Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Sannleikurinn getur verið erfiður. Þannig er það oft, en við verðum að horfast í augu við það frekar en að sópa sannleikanum undir teppið. Hér fyrir helgi beitti meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar aflsmunum til að taka frumvarp um verslun með áfengi og tóbak úr nefndinni þrátt fyrir að ekki lægju fyrir umsagnir velferðarnefndar, fjárlaganefndar eða Hagfræðistofnunar, sem við í nefndinni höfðum óskað eftir. Þetta blindflug meiri hluta nefndarinnar snýst mögulega um það að sópa undir teppið sannleikanum, gagnrýnisröddunum, sem benda á neikvæð áhrif á lýðheilsu, sem benda á áhrif á ríkisbúskapinn og sem benda á neikvæð þjóðhagsleg áhrif af því að opna fyrir sölu áfengis í verslunum. Það er ólíðandi, frú forseti, að mál séu tekin úr nefnd án þess að um þau hafi verið fjallað.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að gera alvarlegar athugasemdir við vinnubrögð meiri hlutans í allsherjar- og menntamálanefnd. Þetta eru einfaldlega forkastanleg vinnubrögð sem meiri hlutinn hefur sýnt. Fyrir helgi var áfengisfrumvarpið svokallaða einfaldlega rifið út úr allsherjar- og menntamálanefnd eftir að meira að segja flutningsmennirnir sjálfir höfðu gefið málinu falleinkunn. Stuttu fyrir fund voru nefndarmönnum sendar breytingartillögur. Við höfðum engan tíma til þess að kynna okkur jafn viðamiklar breytingartillögur og flutningsmenn lögðu þarna til. Það var ekki orðið við óskum okkar um að fá umsagnir frá velferðarnefnd eða fjárlaganefnd, en við vitum að nefndirnar hafa verið að undirbúa umsagnir. Við vorum ekki heldur komin með skrifleg svör frá forseta sjálfum um það hvort hægt væri að verða við beiðni okkar um að Hagfræðistofnun myndi fara yfir  Ég ítreka það sem ég sagði, þetta eru einfaldlega forkastanleg vinnubrögð. Hér hefur meiri hlutinn svo sannarlega sýnt sitt rétta andlit. Yfirgangur og valdníðsla. Ekkert annað. 
            

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en komið hér og tekið undir orð hv. þingmanna sem hafa talað. Það er mjög alvarlegt að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar hafi rifið málið út úr nefndinni án þess að umsagnir bærust frá hv. velferðarnefnd Alþingis. Hér er verið að sópa sannleikanum undir borðið. Hv. framsögumenn þessarar tillögu hlusta ekki á þær staðreyndir sem mikilvæg samtök og embætti í þjóðfélaginu hafa bent á. Má þar nefna embætti landlæknis og aðra aðila sem hafa bent á tölulegar staðreyndir sem geta haft þjóðhagsleg og samfélagsleg áhrif á þjóðfélag okkar. Ég óska þess að þetta frumvarp fari til baka til nefndarinnar og fari aftur í umsagnarferli. Það er búið að breyta frumvarpinu gífurlega mikið. Við verðum að fá að vita hvað þessir hagsmunaaðilar og embætti hafa um breytt mál að segja. 
            

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með félögum mínum og gagnrýna harðlega þessi vinnubrögð, þá meðferð sem svokallað áfengisfrumvarp hefur fengið hjá þinginu. Það gengur ekki að svo yfirgripsmiklar breytingar séu gerðar á málinu og umsagnar aðilar ekki kallaðir að borðinu að nýju. Það er algjörlega forkastanlegt og ekki til sóma fyrir hæstv. Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er að verða dálítið þreytt tilbrigði við stef, að þurfa að koma hingað reglulega upp í pontu til að ræða um vinnubrögð meiri hlutans, 

Frú forseti. Ég tel þetta ekki góð vinnubrögð. Ég kem að þessu máli sem nefndarmaður í velferðarnefnd. Við vorum beðin um umsögn til allsherjar- og menntamálanefndar. Eðlilega. Málið hefði nú kannski upphaflega átt að ganga til velferðarnefndar. En hvað um það. Við vorum búin að eyða þó nokkrum tíma í þetta mál, fá talsvert af gestum fyrir nefndina. Síðan yfirtók vinnan við fjármálaáætlun störf okkar eins og annarra og við höfum ekkert af málinu frétt, fengum enga beiðni um að hraða umsögn okkar eða að til stæði afgreiðsla á því eða neitt í slíkum dúr. Þetta eru algerlega ólíðandi samskipti þingnefnda, algerlega fráleit vinnubrögð. Svo bætist við að málið er gerbreytt, sem hefði auðvitað átt að kalla á að það færi í nýja umsagnavegferð. Því er ekki hægt að mæla bót. Það hljóta allir að sjá svipinn á þessu. Ég verð að segja að það á ekki af þessu brennivín-í-búðir-máli að ganga, að ofan í koltapaðan málstað 

Frú forseti. Það kemur kannski ekki á óvart að ríkisstjórnin og þingmenn hennar sýni sitt rétta andlit. Það verður að halda því til haga að það er ekki svo mikið að breytast. Hér stendur enn til að leggja Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins niður. Það á að selja dreifinguna og hagnaðurinn á að fara í hendur fjármagnseigenda. Það er bara verið að fara bakdyramegin, finna sér leið áleiðis og slá ryki í augu fólks um að hér sé farin einhver mildari leið. Hverjir verða það sem reisa sérverslanir, sem hér á að heimila? Það verða auðvitað þeir sem eru allra stærstir og eru búnir að sanka að sér leyfum nú þegar og bíða eftir því að fá að selja brennivín. Það er alveg ljóst. Forseti sagði fyrir ekki svo löngu að mál sem yrðu afgreidd úr nefnd eftir tiltekinn tíma kæmust ekki á þingdagskrána. Ég treysti því svo sannarlega að það verði svo um þetta mál.

Frú forseti. Ég geri mér grein fyrir því að hlutverk nefndanna er að fjalla um frumvörp og gera á þeim breytingar. En það er samt ótrúlegt þegar mál breytast þannig að úr verður eitthvað sem er algjörlega nýtt mál og hefði verið miklu gáfulegra þá að leggja fram aftur þannig að það fengið sínar þrjár umræður í þinginu. Þetta er svona svipað og ef þingflokksformaður sendi mig út í bókabúð til að kaupa heftara og ég kæmi með steypuhrærivél til baka. Ég legg til að flutningsmaður 

Hæstv. forseti. Ég á ekki sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og fylgdist ekki með umræðum þar. Það sem mér virðist hins vegar hafa gerst og vekja þessi sterku viðbrögð er það að meiri hluti nefndarinnar hefur tekið tillit til helstu athugasemda sem fram komu við þetta frumvarp. Frumvarpið var gagnrýnt vikum saman í þinginu fyrir það að það væri algjör ósvinna að setja áfengissölu í almennar verslanir. Breytingartillögurnar sem hér eru á borðinu gera ráð fyrir að svo verði ekki heldur að áfengi verði selt í sérverslunum. Með öðrum orðum er það mikla hneyksli sem hér er talað um fólgið í því að flutningsmenn og meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar hafa tekið tillit til helstu athugasemda sem fram hafa komið við frumvarpið sem er um að ræða. Það er auðvitað dálítið vandlifað ef ekki er hægt að koma til móts við þær athugasemdir sem fram koma við meðferð máls í þinginu öðruvísi en að það sé kallað ofbeldi og hneyksli.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma að máli varðandi breytingu um áhafnir íslenskra fiskiskipa, þ.e. dráttarbátafrumvarpið svokallaða. Nú erum við að tala um frumvarp sem gera á að lögum án þess að það hafi nokkurn tíma farið í umsagnaferli því að umhverfis- og samgöngunefnd afgreiddi málið sex dögum eftir að það kom í 1. umr. Það er fyrir neðan allar hellur. Í raun finnst mér eins og nefndinni hafi heppnast að framkvæma myrkraverk í maí. Það er vel af sér vikið.

Frú forseti. Það er með ólíkindum að þessi ríkisstjórn ætli að gera brennivínsmálið að sínu forgangsmáli í þinginu í vor. Það þarf enginn að segja mér að meiri hluti nefndarinnar hafi gert þetta án vilja ráðherra, að þetta sé vilji þeirra að nú skuli koma brennivíninu í hendur einkaaðila með öllum ráðum. Og leggja málið svona fram, gerbreytt, til að reyna að hella einhverju sírópi í það, eins og sumir ráðherrar eða hv. þingmenn tala um, er með ólíkindum. Eins og menn sjái ekki í gegnum þessa vitleysu. Það er bara verið að koma þessu í hendur einkaaðila, stórra aðila eins og Haga og fleiri, sem ríkisstjórnin virðist brenna fyrir að þjóna. Það er bara ekki boðlegt. 70% landsmanna eru á móti þessu máli. Öll lýðheilsurök leggjast gegn því, landlæknir, Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin. En áfram skal reynt að troða þessu máli með smjöri og kartöflum ofan í landslýð sama hvað tautar og raular. 

Virðulegi forseti. Ég þreytist seint á að minna á að þessi ríkisstjórn er með minni hluta atkvæða á bak við sig. Þetta mál snýst um að hér var lagt fram mjög umdeilt frumvarp sem tekur síðan miklum breytingum, svo miklum raunar að allar umsagnir sem komu um fyrra mál eru í raun ómerkar að miklu leyti, það þarf að fá nýjar umsagnir við nýtt frumvarp. Þetta minnir pínulítið á sálfræðitaktík sem heitir „door-in-the-face“, hurðin í andlitið. Þótt það sé kannski ekki tilgangur þeirra sem leggja málið fram þá kallar þetta fram ákveðin sálfræðiviðbrögð, manni finnst breytingarnar sjálfkrafa vera betri af því að þær eru skref aftur á bak. Við verðum að taka okkur tíma, fá nýtt sjónarhorn á málið, nýjar umsagnir og halda síðan áfram, þetta er ekkert flókið.

Forseti. Ég geri ráð fyrir því að forseti sé ekki mjög glaður með að við þurfum að fara í það að ræða um fundarstjórn forseta af því að hér er verið að taka mál og gjörbreyta á þann veg að kalla þarf eftir nýjum umsögnum, það er svo einfalt. Þá vil ég koma með lausn sem ég veit að bæði ég og hæstv. forsætisráðherra erum sammála um að þurfi að fara í og myndi leysa málið. Sú lausn er að við samþykkjum breytingu á lögum þannig að mál lifi á milli þinga. Ég skora á þennan ágæta meinta meiri hluta á Alþingi að hleypa því máli áfram þannig að við getum klárað það fyrir þinglok, svo að að mál lifi á milli þinga og mál sem eru á þessum langa, langa lista frá ríkisstjórninni lifi áfram og haldi áfram í nauðsynlegu umsagnarferli. 
            

Virðulegi forseti. Það væri mjög gott ef forseti gæti brugðist við þeim athugasemdum sem fram hafa komið um þá staðreynd að aðrar nefndir voru byrjaðar að vinna, voru byrjaðar að fá til sín gesti, það lágu jafnvel fyrir drög að umsögnum frá bæði meiri hluta og minni hluta en ekki var hægt að verða við því að afhenda okkur þessar umsagnir. Ég hefði líka gjarnan viljað fá skýringar frá forsætisnefnd og forseta sjálfum um það af hverju ekki var hægt að verða við beiðni okkar um skýrslu frá Hagfræðistofnun um úttekt á þjóðhagslegum áhrifum þessara breytinga. Það kom fram alla vega í þeim drögum sem ég hafði séð í fjárlaganefnd að þær væru verulega miklar og væri nánast ekkert í greinargerð frumvarpsins sem tæki á þeim breytingum. Ég vil líka að lokum fá að minna a.m.k. nýju flokkana sem sitja í ríkisstjórn á - ég veit ekki hvort það gagnar neitt að ræða um málefnalega umræðu við Sjálfstæðisflokkinn, en alla vega vil ég minna nýju flokkana á að fram kom í kosningaáherslum flokkanna að þeir vildu 

Hæstv. forseti. Það er nú svo að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar hefur ekki tekið tillit til allra umsagna um málið eins og hv. þm. Birgir Ármannsson heldur fram, enda var hv. velferðarnefnd beðin um umsögn um málið. Eins og fram hefur komið hér þá voru gestir fengnir til nefndarinnar vegna málsins, en eftir það hefur ekki verið lögð áhersla á að klára þessa umsögn frá hv. velferðarnefnd. Minni hluti hv. velferðarnefndar hefur óskað eftir umsögnum frá þessum aðilum um breytt mál. Ég vil þakka stjórn hv. velferðarnefndar að verða við því. Mér finnst að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar eigi að draga málið til baka til nefndarinnar meðan við bíðum eftir því að þessir hagsmuna- og umsagnaraðilar komi því á framfæri sem þeir hafa um málið að segja svo að velferðarnefnd Alþingis, alla vega minni hluti nefndarinnar, geti skilað inn sinni umsögn. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að meiri hluti 

Forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem brennivín í búðir kemur á dagskrá umræðunnar hér á Alþingi á vandræðalegum tíma fyrir stjórnvöld. Það er nú eftirminnilegt þegar það mál var rætt hér í janúar 2009 á Alþingi, þótti þá Sjálfstæðisflokknum það mikilvægasta mál þeirra daga, á meðan það blasti við öllum, fyrst okkur sjálfum og svo umheiminum, að lífið var flóknara en svo. Það er nefnilega þannig að núna er á dagskrá Alþingis umræða um sveltistefnu þessarar ríkisstjórnar. Það mál verður rætt í umræðu um ríkisfjármálaáætlun næstu daga, því að hér munum við ekki ræða brennivín í búðir. Það er fráleitt að ræða það mál sem ekki er lokið af hendi hv. allsherjar- og menntamálanefndar. Ég treysti því að hæstv. forseti setji þetta mál ekki á dagskrá, enda er um það bullandi ágreiningur og það er ekki unnið með fullnægjandi hætti út úr allsherjar- og menntamálanefnd, 

Frú forseti. Þegar við í allsherjar- og menntamálanefnd sendum vín í búðir til umsagnar hjá öðrum nefndum vorum við ekki að gera það í einhverju gríni. Við vorum að senda það til velferðarnefndar vegna þess að við töldum hana betur í stakk búna til að kafa ofan í þau lýðheilsulegu sjónarmið sem eru í málinu. Fyrir vikið tókum við í allsherjarnefnd ekki á okkar fund alla þá umsagnaraðila sem við annars hefðum gert því að þeir mættu á fund velferðarnefndar. Til þeirra athugasemda hefur ekki verið komið til móts við. Því fer fjarri. Þeir hafa verið hafðir að fíflum með því að vera dregnir á fund þingnefndar til þess eins að sjónarmiðum þeirra sem mæla gegn samþykkt þessa máls mætti bara sópa undir teppið. Því að óþægilegur sannleikur á heima þar, að mati þeirra sem vilja brennivín í búðir.

Virðulegi forseti. Þetta kom kannski ekki nægilega skýrt fram í máli mínu áðan varðandi áhafnir íslenskra skipa. Það er skýlaus krafa að málið verði dregið aftur inn til umhverfis- og samgöngunefndar þar sem fengnir verða umsagnaraðilar. Það er fyrir neðan allar hellur ef við ætlum að gera svona stórvægilegar breytingar á þessum lögum án þess að fagaðilar komi að því máli. Með fullri virðingu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd get ég ekki tekið málefnalega afstöðu til þessa máls ef ég hef engar umsagnir frá fagaðilum. Hins vegar hef ég hringt í fagaðila, m.a. í félögum vélstjóra og stýrimanna, og þeim líst ekki á þetta. Það að það eigi að skrifa þetta frumvarp út og gera að lögum helst í dag og helst í gær er fyrir neðan allar hellur. 
            

Virðulegi forseti. Hér blasir við afar undarleg staða þegar mál nr. 106, áfengisfrumvarpið, hefur verið tekið úr hv. allsherjar- og menntamálanefnd án þess að aðrar þingnefndir hafi skilað af sér álitum sem þó var beðið um. Þessar nefndir hafa eytt töluverðu af sínum tíma og tíma umsagnaraðila, sem leggja oft mikið á sig til að koma til fundar við þingnefndir, í þetta mál. Síðan hafa verið gerðar grundvallarbreytingar á málinu sem ég þykist nokkuð viss um að einhverjir af þeim aðilum sem standa á bak við 93 umsagnir um málið vilja skoða frekar. Þær breytingar hafa augljóslega, það þarf ekki að skoða lengi til að sjá það, ekki tekið tillit til allra þeirra umsagna sem þar koma fram. Því fer fjarri.

Frú forseti. Auðvitað getur öllum orðið á mistök. En það kemur mér á óvart að jafn þingreyndur maður og hv. þm. Birgir Ármannsson skuli leggja það á sig að fara í ræðustól og reyna að mæla þessum vinnubrögðum bót. Það er nú einfaldlega þannig. Ein af fyrstu og ríkustu skyldum þingnefndar er að fullrannsaka mál, reyna síðan að ná samstöðu um þau ef mögulegt er en afgreiða þau þá út með mismunandi afstöðu og nefndarálitum ef slík samstaða er ekki í boði, en þá helst ekki fyrr en nefndarmenn eru út af fyrir sig sammála um að málið sé fullunnið og fullrannsakað. Hvorugt var til staðar í þessu tilviki. Það segir allt sem segja þarf í máli af þessu tagi sem búið er að senda fleiri en einni þingnefnd til umsagnar og beðið um álit, að rífa það svo út fyrirvaralaust með þessum hætti án þess að minnsta kosti gera þá hinum nefndunum aðvart um að nú liggi á að fá frá þeim álit. Ekkert af þessu var gert. Það er algerlega forkastanlegt. Auðvitað eru þessari breytingar eingöngu til þess 

Þetta er ekki stjórnarmál.

Það er nú samt þannig, hæstv. forsætisráðherra. Enda er það ævinlega þannig þegar þetta mál ber á góma að þá gerist hæstv. forsætisráðherra órólegur og fer að grípa fram í og roðnar í framan.  
            

Virðulegi forseti. Ég veit að umsagnir voru því sem næst tilbúnar í fjárlaganefnd að minnsta kosti. Það átti eftir að sameina meirihluta- og minnihlutaálitið því að þau voru mjög keimlík. Ég fékk að spjalla aðeins við flutningsmann málsins í allsherjar- og menntamálanefnd um breytingartillögurnar áður en þær voru lagðar fram á nefndarfundinum, en ég gerði mér ekki grein fyrir því að málið yrði rifið út úr nefndinni. Mér leist ágætlega á breytingartillögurnar í sjálfu sér þótt ég gerði þá athugasemd að þær væru dálítið yfirgripsmiklar. En vegna þess hvernig málið var rifið út gerir maður sér grein fyrir því, miðað við þær umræður, að eini tilgangurinn með því að rífa málið úr nefnd eins og var gert, af því að það voru allir sammála um það í rauninni að málið myndi ekkert fara í gegnum í þingið, ekki þannig í atkvæðagreiðslu, þá væri eini tilgangurinn með að rífa svona mál út úr nefnd að sýna breytingartillögurnar. Það finnst mér vera dálítið illa farið með þinglega meðferð yfirleitt. 
            

Frú forseti. Ég held að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson hafi komið að kjarna málsins, að þessi vinnubrögð hafi verið til að hægt væri að sýna breytingartillögurnar. Það verður auðvitað að gera athugasemd við slík vinnubrögð. Hvernig er farið með tíma okkar þingmanna, ég segi sérstaklega tíma hv. þingmanna sem sitja í hv. velferðarnefnd, fyrst ekki er beðið eftir umsögn þeirra? Það er gríðarlega alvarlegt að svona mál sé tekið út úr nefnd þar sem er ekki búið að fjalla um lýðheilsuþáttinn, því að hann er risastór í þessu máli. Þess vegna er ekki annað hægt en að gera alvarlegar athugasemdir við að svona sé unnið og koma því skýrt til skila að ekki verði haldið áfram með þetta mál á þessu þingi.

Frú forseti. Mig langar að vekja athygli á því, eins og hefur komið fram, að minni hluti fjárlaganefndar var kominn með nefndarálit, eða drög að því. Síðan þegar meiri hlutinn lagði sitt fram var ákveðið að reyna að sameinast um það. Við erum í þeirri vinnu, ég og hv. þingflokksformaður Viðreisnar. Það kemur fram í fjármálaáætluninni að unnið hafi verið að gerð stefnu í áfengis- og vímuvörnum, stefnu í tóbaksvörnum í samstarfi við hagsmunaaðila. Við erum að tala um bæði fullbúnar stefnur og aðgerðaáætlanir sem hafa sýn á meginmarkmið sem á að fylgja eftir með aðgerðaáætlun. Heilbrigðisráðherra ber ábyrgð á þeim málaflokki en lögð er áhersla á samvinnu við félags- og jafnréttismálaráðherra um málaflokka sem eiga sameiginlega tengifleti, svo sem vegna forvarna. Ég verð að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem kallaði fram í áðan. Hann hlýtur að ræða við sitt fólk um þessi mál, vegna þess að ég hef trú á því að hann vilji veg hinnar nýju lagaumgjarðar, þ.e. grunngilda laga um opinber fjármál, sem mestan. Þetta gengur algerlega gegn því þar sem forðast 

Frú forseti. Ég má til með að taka undir þá gagnrýni sem hefur komið fram frá hv. þingmönnum sem hafa talað um þau vinnubrögð sem hafa verið ástunduð. Ég verð á sama tíma að lýsa yfir ákveðinni undrun minni á þeim vinnubrögðum þar sem þau eru á skjön við annars ágæta verkstjórn hv. formanns nefndarinnar sem hefur alla vega hingað til haft dagskrá nefndarfunda með þeim hætti að nefndarmenn hafi einhvers konar hugmynd um hvað verði á dagskrá og hvað standi til. Nú er þetta alveg ágætlega viðamikið nefndarálit. Því hefði verið hægt að láta okkur vita með einhverjum fyrirvara að til stæði að leggja þetta mál fyrir nefndina. Hins vegar var það svo að við fengum nefndarálitið korter í nefndarfund og málið var sett á dagskrá rétt áður en við komum á fundinn. Það að þetta mál hafi verið sett á dagskrá og tekið úr nefndinni með engum fyrirvara kom eins og þruma úr heiðskíru lofti. Slík vinnubrögð eru ekki til eftirbreytni. Ég vona að hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar láti þetta verða sín einu mistök í verkstjórn í allsherjar- og menntamálanefnd.

Forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram og óska eftir því að tekinn verði saman sá kostnaður sem hefur orðið af a) brennivínsfrumvarpinu, b) öllum frumvörpum sem falla dauð niður.

Hæstv. forseti. Hér í dag hafa þingmenn farið ágætlega yfir þá stórkostlega gölluðu málsmeðferð sem þetta áfengisfrumvarp fær á Alþingi, sem er algerlega til skammar. Það hefur komið fram að áhrif málsins hafa ekki verið metin, hvorki gagnvart heilbrigðiskerfinu né fjármálaáætlun, sem er langtímaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára. Það er ámælisvert. Maður spyr sig: Til hvers er leikurinn gerður? Hvar er pólitíkin í málinu? Hún er nokkuð augljós. Hún er sú að draga athyglina frá því sem máli skiptir, þ.e. aðalmáli þessa þings, fjármálaáætlun til næstu fimm ára, sem er náttúrlega stórkostlega gölluð og handónýt. Það veit meiri hluti fjárlaganefndar. Það er athyglisvert að lesa álit meiri hluta fjárlaganefndar um fjármálaáætlun.  
            

Frú forseti. Þetta er bara dæmigerð smjörklípuaðferð sem verið er að beita hérna. Við þekkjum hana úr Hádegismóum. Kannski hefur sá aðili haft samband við einhverja góða og bent þeim á þessa stórsniðugu aðferð til að reyna að gera málið vænlegra til áframhaldandi atlögu að þjóðinni og þinginu. Það er auðvitað bara verið að reyna að teikna þetta þannig upp. Við sjáum alveg í gegnum trixið á bak við það, að það sé þá eitthvað skárra að hafa áfengi í sérverslunum, það sé þá sambærilegt við það sem er í dag nema hvað einkaaðilar höndli með það. 

Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra.

Frú forseti. Mig langar að ræða við hæstv. ráðherra um málefni framhaldsskólanna. Þegar fjármálaáætlunin er skoðuð, sem samþykkt var á þingi í ágúst sl., þar sem hæstv. ráðherra sat sem heilbrigðisráðherra og flokkur hans fór með menntamálaráðuneytið, kemur fram að árið 2021 var gert ráð fyrir að framlög til framhaldsskóla yrðu 31 milljarður og 288 milljónir. En í tillögu að fjármálaáætlun sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir að þetta sama ár verði þessi framlög 1 milljarði og 447 milljónum króna lægri. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að tvennu: Hvað hefur nákvæmlega breyst frá því að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur lögðu fram þessa fjármálaáætlun þar sem því var lofað að stytting framhaldsskólans myndi ekki skila sér í sparnaði á þessu skólastigi heldur myndu fjármunir sem spöruðust renna til að efla þetta skólastig, fyrir utan það að meðreiðarsveinar Sjálfstæðisflokksins eru nú orðnir aðrir? Í öðru lagi. Hér hefur verið til umræðu sameining tveggja skóla, yfirfærsla á opinberum skóla yfir í einkarekstur sem rökstuddur er með því að hagræða þurfi á framhaldsskólastigi vegna þess sem lagt er til í fjármálaáætlun. Hæstv. ráðherra hefur sagt, að minnsta kosti hef ég heyrt hann segja, að hann taki gagnrýni á samráðsleysi alvarlega. Ég kann að meta það við hæstv. ráðherra. Ég vil því spyrja hann hvort hann telji ekki rétt, í ljósi þess að hér er verið að leggja til stórfelldan niðurskurð frá síðustu fjármálaáætlun, stórar stefnumótandi ákvarðanir, að eiga þá samráð við Alþingi um stefnu um málefni framhaldsskólastigsins áður en slíkar ákvarðanir eru teknar. Það er nokkuð sem við í minni hlutanum erum reiðubúin að gera. 
             Að lokum langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um skýringar á þessum niðurskurði framlaga. Eða mun hann vísa allri ábyrgð á formann Hollvinasamtaka Menntaskólans í Reykjavík um þær ákvarðanir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Ég skal reyna að komast yfir þær á þessum tveimur mínútum. Hvað hefur breyst í fjármálaáætluninni frá því að hún var samþykkt í ágúst í fyrra? Þó ekki væri nema útgjaldaauki Alþingis á haustmánuðum í fyrra og við fjárlagaafgreiðsluna fyrir árið 2017. Útgjöld voru aukin á milli ára um marga tugi milljarða króna við afgreiðslu fjárlaga í desember. Dettur mönnum í hug að það hafi engin áhrif á önnur plön eða áætlanir stjórnvalda? Það væri alveg með ólíkindum ef viðbætur á hinum ýmsu sviðum í útgjaldaþáttum ríkisins, svo maður tali nú ekki um sérstaklega trygginga- og bótaflokka, hefðu ekki áhrif á umsvif til annars rekstrar. Stærsta einstaka dæmið ef maður horfir inn í framhaldsskólann snýr að því að hagræðingarkrafa á framhaldsskólana, eins og flestan annan rekstur í áætlununum, er aukin úr því sem var í skólakerfinu, úr 0,5% upp í 2%. Þar liggur þetta sérstaklega, sem vigtar verulega þungt inn í. Ég vil leggja áherslu á það engu að síður að þrátt fyrir allt tal um niðurskurðinn í framhaldsskólunum fer það illa saman að tala um að verið sé að skera þetta langt inn að beini á sama tíma og fram kemur í fjármálaáætluninni að raunútgjöld á nemanda eru að aukast um 3–4%. Seint hefði það verið talinn niðurskurður.

Frú forseti. Ég hef nú ákveðnar áhyggjur af málaflokknum ef þetta er málflutningur hæstv. ráðherra, að vísa hér til Alþingis og þeirrar afgreiðslu sem hann tók sjálfur þátt í, í staðinn fyrir að taka þó að minnsta kosti undir með meiri hluta fjárlaganefndar, sem er væntanlega skipaður fylgismönnum hæstv. ráðherra, um að draga úr aðhaldskröfu á framhaldsskólastigið og berjast fyrir að þessu skólastigi verði sýndur sá sómi sem því ber. Ég brýni hæstv. ráðherra til að taka upp merki þessa skólastigs og standa við þau loforð sem gefin voru í tíð forvera hans í starfi og flokksbróður um að einhliða ákvarðanir um styttingu myndu ekki skila sér í niðurskurði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra og ítreka þá spurningu sem ég bar fram áðan. Hann segist taka gagnrýni á samráðsleysi alvarlega. Er hann þá reiðubúinn að efna til stefnumótunar um málefni skólastigsins í samráði við Alþingi þannig að hér náist einhver sátt um hvert stefna skuli? Því að hún mun ekki nást með einhliða ákvörðunum um sameiningar 

Virðulegi forseti. Ég bendi hv. þingmanni á að stefnumörkun, ekki bara í framhaldsskólanum heldur á öllum skólastigum, á sér stað í lögum um viðkomandi skólastig og sömuleiðis í sérlögum, eins og í þessu tilviki um framhaldsskólann, ásamt því að aðalnámskrá segir nokkuð til um hverjar áherslur stjórnvalda eru hverju sinni. Þegar rætt er um þá sameiningu sem er í athugun á vegum ráðneytisins, og lýtur að Tækniskólanum og Fjölbrautaskólanum við Ármúla, er það í mínum huga lögboðin skylda stjórnvalda að skoða með hvaða hætti stjórnkerfið á að takast á við þær miklu breytingar sem fram undan eru í framhaldsskólanum. Dettur einhverjum í hug að það að nemendum í framhaldsskólanum fækki nokkurn veginn um 600 á hverju ári næstu þrjú árin kalli ekki á einhverjar breytingar? Að sjálfsögðu gerir það það. 

Sjálfskaparvíti.

Virðulegur forseti. Málefni United Silicon hafa verið í brennidepli mánuðum saman. Þar er pottur brotinn, svo ekki sé meira sagt hvað ýmis mál varðar. 2. maí sl. lagði ég inn fyrirspurn til hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra varðandi ívilnandi United Silicon samkvæmt samningi sem gerður var við ríkið. Á morgun eru liðnir 15 dagar frá því að ég lagði inn fyrirspurnina þannig að ég bíð spenntur eftir svari. Það er vissulega ekki á forræði hæstv. umhverfisráðherra sem er hér til svara. Fram kom í fréttum í gær að verksmiðja United Silicon var gangsett í gær og þar er verið að keyra upp allar græjurnar. Íbúasamtök í Reykjanesbæ eru ekki sérstaklega sátt. Einn af stofnendum hóps sem berst gegn starfsemi þessarar verksmiðju, Þórólfur Júlían Dagsson að nafni, segir í fréttum, með leyfi forseta: „Það er ekki hægt að vera í tilraunastarfsemi með fólk.“ Þarna er um að ræða 14.000 manna byggð í næsta nágrenni. Mig langar til þess að spyrja ráðherrann hvort honum finnist við hæfi að vera með tilraunastarfsemi á 14.000 manns.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Það er alveg rétt, íbúasamtök hafa ekki verið sátt. Auðvitað hafa þau ekki góða reynslu af fyrirtækinu. Hv. þingmaður man það kannski að ég tók undir með íbúum þegar ég lýsti því yfir að mér fyndist nóg komið og að loka þyrfti verksmiðjunni og úrbætur gerðar. Það var gert. Hv. þingmaður veit kannski líka að Umhverfisstofnun lokaði á grundvelli mikilla kvartana frá íbúum vegna óþæginda. Svo hefur Umhverfisstofnun gefið leyfi, að mér skilst, til þess að hún fari af stað aftur að því undangengnu að norskt ráðgjafarfyrirtæki geri sjálfstæða og óháða úttekt á verksmiðjunni og meti úrbótaáætlanir. Svo virðist vera sem þær séu samþykktar og að verið sé að reyna aftur. Svo ég svari spurningu hv. þingmanns: Nei, það er ekki í lagi að almenningur sé hafður sem tilraunadýr, enda hef ég alltaf tekið það skýrt fram og krafist úrbóta þegar það átti við. Mér skilst að verið sé að skoða hvort þær úrbætur sem gerðar hafa verið í samráði við norska ráðgjafarfyrirtækið séu nægjanlegar, að nú sé verið að setja verksmiðjuna í gang til þess að kanna það. Svo verður Umhverfisstofnun að meta það með mengunarmælingum hvort fyrirtækið fari að lögum og reglum eftir þessar úrbætur eins og því er skylt að gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það kom fram að gerðar voru yfir 30 athugasemdir. Það var gert að skilyrði að ráðin yrði bót á öllum þeim athugasemdum. Hins vegar vitum við ekki alveg hvað gerist næst. Haft er eftir starfsmanni United Silicon að hann sé vongóður um að umbæturnar skili árangri, með leyfi forseta: „Ráðgjafi okkar telur að úrbæturnar eigi að geta takmarkað þessa lykt en það gæti tekið vikur.“ Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra hversu mikið langlundargeð ráðherrann hefur ef upp úr dúrnum kemur að þær umbætur sem gerðar voru duga ekki til þess að ráða bót á þessari 

Virðulegi forseti. Ég held að þingmaðurinn viti þetta en ef hann veit það ekki upplýsist hér með að langlundargeð mitt er ekki mikið þegar kemur að þessari verksmiðju þar sem starfsemin hefur gengið illa. En það er líka mikilvægt að vita að Umhverfisstofnun hefur heimild til fyrirvaralausrar lokunar ef þessi gangsetning gengur ekki sem skyldi. Ég vænti þess að fylgst verði vel með og að Umhverfisstofnun beiti úrræðum sínum og gæti ýtrustu varúðar fyrir hönd almennings í þessu tilviki eins og hún hefur gert hingað til.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina tveimur fyrirspurnum til hæstv. forsætisráðherra er varða fimm ára ríkisfjármálaáætlun og tekjuöflun hennar. Þar eru kynntar breytingar á virðisaukaskattskerfinu þar sem skattar á gistiþjónustu og aðra ferðaþjónustutengda starfsemi hækka úr 11% í 24% hinn 1. júlí 2018. Úr landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins frá árinu 2015 segir, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að hið opinbera leggi ekki stein í götu ferðaþjónustunnar með aukinni skattlagningu, regluvæðingu eða nýjum ríkisstofnunum. Þeir sem heimsæki ferðamannastaði greiði fyrir uppbyggingu þeirra. Ekki er sanngjarnt að uppbygging ferðamannastaða sé fjármögnuð með skattlagningu á þá sem ekki sækja ferðamannastaði.“ Mig langar að spyrja forsætisráðherra hvort hann sé enn sammála þessari landsfundarályktun. Að auki langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í meirihlutaálit fjárlaganefndar um þingsályktunartillögu um fimm ára ríkisfjármálaáætlun en þar kemur fram, með leyfi forseta: „Breyting á virðisaukaskatti á miðju ári er ekki æskileg og við undirbúning næsta fjárlagafrumvarps þarf að leita leiða til að endurskoða þær áætlanir.“ Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé sammála meiri hluta fjárlaganefndar um að fresta breytingunum á virðisaukaskattinum eins og lagt er til.

Frú forseti. Það er ágætt að fá upprifjun á þeim stefnumálum sem við höfum samþykkt í Sjálfstæðisflokknum. Hér er vísað til þess hvernig við horfum á skattlagningu og uppbyggingu grunnatvinnuveganna, sem ferðaþjónustan er vissulega orðin í dag. Sú breyting sem við vinnum með hér er ein af undirliggjandi forsendum í þessari langtímaáætlun og snýr að virðisaukaskattinum. Hún felur í sér annars vegar að það er fækkað þeim aðilum sem njóta góðs af neðra þrepinu og hins vegar felur breytingin í sér að við lækkum efra þrepið. Það er svo sannarlega stefna Sjálfstæðisflokksins að draga úr álögum. Það sem sést þegar menn skoða áhrif þessarar breytingar er að heildaráhrifin eru til þess að lækka verðlag í landinu, lækka almenna virðisaukaskattsþrepið niður í það lægsta sem gildir á Norðurlöndum. Það má segja að það felist í því ákveðin skattbyrðistilfærsla sem er frá heimilunum í landinu sem munu bera léttari skattbyrði eftir að breytingin hefur tekið gildi og meira á atvinnugrein sem virðist vera búin að slíta barnsskónum og hafa burði til að vera í hinu almenna skattkerfi. Þetta eru aðalatriðin um virðisaukaskattsbreytinguna sem ég tel vera í góðu samræmi við þær áherslur sem við höfum haldið á lofti í Sjálfstæðisflokknum og við höfum svo sem starfað með öðrum flokkum að því að draga úr undanþágum og auka skilvirkni virðisaukaskattskerfisins á undanförnum árum. Síðan var spurt um álit meiri hluta fjárlaganefndar. Ég verð að segja að það kemur ekki á óvart að menn komi þeim sjónarmiðum þar á framfæri að heppilegast væri að breytingin tæki gildi um áramótin. En fjármálaáætlunin er ekki virðisaukaskattsfrumvarpið. Það er eingöngu 

Virðulegi forseti. Ég skil vel að það sé erfitt fyrir hæstv. forsætisráðherra að viðurkenna að hér sé verið að hækka skatta. Það er auðvitað ekki mjög í anda hans stjórnmálaflokks. Þess vegna þarf hann auðvitað að fara í þær æfingar að skýra það út fyrir okkur að verið sé að hækka til að lækka. Varðandi álit meiri hlutans sýnist mér í raun og veru að hér séu verða ákveðin straumhvörf. Mér heyrist hæstv. forsætisráðherra vera sammála meirihlutaáliti fjárlaganefndar, enda kemur það mér alls ekki á óvart því að ég veit til þess að hæstv. forsætisráðherra er mjög hlynntur löggjafanum. Ég held að við séum í raun og veru að horfa upp á ákveðin pólitísk tíðindi hér. Menn muni ætla sér að fresta þessari hækkun. Er það ekki rétt skilið hjá mér?

Frú forseti. Megintilgangurinn með því að leggja fjármálaáætlun fyrir þingið og fá um hana umræðu, kalla eftir umsögnum o.s.frv., er einmitt að gefa tækifæri til að draga fram í einstaka forsendum þau atriði sem mögulega þarf að skoða betur. Ég get alveg sagt eins og er að það kemur ekkert á óvart að það komi fram í umræðum um málið að á margan hátt væri heppilegra að gera breytinguna í einu skrefi og vera ekki með þetta millibilsástand á árinu 2018. En við erum heldur ekkert að ákveða það hér og nú. Við erum aðeins að segja að í þessari fjármálaáætlun er það undirliggjandi forsenda að það gerist þannig í reynd. Þannig mun tekjulínan myndast og útgjaldahlutinn er síðan háður öðrum forsendum. Þetta eru atriði sem við munum að sjálfsögðu horfa til. Við hlustum eftir því sem fram kemur í umsögnum til þingsins og þeim skilaboðum sem koma frá þingnefndum þegar við á endanum setjumst saman 

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagðist í samtali við hæstv. menntamálaráðherra gera ráð fyrir því að meiri hluti nefndanna væri sammála ráðherranum. Nú er að koma í ljós að svo er ekki og mér sýnist hæstv. forsætisráðherra vera að búa sig undir að vera ósammála sjálfum sér líka. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin ræður ekki við tekjuöflunina. Til þess eru stjórnarliðar allt of ósamstiga. Ríkisstjórnin getur ekki einu sinni fjármagnað eigin fjármálaáætlun, jafnvel þótt framlög til spítala, skóla og samgangna séu miklu minni en þau þyrftu að vera. Fyrir helgi bárust svo fréttir af því að fjárlaganefnd legðist gegn hækkun virðisaukaskatt og vill nú skoða kosti og galla komugjalda. Við það myndast yfir 8 milljarða gat á næsta ári og 17 milljarða á árunum þar á eftir. Þessi óábyrga efnahagsstjórn ýtir undir háa vexti og magnar gegnissveiflur. Finnst hæstv. ráðherra það traustvekjandi? Nú vilja sömu þingmenn einkavæða Keflavíkurflugvöll og horfa fram hjá ábyrgðarleysinu sem felst í því að fjármagna hallarekstur með einskiptisaðgerðum. Ráðherra hefur reyndar viðrar slíkar hugmyndir sjálf. Í svari úr þessum stól fyrr í vetur sagði hún að uppbygging flugstöðvarinnar í Keflavík væri fjármögnuð með peningum skattgreiðenda. Hvernig fær hún það út þegar veruleikinn er sá að flugstöðin fjármagnar framkvæmdir sínar sjálf með lánum sem ekki eru með ríkisábyrgð og skilar auk þess miklum afgangi af rekstri sínum? Telur hæstv. ráðherra enn rétt að veita einkaaðilum einokunaraðstöðu á þessu mikilvæga hliði inn og út úr landinu þar sem nánast allir ferðamenn fara í gegn? Ef ráðherra er alvara, hvernig hyggst hún tryggja skilvirka samkeppni við slíka flugstöð sem er með algjöra einokunaraðstöðu og verður þar að auki líka í einkaeigu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrst vil ég aðeins að bregðast við orðum hans og skoðun á nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Svarið við spurningunni hvort mér þyki það traustvekjandi er já. Mér finnst nefndarálit meiri hlutans vandað, ábyrgt og í samræmi við lög um opinber fjármál. Mér finnst meiri hluti fjárlaganefndar hafa staðið sig með sóma í málinu. Það hefur ekki verið einfalt og við erum að læra inn á þetta kerfi. Mér þykir það sem þar er birt til sóma, hvort sem það er stóra myndin eða sérstakar tillögur til ríkisstjórnar um að halda áfram að vinna að greiningum eða öðru sem þar er nefnt. Varðandi flugstöðina í Keflavík er ég áfram á þeirri skoðun að mér finnst ekki gefið að öll sú uppbygging sem þar er og allt sem nú er í eigu ríkisins eigi að vera það áfram. Mér finnst mikill eðlismunur á því hvort ríkið eigi þarna flugbrautir eða standi í verslunarrekstri. Mér finnst ekkert nema sjálfsagt að skoða hvort hægt sé að treysta öðrum í þeim efnum og er áfram á þeirri skoðun.

Frú forseti. Er það ekki þannig í fjármálaáætluninni að tekjur vegna einsskiptisaðgerða má ekki nota í annað en að greiða niður skuldir? Ráðherra hefur líka sagt í Silfrinu að ekki verði hækkaður virðisaukaskattur á ferðaþjónustu og tekin upp komugjöld á sama tíma. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur nú til komugjöld. Er þá ekki ljóst að komugjöldin verða niðurstaðan og ráðherra verður beygð í duftið af eigin tindátum? Þá spyr maður: Voru kostir og gallar komugjalda, sem skila mun minni tekjum en hækkun virðisaukaskattsins, ekki skoðaðir áður en fjármálaáætlun var lögð fram? Ég hef áhyggjur af því að þessi einkavæðing á flugvellinum þar sem menn tala um áhættu - auðvitað fylgir einhver áhætta allri eign og uppbyggingu. En hér er vel rekið fyrirtæki sem skilar þar að auki hagnaði og stendur sjálft undir uppbyggingu sinni. Ef þetta eru 

Frú forseti. Rétt til að bæta við varðandi þingsályktunartillöguna þá eru hvorki tekjur né gjöld tekin þarna út. Það er ekkert gat, líkt og hv. þingmaður kom inn á. Varðandi komugjöld myndu þau alls ekki skila meiri tekjum en virðisaukaskattsbreytingarnar eiga að gera. Fyrir utan það er það ekki útfært þegar fjallað er um komugjöld í umræðunni. Það er ekki talað um hvernig það leggst á innanlandsflug, hvort einhverjar mótvægisaðgerðir geti komið til eða útfærsla sem leiði til þess að ekki þurfi að leggja mörg þúsund krónur á annan legg í innanlandsflugi. Það hefur heldur ekki verið rætt hver upphæðin yrði og hvaða áhrif það hefði. En komugjöld munu ekki skila meiri tekjum til ríkisins en virðisaukaskattsbreytingin á að gera. Hvað varðar flugstöðina erum við hv. þingmaður greinilega ósammála um það. En það eru engin 

Frú forseti. Ég ætla að vega svolítið í sama knérunn og koma að komugjöldum. Það blasir við að sérstaka tekjuöflun þarf vegna álags ferðaþjónustunnar á land og samfélag. Það hefur verið stefnt að sjálfbærri ferðaþjónustu, eins og það heitir, sem nú um stundir er fjarri. Í staðinn tala menn um ábyrga ferðaþjónustu, sem er ágætisskref. Slík tekjuöflun er núna bílastæðagjöld einkaaðila og þjóðgarða og friðaðra svæða en það stefnir samkvæmt nýju frumvarpi í bílastæðagjöld á vegum sveitarfélaga. Það er auðvitað aðeins eitt skref án heildarsýnar, en samt ákveðin framför, og svo er það umrædd hækkun virðisaukaskatts. Við í Vinstri grænum og fleiri hafa talað fyrir komugjöldum. Það er oft talað um hóflega upphæð, 1.500 kr. eða svo. 1.500 kr. myndu gefa okkur 3–4 milljarða á ári sem myndu ganga til innviða. En ég minni á að við verðum að horfa á rammann sem hefur vantað. Hann er þolmörk lands og lýðs í ljósi sjálfbærnimarkmiða. Þetta eru náttúrunytjar og þetta eru menningarnytjar, getum við kallað það. Allar slíkar nytjar útheimta stýringu, við höfum kallað það aðgangsstýringu eða eitthvað annað. Ég tel að fjármögnun eigi ávallt að vera unnin í ljósi þessa ramma. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra ferðamála: Er hún sammála því að þann ramma hafi vantað og hvaða skref þarf að taka til að búa til þann heildarramma, þær heildarlausnir sem við þurfum að hafa? Í örðu lagi. Er hv. ráðherra hlynntur komugjöldum sem allra fyrst sem lið í nauðsynlegri fjármögnun innviðauppbyggingar o.fl? Hvernig sér hún fyrir sér að koma þeim í gagnið?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða fyrirspurn. Komið var inn á margt áhugavert og mikilvægt þar. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi bílastæðagjöld, það er mjög gott skref, þau eru þá alla vega eitt verkfæri í þá kistu sem við þurfum saman á að halda, ríki, sveitarfélög og einkaaðilar. Mín sýn er sú að hvert svæði fyrir sig þurfi að verða sjálfbært. Ég held að bílastæðagjöld séu eitt skref á þeirri leið. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á, að sjálfbærnimarkmið er gott markmið. Við erum ekki komin á þann stað núna. Allir geta verið sammála um að það hljómar voða vel og að langtímastefnan eigi að innihalda það, en í mínum huga er það holur hljómur þar til einhverjar aðgerðir eru skýrar sem sýna okkur hvernig við náum þeim markmiðum og þeirri langtímasýn. Ég get svarað þeirri spurningu játandi að þennan ramma vantar. Við eigum einfaldlega heilmikla vinnu eftir í því að ná skýrri stefnumörkun og heildarsýn í ferðaþjónustunni. Ég legg sjálf mikið kapp á það en ég nefni hér að það geri ég auðvitað ekki ein, ég geri mér grein fyrir því. Ég veit og vænti þess að þingheimur geri að líka. Það er nokkuð sem stjórnvöld og Alþingi þurfa að vinna saman. Við erum með margt í pípunum núna sem teiknast upp á næstu mánuðum og er þá ákveðnar forsendur fyrir frekari ákvarðanatöku. Ég vona að með haustinu getum við farið að sjá skýrari mynd og að ég komi með hana inn í þingið og við tökum á því máli. Varðandi þolmarkarannsóknir og þá vinnu er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni að þær vantar mjög. Þess vegna fagna ég skýrslubeiðni þingflokks Vinstri grænna. Það er gott innlegg í þá vinnu sem við erum að hefja. Við munum leggja mikið í þá vinnu og vinna 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Ég fagna því að hún tekur undir ýmislegt sem ég sagði. Það vantar enn þá svör hennar við því hver næstu skrefin verða varðandi komugjöldin að hennar mati. Ég ætla að benda á að Vinstri græn fluttu frumvarp um komugjöld í fjárlagaumræðunni fyrir áramót. Þar var það frumvarp fellt. Þá spyr ég í framhaldinu: Hvað hefur þá breyst núna? Ég vil fá skýr svör við þessum tveimur spurningum; annars vegar um hvað gera á næst varðandi komugjöldin og eins hvað breyst hefur síðan við lögðum þessa tillögu fram.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar, ég gleymdi að koma inn á það svar. Ég var búin að punkta það hjá mér en það var svo margt áhugavert sem hv. þingmaður kom inn á. Varðandi komugjöldin hef ég ekki komið fram með það sem tillögu í aðgangsstýringu eða tekjuöflun. Við vinnum nú með þær áætlanir um að færa það sem eftir er af ferðaþjónustunni sem ekki var í almennu þrepi upp í almennt þrep. Ég sagði þá að við værum ekki að fjalla um komugjöld samhliða, nema ef menn opnuðu síðan á einhverja breytta útfærslu á virðisaukaskattskerfinu til þess að koma einnig með hitt, þá væri það eitthvað sem við skoðuðum, en mér finnst ekki hægt að ana út í það sem hreina tekjuöflun. Komugjöldin þurfa að vera tiltölulega há til þess að þau þjóni þeim markmiðum. Varðandi mál Vinstri grænna lagðist ég 

Frú forseti. Hér er um að ræða þingmannamál sem komið er fram eftir að tímafresti til framlagningar mála lauk. Tímamörkin voru sett til þess að allir gætu fengið mál sín á dagskrá með eðlilegu móti. Það er fráleitt að taka þetta mál fram fyrir á þessum tímapunkti, mál sem liggur alls ekkert á, ólíkt 19. máli á dagskrá. Það er fullt af öðrum góðum þingmannamálum sem eiga eftir að komast til 1. umr., svo ekki sé talað um lengra áfram í ferlinu. Það er alveg fráleitt að samþykkja að hleypa þessu máli á dagskrá núna. Við segjum nei.

Frú forseti. Öfugt við 18. málið á dagskrá er vissulega tímapressa á að við afgreiðum 19. mál. Hér er um að ræða helst til vandræðalega villu sem leyndist í útlendingalögum þar sem ekki átti að heimila 16–18 ára skiptinemum að vera með dvalarleyfi á Íslandi. Því munum við Píratar greiða atkvæði með að þetta mál fái meðferð þingsins þrátt fyrir að settur tímafrestur fyrir þetta hafi verið liðinn.

Frú forseti. Sú sem hér stendur er með á meirihlutaáliti allsherjar- og menntamálanefndar um þetta mál en hins vegar bárust okkur athugasemdir frá Persónuvernd sem við í nefndinni töldum tilefni til að taka tillit til. Munum við því kalla þetta mál aftur inn í nefnd milli 2. og 3. umr. Það er því afstaða Pírata að við sitjum hjá við atkvæðagreiðslu þessa en munum greiða atkvæði með málinu þegar athugasemdir Persónuverndar hafa verið teknar fyllilega til greina sem mér skilst að standi til milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Í þessu máli er lagt til að opnað verði fyrir gengistryggð lán til óvarinna neytenda ef þeir hafa nægjanlegar tekjur til að standa undir verulegum sveiflum í greiðslubyrði lánanna. Í nefndaráliti minni hlutans er bent á að annars vegar felist í frumvarpinu veruleg mismunun gagnvart hópum lántakenda eftir því hversu miklar tekjur þeir hafa, þar sem þessi lán verða fyrst og fremst í boði fyrir þá sem hafa nægar tekjur til að standa undir þeim, og hins vegar er gagnrýnt hvaða áhrif þessar lánveitingar geta haft á fjármálastöðugleika. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munum leggjast gegn þessu máli en sitja hjá við breytingartillögur og við fulltrúar minni hlutans óskum eftir að málið verði tekið aftur inn til hv. efnahags- og viðskiptanefndar milli 2. og 3. umr. til að fara yfir hvort hugsanlega sé hægt að gera einhverjar breytingar á málinu til bóta.

Frú forseti. Þetta frumvarp hefur verið gagnrýnt fyrir margra hluta sakir. Það virðist geta aukið á ójöfnuð í samfélaginu. Auk þess liggur ekki enn þá fyrir nein greining á raunverulegum efnahagslegum áhrifum þess að þetta sé gert. Það er ljóst að við þurfum á einhverjum tímapunkti að opna á það sem er verið að tala um í frumvarpinu vegna EES-samningsins en búið er að fresta því hingað til í mörg ár. Það má alveg fresta því lengur eða þar til búið er að lagfæra þá mörgu ágalla sem eru. Við erum því á þeirri skoðun og munum sitja hjá við breytingartillögur, vera á móti málinu í heild, en eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði ætlum við að kalla það milli 2. og 3. umr. í nefndina.

Virðulegi forseti. Við í Framsóknarflokknum erum á móti þessu máli. Við munum sitja hjá er varðar breytingartillögurnar, en við teljum líkt og aðrir sem hafa komið hér í pontu að okkur liggi ekki á að gera þessar breytingar. Staða efnahagsmála er nokkuð þröng þessa dagana, mikil spenna í hagkerfinu og talsverður freistnivandi að taka slík lán. Við viljum því gera ákveðnar breytingar svo hugsanlega væri hægt að gera málið eitthvað aðeins betra. Við óskum eftir að málinu verði vísað aftur til nefndar.

Virðulegi forseti. Við í minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar höfum óskað eftir því að þetta mál verði kallað til nefndar aftur á milli 2. og 3. umr. í þeirri von að hægt verði að ná saman með meiri hlutanum um að gera málið betra. Hér er verið að leggja til að sjóðurinn fái lagastoð undir lánveitingar sem hann hefur verið að veita árum saman. Að öðru leyti er ekki brugðist við mjög alvarlegum athugasemdum Ríkisendurskoðunar um lánveitingar til almenns bóknáms á framhaldsskólastigi. Við höfum lagt til í breytingartillögum að það jafnræði verði tryggt þannig að einnig verði hægt að fá framfærslulán við almenna framhaldsskóla, við sambærilegt nám og hér er lagt til, þ.e. að lánað sé til náms við þrjá einkarekna skóla hérlendis. Við styðjum hins vegar breytinguna sem meiri hlutinn gerir um að taka til baka þá tillögu ráðuneytisins að 

Frú forseti. Líkt og fram kom hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur viljum við í minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar freista þess að ná samstöðu innan nefndarinnar um að breyta þessum lögum þannig að aðfaranám verði í boði hringinn í kringum landið í almennum framhaldsskólum, ekki bara hjá einkareknum skólum í tengslum við háskólana. Það munum við gera nú á milli 2. og 3. umr. í nefndinni í ljósi þess að við viljum skoða viðameiri breytingar en lagðar eru til í meirihlutaáliti. Þar sem lagt er til að ekki verði lengur þrengd skilyrði varðandi búsetu munum við sitja hjá varðandi þá tillögu og vona að málið komi betur búið til þingsins við lokaafgreiðslu.

Frú forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa komið hér á undan hvað varðar afstöðu okkar gagnvart þessu máli. Þótt vissulega sé breytingartillaga meiri hlutans til bóta, þ.e. að afnema það að erlendir nemar geti fengið lán til aðfaranáms, er það ákveðin tegund af mismunun sem verið er að afnema hér. Við höfum hins vegar áhyggjur af töluvert meiri mismunun sem er sú að verið sé að mismuna nemendum á grundvelli þess hvers konar skólaform þeir velja sér til þess að komast í háskóla, hvort sem það eru opinberlega reknir framhaldsskólar eða einkareknar stofnanir á vegum háskólanna. Af þeim sökum munum við sitja hjá við afgreiðslu þessa máls að svo stöddu en kalla inn breytingartillögur okkar til þess að ná einhvers konar sátt. Við vonumst líka til að fá álit ríkislögmanns á því hvort fyrirhugað frumvarp, sem fyrir okkur liggur, standist yfir höfuð stjórnarskrá og vonum við að það komist í hús fyrir afgreiðslu þessa máls á þingi.

Frú forseti. Ég hef alltaf haft þá skoðun að Lánasjóður íslenskra námsmanna eigi að vera tæki til jöfnunar en ekki til aðgreiningar. Mér hefur fundist það fyrirkomulag sem hefur verið hér við lýði, og er nú verið að festa í sessi með formlegum hætti, undarlegt. Í stað þess þyrfti að sjá til þess, eins og hér hefur verið rakið, að allir nemar, hvar sem þeir búa á landinu, lúti sömu reglum og hér er talað um, líka þeir sem ekki stunda nám í þessum tilteknu þremur skólum þannig að allir geti notið stuðnings lánasjóðsins til að mennta sig. Það hlýtur alltaf að vera viðmiðið að við menntum þá sem vilja sækja sér menntun og gerum þeim það kleift. Það gerum við ekki með þessu. Ég vona svo sannarlega að meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og minni hluta takist að ná einhvers konar samkomulagi í þá veru að við notum aldursviðmiðið, einingaviðmiðið eða hvað það nú er, sem undir liggur, sem þessir þrír skólar hafa haft umfram aðra skóla hvað varðar aðgengi nemenda að Lánasjóði íslenskra námsmanna. Það er algerlega óásættanlegt 

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um málefni sem talsverður styr stendur um í þjóðfélaginu. Ferðaþjónustan er ekki alls kostar sátt og hefur látið í ljós áhyggjur sínar af því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég vil hins vegar gera grein fyrir því að hér er verið að færa sveitarfélögunum heimild til að leggja á bílastæðagjöld til að byggja upp bílastæði og viðhalda þeim og ýmislegt sem þeim tengist. Það er í anda Pírata að færa ákvörðunarvald til sveitarfélaganna. Þess vegna mun ég greiða atkvæði með þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Að mörgu ber að huga við samþykkt þessa frumvarps. Það er margt gott í því og það tekur á ýmsum málefnum sem allt of lengi hafa legið óbætt hjá garði. Hins vegar eru hér margar hættur sem varast þarf. Þetta má ekki verða til þess að hæstv. ríkisstjórn eða stjórnarmeirihluti líti svo á að fjárþörf sveitarfélaganna hafi verið uppfyllt með þessu frumvarpi. Það eru ákveðin hættumerki uppi um að bílastæðagjöld eigi að nota á annan hátt en til uppbyggingar þeirrar þjónustu sem þau eiga að standa undir. Því miður skortir á heildstæða stefnumörkun hjá stjórnvöldum þegar kemur að þessum málaflokki, eins og birtist okkur í umræðum hér fyrr í dag. Minni hluti nefndarinnar skilað séráliti. Við í Vinstri grænum munum ekki leggjast gegn samþykkt þessa frumvarps og sitjum hjá.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Þetta er breyting á þeim lögum, nr. 111/2016, en auk þess er lítil breytingartillaga sem varðar lög um opinber fjármál. Flutningsmenn eru auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Lilja Alfreðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason. Líkt og segir í greinargerð með frumvarpinu hefur komið í ljós að lög um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð, lög nr. 111/2016, sem eiga að öðlast gildi 1. júlí næstkomandi, þarfnast breytinga til að styrkja framkvæmd þeirra. Í stað þess að rétthafar þurfi að sækja um rétt að nýju ef rof á greiðslu iðgjalda hefur staðið í lengri tíma en þrjá mánuði er lagt til að miðað verði við að rofið vari ekki lengur en 12 mánuði. Þannig er verið að koma til móts við þá sem ekki hafa reglulegar launagreiðslur, eins og t.d. sjómenn. Um leið leggja flutningsmenn til að með 12 mánuðum samkvæmt lögum sé átt við almanaksárið, hvort heldur um er að ræða nýja ráðstöfun eða áframhaldandi ráðstöfun samkvæmt eldra ákvæði. Einstaklingi sem sækir t.d. um úttekt séreignarsparnaðar í nóvember yrði þannig á umsóknarári heimilt að ráðstafa 2/12 hlutum af hámarksfjárhæð fyrir 12 mánaða tímabil að teknu tilliti til annarra skilyrða þar um og 10/12 hlutum síðasta almanaksárs hins samfellda tíu ára tímabils sem heimilt er að nýta sér stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Við 1. mgr. 4. gr., sem fjallar um hámarksfjárhæð einstaklings til úttektar á séreignarsparnaði, kemur nýr málsliður samkvæmt umræddu frumvarpi. Þar sem greiðsla til handa rétthafa takmarkast við inneign rétthafa sem myndast hefur á hverju tímabili er lagt til að kveðið verði sérstaklega á um það að verði ávöxtun iðgjalda neikvæð á tímabilinu geti komið til skerðingar sem því nemur. Þá er einnig lögð til sú breyting að sækja skuli um úttekt á uppsöfnuðum iðgjöldum og ráðstöfun iðgjalds inn á lán eigi síðar en 12 mánuðum frá undirritun kaupsamnings. Þykir það hæfilegur tími til að ganga frá umsókn, enda er tilgangur laganna stuðningur í formi skattfrjáls séreignarsparnaðar til handa einstaklingum sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Í lögum um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð er kveðið á um heimild til rétthafa sem þegar hefur nýtt sér rétt á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða XVII í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og eftir atvikum ákvæði til bráðabirgða XVI í sömu lögum til öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Í ákvæðinu er rétthafa heimiluð áframhaldandi nýting á viðbótariðgjaldi sínu til greiðslu inn á lán með veði í húsnæðinu sem hann aflaði sér á þeim grundvelli uns hinu tíu ára samfellda tímabili er náð. Það tímabil sem ráðstöfun rétthafa á viðbótariðgjöldum hefur varað kemur til frádráttar tíu ára samfelldu tímabili laganna. Rétthafi sem hyggst nýta sér áframhaldandi nýtingu á séreignarsparnaði sínum til ráðstöfunar vegna kaupa á fyrstu íbúð skal með umsókn sækja um heimildina til ríkisskattstjóra. Lagt er til að rétthafi skuli eigi síðar en sex mánuðum frá gildistöku laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð sækja um þá áframhaldandi ráðstöfun séreignarsparnaðar, enda getur ekki þótt eðlilegt að engin tímamörk séu þar sett á. Lagt er til að tímabil ráðstöfunar í tengslum við kaup á búseturétti samkvæmt ákvæði til bráðabirgða XVII og eftir atvikum ákvæði til bráðabirgða XVI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða komi til frádráttar samfelldu tíu ára tímabili laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðunum var við það miðað að heimildina mætti nýta til kaupa á búseturétti auk nýbyggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Samkvæmt lögum um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð er ekki heimilt að nýta sér úrræðið til kaupa á búseturétti. Þeir sem hafa nýtt sér eldra úrræðið til kaupa á búseturétti geta þó ávallt nýtt sér heimild laga um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð, að uppfylltum skilyrðum laganna, og mun þá sá tími sem þeir hafa nýtt áður koma til frádráttar samfelldu tíu ára tímabili, enda geta þeir ekki átt rýmri rétt til nýtingar iðgjalda sinna en aðrir samkvæmt lögunum. Að lokum er lögð til sú breyting að það skilyrði núgildandi ákvæðis til bráðabirgða XVII í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða að útgreiðsla viðbótariðgjalda geti aldrei numið hærri fjárhæð en sem nemi inneign rétthafa vegna greiddra iðgjalda verði framlengt um tvö ár til viðbótar eða fram til 30. júní 2019. Auk þessa er lögð til breyting á lögum um opinber fjármál. Þar kemur að dagsetningum. Í ákvæði til bráðabirgða II í lögum um opinber fjármál er kveðið á um það að ársfjórðungsskýrsla um opinber fjármál samkvæmt 12. gr. laganna skuli fyrst birtast innan átta vikna frá lokum fyrsta ársfjórðungs 2017. Þá skuli birta ársskýrslu ráðherra samkvæmt 62. gr. laganna eigi síðar en 1. júní 2017 vegna ársins 2016. Ákvæði 62. gr. laganna felur í sér að í ársskýrslu ráðherra skuli gerð grein fyrir niðurstöðum útgjalda innan málefnasviða og málaflokka og bera þau saman við heimildir fjárlaga. Þar sem fjárlög ársins byggjast á eldri grunni liggja þessar upplýsingar ekki fyrir og því er lagt til að ársskýrsluna skuli birta eigi síðar en 1. júní 2018 vegna ársins 2017 í stað 1. júní 2017 vegna ársins 2016. Herra forseti. Að lokinni 1. umr. legg ég til að málinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka framsögumanni fyrir ræðu hans. Ég vil beina fjórum spurningum til hans. Við vinnslu frumvarpsins kom til umræðu að opna fyrir þann möguleika að þeir einstaklingar sem misstu fasteign sína í nauðungarsölu vegna bankahrunsins á ákveðnu tímabili myndu fá að njóta þeirra forréttinda sem felast í því að geta tekið út séreignarsparnað til kaupa á eigin húsnæði. Kom til umræðu ferli sem snýr að afgreiðslu á útgreiðslu séreignarsparnaðarins, annars vegar þegar maður kaupir og hins vegar þegar maður byggir? Hvernig er hægt að lækka sem mest fjármagnskostnaðinn hjá einstaklingum sem eru að fara að byggja í fyrsta sinn? Hver er ástæðan fyrir því að mati hv. þingmanns að hér er ekki ítrekað að það eigi ekki að vera möguleiki á því að nýta séreignarsparnaðinn til þess að kaupa sér búseturétt?

Herra forseti. Varðandi fyrstu spurninguna þá er svarið nei. Það var ekki og hefur ekki verið rætt, en ég hygg hins vegar að hv. þingmaður hafi komið hér að mjög mikilvægu máli. Ég held að við eigum að taka það til umræðu með hvaða hætti við getum komið til móts við það fólk sem varð fyrir áföllum eftir hrun viðskiptabankanna eða fjármálakerfisins, og hvort það sé skynsamlegt eða hvort við getum með einhverjum hætti litið þannig á að fólk sem varð fyrir þeim áföllum að missa íbúðarhúsnæði sitt geti nýtt sér þessi ákvæði líkt og um fyrstu íbúðakaup væri að ræða. Að óathuguðu máli hefði ég haldið að það gæti verið góður hljómgrunnur fyrir einhverjum slíkum tillögum. Það er þá verkefni efnahags- og viðskiptanefndar að fjalla um það og við getum farið yfir það. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á hvernig hægt er að koma til móts við þá sem standa í byggingum eins og hv. þingmaður spyr mig um. Ég held að það sé einhver tæknileg framkvæmd sem hugsanlega væri hægt að koma til móts við. Ég skil vandann sem við blasir, en það kann að vera að menn þurfi þá að vera komnir eitthvað áleiðis. Ég kann ekki að svara hv. þingmanni öðruvísi. Þetta er 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir hversu jákvætt hv. þingmaður tók í spurningu mína varðandi aðra fasteign. Hv. þm. Óli Björn Kárason segir alla vega að það sé möguleiki að ræða það sem snýr að annarri fasteign þótt skammur tími sé þar til þing lýkur hér störfum samkvæmt áætlun. En ég tel þetta mjög brýnt, ef menn vilja raunverulega hjálpa fólki að eignast húsnæði þá er þetta hópur sem við eigum að huga að og sýna þeim fjölskyldum skilning vegna þeirra erfiðleika sem þær fóru í gegnum í kjölfar hrunsins. Þó að skammur tími sé til stefnu er mjög mikilvægt að fara vel yfir hvernig fjármögnunarferlið er þegar maður er kaupir húsnæði og þegar maður byggir sér húsnæði, og hvernig lánastofnanir skilyrða lánveitingar ef maður er með mjög dýra fjármögnun, yfirdráttarlán, á meðan maður er að kaupa lóðina, og á meðan maður er að borga hin endalausu gjöld sem sveitarfélögin rukka núna inn og stefna að því að auka enn frekar. Það er ekki fyrr en maður er kominn með fokhelt húsnæði að maður fer yfir í það sem flokkast gæti sem fokheldislán, og þá er maður kominn með hærra veðsetningarhlutfall. Ég vil alla vega hvetja hv. þingmann eindregið til þess að huga að því. Formaður Alþýðusambandsins talaði um byggingasamvinnufélög í leiðara sínum þar sem hann horfði til fyrirmynda úr fortíðinni, þar sem einstaklingar taka sig saman um að byggja húsnæði í samvinnufélagi til þess að tryggja að byggt sé á kostnaðarverði og síðan eignast þeir íbúðirnar í framhaldinu. Það væri mjög bagalegt ef þeir sem sjá fyrir sér að nýta séreignarsparnað sinn fengju ekki jafn mikið fyrir peningana vegna þess hvernig lagaramminn er gagnvart því  Ég vil enn á ný, eins og ég hef sagt ítrekað í 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Bara þannig að það sé alveg ljóst þá erum við hér að breyta lögum sem hv. þingmaður tók þátt í að setja og spilaði stóra rullu í þeirri lagasetningu. Það hefði þá kannski verið efnisleg ástæða til að taka m.a. búseturéttarákvæðið þar inn, ég skal viðurkenna það. Ég er sammála  Við eigum eftir að fara í gegnum það hvernig við komum til móts við það fólk sem missti hér, saklaust, íbúðarhúsnæði sitt í þeim hremmingum sem við gengum í gegnum. Það kann að vera að það eigi að vera einhvers konar tímabundin ákvæði þar þar sem fólk hefur þennan rétt. Mér finnst það bara sanngirnismál að við séum að vinna að því.

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað upp, eins og hefur svo sem komið fram og ætti ekki að koma neinum á óvart, til að lýsa því yfir að að sjálfsögðu styð ég áfram, eins og ég hef gert, lög um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð. Þegar ég var hér á kjörtímabilinu 2009–2013 lagði ég ítrekað fram frumvarp sem sneri að því að búa til lagaumhverfi til að hvetja til húsnæðissparnaðar og horfði þá til eldri fyrirmynda. Samþingmaður minn, hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, hefur ítrekað lagt sambærilegt mál fram hér á þingi. Og þegar við höfðum tækifæri til, þegar við vorum komin í stjórn, var þetta eitt af því sem við lögðum mikla áherslu á, að búið yrði til varanlegt fyrirkomulag fyrir einstaklinga, fyrir ungt fólk, til að leggja til hliðar og eiga fyrir útborgun í íbúð. Bent hefur verið á að þetta hefur reynst helsti vandi fyrstu kaupenda að húsnæði, það er útborgunin, ekki afborgunin af lánum heldur að eiga fyrir útborgun. Við erum með öflugt fyrirkomulag lífeyrissparnaðar, við erum með öflugt almannatryggingakerfi og við höfum líka á undanförnum árum verið að auka séreignarsparnað, samningsbundinn séreignarsparnað á vinnumarkaðnum, og þar af leiðandi voru allar forsendur komnar fyrir því að nýta hluta af iðgjöldunum, uppsöfnuðum lífeyrissparnaði, inn á það sem hefur verið hinn stóri sparnaður, langtímasparnaður heimilanna hér á Íslandi, sem er húsnæðið. Árangurinn er af þessu úrræði og líka því fyrirkomulagi varðandi höfuðstólslækkunina og skuldaleiðréttinguna í heild þar sem notkun séreignarsparnaðar var hluti af því úrræði. Við höfum séð það síðan í öllum tölum sem hafa verið að birtast um stöðu heimilanna að fólk hefur í auknum mæli verið að borga húsnæðislánin sín hraðar niður. Það er einkar jákvætt, mjög jákvætt. Við höfum eiginlega ekki séð sambærilegar breytingar áður. Viðhorfið á Íslandi hefur kannski stundum verið þannig, og allt of oft, að það að fá lán sé einhvers konar heppni, það felist lukka í því að taka lán hjá fjármálastofnun. Við settum einhvers konar met í aðdraganda hrunsins varðandi skuldsetningu, hvort sem við vorum að horfa til fyrirtækjanna eða heimilanna og sveitarfélögin gerðu svo sem sitt líka í að taka allt of mikið af lánum. Við erum hins vegar að sjá mjög breytta hegðun hjá heimilunum þannig að fólk er í auknum mæli að borga niður skuldir sínar, borga inn á höfuðstól húsnæðislána. Það gleður mig líka að sjá nýlegar tölur um að þessi hegðun snýr ekki bara að húsnæðislánum, heldur skilar hún sér líka inn í almenna einkaneyslu, þannig að kreditkortanotkun og yfirdráttarlán hafa ekki vaxið með sama hætti og einkaneyslan hefur verið að vaxa. Við sjáum því að aðgerðir stjórnvalda á síðasta kjörtímabili hafa verið að skila sér í því að aukinn hvati er til þess að borga hraðar niður skuldir. Það er náttúrlega hugsunin hér líka, að eiga sem mest í íbúð eða húsnæði þegar menn fara að kaupa í fyrsta sinn. Eins og ég skil þetta mál er verið að gera ákveðnar tæknilegar breytingar á útgreiðslu iðgjaldanna og hvernig það reiknast, þ.e. þau réttindi sem einstaklingarnir eða fjölskyldurnar eiga, auk þess sem hér er smávægileg breyting á lögum um opinber fjármál sem fær svona að fljóta með frá nefndinni. Ég vil aftur koma að því sem ég spurði flutningsmann málsins um, hv. þm. Óla Björn Kárason, sem sneri einmitt að því sem við Framsóknarmenn höfum kallað aðra fasteign. Það voru þúsundir manna sem misstu heimili sín eftir bankahrunið vegna atvinnuleysis, vegna veikinda eða vegna þess að skuldsetning og/eða veðsetningarhlutfall viðkomandi heimila var allt of hátt. Hv. þm. Óli Björn Kárason kom inn á það að ég hefði verið í þeirri stöðu að geta haft áhrif á það. Því miður tókst það einfaldlega ekki í þessum lögum að tryggja að svo væri hjá þeim sem hefðu átt fasteign fyrir, þó að við í velferðarráðuneytinu hefðum ítrekað reynt að koma því á framfæri. Þetta mál var ekki flutt af mér, eða lagafrumvarpið, heldur af hæstv. fjármálaráðherra sem er núverandi forsætisráðherra, hv. þm. Bjarni Benediktsson, og jafnframt að halda inni einhverju sem okkur tókst að ná inn varðandi skuldaleiðréttinguna, að það væri möguleiki að nýta það líka þegar kæmi að búseturétti. Ég tel að ég hafi svo sem náð ýmsu fram í samskiptum mínum við fjármálaráðuneytið þegar ég sat í velferðarráðuneytinu, en því miður tókst ekki að ná þessum breytingum í gegn á þeim tíma. En hins vegar erum við Framsóknarmenn þekktir fyrir að gefast ekki upp þegar við höfum trú á málstaðnum, þannig að við munum halda áfram að tala fyrir þeim breytingum. Það er mjög ánægjulegt að heyra að formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að minnsta kosti þegar kemur að svokallaðri annarri fasteign, sýni þessu skilning og telji rétt að það verði skoðað við meðferð málsins í nefnd. Síðan held ég að það væri líka mjög hollt og gott ef nefndin myndi kalla eftir því frá ríkisskattstjóra og jafnvel einstökum lánastofnunum hvernig ferlið er í sjálfu sér þegar einstaklingar kaupa íbúð eða gera tilboð í kaup á íbúðum, hvernig greiðslumatið fer fram og hvernig séreignarsparnaðurinn er reiknaður þar inn þegar fólk gerir tilboð á grundvelli greiðslumats og síðan jafnframt hvernig ferlið er þegar kemur að því að byggja. Það hefur á undanförnum árum, jafnvel áratugum, dregið mjög úr því að fólk byggi sjálft. Langmest af íbúðarhúsnæði er byggt af verktökum, stórum verktakafyrirtækjum, þannig að það tilheyrir kannski að mínu mati allt of mikið fortíðinni að einstaklingar eða fjölskyldur taki sig saman og byggi parhús eða raðhús eða fari í það að byggja lítil einbýlishús eins og gert var í Smáíbúðahverfinu á sínum tíma. En það breytir því ekki að hægt er svo sem að breyta því eins og öðru sem eru mannanna verk. Ég held að full ástæða væri til að skoða hvað hægt er að gera til þess að létta á fjármagnskostnaðinum sem getur falist í byggingarferlinu með því að vera með mjög dýr yfirdráttarlán. Ég þekki því miður fjölmörg dæmi þess að þetta hafi verið eitt af því sem hafi farið illa með margar fjölskyldur eftir hrun, þegar fólk lenti jafnvel í því að vera ekki búið að selja fyrri fasteign og vera að byggja nýtt hús og að það hafi eiginlega verið þetta fyrirkomulag á fjármögnuninni sem hafi farið verst með fólk. Og gott væri ef eitthvað væri hægt að gera til að koma í veg fyrir það, eins og mér skilst að sé með þeim hætti núna, að horft sé fyrst til þess að einstaklingur þurfi að taka lán, þar af leiðandi taka hærra lán, borga meiri gjöld til hins opinbera, áður en hann getur fengið útgreiddan séreignarsparnað sinn til að lækka höfuðstólinn eins og fyrirkomulagið er. Eitt af því sem ég legg mjög mikla áherslu á þegar kemur að húsnæðismálum er að fólk hafi val. Fólk sé ekki neytt til að eiga eigið húsnæði, heldur að það geti valið um það. Það var hugsunin á bak við það í lögunum um stuðning við kaup á fyrstu íbúð. Það var líka hugsunin varðandi breytingar á húsnæðissamvinnufélögum og þar af leiðandi væri það mikilvægt að þeir sem velja frekar að kaupa búseturétt en að kaupa sér íbúð eða byggja, gætu líka nýtt sér séreignarsparnað sinn. Það tókst að koma þeirri hugsun í gegn í höfuðstólslækkunarferlinu, en því miður tókst það ekki þegar kom að varanlegu lagaumhverfi varðandi húsnæðissparnað. Það er að mínu mati mjög miður. Að einhverju leyti stoppar maður við það að þeir sem hafa talað fyrir frelsi séu ekki tilbúnir til þess einmitt að gefa fólki tækifæri á að velja raunverulega hvort það vilji kaupa sér búseturétt eða kaupa sér íbúð eða byggja. Ég vil því eindregið hvetja nefndina til að fara yfir þær ábendingar sem ég kem hér með þótt tíminn sé skammur. Ég tel því mikilvægt í ljósi þess að málið kemur þetta seint fram að sýna því skilning. Ég vona svo sannarlega að framsögumaður og nefndin skoði vel þær ábendingar sem ég er með hér og sýni þeim skilning og við getum þar af leiðandi afgreitt málið í góðri sátt eins og hefur verið hingað til varðandi þessi lög.

Herra forseti. Þessi lög í góðri sátt? Þau voru kannski ekki í alveg eins góðri sátt og hv. þm. Eygló Harðardóttur minnti. Mig minnir að það hafi verið sjö mótatkvæði á lögin á sínum tíma og einhverjir sátu hjá af því að lögin sem um ræðir eða lagabreytingarnar voru umdeildar, ekki síst vegna þeirrar mismununar sem þær fela í sér. Ég finn mig knúna til að rifja þetta aðeins upp. Þetta frumvarp sem hv. þm. Óli Björn Kárason, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, mælir fyrir kom ákveðna bakdyraleið inn í nefndina, þ.e. fjármála- og efnahagsráðuneytið óskaði eftir að því yrði skeytt inn sem breytingartillögu í annað frumvarp, sem hefði ekki verið gott vinnulag og hv. efnahags- og viðskiptanefnd var sammála um að það færi betur á því að þeir nefndarmenn sem styddu málið flyttu það sem sérstakt mál. Ég tel að ræða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur hafi einmitt sýnt okkur hversu mikilvægt það er að frumvörp á Alþingi fái þrjár umræður, að ekki sé verið að henda inn málum á lokasprettinum í formi breytingartillagna við önnur óskyld frumvörp heldur einmitt að við reynum að vanda lagasetningu okkar. Þessar breytingar á lögunum um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð fela í sér og sýna okkur að lögin, sem eru tiltölulega ný af nálinni og hafa enn ekki tekið gildi, þarfnast þegar breytinga. Það vekur manni spurningar um þann æðibunugang sem er oft á lokadögum þingsins þar sem er verið að keyra mál í gegn án þess að fyrir öllu hafi verið séð. Hér er enn eitt málið sem við fáum fyrir þingið - og ekki það síðasta - þar sem við erum að taka afstöðu til atriða sem hefði farið betur á að ræða út þegar málin voru til umræðu. Ég vil hins vegar rifja upp, og sú gagnrýni stendur, hvað var rætt sérstaklega þegar þessu fyrirkomulagi var komið á, þ.e. að þeir sem ekki hefðu áður átt fasteign gætu nýtt séreignarsparnað sinn skattfrjálst í allt að tíu ár til öflunar íbúðarhúsnæðis. Gildistaka þeirra laga er 1. júlí 2017. Umræðan um þetta mál snerist fyrst og fremst um hvort sá stuðningur sem var festur í lög dygði til þess að koma til móts við þann vanda sem ungt fólk upplifir á húsnæðismarkaði. Sá vandi er gríðarlegur. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni sem talaði á undan mér, vandi ungs fólks sem hefur verið að brjótast inn á fasteignamarkað hefur fyrst og fremst falist í því að safna sér fyrir útborgun, fyrir fólk sem er að reyna að brjótast inn á séreignarmarkað. Margt ágætt var gert til að reyna að skjóta fótum undir leigumarkað á síðasta kjörtímabili og vitna ég þá til húsnæðisfrumvarpa sem hv. þm. Eygló Harðardóttir mælti fyrir sem félagsmálaráðherra og voru afgreidd í góðri sátt á þinginu. Vonandi sjáum við fram á að það umhverfi, heilbrigðara leiguumhverfi, fari að skila sér í húsnæðismálum ungs fólks. En það sem er svo merkilegt er að þegar við skoðum stöðuna og ágætisskýrslu sem þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, núverandi forsætisráðherra, lagði fram á síðasta kjörtímabili um svokallaða kynslóðareikninga þá sýnir hún að ungt fólk hefur dregist aftur úr í tekjum síðustu áratugi. Sú skýrsla var lögð fram á síðasta þingi. Hér á landi lækkuðu tekjur yngsta hópsins mest en svo snerist þróunin við þegar komið var að aldurshópnum 35–39 ára. Þegar íslensk gögn frá árinu 1990 og 2014 voru svo borin saman sást að tekjur yngri hópanna höfðu lækkað hlutfallslega miðað við meðaltal á undanförnum aldarfjórðungi en tekjur þeirra eldri höfðu hækkað. Gögnin sýndu lækkun aldurshópa milli 1990 og 2014 fram að 35–39 ára aldri en hækkun eftir það. Það var líka áhugavert að sjá að hæstu tekjum náði fólk á aldrinum 45–49 ára en ekki 40–44 ára eins og var árið 1990. Fram kom í þessari skýrslu um kynslóðareikninga að til ársins 1997 þegar þróun kaupmáttar ráðstöfunartekna var skoðuð hreyfðust þessir ferlar alveg í sama takti. En eftir það tóku eldri hóparnir fram úr þeim yngri og bilið breikkaði fram að fjármálakreppunni. Eftir það dró aðeins úr bilinu en samt þannig að elstu hóparnir héldu forskotinu. Það eru auðvitað sterkt tengsl milli kaupmáttar ráðstöfunartekna og húsnæðisverðs þannig að ef einstakir hópar dragast aftur úr, eins og hefur gerst með yngri hópana hér á landi, verða húsnæðiskaup þeim erfið. Gögn frá 2004 sýna að þung undiralda hefur verið í þá átt að hlutdeild eigin húsnæðis minnki hjá yngstu aldurshópum. Eins og hefur komið fram og ég nefndi áðan er það sérstaklega getan til að safna fyrir útborgun sem hefur reynst mesti hjallinn að yfirstíga fyrir yngra fólk. Það sem við gagnrýndum hins vegar, og fleiri, raunar bæði þingmenn Samfylkingar og Bjartrar framtíðar á þeim tíma og Vinstri grænna, var að stuðningi við þá sem eru að fara að kaupa sér fyrstu eign verður afar misskipt með lögunum. Þar tókum við undir með verkalýðshreyfingunni sem setti fram alvarlegar athugasemdir við þetta frumvarp, bæði Alþýðusamband Íslands og BSRB, í umsögnum sínum þar sem á það var bent í senn að þarna væri stuðningurinn mestur við tekjuhæstu einstaklingana í ljósi þess að þarna er verið að tala um skattfrjálsan séreignarsparnað sem eðli máls samkvæmt er hærri hjá þeim sem hæstar hafa tekjurnar. Það er í raun verið að ýkja upp þessa mismunun með því að hygla tekjuhæstu hópunum mest, því að þótt hlutfallið sé það sama hjá öllum eru krónurnar fleiri sem berast í skattafslátt til tekjuhæstu hópanna en tekjulægri hópanna. Þetta er risastór grundvallarbreyting sem var gerð á húsnæðisstuðningi sem miðar að því í raun að hið opinbera, í gegnum skattafslátt, styður við fólk til húsnæðiskaupa en styður meira í krónum talið við þá sem eru með hæstar tekjur og minna í krónum talið við þá sem eru með lægstar tekjur. Hér höfum við haft ákveðin stuðningstæki við húsnæði. Þeim hefur heldur fjölgað á undanförnum árum. Við erum með vaxtabótakerfið, leiðréttinguna sem var í framkvæmd á síðasta kjörtímabili, stuðning við kaup á fyrstu íbúð, nýtt fyrirkomulag húsnæðismála og leiguhúsnæðis sem ég nefndi áðan. Það var talsverð vinna unnin í aðdraganda allra þessara mála, sem var aukið samráð og stefnumótun um framtíðarsýn í húsnæðismálum. Ég verð að segja að margt gott kom út úr þeirri vinnu. Ég vitna sérstaklega til húsnæðisfrumvarpanna sem ég nefndi áðan, um uppbyggingu á leiguhúsnæði. En um leið finnst mér þurfa að hafa í huga almenna heildarsýn í stuðningi við séreignarstefnuna, þá er ég ekki að tala um leiguhúsnæði heldur séreignarstefnuna, þ.e. vaxtabætur sem skertust verulega á síðasta kjörtímabili og halda áfram að skerðast í tíð núverandi ríkisstjórnar, leiðréttingin og þetta fyrirkomulag. Verið er að gera grundvallarbreytingar á því hvernig við styðjum við þá sem vilja fara inn á séreignarmarkað. Um þær breytingar var ekki pólitísk sátt og skorti kannski á að sú ágæta vinna sem var unnin í samráðshópi og skilaði sér í húsnæðisfrumvörpunum á sínum tíma skilaði sér líka inn í þennan þátt húsnæðiskerfisins. Bent var á þegar málið var lagt fram að þetta væri í raun enn eitt stuðningskerfið við þá sem þurfa að afla sér húsnæðis og væri ekki til þess fallið að leysa vandann. Vandinn í raun er hinn gríðarlega óhagfellda launaþróun yngri kynslóða. Mér finnst mjög mikilvægt að við segjum hlutina eins og þeir eru. Þetta mál, eins og það var afgreitt síðast, eykur bilið á milli ungs fólks, fyrir utan hversu raunhæft það er að nokkur maður nái að safna sér fyrir útborgun út frá þeim hámarkstölum sem svo voru gefnar upp í frumvarpinu. Á það var bent að ef miðað væri við til að mynda miðgildi tekna mætti sjá að þessi stuðningur dygði vart til að kaupa íbúð á höfuðborgarsvæðinu. Hægt er að vitna til talna Hagstofunnar frá þessum tíma, í fyrra, en þá var miðgildi tekna eftir skatta, þ.e. ráðstöfunartekna ungs fólks á aldrinum 25–34 ára, 274.800 kr. á mánuði. Miðgildi ráðstöfunartekna næsta aldurshóps, 35–44 ára, var 306.000 kr. Við reiknum náttúrlega með að eitthvað hafi þessar tölur þokast upp á við, þótt þetta séu tölur frá því í fyrra. Það var bent á það í umsögn Alþýðusambandsins á sínum tíma þetta úrræði myndi ekki duga þeim heimilum sem væru með tekjur undir 600.000 kr. á mánuði til að safna sér fyrir útborgun í fyrstu fasteign. Hefði heimilið 700.000 kr. í samanlagðar mánaðartekjur tæki um átta ár að safna fyrir 20% útborgun í húsnæði sem kostaði 20 millj. kr. Ef safna ætti fyrir útborgun í 28 millj. kr. íbúð tæki það 11 ár. Það er öllum ljóst að á höfuðborgarsvæðinu eru engar íbúðir á 20 millj. kr. og varla neinar á 28 millj. kr. Að sjálfsögðu var eðlileg ábending að þetta fyrirkomulag dygði ekki til. Stóra málið í þessu er að við höfum sagt, eða ég hef sagt það og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að þetta frumvarp feli í sér ívilnanir og lagfæringar á því kerfi sem þegar hefur verið samþykkt af meiri hlutanum á þingi til að greiða fyrir málinu í gegnum þingið. Við getum þó ekki látið hjá líða að minna á að kerfið sem er verið að lagfæra hér, og þarf að lagfæra meira miðað við þær athugasemdir sem komu fram í ræðu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur og þarf að taka til skoðunar, var hins vegar ekki samþykkt í sátt, fyrst og fremst vegna þess hversu mismunandi það kemur sér fyrir ólíka tekjuhópa. Það er fjarri þeim markmiðum að stuðla að auknum jöfnuði í samfélaginu. Sem sérstakt úrræði til að styðja ungt fólk til kaupa á fyrstu fasteign má draga stórlega í efa að þetta fyrirkomulag dugi nokkrum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur kærlega fyrir ræðu hennar. Það er ágætt að rifja upp að það voru þrjú álit um þetta mál þegar það var flutt á sínum tíma. Þegar maður rennir í gegnum það sést að ekki er endilega verið að horfa á breytingar við málið sjálft heldur snýr það frekar að vangaveltum um hvort eitthvað annað gæti hentað betur til að koma til móts við ungt fólk. Eins og hv. þingmaður fór í gegnum í áliti sínu er einmitt rætt um svokallaða kynslóðareikninga, sérstaklega skýrslu sem unnin var fyrir fjármálaráðherra af Friðriki Má Baldurssyni og Axel Hall. Þar er sagt mjög skýrt að breytt hegðun ungs fólks, þar sem við höfum lagt aukna áherslu á að fólk mennti sig, klári framhaldsskólapróf, háskólanám, hafi leitt til þess að fólk stofnar fjölskyldur seinna, fer seinna inn á vinnumarkað og er þar af leiðandi með lægri tekjur í lengri tíma en hækkar síðan hraðar eftir að það er komið inn á vinnumarkaðinn. Ég held að ég sé ekki ósammála þingmanninum hvað það varðar. En ég mundi hins vegar vilja spyrja hana varðandi vaxtabæturnar. Ég hef frekar verið þeirrar skoðunar að styðja við fólk áður en það fer út í að taka lán, eins og með fyrstu kaupunum, en að við umbunum fólki fyrir að taka sem hæst lán, eins og vaxtabótakerfið gerir. Það er t.d. mjög harkaleg gagnrýni á hvernig fjölskyldum með háar tekjur er umbunað fyrir að skuldsetja sig mikið, eins og í bandaríska „vaxtabótakerfinu“. Sama gagnrýni hefur komið á vaxtabótakerfið á Íslandi. Er hv. þingmaður ekki sammála því sem m.a. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur bent á, að vaxtabæturnar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það sem ég er að segja um vaxtabótakerfið er að sú ákvörðun hefur verið tekin í gegnum fjárlög og tekjubandorminn sem þeim fylgir að hreyfa ekki skerðingarmörk vaxtabóta. Ég hefði viljað sjá öflugri umræðu á vettvangi Alþingis um það hvernig við ætlum að haga opinberum stuðningi við þá sem fara inn á séreignarmarkað líkt og rætt hefur verið talsvert mikið á Alþingi í sambandi við þá sem fara inn á leigumarkað. Við höfum forgangsraðað þeim sem fara inn á leigumarkað í stefnumótun okkar. Þar er sá hópur sem mest þarf á stuðningi hins opinbera að halda, hópurinn sem er tekjulægstur, fátækasta fólkið, fólkið sem býr við langmest óöryggi í húsnæðismálum. Mér finnst eðlilegt í ljósi þess að húsnæði eru mannréttindi, að hið opinbera komi að stuðningi við þá sem fara inn á séreignarmarkað með einhverjum hætti. Það er eðlilegt að það sé eitthvert þak á vaxtabótum og að við veltum fyrir okkur hvernig við getum náð fram markmiðum um jöfnuð í því kerfi. Það er hins vegar ekki eðlilegt að mínu viti að við séum komin með nokkur stuðningskerfi af hálfu hins opinbera án þess að sú umræða fari fram. Það sem mér fannst athugavert við þetta mál er að hér er sett fram nýtt kerfi, húsnæðisstuðningur við ungt fólk til að kaupa fyrstu íbúð, og ekki er hugað að þessum málum. Ég man vel eftir umræðum um þetta mál þar sem hæstv. ráðherra sem mælti fyrir því sagði: Að sjálfsögðu fá tekjuhærri einstaklingar fleiri krónur í vasann, þó það nú væri, þeir eru með hærri tekjur. Hér er grundvallarágreiningur um það hvernig við teljum að hlutverki hins opinbera eigi að vera háttað. Á það að vera til að styðja við þá sem þurfa á stuðningnum að halda? Hvernig náum við því svo fram í lagasetningu? Ég tel ekki að við náum því fram með þessu máli eða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið við fyrirspurninni. Það kom hins vegar ekki nægilega skýrt fram hvort þingmaðurinn væri sammála því sem komið hefur ítrekað fram, að meginþorri þeirra fjármuna sem farið hafa í greiðslu vaxtabóta hefur farið til tekjuhærri fjölskyldna. Í ljósi þess að í þeim lögum er ákveðið aldurshámark um nýtingu á séreignarsparnaði og í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu um kynslóðareikningana, er yngra fólkið líklegra til að vera með lægri tekjur og ætti að vera sá hópur sem við beindum skattalegum stuðningi að frá hinu opinbera til frekar en að eldri og miðaldra fólki, eins og við höfum verið að gera í gegnum vaxtabótakerfið þar sem við höfum greitt út mikla fjármuni. Að lokum. Ég veit að þingmaðurinn þekkir mjög vel til menntakerfisins eftir að hafa gegnt embætti menntamálaráðherra. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því hvaða áhrif það muni hafa á getu fólks til að eignast eigið húsnæði að við sjáum núna kynslóðir koma inn á húsnæðismarkaðinn sem eru með miklu hærri námslán en við höfum áður séð? Það tengist ekki síst gífurlegri aukningu á lánveitingum vegna skólagjalda hér innan lands. Menn hafa rætt það sífellt meira, t.d. í Bandaríkjunum. Það var risakosningamál í aðdraganda kosninganna þar þegar forsetaframbjóðandinn Bernie Sanders viðraði þessi sjónarmið. En bandaríski seðlabankinn hefur alla vega reiknað að það geti dregið hlutfallslega úr fjölda þeirra sem eignast húsnæði um einhver prósentustig eftir því sem þeir skulda meira í námslán. Það væri mjög áhugavert að heyra frá þingmanninum hvort hún hafi eitthvað velt þessu fyrir sér.

Herra forseti. Í fyrra mínu andsvari nefndi ég að helsta áhersla hreyfingar minnar hefði verið á stöðu leigjenda. Eðli máls er það tekjulægsti hópurinn. Eðli máls samkvæmt voru þeir sem fengu leiðréttingu á húsnæðislánum líka í tekjuhærri hópum því að það er fólkið sem á eignir í samfélaginu. Eðli máls samkvæmt fara vaxtabætur þá til tekjuhærri hópa en húsaleigubætur. Eigi að síður hafa þær tekið mið af tekju- og eignastöðu. Það sem ég geri athugasemd við er að þessi skerðingarmörk hafa í raun verið óbreytt og þeim haldið óbreyttum. Það er gert í gegnum tekjubandorm án þess að það sé hluti af heildstæðri sýn á húsnæðismarkað. Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefnir um námslán tek ég mjög undir það. Við sjáum mjög mikla aukningu úr til að mynda Lánasjóði íslenskra námsmanna til skólagjaldalána hér á Íslandi, ekki bara erlendis heldur er að minnsta kosti helmingur þeirra lána sem fer í skólagjöld til skóla á Íslandi, sem bætist ofan á framfærslulán. Það er áhyggjuefni. Ég vil minna á þær hugmyndir sem ég lagði fram á sínum tíma sem ráðherra, sem voru því miður aldrei kláraðar í þinginu en miðuðu að því að þeir sem lykju námi á tilteknum tíma fengju hluta höfuðstóls þeirra lána felldan niður. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessi lán verða mikil byrði á þessu unga fólki. Við sjáum mun hærri tölur, ekki síst í skólagjaldalán. Skólagjaldalánin tel ég að þurfi að ræða sérstaklega í stefnumótun um Lánasjóð íslenskra námsmanna og hvert eigi að stefna með þau. Upphaflega voru þau hugsuð fyrst og fremst til erlendra skóla þar sem lengi hafa verið skólagjöld við lýði. Ég nefni Bandaríkin og Bretland þar. En við sjáum talsverða aukningu á því efni hér á Íslandi og alls ekki einungis á háskólastigi heldur líka í fjórðaþreps-skólum. Það er umræða sem við þyrftum að eiga hér á þinginu. Það hnígur samt allt í sömu átt, 

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur reifað mörg af þeim atriðum sem ég ætlaði að koma aðeins inn á í umræðum um þetta mál. Ég ætla engu að síður að nota tækifærið og bæta þar aðeins við. Ég vil fyrst segja að þetta er nokkuð sérstakt frumvarp. Hér kemur fram bandormur fluttur af þingmönnum á síðustu dögum þinghaldsins, svona leiðréttinga-bjarga-í-horn bandormur gagnvart tveimur algerlega óskyldum lagaákvæðum. Annars vegar lögum um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð sem eiga að koma til framkvæmda 1. júlí nk. og hins vegar á lögum um opinber fjármál. Þetta er sem sagt nokkuð sérstakur kokteill. Vegna orðaskipta hv. framsögumanns og hv. þm. Eyglóar Harðardóttur um það hvort menn ættu að taka til betri skoðunar, þó að nokkuð sé um liðið, stöðu þeirra sem eiga um sárt að binda og fóru illa út úr erfiðleikaárunum eftir hrun, t.d. í þessu samhengi að skoða hvort þeir sem misstu íbúð á þeim tíma en vilja reyna íbúðarkaup aftur eða eignast íbúð aftur eigi að fá undanþágu og flokkast sem fyrstuíbúðarkaupendur og eigi rétt á svona stuðningi, finnst mér það koma mjög vel til greina. Þetta voru auðvitað ekki venjulegar aðstæður. Í sjálfu sér væri ekkert að því að núllstilla að því leyti til, að horfa fram hjá því þótt menn hafi átt íbúð sem þeir hafi svo misst á þessum tíma. En ég ætla þá að leyfa mér að minna á annan hóp í leiðinni sem væri alveg gráupplagt að þetta velviljaða fólk, fyrrverandi stjórnarsystkini í fráfarandi ríkisstjórn, tækju upp þráðinn með. Það er lánsveðshópurinn sem enn liggur óbættur hjá garði. Ég hef reynt að minna á hann og gerði allt síðasta kjörtímabil og enn nú, með t.d. fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra en því miður svaraði hann því nánast afdráttarlaust að það stæði ekki til að gera neitt fyrir þann hóp. Þar er nefnilega enn fólk sem er að berjast við að halda sínu húsnæði. Sumt af því hefur misst það, annað er enn að berjast við að halda sínu húsnæði og halda sínum lánum í skilum þannig að ekki sé gengið að veðum aðstandenda. Og þar er enn um að ræða fólk sem er yfirveðsett eða um 100% veðsett jafnvel þrátt fyrir umtalsverða hækkun fasteignaverðs á undanförnum misserum. Þar væri tilvalið fyrir fólk sem vill leita réttlætisins í þessum efnum að bera niður. Ekki skal standa á mér að leggja því lið. Það lá fyrir eins og kunnugt er samkomulag milli ríkisvaldsins og lífeyrissjóða á öndverðu ári 2013 um aðgerðir þar sem lífeyrissjóðirnir ætluðu að taka þátt í kostnaðinum, að vísu ekki mikinn en þó samt þannig að um munaði, en með það samkomulag var hins vegar aldrei neitt gert allt síðasta kjörtímabil og virðist ekki standa til að gera það heldur núna. Svo vil ég segja um þetta frumvarp að það er auðvitað ákveðið afsprengi aðgerðanna miklu sem menn kölluðu svo, heimsmetin, stundum var talað um móður allra kosningaloforða, þessar víðtæku ráðstafanir sem þáverandi ríkisstjórn gerði mikið með og hélt tignarlega blaðamannafundi út af. Fyrir kosningarnar 2013 áttu þetta reyndar að verða 350 milljarða afskriftir á skuldum heimilanna á kostnað hrægamma, en endaði í u.þ.b. 72 milljörðum úr ríkissjóði og svo þessu séreignarsparnaðarhliðarafkvæmi sem var náttúrlega að einhverju leyti til að þóknast Sjálfstæðisflokknum í þeim kaupskap. Ég hef allan tímann átt óskaplega erfitt með þetta mál. Það hefur farið alveg ofboðslega í mig að Alþingi Íslendinga skuli samþykkja andfélagslega löggjöf af þessu tagi. Ég var því að vona, vegna þess að þessu var lokað þannig á síðasta kjörtímabili að það tæki ekki gildi fyrr en 1. júlí, að ný ríkisstjórn myndi nota tímann til að endurskoða þetta. Það hefði hún svo sannarlega gert ef ekki hefðu verið sömu hægri haukarnir í henni áfram og voru í þeirri síðustu. Ég segi fyrir mitt leyti að ef ég hefði haft áhrif ríkisstjórnarmegin borðsins hefði ég bent á þetta mál sem eitt af því allra fyrsta sem ný ríkisstjórn ætti að setjast yfir og endurskoða og breyta. Til þess að hverfa frá því að styðja ungt fólk til fyrstu íbúðarkaupa? Nei. Til þess að gera það á sómasamlegan hátt. Gera það þannig að lágmarksjafnræði þegnanna væri virt. Því hér er sá ótrúlegi gjörningur á ferð að stuðningur beint úr ríkissjóði og frá sveitarfélögunum við fólk af almennum skatttekjum ríkis og sveitarfélaga er þeim mun meiri sem fólk hefur hærri tekjur. Þetta er eins og tekjuskatturinn væri öfugur. Það má jafna þessu við það. Að hæsta prósentan væri á lægstu tekjunum, svona 40% skattprósenta á fyrstu 200–300 þúsundköllunum, svo færi hún lækkandi niður í 30%, 20 og 15 og 10%. Það kemur þannig út. Stundum er talað um prógressífa, hlutlausa og regressífa nálgun í skattamálum af þessu tagi. Þetta er sem sagt andstæða prógressífrar nálgunar. Ótrúlegur gjörningur. Í þetta er verið að setja væntanlega einhverja allmarga tugi ef ekki hundrað milljarða króna af samtímaskatttekjum og væntum framtíðarskatttekjum ríkis og sveitarfélaga sem ella væru ef séreignarsparnaður, óskattaður, greiddist inn með venjulegum hætti og kæmi svo út sem andlag skattlagningar síðar. Þá má spyrja: Gott og vel, ef menn eru tilbúnir til að setja mikla fjármuni, tugi milljarða á tugi milljarða ofan, frá ríkissjóði og sveitarfélögum, í stuðning við fólk til fyrstu íbúðarkaupa, af hverju er það þá ekki gert, með almennum hætti? Að lágmarki þannig að allir, óháð tekjum, fengju sömu fjárhæð, en ekki tekjutengja þetta öfugt. Það er alveg ævintýraleg niðurstaða. Mér finnst ástæða til að rifja það upp, herra forseti. Það á ekki að falla í þagnargildi. Svona ævintýralega var frá þessu gengið. Auðvitað bætir ekki úr skák að á sama tíma er verið að gera vaxtabótakerfið að nánast engu. Ég kannast ekki við þau vísindi að vaxtabótakerfið undanfarin ár hafi aðallega verið stuðningur við tekjuhátt fólk. Ég held að það sé bara akkúrat öfugt. Ég man ekki betur en að strax eftir hrunið hafi vaxtabótakerfinu og útfærslu þess verið breytt þannig að stuðningurinn væri í meira mæli tengdur við lægstu laun. Hann var aukinn þannig. Skerðingin var síðan á meðal- og hærri tekjur, og þeir fjármunir fluttir inn í aukinn stuðning við þá tekjulægstu. En vaxtabótakerfið er auðvitað að verða að engu. Í núverandi ríkisfjármálaáætlun er boðað að mörkin séu fryst út tímann, sem aftur þýðir að sjálfsögðu að tekju- og eignarskerðingarákvæði gildandi laga munu halda áfram að minnka greiðslur vaxtabóta. Er það ekki bara allt í lagi? segja sjálfsagt einhverjir. Eru ekki vaxtabætur vondar? Hvetja þær ekki til að menn skuldsetji sig? Ja, snýst þetta ekki aðallega um að reyna að mæta því ófremdarástandi sem er í húsnæðismálum og alveg sérstaklega hjá tekjulægra fólki? Ég tek að sjálfsögðu undir það með formanni mínum að menn eiga sérstaklega að beina sjónum að leigjendum og styðja við þá. Það má segja að eitt af því fáa sæmilega jákvæða sem gerst hefur í þessum efnum séu lögin um almennar íbúðir, svo langt sem þau ná. En því miður eru það aðeins 2.300 íbúðir á löngu árabili. Svo kemur í ljós að það er ekki einu sinni gert ráð fyrir nægjanlegu fjármagni til að standa við það í fjármálaáætlun, sem við tökum betur til umræðu einhvern tíma síðar í vor eða sumar, herra forseti. Einfaldlega vegna þess að nú liggja fyrir rauntölur frá árinu 2016 og þá kemur í ljós að þessir 3 milljarðar á ári duga ekki til að byggja þær 600 íbúðir sem menn höfðu reiknað með. Það vantar verulega upp á það. Þess vegna mun þurfa talsvert meiri peninga til að standa við þau áform. En það mál er mjög jákvætt. Og hvernig er staðið að því? Með stofnframlögum ríkis og sveitarfélaga. Það eru reiddir fram fjármunir frá ríki og sveitarfélögum beint inn í byggingu eða kaup hinna almennu íbúða þannig að leigan geti verið sem því nemur lægri. Væri þá ekki hægt að spegla það fyrirkomulag yfir í séreignarstefnuna og segja: Við reiðum svo fram tiltekna fjárhæð beint frá ríki og sveitarfélögum sem fá tekjur af séreignarsparnaði þegar kaupin eru komin á? Eðli málsins samkvæmt væri það strax meiri stuðningur, eftir því sem íbúðin er ódýrari. Föst fjárhæð. Og almennt verður tekjulægra fólk að sætta sig við að kaupa heldur ódýrara húsnæði en stærra. Bara strax þannig væri allt annar svipur á málinu. Þannig stuðningur er vel þekktur í sumum nálægum löndum. En ég held að engum hafi dottið í hug að smíða félagslegan píramída á hvolfi og hafa aðstoð af þessu tagi frá hinu opinbera, ráðstöfun skattfjár í stuðning við fyrstu íbúðarkaupendur þannig að hún sé þeim mun meiri eftir því sem tekjur þeirra eru hærri og aðstæður betri. Nú er staðan þannig að sennilega hefur sjaldan ef nokkru sinni verið jafn erfitt fyrir ungt og sérstaklega tekjulágt fólk að komast yfir eigin húsnæði. Það er af nokkrum ástæðum. Hér hefur verið nefnt að því miður erum við í þeim sporum eins og mörg nálæg lönd að yngri aldurshópar hafa ekki fengið hlutfallslega jafn miklar kjarabætur í kjaraþróun undanfarinna áratuga, 20–30 ára, eins og eldri aldurshópar. Við erum í sömu stöðu. Það sýna rannsóknir. Það eitt ætti að vera okkur áhyggjuefni. Við erum að tapa fólki úr landi og allt það. Í öðru lagi er það svo að sá kostur að búa í sæmilega viðráðanlegu leiguhúsnæði fyrstu árin og leggja fyrir á meðan til að reyna að eignast sitt fyrsta húsnæði er ekki í boði hér, vegna þess að það er dýrara að leigja en að borga af meðaldýrri íbúð. Menn sitja fastir í þeim vítahring að geta ekki staðist kröfur um útborgun eða greiðslumat til eigin kaupa, sem kannski myndi þýða greiðslubyrði upp á 130–150 þús. kr. á mánuði, en ef þeir þurfa að leigja mega menn kallast heppnir ef þeir sleppa með 200 þús. kall. Þetta er svona. Og þetta frumvarp og reyndar að mínu mati líka skerðingarnar á vaxtabótakerfinu eru að auka gliðnunina í þessum efnum, milli þeirra tekjuhærri og betur settu og hinna sem eru það ekki. Hver verður og er niðurstaðan almennt núna þegar ungt fólk er að reyna að kaupa sér íbúð? Það getur það ef það á efnaða aðstandendur. Er það þannig sem við viljum hafa það? Ætlum við að kyngja því og sætta okkur við það? Að eina leiðin fyrir ungt fólk til að eignast eigið húsnæði sé ef það er svo heppið að eiga foreldra sem geta hlaupið undir bagga? Auðvitað gera menn það, þeir sem það geta og vilja. Það er allt í góðu lagi með það. En við viljum ekki hafa það þannig að hinir eigi engra kosta völ. Þetta frumvarp hjálpar ekki til í þeim efnum. Það eykur á aðstöðumuninn og er auðvitað algerlega yfirgengilegt. Það sem á að gera er að taka áætlaðan kostnað ríkis og sveitarfélaga vegna þessa fyrirkomulags og umreikna hann yfir í u.þ.b. það sem við gætum lagt til allra fyrstu íbúðarkaupa á ári hverju næstu tíu árin og haft það fasta fjárhæð. Þá er hægt að mætast þar. Sjálfstæðismönnum er annt um séreignarstefnuna sína og allt í lagi með það. Ég hef ekkert á móti því að það sé stuðningur við þá sem vilja fara þá leið. En hann á þá að vera á einhverjum sómasamlega frambærilegum félagslegum forsendum en ekki svona. Varðandi breytingarnar á lögum um opinber fjármál, svo maður gleymi nú ekki hinum hluta bandormsins, forseti, ég veit að flutningsmenn eru svo stoltir af þessu hugverki sínu, þessum glæsilega bandormi sem þeim tókst að semja á vordögum, ætla ég svo sem ekki að gera mikla athugasemdir. Ég ímynda mér að þetta séu réttar viðbárur sem hér eru fram færðar fyrir því að ekki komi nein ársskýrsla í ár. En það er það sem breytingin þýðir, ef ég les rétt í þetta. Þetta lítur svolítið út eins og þarna sé bara verið að færa til dagsetningar en þýðir væntanlega að það kemur aldrei nein samanburðarskýrsla í ár. Hún kemur ekki fyrr en 1. júlí að ári. Menn segja það vera vegna þess að framsetningin í gamla og nýja kerfinu sé ekki sambærileg og þar af leiðandi ekki forsendur til að birta skýrsluna. En það er ekki þar með sagt að menn hefðu ekki getað skilað einhvers konar skýrslu með að sjálfsögðu öllum fyrirvörum um að samanburður væri erfiðari við þessar tilteknu aðstæður á þessu eina ári en hann verður svo síðar meir. Mér finnst ekki alveg sjálfgefið að það þurfi að gefast algerlega upp við þetta og að engin grein verði gerð fyrir framvindu mála með þeim hætti sem síðan er ætlunin að sé ársfjórðungslega og árlega á grunni laganna um opinber fjármál.

Þingmálið er íslenska og síðasti ræðumaður talaði um prógressífa skattheimtu, sem Google segir mér að hægt væri að þýða sem framsækna skattheimtu. Þingmaðurinn reisir hnefann en er ekki reiður yfir því, hann er mjög ánægður með það, þannig að það sé rétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni kærlega fyrir ræðuna og kem fyrst og fremst hér upp til að svara því sem þar kom fram um að hann kannaðist ekki alveg við þær tölur sem ég nefndi varðandi vaxtabótakerfið. Ég skal senda honum tengil á skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem kom út í nóvember 2015, en þar er talað um að árið 2013 hafi 13% heimila fengið vaxtabætur og meðaltalsgreiðslan á því ári hafi verið 286.000 kr. Meðaltal tekna heimilanna var þá 6,1 millj. kr., en teygði sig hins vegar alla leið upp í 19,8 millj. kr. í heildartekjum. Þá erum við komin, held ég, ansi vel upp fyrir það sem almennt teljast vera meðaltekjur heimila. Þar tekur sjóðurinn undir hugmyndir, sem komu fram í starfshópnum um framtíðarskipan húsnæðismála og voru kynntar í húsnæðishópi sem starfaði þegar hv. þingmaður var fjármálaráðherra sjálfur, um sameiningu á vaxtabótakerfi og húsnæðisbótakerfi í eitt kerfi, þar sem horft væri á heildarstöðu heimilanna varðandi tekjur og aðra stöðu frekar en það hversu mikið fólk væri að skuldsetja sig. Varðandi fjármálaáætlunin eigum við eftir að sjá hvernig það gengur fyrir sig að menn séu enn að skoða möguleikann á því að búa til heildstætt kerfi húsnæðisbóta. Ég vil líka taka eindregið undir með þingmanninum um mikilvægi þess að haldið verði áfram að byggja upp almenna íbúðakerfið. Ég er mjög ósátt við þann hluta fjármálaáætlunar þar sem í ljós kemur að menn horfast ekki í augu við það að eins mikilvægt og það er að hjálpa fólki til að eignast húsnæði, ef það hefur áhuga á og getu til, 

Herra forseti. Við tökumst betur á við það. Ég gerði umsögn um þá málaflokka sem snúa að velferðarnefnd og sendi yfir í fjárlaganefnd og tók þar sérstaklega fyrir húsnæðisstuðninginn og þá þætti og gagnrýndi mjög og dró fram þá vöntun sem mér sýnist vera á fjármögnun, þó bara þeirra áforma sem menn lögðu upp með um 2.300 íbúðir. Varðandi vaxtabæturnar og fjármálaáætlun er eingöngu orðalag af því tagi að viðmiðunarfjárhæðir verði frystar. Við vitum hvað þýðir. Það þýðir að vaxtabæturnar þróast á næstu árum á þann veg að þær verða enn harkalegri, bara alger láglaunauppbót, en teygi sig minna upp í lægri meðallaun eða meðallaun og sama þróun virðist vera boðuð í barnabótunum. Það kemur mér ekkert á óvart þó að þessi tónar komi frá AGS. Ég hef lengi vitað að þeir vilja helst að þessi kerfi séu algjör fátækrahjálp, einhverjir smáaurar í fátækrahjálp handa allra, allra, allra verst setta barnafólkinu og allra, allra, allra verst settu íbúðareigendunum. Ég er ekki þar. Við getum alltaf diskúterað og rætt hvernig þetta eigi að deyja út með hækkandi tekjum eða vaxandi eignum. Þannig er þetta, ekki satt? Þetta er bæði eigna- og tekjutengt og smádeyr út eftir því sem staða manna batnar í þeim efnum. Það má alltaf diskútera. En varðandi barnabæturnar sérstaklega finnst mér það fráleit nálgun að þær eigi að breytast í örlitla fátækrahjálp fyrir allra, allra verst setta barnafólkið í landinu. Ég sætti mig ekki við slíkt og hefði haldið að unnendur séreignarstefnunnar vildu halda í vaxtabótakerfi sem létti undir með tekjulægra fólki sem ætlar þó og vill reyna að eignast húsnæði. Þess vegna hef ég aldrei almennilega skilið það að Sjálfstæðisflokkurinn skuli djöflast svona á því. Ég hélt að hann myndi líta á það sem hluta af varðstöðunni um séreignarstefnuna að hjálpa aðeins til í vaxtabótum en vera kannski tregari í taumi varðandi húsaleigubætur.

Virðulegi forseti. Það voru líka önnur atriði sem ég stoppaði aðeins við í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég tel mikilvægt að hafa í huga að tölur sem ég óskaði sérstaklega eftir að væru teknar saman og birtar reglulega, og Þjóðskrá hefur verið að gera það, snúa að því að fylgjast með fjölda fyrstu kaupenda. Við sjáum að hlutfall fyrstu kaupenda er komið langt upp fyrir síðustu tölur, sem voru mældar fyrir hrun, og eru orðnar mjög sambærilegar og þekkist í löndum víða í kringum okkur. Það er því greinilegt að fólk er að kaupa húsnæði, en vandinn hefur hins vegar verið sá að við höfum ekki byggt nægilega mikið af húsnæði. Ég vil líka ítreka það sem ég sagði hér, og ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það, um það hversu mikilvægt er að við höldum áfram að setja fjármuni inn í almenna íbúðakerfið. Þó að um sé að ræða samkomulag við verkalýðshreyfinguna miðað við fimm ára tímabil þurfum við að halda áfram uppbyggingunni. Með þeirri hækkun sem hefur verið að koma núna, í ljósi hækkandi verðs, meiri byggingarkostnaðar, horfum við til þess að árlega ætti heildarfjárfestingin að vera í kringum 16 milljarða. Ef við tökum það þá yfir þetta fimm ára tímabil eru það í kringum 80 milljarðar. Ef við bætum síðan við tveimur milljörðum sem var bætt í árlega varðandi húsaleigubæturnar þá horfi ég til baka og hugsa að þar höfum við einmitt verið að huga að öllum heimilum, ekki bara þeim sem eru með eigið húsnæði heldur líka þeim sem eru leigjendur. Það er það sem mér hefur fundist eitt af því sorglegasta við fjármálaáætlunina að þar kom skýrt fram yfirlýsing stjórnvalda um að þau ætli að hætta því þegar samkomulagið rennur út. Það eru stór mistök.

Herra forseti. Vissulega er það rétt að við höfum séð nokkra fjölgun fyrstuíbúðarkaupa. Við skulum fagna því varlega að við séum þar með komin í eitthvert jafnvægi í þessum efnum. Við skulum ekki gleyma uppsöfnuninni og þörfinni sem hlóðst upp og að við erum búin að hlaða upp árgöngum, heilum árgöngum, inni á heimilum foreldra sinna. Þannig að vonandi verður eitthvert tímabil þar sem hlutfall fyrstu kaupa fer talsvert hátt og kannski lækkar svo og leitar jafnvægis aftur. Það þarf eiginlega að gerast ef þessi hlutföll eiga til langs tíma að halda sér sæmilega. Ég bakka ekki með það eina tommu að aðstöðumunurinn er að vaxa og lög af þessu tagi auka á hann af ástæðum sem ég hef þegar rökstutt. Ég er sammála hv. þingmanni, og við erum það, að það er gríðarlega mikilvægt að menn haldi að minnsta kosti dampi hvað varðar byggingu 600 íbúða eða svo á ári hverju í almennu leiguíbúðakerfi sem er viðráðanlegt og hugsað til þess að mæta þörfum þeirra tekjulægri, tveggja tekjulægstu fimmtunganna, eins og frá því var gengið. Fyrir því eru svo ótal margar ástæður, m.a. þær sem við höfum verið hér að ræða. Það dregur aðeins aftur úr aðstöðumuninum og menn eiga þó þann kost á sæmilega viðráðanlegu leiguhúsnæði, sá hluti hópsins. Það er vegna þess að við sjáum líka ýmsa þróun hér sem ég tel að sé mjög mikilvægt að vinna móti, búa til jafnvægi á móti. Það er innrás fasteignafélaganna, gróðafélaganna, inn á íbúðaleigumarkaðinn. Þau eru að því til að ná sér þar í arð. Þeim mun mikilvægara er að sjálfseignarstofnanir og aðrir slíkir bjóði þá upp á valkosti á móti. Það er vöxtur ferðaþjónustunnar og nú má ég ekki, eftir þessa aðvörun forseta, segja það á erlendu máli sem ég ætlaði að segja - eigum við þá ekki að þýða það LoftBogB, þ.e. að íbúðir sem eru leigðar út í LoftBogB 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp um stuðning til kaupa á fyrstu íbúð og fleira. Það er ýmislegt fleira í pakkanum, en eins og fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna er hér um að ræða breytingar á máli sem lagt var fram á síðasta kjörtímabili í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Í frumvarpinu um fyrstu fasteign var kveðið á um þrjár leiðir sem rétthafi eða sá sem nýtir sér úrræði getur valið á milli við ráðstöfun á viðbótariðgjaldið. Þær eru: Heimild til úttektar á uppsöfnuðu viðbótariðgjaldi til kaupa á fyrstu íbúð; heimild til að ráðstafa viðbótariðgjaldi inn á höfuðstól láns sem tryggt er með veði í fyrstu íbúð yfir tíu ára samfellt tímabil og að lokum heimild til að ráðstafa viðbótariðgjaldi sem afborgun inn á óverðtryggt lán sem tryggt er með veði í fyrstu íbúð sem greiðsla inn á höfuðstól þess. Í greinargerð og kynningu með því frumvarpi sem lagt var fram á síðasta kjörtímabili og samþykkt á Alþingi, kom fram að á árunum 2005–2014 jókst hlutfall ungs fólks á leigumarkaði verulega, eða úr 12% í 31%. Jafnframt kemur fram í greinargerð og kynningu að fólk á aldrinum 25–29 ára sé mun líklegra til að búa í foreldrahúsum nú en fyrir áratug. Þetta eru tölur frá því fyrstu fasteignafrumvörpin voru í efnislegri vinnslu á síðasta kjörtímabili. Eftirspurn eftir minni íbúðum hafði aukist mikið á árunum á undan með tilheyrandi verðhækkunum á húsnæði en minnstu eignirnar höfðu hækkað hlutfallslega mest og rúmlega tvöfalt meira en sérbýli frá árinu 2009. Þessar aðgerðir um kaup á fyrstu fasteign eiga að stuðla að heilbrigðari skuldahlutföllum heimila og auka getu til fjárfestingar í fyrstu fasteign samhliða því að styðja við peningastefnuna með því að draga úr vægi verðtryggðra lána. Valfrelsi var þá lykilatriði og heimild til nýtingar skattfrjáls séreignarsparnaðar vegna kostnaðar af fyrstu fasteign er óháð lánsformi. Þetta úrræði stóð öllum til boða sem greiddu eða myndu greiða í séreignarsparnað á þessum tíma og höfðu ekki átt íbúð áður. Með samþykkt þessara laga á Alþingi, sem ég hef verið að vitna til, um kaup á fyrstu fasteign, var lagt til að úrræði sem voru þá þegar í gildi um nýtingu séreignarsparnaðar til lækkunar á höfuðstól fasteignalána yrðu framlengd um tvö ár. Þar var lagt til að einstaklingum, sem þegar höfðu hafið uppsöfnun á iðgjöldum til öflunar á íbúðarhúsnæði til eigin nota á grundvelli núgildandi ákvæðis til bráðabirgða í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða en höfðu ekki nýtt sér heimild fyrir 1. júlí 2017, yrði heimilað að flytja áunnin réttindi sín og nýta þau á grundvelli frumvarpsins ef um kaup á fyrstu íbúð væri að ræða. Jafnframt var lagt til að rétthöfum sem þegar hefðu nýtt sér á grundvelli umrædds ákvæðis til bráðabirgða og eftir atvikum ráðstafað iðgjöldum inn á höfuðstól fasteignaveðlán sem tekið var í tengslum við öflun á íbúðarhúsnæði yrði heimiluð áframhaldandi nýting á viðbótariðgjaldi sínu til greiðslu inn á lánið uns tíu ára samfellda tímabili frumvarpsins væri náð. Heimildin tók til þeirra sem voru að kaupa sitt fyrsta húsnæði. Helstu efnisþættir lagabreytinganna á þessum tíma í lögum um kaup á fyrstu íbúð eru þau að stuðningurinn er við þá sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Það úrræði gildir í tíu ár samfellt og heimilar ráðstöfun séreignarsparnaðar sem safnast hefur upp á tilteknu tímabili til að kaupa sína fyrstu íbúð. Úrræðið heimilar ráðstöfun séreignarsparnaðar inn á fasteignalán sem tryggt er með veði í fyrstu íbúð eða tekið vegna kaupanna. Úrræðið heimilar ráðstöfum séreignarsparnaðar til afborgunar á óverðtryggðu láni inn á höfuðstól láns sem tryggt er með veði í húsnæði. Séreignarsparnaður sem nýttur er með greiðslu inn á höfuðstól lána eftir atvikum sem afborgun vegna kaupa á fyrstu íbúðum er skattfrjáls. Virðulegur forseti. Í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokksins var mikið lagt upp úr því að landsmenn hefðu val um búsetuform. Þess vegna var unnið að því að koma fram með frumvarp um fyrstu fasteign til að hjálpa fólki að kaupa sér húsnæði. Lögð voru fram frumvörp og samþykkt frumvörp sem orðin eru að lögum til að styrkja stöðu húsnæðissamvinnufélaga. Einnig voru samþykkt lög um almennar leiguíbúðir sem höfðu það að markmiði að auka öryggi á leigumarkaði og var það í fullu samræmi við aðgerðir ríkisstjórnarinnar á þessum tíma, sem var að hugsa um öll heimili, sem sagt leiguheimilin, eða fjölskyldur á leigumarkaði, fjölskyldur sem byggju í húsnæðissamvinnufélögum og fjölskyldur eða einstaklinga sem byggju í eigin húsnæði. Lögin um almennu leiguíbúðirnar voru risastórt mál. Kveðið var á um 2.300 íbúðir á ákveðnu tímabili. Hér var um að ræða stærstu skref sem stigin höfðu verið í áratugi í að byggja upp leiguíbúðarkerfi hér á landi til að auka öryggi á leigumarkaði og tryggja að fólk þyrfti ekki alltaf að vera að flytja. Einnig voru gerðar mjög miklar breytingar á húsnæðisbótakerfinu á síðasta kjörtímabili þar sem húsnæðisstuðningurinn var þá miðaður við fjölda heimilismanna, og fylgdu frítekjumörkin einnig fjölda heimilismanna. Með þessum frumvörpum um húsnæðisstuðninginn var farið í þá átt að jafna húsnæðisstuðninginn, þessi tvö ólíku form sem eru vaxtabætur og voru húsaleigubætur. Eins og fram hefur komið í ræðum, m.a. hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur, vorum við með frumvarpinu um fyrstu fasteign einnig að reyna að horfa til þess hóps sem áður hefur átt fasteign en missti húsnæði sitt í efnahagshruninu. Það tókst ekki í þeirri vinnu sem við fórum í á síðasta kjörtímabili, því miður. Því við urðum m.a. að sjá hvernig það úrræði sem við ræðum hér, fyrsta fasteign, og breytingar á því myndu virka í raun. Síðan kom fram í orðum hv. þm. Óla Björns Kárasonar, flutningsmanns þeirrar tillögu sem við ræðum hér, að þetta væri eitt af þeim atriðum sem hann væri til í að skoða í meðförum þess í nefndinni. Ég fagna því verulega að það sé vilji til þess hjá flutningsmönnum þessa frumvarps að skoða hvernig við getum komið til móts við þá einstaklinga sem misstu eignir sínar og vilja komast inn á séreignarmarkaðinn að nýju. Ég vil hvetja hv. þingmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að skoða þetta mjög vel í vinnslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útlendinga er varðar skiptinema í framhaldsskólum. Frumvarpið er ein grein, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Heimilt er að veita erlendum skiptinemum dvalarleyfi samkvæmt ákvæði þessu að uppfylltum skilyrðum 2. mgr. komi þeir til landsins á vegum viðurkenndra skiptinemasamtaka og má þá víkja frá aldursskilyrðum 1. mgr. og skilyrði um að nám sé á háskólastigi.“ Hér er bætt við heimild til að veita erlendum skiptinemum dvalarleyfi ef þeir koma til landsins á vegum viðurkenndra skiptinemasamtaka og víkja þá frá skilyrðinu sem er í lögunum í dag um 18 ára aldurstakmark enda er alveg ljóst að skiptinemar sem koma á vegum slíkra samtaka eru oft á aldrinum 16–18 ára. Það liggur ljóst fyrir að vilji löggjafans stóð ekki til að víkja frá fyrri framkvæmd varðandi skiptinema sem hingað koma til dvalar og náms í framhaldsskólum, en í athugasemdum við frumvarpið um lög um útlendinga kemur einmitt fram að ekki sé um að ræða neina breytingu frá núverandi fyrirkomulagi. Þar segir einnig að orðið nám þýði samfellt nám á háskólastigi, þar getur nám á framhaldsskólastigi auðvitað ekki fallið undir. Því er nauðsynlegt að gera breytingu og kveða skýrt á um heimild til útgáfu dvalarleyfis fyrir skiptinema sem koma hingað til landsins á vegum viðurkenndra skiptinemasamtaka og stunda fullt nám í framhaldsskólum. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég held að erfitt sé að segja að ég sé í andsvari við hv. þingmann þar sem ég er einn af flutningsmönnum málsins sem nefndarmaður í allsherjar- og menntamálanefnd. En ég vildi hins vegar gjarnan koma hingað upp og fá að heyra afstöðu formanns allsherjar- og menntamálanefndar varðandi atriði sem ég nefndi þegar við vorum að afgreiða málið úr nefnd um hvaða aðra þætti hún teldi ástæðu til að skoða um breytingar á útlendingalöggjöfinni og kannski afmarka aðeins, því að þetta er náttúrlega stór löggjöf, það sem snýr sérstaklega að því hvað við getum gert meira til þess að stuðla að því að ungt fólk komi hingað til lands annaðhvort, eins og hér er verið að tala um, sem skiptinemar eða jafnvel til starfa tímabundið. Það voru sett inn ákveðin ákvæði sem áttu að opna fyrir svokallaða „working holiday“-samninga við önnur lönd. Við höfum verið langt á eftir nágrannaþjóðunum okkar varðandi það að gera slíka samninga - ég held að ekki sé einn einasti samningur sem enn þá hefur verið gerður meðan allt í kringum okkur eru þjóðir með samninga t.d. við Ástralíu og Nýja-Sjáland - sem gæfu ungmennum í þeim löndum tækifæri til þess að fara og vinna tímabundið og koma svo aftur. Að sama skapi gætu Ástralir og Nýsjálendingar komið hingað. Síðan er annað atriði sem ég held að mikilvægt væri fyrir nefndina að fara vel yfir með ráðuneytinu, að vinsælli hluti af þeim breytingum sem voru gerðar á útlendingalögunum sneri að því að verið var að útvíkka möguleika fólks á því að koma hingað og vinna, sem er þá utan EES-svæðisins. Nú höfum við séð og heyrt og lesum dags daglega um ástandið í stjórnmálunum í Bandaríkjunum. Það hefur einmitt heyrst að töluverður áhugi sé, t.d. úr fræðasamfélaginu í Bandaríkjunum, á að skoða það að flytja til annarra landa sem eru þá kannski frjálslyndari í skoðunum og frjálslyndari samfélög. Kanadamenn hafa aðeins fundið fyrir þessu. Mig langar að spyrja hvort þetta væri eitthvað sem hægt væri að skoða betur, hvað við gætum gert 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hér erum við auðvitað að ræða bara um örlitla breytingu sem átti ekki að þurfa á að halda, en það getur auðvitað gerst í svona mikilli vinnu og svona breiðri samstöðu þegar við breyttum heilli löggjöf á þann hátt og gert var við útlendingalögin á síðasta kjörtímabili. Varðandi meiri breytingar sem hv. þingmaður kemur inn á er ég mjög jákvæð fyrir þeim þótt ég telji það ekki nauðsynlegt að vaða í þær strax. Ég held að mjög mikilvægt sé að fá reynslu á þessi lög, en við þurfum að vera mjög opin fyrir því að standa jafnfætis öðrum löndum við að fá hingað ungt fólk, þá sérstaklega eins og hv. þingmaður nefnir, úr fræðasamfélaginu. Ég er reiðubúin til að vinna að því að betrumbæta það með hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur kærlega fyrir svar hennar. Ég kannast svo sem við að það getur verið nauðsynlegt að gera smávægilegar breytingar sem hefðu jafnvel getað haft miklar afleiðingar á löggjöf. Þess vegna var góð samstaða í nefndinni um að afgreiða þessa breytingu þannig að skiptinemar á aldrinum 16–18 gætu haldið áfram að koma hingað til Íslands, kynnst okkur og hugsanlega sest að hér. Ég vonast til þess að allsherjar- og menntamálanefnd muni hvetja ráðuneytið áfram til þess að fara vel yfir, í samstarfi við velferðarráðuneytið sem farið hefur með atvinnuleyfin, hvaða tækifæri eru í þessari stöðu, hvað við getum gert til þess að laða fólk hingað til lands sem gætu eflt háskólasamfélagið og gætu svo sannarlega stutt vel við þá nýsköpunarsprota sem hér eru. Eins varðandi það sem snýr að yngra fólki, að við gætum ýtt á að það verði möguleiki á því að gera svokallaða „working holiday“-samninga. Í því sambandi hef ég þegar nefnt tvö lönd, Ástralíu og Nýja-Sjáland, og ég veit að menn voru að skoða Japan og voru komnir ansi vel áleiðis varðandi það. Það væri örugglega mjög heillandi fyrir ungt fólk að fara þangað og kynnast mjög ólíkri menningu í stórkostlegu samfélagi. Sömu mál voru rædd við Kanadamenn. Þannig að við nýtum okkur þau tækifæri sem eru bæði innan Evrópu og víðar í heiminum, til að kynnast öðrum menningarheimum, og þeir einstaklingar, borgarar þeirra landa geti þá komið hingað líka.

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir að opna þessa umræðu af því að ég held að við höfum bætt margt með útlendingalögunum sem sett voru á síðasta kjörtímabili. Ég held að við þurfum að fylgjast grannt með því hvernig þau virka. Þar opnuðum við á ýmsa fleiri þætti, sérfræðinga og annað. Við þurfum núna að einbeita okkur meira að ungu menntafólki. Ég er spennt fyrir því að taka þá umræðu. Auðvitað getur hv. allsherjar- og menntamálanefnd rætt þessi mál, og kannski er raunsærra að gera það í upphafi nýs þings í haust, þ.e. að ræða hvaða skref við myndum mælast til að ráðuneytin tækju þegar þessi mál verða skoðuð og hvaða skref við gætum tekið fljótt varðandi samninga sem þessa. Það er öllum ljóst að það er jákvætt fá meira af ungu fólki hingað sem getur gert samfélagið fjölbreyttara og gagnast okkur mikið í háskólasamfélaginu og annars staðar. Við skulum öll vera jákvæð gagnvart því. Ég þakka þingmanni fyrir þetta innlegg.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingar á lögum um útlendinga frá allsherjar- og menntamálanefnd. Ég var reyndar ekki viðstaddur þann fund nefndarinnar þar sem málið var afgreitt en ég er eðli máls samkvæmt fylgjandi því þar sem verið er að leiðrétta misbresti í gildandi lögum. Mig langar hins vegar að víkja aðeins að þeirri staðreynd að í þriðja sinn síðan ég settist á þing, sem var bara fyrir sjö mánuðum, erum við að breyta þessum lögum vegna einhverra leiðréttinga. Við settum inn bráðabirgðaákvæði rétt fyrir jól. Stuttu eftir að þing kom saman kom ráðherra með frumvarp þar sem tilgangurinn var að leiðrétta prentvillu, eins og hún sagði. Núna erum við enn að leiðrétta mistök sem urðu við setningu þessara heildarlaga, sem eru nú ekki einu sinni orðin ársgömul. Það fær mann til að setja spurningarmerki við gæði lagasetningar. Ég var á fyrirlestri hjá Hauki Arnþórssyni stjórnsýslufræðingi um daginn þar sem hann var búinn að taka saman tölur um þetta. Einn af þeim mælikvörðum sem honum sýndist vera hægt að beita til að meta gæði lagasetningar var að skoða hversu oft lögum væri breytt á fyrstu árum eftir setningu þeirra. Ég efast um að Haukur myndi gefa okkur mjög háa einkunn fyrir að vera núna að leiðrétta heildarlög um útlendinga í þriðja skiptið. Svo er þetta ekki einu sinni eina dæmið. Eins og ég segi er ég búinn að vera hérna í sjö mánuði og get nefnt nokkur. Án þess að hugsa sérstaklega lengi um það detta mér í hug lög um dómstóla, sem við þurftum að breyta hér fyrr í vetur og erum núna aftur með frumvarp um á þingi. Í bæði skiptin erum við að breyta lögunum vegna þess að lögin tóku einhvern veginn ekki nógu vel utan um það kerfi sem innleiða átti með nýju millidómsstigi, Landsrétti. Það er ekki mjög uppörvandi að verið sé að innleiða annaðhvort nýja heildarlöggjöf eða nýtt millidómsstig og svo eftir á áttar þingið eða ráðuneytið sig á að breyta þarf kerfinu af því að það gleymdist að gera ráð fyrir því að nefnd um hæfi dómara hefði lagastoð til að meta hæfi umsækjenda um stöður hjá Landsrétti. Það gerðum við núna fyrr á árinu. Eða eins og hér, þar sem einhvern veginn gleymdist óvart að hugsa um þann hóp sem hefur árum saman fengið dvalarleyfi á Íslandi en féll einhvern veginn á milli skips og bryggju. Svo ég sé ekki bara að berja á innanríkis- og nú dómsmálaráðuneytinu má nefna önnur dæmi, frumvörp um skógrækt og landgræðslu, sem við bentum á við 1. umr. að hefðu skolast það hressilega til að greinargerð við frumvarp um skógrækt vísaði til þess að hér værum við að fjalla um lög um landgræðslu, og svo öfugt. Þannig að enn fjarar undan - ég ætla ekki að segja trausti, en ég fyllist ekki öryggiskennd þegar ég fæ í hendurnar stóra lagabálka og veit að innan árs verðum við mögulega búin að þurfa að grípa í taumana þrisvar, eins og í þessu tilviki, til þess að laga mistök sem gerð voru einhvers staðar á leiðinni, komust í gegnum ráðuneyti og þing án þess að þeirra yrði vart. Hver lausnin er veit ég ekki. Lög um útlendinga eru t.d. 125 greinar þannig að það er kannski eðlilegt að tekið hefði langan tíma að villuprófa þau. Innleiðing Landsréttar í lög um dómstóla er líka flókið verkefni. Við þurfum kannski að vanda okkur betur. Við þurfum að styrkja samtalið milli ráðuneyta og þings. Við þurfum að efla sérfræðikunnáttu innan þingsins til að rýna þá lagabálka sem við viljum innleiða. Ég vil ekki þurfa að standa í því áður en þetta ár er úti að taka upp einhver af þeim lögum sem við munum samþykkja nú fyrir þinglok vegna þess að við höfum ekki vandað okkur nóg, vegna þess að við höfum hleypt í gegn einhverjum kerfisvillum, eins og t.d. að gleyma erlendum skiptinemum sem komið hafa hingað til lands og fengið dvalarleyfi af þeim ástæðum. Við þurfum að vanda okkur betur til að lög standist tímans tönn. Þá erum við ekki endilega að tala um áratugi, byrjum á því að láta þau standa í eitt ár án þess að við þurfum að breyta þeim. og sjáum hvort við getum síðan gert þau enn betri.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en ég má til með að koma hér upp og taka undir hvert orð sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson lét falla rétt í þessu, sérstaklega um að við þurfum að vanda betur til verka. Mig langar að nefna til nokkur dæmi í viðbót. Við erum enn og aftur að fara að laga lög um kjararáð þar sem inn slæddust einhverjar meinlegar villur. Það þurfti margt að laga í fjárlögunum þar sem ýmislegt gekk á, þar sem okkur lá svo mikið á að afgreiða þau til að komast af þinginu. Ég held að það vanti talsvert meiri stuðning við þingmenn, við nefndir og við ráðuneytin til þess að vinna málin vel. Ég tel það heillavænlegt fyrir þingið að við fjárfestum í auknum mannafla og auknum stuðningi við þingmenn og þingið í heild til þess að vinna mál betur og vera vandvirkari þegar svona lagasetning fer í gegn. Ég mun kynna minnihlutaálit allsherjar- og menntamálanefndar í öðru máli þar sem lagasetning var ekki alveg nógu vönduð. Ég mun ræða það betur í næsta máli á dagskrá þegar rædd verða lög um vegabréf þar sem meinleg villa læddist inn í greinargerð með frumvarpinu. Í stað þess að taka bara á sig mistökin og leggja málið fram aftur, sem hefði alveg verið hægt, var ákveðið að halda áfram með ranga greinargerð. Svo ég bæti aðeins við ræðu hv. þingmanns verðum við líka að vera svolítið duglegri við að bera meiri virðingu fyrir okkar eigin vinnubrögðum og því sem við hleypum í gegn á þessu þingi þegar við sjáum að það eru gallar á málunum og við vitum að ekki er rétt að þeim staðið, að við hleypum ekki einhverjum málum í gegn sem ekki eru nógu vel unnin, í nafni einhverrar hagræðingar eða tímahugsjónar eða þess háttar sem hefur ekkert með trúverðugleika löggjafans að ræða. Það er líka stundum spurning um að horfa inn á við og athuga hvað við erum tilbúin að samþykkja á þessu þingi þegar við vitum að það vantar upp á. Núna á síðustu dögum þessa þings ætti það að vera okkur öllum mjög ofarlega í huga þar sem einhverjar meinlegar villur munu eflaust slæðast í gegn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vegabréf, nr. 136/1998, með síðari breytingum, samningar um framleiðslu vegabréfa. Þetta nefndarálit er frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá dómsmálaráðuneyti, Skúla Þór Gunnsteinsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og Ingu Helgu Sveinsdóttur, Þorvarð Kára Ólafsson og Guðna Rúnar Gíslason frá Þjóðskrá Íslands. Engar umsagnir bárust um málið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um vegabréf þannig að Þjóðskrá Íslands verði veitt heimild til að semja um vegabréf og framleiðslukerfi þeirra til lengri tíma en fimm ára, að hámarki þó til tíu ára. Með frumvarpinu er verið að leggja til að Alþingi samþykki heimild til Þjóðskrár Íslands til að semja um vegabréf og framleiðslukerfi fyrir vegabréf til lengri tíma en fimm ára í samræmi við 2. mgr. 40. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, samanber og 4. mgr. 40. gr. sömu laga. Á fundum nefndarinnar kom fram að Þjóðskrá Íslands hefur um nokkurt skeið undirbúið útboð vegna innkaupa á vegabréfum og til endurnýjunar á framleiðslukerfi fyrir vegabréf. Núverandi framleiðslukerfi sem er í eigu Þjóðskrár Íslands er komið til ára sinna. Ef notast á við það er nauðsynlegt að ráðast í umfangsmiklar fjárfestingar til þess að breyta því vegna nýrra vegabréfabóka svo að tryggt sé að það standist m.a. öryggiskröfur. Enn fremur fjallaði nefndin um mikilvægi þess að marka heildarstefnu um mál sem varða kaup eða leigu á kerfum fyrir undirstofnanir og þarfnast samþykkis Alþingis. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að í ákvæðinu felist heimild til að bjóða út innkaup á vegabréfabókum og leigu á framleiðslukerfi fyrir útgáfu vegabréfa á Evrópska efnahagssvæðinu. Á fundum nefndarinnar kom hins vegar fram að í reynd er ætlunin að kaupa kerfið og semja við verksala um að greiða það á átta árum. Meiri hlutinn leggur áherslu á að vandað sé til vinnubragða og telur miður að þessar upplýsingar hafi ekki legið fyrir við meðferð málsins sem leiddi til þess að 1. umr. þingsins um frumvarpið byggðist á röngum forsendum. Meiri hlutinn tekur engu síður fram að orðalag ákvæðisins nái hvort sem er til leigu eða kaupa á framleiðslukerfi. Meiri hlutinn telur mikilvægt að vegabréfakerfi Þjóðskrár Íslands verði uppfært og uppfylli öll öryggisskilyrði. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að unnt sé að hefja útboðsferli sem fyrst. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir formaður, Valgerður Gunnarsdóttir framsögumaður, Nichole Leigh Mosty, Vilhjálmur Árnason, Pawel Bartoszek, Elsa Lára Arnardóttir og Iðunn Garðarsdóttir.

Frú forseti. Ég kynni minnihlutaálit allsherjar- og menntamálanefndar í þessu máli um vegabréf og mæli því fyrir því hér með. Með frumvarpinu sem um ræðir er lagt til að Þjóðskrá Íslands verði veitt heimild til þess að semja um vegabréf og framleiðslukerfi þeirra til lengri tíma en fimm ára, að hámarki þó til tíu ára. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að fyrirhugað sé að Þjóðskrá Íslands leigi nýtt kerfi til framleiðslu vegabréfa til a.m.k. átta ára, að undangengnu útboði. Sá kostur muni hafa minnstan kostnað í för með sér, tryggja góða þjónustu, takmarka áhættu við framleiðsluna og uppfylla öryggisskilyrði. Við 1. umr. þingsins um frumvarpið lýsti dómsmálaráðherra því yfir að mun hagkvæmara væri að semja um leigu á nýju kerfi til a.m.k. átta ára frekar en að breyta því kerfi sem fyrir væri. Sú leið hefði í för með sér minnstan kostnað, tryggði góða þjónustu, takmarkaði áhættu við framleiðslu og uppfyllti um leið öll öryggisskilyrði, en miklar kröfur væru gerðar til framleiðslu vegabréfa. Með þessari leið var talið tryggt að íslenska ríkið gæti uppfyllt þær kröfur sem gerðar væru til framleiðslu vegabréfa á alþjóðavettvangi. Á fundum nefndarinnar kom síðan í ljós að ekki hafði staðið til að leigja kerfið heldur ætti að kaupa það og greiða fyrir á átta ára tímabili. Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar telur ekki til eftirbreytni að málinu hafi verið vísað til 2. umr. þar sem greinargerðin er röng og að umræða þingsins um frumvarpið hafi farið fram á röngum forsendum. Ekki er mögulegt að breyta greinargerð frumvarpsins án þess að það verði lagt fram að nýju. Það skiptir engu um hvort lagaákvæðið sjálft tilgreini ekki hvort um sé að ræða leigu eða kaup. Greinargerð frumvarpsins lýsir vilja löggjafans og er notað sem lögskýringargagn við túlkun laganna. Þar sem núverandi greinargerð endurspeglar ekki vilja löggjafans er frumvarpið gallað í núverandi mynd. Við setningu laga nr. 116/2016, um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum, urðu þau mistök að ákvæði var fest í lög sem veitti ellilífeyrisþegum réttindi umfram vilja löggjafans. Þessi mistök voru síðar leiðrétt með lögum nr. 9/2017, um breytingu á lögum um almannatryggingar, með síðari breytingum. Við meðferð þess máls var því borið við að vilji löggjafans í greinargerð hefði verið skýr og þau rök notuð sem grundvöllur fyrir því að réttlæta afturvirka lagasetningu sem skerti réttindi ellilífeyrisþega afturvirkt sem og þá framkvæmd Tryggingastofnunar ríkisins að fara ekki að lögum í tvo mánuði við greiðslu ellilífeyris. Þannig er mikilvægt að samræmis sé gætt í störfum og meðferð mála á Alþingi og að virðing sé borin fyrir því hlutverki sem greinargerðir hafa við lagasetningu. Minni hlutinn telur vissulega mikilvægt að Þjóðskrá Íslands fái heimild í lögum til að tryggja að þau kerfi sem notuð eru til gerðar vegabréfa séu á hverjum tíma í samræmi við allar helstu öryggiskröfur. Aftur á móti fæst ekki séð hvers vegna frumvarpið var ekki afturkallað þegar framangreind mistök komu í ljós og frumvarpið lagt fram með réttri greinargerð sem endurspeglaði vilja löggjafans til að velja þá leið sem hagkvæmust þætti hverju sinni, hvort sem um væri að ræða leigu eða kaup. Engin haldbær rök hafa komið fram fyrir því hvers vegna sú leið var ekki farin. Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar telur umrædda málsmeðferð ekki til eftirbreytni og frekar fallna til þess að grafa undan trúverðugleika Alþingis og veita framkvæmdarvaldinu óeðlilega fyrirgreiðslu til þess að afgreiða augljóslega vanbúin og illa unnin lagafrumvörp. Trúverðugleiki Alþingis á betra skilið. Undir þetta minnihlutaálit rita sú sem hér stendur og Björn Leví Gunnarsson.

Frú forseti. Fulltrúi Vinstri grænna í allsherjar- og menntamálanefnd ritar undir meirihlutaálit í þessu máli. Við teljum sjálfsagt mál að Þjóðskrá bjóði út framleiðslukerfi vegabréfa til þess að hægt sé að tryggja þjónustu við almenning við að afla sér þessara nauðsynlegu gagna. Ég má samt með til með að ræða aðeins ferli þessa máls, eins og kom fram í máli hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur, því að ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta svo vandræðalegt að ég roðna ofan í tær. Við höfum átt hér 1. umr. við ráðherra, aðallega um það hvort væri ekki hagkvæmara að ríkið myndi kaupa þessi tæki frekar en að leigja þau, eins og stendur í greinargerð með frumvarpinu, og ráðherrann hefur verið mataður á röngum upplýsingum. Ef ég er að roðna af vandræðalegheitum get ég rétt ímyndað mér hvernig ráðherranum líður að hafa verið sendur hingað með handónýta greinargerð úr ráðuneytinu. Þetta eru ólíðandi vinnubrögð af hendi framkvæmdarvaldsins og eitthvað sem ég reikna með að verði tekið til skoðunar innan ráðuneytisins. Ég er ekki spenntur fyrir því að þetta endurtaki sig, að greinargerð með frumvarpi sé bókstaflega á haus, það sé talað sé um leigu þegar í raun er um kaup að ræða. Þá langar mig að nefna hversu skemmtilegt ósamræmi birtist stundum í því hvaða mál er erindi að taka upp innan þings og hvaða ekki, orðalagið byrgir okkur kannski sýn. Hér er frumvarp um samninga á framleiðslu vegabréfa. Frú forseti, þetta er frumvarp um að stofnun ríkisins megi kaupa prentara og pappír, mjög sérhæfðan prentara og mjög sérhæfðan öryggispappír, en í grunninn er þetta það. Þetta er prentari sem ásamt pappírskostnaði yfir átta ára tímabil kostar ríkið eitthvað um milljarð. Í stóra samhenginu er það ekkert svo rosalega mikið, þetta eru 120 milljónir eða svo á ári, en þetta þykir vera nógu viðamikið mál til að koma til kasta Alþingis á meðan mál sem sumum þykja jafnvel viðameiri, eins og það hvort eigi að leyfa einkaaðilum að yfirtaka opinberan framhaldsskóla, eiga ekki að fá neinn stimpil Alþingis í þremur umræðum líkt og það hvort Þjóðskrá megi kaupa nýjan prentara. Þessi túlkun er líka eitthvað sem verður að taka til rækilegrar skoðunar, væntanlega á vettvangi fjármálaráðuneytis og fjárlaganefndar, af því að ástæðan fyrir því að þetta frumvarp var lagt fram er sú að ráðuneytið túlkar lög um opinber fjármál þannig að samningar sem skuldbinda ríkið til lengri tíma en fimm ára séu þess eðlis að það verði að koma með þá til Alþingis. Þannig samningar eru dálítið margir hjá hinu opinbera, allir leigusamningar á húsnæði t.d.. Mig minnir að það hafi verið núverandi hæstv. forsætisráðherra sem einhvern tímann í tengslum við innleiðingu laga um opinber fjármál nefndi dæmi um það að einhverjir golfklúbbar væru alltaf að banka upp á hjá fjárlaganefnd þegar fjárlagavinnan stæði yfir og mesti tími nefndarinnar færi í það að rífast um það hvort klúbburinn ætti að fá hálfa milljón eða 700 þúsund það árið. Lög um opinber fjármál væru hugsuð til þess að færa þessa smástýringu frá Alþingi þannig að Alþingi væri bara í því að leggja stóru línurnar. Ef reyndin er sú að lög um opinber fjármál kalla á það að allar stofnanir ríkisins banki hér upp á ef þær vilja skuldbinda sig til þess að leigja húsnæði í meira en fimm ár, þá held ég að við séum nú komin ansi langt frá því markmiði laga um opinber fjármál að þingið sé ekki að vasast í smáatriðum í rekstri stofnana. Sama þykir mér í raun um þetta mál, að það þurfi heimild þingsins til að Þjóðskrá kaupi prentara og pappír. Svo vil ég velta upp hugleiðingum sem komu fram við afgreiðslu nefndarinnar um það hvort það að þetta frumvarp sem er hingað komið sé líka ein birtingarmynd þess hversu strangur rammi fjármálaáætlunar er. Við höfum séð það þegar við höfum rýnt í tölur á því málefnasviði sem Þjóðskrá er á að ekki er mikið svigrúm til nokkurs skapaðs hlutar. Einskiptiskostnaður upp á þennan sirka milljarð sem prentarinn kostar myndi því reyna dálítið á ramma málefnasviðsins. Þá velti ég fyrir mér, forseti, er það bara ekki allt í lagi? Er ekki ríkið alveg í aðstöðu til þess að þenja út rammann þegar þannig árar að það þurfi akkúrat að fjárfesta fyrir milljarð í nýjum græjum, svo er hægt að draga hann saman á næsta ári? Eða er einhver hreintrúarstefna í gangi varðandi það hvernig þessi rammi er útbúinn utan um opinber útgjöld þannig að ekki einu sinni þetta eina litla tæki Þjóðskrár rúmast innan hans? Þá hlakka ég ekki til þess að sjá stofnanir ekki bara banka upp á þegar þær eru með samninga upp á meira en fimm ár, það yrði nú ærið löng biðröð, heldur líka þegar þær eru að fjárfesta í stærri nauðsynlegum hlutum sem hljóta ekki náð fyrir augum fagráðuneytis síns eða fjármálaráðuneytisins. Að því sögðu vil ég aftur ítreka þá afstöðu okkar í Vinstri grænum að þetta mál megi að meinalausu fljóta í gegn þótt ýmislegt í kringum það sé með ólíkindum.

Virðulegi forseti. Ég biðst innilegrar afsökunar á því að ég var ekki undirbúin undir framsögu á þessu ágæta máli akkúrat núna. Málið varðar frumvarp um breytingu á lögum um landhelgi og efnahagslögsögu um landgrunn. Hér liggur fyrir álit hv. utanríkismálanefndar. Undir það álit rita hv. þingmenn: Jóna Sólveig Elínardóttir formaður, sú sem hér stendur, Bryndís Haraldsdóttir framsögumaður, Ásta Guðrún Helgadóttir, Birgir Ármannsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Teitur Björn Einarsson og Vilhjálmur Bjarnason. Nefndin fékk á fund til sín Matthías Geir Pálsson frá utanríkisráðuneytinu, en engar umsagnir bárust um frumvarpið. Með frumvarpinu eru lagðar til þrenns konar breytingar á lögum um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Sátt ríkir um málið í nefndinni eins og fram kemur í nefndaráliti. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ernu Hjaltested og Guðbjörgu Evu Baldursdóttur frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Dóru Sif Tynes lögmann, Hildi Jönu Júlíusdóttur og Rúnar Örn Olsen frá Fjármálaeftirlitinu og Ólaf Ásgeirsson frá Reitun ehf. Umsagnir bárust frá Fjármálaeftirlitinu, Reitun ehf. og Samtökum fjármálafyrirtækja. Með frumvarpinu er lagt til að reglugerð (EB) nr. 1060/2009 um lánshæfismatsfyrirtæki verði færð í lög hérlendis. Í reglugerðinni eru ákvæði um starfsemi lánshæfismatsfyrirtækja, m.a. um hagsmunaárekstra, gagnsæi, skráningu og eftirlit, og notkun á lánshæfismötum. Í frumvarpinu eru einnig ákvæði varðandi framkvæmd reglugerðarinnar, svo sem um eftirlit, upplýsingagjöf og viðurlög við brotum. Evrópska verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunin fer með eftirlit með framkvæmd reglugerðarinnar innan Evrópusambandsins ásamt eftirlitsstjórnvöldum aðildarríkja. Við upptöku reglugerðarinnar í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið var sú aðlögun gerð að fela Eftirlitsstofnun EFTA í megindráttum valdheimildir sem tilheyra Evrópsku verðbréfamarkaðseftirlitsstofnuninni innan Evrópusambandsins. Þó er gert ráð fyrir að Evrópska verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunin eigi verulega aðkomu að ákvörðunum Eftirlitsstofnunar EFTA og annist m.a. að talsverðu leyti sérfræðilegan undirbúning þeirra. Meiri hluti nefndarinnar leggur áherslu á nauðsyn þess að Eftirlitsstofnun EFTA hafi burði til að taka sjálfstæðar ákvarðanir á grundvelli reglugerðarinnar en verði ekki með öllu háð sérþekkingu Evrópsku verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunarinnar eigi markmið tveggja stoða lausnarinnar, sem liggur til grundvallar upptöku evrópska eftirlitskerfisins á fjármálamarkaði í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, að nást. Í 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins er lagt til að reglugerð (EB) nr. 1060/2009 með síðari breytingum fái lagagildi með aðlögunum samkvæmt ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar. Í 2. mgr. sömu greinar er lagt til að ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar skuli jafnframt hafa lagagildi. Að mati meiri hlutans er nægjanlegt að reglugerðin með aðlögunum samkvæmt ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar fái lagagildi en óþarft að lögfesta ákvarðanirnar í heild sinni. Meiri hlutinn leggur því til að 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins falli brott en að vísun málsgreinarinnar til EES-viðbætis við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins færist í 1. mgr. greinarinnar. Í 2. og 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um heimildir Eftirlitsstofnunar EFTA og Fjármálaeftirlitsins til að beita stjórnvaldssektum vegna brota á ákvæðum reglugerðarinnar. Meiri hlutinn leggur til að vísað verði til Fjármálaeftirlitsins í 4., 5. og 8. mgr. greinarinnar til að skýra að málsgreinarnar eigi aðeins við um sektir sem Fjármálaeftirlitið ákveður en ekki sektir sem Eftirlitsstofnun EFTA leggur á. Í 5. mgr. 3. gr. frumvarpsins segir að við ákvörðun stjórnvaldssekta skuli m.a. tekið tillit til allra atvika sem máli skipta. Meiri hlutinn leggur til að skammstöfunin „m.a.“ falli brott enda á við ákvörðun sektanna vart að taka tillit til annars en allra atvika sem máli skipta. Í 6. mgr. 3. gr. frumvarpsins segir að séu stjórnvaldssektir ekki greiddar innan mánaðar frá ákvörðun Fjármálaeftirlitsins skuli greiða dráttarvexti af fjárhæð sektarinnar. Meiri hlutinn leggur til að skýrt verði að dráttarvextir leggist ekki á stjórnvaldssektir fyrr en að liðnum mánuði frá því að viðkomandi var tilkynnt um sektarákvörðun. Með orðunum „almennar rannsóknir og vettvangsskoðanir“ í 1. mgr. 4. gr. frumvarpsins er átt við þær ráðstafanir sem fjallað er um í 1. mgr. 23. gr. c og 23. gr. d reglugerðar (EB) nr. 1060/2009. Til skýringar leggur meiri hlutinn til að vísað verði til reglugerðarákvæðanna í frumvarpsákvæðinu. Í 5. og 6. gr. frumvarpsins er fjallað um upplýsingagjöf til evrópskra eftirlitsstofnana og stofnana innan Evrópska efnahagssvæðisins. Með hliðsjón af ábendingum í umsögn Fjármálaeftirlitsins leggur meiri hlutinn til að fremur verði vísað til ákvæða nýsamþykktra laga um evrópskt eftirlitskerfi á fjármálamarkaði um efnið. Að tillögu fjármála- og efnahagsráðuneytis leggur meiri hlutinn til að við 9. gr. frumvarpsins verði bætt heimild fyrir Fjármálaeftirlitið til að setja reglur sem byggjast á tæknilegum eftirlitsstöðlum á grundvelli reglugerðar (EB) nr. 1060/2009. Reitun ehf. lagði til að gildistöku laganna yrði frestað í 12 mánuði eða að veitt yrði tímabundin undanþága frá lögunum. Reglugerð (EB) nr. 1060/2009 er frá 2009 og var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið 2012. Reglugerðir (ESB) nr. 513/2011 og 462/2013 eru frá 2011 og 2013 og voru teknar upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið í september 2016. Aðdragandi frumvarpsins er því talsverður. Ísland er skuldbundið samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til að innleiða reglugerðina og er hún til þess fallin að bæta gæði lánshæfismata og treysta þannig fjármálamarkaði. Meiri hlutinn leggur því ekki til að gildistöku laganna verði breytt. Aðrar breytingartillögur skýra sig sjálfar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Hér með vísa ég þessu máli til 3. umr.

Frú forseti. Hv. þingmaður og framsögumaður meiri hluta, Lilja Alfreðsdóttir, fór ágætlega yfir efni þessa frumvarps þar sem er lagt til að reglugerð EB nr. 1060/2009 um lánshæfismatsfyrirtæki verði færð í íslensk lög. Eins og hefur verið farið yfir snýst þetta frumvarp um starfsemi lánshæfismatsfyrirtækja, eftirlit með þeim, upplýsingagjöf og viðurlög. Ég vil segja það að minni hluti er sammála meginmarkmiðum frumvarpsins sem, eins og önnur þau frumvörp sem tilheyra hinu viðurhlutamikla eftirlitskerfi með evrópskum fjármálamarkaði, snýst um að styrkja lagarammann um evrópskan fjármálamarkað og efla eftirlit með starfseminni. Ég sé ekki ástæðu til þess að reifa þau sjónarmið sem margoft hafa áður komið fram um gagnsemi eftirlitsins, hvort við teljum að það skili þeim tilætlaða árangri sem til er ætlast. Við erum sammála markmiðunum en þó tel ég ljóst að á næstu árum þurfi að meta alla þá auknu áherslu á lagaramma og regluverk sem innleidd hefur nú verið í evrópskan rétt og hvort við teljum að þetta skili þeim markmiðum sem til var ætlast eða hvort við teljum að þetta hafi eðlisáhrif á það hvernig fjármálastarfsemi er rekin á Evrópska efnahagssvæðinu, t.d. með tilkomu skuggabankastarfsemi og annarra slíkra þátta sem þarf að skoða. Ég tel að þó mikið hafi verið innleitt nú þegar sjái ekkert fyrir endann á þessari umræðu. Það sem þetta nefndarálit hins vegar snýst um eru ekki markmiðin, sem við erum sammála um, heldur að í þessu frumvarpi er eins og í öðrum þeim sem lúta að eftirlitskerfinu byggt á tveggja stoða lausn Evrópusambandsins og Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA. Evrópska verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunin, ESMA, fer með eftirlit með framkvæmd reglugerðarinnar innan ESB auk eftirlitsstofnana innan hvers þjóðríkis. Innan EFTA er það hins vegar Eftirlitsstofnun EFTA eða ESA sem fer með þetta hlutverk ásamt eftirlitsstofnunum hvers ríkis. Aftur á móti liggur fyrir að ESMA mun að miklu leyti annast tæknilegan undirbúning allra ákvarðana þó að ESA sé hinn formlegi ákvörðunaraðili. Í nefndaráliti meiri hlutans kom fram sú áhersla að mikilvægt sé að fylgst sé með því að það sé ESA sem taki hinar formlegu ákvarðanir. Mér finnst hins vegar mikilvægt að benda á að frá því að EFTA-ríkin hófu innleiðingu á eftirlitskerfinu hefur ESA ráðið einn starfsmann til þess að standa undir því gríðarlega aukna hlutverki sem snýst um innleiðingu á regluverki á Evrópska efnahagssvæðinu þar sem ESA á að vera í raun og veru mótstoðin við allar hinar nýju evrópsku eftirlitsstofnanir. Það er búið að ráða einn starfsmann sem bendir til þess að ESA verði háð evrópsku eftirlitsstofnununum um sérþekkingu. Þetta er kannski fyrri punkturinn sem ég vil koma á framfæri. Síðari punkturinn sem minni hlutinn setur hér fram er að framsal valdheimilda sem á sér stað með öllum þeim gerðum sem nú er verið að innleiða í íslensk lög og lýtur að evrópsku eftirlitskerfi á fjármálamarkaði er verulegt. Ég þarf ekki að hafa um þetta mörg orð, enda margar ræður verið haldnar um að það leikur raunverulegur vafi á því að þetta framsal standist stjórnarskrá þar sem ekki er ákvæði um framsal valdheimilda á takmörkuðu sviði. Tekist var á um þetta síðastliðið haust þegar við ræddum þingsályktun sem er undirstaða allra þessara laga hér. Það á auðvitað við um þetta mál eins og þau hin. Þetta eru því í raun og veru tvö atriði sem við viljum koma á framfæri, annars vegar þau álitamál sem varða stjórnarskrána og framsal valdheimilda, og hins vegar hvernig við teljum að þessi tveggja stoða lausn reynist í raun. Því segjum við í minni hlutanum í lok álits okkar að mikilvægt sé að kanna hversu vel í stakk búin EFTA-ríkin eru til að tryggja sjálfstæða ákvarðanatöku innan ESA. Þetta er umræða sem þarf að fara fram innan EFTA-nefndarinnar, að fara yfir það hvort við teljum að ESA sé í raun og veru í stakk búin. Eins góð og ágæt stofnun það er og vel búin að mörgu leyti þá liggur fyrir að það er verið að færa gríðarlega mikilvægt nýtt hlutverk í hendur stofnunarinnar. Það kann að vera að EFTA-ríkin þurfi að leggja meira til hennar nú þegar þessar nýju áskoranir blasa við. Frú forseti. Ég hef lokið málin mínu en vil þó segja að lokum að undir þetta álit skrifa Katrín Jakobsdóttir og Rósa Björn Brynjólfsdóttir, fulltrúar Vinstri grænna í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um að styrkja þurfi ESA til þess að það nái að halda sjálfstæði sínu er varðar ákvarðanatöku. Það þarf að vera nægileg sérfræðiþekking á öllu því breytta regluverki sem er verða núna að því er varðar fjármálakerfið, þannig að ég tek heils hugar undir þær athugasemdir sem fram koma í máli hv. þingmanns. Ég tel þó að tveggja stoða lausnin eins og hún var kynnt og samþykkt á síðasta þingi eigi að geta gengið upp. Hins vegar er það svo að EFTA-þingmannanefndin og þeir sem sinna EFTA-málefnum þurfa að vera vel vakandi fyrir þessari þróun og að vera í stakk búnir að styrkja ESA og fylgjast mjög vel með því að viðkomandi stofnanir geti tekið sjálfstæðar ákvarðanir. Virðulegi forseti. Ég tel að málið í heild sinni sé gott. Þarna er verið að styrkja regluverk og umgjörð er tengist lánshæfismatsfyrirtækjunum. Fyrir hið alþjóðlega fjármálaáfall skorti verulega á þar um. Áhrif þessara fyrirtækja hafa verið umtalsverð og þau hafa gert talsverð mistök í fortíðinni. Þá er ég ekki þar með að segja að það verði ekki svo í framtíðinni, en hins vegar tel ég að með þessu aukna regluverki sé komið meira aðhald að þeim. Ég tel að það verði fjármálakerfinu til heilla.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fagna því að við séum sammála um að það er mikilvægt að tryggja að ESA hafi mannskap og fjármagn til að sinna þessu mikilvæga hlutverki sem búið er að fela því með tveggja stoða lausninni. Tveggja stoða lausnin var eina raunhæfa leiðin þegar farið var í þá vinnu að innleiða þá móðurgerð sem allt þetta evrópska eftirlitskerfi byggist á þó að það sé mín skoðun og minni hlutans þá á Alþingi að hún dygði samt ekki til til þess að standa undir því sem við teljum að segi í stjórnarskrá okkar hvað varðar framsal valdheimilda. Hv. þingmaður talar um lánshæfismatsfyrirtækin. Það er hárrétt að þau eru nú að fara undir miklu snarpara eftirlit og ég tók það fram í máli mínu, við erum sammála um markmiðin með frumvarpinu. Ég vil þó segja að við hljótum líka að velta því fyrir okkur að lánshæfismatsfyrirtækin eru gríðarlega valdamiklar stofnanir sem aldrei var ákveðið að fengju allt það vald sem þau hafa í raun tekið sér á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Þau hafa tekið sér mikið vald. Þau hafa haft lykilvald til að ákvarða í raun örlög þjóða og örlög fyrirtækja með úrskurðum sínum. Það er eitt af því sem mér finnst mikilvægt að pólitíkusarnir ræði, það er rætt víða í Evrópu, þ.e. að við erum að innleiða hér eftirlitskerfi til að koma böndum á markað sem fór úr böndum eftir að hann hafði verið afregluvæddur og allt gefið frjálst af því að allt átti bara að ráða sér sjálft og markaðurinn átti að leysa málin sjálfur. Þess vegna nefndi ég að það væri líka mikilvægt að meta árangur af reglusetningunni, því að við þurfum auðvitað að velta því fyrir okkur hvaða raunverulegu áhrif þessi reglusetning mun hafa. Hvaða raunverulegu áhrif mun hún hafa? Hverju mun hún skipta t.d. fyrir valdastöðu lánshæfismatsfyrirtækjanna? Það er verkefni sem bíður okkar, stór og mikil umræða. En ég er 

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa tölu mína langa hér, enda reifaði framsögumaður nefndarálits minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar álit okkar prýðilega og fór yfir grundvallaratriði í þeirri yfirferð og einnig í andsvörum við hv. þm. Lilju Dögg Alfreðsdóttur. Eins og fram hefur komið er þetta mál gott í heild sinni. Það er hluti af endurskoðun á fjármálakerfinu innan Evrópu eftir hrun þar sem regluverk og eftirlit hefur verið hert o.s.frv. Þá er einmitt svo brýnt að staldra aðeins við og velta því fyrir sér hvaða gildum við ætlum að koma að í leiðinni við þessa vinnu og hvers konar sjónarmiðum verið er að koma á framfæri við þessa innleiðingu á skýrara eftirliti og skýrara regluverki, sem er alltaf gott út af fyrir sig, sérstaklega eftir hamfarir eins og efnahagshrunið varð. Ég velti því líka fyrir mér, eins og fram kemur í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar undir lokin, hversu oft gerðir eru fyrirvarar um framsal valdheimilda, hversu oft það gerist þegar við erum að innleiða hér fínar gerðir að við verðum ávallt að gæta þess hvort verið sé að framselja valdheimildir og hvort það framsal standist stjórnarskrá. Ég held að það sé þokkalegur samhljómur meðal þingmanna sem nú sitja á Alþingi um að við þurfum að fara í aðeins ítarlegri skoðun á þessu álitaefni sem oft kemur upp og ítrekað og haldnar hafa verið margar ræður um og skrifaðar skýrslur. Ég held að við þurfum að fara að velta því alvarlega fyrir okkur að fara svolítið, ef ég leyfi mér að sletta hér, „grundigt“ inn í þessar hugleiðingar og vinnu. Ég veit að það er gert á einhverjum sviðum innan þingsins. Varðandi þær sjálfstæðu ákvarðanatökur sem eru innan ESA og það hversu vel í stakk búin EFTA-ríkin eru þá leyfi ég mér líka að nota þetta tækifæri til þess að hamra á því að Alþingi Íslendinga verði betur undirbúið til þess að fylgja eftir þeim málum á fyrri stigum þegar við innleiðum hér reglugerðir, sér í lagi um svona viðamikil mál er varða fjármálakerfi okkar. Ég held að við ættum að beina sjónum okkar og einbeita okkur að því að styrkja stjórnsýsluna og aðkomu þingsins að þessum málum á fyrri stigum, þannig að við hér innan þingsins séum betur undirbúin til að taka upplýstar ákvarðanir er lúta að innleiðingu gerða og standa vörð um þá pólitík sem hér er en verður kannski út undan á þeim hlaupum sem þingmenn eru oft á. Eins og fram hefur komið í nefndaráliti minni hlutans teljum við málið gott í heild sinni. Það er hluti af stærri endurskoðun, en við setjum ákveðna varnagla við málið í heild sinni.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum, á þskj. 811. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á tveimur ákvæðum laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Annars vegar er lagt til að heimild samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laganna til að taka út af reikningum háðum sérstökum takmörkunum verði látin ná til samningsbundinna afborgana höfuðstóls lánaskuldbindinga fyrir lokagjalddaga og verðbóta þeirra og úttektir samkvæmt ákvæðinu verði ekki lengur háðar staðfestingu Seðlabanka Íslands heldur aðeins tilkynningarskyldar til bankans. Hins vegar er lagt til að hámarksúttekt hvers einstaklings samkvæmt 3. mgr. 12. gr. laganna hækki úr 1 millj. kr. í 100 millj. kr. Efnahags- og viðskiptanefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir álitið ritar sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, og hv. þingmenn Vilhjálmur Bjarnason, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álitið samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis, Birgitta Jónsdóttir, Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Katrín Jakobsdóttir, Lilja Alfreðsdóttir og Rósa Björk Brynjólfsdóttir. Ég vil þó geta þess að nefndinni bárust seint í gærkvöldi ábendingar frá Seðlabanka Íslands um orðalag og breytingu á frumvarpinu. Ég legg til að málinu verði vísað til 3. umr. en fari um leið til efnahags- og viðskiptanefndar til að ganga frá og taka afstöðu til þeirra ábendinga sem Seðlabanki Íslands hefur komið með.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um orkuskipti. Það náðist ágætissamstaða í atvinnuveganefnd um málið. Hér liggja fyrir nokkrar breytingartillögur. Allir nefndarmenn atvinnuveganefndar skrifa undir álitið, en sú sem hér stendur og hv. þm. Logi Einarsson eru með fyrirvara sem snýr fyrst og fremst að því að tryggt sé að þessi aðgerðaáætlun sé nægilega vel fjármögnuð. Þetta er stórt og yfirgripsmikið mál og metnaðarmál fyrir okkur sem þjóð. Ég ætla nú að gera grein fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar. Nefndin fékk á fund sinn fjölda gesta sem ég ætla ekki að tíunda hér en er gerð grein fyrir í nefndarálitinu. Flestir þeirra sem sendu nefndinni umsögn fögnuðu tillögunni og því að hún væri komin fram. Í tillögunni er þeim ráðherra sem fer með málefni sem varða orkumál og auðlindanýtingu falið að vinna að orkuskiptum með því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa. Kveðið er á um eftirfarandi leiðarljós: Að stefnt verði að því að Ísland verði framarlega í notkun á endurnýjanlegum orkugjöfum á öllum sviðum, að tryggðar verði hagrænar forsendur sem stuðli að orkuskiptum og orkusparnaði og að markvisst verði unnið að uppbyggingu nauðsynlegra innviða til að tryggja framgang orkuskipta. Einnig skuli það haft að leiðarljósi að vinna markvisst að orkusparnaði, tryggja samstarf og stuðla að samstöðu um aðgerðir sem snúa að orkuskiptum og -sparnaði sem og stuðla að rannsóknum, tækniþróun og atvinnuþróun og öðru sem tengist endurnýjanlegum orkugjöfum. Aðgerðaáætlun um orkuskipti nær til ársins 2030 og skal endurmetin á fimm ára fresti. Gert er ráð fyrir að á næstu fimm árum verði tilgreindum aðgerðum lokið og eru þær aðgreindar eftir því hvort um er að ræða hagræna hvata eða því um líkt, hvort aðgerð teljist til innviða eða tilheyri stefnumótun, reglugerðum og rannsóknum. Við hverja aðgerð sem tilgreind er er kveðið á um hvaða stofnun eða stofnanir beri ábyrgð á henni. Þar sem ábyrgð einstakra aðgerða áætlunarinnar er á hendi nokkurra aðila, stofnana eða ráðuneyta, telur nefndin brýnt að ljóst sé hver hafi yfirumsjón með hverri aðgerð eða einstökum þáttum hennar. Við meðferð nefndarinnar um málið var nokkuð fjallað um hvernig yrði best hvatt til orkuskipta. Því var haldið fram að markvissasta leiðin til að minnka notkun jarðefnaeldsneytis og til breytinga á ökutækjum væri sú að beita skattlagningu til að hvetja til notkunar vistvænni orkugjafa. Nefndin telur mikilvægt að leita leiða til að hafa áhrif á hegðun en þó að teknu tilliti til almennra hagrænna forsendna. Þá mætti gera ríkari kröfur til innkaupa opinberra aðila, t.d. við endurnýjun bílaflotans og leggur nefndin til breytingartillögu hvað þetta varðar sem nánar verður gerð grein fyrir síðar í áliti þessu. Bent var á að stærsti kaupandi ökutækja væru bílaleigur og með ívilnunum væri unnt að gera þeim betur kleift að kaupa sem orkunýtnasta bíla til útleigu til ferðamanna. Vísað var til þess í umfjöllun um málið að tryggja þyrfti aðgengi að orku fyrir almenning og fyrirtæki. Því þyrfti að uppfæra innviði flutnings- og dreifikerfa raforku í takt við aukna rafvæðingu. Því var haldið fram að með aukinni rafvæðingu í samgöngum yrði lögð enn ríkari áhersla en áður á afhendingaröryggi rafmagns. Gildistími áætlunarinnar til ársins 2030 telst stuttur tími sé miðað við þann tíma sem miðað er við í uppbyggingu flutningskerfis raforku þar sem hugsað er áratugi fram í tímann. Nefndin tekur undir nauðsyn þess að flutningskerfi raforku verði styrkt. Nefndin telur markmið áætlunarinnar að mörgu leyti jákvæð en þó er of skammt gengið á ýmsum sviðum. Af því sem telja má ábótavant má fyrst nefna skort á mælanlegum markmiðum auk þess sem vantar upp á að gera grein fyrir hve mikið einstökum aðgerðum er ætlað að draga úr útblæstri og stuðla þannig að því að Ísland geti uppfyllt markmið sín samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Í annan stað skortir á að fjármunir séu eyrnamerktir í sérstakar aðgerðir. Það er einkum bagalegt þar sem þess sér ekki stað í fjármálaáætlun fyrir árin 2018–2022 hvernig fjármunum verður útdeilt til einstakra verkefna. Í þriðja lagi verður áætlun eins og þessi að vera unnin með hliðsjón af öðrum stefnum og áætlunum á sama sviði, þ.e. stefnu stjórnvalda um lagningu raflína, áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og almenna stefnu stjórnvalda um nýtingu raforku. Nefndin telur markmið um 10% hlutfall endurnýjanlegrar orku í samgöngum á landi fyrir árið 2020 vera of lágt. Raunhæft markmið væri 12% vegna hraðrar þróunar, m.a. vetnisbíla, og þeirra möguleika sem felast í innlendri framleiðslu á metanóli, metani og lífdísil. Af sömu ástæðum ætti markmið fyrir árið 2030 að vera 50%. Hagrænir hvatar eru mikilvægir og ívilnanir sömuleiðis en jafnmikilvægt er að beita hagrænum aðgerðum á borð við beinan og öflugan fjárstuðning til verkefna sem leiða til orkuskipta. Þetta á einkum við um samvinnu innan atvinnugreina en einnig um rannsóknir og þróun. Þá er brýnt að styrkja þróunarverkefni á fyrstu stigum. Helstu innviðir sem byggja þarf upp fyrir orkuskipti snúa að rafhleðslustöðvum, fleiri metanstöðvum, vetnisstöðvum og raftengingum, bæði á flugvöllum og í höfnum. Nefndin tekur undir það markmið áætlunarinnar að raftengingar sem fullnægi raforkuþörf til almennrar skipastarfsemi í höfnum verði aðgengilegar fyrir árið 2025. Eitt lykilatriða orkuskipta er orkusparnaður og telur nefndin brýnt að skipuleggja fræðslu og hagræna hvatningu til að tryggja sem mestan sparnað. Í tillögunni er samstarf réttilega skilgreint sem eitt af markmiðum til að flýta orkuskiptum. Það er brýnt að nýta þá stöðu sem felst í að flest orkuframleiðslu- og orkuflutningsfyrirtæki eru í opinberri eigu og þannig verður unnt að skipuleggja og samhæfa margar grunnaðgerðir. Þegar kemur að þætti rannsókna, þróunar og nýsköpunar í orkuskiptum er ljóst að fjármagn vantar til að efla stuðningsumhverfið. Samkvæmt fjármálaáætlun lækka framlög til nýsköpunar og þróunar árið 2018 en eftir það ganga einungis um 120 millj. kr. að jafnaði í fjögur ár til þessa málaflokks, til viðbótar við þau framlög sem nú eru veitt. Nefndin telur þörf á sérstöku átaki til að tryggja framfarir í nýsköpun og þróun til orkuskipta. Slíks átaks sér ekki stað í áætlunum stjórnvalda og er það miður. Nefndin telur óljóst hvers vegna vísað er til gjaldtöku í samgöngum til uppbyggingar og viðhalds samgöngumannvirkja í tillögunni og það umfram fjáröflun til annarra þátta samfélagsins sem stuðla að orkusparnaði. Nefndin telur brýnt að tengja gjaldtöku af eldsneyti við losun gróðurhúsalofttegunda. Samkvæmt lögum falla vöru- og kolefnisgjöld af eldsneyti sem ekki er af jarðefnauppruna niður, en réttara væri að gjöld af endurnýjanlegu eldsneyti væru lögð á í hlutfalli við mælda losun. Þannig mætti t.d. taka aftur upp gjaldtöku af endurnýjanlegu eldsneyti sem ekki uppfyllir viðmiðunarmörk, til að draga úr notkun eldsneytis sem er unnið úr korni og pálmaolíu og auka notkun eldsneytis úr lífrænum úrgangi og koltvísýringi. Þá tekur nefndin undir mikilvægi repjuræktar hér á landi. Ganga mætti lengra hvað varðar haftengda starfsemi. Einungis er kveðið á um að skoða beri aðgerðir til að auka hlutdeild endurnýjanlegs eldsneytis í haftengdri starfsemi. Nefndin telur að kveða mætti á um raunsæ markmið og skýrari leiðir en raun ber vitni. Nefndin telur fjárveitingar til uppbyggingar innviða fyrir rafmagnsbifreiðar ekki vera nægar. Þó vekja hugmyndir um sérstakan innviðasjóð vonir um að öflugt átak í rafvæðingu bíla og raftengingar á flugvöllum og í höfnum gæti orðið að veruleika ef stjórnvöld setja sér framsækin markmið, jafnt til tækniuppbyggingar sem og fjárveitinga. Nefndin telur að í tillögunni vanti skýrari umfjöllun um uppbyggingu annarra orkustöðva þar sem einkafyrirtæki halda að sér höndum, t.d. til afgreiðslu metans eða metanóls umfram íblöndunareldsneyti. Þá verður enn frekar að hyggja að uppbyggingu vetnisframleiðslustöðva, hvort sem er í samvinnu við einkaaðila eða að mestu fyrir opinberan tilstyrk. Í tillögunni er skýrt kveðið á um að raforkuinnviðir og hvatar verði til staðar fyrir fiskimjölsverksmiðjur en þegar kemur að raforku fyrir landtengingu skipa í höfnum og flugvéla í flughöfnum er orðalag ýmist með þeim hætti að skoða eigi hvort hindranir séu í vegi eða beinlínis að flugvélum sé skylt að tengjast rafmagni á flugvöllum. Nefndin telur að hér vanti nánari útfærslu á tímamörkum og leiðum, ásamt mati á orkuþörf, ella verður ekki unnt að meta gildi þessa hluta áætlunarinnar. Nefndin fagnar samgöngustefnu fyrir Stjórnarráðið sem og vistvænni samgöngustefnu sveitarfélaga. Sama gildir um eflda starfsemi Orkusjóðs. Hins vegar er ljóst að samkvæmt ríkisfjármálaáætlun er ekki nægu fé varið í rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Vissulega er verulegt fjármagn veitt til hennar í ár en með aukinni þörf á enn öflugri vinnu næstu árin, vegna loftslagsmála, orkuskipta og viðnáms gegn loftslagsbreytingum, eru fjárveitingar til málasviðsins of lágar. Nefndin telur brýnt að stefna stjórnvalda um orkuskipti kveði á um í hvað eigi að nota þá orku sem aflað er hérlendis. Einnig er mikilvægt að huga að staðbundnum lausnum fyrir raforkuþörf einstakra verkefna, t.d. í höfnum og fyrir fiskimjölsverksmiðjur sem og sjávaraflsvirkjanir, sólar- eða vindafl, að teknu tilliti til umhverfisáhrifa. Nefndin bendir á að Íslendingar hafa góða möguleika á að verða meðal fremstu þjóða í nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum. Jafnframt má benda á nauðsyn þess að hafa í huga að tiltekinn orkugjafi uppfylli kröfur alþjóðlegra gæðastaðla sem vélaframleiðendur samþykkja til notkunar á vélar viðkomandi tækis hvort sem er á landi, sjó eða í lofti. Nefndin beinir því til ráðherra að huga að framangreindum atriðum við undirbúning að endurskoðun áætlunarinnar og þá leggur nefndin til eftirfarandi breytingar á tillögunni: Lagt er til að við bætist ný aðgerð undir C-lið þar sem kveðið verði á um að reiknað verði út hvaða áhrif aðgerðaáætlunin hafi á samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda með tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga og er þá átt við samning milli Íslands og Evrópusambandsins og ríkja þess og Parísarsamkomulagið. Einnig er lögð til orðalagsbreyting á lið C.1 um bifreiðar opinberra aðila. Lagt er til að í stað þess að mæla fyrir um það markmið að 20% allra bifreiða í eigu opinberra aðila verði vistvæn fyrir árið 2020 verði kveðið á um að vistvænar bifreiðar verði fyrsti valkostur nema starfsaðstæður og notkun krefjist annars konar lausna. Jafnframt leggur nefndin til að við lið C.2 um vistvæna samgöngustefnu sveitarfélaga bætist vísun til þess að almenningssamgöngur verði bættar sem og hjóla- og göngustígagerð. Að auki leggur nefndin til nokkrar breytingar á tillögugrein til að lagfæra orðalag og er ekki um efnislegar breytingar að ræða. Lilja Rafney Magnúsdóttir og Logi Einarsson rita undir álit þetta með fyrirvara og telja þau mikilvægt að full fjármögnun verði tryggð í fjármálaáætlun sem og á fjárlögum fyrir þær aðgerðir og markmið sem felast í aðgerðaáætlun um orkuskipti. Sigurður Ingi Jóhannsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir álitið rita Páll Magnússon formaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir framsögumaður, með fyrirvara, Gunnar Ingiberg Guðmundsson, Ásmundur Friðriksson, Hanna Katrín Friðriksson, Logi Einarsson, með fyrirvara, Theodóra S. Þorsteinsdóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson og Óli Björn Kárason. Ég ætla að gera grein fyrir breytingartillögunni við tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um orkuskipti. 1. Í stað orðanna ,,Land og haf“ í aðgerð A.1 komi: Land. 2. Í stað orðanna ,,Endurskoðun á þriggja ára fresti“ í aðgerð A.2 komi: Endurskoðun verði á þriggja ára fresti. 3. Í stað orðanna ,,Hvatning til að“ í aðgerð A.5 komi: Hvatt verði til að. 4. Í stað orðanna ,,Bifreiðar að mestu“ í aðgerð A.6 komi: Bifreiðar verði að mestu. 5. Í stað orðanna ,,Land, haf og loft“ í aðgerð B.4 komi: Land og haf. 6. Liðurinn Lýsing í aðgerð C.1 orðist svo: Gefin verði út samgöngustefna fyrir Stjórnarráðið og undirstofnanir sem feli í sér setningu markmiðs um aukna hlutdeild vistvænna bifreiða í opinberum innkaupum. Meginreglan verði að vistvænar bifreiðar verði fyrsti valkostur í innkaupum nema starfsaðstæður og notkun krefjist annarra lausna. 7. Síðari málsliður liðarins Lýsing í aðgerð C.2 orðist svo: Sveitarfélög landsins verði hvött til að innleiða formlega samgöngustefnu sem taki mið af vistvænum samgöngum með áherslu á bættar almenningssamgöngur og hjóla- og göngustígagerð, sem og með úthlutun lóða til fjölorkustöðva og ívilnunum fyrir hreinorkubifreiðar. 8. Við C-lið bætist ný aðgerð er verði C.6, svohljóðandi: Svið: Land, haf og loft. Lýsingin: Reiknað verði út hvaða áhrif aðgerðaáætlun um orkuskipti hafi á samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda með tilliti til skuldbindinga Íslands í loftslagsmálum, samanber samning milli Íslands og Evrópusambandsins og aðildarríkja þess um þátttöku Íslands í sameiginlegum efndum á skuldbindingum Íslands, Evrópusambandsins og aðildarríkja þess á öðru skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og sambærilegan samning við Evrópusambandið og ríki þess vegna Parísarsamkomulags Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál sem nú unnið að. Ábyrgð: Umhverfis- og auðlindaráðuneyti og Umhverfisstofnun. Lýk ég þá máli mínu um þetta mikilvæga mál sem mun verða eitt af þeim stóru málum sem snertir framtíð þjóðarinnar og almennt í umheiminum, að við vinnum að því að koma vistvænni orkugjöfum í framkvæmd í samfélagi okkar á sem flestum sviðum.

Virðulegi forseti. Ég tala hér sem einn af þingmönnum sem stóðu að minnihlutaáliti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem gekk svo til hv. atvinnuveganefndar; það voru þeir Kolbeinn Óttarsson Proppé, Einar Brynjólfsson og ég. Skemmst er frá því að segja að þessi þingsályktunartillaga, aðgerðaáætlun um orkuskipti, er okkur öllum til framdráttar eins og hún er komin fram. Það er gott að sjá að hv. atvinnuveganefnd er einhuga um álitið og breytingatillögur. Það er eins og allir vita ekki algengt í þinginu þegar svona stendur á um stjórnartillögur af þessu tagi. Við hefðum viljað sjá fleiri og víðtækari breytingartillögur en lengra verður sennilega ekki komist í bili með samstöðu að leiðarljósi. Þó ber að þakka það sem áunnist hefur og einnig má ítreka að þessi þverpólitíska samstaða er merki um hve alvarleg loftslagsmálin eru og um leið hve þverpólitísk þau eru að mörgu leyti en þó ekki öllu. Þakka ber þau leiðarljós sem eru ítrekuð hér í nefndaráliti um að unnið skuli að orkuskiptum með því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa. Það er lykilatriði fyrir Ísland, sem er þegar með mjög vistvæna raforkuframleiðslu og upphitun, að skoða vel alla þá möguleika sem eru til staðar um að nota æ meira af innlendu eldsneyti í allt sem gengur fyrir slíku. Enn fremur er sagt hér: „Að stefnt verði að því að Ísland verði framarlega í notkun á endurnýjanlegum orkugjöfum á öllum sviðum …“ Þar er þetta enn endurtekið og að markvisst verði unnið að uppbyggingu nauðsynlegra innviða til að tryggja framgang orkuskipta. Verði innlent eldsneyti til að mynda framleitt þarf að sjá til þess að almenningur hafi aðgengi að því og þær stöðvar eru meira eða minna sérhæfðar. Aðgerðaáætlunin er til ársins 2030. Hana skal endurmeta á fimm ára fresti. Þá er vonandi að það endurmat, eins og kveðið er á um þarna, hvernig sem fer næstu árin, taki tillit til margra endurbóta og ábendinga sem komu fram í umræddu minnihlutaáliti og hafa að mörgu leyti borist inn í álit hv. atvinnuveganefndar. Hvernig sem fram vindur er mjög brýnt að við stígum lengra fram og hraðar en fram kemur í þessari orkuskiptaáætlun eins og hún liggur fyrir. Það sem er kannski brýnast af öllu er að tryggja verður margfalt fleiri milljónir, jafnvel milljarða, til þessara mála en núverandi fjármálaáætlun eða ríkisfjármálaáætlun gerir ráð fyrir. Ég reikna með að fleiri komi inn á það hér á eftir. Það á eftir að kostnaðarmeta fjölmarga liði sem eru í þessari áætlun og eins þá sem ekki eru þar og verkefni sem stuðla að því að við náum markmiðum okkar í krafti Parísarsamkomulagsins. Eins er víst að upphæðir eru margfalt hærri en gert er ráð fyrir á næstu árum. Þessari vinnu, þessu kostnaðarmati, verður að hraða sem allra mest. Eins og ég sagði áðan skilaði minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar séráliti sem hefur skilað sér inn í nefndarálit hv. atvinnuveganefndar. Ég ætla að stikla á nokkrum atriðum þar sem þarfnast kannski frekari útskýringa og er að hluta til gerð grein fyrir í minnihlutaáliti okkar. Hér er rætt um að atvinnuveganefnd telji markmið áætlunarinnar að mörgu leyti jákvæð en þó sé of skammt gengið á ýmsum sviðum. Eru þar talin upp þrjú atriði: „Í þriðja lagi verður áætlun eins og þessi að vera unnin með hliðsjón af öðrum stefnum og áætlunum á sama sviði, þ.e. stefnu stjórnvalda um lagningu raflína, áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og almenna stefnu stjórnvalda um nýtingu raforku.“ Þetta er orkustefnan sem oft og mörgum sinnum hefur verið auglýst eftir hér í þinginu, orkustefnan sem sárlega vantar til að hægt sé að fella svona aðgerðaáætlun, og reyndar margt annað, að einhverri heildarsýn. Hér er ítrekað að hagrænir hvatar séu mikilvægir og ívilnanir sömuleiðis en að jafnmikilvægt sé að beita hagrænum aðgerðum á borð við beinan og öflugan fjárstuðning til verkefna. Þá er raunverulega verið að ræða um bein fjárframlög ríkisins til ýmiss konar verkefna, við skulum segja nýjabrums eða verkefna sem þarfnast verulegs fjárstuðnings til að kanna hvort þau séu lífvænleg eða ekki. Oft er ekki um að ræða fjárfesta sem vilja taka slíkt að sér þannig að það þarf að hyggja mjög vel að öflugum og beinum fjárstuðningi til verkefna. Eins er mjög brýnt að styrkja þróunarverkefni á fyrri stigum. Þá kom fram í minnihlutaáliti okkar, og það hefur skilað sér hér inn, að samkvæmt ríkisfjármálaáætlun lækka framlög til nýsköpunar og þróunar árið 2018 en eftir það ganga einungis um 120 millj. kr. að jafnaði í fjögur ár til þessa málaflokks, til viðbótar við þau framlög sem nú eru veitt. Það er augljóst að ef við ætlum að ná langt í þessum efnum, ef við ætlum að tryggja t.d. innlenda eldsneytisframleiðslu, þá dugar ekkert hálfkák í þessum efnum, heldur þarf mun meiri fjárstuðning og fleiri styrki í gegnum Tækniþróunarsjóð og fleiri sjóði til þessara málaflokka. Enn fremur er rætt hér um að byggja þurfi upp innviði. Talað er um rafhleðslustöðvar, metanstöðvar, vetnisstöðvar, raftengingar, bæði á flugvöllum og í höfnum. Þá er mikilvægt að muna að metan á Íslandi, sem er framleitt úr lífrænum úrgangi eða tappað af úrgangshaugum, er ekki það sem skiptir mestu máli í metanvæðingu svo langt sem hún nær, heldur metan sem er framleitt beinlínis úr koltvísýringi með vetni, t.d. úr útblæstri jarðhitavirkjana, jafnvel orkufreks iðnaðar - það er hægt að framleiða mikið magn metans á þann hátt. Þess vegna getur metan skipt verulegu máli þegar kemur að innlendum eldsneytisgjöfum. Vetni sem er búið til með rafgreiningu, þ.e. bara með því að kljúfa vatn með rafstraumi, er líka verulega mikilvægt vegna þess að komið hefur í ljós að t.d. bílaframleiðendur, bæði venjulegra bíla og stærri bifreiða, eru farnir að hyggja aftur að vetnisvæðingu eftir nokkurt hlé. Það gerist t.d. sem svo að Toyota í Japan leggur mikla áherslu á vetnisknúinn fólksbíl. Þannig að vetni mun líka skipta verulegu máli í innlendri eldsneytisframleiðslu. Leggja ber sérstaka áherslu á það. Það kom enn fremur fram í minnihlutaáliti okkar að nefndin, og það kemur hér fram hjá atvinnuveganefnd, telur brýnt að tengja gjaldtöku af eldsneyti við mælda losun gróðurhúsalofttegunda en ekki eingöngu að fella niður vöru- og kolefnisgjöld af eldsneyti af því einu að þau eru ekki af jarðefnauppruna. Það er sem sagt réttara að leggja á gjöld í hlutfalli við mælda losun. Ástæðan er einfaldlega sú að þá mætti taka upp gjaldtöku af endurnýjanlegu eldsneyti, sem ekki uppfyllir viðmiðunarmörk, til að draga úr notkun eldsneytis, sem t.d. er unnið úr korn- og pálmaolíu, en auka notkun eldsneytis úr lífrænum úrgangi og koltvísýringi. Ástæðan er einfaldlega sú að hér á landi höfum við möguleika á því að framleiða alkóhól, þ.e. metanól, úr koldíoxíði og vetni sem búið er til með rafgreiningu. Þetta gerist í verksmiðju Carbon Recycling í Svartsengi og hægt er að margefla þá metanólframleiðslu ef þessum gjaldtökumálum verður breytt til samræmis við þarfir okkar. Þá er ég að meina að „carbon recycling“, eða sú framleiðsluaðferð, geti staðið undir tugþúsundum tonna eða jafnvel meira af alkóhóli sem bæði er hægt að nota sem íblöndunarefni á bílvélar en einnig óblandað á bíla og skip. Fram hefur komið að tækniþróun í Evrópu er komin svo langt að stórar báta- og skipavélar ganga eingöngu fyrir metanóli. Ef við getum framleitt ókjör af því, ætla ég að segja, stendur það nokkuð skýrt að við getum minnkað losun frá bæði fiskiskipaflota og ýmsum öðrum skipum margfalt hraðar með því að nota metanól á skip í stað þess að hugsa eingöngu um að skipta út dísilolíu fyrir svartolíu og minnka þannig útblásturinn. Það verður aldrei í miklum mæli, þ.e. útblásturslosunin verður aldrei nægjanlega mikil til þess að skipaútgerð á Íslandi verði í átt við það að vera umhverfisvæn. Nefndin telur fjárveitingar, þ.e. atvinnuveganefnd, til uppbyggingar innviða fyrir rafmagnsbíla ekki vera nægar. Ástæðan fyrir því er sú að í áætlunum er aðeins gert ráð fyrir þrisvar sinnum 67 millj. kr., 67 millj. kr. á ári í þrjú ár, til uppbyggingar innviða fyrir rafmagnsbíla. En hugmyndir eru um sérstakan innviðasjóð í þessari aðgerðaáætlun og því ber að fagna. Verði það að veruleika þarf auðvitað aukið fjármagn til þessa verkefnis en ekki eingöngu rétt um 200 millj. kr. á þremur árum. Þarna eru því veruleg verkefni fram undan. Ef rafvæða á hafnir í þokkabót og jafnvel flugvelli erum við komin í enn meiri fjárþörf en fram kemur í umræddri ríkisfjármálaáætlun. Atvinnuveganefnd telur að í tillöguna vanti skýrari umfjöllun um uppbyggingu annarra orkustöðva þar sem einkafyrirtæki halda að sér höndum, t.d. til afgreiðslu metans eða metanóls umfram íblöndunareldsneyti. Einnig þurfi að byggja upp vetnisframleiðslustöðvar því að vetnið er yfirleitt framleitt á staðnum. Þarna er enn og aftur um að ræða verkefni sem knýja á um meiri fjárveitingar til þessara verkefna en gert er ráð fyrir. Að öllu þessu sögðu má taka undir það með nefndinni að tillagan með breytingartillögu verði samþykkt, en líka taka undir þann fyrirvara hv. þingmanna Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og Loga Einarssonar að í fjármálaáætlun sem og á fjárlögum þurfi að tryggja að þær aðgerðir og þau markmið sem felast í aðgerðaáætlun um orkuskipti verði raungerð. Að lokum má slá því föstu að fjármögnun er lykill að því að komast langt með endurbætta aðgerðaáætlun um orkuskipti eins og hér hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn sem talað hafa á undan mér hafa farið ágætlega yfir nefndarálit og breytingartillögu frá hv. atvinnuveganefnd. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta hvað efnisatriðin varðar. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson fór rækilega yfir umsögn sem við í minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar skiluðum inn þannig að ég ætla svo sem ekki að kafa neitt djúpt eða fara í smáatriði í þessu máli. Þingskjölin tala ágætlega sínu máli. Ég verð að segja að ég er mjög ánægður með þá umsögn og þær breytingartillögur sem hv. atvinnuveganefnd leggur til á málinu. Eru þær mjög til bóta. Þessi tillaga til þingsályktunar um aðgerðaáætlun um orkuskipti var fyrst lögð fram fyrir nokkrum þingum síðan. Þegar við ræddum hana við fyrri umr. kom ég aðeins inn á að mér þætti skorta á að núverandi hæstv. ríkisstjórn hefði uppfært þá tillögu almennilega. Mér fannst skorta ákveðinn metnað í tillöguna eins og hún kom frá hæstv. ráðherra. Þar er ýmislegt sem hægt er að benda á í löngu máli, sem ég ætla nú ekki að gera. En eins og komið hefur verið inn á eru markmið áætlunarinnar að sjálfsögðu jákvæð. Það er ekki hægt að setja sig upp á móti því að þeim verði náð. En þá verður hugur að fylgja máli. Mér þótti upphaflega þingsályktunartillagan frá hæstv. ráðherra ekki endilega gefa til kynna að þessi mál væru tekin nægilega alvarlega. Öll skref sem stigin eru í átt til orkuskipta í samgöngum eru að sjálfsögðu góð. En eins og aðeins hefur verið komið inn á skortir á mælanleg markmið í þingsályktunartillögunni; hve mikið einstökum aðgerðum er ætlað að draga úr útblæstri og stuðla að því að Ísland geti uppfyllt markmið sín samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Inn á það hefur verið komið og allt í þá veru er til þess fallið að bæta málið enn frekar. Hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kom hér inn á fjármunina. Það er kannski upphaf og endir alls, því miður, peningarnir eru það gjarnan, en sérstaklega í þessum efnum. Ég hef oft velt því fyrir mér hvað ráðamenn, bæði núverandi ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórna, hafi meint með sínum fögru orðum um að stíga risastór skref í umhverfismálum, í loftslagsmálum, þegar ég hef síðan farið yfir fjárlög, yfir útgjöld ríkissjóðs, og ekki endilega séð þá fjármuni þar sem nauðsynlegt er að fylgi, ætli fólk sér að fara í alvöruaðgerðir. Því er þannig háttað með þetta mál. Ef maður les sig í gegnum þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun um orkuskipti annars vegar og fjármálaáætlun til fimm ára hins vegar er ekki endilega mikill samhljómur þar á milli. En guð láti gott á vita, að settir verði auknir fjármunir í þessi mál. Sjálfur hefði ég talið að taka þyrfti það saman einhvers staðar. Það er bagalegt þar sem hæstv. ríkisstjórn talar um loftslags- og umhverfismál sem eitt af sínum forgangsmálum, að ekki sjáist nákvæmlega hvað setja á í þann málaflokk. Þrátt fyrir að fjöldi ráðherra á blaðamannafundum tali um stór skref í þessum efnum finnst mér vanta að skýra betur hvernig taka eigi þessi stóru skref. Eru þessir auknu fjármunir inni í fjármunum til umhverfismála 1 milljarður? Það fé er nú fljótt að fara. Er það að finna inni í loftslagsmálum innan iðnaðarráðuneytisins eða er það að finna undir einhverjum öðrum liðum? Það er erfitt að segja til um en það er alla vega er ljóst að ekki eru tryggðir nægilega miklir fjármunir til að taka þau skref sem nauðsynleg eru í núverandi ríkisfjármálaáætlun. Að lokum ætla ég að koma aðeins inn á það sem ég hef talað um nokkuð oft í þessari pontu, sem er samræming. Hv. atvinnuveganefnd kemur ágætlega inn á það í umsögn sinni að það er t.d. ekki endilega ljóst hvernig tryggja á aðgang að orku alls staðar þar sem því verður komið við. Það helst í hendur við þá stefnumörkun sem skort hefur og skortir því miður enn, þótt vissulega berist tíðindi frá ráðuneytum um að verið sé að vinna í þeim málum sem lúta að orkuumhverfi Íslendinga heildstætt, hvort sem það eru orkunýtingarkostir, hvort sem það er flutningskerfi raforku, uppbygging með orku hér eða þar á landinu, orkuskipti í samgöngum eða það sem hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson kom svo vel inn á áðan, sem er orkunýtingaráætlun. Hvernig ætlum við að nýta orku í samfélaginu? Stefnum við í átt að grænu samfélagi? Hvernig ættum við að stíga þau skref? Ég mun því fylgjast mjög vel með framvindu þessa máls og frekari áætlunum og stefnum frá hæstv. ríkisstjórn. En hver og ein stefna út af fyrir sig er ágæt. Hægt er að tala um og styðja eða vilja gera breytingar á einhverju, en lykilatriðið er að allar þessar stefnur tali saman. Það þýðir ekki að vera að vinna að einum anga málsins í einu horninu og öðrum í hinu og láta þessa vinnu ekki ríma saman. Það er sú vinna sem er mikilvægast að fara í í þessum málum. Áætlun um orkuskipti verður aldrei annað en áætlun ef ekki fylgja alvöruaðgerðir með í tengslum við þá uppbyggingu sem nauðsynlegt er að fara í.