Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Á þ. 1943 var samþ. þáltill. í Sþ. um að fela ríkisstj. að skipa fimm manna n. til að gera athuganir og till. um framtíðarafnot jarðarinnar Reykhóla sem skólaseturs og tilraunastöðvar fyrir Vesturland. Þar með var fenginn þingvilji fyrir því, að jörðin Reykhólar væri ákveðin sem tilraunastöð fyrir Vesturland, ef n. væri sammála um, að hún væri hentugur staður til slíks. N. lauk störfum á árinu 1943 og sendi langa grg. til ríkisstj. og uppkast að frv. til l. um skólasetur og tilraunastöð í jarðrækt á Reykhólum. Frv. var borið fram á Alþ. 1943 og var í 4 köflum. Kvað fyrsti kaflinn á um skiptingu jarðarinnar milli skólaseturs og tilraunastöðvar og hafði inni að halda heimild til ríkisstj. um að kaupa núverandi læknisbústað, ef það þætti nauðsynlegt til að samræma reksturinn. Annar kaflinn var um tilraunastöð í jarðrækt fyrir Vesturland og enn fremur ákvæði um það, að hluti af jörðinni skyldi tekinn og lagður undir tilraunaráð. Þriðji kaflinn var um sérstakan skóla, þ.e. vinnuskóla. Var þar farið inn á nýjar brautir, sem nauðsynlegt þótti að athuga nánar og ollu því, að frv. náði ekki fram að ganga á þ. Frv. var borið fram af mér á þ. 1943 og sent til umsagnar fræðslumálastjóra og Búnaðarfélagi Íslands. Fræðslumálastjóri lagði til, að frv. væri sent mþn. í skólamálum, og óskaði eftir, að það yrði ekki samþ., fyrr en umsögn hennar væri fengin, en Búnaðarfélag Íslands lagði til, að frv. væri samþ., þó með þeim breyt., að skólinn væri reistur, þegar fé væri ákveðið til hans í fjárl. Þá þótti landbn. þessarar d. rétt, að málið væri afgreitt með þál., þar sem ríkisstj. væri falið að hefja undirbúning að því að reisa tilraunastöð, jafnframt því, sem frv. um skólastarfsemina yrði sent mþn. í skólamálum, og loks, að ráðstafanir skyldu gerðar til að losa jörðina úr ábúð. Með þessum till., sem samþ. voru hér, er enn undirstrikað, að þingvilji er fyrir því, að tilraunastöðin skuli sett á stofn. Í l. frá 1940 er beint ákveðið, að tilraunastöð skuli vera á Sámsstöðum og ein á Austurlandi og ein á Vesturlandi, og fyrir það er þetta frv. borið fram. Ég vildi ekki bíða eftir, að frv. næði fram að ganga í heild, heldur yrðu gerð sérstök lagaákvæði um annan kafla frv. Það liggur fyrir frá tilraunaráði áætlun um kostnað, sem send var ríkisstj. 23. febrúar 1944. Kostnaður er áætlaður 367 þús. kr., en einnig liggur fyrir álit um það, að tilraunastöð, sem hæf væri til byrjunar starfrækslunni, kosti 80 þús. kr., og leggur tilraunaráð til, að henni skuli komið upp. Ég gæti og fellt mig við það. 2. gr. er um það, hvað tilraunastöðin skuli fá til umráða af eigninni, en 3. gr. kveður á um, að niðurröðun allra bygginga tilraunastöðvarinnar skuli gerð í samráði við skipulagsstjóra ríkisins og að fyrirhugað þjóðvegarstæði um Reykhólaland skuli einnig valið í samráði við hann og tilraunaráð í jarðrækt. Þetta er nauðsynlegt, af því að vegurinn þarf að fara yfir land tilraunastöðvarinnar. Með tilliti til þess, að fullur þingvilji hefur komið fram fyrir þessu, vænti ég, að málið fái skjóta afgreiðslu, og vil vona, að landbn., sem mun fá málið til meðferðar, vilji hraða því og skila áliti sínu sem fyrst.



Í grg. þessa frv. er allrækilega gerð, grein fyrir efni þess og einstökum ákvæðum. Ég sé ekki ástæðu til að rekja það frekar að svo stöddu, en vil eingöngu geta þess, að frv. hefur verið borið undir byggingarn. í Reykjavík og bæjarráð, og hafa báðir þessir aðilar lýst sig sammála frv. að meginefni til, enda er mikil þörf á slíkri löggjöf sem þessari. Refsiákvæði fyrir brot eru nú hæst 50 kr., svo að það borgar sig vel fyrir hvern, sem er, að brjóta á móti l., og þó að byggingarn. vilji láta til sín taka um framkvæmdir í þessu efni, þá hefur reynzt ómögulegt að fá rifnar niður ólöglegar byggingar. Hér er því þörf úrbóta, og er sérstaklega aðkallandi að gera þær nú, þar sem í ráði er að setja nýja byggingarsamþykkt, sem gerð er í samræmi við kröfur tímans, en hún getur ekki komið að gagni, ef menn geta að kalla vítalaust brotið á móti henni. Þá er einnig lagt til, að byggingarn. sé skipuð með nokkrum öðrum hætti en verið hefur, þannig að auk borgarstjóra verði í henni þrír sjálfskipaðir menn, bæjarverkfræðingur, húsameistari bæjarins og skipulagsstjóri ríkisins, og enn fremur aðrir menn kosnir af bæjarstjórn með hlutfallskosningu. Ég hygg, að með þessu sé nokkurn veginn séð fyrir því, að sérfræðileg þekking sé tryggð í n., um leið og öruggt á að vera, að hleypidómar sérfræðinganna séu þar ekki einráðir, heldur séu þarna leikmenn til frekari áréttingar og tryggingar því, að það, sem gert er, sé í samræmi við heilbrigða skynsemi og almenningsálit. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. flm., hvort það sé ekki í einu verulegu atriði, sem hann gat um í framsöguræðu sinni, sem landslög eiga ekki að gilda um byggingarmálefni Reykjavíkur, ef þetta frv. er samþ. eins og það er. Ég hygg, að það sé þannig, að þetta frv. sé hlekkur í keðju, sem er nokkuð gömul, að Reykjavík þurfi ekki að hlíta úrskurði skipulagsn. í byggingarmálum.



Ég er hissa, að svo glöggskyggn maður og málefnafróður sem hv. þm. S.-Þ. skuli þurfa að bera fram þessa fyrirspurn, vegna þess að hann hefði þegar séð, hefði hann látið svo lítið að líta á frv., að ótti hans er algerlega ástæðulaus. Þetta málefni fjallar alls ekki um skipulagið. Það er allt annað frv., sem fjallaði um það efni og var borið fram 1943, en hefur ekki verið flutt enn á þessu þingi. Þetta frv. varðar ekki á nokkurn hátt skipulag bæjarins og haggar ekki að neinu leyti við skipulagsl. Hv. þm. hefur ruglað hér saman tveimur óskyldum málum.



Herra forseti. - Ég vil þegar á þessu stigi málsins benda á, hvort ekki væri rétt að taka til athugunar breyt. á 6. gr. frv. eins og það er nú. Í þessari gr. stendur, að úrskurði megi skjóta til æðri dóms, en það málskot fresti ekki framkvæmd úrskurðar, sem þá fer fram á ábyrgð bæjarsjóðs. Mér finnst hér farið inn á óeðlilega braut, ef á að framkvæma úrskurði, sem hefur verið áfrýjað, án þess að vitað sé, hvort þessir úrskurðir fá staðizt fyrir dómi eða ekki. Þetta getur bakað báðum aðilum erfiðleika og tjón. Ef málið fellur á bæjarsjóð, er hann skaðabótaskyldur, en hjá því mætti komast, ef framkvæmd væri frestað, þar til dómur er fallinn. 4. gr. gerir ráð fyrir, að um ágreining geti verið að ræða milli þessara aðila, sem á að vera úrskurðað af stjórnarráðinu. Nú getur verið, að viðkomandi aðili, sem er að gera einhverja framkvæmd, þykist vera í fullum rétti, en úrskurður stjórnarráðsins falli honum í hag, og þá finnst mér óviðkunnanlegt að láta rífa það, sem hann hefur gert, áður en vissa er fengin fyrir, hvort hann hefur rétt til að gera það eða ekki. Þetta væri nokkurn veginn sama og ef ætti að framkvæma dóma, sem áfrýjað hefði verið, áður en dómur hæstaréttar væri fallinn. Ég vænti, að hv. n. taki þetta til athugunar, svo að ekki verði farið að leggja inn á nýjar leiðir um framkvæmd úrskurða.



Það gleður mig, að hv. flm. segir, að það sé ekki meiningin með þessu frv. að gera neina breyt. á skipulagsl. Ég hygg þó, að réttara væri að orða 4. gr. skýrar. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef bæjarstjórn samþykkir álit byggingarnefndar; öðlast hún gildi. Þó er lóðareiganda eða lóðarleigjanda heimilt, ef honum þykir rétti sínum hallað með ályktuninni, að skjóta henni til fullnaðarúrskurðar stjórnarráðsins. Nú greinir byggingarnefnd og bæjarstjórn á um afgreiðslu máls, og sker þá stjórnarráðið úr.“ Þetta gæti skilizt svo, að yfireftirlitið, sem ætlazt er til samkv. núgildandi l., að skipulagsn. hafi, sé fellt burt. En þar sem hv. flm. segir, að ekki sé meiningin að gera efnisbreyt. á þessu, eins og áður hefur komið til orða, væri réttast að orða gr. svo ljóst, að enginn vafi gæti leikið á, að þessu er svo háttað. Ég vil segja hv. flm., að fyrir 12 árum var flutt frv. um skipulagsmál Reykjavíkur í þá átt, að samkv. því hefði Reykjavík fallið undan skipulagsn. og verið á eftir nokkurs konar „no man's land“, svo að það hefði mátt byggja skýskafa úti á Austurvelli, án þess að skipulagsn. hefði nokkuð átt að geta um það sagt. Læt ég svo útrætt um það.

Flm. (Bjarni Benediktsson) Hv. þm. S.-Þ. ruglar saman skipulagsmálum og byggingarmálum, sem er tvennt ólíkt. Þetta frv. á eingöngu við byggingarmál og er alls óskylt skipulagsmálunum. Þetta sýnist liggja í augum uppi og vera auðskilið hverjum manni. Ég get glatt hv. þm. á því, að ég geri ráð fyrir, að ég flytji aftur frv., sem ég flutti á síðasta þingi um skipulagsmál Reykjavíkur, annaðhvort óbreytt eða að einhverju leyti breytt, og getum víð þá rætt um það nánar. Annars held ég, að það frv. geti átt betri viðtekna að vænta en hv. þm. gerir ráð fyrir, vegna þess að ég hef séð í síðustu blöðum Dags, sem hingað hafa borizt, að kvartað er undan afskiptum skipulagsn. af skipulagsmálum Akureyrar og bent á, að það sé óheppilegt, að landsn. hafi þau þannig í hendi sér eins og raun beri vitni. Sannleikurinn er sá, að ef skipulag í bæjum á að komast eitthvað áleiðis, þá verður að fá aðra löggjöf um það efni en gilt hefur hingað til, þó að ekki sé af annarri ástæðu en þeirri, að skipulagsn. hefur svo miklu að sinna varðandi landið allt, að hún hefur ekki tíma til að skipta sér af málefnum Reykjavíkur eins og nauðsyn ber til, enda er það svo, að ýmis deilumál verða að liggja ár eftir ár og fást ekki útkljáð, auk þess sem það er vafasamt, hvort n. er skipuð á þann heppilegasta hátt. Það er enginn vafi, að núverandi vitamálastjóri er prýðilegur maður, en það er vitanlega engin fyrirframtrygging fyrir því, að vitamálastjóri sé öðrum hæfari til að sitja í þessari n., þó að svo vel vilji til, að sá maður, sem nú skipar þá stöðu, sé prýðilegur í starfið. Sama má segja um vegamálastjóra, sem hefur mjög miklu starfi að gegna viðvíkjandi þjóðvegum úti um allt land, en það er alls ekki víst, að vegamálastjóri hafi ætíð þá kosti til að bera, sem nauðsynlegir eru í skipulagsn., þó að svo vel vilji til, að núverandi vegamálastjóri sé mjög vel hæfur maður. Um húsameistara ríkisins má segja, að sjálfsagt sé, að hann sé í n. Þannig má margt um þetta segja og sýna fram á, að það er ekki eins víst og hv. þm. vill vera láta, að skipulagsn. hafi einveldi í þessum málum, og það er engin ástæða fyrir mig að hræðast umr. um þessi mál, fyrst hann vill draga þær hér inn í gersamlega að tilefnislausu. Viðvíkjandi aths. hv. þm. Barð. þá er það svo, að það er engin nýlunda í l., að áfrýjun fresti ekki framkvæmd úrskurðar. Það fer allt eftir atvikum hverju sinni, hvaða ákvæði gilda um það. Margir úrskurðir verða að framkvæmast þegar í stað, svo að þeir verði ekki áhrifalausir, þó að þeim sé skotið til æðri dóms. Í langflestum tilfellum, sem hér er um að ræða, kemur enginn vafi til greina. Sé byrjað að byggja, án þess að leyfi sé fyrir hendi, þá er fráleitt, að menn megi halda áfram byggingunni, meðan málið er fyrir æðri dómstóli, því að þá gætu menn verið búnir að steypa upp margra hæða hús í millitíðinni. Það liggur í augum uppi, að ef um vafaatriði væri að ræða, sem er langsjaldnast, þá færi bæjarstjórn ekki að skipa fyrir um að rífa niður byggingu, áður en fullnaðardómur væri fallinn, þar sem hún ber ábyrgðina og er skaðabótaskyld, ef fullnaðardómur verður henni í óhag. Þá má einnig á það benda, sem fram er tekið í grg. frv., að þetta ákvæði er sett í samráði við sakadómarann hér í bænum, sem er allra manna kunnugastur slíkum hlutum. Auk þess hef ég átt viðtal um þetta víð dómsmrh., sem ekki síður hefur þekkingu í þessum efnum, svo að ætla mætti, þegar við þrír, sem allir höfum nokkra fræðilega þekkingu í þessu, höfum fjallað um frv., að ekki ætti að vera um að ræða algert afbrigði frá því, sem tíðkast venjulega í löggjöf, enda er þetta í samræmi við ótal fyrirmæli önnur í íslenzkri löggjöf.



Það er aðeins stutt aths. - Það er einstaklega heppilegt, sem hv. flm. tók fram, hvað menn hafa valizt vel í skipulagsn., og þó að hann sæi ekki ástæðu til, að þeir sætu þar í embættisnafni, þá voru þetta svo prýðilegir menn, að hann var ánægður með þá engu að síður. Ég vil benda á þetta nú honum og öðrum til áminningar, þegar síðar kemur fram það góða frv., sem hann var að minnast á. Ég vonast eftir, að lagaðir verði þeir gallar, sem á frv. eru, og sé ekki ástæðu til að þreyta það mál lengur.



Herra forseti. - Ég sé, að hv. flm. hefur misskilið aths. mína. Ég hef ekki ætlazt til, að leyft verði að halda áfram byggingu, heldur að fretað verði að rífa hana niður, þar til úrskurður er fallinn. Ég vænti, að með þeirri skýringu taki allshn. þetta til athugunar. Að vísu er það rétt, að það eru sum l., sem ákveða að láta úrskurði koma til framkvæmda strax, en þetta mál er ekki þess eðlis, að það sé nauðsynlegt. Í 7. gr. er ákveðið, að það sé á valdi bæjarstj. að láta rífa niður byggingar, sem þegar eru reistar, en það er tekið fram, að ákvæði 6. gr. skuli einnig gilda um þær byggingar. Ég sé ekki, að það sé Rvíkurbæ til skaða, að ekki sé rifið niður, fyrr en úrskurður er fallinn.



Ég vil, af því að hv. þm. Barð. er svo þrálátur, benda á, að það kemur oft fyrir, að nauðsynlegt er að rífa niður byggingu þegar í stað, sbr. t.d. þegar byrjað er á að byggja í götu. Á slíkt hús að fá að standa, meðan málið er að þvælast fyrir dómstólunum? Í öðru lagi geta manneskjur, einkennilegar að heilsufari, byggt hús þar, sem bein lífshætta er á ferðum. Er rétt að láta slíka byggingu standa áfram? Ég vildi ekki taka ábyrgð á því.