Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Íslendingar eru að upplagi hjartahlýtt fólk og þegar erfiðleikar steðja að, hvort sem um ræðir náttúruhamfarir eða önnur mannleg áföll, er reynslan sú að við stöndum saman sem einn maður og leggjumst öll á eitt við að leggja okkar af mörkum við að hjálpa, styðja, bjarga mannslífum, safna peningum eða það sem með þarf. Og hvað er það sem við getum gert núna, hvert og eitt okkar, til að hjálpa fólki í erfiðleikum og neyð? Nú stendur heimurinn frammi fyrir einum stærsta flóttamannavanda sem við höfum upplifað frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar. Tugir milljóna manna eru á flótta frá heimalandi sínu sökum stríðsrekstrar og annarra hörmunga sem ríkja heima fyrir. Flóttafólk fer ekki á vergang að gamni sínu. Það kemur til okkar í Evrópu til að leita sér skjóls og betra lífs fyrir sig og börnin sín, sjá sjálfu sér farborða. Við horfum á hrikalegar myndir daglega í sjónvarpinu þar sem flóttafólk hrökklast landa á milli við ömurlegar aðstæður og biður um skjól og öryggi. Við getum ekki slökkt á sjónvarpinu og látið sem okkur komi þetta ástand ekki við. Við berum siðferðilega skyldu til að leggja okkar af mörkum og taka á móti flóttamönnum opnum örmum. Íslendingar hafa brugðist vel við sem þjóð en stjórnvöld draga enn lappirnar í málinu. Sveitarfélög og einstaklingar hafa boðið fram aðstoð við móttöku flóttamanna og áskoranir koma frá almenningi um að stjórnvöld bjóði flóttamenn velkomna. Rauði krossinn leitar eftir aðstoð við móttöku flóttamanna á síðunni vertunæs.is. Verum nú næs, Íslendingar og stjórnvöld, 

Virðulegi forseti. Eftir að það fólk sem hefur orðið hefur fyrir þessari miklu og skelfilegu stríðsógn í Sýrlandi fór að flýja til Evrópu þá hefur athygli okkar beinst að skelfilegum aðbúnaði þess. Það er allt í lagi að hafa í huga að fram að þeim tíma, áður en þetta gerðist, hafði fjöldi sem samsvarar allri íslensku þjóðinni verið myrtur, að ég held og það vakti því miður ekki mikla athygli. Það minnir okkur kannski á að við ættum að vera meira vakandi fyrir því hvað gerist hjá meðbræðrum okkar í heiminum. Þetta er eðli máls samkvæmt stórt mál, hefur svo sem alltaf verið en þetta er mál sem við erum að ræða og ég held að allir eigi það sameiginlegt að vilja hjálpa þessu fólki. Orð eru hins vegar ódýr og við hljótum að vera komin á þann stað að við séum núna að leita lausna, skoða hvað við getum gert. Virðulegi forseti. Ég vil koma fram með tillögu um að við nýtum þróunarsjóð EFTA, sem nú heitir Uppbyggingarsjóður EES-svæðisins, í þetta verkefni. Við setjum nærri jafn háa fjárhæð í þann sjóð, sem er nýttur til að hjálpa efnaminna fólki í Evrópusambandinu, og í þróunaraðstoð. Þróunaraðstoð okkar til Evrópusambandsins er sambærileg og þróunaraðstoð okkar til vanþróaðra ríkja. Frá árinu 2006 höfum við sett 8.000 milljónir í þróunarsjóð EFTA meðan við höfum sett 9.800 milljónir í þróunaraðstoð. Ég skora á íslensk stjórnvöld, og ég mun sjálfur á vettvangi þingmannanefndar EFTA leggja það til, að nýta þennan sjóð í þetta verkefni. Við setjum 1.000 milljónir í þennan sjóð á þessu fjárlagaári, það eru ekki litlir peningar, og höfum sett 8.000 milljónir í hann á síðustu sex árum. Með fullri virðingu fyrir þeim verkefnum sem verið er að nýta þessa peninga í núna 

Virðulegi forseti. Flóttamannastraumurinn frá stríðsátakasvæðunum sunnar á hnettinum til Evrópu er stærsta mannúðarmálið sem þjóðir í okkar heimshluta hafa staðið frammi fyrir í áratugi og Íslendingar virðast ætla að falla á prófinu. Það segir margt um siðferðisstyrk þjóðar hvort og hvernig landsmenn taka á móti þeim sem leitar aðstoðar í nauðum. Núna eru tugir milljóna manna á vergangi um heiminn á flótta undan stríðshörmungum, vegalaust fólk með börn í fangi í sárri neyð. Bæði Sameinuðu þjóðirnar og Evrópusambandið hafa ákallað þjóðir heims um að taka vel á móti þessu fólki og til eru þjóðir sem hafa brugðist vel við því ákalli og þar með tendrað siðferðilega leiðarstjörnu. En því miður hefur engin leiðarstjarna verið tendruð í málinu hjá ríkisstjórn Íslands sem dregur lappirnar dögum og vikum saman. Hæstv. félagsmálaráðherra talar eins og allt velti þetta nú á íslenskum almenningi, sem vel að merkja hefur lýst sig meira en reiðubúinn til að opna faðminn og veita margvíslega aðstoð; húsnæði, búnað, fatnað, vináttu, lestrarkennslu og hvaðeina sem fólk hefur boðið fram á síðustu dögum og vikum. En það er bara ekki almenningur sem málið strandar á heldur strandar það í ríkisstjórninni sem því miður virðist líta á flóttamenn sem vandamál og þróunarhjálp sem peningaeyðslu, eins og dæmin sanna og alræmt er orðið. Það er ömurlegt þegar efnahagur landsins fer ört batnandi og ríkið hefur 15 milljarða kr. til ráðstöfunar, eins og á þessu ári, að við skulum enn vera langt frá viðmiði Sameinuðu þjóðanna um framlög til þróunarmála því að, herra forseti, hér í niðamyrkri hægri stjórnarinnar hefur því miður enginn leiðarstjarna verið tendruð, hvorki í þessu máli né öðrum, sem snerta mannúð, samhjálp og velferð.

Virðulegi forseti. Í bréfi Páls postula til Korintumanna þar sem fjallað er um kærleikann er kærleikurinn persónugerður. Hann er sagður breiða yfir allt, vona allt, trúa öllu og umbera allt. Hann fellur aldrei úr gildi og það er ágætt viðmið þegar maður fæst við siðferðileg álitamál að reyna að setja sig í spor kærleikans. Þegar kemur að málefnum flóttamanna á það sérstaklega vel við. Kærleikurinn mundi ekki í slíkri krísu sem upp er komin stofna ráðherranefnd. Kærleikurinn mundi ekki velta fyrir sér hvort það væru nægilega margir sérfræðingar í landinu til að bregðast við vandanum. Hann mundi, held ég, bregðast hraðar við en hér er verið að gera. Það er með eindæmum að verða vitni að því vegna þess að byrjunin lofaði ágætu, yfirlýsingar ráðherra í ríkisstjórninni og viðbrögð ríkisstjórnarinnar virtust benda til þess að menn ætluðu að hafa hraðar hendur. En það er ekkert að gerast. Það segir í fyrrnefndu bréfi Páls postula að kærleikurinn sé langblindur en að hann sé ekki langrækinn. Ég held að hann sé ekki heldur svona lengi að. Nú verður ríkisstjórnin að fara að hysja upp um sig buxurnar í þessum efnum vegna þess að hún er að verða okkur til skammar á alþjóðavettvangi með áframhaldandi slyðruskap. Hér í þingsal í gær var verið að ræða þá fyrirætlan utanríkisráðherra að færa Þróunarsamvinnustofnun inn í ráðuneytið. Það er ekki brýnasta verkefnið í þróunarmálum í dag, brýnasta verkefnið er að taka með almennilegum hætti og í anda kærleikans á þeirri gríðarlega erfiðu stöðu sem upp er komin í Evrópu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða stöðu efnahagsmála, framtíðarstefnu, vaxtahækkanir og verðtryggingu. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson ræddi í gær um vaxtaákvarðanir Seðlabankans og afleiðingar vaxtahækkana fyrir heimilin og atvinnulífið og benti réttilega á hættuna af vaxtamunarviðskiptum og þau neikvæðu áhrif sem innflæði peninga af slíkum viðskiptum hefur. Virðulegi forseti. Við núverandi aðstæður, í kjölfar kjarasamninga, hefur hækkun vaxta neikvæð áhrif á atvinnulífið, starfsemi og rekstur fyrirtækja og þá sérstaklega minni og meðalstórra. Þannig eiga þau ekki annars úrkosta en að velta hærri fjármagnskostnaði út í verðlagið og í stað þess sem upphaflega er ætlunin, að draga úr heildareftirspurn og slá á verðbólgu, verða áhrifin þveröfug. Reyndar hafa margir hagfræðingar bent á það að alls er óvíst að vaxtahækkunin dragi úr heildareftirspurn, m.a. vegna verðtryggingar húsnæðislána, heldur gæti blásið í illskeytta kostnaðarverðbólgu þegar fyrirtækin reyna að hagræða gegn launahækkunum umfram framleiðslustig. Þá verður sú viðleitni erfiðari með hærri fjármögnunarkostnaði ofan í kaupið. Jafnvægi og stöðugleiki er auðvitað bara hugtak um eitthvert mögulegt æskilegt ástand án þess að það sé nokkurn tímann raunverulegt en segja má að gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu og lægra olíuverð hafi bjargað málum um sinn. Ég ræddi hér í gær fjárlögin og mikilvægi þess að nýta uppsveifluna til að greiða niður skuldir ríkissjóðs en það er ekki síður mikilvægt að verja heimilin gegn viðvarandi hækkunum verðtryggðra húsnæðislána. Það gerist ekki nema með því að afnema verðtrygginguna eins og hæstv. ríkisstjórn lagði upp með. Afnám verðtryggingar og skýr efnahagsstefna til lengri tíma litið og inn í framtíðina með áherslu á samspil ríkisfjármála og peningamálastefnu hljóta að verða næstu skref hæstv. ríkisstjórnar á sviði efnahagsmála.

Virðulegi forseti. Í október árið 2014 var sett lögbann á tvo vefi, Pirate Bay og deildu.net. Var nokkrum fjarskiptafyrirtækjum gert skylt að loka á þessa vefi. Þá bentum við píratar á, sem enn er satt, að lágmarksþekking á internetinu dygði til að komast fram hjá svona lokunum. Því spáðum við tvennu, í fyrsta lagi að grunnþekking á internetinu yrði gerð tortryggileg. Þegar ég hótaði að kenna fólki að setja inn annan DNS-þjón, sem er sennilega það allra fyrsta sem það lærir um innviði internetsins, var þeirri grunnþekkingu líkt við að veita innbrotsþjófum lykla að annarra manna húsum. Fráleit samlíking en við henni var að búast. Í öðru lagi spáðum við því að rétthafar mundu ganga lengra því að þessar aðferðir mundu fyrirsjáanlega aldrei virka. Sú aðferð að stöðva höfundarréttarbrot með því að loka vefsíðum getur nefnilega ekki gengið fyrr en hún hefur gengið of langt. Það er ástæða fyrir því að lögbannskröfur fara í gegnum sýslumenn og dómstóla. Það er vegna þess að lögbann er mjög mikið inngrip. Í frjálsu samfélagi lokar maður ekki á vefi eða gerir rit upptæk nema fyrir því séu ríkar ástæður, líklegt sé að lögbannið skili tilætluðum árangri og að fórnarlamb hindrunarinnar geti varið frelsi sitt og réttindi sín. Nú berast fréttir af því að rétthafar og svokölluð helstu fjarskiptafyrirtæki Íslands hafi gert með sér samkomulag um að loka einfaldlega vefsetrum án lögbanns, sama á hvaða léni þau finnast, ef þar er talið vera Pirate Bay eða deildu.net. Þetta eru hundruð ef ekki þúsundir vefsvæða sem hvorki sýslumaður né dómstólar munu hafa neitt um að segja. Nú tekur við ferli þar sem menn loka vefjum hægri og vinstri án aðkomu dómstóla. Það er nákvæmlega þessi þróun sem við vöruðum við, og vörum við enn því að hún mun halda áfram. Að stilla DNS-þjóninn á tölvunni sinni t.d. á DNS-þjóninn hjá Google, 8.8.8.8, verður gert tortryggilegt, aftur, og menn munu þurfa að ganga enn þá lengra, aftur, eins og við spáðum fyrir í fyrra og spáum fyrir nú.

Virðulegi forseti. Ég er eflaust ekki einn um það að hafa áhyggjur af samgöngum til Vestmannaeyja og reyndar vægi samgangna yfirleitt í nýju fjárlagafrumvarpi. Þrátt fyrir hátt í 10 milljarða veiðigjöld af sjávarauðlindinni, sem eðli málsins samkvæmt nýtist ekki án nothæfra fiskihafna, er þeim ekki gert kleift að fara í eðlilegt viðhald. Reyndar er bætt í sanddælingu við Landeyjahöfn og er það vel. Það vakti athygli mína að ekki er gert ráð fyrir fjármagni í smíði nýs Herjólfs í þessu fjárlagafrumvarpi þrátt fyrir að sagt sé að búið sé að hanna skip sem hentar Landeyjahöfn. Það voru reyndar blendnar tilfinningar hjá mér og ef ég á að vera heiðarlegur var ég reyndar svolítið feginn. Það sem meira er, ekki ber mikið á mótmælum frá Vestmannaeyingum sem þó eru þekktir fyrir að láta heyra í sér telji þeir fram hjá sér gengið. Ég hef heyrt í mörgum Vestmannaeyingum sem eru sama sinnis, þeir eru sammála því að verið sé að reyna hið ómögulega, þ.e. að hanna grunnrista ferju sem stenst öldur Atlantshafsins. Það að virtur íslenskur skipaverkfræðingur, sem var í starfshópi um hönnun nýs Herjólfs, skuli hafa sagt sig frá málinu styrkir mig í þeirri skoðun. Ég tek ofan fyrir hæstv. innanríkisráðherra fyrir að hafa kjark til að staldra við, flana ekki að neinu, stíga eitt skref í einu og láta reyna á það hvernig gengur að dæla sandi úr Landeyjahöfn að vetrarlagi með öflugra dæluskipi. Vestmannaeyingar eiga skilið að hafa öruggar samgöngur á alvöruskipi til Þorlákshafnar á meðan Landeyjahöfn er ekki örugg heilsárshöfn. Fyrirsjáanleiki og stöðugleiki er atvinnulífinu mikilvægur, atvinnuöryggi er hluti af gæðum fiskvinnslunnar og ekki síður í ferðaþjónustu. Við sem höfum verið til sjós vitum að stundum þurfum við að breyta um stefnu þegar við náttúruöflin er að etja.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á svipuðum slóðum og hv. þm. Willum Þór Þórsson hér áðan vegna þess að ég hef þó nokkrar áhyggjur af þeim verðlagshækkunum sem komið hafa í ljós eftir kjarasamningana í vor og kjarasamninga sem ekki eru orðnir enn. Vaxtaokrið hjálpar reyndar ekki til en nú er samt tækifæri, tel ég, til að hamla verðhækkunum. Til dæmis má benda á að íslenska krónan hefur styrkst gagnvart helstu viðskiptamyntum síðastliðna 12 mánuði, væntanlega um 3–4%. Það er eitt fyrirtæki sem hefur haft kjark til þess að nýta þetta svigrúm, það er IKEA. Ég tel að það sé næsta víst að fleiri fyrirtæki geti fylgt í kjölfarið. Það er veltuaukning í allri smásöluverslun. Þær kauphækkanir sem lenda á smásöluversluninni af völdum kjarasamninganna þetta árið eru ekki meiri en svo að verslunin á að geta hagrætt fyrir þeim. Ég tel í sjálfu sér að verslunarmenn eigi nú, í samráði við aðila vinnumarkaðarins, að gera sáttmála um það að hér verði ekki verðlagshækkanir næstu mánuðina, að menn haldi aftur af sér. Þetta er fullkomlega gerlegt og ég held að það hljóti að vera einn liður í því að þetta geti komist á að gerð sé eigendastefna hjá lífeyrissjóðunum í landinu, sem eru stærstu eigendur stærstu matvörukeðja á Íslandi, um að halda aftur af verðlagshækkunum á hvaða sviði sem nefnt er, þar er með talin nýorðin hækkun á landbúnaðarafurðum sem var óheppileg og kom á óheppilegum tíma. Allir þessir aðilar eiga að setjast niður saman og finna leið til þess að koma í veg fyrir verðbólguholskeflu.

Virðulegi forseti. Þeir sem hafa fylgst með útvarpi í dag hafa kannski tekið eftir því að þar eru núna að koma fram áskoranir frá Íslendingum til stjórnvalda, í samlesnum auglýsingum Ríkisútvarpsins, þar sem segir, með leyfi forseta: „Ég skora á stjórnvöld að taka ákvörðun um komu flóttamanna án tafar. Verum manneskjur.“ Svo skrifar fólk nafn sitt undir þetta og birtir í fjölmiðlum. Hvers vegna? Það er vegna þess að fólk er orðið óþreyjufullt, alveg eins og við, eftir aðgerðum. Það er ekki vegna þess að menn vilji klekkja á stjórnvöldum eða vera með andstyggilegheit eða neitt slíkt heldur vegna þess að við erum öll full af miklum, miklum vilja og þörf til að grípa inn í og hjálpa við þær aðstæður sem nú blasa við okkur. Það eru 60 milljónir manna á vergangi, risastór hluti þessa fólks eru börn og mikið af þeim börnum eru ein á vergangi og lenda í klónum á misindismönnum. Þannig er það bara, það sýnir sig alltaf við svona aðstæður. Þess vegna er þessi krafa um að menn grípi hratt og örugglega inn í. Ég skil ekki af hverju við þurfum að hafa þetta í einhverjum nefndum og í svona löngu ákvarðanatökuferli og undirbúningsferli, þegar við erum með á annan tug sveitarfélaga sem hafa boðist til að taka við flóttamönnum. Við erum með sterka innviði. Við erum með sveitarfélög sem eru tilbúin í þetta verkefni. Þau kunna þetta, að reka samfélög með viðkvæma málaflokka. Eftir hverju erum við að bíða? Ég er ánægð með að hér inni er þverpólitísk samstaða um móttöku flóttamanna. Það er kallað eftir viðbrögðum stjórnvalda frá þingmönnum allra flokka. Nú verðum við að fara að heyra frá ríkisstjórninni, hún verður að fara að leggja fram áætlun um það hvernig þetta verður gert. Við getum ekki beðið lengur. Þetta fólk getur ekki beðið lengur.

Herra forseti. Við vitum lítið hvernig er að búa á meginlandi Evrópu núna eða standa frammi fyrir þeirri neyð sem hrekur fólk á flótta eða hvernig er að standa í flæðarmálinu og taka á móti svona fjölda af skelfingu lostnu fólki, fólki sem stendur frammi fyrir því að á heimili þess er varpað sprengjum, fólki sem þarf að flýja með börnin sín. Því miður hættir okkur til að verða samdauna vondum og óþægilegum fréttum sem birtast á sjónvarpsskjánum okkar dag eftir dag. Undanfarið höfum við heyrt sögur fólks sem komið hefur til Íslands sem flóttamenn eða hælisleitendur. Þessar sögur hafa snert við mér og svo mörgum fleiri. Á laugardaginn safnaðist saman hér á Austurvelli og víða annars staðar í heiminum hópur fólks til að bjóða flóttamenn velkomna til landsins undir heitinu Evrópa býður þig velkominn. Ekki síst er vert að minnast á frábæra umfjöllun Kastljóss á mánudaginn var sem var afar upplýsandi en um leið mjög átakanleg. Þið sem sáuð ekki þáttinn verðið að gefa ykkur tíma til að horfa sem og á þátt sem var bæði fyrir og eftir Kastljóssþáttinn. Atli Viðar Thorstensen er sérfræðingur hjá Rauða krossi Íslands og hann segir að ef stjórnvöld vilji sé hægt að hefja þetta ferli fyrir tiltekinn fjölda flóttamanna strax. Hann leggur til að farin verði leið í gegnum kerfi Sameinuðu þjóðanna sem mundi forða flóttamönnum frá því að leggja í hættuför yfir Miðjarðarhafið eða ferðast um í flutningabílum eða með öðrum ótryggum hætti. Eins og hér hefur komið fram hefur fjöldi sveitarfélaga lýst sig reiðubúinn til að koma að þessum málum sem og einstaklingar og því ekkert sem stendur í vegi fyrir því að ríkisstjórnin taki ákvörðun. Hvers vegna að hanga á málinu í ráðherranefnd? Við erum að tala um fólk eins og okkur sem hefur löngun í brjósti til að byggja upp framtíð fyrir sig og börnin sín. Við eigum að fagna því að vera þjóð sem hefur þetta einstaka tækifæri til að taka á móti fólki sem auðgar samfélag okkar og við getum lært svo mikið af. Allt sem þarf er ákvörðun 

Virðulegi forseti. Mig langar til að koma hingað upp og taka undir með öllum þeim sjónarmiðum sem ég hef heyrt hér um flóttamenn og flóttamannavandann og vona að stjórnvöld taki það til sín. En mig langar líka að koma hingað upp og lýsa yfir ánægju minni yfir því að framkvæmdir séu hafnar á Hlíðarenda í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Þar er stigið skref í þá átt að nýta það landsvæði betur og byggja Vatnsmýrina upp sem ég tel gríðarlega mikilvægt, byggð sem mun skipta sköpum fyrir þróun borgarinnar og þar með samkeppnishæfni landsins alls við þau lönd sem við kjósum að bera okkur saman við. Í uppbyggingu í Vatnsmýrinni felst einstakt tækifæri til að gera Reykjavík að betri, þéttari, sjálfbærari og hagkvæmari borg, en stefnan um þéttari og sjálfbærari byggð hefur verið ríkjandi í skipulagsáætlunum flestra vestrænna borga síðustu 20–30 árin. Þróun byggðar á flugvallarsvæðinu leggur grunn að nýjum vaxtarpól atvinnulífsins á sviði háskóla, rannsókna og hátækni sem þessi ríkisstjórn ætti einmitt að taka fagnandi vegna þess að hún hefur, með nýju fjárlagafrumvarpi, aukið fjárframlög til nýsköpunar og tækni. Í Vatnsmýrinni munu þessi fyrirtæki, nýsköpunarfyrirtæki, eiga heima og framtíðarmöguleikar þeirra ráðast. Þar fyrir utan er vert að minna á að lokun flugvallarins mun bæta hljóðvist og önnur umhverfisgæði í vesturhluta borgarinnar og byggð sem áður lá undir fluglínu mun njóta meira öryggis. En talandi um öryggi þá sé ég ástæðu til að taka hér undir bókun borgarráðs Reykjavíkur frá 3. september. Þar kemur fram að öryggisúttekt Isavia um lokun þriðju brautarinnar dregur fram að óhætt er að loka brautinni þegar horft er til viðmiða Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Notkunarstuðull reiknast þar 97%, en alþjóðlegt viðmið er að hann eigi ekki að fara niður fyrir 95%. Þegar metnar eru raunverulegar aðstæður, byggt á nákvæmum vindmælingum, ástandi flugbrauta, skyggni og skýjahæð og raunverulegri notkun í innanlandsflugi og sjúkraflugi, er nýting vallarins, 

Forseti. Ég vil óska þingheimi og þjóðinni allri til hamingju með dag íslenskrar náttúru. Á slíkum degi er tilefni til að fagna náttúru Íslands og því sem hún gefur okkur á degi hverjum, ár hvert og árið um kring - fiskur, orka, jarðhiti, vatn, loft, norðurljós, myrkur, gróður, fuglalíf, selir, hvalir, fossar og fjöll, landslag og einstök víðerni. Samfélagið er drifið áfram af afurðum náttúrunnar en arðinum þarf að skipta réttlátar, deila honum út á meðal fólksins í sameiginlega sjóði þar sem allir njóta góðs af, þar sem enginn hirðir ótæpilegan gróða, þar sem samfélagið í heild, framtíðin og börnin njóta góðs af. Öll nýting verður að vera með sjálfbærum hætti. Við eigum að skila náttúrunni jafn góðri eða betri til komandi kynslóða. Réttur okkar til nýtingar er takmarkaður við slíka nálgun. En hver er staðan og skilningurinn á stöðu íslenskrar náttúru nú um stundir hér á Alþingi hjá stjórnarmeirihlutanum? Náttúruminjasafn Íslands, sem á að vera höfuðsafn, fær 25 milljónir í framlag á fjárlögum og býr við skilnings- og metnaðarleysi stjórnvalda. Þetta þarf að laga. Rammaáætlun tókst að verja með miklu harðfylgi á síðasta þingi en friðlýsingar á grundvelli hennar fara ekki fram og engin áform sjást í nýju fjárlagafrumvarpi um að gera betur í friðlýsingarmálum. Þetta þarf að laga. Frumvarp umhverfis- og auðlindaráðherra til náttúruverndarlaga felur í sér óburðuga vernd sérstakra náttúrufyrirbæra og varúðarreglan er allt of veik í frumvarpinu. Þetta þarf líka að laga. Náttúra Íslands er einstök á heimsvísu. Hér má finna fjölbreytt náttúrufyrirbæri hlið við hlið, einstakar jarðminjar og fágæti við hvert fótmál, víðáttur, jökla og sanda. Við verðum að átta okkur á því hversu einstök náttúran er og að vernduð er hún grundvöllur heillar atvinnugreinar, ferðaþjónustunnar. Íslensk náttúra og allt sem að henni lýtur þarf að skipa ríkari sess í allri ákvarðanatöku og umræðu. Við þurfum að skilja hana, rannsaka hana, virða hana. Hagsmunir hennar eru hagsmunir komandi kynslóða og um þá ber okkur að standa vörð. Núverandi stjórnvöld þurfa að gera betur, svo miklu betur. Sameinumst um hagsmuni íslenskrar náttúru. Til hamingju með daginn. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða vandamál sem steðjar að innan lands. Það kemur fram í Morgunblaðinu í dag að viðskiptabann Rússa hefur mikil áhrif á tíu byggðarlög, hefur áhrif á laun 400 sjómanna, hefur áhrif á laun 780 verkamanna við fiskvinnslu á Íslandi, fólksins sem var að berjast fyrir hærri launum í allan vetur og uppsker það núna að vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að styðja viðskiptabann á Rússa verður á næstu vertíð trúlega engin loðna fryst á Rússlandsmarkað. Það hefur gríðarleg áhrif á kjör og laun þessa fólks í landinu. Ég held að það séu akkúrat þessi mál sem við þurfum að ræða hér í þinginu, kjör fólksins í landinu, sem er að tapa gríðarlegum tekjum vegna klaufaskapar við að taka þátt í viðskiptabanni á Rússa. Þó að viðskiptabann Reykjavíkurborgar á Ísrael sé arfavitlaust þá veit ég ekki hvaða samlíkingu má nota um viðskiptabann á Rússa, það er svo vitlaust að það nær ekki nokkru tali að vera þátttakandi í því. Við þurfum að huga að því hvernig okkar fólk kemur út úr þessum samningum. Það er búið að reyna að ná samningum við Evrópusambandið um að lækka tolla, 20% innflutningstolla á makríl til Evrópusambandsins. Og hvert er svarið við ríki sem er viljugt til að vera með í þessu viðskiptabanni? Nei, það er ekki hægt að lækka tolla á íslenska framleiðslu. Það er nú stuðningurinn sem við fáum til baka fyrir að styðja þetta arfavitlausa viðskiptabann sem kemur náttúrlega verst niður á okkur sjálfum. Við erum eina ríkið sem tekur þátt í þessu viðskiptabanni sem hættir einum af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar í þessari vitleysu.

Forseti. Ég vil líkt og þingmenn hér nokkrir á undan mér og fólkið sem kostar nú auglýsingar í Ríkisútvarpinu kalla eftir því að ríkisstjórnin segi okkur hvað hún hyggst gera til þess að við leggjum okkar skerf af mörkum til að koma til móts við það fólk sem nú flýr hörmungar í löndum sínum. Þetta er stríðshrjáð fólk. Við, íslensk þjóð, berum kannski í raun ábyrgð á sumu af þessu fólki; ástandið í Sýrlandi er afleiðing af innrásinni í Írak á sínum tíma og okkur ber skylda til þess, virðulegi forseti, að leggja okkar af mörkum í þessu efni. Það er ekki bara á Íslandi þar sem fólk er óþreyjufullt eftir því að þeir sem fara með völdin grípi til sinna ráða eða einfaldlega segi okkur hinum hvað við eigum að gera. Við sjáum það í fréttum að fólk kemur akandi til Danmerkur og flytur flóttafólk yfir til Svíþjóðar og hvaðeina. Nú held ég að það sé meira en hálfur mánuður síðan hæstv. ríkisstjórn skipaði fimm manna nefnd til að hugsa um þessi mál og ég ætla að hvetja þá fimmmenninga til að hugsa aðeins hraðar. Ekkert okkar vill gera þetta að pólitísku bitbeini, síður en svo, en hálfur mánuður er langur tími fyrir þetta fólk.

Virðulegur forseta. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og rætt þær hörmungaraðstæður sem flóttafólk býr við í Evrópu í dag. Ég vil, eins og aðrir þingmenn hér, hvetja ríkisstjórnina til þess að taka ákvörðun samhliða sveitarfélögum um með hvaða hætti við viljum bjóða flóttamenn velkomna til okkar lands og hve marga. Það er rétt sem hér hefur verið sagt að við búum á eyju norður í Atlantshafi og sjáum og kynnumst af afspurn þeim hörmungum sem ríkja í Evrópu í dag, þeim fólksflutningum sem eiga sér stað og því hörmungarlífi sem þetta fólk býr við. Við þekkjum það af afspurn. Við erum sem betur fer þannig í sveit sett, ef við getum orðað það svo, að þetta hendir ekki okkur hér á þessu landi nema í gegnum fjölmiðla þar sem við horfum á hörmungar þessa fólks. Þess vegna eigum við, af okkar allsnægtum sem við höfum í þessu landi, að taka við flóttamönnum, sem við munum gera, og gera það á jafn virðingarverðan hátt og hefur sýnt sig til dæmis þegar flóttakonur frá Írak voru boðnar velkomnar á Akranes ásamt sínum börnum, þegar við höfum tekið við flóttafólki frá Kólumbíu og víðs vegar annars staðar frá. Við getum og eigum að vera stolt af þjóðinni okkar, okkar innviðum, en við eigum líka að bera höfuðið hátt og horfa til þess að fólk frá öðrum löndum með aðra menningu getur auðgað okkar samfélag og verið partur af því eins og þeir sem hingað hafa komið eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að vera hér til andsvara í þessari umræðu sem ég taldi brýnt að eiga í ljósi þeirra frétta sem lágu í loftinu um að ríkisstjórnin hygðist ekki í fjárlagafrumvarpi gera ráð fyrir hækkun bóta almannatrygginga til samræmis við hækkun lágmarkslauna og til að inna eftir frekari upplýsingum um aðra þætti er varða afkomu ellilífeyrisþega og öryrkja, endurbætur á almannatryggingakerfinu, sem hafa strandað á peningum, og uppbyggingu hjúkrunarrýma sem líka hafa strandað á fjárveitingum. Ef við byrjum á tekjum lífeyrisþega og því sem við lesum í fjárlagafrumvarpinu þá eru það 10.700 lífeyrisþegar sem fá sérstaka uppbót á framfærslu sem fá ekkert annað en lágmarksbætur almannatrygginga. Það er líka þannig að um 70% öryrkja og aldraðra eiga ekki rétt á heimilisuppbót þar sem þeir búa með öðrum. Í frumvarpi okkar samfylkingarmanna sem liggur fyrir Alþingi, um hækkun bóta almannatrygginga upp í 300 þús. kr. á gildistíma kjarasamninganna, er farið eins varlega í það mál og mögulegt er til að reyna að freista þess að fá eins víðtæka samstöðu um það og mögulegt er. Þannig bindum við 300 þús. kr. bara við þá sem njóta heimilisuppbótar. Við göngum ekki lengra en það sem þó væru rík rök til. Boðuð hækkun lífeyris almannatrygginga upp á 9,4% í fjárlagafrumvarpinu mun ekki ná sama árangri og hækkun lágmarkslauna því að bæði er gert sérstakt átak með kjarasamningunum til hækkunar lágmarkslauna og svo kemur sú hækkun átta mánuðum fyrr til framkvæmda á þessu ári. Staðreyndin sem við búum við núna, um afkomu lífeyrisþega sem ekki hafa annað að reiða sig á, er sú að þeir sem njóta heimilisuppbótar lifa af 192 þús. kr. á mánuði eftir skatt en samkvæmt nýjustu neyslukönnunum Hagstofunnar eru meðaltalsútgjöld einhleypinga til neyslu 321 þús. kr. á mánuði. Það er þessi gjá sem er það viðfangsefni sem hlýtur að vera sameiginlegt verkefni okkar allra að brúa. Staðreyndin er líka sú að vegna viðbótarskerðinga er það þannig að jafnvel þó að ellilífeyrisþegi í þessari stöðu hefði 70 þús. kr. úr lífeyrissjóði þá fengi hann lítið meira til ráðstöfunar vegna gagnkvæmra skerðinga. Það er líka mikilvægt að setja sjónir á endurskoðun almannatryggingakerfisins. Þar er búið að vinna mikla vinnu á undanförnum árum. Fullbúnar tillögur lágu hér fyrir við upphaf kjörtímabilsins og sitjandi ríkisstjórn hefur staðið fyrir frekari vinnu í því. Það er óskaplega mikilvægt að öll sú vinna sem lögð hefur verið í þá endurskoðun verði ekki til einskis, heldur verði henni komið í höfn. Það þarf bæði að bæta kjör ellilífeyrisþega og tryggja að öryrkjar geti nýtt starfsgetu sína og endurheimt hana ef mögulegt er en tapi ekki öllum ávinningnum af því að vinna, eins og nú er þegar þeir tapa nærri 80 aurum af hverri krónu í skatta og skerðingar. Ríki og einkafyrirtæki þurfa að ganga á undan með góðu fordæmi og skapa sveigjanleg störf, hlutastörf, til að gefa fólki færi á að nýta takmarkaða starfsgetu. Hjúkrunarrýmin eru svo alveg sérstakur kapítuli út af fyrir sig. Ríkisstjórnin hefur, frá því að hún tók við, skert Framkvæmdasjóð aldraðra samtals upp á 2 milljarða kr., 2 þús. milljónir, sem hafa runnið úr framkvæmdasjóðnum sem á að fara í uppbyggingu hjúkrunarrýma í rekstur. Uppsöfnuð þörf Landspítala er núna 80 rými og þar liggur fólk inni sem kemst ekki í hjúkrunarrými. Það þarf um 100 hjúkrunarrými á ári á höfuðborgarsvæðinu einu um ókomna tíð vegna fyrirsjáanlegrar fjölgunar aldraðra. Það er ekkert fé til að halda áfram með uppbyggingaráætlunina en nú er að finna í fjárlagafrumvarpinu 300 milljónir til að mæta kostnaði við undirbúning og framkvæmdir við byggingu þriggja hjúkrunarheimila. Ef maður setur þann pening í samhengi við það sem þegar hefur verið rýrt ættum við í reynd fyrir þremur hjúkrunarheimilum ef framkvæmdasjóðurinn hefði ekki verið rýrður um 2 þús. milljónir á þessu kjörtímabili. Það er sérkennilegt að sjá að eina framlagið í þessa uppbyggingu nú skuli vera þessar 300 milljónir 

Herra forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að ræða þessi mál hér í þinginu. Það er mikilvægt mál hvernig við getum betur stutt við þá sem treysta á almannatryggingakerfið hjá okkur. Það er gleðilegt að í fjárlagafrumvarpinu er einhver mesta hækkun bóta sem um getur í einu fjárlagafrumvarpi, nefnilega að þær aðstæður hafa skapast hér í landinu að við höfum meira til skiptanna, kakan er að stækka og það hefur leitt til launaþróunar í landinu sem aftur gerir að verkum, samkvæmt lögum, að við munum hækka bætur. Það erum við að gera. Við höfum reyndar gert meira en að hækka bætur á þessu kjörtímabili í samræmi við lagaákvæði vegna þess að á árinu 2014 og aftur á árinu 2015 og enn aftur núna á fjárlögum ársins 2016 erum við að hækka bætur verulega umfram þróun verðlags og kaupmáttur bóta hefur þannig vaxið á hverju einasta ári. Ég ætla að rifja það hér upp að það var eitt fyrsta verkefni nýrrar ríkisstjórnar árið 2013 að taka til hendinni í þessum málaflokki. Við hækkuðum framlög til þessa málaflokks um 5 milljarða, afnámum skerðingar grunnlífeyris vegna lífeyrissjóðstekna, við hækkuðum frítekjumark vegna atvinnutekna úr 40 þúsundum í 110 þúsund og síðan voru skerðingarhlutföll tekjutryggingar lækkuð að nýju en þau höfðu verið hækkuð í tíð fyrri ríkisstjórnar í aðhaldsskyni. Við höfum á fyrstu tveimur árum þessarar ríkisstjórnar stórhækkað bæturnar og ætlum að halda því áfram. Hér er lagt upp með það að við þurfum að láta bæturnar fylgja lágmarkslaunum og ég virði það við hv. þingmann að hann er ekki að tefla fram tillögu í öðru máli hér fyrir þinginu sem gerir ráð fyrir því að allar bætur allra hækki heldur þeirra sem eru í þrengstri stöðunni. Það er ágætisviðleitni en það er engu að síður verið að boða hér töluvert mikil viðbótarútgjöld. Mér finnst skorta í þetta innlegg alla umræðu um fjármögnun þessara gríðarlega miklu útgjalda. Höfum það líka í huga að á næstu árum er því spáð að það verði gríðarlega mikil aukin þörf fyrir útgjöld í kerfinu vegna hækkandi öldrunarkostnaðar. Við skulum virða til dæmis í því samhengi fyrir okkur nokkrar tölur. Ellilífeyrisþegum 67 ára og eldri á eftir að fjölga; í dag eru þeir 38 þúsund, þeir verða orðnir 63 þúsund árið 2030 og 76 þúsund árið 2040. Þeir sem boða verulegar hækkanir, umtalsverðar, sem kosta í þeim veruleika sem við búum við í dag á annan tug milljarða, eiga ekki að blanda sér í umræðuna án þess að tæma hana þá alveg og útskýra fyrir okkur hvernig þeir sjá fyrir sér að þetta verði fjármagnað. Ég kalla eftir því að menn nefni tryggingagjaldið í því samhengi vegna þess að í dag er það þannig að við erum með í tryggingagjaldinu frá fyrirtækjunum í landinu fjármögnun á almannatryggingakerfinu þannig að við erum að fjármagna um það bil 71% af lífeyris- og slysatryggingum. Vilji menn stórauka bæturnar án þess að hækka tryggingagjaldið þá er ríkið að taka á sig stóraukinn hlut. Það kann að vera að menn vilji feta þá slóð en það þarf þá að koma fram. Það sem ég vil nefna hér undir lok þessarar fyrri ræðu minnar er að kaupmáttur bóta er að hækka. Hann mun halda áfram að hækka. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af þeim sem eru í þrengstri stöðu. Ég heyri það mjög skýrt frá hagsmunasamtökum þessara hópa að þeir vilja leggja mesta áherslu á að hjálpa þeim. Það mun þó gerast í upphafi næsta árs að bætur þessa hóps fara upp fyrir lágmarkslaun. Síðan er tröppugangurinn þannig í tíma að lágmarkslaunin fara aftur upp fyrir og svo þrengist bilið o.s.frv. Þetta gengur svona í tröppugangi. Í upphafi þessa árs voru til dæmis bæturnar hærri en lágmarkslaun og verða aftur í upphafi næsta árs þannig að þetta er ekki alveg svona einföld umræða. Aðalatriðið er að við höfum raunverulega viðspyrnu í ríkisfjármálunum til að gera betur. Við erum að sýna fram á það í fjárlögum næsta árs, við erum að sýna fram á það í ríkisfjármálaáætluninni. Það er vilji hjá ríkisstjórninni til að taka til hendinni í þessum málaflokki. Við höfum sýnt það á hverju einasta ári allt þetta kjörtímabili og við erum að boða breytingar á næsta ári. Svo vil ég taka undir með hv. þingmanni þegar kemur að endurskoðun almannatryggingakerfisins. Auðvitað hlýtur það að vera eitt stærsta verkefnið sem við okkur blasir að einfalda kerfið, fækka 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir þessa umræðu sem ég tel að sé alveg gríðarlega mikilvægt að við eigum hér á Alþingi. Allt of margir lífeyrisþegar, hvort sem það eru örorkulífeyrisþegar eða ellilífeyrisþegar, búa við fátækt og það sést best í því að fólk sem tilheyrir þessum hópum er að fresta því að kaupa lyf, fara til læknis og hefur tíðar fjárhagsáhyggjur. Skýrara verður það auðvitað ekki að þessi hópur býr við erfiða fjárhagslega stöðu. Ég vil því segja að ég styð það frumvarp sem hv. þingmaður lagði fram um að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga fylgi þróun lágmarkslauna í samræmi við kjarasamninga og verði 300 þús. kr. árið 2018. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að það skorti fjármögnun vegna þessara auknu útgjalda og ég vil í því samhengi segja: Þetta er auðvitað spurning um pólitískt val og pólitíska forgangsröðun. Það þarf að sækja peningana til þess að reka samfélagið þangað sem peningarnir eru og það er hlutverk velferðarsamfélagsins að endurdreifa auðnum og fjármagninu til þeirra sem minna hafa á milli handanna. Ég tel þess vegna að til þess að við getum búið vel að þeim sem þurfa að reiða sig á samfélagið með fjárhagslega afkomu að þá verðum við að hafa pólitíkina þannig að þessir peningar séu til.

Takk fyrir þessa umræðu, virðulegur forseti. Mig langaði aðeins að koma inn á það að oft hættir okkur til að beina sjónum okkar of mikið að tölum í þessari umræðu sem er auðvitað eðlilegt því að þetta fjallar allt um tekjur og þær eru byggðar á einhvers konar talnalegum útreikningi. Það þarf líka að huga að því að við séum að bjóða fólki upp á mannsæmandi líf og lífsgæði. Í því samhengi finnst mér við verða að fókusera meira á bæði atvinnulífið og stjórnvöld, við sem erum í því hlutverki sem við erum í á þingi, um það hvað fólk getur lagt til. Ég held að við þurfum að ráðast í miklu betri skoðun á því hvernig við hugsum um fólk og getu þess til að taka þátt í samfélaginu. Allar leiðir sem við opnum, fyrir fólk til þess að gera eitthvað sem það upplifir sem eitthvað sem skilar sér í stærra samhengi og í stærri myndinni, skipta okkur höfuðmáli. Þess vegna held ég að við ættum að fókusera meira á það sem til dæmis kom fram í umræðum í síðustu viku. Ég get tekið undir með fyrrverandi samstarfskonu minni í velferðarráði Reykjavíkurborgar, Björk Vilhelmsdóttur - þó að ég sé ekki alltaf sammála því hvernig Björk nálgast hlutina er ég sammála henni í því að við eigum að hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Auðvitað er það engin sjálfshjálp að fá úthlutað frá hinu opinbera rétt rúmlega 70 þús. kr. til að hafa í sig og á eða eitthvað þaðan af meira. Þess vegna vil ég að við reynum að beina sjónum okkar að virkni fólks og hvernig við getum fengið fólk til að taka þátt í samfélaginu á sem öflugasta hátt. Ég tek líka undir það með hæstv. fjármálaráðherra að fjölgun aldraðra er eitthvað sem við þurfum að fara að horfa verulega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni, frummælanda þessarar umræðu, sem og fjármálaráðherra fyrir hans svör við fyrirspurnum þingmannsins. Ég held að það sé alveg augljóst, og verður örugglega hið sama sem kemur fram hjá þeim sem fylgja mér hér í ræðustól, að við erum öll sammála um að bæta kjör hjá lífeyrisþegum. Ég held að við gerum okkur líka öll grein fyrir því að það er mikið verkefni að snúa við eftir þann harkalega niðurskurð sem var farið í á síðasta kjörtímabili vegna erfiðra aðstæðna í ríkisfjármálum. Ég vil þess vegna minna á að það sem við höfum verið að gera frá því að við tókum við völdum fyrir rúmum tveimur árum. Ein af fyrstu aðgerðunum sem við fórum í var að taka til baka þær lagabreytingar sem var farið í til að auka skerðingar í almannatryggingakerfinu. Þetta er líka annað árið sem við komum fram með fjárlagafrumvarp þar sem er ekki gert ráð fyrir hagræðingarkröfu á almannatryggingarnar. Það er staðinn vörður um það. Núna sjáum við að bætur almannatrygginga, samkvæmt frumvarpinu, munu hækka um 9,4% á næsta ári. Það þýðir einfaldlega, eins og kom fram í máli fjármálaráðherra, að lífeyrisþegi með heimilisuppbót - eins og verið er að miða við í lagafrumvarpi Samfylkingarinnar, sem býr sem sagt einn - verður samkvæmt þessu með 246 þús. kr. á mánuði. Það kemur einmitt fram hér að lágmarkslaunin eru 245 þús. kr. Bætur munu því á næsta ári fylgja lágmarkslaunum. Ef við lítum síðan til þeirra hækkana bóta sem hafa þegar komið til í ársbyrjun 2014 og 2015 þá nemur uppsöfnuð hækkun bóta til ársins 2016 16,6%. Á sama tíma erum við að spá því að uppsöfnuð verðbólga yfir þetta tímabil verði 8,7% og við sjáum þannig að við erum auka verulega kaupmátt bótanna. Við erum síðan að huga að öðrum þáttum sem hv. þm. Árni Páll Árnason 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef áður nefnt hér í stuttum ræðum tel ég eitt af stóru vandamálunum við almannatryggingakerfið hversu flókið það er. Það leiðir af sér að réttarstaða fólks verður mjög erfið. Það er mjög erfitt að verja réttindi sín ef maður skilur ekki kerfið sem maður býr við, hvað þá ef kerfið skilur ekki sjálft sig sem er tilfellið, fullyrði ég. Hvað varðar hækkanir almannatrygginga er alltaf mikilvægt að hafa hliðsjón af verðbólgunni. Við vitum það, það er ekki nóg að stefna að ákveðinni krónutöluhækkun, hún verður að vera í samhengi við verðbólgu, bæði þróun launakjara og þróun verðlags í efnahagnum. Þó vil ég nefna hér, á þeim stutta tíma sem ég hef, eitt af því alversta við almannatryggingakerfið að mínu mati - eitt af því alversta, það er fleira, í fyrsta lagi hversu lágar bæturnar eru - en það eru skerðingar vegna þátttöku. Þegar öryrkjar eða ellilífeyrisþegar taka takmarkaðan þátt í efnahagslífinu með því að vinna veldur það skerðingu. Þetta þýðir að einstaklingur sem kannski getur unnið eitthvað, kannski mjög lítið, mjög fá fög, en tiltekin fög, í einhvern tíma, getur það ekki. Þetta hefur að mínu mati bæði efnahagslegar og siðferðislegar neikvæðar afleiðingar, efnahagslegar vegna þess að þetta veldur vannýtingu á vinnuafli, sem er augljóst, og hitt er að það veldur vannýtingu á eftirspurn sem annars væri til staðar ef fólk hefði nóg milli handanna til að geta valið til dæmis úr nýjum tækifærum sem verða til með nýsköpun og þróun á tækni og þjónustu. Siðferðislega er það rangt vegna þess að þetta gengur ekki bara á fjárhagslega hagsmuni heldur á frelsi einstaklingsins sjálfs. Ef einstaklingur kemur auga á verkefni sem hann getur og vill taka þátt í - hann mun samt aldrei búa við atvinnuöryggi eða tækifæri til að komast áfram eða úrval af atvinnutækifærum, en ef hann getur gert eitthvað eitt afmarkað í einhvern ákveðinn tíma að einhverju leyti - þá þarf hann alltaf að vega það á móti sínum eigin hagsmunum. Um leið og hann tekur þátt í einhverju er hann að vinna gegn sjálfum sér. Það er frelsisskerðing, það er ótækt og við verðum að binda endi á það.

Herra forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði í andsvari við mig á dögunum að hann teldi að tryggja þyrfti að réttir hvatar væru í almannatryggingakerfinu til að fólk sæi ávinning af því að fara út á vinnumarkaðinn og talaði eins og allir hefðu val um bætur eða atvinnu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lýsti mjög skýrt þeirri skoðun sinni að bætur almannatrygginga ættu að vera lægri en lágmarkslaunin. Látum það vera. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki ályktað, svo að ég viti, í þá veru að bætur almannatrygginga ættu ekki að vera lægri en lágmarkslaun. Það hefur Framsóknarflokkurinn hins vegar gert og því er vert að hlusta grannt eftir því sem framsóknarmenn hafa að segja um málið. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði í óundirbúnum fyrirspurnatíma á mánudaginn síðasta að hækkunin sem boðuð er í fjárlagafrumvarpinu sé í samræmi við stefnu beggja stjórnarflokkanna. Er víst að þeir framsóknarmenn sem stóðu að samþykkt flokksþings Framsóknar um lífeyri og lágmarkslaun séu þessu sammála? Ég leyfi mér að efast um að þeir telji að það sé í lagi að lífeyrir verði lægri en lágmarkslaun í átta mánuði á þessu ári og í átta mánuði á því næsta líka og að það sé það sem þeir samþykktu, að lífeyrir almannatrygginga tæki breytingum í samræmi við lágmarkslaun. Hæstv. félagsmálaráðherra sagði hér áðan að 1. janúar 2016 mundu bæturnar ná lágmarkslaunum, en þær gera það aðeins í fjóra mánuði vegna þess að 1. maí hækka launataxtarnir aftur á árinu 2016. Stjórnarliðar tala núna um hækkun bóta almannatrygginga á milli ára sem eins konar góðverk og sumir segja að þeir séu bundnir af lagabókstaf og því sé ekki hægt að gera betur. Lagabókstafurinn hélt ekki aftur af ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna árið 2011 í því að gera betur þegar bætur almannatrygginga hækkuðu um leið og laun í kjölfar kjarasamninga og í samræmi við lágmarkslaun.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir að hefja þessa nauðsynlegu og mikilvægu umræðu. Eins og hér kemur fram þá er auðvitað samhljómur í því að það þurfi að bæta kjör eldri borgara og lífeyrisþega þessa lands. Það er alveg ljóst að sá vilji er í þinginu. Það er líka ljóst að við þurfum að endurskoða almannatryggingakerfið, það er mjög mikilvægt til að bæta enn kjörin og einfalda regluverkið. Það hefur komið hér fram, í máli fjármálaráðherra og velferðarráðherra, að bætur hafa á undanförnum tveimur árum hækkað langt umfram verðlag eða sem nemur 8%. Það er auðvitað vel gert en við vitum að við viljum gera betur og sérstaklega þarf að styrkja þá sem lægstar bæturnar hafa eins og lægstu launin og uppi eru áform um að gera það. Við þurfum líka að einfalda bótakerfið. Ég fór sjálfur í heimsókn upp í Tryggingastofnun í síðustu viku og kynnti mér hvernig bætur eru reiknaðar út og skerðingar og annað slíkt og þetta er ótrúlega flókið og kemur ekki á óvart að eldra fólk, sem fær þessa reikninga heim til sín og uppgjör, treysti þessu varla vegna þess að það er erfitt að skilja það fyrir marga. Við þurfum að breyta því. Varðandi dvalarheimili aldraðra er mikilvægt að halda þeirri vinnu áfram að fjölga hjúkrunarrýmum. Það er líka mikilvægt að horfa til annarra átta. Ég var á ráðstefnu á Höfn í Hornafirði, Heilsa og heilbrigði, og þar kom fram, hjá öldrunarlækninum Jóni Þór Jónssyni og prófessor Janusi Guðlaugssyni, að við ættum líka að horfa svolítið til þess að auka heilbrigði og heilsu með virkni. Þar mætti spara töluverða peninga í steinsteypu til framtíðar með því að auka þrótt og vellíðan eldri borgara; þeim er að fjölga og þeir eru að eldast og verða betur undirbúnir fyrir lífið fram undan.

Herra forseti. Staðan í búsetumálum aldraðra er alvarleg en það er fyrirséð að öldruðum, sem hlutfalli af íbúum Íslands, mun fjölga á næstu árum. Það ætti því að vera nokkuð ljóst að aukin þörf verður á hjúkrunarrýmum í framtíðinni og staðan eins og hún er núna í dag er sú að fólk er að komast allt of seint inn á hjúkrunarrými. Mikilvægt er að fara að huga að þessu strax og þess vegna má ekki slá af kröfunum um aðgengi í nýbyggingum. Ef aðgengi í almennu húsnæði er gott getur fólk búið lengur á eigin heimili og þar með minnkar þörfin fyrir sérstök hjúkrunarrými. Það liggur fyrir endurskoðun á almannatryggingakerfinu og ég held að allir séu sammála um að kerfið þurfi að einfalda, þó ekki væri nema vegna þess að í einfaldara og skiljanlegra kerfi getur fólk frekar staðið vörð um réttindi sín. Að sjálfsögðu á kerfið svo að vera þannig að það hvetji fólk til þátttöku á vinnumarkaði. Það er ekki bara gott fyrir einstaklinginn heldur líka fyrir samfélagið allt. Í því efni verður líka að beina því til atvinnulífsins að það verði að ráða fólk með skerta starfsgetu í vinnu. Almannatryggingakerfið er öryggisnet okkar allra því að við getum öll misst heilsuna hvenær sem er og þurft að reiða okkur á það. Gæði almannatryggingakerfisins eru því mælikvarði á velferðarsamfélagið.

Herra forseti. Um leið og mig langar til að þakka hv. þingmanni og málshefjanda Árna Páli Árnasyni fyrir að vekja máls á þessari þörfu umræðu langar mig aðeins að vekja athygli á rétti aldraðs fólks til sjálfstæðs lífs. Þar er af nægu að taka en mig langar að fjalla sérstaklega um eitt tiltekið atriði sem er verulega brýnt að taka á, heyrnarskerðingu sem hefur leitt til einangrunar fyrir fjölmarga eldri borgara og skort okkar til að veita þeim þá þjónustu og aðstoð sem þeir þurfa til að nema upplýsingar og vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Nýleg rannsókn í Ástralíu gefur nefnilega til kynna að fimmti hver eldri borgari eigi til að mynda í erfiðleikum með að skilja fyrirmæli heimilislækna sinna vegna verulegrar heyrnarskerðingar. Þetta þýðir að fimmti hver eldri borgari á erfitt með að skilja leiðbeiningar lækna sinna og fyrirmæli um mögulega lífsnauðsynlega lyfjagjöf. Fimmtungur. Þetta er bara ein birtingarmynd þess hvað þessi stóri hópur eldri borgara er að glíma við. Þá er þessum hóp oft meinað að fara í tilheyrandi aðgerðir á borð við kuðungaígræðslur sem lagað gætu heyrn þeirra. Eldri borgarar eru því dæmdir úr leik um áttrætt. Það borgar sig ekki að bæta heyrn þeirra þó að þau geti átt 10–20 góð ár eftir. Grátlegt ranglæti. Ef vel á að vera ætti þessi hópur að eiga rétt á rittúlkun líkt og þeir sem notast við táknmál eiga rétt á táknmálstúlkun. Samkvæmt öllu þessu ætti Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra að sjá um þessa þjónustu en samkvæmt svörum þeirra við fyrirspurnum mínum nær sjóður þeirra eingöngu til táknmálstúlkunar. Það segir sig sjálft að eldri borgarar sem missa heyrn á sínum efri árum tileinka sér fæstir táknmálsskilning og -notkun. Það er því verulega brýnt fyrir stjórnvöld að kortleggja stöðu heyrnarlausra og heyrnarskertra eldri borgara og rjúfa einangrun þeirra með kerfisbundnum hætti. Það er óboðlegt að eldri borgarar þurfi að reiða sig á ættingja til að gera sig skiljanlega og nema umhverfið sitt. Það segir sig sjálft að það er gjörsamlega fráleitt að svo stór hópur fólks sitji í einangrun og fái ekki tækifæri til að skilja og nema umhverfi sitt. Eldri borgarar glíma víst við nógu mikla erfiðleika þó að skilningur á umhverfinu sé ekki einn þeirra. Hættum að koma fram við þennan ört stækkandi hóp eldri borgara sem einhverja 

Hæstv. forseti. Undanfarin allmörg ár hafa verið að störfum nefndir á vegum stjórnvalda til þess að endurskoða almannatryggingakerfið. Sú síðasta eða nýjasta af þeim nefndum, sem var skipuð í nóvember 2013 og var lengi vel undir stjórn Péturs heitins Blöndals og er við hann kennd, er nú við það að ljúka störfum og skila af sér til ráðherra. Það er óhætt að segja að það eru í aðalatriðum þrjú stef sem hafa kannski verið ráðandi í starfi þessarar nefndar, sem sagt að einfalda bótakerfið, þ.e. bæði bótakerfið og greiðslukerfi aldraðra og öryrkja, að hækka ellilífeyrisaldur og koma jafnframt á sveigjanlegum starfslokum og að breyta núverandi örorkumatskerfi í starfsgetumat með það fyrir augum að gefa þeim sem hafa möguleika á því að bæta starfsgetu sína í gegnum endurhæfingu kost á því að verða virkir þátttakendur í atvinnulífinu og hinu daglega lífi og bæta þar með lífsgæði sín. Allir þessir þrír þættir eru gríðarlega mikilvægir. Það er gríðarlega mikilvægt að kerfið sé einfaldað og að það sé gert notendavænna, þannig að þeir sem nýta kerfið séu sér meðvitaðir um rétt sinn og þurfi ekki að vera að velta honum fyrir sér eða spyrjast fyrir um hann daginn langan heldur geti gengið að honum vísum, og að tryggja þeim sem hægt er að veita endurhæfingu til aukinnar starfsgetu tækifæri til þess að 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra og hv. þingmönnum fyrir góða umræðu og mikinn skilning á þessu mikilvæga máli. Vissulega mun kostnaður aukast á næstu árum, hann er óumflýjanlegur. Við viljum ekki hækka tryggingagjald til að standa undir betri kjörum lífeyrisþega en við viljum færa til fjármuni annars staðar úr ríkisrekstrinum. Það sem er síðan vert fyrir okkur að hafa í huga í allri þessari mynd, sérstaklega þegar öldrun þjóðarinnar er höfð í huga, er að við erum í dag að spara aurinn en kasta krónunni í allt of mörgum tilvikum. Það þarf að styðja betur við heimaþjónustu og heimahjúkrun. Það er viðbótarframlag til heimahjúkrunar upp á 100 milljónir í fjárlagafrumvarpinu en ríkið er að spara sér 80 milljónir vegna þess að fólkið á hjúkrunarheimilunum er með það góðan lífeyri að ríkið hirðir af því lífeyrinn og skammtar því bara rúm 70 þúsund í dagpeninga. Maður hefði haldið að framlagið til heimahjúkrunarinnar mætti kannski vera aðeins meira en bara akkúrat það sama og ríkið sparar sér með því að hirða lífeyri af fólki. Vegna þess að hv. þm. Brynhildur Björnsdóttir rakti hér sögu um heyrnarleysi stend ég frammi fyrir svipaðri sögu af föður mínum varðandi blindu. Við erum sem sagt með fólk sem býr heima hjá sér og stendur frammi fyrir því að missa sjónina á næstu missirum en fær ekki nauðsynleg lyf til að koma í veg fyrir ótímabæra blindu vegna þess að Sjúkratryggingar skammta aðgang að þeim. Fólkið mun þá þurfa að flytja inn á hjúkrunarheimili og þar kostar rýmið í rekstri 9 milljónir á ári. Hver er þá sparnaðurinn á bak við svona mannvonsku og furðulegan framgang? Það er þessi heildarmynd um lífsgæði fólks, lífsgetu fólks, og að fólk sé sjálfbjarga til æviloka, sem ríkið verður að hafa í huga og það er stórhættulegt ef Sjúkratryggingar taka upp á því að reyna að spara með þessum hætti lífsnauðsynleg lyf 

Herra forseti. Þetta hefur verið ágætisumræða. Það koma fram ólíkar áherslur, sumir telja rétt að auka útgjaldastig ríkisins og nefna því til fjármögnunarleiðir til að hækka skatta. Ég veit að hér hafa verið nefndar ýmsar leiðir til þess, menn hafa boðað skattahækkanir, sumir hverjir upp á tugi milljarða, í umræðum um þessi mál undir öðrum dagskrárliðum. Ferðaþjónustan er nefnd, veiðigjöld eru nefnd, hitt og þetta er nefnt, en það gleymist dálítið í þeirri umræðu að þetta er ekki bara spurning um að finna tekjur, þetta er líka spurning um að stjórna útgjaldastigi ríkisins til lengri tíma. Hvað sem því líður þá erum við hér að ræða um viðkvæman hóp sem er að fá mikla kjarabót í því fjárlagafrumvarpi sem nú hefur nýlega verið kynnt. Það skiptir miklu. Það skiptir líka miklu að halda áfram góðu samtali við þann hóp og finna leiðir til þess að gera betur þar sem við finnum fyrir viðkvæmustu hópana. Mér finnst vera góður samhljómur varðandi það að endurskoðun almannatrygginga getur skipt miklu hvað það snertir. Varðandi bætur almennt - og hér kom hv. þm. Oddný Harðardóttir inn á þær - þá hef ég verið þeirrar skoðunar til dæmis að um atvinnuleysisbætur giltu önnur lögmál. Ég er mótfallinn þeirri stefnu sem Samfylkingin hefur rekið hér í þinginu að það væri rangt að stytta atvinnuleysisbótatímann úr þremur árum niður í tvö og hálft. Þau lögðust líka gegn því að virkni ætti að vera úrræði fyrir félagslegri aðstoð sveitarfélaga. Mér finnst það vera röng stefna og félagsmálaráðherrann lagði fram frumvarp um það efni sem ég held að við hefðum betur afgreitt. Og ég er ekki þeirrar skoðunar að atvinnuleysisbætur eigi að vera jafn háar lægstu launum, ég er bara þeirrar skoðunar. Það gildir annað um þá sem hafa lokið starfsævinni eða eru varanlega dæmdir út af vinnumarkaði vegna örorku, það gilda bara önnur lögmál þar. Varðandi það sem hv. þingmaður og frummælandi nefnir um lyf og komið hefur verið inn á varðandi þá sem eru að missa heyrn - þetta eru mál sem við þurfum að taka betur á. Þess vegna er það líka 

Hæstv. forseti. Fyrst þegar frumvarp um Þróunarsamvinnustofnun Íslands kom fram í dagsljósið fannst mér það ekki vera ýkja stórt mál. Um var að ræða skipulagsbreytingar. Það skipti höfuðmáli að tryggja þá starfsemi sem væri innan veggja Þróunarsamvinnustofnunar hvar sem hún væri vistuð. En eftir því sem ég kynni mér málið betur, og ég hef hlustað á umræður um það, því verra finnst mér málið. Staðreyndin er sú að gegn þessum skipulagsbreytingum hafa verið færð mjög ítarleg og málefnaleg rök af ýmsu tagi, en ég fæ ekki komið auga á nein rök af hálfu hæstv. utanríkisráðherra sem flytur málið. Hvorki er þau að finna í greinargerð frumvarpsins né í málflutningi hæstv. ráðherra þegar hann kynnti málið. Og það á við bæði í vor og síðan aftur núna. Við fórum yfir þessi mál í umræðu í þinginu í gær og ég ákvað að kveðja mér hljóðs að nýju, sérstaklega út af einum þætti málsins sem snýr að starfsmannamálum. Í greinargerð með frumvarpinu segir að öllum núverandi starfsmönnum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands verði tryggð vinna innan veggja ráðuneytisins fari svo að þetta frumvarp verði að lögum og Þróunarsamvinnustofnun Íslands verði lögð niður en starfsemin færð undir regnhlíf stofnunarinnar. Síðan kom fram í umræðunni að það er ekki alls kostar rétt. Starfsmennirnir eiga að sönnu að flytjast - að undanteknum einum og það er forstöðumaðurinn sjálfur. Nú stendur það upp úr hæstv. ráðherra og öllum sem ég hef heyrt fjalla um Þróunarsamvinnustofnun að þessi tiltekni starfsmaður, þessi forstöðumaður Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, sé einkar góður, hann hafi staðið sig vel í starfi og að ekkert sé að hans störfum að finna. Á það hefur verið bent að réttarstaða starfsmanna sé mismunandi, annars vegar sé um að ræða almenna starfsmenn og hins vegar embættismenn eða sem séu ráðnir á forsendum embættismanna. Hverjar eru þær forsendur? Jú, embættismaður skal ráðinn til fimm ára í senn samkvæmt lögum sem um það gilda frá árinu 1996, tóku gildi í ársbyrjun 1997. Ef hugur ráðamanna stendur til að breyta til skal honum greint frá því með tilteknum fyrirvara. Það er það sem hæstv. utanríkisráðherra hefur gert, hann hefur sent viðkomandi forstöðumanni bréf þar sem honum er greint frá þessu. Þarna er komið frávikið frá lagatextanum eða skýringartexta laganna sem er að finna í greinargerð með frumvarpinu. Þetta á sem sagt ekki við um alla starfsmenn. Ég verð að segja að þegar horft er til skipulagsbreytinga undangenginna ára hafa iðulega verið settar klásúlur inn í lögin um réttarstöðu starfsmanna og þar á meðal að þeim skuli tryggt áframhaldandi starf við nýjar aðstæður. Þá hefur það átt við um alla starfsmenn, jafnt almenna starfsmenn sem stjórnendur sem búa við ráðningarkjör áþekk þeim sem forstöðumaður Þróunarsamvinnustofnunar gerir. Þess vegna hef ég gengið eftir því að ráðherrann taki af allan vafa um að farið verði að þessum lögum. Því miður hefur orðið misbrestur á því í ýmsum efnum, ég nefni til dæmis samgöngustofnanirnar, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni hans innlegg í þessa umræðu. Ég fylgdist aðeins með henni í gærkvöldi en átti ekki tækifæri á því að taka þátt í henni en ætla að blanda mér í hana hér í dag vegna þess að ég er á sömu skoðun og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Mér finnst þetta mál versna eftir því sem maður skoðar það meir. Fram að þeim tíma að frumvarpið var lagt fram hafði ég haft það á tilfinningunni og haft þá skoðun að Þróunarsamvinnustofnun og sú starfsemi sem þar væri unnin væri til mikillar fyrirmyndar og almennt mjög mikil ánægja með fyrirkomulag vinnunnar. Ég velti fyrir mér hvaða haldbæru rök það eru sem geta legið að baki því að menn fara í svona framkvæmd. Ég þekki annað sambærilegt dæmi sem þetta mál minnir mig á. Það gerðist hér í upphafi þessa kjörtímabils að starfshópur sem leiddur hafði verið af hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni um notendastýrða persónulega aðstoð var tekinn af hæstv. félagsmálaráðherra, Eygló Harðardóttur, og leystur upp, skipt um forustu í starfshópnum með þeim rökum að hæstv. ráðherra vildi hafa starfsemina nær sér eins og það var orðað á þeim tíma. Ef menn skoða niðurstöðuna af þeirri ákvörðun hefur ekkert jákvætt gerst í þeim málaflokki. Það er upplausn, óöryggi og kvíði hjá því fólki sem hefur nýtt sér þessa þjónustu og var mjög ánægt með þá þróun sem þarna átti sér stað. Hér virðist hæstv. utanríkisráðherra ætla að fara sömu slóð, taka þennan málaflokk nær sér inn í ráðuneytið, algerlega án rökstuðnings. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða 

Herra forseti. Ég tel að þetta geti haft skaðvænlegar afleiðingar. Það er ekki að ástæðulausu sem menn hafa sett sér þau markmið innan stjórnsýslunnar að reyna eftir föngum að fjarlægja framkvæmdina hinu pólitíska valdi en hafa síðan eftirlitið aðgreint og tryggja með þeim hætti aukið gagnsæi. Það er til dæmis eitt af því sem getur valdið því að maður getur orðið fórnarlamb breytinga af þessu tagi, að það dragi úr gagnsæinu. Ég hef vakið athygli á því að frumvarp um opinber fjármál sem senn lítur dagsins ljós, og gerði það reyndar í vor einnig, sem færir framkvæmdarvaldinu aukið vald, aukið verksvið og aukið vald, geti orðið til þess að draga enn úr gagnsæinu. Þegar þetta allt kemur saman tel ég ástæðu til að hafa af því nokkrar áhyggjur. Það stríðir gegn þeim markmiðum sem menn almennt setja sér innan stjórnsýslunnar, að aðgreina annars vegar framkvæmd og hins vegar eftirlit. Ég lít svo á að ráðuneyti eigi að vera í líkingu við skurn sem ekki er endilega með blómann innan borðs og gín ekki yfir öllu. Þarna er um gífurlega fjármuni að ræða, um milljarða króna, og ég held að þetta muni draga úr gagnsæinu þegar Þróunarsamvinnustofnun sem slík er lögð niður og starfsemin öll er færð undir vængi ráðuneytisins. Ég held að hætt verði við því að að það verði gagnsæið sem verði fórnarlambið.

Virðulegi forseti. Ég held að menn þurfi einmitt að velta fyrir sér þýðingu orðsins „ráðuneyti“ í þessu samhengi. Það er ekki sami hluturinn; sjálfstæð stofnun sem sinnir skilgreindu hlutverki, eins og Þróunarsamvinnustofnun, og síðan einhver skrifstofa inni í ráðuneyti. Hvað er ráðuneyti? Það er einhvers konar föruneyti þess sem fer með málaflokkinn hverju sinni. Það er ráðuneyti ráðherrans, ef svo má að orði komast, þannig að það er algerlega búið að má út mörkin sem eru á milli þessa skilgreinda hlutverks stofnunarinnar og ráðuneytisins. Verkefnið er ekki bara tilfallandi verkefni, eitthvert verkefni sem menn sinna um tiltekinn tíma og er lokið, heldur viðvarandi verkefni, skylda okkar í samfélagi siðaðra þjóða sem við eigum að vera að sinna hverju sinni. Það á ekki að vera undir pólitísku föruneyti eða ráðuneyti ráðherra hverju sinni. Menn eiga að vera með stefnu í þessum efnum. Þjóðfélög og samfélög setja sér stefnu og sinna þeim alveg burt séð frá því hver er ráðherra hverju sinni. Það á ekki að vera háð geðþóttavaldi hans. Ef hann vill gera breytingu á stefnu þjóðarinnar í þessum efnum á hann að gera svo vel og koma með hana hingað inn í þing og leggja fram lagafrumvarp um það mál, leggja fram tillögur og segja hvaða breytingar hann vilji gera. Það er fyrir neðan allar hellur að gera þetta með jafn veikburða rökstuðningi og hér um ræðir. Það er hreint út sagt hlægilegt að lesa klásúlur í þessu máli sem gera ráð fyrir því að styrkja eigi hið pólitíska vald með því að búa til þingmannanefnd sem eigi að koma saman tvisvar sinnum á ári til að fjalla um þennan málaflokk, tvisvar sinnum á ári. Það sýnir nú skoðun hæstv. utanríkisráðherra á mikilvægi þess málaflokks sem tröllríður umræðu heimsins í dag. En þetta finnst ráðherranum viðeigandi, að menn tali um á hinum pólitíska vettvangi tvisvar á ári. 

Hæstv. forseti. Þætti okkur það vera góð hugmynd að færa Vegagerðina inn í innanríkisráðuneytið? Væri það góð hugmynd? Hefði það aukna skilvirkni í för með sér? Þar væri vissulega meiri nálægð milli ráðherrans og framkvæmdaraðilans, en engum manni mundi detta í hug að leggja það til. Ráðherrann setur fram tillögur um áætlun í samgöngumálum. Alþingi fjallar um hana og samþykkir eða hafnar. Frá Alþingi kemur almenn ákveðin stefna. Síðan hefur ráðuneytið umsjón með framkvæmdinni en í ákveðinni fjarlægð. Það er tiltekin stofnun sem annast þetta og síðan eru tilteknir þættir sem koma til kasta ráðuneytisins ef þurfa þykir, sitthvað sem lýtur að stefnumótun o.s.frv. En ekki dytti nokkrum lifandi manni í hug að færa starfsemina inn fyrir veggi ráðuneytisins, að framkvæmd með vegamálum yrði ein hæð í ráðuneytinu. Ég lít á þetta sem svipuð mál. Við erum að tala um milljarðaverkefni sem er núna á vegum sjálfstæðrar stofnunar sem leggja á niður samkvæmt tillögum þessa frumvarps, það er skýrt kveðið á um það, það á að leggja hana niður sem slíka og færa starfsemina inn fyrir veggi ráðuneytisins. Ég tel að það muni draga úr gagnsæi auk þess sem það gengur þvert á það sem verið er að reyna að gera alls staðar í stjórnsýslunni. Þó að ég sé ekki alltaf sammála Ríkisendurskoðun, sérstaklega þegar kemur að svokölluðum mannauðsmálum eða mannauðnarmálum, eins og sumir hafa kallað það, er ég sammála henni um þetta. Þarna er samhugur með þeim sem kynnt hafa sér þessi mál best að þetta er ekki í anda þess sem stjórnsýslan á að ganga.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður gerir sér grein fyrir því að menn hafa gert úttektir á því hvaða fyrirkomulag hentar best þróunarsamvinnu. Það er ein niðurstaða og hún er þessi: Fyrirkomulagið skiptir ekki höfuðmáli. Það sem skiptir langmestu máli um árangur er styrkur hinnar pólitísku forustu sem er fyrir málaflokknum. Það skiptir máli. Það er til dæmis ein af niðurstöðum skýrslu sem okkur barst í utanríkismálanefnd í fyrra en er alveg ljóst að hæstv. utanríkisráðherra hefur aldrei augum barið eða sennilega nokkur í hans góða ráðuneyti. Í þeirri skýrslu kemur til dæmis fram að Ísland er í langstærsta hópnum þ.e. þeim hópi sem hefur það fyrirkomulag þar sem er sérstök stofnun sem sinnir framkvæmdinni og síðan eru það ráðuneytin, utanríkisráðuneytið sem sinnir því að sjálfsögðu að útfæra stefnuna innan þeirra heimilda sem löggjafinn veitir og stefnumótunar af hans hálfu og hefur síðan eftirlit með því hvernig framkvæmdin tekst til. Svona er þetta hjá langflestum löndum innan DAC-hópsins svokallaða sem tilheyrir OECD. Það er mjög fróðlegt að horfa á hvernig menn hafa verið að breyta þessu. Við sjáum til dæmis Ítalíu. Þar var gerð mjög ítarleg úttekt á því hvernig réttast væri að halda á málum og niðurstaðan varð sú að Ítalir gerbreyttu fyrirkomulaginu fyrir einu og hálfu ári og tóku upp það fyrirkomulag sem tíðkast á Íslandi vegna þess að þeir töldu það farsælast. Aðrar þjóðir hafa haft það öðruvísi, til dæmis hafa Bretar, sem þykja gera þetta hvað best, sérstakt ráðuneyti. En mig langar til að spyrja hv. þingmann: Finnst honum ekki að þetta séu frekar rök með því að viðhalda núverandi kerfi a.m.k. þangað til DAC-hópurinn er búinn að framkvæma sína jafningjarýni?

Hæstv. forseti. Jú, ég er algerlega sammála því. Við eigum að horfa til þess sem aðrar þjóðir draga nú lærdóm af og hvert þær vilja stefna. En meginmálið finnst mér felast í tvennu: Annars vegar að horfa til þess sem við erum almennt að reyna að gera innan stjórnsýslunnar, horfa til þeirra prinsippa sem við byggjum skipulagningu hennar á. Ég legg áherslu á að þetta stríðir algerlega gegn því. Síðan er það hitt sem hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, bendir á, að nú á sér stað úttekt á fyrirkomulagi þessara mála á vegum OECD, þeirrar stofnunar eða hóps innan OECD sem hefur með þróunarmál að gera þar sem farið er í saumana á fyrirkomulagi víðs vegar um lönd. Auðvitað eigum við að bíða eftir því að þessar niðurstöður, sem eru væntanlegar á komandi ári, liggi fyrir. Ef það væri nú svo að við spöruðum með þessum breytingum mikla fjármuni eða ef eitthvað væri í húfi sem ekki þyldi að málið færi í bið, gegndi hér öðru máli, en svo er ekki. Það eru engin rök færð fram önnur en „af því bara“. Þess vegna finnst mér allt mæla með því að málið verði sett á ís og við fylgjumst með þeirri úttekt sem alþjóðlegar stofnanir framkvæma núna á fyrirkomulagi þróunarmála. Um er að ræða mjög mikla peninga, mikla fjármuni, og við erum að tala um að byggja til framtíðar.

Herra forseti. Það var við hæfi að hv. þm. Ögmundur Jónasson tæki hér upp málefni starfsmanna. Hann hefur allt sitt líf, bæði hið pólitíska líf og áður en hann hóf það, verið baráttumaður fyrir því að starfsmenn njóti fullra réttinda. En hvað finnst hv. þm. Ögmundi Jónassyni um aðra hlið þessa máls? Hvað finnst honum um með hvaða hætti hæstv. ráðherra tekur ítrekað til máls um stofnunina, bæði í ræðum sínum núna, í fyrra og í greinargerð? Aftur og aftur er ýjað að því að stofnunin sé með einhverjum hætti utan við stefnu sem við og ráðuneytið höfum mótað. Talað er um tvíverknað, talað er um að það þurfi að hagræða og talað er um skörun bæði á stefnumótun og framkvæmd. Hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason kaus sjálfviljugur að bera vitni um þetta mál í gær. Hann sagðist hafa setið á öllum fundum utanríkismálanefndar þar sem starfsmenn ráðuneytisins og ráðherrann sjálfur eftir atvikum voru þráspurð um þetta. Hvergi kom fram eitt einasta dæmi um að stefnan væri eitthvað öðruvísi, að það væri ekki nægilega vel farið með fjármuni eða það væri einhvers konar tvíverknaður eða skörun. Samt kemur hæstv. ráðherra hér og endurtekur þetta. Ég spyr hinn gamla leiðtoga úr stéttabaráttunni: Hvað kalla bandalög og samtök starfsmanna það þegar framkvæmdarvaldið, handhafi þess, ráðherra, kemur ítrekað, æ ofan í æ, og endurtekur ummæli sem ekki geta annað en fallið af því að draga úr trausti á stofnuninni? Stappar það ekki nærri því að vera einelti? Og þegar það er endurtekið ár eftir ár, er það ekki orðið af toga fjölmæla? Má ekki segja að hér sé bókstaflega verið að ráðast að trúverðugleika stofnunarinnar?

Hæstv. forseti. Gefnar hafa verið yfirlýsingar um að um tvíverknað sé að ræða og að misræmi sé að finna í kerfinu án þess að fyrir því séu færð nokkur einustu rök, eins og hv. þingmaður vísaði til í greinargerð frumvarpsins og við vékum að í gær, ég gerði það meðal annarra. Ég er alveg sammála því að það er tvímælalaust til þess fallið að grafa undan trúverðugleika stofnunarinnar en það grefur líka undan trúverðugleika ráðuneytisins að halda slíku fram án þess að geta fært trúverðug rök fyrir máli sínu. Það sem mér hefði fundist vera verðugt verkefni núna er að skoða stjórn stofnunarinnar. Það var rætt talsvert í gær með hvaða hætti hún ætti að vera, aðkoma þingmanna o.s.frv. og var vísað til þess að gerðar hefðu verið breytingar þar á árið 2008 og aftur árið 2012, að gerðar hafi verið ýmsar skýrslur um þennan þátt málsins. Mér þætti það vera góður áfangi núna á þessu ári að taka stjórn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands til skoðunar en leggja á ís hinn meginþáttinn, að færa starfsemina inn í ráðuneytið. Ég held að það gæti verið til farsældar fallið.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við frumvarp sem hæstv. utanríkisráðherra flytur í annað sinn, frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl. (skipulag). Þetta þingmál hefur fengið númerið 91 og er á þskj. 91. Til marks um flumbruganginn og ákafa hæstv. utanríkisráðherra að koma höggi á Þróunarsamvinnustofnun og leggja hana niður eins og hann boðar þá er þetta mál á dagskrá næst á eftir fjárlögum og bandormi sem eru venjulega fyrstu mál. Oft hafa nú ýmis mikilvægari stjórnarfrumvörp fengið fyrstu sætin á nýbyrjuðu þingi, annað en sá óskapnaður sem hér er. Þegar ég hlustaði á hv. þm. Ögmund Jónasson áðan, fyrrverandi formann BSRB, sem hefur borið hag starfsmanna hjá stofnunum eða fyrirtækjum fyrir brjósti, þegar hann var að ræða um þá aðferð sem hér á beita, ef þetta frumvarp verður einhvern tíma að lögum sem ég vona ekki, að allir ættu að fá starf innan ráðuneytisins, kannski ekki sambærilegt en eitthvað breytt, en svo væri gert eitthvað allt annað við forstöðumanninn, þá vil ég segja þetta: Í tiltölulega nýlegri samþykkt ríkisstjórnar Íslands, þeirri sem nú situr, hvort það var í febrúar, mars eða apríl man ég ekki en það raunar skiptir ekki máli, þá barst okkur í atvinnuveganefnd til eyrna, þegar við vorum að ræða frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, þ.e. það kom fram hjá einum embættismanni, að uppsagnir og sameiningin og allt það ætti ekki að eiga sér stað eins og venjulega hefur verið gert, sem við þekkjum báðir, fyrrverandi ráðherrar samgöngumála, heldur á allt annan hátt samkvæmt nýlegri samþykkt ríkisstjórnar Íslands. Ég hafði aldrei heyrt þetta og þetta var ekki í frumvarpinu svo að ég óskaði eftir því að þessi samþykkt og þetta gagn kæmi til okkar í nefndinni og yrði sett undir málið. Nú verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að mér vannst ekki tími til að draga fram þetta plagg til að lesa upp úr því og setja það fram en vil ítreka að með þessari samþykkt er verið að fara nýjar leiðir til að segja upp fólki, starfsmönnum ríkisins. Það átti meðal annars, ef ég man rétt, að gera það auðveldara að leggja niður litlar stofnanir á vegum ríkisins. Þess vegna spyr ég: Hafa menn heyrt um þetta? Hefur hæstv. utanríkisráðherra, sem var vonandi á þeim ríkisstjórnarfundi, kynnt sér það mál? Er það leiðin sem á að fara ef þetta óheillafrumvarp nær í gegn? Á þá að segja upp starfsmönnum, eins og þessi tiltölulega nýlega samþykkt ríkisstjórnarinnar var um, sem er allt önnur leið en farin hefur verið hingað til við sameiningu stofnana? Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra og vonandi svarar hann því þegar tími gefst við lok þessarar umræðu. Virðulegi forseti. Þetta óheillamál er illu heilli komið aftur hingað inn. Ég hefði haldið að hæstv. utanríkisráðherra mundi geyma að leggja það fram og skoða það betur eftir þá sneypuför sem hann fór með þetta sama frumvarp á síðasta þingi. Þetta er vont mál og gerir ekkert annað en versna við frekari umræðu og vitna ég þar í og minni á það sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sagði í þingræðu í gær. Hann hlustaði á umræður, væntanlega líka í utanríkismálanefnd, og fékk ekki neina niðurstöðu úr því hvers vegna verið væri að gera þetta. Hvernig varð Þróunarsamvinnustofnun Íslands til? Þá var nefnilega framsóknarmaður í sæti utanríkisráðherra eins og nú. Það var 7. apríl 1981 sem þáverandi utanríkisráðherra, Ólafur heitinn Jóhannesson, flutti lagafrumvarp um stofnun Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Í því frumvarpi var fjallað um ályktun sem samþykkt var á þingi Sameinuðu þjóðanna um að stefnt skyldi að því að iðnríki verðu a.m.k. 1% þjóðartekna til stuðnings þróunarríkjum. Ég vil lesa upp úr Alþingistíðindum það sem þáverandi utanríkisráðherra, Ólafur Jóhannesson, sagði, með leyfi forseta: „Eitt þeirra viðfangsefna sem verða æ þýðingarmeiri með ári hverju á sviði alþjóðamála er sú umræða sem fram hefur farið, aðallega á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, um samskipti ríkra þjóða og snauðra. Veigamikið atriði í því máli er sú krafa þróunarlanda að aukin verði aðstoð til þeirra frá iðnríkjunum sem geri þeim síðan kleift að standa á eigin fótum.“ Það er kannski ekkert óeðlilegt að utanríkisráðherra gangi úr salnum og vilji ekki hlusta á forsendurnar sem settar voru fram af framsóknarmanninum og þáverandi utanríkisráðherra, Ólafi heitnum Jóhannessyni, um tilurð Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram. Þetta var mikilvægt og gott markmið. Síðan fjallar fyrrverandi utanríkisráðherra, Ólafur Jóhannesson, um að skömmu áður en áðurnefnd ályktun var samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna hafi verið samþykkt á Alþingi lög um nýja stofnun, Aðstoð Íslands við þróunarlöndin, nr. 20/1971. Þar var sem sagt fyrst fjallað um að veita 1% af þjóðartekjum í slíka aðstoð. Síðan bað stjórn Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin þáverandi ráðherra, þ.e. Ólaf heitinn Jóhannesson, tveimur árum áður en hann flutti frumvarpið, að hann hlutaðist til um endurskoðun á lögunum. Hann gerði það og fól stjórn stofnunarinnar að sjá um þá endurskoðun. Það má segja að frumvarpinu sem ráðherra flutti hafi verið ætlað að leysa lögin af hólmi. Hæstv. ráðherra sagði þá, með leyfi forseta: „Það eru nokkur nýmæli í þessu frumvarpi. Nú er skipt um heiti á stofnuninni og hún kölluð Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það er ekki heppilegt heiti og væri gott ef menn gætu fundið eitthvert betra heiti.“ Það fundu menn reyndar ekki, hvorki í efri deild né neðri deild. Síðan var þetta mál unnið í deildum og í báðum deildum voru fulltrúar allra flokka sammála um að mæla einróma með samþykkt frumvarpsins um Þróunarsamvinnustofnun Íslands eins og það lá fyrir á þskj. 603. Það var ekki gerð ein einasta breytingartillaga. En nú kemur framsóknarmaðurinn, hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson, í annað sinn með þetta óheillafrumvarp og ætlar að ráðast á þessa stofnun og það góða starf sem hún hefur innt af hendi, samkvæmt áliti margra, þar á meðal Ríkisendurskoðunar, og leggja stofnunina niður og færa inn í ráðuneyti sitt. Virðulegi forseti. Það eru engin haldbær rök sett fram í frumvarpinu fyrir því hvers vegna þetta er gert. Ég ítreka aftur það sem ég sagði við umræðuna síðast um þetta mál að ég held að þetta sé meinbægni og allt að því hatur hæstv. ráðherra út í þessa stofnun og starfsmennina sem hafa kannski komið á fund utanríkismálanefndar og lýst skoðunum sínum og talað af hreinskilni. Það er það sem mér sýnist að hæstv. utanríkisráðherra þoli ekki og þess vegna ráðist hann á þessa stofnun og starfsemi hennar. Það er mjög líklegt að þarna liggi líka undir mikill niðurskurður á utanríkisráðuneytinu eftir að hv. þingmenn, varaformaður og formaður fjárlaganefndar, þ.e. Guðlaugur Þór Þórðarson og Vigdís Hauksdóttir, réðust á fjárveitingar til utanríkisráðuneytisins. Ætli það hafi ekki verið fyrir fjárlög 2013 sem mikið var skorið niður hjá ráðuneytinu. Ráðherrann kveinkaði sér mikið undan því og fannst þau beita miklum órétti. Nú held ég að það eigi að ráðast að fjármagni sjálfstæðrar stofnunar, þ.e. Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, og færa hana með húð og hári inn í ráðuneytið með fögrum orðum um að starfsmenn verði endurráðnir og það allt. Ég held að menn ásælist peninga Þróunarsamvinnustofnunar og vilji setja þá í ráðuneytið sjálft og að þeir starfsmenn sem þar vinna muni ekki eingöngu sinna þróunarsamvinnu, eins og þeir eru að gera í dag, heldur verði þeir settir í ýmislegt annað. Má ég í lokin kannski kasta fram einni spurningu til hæstv. utanríkisráðherra ef hann vill vera svo vænn að svara því í lok umræðu eða hvenær sem hann vill? Getur verið að ef hann nær sínu fram og tekur stofnunina inn í ráðuneytið þá verði skipaðir þrír eða fjórir á sendiherralaunum með sendiherratign til að sinna þessum málum? Ég spyr vegna þess að við lestur þessa frumvarps og við þá umræðu sem hefur farið fram hafa ekki komið fram nein almennileg rök sem styðja málflutning og ætlun ráðherrans nema það sé vegna þess sem ég fjallaði hérna um. Hér ræddi hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, um málið í andsvari við hv. þm. Ögmund Jónasson og talaði um hvernig utanríkisráðherra umgengst þessa stofnun í dag og spurði hvort það nálgaðist ekki hreint einelti gagnvart starfsmönnum hennar. Ég held nefnilega að það sé hárrétt. Hvers vegna var forstjórinn ekki tekinn með þegar hæstv. utanríkisráðherra og vafalaust einhverjir fleiri fóru í heimsókn í sumar til ákveðins lands til að ræða þróunarsamvinnu? Hvernig stendur á því? Er það virkilega rétt sem hefur komið fram í þessari umræðu að hæstv. utanríkisráðherra sé búinn að skrifa forstjóranum bréf og tilkynna honum að hann verði ekki endurráðinn, einu eða einu og hálfu ári áður en ráðningartíma hans lýkur? Ég kemst ekki að neinni annarri niðurstöðu um þetta mál og um þann óskapnað sem verið er að gera, að færa stofnunina inn í ráðuneytið. Nú er ágætt að taka undir spurningu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, sem hann setti fram hérna áðan. Mundi mönnum einhvern tíma detta í hug, til dæmis innanríkisráðherra, að taka Vegagerðina og gera hana að einhverri deild í innanríkisráðuneytinu? Að sjálfsögðu ekki. Að sjálfsögðu mundum við þingmenn aldrei samþykkja það. Ég ætla að leyfa mér að efast um að nokkurn tíma verði svo vitlaus innanríkisráðherra að honum detti það í hug sem hér er verið að gera við Þróunarsamvinnustofnun. Virðulegi forseti. Eins og ég hef sagt þá sé ég ekkert skynsamlegt við þetta mál og spyr hvers vegna í ósköpunum hæstv. ráðherra flytur það aftur eftir þá miklu andstöðu sem var um það á síðasta þingi. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var mesta framlag til Þróunarsamvinnustofnunar sem nokkurn tíma hefur verið reitt af hendi Íslendinga. Það er eitt dæmi um hvað þáverandi ríkisstjórn gerði marga hluti allt öðruvísi en núverandi ríkisstjórn, þegar þáverandi hæstv. utanríkisráðherra beitti sér fyrir því og náði því í gegnum ríkisstjórn og stjórnarflokka. Var ekki upp undir 1 milljarði bætt við í Þróunarsamvinnustofnun og þróunarsamvinnu þá? Við erum það rík þjóð að við eigum að leggja löndum lið hvað þetta varðar. Það sem gert hefur verið í þróunarsamvinnu Íslands til að hjálpa löndum og þjóðum hefur verið til mikillar fyrirmyndar. Ég vil að það haldi áfram. Ef ég hefði haft meiri tíma hefði ég verið alveg til í að snúa þessu frumvarp yfir í það að spyrja spurninga um ráðherranefnd 

Virðulegi forseti. Ég hyggst við enda þessarar umræðu svara flestum spurningum sem hér hafa komið fram enda eru þær ekki svo margar, þetta er endurtekið efni hjá flestum þingmönnum. Ég kem hér hins vegar upp og nota þennan tíma til að mótmæla ákveðnum hlutum sem hv. þingmaður sagði um aðferðafræði og annað sem viðkemur forstöðumanni stofnunarinnar, fer yfir það síðar. Hér hafa menn stundum talað um vinnubrögð í þessum ræðustól, ný vinnubrögð. Nú fyrir skömmu óskaði ég eftir því við varaformann þingflokks Samfylkingarinnar að fá að bregða mér frá til að flytja ræðu uppi á Akranesi þar sem eru hátíðahöld út af uppbyggingu iðnaðar sem þar er. Það er verkefni sem er að fara af stað, frábært verkefni fyrir landið í heild, fyrir Vesturland og fyrir okkar kjördæmi, Norðvesturkjördæmi. Þingflokksmaður Samfylkingarinnar hafnaði því að ég fengi að bregða mér frá en ég legg til að þessari umræðu verði frestað, ég get verið kominn aftur kl. 7 og legg til að umræðunni verði frestað þann tíma. En þetta er áhugavert í ljósi þeirra umræðna sem hafa átt sér stað um ný vinnubrögð og í ljósi þess að ég veit ekki hversu oft á síðasta kjörtímabili þáverandi stjórnarandstaða hliðraði til fyrir þáverandi ráðherrum á þeim tíma. En þetta er Samfylkingin sem lætur svona. Ég mun yfirgefa salinn núna. Það er ekki ég sem stýri fundi, að sjálfsögðu ekki, en ég legg til að umræðunni verði frestað.

Virðulegi forseti. Það er eiginlega ekki hægt að svara andsvari vegna þess að ég sá utanríkisráðherra sem flutti þetta andsvar við mig ganga úr salnum og leggja það til að fundi yrði frestað og ég tek alveg undir það.

Virðulegi forseti. Mín starfsreynsla liggur ekki á sviði þróunarsamvinnu þannig að ég hef kannski ekki dýpstu þekkingu á því sviði en við ræðum um stofnun sem sinnir starfinu sem snýr að þróunarsamvinnu og ég vil geta treyst því að unnið sé faglega vegna þess að ég er borgari í samfélagi sem er hluti af heimi og við berum þar með öll ábyrgð á þróunarsamvinnu. Mín reynsla er samt talsvert mikil þegar kemur að stjórnsýslu, stefnumótun og samfélagsúrbótum á sviði mannréttinda og jafnréttis og sú reynsla kallar fram fullt af spurningum varðandi það að ætla að færa stofnun þróunarsamvinnu til ráðuneytisins. Mér finnst dálítið áhugavert og skrýtið stundum að okkur finnst rosalega erfitt að breyta mörgu sem er í alveg fullkomnu ólagi. Okkur finnst mjög erfitt að stíga skref til að breyta einhverju sem er löngu búið að sýna að er úrelt, þarf að laga og breyta. En svo þegar eitthvað er bara í ágætu lagi, þegar eitthvað reynist vel eins og Þróunarsamvinnustofnun þá viljum við endilega gera breytingar á því og það finnst mér athyglisvert. Og mér finnst skrýtið að stjórnvöld eyði tíma sínum í slíka vitleysu. Hv. þm. Róbert Marshall nefndi áðan að sumu leyti sambærilegt verkefni, notendastýrða persónulega aðstoð, og lýsti því hvernig það hefði haft slæm áhrif að færa það inn í ráðuneytið. Í mínum huga var það bara ákveðin stefnuyfirlýsing, það var stefnuyfirlýsing félags- og húsnæðismálaráðherra um að hún hefði ekki áhuga á því verkefni. Því langar mig að spyrja hv. þm. Kristján Möller hvort það geti bara ekki verið ástæðan í þessu máli, 

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og hvernig hún leggur fram sitt mál sem leiðir til spurningarinnar sem hún spyr mig um í lokin. Hún segir réttilega eins og við erum mörg sammála um að henni sé annt um Þróunarsamvinnustofnun vegna þess að hún hafi staðið sig vel og við berum öll ábyrgð í þessum heimi og við á Alþingi berum ábyrgð á því að stuðla að því að hjálpa okkar minnstu bræðrum og systrum í hremmingum þeirra. Þess vegna hafa menn eins og ég gat um áðan, með síðustu ríkisstjórn, aukið mjög framlag til Þróunarsamvinnustofnunar. Hv. þingmaður spurði, sem var mjög athyglisvert: Þegar eitthvað hefur reynst vel, af hverju látum við það þá ekki í friði? Af hverju leyfum við því ekki að starfa áfram? Af hverju vill þá hæstv. utanríkisráðherra ráðast á það og breyta? Ég er sammála því orði sem hv. þingmaður notaði að þetta er vitleysa, það er vitlaus forgangsröðun hjá ríkisstjórn að ráðast á þetta. Við getum líka spurt vegna orða hv. þingmanns um kerfi sem reynast vel og önnur sem reynast ekki eins vel: Af hverju ráðumst við á kerfi sem reynast vel? Af hverju beitir ríkisstjórn sér ekki af meiri krafti fyrir því að breyta kerfi sem er frekar gallað með innbyggðum alls konar tekjutengingum og fleiru slíku í máli sem varðar aldraða og öryrkja og hefur verið töluvert til umræðu í þinginu síðustu daga? Það er ekki forgangsmál sem er rætt á þriðja, fjórða eða fimmta degi þingsins, lagafrumvarp um breytingar á því kerfi. Nei. Það er akkúrat eins og hv. þingmaður nefndi, það er ráðist að kerfi og stofnun sem hefur fengið viðurkenningar opinberra aðila fyrir faglegt og gott starf.

Virðulegi forseti. Það sem stuðar mig kannski mest við þetta allt saman er að rannsóknir og reynsla okkar sýnir að það er mjög mikilvægt að gera greinarmun á þeim sem setja lög, þeim sem framkvæma stefnu og þeim sem hafa eftirlit. Ég get ekki séð með svo viðkvæman málaflokk eins og þróunarsamvinnu sem snýst fyrst og fremst um það að vernda mannréttindi og umhverfi o.s.frv. að það geti verið gott að hrúga öllu valdinu eða valdníðslunni allri saman á einn stað í ráðuneyti þar sem allir ætla svo að hafa eftirlit með sjálfum sér. Ég get bara ekki séð að það verði til góðs og það er sérstaklega óheppilegt núna þegar við stöndum frammi fyrir verkefnum eins og að taka á móti flóttafólki og sinna því vel að við sitjum hérna og séum að röfla um þetta þegar við eigum bara að fara að vinna vinnuna okkar. Getum við kannski farið að sinna þróunarsamvinnunni í staðinn fyrir að sitja hérna og velta því fyrir okkur hvort við eigum að taka einhverja stofnun sem sinnir hlutverki sínu vel og planta henni í eitthvert ráðuneyti? Ég held að við höfum brýnni verkefni en það.

Hæstv. forseti. Enn á ný vil ég þakka hv. þingmanni fyrir innleggið í þessa umræðu með andsvari sínu. Hitti hv. þingmaður ekki akkúrat naglann á höfuðið í síðustu orðum sínum? Getum við ekki farið að sinna þróunarsamvinnunni og gera það sem okkur ber að gera í staðinn fyrir að vera að ræða þetta ólánsfrumvarp ráðherrans sem ræðst að þessari stofnun okkar sem við erum stolt af og eins og ég sagði hér áðan hefur fengið margar viðurkenningar fyrir faglegt og gott starf? Hv. þingmaður notaði líka orð sem ég get vel tekið undir: Af hverju eigum við að hrúga öllu valdi inn í ráðuneyti þeirra sem setja lög, þeirra sem hafa eftirlitið og framkvæmdina o.s.frv.? Við þurfum að hafa áfram þá armslengd sem hefur verið hér á milli, Þróunarsamvinnustofnun hefur staðið sig vel og það á að láta þá stofnun í friði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ræðu hans. Við höfum átt afskaplega góða og áhugaverða umræðu hér um stjórnsýsluna eða góða stjórnsýslu. Mér fannst mjög áhugavert sem kom fram í ræðu hv. þingmanns um það hvort hér sé verið að fara nýjar leiðir til að segja upp starfsmönnum og þá jafnvel finna nýjar leiðir til að leggja stofnanir niður. Ég skal ekki segja, ég hef ekki sérstaklega mikla þekkingu á þessu sviði eða reynslu, en mér finnst þetta klárlega vera atriði sem við þingmenn eigum að taka til góðrar og mikillar skoðunar. Í þessari umræðu hefur nokkrum sinnum verið spurt, eðlilega, að því er ég tel: Af hverju er verið að reyna að laga eitthvað sem er ekki bilað? Það virðist ekki vera hægt að benda á nein haldbær dæmi um það og ekki færð nein rök fyrir því af hverju hæstv. ráðherra vill ganga svona hart fram í því að Þróunarsamvinnustofnun verði lögð niður og af hverju það liggur svona mikið á. Mig langar að spyrja hv. þingmann því að nú hefur það komið fram að von er á jafningjarýni DAC strax á næsta ári: Er ekki algjör firra að ætla að fara að kollvarpa því fyrirkomulagi sem við erum með núna þegar fyrir liggur að á næsta ári fáum við úttekt á því hvernig þetta kerfi er að virka og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og innlegg hennar í það. Ef ég bregst fyrst við því sem kom fram hjá henni síðast, um athugun og skoðun sem verið er að gera og hvort við eigum ekki að bíða eftir því: Jú, sannarlega eigum við að bíða eftir því, en við eigum að bíða, held ég, lengur eftir því að þetta ólánsfrumvarp gangi í gegn vegna þess að við eigum hreinlega að stoppa það. Við þurfum ekki frekari úttektir, en það er allt í lagi að hafa þær. Ríkisendurskoðun hefur meðal annars gert úttekt. Umrædd stofnun hefur aldrei farið fram úr fjárlögum, svo dæmi sé tekið. Hún hefur með öðrum orðum verið ein af fyrirmyndarstofnunum ríkisins en samt sem áður er ráðist á hana eins og hér er gert. Segja má kannski að stofnunin sé það mikil fyrirmyndarstofnun að ég minnist þess ekki að hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, sem jafnframt leiddi einhvern sparnaðarhóp sem átti að fara í gegnum þessi hluti, hafi á sinn hátt, eins og hún talaði um hlutina, ráðist að Þróunarsamvinnustofnun út af framúrkeyrslu eða neinu slíku. Ég tel að það hafi verið vegna þess að þar var ekkert að finna sem hægt var að gagnrýna þá stofnun fyrir. Þar er ekkert að finna annað en gott starf forstjóra og starfsfólks og allra þeirra sem starfa á þessu sviði, sem hafa staðið sig með mikilli prýði og hafa fengið viðurkenningar eins og hér hefur komið fram fyrir starfsemi sína. Það sem ég vil kannski taka undir og ítreka enn frekar er það sem ég gerði að hluta af ræðu minni áðan og snertir þessa nýju nálgun ríkisstjórnarinnar um að segja upp starfsmönnum og leggja niður litlar og meðalstórar stofnanir og sameina. Ég held nefnilega, og það er rétt sem hv. þingmaður spyr mig um, að þessi nýja leið, þessi nýja samþykkt, eigi að gilda um það sem hér er verið að gera þó að það sé ekki sagt í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir svarið. Það kom líka fram í máli hv. þingmanns að hann velti fyrir sér hvort hér sé verið að ásælast peninga Þróunarsamvinnustofnunar til þess að fá þá inn í ráðuneytið. Hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir sagði í umræðunni í gær að verið sé að taka málið af fagstofnun og færa það nær hinum pólitíska barmi ráðherrans. Ég vil spyrja: Heldur hv. þingmaður að það geti verið að ráðherranum liggi svona mikið á að koma allri þróunarsamvinnu undir sinn arm til að hann geti hlutast til um það hvers konar pólitík sé þá notuð, 

Hæstv. forseti. Já, ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni og það sem hv. þingmaður spyr mig um, að ég finn ekkert annað í frumvarpinu en það að ráðherrann sé að ásælast fjármuni Þróunarsamvinnustofnunar Íslands til að taka það undir hatt ráðuneytisins, setja þá þar inn með öllu eins og það er í dag og mun svo taka til hendinni gagnvart þeim átta starfsmönnum sem eiga að flytjast með, færa þá í önnur störf eða eftir atvikum kannski að ráða ekki í störf ef einhverjir kjósa að hætta, að þiggja ekki áframhaldandi starf nema ef þessi nýja samþykkt ríkisstjórnar eigi að gilda eins og læðist að mér sá grunur. Já, sporin hræða, og hvernig hæstv. ráðherra hefur talað, m.a. um málefni flóttamanna, í þeirri umræðu sem er á Íslandi í dag, þá er ég í raun og veru 

Herra forseti. Í tilefni af orðum hæstv. utanríkisráðherra áður en hann rauk hér á dyr, þá vil ég segja eftirfarandi: Það hefur aldrei tíðkast hér þegar mál eru enn á forræði ráðherra og eru hér í 1. umr. að ráðherra fari úr umræðunni eða fái sérstaka heimild þingsins og eftir atvikum þingflokksformanna til þess og alls ekki þegar um er að ræða umdeild mál. Það hefur alltaf verið gerð skýlaus krafa um það sem ég þekki mætavel af eigin raun að ef slíkt kemur upp þá er umræðunni frestað. Og aðeins til að ég miðli af reynslu þingmanns sem hefur verið hér í fjórum ríkisstjórnum þá minnist ég þess þegar ég var hér einu sinni og hafði framsögu fyrir mjög umdeildu máli, þá gerðu þingmenn, þar á meðal úr flokki hæstv. ráðherra, athugasemdir við það ef ég brá mér úr salnum til að hlýða kalli náttúrunnar svo ég hélt bara í mér. 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði af athygli á orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar enda þekki ég ekki mjög vel til þess hvað tíðkast hefur varðandi viðveru ráðherra en ég verð þó að segja að mér fannst þetta allsérkennileg uppákoma þegar ráðherra tilkynnti það að hann ætlaði ekki að vera hér í þessari umræðu og rauk á dyr. Mér finnst hins vegar ekki ganga að ætla að fresta umræðunni til kl. 7 vegna þess að þá þóknist hæstv. ráðherra að koma aftur. Mér finnst miklu eðlilegra að gera kröfu um að við frestum þessari umræðu í dag og tökum hana aftur upp á morgun í staðinn fyrir að gera einhverja tveggja klukkutíma eyðu í störfum okkar. Bara fínt mál, frestum umræðunni og höldum áfram á morgun.

Virðulegi forseti. Við ræddum þetta mál hér í gær athugasemdalaust á kvöldfundi frá kl. 8, málið var tekið á dagskrá kl. 8 í gærkvöldi eins og hér lægi lífið á með þetta mál. Við gerðum enga athugasemd við það heldur vorum hér til miðnættis í gær þó að það sé átta og hálfur mánuður til þingloka. Við hljótum því að gera athugasemd við það að nú þegar við erum að byrja að ræða málið aftur og þetta sinn í dagsbirtu að ráðherrann fari. Við erum öll með spurningar til hans, geri ég ráð fyrir. Ég er að minnsta kosti númer þrjú á mælendaskrá og ég er með nokkrar spurningar til ráðherra sem ég tel skipta máli að hann svari áður en málið fer til nefndar. Og ég nenni ekki að byrja enn einn veturinn þar sem maður stendur hér og talar út í tómið. Það er 16. september og ráðherrarnir eru strax byrjaðir að hlaupa á dyr í sínum eigin málum. Þegar verið er að tala um ásýnd þingsins þá þurfa allir að líta í eigin barm. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera athugasemd við fundarstjórn forseta því það er langt síðan ég bað um orðið en ég fyrirgef það. Virðulegi forseti. Ég er ekki hokin af reynslu sem varaformaður þingflokks. Ég er búin að vera það í rétta viku eða svo. Ég er oftast ekki kona formlegheita en ég hélt að ef það kæmi formleg beiðni til þingflokksformanna um að ráðherrar þyrftu að víkja af fundi og eitthvað slíkt, þá væri það öðruvísi en að spyrja: Gerið þið athugasemdir ef ég fer af fundi? Ég hélt að við værum að spjalla saman, við hinir góðu kunningjar sem við hæstv. ráðherra erum, og hann segir: Munduð þið gera athugasemdir? Já, auðvitað gerum við athugasemdir. Síðan sagði ég við hann, eftir nokkra umhugsun: En þú getur náttúrlega beðið um að fresta fundi, við gerum engar athugasemdir við það. En formleg skal ég vera í framtíðinni í því virðulega embætti sem það er að vera varaformaður þingflokks Samfylkingarinnar.

Forseti biður hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur velvirðingar á því að hafa ruglast hér í röðinni.

Herra forseti. Talandi um formlegheit, þá hefði ég nú kannski haldið að hæstv. ráðherra hefði átt að fara yfir það með forseta þingsins og þingflokksformönnum að hann þyrfti að fara frá, ef hann teldi það mikilvægt að fara úr þinghúsinu. Mér finnst úr því sem komið er best að við frestum bara fundi og við tökum upp þráðinn á morgun því ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa talað um það að ekki sé gott að standa hér og tala og spyrja spurninga sem aðeins hæstv. ráðherra getur svarað og hann er ekki á staðnum. Mér finnst það því góð hugmynd að fundinum verði þá bara frestað og við tökum umræðuna aftur á morgun þegar hæstv. ráðherra hefur sinnt sínum mikilvægu erindagerðum.

Herra forseti. Þetta er sem sagt sagan af 145. þingi. Hér erum við í viku tvö og það gerðist í gær að mælt var fyrir stjórnarfrumvarpi kl. 8 um kvöld einhverra hluta vegna, sem við áttuðum okkur reyndar betur á eftir því sem umræðunni vatt fram að enginn stóð með málinu nema ráðherrann. Það mætti segja mér að ef það yrði leynileg atkvæðagreiðsla um þetta hér í þingsal þá færi það sirka 62:1 á móti málinu. Það er kannski þess vegna sem ráðherrann vill bara gera þetta hratt og vel, en hann verður veskú að vera hér til staðar á meðan við erum að ræða málið vegna þess að þetta er mjög mikið álitamál og mikill ágreiningur um það. Ráðherrann hefur sjálfur komið hér upp og óskað eftir því að fundi verði frestað til kl. 7 vegna þess að þá geti hann komið aftur til umræðunnar. Það finnst mér eðlilegt að gera vegna þess að það er algerlega óeðlilegt að halda umræðunni áfram án þess að ráðherrann sé í húsi. Við skulum þá bara gera hlé á fundinum til kl. 7 og halda svo umræðunni áfram Virðulegi forseti. Það þarf aldeilis að fara að huga að því hvernig 145. þing er að fara á stað.

Virðulegur forseti. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum yfir þeim vinnubrögðum sem eru hérna á þingi. Ég fékk sams konar boð og hæstv. utanríkisráðherra um að koma í kjördæmið og það boð lá fyrir með margra daga fyrirvara og hæstv. ráðherra vissi mætavel hvenær hann átti þá að vera mættur í það boð sem okkur var boðið, þingmönnum kjördæmisins. Ég afþakkaði boðið af því að ég var enn þá í þeirri umræðu sem hér fer fram og taldi eðlilega að utanríkisráðherra væri hér líka. Mér þykir mjög undarlegt að síðan tilkynni hann það bara sisvona í einhverri andarteppu að hann verði að rjúka af stað og það sé varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar að kenna ef hann geti ekki mætt í þetta boð. Það er auðvitað með ólíkindum að bjóða okkur þingmönnum upp á svona vinnubrögð 

Hæstv. forseti. Ég verð að koma hingað upp til að taka undir með þeim sem rætt hafa um fundarstjórn forseta. Ég er alveg steinhissa á því að svona nokkuð geti gerst í þinginu, en maður hefur nú svo sem séð ýmislegt gerast hér sem maður er hreinlega orðlaus yfir. Að horfa hér á eftir utanríkisráðherra út áðan á harðahlaupum - hann hafði beðið um að umræðunni yrði frestað til að hann gæti verið viðstaddur einhvern viðburð - ég bara á ekki eitt einasta orð. Þetta er forgangsmál utanríkisráðherra á nýju þingi, sem er frekar skrýtið því að miðað við umræðuna sem var um málið í vor gat hann alveg gert sér í hugarlund hvernig umræðan um það yrði nú. Að hann geti ekki setið undir henni sjálfur er alveg forkastanlegt, finnst mér. Þó að ég vilji ekkert slæmt um hæstv. utanríkisráðherra segja þá er alveg hreint með ólíkindum að fylgjast með þessu. Ég legg til að umræðunni verði hreinlega frestað þangað til á morgun.

Virðulegi forseti. Það er mér að meinalausu að byrja aftur að ræða þetta mál kl. 19. Hér eru tveir þingmenn Pírata á mælendaskrá og við vonumst til að geta tekið til máls í kvöld. En hins vegar verður að viðurkennast að það er svolítið skrýtið að hefja umræðuna kl. 19 og ljúka henni kl. 20, að hafa einn klukkutíma til að ræða þetta mál. Gera má ráð fyrir að það séu kannski tveir til þrír ræðumenn eða eitthvað því um líkt og þegar svo ber við sé ég enga ástæðu til þess að hafa þennan klukkutíma til umræðna akkúrat í kvöld. Þetta er ekki nokkur tími. Við getum alveg eins frestað umræðunni út daginn og tekið hana upp að nýju á morgun. Ég held að það mundi koma í sama stað niður hvað varðar efnisgæði umræðunnar, fyrir utan það að ýmsir þingmenn gætu eflaust nýtt afganginn af deginum betur í önnur störf ef þessi klukkutími færi í eitthvað annað. Að því sögðu þá hef ég skilning á því að hæstv. utanríkisráðherra þurfi að fara, en það er ljóst að við þurfum ekki að hafa þennan klukkutíma til umræðna í kvöld.

Herra forseti. Mér finnst þessi atburður vera tilefni til þess að hv. forsætisnefnd taki málið aðeins til skoðunar. Mér fannst hæstv. utanríkisráðherra sýna þinginu ansi mikla lítilsvirðingu. Hann kemur upp í pontu og talar um að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, varaþingflokksformaður Samfylkingarinnar, hafi sagt að hún mundi gera athugasemd við það ef hann færi úr húsi. Ég hélt satt að segja að hann ætlaði í framhaldinu að segja: Þess vegna fer ég ekki úr húsi vegna þess að ég geri auðvitað það sem þingmenn vilja og ætlast til af mér í þessum sal. En nei, hann segir þvert á móti: Ég ætla nú samt að rjúka af stað, og er farinn. Herra forseti. Það hlýtur að vera ástæða til þess fyrir forsætisnefnd að fara yfir þetta og íhuga aðeins stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu hvað svona lagað varðar.

Frú forseti. Aftur hefst hér umræða um frumvarp til laga um Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þetta mál var flutt hér í vor af ráðherra og hann dró það til baka þá en hefur tekið þá ákvörðun að gera þetta að forgangsmáli sínu og spurning hvort engin mál frá því ráðuneyti séu brýnni en þetta mál sem er mjög umdeilt alls staðar. Það hefur komið fram veigamikil gagnrýni á þetta mál allt, að fella Þróunarsamvinnustofnun Íslands undir utanríkisráðuneytið. Það stendur upp úr hjá öllum sem hér hafa talað í þessari umræðu hversu góð og vönduð þessi stofnun er, fyrirmyndarstofnun eins og kemur í raun fram í frumvarpinu sjálfu sem má lesa hér á bls. 8, með leyfi forseta: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum. Í því samhengi ber að benda á að aðferðafræði ÞSSÍ og hlutverk stofnunarinnar í framkvæmd þróunarverkefna hefur tekið þó nokkrum breytingum á liðnum árum. Þannig hefur framkvæmdin í auknum mæli verið að færast yfir á innlenda aðila í samstarfslöndum Íslands, svo sem héraðsstjórnir. Er þessi breyting í takt við alþjóðlegar yfirlýsingar um árangur þróunarsamvinnu þar sem lögð er áhersla á eignarhald heimamanna í þróunaríhlutunum.“ Miðað við svona mat ættu menn að slá skjaldborg um þessa stofnun og verja hana og leyfa henni að halda áfram að vaxa og dafna í þá átt sem hún hefur þróast, en svo er því miður ekki. Utanríkisráðherra telur að það sé brýnasta verkefni hans að koma frumvarpinu í gegnum þingið og það hefur byrjað þannig að hér hefur þurft að hafa kvöldfund út af þessu máli og dagskráin brotin upp eins og í dag þegar hæstv. ráðherra þurfti að bregða sér af bæ en við hin þurftum að vera á staðnum og bíða þar til umræðan héldi áfram í stað þess að fresta bara málinu og taka það ekki aftur á dagskrá fyrr en á morgun eða þegar tækifæri gefst til. Ég velti vöngum yfir því hvort sá mikli niðurskurður sem varð hjá utanríkisráðuneytinu árið 2013 hafi eitthvað með þetta að gera, að það vanti fjármagn inn í ráðuneytið og þess vegna horfi hæstv. ráðherra til þeirrar samlegðar sem verður þegar fjármagnið sem fylgir Þróunarsamvinnustofnun flyst inn í ráðuneytið því mér finnst ekki vera neinn rökstuðningur að neinu gagni, hvorki í frumvarpinu né í máli ráðherra, fyrir því að þröngva þessari stofnun inn í utanríkisráðuneytið. Við þekkjum líka umræðuna sem hefur verið á Alþingi varðandi niðurskurð til þróunaraðstoðar. Það er okkur ekki til sóma að í þessum þingsal sé talað þannig að við séum að greiða of mikið í þróunaraðstoð en sem betur fer eru ekki margir sem tala þannig. En ef við værum þjóð á meðal þjóða eins og við ættum að vera þá mundum við greiða um 0,7% af landsframleiðslu til þróunaraðstoðar. Það fara um 4 milljarðar í þennan málaflokk í dag. Það kom fram í umræðunni að ráðherra lagði til í vor að um 0,23% af vergri landsframleiðslu færu í þennan málaflokk en í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að framlagið hefur verið lækkað um 500 millj. kr. og er í 0,21%. Þess má geta að síðasta ríkisstjórn spýtti myndarlega í lófana og lét aukalega 1 milljarð í þennan málaflokk sem hefði átt að halda áfram að vaxa og framlögin hefðu verið um 4,7 milljarðar ef þeirri áætlun hefði verið haldið til haga, en svo er ekki, því miður. Það hefur komið fram hjá svokallaðri DAC-nefnd sem er á vegum OECD að stærsti veikleikinn varðandi starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar sé að eftirlit skorti með starfseminni og ég held að rétt sé að taka undir það. Við þurfum auðvitað að vanda okkur vel og hafa eftirlit með starfseminni sem slíkri svo fjármunirnir nýtist sem best, en þá spyr maður sig: Er endilega gott að hafa starfsemi sem þessa undir ráðuneytinu, framkvæmdavaldinu, og stefnumótun, framkvæmd og eftirlit sé þá á sömu hendi? Ég tel það ekki vera gott og ekki í takt við nútímastjórnsýsluhætti. Það má benda á þá gagnrýni sem hefur komið fram hjá Ríkisendurskoðun. Hún hefur varað við því fyrirkomulagi að einn og sami aðilinn móti stefnu, framkvæmi hana og hafi eftirlit með henni. Eðlilegra sé að ráðuneytið móti stefnu samkvæmt leiðsögn Alþingis og Þróunarsamvinnustofnun Íslands framkvæmi hana og eftirlit sé í höndum ráðuneytis sem væri þá eldveggur á milli. Ríkisendurskoðun segir enn fremur að hefðbundið starf ráðuneytis henti ekki endilega í rekstri á þessum málaflokki. Svokölluð friðargæsla er gott dæmi, kemur fram í athugasemdum Ríkisendurskoðunar - ógagnsær rekstur stýrt án yfirlýstra markmiða, hefur aldrei verið árangursmetinn og sniðgengur góða stjórnsýsluhætti, t.d. er ráðið í störf án auglýsinga. Engin opinber gögn gera grein fyrir starfseminni og engar úttektir sýna árangur. Þarna er verið að tala um svokallaða friðargæslu sem heyrir undir utanríkisráðuneytið. Þetta frumvarp og niðurstaða hæstv. ráðherra byggist fyrst og fremst á skýrslu sem gerð var af sviðsstjóra Rauða krossins eins og komið hefur fram hér. En það hafa komið fram fleiri skýrslur. Ég vitna í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur um málefni Þróunarsamvinnustofnunar sem kom út 2008 og rök hennar fyrir því að ekki ætti að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður eða færa inn í ráðuneytið. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Skortur á samræmingu málsmeðferðar og samhæfingu við framkvæmd stefnu í málum, er varða tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu, hefur löngum verið talið vandamál. Til að leysa þann vanda hefur komið fram sú tillaga að fella starfsemi ÞSSÍ inn í utanríkisráðuneytið. Þar með yrði marghliða og tvíhliða þróunarsamvinna Íslands sameinuð og á einni hendi innan ráðuneytisins. Hér í þessum tillögum til ráðherra er lagst gegn þessari leið. Það er gert í ljósi þess að ýmis almenn rekstrar- og stjórnunarverkefni, sem fylgja framkvæmd tvíhliða samvinnu, samrýmast illa hlutverki og vinnuumhverfi ráðuneyta, en einkum þó vegna þeirra áhrifa sem slík sameining getur haft á stefnumótunarvinnu í málaflokknum.“ Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir, höfundur skýrslunnar, kom fyrir utanríkismálanefnd á vormánuðum 2015. Hún hafnar þeim rökum sem færð hafa verið fram um að hér sé unnið samkvæmt tillögum sem unnar voru fyrir fyrri ríkisstjórn undir yfirskriftinni Samhent stjórnsýsla. Hún bendir á að þar sé fyrst og fremst lagt til að efla lítil ráðuneyti með því að sameina ráðuneyti en það sé ekki sama markmið og að sameina ráðuneyti og fagstofnanir eins og er verið að tala um í þessu tilfelli. Þá sé utanríkisráðuneytið mjög ólíkt öðrum ráðuneytum hvað varðar verkefni og vinnulag og Þróunarsamvinnustofnun Íslands sé eina fagstofnun ráðuneytisins og mjög mikilvæg fyrir sjálfsmynd málaflokksins. Og með því að færa hana inn í ráðuneyti er hættan sú að mikilvægi málaflokksins dvíni mjög. Það er auðvitað það sem við sem höfum talað gegn þessu erum hrædd um, að vægi málaflokksins minnki þegar það er komið undir framkvæmdarvaldið. Sigurbjörg bendir enn fremur á að staðið hafi yfir fagleg umræða á alþjóðlegum vettvangi um áraraðir um samkrull viðskipta og þróunar en DAC-nefndin gjaldi mikinn varhuga við því að blanda saman viðskiptum og viðskiptahagsmunum og þróun. Að lokum bendir hún á að samstarfsnefnd um þróunarsamvinnu ætti að vera nægjanlegur vettvangur fyrir aðkomu frjálsra félagasamtaka að stefnumótun um þróunarsamvinnu, þar ættu embættismenn ráðuneytisins að hlusta og bera til baka sjónarmið þannig að þau skili sér í stefnumótunina. Mér finnst hafa komið fram í öllum þeim málflutningi sem hér hefur verið frá því að þessi umræða hófst aftur í upphafi þings að það eigi alls ekki að leggja þessa góðu og merku stofnun niður, stofnun sem nota bene Ólafur heitinn Jóhannsson var upphafsmaður að eins og kom fram í dag í ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers. Þó að það hafi verið harkalegur niðurskurður í utanríkisráðuneytinu megi ekki sveigja þessa einu fagstofnun sem er undir ráðuneytinu inn í það vegna einhverra samlegðaráhrifa í fjármagni. Það er of mikið undir í þeim efnum. Þróunarsamvinnustofnun hefur margsinnis sannað sig í óháðum úttektum og það hefur líka komið fram í umræðunni að flaggskipið þar er Jarðhitaskólinn sem hefur skilað miklum árangri. Það er mjög ófaglegt að stefnumótun og framkvæmd og eftirlit sé allt á sömu hendi. Það er ekki góð stjórnsýsla. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur fengið fyrsta flokks einkunn, bæði fyrir frammistöðu sína, árangur og að fara vel með fjármuni. Sem sagt, hún er fyrirmyndarstofnun innan íslenska stjórnkerfisins og ætti að fá að njóta góðs af því og halda áfram á þeirri braut sem hún er á. Það er ekki gert ráð fyrir að ríkið spari neitt með því að færa stofnunina undir utanríkisráðuneytið en hins vegar hefur það komið fram að núverandi forstöðumaður verði ekki endurráðinn þó að talað sé um í frumvarpinu að starfsmenn verði endurráðnir á sömu kjörum. Ég tel það auðvitað vera mjög einkennilegt að lýsa því svona fyrir fram að ekki sé hægt að nýta áfram starfskrafta þess manns sem hefur leitt stofnunina til góðra verka. Það er eitthvert óhreint mjöl í pokahorninu og ekki eðlilegt að það sé þannig. Ég tel rétt að við bíðum eftir þeirri skýrslu sem 

Virðulegi forseti. Líkt og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir þá furða ég mig svolítið á tilganginum með frumvarpinu. Ef maður skoðar innsend erindi frá því málið var lagt fram á síðasta þingi þá kemur mjög skýrt fram, sérstaklega í umsögn stofnunarinnar sjálfrar, hversu tilgangslaust þetta virðist vera. Stofnunin vinnur ekki í trássi við fjárlög, hún skilar sínu, hún virðist vera vel metin og aldrei hefur maður heyrt að eitthvert ægilegt vandamál sé í sambandi við þá stofnun. Þess vegna veltir maður fyrir sér tilganginum með þessu. Þá læðist að mér sá grunur að eina markmiðið sé að veita það sem hér er kallað lýðræðislegt aðhald, sem eru í raun og veru pólitísk afskipti af því hvernig málum er háttað. Það er eitthvað sem ég óttast. Þó að ég kunni ágætlega að meta hæstv. utanríkisráðherra sem persónu, mér finnst ágætt að tala við hæstv. utanríkisráðherra, þá er ég enn mjög brenndur eftir meðferð ríkisstjórnarinnar, og sér í lagi hæstv. ráðherra, gagnvart valdi. Þá tek ég sem helsta dæmið hvernig farið var með ESB-málið, það mátti ekki spyrja þjóðina þannig að þingið var spurt, það klikkaði og þá var þingið ekki einu sinni spurt heldur bara vaðið áfram með þær tilætlanir eins og við þekkjum. Ég er því alltaf afskaplega hræddur við að efla vald þessarar tilteknu ríkisstjórnar, og reyndar ríkisstjórna og ráðuneyta almennt gagnvart undirstofnunum og hvað þá þinginu. Ég velti fyrir mér hvernig hv. þingmaður kemst næst markmiðinu með frumvarpinu. Er sparnaður af þessu eða er þetta bara valdatilfærsla?

Virðulegur forseti. Það er nú það sem við óbreyttir þingmenn höfum verið að reyna að lesa út úr þessu máli öllu saman. Við ræddum þetta í mars síðasta vor í tvo daga, síðan fór það til utanríkismálanefndar þar sem fjöldi gesta kom til að fara í gegnum málið. Allt sem kom fram í þeirri umræðu, bæði hér í þinginu og í utanríkismálanefnd, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá þeirri hv. nefnd, lýtur að því að ekki sé skynsamlegt að hrófla við því fyrirkomulagi sem er á þróunarsamvinnu Íslands og starfseminni sem hefur gengið svo mætavel hjá þeirri stofnun hingað til. Ég er ekki sú sem get lesið í einhverja spádómskúlu um hvað fer fram í höfði hæstv. utanríkisráðherra, en ég hef þá tilfinningu að þetta lúti bæði að því að menn séu að bregðast við þeim mikla niðurskurði sem varð í utanríkisráðuneytinu, sérstaklega í fjárlögum 2013, að þá hafi þetta byrjað að velkjast svona á skrifborði hæstv. ráðherra. Ég vil ekki ætla hæstv. ráðherra það að hann ætli að fara að hafa pólitísk áhrif á þennan málaflokk með þeim hætti að draga hann svona nálægt sér og leyfa ekki stofnuninni að vinna á faglegum nótum, en það er aldrei að vita. Ég vil eiginlega ekki ætla honum það nema slíkt sé sannað.

Virðulegi forseti. Ég legg það ekki í vana minn að vera tortrygginn en sporin hræða, eins og allt of oft er sagt í þessari pontu. Ég velti fyrir mér og þá í sambandi við annan tilgang frumvarpsins - nú kemur fram í umsögn stofnunarinnar á síðasta þingi, sem hún sendi inn þegar málið var lagt fram þá, þ.e. aðallega það að leggja eigi niður stofnunina, sem stofnunin leggst eðlilega gegn, en ég fæ ekki betur séð en að eina ástæðan fyrir því að þetta er lagt fram sé sú að einn tiltekinn aðili, sérfræðingur sem vinnur hjá Rauða krossinum, hafi stungið upp á því. Fyrir utan það sé ég ekki að nein vandamál séu leyst. Þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður er meðvitaður um eitthvað sem þó gæti verið til bóta við frumvarpið ef greinarnar sem varða niðurlagningu stofnunarinnar sjálfrar yrðu felldar út, það eru 2., 6., 7., 11. og 14. gr. samkvæmt stofnuninni sjálfri. Þekkir hv. þingmaður eitthvað í frumvarpinu sem væri hugsanlega til bóta?

Virðulegur forseti. Ég held að það sem við þurfum að gera sé að bíða eftir þeirri úttekt sem talað hefur verið um hér, af hálfu nefndar innan OECD, bíða eftir þessari DAC-skýrslu, eins og hún hefur verið kölluð, þar sem verið er að gera úttekt á þróunarsamvinnu innan Evrópu. Þá gætum við frekar glöggvað okkur á því hvort eitthvað sé í starfseminni innan stofnunarinnar sem má bæta og eflaust má alltaf gera betur. En ég held að við eigum ekki í einhverju fljótræði að fara að hnoða stofnuninni inn í skrifstofu hæstv. utanríkisráðherra bara sisona. Þetta er stærri og viðkvæmari málaflokkur en svo að hægt sé að nota hann á þann hátt að þetta sé eina málið sem utanríkisráðherra hefur á teikniborði sínu og hann ætli bara að berja það í gegn.

Forseti. Það er líkt farið með mér og hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur. Ég velti fyrir mér tvennu sem mér heyrist hún líka velta fyrir sér. Annars vegar: Af hverju er þetta frumvarp yfirleitt lagt fram? Þróunarsamvinnustofnun hefur fengið góða umsögn hjá þróunarsamvinnunefnd OECD, sem kölluð er DAC. Fyrirkomulagið hér hefur fengið góða umsögn þar. Af hverju á þá að breyta? Það er enginn sparnaður af því. Gárungarnir segja að það sem menn hafi út úr því sé að til verði þrjár nýjar sendiherrastöður. Ég vil helst ekki trúa slíku, virðulegi forseti, og ég ætla nú að vona að það sýni mig ekki sem kjána af því að þetta frumvarp verði samþykkt, ég segi það alveg satt. Það er sem sagt þetta tvennt sem ég velti fyrir mér, sem mér heyrist hv. þingmaður gera líka: Af hverju? Og svo hitt, virðulegi forseti: Af hverju þennan asa? Af hverju liggur svona mikið á? Fram hefur komið að fara á fram jafningjaúttekt 2016. Nú er hálfu ári styttra í það en þegar við ræddum þetta síðast. Menn sögðu þá: Eigum við ekki að bíða eftir jafningjaúttektinni, það er nú ekki svo langt í hana? Nú er búið að skera hálft ár af þeim biðtíma og hvað liggur þá á?  - Ég bið hæstv. forseta að afsaka að ég talaði aðeins of lengi.

Virðulegi forseti. Já, auðvitað læðist að manni sá ótti að hluti af því að leggja þetta mál fram strax í upphafi þings sé að það eigi örugglega að reyna að fá það afgreitt á þessum þingvetri og að þá verði ekki aftur snúið þó að jákvæð niðurstaða komi út úr jafningjaúttektinni sem hv. þingmaður vísar til. Það er mjög spennandi að sjá hvaða einkunn Þróunarsamvinnustofnun Íslands fær í þeirri úttekt, hvort hún stendur sig vel eins og allar fyrri úttektir hafa sýnt fram á, hvort bæta megi einhverju þar við og annað því um líkt. Hæstv. ráðherra sá fram á mikla gagnrýni í vor þegar hann lagði málið fram, en þá var vísað til þessarar úttektar. Það er slæmt að hann skyldi ekki að hafa haft þolinmæði til þess að bíða eftir jafningjaúttektinni sem niðurstöður munu koma úr árið 2016. Það minnir mann svolítið á annað mál, óskylt, varðandi það hvernig hæstv. ráðherrar vinna. Þegar fara átti að hraða afgreiðslu virkjunarkosta innan rammaáætlunar og reyna að koma þeim inn fyrir gullna hliðið fyrir ákveðinn tíma var það stoppað af. Þá ákvað hæstv. umhverfisráðherra að bíða bara eftir niðurstöðu verkefnisstjórnar. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra ætti að taka þann samflokksráðherra sinn sér til fyrirmyndar og bíða í þessu umdeilda máli að minnsta kosti eftir niðurstöðu úttektar þróunarsamvinnunefndar OECD.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi velt fyrir sér þeim breytingum sem eru að verða á yfirstjórn, eða þeim sem fara með stefnumótun ráðherra til ráðuneytis í þróunarsamvinnumálum. Lagt er til í 3. gr. að sett verði á stofn þróunarsamvinnunefnd og að þar eigi fimm þingmenn að hafa setu, er sagt hér. Ég get varla ímyndað mér nokkra vinnu sem er jafn þverpólitísk og þróunarsamvinna. Miðað við ástandið í dag komast ekki einu sinni allir flokkar að með sitt fólk þar. Ég hef velt því svolítið mikið fyrir mér. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur sagt þegar hann hefur fjallað um þetta mál að það væri nóg að taka umræðuna um hvort við ættum að breyta yfirstjórn þessara mála. Hvað segir hv. þingmaður um að við mundum bara einbeita okkur að því að athuga hvort endurskoða bæri yfirstjórn þróunarsamvinnu 

Virðulegi forseti. Ég tel það vel koma til greina, ég tel að eftirlitshlutverkið sé mjög mikilvægt, þ.e. hvernig farið er með fjármunina. Það eru vissulega miklir fjármunir þarna undir og Þróunarsamvinnustofnun Íslands fær eitthvað um 40% af því sem fer í þennan málaflokk. Hægt er að gera breytingar án þess að draga stofnunina inn í ráðuneytið. Stefnumótun, framkvæmdarvaldið og eftirlitshlutverkið fara bara ekki saman. Það er alveg hægt að styrkja eftirlitshlutverkið með aðkomu þingsins og að þingið fylgist betur með hvernig fjármununum er varið án þess að menn fari 

Frú forseti. Það er athyglisvert að sjá að það fyrirkomulag sem hæstv. ráðherra telur að sé óalandi og óferjandi í þeim mæli að hann telur þörf á því að leggja niður sjálfan kjarnann í málaflokknum, þ.e. Þróunarsamvinnustofnun, er fyrirkomulag sem hefur gengið vel annars staðar. Það hefur gengið svo vel að við höfum nýlegt dæmi um að land sem er umsvifamikið á sviði þróunarsamvinnu hefur bókstaflega gersnúið við sínu kerfi og tekið upp sama fyrirkomulag og Ísland, þ.e. Ítalía. En Ísland er þar að auki í hópi hvað þetta varðar með langflestum ríkjum sem hafa fengið aðild að hinu svokallaða DAC-hópi OECD-ríkjanna. Það er fróðlegt fyrir hv. þingmann að hlusta á hvaða ríki það eru sem Ísland situr í flokki með hvað þetta varðar. Það er Austurríki, Belgía, Tékkland, Frakkland, Þýskaland, Japan, Lúxemborg, Suður-Kórea, Spánn, Svíþjóð og Bandaríkin. Núna síðast bættist Ítalía við í þennan hóp. Þessi ríki öll telja að þetta fyrirkomulag henti þeim vel. Hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að þetta henti Íslandi afar illa. Það sem er náttúrlega sorglegast og kannski spíssfyndugt í þessari umræðu er sú staðreynd að ráðherrann hefur ekki getað fært eina einustu röksemd fyrir þessari afstöðu sinni. Hvað skyldi nú íslenska akademían segja um þetta? Við höfum nefnilega töluvert atgervi innan Háskóla Íslands sem hefur þekkingu og reynslu á þessu sviði. Félagsvísindastofnun er þar fremst í flokki. Hvað sagði hún? Hún taldi það óráð að leggja af stofnunina. En hvað vildi hún? Hvert var hennar 

Frú forseti. Já, þetta er mjög áhugavert innlegg og andsvar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemur með hér. Til hvers að vera eyðileggja, segi ég bara, eitthvað sem hefur gengið svona vel og er til fyrirmyndar? Fyrirkomulagið á sér fyrirmynd eins og hv. þingmaður fór yfir hjá fjölda annarra landa sem við getum alveg litið til sem fyrirmyndarlanda í þessum efnum. Í dag mennta fjöldamargir einstaklingar sig til að sinna þróunaraðstoð, þetta er orðið fag innan háskólaakademíunnar. Við eigum auðvitað að hlusta á hvað virtar stofnanir eins og Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands segja. Mér fyndist það vera miklu álitlegra og meira spennandi verkefni ef hæstv. ráðherra sneri sér að því að útvíkka starfsemi stofnunarinnar og færa þau verkefni sem eru núna á þessu sviði innan ráðuneytisins og eru ekki innan Þróunarsamvinnustofnunar, til hennar. Það væri auðvitað miklu eðlilegra skref í lýðræðisátt miðað við nútímastjórnsýsluhætti að gera það frekar en vera með slík gamaldags vinnubrögð að draga sjálfstæða stofnun undir væng ráðuneytisins. Þegar maður hugsar meira um málið þá er það svo mikil afturför að það er með ólíkindum að verið sé að bjóða upp á slík vinnubrögð hér í þinginu.

Frú forseti. Ég hef rakið afstöðu þess parts hinnar íslensku akademíu sem hefur látið sig þessi mál sérstaklega varða. Ég hef rakið hvernig Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands hefur skýrt fyrir utanríkismálanefnd með afar greinargóðum og vel rökstuddum hætti af hverju hæstv. ráðherra er á rangri braut. En hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra leitaði ekki fanga þangað? Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði áðan að þetta hefði verið einn sérfræðingur, starfsmaður frá Rauða krossi Íslands. Það er rétt að rifja það upp að þegar sá starfsmaður skilaði skýrslu sinni, áfangaskýrslu, og ræddi hana fyrir utanríkismálanefnd þá var ekki að finna þar neina tillögu um að leggja stofnunina niður. Alls ekki. Það var ekki fyrr en eftir einhvers konar afskipti að tjaldabaki sem sú hugmynd kom fram í endanlegri gerð. Það er rétt að það komi líka fram að sá ágæti starfsmaður skrifar sérstaka athugagrein, nota bene, þar sem hann vekur eftirtekt 

Frú forseti. Virtur einstaklingur eins og Þórir Guðmundsson, sviðsstjóri Rauða kross Íslands, gerir þessa skýrslu að beiðni ráðherra og skilar henni 2014 og leggur ekki beinlínis til að þetta sé gert. Hæstv. ráðherra kýs að nýta sér skýrsluna sem eitthvert haldreipi til þess að rökstyðja það að hann þurfi að gera þetta þótt hann hafi ekkert nákvæmlega í þessari skýrslu sem styður það. Auðvitað hefði hæstv. ráðherra átt að leita fanga innan háskólasamfélagsins og víðar og bíða eftir niðurstöðu Þróunarsamvinnunefndar OECD. Þetta er bara svo mikill gauragangur þarna á ferðinni og það er ekki boðlegt í svo alvarlegum málaflokki. Ég ætla rétt að vona að hæstv. ráðherra sýni þá skynsemi að draga þetta mál til baka og 

Virðulegi forseti. Hvað á það að þýða að við þurfum að fara í leikinn „Hvar er Valli?“ í hvert einasta skipti, liggur við, sem við reynum að ræða utanríkismál? Hæstv. utanríkisráðherra er varla búinn að vera viðstaddur síðan við byrjuðum umræðuna klukkan sjö. Hann mætti þó á réttum tíma. Það var nú eins gott því að klukkuna vantar 18 mínútur í átta. Við eigum ekki sérstaklega mikinn tíma eftir, er það nokkuð? Af hverju var fundinum ekki bara frestað þannig að hæstv. utanríkisráðherra gæti verið hér viðstaddur almennilega, vel sofinn, vel nærður og ég veit ekki hvað og hvað? Það er náttúrlega bara hneyksli að hann sé ekki viðstaddur þegar við ræðum eitt helsta forgangsmál hans. Hvað á það að þýða að bjóða okkur þingmönnum upp á þetta? Það er náttúrlega bara ekki við hæfi.

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að hæstv. utanríkisráðherra situr hér í hliðarsal og hlustar á umræðuna.

Hann er ekkert búinn að vera hérna.

Frú forseti. Ég get ekki annað en komið hérna og tekið undir orð hv. þm. Ástu Guðrúnar Helgadóttur. Það vill svo til að hún er yngsti þingmaðurinn sem situr hér sem varanlegur þingmaður, hefur nýlega tekið fast sæti á þinginu. Eftir nokkurra daga veru í því hlutverki er það hennar niðurstaða að framkoma hæstv. ráðherra, sem núna hímir í afherbergi, gagnvart umræðunni sé hneyksli. Ég get ekki annað en tekið undir það. Það er dónaskapur af hæstv. ráðherra að vera ekki viðstaddur umræðuna þegar hún fer fram. Þingið hefur sýnt honum mikla lipurð með því að fallast á að fresta umræðunni og hefja hana aftur í kvöld í staðinn fyrir að byrja bara á morgun til þess að hann geti sinnt öðrum skyldum. Þá er það lágmark að hæstv. ráðherra virði það með því að a.m.k. leggja í þann háska að sitja örfáar mínútur undir ræðunum en ekki híma