Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef skilað sérstöku nál. um þetta frv. ásamt brtt., og er það á þskj. 1137. Hv. frsm. meiri hl. fjhn., 3. þm. Reykv., hefur gert grein fyrir þeim brtt., sem n. flytur sameiginlega við frv. Ég tók þátt í því með öðrum nm. að gera þær brtt., þótt ég sé ekki samþykkur þeim öllum. En eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, þá eru þær brtt. bornar fram af n. í heild, sem meiri hl. nm. var fylgjandi, hvernig svo sem sá meiri hl. var samsettur. Ég hef því eins og aðrir nm. áskilið mér rétt til þess að greiða atkvæði gegn einstökum brtt., sem þar eru fram bornar. Hv. frsm. meiri hl. lét þess getið í ræðu sinni, að yrði frv. samþ. eins og það nú liggur fyrir, mundu launagreiðslur ríkisins hækka um tæpar 6 millj. kr. Nokkur ágreiningur virtist vera um það, hve miklu hækkunin mundi nema. Einn nm. í fjhn. Ed. hefur haldið því fram, að hækkunin muni verða meiri, og hafa 7 til 8 millj. kr. verið nefndar í því sambandi. Ég hef ekki haft tíma til að kynna mér þetta og skal því engan dóm á það leggja, en hvort sem réttara er, að hækkunin sé nálægt 6 millj. kr. eða allt að 8 millj. kr., þá er víst, að hér er um allmikla útgjaldaaukningu að ræða fyrir ríkissjóð. Ég hef veitt því athygli, að í nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 1143 er sagt, að ég muni vera mótfallinn afgreiðslu frv. að svo komnu. Þetta er ekki alls kostar rétt, enda tók hv. frsm. það fram í ræðu sinni í gær, að þessu væri ef til vill öðruvísi farið, og eins og kemur fram í nál. mínu og brtt., er það svo, að ég vil samþ. frv., en aðeins gera á því lagfæringar, sem ég tel nauðsynlegar og flyt brtt. um. Mun fylgi mitt við frv. fara eftir því, hvernig fer um brtt. mínar. Ég tel, eins og ég vík að í nál. mínu, mikla þörf á setningu nýrra launalaga, vegna þess að gildandi l. eru fyrir löngu úrelt orðin og ástandið í þessum efnum þannig, að ekki verður við unað til lengdar, og hefði raunar þurft fyrr að setja ný launalög. Mér virðist, að undirbúningur þessa frv. hafi verið mjög ófullkominn og sé ófullnægjandi. Vil ég fyrst víkja að því, að frv. er nær eingöngu um einn þátt þessa máls, um laun til starfsmanna, en öllum öðrum atriðum sleppt, sem nauðsynlegt var að taka með við undirbúning og setningu slíkrar löggjafar. Það virðist sem ekkert hafi verið athugað við undirbúning málsins. hvernig unnt væri að draga úr kostnaði við starfsmannahald ríkisins með því að taka upp hagfelldara fyrirkomulag við rekstur hinna ýmsu stofnana og framkvæmdastjórn ríkisins yfirleitt. Ég er ekki í vafa um, að það verður hægt að ná þar miklum árangri, ef þetta mál er rannsakað af skilningi og vilja til að gera allt einfaldara og ódýrara, en nú er. Þetta hefur alveg verið vanrækt í undirbúningi málsins að því er virðist, en hefði verið mikil þörf að athuga þetta, einmitt um leið og launamálið er tekið til meðferðar. Fleiri dæmi má nefna um óvandaðan undirbúning málsins. Frv., eins og það var lagt fyrir, er t.a.m. of takmarkað við Rvík. og nokkra aðra stærstu kaupstaðina, enda munu það eingöngu hafa verið Reykvíkingar, sem unnu að undirbúningi málsins. T.d. hefur algerlega verið sleppt að taka með í frv. og gera ráð fyrir launum til póstafgreiðslumanna og símstöðvarstjóra utan stærstu kaupstaðanna. Það hefur algerlega verið gengið fram hjá þessum mönnum, eins og þeir væru ekki til. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók fram. þá fann ég að þessu. í n. Hann orðaði það þannig, að ég hefði alltaf verið að stagast á þessu og hv. þm. a.-Húnv. hefði einnig tekið í sama streng. Þetta mun rétt vera, og ég flutti till. um, að reglugerð yrði sett um laun þessara manna„ og varð samkomulag um þá till. í n. Ég hefði að vísu talið eðlilegast, að laun þessara manna fyrir þau störf, sem þeir hafa með höndum, hefðu verið kveðin í hinum væntanlegu launal., en á þeim stutta tíma, sem fjhn. þessarar hv. d. hafði til að athuga frv., var þess vitanlega enginn kostur að undirbúa till. um það, og þess vegna var farið inn á þessa braut, að gera ráð fyrir reglugerð, sem ráðherra setti að fengnum till. póst- og símamálastjóra. Er þar fram tekið, að laun þessara manna skuli ákveðin þannig, að þau séu hlutfallslega svipuð launum annarra starfsmanna pósts og síma, miðað við þau störf, sem þeir hafa með höndum. Það eru fleiri en við einstakir menn í hv. fjhn. þessarar d., sem hafa komið auga á, að launalagafrv. væri aðallega miðað við það að ákveða laun þeirra starfsmanna, sem vinna við þær ríkisstofnanir, sem eru í Rvík og stærstu kaupstöðunum. Ég sá t.d. á skrifstofu Alþ. í gær símskeyti, sem borizt hefur frá Vesturlandi og er frá tveimur starfsmönnum ríkisins. Annar þeirra er póstafgreiðslumaður á viðkomandi stað. en hinn símstöðvarstjóri. Þeir gefa þar Alþ. vinsamlega bendingu um, að það ætti að bæta einni gr. í frv., sem hljóði á þá leið, að l. þessi gildi aðeins fyrir Reykjavík. Þeir hafa sjálfsagt heyrt frv. lýst í þingfréttum útvarpsins og komizt að þeirri niðurstöðu, að frv. sé fyrir starfsmenn í Rvík. Þykir þeim því rétt, að tekið sé fram í l. sjálfum, að það sé þannig. Ég tel nú, ef þessi till. fjhn. verður samþ. og reglugerð sett. að þessu máli sé komið í sæmilegt horf, því að ég geri mér vonir um. að reglugerðin verði þannig, að þeir geti við unað. Eitt sérstakt atriði er það enn, sem ég hreyfði í fjhn., en ekki varð að svo stöddu samkomulag um að flýja till. um, en það var varðandi skóla, sem taldir eru í 30. gr. frv., gagnfræðaskólar, héraðsskólar og húsmæðraskólar. Ég tel, að það verði ekki hægt fyrir þessa skóla að starfa áfram, nema ríkið greiði þeim þá hækkun, sem verður á launum skólastjóra og kennara með samþykkt þessa frv. Það eru lögákveðnar tekjur, sem skólar þessir hafa. og þeir geta ekki aukið þær, en það er sýnt, að án þess að fá auknar tekjur geta þeir ekki borgað þær launahækkanir, sem hér er um að ræða. Ég vænti þess, að fyrir 3. umr. geti orðið samkomulag í , n. eða meðal annarra hv. þm. um að flytja till. varðandi þetta mál. Eitt af því, sem athuga þarf, þegar sett eru l. um laun starfsmanna ríkisins, er það, að samræmi verði í launum þeirra innbyrðis. Flytur fjhn. till. um það að færa einstaka starfsmenn eða hópa milli launaflokka í því skyni, að betra samræmi náist. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram, að n. hafi í öllum tilfellum hitt á það réttasta í þessu efni, því að það má alltaf deila um þessi mál, og sýnist jafnan sitt hverjum. Ég tel raunar nokkra hættu á því í sambandi við þessa lagasetningu, að sumir þeir fái nokkuð mikið, sem sótt hafa mál sitt fastast. bæði við undirbúningsnefndina og þær þingnefndir, sem fjallað hafa um málið, en að einhverjir aðrir, sem eru ekki eins duglegir ræðarar á þessu sviði, verði afskiptir, og tel ég það illa farið. En það er fleira í sambandi við málið en innbyrðis samræmi í launum starfsmanna, sem athugunar þarf við. Það, sem ég tel mestu máli skipta í sambandi við þetta mál, er það, hvað þjóðfélagið getur greitt mikið fé til framkvæmdastjórnar ríkisins og til opinberra stofnana yfirleitt. Hvað er hægt að verja miklu af þjóðartekjunum til þeirra hluta á hverjum tíma? Ég er hræddur um, að þessu þýðingarmikla atriði hafi ekki verið nægur gaumur gefinn í undirbúningsn., svo sem átt hefði að vera. Það er óhjákvæmilegt, ef slíkt mál á að vera vel undirbúið og afgreitt, að það sé sérstaklega athugað, hvað sanngjarnt er að greiða opinberum starfsmönnum samanborið við það, sem aðrar stéttir þjóðfélagsins eiga við að búa. Í nál. undirbúningsn. er ekkert minnzt á þessi atriði, og lítur ekki út fyrir, að það hafi borið á góma þar. Ég vil benda á, að áður hefur öðruvísi verið unnið að þessu máli. Árið 1934 starfaði hér mþn. í launamálum, sem skilaði ýtarlegu áliti og till., og sést af því áliti og till., að málið hefur þá verið undirbúið með allt öðrum hætti en nú. Ég vil í þessu sambandi geta um nokkur atriði, sem komu fram í þessu nál. frá 1934. Þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „ N. var það líka þegar við upphaf starfa sinna fullljóst, að til þess að gera till. um laun starfsmanna ríkisins þarf tvennt: Annars vegar, að litið sé á launaþörf starfsmanna og verðleika þeirra sakir undirbúnings til starfans, svo og kostnað og ábyrgð, sem honum er samfara, - hins vegar, að athugaður sé efnahagur þjóðarinnar og hvað framleiðslan og iðnaður landsmanna veitir almenningi til framfæris.“ Síðan segir í framhaldi af þessu: „Laun fyrir opinber störf þurfa að vera í sanngjörnu hófi miðað við það, sem skattgreiðandi á eftir til sinna þarfa. Framleiðslan að iðnaði meðtöldum skapar skattþol íbúa landsins, og skattþolið setur takmörk fyrir þessum sem öðrum útgjöldum ríkissjóðs.“ Þessi n., sem starfaði 1934, gerði líka yfirlit um þjóðareignirnar næsta ár á undan, yfirlit um tekjur af landbúnaði og sjávarútvegi og yfirlit um meðaltekjur þeirra manna, sem þá unnu við þessa atvinnuvegi. Hún gerði yfirlit um tekjur og kjör iðnaðarmanna og verkamanna og einnig hátekjumanna. Hún birti einnig yfirlit um launakjör á Norðurlöndum. - Allt þetta tók n. til athugunar og birti um það skýrslu í nál. sínu til stuðnings þeim till. um launamál, sem hún bar fram, svo að mönnum gæfist kostur á samanburði. Þannig tel ég, að átt hefði einnig nú að vinna að þessu máli, því að það liggur í augum uppi, að það er ekki auðvelt fyrir þm. í miklum önnum, er mörg mál bíða athugunar og úrlausnar, að taka alla þætti þessa máls til nákvæmrar athugunar, svo sem þörf væri. Til þess vinnst ekki tími, að gera á málinu þær athuganir, sem þörf er á. Mér dettur ekki í hug að gera lítið úr störfum embættismanna og annarra starfsmanna ríkisins. Þeir hafa að sjálfsögðu nauðsynleg störf með höndum, og það er mjög þýðingarmikið fyrir þjóðina, að hæfir menn veljist til þeirra. Það þarf því að launa þeim mönnum svo, að hlutur þeirra sé viðunandi, og það þarf að sjálfsögðu að ákveða launin m.a. með tilliti til þess, hve löngum tíma menn hafa orðið að verja til náms og hversu kostnaðarsamt það hefur verið að búa sig undir þessi störf. En um leið og laun þessara manna eru ákveðin, er óhjákvæmilegt að líta til þess, hvað aðrir landsmenn bera úr býtum, því að hér þarf að vera samræmi, ef vel á að fara. Ekki sízt þarf að athuga í því sambandi, hvað þeir bera úr býtum, sem vinna að framleiðslustörfum, því að það er framleiðslan, sem heldur þjóðarbúskapnum uppi. Eins og ég hef áður tekið fram, tel ég, að þetta hafi verið vanrækt og þessir hlutir ekki nægilega athugaðir. Ég held, að það væri gott fyrir hv. þm. að gera sér grein fyrir því í sambandi við þetta mál, hvað aðrir hafa fyrir störf sín nú á þessum tímum. Hverjar eru t.d. tekjur daglaunamanna? Hér í Rvík er það svo, að verkamenn, sem vinna 8 klst. á dag alla virka daga ársins, munu hafa í grunnlaun 5800 kr. um árið. Er þá gert ráð fyrir 300 virkum dögum á ári, sem mun láta nærri. Víða annars staðar mun þetta vera heldur minna, þó að kaupgjald sé nú meir og meir að færast í það horf að vera hið sama eða svipað um allt land, þá eru nokkrir staðir enn, þar sem það er lægra en í Rvík. Iðnaðarmenn hafa að vísu nokkru meira kaup en verkamenn, og mun kaup þeirra líklega að meðaltali um 25% hærra. En hvað bera fiskimennirnir úr býtum? Um það er erfitt að segja. Skýrslur liggja ekki fyrir um það nema þá úr einstaka verstöðvum yfir stuttan tíma, en viða frá heyrast nú raddir um það, að erfitt sé að fá fiskimenn á báta, vegna þess að þeir telja sig hafa meira í aðra hönd með því að vinna í landi með því kaupgjaldi, sem nú er orðið við landvinnu, ef þeir hafa hana stöðuga, og bendir þetta til þess, að fiskimenn hafi yfirleitt ekki meira en daglaunamenn. Í þessu sambandi er líka ástæða til þess að athuga, hverjar tekjur bændastéttin muni hafa. Með því samkomulagi, sem varð í vísitölun. landbúnaðarins árið 1943, var gert ráð fyrir, að bændur, sem hafa meðalbú, hefðu 14500 kr. á því ári. Ég tel hæpið, að meðaltekjur þeirra hafi náð því, vegna þess að sumar framleiðsluvörur þeirra seldust fyrir lægra verð en áætlað var af vísitölun. landbúnaðarins, en jafnvel þótt gert væri ráð fyrir, að tekjurnar næmu þessari upphæð, þá samsvarar það ekki nema 5660 kr. grunntekjum reiknað með þeirri meðalvísitölu, sem var árið 1943. Nú er á það að líta, að það er vafasamt, að ekki sé meira sagt. að þessar tekjur geti haldizt, þegar samkeppni hefst við önnur lönd um sölu á framleiðsluvörum okkar. Það er margra álit, að kaup megi ekki hærra vera en það er nú, til þess að framleiðslan geti borið sig, þrátt fyrir það stríðsverð, sem nú er á útflutningsafurðum. Ég tel, að þurft hafi að athuga - betur en gert hefur verið - tekjur þessara manna, sem vinna að framleiðslu, einmitt í sambandi við afgreiðslu launal. Þeir, sem vinna að framleiðslustörfum á sjó og landi, eru mennirnir, sem afla brauðs handa þjóðinni, sjá fyrir því, að eitthvað sé í búrinu á þjóðarheimilinu. Það er um þessa menn, sem góðskáldið Örn Arnarson kvað á þessa leið í ljóðabréfi sínu til Vestur-Íslendingsins Guttorms J. Guttormssonar árið 1938: Þú skilur, hve annríkt þeir eiga til innsveita djúpmiðum frá, sem nytja vorn harðlynda hólma og hafdjúpin grimmlynd og flá. Þar líturðu landher og flota, þótt liti ei vopn þeirra blóð. Sú breiðfylking ein er til bjargar. Hún brauðfæðir íslenzka þjóð. Ég tel, að skylt sé að sjá um það, að sú breiðfylking, sem brauðfæðir íslenzku þjóðina, verði ekki út undan, þegar þjóðartekjum er skipt. Það er rangt að gera hlut annarra óeðlilega mikinn á þeirra kostnað, en vitanlega eiga aðrir ekki að vera afskiptir heldur. Það þarf að stefna að því, að tekjum þjóðarinnar verði skipt svo réttlátlega sem unnt er milli landsmanna, og þess vegna flyt ég brtt. við frv. þetta um það að láta launin breytast eftir framleiðslutekjum þjóðarinnar á hverjum tíma. Ég sé ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um brtt. mína, vegna þess að ég hef gert grein fyrir henni í nál. eftir því, sem mér þótti þörf á, og eins og hægt er. Ég vænti því, að við lestur nál. og brtt. sé mönnum ljóst, hvernig ég vil koma þessu máli fyrir. Það á að reikna út tekjur þjóðarinnar af framleiðslustarfseminni ár hvert, og hefur það raunverulega verið ákveðið áður með þál., sem samþ. var hér í þinginu 5. okt. s.l., en síðan eiga launin að taka breyt. eftir því, hverjar tekjurnar eru eða hvernig þær breytast frá ári til árs. Ég tel, að ríkið eigi að hafa forgöngu um að koma á þennan hátt á réttlátu launafyrirkomulagi. Síðan má vænta þess, að aðrir komi á eftir. Geri þeir það ekki, þá getur verið nauðsynlegt, að löggjafarvaldið láti það mál til sín taka, því að það er vitanlega ekki nóg að athuga eingöngu laun ríkisstarfsmanna, tekjur fiskimanna, verkamanna og bænda. Það er fleira fólk í landinu, t.d. verzlunarstéttin. Hún er nú að margra áliti óþarflega fjölmenn, og sumir í þeirri stétt hafa tekið - á ýmsum tímum - of mikið fyrir snúð sinn. Eru nærtæk dæmi um það, þó að ég hirði ekki að fara út í þá sálma. Ég hef áður minnzt nokkuð á álit og till. mþn. í launamálum, sem starfaði árið 1934, og í nál. mínu er vikið að till. eins þeirra manna, sem starfaði í þeirri n., Arnórs Sigurjónssonar. Voru. till. hans og ágreiningsatriði um verðstuðul. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp lítið eitt úr þessu nál. Arnórs Sigurjónssonar, en, till. hans voru í rauninni um alveg sama efni og fóru í sömu átt og till. sú, sem ég ber fram. Arnór Sigurjónsson segir um þetta efni: „Ágreiningurinn milli mín og meiri hl. n. um þetta atriði er um það, hvort miða eigi laun starfsmanna ríkisins við verð á lífsnauðsynjum eða við framleiðslutekjur þjóðarinnar. Með till. meiri h.l. n. er ákveðið, að laun starfsmanna skuli verða breytileg eftir verðlagi á nauðsynjum, og eru starfsmönnunum með því tryggð óbreytileg lífskjör, hvernig sem afkoma þjóðarbúsins verður. Þetta virðist í fljótu bragði vera gott fyrir þá, en ekki mundi það verða nema til bráðabirgða, því að það mundi gera aðstöðu þeirra ótrygga, þegar um harðnar, en sjálfa þá ósæla, þegar vel gengur og þeir vita aðra menn tekjumeiri njóta meiri lífsþæginda. Ég lít þess vegna svo á, að launakjörin eigi að vera breytileg eftir afkomu þjóðaránnar í heild og því, hve mikil framleiðsla hennar er og verðlagi er háttað.“ Till., sem hann flutti þarna, er einmitt um þetta atriði. Hann segir enn fremur í niðurlagi kaflans um þetta mál: „Ég get við því búizt, að starfsmönnum ríkisins þyki till. meiri hl. fýsilegri og tryggilegri fyrir sína hönd heldur en mínar till. En ég segi.: Sá tími verður að vera liðinn, að menn láti kaupa sig til fylgis með yfirboðum, því að þau yfirboð eru öll á kostnað þjóðarinnar í heild og þá líka að lokum á kostnað þess, sem boðinu tekur, því að til er aðeins ein leið til réttrar lausnar í þessu máli eins og öllum öðrum fjármálum þjóðarinnar: réttiát skipting framleiðsluteknanna eftir gildi vinnunnar. Og þá verðum við fyrst að spyrja um, hvað við höfum til skiptanna og hvers virði það er, og forðast það að draga okkur á tálar með svarinu.“ Þetta er viturlega mælt, og ég vil taka undir þetta. Þarna er bent á rétta leið, gera sér ljóst, hvað þjóðartekjurnar eru miklar, og gera sér síðan far um að skipta þeim sanngjarnlega. Til þess höfum við hagfræðinga, að þeir reikni út þjóðartekjurnar, og það ætti að vera vel framkvæmanlegt. Þetta er leiðin að því marki að skapa hér heilbrigðara og betra þjóðfélag. Þetta er það, sem ég tel, að eigi að koma, og um það er brtt. mín. Og þeim mönnum fjölgar stöðugt, sem gera sér ljóst, að inn á þessa leið á að fara. Ég get nefnt það t.d. í þessu sambandi, að á fundi, sem eigendur hraðfrystihúsa héldu í Rvík 16. jan. s.l., samþ. þeir till. um, að launagreiðslur yrðu framvegis miðaðar við verðmæti útflutningsvörunnar, og í gær sá ég grein í blaði, sem nefnist „Víkingur“ og er sjómannablað, þar sem flutt var till. um það, að launin yrðu ákveðin eftir vísitölu fiskverðs. Allar ganga þessar till. í sömu átt og brtt. mín við frv. þetta. Ég hreyfði þessari till. hér í fjhn., en henni var ekki vel tekið þar, og ég get vel búizt við, að meiri hl. hv. d. fallist ekki á þessa till. nú. Stjórnarflokkarnir munu hafa samið um að samþ. frv. án þess að gera nokkrar breyt. á grundvallaratriðum þess. Ég get búizt við, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafi takmarkað frjálsræði til þess að samþ. brtt., jafnvel þótt þeir teldu þær stefna í rétta átt. Það er vitanlega hægt að samþ. frv. eins og það, sem hæstv. ríkisstj. vill láta samþ., án þess að líta á hag ríkissjóðs eða atvinnuveganna, sem eiga að halda öllu uppi, en ef þannig er á málunum haldið, tel ég mjög vafasamt, að l. verði til gagns eða ánægju þeim mönnum, sem laun eiga að taka, og þjóðfélaginu í heild. Sú bygging. sem stjórnarflokkarnir ætla hér að reisa á löggjafarsviðinu. virðist mér að miklu leyti svipuð spilaborg, sem lítil börn setja upp sér til gamans. Ég er hræddur um, að varanleiki byggingarinnar verði lítið meiri. En menn geta að vísu oft lært af árekstrum og töpum, og þegar spilaborgin er hrunin, þá verður reynt að byggja upp aftur, og þá þætti mér ekki ólíklegt, að haldið yrði inn á þá leið, sem ég hef hér bent á og vil, að farið sé inn á nú þegar. Ég hef áður vikið að því, að það koma nú fram till. frá ýmsum mönnum, bæði í ræðu og riti, um að þessi stefna verði tekin, og ég geri mér vonir um, að henni aukist fylgi á næstu árum, hvernig sem fer um brtt. mína að þessu sinni.



Herra forseti. - Eins og hv. þdm. hafa vafalaust veitt athygli, þá hef ég skilað sérstöku áliti á þskj. 1142 og gert þar nokkra grein fyrir, hvernig á því stendur, að ég hef ekki getað fylgt meiri hl. hv. fjhn. varðandi væntanlega afgreiðslu þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég þarf ekki að hafa mörg orð til viðbótar því, sem þar segir, en sé þó ástæðu til að víkja nokkru nánar að því, hvernig þessu máli er varið frá mínu sjónarmiði. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur gert grein fyrir brtt. fjhn. mjög ýtarlega, þeim brtt., sem hún flutti sameiginlega og allar hafa fengið meirihlutafylgi í hv. n., þótt um þær sé, sumar hverjar, nokkur ágreiningur milli nm., sem gerir að verkum, að þeir hafa um þær óbundnar hendur við atkvgr. Kemur það að sjálfsögðu fram við atkvgr., hvernig nm. skiptast varðandi þessar brtt., en allar eru þær bundnar við þann grundvöll, sem frv. er byggt á, og miða að því að gera gleggri skiptingu á milli og auka samræmið milli hinna einstöku manna og flokka. Við höfum ekki séð okkur fært, vegna þess að ekki liggja svo ljóst fyrir upplýsingar um tölu starfsmanna í einstökum greinum, að gera það hreinlega upp, hvort þessar brtt. í heild hafi í för með sér lækkun eða hækkun á frv., en ég hygg, að ekki sé fjarri sanni, að það vegi nokkuð salt. Það má vel vera, að ýmsar þessar till. mættu betur fara, og sjálfsagt hefur okkur ekki heppnazt að tína upp úr þessu frv. allt, sem þurfti lagfæringar við. Það hefur komið í ljós, að það er meiri eða minni óánægja hjá þessum eða hinum að vera ekki settur hærra eða jafnhátt og einhver annar maður eða annar flokkur. Út í þetta skal ég ekki fara miklu nánar, en víkja ofur lítið að sögu þessa launamáls á síðustu árum, því að hún sýnir mjög glöggt, hvernig að því hefur verið starfað, og það hefur ekki verið gert á þann hátt til undirbúnings þessu frv. eða þessari löggjöf, sem ég tel, að æskilegt hefði verið. Þegar launal. voru sett árið 1919, var svipað ástatt og nú, því að þá hafði fyrri styrjöldin geisað og verðhækkun mjög mikil orðin í landinu. Það var þess vegna álit mjög margra manna, að þessi launal. væru miðuð við nokkuð hátt verðlag, en þrátt fyrir það að svo væri, þá kom nú í ljós innan fárra ára, þegar farið var að fjölga til mikilla muna stofnunum ríkisins og ýmiss konar starfrækslu, eins og átti sér stað einna mest á árunum 1927–1931, að þeim starfsmönnum, sem þá voru teknir, voru ætluð hærri laun hlutfallslega en eldri starfsmönnum, sem l. frá 1919 náðu til. Þegar kom fram í kreppuna á árunum 1930 til 1933, var það orðið mjög ljóst fyrir mönnum hér á Alþ. og víðs vegar um landið, að þetta ástand, sem þá var í launamálum okkar, var mjög óviðfelldið og gat illa staðið til lengdar. Á haustþingi 1933 var samþ. að kjósa mþn. í launamálum, er undirbyggi allsherjar frv., ekki einungis um launakjör starfsmanna ríkisins og stofnana þess, heldur frv., sem fjallaði um skyldur og réttindi allra þeirra manna, sem væru í þjónustu hins opinbera. Þessi n. starfaði svo nokkuð á annað ár og skilaði allýtarlegu áliti, sem lagt var fyrir Alþ. seinni hluta ársins 1935, og var hæstv. núv. forseti þessarar hv. d. flm. þess frv., er lagt var fram. Frv. þetta var athugað allgaumgæfilega í sérstakri n. hér í hv. Nd., og átti ég með fleiri mönnum sæti í henni. N. starfaði nokkuð á annan mánuð og skilaði síðan áliti hér í d., en þetta endaði á þann veg, að þáv. ríkisstj. taldi frv. miða um of til hækkunar á ríkisútgjöldunum, svo að hún stöðvaði málið. Á þessu frv., sem nú liggur fyrir, er allt annað snið. Í hitt frv. voru teknar allar ríkisstofnanir eða stofnanir, sem að meira eða minna leyti voru ríkisstofnanir, svo sem bankar og aðrar hliðstæðar stofnanir, eins og tilgangurinn var, að yrði í þessu frv., og laun ákveðin hjá starfsmönnum allra þessara stofnana, eins og ég tel, að rétt hafi verið. Í öðru lagi voru í frv. 1934 ýtarlegar till. í mjög mörgum gr. og köflum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og margt, er varðar þetta, mál, sem ég tel, að nauðsyn hafi verið, að fylgdi þeirri löggjöf, sem sett er um launakjör starfsmanna ríkisins. Þetta fór nú svona. En það er athugandi, þegar menn líta yfir þetta frv., sem þótti allt of hátt á árunum 1935–1936, að það munar í flestum greinum þetta frá 30 jafnvel upp í 100%, sem grunnlaunin eru ákveðin hærri samkvæmt því frv., sem nú liggur fyrir, en samkv. frv., sem þá þótti allt of hátt. Það var svo, að í þeirri mþn., sem starfaði í þetta sinn (1934), voru fulltrúar bæði frá launastéttunum og framleiðendum, og það var álit manna, að þá kæmi fram ekki einungis sjónarmið launastéttanna sjálfra, heldur og annarra þeirra landsmanna, sem hafa landsins hag í huga. Undirbúningur þessa frv., sem hér liggur fyrir, var á allt annan veg, og ég skal játa, að það var komið svo, þegar sá undirbúningur var hafinn, að ástandið var og er í raun og veru mjög illa viðunandi, vegna þess, hvernig til hagar um launakjör ýmissa starfsmanna. Ósamræmið í launamálum var mjög mikið, en ég er ekki viss um, að samræmið aukist mjög mikið, þegar allt kemur til alls, er það frv. verður samþ., sem hér liggur fyrir. Það samræmist að vísu nokkuð meir innan einstakra stofnana, en í heild sinni er að mínu áliti ekki nein vissa fyrir því, að svo verði. En undirbúningnum var hagað þannig, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. skipaði n. manna til að undirbúa þetta mál, og það voru allt saman fulltrúar frá launastéttunum sjálfum, en ekki fulltrúar frá neinum öðrum stéttum, hvorki framleiðslustéttum til sjávar né sveita. Þetta frv. er því byggt á kröfum launamanna sjálfra. Nú er það í raun og veru ekkert athugavert, þótt félagsskapur eins og BSRB eigi þátt í að undirbúa frv., það hefur kunnugleika á þessum málum, en þó álít ég, að undirbúningur þess hafi mistekizt. Það hefur verið upplýst hér af hv. frsm. meiri hl. og hv. þm. V.-Húnv., að stór hópur fólks hefur verið skilinn eftir, póstafgreiðslu- og símafólk úti á landi, sem nú ríkir mikil óánægja á meðal, sem von er. Nú hefur það orðið að samkomulagi í fjhn. að reyna að lagfæra þetta með reglugerð, sem bætir að nokkru leyti úr þessu, en þó hefði verið æskilegra að taka þennan hóp starfsmanna inn í frv. sjálft. Þá tel ég það og til galla með þær stofnanir, sem teknar voru burt úr frv. í Ed., og þar sem nú er komið að þinglokum og ekki hefur orðið samkomulag um að taka þær í frv. aftur, þá ætla ég tilgangslaust að koma nú með brtt. í þá átt. En það er óneitanlega mikill ókostur, að þessar stofnanir séu utan við frv. Þá er það og galli á þessu frv., að því skuli ekki fylgja reglur um réttindi og skyldur embættismanna. Ég hef ekki flutt neinar brtt. við frv. af þeim ástæðum, að ég sé, að málinu er tryggður framgangur í aðalatriðum á þeim grundvelli, sem það er byggt, og yrði slíkt því aðeins til að tefja málið. Viðvíkjandi till. hv. þm. V.-Húnv. þá tel ég hana rétta, en eigi svo vel undirbúna, að hún sé tímabær. Ég hef áður flutt till. um verðlagsskrá, sem hægt væri að byggja á í þessum málum. - Þá hafa komið fram till. um að taka eina vöru, t.d. fisk, og miða launin við verðlagsgildi hennar, og er það eðlilegri leið en sú, sem ríkt hefur á þessum tímum. Nú er þetta reiknað út mánaðarlega eftir reglum, sem ég álít mjög misheppnaðar, og hygg ég, að ekki verði hjá því komizt á næsta þingi að athuga þær reglur nánar. Ég mun svo við atkvgr. segja til um, hvaða brtt. ég get fylgt, en ég sé mér ekki fært að greiða atkv. með frv. í heild.



Herra forseti. - Ég flyt brtt. á þskj. 1148 og 1160. Fyrri brtt. er um það, að síðasta málsgr. 30. gr. falli burt, en hún fjallar um laun skólastjóra og kennara við gagnfræða- og héraðsskóla. Þessi gr. var ekki í upphaflega frv., en var skotið inn í. Nú má deila um, hvort rétt sé að hafa þessa starfsmenn, sem hér um ræðir, skólastjóra og kennara, á launal., en hitt nær ekki nokkurri átt, að fela skólanefndum það, hvort þessir menn skuli lúta launal. eða ekki. Þetta gæti orsakað hið mesta misræmi, því að ein skólan. gæti neitað, en önnur samþ. að láta þetta gilda eða þá látið þetta gilda um einstaka starfsmenn, en ekki aðra,. Og ef þetta atriði á að gilda um kennara við gagnfræða- og héraðsskóla, þá mætti hið sama ákvæði gilda um barnakennara. Hinar brtt. mínar eru á þskj. 1160 og eru við 16. gr. frv., en þar segir í niðurlagi 16. gr.: „Af grunnlaunum kennara og skólastjóra endurgreiðist ríkissjóði 1/3 hluti úr bæjarsjóði og 1/4 hluti úr sveitarsjóði viðkomandi skólahéraðs.“ Sá háttur hefur lengi verið hafður, að kennarar tækju nokkurn hluta launa sinna úr ríkissjóði og hitt úr sveitarsjóði, þannig að ríkið greiðir þetta fyrst, en á svo aðgang að sveitarsjóði. Ég álít það með öllu óþarft að leggja þennan hagga á ríkissjóð, og það er ekki heldur til hagræðis fyrir kennara, sem hefur þótt þægilegt að taka þennan hluta úr sveitarsjóði, því að ég veit ekki til, að nokkurn tíma hafi orðið vanskil á þessu. Hin till. er orðabreyt. Skólahérað er ekki til samkv. íslenzkum lögum, og mun hér vera átt við skólahverfi. Aðrar brtt. flyt ég ekki, en vildi minnast á fáein atriði þessa máls. Hv. fjhn. hefur flutt brtt. um að lækka laun háskólabókavarðar stórlega. Þegar embætti þetta var stofnað, var það ákveðið, að hann skyldi hafa sömu laun og prófessorar. Mér kemur þetta, því mjög undarlega fyrir sjónir. Fjhn. hefur mikið gert að því að lagfæra launakjör einstakra manna með frv. þessu og hefur hækkað laun þeirra, en þessi ágæti maður hefur aftur á móti verið lækkaður. Hv. frsm. sagði, að háskólaritari væri í þessum launaflokki og væri því rétt, að þessir menn væru í sama launaflokki. En störf þessara manna eru mjög ólík. Háskólabókavörðurinn er bundinn við störf sín allan daginn, en ritarinn er miklu frjálsari og hefur aukastörf, svo að aðstaða þeirra er gerólík. Önnur ástæðan var sú, að þetta starf væri hliðstætt starfi aðstoðarbókavarða á landsbókasafninu. En þetta er nú orðið stórt safn, og þarna er lestrarsalur, sem er svo mikið notaður, að það nálgast lestrarsal landsbókasafnsins. En landsbókavörður hefur fimm aðstoðarmenn, en þessi engan, og hefur hann því meira að gera. Ég vænti því, að þetta verði lagfært og að þessi brtt. verði felld, því að hún brýtur í bága við ákvarðanir Alþ. hér að lútandi. Ég skal og taka það fram í þessu sambandi. að það er vilji háskólans að vanda jafnan val þessa manns, að það verði ávallt viðurkenndur fræðimaður sem nú. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar. en þó veldur það undrun minni, í sambandi við 25. gr. frv., að fjhn. skuli ekki enn þá hafa samþ. sameiningu þessara tveggja stofnana, og undrast ég, að n. skuli hafa sofið á þessu í fimm mánuði.

Það þarf ekki lög til þess að sameina þær.

Ef svo er ekki, þá hefði n. þó átt að skila áliti. Ég vil svo loks beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. Í 33. gr. frv. segir: „Á grunnlaun samkvæmt lögum þessum skal greiða verðlagsuppbót eins og hún er á hverjum tíma samkv. útreikningi kauplagsnefndar.“ - Þetta mun eiga að þýða fulla verðlagsuppbót, en í l. er ákveðið, að verðlagsuppbót skuli eigi greiðast á hærri laun en 650 kr. grunnlaun. Nú vildi ég spyrja n. og hæstv. ráðh., hvort ekki sé rétt að fella það ákvæði úr lögum, svo að þetta stangist ekki á. Þá hygg ég, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu rétt að fella þetta atriði úr gildi, og vænti ég, að n. taki það til athugunar.



Herra forseti. - Þótt þær till., sem ég hef lagt fram, verði samþ., þá get ég ekki greitt atkv. með frv. Það hefði þurft að bera fram heilan mýgrút af brtt. og samþ. þær, til þess að það gæti átt sér stað. Brtt., sem ég flyt. eru til þess að bæta úr fyrir n., sem hefur farið með málið, og til þess að bæta úr þeim misrétti. sem ég tel, að felist víða í þessu frv. Það eru ekki fá dæmi þess, að gert er ráð fyrir, að menn fái sömu laun fyrir starf, sem fyrst krefst þess, að menn undirbúi sig undir það allt að 14–16 ár, og fyrir starf, sem maður getur gengið í beint af götunni án þess að undirbúa sig undir það einn einasta dag. Þetta misræmi er svo víða í þessu frv., að ég hef ekki talið mér fært að flytja brtt. til þess að leiðrétta það alls staðar. En ein brtt., sem ég hef flutt, er þó í þá átt. Það er til þess ætlazt í frv., að dýralæknar, sem 12–14 ára náms er krafizt af til þess að gegna starfi sínu, hafi lægri laun en menn, sem teknir eru í lögregluþjónsstöðu, bara af því að þeir eru stórir og vigta vel, en ekki vegna neinnar menntunar. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum. Annars finnst mér meðferð þessa máls dálítið skrýtin. Í sept. í haust var lögð fram till. nr. 126 á þskj. 325 um undirbúning löggjafar um opinbera starfsmenn, flutt af hv. þm. Snæf. og hv. þm. N.-Ísf. Það varð ágreiningur um þetta í n., sem málið fór til. Ég vildi láta þetta fylgjast með launal. og taldi, að það gæti vel gert það. Hinir allir töldu, sem greinilegast kom fram hjá hv. 2. þm. Rang. í framsöguræðu hans, að það þýddi ekki að samþ. till., af því að ekki yrðu samþ. launal. á þessu þingi. Á þessu þingi, um mánaðamót sept.–okt., voru allir nm. sammála um það, að launal. gengju ekki fram á þessu þingi. Þetta liggur fyrir skjallega í þingtíðindum. Málinu var vísað til stj., hún átti að undirbúa það undir næsta þing. Og hvaða mánaðardagur er í dag? Við erum að minnsta kosti komnir fram yfir þann venjulega samkomudag Alþ., 15. febrúar. Hvað hefur stj. gert? Er þetta komið svo, að það gæti verið samferða? Það er liðinn sá tími, sem hún ætti að vera búin að afgreiða þetta. Nú eru menn farnir að harma það, að þetta tvennt gat ekki orðið samferða, þó að þeir vildu það ekki, þegar ég var að tala um það í sept. s.l. ár. Hefur ríkisstj. gert nokkuð í þessu? Ég vænti fastlega að heyra það frá hæstv. ríkisstj. eða n., hvað þessu líður. Brtt., sem ég flyt, miðar að því að færa dýralækna og gera þá sambærilega öðrum læknum í landinu. Eins og ég tók fram, þurfa þeir fyrst og fremst að vera stúdentar eins og menn, sem fara í læknaskólann, þar næst að vera sex ár við dýralæknisnám, sem ég tel, að sé sami námstími og hjá læknum  Ég. hef heyrt því fleygt, að einhver í n. hafi talið, að það væru mjög miklar aukatekjur, sem dýralæknar hefðu af kjötstimplun. Það er alveg rétt. Það eru þeirra aðaltekjur. En ef við lítum á, hvar slátrað er mest, þá er það í Reykjavík og á Akureyri. En svo koma bara staðir næst, þar sem mannalæknar stimpla, en ekki dýralæknar. Þar, sem hinir dýralæknarnir koma til með að stimpla, þá eru minni aukatekjur hjá þeim en hjá mannalæknum. Brtt. mín á þskj. 1152 er um þetta atriði. Hún lýtur að því að ákveða, að yfirdýralæknir Íslands skuli gera till. um það, hvernig héruð dýralækna verði flokkuð í launaflokka, og að fengnum þeim till. skuli landbrh. með reglugerð flokka dýralæknishéruðin eins og heilbrmrh. er ætlað að flokka mannalæknishéruðin. En samhliða því, sem þetta er gert, er lagt til, að felld verði niður 12. gr., um dýralækna. Hin brtt. mín er á þskj. 1150 og er gerð til þess að bæta úr gleymsku, sem sýnilega hefur átt sér stað hjá n. Það er í raun og veru ekki í fyrsta skipti, sem sú gleymska á sér stað, þó að það sé ekki hjá n., heldur hjá Alþingi. Það eru nokkur ár, síðan samþ. voru á Alþ. l. um tilraunir í þágu atvinnuveganna og gert ráð fyrir, að ríkið veitti árlega fé til tilraunastarfsemi í landinu á vegum landbúnaðarins, og síðan væri það sérstök n., sem skipti þessu fé niður á milli jarðræktar og búfjárræktar. Með þessum l. var ríkið látið taka að sér allar tilraunir á sviði búnaðarmála, - allar. Þar með var það, að bæði Sámsstaðir og gróðrarstöð Ræktunarfélags Norðurlands voru rekin af ríkinu. Eftir að Alþ. var búið að samþ. þessi l., flutti ég og annar hv. þm. frv. hér á Alþ. um að ætla fé til þessa. Nei, það var drepið af sama þm., sem var með því áður að samþ. l. um, að ríkið tæki þetta að sér. Meiri hl. þm. drap það frv., sem fór fram á að ætla fé til þessarar starfsemi, þó að búið væri að samþ., að ríkið ætti að taka alla þessa starfsemi að sér. Það mundi bara enginn þeirra eftir því, að búið var að samþ. þau l. Og ríkið þurfti utan við fjárl. að leggja fé til þessara tilraunastaða. Nú hefur sama hent, þetta hefur gleymzt. Þá minnir kannske, að þetta sé allt á vegum Búnaðarfélagsins, en það var um leið fellt niður og ríkið tók þetta að sér. Ég hef tekið þetta hér upp og fellt það aftan við 28. gr., mér finnst það helzt eiga þar heima þannig. að aftan við gr. bætist: Tilraunastjórar 6000–8400 kr. Ég veit, að þetta er ekki í samræmi við það, sem aðrir hafa samkv. launalfrv. Þetta eru nákvæmlega sömu störf og skólastjórar bændaskólanna inna af hendi, en þar að auki verða þeir, sem forstöðu veita þessum tilraunastöðvum, að hafa verið eitt ár við nám á tilraunasviði. En þó hef ég þá miklu lægri. En ég fer hér fram á laun. sem ég tel hæfileg, en hef ekki tekið tillit til þess, sem þetta launafrv. gerir ráð fyrir handa skólastjórum búnaðarskólanna. Ég vona, að þessar tvær brtt., sem ég hef hér gert til þess að leiðrétta það tvennt, sem ég tel mest misrétti í, verði samþ., og ég tel það alveg sjálfsagðan hlut. Ég vona að þessar tvær brtt., sem ég hef hér gert til þess að leiðrétta það tvennt, sem ég tel mest misrétti í verði samþ., og ég tel það alveg sjálfsagðan hlut. Þá langar mig til þess að spyrja um það, - án þess að ég viti þó, hvort nokkur getur svarað því, - hvort það sé heppileg aðferð, sem tekin er upp í þessu frv., að láta yfirskattan. í hverri sýslu meta þau fríðindi, sem fylgja embættum. Ég er mjög í vafa um það. Ég er sannfærður um það, að þetta mat verður geysilega misjafnt. Ég er viss um það, að mat á t.d. íbúðum, ljósi og hita, sem fylgir heimavistarskóla t.d. hér á Seltjarnarnesi. mundi verða ákaflega miklum mun öðruvísi en mat á nákvæmlega sams konar íbúð t.d. austur á Rangárvöllum. Nú er hins vegar í frv. farið inn á þá stefnu að láta laun fyrir sömu vinnu vera þau sömu, hvar sem er á landinu. Skólastjórum heimavistarskóla hér nálægt Reykjavík og skólastjórum heimavistarskóla einhvers staðar úti á landi eru ætluð jöfn laun. Og ég er með því. En þá eiga að verða metin á sama hátt sams konar hlunnindi, sem báðir kynnu að hafa. En það hygg ég verði ekki eftir frv., ég er ákaflega hræddur um það. Sömuleiðis er ég ákaflega hræddur um, að mat á prestssetursjörðum og afnot af húsum þar verði ekki með neinu samræmi, þegar það er metið af yfirskattan. í hverri sýslu. Hins vegar er ég a.m.k. enn sem komið er í vandræðum með, hvaða heppilegan aðila ætti að finna til þess að koma samræmi á þetta. Ég held, að sami aðilinn verði að meta þetta alls staðar, hvernig sem hægt er að koma því fyrir. Og ég er ekki viss um. nema hægt sé að finna leið til þess. En ég er alveg viss um það, að mat yfirskattan. verður mjög misjafnt, og það sér maður af svo mörgu, t.d. af því, þegar þær eiga að virða mjólkurlítrann. Þá hefur það munað frá 40–50 aurum og upp í allt að tveim krónum. Svo misjafnt hefur sjónarmið yfirskattan. verið. Þetta verður að ganga nokkurn veginn jafnt yfir alla, og þó að segja megi, að hægt sé að skjóta þessum málum til skattan. ríkisins, þá er mjög erfitt við það að eiga.



Ég mun ekki halda langa ræðu um brtt. mínar. Þær hefðu getað rúmazt á sama blaðinu, en ég tók ekki eftir því, fyrr en brtt. voru prentaðar. Þessar brtt. eru við 17. og 30. gr. Út af ummælum hv. 2. þm. N.-M. (PZ) , er hann sagði, að ég hefði mælt með, að þáltill., sem hv. þm. Snæf. og hv. þm. N.-Ísf. fluttu, yrði samþ., vegna þess að það kæmi ekki til mála, að launalagafrv. yrði afgr. á þessu þingi, þá vil ég segja það, að þótt svo sé nú komið, að það frv. sé komið þetta langt eða hér til 2. umr., þá er það nokkuð, sem mér þótti ósennilegt, að tækist. Og ég held, að hv. 2. þm. N.-M. hafi verið mér sammála, að honum hafi fundizt það ósennilegt, að það frv., sem enginn vildi kannast við að hafa samið og búið var að leggja fram í d., yrði samþ., því að það er óyfirlýst, hver hefur samið það. Mþm. í launamálum vill ekki kannast við að hafa samið það. Það mun hafa verið minnzt á, að starfsmannafélag ríkis og bæja hafi samið það, en það félag vill ekki við það kannast. Þetta frv. er því í dag föðurlaust frv. Enginn vill kannast við faðerni þess. Frv., sem kom fram í haust, var þannig úr garði gert, að ólíklegt var, að það yrði samþ., og því ólíklegra sem við vonum nú, að þeir tímar, sem við höfum nú lifað á, séu að breytast, við vonum, að senn fari að líða að stríðslokum. Og það er óskiljanlegt, að Alþ. skuli nú á síðustu mánuðum þessa stríðs vilja ganga inn á þá braut að bæta milljóna kr. útgjöldum á ríkið. En sleppum því. Það vill enginn kannast við að hafa samið frv., og það er kannske sennilega vegna þess; að þeir eru margir, sem fylgja þessu frv. ekki með sérstaklega góðri samvizku, þar sem þeir eru að bæta um sjö millj. kr. útgjöldum á ríkissjóð vegna þessa launafrv. En þessir menn segja: Það var komið svo mikið ósamræmi á launagreiðslur ríkissjóðs, að hjá því varð ekki komizt að gera einhverjar ráðstafanir. - En það er allt annað að gera einhverjar leiðréttingar en að auka útgjöld ríkissjóðs vegna launal. um sjö millj. kr. En það er talið af fróðum mönnum, að þessi hækkun muni nema um sjö millj. króna. Ég hef flutt hér tvær brtt., sem ég tel svo augljóst, að verði samþ., að ég mun taka þær aftur til 3. umr., til þess að n. gefist tækifæri til þess að gera þær að sínum till. Ég hef minnzt á þær við einn af nm. í fjhn., hv. þm. a.-Húnv., og hann taldi líklegt, að n. yrði sammála um að taka þær að sér. Ég kem síðar að efni till. Í gömlu launal. var ráð fyrir því gert, að kennarar ættu að sjá fyrir sér á sumrin og fengju ekki laun hjá ríkinu nema þann tíma, sem þeir ynnu hjá því. En í þessum launal., sem nú á að samþ., er gert ráð fyrir því, að ríkið greiði launin þannig, að þeir geti með meðalfjölskyldu lifað allt árið af þeim launum, enda þótt þeir vinni ekki nema hálft árið hjá ríkinu og tæplega það. Það segir sig sjálft, að á meðan ríkið launar starfsmönnum þannig, að þeir geti lifað á því allt árið, þá á það rétt á starfskröftum þeirra að heita má allt árið að frádregnu sæmilegu leyfi til hvíldar. Till. mínar fara í þá átt að lengja frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., starfstíma þeirra manna, sem fá laun til þess að geta lifað af þeim allt á,rið. Það er nú svo, að ákvæðin samkv. 16. gr., um laun barnakennará, eru þannig, að dregið er frá launum þeirra, ef þeir vinna ekki nema níu mánuði. Þetta er til stórbóta, og með því er gert ráð fyrir, að kennarar skuli vinna minnst níu mánuði hjá ríkinu til þess að geta öðlazt full árslaun. Þannig mun það líka vera um menntaskólakennara, því að menntaskólakennarar starfa átta og hálfan til níu mánuði á ári. Hvernig er það svo um aðra skóla? Hvernig er það um kennara alþýðuskóla, gagnfræðaskóla, kennaraskóla, vélstjóraskóla og stýrimannaskóla? Það mun ekki vera nema um sjö mánaða skólaár. Kennslutímabilið hjá þessum skólum verður þá ekki nema hálft árið, þegar frá eru dregin fríin. En kennarar við þessa skóla eiga að hafa eftir þessu frv. sömu laun og kennarar menntaskólans, sem þurfa þó meiri undirbúning undir starf sitt en kennarar við hina skólana. Það sjá allir, þó að fjhn. hafi ekki enn leiðrétt þetta í frv., að þessi leiðrétting þarf að komast á, bæði vegna þess, að ef frv. yrði samþ. eins og það er nú, þá verður þetta ranglátt gagnvart menntaskólakennurunum, sem verða að vinna níu mánuði til þess að fá sín árslaun, og líka vegna þess, að ríkið, sem veitir þessum kennurum laun til þess að lifa af allt árið, á rétt á starfskröftum þeirra. Og það er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að starfstími þeirra sé lengdur með þessu móti. Nú er það þannig um marga þessa skóla, gagnfræðaskóla og kennaraskóla og fleiri skóla, að þeir halda námsskeið að vorinu, - hafa það a.m.k. í reglugerð sinni. Ef þeir fara að hafa námsskeið á vorin, verður að launa kennurum sérstaklega, ef þeir vinna lengur en sjö mánuði, og þá koma þeir til með að hafa hærri laun en menntaskólakennarar. Þetta misræmi er svo augljóst, að sjálfsagt er að leiðrétta það. Ef þetta misræmi launal. verður látið standa, má búast við, að kennarar menntaskólans, sem vinna níu mánuði til þess að fá full árslaun, komi með kröfur um hækkun launa til þess að fá að minnsta kosti eins há laun og kennarar við þá skóla, sem ég hef nefnt hér á undan. Ég held, að það beri að keppa að því, fyrst kennarar eru launaðir með það fyrir augum, að þeir geti lifað af því allt árið, að nota starfskrafta þeirra sem mest. Kennarastéttin er fjölmenn og býr yfir mikilli starfsorku. En ríkið notar ekki starfskrafta þessarar stéttar eins og æskilegt væri og nauðsynlegt er. Það var í frv. eins og það kom fyrst fram, í 43. gr., tekið fram, hve margar kennslustundir kennara skyldu vera á viku í hverjum skóla. Ef ég man rétt, skyldu barnakennarar vinna 30 stundir á viku, menntaskólakennarar 24 stundir og mig minnir við hina óæðri skóla, gagnfræðaskóla o.s.frv., 27 stundir á viku.

Allt þetta er ákveðið í l. um þessa skóla.

Þá er það enn þá tryggara, að gert er ráð fyrir þessum vinnutíma. Þá skulum við leggja niður fyrir okkur, hve margar vinnustundir koma til jafnaðar á dag hjá kennurum yfir árið, sem fá þessi laun. Ef barnaskólakennarar stunda skóla sína níu mánuði á ári til þess að fá full árslaun, má segja, að það sé sama sem að þeir kenni átta mánuði, því að það er ekki of mikið að segja, að einn mánuður fari í frí og annan frádrátt. Ef kennarar kenna átta mánuði og 30 stundir á viku, þá mun það láta nærri, að vinnustundir séu til jafnaðar þrjár stundir á dag yfir árið. Og fyrir að vinna til jafnaðar þrjá tíma á dag yfir árið á kennarinn að fá lífsframfæri, sem nægir meðalfjölskyldu. Það er náttúrlega mjög gott, ef þjóðarbúið er svo öflugt, að það standist við að borga mönnum lífsframfæri handa meðalfjölskyldu fyrir að vinna þrjár stundir á dag. - Svo koma aðrir kennarar, sem samkv. þessu frv., ef það verður samþ. óbreytt, koma til með að hafa enn þá styttri vinnutíma, þ.e. kennarar við gagnfræðaskóla og héraðsskóla, sem samkv. l. nú eiga að starfa sjö mánaða kennslutíma. Ef á sama hátt og ég áður sagði er dreginn frá kennslutíma þeirra einn mánuður vegna fría og þeir þurfa ekki að kenna nema 27 stundir á viku í sex mánuði, þá eru það ekki nema tvær og hálf klst. á dag til jafnaðar, sem þessir menn þurfa að vinna til þess að fá laun, sem nægja meðalfjölskyldu til lífsframfæris á ári. Það er áreiðanlegt, að með þessu fyrirkomulagi er þessi fjölmenna stétt, kennarastétt landsins, þannig sett, að hún hefur stytztan vinnutíma allra þegna þjóðfélagsins til þess að geta lifað sómasamlegu lífi.

Hvað hafa prestar langan vinnutíma? Og hvað hafa sýslumenn og læknar langan vinnutíma?

Það er óhætt að fullyrða, að læknar hafa langan vinnutíma yfirleitt. Og líka hafa sýslumenn, margir hverjir, langan vinnudag. Það er ákaflega misjafnt um presta, en ég geri ráð fyrir, að sumir þeirra, a.m.k. hér í Reykjavík. hafi nokkuð langan vinnudag.

Þeir eru hundrað utan Reykjavíkur.

Nú. hv. 8. þm. Reykv. fór út, svo að ég þarf ekki að eyða tíma í að svara honum. Og um vinnutíma þessarar fjölmennu stéttar, kennaranna. er dálítið langt gengið í því að innleiða svo stuttan vinnutíma fyrir svo fjölmenna stétt. Verkamenn, sem hafa öflug samtök með sér og vinna átta stundir á dag og hafa á síðustu tímum vitað, hvað þeir máttu bjóða atvinnurekendum, hafa ekki farið fram á, að vinnutíminn væri styttur úr átta stundum, og þeir hafa miðað við átta stunda vinnudag til þess að geta lifað sómasamlegu lífi. Það er ákaflega mikill munur á þessu hjá verkamanninum og kennaranum. Kennarinn vinnur tvo og hálfan tíma og upp í þrjá tíma á dag til jafnaðar, en verkamaðurinn átta tíma á dag. - Ef við snúum okkur til sjómanna og bænda, verður samanburðurinn enn þá hagstæðari kennurunum. Ég tel nú ekki ástæðu til að vera að lengja ræðu mína um þetta atriði að svo stöddu. Þessu verður nú sennilega ekki um þokað að öðru leyti en því, að ég geri ráð fyrir, að þær brtt., sem ég flyt hér á þskj. 1153 og 1162, verði samþ. og þá komi nokkur leiðrétting á, þannig að kennarar muni verða að vinna nokkru lengur en sex mánuði til þess að fá full árslaun, svo að skólinn verði að miðast við níu mánuði. Er það nokkur leiðrétting, þó að vinnutíminn fari samt sem áður ekki niður úr þrem stundum á dag, ef miðað er við allt árið. Ég gat um, að ég væri í flestum atriðum á móti þessu frv. Og ég gat um, hvers vegna ég kæmi ekki með fleiri brtt. við frv., sem sé um því, að vonlaust mundi vera að fá samþ. allar brtt., sem miða til lækkunar, vegna þess að meirihlutafylgi mun vera fyrir því að samþ. frv. næstum óbreytt hér á hæstv. Alþingi. Þeir, sem fylgja þessu frv., halda, að þeir séu að gera launastétt landsins greiða með því að samþ. frv. Og því færi betur, ef þjóðarbúið væri svo vel statt, að það gæti gert svona vel við þegna sína. En það er ekki nein sérstök svartsýni hjá mér, og ég er ekki með neinar illspár, þó að ég freistist til þess að halda það og segja það hér, að það sé mjög hæpið, að það sé hægt að standa undir þeim bagga, sem ríkissjóði er bundinn með þessum launal., ef frv. verður samþ. lítt eða ekki breytt. Hvernig fer ríkissjóður að standa undir þessum bagga, eftir að fiskurinn er fallinn í verði? - Með launal. er gert ráð fyrir, að launamenn beri óskertan hlut frá borði, hvernig sem atvinnuvegunum vegnar. En það er vitað, að um leið og atvinnuvegunum fer að hraka, um leið og atvinnuvegirnir hætta að bera sig, kemur það niður á launamönnum, því fólki, sem tekur laun hjá ríkinu. Það endar þá með því, þegar boginn er spenntur þetta hátt, að ríkissjóður getur ekki staðið við þær skuldbindingar og getur ekki staðið undir þeim bagga, sem Alþ. bindur honum með þessari löggjöf. Ég tók fram, að ég færi ekki fram á, að brtt. mínar kæmu til atkv. við 2. umr. málsins, heldur mun ég taka þær aftur til 3. umr. og gefa hv. fjhn. tækifæri til þess að athuga þær og gera þær að sínum till., ef hún svo vildi við hafa. Ég teldi eðlilegast að koma breyt. fyrir á einni brtt., taka í eina brtt. þessa breyt., sem felst í brtt. mínum á þskj. 1153 og 1162, sem eru við 17. og 30. gr. frv. og vísa báðar til ákvæða 16. gr. frv. Ég skal svo láta máli mínu lokið að sinni. Ef hv. fjhn. treystir sér ekki til að taka till. minar til greina að einhverju leyti og treystir sér ekki til að taka þær svo mikið til greina, að þær nái tilgangi sínum, þá getur verið, að ég sjái ástæðu til að rökstyðja mál mitt frekar við 3. umr. málsins.



Herra forseti. - Það féllu nokkur orð hjá hv. 2. þm. Rang., er nú var að ljúka máli sínu, sem gefa mér ástæðu til að segja hér nokkur orð og gera nokkrar aths. við það, sem hann hefur rætt hér. Hv. 2. þm. Rang. mælti hér fyrir brtt., sem hann hefur flutt á tveimur þskj., sem hér liggja fyrir. Hann byrjaði á því. að hann lét þess getið mjög framarlega í ræðu sinni, að hann mundi taka þessar brtt. aftur til 3. umr. í þeim tilgangi að athuga þær betur og efni þeirra. En samt sem áður flutti hann nú alllanga ræðu til skýringar á efni þessara brtt. Ég held satt að segja, að það viturlegasta, sem kom fram í ræðu þessa hv. þm., hafi verið sú yfirlýsing, að hann skyldi taka þessar brtt. aftur til 3. umr., því að ég held, að ástæða sé til þess að taka þær til nokkurrar yfirvegunar, a.m.k. ef bak við þær stendur sá skilningur, sem virtist koma fram í ræðu hans. Ég hef veitt því athygli, að eins og frv. liggur nú fyrir, þá er dálítið ósamræmi í ákvæðunum um starfstíma kennara hinna ýmsu skólaflokka. Og ég hafði sjálfur hugsað mér að gera það að umtalsefni, áður en til lokaafgreiðslu málsins kæmi í þessari hv. d., en skal ekki fara langt út í það nú. En ég vildi benda hv. 2. þm. Rang. á það, að ég fæ ekki betur séð en a.m.k. önnur brtt. hans sé óþörf, því að ég fæ ekki betur séð en fjhn. hafi nú þegar lagt til í brtt. þeirri, sem hún flytur sameiginlega, að starfstími gagnfræðaskólakennara og héraðsskólakennara skuli miðast við níu mánuði eða m.ö.o. nákvæmlega það sama, sem vakti fyrir hv. 2. þm. Rang. Að þessu athuguðu væri hyggilegast fyrir hann að taka alveg þá,. brtt. aftur. En út af þeim skilningi, sem virtist koma fram. hjá honum um starf þeirra kennara, sem ræðir um í 17. og 30. gr. frv., þá vildi ég mega benda hv. þm. og öðrum á það, að í l. um héraðsskóla. er svo ákveðið, að kennarar og skólastjórar skólanna eru fastir starfsmenn skólanna árlangt með fjögurra vikna sumarleyfi. Þeir eru samkv. þeim l., sem um þessar stofnanir fjalla, starfsmenn skólanna árlangt. Og í þeim l. segir enn fremur, að skólan., sem sér um starfsemi slíks skóla, því að þeir eru einkastofnanir að nokkru leyti, skuli „semja um við kennara í samráði við skólastjóra, hvers konar störf þeir skuli inna af hendi við andlega eða líkamlega vinnu hvert vor og sumar, þegar kennsla fer ekki fram í skólanum. - Ég fæ því ekki séð, að það, sem hv. 2. þm. Rang. ræddi hér um starfstíma kennara, fái staðizt, þegar það er borið saman við þau lagaákvæði, sem þeir starfa eftir. Og af því leiðir líka, að sú brtt., sem fyrir liggur frá hv. fjhn. um. að níu komi í stað sjö, þar sem um kennslumánuði er að ræða í slíkum skólum. hefur í raun og veru ekki mikið að segja. En ég vil benda á, það og mun e.t.v. koma með brtt. um það við 3. umr. málsins, að eðlilegra væri, að í staðinn fyrir „9 mánaða kennslutíma“ kæmi: 9 mánaða starfstíma. Virðist þetta rétt, þar sem þessir menn eru bundnir við störf í stofnununum, jafnvel þótt það sé ekki kennsla. Það er formsatriði, sem taka má til athugunar við 3. umr. málsins. Ég skal nú ekki fara út í mikinn tölulegan samanburð um laun kennara og laun annarra starfsmanna. þótt ræða hv. 2. þm. Rang. gæfi nokkurt tilefni til þess. Það yrði fulllangt mál að fara út í það nú á þessu stigi. En út af því, sem hann sagði um vinnustundir kennara, vildi. ég mega benda honum á, að í því gætir verulegs misskilnings. Það er að vísu rétt, að samkv. þeim l. um skólastarfið, sem kennarar fylgja, er ákveðið, að kennslustundir þeirra í skólanum skuli vera 30 á viku, eða fimm á dag að jafnaði. En það veit hver einasti maður, sem nokkuð þekkir til kennslustarfa, að vinna kennarans er ekki öll fólgin í því að sinna störfum í kennslustundum. Bak við hverja kennslustund liggur mikil undirbúningsvinna, sem enginn kennari kemst hjá að inna af hendi, svo framarlega sem hann vill rækja starf sitt af þeirri skyldurækni, sem honum ber. og það mjög mikil undirbúningsvinna. Og það veit hver einasti kennari og hver maður, sem nokkuð þekkir til kennslustarfa. að kennsla er ekki vel af hendi leyst, nema mikil undirbúningsvinna sé innt af hendi fyrir hvert dagsverk, sem kennari innir af hendi í kennslustofu. Og ég hygg, að það sé álit kennara, sem bezt þekkja til starfans, að fimm stunda vinna í kennslustofu krefjist a.m.k. átta stunda starfs á dag. Þetta vildi ég biðja hv. 2. þm. Rang. að taka til yfirvegunar fyrir 3. umr., á meðan þessar brtt. liggja nú til athugunar hjá honum og öðrum hv. þm. Allir útreikningar, sem sá hv. þm. var hér með um daglegan starfstíma kennara, ef jafnað er ,starfstímanum niður á allt árið, eru því algerlega út í hött og hafa ekki við rök að styðjast. Ég vil t.d. þessu til áréttingar benda hv. þm. á starf heimavistarskóla í sveitum. Þar er ekki. aðeins að ræða um kennslustundir. Kennarar þar taka á sína arma hóp barna á þeim aldri, sem skólaskyldualdur segir til um, jafnvel nokkra tugi barna. Og sums staðar í þessum skólum er það aðeins einn maður, sem á að gæta þessara barna frá morgni til kvölds. Þar eru það ekki aðeins kennslustundirnar, sem baka kennaranum erfiði, heldur allt starfið, frá því er hann rís úr rekkju á morgnana og þar til er börnin ganga til náða á hverju kvöldi. Og ég ætla, að það sé þyngra starf en margir starfsmenn hins opinbera og aðrir vinna, bæði á skrifstofum og við fleira, sem ekki þarf upp að telja. Þegar þetta er athugað, eins og það er í raun og veru, og metið með nokkurri sanngirni. verður það enn ljósara, að þau ummæli, sem um þetta féllu hjá hv. 2. þm. Rang., eru úr lausu lofti gripin. Að svo stöddu sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, nema eitthvað nýtt komi fram. Fundarhlé.



Ég sé heldur þunnskipaða bekki, enda ætlaði ég ekki að hafa mörg orð, en mig furðar, hve áhugi hv. þm. er lítill, þegar afgreidd eru hér stórmál, því að stórmál er þetta, hvernig sem á það er litið. Ég get vel tekið undir með þeim mönnum, sem halda því fram, að nauðsynlegt sé að endurskoða launal. Við vitum, að þau eru sett 1919, og síðan hafa þau aldrei verið endurskoðuð í heild, svo að það hefur orðið fullkomið ósamræmi og misræmi, sem starfsmenn ríkisins hafa átt við að búa í þessum efnum. Enn fremur vitum við, að stofnlaun að kalla hvers embættis, sem stofnað hefur verið af ríkissjóði eftir þann tíma, voru sett miklu hærri en í launal., og af því skapast vitanlega ákaflega mikið ósamræmi milli einstakra starfsmanna ríkisins. Það var líka vitað, að ýmsar stéttir þjóðfélagsins, sérstaklega þær, sem áttu að vinna úti á landsbyggðunum, voru mjög lágt og illa launaðar. Um þetta held ég, að allir geti verið sammála, og um það, að nauðsynlegt hafi verið að endurskoða launal., enda er það svo, að það hefur oft verið reynt síðan. 1934 var skipuð n. til að endurskoða l., og skilaði hún ýtarlegu áliti, sem því miður var aldrei tekið til meðferðar á hv. Alþingi. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr., er ekki í sjálfu sér margt að segja, en þegar það er athugað, sést, að talað er um skyldur ríkisins við starfsmenn sína, en aftur á móti er ekkert um það, hvaða skyldur starfsmenn ríkisins eigi að inna af höndum fyrir þau laun, sem þeir taka samkv. þessum l., og tel ég það mjög miður farið. - Frv. það, sem hér var lagt fyrir af mþn., var að mínum dómi að ýmsu leyti betra en þetta frv. hefur orðið hér í meðferð Alþ., því að í því frv. voru ýmsar þær stofnanir, sem ég tel hiklaust, að eigi að vera, þegar launal. eru sett. Það eru bankarnir, Tryggingastofnun ríkisins, Búnaðarfélagið og ýmsar fleiri stofnanir. Þó að þær séu ekki beint ríkisstofnanir, þá eru þær það að nokkru leyti, og þær eiga að heyra undir sama starfslaunakerfi og stofnanir ríkisins, því að þessar stofnanir munu, þegar fram í sækir, auka á það ósamræmi, sem nú er verið að reyna að lagfæra. Mér þykir ákaflega undarlegt, að Ed. skyldi fella þetta úr frv. Ég skal nú ekki fara neitt út í hinar einstöku greinar þessa frv., því að ég býst við, að það hafi ekki mikið að segja, þó að menn vilji koma hér með einhverjar brtt., því að þetta frv. til l. er eitt af samningsmálunum í málefnasamningi stjórnarflokkanna frá s.l. hausti og á að afgreiða á þessu þingi. Ég býst því ekki við, að það þýði nokkuð fyrir þá menn, sem óánægðir eru, að koma með brtt., svo að nokkru nemi, til lagfæringar. Ég tel þá menn mjög bjartsýna, sem álíta, að fært sé nú, eins og ástandið er, að afgreiða slík l., sem hér er gert ráð fyrir, l., sem auka útgjöld ríkissjóðs um einar 7 til 8 millj. kr. Það hefur aldrei fengizt upplýst hjá þeim mönnum, sérstaklega í Ed., sem höfðu málið lengi til meðferðar, hve miklu næmu þau útgjöld, sem l. þessi hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Mér finnst ákaflega undarlegt. þar sem frv. er búið að liggja hér í nokkra mánuði, að ekki skuli vera hægt að fá vissu fyrir því. Það eru mjög skiptar skoðanir um það, sumir segja 41/2 millj., aðrir 6 millj., sumir 7 millj., og enn aðrir fara upp í 8 millj. kr. Hvað rétt er, skal ég ekki dæma um, en ég býst við, að það sé aldrei undir 7–8 millj. kr., sem hækkunin nemur. Er þetta töluverð viðbót við þau rekstrarútgjöld, sem ríkissjóður á að inna af hendi, því að þau eru býsna há fyrir, - eru orðin um 70 millj. kr. á núgildandi fjárl., og ef 7–8 millj. koma til viðbótar, er það álitleg fúlga, sem ríkissjóður á á sínum árlega rekstri. Ég tel nokkuð djarft stefnt með þessu frv., eins og útlitið er nú. Árið 1943, þegar reiknaðar voru út árlegar tekjur verkamanna og bænda, þá áleit sú n., og það hefur ekki verið vefengt með neinum rökum, að meðaltekjur bænda það ár væru 14500 kr., og þó er það vitanlegt, að bændur fengu aldrei það verð, sem ákveðið var, og sumir ekki einu sinni hálft verð af því, sem sex manna n. hafði gert ráð fyrir. Meðaltekjur bænda voru því töluvert lægri en n. hafði gert ráð fyrir, og ég er þess fullviss, að þær hafa ekki hækkað síðan, frekar á hinn veginn, að þær hafi lækkað. Mér þykir dálítið hart, að bændur og konur þeirra. sem vinna ekki aðeins átta eða tíu tíma á dag, heldur tólf tíma að meðaltali og jafnvel kannske lengur, skuli ekki fá eins hátt kaup og fólk, sem vinnur hér í skrifstofu og hefur engu þurft að kosta til náms eða að minnsta kosti ekki meira en bændur. - Um verkamenn er alveg sömu sögu að segja. Það var upplýst, að þeir mundu fá í árslaun, þ.e.a.s. grunnlaun, eitthvað um 5000 kr. með átta stunda vinnu, og það er ekki eins hátt kaup og lægst launuðu flokkarnir fá hjá ríkinu eftir frv., eins og það er nú úr garði gert. Það hlýtur að reka að því, að ný kauphækkunaralda fari af stað, þegar þetta er orðið að l. Það er vitanlegt, að þegar er þetta er orðið að l., koma fram hækkanir hjá bæjar- og sveitarfélögum, í allri þeirra stjórn og hjá öllum mönnum, sem hjá þeim vinna, og hjá öllum verzlunarfyrirtækjum í landinu, því að það hefur alltaf verið og er svo enn, að mjög er svipað um launakjör hjá verzlunarfyrirtækjum og ríkis- og bæjarfélögum. Þetta hlýtur allt að koma fram, um leið og l. verða samþykkt. Ég er anzi hræddur um, að verkamenn láti ekki heldur á sér standa, þegar fram í sækir, að heimta tilsvarandi hækkanir, og ég tel það alveg eðlilegt, að verkamenn, sem stunda átta stunda erfiðisvinnu á dag, telji sig eiga heimtingu á sama kaupi og skrifstofupiltar eða stúlkur, sem vinna fimm eða sex tíma á dag. Það er sem sé ekkert tekið fram í þessu frv. um skyldur starfsmanna, hvorki vinnutímann né hvaða kröfur gerðar séu til að geta leyst starfið af hendi, og er það mjög miður farið. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta frv., en ég lýsi yfir því, að enda þótt ég hafi talið endurskoðun launal. alveg nauðsynlega, tel ég mér ekki fært að ljá þessu frv. atkv. mitt, ef það verður samþ. eins og það liggur fyrir nú og með þeim breyt., sem meiri hl. fjhn. hefur á því gert. Þó er það svo, að ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Snæf. að koma fram með tvær brtt. til þess að reyna að leiðrétta það, sem mér fannst helzt ábótavant. Er þær að finna á þskj. 1149. Önnur þeirra er við 11. gr., 4. málsgr., og er þar farið fram á. að við þá gr. verði bætt aðstoðarhéraðslæknum. Fór ég fram á við n., hvort ekki væri hægt að fá annað form á þetta en hér er gert ráð fyrir, því að það er mjög hæpið að fá menn í þessar stöður, ef þær eru ekki teknar inn í launal. Varð að samkomulagi, að ég skyldi taka till. þessa aftur til 3. umr., og mun ég gera það. Hin till. á sama þskj. er við 37. gr., síðustu málsgrein. Þar stendur m.a.: „Í gjaldskrá héraðslækna skal setja sérstök ákvæði um afslátt, þegar sjúkrasamlög annast um greiðslu“. - Ég vil leyfa mér að óska eftir, að þessi mgr. falli niður. Ég skil satt að segja ekki, hvernig á því stendur, að héraðslæknar eru settir skör lægra en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Oft hefur komið fram, að þeir hafa verið settir sem 2. flokks menn, og nú er því haldið áfram og ákveðið að setja í l., að þeir skuli veita afslátt af gjöldum fyrir sín störf, sem eru ákveðin samkv. gjaldskrá frá heilbrigðisstjórn, og læknar hafa engin ítök um, hvernig sú gjaldskrá er samin. Ég skal taka fram, að ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, að það sé sjálfsagt fyrir lækna að veita sjúkrasamlögum einhvern afslátt, en ég vil bara ekki láta setja það inn í l. Það eiga að vera frjálsir samningar milli sjúkrasamlaganna og hvers sérstaks læknis. Þannig hefur það verið, og þannig á það að vera, og þannig hlýtur það að vera. Og læknar munu alls ekki una við, að þeir einir séu skyldaðir með l. til þess að gefa ýmsum stofnunum vissan afslátt. Ég veit ekki, hvað ýmsar aðrar stéttir mundu segja, ef slík ákvæði væru sett í l., að þær væru skyldaðar til þess að veita vissum fyrirtækjum eða stofnunum afslátt á því kaupi, sem ákveðið hefur verið áður. Ég vænti þess því fastlega, að þessi brtt. okkar hv. þm. Snæf. verði samþ., því að læknar munu una mjög illa við, ef þeir einir eiga að heyra undir þessi l. þannig, að gert sé að lagaskyldu, að þeir verði endilega að vinna kauplaust fyrir vissar stofnanir. Hér er farið fram á að veita afslátt, en alls ekki talað um, hve háan, það á bara heilbrigðisstj. að ákveða. Ég býst við, að ýmsum öðrum starfsmönnum ríkisins þætti undarlegt, ef setja ætti slík ákvæði um launakjör þeirra. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vona, að þessar brtt. verði samþ., því að annars munu læknar mjög illa við una.



Við að hlusta á þær ræður, sem fram hafa farið um þetta mál, má segja, að niðurstaðan verði sú, að það sannist hið fornkveðna, að allt orkar tvímælis. Þeir menn, sem sérstaklega hafa áhyggjur af samþykkt frv., - og þeir munu nú vera raunar fleiri en þeir, sem beinlínis leggjast á móti málinu, - munu hafa áhyggjur að ýmsu leyti af því, að þetta spor er stigið, ef stigið verður. Hins vegar verður þeirri staðreynd ekki neitað, að á undanförnum árum hafa sumar launastéttir í þjóðfélaginu búið við skarðari hlut en eðlilegt hefði verið, og sú hugsun, sem liggur á bak við þá endurskoðun launal., sem hér hefur átt að fara fram, hefur vissulega verið sú, að þörf væri á breyt. á ýmsum sviðum, að því er varðar laun opinberra starfsmanna. Hitt er svo að sjálfsögðu nokkuð mikill ókostur á því frv., sem hér liggur fyrir, að áhrif einstakra stétta í þjóðfélaginu á undirbúning málsins hafa gert að verkum, að segja má ef til vill í ýmsum tilfellum, að úr einum öfgunum sé farið í aðrar, - þeim öfgum, að ýmsar stéttir hafa borið of lítið úr býtum, sé breytt í það, að nú sé þeim fyrirhugað betra hlutskipti en þjóðin hefur í raun og veru ráð á. Því er það, að samþykkt þessa máls, eins og það liggur fyrir, og sennilega breytist það ekki mikið úr þessu, hlýtur að orka mjög tvímælis. Og vissulega má segja með nokkrum rétti - og þó ef til vill með mestum rétti -, að þessir borgarar þjóðfélagsins; sem heita opinberir starfsmenn, eigi kröfu á launum í nokkru hlutfalli við afkomu atvinnuvega landsins og við afkomu almennings yfirleitt. Það leiðir líka af sjálfu sér, að þetta hlýtur að verða niðurstaðan, þegar til lengdar lætur, því að ekkert þjóðfélag getur staðizt við það að borga jafnstórum hóp manna og opinberir starfsmenn eru í hinu íslenzka þjóðfélagi miklu hærra kaup en vit er í og staðið verður undir af þeim, sem annast rekstur atvinnunnar í þjóðfélaginu, en það eru verkamenn, sjómenn og þeir, sem fyrir atvinnufyrirtækjunum standa, að ógleymdum bændum landsins. Hitt er svo annað mál, hvort vegna þessarar afgreiðslu, sem á frv. er, ber að forkasta því algerlega. Það má um það segja, að mjög orki tvímælis, að jafnvægis sé gætt með þessa starfsmenn, sem hér er verið að ræða um. En það hygg ég, að orki mest tvímælis, hvort eftir slíku jafnvægi sé leitað við þessa lagasetningu. Ég skal svo ekki hafa þessar almennu aths. fleiri, en í sambandi við það, sem ég sagði hér síðast, vildi ég leyfa mér að benda á, að 17. brtt. fjhn. á þskj. 1136, við 22. gr., sem fjallar um starfsmenn pósts og síma, er að minni hyggju þannig orðuð og þannig frá henni gengið, að ég vildi mælast til þess við n., að hún væri tekin til athugunar til 3. umr. að nýju. Mér finnst þar gerður nokkuð mikill munur á símstöðvarstjórum víðs vegar um landið, og verður þá hver og einn að athuga það, sem honum er næst. Ætla ég, að mér verði fyrirgefið, þó að ég minnist á það, að símastjórinn í Vestmannaeyjum er að mínum dómi ófyrirsynju settur skör lægra en símastjórinn á Akureyri, Siglufirði, Ísafirði og Seyðisfirði. Þeir eru að vísu kallaðir umdæmisstjórar, en þá er þess að gæta, hvað það er, sem eykur svo mjög störf þeirra í sambandi við þessi umdæmi. Það er það, að þeir taka við reikningum símastöðva í sínu umdæmi, athuga þá og senda þá til landssímastjóra eða aðalstöðvarinnar í Reykjavík. En þó að þetta kunni að vera nokkuð mikið verk, t.d. á Seyðisfirði og Ísafirði, þá ætla ég, að starf símastjórans í Vestmannaeyjum sé ekki minna, þar sem er jafnmikil útgerð og afgreiðsla fyrir báta og þar er, og enn fremur loftskeytastöð. Ég hygg því, að starf símstöðvarstjórans í Vestmannaeyjum jafnist á við störf þeirra simastjóra, sem hafa umdæmisstjórastörfin á hendi. Hér er um að ræða verstöð í kaupstað, sem er einhver mesta framleiðslustöð hér á landi. Það munu hafa farið þaðan á s.l. ári um 170 fiskfarmar til útlanda, og það leiðir af sér ákaflega mikið starf á simastöðinni. Í Vestmannaeyjum eru um fimm þús. manns á vetrarvertíð og fjöldi aðkomumanna, og eykur það ekki lítið störfin í símastöðinni. Ég ætla því, að það væri meira jafnvægi milli þessara manna, ef símastjórinn í Vestmannaeyjum væri settur jafnhliða öðrum símastjórum austanlands. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég vona, að n. muni athuga þetta mál milli umr. Þá hef ég leyft mér að flytja eina brtt. Hún er á þskj. 1155 og varðar rafmagnseftirlit ríkisins. Forstöðumaður þess er settur í 11100 kr. laun, en mér skilst, að húsameistari ríkisins, vitamálastjóri og vegamálastjóri eigi að hafa 13 þús. kr. laun. Ég vil ekki gera upp á milli þessara manna, en vil benda á það, að rafmagnseftirlit ríkisins er að verða og verður í framtíðinni engu þýðingarminni stofnun en t.d. vegamálaskrifstofan og vitamálaskrifstofan. Nú er að komast á fót svo mikið af rafvirkjunum af öllu tagi, að það gefur auga leið, hversu nauðsynlegt það er, að þessi skrifstofa og forstöðumaður hennar hafi aðstöðu til að geta gefið ýtarlegar og hagkvæmar leiðbeiningar viðvíkjandi hvers konar rafvirkjunum víðs vegar um landið, því að flestir, sem eru leikmenn í þessum efnum, eru alls ókunnugir því, hvernig koma á upp stórum rafvirkjunum. Það er því mjög mikilsvert, að ríkið hafi til leiðbeiningar í þessum efnum yfir að ráða beztu kröftum. - Nú veit ég ekki betur en núverandi forstöðumaður rafmagnseftirlitsins sé talinn mjög vel fær maður á sínu sviði. Og eitt er víst, og það vita allir hv. þm., að ekkert mál, sem snertir rafveitur og kemur fyrir Alþ., er afgr., án þess að rafmagnseftirlitið hafi lagt þar til málanna sitt álit, og án meðmæla þess, hygg ég, að ekkert slíkt mál næði framgangi hér á Alþ. Það er enn fremur stórkostlega þýðingarmikið, að þessi opinbera stofnun hafi yfir starfskröftum að ráða, sem geti verið fullnægjandi, þegar ráðizt er í rafvirkjanir, svo að bæjarfélög þurfi ekki að snúa sér til einstakra verkfræðinga í þessum efnum, vegna þess að þeir hafi yfir betri þekkingu að ráða en ríkið sjálft. - Af öllum þessum ástæðum hef ég leyft mér að bera fram í sambandi við þetta mál á sama þskj. brtt. um, að verkfræðingar við rafmagnseftirlitið séu launaðir sómasamlega. Nú er það svo, að forstöðumaður rafmagnseftirlitsins hefur um langan tíma átt talsvert undir högg að sækja um að fá sér nauðsynlega verkfræðilega aðstoð. En hvers vegna? Vegna þess, að þeir verkfræðingar, sem hægt er að ná til, eru betur launaðir annars staðar. En allir sjá, að mjög er þýðingarmikið, að verkfræðimenntun og þekking í þessum efnum sé fullkomin hjá rafmagnseftirlitinu, og það svo, að ekki sé hægt að segja, að nauðsynlegt sé að leita út fyrir vébönd þess til að fá leiðbeiningar verkfræðilegs eðlis, er snerta rafvirkjanir. Annars hefur þessi stofnun, svo mjög sem hún hefur haft þörf fyrir ákaflega mikla starfskrafta, hingað til haft yfir litlum starfskröftum að ráða saman borið við það, sem af henni er krafizt við athuganir, útreikninga, mælingar og leiðbeiningar og allt, er nöfnum tjáir að nefna og varðar þessi mál. Það er alveg áreiðanlegt, að rafmagnseftirlitið hlýtur að verða að færa út verksvið sitt nú þegar og enn meir í framtíðinni til þess. að geta fullnægt eftirspurninni eftir teknískum ráðleggingum og athugunum við fyrirhugaðar rafvirkjanir, því að það ríður þjóðinni á miklu, að rétt sé að staðið við hverja rafvirkjun frá upphafi. Öll mistök í því efni verða ákaflega dýr, og það er ekki hyggilegt af stj. að skera mjög við neglur sér þann kostnað við stórvirkjanir, sem lýtur að þessari gr. - Ég hef ekki beinlínis rætt um þetta við nm. í fjhn., en það eru vinsamleg tilmæli mín til n., að þessu máli sé tekið vinsamlega. Ég þykist mega gera ráð fyrir því fyrir fram, að þær till., sem ég ber fram, fái velviljaða athugun. Ég vil taka það fram. að hér er ekki farið í mannjöfnuð við þá starfsmenn ríkisins, sem ég minntist á, heldur aðeins bent á það, að við hliðina á vitamálum og vegamálum eru rafmagnsmálin að verða ekki aðeins jafnþýðingarmikil, heldur ef til vill þýðingarmest allra mála í þessu þjóðfélagi. Ég vil þess vegna treysta réttum undirtektum n. og lýsi yfir, að ég óska þess, að þessi till. verði tekin aftur til 3. umr. málsins, og er það gert í fullu trausti þess, að n. taki til athugunar þær ábendingar, sem fram koma bæði í till. sjálfri og í þeim orðum, er ég hef leyft mér að viðhafa um hana.



Ég vildi aðeins leyfa mér að vekja athygli n. á því, að ég hygg, að það sé á misskilningi byggt, sem lagt er til af hennar hálfu um breyt. á 3. gr. og kemur fram í 3. brtt. n. á þskj. 1136, brtt. 3, b-lið. Ég hef átt tal um þetta við form. n. og vænti þess, að n. sjái sér fært að taka þá brtt. aftur til 3. umr. í því trausti, að hún verði þá ekki borin fram, ef þetta mál horfir við, eins og ég hygg, að raun sé á. Einnig hef ég hugsað mér að fara fram á smábreyt. við brtt. n. varðandi launakjör eins af starfsmönnum ríkisins, sem mér skilst, að n. hafi tekið nokkuð hörðum tökum miðað við það, sem Ed. gerði. Á ég þar við skipulagsstjóra ríkisins. Ég hef ákveðið að bera ekki fram brtt. við þessa umr. í trausti þess, að n. athugi málið milli umr., ef ske kynni, að hún flytti brtt. sjálf. En ef hún flytti ekki brtt., mundi ég gera það. Ég sé ekki ástæðu til þess, enda þótt nokkur rök mættu að því hníga, að lengja umr. um málið, þótt mikilsvert sé. Ég tel þó rétt að geta þess, að ég tel útfærslu þingsins varðandi launal. hafa farið langt út fyrir þau takmörk, sem ég taldi mig bundinn af í samningum þeim, sem leiddu til stjórnarmyndunar. Ég hef hins vegar ekki séð ástæðu til að eiga frumkvæði að því að bera fram brtt., hvorki við afgr. Ed. á málinu né heldur við þá afgr., sem kemur fram eftir meðferð fjhn. Nd. Ég viðurkenni það að vísu, að mér er ljóst, að með þessum nýju launal. er nýr og þungur baggi lagður á ríkissjóð, og það verður náttúrlega framtíðin ein, sem sker úr því, hvort ríkissjóður reynist þess megnugur að rísa undir þeim byrðum. Hinu mælir enginn gegn, að launakjör starfsmanna ríkisins, eins og þau eru nú, eru með öllu óviðunandi, þótt ekki væri vegna annars en þess ósamræmis, sem þar ríkir. En við það bætist svo, að starfsmenn ríkisins búa við miklu lélegri kjör en aðrir þegnar þessa þjóðfélags, og mér er nær að ætla, að í ljós muni koma, - væri það mál gerkannað og enda þótt launal. yrðu afgr. í svipuðu formi og fjhn. þessarar d. hefur lagt til, - að það mundi vera staðreynd, að eftir þessa nýju lagasetningu launaði ríkið sínum mönnum verr en flestir aðrir atvinnurekendur í landinu. Ég neita því ekki, að ég er á nokkuð annarri skoðun um skiptingu milli flokka en fram hefur komið bæði hjá Ed. og fjhn. þessarar d., en ekki svo verulega, að ég hafi séð ástæðu til að gera um það sérstakar till., því að það verður sjálfsagt lengst af svo, að hvenær sem launal. verða afgr., þá mundu menn deila um það, hvað skammta eigi hverjum. Enda þótt ég telji, að ég sem sá maður, er stóð að stjórnarmynduninni, verði að taka minn hluta af ábyrgðinni á setningu þessarar löggjafar, þá lít ég þó ekki á þá ábyrgð og þá skyldu, sem hún leggur mér á herðar, þannig, að launal. öll, í einstökum atriðum, þurfi að verða eins og ég hefði talið réttlátt eða eðlilegt. Ég hef þess vegna - með hliðsjón af því, sem ég hef nú tekið fram, um leið og ég vil undirstrika það, að ég tel launal. hafa farið út fyrir þann ramma, sem ég taldi mig bundinn við í samningunum um stjórnarsamvinnu, - ákveðið fyrir mitt leyti að gera við þau engar brtt. í stærri stíl, þó að ég áskilji mér rétt til að bera fram einstakar smábrtt. við 3. umr., ef mér þykir það við eiga. Ég held, að ég megi segja það fyrir hönd okkar allra í stj., að málefnalega sé það sjónarmið stj. að taka við launal. eins og þau liggja nú fyrir eða í svipuðu formi og eiga ekki frumkvæði að verulegum breyt.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Hv. þm. V.Húnv. hafði sitthvað að athuga við meðferð þessa máls af hálfu þeirra, sem unnið hafa að undirbúningi launalagafrv. En ég held, að hann hafi sagt meira en rök voru fyrir. Hann taldi upp ýmislegt, sem mþn. í launamálum frá 1933–1934 hefði afrekað í þessu efni með skýrslusöfnun, sem hún hefði unnið að, og ýmsum gögnum, sem hún hefði aflað sér, en þessi n. eða þeir, sem að undirbúningi þessa frv. unnu, hefðu ekki aflað sér neinna slíkra gagna. En hann gætir ekki þess, að þeir, sem hafa undirbúið málið að þessu sinni, höfðu fyrst og fremst öll þau gögn, sem þessi ágæta mþn. frá 1933–1934 hafði aflað. Það er, að því er ég hygg, beinlínis tekið fram í nál., að n. hafi haft fulla hliðsjón af þeim gögnum í starfi sínu, og það er einnig tekið fram, að hún hafi ekki aðeins borið sig saman við opinberar stofnanir um launagreiðslur, heldur líka einkafyrirtæki og hálfopinber fyrirtæki og hagað till. sínum um launaákvarðanir með hliðsjón af því. Ég get vísað til þess, sem hæstv. forsrh. hefur sagt í ræðu sinni um það, hvernig hlutfallið mundi vera milli kaupgreiðslna einstakra fyrirtækja og opinberra stofnana. Það er enginn vafi á því, að það er rétt, sem hann sagði, að laun opinberra starfsmanna eru lægri en gerist í einkarekstri, og þarf ekki að leita til einkarekstrar í því sambandi, því að við vitum, að það eru hálfopinber fyrirtæki, sem starfa hér og n. hefur lagt til, að yrðu tekin upp í launal., en Ed. hafði fellt það úr frv., því að þar eru greidd miklu hærri laun en hér er lagt til í þessu frv. Þá fann hv. þm. að því, að þeir, sem undirbjuggu þessa löggjöf, hefðu ekkert gert til þess að athuga, hvað hægt væri að gera til þess að draga úr rekstrarkostnaði ríkisins. Þetta álít ég rétt. Það var ekki lagt fyrir þá n., sem skipuð var til þess að undirbúa málið, og stj. mun .ekki hafa gert ráðstafanir til þess, og ég er fullkomlega sammála hv. þm. um það, að það sé nauðsynlegt fyrir íslenzka ríkið að gera gangskör að því, að reyna að færa niður rekstrarkostnað sinn. En þess verður að gæta, að leiðin til að gera það með því bara að lækka laun þeirra starfsmanna, sem ríkið hefur í þjónustu sinni, það er ekki hægt nema með því að gera reksturinn einfaldari. En án allrar áreitni við hv. þm. vil ég vekja athygli hans á því, að það, að ríkisreksturinn er orðinn svo margbrotinn og kostnaðarsamur sem raun er á, það er vitanlega fyrir tilverknað þeirra, sem hafa farið með völdin í þessu landi undanfarin ár og undanfarna áratugi. Og það er ekki hlaupið að því að gera breyt. á því með fáum pennastrikum. Menn verða að gera sér ljóst. að ef færa á saman reksturinn, þá leiðir það líka til minni tekjustofna fyrir ríkið og til minni aðgerða af ríkisins hálfu til framdráttar athafnalífinu í landinu, því að því meira sem gert er í þessa átt, því meiri kostnaður verður við starfsrekstur ríkisins. En þá verða menn að gera sér grein fyrir, hvort þeir kjósa heldur að minnka kostnaðinn eða slá í engu af um afskipti ríkisins af framkvæmdum í landinu og atvinnubótum eða þá að draga úr því. Þá fann hv. þm. að því. að ekkert hefði verið athugað um það, hvað þjóðarbúinu væri fært að bera. Það er náttúrlega - á tímum eins og nú eru og hafa verið á undanförnum árum -. ekki svo auðgert. og ef maður á að skapa sér einhverja hugmynd um það eða byggja launal. á nokkuð öruggri vissu um það, hvað þjóðarbúinu kunni að vera fært að bera í einhverri framtíð, sem við vitum ekki, hvernig kann að verða, þá þýðir það ekkert annað en það að fresta löggjöfinni. Og það er það, sem ég held, að hafi vakað fyrir þessum hv. þm. og flokki hans, að það séu farnar krókaleiðir að því marki og það sé rétt að svo stöddu að ráðast ekki í að fastákveða laun opinberra starfsmanna. Hann vill samt ekki taka ábyrgð á eða segja, að það vaki fyrir fjhn., en vill, að þetta sé gert með öðrum hætti, og á þá lund er sú brtt., sem hann flytur. Ég skal fúslega játa, að þetta væri ágætt, ef það væri jafnauðvelt og hann vill vera láta. Til þess að láta laun hækka og lækka eftir því, hversu þjóðarbúskapurinn gengur, þyrfti þó að hafa einhver lágmarkslaun, og eins og nú horfir, þegar flestir ætla, að ýmsir liðir, svo sem húsaleiga, fari hækkandi, þá yrði erfitt að ákveða þau lágmarkslaun. Sú niðurstaða, sem nú er fengin, er byggð á gögnum frá liðnum árum, og það er í rauninni hið eina, sem hægt er að byggja á. Hitt er alls kostar ófært að ætla sér að ráða í ókomna tímann og miða nokkuð við hann. Einhver hv. þm., ég held helzt, að það hafi verið 2. þm. Rang., sagði hér áðan, að enginn vildi kannast við að hafa samið þetta frv., og efaði jafnvel, að það væri byggt á þeim undirbúningi, sem fram hefur farið. En hitt er þó vitað, að frv. er í aðalatriðum byggt á niðurstöðum launamálan. frá 1934. Hv. þm. V.-Húnv. talaði um hækkun þá, sem frv. mundi valda. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, er talið, að hækkunin á grunnlaunum muni nema rúmlega 9%. Um þetta held ég, að ekki sé ágreiningur. En þegar við þetta bætast uppbætur, sem voru ekki greiddar á upphæðir síðasta ár, en þær nema um einni millj. kr., þá verður þetta alls um 4 millj. kr., þar sem auknar launagreiðslur vegna grunnkaupshækkunar munu nema um þrem millj. kr. Þetta eru að sjálfsögðu aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, ef til vili þó ekki svo tilfinnanleg miðað við núverandi upphæðir, en miðað við okkar venjulega fjárhag. Ég hef ekki trú á, að þetta verði lagfært með þeim aðferðum, sem hv. þm. V.-Húnv. leggur til, en það eru til aðferðir, sem eru heppilegri. Það er augljóst. að þegar kreppir að ríkinu, neyðist það tiI að hækka tekjuskatt á þessi laun, og því verri sem hagurinn er, því hærri verður tekjuskatturinn. Þessi leið verður farin eða þá, að launin verða lækkuð. Ég held, að yfirleitt máli menn þetta of svart. Ég fyrir mitt leyti tel, að þetta hefði að vísu getað verið minni hækkun hjá hv. Ed., en úr því sem komið er, þá verður það svo að vera. Það liggur í augum uppi, að fjhn. hefur ekki haft aðstöðu til að bera sig saman um þær brtt., sem komið hafa fram, og hef ég því ekkert um þær að segja. Ég , get að vísu getið þess, að margt, sem þar er nefnt, var rætt í n., og get ég vikið að nokkrum þeirra af þeim sökum. Verður þá fyrst fyrir mér till. um hækkun á launum dýralækna. Nefndin leit svo á, að ekki væri tímabært að hækka þá meir. Það má vera, að við höfum haft þá tilhneigingu að meta meir mannalækna en dýralækna. enda mun það vera svo, að meira er vandað til menntunar mannalækna. Ég tel vafasamt, að n. fáist til að mæla með þessari till. Hv. þm. Snæf. og 1. þm. Rang. bera fram till. um að fella úr 37. gr. ákvæði um afslátt í gjaldskrá, héraðslækna. Ég skal játa, að mér fannst þetta einkennilegt, en ég fékk þá skýringu, að læknar ætluðu að mynda með sér félagsskap þessu viðvíkjandi. Ég geri ráð fyrir, að það sé rétt hjá hv. þm. Snæf., að „skólahverfi“ skuli koma í stað „skólahéraðs“, og ber þá að samþykkja það. Annars getur komið til mála að lækka laun þeirra, sem hækkaðir hafa verið, og væri það sennilega heppilegasta leiðin fyrir n., þegar alltaf er legið á henni að hækka til samræmis. Hv. þm. N.-M. taldi það mundu vera gleymsku, að tilraunastjórar voru ekki í frv. Þetta var þó ekki svo, en n. taldi þetta heyra undir búnaðarþing. Ég geri ekki ráð fyrir, að n. fallist á brtt. um hækkun launa skólastjóra húsmæðraskóla. Um brtt. hv. þm. Snæf. um, að síðasta málsgr. 30. gr. falli niður, vil ég segja það, að ég fyrir mitt leyti get fallizt á., að þessir skólar verði teknir út úr. Það er svo um héraðsskólana, að aðstaða þeirra er mjög á hverfanda hveli. Fyrst þegar gengið hefur verið frá því, hver á að bera ábyrgð á þeim skólum, þá má taka þá inn á launalög. Svo skal ég að lokum geta þess, að fjhn. hefur ákveðið að taka aftur til 3. umr. brtt. við 22. gr. svo og brtt. varðandi utanrrn. Þótt ég geti ekki stillt mig um að vara við því að gera þetta rn. að yfirráðuneyti, - slíkt er vel fallið til að koma á metingi, - þá hygg ég, að það sé rétt, sem þar er lagt til, enda gat ég þess í framsöguræðu. Þá hefur mér láðst að geta þess, að n. hefur ekki tekið ákvarðanir viðvíkjandi launum sýslumanna. Hún er þeirrar skoðunar, að á þeim sé óheppilegt fyrirkomulag, eins og gert er ráð fyrir í frv., en hefur ekki komið sér niður á neitt endanlegt í þessu efni.



Herra forseti. - Ég skal ekki lengja þessar umr. að óþörfu. en vildi segja nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann gerði að umræðuefni þau orð, sem ég lét falla hér í dag, að þetta frv. væri ekki svo vel undirbúið sem æskilegt væri og enginn vildi við það kannast. Hann vildi halda fram. að ég hefði gert of mikið úr þessu, en ég get ekki fallizt á. að svo sé. Ég benti á, að það, sem hér er tekið til meðferðar, eru aðeins launagreiðslurnar, en allt vantar varðandi réttindi og skyldur embættismanna. Ég benti einnig á, að ekki hefði komið fram nein till. um að gera ríkisreksturinn einfaldari eða fækka embættis- og starfsmönnum. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. sem ég þá sagði, en ætla að víkja að undirbúningi þessa frv. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að frv. væri meðal annars byggt á athugunum mþn. frá 1934. Ég veit ekki, hve mikið n., sem haft hefur þetta frv. til meðferðar, hefur athugað þær skýrslur, en mér finnst þó ekki útkoman hjá henni benda til þess, að teknar hafi verið til greina ýmsar þær upplýsingar, sem í þeim felast, enda má á það benda, að þessar skýrslur eru nú 11 eða 12 ára gamlar, en síðan hafa ákaflega miklar breyt. orðið á hag þjóðarinnar og því full ástæða til að taka þær til endurskoðunar og gera sér ljóst, hvernig ástatt er um mörg atriði, sem sú n. tók til meðferðar og gerði skýrslur um. Þá sagði hv. 3, þm. Reykv., að yfirleitt mundu launin vera ákveðin lægri í þessu frv. en væri hjá öðrum sambærilegum stofnunum, bæði hjá hálfopinberum fyrirtækjum og einkafyrirtækjum. Ég get vel búizt við því, að á það megi benda, að laun við ýmsar aðrar stofnanir en ríkisstofnanir séu hærri. En ég álít, að það sé ekki einhlítur mælikvarði í þessum efnum, því að þótt einstaka stofnanir aðrar eða einstakir menn borgi hærra kaup en eðlilegt er, miðað við þjóðarhag og tekjur landsmanna yfirleitt, þá er það ekki röksemd til stuðnings því, að ríkið eigi að gera það sama. Miklu nær væri að gera ráðstafanir til þess, að þessar stofnanir, sem greiða, óeðlilega há laun, færi launagreiðslur til samræmis við það, sem eðlilegt má heita, miðað við ástandið í landinu yfirleitt. Hv. frsm. meiri hl. viðurkenndi, að það væri rétt, sem ég hélt fram, að rekstur ríkisins, framkvæmdastjórn þess og opinber starfsemi yfirleitt - allt væri þetta orðið umfangsmikið og kostnaðarsamt og að full þörf væri því á, að ráðstafanir yrðu gerðar til þess að koma á þennan rekstur einfaldara og betra fyrirkomulagi en nú er, enda held ég, að engum, sem athuga þessi mál, blandist um það hugur, að yfirbyggingin á þjóðarskútunni sé orðin nokkuð mikil. Viðvíkjandi því, sem ég sagði um það, að í sambandi við þetta mál yrði að athuga, hvað þjóðinni væri fært að bera, sagði hv. 3. þm. Reykv., að athugun á þessu væri sama og að skjóta málinu á frest. Um þetta er ég honum ekki sammála. Þó að þetta hefði verið til athugunar við undirbúning málsins, þurfti það vitanlega ekkert að tefja fyrir framgangi þess nú, og jafnvel þótt það hafi verið vanrækt við undirbúning frv., tel ég, að hægt sé að færa frv. til betri vegar að þessu leyti, og í þá átt miðar einmitt brtt. mín. Út af till. minni sagði hv. 3. þm. Reykv., að það yrði ekki komizt hjá því að setja einhver lágmarkslaun. Það er rétt, enda geri ég till. um það. Samkv. till. minni er ekki gert ráð fyrir, að launin fari niður fyrir þau grunnlaun, sem ákveðin verða. Má vitanlega um það deila, hvort þetta sé rétt, því að auðvitað gæti hagur þjóðarinnar orðið þannig, að grunnlaunin séu svo há, að það þurfi að lækka þau. En ég hef brtt. mína svona vegna þess. að ég geri ráð fyrir, að erfitt mundi reynast að koma þessu fram, ef ekki er eitthvert lágmark, og í frv. er nú ekki gert ráð fyrir, að launin fari niður fyrir þær upphæðim. sem þar eru ákveðnar sem grunnlaun. En það er öllum ljóst, að svo getur farið, að lækka verði, áður en langt um líður, þær upphæðir, og eins og ég tek fram í nál. mínu, tel ég, að þessar grunnlaunaupphæðir margra launaflokka séu nú of hátt settar, miðað við þær tekjur, sem aðrir landsmenn hafa. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að hann sæi ekki. að till. mín, þótt samþ. yrði, mundi gera afkomu ríkissjóðs betri. Um þetta em vitanlega ekki hægt að segja. Það er framtíðin. sem mundi skera úr því. Hagur ríkissjóðs fer fyrst og fremst eftir því, hvernig aðalatvinnuvegunum vegnar. Ef hin nýja tækni og vinnubrögð, sem marga dreymir um, verður til þess að auka framleiðslutekjur þjóðarinnar frá því, sem nú er, má gera ráð fyrir, að hagur ríkissjóðs batni um leið, og þá á hann að mínu áliti að vera fær um að greiða hærri laun en ef framleiðslutekjurnar lækka. Ég vil sem sagt láta launamennina þola súrt og sætt með öðrum mönnum í þessu landi. Þegar erfiðleikar steðja að aðalatvinnuvegunum og tekjur ríkissjóðs lækka, eiga þeir að taka á sig hluta af þeirri byrði. En þegar vel gengur og atvinnuvegirnir blómgast og þeir, sem við þá starfa, fá auknar tekjur, eiga starfsmenn ríkisins einnig að njóta þess. Annars hefur verið á það bent í þessum umr. í dag, að eiginlega vildi enginn við það kannast að hafa samið þetta frv. Það fylgdi frv., er það var lagt fyrir, nál. frá n., sem skipuð hafði verið til að athuga þetta mál. Var n. þannig skipuð, að því er mig minnir, að hver þingflokkur lagði til einn mann, en auk þess voru þar fleiri menn að verki, aðallega fulltrúar frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Þetta nál. var þó ekki undirskrifað af öllum, sem starfað höfðu í n. Fulltrúi Framsóknarflokksins t.d. var þar ekki með, því að hann var óánægður með niðurstöðuna að ýmsu leyti. Ég hafði líka heyrt þetta áður, að í rauninni vildi enginn við þetta kannast sem sitt afkvæmi. Ég skal ekkert frekar ræða þann ágreining, sen gert hefur vart við sig, um það, hve útgjaldaaukinn mundi nema miklu fyrir ríkissjóð við samþykkt þessa frv., því að ég hef ekki haft tíma til að yfirfara þá útreikninga, sem um þetta hafa verið gerðir, en þarna ber allmikið á milli. Hv. 3. þm. Reykv. kallaði brtt. mína víravirkissmíð. Ég er ánægður með þetta nafn, því að ég hef séð fallega gripi, sem kallaðir eru víravirki. Með brtt. minni geri ég tilraun til að gera góðan grip úr þessari vankantasmíði, sem hér liggur fyrir, og ég held, að hv. 3. þm. Reykv. og fleiri ættu að hjálpa mér til við það. Hv. þm. benti að lokum í ræðu sinni á það, að til væri einfaldari leið í þessum efnum en sú, sem ég sting upp á, að láta launin breytast eftir framleiðslutekjum þjóðarinnar eða tekjum landsmanna í heild. Þegar harðnaði í ári og ríkissjóður ætti erfitt, þyrfti vitanlega að hækka tekjuskattinn. Við höfum hér í hv. d. séð framan í skattafrv. frá hæstv. ríkisstj. nú nýlega, sem óneitanlega benda til þess, að stjórnarflokkarnir telji þetta eðlilega leið. Og þessi ummæli hv. þm., sem er einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., gefa e.t.v. fyrirheit um það, að menn fái að sjá meira af slíku í náinni framtíð. En hvort þjóðinni er það hollama og þar með launamönnunum, sem hækkaðir skattar lenda náttúrlega verulega á sem öðrum, að þessi leið verði farin, en reynt sé að stilla í hóf útgjöldum og skipta þeim tekjum, sem þjóðin hefur yfir að ráða á hverjum tíma, svo sanngjarnlega á milli manna sem unnt er, - það efast ég nú mjög um. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Ég held, að þær ræður, sem fluttar hafa verið, gefi mér ekki tilefni til þess.



Herra forseti. - Ég vil aðeins segja örfá orð í tilefni af þeim ummæaum, sem hafa verið látin falla í garð minnsta launaflokksins, dýralæknanna. og ég vil ekki láta ómótmælt. Þó að málið sé mér skylt, vil ég segja nokkur orð, þó að ekki væri til annars en upplýsinga um þessa merkilegu stétt, sem aldrei hefur fundið náð fyrir augum hv. þm. Það kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl., að hún lægi máske í gömlum aldaranda þessi venja, að setja þessa vesalings dýralækna hjá. Það kom greinilega fram hjá hv. frsm., að hann taldi, að undirbúningur dýralækna væri miklu minni en mannalækna, ef taka ætti samanburð. En ég vil upplýsa hv. d. um það, að undirbúningur dýralækna er fullt svo mikill sem hjá mannalæknum. Það er heimtað stúdentspróf hjá báðum, hjá öllum skólum í heiminum a.m.k. fimm ára nám upp í sjö ár og jafnframt viðurkennt, að dýralækningar eru örðugri en mannalækningar, - sem skilja má, ef tekinn er samanburður á þeim 10–20 dýrum, sem við eigum að læra um„ en maður er ekki annað en maður. Því liggja menn eins og hráviði við próf. Þegar ég tók próf, var ekki nema helmingur, sem komst í gegn. Dýralæknar verða að kosta miklu til sín eins og mannalæknar. Nú hefur hv. meiri hl. fjhn. Nd. séð aumur á þessari stétt og hækkað við hana, sett hana einum flokk ofar, svo að hún er nú sambærileg við mannalækna í I. flokks héruðum, og með það er ég ánægður fyrir stétt mína. Þá vil ég minnast á mína eigin persónu. Yfirdýralækni,r er hækkaður þarna líka, en mér þykir alleinkennilegt, að hann skuli eiga að hafa byrjunarlaun. Til hvers? Hv. n. hefur þó ákveðið yfirhjúkrunarkonu, sem upphaflega var ætlað 6000–8400 kr., 8400 kr. nú þegar. Auðvitað. yfirhjúkrunarkona verður aldrei nema yfirhjúkrunarkona. Þess vegna hefur hún 8400 kr. Hvers vegna má ekki yfirdýralæknirinn hafa það líka? Skal ég ekki hafa þetta lengra, en vildi benda hv. meiri hl. n. á þessi atriði.