Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. fjallar um það að skora á ríkisstj. að sjá um, að Seðlabanki Íslands kappkosti að fullnægja því hlutverki, sem honum er ætlað í l. frá 24. marz 1961, að vinna að því, að framboð lánsfjár sé hæfilegt, miðuð við það, að framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt. Ég hygg, að það þurfi ekki að rekja það fyrir hv. alþm., að þó að nú sé góðæri í landinu af náttúrunnar völdum og hvað viðskiptaárferði snertir, eiga atvinnuvegirnir eigi að síður við mikla erfiðleika að etja. Það er tvennt, sem einkum veldur þessu: í fyrsta lagi verðbólgan, sem hefur farið sívaxandi og aldrei meira en seinustu árin, sem að sjálfsögðu þrengir að atvinnuvegunum með margvíslegum hætti, og svo í öðru lagi eru það lánsfjárhöftin, sem valda því, að atvinnufyrirtæki geta í mörgum tilfellunt ekki hagað rekstri sinum svo sem heppilegast væri né ráðizt í þær framkvæmdir, sem nauðsynlegar væru til þess að auka hagræðingu í rekstri þeirra og mundu gera þeim kleift að taka nýja tækni íþjónustu sína. En það er ljóst, ef menn kynna sér tölur íþessu sambandi, að lánsfjárskorturinn hefur þrengt í vaxandi mæli að atvinnuvegunum á undanförnum árum. Að vísu kann sumum að virðast, þegar litið er á tölur fljótlega, að þetta geti ekki verið rétt, því að samkv. skýrslum Seðlabankans námu útlán banka og sparisjóða í árslok 1959 3.9 milljörðum kr., en nú í ágústlok 1965 námu þessi útlán orðið 7.5 milljörðum kr., svo að þau hafa næstum tvöfaldazt. En það, sem menn verða að gera sér grein fyrir í þessu sambandi, er það, að rekstrarkostnaður fyrirtækja hefur á þessu tímabili miklu meira en tvöfaldazt í flestum greinum. Ég hygg, að ef menn líta t.d. á reikninga bæjarfélaga og rekstrarreikninga ríkisins, þó að framlögum til yfirborgana og uppbóta sé sleppt, hafi rekstrarkostnaður þessara aðila á umræddu tímabili í mjög mörgum tilfellum þrefaldazt, en í öðrum tilfellum eitthvað mitt á milli þess að tvöfaldast og þrefaldast. Ég hygg, að það sama gildi um atvinnufyrirtækin einkafyrirtækin og samvinnufyrirtækin, í þessum efnum, að rekstrarkostnaður þeirra hafi margfaldazt með svipuðum hætti og hinna opinberu fyrirtækja, því að þegar ég tala um rekstrarkostnað opinberra aðila, á ég að sjálfsögðu ekki við þau framlög þeirra, sem renna beint til sérstakra verklegra framkvæmda og heyra ekki beint undir rekstrarkostnaðinn. Af þessu er það ljóst, að þó að útlánin hafi aukizt mikið í undanförnum árum, nægir það hvergi nærri til þess að fullnægja þeirri lánsfjárþörf, sem skapazt hefur vegna enn þá meira aukins rekstrarkostnaðar atvinnufyrirtækjanna. Ef vel hefði átt að vera, hefðu útlánin þurft að aukast stórlega miklu meira á undanförnum árum, ef þau hefðu átt að hrökkva til þess að vega gegn hinum aukna rekstrarkostnaði. Nú mætti að sjálfsögðu segja, að ef þessi lánsfjárskortur stafaði af því, að sparifjáraukningunni í landinu hefði verið þannig háttað á þessu tímabili, að ekki hefði verið hægt að fullnægja meira en þetta lánsfjárþörfinni, væri kannske ekki svo mikið við þessu að gera. Nú er því hins vegur ekki til að dreifa, heldur stafar þetta af því, að núv. ríkisstj. hefur tekið upp mjög stórfelld lánsfjárhöft, sem eru fólgin í því, að Seðlabankinn er látinn frysta, eins og svo er kallað, verulegan hluta af aukningu sparifjárins, þannig að nú fyrir nokkru munu hafa verið frystar í Seðlabankanum með þessum hætti kringum 1300 millj. kr. Og þetta hefur átt sér stað, án þess að Seðlabankinn veiti atvinnufyrirtækjunum nokkuð meiri fyrirgreiðslu núna en hann áður gerði, eins og sést á því, að í árslok 1959 námu endurkeyptir víxlar, sem hann hafði keypt af bönkum og öðrum lánsstofnunum, 857 millj. kr., en í ágústlok s.l. nam þessi upphæð ekki nema 842 millj. kr., þannig að endurkeyptir víxlar hjá Seðlabankanum námu minni upphæð í ágústlok s.l. en í árslok 1959, þannig að þessi þjónusta, sem Seðlabankinn þannig veitir, hefur lækkað í krónutölu á þessu tímabili, þrátt fyrir það þó að krónan hafi stórkostlega minnkað að verðgildi og þörf atvinnuveganna fyrir þessa þjónustu hafi stórkostlega aukizt. Ég tel, að með þessum athöfnum sé brotið stórkostlega íbága við þau lög, sem Seðlabankanum eru sett og hann á að sjálfsögðu fyrst og fremst að starfa eftir. Í 3. gr. 1. um Seðlabankann, frá 24. marz 1961, er starfssvið bankans ákveðið, og segir svo í þessari gr., þar er verkefni hans fært upp íeinum 7 liðum, en í 1. lið, sem að sjálfsögðu er lögð mest áherzla á, þar sem hann er fyrstur í upptalningunni, segir á þessa leið um verkefni Seðlabankans, með leyfi hæstv. forseta: „Verkefni hans er að annast seðlaútgáfu og vinna að því, að peningamagn í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt, miðað við það, að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt.“ Ég hygg, að það þurfi ekki að deila um það, að það vinnur algerlega gegn þessu markmiði bankans að sjá um það, að lánsfé sé hæfilegt og miðað við það, að framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt, að þau lánsfjárhöft, sem hafa verið tekin upp og bankinn hefur beitt á undanförnum árum, stríði algerlega gegn þessum ákvæðum í l. hans um það meginverkefni, sem honum er ætluð að rækja. Það má að vísu segja, að í þessari gr. komi það einnig fram, að það sé verkefni bankans að vinna að því, að verðlag haldist stöðugt, og einhverjir kunna að trúa því, að því takmarki megi ná með lánsfjárhöftum. En ég hygg, að reynslan, sem þjóðin hefur búið við a undanförnum árum, sýni, að því sé fjarri, að það sé hægt að tryggja stöðugt verðlag með slíkum lánsfjárhöftum sem Seðlabankinn hefur beitt, því að þrátt fyrir þessi höft hefur verðbólgan vaxið meira í landinu en nokkru sinni fyrr og því augljóst, að lánsfjárhöft Seðlabankans hafa engin áhrif haft í þessu sambandi, og af þeim ástæðum er óeðlilegt og óþarft, að þeim sé beitt. Hins vegar stríða þau algerlega gegn hinu aðalatriðinu, sem nefnt er í áður á minnztri lagagr., að bankinn eigi að sjá um, að lánsfé sé hæfilegt, miðað við það, að framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt, því að það geta að sjálfsögðu allir gert sér ljóst, þegar atvinnufyrirtæki skortir stórkostlega lánsfé, bæði til rekstrar og eins til þess að koma fram nauðsynlegum framkvæmdum, svo að þau geti hagnýtt sér nýja tækni, að því marki verður ekki náð með því að búa að þeim eins og gert er með umræddum lánsfjárhöftum. Ég tel því samkvæmt þessu, sem ég nú hef sagt, að það liggi alveg ljóst fyrir, að með lánsfjárhöftunum og sérstaklega þó með frystingu sparifjárins, sem Seðlabankinn hefur tekið upp, sé algerlega brotið gegn einu því aðalmarkmiði, sem Seðlabankanum sé ætlað að hafa, og þess vegna sé nauðsynlegt fyrir Alþ. að skora á ríkisstj. að sjá um það, að Seðlabankinn fari í þessum efnum eftir þeim l., sem honum hafa verið sett. En það gerir Seðlabankinn sannarlega ekki, meðan sparifjárfrystingunni er haldið uppi með svipuðum hætti og nú á sér stað. Með því háttalagi brjóta þeir, sem stjórna Seðlabankanum, hverjir sem það eru, algerlega gegn l. um starfssvið bankans. Og Alþ. verður þess vegna að hlutast til um það, að þeim l. verði framfylgt, þegar þeir svíkjast um það, sem um þetta verkefni eiga að sjá, en það er stjórn Seðlabankans eða þeir, sem stjórna Seðlabankanum. Ég leyfi mér svo að leggja til, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Það stendur svo í grg. fyrir þessari þáltill., með leyfi hæstv. forseta: „Þessi mikli lánsfjárskortur atvinnuveganna stafar ekki af því, að lánsfé vanti, heldur hinu, að riflegur hluti sparifjárins eða yfir 1000 millj. kr. hefur verið frystur í Seðlabanka Íslands.“ Að mínu áliti er þessi skoðun algerlega röng, og vildi ég því fara um málið örfáum orðum, áður en það fer til nefndar. Nú neita ég því ekki, að lánsfjárskortur sé staðreynd. En að orsökin til hans sé hin svokallaða sparifjárfrysting, því vil ég eindregið mótmæla. Annars finnst mér dálítið einkennilegt að tala um frystingu í þessu sambandi. Það er eins og þetta sé hugsað þannig, að peningarnir séu teknir úr umferð og geymdir í frystihólfi í Seðlabankanum, og þá líklega jafnframt hugsað þannig, að seðlabankastjórarnir geti haft sér það til skemmtunar að fara niður íhólfið og kasta peningunum yfir höfuð sér, eins og sagt var um draugana í gamla daga. En í fyrsta lagi er það algerlega rangt, að þessir peningar hafi verið teknir úr umferð og settir í þetta svokallaða frystihólf. Öllum ætti að vera kunnugt um það, að Seðlabankinn hefur mikla útlánastarfsemi, og má þar m.a. nefna, að samkv. siðasta efnahagsyfirliti Seðlabankans frá 31. okt. 1965 námu endurkeyptir víxlar 1 milljarði og 72 millj. kr., ef talið er í heilum millj. Það er nærri því jafnhá upphæð og sparifjárbindingin nemur, en hún nam á sama tíma 1319 millj. kr. En auk þessa má á það henda, sem hæstv. viðskmrh. hefur oft réttilega bent á, þegar þessi mál hefur borið a góma hér á hv. Alþ., en hann er nú fjarstaddur, að það er ekki nokkur vafi á því, að sparifjárbindingin hefur átt verulegan þátt í því að gera Seðlabankanum mögulegt að safna þeim gjaldeyrissjóðum, sem þjóðin nú á. Orsakirnar til lánsfjárskortsins eru að mínu útliti allt aðrar en sparifjárfrystingin svokallaða eða lánsfjárhöftin, eins og það er líka kallað, sem að mínu áliti er nýyrði, sem að skaðlitlu mætti hverfa aftur úr íslenzkri tungu, því að ég held, að það sé mjög erfitt að skilgreina orðið á nokkurn þann hátt, að í því geti verið skynsamleg meining. Og hverjar eru þá orsakirnar? Jú, hv. 1. flm. þessarar þáltill. var að mínu áliti alveg inni á réttri hugsun, þegar hann nefndi verðbólguna sem aðra orsök lánsfjárskortsins heldur en lánsfjárhöftin, sem bankarnir eiga að framkvæma. Það er nefnilega ávallt þannig, að þegar verðbólguþróun ríkir í þjóðfélaginu, verður lánsfjárskortur. Þá verður eftirspurnin eftir lánsfé meiri en hægt er að fullnægja. Allir vilja þá taka peninga að láni, Því að þeim er ljóst, að þeir hagnast á því að geta endurgreitt þessa peninga með verðminni peningum en þeir voru, þegar þeir fengu þá að láni. En hins vegar verða menn tregir til að eignast peninga. Þeir, sem peninga hafa milli handa, vilja þá annaðhvort festa þá í raunverulegum verðmætum eða eyða þeim, t.d. með því að gera sér glaðan dag fyrir þá. En góðar endurminningar geta verið fjárfesting líka í ákveðnum skilningi. Ef útrýma á lánsfjárskortinum, verður það að mínu áliti ekki gert nema með einu móti, nefnilega því að stöðva verðbólguþróunina, en að fara út í leiðir til þess mundi auðvitað leiða of langt í þessu sambandi. Þá segir svo í grg. fyrir þessari þáltill., með leyfi hæstv. forseta: „Reynslan hefur hins vegar sýnt, að verðþensla hefur aldrei verið meiri en síðan frystingin kom til sögunnar, og befur hún því bersýnilega engan árangur borið á því sviði.“ Mig furðar satt að segja á því, að greindir og gegnir menn eins og þeir hv. þm., sem standa að þessari þáltill., skuli telja sér samboðinn málflutning og rökstuðning af þessu tagi. Í fyrsta lagi er það nú þannig að mínu áliti, að það er ekki rétt, að verðþenslan hafi aldrei verið meiri en síðan frystingin kom til sögunnar. En það mál mun hafa verið mjög ýtarlega rætt í hv. Nd. fyrir nokkrum dögum, þegar landbúnaðarmálin voru þar til umr., og hygg ég, að allt, sem máli skiptir í sambandi við það, hafi þá komið fram, og mun því ekki fara út í það, enda snertir deilan um það, hvort verðbólguþróunin á síðustu árum hafi verið meiri eða minni en stundum áður, að mínu áliti ekki kjarna þessa máls, sem hér er um að ræða. Það er alveg rétt, að verðbólgustigið hefur undanfarin ár verið hærra en æskilegt er. Það má telja nær víst, að hagvöxtur hefði orðið meiri en hann raunverulega er, ef verðbólgustigið hefði verið lægra. Um það geri ég ekki neinn ágreining við hv. flm. En að álykta á þeim grundvelli, að allar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að hamla gegn verðbólguþróuninni, séu gagnslausar, tel ég algerlega rangt, og væri írauninni að mínu áliti hægt að segja með jafngildum rökum, að þjóðfélagið kosti svo og svo miklu til lækna og heilbrigðisþjónustu, en samt haldi sjúkdómar áfram að hrjá mannkindina, svo að það sé þá auðsætt, að öll þessi framlög til heilbrigðismála komi ekki að neinu gagni. En það, sem er aðalatriðið, er þetta, hvort verðbólguþróunin hefði ekki orðið enn þá örari, ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar, því að nú er það bæði svo, að stundum hefur verðbólgan verið meiri en síðustu árin, og förum við til annarra landa, þekkist þó hærra verðbólgustig en 10%, t.d. 50% í Brasilíu samkv. skýrslu, sem útbýtt var meðal þm. ekki fyrir löngu, og þannig má finna fleiri dæmi. Og ég tel ekki nokkurn vafa á því, að ef ekki hefðu verið gerðar ýmsar ráðstafanir í peningamálum til þess að hamla gegn verðbólguþróuninni, hefði hún orðið meiri en raun er á, þó að hitt sé að vísu ekki ágreiningsmál, að það hefur ekki tekizt að stöðva hana, hverju sem þar er um að kenna, það skal ég ekki fara út í. Nei, það er ekki ónógt peningaframboð, sem veldur takmörkun framkvæmda á vegum atvinnuveganna. Þar er það annað, sem er þyngra á metunum, og þá fyrst og fremst vinnuaflsskorturinn og svo í öðru lagi ónóg sparifjármyndun. Það er að vísu rétt, að einstaklingar og einstök fyrirtæki getur vantað peninga til ýmiss konar framkvæmda, en að einblína á það er að mínu áliti að sjá ekki skóginn fyrir einstökum trjám. Aukið peningaframboð, miðað við þá verðbólguþróun, sem nú er, mundi að mínu áliti aðeins valda aukinni verðbólgu og því beinlínis hafa öfug áhrif við það, sem til er ætlazt. Það, sem þarf að gera í þessum málum, er ekki að fyrirskipa Seðlabankanum að auka peningaframboðið á óeðlilegan hátt, slíkt mundi ekki ná tilgangi sínum, heldur þvert á móti hið gagnstæða, heldur er það hitt, sem þarf að gera, að vekja traust á verðgildi peninganna, þannig að menn vilji eiga peninga frekar en festa þá eða eyða þeim. Þegar það hefur tekizt, með hvaða úrræðum sem er, mundi undir öllum kringumstæðum draga mjög úr lánsfjárskortinum. Það er að mínu áliti sú leið, sem fara á í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef hér ásamt tveim hv. þm. leyft mér að flytja till. til þál. um undirbúning löggjafar um þjóðaratkv. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að kjósa 5 manna n. til að rannsaka, hvort ekki sé rétt að setja löggjöf um þjóðaratkv. í mikilvægum löggjafarmálefnum, svo og hvort ekki sé rétt að setja grundvallarreglur þar um í stjórnarskrána. Skal n., ef hún telur ástæðu til, semja lagafrv. um það efni. N. skal kynna sér sem rækilegast öll atriði varðandi þjóðaratkvgr., þar á meðal reynslu annarra þjóða í þeim efnum, en einkum ber n. að athuga eftirtalin atriði: a) Hvort í ákveðnum tilvikum eigi að vera skylda eða aðeins heimild til þjóðaratkvgr.; b) hvaða aðilar eigi að fá rétt til að krefjast þjóðaratkvgr., t.d. hvort þann rétt eigi að veita tiltekinn í tölu þm. eða ákveðnum fjölda kjósenda og e) hvort úrslit þjóðaratkvgr. eigi að vera bindandi eða aðeins til ráðgjafar.“ Eins og segir í grg. fyrir þessari till., „tíðkast það í ýmsum löndum, að þjóðaratkvæði fari fram um löggjafarmálefni. Þar sem það á sér stað, á það stundum stoð í stjórnarskrá, og getur það þá verið ýmist þannig, að það sé beinlínis boðið í stjórnarskrá, að þjóðaratkv. skuli fara fram um tiltekin löggjafarmálefni, og eins getur það líka átt sér stað, að í stjórnarskrá sé heimild til þjóðaratkvæðis, þannig að ákveðinn fjöldi þm. eða ákveðinn fjöldi kjósenda geti krafizt þess, að þjóðaratkv. fari fram. Það er svo mismunandi, þar sem slíkt þjóðaratkv. fer fram, hvort það er bindandi um það málefni, sem þjóðaratkv. er leitað um, eða aðeins ráðgefandi. Hér á landi hefur kveðið lítið að þjóðaratkvæði. Í stjórnarskránni eru aðeins tvö ákvæði, sem varða það efni. Í öðru tilfellinu er um að ræða breytingar á kirkjuskipun ríkisins samkv. 62. gr. og í hinu tilfellinu er um það að ræða, að ef forseti synjar að staðfesta lög eða lagafrv., þá á þjóðaratkvæði að skera úr um frambúðargildi þeirra laga. Á hvorugt þessara tilvika hefur reynt í framkvæmdinni. Hins vegar hefur þó þjóðaratkvæði farið fram nokkrum sinnum hér, þ. á m. um sjálfa lýðveldisstjórnarskrána á sinni tíð samkv. ákvæði í stjórnskipunarlögum þar um. Enn fremur um sambandslögin, bæði um gildistöku þeirra og eins niðurfellingu. Jafnframt hefur það svo nokkrum sinnum átt sér stað, að Alþ. hafi samþykkt að kanna hugi kjósenda til tiltekinna löggjafarmálefna. Það hefur átt sér stað m.a. um bannlögin, bæði þegar þau voru sett og eins þegar þau voru afnumin, og einnig um þegnskylduvinnu á sínum tíma. Atkvgr. um bannlögin eða um það, hvort bann skyldi hér sett, fór fram á sínum tíma samkv. ályktun Nd. Alþ. 1948, og niður staðan af þeirri atkvgr. varð sú, að 3/5 kjósenda voru með banni, 2/5 á móti. Bannl. voru síðan sett, svo sem kunnugt er. 1916 fór fram atkvgr. um það, hvort þegnskylduvinna skyldi hér á landi lögleidd. Sú atkvgr. fór fram samkv. þál., sem samþ. var í báðum deildum þings. Niðurstaða þeirrar atkvgr. varð sú, að um 80% kjósenda greiddu atkv. gegn þegnskylduvinnu, og það kom ekki til neinnar lagasetningar um það efni. 1933 fór svo fram atkvgr. meðal þjóðarinnar um það, hvort bannl. skyldu afnumin eða það af þeim, sem þá var eftir. Sú þjóðaratkvgr. fór fram samkv. ályktun sameinaðs þings, og niðurstaða þeirrar þjóðaratkvgr. varð sú, að 57.7% kjósenda greiddu atkv. með afnámi bannl., en 42.3% með því að halda bannl. áfram í gildi. Eins og kunnugt er, afnam svo Alþ. bannl. eftir þessa atkvgr. Af þessum dæmum, sem ég hér hef nefnt, er það augljóst, að Alþ. hefur í hvert eitt sinn, sem skoðanir kjósenda hafa verið kannaðar um þessi löggjafarmálefni, farið eftir þeim vilja, sem í þeim birtist. Í okkar stjórnarskrá eru engin ákvæði um heimild til þjóðaratkv. Nú er það svo að margra dómi, að það er ástæða til þess að athuga, hvort ekki sé rétt að grípa til þjóðaratkv. hér á landi meir en átt hefur sér stað. Því verður ekki neitað, að þjóðaratkv. getur verið virkur þáttur í raunverulegu lýðræði. Flestir vilja nú játa lýðræði og telja það gott. En það er ekki nóg að játa lýðræði með vörunum. Menn verða líka að fylgja raunverulegu lýðræði í framkvæmd. Og það er svo, að sums staðar a.m.k. hefur að undanförnu vaknað nokkur áhugi á þjóðaratkv. á ný. Ég hygg, að það séu tiltölulega fá ár síðan það fór fram í Svíþjóð gaumgæfileg athugun á því, hvort ekki ætti að taka þar upp ákvæði um þjóðaratkvgr. Ég veit, að sú n., sem kannaði þetta, skilaði ýtarlegu áliti, en mér er ekki kunnugt um, að enn hafi samt verið sett löggjöf þar um í því landi. Ég hygg, að í stefnuskrám a.m.k. tveggja, ef ekki fleiri þeirra flokka í Noregi, sem náðu meiri hl. við síðustu kosningar og standa nú að þeirri stjórn, sem þar situr, hafi verið ákvæði, sem til þess benti, að þeir mundu vilja vinna að því að kanna, hvort ekki ætti að taka upp þjóðaratkv. í ríkara mæli en þar hefur átt sér stað. Ég held, að það sé ástæða til að kanna þetta efni hér á landi. Það er að vísu svo, að þegar það á að athuga, koma mörg atriði til skoðunar. Á nokkur þeirra er bent í þessari þáltill., en vitaskuld er sú upptalning á engan hátt tæmandi. Það þarf að athuga þetta gaumgæfilega, og þess vegna er þessi þáltill. fram borin. Það er ekki ástæða til að hrapa að neinu í þessu efni, en það er mín skoðun, að það fari vel á því og gæti haft heppilegar afleiðingar fyrir skoðanamyndun hér í landinu, ef það væri hægt að koma við þjóðaratkv. oftar en átt hefur sér stað. Ég tel eðlilegt, að sú athugun, sem hér er um að ræða, fari fram af þingkjörinni n. Þess vegna er lagt til í þessari till., að Alþ. kjósi 5 manna n. til að rannsaka þetta málefni með þeim hætti, sem þar nánar segir. Ég fyrir mitt leyti tel sjálfsagt og eðlilegt, að allir þingflokkar eigi þátt í þeirri athugun eða geti átt þátt í þeirri athugun. hess vegna má segja, að það hefði verið eðlilegra, að íþessari þáltill. hefði verið mælt svo fyrir, að n. skyldi skipuð 7 mönnum, og það má kannske segja, að það sé nánast fyrir vangá okkar tillögumannanna, að það hefur ekki verið gert. En ég vænti þess, að hv. n., sem fær þessa till. til meðferðar, athugi það, og það er síður en svo, að við flm. höfum nokkuð á móti því, að tölu nm. sé breytt á þá lund, að tryggt sé, að allir þingflokkar geti þar átt sinn fulltrúa. Ég held svo, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þessa till., en vísa að öðru leyti til þeirrar grg., sem henni fylgir, en leyfi mér að leggja til, að henni verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Á árinu 1958, hinn 30. maí, var samþ. þál., þar sem skorað var á ríkisstj. að skipa n. til að endurskoða lagaákvæði og stjórnarákvarðanir um aðsetur ríkisstofnana og embættismanna, og átti ríkisstj. samkv. ályktuninni að leggja fyrir Alþ. till. til breytinga, eftir því sem ástæða þætti til að endurskoðuninni lokinni. Fulltrúar fjórðungsþinganna áttu að tilnefna menn í n., einn frá hverju þeirra. Samband ísl. sveitarfélaga átti að tilnefna einn mann. Sjötti maðurinn skyldi skipaður án tilnefningar og vera formaður n. Var Gísli Guðmundsson alþm. skipaður formaður n. Frá Sambandi ísl. sveitarfélaga var formaður þess, Jónas Guðmundsson, frá fjórðungsþingi Vestfirðinga Jóhann Gunnar Ólafsson bæjarfógeti á Ísafirði, frá fjórðungsþingi Norðlendinga Ásgrímur Hartmannsson bæjarstjóri í Ólafsfirði, frá fjórðungsþingi Austfirðinga Gunnlaugur Jónasson bankagjaldkeri á Seyðisfirði, og fyrir Sunnlendingafjórðung var ég skipaður. Þessi n. vann að verkefni sínu og hélt marga fundi og aflaði ýmissa gagna. Hún skilaði áliti til ríkisstj. síðla árs 1962 og gerði till. í átta liðum, ýmist um ný aðsetur ríkisstofnana eða að komið yrði upp nýjum stofnunum úti um land til ýmissar þjónustu fyrir fólkið, sem þar býr. Sú till., sem n. setti efst, var það, að látin yrði fara fram þjóðaratkvgr. um það, hvort Alþ. skuli framvegis háð á Þingvöllum við Öxará, og ef í ljós kæmi við slíka atkvgr. vilji þjóðarinnar fyrir því að flytja Alþ. á Þingvöll, yrðu af hálfu stjórnarvaldanna gerðar ráðstafanir til þess að búa þinginu þar starfsskilyrði. Nú er liðið nokkuð á fjórða ár, síðan n. skilaði till. sínum, en ekki hefur ríkisstj. sinnt þeim enn sem komið er. Okkur flm. þessarar þáltill. þótti því rétt að hreyfa þessu máli hér á hinn háa Alþ., þar sem svo langt er um liðið, síðan við áttum þátt í tillögugerð um þetta mál, en ekkert frá stjórnarvöldunum er komið um það ídagsins ljós, eins og ég sagði. Öllum er kunnugt, sem á Alþ. sitja, að ekki verður lengi við unað úr þessu þau starfsskilyrði, sem Alþ. á við að búa hvað húsrými snertir, enda munu vera í athugun á vegum Alþ. einhvers konar úrbætur, þó að e.t.v. sé þar varla hugsað stærra enn sem komið er en til bráðabirgðaúrlausnar. Alltaf mun sá andi hafa vakað í brjósti margra góðra Íslendinga, að Alþ. ætti hvergi annars staðar að vera en á Þingvöllum. Hefur sú hugsjón nokkrum sinnum verið rædd hér á hinu háa Alþ. sjálfu, og er það nokkuð rakið í grg. þeirri, sem fylgir þessu máli. Í þau skipti, sem þetta mál hefur verið gert að þingmáli, hafa flm. þess og fylgjendur verið úr röðum þeirra þm., sem ötulastir voru um sjálfstæðis- og þjóðernismál Íslendinga. Er líða tók að 1000 ára afmæli Alþingis árið 1930, kom í ljós, að áhugi á því að heyja þingið á Þingvöllum við Öxará var enn vakandi hér á landi. Ýmsir gerðust þá til að rita um málið í blöð eða tímarit. Einn af þáv. þm. höfuðstaðarins, Magnús Jónsson prófessor, skrifaði árið 1923: „Það er nokkurs konar prófsteinn á þjóðina, hvenær hún er orðin fullvaxin og veit, hver hún er, þá flytur hún Alþ. á Þingvöll við Öxará. Annars staðar getur það ekki átt heima.“ Þá minntust menn þess einnig, að þjóðin hafði aldrei átt þess kost að ráða sjálf þingstað sínum og að álits hennar hafði ekki verið leitað. Og á Alþ. 1926 fluttu þrír þm., það voru þeir Sveinn Ólafsson, Ásgeir Ásgeirsson og Benedikt Sveinsson, í Nd. svo hljóðandi till. til þál., með leyfi hæstv. forseta: „ Nd. Alþingis ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram þjóðaratkvgr. á sumri komanda jafnhliða landskjörinu um það, hvort samkomustaður Alþingis skuli vera á Þingvöllum við Öxará frá 1930. Skal við atkvgr. farið eftir nýjustu kjörskrám til alþingiskosninga fyrir sérstök kjördæmi.“ Þessi till. var felld með litlum atkvæðamun. Með henni voru greidd í Nd. 12 atkv., en 14 á móti. Árið 1929 var svipuð till. aftur flutt í Nd., þá af 10 þm., og enn árið 1930, þá af 9 þm. Í þessi tvö skipti varð hún ekki útrædd. En árið 1929 bárust þinginu áskoranir frá mörgum ungmennasamböndum um að láta þjóðaratkvgr. fara fram. Eftir Alþingishátíðina féll málið svo niður um sinn. Á það var bent í umr. á Alþ. 1926-1930, að oft, þegar mikils hefði þótt við þurfa í sjálfstæðisbaráttunni, hefðu þeir, er þar voru á oddi, túlkað hug þjóðarinnar til Þingvalla með því að boða þar, en ekki í höfuðstaðnum, til fulltrúafunda, er sóttir voru hvaðanæva að af landinu. Nú eftir 35 ár mætti bæta því við, að árið 1944 þótti öllum það eitt hlýða, að yfirlýsingin um stofnun lýðveldisins væri birt á hinum forna þingstað. Ásgeir Ásgeirsson sagði í umr. á Alþ. árið 1926, með leyfi hæstv. forseta: „Þingvellir eru einstakur staður, og ég skil ekki þá þjóð, sem ekki vill nota sér þá fágætu eign til að halda erfikenningum í þingmálum og stjórnmálum betur vakandi en nú. Það er sagan, sem heimtar, að Alþ. verði háð á Þingvöllum.“ Ég tel víst, að enn séu allskiptar skoðanir um það meðal þjóðarinnar, hvað rétt sé að gera í þessu máli, og er slíkt að vonum, svo mjög sem við Íslendingar erum gjarnir til þess að vera ósammála um flest. Ég hygg hins vegar, að enginn muni þó sá vera, sem ekki vill telja Þingvelli við Öxará mestan og helgastan sögustað þjóðar vorrar og eitt hið mesta djásn af mörgum á landi hér vegna náttúrufegurðar og mikilfenglegra minja frá sköpunarsögu þessa mikla eldfjallalands. Sá maður væri harla tilfinningasnauður og tómlátur, sem ekki yrði fyrir sterkum áhrifum á huga sinn og hjarta yfir öllum þeim dásemdarverkum drottins, sem við augum blasa hvarvetna á Þingvöllum og í nágrenni þeirra. Það er nú samt svo með okkur Íslendinga, eins og aðrar þjóðir sennilega, að þjóðartilfinning okkar er ekki eingöngu til orðin vegna skyldleika okkar við landið sjálft og hina sérstæðu náttúru þess, heldur einnig og ekki síður vegna sögu þjóðarinnar frá upphafi. Það er þessi saga með sigrum og ósigrum þjóðarinnar og kynslóðanna, skini og skúrum í lífi þeirra, sem veldur því, að við finnum til öll með svipuðum hætti, þegar eitthvað skeður, sem við öll annaðhvort þráum, eins og við t.d. þráðum fullt frelsi, óttumst, eins og t.d. þegar við óttumst hafís, eldgos eða jarðskjálfta, eða elskum, eins og t.d. frelsi og full mannréttindi. Saga okkar er auðug af alls konar atburðum, er mótuðu líf og starf kynslóðanna, trú þeirra, ást þeirra og hatur, viljann til að lifa í landinu, bæta það og fegra, auðga lífið af fögrum hugsunum, eins og skáld og aðrir andans menn hafa gert. Þessi saga vor í meginþáttum var ráðin á Þingvöllum í tæpar 9 aldir. Þar höfnuðu landsmenn tilmælum um að láta Grímsey af hendi, af því að þeir þóttust sjá, að þangað mætti halda langskipum frá Noregi og þar væri hægt að fæða her manns, eða m.ö.o., þar væri hægt að hafa setulið. Á Þingvöllum tók Alþ. við kristinni trú, sem síðan hefur verið þjóðinni líkn og traust í heljarnauðum og síðferðileg stoð í gæfu og meðlæti. Það er sagt um Múhameðstrúarmenn, að þeir snúi andliti sínu til Mekka, þar sem gröf spámannsins er, þegar þeir gera bæn sína. Mekka er þeirra sameiningartákn, staðurinn, þar sem örlagastafirnir vorn smíðaðir í hið andlega musteri trúar og siðgæðishugmyndir þær, sem standa ofar öðru í þeirra hug. Við Íslendingar höfum fengið frá Þingvöllum allt það, sem mestum og beztum örlögum hefur valdið í lífi okkar sem þjóðar. Og það hefur gerzt á síðari tímum, eftir að Alþ. hefur flutt frá Þingvöllum, að þjóðin vildi helga þar og hvergi nema þar hinn langþráða atburð, þegar lýst var yfir lýðveldi á Íslandi árið 1944. Þannig eru Þingvellir okkar Mekka. Þangað fara valdsmenn þjóðarinnar með flesta gesti landsins til þess að sýna þeim þann stað, þar sem þetta litla ríki og örsmáa þjóð grundvallaði stjórnskipun, sem stóð um aldir og fræg er fyrir frelsisanda, sem óvíða þekktist annars staðar en hér á þeim tíma. Þingstjórn er að vísu talin ævagömul og eldri en konungsstjórn meðal germanskra þjóða. Norsk lög og norskar réttarvenjur fluttust með landnámsmönnum til Íslands. Í bók sinni, Saga Íslendinga, segir Jón Jóhannesson prófessor, að í upphafi víkingaaldar hafi verið mörg þing í Noregi og ýmis lög og að svæðin, þar sem sömu lög giltu, hafi verið smá, en svo hafi verið æðri þing fyrir þessi svæði, sem kölluð voru allsherjarþing. Hér á landi voru fyrst stofnuð nokkur héraðsþing, svo sem Þórsnesþing á Snæfellsnesi og þing það, er Þorsteinn Ingólfsson stofnaði á Kjalarnesi og talið er að hafi verið aðeins dómþing til þess að framfylgja lögum þeim og réttarvenjum, er landnámsmenn höfðu vanizt í ættbyggðum sínum í Noregi. Á þeim öldum, er þjóðveldi stóð hér á landi og allir Íslendingar lutu einum og sömu lögum, er Alþingi á Þingvöllum setti, höfðu hvorki Norðmenn, Svíar né Danir ein lög hverjir fyrir sig í sínu landi, Íslendingar eru þannig fyrsta Norðurlandaþjóðin, sem stofnaði eitt allsherjarþing, er setti öllum íbúum landsins ein og sömu lög. Getum við verið stoltir af því framtaki forfeðra okkar, og á þeim forna grundvelli, sem þeir þannig byggðu, stendur enn í dag þjóðerni vort, saga og réttur. Frá því Alþ. var stofnað árið 930, var það alla þjóðveldisöld háð á Þingvelli við Öxará og síðan allt til 1798. En árið 1799 var það flutt til Reykjavíkur og svo lagt niður árið 1800. Og þegar það var endurreist árið 1845, kom það saman hér í Reykjavik 1. júlí það ár, og hér hefur það verið haldið alltaf síðan. Með þessum fáu orðum hef ég aðeins drepið á vissa þætti í sögu Alþ., er það hefur spunnið í örlagavef íslenzku þjóðarinnar. Svo rík er mörgum manni í huga, bæði okkur flm. þessarar þáltill. ásamt þeim, sem með okkur störfuðu í mþn. um aðsetur ríkisstofnana, sem ég gat um hér í upphafi máls míns, svo og fjölda annarra manna, hin forna frægð og söguhelgi Þingvalla, að við teljum sjálfsagt, að þjóðin fái að segja sitt orð um það í leynilegri atkvgr., hvort hún vill flytja Alþ. aftur á hinn sögufræga og fagra stað. Allir vita, að ekki verður því lengi skotið á frest úr þessu að byggja ný húsakynni yfir starfsemi Alþ. Hið góða, gamla hús, alþingishúsið hér við Austurvöll í Reykjavík, er bæði allt of lítið og miðað við nútímaaðstæður óhentugt til að gegna sínu hlutverki. En ekki nóg með það, að húsið sjálft sé úrelt orðið, heldur er staðsetning þess einnig að mínum dómi háð verulegum ágöllum, og vil ég þar fyrst og fremst nefna, að önnur aðalleið flugvéla um Reykjavíkurflugvöll liggur hér yfir alþingishúsið og oft er hér hávaði af slíku svo mikill, að ég a.m.k. heyri illa það, sem fram fer hér í sölum Alþ., þegar þannig stendur á, að flugvélar fljúga hér yfir. Í öðru lagi má nefna, að hér liggja að þinghúsinu fjölfarnar götur af bifreiðaumferð á tvo vegu alveg upp að veggjum þinghússins, og verða þm. oftast að sæta lagi og hafa á því vakandi athygli, þegar þeir koma eða fara vegna starfa sinna hér í þinghúsinu, að verða ekki undir bifreiðunum, sem aka fram hjá dyrum þess með ofsahraða. Hið sama gildir einnig um alla aðra, sem starfa í þinghúsinu eða eiga þangað leið. Bifreiðum er lagt fyrir austurgafli hússins og hávaðinn gífurlegur af götuumferðinni og þegar menn eru að ræsa þar bifreiðar sínar í gang, eftir að þær hafa staðið þar utan við veggi þinghússins. Ég verð að segja það, að ég hef oft furðað mig á því, síðan ég kom hér fyrst fyrir rúmum 9 árum, að ekki skuli hafa verið takmörkuð umferð bifreiða í kringum þinghúsið, meðan Alþ. er háð. Ég þykist vita, að ein höfuðröksemdin gegn því, að Alþ. verði háð á Þingvöllum, verði sú, að þar verði þm. of einangraðir frá ýmsum höfuðstofnunum þjóðarinnar hér í Reykjavík, svo sem ráðuneytum, bönkum og öðrum ríkisstofnunum. Gera má einnig ráð fyrir því, að sumir telji, að þinghald á Þingvöllum mundi valda erfiðleikum fyrir ráðh. og ýmsa embættismenn vegna fjarlægðar. Þetta kunna að þykja góð rök nú í dag. En ég spái því, að eftir nokkur ár mundu slík rök þykja mjög fáfengileg, ef þróun í samgöngutækni verður á næstu áratugum slík sem hún hefur verið á liðnum árum, t.d. síðan 1940. Ég sá það nýlega einhvers staðar í bók eða blaði, að þar var verið að lýsa vörusýningu í Leipzig í Þýzkalandi, og þar var m.a. frá því sagt, að vegalengdin um sýningardeildirnar á þessari vörusýningu væri röskir 50 km, en það er sama vegalengd og er héðan af Lækjartorgi til Þingvalla. Ég hygg, að vegalengdir innan stórborga erlendis séu víða ekki minni og sums staðar allmiklu meiri. En eins og tækninni í samgöngumálum fleygir mjög ört fram nú á tímum og fjarlægðir milli staða hverfa smátt og smátt vegna hins aukna hraða og nýrra samgöngutækja, eru ekki síður örar framfarirnar í allri fjarskiptatækni, og er alls staðar að verða auðveldara að koma tali og boðum milli staða, jafnvel myndum af því, sem er að gerast, er jafnóðum auðvelt að koma fyrir augu manna í mikilli fjarlægð, svo sem kunnugt er. Og það mætti segja mér, að það yrði ekki langt þangað til ræður þm. gætu komið á pappír út úr einhverri vél jafnharðan og þær eru haldnar, og mundi þar engu skipta, hvort sú vél væri fjær eða nær ræðumanni. Það kann að vera, að þetta þyki draumórar. En svo er ekki. Ég fullyrði það, að svo er ekki, því að flest af þessu er nú þegar orðinn veruleiki einhvers staðar. Ég tel þess vegna, að fjarlægð frá Reykjavík til Þingvalla geti ekki hrundið þeirri hugmynd, að Alþ. verði háð á Þingvöllum. En þá vil ég með nokkrum orðum telja fram það, sem ég tel því til gildis fyrir störf Alþ., að það verði háð á Þingvöllum. Hér í höfuðborginni er mjög ónæðissamt fyrir þm. og margt, sem truflar störf þeirra. Á Þingvöllum mundi verða miklu næðissamara og kyrrlátara og menn gætu átt þar hægara með að einbeita sér við athugun þingmála og yrðu þar talsvert óháðari alls konar áhrifum frá ys og þys borgarlífsins og þeirra, sem vilja hafa áhrif í einu eða öðru formi á afstöðu þm. Ég tel, að fulltrúar þjóðarinnar á Alþ, eigi fyrst og fremst að vinna að löggjafarstörfum. En eins og aðstöðu þm. er nú háttað, fer minnst af tíma þeirra í slíkt. Meginhlutinn af starfsorku þm. fer í að leysa og greiða úr ýmsum viðskipta- og fjármálum fyrir einstaklinga og félagssamtök og fyrirtæki í kjördæmum þeirra, ganga í banka til að selja víxla og útvega lán, ráða fólk til starfa fyrir ýmsa aðila, og svo mætti lengi telja. Ég vil ekki gera lítið úr þessari þjónustu. En ég held, að tími slíkrar þjónustu af hálfu þingmanna hljóti mjög fljótlega úr þessu að renna sitt skeið til enda, og ég vil segja það, að ég tel, að hann eigi að gera það. Ég tel, að framkvæmdavaldið hljóti að læra það fljótlega úr þessu, að það er og á að vera þjónustubundið í þágu allra landsmanna jafnt, og þess vegna verði ekki mjög lengi úr þessu sá háttur á hafður, að fulltrúar í æðstu stofnun þjóðarinnar, Alþingi, séu á eilífum erli og sífelldum biðilsbuxum frammi fyrir framkvæmdavaldinu til þess að flytja bænarskrár og sýna umboðsskjöl frá fólki og byggðarlögum. Framkvæmdavaldið á að koma til fólksins, hvar sem það er búsett, og segja: Hér er ég, skyldugt og reiðubúið til að þjóna þegnréttindum hvers manns og til þess að uppfylla sanngjarnar og löglegar kröfur. - Umboðsstöðvar framkvæmdavaldsins hljóta, áður en langt líður, að rísa upp úti um landið, og er ég þar algerlega á sama máli og hv. þm. Lúðvík Jósefsson talaði um hér í kvöld, að ég álit, að það eigi að koma upp sem víðast um landið umboðsstöðvum framkvæmdavaldsins, þar sem þær geti framkvæmt og þjónað þörfum íbúanna á hverjum stað. Ég er þess vegna viss um, að sá tími nálgast óðum, að þm. munu geta farið að einbeita kröftum sínum og notað tímann til þess að sinna löggjafarstarfinu, sem ég lit svo til að sé nú eins konar aukastarf, hitt taki miklu meiri tíma, að sinna alls konar umboðsstörfum fyrir ýmsa aðila. Á Þingvöllum ætti að verða ólíkt næðissamara fyrir þm. að dvelja og starfa, og ég er viss um, að Alþingi fengi við það að flytjast til Þingvalla aukið traust og álit. En mér er ekki grunlaust um, að nokkuð skorti á, að þjóðin beri óskorað traust til Alþingis, eins og nú er háttað. Með auknum þroska þjóðarinnar, sem ég veit að allir alþm. vona að vaxi sem fyrst og sem bezt, er ég viss um, að þjóðin gerir kröfur um að tengja Alþingi sem traustustum böndum við þann söguhelga stað, Þingvöll, og mun þá rætast það, sem Magnús Jónsson prófessor skrifaði um þetta á árinu 1923 og ég áðan rifjaði upp. Svo gnæfa Þingvellir yfir aðra staði í landinu sem sögustaður, að oft hafa þar verið haldnir ýmsir þjóðmálafundir, sem mikils hefur þótt varða, að vel tækjust og þjóðarathygli vektu. Ég álit, að nútímatækni geri flutning Alþingis til Þingvalla ekki aðeins mögulegan, heldur í raun og veru sjálfsagðan. Þær breytingar, sem orðið hafa hin síðustu ár í sambandi við Alþingi, eins og t.d. fjölgun þingmanna, stækkun kjördæma, síaukinn málafjöldi á Alþingi og hraðvaxandi ný viðfangsefni, sem eru afleiðing nýrrar þekkingar og nýrrar tækni, allt þetta og margt fleira gerir nauðsynlega þá breytingu, að húsakynni Alþingis verði stórbætt og þm. sköpuð aðstaða til að hafa næði við löggjafarstörfin og um leið verði þeir að mestu losaðir við daglegan eril og sendimannastörf, þar sem þeir þurfa oft að ganga fyrir margra manna kné til þess að fá leyst hin og þessi tiltölulega smávægileg málefni. Fáar þjóðir munu eiga svo sérkennilegan helgistað, sem hefur helgazt af svo langri stjórnmála og þjóðarsögu eins og Þingvellir. En hvað hefur verið gert fyrir þennan helgistað þjóðarinnar? Það er, held ég, harla lítið. Hann hefur að sjálfsögðu verið friðlýstur, og þar heitir nú þjóðgarður, þar sem hið forna Alþingi var háð og næsta nágrenni þess. Sú friðlýsing er þó naumast miklu meiri en svo, að sauðkindum er varnað að kroppa gras á grónum götum og búðartóftum hinna fornu goða og þingreiðarmanna þeirra. Um aldamótin 1800 var lögréttuhúsið á Þingvöllum rifið og selt á uppboði. Á þessu ári eru liðin 125 ár síðan Kristján konungur VIII gaf út tilskipun til nefndar embættismanna um að athuga, hvort ekki væri vel til fallið að stofna til ráðgjafarþings á Íslandi og hvort ekki væri rétt að nefna það Alþing eins og hið forna þing og halda það á Þingvöllum. Þeir urðu í meiri hluta, sem ekki þótti fært að hafa Alþingi á Þingvöllum. Þær ástæður, sem þá voru færðar fram gegn því að halda Alþingi á Þingvöllum, eru ekki lengur fyrir hendi, þó að þá kunni þær að hafa verið veigamikil rök, eins og það t.d., að það tæki tvo daga að ferðast fram og aftur milli Reykjavík og Þingvalla og að þingmenn yrðu að lifa á skrínukosti þar eystra. Embættismannanefndin var skipuð 10 æðstu embættismönnum landsins. Nefndin varð sammála um að mæla með endurreisn Alþingis, en hún klofnaði um þingstaðinn. Helmingur nefndarmanna mælti með Reykjavík, en hinn helmingur nefndarinnar vildi láta fyrsta þingið vera í Reykjavík og láta síðan þingið sjálft ákveða þingstaðinn. Þó voru tveir þessara manna, þeir Bjarni Thorarensen skáld og Jón Jónsson á Melum, sýslumaður Strandamanna, eindregið fylgjandi Þingvöllum, og sögðu þeir í greinargerð um málið, að þjóðin æskti þess, að Alþingi væri á Þingvöllum. Páll Eggert Ólason staðfesti þessa fullyrðingu þeirra og segist styðjast um það við mikinn fjölda sendibréfa frá þessum tíma, er geymzt hafa. Með þeirri þáltill., sem hér er á dagskrá, er ekki gert ráð fyrir öðru en að leita eftir þjóðarvilja um það, hvort Alþingi skuli háð á Þingvöllum í framtíðinni. Ef sá þjóðarvilji er ekki fyrir hendi og ef það kemur í ljós við slíka atkvgr., að þjóðin vill heldur hafa Alþingi áfram hér í Reykjavík, þá er auðvitað nauðsynlegt að vinda að því bráðum bug, að varanlegum úrbótum á húsnæðismálum Alþingis verði komið í framkvæmd. Komi hins vegar í ljós, að þjóðarviljinn kjósi Þingvöll við Öxará fyrir framtíðarstað Alþingis, eins og okkur flm. þessarar þáltill. þætti ekki ólíklegi, þá þyrfti að leysa aðkallandi þörf Alþingis fyrir ankið húsnæði til bráðabirgða hér í höfuðstaðnum, þar til búið væri að byggja og búa í haginn fyrir Alþingi á Þingvöllum, en eðlilega mundi það taka alllangan tíma. Sú kynslóð, sem stofnaði lýðveldið hér á Íslandi fyrir rúmum 20 árum, var gæfusöm kynslóð að hafa fengið að lifa þann tíma og að hafa framkvæmt hina gömlu hugsjón og aldalöngu þrá kynslóðanna um að færa Íslendingum, öldum og óbornum, fullt frelsi aftur. Enn þá er kynslóðin að störfum, sem svo gæfusöm var. En brátt taka við af henni nýir menn, erfingjar lýðveldisins. Mér finnst, að sú kynslóð, sem einhuga stofnaði lýðveldið og þannig færði landinu hið forna frelsi aftur, hún eigi eftir, til að fullkomna verk sitt, að flytja Alþingi til Þingvalla að nýju. Það má að minnsta kosti ekki minna vera, að mínu áliti og okkar flm., en að álits þessa fólks sé leitað um slíkt þjóðræknismál. Með þeirri þáltill., ef samþ. verður, sem hér liggur fyrir á þskj. 41, er ríkisstj. falið að láta samhliða næstu sveitarstjórnarkosningum fara fram þjóðaratkvgr. um það, hvort stefnt skuli að því, að Alþingi verði háð á Þingvöllum. Herra forseti. Ég legg svo til, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Með þáltill. þessari er lagt til, að Alþ. kjósi 7 manna mþn., sem hafi það verkefni að athuga, með hvaða hætti bezt verði unnið að dreifingu framkvæmdavalds til fleiri staða en nú er og til eflingar á sjálfstjórn í landsfjórðungunum eða á öðrum stórum landssvæðum, eins og í till. segir. N. er ætlað að athuga sérstaklega um möguleika á að flytja að meira eða minna leyti ýmsar ríkisstofnanir eða mikilvægar þjónustustofnanir frá höfuðborginni til staða úti á landi í þeim tilgangi að auðvelda afgreiðslu mála og skapa meira jafnvægi í landinu. Þá er einnig lagt til, að n. athugi gaumgæfilega um möguleika á því að veita héraðsstjórnum rétt til fjármálalegrar yfirstjórnar og ráðstöfunar á tilteknum fjárveitingum, sem varða viðkomandi hérað eða umdæmi. Tildrög þessarar till. eru þau, að miklar umr. hafa átt sér stað undanfarin ár um þann vanda, sem stafar frá vaxandi misvægi í þróun byggðarinnar í landinu. Allir virðast á einu máli um það, að óæskilegt sé, að byggðin úti á landi dragist saman á þann hátt, sem verið hefur nú um nokkurt skeið, og að byggðin hér í höfuðstaðnum og næsta nágrenni hans vaxi af slíkum hraða sem raun hefur verið á. Þegar rætt hefur verið um þessi vandamál, hafa skiljanlega verið uppi ýmsar skýringar á því, hvaða ástæður lægju einkum til þessarar þróunar. Mest hefur athygli manna beinzt að atvinnumálunum, og því hefur þá verið gjarnan haldið fram, að ráðið til þess að snúa þessari þróun við væri það að skapa betri atvinnuskilyrði á þeim stöðum úti á landi, sem einkum hafa orðið fyrir barðinu á fólksflóttanum. Enginn vafi leikur á því, að mikil og örugg atvinna ræður miklu um búsetu manna. Það gefur auga leið, að fólk hlýtur að flytja frá þeim stöðum, þar sem atvinna er ónóg, og til þeirra staða, sem næga og örugga atvinnu hafa að bjóða. Það má því að mínum dómi engan veginn vanmeta þær till., sem fram koma um úrbætur í atvinnumálum landsbyggðarinnar til þess að hamla gegn fólksflutningunum þaðan. En það er skoðun mín, að ýmis fleiri atriði en viðhorfin í atvinnumál um hafi mikil áhrif á búsetu manna í landinu. Ég tel því, að nauðsynlegt sé að gefa vel gaum ýmsum slíkum atriðum, sem mikilvæg áhrif hafa einnig í þessum efnum. Efni þessarar till. miðar að því, að könnuð séu ýmis slík atriði og reynt verði að finna leiðir til þess að bæta úr vandanum einnig á þeim sviðum. Það er alkunna, að á síðari árum hefur þróunin orðið sú í okkar þjóðfélagi, að meir og meir af hvers konar yfirstjórn og framkvæmdastofnunum ríkisins hefur flutzt til Reykjavíkur eða verið sett þar upp. Það er ekki aðeins það, að svo til öll heildverzlun landsins sé rekin í Reykjavík og þar með séu svo að segja allir vöruflutningar til landsins látnir fara gegnum Reykjavík, heldur hafa svo að segja allar framkvæmdastofnanir ríkisins verið byggðar hér upp. Hér í höfuðstaðnum eru miðstöðvar fræðslumálanna, skrifstofa fræðslumálastjóra og skólaeftirlitsins, hér eru skrifstofur vita- og hafnarmála fyrir allt landið, hér er skrifstofa vegamálastjórnar landsins alls, hér er hin mikla Tryggingastofnun ríkisins, ein umfangsmesta almannastofnun þjóðarinnar, hér eru miðstöðvar húsnæðismálastjórnar alls landsins, sem ákveður lánveitingar til íbúðabygginga, jafnt fyrir íbúana á Vestfjörðum og Austfjörðum eins og fyrir íbúa Reykjavíkur. Hér í Reykjavík eru allir stofnlánasjóðir og stofnlánabankar landsins, og hér eru svo að segja öll vátryggingarfélög, sem starfa í landinu. Þannig mætti lengi telja upp stofnanir og fyrirtæki, sem allir landsmenn verða að leita til að meira eða minna leyti með málefni sín. Það fólk, sem í höfuðborginni býr eða í næsta nágrenni hennar, á tiltölulega greiðan aðgang að þessum stofnunum. Það getur sjálft rætt við þá menn í þessum stofnunum, sem fjalla eiga um erindi þess. Allt öðruvísi er þessu farið um það fólk, sem býr úti á landi og óhægt á um vik með að reka erindi sín hér í Reykjavík. Fólkið úti á landi verður að skrifa mörg bréf og senda útfylltar margar skýrslur og veita mörg umboð til þess að geta fengið t.d. nauðsynlegustu án vegna íbúðarhúsabygginga. Og ef um afbrigðileg tilvik er að ræða, getur þessi málarekstur orðið æði tafsamur og þungur í vöfum. Þetta þekkja allir þeir, sem hafa þurft að reka slík mál sem þessi, sem ég hef hér minnzt á, við framkvæmdavaldið hér í Reykjavík. Við vitum það, að allir þeir, sem hafa með að gera framkvæmdir á vegum sveitarfélaga eða annarra slíkra aðila, verða að leggja margar göngur hingað suður til Reykjavíkur til þess að fá úrgreiðslu á sínum málum. Það er ekki hægt að koma fram byggingu á nýju barnaskólahúsi eða fá fram meiri háttar breytingu á barnaskóla, án þess að leitað sé um það til réttra yfirvalda hér í Reykjavík, leitað eftir samþykki þeirra, og hér verður að framkvæma, eins og þessi mál eru nú skipulögð, alla undirbúningsvinnu að þessum verkum, gera allar teikningar, kostnaðaráætlanir o.s.frv. Hið sama er að segja um hafnarframkvæmdir. Með þær verður að leita til yfirvaldanna hér í Reykjavík, fá samþykki þeirra fyrir þeim hugmyndum, sem menn hafa nm slíkar framkvæmdir hver á sínum stað úti á landi. Hér verður að gera allar áætlanir og teikningar, og hér verður yfirstjórn verksins raunverulega að vera. Hið sama er að segja um vega- og brúargerðir. Framkvæmdakerfið er þannig, að allar brýr, sem byggðar eru í landinu á vegum ríkisins, hvar svo sem þær eru byggðar, ern teiknaðar og um þær eru gerðar áætlanir hér í Reykjavík. Þannig er þessu varið. Það er enginn vafi á því, að reynslan hefur sýnt, að það er erfitt og kostnaðarsamt á margan hátt fyrir aðila úti á landi að sækja í gegnum allar þessar framkvæmdastofnanir, sem staðsettar eru hérna í Reykjavík, með málefni sín. Og það er margfalt erfiðara fyrir menn úti á landi að vinna að framkvæmdum eða framgangi slíkra mála sem þessara heldur en hina, sem búa í næsta nágrenni við Reykjavík. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að nú sé svo komið, að þetta miðstöðvarvald hér í Reykjavik sé orðið allt of viðamikið, það sé búið að staðsetja hér fjöldamargar stofnanir, sem engin bein nauðsyn sé á að hafa staðsettar hér í Reykjavík og gætu fullt eins vel verið staðsettar annars staðar á landinu. Ég held því, að það sé orðin þörf á því að taka þessi mál öll til rækilegrar endurskoðunar og athuga um það, hvað af þessum stofnunum væri hægt að flytja héðan úr höfuðstaðnum og út á land eða hvort ekki væri mögulegt að skipta sumum þessum stofnunum þannig, að nokkuð sjálfstæðar starfsdeildir frá þeim væru reknar í hinum ýmsu landshlutum. Mér sýnist t.d., að fyllilega kæmi til greina, að nokkur hluti af núv. vegamálaskrifstofu, sem er rekin hér í Reykjavík, gæti verið staðsettur norður á Akureyri og að slík skrifstofa hefði þá með að gera brúargerðir og vegagerðir, t.d. á Norðurlandi og e.t.v. á Austurlandi, en það sé engin nauðsyn að hafa alla yfirstjórn þessarar stofnunar búsetta hér í Reykjavík. Svipað lít ég á varðandi yfirstjórn hafnar- og vitamála. Ég álit, að það væri auðvelt verk að skipta þeirri stofnun í nokkrar undirdeildir, og mætti þá standa miklu eðlilegar og betur að framkvæmd mála en nú er. Í þessum efnum þarf einnig að gefa nákvæmlega gaum staðsetningu á skólum í landinu. Það er enginn vafi á því, að á seinni árum hefur um of verið stefnt í þá átt að byggja upp meginhlutann af framhaldsskólakerfinu í landinu hér í Reykjavík. Ég held, að í mjög mörgum tilfellum hefði mátt staðsetja hina ýmsu framhaldsskóla annars staðar í landinu og slík staðsetning hefði orðið til þess að auðvelda mjög fólkinu, sem býr utan Reykjavíkur, aðsókn að skólum fram yfir það, sem nú er. Það er mín skoðun, að framkvæmd þessara mála geti haft mjög mikil áhrif um það, hvernig búseta manna í landinu kann að þróast. Það á ekki að gera því fólki, sem býr úti á landi, erfiðara fyrir um að njóta þess, sem ríkið eða almannastofnanir eiga að veita landsmönnum, heldur en þörf er á. Ég býst við því, að því yrði e.t.v. borið við, ef ætti að flytja einstakar stofnanir héðan úr höfuðstaðnum og staðsetja þær útí á landi, ef ætti að skipta öðrum stofnunum upp í nokkrar starfsdeildir, að e.t.v. kunni að leiða af þessu nokkurn kostnaðarauka. Það má vera, að svo yrði að vissu leyti. En þegar tillit er tekið til þess mikla kostnaðar, sem nú fellur á fólkið, sem heima á utan Reykjavíkur og verður varðandi þessi mál öll að leggja á sig ferðalög og dvöl hér í Reykjavík til þess að vinna að fram gangi þessara mála, er ég ekki í neinum vafa um það, að þeim aðilum, sem verða að koma utan af landi hingað til Reykjavíkur til þess að vinna að þessum málum, mundi sparast mikið fé, og til þess verður einnig að taka tillit. Ég tel, að það sé fráleitt skipulag, sem við búum nú við varðandi t.d. yfirstjórn húsnæðismálanna í landinu. En nú er skipulagið þannig, eins og allir hv. alþm. vita, að aðili, sem heima á langt frá Reykjavík, kannske á tiltölulega afskekktum stað úti á landi, verður að sækja til ákveðinnar yfirnefndar hér suður í Reykjavík um leyfi til þess að mega byggja sér íbúðarhús. Eins og lagaákvæðin eru nú, er með öllu óheimilt, ef menn vilja yfirleitt eiga kost á því að fá nokkurt lán út á íbúðina, að byrja framkvæmdir, fyrr en tiltekið leyfi þessarar yfirstjórnar hér í Reykjavík hefur fengizt. Aðilinn, sem heima á langt frá Reykjavík og þarf í slíkum tilfellum sem þessum að sækja um lán, verður auðvitað að fá sér rétt eyðublöð og útfylla þar marga dálka og svara mörgum fsp. Hann þarf að útvega sér teikningar að húsinu, a.m.k. í þríriti. Og mörg önnur form verður að fylla út. Síðan er umsóknin send. Í mjög mörgum tilfellum kemur það fyrir, að yfirstjórnin hér í Reykjavík finnur, að það er eitthvað áfátt varðandi umsóknina, og þá byrja bréfaskriftir. Þá er farið að senda bréf til baka til umsækjandans. Hann er spurður spjörunum úr, og þá þarf hann allajafna að útvega sér aðra teikningu eða enn frekari skýringar og senda suður á nýjan leik, og þegar þessi aðili hefur loksins getað fengið úrskurð um lán til íbúðarbyggingarinnar, þá verður hann að finna sér einhvern aðila í Reykjavík og gefa honum fullt umboð til þess að skrifa undir lánsskjölin fyrir sig, til þess að möguleiki sé fyrir hann að nálgast fjárhæðir, því að svo haganlega er frá þessum málum gengið, að aðili, sem á heima úti á landi og ekki á hægt um vik að ferðast til Reykjavikur sjálfur til þess að ná í lánsfjárhæðina, getur ómögulega fengið að skrifa undir lánsskjölin sjálfur, hann verður að gefa einhverjum aðila í Reykjavík umboð til þess, því að hér verður að ganga frá lánsskjölunum, því að þeir, sem með þessi mál hafa að gera, telja, að það sé ekki hægt að trúa mönnum úti á landi fyrir því að ganga frá slíkum pappírum sem þessum. Ég veit, að allir hv. alþm. þekkja, hvernig skipulagið er á þessum málum, og í rauninni er skipulagið ekkert miklu verra varðandi yfirstjórn húsnæðismálanna og afgreiðslu þeirra mála heldur en í fjöldamörgum öðrum tilfellum, varðandi aðra sjóði, sem landsmenn verða mjög að sækja til í ýmsum tilfellum, því að það fellur einmitt í hlut margra þm. að leita þarna meðalgöngu fyrir fólkið úti á landi. Og ég efast ekki um, að það er sameiginlegt álit, að ég hygg allra þm., að hér er um vægast sagt mjög þunglamalegt skipulag að ræða, sem torveldar fólki úti á landi að fá notið réttar síns til fulls, sem hlýtur á beinan og óbeinan hátt að hafa áhrif á það, hvort menn vilja leggja það á sig, þegar mörg atriði eins og þessi safnast saman, að eiga heima úti á landi og hvort þeir gefast ekki upp og flytja heldur hingað suður, þar sem framkvæmd allra þessara mála er og þar sem miklu auðveldara er að komast í gegnum allar þessar víggirðingar. Það er því skoðun mín, að það sé mjög þýðingarmikið, þegar rætt er um það vandamál, sem misvægið í byggð landsins vissulega er, að athuga um skipulag það, sem nú er í ýmsum efnum á slíkum sviðum, sem ég hef hér aðallega gert að umtalsefni. Eins og segir í grg. þessarar till., þá yrði það meginverkefni þeirrar n., sem gert er ráð fyrir, að Alþ. kjósi samkv. till., að gera tili. um leiðir til þess að draga úr hinu mikla miðstöðvar- og framkvæmdavaldi í Reykjavík og til þess að snúa við þeirri þróun, að svo að segja allar meiri háttar þjónustustofnanir, opinber fyrirtæki, skólar og menningarstofnanir á vegum ríkisins séu staðsettar í höfuðborginni. Við flm. þessarar till. flytjum hana ekki á neinn hátt vegna fjandskapar við höfuðborgina. Við gerum okkur fulla grein fyrir því, að það er óhjákvæmilegt, að höfuðborgin hafi ýmiss konar yfirstjórn þýðingarmikilla mála í landinu og að höfuðborgin sé stór og myndarleg borg. Það er ekki aðeins gagnlegt fyrir þá, sem í höfuðborginni búa, það er þýðingarmikið fyrir alla landsmenn. En ofvöxtur höfuðborgarinnar og of mikil samþjöppun valds þar er jafnhættulegt hér og í öðrum löndum, en sama vandamál og um er rætt í þessari till. er nú mjög á dagskrá í mörgum löndum. Herra forseti. Ég hef hér áður á Alþ. talað fyrir þessari till. og sé þess vegna ekki ástæðu til þess að rekja efni hennar í löngu máli, enda veit ég, að hv. alþm. hafa þegar hugleitt það mál, sem till. fjallar um. Ég legg til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér er til umr., var flutt á hv. Alþ. í fyrra, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Okkur flm. þykir ekki síður ástæða til að flytja hana nú í annað sinn og freista þess þar með að fá hv. Alþ. til að taka afstöðu í þessu máli, sem að okkar dómi er mikilvægt fyrir sjávarútveginn og íslenzkan þjóðarbúskap í heild. Í grg. fyrir till. er rakinn nokkuð sá mikilvægi þáttur, sem íslenzk togaraútgerð hefur átt í þeirri uppbyggingu, sem hér hefur orðið á þessari öld. Skal það ekki endurtekið hér, sem í grg. segir. Flestir munu og viðurkenna, að togarar hafa átt miklu hlutverki að gegna. Hins vegar hefur þess gætt í vaxandi mæli síðustu árin, að menn tækju að draga í efa þjóðhagslegt gildi togaraútgerðar nú og í framtíðinni. Veldur þar mestu um, að íslenzk togaraútgerð hefur átt í erfiðleikum síðustu árin. Hitt kemur einnig til, að bátaflotinn hefur vaxið mjög og fiskibátarnir hafa stækkað. Álykta ýmsir á þá leið, að tími togaranna sé að öllum líkindum liðinn og vélbátarnir geti komið og muni koma í þeirra stað. Við flm. þessarar till. teljum þá skoðun, sem ég nú lýsti, ranga, a.m.k. studda svo hæpnum rökum, að nauðsynlegt sé að kanna málið álit frá grunni, áður en nokkru er slegið föstu í þessum efnum. Við litum svo á, að erfiðleikar togaraútgerðarinnar stafi að verulegu leyti af því, að flestir íslenzku togararnir eru nú að verða eða eru orðnir gamlir, óhagkvæmir og dýrir í rekstri, m.ö.o. úreltir. Hitt virðist auðsætt, að með bátaflota einum verða íslenzk fiskimið ekki nýtt að fullu. Þar þurfa togskip einnig til að koma, skip, sem geta veitt á djúpmiðum og á öllum árstímum, skip, sem eru ekki bundin við þau tímabil, þegar fiskur gengur á grunnmið. Frá sjónarmiði okkar flm. er það hið mesta nauðsynjamál, að nú verði gengið að því með atfylgi og framsýni að tryggja framtíð togaraútgerðar á Íslandi, svo að hægt verði á komandi tímum að hagnýta fiskimið okkar sem bezt í þágu landsmanna sjálfra. En til þess að það megi takast, þarf hið stórvirka veiðitæki, botnvarpan, að vera hagnýtt á nútímahátt. Eins og ég sagði, eru togarar okkar nú flestir að verða gömul skip og miður hagkvæm. Á s.l. ári voru gerðir héðan út 29 togarar, en í ár munu þeir vera 27, sem út hafa verið gerðir. Þessir togarar skiptast í 3 aldursflokka. Elztir eru gömlu nýsköpunartogararnir, sem samið var um smíði á árið 1946 og komu til landsins árin 1947 og 1948. Þessi skip eru flest um 650 smálestir að stærð. Í næsta aldursflokki eru nokkrir togarar, sem keyptir voru um og eftir 1950, og er stærð þeirra 700-850 smálestir. Loks voru svo keyptir 5 togarar kringum 1960, og eru þeir flestir tæpar 1000 smálestir. Öll eru þessi skip, jafnt hin yngri sem eldri, svipuð að öllum búnaði og gerð. Aðalmunurinn er sá, að nýrri skipin flest hafa meira burðarmagn en hin eldri og geta því flutt meira aflamagn að landi, þegar uppgripaveiði er að fá. Á síðari árum hafa hins vegar orðið gífurlegar breytingar, allt að því bylting í togarasmíði, veiðitækni og aflameðferð hjá ýmsum öðrum fiskiveiðiþjóðum. Skuttogarar hafa komið til sögunnar og eru að allra dómi, sem hafa kynnt sér þá skipagerð, stórfelld framför frá eldri skipa. gerðum. Vinnuaðstaða er þar stórbætt frá því, sem er á hinum eldri skipum. Tekizt hefur að koma þar við margvíslegri vinnuhagræðingu og vélvæðingu, sem leiðir m.a. til mikils sparnaðar í mannafla. Við Íslendingar stöndum í dag frammi fyrir þeirri staðreynd, að hinum gömlu og úreltu togurum okkar fækkar stöðugt, en þeir, sem enn er haldið úti, berjast mjög í bökkum. Verði lítið eða ekkert að gert, blasir við, að íslenzk togaraútgerð kemst í alger þrot og skipin verða smám saman seld úr landi fyrir brotajárnsverð. En hver yrði afleiðing þessa, ef togaraútgerð legðist hér algerlega niður? Við búum við gjöful fiskimið, sem eiga með hóflegri notkun að geta orðið okkur fengsæl hér eftir sem hingað til. Keppikefli okkar hlýtur að vera að nýta öll þessi fiskimið á skynsamlegan hátt, en eftirláta ekki verulegan hluta þeirra öðrum þjóðum eingöngu, eins og yrði, ef íslenzk togaraútgerð legðist niður. Hverfi íslenzk togaraútgerð úr sögunni, yrðu mikilsverð fiskimið utan landhelgi okkar aðeins nýtt af öðrum þjóðum. Þá mundu og Íslendingar ekki hafa nein teljandi not af fjarlægum miðum, svo sem við Grænland eða Nýfundnaland, en þau hafa verið notuð allmikið á undanförnum árum af íslenzkum togurum. Íslenzki togaraflotinn í dag er um margt úreltur, eins og ég áðan sagði, og svarar ekki kröfum tímans, það er satt. Þó er engin ástæða til að gleyma því, að jafnvel þessir togarar, sem nú eru taldir úreltir, eru þrátt fyrir allt býsna fengsæl og stórvirk atvinnutæki. Árið 1964 var eitt hið versta aflaár íslenzkra togara. Þau 29 togskip, sem þá gengu á veiðar, fiskuðu þó þetta aflaleysisár um 65 þús. smálestir. Hver íslenzkur togari mun nú hafa um 30 manna áhöfn. Hver togarasjómaður skilaði því í land á árinu 1964 um 75 smálestum af fiski þetta aflaleysisár. Mun láta nærri, að gjaldeyrisverðmæti alls togaraaflans árið 1964 hafi numið 500 millj. kr. eða 575 þús. kr. á hvern togarasjómann. Enda þótt íslenzkir togarar hafi nú um sinn siglt með nær allan aflann á erlendan markað, vegna þess að þeir hafa yfirleitt fengið þar gott verð, en fiskverð hér innanlands verið óheyrilega lágt, má ekki gleyma því, að oft hafa togararnir tryggt rekstur hinna stærri frystihúsa, bæði í Reykjavík, Hafnarfirði, Akureyri og raunar víða um land. Sá tími kemur vafalítið fyrr en varir, að við þyrftum mjög á slíku að halda að nýju. Verulegur hluti bátaflotans, þ. á m. öll stærstu skipin, er nú farinn að stunda síldveiðar mestallt árið. Það eru nú aðeins minni bátarnir, þeir sem á annað borð eru gerðir út, sem veiða fyrir hraðfrystihúsin, en hinir minni bátar eru að vonum mjög háðir fiskgengd á grunnmið, en hún reynist stundum nokkuð stopul. Að mínum dómi bíða okkar tvenns konar verkefni í sambandi við íslenzka togaraútgerð og framtíð hennar. Hið fyrra er að leita allra tiltækra ráða til að bæta rekstur og afkomu þeirra togara, sem enn eru í eigu landsmanna. Með ýmsum aðgerðum ætti það að vera hægt að vissu marki. Hitt verkefnið, sem er þó enn þá brýnna, ef litið er til framtíðarinnar, er, að hafizt verði þegar handa um endurnýjun togaraflotans á grundvelli þeirrar tækni, sem nú er fyrir hendi, og nauðsynlegrar reynslu, en hún fæst langbezt með því, að byggð verði hið allra fyrsta t.d. 2 eða 3 skip í tilraunaskyni handa okkur Íslendingum. Um stærð þeirra togara og gerð yrði að sjálfsögðu að hlíta forsögn kunnáttumanna, erlendra og innlendra. Telja má líklegt og raunar fullvíst, að til þess að greiða fyrir þessu máli þurfi aðstoð hins opinbera að koma til, bæði að því er varðar aðild að smíðasamningi og útvegun lánsfjár. Hins vegar tel ég eðlilegt, að starfandi bæjarútgerðum og öðrum togarafélögum verði gefinn kostur á að eignast og reka hina nýju togara, þegar þar að kæmi. Í þessu máli öllu er vitanlega margs að gæta, og nauðsynlegt er að kanna það sem bezt og frá sem flestum hliðum. Þess vegna er hér lagt til, að hv. Alþ. kjósi 7 manna n., er vinni að þessu máli, afli nauðsynlegra upplýsinga og standi siðan að tillögugerð um úrbætur og framkvæmdir. Skal n. hafa sem bezt samstarf við fulltrúa frá togaraeigendum og togarasjómönnum og afla þeirrar sérfræðilegrar aðstoðar, innanlands og utan, sem þurfa þykir. Ég vænti þess, að till. þessi fái nú góðar undirtektir hér á hv. Alþ. Ég legg til, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og allshn.



Herra forseti. Sveitarfélögum landsins eru ætluð margs konar og mikilsverð verkefni í þjóðfélaginu. Til þess að leysa mörg þeirra verkefna, þurfa sveitarfélögin á miklu lánsfé að halda, meira lánsfé, en þeim hefur reynzt auðvelt að fá hjá lánastofnunum að undanförnu. Óhætt má fullyrða, að lánsfjárskorturinn hefur staðið sveitarfélögunum fyrir þrifum. Á ég þar bæði við vöntun á fé til stofnlána til langs tíma og einnig vöntun á skyndilánum til rekstrar. Sérstaklega knýja þó miklir fjárfestingartímar, eins og nú hafa verið um skeið, fast á í þessum efnum. Samband ísl. sveitarfélaga hefur, eins og eðlilegt er, haft lánamálin á dagskrá. Og fyrir áhrif frá þeim samtökum skipaði hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, nefnd 1963 til þess að fjalla um þessi málefni. N. skilaði till. í frv.-formi um lánasjóð sveitarfélaga, og ráðh. lagði frv. þetta fyrir hv. Nd. á seinasta þingi. Frv. hafði inni að halda mikilsverð ákvæði fyrir sveitarfélögin. Það fékk ágætar undirtektir, fór með shlj. stuðningi allra flokka gegnum 1. umr. og til hv. heilbr.- og félmn. í Nd., og mælti n. með samþykkt frv. En síðan ekki söguna meir á því þingi. Hæstv. ríkisstj. virtist, þegar þarna var komið, hafa misst áhugann á þessu frv. sínu. Hún lét það daga uppi. Eitthvað hafði komið fyrir hið innra með henni. En hvað var það? Því hélt hún leyndu, nema ef til vill innan fjölskyldu sinnar? Mér er óhætt að fullyrða, að þetta urðu sveitarstjórnarmönnum um land allt mikil vonbrigði. Við hv. meðflm. minn að þessari fsp., 3. þm. Vesturl., ákváðum okkar á milli að taka málið upp á næsta þingi, þ.e. þessu þingi, ef stjórnin endurflytti það ekki. En í haust, þegar hæstv. núv. fjmrh., flutti fjárlagaræðu sína, minntist hann lauslega á málið, og af orðum hans var hægt að láta sér detta í hug, að ríkisstj. mundi endurflytja frv. Við höfum því ekki tekið það upp til flutnings enn, töldum, að eðlilegra væri, að ríkisstj. sjálf legði það aftur fyrir þingið. Hins vegar líður þingtíminn hratt, og frv. gerir ráð fyrir framlagi til lánasjóðsins úr ríkissjóði. Ef lánasjóðurinn á að geta tekið til starfa á næsta ári, eins og nauðsynlegt er að hann geri og engin ástæða er til að mínu áliti að draga, þarf að ætla fé til hans á fjárlögum þeim, sem afgreidd verða væntanlega í næsta mánuði. Flutningur málsins má þess vegna ekki dragast meira en orðið er og hefur raunar dregizt óhæfilega lengi. Af ástæðum þeim, sem ég nú hef greint, er fsp. fram borin, og leyfi ég mér að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. telji ástæðu til að gefa við henni skýr svör. En fsp. er, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Ætlar ríkisstj. ekki að endurflytja frv. til I. um lánasjóð sveitarfélaga, sem kom fram sem stjórnarfrv. á síðasta þingi, en var af einhverjum ástæðum ekki fylgt eftir til afgreiðslu? Og ef hún ætlar að endurflytja frv., hvers vegna lætur hún það dragast?“



Herra forseti. Spurt er: „Ætlar ríkisstj. ekki að endurflytja frv. til laga um lánasjóð sveitarfélaga, sem kom fram sem stjórnarfrv. á síðasta þingi, en var af einhverjum ástæðum ekki fylgt eftir til afgreiðslu? Og ef hún ætlar að endurflytja frv., hvers vegna lætur hún það dragast?“ Svarið við þessari spurningu er það, að í sambandi við athugun á skipulagningu stofnfjáröflunar vegna lánasjóðs atvinnuveganna og framkvæmdaáætlunar ríkisins hafa úrræði til stofnfjáröflunar sveitarfélaga einnig verið til sérstakrar meðferðar. Fyrr en þessari heildarathugun stofnlánamálanna er lokið, er ekki tímabært að taka um það ákvörðun, í hvaða formi lánamál sveitarfélaganna verða lögð fyrir Alþingi. Vænta má niðurstöðu heildarathugunar stofnlánamálanna á næstunni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans. Svörin voru samt sem áður, að mínu áliti, ekki svo æskileg sem skyldi. Þau bera með sér, að hæstv. ríkisstj. ætlar að fresta lánsstofnunarmáli sveitarfélaganna enn. Það tel ég slæmar fréttir. Vel má vera, að rétt sé að samræma starfsemi stofnlánasjóða þeirra, sem eru starfandi í þjóðfélaginu, og ekki skal ég hafa á móti því, að það sé athugað, hvernig það verður bezt gert og hvernig heppilegast er að afla fjár til slíkra sjóða. En ég er viss um, að sú athugun mun taka langan tíma. Hitt er ég líka viss um, að hún er ekki eins aðkallandi og stofnun lánasjóðs sveitarfélaganna. Frv. um lánasjóðinn er vel undirbúið. Það var undirbúið af n., sem vandaði störf sín mikið, mér er það kunnugt. Og sá sjóður á ekki aðeins að vera stofnlánasjóður, heldur líka fyrirgreiðslustofnun sveitarfélaganna um útvegun rekstrarlána og hagræðingu lánsfjármála yfirleitt. Ég tel, að þennan sjóð megi og eigi að stofna nú þegar, þótt athuga eigi fyrir framtíðina stofnlánasjóðastarfsemina yfirleitt. Auðvitað má þá breyta þessum sjóði, ef ástæða þykir til, en að láta stofnun hans bíða enn óákveðinn tíma er ekki rétt og ekki hyggilegt. Ég get ekki að því gert, að ég gruna hæstv. ríkisstj. um, að hún vilji spara í næstu fjárlögum þær 15 millj., sem frv. gerir ráð fyrir að ríkissjóður leggi árlega til sjóðsins. Ég skal viðurkenna, að sparnaðar kann að vera þörf. En þessi sparnaður er ekki ráðdeildarlegur. Hann hefnir sín með erfiðleikum sveitarfélaganna. Á það ber stjórn ríkisins að lita, svo þýðingarmiklu hlutverki gegna sveitarfélögin. Ég leyfi mér að skora á hæstv. ríkisstj. að endurflytja frv. sitt frá í fyrra um lánasjóð sveitarfélaga og búa þannig um hnúta, að hann geti tekið til starfa 1966. Til viðbótar þessum orðum mínum vil ég geta þess, að ráðstefna sveitarstjórnarmanna, sem er rétt afstaðin hér, samþykkti að því er snertir þetta frv. svo hljóðandi yfirlýsingu: „Ráðstefnan ályktar að fela stjórn sambandsins að fylgja því fast fram, að frv. um lánasjóð sveitarfélaga, sem lagt var fyrir síðasta Alþ., nái fram að ganga á því þingi, sem nú situr.“ Á þessari ráðstefnu voru mættir á annað hundrað menn frá sveitarfélögum landsins, og ég tel fulla ástæðu til þess fyrir hæstv. ríkisstj. að taka þessa ályktun þeirrar ráðstefnu til greina, skylt að gera það.



Herra forseti. Ég kaus að svara þessari fsp. í stuttu máli og skýra efnislega aðeins frá því, sem fsp. gaf tilefni til, en gerði ekki ráð fyrir því, að hér yrðu vaktar sérstaklega almennar umr. um lánamál sveitarfélaga. Það hefur að vísu margt í þessum fyrirspurnatímum komið fram ú þann veg, að það hafa verið hafnar um það almennar umr. á breiðum grundvelli, en ég er þeirrar skoðunar, eins og raunar margir hv. þm. hafa lýst yfir, að fyrirspurnatímar séu ekki til slíkra umr. Þar sem hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) hins vegar ræddi hér allmikið efnislega um stofnlánamálin og byggði ræðu sína upp sem framsöguræðu fyrir ýmsum þáttum þess vanda, sem þar er við að glíma, og enda í seinni ræðu sinni vék einnig að þeim efnislega og lét orð falla að því í fyrri ræðu sinni, að hér væri um að ræða sýnilegt áhugaleysi ríkisstj. á þessum vandamálum sveitarfélaganna, þá kemst ég ekki hjá því, herra forseti, að fara aðeins örfáum orðum um það efni. Það er alveg rétt, að frv. til laga um lánasjóð sveitarfélaga var lagt hér fram á síðasta Alþingi sem niðurstöður af tillögum nefnda, sem um það mál höfðu fjallað. Með framlagningu þess var því engan veginn slegið föstu af ríkisstj., að endilega skyldi þessi leið farin til þess að leysa þennan vanda. Það kemur iðulega fyrir, að frv., sem eru samin af nefndum, eru lögð fram sem stjórnarfrv., án þess að endilega hafi verið tekin nákvæmlega afstaða um það, að þar í mætti engu breyta og skyldi fram ganga eins og n. hefði frá því gengið. Ástæðan til, að frv. var ekki endanlega afgreitt á síðasta þingi, var sú, að það þótti nauðsynlegt að athuga betur viss atriði þess, og fólst ekki í því, nema siður væri, nokkur fjandskapur til málsins í heild eða þess vanda, sem átti að reyna að leysa með þessu frv. Hitt er auðvitað öllum hv. þm. ljóst, að þetta frv. út af fyrir sig, nákvæmlega eins og frá því er gengið, er enginn lífselexír í sambandi við lánamál sveitarfélaga, þannig að það má hugsa sér, að það sé hægt að koma þeim málum fyrir með einhverjum öðrum hætti varðandi fjáröflun og annað. Og þegar ákveðið var af ríkisstj. í sumar að taka til athugunar í senn að víkka grundvöllinn undir framkvæmdaáætlunum, þannig að reyna að láta þær ná einnig til sveitarfélaganna, eins og mikið var rætt um á umræddri ráðstefnu sveitarfélaganna, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. vitnaði til, og jafnframt hlaut að koma til athugunar, með hverjum hætti væri hægt að vinna að stofnfjáröflunarmálum í senn fyrir sjóði atvinnuveganna og til framkvæmda ríkis og sveitarfélaga, þá þótti eðlilegt að taka þessi mál upp sameiginlega og stofnlánamálin í heild í sambandi við athugun á þessu máli öllu saman. Sveitarfélögin eru vitanlega veigamikill aðili í framkvæmdamálum í landinu á hverjum tíma, og það hefur orðið æ ljósara, eftir því sem reynslan hefur komið betur fram, að það ber brýna nauðsyn til, að þau komi inn í framkvæmdaáætlunargerð, engu síður en ríkið. Samaðild ríkis og sveitarfélaga á svo mörgum sviðum er svo rík, að það er óumflýjanlegt annað en að samræmi sé þar á milli framkvæmda hverju sinni, þannig að sveitarfélög ráðist t.d. ekki í dýrar framkvæmdir, sem ríkið telur sér ekki fært að greiða sinn hluta af, fyrr en svo og svo löngu seinna, og þá jafnframt, að reynt sé að athuga, að það séu ekki lagðar sérstakar byrðar á sveitarfélögin, sem þeim er um megn að rísa undir. Það mun koma í ljós, enda var það, held ég, greinilega ljóst öllum þeim, sem sátu umrædda sveitarstjórnarmálaráðstefnu nú, að þessi vandamál ríkis og sveitarfélaga eru svo nátengd, að þau verða naumast með góðu móti sundurgreind, og það er öllum ljóst, að það verður að vera fyrir hendi einhver grundvöllur til þess, að sveitarfélögin geti aflað sér lánsfjár. Þar með er ekki sagt, að það eigi að afla þeim lánsfjár til allra þeirra hluta, sem þeim dettur í hug að framkvæma. Þau auðvitað verða að sníða sér sinn stakk, nákvæmlega eins og ríkið verður að gera í sínum framkvæmdamálum. Það eru á hverjum tíma uppi miklu meiri óskir og tillögur um framkvæmdir á vegum ríkisins í mörgum greinum heldur en nokkur leið er að afla fjár til, og það hefur vitanlega komið í ljós við framkvæmdaáætlanir þær, sem gerðar hafa verið. Með því hins vegar að gera þessar áætlanir fyrir fram, sem í einni grein hefur einnig náð til sveitarfélaganna og verið þeim til mikils hagræðis, en það er í sambandi við hafnargerðirnar, þá er þó nokkurn veginn tryggt, að út í þessar framkvæmdir verði ekki ráðizt með þeim afleiðingum, að þær strandi í miðju kafi. Það er engum til góðs og sízt af öllu sveitarfélögunum. Það er öllum ljóst, að hvað sem líður því frv. um lánasjóð sveitarfélaga, sem hér er um að ræða, og ég skal alls ekki gera lítið úr, þá leysir þessi sjóður ekki nema að mjög takmörkuðu leyti þann vanda, sem hér er við að glíma. Það er að vísu gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi í hann 15 millj. og 15 millj. komi frá sveitarfélögunum úr jöfnunarsjóði, sem hvort sem er ætti að renna til sveitarfélaganna og að sjálfsögðu gerir það, ef þessi sjóður verður stofnaður í þessari mynd. Það má því segja, að nýtt fé fyrir sveitarfélögin samkv. þessu frv. sé ekki annað en 15 millj. frá ríkissjóði og svo meira og minna að vísu óákveðið orðalag um það, að sjóðurinn eigi að beita sér fyrir að greiða fyrir rekstrarlánamálum sveitarfélaga og á hinn bóginn að gefa út skuldabréf og freista að sjálfsögðu að selja þau og afla lána til frekari þarfa sveitarfélaganna. Ég held, að það þurfi að tengja þennan sjóð, þegar hann verður stofnaður, - og ég tel víst, að hann verði stofnaður í einhverri mynd, og nauðsynlegt, - þá þurfi að tengja hann við framkvæmdasjóð ríkisins á þann veg, að það verði reynt að sjá honum raunverulega fyrir því lánsfé, sem nauðsynlegt er hverju sinni til að tryggja framgang framkvæmdaáætlana sveitarfélaga. Og það er auðvitað grundvallaratriði, að frá byrjun sé tryggð samvinna milli hins væntanlega lánasjóðs og framkvæmdasjóðs ríkisins og ríkisvaldsins í sambandi við framkvæmdaáætlunargerð þess. Þetta tel ég miklu meira höfuðatriði en það, hvort frv. um lánasjóð kemur fram fyrr eða seinna. Og þó að sveitarstjórnarmálaráðstefnan hafi, svo sem hv. þm. sagði, samþ. ákveðna till. um, að þetta frv. yrði flutt nákvæmlega í því formi, sem það er hér, þá tel ég ekki, að það þurfi að sanna neitt um, að það sé rétt að gera það. Ég lýsti ákveðið skoðun minni á ráðstefnu sveitarfélaganna um þennan vanda, sem ég hef hér farið nokkrum orðum um, og að það væri mikill vilji hjá ríkisstj. fyrir því að reyna að greiða fyrir lánsfjármálum sveitarfélaganna. Ekki sízt ef framkvæmdamálum þeirra yrði komið í eðlilegt horf og framkvæmdaáætlanir þeirra gerðar í samræmi við framkvæmdaáætlanir ríkisins hverju sinni, þá væri mikill vilji fyrir því að reyna að leysa úr þeim vandkvæðum, sem sveitarfélögin eiga hér við að stríða. Ég tók það hins vegar skýrt fram, að hvort það yrði nákvæmlega gert á þennan hátt, sem hér er gert, eða ekki, það álít ég ekki öllu máli skipta. Og mér er það ekkert launungarmál, sem ég býst einnig við að hv, þingmönnum sé fullkomlega ljóst, miðað við þær ástæður, sem eru hjá ríkissjóði nú, að ég tel ekki miklar líkur til þess, að það sé auðið að Ieggja á ríkissjóð að leggja fram 15 millj. kr. í þennan lánasjóð, eins og nú er ástatt um og horfur um fjárhag ríkissjóðs á næsta ári. Á síðasta þingi var þetta frv. lagt fram og þá með þeim fyrirvara, að þetta kæmi ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1966, án þess að nokkur vissa væri fyrir um það, hvernig horfur yrðu þá með fjárhag ríkissjóðs. Það er hins vegar öllum hv. þm. ljóst, hverjar slíkar horfur eru, og ég er ekki alveg sannfærður um, að það sé almennt fylgi fyrir því hér á hinu háa Alþingi, að endilega þær 15 millj. kr., ef til væru, væri rétt að leggja í einhvern lánasjóð í stað þess að verja þeim til ýmissa ákveðinna þarfa, sem Alþingi ráðstafaði fé til. Með þessu er ég ekkert að segja um, að það verði ekki lögð fjárhæð af ríkisins hálfu til lánasjóðsins, þegar þar að kemur, það er allt annað mál. En út af því, sem hv. þm. sagði beinlínis um nauðsyn þess að taka málið upp núna, áður en fjárl. verða afgreidd, þá tel ég ekkert á móti því, að þetta komi fram, að ég tel ekki auðið, eins og sakir standa nú, að leggja fram það fé, sem hér er gert ráð fyrir. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja frekar um þetta mál, ef ekki gefast tilefni til þess. En ég vil aðeins endurtaka það, að þetta mál er í athugun og sérstaklega þetta frv. samhlíða þeim tillögum eða athugunum, sem uppi hafa verið um fjárfestingarlánamálin almennt, og ég tel mig geta fullyrt, að það muni birtast innan tíðar ásamt þeim málum, þegar þau liggja endanlega fyrir. Og það er eins og var lýst yfir af hæstv. forsrh. í upphafi þings í haust, þá er ákveðið, að um þau efni verði sett löggjöf nú á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Á þingi, sem haldið var á vegum íslenzkra sveitarstjórna sumarið 1962, mun það hafa verið, flutti þáv. fjmrh., sem þá fór með sveitarstjórnarmál, Gunnar Thoroddsen, ræðu, þar sem hann boðaði, að hann mundi beita sér fyrir því, að sett yrði löggjöf um lánasjóð sveitarfélaga eða banka fyrir þau. Ég held, að engu máli, sem fram kom á því þingi, hafi verið jafnvel tekið, því beinlínis fagnað, þegar ráðh. flutti þennan boðskap sinn í ræðu þeirri, þegar hann ávarpaði þingið í upphafi þess. Hann var þá búinn að skipa n. til þess að vinna að framkvæmd þessa máls. Þessi n. skilaði álíti til ráðh., og seint á þinginu í fyrravetur var þetta frv. lagt fram hér á hv. Alþ. Áður en það var lagt fram hér á hv. Alþ., átti ráðh. tal við nokkra menn úr stjórnarandstöðuflokkunum til þess m.a. að tryggja það, að málið næði fram að ganga. Í því sambandi ræddi hann við hv. 1. þm. Norðurl. e. og mig úr Framsfl. og bað okkur að athuga það sérstaklega í okkar flokki, sem við og gerðum og fengum fyrir því fylgi í þingflokknum, að flokkurinn mundi greiða götu málsins í gegnum þingið í fyrravetur, þannig að hann mundi ekki flytja við það brtt. eða gera á því stigi þær athugasemdir, sem hann mundi að öðrum kosti hafa gert, til þess að málið næði fram að ganga. Þó fór svo á þessu þingi, að málið var ekki afgreitt og hefur ekki verið sýnt á því hv. Alþ., er nú situr að störfum. Í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. á s.l. hausti tók ég eftir því, að hann boðaði, að þetta mál mundi koma fram á þessu þingi í einhverri mynd. Nú hefur það komið fram í svörum hæstv. ráðh. við þessari fsp. okkar, að hann dregur það í efa, að ég held, að málið komi fram í þeirri mynd, sem það var lagt fyrir hv. Alþ. í fyrra. Og ég verð að segja, að ég harma það, ef svo er, og vildi gjarnan vona, að ég hefði misskilið það. Ég held, að það verði svo fyrir fleiri sveitarstjórnarmönnum, að þeim finnist miður farið, ef málið verður ekki lagt fram í þeirri mynd, sem það var gert hér í fyrra, sem sérstakur lánasjóður fyrir sveitarfélögin. Ég held, að hæstv. fyrrv. fjmrh., sem var kunnugur sveitarstjórnarmálum sem fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík, hafi áttað sig alveg rétt á eðli þessa máls og því hafi hann borið þetta frv. fram. Ég held, að það sé öllum ljóst, að þó að settur yrði upp lánasjóður, mundi hann ekki verða við rískum allra sveitarfélaga landsins um að lána þeim til allra hugsanlegra framkvæmda. Það dettur ekki þeim mönnum í hug, sem fyrir sveitarfélögum standa. Hitt eru þeir vissir um, að lánasjóðurinn mundi greiða úr þessum málum og það mundi komast betra skipulag á lánaþörf sveitarfélaganna með stofnun lánasjóðsins. Ég er sannfærður um, að hann er spor í rétta átt, og ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. virði svo mikils ályktun, er ráðstefna sveitarfélaganna um fjármál gerði í dag um þetta efni, að hann hlutist til um, að þetta mál nái fram að ganga á yfirstandandi Alþingi.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 61 till. til þál. um setningu húsaleigulaga. Í þessari till. felst áskorun til ríkisstj. að fela húsnæðismálastjórn að undirbúa frv. til húsaleigulaga og leggja slíkt frv. fyrir Alþingi það, er nú situr. Ég skal taka það skýrt fram í upphafi, að ég legg höfuðáherzluna í minni till. á síðari lið hennar, að slíkt frv. verði lagt fyrir þing nú í vetur. Eins og kunnugt er, liggur nú fyrir í frv: formi till. um að afnema þau húsaleigulög, sem gilt hafa hér síðan 1952. Í sjálfu sér er ekki neitt á móti því að afnema þessi lög. Öllum kemur saman um, að þau séu fyrir löngu orðin úrelt, enda svo úrelt, að engum dettur í hug að framfylgja þeim, nema þá helzt nokkrum sveitarfélögum, sem eiga leiguíbúðir. Það má því segja, að ástandið sé þannig í dag, að hér séu ekki nein húsaleigulög til, ekki raunveruleg húsaleigulög, sem farið er eftir. Á síðasta þingi var farið fram á það við hv. heilbr.- og félmn. þessarar deildar að flytja frv. til 1. um afnám húsaleigulaga frá 1952. Þá náðist ekki samkomulag í þessari hv. d. um slíkan frv.-flutning, og þess vegna varð ekki úr því, að slíkt frv. yrði flutt hér á síðasta þingi. Að því sinni stóð að ósk um slíkan frv.-flutning félag fasteignaeigenda í Reykjavík. Að þessu sinni stendur að sams konar frv.-flutningi hæstv. ríkisstj. Í frv. til l. um breyt. á l. um húsnæðismálastofnun er í 6. gr. ákvæði þess efnis, að húsaleigulögin frá 1952 skuli afnumin. Og það er mjög áberandi, að það á að afnema þessi lög, en það á ekki að koma neitt í staðinn. Nú má benda á það eða undirstrika það, að raunverulega eru engin húsaleigulög til, og ef litið er á þarfir heildarinnar, þarfir almennings, þá virðist ekki vera svo mikil þörf á að afnema þessi lög nú, nema eitthvað komi í staðinn. Ég endurtek það, að ef litið er á hagsmuni almennings í landinu, allra þeirra þúsunda sem neyðast til að leigja íbúðir, þá er hér ekki um neitt hagræði að ræða hvað þá snertir. Ég legg svo mikla áherzlu á þörfina á nýjum húsaleigulögum, að ég hef heldur sett mig á móti afnámi þeirra gömlu, nema setning nýrra laga fylgi. Og þá er auðvitað það eðlilegasta, að flutt verði frv. til nýrra húsaleigulaga og að í kjölfar þeirrar lagasetningar sigli afnám gömlu laganna. Ég er ekki ósmeykur við það, að gömlu lögin séu afnumin, án þess að nokkuð nýtt komi í staðinn um sama leyti, vegna þess að ég hef grun um, að það séu allsterk öfl í þjóðfélaginu, sem óski þess einmitt, ekki aðeins að gömlu húsaleigulögin séu afnumin, heldur að engin lög verði sett í staðinn, að húsaleiga verði gefin frjáls, að hverjum húseiganda verði það í sjálfsvald sett, hversu dýrt hann leigir sitt húsnæði. Þetta er höfuðástæðan fyrir því, að ég flyt þessa þáltill. nú í sambandi við afgreiðslu frv. til l. um breyt. á l. um húsnæðismálastofnun. Það hefur verið bent á tilefni til þess, að hæstv. ríkisstj. óskar eftir afnámi húsaleigulaganna nú. En það tilefni tel ég mjög lítið í sjálfu sér, a.m.k. mjög lítið, þegar litið er á þarfir þeirra þúsunda leigjenda, sem nú búa við og eiga að öllum líkindum að búa við algert réttleysi hvað húsaleiguokur snertir. Áður en ég fellst á það fyrir mitt leyti að samþykkja afnám húsaleigulaganna, vil ég a.m.k. sjá frv. til nýrra húsaleigulaga hér á hinu háa Alþingi. Hæstv. félmrh. hefur gert grein fyrir ástæðunni til þess, að hæstv. ríkisstj. óskar eftir afnámi húsaleigulaganna, og eins og ég tók fram áðan, tel ég það tilefni ekki ýkjaþungvægt í sjálfu sér. Hæstv. félmrh. hefur einnig tilkynnt, að húsnæðismálastjórn hafi verið falið að undirbúa frv. til húsaleigulaga, eða ég hygg, að ég fari þar með rétt mál. Þetta er nú gott og blessað. En bezt væri þó af öllu, ef hæstv. félmrh. vildi nú í sambandi við þennan tillöguflutning lýsa yfir, að það frv., sem nú er væntanlega í undirbúningi, skuli lagt fyrir Alþ. það, sem nú situr. Ef hæstv. ráðh. vildi gefa slíka yfirlýsingu hér í hv. d. í sambandi við umr. um þetta mál, þá skyldi ég ekki hafa neitt á móti því, að till. fengi að sofna í n., eða ég jafnvel drægi hana til baka, því að slíka yfirlýsingu hlyti ég að taka gilda. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þessa till. að sinni. Herra forseti. Ég legg til, að umr. um þessa till. verði frestað og till. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Svo sem þegar kom fram hjá hv. flm. og frsm. þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir til umr., hafa þegar verið gefnar skýringar og löngu áður en till. þessi var flutt á fyrri hluta þeirrar þáltill., sem hér um ræðir. Og má því nokkuð merkilegt heita, að það skuli vera haft að meginefni í þáltill., sem búið er að gera grein fyrir hér áður, því að í framsöguræðu minni fyrir flutningi frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins, sem var fyrra dagskrármál þessa fundar, gaf ég þann 18. okt. mjög skilmerkilega, að ég tel, yfirlýsingu um það, að húsnæðismálastjórn hefði verið falið það verkefni, sem í þáltill. þessari ræðir, þ. e. að semja eða undirbúa frv. til nýrra húsaleigulaga, þar sem í frv. um húsnæðismálastofnunina er gert ráð fyrir afnámi hinna eldri laga. Og ég hygg, að það sé rétt hjá hv. flm., að um það séu nú ekki lengur neinar deildar meiningar, að þau lög séu úrelt - og meira en úrelt, þau standi bókstaflega í vegi fyrir því, að þessi nauðsynlegi liður húsnæðismálanna, þ.e. hæfilegt framboð leiguhúsnæðis, sé raunverulega til. 15. okt. fól félmrh. húsnæðismálastjórn meðal annarra verkefna að semja frv. til nýrra húsaleigulaga, ef hún teldi þörf á, en áður var upplýst, að hún teldi, að sé þörf á því. Ég hygg, að það sé ekki heldur meiningarmunur um það, að eðlilegt væri, að húsnæðismálastjórn ynni þetta verk. Það er ríkisstofnun, sem skipuð er fulltrúum allra flokka, og ætti því að vera tryggt, að öll sjónarmið kæmu þar fram. Ég vil þess vegna í framhaldi af þessari skoðun minni upplýsa það, að ég tel í fyrsta lagi, að meginhluti þessarar þáltill. sé þegar óþarfur, hafi verið það, áður en þáltill. þessi var flutt, og vil líta svo á, að það sé á misskilningi byggt. En flm. talaði um, að hann legði megináherzlu á niðurlag þessarar þáltill., þ.e.a.s. að húsnæðismálastjórn verði sett það skilyrði í þessum störfum sínum, að hún legði slíkt frv. fyrir Alþingi það, er nú situr. Það er alls ekki nein tilviljun, að þetta var ekki gert í erindisbréfi til húsnæðismálastjórnar, heldur fullkomlega vitandi vits. Hér var um mjög vandasamt og viðkvæmt mál að ræða, sem eðlilegt væri, að vel yrði grundað og kynni að taka nokkurn tíma. Það eru uppi skoðanir um það, að það eigi ekki að verðleggja húsnæði á sama hátt eða með sömu grundvallarsjónarmiðum og gert var í hinum eldri lögum, þ.e.a.s. alveg án tillits til þess, hve gamalt húsnæðið er, þá sé leigugjaldið á fermetra það sama, heldur hafa verið uppi mjög rökstuddar yfirlýsingar manna á undanförnum árum um, að það bæri að gera þarna verulegan mismun á, svo sem gert er á Norðurlöndum almennt um leiguhúsnæði, þ.e.a.s. upp á hver þægindi húsnæðið hefur að bjóða, og það skuli metið til hærri leigu en það eldra húsnæði, sem samtíðin telur að sé nú orðið úrelt. Hér er um ákaflega vandasamt mat að ræða, sem ég treysti mér ekki eða ráðuneytið - til að fyrirskipa húsnæðismálastjórn að gera ákveðnar till. um innan nokkurra mánaða eða fyrir lok þessa þings. Ég er af sömu ástæðu enn ekki reiðubúinn til að gefa yfirlýsingu um, að húsnæðismálastjórn sé þetta skylt. Það væri æskilegt, að húsnæðismálastjórn gæti látið frá sér fara slíkt frv. fyrir þinglok, þannig að þm. gæfist a.m.k. kostur á að kynna sér efni þess, og æskilegast væri, að hægt væri að afgreiða ný húsaleigulög samkv. þeim till., ef samkomulag næst um þær í þessari allra flokka stjórn, en ég vil ekki standa að því að skylda húsnæðismálastjórn til þessara hluta. Ég tel, að það sé svo veigamikið atriði, að rétt sé og vel að unnið, að það sé ekki hægt að tímasetja slíkar ályktanir eða niðurstöður húsnæðismálastjórnar um þau efni. Það væri hins vegar ef til vill tími til þess fyrir þá n., sem þáltill. þessa fær til meðferðar, sem væntanlega verður heilbr.-og félmn., því að væntanlega verður umr. nú frestað og n. fær málið til athugunar, að kanna það, hvort húsnæðismálastjórn kynni að vilja sjálf gefa einhverjar yfirlýsingar í þessu efni. Ég tel sjálfur, að það sé ákaflega erfitt. Ég veit, að um þessar mundir er húsnæðismálastjórn upptekin af öðrum verkefnum, þ.e.a.s. lánveitingum, og getur því um þessar mundir a.m.k. ekki sinnt því verkefni, sem henni var falið með erindisbréfi dags. 15. okt. Það er hins vegar persónuleg skoðun mín, hverjar sem efasemdir hv. flm. eru, að hér eigi að vera húsaleigulög, en þau eigi að vera í samræmi við samtíðina, ekki með þeim neikvæða árangri, sem þau hafa verið undanfarin ár, þannig að í dag fæst ekkert leiguhúsnæði, hvaða fjármunir sem í boði eru, og jafnvel þeir eru verst staddir, sem mest þurfa á því leiguhúsnæði að halda, þ.e.a.s. barnafjölskyldur, sem virðist vera bannorð meðal þessara aðila. En meginástæðan til þess, að afnám gömlu húsaleigulaganna er lagt til í frv. um húsnæðismálastofnun, sem flm. vildi gera lítið úr hér áðan, er einfaldlega sú, að það hefur sýnt sig á undanförnum árum, að einstaklingar byggja ekki, nema þá að svo sáralitlu leyti, að varla er umtalsvert, íbúðarhús til leigu. Þetta verkefni, sem í allt of litlum mæli hefur verið, hefur verið unnið af hálfu bæjar- og sveitarfélaganna. Með lagabreytingu frá síðasta Alþingi var því hætt inn í 7. gr. laganna um húsnæðismálastofnun, að heimilt væri að lána til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og Öryrkjabandalags Íslands. Þar var sá bakþanki, að þetta leiguhúsnæði yrði leigt á sannvirði, þ.e.a.s. að það stæði undir kostnaði, og nægir í því efni að benda til þess rökstuðnings, sem fyrir því var hafður bæði í grg. og ræðu fyrir þessu innskoti á sínum tíma. Þetta er talin ákaflega mikilvæg viðbót í lögin og það svo, að sveitarfélög hafa nú æðimörg sótt um aðstoð á grundvelli þessa lagaákvæðis frá húsnæðismálastjórn, um aðstoð í þessu efni. Þessari aðstoð hefur ekki verið hægt að svara jákvætt, vegna þess að reglugerðarákvæði hefur skort um þetta efni, og hún er í frumdrögum til, en hún kemur til með að ganga þvert á hin eldri húsaleigulög. Niðurstaðan verður því sú, að á meðan hin eldri húsaleigulög eru í gildi, má búast við því, að sveitarfélög kippi að sér hendinni og framkvæmi ekki þennan nauðsynlega lið húsnæðismálanna, þ.e.a.s. byggingu leiguhúsnæðis. Til þess að hægt sé að setja reglugerð um framkvæmd þessa nýja lagaákvæðis, er nauðsynlegt, að reglugerð verði sett, en hún verður ekki sett, þar sem hún stangast á við eldri lög, meðan húsaleigulögin eldri eru í gildi. Ég sé ekki, að sérstök áhætta sé í því, þó að afnám þessara laga fari fram skv. frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins, - sé ekki, að það eigi að vera mikil áhætta, því að þeir aðilar, sem hv. flm. helzt tortryggir, sem munu vera einstaklingar, - tortryggir um, að noti sér óhæfileg leigukjör og noti sér óeðlilega mikla eftirspurn eftir þessari tegund húsnæðis, munu ekki hyggja, þrátt fyrir afnám laganna, á verulegar byggingar. Því miður, vildi ég segja, mundu þeir ekki hyggja á byggingar leiguhúsnæðis, svo mjög sem það þó annars skortir, þrátt fyrir afnám laganna. Bygging þessa húsnæðis mun á næstu árum aðallega verða eins og undanfarin ár á vegum bæjar- og sveitarstjórnanna, og ég hygg, að þrátt fyrir þann ágóða, sem þessum aðilum er í dag talinn af leiguhúsnæði með því að fara á bak við lögin, eins og getgátur hafa verið um og reyndar allmiklar sannanir um einnig, þá muni það ekki örva þá til þess að snúa þessu blaði sínu við, svo að meira verði um óhóflegan leigukostnað en þegar er. Ég sem sagt legg á það áherzlu, að sú n., sem þáltill. þessa fær til athugunar, kanni það hjá húsnæðismálastjórn, hvort hún telji sér fært að skila frv. til nýrra húsaleigulaga fyrir þinglok. Ég vil ekki taka að mér að fyrirskipa henni það, vegna þess að ég veit, hve vandasamt málið er. Hitt atriðið, hvort bæjarfélögin fái aðstöðu til þess að fara af stað með allan sinn undirbúning að væntanlegum leiguíbúðabyggingum, er meginefni þessa máls og það svo mikilvægt, þegar höfð er hliðsjón af því, sem ég áður sagði, að aðrir munu þar ekki hlaupa í skarðið, að ég tel, að ekki megi dragast lengur, að bæjarfélögin fái fulla vitneskju um, hver framkvæmd þessa lagaákvæðis verður. Það verður hins vegar ekki framkvæmt, nema hin eldri lög verði numin úr gildi. Eftir því sem mér bezt skilst, er af lagalegum ástæðum ekki hægt að setja reglugerð um nýtt ákvæði, sem stangast á við lög, sem í gildi eru, og það torveldar hins vegar húsnæðismálastjórn og útilokar hana reyndar frá að gefa nokkur jákvæð svör um framkvæmd þess atriðis, fyrr en sett hefur verið um þetta skýr og skilmerkileg reglugerð. Reglugerðin verður hins vegar ekki sett, meðan gildandi lög stangast á við hið nýja ákvæði. Það er mín persónulega skoðun, að hér sé ekki veruleg hætta á ferðum, jafnvel þótt svo fari, að húsnæðismálastjórn gæti ekki skilað endanlega þessu lagafrv. fyrir þinglok, og nægir í því efni að benda til þeirra raka, sem ég hef áður flutt í þessari ræðu minni. Hitt er meginefni málsins, að bæjar- og sveitarfélögin fái aðstöðu til þess að undirbúa byggingar sínar fyrir næsta vor. Ég veit þegar um fjögur eða fimm bæjarfélög, sem sótt hafa um lán á grundvelli þessarar nýju lagasetningar og hafa þegar hafið allan undirbúning að því og jafnvel byrjað frumgröft húsanna, en þessar framkvæmdir munu eðlilega stöðvast, ef ekki er hægt að fullvissa þær um, hver framkvæmd þessa nýja lagaákvæðis verður. Ég mun hins vegar, á sama hátt og ég hef áður greint, telja það æskilegast, að frv. gæti legið fyrir þessu þingi til nýrra húsaleigulaga, og að æskilegast væri, að hægt væri að afgreiða það einnig á þessu sama þingi, ef samkomulag næðist um það í húsnæðismálastjórn. Jafnframt vil ég undirstrika það, að af löngum og nánum kynnum mínum af starfsemi húsnæðismálastjórnar tel ég, að enginn aðili annar sé færari um að taka ákvörðun í þessum efnum, ekki einungis vegna þess, að þar eigi öll pólitísk sjónarmið að vera „representeruð“, heldur fyrst og fremst vegna þess, að þar sitja nú þeir menn, sem kunnugastir eru þessum hnútum, og ég hef enga ástæðu til þess að efast um það, að neinn þeirra, sem þar situr í dag, dragi úr ferðinni um setningu nýrra húsaleigulaga, svo mjög sem þeir menn hafa allir um langt árabil unnið að því að gera úrbætur á þessum vanda í þjóðfélaginu, sem eru húsnæðismálin, og hafa af því löng og náin kynni. Ég treysti því húsnæðismálastjórn fullkomlega til þess að hraða afgreiðslu þessa máls, svo sem frekast er unnt, og held, að ráðuneytisfyrirmæli um tímasetningu í þessum efnum gætu þar engu um breytt. Við höfum því miður svo iðulega séð í þáltill., að falið er ákveðnum n. að skila áliti fyrir tiltekin tímamót, og það hefur ekki staðizt. Málin hafa reynzt erfiðari og viðameiri en svo, þegar ofan í þau hefur verið farið, að þessum n. hafi verið það fært að skila áliti á tilteknum og umræddum tímum. Ég ítreka það því, að ég veit, að húsnæðismálastjórn liggur ekki á liði sínu um að skila áliti sínu um þetta efni, svo fljótt sem kostur er, og hún hefur sem slík áreiðanlega engan áhuga á því, að málið dragist á langinn.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. treystir sér ekki til að lýsa því yfir, að frv. til nýrra húsaleigulaga verði lagt fyrir Alþingi nú í vetur. Þar með tel ég, að þessi till. mín eigi fullt erindi inn í þingið, og vænti þess, að hún fái fulla þinglega afgreiðslu. Það var á s.l. vori, að samþykkt voru ný ákvæði inn í lögin um húsnæðismálastofnun, m.a. inn í 7. gr., staflið A, ákvæði um lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum. Þegar búið var að gera þessa samþykkt um þessar leiguíbúðir, þá var hæstv. ríkisstj. það að sjálfsögðu ljóst, að fyrst og fremst bar henni að setja reglugerð um þessar leiguíbúðir, svo sem fyrir er mælt í lögunum, og í öðru lagi var hætt við, að slík reglugerð kæmi til með að stangast á við gildandi ákvæði í húsaleigulögum. Henni átti því að vera það ljóst þegar s.l. vor, að þörf var á ekki aðeins afnámi húsaleigulaga, heldur líka setningu nýrra húsaleigulaga. Ert þetta hefur hæstv. ríkisstj. gersamlega vanrækt að gera, og fyrir það ber að vita hana, með því að þetta var henni þá þegar ljóst. Í stað þess lætur hún í tæka tíð semja reglugerð um hámarksleigu þeirra íbúða, sem um ræðir í þessum staflið 7. gr., og undirbýr afnám húsaleigulaga, en vanrækir gersamlega það, sem mestu máli skiptir fyrir landslýðinn, og það er að láta semja ný húsaleigulög. Það er ekki fyrr en í október, að stigin eru einhver byrjunarspor í þá átt að undirbúa slíka löggjöf. Fyrir þessu er náttúrlega engin afsökun í sjálfu sér. Hér er annaðhvort um vítavert hirðuleysi og skeytingarleysi að ræða eða þá hitt, sem allténd getur verið, að það séu öfl innan hæstv. ríkisstj., sem ekki gráti það, þótt engin húsaleigulög séu til í landinu. Og það er einmitt það, sem ég hef grun um. Ég gruna ekki hæstv. félmrh. um, að hann vilji ekki hafa húsaleigulög eða ákvæði um hámarkshúsaleigu í landinu. En það geta verið önnur öfl meðal hans bandamanna í hæstv. ríkisstj., sem þess óska. Þess vegna er það í sjálfu sér eðlilegt, að hæstv. ráðh. geti ekki lýst yfir, að hann ábyrgist, að frv. til nýrra húsaleigulaga verði lagt fram á þessu þingi. Það er alls ekki víst, að það sé í hans valdi. Fyrir ári, það var í nóv. 1964, gerði borgarstjórn Reykjavíkur samþykkt í sömu átt og þessi till. fer. En samþykktin, sem borgarstjórn Reykjavíkur gerði þá, fyrir ári, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Borgarstjórn telur rétt að beita sér fyrir því, að sett verði ný lög um leigu íbúðarhúsnæðis, og felur borgarráði að fylgja málinu eftir við Alþ. og ríkisstj. Borgarstjórn leggur jafnframt áherzlu á nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja framkvæmd slíkrar lagasetningar.“ Þetta samþykkti borgarstjórn Reykjavíkur fyrir einu ári, og ég veit ekki betur en borgarráð hafi skömmu eftir samþykkt þessarar till. snúið sér til hæstv. ríkisstj. og gert henni kunnugt um þessa samþykkt. Ekki bólaði neitt á því, að hæstv. ríkisstj. féllist á þá þörf, sem hér er bent á. En hitt getur hún ekki afsakað sig með, að málið hafi fyrst borið að nú í haust og þess vegna sé tíminn svo naumur, það sé aðeins tími til að afnema lög, en ekki tími til að setja ný lög í staðinn. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég vil aðeins ítreka enn á ný, að í þessum efnum tel ég ný lög vera miklu brýnni nauðsyn en afnám gömlu laganna, og þá hef ég í huga hagsmuni alls almennings í landinu.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. frá því, sem þegar er orðið. Ég fæ ekki séð af málflutningi hv. flm., að nokkurs ágreinings gæti á milli þess, sem ég sagði hér áðan, og ályktunar borgarráðs í þessum efnum. Hann lagði megináherzlu á efasemdir sínar um það, að öfl væru innan ríkisstj., sem vildu engin húsaleigulög hafa og kynnu að una því ástandi bezt, að framboð og eftirspurn réðu, og þau lægju að baki þeirri till. um afnám húsaleigulaganna, sem er í margnefndu frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins. Ég vil lýsa því yfir hér með, að ég hef ekki orðið þessarar stefnu var innan ríkisstj. eða stuðningsflokka hennar, nema síður sé, og hef, eins og ég áðan sagði, fulla trú og traust á því, að húsnæðismálastjórn, sem skipuð er fulltrúum allra flokka, liggi ekki á liði sínu um afgreiðslu þessa máls. Og í umr., sem eðlilega hafa farið fram um þessa hluti, hef ég ekki orðið var við það, að neinn maður í stjórnarliðinu hefði uppi þá stefnu, sem hv. flm. vildi vera lála að kynni að vera til, eins og hann nefndi: öfl innan hæstv. ríkisstj., sem vilja engin húsaleigulög. Ég hef ekki orðið þessara afla var og hef, eins og ég sagði áðan, enga ástæðu til að ætla, að þau séu fyrir hendi, en menn vilji hafa um þessa hluti eins og aðra ákveðnar og skýrar reglur. En þegar gömul og úrelt lög fara að standa í vegi fyrir því, að fólk, hvað sem annars í boði er, fái nokkurt leiguhúsnæði, þá er ástæða til að endurskoða fyrri afstöðu sína og sýna ekki lengur þá íhaldssemi að halda í lög, sem allir viðurkenna að löngu eru úrelt og eru, eins og ég sagði í framsöguræðu minni fyrir húsnæðismálafrv. á sínum tíma, þann 18. okt., e.t.v. einungis til þess eins notuð að telja fram til skatts. Mismuninn verða menn að greiða án þess að fá hann til frádráttar á sínum skattaframtölum. Þetta er ekki láglaunafólki til góðs og er engum til góðs. Það er óþarfi að standa í þeim blekkingum, sem slík úrelt löggjöf kynni að vekja, að hún veiti mönnum yfirleitt nokkurt skjól lengur. Það, sem fyrst og fremst skortir á í dag, er það, að nægilegt framboð leiguhúsnæðis fáist eða a.m.k. mun meira en er í dag, því að það hitnar fyrst og fremst á ungu hjónunum, sem eru að hefja búskap, - hjónunum, sem eiga að dómi þessara aðila, sem yfir þessu húsnæði ráða, of mikið af börnum, fá þess vegna ekki leigt, og gömlu hjónunum, sem vilja e. t. v. minnka við sig húsnæði, vegna þess að börnin eru að heiman farin. Það er ekki í þágu þessa fólks, sem gamalli og úreltri löggjöf er við haldið, og í engra manna þágu lengur. Og svo lengi sem sú rödd heyrist ekki, að menn vilji engin húsaleigulög hafa, eins og hv. frsm. þáltill. þessarar vildi geta sér til um, að væri til innan stjórnarliðsins, hef ég enga ástæðu til að ætla, að það séu neinar slíkar raddir. Það vita allir menn og er margviðurkennt í ræðum, að ég hygg, fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna, sem setu eiga á Alþ., að húsnæðismálin eru ein aðalundirrótin undir vaxandi verðbólgu, undir vaxandi kröfugerð manna um hærri laun, sem kemur til af því, að þeir geti ekki staðizt þann óhæfilega húsnæðiskostnað, sem er í landinu, bæði á nýju húsnæði og ekki sízt á leiguhúsnæði. Það er því áreiðanlega allra vilji, a.m.k. hefur það reynzt svo í orði og er eftir að reyna á það á borði, að vilja fá úrbætur í þessum málum og þess vegna engin ástæða til að vera með sérstakar efasemdir eða getsakir í þessum efnum. Ég sé nú á nýútbýttu þskj., þskj. 72, að þar kemur enn eitt atriði til athugunar fyrir hv. heilbr: og félmn., sem væntanlega fær þessa þáltill. til athugunar. Þar er ný útgáfa, 3. tölul., þar sem um ræðir, að hægt sé að setja þá reglugerð, sem ég taldi áðan að væri ekki unnt að setja án niðurfellingar hinna eldri l., með þeirri aðferð, sem þar greinir. Ég vil á þessu stigi, af því að ég er ekki löglærður maður, ekki fullyrða um, að þetta sé ekki hægt, en ég vil mælast til þess við hv. n., að hún athugi mjög gaumgæfilega þetta ákvæði, sem þar er lagt til. Það er áreiðanlega ekki vilji félmrh. eða ríkisstj. að stuðla að neinni frekari óáran í þessum málum en talið er að sé fyrir hendi í dag, nema siður sé, og allar þær leiðir, sem til bóta horfa í þessum málum, ber vissulega að taka til vinsamlegrar athugunar..