Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Allsherjarnefnd: Bjarni Benediktsson formaður og Guðjón Ólafur Jónsson varaformaður. Efnahags- og viðskiptanefnd: Pétur H. Blöndal formaður og Sæunn Stefánsdóttir varaformaður. Félagsmálanefnd: Dagný Jónsdóttir formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Fjárlaganefnd: Birkir J. Jónsson formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Heilbrigðis- og trygginganefnd: Guðjón Ólafur Jónsson formaður og Ásta Möller varaformaður. Iðnaðarnefnd: Hjálmar Árnason formaður og Sigríður A. Þórðardóttir varaformaður. Landbúnaðarnefnd: Drífa Hjartardóttir formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Menntamálanefnd: Sigurður Kári Kristjánsson formaður og Dagný Jónsdóttir varaformaður. Samgöngunefnd: Guðmundur Hallvarðsson formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Sjávarútvegsnefnd: Guðjón Hjörleifsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Umhverfisnefnd: Guðlaugur Þór Þórðarson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Utanríkismálanefnd: Halldór Blöndal formaður og Jón Kristjánsson varaformaður.

Virðulegur forseti. Ég óskaði eftir því að efnt yrði til umræðu um vaxandi ójöfnuð á Íslandi nú í upphafi þings vegna þess að m.a. í sumar hafa verið leiddar fram óyggjandi staðreyndir um það að sl. áratug, í tíð þessarar ríkisstjórnar, hefur staðið yfir linnulaus hernaður gegn jöfnuði á Íslandi. Þessar tölur komu m.a. fram á heimasíðu ríkisskattstjóra í sumar með hinum svokallaða Gini-stuðli sem sýnir vaxandi ójöfnuð. Ísland hefur verið að færast frá því að vera í hópi þeirra ríkja þar sem jöfnuður var hvað mestur fyrir tíu árum í hóp þeirra ríkja þar sem jöfnuður er minnstur, í hóp ríkja eins og Bretlands, Lettlands, Portúgals og Tyrklands svo ég tali um Evrópuríki. Í dag skilur himinn og haf að þá á Íslandi sem eru tekjuhæstir og tekjulægstir. Á Íslandi eru þúsundir fjölskyldna með 3–3,5 millj. kr. í árstekjur. Á sama tíma eru hundruð fjölskyldna með tugi millj. í árstekjur. Fyrrnefndi hópurinn greiðir um það bil 23% af tekjum sínum í skatt, síðarnefndi hópurinn greiðir 15%. Af hverju skyldi þetta nú vera? Jú, það er vegna þess að síðarnefndi hópurinn, ofurlaunahópurinn, hefur umtalsverðar fjármagnstekjur. Ef fjármagnstekjur eru skoðaðar, og nú eru þetta aftur upplýsingar frá ríkisskattstjóra, þá er 1% hjóna, eða um 600 hjón, með um 60% allra fjármagnstekna. Þessar fjölskyldur eru að meðaltali með um 16,5 millj. kr. á ári í launatekjur og 95 millj. kr. á ári í fjármagnstekjur; 95 millj. kr. að meðaltali, þessar 600 fjölskyldur. Auðvitað eru þetta kannski ekki fastar tekjur á hverju ári, hópurinn er breytilegur en það eru ævinlega um 600 fjölskyldur í þeim hópi sem hefur þessar gríðarlegu tekjur. Hið klassíska svar sjálfstæðismanna er að það skipti ekki máli þótt einhverjir auðgist mikið ef almenn auðlegð vex í samfélaginu. Vissulega hefur kaupmáttur almennt verið að aukast en það sem skiptir hins vegar máli er að bilið milli hinna ríku og hinna fátæku á Íslandi er stöðugt að breikka. Það er stöðugt að breikka og hefur verið að því undanfarin tíu ár. Ég fullyrði að þessi ójöfnuður er þegar farinn að skaða íslenskt samfélag umtalsvert og mun gera það enn frekar á komandi árum ef ekki verður gripið í taumana. Ójöfnuðurinn er fljótur að vinda upp á sig. Gríðarleg auðæfi munu á næstu árum erfast milli kynslóða, auðæfi sem eru svo mikil að við höfum aldrei séð þess dæmi áður. Hinir ungu ríku sem munu vita það frá unga aldri að þeirra bíður auðlegð verða allt annar þjóðfélagshópur en hinir ungu fátæku. Reynsluheimurinn verður gerólíkur og ég held að við þurfum að hverfa aftur til upphafs síðustu aldar til að finna samsvörun við okkar tíma. Er það þannig samfélag sem við viljum? Þannig stéttskipt samfélag? Vegna þess að með auknum ójöfnuði eykst stéttaskiptingin í samfélaginu og þar með togstreita milli þjóðfélagshópa. Börn eru mjög næm fyrir slíkum áhrifum. Ef einhver þjóðfélagshópur er næmur fyrir því þá eru það börn. Þau skynja fljótt stétt sína og stöðu, hvaða hópi þau tilheyra og umræðan á Íslandi um skólabúninga, sem kemur m.a. úr ranni Framsóknarflokksins sem á auðvitað þátt í þessum hernaði gegn jöfnuði í landinu, segir okkur að þessi ójöfnuður er farinn að setja mark sitt á umhverfi barna. Sú umræða er til marks um það. Við erum komin í umræðu um skólabúninga eins og í Bretlandi enda erum við að verða samfélag með svipuðum ójöfnuði og í Bretlandi. Ísland hefur verið að færast á afgerandi hátt frá hinu skandinavíska samfélagi sem er í meistaradeild og yfir til samfélaga sem sannarlega eru í annarri deild þegar kemur að samkeppnishæfni þjóða. Þetta hefur verið að gerast á Íslandi vegna aðgerða ríkisstjórnar landsins í skatta- og velferðarmálum. Það er kannski eins og að spyrja brennuvarga hvernig þeir ætla að slökkva elda en ég spyr nú samt forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins hvað hann hyggist gera til að bregðast við þeim mikla ójöfnuði sem er afleiðing af stjórnarstefnu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

Hæstv. forseti. Formaður Samfylkingarinnar er alltaf jafnsmekklegur í orðavali. Hún kallar ríkisstjórnina brennuvarga og segir að þeir standi fyrir linnulausum hernaði gegn jöfnuði landi. Linnulaus hernaður gegn jöfnuði er það sem formaður Samfylkingarinnar fullyrðir að ríkisstjórnin beiti sér fyrir. Hvers lags málflutningur er þetta, virðulegi forseti? Það hefur orðið mikil tekjuaukning á Íslandi á undanförnum árum. Ég rakti það í stefnuræðu minni, og það hefur margoft komið fram, að kaupmáttur almennt í landinu hefur aukist um 60% á síðustu 10–11 árum. Allir þjóðfélagshópar hafa notið góðs af þessum bættu lífskjörum og þessum auknu tekjum í þjóðfélaginu. Allir tekjuhópar hafa það mun betra núna en þeir gerðu fyrir 10–15 árum. En hálaunastörfum hefur fjölgað og láglaunastörfum fækkað. Það er eitt af því sem við höfum reynt að beita okkur fyrir. Það hefur líka gerst að tiltekinn hópur fólks, sem oft og tíðum hefur starfað á alþjóðlegum vettvangi í viðskiptum eða fjármálum, hefur efnast verulega, það er alveg rétt. Tiltekinn hópur í þjóðfélaginu hefur efnast verulega vegna breyttra aðstæðna og vegna þess að sá hópur hefur getað hagnýtt sér þær aðstæður sem skapast hafa, m.a. í alþjóðlegum viðskiptum. Ég er ekki á móti því. Ég fagna því ef fólki gengur vel í viðskiptum og ef það efnast og tel það ánægjulegt fyrir allt þjóðfélagið. Að vísu er það miður að sumir af þeim einstaklingum sem þannig er ástatt um hafa komið sínum málum þannig fyrir borð að þeir greiða ekki persónulega skatta sína á Íslandi. Það á að vera keppikefli okkar að draga slíka aðila aftur inn í hagkerfi okkar þannig að þeir borgi öll sín persónulegu gjöld hér á landi. Hins vegar er það mjög orðum aukið, sem framsögumaður hélt fram, að stórkostleg gliðnun hefði orðið í tekjudreifingunni á Íslandi. Ef litið er á þær tölur sem fyrir liggja í því efni og þá þróun sem hér hefur orðið þá er hækkunin í kaupmætti nokkuð jöfn ef við sleppum 5% efsta bilinu. Það er fyrst og fremst litli hópurinn sem ég var að tala um áðan sem hefur skotist svona langt fram úr og á því eru í flestum tilfellum eðlilegar skýringar. Ég missi ekki svefn yfir því að einhverjir aðilar hafi hagnast í viðskiptum. Ég tel ekki ámælisvert að slíkt gerist. Það sem við höfum gert er að við höfum verið að reyna að bæta kjör lægstu hópanna með markvissum aðgerðum af ýmsu tagi. Við höfum skipulega verið að hækka barnabæturnar því það er í gegnum þær sem við getum komið til móts við tekjulægri barnafjölskyldur. Við höfum gert ýmsar úrbætur á öðrum sviðum. Við höfum t.d. gert sérstakt samkomulag gagnvart eldri borgurum, við höfum fellt niður eignarskattana sem margir tekjulágir eldri borgarar hafa verið að greiða og svo mætti lengi telja. Hér verður flutt frumvarp á næstu dögum frá fjármálaráðherra um úrbætur varðandi vaxtabætur o.s.frv. Aðalatriðið hlýtur að vera að bæta kjör þeirra sem eru lægst settir. Það getur ekki verið markmið að draga hina niður en það er það sem skilja mátti á ræðu formanns Samfylkingarinnar, að það væri markmiðið af því að bilið skipti mestu máli. Ef bilið skiptir mestu máli þá er leiðin til að bregðast við því sú að þeir sem eru lægstir hækki en ekki að þeir sem eru hæstir lækki. Hér er náttúrlega á ferðinni grundvallarskoðanamunur og kannski eitt af því sem gerir það að verkum að ekki eru allir í sama stjórnmálaflokknum á Íslandi. Sumir kjósa Samfylkinguna vegna þess að hún vill draga úr frumkvæði fólks og hvatningu til þess að afla mikilla tekna. Það er það sem ég heyrði formann Samfylkingarinnar halda hér fram.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra segist ekki missa svefn þótt einhverjir hafi hagnast í viðskiptum. Hverjir hafa hagnast mest í viðskiptum á Íslandi á undanförnum árum? Það eru þeir sem hafa fengið kvóta á hendi og hagnast með kvótabraski. Það eru einnig þeir sem hafa fengið ríkisbankana færða á silfurfati í viðskiptum við ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hafa hagnast á viðskiptum. En hæstv. forsætisráðherra missir ekki svefn yfir þessu. Hann missir ekki svefn yfir eigin gerðum og staðhæfir hér að allir tekjuhópar á Íslandi hafi það betra nú en fyrir tíu árum og vísar til þess að kaupmáttur hafi vaxið um 60%. Ég staðhæfi að það er erfiðara að vera fátækur á Íslandi í dag en það var fyrir 10–15 árum. Það er erfiðara að vera veikur og þurfa að leita sér lækninga og borga sjúklingaskatta og sjúklingagjöld. Það er erfiðara að afla húsnæðis nú en það var fyrir 10–15 árum. Það er erfiðara að vera tekjulítill á Íslandi nú eftir valdatíma Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks en það var áður. Þetta eru staðreyndir og ég hélt sannast sagna, hæstv. forseti, að menn deildu ekki um það að ójöfnuður hefði aukist á Íslandi. Hann hefur stóraukist og hann birtist í ýmsu formi. Mismunandi tekjum, annars vegar ofurlaunafólk og hins vegar lágtekjufólk. Ójöfnuðurinn birtist í mismunandi skattlagningu, atvinnutekjur eru skattlagðar mun hærra en tekjur af fjármagni, og hann birtist í mismunandi hag ríkis og sveitarfélaga. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir nú er hvernig við viljum bregðast við. Við höfum í stjórnarandstöðunni svarað því með fyrsta þingmáli sem við höfum lagt fram sameiginlega um að bæta kjör aldraðra og öryrkja, lágtekjufólksins. Auk þess höfum við lagt fram frumvarp um fjármagnstekjuskatt og leiðir til að bæta hag sveitarfélaganna.

Hæstv. forseti. Þegar við ræðum um ójöfnuð í samfélaginu vil ég beina sjónum að mismunandi aðstæðum barna og fjölskyldna þeirra. Evrópusambandið nefnir árið 2007 ár jafnra tækifæra. Félagsmálaráðuneytið hefur þegar tekið ákvörðun um fulla þátttöku í því verkefni og er undirbúningur þess þegar hafinn. Ég hef m.a. lagt áherslu á að í því starfi verði sérstaklega horft til mismunandi aðstæðna barna í samfélaginu, einstæðra foreldra og fjölskyldna þeirra og innflytjenda. Félagsmálaráðuneytið mun leita eftir samstarfi við ýmsa aðila um þetta verkefni, t.d. sveitarfélögin í landinu. Ég hef þegar ákveðið að skipa starfshóp sem ætlað er að greina stöðuna og ná utan um þá samfélagshópa sem búa hugsanlega við aðstöðu sem hamla eðlilegri þátttöku í samfélaginu frá degi til dags. Ég mun jafnframt óska eftir að skoðaðir verði möguleikar á því að gerð verði aðgerðaáætlun til að bæta stöðu barnafjölskyldna sem búa við lök kjör og mögulega skuldaaðlögun fyrir skulduga einstaklinga, t.d. vegna barnsmeðlaga. Það er algerlega óásættanlegt að börn alist upp við kjör sem hamla þroska þeirra og möguleikum á innihaldsríku lífi í velferðarsamfélagi okkar. Á undanförnum árum hafa stjórnarflokkarnir gert ýmislegt sem miðar að því að bæta hag barnafjölskyldna og því verður haldið áfram. Einnig hefur margt verið gert til að bæta hag þjóðfélagshópa sem á því hafa þurft að halda. Allt hefur þetta miðað að því að vinna gegn ójöfnuði í samfélaginu. Hins vegar er ljóst að þessum verkefnum verður líklega aldrei lokið og alltaf má gera betur. Virðulegi forseti. Efnahagsmál, velferðarmál og atvinnumál eru allt hliðar á sama þríhyrningi. Við megum aldrei missa sjónir á því að þessir þættir verða að verka vel saman. Það hefur verið leiðarljós ríkisstjórnarinnar sem hefur leitt til þess að meiri fjármunir renna nú til velferðarmála en nokkru sinni áður. Það hefur gefið okkur aukið svigrúm til að efla samhjálpina sem á sér svo djúpar rætur í íslenskri þjóðarsál. Velferðarríkisstjórn okkar ætlar að halda áfram á þessari braut ekki síst í þágu barna og fjölskyldna þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur fyrir að koma með þetta mál um misskiptingu lífsgæðanna hér til umræðu í upphafi þings. Við búum því miður ekki lengur í stéttlausu þjóðfélagi þar sem aðstæður fólks eru svipaðar heldur er að myndast gjá milli þjóðfélagshópa þar sem fréttir berast af milljóna- eða milljarðahagnaði sumra á meðan aðrir eiga vart til hnífs og skeiðar. Launaumræðan í sumar í kjölfar álagningar skatta og birting þeirra upplýsinga skerpti enn á umræðunni enda ljóst að ofurlaun eru nú þekkt í fyrirtækjum sem þjónusta almenning, t.d. í bankastörfum. Á sama tíma greiða lántakendur hærri vexti og önnur gjöld en annars staðar þekkist. Bilið milli ríkra og fátækra eykst stöðugt hér á landi og raunar er það svo að þeir mörgu sem eiga erfitt uppdráttar eru ekki einungis þeir sem háðir eru lífeyri til framfærslu. Margt venjulegt fólk er á svo lágum launum að ekkert má út af bera án þess að fjárhagurinn sligist. Skattastefna ríkisstjórnarinnar forgangsraðar þeim tekjuhærri til hagsbóta. Láglaunafólk, aldraðir og öryrkjar greiða nú skatta þótt laun, bætur og lífeyrir dugi ekki til lágmarksframfærslu. Harkan á vinnumarkaði virðist vaxa og kröfur um langan vinnudag. Atvinnuþátttaka öryrkja og aldraðra og annars fólks sem getur ekki unnið fullan vinnudag gæti minnkað vegna harðari vinnukrafna. Fjölgun öryrkja á undanförnum árum getur m.a. endurspeglað þá staðreynd að kröfur atvinnurekenda hafa orðið stífari og að harðnandi samkeppni á atvinnumarkaði - nú einnig vegna frjáls flæðis erlends vinnuafls - bitnar ávallt fyrst á þeim hópi, öryrkjum og öldruðum. Það er því mikil nauðsyn að vera með hvetjandi aðgerðir til atvinnuþátttöku þessara hópa eins og stjórnarandstaðan hefur lagt til í sameiginlegum tillögum sínum í velferðarmálum nú í upphafi þings. Kjósendur þurfa skýra valkosti.

Hæstv. forseti. Rannsókn þarf strax á því hvaða breytingar hafa orðið á efnahagslegu valdi í krafti gífurlegra eigna- og tekjutilfærslna í þjóðfélaginu og hvernig sporna megi við miklum neikvæðum áhrifum þróunar á tekjuskiptinguna og ójöfnuðinn í landinu sem hæglega getur leitt til alvarlegra stéttaátaka, sundrungar og stéttaskiptingar í þjóðfélaginu. Stjórnarstefnan hefur sannarlega mulið undir efnafólk en hlunnfarið þá fátæku. Fjármálaráðherra hefur ítrekað staðfest á Alþingi að skattbyrði lágtekju- og meðaltekjufólks hefur þrefaldast í tíð þessarar ríkisstjórnar, sem er auðvitað hrein hneisa á sama tíma og skattbyrði ofurlaunafólksins minnkar. Ráðist er af fullri hörku að skattleysismörkunum sem mestu skipta fyrir lágtekju- meðaltekjufólk og lífeyrisþega en skattleysismörkin ættu nú að vera 40–50 þús. kr. hærri á mánuði ef þau hefðu haldið raungildi sínu frá 1995. Andstæðan er ofurlaunafólkið sem hefur allt upp í 22 millj. kr. mánaðartekjur og stór hluti þeirra tekna ber 10% skatt meðan fátækt fólk greiðir 37% í skatt. Ég kalla eftir því að lífeyrisgreiðslur öryrkja og aldraðra beri ekki hærri skatt en fjármagnstekjur ofurlaunafólksins. Ég átel núverandi ríkisstjórn harðlega fyrir hraksmánarlega skerðingu á lífeyrisgreiðslum barna og á vaxtabótum. Þeir eru að slíta í sundur öryggisnet velferðarkerfisins. Ég segi, virðulegi forseti, burt með þessa ríkisstjórn ójafnaðar úr valdastólunum. Hún hefur gert nóg af sér í íslensku samfélagi. Gert nóg af sér þannig að fátækt fólk, fólk með meðaltekjur stendur verr nú en þegar þessi ríkisstjórn tók við. Þjóðfélagið þarfnast þess að jafnaðarstefnan verði leidd til öndvegis í íslensku samfélagi.

Frú forseti. Það eru tvær breytingar sem hafa orðið á síðustu 10–15 árum og hér eru til umræðu. Annars vegar er hraðari og meiri aukning á ráðstöfunartekjum alls almennings á Íslandi en í löndunum í kringum okkur, jöfn aukning á launatekjum yfir alla hópa. Hin breytingin eru auknar fjármagnstekjur. Fjármagnstekjur sem nánast voru ekki til fyrir þetta tímabil. Þær tekjur hafa sannarlega ekki breyst jafnt. Þær eru langsamlega mestar hjá þeim sem eru í efstu 5%. Hvers vegna gerist þetta? Jú, það gerist einfaldlega vegna þess að það eru ekki allir sem stunda viðskipti. Það eru ekki allir sem fjárfesta. Það eru ekki allir sem spara. Spurningin er síðan sú: Eru þetta varanlegar breytingar? Munu fjármagnstekjurnar vera varanlegar í framtíðinni eins og þær hafa verið núna síðustu 2–3 ár? Þetta vitum við ekki. En auðvitað vonum við að þær muni aukast áfram eins og þær hafa verið að gera því það skilar sér í þjóðarbúið. En hvaðan kemur breytingin? Eru þetta hlutir sem eru að gerast hér innan lands? Eru þetta hlutir sem eru að gerast vegna þess að Íslendingar stunda viðskipti erlendis? Að mjög stórum hluta til er þetta vegna þess að Íslendingar stunda í meiri mæli en áður viðskipti erlendis. 70% af veltu og verðmæti og viðskiptum í Kauphöllinni eru vegna viðskipta sem Íslendingar stunda erlendis. Er þetta slæmt? Á að gera eitthvað við þessu? Getum við gert eitthvað við þessu? Og ef við ætlum að gera eitthvað við þessu, munum við þá ekki bara skaða okkur? Ef við ætlum að fara að hækka fjármagnstekjuskattinn og reyna að auka jöfnuðinn með því, þá er hætt við að þessi tekjulind ríkisins sem hefur hjálpað okkur að styðja velferðarkerfið muni þurrkast upp. Þessir peningar munu fara annað. Þessir aðilar munu stunda viðskipti sín annars staðar. Þá er betur hugsað fyrir fram um það að skaða ekki mjólkurkúna áður en farið er að eiga við hlutina.

Hæstv. forseti. Misskipting í launum og lífskjörum eykst ár frá ári. Þetta er hægt að mæla og það hefur verið mælt. Samanburður síðustu 10 ára staðfestir með Gini-stuðlinum svokallaða að bilið milli ríkra og fátækra hér á landi hefur aukist og stefnir, að öllu óbreyttu, í að það muni halda áfram að aukast. Það mun aukast á milli stétta og bilið mun einnig haldast óbreytt á milli kynja. Það má ekki gleyma því. Ef þessi þróun heldur áfram verður það þjóðinni dýrkeypt á svo margan hátt. Það mun koma niður á framleiðslugetu þjóðarinnar þannig að til lengri tíma litið höfum við ekki sömu möguleika og við höfum í dag. Það mun einnig koma niður á lífsgildum þjóðarinnar og það mun skerða hagsæld okkar á svo margan hátt. Hagur öryrkja, langveikra, margra aldraðra og fjölskyldna er í dag óásættanlegur. Það er staðreynd. En ofurlaun forstjóra og fjárfesta hafa fyrir löngu sprengt þjóðarsátt um lágmarkslaun. Hvernig er hægt að sætta sig við þau lágmarkslaun sem eru í dag þegar horft er til þeirra tekna og ofurlauna sem svo stór hluti þjóðarinnar fær stöðugt í sínar hendur? Það þarf að tryggja lífeyri og lágmarkslaun sem næst framfærslukostnaði. Það verður að koma á þjóðarsátt um að launabilið á milli þeirra sem eru lægst launaðir og hæst launaðir verði ásættanlegt. Það þarf að tryggja öllum búsetu við hæfi. Það þarf að styrkja verkalýðsfélögin svo þau geti tryggt lágmarkslaun sem duga fyrir framfærslukostnaði. Það þarf að tryggja stöðu fjölskyldunnar. Það er því nauðsynlegt að skipta hér um ríkisstjórn. Það er eina leiðin til að koma á 

Hæstv. forseti. Síðustu ár hefur verið gríðarlega mikil tekjuaukning í íslensku samfélagi. Eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra hér áðan hefur kaupmáttur aukist um 60% á síðastliðnum 10 árum. Hvað þýðir það? Það þýðir auðvitað að það hafa allir miklu meira fé til ráðstöfunar. Meira að segja hv. þm. Jóhann Ársælsson sem gengur hér fram hjá. Það er bara þannig. Kaupmátturinn hefur aukist mest hjá þeim sem eru með lægstu launin og öryrkjum og ellilífeyrisþegum.

Það er rangt.

Það er staðreynd, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Það voru greiðslurnar til öryrkja sem voru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstaðan treysti sér ekki til að standa við. Það svíður auðvitað í dag að þurfa að sætta sig við þetta. En hvað ætlar Samfylkingin að gera í þessum meinta ójöfnuði í íslensku samfélagi? Hverjar voru tillögur formanns Samfylkingarinnar hér áðan? Engar. Engar tillögur og engin ráð. Á að lækka laun þeirra sem eru með meðaltekjur eða há laun? Eða á að efna til stórkostlegra útláta úr ríkissjóði með því að hækka verulega allar greiðslur úr ríkissjóði svo munurinn minnki? Og það þurfa að vera verulegar greiðslur ef á að vera hægt að draga úr þeim mun. Það sem blasir við er að ef Samfylkingin kemst til valda í íslensku þjóðfélagi 

Frú forseti. Ég hélt að það væri ekki lengur deilt um að ójöfnuður hefði aukist. En svo virðist vera að ýmsir þingmenn í Framsóknarflokknum geri sér ekki fyllilega grein fyrir því. En viðkomandi þingmaður sem talaði hér á undan mér ætti að kynna sér svörin sem hafa komið frá fjármálaráðuneytinu um Gini-stuðulinn sem sýna ótvírætt að ójöfnuður hefur aukist gríðarlega. Einnig hefur hagfræðingurinn Þorvaldur Gylfason gert ítarlega grein fyrir þessu í blaðagreinum og sömuleiðis prófessorinn Stefán Ólafsson. En hann hefur sýnt fram á að 1% þeirra landsmanna sem hafa hæstu tekjurnar greiða sama hlutfall af sköttum og þeir sem eru í lægstu tekjuhópunum. Um 13%. Þetta eru staðreyndirnar og við eigum að tala um þær eins og þær eru. Ég heyrði að það var nú ekki alveg samhljómur með þeim félögum í Framsóknarflokknum sem töluðu. Það örlaði á samviskubiti hjá félagsmálaráðherranum Magnúsi Stefánssyni. En mér virtist sem þingmaðurinn sem talaði hér á undan væri forhertur í að halda áfram þessum ójöfnuði. Ég vil bara spyrja framsóknarmenn: Hvað vilja þeir ganga langt? Og einnig sjálfstæðismenn: Vilja menn ganga lengra í þessum ójöfnuði? Telja þeir að íslenskt samfélag verði betra við að við förum enn lengra og aukum hann meira? Ég held að það sé mjög mikilvægt. Hér var einnig gerð athugasemd við orðanotkun. Ég vil minna sjálfstæðismenn á að þeir hafa lagt þá í einelti sem hafa verið að benda á þessar staðreyndir um íslenskt samfélag og þróun þess. Ég vil minnast orða okkar ágæta dómsmálaráðherra sem skrifaði á heimasíðu sína að þeir sem hefðu vakið athygli á þessu væru í einhverjum þríhyrningi. Það hafa verið settar fram kenningar um  En ég vona bara að fólk kynni sér staðreyndirnar, frú forseti.

Virðulegur forseti. Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn skildi mikilvægi þess að ekki drægi í sundur með þjóðfélagshópum. Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn skildi mikilvægi þess að íslenskt samfélag raðaði sér í hóp annarra norrænna samfélaga hvað jöfnuð varðaði. Af hverju skildi Sjálfstæðisflokkurinn það á sínum tíma? Jú, vegna þess að hann áttaði sig á því að almennt leiðir mikill ójöfnuður til sóunar á mannauði, leiðir til meiri mannlegra þjáninga og vandamála og slítur í sundur friðinn í samfélaginu. Þess vegna eru það engin rök hjá hæstv. forsætisráðherra þegar hann segir að það séu aðeins 5% þjóðarinnar sem hafi færst svona hátt upp og svona langt frá öllum hinum. Fimm prósent þjóðarinnar eru 3.000 fjölskyldur. Það er dágóður hópur sem er að flytjast svona langt frá öllum öðrum. Sjálfstæðisflokkurinn stendur hér ráðalaus. Fjármálaráðherra stendur hér í pontu og hugsar upphátt um það hvernig hlutirnir gætu nú allir farið á verri veg ef þeir gripu til einhverra aðgerða, ef þeir gripu til einhverra jöfnunaraðgerða í þessu samfélagi. 
             Staðreyndin er sú, ef við tökum t.d. aldraða, þá var í áratug höfð af þeim kaupmáttaraukning. Barnabætur drógust aftur úr hér um milljarða. Skattbyrðin dreifðist þannig að skattleysismörkin færðust æ neðar í tekjuskalanum og skattar voru lækkaðir á háum tekjum. Þetta voru aðgerðir ríkisstjórnarinnar, það var ríkisstjórnin sem skapaði þennan ójöfnuð 

Virðulegur forseti. Ekki batnaði nú málflutningur Samfylkingarinnar í þessari umræðu. Það er ýmist talað um linnulausan hernað gegn jöfnuði eða að ráðist sé af fullri hörku gegn láglaunafólkinu í þjóðfélaginu. Þetta er málflutningurinn. Hvað hefur verið að gerast í landinu undanfarin tíu ár? Tekjur hafa stóraukist. Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur skilað gríðarlega miklum árangri þannig að að kaupmátturinn hefur stórvaxið. Eitt af því sem gert hefur verið var það að tekinn var upp fjármagnstekjuskattur. Fyrir tíu árum, 1996, skilaði hann engum tekjum í ríkissjóð vegna þess að hann var ekki til í núverandi mynd. Núna skilar hann vel á annan tug milljarða króna í ríkissjóð. Þetta er skatturinn sem Samfylkingin hefur sett mest hornin í og Vinstri hreyfingin – grænt framboð. En það er alveg rétt að það er fullt af fólki sem borgar þennan skatt sem hefur miklar fjármagnstekjur. Þá verður maður að gera sér grein fyrir því: Vill maður fara í gamla farið og láta þetta fólk borga engan skatt eða vera ekki með neina starfsemi sem myndar þessar tekjur þar sem tekin er áhætta og ráðist í fjárfestingar? Viljum við það frekar eða viljum við frekar að ríkissjóður fái á annan tug milljarða af þessum skatti til að fjármagna velferðarkerfið og velferðarmálin þó að það þýði það að einhver ákveðinn hópur manna hagnist vel og efnist hérna í þjóðfélaginu? Þetta er náttúrlega það sem við stöndum frammi fyrir. Er okkur svo mikið í nöp við það að einhverjir efnist að við viljum ekki hafa þetta kerfi með þeim hætti sem nú er? Viljum við ekki að allir hóparnir í þjóðfélaginu geti bætt stöðu sína, geti bætt sín kjör? Auðvitað hljótum við að vilja það. Markmiðið og verkefnið er að gera það kleift að lyfta lágtekjuhópunum, að gera þeim kleift að fá sinn hlut í kaupmáttaraukningunni og bættum tekjum þjóðfélagsins, en jafnframt að gera öðrum kleift að sækja fram og setja ekki hornin í það þó að einhverjir efnist í leiðinni.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokkanna um ræðutíma í umræðunni eins og á síðasta þingi og hann er þessi: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsögu sinni, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn þingflokka hafa 20 mínútur í fyrstu umferð, síðan tvisvar sinnum 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Enn fremur er samkomulag um að andsvör verði leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjármálaráðherra heimilt að veita andsvör. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki síðar í dag eða í kvöld eftir atvikum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 sem er 1. mál þessa þings. Ég mun á eftir rekja helstu áherslumál ríkisstjórnarinnar og forsendur frumvarpsins en fyrst mun ég víkja almennt að stöðu ríkisfjármála. Undanfarin ár hefur ríkt óvenju mikil gróska og vöxtur í íslensku efnahagslífi svo að eftir hefur verið tekið. Sífellt fleiri fulltrúar erlendra stjórnvalda og stofnana hafa komið til Íslands að kynna sér hvernig við höfum náð þessum árangri. Mikill þróttur íslenskra fyrirtækja í útlöndum vekur heimsathygli og íslensk efnahagsmál og fjármálamarkaður eru í auknum mæli umfjöllunarefni erlendra matsfyrirtækja og fjölmiðla. Eins og búast mátti við var umfjöllunin í upphafi misjöfn en hefur batnað og orðið jákvæðari eftir því sem þessir aðilar hafa kynnt sér efnið betur og fordómar eru að hverfa. Margvíslegir þættir hafa orðið til þess að lífskjör hafa batnað með undraverðum hætti hér á landi sem hefur komið fram í stórauknum kaupmætti ráðstöfunartekna heimilanna og minna atvinnuleysi en áður. Enginn einn getur þakkað sér þennan óvenjugóða árangur en eitt er þó víst að til að ná slíkum árangri þarf stjórnvöld sem stefna að ákveðnum markmiðum og hvika ekki frá þeim þótt tímabundið blási á móti. Til þess að Ísland sé samkeppnishæft er nauðsynlegt að hér sé gott heilbrigðis- og menntakerfi, stutt sé við rannsóknir og að ríkisreksturinn sé hagkvæmur og skilvirkur. Til að viðhalda og efla þann árangur sem náðst hefur er því nauðsynlegt að huga sífellt að aukinni framleiðni í ríkisrekstrinum og að afmarka skýrt þau verkefni sem samkomulag er um að ríkið sinni. Undirstaða öflugs velferðar- og menntakerfis er atvinnulífið þar sem verðmætasköpunin fer fram. Sú efnahagsstefna sem hér hefur verið rekin hefur lagt þann grunn sem nauðsynlegur er. Lækkun skatta á fyrirtæki, opnun hagkerfisins og einkavæðing ríkisfyrirtækja hefur leitt af sér öfluga atvinnustarfsemi og undirstöður efnahagslífsins hafa verið tryggðar til að halda uppi til framtíðar þeirri velferð og kaupmætti sem nú er. Hlutverk ríkisvaldsins er að skapa almenna umgjörð og leikreglur fyrir atvinnulífið sem verði á við það sem best þekkist annars staðar. Staða ríkisfjármála hér á landi er mjög traust. Það sést best á því að ríkissjóður hefur verið rekinn með umtalsverðum afgangi á undanförnum árum, skuldir hafa verið greiddar niður og staða ríkissjóðs við Seðlabankann er sterk. Þótt staðan sé traust er auðvelt að glutra henni niður ef óvarlega er farið. Auðvelt er að yfirbjóða og skuldsetja ríkissjóð aftur eða nota innstæðu hans í Seðlabankanum til eyðslu. Gjalda verður varhuga við slíkum hugmyndum um mjög aukin útgjöld þar sem þær munu á endanum leiða til lakari lífskjara og að ríkissjóður fari aftur að nota skattféð í að greiða vexti og afborganir til útlanda í stað þess að efla menntun og velferð Íslendinga. Mun ég nú snúa mér að helstu efnisatriðum frumvarps til fjárlaga 2007. Áætlað er að tekjuafgangur ríkissjóðs verði 15,5 milljarðar kr. á næsta ári, en það er tæplega 23 milljörðum kr. betri afkoma en gert var ráð fyrir í langtímaáætlun síðasta fjárlagafrumvarps. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði niður skuldir er nemur tæplega 80 milljörðum kr. árin 2005 til 2007. Ríkisstjórnin endurskoðaði nýlega langtímastefnumörkun í ríkisfjármálum og eru meginmarkmiðin óbreytt frá fyrri áætlunum um aðhald og lækkun skulda. Með langtímastefnumörkun hefur stjórn ríkisfjármála orðið markvissari, forgangsröðun verkefna innan rammans betri en áður og dregið hefur úr vexti ríkisútgjalda. Í samræmi við áætlunina hefur aðhald með útgjöldum verið mikið árin 2005 og 2006 og framkvæmdum hefur verið frestað. Áformað er að auka útgjöldin á næsta ári til mótvægis við samdrátt í þjóðarútgjöldum þegar stóriðjuframkvæmdum lýkur. Í stefnumörkuninni er miðað við að raunvöxtur samneyslu verði að jafnaði ekki umfram 2% árlega og raunvöxtur tekjutilfærslna ekki umfram 2,5% árlega. Aukning tekjutilfærslna verður tímabundið nokkuð yfir þessum markmiðum á næsta ári vegna hækkunar á elli- og örorkulífeyri og hækkunar barnabóta. Þá er ekki gert ráð fyrir eins miklum vexti framkvæmda ríkissjóðs á næsta ári og ráðgert var í langtímaáætlun sem fylgdi fjárlagafrumvarpi síðasta árs og mun ég koma nánar að því á eftir. Mikið hefur verið rætt um hvort aðhald í ríkisfjármálum hafi verið eða sé nægilegt og hvort Seðlabankinn sé látinn einn um að halda aftur af innlendri eftirspurn með vaxtaákvörðunum sínum. Ef litið er á tekjuafgang ríkissjóðs á þjóðhagsgrunni, en það er sá grunnur sem miðað er við í umræðu um efnahagsleg áhrif, þá var afgangurinn 5,6% af landsframleiðslu árið 2005 og verður 4% af landsframleiðslu á þessu ári. Í þessum tölum eru ekki áhrif af sölu eigna eða aðrir óreglulegir liðir, samt er samanlagður tekjuafgangur þessara tveggja ára rúmlega 100 milljarðar kr. Mjög fá ríki OECD geta státað af slíkum afgangi á ríkissjóði. Samkvæmt áætlunum fjármálaráðuneytisins um framleiðsluspennu í hagkerfinu hefur aðhald ríkisfjármála verið verulegt. Samanburður við sveiflujöfnun í öðrum ríkjum OECD sýnir að fjármálastjórn hér á landi hefur verið markvisst beitt til sveiflujöfnunar og að Ísland er í hópi þeirra ríkja sem hafa beitt hvað mest sveiflujafnandi fjármálastjórn undanfarin áratug. Ég velti fyrir mér hve mikið aðhald sé nægilegt í ríkisfjármálum. Er raunhæft að reka ríkissjóð ár eftir ár með tuga milljarða króna afgangi? Er raunhæft að draga úr uppbyggingu í mennta- og heilbrigðismálum á meðan hagkerfið vex og eftirspurn eftir þessum gæðum er vaxandi? Hefði ekki átt að auka framlög til velferðarmála og hefði átt að standa á móti hækkun launa starfsmanna ríkisins til samræmis við aðra hópa? Getum við gengið lengra í því að lækka stofnkostnað þegar fjárfestingar ríkisins eru komnar niður fyrir 1% af landsframleiðslu? Ég tel að í ljósi þess mikla afgangs og aðhalds sem ríkissjóður hefur sýnt á undanförnum árum hafi vart verið mögulegt að ganga lengra. Ég tel að leitun sé að ríkjum þar sem ríkissjóður hefur stutt eins vel við stefnu Seðlabankans og gert hefur verið hér á landi. Það sýna allir mælikvarðar. Tímasetning skattalækkana hefur verið gagnrýnd. Lækkun tekjuskattshlutfalls einstaklinga á undanförnum árum er liður í að draga úr jaðaráhrifum skattkerfisins og er öðrum þræði aðgerð til að auka vinnuframboð á innlendum vinnumarkaði. Tölur um innlent vinnuframboð sýna að þar hefur orðið mikil aukning auk þess sem innflutningur vinnuafls hefur verið mikill. Þannig hefur dregið úr þrýstingi á vinnumarkaði vegna aðgerðanna og þær því stuðlað að jafnvægi. Síðasta og stærsta skref skattalækkana verður frá næstu áramótum og er tímasett með tilliti til stöðunnar í efnahagsmálum. Það hefur verið áhugavert að vera bæði gagnrýndur fyrir að lækka skatta og fá á sama tíma gagnrýni fyrir að hækka þá vegna sveiflujafnandi áhrifa skattkerfisins. Sveiflujöfnunin kemur vel fram í því að áætlað er að skatttekjur ríkissjóðs á næsta ári lækki um 4,4 milljarða kr. frá þessu ári. Það sem einkum hefur gert hagstjórnina erfiða er að óvæntar breytingar urðu á fjármálamarkaði þegar aðgangur almennings að langtímalánum á hagstæðum kjörum jókst verulega við að bankarnir fóru í samkeppni við Íbúðalánasjóð. Sú breyting var ekki fyrirséð eins og stóriðjuframkvæmdirnar en ríkissjóður brást þá við með meiri tekjuafgangi en áætlað var í fyrri stefnumörkun. Þá hefur vegið á móti góðum árangri ríkisins að sveitarfélögin tóku framan af ekki þátt í efnahagsstjórninni. Það varð því ánægjuleg breyting í sumar er sveitarfélögin tóku með ríkissjóði þátt í að stöðva tímabundið framkvæmdir á þessu ári. Ég á von á áframhaldandi góðu samstarfi við sveitarfélögin og vona að sú breyting sem varð í sumar verði til að ríki og sveitarfélög samræmi stefnu sína í framtíðinni. Áætlað er að á næsta ári dragi úr hagvexti og landsframleiðsla vaxi um 1% frá þessu ári, þrátt fyrir að þjóðarútgjöld dragist saman um 6,4%. Skýringin á því að landsframleiðsla dregst ekki saman er að útflutningur vex einkum vegna aukinnar álframleiðslu og gert er ráð fyrir að innflutningur dragist verulega saman. Fjármálastefna ríkissjóðs markast mjög af þessum aðstæðum. Heildartekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 373,4 milljarðar kr. á næsta ári og lækka um tæplega 1,7 milljarða frá áætlun þessa árs. Að raunvirði lækka tekjurnar um tæplega 5% á milli ára einkum vegna þess að gert er ráð fyrir minni hagvexti og að einkaneysla dragist saman á árinu. Lækkun tekna má einnig rekja til lækkunar á tekjuskattshlutfall einstaklinga um 1 prósentustig og hækkunar á persónuafslætti. Samtals hækka skattleysismörk um tæplega 14% vegna þessara aðgerða og fara úr 78 þúsundum á mánuði og verða 90 þús. kr. á mánuði. Skertar tekjur ríkissjóðs vegna þessara aðgerða eru áætlaðar um 13 milljarðar kr. Þannig er gert ráð fyrir í frumvarpinu að skila áfram til heimilanna hluta af styrkri stöðu ríkisfjármála auk þess að barnabætur hækka verulega. Skatttekjur ríkissjóðs lækka úr 31% af landsframleiðslu á þessu ári í rúm 29% á því næsta. Heildargjöld ríkissjóðs á næsta ári verða 357,8 milljarðar kr. samkvæmt frumvarpinu. Hækka gjöldin um 31,8 milljarða frá áætlun þessa árs eða um 5% að raungildi. Er það heldur minni raunhækkun á milli ára en gert var ráð fyrir í langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar sem fylgdi fjárlagafrumvarpi 2006. Hækkun útgjalda má einkum rekja til stóraukinna framlaga til velferðarmála, en framlag til lífeyristrygginga eykst um ríflega 7 milljarða kr. frá fjárlögum. Koma þar fram áhrif samkomulags við Landssamband eldri borgara og er gert ráð fyrir að sambærilegar breytingar verði á kjörum öryrkja. Þá eru framlög til vegamála aukin um rúmlega 4,5 milljarða frá fjárlögum 2006. Útgjöld vegna barnabóta aukast um 1,7 milljarða á næsta ári en þar er um að ræða 20% hækkun á ótekjutengdum bótum og sömu hækkun á tekjuviðmiðunum auk þess sem dregið er úr tengingu bótanna við tekjur. Enn fremur verða barnabætur nú greiddar til 18 ára aldurs í stað 16 ára sem áður var. Útgjöld aukast einnig vegna yfirtöku á verkefnum varnarliðsins, m.a. til eflingar á þyrlusveit Landhelgisgæslunnar og eru þær áætlanir enn í nánari skoðun. Þá eru framlög til rannsókna- og menntamála aukin í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Loks má nefna að útgjöld til þróunaraðstoðar vaxa verulega eða um fjórðung frá fjárlögum þessa árs. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu að auka útgjöld til þróunarmála og hefur á umliðnum árum stóraukið framlög til þeirra mála. Vissulega höfum við ekki gert nóg en það eru takmörk fyrir því hve mikinn vöxt hægt er ráða við án þess að starfið verði ómarkvisst. Tíma tekur að undirbúa og semja um þróunarverkefni og þjálfa fólk til að vinna við verkefnin sem oft eru erfið. Það er mikilvægt að auka framlög til þróunaraðstoðar en það er enn mikilvægara að það fé komi að góðum notum og fari til verkefna sem skila árangri. Ríkisstjórnin gerir ráð fyrir í langtímaáætlun sinni að fé til þróunaraðstoðar aukist áfram verulega ár hvert. Til að mæta breyttum áherslum og kostnaði sem hlýst af brotthvarfi varnarliðsins er gripið til ýmissa aðgerða á gjaldahlið frumvarpsins með lækkun útgjalda til reksturs og frestun áformaðra framkvæmda. Þær aðgerðir skila sér í að útgjöldin verða tæplega 11 milljörðum lægri en þau hefðu annars orðið. Þar af eru 4,6 milljarðar í rekstrarútgjöldum því dregið er úr fyrri áformum um raunvöxt útgjalda og ekki verða bætt frávik í hækkun almenns verðlags á þessu ári umfram forsendur fjárlaga. Er það gert vegna þess að stór hluti á hækkun vísitölu neysluverðs undanfarin ár er vegna húsnæðisliðar vísitölunnar sem ekki á við um rekstrargjöld opinberra stofnana sem oftast eru í húsnæði í eigu ríkisins. Einnig er gert ráð fyrir að lyfjaútgjöld verði lækkuð um 500 millj. kr. á næsta ári með áframhaldandi endurskoðun á verðlagningu lyfja og aukna áherslu á notkun lyfjalista og notkun ódýrari samheitalyfja. Loks verður fjárfesting ríkissjóðs á næsta ári 5,5 milljörðum kr. lægri en gert var ráð fyrir í langtímaáætlun fjárlagafrumvarps síðasta árs. Þar af eru 3,5 milljarðar kr. minni hækkun vegaframkvæmda sem skiptist þannig að 2,1 milljarður eru af símafé og 1,4 milljarðar vegna minni hækkunar vegáætlunar en áður var ráðgert. Sum þeirra verka sem horft er til eru það stutt á veg komin að ekki er útlit fyrir að framkvæmdir við þau geti hafist á næsta ári þótt fjárveitingar væru fyrir hendi. Ekki er útilokað að byrjað verði á einhverjum af þeim verkefnum sem hér er lagt til að verði frestað ef aðstæður skapast, t.d. vegna þess að undirbúningur verði kominn lengra á veg og önnur verk frestast af óviðráðanlegum orsökum eða ef hluti fjármögnunar verksins verður þegar tryggður. Þau verkefni í vegamálum sem um ræðir eru 1.400 millj. kr. í Sundabraut, 600 millj. kr. við Reykjanesbraut og Arnarnesveg, 400 millj. kr. vegna Álftanesvegar, 300 millj. kr. við Gjábakkaveg, 300 millj. kr. í Norðausturveg, 200 millj. kr. við gatnamót Nesbrautar og Suðurlandsvegar, 200 millj. kr. í Arnkötludal og loks 100 millj. kr. vegna brúar á Hítará. Til þessara verka koma sambærilegar fjárveitingar á árinu 2008. Eins og áður sagði aukast framlög til vegamála um rúmlega 4,5 milljarða kr. frá fjárlögum þessa árs þrátt fyrir framangreinda frestun og verða rúmir 10 milljarðar kr. samkvæmt frumvarpinu sem er nánast það sama og það sem mest hefur verið. Aðrar framkvæmdir sem verður frestað eru 500 millj. kr. stofnkostnaður og viðhald Fasteigna ríkissjóðs, 400 millj. kr. lækkun á öðrum stofnkostnaði ríkissjóðs sem dreifist mjög víða og 100 millj. kr. frestun hafnarframkvæmda. Loks færist 1.000 millj. kr. stofnkostnaður yfir á þetta ár en þar er um að ræða 500 millj. kr. við nýtt varðskip en áætlað er að smíði þess hefjist á þessu ári og flýtt er 500 millj. kr. stofnkostnaðarframlagi í fjarskiptasjóð um eitt ár þar sem áformað er að bjóða út verkefni á vegum sjóðsins á þessu ári. Ástæða þess að framkvæmdir á næsta ári eru ekki auknar í samræmi við fyrri langtímaáætlun er sú að neysla og þjóðarútgjöld á þessu ári eru meiri en áður var spáð og ekki dregur jafnhratt úr þjóðarútgjöldum og áætlað var. Þá hafa og komið til ný útgjaldatilefni sem ekki voru fyrirséð í langtímaáætlun einkum vegna brotthvarfs varnarliðsins. Íslenskt efnahagslíf hefur vaxið hröðum skrefum á undanförnum árum. Þannig eykst landsframleiðsla um 23% að magni til frá árinu 2003 til 2007 og kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann eykst um 22% á sama tíma. Vöxt og grósku má sjá hvarvetna í þjóðlífinu sem meðal annars kemur fram í nýjum hverfum með fjölda íbúðabygginga, stórar verslunarmiðstöðvar rísa og samgöngur hafa stóraukist bæði á vegum með stærri einkabílaflota og auknum vöruflutningum og mikill vöxtur er í flugsamgöngum. Til þess að efnahagslífið nái að vaxa er nauðsynlegt að byggja upp samgöngukerfið nokkurn veginn í takt við það ef koma á í veg fyrir óþarfaálag og kostnað vegna þess að mannvirki anna ekki umferðinni. Því er ekki mögulegt að fresta framkvæmdum nema í skamman tíma og takmörk eru fyrir því hve langt er hægt að ganga í niðurskurði framkvæmda ár hvert. Samgöngukerfið er nokkurs konar æðakerfi efnahagslífsins og bættar samgöngur stækka atvinnusvæði og geta eflt byggð og hagvöxt. Því er nauðsynlegt fyrir stjórnvöld að vera opin fyrir nýjum leiðum í byggingu, fjármögnun og rekstri samgöngukerfa því þar fara saman bæði einkahagsmunir og almannahagsmunir. Ég fagna nýjum hugmyndum og tillögum um rekstur samgöngumannvirkja t.d. á Norðurlandi og á Suðurlandi þar sem sýnt hefur verið fram á ábatann af bættum samgöngum og fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög hafa lýst sig tilbúin til að ráðast í ný verkefni með nýrri nálgun. Á vettvangi samgönguráðuneytisins er unnið að tillögum er snúa að einkaframkvæmd í samgöngukerfinu í samvinnu við forsætis- og fjármálaráðuneytið. Kanna þarf hvort ný tækni geti leitt til gjaldtöku í meira samræmi við raunverulega notkun á mannvirkjum í stað núverandi gjaldtöku í bensín- og olíugjaldi. Ný tækni gefur hugsanlega ný sóknarfæri í að fá fleiri að gerð og rekstri vegakerfisins en nú er og að samgöngur vaxi í takt við þörf og aukið umfang í efnahagslífinu. Lagt verður í vinnu við að kanna og meta möguleika á þessari nálgun við uppbyggingu og rekstur þjóðvegakerfisins. Til að vera samkeppnisfær sem þjóð þurfum við góða innviði, gott vegakerfi, gott heilbrigðiskerfi, en ekki síst gott menntakerfi. Því er afar mikilvægt að ríkisreksturinn sé hagkvæmur og skili því sem ætlast er til af honum. Það er okkar stjórnmálamanna að skilgreina hvað ríkið á að gera eða hvaða þjónustu ríkið veitir aðgang að, hvort sem hún er framleidd af ríkinu eða einkaaðilum. Ríkisreksturinn þarf því að vera í sífelldri endurskoðun og að leiðarljósi verður að hafa hvernig þjónustan nýtist notendum, þ.e. heimilum og fyrirtækjum í landinu. Stefna núverandi stjórnarflokka hefur verið að færa þau verkefni til einkaaðila sem talið er eðlilegt að leyst séu á markaði í samkeppni. Má þar nefna sölu ríkisbankanna og Landssímans hf. Einnig hafa verkefni sem hingað til hafa verið leyst af ríkinu færst í vaxandi mæli til einkaaðila í samkeppni eða í samvinnu við ríkisrekstur. Þannig hafa myndast nýir valkostir og viðmið. Stjórnsýsla ríkisins er hér ekki undanskilin og þarf að endurskoða hlutverk og verkaskiptingu ráðuneyta miðað við þær breytingar sem orðið hafa í samfélaginu og breyttar þarfir. Þar sem slíkt reynist hagkvæmt þarf að huga að þróun stofnanakerfisins og stækka og/eða sameina einingar sem sinna sambærilegum hlutverkum innan ríkisins sem gæti leitt til betri þjónustu á lægra verði en áður. Slíka hagræðingu þarf að skoða þvert á svið eða ráðuneyti. Þannig verður ríkisreksturinn að taka þátt í að auka hagvöxt og framleiðni með einkamarkaðnum. Ný upplýsingatækni hefur gefið kost á að leysa ýmis verkefni um netið og aukið framleiðni í ríkisrekstri. Sem dæmi má nefna skattframtöl, rafræn innkaup og ýmsa skráningu. Ríkisstjórnin hefur veitt verulegt fé til upplýsingasamfélagsins með það að markmiði að auka rafræna stjórnsýslu. Framtíðin er að fólk og fyrirtæki geti afgreitt flest samskipti sín við ríkið um netið. Hugsanlegt er að í auknum mæli verði veittur aðgangur að þjónustu sem notendur fá gegn notendaávísunum í stað þess að ríkið veiti og framleiði þjónustuna. Mikilvægt er að þjónusta sé metin út frá viðhorfi notandans ekki síður en út frá sjónarhorni þess sem hana veitir. Með því er ég alls ekki að segja að ríkisrekstur sé almennt óhagkvæmur heldur að nauðsynlegt sé að hann fái aðhald frá notendum og helst einnig frá rekstri á markaði til að miða sig við. Það sem ég sagði áður um nýjar leiðir til fjármögnunar og rekstur samgöngumannvirkja á einnig vel við hér og sýnir að ný tækni gefur nýja möguleika sem við verðum að skoða. Ríkisreksturinn hefur smám saman verið að breytast og nú eru að störfum tvær nefndir sem vinna að endurskoðun stjórnkerfisins. Annars vegar er nefnd á vegum forsætisráðherra sem hefur það hlutverk að endurskoða skipulag Stjórnarráðsins og hins vegar er að störfum nefnd á vegum míns ráðuneytis sem er að endurskoða stofnanakerfi ríkisins. Frú forseti. Öflugur hagvöxtur hefur einkennt þjóðarbúskapinn undanfarin ár og er það að stórum hluta árangur efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur falist í að draga úr ítökum ríkisins í efnahagslífinu með einkavæðingu, opnara og sveigjanlegra hagkerfi og lækkun skatta á fyrirtæki og einstaklinga í landinu. Staða ríkisfjármála er óvenju sterk vegna þess að ríkissjóður hefur verið rekinn með umtalsverðum tekjuafgangi á undanförnum árum. Tekjuafgangurinn og söluhagnaður Landssímans hefur verið notaður til að lækka skuldir eða verið bundinn hjá Seðlabankanum til ráðstöfunar síðar. Þannig hefur ríkissjóður markvisst lagt sitt af mörkum til að vinna á móti hagsveiflunni og stutt vel við peningastefnu Seðlabankans. Er leitun á öðrum eins árangri meðal annarra ríkja OECD. Sterk staða ríkissjóðs sést einna best í því að hreinar skuldir hafa lækkað hröðum skrefum og eru langt undir meðaltali ríkja OECD. Staðan er einnig sterk vegna þeirrar framsýni aðila vinnumarkaðar á sínum tíma að stofna til söfnunarlífeyrissjóða sem munu standa undir lífeyri fyrrum starfsmanna í framtíðinni. Ríkisstjórnin ákvað að lækka tryggingagjald um 0,45% við gerð kjarasamninga á almennum markaði árið 2004 og kemur sú lækkun til framkvæmda í upphafi næsta árs, enda hafi iðgjöld atvinnurekenda í lífeyrissjóði hækkað úr 6% í 8% og verði samtals 12% að meðtöldu framlagi launþega. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi lífeyrissjóðunum til með einum eða öðrum hætti einn milljarð kr. á næsta ári til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóðanna. Styrkir það lífeyrissjóðina enn frekar. Staða ríkissjóðs er sterk vegna þess að ríkissjóður hefur safnað eignum hjá Seðlabanka Íslands og námu þær rúmum 100 milljörðum kr. í lok ágúst sl. Þá verður ríkissjóður búinn að greiða yfir 120 milljarða með vöxtum inn á lífeyrisskuldbindingar lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins í lok næsta árs. Sterk staða ríkissjóðs kemur fram í því að ríkissjóður getur lækkað skatta á heimilin í landinu á næsta ári og stóraukið framlög til barnabóta og velferðarmála án þess að raska jafnvægi í ríkisfjármálum til skemmri eða lengri tíma. Að frátalinni ráðstöfun á söluandvirði Landssímans sést að enn er rými til að létta byrðum af heimilunum með enn frekari aðgerðum í skattamálum án þess að stefna ríkisfjármálum í hættu. Langtímaspár þjóðhagsáætlunar sýna að verulega dregur úr þjóðarútgjöldum á næsta ári. Verðbólga og viðskiptahalli lækka hratt og hagkerfið verður á næstu árum komið í jafnvægi við 3% hagvöxt og 2% verðbólgu og viðskiptahalla er nemur um 2% af landsframleiðslu. Sterk staða ríkisfjármála er spegilmynd af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur birst í vaxandi kaupmætti, litlu atvinnuleysi, lækkun skatta á fyrirtæki og einstaklinga samhliða því að framlög til mennta- og velferðarmála hafa verið aukin. Ég legg til, frú forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina, nú sem hingað til og að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við starfsáætlun þingsins eins og undanfarin ár.

Frú forseti. Það er rétt að byrja á að óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með hans fyrsta fjárlagafrumvarp vegna þess að í fyrra mælti hann fyrir fjárlagafrumvarpi sem fyrrv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, hafði haft veg og vanda af. Þetta er því í raun fyrsta fjárlagafrumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra ber, ef við getum sagt sem svo, fulla ábyrgð á. Þess vegna er eðlilegt að frumvarpið sé skoðað í ljósi þeirra orða sem hæstv. ráðherra lét falla í sumar þegar árleg skýrsla Ríkisendurskoðunar kom fram um framkvæmd fjárlaga. Þá sagði hæstv. fjármálaráðherra að full ástæða væri til þess að bæta vinnubrögð víða í kerfinu og að áætlunargerðin ætti að vera betri. Nú er það svo, frú forseti, að þrátt fyrir að ég hafi haft nokkra daga til að skoða fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007 þá sé ég þess ekki stað að þar hafi nokkur breyting orðið á. Þess vegna hefði ég viljað fá hæstv. fjármálaráðherra til að aðstoða mig örlítið við þá leit. Hafi einhvers staðar verið tekið á í áætlunargerðinni þá væri æskilegt að hæstv. ráðherra benti mér á hvar það hefur átt sér stað. Ég vona að dæmin um aðhald séu ekki þau að lækka eigi útgjöld í nokkrum ráðuneytum um 1% og öðrum um 2% án þess að forgangsraða að því er virðist með nokkurri reglu. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti hjálpað mér að finna hvað hefur batnað í áætlunargerðinni frá því að hann tók við fjármálaráðuneytinu.

Það er erfitt að leiðbeina hv. þingmanni hafi hann ekki séð þetta eftir þá daga sem hann hefur haft til að liggja yfir frumvarpinu, frá því á mánudaginn. En þess sjást víða merki í frumvarpinu að áætlunargerðin sé betri. Hins vegar held ég að sá þáttur sem skipti enn meira máli í því sambandi sem hv. þingmaður nefndi og ég lagði raunar ríkari áherslu á það í ummælum mínum í sumar í framhaldi af skýrslu ríkisendurskoðanda, sé framkvæmd fjárlaga, að farið sé eftir því sem í fjárlögum og fjáraukalögum stendur. Þar held ég að við hv. þingmaður séum sammála um að meginþunginn eigi að vera. Það dregur auðvitað á engan hátt úr mikilvægi þess að áætlunargerðin sé í góðu lagi og í samræmi við það sem ætlað er að stofnanir framkvæmi á viðkomandi fjárlagaári.

Frú forseti. Það var nákvæmt orðað hjá hæstv. ráðherra að segja að þess sæjust víða merki. En það fór þó fram hjá mér þannig að við getum vonandi í störfum fjárlaganefndar fundið þau merki sem víða eru. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að auðvitað skiptir framkvæmd fjárlaga verulegu máli og er eðlilegt að leggja mikla áherslu á hana. Hins vegar hefur ítrekað komið fram, m.a. í skýrslu Ríkisendurskoðunar, að til þess að það sé unnt verði áætlunargerðin sjálf, sem er grunnur þess að hægt sé að fara að fjárlögum, að vera í lagi. Því miður hefur svo ekki verið undanfarin ár. Auðvitað vonum við að einhver skref hafi verið stigin í rétta átt nú þótt ég hafi ekki séð þau. Um það er deilt milli fjármálaráðuneytisins og Ríkisendurskoðunar hvað felist í fjárlögum fyrir árið 2007. Ríkisendurskoðun telur að fjárlög fyrir árið 2007 eigi að vera fjárlög fyrir árið 2007. Fjármálaráðuneytið hefur hins vegar skilað það svo að fjárlög fyrir árið 2007 geti að hluta til verið frá árinu 2006 og þess vegna að hluta til til ársins 2008, slíkt er flotið á milli um áramót að t.d. í störfum fjárlaganefndar höfum við aldrei fengið nákvæmar upplýsingar um hver staða einstakra fjárlagaliða er áætluð um áramót þannig að við sjáum hvað er áætlað til næsta árs. Þannig hefur t.d. komið í ljós, þegar liðið hefur verið á ár, að einstaka stofnanir hafa í raun verið svo gott sem búnar með allar fjárveitingar sínar fyrir viðkomandi ár vegna framúrkeyrslu á árinu á undan. Á sama tíma hafa aðrar stofnanir verið með slíkar innstæður að þær hafa í raun getað aukið útgjöld sín stórlega á viðkomandi ári, þrátt fyrir að það sé ekki samkvæmt fjárlögum þess árs. Svona lausaganga í ríkisfjármálum er óviðunandi. Ef við ætlum okkur að ná tökum á framkvæmd fjárlaga verður að sjálfsögðu að kippa svona hlutum í lag.

Ég held, frú forseti, að á þeirri umræðu sem fram fer um svokallaða lausagöngu, eins og hv. þingmaður orðar það, í þeirri umræðu sem fer fram milli ráðuneytisins og Ríkisendurskoðunar sé raunverulega bitamunur en ekki fjár. Ekki hef ég heyrt um það talað að ekki eigi að vera heimilt að færa heimildir á milli ára eða þá að stofnanir eigi ekki að geta bætt upp halla með fjárveitingum næsta árs. Eins og ég segi er bitamunur en ekki fjár í þessu tilfelli. Hins vegar, varðandi áætlanirnar, er það auðvitað framkvæmd fjárlaga og niðurstaðan sem segir til um hvort áætlanirnar voru nægilega nákvæmar og nægilega góðar. Ég held að þeim tíma sem hv. þm. eyðir núna í að leita að merkjum um bætta áætlunargerð í fjárlagafrumvarpinu sé kannski ekki sérstaklega vel varið. Það er ekki fyrr en síðar sem það kemur í ljós og verður gaman að fylgjast með því þegar hann fer að skoða það.

Virðulegi frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir sínu fyrsta fjárlagafrumvarpi eftir að sjóndeildarhringur hans er breyttur og hann kominn í annað kjördæmi eins og hann lýsti yfir í blaðaviðtali. Þetta fjárlagafrumvarp er fyrir margra hluta sakir merkilegt. Það er ekki aðeins liturinn á kápunni sem er með því daufasta sem við höfum séð í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er eins og frumvarpið skammist sín og vilji ekki láta bera á sér, skammist sín kannski fyrir foreldra sína, fyrir fjármálaráðherrann og vilji þess vegna láta lítið fyrir sér fara. 

Þetta er í öðru hefti.

Já, í þessari bók hér stendur að það byrji á bls. 45. A.m.k. er þetta frumvarpið sem kveður á um hvers á að taka tillit til. Allir spyrja hversu raunhæft þetta fjárlagafrumvarp sé. Verða leyfðar frekari stóriðjuframkvæmdir? Fara frekari stóriðjuframkvæmdir af stað? Allir eru sammála um það, bæði höfundar þessa frumvarps, starfsmenn í greiningadeildum bankanna og samfélaginu öllu, að fari frekari stóriðjuframkvæmdir af stað á árinu 2007 og 2008 þá megi henda þessu frumvarpi. Þá stendur ekki steinn yfir steini með áætlunargerðina, allur viðskiptahalli, verðbólga og öll vaxtaspá verður út úr kortinu. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra: Verður sett stóriðjustopp?

Frú forseti. Mér finnst þetta með sérstakari andsvörum. Maður hefur séð ýmislegt hjá hv. þingmanni. Litaval og bókband er honum greinilega efst í huga en það er út af fyrir sig ekki mín sérgrein eða hlutir sem ég hef lagt mig sérstaklega eftir þótt hvort tveggja sé auðvitað mikilvægt. Hann spyr hins vegar um stóriðjuna. Því er auðvitað til að svara að það er ekki gert ráð fyrir neinum viðbótarstóriðjuframkvæmdum umfram það sem þegar hefur verið ákveðið eða þegar er í gangi í þessu frumvarpi. Það er regla ráðuneytisins að taka ekki inn í frumvarpið eða forsendur frumvarpsins framkvæmdir sem ekki hafa verið teknar ákvarðanir um eða eru ekki þegar hafnar. Það hafa ekki verið teknar neinar slíkar ákvarðanir sem réttlætanlegt hefði verið að taka inn í forsendur þessa frumvarps. Meira er raunverulega ekki um það að segja. Það hafa heldur ekki verið teknar neinar ákvarðanir sem útiloka að svo geti orðið. Meira get ég því miður ekki hjálpað hv. þingmanni í þessu efni. Ég get hins vegar alveg tekið undir það með honum að ef framkvæmdir í þessa veru mundu hefjast á því tímabili sem frumvarpið á að taka yfir þá hefðu þær að sjálfsögðu áhrif. En upplýsingar um það höfum við bara ekki eins og stendur.

Virðulegi forseti. Á þessu ári var gert ráð fyrir því að viðskiptahallinn yrði tæplega 130 milljarðar kr. og þótti öllum mikið. Hann reynist hins vegar verða nær 210 milljörðum kr. eða meira en 80 milljörðum kr. hærri en ráð var fyrir gert. Stýrivextir Seðlabankans eru komnir í 14%, með því hæsta sem gerist í vestrænum ríkjum. Hver heilvita maður ætti að sjá að rekstur á samfélagi, þjóðarbúskap, atvinnulífi og heimilum í slíku vaxtastigi gengur ekki. Áætlunargerðin fyrir árið í fyrra var ekkert betri. Þá var viðskiptahallinn nærri 60 milljörðum hærri en ráð var fyrir gert í fjárlögum. Þetta er dæmi um hversu gagnslaus áætlunargerðin er ef ekki er tekið inn í það sem ætlunin er að gera. Á teikniborðinu eru þrjár nýjar álversframkvæmdir sem allar eru á fullu. Allir þeir sem koma að umsögnum um fjármálalíf Íslendinga telja að fari einhver þessara framkvæmda af stað, eða væntingar um hana, muni það kollvarpa þeim áætlunum sem lagðar eru upp í fjárlagafrumvarpinu. Það hlýtur því að verða að teljast mjög ógætilegt af hæstv. fjármálaráðherra að gefa engin svör um hvert framhald verður í stóriðjumálum, hvort það verður sett stopp, hvort það verða gefnar væntingar um að næstu framkvæmdir fari í gang eftir eitt ár eða tvö eða fyrr. Það er þetta sem þjóðarbúskapurinn, efnahagslífið, fjármálalífið, staða fjármála heimilanna veltur á. Ég vona svo sannarlega að sett verði stóriðjustopp en ég vil að hæstv. ráðherra svari því.

Frú forseti. Ég held að þetta síðara andsvar hv. þingmanns lýsi því að hann býr í öðrum hugarheimi en flestir þeir aðilar sem taka þátt í viðskipta- og efnahagslífi hér á landi. Við búum við markaðskerfi. Það er ekki um skipulegt hagkerfi að ræða. Ákvarðanir um alla skapaða hluti, stóra og smáa, eru ekki teknar við skrifborð í ráðuneytinu. Þær eru teknar úti í atvinnulífinu, þær eru teknar á markaðnum. Það er einmitt þess vegna sem okkur hefur vegnað svo vel á undanförnum árum, að við höfum breytt hagkerfinu í þessa átt. Það hefur auðvitað sínar afleiðingar fyrir ýmsa hluti og við sjáum ekki alla hluti eins vel fyrir og við hefðum gert í skipulagskerfinu sem hv. þingmann dreymir enn um. Niðurstaðan er sú að við höfum það öll miklu betra eins og staðan er núna. Ég get ekki sagt fyrir um óorðna hluti, hef aldrei þóst geta það. Ég verð að reiða mig á spár þeirra sem eru færastir til að segja til um þróun mála í hagkerfinu. Við höfum þá grundvallarreglu að taka ekki inn í spárnar hluti sem ekki eru endanlega ljósir og hv. þingmaður verður bara að búa við það alveg eins og ég að um þessa hluti vitum við ekki meira en fram kemur í frumvarpinu og forsendum þess.

Frú forseti. Það var sérkennilegt að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra þegar hann tilkynnti það við kynningu á því frumvarpi sem hér er til umræðu, þ.e. frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007, að nú ætti að halda áfram, nú yrði boðaður áframhaldandi stöðugleiki í efnahagsmálum. Það er þessi stöðugleiki sem hæstv. fjármálaráðherra boðar áfram, þ.e. það ástand sem við höfum búið við nú síðustu mánuði, verðbólga sem fór upp undir 10%, viðskiptahalli sá mesti sem við höfum nokkurn tíma séð, vaxtahækkanir miklar og gengið upp og niður. Ég hélt sannarlega að hæstv. fjármálaráðherra vildi ekki slíkan stöðugleika. Ég hélt að hann hlyti að stefna að því að breyta þessu ástandi og mundi því boða eitthvað annað en slíkan stöðugleika. Það er brýnasta verkefnið nú um stundir að ná verðbólgunni niður, sem er m.a. afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Á þetta var allt saman bent fyrir ári í umræðum um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2006. Það sem merkast var við þá umræðu og alla umfjöllun í fjölmiðlum og hjá greiningardeildum var að allir nema ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra voru sammála um hvernig bregðast þyrfti við. Hæstv. fjármálaráðherra hlýtur að hafa lært eitthvað af því að áætlanir hans gengu ekki eftir heldur voru aðvörunarorðin rétt. Afleiðingin af þessu er sú að stór hluti almennings er nú að borga það sem við getum kallað verðbólguskatt vegna þess að afborganir og lán hækka hjá þeim sem hafa þurft að taka þau. Það er stærri hópur nú en oft áður vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar sem urðu til þess m.a. að stærri hópur tók hærri lán en áður var. Þetta bitnar fyrst og fremst á almenningi sem borgar brúsann. Þetta kemur m.a. fram í greiningu Glitnis en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Hagur heimilanna hefur versnað nokkuð það sem af er ári og er útlit fyrir að hann muni versna enn á næsta ári þegar dregur frekar úr þenslu í hagkerfinu.“ Þetta er staðreynd málsins og er ekki bætandi á þann ójöfnuð sem því miður hefur verið að aukast í samfélaginu undanfarið. Það var vel til fundið hjá hæstv. forseta að hefja þennan morgun með því að setja umræðu um ójöfnuð á dagskrá þegar við ræðum fjárlög fyrir árið 2007. Ég get því stytt mjög þann kafla ræðu minnar sem ég hafði hugsað mér að flytja um það hvernig misskiptingin hefur aukist í samfélaginu og gliðnun orðið á milli þjóðfélagshópa. Ekki er síst um að kenna þeirri skattastefnu sem hér hefur verið fylgt. Ýmsir hafa bent á hvernig það hefur komið misjafnlega niður á hópum. Það þarf svo sem ekki fræðinga til. Þegar verið er að lækka prósentur án þess að hækka persónuafslátt til samræmis við aðrar breytingar í samfélaginu hlýtur það eðlilega að koma best út fyrir þá sem mest hafa fyrir. Það blasir við öllum. Þegar til viðbótar þessum flata niðurskurði í sköttunum hefur líka verið tekinn hátekjuskatturinn svokallaði þá hefur það enn betur aukið hlut þeirra sem meira hafa haft. Ríkisstjórninni hefur út af fyrir sig gengið vel við að framkvæma þetta. Allar samanburðartölur sýna að jöfnuður hefur minnkað og ójöfnuður aukist. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar og það sem skilur að flokka í þessu landi. Samfylkingin boðar aukinn jöfnuð, ríkisstjórnarflokkarnir vilja fara aðra leið og telja það skila meiri árangri. Um þetta erum við hreinlega ósammála og verðum það væntanlega eitthvað áfram. Þrátt fyrir þetta sjáum við í fjárlagafrumvarpinu nokkur skref í átt til jöfnunaraðgerða. En hver hefur ýtt við ríkisstjórninni í þá átt? Jú, annars vegar var voru það Samtök aldraðra - gerður var samningur við Samtök aldraðra og sem betur fer stendur ríkisstjórnin við þann samning að því er virðist í fjárlagafrumvarpinu a.m.k. Síðan komu aðilar vinnumarkaðarins enn á ný á vettvang til að aðstoða ríkisstjórnina við að reyna að ná tökum á efnahagsmálunum. Það er ekki í fyrsta skipti. Á það var einmitt bent í umræðunum fyrir ári að það væri líklega helst að vonast til þess að þessir aðilar kæmu að borði ríkisstjórnarinnar og leiddu henni fyrir sjónir hvað gera þyrfti. Það tókst enn einu sinni og við vonum að það skili tilætluðum árangri. En þetta er athyglisvert og svolítið lýsandi fyrir þá ríkisstjórn sem við höfum hér við völd. Þetta er svokölluð viðbragðaríkisstjórn, ríkisstjórn sem lítið horfir fram á við og vill ekki koma í veg fyrir hluti. Ríkisstjórnin hafði lítinn áhuga á því að reyna að koma í veg fyrir verðbólguna. Þegar verðbólgan var komin á það stig að það fór ekki fram hjá nokkrum manni að nú þyrfti að gera eitthvað var hægt að semja við aðila vinnumarkaðarins og þá var gripið til þeirra stórkostlegu aðgerða að skera niður vegaframkvæmdir, helst að sjálfsögðu í þeim landshlutum þar sem menn höfðu ekki séð þenslu árum saman. Þetta er dæmigert þegar menn horfa ekki fram á við og vilja ekki forgangsraða og vilja ekki reyna að átta sig á hlutunum fyrir fram heldur bregðast eingöngu við þegar í óefni er komið. Í þessu samhengi er einnig athyglisvert að velta fyrir sér umræðunni um matarskattinn og rifja örlítið upp að fyrir síðustu kosningar var það m.a. Sjálfstæðisflokkurinn sem boðaði að lækka ætti matarskattinn. Það var hluti af skattapakka ríkisstjórnarinnar sem alltaf hefur beðið. Nú er búið að framkvæma nær allt af þeim skattapakka sem ríkisstjórnin boðaði í upphafi kjörtímabils. Enn er matarskatturinn eftir og enn kemur hæstv. fjármálaráðherra og segir: „Ja, við gátum ekkert tekið af þessu inn í fjárlagafrumvarpið af því að við erum ekki tilbúnir með tillögurnar.“ Þrátt fyrir það kemur annar hæstv. ráðherra í fjölmiðla og segir að þetta sé allt saman tilbúið. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur í fjölmiðlana og segir að það sé eðlilegt að ekkert sé minnst á þetta í fjárlagafrumvarpinu. Það er ekkert tilbúið, segir hv. þingmaður. Þrátt fyrir það finnur maður á nokkrum stöðum í frumvarpinu að fjármunir eru settir í hluti þar sem ekkert er tilbúið. Nefnum sem dæmi kostnað vegna þess að herinn er farinn. Tölur eru settar inn en slegnir eru varnaglar og sagt að þetta þurfi að sjálfsögðu að endurskoða af því að þegar ákvörðun er tekin liggi ekki fyrir hvernig samningurinn verði. Ef samhengi væri í hlutunum hefði að sjálfsögðu ekkert verið sett inn þarna vegna þess að frumvarpið var tilbúið áður en samningurinn var gerður. En þessu eigum við ekki að venjast þannig að það er einhver vandræðagangur enn einu sinni í ríkisstjórninni varðandi matarskattinn. Það er sérstaklega athyglisvert þegar við ræðum fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007. Ég bjóst við að hæstv. fjármálaráðherra mundi a.m.k. í ræðu sinni fara aðeins yfir þessi mál. Hæstv. forsætisráðherra tilkynnti það í þessum sal fyrir tveimur dögum að matarverð á Íslandi yrði það sama og á öðrum Norðurlöndum. Eitthvað hlýtur að vera í pokahorninu fyrst hægt er að fullyrða slíkt. Vaxtabætur eru einnig þáttur sem tengist jöfnunaraðgerðum. Í þessu frumvarpi eru boðaðar hækkanir um vaxtabætur um 430 millj. kr. Ekki er að sjá að það muni duga til þess að bæta þær skerðingar sem átt hafa sér stað undanfarið ár og í ár. Það stefnir því í það að á næsta ári verði skerðingum haldið áfram. Það er hins vegar boðað frumvarp um það hvernig farið skuli með vaxtabætur. Það hefur ekki sést enn þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi jafnvel búist við því að því yrði útbýtt í þingsal í fyrradag. En hvað tefur orminn langa, hæstv. fjármálaráðherra? Við fáum vonandi svör við því fljótlega. Frú forseti. Það sem einkennir síðustu ár er að hin mikla tekjuaukning ríkissjóðs hefur ekki verið notuð til að auka jöfnuð í samfélaginu. Það er hin alvarlega staðreynd málsins. Nú þegar margt bendir til þess að niðurleiðin sé hafin verður erfiðara en ella að grípa til slíkra aðgerða. Lausatökin hafa verið slík í útgjöldum ríkissjóðs að það verður erfitt að taka snögga beygju til baka. Frú forseti. Það er hægt að tína ýmislegt til varðandi afrek þessarar ríkisstjórnar. Ég ætla þó að láta duga hér, vegna skorts á tíma, að telja upp helstu afrek ríkisstjórnarinnar. Skattbyrði á einstaklinga er nú meiri en áður, báknið er stærra en nokkurn tíma áður, áður óþekkt skattheimta er á láglaunafólk og bótaþega, barnabætur eru lægri, tryggingagjöld eru hærri, vaxtabætur eru skertar, bensín- og bifreiðaskattar eru auknir, þjónustugjöld hafa stóraukist, komugjöld í heilbrigðiskerfinu hafa hækkað stórlega, síaukinn lyfjakostnaður heimilanna liggur fyrir og matarverðið er eitt það hæsta í Evrópu. Þetta er m.a. árangurinn af áratugastjórn ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Það sem hefur einkennt þennan stjórnarmeirihluta hvað varðar fjárlagafrumvörp er agaleysið. Það hefur verið árlegur viðburður, bæði í þinginu og að sumri til, að um þetta hefur verið fjallað. Ríkisendurskoðun hefur árlega, ár eftir ár eftir ár, bent á sömu hlutina. Það er algerlega með ólíkindum að það skuli að því er virðist lítið sem ekkert hlustað á aðvaranir Ríkisendurskoðunar hvað þetta varðar. Það er sérstaklega alvarlegt gagnvart fjárlaganefndinni sjálfri og við vonum að þegar nýr formaður fjárlaganefndar heldur ræðu sína á eftir verði boðuð gjörbreytt vinnubrögð. Slíkar hafa aðvaranirnar verið. Við bíðum eftir því, hv. þm. Birkir J. Jónsson. Frú forseti. Það er ýmislegt í þessu fjárlagafrumvarpi sem eðlilegt er að fjalla um. Það blasir við að tekjur verða lægri á næsta ári einfaldlega vegna þess að efnahagsforsendur segja okkur það. Hvernig brugðist verður við verður að koma í ljós. Það er hins vegar ljóst að áætlunargerð fjármálaráðuneytisins er líklega hvað veikust hvað það varðar. Það er að sjá að aðrar greiningarstofnanir t.d. spái því að viðskiptahallinn verði minni en fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir og tekjur verði því minni en ráðuneytið gerir ráð fyrir. Þá er spurningin hvernig því verður mætt. Við bíðum og sjáum. En það er ýmislegt annað boðað í frumvarpinu og það merkilegasta eru líklega hinar auknu vegaframkvæmdir. Þær hafa flestar áður verið boðaðar, síðan hefur þeim verið frestað og aftur boðaðar og enn einu sinni eru þær boðaðar. Það er spurning, þegar við berum saman kjörtímabilið t.d., hvaða aukning er það sem hæstv. ráðherra er að tala um í vegaframkvæmdum? Þegar tímabilið er saman tekið er líklega enn verið að fresta einhverju. Við bíðum hins vegar eftir sundurliðun frá fjármálaráðuneytinu sem óskað hefur verið eftir í nefndinni og munum þá fjalla betur um það. Í andsvari áðan við hæstv. fjármálaráðherra minntist ég á aðhaldsaðgerðir sem boðaðar eru í frumvarpinu, um 1% í þremur ráðuneytum ef ég man rétt og 2% í öðrum. Það er sérkennilegt að enn skuli menn stunda slíkan flatan niðurskurð. Hann kemur þar af leiðandi niður á ýmsum málum. Það er eðlilegt að það veki athygli að þegar menn tala hvað mest um forvarnamál eins og gert hefur verið á undanförnum missirum skuli æskulýðs- og íþróttamál fá algerlega sama niðurskurð og aðrir. Það er hins vegar ljóst að ekki er frekar en fyrri daginn tekið á rekstrarvanda ýmissa ríkisstofnana. Ég nefni sem dæmi framhaldsskóla, háskóla og heilbrigðisstofnana. En ég ætla hér að einbeita mér sérstaklega að framhaldsskólum. Í skýrslum frá OECD hefur t.d. komið fram að þrátt fyrir að menntakerfið okkar í heild sinni standi sæmilega í samanburði við aðrar þjóðir hvað fjárútlát snertir þá er það fyrst og fremst grunnskólastigið, sem er á hendi sveitarfélaganna, sem skapar okkur þessa stöðu. Þegar við skoðum framhaldsskólana stöndumst við ekki samanburðinn. En hvernig er þessari skýrslu mætt í fjárlagafrumvarpinu? Jú, það er gert með þeim hætti að byrja á því að tilkynna að gert sé ráð fyrir 800 nemenda fjölgun í framhaldsskólum og það muni kosta um 500 millj. kr. Síðan kemur að vísu fram í frumvarpinu að á undanförnum árum hafi yfirleitt ekki verið hægt að gera upp við skólana samkvæmt ýtrustu viðmiðunum svokallaðs reiknilíkans, sem þýðir að sumir skólar eru væntanlega með hala frá fyrri árum. En þá komum við að hinum flata niðurskurði vegna þess að framhaldsskólarnir þurfa að taka þátt í honum. Þeir fá 500 millj. til að mæta nemendafjölgun en þurfa um leið að taka á sig 300 millj. kr. lækkun vegna niðurskurðarins. Hvernig er farið að því að taka þessar 300 millj. til baka af skólunum? Jú, það er enn einu sinni farið í reiknilíkan, reiknilíkanið sem sýnir hvað það kostar að reka skólana. Þá er farið að hagræða í reiknilíkaninu. Ekki í fyrsta skipti, ekki í annað skipti. Þau eru óteljandi skiptin sem það hefur verið gert og er mér kunnugt um að nú séu margir farnir að kalla reiknilíkanið niðurskurðarlíkan. Í hvaða hóp er farið til að skera niður í framhaldsskólunum? Jú, það er fyrst og fremst farið í hina smærri skóla, það er fyrst og fremst farið í verknámsskóla. Er það vægast sagt afar sérkennilegt í ljósi þeirra orða sem hæstv. menntamálaráðherra lét falla þegar svokölluð starfsnámsnefnd skilaði af sér. Þá skorti ekki fögru orðin um að nú skyldi tekið á starfsnáminu, tekið á verknáminu. Fjárlagafrumvarpið, næsta sem kemur, sýnir okkur að þar er farið einhverja allt aðra leið. Niðurskurðurinn í reiknilíkaninu bitnar fyrst og fremst á litlum verknámsskólum. Af hverju segi ég þetta? Vegna þess að niðurskurðurinn kemur m.a. fram í því að fjölga á bóklegum áföngum sem tengjast iðnnámi. Og hvað á að fjölga þeim mikið? Um heil 20%. Víðast hvar í verknámsskólunum er ekki hægt að koma þessum fjölda nemenda fyrir, þeir komast ekki í tækin þannig að hóparnir eru ekki til og í minni skólunum enn þá síður. Verið er að fjölga í raungreinaáföngum um 10% og er nýtingarkrafa í bóklegum áföngum aukin nokkuð. Allir þessir þættir koma fyrst og fremst niður á litlu skólunum og verknámsskólunum, það kemur auðvitað niður á öllum. Í stað þess að fara, og kem ég nú enn að skýrslum Ríkisendurskoðunar, eftir ábendingum Ríkisendurskoðunar um það hvað raunverulega þarf að bæta í reiknilíkaninu er farið alveg í öfuga átt. Ríkisendurskoðun benti á það í skýrslu, þegar hún gerði úttekt á einum framhaldsskólanum, að það sem þyrfti helst að breyta í reiknilíkaninu væri að taka fastakostnaðinn út úr, taka húsnæðiskostnaðinn út úr vegna þess að stjórnendur og nemendafjöldi hefðu lítil sem engin áhrif á þann kostnað. Þannig væri hægt að ná betri tökum á reiknilíkaninu, þannig yrði það gegnsærra og þannig mundi það lýsa betur kostnaði við að reka skólana. En með svona aðgerðum sem hér eru boðaðar, og því miður ekki í fyrsta skipti, er verið að eyðileggja reiknilíkanið. Þá segir reiknilíkanið ekki það sem því er ætlað. Það er miklu hreinlegra að láta reiknilíkanið reikna út hvað hlutirnir kosta og koma síðan og segja: „Við höfum ekki efni á eða við höfum ekki áhuga á að skólarnir fái það fjármagn sem þeir þurfa.“ Þetta er mjög sérkennilegt miðað við margt sem sagt hefur verið. Það er ekki síst sérkennilegt í ljósi þess að menntun er eitt af því sem við þurfum að fjárfesta í til framtíðar. Framhaldsskólinn er að verða ein af veiku stoðum menntakerfisins  Frú forseti. Það fór örlítið lengri tími í þetta mikilvæga mál um framhaldsskólana en ég hafði ætlað. Það er þó rétt að enda á því að vekja athygli á því að svolítið sérkennilegur munur er á því hvernig fjárveitingum er skipt til háskólanna. Sláandi dæmi um það sjáum við þegar við berum saman fjárveitingar til Háskólans á Akureyri og Háskólans í Reykjavík, stofnanir sem hafa verið í svipuðum uppbyggingarfasa en meðhöndlunin er gerólík. Það er einhver ástæða fyrir því að skýringin eina sem gefin er á þessu er sú að Háskólinn í Reykjavík hafi fengið nýjan samning.

Virðulegi forseti. Þetta eru svona fastir liðir eins og venjulega þegar talsmaður Samfylkingarinnar kemur hér og ræðir um ríkisfjármál. Það er ástæða til, virðulegi forseti, að spyrja hann hvað það er þá sem hann telur að hafi farið svo mikið úrskeiðis í efnahagsmálum og hvað það var sem Samfylkingin vildi gert hafa til að koma í veg fyrir það. Hverjar voru tillögur hennar fyrir ári þegar við vorum að ræða um fjárlögin fyrir 2006? Það er rétt að rifja það upp ef hv. þingmaður vildi vera svo elskulegur. Þetta er orðin föst klisja hjá sumum stjórnmálamönnum að geta aldrei komið hingað upp í ræðustól án þess að byrja að tala um að hér sé svo óskapleg misskipting og vitnað í einhvern ákveðinn prófessor. Sko, prófessorar í hagfræði við Háskóla Íslands, það er þeirra vandamál ef þeir koma fram í blöðum og skrifa einhverja endemis bölvaða vitleysu um Gini-stuðul. Það er þeirra vandamál. Það liggur nefnilega fyrir, hæstv. forseti, að hvergi nokkurs staðar í Evrópu hafa kjör fólks, jafnt láglaunafólks sem millitekjufólks, vaxið meira að raungildi en á Íslandi. Það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir meiri millifærslum en nokkurn tíma áður, 10% að raungildi, sem er töluvert mikið frávik frá því sem langtímaáætlunin var, hún var 7,5. 10% að raungildi og í fjáraukalögunum sem er búið að birta núna líka er gert ráð fyrir gríðarlegum peningum einmitt inn í þá samninga til að auka greiðslur til þeirra sem menn hafa talið að stæðu kannski hallast að öllu, öryrkja og eldri borgara, auk þess sem gríðarlegum upphæðum er varið til viðbótar því sem áður var til barnafólks. Svo kemur hv. þingmaður og segir: Hvergi meiri misskipting, aldrei meiri misskipting, þó að það liggi fyrir að þetta eru hrein ósannindi. Skýrslur Sameinuðu þjóðanna liggja fyrir. Þar hafa þeir metið lífsgildi í Evrópu. Niðurstaðan er sú að í hæsta flokki er Ísland.

Frú forseti. Já, það eru víða fastir liðir eins og venjulega. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tekur sömu ræðuna hér árlega og fer með þessa merku speki. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns skiptir raunverulega engu máli hvað aðrir segja eða hvað aðrir stúdera, sama hvað þeir gera, hversu fróðir þeir eru um málið, það virðist engu máli skipta. Staðreyndirnar eru algjörlega kristaltærar í huga hv. þingmanns. Hann nefndi ýmislegt og spurði m.a. um hvað Samfylkingin hefði viljað gera fyrir ári síðan. Hv. þingmaður getur auðvitað farið í þingskjölin og séð það því að við lögðum að sjálfsögðu fram tillögur um breytingar á fjárlögum þar sem við m.a. gerðum ráð fyrir því að afgangur yrði aukinn. En megináhersla okkar hefur ætíð verið sú að fjárlögin væru alvörufjárlög, þ.e. að áætlunargerðin stæðist og tekið væri á sjálfvirkum útgjöldum ríkissjóðs og menn vissu nákvæmlega hvað fjárlög þýddu og það væri eftir þeim farið. Þetta hef ég haldið fram að þessu, frú forseti, að hv. þingmaður væri sammála mér um. Mér heyrist að nú sé einhver beygja komin í málið og það veldur mér ugg vegna þess að ég var að vonast til þess að nú mundi fjárlaganefnd sýna dug og fara almennilega yfir málin og gera einu sinni þær breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem þörf er á, þ.e. að meiri hluti fjárlaganefndar hætti því loks að vera stimpill fyrir ríkisstjórnina og færi nú að taka alvarlega á hlutunum. Frú forseti. Ég hef hér örlítið plagg varðandi fullyrðingar hv. þingmanns varðandi skattbyrði og annað þess háttar og þar blasir við að það sem hv. þingmaður var að mótmæla er algjörlega rangt. Það blasir líka við að þrátt fyrir að verið sé að hækka barnabætur nú þá dugar það ekki til að mæta öllum þeim skerðingum sem átt hafa sér stað á undanförnum árum.

Virðulegur forseti. Það var að vonum að ég fengi engin svör við þessu, ég mátti svo sem vita það. Samfylkingin kom nefnilega ekki með neinar tillögur um efnahagsmál fyrir ári síðan. Það var ýmislegt gagnrýnt hér um stöðu efnahagsmála, m.a. kom fram gagnrýni á hið mikla misvægi sem lægi í vaxtamun Íslands við útlönd og þeirri hættu sem lægi í því að við fengjum þess vegna of mikið „input“ af peningum. Samfylkingin tók ekki þátt í þeirri gagnrýni á nokkurn hátt. Það hefur legið fyrir mjög lengi að skattbyrði Íslendinga hefur stórlega verið að lækka sem hlutfall af landsframleiðslu alveg nákvæmlega sama hvernig við reiknum það. Hún hefur verið að lækka hjá okkur vegna þess að okkur hefur tekist þokkalega til um rekstur ríkisins, þokkalega segi ég, alls ekki til fyrirmyndar, við gætum gert betur. Það liggur líka fyrir að tilvitnun í mælitæki sem einhverjir félagsfræðingar finna upp, þeir eru alltaf að reyna það, samanber þessi Gini, sem ég held að hafi verið Ítali, og fer að mæla það hver séu hæstu og lægstu laun og finnur það út að jafnvægið sé við 0,5 þegar allir hafi sömu launin. Bíddu, hvernig er þá þjóðfélagið þegar allir hafa sömu launin? Þá er þjóðfélagið algjörlega frosið fast. Er það nú til bóta? Þetta er bara hrein vitleysa að vera að bera þetta saman. Ef menn sem hafa hæstu tekjur á Ísland flyttu sig nú til útlanda, hvað mundi þá gerast samkvæmt Gini-stuðlinum? Jú, þá mundi jöfnuður aukast. Ef hátekjufólk sem borgar skatta erlendis, Íslendingar, mundu nú flytja sig heim, hvað mundi gerast þá? Jöfnuður aukast eða minnka? Ójöfnuðurinn mundi aukast. Þetta er náttúrlega bara allt hrein vitleysa. Lífskjaramæling Sameinuðu þjóðanna þar sem allir þættir eru teknir inn í liggur hér fyrir. Það liggur fyrir að Noregur og Ísland eru talin standa best að vígi af öllum Evrópuþjóðunum. Vilja menn ekki viðurkenna þessa staðreyndir eða kemur þetta sér svo illa fyrir stjórnarandstöðuna að það má ekki segja það?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að sem betur fer eru lífskjör hér með því besta sem þekkist í heimi. Það er ekkert vafamál. Það tekur hins vegar ekki af okkur þá ábyrgð að við þurfum að auka jöfnuð í samfélaginu. Það er röng leið að okkar mati að vera að auka ójöfnuð. Það er þar sem skilur á milli okkar hv. þingmanns og mín. Mælistikur geta verið margs konar og þar er alls konar meðaltalsreikningur. En það blasir við að því miður hefur ríkisstjórninni mistekist að auka jöfnuð í samfélaginu. Hún hefur verið að auka ójöfnuð. Við getum farið yfir lítið dæmi sem er skattamálin. Þar hefur verið sýnt fram á þetta óyggjandi, meira að segja með svörum frá hæstv. fjármálaráðherra. Þannig hefur þetta verið. Skattbyrðin hefur minnkað hjá þeim sem meira hafa og aukist á hinum. Hvaða afleiðingar eru af því, hv. þingmaður? Það getur ekki orðið neitt annað en að auka ójöfnuð. Svo getum við deilt um það endalaust hversu mikinn jöfnuð  Það eru staðreyndir sem ég hélt að hv. þingmaður áttaði sig á þó við skoðuðum bara hreinlega prósentutölurnar varðandi tekjuskattinn. Það hlýtur að koma betur út fyrir hátekjumanninn þegar prósentan er lækkuð en lágtekjumanninn. 

Við vorum að taka af hátekjuskattinn ...

Þingmenn eru beðnir að gefa hljóð.

Frú forseti. Ég verð nú að segja að mér brá við ræðu hv. þingmanns. Hv. þingmaður sem alla jafna er glaðsinna, hann sá bara svart. Þuldi upp lista yfir það sem hann taldi að hefði miður farið í lífskjörum landsmanna á undanförnum árum og sá hvergi til sólar. Hann fór m.a. út í ýmsa skattatölfræði sem hann gat fundið upp meðan staðreyndin er sú að skattar sem hlutfall af landsframleiðslu munu lækka annað árið í röð. Útgjöldin munu hækka, annars vegar vegna aukinna framkvæmda og hins vegar vegna aukinna tilfærslna. Tilfærslurnar fara í að auka jöfnuðinn. Bæta hag þeirra sem verst standa. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að kaupmáttur á árinu muni aukast um tæp 4%. Ég vona að hv. þingmaður taki nú gleði sína aftur við þetta. Það er hins vegar sjálfsagt að gera hagræðingarkröfu til reksturs ráðuneyta og stofnana eins og gert hefur verið. Það er sjálfsagt að fara yfir verkefnin og reyna að endurmeta hvað sé nauðsynlegt og hvað sé ónauðsynlegt, til að skapa svigrúm fyrir ný útgjöld eins og okkur tekst í þessu fjárlagafrumvarpi og eins og okkur tekst varðandi samneysluna og varðandi reksturinn. Þar með höfum við meira afgangs til að auka jöfnuðinn í tilfærslunum. Varðandi framhaldsskólann er það nú bara þannig hjá hv. þingmanni að berin eru súr. Hér er um forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að ræða og þess sjást merki í frumvarpinu. Hann vitnar hins vegar í þingskjölin þegar hann er að tala um hver hafi verið efnahagsstefna Samfylkingarinnar á síðasta ári, fyrir ári. En það þýðir ekki að fara í þingskjölin til að finna út úr því. Það verður bara misvísandi því efnahagsstefnan var misvísandi á milli umræðna og ekki nokkur leið að finna út úr því hvað Samfylkingin vildi gera fyrir ári.

Frú forseti. Það er aldeilis að hæstv. ráðherra hefur farið vitlausu megin fram úr í morgun. Ég kannast ekki við að ég hafi ekki séð neitt nema svart. Hann er kannski farinn að sofa í nýja kjördæminu og það er lengra á milli og hann ekki búinn að jafna sig þegar hann kemur í þingsal. En ég benti vissulega á að ýmsir jákvæðir hlutir væru í frumvarpinu. Þó það nú væri. En það er líka rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að tilfærslurnar eru til að auka jöfnuð. Ég nefndi það sérstaklega að það hefðu komið aðilar að borði ríkisstjórnarinnar og teymt hana til að gera þá hluti. Þetta er ekki endilega það sem ríkisstjórnin hefur mestan áhuga á eins og sést með matarskattinn sem líka er jöfnunaraðgerð. Þar bólar ekkert á. Hæstv. ráðherra notaði ekki tímann hér í andsvari til að segja okkur hvar það mál væri statt. Varðandi framhaldsskólana, hæstv. ráðherra, þá er það nú sérkennilegt ef þeir eru orðnir sérstakt forgangsmál hjá ríkisstjórninni. Það er undarlegt birtingarformið í þeim efnum. Það er undarlegt birtingarformið. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra finni einhvern skólamann í framhaldsskólum landsins sem hefur orðið var við að það forgangsmál væri í gangi. Ég vona að hæstv. ráðherra geti aðstoðað mig við að finna slíkan forsvarsmann í framhaldsskólum landsins. Það væru tíðindi fyrir mig að hitta slíkan skólamann sem hefði orðið var við að framhaldsskólar landsins væru sérstakt forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Ja, sérkennilegt er birtingarformið, segi ég aftur. Ég rakti það í ræðu minni hvernig væri komið fyrir þeim og hvernig væri ætlast til að þeir yrðu reknir á næsta ári. Það er augljóst mál að þar er stefnan að þrengja enn frekar að framhaldsskólunum. Það sem verst er, það er búið að eyðileggja líklega endanlega reiknilíkanið þannig að við höfum ekki lengur viðmið. Það er ekki hægt lengur að nota 

Frú forseti. Það gleður mig að Eyjólfur er að hressast hvar svo sem hann hefur farið fram úr í morgun. Ég ætla ekkert að dæma um það. Ég verð hins vegar að benda hv. þingmanni á, varðandi þá samninga sem gerðir hafa verið við eldri borgara, að það er reyndar ekki í fyrsta skipti sem slíkur samningur er gerður. Frumkvæði að þeim hafði fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, á sínum tíma. Varðandi matarskattinn, lækkun á matvælaverði, sem hv. þingmaður kallar jöfnunaraðgerð, hana munum við eflaust ræða síðar.

Frú forseti. Þetta var stutt andsvar hjá hæstv. ráðherra og skýr svör varðandi matarskattinn. Við ræðum hann síðar. Ég verð að verða við þeirri ósk hæstv. ráðherra að ræða hann síðar. Ég vona að ég fái tækifæri til þess sem allra fyrst. En ég hafði ekki alveg lokið við að fara yfir fyrra andsvar hæstv. ráðherra, m.a. hvað það varðar að það hefði verið eitthvað óljóst hver stefna okkar hefði verið í fyrra. Þetta eru svona, getum við sagt, fastir liðir eins og venjulega, að tala um að einhverjir hlutir séu óljósir ef þeir eru ekki í fullu samræmi við vilja viðkomandi hv. þingmanna. Það var algjörlega skýrt hjá okkur í fjárlagaumræðunni í fyrra, nákvæmlega eins og hún hefur verið mörg undanfarin ár. Sú sama stefna er enn einu sinni við lýði hjá okkur nú. Við teljum að það eigi að sýna aðhald í ríkisrekstrinum og við teljum að fyrsta skrefið til þess sé að gera alvörufjárlög. Gera fjárlög sem eru unnin þannig að þau séu tengd raunveruleikanum en ekki einhverri óskaútkomu hæstv. fjármálaráðherra. Þannig á ekki að gera fjárlög og meðan svo er treystir ekki einu sinni hæstv. fjármálaráðherra sér til að fara eftir þeim. Það er auðvitað meginhneykslið. Fjárlög eiga nefnilega að vera eins og önnur lög sem á að fara eftir í hvívetna. En til að það sé hægt verður að minnsta kosti hæstv. fjármálaráðherra að hafa trú á að fjárlögin séu tengd raunveruleikanum. Dæmi um það, og því segi ég þetta, er að fjöldi forstöðumanna hefur farið fram úr miðað við skilgreiningu fjárlaga. Miðað við allar vinnureglur hefði átt að vera búið að veita þeim mörgum að minnsta kosti áminningu, ef ekki brottvísun. Hæstv. ráðherrar hafa ekki treyst sér til að gera þetta. Af hverju skyldi það vera? Jú, vegna þess að hæstv. ráðherrar vita að fjárlögin eru ekki rétt. Vegna þess að stofnanirnar hafa þá skyldu að veita ákveðna þjónustu sem hæstv. ráðherrar eru ekki tilbúnir til að segja að eigi ekki að gera. Þess vegna treysta þeir sér eðlilega ekki til þess að veita forstöðumönnunum áminningu eins og þó reglur segja til um. Meðan ástandið er svona erum við ekki að 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargott yfirlit um frumvarp til fjárlaga árið 2007. Hlutverk fjárlaganefndar við framkvæmd fjárlaga er mjög mikilvægt. Fjárlaganefndin gegnir mikilvægu eftirlitshlutverki eins og hér hefur komið fram og ég legg mikla áherslu á að nefndin ræki það hlutverk sitt. Staðreyndin er sú að við þurfum meiri aga gagnvart þeim fjárlögum sem sett eru hverju sinni. Það að 106 fjárlagaliðir af 433 séu með meira en 4% umfram heimildir á fyrri helmingi þessa árs er óásættanleg staðreynd. Reyndar er það svo að okkur miðar áfram í þessu verkefni því að á síðasta ári voru það 135 fjárlagaliðir sem fóru umfram 4% af fjárheimildum sínum. Okkur miðar sem sagt í rétta átt. Hér er um vandasamt verkefni að ræða sem hvílir á fjárlaganefnd Alþingis, viðkomandi ráðuneytum og forstöðumönnum stofnana. Þetta eru þeir aðilar sem bera ábyrgð á því að framkvæmd fjárlaga sé með eðlilegum hætti. Ég vil segja, hæstv. forseti, að það er náttúrlega ekki eðlilegt ástand að 106 fjárlagaliðir séu umfram 4% af fjárheimildum. Það þarf því víðtækt samstarf milli fjárlaganefndar, ráðuneyta og forstöðumanna viðkomandi stofnana til þess að ná árangri í þessum efnum og ég vil beita mér fyrir því. Ég vil síður en svo fullyrða að þessi framúrkeyrsla sé einungis forstöðumönnum stofnana um að kenna. Hugsanlega í einhverjum tilvikum er um lágan tekjugrunn að ræða en það er verkefni nefndarinnar að fara ofan í þau mál á þessu hausti og vil ég óska eftir góðu samstarfi við nefndarmenn fjárlaganefndar í því starfi, auk þess sem ég óska eftir góðu samstarfi við hæstv. fjármálaráðherra og embættismenn fjármálaráðuneytisins. Hæstv. forseti. Staða ríkissjóðs er óhemju sterk um þessar mundir. Frumvarp til fjárlaga ársins 2007 ber þess merki að efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar er styrk, ríkisstjórnar sem hefur kjark og þor til þess að taka oft og tíðum óvinsælar ákvarðanir, sem eru til þess fallnar að viðhalda stöðugleikanum. Við sjáum það nú að ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í sumar til að ná tökum á verðbólgunni, sem voru vissulega óvinsælar, eru farnar að skila árangri. Það frumvarp sem við ræðum nú ber þess einnig vott að aðhald og aðhaldsaðgerðir verða áfram á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar til þess að standa vörð um efnahagslegan stöðugleika. Aðhaldsaðgerðir um 11 milljarða kr. Ég þykist viss um það, hæstv. forseti, að hv. stjórnarandstaða verður fljót að yfirbjóða ríkisstjórnina í þeim efnum með því að gagnrýna þessar tillögur, sem eru til þess gerðar að viðhalda efnahagslegum stöðugleika sem er svo mikilvægur fyrir heimilin í landinu. Á árabilinu 2005–2007 er gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði niður skuldir sínar um 80 milljarða kr. Þetta er mikill og góður árangur og óumdeildur að ég tel, árangur sem þekkist vart hjá þeim þjóðum sem við berum okkur vanalega saman við. Hreinar skuldir hins opinbera árið 1995, og þá eru sveitarfélögin inni í því dæmi, voru hátt í 40% af landsframleiðslu. Samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum hér er gert ráð fyrir að hreinar skuldir hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, verði um 8,9% á næsta ári. Við höfum verið að stórlækka þessar hlutfallslegu skuldir sem mun náttúrlega búa í haginn fyrir rekstur ríkissjóðs í framtíðinni því að við höfum verið að greiða gríðarlega háa vexti af miklum skuldum ríkissjóðs en við getum varið þessum fjármunum til þess að standa undir öflugu heilbrigðis-, mennta- og velferðarkerfi. Eignir ríkisins í Seðlabanka Íslands voru rúmlega 100 milljarðar í ágúst sl. Auk þess hefur ríkisstjórnin frá árinu 1995 sett 120 milljarða í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn árið 1995 blasti við gjaldþrot Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er búið að setja 120 milljarða til þess að styrkja stöðu sjóðsins og þar af leiðandi réttindi þeirra opinberu starfsmanna sem munu þiggja þau í framtíðinni og eiga rétt á. Hæstv. forseti. Í ljósi góðrar stöðu ríkissjóðs tel ég það skylt að ríkisstjórnin skili góðri stöðu ríkissjóðs til heimilanna í landinu. Við erum sannarlega að gera það og það frumvarp sem við ræðum hér ber þess vissulega merki. Þegar hv. þm. Einar Már Sigurðarson leggur það hér á borð að við séum að auka ójöfnuð í samfélaginu, þá er þar um villandi málflutning að ræða, beinlínis villandi málflutning og ekki trúverðugan málflutning frekar en fyrri ár á þessu kjörtímabili af hálfu stjórnarandstöðunnar. Við munum hækka skattleysismörk um 14% samkvæmt frumvarpinu, um 12 þúsund kr. Það er gríðarlegt baráttumál sem aldraðir hafa haft uppi og ríkisstjórnin og aldraðir hafa komist að samkomulagi um sem er verið að efna hér samkvæmt frumvarpinu, eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson benti réttilega á. Verið er að hækka skattleysismörk um 14%. Við erum að hækka barnabætur um 1,7 milljarða, um 20%. Þegar hv. þm. Einar Már Sigurðarson heldur því fram blákalt að ríkisstjórnin hafi verið að skerða barnabætur ætla ég að fletta upp í frumvarpi fjárlaga fyrir árið 2007 á bls. 393 og benda á það að í ríkisreikningi árið 2005 var varið 5,3 milljörðum til barnabóta. Í fjárlögum ársins 2006 eru þetta orðnir 6,8 milljarðar. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007 eru þetta orðnir 8,5 milljarðar. Við erum að hækka barnabætur um 25% á milli ára og við erum að veita núna í fyrsta skipti barnabætur til einstaklinga sem eru 16 og 17 ára, einstaklinga sem eru að hefja sitt framhaldsnám, oft og tíðum fjarri heimaslóðum, og við erum að koma til móts við þessar fjölskyldur sem eru að mennta börnin sín og þetta er mikilvægt mál. En það er ekki að furða að fólk skilji mikið í þeirri umræðu sem hér fram þegar hv. þm. Einar Már Sigurðarson ranghvolfir svona staðreyndum eins og raun ber vitni. 
             Hæstv. forseti. Við höfum líka komið til móts við eldri borgara. Við höfum aflagt eignarskattinn. Eldra fólk sem býr í eigin húsnæði sem oft og tíðum er skuldlaust þarf ekki að borga ósanngjarnan eignarskatt af eignum sínum. Þetta er gríðarleg kjarabót fyrir eldri borgara. Við erum að vinna í því að leggja hér fram frumvarp um vaxtabætur sem mun hljóða upp á það að endurálagning verður í því formi þannig að þeir einstaklingar sem urðu fyrir óréttmætri skerðingu á vaxtabótum munu fá leiðréttingu sinna mála í haust og frumvarp til fjárlaga árið 2007 gerir ráð fyrir aukningu á fjármunum til vaxtabóta. Það er því ekki verið að skera niður fjármuni í þeim efnum. Hæstv. forseti. Efnahagslífið er blómlegt. Landsframleiðsla á hvern mann hefur aukist um 50% frá árinu 1995–2005, enda hefur það skilað sér til einstaklinganna í landinu. Kaupmáttaraukning heimilanna er um 60% frá árinu 1995. Sömu sögu er ekki hægt að segja af ferli kratanna í ríkisstjórninni árin 1991–1995. Þar var kjararýrnun í samfélaginu og hverjir fóru verst út úr þeirri kjararýrnun? Það voru einmitt þeir sem hvað verst stóðu í samfélaginu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir á t.d. Íslandsmet í því að skerða barnabætur til heimilanna í landinu, og í hvaða ástandi skertu kratarnir barnabætur? Það var á tímum tekjusamdráttar. Núna erum við að lifa á þeim tímum að tekjur heimilanna eru að aukast og við erum jafnframt að auka barnabætur til heimilanna í landinu, sérstaklega til lágtekjufólks og millitekjufólks. Svo halda menn því hér fram að sú ríkisstjórn sem nú situr sé einhver hægri stjórn. Við höfum aukið samneysluna í samfélaginu frá árinu 1995. Við höfum stóreflt heilbrigðis-, mennta- og velferðarkerfið. Við höfum aukið framlög til heilbrigðismála um 27,5 milljarða frá árinu 1998 eða um 49% að raungildi. Við höfum aukið framlög til almannatrygginga um 23 milljarða kr. frá 1998 eða um 45%. Við höfum aukið framlög til fræðslumála um 12,3 milljarða frá árinu 1998 eða um tæp 60%. Framlög ríkisins til háskólastigsins, og sýnir þar af leiðandi áherslu ríkisstjórnarinnar á menntamál, hafa aukist um 7,4 milljarða frá 1998 eða um 80%. 
             Hæstv. forseti. Ef þessar tölur sem ég hef hér nefnt eru vitni um það að sú ríkisstjórn sem nú situr sé einhver sérstök hægri stjórn þá er það rangur málflutningur. Hér er um velferðarstjórn að ræða sem hefur verið að styrkja stoðir mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfisins í landinu. Núverandi stjórn hefur staðið vörð um þessa mikilvægu þætti og mun halda því áfram eins og það frumvarp sem við ræðum hér ber merki um. Hæstv. forseti. Mig langar örlítið að koma inn á tekjuhlið frumvarpsins og hvað það er sem hefur skilað okkur þeim árangri að við höfum getað bætt kjör alls almennings með skattalækkunum, hækkuðum vaxtabótum, hækkuðum barnabótum ásamt því að lækka skatta á fyrirtæki. Hvað hefur skilað okkur fram þennan veg? Er þetta þróun sem gerist af sjálfu sér? Ég segi nei. Ríkisstjórnin hefur staðið fyrir miklum umbótum á sviði atvinnumála. Fyrst er þar að nefna stefnu okkar í sjávarútvegsmálum. Ísland er trúlega nær eina Evrópuþjóðin þar sem sjávarútvegurinn er að greiða fjármuni inn í ríkissjóð. Við erum ekki að borga með íslenskum sjávarútvegi. Samhent stjórnarandstaða sem nú er komin hér til þings hefur trúlega það að markmiði áfram að rústa íslenskan sjávarútveg því að fara svokallaða fyrningarleið - og sé ég að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson brosir hér hlýlega til mín og vill trúlega að þetta stefnumið frjálslyndra verði ofan á í komandi kosningum. Hvað verður þá um fyrirtæki eins og Samherja á Akureyri eða Síldarvinnsluna í Neskaupstað, fyrirtæki sem eru í almenningseign, í eigu lífeyrissjóðanna, hvað verður um þessa stóru og öflugu vinnustaði í þessum byggðarlögum? Ætli það yrði ekki högg fyrir viðkomandi fyrirtæki ef stefna Frjálslynda flokksins verður ofan á í þessum efnum? Ég hræðist það fyrir hönd landsbyggðarinnar ef þessi sjónarmið verða ofan á eftir næstu kosningar. Annað er það sem Framsóknarflokkurinn hefur beitt sér fyrir. Árið 1995 var hér viðvarandi atvinnuleysi. Það var tekjusamdráttur í þjóðfélaginu, tekjusamdráttur var hjá heimilunum í landinu og það vantaði tilfinnanlega erlenda fjárfestingu í samfélagið. Við hófum þá sókn að hvetja erlenda fjárfesta til að fjárfesta í atvinnulífinu hér á landi, m.a. með uppbyggingu álvers á Grundartanga og núna síðast með frægri Kárahnjúkavirkjun sem er svo mikið í umræðunni. Þessar framkvæmdir hafa knúið áfram hagvöxt og aukið velmegun heimilanna í framhaldinu. Nú er það rætt í neikvæðum tón að menn byggi upp atvinnulíf með þessum hætti. Menn tala mjög neikvætt um framkvæmdir á Austurlandi og þá sérstaklega fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Maður hlýtur að velta því fyrir sér í þeirri umræðu sem um Kárahnjúkavirkjun fer fram, þessa mikilvægu framkvæmd sem mun skila þjóðarbúinu milljörðum í útflutningstekjur sem við getum svo varið í framhaldinu til uppbyggingar í heilbrigðis-, mennta- og velferðarmálum, að sú umræða sem fer fram af hálfu forustumanna Vinstri grænna - þau eru fræg ummæli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í frægri fjallræðu þar sem hann talaði um heimsku manna og átti þá væntanlega við þá sem að þessari framkvæmd standa og átti væntanlega við færustu verkfræðinga landsins sem hafa komið að þessu máli um áraraðir, þegar hann talar um heimsku manna og telur réttast að það eigi að fresta fyllingu Hálslóns og láta þessa virkjun, þessa stíflu standa sem vitni um heimsku manna. Það hefur kostað 120 milljarða ísl. kr. að byggja þetta mannvirki. Annarri eins upphæð er verið að verja til þess að byggja upp atvinnulíf á Reyðarfirði með álveri þar. Við erum komin í 240 eða 250 milljarða kr. í fjárfestingu á þessari framkvæmd sem er að verða fullgerð. Ætli íslensk stjórnvöld yrðu ekki skaðabótaskyld gagnvart þeim erlendu aðilum sem eru að hefja rekstur á Reyðarfirði í góðri trú, búnir að gera skuldbindandi samninga til fimm ára um að flytja út afurðir sínar? Ætli við þyrftum ekki að reiða út meira en 240–250 milljarða ef hugmyndir Jóns Bjarnasonar og félaga í Vinstri grænum yrðu að veruleika? Hvað erum við að tala um bara í stofnkostnaði? Kannski 300 milljarða, sem er rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss í tíu ár, eða rekstur Þjóðleikhússins í 500 ár. Þegar hv. þingmenn Vinstri grænna segja að peningar séu ekki allt og þessi endalausa trú Framsóknarflokksins á hagvöxtinn sé alveg að keyra um þverbak verðum við að hafa það í huga að við þurfum að reka ríkisstofnanir með fjármunum og einhvers staðar verðum við að fá þá fjármuni. Og það munu miklir fjármunir renna í ríkissjóð vegna þessara framkvæmda á Austurlandi. Hvað halda hv. þingmenn að eitt þúsund störf sem munu skapast á Austurlandi í tengslum við þessar framkvæmdir muni skila í ríkissjóð? Hér er um svo glæfralegt tal að ræða af hálfu forustumanna Vinstri grænna að það tekur ekki tali. Það getur ekki talist ábyrgur stjórnmálaflokkur sem kemur fram með hugmyndir af þessu tagi, skellir þessu bara svona fram með formann Vinstri grænna sem dregur vagninn og meira að segja heyrast ótrúlegustu raddir úr öðrum stjórnarandstöðuflokkum þar sem t.d. sumir samfylkingarmenn eru að reyna að toppa Vinstri græna í umhverfisstefnu sinni. Hér er um mjög óábyrgan málflutning að ræða og menn þurfa í haust að standa skil á þessum orðum sínum. Það er í raun og veru undarlegt að íslenskir fjölmiðlamenn skuli ekki hafa spurt nánar út í stefnu Vinstri grænna hvað þetta varðar. Það er flokkur sem er að mælast með um 20% fylgi, flokkur sem mögulega gæti komist í ríkisstjórn eftir næstu kosningar, og það að flokkur skuli leyfa sér að bera svona hugmyndir á borð sem mundu rústa velferðarkerfinu og mundi þurfa í framhaldinu að stórhækka skatta á landsmenn, er ekki gott. Þessi flokkur, stjórnarandstöðuflokkurinn Vinstri grænir, þarf að gera nánar grein fyrir stefnu sinni á þessu sviði. Er það hugsanlega stefna þeirra að tæma Hálslón ef þeir komast í ríkisstjórn? Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason þurfi nú í öllum þessum álversræðum sínum að gera grein fyrir stefnu Vinstri grænna hvað þetta varðar. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, vil ég nefna það að við höfum verið að auka frjálsræði á markaðnum. Við höfum verið að markaðsvæða ríkisfyrirtæki, sem er ekki séríslensk þróun. Markaðsvæðing ríkisbankanna og Landssímans hefur skilað okkur gríðarlega auknum hagnaði, hagnaður bankanna til að mynda á fyrstu sex mánuðum ársins var 72,3 milljarðar. Ætli skattar bankanna séu þá ekki í kringum 15 milljarðar, sem er hálfur rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss? Svo koma menn hér upp skipti eftir skipti og fordæma þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem hafa stóraukið þjóðartekjur. Í þessum tölum erum við einungis að tala um hagnað bankanna, ekki þeirra ágætu starfsmanna sem þar vinna og greiða mikla skatta inn í íslenskt samfélag. Ég held því að við þurfum að halda þessu öllu til haga. Við höfum verið að koma á fót stóriðju sem mun stórauka útflutningstekjur þjóðarinnar, við höfum verið að auka frjálsræði á bankamarkaði og líka á fjarskiptasviðinu og síðan höfum við staðið vörð um sjávarútvegsstefnuna sem hefur verið að skila gríðarlegum tekjum inn í íslenskan ríkissjóð. Vinstri grænir hafa verið á móti öllum þessum hugmyndum. Svo furða menn sig á að Vinstri grænir séu nefndir, að þeir séu á móti öllu. Það er einfaldlega þannig að Vinstri grænir hafa verið á móti nær öllum þeim tillögum og framkvæmdum sem ríkisstjórnin hefur farið í á síðustu árum í efnahagsmálum. Við getum þá spurt okkur að því hvort við værum að horfa upp á fjárlög með viðlíka afgangi og hér er verið að leggja fram. Íslenskur ríkissjóður er að verða skuldlaus, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar minnast ekki mikið á það, en þetta er nærri því einsdæmi samanborið við þau lönd sem við berum okkur saman við. Hæstv. forseti. Það er því með bros á vör sem ég fer í þá vinnu að fara yfir frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007. Það er ekki eftirsóknarvert hlutskipti að vera í stjórnarandstöðu þegar svona árar. En það sem ég vildi hafa sagt í þessu ef við setjum hlutina í samhengi: Það frumvarp sem hér er varð ekki til af sjálfu sér frekar en það góða efnahagsástand sem nú ríkir í samfélaginu.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, nýkjörinn formaður fjárlaganefndar, fór víða í ræðu sinni og lét ýmsa heyra ýmislegt. Ég get ekki í stuttu andsvari komið að nema einstaka þáttum og ég ætla að halda mig við fyrri hluta ræðu hv. þingmanns vegna þess að þar boðaði hv. þingmaður að reynt yrði að nálgast fjárlagafrumvarpið á annan hátt en venjulega, það yrði reynt að sýna meiri aga. Það væri fróðlegt að heyra útlistanir á því hvernig hv. þingmaður ætlar að koma því fram. Síðan fór hann með trúarsetningar um viðhald stöðugleika og það var sumarið og svo trúði hann því sem er einstakt, ég hef ekki heyrt nokkurn mann gera það, að frestun framkvæmda m.a. í sameiginlegu kjördæmi okkar hv. þingmanns, þ.e. vegaframkvæmdirnar þar, hafi skilað alveg sérstökum árangri, nú væri nú búið að ná niður verðbólgunni - líklega einn og sér. Síðan var það varðandi barnabæturnar og vaxtabæturnar og skattleysismörkin. Allt þetta, hv. þingmaður, hefur verið skert eða látið dragast aftur úr um langt skeið. En ég hélt, hv. þingmaður, að þú værir búinn að læra það, a.m.k. værir þú ekki svo sannfærandi í framan þegar þú færir með rullu fyrrverandi forsætisráðherra Davíðs Oddssonar um það hvernig væri verið að bæta hluti.

Hæstv. forseti. Það var mikil spenna á sumarmánuðum í íslensku efnahagslífi eins og við munum öll. Ríkisstjórnin sendi út skilaboð með það að markmiði að viðhalda stöðugleikanum í íslensku samfélagi. Hverjir voru tillögur stjórnarandstöðunnar þá? Hverjar voru þær tillögur af hálfu Samfylkingarinnar? Engar nema innlegg þeirra í þá umræðu voru hörð mótmæli gegn aðhaldsstefnu ríkisstjórnarinnar, það væri bara ekkert vit í þessu.

Eðlilega.

Ég get upplýst hv. þm. Einar Má Sigurðarson um að það er búið að aflétta því útboðsbanni sem sett var á í sumar sem var mjög erfitt fyrir mörg samfélög. Ég hef það hins vegar fyrir satt frá Vegagerðinni fyrir norðan að það útboðsstopp sem sett var á seinkaði í engu þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru t.d. hvað varðar Dettifossveg eða Hófaskarðsleið. Þau mál eru umdeild heima fyrir og mikilvægt að leyst verði úr þeim á næstu missirum.

Frú forseti. Þetta er nú sérkennilegt og skemmtilegt og ég held að það hljóti að vera að hv. þingmaður verði sendur um heimsbyggð alla til þess að boða þessa mögnuðu aðgerð til að ná tökum á verðbólgu, þ.e. að stoppa örlítið verk sem hefur síðan engin áhrif til seinkunar um eitt eða neitt þannig að þetta er svona hókus pókus aðferð og er býsna góð. En auðvitað komu aðrir aðilar þar að borði og hjálpuðu ríkisstjórninni við að ná niður verðbólgunni sem við erum því miður ekki búin að ná nægilega langt niður enn og það þarf auðvitað að halda því áfram. Það voru auðvitað aðilar vinnumarkaðarins sem komu þar að eins og áður. Aðeins varðandi eignarskattinn sem hv. þingmaður tilkynnti hér að hefði verið tekinn af til þess að sinna láglaunuðum eldri borgurum fyrst og fremst. Þetta eru auðvitað þvílík öfugmæli að það er varla svaravert en það er þó rétt að vekja athygli hv. þingmanns á nokkrum tölum. Um 24% af eignarskattslækkuninni rennur til 5% tekjuhæstu einstaklinganna. 75% af lækkun eignarskattsins lendir hjá tekjuhærri helmingi þjóðarinnar en einungis 1,2% af eignarskattslækkuninni, hv. þingmaður, rennur til 15% tekjulægstu einstaklinganna. Þetta eru staðreyndir málsins.

Hæstv. forseti. Samfylkingin kom nefnilega ekki fram með neinar hugmyndir um að slá á þensluna í samfélaginu heldur þvert á móti hvatti ríkisstjórnina til þess að fara ekki í þær aðhaldsaðgerðir sem við fórum í á þeim tíma. Reyndar voru viðbrögð Samfylkingarinnar við aðhaldsaðgerðunum pínulítið misvísandi því ef ég man rétt þá vildi Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ganga mun harðar fram gagnvart Íbúðalánasjóði, draga úr hámarksláninu. Hvað gerði Jóhanna Sigurðardóttir? Hún gagnrýndi ríkisstjórnina fyrir að lækka hámarkslánið. Hvar er Samfylkingin í þeim málum? Hún talar til hægri og hún talar til vinstri rétt eins og í sjávarútvegsstefnunni. Jóhann Ársælsson kemur hér upp og talar til vinstri. Síðan kemur Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og talar til hægri. Hvernig eigum við hv. þingmenn að botna í því hver raunveruleg stefna Samfylkingarinnar er í svo mikilvægum málaflokkum eins og ég hef nefnt hér á undan?

Frú forseti. Nú höfum við hlýtt á varaformann og formann fjárlaganefndar fara með staðlausa stafi og maður er hissa á að þessir menn skuli vera í þeirri stöðu, að bera á borð hreina og klára vitleysu þegar þeir halda því fram hér hver á eftir öðrum að ójöfnuður hafi ekki aukist. Ég vil að þessir ágætu hv. þingmenn kynni sér þessa hluti. Og það er ekki einungis ég sem er að segja þetta eða prófessor uppi í háskóla heldur er þetta komið á blaði frá fráfarandi fjármálaráðherra landsins sem núna er forsætisráðherra landsins. Hvers vegna í ósköpunum eru menn að neita staðreyndum? Ég vil spyrja formann fjárlaganefndar: Er þetta ekki bara það sem Framsóknarflokkurinn hefur stefnt að leynt og ljóst? Mér finnst þetta vera eitthvað sem menn geti ekki bara talað um eins og það sé ekki til. Þetta eru staðreyndir sem blasa við, ójöfnuðurinn hefur aukist gríðarlega í stjórnartíð Framsóknarflokksins og það sem meira er, hann hefur alltaf farið dýpra og dýpra ofan í vasa þeirra sem hafa lægstu launin og létt skattbyrðinni af þeim sem hafa hæstu launin. Nú er það svo að þeir sem hafa hæstu tekjurnar greiða sama hlutfall í skatt og öryrkjar og aldraðir. Þetta er Ísland Framsóknarflokksins.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið mikil umræða um hvað ríkisstjórnin hefur verið að gera sérstaklega vel við auðmenn í samfélaginu. Ég vil minna hv. þm. Sigurjón Þórðarson á að þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn árið 1995 var enginn fjármagnstekjuskattur í landinu. Tekjustofn sem er að skila okkur hátt í 20 milljörðum kr. í dag. Er það eitthvert dekur við fjármagnseigendur að núverandi ríkisstjórn hafi komið á fjármagnstekjuskatti á sínum tíma? Eru það skref í átt að auknum ójöfnuði í samfélaginu að við séum að hækka skattleysismörkin um 12 þús. kr. eða 14%, að við séum að hækka barnabætur um 25% sem sérstaklega eiga að fara til lágtekjufólks og millitekjufólks? Þetta er stefnumál okkar framsóknarmanna fyrir síðustu kosningar, að framlög til þessara fjölskyldna munu hækka um 25%. Er það í átt að ójöfnuði?

Frú forseti. Þetta eru staðreyndir sem sjálfur fjármálaráðherra og núverandi hæstv. forsætisráðherra hafa komið með inn í þingið, að ójöfnuður hefur aukist í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og menn geta ekki komist hjá því að viðurkenna það með því að þvæla fram og aftur um einhverja prósentutölu um hækkanir á hinum og þessum liðum. Þetta eru blákaldar staðreyndir. Það sem verra er fyrir þessa flokka, Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, er að þeir hafa reynt að leyna þessu, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur verið að gera. Hann hefur leynt þessu með því að tala um hækkun og lækkun. En það er annar ójöfnuður sem ég tel að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem landsbyggðarþingmaður ætti að fjalla um. Það er sá ójöfnuður sem blasir við á kjörum landsmanna eftir því hvar þeir búa í landinu og það er hægt að sjá það í Fréttablaðinu nú þessa dagana þar sem verið er að gera úttekt á því að laun okkar sem búum úti á landsbyggðinni eru umtalsvert lægri en kjör þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu og þau hafa versnað í stjórnartíð Framsóknarflokksins.

Hæstv. forseti. Trúlega megum við alltaf gera betur gagnvart íbúum landsbyggðarinnar. En hefur hv. þingmaður gleymt því að það var núverandi ríkisstjórn sem á sínum tíma stórlækkaði fasteignaskatta á íbúðarhúsnæði á landsbyggðinni, um tugi þúsunda króna? Var það aðgerð til þess falin að skerða kjör þeirra sem búa á landsbyggðinni? Nei, það var réttlætismál. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska nýjum formanni fjárlaganefndar til hamingju með starfið og ég sé það á öllu talnadæminu sem hann fór með að hann hefur lesið talsvert í frumvarpinu enda drengurinn ágætlega skýr, hv. þingmaður. Þú sagðir, hv. þingmaður, að það væri stefna Frjálslynda flokksins að rústa íslenskan sjávarútveg. Þetta er náttúrlega algert öfugmæli og þótt við höfum oft gert sjávarútvegsmál að umræðu hér, þá er ekki hægt að skamma fólkið sem vinnur í sjávarútveginum fyrir að vinna eftir lögunum. Það er hægt að skamma þá sem vilja hafa lögin eins og þau eru.

Hæstv. forseti. Já, ég tók svo djúpt í árinni að tala um að hugmyndir Frjálslyndra og annarra stjórnarandstöðuflokka geta farið mjög langt með að rústa íslenskum sjávarútvegi. Ef við förum til ársins 2003 í þá umræðu sem þá átti sér stað í aðdraganda þeirra kosninga þá voru það stjórnarandstöðuflokkarnir sem töpuðu á síðustu vikunum í þeirri umræðu vegna þess að hugmyndir þeirra eru óraunhæfar og til að mynda var stefna Samfylkingarinnar mismunandi eftir landshlutum. Það er náttúrlega ekki boðlegt að undirstöðuatvinnugrein landsmanna sem skilar þjóðarbúinu og ríkissjóði tugum milljarða í tekjur á hverju ári þurfi að búa við það óöryggi, að slík stefna geti mögulega orðið ofan á eftir næstu kosningar. Hagsmunir fjölda fólks eru í húfi, starfsmanna landvinnslu og útgerðar og við þurfum að standa vörð um atvinnuréttindi þessa fólks.

Hæstv. forseti. Það er rétt það þarf að standa vörð um atvinnuréttindi fólksins í sjávarbyggðum. Það er ekki hægt að skamma sjómenn úr Grímsey sem nýlega voru að selja 42% af kvóta sem þar var fyrir að hafa gert það. Þeir hafa rétt til þess samkvæmt lögunum. En þar með er stór hluti af atvinnuuppbyggingu Grímseyinga farinn, menn sitja uppi með það. Ég er ekki að skamma Samherjamenn fyrir að gera út og gera út af krafti en ég hef oft bent á það í ræðu að menn kunna að nota sér lögin. Þeir hafa gert það af mikilli snilld. Ég er ekkert að skamma þá fyrir það en það er okkar sem erum á Alþingi að fara í gegnum lög og reglur og gera þau þannig úr garði að við virðum þau gildi sem við viljum viðhalda. Ég trúi því ekki að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sé ekki sammála mér um að vilja viðhalda byggð sem víðast hvar í landinu og efla stöðu sjávarbyggðanna.

Hæstv. forseti. Jú, ég skal fúslega viðurkenna að það eru ákveðnir gallar við fiskveiðistjórnarkerfið eins og öll önnur kerfi. Það má finna þá. Við höfum reynt að koma til móts við þau sjónarmið, m.a. með byggðakvóta. En ég minni á að þessa umræðu má samt ekki einfalda með þessum hætti. Hér er um gríðarlega stór almenningsfyrirtæki að ræða sem eru í eigu lífeyrissjóða almennings og fleiri aðila sem eru mjög skuldug. Hvaða áhrif mundi það hafa ef rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja yrði kippt undan þeim? Hvaða áhrif mundi það hafa á fjármálastofnanir í landinu? Ætli það mundi ekki þýða veruleg útlánatöp? Ætli lánastofnanirnar þyrftu ekki að ná í þá fjármuni með öðrum hætti, til að mynda með því að hækka vexti? Allt er þetta í einhverju samhengi. Ég bið þingmenn Frjálslynda flokksins að íhuga þessa hlið málanna. Hér er um mjög stórt hagsmunamál að ræða, ekki síst fyrir landsbyggðina.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir J. Jónsson fór hér mikinn og um víðan völl. Eitt fannst mér þó gott hjá hv. þingmanni, talsmanni Framsóknarflokksins, að hann gekkst orðalaust við allri stóriðjustefnu Framsóknarflokksins. Hann gekkst orðalaust við þeirri stefnu sem Framsóknarflokkurinn hefur rekið, þeirri virkjanastefnu, stóriðjustefnunni sem hann hefur staðið fyrir og mun væntanlega áfram standa fyrir. Mér finnst þetta heiðarlegt en sumir þingmenn flokksins, meira að segja hæstv. iðnaðarráðherra, segja að Framsóknarflokkurinn hafi látið af stóriðjustefnu 2003 og ég veit ekki hvað verður næst upp á teningnum hjá hæstv. iðnaðarráðherra. En hv. þm. Birkir Jón Jónsson gengst heiðarlega við þessu, að Framsóknarflokkurinn 

Hæstv. forseti. Ég skal með glöðu geði viðurkenna það að ég stend að byggingu Kárahnjúkavirkjunar og öflugri atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Stefna Framsóknarflokksins hefur alltaf verið skýr í þeim efnum og við höfum talað vafningalaust um það mál. Hins vegar finnst mér mikilvægt - þetta var nú heldur ódýr ræða, ódýrt andsvar hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni - að Vinstri grænir geri hreint fyrir sínum dyrum. Að tala fyrir þeim hugmyndum að þetta mannvirki eigi að standa autt eða án þess að Hálslón verði fyllt, tala þar af leiðandi fyrir því að álver verði ekki byggt á Reyðarfirði. Þetta mundi kosta 250 eða 300 milljarða kr., þessi hugmynd Vinstri grænna. Hvar ætlar hv. þingmaður að fá peninga í þetta verkefni, í verkefni sem mundi t.d. kosta framlög til Háskóla Íslands í 50 ár? Við höfum talað um að reyna að efla háskólamenntun hér á landi. Hvar ætlar hv. þingmaður að fá þessa 250–300 milljarða kr. 

Frú forseti. Þótt hv. þingmaður, talsmaður Framsóknarflokksins sýni mikinn ákafa í stóriðjumálum þá má hann samt ekki fara offari og gera mönnum rangt til. Vinstri grænir hafa lagt til, lögðu til í sumar, að fyllingu Hálslóns yrði frestað meðan gert yrði nýtt áhættumat, menn æddu ekki svona áfram.  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

Já, þetta kemur hálfilla við þingmennina. Ég held að það væri vit að hafa varann á. Hvað sagði virtur prófessor við Háskóla Íslands nú nýverið? Hann líkti vinnubrögðunum, undirbúningnum og framkvæmdinni við Kárahnjúkavirkjun við ofsaakstur þar sem menn vonuðust jú til að sleppa vel en viðurkenndu hins vegar að ef það yrði slys þá yrði alvarlegt slys. Ég held að það sé brýnt að hafa  En stóriðjuáhugi Framsóknarflokksins er með endemum, frú forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Vinstri grænna, Jón Bjarnason, er á harðahlaupum frá yfirlýsingum hv. þingmanns og formanns flokksins, Steingríms J. Sigfússonar, í frægri fjallræðu sem hann hélt uppi á Kárahnjúkum í sumar. Hann talaði um að þessi stífla ætti að standa sem minnismerki um heimsku manna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hleypur ekki  Hv. þm. Jón Bjarnason hefur í engu svarað hvað Vinstri grænir ætla sér í framtíðinni með málefni Kárahnjúkavirkjunar. Það er spurningin sem stendur eftir í þessari umræðu, spurningin um hvort við ætlum að sólunda 200–300 milljörðum kr. til þess að fara eftir hugmyndum Vinstri grænna eða hvort við ætlum að standa vörð um þessa framkvæmd sem mun standa undir öflugu mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfi framtíðarinnar. Þessari spurningu eiga Vinstri grænir eftir að svara við þessa umræðu.

Frú forseti. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 hefur verið lagt fram og er til 1. umr. eins og áheyrendur hafa rækilega tekið eftir. Fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar og fjárlög sýna í hnotskurn stefnu ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma. Þar kemur fram hvernig tekna skuli aflað, áætlun um tekjur, hvernig tekjuöflun ríkissjóðs er skipt niður á þegnana, á atvinnulífið, á velferðarkerfið, á neyslu, fjárfestingar o.s.frv. Í umræðunni um fjárlögin og meðferð þeirra birtist með skýrum hætti munurinn á stefnu stjórnmálaflokkanna í þjóðfélagsmálum eins og við höfum heyrt í morgun. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að íslenskt samfélag einkennist af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er sú að allir eigi að fá að njóta sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríki. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill hverfa frá núverandi stefnu stjórnvalda, áherslu þeirra á auðhyggjusamfélagið þar sem efnahagslegur mælikvarði er lagður á allt og alla. Það er í hugmyndafræði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að nýta beri skattkerfið til tekjuöflunar en ekki síður sem jöfnunartæki í samfélaginu. Fréttir sem við fáum daglega af gríðarlegri auðsöfnun fárra einstaklinga og aukinni misskiptingu í samfélaginu ganga fram af þjóðinni og eru að kljúfa hana í fylkingar. Það er því mikilvægara nú en nokkurn tíma áður að jafna kjörin með þeim tækjum sem við höfum í gegnum ríkisfjármálin, með sköttum og velferðarkerfinu þannig að við berum byrðarnar eftir því hvað bökin eru breið og þeir sem þurfa á samfélagslegri aðstoð að halda fái notið þess þannig að við byggjum samfélag af fullri reisn. Misskiptingin sem við nú upplifum er einmitt á ábyrgð sitjandi ríkisstjórnar sem notar mælistiku peninga á lífsgæði og hefur búið til þá skynvillu að sum störf séu margfalt verðmætari en önnur og laun fyrir þau gríðarlega verðmætu störf megi ekki skerða með neinum hætti. Hálaunamönnum er gefinn afsláttur af samneyslunni með því að afnema hátekjuskatt. Þetta er síðasta árið sem sérstakur hátekjuskattur er innheimtur. Hann fellur niður um næstu áramót. Sömuleiðis kemur að fullu til framkvæmda á næsta ári, eins og hæstv. fjármálaráðherra gerði grein fyrir, skattalækkun ríkisstjórnarinnar, tekjuskattslækkun sem kemur fyrst og fremst hátekjufólki til góða. Þetta sést líka í atvinnustefnunni því að stjórnvöld, þó að þau reki ekki sjálf með beinum hætti framleiðsluatvinnutengda starfsemi, þá reka þau gríðarlega mikilvæga þjónustustarfsemi. Stefna núverandi stjórnvalda leiðir þjóðfélag okkar mjög hratt inn á braut aukinnar einhæfni, einhæfni í atvinnulífi með ofuráherslum á risavaxnar töfralausnir sem passa sjaldan í okkar fámenna og dreifbýla landi. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum áherslu á að náttúra, velferð og menning eigi að fá jafnt vægi og efnahagsleg rök. Lausn á vandamálum jarðarinnar verður aðeins fundin með því að jafnt tillit sé tekið til félagslegra, efnahagslegra, lífrænna og menningarlegra þátta. Sé slíkt haft að leiðarljósi og unnið eftir þeirri sýn mun sveit og borg blómgast á eigin forsendum. Þar mun verða fjölbreytt mannlíf, fjölbreytt atvinnulíf og fjölbreytt og vistvæn náttúra. Lögmál um framboð og eftirspurn skýrir ekki eitt sér óendanlegan fjölbreytileika í tilveru okkar. Það er hárrétt að í efnahagslegu tilliti hefur Íslendingum að mörgu leyti gengið í haginn á síðustu árum og uppgangur verið talsverður og jafnvel mikill á sumum sviðum. En misskipting og vaxandi bil hefur orðið á milli fátækra og ríkra. Það bil stækkar hlutfallslega og það er áhyggjuefni. Af því höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þungar áhyggjur. Við höfum áhyggjur af aukinni fákeppni og einokun á mikilvægum sviðum í atvinnulífi, í velferðarþjónustu og almannaþjónustu. Áður en ég sný mér að frumvarpinu sem við höfum hér til umfjöllunar vildi ég víkja að aðstæðum fjárlaganefndar og einstakra þingmanna til að vinna að þessum málum. Aðstæður fjárlaganefndar og einstakra þingmanna til að meta á sjálfstæðan hátt forsendur útgjalda og tekjuhlið frumvarpsins hafa versnað stórum á undanförnum árum. Í ljósi þess hversu áætlanagerð af hálfu fjármálaráðherra hefur reynst óábyggileg og oft fálmkennd og hve erfitt hefur reynst að fá upplýsingar er brýnna nú en nokkru sinni fyrr að styrkja stöðu þingsins og nefnda þess hvað ríkisfjármál og efnahagsmál varðar. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað lagt til á Alþingi stofnun sérstakrar efnahagsskrifstofu þingsins sem geti lagt sjálfstætt mat á stöðu og þróun efnahagsmála og fjármála og verið þingmönnum og nefndum þingsins til ráðuneytis um mat og tillögugerð í þeim efnum. Ein rökin fyrir því á sínum tíma að leggja niður Þjóðhagsstofnun voru þau að komnir væru fram svo margir aðilar í þjóðfélaginu, greiningardeildir banka og fleiri, sem tækju saman upplýsingar í samfélaginu, efnahags- og fjármálalegar upplýsingar, með betri og fjölbreyttari hætti en áður og því væri ekki þörf á Þjóðhagsstofnun. Reyndin var hins vegar sú að Þjóðhagsstofnun var lögð niður vegna þess að hún makkaði ekki rétt með stjórnvöldum. Þegar fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins komu hingað árið 2005 gerðu þeir hins vegar alvarlegar athugasemdir við þau gögn sem þeir fengju frá opinberum stjórnvöldum hér á landi hvað varðaði efnahags- og fjármál bæði þjóðarbúskapsins og ríkisins. Þá bregður svo við að ríkisstjórnin bregst við þessum beiðnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og samþykkti 15 millj. kr. á þessu ári og 15 milljónir á síðasta ári til að ráða sérstaka starfsmenn við Hagstofuna til þess að vinna betur skýrslurnar fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það var meira og merkilegra en að vinna þyrfti sjálfstætt fyrir þingið eins og Þjóðhagsstofnun gerði. Þegar við svo sjáum að undir forsætisráðuneytinu eru einnig 50 milljónir til sérstakra efnahagsrannsókna þá spyr maður sig hvort ekki hefði verið rétt að setja þessa peninga í það að stofna efnahagsstofu Alþingis sem gæti starfað óháð fjármálaráðuneytinu, ríkisvaldinu, en fyrir alþingismenn, því að hvað varðar upplýsingar sem þingmenn þurfa að afla sér um þessi mál þá verða þeir að treysta á slíkar upplýsingar t.d. frá fjármálaráðuneytinu. Hvernig hafa svo þessar upplýsingar fjármálaráðuneytisins reynst? Fyrir þetta ár, árið 2006, var gert ráð fyrir að viðskiptahalli þjóðarinnar yrði u.þ.b. 128 milljarðar kr. og þótti mörgum mjög hátt, 11–13% af áætlaðri þjóðarframleiðslu. Hvað reynist hann hins vegar nú ætla að verða? Hann virðist ætla að verða yfir 209 milljarðar kr. eða 18,6–18,7% af þjóðarframleiðslu. Þetta var litlu skárra árið 2005 því að þá hafði verið áætlað að viðskiptahallinn yrði um 100 milljarðar kr. en reyndist 161 milljarður eða nærri 60 milljörðum hærri en ráð var fyrir gert. Þetta sýnir í hnotskurn annars vegar veikleika efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og hins vegar hversu óábyggileg vinna hennar er og þar af leiðandi líka grunnforsendur fjárlagafrumvarpsins. Nú stöndum við uppi með stýrivexti frá Seðlabankanum upp á 14%. Í almenna bankakerfinu stöndum við uppi með almenna vexti upp á yfir 20%, 20–23%. Ekki eru sjáanleg nein teikn á næstunni sem boða grundvallarbreytingu hér á. Hvernig ætlum við þá að reka hér þjóðfélag, atvinnulíf og samfélag með svona háum vöxtum, með svona miklum viðskiptahalla sem safnast ár frá ári, með verðbólgu sem er mun hærri eða nærri tvöfalt hærri en ráð var fyrir gert á þessu ári í forsendum fjárlagafrumvarpsins? Hún var líka miklu hærri á síðasta ári en ráð var fyrir gert. Þetta er ríkisstjórn sem er búin að sitja allt of lengi, er komin á annan áratug og ætti að vera búin að átta sig á því hvernig menn gera slíkar áætlanir eða hvaða ramma menn setja. Það eru hins vegar allir sammála um hver ástæðan er. Grundvallarástæðan fyrir þessu er hin hömlulausa stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar, stóriðjustefna sem hefur leitt til slíks ójafnræðis í íslensku samfélagi, í íslensku efnahagslífi, að við vitum ekki enn hvenær við réttum okkur við af því sem nú er í gangi, af Kárahnjúkavirkjun og Reyðaráli, af stækkun álversins í Straumsvík, af Hellisheiðarvirkjun. Það var ekki gert ráð fyrir öllum þessum framkvæmdum, a.m.k. ekki framkvæmdunum við Grundartanga og Hellisheiðarvirkjun, í undirbúningi fyrir fjárlagagerð á síðasta ári. Og svo þegar fara á að grípa til efnahagsaðgerða á þessu ári, til hvers er þá gripið? Jú, það er gripið til þess að skera niður vegaframkvæmdir, fresta vegaframkvæmdum, fresta þessum litlu vegarspottum sem höfðu verið ákveðnir á Vestfjörðum, á Norðausturlandi. Þar var ríkisstjórnin nógu stór til að ákveða að þeim skyldi fresta. Þó svo að aðeins væri um frestun að ræða voru þetta þau sterku sálrænu skilaboð til íbúa á þessum landsvæðum að þeir skyldu fyrstir allra taka á sig stóriðjuþensluna, niðurskurðinn, frestunina, samdráttinn sem þyrfti að beita til þess að ná einhverju jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Jafnvægi? Hver var svo þessi frestun? Hún var upp á 1,3 milljarða kr. eða eitthvað svoleiðis í þjóðarbúskap upp á 1.000 milljarða kr. Þá var stærðin ekki meiri hjá ríkisstjórninni en svo að ráðast skyldi á Vestfirðinga, á íbúa Norðausturlands og tilkynna þeim að þeir yrðu fyrstir til að taka á sig stóriðjuþensluna. Svo koma menn býsna reifir hér við framlagningu fjárlagafrumvarps og segja: Jæja, þessi frestun var svo góð og tókst svo vel að nú höfum við ákveðið að ráðast aftur í þær framkvæmdir sem frestað var í sumar. Það er ágætt, en samt er reisnin í vegamálum ekki meiri en svo að það er aukið við á næsta ári um 4–5 milljarða, sem hæstv. ráðherra minntist hér á að mig minnir. Loforð sem þessi ríkisstjórn þarf ekkert endilega að standa við ef hún kemst til valda, því ef dæma á af reynslunni fyrir fjórum árum kom líka þessi stóra og mikla vegáætlun, vegáætlun sem var skorin strax niður á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar. Vegáætlunin sem nú er í gildi hefur verið skorin niður um milli 6–7 milljarða kr. Gera menn sér grein fyrir því, til viðbótar þeirri frestun sem kom í fram í sumar til þess að slá á stóriðjuþensluna? Þó að stórum hluta eða meginhluta þess sem slegið var af á tímabilinu sé nú lofað í næsta fjárlagafrumvarpi þá er nú aftur skorið niður, því að það var líka búið að lofa sérstökum peningum af sölu Símans til vegaframkvæmda. Ég man ekki töluna nákvæmlega, ætli hún hafi ekki verið nálægt 4,5 milljörðum eða þar um bil. En það er einmitt í kringum þá upphæð sem aftur er skorin niður af þeirri samanlögðu vegáætlun sem við töldum okkur hafa á næsta ári. Þessi kosningablekkingarleikur í kringum vegamál og fjárveitingar til vegamála er forkastanlegur, frú forseti, og það að einmitt íbúar þessara landshluta skuli verða valdir úr til þess að verða fórnarlömb í þessum blekkingarleik. Það munar sko ekkert um það í efnahagslífi þjóðarinnar að standa við vegáætlunina, standa við brýnar vegaframkvæmdir sem íbúar vítt og breitt um landið, líka á höfuðborgarsvæðinu, voru búnir að bíða eftir og töldu sig vera með í hendi. Í yfir 1.000 milljarða þjóðarbúskap þótti muna um að fresta vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og Norðausturlandi um rúman milljarð króna og segja svo: Ja, við skoðum þetta aftur í vetur. Og nú koma loforðin. Frú forseti. Þeir þættir aðrir sem ég vildi minnast á til viðbótar eru t.d. ferðamálin. Ferðaþjónustan er ein öflugasta atvinnugreinin hér á landi og þrátt fyrir mjög erfiðar aðstæður á síðustu fjórum árum í stóriðjuþenslunni, í ruðningsáhrifum stóriðjuþenslunnar þá hefur hún þó staðið það af sér og er sú atvinnugrein sem vex hraðast og skilar mestu í þjóðarbúið og hæstum og mestum þjóðhagslegum ábata, atvinnugrein sem við verðum að fara að byggja grunnstoðir undir í auknum mæli og miklu meira mæli. Þá láta menn sig muna um að skera niður markaðsstarf til ferðamála um 120 millj. kr. Sú upphæð sem þar var inni var reyndar lækkuð á síðasta ári. Þá láta menn sig muna um að skera niður þá upphæð sem var inni til markaðsstarfs ferðamála. Við sem þekkjum til úti um land vitum að það er einmitt til ferðaþjónustunnar sem við þurfum að koma með grunnstuðning. Þetta er ung atvinnugrein. Hún á lítinn höfuðstóll, hún er ekki með alda höfuðstól að baki eins og sjávarútvegurinn eða landbúnaðurinn, að ég tali nú ekki um alla meðgjöfina sem stóriðjan fær. Nei, hún þarf stuðning. Hefði ekki átt að byggja upp upplýsingamiðstöðvar vítt og breitt um landið, heilsársupplýsingamiðstöðvar sem starfa með ferðaþjónustunni? Nei, menn láta sig muna um að skera niður þessar 100–120 millj. kr. sem voru þó inni í markaðsmálum ferðaþjónustu. Frú forseti. Tími minn er búinn í þessari umferð en það eru fleiri þættir sem ég vil koma að hér síðar, bæði stóriðjan og áhrif hennar og einnig velferðarmálin, en það kemur þá í seinni ræðu, frú forseti, og óska eftir að forseti setji mig aftur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Það er ekki oft sem stóriðjan mætir afgangi hjá Vinstri grænum í umræðum sem þessari. En ég held að það endurspegli þá miklu vörn sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð er komin í vegna ræðu Steingríms J. Sigfússonar fyrr í sumar um að þessi framkvæmd skuli standa sem minnismerki um heimsku manna, það ætti sem sagt ekkert að hefja neina starfsemi þar. Þetta er eitthvað sem hv. þm. Jón Bjarnason þarf að standa skil á. Hv. þingmaður ræddi mikið um útgjöld og mörg þörf og góð mál. Spurning mín til hv. þingmanns er: Hvernig ætlar hv. þingmaður að fjármagna þetta? Staðreyndin er sú að við þurfum öflugt atvinnulíf til að standa undir mennta-, heilbrigðis- og velferðarþjónustu. Það höfum við verið að gera, ríkisstjórnin, allt frá árinu 1995. Hv. þingmaður talar eins og hér sé einhver hægri stjórn við völd, en ég nefndi það í ræðu minni áðan að við höfum aukið framlög ríkisins til heilbrigðismála um 27,5 milljarða að raungildi eða um 49%. Við höfum aukið framlög til almannatrygginga um 23 milljarða frá 1998 eða um 45% og við höfum hækkað framlög til háskólastigsins um 80%. Þetta er raunaukning. Hvernig getur hv. þingmaður Vinstri grænna komið hér upp og sagt að ríkisstjórnin sé að skerða velferðarkerfið og menntakerfið? Það eru staðlausir stafir af hálfu hv. þingmanns auk þess sem Vinstri grænir hafa ekki trúverðugleika í þeim efnum að byggja upp og standa vörð um atvinnulífið. Vinstri grænir vilja setja höft á íslenskt atvinnulíf og sagan sannar að slíkt mun ekki auka tekjur þjóðarbúsins. Þvert á móti munu tekjurnar skerðast og þá þurfa menn að skera niður í mennta-, heilbrigðis- og velferðarmálum.

Frú forseti. Það er eitt sem ég get tekið undir með hv. þingmanni og það er að setja þurfi höft á framsóknarmenn. Það þarf að setja höft á Framsóknarflokkinn í stóriðju- og virkjunarmálum. Það þarf að setja höft á Framsóknarflokkinn í aðförinni að náttúruperlum landsins. Já, það þarf að setja höft á Framsóknarflokkinn og þar get ég tekið undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Varðandi stóriðjumálin, sem ég mun koma að í seinni ræðu minni, þá vil ég vekja athygli á því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum einmitt tillögu bæði í fyrra og hittiðfyrra og gerum aftur nú um sundurliðaðar aðgerðir til þess að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. En óstöðugleiki, ójafnvægi, sem forsætisráðherra kallaði reyndar óróa - hann er nú orðvar maður en órói er býsna stórt orð í hans munni - stafar einmitt frá þessum stóriðjuframkvæmdum. Við höfum líka lagt fram tillögu til þingsályktunar um að meta heildararðsemi stóriðju- og stórvirkjanaframkvæmda fyrir þjóðarbúið sem ég held að sé fyllilega kominn tími á að gera, þannig að við séum ekki að gera eins og prófessor við háskólann sagði í morgun þegar hann líkti stóriðjustefnu Framsóknarflokksins og framkvæmdunum við Kárahnjúka við það að vera í ofsaakstri í umferðinni og vonast til að sleppa. Eigum við ekki að hætta þessum ofsaakstri framsóknarmanna í stóriðjumálum í aðförinni gegn náttúruperlunum? Ég held að það sé kominn tími til að við setjum haft á Framsóknarflokkinn og höft á framsóknarmenn í stóriðju-, virkjana- og náttúruspjallamálum.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ekki boðlegt í umræðu af þessu tagi að hv. þm. Jón Bjarnason tali um efnahagslegan stöðugleika og tillögur Vinstri grænna í þeim efnum á sama tíma og forustumenn Vinstri grænna, til að mynda Þuríður Backman, tala fyrir því að fyllingu Hálslóns verði frestað, sem mun kosta tugi milljóna kr. Meira að segja hefur hv. formaður Vinstri grænna gengið svo langt að segja að þessi virkjun eigi að standa sem merki um heimsku þeirra manna sem að henni stóðu. Hún talar þá væntanlega um okkur alþingismenn og færustu verkfræðinga landsins. Það er nefnilega þannig með Vinstri græna að þeir geta sett sig í dómarasæti og fellt dóma yfir hinum og þessum einstaklingum en síðan er það nú þannig að ef orði er hallað á þá verða þeir mjög sárir og viðkvæmir. Ég krefst þess í þessari umræðu að Vinstri grænir komi þá með tillögur um hvar menn ættu að skera niður í 300 milljarða kr. stofnkostnaði vegna hugmynda þeirra um að láta framkvæmdina standa sem vitni um heimsku manna. Þetta eru t.d. framlög til Háskóla Íslands í 50 ár eða framlög til Landspítala – háskólasjúkrahúss í tíu ár. Ætla hv. þingmenn að stórhækka skatta, ætla hv. þingmenn að skera niður í velferðar-, mennta- og heilbrigðismálum eða ætla hv. þingmenn Vinstri grænna kannski að keyra ríkissjóð í þrot? Ætla menn að keyra ríkissjóð sem er nærri því skuldlaus í dag í botnlausan skuldahala í þessum efnum? Það væri svo sem eftir þeim. En það er alveg ljóst að í umræðunni sem fram undan er þurfa Vinstri grænir að sýna það með raunverulegum hætti hvernig þeir ætla að standa vörð um stöðugleikann í íslensku efnahagslífi með hliðsjón af þessari hugmynd, sem er fáránleg hugmynd Vinstri grænna um að Kárahnjúkavirkjun eigi að standa 

Frú forseti. Þetta sannfærir mig nú enn meir um það að það þurfi að setja höft og haft á stóriðjustefnu og virkjanastefnu Framsóknarflokksins, því að hver er einmitt efnahagsvandinn í dag? Er þingmaðurinn sáttur við á þriðja hundrað milljarða kr. halla á þjóðarbúinu sem að meginþorra stafar af stóriðjustefnu og afleiddum afleiðingum hennar? Er hann sáttur við það? Allir aðilar segja, það stendur meira að segja í fjárlagafrumvarpinu að verði ráðist í eða gefin fyrirheit um frekari stóriðjuframkvæmdir á næstu árum muni ekkert af þeim markmiðum sem þarna eru sett í fjárlagafrumvarpinu nást. Við munum sitja áfram uppi með gríðarlegan viðskiptahalla, þenslu, háa vexti. Heldur hv. þingmaður að unga fólkið sem nú er að taka námslánin sín, sem nú er að taka yfirdráttarlánin eða fyrirframlánin hjá bönkunum upp í námslánin, heldur hann að þetta unga fólk sé hrifið af því að verða að borga kannski milli 15 og 20% vexti bara til þess að borga fyrir stóriðjustefnu Framsóknarflokksins,  Hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins fór eins og landafjandi um allt til þess að skrifa undir viljayfirlýsingar og samkomulag, meira að segja út til New York, um fleiri og fleiri álver sem stendur þó hér skýrt að verði ráðist í fleiri álver muni ekki takast að koma efnahagslífinu hér aftur í jafnvægi.

Virðulegi forseti. Það eru nokkrar alvarlegar villur í ræðu hv. þingmanns sem ég vil gera athugasemdir við. Hann sagði að aukinn launamunur væri skynvilla. Hvar er aukinn launamunur að koma fram í þjóðfélaginu? Hann er fyrst og fremst að koma fram í dag, t.d. í hinni stóru nýju atvinnugrein sem heitir bankastarfsemi. Hvernig stendur á því? Það stendur þannig á því að bankarnir sem eru í alþjóðlegri samkeppni og alþjóðlegu umhverfi eru að borga fyrir menntun, þeir eru að borga fyrir mjög hátt menntunarstig starfsmanna sinna. Það er fullyrt við mig að menntunarstig starfsmanna í íslenskum bönkum í dag sé mjög svipað og hjá kennurum við háskólana. Það er þetta sem er verið að borga fyrir. Þetta er nútímaþjóðfélagið sem gengur fram og er að skila Íslandi gríðarlegum tekjum og gera okkur kleift að hjálpa okkar minnstu bræðrum. Það er ekki skynvilla heldur rökrétt framhald þess menntunarstigs sem þetta þjóðfélag er að ná. Það er líka mjög rangt hjá hv. þingmanni að halda því fram að ruðningsáhrif vegna Kárahnjúkavirkjunar séu að setja efnahagslífið á hvolf. Það liggur fyrir að innlendur virðisauki af Kárahnjúkum og álverinu í Reyðarfirði er í kringum 70 milljarðar. Á sama tíma frá því að þessar framkvæmdir hófust hefur nettóinnstreymi erlendra lána til Íslands verið 700 milljarðar. Hvort halda menn nú að ruðningsáhrifin séu vegna innstreymis peninganna eða vegna virðisaukans af framkvæmdunum fyrir austan? Menn geta giskað á það einu sinni. Ég vil líka minna á það að það hefur aldrei verið til siðs núna í tíu ár eða fimmtán ár, eða sautján ár, að setja inn í þjóðhagsspá væntanlegar eða kannski ímyndaðar eða hugsanlegar álversframkvæmdir. Það var gert síðast haustið 1989 í síðustu vinstri stjórn sem sat hér þá, fyrir árið 1990. Þá var gert ráð fyrir því 

Frú forseti. Ég get tekið undir þau orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að banka- og fjármálastarfsemi í landinu skilar víða góðum virðisauka, t.d. erlendis, og þessi atvinnustarfsemi er vanmetin meira að segja af stjórnvöldum vegna þess að stjórnvöld leggja miklu meiri áherslu á álversframkvæmdir eins og forustumenn hafa einmitt vitnað til. Það réttlætir hins vegar ekki að það eigi að vera svo ört vaxandi hlutfallslegur munur innan samfélags okkar hvað varðar tekjur og lífskjör. Þar koma einmitt skyldur samfélagsins til, skyldur ríkisins, þannig að við, þessi væntanlega ríka þjóð sem við erum um margt, getum þá tekið meira af þeim sem hafa svo háar tekjur, að þeir leggi meira til samneyslunnar þannig að allir meðborgarar okkar geti haft góð lífskjör. Þess vegna er þessi stefna Sjálfstæðisflokksins röng, að vilja auka á muninn með því að létta sköttum af hátekjufólki sem væri kannski einnig reiðubúið til þess að leggja sitt til samneyslunnar af sínum burðum því enginn veit hvenær hann fær síðan að njóta styrks samneyslunnar. Við höfum líka lagt til að þeir sem hafa hæstar fjármagnstekjurnar greiði meira til ríkisins hlutfallslega eins og um laun væri að ræða. Það eru því ýmsar leiðir til að koma til móts við og framkvæma jöfnuð í samfélaginu, frú forseti.

Virðulegur forseti. Þarna kom mjög skýrt fram gamla kommakratasamfélagið og draumurinn um að hegna mönnum fyrir að geta skilað meiru og vera betur borgaðir. Auðvitað borga þeir hærri skatta sem hafa hærri tekjur. Á að hegna mönnum fyrir það að vera hæfir til þess í alþjóðlegum samskiptum að menn vilji borga fyrir þá? Stjórnum við því? Þetta er frjálst samfélag. Segjum við bönkum eða öðrum hátæknifyrirtækjum hvað megi borga Pétri eða Páli hátt? Þeir ráða því sjálfir, þeir vita hvað þeir eru að gera. Sannarlega borga þeir meira sem hafa efni, getu og hæfileika til þess að vinna þannig. Það liggur alveg í augum uppi. Það er líka alrangt að verið sé að mismuna mönnum með fjármagnstekjuskattinum. Menn skulu muna að það var samið um fjármagnstekjuskattinn í þessu samfélagi. Aðilar vinnumarkaðarins, allir stjórnmálaflokkar tóku þátt í því. Það var ákveðið að fjármagnstekjuskatturinn skyldi vera 10%. 10% hvað? 10% nafnvextir. Þannig að í verðbólgusamfélagi eins og við lendum í núna, 7–8% verðbólgu, þá geta fjármagnstekjurnar verið býsna háar, mjög háar. Þessu skulu menn vara sig mjög mikið á. Það var stefnumál Sjálfstæðisflokksins til margra ára að taka af hátekjuskattinn sem á sínum tíma var settur á af vinstri stjórn vegna þess að með hátekjuskatti er verið að hegna því fólki sem var reiðubúið að leggja meira á sig. Og hvaða fólk var það? Það var yfirleitt það fólk sem var að byggja sér hús, það var fólk sem var að mennta sig, hafði menntað sig, það var fólk sem var að eiga börn. Það var reiðubúið til þess að vinna meira, það átti að hegna því með hátekjuskattinum. Sjálfstæðisflokkurinn leit alltaf á þetta sem mjög óréttlátan skatt, hafði það í baráttumálum sínum árum saman. Loksins hefur það tekist og nú um næstu áramót er hann farinn og kemur vonandi aldrei aftur.

Frú forseti. Hv. þingmaður minntist í fyrra andsvari sínu á gróðann af Kárahnjúkavirkjun og framkvæmdunum fyrir austan. Mér vitanlega eru þeir ekki farnir að skila miklu í þjóðarbúið sem slíkt. En úr því að þetta er svona arðvænt hvers vegna er þá ekki hægt að fá upplýsingar um orkuverðið, um hið raunverulega sem þarna er að gerast? Hvers vegna er það leyndarmál? Hvers vegna má ekki reikna arðsemismatið og áhættumatið af hlutlausum aðilum þannig að fáum ekki bara fulltrúa Sjálfstæðisflokksins til þess að þylja upp fullyrðingar? Þegar leitað er eftir staðfestingu á þessum upplýsingum, nei, þá er það leyndarmál.

Ég styð þig í ...

Já, gott að heyra frá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni enda er honum ekki allt illa gefið. Ég held að við ættum einmitt að vera sammála um að fara ofan í arðsemismat 

Hæstv. forseti. Það hefur farið fram þó nokkur umræða um fjárlögin í morgun sem hefur að mörgu leyti verið skemmtileg. Við 1. umr. um fjárlög hvers árs verður eins og oftast fjallað um meginlínur og dregnir fram átakapunktar og menn skemmta sér í andsvörum og slíku eftir að fjármálaráðherra hefur kynnt málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Við þingmenn Frjálslynda flokksins höfum furðað okkur á ýmsum verkum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar og er rétt að víkja að því áður en lengra er haldið. Við vorum undrandi á því í lok júní sl. þegar fyrirvaralaust var sett stopp á útboð verklegra framkvæmda á vegum ríkisins. Þetta var gert á einum fundi hjá ríkisstjórninni án þess að lagt væri mat á það hver nauðsyn væri til þess að vinna þau verk sem voru að smella inn í það ferli að vera tilbúin í útboð sem fyrst. Einkum urðu tvö landsvæði bitbein þessara ákvarðana, Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi, þ.e. Vestfirðir og norðausturhornið, þar sem finna má enn mest af gömlu malarvegunum, vegum sem aldrei voru byggðir til að bera þá þungaflutninga og umferð sem nú er. Allir sem búa á þessum landsvæðum sem og aðrir landsmenn sem um þessa vegi fara undruðust þessa sérstæðu ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Íbúarnir skildu heldur ekki rökin um að þetta væri nauðsynlegt til að bregðast við þenslu í efnahagslífinu sem enginn hafði orðið var við á þessum landsvæðum, Vestfjörðum og norðausturhorninu. Hæstv. forseti. Enga hagspeki og haldbær rök hef ég heyrt um að þessi séraðgerð, sem einkum bitnaði á íbúum áðurnefndra landsvæða, mundi draga úr þenslu, enda allt áfram á fullri ferð í byggingum og verklegum framkvæmdum á Reykjavíkursvæðinu og Miðausturlandi, þar sem þenslunnar hefur jú orðið vart, en þar er unnið áfram á fullum afköstum að því er séð verður og ekkert stopp í verkum. Okkur nægir að horfa á Austurhöfnina í Reykjavík þar sem allt er á fullu við undirbúning þeirrar framkvæmdar, byggingu stórhýsa í Reykjavík þar sem allt er á fullri ferð, gatnagerð í nýjum hverfum þar sem byggðar verða nokkur hundruð og jafnvel þúsundir íbúða á komandi árum og fleiri framkvæmdir mætti nefna. Þetta á sér stað á þeim svæðum þar sem þenslan er til staðar og var vissulega merkjanleg. Það voru því eðlileg viðbrögð við þessum vanhugsuðu aðgerðum gegn þenslu að fólkið sem býr á fólksfækkunarsvæðum, þar sem enginn vissi af þenslu, yrði sárt og reitt. Íbúar og íbúasamtök mótmæltu gerræðinu og skilningsleysi ráðherranna á mismunandi högum landsmanna. Í fyrrakvöld lýsti síðan hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde yfir því að „90 daga Haarde-áætluninni“ - sem ég hef kallað svo - um viðbrögð við þenslu væri lokið með markverðum árangri að mati ríkisstjórnarinnar. Ef ég tók rétt eftir vék hv. þm. og formaður fjárlaganefndar, Birkir J. Jónsson, einnig að því í ræðu sinni hér að þessi 90 daga áætlun hefði náð markverðum árangri. Þetta eru náttúrlega stórmerk tíðindi fyrir hagfræðinga heimsins sem íslenskir fræðimenn í hagspeki hljóta að kynna á alþjóðavettvangi sem allra fyrst, hvernig þetta 90 daga verkbann á vegaframkvæmdir, þar sem þörfin var og er mest á að komast upp úr drullunni, virkaði að mati ráðherranna. En að mínu viti er þetta einhver furðulegasta og gagnlausasta aðgerð sem nokkur ríkisstjórn hefur framkvæmt, að beina aðgerðunum að þeim svæðum þar sem þörfin fyrir vegaframkvæmdir er hvað mest. Því þar þarf virkilega að gera átak og var engin ástæða til þess að setja þessa frestun á verkefni á Vestfjörðum annars vegar og norðurausturhorni landsins hins vegar. Ég segi því enn og aftur „Guð láti gott á vita“ að forustumenn í ríkisstjórn landsins skuli hafa áttað sig á að ekki væri ástæða til að halda þessum aðgerðum áfram að því er varðar verklegar framkvæmdir á vegum ríkisins sem eru auðvitað að langstærstum hluta í samgöngumálum. Við höfum hins vegar horft á það með nokkurri furðu, landsbyggðarþingmenn og landsbyggðarfólk, að þessar aðgerðir hafa ekki verið sýnilegar hvað það varðar að draga úr framkvæmdum á Stór-Reykjavíkursvæðinu, á því svæði sem flestir landsmenn fara um oftar en einu sinni á ári þótt þeir búi þar ekki. Ég hef oft verið spurður að því hvar væri búið að draga úr framkvæmdum þar en hef ekki getað svarað því Hæstv. forseti. Það fer ekki á milli mála að samgöngubætur er eitthvað það arðsamasta sem við getum aðhafst í verklegum framkvæmdum fyrir íslenska þjóð. Því er það afar misráðið þegar menn taka sér fyrir hendur það sem gert var í sumar og einkum þegar það beinist að svæðum þar sem aðgerðin getur ekki haft nein sérstök áhrif til að draga úr þenslu en bitnar harkalega á þeim viðhorfum fólks sem býr á þessum svæðum að það eigi rétt á betri samgöngum, sem það vissulega á. Þess vegna voru margir sárir og reiðir yfir þessari niðurstöðu ríkisstjórnarinnar. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir, hæstv. forseti, að hæstv. fjármálaráðherra hafi m.a. nefnt í ræðu sinni áðan þegar hann vék að þessum framkvæmdum sem lentu í frestun að sumum yrði frestað til ársins 2008. Hann nefndi, held ég, 200 milljónir annars vegar í Arnkötludal og 200 milljónir á norðausturhorni landsins hins vegar. Ég hefði frekar talið ástæðu til að gefa í en að hægja á og reyna að vinna upp skaðann af þessari tilteknu frestun. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð um það í bili. Hæstv. forseti. Þær miklu tekjur sem ríkissjóður hefur fengið vegna mikils viðskiptahalla sem fylgir miklum innflutningi er ekki grunnur sem hægt er að byggja á um langa framtíð. Þetta eru óvissar tekjur. Þegar dregur úr innflutningi, t.d. á bílum, hefur það mikil áhrif á tekjur ríkissjóðs. Hægi fólk á í eyðslu sinni lækka tekjur ríkissjóðs. Þetta hvort tveggja er að gerast. Einnig hefur verð á stærri húseignum lækkað og lánsfé er dýrt. Þessi viðbrögð eru auðvitað merki þess að draga sé úr þenslu á Reykjavíkursvæðinu og landinu öllu að þessu leyti til en ekki sérstaklega sú 90 daga frestun sem ég gerði að umræðuefni í upphafi máls míns. Yfirtaka okkar á varnar- og öryggismálum mun kalla á ný fjárútlát úr ríkissjóði. Undan því verður ekki vikist. Yfirtakan á Keflavíkurflugvelli og að tryggja alþjóðaflugvöll og þjónusta hann mun líka kalla á auknar greiðslur úr ríkissjóði. Ratsjárstöðvarnar sem eru nauðsynlegar, m.a. vegna flugöryggis, verða líka reknar af fjárlögum þó svo að okkur takist ef til vill síðar að fá aðrar NATO-þjóðir til að taka þátt í hluta rekstrarkostnaðar. Ríkisstjórnin hefur lagt lagt fram tillögur í fjárlagafrumvarpinu sem eiga að fylgja eftir samkomulagi ríkisstjórnarinnar við eldri borgara. Ef svo vel skyldi vilja til að tillögur okkar í stjórnarandstöðunni um bætt lífeyriskjör aldraðra og öryrkja gangi fram munu þær einnig auka útgjöld ríkissjóðs. Við teljum hins vegar nauðsynlegt að taka betur á en ríkisstjórnin hefur lagt upp með í þeim málaflokki og að það verði gert strax á árinu 2007. Ríkisstjórnin var í raun og veru neydd til þess af eldri borgurum að koma með slíkar tillögur og einnig að fylgja eftir þeim tillögum sem ASÍ knúði fram. Einnig þarf að taka tillit til þess að hagnaði af sölu eigna eins og Símans verður ekki ráðstafað nema einu sinni. Þegar horft er til þeirrar spár að ríkissjóður verði rekinn með miklu minni tekjuafgangi á árunum 2008 og 2009, sem þýðir í raun samkvæmt reynslu hallarekstur ríkissjóðs miðað við uppgjör, þá er alls ekki að óathuguðu máli hægt að halda áfram á vegferð ríkisstjórnarinnar með skattalækkanir sem gagnast fyrst og fremst þeim sem hafa hæstu launin. Það er því nauðsynlegt að skoða málin með tilliti til framhaldsins hvað varðar tekjuöflun ríkissjóðs og hvort sú skattastefna sem ríkisstjórnin vill fylgja eftir getur gengið upp til framtíðar. Ég hef margsagt úr þessum ræðustól að sé svigrúm til skattalækkana eigi að sjálfsögðu að útfæra þær þannig að þær gagnist fyrst og fremst því fólki sem hefur lægstu tekjurnar. Það er skoðun okkar í Frjálslynda flokknum, og við höfum ekki breytt um afstöðu þar alveg frá því við settum fram hugmyndir okkar varðandi skattalækkanir á árinu 2003, að miklu frekar hefði átt að fara þá leið að hækka persónuafsláttinn meira sem hefði gagnast lágtekjufólkinu best. ASÍ hefur nú knúið þá stefnu fram að 1% af fyrirhugaðri skattalækkun, flatri skattalækkun ríkisstjórnarinnar um næstu áramót, var breytt yfir í persónuafslátt. Ég fagna því að menn skuli hafa farið að hluta til þá leið sem ég tel að bæti og jafni kjörin í landinu. Mér finnst það eðlilegt markmið þegar horft er til þess að lagfæra í tekjuskattskerfinu. Varðandi vegamálin í heild sinni held ég að rétt sé að koma því að í lok ræðu minnar, hæstv. forseti, að að ríkisstjórnin hefur iðulega á undanförnum árum bætt í í vegaframkvæmdum og fjárveitingum á kosningaári. Þetta sést vel þegar skoðuð er tafla yfir það hvernig fjárveitingar til fjárfestinga í samgöngubótum í vegakerfinu hafa legið í nokkur ár. Ef við skoðum þetta t.d. frá árinu 2001 sést að það hefur verið gefið í á árinu 2003 þegar rúmir 8,4 milljarðar voru settir í fjárfestingar til vega. Það var síðan dregið úr á seinni hluta þessa kjörtímabils niður í 6,7 milljarða árið 2005 og í 5,9 milljarða í fjárlögum ársins 2006 en síðan kom aukaaðgerð þar sem þetta var dregið niður í 4,85 milljarða. Það á hins vegar að gefa í á næsta ári og setja 10,4 milljarða í fjárfestingar í vegum. Því ber auðvitað að fagna ef menn takast á við það mikla verkefni að lagfæra vegakerfið hér á landi. Við höfum lýst skoðunum okkar á því í Frjálslynda flokknum hvernig við teldum að takast ætti á við það að koma þjóðvegunum öllum í viðunandi horf, m.a. með aukinni áherslu á jarðgöng og þverun fjarða til að stytta leiðir. Það er hins vegar ekki mjög góður svipur á því þegar verið er að breyta framkvæmdaröð með þeim hætti sem ég hef vitnað til í fyrrnefndum tölum. Og þegar því er haldið fram að við séum að verja hlutfallslega miklu meira af ríkisútgjöldum í samgöngur en áður þá er hægt að fara með tölur um það líka. Það voru 4,4% á árinu 2003 en fór niður í 1,9% á árinu 2006 og fer síðan aftur upp í 2,9% á árinu 2007 samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Því er hins vegar öðruvísi farið ef skoðaðar eru fjárveitingar til utanríkismála og utanríkisþjónustunnar. Þar er stöðug aukning á fjármunum eða frá því að vera 5,7 milljarðar á verðlagi ársins 2005 árið 2001 og upp í að vera 9,4 milljarðar á næsta ári og aukningin er frá 2,2% og upp í 2,6%. Þar er greinilega verið að gefa í og við höfum svo sem fært fram athugasemdir við það. Tími minn er búinn, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni frestun á útboðum hjá ríkinu á síðastliðnu sumri. Það var frestun á öllum útboðum ríkisins þó að sjálfsögðu væri það þannig að mest væri það í vegaframkvæmdum vegna þess að vegir eru jú það sem ríkið er fyrst og fremst að fjárfesta í. Það var mjög vel heppnuð aðgerð eins og allir vita. Það var aðgerð sem sneri að því að breyta væntingum samfélagsins. Vegna þess að við vorum að fara út úr miklu þensluskeiði var nauðsynlegt að koma þeim skilaboðum fram. Það er ekki óþekkt meðal hagfræðinga að væntingarnar geta verið jafnstórar og sterkar og geta haft jafnmikla þýðingu eins og einhver hlutlægur hlutur. Vel þekkt. Svo þetta er ekkert einsdæmi. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni að þetta hefði komið niður á Vestfjörðum. Ég vil fullyrða, herra forseti, að þetta er ekki rétt. Þetta er alrangt. Þessar aðgerðir koma á engan hátt niður á vegagerð á Vestfjörðum. Það tafði ekki vegagerð á Vestfjörðum um eina einustu mínútu. Það tafði ekki lagningu vega um einn einasta sentímetra. Þetta er bara hugarburður. Það kom hvergi nálægt því að hafa áhrif á vegagerðina enda gæti hv. þingmaður ekki bent á neinn einasta vegarspotta sem varð fyrir töfum af þessum sökum.

Hæstv. forseti. Frestun framkvæmda var eingöngu til að slá á væntingar, mátti skilja af orðum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hann heldur því fram í þessum ræðustól að frestun framkvæmdanna, útboða, hafi ekki haft nokkur áhrif á framkvæmdir, m.a. á Vestfjörðum. Þetta held ég að sé alrangt, hæstv. forseti. Nærtækast væri að benda á þá vegalagningu sem fyrirhuguð var í Barðastrandarsýslu þar sem hefði verið hægt að halda áfram með veg út á Skálanes. Því var líka lýst yfir af fulltrúum Vegagerðar á síðastliðnu vori að hægt hefði verið að bjóða út framkvæmdir í Djúpi innan hálfs mánaðar ef vel hefði verið að verki staðið. En eðlilega hættu menn náttúrlega að leggja mikla áherslu á þá vinnu þegar búið var að slá framkvæmdirnar af með frestun og vegagerðarmenn og þeir sem að unnu hafa sjálfsagt tekið sitt sex vikna sumarfrí. Þá geta menn auðvitað haldið því fram, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði hér áðan, að slík frestun hafi engin áhrif. Það er náttúrlega uppsetning sem menn geta borið á borð fyrir sjálfa sig og aðra. Við vitum það vel sem vorum á fundi hér snemma í vor, eða þegar þessar ákvarðanir lágu fyrir, hvaða upplýsingar okkur voru gefnar. Ég geri ekki ráð fyrir að það þurfi neitt að fara að halla máli í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég er eingöngu að fara með staðreyndir. Ég hef vitnisburð yfirmanns Vegagerðarinnar á Vestfjörðum um að þeir séu fullhertir af því að klára undirbúning í þessum mánuði svo þeir verði tilbúnir með þetta næstu mánaðamót. Ég hef bara vitnisburð þeirra. Hann liggur fyrir. Ég er ekki að halla neinu röngu máli. Ég er bara að segja það sem satt er og rétt. Svo getur það verið annað mál hvort hv. þingmaður telur að það hafi átt að banna verkfræðingum að fara í sumarfrí. Ég get ekkert sagt um það. Það er ekki á mínum vegum frekar en hans. Þessi hlutir hafa gengið eins hratt fyrir sig eins og mögulegt hefur verið, þykist ég vita og er fullviss um. Um næstu mánaðamót er þetta tilbúið. Þá getum við farið í þetta á fullri ferð. Það liggur fyrir. Þetta er vitnisburður þeirra. Ég fer rétt með hann að öllu leyti, herra forseti.

Hæstv. forseti. Við skulum ekki munnhöggvast mikið um þetta hér í ræðustól. Það er hægt að leiða þetta fram í rökræðu annars staðar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Ég held að við þingmenn sem sátum fundinn um frestun framkvæmda á Vestfjörðum snemmsumars getum örugglega borið um það hvar þar fór fram og hvaða upplýsingar þar voru gefnar. Ég hef ekki heyrt það fyrr, hæstv. forseti, að það hafi staðið sérstaklega upp á vegagerðarmenn að klára sín verk til útboðs. Það er nýr vitnisburður fyrir mér.

Virðulegur forseti. Eins og vænta mátti fór mikill tími hv. þm. Guðjóns Arnar Kristjánssonar í að ræða um vegamál í þessari fjárlagaumræðu. Ég vil aðeins af því tilefni geta þess að þegar ákvarðanir voru teknar um þær aðgerðir að fresta framkvæmdum gaf ég jafnframt í bréfi til Vegagerðarinnar fyrirmæli um að haldið yrði fullum fetum áfram við undirbúning framkvæmda sem eru á samgönguáætlun. Ég hef ekki aðrar fréttir um það en að svo hafi verið. Engu að síður liggur það fyrir, sem kom fram raunar hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, að vegna umfangsmeiri skipulagsvinnu, umfangsmeiri vinnu við umhverfismat og hönnun hefur í raun ekkert verk á Vestfjörðum frestast vegna þessara ákvarðana. Það bara liggur fyrir. Allt annað en það sem sagt hefur verið er rangt. Í Framkvæmdafréttum Vegagerðarinnar, sem væntanlega koma út í dag, er gerð grein fyrir því hvaða verk eru boðin út. Það eru aðeins boðin út þau verk sem eru tilbúin. Þar eru hinar réttu dagsetningar. Ég held því að ekki sé ástæða til þess að við þingmenn séum að karpa um það hér. Það er hægt að lesa um þetta í Framkvæmdafréttum Vegagerðarinnar og fá síðan upplýsingar frá Vegagerðinni um þá framvindu alla. En ég vil undirstrika að þessi aðgerð, að stöðva útboð, bar árangur. Hún sló á þenslu. Hún sló á væntingar. Aðilar á vinnumarkaði, sveitarfélög tóku mikið mark á þessari ákveðnu aðgerð, þessum skýru skilaboðum ríkisstjórnarinnar um að við ætlum að ná tökum á verðbólgunni. Það var markmiðið 

Hæstv. forseti. Ég geri nú ekki við því að sú ræða sem okkur þingmönnum var afhent í trúnaði á laugardagskvöld, ræða hæstv. forsætisráðherra, þar sem þau tíðindi birtust að búið væri að slá þessa frestun af, að hún hafi legið fyrir hjá Vegagerðinni til að birtast í Framkvæmdafréttum Vegagerðarinnar. Þess vegna er nú varla við því að búast að Vegagerðin hafi getað gefið út fréttabréf um þau fyrirmæli. Þau voru alla vega afhent okkur í trúnaði. Ef það er skoðun hæstv. samgönguráðherra að þessi 90 daga frestun, m.a. framkvæmda á svæðum þar sem engin þensla var, hafi haft svo mikil áhrif að náðst hafi niður þenslan hér á landi hennar vegna - er ég þá að gera að umræðuefni þær framkvæmdir sem menn bundu vonir við, bæði á Vestfjörðum og á norðausturhorninu - þá finnst mér að upp sé komin sú staða að ríkisstjórnin geti í raun og veru farið að flytja út nýja þekkingu. Nýja þekkingu um það hvernig á að slá niður verðbólgu og verðbólguvæntingar með einhverri 90 daga áætlun sem ég hef nú kallað Haarde-áætlunina. Ég hef ekki heyrt þessa framsetningu áður og það verður fróðlegt, hæstv. forseti, þegar hagfræðingarnir fara að skoða þetta fyrirbæri sem hér hefur skilað svona markverðum árangri að mati ríkisstjórnarinnar og kynna það. Það verður fróðlegt þegar menn fara að útskýra hvernig þessi einstaka aðgerð hafði þau áhrif sem ráðherrarnir hafa verið að halda fram. Ég er ekki tilbúinn að leggja trúnað á það.

Virðulegur forseti. Til að forðast allan misskilning þá liggur það fyrir að ríkisstjórnin tók ákvörðun um það sl. þriðjudag að aflétta svokölluðu útboðsbanni og strax í kjölfar þeirrar ákvörðunar gerði ég stofnunum samgönguráðuneytisins grein fyrir því. Þar með og um leið var hafin vinna við að undirbúa það að koma þeim verkum sem fært var af stað og í útboð og gera grein fyrir þeim tímasetningum sem mögulegt væri að miða við í þeim efnum. Þannig að það er allt á eðlilegu róli.

Hæstv. forseti. Það hefur svo sem verið komið ágætlega inn á þátt samgöngumála í aðgerðum ríkisstjórnarinnar nú fyrr í sumar sem átti að vera skilaboð um það að við viljum ná stjórn á efnahagsmálum og stöðugleikanum hér í samfélaginu. Það hefur komið í ljós að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa borið árangur. Það voru fleiri ákvarðanir sem teknar voru, m.a. gagnvart Íbúðalánasjóði, um lækkun á hámarksláni og lánshlutfalli, þannig að það voru margþættar ákvarðanir sem ríkisstjórnin tók í sumar. Því miður brást stjórnarandstaðan þá hart við þeirri viðleitni ríkisstjórnarinnar að slá á þenslu í samfélaginu, að lækka verðbólguna. Stjórnarandstaðan fór ekki í þá vegferð með ríkisstjórninni en nú eru ýmis merki þess að við séum að ná tökum á verðbólgunni enn á ný. Við munum halda áfram í aðhaldi. Í fjárlögum ársins 2007 er gert ráð fyrir 11 milljarða kr. aðhaldi í fjárfestingum. Ég hef ekki trú á því að stjórnarandstaðan fylgi ríkisstjórninni í þeim efnum enda eru það trúlega misvinsælar ákvarðanir sem ríkisstjórnin er að taka í þeim efnum. En aðalatriðið er að ríkisstjórnin vill standa vörð um stöðugleikann og því miður hefur stjórnarandstaðan ekki komið með trúverðugar ábendingar eða tillögur í þeim efnum að slá á verðbólguna. Ég vil beina því til hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar og stjórnarandstöðunnar, þar sem samhent stjórnarandstaða boðaði að hún mundi standa sameiginlega að mörgum málum í haust, að hún standi sameiginlega að tillögugerð fyrir fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007, ekki eins og við síðustu fjárlög þar sem tillögurnar voru út og suður. Vinstri grænir vildu stórefla útgjöld ríkissjóðs og Samfylkingin kom með merkingarlausar tillögur. Ekki meira í bili.

Hæstv. forseti. Það var sagt úr ræðustóli rétt áðan að stjórnarandstaðan hefði brugðist hart við. Nú get ég ekki tekið að mér, hæstv. forseti, að svara fyrir alla stjórnarandstöðuna varðandi viðbrögðin í vor. Ég get þar af leiðandi ekki borið um það nákvæmlega hvernig stjórnarandstaðan í heild brást við. Ég veit hvernig við í Frjálslynda flokknum brugðumst við. Við töldum að það væri óráð að fara í þessa frestun framkvæmda á landsvæðum þar sem þörfin væri hvað mest fyrir að halda áfram vegaframkvæmdum, þar sem lægi á að komast upp úr drullunni, þar sem lægi á að gera vegina akfæra, ekki bara yfir hásumartímann heldur einnig vor og haust - sem þeir eru iðulega ekki. Við í Frjálslynda flokknum töldum að það hefði átt að bregðast við með því að beina þessum aðgerðum sérstaklega að þeim svæðum þar sem þenslan var og bentum á það. Það er því rangt, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, að við í Frjálslynda flokknum höfum lagst alfarið gegn öllum aðgerðum í þessa veru. Það er rangt. Við bentum hins vegar á að það væri ekki rétt að snúa virku aðgerðunum beint að svæðum þar sem engin þensla er mælanleg - um það vitna ályktanir íbúasamtaka, bæjarstjórna og bæjarstjóra, landshlutasamtaka, fólks úr öllum stjórnmálaflokkum, hv. þingmenn, fólks úr öllum stjórnmálaflokkum. Það vöruðu allir við því hvað þetta þýddi við ákveðnar aðstæður.

Hæstv. forseti. Það er ljóst miðað við viðbrögð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar að ég á ekki von á því að stjórnarandstaðan muni standa sameiginlega að tillögugerð fyrir fjárlög fyrir árið 2007. Ég hefði nú haldið að það væri eitt af meginhlutverkum nýrrar samhentrar stjórnarandstöðu að standa sameiginlega að slíkum málum. Það var mjög erfitt að hafa tök á því að fylgjast með umræðunni í fyrra til að mynda þegar stjórnarandstaðan kom með tillögur sem vísuðu út og suður hvað fjárlagagerðina varðar. Ég vil benda á það í þessari umræðu - af því að það er greinilega markmið stjórnarandstöðunnar að halda því fram að hér hafi mikil hægri stjórn verið að störfum síðustu ár, sem hafi vegið að velferðarkerfinu - að staðreyndin er sú að við erum að verja hlutfallslega meiru af þjóðartekjum í samneyslu en í einkaneyslu heldur en árið 1995. Ef eitthvað er þá höfum við farið til vinstri í þeim málaflokkum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvort Birkir Jón Jónsson er að keyra til hægri eða vinstri að því er hann álítur varðandi verk ríkisstjórnarinnar. Hitt veit ég að samtök aldraðra, samtök öryrkja og samtök launamanna hafa knúið ríkisstjórna til að breyta stefnu sinni. Það hefur verið gert með ýmsum aðferðum, viðræðum, sameiginlegu nefndarstarfi, beinum aðgerðum, hótunum og málaferlum. Sem betur fer hafa þessi samtök náð einhverjum árangri að sveigja ríkisstjórnina af sinni alhörðustu stefnu. Það breytir ekki því að mikið verk þarf að vinna. Það er þess vegna sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt í sameiginlegan málatilbúnað varðandi velferðarmálin og að sjálfsögðu munum við skoða fjárveitingar til þess málaflokks.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2007. Það er eins og gengur að þessari umræðu hættir til að fara út um víðan völl alltaf svona í upphafi. Það er ekkert við því að segja að menn taki svolitlar rispur um fjármál, skattamál og almenn efnahagsmál í leiðinni. En fyrst, virðulegi forseti, nokkur orð um fjárlagafrumvarpið. Með fjárlagafrumvarpinu, sem er sérstakt frumvarp og öðruvísi en öll önnur frumvörp, komum við inn á eina meginskyldu og meginréttindi þingsins, þ.e. að ráða sköttum og ráðstöfun þeirra. Það er grundvallaratriði að löggjafinn hafi það vald, að ráðstafa sköttum og leggja á skatta. Þetta er hlutur sem löggjafinn hér á Íslandi og annars staðar í Evrópu mundi aldrei gefa eftir. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því að þessu er ekki til að dreifa. Þetta hefur Alþingi haft alveg frá því að stjórnarskráin var sett 1874, kom mestmegnis frá dönsku grunnlögunum eða grundvallarlögunum frá 1866 og þaðan frá frönsku stjórnarbyltingunni eins og allir vita. Það er athyglisvert að fara yfir það hvað okkar mestu stjórnspekingar í gegnum árin hafa rætt í þessu sambandi. Það er rétt að rifja það aðeins upp. Miklir forustumenn í stjórnmálum, eins og t.d. Bjarni heitinn Benediktsson og Ólafur heitinn Jóhannesson, voru ekki eingöngu forustumenn í stjórnmálum heldur líka fræðimenn. Eftir þá er kannski til eitthvað það gleggsta sem um stjórnsýsluna hefur verið skrifað. Þessir menn voru miklir stjórnarsinnar að því leyti að þeir voru foringjar stjórnmálaflokka, þeir voru forsætisráðherrar og höfðu þess vegna reynslu. Þeir störfuðu sem slíkir, stjórnuðu hópnum, stjórnuðu liðinu sem var við völd hverju sinni. Eigi að síður kemur það mjög glöggt og mjög skýrt fram í ritum þeirra beggja að það sé eitt sem Alþingi megi ekki gleyma þrátt fyrir að menn sem styðja ríkisstjórnina séu í sama liði og ráðherrarnir - þeir megi ekki gleyma þeirri grundvallarskyldu sinni sem er eftirlitsskylda þingsins gagnvart því hvernig farið er með fjármuni og skatta borgaranna. Það er nauðsynlegt að taka þetta fram vegna þess að hér áðan var hrópað til mín af hv. þm. Einari Má að stjórnarsinnar mættu ekki alla tíð vera einhverjir stimplar fyrir ríkisstjórnina. Stjórnarmenn eru ekki að stimpla fyrir ríkisstjórnina. Stjórnarmenn hafa á hverjum tíma burt séð frá því hver er við völd skyldur, miklar skyldur við Alþingi. En stjórnarandstaðan hefur líka skyldur, mjög miklar skyldur. Henni leyfist ekki eins og hún gerir oft með fjárlagafrumvarpið að tala um það út og suður. Henni leyfist það ekki, stjórnarandstaðan hefur hér miklar skyldur. Henni ber að ræða þetta hlutlægt og taka ábyrga afstöðu sem oft skortir á. Ég segi þetta vegna þess að það er nauðsynlegt að stjórn og stjórnarandstaða séu samhent ef menn sjá að framkvæmdarvaldið er að fara fram hjá lögum, réttum lögum sem eru náttúrlega þá fyrst og fremst fjárreiðulögin um meðferð peninga. Þetta vildi ég sagt hafa í upphafi þannig að þetta sé skýrt, virðulegi forseti. Það er hins vegar athyglisvert með það frumvarp sem hér liggur fyrir að það er fyrst og fremst að tvennu leyti sem það sker sig úr. Það sker sig úr langtímaáætluninni sem við höfum gert og reynt að fylgja af mikilli kostgæfni og talið grundvallaratriði. Í fyrsta lagi höfum við ætlað okkur í langtímaáætluninni að halda tilfærslufjárlögunum innan við 2,5% raungildi milli ára. Við höfum gert það um þó nokkurt skeið. Þetta frumvarp fyrir árið 2007 sker sig úr. Hér er gert ráð fyrir að tilfærslufjárlögin séu miklu hærri, allt að 10%. Vegna hvers er það? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur samið um það og gert um það samkomulag að við ættum að hækka umtalsvert fyrst og fremst greiðslur til almannatrygginga, greiðslu sem nemur í fjárlagafrumvarpinu 5.700 millj. Við höfum líka samið um það að við ætlum að auka verulega barnabætur og nokkrar aðrar greiðslur sem þar eru. Þetta er sem sagt árið 2007 sem mun þá skera sig úr að því leyti, það er árið þegar framlög til almannatrygginga sem hækkuðu að raungildi meira en við höfum gert áður á Íslandi. Ég á ekki von á því að þetta valdi neinni gagnrýni frá stjórnarandstöðunni. Ég held að hún hljóti að standa með ríkisstjórninni og fagna því sem gert hefur verið miðað við það sem hún hefur sagt áður um vilja sinn í þeim efnum. Hitt frávikið í þessu frumvarpi er frávikið gagnvart tekjum. Í langtímaáætlun höfum við gert ráð fyrir því að árið 2007 yrði halli á ríkissjóði, það væri eðlilegt að halli væri á ríkissjóði eftir svo mikið þensluskeið. Í þessu frumvarpi er þetta framreiknað í þjóðhagsmódelinu gamla og við gerum ráð fyrir að ekki verði halli heldur verulegur afgangur. Um þetta má deila. Við sjáum að stóru bankarnir þrír sem eru með sínar greiningardeildir hafa líka komið með þjóðhagsspár og eins fjármálaráðuneytið. Það eru töluverð frávik sums staðar þó það sé mikill samhljómur í þeim spám. Ég ætla að segja það hér að ég tel þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins mjög svartsýna. Ég tel það svartsýni að ganga út frá því að viðskiptahallinn muni halda áfram í svo miklum mæli á næsta ári eins og þar er gert ráð fyrir. Þeir eru að gera ráð fyrir viðskiptahalla upp á 10,7% miðað við verga landsframleiðslu. Ég hef sagt það áður og sagði það við afgreiðslu fjárlaga hér í fyrra að sannarlega gerði ég mér vonir til þess að þetta þjóðfélag næði fyrr jafnvægi og yrði fyrr heilbrigt þannig að viðskiptahallinn mundi fljótlega hverfa, það væri mjög nauðsynlegt því þessi mikli viðskiptahalli er jú okkar stóri efnahagsvandi, þ.e. að fólk og fyrirtæki skuli skuldsetja sig í þeim mæli sem hefur verið á undanförnum missirum og árum. Okkur er mikil nauðsyn á að komast út úr því ferli. Því fyrr því betra. Að sjálfsögðu er það rétt að það gæti haft einhver áhrif á tekjur ríkisins. Kannski mundu þær minnka ef þetta gengi hraðar fyrir sig. En ég tel það ekki vandann. Ég tel það alls ekki vandamál. Íslenska ríkið stendur betur en flest ef ekki öll ríki í Vestur-Evrópu. Það hefur gengið ákaflega vel að koma okkur út úr þeim stanslausu vandræðum sem íslenska ríkið var í hér áður fyrr fyrir um 15–20 árum. Þar sem allt var undir brot og slit og við vorum skuldugir upp fyrir haus. Ef við miðum við árin 1990, 1991, 1992, 1993 og miðum við þau, ef við værum í sömu klípunni nú og þá væru sjálfsagt skuldir ríkisins eitthvað í kringum 250 til 270 milljarðar. En núna eru þær nánast orðnar engar. Þetta er sá árangur sem við höfum náð. Ég hef engar áhyggjur af því þótt tekjur ríkisins undir þessum kringumstæðum minnki. Ég tel það bara gott, mjög gott. Aðalatriðið er að efnahagslífið sjálft nái jafnvægi. Það er hið stóra atriði sem við þurfum svo mjög á að halda. Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að fara yfir hvað raunverulega hefur verið að gerast á Íslandi að undanförnu. Það er eins og hv. þingmenn, talsmenn stjórnarandstöðunnar, hafi bara alls ekki tekið eftir því eða áttað sig á því að á rúmlega tíu árum hefur landsframleiðslan íslenska vaxið um 60%, þ.e. svo menn skilji það nú betur: Kakan er 60% stærri en hún var. Það er miklu meira til skiptanna. Það er þetta sem hefur gerst. Það er þetta sem gerir okkur kleift að vera hér með mikla velferðarstjórn, mjög mikla velferðarstjórn, einhverja þá mestu sem til er í heiminum og vera samt með hallalaus fjárlög, vera samt búin að borga niður þær skuldir sem við vorum með. Ríki sem stendur að því að taka að láni peninga til að halda uppi rekstrinum frá ári til árs eins og hér var landlægt, það ríki var að stela lífskjörum af komandi kynslóðum og hinum óbornu. Það var að stela lífskjörum. Á síðustu 15 árum hefur þetta verið leiðrétt. Þessar skuldir hafa verið borgaðar, borgaðar upp í topp. Við höfum notið ákveðinnar skattastefnu sem menn eru hér alltaf að mótmæla. Fyrir liggur að það var vitandi vits og með fullu samþykki og fullri samstöðu að við keyrðum hér skattastefnu sem var þannig og er þannig að við ætluðum að nota uppsveifluna í þjóðfélaginu til þess að bæta kjör ríkisins. Við höfum gert það. Ég tel það vera rétt að nota uppsveifluna til að bæta stöðu ríkisins. Ætlar nokkur að mótmæla þessu? Hvað ef við hefðum ekki gert þetta? Hvernig væri ríkið þá í stakk búið til að mæta því ef einhvern tímann, sem sannarlega verður hér eins og annars staðar, verða erfiðari tímar? Við erum einmitt tilbúnir til að mæta erfiðari tímum vegna þess að ríkið er svo gott sem skuldlaust Þetta er það sem gerst hefur. Hvaða aðferðir höfum við notað til að ná þessum árangri? Á tíunda áratug síðustu aldar stóð ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokksins, fyrst í fjögur ár, og síðan ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í önnur fjögur ár, að því að umbreyta allri viðskiptalöggjöf Íslands frá a til ö, um 80 meginlöggjöfum. Það hefur borið árangur. Þetta hefur nefnilega borið þann glæsilegan árangur að hér er frjálst efnahagslíf. Hér er frjáls verðmyndun. Hér er frjáls innflutningur. Hér er frjálst að fjárfesta og árangurinn hefur ekki staðið á sér. Hann er glæsilegur. Hann er betri og meiri en í nokkru öðru Evrópuríki. Eitt ríki er kannski fast á hælunum á okkur, Írland. Þeim hefur tekist að standa ákaflega vel og farsællega að sínum málum. Þetta er það sem hefur gerst og við skulum þakka fyrir það. Við skulum vera ánægð yfir að svo vel hafi tekist til. Það er kannski erfitt undir þessum kringumstæðum að vera í stjórnarandstöðu. Það er kannski erfitt að sitja hér árum og áratugum saman með sama gamla krata/kommakjaftæðið um að hér sé allt að fara úr böndunum, að hér sé hið mesta óréttlæti og níðingsverk unnin næstum daglega.  Í áætlunum fyrir þetta ár er gert ráð fyrir því - og ég geng út frá því að það gangi eftir því það er mjög í takt við það sem hefur verið að gerast á undanförnum árum - ráðstöfunartekjur einstaklinganna eru að vaxa um 5,7%. Ég bið menn að muna þessa tölu. Hún er bara mjög merkileg þessi tala, 5,7%. Það er það sem ráðstöfunartekjur einstaklinganna eru að vaxa á þessu eina ári. Því bið ég ykkur um það vegna þess að menn hafa á undanförnum dögum, vikum og mánuðum rætt mikið um matarverð á Íslandi, að það sé hin herfilegasta staða sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir, þ.e. matarverð á Íslandi. 
             Hvað skyldu nú íslensk matvæli vera í vísitölunni, í neysluvísitölu Íslands eins og hún er í dag? Hvað skyldi það vera? Jú, virðulegi forseti. Það er nefnilega akkúrat 5,7%. Það þýðir, virðulegi forseti, að ef Íslendingum væru gefin öll innlend matvæli og þyrftu ekki að borga fyrir þau þá mundu kjör þeirra batna um 5,7%. Það er mjög nauðsynlegt að menn átti sig á því hvaða herjans vitleysu og hvers konar blekkingar menn hafa uppi þegar þeir halda því fram að íslenskir bændur og íslenskur landbúnaður sé sá myllusteinn sem er að draga niður kjör Íslendinga. Þetta er herfileg meðferð á staðreyndum.  
             Við erum að verja hins vegar heilmiklum peningum til að verja þennan atvinnuveg. Við erum að verja í beinar greiðslur til hans í þessu fjárlagafrumvarpi - og rétt að taka það fram - 8 þúsund og 500 milljónum, 8,5 milljörðum. Því gerir frumvarpið ráð fyrir. 8,5 milljarðar. Sú er talan. Það er að vísu heilmikil tala. Það er alveg rétt. En ef við miðum við hvernig þetta var fyrir 20 árum þá hefur þetta minnkað gríðarlega mikið. Þetta er ekki helmingurinn af því, hvorki að raungildi né sem hlutfall af landsframleiðslu eða útgjöldum ríkisins. Við höfum minnkað stuðninginn við landbúnaðinn verulega. Það er alveg rétt og það er alveg sjálfsagt að gera þær kröfur til landbúnaðarins að hann sýni hagræðingu og að hann nái árangri. Auðvitað er í þessum samningum sem við erum með við landbúnaðinn gert ráð fyrir að hann fari minnkandi að raungildi. Það er bara rétt krafa og landbúnaðurinn hefur orðið við því og orðið sammála um það. En að íslenskur landbúnaður sé það sem haldi niðri kjörum Íslendinga og þess vegna eigi að hætta þeirri landbúnaðarstefnu sem við höfum svo farsællega rekið hér og henda þessu öllu út um gluggann …  En það sem þeir nota ekki og setja ekki í sína reikninga er að það hefur óendanlega þýðingu fyrir hvert land að það sé byggt, að þar sé byggð. Ef við byggjum ekki Ísland þá eigum við ekki hér heima lengur. Þá erum við ekki Íslendingar. Sérhvert einasta iðnríki í vesturálfu ver sinn landbúnað eins og það frekast getur. Það gerum við líka og við erum í hópi þeirra sem styðja landbúnað hvað mest. Hvaða ríki skyldu það nú vera? Það er Japan, það er Sviss, það er Noregur og það er Ísland. Þetta er toppurinn. Og hvað eiga þessi ríki sameiginlegt? Jú, þetta eru hinar ríku þjóðir sem hefur tekist mjög vel til í sínum efnahagsmálum. Þeir eru að verja landbúnaðinn sinn vegna þess að ef við tökum þetta út úr og segjum engin verðmæti felist í að byggja eitt land, engin, þá erum við að deyða okkur sjálf. Það er fórnarkostnaður við íslenskan landbúnað sem við eigum að þora að verja og standa vörð um.  Ég vildi sagt hafa þetta, virðulegi forseti, vegna þess að þessi umræða hér á undanförnum vikum 

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson verð ég nú að segja að sé með þeim vaskari sem koma í ræðustól og er hann um margt glöggur þó við séum ekki sammála í öllu. Það er eitt sem ég vil fyrst segja. Í andsvari við hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson heyrði ég hv. þingmann segja að frestunin á vegaframkvæmdum á Vestfjörðum hefði verið nauðsynleg til að slá á væntingar. Hann var að vísa til fjármálamarkaðarins og annars sem hefur áhrif á hann vegna þenslunnar. En var þetta rétt leið? Þarna var líka verið að slá á væntingar fólks á Vestfjörðum og Norðausturlandi sem hefur þurft að búa við það að meintar eða fyrirhugaðar vegaframkvæmdir sem þeim hefur oft verið lofað hafa verið skornar niður aftur og aftur. Svo þegar von er um að hægt sé að standa í ístaðinu og fylgja því eftir þá er þeim frestað þrátt fyrir það sem hv. þingmaður segir og ég vona að sé rétt, að þegar upp verði staðið komi þetta ekki til með að tefja lokatímasetningu verksins. En þessar væntingar sem hv. þingmaður vísaði til voru nú bara sirka skitnar 1.300 millj. kr. í þúsund milljarða dæmi þjóðarbúskaparins. Átti þá endilega að velja þetta fólk til að slá á væntingarnar hjá? 
             Hins vegar fékk allt að ganga hér. Framkvæmdum við álverksmiðjuna á Grundartanga var flýtt. Framkvæmdum við Hellisheiðarvirkjun var flýtt. En þar voru hinar háu upphæðir. Hefði nú ekki mátt fresta þar um 1–2 milljarða  
            

Virðulegi forseti. Ég var búinn að svara þessu. Við vorum búnir að ræða þetta hér áðan, ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Ég var búinn að gera grein fyrir því. Ég var búinn að fullyrða það og ætla að fullyrða það aftur því það liggur fyrir eftir yfirmanni Vegagerðarinnar á Vestfjörðum að þetta hafði engin áhrif. Þetta seinkaði vegaframkvæmdunum á Vestfjörðum ekki um eina mínútu. Það er bara ósatt ef menn halda slíku fram. Það tafði ekki vegagerðina um einn einasta sentimetra. Þetta er bara tilbúningur. Það hafði engin áhrif. Við munum koma þessu öllu í gagnið núna um næstu mánaðamót. Það lá fyrir að við gætum það ekki. Það hefur verið mjög mikið álag á verkfræðiskrifstofur Íslands á undanförnum árum, allt of mikið álag. Svo mikið að Vegagerðin hefur ekki komið því við að nota þá peninga sem hún á. Vonandi verður mikil breyting hér á þegar dregur úr þeim ofhita sem sannarlega hefur verið í þjóðfélaginu. Við þurfum mjög á vegagerð að halda. Við erum einmitt með hinu sterka ríkisvaldi og hinni sterku stöðu þess að gera það kleift að fara með miklu meiri peninga á undanförnum árum og á næstu árum í vegagerð en nokkurn tíma áður í sögu lýðveldisins. Við erum með yfir 10 milljarða til þessara hluta og það mun frekar standa á verklegum undirbúningi en peningum. Það liggur fyrir. Við höfum því miður búið hér til reglur um umhverfismat sem tefja þetta mjög mikið. Mjög þvældar og vitlausar reglur sem við höfum látið þvæla okkur í að samþykkja, illu heilli. Það eru þær sem tefja okkur. Ekki peningar.

Frú forseti. Ég get ekki annað en bara áréttað að þessar sálrænu aðgerðir gagnvart fólkinu á Vestfjörðum og Norðausturlandi voru afar ósanngjarnar. Að láta þetta fólk taka á sig einhverjar meintar aðgerðir til að slá á verðbólgu upp á annan milljarð kr. í þúsund milljarða dæmi. En víkjum aftur að fjármálum ríkisins. Reyndar tel ég rangt að horfa afmarkað eins og gert er á fjármál ríkisins þegar verið er að líta til efnahagsstjórnunarinnar. Ég tel að það eigi að horfa, ekki aðeins til fjármála ríkisins, heldur einnig til fjármála sveitarfélaga og fyrirtækja og þjónustustofnana á þeirra vegum. Því hvar á þenslan sér stað núna? Hún á sér ekki stað í framkvæmdum á vegum ríkisins. Framkvæmdir á vegum ríkisins eru í algeru lágmarki. Þær hafa sjaldan eða aldrei verið minni. Hún á sér stað í fyrirtækjum sem opinberir aðilar eiga, Landsvirkjun, Orkuveitu Reykjavíkur. Hvers vegna eru ekki þessir aðilar teknir inn í heildardæmið þegar verið er að líta á efnahags- og fjármálastjórn hins opinbera í heild? Því þetta eru opinberar stofnanir þótt þær lúti stjórn. Þarna tel ég að veikleikinn hafi verið stærstur. Hvað segir þingmaðurinn um viðskiptahallann sem við áttum og eigum við að stríða í ár? 80 milljörðum kr. meira en búist var við og langt umfram það sem er ásættanlegt og er reyndar stórhættulegt. Hvað segir þingmaðurinn hv. Einar Oddur Kristjánsson um framhald á stóriðjuframkvæmdinni? Það eru gefnar væntingar um nýjar stóriðjuframkvæmdir á árinu 2007, 2008 og 2009. Hvaða áhrif mun það þá hafa á 

Virðulegi forseti. Undarlegur maður hv. þm. Jón Bjarnason. Ég er búinn að segja honum hér þrisvar sinnum að þetta séu ósannindi. Ég hef vitnisburð allra um að þetta hefur ekki tafið vegagerð á Vestfjörðum um eina mínútu. Samt heldur hann áfram eins og það komi honum ekkert við og ítrekar aftur sömu ósannindin. Varðandi viðskiptahallann þá hefur enginn, að ég ætla, rætt hann af meiri hreinskilni hér á Alþingi á undanförnum árum en ég. Ég hef varað við að búa til kaupmátt á Íslandi. Kaupmátt með hækkun gengisins, kaupmátt sem ætti sér ekki forsendur í iðnmætti Íslands. Það væri rangur kaupmáttur. Það yrði enginn fyrir því annar en launþeginn. Ég hef farið yfir það árum saman þannig að hv. þingmaður veit alveg um afstöðu mína til þess. Í þriðja lagi, virðulegi forseti. Það hefur ekki verið gert í 20 ár bráðum, eða 18, að setja inn í þjóðhagsáætlanir samninga sem ekki er búið að gera. Það er bara ekki gert. 1989 var beitt pólitískum þrýstingi á Þjóðhagsstofnun og hún knúin til að setja inn í áætlunina fyrir árið 1990 álver á Keilisnesi. Það var rifjað hér upp í fyrradag svona mönnum til skemmtunar hver það var sem var samgönguráðherra í þeirri ágætu vinstri stjórn sem þá sat. Og hvað varð nú um þetta, væntingarnar varðandi Keilisnes? Það reyndist bara vera bull og vitleysa þó að menn vildu nú gjarnan taka einhvern hund að austan, hund frá Eyjabökkum sem átti að leiða rafmagnið að austan yfir á Reykjanes til að byggja þar álver. 

Frú forseti. Ég heyrði að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fjallaði um eftirlitshlutverk fjárlaganefndar og var greinilega ekki kátur með að ég hefði nefnt að því miður starfaði meiri hluti fjárlaganefndar oft eins og stimpill gagnvart verkum ríkisstjórnarinnar. Gleymdi þar af leiðandi eftirlitshlutverki sínu og því mikilvæga hlutverki að kanna hluti til þrautar varðandi það hvort þeir væru réttir eða rangir. Því miður, frú forseti, þá verð ég að endurtaka þetta. Það hefur allt of oft gerst í meðförum fjárlagafrumvarps í fjárlaganefnd að meiri hlutinn hafi virkað eins og stimpill. Hvers vegna veit ég ekki. En væntanlega vegna þess að það eru tekin fyrir mál í þingflokkum sem menn verða síðan að hlíta fyrirmælum um í nefndum. Það hefur á stundum komið fyrir að við í minni hlutanum höfum talið að meiri hlutinn væri sammála okkur um ákveðna hluti sem þyrfti að breyta og bæta. En fyrirmæli, eins og við upplifum þau, hafa komið frá ríkisstjórn um annað og þá hefur meiri hlutinn virkað eins og stimpill í okkar augum. Nú getur vel verið að upplifun okkar sé ekki sú sama og upplifun þeirra sem í meiri hlutanum sitja. Þeir hafa þá auðvitað fullan rétt á því að reyna að skýra það fyrir okkur að þetta sé með einhverjum öðrum hætti. Ég get hins vegar fullyrt það við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson að ég lít mjög alvarlegum augum, líkt og hv. þingmaður gerir einnig, á eftirlitshlutverk fjárlaganefndar. Mér finnst ekki síður mikilvægt að fjárlaganefndin vandi til verka þegar við erum að ganga frá fjárlögum. Sú vinna er ekki síður mikilvæg en að fylgjast með því að eftir fjárlögunum sé farið.

Virðulegi forseti. Í öllum meginatriðum er ég sammála hv. þingmanni. Það ríður á á hverjum tíma að þingið sem heild geri sér grein fyrir skyldum sínum eftir megni. Þess vegna hóf ég ræðu mína hér áðan með því að vitna í tvo einhverja virtustu fræðimenn sem við eigum á vegum stjórnsýslu einmitt um þetta. Þó menn séu í liði, stjórnarþingmenn séu í liði með ríkisstjórninni og stjórnarandstaðan sé bara á móti ríkisstjórninni, þá gildir það samt á hverjum tíma að menn verði að átta sig á að samkvæmt lögum og reglum skulu menn vinna. Það eru fjárreiðulögin. Það var mjög mikil framför þegar fjárreiðulögin síðustu voru sett. Þannig að við séum með þetta alveg á hreinu. Við höfum oft komið inn á ýmsa hluti varðandi þetta í starfi okkar í fjárlaganefnd á undanförnum árum. Hluti um það hvernig við gerum þetta og okkur hefur verið starsýnt á suma hluti. Við höfum m.a. annars verið sammála um það, bæði stjórn og stjórnarandstaða, að það þurfi að skoða ákaflega vel á komandi árum hvernig menn eru farnir að nota t.d. 6. greinar heimildina. Ég á eftir að halda hér aðra ræðu og af ástæðum sem liggja nú fyrir fór ég ekki efnislega ofan í þetta frumvarp í fyrstu ræðu minni. Ég mun koma að nokkrum efnisþáttum varðandi framkvæmd þessa hlutar hér seinna í dag vegna þess að það er mjög nauðsynlegt að skerpa skilning manna á því hvernig ber að gera þetta og minna á hvernig fyrirmælin eru nákvæmlega í fjárreiðulögunum.

Frú forseti. Það kom fram eins og mig grunaði. Að við værum út af fyrir sig sammála um mikilvægi fjárreiðulaganna. Bara af því tilefni vil ég minna á að því miður hefur það æðioft gerst að eftir fjárreiðulögunum hefur ekki verið farið m.a. varðandi það að ríkisstjórn tilkynni ætíð fjárlaganefnd þegar hún er að ákveða nýjar fjárveitingar eða breytingar á fjárlögum. Þetta hefur því miður ekki gerst og þetta er bæði meiri hluta og minni hluta í nefndinni fullkunnugt um. En hv. þingmaður kom víðar við í ræðu sinni og tilgreindi t.d. þær miklu tilfærslur sem gerðar eru tillögur um í frumvarpinu og benti auðvitað á að þar væri verið að stíga ákveðin skref. Ég tók þetta fyrir í ræðu minni í morgun og taldi að þarna væri gengið í rétta átt varðandi jöfnunaraðgerðir. Hins vegar liggur það fyrir, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að þetta var gert vegna samninga við aðila sem beittu þrýstingi til að ná þessu fram. Það var ekki í fyrsta skipti sem t.d. aðilar vinnumarkaðarins koma að þessu borði til að reyna að kveða niður verðbólgudrauginn sem allra, allra fyrst. Það var hins vegar athyglisvert þegar hv. þingmaður fór að nefna, eins og fleiri hv. þingmenn úr stjórnarliðinu hafa gert, að verið væri að hækka barnabætur, að verið væri að hækka vaxtabætur o.s.frv. Þetta er rétt svo langt sem það nær, þ.e. miðað við þær fjárhæðir sem eru í fjárlögum í ár og jafnvel í fyrra þá er verið að hækka fram á næsta ár. En þegar tímabilið er haft örlítið stærra og farið að horfa örlítið aftur í tímann þá er þessi aðferð ríkisstjórnarinnar alkunn, þ.e. að byrja á að taka og bæta svo hluta til baka og tala um að menn séu nú að bæta í. Ég hélt nú sannast sagna að menn væru hættir þessum leik. Hann er nokkuð kunnuglegur í sögu þessarar ríkisstjórnar, að byrja á því að taka töluvert mikið og bæta síðan hluta af því til baka, koma síðan og berja sér á brjóst og segja: Sjáið hvað við erum góðir.

Virðulegi forseti. Það er rétt í þessu sambandi að rifja upp hvernig þetta hefur gengið fram. Á erfiðleikaárunum 1990 til 1994 og 1995 áttum við í miklum efnahagserfiðleikum. Það var bæði í tíð vinstri stjórnar Steingríms Hermannssonar og svo í fyrsta ráðuneyti Davíðs Oddssonar að menn töldu sig ekki eiga annarra kosta völ en að draga úr ríkisútgjöldum. Þá var farið út í það sem menn geta deilt um, að tekjutengja ýmsa þætti bóta. Það var gert. Menn geta deilt um það hvort það hafi verið rétt eða ekki. Menn hafa verið mjög ósammála síðustu 10 ár um hvaða leið ætti að fara með barnabætur. Menn hafa deilt mjög um það og ég hef ekki vitað til að stjórnarandstaðan hefði um það samstöðu eða vissi hvern veg hún vildi. Við höfum margsinnis spurt þeirra spurninga: Viljið þið dreifa þessu jafnt á alla eða viljið þið tengja þetta við tekjur? Menn hafa alls ekki staðið saman um það. Nú er sem betur fer rýmri fjárhagur og þess vegna er verið að koma til móts við vilja manna til þess að hjálpa börnunum sem eiga börn. Það eru börn sem eiga börn. Það er a.m.k. samstiga álit stjórnarþingmannanna að það sé rétt að gera það, það borgi sig. Ég vonast til að stjórnarandstaðan verði nokkurn veginn sammála okkur og samstiga í því á komandi árum.

Virðulegi forseti. Það styttist til jóla og við alþingismenn erum þar af leiðandi komnir til byggða og teknir til við okkar árlegu yfirferð yfir stöðu efnahagsmála í upphafi þings. Við höfum fengið í hendur fyrstu bókina í jólabókaflóðinu í ár. Fyrsta bókin í jólabókaflóðinu í ár er framtíðarskáldsaga eftir Árna M. Mathiesen, ungan Hafnfirðing, sem kallar verkið Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 eða Kosningafjárlög. Skáldsaga segi ég og til þess eru ærnar ástæður að kalla þetta verk skáldsögu. Við höfum fyrir því mikla reynslu að fjárlög sem þessi ríkisstjórn leggur fram er lítt að marka. Frávik þeirra fjárlaga eru mjög mikil. En þó eru ein fjárlög sem jafnan eru verri en önnur í þessum efnum og það eru kosningafjárlög eins og þessi. Því þar er sem aldrei fyrr reynt að draga upp glansmynd af veruleikanum en niðurstaðan sem við blasir að ári er oft og tíðum allt önnur. Það er enn þá verra þegar ekki er einvörðungu um kosningabækling að ræða eins og vant er heldur beinlínis prófkjörsbækling, eða svo virðist að minnsta kosti af því hvernig hann hefur verið kynntur í baráttu hæstv. fjármálaráðherra í sínu kjördæmi fyrir endurkjöri til Alþingis. Það er margt í þessu frumvarpi sem ástæða er til að gera athugasemdir við en við höfum í þessari fyrstu umræðu aðeins tíma og tök á að takast á við aðalatriðið. Kosningafjárlögin árið 2007, sem hér eru lögð fram, staðfesta að við munum á Íslandi áfram búa við mikla verðbólgu. Við munum áfram búa við mikla vexti, viðskiptahalla og skuldasöfnun og mestu skattpíningu á millitekju- og lágtekjufólk sem við höfum séð í áratugi. Þegar hæstv. fjármálaráðherra segir okkur hér að skattheimtan sé að lækka frá árinu í fyrra þá er ástæðan fyrir því mjög einföld. Ástæðan fyrir því er mjög einföld vegna þess að skattheimtan á síðasta ári var meiri en við höfum séð í áratugi. Ekki aðeins sem krónutala vegna þess að landsframleiðslan hafi verið að vaxa mikið heldur líka sem hlutfall af landsframleiðslunni. Við vitum hvernig þessari skattbyrði hefur verið skipt vegna þess á meðan að menn hafa verið að auka gjöld þau sem ríkið tekur, ýmis aukagjöld og aukaskatta og tekjur af þeim, eins og stimpilgjöldin, eins og þjónustugjöldin, eins og gjöldin í heilbrigðiskerfinu, eins og skólagjöldin, þá hafa menn verið að lækka á hina sem hafa hærri tekjurnar og þannig bæði aukið skattheimtuna og fært byrðarnar yfir á millitekjufólkið og lágtekjufólkið. Við sjáum hins vegar sem betur fer í þessu frumvarpi að það er aðeins verið að skila til baka af því sem tekið hefur verið. Það er aðeins verið, vegna kröfu verkalýðshreyfingarinnar og vegna þeirra samninga sem gerðir voru, að skila aftur af því sem menn hafa verið að leggja í skatta á lág- og meðaltekjufólk í landinu. En það dugir hvergi nærri til að vega upp það sem á fjölskyldurnar hefur verið lagt. En það sem fyrst og fremst er á fjölskyldurnar lagt er verðbólgan og það er vaxtastigið sem leiðir af óstjórn ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Hér segir hv. varaformaður fjárlaganefndar, Einar Oddur Kristjánsson: „Já, en við jukum kaupmáttinn um 5% í ár.“  Hverjir koma þá illa út úr því? Það er augljóslega millitekjufólkið og láglaunafólkið sem skuldar. Kaupmáttaraukningin dugar ekki til þess að borga reikninginn fyrir óstjórninni, reikninginn fyrir verðbólgunni, reikninginn fyrir vaxtastiginu. Það er ótrúlegt, verandi með heimsmet í vöxtum og mestu verðbólgu í Evrópu, að stjórnarliðar skuli ganga í ræðustólinn svo fullir af sjálfhælni að með ólíkindum er. Þeir virðast engin vandamál sjá í efnahagsstjórninni. Þeir virðast ekki sjá neina verðbólgu í landinu. Þeir virðast ekki sjá neina vexti í landinu. Þeir virðast ekki sjá neitt af þeim kjörum sem fólkið hér fyrir utan þetta hús er að eiga við. Það er skýrasta ástæðan fyrir því, virðulegur forseti, að við þurfum að skipta um ríkisstjórn í landinu. Sú ríkisstjórn sem hér situr er hætt að deila kjörum með fólkinu í landinu. Þegar fólkið í landinu hefur áhyggjur af því að að húsnæðislán þess séu að hækka vegna verðbólgunnar og vegna vaxtastigsins, þegar fólkið í landinu hefur áhyggjur af sköttunum sínum og af öllum þeim gjöldum sem ríkissjóður er að taka af venjulegu millitekjufólki og lágtekjufólki, í heilbrigðiskerfinu, í skólakerfinu, í stimpilgjaldasköttunum og hvað nú öll þessi gjöld ríkisstjórnarinnar heita, eru þingmenn stjórnarliðsins uppteknir við það hér á Alþingi að hæla hver öðrum fyrir að hafa algerlega misst tökin, bæði á verðbólgunni og á vöxtunum. Þetta, virðulegur forseti, þarf svo sem ekki að koma á óvart. Við höfum séð þessa sjálfhælni í umræðum um fjárlög ár eftir ár allt þetta kjörtímabil. Það hefur verið vandamál út af fyrir sig að ríkisstjórnin virðist einfaldlega ekki taka það alvarlega. Hún virðist ekki taka það alvarlega að í landinu sé 7,5% verðbólga. Hún kallar það mjúka lendingu þegar skuldir heimilanna í landinu hækka um 10% á einu ári vegna óðaverðbólgu. Hún telur sig nokkuð góða og geta státað sig af ástandi mála þegar vextir á yfirdráttarheimildum landsmanna eru komnir yfir 20%. Ríkisstjórnin stendur í þessum sal og hún sér engar skuldir því ríkissjóður er skuldlaus. En hér fyrir utan þetta hús eru sveitarfélög skuldum hlaðin. Hér fyrir utan þetta hús eru heimili í landinu skuldum hlaðin og með skuldir sem hafa vaxið með gríðarlegum hraða á undanförnum árum. Við erum með þjóðarbú sem allir vita að er hættulega skuldsett. Í stað þess að ræða þessi efnisatriði málefnalega, að hverju þarf að gæta og með hvaða hætti sé hægt að fást við þessa stöðu, þá virðist ríkisstjórnin einfaldlega ekki taka það alvarlega að hún hefur misst stjórn á efnahagsmálum. Þegar ríkisstjórn tekur það ekki alvarlega að bjóða landsmönnum upp á einhverja mestu verðbólgu í Evrópu og einhverja hæstu vexti í heimi, þegar það er eitthvert aukaatriði í umræðunni, er ástæða til að skipta um ríkisstjórn. Viðhorfsvandi ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum lýsti sér ágætlega í því þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fjallaði um hina svokölluðu aðgerðir ríkisstjórnarinnar gegn þenslu. Hverjar voru aðgerðir ríkisstjórnarinnar gegn þenslu? Þær voru sýndarmennska. Þær voru einfaldlega sýndarmennska. Það var, eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur bent á, 90 daga leikrit. Níutíu daga leikrit þar sem tilkynnt var um að það ætti að fresta - hverju? Jú, tónlistar- og ráðstefnuhúsinu. Hafa ekki allir sem keyrt hafa þar fram hjá séð framkvæmdirnar allan þann tíma í fullum gangi? Það átti að fresta vegaframkvæmdum og hvaða vegaframkvæmdum? Nú, vegaframkvæmdum sem menn komust ekki yfir að sinna, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur upplýst hér. Þegar ríkisstjórn tekur ekki meira mark á 

Ég bið hv. ræðumann um að halda ræðutíma.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallaði frumvarp til fjárlaga skáldsögu. Hvað veldur því að hann notar slík orð? Hvað er rangt í þessu frumvarpi? Það er að vísu ákveðin áhætta í frumvarpi þegar menn eru að spá fram í tímann. Það liggja fyrir lærðar ritgerðir um það hvernig spálíkön, þjóðhagslíkönin, geta verið röng. Ég er margsinnis búinn að taka það fram að ég vildi óska þess að þjóðfélagið næði fyrr jafnvægi en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Það hefði kannski þau áhrif að tekjurnar yrðu eitthvað lægri. Ég hef líka tekið það fram, virðulegi forseti, að það er að mínum dómi heilbrigt og gott. Ríkið þarf ekkert á þessum miklu peningum að halda. Ríkið er með alla vasa fulla af peningum. Ég held ég fari rétt með að innstæður ríkisins hjá Seðlabankanum eru í dag yfir 100 milljarðar. Ég hef engar sérstakar áhyggjur þó það dragi úr tekjum ríkisins. Ég vildi óska þess að það gerði það vegna þess að skuldasöfnunin, sem einstaklingar og fyrirtæki standa fyrir gagnvart útlöndum, er okkar helsta vandamál. Ég hef margsinnis tekið það fram, ekki í ár heldur líka í fyrra, hittiðfyrra og árið þar áður. Á Íslandi hefur verið mikil skuldaaukning á undanförnum árum. En eignaaukningin hefur hins vegar verið enn meiri eins og allar skýrslur sýna, margfalt. Samt sem áður, virðulegi forseti, er ekki heilbrigt að vera með svona mikið ójafnvægi í viðskiptum við útlönd. Það er mjög óheilbrigt og mjög gott ef við komumst út úr því. Íslenska velferðarkerfið er eitt það fullkomnasta í heimi. Íslenskir þegnar borga hlutfallslega minna til heilbrigðismála en þegnar í Evrópu. Þegnar í Evrópu borga til heilbrigðismála ... 

Jú, en þær eru bara liðnar.

Nei, það er útilokað.

Hv. þingmaður verður að taka því.

Ég tek því.

Virðulegur forseti. Það er gott að fá hér stjórnarþingmann sem viðurkennir að einhver vandi sé, sem er ójafnvægið í viðskiptum við útlönd. En, virðulegur þingmaður, vandamálið er ójafnvægið í lífskjörum heimilanna í landinu sem þurfa að bera fórnarkostnaðinn af því hversu óhönduglega er staðið að efnahagsstjórninni, með því að borga verðtryggingar- og vaxtareikningana af skuldbindingum sínum. Það er það ójafnvægi sem við þurfum að hafa áhyggjur af og ræða hér. Ástæðuna fyrir því að ég kalla frumvarpið skáldskap, hana veit hv. þingmaður ágætlega vel. Ég fór hér fyrir ári yfir þjóðhagsspána sem þá lá fyrir og þau frávik sem vænta mætti í henni. Það gekk eftir. Þensla var hér stórlega vanmetin þá. Ég hygg að þær forsendur sem nú liggja til grundvallar séu með svipuðum hætti gagnrýnisverðar. Einnig er ástæða til að hafa áhyggjur af því að tekjur ríkissjóðs geti dregist hraðar saman í samdrættinum en ráð er fyrir gert, á sama hátt og þær hafa tilhneigingu til að aukast hraðar þegar uppsveiflan er. Þá höfum við ekki séð matarskattinn í þessum tillögum og ég hlýt nú að inna hv. þingmann eftir því hvað hann muni kosta. Við höfum reynt að píska stjórnarliðið til að lækka hann á hverju einasta ári og hv. þingmaður hefur fellt það með eigin hendi ár eftir ár. Ég treysti því að hann muni samþykkja það nú. Við höfum ekki fengið fram útgjöldin vegna varnarmálanna og við erum vön því að fjárlögunum skeiki um 20 til 30 milljarða á ári og annar hver liður fjárlaganna fari út fyrir heimildir. Er það nema von, virðulegur þingmaður, að maður kalli slíka kosningabæklinga skáldskap?

Virðulegur forseti. Þar var ég kominn í fyrra andsvari mínu að ég vildi benda á að íslenskir þegnar borga mun minna til heilbrigðisþjónustu en aðrir þegnar Evrópu. Ég vil taka það fram að Íslendingar leggja nú hvað mest til skólamála af öllum ríkjum Evrópu af opinberu fé. Þetta verða menn að muna. Ég hef áhyggjur af verðtryggingu fjárskuldbindinga. Það hafa Íslendingar haft, allir sem einn, mjög lengi vegna þess að við erum í ákaflega erfiðri stöðu, að vera nærri því með þrenns konar mynt, þ.e. óverðtryggðu krónuna, verðtryggðu krónuna og svo einhverja körfu af gjaldmiðli. Þetta er ákaflega erfitt fyrir okkur og ég held að menn séu almennt að komast að þeirri niðurstöðu að við verðum að gera eitthvað í málinu. Við getum ekki hlaupið svona á milli vegna þess að verðtryggingin er ákaflega slæm, ekki vegna þess að hún mæli ekki rétt heldur hitt að með henni virka vextirnir ekki, þeir bíta ekki eins og hjá öðrum þjóðum. Við eigum í miklum erfiðleikum með þetta. Hágengið hefur valdið okkur vandræðum og það er ástæða til að gera það að umræðuefni, kannski ekki við þessa umræðu heldur fljótlega, hvað við eigum að gera í peningastjórninni. Það liggur fyrir, og það er rétt, að það er ágreiningur um það. Eignarverðbólan mikla sem gekk yfir Bandaríkin og Evrópu, og Ísland þar með, var ekki á vegum þessarar ríkisstjórnar né nokkurrar annarrar ríkisstjórnar í Vestur-Evrópu. Við réðum ekkert við þetta. Það hefði verið alveg sama hver hefði setið við stjórnvölinn, þeir hefðu ekki ráðið við það heldur. En það er alvarlegt og við verðum að átta okkur á því að hún hefur siglt fram hjá. Hvaða afleiðingar hefur það? Það hefur þær afleiðingar að við höfum ekki áfram veð til að taka svo gríðarlegt fé inn í landið eins og við höfum gert undanfarin ár. Þetta er vandamál. Við skulum viðurkenna það og standa saman að því enda veit ég ekki til þess að menn hafi á reiðum höndum ráð við þessu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og get út af fyrir sig tekið undir með honum um verðtrygginguna. En það tjóar ekki fyrir varaformann fjárlaganefndar að standa í ræðustólnum og benda á einhverja hluti úti í bæ eins og verðtryggingarkerfið, hágengið eða aðra slíka hluti. Það sem hér hefur farið úr skorðum er einfaldlega stjórn efnahagsmála. Við vitum það, hv. þingmaður og ég, að allar greiningardeildir og alþjóðlegir aðilar höfðu um það varnaðarorð, einnig Seðlabanki Íslands, að það sem hér vantaði á í hagstjórnina væri ekki síst hvernig haldið væri á ríkisfjármálunum. Margir töldu að Seðlabankinn sæti einn undir árum. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að stjórnarliðið hefur ekki séð það sem sérstakt vandamál að hér geisi verðbólga og hefur því ekki haft þann dug og þann tögg sem hefur þurft til að taka á sjálfvirkum útgjaldavexti ríkissjóðs sem hefur þanist á síðustu tíu árum sem aldrei fyrr og heldur hellt olíu á eld þenslunnar en hitt, sem vert væri, að slá á hana. Þetta er full ástæða til að gagnrýna og í miðjum sjálfhælniræðum stjórnarliða að benda þeim vinsamlegast á að í öllum ríkjunum í kringum okkur væru þær tölur sem menn sýna hér um verðbólgu og vexti og aðra slíka hluti 

Frú forseti. Í öllum löndum í kringum okkur mundu stjórnvöld hrósa sér af þeim tölum sem hér eru um hagvöxt og þeim tölum sem hér eru um kaupmáttaraukningu. Hv. þingmaður talar um að skuldir hækki í 7,2% verðbólgu. En eignir hækkuðu um 100% á tveimur árum. Hv. þingmaður talar um að vextir séu háir. En árlegar greiðslur afborgana og vaxta eru lægri en þær voru áður. Hv. þingmaður kvartar yfir því að skattheimtan sem hlutfall af landsframleiðslu sé mikil. En skattheimtan á næsta ári, samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi, verður minni en hún er á þessu ári. Hún verður minni en hún var á síðasta ári og verður minni en hún var á þarsíðasta ári. Finnst hv. þingmanni það ekki skipta neinu máli, er ekki vert að nefna það fyrst hann á annað borð er að fara yfir þennan skáldskap sem hann eignar mér, að sjálfsögðu réttilega? Ef hv. þingmaður hefur svo miklar áhyggjur af því hvað skattheimtan er mikil, hvers vegna vill hann þá hætta við þær tekjuskattslækkanir, sem ríkisstjórnin hefur ákvarðað og koma fram í þessu frumvarpi, og færa þær yfir í aðra skattalækkun til að lækka matvælaverð? Þær skattalækkanir sem við í ríkisstjórninni fyrirhugum, að lækka matvælaverð, munu koma til viðbótar því sem er í þessu frumvarpi. En hv. þingmaður vill bara færa á milli. Raunveruleikinn er því sá að skattheimtan, yrði ef farið væri að tillögum hans og hans flokks, yrði meiri og sennilega miklu meiri en það sem er lagt til í þessu frumvarpi.

Virðulegur forseti. Þá höfum við fengið það fram að hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki áhyggjur af verðbólgunni né af greiðslubyrði heimilanna í landinu af fjárskuldbindingum sínum. Ég held að það sé rétt að færa það til bókar. Hvað varðar skattheimtuna þá er það einfaldlega þannig að hæstv. fjármálaráðherra hefur eigin hendi fellt þá tillögu sem við í Samfylkingunni höfum talað fyrir ár eftir ár, um að lækka matarskatt. Hann hafnaði því einfaldlega sem innleggi í efnahagsstjórnina, þegar þenslan var sem mest á síðasta ári, að fara þá leið. En það er auðvitað fagnaðarefni að loksins skuli hafa tekist að píska stjórnina til þess. Við skulum vona að við fáum tillögurnar um lækkun matarskattsins fljótlega. En ástæðan fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra getur sagt að skattarnir séu að lækka í ár, þ.e. hlutfallslega þótt þeir aukist verulega í krónum, er auðvitað sú að skattar fóru hér í 32,6% af landsframleiðslu og landsframleiðslan hefur aldrei verið meiri. En allan síðasta áratug fóru þeir aldrei yfir 30%. Það að þeir lækki í ár þýðir að þeir fara í 31% í ár. Þeir verða samt verulega stærri hluti af kökunni, sem þó er stærri, en var allan síðasta áratug. Það sem við í Samfylkingunni höfum áhyggjur af eru skattar eins og matarskatturinn. Skattar eins og stimpilskattar ríkisstjórnarinnar, sem eru sennilega farnir að skila þeim fast að því jafnmiklu og tekjuskattslækkunin sem fyrirhuguð er, að halda niðri persónuafslættinum og að auka í sífellu bæði tekjutengingar í kerfinu og hlut venjulegs fólks í rekstri opinberrar þjónustu 

Frú forseti. Það er óþarfi fyrir hv. þingmann að leggja mér orð í munn eða gera mér upp áhyggjur eða áhyggjuleysi. Ég er alveg einfær um að tjá þær skoðanir. Það er alveg ótrúlegt sem hv. þingmaður er að segja. Ég þarf ekki einu sinni að leggja honum orð í munn. Hann er í þessum ræðum, þessum andsvörum, búinn að tala um ójöfnuðinn sem hann telur að sé í þjóðfélaginu. Hann er búinn að tala um hvað skattheimtan sé mikil, um tekjuaukninguna og alla þessa hluti. En þversagnirnar eru augljósar. Skattheimtan eykst þegar tekjurnar aukast. Það er jöfnunin, það er sveiflujöfnunin, jöfnunin í skattkerfinu. En svo þegar tekjurnar minnka þá lækka skattarnir aftur. Hann talar um að ójöfnuðurinn sé að aukast en hann agnúast út í þau tæki sem auka jöfnuðinn. Þetta eru þversagnir, frú forseti, hjá hv. þingmanni og einkennilegt að hann skuli ekki sjá það sjálfur.

Virðulegur forseti. Nú fer hæstv. fjármálaráðherra villur vegar í hugtökum. Það er sveiflujöfnun en ekki tekjujöfnun sem skýrir þetta eðli skattheimtunnar. Það sem þessi ríkisstjórn  Auk þessa hefur ríkisstjórnin komið upp fjármagnstekjuskatti sem hefur orðið mönnum leið til þess að taka verulegan hluta tekna sinna eftir öðrum leiðum en áður og deila þannig ekki kjörum með vinnandi fólki í því að borga 33% skatt af tekjum sínum heldur borga bara 10% skatt, t.d. af söluhagnaði, fjármagnstekjum eða arði af rekstri sínum. Nú er svo komið að millitekjufólk með venjulegar tekjur, sem vinnur sína vinnuviku, borgar hærra hlutfall, beinlínis hærri prósentu af tekjum sínum, en þeir sem hafa miklu meiri tekjur og hefði þó deilan einhvern tíma staðið um að það væri lágmarkskrafa að þeir sem mestar hafa tekjurnar borgi sömu prósentu og venjulegt vinnandi fólk. En hér er tilfellið orðið það að venjulegt vinnandi fólk borgar miklu hærri prósentu, jafnvel upp í tvöfalt hærri prósentu af tekjum sínum en þeir sem best hafa það í samfélaginu. Það er þetta óréttlæti í skattkerfinu 

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að þetta fjárlagafrumvarp ber merki um trausta efnahagsstjórn sem hér ríkir og hefur ríkt í landinu undanfarin 11 ár. Þetta er líka merki um hinn góða árangur sem náðst hefur á öllum sviðum þjóðlífsins á síðustu þremur kjörtímabilum. Hvað varðar bara þetta kjörtímabil kemur fram að landsframleiðsla hefur aukist um 23% og kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna um 22%. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Þetta þýðir að heimilin í landinu, fólkið í landinu hefur 22% meira til ráðstöfunar en það hafði á árinu 2003, að raunvirði. Þrátt fyrir allan þennan árangur sem hefur náðst og öll þau útgjöld sem ríkið og ríkisstjórnin er að leggja til, þá er samt gert ráð fyrir 15,5 milljörðum í tekjuafgang af fjárlögum næsta árs. Það er í raun og veru 23 milljörðum meira en gert var ráð fyrir í langtímaáætlun ríkisins. Þetta gerir það auðvitað að verkum að við getum greitt niður skuldir ríkissjóðs sem hafa þó minnkað mjög skarpt á síðastliðnum árum, eins og ég mun koma frekar að síðar í ræðu minni. Hvað er það sem veldur þessu? Er það nú svo að þetta gerist allt af sjálfu sér, eins og mátti skilja af hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni hér fyrr í morgun? Er það svo að vinstri flokkarnir í landinu hafi verið svona óheppnir við stjórn landsins að hlutirnir hafi bara ekki gerst af sjálfu sér þá? En núna síðustu tíu ár sé allt í lukkunnar standi af því hlutirnir gangi bara upp af sjálfu sér? Auðvitað er það ekki svo, hæstv. forseti. Verulegar breytingar hafa átt sér stað í íslensku þjóðlífi á undanförnum áratug. Það ríkir meira frjálsræði í viðskiptum. Meira að segja hv. þm. Jón Bjarnason viðurkenndi hér í umræðu fyrr í dag að bankarnir væru farnir að standa sig vel. Það skiptir því kannski einhverju máli það frjálsræði í viðskipta- og efnahagslífinu sem núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið á á undanförnum árum. Það er gott að hv. þm. Jón Bjarnason er loksins farinn að átta sig á samhengi hlutanna hvað það varðar. Sá stöðugleiki sem ríkt hefur í efnahagslífinu á undanförnum árum skapar ekki aðeins svigrúm til niðurgreiðslu skulda heldur einnig til lækkunar skatta eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu og menn hafa tekið eftir af störfum ríkisstjórnarflokkanna síðustu árin. Gaman er að geta þess að það lítur út fyrir að á þessu ári verði tekjuafgangur ríkissjóðs 49 milljarðar kr. í stað 19,6 milljarða. Heildartekjur ríkissjóðs fyrir árið 2006 verða 40 milljörðum hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Af hverju er þetta? Er þetta eitthvað sem gerist af sjálfu sér, hæstv. forseti? Nei, þetta eru auðvitað meiri umsvif í íslensku samfélagi, m.a. vegna hærri tekjuskatts einstaklinga, vegna hærri launa og sömuleiðis vegna fjölgunar fólks á vinnumarkaði. Hæstv. forseti. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir aukningu á framlögum til samgöngumála. Gert er ráð fyrir aukningu til menntamála og gert er ráð fyrir aukningu til velferðarmála, bæði heilbrigðismála og félagsmála. Það er kannski rétt að fara aðeins frekar yfir það að framlög til menntamálaráðuneytis munu aukast um 5,1 milljarð. Framlög til félagsmálaráðuneytis um 4,5 milljarða og fjárheimildir til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis um 13 milljarða kr. Alls er gert ráð fyrir að ríkisútgjöldin aukist um 43 milljarða kr. Af hverju er það? Það er auðvitað vegna þess að ríkisstjórnin leggur aukna áherslu á menntun, heilbrigðismál og félagsmál. Það er líka annað atriði sem er vert að hafa í huga við þessa umræðu og ég gat um fyrr í ræðu minni en það eru skuldir hins opinbera. Frá 1995 hafa skuldir ríkissjóðs lækkað um hvorki meira né minna en 77%. Þannig að ríkissjóður er að verða skuldlaus. Nettóskuldir ríkissjóðs nema nú einungis um 6,74% af tekjum sjóðsins. Það er erfitt hlutskipti, hæstv. forseti, að vera í stjórnarandstöðu við þessa umræðu. Þeim er vorkunn hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hér tala af skyldurækni gegn frumvarpinu og af algeru ráðleysi. Það þótti fréttnæmt hér á dögunum og var tilefni til boðunar sérstaks blaðamannafundar að þessir stjórnarandstöðuflokkar ætluðu að fara að vinna saman. Þessir stjórnarandstöðuflokkar sem eru búnir að vera hér í stjórnarandstöðu í 11½ ár undir ýmsum nöfnum og ýmsum kennitölum, þeir ætla að fara að vinna saman. Hver er svo gagnrýnin á þetta frumvarp frá stjórnarandstöðunni? Verðandi fjármálaráðherra stjórnarandstöðunnar, Jón Bjarnason, yfir hverju kvartaði hann? Jú, litnum. Það væri daufur litur á frumvarpinu. Og auðvitað verður stóriðjustopp. Menn vita auðvitað hvað það þýðir þegar Jón Bjarnason, hv. þingmaður, verður orðinn fjármálaráðherra. Það verður ekki bara stóriðjustopp, það verður eitt allsherjarstopp í efnahagslífi Íslendinga og það er gott fyrir menn að vita það. Hvað sagði fulltrúi Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson? Yfir hverju gat hann kvartað? Hann kvartaði ekki yfir frestun framkvæmda, heldur frestun útboðs framkvæmda um þrjá mánuði. Það voru einu athugasemdirnar sem hann hafði við fjárlagafrumvarpið. Það getur ekki verið mikið að í íslensku efnahagslífi, hæstv. forseti, þegar þetta eru einu umkvartanirnar. Það er hins vegar athyglisvert og væri fróðlegt að heyra hvernig þingflokkur Frjálslynda flokksins ætlar að leysa úr því vandamáli. Vegna þess að hv. þm. Sigurjón Þórðarson gat þess hér í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra að útgjöld ríkissjóðs væru allt of há og að Sjálfstæðisflokkurinn væri orðinn stærsta félagsmálastofnun landsins. Útgjöld til velferðarmála eru líklega hátt í tvo þriðju af fjárlagafrumvarpinu. Hvar ætlar Frjálslyndi flokkurinn að skera niður í velferðarkerfinu til þess að leysa ríkissjóð og Sjálfstæðisflokkinn undan þeirri áþján að vera stærsta félagsmálastofnun landsins? Það er auðvitað mikilvægt að menn hafi í huga samhengi hlutanna. Hér er ekkert sem gerist af sjálfu sér. Þetta fjárlagafrumvarp er afrakstur af áralangri vinnu ríkisstjórnarflokkanna og traustri efnahagsstjórn.

Hæstv. forseti. Árangur ríkisstjórnarinnar er að koma í ljós, ekki bara í þessum fjárlögum heldur ekki síður á þessari stundu í þjóðfélaginu. Það þýðir ekki, hæstv. forseti, að beina sjónum eingöngu að góðri stöðu ríkissjóðs og skuldastöðu ríkissjóðs þegar ekki er horft á heildarmyndina og skoðuð í leiðinni heildarskuldastaða alls kerfisins, heimilanna og fyrirtækjanna. Það er ekki nóg að horfa eingöngu á skuldastöðu ríkissjóðs. Það þýðir ekki að guma eingöngu af þessum tölum. Það verður að horfa á staðreyndir og sjá hvernig fólkið í landinu lifir og býr og hvaða möguleika við höfum til framtíðar litið ef við höldum áfram þessari stefnu. Við höfum nefnt þetta stóriðjustefnu, því það er horft á hin stóru verkefni en ekki afleiðingar þeirrar stefnu sem hefur núna verið að vagga skútunni í þrjú undanfarin ár. Útflutningsgreinar okkar, ferðaþjónustan og þeir sem eiga allt undir útflutningnum hafa átt í verulegum erfiðleikum á löngum tíma. Við skulum þakka fyrir að þjónusta eins og ferðaþjónustan ætlar að lifa þetta af. Hæstv. forseti. Ég vil líta á þessa umræðu í samhengi við utandagskrárumræðuna sem var hér í morgun, um misskiptinguna í þjóðfélaginu því hún er til staðar. Hún hefur aukist og fram hjá því verður ekki litið. Ég get ekki séð fyrir mér í framtíðinni þjóðfélag sem á að byggja því á að þiggja mola af borðum þeirra ríku. Þiggja mola frá auðjöfrunum og stórfyrirtækjunum sem eru í dag að styrkja og styðja velferðarkerfið, menntakerfið, listageirann og allt það svið. Því það eru margir sem líta á það sem framlag þessara auðjöfra, þessara stóru, sterku fyrirtækja til samfélagsins, samfélagsþjónustunnar. Það sé skylda þeirra vegna þess auðs sem þeir hafa fengið, margir hverjir í framhaldi af kvótabraski og kvótasölu, og hafa í beinu framhaldi auðgast vegna sölu ríkisbankanna og hafa þar af leiðandi haft tök á að standa í miklum fjárfestingum. Ég vil ekki sjá þjóðfélag sem verður að reiða sig á að hin félagslega skylda, þjóðfélagslega skylda séð háð þessum einstaklingum og fyrirtæki eigi að halda hér uppi heilbrigðisþjónustu, menntun í landinu og styrkja listviðburði og fleira, sem verður æ algengara, því varla er hægt að halda samkomu eða meiri háttar viðburð án þess að leitað sé og verði að leita til bankanna eða einstaklinga til að styrkja viðkomandi atburð. Hæstv. forseti. Til hvers eigum við að nota skattana, skattkerfið okkar, hvernig á álagning skatta að vera? Við eigum auðvitað að nota álagningu skatta til tekjujöfnunar. Skatttekjurnar eiga að koma hinum tekjuminni til góða. Við þurfum að hækka frítekjumarkið. Við þurfum að lækka skatta á matvörur og aðrar dagvörur sem koma barnafjölskyldum helst til góða. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn loksins hlustað á þær háværu kröfur sem hafa verið undanfarin ár, að nauðsynlegt sé að lækka skattlagningu á matvörur. Nú er sú vinna í gangi og ég verð að vona að sú vinna skili mjög fljótlega árangri og komi fram hið fyrsta. Matvöruverð er hátt hér á landi en ég vil taka fram að það er ekki vegna bænda eða bændastéttarinnar eða vegna óeðlilegs reksturs í bændasamfélaginu. Það þarf að horfa á allt aðra þætti en það umhverfi sem við höfum búið bændum í dag. Ég vil líka taka fram, hæstv. forseti, að fyrir utan skatta leggjum við á gjöld og álögur á ýmsum sviðum. Gjöld og álögur í heilbrigðisþjónustunni eru orðin allt of þung. Þetta eru orðnir allt of þungir, mér liggur við að segja skattar á þá sem minna mega sín, eru sjúkir eða þurfa á þjónustunni að halda. Það verður að endurskoða þessi gjöld. Það verður annaðhvort að lækka þau verulega eða afnema með öllu. Þá vil ég vísa til Evrópuþjóða, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson gerði hér í dag. En ég tel að þar séum við ekki að horfa á það sama eða með sömu upplýsingar. Ég finn ekki þær þjóðir sem hann bendir á, ég þekki til í Þýskalandi þar sem það er algerlega gjaldfrjálst að fara bæði inn á heilsugæslustöð og á sjúkrahús og fá þar meðferð eða þjónustu. Heilbrigðisþjónustan í Þýskalandi þjónar einstaklingum betur hvað þetta varðar hvernig svo sem sjálf þjónustan er. Það þekki ég ekki að fullu. Þjónustugjöld, komugjöld á göngudeildir sjúkrahúsanna og mikill lyfjakostnaður er allt saman þungur baggi fyrir þá einstaklinga sem þurfa á þeirri þjónustu að halda. Álagning á slíka þjónustu er ráðin hér í þessum sölum. Það verður að breyta þessum álögum. Ég tel eftir þá ræðu sem ég hlustaði á hjá hv. stjórnarliðum að það verði ekki gert hjá núverandi ríkisstjórn. Ég vil nefna rekstur heilbrigðisstofnananna. Vissulega kemur fram í fjárlagafrumvarpinu hækkun inn í þann rekstrarlið. En ég segi nú bara, hæstv. forseti, þó það nú væri, ef Framsóknarflokkurinn ætlar að standa í lappirnar í þessum málaflokki. Ef heldur áfram sem horfir er ekki verið að gera neitt annað en að þvinga þær stofnanir út í einkarekstur, út í einkavæðingu. Þó ekki væri nema fyrir það að stofnanir missa fagfólk sitt eins og ástandið er í dag því þrengingarnar í heilbrigðiskerfinu, aðstæður hjá langflestum stofnunum eru þannig að það hefur ekki verið hægt að manna þær sómasamlega. Það hefur ekki verið hægt að reka þær eins og lög og reglugerðir segja til um. Ekki hefur verið hægt að reka þær eftir þeim metnaði sem viðkomandi stofnanir hafa og þeim möguleikum sem þær hafa miðað við þann mannskap sem þær hafa haft yfir að ráða. Það eru svo langvarandi þrengingar í rekstrinum, lokanir, skerðingar á þjónustu og mjög mikið álag er á þá starfsmenn sem vinna á heilbrigðis- og öldrunarstofnunum og varla hægt að undanskilja nokkurn málaflokk á þessu sviði. Álagið er hvað mest á þeim sem sinna umönnunarstörfum. Fólk er að gefast upp. Störf þess eru ekki metin. Það er ekki hægt að hafa það yfir sér ár eftir ár að fara heim að loknum vinnudegi og hafa ekki getað skilað vinnu sinni eins og fólk veit að það á að gera. Það er ekki hægt að fara heim af vinnustað þar sem sjúklingar liggja á göngunum og viðkomandi starfsmenn vita að þeir fá ekki þá þjónustu sem þeir ættu að fá og ber að fá. Öldrunarþjónustan er okkur til vansa og það þarf að koma verulegt fjármagn inn í þetta kerfi okkar ef við ætlum ekki að missa það út úr höndunum og verða okkur til 

Hæstv. forseti. Það er nú ýmislegt við málflutning hv. þingmanns að athuga og mig langar að koma inn á nokkur atriði. Hv. þingmaður nefndi skuldir heimilanna, sem er vissulega alvarlegt mál, en gleymir þá jafnframt að geta þess að eignir heimilanna umfram skuldir hafa aldrei verið jafnmiklar og í dag. Vanskil heimila og vanskil fyrirtækja hafa aldrei verið minni en í dag. Ég vil minna á að árið 1995 voru skuldir ríkis og sveitarfélaga í landinu 40% af landsframleiðslu. Í dag eru skuldir ríkis og sveitarfélaga innan við 9% af landsframleiðslu. Skuldirnar hafa því lækkað í mjög stórum skrefum á síðustu árum og við höfum náð miklum árangri hvað þetta varðar. Og þó það nú væri, sagði hv. þm. Þuríður Backman, um að við værum að efla framlög og auka framlög til heilbrigðismála. En ég minni hv. þingmann á það að við þurfum að útvega tekjur gagnvart þessum útgjöldum. Atvinnustefna ríkisstjórnarinnar hefur verið mjög markviss og við höfum verið að stórauka tekjur ríkissjóðs til þess að standa undir þessum málaflokkum. Hv. þm. Jón Bjarnason kemur hér upp skipti eftir skipti og talar um að ríkisstjórnin sé að skera niður í heilbrigðis-, mennta- og velferðarmálum. Staðreyndin er sú að við höfum aukið framlög til heilbrigðismála um 27,5 milljarða að raungildi frá árinu 1998, um 49% að raungildi. Hvernig geta hv. þingmenn Vinstri grænna fengið það út að hér sé einhver últra hægri stjórn á ferð sem sé að skera niður framlög til málaflokksins þegar opinberar tölur sýna að við höfum verið að auka framlögin um 50% að raungildi? Við höfum líka verið að auka samneysluna sem hlutfall af landsframleiðslu og hlutfall 

Hæstv. forseti. Jú, skuldir heimilanna eru miklar og það eru eignir á móti, en ég vil minna hv. þingmann á að mjög margir hafa, frá því að bankarnir voru seldir og frá því að þeir buðu hin óheftu íbúðalán, verið að fjárfesta í eigin húsnæði eða til atvinnurekstrar. Það er nú svo komið að mjög margir eiga orðið erfitt og geta ekki staðið í skilum. Ég tel það áhyggjuefni og ég hvet hv. þingmann til að láta þá skoðun fara fram að athuga félög sem eru í eigu bankanna, fjárfestingarfélög, og hvernig farið er með þær eignir sem einstaklingar og fyrirtæki missa af því að fólk getur ekki staðið í skilum með greiðslur af hinum háu lánum og yfirdráttarlánum sem það þarf að greiða í dag. Gæti farið svo að bankarnir yrðu einn helsti eigandi íbúðarhúsnæðis á landinu innan fárra ára? Það skyldi þó ekki vera ef háir vextir og verðbólga halda áfram? Heilbrigðisþjónustan hefur hugsanlega verið aukin að raungildi, ég hef ekki þær tölur, hæstv. forseti. En ég tel að sú uppbygging sem hér hefur farið fram á undanförnum árum með áherslu á einkareksturinn, með áherslu á sérfræðiþjónustuna og að ekki skuli hafa verið staðið betur að uppbyggingu heilsugæslunnar, og þá sérstaklega í höfuðborginni, sé 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kom inn á málefni Íbúðalánasjóðs og húsnæðismarkaðinn. Það er stefna Framsóknarflokksins að standa vörð um starfsemi Íbúðalánasjóðs sem gegnir gríðarlega miklu hlutverki fyrir alla landsmenn, sama hvar þeir búa, til að þjónusta þá við það að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það er skýr stefna Framsóknarflokksins að standa vörð um þá stofnun sem Íbúðalánasjóður er og ég vona að hv. þingmaður standi með okkur framsóknarmönnum í þeim efnum. Hins vegar vil ég minna á og draga það fram í þessari umræðu hvert stefnumið ríkisstjórnarinnar er með því fjárlagafrumvarpi sem við höfum lagt fram. Verið er að auka barnabætur um 1,7 milljarða samkvæmt fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2007, um heil 25%. 16 og 17 ára unglingar munu nú njóta barnabóta. Þetta er ungt fólk sem stundar nám, oft fjarri sínum heimahögum, og bráðnauðsynlegt að koma til móts við þær fjölskyldur sem í þeim sporum standa. 25% hækkun í barnabótum á milli áranna 2006 og 2007 er því gríðarlega stórt mál og atriði sem við framsóknarmenn lögðum mikla áherslu á fyrir síðustu alþingiskosningar. Við stórhækkum líka persónuafsláttinn, úr 78 þús. kr. upp í 90 þúsund eða um 14%. Það er mikið hagsmunamál fyrir eldri borgara og öryrkja. Ég tek undir með hv. þingmanni að trúlega megum við alltaf gera betur í þeim efnum. Við höfum verið að stíga mjög stór skref í þá átt að bæta kjör þessara hópa. Þeirri vegferð er ekki lokið en ég legg áherslu á að ríkissjóður verður að vera í stakk búinn til að standa undir meiri framlögum til þessara málaflokka og þá verða menn að hafa trúverðuga og öfluga atvinnustefnu sem tryggir það að ríkissjóður hafi fjármuni til þess að veita fé til þessara málaflokka. Því miður hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð enga trúverðuga atvinnumálastefnu hvað það varðar nema síður sé.

Hæstv. forseti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum Framsóknarflokkinn í viðleitni þeirra að standa vörð um Íbúðalánasjóð. Ef einhver ætlar að standa vörð um Íbúðalánasjóð þá er það Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Ég ætla að vona að Framsóknarflokkurinn láti ekki undan síga í kröfunni um að gefa eftir og koma öllum lánum yfir til bankanna. Þá fyrst held ég að Íslendingar þurfi að óttast um sinn hag, ungu fjölskyldurnar. Hvað varðar skatttekjur ríkissjóðs þá er hægt að afla skatttekna á svo margan hátt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill fara allt aðrar leiðir til að afla skatttekna en núverandi ríkisstjórn hefur á stefnu sinni og hefur haft undanfarin ár. Við viljum ná miklu jafnari skatttekjum af einstaklingum með því að falla frá lágskattastefnu á hátekjumenn og lækka skattana á þá sem lægst laun hafa og að það verði gert með því að ná meira launajafnræði í þjóðfélaginu. Það er hægt að vinna að því líka. Það er hægt að ná meira launajafnræði í þjóðfélaginu með meiri menntun og betri heilbrigðisþjónustu. Það er hægt að gera það með fjölbreyttri atvinnustefnu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram frumvörp, sem ég hvet hv. þingmenn og þá sérstaklega þingmenn Framsóknarflokksins til að lesa, um sjálfbæra atvinnustefnu og um stuðning við lítil og meðalstór fyrirtæki, sem ég tel sjálfgefið 

Frú forseti. Við ræðum um fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár. Það væri vel til fundið, áður en menn skoða þetta frumvarp, að líta til þess hvernig áætlanir og spár varðandi fjárlagafrumvarpið sem við förum núna eftir, fyrir þetta ár, hafa gengið eftir. Í fyrra spáði hæstv. fjármálaráðherra 4% verðbólgu en nú glímum við við tvöfalt hærri verðbólgu. Þetta er sá vandi sem við glímum við. Það er ekki hægt að líta fram hjá því að þetta reynist heimilunum þungur baggi. Mér finnst það furðuleg umræða hjá stjórnarliðum að láta sem þetta sé ekkert mál. Þetta er stórmál fyrir fólk sem borgar háa vexti ofan á verðbólguna. Þetta kemur einnig illa við þá sem þurfa að fjármagna sig með skammtímalánum og yfirdrætti á 23% vöxtum. Þetta rífur í. Ég vorkenni að vissu leyti framsóknarmönnum í þessari umræðu vegna þess að sjálfstæðismenn hafa algerlega fríað sig ábyrgð á þessu og kennt 90% lánum Framsóknarflokksins um vegna þess að þau hafi kveikt þessa elda. Vel má vera að eitthvert sannleikskorn sé í því. Ungir framsóknarmenn boðuðu ungu fólki að það yrði mesta gæfa sem gæti hent ungan mann eða konu að fá 90% lán hjá Framsóknarflokknum og þess vegna ættu menn að kjósa flokkinn. En þetta hefur síðan reynst þungur baggi fyrir efnahagslífið og kveikti það verðbólgubál sem við glímum við þessa dagana.  En hver hafa viðbrögð stjórnmálaflokkanna sem ráða ferðinni í landsmálunum verið? Við vöruðum fyrir ári við hættunni á þenslu en þeir skelltu einfaldlega skollaeyrum við. Það var ekki fyrr en í sumar sem þeir ákváðu að bregðast við. Hvað gerðu þeir? Jú, þeir drógu til baka hækkanir á hæstu lánum Íbúðalánasjóðs sem þeir voru nýbúnir að hækka. Þeir höfðu hækkað þau þremur mánuðum áður en drógu síðan hækkunina til baka og hættu við kosningaloforðalán Framsóknarflokksins. Því miður fyrir framsóknarmenn sitja þeir uppi með skömmina og sjálfstæðismenn hafa algerlega fríað sig af því ástandi sem hér ríkir. En þar fyrir utan var farið í að draga úr framkvæmdum á landsvæðum sem búa við kreppu. Fólki fækkar á þeim landsvæðum, m.a. vegna erfiðra samgangna. Síðan þegar ríkisstjórnin boðar samdrátt, eingöngu á þeim svæðum þar sem samdráttur var fyrir þá skildum við í Frjálslynda flokknum ekkert í því. Við höfðum margt við þessar efnahagsaðgerðir að athuga. Þær sýndu í fyrsta lagi hringlandahátt og í öðru lagi var niðurskurðarhnífnum beitt á svæðum þar sem var ekki nein þensla. Við töldum þetta bara vitleysisúrræði hjá stjórnarflokkunum. En nú segja talsmenn stjórnarflokkanna að þetta hafi bara verið brella. Ef ég heyrði rétt til hv. varaformanns fjárlaganefndar þá sagði hann að þetta hefði ekki seinkað framkvæmdum á Vestfjörðum eða tafið um einn sentimetra. Þetta var því bara brella sem þeir voru að hræða íbúa Vestfjarða með. Ég efast um að þetta hafi haft nokkuð að segja fyrir fólkið á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að gera það að umtalsefni að nýbakaður hv. formaður fjárlaganefndar hefur í umræðunni algerlega hafnað því að átt hafi sér stað mikil misskipting í íslensku þjóðfélagi þrátt fyrir að fyrir þinginu liggi skjöl frá hæstv. forsætisráðherra um að gríðarlega mikil misskipting hafi orðið. Hvaða rök ber hv. varaformaður fjárlaganefndar fram fyrir því? Jú, hann segir að samneyslan hafi aukist. Þetta er alveg rétt hjá varaformanninum, að samneyslan hefur aukist, en samt sem áður hefur misskiptingin aukist. Að því leyti er þessi stjórn sem hér um ræðir, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, vinstri stjórn, af því að hún er alltaf að taka til sín hlutfallslega meira af þjóðarkökunni. En hvað gerir hún við peningana? Hún deilir peningunum út ójafnt. Þeir sem standa höllum fæti fá minna og það er hlutfallslega meira tekið af þeim í sköttum. Þetta hafa rannsóknir Stefáns Ólafssonar prófessors sýnt svart á hvítu. Hvað gera stjórnarliðar þá? Ekki reyna þeir að breyta þessu. Nei, þeir reyna að rægja fólk sem kemur með staðreyndir, eða jafnvel eins og varaformaður hv. fjárlaganefndar, Einar Oddur Kristjánsson, að snúa út úr og jafnvel að gera lítið úr þeim alþjóðlega samanburði sem Gini-stuðullinn er, sem notaður er úti um allan heim. Hann gaf jafnvel í skyn í umræðunni fyrr í dag að þetta væri einhver Ítali. Það er rétt að það var Ítali sem fann þetta upp og þetta gerir þennan samanburð, sem er notaður út um allan heim. Samanburðurinn er ekkert síðri fyrir það og ég átta mig ekki á því hvað hv. þingmaður er að fara og hvaða máli það skiptir hverrar þjóðar vísindamaðurinn var sem innleiddi þennan ágæta samanburð. En hann sýnir að íslenskt samfélag er á hraðri leið til aukinnar misskiptingar undir stjórn samvinnuhugsjónaflokksins svokallaða. Ég er á því að sá flokkur verði að hugsa sinn gang. Annað sem vakti athygli mína í umræðunni var þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um að sumir flokkar hefðu ekki þekkingu á byggðum landsins og virtu ekki félagsleg verðmæti sem þar væru vegna þess að þeir hefðu ekki skilning á landbúnaðarmálum. Mér fundust þessi orð koma algerlega úr hörðustu átt vegna þess að umræddur þingmaður hefur svikið öll loforð gagnvart landsbyggðinni, t.d. með því að svipta byggðirnar hringinn í kringum landið réttinum til að veiða fisk. Mér finnst stórundarlegt að menn skuli saka aðra um slíkt þegar þeir sjálfir hafa æ ofan í æ verið staðnir að svikum. Að lokum ætla ég að nefna, vegna þess að ég sé að tími minn er að renna út, menntamál. Það sem mér finnst vanta í áherslurnar í þessu fjárlagafrumvarpi er áherslan á iðnmenntun. Það er ekki að sjá að Framsóknarflokkurinn átti sig á því að til þess að fylla álverin af hæfu fólki þarf að mennta fólkið sem á að starfa í þeim. Eflaust mun þörf á fleiri iðnaðarmönnum og ég er á því að það þurfi að efla iðnmenntun. Ef reka á þessa atvinnustefnu, þ.e. að auka þungaiðnaðinn, þá þarf iðnaðarmenn til að sinna þeim störfum en þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að framsóknarmenn geri sér grein fyrir því. Við í Frjálslynda flokknum leggjum mikla áherslu á undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar og mættu aðrir flokkar hafa það til eftirbreytni. Ég vek athygli á því að ekki er að sjá að Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsóknarflokkurinn vilji efla menntun í undirstöðuatvinnugreininni. Ég hef ítrekað bent á að mér finnst undarlegt að hjá þjóð sem byggir afkomu sína að stórum hluta á sjávarútvegi skuli ekki vera neinn fiskvinnsluskóli. Ég furða mig sérstaklega á því í ljósi þess að í landinu eru fjórir háskólar sem kenna lögfræði. Það eru til fjármunir í þetta. Í seinni ræðu minni mun ég gera grein fyrir því hvernig þeim fjármunum væri skynsamlega varið með þjóðarhag í huga.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þingmanni fyrir að halda á lofti kosningaloforðum okkar framsóknarmanna og efndum á þeim. Það er rétt að við lofuðum 90% húsnæðislánum fyrir síðustu kosningar. Það er líka rétt að við höfum að fullu efnt það loforð með þeim afleiðingum að fjöldinn allur af ungu fólki sem áður hafði ekki tækifæri til þess hefur getað eignast þak yfir höfuðið. Það sem vakti kannski frekar athygli hjá mér, hæstv. forseti, var að hv. þingmaður sagði að ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks væri vinstri stjórn. Þetta er mjög athyglisvert að heyra frá stjórnarandstöðunni. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks er orðin vinstri stjórn. Af hverju er það? Það er af því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt áherslu á velferðarmál. Þetta er velferðarstjórn. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Það er hins vegar eitt sem hv. þingmaður þarf að skýra fyrir þingheimi og þjóð en það eru ummæli hans um stefnuræðu forsætisráðherra á mánudagskvöldið síðasta. Hann gat þess að það þyrfti sérstaklega að skera niður ríkisútgjöld. Hvar ætlar hv. þingmaður að skera niður ríkisútgjöld? 65% af ríkisútgjöldunum eru til velferðarmála. Hvar ætlar hv. þingmaður að skera niður?

Frú forseti. Það er að heyra á hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni að hann sjái bara ekki hvar hægt er að skera niður og hvar væri hægt að hagræða hjá hinu opinbera. En ég sé marga möguleika.

Hjálpaðu mér.

Já, ég skal hjálpa. Ég hef oft verið reiðubúinn að veita aðstoð. Ég vil benda hv. þingmanni á að við Íslendingar verjum til að mynda 46% hærri fjármunum í lyfjakostnað en nágrannaþjóðir okkar þótt þjóðin sé yngri hlutfallslega.

Hvað eru það háar fjárhæðir?

Það væri örugglega hægt að ná sparnaði þar ef vilji væri til. Ég skal minna hv. þingmann á að Framsóknarflokkurinn hefur stýrt viðkomandi ráðuneyti í 11 ár og hvað hefur gerst? Kostnaðurinn hefur bara aukist og munurinn er að verða æ meiri. Það mátti sjá það í Kastljóssþætti að hægt væri að borga fyrir öryrkja og sjúklinga ferð á Saga Class til kaupa á lyfjum en samt sem áður kæmi ríkissjóður betur út. Ég held að þetta dæmi væri alveg tilvalið fyrir Framsóknarflokkinn að fara yfir og líta í eigin barm. En varðandi það að ríkisstjórnin sé vinstri stjórn þá er hún vinstri stjórn að því leyti að hún er alltaf að taka meira og meira af sköttum til sín. Er hún hægri stjórn? Ég veit það ekki. Þetta er furðuleg stjórn sem síðan deilir peningunum út til fárra og tekur hlutfallslega jafnmikið af 1% hæst launaða fólkinu og síðan af öryrkjum og öldruðum. Þetta er stjórn sem þarf að fara frá. Hún sér enga leið til sparnaðar þrátt fyrir að auka og auka ríkisútgjöld. Ég held að þjóðin sé farin að átta sig á því að þeir koma upp í ræðustól og sjá bara enga leið til sparnaðar.

Hæstv. forseti. Þetta var athyglisvert svar hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður ætlar að hjálpa vinstri stjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins við að skera niður lyfjaútgjöld ríkisins. Sami hv. þingmaður lýsti því yfir í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra að skera þyrfti niður útgjöld ríkisins. Þegar hann er spurður um hvaða ráð hann hafi í þeim efnum þá er það að skera niður lyfjainnkaup. Það voru öll ósköpin. Hvað skyldi hv. þingmaður ætla að skera lyfjainnkaupin mikið niður og hver á að borga lyfin? Ætlar hv. þingmaður að láta sjúklinga borga lyfin? Ég bendi hv. þingmanni á að það er gert ráð fyrir 500 millj. kr. sparnaði í lyfjainnkaupum í fjárlagafrumvarpinu. Hvað treystir hv. þingmaður sér til að leggja til mikinn sparnað í þeim efnum og á hvaða forsendum, hæstv. forseti? Ég bendi á það eins og ég gat um í ræðu minni í morgun, hæstv. forseti, að þessi hv. þingmaður talaði um Sjálfstæðisflokkinn sem stærstu félagsmálastofnun landsins. Hvernig ætlar hv. þingmaður að bjarga Sjálfstæðisflokknum og íslenskri þjóð frá því að hafa Sjálfstæðisflokkinn sem stærstu félagsmálastofnun landsins? Það skiptir máli, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ef ég byrja á lyfjunum þá kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá árinu 2003, að mig minnir, að Íslendingar verja 14 milljörðum í lyfjakaup. Ef við keyptum lyf á sama verði og nágrannaþjóðirnar greiða fyrir þau væri hægt að ná fram sparnaði upp á 4,6 milljarða. Þetta er hægt ef viljinn er fyrir hendi, en ef menn koma neikvæðir í ræðustól og sjá ekki nokkra leið til sparnaðar þegar verið er að ræða fjárlög og hvernig ná á fram hagræðingu þá er það náttúrlega erfitt. Það hefur reynst mjög erfitt fyrir Framsóknarflokkinn að ná fram sparnaði. Við sjáum það t.d. á því að flokkurinn hefur fjölgað ráðherrum og komið með þá á færibandi inn og út úr ríkisstjórninni og aldrei hugsað um hag almennings eða kostnaðinn við þetta. Þegar gengið er eftir því hvað öll þessi ósköp kosta fást engin svör. Það þarf bara breytt viðhorf og þá ná menn árangri.

Hvað ætlar þingmaðurinn að gera?

Hvað ætlar þingmaðurinn að gera? Ég ætla að komast í stjórn og gefa ykkur frí og stýra þessu þannig að hagur almennings verði hafður í öndvegi en ekki þröngir flokkshagsmunir Framsóknarflokksins. Það munum við örugglega gera. Ég sé að varaformanni fjárlaganefndar er skemmt en mér finnst að hann ætti að íhuga þá stöðu sem fjárhagur íslenska ríkisins er í. Hann þenst út. Hér er verið að leggja fram fjárlög sem þenjast meira út en það verðlag sem boðað er í þessum fjárlögum. Sjálfstæðisflokkurinn ætti að hafa áhyggjur af því en skella ekki upp úr þegar hér eru lagðar fram mjög góðar tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur látið eiga sig að framkvæma um árabil. Hvað hefur Framsóknarflokkurinn verið lengi í heilbrigðisráðuneytinu? 

Hæstv. forseti. Þessi umræða sem hér fer fram nú er nákvæmlega sú sama og síðustu þrjú ár sem ég hef setið á Alþingi. Stjórnarandstaðan, sem boðaði blaðamannafund á dögunum um að nú mundi stjórnarandstaðan koma samhent til leiks, talar hér út og suður um aðalmál þingsins, fjárlög fyrir árið 2007. Hér kemur hv. þm. Sigurjón Þórðarson og boðar niðurskurð og aðhald. Ég sat hérna áðan og hlustaði á hv. þm. Jón Bjarnason sem þuldi upp langan lista, það vantar 100 milljónir hér og af hverju gerum við ekki betur hér og hér og hér? Hér tala stjórnarandstöðuflokkarnir hvor í sína áttina. Ég óskaði eftir svari við því í andsvari við einn hv. þingmann stjórnarandstöðunnar hvort það væri ekki alveg ljóst að stjórnarandstaðan mundi sameinast um tillögur til fjárlaga fyrir árið 2007. Ég sé að það er ekki hægt. Það er ekki hægt að ná lendingu í því máli vegna þess að annars vegar talar hér hægri maðurinn, Sigurjón Þórðarson, sem vill minnka ríkisútgjöldin og þar af leiðandi væntanlega velta kostnaðarhlutdeildinni að miklu leyti yfir á einstaklingana, minnka samneysluna, eins og hann talaði hér fyrir, og hins vegar Vinstri grænir sem tala hér fyrir stórkostlegum skattahækkunum og auknum útgjöldum til velferðarmála. Hvernig verður þetta samræmanlegt nema þá um græðgina í völdin? Hugsjónirnar munu ekki skipta neinu máli hjá þessu fólki þó að það sé algjörlega á öndverðum meiði í pólitík, annar lengst til hægri og hinn lengst til vinstri. Það skiptir ekki máli. Það á að koma þessari ríkisstjórn frá sem með þessu fjárlagafrumvarpi leggur áherslu á velferðarmál og að gera betur við þá sem minna mega sín. Tölurnar tala skýru máli, sama hvað hv. stjórnarandstaða reynir að snúa út úr því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram.

Ég heyri að hv. þingmanni er órótt að heyra það að við ætlum að vinna saman, en ég er sannfærður um að það mun verða þjóðinni til heilla. Þetta er orðið gott hjá Sjálfstæðis- og Framsóknarflokki, þeir hafa aukið misskiptinguna eins og hér hefur komið fram og enginn mótmælir, enginn, og þetta eru upplýsingar frá núverandi forsætisráðherra. Það sem ég tel rétt að komi fram í þessari umræðu um misskiptinguna og hvernig flokkarnir hafa aukið hana, þrátt fyrir að taka til sín æ meira af skattfé almennings, er það að þegar þessi ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks var beðin um að reikna út hver misskiptingin yrði þegar öll skattaáform hennar yrðu komin til framkvæmda þá vildu menn ekkert reikna. Þeir vilja halda þessu leyndu. Þeir vilja koma þessu á og reyna að telja fólki trú um að ástandið sé ekki svona og fara síðan að telja upp hækkun hér og hækkun þar, á einhverjum barnabótum og svoleiðis. Þegar dæmin eru skoðuð kemur það skýrt fram að ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks er ríkisstjórn aukinna ríkisútgjalda og aukinnar misskiptingar. Það er eitthvað sem Íslendingar verða að losna við.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir mjög lítið úr þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin stendur núna í til að bæta sérstaklega stöðu þeirra sem hvað verst standa í samfélaginu. Hækkun barnabóta um 25% á milli áranna 2006 og 2007 er gríðarlega mikil hækkun sem einskorðast við lágtekju- og millitekjufólk. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að lækkun á tekjuskattinum kemur tekjuháum til góða. Hún kemur líka tekjulágum til góða vegna þess að hún hækkar persónuafsláttinn sem mun hækka um 12 þús. kr. verði þetta frumvarp samþykkt, úr 78 þúsundum upp í 90 þúsund. Hér er um að ræða miklar jöfnunaraðgerðir. Við erum trúlega ekki búin á þeirri vegferð en ég fullyrði að ef það verður þannig að það kosningabandalag, sem ég get ekki séð að sé neitt kosningabandalag hér innan þingsins því að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala út og suður, ef viðkomandi komast í ríkisstjórn eftir næstu kosningar, þá eru miklar efasemdir í mínum huga um hvað gerist í málefnum sjávarútvegsins og málefnum Kárahnjúkavirkjunar. Frjálslyndir vildu fara í þá för að fresta fyllingu Hálslóns, sem hefði kostað tugi milljóna króna, sú eina framkvæmd, en hv. þm. Sigurjón Þórðarson hefði væntanlega bara fundið einhverjar aðferðir til þess að minnka ríkisútgjöldin um það. Og loks veltir maður því fyrir sér hvaða leiðir sú ríkisstjórn mundi vilja fara gagnvart þeim frjálsa markaði, hinum glæsilegu útrásarfyrirtækjum, bönkunum, sem nú skilar miklum fjármunum inn í ríkissjóð. Þetta eru verk ríkisstjórnarinnar, sem hafa aukið skatttekjur ríkissjóðs gríðarlega, og við getum einmitt varið þessum fjármunum til þess að gera sem best við okkar minnstu bræður og systur, þá sem höllustum fæti standa í samfélaginu. Það eru okkar markmið.

Frú forseti. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að framsóknarmenn ættu að fara varlega í að hæla sér af verkum sínum í félagsmálum og gagnvart þeim sem höllustum fæti standa í samfélaginu.  Hvað varðar sjávarútveginn þá er ég sannfærður um það að þjóðin ber mikið tjón af þeirri stefnu sem Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur hafa stefnt henni í og haldið uppi. Við sjáum byggðirnar eyðast. Hvað verður um Grímsey núna þegar 43% af kvótanum eru seld í burtu? Svona hefur þetta gengið. Við erum sannfærð um það í Frjálslynda flokknum að hægt sé að stýra þessu miklu betur. Ég hef ekki áhyggjur af fyrirtækjum eins og Samherja og því ágæta fyrirtæki FISK á Sauðárkróki. Ef þessi fyrirtæki verða í umhverfi þar sem sanngjarnar leikreglur ríkja munu þau örugglega spjara sig, rétt eins og þeir minni aðilar sem Sjálfstæðis- og Framsóknarflokkur virðast nú vera að þurrka út með sínu kerfi. Byggðirnar þola ekki þetta kerfi miklu lengur. Næstu kosningar snúast um það hvernig við ætlum að hafa Ísland framtíðarinnar. Viljum við hafa Ísland framtíðarinnar eins og formaður Framsóknarflokksins vill hafa það, borgríkið Ísland, eða viljum við byggja landið?

Virðulegi forseti. Við ræðum hið mikilvæga plagg, frumvarp til fjárlaga árið 2007. Þetta hefur verið ágæt umræða sem hér hefur farið fram í dag en það er ýmislegt sem ég vil staldra við í þeirri umræðu. Ég vil í upphafi segja að þetta plagg, frumvarp til fjárlaga árið 2007, er stefnumarkandi plagg af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þarna kemur nákvæmlega fram hvað menn ætla að gera og hver áhugi þeirra er á ákveðnum málaflokkum og hvernig þeir muni vinna í mjög mikilvægum málaflokkum sem snúa að almenningi. Í því ljósi eru nokkrir hlutir sem ég vil staldra við. Í fyrsta lagi, og ég tek fram að ég átti sams konar samtal við hv. þm. Birki Jón Jónsson við fjárlagaumræðu á síðasta ári, er það sem snýr að vaxtabótunum. Þar hafði hv. þingmaður uppi ýmis orð og hélt því fram að þessi ríkisstjórn væri nú ekki að skerða vaxtabætur með nokkrum hætti. Í ræðu sinni fyrr í dag hélt hann því fram að verið væri að hækka vaxtabætur, að þessi ríkisstjórn hækki vaxtabætur. Virðulegi forseti. Ég skil ekki og átta mig ekki á því hvað fær hv. þingmann til að halda þessu fram þegar staðreyndirnar tala sínu máli. Staðreyndin er sú að bara á þessu kjörtímabili hafa vaxtabæturnar verið skertar verulega.  Virðulegi forseti. Ef skoðuð er bara krónutalan frá árinu 2003 þá erum við að tala um lækkun upp á rétt rúmlega hálfan milljarð til dagsins í dag.  Frú forseti. Það særir blygðunarkennd mína að sitja hér annað árið í röð og hlusta á þessa, ég leyfi mér að segja og ég vona að forseti afsaki mig, þvælu, um hækkanir á vaxtabótum og að hér sé ekki verið að skerða nokkurn skapaðan hlut. Virðulegi forseti. Ef maður skoðar vaxtabæturnar bara á þessu kjörtímabili þá hafa aðferðirnar sem ríkisstjórnin hefur beitt til að skera þær niður verið ævintýralegar. Það hefur t.d. verið farin sú leið að lækka hlutfall af eftirstöðvum skulda. Menn hafa verið að lækka viðmið. Menn hafa farið þá leið að fara með þetta hlutfall úr 7% árið 2003 niður í 5,5% og síðan aftur niður í 5%. Núna ætla menn að reyna að skila einhverju örlitlu til baka af þessu með því að hækka þetta aftur upp í 6%. En það liggur ekkert fyrir um hvernig skerðingarmörkin með tilliti til eigna verði í því samhengi. Miðað við þær upphæðir sem við sjáum í þessu fjárlagafrumvarpi hef ég ekki mikla trú á að það muni gagnast eins og vera ætti. Miðað við þá stöðu sem ungt fólk er í sem skuldar í íbúðum sínum. Virðulegi forseti. Það hefur oft verið sagt um þessa ríkisstjórn að hún sé þrotin hugmyndum. Ég hef staðið fyrir því. Ég hef staðið hér í þessum stól og sagt það. Ég ætla að leyfa mér að draga þau orð til baka. Vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur ótrúlegt hugmyndaflug. Ótrúlegt hugmyndaflug þegar kemur að því að þrengja að heimilunum í landinu og þá ekki síst unga fólkinu. Þetta er eingöngu eitt dæmið um það. Þannig að ég ætla að draga þau orð mín til baka. Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að Framsóknarflokkurinn, ég sagði þetta sama hérna í fyrra og vona að ég þurfi ekki að segja það aftur á næsta ári, fari að sjá að sér hvað varðar þessar vaxtabætur. Ég skil afstöðu Sjálfstæðisflokksins. Hann hefur aldrei verið hlynntur þessu vaxtabótakerfi. Ungir sjálfstæðismenn vilja leggja það af. Framsóknarflokkurinn hefur viljað halda því á lofti en hann virðist vera að hoppa á vagninn með Sjálfstæðisflokknum með að leggja það hreinlega í rúst. Virðulegi forseti. Það er kominn tími til að menn taki sig saman og fari að huga að því hvaða afleiðingar stjórnvaldsaðgerðir hafa á mismunandi hópa. Einn sá hópur sem verður að fara að skoða er ungt fólk og barnafólk. Vegna þess að stjórnvaldsaðgerðir síðustu ára hitta þetta fólk mjög illa fyrir. Virðulegi forseti. Í lok máls míns, því tíminn flýgur, þá vil ég aðeins koma inn á framhaldsskólann. Í fjárlagafrumvarpinu er verið að skera niður til framhaldsskólans. Fjármagn til framhaldsskólans er aukið um 500 millj. kr. vegna fjölgunar nemenda en 300 millj. kr. hafa verið teknar til baka til að mæta aðhaldskröfum. Virðulegi forseti. Hvernig er það gert? Það er gert með því að gera breytingar á reiknilíkaninu sem átti að vera traust undirstaða framhaldsskólanna til þess að geta byggt áætlanagerð sína á. En nú er reiknilíkaninu breytt þannig að það er þrengt að skólunum. Það er verið að nota reiknilíkanið til að mæta aðhaldskröfu. Virðulegi forseti. Þetta er braut sem mér finnst uggvænleg. Vegna þess að reiknilíkanið átti að setja alla við sama borð og átti að vera skólunum traustur grunnur fyrir áætlanagerð. Hvað gerist ef reiknilíkanið sjálft er notað til að mæta aðhaldskröfum? Virðulegi forseti. Svona vinnubrögð ganga ekki. Þau ganga ekki. Þarna er verið að skera niður. Þarna er verið að rýra framlögin sem eiga að fylgja hverjum nemanda inn í framhaldsskólana, sem er uggvænleg þróun í ljósi þess að við höfum nýlega fengið úttekt frá OECD sem sýnir að við erum í 19. sæti yfir framlög til framhaldsskólans hér á landi. Virðulegi forseti. Ég varð að koma hér inn á þetta. Ég hef verulegar áhyggjur af því hvernig ríkið er að fara með þau skólastig sem eru á þess snærum. Við vitum að við komum vel út í skýrslu OECD um framlög okkar til menntamála. Við erum ofarlega þar, í þriðja sæti vegna framlaga til leikskóla og í sjötta sæti til grunnskóla, sem sýnir að sveitarfélögin standa sig í stykkinu. Sveitarfélögin eru með þessi skólastig og þau standa sig í stykkinu. En við húrrum niður í 19. og 21. sæti í samanburðinum þegar kemur að þeim skólastigum sem eru á hendi ríkisins. Virðulegi forseti. Menn geta ekki haldið því fram að það sé verið að gefa í til menntamála þegar raunin er allt önnur. Það verður 

Hæstv. forseti. Þetta var nú meiri dómadagsræðan og ég hvet nú hv. þingmann til að sýna stillingu í þeirri umræðu sem hér fer fram, sérstaklega þegar við tölum um vaxtabætur. Ég ætla að lesa hér upp af bls. 393 úr fjárlagafrumvarpinu og hv. þingmaður er nú nefndarmaður í fjárlaganefnd, en á fjárlögum ársins 2006 var ákveðið að verja 5,1 milljarði til vaxtabóta. Vegna hækkandi eignaverðs varð það þannig við álagningu núna á vormánuðum að þessi 5,1 milljarður fór ekki allur út og núna er unnið að því á vettvangi ríkisstjórnarinnar að breyta reglum til að rétta hlut þeirra sem áttu að fá vaxtabætur nú á þessu ári. Á næsta ári er hins vegar í frumvarpi fyrir árið 2007 þessi upphæð hækkuð upp í 5 milljarða og 530 millj. Þannig að á árabilinu 2006 til 2007 er verið að hækka vaxtabætur um 430 milljarða. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kemur svo hér og eys úr skálum reiði sinnar. En ég held að það sé rétt, þar sem við höfum nú tölurnar á hreinu í þessu, þannig að það er verið að auka vaxtabætur eins og ég sagði hér í fyrri ræðu minni, á milli áranna 2006 og 2007. Hæstv. forseti. Það var dálítið merkilegt að heyra ræðu hv. þingmanns um framlög til menntamála hér á landi. Það er m.a. búið að auka framlög til háskólastigsins á árunum 1998 til 2006 um 80% að raungildi. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður heldur áfram í umræðu um vaxtabætur að beita, ég vil bara segja, blekkingum. Vegna þess að staðreyndin er sú að tölurnar sem ég var með hér áðan sýna stöðuna á kjörtímabilinu. Þegar þetta er reiknað á núvirði, að raunvirði, er staðreyndin sú að á næsta ári, árið 2007 - það er rétt að það er verið að hækka örlítið milli ára, áranna 2006 til 2007 - frá árinu 2003 hafa þær að raunvirði verið skertar um 1 milljarð kr. Þetta eru staðreyndir, hæstv. forseti, sem ég legg hér fram og stend við. Virðulegi forseti. Að krónutölu frá árinu 2003 til frumvarpsins eins og það stendur 2007 þá erum við að tala um skerðingu upp á 226 millj. kr. að krónutölu. Þá er það ekki reiknað upp. Frú forseti. Þetta eru staðreyndir sem hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar á auðveldlega að geta gengið að. Ég veit að hann á annríkt og ég veit að án efa er verið að veita honum upplýsingar héðan og þaðan. En ég ætla þá að ráðleggja hv. þingmanni að fá einhverja til að skoða þetta mál sérstaklega fyrir sig áður en hann heldur því fram að vaxtabætur hafi verið að hækka á þessu kjörtímabili. Frú forseti. Örlítið varðandi skólana. Það er bara staðreynd að þrátt fyrir að framlög hafi aukist þá hefur nemendum fjölgað. Það er fyrst og fremst vegna nemendafjölgunar sem framlögin hafa aukist. Það er ekki verið að auka framlög til þess að gera námið betra eða til að auka gæði þess. Nemendafjölgun hefur bara verið fylgt og meira að segja 

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður á erfitt með að fóta sig í þessari umræðu. Enda er það svo að við erum að fjalla hér um trúlega eitt það glæsilegasta fjárlagafrumvarp sem hefur verið lagt fram hér á þingi. Ríkissjóður er nánast skuldlaus. Við erum að stórefla heilbrigðis-, mennta- og velferðarkerfið með auknum framlögum til þeirra þátta. Það er óumdeilt. Ég held að menn geti nú ekki neitað því. Við erum að auka framlögin til barnabóta um 25% sem mun sérstaklega koma lágtekju- og millitekjufólki til góða. Við erum að lækka skatta. Þannig að það er ýmislegt sem má telja hér upp. Síðast en ekki síst erum við að hækka skattleysismörkin um 12 þús. kr. úr 78 þús. upp í 90 þús. Svo kemur hv. þingmaður hér upp bara eins og heimurinn sé að farast. Þetta er náttúrlega ekki viðunandi, sérstaklega ef við lítum til fortíðar kratanna í Samfylkingunni árið 1991 til 1995 þegar Jóhanna Sigurðardóttir var félagsmálaráðherra. Átti Íslandsmet í að skerða barnabætur á sínum tíma  Við getum talað líka um kjör námsmanna 1991 til 1995. Þá var endurgreiðslubyrði námslána 7%. Það voru kratarnir sem voru að skattpína íslenska námsmenn eins og Katrínu Júlíusdóttur er náttúrlega vel kunnugt um. Þá var endurgreiðslubyrðin 7%. Í dag er hún 3,75%. Þannig að af 5 millj. er námsmaður í dag að borga 187 þús. en nærri því tvöfalt hærri upphæð á árinu 1991 til 1995. Þannig var nú velferðarstjórn kratanna. Þannig tókst þeim nú upp í málefnum námsmanna. Þannig að það er eðlilegt að hv. þingmaður ergist hér og missi nærri því stjórn á skapi sínu við þá umræðu sem er um þetta sólskinsfrumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur hér upp og talar um þetta glæsilega fjárlagafrumvarp. Það er rétt. Heimilisbókhaldið hjá ríkisstjórninni er í ágætismálum. Hins vegar er heimilisbókhaldið hjá því unga fólki sem er með húsnæðislán ekki jafnglæsilegt. Því hver ber hitann og þungann af verðbólgunni? Það er þetta fólk meðan aðrir eru með belti og axlabönd með verðtryggingu hvað þessi mál varðar og þurfa ekki að bera hitann og þungann af þessari verðbólgu. En heimilisbókhaldið hjá fólkinu í landinu gerir það. Það er móðgun við þetta fólk að halda því fram að hér sé allt í blóma þegar þetta er raunverulegt og stórt vandamál. Frú forseti. Ég er ekki með neina heimsendaspá. Ég er eingöngu að fara fram á að menn horfist í augu við þessa staðreynd og að þegar þeir flytja mál sitt hér í ræðustól Alþingis þá haldi þeir ekki fram staðlausum stöfum um hækkanir eða að engar skerðingar séu á vaxtabótum. Það er þetta, frú forseti, sem mér svíður. Ég vil segja, frú forseti, að ég vona að við eigum fram undan góða umræðu um þessi mál og menn muni sjá að sér. Því ef það er einhver hópur hér í landi, það er það eina sem ég er að biðja um, sem þarf að mæta með einhverjum hætti þá er það ungt fólk með skuldirnar út af húsnæði, sem situr uppi með verðbólguna á bakinu, sem hefur verið búin til af öðrum en þeim. Hvaða möguleika eiga þau til að ráðast gegn verðbólgunni? Enga. En hvaða möguleika hefur ríkið til þess? Mjög mikla. Hefur ríkið gert eitthvað í því? Nei. Frú forseti. Það sem ég er að biðja um og vona er að hv. þm. Birkir Jón Jónsson formaður fjárlaganefndar komi með mér í þann leiðangur 

Hæstv. forseti. Ég hef hlustað með mikilli athygli á þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Hún er hefðbundin. Stjórnarliðar reyna að verja fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt frumvarpið og reynt að finna á því veika bletti. En ég velti því fyrir mér hvað það fólk hugsi sem fylgist með þessari umræðu og er kannski ekki alveg eins vel haldið og fólkið í þessum sal, fólk sem ekki býr við gott heilsufar, fólk sem þarf að leita sér lækninga og greiða fyrir þær sífellt hærra verð með komugjöldum og margvíslegum sjúklingagjöldum. Ég velti því fyrir mér hvað það fólk hugsar sem er að kaupa íbúðir og finnur brenna á sér síhækkandi vexti. Ég velti fyrir mér hvað fyrirtækin og forsvarsmenn þeirra fyrirtækja hugsa sem heyra hástemmdar yfirlýsingar stjórnarsinna um efnahagsástandið, hvað þeir hugsa um leið og þeir horfa á bókhald eigin fyrirtækja. Þeir eru að sligast undan okurvaxtastefnunni og erfiðum skilyrðum. Hv. þm. Birkir Jónsson, formaður fjárlaganefndar, býsnaðist mikið í dag yfir atvinnustefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og spurði hver hún væri. Hann taldi hana ekki vera til. Ég get upplýst hv. þingmann um í hverju hún liggur meðal annars. Hún liggur m.a. í því að stuðla að lágum vöxtum og þannig hagstæðum skilyrðum fyrir heimili og fyrirtæki í landinu. Og það er m.a. á þeirri forsendu sem við höfum gagnrýnt stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar, sem valdið hefur þenslu og hækkandi vöxtum. Stýrivextir Seðlabankans eru hærri nú en dæmi eru um. Hvers vegna? Til að reyna að slá af þenslu sem rekja má til stóriðjustefnunnar. Þegar hv. þingmaður talaði um ávinninginn af stóriðjustefnunni þá er hann vægast sagt mjög umdeildur. Það hafa aldrei farið fram af hálfu stjórnvalda útreikningar á þjóðhagslegum ávinningi af meintum virðisauka sem stóriðjan á að skila inn í þjóðarbúið. Þessi umræða fór aldrei fram. Ég fylgdist mjög vel með umræðunni, sat í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins þegar hún fór fram og spurði aftur og ítrekað helstu ráðgjafa ríkisstjórnarinnar úr fjármálaheiminum hvort þeir hefðu gert slíka útreikninga. Þeir kváðu nei við. Ég spurði: Er það virkilega svo að þið eruð að skoða málið á sömu forsendum og þið væruð að skoða flutning á grjóti í róðrarbát til Færeyja eða byggingu píramída á Sprengisandi, bara umfang aðgerðanna, efnahagslegt umfang aðgerðanna. Já, þeir sögðu að svo væri, okkur hefur aldrei verið falið að skoða þjóðhagslegan ávinning þessara framkvæmda. En nánast allir sjálfstæðir hagfræðingar sem hafa skoðað þessi mál hafa lýst miklum efasemdum og sumir talið að útkoman verði neikvæð. Við erum þeirrar skoðunar að þegar málið er gert upp þá sé um mjög óheppilega atvinnustefnu að ræða fyrir Íslendinga. Við eigum þvert á móti að stuðla að fjölbreytni í atvinnulífinu og það gerum við m.a. með því móti sem ég hef verið að lýsa. Þetta er atvinnustefna. Hæstv. fjármálaráðherra sló eiginlega öll met í umræðunni í dag þegar hann svaraði talsmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem er fulltrúi okkar í fjárlaganefnd þingsins. Hv. þingmaður Jón Bjarnason gerði góða grein fyrir viðhorfi okkar til fjárlagafrumvarpsins. Hann sagði m.a. að það sem vantaði í þetta frumvarp væru nokkrar síður um sjálfar forsendurnar sem það hvíldi á. Hann sagði að það vantaði upplýsingar um hvaða stefna yrði tekin á komandi árum í stóriðjumálum vegna þess að við erum væntanlega öll búin að ræða það eða hugleiða hvaða þýðingu það hefur ef viðskiptahallinn og skuldaaukning við útlönd verður með sama hætti og verið hefur á undanförnum árum. Þar kemur stóriðjan að sjálfsögðu við sögu og hvert stefnir í þeim efnum. Nei, þá kvaddi hæstv. fjármálaráðherra sér hljóðs og sagðist ekki skilja í hvaða hugarheimi hv. þingmaður væri vegna þess - ég tók þetta niður, með leyfi forseta - að ekki væri „um skipulagt hagkerfi að ræða“. Þetta voru orð hæstv. fjármálaráðherra, ráðherra í ríkisstjórn sem hefur á teikniborðinu stóraukningu á stóriðju í landinu. Þar er rætt um þrjá staði: Húsavík, helmingsstækkun í Straumsvík og síðan í Helguvík. En í öllum tilvikum koma stjórnvöld við sögu. Málið snýst að sjálfsögðu um það, sem er hlutur stjórnvalda, að sjá þessum fyrirtækjum fyrir orkunni. Það er okkar framlag. Það er framlag ríkisins. Það er hið skipulagða í málinu eða var hún með mjög óskipulegum hætti að undirrita allar viljayfirlýsingarnar, hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir, á Húsavík og í Helguvík. Var það með óskipulegum hætti? Hvernig var fundurinn sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, átti með forstjóra álversins í Straumsvík þegar um það var rætt að jafnvel loka því ef þeir fengju ekki orku á viðráðanlegum prís og nógu hratt? Auðvitað er þetta skipulagt í hagkerfinu. Þetta er stjórnarstefna. Nú eru á borðinu áform um framkvæmdir sem, ef þau kæmu til framkvæmda, nema um 450 milljörðum kr. Okkur er sagt að þetta verði ekki á næstu árum en jafnvel eitt mundi stórlega raska forsendum í öllum spám ríkisstjórnarinnar. Þess vegna tek ég undir það með hv. þingmanni Jóni Bjarnasyni, að þetta þarf að liggja alveg ljóst fyrir af hálfu stjórnvalda. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að það væri ekki hægt að staðhæfa að af þessum framkvæmdum eða einhverjum þeirra yrði. En það væri heldur ekki hægt að segja að svo yrði ekki. Hvers konar ráðslag er þetta eiginlega? Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur verið í forsvari fyrir samtök atvinnurekenda á Íslandi, hefur rekið fyrirtæki og hefur mikla reynslu á þeim sviðum og víðtæka reynslu í umræðu um þessi mál. Það kom mér á óvart að heyra á hve óábyrgan hátt hann talar um fjármál og efnahagsforsendur þjóðarinnar. Hann talar í prósentum einvörðungu og segir að hér búi allir við góðan hag en neitar að horfa á hvað liggur að baki. Hann horfir ekki á skuldastöðu þjóðarinnar. Hann horfir vissulega á skuldastöðu ríkissjóðs og það er rétt að hún hefur farið niður en skuldastaða þjóðarinnar í heild sinni hefur aukist. Viðskiptahallinn við útlönd er nú meiri en dæmi eru um í sögunni, 18,6% af landsframleiðslu. Við erum að tala um 210 milljarða kr. á þessu ári.

Minnkar á næsta ári.

Þetta var líka sagt í fyrra. Þá var spáð 100 milljarða halla. Hver varð hann fyrir árið í fyrra? Hann var 161 milljarður. Það var veruleikinn. Að sjálfsögðu þarf að horfa á þessar forsendur. Og bara væntingarnar, einvörðungu væntingarnar um eitt álver í viðbót, að Framsóknarflokkurinn nái sínum draumum fram um frekari stóriðju, munu raska þessum forsendum öllum. Það er í hæsta máta óábyrgt að fara fram eins og hér er gert og neita að ræða þessa hluti og skýra okkur frá því hvað raunverulega vakir fyrir stjórnvöldum í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég er alvanur því að menn deili á skoðanir mínar um efnahagsmál, deili mjög hart á þær. Ég er hins vegar óvanur því að menn segi á Alþingi að ég tali á óábyrgan hátt um fjármál ríkisins og efnahagsmálin. Andstæðingar mínir í skoðunum hafa ekki svo ég muni eftir notað þau orð. Ég ætla að lýsa því yfir, virðulegi forseti, að ég er mjög sammála því að fram fari hlutlaus úttekt kunnáttumanna á þjóðhagslegri þýðingu stóriðju og virkjunarstefnu. Það er mjög nauðsynlegt að slík úttekt fari fram. Ég er að sjálfsögðu með því að styðja allar slíkar fram komnar tillögur. Á því er mikil þörf. Ég ætla þó að þær hafi margsinnis verið gerðar. Þessi umræða hefur staðið yfir frá því á 7. áratugnum. Þá urðu mjög miklar deilur og ég minnist þess þegar fyrst var farið á þessar brautir gagnvart fyrsta álverinu sem var reist í Straumsvík. Þá urðu gríðarlega harkalegar deilur. Ég hef líka séð úttektir sjálfstæðra hagfræðinga á þessu. Ég hef hins vegar aldrei séð neina gagnrýni sem ég tel marktæka nema það eitt að menn hafa réttilega bent á að þessi ríkisábyrgð geti truflað fjármagnsstreymi í landinu. Ég held að allir ábyrgir menn séu á þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að hverfa frá ríkisábyrgðum á lántökum varðandi virkjanir. Ég þekki engan sem reynir að verja það áfram og ég er sannfærður um að það mun gerast í framtíðinni. Ríkisábyrgðirnar verða að hverfa. Það er stóra málið í þessu.

Hvað með Kárahnjúkavirkjun?

Þá yrði fjármagnsstreymið frjálst og ekki á annarra vegum en þeirra sem taka ábyrgð á því, þeirra sem eiga peningana.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir það rangt af mér að saka hann um óábyrgan málflutning. Já, mér finnst það óábyrgur málflutningur að beina ekki sjónum að geigvænlegum viðskiptahalla og skuldaaukningu þjóðarinnar en einblína aðeins á það sem greitt er út úr ríkissjóði, eins og mér fannst hann gera. Ég hef fylgst mjög vel með þessari umræðu í dag. Ef hann segði okkur frá heimilisbókhaldi sínu, hvað hann keypti marga bíla og hvað hann hefði matinn og hversu oft hann færi til útlanda en gleymdi að segja okkur frá því að þetta var allt tekið að láni, væri það ábyrg umfjöllun? Ég held ekki. Varðandi þetta að gera hlutlausa úttekt. Hvers vegna studdi hv. þingmaður það ekki þegar við lögðum það til í aðdragandanum að Kárahnjúkavirkjun? Ég hef barist fyrir því árum saman að það yrði gert. Því var alltaf neitað. Að það hafi verið gerðar slíkar úttektir fyrr á tíð, já, það kann að vera. En umræðan var á öðrum forsendum fyrrum. Þá var horft á víðtækari máta til samfélagsins. Þá var verið að virkja fyrir blandaða hagsmuni, fyrir heimili, fyrirtæki og fyrir stóriðju. Menn töldu að slík blanda mundi efla þjóðarhag. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess. Aðrir töldu að svo væri ekki. Um þetta voru hatrammar deilur í þjóðfélaginu. Látum það liggja á milli hluta að sinni. Það sem er hins vegar að gerast núna er að við erum að virkja fyrir eitt fyrirtæki sem tekur geysilega orku til sín og gríðarlega peninga. Þá snýst málið um það eitt hvað þessi aðgerð, þetta fyrirtæki og sú starfsemi sem því tengist, skilar í þjóðarbúið. Ekki bara það. Við þurfum líka að tefla fram valkostunum. Hvað hefði gerst ella? Þar erum við komnir að vöxtunum hans hv. þm. Birkis J. Jónssonar.

Virðulegi forseti. Þetta kemur mér mjög mikið á óvart. Ég ætla ekki að fara að metast við menn um það hvað hver hefur sagt, en ég hélt að það væru fáir menn alla vega hér á Alþingi sem hafa haldið fleiri ræður og oftar en ég og varað við hávaxta- og hágengisstefnunni sem hér er við lýði. Ég hef efast um hana í mörg ár. En ég efast líka um fullyrðingar hv. þingmanns að þessar virkjunarframkvæmdir hafi þessi ofboðslegu ruðningsáhrif sem þeir vilja vera láta. Það liggur fyrir að innlendur virðisauki af virkjunum og framkvæmdum fyrir austan er rúmlega 70 milljarðar, það liggur fyrir. Við höfum notað til þess erlent vinnuafl að stórum hluta. Hins vegar liggur einnig fyrir að á sama tíma og framkvæmdir hafa staðið hefur nettóinnstreymi erlendra lána til Íslands numið 700 milljörðum kr. Svo geta menn deilt um hvaðan þensluáhrifin komi. Koma þau af innstreymi peninganna, sem fyrst og fremst er vegna vaxtamunar, eða koma þau vegna framkvæmdanna? Ég hef haldið því fram að þau kæmu vegna innstreymis peninganna og hinnar vafasömu vaxtastefnu sem við værum að reka og er sá skóli sem allir eða flestir þykjast fylgja. Hann væri mjög hættulegur því að hann gæti mjög auðveldlega snúist upp í andhverfu sína. Því miður, virðulegi forseti, hef ég oft staðið fyrir þessi sjónarmið og ég minnist þess ekki að t.d. stjórnarandstöðuþingmenn hafi komið upp á undanförnum árum og tekið undir sjónarmið mín. Þá er ég orðinn gleyminn ef það hefur verið, ég hef aldrei heyrt það. Menn hafa bara verið á móti þessum virkjunum, á móti og aftur móti, og talið það allt frá hinu illa en ég er mjög sannfærður um að svo sé ekki. En hlutlaus úttekt - auðvitað er enginn vandi að framkvæma hana 

Hæstv. forseti. Þetta er nú svolítið ódýrt núna þegar verið er að hleypa á Hálslón að segja: Við erum ekki á móti hlutlausri úttekt. Ég mótmæli því að við höfum ekki óskað eftir þessu hér fyrr á tíð og við höfum fært mjög ítarleg rök fyrir okkar máli. Þá er ég að horfa til hinna efnahagslegu þátta ekki síður en til annarra. Þetta er nú bara staðreynd. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að hann hefur varað mjög við hávaxtastefnu, það er alveg rétt, og hann hefur verið án efa mjög einlægur í því. Það sem ég er hins vegar að segja er að sú stefna sem hér hefur verið rekin, stóriðjustefnan, hefur leitt til hærri vaxta. Það hefur líka orsakast af innflæði peninganna, eins og hv. þingmaður bendir á, en þarna er líka samhengi á milli, vegna þess að peningamennirnir sem hafa verið að fjárfesta hér og taka til sín vaxtamuninn hafa treyst því að hér yrði ríkisstjórn sem ræki mjög grimma fjárfestingar- og þenslustefnu á komandi árum. Þess vegna hafa allar væntingar um frekari stóriðju haft áhrif á innstreymi peninganna. Það eru þessir þættir sem m.a. hafa verið gerðir að umfjöllunarefni í skýrslum OECD og er ég nú ekki helstur aðdáandi þeirra samtaka. OECD hefur varað við þessari stefnu mjög eindregið og mjög ítarlega í nýlegri skýrslu. Það eru mörg önnur atriði sem ég vildi gjarnan gera að ítarlegra umfjöllunarefni varðandi fjárlögin en verð að gera það í annarri ræðu og ég óska eftir að ég verði þegar settur á mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Mér þótti hv. þm. Ögmundur Jónasson ganga ansi langt þegar hann sagði að varaformaður fjárlaganefndar Alþingis talaði með óábyrgum hætti í því andsvari sem hann veitti áðan í ljósi þeirrar staðreyndar að það er stefnumál Vinstri grænna að Kárahnjúkavirkjun eigi að standa sem minnisvarði um heimsku manna um ókomna tíð. Það er búið að semja við fyrirtækið Alcoa sem mun starfrækja álver í Reyðarfirði um afhendingu á orku og mér skilst að það fyrirtæki sé búið að gera skuldbindandi samninga við aðila um útflutning á framleiðslu sinni til fimm ára. Þetta eru framkvæmdir upp á um 250 milljarða og trúlega yrðu íslensk stjórnvöld skaðabótaskyld gagnvart þeim aðilum sem hafa hafið framleiðslu á Reyðarfirði. Við erum hugsanlega að tala um 300 milljarða, sem er rekstur Háskóla Íslands í 50 ár, sem er rekstur Landspítala – háskólasjúkrahúss í tíu ár, fyrir utan þá staðreynd að um eitt þúsund manns, sem hefðu annars fengið vinnu við álver á Austurlandi og afleidd störf í kringum þau, fengju væntanlega eitthvað lítið að gera. Þegar hv. þingmaður talar um að menn séu með óábyrgt tal hér ætti hann að líta sér nær. Við hljótum í þessari umræðu að krefja Vinstri græna svara við því hver stefna þeirra er gagnvart Kárahnjúkavirkjun. Ég fullyrði að verið er að stefna íslenskum stöðugleika og stöðu ríkissjóðs í mjög vond mál ef stefnumið Vinstri grænna verða ofan á í þessu máli. Ég segi það að á komandi mánuðum verðum við gera þjóðinni það ljóst hver stefna Vinstri grænna er í þessu máli. Hvað gerist ef Vinstri grænir fara í ríkisstjórn. Verður hleypt þá af Hálslóni? Hver er stefna Vinstri grænna í málinu? Hér er verið að tala um nokkur hundruð milljarða kr. í hagsmunum fyrir íslenska þjóð.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson átelur mig fyrir að hafa gagnrýnt varaformann fjárlaganefndar fyrir það sem ég hef kallað óábyrgan málflutning, fyrir að horfa ekki á skuldastöðu landsmanna, á mesta viðskiptahalla í þjóðarsögunni og nú víkur hv. þingmaður máli sínu austur til Kárahnjúka og heldur áfram að tala um óábyrgan málflutning. Það sem hefur gerst óábyrgt í þeim efnum er sú eyðilegging og þau spjöll sem verið er að valda á íslenskri náttúru, þau óafturkræfu spjöll sem verið er að valda á íslenskri náttúru. Við höfum allar götur frá því að umræður um þetta efni hófust haldið uppi mjög staðföstum málflutningi á Alþingi um hve misráðið þetta væri á margvíslegum forsendum.

Á að tæma lónið?

Við höfum horft fyrst og fremst til náttúrufarsþáttanna, umhverfisþátta, en einnig til efnahagslegra þátta sem við höfum verið að gera að umræðuefni núna. Á að tæma lónið, hvað á að gera? er kallað hér utan úr sal. Það er Framsóknarflokkurinn með sinn málflutning. Ég ætla bara að vona eitt. Ég ætla að vona að allir þeir Íslendingar sem harma þau miklu óafturkræfu náttúruspjöll sem þessar framkvæmdir og þessi virkjun fyrir austan veldur muni það í næstu kosningum hver rekur málið áfram af óbilgirni og hörku. Og ekki nóg með það - 

Á að tæma lónið?

Talið þið sem mest, komið hingað í ræðustól og lýsið ykkar innri hug 

Hæstv. forseti. Ég frábið mér náttúrlega það að hv. þm. Ögmundur Jónasson geri Framsóknarflokknum upp skoðanir hvar eigi að virkja næst eða hvort eigi að virkja í framtíðinni. Ég vil segja það að að sjálfsögðu skil ég þær tilfinningar umhverfisverndarsinna að við séum að færa þarna fórnir. En við erum að gera það fyrir aðra hagsmuni, við erum að byggja upp atvinnulíf á Austurlandi, þúsund störf eru í húfi. Ég bar hér fram einfalda spurningu um stefnu Vinstri grænna ef þeir kæmust í ríkisstjórn. Hv. þm. Ögmundur Jónasson og hv. þm. Jón Bjarnason fara undan í flæmingi vegna þess að sú ræða, fjallræðan, sem Steingrímur J. Sigfússon hélt yfir sínum flokksmönnum fyrir austan nú fyrir nokkru var gjörsamlega út í hött. Þær hugmyndir sem foringi þessa stjórnmálaflokks lagði þar fram voru svo óábyrgar að það er á mörkunum að maður treysti því fólki til að koma að landstjórninni í framtíðinni. Hv. þingmaður neitar því ekki að mögulega fari Vinstri grænir í þann leiðangur að tæma lónið, hann neitar því ekki. Þetta er bara mjög alvarlegur hlutur og ég verð bara að segja það að ég treysti Vinstri grænum til alls. Þetta er stjórnarandstöðuflokkurinn. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að við höfum stóraukið framlög til velferðarmála, til mennta- og heilbrigðismála, við gerum það ekki nema halda úti öflugri atvinnustefnu, við gerum það ekki nema með því að auka ríkistekjur. Svo kemur þessi stjórnarandstöðuflokkur með þá tillögu að setja fjármál ríkisins á annan endann. Þessi stjórnmálaflokkur er ekki trúverðugur í þessum málum, talar um eilíf útgjöld en talar svo um jafnvel að koma í veg fyrir þá uppbyggingu sem á sér stað núna fyrir austan.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort það á að kalla þetta svar, ég segi bara: Vesalings, vesalings Framsóknarflokkurinn. Vesalings Framsóknarflokkurinn sem segir hér að hann virði tilfinningar fólks og skilji þegar það er núna grátandi undan verkum Framsóknarflokksins. Hv. þingmaður segir að ég skuli ekki gera Framsóknarflokknum upp skoðanir um hvað hann vilji í þessum efnum, hann sé að þjóna öðrum hagsmunum og vísar þar til atvinnuhagsmuna á Austurlandi. En það eru fleiri hagsmunir sem Framsóknarflokkurinn er að þjóna. Eða í hvaða erindagjörðum fór þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra í höfuðstöðvar Alcoa í New York til að hlýða á boðskap þess fyrirtækis um hvar það vildi virkja eftir að ráðherrar Framsóknarflokksins höfðu farið með þá um norðanvert landið til að sýna þeim og falbjóða náttúruperlur landsins?

Hver er stefnan?

Hver er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Hún er alveg skýr, við höfnum stóriðjustefnunni og stórvirkjunum í hennar þágu. Ég hélt að þetta væri öllum ljóst. Ræðan sem vísað er til var mjög góð og ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar við hvöttum til þess og kröfðumst þess að fallið yrði frá áformum um að fylla á Hálslón, í það minnsta þar til tilteknum skilyrðum yrði náð. Þetta er krafa sem hljómar og ómar um þjóðfélagið allt.

Ætlar þingmaðurinn að tæma lónið?

Svo skulum við bara fá Framsóknarflokkinn og segja hvað hann hefur til málanna að leggja varðandi íslenskt efnahagslíf 

Ætlar þingmaðurinn að tæma lónið?

Ég vona bara að kjósendur hlusti vel á þessa merku talsmenn Framsóknarflokksins.

Forseti. Menn hafa hér talað um fjárlagafrumvarpið af miklu viti og víðsýni og sumir dregið arnsúg í flugnum, einkum þeir sem yngri eru og nýrri hér á þingi. Hefur verið aðdáunarvert að heyra hvílíkt mannvit er þar saman komið og næmur skilningur á ýmsum þáttum sem menn hafa tekið fyrir. Það er líka eðlilegt að menn hafi farið út um víðan völl, síðast voru nokkrir þingmenn hér komnir ofan í Hálslón. Þó sumir mundu segja að þeir væru þar best geymdir þá bið ég hina sömu hv. þingmenn að draga sig þaðan upp hið fyrsta. Mitt erindi hingað varðar einkum hæstv. menntamálaráðherra. Þó ég geti nú ekki farið fram á að hann verði kallaður til umræðunnar vil ég tjá forseta að það er óæskilegt að þessi fjárlagaumræða skuli ekki vera þannig skipulögð að hægt sé að fara í gegnum ákveðna málaflokka að minnsta kosti að þeim ráðherra viðstöddum sem um þá sér. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki einu sinni hér viðstaddur, heldur þeir fóstbræður, hv. þingmenn formaður og varaformaður fjárlaganefndar, einir saman. Þótt þeir séu merkilegir og ágætir, einkum þegar þeir hafa dregið sig upp úr Hálslóni, koma þeir ekki í staðinn fyrir það „átoritet“ sem ráðherrar standa hér fyrir. Mitt erindi í ræðustólinn er í raun og veru einsaga eins og það er kallað í nútímalegri sagnfræði. Þar hafa menn að undanförnu áttað sig á því að saga einstaklings, eins héraðs, eins fyrirtækis eða fyrirbrigðis meðal þjóðar eða mannfélags getur líka verið merkileg og hægt að draga af henni ýmsa lærdóma fyrir heildina. Sú einsaga varðar hæstv. menntamálaráðherra. Hún varðar nákvæmlega nýja stofnun sem menntamálaráðherra gekkst fyrir að komið yrði á fót á síðasta þingi. Stofnun sem margir efuðust um að aðstoða ætti menntamálaráðherra við að koma á fót. Stofnun sem komið var á fót eftir að hæstv. menntamálaráðherra lagði fram frumvarp sem tók gagngerum breytingum í þinginu, svo gagngerum að meira að segja nafni stofnunarinnar, og þar með frumvarpsins, var breytt. Stofnun sem nú heitir Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Hún var sett saman úr fimm minni stofnunum og efuðust margir um að þær ættu allar þar heima og því þá ekki fleiri. Eins og ég segi urðu miklar efasemdir um að þetta frumvarp ætti rétt á sér í byrjun. Það gerðist hins vegar að menn náðu saman um að reyna þetta í bjartsýni og í trausti þess að vel yrði búið að þessari stofnun enda var markmiðið með frumvarpinu m.a. að efla það fræðasvið sem þarna ætti einkum heima, þ.e. svokölluð íslensk fræði. Er þá einkum átt við bókmenntir, handritafræði, sögu sem þessu tilheyrir og málfræði. Hvernig hefur nú farið um þessa stofnun í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar? Jú, það er þannig að lagðar hafa verið saman þær tölur sem stofnanirnar fimm sem sameinaðar voru nú 1. september, hygg ég, í þessa stofnun, fengu fyrir árið 2006. Þær tölur eru síðan uppfærðar miðað við verðlagsútreikninga þá sem hér er beitt og munu einkum snúa að launum - dregnar frá vegna aðhalds tæpar 4 millj. af þessari upphæð. Síðan voru dregnir frá tímabundnir styrkir, öðrum styrkjum bætt við o.s.frv. og síðan er niðurstöðutala fengin, sem er 233,7 millj., í þessu frumvarpi. Í frumvarpinu sem við samþykktum hér að lokum á síðasta þingi er sérstaklega getið um það í 7. gr. að í stofnuninni skuli vera tvær sérstakar rannsóknarstöður, önnur tengd nafni Árna Magnússonar, hin með sama hætti tengd nafni Sigurðar Nordals. Ég vek athygli á að það er í lögunum sjálfum sem þessar rannsóknarstöður eru tilgreindar. Það auðveldaði mjög afgreiðslu málsins hér í fyrra að við 1. umr. um þetta frumvarp sagði menntamálaráðherra um þessar stöður, að þær mundu verða til strax á fyrsta starfsári hinnar nýju stofnunar. Ég ætla að lesa hér, með leyfi forseta, það loforð sem ráðherra gaf um þetta við 1. umr. Það var svona: „Ég vil hins vegar vekja athygli á því að ég legg sérstaka áherslu á að litið verði til þess við gerð fjárlaga fyrir fyrsta heila starfsár stofnunarinnar, þ.e. fyrir árið 2007, að skapa stofnuninni svigrúm til að ráða í þessi störf sérstaklega sem kveðið er á um í 7. gr. frumvarpsins og þar með undirstrikað mikilvægi rannsóknarhlutverks stofnunarinnar.“ Þetta er nú ekki fallegur texti en hann segir nákvæmlega það sem hann átti að segja. Þetta er loforð. Þetta er fyrirheit ráðherra. Loforð hér úr þessum stóli við þingið og þar með við þjóðina og þá sem láta sér annt um þetta mál, að þessum stöðum verði komið á legg strax á næsta ári, árið 2007. Skemmst er frá því að segja að ekkert sést til þessa fjár í fjárlagafrumvarpinu. Hæstv. menntamálaráðherra er þar með orðinn ómerkingur orða sinna hvað þetta varðar. Það er auðvitað ekkert nýtt að eitthvað sé gefið í skyn og síðan ekki við það staðið. Það er hins vegar nýtt, og ég hygg að það sé satt að segja alveg nýtt, að yfirlýsing af þessu tagi, forseti, sem þingmenn eru vanir að telja jafngildi loforðs - sem þingmenn og þeir aðrir sem málið varðar telja að sé þar með fastbundið - sé ekki efnd. Að ráðherra segi hér eitt og efni það síðan ekki á næsta ári. Ég tel það ákaflega alvarlegt mál fyrir þann ráðherra sem um ræðir, hæstv. menntamálaráðherra, og raunar fyrir ríkisstjórnina alla, að ekki sé hægt að treysta því sem ráðherrar heita hér í þessum stóli. Vissulega er hér um bírókratískt orðalag að ræða. En það vita allir sem hér hafa komið nálægt þingsölum að einmitt þetta orðalag þýðir að menntamálaráðherra hefur lagt sig undir við að útvega það fé sem hér er um að tefla, enda er um nýja stofnun að ræða og því er treyst að það fé komi til. Önnur fyrirheit og jákvæðar undirtektir við hvatningar, sem m.a. öll menntamálanefnd þingsins stóð að - um þau er hið sama að segja, að ekkert hefur verið gert með þau. Það þarf að ræða við menntamálaráðherra síðar. Aðalatriðið er þetta: Menntamálaráðherra gaf yfirlýsingu við 1. umr. um þetta tiltekna frumvarp hér í haust. Menntamálaráðherra stendur ekki við þessa yfirlýsingu. Menntamálaráðherra er ómerkingur orða sinna. Það er ekki hægt að treysta því hér eftir sem menntamálaráðherra segir úr þessum stól þegar um er að ræða fyrirheit eða loforð. Það er ekki glæsileg staða, forseti, þegar menntamálaráðherra hefur kynnt hér að hún hyggist leggja fram m.a. frumvarp um fjölmiðlalög margvísleg. Frumvarp um nýja tegund af ríkisútvarpi. Það er ekki glæsileg staða.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007. Ég ætla að byrja á því að fagna sérstaklega þessu frumvarpi - þetta er gríðarlega sterkt frumvarp sem sýnir að við höfum verið á réttri leið - og óska fjármálaráðherra til hamingju með þá sterku stöðu ríkissjóðs sem birtist í því. Við höfum starfað hér samkvæmt langtímaáætlun. Við erum á hárréttri leið og erum byrjaðir að uppskera af þeirri stefnu sem við höfum mótað undanfarin ár. Þannig höfum við verið að greiða niður skuldir og við gerum það áfram samkvæmt þessu frumvarpi. Við höldum áfram að greiða niður skuldir, nefnilega um 25 milljarða, samkvæmt frumvarpinu sem liggur fyrir. Við höfum undanfarin ár lagt áherslu á aðhald í ríkisfjármálum. Það birtist m.a. í því að við sýnum um 5% tekjuafgang af landsframleiðslu undanfarin ár og þá er ekki horft til tekna ríkisins af sölu Landssímans. Þetta skiptir máli. Á næsta ári er, eins og fram kemur í fylgiriti með þessu frumvarpi, þjóðhagsspá, gert ráð fyrir að dragi úr umsvifum í efnahagslífinu. Við höfum undanfarin ár verið að skapa svigrúm til þess að ríkið auki þá aðeins umsvif sín á sama tíma og skattar verði lækkaðir og framlög til velferðarmála aukin. Þetta sést til að mynda af því að farið verður í auknar framkvæmdir. Í umræðunni í dag hefur mér heyrst af málflutningi stjórnarandstöðunnar að þeir reyni að taka í gíslingu einstaka afmarkaða málaflokka og draga þá fram í dagsljósið til vitnis um að hér séu menn á rangri leið. Eðlilegra hefði mér fundist að við 1. umr. fjárlaga, þegar við fáum þetta frumvarp og tökum 1. umr. um það, að menn einbeiti sér að stöðu efnahagsmála í víða samhenginu. Velti því fyrir sér hvort við séum að beita ríkisfjármálunum í þeim tilgangi sem við þurfum til að skapa það jafnvægi sem nauðsynlegt er. Vissulega eru vextir til að mynda um þessar mundir mun hærri en við viljum sjá þá. Verðbólga hefur einnig farið fram úr þeim viðmiðum sem við horfum til. Ég hefði talið eðlilegt að umræðan hefði snúist um þetta í dag og þá einkum um það hvort þetta fjárlagafrumvarp væri til þess fallið að spyrna við fótum. Lagt er upp með það að verðbólgan fari niður á við og verði komin í eðlilegt horf á síðari hluta næsta árs, að viðskiptajöfnuðurinn snúist sömuleiðis mjög hratt við og vextir geti þar af leiðandi farið að lækka. En þetta hefur mest lítið verið til umfjöllunar hér. Mig langar að taka sérstaklega til umfjöllunar vaxtagjöld og þann mikla vaxtasparnað sem hefur orðið vegna þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að sýna aðhald og greiða niður skuldir. Ég hef látið reikna það fyrir mig svona lauslega hverju vaxtasparnaðurinn nemur þegar við horfum til þess sem þetta frumvarp leggur til og þeirrar stöðu sem var hér fyrir nokkrum árum. Um er að ræða vaxtasparnað af lækkun hreinna skulda ríkissjóðs, þ.e. tekin lán að frádregnum veittum lánum. Ég hef jafnframt látið reikna vaxtatekjur ríkissjóðs af inneignum hjá Seðlabankanum. Í þessum útreikningum hefur verið miðað við 6,5% nafnvexti sem er afskaplega hóflegt ef horft er á innlenda markaðinn en hins vegar er þess að geta að hluti af skuldum ríkisins er í útlöndum. Samkvæmt þessum útreikningum er árlegur vaxtasparnaður 8,3 milljarðar ef miðað er við hreinar skuldir í árslok 2007 og borið saman við hreinar skuldir í árslok 1997, 8,3 milljarðar. Hreinar vaxtatekjur af heildareignum ríkisins og stofnana hjá Seðlabankanum eru 6,5 milljarðar, en þá er vissulega verið að miða við þessa sömu vaxtaprósentu. Það eru 6,5% sem verður að teljast afar hóflegt. Þegar þetta tvennt er lagt saman, inneignir, þ.e. vaxtatekjur af inneignum, og vaxtagjaldasparnaður vegna þess að við höfum verið að greiða niður skuldir, er samtala þessara tveggja liða 14 til 15 milljarðar kr. á ári. Þá hef ég ekkert minnst á að við höfum verið að stórauka innborganir vegna lífeyrisskuldbindinga. Í árslok 2005 námu þannig fyrirframgreiðslur ríkissjóðs inn á lífeyrisskuldbindingar 100 milljörðum kr. Hvað inneignirnar varðar, þá voru þær í lok ágúst síðastliðins rúmlega 100 milljarðar kr. hjá Seðlabanka Íslands. Þannig styður ríkissjóður við peningastefnuna með því að leggja fjármunina inn á reikning og koma þannig í veg fyrir að þeir séu í umferð. Við skulum taka þessa tölu sem ég nefni hér um vaxtatekjurnar og vaxtagjöld sem hafa verið spöruð, með því að hafa greitt niður skuldir, og setja hana í samhengi við framkvæmdir ríkisins. Ef við setjum hana í samhengi við vegaframkvæmdir og aðra fjárfestingu ríkissjóðs þá var hún á árinu 2006 16,1 milljarður. Þannig að vaxtatekjur og spöruð vaxtagjöld eru um það bil jafnhá og heildarfjárfesting ríkissjóðs á ári. Það eru stórkostlegar fjárhæðir sem hér er um ræða. Við höfum stóraukið svigrúm ríkissjóðs til þess að láta gott af sér leiða, fara í samfélagslega arðbær verkefni og styrkja enn frekar velferðarkerfið. Þetta eru stóru tíðindin þegar horft er yfir síðastliðin ár, þá stefnu sem hér hefur verið mörkuð í ríkisfjármálum og þann árangur sem við sjáum að við erum að uppskera í þessu fjárlagafrumvarpi. Þetta eru háar tölur. Varðandi lífeyrissjóðina, 100 milljarða kr. fyrirframgreiðsla inn á lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs. Það eru ekki lágar tölur heldur. Staðan er reyndar sú að við erum öfundaðir hvarvetna, ekki einungis af stöðu lífeyrissjóðanna heldur ekki síður af því að við erum hér með lágan meðalaldur. Við erum tiltölulega ung þjóð. Það er ekki þannig alls staðar í löndunum í kringum okkur. Annars staðar eru menn að kljást um það á þjóðþingunum að hækka þurfi eftirlaunaaldurinn, skera niður eftirlaunaréttindi. Sú umræða er ekki á dagskrá hjá okkur í dag. Hún verður það ekki í vetur. Hún verður það ekki á næstu árum vegna þeirrar stöðu sem við höfum skapað lífeyrissjóðunum á Íslandi. Ég ætla í lokin að vekja athygli á töflum sem fylgja fréttatilkynningu frá fjármálaráðuneytinu og draga þetta myndrænt fram. Það er fróðlegt að skoða hreinar skuldir ríkissjóðs á Íslandi í samanburði við evrusvæðið og OECD-löndin. Á evrusvæðinu og hjá OECD-þjóðunum hafa hreinar skuldir ríkissjóðs verið á hægri uppleið, hafa verið að síga hægt upp á við á sama tíma og hreinar skuldir ríkissjóðs á Íslandi eru að hrynja. Þær hrynja niður á við vegna þess að við höfum haft svigrúm til þess að greiða niður skuldir. Það er líka fróðlegt að skoða súlurit yfir eignir ríkisins í Seðlabankanum sem hafa undanfarin ár verið að skríða frá því að vera um 10 milljarðar árið 2000, og aðeins upp fyrir 10, og upp í um það bil 20 milljarða á árinu 2002 til 2004. En árið 2005 tekur viðkomandi súla stökk vegna sölu Landssímans og hún hækkar enn á árinu 2006. Heildareignir ríkisins í Seðlabankanum eru þannig komnar í 100 milljarða eins og ég gat um áðan. Staðan er afskaplega sterk. Við skulum fagna þessu fjárlagafrumvarpi.

Frú forseti. Það hefur verið athyglisvert eins og jafnan að fylgjast með þessari umræðu. Ég hef lagt eyrun við henni þó að ég hafi ekki verið allan tímann í salnum. Það hefur vakið sérstaka athygli mína hversu stjórnarliðar gera sér mikinn mat úr og reyna að gleðjast yfir einum og sama hlutnum allan tímann. Í raun og veru hafa þeir fyrst og fremst dregið eitt hér fram, sjálfum sér og sinni ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta til ágætis, að það sé batnandi afkoma eða góð afkoma ríkissjóðs og lækkandi skuldir. Það hefur enginn deilt um það, það blasir við og á sér augljósar og eðlilegar skýringar að afkoma ríkissjóðs hefur farið verulega batnandi síðustu árin. Og skárra væri það nú í mestu þenslu- og viðskiptahallaveislu Íslandssögunnar, þegar ríkissjóður hefur gríðarlegar tekjur af umframeyðslu þjóðarbúsins og selur á sama tíma verðmætar þjóðareignir. Það væri nú meiri búskapurinn ef menn gætu þá ekki skilað ríkissjóði með einhverjum afgangi. Vandinn er hins vegar sá að ójafnvægið í hagkerfinu er líka í afkomu hinna einstöku aðila því á sama tíma og ríkissjóður hefur borgað niður skuldir safna sveitarfélögin skuldum, á sama tíma og atvinnulífið og heimilin safna skuldum. Hver eru nú efnin til þess að vera svona sperrtur og sjálfumglaður eins og stjórnarliðar hafa verið hér þegar við horfum á hrikalega skuldasöfnun þjóðarbúsins, þegar við horfum á að það er flest sem bendir til að við séum að festast í tímabili ójafnvægis, verðbólga liggur utan viðmiðunarmarka Seðlabankans árum saman og spár standast ekki og fjármálaráðuneytið t.d. verður að viðurkenna að þjóðhagsspá sem lögð var til grundvallar fjárlagafrumvarpinu í fyrra, þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins sjálfs, það var nú ekki eins og það væri óháð spástofnun, nei, það var fjármálaráðuneytið sjálft sem spáði svo vitlaust að það stendur ekki steinn yfir steini. Hvernig var þjóðhagsspáin sem kom í byrjun október 2005? Þá var gert ráð fyrir að viðskiptahalli á því ári, sem þá var langt liðið á, yrði 13,3%. Hann endaði í yfir 16%. Gert var ráð fyrir að viðskiptahallinn færi niður á þessu ári, yrði 12,2% eða 12% slétt. Hvar endar hann? Jú, nú er spáin upp á 18,7% af landsframleiðslu eða litla 209 milljarða kr. Það er alveg rétt að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talar oft um að þetta sé ískyggilegur viðskiptahalli, en eru þá innstæður fyrir gorgeirnum, hv. þingmaður, um hinn glæsta árangur ríkisstjórnarinnar í hagstjórn og efnahagsmálum? Er það svo þegar vantar tvo þriðju úr milljón á hvert mannsbarn í landinu að við eigum fyrir eyðslu okkar og fjárfestingum í útlöndum, 209 milljarða? Það eru 209 sinnum þúsund milljónir króna. Það eru sem sagt tveir þriðju úr milljón á hvert einasta mannsbarn í landinu sem vantar upp á að við eigum fyrir reikningunum. Það væri kannski sök sér ef þetta væri algjörlega einstakt fyrirbæri og bundið við eitt ár en það er ekki þannig. Það er verið að keyra þjóðarbúið áfram á svona skekkjum árum saman. Auðvitað skilar þessi gríðarlegi viðskiptahalli ríkissjóði miklum tekjum, það er augljóst mál. Það er vel þekkt staðreynd að á tímum verðbólgu, uppsveiflu, og á tímum viðskiptahalla streyma miklar tekjur inn í ríkissjóð. En það eru ekki innstæður í raun fyrir þeirri afkomu vegna þess að þetta er umframeyðsla þjóðarbúsins. Talandi um hina miklu ábyrgð, er það mjög mikil ábyrgð að standa frammi fyrir því að við eyðum langt um efni fram á löngu, löngu árabili og sendum þann reikning á komandi kynslóðir? Því þetta er ávísun á lakari lífskjör og erfiðari greiðslustöðu þjóðarbúsins á komandi árum. Þakka skyldi það þó að ríkissjóður lagaði stöðu sína við þessar aðstæður. Gallinn er hins vegar sá að þegar dæmið er gert upp í heild sinni og afkoma þjóðarbúsins er lögð saman þá hefur sigið svo á ógæfuhliðina hjá öðrum aðilum, öðrum máttarstoðum samfélagsins að heildarútkoman er mjög alvarleg, hún er mjög ískyggileg. Ef við tökum viðskiptahallann á þessu langa tímabili, t.d. hallann árin 2004, 2005 og 2006 og spárnar til ársins 2010, þá erum við farin að tala um viðskiptahalla á innan við áratug sem verður hátt í ein landsframleiðsla. Það er ekkert smáræði. Hvað þýðir það? Það mun örugglega þýða að það styttist í að erlend matsfyrirtæki fari að lækka lánshæfismat Íslands. Það er algerlega óumflýjanlegt ef svo heldur sem horfir. Það mun gerast. Varnaðarorðin í skýrslum þessara aðila undanfarin ár hafa heldur verið að þyngjast að þessu leyti. Menn eru að vitna hér í skýrslur og samanburði, hv. síðasti ræðumaður, m.a. í gögn frá OECD um stöðu ríkissjóða og það er allt rétt sem þar er sagt. En af hverju t.d. vitnaði þá ekki hv. þm. Bjarni Benediktsson eða hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Birkir Jón Jónsson í töfluna hérna um hreinar erlendar skuldir OECD-ríkja? Hvernig er skuldastaðan að þróast á Íslandi? Við erum komin í 150% af landsframleiðslu í hreinar erlendar skuldir. Við erum komin langt fram úr því OECD-ríki sem er með næstóhagstæðasta stöðu að þessu leyti, Nýja-Sjálandi. Hvað eru 150% af áætlaðri landsframleiðslu á þessu ári? Eigum við að segja að það séu 1.950 milljarðar, frú forseti, það skyldi nú ekki vera? Það tekur nú í að greiða af því og borga af því á komandi árum og hverjir eiga að gera það? Jú, börnin okkar. Það er verið að eyða hér mjög um efni fram og svo segja menn það stóriðjunni til framdráttar að hún standi ekki fyrir nema 30% af þessum viðskiptahalla og það er rétt. En hvað þýðir það þá? Það þýðir að hitt, afgangurinn að mestu leyti, eru ekki fjárfestingar í atvinnuuppbyggingu eða svokölluðum varanlegum framleiðslutækjum, heldur því miður umframeyðsla. Svona er látið vaða á súðum og þetta kalla menn ábyrgð, þetta kalla stjórnarliðarnir ábyrgð hér og hælast um og vorkenna okkur stjórnarandstæðingum fyrir að vera í stjórnarandstöðu og að við séum að reyna að gera okkur upp einhver efni til að gagnrýna þetta frumvarp. Ég þarf þess ekki. Ég hef árum saman varað við því hvert væri að stefna í þessum efnum og ég held því fram, ég fullyrði það, að það er einstakt ábyrgðarleysi hvernig stjórnvöld standa að verki í þessum efnum, að skuldsetja landið með þessum hrikalega hætti með því að keyra áfram þá vitlausu stefnu sem hér hefur verið keyrð með glórulausum stóriðjufjárfestingum, með rangt skráðu gengi og með vaxtapólitík sem springur í loft upp einhvern daginn ef svo heldur sem horfir. Það er glórulaust. Látum nú vera ef það sæi til lands og menn væru að sjá að sér. En hvað er boðað? Þrjú ný stór álversverkefni í viðbót á næstu árum. Greiningardeildir banka eru þegar farnar að spá því að þetta muni leiða til þess að Seðlabankinn geti lítið eða ekkert lækkað vexti. Hvað segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson um þá framtíðarsýn að það verði keyrt hérna áfram á 12–14% stýrivöxtum, 2–4% raunvaxtamun milli Íslands og annarra landa, sem þýðir þetta innstreymi fjármagns og þýðir þessa hluti sem við vitum? Með öðrum orðum: Ef teknar verða ákvarðanir t.d. á næsta ári um þó ekki væri nema eina af þessum þremur nýjum álverksmiðjum eða álverkefnum þá er það mat greiningardeilda bankanna að það muni gera út um það að Seðlabankinn geti tekið að lækka vextina, einfaldlega vegna þess að hann verður að bregðast við framtíðarhorfunum og þær verða þá ný veisla, nýtt þenslu- og hágengistímabil með vaxandi viðskiptahalla á nýjan leik o.s.frv. Að síðustu vil ég svo segja við hv. þm. Birki Jón Jónsson sem ítrekað hefur gert hér í dag ummæli mín um Kárahnjúkastíflu að umtalsefni og ég þakka honum að sjálfsögðu heiðurinn. Hv. þingmaður var að vísu ekki svo lánsamur að vera með í ferðinni og heyra ræðu mína alla en það er rétt að hv. þingmaður hafi bara frá fyrstu hendi hvernig þetta mál er vaxið. Það er þannig vaxið að þingflokkur og stjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðu um það samþykkt í lok ágúst að því yrði frestað að setja vatn á Hálslón og það yrði farið í nýtt óháð áhættumat á framkvæmdinni vegna þess að það hrannast upp efasemdir um að það sé verjandi áhætta að hleypa vatni á mannvirkin. Síðast í Morgunblaðinu í gær er jarðfræðiprófessor að líkja því við ofsaakstur hvernig staðið var að undirbúningi Kárahnjúkastíflu og hugarfarinu við það að það sé þá í lagi að ástunda ofsaakstur svo lengi sem ekki verði slys. 

Forseti biður hv. þingmann að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Það var eitt og annað sem hv. þingmaður fann að stöðu mála og eins og hann reyndar nefndi sjálfur ætti það ekki að koma neinum á óvart sem hann ræddi um. Hann hefur haft áhyggjur af þessum hlutum um nokkurt skeið og út af fyrir sig telja fleiri að viðskiptahallinn sé atriði sem við þurfum að skoða. Hins vegar ganga spár okkar út á það, eins og við höfum reyndar talið um nokkurn tíma, að hann muni ganga til baka og þá einmitt vegna þess að útflutningstekjur muni aukast, álútflutningurinn muni þá vega þar upp á móti. Ef það væri nú þannig að fram færi nýtt arðsemismat á Kárahnjúkavirkjun og í ljós kæmi að virkjunin væri miklu arðsamari en áður hefur verið talið og það kæmi í ljós að aðstæður væru þær í íslensku efnahagslífi eða einhverjir spáðu því, kannski einhverjar greiningardeildir sem hv. þingmaður er að vísa til, að það væri auðvelt að koma stórum virkjunum og álverum fyrir í hinu íslenska hagkerfi og væri jafnvel nauðsynlegt að byggja fleiri álver og virkja meira til þess að halda uppi atvinnu og til þess að einstaklingarnir geti greitt af þeim skuldum sem þeir hafa, sumir hverjir, tekið á sig að undanförnu til að fjármagna kaup af ýmsu tagi, breytti það einhverju í afstöðu hv. þingmanns til Kárahnjúkavirkjunar eða svipaðra verkefna? Væri þá allt í lagi að virkja, væri þá allt í lagi að byggja stíflur og væri þá allt í lagi að mynda stór uppistöðulón ef staðan væri sú sem ég var að reyna að lýsa áðan?

Frú forseti. Varðandi viðskiptahallann þá er það rétt, að það er verið að reyna að spá því hér í septemberhefti fjármálaráðuneytisins, Þjóðarbúskapnum, að hann fari niður en þó ekki nema niður í 10% á næsta ári. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson telur það of svartsýnt. Hann vonast til að hann gangi hraðar niður. En ég bendi bara á hvernig spárnar hafa staðist. Ég fór yfir það hvernig spáin í fyrra fór þannig að þar eru ekki nákvæmnisvísindi á ferð. Allar spár, bæði fjármálaráðuneytisins sjálfs og viðskiptabankanna gera ráð fyrir viðskiptahalla út þennan áratug, bara mismiklum. Ekki ein einasta spá gerir ráð fyrir því að viðskiptajöfnuður náist. Spurningin er aðeins um hve mikill viðskiptahallinn verður út þennan áratug. Það er alveg ljóst að verði ráðist í frekari stóriðjufjárfestingar þá vex hann á nýjan leik. Varðandi arðsemina spyr ég hæstv. fjármálaráðherra á móti: Tekur fjármálaráðuneytið ekki alvarlega ítrekaðar ábendingar OECD sem spyr aftur og aftur í ársskýrslum sínum um efnahagsmál á Íslandi hvernig í ósköpunum standi á því að aldrei hafi verið gert gagnsætt arðsemismat á þessum framkvæmdum? Við nálgumst að sjálfsögðu hvert verkefni fyrir sig út frá því sem í því er fólgið. Ef því fylgja í fyrsta lagi óverjandi umhverfisspjöll þá erum við á móti þeirri framkvæmd, jafnvel þó að hún teldist mjög arðsöm, svo fjármálaráðherra hafi það frá fyrstu hendi. Þetta er ekki bara reikningsdæmi í okkar huga. Náttúran á Íslandi er ekki til sölu fyrir einhverja smáaura af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við erum ekki svo fátæk þjóð að við förum að stórskemma landið okkar, hvað þá fyrir eitthvað sem orkar tvímælis að sé arðsamt fyrir þjóðarbúið. Hvers vegna spyr OECD í skýrslu sinni í sumar, með leyfi forseta, ég les á ensku og þýði svo á eftir: „… there are the more fundamental questions of whether they provide significant net benefits to the economy …“ - stóriðjuverkefnin. Það eru sem sagt uppi grundvallarspurningar um hvort þær séu nógu arðsamar fyrir þjóðarbúið. Þetta er mat sérfræðinganna hjá Efnahags- og framfarastofnuninni. Hvers vegna er þetta ekki kannað?

Frú forseti. Það hefur margsinnis komið fram í þeim skýrslum, samantektum og útreikningum sem ráðuneytið hefur gert að virkjanir, Kárahnjúkavirkjun sérstaklega, auka umtalsvert hagvöxt umfram það sem annars hefði verið, ef ekki hefði til þeirra komið. Ég held að þær upplýsingar hafi verið nægjanlegar til að taka ákvarðanir um þær virkjanir sem þegar hafa verið gerðar og síðan hefur reynslan sýnt okkur hversu mikilsverðar þær hafa verið fyrir okkur. Ég verð hins vegar að þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilnisleg svör við spurningum mínum, þ.e. að það skiptir ekki máli hvert arðsemismatið er. Hann er á móti því að virkja og byggja stóriðju á virkjunum. Þess vegna skil ég ekki af hverju er þá alltaf verið að tala um að arðsemismatið sé ekki nægjanlega gott og að gera ætti eitthvað annað arðsemismat sem ætti að vera einhvern veginn öðruvísi, ef svarið er fyrir fram það að arðsemismatið skipti ekki máli. Bæði hann og fleiri hans félagar hafa talað um þetta.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur greinilega ekki hlustað. Ég sagði að við nálguðumst þessa hluti í þeirri röð að fyrst vildum við kanna umhverfisáhrif viðkomandi framkvæmda. Við erum ekki gegn því að það sé virkjað á Íslandi til einhverra þeirra þarfa sem við teljum að séu skynsamlegar fyrir land og þjóð. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að gera það eftir því sem við t.d. þurfum raforku til almennra þarfa eða almenns iðnaðar og þess vegna í einhverjum tilvikum til stærri fyrirtækja, enda séu þær virkjanir á sjálfbærum grunni reistar og valdi ekki óréttlætanlegum skaða í lífríki og náttúru. Þetta er það sem ég sagði. Ég sagði að ef virkjanirnar yllu umtalsverðum náttúruspjöllum …  Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra snúi ekki út úr og reyni að segja að maður hafi sagt eitthvað annað en maður sagði. Ég sagði nákvæmlega þetta. Við skulum lesa þetta þegar kemur útskrift af þessu. Það á ekki að þurfa að standa í útúrsnúningum af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Ef þær valda óásættanlegum náttúruspjöllum þá erum við á móti þeim, jafnvel þó að þær séu arðsamar, sagði ég, hæstv. fjármálaráðherra.

Virðulegi forseti. Það hendir mann ýmislegt og m.a. það að vera að kallaður til andsvars og standa fyrir stefnu Seðlabankans í peningamálum. Flestu á maður eftir að lenda í. Í átta ár hef ég varað við þeirri pólitík í þessum ræðustól og bent á það að kunnir klassískir hagfræðingar hafi einmitt bent á að fleiri verkefni réðu þessu, þ.e. fyrst og fremst innstreymi peninganna. Til dæmis Ludwig von Mises og fleiri hafa talað um það. Ég hef talað fyrir þessu árum saman, verið fordæmdur af flestum og kannast ekki við að margir hafi komið upp í þennan ræðustól til að hjálpa mér í þeim málflutningi. Menn verða hins vegar að athuga, þegar þeir tala um viðskiptahallann, viðskiptin við útlönd eða heildarviðskiptin, að þjónustujöfnuðurinn er inni í þeim tölum sem við erum að tala um. En þegar ég segi að það ríki allt of mikil svartsýni hjá fjármálaráðuneytinu þá bendi ég á lærðar ritgerðir, t.d. eftir prófessor Ragnar Árnason sem hafa sýnt fram á að þjóðhagslíkanið er þannig gert að því hættir við að keyra út af, bæði þegar beygjan er upp og þegar beygjan er niður. Það vanmetur tekjurnar í góðærinu og ofmetur tekjurnar þegar þær fara niður. Hagsveiflan er miklu skarpari í reynd, sýnir hann fram á, en líkanið sýnir. Þess vegna er ég svo bjartsýnn á að viðskiptajöfnuðurinn muni lagast miklu fyrr og þjóðfélagið ná eðlilegu heilbrigði miklu fyrr. Þetta hef ég verið að segja og bent á að ég vona sannarlega að tekjur ríkisins verði á næsta ári minni en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég segi það af fullri hreinskilni og tala þannig um þetta. Við verðum að átta okkur á því að ríkið hefur ekki verið að safna skuldum. Þess vegna erum við ekki að stela af næstu kynslóð eins og við værum ella. Það eru einstaklingarnir sem eiga skuldirnar og það eru eignir á bak við þetta, gríðarlegar eignir.

Frú forseti. Það er alveg rétt að hv. þingmaður er ekki mikill aðdáandi efnahagsstjórnar Seðlabankans en veruleikinn er eins og hann er, að stýrivextirnir eru 14% og Seðlabankinn er líklega að festast uppi með þessa stýrivexti. Það má auðvitað deila um það hvort það hafi ekki verið ógæfa í sjálfu sér þegar þenslutíminn gekk í garð að vextirnir voru jafnháir og raun ber vitni. Seðlabankinn ályktar sem svo: Við höfum bara þetta tæki og ef við ætlum að beita því þá verðum við að gera það með hreyfingum á vaxtastiginu. Við hækkum vextina til að kæla niður hagkerfið og þeir eru þarna, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, uppi í 14%. Ef ríkisstjórnin ætlar að dæla nýjum stóriðjufjárfestingum inn í hagkerfið á næstu missirum þá mun það útiloka að Seðlabankinn komist niður með stýrivextina. Það er algerlega borðleggjandi því að hann fer ekki að lækka þá við þær aðstæður að nýtt þenslu- og verðbólgutímabil sé handan við hornið. Það er alvara málsins. Varðandi viðskiptajöfnuðinn þá er það vissulega rétt að þjónustuviðskiptin eru þar en ég bendi á að vöruskiptajöfnuðurinn einn var neikvæður um 19,1 milljarð kr. í júlí. Hann fer að vísu lækkandi núna enda má hann lækka. Það munar um hvern mánuðinn sem vantar næstum 20 milljarða kr. upp á að bara vöruskiptajöfnuðurinn sé í lagi, hvað þá viðskiptajöfnuðurinn í heild. Þegar við tölum um hinar erlendu skuldir og eignir á móti þá viðurkenni ég að það er mikil hreyfing í hagkerfinu, bæði út og inn. Þess vegna nota ég nettótölurnar. Hv. þingmaður hefur ekki heyrt mig hampa neinu öðru en erlendri nettóskuldastöðu þjóðarbúsins. Þess vegna má taka hreina stöðu ef við viljum skoða hana. Hún er líka komin yfir 100% af landsframleiðslu, hv. þingmaður. Algerlega hrein staða þjóðarbúsins þegar allt er tekið inn í reikninginn er orðin neikvæð um meira en eina landsframleiðslu, líklega 105% eða svo núna. Þetta er veruleikinn. Þetta eru óumdeilanlegar mælistærðir þegar við tökum hreinu stöðuna.

Virðulegi forseti. Vöruskiptahallinn varð 19 millj. kr., það er alveg rétt, en var síðan í ágúst 11 milljarðar kr. Hann var í september, það kom fram í gær, rétt um 8 milljarðar kr. þannig að ferðin er mjög skörp niður, til allrar hamingju. Ég fullyrði, en það eru ekki allir sammála mér um það, að það besta sem við gætum gert til að hjálpa Seðlabanka, ekki að rífast við hann heldur hjálpa honum út úr þessum ógöngum, væri að ríkið sem á núna 100 milljarða kr. inni hjá Seðlabankanum tæki svona 70 milljarða kr., 1 milljarð dollara, og breytti í gjaldeyrisvarasjóð til að hjálpa þeim til baka. Þeir verða að koma til baka. Þá er betra að eiga smávegis af aurum. Þeir verða að fara til baka. Hvað ætlum við að gera ef við sitjum uppi með þessa vexti? Þá keyrum við bara þjóðfélagið í strand. Þetta er staðreyndin. Þeir verða að koma sér til baka og fyrir okkur er langbest að hjálpa þeim og hætta að rífast við þá um smátíma, hjálpa þeim til baka.

Herra forseti. Mikið væri gaman ef ríkisstjórnin tæki til við að hjálpa Seðlabankanum, færi að vinna með Seðlabankanum í staðinn fyrir að hún hefur fram undir það síðasta unnið gegn honum. Á það benda erlendir sérfræðingar sem koma og skoða hagstjórnina og hagkerfið. Þeir eru furðu lostnir yfir því að það virðist ekkert samræmi á milli framgöngu stjórnvalda, ríkisstjórnar og opinberra fyrirtækja annars vegar og Seðlabankans hins vegar. Það var hárrétt sem hv. þm. Jón Bjarnason benti hérna á að það þarf að skoða fleira en ríkissjóð. Hvað með fyrirtæki ríkisins? Skipta þau ekki máli? Hvert er aðalþenslufyrirtæki landsins í dag? Það er Landsvirkjun að 50% í eigu ríkisins. Varðandi gjaldeyrisvarasjóðinn þá get ég tekið undir það með hv. þingmanni, og ég hef margsagt að skynsamlegt hefði verið að byggja hann upp. Ég varð undrandi þegar Seðlabankinn hætti skipulögðum gjaldeyriskaupum fyrir einu og hálfi ári síðan eða svo. Ég held að það hafi verið misráðið og þetta er alls ekki galin hugmynd sem hv. þingmaður nefnir, að breyta innstæðunum að verulegu leyti í gjaldeyri.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vill láta taka sig alvarlega, sérstaklega í umræðum um svo mikilvægt mál sem fjárlög ársins 2007. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað hann telji að það hefði kostað að fresta fyllingu Hálslóns um ófyrirséðan tíma. Um þúsund manns sem hefðu unnið við álverið og við afleidd störf hefðu orðið að bíða í einhvern tíma eftir að vera ráðnir til starfa eða jafnvel bara flutt burt af svæðinu. Hvað telur hann að það hefði kostað í ljósi þess að Alcoa hefur skuldbundið sig til að flytja úr landi framleiðslu sína og gert skuldbindandi samninga gagnvart viðskiptaaðilum sínum? Það er ljóst að íslenska ríkið hefði orðið skaðabótaskylt og í ljósi þess að framkvæmdin er svo stór sem raun ber vitni þá tel ég að við værum að tala um milljarða skaðabætur sem Landsvirkjun hefði trúlega þurft að greiða vegna slíkrar frestunar. Ég veit ekki betur en að margir hv. þingmenn Vinstri grænna hafi lýst yfir áhyggjum af stöðu Landsvirkjunar og fjárhagsskuldbindingum hennar og því að þessi framkvæmd sé ekki arðsöm. Hvað hefði þetta þýtt fyrir hið opinbera fyrirtæki sem Landsvirkjun er? Ég vil að lokum þakka hv. þm. Steingrími Sigfússyni fyrir að útskýra þau orð sem hann lét falla á Kárahnjúkum fyrir nokkru, þar sem hann lýsti því yfir að þessi framkvæmd bæri vott um heimsku manna og hún ætti að standa. Mér þykir eðlilegt að almenningur hafi gert því skóna að hann væri að taka undir hugmyndir um að þessi virkjun eða þessi stífla ætti að standa sem dómur um heimsku manna, þá væntanlega þeirra sem stóðu að ákvörðuninni hér og fleiri aðila sem hafa unnið að henni. En nú er það sem sagt svo að það eru ekki hugmyndir Vinstri grænna að þetta verði minnisvarði um heimsku manna.

Frú forseti. Ég get svo sem ekkert svarað því nákvæmlega í tölum hvað frestun á því að hefja söfnun í Hálslón hefði kostað, ef við segjum að hún hefði staðið í þrjá mánuði á meðan nýtt og vandað óháð áhættumat var unnið. Hefði það leitt í ljós að ekki væri ástæða til að hafa af því áhyggjur að stíflan stæðist og þær rökstuddu efasemdir sem komið hafa fram hjá ýmsum jarðvísindamönnum um að þarna hafi verið vandað nógu vel til verka, nú síðast í gær frá prófessor í jarðfræði við Háskóla Íslands, hefðu sem sagt ekki reynst það alvarlegar að ástæða væri til þess, þá hefði það væntanlega breytt tiltölulega litlu vegna þess að vetrarrennsli inn í lónið frá og með þeim tíma t.d. sem nú er kominn skiptir ekki öllum sköpum. Eins og við sjáum t.d. á því hversu hratt safnaðist í það. Það hefur að vísu annan verri ókost í för með sér því það eru allir sammála um að eina vitið er að fylla mjög varlega í lónið. Í raun og veru hefði kannski átt að hanna virkjunina frá byrjun miðað við að gera það á þrem til fimm árum. Það hefði verið varfærni. Það hefði verið varlegur akstur en ekki ofsaakstur eins og þessi framkvæmd auðvitað öll er. Það er búið að margsanna sig að þarna styttu menn sér hrottalega leið í öllum undirbúningsrannsóknum enda unnar að mestu leyti á einu sumri, allt annað en forkönnun. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Það er örugglega rétt, enda sagði ég það í þessari ræðu sem hv. þingmaður heyrði því miður ekki nema örlítið brot úr, að það yrði auðvitað heilmikil skrokkskjóða ef í ljós kæmi að þetta væri ekki réttlætanleg áhætta. Þá mundi þessi stífla standa sem minnismerki um heimsku mannsins, um tegundina homo sapiens sem ætlar að gera sig herra yfir öllu og öllum og þar með talið náttúrunni en er nú kannski ekki alltaf á mjög traustum forsendum í þeim efnum. Þetta var sem sagt myndlíking, hv. þingmaður, af þessu tagi. Það var að sjálfsögðu ekki verið að vísa til einhverra tiltekinna einstaklinga heldur tegundarinnar og þeirrar herrastöðu 

Hæstv. forseti. Ég deili að mörgu leyti áhyggjum með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni af vaxandi viðskiptahalla við útlönd. En ég vil þó benda hv. þingmanni á að það fyrirtæki sem nú er verið að reisa á Reyðarfirði mun skapa þjóðarbúinu gríðarlegar útflutningstekjur. Ekki bara á næstu árum, heldur áratugum. Þannig að við verðum nú að halda öllu heildarsamhenginu til haga í þessari umræðu. Mig langar svo í lok umræðunnar að spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að stjórnarandstaðan muni sameinast um tillögur vegna fjárlaga fyrir árið 2007. Stjórnarandstaðan tilkynnti að hún mundi vera mjög samhent á þessu þingi. Stjórnarandstaðan hefur talað út og suður hér. Þingmenn Frjálslyndra vilja draga saman. Þingmenn Vinstri grænna vilja bæta í ríkisútgjöldin og því er eðlileg spurning: Mun stjórnarandstaðan standa sameiginlega að tillögum að fjárlögum 2007?

Frú forseti. Ég geri mjög fastlega ráð fyrir að við munum að minnsta kosti sameinast um tillögur hvað varðar fjárheimildir sem eru í samræmi við þær velferðartillögur sem við höfum flutt. Það stendur í greinargerð þeirrar tillögu að stjórnarandstaðan muni, þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga, takast á við að setja þau útgjöld sem samfara yrðu verulegum kjarabótum til aldraðra og öryrkja inn í forsendur fjárlagaafgreiðslunnar, sem breytingartillögu þá væntanlega við fjárlagafrumvarpið. Varðandi þá huggun hv. þingmanns að þótt erlendar skuldir séu miklar og viðskiptahalli þá muni það nú allt saman lagast þegar kemur að því að álið fer að streyma úr landi, þá verð ég að hryggja hv. þingmann með því að þetta er enn ein goðsögnin í þessari umræðu. Veruleikinn er sá að nettóarðsemisáhrif álvera í íslenska hagkerfinu þegar eigandinn er erlendur eru merkilega lítil. Aðeins 30% af umsvifum fyrirtækjanna staðnæmist í íslenska hagkerfinu. 30%. Innan við þriðjungur, segir OECD. Margir aðrir útreikningar vísa í það sama. 15% í rafmagn, 

Herra forseti. Til að koma okkur í svona rétt hugarástand fyrir ræðu mína ætla ég að fá að lesa hér smákafla úr riti sem heitir Íþróttavæðum Ísland og var gefið út af menntamálaráðherra í janúar síðastliðnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Fjölmargar rannsóknir á sviði félagsvísinda, bæði innlendar og erlendar, hafa á þann hátt ítrekað sýnt fram á forvarnargildi þess að taka þátt í skipulögðu tómstundastarfi í ábyrgri umsjón en því meiri þátt sem unglingar taka í skipulögðu íþróttastarfi, því ólíklegri eru þeir þannig til að neyta vímuefna, áfengis og tóbaks. Íþróttastarf getur á þann hátt veitt börnum og unglingum ákveðna fótfestu í lífinu. Þá er foreldrum barna sem taka þátt í skipulögðu tómstundastarfi, líkt og íþróttastarfi, auðveldara að hafa eftirlit með börnum sínum en það stuðlar jafnframt að jákvæðu sambandi barna og foreldra en hvoru tveggja hefur forvarnargildi. Íþróttastarf virðist því kjörin tómstundaiðja þar sem bæði regluleg hreyfing og skipulagt tómstundastarf fela í sér forvörn.“ Herra forseti. Við erum að ræða um fjárlögin fyrir árið 2007. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa í dag gert ýmsar athugasemdir og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka þær. Mig langar að horfa hér aðeins þröngt á ákveðna þætti og líta þá sérstaklega á málaflokk er tilheyrir menntamálaráðuneytinu, þ.e. íþrótta- og æskulýðsmál. Einhverra hluta vegna virðast þessir málaflokkar mjög lítið vera ræddir hér á þingi og ekkert í dag fyrr en nú. Það er hægt að rífast, eins og hefur verið gert, um utanríkismál, skattamál, landbúnaðarmál o.s.frv. í allan dag. En við þurfum líka að skoða það umhverfi sem við búum æsku landsins í dag og í framtíðinni. Okkur berast æ oftar fregnir af auknum fíkniefnavanda og óreglu barna og unglinga og jafnframt berast okkur fregnir af offitu og hreyfingarleysi. Fjárlagafrumvarpið er leiðandi fyrir það sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera á næsta ári og þá jafnframt leiðandi fyrir stjórnmálaflokkana og þar af leiðandi alla stjórnarþingmenn. Það gefur sem sagt vísbendingar um það sem þeir ætla sér á næstunni. Í fjárlagafrumvarpinu er því miður hvergi að finna vísbendingar þess að ríkisstjórnin ætli sér að veita aukið fé til forvarnamála. Það hefur því miður verið þannig undanfarinn áratug að meiri hluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hefur ekki viljað vinna frekar að forvörnum en frekar reynt að leysa vandann eftir að skaði er skeður eða þá jafnvel hreinlega breitt yfir vandann. Ég hefði viljað sjá skýrt í þessu fjárlagafrumvarpi að meiri hlutinn ætlaði sér að efla forvarnir og koma í veg fyrir fíknaefnamisnotkun og jafnvel hreyfingarleysi barna og unglinga. Því miður sé ég ekki merki þess að það eigi að efla þær stofnanir sem vinna með börn og unglinga sem hafa leiðst út í óreglu og þurfa á aðstoð samfélagsins að halda til að komast aftur á rétta braut. Þannig að áfram mun verða viðhaldið þeirri togstreitu sem ríkisstjórnin hefur búið til á undanförnum áratug milli sín og meðferðaraðila. Æskulýðsmál fá ekki stóran sess hér í fjárlagafrumvarpinu. Það sem er enn verra, herra forseti, er að það er lækkun á framlögum til æskulýðsmála í þessu fjárlagafrumvarpi miðað við síðustu fjárlög. Hér á bls. 305 er lítill kafli, 12–13 línur um æskulýðsmál og sá kafli snýst nánast einungis um niðurskurð til æskulýðsmála. Það er talað hér um niðurskurð til Ungmennafélags Íslands, til Bandalags íslenskra skáta, til Landssambands KFUM og K, Æskulýðsráðs, Æskulýðsmiðstöðvar KFUM í Vatnaskógi o.s.frv. Ég taldi rétt, herra forseti, að vekja athygli á þessu hér í umræðunni. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að líta stundum þrengra á hlutina, þ.e. á það umhverfi sem við búum börnum og unglingum. Síðan er hér, herra forseti, kafli um íþróttamál. Þar virðist stefna hæstv. fjármálaráðherra vera svipuð og í æskulýðsmálum, að lækka framlög til íþróttamála. Hér koma fram lækkanir til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, Íþróttasambands fatlaðra, Íþróttasjóðs, Skáksambands Íslands, Skákskóla Íslands, Glímusambandsins, Bridgesambandsins o.s.frv. Það virðist vera að þetta sé andstætt, herra forseti, þeim stefnumiðum sem menntamálaráðherra hefur haft þegar hún gaf út ritið Íþróttavæðum Ísland í vor. Þetta er mikið rit um hvernig ráðherrann hyggst íþróttavæða landið. Af því tilefni spurði ég hæstv. menntamálaráðherra í vor hvort þessari stefnu mundi fylgja aukið fjármagn til íþróttamála. Svarið var þá, með leyfi forseta: „Það snertir einfaldlega fjárlagagerðina hverju sinni og við munum ræða þetta í tengslum við fjárlögin.“ Herra forseti. Það er ástæðan fyrir því að ég ræði þetta hér. Samkvæmt þessum fjárlögum virðist það vera stefna ríkisstjórnarinnar að skera niður framlög til íþrótta- og æskulýðsmála og ég taldi fulla ástæðu hér í miðju argaþrasinu, um það sem menn kalla kannski stóru málin, stóriðjur, utanríkismál o.s.frv., að vekja athygli á þessari nýju stefnu ríkisstjórnarinnar, að skera niður framlög til íþrótta- og æskulýðsmála.

Herra forseti. Ég tel rétt að upplýsa hv. þingmann um þennan niðurskurð á framlögum til íþróttamála. Þetta er gamalkunnugt hérna. Ástæðan fyrir þessu er svona dálítil innri spenna sem lengi hefur verið milli fjárlaganefndar og nokkurra ráðuneyta. Ég bið því hv. þingmann að vera nú alveg rólegan þar til við förum í gegnum 2. umr. fjárlaga og sjáum þá hvernig þetta mál lítur út. En þannig er þessum málum varið að ráðuneytin hafa oft tilhneigingu til að láta framlög sem hafa komið frá fjárlaganefnd hverfa aftur. En þetta er ekki alvarlegur ágreiningur og ég bið hann að vera rólegan og hafa ekki áhyggjur af málinu. Við ræðum þetta þá við 2. umr. fjárlaga.

Herra forseti. Þetta var vissulega ánægjulegt svar, ef ég tek það þannig frá hæstv. varaformanni fjárlaganefndar, Einari Oddi Kristjánssyni. Það er gott til þess að vita, bæði fyrir mig og aðra sem starfa að íþróttahreyfingunni að það megi vænta þess að framlög muni stóraukast í vinnslu fjárlaganefndar frá því sem fram kemur í þessu fjárlagafrumvarpi. En það er alveg skýrt að ítreka að miðað við eins og frumvarpið stendur núna, þá er um að ræða stórfelldan niðurskurð hjá ríkisvaldinu til íþrótta- og tómstundamála. Ég ætla leyfa mér að taka þessi orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar alvarlega og treysta á þau.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir ákveðna þætti í efnahagsmálum og grunnþætti efnahagsmála. Ég vakti athygli á þeim gríðarlega viðskiptahalla og því mikla ójafnvægi sem er í íslensku efnahagslífi og þeim gríðarlega háum vöxtum sem eru í samfélaginu og eru að sliga bæði atvinnulíf og einstaklinga. Stór hluti af þessu er til kominn vegna stóriðjuframkvæmdanna á síðustu árum og afleiðinga þeirra. Þetta hefur ítarlega verið rætt hér. Segja má að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hafi í rauninni mótast af tvennu á undanförnum árum, annars vegar stóriðjuframkvæmdum, þessum hrikalegu og miklu stóriðjuframkvæmdum, og hins vegar einkavæðingu á almannaþjónustufyrirtækjum. Ég ætla aðeins að fara inn á nokkur atriði varðandi einkavæðingu á almannaþjónustu því það er nú svo að hægt er að einkavæða burt þjónustuna og láta almenning borga og standa svo uppi með góðan afgang eða góðan rekstur á ríkissjóði, þ.e. færa byrðarnar í auknum mæli yfir á almenning. Þannig hefur t.d. reynst með Símann. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vöruðum mjög sterklega við því að einkavæða og selja Símann. Við lögðum áherslu á að grunnfjarskiptakerfi Símans er það sem tengir okkur saman sem eina þjóð og með því að beita því gætum við haft áhrif á að jafnræði ríkti í bæði verði og þjónustu í fjarskiptum um allt land. Skoðanakannanir sem gerðar voru á lokaferli á sölu Símans sýndu að þjóðin, mikill meiri hluti almennings eða þeirra sem tók þátt í þeim skoðanakönnunum, var okkur sammála. Yfir 70% í þeim skoðanakönnunum vildu að Síminn yrði ekki seldur. Hvað hefur síðan komið á daginn? Jú, það var varla liðinn dagur frá því að Síminn var seldur og þar til starfsstöðvum víða um land var lokað og þjónustan skert. Lokað var á Blönduósi, Sauðárkróki, Siglufirði, Ísafirði og nú síðast var verið að loka starfsemi á Egilsstöðum. Víðar var lokað. Ekki er nóg með það, heldur hefur þjónustan líka orðið dýrari. Nýleg skýrsla var gerð hér á vegum að ég held Póst- og fjarskiptastofnunar eða á samstarfsvettvangi nokkurra landa um að taka saman þróun á verði á símkostnaði og var skýrslan birt nýlega. Sú skýrsla sýndi að áður en Síminn var einkavæddur og seldur var þjónustan hér með því ódýrari sem gerðist í Evrópu. En nú, milli áranna 2002 og 2006, á fjórum árum, hefur t.d. símkostnaður á GSM-síma hækkað hér um 40% á þeim tíma og er orðinn langhæstur í þessum samanburðarlöndum. Ástæðan getur ekki verið önnur en sú að fyrirtækið hefur keyrt upp arðsemiskröfuna á þessum rekstri, krafist hærri arðs og hækkað afnotagjöldin, notendagjöldin. Það má vel vera að menn geti dreymt um að hér á alþéttbýlasta svæðinu geti menn búið til samkeppni á sviði fjarskiptamarkaðar þar sem fyrirtækin geta fleytt rjómann af fjarskiptunum þar sem alþéttbýlast er. En það er alveg jafnklárt líka að úti um land, úti um meginþorra landsins verður aldrei nein samkeppni, þar verður bara spurt hvaða þjónusta verði í boði. Þar hefur síðan reynst að Síminn, sem hefur þessa þjónustu á sinni hendi, hefur ekki skilað því sem vænst var. 25. september sl. var á vef Bæjarins besta greint frá því að Síminn væri búinn að skipta landinu í svæði hvað varðaði bæði þjónustustig og verð á ADSL-tengingum. Íbúar hafa mótmælt þessu. Ég veit að á vegum Snerpu á Ísafirði, sem fór af stað með þetta mál, hefur verið efnt til undirskriftasöfnunar til að mótmæla þessu framferði Símans. En einokunarstaðan, sem verður alltaf einokunarstaða því málin eru þannig, veldur því að í rauninni er ekkert val. Þarna er fjöldi manns, komið var töluvert hátt á annað þúsund manns síðast þegar ég vissi, búinn að skrifa undir þessi mótmæli í yfirlýsingu undirskriftasöfnunarinnar Aftur til fortíðar. Þar segir, með leyfi forseta: „Við undirrituð krefjumst þess að Síminn veiti þá þjónustu sem við borgum fyrir og dragi til baka þá ákvörðun að skipta landinu upp í misdýr gjaldsvæði í skjóli einokunar!“ Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur mótmælt þessu líka og hefur minnt á að þetta var það sem var varað við og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sendi frá sér ályktun af þessu tilefni 29. september sl. þar sem þingflokkurinn krefst þess að litið sé á allt landið sem eina heild í þjónustustigi og gjaldtöku í fjarskiptum. Fyrirtækjum í fjarskiptum með markaðsráðandi stöðu verði gert skylt að bjóða viðskiptavinum sínum sama þjónustustig á sama verði um allt land. Í svo stóru og dreifbýlu landi verður aldrei hægt að skapa það samkeppnisumhverfi í fjarskiptum að markaðsöflin ein tryggi að allir sitji þar við sama borð. Stjórnvöld verða því að gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til þess að tryggja jafnrétti allra landsmanna til þessarar þjónustu. Ég fékk bréf á dögunum, herra forseti, frá einum íbúa á Norðvesturlandi þar sem hann lýsti samskiptum sínum við Símann. Hann hafði sótt um síma um mánaðamótin júní/júlí og hélt í barnaskap sínum að þá fengi hann símtengingu inn mjög fljótlega. 3. október hafði hann ekki enn fengið tengingu. Eina sem hafði verið gert var að vegurinn hafði verið grafinn upp þannig að hann var ófær heim en ekkert svar var um hvenær þessi þjónusta yrði komin inn. Okkur er minnisstætt það sem gerðist fyrir norðan þegar ljósleiðari fór í Miðfirði og fjarskiptasamband, vaktstöð siglinga, féll niður frá Vestfjörðum og til Langaness og útvarp og sjónvarp að stórum hluta landsins líka. Þetta er hluti af öryggiskerfinu. Þá var þess einmitt getið í viðtölum við bæði fulltrúa Landhelgisgæslunnar og fleiri að síðan Síminn var einkavæddur væri þetta bara á markaðsgrunni og ef menn vildu tryggja betur þjónustuna þá yrðu menn að kaupa og taka fleiri línur á leigu. Ég held því að mjög mikilvægt sé, herra forseti, þegar við horfum til þess að nú á grunnnetið að vera til sölu, það hefur verið boðað til sölu, þá held ég að okkur beri skylda til þess að kanna hvort ekki sé rétt að leysa grunnnet fjarskipta aftur inn og geta veitt þjónustu á jafnréttisgrunni um allt land. Herra forseti. Hægt er að rekja fleiri svona dæmi um afleiðingar einkavæðingarinnar á almannaþjónustu úti um land. Einkavæðing á raforkunni, hvernig hún kemur niður og kemur þá íþyngjandi einmitt á íbúa landsbyggðarinnar þar sem er náttúrlega útilokað að koma upp einhverri virkri samkeppni. Maður horfir því ekki aðeins á fjárlagagerðina sem slíka heldur hvernig ríkisbúskapurinn er, hvernig stjórnvöld eru að færa greiðslubyrðina með einkavæðingunni yfir á almenning. Það er hluti af því að skerða lífskjör fólks og skerða samkeppnisstöðuna. Ég vildi bara koma þessum eina þætti hér á framfæri sem dæmi um á hvaða vegferð við erum. Það er alveg klárt mál að þessi þjónusta fjarskipta Símans gerir greinilega ekkert annað en að versna og versna og hækka í verði ef marka má þær skýrslur sem unnar hafa verið í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég er ekki hissa á því að hv. þm. Jón Bjarnason hafi áhyggjur af kostnaði við símaþjónustu, hann talar svo mikið. En ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga: Hér í upphafi þings komu saman formenn stjórnarandstöðuflokkanna og boðuðu mikla samstöðu í þeim verkefnum sem bíða okkar á Alþingi. Nú er varla dagur liðinn frá því að þessi heilaga þrenning kom saman og lýsti því yfir í beinni útsendingu í sjónvarpsfréttum að svo skyldi verða en nú er orðið svo ástatt að þessi heilaga þrenning hefur splundrast í margar áttir. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað hafi valdið því að samstaðan er ekki lengur fyrir hendi svona stuttu eftir að þessi tilkynning átti sér stað. Þessu til staðfestingar vil ég nefna að hv. þingmaður Frjálslynda flokksins, Sigurjón Þórðarson, hefur talað hér fyrir sparnaði á meðan hv. þm. Jón Bjarnason hefur talað fyrir auknum útgjöldum. Síðari spurning mín til hv. þm. Jóns Bjarnasonar er sú hvort hann telji það ekki góðan árangur hjá ríkisstjórninni að á tveggja ára tímabili eða yfir árin 2005 og 2006 sé tekjuafgangur rúmlega 100 milljarðar kr.

Herra forseti. Það er svo sem ánægjulegt að hv. þm. Gunnar Örlygsson skuli vera mættur til leiks þó svo að hann hafi greinilega lítið fylgst með því sem hér hefur fram farið fyrr í dag en betra er seint en aldrei og ég fagna því í sjálfu sér. Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum að þeir flokkar sem nú skipa stjórnarandstöðu hafa komið sér saman um að standa að ákveðnum málum og stilla saman strengi í ákveðnum grundvallarmálum. Ég er með eitt mál sem er að mínu viti tímamótamál, það er tillaga til þingsályktunar um nýja framtíðarskipan lífeyrismála, þingskjal 3, mál nr. 3, þar sem allir þingmenn þessara þriggja flokka eru flutningsmenn að. Þar er lagt til einmitt það sem sérstaklega vantar í stefnu Sjálfstæðisflokksins og í fjárlagafrumvarpið. Númer eitt er lagt til að ný tekjutrygging aldraðra verði 85 þús. kr. og öryrkja 86 þús. kr. frá 1. janúar 2007 að viðbættum vísitölubreytingum sem þar hafa orðið. Að frítekjur vegna atvinnutekna lífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði frá 1. janúar 2007 og skerði ekki tekjutryggingu. Þetta er mikið réttlætismál gagnvart lífeyrisþegum, að þeir geti sótt og stundað launaða vinnu upp að ákveðnu marki án þess að það skerði lífeyrisgreiðslur þeirra. Tillögur ríkisstjórnarinnar hljóða upp á það að árið 2009 verði veittar 20 þús. kr. á mánuði í þetta frítekjumark. 

Hæstv. forseti. Það kom á daginn að hv. þm. Jón Bjarnason kaus að svara hvorugri spurninga minna. Ég lít þá svo á að þessi mikla samstaða stjórnarandstöðunnar sé þegar fyrir bí og ekki megi mikils vænta af þeirra samstöðu í störfum þingsins það sem eftir lifir vetrar, en nóg með það. Ég spurði hann líka út í það hvort hann teldi það góðan árangur að 100 milljarðar væru í tekjuafgang núna fyrir árin 2005 og 2006. Hann svaraði ekki þeirri spurningu. Ég vil kannski tengja þennan mikla árangur við hugsanlegar aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að lækka matvælaverðið. Nú höfum við notað mikið af þessum tekjuafgangi á síðustu árum til að borga niður skuldir. Sparnaður ríkissjóðs í formi vaxtagjalda er hugsanlega að tryggja okkur það að við getum olnbogað okkur áfram í slík verkefni án þess að taka lán eða taka frá öðrum verkefnum. Með öðrum orðum, ábyrg stefna og aðhald í ríkisfjármálum er að tryggja að núverandi ríkisstjórn getur stórlækkað matarverð á næstu missirum fyrir íslenska þjóð vegna þess að hún hefur sýnt ábyrgð og skynsemi í ríkisrekstrinum. Vaxtagjöld hafa lækkað stórlega eftir niðurgreiðslu skulda. Ég leyfi mér því að spyrja hv. þm. Jón Bjarnason: Telur hann þessa leið ríkisstjórnarinnar við að ná fram jafngóðum kjörum og bótum fyrir umbjóðendur sína, landsmenn alla, skynsamlega eða ekki? Telur hann árangur ríkisstjórnarinnar - að tryggja 100 milljarða í tekjuafgang á þessum tveimur árum, sem skapar miklu möguleika til að mæta þörfum fólksins í landinu - góðan árangur eða ekki? Ég vil fá svar við þeirri spurningu, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég get fullvissað þingmanninn um að stjórnarandstöðuflokkarnir, Samfylkingin, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn, munu hafa náið samstarf í grunnmálaflokkum, eins og t.d. í velferðarmálum sem við höfum lagt fram. Það er stefna og markmið - markmið sem eru skilgreind í krónum, hvernig við ætlum að koma til móts við kjör aldraðra og öryrkja sem hafa borið hvað skarðastan hlut frá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Hv. þingmaður þarf því ekki að hafa áhyggjur af því. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort hv. þm. Gunnar Örlygsson hafi lesið fjárlagafrumvarpið og fylgitölur með því. Viðskiptahallinn á síðasta ári, árinu 2005, var 161 milljarður kr. Hann hefur verið áætlaður 101 milljarður í forsendum fjárlaga. 

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í dag gat ég þess í upphafi að það væri eitt sem menn mættu aldrei gleyma í þessari umræðu, það væri hin mikla eftirlitsskylda þingsins um fjárreiður ríkisins. Ég ætla ekki að ljúka þessum umræðum öðruvísi en að koma að að minnsta kosti tveimur athugasemdum við frumvarpið. Ég tel að sá sé vinur sem til vamms segir og ég tel mér skylt að gera það vegna þess að ég meina það innilega að hér er ekki rétt að staðið. Í 6. gr. frumvarpsins, lið 7.7 stendur: „Að greiða hlut ríkisins í undirbúningskostnaði Austurhafnar TR sem stofnað var á grundvelli samnings við Reykjavíkurborg um rekstur og byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík.“ Þetta er í 6. gr. En í dag var útbýtt frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2006 og þar kemur fram að ætlaðar eru 150 millj. kr. inn í fjárlögin 2006 einmitt vegna þessarar sömu byggingar tónlistar- og ráðstefnuhúss. Nú ætla ég að segja, hæstv. forseti, við hæstv. fjármálaráðherra að þetta eru vinnubrögð sem ganga ekki. Það er ekki hægt að afgreiða svona samning upp á milljarða og aftur milljarða ár eftir ár - þetta er undir: Heimildir, 6. gr. - og taka það svo inn í fjáraukalög haustið eftir. Það gengur ekki. Ég vil því benda hæstv. fjármálaráðherra á að ef það er svona eindreginn vilji minnar ágætu ríkisstjórnar að leggja fé í þetta fyrirtæki, sem ég hef allar efasemdir um, þá liggur það alveg nákvæmlega fyrir að það er ekkert annað að gera en að leggja samninginn fyrir Alþingi, að sjálfsögðu. Þannig ber mönnum að vinna og ég ætlast til þess að þannig sé gert og ég trúi því að mín ágæta ríkisstjórn muni gera það. Í öðru lagi, herra forseti, langar mig til að vekja athygli þingheims á einu atriði varðandi þetta frumvarp til fjárlaga. Það eru útgjöld utanríkisráðuneytisins, sérstaklega tveir liðir sem þar koma fram. Í fyrsta lagi er ætlunin að hækka framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands um 266 milljónir. Ég ætla að hin mikla hækkun sem varð í fyrra sé þannig að hið góða fyrirtæki, Þróunarsamvinnustofnun Íslands, eigi fullt í fangi með að eyða þeim peningum. Ég veit að þar eru ábyrgir menn við stjórn og þeir gera sér grein fyrir að það þarf mikinn og mjög vandaðan undirbúning til að tryggja að þessir peningar komi að gagni. Hörmulegar eru sögurnar og fréttirnar og þekking manna frá ýmsum löndum um það hvernig þróunaraðstoð hefur misfarist. Ég er því með efasemdir um þetta og spyr: Hvernig stendur á þessu örlæti? Næsti liður er þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi en sá liður hækkar um 334,8 millj. kr. Samtals nemur hækkunin á þeim lið um 600 millj. kr. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hvað veldur þessu mikla örlæti? Hvað hefur komið yfir okkur að við hækkum þennan lið allt í einu um 50%? Við hækkum hann um nákvæmlega 50%, það er tiltekið hér, úr 658 milljónum í 993.  Að öðru leyti, herra forseti, hefur þessi umræða meira og minna snúist um virkjanamál, sem er út af fyrir sig gleðilegt. Ég vil upplýsa og veit það úr mörgum áttum að myljandi hagnaður er af álframleiðslu í dag. Verðið er um 2.500 dollarar. Það vita allir sem vilja vita að raforkuverðið fyrir austan er rétt í kringum 30 sent, sem er mjög hagstætt og fínt. Þetta stendur því allt mjög vel. Ég er ekki að upplýsa nein leyndarmál, það er rétt að alþjóð viti þetta. Ég vil nefna það að ég var á mánudaginn viðstaddur opnun Norðuráls á Grundartanga. Það var gríðarlega skemmtileg samkoma, mjög ánægjuleg. Norðurál hefur byggst mjög hratt upp og hefur haft veruleg áhrif á byggðaþróun á Vesturlandi, mjög jákvæða og mjög skemmtilega. Ástæða er til að vera þakklátur fyrir það. Ég hitti í fyrsta skipti þann merkilega mann, Kenneth Peterson, ákaflega athyglisverður norskættaður Bandaríkjamaður. Ég hitti líka forráðamenn Norðuráls, þessa amerísku, og átti við þá skemmtilegar viðræður. Þeir sögðu mér að þeir hefðu mikinn áhuga á að stækka verksmiðjuna á Grundartanga. Það þótti mér vænt um að heyra og það er ástæða fyrir alla sem búa á Vesturlandi að fagna einmitt þessu því þetta er mjög hagstætt íslensku samfélagi ef við getum farið svona í þessi mál, eins og Norðurál hefur haft forustu um, að gera þetta í áföngum. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, í lokin um leið og ég fagna því að menn séu að átta sig á því í hvaða óefni mótmælaalda sem menn hafa reynt að reisa gegn framkvæmdum á Íslandi er komin. Við verðum að átta okkur á því að þessi þjóð á mikla framtíð. Í iðrum jarðar, fossunum og vötnunum liggja mikil verðmæti. Orkuverð er hækkandi í heiminum. Þetta mun skapa Íslandi mjög mikil og glæsileg tækifæri á komandi árum.

Herra forseti. Þegar ég lauk fyrri ræðu minni í dag átti ég þó nokkuð eftir og síðan hafa umræður í dag skapað slíkar aðstæður að óhjákvæmilegt er að taka hér nokkur mál til umræðu og fara yfir. Það hefur verið áberandi í málflutningi hv. þingmanna í stjórnarliðinu að guma mjög af því hve hér er rausnarlega stigið í átt til þess að auka jöfnunaraðgerðir í samfélaginu. Það eru auðvitað svör þeirra við hárbeittri gagnrýni um hve ójöfnuður hefur aukist að undanförnu. Það sorglega við þá umræðu er að það virðist eins og sumir hv. þingmenn trúi því að þarna sé verið að stíga gífurlega stór og mikil skref, að barnabætur, vaxtabætur og skattleysismörk hafi aldrei verið hærri. Miðað við tal sumra hv. þingmanna er hægt að draga þá ályktun. Hins vegar er hægt að segja um alla þessa liði að þrátt fyrir að stigin séu örlítil skref vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins og þá fyrst og fremst verkalýðshreyfingin náðu að knýja fram örlitlar lagfæringar á þeim, nær enginn þessara liða þeirri stöðu sem var þegar ríkisstjórnin tók við völdum. Í öllum tilfellum hefur ríkisstjórnin byrjað á að skerða þá eða láta þá dragast aftur úr og er nú að stíga skref í rétta átt. Vegna orða hv. þm. Birkis J. Jónssonar, formanns fjárlaganefndar, um þróun barnabóta, þar sem hann, eftir einhvern lærdóm einhvers staðar fór með slíkan málflutning, er óhjákvæmilegt að fara örlítið yfir málið og reyna að leyfa hv. þingmanni að átta sig á hvað í raun og veru hefur gerst í þeirri þróun. Þannig er mál með vexti að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur orðið gífurleg skerðing á barnabótum. Bæturnar voru mun hærri að raungildi árið 1995 þegar ríkisstjórnin tók við en í þann liðlega áratug sem hún hefur setið. Þetta er auðvitað allt önnur staðreynd en sú sem kom fram í máli hv. þingmanns. Auk þess sem ótekjutengdar barnabætur voru greiddar að 16 ára aldri barna á árinu 1995 en eru nú einungis greiddar að sjö ára aldri barna. Það er fyrst og fremst minnismerki um svikin loforð framsóknarmanna sem fyrir nokkru lofuðu, eins og alþjóð man eftir, ótekjutengdum barnabótum með öllum börnum að 16 ára aldri. Á árinu 1995 var hlutur ótekjutengdra barnabóta af heildargreiðslum, sem allir foreldrar barna fengu óháð tekjum, um 56% en var kominn niður í um 20% á árinu 2005. Þó að framsóknarmenn segi í orði kveðnu að fólkið eigi að vera í fyrirrúmi, eins og alþjóð er kunnugt úr kosningabaráttu og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur væntanlega sagt æðioft, þá er staðreyndin samt sú að enginn hefur svikið barnafólkið eins mikið og flokkur hv. þingmanns. Hver man ekki eftir slagorðinu um barnakortin? Þau fólu í sér að greiða átti ótekjutengdar barnabætur með öllum börnum að 16 ára aldri. Á árinu 2005 var varið um 1 milljarði kr. lægri fjárhæð að raungildi til barnabóta en varið var á árinu 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Jafnvel þótt um 2,4 milljörðum kr. hærri fjárhæð verði varið til barnabóta á árunum 2006 og 2007, eins og áformað er, hafa barnabætur engu að síður lækkað verulega að raungildi frá því að núverandi stjórnarflokkar komust til valda árið 1995. Á föstu verðlagi voru útgjöld til barnabóta tæpir 6,5 milljarðar kr. á árinu 1995 en á þessu ári eru útgjöldin tæpir 6 milljarðar kr. Sem hlutfall af landsframleiðslu voru útgjöld til barnabóta um 1% á árinu 1995 en voru komið niður í um 0,5% á árinu 2005. Er þessi samanburður líklega sá raunhæfasti og sýnir hver þróunin hefur verið í þessum efnum. Ríkisstjórnin hefur, í tengslum við kjarasamninga fyrr á þessu ári, ákveðið að draga nokkuð úr tekjutengingu bóta og skerðingarmörkum þeirra á árinu 2007, en þetta var auðvitað knúið fram af verkalýðshreyfingunni í tengslum við gerð kjarasamninga. Engu að síður er miðað við mjög lágar tekjur hjá þeim sem fá óskertar bætur. Það er varla hægt að kalla þetta barnabætur heldur er miklu nær að tengja þetta við hin lágu laun því að skerðingin byrjar langt undir lágmarkslaunum. Í stað þess að skerðing á barnabótum byrji við 77 þús. kr. mánaðartekjur hjá einstæðu foreldri eins og er nú verður miðað við 92 þús. kr. eftir breytinguna á næsta ári. Hjá hjónum verður miðað við að skerðing á barnabótum byrji við 185 þús kr. mánaðartekjur í stað 155 þús. kr. eins og er nú. Vissulega er þetta skref í rétta átt, knúið fram af verkalýðshreyfingunni. En það er spurning hvort þetta eru slík skref að hv. þm. Birkir J. Jónsson, formaður fjárlaganefndar, þurfi að hreykja sér af þeim. Ég hefði haldið að nær hefði verið fyrir hv. þingmann að minnast ekki á barnabæturnar hvað þá að hreykja sér svo mjög eins og hann gerði. Sama á við um vaxtabæturnar eins og fjallað hefur verið um í dag. Þrátt fyrir þau skref sem verið er að stíga dugar það ekki til að skila því til baka sem skert hefur verið undanfarin ár. Herra forseti. Það var auðvitað ýmislegt fleira sem ég átti eftir í fyrri ræðu minni en ég sé að tíminn er afar naumur og því verð ég að skera áfram niður úr ræðunni. Ég vil þó að lokum nefna örfá atriði úr fjárlagafrumvarpinu sem vekja sérstaka athygli. Í lok ræðu minnar fyrr dag ræddi ég um að það væri töluverður munur á hvaða meðhöndlun Háskólinn á Akureyri og Háskólinn í Reykjavík fengju í fjárlagafrumvarpinu. Rökstuðningurinn er fyrst og fremst sá að gerður hafi verið nýr samningur við Háskólann í Reykjavík. Þetta er verulegt umhugsunarefni í því samhengi að háskólarnir í landinu sitja ekki við sama borð, annars vegar hinir opinberu háskólar og hins vegar þeir háskólar sem reknir eru af öðrum aðilum. Þessi samanburður sýnir okkur að þarna er ekki réttlátlega skipt. Þetta eru háskólar sem báðir tveir hafa verið í miklum vexti og er þess vegna hægt að bera nokkuð vel saman. Þannig er t.d. munurinn að Háskólinn á Akureyri fær aðeins framlög fyrir 85 nýnema meðan Háskólinn í Reykjavík fær fyrir 120. Loks er ekki síður athyglisvert að rannsóknarframlagið til Háskólans á Akureyri er hækkað um 40 millj. kr., ekki til að greiða laun þeirra sem eru að rannsaka heldur vegna húsaleigu í hinu merka rannsóknarhúsi Borgum, húsinu sem sett var í ákveðinn farveg að tilstuðlan menntayfirvalda og nú er verið að bæta hluta af því. Á meðan fær Háskólinn í Reykjavík 65 millj. kr. í rannsóknarframlag vegna þessa nýja samnings. Herra forseti. Ekki er síður athyglisvert að bæði hjá félagsmálaráðuneytinu og heilbrigðisráðuneytinu er ótrúlega mikið um að ekki hafi verið lokið samningsgerð vegna samninga sem ráðuneytin hafa gert við t.d. sveitarfélög og ýmis líknarfélög. Það eru auðvitað ekki hægt að bjóða upp á slík vinnubrögð að samningar sem renna út um næstu áramót skuli ekki liggja fyrir um leið fjárlagafrumvarpið er lagt fram. Þetta er algerlega með ólíkindum. Ég tek eftir því að t.d. ýmis verkefni sem sveitarfélögin tóku að sér í tilraunaskyni en hafa síðan verið framlengd með þjónustusamningum eru hluti af þessari mynd hjá báðum ráðuneytunum. Það hlýtur að kalla á sérstakar skýringar af hverju ekki er búið að ganga frá þessu vegna þess að ef ekki á að halda þessum verkefnum áfram þá eru sveitarfélögin komin í þann vanda að eiga eftir að segja upp starfsfólki o.s.frv. Þetta er framkoma sem ekki er líðandi gagnvart þeim aðilum sem taka að sér verkefni fyrir ríkið. Er ástæða til þess að hæstv. fjármálaráðherra, sem mér sýnist vera eini ráðherrann í nágrenni við okkur, ræði við kollega sína og ýti við því að menn gangi betur til verks en þetta, þannig að næst þegar lagt verður fram fjárlagafrumvarp verði allir samningar frágengnir svo menn þurfi ekki að lifa í þeirri óvissu sem hlýtur að fylgja því að hafa slíka samninga lausa.

Hæstv. forseti. Aðeins fáein orð í lok þessarar umræðu sem hefur að mörgu leyti verið mjög fróðleg. Það hefur verið fróðlegt að hlýða á málflutning talsmanna Framsóknarflokksins, það hefur verið nánast samfelldur lofsöngur um stóriðjustefnuna. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa tekið undir í þessum söng. Það gerði síðast hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem sagði okkur frá óskaplega skemmtilegu hófi sem hann hafði nýlega verið í með fulltrúum álfyrirtækja sem vildu stækka og láta virkja meira í sína þágu. Þetta hefur einkennt málflutning stjórnarsinna hér en athygli hefur vakið hve mjög þeir hafa forðast að ræða forsendur fjárlaganna. Þá er ég að horfa til viðskiptahallans, til skuldastöðu þjóðarbúsins og hvert stefnir í þeim málum. Dagurinn hófst á því að við ræddum um vaxandi ójöfnuð í íslensku þjóðfélagi. Ég gerði þá grein fyrir því að ég teldi hann birtast á þrennan hátt. Í fyrsta lagi vaxandi tekjumismunun, þeim fjölgaði sem hefðu miklar tekjur og ofurtekjurnar yrðu stöðugt hærri en að sama skapi fjölgaði þeim sem ættu í erfiðleikum með að láta enda ná saman. Stjórnarsinnar hafa bent á að kaupmáttur allra hafi aukist. Við teljum svo ekki vera, að þeir sem eigi í erfiðleikum með sína heilsu eða séu að koma þaki yfir höfuðið eigi erfiðar nú en þeir höfðu áður. Þetta er eitt birtingarform aukins ójafnaðar í íslensku þjóðfélagi. Ójöfnuðurinn birtist einnig í því hvernig skattgreiðendum er mismunað. Ef fólk aflar tekna með launavinnu greiðir það mun hærri skatta en þeir gera sem afla tekna í gegnum fjármagnið. Fjármagnstekjurnar er skattlagðar mun lægra. Í þriðja lagi er ójöfnuðurinn og mismununin í þjóðfélaginu á milli byggðarlaga og þá einnig á milli ríkis og sveitarfélaganna almennt. Ríkissjóður hefur dafnað en sveitarfélögin hafa mörg átt í erfiðleikum. Það sem við höfum verið að benda á núna og á undanförnum árum er að menn skyldu fara varlega í að gleðjast um of yfir bættum hag ríkissjóðs því þar kann ekki allt að vera reist á bjargi heldur hugsanlega sandi, því miður, því að hagur ríkissjóðs hefur vænkast bæði með sölu arðbærra ríkiseigna og einnig vegna þess sem kallað hefur verið þensluskattar, að því meiri lán sem við tökum í útlöndum, því meira sem við neytum, því meiri velta sem er í þjóðfélaginu, því meiri eru tekjur ríkissjóðs. Að hluta til eru þetta þensluskattar sem kallaðir eru og eru ekki til frambúðar, eru ekki varanlegir. Þess vegna vildi Vinstri hreyfingin – grænt framboð fara varlega í öllum tilboðum og yfirboðum sem fram fóru fyrir síðustu kosningar um stórfelldar skattalækkanir. Við höfum farið varlega í þeim efnum. Spurningin snýst síðan um hvað menn vilja gera til að bregðast við þessum vanda sem ég hélt að væri óumdeildur, en er talsvert umdeildur eins og við höfum heyrt á umræðum í dag. Sumir viðurkenna ekki að ójöfnuður sé í þjóðfélaginu og að hann hafi farið vaxandi. Hvað vilja menn gera? Stjórnarandstaðan sameinaðist um það í upphafi þingsins að leggja fram frumvarp sem miðar að því að bæta stöðu lífeyrisþega og öryrkja, bæta stöðu þeirra hópa sem standa lakast að vígi í þjóðfélaginu. Þetta er forgangsmál okkar og um það sameinaðist stjórnarandstaðan, allir stjórnarandstöðuflokkarnir. Hvað varðar mismunun sem sprottin er af ólíkum skattheimtuleiðum þá höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði talað fyrir því að hækka fjármagnstekjuskatt. Við þessu hafa menn varað og sumpart með ágætum rökum. Sagt að því hærri skattar sem lagðir eru á fjármagnið því meiri hætta sé á því að fjármagnið streymi úr landi og á önnur mið. Um þetta hafa ríki OECD verið að reyna að sameinast, að koma í veg fyrir undirboð. Að koma í veg fyrir samkeppni velferðarkerfanna þannig að þau grafi hvert undan öðru. Þess vegna hafa OECD-ríkin í sameiningu verið að reyna að uppræta skattaparadísir. Íslenska ríkisstjórnin fékk tiltal út af því að gerast brotleg við ákvæði sem höfðu verið samþykkt á vettvangi OECD. Þetta er umræða sem á eftir að fara fram síðar í haust þegar við tölum fyrir frumvarpi, sem við höfum reyndar lagt fram, um hækkun fjármagnstekjuskatts. En aðeins til að botna þá umræðu að þessu sinni að enda þótt það skuli viðurkennt að takmörk séu fyrir því hve hátt megi fara með skattana ef við ætlum að halda skattstofninum, þá snýst málið um þetta: Við erum öll sammála um að afla þarf ríki og sveitarfélögum skatta, skatttekna. Spurningin er með hvaða hætti við gerum það og hvort við gerum það á réttlátan eða ranglátan máta. Við segjum að skattbyrðunum í þjóðfélaginu sé ekki réttlátlega skipt, launafólkið er látið greiða óhóflega mikið, fjármagnseigendurnir, þeir sem afla tekna með fjármagnseignum sínum, sleppa óþarflega vel frá þessum skiptum. Umræðan á að snúast um þetta, alla vega í bland, um réttlæti í skattheimtunni. Varðandi þriðja atriðið sem ég nefndi, þ.e. mismunun á milli ríkis og sveitarfélaga, þá höfum við lagt fram frumvörp, talað fyrir þingmálum sem ganga út á að rétta hlut sveitarfélaganna. Hæstv. forseti. Ég vildi síðan í lokin taka undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni varðandi fjárausturinn í kosningabaráttu ríkisstjórnarinnar, gæluverkefni fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, og núverandi utanríkisráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, um að tryggja okkur tveggja ára setu í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna fyrir mörg hundruð milljónir króna. Ég hef margoft talað gegn þessu og talið að þessum fjármunum væri betur varið í alþjóðasamvinnu en í öðrum farvegi. Við getum látið gott af okkur leiða í alþjóðasamvinnu á margvíslegan hátt, t.d. í rannsóknum á ýmsu sem lýtur að sjávarútvegi, hafsbotninum. Reyndar hefur talsvert fé verið látið af hendi til slíkra rannsókna. Við hefðum getað gert betur í þeim efnum. Við gætum gengið lengra í að styðja starf á vettvangi FAO. Það tengist hagsmunum okkar jafnframt því sem ég held að við gætum látið gott af okkur leiða. Ég held að ef þessir fjármunir, hundruð milljóna, væru veittir til rannsókna vísindamanna sem sinna rannsóknum af því tagi sem ég vísaði til, þá værum við að verja þessum peningum á miklu markvissari hátt og gerðum tvennt í senn: Að láta gott af okkur leiða á alþjóðavettvangi og þjóna hagsmunum okkar betur en gert er með þessum fráleita hætti.

Herra forseti. Rétt í lokin er rétt að fara yfir nokkur atriði sem hafa orðið út undan í þeim tveimur ræðum mínum sem ég hef haldið. Í fyrsta lagi er rétt að fjalla örlítið um það agaleysi sem ég nefndi nokkuð í fyrstu ræðu minni og ég tók eftir að bæði hv. þm. Birkir J. Jónsson og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fjölluðu nokkuð um og tóku að hluta til undir þau aðvörunarorð mín. Ég verð þess vegna að vera örlítið bjartsýnn þó að reynslan segi mér að kannski sé ekki nú líklegt að mikil breyting verði á störfum fjárlaganefndar hvað þetta varðar, en ég held að það sé nauðsynlegt að fara örlítið yfir þessi mál þannig að það liggi alveg fyrir hvað það er sem við erum fyrst og fremst að ræða um. Það er alkunn staðreynd að það eru auðvitað ýmsar stofnanir þannig staddar í ríkiskerfinu að þegar fjárlög eru samþykkt fyrir næstkomandi ár þá er raunverulega stór hluti fjárveitinga til þeirra upp urinn eða stór hluti búinn vegna þess að viðkomandi stofnun hefur keyrt fram yfir og þá töluvert fram yfir þau 4% sem er svona hið venjulega viðmið. Á sama tíma eru aðrar stofnanir sem eiga töluvert í sjóði og er þar af leiðandi verið með fjárlögum að samþykkja til þeirra mun meira fjármagn en talið er að kosti að reka viðkomandi stofnanir. Vandamálið er að um allt of langan tíma hefur ekki verið gert neitt í því að kanna hvað er að hjá þessum stofnunum. Er vanáætlað fyrir þeirri þjónustu sem stofnuninni er ætlað að sinna eða er eitthvað annað að? Meðan þetta er ekki skoðað er auðvitað erfitt að bregðast við. Ég hef leyft mér að halda því fram að ástæðan fyrir því að þetta er ekki skoðað skipulega og yfir þetta farið sé í raun og veru sú að í kerfinu sé það viðurkennt að fjárlögin séu ekki nægjanlega tengd raunveruleikanum og þess vegna séu fjárlögin ekki sá grunnur sem hægt er að byggja á. Sem dæmi má nefna ef veita þyrfti forstöðumanni áminningu, sem gæti verið eðlilegt ef forstöðumaðurinn vegna slælegra starfa fer með stofnun sína fram yfir ár eftir ár ef rétt hefur verið áætlað fyrir þeirri starfsemi sem menn vilja að stofnunin sinni. Ég held hins vegar að þetta sé ekki gert því það er vitað að það er áætlað vitlaust. Ég man eftir mjög glöggu dæmi úr síðustu skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í sumar þar sem kom í ljós t.d. að sýslumannsembættið á Keflavíkurflugvelli hafði til nokkuð margra ára farið töluvert fram úr fjárlögum. Í skýrslunni var því hins vegar haldið fram að miðað við skoðun Ríkisendurskoðunar væri ekkert að rekstri viðkomandi embættis og það væri jafnvel á margan hátt til fyrirmyndar og það væri líka alveg ljóst að ráðuneyti viðkomandi embættis væri það fullljóst að ýmis verkefni hefðu verið sett á embættið án þess að fjárveitingar hefðu fylgt. Það er auðvitað algjörlega óviðunandi að þannig sé að verki staðið og ég trúi því, eins og fram hefur komið, að mýmörg slík dæmi séu í kerfinu og það er bagalegt að svo sé. Það er af þessum ástæðum sem Ríkisendurskoðun kemur ár eftir ár með ábendingar um að á þessu verði að taka. Stofnunin hefur reyndar bent á það í skýrslu um framkvæmd fjárlaga í mörg ár og sérstaklega í fyrra, það kom skýrast fram í skýrslunni frá því í fyrra og í skýrslunni í sumar er vísað yfir í skýrsluna frá því árið 2005. En þar segja þeir að það geti hreinlega verið þannig að það væri í anda stjórnvalda að hafa þetta svona. Það gæti verið að það hentaði stjórnvöldum að vera ekkert að breyta þessu vegna þess að með því geti menn lagt fram falleg fjárlög ár eftir ár. En í raun og veru er framkvæmdarvaldið með þessu að taka sér fjárveitingavald og það er auðvitað grafalvarlegt mál og auðvitað rétt, þó að ég hafi ekki tíma til þess að fara neitt yfir ágæta grein sem ég sá í Morgunblaðinu í dag eftir hv. þm. Bjarna Benediktsson sem einmitt fjallar um að það þurfi að styrkja stöðu Alþingis, styrkja löggjafarvaldið vegna þess að framkvæmdarvaldið hefur í raun og veru allt of sterka stöðu. Í þessu samhengi er rétt að minnast þess að þegar Þjóðhagsstofnun var niður lögð var það rætt töluvert hér á þinginu hvernig við í fjárlaganefnd gætum styrkt stöðu okkar gagnvart framkvæmdarvaldinu þegar Þjóðhagsstofnun væri farin. Þá var rætt um að það þætti eðlilegt að hér yrði sett upp einhvers konar hagdeild, kannski of stórt orð fyrir ekki marga menn, en a.m.k. að fjárlaganefnd fengi aðgang að sérfræðingum til þess að geta farið yfir ýmis mál eða látið vinna fyrir sig ýmis mál sem nefndinni þætti ástæða til. Því miður hefur ekki orðið af þessu þrátt fyrir það að þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson hafi látið líklega í umræðunum um að sér þætti a.m.k. ekki óeðlilegt að slíkt yrði skoðað alvarlega. Herra forseti. Ég held að það sé rétt að vitna bara orðrétt í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í fyrra þannig að það fari ekkert á milli mála að þetta er ekki bara skoðun okkar fulltrúa Samfylkingarinnar. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Reyndar má spyrja hvort stjórnvöld hafi í raun nokkurn áhuga á að breyta því fyrirkomulagi sem verið hefur á framkvæmd fjárlaga þar sem það geti bara hentað ágætlega. Í fjárlögum megi þannig sýna aðhald með ríkisútgjöldum enda þótt ljóst sé að raunveruleg útgjöld verði í mörgum tilvikum hærri.“ Þetta var orðrétt tilvitnun í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2004. Skömmu síðar segir, með leyfi forseta: „Strangt aðhald með ríkisfjármálum sé ekki líklegt til vinsælda á vettvangi stjórnmálanna, sérstaklega ekki þegar auknar tekjur ríkissjóðs vegna uppsveiflu í hagkerfinu geri gott betur en að mæta meiri útgjöldum.“ Herra forseti. Ég held að þarna sé skýringin kannski komin vegna þess að nú um nokkuð langt skeið höfum við lifað þá tíð að hagvöxturinn hefur verið slíkur að tekjuaukinn í ríkissjóði hefur verið fyrirséður það mikill að hann mundi dekka og jafnvel á stundum betur en það hin auknu útgjöld sem meira og minna lágu fyrir þegar fjárlög voru samþykkt. Þetta er hins vegar grafalvarlegt mál og kominn tími til að eitthvað verði gert í því og ég sagði hér í byrjun ræðu minnar að þeir hv. þingmenn formaður og varaformaður fjárlaganefndar hefðu ýjað að því í málflutningi sínum að þetta væri grafalvarlegt hlutverk fjárlaganefndar. En ég geri mér þó mátulegar vonir um að eitthvað verði reynt til þess, a.m.k. á haustdögum, ég hef fullan fyrirvara á því að úr þessum ræðustóli hefur nú ýmsu verið lofað í þeim efnum án þess að nokkuð hafi gerst. Eins og ég hef nokkrum sinnum sagt bæði í ræðu og í andsvörum í dag þá hefur það eiginlega verið megineinkenni meiri hluta fjárlaganefndar að virka þar sem stimpill fyrir ríkisstjórnina. Þetta er auðvitað alvarleg ásökun á hendur meiri hluta fjárlaganefndar en því miður er ekki hægt að sleppa því að nefna þetta ítrekað vegna þess hve slælega meiri hlutinn hefur á stundum staðið í ístaðið. Það er nefnilega þannig að þrátt fyrir það, eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði, að menn væru í sama liði þá hafa menn sem alþingismenn miklum skyldum að gegna í því að verja hlut löggjafans. Og það verður að segja alveg eins og er og það er hugsanlega hluti af þeirri skýringu að þessir stjórnarflokkar hafa starfað það lengi saman að allt virðist vera orðið smurt og í einhverri fastri rútínu og að það sé hreinlega ekki liðið í liðsskipaninni að menn geti leyft sér athugasemdir sem oft er á tíðum er full ástæða til að vera með. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi sjálfur í ræðu sinni hér áðan a.m.k. tvö dæmi, annað þeirra sérstaklega áberandi sem hv. þingmaður hefur reyndar nefnt áður og hefur verið tekið aðeins upp í fjárlaganefndinni og gæti út af fyrir sig verið ákveðinn prófsteinn á það hvort einhver meining er á bak við orðin. En það er alveg ljóst að sú framkvæmd hér við höfnina sem hv. þingmaður nefndi, þá er afar óeðlilegt að fjármunir í hana séu afgreiddir hér ár eftir ár í gegnum 6. gr. og það hlýtur að vera eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra tilkynni okkur í lokaræðu sinni að samningurinn sé væntanlegur hér í einhverri mynd til afgreiðslu í þingsalnum.

Herra forseti. Það hafa verið ágætar umræður í dag um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2007, mestan part málefnalegar og ég þakka fyrir það. Sérstaklega hefur verið fjallað um forsendur fjárlaga. En í þeim efnum eins og svo oft áður lítur sínum augum hver silfrið, sérstaklega þar sem oft er um áætlaðar stærðir að ræða og jafnvel spár inn í framtíðina og er ekkert óeðlilegt að menn ræði þau atriði sérstaklega. Hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi OECD og tiltal frá OECD eða einhverjar OECD-samþykktir. Ég kannast ekki við þær en við gætum kannski fundið betur út úr því í sameiningu síðar. Hann nefndi einnig til öryggisráðið. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson nefndi það líka í sama samhengi við þróunarmálin. Ég nefndi hins vegar þróunarmálin sérstaklega í framsöguræðu minni þar sem verið er að auka fjármuni til þróunaraðstoðar í samræmi við áætlun sem ríkisstjórnin hefur samþykkt. Þessir fjármunir eru ekki tengdir framboðinu til öryggisráðsins nema á óbeinan og almennan hátt því auðvitað skiptir máli í þessu samhengi hversu virk við erum í alþjóðastarfi og þróunarmálin eru auðvitað hluti af því. Hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Einar Már Sigurðarson nefndu Austurhöfn og fjárveitingar til Austurhafnar sem eru í 6. gr. frumvarpsins, en jafnframt eru tillögur um fjárveitingar til Austurhafnar í fjáraukalögunum. Einhverra hluta vegna skildist mér á hv. þingmönnum að þeir tengdu þetta líka að einhverju leyti við heimildir til samninga um byggingu tónlistar- og ráðstefnuhússins. En þetta eru auðvitað tvö mál. Annars vegar er um að ræða rekstur og fjárveitingar til undirbúningsfélagsins Austurhafnar. Þær hafa undanfarin ár verið með tvennum hætti, annars vegar í gegnum fjárlagalið sem nú stendur þannig að á honum er afgangur. Það er heimild í 6. gr. þessa árs til þess að greiða kostnað vegna Austurhafnar af heimildarlið en það er hins vegar lagt til að það verði greitt sérstaklega inn á lið Austurhafnar en þar með verði heimildarliðurinn ekki notaður til að greiða þann kostnað sem til hefur fallið að undanförnu. Síðan er beiðni um heimild í 6. gr. í frumvarpinu fyrir 2007 um áframhaldandi möguleika til að greiða kostnað vegna Austurhafnar, þ.e. undirbúningsfélagsins. Hins vegar var samningurinn um tónlistar- og ráðstefnuhúsið gerður á grundvelli annars heimildarákvæðis í 6. gr. fjárlaga sem samþykkt var í fjáraukalögum fyrir árið 2005 og tengist þar með ekki þeim liðum sem hér voru nefndir. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur í tvígang í umræðunni kallað meiri hluta fjárlaganefndar stimpil ríkisstjórnarinnar. Þetta er litríkt líkingamál. Það er meira að segja hægt að hafa ýmsa liti á stimpilpúðunum ef menn vilja. En ég held að hv. þingmaður verði að hafa í huga að meiri hluti fjárlaganefndar, fulltrúar í meiri hlutanum eiga sæti í þingflokkum stjórnarflokkanna og áður en fjárlagafrumvarpið er lagt fram hefur það farið fyrir þingflokkana og verið samþykkt. Það er reyndar svo með öll önnur stjórnarfrumvörp þannig að ekkert er óeðlilegt við það að meiri hlutinn styðji frumvarp sem hann hefur áður samþykkt þó að eðlilega geti orðið breytingar á fjárlagafrumvarpinu í meðförum Alþingis ekkert síður en öðrum frumvörpum. Þá ber á það að líta að fjárlagafrumvarpið hefur ekki farið fyrir þingflokka minni hlutans sem tilheyrir stjórnarandstöðunni. Þar af leiðandi hafa þeir ekki haft tækifæri til að hafa áhrif á efni þess og eðlilega er frumvarpið samið á grundvelli stjórnarsáttmála stjórnarflokkanna og í takt við stefnu þeirra en ekki endilega í takt við stefnu stjórnarandstöðuflokkanna þó auðvitað gæti það gerst endrum og sinnum að þar séu hlutir sem þeir séu sáttir við líka. Ég held að menn verði að hafa þetta í huga þegar verið er að fjalla um þetta á þennan hátt. Þar af leiðandi er ekki laust við að ósanngjarnrar gagnrýni gæti, að mínu mati, hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að svara fleiri brennandi spurningum hér í dag við lok þessarar umræðu. Það munu auðvitað koma upp atriði í meðförum þingsins hvað frumvarpið varðar sem eðlilegt geti verið að leitað sé til ráðuneytisins með að finna svör við og sem fyrr er sjálfsagt að verða vel við því og eins og ég sagði í framsöguræðu minni þá óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina og að það takist að afgreiða frumvarpið á tilsettum tíma í samræmi við starfsáætlun þingsins eins og undanfarin ár.

Hæstv. forseti. Það er fyrst og fremst um tiltalið frá OECD sem hæstv. ráðherra vefengir að hafi átt sér stað eða hefur efasemdir um. Það var þannig að fljótlega eftir að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur gengu í eina sæng um miðjan tíunda áratuginn var byrjað að pumpa peningum inn í Verslunarráð Íslands eins og það hét þá í samstarfsverkefni viðskiptaráðuneytis og Verslunarráðsins um að koma hér á skattaskjóli. Ég held að talað hafi verið um þetta sem aflandssvæði ef ég man rétt. Þó þori ég ekki að fullyrða um það. Á sama tíma var unnið að því innan OECD að koma í veg fyrir skattaleg undirboð á OECD-svæðinu. Ýmis ríki fengu tiltal, t.d. Lúxemborg, og síðan var vísað í umfjöllun um þetta, sem var allítarleg og tíð á þessum tíma, í það sem var að gerast á Ermarsundseyjum og einhvern tíma kom tiltal vegna þessara tilrauna Íslendinga að koma á þessu skattaskjóli, þessum vísi að skattaparadís. Þetta er núna úr sögunni en þetta var tilraun sem gerð var hér í nokkur ár með aðstoð íslenskra skattborgara. Tugir milljóna fóru í þessa vinnu. Ég man eftir einum fjárlögum þar sem var talað um 55 milljónir sem hefðu farið í þetta sameiginlega verkefni ríkisstjórnarinnar og Verslunarráðs Íslands og það kom síðan að lokum að því að tiltal kom frá OECD.

Herra forseti. Þó ég hafi sagst ekki kannast við það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan þá var ég ekki að vefengja eða reyna að segja að hann væri að fara með rangt mál. Ég held hins vegar eftir að hafa heyrt andsvar hans að þá sé hann út af fyrir sig í grunninn að fara rétt með. Það var verið að reyna að setja hér upp löggjöf um sérstaka skattalega meðferð. Nafnið á löggjöfinni kemur ekki alveg upp í hugann. En tiltalið sem stjórnvöld fengu var ekki frá OECD heldur frá ESA, ef ég man þetta rétt. Það er alveg ástæðulaust að fara lengra út í þetta. Við getum fundið út úr því hvað er réttast í þessu. En það er hins vegar líka rétt að það var í gangi vinna á vegum OECD um að vinna gegn skattaskjólum og í þeirri vinnu hefur Ísland tekið fullan þátt. Við höfum á þeim forsendum meðal annars átt viðræður við Ermarsundseyjarnar og jafnframt verið í samstarfi við aðrar Norðurlandaþjóðir í þessu efni. Þetta var meðal annars eitt af umræðuefnunum á fundi fjármálaráðherra Norðurlandanna í vor. Ég held að þetta sé tvö mál sem þarna er verið að blanda saman en óþarfi er að gera það að einhverju deilumáli. Við finnum út úr því.

Hæstv. forseti. Ég held að ég sé ekki að blanda tveimur málum saman og ég held að tiltalið hafi komið frá OECD. En ég tek undir með hæstv. ráðherra að það skiptir ekki öllu máli hér. Mér er málið kunnugt vegna þess að ég vakti margoft máls á þessu við fjárlagaumræðu fyrr á tíð og flutti fjölmargar fyrirspurnir í þinginu um nákvæmlega þetta efni. En ég tek undir að við getum farið í saumana á þessum málum utan þingsalar.

Herra forseti. Komið er að lokum 1. umr. um fjárlagafrumvarpið. Það sem mér finnst standa eftir er að hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því hvernig tekið verður á væntingum um stóriðjuframkvæmdir. Hann hefur ekki tekið nógu alvarlega þá stöðu sem er í grunnforsendum fjárlaga og efnahagslífsins. Gríðarlegur viðskiptahalli, hátt vaxtastig og tekjur ríkissjóðs eru í allt of miklum mæli tengdar viðskiptahallanum sem er aftur á móti hið mikla krabbamein í íslensku hagkerfi. Það er einhvers konar heróínhagvöxtur í sjálfu sér þegar menn eru að nærast á viðskiptahallanum. Ef maður lítur á umsagnir greiningardeilda bankanna, hvort sem það er Landsbankinn eða KB-banki, þá segja þessir aðilar báðir að ástand efnahagsmála sé mjög viðkvæmt. Það þarf að kólna. Það þarf að skapast hér jafnvægi. Það þarf að skapast grundvöllur fyrir annað atvinnulíf. Það þarf að vera hægt að lækka hér vexti. Það þarf að koma ró á. En verði ekki gefin út yfirlýsing eða tryggt að stopp verði sett á frekari stóriðjuframkvæmdir þá munu væntingar um auknar stóriðjuframkvæmdir koma fram með þeim hætti að forsendur fjárlaga koma ekki til með að standast. Ég spyr enn hæstv. fjármálaráðherra: Gerir ráðherra sér ekki grein fyrir þessari stöðu og er það ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að bregðast við?

Herra forseti. Eins og ég hef sagt hér fyrr í dag þá liggja ekki fyrir endanlegar ákvarðanir um frekari stóriðju hér á landi á næstunni þó að um það séu áætlanir. Þar af leiðandi er ekki hægt að taka tillit til þeirra í þjóðhagsáætlun okkar og forsendum okkar fyrir fjárlögin. Við getum ekki byggt fjárlögin á einhverju sem ekki hefur verið tekin ákvörðun um. Við þekkjum það frá fyrri tíð þegar verið var að byggja áætlanir og fjárlög á byggingum álvera sem síðan voru aldrei reist. Ég held að við eigum ekki að endurtaka þann leik. Ef hv. þingmaður vill gera sér grein fyrir því hvaða áhrif það hefði á forsendurnar og á það hvernig þróun efnahagsmála þjóðarinnar yrði líklega þá bendi ég honum á vorskýrslu þjóðhagsáætlunar fjármálaráðuneytisins sem gefin var út í apríl. Þar er sérstakur kafli um það hvaða áhrif þessar framkvæmdir gætu haft. Þar af leiðandi hefur verið lögð í það vinna að meta það og við vitum það og ef til kæmi höfum við forsendur til þess að bregðast við því. En enn sem komið er hefur ekki komið til þess að ákvarðanir lægju fyrir og að við gætum þar af leiðandi tekið tillit til þessara aðstæðna því þær eru ekki komnar upp.

Herra forseti. Ég tel það mikinn ábyrgðarhlut ef hæstv. ráðherra vill ekki horfast í augu við þennan veruleika. Reyndar er það svo að bæði greiningardeildum bankanna og fjármálaráðuneytinu ber saman um að verði gefnar væntingar um aukna stóriðju þá muni fjárlagafrumvarpið ekki standast. Ég vitna í greiningardeild KB-banka. Hér segir, með leyfi forseta: „Stóriðjuframkvæmdir munu halda gengi krónunnar hærra en ella.“ - Og áfram: - „Ef fjárfestar telja öruggt að stóriðjuframkvæmdir verði að veruleika sem nú eru í bígerð má gera ráð fyrir því að þeir munu spila á slíkar væntingar með því að gefa út krónubréf til lengri tíma og veðja þannig á hátt innlent vaxtastig. Jafnframt gætu erlendir aðilar brugðið á það ráð að framlengja þeim bréfum sem nú eru á gjalddaga fram á mitt framkvæmdatímabil þegar fyrirséð er að krónan haldist sterk.“ 
             Herra forseti. Það er ábyrgðarhluti ef ríkisstjórnin gerir sér ekki grein fyrir alvöru málsins hvað þetta varðar.

Herra forseti. Mér finnst þetta nú afskaplega athyglisvert hjá hv. þingmanni. Sú framkvæmd sem líklegust væri til að fara af stað, er mest búið að undirbúa og væntanlega stærst af þeim sem eru á teikniborðinu, er stækkun álversins í Straumsvík, Alcan. Fyrir liggur yfirlýsing hjá bæjarstjóranum í Hafnarfirði, Lúðvík Geirssyni að farið verði í atkvæðagreiðslu um það hvort stækka eigi álverið eða ekki Það veit út af fyrir sig enginn hver yrði niðurstaðan í þeirri atkvæðagreiðslu. En fulltrúi flokks hv. þm. Jóns Bjarnasonar í bæjarstjórninni er á móti þessu álveri og flokkurinn hefur verið að beita sér gegn því. En af orðum hans hér má skilja að hann telur að flokkurinn muni ekki hafa árangur sem erfiði í þeirri atkvæðagreiðslu sem fer fram i Hafnarfirði.

Nú er …

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra minntist á mál sem við hv. þingmenn, ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, nefndum varðandi samninginn sem búið er að gera vegna byggingar tónlistarhúss við höfnina. Mér fannst hæstv. ráðherra að einhverju leyti misskilja orð okkar en ég held að það sé eðlilegt að hæstv. ráðherra svari því hér og nú hvort hann sé ekki sammála okkur um það að eðlilegt sé að samningur sem - ja, menn hafa heyrt fleygt tölunni um 9 milljarða fjárskuldbindingu inn í framtíðina - hljóði upp á svo háa tölu fái hér stimplun á einhvern hátt þannig að bara komi í ljós hvort ekki sé almennur vilji hv. þingmanna til að gangast við þessari fjárskuldbindingu en að ekki sé verið að pukrast með þetta hér einhvers staðar á bak við. Það er eðlilegt að þetta sé lagt hér fyrir vegna þess að það hlýtur að teljast óeðlilegt að búið sé að gera slíka fjárskuldbindingu inn í framtíðina án þess að nokkurn tíma hafi verið um hana fjallað í þingsölum. Herra forseti. Ég ræddi um það að meiri hluti fjárlaganefndar virkaði oft á mig eins og stimpill fyrir ríkisstjórnina. Það er kannski ósanngjörn gagnrýni, eins og hæstv. ráðherra segir, á meiri hlutann vegna þess að meiri hlutinn sé bundinn af alls konar samþykktum í þingflokkum sínum, m.a. af fjárlagafrumvarpinu. Það sem ég á við er m.a. að þegar það liggur fyrir í fjárlaganefnd, vegna upplýsinga sem þangað hafa komið, að ákveðnar stofnanir geti ekki veitt þá þjónustu sem þeim er ætlað samkvæmt lögum vegna þess t.d. að skuldahali þeirra er slíkur að fjárveitingar muni ekki duga fyrir rekstrinum á næsta ári leggur meiri hluti fjárlaganefndar samt fram tillögur sem koma ekki til móts við það annaðhvort að skerða þjónustu stofnunarinnar eða veita henni fjármuni sem duga til rekstrarins. Þetta kalli ég að meiri hlutinn hagi sér eins og stimpill fyrir ríkisstjórnina.

Herra forseti. Jú, það er eðlilegt að leitað sé heimilda fyrir samningum eins og hv. þingmaður nefndi, enda var það líka gert í fjáraukalögum ársins 2005. Ef ég man rétt var það í upprunalega fjáraukalagafrumvarpinu þannig að það hefur farið í gegnum þrjár umræður í þinginu og meðferð í fjárlaganefnd. Ég man að í textanum sem fylgdi með var gert grein fyrir þeim upphæðum sem þarna er um að ræða þannig að þingheimur átti ekki að velkjast í neinum vafa um hvað væri að gerast og hvað væri verið að samþykkja, enda er það ekkert öðruvísi en er um aðrar ámóta og jafnvel enn stærri ákvarðanir í fjármálum ríkisins sem teknar eru á grundvelli einnar línu í 6. eða 7. gr. fjárlaganna.

Herra forseti. Ég held að það sé eiginlega lágmarkskrafa að þessi samningur verði a.m.k. sýndur í fjárlaganefnd. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra verði við þeirri ósk. Ég náði ekki að bera mig saman við alla félaga mína í fjárlaganefnd en náði þó í einn sem hefur setið þarna býsna lengi, jafnlengi og sá sem hér stendur, og við munum hvorugur eftir því að samningurinn hafi sést í nefndinni. Það hlýtur eiginlega að vera lágmarkskrafa að samningurinn komi til nefndarinnar vegna fjárskuldbindinganna sem felast í honum. Herra forseti. Af því að þetta eru lokaorð mín í þessari umræðu í kvöld vil ég auðvitað taka undir það með hæstv. fjármálaráðherra að það er vonandi að samstarf milli fjárlaganefndar og ráðuneytis verði með ágætum. Ég vona að við náum því, eins og tekist hefur mörg undanfarin ár, að standa við þá áætlun sem sett hefur verið upp varðandi afgreiðslu fjárlaganna og hef enga ástæðu til að ætla annað en vona að vinnubrögð í nefndinni verði til sóma og fari frekar batnandi.

Ég held að það sé eflaust rétt hjá hv. þingmanni að samningurinn sem slíkur hefur ekki verið kynntur en hins vegar hefur fjárskuldbindingin sem í samningnum felst verið kynnt. Ég held að lánasamningar sem liggja að baki 7. gr. heimild til lántöku séu heldur ekki almennt kynntir í fjárlaganefndinni þannig að þarna á milli virðist fullt samræmi. Ég get svo sem alveg hugsað mér að varðandi stærri mál eins og þessi séu viðhöfð einhver önnur vinnubrögð en að þau séu í 6. gr. Það er alveg hugsanlegt en þau vinnubrögð hafa ekki verið tekin upp enn þá og niðurstaða þessa máls var í fullu samræmi við það hvernig slík mál hafa verið unnin áður. Síðan verðum við bara að sjá hvernig við viljum hafa framhaldið.