Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá Guðjóni A. Kristjánssyni, 6. þm. Norðvest., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Fyrsti varamaður flokksins í Norðvesturkjördæmi, Þórunn Kolbeins Matthíasdóttir menntunarfræðingur, Akranesi, tekur sæti hans í dag. Kjörbréf Þórunnar Kolbeins Matthíasdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni skv. 2. gr. þingskapa.

Þórunn Kolbeins Matthíasdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Áður en gengið verður til dagskrár nú á eftir fer fram utandagskrárumræða um fjárhag sveitarfélaga og samskipti ríkisins við þau. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að greina frá niðurstöðu hæstv. ríkisstjórnar á fundi í morgun. Lagt var fram minnisblað fjögurra ráðherra, þeirrar sem hér stendur, hæstvirtra fjármála-, iðnaðar- og heilbrigðisráðherra, og varðar efnið áherslur íslenskra stjórnvalda á 13. aðildarríkjafundi loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna á Balí í Indónesíu sem hófst í gær. Ný skýrsla vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar kveður afdráttarlaust á um loftslagsbreytingar af manna völdum. Hún varpar skýru ljósi á nauðsyn þess að ná víðtæku samkomulagi innan ramma loftslagssamningsins um samdrátt og losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Íslensk stjórnvöld leggja ríka áherslu á að sporna við hlýnun lofthjúpsins með því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og hafa samþykkt stefnumörkun um að draga úr henni um 50–75% fyrir árið 2050. Á fundi aðildarríkja loftslagssamningsins á Balí munu íslensk stjórnvöld leggja höfuðáherslu á að samstaða náist um gerð nýs samkomulags sem feli í sér skuldbindingar fyrir öll helstu losunarríki heims. Á Balí hefst samningaferli sem lýkur í Kaupmannahöfn 2009 en þar þarf að reka smiðshöggið á samkomulag um annað skuldbindingartímabil samningsins. Nýtt samkomulag þarf að taka mið af leiðsögn vísindanefndarinnar um að koma í veg fyrir hlýnun lofthjúps jarðar, að hún fari yfir 2°C frá því sem var við upphaf iðnbyltingar. Til að ná því markmiði þarf losun iðnríkjanna í heild að minnka um 25–40% fyrir árið 2020. Á sama tíma þarf samkomulagið að fela í sér að stærstu losendur í hópi þróunarlanda dragi úr vexti losunar. Íslensk stjórnvöld leggja áherslu á að í þeim samningaviðræðum sem fram undan eru verði áfram byggt á sveigjanleikaákvæðum Kyoto-bókunarinnar, m.a. til þess að tryggja hagkvæmni aðgerða sem draga eiga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hafinn er undirbúningur þess að geta nýtt sér sveigjanleikaákvæðin 

Hæstv. forseti. Þetta var fremur endaslepp ræða hjá hæstv. umhverfisráðherra. Ég bíð enn spennt eftir niðurlagi hennar því að auðvitað bíðum við hér eftir að fá að heyra hver verða samningsmarkmið Íslands á Balí. Ráðherrann var þar komin í ræðu sinni að ég held að hún hafi verið farin að hita upp undir því að við fengjum fréttirnar, annaðhvort góðar eða slæmar, þannig að ég óska eftir að hæstv. umhverfisráðherra fái að klára ræðu sína áður en við komum með frekari athugasemdir og bið um að komast aftur á mælendaskrána því að ég hef mikla löngun til að fá að tjá mig um þá niðurstöðu sem ég geri ráð fyrir að hæstv. umhverfisráðherra eigi eftir að birta þingheimi.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt að ég klári lesturinn fyrir umhverfisráðherra og hef þá málsgrein fimm: Hafinn er undirbúningur þess að Ísland geti nýtt sér sveigjanleikaákvæði Kyoto-bókunarinnar sem heimilar ríkjum að afla sér losunarheimilda með kaupum eða þátttöku í verkefni erlendis, m.a. með svokallaðri loftslagsvænni þróunaraðstoð eða þátttöku fyrirtækja í verkefnum sem stuðla að nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Ísland hefur einnig verið meðal þeirra ríkja sem hvatt hafa til þess að svokölluð geiranálgun verði skoðuð í samningsferlinu með það fyrir augum að nýtt sé besta fáanlega tækni og aðstæður. Ásamt aðgerðum til að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda telja íslensk stjórnvöld mikilvægt að styðja rannsóknir og tækniþróun á sviði endurnýjanlegra orkugjafa, bindingu kolefnis í jarðvegi og skógi og geymslu kolefnis í jarðlögum. Ísland styður aðgerðir sem miða að því að draga úr eyðingu regnskóga en talið er að eyðing skóglendis í þróunarríkjunum samsvari 20% af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Ég held, frú forseti, að hér sé um skilmerkilega stefnumörkun að ræða og áherslur stjórnvalda á 13. aðildarríkjafundinum. Það má segja að fyrstu þrjár málsgreinarnar leggi grunninn að afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar og þeim forsendum sem er byggt á í þessari umræðu og í samræmi við það sem almennt er lagt þar til grundvallar, en síðan komi í fimm greinum þar á eftir nánari útskýringar á einstökum þáttum og þeim markmiðum sem við teljum nauðsynlegt að hafa í huga þegar við vinnum bæði að því að ná sem bestri heildarniðurstöðu en jafnframt niðurstöðu sem gerir það að verkum að hægt sé að nýta þá kosti og þá möguleika sem aðstæður á Íslandi bjóða upp á til að draga úr gróðurhúsalofttegundum fyrir heildarhagsmuni heimsins.

Forseti vill minna á að það er einungis tveggja mínútna ræðutími undir liðnum um störf þingsins og verða hv. þingmenn að miða mál sitt við það.

Virðulegur forseti. Það sem hér var kynnt af hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru metnaðarfull markmið Íslands í þessu samningaferli. Ég ætla að það hljóti að vera góð samstaða um það á hv. Alþingi. Ef árangur á að nást á þessum sviðum eins og allir þekkja gerist það ekki öðruvísi en svo að allir komi að borðinu. Jafnvel öll iðnríkin geta bara náð ákveðnum árangri. Ef menn ætla að ná raunverulegum árangri verða þær þjóðir heims sem standa fyrir mestri losun að koma að þessu borði og ég held að við ættum að nálgast þetta bjartsýn og vonast til þess að svo verði. Það er líka ánægjulegt fyrir okkur Íslendinga að við höfum margt fram að færa í þessum málum eins og hefur komið fram í umræðunni. Ef þjóðir heims hefðu farið sömu leið og væru að fara sömu leið og við Íslendingar þegar kemur að orkuöflun horfðum við ekki upp á þau vandamál sem við erum að horfa á í heiminum í dag. Það þýðir einfaldlega að sú reynsla og sú þekking sem við Íslendingar búum yfir og höfum flutt út, bæði gefið og selt á undanförnum árum og áratugum, verður sífellt verðmeiri og mikilvægari í þessu tilliti. Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni með þau markmið sem koma fram í því plaggi sem hefur verið kynnt og vonast til þess að um það sé góð samstaða á hv. Alþingi og í þjóðfélaginu.

Hæstv. forseti. Hér hafa nú þrír ráðherrar talað og flutt endalausar ræður. Ég heyri ekki að þau hafi tilkynnt okkur neitt nýtt þó að þau séu svona ábúðarfull yfir árangri sínum. Mér sýnist að enn sé Ísland á þeirri skoðun að við þurfum að taka þátt í og ná víðtæku samkomulagi um loftslagsmálin. Við búum við mikla sérstöðu, við stefnum að minnkun gróðurhúsalofttegunda, 50–75% til ársins 2050, og við Íslendingar búum við mikla sérstöðu þannig að við erum ábyrg þjóð í heiminum hvað þetta varðar. Hér er endurnýjanleg orka, það kom fram hjá Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna að við erum í fyrsta sæti með 72,6%, Noregur er númer 2 með 36,6% og Evrópa stefnir að 20%. Við erum framarlega, við erum kannski ekki framarlega þegar kemur að neyslu almennings, þar getum við verulega tekið á eins og hér kemur fram, líka hvað bensín og olíur varðar á skip og bíla. Að því er stefnt þannig að mér sýnist sem Samfylkingin hafi ágætlega borðað grautinn sinn í morgun við ríkisstjórnarborðið, framsóknargrautinn góða, og hún er skynsamari en ég hélt, Samfylkingin, ég lýsi því yfir og óska henni til hamingju með þessa niðurstöðu. Við eigum að vera þarna framarlega, við höfum mikla sérstöðu. Við getum gert hér margt sem mér sýnist að verði áfram á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sem mörkuð var stefna, eins og í skógrækt, landgræðslu og fleiru til þess að draga úr gróðurhúsalofttegundum. Ég óska bara hæstv. umhverfisráðherra góðrar ferðar á þessa miklu ráðstefnu með þetta nesti í pokanum.

Frú forseti. Ég er að reyna að átta mig á þessu eftir framsögu þriggja ráðherra og síðan var hæstv. iðnaðarráðherra svo vinsamlegur að láta mig fá þetta skjal í hendur og þá botna ég enn minna í hlutunum. Þegar loksins ríkisstjórnin reyndi að koma sér niður á eitthvað - en það hefur gengið erfiðlega eins og kunnugt er - og hélt fund í gærkvöldi þar sem stefnan virðist hafa orðið til sýnist mér niðurstaðan hafa orðið einhverjar silkiumbúðir utan um ekki neitt og að staða Íslands sé sú að áfram eigi að ætla öðrum þjóðum að binda sér byrðar og draga úr losun en sækja sjálf um áframhaldandi ef ekki auknar undanþágur fyrir Ísland. Það eru engin fyrirheit í þessu plaggi það ég fæ best séð um það hvað Ísland ætlar að leggja af mörkum, engin vilyrði, loforð eða skuldbindingar um það að við ætlum að setja okkur tiltekin mörk í þessum efnum heldur er talað fallega um að taka þurfi mið af tilmælum vísindanefndarinnar, Ísland ætli að nota sér sveigjanleikaákvæði og í miðframsögunni kom skýrt í ljós að ætlunin er að reyna að gera áfram út á möguleika Íslands til að fá sérstöðu sína, sem svo er kölluð, viðurkennda og halda áfram að fá undanþágur til aukinnar losunar. Ísland kemur til með að verða í mjög sérkennilegri stöðu í þessum viðræðum og stefnir í heimsmet í losun gróðurhúsalofttegunda á mann. Það er staðreynd sem mun ekkert hverfa þrátt fyrir einhverjar silkiumbúðir á Alþingi Íslendinga eða í minnisblaði af þessu tagi. Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði bara að fara til baka og vinna vinnuna sína og það verði að komast á hreint hvað Ísland er tilbúið til að leggja þarna af mörkum, hvaða markmið um samdrátt í losun við ætlum að setja okkur og bjóða fram í samfélagi þjóðanna en ekki gera sífellt kröfur á aðra og reyna að sleppa sjálf án þess að taka á okkur nokkur óþægindi í þessum efnum. Það er alveg greinilegt, virðulegur forseti, að það er áfram tilefni til að halda ríkisstjórninni við efnið því að enn sem komið er virðist engin stefna í reynd hafa verið mótuð 

Frú forseti. Ég held þvert á það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að hér sé um að ræða sögulega og mjög jákvæða nálgun gagnvart þessu vandamáli. Það sem skiptir höfuðmáli í þessu plaggi er að íslenska ríkisstjórnin lýsir því yfir skýrt og skorinort að hún taki undir það meginmarkmið sem margar helstu þjóðir heims hafa sett fram, þ.e. að grípa til aðgerða sem leiða til þess að hlýnunin í andrúmslofti jarðar verði ekki meiri en 2°C miðað við það sem var fyrir iðnbyltinguna. Það skiptir máli -  Í dag er það þannig, þrátt fyrir hlátur hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem bersýnilega ber ekki skyn á alvarleika málsins,  Það eru mörg önnur atriði í þessum níu liðum sem eru þess eðlis að ég get ekki sagt annað en að þau eru ákaflega jákvæð. Það er bara einn flokkur sem hlær að þessu af því  
            

Ég bið menn að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Í fyrri ræðu minni var ég að vonast eftir jákvæðum fréttum úr þessum ræðustóli en ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með þetta. Ég bjóst satt að segja við að hæstv. umhverfisráðherra segði okkur að ekki yrði farið fram á frekari undanþágur fyrir Ísland í samningaviðræðunum á Balí. Hæstv. umhverfisráðherra sagði ekkert slíkt. Það segir mér bara það að farið verður fram á frekari undanþágur. Það er þetta bitbein sem stjórnarflokkarnir hafa tekist á um. Sjálfstæðisflokkurinn hefur viljað, og það hefur hæstv. forsætisráðherra sagt, sækja um áframhaldandi undanþágur fyrir losun hér á Íslandi en hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt að hún sé mótfallin því. Hver vann þá í þeim slag? Það liggur í augum uppi, hæstv. forseti, það var Sjálfstæðisflokkurinn, flokkurinn sem vill sækja um áframhaldandi undanþáguheimildir. Þess vegna eru Framsóknarflokkurinn og hv. þm. Guðni Ágústsson svona glaðir. Hann er svona glaður með það að Samfylkingin skuli  En í alvöru, hæstv. forseti, eru hér engin tíðindi önnur en þau að hæstv. umhverfisráðherra étur ofan í sig þær yfirlýsingar sem hún hefur gefið á prenti, á umhverfisþingi þar sem hún lét frá sér fara áherslur sínar í umhverfismálum og losununarmálum þar sem hún sagði að Ísland ætti að standa í fararbroddi í umhverfismálunum. Hún fékk líka ríkisstjórnina til að undirrita það í orði kveðnu. Þegar til kastanna kemur og til verkanna á að fara er ríkisstjórnin ekki til í að fylgja henni. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með það að hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir skuli hafa tapað í glímunni við Sjálfstæðisflokkinn og hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde.

Frú forseti. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi fylgst með því sem er að gerast á loftslagsráðstefnunni á Balí, hvort menn hafi yfirleitt kynnt sér málin.  Halda hv. þingmenn að það sem hér er sett fram um að halda hlýnuninni innan 2°C og draga úr losun fyrir 2020 um 25–40% séu markmið fyrir alla aðra?  Þeir sem hafa kynnt sér málið, frú forseti, vita hvað það þýðir að miða við 2°C. Þeir vita hvað það þýðir í stefnumörkun íslenskra stjórnvalda. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, bara af því að hún er spæld og fúl, að koma hér upp og álykta út í hött.  Þær snúast um það að ná samkomulagi um 2°C og mestu minnkun í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2020 svo að hægt sé að snúa hlýnuninni við.  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að kenna okkur að telja áðan og sagði að átta væru níu. Nú segir hæstv. umhverfisráðherra að við botnum ekki neitt í neinu, þingmenn Vinstri grænna. 
             Við skiljum vel og vitum að á Balí hafa menn sett sér það mark sem vísindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur mælt með sem er að það fari ekki yfir 2° hækkun.  
             Ætlum við að fara að rækta regnskóga hér? Við erum jú að gera tilraunir með bindingu kolefnis. Við erum að spyrja: Hvað ætla menn að gera heima hjá sér?  Markmiðið er að koma öllum að borðinu. Ég segi nei. Markmiðið er að við tökum til heima hjá okkur og það verði ekki sótt um frekari undanþágur í því efni. 

Frú forseti. Það er reyndar nokkuð liðið síðan ég bað um þessa umræðu. Það var strax eftir fjármálaráðstefnu sveitarfélaga og m.a. í tilefni af ræðu hæstv. fjármálaráðherra sem sendi sveitarfélögunum heldur kaldar kveðjur, að mér fannst, a.m.k. þeim þeirra sem stríða við mestan fjárhagsvanda og sló meira og minna út af borðinu allar hugmyndir sem til umræðu höfðu verið um aukna hlutdeild sveitarfélaganna í nýjum tekjustofnum, eins og fjármagnstekjuskatti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að mikið misgengi hefur verið í afkomu stjórnsýslustiganna á Íslandi. Á sama tíma og ríkissjóður hefur greitt niður skuldir og stendur nú vel, sem er vissulega fagnaðarefni, hafa sveitarfélögin jafnt og þétt safnað skuldum og flest ár, undanfarin 15 að tölu, hafa sveitarfélögin verið rekin með halla. Skuldir þeirra hafa vaxið núna á milli ára, þ.e. samanlagðar skuldir og skuldbindingar, úr 130 milljörðum árið 2004 í 150 milljarða í árslok 2006. Það sem öllu alvarlegra er þó er að rekstrarerfiðleikarnir eru mjög miklir og talsverður hluti sveitarfélaganna í landinu, upp undir þriðjungur þeirra, er með sáralítið veltufé frá rekstri, jafnvel neikvætt. Afkoman er ákaflega mismunandi. Þannig búa upp undir 2/3 hlutar sveitarfélaganna við að meðaltali þokkalega afkomu og kannski afgang upp á um 9 milljarða. Tæpur þriðjungur, tæplega 30 sveitarfélög, býr hins vegar við afleita afkomu og er gerður upp með tapi á síðasta ári sem nemur 5,5 milljörðum kr. Það er ískyggilega há tala þegar haft er í huga að hér eiga að uppistöðu í hlut lítil eða tæplega meðalstór sveitarfélög. Heildarmyndin er skýr, afkoma sveitarfélaganna í heild er óviðunandi og þau ráða ekki við þau verkefni sem þau hafa með höndum í dag, hvað þá að þau séu í færum til að taka við nýjum. Afkoma lakast setta hlutans er með öllu óviðunandi og íbúar þeirra sveitarfélaga njóta ekki til fulls þeirrar lögbundnu þjónustu og stuðnings frá sveitarfélögum sínum og nærumhverfi sem þeim er þó ætluð samkvæmt lögum. Það liggur alveg í hlutarins eðli að möguleikar verst settu sveitarfélaganna til að bjóða sómasamlega þjónustu og taka á málefnum eru engan veginn fyrir hendi. Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnarinnar er fáorður og rýr um þetta eins og fleira. Þar segir: „Tekju- og verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði endurskoðuð með það að markmiði að efla sveitarstjórnarstigið.“ Síðan hefur ekki meira af málinu heyrst. Nú er það að vísu þannig að í kosningaáherslum beggja stjórnarflokkanna var heilmiklu lofað. Samfylkingin segir hér, með leyfi forseta: „Endurskoða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga með það að markmiði að efla sveitarfélögin og færa til þeirra ný verkefni svo sem framhaldsskólann, málefni fatlaðra og aldraðra og nýja tekjustofna svo sem hlutdeild í fjármagnstekjuskatti.“ Sjálfstæðisflokkurinn ályktaði um þetta líka, hafði áhyggjur af stöðu sveitarfélaganna. Hann lagði áherslu á styrk þeirra og að tekjustofnar sveitarfélaganna þyrftu að vera áreiðanlegir og í takt við þá tekjuþróun sem skattkerfisbreytingar stefndu að. Nýir skattstofnar, svo sem fjármagnstekjuskattur og skattar einkahlutafélaga, vegi núna meira í tekjuþróun og leggja þarf áherslu á að hluti þessara nýju tekjustofna fari í að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Þegar maður les kosningaloforð beggja stjórnarflokkanna hefði mátt ætla að það væri borðleggjandi að nú væri í undirbúningi, ef ekki komin til ákvörðunar, upptaka nýrra og breiðari tekjustofna fyrir sveitarfélögin, en það er öðru nær. Í ræðu sinni á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga sló fjármálaráðherra í raun og veru þessar hugmyndir út af borðinu og vísað er í að málið sé í einhvers konar endurskoðunarfarvegi eða nefnd og síðan hefur ekkert af því heyrst. Nú stefnir í lokaafgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008 og þess vegna er tímabært að spyrja: Hvar er málið statt hjá hæstv. ríkisstjórn? Í fjárlagafrumvarpi eftir 2. umr. er ekkert um það að finna að ríkisstjórnin ætli, eins og lofað hefur þó verið, að koma til móts við sveitarfélög til að lækka skuldir þeirra. Það er liður í yfirlýsingu fjármálaráðherra og sveitarfélaganna frá síðasta vori og það bólar heldur ekki á því að sveitarfélögin eigi að fá hlutdeild í stærri tekjum eða annað í þeim dúr eins og einstakir þingmenn stjórnarliðsins hafa þó tekið undir, eðlilega því að það er í samræmi við kosningaloforð þeirra flokka. Hv. þm. Gunnar Svavarsson og Kristján Þór Júlíusson hygg ég að séu báðir í þeim hópi sem hafa t.d. tekið undir það að sveitarfélögin ættu að fá hlutdeild í fjármagnstekjuskatti. Þar sem  
            

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að árétta að ríki og sveitarfélög hafa að sjálfsögðu átt með sér langt og gott samstarf í gegnum árin. Á undanförnum árum hafa fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga fengið aukið vægi enda mikilvægt að hinn samfélagslegi hluti efnahagslífsins stilli saman strengi sína til að keppa að efnahagslegum markmiðum. Sveitarfélögin gegna ábyrgðarmiklu hlutverki í þjóðfélaginu á ýmsum sviðum og ríkisvaldið hefur verið reiðubúið til að styrkja stöðu sveitarfélaganna enn frekar. Með upptöku staðgreiðslukerfis skatta á sínum tíma var sveitarfélögunum tryggður öruggur tekjustofn, tekjuútsvarið, sem er langþýðingarmesti tekjustofn sveitarfélaganna og hefur reynst mun minna háður hagsveiflunni en virðisaukaskatturinn sem er veigamesti tekjustofn ríkisins. Að auki tryggir ríkissjóður sveitarfélögunum full skil á útsvarinu eins og þekkt er. Það hefur verið sterkur vilji stjórnvalda að færa til sveitarfélaga mikilvæg samfélagsleg verkefni sem ríkið hefur sinnt en ætla má að séu betur komin hjá sveitarfélögunum. Þetta á einkum við um verkefni sem snúa að beinni þjónustu við einstaklinga. Afar misjafn íbúafjöldi sveitarfélaga hefur hins vegar torveldað þessa verkefnatilfærslu þar sem sveitarfélög með fáein hundruð íbúa eru mun verr í stakk búin til að veita eðlilega þjónustu en þau sem telja tugi þúsunda íbúa. Flutningur grunnskólans til sveitarfélaga árið 1996 markaði þáttaskil í verkefnaflutningi til sveitarfélaganna. Við þá tilfærslu jókst hlutdeild þeirra í útgjöldum hins opinbera frá því að vera rúm 23% í það að vera rúm 27%. Á árinu 2005 var hlutdeild sveitarfélaga komin í tæplega 30% og ári síðar í 32,2. Aukin fjárfesting skýrir að hluta hækkunina milli áranna 2005 og 2006. Til að jafna aðstöðumun sveitarfélaga hefur ríkissjóður m.a. beint tekjum til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Af þessum sökum hefur framlag í jöfnunarsjóðinn aukist gríðarlega á undanförnum árum og nemur nú um 12 milljörðum kr. Þó svo að ríflegir tekjustofnar hafi fylgt grunnskólanum yfir til sveitarfélaga hafa fjármál ýmissa þeirra þróast þannig að hagur þeirra fór versnandi, versnaði á sama tíma og hagur ríkisins batnaði. Á sama tíma áttu sér stað miklir búferlaflutningar frá dreifbýli til þéttbýlis. Mörg sveitarfélög brugðust við versnandi afkomu með auknu samstarfi eða sameiningu eins og alþekkt er í sölum Alþingis. Sveitarfélögin eru nú 79 talsins en voru 170 í ársbyrjun 1996. Þannig hafa mörg sveitarfélög slegið tvær flugur í einu höggi, bætt eigin fjárhagsstöðu og myndað breiðari grundvöll til að taka á móti frekari verkefnum. Árangurinn hefur orðið sá að sveitarfélögin hafa skilað afgangi þegar á heildina er litið hin síðari ár, upp á ríflega milljarð króna á árinu 2005, tæplega 4 milljarða á síðasta ári og áætlanir gera ráð fyrir tæplega 6 milljarða afgangi á þessu ári. Vandamálið er hins vegar, og það er viðurkennt, hversu mismunandi rekstrarstaða er milli einstakra sveitarfélaga þar sem sum skila miklum afgangi á meðan önnur eru í taprekstri. Það er sameiginlegt hagsmunamál ríkis og sveitarfélaga að styrkja fjárhagslegan rekstrargrunn sveitarstjórnarstigsins. Mér þykir vænt um að hv. þingmaður, málshefjandi, skyldi vitna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí sl. en þar segir, með leyfi forseta: „Tekju- og verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði endurskoðuð með það að markmiði að efla sveitarstjórnarstigið.“ Þá hefur ríkissjóður hin síðari ár veitt tímabundið aukaframlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að jafna aðstöðumun sveitarfélaganna. Í ár og næstu tvö ár mun framlagið nema 1.400 millj. kr. hvert ár. Til viðbótar er rétt að geta þess að í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir 750 millj. kr. til sveitarfélaganna á árunum 2007–2009 vegna tekjumissis sem þau verða fyrir vegna minni þorskkvóta. Í mars 2007 undirrituðu þáverandi ríkisstjórn og Samband ísl. sveitarfélaga viljayfirlýsingu þar sem m.a. er lögð áhersla á mótun tillagna um fjármálareglur fyrir sveitarfélögin og bætta upplýsingaöflun sem tryggt geti að fjármál sveitarfélaganna vinni með ríkisfjármálunum að því er varðar almenna hagstjórn. Í þessu sambandi verði sérstaklega hugað að markmiðssetningu varðandi þak á vöxt útgjalda sveitarfélaga, þak á skuldahlutfall þeirra og tekjuafkomu þeirra yfir hagsveifluna. Takist að koma slíkum fjármálareglum í framkvæmd hjá sveitarfélögum er ríkisstjórnin tilbúin að vinna með þeim að lækkun skuldastöðu þeirra að því gefnu að afkoma ríkissjóðs leyfi slíkt.

Hæstv. forseti. Í raun og veru er ekki hægt að ræða um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna almennt sem eina heild vegna þess að staða einstakra sveitarfélaga er mjög mismunandi. Það fer eftir stærð þeirra og staðsetningu á landinu, það er jafnvel mismunandi staða hjá sveitarfélögum sem eru svipuð og á sama landsvæði. Mörgum sveitarfélögum hefur reynst æ erfiðara að standa undir lögbundnum verkefnum vegna fjárhagsstöðunnar. Skerðing á veiðiheimildum mun koma mjög illa við mörg sveitarfélög og sjávarbyggðir. Það mun draga úr tekjum þeirra en verkefnin munu standa eftir og af því ber að hafa áhyggjur. Ég hvet ríkisstjórnina til að fara vel yfir þau mál með Sambandi ísl. sveitarfélaga og finna leiðir til að koma betur til móts við þau. Samstarfsvettvangur ríkis og sveitarfélaga er mikilvægur og hann þarf að efla. Í gildi er samstarfssáttmáli eins og hæstv. ráðherra fór hér yfir og á þeim grundvelli var m.a. gert samkomulag síðasta vetur um að sveitarfélögin setji sér fjármálareglur. Ég tel það mikilvægt mál en það olli mér hins vegar vonbrigðum á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga fyrir stuttu að þar kom ekki fram að mikið hafi gerst í þeim efnum, því miður, og þar stendur í raun og veru upp á sveitarfélögin. Ríkisvaldið þarf að bera mikla virðingu fyrir sveitarstjórnarstiginu í samskiptum þessara aðila. Ríki og sveitarfélög eru samstarfsaðilar og eiga að vera það en ekki eins konar keppinautar oft og tíðum. Þar á auðvitað ekki að vera nein togstreita og hvet ég til þess að áfram verði góð samskipti þar á milli. Þingið þarf líka að bera virðingu fyrir sveitarstjórnarstiginu, m.a. með því að við breytingar á verkaskiptingu ráðuneyta þar sem gert er ráð fyrir að sveitarstjórnarmálin færist frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis verði ákveðið að ráðuneytið heiti sveitarstjórnar- og samgönguráðuneyti en ekki eingöngu samgönguráðuneyti. Ég vil nota þetta tækifæri og skora á hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir þessari breytingu.

Frú forseti. Allt of lengi hafa sveitarfélögin farið bónleið til Alþingis og bent á rangláta tekjuskiptingu, að á meðan ríkissjóður skili hagnaði séu sveitarfélögin sí og æ með hallarekstur ár eftir ár. Auðvitað á þetta ekki við um öll sveitarfélög og það dylst engum að þau eru mjög misvel stödd. Þannig eru mörg sveitarfélög þar sem þensla hefur ríkt, líkt og á höfuðborgarsvæðinu, ágætlega stödd en mörg önnur minni sveitarfélög standa verr. Mörg þeirra verða af hlutdeild í svokölluðum fjármagnstekjuskatti og má nefna Vestmannaeyjar, Húsavík og Snæfellsbæ sem örfá dæmi um sveitarfélög sem lenda í þessu. Ég hygg að skoða þurfi hlutdeild í fjármagnstekjuskattinum og það hljóti að finnast leið, sé til þess vilji, að koma til móts við þessi sveitarfélög. Annað sem ég vil líka nefna í þessari umræðu eru skuldir verst settu sveitarfélaganna. Frá því að ég hóf störf að sveitarstjórnarmálum og síðan landsmálum hefur umræðan um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga verið viðvarandi umræðuefni en lítið sem ekkert þokast. Ég verð að segja, hafandi verið beggja vegna borðsins, að sveitarfélögin hafa oftar en ekki verið í hlutverki þiggjandans og hversu oft hefur maður ekki heyrt að þetta sé bara tómt væl í sveitarstjórnarfólki, það þurfi bara að taka á í rekstrinum. Þetta er ekki svona einfalt. Eins og í hjónabandi þegar eitthvað bjátar á þarf fólk oft aðstoð til að komast út úr gömlu fari. Ég held að við séum komin að þeim tímapunkti í samskiptum og samræðum þessara tveggja stjórnsýslustiga að menn þurfi að hugsa hlutina upp á nýtt, leita nýrra leiða, fá utanaðkomandi aðila til setjast yfir málið með deiluaðilum og komast að farsælli niðurstöðu sem tryggi gott framtíðarsamband ríkis og sveitarfélaga. Frú forseti. Það er engum til gagns að umræðan haldi áfram í þessum gamla farvegi þar sem ríkið er drottnarinn og sveitarfélögin hin kúguðu. Því vil ég að lokum varpa fram þeirri hugmynd að fáum utanaðkomandi aðila til leiða viðræður þessara tveggja aðila þar sem gagnrýnna spurninga er spurt, nýrra sjónarmiða er leitað og reynt að komast að niðurstöðu sem geri sambúð þessara tveggja stjórnsýslustiga farsæla. Þannig komumst við vonandi út úr þessari mjög svo 

Frú forseti. Í mínum huga er engin spurning að skipting tekna milli ríkis og sveitarfélaga er ekki í lagi og hefur ekki verið það til margra ára. Allir sem í þessum sal sitja og þekkja til sveitarstjórnarmála vita það og skynja og hafa áttað sig á því. Það er alveg rétt sem hv. þingkona Steinunn Valdís Óskarsdóttir minntist á að það er oft hlutskipti sveitarstjórnarmanna að koma hálfbetlandi á hnjánum fyrir Alþingi og alþingismenn. Það gengur auðvitað ekki að hlutverk þeirra sé með þeim hætti. Það liggur fyrir frumvarp frá sjálfstæðismönnum um að lækka útsvar og hafa frjálst útsvar niður á við miðað við það sem er í dag, sem mun þýða enn meiri mismun á milli sterkustu sveitarfélaganna og þeirra sem verst standa ef farið verður í svona samkeppni með útsvarsprósentuna. Sama má segja með fjármagnstekjuskattinn, það þarf að skoða af hverju einstaklingar geta breytt sér, eins og ég hef stundum minnst á hérna. Það er engin spurning að fiskveiðistjórnarkerfið hefur haft mjög veruleg áhrif og niðurskurður í þorski á verst stöddu sveitarfélögin í landinu og það verður að taka á því með einhverjum hætti. Það er verðugt verkefni og alþingismenn verða að átta sig á hvað er að „bögga“ þessi ágætu sveitarfélög.

Frú forseti. Það er full ástæða til að ræða um stöðu sveitarfélaganna og fjárhagsleg samskipti þeirra við ríkið. Það eru kannski örfá atriði sem ég vil koma sérstaklega á framfæri í þessari umræðu sem ekki hafa farið hátt í umræðu um samskipti ríkis og sveitarfélaga að undanförnu. Annars vegar ætla ég að vekja máls á þeirri alvarlegu íbúaþróun sem hefur átt sér stað undanfarin ár. Ef við horfum eins og áratug aftur í tímann hefur hlutdeild íbúa af landsbyggðinni af heildaríbúafjölda landsins lækkað um 3%, úr tæpu 41% í tæp 38%, og íbúafjöldi á höfuðborgarsvæðinu hefur þar af leiðandi aukist að sama skapi. Það sem er sérstaklega alvarlegt við þessa þróun er að það eru einkum fjölskyldur með börn á leikskóla- og grunnskólaaldri sem flytjast burt. Þannig er ekki óalgengt í sveitarfélagi sem hefur orðið fyrir 20% íbúafækkun undanfarin tíu ár að fækkun barna á grunnskólaaldri hafi numið um 30–50%. Sveitarfélag þar sem íbúafækkunin er um 40% á sama tíma glímir við 60–70% fækkun grunnskólabarna og nákvæmlega sama þróun á við um leikskólabörn. Þetta leiðir eins og allir sjá til mjög skakkrar aldurssamsetningar íbúa með enn meiri þyngd í félagslegri þjónustu við aldraða og þetta eru einkum sveitarfélögin sem hafa orðið fyrir mestum tekjusamdrætti undanfarin ár. Ég tel að þetta sé grafalvarleg staða og sú spurning hlýtur að vera áleitin hvort ríkisstjórnin hafi skoðað þessi mál alveg sérstaklega og hvernig hún sjái þá fyrir sér að taka megi á þessum vanda. Annað mikilvægt atriði eru hin fjárhagslegu samskipti. Sveitarfélögin hafa margsinnis kvartað undan framgöngu ríkisins í því efni og mæta sjaldan skilningi af hálfu framkvæmdarvaldsins. Ég vil í þessu samhengi, af því að umræða um fjárlög stendur yfir þessa dagana, vekja athygli á að Samband íslenskra sveitarfélaga hefur óskað eftir því við fjárlaganefnd að nokkur mikilvæg mál verði tekin þar til úrlausnar fyrir 3. umr. Það er m.a. fjárvöntun vegna stuðnings við fráveituframkvæmdir 

Hæstv. forseti. Fjárhagsmál sveitarfélaganna eru með ýmsum hætti eftir því hvernig þau eru stödd og það er erfitt að finna eina afgerandi ástæðu fyrir mismunandi afkomu. Ræður þar áreiðanlega miklu stærð þeirra, bæði hvað varðar mannfjölda og landfræðilega stærð. Mismunandi þjónustustig og mismunandi skuldabyrði er einnig nokkuð sem þarf að skoða. Er sveitarfélag í vexti eða hefur íbúum fækkað? Afkoma þeirra ræðst ekki alltaf af því hversu tekjuhá sveitarfélögin eru reiknað sem tekjur á hvern íbúa. Ef skoðaðir eru ársreikningar eru skuldir vaxtarsvæðanna eðli málsins samkvæmt miklar vegna krafna um uppbyggingu á leikskólum, skólum og annarri þjónustu, og auðvitað er það svo að sumir spila djarfar en aðrir í því. Það er vandasamt að taka einstök sveitarfélög út úr en ef þau eru flokkuð t.d. í Reykjavík, í höfuðborgarsvæðið, í vaxtarsvæði og fámennissveitarfélög þá er Reykjavík verst sett ef aðeins er litið á rekstrarniðurstöðu en vaxtarsvæðin ef litið er á skuldir á hvern íbúa. Vandinn virðist hins vegar vera mestur hjá millistórum sveitarfélögum utan vaxtarsvæða þar sem þjónustustigið er nokkuð hátt en íbúum fækkar. Virðist bilið aukast þar nokkuð hratt á milli þessara hópa sveitarfélaga. Þó ber að geta þess að ekkert sveitarfélag er nú á svokallaðri gjörgæslu en starf eftirlitsnefndarinnar hefur virkað mjög vel til þess að fylgjast með sveitarfélögunum og leiðbeina þeim. Aðalatriðið nú um stundir varðandi fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga er að þau þurfa að vera í góðum farvegi og stöðugt samráð að eiga sér stað í gegnum ýmsar starfs- og stefnumótunarnefndir og beint samráð forsvarsmanna 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þarfa umræðu um tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga og fjármál sveitarfélaga. Því er ekki að neita að þetta er gífurlegt áhyggjuefni. Þrátt fyrir að sveitarfélögin skili afgangi, eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra, er það samt svo að þegar við horfum yfir sveitarfélögin í heild sinni sjáum við ákveðin sveitarfélög á þenslusvæðum sem það gera en ástandið er mun alvarlegra annars staðar. Við horfum vissulega á fækkun en því er ekki að neita að breyting þegar kemur að fjármagnstekjuskatti hefur haft gífurleg áhrif og það þekkja margir hv. þingmenn. Við getum tekið dæmi um sveitarfélög úti á landi sem hafa orðið fyrir gífurlegri tekjuskerðingu í kjölfar ehf.-væðingarinnar eða einkahlutafélaganna. Það var mikið áfall að hæstv. fjármálaráðherra skyldi á fjármálaráðstefnunni svo að segja blása það út af borðinu að um þátttöku í fjármagnstekjuskatti væri að ræða. Þetta hefur gríðarmikil áhrif, sérstaklega á minni sveitarfélög, og til þess verður að horfa. Sveitarfélögin hafa líka á liðnum árum tekið á sig ýmis verkefni. Ég held að við getum öll verið sammála um það hér, hv. þingmenn, að þau hafa oftast leyst þau mál af miklum glæsibrag. En um leið hefur líka komið í ljós að með þeim verkefnum verða að fylgja nægir tekjustofnar. Ég fagna því, þó að kannski sé lítið sagt afdráttarlaust í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar um þau mál. Nú í vikunni liggur fyrir frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um breytingu á grunnskóla og leikskóla. Það hefur legið í orðanna hljóðan í umræðum í fjölmiðlum að sú breyting kalli á aukinn kostnað sveitarfélaganna. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ríkisstjórnin sé þá farin að hugsa til þess hvernig koma skuli til móts við það. Ég geri þá ráð fyrir að frumvörpin verði lögfest á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Það ber að þakka þessa umræðu um stöðu sveitarfélaganna og samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ég held að það sé aldrei of brýnt hversu mikilvægt sveitarstjórnarstigið er og hversu mikilvægt er að búa vel að fólki hvar sem það býr á landinu, á landsbyggðinni ekki síður en annars staðar. Nú þegar hefur komið fram að það hallar undan hjá landsbyggðinni. Það er þess vegna sem ríkisstjórnin hefur sett sér nokkuð háleit markmið um að bæta stöðu landsbyggðar í þessum samskiptum, bæta grundvallarþjónustuna, og líka tekið af skarið um að endurskoða eigi og efla sveitarstjórnarstigið og samskiptin hvað snertir tekjur. Við vitum öll að sveitarfélögin eru með nærþjónustuna og sífellt er verið að færa fleiri verkefni til sveitarfélaganna. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélög, hvar sem er á landinu og hver sem íbúafjöldinn er, ráði við að taka við þeirri þjónustu. Það er þó ekki vandalaust þegar litið er á stöðu sveitarfélaganna. Staða þeirra er mjög mismunandi og eins og þegar hefur komið fram ræðst það ekki eingöngu af stærð heldur líka af skuldastöðu, tekjumöguleikum og öðru svipuðu. Megintekjurnar, útsvar, jöfnunarsjóður og fasteignagjöld, leggjast afar mismunandi á eftir sveitarfélögum og þjónustutekjurnar eru einnig mjög mismunandi, en það er mikilvægt að sveitarfélögin þurfi ekki að leggja á háar þjónustutekjur og geti keppt við höfuðborgarsvæðið. Það er líka mjög áberandi í samanburði á sveitarfélögum að sum þeirra búa við öflugar tekjulindir í gegnum fasteignaskatta og eru í allt annarri aðstöðu en önnur sveitarfélög. Það er mikilvægt að horfa til allra þessara þátta þegar tekjustofnar eru skoðaðir. Það er verkefni ríkisstjórnar og Alþingis að ná samkomulagi við sveitarfélögin um breytta tekjuskiptingu og aukin verkefni til sveitarfélaganna, bæði hvað varðar málefni aldraðra og fatlaðra. Ég treysti á að okkur takist vel til í því ferli öllu saman með eflingu sveitarstjórnarstigsins að markmiði.

Virðulegi forseti. Það dylst engum að framkvæmdarvaldið og sveitarstjórnarstigið eru tvær grunnstoðir ríkisvaldsins á Íslandi og þar á milli þarf að vera þokkaleg sátt. Hæstv. forsætisráðherra rakti með hvaða hætti þessum málum hefði verið stýrt og gat um aukin framlög úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga þar sem eru 12 milljarðar. Þar er um gríðarlega mikið fé að ræða. Þá hefur það verið rakið í þessum umræðum, og lá ljóst fyrir áður en þær hófust, að verið er að bera saman mjög mismunandi atriði. Sum sveitarfélög eiga við alvarlegan vanda að stríða en önnur hafa það ágætt. Þar af leiðandi getur þessi umræða undir formerkjum utandagskrárumræðu ekki skilað miklu, ekki þannig að fram komi tillögur eða haldbærar lausnir. Ég varð ekki var við að hv. málshefjandi þessarar umræðu setti fram hugmyndir um það með hvaða hætti eða hvernig ætti að breyta og hvað hann teldi að þyrfti að gera til að bæta hag sveitarstjórna eða breyta tekjuskiptingunni. Ég hjó þó eftir öðru, sem kom mér enn meira á óvart, en það var að stjórnarþingmaðurinn, hv. þm. Steinunn Valdís, fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík, sagði að um væri að ræða rangláta tekjuskiptingu þar sem hallaði á sveitarfélögin og það þyrfti utanaðkomandi aðila til að leiða viðræður sveitarstjórnarstigsins og ríkisvaldsins. Stjórnarþingmaður lýsir því yfir að hún telji þá ríkisstjórn sem hún styður óhæfa til að koma á réttlátri og eðlilegri tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Mér finnst það nokkuð athyglisvert að stjórnarþingmaður skuli lýsa því yfir úr ræðustól Alþingis.

Forseti vill minna þingmenn á að nefna hv. þingmenn með fullu nafni.

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. síðasta ræðumann um að við höfum flutt tillögur undanfarin ár um aðgerðir til að bæta fjárhag sveitarfélaganna - ég sé nú að þingmaður er að ganga í sæti sitt. Við lögðum t.d. til á sínum tíma, þegar tekjuskattsprósentan var lækkuð, að hluti af þeirri lækkun færðist yfir í auknar útsvarsheimildir sveitarfélaga. Við höfum flutt árlega tillögur um aukin framlög til tekju- og aðstöðujöfnunar í jöfnunarsjóði og ríkissjóði og þar fram eftir götunum. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér þær tillögur. Ég tók þessa umræðu hins vegar upp til að fá fregnir af stöðu málsins hjá ríkisstjórn, sérstaklega í ljósi þess að nú líður að lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarps og ekki seinna vænna að koma einhverju í verk ef það stendur til. Það er hægt að tala og setja einhverja stafi á blað en það örlar ekki á því að ríkisstjórnin ætli að aðhafast neitt. Menn virðast skjóta því fyrir sig að fjármálareglur vanti til þess t.d. að hægt sé að ganga til aðgerða sem snerta lækkun skulda sveitarfélaganna, sem fyrirheit hafa verið gefin um og Sjálfstæðisflokkurinn lofaði fyrir kosningar og samþykkti á landsfundi síðasta vor. Er það þá það sem strandar á, hinum nýju spennitreyjureglum sem hneppa á sveitarfélögin í? Ég fæ ekki betur séð en það sé ákveðin aðför að fjárhagslegu sjálfstæði þeirra. Þarf einhverjar sérstakar reglur aðrar en gildandi lög og lög um bókhald og ársreikninga og annað það sem sveitarfélögin eru hvort sem er bundin af? Ríkið ætlar að þvinga lög yfir sveitarfélögin gegn þeirri gulrót að það muni hjálpa þeim eitthvað við að lækka skuldirnar. Er þá eitthvað að gerast í þessum efnum? Mun eitthvað koma inn við 3. umr. fjárlaga sem verður liður í því að taka á skuldum verst settu sveitarfélaganna? Verða framlög til tekju- og aðstöðujöfnunar hækkuð? Sveltistefnan gagnvart sveitarfélögunum hefur unnið ómælt tjón á undanförnum árum og hefur neytt sveitarfélögin út í sársaukafullar aðgerðir eins og eignasölu og 

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að þessi mál eru í eðlilegum farvegi eins og samið var um milli ríkis og sveitarfélaga fyrr á þessu ári.  Ýmsir hér hafa talað um fjármagnstekjuskatt í þessu sambandi. Ég hygg að í ræðu fjármálaráðherra á fjármálaráðstefnunni hafi verið farið mjög vel yfir það hversu óheppilegur sá skattur væri sem tekjustofn fyrir sveitarfélögin. Ekki þarf annað en að ímynda sér það ástand sem nú er á fjármálamörkuðum og hvort sveiflur verði ekki í þeim skatti miðað við hvernig afkoma ýmissa fyrirtækja er nú að breytast og sviptingar miklar á fjármálamarkaði. Það þarf aðeins að gefa slíkum hlutum gaum áður en menn kasta fram hugmyndum af þessu tagi og það var einmitt það sem fjármálaráðherra gerði á fjármálaráðstefnunni. Nei, virðulegi forseti, þessi mál eru í eðlilegum farvegi á milli þessara tveggja stjórnsýslustiga og þeir sem þar eru í forsvari, fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra, munu fylgja því máli eftir með eðlilegum hætti. 
            

Frú forseti. Forseti hyggst nú ganga til dagskrár þessa fundar, 36. fundar. Í 3. lið þeirrar dagskrár liggur fyrir stjórnarfrumvarp, Skráning og mat fasteigna, frá fjármálaráðherra. Ég vil gera alvarlega athugasemd við að það frumvarp sé sett á dagskrá og óska eftir því að það verði tekið af dagskrá og unnið betur vegna þess að málið er að mínu mati vanreifað. Frumvarpið kemur ágætlega ofan í umræðuna um samskipti ríkis og sveitarfélaga hvað varðar tekjur og fjárhag, vegna þess að í því er eina ferðina enn gert ráð fyrir viðbótarútgjöldum sveitarfélaganna í landinu. Þess er hins vegar hvergi getið í greinargerð með frumvarpinu og enn einu sinni fylgir kostnaðarmat frá fjármálaráðuneytinu á stjórnarfrumvarp þar sem kostnaðarauka sveitarfélaganna er í engu getið. Það háttalag fer í bága við samkomulag ríkis og sveitarfélaga um það hvernig standa eigi að þessum málum. Enn eina ferðina kemur ríkisstjórnin með stjórnarfrumvarp og lætur þess í engu getið hver kostnaðarauki sveitarfélaganna er af umræddu frumvarpi enda þótt ríkisstjórnin hafi gengist undir það með undirskrift á samkomulagi af því tagi. Þess er heldur hvergi getið í greinargerð með frumvarpinu að fulltrúi sveitarfélaganna í nefndinni sem vísað er til, bæjarstjórinn á Akureyri, Sigrún Björk Jakobsdóttir, gerði fyrirvara vegna kostnaðarþáttar málsins. Í greinargerð með frumvarpinu segir einungis að það sé samið og byggt á niðurstöðum starfshóps sem fjármálaráðherra skipaði í október 2006. Þær niðurstöður er hvergi að finna. Skýrslan er ekki birt sem fylgiskjal með frumvarpinu. Skýrsluna er hvergi að finna t.d. á heimasíðu fjármálaráðuneytisins. Ekki er því hægt að átta sig á hvort verið er að fara eftir þeim tillögum sem þarna voru settar fram, fyrirvara fulltrúasambands sveitarfélaga er hvergi getið. Að mínum dómi er vísvitandi verið að halda upplýsingum frá Alþingi sem skipta máli fyrir meðferð þessa máls. Ég geri þá kröfu, virðulegur forseti, að frumvarpið verði tekið af dagskrá og fjármálaráðherra fari með það heim til sín og vinni það betur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu ýmissa laga vegna tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands. Nefndarálitið er prentað á þskj. 336 og kemur þar fram að nefndin fékk á fund sinn mikinn fjölda gesta sem þar eru upp taldir. Nefndin fékk einnig til umfjöllunar á fimmta tug umsagna frá ýmsum aðilum. Meðal þeirra voru umsagnir nokkurra fastanefnda Alþingis þar sem einstakir þættir málsins voru sérstaklega teknir fyrir og ræddir, oft með aðkomu gesta. Það var í samræmi við sjónarmið sem komu fram við 1. umr. um frumvarpið þar sem lögð var áhersla á að aðrar nefndir hefðu tækifæri til að fjalla um málið áður en það yrði tekið fyrir á vettvangi allsherjarnefndar. Fullyrða má að þetta mál hefur fengið umfangsmikla umfjöllun á vettvangi þingsins, nú fyrir 2. umr. um málið. Mér finnst mikilvægt að koma því að við upphaf umræðunnar. Í annan stað finnst mér mikilvægt að minna á að málið á sér þann aðdraganda að þingmálið er til umfjöllunar á Alþingi í kjölfar breytinga á lögum um Stjórnarráð Íslands sem samþykktar voru á sumarþingi og tengjast um leið breytingum á þingsköpum sem þá voru samþykktar. Þess má geta að breyting á stöðu Hagstofunnar úr sérstöku ráðuneyti í stofnun sem heyrir undir forsætisráðuneytið er líka hluti af þeim skipulagsbreytingum. Loks má geta þess að í sérstöku frumvarpi eru lagðar fram breytingartillögur um verkaskiptingu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Breytingarnar eru allar liður í áformum ríkisstjórnarflokkanna, sem kynnt voru við myndun núverandi ríkisstjórnar, að beita sér fyrir endurskipulagningu Stjórnarráðs Íslands og verkaskiptingu ráðuneyta svo að þau geti sinnt betur verkefnum sínum og með skilvirkari hætti. Þá er í þriðja lagi rétt að benda á við upphaf umræðunnar að frumvarpið sem er til umfjöllunar felur í sér breytingu á verkaskiptingu ráðuneyta, tilflutning málaflokka og í sumum tilvikum flutning ákveðinna verkefna eða starfsemi milli stofnana. Málið snýst því um verkaskiptinguna en ekki um eðli verkefnanna sem slíkra eða umfang þeirra. Það er í sjálfu sér ekki verið að fjalla um hvort auka beri starfsemina eða minnka hana, auka fjárveitingar eða minnka, verið er að fjalla um hvaða ráðuneyti, hvaða ráðherra, eigi að fara með forræði tiltekinna málaflokka og leggja til breytingar á einstökum lögum eftir því sem nauðsynlegt er til að útfæra þá verkaskiptingu. Mér finnst nauðsynlegt að árétta þetta sérstaklega þar sem margar athugasemdir sem gerðar hafa verið við frumvarpið hafa beinst að atriðum sem þar er ekki að finna, þ.e. sem fjalla ekki um verkaskiptinguna sem slíka heldur lúta að verkefnunum sjálfum eða inntaki þeirra. Það er í sjálfu sér ekki verkefni okkar að fjalla um þá þætti nú en ljóst er að eftir atvikum mun koma í hlut ráðherra í viðkomandi málaflokkum að hafa frumkvæði að breytingum á lögum á því sviði eftir því sem nauðsynlegt kann að þykja. Ljóst er að breytingarnar munu koma til meðferðar á Alþingi í fyllingu tímans að því marki sem lagabreytinga verður þörf. Aðalatriðið er að verið er að fjalla um verkaskiptingu milli ráðuneyta, tilflutning verkefna, en ekki verkefnin sem slík. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir meginþáttum frumvarpsins og farið yfir þá 11 þætti sem þar er að finna. Í fyrsta lagi er um að ræða flutning sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, í öðru lagi breytingar vegna flutnings ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis og í þriðja lagi breytingar vegna flutnings alferða frá samgönguráðuneyti til viðskiptaráðuneytis. Í fjórða þætti eru lagðar til breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings menntastofnana landbúnaðarins frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis. Síðan eru ákvæði í frumvarpinu um viðurkenningu, námsframboð og prófgráður og þær færðar til samræmis við rammalög um háskóla. Búfræðslulög munu þó áfram gilda sem sérlög um skólana eins og kemur fram í álitinu. Í fimmta lagi eru í frumvarpinu breytingar til að færa stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Jafnframt eru lagðar til breytingar til að einfalda framkvæmd dýraverndar með búfé og til að tryggja betur sjónarmið umhverfisverndar við innflutning á dýrum. Í sjötta þætti er að finna breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings vatnamælinga frá iðnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Vatnamælingar eru nú hluti af Orkustofnun og munu flytjast í nýja stofnun ásamt núverandi starfsemi Veðurstofunnar. Í sjöunda þætti er lagt til að stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð matvælamála flytjist á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis en málaflokkurinn heyrir nú undir umhverfisráðuneyti. Samkvæmt því verður aukið við hlutverk Landbúnaðarstofnunar sem fær heitið Matvælastofnun, samkvæmt tillögu allsherjarnefndar sem ég mun síðar gera grein fyrir. Mun sú starfsemi Umhverfisstofnunar sem tengist lögum um matvæli flytjast til Matvælastofnunar ásamt því matvælaeftirliti sem nú er fyrir hendi hjá Fiskistofu. Í áttunda þætti eru tillögur um að færa málefni Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins frá viðskiptaráðherra til iðnaðarráðherra. Í níunda þætti eru lagðar til breytingar sem lúta að því að Einkaleyfastofan og hugverkaréttindi á sviði iðnaðar heyri undir viðskiptaráðuneytið. Í tíunda þætti eru lagðar til breytingar vegna flutnings málefna varðandi fasteignir frá dómsmálaráðuneyti til viðskiptaráðuneytis. Í lokaþætti frumvarpsins er lögð til breyting á lögum um Stjórnarráð Íslands þess efnis að meðferð ólokinna mála skuli ljúka í því ráðuneyti sem tekur við viðkomandi málefni. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir að í umfjöllun málsins hafi komið fram að óljóst þyki við hvað átt sé með ummælum í athugasemdum frumvarpsins um að vatnamælingar muni heyra undir umhverfisráðuneyti frá 1. janúar 2008 en að starfsemi þeirra verði vistuð hjá Orkustofnun uns sameiningu þeirra og Veðurstofu Íslands er lokið. Eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans er því til að svara að gert er ráð fyrir að starfsemi vatnamælinga verði óbreytt vistuð hjá Orkustofnun, en undir forræði umhverfisráðherra, þar til sú starfsemi hefur verið sameinuð starfsemi Veðurstofu Íslands í nýja stofnun. Með því er svarað áhyggjum sem fram hafa komið vegna þess sem óljóst þótti í þessu atriði. Ég mun nú í örstuttu máli gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til á frumvarpinu. Breytingarnar varða ekki veigamikla þætti frumvarpsins en eru þó til bóta að mati meiri hlutans. Lagt er til að við frumvarpið bætist nýr kafli um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti en tilgangur þeirra er að draga úr eða koma í veg fyrir landbrot og annað tjón á landi, landkostum eða mannvirkjum með fyrirhleðslum gegn ágangi vatna. Landgræðsla ríkisins fer með yfirstjórn þessara mála samkvæmt frumvarpinu en meiri hlutinn leggur til að umhverfisráðherra fari með yfirstjórn þeirra í stað landbúnaðarráðherra. Landgræðslan mun færast til umhverfisráðuneytis samkvæmt öðrum ákvæðum frumvarpsins. Í annan stað eru lagðar til breytingar á 23., 26. og 66. gr. frumvarpsins til að bæta við breytingu á lögum vegna heitis ráðherra og ráðuneyta. Þarna er um að ræða tæknilegar breytingar til að skýrt sé hvaða ráðherra á í hlut. Í 29. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að 1. málsl. 2. mgr. 14. gr. laga um dýravernd standi óhaggaður. Gert var ráð fyrir breytingu samkvæmt upphaflegu frumvarpi en tryggast þykir að áfram verði ljóst að dýr skuli ávallt svipt meðvitund áður en blóðtæming fer fram. Þarna var um að ræða ábendingu frá umsagnaraðilum. Meiri hlutinn leggur til viðbót við a-lið 35. gr. frumvarpsins þannig að við upptalningu bætist orðið frumframleiðsla. Í frumvarpinu og athugasemdum með því kemur fram að ekki sé ætlunin að breyta verksviði heilbrigðisnefnda sveitarfélaganna gagnvart Matvælaeftirlitinu. Verkaskipting milli þeirra á því að vera óbreytt frá því sem nú er. Frumvarpið gerir ráð fyrir að 1. málsl. 1. mgr. 6. gr. laga um matvæli falli brott þar sem kveðið er á um að landbúnaðarráðherra fari með yfirstjórn mála er varða eftirlitsstörf dýralækna, enda er talið eðlilegt að flokka eftirlitsþætti með samræmdri aðferð. Þykir því rétt að kveða á um það, eins og segir í nefndaráliti, með skýrum hætti hvernig háttað er verkaskiptingu vegna frumframleiðslu á landbúnaðarafurðum og þá sérstaklega hvað varðar eftirlit með mjólkurframleiðslu á bæjum. Með frumframleiðslu er átt við framleiðslu, eldi eða ræktun undirstöðuafurða, ásamt uppskeru, mjöltum og framleiðslu eldisdýra fram að slátrun samkvæmt reglugerð EB nr. 178/2002 um almennar meginreglur og kröfur samkvæmt lögum um matvæli, um stofnun Matvælaöryggisstofnunar Evrópu og um málsmeðferð vegna öryggis matvæla. Meiri hlutinn telur því rétt að fram komi með skýrum hætti í 35. gr. frumvarpsins, þar sem verkefni nýrrar Matvælastofnunar eru tilgreind, að stofnunin fari með eftirlit með frumframleiðslu landbúnaðarafurða. Af þeim sökum er lagt til að a-liður 6. gr. laganna taki einnig til frumframleiðslu. Þá er gerð tillaga um breytt orðalag 48. gr. frumvarpsins til að aðlaga það betur verksviði Matvælastofnunar eins og hún mun heita, nái breytingartillaga meiri hluta allsherjarnefndar fram að ganga. Þá er lagt til að 52. gr. frumvarpsins falli brott en sambærilegt ákvæði er í 59. gr. þar sem gert er ráð fyrir að við lög um Landbúnaðarstofnun bætist ákvæði um að ráðherra geti falið Matvælastofnun að gera samkomulag við aðrar ríkisstofnanir um að annast tiltekna þætti í starfsemi stofnunarinnar. Ekki er talin þörf á að taka það sérstaklega upp í önnur lög sem falla undir verksvið stofnunarinnar. Einnig er lögð til breyting varðandi 55. gr. frumvarpsins en í henni er gert ráð fyrir að orðið „matvæli“ falli brott úr 2. mgr. 3. gr. og ákvæði til bráðabirgða í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Talið er rökrétt vegna þessarar breytingar á lögunum að það sama eigi við um orðin „m.a. með tilliti til manneldismála“ í framangreindu ákvæði. Í lögum um matvæli er tekið á öllum þáttum sem varða matvæli og matvælaeftirlit, og þá einnig fræðslumálum, sbr. ákvæði 19. gr. þeirra. Meiri hlutinn leggur því til að orðin „m.a. með tilliti til manneldismála“ falli einnig brott úr lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Þá er lagt til að gerð verði breyting á 60. gr. frumvarpsins í þá veru að tilvísun í i-lið falli brott. Umræddur liður vísar til verkefna sem matvælasvið Umhverfisstofnunar hefur haft með höndum og er gert ráð fyrir að færist til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis 1. janúar 2008. A-liður í bráðabirgðaákvæðinu mun þá eingöngu taka til þeirra verkefna sem eru hjá Fiskistofu en þar er gert ráð fyrir svigrúmi fyrir ráðherra til að ákveða tímasetningu tilfærslu. Meiri hlutinn leggur einnig til, eins og gerð er grein fyrir í nefndaráliti, að við frumvarpið bætist tveir nýir kaflar þar sem gerðar verði breytingar annars vegar á lögum um Rannsóknadeild fisksjúkdóma og hins vegar vatnalögum. Breytingarnar eru lagðar til vegna ákvæða umræddra laga þar sem vísað er til Landbúnaðarstofnunar, enda er lagt til í frumvarpinu að nafni stofnunarinnar verði breytt. Þá leggur meiri hlutinn til að tvö þeirra ákvæða sem vísað er til í 75. gr. falli brott, enda sé þegar lögð til breyting á þessum ákvæðum í 28. og 29. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur einnig til að Landbúnaðarstofnun fái annað heiti en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og kallist Matvælastofnun en ekki Matvælaeftirlit. Af þeim sökum eru lagðar til breytingar á ýmsum ákvæðum frumvarpsins til að hafa samræmi í því. Loks er þess að geta að meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að við frumvarpið bætist nýr kafli þar sem gerð verði breyting á lögum um stofnun hlutafélags um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þessi viðbót við frumvarpið er lögð til vegna fyrirhugaðrar tilfærslu málefna Keflavíkurflugvallar til samgönguráðuneytisins. Fram hefur komið að áformað er að flytja sérstakt frumvarp síðar á þessu þingi um sameiningu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar og Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar í eitt opinbert hlutafélag í eigu íslenska ríkisins þar sem samgönguráðherra fari með hlutabréf íslenska ríkisins í félaginu og önnur atriði varðandi framtíðarskipan mála á Keflavíkurflugvelli. Það frumvarp er enn í undirbúningi en eigi að síður er lagt til að flytja yfirstjórn flugstöðvarinnar til samgönguráðuneytis nú um áramót til að undirbúa þá breytingu sem koma mun fram í síðara frumvarpi. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þskj. 337. Undir nefndarálit þetta rita sá sem hér stendur, Ágúst Ólafur Ágústsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Ellert B. Schram og Ólöf Nordal. Þess er getið að Karl Matthíasson og Jón Magnússon voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Ég vil við upphaf þessarar umræðu og eftir framsögu formanns nefndarinnar lýsa því yfir að ég fordæmi vinnubrögð Sjálfstæðisflokksins gagnvart Stjórnarráðinu og þeim tilfærslum sem hér eiga sér stað. Ég fordæmi það hvernig að því er unnið og þann undirlægjuhátt að tveir foringjar skuli á Þingvöllum geta náð samkomulagi um að ganga til víðtækra breytinga án samstarfs við flokka sína, án samstarfs við stjórnarandstöðuna, þetta er óheyrilegt og hefur aldrei gerst í þingsögunni fyrr. Menn hafa reynt að ná saman um slíkar breytingar, það rifjaði Bjarni Benediktsson upp fyrir um 50 árum og flutti tillögur þess efnis. Það sem hér er að gerast er óskynsamlegt, menn eru að færa heilu málaflokkana frá ráðuneytum sem þeir eiga að heyra undir. Skógrækt og landgræðsla t.d. tilheyra atvinnuvegaráðuneyti en ekki umhverfisráðuneyti. Sjálfstæðisflokkurinn ber fulla ábyrgð á því hvernig hann er að fara með landbúnaðarráðuneytið og landbúnaðinn, hann er að stinga honum í skúffu í sjávarútvegsráðuneytinu. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur hæstv. forsætisráðherra, Geirs H. Haardes, og hæstv. landbúnaðarráðherra, Einars K. Guðfinnssonar, sem hefur kyngt þessu öllu. Þeir hafa látið Samfylkinguna ná sínu fram í þessum efnum og rödd landbúnaðarins verður veikari. Margt annað mætti nefna, eins og að fara með málefni sveitarfélaga frá félagsmálaráðuneyti yfir í samgönguráðuneyti, eins og þau séu vegamál eða flugmál, þannig að þetta er verk sem ekki mun standa lengi. Þetta er verk sem stjórnmálaflokkarnir munu sem fyrst taka til endurskoðunar, 

Hæstv. forseti. Það var greinilegt á andsvari hv. þm. Guðna Ágústssonar, formanns Framsóknarflokksins, að þetta mál er honum meira tilfinningamál en flestum hér í þingsölum og raunar athyglisvert að það skuli vera helsta pólitíska stefnumál Framsóknarflokksins nú á haustþingi að engu megi breyta í skiptingu verka innan Stjórnarráðsins. Ég hafna því, sem fram kom í máli hv. þingmanns, að verið sé að vega að landbúnaðinum sérstaklega. Ég held að þessi sjái ekki stað í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar. Það er verið að færa til verkefni en það er ekki verið að ganga á þau verkefni eða skerða þau með neinum hætti, það er verið að færa þau saman, þætti sem eiga frekar heima í umhverfisráðuneyti, aðrir þættir verða aftur eftir í nýju sameinuðu ráðuneyti landbúnaðar- og sjávarútvegsmála. Ég hygg að útkoman verði sterkari stjórn, sterkari stjórnsýsla á þessu sviði þar sem landbúnaðarmálunum er vel komið í sambýli við sjávarútvegsráðuneytið og þar verða þau alls ekki hornreka.

Hæstv. forseti. Það er útúrsnúningur af hálfu hv. þingmanns að við framsóknarmenn viljum engu breyta. Við höfðum undirbúið það og rætt í þeirri ríkisstjórn sem við sátum í að breyta Stjórnarráðinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði þá fyrir kosningar að rétt væri að leita samkomulags við stjórnarandstöðuna og tilkynnti okkur að ekkert væri til staðar um breytingar þannig að þá var hægt að hafa samkomulag við stjórnarandstöðu um breytingarnar. Síðan gerist það á Þingvöllum að tveir stjórnmálaforingjar semja um þessar breytingar. Sjálfstæðismenn sögðu mér hiklaust hér á göngum í vor og sumar að þeir mundu aldrei kyngja þessu máli og ég spyr því hvort fullkomin samstaða sé innan þess flokks eins og þeir hafa talað. Við framsóknarmenn vildum breyta Stjórnarráðinu, stækka ráðuneytin, fækka þeim, færa verkefni saman, en við gerum það ekki með því að höggva eitt ráðuneyti niður og láta annað halda sér. Hér er mjög óskipulega að málum unnið. Það er ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn hélt því fram fyrir nokkrum árum í kringum slíkar breytingar að landgræðsla og skógrækt mættu alls ekki fara undir umhverfisráðuneytið, það væri verkefni landbúnaðar. Þegar ljóst er orðið að landshlutabundnu verkefnin verða í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti botnar enginn maður í því af hverju fagmenn Skógræktarinnar á Egilsstöðum og Mógilsá fara ekki sömu leið. Þeir munu klippa gat á pokana á leiðinni til umhverfisráðuneytisins og ráða sig til starfa í landshlutabundnu verkefnin. Þar eru þeir ráðgjafar og vísindamenn. Hér er vondur bandormur, ljótasti bandormur sögunnar sem ein ríkisstjórn hefur sett fyrir Alþingi og það er hæstv. ríkisstjórn sannarlega til skammar. Næsta ríkisstjórn mun í samráði við stjórnarandstöðu þá endurskoða þessi mál frá grunni.

Hæstv. forseti. Nefndarálitið með þessu viðamikla máli er að mínu mati afar rýrt í roðinu. Ég hefði viljað sjá betur útlistaðar þær umræður sem fóru fram í nefndinni við meðferð málsins og sakna sérstaklega þeirra umsagna sem aðrar nefndir sendu hv. allsherjarnefnd. Það hefði verið mjög nauðsynlegt að fá þær umsagnir inn í umfjöllun um þetta mál og þær hefðu að sjálfsögðu átt heima í nefndaráliti meiri hlutans á sama hátt og viðlíka umsagnir eiga heima í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar þegar nefndir eru að fjalla um ákveðna þætti fjárlagafrumvarpsins. Ég spyr því: Hvers vegna fylgja þessar umsagnir ekki? Er möguleiki á að fá þær inn í þingskjöl með einhverju móti? Í öðru lagi langar mig til að nefna þá umsögn fjárlagaskrifstofu, sem getur að líta í frumvarpinu sjálfu. Þar er talað um að þessi tilflutningur kunni að snerta fjárveitingar um 200 viðfangsefna á fjárlögum. Eitthvað er minnst á að einhverjar tillögur komi í fjárlagafrumvarpinu við 2. umr. og við þekkjum þær tillögur núna. Það er einnig sagt í umsögninni frá fjárlagaskrifstofu að að mestu leyti ætli ríkisstjórnin að reyna að halda þessum breytingum innan ramma viðkomandi ráðuneyta og stofnana í fjárlögum. Mér þykir þetta frekar óraunhæft og mundi vilja vita hvort nefndin hafi óskað eftir kostnaðarmati á frumvarpinu, hvort fyrir liggur hver kostnaðurinn verður og hvort betur hafi verið rýnt í það mál en raunin var þegar málið var lagt fram. Í þriðja og síðasta lagi langar mig til að spyrja um stjórnsýslumat en umboðsmaður Alþingis hefur hvatt til þess að flóknum, viðamiklum frumvörpum sem breyta stjórnsýslunni fylgi stjórnsýslumat. 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi varðandi það hvort umsagnir annarra nefnda hefðu átt að fylgja með þessu nefndaráliti þá játa ég að ég leiddi ekki hugann að því. Álit annarra nefnda komu til umfjöllunar í allsherjarnefnd og voru meðal þeirra gagna sem um var fjallað. En ég hygg að lítið mál sé að koma til móts við hv. þingmann og gera þær umsagnir með einhverjum hætti aðgengilegar. Hugsunin var hins vegar sú að umsagnir og umfjöllun þessara nefnda væru meðal þeirra gagna sem fyrir lægju hjá allsherjarnefnd þegar um málið væri fjallað. Þó að fram hafi komið ýmsar athyglisverðar ábendingar og sjónarmið í þessum umsögnum þá hygg ég að þær breyti engu um meginstefnu frumvarpsins eða þær meginbreytingar sem þar eru boðaðar. Hvað fjárlagaliðinn varðar kom kostnaðarmat inn í umfjöllun allsherjarnefndar og gestir frá fjármálaráðuneytinu komu á fund nefndarinnar og gerðu grein fyrir kostnaði vegna breytinga á húsnæði Stjórnarráðsins og afleiddum kostnaði vegna flutnings sem metinn er á um 200 millj. kr. Sá kostnaður kom með breytingartillögu inn í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið sem var samþykkt í gær þannig að sá kostnaður er fyrirséður og gert hefur verið ráð fyrir honum. Varðandi annan kostnað er það rétt sem kom fram í mati eða ræðu hv. þingmanns að ekki er gert ráð fyrir auknum fjármunum til verkefna sem verið er að færa á milli, en ekki er heldur gert ráð fyrir minni fjármunum. Gert er ráð fyrir að fjármunirnir færist á milli með verkefnunum.

Hæstv. forseti. Ég tel í ljósi þess sem fram kemur hjá hv. þingmanni að nauðsynlegt sé að prenta álit meiri hlutans upp með þeim hætti að umsagnir frá nefndunum fylgi álitinu. Ég tel nauðsynlegt að við höfum þær umsagnir við umræðuna. Ég starfa t.d. ekki lengur í allsherjarnefnd og gerði hreinlega ráð fyrir að ég fengi sjónarmið nefndanna í þessu skjali. Mér sýnist að það hafi verið tíðkað hér á þingi, ég nefni fjárlagafrumvarpið aftur. Ég óska eftir því að nefndarálitið verði prentað upp með þessum gögnum. Af svari hv. þingmanns um kostnaðarmat er ljóst að upplýsingar um kostnaðinn sem leiðir af frumvarpinu hafa verið allsendis ónógar. Ég sé ekki hvernig ríkisstjórnin ætlar að fá það heim og saman að verulegar kostnaðarbreytingar verði við þessa framkvæmd. Við þekkjum það sem áður höfum komið að því að breyta stjórnsýslunni og flytja þar til störf eða verkefni að ávallt hefur gríðarlegur kostnaður komið í bakið á okkur, mismikill. Mér finnst nauðsynlegt að horfa til þeirrar reynslu þegar jafnviðamikið mál og þetta fer í gegnum Alþingi. Ég sé ekki á svörum hv. þingmanns að litið hafi verið til þeirrar reynslu eða að menn hafi áttað sig nógu vel á því hvert umfang þessara flutninga kemur til með að verða. Að lokum saknaði ég þess í andsvari hv. þingmanns að hann nefndi stjórnsýslumatið og hvatningu umboðsmanns. Ég vona að hann komi með svör við því í síðara andsvari sínu.

Hæstv. forseti. Ekki hefur farið fram formlegt stjórnsýslumat á frumvarpinu en vissulega er um að ræða breytingu sem er að umfangi töluvert mikil, þ.e. verið er að breyta mörgum lagaákvæðum á mörgum sviðum. Breytingarnar eru í mörgum tilvikum þó ekki svo miklar vegna þess að fyrst og fremst er verið að breyta nafni þess ráðherra sem hefur forræði yfir málaflokknum. Ekki er gert ráð fyrir, nema á örfáum sviðum, að einhverjar breytingar verði á starfsemi stofnana umfram það að færa eina deild eða einn starfsmann á milli ráðuneyta þannig að við skulum ekki gera svo mikið úr þeim þætti. Vissulega er hægt að missa kostnað úr böndum við allar breytingar sem verða, en á það verður lögð áhersla að svo verði ekki í þessu tilviki heldur að menn haldi sig við þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til þessara verkefna. Þær fjölmörgu breytingar sem samþykktar voru á fjárlagafrumvarpinu í gær við 2. umr. fjárlaga miða að því að fjármunir flytjist með verkefnunum til nýrra ráðuneyta en ekki verði breytingar á þeim. Það er sá rammi sem við störfum eftir. Við erum ekki að tala um aukinn kostnað nema menn missi tökin á útgjöldunum og það þurfum við vissulega að varast.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta allsherjarnefndar sem ég stend að ásamt hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Ég verð að segja í upphafi að aðdragandi málsins og undirbúningur allur er fyrir mér víti til varnaðar, óheilladæmi um óvandaða frumvarpssmíð svo vægt sé til orða tekið. Í athugasemdum með frumvarpinu er greint frá því að við myndun núverandi ríkisstjórnar hafi verið ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum, eins og segir, að hagræða, einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn og að lögum um Stjórnarráð Íslands hafi verið breytt í því skyni á síðasta þingi. Þessar skýringar eru ekki réttar. Það blasir við öllum sem kynna sér málið. Þær breytingar sem mælt er fyrir um í frumvarpinu má fyrst og síðast rekja til skiptingar ráðuneyta og ráðherrastóla milli samstarfsflokka ríkisstjórnarinnar síðastliðið vor. Ákvörðunin var tekin og lögum um Stjórnarráðið breytt án þess að skilgreind og rökstudd markmið lægju fyrir, án þess að þarfagreining lægi fyrir, án þess að kostnaðargreining lægi fyrir og án heildstæðrar stefnumótunar og skýrrar framtíðarsýnar. Frú forseti. Þetta lagasetningarklúður kallar á langar ræður og skýringar. Fróðlegt verður að fylgjast með því í dag hvernig hv. þingmenn, aðrir en ég, munu haga málflutningi sínum og hvort þeir muni standast fimmtán mínútna regluna sem þeir geta kannski æft sig á í dag. Það er nefnilega svo að vönduð lagasetning hefur ekkert með ræðutíma að gera, heldur undirbúning, vandaðan undirbúning áður frumvarpið er lagt fyrir þingið. Það þarf forvinnu, undirbúning og síðan vandaða vinnu í þingnefndum öllum. Það vantar allt hér. Það vantar algjörlega í þetta mál. Ég get horft í augun á hverjum sem er og sagt að það er mín skoðun að þetta frumvarp sé hrákasmíð, óvönduð smíð. Ekki er gerð minnsta tilraun til að bera saman núgildandi skipan mála og málaflokka miðað við breytta skipan og meta með rökstuddum og faglegum hætti áhrif breytinganna. Það örlar hvergi á slíkum rökstuðningi í greinargerð með frumvarpinu og ekki heldur í áliti meiri hluta allsherjarnefndar. Hvergi er að finna rökstuðning fyrir þessum breytingum. Aðeins er fullyrt að koma muni til aukinnar samhæfingar, aukinnar skilvirkni og að kerfið verði auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi o.s.frv. Þetta eru allt saman órökstuddar fullyrðingar. Maður finnur þessum orðum hvergi stað í frumvarpinu og hvergi í áliti meiri hlutans. Við sem stöndum að þessu minnihlutaáliti fullyrðum að breytingarnar muni almennt séð hafa þveröfug áhrif í veigamiklum atriðum og skapa mikla óvissu. Það hafa þær þegar gert. Starfsmenn eru í óvissu nú í jólamánuðinum, á aðventunni, um sig og fjölskyldur sínar vegna þess að það stendur til að flytja starfsmenn eins og fé á fæti. Ekki bara á milli stofnana, ekki bara undir nýjar stofnanir heldur líka milli landshluta án þess að þeir hafi nokkurn tíma til undirbúnings undir það. Samt bresta breytingarnar á 1. janúar. Ég er ekki einn um þessa skoðun. Fyrir liggja fjölmargar umsagnir frá virtum stofnunum, Landgræðslu ríkisins, Dýralæknafélaginu, Bændasamtökunum, Orkustofnun, Skógfræðingafélaginu og fleirum þar sem tekið er undir nákvæmlega þessi sjónarmið. Ég gagnrýni einnig að fleiri breytingar eru í gangi á Stjórnarráðinu en komu til umfjöllunar í allsherjarnefnd. Ákveðnir veigamiklir þættir eru slitnir frá umfjöllun allsherjarnefndar, efnisflokkar á sviði heilbrigðisráðuneytis og almannatrygginga og utanríkisráðuneytis. Mér er það óskiljanlegt af hverju þetta er ekki unnið heildstætt og af hverju öll frumvörp, sem þarf að leggja fram og varða þessar breytingar, koma ekki fram samhliða. Svo tekur steininn úr, frú forseti, þegar fullyrt er í frumvarpinu að víðtækt samráð hafi verið haft við þær stofnanir og starfsmenn sem hlut eiga að máli. Víðtækt samráð. Staðfest er í umsögnum um frumvarpið og á fundum nefndarinnar með forsvarsmönnum þeirra stofnana sem hlut eiga að fullyrðingar um samráð eru beinlínis rangar. Gestir gengu svo langt að segja að þær væru óboðlegar. Í raun eru þær móðgandi gagnvart þessum stofnunum og starfsfólkinu. Staðreyndin er að frumvarpið var samið án samráðs við viðkomandi stofnanir, starfsmenn þeirra og aðra hagsmunaaðila. Sama gildir um stjórnarandstöðuna, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni, ekkert samráð var haft við hana. Það er algjört stílbrot og brot á þeim hefðum sem ríkt hafa á Alþingi í áratugi við allar breytingar sem gerðar hafa verið á Stjórnarráðinu.

Ekki við óbreytta þingmenn stjórnarflokkanna heldur.

Það hefur nú sjaldan verið gert.

- Það er hárrétt hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni. Ég hygg að svo sé, að þeir hafi verið leiddir eins og fé í rétt og ekki einu sinni fengið grastuggu. Reyndar var málsmeðferðin með þeim hætti að hún er einkar ámælisverð, þ.e. hvernig ríkisstjórnin keyrði í gegn breytingar á sumarþinginu með meirihlutavaldi, hreinni valdbeitingu tveggja þriðju meiri hluta síns. Þeir hlustuðu ekki á eitt einasta orð, hvorki köpuryrði né faglega gagnrýni sem kom fram mjög víða og það frá þingmönnum sem verulega reynslu hafa af þessum málum, fyrrverandi ráðherrum og öðrum. Ekki var tekið hið minnsta mark á því. Hið verra er að hæstv. forsætisráðherra gengur bak orða sinna í málinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur gefið yfirlýsingar um að þverpólitísk samstaða yrði forsenda slíkra breytinga, þverpólitísk samstaða. Aðferðin við þessa lagasetningu og frumvarpssmíð gengur líka þvert á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að eiga gott samstarf við alla flokka á Alþingi. Ekki nóg með það heldur eru þessar breytingar þvert á stefnu Samfylkingarinnar, þvert á yfirlýsta stefnu Samfylkingarinnar um málefnalega samræðu, samráð og lýðræði. Það er því miður, herra forseti, alvarleg fljótaskrift á frumvarpinu og vinnubrögðin óvönduð. Ég verð að segja eins og er, að það er algjörlega fráleitt að ætla, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður allsherjarnefndar hélt fram, að frumvarpið ætti að koma út á sléttu fjárhagslega. Það er ekki í samræmi við raddir gesta á fundunum. Þegar er kominn í ljós kostnaður vegna húsnæðisins niðri á Skúlagötu 2 og í pípunum er kostnaður sem má reikna út af nákvæmni ef ríkisstjórnin hefði fyrir því að skoða málin. Fullyrðingin um að breytingarnar hafi ekki í för með sér kostnað nema hugsanlega einhver óvænt útgjöld, sem bresta á eins og jarðskjálfti eða eitthvað svoleiðis, er bæði órökstudd og ófagleg. Hún er ekki þingheimi bjóðandi. Ég kem betur að því síðar. Það er mat minni hlutans að kostnaðurinn, fyrir utan húsnæðiskostnaðinn sem þegar er sannreyndur upp á tæpar 300 millj. kr., muni hlaupa á hundruðum milljóna og fari að líkindum yfir einn milljarð þegar upp verður staðið. Þá umræðu vil ég taka við hv. formann allsherjarnefndar, Birgi Ármannsson, við fjáraukalagagerð á næsta ári. Þá hygg ég að staðreyndirnar liggi á borðin.

Sýndu á spilin núna.

Það er fyrirséð núna og nákvæmlega útreiknanlegt, eins og þegar Matís var oháeffað á síðasta ári. Það átti ekki að kosta neitt, ekki krónu. Hvað var fyrsta verk okkar hér á haustþingi? Það var að setja 150 millj. kr. í Matís. Munum það. Ég held að það verði eitt núll í viðbót á fjáraukalögunum gagnvart þessum breytingunum á næsta ári. Ég gagnrýni líka málsmeðferð allsherjarnefndar. Þar hefur málið verið keyrt hratt fram án þeirrar yfirvegunar og yfirlegu sem jafnviðamikið mál krefst og þarfnast. Ég tek fram að boðað var með tiltölulega stuttum fyrirvara að málið yrði tekið úr nefndinni 28. nóvember síðastliðinn. Á þeim fundi lagði meiri hlutinn fram drög að nefndaráliti sínu og kynnti í leiðinni 15 breytingartillögur sem minni hlutanum gafst ekkert ráðrúm til að fara yfir, kalla til gesti eða annað slíkt. Það er hins vegar rétt hjá hv. frummælanda meiri hlutans að flestar breytingarnar eru ekki stórvægilegar en engu að síður þarf að skoða þær og ræða. Síðan var gengið frá endanlegu áliti meiri hlutans og breytingartillögum og meirihlutaálitið lagt fram hér á Alþingi fyrir umræðu um fjárlög. En minni hlutanum var skorinn sá stakkur að sjónarmið hans komust ekki að. Ekki gafst ráðrúm til að skila áliti minni hlutans fyrir fjárlögin, sem var ekki vanþörf á vegna þessa kostnaðarauka sem ég er að tala um. Í áliti meiri hlutans voru viðvaranir minni hlutans um hundruð milljóna kostnað, sem þegar var staðfestur, fyrir utan húsnæðiskostnaðinn upp á tæpar 350 millj. kr. En þær komust ekki að. Minni hlutinn gagnrýnir þessi vinnubrögð og alla málsmeðferð við samningu og afgreiðslu þessa frumvarps. Sú málsmeðferð er ekki til að auka virðingu Alþingis. Maður spyr sig: Hefði frumvarpið hugsanlega orðið betra ef ræðutíminn yrði styttur? Væri þá frumvarpið betra, herra forseti? Það er aldeilis ótrúlegt að sjá að þingheimi sé boðið upp á að bæta löggjafarstarfið með því að vaða bara í ræðutímann. Óvandað löggjafarstarf leiðir óhjákvæmilega til óvandaðrar og óskilvirkrar lagasetningar. Vinnubrögðin eru í andstæðu við stefnu ríkisstjórnarinnar  Af hverju fer ríkisstjórnin ekki eftir eigin stefnu í þessu máli? Af samþykkt ríkisstjórnarinnar leiddi síðan handbók sem er nýlega komin út, um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa, útgefin núna í nóvember 2007. Útgefandi er forsætisráðuneytið, dóms- og kirkjumálaráðuneytið og skrifstofa Alþingis. Það er með ólíkindum að bera þetta frumvarp saman við þá handbók. Það er með ólíkindum. Það er með ólíkindum að skoða smíðaferilinn á frumvarpinu, forsöguna, málsmeðferðina, afgreiðslu hér á Alþingi og tillitsleysið gagnvart starfsfólki miðað við þær reglur sem hér eru settar upp. Í formála handbókarinnar segir m.a., með leyfi herra forseta: „Þótt Alþingi eigi lykilorðið um lagasetningu þá er það reyndar að stór hluti samþykktra laga eiga rætur í stjórnarfrumvörpum. Það hvílir því mikil ábyrgð á ráðuneytunum að búa frumvörp sem best úr garði og skapa forsendur fyrir því að löggjöfin verði sem vönduðust.“ Í handbókinni eru jafnframt gátlistar og síðan koma leiðbeiningar í inngangi. Þar er tekið fram að markmiðið eigi að vera það að mál sem koma frá ríkisstjórninni verði sem best undirbúin og kynnt, sem ætti að auðvelda Alþingi afgreiðslu þeirra og stuðla að vandaðri lagasetningu. Síðast segir í innganginum að kröfur um vandaðri vinnubrögð muni þýða að það taki eitthvað lengri tíma að vinna að undirbúningi en áður hefur tíðkast. En ekkert af þessu er gert. Grundvallaratriði í nýrri lagasetningu, grundvallaratriðið sem hér hefur verið sniðgengið, er að spyrja fyrst, áður en lagt er af stað í þessa vegferð: Er nauðsynlegt að breyta? Er hugsanlega betur heima setið? Er verið að skemma gott starf? Að mati góðs frumvarpssemjanda skal fara í óformlegt samráð um þetta við hagsmunaaðila. Síðan er ítarlegt samráð haft við að semja frumvarpið, samráð við alla hagsmunaaðila. Það er pólitískt samráð, samráð milli ráðuneyta og það er samráð við almenning. Allar þessar reglur um vinnubrögð eru þverbrotnar. Frumvarpið brýtur gegn öllum þeim meginsjónarmiðum og viðmiðunum sem þarna eru lagðar til um vandaða frumvarpssmíð. Það er til vansa. Það er líka til vansa í þessu máli sem einhver stjórnmálamaður hafði á orði fyrir allmörgum árum, þau eru nú orðin allnokkur, og talaði ævinlega um stjórnlyndi, stjórnlyndi ríkisstjórna, stjórnlyndi ráðherra. Það er fróðlegt að rifja það upp í þessu samhengi að þessi stjórnmálamaður er hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar. Það er fróðlegt að rifja upp ummæli hennar í þessu samhengi, úr svonefndum Borgarnesræðum sem urðu allumdeildar á sínum tíma. Í fyrri ræðunni talaði hún um að stundum væri eins og eitthvað lægi í loftinu. Eins og við skynjum að það sé að verða víðtæk sátt um einhverja hluti og ný sýn, ný framtíðarsýn eins og vorleysingar eftir miklar frosthörkur. Vatnið brýst úr þeim farvegi þar sem það hefur áður runnið. Orðunum var ávallt beint til ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ég hef tvisvar orðið þess sterklega áskynja í pólitík að eitthvað lægi í loftinu. Fyrst þegar við stofnuðum Kvennaframboðið og Kvennalistann 1982–1983. Þá skynjuðu flokkarnir ekki sinn vitjunartíma og höfðu ekki áttað sig á þeirri þungu undiröldu sem var meðal kvenna. Þegar hún skall svo á gátu þeir ekki lengur virkjað hana og hún fann sér farveg í nýrri pólitískri hreyfingu. Veturinn 1993–1994 lá líka eitthvað í loftinu. Það var almenn krafa um breytt gildismat við stjórn borgarinnar, öðruvísi stjórnarhætti, annað viðmót og betri þjónustu þar sem þarfir fólks væru í fyrirrúmi en ekki minnisvarðaárátta stjórnmálamanna.“ Síðar, í Borgarnesræðunni fyrri, segir hún, með leyfi forseta: „En hvað er það sem liggur í loftinu? Er það valdþreytan í ríkisstjórninni? Hefur fólk fengið sig fullsatt á sjálfmiðuðu stjórnlyndi Davíðs Oddssonar og félaga? Mislíkar fólki hvernig gæðum og embættum ríkisins er úthlutað til flokksfélaga og gæðinga? Finnst því nóg komið af afskiptum Stjórnarráðsins af fyrirtækjum og fjármálastofnunum landsmanna? Öllum þessum spurningum má hiklaust svara játandi en þó er ekki nema hálf sagan sögð.“ Hæstv. utanríkisráðherra rekur síðan framhaldið á því að R-listinn tók yfir Reykjavíkurborg og segir, orðrétt með leyfi herra forseta: „En svo skall á frostaveturinn mikli með fyrstu ríkisstjórn Davíðs Oddssonar árið 1991 og þessi krafa um endurnýjun í stjórnmálum varð hálft í hvoru úti.“ Ég verð að segja það að ég varð ekki var við hina minnstu þíðu við stjórnarskiptin í vor. Það er sami fimbulkuldinn í afstöðu ríkisstjórnarinnar gagnvart stofnunum sínum og ekki síður gagnvart starfsfólki þeirra. Það er sama tillitsleysið og sama samráðsleysið. Það er sama stjórnlyndið í einu og öllu. Enginn er spurður álits heldur koma þessar breytingar allar ofan frá úr höfði tveggja einstaklinga við ríkisstjórnarmyndun á Þingvöllum, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. utanríkisráðherra talaði líka um lýðræði og segir orðrétt, með leyfi herra forseta: „Tækifæri til að þróa þessar stofnanir samfélagsins í takt við kröfur tímans, tækifæri til að þróa lýðræðið í samfélaginu og auka hlutdeild og ábyrgð almennings á þeim ákvörðunum sem máli skipta. Tækifæri til að breyta átakastjórnmálum í samráðsstjórnmál.“ - Ég ítreka: „Tækifæri til að breyta átakastjórnmálum í samráðsstjórnmál.“ Hvað erum við að upplifa í þessu frumvarpi? Hvað höfum við upplifað á sumarþingi, í öllum málum? Hvað upplifum við í þingskapamálum? Það er verið að troða frumvörpum niður um kokið á stjórnarandstöðunni án nokkurs samráðs og langar lýðræðishefðir eru brotnar, langar þingræðis- og lýðræðishefðir, bæði gagnvart þingskapafrumvarpinu og þessu frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Þar er illt í efni. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar er í hreinni mótsögn við skoðanir hæstv. utanríkisráðherra sem hún birti í Borgarnesræðum sínum. Þetta er hrein öfugmælavísa eða eins og þessi: Fiskurinn hefur fögur hljóð, finnst hann oft á heiðum. Ærnar renna eina slóð eftir sjónum breiðum.

Stefna Samfylkingarinnar.

Það er líklega rétt, hv. þm. Jón Bjarnason, þakka þér fyrir þessa ábendingu. Það er hægt að lesa lengi úr þessum Borgarnesræðum nákvæmlega sömu umfjöllun, um að hafa samráð og um að slíta ekki sundur friðinn á þingi. Þá hygg ég að þingstörfin mundu ganga miklum mun betur en raunin er í dag. Það að slíta sundur friðinn í þingskapamálinu mun eflaust reynast okkur þungt fyrir fæti þótt einhverjir kunni að hafa af því skemmtan til að byrja með. En það er illt að reka þingheim …  
             Hæstv. utanríkisráðherra segir síðar í þessari ræðu, með leyfi herra forseta: „Við ætlum að vera flokkur sem nýtur trausts og hefur trúverðugleika - ekki vegna þess að við höfum svör á reiðum höndum við öllu sem upp kemur heldur vegna hins að við munum vanda okkur við leita að svörum. Heldur ekki vegna þess að við höfum lausn á hvers manns vanda heldur vegna hins að við viðurkennum að flókin viðfangsefni kalla á yfirlegu og góða dómgreind og oftar en ekki fjölþætta úrlausn þar sem hópar og einstaklingar leggja saman. Við eigum að boða stjórnmál sátta og rökræðu en ekki átaka og kappræðu.“ Þessi fögru fyrirheit eru innantóm. Það er margsannað að þau eru innantóm en segir ekki máltækið líka: Oft bylur hæst í tunnum sem minnst hafa innihaldið.

Í tómri tunnu.

- Ég verð að skilja eitthvað eftir í ræðunni. Ég kem þá að athugasemdum við frumvarpið sjálft en frumvarp ríkisstjórnarinnar um tilfærslu verkefnanna er í 11 þáttum. Við í allsherjarnefnd fengum fjölda umsagna. Það er greinilegt af þeim að frumvarpið er samið í flýti og fljótræði, ekkert samráð haft við hagsmunaaðila, starfsmenn og undirstofnanir og engin grein gerð fyrir kostnaðarauka. Af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði um umsagnir frá öðrum nefndum, sem mér skilst að muni verða bætt úr, þá vek ég vek sérstaka athygli þingheimsins á því að hér eru álit bæði meiri hluta og minni hluta þessara nefnda, sem hafa tillögur. Þá vek ég sérstaka athygli á meirihlutaálitunum því að þau skipta meira máli. Þetta eru stjórnarþingmenn sem skrifa undir þau. En í mörgum þeirra er lagt til að allsherjarnefnd lagi til frumvarpið og geri breytingar. Allsherjarnefnd hefur í engu sinnt þeim tilmælum stjórnarþingmanna úr öðrum nefndum.

15 Breytingartillögur.

Í umsögn meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefur nefndin miklar áhyggjur af því að Bændur græða landið, verkefnið, sé sundurslitið frá Landgræðslunni. Landgræðslan flutt til umhverfisráðuneytis en Bændur græða landið verður eftir. Menn hafa af þessu þungar áhyggjur. Þær koma fram hjá meiri hluta sjávarútvegsnefndar og mörgum fleirum. Ekki hin minnstu viðbrögð við því. Í niðurlagi þessa álits kemur fram að meiri hluti nefndarinnar beini því til allsherjarnefndar að taka til athugunar þau atriði sem koma fram í umsögnum og kanna hvernig unnt sé að einfalda stjórnsýsluna. Undir þetta skrifa hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Jón Gunnarsson og Karl V. Matthíasson. Það var ekkert tilliti tekið til þessa. Meiri hluti umhverfisnefndar er líka með athugasemdir og áhyggjur sem ég reikna með að aðrir þingmenn fjalli um. Umhverfisnefnd hefur áhyggjur af vatnamælingum, áhyggjur af tilfærslu starfsmanna og óskar eftir samráði. Hún hefur áhyggjur af umsögn sveitarfélaga og áhyggjur af því að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga sé sett í uppnám gagnvart hinni nýju Matvælastofnun  Meiri hluti samgöngunefndar, hv. þingmenn Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ólöf Nordal, Herdís Þórðardóttir, Karl V. Matthíasson, Árni Johnsen og Ármann Kr. Ólafsson, lýsir áhyggjum af starfsfólki. Lýsir áhyggjum af því hvað verði um starfsfólkið, að finna þurfi húsnæði og klára starfsmannamálin. Hvað hefur allsherjarnefnd gert í því? Ekki neitt. Þetta á bara að fljóta áfram og starfsmennirnir eiga að hafa sömu þungu og réttmætu áhyggjurnar yfir jólin og fram á næsta ár. Meiri hluti félags- og tryggingamálanefndar hefur áhyggjur af biðlaunum, að réttur kunni að skapast til biðlauna. Það er nefnt í flestum umsögnum að biðlaunaréttur muni stofnast og fyrirséður sé kostnaður sem hægt sé að reikna út af allmikilli nákvæmni. Það er bragð að því þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Birkir Jón Jónsson, Jón Gunnarsson, Kristinn H. Gunnarsson og Pétur H. Blöndal hafa áhyggjur af því. Og hefur þetta verið leiðrétt? Hefur eitthvað verið gert til að létta af áhyggjum starfsmanna þessara stofnana? Nei. Ég tek hér saman 1., 2. og 3. þátt frumvarpsins. Í 1. þætti eru lagðar til breytingar vegna flutnings sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis, í 2. þætti vegna flutnings ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis og í 3. þætti vegna flutnings alferða frá samgönguráðuneyti til viðskiptaráðuneytis. Við í minni hlutanum höfum bent á að eftir breytingarnar munu veigamiklir félagslegir þættir og aðrar skyldur sem sveitarfélög hafa skipast í tvö ráðuneyti. Ekki er ástæða til að ætla að það auki skilvirkni almennt séð.

Eiga menntamál þá að fara undir sveitarstjórnarráðuneyti?

Mjög mörg málefni, hv. þm. Birgir Ármannsson, sem varða sveitarfélögin beint heyra best undir eitt ráðuneyti hvort sem það verður þá iðnaðarráðuneyti eða samgönguráðuneyti. En það þarf að flokka saman skyld mál. Ég hef ekki minnst á menntamál í því sambandi en það má alveg hugleiða það. Það er eins og annað í frumvarpinu, ekkert hefur verið hugað að því. Það hefði þurft að huga að því, eins og margoft kom fram í umsögnum, að breyta nafni samgönguráðuneytisins á þann veg að það hefði skírskotun til sveitarstjórna. Margir bentu á það, vildu kalla ráðuneytið byggða- og samgönguráðuneyti eða samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti. Ekkert var hlustað á það. Flutningur ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis var mjög gagnrýndur. Það kom skýrt fram að atvinnugreinin er nú vistuð í öllum ráðuneytum nema iðnaðarráðuneyti og þangað á hluti hennar að fara. Atvinnugreinin verður því vistuð í öllum ráðuneytum. Auðvitað hefði þurft að finna einhverjar heildarsýn og heildarúttekt á ferðamálapakkanum. Samband sveitarfélaga gerði athugasemd við málefni ferðaþjónustunnar, að þau heyrðu undir mörg ráðuneyti. Samband sveitarfélaga, ég tek mark á þeim, segir að breytingarnar séu ekki til þess fallnar að einfalda stefnumótun í ferðamálum. Ekki til þess að einfalda. Af hverju erum við þá að þessu?  Ferðamálasamtökin gagnrýndu það líka mjög harðlega að vista ferðamálin út um allt frekar en að reyna að þjappa þeim saman. Eðli máls samkvæmt verður ferðaþjónustunni ekki komið undir einn hatt vegna þess að hún varðar önnur mál, samgöngumál og slíkt. En full ástæða var til að fara heildstætt yfir þennan pakka sem allir voru sammála um að gera og leggja síðan fram tillögur eftir um það bil tvö ár, eftir góða meðgöngu, góða yfirlegu og skynsemi og náið samráð við þá sem í greininni starfa. Ef ég skil rétt og man rétt á að flytja alferðir til viðskiptaráðuneytisins. Sú breyting var einróma gagnrýnd. Hún var nánast einróma gagnrýnd. Samt á hún að verða að veruleika og þeir sem gagnrýndu þá breytingu höfðu ekki miklar kröfur í því sambandi. Þeir settu fram frómar óskir um að fresta breytingunni í eitt til tvö ár til að ná utan um alla þætti þessarar fjölbreyttu og þverfaglegu atvinnugreinar. Ég vil halda því til haga að Ferðamálasamtök Íslands og Samtök ferðaþjónustunnar voru jákvæð í garð tillagnanna en það var samdóma álit allra sem komu fyrir nefndina og í úttektum, að þörf væri heildarrúttektar á skipan ferðamála til að auka skilvirkni í greininni. Er það ekki tilgangur þessa frumvarps að auka skilvirkni? Svo kemur fjöldi umsagnaraðila og segir að verið sé að setja þetta á tvist og bast og gera allt kerfið óskilvirkt. Ég leyfi mér að vísa í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga af þessu tilefni, sem ég hef rakið, og einnig í ítarlega umfjöllun Ferðamálasamtaka Íslands. Í 4. þætti frumvarpsins eru lagðar til breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings menntastofnana og landbúnaðarins frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis. Það eru fleiri ákvæði um viðurkenningu á námsframboði, prófgráðum og fleira, um búfræðslulög og þar fram eftir götunum. Ýmsir aðilar hafa reifað réttmætar áhyggjur af því að með þessum tilflutningi kunni tengsl landbúnaðarskólanna við aðrar stofnanir atvinnulífsins að raskast. Það kom líka fram á fundi nefndarinnar að einn fremsti landbúnaðarháskóli heims í Svíþjóð heyrir undir landbúnaðarráðuneytið þar. Ég reifa þá skoðun, og hygg að sé ekki allt of langsótt, að ef til vill veiti menntastofnunum í landinu ekki af einhverri faglegri samkeppni fremur en að hópa þeim öllum inn í eitt og sama ráðuneytið. Ég velti því fyrir mér hvort við eigum ekki að hafa landbúnaðarráðuneytið í landbúnaðarskólunum og hafa menntamálaráðuneytið í hinum og sjá hvernig til tekst. Aðalatriðið í þessu máli er það að landbúnaðarskólarnir hafa heyrt undir atvinnuvegaráðuneyti frá upphafi og það hefur reynst vel. Það hefur reynst skólunum í landbúnaði vel. Hefur komið fram rökstudd gagnrýni á það kerfi? Hefur verið upplýst um þörf sem kallar á þessa breytingu? Nei. Ekkert hefur komið fram sem réttlætir það að breyta kerfinu breytinganna vegna. Sem hluti af heildarstoðkerfi landbúnaðarins hafa þessir skólar náð að vaxa og dafna og þróa með sér náið samstarf við atvinnulífið. Og ég ítreka að ekki er kominn fram rökstuðningur sem réttlætir tilfærsluna, að skólarnir standi betur undir menntamálaráðuneytinu. Ég leyfi mér í því sambandi að vísa til umsagnar sveitarfélagsins Skagafjarðar sem fylgir. Ég ætla ekki að fara yfir hana hér, ég þykist vita að aðrir þingmenn Vinstri grænna muni fjalla um þetta mál. Þá kem ég að þeim þætti sem hefur sætt harkalegustu gagnrýninni, svo harkalegri að ég hef orðið undrandi yfir því að allsherjarnefnd skuli ekki hafa viljað fara í þá vinnu að laga þá ágalla sem bersýnilega blasa við öllum sérfræðingum innan þessara greina. Það blasir við og er samdóma álit allra innan skógræktar, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að verið sé að stíga óheillaskref. Því gaf allsherjarnefnd sér ekki tíma til að skoða það og leggja fram gáfulegri tillögur en hér eru á ferðinni? Flytja á skógrækt og landgræðslu frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis en ræktun nytjaskóga á áfram að vera í landbúnaðarráðuneyti. Menn spyrja: Hvar á að gera greinarmun í þessari skógrækt? Eru nytjaskógarnir eitthvað öðruvísi en þjóðskógarnir? Eru þjóðskógarnir eitthvað öðruvísi en þeir skógar sem menn rækta sér til yndis og ánægju við sumarbústaðinn og þurfa svo að grisja? Langflestir ef ekki allir umsagnaraðilar innan skógræktargeirans lögðust gegn þessari breytingu, hæstv. sjávar- og landbúnaðarráðherra. Þrátt fyrir það er hausnum barið við steininn og knýja á þetta í gegn. Maður spyr: Hvar eru rökin? Hvar er þarfagreiningin? Af hverju er verið að þessu? Umsagnaraðilar lögðust harkalega gegn þessari breytingu og gagnrýna hana harkalega. Þeir vísuðu til rökstuðnings eða réttara sagt fullyrðinga í frumvarpinu um einfalda stjórnsýslu að skipa skyldum málefnum undir eina stjórn þannig að ráðuneyti og ríkisstofnanir sem í hlut eiga verði öflugri og skilvirkari. Þeir koma hvergi auga á það. Þeir segja að engan veginn sé hægt að sjá merki einföldunar og hagræðingar í því að kljúfa þennan málaflokk milli tveggja ráðherra, milli landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra, eins og lagt er til. Það má fremur, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hv. formaður allsherjarnefndar, tala um skemmdarverk í þessu samhengi en einföldun og skilvirkni. Ég trúi og treysti orðum þeirra sem starfa og hafa starfað mjög lengi í skógrækt og landgræðslumálum á Íslandi. Og ég ítreka þá gagnrýni sem ég setti fram áðan um verkefnið Bændur græða landið. Af hverju á að slíta það frá Landgræðslunni? Ég veit ekki hvort þingmenn eða aðrir vita hvernig það stórmerkilega verkefni kom til. Ég þykist vita að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þekki til. En þetta er eitthvert merkilegasta landgræðslu- og ræktunarstarf og umhverfisstarf sem unnið hefur verið á landinu. Hugmyndina að því að ná bændum til samstarfs fékk Landgræðslan, undir forustu Andrésar Arnalds sem þar starfar. Og hverjir eru bestu vörslumenn landsins? Bændur. Og hverjir hafa sýnt mesta skilvirkni í landgræðslu? Bændur. Af hverju á að rífa þá frá Landgræðslunni sem þeir hafa starfað náið með alveg frá upphafi? Hugmyndin er komin frá Landgræðslunni og unnin í nánu samráði við bændur. Nú er þetta slitið í sundur og boðleiðir eru gerðar lengri. Ég skil satt best að segja ekki af hverju allsherjarnefnd tók sig ekki til, ég segi nánast með einu pennastriki, og lét þetta málefni fara með Landgræðslunni. Engin rök eru fyrir því, ekki heldur í áliti meiri hlutans. Þar er á það bent að stjórnsýslan verði erfiðari, boðleiðirnar verði lengri. Það komu líka fram ábendingar um þetta. Það var ekki eins og stjórnarandstaðan stæði ein og væri að nöldra yfir þessu. Ábendingar bárust frá þeim sem starfa í faginu, í greininni, og ábendingar bárust frá meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Allt saman hunsað. Umsagnaraðilar segja að varhugavert sé að kljúfa málefni skógræktarinnar í sundur. Umsagnaraðilar hafa af því þungar áhyggjur að málaflokkurinn muni líða fyrir þessa breytingu, skógræktarstarf verði sundurslitið og hætt sé við því að málaflokkurinn lendi utan garðs í stjórnkerfinu. Allir umsagnaraðilar leggja til að málaflokkurinn verði undir einu ráðuneyti. Þeir gera að vísu ekki greinarmun á því hvaða ráðuneyti en hallast fremur að landbúnaðarráðuneytinu sem ég og geri. Þetta er í dag fyrst og fremst atvinnugrein sem á heima undir atvinnuvegaráðuneyti. Og jafnvel skógrækt þjóðskóga verður atvinnugrein vegna þess að það er alveg sama hvaða skógur það er, það þarf að grisja þá og nytja. Þar fyrir utan er þessi þáttur mjög vaxandi í tekjuöflun bænda og sveitanna. Ég vil líka benda á í þessu samhengi að svo kann að fara að umhverfisráðuneytið verði báðum megin við borðið, annars vegar við borð umhverfisverndar og svo hinum megin við borð atvinnuvegarins. Það er ekki gott. Umhverfisráðuneytið á að vera hreint ráðuneyti, hafa eftirlit með og gæta umhverfisverndar. En það fær annað og meira hlutverk, þ.e. að sinna atvinnurekstrinum skógrækt. Það er óhjákvæmilegt í þessu samhengi, svo ég nefni eitt dæmi, að umhverfisráðuneytið þurfi að úrskurða um hagsmunaágreining milli umhverfisverndar annars vegar og skógræktar og atvinnuvegarins hins vegar. Er gott að hafa það innan sama ráðuneytis? Eftirlitið og tillitið með umhverfinu og svo atvinnureksturinn? Ég segi nei við því. Það blasir við. Það á ekki að rétta umhverfisráðuneytinu þann kaleik að þurfa líka að vera atvinnuvegaráðuneyti. Umsagnir koma ekki inn á þetta síðasta sjónarmið sem ég var að nefna um hagsmunaágreininginn innan ráðuneytisins en fjöldi umsagna nefna það sem ég sagði á undan, um að skógræktin sé sundurslitin, að stjórnsýslan verði óskilvirkari og fleira. Það eru aðilar sem ég veit, sem ég tek mark á og ég veit líka að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tekur fullt mark á. Þar eru ábyrg samtök eins og til að mynda Bændasamtök Íslands sem leggjast gegn þessu. Þau hafa líka áhyggjur af því að rannsóknafé sé skilið eftir á einum stað og skólarnir á öðrum stað og boðleiðirnar lengist í öllu saman. Hv. þm. Jón Bjarnason mun væntanlega fara yfir þennan þátt málsins. Skógfræðingafélag Íslands kemur með sömu gagnrýni og hún er ekki sett fram með stóryrðum. Hún er sett fram faglega, þessi gagnrýni, bæði af Bændasamtökunum og Skógfræðingafélaginu. Það er ekkert mark tekið á þessari faglegu gagnrýni. Henni er ekki einu sinni svarað. Auðvitað eiga Bændasamtökin og Skógfræðingafélagið rétt á því að fá svar. Af hverju ekki, í áliti meiri hlutans? Það blasir við. Til hvers eru þessar stofnanir að senda umsagnir ef þær eru ekki einu sinni svara verðar? Til hvers er leikurinn gerður? Er þetta bara í gamni, að biðja Bændasamtökin og Skógfræðingafélagið að skila áliti? Er það til að uppfylla eitthvert form, að það eigi umsagnanna vegna eingöngu að biðja um umsagnir en efnislega skipti þær engu máli? Auðvitað ekki. Sama gildir um Norðurlandsskóga, Vesturlandsskóga, Suðurlandsskóga og landshlutaverkefnin öll. Um þau gildir hið sama. Sama er um frjálsu félagasamtökin líka. Skógræktarfélag Íslands lagðist á aðalfundi sínum gegn þessum breytingum. Þeir menn sem fyrir hönd Skógræktarfélags Íslands skrifa undir það eru Magnús Gunnarsson og Brynjólfur Jónsson. Magnús Gunnarsson formaður og Brynjólfur Jónsson framkvæmdastjóri. Það var sérkennilegt að fá þá á fund allsherjarnefndar. Báðir þessir menn eru afar málefnalegir menn eða komu þannig fyrir á fundinum. En það er sérkennilegt að heyra menn af þessari gerð, yfirvegaða, málefnalega, rökfasta menn, kveða svo fast að orði um þessar breytingar og telja þær ekki bara horfa verri vegar heldur væri fremur stundað skemmdarverkastarf en að auka skilvirkni. Þegar svona menn tala eiga menn að leggja við eyrun og hlusta og svara. Segja til um í hverju þeir hafi rangt fyrir sér. Meiri hluti Alþingis og allsherjarnefndar segir að Bændasamtökin og öll skógræktargreinin, Skógræktarfélag Íslands og Skógrækt ríkisins, hafi rangt fyrir sér, fari bara með tómt bull. Það eru svörin sem felast í því að leggja fram frumvarpið óbreytt. Þið eruð að fara með fleipur, segir ríkisstjórnin við Bændasamtökin, skógræktarfélögin og við landshlutaverkefnin. Þið eruð að fara með fleipur. Jón Loftsson skógræktarstjóri skilar ítarlegu áliti og rökstuddu og var töluvert niðri fyrir. Lái honum enginn, búinn að vinna áratugastarf að skógrækt með frábærum árangri og hans starfsfólk. Hann fær sömu kveðjur. Sömu kveðjur frá ríkisstjórninni fá Skjólskógar á Vestfjörðum og sömu kveðju fá Suðurlandsskógar og sömu kveðju fær Landgræðsla ríkisins. Landgræðsla ríkisins fær þá umsögn að þeir fari með fleipur varðandi Bændur græða landið , það sé bara ekki rétt sem þeir halda fram. Ég verð að segja að þegar maður fær slíka umsögn frá Landgræðslunni þá er það ekki kurteisi að svara henni ekki með rökstuddum hætti. Meiri hluti allsherjarnefndar er ósammála Landgræðslunni og Bændasamtökunum en verður að svara því með rökstuddum hætti af hverju meiri hlutinn er ósammála. Eru þessar stofnanir ekki svara verðar? Eiga þær að skilja það þannig? Mun þetta efla þá til að skila inn frekari umsögnum, ef ekkert mark er tekið á þeim? Í umsögn Landgræðslunnar segir m.a. að við blasi, með þeim tillögum sem eru til í frumvarpinu, að málið flækist og fjarlægist það höfuðmarkmið frumvarpsins að einfalda stjórnsýsluna og skipa líkum málaflokkum undir sömu stjórn. Minni hlutinn tekur undir það sjónarmið og reyndar vil ég rifja upp umsögn Skógræktarinnar um þetta fyrst. Þeir segja hreinlega í umsögn sinni að það sé hér í uppsiglingu eitt allsherjarstjórnsýsluklúður á málaflokknum skógrækt sem draga muni úr mætti skógræktarstarfs um ókomin ár. Greinilega er ekki pólitísk samstaða um flutning á forræði yfir málaflokknum til umhverfisráðuneytisins og felst málamiðlun í því að kljúfa hann upp. Stjórnsýslulegt klúður. Hvert var markmiðið, skilvirkni, aðgengi almennings, hagræðing? En þá kemur Skógræktin og segir stjórnsýslulegt klúður og enginn leggur eyrun við. Engu er svarað. Svona ummæli staðfesta mann í þeirri trú að þessar breytingar séu eingöngu gerðar vegna skiptingar ráðherrastóla, til að setja meira kjöt á bein örráðuneyta Samfylkingarinnar, viðskiptaráðuneytis og iðnaðarráðuneytis, aðeins að bæta kjöti á þau bein, örlitlu meiru til að naga. En menn átta sig ekki á því að um leið er verið að naga innan úr þessum stofnunum og gera þær óskilvirkar. Það má aldrei verða. Þá kem ég að sjötta þætti. Það er flutningur Vatnamælinga frá iðnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Það á að flytja Vatnamælingar til Veðurstofunnar og mynda úr þessum tveimur stofnunum nýja stofnun. Umsagnaraðilar fagna þessari tilfærslu en telja framkvæmdina gagnrýnisverða. Þar er aftur tillitsleysi við starfsfólk. Þeir benda á að ekki sé skýrt hvað felist í flutningunum og leggja áherslu á, eins og fjölmargir aðrir, að ganga þurfi frá málum sem varða réttindi starfsmanna í nánu samstarfi við starfsmenn, stéttarfélög þeirra og viðsemjendur. Það blasa við vandamál við þessa tilfærslu sem ekki hefur verið horft til og lítt verið hugsað um. Það hefði átt að skoða áður en frumvarpið var lagt fram og hafa á hreinu þegar það kom fram. Þetta eru þættir sem varða starfsmenn stofnana sem hafa þungar og réttmætar áhyggjur. Það kom fram á fundum gesta eða fundum með forstöðumanni Veðurstofunnar og starfsmönnum Vatnamælinga, sérstaklega Veðurstofunnar, að það blasa við húsnæðisvandamál sem ekki hafa verið leyst. Það kom líka fram að Veðurstofan gæti ekki tekið við þeim fjölda sem þangað ætti að flytjast. Þar bæta menn eiginlega við að ekki sé á húsnæðisvanda stofnunarinnar bætandi. Það hefur ekki verið leyst. Það er alveg óhjákvæmilegt, og þar er meiri hluti allsherjarnefndar að berja hausnum við steininn, þegar komið er á nýrri stofnun að því fylgi kostnaður. Bara að búa til pappírsefni, bréfsefnið, símaskráning, tölvukerfi og margt fleira.

Það er bara verið að flytja málaflokkinn.

Ný stofnun, ný stofnun stendur  Það hefði, hv. formaður allsherjarnefndar, verið hægt að taka af öll tvímæli varðandi biðlaunakostnaðinn ef ríkisstjórnin hefði haft svo lítið við að spyrja starfsmenn. Viltu koma og vinna hjá hinni nýju stofnun? Viltu flytja á Selfoss? Hvað ætlar þú þér? Og gefa starfsfólkinu góðan fyrirvara, eins og maður gerir. Maður ætlast til þess að fólk komi fram af kurteisi við sig og maður á að sýna sömu kurteisi. Það gildir í samskiptum ríkisins við starfsmenn sína. Hún er ekki sýnd hér. Ég kem þá að matvælamálunum. Þar á að flytja matvælasviðið undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Þar með verður hlutverk Landbúnaðarstofnunar aukið og hún mun taka við matvælaeftirliti sem nú er unnið á vegum Fiskistofu og Umhverfisstofnunar. Það er gert ráð fyrir samningum sjávarútvegsráðherra við þessar stofnanir og fleira. Ég vil halda því til haga að það er almenn ánægja með þeirri tilhögun á því eftirliti, sem er reyndar meira en eftirlit eins og fram kom í tillögu meiri hluta allsherjarnefndar, að breyta nafni á stofnuninni, sem ég er sammála þótt ég viti ekki hvort þetta sé besta nafnið. En ég er a.m.k. sammála því að það sé skárra en Eftirlitið. En það er almenn ánægja með þetta. Hins vegar hefur komið fram gagnrýni, fagleg og réttmæt gagnrýni og hörð á köflum um framkvæmdina. Ekkert samráð enn á ný við undirstofnanir og starfsfólk. Ekkert samráð enn á ný við undirstofnanir og starfsfólk. Í umsögn starfsmanna Fiskistofu kemur fram að þeir hafi fyrir löngu lagt til að skipaður yrði starfshópur sem gerði tillögur um fyrirkomulag matvælaeftirlits og tillit tekið til skyldu samkvæmt gerðum ESB um matvælaöryggi. Þeir halda því fram, og ég hef enga ástæðu til að rengja það, að frumvarpið sé samið í flýti og án samráðs við Fiskistofu eins og alla aðra. Þessari skoðun um samráðsleysið og flýtinn deila þeir sem best til þekkja á þessu sviði. Sveitarfélögin stunda umfangsmikið heilbrigðiseftirlit. Það er sérkennilegt að ekki hefur verið hugað að því við samningu frumvarpsins og breytingu í þessa stofnun hvernig heilbrigðiseftirlit sveitarfélaga og ríkis vinna saman. Þarna er mikil skörun í gangi og menn þurfa að koma sér upp verkaskiptingu fyrir fram til að koma í veg fyrir árekstra. Ekkert var hugað að því. Samhæfing heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga og ríkisins hefur ekki verið skoðuð í þaula og það ber vott um sama flumbruganginn við samninguna. Það versta í þessu dæmi, og það hef ég nefnt áður, er óvissa starfsmanna, órói ríkir meðal starfsmanna. Starfsmenn Fiskistofu eru órólegir yfir því að starfsemi Matvælastofnunar verður á Selfossi. Þeir segja að ekki sé víst að þeir sjái sér fært að flytja og alvarleg viðvörunarorð hafa komið fram um það að í þessum geira séu mjög sérhæfð störf og umtalsverður vafi leiki á því að hinir sérhæfðu, reyndu starfsmenn muni flytjast. Ástæða er til að óttast það. Ef þetta væri nú gert í anda handbókar ríkisstjórnarinnar. Ef ég væri að vinna að slíku máli hefði ég byrjað á því að tala við starfsfólk og gefið því ráðrúm í eitt og hálft ár til að undirbúa flutning á Selfoss. Það er ágætt að búa á Selfossi en það er nú þannig að fjölskyldur eru með börn í skóla, fjölskyldur þurfa að kaupa sér íbúð, fjölskyldur þurfa að koma sér niður á nýjum stað. Ekkert slíkt ráðrúm er gefið. Menn óttast að sérfræðiþekking kunni að tapast, starfsfólk þurfi að rífa sig upp með rótum, heilu fjölskyldurnar að flytjast búferlum. Minni hlutinn tekur hins vegar undir með Sambandi sveitarfélaga að því leyti að með breytingunni má vænta þess að störfum á landsbyggðinni fjölgi, sem er gott mál, ekki veitir af að styrkja landsbyggðina þó að hún sé nú mest að styrkjast í 50 km geira frá 101, mætti gjarnan taka til hendinni aðeins lengra í burtu. Minni hlutinn telur jafnframt að við slíkar breytingar verði að hafa víðtækt samstarf við starfsmenn með afar góðum fyrirvara en ekki að koma fram af því tillitsleysi sem einkennir þetta mál. Þetta er lifandi fólk, ekki fé á fæti. Svo kem ég aftur í þessu sambandi að kostnaðargreiningu. Það er ámælisvert að kostnaðargreining hafi ekki farið fram á þessum stórfelldu breytingum á matvælaeftirliti. Gengið er út frá því að kostnaðurinn verði enginn, hann fari yfir á nýja stofnun. Talað er um að kostnaður verði ef upp koma „óvænt útgjöld“ eins og ég hef áður nefnt. Að mati minni hlutans er umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins röng að þessu leyti, því miður. Við blasir, og þar tek ég Matíss-dæmið aftur, verulega aukinn kostnaður. Reikna má með að tilfærslan hlaupi á hundruðum milljóna. Verið er að búa til nýja stofnun, taka þarf til í húsnæði Landbúnaðarstofnunar, bæta þarf við tölvum, tólum og tækjum og öðru, auglýsa þarf upp nýtt lógó. Það þarf að gera svo margt þegar ný stofnun er sett á fót og mikill kostnaður fylgir fyrir utan auglýsingar og annað, og er þá ótalinn fyrirséður biðlaunakostnaður sem einfalt hefði verið að reikna út með því að spyrja starfsmenn. Það fylgir því kostnaður að ráða nýja starfsmenn og þjálfa þá ef einhverjir í sérhæfðu störfunum vilja ekki flytjast. Ótalinn er aksturskostnaður sem mun bætast við ef starfsmenn Fiskistofu kjósa að búa í Reykjavík og vinna á Selfossi, og annar kostnaður er ótalinn. Í máli Þórðar Ásgeirssonar, forstjóra Fiskistofu, kom fram að stoðþjónusta Fiskistofu mun nýtast mun verr. Stoðþjónusta eru lögfræðingar, tæknifólk, alls kyns sérfræðingar sem styðja við sérfræðinga á matvælasviði, sem leitað er til þegar vandi kemur upp í stjórnsýslu og öðru slíku. Þessi stoðþjónusta Fiskistofu mun nýtast verr. Á móti kemur að Landbúnaðarstofnun þarf að koma á fót stoðþjónustu, ráða lögfræðinga, ráða sérfræðinga sem ekki eru á sviði þeirra vísinda sem stofnunin sinnir. Þetta blasir við. Það sem mér finnst svo jafnslæmt ef ekki verra er að fyrirhuguð er breyting á matvælalöggjöfinni og innflutningi matvæla og það felur í sér stóraukin verkefni fyrir Matvælastofnun. Ekki er gert ráð fyrir því í fjárlögum.

Það er ekki efni frumvarpsins. Það kemur sem sérstakt mál.

Það er ekki efni frumvarpsins. En er það ekki áhyggjuefni allsherjarnefndar?

Hver er skoðun fjármálaráðuneytisins á því?


             Fjármálaráðuneytið segir í umsögn til allsherjarnefndar að ekki komi til kostnaðar en hann er þarna. Bændasamtök Íslands, og þeir sem vilja að íslenskur landbúnaður þrífist, hafa bent á að afar brýnt sé að matvælaeftirlitið verði öflugt þegar innflutningur verður gefinn frjáls. Af hverju er það?

Á þetta að drepa það?

Vegna þess að inn í landið munu koma vörur sem ekki standast gæðakröfur. Jafnvel muni koma til landsins vörur sem eru framleiddar utan Evrópska efnahagssvæðisins en er svo pakkað þar og fluttar til Íslands. Það þarf að innihaldsgreina þessar vörur, það þarf að upprunagreina þær o.s.frv. Fyrst það kemur meiri hluta allsherjarnefndar ekki við vil ég geta þess að aðrir þingmenn hafa áhyggjur af framtíð íslensks landbúnaðar og miklar áhyggjur ef ekki verður vel að verki staðið. Ég veit að hv. fyrrv. landbúnaðarráðherra mun deila þessum sjónarmiðum mínum og rökstyðja þau enn betur en ég get gert. Með faglegri fyrir fram gerðri kostnaðargreiningu mátti auðveldlega vinna upp þennan kostnað. Annað kemur fram hjá umsagnaraðilum varðandi þetta. Þeir telja miður að frumvarpið hafi verið samið, eins og það er orðað, í óðagoti skiptingar ráðherrastóla og án samráðs við undirstofnanir og starfsmenn þeirra sem hafa mesta þekkingu á málaflokknum. Ég segi enn og aftur að í því ljósi eru ummæli í frumvarpinu, um að fullt samráð hafi verið haft, óboðleg og að mörgu leyti móðgandi. Ég ætla ekki að gera 8.–11. þáttinn að miklu umtalsefni hér. Ég verð þó að vekja athygli á umsögn Einkaleyfastofu sem setur fram ábendingar, sem ég er ekki viss um að tekið hafi verið tillit til, um vörumerki sem verða slitin frá. Hugsanlega má laga það fyrir 3. umr. Ég vil árétta að mjög mikilvægt er við þær breytingar sem verið er að gera, einkum vegna sameiningar Veðurstofu Íslands og Vatnamælinga og vegna nýrrar Matvælastofnunar, að þegar í stað verði haft náið samráð við starfsmenn þeirra stofnana sem hlut eiga að máli og réttinda þeirra gætt í hvívetna. Eru það eindregin tilmæli stéttarfélaga þessara starfsmanna, við þeim hefur enn ekki verið brugðist. Ekki er farin af stað samræða við starfsmenn, við fólkið. Ég ítreka enn og aftur að þessum breytingum mun fylgja kostnaður sem ég hygg að fari yfir einn milljarð í fjáraukalögum á næsta ári.  
             Hv. þm. Birgir Ármannsson, við hittumst að ári og ræðum fjáraukalög og þá kemur fram á blaði hvor okkar hefur rétt fyrir sér í þessu máli. Það er auðveldara fyrir mig, vegna þess að talan hjá hv. þingmanni er núll, og ég hef þá rétt fyrir mér um leið og hún fer upp í 500 millj. kr. Ég bið hv. þingmenn að muna þetta með mér, við sem erum orðnir eldri hér í salnum munum þetta kannski ekki að ári. Breytingarnar sem verið er að gera og úthlutun ráðherrastóla segir eiginlega allt sem segja þarf, það er ekki umhyggja fyrir Stjórnarráðinu sem ræður för heldur umhyggja fyrir því að stjórnarsamstarfinu sé siglt heilu í höfn með réttri skipan stóla og vægi embætta viðkomandi ráðherra. Það má hins vegar aldrei verða að leiðarljósi í breytingum á Stjórnarráðinu að setja kjöt á bein minnsta ráðuneytisins sem var í landinu, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis, og skipta því í tvennt. Það er með ólíkindum. Fjöldi stöðugilda í iðnaðarráðuneytinu var 13,1 en í viðskiptaráðuneytinu 15,2. Minnsta ráðuneytinu er skipt upp. Það er alveg ljóst að þetta er gert, ekki að frumkvæði ljóssins heldur skuggans sem nú ber yfir Alþingi og kemur frá þessari ráðherraútdeilingu og skiptingu, það er ekkert öðruvísi. Formenn stjórnarflokkanna, hæstvirtir, sömdu um þessi helmingaskipti án tillits til þeirra meintu markmiða sem síðan eru sett fram í frumvarpinu. Ákvarðanir hafa allar verið teknar að ofan eins og einn gestur sem kom á fund allsherjarnefndar orðaði það. Það er vond stjórnsýsla. Það eru vond vinnubrögð og vond vinnubrögð leiða af sér óvandaða löggjöf eins og umsagnir um frumvarpið staðfesta. Minni hlutinn leggur til að málinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi herra forseta: „Þar sem færð hafa verið gild rök fyrir því að: a. sú lagasetning sem í frumvarpinu felst muni ekki hafa í för með sér þá skilvirkni, hagræðingu og einföldun sem að er stefnt, b. vönduð málsmeðferð búi ekki að baki samningu frumvarpsins, t.d. hefur ekkert samráð verið haft við undirstofnanir og hagsmunaaðila, c. ekki liggur fyrir greining á annars vegar kostnaði við lagasetninguna og hins vegar þörfinni fyrir hana, leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.“ Undir álitið skrifa sá sem hér stendur og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir langa og ítarlega ræðu um þetta málefni. Ég hafði gaman af ýmsum köflum hennar þó að mér þætti í fyrri partinum sem botninn væri eiginlega eftir uppi í Borgarfirði  Mér finnst þau stóryrði og þær hrakspár sem er að finna í málflutningi hv. þm. Atla Gíslasonar fullkomlega úr öllu samhengi og hlutfalli við málefnið sem hér er til umfjöllunar. Það á við um svo marga þætti að ég kem því ekki að í stuttu andsvari. Ég mun koma nánar að því síðar við umræðuna. Ég vil þó nefna eitt atriði sérstaklega og það varðar það að allan rökstuðning skorti fyrir breytingunum. Ég velti fyrir mér hvaða raunverulegu breytingar felist í frumvarpinu. Það er verið að fjalla um að matvælaeftirlit færist frá þremur stofnunum til einnar. Vantar rökstuðning fyrir slíkri breytingu, fyrir því að færa matvælaeftirlit á einn stað? Er verið að veikja matvælaeftirlitið eða er verið að styrkja það?

Þótt það sé nú einn skynsamlegur punktur.

Ég vildi spyrja hv. þm. Atla Gíslason að því, en hv. þm. Guðni Ágústsson getur áreiðanlega komið nánar inn í þá umræðu á eftir. Ég vildi líka spyrja hv. þm. Atla Gíslason hvort rökstuðning vanti fyrir því að færa alla háskóla í landinu undir menntamálaráðuneytið. Það er kannski skilvirkara og betra í augum hv. þingmanns að hafa tvö menntamálaráðuneyti, annað sem er með tvo háskóla og hitt með alla hina. Ég held að það sé augljóst að það er skynsamlegt að færa þetta saman. Í þriðja lagi 

Herra forseti. Já, ég deili þá því hlutskipti að vera innstæðulaus eins og fjölmargir umsagnaraðilar um þetta mál. Að ég hafi skilið botninn eftir uppi í Borgarfirði er misskilningur hjá hv. þingmanni.

Fyrri partinn.

Það var annar hv. þingmaður sem skildi botninn eftir þar, í Borgarnesræðum sínum. Það skortir þann undirbúning sem mælt er fyrir um í þessari handbók. Ég mæli ekki gegn því að gerðar séu vissar breytingar sem eru þarna þó að ég muni sitja hjá. Ég tók skýrt fram að ég styð það að matvælaeftirlitið fari undir eina stofnun, það finnst öllum skynsamlegt. Ég gagnrýndi hins vegar aðferðafræðina, flumbrugang, tillitsleysi og annað slíkt. Ég færði rök fyrir því að vel væri hugsanlegt að skipa landbúnaðarskólunum undir landbúnaðarráðuneytið vegna þess að maður breytir ekki breytinganna vegna. Hv. þingmaður og ríkisstjórnin hefur sönnunarbyrðina fyrir því að þetta séu hagfelldar tilfærslur. Það verður að vera unnt að benda á ákveðin atriði sem réttlæta flutning. Þau hafa ekki komið fram nema gagnvart Matvælastofnun. En aðferðin er röng þar og aðferðin við vatnamælingar og Veðurstofuna er enn fremur röng, alröng. Það gæti verið klént, vegna þess að aðferðin er röng kann matvælaeftirlitið að verða í uppnámi á næsta ári og á næstu tveimur árum. Það er ekki staðið að þessum breytingum með þeim hætti sem vandaðir löggjafarmenn vilja.

Hæstv. forseti. Það vakti mikla athygli mína þegar hv. þingmaður talaði í ræðu sinni um fyrirsjáanlegan kostnað vegna þessara breytinga upp á 1 milljarð króna, allt að 1 milljarði króna eða hvernig það var orðað. Ég spyr: Hvernig fær hann það út að frumvarpið muni valda slíkum kostnaði? Fyrir liggur að um er að ræða talsverðan kostnað vegna breytinga á húsnæði Stjórnarráðsins og stofnana sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig fær hann út þennan milljarð? Hvernig kemst hann að þessari niðurstöðu? Ég er reiðubúinn að ræða við hann á næsta ári um niðurstöðuna hvað þetta varðar. Mér leikur forvitni á að vita hvernig hann getur reiknað sig upp í milljarð í þessu sambandi.

Herra forseti. Stórt er spurt, en af hverju skyldi ég eiga að reikna þetta út? Er ekki …  Það er svar mitt. Ég skora á hv. þm. Birgi Ármannsson að sjá til þess að málið fari aftur til allsherjarnefndar í faglega 

Virðulegur forseti. Miðað við það hvernig hv. þm. Atli Gíslason hefur reynt að reka hornin í nánast allar þær breytingar sem þetta frumvarp felur í sér held ég að það blasi algjörlega við að að hans mati eigi ekki að gera neinar breytingar, hvorki á stofnanaumhverfinu né umhverfi Stjórnarráðsins. Það er út af fyrir sig athyglisverð niðurstaða og hlýtur þá að vekja þá spurningu hvort skoðun vinstri grænna sé sú að ekki eigi að gera neinar breytingar, hvorki á stofnanaumhverfinu né Stjórnarráðinu. Hv. þingmaður kom öllum á óvart þegar hann sagði að auka þyrfti samkeppni varðandi skólana og taldi að til þess að svo gæti orðið yrði að tryggja að landbúnaðarháskólarnir væru landbúnaðarráðuneytismegin. Hljóta þau rök þá ekki að eiga við um fleiri skóla? Ég var að skoða fjárlagafrumvarpið. Iðnskólinn  Ég spyr líka hv. þingmann hvort hann hafi talað í nafni síns flokks þegar hann sagði hér áðan að hann hallaðist fremur að því - reyndar fullyrti hann ekki alveg um skoðun sína, hann sagði: Ég hallast fremur að því að landgræðslan og skógræktin eigi að vera í heilu lagi undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu fremur en umhverfisráðuneytinu. Er þetta skoðun vinstri grænna? Ég tel full rök fyrir því sem hér hefur verið gert. Það er verið að tryggja að framkvæmdaþátturinn, sem sé atvinnuvegaþáttur skógræktarinnar og landgræðslunnar, sé hjá landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytinu sem er eðlilegur hlutur. Mér fannst mjög undarlegt þegar hv. þingmaður, sem kemur úr umhverfisverndarsinnuðum flokki og hefur sjálfur talað sem mikill umhverfisverndarsinni, stillti málinu þannig upp að umhverfisvernd og atvinnulíf færu ekki saman. Eru það einhverjar ósættanlegar andstæður, umhverfisverndin í landinu og atvinnulífið? Þetta er mjög fróðleg nálgun sem ég ætla að halda til haga næst þegar hv. þingmaður tekur til máls um umhverfismál.

Já, enn er mikils spurt, herra forseti. Ég held að það verði að skipta um ríkisstjórn til að unnt sé að ganga frá þessu máli svo að vit sé í. Engar breytingar á Stjórnarráðinu - það hefur aldrei verið viðkvæði Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. 

Á það við Skógræktina?

Það getur átt við skógræktina, já, en það á ekki við hana, það hafa bara komið upp undantekningar. Ég get nefnt dæmi um það en almennt hefur skógræktin, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, staðið sig einkar vel og ég er stoltur af því. En þar geta líka orðið slys.

Vísindamennirnir eru farnir.

Ég hallast að því að atvinnugreinar bænda og annarra eigi að vera í landbúnaðarráðuneyti. Skógræktin er í dag atvinnugrein að stórum hluta eða mun stærri hluta en svo að menn séu að planta eingöngu til ánægju og yndisauka. Þetta er orðin atvinnugrein, þetta er stór hluti af tekjum bænda og verður það í framtíðinni. Þetta er sprotagrein hjá bændum. 

Virðulegi forseti. Auðvitað er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að starf þúsund skógræktarbænda er atvinnugrein. Þess vegna heyrir skógrækt undir atvinnuvegaráðuneyti, þess vegna eru þessi rök eins og ég nefndi áðan. Ég spurði hins vegar hv. þingmann mjög einfaldra spurningar sem kröfðust ekki nema já- eða nei-svara, eins og það hvort hann væri að tala í nafni flokks síns þegar hann andmælti því að þær breytingar yrðu gerðar að Skógræktin og Landgræðslan sem stofnanir yrðu fluttar undir umhverfisráðuneytið. Hv. þingmaður talaði nefnilega sjálfur þannig, hann sagði: Ég hallast að því. Hann endurtók það hér: Ég hallast að því. Er hv. þingmaður að tala í nafni flokks síns? Er flokkur hans t.d. þeirrar skoðunar að ekki eigi að færa landgræðslu og skógrækt undir umhverfisráðuneytið?

Eðlilega ekki.

Hann getur reynt að svara með því að snúa út úr og segja að það sé verið skipta þessu. Er hann þá þeirrar skoðunar, er flokkur hans þeirrar skoðunar að ekki eigi að breyta neinu í þessum efnum? Það sama á við um spurningu mína um skólana, hún kallaði á mjög einfalt svar. Ég fékk það ekki. Hv. þingmaður eyddi tveimur mínútum í að reyna 

Herra forseti. Einfaldar spurningar og einföld svör. Það eru ær og kýr ríkisstjórnarinnar í þessu að fara fram með þjösnaskap. Það sem við gerum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði ef við ætlum að fara fram með breytingar á einhverju er að skoða málið af yfirvegun, við köllum eftir sjónarmiðum þeirra sem best til þekkja í hverri grein. Þegar við erum búin að því hugum við að lagabreytingum. Að því er varðar spurningar sem kalla á já eða nei: Viltu Iðnskólann undir iðnaðarráðuneytið? Viltu hina og þessa skóla undir hin og þessi ráðuneytin? Þannig hagar til að landbúnaðarskólarnir hafa verið undir landbúnaðarráðuneytinu 

Atvinnuvegaskólar.

Menntastofnanir.

Herra forseti. Hv. þm. Atli Gíslason flutti langa og að mörgu leyti málefnalega en afar íhaldssama ræðu. Það er ekki tími til að gera henni allri skil.

Þú varst nú íhald einu sinni.

Hann gerði umsagnaraðila að umtalsefni og svo virðist sem meiri hluti nefndarinnar hafi sýnt þeim ókurteisi með því að fara ekki að ráðum þeirra. Ég tel þetta á misskilningi byggt, svo að ég noti nú kurteislegt orðalag. Nefndir Alþingis eru ekki bundnar af því að fara eftir því sem umsagnaraðilar tjá sig um í umsögnum sínum. Í raun og veru eru viðbrögð okkar við þeim rökum sem fram komu gegn frumvarpinu á borðum okkar í þeim tillögum og því nefndaráliti sem meiri hlutinn leggur fram.

Hlýða foringjanum.

Skólarnir bárust í tal og var talað um að allir væru meira eða minna á móti frumvarpinu. Þess vegna vil ég sérstaklega taka fram að skólastjórar beggja bændaskólanna, á Hvanneyri og Hólum, voru frekar jákvæðir út í þessar breytingar sem og Bændasamtökin sjálf.

Óttast að verða reknir.

Kjarni málsins er sá að hér eru lagðar til breytingar á stjórnsýslunni og þeir sem eru íhaldssamir grípa til þeirra viðbragða að halda í óbreytt kerfi. Meiri hlutinn hér er einfaldlega að brjóta blað og gera tilraun til þess að hagræða á vettvangi stjórnsýslunnar og gera hana skynsamlegri. Það er verið að brjóta upp gamalt kerfi og viss andstaða er auðvitað gegn því á ýmsum stöðum í þjóðfélaginu en þetta er stefnan og 

Herra forseti. Ég skal viðurkenna að ég er íhaldsmaður að því leyti að ég vil koma fram við fólk af kurteisi og tillitssemi, starfsfólk stofnana og annað slíkt. Það er auðvitað íhaldssemi og ég veit að hv. þm. Ellert B. Schram ber fullt skynbragð á það og þekkir það mætavel sem gamall íhaldsmaður. Það er ekki allt alvont við íhaldssemina, við gömul góð gildi, að koma fram við fólk af virðingu og þar fram eftir götunum. Það er líka íhaldssemi að í upphafi skyldi endinn skoða, að rasa ekki um ráð fram, og mörg góð spakmæli sem ég fer eftir, það eru mín lífsgildi. Það má nefna það íhaldssemi eða hvað sem er. Aðalatriðið er að maður fer ekki fram með slíkar breytingar nema að yfirveguðu ráði og athugar fyrst hvort þær gera gagn eða ógagn. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leikur sér ekki með fólk og tekur áhættu með það. Hún ruggar ekki grundvelli tilveru þess að óþörfu. Þegar hv. þingmaður segir að hitt og þetta sé skynsamlegt þá fellst ég á allar breytingar sem eru skynsamlegar en ég er að kalla eftir rökum fyrir þessari skynsemi. Ég ætlast til að hv. þm. Ellert B. Schram segi ekki bara að þetta sé skynsamlegt heldur færi fram rök fyrir þeirri skynsemd af yfirvegun. Ég tel það ókurteisi gagnvart umsagnaraðilum að svara ekki umsögnum þeirra, rökstyðja ekki af hverju allsherjarnefnd er ósammála þeim, t.d. 

Herra forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu hefur stundum verið nefnt bandormur. Ég taldi áður en þetta frumvarp var lagt fram að heitið bandormur næði til frumvarpa sem breytti mörgum lögum og næðu til margra annarra laga. Ég sé núna að ég hafði algjörlega rangt fyrir mér. Ég held að heitið bandormur nái fyrst og fremst til frumvarpa eins og þessa sem eru afa illa unnin, óvönduð, án nokkurs samráðs við þá sem eiga hagsmuna að gæta. Þannig mun skilningur minn á heitinu bandormur verða héðan í frá. Það var mjög athyglisvert að hlusta á umræðu sem fór fram fyrr í dag þegar hæstv. umhverfisráðherra boðaði pólitísk stórtíðindi. Ég sem ungur alþingismaður beið mjög spenntur. Hæstv. iðnaðarráðherra lýsti þessu sem sögulegri stund. Það sem var fólgið í þessari sögulegu stund var að þrír ráðherrar lýstu stefnu Íslands á loftslagsráðstefnunni á Balí en hún er algjörlega óbreytt frá því sem verið hefur og ekkert nýtt sem kom þar fram. Ég hef áhyggjur af því að hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson hafi hér gengisfellt lýsingarorð í stórum stíl. Hann lýsti því yfir fyrr í haust eða sumar að ríkisstjórnin hefði boðað til einhverra stórkostlegustu mótvægisaðgerða í sögu ríkisstjórna almennt. Þessum mótvægisaðgerðum var best lýst af einum þingmanni stjórnarliðanna þegar hann kallaði þau dónaskap. Með þessu frumvarpi, virðulegi forseti, er sagt að þessar breytingar muni almennt leiða til hagræðingar, einföldunar og aukinnar skilvirkni í stjórnsýslunni. Þetta kemur hvergi fram hjá þeim fjölmörgu umsagnaraðilum sem fengnir voru til að lýsa skoðun sinni á frumvarpinu. Þvert á móti kom þar fram sem rauður þráður að frumvarpið skapaði óvissu og að vinnubrögðin væru mjög óvönduð. Í athugasemdum við frumvarpið er greint frá því að við myndun núverandi ríkisstjórnar hafi verið ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu milli ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða og einfalda stjórnsýslu og skipa skyldum málaflokkum undir eina stjórn. Ég tel að þessa breytingu og ástæðu þessa frumvarps megi fyrst og síðast rekja til skiptingar ráðuneyta og ráðherrastóla milli samstarfsflokkanna í ríkisstjórn síðastliðið vor. Hún var tekin á Þingvöllum á milli formanna stjórnarflokkanna án alls samráðs. Ekki er gerð minnsta tilraun til að meta faglega og með rökstuddum hætti áhrif þessara breytinga sem vissulega hefði þó verið þörf á. Eins og ég sagði áðan kom fram í fjölmörgum umsögnum um frumvarpið að þessar breytingar hafi þveröfug áhrif við að einfalda og auka skilvirkni í stjórnsýslunni, þau muni þvert á móti skapa óvissu og vinnubrögðin séu óvönduð. Það er einnig mjög gagnrýnisvert að umsagnir vantar frá ýmsum stofnunum sem þurfa að sæta breytingum samkvæmt frumvarpinu. Og það má kannski líka benda á að hér vantar breytingar á heilbrigðisráðuneytinu og á sviði utanríkisráðuneytisins. Ég tel að það hefði verið full ástæða til að fjalla um þær breytingar samhliða þeim breytingum sem hér er mælt fyrir. Það er líka athyglisvert að það vantar inn öll hin fjöldamörgu álit annarra nefnda en allsherjarnefndar. Í umhverfisnefnd, sem ég á sæti í, var farið á mjög löngum tíma og ítarlega yfir þær breytingar sem snúa að umhverfisráðuneytinu. Við fengum umsagnir frá fjöldamörgum aðilum og stofnunum og þessir aðilar komu svo til fundar við nefndina og lýstu þar skoðunum sínum. Í þeim umsögnum kemur fram að það er mjög margt gagnrýnisvert í þessu frumvarpi og lagðar eru til breytingar á því. Það er alveg sama hvort um er að ræða minni hluta eða meiri hluta nefnda, nánast allir leggja til ýmsar breytingar. Hvað gerir meiri hluti allsherjarnefndar? Hann hunsar allar þessar tillögur frá a til ö. Þá veltir maður fyrir sér - vegna þess að í gær var umræða um breytingu á þingsköpum Alþingis, verið er að breyta vinnulagi Alþingis, auka skilvirkni, gera vinnustaðinn fjölskylduvænni - hvort allur sá tími sem fór í þessa vinnu í umhverfisnefnd hafi bara verið tímaeyðsla.

Við lásum sjónarmið þín af athygli.

Já, ég þakka ykkur fyrir að hafa þó eytt tíma ykkar í að lesa ekki bara minnihlutaálitið heldur álit allra hinna fjöldamörgu umsagnaraðila. Ég vona að meiri hlutinn hafi þá líka lesið nefndarálit meiri hluta þessar nefndar, þar eru stjórnarliðar í Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu. Mér finnst ansi langt gengið ef ríkisstjórnin knýr fram breytingar með slíkum þjösnaskap, ef ég má nota það orð. Í athugasemdum við frumvarpið er fullyrt að víðtækt samráð hafi verið haft við þær stofnanir sem í hlut eiga. Þessi fullyrðing er beinlínis röng. Frumvarpið var samið án nokkurs samráðs við viðkomandi stofnanir, starfsmenn þeirra eða hagsmunaaðila. Sama gildir um stjórnarandstöðuna og það er þvert á þá stefnu sem var boðuð var í haust og síðastliðið sumar af hálfu hins mikla meiri hluta Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Þá veltir maður fyrir sér stefnu Samfylkingarinnar sem hún boðaði um málefnalega samræðu, samráð og lýðræði. Þetta frumvarp er í beinni mótsögn við þá stefnuyfirlýsingu. Í kosningabaráttunni síðastliðið vor upplifði ég þessa stefnu um samræðupólitík þannig að samfylkingarmenn leyfðu sér að tala upp í eyrað á kjósendum hvar sem þeir voru staddir í það og það skiptið, þ.e. að kjósendur fengju að heyra akkúrat það sem þeir vildu heyra. Svo breyttist þessi afstaða auðvitað, milli bæja, milli landshluta eftir því hvort erfitt var að tala um málefnið eða ekki. Ég vil líka benda á að þegar stjórnmálaflokkar og ríkisstjórn leyfa sér að slá úr og í í mismunandi málum þá er verið að skapa væntingar hjá landsmönnum sem eiga svo kannski enga stoð í raunveruleikanum. Svo líður kannski einn mánuður og þá eru þessar væntingar slegnar út af borðinu. Það er slegið úr og í í hinum og þessum málaflokkum og má segja að það sé nánast í hverju einasta máli sem er til umræðu á Alþingi. Það er margt fólk út um allt land sem berst fyrir byggðarlagi sínu, berst fyrir uppgangi sveitarfélaga sinna, bæjarfélaga sinna. Hvaða skilaboð eru það til fólks sem leggur mikið á sig ef ríkisstjórnin talar út og suður í þessum málum? Ég tel það afar slæmt. Það er allt í lagi að vera með þá stefnu að láta ekki hinn samstarfsflokkinn valta yfir sig en það er annað sjónarmið í þessu og það er að í rauninni er verið að eyðileggja starf þessa fólks. Það var undarleg fullyrðing, frú forseti, að ætla að þessar breytingar muni ekki hafa í för með sér aukinn heildarkostnað ríkissjóðs. Ég held að það liggi beinlínis í augum uppi. Ég held að það hljóti bara að vera ef menn skoða frumvarpið að þessar tilfærslur munu hlaupa á hundruðum milljóna. Jafnvel yfir einn milljarð. Þetta eru engar smátölur, frú forseti. Þá fer maður að velta fyrir sér þeirri efnahagsstjórn sem landsmenn búa við í dag. Fjárlagafrumvarpið var nú ekki mjög beysið og ekki eru nein merki þess að slaka eigi á í því þensluþjóðfélagi sem við búum við þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um magalendingu í þeim efnum. Það er mér sérstök ánægja að benda á Handbók um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa sem var gefin út í nóvember 2007. Með leyfi frú forseta vil ég lesa upp úr þeirri merku bók. Í formála er byrjað á því að vitna í Njál Þorgeirsson í Njáls sögu: Með lögum skal land vort byggja en með ólögum eyða. Svo er haldið áfram og sagt: „Það má til sanns vegar færa að lögin skapa umgjörðina um samfélag okkar og mikilvægt er að hún sé sem einföldust og skýrust. Það hvílir því mikil ábyrgð á ráðuneytunum að búa frumvörp sem best úr garði og skapa forsendur fyrir því að löggjöfin verði sem vönduðust.“ Það má taka þessa handbók og fleygja henni á haugana. Áfram er haldið: „Með handbók þessari er ætlunin að safna saman á einn stað helstu viðmiðum um vandaða frumvarpasmíð og veita leiðbeiningar um atriði þar sem þörf er aukinnar samræmingar.“  Það má nú kannski líka segja um Hið einfalda Ísland sem var samþykkt í ríkisstjórn 17. október 2006. Þar segir að leggja þurfi fram gátlista þegar stjórnarfrumvarp er lagt fram í ríkisstjórn sem sýni að gætt hafi verið að ákveðnum lykilatriðum við undirbúning frumvarpa. Ég held að sú stefnuyfirlýsing sé farin fyrir lítið, frú forseti. Frú forseti. Frumvarp ríkisstjórnarinnar um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands er í 11 þáttum. Ég ætla að leyfa mér að fara yfir þá í stuttu máli en hv. þm. Atli Gíslason fór ítarlega yfir þá áðan og var full þörf á því. Í fyrsta þætti eru lagðar fram breytingar vegna flutnings sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis. Í öðrum þætti eru lagðar til breytingar vegna flutnings ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis. Í þriðja þætti eru lagðar til breytingar vegna flutnings alferða frá samgönguráðuneyti til viðskiptaráðuneytis. Ég held að verið sé að benda á að við flutning sveitarstjórnarmála frá félagsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis koma margir félagslegir þættir sem varða sveitarfélög til með að heyra undir tvö ráðuneyti, félagsmálaráðuneyti og samgönguráðuneyti. Minni hluti allsherjarnefndar telur, og það er mín skoðun, mjög gagnrýnisvert að nafni samgönguráðuneytis skuli ekki vera breytt t.d. í byggða- og samgönguráðuneyti eða sveitarstjórnar- og samgönguráðuneyti. Sveitarstjórnarmálin eru mjög stór þáttur. Áðan fór fram umræða um fjármál sveitarfélaga. Hæstv. menntamálaráðherra hefur boðað frumvörp um breytingar á lögum um grunnskóla landsins sem munu auka mjög á þann vanda sem sveitarstjórnir standa nú þegar frammi fyrir. Ég tel rangt að ætla að taka þennan málaflokk í heild sinni og henda honum inn í samgönguráðuneytið án lýsingar, það gerir málaflokknum ekki hátt undir höfði. Flutningur ferðamála frá samgönguráðuneyti til iðnaðarráðuneytis var mjög gagnrýndur í nefndarálitum og umsögnum. Þar kemur fram að atvinnugreinin er vistuð á ýmsum stöðum í stjórnkerfinu. En samt sem áður er hún færð yfir til iðnaðarráðuneytis þar sem ekkert af málaflokknum er vistað núna. Lög og lagaumhverfi málaflokksins eru á þann veg að bókhald, reikningsskil og upplýsingagjöf ferðastofa heyra undir samgönguráðuneytið. Veitinga- og gistiaðstaða falla undir dómsmálaráðuneyti. Lög um skipulag á fólksflutningum með hópferðabifreiðum og lög um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga, lög um bílaleigur og lög um skip og hafnir, falla undir samgönguráðuneytið. Nú á einnig að flytja alferðir til viðskiptaráðuneytis. Þeirri breytingu var nánast einróma mótmælt, hún var einróma gagnrýnd. Ég sé ekki að þessar tilfærslur komi til með að skapa einfalda stjórnsýslu eða stefnumótun í ferðamálum. Flókin stjórnsýsla ferðamála og mikill fjöldi leyfisveitenda og umsagnaraðila hefur þvert á móti verið ferðaþjónustuaðilum til trafala. Þetta er stór málaflokkur og sérstaklega mikilvægur fyrir hinar dreifðu byggðir landsins sem margar hverjar eiga mjög undir högg að sækja í augnablikinu.  Í 4. þætti eru lagðar til breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings menntastofnana landsins, menntastofnana landbúnaðarins frá landbúnaðarráðuneyti til menntamálaráðuneytis. Jafnframt eru í frumvarpinu ákvæði um að viðurkenning námsframboðs og prófgráða þessara stofnana verði færð til samræmis við rammalög um háskóla, nr. 63/2006. Margir hafa lýst þeim áhyggjum sínum að með þessum tilflutningi kunni tengsl milli skólanna og annarra stofnana landbúnaðarins að raskast. Ég tek undir þau sjónarmið. Ég held að það sé rétt að taka fram að landbúnaðarskólarnir hafa heyrt undir atvinnuvegaráðuneytið frá upphafi og það hefur reynst þeim mjög vel. Þeir hafa verið hluti af heildarstoðkerfi landbúnaðarins og annars atvinnulífs hinna dreifðu byggða. Þar hafa þessir háskólar náð að vaxa og dafna og náð að þróa með sér náið samstarf við atvinnulífið. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni, frú forseti, að ég tel mjög undarlegt að enginn rökstuðningur skuli fylgja þessari tilfærslu. Hvergi kemur fram í frumvarpinu af hverju verið sé að þessu, hver séu markmiðin og tilgangurinn. Er tilfærslan gerð tilfærslunnar vegna? Til þess að skipta jafnt á milli ríkisstjórnarflokkanna þannig að Samfylkingin beri ekki of lítið úr býtum? Þetta eru spurningar sem hljóta að skjóta upp kollinum þegar maður veltir þessari tilfærslu fyrir sér. Þá er það sá þáttur sem hefur kannski sætt mestri gagnrýni í frumvarpinu og það er tilfærslan á Skógrækt ríkisins og Landgræðslunni. Í 5. þætti frumvarpsins er lagt til að stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð á Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins færist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Hins vegar helst ræktun nytjaskóga í landbúnaðarráðuneytinu. Það er því miður ekki hægt að sjá merki einföldunar og hagræðingar í því að kljúfa þennan málaflokk á milli landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra, eins og hér er lagt til og virðist ætla að fljóta í gegn þrátt fyrir mikla gagnrýni. Mörkin milli skógræktar og landgræðslu annars vegar og nytjaskógræktar hins vegar eru ekki alltaf skýr. Nytjaskógræktin er í eðli sínu ekki frábrugðin öðru skógræktarstarfi og sömuleiðis getur margháttuð starfsemi vel farið saman í skógrækt. Verkefnið Bændur græða landið, sem hefur heyrt undir Landgræðslu ríkisins, verður eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en önnur starfsemi stofnunarinnar flyst til umhverfisráðuneytisins. Þetta mun hafa það í för með sér að fjármunir til rannsókna í skógrækt falla undir bæði ráðuneytin. Ég tel mjög varhugavert að kljúfa málefni skógræktarinnar í sundur á þennan hátt. Ég óttast að málaflokkurinn lendi utan garðs í stjórnkerfinu og því tek ég undir þær tillögur að málaflokkurinn heyri undir eitt ráðuneyti. Ég kom inn á það áðan að allsherjarnefnd hefði í engu minnst á álit annarra nefnda Alþingis hvað þá tekið tillit til umsagna helstu umsagnaraðila. Mig langar til að lesa hér stuttlega úr umsögnum þessara aðila. Í umsögn frá Bændasamtökum Íslands segir orðrétt, með leyfi forseta: „Stjórn BÍ leggst eindregið gegn því að landgræðsla og skógrækt flytjist frá landbúnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis.“ Í umsögn Skógfræðingafélags Íslands segir, með leyfi forseta: „Skógfræðingafélag Íslands telur skynsamlegra að öll stjórnsýsla sem snertir skógrækt á vegum ríkisins verði vistuð í einu ráðuneyti.“ Norðurlandsskógar sjá ekki hagræðingu og einföldun í því að kljúfa málaflokkinn skógrækt niður í tvö ráðuneyti. Skógræktarfélag Íslands telur, með hliðsjón af frumvarpinu, verulega hættu á því að skógræktarstarfið verði ómarkvisst og sundurslitið og málaflokkarnir komi til með að líða fyrir það í heild sinni. Í umsögn Skógræktar ríkisins segir: „Að mati Skógræktar ríkisins er hér í uppsiglingu eitt allsherjar stjórnsýslulegt klúður á málaflokknum skógrækt, sem draga mun úr mætti skógræktarstarfs í landinu um ókomin ár.“ Þarna er djúpt tekið í árinni, frú forseti. Maður hefði ætlað að það væri á einhvern hátt, þó ekki væri nema agnarlítinn hátt, komið til móts við alla þá aðila sem eiga þarna verulegra hagsmuna að gæta. Ég vil svo bæta við að Skjólskógar á Vestfjörðum telja varhugavert að kljúfa málaflokkinn skógrækt á Íslandi milli tveggja ráðuneyta, ekki sé hefð fyrir því í íslenskri stjórnsýslu og hætt við að málaflokkurinn muni lenda utan garðs í stjórnkerfinu. Þá segir í umsögn Landgræðslu ríkisins að hún hefði kosið að landbúnaðarráðuneytið hefði haft mun meira samráð um málefni Landgræðslu ríkisins. Ég tek undir þau sjónarmið ásamt minni hluta allsherjarnefndar að í uppsiglingu sé stjórnsýslulegt klúður og greinilegt að ekki ríki pólitísk samstaða um þennan flutning. Enn og aftur vil ég benda á Handbók um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa sem ég brýni fyrir stjórnarliðum og formanni allsherjarnefndar að lesa skilmerkilega. Í 6. þætti er að finna tillögur um flutning vatnamælinga frá iðnaðarráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Ég fagna þessu, frú forseti, en vil þó benda á að ekkert samráð var haft við forsvarsmenn þessara stofnana og starfsmenn sem hafa þungar og réttmætar áhyggjur. Þá skýst sú spurning upp í kollinum: Hvað með samræðustjórnmálin, sem ég hélt að þýddi tölum saman, förum í rólegheitum yfir mál, vöndum okkar þegar við semjum lagafrumvörp? Í 7. þætti er lagt til að stjórnsýslulegt forræði og ábyrgð matvælamála, sem nú heyra undir umhverfisráðuneytið, flytjist á forræði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Þetta þýðir að sú starfsemi Umhverfisstofnunar, sem fellur nú undir matvælasvið Umhverfisstofnunar, flyst frá umhverfisráðuneyti til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Almenn ánægja virðist vera með það fyrirkomulag að öll stjórnsýsla á matvælasviði verði sameinuð í einni stofnun undir stjórn sameinaðs sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis. Enn og aftur er það gagnrýnt að ekki hafi verið haft samráð við undirstofnanir og starfsfólk. Starfsfólk þessara stofnana hefur með öðrum orðum verðið algjörlega hunsað. Það er mjög óþægilegt að vita ekki hver framtíð þess vinnustaðar verður sem maður hefur kannski unnið á í mörg ár. Þá bendir maður á að ekki hjálpar til þegar ríkisstjórnin talar út og suður og þetta frumvarp er kannski sönnun þess við hvað við Íslendingar þurfum að búa næstu mánuði. Ég vona innilega að ríkisstjórnin taki sig á í þessum efnum. Það sem helst var þó gagnrýnt varðandi flutninginn á matvælamálunum var heitið Matvælastofnun. Komið hafa fram margar tillögur vegna hins nýja heitis stofnunarinnar af því að hún fjallar um svo margt annað og meira en matvælamál eingöngu. Ég ætla ekki að skera úr um hvaða nafn er best, Matvælastofa, Matvælastofnun, Matvælaeftirlit ríkisins, Matgát (Íslensk matvælagát) og Hollustuvernd. Ég brýni fyrir nýrri ríkisstjórn að ná samstöðu um nýtt nafn  Ég verð enn og aftur að segja að ég tel miður að þetta frumvarp hafi verið samið í óðagoti vegna skiptingar ráðherrastóla og án samráðs við undirstofnanir og starfsmenn þeirra sem hafa mesta þekkingu á málaflokknum. Allir sérfræðingarnir voru einfaldlega hunsaðir. Og að leyfa sér svo að segja í frumvarpinu sjálfu að víðtækt samráð hafi verið haft við þær stofnanir sem í hlut eiga er algjörlega óboðlegt, frú forseti. Ég held að það komi í ljós í nefndaráliti meiri hlutans þegar hún tekur saman inn í álit sitt álit annarra nefnda að ekkert samráð var haft, það liggur algjörlega ljóst fyrir. Frú forseti. Ég skynja vissan leiða hjá óbreyttum þingmönnum hins mikla meiri hluta. Ég finn á vissan hátt til með þeim og ég held því miður að frumvarpið sýni fram á að þeir hafa einfaldlega ekkert um lagasetningu að segja á hinu háa Alþingi, ákvarðanirnar eru allar teknar að ofan. Það eru að mínu mati óverjandi vinnubrögð sem ala af sér óvandaða löggjöf eins og þetta frumvarp og umsagnir um það staðfesta. Ég vil svo að lokum leggja til að eitthvert annað orð en bandormur verði notað um þetta frumvarp vegna þess að bandormur er neikvætt orð í sjálfu sér. Kannski er það réttnefni á þessu frumvarpi en þegar ný og vandaðri frumvörp verða lögð fram á hinu háa Alþingi verðum við að finna nýtt og betra nafn.

Hæstv. forseti. Mér þætti vænt um ef hæstv. forsætisráðherra gæti komið og hlýtt á mál mitt stutta stund ef hægt væri að verða við því. Ég mætti honum hér í húsinu þannig að hann er á staðnum.

Forseti mun koma þeim boðum til hæstv. forsætisráðherra, hv. 3. þm. Suðurk. Guðni Ágústsson.

Ég sé að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er sestur hér og ég fagna því og svo sé ég þá göfugu og góðu þingmenn sem ætla að hlýða á mál mitt. Ég fór yfir það við upphaf þessa máls að hér væri illa að verki staðið. Í rauninni var þetta óvænt mál, hvernig forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, unnu að þessu máli strax og núverandi ríkisstjórn var mynduð og óásættanlegt fyrir lýðræðið í landinu og ekki í takti við neitt sem hefur gerst í þinginu svo ég muni. Stjórnarráðinu hefur aldrei verið breytt með þeim hætti að tveir menn komi saman á Þingvöllum, þó að það séu forustumenn stjórnmálaflokka, og vinni að slíku máli á þennan hátt. Ég hygg að það geti orðið mjög dýrt fyrir ríkið, þetta er verk sem ekki mun standa lengi, þegar upp verður staðið, það kostar bæði mikla peninga og mun hafa í för með sér afföll á mjög góðu fólki sem hefur þjónað ríkinu um langan tíma. Ég undra mig á þessum vinnubrögðum og hefði í rauninni ekki trúað því á hæstv. forsætisráðherra að hann ynni að þessari breytingu á Stjórnarráðinu með þeim hætti sem hann gerði. - Kemur nú hæstv. forsætisráðherra í salinn og fagna ég því. - Ég ætlaði að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra á málefnalegan hátt sem ég hef reyndar gert áður í þessu máli en góð vísa er aldrei of oft kveðin og þegar maður hefur sannfæringu er um að gera að beita henni. Ég var að fara yfir það áðan að hin hörmulegu vinnubrögð við breytingu á Stjórnarráðinu komu held ég öllum á óvart, ekki bara okkur í stjórnarandstöðunni, ég tala nú ekki um okkur fimm sem sátum í ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra síðustu tólf ár og vorum farið að ræða mikið um breytingar á Stjórnarráðinu þegar leið á þann tíma. Þá var það viðhorf uppi að mikilvægt væri að ná samstöðu, ekki bara á milli flokkanna sem sátu í ríkisstjórninni heldur á milli allra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa á Alþingi. Þess vegna var það náttúrlega undarleg gjörð á Þingvöllum þegar tveir einstaklingar af 63 sem hér sitja, að vísu forustumenn í tveimur stórum flokkum, gerðu slíkt samkomulag um breytingar á Stjórnarráðinu og tilfærslu á verkefnum að þær eru ekki í takt við nokkra skynsemi, margar þeirra, þó að auðvitað muni ég viðurkenna og fara yfir það sem er ágætt í málinu. Við höfum átt á marga mjög sterka stjórnmálaforingja á Íslandi sem jafnan hafa varðveitt og staðið fast við lýðræðið og gert sér grein fyrir að mikilvæg verkefni sem menn ráðast í þurfa samstöðu, verk sem eiga að standa lengi og vera til hagræðingar eins og hvað Stjórnarráðið varðar, bæði að verkefni ráðuneytanna heyri undir það ráðuneyti sem þeim ber og ekki síður hitt að draga úr kostnaði og efla Stjórnarráðið sem slíkt. Hæstv. forseti. Ég ætla að vitna í góða greinargerð Bjarna Benediktssonar, sem var lagaprófessor af bestu gerð. Ég hygg þeir lagaprófessorar sem stjórnmálamenn vitna enn mjög til og eru af þeirri stærðargráðu að mikið mark var tekið á þeim í lifandi lífi, standi enn upp úr hvað varðar þegar stjórnmálamenn taka að breyta kerfinu. Það eru þeir Ólafur Jóhannesson og Bjarni Benediktsson. Bjarni Benediktsson sagði, þegar hann flutti þingsályktun um endurskoðun löggjafar um Stjórnarráð Íslands fyrir fast að 50 árum, með leyfi forseta: „Löggjöf um Stjórnarráð Íslands er mjög í molum og hefur skipun ráðuneyta eða stjórnardeilda orðið mjög með öðrum hætti en þar er ráðgert. Ráðuneytum hefur verið fjölgað með ákvörðun einstakra ríkisstjórna eða jafnvel ráðherra. Leikur það orð á að stundum hafi vandi við val milli tveggja manna í eitt embætti orðið til þess að ráðuneytum væri fjölgað svo að forstöðumennirnir yrðu tveir í stað eins áður. Í öðrum tilfellum hafa jafnvel enn veigaminni ástæður leitt til stofnunar nýs ráðuneytis. Þvílík lausatök á hinni æðstu stjórn landsins eru óheppileg hvernig sem er á litið. Efnt hefur verið til aukins kostnaðar án þess að nokkur trygging væri fyrir bættum afgreiðsluháttum, á stundum hefur hið gagnstæða beinlínis orðið afleiðingin. Með fjölgun starfsmanna og flóknara kerfi hefur málsmeðferð orðið lakari en áður. Af augljósri fjársóun og skriffinnsku í sjálfu Stjórnarráðinu hefur leitt að mun erfiðara hefur verið að standa á móti sams konar þróun í ríkiskerfinu að öðru leyti. Eftir höfðinu dansa limirnir. Brýn nauðsyn er því til að nýrri skipan verði komið á starfshætti í Stjórnarráði Íslands. Æskilegast er að þær umbætur verði lögfestar með samráði eða samvinnu ríkisstjórnar og stjórnarandstæðinga svo að líkur verði fyrir meiri festu í þessum efnum en verið hefur. Þess vegna er hyggilegt að sérstök nefnd verði kosin með þeim hætti, svo sem hér er lagt til, í því skyni að annast hina nauðsynlegu endurskoðun.“ Þetta sagði Bjarni Benediktsson lagaprófessor fyrir fast að 50 árum og flutti um það tillögu hér sem stjórnarandstæðingur. Hún var samþykkt og kann að hafa verið upphaf mikilla breytinga. Mér finnst eins og ég sé að lesa tíðindi dagsins, að varnaðarorð hans eigi við þennan, sem ég hef kallað, hæstv. forsætisráðherra, ljótasta bandorm sem ég hafi séð í þinginu í minni tíð. Hann mun leiða til mikillar óskilvirkni í kerfinu og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnar að ganga svona fram. Það er auðvitað afstaðið, gerðist á sumarþinginu, að meiri hlutinn knúði í gegn breytingar á Stjórnarráðinu, sameinaði ráðuneyti og klauf í sundur til að búa til embætti fyrir einn og einn ráðherra. Minnstu ráðuneytin, sem hefðu vel átt saman eins og iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, voru klofin upp hvort fyrir sinn ráðherrann strax á sumarþingi. Landbúnaðarráðuneytinu var stungið inn í sjávarútvegsráðuneytið og ég lýsi fullri ábyrgð á hendur hæstv. forsætisráðherra að hafa unnið þannig með Samfylkingunni að því að höggva af landbúnaðarráðuneytinu mörg verkefni og stinga því nánast í skúffu í sjávarútvegsráðuneytinu. Rödd landbúnaðarins mun ekki hafa það vægi á eftir sem hún hafði áður. Ég vil koma því að enn og aftur að Sjálfstæðisflokkurinn hefur brugðist í þessu efni. Því miður hefur hann líka skipt um skoðun á ýmsum sviðum sem áður voru mjög ríkar í stefnuskrá hans hvað Stjórnarráðið varðar. Ég man eftir örlagaríkum dögum fyrir 1990 þegar við vorum ungir og nýir þingmenn, ég og hæstv. forsætisráðherra. Þá var stiginn heilmikill darraðardans og Sjálfstæðisflokkurinn var heill gagnvart landbúnaðinum á þeim tíma, sem hann er nú ekki með þessum vinnubrögðum. Hvenær hefur það gerst á Íslandi að ráðuneyti með tveimur verkefnum sé ekki kallað í stafrófsröð, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneyti? Það er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti sem sýnir hver virðingin er og hver forgangsröðin. Það er ljóst, hæstv. forsætisráðherra, að Framsóknarflokkurinn var tilbúinn í að breyta. Hér eru ýmsir þingmenn að tala um að við séum íhaldssamir og höfum ekki viljað breyta Stjórnarráðinu. Við vorum tilbúnir að vinna það verk á síðasta kjörtímabili og reyna að ná um það samstöðu að fara í uppstokkun á Stjórnarráðinu með svolítið mennilegum hætti til að jafna stærð ráðuneytanna og þess vegna hagræða verkefnum og gera kerfið skilvirkara. En hér er farið í öfuga átt. Ég minnist þess að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt undir lok síðasta kjörtímabils að engin samstaða væri um þessar breytingar eða ekki hægt að ná því við stjórnarandstöðuna. En svo er hægt að ná breytingu og samstöðu um það með einum öðrum stjórnmálaforingja á Þingvöllum. Ég verð að segja fyrir mig að ég hef fundið megna óánægju með þá tilfærslu sem hér er ætluð og er óskynsamleg eins og ég mun fara yfir í ræðu minni. Ég hef orðið var við óánægju í báðum stjórnarflokkum, grasserandi óánægju. Ég veit að nokkrir sjálfstæðismenn munu skila séráliti eða a.m.k. ekki fylgja málinu. Sjálfstæðismenn sögðu á sumarþinginu að þeir mundu snúa mörgum til að koma í veg fyrir þessi mistök. Það er því lítil samstaða um þetta. Við framsóknarmenn töldum að tíu ráðuneyti með svipað vægi væri markmið hvað ráðuneytin og Stjórnarráðið varðar. Við vorum samt sem áður ekki algjörlega búnir að ná saman, sumir okkar og margir töluðu um atvinnuvegaráðuneyti. Ég væri í sjálfu sér ekkert ósáttur við að landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið eða sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefðu farið saman en það gera menn bara af meiri virðingu en hér er gert. Menn höggva ekki allt af landbúnaðarráðuneytinu til að stinga því inn í sjávarútvegsráðuneytið. Ég sé afleiðingar þess. Heilmikið af hæfu fólki hefur leitað sér annarrar atvinnu og er farið. Svo er náttúrlega ljóst að af þeim tilflutningi, sem ég mun hér fara yfir á eftir hvað varðar landgræðslu og skógrækt og landbúnaðarháskólana, eru verkefni færð frá landbúnaðinum undir önnur ráðuneyti sem ég tel mjög óheppilegt. Ég er sannfærður um það, sé þess merki í fjárlögunum og finn á fólki sem ég hef talað við í ráðuneytunum að undirbúningur fyrir þær miklu breytingar sem hér eiga að eiga sér stað undir áramót er ónógur. Það er klárt mál að fjárhagsleg hagræðing verður ekki af þessi verkefni. Ríkið mun tapa mannauði og mun í næstu fjáraukalögum, eins og hér hefur komið fram hjá hv. 7. þm. Suðurlandskjördæmis. Hv. þm. Atli Gíslason hefur giskað á að kostnaður ríkisins af þessum samfundi á Þingvöllum, tveggja stjórnmálaforingja, muni kosta milljarð í næstu fjáraukalögum. Hið alvarlegasta í þessu er að ráðuneytin sem eiga að taka við verkefnum eru ekki undir það búin. Þetta er því allt saman glundroðakennt og óásættanlegt. Það getur vel verið að Sjálfstæðisflokkurinn, eftir 16 ára veru í Stjórnarráðinu, telji sig eiga bæði Alþingi og Stjórnarráðið með húð og hári og þurfi þar ekki að tala við nokkurn mann, að það sé bara réttur þessa flokks sem svo lengi hefur farið með völd í landinu að gera þetta einn og sjálfur. Það getur vel verið að sú lýðræðishugsun sé farin sem bjó með Bjarna Benediktssyni á sínum tíma og var hann þó talinn ráðríkur nokkuð. En það kann að vera að af því að hann átti ekki svo langan tíma samfelldan þá hafi honum aldrei dottið í hug að hann ætti þetta einn og mætti fara með það eins og einkamál síns flokks. Nú ber miklu meira á þessari valdatöku Sjálfstæðisflokksins á öllum sviðum. Hann telur þetta sitt mál og að öðrum komi það ekki við. Það sér maður náttúrlega á umfjöllun um þennan ljóta bandorm, að við marga hefur ekki verið talað sem átti að tala og ekkert tillit tekið til athugasemda sem komu fram. Ég harma þau mistök og tel að öðruvísi hefði þurft að standa að þessum málum. Ég vil taka sérstaklega undir nefndarálitið sem hv. þingmenn Atli Gíslason og Siv Friðleifsdóttir skrifa undir. Ef ég hér gríp niður í það þá skulum við skoða hvað ríkisstjórnin vinnur ómarkvisst. Það er eins og hún sé utan við það sem hún skikkar aðra til. Minni hlutinn bendir t.d. á að í nóvember 2007, fyrir mánuði, kom út handbók um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa, með leyfi forseta: „Útgefendur eru forsætisráðuneytið, dóms- og kirkjumálaráðuneytið og skrifstofa Alþingis. Frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingu á ýmsum lögum um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands brýtur gegn öllum meginsjónarmiðum og viðmiðunum sem þar eru reifuð um vandaða frumvarpssmíð,“ - segir í greinargerð minni hlutans. Því leggur minni hlutinn til að þessum bandormi og þessum breytingum verði vísað frá. Þau telja að frumvarpið standist ekki vönduð vinnubrögð og undir það vil ég taka. Minni hlutinn bendir á fleiri breytingar, m.a. að veigamiklir félagslegir þættir sem varða sveitarfélögin að muni heyra undir tvö ráðuneyti, þ.e. félagsmálaráðuneytið og samgönguráðuneytið. Þá er gagnrýnisvert að nafni samgönguráðuneytisins skuli ekki breytt, t.d. í byggða- og samgönguráðuneyti eða sveitarstjórna- og samgönguráðuneyti. Hvað skyldi hafa kallað á að þau miklu félagsmál sem heyra undir sveitarstjórnarstigið, sem hafa svo lengi sem ég man heyrt undir félagsmálaráðuneytið, væru færð upp í samgönguráðuneytið sisvona? Hver eru rökin fyrir því? Ég hef ekki heyrt þau úr þessum ræðustól. Samkomulag á Þingvöllum, tveggja forustumanna. Ég óttast að samgönguráðuneytið, sem fæst mest við vegagerð og samgöngur, sem á að vísu að fá ferðamál með, sé vanbúið að taka við þeim mikla málaflokki sem snýr að sveitarstjórnarstiginu. Flumbrugangurinn í þessum máli er einstakur. Öllum þykir kannski eðlilegt að landbúnaðarháskólarnir, á Hvanneyri, Landbúnaðarháskóli Íslands, og háskólinn á Hólum heyri undir menntamálaráðuneytið. Þetta eru tveir litlir landsbyggðarskólar sem hafa verið í gríðarörum vexti. Sveitirnar hafa risið til mikillar sóknar í atvinnumálum og þessir skólar hafa verið mikilvægir í því grunnstefi að efla fólkið sem tekur við og skapar ný verkefni. Þeir hafa verið atvinnuvegaskólar. Við þekkjum það, sem höfum setið í ríkisstjórn og það lengi, að tilvera þessara háskóla hefur ekki verið alltaf auðveld. Þeir vinna þannig verkefni að þeir eru dýrir skólar. Þeir munu falla illa undir þær reglur sem gilda um stóru háskólana sem menntamálaráðuneytið fer með. Af þessu hafa allir áhyggjur. Við þekkjum það sem höfum setið í ríkisstjórn, og það veit hæstv. forsætisráðherra vel, að það var eilíf barátta að standa að fjárlögum þessara litlu skóla. Ég minnist þess oft og tíðum að mikill fengur var í því fyrir mig sem landbúnaðarráðherra, og fleiri fyrrverandi landbúnaðarráðherrar hafa minnst á það við mig, að hafa forsætisráðherra hvers tíma með sér í þeirri baráttu.  Hver segir að þær miklu vísindastöðvar sem undir þessa skóla heyra, ræktunarbúin, hvort sem er á Hólum eða Hvanneyri, svo ég tali nú ekki um sauðfjárbúið á Hesti, tilraunabúið á Stóra-Ármóti eða á Möðruvöllum, eigi ekki að heyra undir hæstv. landbúnaðarráðherra? Ég vil heyra við þessa umræðu hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra ætlar að leysa þetta mál. Íslenska sauðkindin vekur nú mikla athygli um víða veröld, ekki bara fyrir ullina heldur líka fyrir mikið ræktunarstarf, þá góðu afurð sem lambakjötið er. Hestur í Borgarfirði hefur þar skilað góðum árangri. Hann hefur verið mekka og miðstöð ræktunarstarfsins í kringum íslensku sauðkindina. Halda menn virkilega að þeir í menntamálaráðuneytinu telji það sitt verksvið að rækta búfé eða hafi mikinn áhuga á því? Mig langar að heyra hvernig hæstv. landbúnaðarráðherra ætlar að móta stefnu um það mikla starf sem fram hefur farið á Hesti í kringum kúna og í kringum mjólkina á Stóra-Ármóti, og eins í kringum kúna og jarðræktina á Möðruvöllum og á Stóra-Ármóti. Verða gerðir sérstakir samningar um þessar stöðvar? Svo er það það sem er náttúrlega langalvarlegast gagnvart landbúnaðinum og verið er að gera hér og er mikil óvirðing Sjálfstæðisflokksins fólgin í þeirri aðgerð. Með því að taka háskólana báða, Landgræðsluna og Skógræktina og fara með það úr landbúnaðarráðuneytinu yfir í annað ráðuneyti er nánast verið að taka alla vísindamenn og ráðunauta úr landbúnaðinum. Hvaða virðing er fólgin í því? Hvernig ætlar hæstv. landbúnaðarráðherra að verja slíka gjörð? Við fjárlagaumræðuna kom fram að þeir sem hafa setið í fjárlaganefnd segja að einu skólarnir sem setið hafi á hakanum í fjárlagagerðinni hafi verið þessir tveir, skuldir hafi verið klipptar af öðrum og gerðir upp hlutir þeirra sem heyra undir menntamálaráðuneytið í dag. Ég hef sárar áhyggjur af þessu og er ekki einn um það. Hálærðir prófessorar og skólamenn hafa komið að máli við mig. Þeir eru ekki sannfærðir um að þessar stofnanir og þau verkefni sem þar eru eigi að vera í menntamálaráðuneytinu og telja að skipan máli hafi verið með svo farsælum hætti og atvinnuvegurinn í það mikilli uppbyggingu að eðlilegast hefði verið að hafa hlutina með sama hætti áfram. Margir þessir menn hafa orðað það við mig og líka margir í héruðunum, báðir háskólarnir eru í kjördæmi hæstv. landbúnaðarráðherra, hvort taka yrði upp annað form. Ég get vel staðfest hér að ríkisrekstur er ekkert auðveldur í hinum breytta heimi. Það getur vel verið mikilvægt að velta þessum hlutum fyrir sér með þróttmikinn skóla sem hefur verið eins og Byggðastofnun í Skagafirði - Hólar í Hjaltadal hafa kallað til sín fólk hvaðanæva að úr heiminum sem sest þar að og vinnur í kringum íslenska hestinn, ferðaþjónustuna eða fiskeldið. Ég vil spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort til greina komi að breyta Hólaskóla í sérstaka stofnun.  Ég sé fyrir mér að rödd landbúnaðarins verður miklu veikari í ríkisstjórn eftir allar þessar aðgerðir Sjálfstæðisflokksins í upphafi nýs kjörtímabils. Það er alveg ljóst í huga allra, röddin verður veikari og ekki síst vegna þess hvernig að málum er staðið. Ég vil taka fram að um margt er að hugsa. Ég hef áhyggjur af þeim verkefnum sem skólarnir vinna og ég hef einnig áhyggjur af því að vísindamenn landbúnaðarins séu farnir úr landbúnaðinum. Landbúnaðurinn, sem er í örri þróun, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra þekkir, og hefur verið margrakið í ágætum ræðum, var í kreppu fyrir 8–10 árum, það hefur allt saman snúist við. Nýju greinarnar eru sem betur fer margar og margt duglegt fólk hefur verið að setjast að í sveitunum til að fást við margvísleg verkefni, til að nytja landið, njóta hæfileika sinna og skapa nýja menningu. Eitt af þeim stóru verkefnum eru landgræðsla og skógrækt, umhverfið og búsetan. Þar hafa menn á margan hátt nýja sýn. Íslenska ríkisstjórnin er í samstarfi með Norðurlöndunum og fleiri aðilum um að vernda landbúnaðinn og efla hann þannig að skyldurnar eru miklar. Skógarbændur á Íslandi eru orðnir eitt þúsund eða hátt í það, sem eru í nýjum verkefnum sem tengjast þeim stórkostlega árangri sem við náðum í þinginu upp úr 1990 þegar Héraðsskógaverkefnið var sett í gang á Austurlandi og bændunum á Íslandi, eins og á Írlandi fyrir 100 árum, var falið að rækta skóginn sem auðlind. Áður voru það Skógrækt ríkisins og ríkisstarfsmenn sem plöntuðu skógi og ríkið stóð í sífelldum jarðakaupum til þess að rækta skóg á. Bændurnir voru ekki miklir áhugamenn um að rækta skóginn. Nú hafa margir bændur tekið að sér verkefni í landshlutabundnum skógræktarverkefnum og ríkisstjórnin viðurkennir að þau verkefni eiga þó að vera hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, skárra væri það nú, en á sama tíma er ætlunin að taka alla fagmennina, vísindamennina, ráðunautana og fara með þá í burtu. Skógrækt er landbúnaður. Það kann vel að vera að einhver verkefni, eins og verndun gamalla birkiskóga, leifar þeirra þarf að vernda, ættu að fara til umhverfisráðuneytisins, ég styð það. En að láta sér detta í hug að taka höfuðstöðvarnar á Austurlandi og vísindamennina og ráðunautana hér uppi á Mógilsá, sem hafa bara eitt verkefni, þ.e. að sinna vísindum og ráðgjöf, og hafa verið að sinna landshlutabundnu verkefnunum í stórum stíl, og fara með þá í burtu frá landbúnaðinum, það er fáheyrt. Ég varð mér úti um ræðu eins af fyrrverandi landbúnaðarráðherrum sem endurspeglar skoðanir Sjálfstæðisflokksins um 1990 þegar menn voru að velta því fyrir sér í alvöru að fara með Skógræktina og Landgræðsluna yfir í umhverfisráðuneytið þegar það var stofnað. Þá voru þeir það vel að sér, sjálfstæðismenn, að þeir litu á skógrækt sem landbúnað. Ég minnist þess að einhvern tíma í upphafi míns ráðherraferils gat ég þess á einhverri hátíð að skógrækt á Íslandi væri landbúnaður eins og skógræktin væri um víða veröld. Ég minnist þess að sú manneskja sem hafði kannski mest áhrif á skógræktarstarfið, frú Vigdís Finnbogadóttir, kom og þakkaði mér fyrir og sagði: „Þetta hefur enginn landbúnaðarráðherra sagt fyrr.“ Menn voru að velkjast í vafa um hvort skógrækt væri landbúnaður eða ekki. Í þessum átökum á þinginu 1990 sagði Pálmi Jónsson, fyrrv. landbúnaðarráðherra, með leyfi forseta: „Ég tel ástæðu til þess, herra forseti, að rekja hér helstu niðurstöður í umsögn landbúnaðarráðuneytisins, sem dagsett er 22. október og sent aðstoðarmanni forsætisráðherra, en þessar niðurstöður eru svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,1. Árangur af starfi Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins eru meira háðar góðum samskiptum við bændur og atvinnuveg þeirra í heild en margir riddarar skrifborða þekkja. 2. Eftirlit og afskipti af hvers konar auðlindanýtingu í þágu atvinnuvega hljóta að eiga að vera samræmd. 3. Alþjóðleg stefnumótun í umhverfismálum staðfestir að Íslendingar hafa undanfarin ár staðið í grundvallaratriðum rétt að málum varðandi umhverfismál og auðlindanýtingu. 4. Ekkert hefur komið fram sem réttlætir breytta skipan þeirra mála en vitað er að breytingar samkvæmt hugmyndum nefndarinnar varðandi vistun málefna Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins mundu riðla mörgu og rústa margt sem áunnist hefur af því sem teljast verður í þágu umhverfismála og gróðurríkis Íslands. Undir þetta skrifar ráðuneytisstjórinn í landbúnaðarráðuneytinu, Sveinbjörn Dagfinnsson.““ Síðan segir Pálmi Jónsson, með leyfi forseta: „Í þessari umsögn kemur fram sú afstaða … að það ráðuneyti er algerlega andvígt því frumvarpi sem hér er á dagskrá. Andvígt því að setja á laggir sérstakt umhverfisráðuneyti …“ - sem Sjálfstæðisflokkurinn var á móti á þessum tíma og vildi ekki stofna, taldi að umhverfisráðuneyti ætti að vera til í hverju einasta atvinnuvegaráðuneyti og þannig ættum við að standa að málum.

Hann talaði svolítið lengi þá.

Sjálfstæðisflokkurinn?

Já.

Hann getur talað í stjórnarandstöðu. Þá hafa þingmenn hans frelsi til að tala en nú eru þeir fjarri. Jæja, það er einn í salnum.

Hvað eru framsóknarmenn margir í salnum?

Við erum nú stórt hlutfall. Síðan vitnaði Pálmi Jónsson til Sigurðar Blöndals, sem er mjög merkilegur kafli í ræðu hans. Hann sagði, með leyfi forseta: „Þessi umsögn er það ítarleg og vel unnin að í raun væri ástæða til að lesa hana í heild. Ég mun þó ekki gera það heldur lesa hluta af þessari umsögn … ,,Í öllum löndum í nágrenni við Ísland sem ég þekki til eru skógræktarmál vistuð í landbúnaðarráðuneytum eða í sérstökum skógræktarráðuneytum nema í Danmörku og eru þó sumar skógræktarstofnanir þar undir landbúnaðarráðuneytinu. Um skeið voru skógræktarmál Kanada vistuð í umhverfisráðuneyti við mikla óánægju skógræktarmanna en voru haustið 1984 færð aftur í landbúnaðarráðuneytið. Skógræktarlöggjöf Norðvestur- og Mið-Evrópu er fullkomnasta löggjöf um varðveislu lifandi auðlindar sem til er. Hún er að hluta til gróðurverndarlöggjöf af hæstu gráðu því að skógurinn með öllu sínu fjölbreytta lífi er í skógræktarlöggjöf þessara landa talinn eilíf verðmæti sem ein kynslóð hefur blátt áfram ekki leyfi til að rýra, hvað þá eyðileggja, í hverra eigu sem hann er. Í löndum eins og Þýskalandi og Danmörku er hefð sem byggist á þessum hugsunarhætti orðin 200–300 ára gömul. Fram á hin síðustu ár hefur skógræktarlöggjöf þessara landa sem ég er að vitna til fyrst og fremst miðast við að skógur er ein þýðingarmesta hráefnalind þeirra. En á síðustu einum til tveimur áratugum hafa hugtökin „fjölnytjaskógar“ og „útivistarskógar“ rutt sér til rúms í hugum skógræktarmanna og verið að festast í álitsgerðum og jafnvel lögum og reglugerðum.““ Svo mörg voru þau orð. Sannarlega er það svo að bæði skógræktarfélögin á Íslandi, sem í eru líklega hátt í 60.000 Íslendingar, gríðarlega fjölmenn og mikilvæg hreyfing í öllum bæjum og sveitarfélögum um allt land, vara við þessum flutningi. Þau vara við tvístun þessara verkefna. Það gera bændurnir líka, Bændasamtök Íslands. Menn vara við því að fara með þessi verkefni, hvort sem það er Landgræðslan eða Skógrækt ríkisins burtu úr landbúnaðarráðuneytinu. En á það er ekki hlustað. Samningurinn frá Þingvöllum skal gilda af því foringinn handsalaði það við annan stjórnmálaforingja. Það er frelsið og krafturinn sem einkennir hina frjálsu þingmenn stjórnarflokkanna. Ég óttast að þessar stofnanir, Skógrækt ríkisins og Landgræðslan, sem fögnuðu á dögunum 100 ára afmæli og gríðarlegum árangri sem náðst hefur hér á landi í verndun lands, stöðvun landeyðingar, við að græða upp sanda og örfoka land, hafi ekkert hlutverk eftir breytingarnar. Ég efast ekki um að það er gott fólk í umhverfisráðuneytinu. Þar eru bara annars konar verkefni til staðar. Það kemur fram í öllum þessum umsögnum. Þar eru annars konar verkefni og ég óttast að margir vísindamenn skógræktarinnar reyni að komast til skógræktarverkefnanna á landsbyggðinni, flytja sig yfir í ráðuneyti og verða vísindamenn áfram við að rækta skóginn. Klippi gat á pokann, hlaupi til baka og vilji vera með landshlutabundnu verkefnunum og landbúnaðinum. Það kunna að vera mikil örlög ráðin í þessari gjörð ríkisstjórnarflokkanna. Ég er ekki viss um að höfuðstöðvarnar, t.d. í Gunnarsholti á Rangárvöllum, þar sem menn fóru fyrir 100 árum á vettvang þar sem sandurinn eirði engu og bjuggu til akra og græddu upp land, að þær höfuðstöðvar, sem búið er að byggja upp og búa vísindamönnum í fremstu röð í samstarfi við íslenska bændur, muni standa þar sem þær eru. Þetta er kannski ávísun á flutning þeirra úr byggðunum. Eitt er ljóst, hæstv. landbúnaðarráðherra, að Landgræðslunni hafa verið falin margvísleg verkefni sem lúta að gæðastýringu í kringum íslenskan landbúnað. Flytjast þau verkefni burtu frá landbúnaðinum þegar Landgræðslan er farin? Það hefur verið gæfa Landgræðslunnar í gegnum tíð þeirra farsælu manna sem ráðið hafa ríkjum í Gunnarsholti og stýrt því sóknarstarfi á Íslandi sem hefur vakið athygli um víðan heim - vísindamenn okkar hafa verið kallaðir á vettvang til þess að berjast með þjóðum sem eiga mikið af auðn og örfoka landi eins og víða er - að vinna með íslenskum bændum. Skógræktarbændurnir, landgræðslubændurnir eru líklega hátt í 600. Ég er ekki viss um að Landgræðslan hefði náð þeim árangri sem hún hefur náð hefði hún ekki heyrt undir landbúnaðarráðuneyti og unnið með íslenskum bændum um allt land, ástundað vinskap við landbúnaðinn og bændurna, verið heil í ráðgjöf og sótt sér þekkingu til bændanna. Því bændur búa yfir mikilli þekkingu hvað náttúru Íslands varðar. Það er ekkert fólk á Íslandi sem lifir í jafnmikilli nálægð við náttúruna eins og íslenskir bændur og íslenskir sjómenn. Þeir búa yfir mikilli þekkingu. Þeir búa yfir véltækni og þeim hefur verið falið að vinna mörg verk í samráði við Landgræðsluna og samstarfi. Það hefur verið gæfa okkar á síðustu 16, 17 árum að fela bændum líka að rækta þá auðlind sem skógurinn er. Þetta gerðu Írar, frændur okkar, fyrir 80 eða 100 árum og nú er skógurinn ein af þeirra dýrmætustu auðlindum. Ég hef sárar áhyggjur af því hver þróunin verður við þessar breytingar. Ég vona sannarlega að menn hafi til þess burði að staldra við. Ég skora á hv. formann nefndarinnar, hv. þm. Birgi Ármannsson að kalla málið aftur inn í nefndina og fara yfir verkefnin sem hér liggja fyrir. Eins og málið stendur núna ber það vott um mikið virðingarleysi gagnvart mörgum. Ég vil að lokum segja að auðvitað er eitthvað gott í hverjum pakka. Ég fagna því að hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafi þó stillt því þannig að matvælin verði á einum stað. Ég kom sem landbúnaðarráðherra á fót mikilli stofnun á Selfossi sem var eftirlits- og stjórnsýslustofnun landbúnaðarins. Ég fagna því sérstaklega að þau verkefni sem voru í þremur ráðuneytum áður skuli með þessum breytingum færð í eina stofnun og undir þetta sameinaða ráðuneyti. Það held ég að sé mjög mikilvægt. Það mun styrkja byggð á Selfossi. Það færir Landbúnaðarstofnun marga vísindamenn og ég ætla að lýsa því yfir að ég held að þetta atriði sé til styrkingar fyrir Ísland, að hafa það á einni hendi. Vandi okkar er alltaf að vaxa í þessum efnum, bæði hvað varðar innflutning og samninga sem gerðir hafa verið. Íslenskur landbúnaður og Ísland þarf að vera á undan í öllum sínum rannsóknarstörfum til að sýna að hér sé hreinleikinn slíkur sem við státum af og heilbrigði dýra. Þar má ekki skorta fjármagn til að halda uppi heiðri Íslands. Ég get stutt þetta. Mig langar kannski að velta því fyrir mér góðri athugasemd sem Bændasamtök Íslands sendu, sem Haraldur Benediktsson formaður þeirra skrifar undir. Hann segir, með leyfi forseta, í umsögn sinni: „Loks leggur stjórn Bændasamtaka Íslands til að stofnunin sem nefnd er „Matvælaeftirlitið“ í frumvarpinu fái heitið „Matvæla- og dýraheilbrigðisstofnun“. Það nafn nær miklu betur utan um það fjölþætta hlutverk sem stofnuninni er ætlað að sinna.“ Ég vil spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra, í lok þessarar umræðu, hvort þetta sé ekki skynsamlegt nafn. Eins og hér hefur komið fram í þingræðum nær Matvælastofnun aðeins yfir mikilvægt hlutverk þessarar stofnunar. En ég hygg að hún mundi með þessari breytingu ná yfir öll þau verkefni sem henni er ætlað að sinna. Þótt nafnið sé kannski langt þá eru menn flinkir og íslenskan sjálf, hún er orðafrjó móðir, þannig að við gætum fundið góða styttingu, hinir orðhögu menn. Ég vil spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort þetta nafn, „Matvæla- og dýraheilbrigðisstofnun“, sé ekki hið sanna nafn og stofnuninni beri að heita svo. Nú sé ég að sá tími sem ætlaðar er í þinginu fram að nefndarfundum er að verða búinn og ég ætla ekki að þreyta menn með lengri ræðu. En segi fyrir mig að ég harma þau óvönduðu vinnubrögð sem ríkisstjórnin hefur verið staðin að. Mér finnst að Alþingi hefði getað sýnt það frelsi og manndóm að standa upp og segja við ríkisstjórnina: Hingað og ekki lengra. Alþingi Íslendinga er í raun æðri stofnun framkvæmdarvaldinu og við þingmenn eigum að bera þá virðingu fyrir Alþingi sem æðstu stofnun Íslendinga að þora að taka á móti ríkisstjórninni, a.m.k. koma vitinu fyrir hana þegar hún fer rangt að hlutum eins og varðandi þennan bandorm og þennan verkefnatilflutning.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði mig nokkurra spurninga og ég skal reyna að fara yfir þær. Í fyrsta lagi spurði hv. þingmaður að því hvernig farið yrði með það rannsóknastarf sem unnið er á margvíslegum vettvangi innan landbúnaðarháskólanna í landinu. Gert er ráð fyrir að það verði gert þannig að gerðir verði samningar milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins, raunar með aðkomu Bændasamtakanna líka, til þess að tryggja aðkomu okkar að rannsókna- og þróunarstarfinu sem ég er sammála hv. þingmanni að skiptir öllu máli fyrir landbúnaðinn að geti haldið áfram. Ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því að það slíti á nokkurn hátt tengslin milli bændanna og þessa rannsókna- og þróunarstarfs þó að þessi formbreyting eigi sér stað. Ef við lítum t.d. á Mógilsá, hvernig dettur nokkrum manni í hug þegar það liggur fyrir að Mógilsá hefur í gegnum árin þjónað mjög t.d. landshlutabundnu skógræktarverkefnunum að það starf hætti? Rannsóknastöðin á Mógilsá hefur auðvitað það hlutverk að þjóna því skógræktarstarfi sem mun fara fram á vegum þúsund bænda og vonandi enn fleiri bænda á næstu árum. Þetta starf bændanna heyrir síðan undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sem er eðlilegt vegna þess að þetta er atvinnuvegaþáttur sem við viljum og teljum eðlilegt að heyri undir atvinnuvegaráðuneyti. Ég hef ekki áhyggjur af að þetta muni breytast. Hv. þingmaður spurði mig líka um gæðastýringuna, hvort hún fari frá landbúnaðarráðuneytinu. Nei, hún gerir það ekki, hún verður áfram innan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins alveg eins og vera ber. Reyndar er gert ráð fyrir því að við gerum samning við Landgræðsluna um að hún haldi áfram að sinna þeim verkefnum sem hún hefur gert fyrir gæðastýringuna í landbúnaðinum. Hv. þingmaður spurði mig síðan um nafngiftina. Ég vek athygli á því að í breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar er gert ráð fyrir því að stofnunin muni heita Matvælastofnun. Það er erfitt að finna þjált og gott nafn til þess að ná utan um þetta fjölþætta verkefni en þetta er að vísu breyting sem ég held að sé til bóta.

Hæstv. forseti. Ég spurði nú ekki um Matvælastofnun, ég spurði hvort hún gæti ekki heitið matvæla- og dýraheilbrigðisstofnun til að hún tjái það sem hún er að vinna að og sé lýsandi fyrir þau stóru og mikilvægu verkefni sem hún á að sinna. Dýraheilbrigði snýr líka að öryggi fólksins og hinni miklu sérstöðu Íslendinga. Hæstv. landbúnaðarráðherra hefur ekki miklar áhyggjur. Ég er klár á einu, ef það hefði gerst á Þingvöllum að hæstv. forsætisráðherra hefði samið um það við hæstv. utanríkisráðherra að Hafrannsóknastofnun sjávarútvegsins væri flutt þá hefði hann spyrnt niður fæti. En hann hefur engar áhyggjur af því þótt allir vísindamenn landbúnaðarins, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins sem er innan Landbúnaðarháskóla Íslands, þótt allt þetta fólk fari. Hann hefur ekki skýrt mér frá því hvernig þeir samningar eru. Ég spyr: Á hvaða stigi eru þeir samningar sem verið er að gera? Eru þeir að gera einhverja samninga út af Hesti, Möðruvöllum og Stóra-Ármóti? Ég spurði ekki heldur um gæðastýringuna. Ég veit að hún verður hjá landbúnaðarráðuneytinu.  Mér finnst hæstv. landbúnaðarráðherra bláeygur. Hann hefur kyngt því sem Samfylkingin náði fram, að stinga landbúnaðarráðuneytinu með óvirðulegum hætti inn í sjávarútvegsráðuneytið. Ég er klár á því, hæstv. forseti, að þegar ný ríkisstjórn kemur að völdum verður það hennar fyrsta verk að fara yfir Stjórnarráðið og endurskipuleggja það í anda Bjarna Benediktssonar, lagaprófessors og fyrrverandi forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var sett niður nefnd manna til þess að fara yfir hugsanlegar breytingar á Stjórnarráðinu. Það kom ein tillaga frá fulltrúa Framsóknarflokksins í þeirri vinnu sem fól það í sér að fækka ráðuneytum að mig minnir niður í sex. Hvar heldur hv. þm. Guðni Ágústsson að landbúnaðarráðuneytið hefði lent í þeirri tillögugerð, sem var eina tillagan sem kom frá fulltrúum Framsóknarflokksins í þessari umræðu? Ímyndar hv. þingmaður sér kannski að landbúnaðarráðuneytið hefði staðið eitt og sér eftir í sex ráðuneyta ríkisstjórn? Auðvitað ekki. Það hefði leitt til þess að landbúnaðarráðuneytið hefði verið sameinað með öðrum ráðuneytum í nýju ráðuneyti alveg eins og verið er að gera núna. Það er ekki verið að stinga landbúnaðarráðuneytinu inn í sjávarútvegsráðuneytið frekar en sjávarútvegsráðuneytinu inn í landbúnaðarráðuneytið. Það er verið að sameina þessi tvö ráðuneyti með jafngildum hætti. Það kemur fram í allri þeirri vinnu sem við erum að vinna að við endurskipulagningu þessa nýja ráðuneytis. Um það sem ég sagði um vísindamennina þá vil ég vekja athygli á því, af því að hv. þingmaður hefur verið að vitna hér til umsagna sem hafa komið, að bæði fulltrúar landbúnaðarháskólanna og Bændasamtakanna eru jákvæðir gagnvart því að færa forræði þessara skóla undir menntamálaráðuneytið, enda sjáum við að menntamálin og skólamálin í landinu hafa verið að eflast og dafna upp á síðkastið. Halda menn að landbúnaðarháskólarnir muni hrynja niður í einhvern kyrking við það að fara inn í þetta ráðuneyti? Auðvitað ekki. Við erum að undirbúa þessa samninga, það liggur fyrir að við ætlum að leggja til hliðar ákveðna fjármuni sem sjávarúrvegs- og landbúnaðarráðuneytið mun halda utan um til þess m.a. að styrkja landbúnaðarhluta þeirra rannsókna sem fara fram í landbúnaðarháskólum. Ég kvíði því ekki að þessir skólar muni ekki verða þjónustustofnanir á þessu sviði fyrir landbúnaðinn eins og þeir hafa verið. Auðvitað munu þeir verða það, í því felst þeirra mikli styrkur. Aðeins út af nafni stofnunarinnar, það má endalaust deila um það mál. Þetta varð niðurstaðan og ég ætla út af fyrir sig ekki að fara í langar umræður um það. Þetta er atriði sem ég held að muni 

Hæstv. forseti. Sex ráðuneyti hafa aldrei verið á dagskrá. Ég hygg að við framsóknarmenn höfum talað um tíu ráðuneyti. Við gerðum okkur grein fyrir að við yrðum að sameina og endurskipuleggja Stjórnarráðið og vorum með í huga og töluðum um tíu jafngild ráðuneyti. Ég fór yfir það í ræðu minni, hæstv. landbúnaðarráðherra, að þetta gæti komið til greina, en það þýðir ekki að segja hér að þetta sé gert á jafnréttisgrundvelli. Hvað fór, hæstv. landbúnaðarráðherra, frá sjávarútveginum? Ekki neitt, hann hélt öllu sínu. Það eru höggnir af landbúnaðinum hinir og þessir vængir sem þar voru fyrir, ráðuneytin fengu ekki að renna saman jafngild. Það er óvirðing í því fólgin og Sjálfstæðisflokkurinn ber fulla ábyrgð þar á. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Ég vona auðvitað að þetta blessist allt en það þarf mikla vinnu. Ég finn það af spurningum mínum að hæstv. landbúnaðarráðherra svarar ekki skýrt.

Nei, hann svarar engu.

Það er ekki nein vinna hafin um samningagerð, engin vinna. Þetta er, eins og kemur fram í nefndarálitinu, sullumbull og óvönduð vinna við að breyta Stjórnarráðinu og færa til verkefni á milli ráðuneyta eins og kemur glöggt fram í góðu nefndaráliti minni hlutans og mörgum umsögnum. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að mönnum kann að þykja það sjálfsagður hlutur að segja já og hafa ekki uppi mikla gagnrýni, því að við þekkjum það líka að menn eru stundum látnir fara miskunnarlaust. Ég finn fyrir miklu meiri ótta hjá embættismönnum í dag en ég fann í umræðu um slík mál þegar ég byrjaði í þinginu. Þá höfðu þeir frelsi og treystu sér til að hafa skoðanir og máttu það kannski.

Hæstv. forseti. Mér er sagt að fundi fjárlaganefndar hafi verið að ljúka rétt í þessu. Ég hefði kosið að ná tali af fulltrúa okkar í þeirri nefnd áður en þessum fundi yrði fram haldið. Ég vil upplýsa hæstv. forseta og þingheim um að í fundarhléinu kom efnahags- og skattanefnd þingsins saman til fundar til að afgreiða tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Ég treysti mér ekki til að samþykkja að fjárlagafrumvarpið yrði afgreitt út úr þingnefndinni nema að því tilskildu að fyrir lægju samningar Þróunarfélagsins um sölu á eignum á Keflavíkurflugvelli og stærri samningar er varða kaup á þjónustu, vöru og verkum. Þetta snertir einn af tekjuliðum fjárlagafrumvarpsins og ég óskaði eftir því að fyrir nefndina yrðu lagðir þessir samningar áður en hún afgreiddi þá út úr nefndinni. Meiri hlutinn í efnahags- og skattanefnd þingsins féllst ekki á þá málaleitan og var fjárlagafrumvarpið þess vegna tekið út úr skatta- og efnahagsnefnd gegn mótmælum mínum. Ég vildi upplýsa hæstv. forseta um þetta. Í öðru lagi kveð ég mér hljóðs til að mótmæla því hringli sem hér á sér stað með dagskrá þingsins. Við vorum í miðri umræðu um frumvarp um tilfærslu verkefna innan Stjórnarráðs Íslands, málefni sem við hefðum fyrir okkar leyti getað fallist á að skotið yrði á frest - og reyndar meira en það. Við viljum að lagasetningunni verði frestað þannig að málið fái betri og vandaðri undirbúning frá hendi þingsins en nú eru ráðagerðir uppi um. En þessi breyting á dagskránni sem hæstv. forseti gerir einhliða og án nokkurs samráðs við þingflokksformenn, án þess að reynt sé að kalla þá saman til fundar þannig að við getum í sameiningu ráðið ráðum okkar, er einhliða ráðstöfun sem okkur er tilkynnt um. Síðan er sami hæstv. forseti Alþingis og sama stjórn þingsins að tala um markviss og málefnaleg vinnubrögð á þingi og það er ekki gerð hin minnsta tilraun til að hafa samráð við okkur í stjórnarandstöðu eða þingflokksformenn 

Herra forseti. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ég hef margítrekað óskað eftir gögnum um Þróunarfélagið, verið lofað þeim en þau koma ekki. Ég skrifaði ríkisendurskoðanda bréf, eða upplýsingasviði Alþingis, bað um þessi gögn og fékk þær skýringar að ríkisendurskoðandi hefði ekki heimild til að afhenda mér þau. Ég hélt að ríkisendurskoðandi heyrði undir forsætisnefndina og ég lít svo á að ríkisendurskoðandi sé að setja stein í götu mína, þá götu sem ég á að feta sem þingmaður til eftirlits með fjármunum ríkisins, tekjum og gjöldum. Ég tek líka undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að það er algerlega óþolandi að svona sé hringlað með dagskrána. Flokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skipuleggur sig fyrir fram fyrir daginn. Við vorum búin að skipuleggja okkur og undirbúa þessa umræðu í kvöld, áframhaldandi umræðu um bandorminn. Nú er búið að kippa því máli af dagskrá og taka upp önnur málefni sem menn eru ekki undirbúnir fyrir sem eru hér á staðnum.  Ég spyr, herra forseti: Hvers er að vænta með lengd fundartíma í kvöld?

Forseti vill upplýsa að til stendur að fresta 1. máli sem er á dagskránni, umræðu um það, og taka til umræðu mál nr. 2. Síðan verður séð til hvernig fram vindur umræðunni inn í kvöldið og staðan metin.

Herra forseti. Ég sit sem áheyrnarfulltrúi í efnahags- og skattanefnd og tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Þetta eru sérkennileg vinnubrögð, að manni finnst, hvernig haldið er á málum. Ég get líka tekið undir orð hv. þm. Atla Gíslasonar um það að hann hefur óskað eftir því að fá gögn, samninga og annað sem snýr að þessari sölu á eignum varnarliðsins. Manni finnst auðvitað skrýtið af hverju þetta Þróunarfélag á Keflavíkurflugvelli er ekki ohf. eins og önnur fyrirtæki á vegum ríkisins þegar ríkið á 100% … 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið vakin athygli á málefnum Þróunarfélagsins og þeim samningum sem það hefur gert, í reynd fyrir hönd okkar, ríkisins, ríkissjóðs.

Á forseti að skipta sér af því?

Ég vek  Hvað kemur hæstv. forseta þetta við? spyr hv. formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Við erum að afgreiða fjárlög frá nefnd og ég er að vekja athygli forseta þingsins 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 376 um breyting á lögum nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., eins og þeim var breytt með lögum nr. 156/2006. Í frumvarpinu er lagt til að frestað verði fjárveitingum að fjárhæð 4 milljörðum kr. sem til stóð að veita á næsta ári af söluandvirði Landssíma Íslands. Ástæðan er fyrst og fremst sú að undirbúningur framkvæmda er skemmra á veg kominn en áður var áætlað og eru þessar breytingar í samræmi við fjárlagafrumvarp fyrir næsta ár eins og það var afgreitt við 2. umr. í þinginu í gær. Þær framkvæmdir sem um ræðir varða í fyrsta lagi Sundabraut en þar verður frestað 3 milljörðum af framkvæmdafé ársins 2008 eins og það var upphaflega ráðgert. Þess í stað munu þær fjárveitingar dreifast á árin 2009 og 2010. Eftir sem áður er áformað að verja allt að 900 millj. kr. til Sundabrautar á næsta ári en eins og þingmenn vita háttar þannig til að undirbúningur þessa máls er ekki lengra á veg kominn en svo að 900 millj. kr. eiga að vera meira en nóg til að standa undir kostnaði næsta árs vegna þessa verkefnis. Í öðru lagi er um að ræða framkvæmdir við Landspítala – háskólasjúkrahús en þar er ráðgert að fresta 700 millj. kr. af því sem áður var áformað framkvæmdafé ársins 2008. Munu þeir fjármunir í staðinn dreifast á árin 2009–2011 en eftir sem áður er áformað að verja allt að 800 millj. kr. til þessa verkefnis á næsta ári. Alveg eins og ég gat um varðandi Sundabraut er staða verksins þannig að þessi fjárhæð, 800 millj. kr., á að vera rífleg til þess að standa undir því sem hægt verður að koma í verk varðandi þessa framkvæmd á næsta ári. Í þriðja lagi er lagt til að framlag til nýbyggingar fyrir Stofnun íslenskra fræða verði flutt til á milli ára, lækki á árinu 2008 úr 600 millj. í 300 millj. og hækki sem því nemur árið eftir. Ég legg til, virðulegi forseti, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þetta frumvarp sem snýr að frestun á ýmsum stórframkvæmdum sem áður voru ráðgerðar. Það er í fyrsta lagi framkvæmdir við Landspítalann, ég vek athygli á því að út í þá framkvæmd hefur verið spurt margoft í haust og við því fengist vægast sagt mjög loðin svör um ráðagerðir stjórnvalda í þeim efnum. Nú er að koma á daginn hvílík handarbakavinnubrögð hafa verið stunduð hvað þetta verkefni varðar enda var verkefnisstjórinn rekinn, eins og við munum, sennilega á pólitískum forsendum. Hann hugnaðist ekki þeim sem ræður núna ríkjum í heilbrigðisráðuneytinu sem kann að skýra að einhverju leyti hvers vegna þessar framkvæmdir hafa farið út af sporinu. Hér er einnig gert ráð fyrir því að fresta framkvæmdum vegna Sundabrautar og sömuleiðis á að fresta framkvæmdum að virði um 300 millj. kr. við nýbyggingu Stofnunar íslenskra fræða, Árnastofnunar. Það er kannski sú framkvæmd sem ég harma mest en þó vil ég taka fram að ég hef jafnan verið í hópi þeirra sem hafa hvatt til varúðar þegar kemur að fjárfrekum og mannfrekum framkvæmdum, sérstaklega á suðvesturhorninu. Það er í því samhengi sem ég hef horft til framkvæmdanna við tónlistarhús. Ekki svo að skilja að ég sé ekki ákafur fylgismaður þess að myndarlegt tónlistarhús rísi í Reykjavík, en ég hef sannast sagna haft áhyggjur af því að ráðist verði í mjög veigamiklar stórframkvæmdir, sérstaklega í þessum landshluta, á sama tíma. Ég tala nú ekki um núna þegar þenslan er sem allra mest. Þetta hefur verið mitt viðhorf. Þar fyrir utan hafði ég náttúrlega ýmislegt að athuga við samningana sem snúa að tónlistarhúsinu. Það er önnur saga. Ég ætla ekki að fara í neinar umræður um þessa frestun sem slíka á þessum framkvæmdum, við eigum eftir að ræða hana í nefndum þingsins og taka málefnalega afstöðu til hennar. Á hinu langaði mig að vekja athygli og minna menn á hvílíkur endemis farsi svokölluð landssímafjárlög voru á sínum tíma. Þau voru sett á árinu 2005 en eins og menn rekur eflaust minni til hafði ríkisstjórnin selt Landssímann frá þjóðinni gegn meirihlutavilja ef marka má skoðanakannanir. Nánast allar skoðanakannanir sem voru gerðar voru á þá leið að yfirgnæfandi meiri hlutinn var þessari ráðstöfun andvígur og taldi hana ekki heppilega. Hvað var þá til ráða? Þá kom áróðursdeild ríkisstjórnarinnar með það þjóðráð að búa til sérstök sólskinsfjárlög sem tengdust sölu Símans. Það voru hin frægu landssímafjárlög. Hvað var nú að finna í þessum landssímafjárlögum? Þar var að finna fjölmarga liði sem allir tengdust sólinni á einn eða annan hátt, það var allt jákvætt. Þar var enginn niðurskurður heldur var þar einvörðungu að finna jákvæð verkefni sem voru til vinsælda fallin. Það voru samgöngubætur, það átti að reisa hús fyrir íslensk fræði, Árnastofnun, það átti að styrkja fatlaða og aldraða og þar fram eftir götunum. Ríkisstjórnin gekk svo langt að gefa fyrirheit um útgjöld úr ríkissjóði þrjú kjörtímabil fram í tímann, ef ég man rétt. Ég man eftir því að margir hinna reyndari manna í fjárlagagerð úr röðum ríkisstjórnarinnar, stjórnarmeirihlutans á þingi, gengu úr þingsal þegar þetta var rætt. Að sjálfsögðu gerðu þeir sér grein fyrir því hvers konar sjónarspil þetta var. Landssímafjárlögin. Að sjálfsögðu eru útgjöld ríkisins reiknuð á sjálfstæðum grundvelli á ári hverju. Eða inni á hvaða bankareikningi var andvirði Símans geymt, nákvæmlega, til að taka út af til að uppfylla kvaðir sólskinsfrumvarpsins, landssímafjárlaganna? Það var að sjálfsögðu ekki gert. Við erum að tala um sjálfstæða ákvörðun sem tekin er á hverjum tíma en það var áróðursbragð ríkisstjórnarinnar að tengja sölu Landssímans einhverju því sem þjóðin teldi horfa til framfara og vera þjóðþrifamál. Þetta eru dæmi um það. Síðan erum við búin að upplifa það á hverju einasta ári að hringlað er fram og til baka með þessar ráðstafanir. Þetta er bara síðasti kaflinn, nýjasti kaflinn öllu heldur því að þetta verður ekki síðasti kaflinn, í þessum farsa sem upphófst hér á árinu 2005. Hæstv. forseti. Ég vildi vekja á þessu athygli og minna menn á þetta. Hvað varðar sjálft frumvarpið, nýjustu frestanirnar á sólskinslögunum frá 2005, er það nokkuð sem við eigum eftir að taka umræðu um í nefndum þingsins og síðar við 2. og 3. umr. Fyrir mitt leyti harma ég hve illa hefur verið staðið að framkvæmdunum við Landspítalann. Við hefðum viljað að þær væru í markvissari farvegi en þær eru, óvissa sem starfsemin býr við er að sjálfsögðu óþolandi þó að sá grunur læðist að manni að fyrir einkavæðingarríkisstjórninni, ríkisstjórninni sem hótar einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, vaki að svelta opinberar heilbrigðisstofnanir enda hleypur núna framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins um ganga Landspítalans og krefst þess að skorið verði niður um 2–3%. Það er sýnt að sú stofnun ein verður svelt um 0,5–1 milljarð á næsta fjárlagaári ef ekki kemur inn viðbótarfjármagn við 3. umr. fjárlaga. En á sama tíma er hér allt á bullandi ferð í undirbúningi að nýjum spítala í gömlu heilsuverndarstöðinni. Hvað skyldi hún eiga að heita, annað en náttúrlega Heilsuverndarstöð Reykjavíkur ehf.? Í Garðabæ er líka að rísa nýr spítali er okkur sagt. Þar taka einkaaðilar ákvarðanir um framkvæmdir sem síðan verða kostaðar úr ríkissjóði. Ákvarðanirnar eru teknar utan veggja Alþingis, fjarri fjárveitingavaldinu sem síðan kemur til með að borga brúsann því að Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin segja einum rómi: Að sjálfsögðu ætlum við að reka heilbrigðiskerfið úr sameiginlegum sjóðum. Það er viðkvæðið. En ákvarðanirnar um framkvæmdir eru ekki lýðræðislega teknar. Að sjálfsögðu segir hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir: Það á að fjármagna heilbrigðisþjónustuna úr sameiginlegum sjóðum. Já, ég tek undir það. En eiga þá ekki ákvarðanir um fjárútlát einnig heima í þessum sal þannig að það sé eitthvert samræmi þarna á milli og samhengi? Það er það sem ég óska eftir og ég vek athygli á því að grunsemdir vakna um vafasaman ásetning Sjálfstæðisflokksins með fulltingi hins góða, nýja dansfélaga, Samfylkingarinnar, sem hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins sagði að kynni að dansa vel. Nú væru runnir upp góðir tímar, hann hefði fundið sér pólitískan lífsförunaut sem léti vel að stjórn og væri áfjáður í að ganga einkavæðingarbrautina með Sjálfstæðisflokknum. 

Ég er alveg undrandi á hv. ræðumanni.

Hv. þingmaður er mjög undrandi á hv. ræðumanni þegar ég er að reyna að vekja athygli á því að það er verið að fresta framkvæmdum við opinbera heilbrigðisstofnun upp á 700 millj. kr. á sama tíma og ráðagerðir eru um að reisa einkasjúkrahús og verið að búa í haginn fyrir þau, annað í Reykjavík, hitt í Garðabæ, sem verða fjármögnuð úr opinberum sjóðum. Ég er að tala hér um lýðræðishalla. Ég er að segja að þarna er um að ræða ákvarðanir teknar úti í bæ af einkaaðilum á sama tíma og við skerum niður við almannaþjónustuna, við hin opinberu sjúkrahús. Ef hv. þingmanni finnst ekki ástæða til að ræða þetta veit ég ekki hvert hlutverk hv. þingmaður ætlar sér í þinginu. Er það kannski bara að samþykkja óútfyllta tékka? Ég vek athygli á því að það er verið að reisa kröfur á hendur ríkissjóðs, á hendur skattborgaranna og ég stend upp fyrir hönd skattborgarans á Íslandi og fyrir hönd þeirra sem vilja varðveita lýðræðislega ákvarðanatöku. Það er ekkert fáfengilegt að efna til umræðu um slíkt. Ég mótmæli því. En ég ítreka að þetta eru ráðstafanir sem hér er talað fyrir sem við eigum eftir að fjalla um í nefndum þingsins og síðar við 2. og 3. umr. málsins.

Forseti. Hér hefur hæstv. forsætisráðherra mælt fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. og gert grein fyrir því að þar sé um að ræða frestun á framlögum til þriggja mikilvægra verkefna. Í fyrsta lagi er þar um að ræða frestun á framlagi til framkvæmda við Sundabraut sem áttu samkvæmt gildandi lögum að vera á árinu 2008 3.900 millj. kr. en verða 900 millj. þannig að þar er um frestun að ræða upp á 3.000 millj. sem flytjast til síðari ára. Í öðru lagi er 700 millj. kr. frestun á framlagi til uppbyggingar Landspítala – háskólasjúkrahúss sem er þá fært frá árinu 2008 til áranna 2009–2011. Loks á að lækka áður ákveðið 600 millj. kr. framlag til nýbyggingar fyrir Stofnun íslenskra fræða í 300 millj. kr., þ.e. um helming, sem flytjist síðan yfir á árið 2009. Nú má auðvitað margt um þetta segja út af fyrir sig og eins og ég skil rökstuðninginn með þessu frumvarpi í greinargerð og framsögu hæstv. forsætisráðherra er meginröksemdin sú að umræddar framkvæmdir séu þannig staddar með tilliti til undirbúnings að það sé fyrirséð að ekki verði mögulegt að ráðstafa til þessara verkefna því fjármagni sem gildandi lög gera ráð fyrir. Kannski er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt að sé sú staða uppi sé gert ráð fyrir því að framlögum verði frestað. Ég tek líka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem sagði í ræðu sinni að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hefðum út af fyrir sig varað á undanförnum missirum við mikilli þenslu í efnahagslífinu og að við þær aðstæður væri eðlilegt ef dregið yrði úr opinberum framkvæmdum miðað við stöðu mála að það gerðist á höfuðborgarsvæðinu fremur en annars staðar á landinu. Ég lét hafa það eftir mér við 2. umr. um fjárlög að ég væri út af fyrir sig þeirrar skoðunar að það væri eðlilegt þegar um niðurskurð væri að ræða að hann kæmi þá heldur niður á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar. Þetta sagði ég sérstaklega í samhengi við umræðu um Sundabrautina. Vitaskuld er það engu að síður bagalegt. Ef við ræðum Sundabrautina sérstaklega er hún mjög mikilvægt samgönguverkefni á höfuðborgarsvæðinu sem lengi hefur verið í undirbúningi. Það er ekkert leyndarmál að það hefur verið flókið verkefni, væntanlega eitt stærsta samgönguverkefni sem ráðist hefur verið í hér á landi og þar af leiðandi er undirbúningur flókinn. Við það bætist síðan að skiptar skoðanir hafa verið á milli sveitarfélagsins Reykjavíkur annars vegar og ríkisins hins vegar um staðsetningu. Hér hefur farið fram ítarlegt umhverfismat vegna legu Sundabrautar og það mál tók síðan í raun og veru nýja stefnu þegar aftur var farið að ræða um möguleika á jarðgöngum á þeirri leið frekar en brú eða stokki. Þetta skýrir vissulega dráttinn á framkvæmdinni og ég skil mætavel að af þeim sökum sé ekki svigrúm eða mögulegt að ráðstafa öllu því fé sem lögin gerðu upphaflega ráð fyrir. Ég vek samt athygli á því að þetta er bagalegt, þetta er orðin mjög brýn samgöngubót og ég legg áherslu á að reynt verði að halda fast á málum og ákveðið af hálfu samgönguyfirvalda varðandi þessa framkvæmd til að hún komist sem fyrst í gagnið. Hér situr nú í salnum hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sem til skamms tíma var bæjarstjóri í Mosfellsbæ. Þessi framkvæmd er ekki síður hagsmunamál fyrir önnur sveitarfélög en Reykjavík, m.a. og ekki hvað síst Mosfellsbæ. Sundabrautin er sennilega sú framkvæmd í vegamálum sem mundi mest stytta fjarlægðir, ef svo má segja, á milli Vestur- og Norðurlands annars vegar og höfuðborgarinnar hins vegar, a.m.k. í tíma talið þótt ekki sé endilega í kílómetrum. Þess vegna vil ég segja að mér finnst mikilvægt að menn haldi vel á spöðum þannig að þetta mál komist á koppinn. Hitt sem ég vildi síðan vekja athygli á er Landspítalinn og háskólasjúkrahús í Vatnsmýrinni. Ég hef, og leyni því ekki, nokkrar áhyggjur af því að hér er lagt til að fresta 700 millj. kr. framlagi til uppbyggingar Landspítalans sem verði flutt á milli ára. Ég taldi mig vita nokkuð vel hver staða þessa verkefnis væri og nýt nú þess trausts hæstv. heilbrigðisráðherra að sitja í sérstakri nefnd sem hann skipaði nýlega til að hafa umsjón með þessu máli. Ég hef skilið það þannig á þeim vettvangi að enginn bilbugur væri á mönnum að halda áfram með þetta verkefni. Á skriflegu svari sem hæstv. heilbrigðisráðherra lagði hér fram við fyrirspurn frá Siv Friðleifsdóttur um nýtt sjúkrahús í Vatnsmýri var ekki annað að skilja en að engin stefnubreyting hefði orðið hvað varðar uppbyggingu háskólasjúkrahúss, þ.e. enn þá er stefnt að því að byggja upp Landspítalann í Vatnsmýri við Hringbraut eins og áður hafði verið stefnt að. Mér finnst þess vegna ekki örgrannt um að sú tillaga sem nú liggur fyrir í frumvarpsformi, í 2. gr. þessa frumvarps, fari í bága við þetta svar sem hæstv. heilbrigðisráðherra gaf á þingi við umræddri fyrirspurn - nema ég misskilji eitthvað það sem þar er á ferðinni. Þess vegna hefði ég viljað leita eftir því við hæstv. forsætisráðherra að hann staðfesti og ítrekaði það sem kom fram í skriflegu svari heilbrigðisráðherra, að þrátt fyrir 700 millj. kr. frestun á framlagi til byggingar Landspítala frá árinu 2008 yfir til áranna 2009–2011 liggi á bak við þá tillögu engin áform um að breyta þeirri stefnu sem hingað til hefur gilt. Hún var ítrekuð af hæstv. heilbrigðisráðherra, eins og ég sagði, í svari á þskj. 301, og ég vildi gjarnan fá staðfest að þarna á bak við liggi ekki við nein áform um að fresta eða draga úr hraðanum á þessu verkefni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt í svona stóru verkefni - og þess vegna er ég sammála því sem hæstv. heilbrigðisráðherra lagði upp með þegar hann skipaði þennan stýrihóp sem ég á sæti í - að vandað sé til undirbúnings verkefnisins. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að um leið og undirbúningi er lokið sé mjög mikilvægt að uppbyggingin gangi hratt og vel fyrir sig og við verðum ekki með þetta stóra spítalasvæði við Hringbraut í uppnámi í mörg ár. Ég held að það sé gríðarlega þýðingarmikið og þess vegna langar mig að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort hann staðfesti það ekki að engin áform séu um að hverfa frá þeirri stefnu þrátt fyrir þær tillögur sem hér liggja fyrir.

Herra forseti. Ég þakka þær umræður sem hafa orðið um efni þess frumvarps sem ég flyt hér. Eins og ég gat um er ástæða þess að það er flutt sú að gert hefur verið ráð fyrir í þeim lögum sem hér er rætt um að veittar verði í fjárlagafrumvarpinu fullríflegar fjárveitingar til þessara verkefna miðað við hina raunverulegu stöðu undirbúnings þessara mála. Það er ekki verið að tala um að fresta framkvæmdum umfram það sem þegar er orðið vegna aðstæðna, alveg eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi. Nýjar vendingar hafa komið upp varðandi Sundabraut. Það mál er ekki klárað á undirbúningsstigi, hvorki út frá skipulagi né umhverfismati. Þess vegna er ástæðulaust að veita meiri fjármuni í það verk en séð er fram á að þörf verði á alveg eins og hv. þingmaður gat um. Varðandi Landspítalann á hið sama við þar. Ég vil staðfesta það sem hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hefur þegar sagt á þinginu, og sem hv. þingmaður vitnaði til, að það er ekki verið að hverfa frá þessari framkvæmd með nokkrum hætti. Undirbúningur þessara framkvæmda er í því horfi að á árinu 2007 hefur verið unnið að gerð frumáætlunar á grundvelli þarfagreiningar í samræmi við lög um opinberar framkvæmdir. Þetta er allt saman í vinnslu og eins og hv. þingmaður gat um þekkir hann það auðvitað vel af þeim vettvangi sem hann nefndi. Í frumáætluninni felst að unnar eru fyrstu teikningar sem sýna skipulag á lóðinni sem og innra fyrirkomulag spítalans og heilbrigðisvísindadeilda sem tengjast háskólanum. Frumáætlunin er unnin í nánu samráði við starfsmenn Landspítala og Háskóla Íslands sem og skipulagsyfirvöld í Reykjavík. Samkvæmt samningi við vinningshafana úr skipulagssamkeppni frá hausti 2005 á frumáætlun að vera lokið í febrúar nk. Þegar áætlunin liggur fyrir er áformað að verkefnið verði lagt fyrir samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir og óskað heimildar til þess að hefja endanlega hönnunarvinnu. Þetta er sem sagt í febrúar á næsta ári, herra forseti, eftir rúma tvo mánuði. Eitt af verkefnum þeirrar nefndar sem hv. þingmaður gat um og hann situr í er að gera þegar í stað úttekt á núverandi stöðu verkefnisins og þeirri undirbúningsvinnu sem unnin hefur verið. Rétt þykir áður en hafist er handa við sjálfar framkvæmdirnar, þessar risavöxnu framkvæmdir sem munu kosta jafnmikið og ráð er fyrir gert, að fara heildstætt yfir alla liði málsins. Það er það sem núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra vinnur að. Meðal annars er ætlunin að skoða hvort unnt sé að reisa þetta hús með hagkvæmari hætti en núverandi áætlanir miðast við. Þar með tel ég að ég hafi tekið af öll tvímæli hvað þetta mál varðar og vil gjarnan að það liggi hér fyrir.

Herra forseti. Ég vil bara þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir mjög greinargóð svör við þeim vangaveltum og spurningum sem ég hafði uppi og ég tel að sú yfirlýsing sem hann gaf hér varðandi Landspítalann, uppbyggingu hans og þau áform sem eru um að reisa nýtt háskólasjúkrahús í Vatnsmýri, hafi verið afdráttarlaus, og mikilvægt innlegg í þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál.

Herra forseti. Við upphaf þessa fundar í dag gerði ég stuttlega athugasemd við að það mál sem hér er sett á dagskrá, breyting á lögum um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum, væri lagt fram með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég gerði athugasemd við að það frumvarp sem hér er lagt fram gerir eftir því sem ég fæ best séð ráð fyrir auknum kostnaði sveitarfélaganna við þetta verkefni en í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins er þess í engu getið og frekar sagt að hæpið sé að um raunverulega útgjaldaaukningu verði að ræða hjá sveitarfélögum eins og segir hér í kostnaðarmati. Ég fullyrði að þetta er ekki rétt. Verði þetta frumvarp að lögum mun það hafa í för með sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélög og samkvæmt samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla gagnvart sveitarfélögum á að vinna kostnaðarmat sem á að fylgja frumvarpinu þegar það kemur inn í þingið. Það kostnaðarmat á m.a. að vinnast í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga. Það liggur ekki fyrir í þessu frumvarpi og þetta er ekki í fyrsta skipti sem það gerist og ekki í annað skipti. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvort ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera með það samkomulag sem hún hefur gert við Samband íslenskra sveitarfélaga hvað þetta snertir. Inn í þingið koma æ ofan í æ frumvörp sem ekki uppfylla þessi skilyrði samkomulagsins. Síðan geri ég athugasemd við það líka að í greinargerð með frumvarpinu er þess í engu getið - í greinargerðinni er vísað til þess að frumvarpið sé byggt á niðurstöðum starfshóps sem fjármálaráðuneytið skipaði. Niðurstöðurnar er hvergi að finna. Þær fylgja ekki sem fylgiskjal með þessu frumvarpi. Þær er ekki að finna á heimasíðu fjármálaráðuneytisins og í greinargerðinni er hvergi getið um fyrirvara fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga, bæjarstjórans á Akureyri, Sigrúnar Bjarkar Jakobsdóttur, varðandi kostnaðarhlið þessa máls. Mér finnst ekki eðlilegt að málið sé tekið hér á dagskrá og ég hef gert athugasemd við það. Ég verð líka að segja, hæstv. forseti, að þegar ég gerði athugasemd við þetta í dag svaraði forseti mér í engu. Þó að ég hafi ekki langa þingreynslu hef ég langa reynslu af starfi í sveitarstjórn og ég hef aldrei upplifað það fyrr að forseti svari því ekki þegar fram kemur rökstudd beiðni um að mál sé ekki tekið fyrir, að forseti segi ekki einu sinni að hann sé ósammála þeirri beiðni. Ég óska eftir því 

Forseti telur að þetta frumvarp sé réttilega fram borið og réttilega á þeirri dagskrá sem hér liggur fyrir og sér enga ástæðu til annars en að ganga til umræðu um málið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum. Um næstu áramót fellur niður ákvæði til bráðabirgða í lögum um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001, þar sem gert er ráð fyrir því að innheimt sé sérstakt umsýslugjald sem nemur 0,01% af brunabótamati hverrar húseignar til að standa straum af kostnaði Fasteignamats ríkisins við að halda og þróa Landskrá fasteigna. Í frumvarpinu sem að hluta er byggt á niðurstöðum starfshóps sem fjármálaráðuneytið skipaði samkvæmt tilnefningu ráðuneyta, sveitarfélaga og hagsmunaaðila á síðasta ári eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á tekjustofnum Fasteignamats ríkisins. Frumvarpið byggist á eftirfarandi meginforsendum: Í fyrsta lagi sé því verkefni nú lokið að koma á fót sérstakri skrá, Landskrá fasteigna. Í öðru lagi er gengið út frá að draga megi talsvert úr heildarkostnaði vegna reksturs Fasteignamats ríkisins þar sem fyrrnefndu verkefni er nú lokið. Í þriðja lagi er reynt að skipta kostnaði vegna reksturs Landskrárinnar niður á þá aðila sem hagsmuni hafa af notkun og vinnslu upplýsinga úr Landskrá fasteigna. Í samræmi við framangreindar meginforsendur eru lagðar til eftirfarandi breytingar á tekjustofnum Fasteignamats ríkisins með frumvarpi þessu: Í fyrsta lagi er lagt til að sveitarfélög greiði stofnuninni árlegt gjald fyrir afnot af fasteignamati og nemi gjaldið 0,007% af heildarfasteignamati í sveitarfélaginu ár hvert í stað 0,0056% eins og verið hefur. Þrátt fyrir að gjöld sveitarfélaga á landinu aukist um liðlega 50 millj. kr. á ári, þ.e. í um 260 millj. kr., er ekki talið að um útgjaldaaukningu verði að ræða fyrir sveitarfélögin sé horft til þess sparnaðar sveitarfélaga að geta hætt rekstri sérstakra álagningarskráa fasteignaskatta og fasteignagjalda og nýtt Landskrá fasteigna þess í stað. Í öðru lagi er lagt til með frumvarpi þessu að vátryggingafélögin í landinu innheimti af húseigendum sérstakt brunabótamatsgjald af brunabótamati húseigna sem renni til Fasteignamats ríkisins. Brunatryggingarskylda fasteigna byggist einkum á að gæta hagsmuna húseigandans og jafnan hefur verið við það miðað að húseigandinn bæri ábyrgð á því að eign hans væri virt til brunabótamats og hann greiddi fyrir slíkt mat. Brunabótamatið er ekki einungis grundvöllur brunatryggingar fasteigna, heldur einnig grundvöllur viðlagatryggingariðgjalds og gjalds til ofanflóðasjóðs sem hvort tveggja er húseigendum til hagsbóta. Með hliðsjón af skiptingu kostnaðar af rekstri Fasteignamats ríkisins sem lögð er til grundvallar í frumvarpi þessu er lagt til að gjald þetta verði 0,0037% af brunabótamati húseigna. Á móti fellur þá alfarið niður 0,01% umsýslugjald af sama gjaldstofni sem húseigendur hafa einir þurft að bera á undanförnum árum. Þetta þýðir í raun að gjald húseigenda lækkar þar með um 63% frá því sem nú er. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpi þessu að gjald fyrir uppflettingu í Landskrá fasteigna og gjald fyrir ýmsa þjónustu Fasteignamatsins samkvæmt gjaldskrá renni til stofnunarinnar á grundvelli þess sjónarmiðs að þeir sem hagsmuni hafa af notkun upplýsinga og gagna á skrám stofnunarinnar greiði fyrir rekstur hennar. Herra forseti. Þetta eru meginatriði frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Herra forseti. Ég harma það mjög að forseti hafi ekki orðið við þeirri ósk minni að taka þetta mál ekki á dagskrá heldur óska eftir því að fjármálaráðherra drægi það til baka og ynni það betur miðað við þær forsendur sem ég gat um. Ég tel það mjög þýðingarmikið í samskiptum ríkis og sveitarfélaga að þau ákvæði sem ríki og sveitarfélög hafa orðið ásátt um í samkomulagi um samskipti sín á milli séu virt. Ég rifja það aðeins upp í þessu samhengi að í umræðu um málefni sveitarfélaganna hér fyrr í dag bar á góma fjármálareglur sveitarfélaga þar sem rætt var um mikilvægi þess að sveitarfélögin settu sér fjármálareglur. Nú er það afskaplega óskilgreint hugtak í raun og veru og hvaða skuldbindingar fælust hugsanlega í slíkum reglum. En eitt veit ég og það er að í Danmörku eru ákvæði um slíkar fjármálareglur, þau eru fest í lög. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að setja neinar fjármálareglur um sveitarfélögin öðruvísi en með lögum. Í dönsku lögunum er ekki bara kveðið á um skyldur sveitarfélaganna í þessu samhengi heldur líka um skyldur ríkisins. Kostnaðarmat eins og það sem ég er hér að ræða um er lögfest þannig að í danska þinginu er ekki hægt að leggja fram frumvörp sem hafa í för með sér kostnað fyrir sveitarfélögin öðruvísi en að á bak við þau liggi þá kostnaðarmat. Í þeim dæmum sem við þekkjum annars staðar frá þar sem fjármálareglur hafa verið settar lúta þær ekki bara að skyldum sveitarfélaga, heldur einnig og ekki síður að skyldum ríkisins og hvernig það á að koma fram í þessum samskiptum. Þess vegna er það skoðun mín að ef menn ætla að vinna áfram einhvers konar fjármálareglur verði það að gerast í frumvarpsformi og koma til umfjöllunar á Alþingi, um þetta verði að setja lög og þau geti ekki bara tekið til sveitarfélaganna heldur verði þá að kveða þar fast á um hvaða skyldur ríkið ber og að ríkið geti ekki lagt nýjar skuldbindingar á sveitarfélögin öðruvísi en að þeim fylgi öruggir tekjustofnar. Þetta vildi ég bara segja í upphafi um þetta mál. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef getað aflað mér í dag - þegar ég varð þess áskynja að þetta frumvarp væri hér á dagskrá - var eins og hér kemur fram í greinargerð skipaður starfshópur af fjármálaráðuneytinu 26. október 2006 samkvæmt tilnefningu ráðuneyta, sveitarfélaga og hagsmunaaðila. Efni frumvarpsins er byggt á niðurstöðum þessa starfshóps. Ég hef ekki getað nálgast niðurstöður starfshópsins, skýrsla starfshópsins virðist ekki liggja á lausu. Ég veit að í dag leitaði Samband íslenskra sveitarfélaga eftir því við fjármálaráðuneytið hvort hægt væri að fá þau gögn. Þau fundust ekki og voru ekki aðgengileg hjá fjármálaráðuneytinu og ég hlýt þess vegna að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort sá starfshópur sem þarna var skipaður hafi verið sammála um þær tillögur sem hér liggja fyrir. Ég hlýt líka að spyrja vegna þess að ég veit að það var fyrirvari af hálfu fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga í þessum starfshópi: Hvers vegna er þessa fyrirvara ekki getið í greinargerð með frumvarpinu? Hann er efnislegt innlegg í þetta mál. Það skiptir máli þegar frumvörp eru lögð hér fram á Alþingi að þá sé engum upplýsingum af þessum toga haldið frá þinginu. Þingið á að fá upplýsingar um hvað þessi starfshópur lagði til, ég tala nú ekki um hafi starfshópurinn ekki verið einhuga og/eða ef skilað hefur verið séráliti eða fyrirvörum. Sigrún Björk Jakobsdóttir, bæjarstjóri á Akureyri, var fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga í þessum starfshópi og hún skilaði fyrirvara sem ég ætla að fá að lesa hér, með leyfi forseta: „Að mínu mati orkar mjög tvímælis að ganga á þessum tímapunkti frá endanlegum tillögum um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem lagt er til í skýrslunni. Ástæðan er sú að í frumvarpi til mannvirkjalaga, sem senn verður lagt fram á Alþingi, er gert ráð fyrir að skráning í þágu byggingarfulltrúa og Byggingarstofnunar færist í enn meira mæli til Landskrár fasteigna en nú er. Þetta nýja verkefni kann að hafa umtalsverð áhrif á þau sparnaðaráform í rekstri FMR sem gert er ráð fyrir í skýrslunni. Byggingarstofnun fær enn fremur sérstakan tekjustofn, byggingaröryggisgjald, sem er ætlað að fjármagna starfsemi stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að byggja upp gagnagrunn um mannvirki fyrir Byggingarstofnun sem vistaður verði hjá FMR í Landskrá fasteigna og hlýtur Byggingarstofnun að taka þátt í stofnkostnaði og rekstri þess verkefnis. Byggingarfulltrúar sveitarfélaganna leggja til grunnupplýsingar í þann gagnagrunn en gert er ráð fyrir að sveitarfélög hafi aðgang að upplýsingum úr mannvirkjagrunni Landskrár fasteigna án greiðslu. Miðað við núverandi aðstæður eru rök fyrir hækkun framlags sveitarfélaganna til reksturs FMR, úr 200 í 250 millj. kr. á ári, fremur veik og gerir Samband íslenskra sveitarfélaga fyrirvara við þá tillögu. Þar má sérstaklega nefna að þótt eignarskattur sé vissulega ekki lengur lagður á er fasteignamatið notað sem grundvöllur útreiknings á vaxtabótum til einstaklinga. Einnig liggur ekkert fyrir um hvenær á yfirstandandi kjörtímabili ríkisstjórnarinnar stimpilgjald verður aflagt en tekjur ríkissjóðs af þeim skatti hafa vaxið gríðarlega undanfarin ár.“ Þetta er fyrirvari sem fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga gerir við þetta nefndarálit. Eins og ég segi höfum við ekki hér í höndum þetta nefndarálit þannig að það er býsna snúið að ætla að fara að tjá sig mikið um það við þessa umræðu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég hefði talið eðlilegt að birta þá skýrsluna sem fylgiskjal með þessu frumvarpi. Ég ítreka einnig spurningu mína til hæstv. fjármálaráðherra um hvort starfshópurinn hafi orðið sammála um þær niðurstöður sem hér liggja fyrir. Samkvæmt því sem kemur fram í þessum fyrirvara má ætla að kostnaðarauki sveitarfélaga geti orðið a.m.k. 50 millj. kr. á ári vegna þessara breytinga. Eins og við vitum hefur sá gjaldstofn sem hér er um að ræða tilhneigingu til þess að hækka og þar af leiðandi getur þessi kostnaðarauki orðið á komandi árum enn þá meiri en ég er hér að tala um vegna þess að framlagið er bundið við heildarfasteignamat í hverju sveitarfélagi. Ég hlýt því að velta þessu sérstaklega fyrir mér. Ég ítreka að ekki var gerð sjálfstæð kostnaðarumsögn vegna þessa frumvarps sem á að sjálfsögðu að gera samkvæmt því samkomulagi sem ríki og sveitarfélög hafa gert sín í milli. Mér finnst það mjög miður, og eins og ég sagði áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta er þetta að gerast æ ofan í æ. Þetta er ekki til fyrirmyndar í samskiptum ríkis og sveitarfélaga, alls ekki. Það má kannski minna á að í umræðunni um stöðu sveitarfélaganna í dag vakti einn hv. þingmaður stjórnarliðsins, 10. þm. Reykv. n. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, máls á því að þessi samskipti væru ekki í lagi og velti því fyrir sér hvort það væri tímabært að setja einhvers konar sáttasemjara til að hafa umsjón með samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ekki veit ég hvort hún átti þar kannski við ríkissáttasemjara, að hlutverk hans yrði víkkað út, eða hvort það ætti að skipa sérstakan gerðardóm eða hvað, en bara það að þingmaður úr stjórnarliðinu skuli velta þessu fyrir sér segir auðvitað meira en mörg orð um það að þessi samskipti eru ekki í lagi. Samkvæmt því sem ég fæ best séð samkvæmt þessu er um að ræða kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin burt séð frá því sem segir hér í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins þar sem því er haldið fram að það sé hæpið að um raunverulega útgjaldaaukningu verði að ræða hjá sveitarfélögunum. Þar er vísað til þess að um sé að ræða breytingar á skráningu og mati fasteigna sem muni hafa í för með sér einhverja hagræðingu fyrir sveitarfélögin. Ég kannast ekki við að það hafi sérstaklega verið til umræðu þegar umræðan stóð um Landskrá fasteigna, að það ætti að hafa einhver áhrif á sveitarfélögin, nema síður væri. Fyrst og fremst geri ég hér við 1. umr. athugasemdir við það hvernig frumvarpið er borið fram og hvernig það er matreitt inn í þingið. Ég get að sjálfsögðu ekki farið í neina mikla efnislega umræðu um frumvarpið sjálft vegna þess að mér finnst vanta allt sem við á að éta í þetta frumvarp, þ.e. þær tillögur sem starfshópurinn vann. Ég hefði talið mikilvægt að þær hefðu legið hér fyrir þannig að við gætum farið í efnislega umræðu en úr því sem komið er verður hún auðvitað að bíða umræðu í nefnd og 2. umr. um frumvarpið. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan, virðulegur forseti, mér finnst mjög þýðingarmikið að fyrir liggi kostnaðarmat sem byggir á því samkomulagi sem ríki og sveitarfélög hafa gert um að kostnaðarmat skuli unnið fyrir frumvörp sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin. Ég hlýt að árétta, enda þótt forseti hafi ákveðið að frumvarpið væri þinglegt og rétt fram borið og viljað taka það til 1. umr., þessar áhyggjur mínar af málinu og spyrja hvort ekki sé hægt að tryggja það í öllu falli - það er eiginlega lágmarkskurteisi - að í þeirri nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar verði kallað eftir viðhorfum Sambands íslenskra sveitarfélaga, kallað eftir kostnaðarmati, hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélögin og hvernig þá eigi að mæta því ef það reynist vera viðbótarkostnaður.

Vegna orða sem hv. þingmaður beindi til forseta mun forseti koma því á framfæri við viðkomandi nefnd sem mun fjalla um þetta mál að óskað hafi verið eftir viðkomandi upplýsingum.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur nokkrar athugasemdir við frumvarpið og framlagningu þess. Þá er auðvitað fyrst til að nefna að frumvarpið er frumvarp fjármálaráðherrans og ríkisstjórnarinnar en ekki starfshópsins eða nefndarinnar sem að því vann. Eins og kom fram í framsögunni er frumvarpið ekki nákvæmlega eins og starfshópurinn skilaði af sér og ber að nefna að í þeirri greinargerð sem starfshópurinn skilaði af sér var sérálit og fyrirvari frá fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mér þykir miður ef hv. þingmaður hefur ekki getað nálgast skýrsluna í ráðuneytinu í dag en henni verður að sjálfsögðu komið til nefndarinnar óski hún eftir því. Ástæðan er kannski sú að sá starfsmaður í ráðuneytinu sem hefur farið með þessi mál er í fríi og þess vegna hafa aðrir ekki getað fundið skýrsluna. 
             Varðandi hins vegar það að ekki sé kostnaðarmat er greinargerð frumvarpsins bara eitt kostnaðarmat. Greinargerðin og frumvarpið fjalla um hvernig eigi að skipta kostnaði og skilmerkilega er gerð grein fyrir því hvernig sá kostnaður muni skiptast í framtíðinni, þar á meðal á sveitarfélögin, og komist að þeirri niðurstöðu að þar sé ekki um kostnaðarauka að ræða. Hv. þingmaður fjallaði meira að segja um þennan hluta greinargerðarinnar hvað eftir annað í ræðunni. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hann er að fara því að þessu er vel til skila haldið. Síðan varðandi meint tengsl við óframkomið frumvarp til mannvirkjalaga er það bara þannig að þau lög sem um þetta gilda renna út um áramótin þannig að við þurfum að grípa til einhverra ráða. Og mannvirkjafrumvarpið er ekki komið fram, hvað þá að það sé 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra áttar sig að sjálfsögðu alveg á því hvað ég er að fara. Hann talar gegn betri vitund. Hann veit nákvæmlega hvað ég er að tala um og hvað ég er að vísa í. Það liggur fyrir að í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um kostnaðarmat lagafrumvarpa og stjórnvaldsfyrirmæla gagnvart sveitarfélögunum er kveðið á um það í 3. gr. í reglunum að Sambandi íslenskra sveitarfélaga skuli gefinn kostur á að veita umsögn um mat ráðuneytis á reglugerðardrögum á undirbúningsstigi þeirra og lagafrumvörpum. Þetta er samkvæmt þessum reglum sem ríkið hefur undirritað og ég man ekki betur en að einmitt hæstv. fjármálaráðherra hafi verið annar þeirra ráðherra sem skrifaði undir þetta samkomulag. Sambandi íslenskra sveitarfélaga var ekki gefinn neinn kostur á því að tjá sig um þann texta sem er í þessu kostnaðarmati þar sem er sagt að kostnaðaraukningin verði engin. Það er kannski bara einfaldast fyrir ríkið að kostnaðarmeta ekki frumvörp fyrir sveitarfélögin eða láta sveitarfélögin ekki sjálfstætt fá möguleika á að tjá sig um kostnaðarmat með því að segja að kostnaðaraukningin verði engin og segja: Það verður engin kostnaðaraukning, og þá þarf ekki að leita álits Sambands sveitarfélaga. Það er útúrsnúningur. Að sjálfsögðu á sambandið að fá möguleika á því að tjá sig um þetta vegna þess að þetta varðar sveitarfélögin. Þá hefði væntanlega komið í ljós ef ágreiningur hefði verið á milli þessara tveggja aðila um hvort þetta muni leiða til kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin. Menn hefðu þá getað farið yfir það. Það hefði verið vönduð stjórnsýsla. Kannski er þetta mat ráðuneytisins rétt en ég hef fulla ástæðu til að ætla að svo sé ekki, heldur að þær áhyggjur sem Samband íslenskra sveitarfélaga hefur af kostnaðaraukningu fyrir sveitarfélögin eigi við rök að styðjast. Það er þetta sem ég er að tala um. Virðulegur forseti. Fjármálaráðherra veit nákvæmlega um hvað ég er að tala um í þessu sambandi.

Herra forseti. Hv. þingmaður veit líka að varðandi kostnaðarmat vegna sveitarfélaga á frumvörpum ríkisins er ekki um skilyrðisleysi að ræða. Ég vil líta svo á að síðasta ræða hv. þingmanns hafi verið hreinar hártoganir og útúrsnúningur þar sem frumvarpið fjallar ekki um annað en kostnaðarskiptingu og greinargerðin þar með. Þegar hann vísar til þess að Samband íslenskra sveitarfélaga hafi ekki komið að málinu var hann sjálfur í sinni fyrstu ræðu að tala um fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga í þessari nefnd sem um þetta mál fjallaði og um fyrirvara þess fulltrúa um þetta mál og las m.a. upp úr honum um kostnaðinn. Það að gera grein fyrir kostnaði sveitarfélaganna er til þess gert að nefndirnar hafi upplýsingar um það hvaða áhrif frumvörpin geta haft. Í þessu tilfelli, eins og fram kemur í greinargerðinni og hefur komið fram í ræðu hv. þingmanns, liggja þessar upplýsingar algjörlega fyrir og því ætti nefndinni ekki að vera neitt að vanbúnaði að vinna í málinu og fara yfir það á þeim grundvelli. Ef hún hefur athugasemdir eða vill fá frekari upplýsingar getur hún leitað eftir þeim. Ef eftir þeim verður leitað í fjármálaráðuneytinu verður orðið ljúflega við því að veita þær og koma þeim á framfæri til þess að liðka fyrir störfum nefndarinnar.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að greinargerð frumvarpsins sé nánast bara kostnaðarmat. Staðreyndin er þó sú að í því kostnaðarmati segir að það sé hæpið að um raunverulega útgjaldaaukningu sveitarfélaganna verði að ræða. Eftir því sem ég fæ best upplýsingar um deilir Samband íslenskra sveitarfélaga ekki þessari skoðun sem kemur fram í frumvarpinu og hefur leitað eftir skýringum, veit ég í dag frá fjármálaráðuneytinu, og ekki fengið þær. Þarna eru tvö sjónarmið uppi um hvort þetta leiði til kostnaðarauka. Það er alveg ljóst að samkvæmt því samkomulagi sem ég hef margvísað hér í og fjármálaráðherra þekkir því að hann skrifaði undir ber að sjálfsögðu að vinna slíkt kostnaðarmat og gefa Sambandi sveitarfélaga kost á að veita umsögn um það. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að það er ekki skilyrðislaust kostnaðarmat. Ef um er að ræða áætlaðan kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin ber hins vegar að vinna slíkt kostnaðarmat. Ég er undrandi á því að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki einfaldlega segja það. Vönduðustu vinnubrögðin væru þau að láta slíkt mat fara fram til að ganga úr skugga um hvaða áhrif þetta hefði á sveitarfélögin en það er eins og menn séu sí og æ að reyna að koma sér undan því að vinna slíkt mat. Að lokum, virðulegi forseti, hlýt ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Komi það í ljós í vinnu nefndarinnar eða í frekari vinnslu á kostnaðaráhrifum þessa frumvarps að það hafi í för með sér kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin, mun þá fjármálaráðherra ekki styðja það að sveitarfélögunum yrði bættur sá kostnaðarauki sem frumvarpið kynni hugsanlega að hafa í för með sér?

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um skráningu og mat fasteigna. Þar er sérstaklega verið að tala um uppbyggingu á svokallaðri Landskrá fasteigna sem er afskaplega merkilegt fyrirbæri sem hefur oft verið rætt í Alþingi. Árið 2000–2001 voru samþykkt lög um að hækka gjald á íbúðareigendur og að tilhlutan hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sem þá hét, var það gjald hækkað nokkuð í meðförum þingsins, sem er óvenjulegt, átti að standa í fjögur ár og standa undir uppbyggingu þessarar skrár. Það var ákaflega metnaðarfullt verkefni sem fólst í því að allar veðbækur yrðu tölvutækar og öll meðhöndlun fasteigna mjög lipur. Uppbygging skrárinnar tók lengri tíma en ætlað var og er eiginlega núna fyrst lokið, sjö árum seinna, tók þess vegna sjö ár í staðinn fyrir fjögur, og allan þann tíma hafa fasteignareigendur greitt fyrir þennan stofnkostnað. Á síðasta ári var þetta framlengt um eitt ár og þá var sérstaklega rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem ég stýrði þá hvort ekki væri kominn tími til að þessu færi að ljúka. Þá kom fram að í þeirri stofnun sem hefur staðið í þessum framkvæmdum og þessum stofnkostnaði, Fasteignamati ríkisins, var ekki einu sinni gerður munur á rekstri og stofnkostnaði. Það fékkst ekki á hreint hversu stór hluti af þessum gjöldum færi í stofnkostnað og hversu mikið í rekstur. Eðlilega ætti allur stofnkostnaðurinn að hætta þegar búið væri að byggja skrána upp. Svo er ekki. Þessi skrá nýtist sveitarfélögum óskaplega mikið við að leggja á skatta. Hún nýtist fasteignasölum og öðrum við meðhöndlun og sölu fasteigna, mjög mikil hagræðing að því. Svo nýtist hún tryggingafélögum við að leggja á brunatryggingariðgjald. Þessi skrá er mjög verðmæt og ég vil benda á það, herra forseti, að það eru íbúðareigendur sem hafa staðið undir öllum stofnkostnaðinum og eiga þessa skrá. Þess vegna finnst mér dálítið undarlegt ef þeir eiga að halda áfram að borga af henni og eiga samkvæmt þessari áætlun að borga 141 millj. Ég vil gjarnan að hv. efnahags- og skattanefnd fari sérstaklega ofan í það hvort það sé ástæða til að íbúðareigendur haldi áfram að borga af skrá sem þeir eiga sjálfir, hafa sem sagt staðið algjörlega undir stofnkostnaði við. Ættu ekki hinir aðilarnir sem nýta hana að fara að borga meira? Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að gert er ráð fyrir því að stofnkostnaður fasteignamatsins á þessu ári sé um 715 millj. kr. Tekjurnar hafa vaxið í takt við hækkun fasteignaverðs sem hefur hækkað umfram allt annað. Þessar áætlanir um stofnkostnað hafa farið langt umfram það sem áætlað var. Svo er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að þessi kostnaður lækki um 75 millj. á næsta ári, 10%, herra forseti, þegar stofnkostnaðinum er hætt. Ég hélt að hann mundi lækka miklu meira. Þegar menn fara að reka þetta batterí með miklu auðveldari hætti en áður var vegna þess að það er komin svo fín skrá, fínn stofnkostnaður og fínt hugvit og forrit, hélt ég að reksturskostnaðurinn mundi lækka mikið. Ég mun leggja til að hv. nefnd fari sérstaklega ofan í saumana á því hvað af þessum rekstrarkostnaði hafi verið stofnkostnaður á þessu ári og hvað rekstrarkostnaður. Það var beðið um það síðast og fengust ekki greinargóð svör við því. Einnig vil ég vita hvort ekki sé óeðlilegt að fasteignareigendur haldi áfram að borga af fínni skrá sem þeir einir hafa hannað fyrir aðra aðila eins og sveitarfélögin, tryggingafélögin og fasteignasala. Ég tel að stofnunin eigi að ná inn meiri tekjum með gjöldum og eigi auk þess að draga saman reksturinn þar sem stofnkostnaðinum er lokið.

Hæstv. forseti. Það er bara ein spurning til hv. þm. Péturs H. Blöndals, formanns efnahags- og skattanefndar: Hvaða tekjustofnar eiga þá að koma? Hann segir í lok ræðu sinnar að það eigi að lækka þessi framlög í raun enn þá meira en hér er gert ráð fyrir og að stofnunin eigi að afla meiri tekna með sérstökum gjöldum. Hvaða gjöld eru það og hverjir eiga að greiða þau?

Herra forseti. Ég nefndi líka að stofnunin ætti að draga meira saman í rekstri. Hún á að spara miklu meira en 70 millj., 10%. Þegar hún hættir að stofna skrána, þegar stofnkostnaðinum lýkur, trúi ég ekki öðru en að reksturinn ætti að dragast mikið saman. Auk þess tel ég að aðilar sem nýta skrána, eins og t.d. sýslumenn og aðrir sem voru áður með mannskap í að skrá fasteignabækur, eigi að borga sinn skerf. Nú þarf ekki lengur handvirkar skrár, nú er þetta allt sjálfvirkt. Ríkið ætti þá að borga einhvern hluta af sparnaðinum. Sveitarfélögin hafa líka óskaplega mikinn sparnað af þessu. Ef við reiknuðum dæmið, hvað þau hafa sparað mikið á þessari fjárfestingu fasteignareigenda, íbúðareigenda, munu þau komast að því að þau hafa grætt óskaplega mikið á þessu, sveitarfélögin, í því að leggja á gjöld. Margir hafa sparað á þessu og ég vil að þeir aðilar taki við rekstrinum þegar fasteignareigendur eru búnir að stofna þessa fínu skrá.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði alls ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hans, þ.e. um hvaða gjöld ættu að koma til viðbótar til að standa undir þessum kostnaði og hverjir ættu að greiða þau. Að lokum talaði hann um að aðrir ættu að taka að sér þennan rekstur, ef ég skildi hann rétt. Átti hann við að það ætti að einkavæða þetta verkefni?

Herra forseti. Ég taldi mig hafa talað nægilega skýrt. Áður vann her manns við að skrá þinglýsingabækur hjá sýslumannsembættunum. Mér skilst að sú vinna hafi minnkað allverulega með tilkomu Landskrár fasteigna. Áður voru sveitarfélögin í miklum vandræðum með að leggja á fasteignagjöld. Mér skilst að sú vinna sé miklu léttari og auðveldari en áður var. Mér finnst að setja ætti dæmið upp og reikna út hvað þeir hafa hagnast mikið á þessu og greiða inn í þessa stofnun sem því nemur þannig að fasteignaeigendur haldi ekki áfram að greiða gjald og leigu af eign sem þeir hafa sjálfir staðið undir alfarið. Það stóð alltaf til að af yrði mikil hagræðing. Hún hefur orðið. Ég var ekki að fara í felur með það að ég tel að sveitarfélögin megi gjarnan fara dýpra í vasann hjá sér, jafnvel dómsmálaráðuneytið mætti borga hluta af þessu. En ég geri sérstaklega kröfu til þess að stofnunin dragi saman í rekstri því að það er ekki einleikið, þegar hún er búin að fá fjárfestingarframlög í sjö ár í staðinn fyrir fjögur, af síhækkandi gjaldstofni, að hún geti ekki dregið saman nema um 10% þegar stofnkostnaðinum er lokið. Þetta er eins og menn væru að byggja hús og svo héldu menn áfram að greiða kostnað, sem nemur því að byggja húsið, alla tíð eftir að húsið er risið. Það er búið að byggja þessa skrá, Landsskrá fasteigna, og þá er óeðlilegt að íbúðareigendur haldi áfram að greiða fyrir það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu eru lagðar til ýmsar breytingar á lögum um tekjuskatt, flestar þeirra minni háttar. Tvær þeirra er þó vert að nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi er lagt til að viðmiðunarfjárhæðir laganna, þ.e. fjárhæðir vegna sjómannaafsláttar, barnabóta og vaxtabóta, hækki í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2008. Í því sambandi er rétt að nefna að samkvæmt gildandi lögum um tekjuskatt hækkar persónuafsláttur árlega í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs næstliðna tólf mánuði, þ.e. frá desember til desember ár hvert. Samkvæmt verðlagsforsendum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2008 er áætlað að hækkun vísitölunnar á umræddu tímabili nemi 4,8%. Persónuafslátturinn mun því að óbreyttu hækka í takt við þá forsendu í upphafi næsta árs án sérstakrar lagabreytingar. Í öðru lagi eru í frumvarpi þessu lagðar til breytingar á reglum um greiðslu barnabóta með börnum sem eru heimilisföst í einhverju ríkja hins Evrópska efnahagssvæðis, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum. Þeim breytingum er ætlað að tryggja betur að íslenskar reglur um rétt til barnabóta samrýmist reglugerðum Evrópubandalagsins um beitingu almannatryggingareglna, þar með talið greiðslu barnabóta, gagnvart launþegum og fjölskyldum þeirra sem flytjast milli aðildarríkja. Um þann rétt hefur ríkt ákveðin óvissa sem ætlunin er að eyða með frumvarpi þessu. Evrópusambandsreglugerðirnar eru hluti VI. viðauka EES-samningsins og er þeim m.a. ætlað að koma í veg fyrir að aðildarríki geri búsetu fjölskyldu launþega í aðildarríki að skilyrði fyrir greiðslu fjölskyldubóta þar sem slíkt mundi aftra launþega frá því að nýta sér reglur um frjálsa för launþega. Samkvæmt reglugerðunum skal launþegi eða sjálfstætt starfandi einstaklingur sem heyrir undir löggjöf aðildarríkis eiga rétt á þeim bótum sem löggjöf þess aðildarríkis gerir ráð fyrir til handa börnum sem eru búsett í öðru aðildarríki, sé hann talinn framfærandi þeirra á sama hátt og þau væru búsett í fyrrgreindu ríki. Þannig á til að mynda íslenskur ríkisborgari sem starfar í Frakklandi en telst framfærandi barns á Íslandi sama rétt á barnabótum frá frönskum stjórnvöldum eins og ef barnið byggi í Frakklandi. Á sama hátt og pólskur ríkisborgari sem starfar hér á landi en er með börn á framfæri í Póllandi rétt á barnabótum frá íslenskum stjórnvöldum eins og ef barnið væri á Íslandi. Með aðild sinni að Evrópska efnahagssvæðinu ber Íslandi að framfylgja þessum reglugerðum. Með tillögu frumvarpsins er eins og áður sagði stefnt að því að veita fyrrnefndum reglugerðum traustari lagastoð í íslenskum rétti. Að lokum eru í frumvarpinu einnig lagðar til ýmsar breytingar á hugtakanotkun og orðalagi, m.a. til samræmis við sambærileg hugtök í lögum um ársreikninga, auk nokkurra leiðréttinga. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka fjármálaráðherra fyrir ítarlega ræðu sem var upplýsandi um þetta mál. Þó er talsvert undir í þessu frumvarpi ef betur er að gáð. Ég vil af því tilefni spyrja hæstv. ráðherra hvort það beri að skilja orðalag fremst í greinargerð á bls. 3 í frumvarpinu þannig að það sé endanleg niðurstaða ríkisstjórnarinnar að hrófla ekki við skattleysismörkum við afgreiðslu fjárlaga og aðrar tengdar lagabreytingar hér fyrir áramót, þ.e. eins og þarna stendur: „Persónuafslátturinn mun því að óbreyttu hækka í takt við þá forsendu í upphafi næsta árs án sérstakrar lagabreytingar.“ Er þetta útskýringarorðalag eða er þetta orðalag sem gefur í skyn að hæstv. ríkisstjórn hafi einhver áform um að hækka persónuafsláttinn meira? Tæpast á að skerða hann þannig að hann haldi ekki í við verðlag. Það eru auðvitað veruleg tíðindi ef það er endanleg niðurstaða hjá ríkisstjórninni að það verði ekki hróflað við skattleysismörkunum, þau hækki ekki neitt. Efast má um að þetta dugi til að halda í við verðlagið eins og verðbólguþróunin er að læðast aftan að mönnum núna. Nú man ég ekki nákvæmlega loforð Sjálfstæðisflokksins, ef einhver voru, um skattleysismörk en svo mikið man ég að Samfylkingin hafði fögur orð um að gera þar verulega bragarbót. Það vill svo til að það eru a.m.k. tveir hæstv. ráðherrar í salnum sem geta staðfest þetta. Það var að vísu svolítið mismunandi eftir því hvar í kosningabaráttunni Samfylkingin var stödd og hverjir töluðu fyrir hana hversu vel hún ætlaði að gera. En menn muna eftir loforðum og tölum, bæði að 100 þús. kr. væri náttúrlega algert lágmark og 120 þús. kr. man ég eftir líka á fundi. Síðan mun í Borgarnesi - það er svo undarlegt þegar Samfylkingin kemst til Borgarness að þá verða alltaf tíðindi - mun einn af vöskustu frambjóðendum Samfylkingarinnar hafa lofað 150 þús. kr. skattleysismörkum. Það gerði hv. þm. Ellert Schram á fundi með öldruðum í Borgarnesi og að því eru mörg vitni. Þess vegna hlýtur að vekja verulega athygli ef þetta er niðurstaðan, að Samfylkingin ætli ekki að standa við þetta kosningaloforð frekar en svo mörg önnur sem hér hefur borið á góma, t.d. í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Fyrsta spurningin er því ósköp einfaldlega þessi: Er þetta til staðfestingar því að það sé endanleg niðurstaða ríkisstjórnar, stjórnarflokkanna og meiri hluta þeirra, að skattleysismörk verði ekkert hækkuð á þessu ári? Ég kalla það að sjálfsögðu ekki hækkun að þau taki verðbólgu- eða verðlagsuppfærslu. Í öðru lagi vil ég spyrja lítillega um aðra liði, þ.e. sjómannafrádráttinn sem á að taka hækkunum samkvæmt sömu tölu, 4,8%, sem mundi vera áætluð tólf mánaða hækkun vísitölu neysluverðs miðað við mælingu hennar í desember. Hins vegar vekur athygli að viðmiðunarfjárhæð barnabóta á einungis að hækka um 3,2%. Þar er allt í einu notað orðalagið „í samræmi við áætlaða meðalhækkun á vísitölu neysluverðs“, skerðingarmörkin liðlega 8% í samræmi við meðalhækkun launavísitölu. Hverju sætir að viðmiðunarfjárhæðir barnabóta hækka þarna um nokkuð lægri prósentu en hinar viðmiðunarfjárhæðirnar, þ.e. persónufrádráttur þá og sjómannaafsláttur? Vildi hæstv. fjármálaráðherra vera svo vinsamlegur að skýra það? Þriðja atriðið sem mig langar að gera að umtalsefni er lagabreyting um greiðslu barnabóta til allra þeirra sem njóta réttinda innan Evrópska efnahagssvæðisins og reyndar í Færeyjum, sem væntanlega er á grundvelli Hoyvíkur-samningsins: Er þetta virkilega til staðfestingar á því sem mig hefur lengi grunað, þykist reyndar hafa upplifað sjálfur, að íslensk stjórnvöld hafi allt frá 1994 og fullgildingu EES-samningsins vanefnt að tryggja þessi réttindi? Mér er nær að halda að svo sé. Svo mikið veit ég, og tala af eigin reynslu, að á árumum 1995–1997 var framkvæmd þessara mála í algeru skötulíki af hálfu íslenskra stjórnvalda og börn Íslendinga búsett erlendis tímabundið fengu ekki barnabætur frá íslenska ríkinu. Þetta var svo mikið hneyksli að a.m.k í. einu ef ekki tveimur hinna Norðurlandanna greiddu viðkomandi lönd þann hlutinn sem átti að koma frá Íslandi vegna þess að þar nálgast menn þetta út frá réttindum fjölskyldnanna, rétti barnanna, og niðurstaða skattayfirvalda, t.d. í Svíþjóð, var sú að börnin eða fjölskyldur þeirra ættu ekki að missa þennan rétt sinn þótt Íslendingar hefðu ekki mannað sig upp í að framfylgja þessu, raunar bæði ákvæðum hins norræna samnings og samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eftir að hann kom hér til sögunnar. Hvers vegna þarf lagabreytingu svo seint sem á árinu 2007 ef framkvæmdin á þessum hlutum hefur verið í lagi? Það er svo sem auðvitað hægt að segja að betra sé seint en aldrei og það eigi að fagna því að loksins eigi að koma þessu í lag en ég held að menn eigi þá að viðurkenna, ef svo er, að þetta hafi ekki verið framkvæmt eins og til stóð af hálfu íslenskra yfirvalda. Það er auðvitað stórkostlega ámælisvert að þær reglur og lög samræmist ekki reglum Evrópusambandsins að þessu leyti, um rétt til barnabóta og beitingu almannatryggingareglna gagnvart launþegum og fjölskyldum þeirra. Hver er grunnreglan? Jú, hún er ósköp einföld, hefur verið svo síðan 1994 og hefur lengi verið svo samkvæmt gamla norræna samningnum. Hún á að vera sú að menn missi einskis af réttindum sínum þó að þeir flytjist búferlum innan svæðisins. Þannig á það að vera. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Hefur hann upplýsingar undir höndum um hvernig þessu verði hagað? Hvað er á bak við þetta dularfulla orðalag þar sem einhvers staðar er tekið svo til orða að það eigi að „tryggja þetta betur“ og það hafi „ákveðin óvissa ríkt“? Er með þessu orðlagi reynt að breiða yfir það að þetta hafi aldrei verið í lagi af hálfu Íslendinga og aldrei framkvæmt? Væri þá ekki heiðarlegra að segja það? Ég þekki þetta af eigin raun. Það er að vísu langur tími síðan en ég veit að þessar reglur voru ekki virkar. Þá var því ekki borið við að það vantaði lagastoð eða að þetta væri eitthvað óljóst því að þetta var tekið í lög strax með fullgildinu, í framhaldi að fullgildingu EES-samningsins. Ég geri ráð fyrir að það hafi verið áður í lögum heimilt gagnvart norræna svæðinu að þetta mætti gera. Ég held að ég muni það alveg örugglega rétt að í lögum um tekju- og eignarskatt, t.d. þeim kafla sem snýr að greiðslu barnabóta, hafi verið heimildir sem vísuðu til ákvæða EES-samningsins. Sé þetta rétt er það alveg með endemum að tekið hafi talsvert á annan áratug að koma þessu í lag og nú sé loks reynt að gera bragarbót á því með því að styrkja lagastoð þessara ákvæða, sem mér er til efs að hafi þurft í raun, einfaldlega vegna þess að ég held að það hafi verið framkvæmdin hér heima sem hafi verið í molum hjá íslenskum yfirvöldum. Enginn virtist kannast neitt við neitt á sínum tíma þegar ég fór að grafast fyrir um þessi mál. Skattstjórar umdæmanna vísuðu á yfirmenn sína og fjármálaráðuneytið og eftir dúk og disk varð það eiginlega niðurstaðan að þetta væri einfaldlega ekki komið til framkvæmda. Ég held að það væri fróðlegt að fá svör um þetta, virðulegi forseti, frá ráðherra. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta en bíð spenntur eftir því að heyra hin pólitísku tíðindi sem sem væntanlega koma til með að felast í svari ráðherrans.

Frú forseti. Í fyrsta lagi er um sérstök ákvæði að ræða hvað varðar hækkun á persónuafslætti sem eru miðuð við verðbólgu síðustu 12 mánuði og þótti rétt að láta það einnig taka yfir sjómannaafsláttinn, svo tengdur sem hann er persónuafslættinum. Hins vegar þótt rétt að halda áfram með hefðbundna viðmiðun á öðrum þáttum sem miða við breytingar á meðaltalsverðlagi á milli ára. Til lengri tíma litið ætti það að koma út á það sama. Hv. þingmaður spurði hvort búið væri að taka ákvörðun um að hækka ekki persónuafsláttinn. Í því sambandi vitnaði hann til orðalags til útskýringar á því að til þess að það breyttist þyrfti að koma til lagabreyting. Ekki stendur til af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja fram slíkt lagafrumvarp nú. Varðandi að réttindi barna, sem greiða má barnabætur með, séu betur tryggð, eru lögin í dag þannig að bæði framfærandi og barn þurfa að vera tryggð á grundvelli almannatryggingalaga til þess að hægt sé að greiða barnabætur. Með frumvarpinu verður því breytt þannig að einungis framfærandinn þarf að vera tryggður á grundvelli almannatryggingalaga en ekki barnið líka, eins og væri ef barnið væri búsett á Íslandi. Ef barn er hins vegar búsett annars staðar er það ekki tryggt á grundvelli almannatryggingalaganna. Ég vona að mér hafi tekist að útskýra það. Eftir sem áður getur vel verið rétt, frú forseti, að við hefðum átt að vera búin að gera þá breytingu fyrir löngu síðan.

Virðulegi forseti. Það staðfestir sem sagt að barnabæturnar munu hækka minna en skattleysismörk eða persónufrádráttur og sjómannafrádráttur og jafnframt að valin er sú viðmiðun sem leiðir til minni hækkunar þar. Það er augljóst mál að við þessar aðstæður virðist stefna í að þær rýrni að verðgildi miðað við það sem lagt er til. Verið getur að það komi jafnvel eða betur út við einhverjar aðrar aðstæður og annars konar verðbólguþróun þegar öðruvísi stendur á árinu en virðist gera núna og munar þarna 1,6%. Þær rýrna þess vegna talsvert. Í öðru lagi var staðfest, og þarf þá væntanlega ekki frekari vitna við og sitja hér líka þögulir hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar, að ekki á að lyfta skattleysismörkunum um eina einustu krónu umfram áætlaða verðbólgu á næsta ári. Það eru þá öll afrekin sem menn ætla að ráðast í eða vinna í framhaldi af sínum digru kosningarloforðum um mikla hækkun skattleysismarka. Í þriðja lagi varðandi réttindi fjölskyldna til bótagreiðslna, óháð búsetu innan Evrópska efnahagssvæðisins, er mér nær að halda að í svari ráðherra blundi í raun staðfesting á því sem ég óttaðist, að framkvæmdin hafi verið í skötulíki allan tímann síðan samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var gerður og guð má vita hve lengi gagnvart norræna markaðnum. Málið, eins og ég þekki til, snýst ekki aðeins um erlenda ríkisborgara, t.d. sem vinna hér, eru skattgreiðendur en eiga börn á sínu framfæri erlendis. Ég held að það hafi líka bitnað á börnum Íslendinga búsettum erlendis tímabundið, þótt fyrirvinnan eða sá sem hér væri skattskyldur byggi á Íslandi. Ég held því að íslenskir ríkisborgarar 

Hæstv. forseti. Þetta hafa verið mjög fróðlegar umræður. Komið hefur fram að barnabætur hækka að hlutfalli til minna en skattleysismörk og ýmis önnur viðmið í tekjusköttum. Mig langar til að rifja upp umræðu sem fór fram á Alþingi í upphafi ársins. Þá var sagt úr ræðustóli m.a., með leyfi forseta, nánar tiltekið 30. janúar 2007: „Árið 1995 voru greiddar ótekjutengdar barnabætur til allra barna að 16 ára aldri en nú eru þær einungis greiddar til barna að 7 ára aldri. Þetta er veruleg breyting sem kom raunverulega í valdatíð þessarar ríkisstjórnar í upphafi, að hætta að greiða ótekjutengdar barnabætur til allra barna að 16 ára aldri. Ég býst við að ekkert land sé hægt að finna sem greiðir eins lágar barnabætur og hér er gert og skerðingin er örugglega hvergi eins mikil og hérna. Þær eru raunverulega alls staðar ótekjutengdar og greiddar í flestum tilvikum börnum að 16 eða 18 ára aldri. Þar er um raunverulegar barnabætur að ræða, virðulegi forseti, en í höndum þessarar ríkisstjórnar hafa barnabæturnar orðið að láglaunabótum.“ 
             Síðar segir sami ræðumaður eftir að hafa furðað sig á því að stjórnarliðar skuli hafa kjark til að koma í ræðustól á Alþingi og berja sér á brjóst og ræða um barnabætur á Íslandi. Ræðumaður segir, með leyfi forseta: „Hver er staðreyndin í þessu máli? Ég hef látið reikna þetta allt saman út. Staðreyndin er sú að barnabætur skertust frá 1995 til 2005 um 10.450 millj., um liðlega einn milljarð á hverju einasta ári frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Barnabætur hafa hækkað frá 1995 um 14% meðan vísitala neysluverðs hefur hækkað um 41%. Þetta eru staðreyndir málsins og liggja fyrir reiknaðar út af hagfræðingi, barnabæturnar hafi verið skertar um liðlega einn milljarð á hverju ári frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Þær hafa hækkað um 14% frá 1995 og vísitala neysluverðs um 41%.“ Hér var verið að tala fyrir frumvarpi sem Samfylkingin flutti og það var 1. flutningsmaður frumvarpsins, hæstv. núv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sem hafði orðið. Hún sagði við forseta þingsins að það væri eitt af brýnustu úrlausnarefnum þingsins og óskaði eftir því að það fengi hraða meðferð. Mig langar nú að beina þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki hafi komið til tals við ríkisstjóranarborðið af hálfu Samfylkingarinnar, ráðherra Samfylkingarinnar hæstv., að knýja fram breytingar á barnabótakerfinu þannig að fulltrúar þess flokks gætu nú komið hér kinnroðalaust í ræðustól á Alþingi. Ég hef margoft spurt um þróun barnabóta á undanförnum árum. Síðast fékkst við því svar undir lok undir lok vorþings og kom fram að árið 1991 voru barnabætur á föstu verðlagi miðað við árið 2005 7,5 milljarðar rúmir en voru á árinu 2005 komnir niður í 5,3 milljarða. Það gerðist þrátt fyrir hin digru loforð Framsóknarflokksins á sínum tíma um að stórbæta barnabótakerfið og varð tilefni þess að hæstv. núv. félagsmálaráðherra og sá sem hér stendur vöktu athygli á þróun barnabótanna og sviknum fyrirheitum í því efni. Ég hef hér útskrift af ræðuhöldum sem fram fóru á síðasta degi þingsins þar sem ég vakti athygli á því svari sem ég hafði þá nýfengið í hendur um hver þróunin hefði verið. Hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, varð til svara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og varð reyndar nokkuð svarafátt. Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. félagsmálaráðherra, tók mjög undir málflutning minn og sagði m.a., með leyfi forseta: „Það er mjög vel við hæfi á þessum síðasta degi þingsins á kjörtímabilinu að ræða svar fjármálaráðherra um skerðingu á barnabótum þar sem ráðherrann staðfesti sjálfur það sem við höfum ítrekað haldið fram í Samfylkingunni,“ - það var reyndar svar sem var að koma við fyrirspurn frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, en látum vera - „þá gífurlegu skerðingu sem orðið hefur á barnabótum á kjörtímabilinu sem er um 10 milljarðar frá árinu 1995 til 2005 og staðfest er í þessu svari. Þó að verið sé að bæta þetta á síðasta ári og þessu ári þá er eingöngu verið að skila litlu til baka af þeim tíu milljörðum sem hafa verið teknir af barnafólki, kannski innan við 20%. Það sem verra er, er líka það að núverandi ríkisstjórn hætti að greiða ótekjutengdar barnabætur ...“ Síðan fer hæstv. ráðherra út í málflutning sem ég hef hér vísað til og hún hafði uppi við annað tækifæri eða í ársbyrjun, 30. janúar. Ég vil fá það upplýst - það er synd að hér skuli enginn vera til svara úr Samfylkingunni  Ég veit að því miður tíðkast um of að ráðherrar komi sér hjá því að svara en það er einföld, efnisleg, málefnaleg spurning. Ég óska eftir að fá það upplýst hvort Samfylkingin hafi talað fyrir því við ríkisstjórnarborðið að hækka barnabæturnar og hver hafi þá verið afstaða Sjálfstæðisflokksins. Samfylkingin hefur áður talað með ákveðnum hætti um þær svívirðilegu skerðingar sem barnafólk hefur þurft að sæta á undanförnum árum. Komu kröfurnar aldrei fram frá Samfylkingunni eða komu þær fram og var hafnað af hálfu Sjálfstæðisflokksins? Mér finnst eðlilegt að við fáum það upplýst við umræðu um málið, þegar hún verður, eftir allar yfirlýsingarnar, allar miklu heitstrengingarnar um úrbætur. Við skulum ekki gleyma kosningaloforðunum sem gefin voru í sambandi við barnabæturnar. 

Frú forseti. Ég minnist vel þeirrar umræðu sem hv. þingmaður vitnaði til í lok þingsins í vor. Ég minnist þess reyndar ekki að mér hafi verið svarafátt. Ég man ekki betur en ég hafi svarað hv. þingmanni fullum hálsi með talnalegum rökum um það hversu mjög svo kjör barnafjölskyldna hefðu batnað í tíð ríkisstjórnarinnar. En við skulum ekki deila um það núna. Hins vegar varðandi spurningu hans um hvað hefði borið á góma við ríkisstjórnarborðið og við gerð fjárlaganna þá held ég að hv. þingmaður geri sér fullkomna grein fyrir því að það er engan veginn við hæfi að ég sé að tíunda það hér hvað hver hefur sagt eða lagt til, hvaða rök einstakir ráðherrar í ríkisstjórninni hafa komið með og hvaða afstöðu þeir hafa tekið til einstakra liða við vinnslu fjárlagafrumvarpsins. Ég held að hv. þingmaður hafi gert sér vel grein fyrir því áður en hann spurði spurningarinnar að það væri engan veginn við hæfi að ég gæfi upp slíkar upplýsingar ef ég hef þá haldið því eitthvað sérstaklega til haga hvað einstakir ráðherrar, hvort sem þeir eru úr mínum flokki eða samstarfsflokknum, hafa haldið fram í þeirri umræðu sem jafnan fer fram þegar unnið er að gerð fjárlaga.

Hæstv. forseti. Stjórnarliðar hafa nú ekki verið sérstaklega feimnir við að viðra skoðanir sínar, jafnvel um ágreiningsefni um Evrópusambandið, um evruna eða um hernaðarmálin. Auðvitað vilja menn fá að vita hvað sérstakur hermálaráðherra ríkisstjórnarinnar, formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafi haft til þessara mála að leggja. Á maður að trúa því að hún hafi fremur talað fyrir aukningu hernaðarútgjalda á Íslandi, á annan milljarð króna, í stað þess að færa barnafólki raunverulegar kjarabætur? Hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, segir að sér hafi ekki orðið svarafátt. Upphafsorð hans við þessa umræðu voru, með leyfi forseta: „Ég verð að viðurkenna að ég er svona hálfaumur yfir þessu svari sem hv. þingmaður var að vitna til.“ Þetta er nú samkvæmt mínum kokkabókum að verða svarafátt en reyndar skal geta þess sem síðar kom í svarinu, að hæstv. ráðherra vísar til þess að á kosningaárinu hafi ríkisstjórnin bætt verulega í. Svarið hafi því ekki náð nema fram á árið 2005. Mér finnst ekkert óeðlilegt að spurt sé um afstöðu stjórnarflokkanna og einstakra ráðherra þegar um er að ræða kosningaloforð, loforð sem kjósendum voru gefin fyrir kosningar. Þá er eðlilegt að um það sé upplýst á Alþingi.

Frú forseti. Nú vill svo bærilega til og ber svo vel í veiði að hér eru viðstödd umræðuna formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra og fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra, og formaður heldri manna eða eldri manna félags Samfylkingarinnar, fyrrverandi forseti ÍSÍ og KSÍ og ýmislegt fleira, hv. þm. Ellert B. Schram. Þannig að hér vantar ekki stórmennin til að standa fyrir svörum. Hæstv. fjármálaráðherra neitar með öllu, sjálfsagt af tillitssemi við hið brothætta andrúmsloft í ríkisstjórninni, að upplýsa hverju það sæti að barnabætur eigi ekki að hækka verulega nú við afgreiðslu fjárlaga og laga fyrir áramótin, eins og menn hafa gengið út frá miðað við málflutning Samfylkingarinnar. Það á ekki síst við um hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem fór hamförum í fyrravetur á síðasta degi þingsins, hneykslaðist á því hvernig fyrri ríkisstjórn hefði skert barnabætur og ekki stóð á fyrirheitunum um að því yrði snarlega kippt í liðinn kæmist Samfylkingin til einhverra áhrifa. Nú stöndum við frammi fyrir niðurstöðum sem hæstv. fjármálaráðherra staðfesti hér áðan, að það eru ekki áform ríkisstjórnarinnar að flytja aðrar tillögur en þær sem þegar liggja fyrir samkvæmt fjárlögum og þetta frumvarp vísar í eða felur í sér. Barnabætur munu því skerðast að raungildi á næsta ári allverulega, vegna þess að það er notuð sú viðmiðun eða valin sem er óhagstæðari í þessu tilviki og felur í sér aðeins 3,2% hækkun á sama tíma og áætluð 12 mánaða hækkun vísitölu neysluverðs verður 4,8%, hið minnsta samkvæmt spá. Það er því aldeilis ekki verið að bæta í heldur er nokkuð ljóst að bæturnar koma til með að rýrna. Ég hvet málsvara Samfylkingarinnar til að taka þátt í umræðunni og ég spyr þá: Er þetta gert að tillögu Samfylkingarinnar eða var Samfylkingin ofurliði borin með einhverjar tillögur um að hækka barnabætur en náði þeim ekki fram? Menn geta þá gert það upp við sig hvort þeir vilji taka viljann fyrir verkið eða hneykslast frekar á hinu að Samfylkingin skuli vera svona lin að hún hafi ekkert í gegn. Ég veit að formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra heyrir mál mitt. Það getur varla verið svo stórmikilvægur einkafundur sem hún á með hæstv. samgönguráðherra að hún megi ekki verða við því að sinna hér þingskyldu sinni og svara fyrir Samfylkinguna í þessum efnum. Er það niðurstaðan, að skattleysismörkin muni ekki hækka neitt? Jafngrátt og þau hafa verið leikin undanfarin ár halda þau varla í við verðlag. Við þekkjum hvernig skattbyrðin hefur flust til frá hátekju- og meðaltekjufólki yfir á lágtekjufólk og engir hafa nú vitnað oftar í t.d. rannsóknir Stefáns Ólafssonar prófessors en einmitt Samfylkingin, kannski fyrir utan mig. Stefán Ólafsson hefur gert miklar rannsóknir á því hvernig það að halda skattleysismörkunum niðri og láta þau tæplega fylgja verðlagsþróun, hvað þá þróun launa, hefur orðið til þess að mikil skattbyrði hefur verið flutt niður eftir launaskalanum. Þetta er nánast óumdeilt, það er kannski einn maður á Íslandi sem efast um þetta, Hannes Hólmsteinn Gissurarson. Það á sem sagt ekki að hrófla við því hér og það sem vekur kannski enn meiri furðu er að barnabæturnar eigi að rýrna. Er Samfylkingin sátt við þetta og hefur hún engin áform um að reyna að knýja fram einhverjar breytingar á þessu á þeim dögum sem eftir lifa þingsins fyrir jól? Það væri auðvitað lafhægt því 3. umr. er eftir og ákaflega einfalt að útbúa breytingartillögur um hækkun þessara liða, t.d. barnabótanna, ég get gert það fyrir Samfylkinguna ef það skyldi vefjast fyrir henni í ár. Það hefur ekki gert það undanfarin ár þegar hún var í stjórnarandstöðu. Þá kunni Samfylkingin að semja breytingartillögur um gríðarlega hækkanir á þessum hlutum. En hvar eru þær nú? Eða er þess kannski að vænta að Samfylkingin muni flytja þingmannatillögu til breytinga um hækkun á barnabótum af því hún hafi ekki komið því fram í ríkisstjórninni? Ég held að Samfylkingin geti ekki kveinkað sér undan því að hún sé spurð út í þessa hluti miðað við málflutning hennar hér á undanförnum þingum. Engin manneskja hefur tekið jafndjúpt í árinni og hneykslast jafnóskaplega á frammistöðu fyrri ríkisstjórnar á þessu sviði og hæstv. núverandi félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Það hlýtur að mega ganga eftir því og reyna að fá um það upplýsingar hverju það sæti að menn ætla þá ekki að reynast sjálfum sér samkvæmari en raun ber vitni og hvort ekki einu sinni hafi verið gerð tilraun til þess, t.d. í ríkisstjórn eða í þingflokki Samfylkingarinnar þegar fjárlagafrumvarpið var þar staðfest, að breyta þessu. Er það virkilega þannig að hver einn og einasti af 18 þingmönnum Samfylkingarinnar samþykkti fyrirvaralaust strax í haust að það yrðu engar hækkanir á skattleysismörkum og að barnabætur mundu rýrna? Er það þannig? Það væri fróðlegt að fá einhverjar upplýsingar um það hér. Ef svo er komið hjá Samfylkingunni að hún ratar ekki lengur í þennan ræðustól eða brestur alveg gjörsamlega kjark til þess að standa fyrir máli sínu þá verður auðvitað við það að búa. En þá segir það líka mikla sögu.

Frú forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að þrátt fyrir að mismunandi aðferðum sé beitt við uppfærslu á þeim tölum sem um er að ræða þá muni barnabæturnar rýrna. Barnabæturnar eru hækkaðar miðað við þá vísitöluhækkun sem er í frumvarpinu sem miðar við breytingar á meðalverðlagi á milli ára. Það sem er að gerast þá núna er að breytingin er frá meðaltalsverðlagi ársins 2007 til meðaltalsverðlags ársins 2008 eins og því er spáð. Hins vegar miðast hækkun persónuafsláttar við vísitöluhækkun síðustu 12 mánaða frá áramótum að telja. Þarna er einfaldlega verið að beita mismunandi aðferðum og þetta endurspeglar reyndar mismunandi aðferðir sem notaðar eru þegar verið er að mæla verðbólguna. Það má segja að þessi 12 mánaða aðferð sem er notuð við persónuafsláttinn endurspegli þá aðferð sem Seðlabankinn gjarnan notar þegar hann er að mæla verðbólguna þegar hann horfir 12 mánuði aftur í tímann, í baksýnisspegilinn eins og oft er sagt. Hins vegar þegar verið er að nota breytingar á meðaltalsverðlagi á milli ára þá er það meira í takt við þær verðlagsbreytingar sem jafnan eru notaðar þegar verið er að fjalla um fjárlagafrumvarpið og vinnu við það. Ástæðan fyrir því að svona er fyrirkomið varðandi persónuafsláttinn er sú að þetta var niðurstaða í samkomulagi sem gert var við Alþýðusambandið á sínum tíma þegar þessari skipan var komið á. Sjómannaafslátturinn tengist mjög persónuafslættinum og þar sem hann hefur ekki alltaf reglulega hækkað þá þótti rétt að nota sömu aðferð við hann, svo ég útskýri þetta, frú forseti, eins og ég best get.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir og ég tek skýringar hans alveg gildar, svona tæknilega séð. Ég vefengi þær ekkert og ég hygg að þetta sé alveg laukrétt, að þetta skýri muninn. Ég fagna því að sjálfsögðu og tel það náttúrlega rétt hjá hæstv. ríkisstjórn að láta sjómannafrádráttinn frekar njóta vafans og taka af þessari hærri prósentustigshækkun upp á 4,8% eins og skattleysismörkin. Það finnst mér að sjálfsögðu eðlilegt enda er þarna í raun og veru um sérstök skattleysismörk að ræða fyrir sjómenn. Það sem mér sýnist hins vegar gerast við núverandi aðstæður er að með þeirri aðferð sem barnabæturnar notast við í því tilviki þá munu þær koma óhagstæðar út núna. Ég held að það hljóti eiginlega að segja sig sjálft. En viðmiðunin er önnur og það er notuð sú reikniregla sem þarna hefur verið fylgt. Ég vefengi ekki að það sé rétt. Skerðingarmörkin fylgja hins vegar launavísitölu og hækka um liðlega 8% og það er í samræmi við meðalhækkun launavísitölu. Þá fór ég að reyna að rifja upp í huganum kauphækkanaprósenturnar samkvæmt enn gildandi kjarasamningum. Er þá ekki nokkuð ljóst t.d. að einnig þarna verða tekjulágir hópar eða fjölskyldur sem eingöngu hafa fengið taxtahækkanir en ekki notið launaskriðs, fyrir skerðingu? Ég held það að sé alveg ljóst að þetta kemur óhagstætt út í slíkum tilvikum. Það er ekki ofrausninni fyrir að fara og ekki eru launamenn látnir njóta vafans. Ekki eru t.d. barnabæturnar meðhöndlaðar eins og sjómannafrádrátturinn. Það hefði sjálfsagt og örugglega verið hægt að gera, því með því að setja einfaldlega hærri peningaupphæð inn í fjárlagafrumvarpið þá væri hægt að borga hærri barnabætur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka skýringar mínar gildar en þá verðum við líka að hafa í huga að þessari aðferð hefur verið beitt við barnabæturnar frá ári til árs og þær eru raunverulega frá meðaltalsverðlagi eins árs til þess næsta og svo koll af kolli. Ef hinni aðferðinni væri síðan beitt áframhaldandi, að hún sé þá frá upphafi árs til loka árs og aftur frá upphafi til loka árs, kemur það í sama stað niður þó að mælingarnar séu á misvíxl þegar byrjað er á þennan hátt. Á endanum kemur það í sama stað niður því að verið er að mæla sama hlutinn. 
             Aðrar uppfærslur, sem um er að ræða, eru hluti af þeirri sveiflujöfnun sem er innifalin í íslenska skattkerfinu. Þegar vel árar og tekjur eru miklar hækka skattarnir raunverulega vegna þess að tekjurnar eru að aukast, ekki vegna þess að prósentan sé að hækka. Hin sjálfvirka sveiflujöfnun er innbyggð í kerfið og er það talið til fyrirmyndar hvað skattkerfi varðar. Þegar verr árar og tekjur eru lægri og hækka hægar verður skattbyrðin á móti léttari. Þetta skiptir verulegu máli og eins og ég segi er þetta jafnan talinn kostur á íslenska skattkerfinu til viðbótar við þann einfaldleika sem þar er að finna.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir málefnalega umræðu og greinargóð svör við þeim spurningum sem beint er til hans. Hið sama verður ekki sagt um fulltrúa Samfylkingarinnar. Hér í hliðarsal fyrir stundu var formaður þess flokks, hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og til hennar var beint spurningum og til annarra forsvarsmanna Samfylkingarinnar. Spyrja má hvort pólitískar skylmingar við Samfylkinguna eigi rétt á sér nú og ég vil færa nokkur rök fyrir því. Ekki er liðið ár síðan umræða fór fram um barnabótakerfið á Íslandi og Samfylkingin lagði reyndar fram frumvarp, eins og ég vísaði til hér áðan, í byrjun þessa árs um gagngerar úrbætur á því sviði. Síðan gerist það rétt fyrir kosningar, gott ef það var ekki á síðasta degi þingsins, að umræða var tekin um barnabæturnar og þá var eftirfarandi sagt - og langar mig til að vitna í núv. hæstv. félagsmálaráðherra eftir að hún hafði farið með þá rullu sem ég vísaði til áðan, um stórfelldar skerðingar á barnabótum í valdatíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Hæstv. ráðherra segir, með leyfi forseta, og bið ég menn að taka eftir: „Þetta er auðvitað hrein skömm fyrir ríkisstjórnina og þetta er minnismerki um svik stjórnarflokkanna við barnafjölskyldur, ekki bara í þessu máli heldur varðandi fæðingarorlofsgreiðslur, sem hafa verið verulega skertar á kjörtímabilinu og eru ekki 80% af launum heldur 72–74%. Þetta eru líka svik við fjölskyldur að því leyti að því var heitið hér á þingi árið 1991 í samræmi við þingsályktunartillögu frá Alþingi að heildarstefna yrði mótuð í málefnum barna og unglinga og það hefur verið svikið þrátt fyrir að fyrir lægi vilji Alþingis í samþykktri þingsályktunartillögu að það verði gert. Ríkisstjórnin hefur farið illa með barnafjölskyldur og það verður sannarlega bætt þegar núverandi ríkisstjórn fer frá og við tekur ríkisstjórn okkar jafnaðarmanna.“ Þetta voru orð hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, á síðasta degi þingsins í aðdraganda síðustu þingkosninga. Nú er spurt um efndir. Við stöndum frammi fyrir því að á komandi ári verða barnabætur skertar að raunvirði og það þvert ofan í sverar yfirlýsingar af því tagi sem hér hefur verið vísað til. Ég vek athygli Alþingis og ég vek athygli allra þeirra sem þessa umræðu heyra á því að enginn forsvarsmanna Samfylkingarinnar treystir sér til að koma í ræðustól og svara fyrir stefnu sína og þau svik sem Samfylkingin er hér að verða uppvís að.

Hæstv. forseti. Í gærkvöldi var þingfundur, stóð allt kvöldið og fram á nótt, ég held að klukkan hafi verið orðin hálfeitt þegar þingstörfum lauk. Þegar formenn þingflokka komu saman til að ráða ráðum sínum eða öllu heldur til að hlýða á hugmyndir hæstv. forseta um þinghaldið í dag var rætt um það hvort þingfundi yrði haldið fram á kvöldið. Ekkert var endanlega ákveðið í því efni en fyrir mitt leyti lýsti ég eindregnum andmælum við því að þingfundur stæði lengur en til klukkan tíu. Ég skildi það svo, þótt ekkert yrði fastmælum bundið á þeim fundi að sönnu, að þingfundur yrði ekki látinn standa mjög langt fram á kvöldið. Ég ítreka að ekkert var fastmælum bundið um þetta atriði en lagði fyrir mitt leyti, og fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, áherslu á að þingfundur stæði ekki lengur en til klukkan tíu. Hér hafa farið fram ágætar umræður um mikilvæg málefni, við erum búin að afgreiða einhver mál til þingnefnda en nú er mál að linni. Ég óska eftir því að hlé verði gert á þessum fundi eða að forseti geri okkur heyrinkunnugt að þingfundi verði lokið. Ég óska eftir svörum.

Forseti hyggst halda áfram með dagskrána.

Forseti hyggst halda áfram með dagskrána. Ég spurði: Hve lengi stendur til að halda þessum fundi áfram? Ég vek athygli á því að þingfundur stóð fram á nótt í gær, fram til klukkan hálfeitt. Það eru uppi mjög hörð mótmæli gegn því að þingfundi verði haldið áfram eftir klukkan tíu, það var hæstv. forseta ljóst. Nú óska ég eftir því að annaðhvort verði gert að þingfundi verði slitið eða hlé verði gert á honum og efnt til fundar með forseta þingsins. Hér eru á dagskrá mál sem munu kalla á allítarlega umræðu og ég vísa í frestun á frumvarpi til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá, það er stórmál. Þar var gert samkomulag, gert var samkomulag við verkalýðshreyfinguna á sínum tíma sem ríkisstjórnin virðist ætla að rjúfa núna og fer ekki í gengum þingið umræðulaust, það mega menn vita, það er deginum ljósara og það verður ekkert afgreitt sisvona. Ég óska eftir afdráttarlausum svörum frá forseta þingsins um framhald þessa fundar. Ég hef krafist þess fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þingfundur standi ekki lengur en til klukkan tíu. Við féllumst á það fyrir okkar leyti, í ljósi þess að miklar annir eru í þinginu og við vildum greiða fyrir þingstörfum, að efnt yrði til kvöldfundar í kvöld en með því skilyrði að þingfundur stæði ekki lengur en til klukkan tíu. Nú óska ég eftir svörum og viðbrögðum forseta þingsins við þessari beiðni okkar.

Einn hv. þingmaður, 4. þm. Norðaust., hefur óskað eftir að taka til máls en forseti hyggst fresta fundi í tíu mínútur.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 81/2003, um fjarskipti, með síðari breytingum. Samkvæmt fjarskiptalögum skulu allir notendur eiga rétt á alþjónustu fjarskipta óháð staðsetningu og er Póst- og fjarskiptastofnun heimilt að fela fjarskiptafyrirtæki, einu eða fleirum, að bjóða slíka þjónustu. Telji fjarskiptafyrirtæki sig verða fyrir fjárhagslegu tjóni vegna þeirrar alþjónustukvaðar sem á það er lagt er því heimilt að sækja um fjárframlag úr jöfnunarsjóði alþjónustu en í þann sjóð greiða öll fyrirtæki sem reka fjarskiptanet eða þjónustu í hlutfalli við bókfærða veltu sína. Með því frumvarpi sem hér er lagt fram er lögð til breyting á 3. mgr. 22. gr. laganna. Með breytingunni er hlutfalli þessa jöfnunarsjóðsálags sem fjarskiptafyrirtækin greiða í jöfnunarsjóð breytt úr 0,12% í 0,65% af bókfærðri veltu. Þessi breyting er í samræmi við tillögur Póst- og fjarskiptastofnunar en stofnuninni ber samkvæmt lögum að gera tillögu um breytingu á jöfnunargjaldi í samræmi við áætlaða fjárþörf sjóðsins. Að þessu sinni er verið að bregðast við auknum útgjöldum úr sjóðnum samkvæmt úrskurði úrskurðarnefndar í fjarskipta- og póstmálum en í honum var kveðið á um greiðslu ríflega 163 millj. kr. til Símans hf. vegna alþjónustukvaðar fyrirtækisins. Núverandi hlutfall álagningargjalds tekur hins vegar mið af fyrri fjárframlögum úr sjóðnum vegna Neyðarlínunnar hf. sem hafa verið 25–30 millj. kr. árlega. Áætlað er að hækkuð álagningarprósenta muni skila um 208 millj. kr. á ársgrundvelli en sjóðurinn er nú neikvæður um 4 millj. kr. Þá er ekki gert ráð fyrir frekari útgjöldum vegna krafna um greiðslur úr sjóðnum vegna alþjónustu fyrr en árið 2006–2007. Hækkun gjaldsins mun leggjast á veltu ársins 2008 og koma til greiðslu á árinu 2009. Af ofangreindu má sjá að breytingar á jöfnunarsjóðsgjaldi eru nauðsynlegar til að tryggja jafnvægi í starfsemi sjóðsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ekki er mikið um þetta mál að segja þegar það er lagt fram við 1. umr. Gert er ráð fyrir því að verið sé að auka framlögin í jöfnunarsjóð alþjónustu og miðað við þær upplýsingar sem fram koma í greinargerð eða athugasemd við frumvarpið eru færð þau rök fyrir þeirri breytingu, að jöfnunargjaldið verði 0,65% í staðinn fyrir 0,12%, að skuldbindingar sjóðsins hafi aukist og því sé nauðsynlegt að hækka þetta gjald. Í sjálfu sér er ekki mikið um það að segja nema þá það að auðvitað vekur þetta almennt upp spurningarnar um þessa alþjónustukvöð, hvort hún er eðlileg, hvort hún stenst tímans tönn, hvort hún kunni að vera úrelt og hvernig það mál stendur. Mér finnst eðlilegt að það sem slíkt fái þá eðlilega umfjöllun í nefndinni sem tekur þetta mál til umfjöllunar og mun að sjálfsögðu leggja mitt af mörkum til þess að það mál fái ítarlega skoðun um leið og við skoðum þetta ákvæði þessa frumvarps sérstaklega.