Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég leyfi mér utan dagskrár að gefnu tilefni að varpa fram fsp. til hæstv. landbrh. Fsp. hljóðar þannig: Hver er ástæðan fyrir því, að ekki er enn þá á þessu ári farið að lána bændum úr stofnlánadeild landbúnaðarins hjá Búnaðarbanka Íslands, og er ekki ákveðið að lána eins og stofnlánadeildarlögin ákveða og miða lánsupphæðina við raunverulegan kostnað framkvæmdanna? Ég þarf ekki að hafa frekari formála fyrir þessari fsp. og ég vænti þess, að hæstv. landbrh. svari þessu, þar sem honum munu að sjálfsögðu vera mjög kunn þessi mál.



Ég get þakkað hæstv. ráðh. fyrir þessi svör, svo langt sem þau ná. En í raun og veru svaraði hæstv. ráðh. ekki neinu öðru en því, að það mundi verða lánað eins og að undanförnu og lánin væru ekki síðar á ferðinni en verið hefði. En ég vil minna á það, að þegar lögin um stofnlánadeild landbúnaðarins voru til umr. hér á hv. Alþingi í vetur sem leið, var því margheitið af hæstv. ráðh. og hans fylgismönnum öllum, að nú yrði allt annar háttur hafður á lánveitingum og bændur gætu fengið lán, hvenær sem þeir hefðu sína pappíra tilbúna á árinu, og það mundi ekki standa því, þegar til bankans kæmi. Þess vegna spyr ég nú: Hver er ástæðan fyrir þessum drætti? Og ég vil líka minna á það, að í dag er 6. des. og það er ekki ýkjalangt til jóla, og mér er ekki kunnugt um, að það sé farið að veita nein lán, hvorki út á íbúðir né annað. A.m.k. hef ég ekki fengið nokkur lán afgreidd. Og væri þá ástæða til þess að spyrja: Hverjir eru það, sem fá sín lán afgreidd? Þá minntist hæstv. ráðh. á, að það mundu verða hærri lán nú en að undanförnu: Skárra væri það nú, ef lánin yrðu ekkert hækkuð, því að ekki hefur dýrtíðin hækkað svo lítið, og það, sem ég átti við með minni spurningu, var það: Verður prósentan miðuð við raunverulegan kostnað framkvæmdanna eða einhvern tilbúinn kostnað framkvæmdanna? Á þessu hlýtur að verða mjög mikill munur, og var hann allmikill á árinu sem leið, og ég vænti, að einhver leiðrétting fáist í þessum efnum til samræmis við gefin fyrirheit frá s.l. vetri.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Hv. þm. talar um yfirlýsingar, sem hafi verið gefnar, þegar lög um stofnlánadeild landbúnaðarins voru til umr. hér á síðasta þingi. Það má gjarnan vitna til þeirra umr. og þeirra yfirlýsinga, því að það var oftlega sagt frá því, að þegar þessi lög hefðu tekið gildi og fé færi að koma inn í stofnlánadeildina eftir þeim, þá yrði möguleiki á að hafa annan hátt á en verið hefur. En hv. þm. ætti að vita, að það er ekki enn farið að koma fé inn í deildina samkv. þessum lögum: Eigi að síður hefur það breytzt, að nú getur stofnlánadeildin sjálf tekið lán, vegna þess að nú hefur hún skilyrði til þess að standa skil á þeim lánum, eftir að lög um stofnlánadeildina hafa verið gerð, en eigið fé myndast smátt og smátt, eftir því sem lögin verka. Það er ekki fyrr en á næsta ári, sem stofnlánadeildin fær raunverulega nokkurt fé samkv. þessum nýju lögum. Og það má upplýsa það, að einmitt nú vegna þessara laga, þó að stofnlánadeildin sé ekki farin að fá fé eftir þeim, þá hefur verið víkkuð út lánastarfsemin. Það er t.d. nú farið að lána út á dráttarvélar, sem hefur ekki verið gert áður. Það er, eins og ég áðan sagði, nú búið að hækka lán út á íbúðarhús, þannig að það eru 150 þús., og einnig er gert ráð fyrir, að þeir, sem eiga eftir að endurbyggja í sveitum og ekki eru efnaðir menn, eigi kost á að fá allt að 50 þús. kr. styrk, þannig að lán og styrkur út á íbúðarhús geta orðið um 200 þús. í sveitum. Nú er það ákaflega misjafnt, hvað íbúðarhúsin þurfa að kosta. Ég veit um mann, sem byggði íbúðarhús, var að ljúka því núna, fyrir 300 þús., aðrir þurfa kannske að nota 400 þús. og jafnvel 500 þús. Allt fer þetta eftir aðstæðum, eftir því, hve mikið eigið vinnuafl menn geta látið í þetta. En ef miðað væri við 400 þús., sem er líklega það eðlilega, þá er þarna 50% lán og styrkur. Nú væri eðlilegt, að hv. fyrirspyrjandi rifjaði það upp, hvað var mikið lán og hvað var hár styrkur út á íbúðarhús t.d. 1957 og 1958, hvað kostaði þá að byggja sams konar hús, sem nú kostar 400 þús. Ég man ekki byggingarvísitöluna. En hitt hefur verið fullyrt og ekki hrakið, að þá hafi lán og styrkur ekki verið yfir 30% af byggingarkostnaði, og hv. fyrirspyrjandi virtist þá vera ánægður með þetta. Ég a.m.k. man ekki annað: Ef við tökum peningshúsin, þá er rétt að geta þess, að lán út á peningshús hafa verið hækkuð. Ég man ekki nákvæmlega prósentuna, en haustið 1960 minnir mig, að það hafi verið 10–15% eftir framkvæmdum. 1961 var það einnig hækkað og einnig nú, þannig að lánin munu vera hlutfallslega hærri nú en þau hafa verið áður. Hv. fyrirspyrjandi spyr að því, hvort þau séu miðuð við ímyndaðan kostnað eða raunverulegan kostnað. Lánin eru miðuð við matsgerð byggingarfulltrúa, og það eru byggingarfulltrúar í öllum héruðum landsins. Ég veit, að á Suðurlandi er það verkfræðingur, sem tekur byggingarnar og framkvæmdirnar út, og í Búnaðarbankanum er einn og sami maðurinn, sem yfirfer þessar matsgerðir, og við það eru lánin svo miðuð. Það er lánað út á fjósbyggingar, að mig minnir, 60%, út á hlöður og fjárhús 30% o.s.frv. Það er þess vegna ekki um að ræða neinn ímyndaðan kostnað, heldur er farið eftir matsgerð byggingarfróðra manna. Ég veit ekki, hvort er ástæða til þess að svara þessari fsp. frekar. Ég held, að það hafi verið gert, eftir því sem föng eru á óundirbúið. Það er rétt, það er 6. des. í dag og ekki farið að veita lán. En við höfum séð 6. des. fyrr, og það hefur ekki verið fyrr en um eða upp úr 10. og miðjum desember, sem þessar lánveitingar hafa hafizt mörg undanfarin ár. Þess vegna er ekkert nýtt, sem er að gerast nú, þótt ekki sé farið að veita lánin 6. des. 1962. Starfsfólk Búnaðarbankans er að undirbúa þessar lánveitingar, reikna út lánin, og það tekur ekki svo ýkjamarga daga að koma peningunum út, eftir að búið er að undirbúa lánsskjöl.



Það voru aðeins fáein orð út af þessum orðaskiptum eða því, sem hæstv. ráðh. sagði. - Ég hef bent hæstv. ráðh. á það áður og ætla að leyfa mér að gera það enn, að það er alls ekki viðeigandi að svara fsp. hér á Alþingi með skætingi, eins og hæstv. ráðh. leggur í vana sinn æ ofan í æ og lætur sér aldrei segjast, þó að honum sé af góðvild bent á þennan ágalla í fari hans. Engum dylst, sem hlustað hefur á þessar umr., að það er einmitt nákvæmlega það, sem hæstv. ráðh. hefur látið sér sæma að gera einu sinni enn. Hann er spurður hér um það blátt áfram, hvernig á því standi, að ekki sé farið að afgreiða að ráði lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins og hverjar horfur séu á, að úr því rætist. Nú gat hæstv. ráðh. ákaflega einfaldlega sagt bara satt og blátt áfram, að þessi dráttur sé vegna þess, að það er verið að útvega lánsfé til stofnlánadeildarinnar. Og hann hefði getað, ef hann hefði viljað svara öðru en skætingi, sagt mönnum það til upplýsingar, af því að hann hlýtur að vita það, hve mikið fjármagn það er á að gizka, sem vantar til deildanna og á hefur staðið. Þessu hefði hæstv. ráðh. getað svarað alveg blátt áfram, skætingslaust og útúrsnúningslaust. En það gerir hæstv. ráðh. ekki, heldur kemur hér og talar tóman skæting út í bláinn og fer t.d. að ræða almennt um þessi mál. Hvers vegna getur hæstv. ráðh. ekki svarað blátt áfram, eins og siður hefur verið ráðh. yfirleitt á Íslandi fram að þessu, ef þeir hafa verið spurðir? Svona umr. á Alþingi hafa verið nær óþekktar, áður en þessi hæstv, ráðh. kom í ráðherrastól. Hann hefði enn fremur getað blátt áfram sagt, hverjar horfur væru á því, að þetta fé yrði útvegað. Ég heyri nú, að hann telur, að það muni verða, og þá hefði hann getað upplýst það. En hann sagði það ekki í svarinu. En það mátti draga það a.m.k. óbeint af því, sem hann sagði síðar, að úr þessu mundi rætast. Hæstv. ráðh. þarf ekkert að vera hissa á því, þótt fsp. komi fram um þetta nú, eins og verið hefur ævinlega undanfarin ár, hverjir sem verið hafa í stjórn og hverjir í stjórnarandstöðu. Þegar þessi mál hafa dregizt lengi, þá hefur verið spurt um, hvernig á því stæði og hvort ekki mundi rætast úr. Og alveg sérstaklega er eðlilegt, að um það sé spurt núna, þar sem hæstv. landbrh. talaði í fyrra, þegar hann lagði hér fyrir nýju lögin um stofnlánadeildina, eins og allt gengi vélrænt á vegum stofnlánadeildanna úr þessu, þeirra fjármálum væri algerlega borgið framvegis með hinum nýju lögum, og að því er manni skildist, þyrfti ekki að vera að bisa við árlega að útvega stórfé hingað og þangað að láni til þess að draga inn í deildirnar. En nú kemur auðvitað í ljós og á eftir að koma í ljós enn betur síðar, að þetta voru auðvitað blekkingar hjá hæstv. ráðh., því að vitanlega verður þrátt fyrir stofnlánadeildarlögin í fyrra að taka svo og svo mikið fé árlega að láni og draga saman inn í deildirnar. Því fer náttúrlega alls fjarri, að með þeirri löggjöf haft verið sett upp einhver eilífðarvél, sem mali fyrirhafnarlaust fjármagn inn í landbúnaðinn. Þó að hæstv. ráðh. segi núna, að það þurfi mikið fé inn í deildirnar, vegna þess að lögin séu ekki farin að verka fullkomlega, þá er það ekki nema að sumu leyti satt, því að það þarf miklu meira fé inn í deildirnar en sem því svarar, sem á vantar, að lögin gefi fulla raun á þessu ári. Lögin eru sem sagt ekkert „automat“ í þessu tilliti, eins og látið var í veðri vaka í fyrra, heldur verður samt sem áður áreiðanlega að afla mikils fjármagns að láni árlega, ekkert síður þó að lögin hafi verið sett. Þetta hefði hæstv. ráðh. allt getað upplýst blátt áfram, en þann kostinn tók hann ekki. Ráðh. hefur ekkert upplýst um það, hversu mikið lánsfjármagn vanti inn í deildirnar, til þess að þær geti sinnt hlutverki sínu næstu daga eða næstu vikur, núna fyrir jólin. Hann hefur ekkert sagt um það enn þá, og hann hefur því ekki svarað fsp., og ekki heldur fullnægjandi, hvenær féð komi, og alls ekki, hvaðan það komi. Síðan fór hæstv. ráðh. að ræða almennt um lánamál landbúnaðarins, t.d. hvað hækkuð hefðu verið lán út á íbúðir. Ég skal ekki fara út í að ræða það af þessu tilefni, en aðeins benda á, að það mun láta nærri, að þau lán, sem nú fást út á meðalíbúð, bæði í sveitum og við sjóinn, öll lánin, sem fást, svari þeirri hækkun, sem orðið hefur á íbúðunum síðan nýja viðreisnarpólitíkin kom til framkvæmda. Á því geta menn svona hér um bil séð, hvernig þróunin hefur orðið. En ég stóð hér upp enn einu sinni til að minna hæstv. ráðh. á það í allri vinsemd, að þessi tónn, sem hann hefur tamið sér, þegar spurt er um sjálfsögðustu atriði, er alveg óviðeigandi.



Herra forseti. Ég held, að það taki fáir alvarlega þessa áminningu hv. 1. þm. Austf. og allra sízt hann sjálfur. Hv. þm. finnst, að ég hafi svarað hálfgerðum skætingi hér og ekki svarað fsp. Ég spyr nú hv. þm., sem hlustaði á mig: Var það nokkur skætingur, sem ég sagði, og var það ekki svar við fsp., eins og ætla mátti, þegar fsp. er borin munnlega fram? Ég ætla, að þetta hafi verið alveg tæmandi svar. En ég fullyrti, að þessi fsp. væri óþörf. Og hvers vegna var hún óþörf? Vegna þess að hv. fyrirspyrjandi vissi um allt, sem hann var að spyrja um. Þess vegna var hún óþörf. Og ég veit ekki, hvort það er til nokkurrar fyrirmyndar að haga sér þannig á hv. Alþingi að vera að koma með fsp. og eyða tíma þingsins í fsp. um það, sem menn vita. Og hvers vegna hlaut hv. þm. að vita um þetta, sem hann var að spyrja um? Það er vegna þess, að hv. fyrrv. formaður Framsfl. er í bankaráði Búnaðarbankans. Það er vegna þess, að hv. þm. getur haft aðgang að bankastjórum Búnaðarbankans, og ég veit, að þeir eru reiðubúnir hvenær sem er í viðtali að svara fsp. eins og þessari. Og það er vegna þess, að hv. þm. hefur áreiðanlega komið í bókhald Búnaðarbankans, þar sem verið er að vinna þessi störf. Og hv. þm. vissi þess vegna alveg um það, sem hann var að spyrja um. En hvers vegna er þá verið að spyrja? Það er til þess að geta skrifað um það í Tímann og látið á því bera, að hv. fyrirspyrjandi og hv. 1. þm. Austf. náttúrlega líka, þeir hafi einhvern sérstakan áhuga fyrir því, að þessi mál verði leyst, og það út af fyrir sig ætla ég ekki að efa. En það er líka gert til þess að láta í það skína, að ríkisstj. hafi vegna pressu frá þessum mönnum loks látið undan að útvega fé og lána. Og hvers vegna er verið að tala um það núna, að þessi lán séu eitthvað sérstaklega seint á ferðinni, þegar þau eru ekki seinna á ferðinni en hefur verið undanfarið, þegar hv. Framsfl. var í ríkisstj. og átti að sjá um þessi mál? Ég segi: það er ósæmilegt að haga sér á þennan hátt í hv. Alþingi, og hv. formaður Framsfl, ætti að reyna að kenna sínum þingflokki rétta siði í hv. Alþingi, áður en hann tekur að sér að kenna ráðh. að haga sér rétt.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. er óttasleginn, hræddur, og telur það óþarft af mér að vera að fara í þingsalina og gera fsp. um mál, sem ég gæti e. t. v. fengið upplýst á annan hátt. En svo er mál með vexti, að þetta mál er ekki eins einfalt og hæstv. ráðh. vill vera láta. Það eru fleiri bændur í þessu landi en ég, og þeir hafa ekki aðgang daglega að Búnaðarbanka Íslands. Og margir bændur bíða nú vonsviknir út frá fyrri yfirlýsingum yfir því, að það skuli ekkert vera farið að veita úr stofnlánadeildinni á þessu ári, því að það er algerlega gagnstætt því, sem haldið var fram, þegar lögin um stofnlánadeildina voru rædd hér á hv. Alþingi í vetur. Og það er því ríkari ástæða nú en nokkru sinni fyrr að gera fsp. um þessi mál. Hæstv. landbrh. sagði, að það væru miklu ríflegri lán veitt til landbúnaðarins nú en nokkru sinni áður. Og hann vitnaði sérstaklega til íbúðarhúsabygginganna. En það er ekki ýkjalangt síðan, eða rúmt ár, að þá stóðu þessi mál þannig, að íbúðarhúsalánið allt til byggingar íbúðarhúsa í sveitum hrökk ekki fyrir dýrtíðaraukningunni, sem hæstv. landbrh. barðist fyrir að kæmist á. Ég hef ekki reiknað það nú. Og svo er með ýmsar aðrar framkvæmdir í landbúnaðinum, sem veita á lán til úr bankanum, þannig að staða landbúnaðarins þrátt fyrir hækkuð lán er verri nú en nokkru sinni fyrr.



Það eru aðeins örfáar setningar út af því, sem hæstv. ráðh. sagði. Hann sagði, að það væri verið að spyrja um þessi efni hér til þess að geta sagt frá því í Tímanum. Jú, ég geri ráð fyrir því, að það verði sagt frá þessum umr. í Tímanum eins og öðrum umr. á Alþingi, eftir því sem hægt er. En ef hæstv. ráðh. hefði tekið það ráð að svara þessari fsp. alveg blátt áfram, eins og hann hefði átt að gera, greint frá því svona á að gizka, hvað vantaði af fé, og lýst því yfir, að það yrði útvegað, kannske t.d. næstu daga eða alveg á næstunni, þá hefði verið sagt frá því í Tímanum, að ráðh. svaraði þannig. Var það svo ægilegt? Var það svo voðalegt? Þurfti ráðh. að vera með öll þessi undanbrögð og allt þetta til að komast hjá því, að sagt væri frá svona blátt áfram og eðlilegu svari í Tímanum? Getur hæstv. ráðh. ómögulega séð, hvað þessi aðferð hans er óheppileg á alla lund? Hæstv. ráðh. sagði, að fyrirspyrjandi hefði spurt hér um það, sem hann hefði getað fengið að vita annars staðar. Finnst hæstv. ráðh. það eðlilegt, að þm. séu á njósnum hingað og þangað varðandi mál, sem þeir með eðlilegum hætti eiga að fá upplýst í þinginu hjá þeim hæstv. ráðh., sem hafa yfirstjórn málanna með höndum? Þarna misskilur hæstv. ráðh. algerlega, hvernig eðlilegt er að halda á þessum efnum, og honum finnst það vera meinbægni við sig, að spurt sé hér í þinginu, til þess að hann gefi einmitt hér á Alþingi upplýsingar og skýrslur um málefni, sem miklu varða fyrir allan almenning og undir hann heyra. Hann vill, að þm. séu þess í stað hingað og þangað að afla sér hjá öðrum vitneskju um þessi efni. Það er einmitt hið eðlilega í þessu, að spurt sé um slík efni á Alþingi, m.a. vegna þess, hversu marga þetta varðar, eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram. Loks sagði svo hæstv. ráðh., og það var atriði, sem að mér sneri, að mér færist ekki að vera að finna að þessu svari hans, víst vegna þess, að ekki hefði ég svarað betur eða skynsamlegar, þegar ég hefði verið spurður og þegar ég hefði átt sæti í ríkisstj. Nú vil ég skora á hæstv. ráðh. að athuga nú í jólafríinu t.d. þær fsp., sem bornar voru fram til mín, - hann hefur nóg af aðstoðarmönnum og getur látið slá því upp, - sem bornar voru fram til mín á þeim árum, sem ég var ráðh., og hvernig ég hafi svarað þeim, og skulum við þá sjá, hvaða áhrif það hefur á hæstv. ráðh. að kynna sér þetta.