Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg ætla ekki að fara neitt út í sjálft málið hjer, því þess gerist ekki þörf. En mjer finst viðeigandi um leið og þetta frv. er afgreitt hjeðan að minna hv. deild á það, að sá maður, er átti frumkvæði að stofnun landhelgissjóðsins og fyrstur ljet safna fje í hann, var sjera Sigurður Stefánsson í Vigur. Það er því honum fyrst og fremst að þakka, að við getum nú keypt skip til landhelgisgæslunnar. Vænti jeg einnig, að hv.Ed. verði sömuleiðis mint á þetta, minningu hins mæta manns til maklegs heiðurs.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Eins og segir í framhaldsnál. landbn. á þskj. 222, þá hefir Ed. breytt frv. þessu lítilsháttar. Gengur breyting sú í þá átt að takmarka enn meir heimild þá, sem hjer er um að ræða, og þar sem það má teljast heldur til aukinnar varúðar gagnvart því, sem helst hefir þótt varhugavert við frv., þá getur nefndin fallist á breytingartill. hv.Ed. og væntir, að hæstv. stjórn og hv. deild geti einnig fallist á þær. Í frv. hæstv. stjórnar er heimildin bundin við bú, sem framleiða bæði smjör og smjörlíki, en hv.Ed. hefir takmarkað undanþáguna ennþá meir og bindur hana við þau bú ein, er hafa fengið lán úr ríkissjóði til þeirrar framleiðslu, og fellur þá aðeins eitt bú undir þessi lög. Nú er ekki vitað um nema eitt bú, sem framleiðir bæði smjör og smjörlíki, og er frv. því að efni til eins og áður, en orðalaginu aðeins breytt. Þá hefir hv.Ed. ennfremur sett tímatakmark fyrir undanþáguna, þannig að hún gildir ekki lengri tíma en þarf til að endurgreiða lánið. Fellur þá undanþágan úr gildi af sjálfu sjer. Einn nefndarmanna (HK) hefir skorist úr um fylgi við frv. og vill láta fella það. Um ástæðuna fyrir því er mjer ókunnugt, en tel víst, að hann muni sjálfur gera grein fyrir henni.

Tryggvi Þórhallsson Jeg verð að játa þá yfirsjón mína, að jeg hefi fylgst illa með gangi þessa máls. En þar sem það er nú komið aftur fyrir hv. deild, finst mjer rjett að gera stutta fyrirspurn til hæstv. stjórnar. Geri jeg það ekki með það fyrir augum að spilla fyrir frv. Það, sem jeg vildi forvitnast um, var aðeins það, hvort mál þetta hefir verið borið undir Búnaðarfjelag Íslands. Minnist jeg þess ekki, að það hafi verið gert meðan jeg hefi átt sæti í stjórn þess fjelags, en máske það hafi verið gert áður, eða skotist framhjá mjer. Er það sjerstaklega eitt atriði í þessu sambandi, sem gerir það að verkum, að rjett hefði verið að leita álits og ráða Búnaðarfjelagsins. Svo er mál með vexti, að ostagerð hefir aukist hjer mjög í seinni tíð, en það er vitanlegt, að smjörlíkisgerð í sambandi við rjómabúin hlýtur að spilla fyrir ostagerðinni. En hvort hagkvæmara sje, læt jeg ósagt, en það er atriði, sem kemur til athugunar í sambandi við þetta mál og Búnaðarfjelagið væri bærast að dæma um.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get verið þakklátur hv. nefnd fyrir að vilja samþykkja frv. með áorðnum breytingum. Því jeg er þess fullviss, að ef farið yrði á ný að breyta frv., þá gæti það orðið hættulegt fyrir framgang málsins. Út af fyrirspurn hv.þm. Str. (TrÞ) get jeg lýst yfir því, að málið hefir ekki verið borið undir Búnaðarfjelagið. En sá maður, sem mestan hlut hefir átt að þessu máli, mun hafa átt tal um það við búnaðarmálastjóra. Annars sje jeg ekki, að þetta mál snerti Búnaðarfjelagið mikið. Frv. er borið fram til að ráða bót á því ranglæti, er Áslækjarrjómabúið hefir orðið fyrir af þinginu, sem veitti því lán til að kaupa vjelar til smjörlíkisframleiðslu, og bannar því skömmu síðar að nota þær. Það er heldur engin þörf að setja þetta mál í samband við ostagerð eða smjörbúin alment, því umrætt bú mun aðeins hafa í hyggju að framleiða smjörlíki til heimanotkunar, svo þeir bændur, sem hlut eiga að máli, geti selt meira smjör. Þeir eru búnir að leggja mikið fje í vjelar til þess, en þær yrðu þeim verðlitlar, ef þeir fengju ekki að nota þær á tilætlaðan hátt. Út af tímatakmörkuninni, sem hv.Ed. hefir sett inn í frv., þá get jeg sagt það, að jeg tel hana ekki til bóta, þó jeg hinsvegar geti vel gengið inn á hana, enda eru venjulega ekki sett lög, er standa lengur en 10–15 ár. - Að lokum vona jeg, að ekki verði tafið lengi fyrir þessu frv., því yfirleitt gengur nú afgreiðsla mála heldur seint.

Hákon Kristófersson Það má vel vera, að einhverjum komi það undarlega fyrir, að jeg skuli ekki hafa getað fylgt háttv. meiri hl. nefndarinnar að málum. Skal það og játað, að jeg hafði lítilla upplýsinga aflað mjer viðvíkjandi þessu máli, þá er það lá hjer fyrir í hið fyrra sinnið, en síðan hefi jeg snúið mjer til Trausta Ólafssonar efnafræðings, er mun manna bærastur til að dæma um þessi efni, og hefir hann tjáð mjer, að slíkt muni hvergi tíðkast, að rjómabú hafi jöfnum höndum smjör- og smjörlíkisgerð, og telur hann málið mjög varhugavert. Og því hefi jeg nú snúist á móti frv., að jeg tel ekki ósennilegt, að þessi undanþága, ef hún gengi fram, verði til þess að koma óorði á íslenskt smjör, sem hefir sannarlega ekki of gott álit fyrir, þó fremur væri hlynt að því heldur en hitt. Það hefir verið talið, að þetta væri nauðsynlegt vegna lánsins, sem búinu hefir verið veitt. Jeg held nú, að það sje ekki einsdæmi, að einstaklingar eða fjelög ráðist í fyrirtæki, sem seinna verður þeim til óhagræðis. Og jeg gæti frekar fallist á, að búinu yrði gefið eitthvað eftir af láninu heldur en lagt yrði inn á þessa braut. Jeg er sammála hv.þm. Str. (TrÞ) í því, að rjett hefði verið að bera mál þetta undir Búnaðarfjelagið. Og þegar það var afgreitt seinast í landbn., þá var formaðurinn þar staddur og taldi mjög varhugavert af nefndinni að fara þessu fram. Jeg lái raunar ekki hv. meðnefndarmönnum mínum, en það tek jeg undir með hv.þm. Str., að ósannað muni vera, hvort ekki sje notadrýgra að taka upp ostagerð heldur en smjörlíkisgerð, ef um það er að ræða að afla búinu tekna. Það er heldur ekki af því, að jeg vilji gera þeim, sem að búinu standa, illar getgátur, þótt jeg segi, að oft hafi það borið við, að ófyrirleitnir menn hafa blandað vörutegundir með öðrum verðminni efnum til að græða á því. Og þó að þeir menn, sem nú eru mestu ráðandi hinu svo nefnda Áslækjarbúi, sjeu vafalaust vandaðir menn og lausir við slíkt, þá er ekki hægt að segja, að svo verði altaf. Það er langt þangað til lánið verður að fullu endurgreitt, en á meðan hefir búið rjettinn til smjörlíkisgerðar. Og það er víst ekki langt síðan það notaði vjelarnar í heimildarleysi. Mjer finst því allra hluta vegna heppilegast að fella þetta frv. nú, en vildi þá gjarnan, ef slíkt þætti sanngjarnt, veita búinu fjárhagslega aðstoð á annan hátt í staðinn. Það má vel vera, að svo reynist, að jeg hafi rangt fyrir mjer. En jeg vil engan hlut eiga í samþykt þessara laga, og get vel unnað þeim mönnum, sem berjast fyrir þessu máli, sómans af framgangi þess.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vil þakka hæstv. atvrh. (MG) fyrst og fremst fyrir það, að hafa borið þetta frv. fram, og í öðru lagi fyrir meðmæli hans og stuðning í málinu fyr og síðar. Eins og hv. deild man, þá gekk málið hjer í gegn umræðulítið. Það var fyrst, er frv. kom til hv.Ed., að bera tók á mótspyrnu gegn því. Sá mótþrói var víst sama eðlis og líkt rökstuddur og nú hjá hv.þm. Barð. (HK), og er því ekki úr vegi að athuga mál þetta nokkru betur. Jeg vil þá fyrst taka það fram, að hjer er alls ekki um það að ræða, hvort hagkvæmara sje að taka upp ostagerð eða smjörlíkisgerð. Búið hefir sem sje þegar aflað sjer vjela og tækja til smjörlíkisgerðar, þó í smáum stíl sje og aðeins til heimilisnotkunar. Að strokknum einum undanteknum er ekkert þessara tækja notað við smjörgerðina, og sjálfur er strokkurinn svo einfalt áhald til hreinsunar, að óhugsandi er, að smjörið dragi dám af því smjörlíki, sem strokkað yrði í honum. Sömuleiðis er byggingu hússins svo háttað, að óhugsanlegt er, að smjörið geti úr loftinu orðið fyrir nokkrum áhrifum af smjörlíkinu. Mjer fanst það koma fram í ræðu þm. Str. (TrÞ), að hann byggist við, að ef eitthvað yrði aðfinsluvert við smjörgerðina, þá myndi það koma niður á öllu íslensku smjöri, sem kemur á erlendan markað.

Jeg hefi ekkert sagt í þessa átt

. Þetta eru alt veigalitlar ástæður. Þó að þetta kynni að koma fyrir, sem jeg fyrir mitt leyti fer sannfærður um, að ekki verði, þá lendir sú sök hjá því rjómabúi einu, sem smjörið er frá. Smjörið frá hverju rjómabúi er merkt, og ef um einhvern galla á vörunni er að ræða, þá tilkynnir það firma, sem smjörið hefir fengið, það þegar því rjómabúi, sem hlut á að máli. Og til hvers er háttv.þm. Barð. (HK) þá að spyrja? Það getur ekki þýtt annað fyrir þá, sem til þekkja, en að hann vilji á þennan hátt koma málinu fyrir kattarnef, úr því að búnaðarmálastjórinn er andvígur málinu, en jeg hygg, að andstaða hans og annara sje algerlega af misskilningi sprottin og að íslenska smjörið haldi því áliti, sem það hefir unnið, og meira að segja, þrátt fyrir það þótt mistök kynnu að verða á smjörgerðinni frá þessu eina rjómabúi, sem jeg vona, að ekki komi fyrir. Þetta kom einnig fram í hv.Ed., en þar var frv. samþykt með 9 eða 10 atkv. á móti 1. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. drap á, að rjettara væri að fá eftirgjöf á láni því, sem rjómabúið fjekk 1923, vil jeg minna hv.þm. (HK) á, að á síðasta þingi var farið fram á eftirgjöf, en að þessi hv. deild feldi þá málaleitun með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Ennfremur hefir nú verið leitað til fjvn. beggja deild um það, hvort þær vildu mæla með þessari eftirgjöf, og hafa þær sagt, að þær vildu það ekki. Jeg vænti því, að háttv. deild samþykki þetta frv., því að fyrir þeim andmælum, sem hjer eru borin fram, eru ekki svo veiga miklar ástæður, að þær ættu að verða frv. að falli.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil taka það fram aftur, að það var ekki eitt orð af andmælum í minni ræðu, og ef hv. 2. þm. Árn. (JörB) hefir skilið það svo, þá er það af því, að honum hefir misheyrst. En jeg játa það, að jeg hefi vanrækt skyldu mína um að fylgjast vel með málinu, þegar það var hjer fyr, og vildi því athuga það nú. Jeg get sagt það til hæstv. atvrh. (MG), að jeg kannast við tilgang hans, og er honum þakklátur fyrir. En jeg get bætt því við, að einn starfsmaður Búnaðarfjelags Íslands hefir snúið sjer til mín og æskt þess, að fjelagið fengi að láta álit sitt í ljós um þetta mál, og þess vegna ber jeg fram þá ósk, að þetta fáist, og jeg skal bæta því við sem einn úr stjórn Búnaðarfjelags Íslands, að það skal ekki verða nema örlítil töf, því að á morgun er fundur í stjórn fjelagsins, svo að hæstv. ráðherra þarf ekki að óttast, að þetta tefji fyrir málinu. Jeg ber fram þessa ósk vegna þess, að það á svo að vera, að stjórn fjelagsins fái að leggja álit sitt um þetta mál fyrir þingið.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Jeg vildi svara þeirri fyrirspurn, sem hv.þm. Str. (TrÞ) bar fram um það, hvort frv. hefði verið borið undir stjórn Búnaðarfjelagsins. Það hefir ekki verið gert. Þó ósannar þetta ekki það, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði, að nefndinni hafi verið kunnugt um persónulegt álit búnaðarmálastjóra. Jeg verð að segja það, að ef Búnaðarfjelag Íslands hefði haft sjerstakan áhuga fyrir þessu máli, þá var stjórn fjelagsins jafnauðvelt að koma til landbn. eins og henni að bjóða því að fyrra bragði að athuga frv. Og því frekar hefði stjórn Búnaðarfjelagsins átt hægt með að bera þessa ósk fram, þar sem einn úr stjórn fjelagsins er þingmaður, og hefir því gott tækifæri til að vita, hvað málum líður í þinginu. Annars er þetta mál ekki svo flókið, að landbn. þættist ekki einfær að ráða áliti sínu um það. Hv. þm. Str. var að tala um, hvort það væri nokkuð æskilegra fyrir þetta fjelag að reka þarna smjörlíkisgerð heldur en ostagerð. Má vel vera, og það væri betur að svo væri, segi jeg. En það snertir í raun og veru ekkert þetta mál, því að frv. hamlar ekki því, að búið snúi iðju sinni svo sem því sýnist um það að leggja stund á ostagerð í staðinn fyrir smjörlíkisgerð, og ef ostagerð væri ábatavænlegri, þá er því búi opin sú leið sem öðrum smjörbúum. Þá ætla jeg með fáum orðum að víkja að því, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði, þótt þess sje naumast þörf, því að hann mun hafa borið fram þær ástæður, sem helst þykja mæla á móti þessu frv., en þeim hefir nokkuð verið hnekt hjer áður af öðrum. Jeg vil þá aðeins benda á það, sem jeg hefi sagt hjer áður, að búið sjálft á mest á hættu, ef það misnotar þetta leyfi. Hvert smjörbú hefir sitt sjermerki, og ef það kemur í ljós, að smjör frá þessu búi er verra en frá öðrum, þá gengur það algerlega út yfir sölu þess sjálfs. Í öðru lagi vil jeg benda á, að þetta eru aðeins heimildarlög, sem hægt er að nota eða láta ónotuð, ef ástæða þykir til, og stjórnin getur, hvenær sem hún vill, tekið í taumana; og í þriðja lagi álít jeg mjög litla tryggingu í því einu, að ekki megi reka smjörgerð og smjörlíkisgerð saman í búinu, eins og það væri eini möguleikinn til þess að geta falsað vöruna. Það væri líklega ekki afartorvelt að fá smjörlíkið að fyrir þann, sem vildi blanda smjör með því. Jeg hefi þess vegna litla trú á þessu atriði sem nokkurs nýtu tryggingarákvæði, og þótt það sje tíðkað í öðrum löndum að banna þetta, þá mun það þó ekki undantekningarlaust, eins og hv.þm. Barð. (HK) benti líka á, og það sannar ekki meira en það, að menn hafa talið það æskilegast að hafa það svo, enda sennilega engum árekstri valdið - eins og hjer - að skipa svo til. Þar sem hv.þm. Barð. sagði, að sjer væri kunnugt um, að búið hefði til þessa óleyfilega notað áhöld sameiginlega fyrir smjör og smjörlíki, þá kemur það ekki við nefndinni að athuga það, heldur hæstv. stjórn. Jeg vil þá út af því benda á, að það gæti verið ástæða til fyrir stjórnina, af því að þetta er eina smjörlíkisgerðin, sem starfar í sveit, að láta athuga, hvort hún starfar ekki að öllu leyti eftir fyrirmælum laga, sem henni hafa verið sett.

Atvinnumálaráðherra (MG): Út af því, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði, vildi jeg aðeins benda á það, að það er ekki tilgangur þessa frv. að innleiða það sem reglu, að það megi hafa saman smjör og smjörlíkisgerð, heldur aðeins leyfa það í þessu eina tilfelli, leyfa þeim að halda áfram atvinnu, sem byrjað hafa á henni áður en lögin komu, af því að þess var ekki gætt, þegar lögin voru sett, að veita þessa undanþágu; hefði þess verið gætt þá, er jeg viss um, að það hefði þótt sjálfsagt. Ef þessir menn vildu nú fara að svíkja sína vöru, þá kemur það niður á þeim sjálfum, því að varan er merkt, og jafnvel þó að þessi undanþága væri gerð, þá kemur mjer ekki til hugar að halda, að það fljúgi eins og eldur í sinu út um öll lönd, að Áslækjarrjómabúið hafi nú fengið þessa undanþágu og að öllu íslensku smjöri sje hætta búin af þessu á erlendum markaði. Auk þess er þetta aðeins smáframleiðsla, er bændur hafa þarna til þess að geta selt meira að smjöri; þeir eru ekki að selja smjörlíki út um alt eða að bjóða það hjer í Reykjavík. Hv. þm. Str. (TrÞ) kvaðst hafa fylstu samúð með þessu frv., og fyrst svo er, að hann vill láta bæta rjómabúinu skaðann, þó ekki með eftirgjöf lánsins frá 1923, því að þeirri leið var hann mótfallinn í fyrra, þá sje jeg ekki annað en hann hljóti að fylgja þessu frv., en ef hann gerir það, þá skil jeg ekki, hvers vegna hann vill fá umsögn Búnaðarfjelagsins um málið. En jeg þekki líka annan mann í stjórn Búnaðarfjelagsins; hann veit um þetta frv. og er ekkert á móti því. Jeg hefi líka talað við búnaðarmálastjóra; hann var nokkuð hikandi, þótt hann virtist ekki eindreginn á móti málinu, svo að það mundi fara svo í stjórn Búnaðarfjelagsins, að tveir menn þar myndu vera með því, svo að jeg veit ekki, til hvers á að senda frv. þangað. Og ef það kemur umsókn frá þessu rjómabúi, þá skal jeg senda hana Búnaðarfjelaginu til umsagnar, svo að það geti komið fram með þær athugasemdir, sem það kynni að vilja gera. Annars vil jeg segja það, að hvað sem Búnaðarfjelagið kynni að segja um þetta, þá myndi jeg samt sem áður fylgja fram þessu frv., því að þótt jeg vilji gjarnan sækja ráð til Búnaðarfjelagsins, og geri það oft, þá get jeg ekki látið binda mig við álit þess, enda er hjer ekki um neitt landbúnaðarmál að ræða. Hjer er aðeins um sanngirnismál að ræða, rangindi, sem þarf að leiðrjetta, og hættan er engin, því að ef þessum mönnum dettur í hug að fara að svíkja smjör sitt, sem mjer dettur ekki í hug að halda, þá verður það verst fyrir þá sjálfa og afleiðingarnar af því bitna á þeim einum.

Hákon Kristófersson Jeg skal taka undir þau orð, sem hv.þm. Str. (TrÞ) mælti; aðeins vil jeg lýsa yfir því, að jeg er sannfærður um, að hæstv. atvrh. (MG) gengur ekki annað en gott til að því er framkomu hans snertir í þessu máli. Hæstv. atvrh. var að tala um það, eins og reyndar fleiri háttv.þm. hjer í deildinni, að þetta væru aðeins heimildarlög, en heimildarlög, sem vitanlega verða notuð, og í því skyni að fá lagalegt innsigli fyrir það, sem gert er í heimildarleysi.  (Atvrh. MG: Það er hægt að kippa leyfinu aftur)  . Já, það er nú svo, en jeg skil ekki, hvers vegna hæstv. atvrh. lítur svo á, að frv. þetta megi endilega til með að verða að lögum í dag, þar sem það er vitanlegt, að þetta mál er eitt af þeim fyrstu, og jeg býst þar á ofan við, að ekkert verði fyrir því tafið. Hvers vegna má þá ekki taka málið út af dagskrá í dag til að gefa Búnaðarfjelaginu kost á að segja álit sitt um það? Það eru tekin stærri mál af dagskrá í líkum tilgangi. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) sagði, og mjer virtist hæstv. atvrh. taka undir það, að þessi smjörlíkisgerð væri ekki meiri en svo, að það væri aðeins fyrir sveitina, en það sannar ekkert, að hún geti ekki orðið meiri í framtíðinni. Því hefir verið haldið fram, að það kæmi niður á viðkomandi búi, ef missmíði fyndust á smjörinu, en mjer er það mjög óskiljanlegt, því ef smjörið er sent til útlanda og líkar illa, þá verður naumast sagt, að smjörið sje frá Áslæk, heldur verður alment sagt, að íslenska smjörið reynist illa, og jeg held, að það næði alveg eins til þeirra, sem ættu engan skylduhlut að máli, auk þess sem mætti búast við, að þetta yrði misnotað gagnvart innanlandssölu. Mjer er þegar sagt, að íslensku smjörlíki sje hnoðað saman við smjörið, og einmitt frá þessu búi, en það á að heita svo, að það sje gert til þess að koma sveitamönnum, sem hlut eiga að máli, til að eta smjörlíkið. En jeg skil ekki í því og vil ekki trúa þeim orðrómi, sem þá mundi leggjast á okkur bændur, enda hygg jeg, að slíkt mundi fljótt koma niður á okkur sjálfum, á þann hátt, að illa gengi að fá fólkið til að vinna fyrir sig, að minsta kosti held jeg, að jeg gæti ekki gert slíkt, þótt jeg, efnahagslega sjeð, gæti haft sömu tilhneigingar og aðrir bændur. Jeg get því ekki sjeð, að með þessum orðum mínum hafi á nokkurn hátt verið hneigt að því, að þetta eina rjómabú hefði alt á hættu, og jeg held því fram, að þessi hætta geti í flestum tilfellum náð yfir alla.

Jörundur Brynjólfsson Það er leiðinlegt, hvað það virðist ætla að ganga illa að sannfæra háttv.þm. Barð. (HK) um það, að þótt einhver galli kæmi í ljós á smjöri frá þessu búi, þá ætti það ekki að ná til alls landsins, heldur aðeins til þess bús, sem sendingin er frá. En það lítur helst út fyrir, að hv.þm. (HK) viti ekki, hvað gerist í viðskiftum hjer nje erlendis. Þau firmu, sem fá sendingar hjeðan, snúa sjer til þeirra, sem selja þeim hjer heima, og færa þeim sitt lof og last. Og geta má nærri, hvort þeim mönnum, sem að þessu búi standa, er fremur öðrum svo ósýnt um hag sinn, að þeir reyni ekki að vanda smjörgerð sína sem best þeir geta. Þetta er því algerlega óþarfur ótti hjá hv.þm. (HK), því að ekki síst vegna þess, að þeir hafa smjör- og smjörlíkisgerð saman, munu þeir gæta allrar varúðar. Reyndar eru farnar að berast sögur um búið inn í þingið, um að það misnoti þau tæki, sem, það hefir, en með því að þessar sögur eru eftir ónefndum mönnum, eru þær ekki að nokkru hafandi. Annars vildi jeg taka hjer inn í eina athugasemd til hv.þm. Str. (TrÞ), því að það er svo lítið, sem jeg hefi að svara honum. Jeg skil ekkert í þeim ástæðum hv.þm. (TrÞ), sem hjer hafa fram komið, að nauðsynlegt sje að leita nú álits Búnaðarfjelagsins, einkum þegar þess er gætt, að það er fyrirfram vitað, hvert álit þess er á þessu máli. Jeg vona, að það gangi fram, hvert sem álit þess annars kann að verða. Og einkum á jeg bágt með að skilja þessa ástæðu hv.þm. (TrÞ), þar sem mjer virðist hann í sjálfu sjer vera frv. fylgjandi. Ennfremur er það upplýst, að annar maður úr stjórn Búnaðarfjelagsins er frv. meðmæltur. Hvað er þá unnið við að senda Búnaðarfjelaginu frv. til umsagnar? Að vísu mun búnaðarmálastjóri vera ragur við að veita þessa undanþágu.

Hann er eindregið á móti því

. Gott og vel! Látum hann vera ákveðinn á móti frv. Það er samt sem áður engin ástæða til að fá mótmæli hans á annan hátt en þau eru þegar fram komin. Jeg tek hv.þm. Barð. (HK) fullkomlega trúanlegan í þessu efni og get alveg látið mjer nægja, að hann hefir nú skýrt frá afstöðu búnaðarmálastjóra til málsins. Hinsvegar þykist jeg vita, að andstaða hans gegn frv. sje bygð á svipuðum rökum og þegar eru fram komin í hv.Ed. og hjá hv.þm. Barð. (HK), og þau rök rjettlæta ekki einu sinni, að málið verði nú tekið af dagskrá, hvað þá heldur meira. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði, að smjörlíkisframleiðsla þessa rjómabús myndi aukast með tímanum, þá er þess að gæta, að það er útilokað fyrir þá sök, að tækin eru svo smávaxin. Það eru engar líkur til þess, að búið geti framleitt meira smjörlíki en til notkunar innansveitar og í hæsta lagi miðlað einni eða tveim næstu sveitum örlitlu í viðlögum. Þá drap hv.þm. (HK) á það, að merkur maður hafi sagt honum, að smjörlíki væri blandað saman við smjör þar eystra. Jeg held að þetta sje ekki svo saknæmt á þann hátt sem það er gert, sem sje eingöngu til þess þannig að drýgja íslenska smjörið til heimilisnotkunar. Því jeg þykist vita, að hv.þm. vilji ekki væna bændurna þess, að þeir blandi smjörið, sem þeir selja, á þennan hátt.

Jeg tók það fram, að þeir notuðu smjörið, sem þeir blanda, heima

. Það kemur bændunum einum við, hvernig smjör þeir nota heima fyrir, og fæ jeg engan veginn sjeð, hvað þetta getur snert hjúahald þeirra yfirleitt, eins og háttv.þm. var að tala um. Það ætti þó ekki að vera lakara að nota smjör og smjörlíki samblandað heldur en óblandað smjörlíki, eins og dönsku bændurnir gera að mestu leyti. Danir, sem eru einhver mesta landbúnaðarþjóð, sem sögur fara af, flytja smjörið úr landi, sökum verðmætis þess, en bændurnir nota aftur á móti mjög mikið smjörlíki heima fyrir. Jeg get ekki betur sjeð en að okkur sje alveg óhætt að taka Dani til fyrirmyndar í mörgu því, er að búskap lýtur. Ef við værum svo efnum búnir, að við gætum látið það eftir okkur að nota eingöngu íslenskt smjör, þá væri það mjög ánægjulegt, bæði fyrir húsbændur og hjú. En því miður, efnahagur bænda leyfir ekki annað en að þeir gæti allrar ráðdeildar og hagsýni í búskap sínum. Mjer sýnist það koma úr hörðustu átt, að fulltrúi bændakjördæmis, sem sjálfur er og bóndi, skuli telja viðeigandi að hnýta í bændur fyrir þetta. Hv. þm. (HK) lauk ræðu sinni með því að slá því föstu, að alt íslenskt smjör hlyti að gjalda þess á erlendum markaði, ef í ljós kæmi, að þetta eina rjómabú misnotaði heimild sína til að framleiða smjörlíki. Þetta eru auðvitað ekkert annað en getgátur, sem reynslan mun ósanna á sínum tíma.

Tryggvi Þórhallsson Jeg bjóst alls ekki við að þurfa að tala enn í máli þessu, allra síst þrisvar sinnum, eins og nú er komið á daginn. Jeg verð að játa, að mjer þykir leitt og jeg skil ekki, hvers vegna hæstv. atvrh. (MG) og hv. nefnd geta ekki orðið við hinni sanngjörnu beiðni Búnaðarfjelagsins að fá málið til umsagnar, og það því fremur, þegar jeg hefi lýst yfir því, að jeg skuli ábyrgjast, að þetta skuli ekki tefja mikið fyrir málinu. Því til sönnunar, að jeg fari ekki fram á þetta af illvilja til frv., skal jeg geta þess, að enda þótt neitað verði að taka málið af dagskrá að þessu sinni, þá mun jeg samt ekki greiða atkv. á móti frv. Jeg þykist vita, að hæstv. atvrh. (MG) hermi rjett frá því, að jeg hafi verið á móti því í fyrra að gefa Áslækjarrjómabúinu eftir viðlagasjóðslánið, og í samræmi við það er jeg nú samþykkur þeirri hugsun hæstv. ráðh. (MG) að rjetta hag þeirra manna, sem hjer eiga hlut að máli, á einhvern hátt; ef ekki á annan hátt, þá þann, sem frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að annar maður úr stjórn Búnaðarfjelagsins, skrifstofustjórinn í atvinnumálaráðuneytinu, væri sömu skoðunar á máli þessu sem jeg, vildi sem sje láta frv. þetta ná fram að ganga, eftir atvikum. Jeg efa ekki, að þetta er rjett hermt, en það ætti miklu fremur að hvetja hv. fylgjendur frv. til þess að leyfa Búnaðarfjelagsstjórninni að fjalla um málið. Annars skal jeg geta þess, eins og hæstv. atvrh. er kunnugt, að þegar stjórn Búnaðarfjelagsins fær eitthvert mál til umsagnar, þá lætur hún ekki einungis í ljós álit stjórnarnefndarmannanna, heldur ber hún málið einnig undir sjerfræðinga þá, sem vinna í þjónustu fjelagsins. Það er rjett, sem hv.frsm. (HStef) sagði, að þessar óskir Búnaðarfjelagsins hefðu getað komið fyr, enda hefi jeg áður viðurkent þetta. En annir mínar hjer á þingi - og ýms önnur atvik - hafa valdið því, að svo varð ekki. En þá hefði landbúnaðarnefnd átt að taka þetta upp hjá sjálfri sjer. Ef hv. nefnd og hæstv. atvrh. (MG) geta ekki orðið við þeim tilmælum að taka málið af dagskrá í dag, þá vil jeg að lokum vænta þess, að hæstv. forseti sjái sjer fært að gera annað tveggja, að taka málið af dagskrá upp á eigið eindæmi, eða a. m. k. bera það undir hv. deild, hvort svo skuli gert. Þessari beiðni fylgir loforð mitt um, að málið skuli ekki tafið lengi hjá stjórn Búnaðarfjelagsins.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hefi ekki sagt, að jeg myndi setja mig þvert upp á móti því, að mál þetta yrði nú lagt fyrir Búnaðarfjelagsstjórnina, en hinsvegar sje jeg enga knýjandi ástæðu til þess. En satt að segja er mál þetta ekki lengur beinlínis undir minni umsjón, heldur háttv. landbn., og ef vill, þá hefi jeg ekkert á móti því, að það verði nú tekið af dagskrá, sjerstaklega þegar hv.þm. Str. (TrÞ) hefir lofað, að enginn verulegur dráttur skuli verða á málinu við það, að stjórn Búnaðarfjelagsins fái það til umsagnar. En um leið vil jeg beina því til háttv.þm. (TrÞ), að hann sjái svo um, að öll stjórn Búnaðarfjelagsins fjalli um málið, en ekki búnaðarmálastjóri einn.

Það skal gert

. Hann fjallar oft einn um þau mál, sem stjórn Búnaðarfjelagsins fær til umsagnar, en slíkt tel jeg ekki borið undir stjórnina. Get jeg og ímyndað mjer, að búnaðarmálastjóri muni leggjast á móti þessu frv., ef hann á einn að segja álit Búnaðarfjelagsins á því.

Forseti (BSv): Þar sem fram hafa komið eindregnar óskir frá tveim háttv.þm., sem eru forvígismenn landbúnaðarins, um að taka málið af dagskrá að þessu sinni, og þar sem óskir þessar hafa ekki sætt andmælum hæstv. atvrh. (MG), enda ekki sjáanlegt, að málið bíði skaða við að verða athugað af þeirri stofnun, sem veitir búnaðarmálum þjóðarinnar forstöðu, þá tek jeg málið hjer með af dagskrá.