitthvað svipuð gæti jeg hugsað mjer, að reynslan yrði hjer. Að því er erindrekann á Spáni snertir þá skal jeg ekki um það dæma, hvort hann hefir verið eins fullkominn og æskilegt hefði verið eða ekki. En hinu hefi jeg haldið fram, að stjórnin hafi ekki að undanförnu gert nóg til þess að gera tilkynningar frá sendimönnum sínum heyrinkunnar, og brýndi jeg fyrir henni að hafa nákvæmara eftirlit með því eftirleiðis, að tilkynningar þeirra gætu komið mönnum að notum. Og það eru miklu síður hinir stærri fiskkaupmenn, sem gagn hafa af því, heldur en allur sá hluti þjóðarinnar, sem sjávarútveg stundar. Þótt háttv. 5. landsk. vilji nú slá því föstu, að landsmenn hafi ekki hingað til haft neitt gagn af erindrekanum á Spáni, þá er sú staðhæfing ekki nema blaður út í loftið. Mjer er kunnugt um það, að í þeim tillögum frá erindrekanum, sem fyrir liggja, er svo margt nýtilegt, að ef þær væru notaðar eins og mætti, þá væri þar með langsamlega uppborinn kostnaðurinn, sem tillaga mín hefir í för með sjer. Það er því ekki þess vegna fyrst og fremst, að háttv. 5. landsk.þm. hafi til brunns að bera nokkra þekkingu á þessum efnum, að hann mælir í móti tillögu minni. Hann er heldur ekki kunnur að því að hafa lagt sig í líma til að vera þessum atvinnuvegi til gagns. Sannleikurinn er sá, að honum hefir fundist, að nú væri tækifærið fyrir sig til að sparka í þá, sem atvinnu stunda við sjávarsíðuna, enda hefir svo virst, að hann oft og tíðum sælist eftir að kasta hnútum til þeirra. Jeg skal ekkert um það segja, af hvaða hvötum það er gert, en jeg þori þó að fullyrða, að það er ekki í þökk þeirra manna, sem hann telur sig fulltrúa fyrir. Því það, að róa að því öllum árum að ala á ríg milli bænda og útvegsmanna, verður síst til þess að auka frið nje hagsæld, og eru þeir menn óþarfir í landinu, sem að því stuðla.

Sigurður Jónsson Það er ekki gustuk að auka umræður mikið frá því, sem orðið er. Hefir þessi dagur verið gerður að eldhúsdegi, og skal jeg engu þar við bæta. En satt að segja furðaði mig á því, þegar jeg sá þskj. 417, hvað þar var mikið af brtt. Kom mjer til hugar, að ef fjárlögin ættu eftir að koma á ný fyrir deildina, þá myndi brtt. enn rigna. Um flestar er það svo, að jeg get látið mjer nægja að sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á þær, en vil aðeins með örfáum orðum minnast á tvær eða þrjár af þeim. Háttv. þm. Snæf. (HSteins) sækir enn um styrk til sjúkraskýla og læknisbústaða. Hjelt jeg, að þessi brtt. myndi ekki rísa upp aftur frá 2. umr. Var hv. deild þar búin að láta í ljós vilja sinn í því máli. Mun jeg ekki fremur geta fylgt þessu nú en þá. Þá hjelt jeg líka, að óþarfi væri að fara að koma hjer fram með beiðni um 55 þús. kr. til hafskipabryggju á Ísafirði. Virðist það vel geta beðið. Jeg hefi sjálfur farið þar um nokkrum sinnum og veit af eiginni reynslu, að hægt er að leggjast þar að bryggju. Þá kem jeg að þskj. 422. Þar býst jeg ekki við að geta greitt atkvæði mitt með breytingartillögu frá hæstv.forsrh. (JM), um 5600 kr. til Jóhannesar Lynge orðabókarhöfundar. Hjelt jeg, að það væri útrætt mál. Annars skal jeg efna það, sem jeg lofaði, að stuðla ekki að því, að umræður lengist mikið. Og jeg vildi óska, að ekki þyrfti að geyma þessa umræðu langt fram á sumar.

Halldór Steinsson Jeg á hjer 2 brtt. Er raunar óþarfi að fara að mæla með þeim hjer, því jeg hefi þegar gert það við 2. umr. Þá hreyfði enginn mótmælum nema háttv. 5. landsk.þm. (JJ), og þar sem þá var orðið áliðið nætur, svaraði jeg ekki þá, enda er það líka svo, að það er jafnan ilt verk og leiðinlegt að svara þessum háttv. þingmanni, því hann er kunnur að því að vaða um alt milli himins og jarðar og gerir sjer lítið far um að komast að aðalefni þess, sem um er að ræða. Að þessu sinni fór hann einkum út í menningarástandið í Snæfellsnessýslu, og taldi hann það standa mjög að baki því, sem ætti sjer stað í öðrum hjeruðum landsins. En jeg verð að álíta, að jeg sje bærari en hann að dæma um þetta atriði, því jeg hefi um 25 ára skeið fylgst með í því, sem gerst hefir í þessari sýslu. Og af þeirri viðkynningu dreg jeg óhikað þá ályktun, að menningarástandið þar sje síst lakara en á sjer stað annarsstaðar á landinu. Og það er að minni hyggju ekki síst því að þakka, að óheillastefna hans hefir aldrei náð að festa þar rætur, og því ekki getað eitrað út frá sjer þar.

Þar er þó kaupfjelag

. Það er satt að vísu, að kaupfjelög hafa verið sett þar á stofn, raunar ekki fyrir tilverknað Jónasar Jónssonar eða hans nóta, en því er nú ver og miður, að flest þessi fjelög hafa lent í botnlausum skuldum og orðið að hætta starfsemi sinni, og hygg jeg, að samábyrgðarflækjan hafi átt mestan þátt í því. Þá gerði háttv.þm. utanfararstyrk hjeraðslækna að umtalsefni. Var svo að skilja, að hann teldi þá stjett manna vera svo vel launaða, að þeir þyrftu ekki á slíkum styrk að halda, auk þess sem þeir hefðu drjúgar aukatekjur af áfengissölu. Það er ekki í fyrsta sinni, sem hann hefir reynt að koma að þessari blygðunarlausu aðdróttun, sem jeg hefi jafnan talið vera fyrir neðan virðingu mína að svara. En þegar hann dróttar þessu sama að einhverjum merkasta og besta manni í læknastjett þessa lands, þá fer skörin vissulega að færast upp í bekkinn. Þá er það ekki aðeins orðin móðgun við læknastjettina, heldur við alla þjóðina. Öfunda jeg hann ekki af þeirri sæmd, sem hann uppsker fyrir það. Hann spurði, hvers vegna læknar gætu ekki kostað utanferðir sínar sjálfir. Það kemur lítið málinu við. Það var mjög fátítt áður, að læknar færu utan, sem sýnir, að þeir hafa ekki efnalega treyst sjer til þess; en síðan byrjað var að veita þennan styrk, hefir hann verið mjög eftirspurður, enda er viðurkent, að árangurinn af þessu hefir verið mjög góður. Hin brtt. mín fer fram á, að veittar verði 20 þús. kr. til sjúkraskýla í landinu, í stað 15 þús. kr. til eins sjúkraskýlis í Borgarfirði. Jeg tel sjálfsagðara, að heilbrigðismálastjórnin úthluti fremur þessum styrk en þingið, sem auðvitað hefir miklu síður skilyrði til að geta dæmt um það, hvar þörfin er mest aðkallandi heldur en landlæknir. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um brtt. mínar.

Sigurður Eggerz Það er alt annað en skemtilegt fyrir annan eins friðsemdarmann eins og mig að taka til máls eftir þær ræður, sem nú hafa verið haldnar. Jeg hefi ekki miklu að bæta við það, sem jeg sagði í dag viðvíkjandi sendimanninum til Spánar. Má vel vera, að það hefði verið rjettara af stjórninni að koma með till. um það í fjárlagafrv. En jeg hafði hugsað mjer, að betur færi á að leita fyrst samkomulags við háttv.fjvn.; taldi það sigurvænlegra fyrir framgang málsins. En hafi það verið vanræksla, að þetta kom ekki í fjárlagafrv., þá hefði mátt búast við, að hin nýja stjórn hefði bætt úr því. Annars er það auðvitað aðalatriðið, að málið nái fram að ganga, og vil jeg þá sjerstaklega láta í ljós ánægju mína yfir þeim áhuga og skilningi, sem einhver yngsti þingmaður í þessari háttv. deild, háttv.þm. Vestm. (JJós), hefir sýnt í þessu máli. Og sjálfur lít jeg svo á, að mál þetta sje svo mikils vert fyrir þessa þjóð, að mjög mikið sje gerandi fyrir það. En því miður er sá hugsunarháttur ennþá altof víða ríkjandi, að við eigum ekki sjálfir að hugsa um mál okkar út á við. En vonandi hefir háttv. deild ekki slíkan skilning á þeim málum, og er þess þá að vænta, að þessi brtt. frá háttv.þm. Vestm. fái góðan byr. Inn á fjárhaginn alment skal jeg ekki fara langt. Jeg get að mestu vísað til þess, sem jeg sagði í fyrri ræðu minni. Fyrverandi stjórn tók við völdunum á þinginu 1922, og það var því varla við því að búast, að hún kæmi með nokkur tekjuaukafrv. þá á því þingi, og sjerstaklega, eins og jeg tók fram í fyrri ræðu minni, þegar nýbúið var að endurskoða alla skattalöggjöfina og reynslan var ekki þá fengin fyrir, hvernig sú endurskoðun mundi reynast. Auk þess hafði fyrverandi fjármálaráðherra, Magnús Guðmundsson, lýst yfir því, að þjóðin þyldi ekki meiri skatta, og allmargir fleiri voru á þeirri skoðun. Jeg vil ekki neita því, að fyrverandi fjármálaráðherra, Magnús Jónsson, spáði of bjart um framtíðina í byrjun ársins 1923, en hann fór frá á því þingi, en í hans stað kom Klemens Jónsson, og hann benti þegar á örðugleikana. Tekjuaukafrv. stjórnarinnar, verðtollsfrv., var felt á því þingi, og þetta sýnir, að þingið leit þá einnig of bjart á fjárhaginn, enda endurskoðun skattalöggjafarinnar svo nýafstaðin, að flestum virtist lítil ástæða til þess að fitja strax aftur upp á þessum málum. En eins og jeg hefi áður vikið að, þá fór hnúturinn að harðna þegar leið á árið 1923, og þá var ekki lengur um neinar varamiljónir að ræða, en tekjurnar reyndust of litlar. Þá fyrst var farin sú leið, ekki aðeins að spara óþarfann, heldur einnig að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum eins og unt var. Fyrverandi stjórn hóf þá sparnaðarstefnu í fjármálum, sem nú ríkir hjer á þingi. Það var hún, sem sneri við á hinni hálu braut. Eða hvað hefir núverandi hæstv. stjórn gert til þess að bjarga fjárhagnum annað en það, sem fyrverandi stjórn var búin að gera? Fyrverandi stjórn lagði fram mjög gætilegt fjárlagafrv. Sömuleiðis lagði fyrverandi stjórn fram gengisviðaukafrv., til þess að afla ríkissjóði tekna, og það frv. hefir verið samþykt í þinginu. Og hvað hefir svo verið gert meira? Það hefir verið samþykt eitt tekjuaukafrv. til, sem sje frv. um bráðabirgðaverðtoll á nokkrum vörutegundum, en þetta frv. flutti ekki stjórnin, heldur háttv. fjárhagsnefnd Nd. Og þó mjer þætti þetta frv. hart aðgöngu, þá greiddi jeg þó fyrir því og studdi að framgangi þess hjer í þinginu. Þetta frv. hefði því vitanlega verið samþykt hjer í þinginu, þó engin stjórnarskifti hefðu orðið. Jeg get því ekki sjeð, að hæstv. stjórn hafi gert neitt annað en það, sem fyrverandi stjórn hafði lagt grundvöll að. Hjer hefir verið minst á innflutningshöft. Ekki sje jeg nú stórvirkin, sem unnin hafa verið í því máli. Frv. í háttv.Nd. var vísað til stjórnarinnar samkvæmt til. háttv. 3. þm. Reykv. (JakM), og með þeim formála, að beinast liggur við að líta svo á, að ekki sje ætlast til að beita neinum höftum, nema þá ef til vill á óþarfa. Annars er jeg á sömu skoðun og hæstv.forsrh. og hæstv. fjrh., að innflutningshöftin sjeu neyðarúrræði. En hinsvegar sýnast mjer tímarnir nú svo örðugir, að afsakanlegt sje að grípa til neyðarúrræðanna. Og sjerstaklega virðist mjer rjett að taka tillit til þess, sem báðir bankarnir halda nú fram einum rómi, að einasta leiðin til þess að hækka gengi krónunnar sje að draga úr innflutningnum. Annars hefir bönkunum verið gefið það að sök, að þeim væri um það að kenna, hvað gengið væri lágt á íslensku krónunni. Í þessu sambandi virðist mjer rjett að taka það fram, að bankarnir hafa báðir á síðasta ári varið stórfje til þess að halda uppi gengi krónunnar. Þetta mun nema um 700 þús. kr. hjá báðum bönkunum. Annars hefir margt og mikið verið rætt um það, hvernig laga skuli gengi krónunnar, en jeg hygg, að til þess sje aðallega ein leið, og hún er sú, að bæta fjárhag þjóðarinnar. En vissasta leiðin til þess er að draga úr eyðslunni. Hæstv. fjrh. hyggur, að eyðslan minki sökum verðtollsins á miður þörfum varningi, en það tel jeg mjög vafasamt. Þeir, sem nóga peninga hafa, munu kaupa vörurnar alveg eins fyrir því, þó 20% tollur sje lagður á þær. Það má því búast við, að eyðslan haldi áfram, ef árgæskan eykst og fólkið fær fje í hendur sínar til þess að eyða. Nú eru allar horfur á einmunagóðu ári, en þetta ár þarf að nota til þess að bæta fjárhaginn, en það væri raunalegt, ef ágóði ársins lenti enn á ný í eyðsluhítinni. Það væri því rjettara að stöðva eyðsluna heldur en ýta undir óhófið, og spurningin er, hvort höftin, þó leið sjeu, sjeu ekki eina leiðin. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meir um þetta, en jeg vona, að það lái mjer enginn, þó að jeg hafi viljað fara nokkrum orðum um ástandið yfirleitt og að gefnu tilefni hafi sýnt fram á, að hin nýja stjórn, sem allmjög hnýtir að þeirri gömlu, hafi ekkert gert í fjármálunum annað en það, sem byrjað var á af gömlu stjórninni.

Einar Árnason Jeg skal ekki tefja þessar umræður lengi. Það eru aðeins tvö atriði, sem jeg vil minnast á. Viðvíkjandi brtt. frá háttv.þm. Vestm. (JJós), um fjárveitingu til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndunum, skal jeg strax taka það fram, að jeg get alls ekki greitt atkvæði með þeirri fjárveitingu. í fjárlagafrv. eru 15000 kr. ætlaðar til markaðsleitar, og jeg býst við, að eitthvað af þeirri upphæð verði notað til markaðsleitar fyrir saltfisk í Miðjarðarhafslöndunum, ef það verður álitið nauðsynlegt og líkur þykja fyrir því, að það muni koma að notum. Annars finst mjer fiskframleiðendur sjálfir hugsa alt of lítið um þetta mál, og mjer finst ekki vera nein ástæða til þess, að ríkissjóður kosti miklu til slíks, ef þeir vilja ekkert á sig leggja. Fiskframleiðendur ættu að hafa samtök með sjer til þess að koma fisksölumálinu í gott horf og þeim ætti alls ekki að vera ofvaxið að hafa skrifstofu á Spáni, til þess að afla upplýsinga um markaðshorfur og yfirleitt að greiða fyrir fisksölunni. En slíkt hafa þeir aldrei gert, og mun það vera mikið sökum þess, að þeir, sem fiskinn selja, eru ekki framleiðendurnir sjálfir, heldur menn, sem gera sjer að atvinnu að versla með framleiðsluna, og því hefir verið erfiðara að koma á nokkrum fjelagsskap eða fá þá til að leggja nokkuð fram til sameiginlegra þarfa. Nú er það svo, að það kaupsýslufjelag, sem hefir með höndum sölu á meiri hlutanum af landbúnaðarframleiðslunni, starfar að því sem umboðsmaður framleiðendanna sjálfra, og er því í þjónustu þeirra fyrir ákveðið kaup. Þetta fjelag hefir nú um allmörg ár haft umboðsmenn og fastar skrifstofur í nágrannalöndunum, sem hafa unnið ótrauðlega að því að vinna nýja markaði fyrir landbúnaðarafurðir og hækka verð þeirra. Hefir þetta skipulag heppnast ágætlega og bændurnir fengið sannvirði fyrir vörur sínar. Nú hafa framleiðendurnir sjálfir kostað þessa starfsemi erlendis án nokkurs stuðnings frá ríkissjóði. Því er ekki nema ofureðlilegt, þó spurt sje: Getur ekki sjávarútvegurinn farið líkt að; unnið í fjelagsskap að sölunni og borið kostnaðinn sameiginlega? Og jeg vil ennfremur varpa fram einni spurningu til hæstv. atvrh.: Til hvers sjerstaklega hygst stjórnin að nota þá fjárveitingu í fjárlögunum, sem ætluð er til markaðsleitar erlendis, og hver á að fá hana? Þá get jeg ekki algerlega gengið framhjá þeim umræðum, sem hjer hafa orðið um innflutningshöftin. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi samvn. viðskiftamála í sambandi við afnám bráðabirgðalaganna frá 1920. Hin margnefndu lög frá 8. mars 1920 urðu til þess, að þáverandi hæstv. stjórn setti bráðabirgðalög um innflutningshöft 15. apríl 1920 og skipaði viðskiftanefnd. Sú stjórn mun hafa talið sig hafa heimild til þess í rökstuddri dagskrá, sem samþykt var þá í þinglokin. Á þingi 1921 kom fram frv. um aðflutningsbann á óþarfavarningi, og átti það frv. að vera til staðfestingar á bráðabirgðalögunum frá 1920. Það frv. var borið fram í hv.Nd. og var vísað til viðskiftamálanefndar þar, en þegar sú nefnd hafði haft málið til meðferðar nokkurn tíma, varð það að ráði, að tilsvarandi nefnd í Ed. gengi með henni í eina nefnd. Eins og nál. þeirrar nefndar ber með sjer, voru nefndarmenn alls ekki sammála, þó samkomulag yrði um eitt nál. Af 9 mönnum, sem skrifuðu undir nál., voru aðeins 5 á móti aðflutningshöftum og vildu afnema bráðabirgðalögin frá 1920. Þetta frv. var rætt í hv.Nd. og var felt þar og kom aldrei til Ed., svo jeg fjekk ekki tækifæri til að segja neitt um það við umræðurnar. En háttv.þm. Borgf., sem einnig átti sæti í nefndinni, mælti eindregið með því, að stjórnin notaði heimildarlögin frá 1920, og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp lítinn kafla úr ræðu, sem hann hjelt við umr. þessa máls í hv.Nd. Honum fórust svo orð í niðurlagi ræðu sinnar: „... Að endingu vil jeg brýna það fyrir hæstv. stjórn að taka föstum tökum á þessu máli og kveinka sjer ekki, þó það komi ef til vill í bága við hagsmuni einstakra manna. Fyrst og fremst ber að líta á hagsmuni þjóðfjelagsheildarinnar, og ef hagsmunir annara rekast á hana, þá verða þeir að lúta. Með þessum skilningi á því, hvernig heimildarlögin frá 8. mars 1920 sjeu notuð, get jeg gengið inn á, að málið sje leitt til heppilegra úrslita á þann hátt, sem nefndin leggur til.“ Jeg hefi viljað draga þetta hjer fram vegna þess, að hv.þm. Borgf. talaði hjer í umboði okkar, sem vorum í minni hluta í nefndinni. Ennfremur vil jeg geta þess, að þáverandi og núverandi forsrh. leit svo á, að aðflutningshöft væru nauðsynleg. Honum fórust meðal annars þannig orð við umr. málsins: „ ... Mín persónulega skoðun er sú, að rjettast hefði verið að halda innflutningshöftum í engu minni mæli en nú eru þau. Og jeg hygg, að það mundi hafa komið í ljós einmitt enn betur, að þau væru heppileg, ef þeim hefði verið haldið í gildi enn þetta ár. Þau nutu sín auðvitað ekki í byrjun. Það dylst engum, að oss ríður mest á því að forðast að kaupa frá útlöndum annað en það, sem beint er bráðnauðsynlegt, en ónauðsynlegur varningur eru ekki einungis þær vörur, sem aldrei er þörf á, heldur og nauðsynjavörur fram yfir þörf.“ Það kemur því greinilega fram, að minni hl. nefndarinnar vildi halda höftunum, en bæði minni hl. nefndarinnar og minni hl. þingsins varð að beygja sig fyrir þunganum, sem á móti var, og með því að beygja sig gátu þeir bjargað lögunum frá 8. mars 1920. Jeg hefi viljað taka þetta fram sökum þess, að jeg hafði ekki tækifæri til að segja neitt um þetta mál, þegar það var á ferðinni í þinginu 1921, og sökum þess, að jeg heyri því svo oft haldið fram, að öll nefndin hafi verið með afnámi innflutningshaftanna og viðskiftanefndarinnar, en svo var alls ekki.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get gerið skammorður. Ástæðan til þess, að jeg stóð upp, var sú, að hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) spurði, hvort stjórnin hefði tekið ákvörðun um fjárveitingu til markaðsleitar. Það hefir hún ekki gert, sem varla mátti heldur búast við, þar sem frv. er ekki enn orðið að lögum. Jeg skal geta þess, að fyrir mjer vakir að verja að minsta kosti miklum hluta þessa fjár til markaðsleitar fyrir kjöt, því þar álít jeg mesta þörf í svipinn. Jeg held, að ekki sje unt að ætlast til, að neinu af þessu fje - alt að 10 þús. kr. - sje varið til erindreka á Spáni, og jeg býst ekki við, að stjórnin muni gera það. Þess vegna verður að samþykkja till.hv.þm. Vestm. (JJÓs), ef ætlunin er að hafa sendimann á Spáni. En náttúrlega verður ekkert fullyrt um það, hvort hægt sje að fá 2/3 af heildarupphæðinni annarsstaðar frá, svo sem áskilið er í till. Þó er von um, að það fáist úr banka; báðir bankarnir hafa verið þess hvetjandi, að maður yrði sendur þangað suður. Háttv. 5. landsk. (JJ) sagði, að stjórnin hefði ekkert gert í þessum málum. Þetta er ekki rjett. Hún fór með málið til sjútvn., og skyldi hún svo láta uppi álit sitt. Varð að samkomulagi að fresta till.

Þetta vissi jeg ekki

. Jeg ætlaði að upplýsa um þetta við 2. umr. Þá spurði hv. 2. þm. S.-M. (IP), hvers vegna ekki hefðu verið sendar skýrslur til þingsins um þetta efni. Þær hefi jeg sent fyrir nokkrum dögum. Það hefir engin vanræksla um þetta átt sjer stað frá minni hálfu. Hv. 1. landsk. (SE) sagði, að fjárlagafrv., sem hæstv. fyrverandi stjórn lagði fyrir Alþingi, hefði verið gætilegt, og hefi jeg ekki neitað því. En sá galli var á því, að útgjaldaliðir ýmsir voru of lágt áætlaðir. Breytingar til aukinna útgjalda, sem þingið hefir gert, eru mestmegnis fólgnar í gætilegri áætlun. Hver, sem athugar brtt., mun komast að raun um, að flestar miða þær að því að hækka áætlanir stjórnarinnar, er sýnilega voru alt of lágar. Viðvíkjandi höftunum sagði háttv. 1. landsk., að það, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hjelt fram, er hann mælti fyrir till. sinni um það efni, hafi verið þingvilja samkvæmt. Það er aðgætandi, að stjórnin hefir sagt frá sinni afstöðu og kunngert, hvernig ástatt er um fjármálin, að nauðsyn er á nýjum tekjum. Ekki er það óvanalegt, að menn samþykki till. af mismunandi hug. Og auðvitað gat stjórnin ekki haft neitt á móti því, að málinu væri vísað til sín. Hvar skyldi hún álíta málið betur komið en hjá sjálfri sjer! Hitt er rjett, að innflutningshöft eru neyðarúrræði. En á neyðartímum verður að grípa til neyðarúrræða. Það má segja, að út líti fyrir gott ár nú á sumum atvinnusviðum, sjerstaklega til sjávar. Annarsstaðar er útlit fyrir slæma afkomu, t. d. á Norðurlandi. Nú eru komin sumarmál og þar eru hríðar og harðindi á hverjum einasta degi. Háttv. 1. þm. Eyf. var að minnast á nefndina frá 1921. Nál., sem hann meðal annara undirskrifaði, sýnir, að öll nefndin var sammála um að afnema lög hinnar nefndarinnar frá 1920. En hún var ósammála um það, hvort lögin frá 1920 ættu að standa. En þau stóðu og innflutningshöftunum var beitt samkvæmt þeim 1921–22 og að nokkru leyti 1923. Hv. þm. hefir skýrt rjett frá þessu, eins og hans var von og vísa. Hv. 5. landsk. hefir í blaði sínu staðhæft, að við höfum keypt það, að fá að vera við völd, með því að afnema innflutningshöftin. Nú getur hv.þm. sjeð og heyrt af skýrslu hv. 1. þm. Eyf., að þetta er alveg rangt, þ. e. a. s. hafi hann þá ekki vitað það fyr. 1921 var mikill meiri hl. þingmanna með afnámi innflutningshaftanefndar. Það var svo sterk alda, að ekki varð móti staðið. Annars hefi jeg ekki ástæðu til annars en gleðjast yfir hv. 5. landsk.; hann hefir tekið það upp að hæla mjer fyrir framsýni og viturleik í þessu máli. Jeg ætla ekki að orðlengja um það, ekki heldur fara að kasta beinum að hv.þm. Þeim hefir verið kastað svo mörgum í kvöld, að jeg sje ekki, að hann þoli öllu meira. Það skal athugast, að undir þessu tíu manna nál. stendur ekki einungis nafn þáverandi fjrh., heldur að minsta kosti eins eða tveggja samflokksmanna. Af atkvgr. með nafnakalli frá 1921, um að afnema lögin frá 1920, munum við sjá það, að fimm Framsóknarmenn úr nefndinni greiddu atkv. með afnámi, en fjórir á móti. Sá flokkur var skiftur um þetta mál ekki síður en aðrir. Hv. 5. landsk. sagði, að val sendimannsins til Spánar 1920–21 hefði alveg mistekist. Jeg vil benda hv.þm. á, að stjórnin, sem hann studdi að nokkru leyti, gerði hið sama glappaskot. 

Hver var árangurinn?

. Þó að ekki sje hægt að benda á hann beinlínis, getur hann alt að einu verið mikill fyrir því. Það er venjulega ekki þægilegt að sýna beinan árangur slíkra sendiferða í krónutali, enda gat þingið ekki ætlast til þess í þessu tilfelli. En eins og háttv.þm. Vestm. sýndi fram á, hefir hv. 5. landsk. algerlega misskilið tilgang slíkra sendiferða.

Jónas Jónsson Jeg ætla strax að víkja fáeinum orðum að hv. síðasta ræðumanni. Mjer var ánægja að því, að hæstv. atvrh. (MG) gat ekki bent á neinn sýnilegan árangur af sendiförinni til Genúa. Þetta er alveg eins og með „nýju fötin keisarans“. Hæstv. atvrh. taldi, að jeg ætti blað hjer; líklega hefir hann átt við blaðið, sem studdi höftin allan tímann meðan þau stóðu og meðan þáverandi stjórn ekki ljet kúga sig út af rjettri leið.

Þetta er ekki rjett

. Jú, jeg er þessu kunnugur.

Jeg les altaf blað háttv. 5. landsk.

. Vík jeg þá að hv.þm. Snæf. (HSteins). Fyrst vil jeg taka það fram, að það er siður hjá bræðraþjóð okkar, Dönum, að þingmönnum leyfist að tala um alla mögulega hluti við 1. og 3. umr. fjárlaga. Jeg segi þetta hæstv. forseta til athugunar.  (Forseti HSteins: Við eigum ekki heima í Danmörku)  . Að vísu ekki, en jeg vona, að hæstv. forseti telji þetta ekki ilt fordæmi, eins og hans flokkur dansar eftir pípu danskra manna. Hv. þm. fór að reyna að bæta úr fyrir hjeraðslækninum á Akureyri. Sannleikurinn er, að hann hefir sjálfur gefið það upp, að hann hafi grætt svo mikið á vínlyfseðlum, að hann hefði getað farið utan. Vitanlega þykir mörgum leitt, að læknirinn skyldi telja virðingu sinni samboðið að hæla sjer af slíku. Átti vel við að minnast á þetta atvik í sambandi við utanfararstyrki, af því að þessi læknir fjekk sinn utanfararstyrk, svo sem hann hefir lýst yfir. Stóryrði eru því óþörf. Jeg skal játa, að jeg býst við, að ýmsir standi honum framar í þessari atvinnugrein. Landshagsskýrslur sýna, að innflutningur meðala fer vaxandi ár frá ári. Fyrir heiðarlegu læknana er sorglegt að vera í þessari samábyrgð. Mjer þótti vænt um, að hv.þm. Snæf. fann ekki ástæðu til að mótmæla þeirri staðreynd, að unga kaupfjelagið í kjördæmi hans hefði orðið til að bæta verslunina þar vestra. Jeg endurtek það, að þegar jeg mintist á ástandið í Snæfellsnessýslu, var jeg alls ekki að áfellast fólkið, heldur verslunarástandið þar, útlendu verslunarkúgunina, sem skapar fátækt og bágindi. Hv. þm. Snæf. mundi fá að sjá, hvaða áhrif verslun hefir á velmegun fólks, ef hann ferðaðist um þær sýslur, sem hafa notið blessunar frjálsra verslunarsamtaka um langan aldur. Hv. þm. Vestm. sagði margt órökstutt. Hann mætti vera mjer þakklátur fyrir það, að jeg herjaði út úr hæstv. stjórn skýringu á því, hvers vegna erindrekinn fjekk ekki erindisbrjef. Hæstv. forsrh (JM) skýrði frá því, að Danir hefðu ekki viljað leyfa okkur að hafa ræðismann í Genúa. Hæstv. forsrh. er ekki harður maður í skiftum við bræðraþjóðina. Það er sannað mál, að sendiförin mistókst. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja stóryrðin; þau hafa lítið sannanagildi. Þessi hv.þm. er vanur að tala skynsamlega, þegar hann hefir góðan málstað, en nú hefir út af brugðið. Jeg benti á, að mein útvegsins væri það að hafa ekki komið skipulagi á fisksöluna. Nú mun hún vera að mestu í höndum hrings, sem breskur braskari stendur fyrir. Fiskverð er mjög misjafnt, eftir því hjá hvaða bröskurum útvegsmenn lenda. Veit jeg, að háttv.þm. Vestm. viðurkennir, að það sje óheppilegt, að þessi Englendingur hefir yfirráðin um markaðinn. Sömuleiðis hefir hann óbeinlínis orðið að játa skakkaföllin á fiskversluninni. Þau eru að kenna menningarleysi forkólfanna. Þegar jeg tala um að reyna eitthvað til að gera „Coplendinga“ ómynduga, þá leyfir háttv.þm. sjer að koma fram með álíka sleggjudóma og staðið hafa í dönsku málgagni - sem ekki má nefna hjer í hv. deild - um það, að jeg vildi spilla fyrir útveginum. Jeg hefi sýnt, að jeg vil greiða fyrir honum. Útvegsmenn hjer eru ekki nema fáir í sölubraskinu. Hygg jeg, að hv.þm. sje kunnugt um, að jeg hefi tekið svari Vestmannaeyinga og Þórs í blöðum, jafnvel frekar en aðrir, og það jafnvel þegar þetta fyrirtæki var sem mest óvirt og rógborið af braskaralýð landsins. Þá sagði hæstv.forsrh. í fáum orðum sorgarsöguna um Gunnar Egilson, að hann hefði átt að verða konsúll, en aldrei náð þeirri tign. Gat hann ekki um, hvað oft honum hefði verið lofuð sú staða og svikinn um hana. Úr því hann hafði svo marga kosti, sem orð er á gert, hefði ekki spilt að gera hann að ræðismanni. Fyrst jeg er kominn út á þetta svið, leyfi jeg mjer að benda á, að það er ekki vel viðeigandi, að þessi maður, sem hefir verið erindreki í Ameríku og skuldar ríkinu stóra upphæð síðan, hann skyldi verða valinn sem sendimaður suður á Spán. Jeg hefði ekki vakið máls á þessu, ef ekki hefðu stóryrði háttv. þingmanna gefið tilefni. Veit jeg, að hæstv.forsrh. hlýtur að játa, að hvergi annarsstaðar myndi þetta geta átt sjer stað. Viðvíkjandi prófessomum í íslensku get jeg sagt það, að jeg veit, að hæstv.forsrh. hefir fullkominn skilning á því, hvað það er óheppilegt, að hann fari frá háskólanum. Vænti jeg, að atkvgr. í kvöld sýni, að hæstv.forsrh. ber fyrir brjósti heill háskóla vors. Hæstv. forsrh. hjelt því fram, að Framsóknarmenn hefðu eyðilagt höftin. Hæstv. ráðherra mun að sjálfsögðu kunnugt um það, að í Framsóknarflokknum og blöðum hans hafa þau haft sinn aðalstuðning. Hv. fyrv. þm. Ak. (Magnús Kristjánsson), sem var stuðningsmaður hæstv.forsrh., barðist fyrir höftunum á meðan nokkur stóð uppi. Þeir, sem höfðu mesta trú á höftunum, fóru að missa traust á stjórninni, þegar hún ljet undan síga. Varð svo mikill glundroði í þinginu, að borið var fram traust á stjórnina af mótstöðuflokki hennar. En traustleysið á stjórn Jóns Magnússonar í Framsóknarflokknum 1921 og 1922 stafaði fyrst og fremst af brigðmælgi hans í haftamálunum, er hann kastaði sjer með opnum örmum í fang spekúlantanna. Annars vildi jeg skjóta því til hæstv. atvrh. (MG), að hæstv. stjórnarforseti (JM) sagði fyrst á ræðu sinni, að hann væri á móti innflutningshöftum og hefði enga trú á þeim, en sagði þó síðar í þeirri sömu ræðu, að hann væri þeim fylgjandi. Þetta bendir ekki á, að glöggar línur sjeu um höfuðmálin í höfðum ráðherranna. Það var rjett hjá hæstv. fjrh. að minnast ekki á stóru embættin, eins og t. d. bankastjórastöðurnar við Íslandsbanka, þegar hann var að tala um ósamræmið í launum embættismanna, og þó að hann vildi fóðra menningarfjandskap sinn með því, að hann hefði verið á móti stofnun gjaldkeraembættisins við Landsbankann, þá þýðir það ekki neitt, því að það var flokksmaður hans, sem bar það fram, og flokksmenn hans, sem komu því í gegn. Þetta hljóp hæstv. fjrh. yfir. Þá virtist hæstv. ráðherra ætla að reyna að sleppa ódýrt út af því með eftirlitsmanninn með bönkum og sparisjóðum. Þó aldrei nema hann segði, að embættið hefði verið stofnað mín vegna, þá var það víst, að það var hann, sem bar frv. fram; fyrir það þýðir honum ekkert að þræta. Annars var það ekkert nýmæli, að slíkt embætti væri stofnað, því að í Danmörku hefir verið eftirlitsmaður með bönkum og sparisjóðum, sem heitir Green, og það var hann, sem fyrstur kom upp Landmandsbankahneykslinu. En það er ekkert nýtt hjá bræðraþjóðinni, að hún setji „kritik“ á bankana, þó að eftirlitsmaður sje með þeim. Að stofnun þessa eftirlitsmannsembættis hafi verið til þess að koma í veg fyrir, að bankarnir væru „kritiseraðir“ nær engri átt. Annars hefði jeg sótt um þetta embætti, hefði jeg fengið upplýsingar um það fyr, að það væri eiginlega gert fyrir mig að setja það á stofn. Harma jeg því, hve seint jeg fjekk þessar upplýsingar. Þá sagði hæstv. fjrh., að ekki væri þörf á að veita prófessor Nordal ritlaun, af því að hann hefði 7000 kr. laun. En þess ber að gæta, að hann kom hingað á versta tíma, varð því að taka það húsnæði, sem fáanlegt var, en það var mjög óhentug íbúð og mjög dýr, svo dýr, að hann hefir orðið að borga í húsaleigu um 3000 kr. á ári. En í skatta og opinber gjöld hefir hann orðið að borga 2000 kr. Hefir hann því haft eftir til að lifa af 2000 kr., sem hann hefir líka orðið að kaupa fyrir bækur og ýms rit, sem staða hans hefir útheimt. Get jeg nú ekki búist við öðru en fjármálaspekingar landsins sjái, að þetta fje er alt of lítið fyrir vísindamann í þessari vandasömu stöðu til þess að lifa af. Verði því ekki úr þessu bætt, hefir Nordal engin önnur ráð en annaðhvort að hrekjast af landi burt eða fara að slíta sjer út í tímakenslu, eins og t. d. hinn ágæti stærðfræðingur okkar dr. Ólafur Daníelsson hefir orðið að gera. Jeg trúi nú ekki öðru en að forstöðumaður Flóaáveitunnar, sem er góður í reikningi, þó að bókmentaþekking hans risti ekki djúpt, hljóti að sjá, að jeg reikna hjer betur en hann. Þar sem hæstv. ráðherra var með sinni mögnuðu fyndni að líkja sjer við þurkaðan þorsk, vil jeg skjóta því til hans, að það væri vel viðeigandi fyrir hann að hafa að fangamarki þrjú Þ, sem ættu að tákna „þurkaður þorskur Þorláksson“. Þá var hæstv. fjrh. að kalla mig húskross deildarinnar, en jeg verð mjer til mikillar sorgar að láta hann vita það, að hann er að flestra dómi ekki aðeins talinn húskross þingsins, heldur og allrar þjóðarinnar.

Forsætisráðherra (JM): Aðeins örfá orð út af ræðu hv. 5. landsk.Hv. þm. sagði, að jeg hefði aldrei verið harður í viðskiftum við bræðraþjóðina. Jeg vildi mega biðja hann að nefna dæmi, þar sem jeg hefi látið minn hlut fyrir Dönum. Jeg kannast ekki við eitt einasta. Háttv. þm. var að saka mig um, að jeg hefði ekki haldið til streitu ágreiningnum um það, hvort konsúll sá, er senda átti til Miðjarðarhafslandanna, ætti samkvæmt 7. gr. sambandslaganna að vera danskur eða íslenskur sendimaður. Jeg ljet þingið skera úr, hvort taka skyldi gerðardóm í þessu, og jafnvel sá maðurinn, sem harðastur hefir verið í þessum málum af þingmönnum okkar, vildi ekki leggja til, að út í það væri farið. Enda taldi Ragnar Lundborg, sem annars altaf heldur vorn taum, skoðun Dana rjetta í þessu efni. Það er ekki rjett hjá hv. 5. landsk., að Gunnar Egilson hafi verið svikinn um þessa ræðismannsstöðu. En það var satt, að hann bjóst við að verða skipaður. Það er mjög óviðfeldið af hv.þm. að vera að draga inn í þessar umræður skuldir þessa manns við ríkissjóð. Það er satt, að G. E. er talið eitthvað til skuldar, en hann heldur því fram, að hann hafi eytt því fje í þjónustu landsins. Jeg hefði gjarnan óskað að geta haldið innflutningsnefndinni 1921. Ekki fyrir þá sök, að hún var innflutningsnefnd, heldur af því, að hún var líka gjaldeyrisnefnd. Því að jeg hefi litið svo á, að það atriði væri meira vert í starfi hennar en innflutningshömlurnar, því að jeg stend við það, sem jeg sagði áður, að jeg hefi litla trú á innflutningshöftum, en hinsvegar tel jeg sjálfsagt að halda þeim áfram fyrst um sinn, úr því að þau einu sinni eru komin á. En það, sem jeg hefi miklu meiri trú á, eru háir tollar, jafnvel töluvert hærri en verðtollur sá, sem lagður hefir verið á hinar ýmsu vörutegundir. Þessi skoðun mín getur ekki komið háttv. 5. landsk.þm. neitt óvart, því að jeg tók það fram á undirbúningsfundum undir landskjörið, að jeg teldi alla hindrun á frjálsri samkepni eiga að hverfa og öll verslunarhöft. Jeg er því á gagnstæðri skoðun við hv. 5. landsk., sem helst vill binda alla verslun og alla menn og gera helst alla ómynduga, sem standa fyrir utan Sambandið. Jeg tel það því stærsta skilyrðið fyrir hag þjóðarinnar, að athafnafrelsið fái að njóta sín. Þá kom það mjer mjög óvart, er háttv. 2. landsk. (SJ) fór að leggjast á móti till. minni um að láta laun íslenskukennarans við háskólann standa áfram í fjárlögunum. Mjer kom þetta óvart, af því að jeg hefi þekt þennan mann sem sanngjarnan og rjettsýnan mann frá því, er við vorum í stjórn saman. Upptökin á embætti því, sem hjer er um að ræða, eru hjá þinginu. Tel jeg því ekki rjett að svifta viðkomandi mann því, sem honum hefir verið lofað af þinginu.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg skal segja hv. 5. landsk. (JJ) það, að það finnur enginn betur en jeg, hve óumræðilega lág laun embættismanna eru hjer, og er ekkert annað, sem getur rjettlætt það, en að það er neyðarástand, sem ríkir hjá þjóðinni. Og því verður ekki mótmælt, að eina ráðið til þess að fá menn til að sætta sig við hin lágu laun, er að gæta samræmis. Af því að hv. 5. landsk. var svo spakur í síðustu ræðu sinni, skal jeg ekki fara langt út í hana. Aðeins leiðrjetta það, er hann var að tala um, að hjeraðslæknirinn á Akureyri hefði haft miklar tekjur af vínsölu. Þetta er alveg óhæfileg og algerlega ósönn árás á þann mæta mann, því að hann hefir ekkert gert annað en að gefa lyfseðla fyrir þeim hressingarmeðulum, sem menn hafa þurft að fá úr lyfjabúðum eftir að löggjöfin breyttist svo, að þau fengust ekki í verslunum. Er því ekki nema eðlilegt, að hann hafi fengið einhverjar tekjur fyrir það. Annað hefir hann aldrei sagt. En þó að hann væri svo samhaldssamur að halda þessum peningum saman, og nota þá svo til þess, sem hann langaði mest til, en það var að fara sjer til hressingar og fræðsluauka út fyrir pollinn, er ekki hægt að saka hann um það. Þá vildi jeg mega biðja afsökunar á því, þó að jeg tali hjer nokkur orð með einni brtt., er hjer liggur fyrir, sem þingmaður Reykvíkinga, þar sem mitt stóra kjördæmi er svo óheppið að eiga engan fulltrúa í þessari háttv. deild. Brtt. þessi er um lítinn styrk til lýðskólans í Bergstaðastræti. Jeg tel það ekki vansalaust að fella styrk til þessa skóla niður af fjárlögunum. Hann hefir að undanförnu notið dálítils styrks frá ríkissjóði og bæjarsjóði. Og hve lítilþægur hann hefir verið, ætti að vera honum til meðmæla, svo að hann fengi styrkinn áfram. Annars tel jeg ekki samræmi í því að láta nýjan kvöldskóla hjer fá styrk, en fella hinn gamla út. Segi jeg þetta ekki til þess að spilla fyrir hinum nýja skóla, síður en svo, heldur eingöngu til að sýna fram á, að sjálfsagt sje, að þessi gamli góðkunni skóli fái að halda sínum styrk.

Björn Kristjánsson Aðeins örfá orð út af tillögum samgöngumálanefndar. Hv. nefnd hefir nú lagt til, að Hvalfjarðarbáturinn skuli ekki fá 1925 nema 600 kr. í styrk, en hefir á þessu ári 900 kr. Aftur hefir hún lagt til, að Grímseyjarbáturinn, sem nú hefir 750 kr., skuli fá á næsta ári 900 kr. Hvernig hún getur komist að þessari niðurstöðu, er mjer óskiljanlegt. Af Hvalfjarðarbátnum hafa eftirtaldir hreppar not: Hvalfjarðarstrandarhreppur, Kjósarhreppur, Skorradalshreppur, Skilmannahreppur, Innri Akraneshreppur og framhluti Lundarreykjadalshrepps. Þó að hreppar þessir sjeu allir í Borgarfjarðarsýslu nema Kjósarhreppur, vil jeg mælast til þess við hæstv. atvrh. (MG), að hann á sínum tíma láti báða þessa báta, Grímseyjarbátinn og Hvalfjarðarbátinn, njóta hins sama styrks og þeir hafa áður haft. Jeg vænti þess, að hæstv. atvrh. sjái sjer fært að kippa þessu í lag, sem hlýtur að stafa af ókunnugleika háttv. nefndar, sem mun hafa haldið, að aðrar samgöngur en þessar bátaferðir gætu bætt þetta upp í þessu hjeraði, en svo er ekki. Þá voru það fáein orð, sem jeg þurfti að beina til háttv. 2. þm. S.-M. (IP) og hv. 5. landsk. (JJ), þótt sá síðarnefndi hv.þm. sje nú raunar „dauður“, en það var út af andmælum hans gegn dýrtíðaruppbót af fjárveitingunni til sjera Jóhannesar L. L. Jóhannssonar. Háttv. 5. landsk. taldi þetta vera að skoða sem eftirlaun, vegna þess að sjera Jóhannes starfaði nú ekkert framar. Jeg verð að mótmæla þessum orðum háttv. 5. landsk., að minsta kosti þangað til jeg heyri hæstv. stjórn, sem á að hafa eftirlit með starfsemi hans, lýsa því yfir, að hann hafi ekki leyst verk sitt vel og trúmannlega af hendi. Þessi hv.þm. hótaði því að sjá svo um, ef þessi dýrtíðaruppbót yrði samþykt hjer, að hún yrði feld niður aftur í hv.Nd. Það er þá ekki sök hv.Ed., ef honum tekst þetta. En jeg álít það tæplega vera sæmandi, að þessi fátæki fjölskyldumaður, sem vinnur baki brotnu að þessum störfum, fái ekki samskonar uppbót á launum sínum og aðrir starfsmenn ríkisins. Háttv. 5. landsk. fór að blanda hr. Árna Theódór inn í þessa umræðu, þótt það kæmi málinu alls ekki við, og eins og vandi þessa hv.þm. er, náðir hann menn jafnt þó þeir sjeu ekki viðstaddir og fái því ekki borið hönd fyrir höfuð sjer. Hann sagði, að Árni Theódór hefði staðið illa í stöðu sinni, auk ýmislegs annars, sem hann bar á hann. Hið sanna er, að hr. Árni Theódór var um 30 ár barnakennari og ljet af því starfi með hinum besta vitnisburði frá öllum þeim, er við hann höfðu átt að skifta, eins og sjá má af Þingtíðindunum 1922. Þá kem jeg að hv. 2. þm., S.-M. Hann spurði að því, hvort sjera Jóhannes L. L. Jóhannsson hefði „staðið í skilum“ með sína vinnu. Jeg svara því, sem jeg sagði áðan, að það er stjórnarinnar að sjá um, að þeir menn vinni sín verk, sem eru í stjórnarinnar þjónustu. Meðan stjórnin lýsir ekki yfir því, að hann hafi vanrækt verk sitt, verð jeg að álíta, að hann hafi leyst það svo vel af hendi, að vel sje við það unandi; ef svo er ekki, þá er það stjórnarinnar sök og ekki neinna annara. Þá álítur hv.þm., að af því að þessi maður hafi sótt um þetta starf, megi svifta hann því aftur umsvifalaust.  Jeg er sjerstaklega þakklátur hæstv. fjrh. fyrir það, að hann mælti með skólanum í Bergstaðastræti, að hann fái að standa í fjárlögunum, og eins er jeg þakklátur hv. deild fyrir það, að engin rödd hefir þar heyrst á móti þessum skóla og ekki heldur nein meðmæli með því, að kvöldskóli verkamanna fái að standa. En vegna þess, að mörgum í þessari háttv. deild mun allókunnugt um þennan kvöldskóla verkamanna og ekki hefir áður verið neitt upplýst um það, hvernig hann er tilkominn, skal jeg skýra þetta dálítið nánar áður en atkvgr. fer fram, Það stendur svo á, að þessi skóli var stofnaður í vetur, 5. des. f. á., með auglýsingu í Alþýðublaðinu, og stóð skólinn eitthvað einn mánuð; síðan mun hann ekki hafa starfað. Auglýsingin, sem stóð í 288. tbl. Alþýðublaðsins, 5. des. í vetur, hljóðaði þannig: „Takið eftir. Kvöldskóli jafnaðarmanna. Næstkomandi mánudag byrjar „Kvöldskóli jafnaðarmanna“. Allir alþýðuflokksmenn geta fengið inntöku í skólann. Mánaðargjald kr. 3,50 greiðist fyrirfram. Væntanlegir nemendur gefi sig fram í Alþýðuhúsinu frá kl. 2–8 á morgun og næstu daga. Fjelag ungra kommúnista.“ Jeg hefi ennfremur fengið þær upplýsingar, að í þessum skóla átti að kenna íslensku, dönsku, ensku og reikning, og auk þess kommúnistafræði ýmisleg. Nú hefir skólinn í Bergstaðastræti líka kvöldskóla, og gætu þá þessir ungu kommúnistar fengið þessa bóklegu fræðslu þar alla saman, að undanteknum kommúnismanum. Nú er það undir þessari hv. deild komið, hvort hún vill veita fje til þess að halda uppi kenslu í kommúnistafræðum, og fer atkvæðagreiðslan fram um það eingöngu. Óska jeg, að nafnakall verði viðhaft atkvgr.

Sigurður Eggerz Jeg vil aðeins benda á það, að þessi kvöldskóli verkamanna er allur annar skóli en sá, er háttv. 2. þm. G.-K. (BK) hefir skýrt frá. Jeg mun greiða atkv. með styrk til skóla verkamanna, en kommúnistaskóla vil jeg alls ekki styrkja.

Björn Kristjánsson Jeg hefi grenslast eftir þessu og fengið það fullkomlega upplýst, að kvöldskóli verkamanna er þessi kommúnistaskóli og að enginn annar skóli verkamanna er til.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg tel mjer skylt að skýra frá því, samkvæmt þar um fengnum upplýsingum frá háttv. 2. þm. Reykv. (JBald), að sá kvöldskóli, sem hv. 2. þm. G.-K. (BK) talaði um í ræðu sinni, er nú hættur störfum og var alt annað en þessi kvöldskóli verkamanna, sem hjer er í fjárlagafrv. Hann er að vísu ekki stofnaður ennþá, en það er í ráði, að honum verði komið á fót á næsta hausti.

Guðmundur Ólafsson Jeg stend hjer ekki upp til þess að ræða um neinar brtt. við þetta fjárlagafrv., enda hefir lítið verið að því gert í umræðunum í dag, aðeins stöku sinnum minst á þær til þess að háttv. deildarmenn gleymdu því ekki, að þetta á að vera umræða um fjárlögin; en það er viðvíkjandi máli, sem nefnt var í umr. nú í sambandi við till. mentamálanefndar um fjárveitinguna til próf. Sigurðar Nordals, að jeg ætlaði að segja nokkur orð. Mál það, sem jeg á hjer við, var hjer til meðferðar á síðasta þingi og tók jeg þá nokkurn þátt í umr. um það, og er mjer því ekki óljúft, að það var dregið inn í þessar umr., svo jeg gæti lagt þar orð í belg. Hæstv. fjrh. (JÞ) gaf mjer þessa ástæðu, þegar hann mælti á móti till. um ritlaunin til próf. Sigurðar Nordals og taldi hana óvarlega, vegna þess að þetta gæti verið fordæmi fyrir meiri samskonar fjáreyðslu síðar. En hv. 5. landsk. (JJ) benti þá á það, að hæstv. fjrh. hefði ekki ávalt verið varfærinn í þessu efni með þær till., er hann hefði borið fram, og hefðu sumar miðað til stórra útgjalda fyrir ríkissjóð, og nefndi þá þetta mál, meðal ýmsra annara, sem jeg átti við í upphafi máls míns, - stofnun eftirlitsmannsembættisins með bönkum og sparisjóðum. Taldi hv. 5. landsk., sem rjett var, að hæstv. fjrh. hefði verið aðalstoð þessa máls á síðasta þingi, og ætti því aðalþáttinn í því, að þetta embætti var þá stofnað. En hæstv. fjrh. svaraði því, að hann hefði aðeins flutt málið fyrir beiðni þáverandi stjórnar, sem hefði viljað stofna þetta embætti til að þóknast háttv. 5. landsk. með því verki. Jeg er nú ekki svo lítillátur, að jeg geti unt hv. 5. landsk. þess heiðurs, að vera álitinn svo voldugur maður á þinginu, að hann hafi komið þessu til leiðar einn. Þessi embættisstofnun mun öllu heldur hafa átt að verða til þess að kveða niður þá óhæfu, sem talið var að við allir flokksmenn hv. 5. landsk. vildum hafa í frammi með því að leggja til, að þingnefnd athugaði Íslandsbanka. Hæstv. fjrh. sagði, að hinir skynsamari og gætnari menn í þinginu hefðu ráðið því, að þessi rannsókn, sem engin er nú orðin enn, færi fram á skynsamlegan og viðeigandi hátt, og því hefði þetta embætti verið stofnað. Það er auðvitað gott að geta farið slíkum orðum um sjálfan sig og sína flokksmenn, en reynslan hefir nú sýnt það, hve skynsamleg eða viðeigandi þessi embættisstofnun hefir verið. Embættið var látið verða ársgamalt áður en skipað var í það, en hefði maðurinn straks verið skipaður í það, mundi nú vera búið að eyða til þess 16–18 þús. kr. úr ríkissjóði. Reynslan hefir nú sýnt það, að það var álitið óhætt að láta líða heilt ár áður en maðurinn yrði skipaður, og mætti því ætla, að embættið hafi verið stofnað ári fyr en þess hafi þurft við. Hæstv. fjrh. sagði, að embættið hefði verið stofnað til þess að koma eftirlitinu með bönkunum í eðlilegt horf; en jeg veit nú naumast, hvenær það eftirlit muni byrja, því það gæti hugsast, að dregið yrði nokkuð enn, að eftirlitsmaðurinn byrji sitt lítils verða eftirlit, og kemur því altaf betur og betur í ljós, að enginn hefir trú á, að embætti þetta komi að gagni, aðeins þurft að stofna háttlaunaða stöðu. Jeg hygg því, að þar hafi alls ekki gætni ráðið, þegar þetta embætti var stofnað. Við skulum nú athuga laun þessa eftirlitsmanns í sambandi við laun próf. Sigurðar Nordals, ef hann fengi þennan styrk til ritstarfa. Próf. Sig. Nordal mundi þá hafa alls um 10 þús. kr. laun á ári, en eftirlitsmaðurinn hefði 6 þús. kr. hærri laun að minsta kosti og ferðakostnað eftir reikningi að auki, og verða því laun hans og ferðakostnaður að líkindum alt að 20 þús. kr. Nei, það á sitt hvað við í hvort skiftið. Það má vel vera gætni, sem ræður þessa stundina, en það er aðeins breytt þvert á móti því daginn eftir, eða þá strax á næsta þingi. Þá má athuga sparnað þann, sem komið verður á við háskólann í sambandi við þetta mál. Eftir því, sem hv.Nd. hefir gengið frá háskólalagafrv., verður þó sparaður 1 fastur kennari við háskólann, og að hæstv.forsrh. (JM) hefir eigi farið þess á leit við fjvn. að taka upp laun til kennara í íslenskri tungu, þótt hann bæri nú fram brtt. um það. Falli því eitt kennaraembættið niður við háskólann, en próf. Sigurður Nordal fái þessar 3000 kr., verður samt fjárhagslegur sparnaður við þetta, og er þó ekki tekið neitt tillit til alls þess hagnaðar, sem menn búast við, að landslýður allur hafi af því, að próf. Sigurði Nordal verði haldið kyrrum í embætti sínu hjer við háskólann. Það var aðeins þetta, sem jeg vildi taka ítarlegar fram en áður hefir verið gert hjer í deildinni. Það er ekki til neins að vera að halda því fram, að þetta muni skapa fordæmi síðar meir, þó þessi laun sjeu máske ekki í fullu samræmi við annað. Það skal að vísu viðurkent, að margir embættismenn hafa alt of lág laun, en það eru og margir þeir embættismenn til hjer, sem hafa óhæfilega há laun, samanborið við allan fjölda af embættis- og starfsmönnum ríkisins, eins og áður hefir verið tekið fram. Þá hafa og allmargir embættismenn hjer í bæ, þótt allvel launaðir sjeu, aukastörf sjer til tekjuauka, sem gefa af sjer jafnvel svo þús. kr. skiftir. Fyrir þessu þarf ekki að gera ítarlegri grein, vegna þess að þetta er alkunna. Háttv. 5. landsk.þm. nefndi t. d. einn tvílaunaðan embættismann hjer í bæ, sem samkvæmt samningi við stjórnina hefði 4 þús. kr. fram yfir embættislaun sín, og hefir því ekki verið mótmælt. Það verður því ekki fremur hægt að bera sig saman við próf. Sigurð Nordal, þó þetta verði samþykt, en þennan embættismann, sem hv. 5. landsk.þm. benti á. Svo er það ennfremur að athuga, að þó þessi launahækkun sje nú samþykt til próf. Sigurðar Nordals, til þess að missa hann ekki frá háskólanum, er það ekki þar með fastákveðið, að hann hafi þetta alla sína embættistíð. Gæti vel farið svo áður en mörg ár eru liðin, að þingið leyfði sjer að fella niður þessi ritlaun, þó að nú sje þörf á að veita þau. Um þær brtt., sem hjer liggja fyrir, ætla jeg ekki að tala neitt frekar. Það mun sjást á atkvæði mínu, hvernig jeg lít á þær.

Atvinnumálaráðherra (MG): Út af orðum hv. 2. þm. G.-K. (BK) skal jeg aðeins taka það fram, að stjórnin telur sig ekki bundna við till. samgmn., en telur sjer hinsvegar skylt að fara eins nærri þeim og hægt er. En hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) svara jeg því, sem hann sagði um þessar 4 þús. kr. aukatekjur eins embættismanns hjer, að það er samkvæmt samningi, sem gerður var við þennan embættismann, sem er aðalpóstmeistarinn í Reykjavík, þegar hann tók við embætti, en síðan eru liðin 20 ár.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Mjer hefir orðið framsagan fyrir hönd fjvn. að mun ljettari en jeg bjóst við, þar sem allar þær brtt., sem fjvn. hafði borið fram, voru samþyktar við 2. umr. fjárlagafrv., og nú hafa heldur engar brtt. nefndarinnar sætt neinum andmælum, og væri það því ófyrirgefanlegt af mjer, ef jeg færi að lengja þessar umr., sem þegar hafa staðið yfir í 12 stundir, með því að fara að tala um brtt. nefndarinnar, sem jeg býst við, að verði samþyktar með öllum atkv. þessarar hv. deildar, og verð jeg að álíta, að fjvn. hafi tekist starf sitt vel. En eins og öllum hv. deildarmönnum er kunnugt, er skrifari fjvn. veikur og hefir ekki getað tekið þátt í síðustu fundunum. Jeg hefi því ekki annað að gera en að skýra frá afstöðu fjvn. til brtt. einstakra þm., en sumar þeirra eru svo seint fram komnar, að nefndin hefir ekki getað borið sig saman um þær. Þá eru þær fyrstar brtt. á þskj. 417,II, frá hæstv. forseta (HSteins), og getur fjvn. með engu móti fallist á þær. Þessar brtt. lágu báðar fyrir þessari hv. deild við 2. umr. fjárlagafrv., að vísu lítið eitt öðruvísi orðaðar, en deildin hefir lagt fullnaðarúrskurð sinn á þær með því að samþykkja brtt.fjvn. Jeg skil því ekki, hvað þessi háttv.þm. ætlar fyrir sjer með því að bera nú þessar brtt. sínar fram hjer aftur, því að jeg get ekki ætlað, að hann vænti þess, að þessi háttv. deild kúvendi svo fljótt í þessu máli. Önnur brtt. þessa sama háttv.þm. fer nú að vísu fram á nokkru lægri upphæð, en nefndin getur þó ekki mælt með því, að þetta verði samþykt. Ekki af því, að fjvn. álíti það ekki vera gott og nauðsynlegt fyrir lækna að fara utan, heldur leggur nefndin á móti þessu nú aðeins vegna þess, hversu fjárhagur ríkisins er örðugur á þessum tímum, svo að spara verður alt, sem hægt er að spara, og nefndin álítur, að hægt sje að spara þessi útgjöld um svo sem 2–3 ár, án þess að verra hljótist af, og væntir þess, að læknastjett ríkisins sætti sig við þetta eins og allir aðrir hafa orðið að gera. Næst er þá 3. brtt. á sama þskj., frá hv. 5. landsk. (JJ), og hefir nefndin þar óbundnar hendur. Þetta er sjúkrastyrkur til kvenmanns, sem áður hefir notið þessa styrks; en meiri hl. nefndarinnar sá sjer þó ekki fært að mæla með þessu, vegna þess að fyrir nefndinni lá önnur umsókn, frá manni í Dalasýslu vestur, sem þjáður er af sjúkdómi, sem þar mun vera talinn lítt læknandi, og er nefndin hrædd um, að fleiri muni á eftir koma, ef þetta verður samþykt. Þá getur fjvn. ekki fundið skynsamlegar ástæður fyrir því, að skólagjöld sjeu lægri við Flensborgarskólann en aðra skóla í ríkinu. Þessi hv. deild hefir samþykt, að skólagjöld skuli hækkuð úr 100 kr. upp í 150 kr. fyrir innanbæjarnemendur, og álítur nefndin, að þetta geti orðið til að draga úr óeðlilegri aðsókn að skólunum en ella. Þá hefir nefndin óbundnar hendur um næstu brtt., frá sama hv.þm. Jeg hefi heyrt, að skólinn í Bergstaðastræti sje vinsæll hjer í bænum, og er nefndinni það ekki kappsmál, þó að þetta verði samþykt. Sama er og að segja um næstu brtt., VI., frá hv. 5. landsk. Það er aðeins spurningin, hvort ekki sje þegar orðið fullskipað í sundlaugunum, enda þótt nefndin álíti sanngjarnt, að allir skólar, sem styrktir eru af opinberu fje, njóti sömu hlunninda í þessu. Þá hefir nefndin og óbundnar hendur um brtt. VIII á sama þskj., um hækkun á styrknum til sjera Jóhannesar L. L. Jóhannssonar. Fjvn. vildi ekki fara lengra en hún gerði till. um, og getur enda verið spursmál, hvort háttv.Nd. vill sætta sig við þessa síðari uppfærslu, þótt vera kynni, að hækkunin upp í 5 þús. kr. hefði fengið að standa óhögguð í Nd. Þá kem jeg að brtt. um að veita próf. Sigurði Nordal 2000 kr. styrk með verðstuðulsuppbót til ritstarfa. Það er talið svo, að það kosti ekki nema þessar 3000 kr. að halda þessum manni, en jeg sje ekki betur en að það kosti líka 5700 kr., sem feldar hafa verið niður til dr. Alexanders Jóhannessonar, því jeg skil ekki í því, að hv.þm. geti svo gert upp á milli þessara manna, að öðrum sje sparkað burt, en hinn keyptur til að vera kyr fyrir ærið fje. Finst mjer það helsti mikill munur, þó annar kunni að vera víðfrægari, en jeg hygg, að dr. Alexander sje og nokkuð þektur sem vísindamaður erlendis. Hvað snertir brtt. XI, frá háttv.þm. Vestm. (JJós), um erindrekstur í Miðjarðarhafslöndunum, þá hefir hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) minst á hana, og er nefndin mjög sammála því, er hann sagði. Nefndin leit svo á, að væri stjórninni umhugað um, að slíkt yrði gert, þá gæti hún gripið til þess fjár, sem veitt er í 16. gr. 15 í fjárlögunum til markaðsleitar, og eins væri Fiskifjelaginu skylt að styðja þetta og bönkunum, sem aðallega hafa hafist handa um nauðsyn á slíku. Og nefndin leit svo á, að hefði stjórninni verið þetta áhugamál, þá myndi hún hafa borið fram slíka till. áður.  (Atvrh. MG: Stjórnin hefir mælt með þessari till.)  . Brtt. XII er nefndin eindregið á móti; hún vill á engan hátt verða til þess að hvetja Ísafjarðarkaupstað til að ráðast í slíkt stórræði á þessum tímum sem bygging hafskipabryggju er, og allra síst eftir að upplýst hefir verið, að hann getur ekki staðið í skilum við ríkissjóðinn. Þá er brtt. XIV. frá hv. 2. þm. S.-M. (IP). Hefir nefndin óbundin atkvæði um hana. Maður sá, sem hjer ræðir um, hefir starfað lengi í þjónustu þess opinbera, en er nú orðinn aldraður og kona hans sömuleiðis. Mjer er kunnugt um, að þetta er sæmdarmaður, og mun fyrir mitt leyti greiða atkv. með þessari till. Hinsvegar getur nefndin alls ekki fallist á brtt. XV. frá hv. 5. landsk., sem fer fram á að taka Guðmund Björnsson upp í fjárlögin með 200 kr. Helmingi lægri upphæð var feld hjer síðast, ekki af því, að nefndinni þætti hún of lág, en af hinu, að hún treysti sjer ekki til að taka upp alla aldraða kennara, þó mætir væru, og vildi því láta þennan mann sæta sömu kjörum og júbil-ljósmóðurina. Brtt. XVI, frá hæstv. fjrh. (JÞ), er jeg persónulega hlyntur, en nefndin taldi ekki rjett að taka hana upp í fjárlögin, því óvíst væri, hver upphæðin yrði, þegar til kæmi. Um brtt. XVIII, frá hv. 2. þm. G.-K. (BK) og hv. 1. landsk. (SE), hefir nefndin ekki annað að segja en að hún telur hana vera til bóta. Loks hefir nefndin óbundnar hendur um allar till. á þskj. 422. Eins er um brtt. á þskj. 434, frá hæstv. fjrh. Nefndin hefir ekki getað borið sig saman um hana, en jeg hygg, að ekkert geti verið á móti því, að stjórnin fái heimild til að selja þessi hús á Akureyri, fyrst hún þarf ekki að nota þau. Um brtt.hv.þm. Vestm. (JJós), um sjerstaka upphæð af styrknum til Sambands íslenskra heimilisiðnaðarfjelaga, hefir nefndin ekki borið sig saman, en nefndin tók hana ekki upp af því, að hún vildi ekki veita ákveðnu fjelagi styrk og binda um leið hendur þess, hvernig það notaði hann. Það er ekki svo að skilja, að nefndin vilji ekki, að þessi stúlka fái styrk, enda er einn úr stjórn þess fjelags í fjvn., hv. 6. landsk. (IHB), og henni er kunnugt um, að þessari stúlku verður veitt eins mikið af fjelagsstyrknum og fært þykir hlutfallslega. Jeg gat þess á fyrri ræðu minni í dag, að ef allar brtt.fjvn. yrðu samþyktar og aðrar ekki, þá yrði tekjuaukinn í fjárlögunum, er þau færu út úr þessari háttv. deild, 220 þús. kr. Nú nema brtt.hv.þm. 181650 kr., og ef þær verða allar samþyktar, þá má rjett heita svo, að við skilum fjárlögunum tekjuhallalaust, og þó ekki, ef tekið er tillit til heimildarinnar um styrkinn til Eimskipafjelagsins. Og einnig má benda á það, að undir umr. hefir verið útbýtt hjer nál. um berklaveikislögin, þar sem lagt er til, að málinu sje vísað til stjórnarinnar, en þá er bert, að upphæðin, sem veitt er í 12. gr. 12 í fjárlagafrv. og er 200 þús. kr., er að minsta kosti 100 þús. kr. of lág. Og þá er knapt um, að fjárlögunum verði vísað tekjuhallalaust út úr deildinni, þó tölurnar sýni annað. Jeg álít því rjett, að hv. deild fari sjer hægt í því að auka útgjöldin meira en það, sem fjvn. leggur til.

Jóhann Jósefsson Út af ummælum hv. 2. þm. G.-K. (BK) um till. samgmn. um úthlutun á flóabátastyrknum skal jeg aðeins geta þess, að nefndin hefir alls ekki hallað á Hvalfjarðarbátinn samanborið við Grímseyjarbátinn. Frá fyrra ári hefir styrkurinn til Grímseyjarbátsins lækkað um 40%, en ekki nema 33% hvað snertir Hvalfjarðarbátinn. Svo er það aðeins lítil athugasemd viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) sagði um brtt. mína, og í raun og veru hv. form. fjvn. (JóhJóh) líka. Hv. 1. þm. Eyf. hjelt því fram, að óþarfi væri að bera fram till. um sjerstaka fjárveiting til erindrekstrar á Spáni, því að í fjárlögunum væru veittar 15 þús. kr. til markaðsleitar erlendis. Nú er það upplýst af hæstv. atvrh. (MG), að stjórnin muni verja meginhlutanum af þessum 15 þús. kr. til markaðsleitar fyrir kjöt og aðrar landbúnaðarafurðir. Hafði jeg heyrt um þetta áður og sje ekkert á móti því, þar sem mjög ríður á slíku nú. En eftir að hæstv. atvrh. hefir lýst þessu yfir og um leið lýst yfir fylgi sínu við brtt. mína, verð jeg að vona, að hv. 1. þm. Eyf., og eins hv.fjvn., sjái nauðsynina á því, að mín brtt. sje samþykt, þar sem stjórnin að öðrum kosti hefir ekkert fje, sem hún getur varið til erindrekstrar á Spáni. Jeg skal ekki þreyta hv. deild með lengri ræðu um þetta mál, enda búið að ræða það lengi. Jeg hefi gert skyldu mína gagnvart þessum höfuðatvinnuvegi og bent á þýðing þess, að slík erindi sjeu rekin, og því er það á ábyrgð hv. deildar, hvernig hún fer með þetta mál. Út af því, sem hv. 5. landsk. mintist á málið aftur í síðustu ræðu sinni, skal jeg geta þess, að það er ekki sprottið af misskilningi hjá mjer að brúka orðið „erindreki.“ Hann hjelt því fram, að jeg hefði vilst á orðum og að erindreki þýddi sama og verslunarumboðsmaður. Þetta er ekki svo. Þessi maður er altaf nefndur erindreki, og í brjefi um þetta mál, sem hjer liggur fyrir og ekki er undirskrifað af færri en 6 bankastjórum, er hann altaf kallaður erindreki. Enda þurfti ekki að fara í neinar grafgötur til að finna, hvað jeg meinti með till.; jeg sagði það strax í upphafi og dró þá fram aðalatriðin í því, sem jeg ætlast til, að slíkur maður geti unnið fyrir landið. En það er því miður sama nú og áður, að hv. 5. landsk. skilur þetta ekki, og er þó búinn að tala um það þrisvar. Hann heldur, að slíkur maður yrði einkum stórútflytjendum að gagni. Það er alveg gagnstætt. Jeg veit ekki hvernig mjer gengi, ef jeg færi í skóla hv. 5 landsk., en jeg held tæplega, að jeg gæti reynst tornæmari þar en hann er nú á það, sem jeg hefi verið að reyna að koma inn í höfuð hans í kvöld. Slíkur erindrekstur er sannarlega ekki til ágóða fyrir Copland - það hefir verið minst á hann hjer í deildinni. Jeg er sannast að segja hissa á því, að hv. 5. landsk. skuli ekki vita, að Copland og hans nótar hafa fulla vitneskju um fiskmarkaðinn, þó við höfum engan erindreka. En það er í þágu smærri fiskeigendanna víðsvegar um landið, að upplýsingar sjeu fyrir hendi um það, hvernig markaðurinn stendur, svo þeir selji ekki fisk sinn lægra verði vegna ókunnugleika um verðið á Spáni en þeir ella mundu gera. Þeim er það til hjálpar, en ekki stórútflytjendunum; þeir hafa vissulega aðrar hjálparhellur beggja megin hafs. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta frekar, en af því að hv. 5. landsk. sagði, að jeg ætti að vera honum þakklátur fyrir stuðning hans við björgunarskipið Þór, þá vil jeg hjer, eins og jeg hefi áður gert annarsstaðar, við það kannast, að jeg tel hann hafa sýnt þar virðingarverðan skilning, jafnvel öðrum fremur. En hann má þó alls ekki ætlast til þess, að jeg í skjóli þess leyfi honum átölulaust og hirtingarlaust að ráðast hjer í háttv. deild á stjettarbræður mína, útvegs- og verslunarmenn, víðsvegar um land. Jeg hefi ekki gert það nú og mun ekki gera það heldur framvegis meðan jeg á hjer sæti.