Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti: Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. utanrrh., út af þeim fréttum, sem nú hafa komið og verið birtar frá ráðstefnunni í Atlantic City, og þeirri afstöðu, sem fulltrúi íslenzku ríkisstj. hefur tekið þar í máli, þar sem borin var fram till. af hálfu Norðmanna og annarra smáþjóða, sem fulltrúi íslenzku ríkisstj. tók afstöðu gegn. Ég vildi leyfa mér að spyrja um það, hvort þessi fulltrúi Íslands hafi ráðfært sig við ríkisstj., áður en hann greiddi atkv. í þessu máli, og hvort það er vilji ríkisstj., að hann hafi tekið þá afstöðu, sem hann tók.



Herra forseti. Ég get upplýst það um þetta mál, að ríkisstjórninni hafði ekki og hefur ekki borizt um þetta nein tilkynning. Það, sem ég veit um málið, er það sama sem hv. 2. þm. Reykv. veit, að ég hef séð það hér í blöðum. Um það að öðru leyti get ég þar af leiðandi ekkert upplýst, hvert svar ríkisstj. hefði verið, ef til hennar hefði verið leitað. Það liggur ekkert fyrir um það, af því að ekkert hefur verið um þetta rætt í ríkisstjórninni.



Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstjórnar, hvort hún vildi ekki sjá til þess, að þetta mál sé tekið til umr. hér á Alþ. Ég álít það mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga, þegar við sem sjálfstæð þjóð erum byrjaðir að taka þátt í samræðum sem þessum á þessari ráðstefnu, að okkar fulltrúar komi þar ekki öðruvísi fram við atkvgr. en í samræmi við vilja ríkisstj. á hverjum tíma. Það getur verið hættulegt fyrir okkur, ef þeir fulltrúar breyta þar eftir eigin geðþótta eða eftir áhrifum frá einstökum mönnum, sem þeir þar verða fyrir áhrifum af. Þessi afstaða, sem okkar fulltrúi á þessari ráðstefnu hafði þar gegn Norðmönnum og öðrum smáríkjum í Evrópu og með Stóra-Bretlandi og Bandaríkjunum, verður lögð þannig út, sem Ísland sé að komast undir áhrif Bandaríkjanna og Stóra-Bretlands og að slíta sambandinu við Norðurlönd. Og ég hygg, að það sé mjög í ósamræmi við þá samúð, sem menn hafa hér gagnvart Norðmönnum, að taka afstöðu gegn till., sem fulltrúi Norðmanna bar þarna fram. Ég vildi, að hæstv. ríkisstjórn vildi láta í ljós vilja sinn í þessu efni, hvort hann væri í samræmi við það, sem þessi fulltrúi gerði eða ekki. Ég kynni bezt við, að tilefni til umr. um það mál á þingi komi frá hæstv. ríkisstjórn.



Herra forseti: Það er sjálfsagt, að fulltrúar Íslands erlendis, hvort sem þeir eru þar að staðaldri eða sendir í sérstökum erindum, fari með umboð sitt í samræmi við vilja ríkisstj. og Alþ., þegar hann liggur fyrir. En hins vegar er það öllum ljóst, að það getur þráfaldlega komið fyrir, að slíkir fulltrúar þurfi að taka ákvarðanir það fljótt, að engin tök séu á að bera sig saman við ríkisstj. eða Alþ., og þá verða þeir að gera það, sem þeim í þeim tilfellum sýnist vera réttast og bezt. Um það, hvort ríkisstjórnin vilji flytja þetta mál hér á Alþ. til umr., skal ég athuga, og árangur af þeim athugunum mun koma innan skamms. Um það, hvort ástæða sé að líta svo á, að með þeirri afstöðu, sem fulltrúi Íslands hefur tekið í þessu máli, sé Ísland að skilja við Norðurlönd, þá finnst mér þar of djúpt tekið í árinni hjá hv. 2. þm. Reykv. Það er ekki hægt að búast við, að fulltrúar Norðurlanda fylgist allir að í máli, sem fulltrúi einhvers þess lands ber fram í einhverju máli einhvers staðar. Það getur verið fullur vilji hjá Norðurlandaþjóðunum til þess að standa saman um að halda við sambandi sín á milli og um að vinna saman, þó að í einstökum atriðum kunni þær að greina á um meðferð mála. Þess vegna finnst mér fyrir mitt leyti rangt að komast að þeirri niðurstöðu, að þessi meðferð á þessu einstaka atriði á þessari ráðstefnu, sem hér er talað um, bendi til þess, að Ísland sé að hverfa frá sambandinu við Norðurlönd á nokkurn hátt. Mér finnst ekki leyfilegt að draga þá ályktun af þessari afstöðu fulltrúa Íslands á þessari ráðstefnu.



Herra forseti: Ég er sammála hæstv. utanrrh. um það, að fulltrúi Íslands á svona ráðstefnum eigi að ráðfæra sig við ríkisstj. um þá afstöðu, sem þeir taka. En hæstv. ráðh. vildi í sambandi við þetta vekja eftirtekt á því, að það mundi kannske ekki alltaf vera tími til þess að koma slíku við. En þetta mál mun vera það af öllum þeim málum, sem á þessari ráðstefnu voru rædd, sem var sérstaklega mikið rætt, bæði í undirnefndum og aðalnefndum, og um þetta mál voru þær heitustu og skörpustu umr. á ráðstefnunni og þar sem mest mun hafa skorizt í odda. Þess vegna hefur fulltrúi okkar á ráðstefnunni haft nægilegan tíma til þess að kynna ríkisstj. þetta mál alveg eins og við vitum báðir, að hann hefur haft tíma til að kynna henni önnur mál, sem þarna hafa verið rædd. Það er því ekki afsökun fyrir hann, ef hann hefur látið undir höfuð leggjast að leita álits ríkisstj. sérstaklega, þegar um þetta viðkvæma deilumál var að ræða. Um það, hvaða áhrif þetta hefur út á við og hvernig þetta lítur út gagnvart öðrum þjóðum, er það að segja, að þetta hefur verið sérstaklega símað út um heim um afstöðu Íslands í þessu máli. Þó að önnur ríki séu talin upp sem heildir, þá er í þeim fréttum nafn Íslands alveg sérstaklega nefnt út af fyrir sig, vegna þess að þar er haft vakandi auga á því, hver okkar afstaða sé, þegar við byrjum að koma fram á almennum vettvangi.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að bera þá fyrirspurn fram til hæstv. ríkisstj., hvort hún álíti, að það sé samkv. venjulegum reglum, sem gilt hafa um fréttaflutning í útvarpinu, að síðasta föstudag, 3. desember, var þar lesið upp í fréttum bréf hinna svokölluðu fjórtánmenninga, sem og hefur verið birt í blöðum. Í þessu bréfi felst frekleg ádeila á hæstv. ríkisstjórn og mjög verulegan hluta Alþ., þar sem talað er um, að ákvarðanir, sem hæstv. ríkisstj. hafi lýst sig fylgjandi og Alþ. að stórum meiri hluta hefur lýst sig reiðubúið til að framkvæma, misbjóði ýmist drengskapar- eða sómatilfinningu þjóðarinnar eða þær miði að því, að Alþ. neyði þjóðina til sundurlyndis um sjálfstæðismál hennar. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstjórn að því, - og þar sem ég sé, að hæstv. dómsmrh., sem útvarpið mun heyra undir, er ekki hér viðstaddur, vil ég mælast til þess, að einhver hæstv. ráðh., sem hér er viðstaddur, gæfi um þetta svör eða flytti hæstv. dómsmrh. fyrirspurn mína, sem ég ber hér fram nú, - ég vildi spyrja hæstv. ríkisstjórn að því, hvort þetta muni vera samkv. venjulegum reglum um fréttaflutning ríkisútvarpsins. Mér virðist sem þess megi vænta, að þegar svo er komið, að slík bréf frá einstökum mönnum eru birt í útvarpinu, - því að hér er ekki um félagssamtök að ræða, heldur einstaklingssamtök nokkurra manna úti í bæ, - þá megi vænta þess, að þær kröfur komi fram við ríkisútvarpið, annaðhvort frá pólitískum blöðum eða pólitískum flokkum, að þessu verði fram haldið, svo að gagnrýni geti komið fram gagnvart slíkum mjög svo freklegum ádeilum, sem felast í þessu bréfi, sem ríkisútvarpið hefur tekið upp í fréttatíma sínum.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. N.-Ísf. og af því að sá hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur, sem þetta mál heyrir undir, vil ég taka fram, að ég skal fúslega taka að mér að flytja honum efni þeirrar fyrirspurnar, sem hv. þm. hefur lagt hér fram.



Herra forseti. Það er í raun og veru ágætt, að hv. þm. N.-Ísf. skyldi vekja máls á þessu hér á hinu háa Alþ., hversu ríkisstj. eigi að hafa afskipti af því, þegar einstakar stofnanir ríkisins láta fram koma skoðanir, sem ekki eru í samræmi við vilja meiri hluta Alþ. og hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma. Og það gefur mér tilefni til þess, ef sá hæstv. ráðh., sem nú talaði hér síðast, vildi taka önnur skilaboð til hæstv. kennslumálarh., að gera einnig fyrirspurn og biðja hæstv. fjmrh. að bera hana til hæstv. kennslumálarh., út af því, að nú nýverið hefur það komið fyrir, að ein sú stofnun, sem heyrir undir Háskóla Íslands og er stjórnað af mönnum frá háskólanum, hefur meinað stúdentum að láta ákveðna ræðumenn tala á þjóðhátíðardegi Íslendinga, nema því aðeins, að þeir flyttu þar fram vissar skoðanir. Ég álít, að það sé mjög mikið tilefni til þess fyrir hæstv. kennslumálarh. að fylgjast með störfum þessarar stofnunar og einstakra fyrirtækja þessarar stofnunar, ef þeir beita valdi sínu á líka lund og þarna hefur fram komið. Við hælum okkur nú einu sinni af því sem lýðræðisþjóð, að háskólarnir séu fyrst og fremst vígi frjálsrar hugsunar. Og ef háskóli í lýðræðislandi ætlar að ganga á undan í að kæfa niður skoðanir einstakra manna eða meina þeim að láta þær koma fram í sínum salarkynnum, þá stefnir ekki álitlega um háskólamál á Íslandi. - Hvað virðist hæstv. ríkisstjórn um þetta? En út af fyrirspurn hv. þm. N.-Ísf. um það, að flutt sé í útvarpi bréf frá ákveðnum þjóðþekktum mönnum, þar sem þeir beina áskorun nokkurri til milliþn., forseta sameinaðs þings, forsætisráðh. Íslands og þingflokka allra, þá býst ég við því, að það þætti ekki óeðlilegt, þó þjóðin fengi um það að vita, en það væri ekki kæft niður. En mér virðist einmitt sem kvörtunin út af flutningi þessa bréfs í útvarpinu sé annar þátturinn í því nýja starfi, sem hefja á nú á Íslandi, þ. e. að kefja vissan hljóm meðal þjóðarinnar, vissa skoðun, sem ekki megi koma fram. Við erum hættulega á vegi stödd, ef slíku fer fram, og því hættulegar, ef það væru hinar æðstu stofnanir, sem tækju þetta hlutverk að sér. Ég held þess vegna, að það þurfi sannarlega undan engu að kvarta við þá stofnun, sem er ríkisútvarpið, þó að hún birti slíkt bréf, hvað sem er um efni þessa bréfs annars að segja, þar sem það hefur komið fram sem tillaga mætra manna um úrlausn merkilegs máls, sem er efst á dagskrá hjá þjóðinni. Ef útvarpið á ekki að birta slíkt, þá er því allt of þröngur stakkur skorinn. Og ef hæstv. ríkisstjórn á að beita áhrifum sínum til þess að hindra, að slíkar skoðanir komi fram, þá er komið í óefni, sem ekki er gott að vita, til hvers leiðir.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég mun að sjálfsögðu flytja þá fyrirspurn til kennslumálarh., sem hv. 4. þm. Reykv. hefur komið fram með.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv. þm., að rökræður um málsatriði henta ekki nú utan dagskrár, en væntanlega gefst tækifæri til þeirra síðar.

Á 36. fundi í Ed., 20. okt., var frv. tekið til frh. 2. umr. Forseti tók málið af dagskrá.



Ég hef athugað þetta frv. og fæ ekki séð, hverjum væri gagn að því, að það verði að l., eins og það er nú orðið. Frv. er um það, að greiða skuli gjald, ½% af verði kjöts og innveginnar mjólkur til mjólkurbúa, og mynda af því „ferðasjóð sveitafólks“. Í 3. gr. er ákvæði, sem sett var í frv. í Ed., að gjöld þessi sé óheimilt að telja til framleiðslu-, sölu- eða dreifingarkostnaðar, þegar útsöluverð vara þessara er ákveðið, svo að það verða eingöngu framleiðendur, sem þá byrði bera. Sýnist mér þó, að ekki hefði verið ósanngjarnt, að þessu gjaldi hefði verið bætt við útsöluverð. Það væri nokkuð í samræmi við það, að þeir, sem kaupa vinnu, verða að greiða orlofsfé. Önnur breyt. Ed. var sú að bæta inn í frv. nýrri 5. gr., þess efnis, að ríkissjóður legði árlega í ferðasjóðinn fjárhæð, sem næmi helmingi tekna sjóðsins annars staðar að næsta ár á undan. Þessi gr. var felld hér brott við 2. umr., svo að ekki hafa bændur þar fyrir neinu að gangast. Frv. er því nú aðeins um það að skylda þá til framlaga í sjóðinn. Þeir gætu sjálfir lagt þá byrði á sig, ef þeir vilja, en flestum öðrum stéttum þætti víst hart að þola slík afskipti ríkisvalds af því, hvað þær geri við tekjur sínar. Fyrst meiri hl. Alþ. vill ekki leggja fram nokkra upphæð í þessu skyni, þrátt fyrir þau stóru útgjöld, sem ríkissjóður ber af ferðalögum annarra stétta, sé ég ekki, að Alþ. sæmi að beita bændur nauðung í þessu máli. Ég legg til, að frv. verði fellt.



Þar sem ég hef ekki fyrr né síðar orðið var við nokkurn áhuga á þessu máli hjá nokkrum bónda í sveit og allra sízt löngun í ölmusu í þessu skyni, greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Eitt af þeim málum, sem liggja fyrir óafgreidd hér í hv. d., er frv. til l. um ríkislántöku fyrir. raforkusjóð. Það er 133. mál. Þetta frv. var til meðferðar í hv. fjhn., og 22. nóvember eða fyrir rúmum hálfum mánuði skilaði meiri hl. n. áliti um málið, sem er á þskj. 479. Hins vegar hefur ekki enn komið álit frá minni hl. n. um málið. En þar sem nú er svona langt um liðið, síðan meiri hl. n. skilaði áliti um málið, vildi ég mælast til þess, að hæstv. forseti tæki það á dagskrá næsta fundar, hvort sem minni hl. hefur þá skilað áliti eða ekki.

Forseti (JörB) : Ég mun taka þetta til athugunar og kynna mér, hvað líður afgreiðslu minni hl. n. á málinu.



Herra forseti. 1. flm. brtt. á þskj. 473 er nú ekki viðstaddur frekar en síðast, þegar málið var á dagskrá, og þó að ég sé síðastur flm. og ætlaði ekki að ganga þar fram fyrir skjöldu, vildi ég svara andmælum, sem beint var að brtt. af hv. þm. Vestm. (JJós). Hann taldi eðlilegra, að skattstjóri væri formaður niðurjöfnunarn. En við fjórir, sem stöndum að brtt., teljum það nauðsyn fyrir bæina að ráða formanni hennar, það sé bæjunum hættulegt að taka oddamanninn og þar með valdið í niðurjöfnunarn. af þeim meiri hl. bæjarstjórnar, sem ber á hverjum tíma ábyrgðina á stjórn bæjarins. Fordæmi í þessu máli var gefið í Rvík, en horfið frá því aftur. Meiri hl. bæjarstjórna skapast náttúrlega af ýmsum ástæðum, en þar kemur fram kjósendavilji, sem treysta verður á, og það verður farsælast, að vald og ábyrgð séu í höndum bæjarstjórnar. Ég tel þetta ekki óhyggilegt og tel, að með því móti sé miklu betur tryggt, að kunnugur maður verði oddamaður í niðurjöfnunarn. en ef einhver maður verður skipaður af ríkisstj., a. m. k. í fyrstu, ókunnugur. Ég mæli því með þessari brtt. og get ekki fellt mig við það, sem hv. þm. Vestm. hefur haldið fram viðvíkjandi þessu atriði.



Herra forseti. Ég ætlaði einnig að tala um þessa sömu till., sem hv. þm. Ak. hefur lýst hér, út af ummælum, sem hv. þm. Vestm. og hv. 2. þm. N.-M. hafa látið falla um hana, þar sem þeir teldu báðir, að hún stefndi í öfuga átt og væri þannig til ógagns. Ég áleit hins vegar, þegar ég gerðist meðflm. að henni, að hún væri til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni. Ég varð alveg undrandi, þegar ég heyrði koma fram raddir um það, að ríkið ætti að blanda sér í skipun niðurjöfnunarn. í kaupstöðum. Því var haldið fram, að það væri nauðsynlegt, að í hverri niðurjöfnunarn. væri maður, sem mætti telja óháðan og vanur væri að fást við kerfisbundinn útreikning í skattamálum, og að það væri nóg að hafa í n. fjóra pólitíska fulltrúa, sem gætu rifizt um það sín á milli, hvernig jafna skyldi niður. Ég held, að sá, sem verður skipaður þannig af ríkisstj., verði jafnpólitískur og hinir, sem kosnir verða. Ég hef ekki orðið þess var, að þeir, sem hafa verið skipaðir af ríkisstj., væru neitt óháðari en aðrir. Það er nú þannig, að sá pólitíski ráðh., sem situr á hverjum tíma, hefur tilhneigingu til að skipa sinn pólitíska flokksmann, og þá er hætt við, að hin eðlilegu pólitísku hlutföll í viðkomandi bæjarstjórn mundu raskast. Hvers vegna ætti ríkið að fara að blanda sér í bæjarmálefni eins og niðurjöfnun útsvara? Ég tel það í mesta máta óeðlilegt, ef þessir fjórir kaupstaðir eiga á þennan hátt að verða harðar leiknir en önnur sveitar- og bæjarfélög landsins, að hafa þannig einn starfsmann sinn skipaðan af ríkinu, meðan aðrir bæir fá að ráða alla sína starfsmenn sjálfir. Ég vil benda á það, að munurinn á niðurjöfnunarn. og skattan. er mjög mikill. Skattan. fá visst form til þess að fara eftir við útreikning skattanna, en niðurjöfnunarn. þurfa að ákveða, eftir hvaða mælikvarða útsvörin skulu innheimt á hverjum tíma, og það er óeðlilegt, að fulltrúi ríkisins skuli geta tekið völdin af meiri hl. bæjarstjórnar um ákvörðun þessa mælikvarða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta, en ég trúi því varla, fyrr en ég tek á, að Alþ. fari að samþ. að svipta þessa fjóra kaupstaði réttindum til þess að velja starfsmenn sína sjálfir.



Herra forseti. Fjhn. hefur haldið fund um þær brtt., sem fyrir liggja, en orðið sammála um fátt eitt. Það er nú svo, að þegar enginn stjórnarmeirihl. er fyrir hendi í þinginu, þá er erfitt að ná samkomulagi um mál eins og þetta. Ég skal nefna brtt. á þskj. 478, þar sem lagt er til, að skattanm. og yfirskattanm. skuli fá greiddar 25 kr. á dag auk verðlagsuppbótar, eins og hún er á hverjum tíma. Þessi brtt. er ekki stór, en hún raskar því jafnvægi, sem verið hefur. Um þessa till. varð ekki ágreiningur í fjhn. Þá flytur fjhn. brtt. á þskj. 518 um, að framtalsfrestur í Reykjavík skuli styttur frá 31. jan. til 20. jan. Þessi till. er borin fram eftir tilmælum skattstjóra og niðurjöfnunarnefndar. Að vísu styttist fresturinn ekki nema fyrir einstaklinga, því að öll stærri fyrirtæki fá frest, enda mundu þau þurfa að fá hann, þótt engin breyt. væri gerð á þessu. Störfin við að vinna úr framtölunum eru orðin svo umfangsmikil, að aðilar telja sig þurfa að fá þessa 10 daga viðbót til þess að geta lokið störfum fyrir ákveðinn tíma. Þá hefur n. orðið sammála um að mæla með till. hv. 2. þm. N.-M. um að bæta Vestmannaeyjum í tölu þeirra kaupstaða, sem skulu hafa skattstjóra. Ríkisstj. hefur einnig borið fram tilmæli um þetta sama. Enn fremur hefur n. lagt til, að bætt verði inn því ákvæði, að l. þessi skuli þegar öðlast gildi. Þá hef ég lokið að tala um þær till., sem fjhn. hefur orðið sammála um að mæla með, en frá sjálfurri mér vil ég bæta því við, að ég tel sjálfsagt að samþ. brtt. á þskj. 473 um það, að kaupstaðirnir skuli ráða niðurjöfnunarn. sínum eins og Reykjavík nú. Áður en sú brtt. var gerð hér fyrir Reykjavík, þá hefði orkað tvímælis um að samþ. þessa till., en eftir að sú breyt. var gerð, þá er ekki hægt að gera breyt. í öfuga átt í öðrum kaupstöðum. Þetta er ekki frá allri fjhn., en sumir nm. eru þessu samþykkir. Ráðuneytið hefur einnig vakið athygli okkar á þessari nauðsyn, enda hygg ég, að till. mþn. um þetta sé sprottin af misskilningi.



Herra forseti. Þegar þetta mál var rætt hér fyrir skömmu, þá sagði ég, að ég skoðaði þetta spor nauðsynlegt, að skipa skattstjóra eins og segir í frv., því að með þeim háu skattstigum, sem nú gilda, bæði til ríkis og bæja, þá væri það nauðsynlegt, að óháðir embættismenn ríkisins fjölluðu einnig um þessi mál, en ekki eingöngu þeir menn, sem væru kosnir af pólitískum flokkum í það og það skiptið. En ég sé það á till., sem fjórir hv. þm. hafa flutt hér, að þetta hefur ekki fundið hljómgrunn hjá þessum hv. þm., enda hefur það komið fram í ræðum, sem tveir þeirra, þeir hv. þm. Ak. og hv. 6. landsk., hafa nú haldið hér. Hér er í raun og veru ekki um mikið að deila. Þetta er „princip“-atriði um það, hvort skattálögur á hverjum tíma skuli vera sem mest undir hæl pólitískra fulltrúa eða hvort reynt skuli að afgreiða það eins óhlutdrægt og hægt er. Hér greinir á milli mín og hv. þm. Ak. og hv. 6. landsk. um þetta atriði. Ég er ekkert feiminn, þótt ég sé fulltrúi bæjarfélags, að ganga á móti þessum skoðunum þeirra, því að það kemur fram, að rök þeirra eru á misskilningi byggð, einkanlega þau, sem komu frá hv. 6. landsk. Hann taldi það mjög óheppilegt fyrir bæjarfélögin, að skattstjóri hefði forustu um álagningu og að með því væri raskað þeim pólitíska meiri hl., sem fyrir hendi væri í bæjarstjórninni. Það vita allir, að bæjarstjóri hvers bæjar er háður hinu pólitíska meirihlutavaldi í hverjum bæ og þá um leið pólitískum flokkum og ákveðnum persónum. Þetta er líka bein afleiðing af því, að hann er kosinn af meiri hl. bæjarstjórnar. Sá bæjarstjóri, sem er þannig kosinn af ákveðnum pólitískum flokki eða flokkum, getur ekki talizt ópólitískur eða óháður gagnvart bæjarstjórn. Nú má segja, að ég sé að halda fram málstað minni hl., en ég vil aðeins, að minni hl. sé eins öruggur og meiri hl., ef þess er nokkur kostur. Nú hefur ekki verið sá háttur á að hafa skattstjóra nema hér í Reykjavík, en nú stendur til að skipa einnig skattstjóra í öðrum kaupstöðum. Hv. þm. Ak. og hv. 6. landsk. virtust vilja leggja þann skilning í það, að skipaður skattstjóri skyldi eiga sæti í niðurjöfnunarn., að þá hefðu bæjarbúar ekkert að segja og vald meiri hl. í kaupstöðunum fengi þá ekki notið sín. Nú vil ég benda á það, að skattstjórinn er þó ekki nema einn af fimm mönnum í niðurjöfnunarn. Hvers konar lýðræði hafa þessir menn í höfðinu, ef þeir halda, að einn maður ráði alveg yfir hinum fjórum og álagningarmælikvarðinn verði algert „pródúkt“ skattstjórans og hinir fái þar engu um ráðið? Ég segi ekki, að skattstjórinn hafi engin áhrif, en hann hefur ekki meiri áhrif en hver hinna. Þá hélt hv. 6. landsk. því fram, að niðurjöfnun útsvara væri eingöngu mál bæjanna og kæmi ríkisvaldinu alls ekkert við. Þetta verð ég að segja, að sé furðuleg villa. Bæjarfélögin hafa alls ekki ótakmarkað vald til þess að leggja útsvör á, því að þegar komið er að vissu marki, þá þurfa þau að fá leyfi ríkisvaldsins til hærri álagningar, og hefur ríkið þannig heimild til þess að grípa þar inn í. Þetta er nægilegt til þess að sanna, að það er rangt, að niðurjöfnunin komi ríkisvaldinu ekki við, en það er þó meira en þetta. Ríkisvaldið hefur einnig rétt til þess að grípa inn í þessi mál gagnvart einstökum mönnum, því að ríkisskattan. er hæstiréttur í úrskurðun á útsvarskærum. Ríkið hefur því þarna tvöfalt vald. Fjmrh. getur gripið inn í gagnvart of hárri álagningu almennt og ríkisskattan. gagnvart einstökum mönnum. Þá sagði hv. 6. landsk. enn eina vitleysu. Hann fullyrti, að skattstjóri gæti alveg tekið ráðin af meiri hl. bæjarfélagsins um ákvörðun á mælikvarða til útsvarsálagningar. Ég verð að segja, að það er a. m. k. ekki venja hér sunnan lands, að einn taki ráðin af fjórum í sömu n., hvað sem tíðkast austan lands. Ég veit ekki, hvernig einn maður ætti að geta tekið ráðin af allri n. Það, sem okkur hv. flm. greinir á um þessar brtt., sem hér er um að ræða, er það, að ég vil, að skattstjórinn verði eins konar málamiðlari milli meiri og minni hl. í bæjarstjórn, og ég get ekki séð, að það sé neitt skaðræði í því. Það er einmitt brýn nauðsyn á því, að um þessi mál fjalli sem allra óháðastir menn, en því er ekki hægt að ná, meðan pólitískur meiri hl. fer með völdin í þessum málum. En það er það, sem þessir hv. flm. vilja. Þeir hafa haldið því fram, að það væri óheppilegt að hafa ókunnugan skattstjóra í niðurjöfnunarn., en ég tel það miklu meira virði, að skattstjórinn geti látið þekkingu sína á skattamálum vera hinum til leiðbeiningar, því að það er vitað, að þekking á skattamálum er mjög takmörkuð hér á landi, og það er einmitt þetta þekkingarleysi, sem er ein af meginástæðunum fyrir því, að nú er lagt til að skipa þessa skattstjóra. Þegar skattstjóri situr með fjórum heimakunnugum mönnum í niðurjöfnunarn., þá þarf þekkingarleysi hans ekki að koma að sök, er hann hefur fjóra kunnuga menn með sér. Hann á ekkert að gera einsamall, heldur hefur hann fjóra menn, sem eru nákunnugir högum bæjarbúa, og get ég því ekki séð, að neinu sé stefnt í hættu, þótt hann sé ókunnugur. En það sýnist vera, að þar sem eru fjórir menn aðrir, þá muni störfin ekki líða af þeim sökum. Skipun skattstjóranna getur verið réttarbót fyrir þjóðfélagið; en ekki nema að hálfu leyti, ef færni þeirra og hæfileikar eiga ekki að njóta sín nema við þá skatta, er eiga að ganga í sjálfan ríkiskassann. Þetta væru líka kyndug vinnubrögð í kaupstöðum, ef sleppa ætti helmingi skattheimtunnar (sem bærinn fær) undan hinum faglegu áhrifum skattstjóranna, þegar bærinn gæti orðið aðnjótandi menntunar þeirra og reynslu. Nei, hv. fjórmenningar, er standa að þessu, þurfa að halda skattstjórunum utan við allt, er snertir útsvör, af því að þeir halda, að hið pólitíska meirihlutavald í kaupstöðunum líði við það, að 5. maður komi óháður inn í niðurjöfnunarnefndirnar. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Ég vil aðeins segja það um mitt kjördæmi, þar sem einn skattstjórinn á að vera, að starf hans verður lítið, ef hann á eingöngu að fjalla um ríkisskattana. Hins vegar yrði það fullkomið starf, ef hann ætti sæti í niðurjöfnunarn., og þessir skattar eru svo skyld mál víðast, goldnir eftir sama skattstiga og af sömu eignum. Mér finnst þetta því hreint Bakkabræðralag. Hv. þm. V.-Ísf. færði það sem rök fyrir þessu máli, að Reykjavík væri undanþegin þessu. Hvað sem því líður, þá eru þetta engin rök. Þótt Reykjavík hafi sloppið við að hafa skattstjórann í niðurjöfnunarn., þá er það jafnskakkt fyrir því. Og þetta voru hans einu rök. Ef ein vitleysa er gerð í Reykjavík, þá er sjálfsagt að gera sömu vitleysurnar úti um land, eftir þessu að dæma. Hér greinir á um verulegan stefnumun. Vilja menn koma í veg fyrir pólitísku áhrifin í þessum álagningum, eða vilja menn viðhalda þeim og jafnvel auka þau? Ég fyrir mitt leyti álít, að óháð, hlutlaus framkvæmd í þessum efnum sé heppilegust. Og það er því mín till. sem kaupstaðarþingmanns, að skattstjórarnir eigi sæti í niðurjöfnunarnefndum.



Ég gat þess, að mér þætti komið út á nokkuð vafasama braut um afgreiðslu þessa máls. Eins og kunnugt er, var í lok fyrri hluta þessa þings kosin n. til að taka til athugunar fram komin skattafrv. og leitast við að ná einhverju samkomulagi um afgreiðslu þeirra, ef unnt væri, og leggja síðan niðurstöður sínar fyrir framhaldsþingið. Árangur þessara umleitana er svo þetta frv., sem var það eina er n. varð sammála um, en í henni áttu sæti fulltrúar allra þingflokkanna. Menn skildu þetta nú þannig, að það væri a. m. k. óbeint samkomulag um það milli flokkanna, að stuðla að því í þinginu að hreyfa ekki öðrum breyt. á skattal. en fram koma í þessu frv., og ég hef skilið þá nm. þannig, sem ég hef talað við, að svo hafi verið. Jafnvel hafa þeir sagt, er þeir sáu, hvernig málið var að snúast, að verið væri að bregðast samkomulagi. Að sjálfsögðu er þm. þó heimilt að bera fram brtt., en þeir verða að gera sér ljóst, að því róttækari brtt. sem þeir bera fram, því meiri hættu stofna þeir þessu frv. í, svo að þau atriði, sem n. varð sammála um, geta fallið niður fyrir þær sakir. Það eru nú komnar fram brtt. á æði mörgum þskj. Margar þeirra eru lítilvægar fyrir afgreiðslu málsins, en aðrar eru allróttækar, og á einu þskj. er tekið upp eitt af þeim skattafrv., sem lágu fyrir þinginu í vor og liggur raunar enn, og er borið fram sem brtt. við þetta frv. Það hefði verið ofur, auðvelt að ýta á eftir því frv., án þess að stofna þessu þannig í hættu með því að blanda þeim saman. Ég skal nú fara nokkrum orðum um þessar brtt. í réttri röð þskj. Þá er fyrst brtt. á þskj. 436 frá hv. þm. V.-Húnv. og hv. 8. þm. Reykv., þess efnis að taka upp nýja gr. á eftir 1. gr. á þá lund, að heimilt skuli félögum að draga frá skattskyldum tekjum 1/3 tekjuafgangs, „þó aldrei lægri upphæð en félögum þessum er skylt að leggja í varasjóð, samkvæmt l. nr. 46 frá 13. júní 1937, 24. gr.“, eins og segir í þessari brtt. Þau l., sem hér er vitnað til, eru um samvinnufélög, og eru rök brtt. þau, að samkvæmt þessari tilvitnuðu gr. í þeim er samvinnufélögum gert að skyldu að leggja í varasjóð vissa prósenttölu af keyptum og seldum vörum, og telja flm., að 2/3 tekna, sem skattfrjáls er, fullnægi stundum ekki þessari kvöð. Þetta er náttúrlega ekki næg ástæða til að veita félögunum þessar skattívilnanir, því að þá væri hægt eins vel að koma öllum félögum undan skatti með því að skylda þau til að leggja svo og svo mikið í varasjóð. Þar að auki bendi ég á, að hinar miklu skattívilnanir þessara félaga byggjast raunverulega á röngum forsendum, því að með l. eru þessar ívilnanir bundnar því, að félög geti ekki úthlutað varasjóðum sínum. En það er mjög vafasamt, að þau félög, er hér um ræðir, uppfylli þessi skilyrði. Þetta er að vísu ákveðið í l. um félagsslit, en í l. um samvinnufélög sé ég þetta ekki fastákveðið og því ekki hægt að tala um óskiptanlega sjóði þeirra. Í l. um samvinnufélög er beint heimilað að greiða allar greiðslur úr varasjóði, ef félagsstjórnin leggur það til og 2/3 hlutar fulltrúa samþykkja það. Það er m. ö. o. hægt að skipta upp varasjóðunum. Því sé ég ekki annað en ívilnanir þessara félaga í skattal. séu byggðar á röngum forsendum. Ég get því ekki fallizt á þessi hlunnindi. Till. á þskj. 451 hefur í rauninni verið rædd í sambandi við till., er n. hefur tekið upp, og verður hún væntanlega tekin aftur. Á þskj. 457 er brtt. frá hv. 6. landsk., þar sem tekið er upp heilt frv. sem brtt. við þetta frv., en í sambandi við þessa brtt. sagði hv. 2. þm. N.-M., að ekkert vit væri í því að styðja að því með skattalöggjöf, að almenn hlutafélög gætu safnað varasjóðum, eða stuðla að þessu með skattfrelsi. Ég veit ekki, hvaða mun er hægt að gera á þessum félögum og samvinnufélögum, allra sízt þegar það er aðgætt, að varasjóðir beggja eru skiptanlegir. Það, sem um er að ræða með varasjóðssöfnun hjá öllum, er að tryggja reksturinn annars vegar, og það er vissulega heilbrigt af hvaða félagi eða fyrirtæki, sem er, og hins vegar að stuðla að fjársöfnun í landinu. Þetta á jafnt við um samvinnufélög og hlutafélög. Ef ekkert vit er í að veita hlutafélögum skattívilnanir, til þess að þau geti safnað í varasjóði, þá er heldur ekkert vit í að veita samvinnufélögum þær. Bæði félagaformin eru í rauninni einkafyrirtæki, aðeins eru samvinnufélögin venjulega fyrirtæki fleiri manna. Hv. 2. þm. N.-M. nefndi í þessu sambandi félög, sem hefðu það fyrir atvinnu að komast yfir lóðir og leigja þær síðan eða selja. Má vera, að það væri ekki ástæða til að tryggja starfrækslu þessara eða annarra einstakra félaga með varasjóðssöfnun vegna skattfríðinda, en þau stuðla þó eins og önnur að almennri fjársöfnun í landinu. En ef menn vilja undanskilja sérstakar tegundir atvinnurekstrar, þá ætti að vera vinnandi vegur að gera þær undantekningar. Þá er það brtt. á þskj. 457. Hún fer fram á að takmarka skattívilnanir til útgerðarfyrirtækja, þannig að þeim sé óheimilt að leggja í nýbyggingarsjóð 1/3 af hreinum tekjum, en þó aldrei meira en vátryggingarverði skips eða skipa skattþegns nemur og aldrei yfir 2 millj. kr. Nú er fram komin brtt. við þessa brtt. frá einum hv. þm., þess efnis að miða við innborgað hlutafé félaganna í staðinn fyrir hæfilegt vátryggingarverð skipanna. Við þessari takmörkun hef ég ekki svo mikið að segja, en hitt að takmarka síðan sjóðsupphæðina við 2 milljónir tel ég alveg fráleitt, á sama tíma sem flokkur þessa hv. þm. flytur hér stórkostlegar till. um, að ríkið veiti svo og svo háar upphæðir til að smíða ný skip. Að leggja síðan hömlur á það, að núverandi útgerðarfélög í landinu geti endurnýjað skipastól sinn, það er alveg furðulegt. Hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því, að með því að takmarka þannig söfnun í nýbyggingasjóð, þá er í rauninni verið að stuðla að því, að skipastóllinn minnki. Það er vitað, að skipastóllinn er að ganga úr sér og minnka að vöxtum og þarf skjótrar endurnýjunar við, sem verður ekki framkvæmd með þessu móti. T. d. er hér eitt félag, sem á sjö togara. Tvær milljónir eru ekki nóg fé til að endurnýja einn þeirra, eins og nú árar. Hv. 6. landsk. ætlast þá ekki til, að unnt verði að endurnýja sex þessara togara. Þar að auki eru a. m. k. 2–3 félög önnur, sem mundu ekki geta endurnýjað skipastól sinn með þessari upphæð. Það yrðu því ekki aðeins þessi sex skip, sem yrði ekki hægt að endurnýja, heldur sennilega 3–4 í viðbót, eða m. ö. o. hátt upp í 2/5 af togaraflotanum, sem á ekki að endurnýja. Hverju er svo bættara með því að taka þetta fé í ríkissjóð og verja því síðan til að styrkja nýgræðing í þessum atvinnurekstri eða þess háttar? Þvert á móti er það ótryggara en láta féð vera bundið í grónum og reyndum atvinnufyrirtækjum. Till. hv. þm. V.-Húnv. að miða framlagið við hlutafé félaganna hefur verið rædd á hverju þingi í mörg ár, og mér skilst, að allir hv. þm. utan Framsfl. séu sammála um, að sú regla sé óheppileg, vegna þess að þá mundi þetta langhelzt koma þeim að notum, sem sízt þyrftu þess með, því að það eru sterku fyrirtækin, sem eiga mest hlutaféð, en þau, sem veikari eru og hafa lítið hlutafé, mundu fá lítið eða ekki neitt. Hv. 6. landsk. leggur til á sama þskj., að gerð verði veruleg hækkun á persónufrádrætti hjá einstaklingum eins og þskj. greinir. N. hefur enga afstöðu tekið til þessarar till., en ég geri ráð fyrir, að hún fái nokkru meira fylgi fyrir það, hve mikil óvissa hefur ríkt um skattálögur af hálfu Alþingis, þar sem hinar og þessar breyt. hafa verið gerðar til hækkunar, oft með litlum fyrirvara, nú síðast verðhækkunarskatturinn á síðasta ári, sem að vísu hefur verið fellt að framlengja á þessu þingi, en kynni að rísa upp aftur í einhverri mynd, og er því eðlilegt, að menn vilji hafa vaðið fyrir neðan sig um að tryggja menn fyrir allt of þungum búsifjum af hálfu skattal. með því að háfa ríflegri persónufrádrátt en áður hefur verið. Þá er á sama þskj. önnur brtt., þar sem lagt er til, að 11. gr. l. verði felld niður. Þessi till. á við það að fella niður að skipa skattadómara. Það mun að nokkru leyti vera talið sem rök fyrir þessari till., að samkvæmt því frv., sem hér er um að ræða, á að skipa fjóra skattstjóra til viðbótar, en þessir skattstjórar eiga að sjá um framkvæmd skattal. í þeim umdæmum, sem þeim eru fengin til umsjónar. Hins vegar er þetta ekki nægileg ástæða til að fella niður ákvæðið um skipun skattadómara, vegna þess að eftir sem áður verða skattan. og skattstjórar í ýmsum tilfellum að leita til dómaranna til að rannsaka mál, og í frv. er gert ráð fyrir, að þeir leiti til héraðsdómara í hlutaðeigandi umdæmi. Sannleikurinn er sá, að ég hygg, að það geti orðið tafsamt, a. m. k. í þeim héruðum, þar sem mikið er um dómsmál og mikil störf hvíla á héraðsdómurunum. Það er því hentugt að eiga aðgang að sérstökum manni til þess að hafa rannsókn slíkra mála með höndum engu síður en áður. Ef það vakir fyrir hv. þm., að betur verði gengið frá að rannsaka slík mál framvegis en verið hefur, þá hygg ég, að það sé ekki spor í þá átt að fella niður skattadómaraembættið. Á þskj. 473 er brtt. flutt af hv. þm. Hafnf. og nokkrum hv. þm. öðrum, að skattstjórar, sem skipaðir verða, skuli ekki eiga sæti í niðurjöfnunarn., nema þeir séu kosnir til þess. Um þessa till. er nokkur ágreiningur, og sérstaklega er hv. þm. Vestm. andvígur þessari till. Það má ýmislegt um þetta segja. Eins og nú er, þá eiga skattstjórar alls staðar nema í Reykjavík að vera sjálfkjörnir formenn niðurjöfnunarn., en þar, sem skattstjórar eru ekki, skulu formenn skattan. vera það, en í bæjum séu bæjarstjórar formenn skattan., sem að vísu eru kosnir af bæjarstjórn. Hv. þm. Vestm. sagði, að það væri heppilegt að bægja burt pólitískum áhrifum úr niðurjöfnunarn. með því, að sá hlutlausi skattstjóri, sem skipaður væri af ríkisstj., væri þar formaður. Þetta hljómar vel, en pólitískum áhrifum verður ekki bægt burt úr niðurjöfnunarn. með þessu móti. Það getur aðeins orðið til þess, að þar, sem meiri hl. bæjarstjórnar er fylgjandi annarri stefnu en ríkisstj., sem skipar skattstjórann, verði þau pólitísku áhrif gagnstæð því, sem hlutaðeigandi sveitarfélag vill vera láta. Ég get fullkomlega skrifað undir það, sem hv. 6. landsk. sagði um það, og einmitt fyrir þessa sök var það, að í Reykjavík undu menn þessu fyrirkomulagi illa, meðan það var, og fengu því breytt. Hv. þm. Vestm. sagði, að það væri nauðsynlegt að fá þannig hlutlausan mann í niðurjöfnunarn., en það hefur sýnt sig, að skattstjórar fylgja jafnan stefnu síns flokks, hvort sem það er í samræmi við stefnu meiri hl. í viðkomandi bæjarfélagi eða ekki. Ég sé því ekki annað fært en samþ. þessa brtt. á þskj. 473, enda mun hv. form. fjhn. hafa lýst afstöðu meiri hl. á þann veg. Þá er till. á þskj. 478 um kaup skattanefndarmanna. Meiri hl. n. er sammála um þessa till. Ég hefði talið álitamál, hvort kaupið ætti að vera 20 eða 25 krónur á dag auk uppbóta. Eins og kunnugt er, þá er kaup alþm. 15 kr. auk 30% uppbótar, og svarar það nálægt því til 20 kr., en ef menn vilja hafa þetta hærra, þá skiptir það ekki verulegu máli. Till. á þskj. 505 frá hv. þm. Mýr. og hv. 2. þm. Skagf. skilst mér, að sé tekin aftur. Hún er um það, að viðhald verði ákveðin hundraðstala af verðmæti eignar. Ég hygg, að ekki sé heppilegt að svo komnu að gera þessa breyt. og fyrirskipa, að allt viðhald sé reiknað svo og svo mörg prósent af verðmæti eignar, þó að ég skuli fúslega játa, að margt mæli með, að slíkt sé gert á venjulegum tímum. En ég held, að það sé óheppilegt, eins og nú er. Hv. 2. þm. N.-M. leggur til á þskj. 513, að skattstjórar verði fimm, þ. e. a. s., að Vestmannaeyjum verði bætt við. Eins og kunnugt er, þá hefur skattstjóri verið aðeins einn, en stj. hefur haft heimild í skattal. til að skipa þá. Nú er lagt til, að þeir verði í öllum kaupstöðum landsins nema Siglufirði og Seyðisfirði. Ég er í vafa um, að þetta sé rétt, sérstaklega að því er varðar Siglufjörð. Segja má, að lítil ástæða sé til að hafa sérstakan skattstjóra á Seyðisfirði, og segja má, að þessi ár sé ekki mikið að vera á Siglufirði, en vel getur sú breyt. á orðið, að full ástæða sé til að hafa þar skattstjóra ekki síður en í hinum kaupstöðunum, sérstaklega Ísafjarðarkaupstað. Hins vegar mun það vera tilgangurinn með þessari löggjöf, að skattstjórarnir hafi ekki aðeins yfirumsjón með skattamálum í viðkomandi kaupstað, heldur einnig í ákveðnum umdæmum, og þá er á það að líta, að Norðurlandsumdæmið hlyti að verða nokkuð umfangsmikið fyrir skattstjórann á Akureyri, sem að sjálfsögðu hefur talsverð störf í sínu eigin umdæmi, Akureyrarkaupstað. Það er kunnugt, að verksvið skattan. þar er geysimikið, og er því vafasamt, hve miklu má á þann mann bæta. Ég tel, að það sé því rétt að bæta hér við Siglufirði, einmitt með tilliti til þess, að skattstjóri þar mundi geta tekið nokkurn hluta af því umdæmi, sem annars er lagt undir skattstjórann á Akureyri. Mun ég því bera fram skrifl. brtt. um, að skattstjóra á Siglufirði verði bætt við þá fimm, sem hv. 2. þm. N.-M. leggur til, að skipaðir verði. Ég held, að ég hafi þá farið yfir þessar brtt., og vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. þm. Reykv., sem hann hefur nú lýst. Hún er of seint fram komin og þar að auki skrifl. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Ég vildi segja nokkur orð í tilefni af ræðu hv. þm. Vestm. Hann hélt fram, að af sinni hálfu væri um „principmál“ að ræða og af þeirri ástæðu gæti hann ekki fallizt á till. á þskj. 473, því að hann væri þeirrar skoðunar, að að því bæri að stefna að minnka vald hinna pólitísku flokka um álagningu yfirleitt og innheimtu gjalda til ríkis og bæja. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að ef hann vill flytja þetta sem „princip“ frá sinni hálfu, þá hefði verið nauðsynlegt, að fram hefði komið í þessu heildarstefna gagnvart öllum aðilum, en hér er stefnt að því, að 4–5 kaupstaðir skuli ekki hafa sama rétt og aðrir til að kjósa niðurjöfnunarnefndir. Reykjavík má hafa hann áfram og Seyðisfjörður líka, sömuleiðis Siglufjörður, Akranes og allir hreppar, en aðeins þessir tilteknu kaupstaðir verða sviptir þessum réttl. Hér er því ekki um þann grundvöll að ræða, að þetta geti heitið „principmál“. Hv. þm. Vestm. dregur þetta mál upp á rangan hátt. Hann sagðist vilja, að ríkið skipi formenn niðurjöfnunarn. á þessum stöðum til þess að tryggja, að þeir verði óháðir og óhlutdrægir, og til þess að minnka vald hinna pólitísku flokka á þessum stöðum. Hann nær þessum góða tilgangi sínum alls ekki með því, sem hann leggur til. Það þýðir ekki að stangast á við það, því að það er veruleiki. að þessir menn geta verið alveg eins pólitískir og bæjarstjórar mundu vera. Hv. þm. Vestm. lýsti því fyrir fáum dögum, hvernig ýmsir hæpnir starfsmenn hefðu komið í byggðarlag hans í sambandi við þessi mál. Við getum gengið út frá því, að sá pólitíski ráðh., sem er á hverjum tíma, muni fyrst og fremst velja til skattstjóra menn, sem eru af sama pólitíska sauðahúsi og hann, og getur það leitt til þess, að niðurjöfnunarn. verði skipuð í andstöðu við vilja meiri hl. bæjarstjórnar. Við skulum taka dæmi. Við skulum hugsa okkur, að í einni bæjarstjórn séu kosnir fjórir framsóknarmenn og fimm sjálfstæðismenn. Hvernig verður niðurjöfnunarn. skipuð þar? Samkv. till. hv. þm. Vestm. kysi bæjarstjórn tvo framsóknarmenn og tvo sjálfstæðismenn. Svo skulum við hugsa okkur, að framsóknarmaður sé ráðh., og hann skipar skattstjóra og þá um leið formann n. Hann skipar framsóknarmann, ef að venju lætur, og er þá niðurjöfnunarn. skipuð þremur framsóknarmönnum og tveimur sjálfstæðismönnum eða þvert á móti því, sem bæjarstjórnin var skipuð. Ég tel eðlilegt, að sá meiri hl., sem er í bæjarstjórn á hverjum tíma, fái að ráða því, hvernig megintekna skuli aflað, en ekki sá minni hl., sem ber ekki ábyrgðina. Það, sem um er að ræða, er það, að einn maður getur, þegar svo ber undir, tekið valdið af meiri hl. bæjarstjórnar í niðurjöfnunarn., en ekki hitt, eins og hv. þm. Vestm. vildi halda fram, að ég hefði sagt, að þessi eini stjórnskipaði maður mundi einn ráða öllu í n. Mér hefur ekki dottið í hug, að hann mundi hafa meira vald en það, að hann gæti lagt atkv. sitt í vogarskálina, þannig að meiri hl. ráði ekki n. Ég viðhafði þau orð, að niðurjöfnunarn. væri fyrst og fremst einkamál kaupstaðanna, en ekki ríkisstj. Hv. þm. Vestm. þótti hér of djúpt tekið í árinni og nefndi tvö dæmi þess, að ríkið hefði vald umfram bæjarstjórnir, fyrst það, að niðurjöfnunarn. eru sett takmörk um hæð álagningar, og svo hitt, að menn geta kært til ríkisskattan. yfir álagningu útsvars. Þetta afsannar ekki á nokkurn hátt það, sem ég hef sagt í málinu. Það er vitað, að niðurjöfnun útsvara fer eftir útsvarsl., og svo er til sérstök n. eða yfirdómstóll, sem á að dæma um, hvort lagt hefur verið á skattþegna samkvæmt skattstiganum. En þó að það sé svo, að ríkisvaldið hafi sett þessi l. og áðurnefndur kærufrestur sé til, sé ég ekki, að það réttlæti, að Alþ. fari að skipta sér af því, eftir hvaða reglum bæjarfélögin skipa niðurjöfnunarn. sínar. Þá eru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði út af brtt. minni á þskj. 457. Hann hélt því fram, að till. mundi stuðla að því að skerða rétt hinna stærri útgerðarfélaga til að leggja fé í nýbyggingarsjóð. Þetta er misskilningur, því að till. mín miðast við það, að framlag þessara útgerðarfélaga í nýbyggingarsjóð megi vera hin sama og áður, ef sjóðirnir eru komnir yfir 2 millj. kr., en hins vegar er samkv. till. minni tillag þeirra, sem hafa lægri sjóði en 2 millj. kr., aukið úr 1/6 í 1/3. Þetta vildi ég leiðrétta, en sé annars ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, enda er ég búinn með tímann.



Herra forseti. Það voru aðallega tvö atriði í ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem mig langaði til að leiðrétta. Hann sagði, að sama væri aðstaða hlutafélaga og samvinnufélaga til varasjóðs. Hann sagði þetta í samræmi við þau orð mín, að engin ástæða væri til að veita hlutafélögum, sem rekin væru með engri áhættu, ýmiss konar hlunnindi. Hv. þm. vildi halda því fram, að hér stæði eins á um hlutafélög og samvinnufélög, og þennan misskilning vildi ég leiðrétta. Mig undrar raunar að heyra þetta frá honum. Í 3. gr. samvinnul., 9. lið, er beint tekið fram sem skilyrði þess, að félag geti talizt samvinnufélag, að innstæðufé í óskiptilegum sameignarsjóðum sé ekki útborgað við félagsslit, heldur skuli það að loknum öllum skuldbindingum, sem á félagsheildinni hvíla, ávaxtað undir umsjón hlutaðeigandi héraðsstjórnar, unz samvinnufélag eða samvinnufélög með sama markmiði taka til starfa á félagssvæðinu. Hvaða ákvæði hefur hv. þm. um þetta mál í hlutafélagal.? Skyldu félög hér í Reykjavík, sem fá að leggja skattfrjálst í varasjóð og eiga dálitla lóðarbletti eða hús, sem þau leigja út, - það er nú öll áhættan - skyldu þau eiga einhver ákvæði í l. um það, að bæjarstjórn eða lögmaður ætti að taka við varasjóði, ef þau hættu störfum, þangað til annar aðili kæmi, sem hefði sama markmið? Nei, slík ákvæði eru ekki til. Aðstaðan er hér allt önnur en hjá félögum, þar sem ekki er um annað að ræða en menn, sem fá fé handa sjálfum sér og skattívilnanir, og þar sem ekki er um neina áhættustarfsemi að ræða.

Fá hluthafar þetta fé við upplausn hlutafélaganna?

Já, og oft með alls konar fríðindum. Á þskj. 457 er talað um breyt. á persónufrádrætti. Ég hef minnzt á þetta áður. Ef persónufrádrátturinn er hækkaður, dugir ekki að vera að umreikna tekjurnar, eins og nú er gert, og draga svo frá því, sem búið er að hækka. Í því er ekkert vit. Annaðhvort verður að umreikna tekjurnar, eins og nú er gert, og draga síðan persónufrádráttinn frá eða hætta umreikningnum og hækka persónufrádráttinn í nokkur þúsund. Sömuleiðis féllst Alþ. á það að hafa persónufrádrátt jafnan, hvar sem er á landinu. Hér er frá því horfið og fallizt á, að persónufrádráttur sé lægri, þegar út fyrir kaupstaðina er komið. Þetta tel ég illa farið og órétt að gera það nú, þegar á öðrum sviðum er verið að jafna aðstöðu manna um land allt, sbr. till. um jafnari launakjör, jöfnun mjólkur- og kjötverðs o. s. frv. Á meðan verið er að vinna þetta í jöfnunarátt, er nú sagt við fólkið úti á landinu: Þið eyðið minna en almenningur í Reykjavík og eigið því að hafa lægri persónufrádrátt. - Þetta tel ég ranglátt og legg því til, að þessi till. verði felld.



Frv. þetta flutti fjhn. f. h. fjmrh. Hún flutti það óbreytt eins og það kom frá fjmrn., en hefur við athugun talið þörf að gera á því tvær smábreytingar, sem breyta engu um efni, aðeins formi. Okkur þykir rétt, að vitnað sé í l. frá 1943, en það er síðasta framlenging þessara l., og tekið sé fram, að l. gangi í gildi 1. jan. 1944, þegar tími gildandi laga rennur út. Við flytjum því tvær skrifl. brtt. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „l. Við 1. gr. Greinina skal orða svo: Í stað orðanna „til ársloka 1943“ í 1. lið 3. greinar laganna (sbr. lög nr. 29/1943) kemur: til ársloka 1944. 2. Við 2. gr. Greinina skal orða svo: Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1944.“