Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meirihl. (Bernharð Stefánsson) Þegar þetta mál var til 1. umr. hjer í deildinni, þá urðu svo miklar umr. um það, að jeg hygg, að flest hafi þá komið fram, sem um það þarf að segja, bæði með og móti. Jeg mun því ekki verða mjög langorður, og get að mörgu leyti látið nægja að vísa til nál. meirihl. allshn. á þskj. 319. Eins og þar er tekið fram, þá gat allshn. ekki orðið sammála um þetta mál; meirihl. hennar getur ekki annað en ráðið hv. deild til að fella þetta frv., en minnihl. ræður til að samþ. það, þó með gagngerðum breytingum. Þótt við, sem erum í meirihl. nefndarinnar, leggjum til, að frv. þetta verði felt, þá vil jeg leyfa mjer að fullyrða það, að við viljum stuðla að því engu síður en aðrir, að í þessu landi sje haldið uppi lögum og rjetti. En við lítum svo á, að lögum og rjetti verði ekki betur borgið, þó að þetta frv. yrði samþ., og að það sje hægt að tryggja rjettaröryggi í landinu án slíkra lagabreytinga. Í þessu frv. er farið fram á að stofna varalögreglu, sem sje til taks „þegar sjerstaklega stendur á“ og lögreglulið bæjanna reynist of fáment. Hvað hina venjulegu löggæslu snertir, þá er það auðvitað mál, að varalögreglan, ef hún kemst á, getur ekki með neinu móti aðstoðað við hina daglegu löggæslu, sem þarf í kaupstöðum landsins, ekki heldur við önnur verk því skyld, t. d. tollgæslu. Ef því hinni daglegu löggæslu í bæjunum, tollgæslu og öðru slíku, er áfátt, þá mundi samþykt þessa frv. ekki á nokkurn hátt bæta úr því. Eina ráðið til að bæta ástandið að þessu leyti, mundi án efa vera það, að fjölga hinu fasta lögregluliði, sem í bæjunum er. Það er tekið fram í nál. meirihl., að við teljum, að vel gæti komið til mála, að ríkið styrkti bæina að einhverju leyti til þess að auka og bæta lögreglulið sitt, vegna þeirra starfa, sem lögreglan hefir á hendi fyrir ríkið. Að því er virðist, er nú tilgangurinn með þessu frv. heldur ekki sá, að bæta hina venjulegu löggæslu í bæjunum nje tollgæsluna, heldur hitt, eins og stendur í greinargerð frv., og líka er tekið fram í nál.hv. minnihl., að þessi varalögregla á aðeins að vera til taks, þegar alveg óvanalega stendur á. En þetta, að óvanalega standi á, þannig, að lögreglan eigi einhverra hluta vegna örðugt með að framkvæma starf sitt, getur altaf komið fyrir; en ef það kemur fyrir, þá vill svo vel til, að í núgildandi lögum eru ákvæði, sem leggja þá almennu skyldu á herðar borganna að koma lögreglunni til hjálpar, ef hún þarf á að halda. Og í raun og veru er okkur, sem meirihl. nefndarinnar skipum, ekki kunnugt um, að þessi hjálp, sem lögreglan þannig getur fengið, hafi ekki reynst nægilega vel hingað til. Jeg veit, að það hefir verið bent á ein þrjú atvik, sem komið hafa fyrir hjer á landi, sem eiga að sanna hið gagnstæða; en þessi atvik eru svo sjerstaks eðlis, að jeg álít, að á þeim verði ekki mikið bygt, hvað þetta snertir. Jeg skal ekki fara frekar út í það nú, en vík ef til vill að því að einhverju leyti síðar. Ef þessi varalögregla yrði sett á stofn, þá er það ómótmælanlegt - enda játað af hæstv. dómsmálaráðherra (JM), sem hefir lagt þetta frv. fram - að hjer væri um harðræði og nokkurt ranglæti að ræða gagnvart þeim mönnum, sem í varalögregluna væru kvaddir, að einstakir menn væru teknir þannig út úr og þeim gert að skyldu að þjóna í þessari lögreglu, lögð þessi skylda á herðar fram yfir aðra borgara landsins. Það sjá allir, að það er ekki rjettlátt. Það er mikið talað um persónulegt frelsi nú á dögum, og það virðist svo sem hv. stuðningsflokkur stjórnarinnar leggi töluverða áherslu á, að ekki megi með löggjöfinni skerða það, og það er eitt með öðru talið skerðing á persónulegu frelsi, að þurfa að kaupa tóbak í landsverslun, en mega ekki kaupa það hvar sem manni sýnist. En jeg verð að segja, að það, að vera kvaddur til fastra lögreglustarfa án tillits til vilja mannsins sjálfs, það finst mjer vera miklu meiri skerðing á persónulegu frelsi heldur en nokkuð annað, sem ennþá hefir verið í lög leitt hjer á landi. Auk þessa liggur það í augum uppi, að æfingar og annað starf í lögreglusveitinni mundi eyða allmiklum tíma, og þá er mjög hætt við, að það, að vera kvaddur í lögregluna, mundi valda mjög óþægilegri truflun á atvinnu hlutaðeigenda. Jeg get hugsað mjer það, að hvaða atvinnurekendur sem væru yrðu ófúsari til að taka þá menn í þjónustu sína og gjalda þeim sæmilegt kaup, sem væru í varalögreglu og gætu átt á hættu að vera kvaddir frá störfum, er minst varði, hvernig sem á stæði fyrir vinnuveitendum. Það gæti áreiðanlega komið sjer mjög bagalega. Og jeg tel víst, að það yrði til þess, að þeir menn, sem í varalögreglu yrðu, ættu ekki sama aðgang að atvinnu yfirleitt eins og aðrir menn. Það má líka benda á það í þessu sambandi, að skyldukvöð sem þessi kæmi áreiðanlega í bág við hugsunarhátt þjóðarinnar. Skal jeg í því sambandi aðeins minna á þegnskylduvinnuna. Hún átti að vera skylduvinna í þágu ríkisins, til þess sumpart að framkvæma ýms nauðsynleg verk og sumpart átti þegnskylduvinnan að vera einskonar uppeldismeðal ungra manna. Það orkar ekki tvímælis, að tilgangurinn með þegnskylduvinnunni, þannig skilinn, er að mörgu leyti göfugur og góður; en þetta, að leggja slíkan fjötur á einstaklinga þjóðarinnar, er svo óvanalegt hjer á landi, að þegar þegnskylduvinnan var borin undir þjóðaratkvæði. Þá var það mjög mikill meirihl. hennar, sem algerlega neitaði slíku, vildi ekkert með þegnskylduvinnu hafa. Þá er að taka það fram, sem reyndar var talsvert vikið að við 1. umr. málsins, að varalögreglan, ef hún kæmist á, mundi kosta mikið fje. Þessu þýðir ekki neitt að neita. Fyrst og fremst mundi stofnkostnaður verða talsvert mikill, einkum ef þetta lögreglulið væri nokkuð í líkingu við það, sem frv., eins og það fyrst lá fyrir, gaf tilefni til að ætla að hún yrði. En þó brtt.hv. minnihl. yrði samþ., og þannig yrði sett á stofn lítil varalögreglusveit með 100 manns í Reykavík og 10 í hverjum hinna kaupstaðanna, samtals 160 manns, þá mundi stofnkostnaðurinn verða talsvert hár samt. Það var tekið fram við 1. umr., og því hefir ekki verið mótmælt, að einkennisbúningur lögregluþjóna Reykjavíkur kostaði um 700 kr. handa hverjum, og ef maður margfaldar það með 160, verður útkoman 112 þús. kr. Jeg skal ekki segja, hvernig þessir varalögreglumenn yrðu klæddir, en mjer finst rjett að gera ráð fyrir, að þeir yrðu klæddir eins og aðrir lögregluþjónar. Jeg sje í nál.hv. minnihl., að hann gerir ráð fyrir því, að einkennisbúningur þessara lögreglumanna mundi ekki kosta nema 45 kr. handa hverjum. En jeg skal bíða með að leggja beinlínis dóm á þetta, þangað til hv. minnihl. hefir gert grein fyrir því atriði; en það má vera skrítinn einkennisbúningur, sem ekki kostar nema einar 45 kr. Þó jafnvel væri hægt að ganga inn á, að þessi lögregla mundi ekki nota eins dýran einkennisbúning og aðrir lögregluþjónar, þá get jeg ekki skilið, að þetta nái nokkurri átt. Að minsta kosti er jeg bræddur um, að þá þyrfti oft að endurnýja þennan búning. Þá eru tækin. Það veit enginn hvað átt er við með þessum „tækjum“, eða hvað þau myndu kosta; en eitthvað myndu þau kosta. Laun yfirmanna gerir hv. minnihl. ráð fyrir að væri ekki nema lítilfjörleg þóknun. En jeg býst við, að þótt byrjað væri þannig, myndi fljótlega þykja þörf að auka þau, og þau myndi nema töluverðri fjárhæð. Yfirleitt er nú frv. sjálft, eins og það liggur fyrir, í svo lausu lofti, hvað þetta snertir, að það er ómögulegt að gera neina áætlun um, hvað þetta myndi kosta í framkvæmd, en hitt er vitanlegt, að það myndi kosta fje, og það töluvert mikið fje, meira fje til dæmis heldur en veitt er til heilsuhælis á Norðurlandi. Og fyrir þá, sem álíta að þetta mundi verða gagnslitið, eða gagnslaust, eða til ógagns, er það skiljanlegt og afsakanlegt, þó þeir vilji ekki fórna miklu fje til annars eins. Það er ákaflega hætt við því, að líkt færi með þessa varalögreglu eins og sumt annað, sem er sett á laggir hjer á landi, að þó byrjað sje í smáum stíl og litlu eytt fyrst, þá vill kostnaðurinn fljótt aukast. Og fljótlega mundi ýmislegt hlaðast kringum þessa stofnun; og sem sagt, það er enginn kominn til að segja það nú, hvað þetta myndi koma til með að kosta á endanum. Frv. gerir ráð fyrir, að þeir óbreyttu varalögreglumenn starfi að æfingum og lögregluþjónustu kauplaust. Jeg tel alveg óhugsandi, að slíku ranglæti yrði beitt til lengdar, að borga þessum mönnum ekki neitt, enda leggur hv. minnihl. einmitt það til, að mönnunum verði greidd ofurlítil þóknun. Og þá kemur hún til viðbótar kostnaðinum. Og eins og jeg sýndi fram á áðan, má búast fyllilega við því, að menn þessir mundu líða töluverðan skaða á atvinnu sinni, vegna þessarar kvaðar; og þá skil jeg ekki í öðru, en að þegar tímar líða, verði á það litið, svo að þessi þóknun, sem þeir fengju, mundi fara vaxandi og nema allmiklu. Mjer þætti ekki ólíklegt, þó ekki sje beinlínis hægt að staðhæfa það, að eftir nokkur ár myndi kostnaður af hverjum varalögreglumanni ekki verða undir 1000 kr. á ári. Það er í sjálfu sjer ekki mikil þóknun til manns, sem þannig er þrælbundinn við ákveðið starf, þótt hann fengi t. d. 500 kr. þóknun á ári, eða þar um bil. Og þá er hætt við, að aðrar 500 kr. á mann færu til viðhalds einkennisbúninga og tækja og til annars kostnaðar, sem leiddi af því, að halda uppi þessum flokki. Þá skal jeg að síðustu víkja að því, sem einna mest var talað um, þegar málið var til 1. umr., sem sje, að komist varalögreglan á, þá er það alveg handvist, að hún myndi verða óvinsæl frá byrjun og ekki njóta þess trausts, sem hverri lögreglu er nauðsynlegt. Orsakir til þessa eru þær, að margir líta svo á, að varalögregluna eigi að stofna gegn sjerstakri stjett. Jeg veit, að það ber enginn á móti því, að þannig er litið á. Þá mundi þessi stjett - verkamenn og sjómenn - sjálfsagt skoða varalögregluna sem andstæðing sinn, settan sjer til höfuðs, í staðinn fyrir að treysta henni, að hún mundi halda uppi lögum og jafnrjetti meðal borgara landsins. Jeg skal ekki neitt fullyrða um það, að þessi skilningur sje rjettur, að þetta hafi verið hugsun þeirra, er frv. fluttu. En það verð jeg samt að taka fram, að flutningur málsins var á þann veg, að hann gaf nokkurt tilefni til þessa skilnings, því þegar hæstv. dómsmálaráðherra (JM), sem var flutningsmaður málsins, var við 1. umr. að tala um verkefni varalögreglunnar, þá virtist það sjerstaklega eiga að vera það, að henni ætti að beita gegn samtökum ákveðinnar stjettar í landinu. Af því að málið er af mörgum skilið á þessa leið, þá gæti nú svo farið - og það vildi jeg gjarnan biðja fylgjendur þessa máls að athuga - að af því leiddi einmitt það gagnstæða við það, sem þeir ætla sjer að ná. Þeir ætla sjer án efa að skapa öryggi í þjóðfjelaginu og frið; en það gæti svo farið, að einmitt af því leiddi óeirð og ófrið. Jeg er þó ekki að spá neinu í þessa átt. En jeg býst við því, eftir því, hvernig málið er flutt, og eftir þeim dómum, sem það hefir fengið, að alþýða manna mundi alls ekki treysta varalögreglunni til þess að gera rjett. Það mætti náttúrlega svo fara, og er vonandi, að svo yrði, ef varalögreglan kæmist á, að hún með tíð og tíma gæti áunnið sjer álit. En í byrjun mun hún áreiðanlega ekki njóta trausts almennings. Það hefir beinlínis komið fram, að ætlunin með því, að setja varalögreglu á stofn, væri sú, að bæla niður - eins og það er orðað - óeirðir út af kaupgjaldsdeilum. En - kaupgjaldsdeilur eru nú án efa einkamál þeirra, sem deila. Því skal ekki neitað, að óeirðir geta orðið út af þeim deilum, eins og öðrum deilum, sem þjóðfjelagið þarf að láta til sín taka á einhvern hátt, en það mun mega fullyrða, enda reynsla allra annara þjóða, sem lengra eru komnar áleiðis, að það þarf að fara mjög varlega í þeim málum. Og það er eins og fornkveðið er: Sjaldan veldur einn, þá tveir deila, og því enganvegin víst, að rjetturinn sje altaf öðrumegin. Og jeg hygg, að skynsamlegra væri og í alla staði heilladrýgra að reyna að finna einhver ráð, sem gætu fyrirbygt slíkar deilur, heldur en að búa til svipu, til að berja þær niður með illu. Það getur ekki gefist vel til lengdar. Í þessu sambandi vil jeg minna hv.þdm. á, að nú liggur einmitt fyrir þinginu frv., sem allar líkur er til að geti komið að mun betri notum í þessu efni en varalögregla. Niðurstaða meirihl. er því sú, að varalögreglu þurfi alls ekki með undir vanalegum kringumstæðum, enda er það játað af þeim, sem annars eru frv. fylgjandi; að varalögreglan verði langtum of dýr í samanburði við það gagn, sem af henni getur hlotist; að þeir menn verði bersýnilega ranglæti beittir, sem verða kvaddir í væntanlegt varalögreglulið. Það er útilokað, að þessi varalögregla verði kvödd til aðstoðar, nema í alveg sjerstökum tilfellum, nefnil. þeim, að margir menn bindist samtökum gegn lögum og rjetti í landinu, eða m. ö. o. geri uppreisn. En jeg tel, satt að segja, ákaflega ólíklegt, að íslensk alþýða geri uppreisn í náinni framtíð, og því óþarft fyrir ríkisvaldið að búast til varnar gegn slíkum ímynduðum byltingum. En ef til þess kæmi einhverntíma, sem vonandi verður þó aldrei, að uppreisn brytist út, þá er jeg hræddur um, að þessi varalögregla, einkum „litla varalögreglan“, sem hv. minnihl. vill stofna, muni reynast alveg gagnslaus til að bæla niður uppreisn. Jeg skal ekki fara langt út í sagnfræði, en þó get jeg ekki gengið fram hjá því, að sagan sýnir, að uppreisnir geta alveg eins og miklu fremur brotist út í löndum, þar sem hervaldið er ríkt. Yfirleitt man jeg ekki til, að getið sje um alvarlegar uppreisnir annarsstaðar en þar, sem hervaldið hefir verið öflugt, en þó hefir sú raunin oft orðið á, að uppreisnarmennirnir hafa yfirbugað ríkisherinn, svo ekki er hann alveg einhlýtur. Jeg gæti best trúað því, að þar sem ekkert hervald er til, eins og t. d. hjer, sje alveg trygt, að eingin uppreisn verði. Þó að jeg hafi nefnt hjer hervald og her í sambandi við varalögregluna fyrirhuguðu, þá ætla jeg ekki að „kalla“ hana her, því það lætur illa í eyrum. En það, sem gefur tilefni til að líkja henni við her, er, að bæði í aths. stjórnar við frv. og í nál.hv. minnihl. er beinlínis tekið fram, að hún eigi að koma í stað hervalds annara þjóða. Þar er þess getið, að annarsstaðar sje til vald, sem sje sterkara en lögregluvaldið, en þetta vald vanti hjer á landi, en úr því eigi þetta frv. að bæta. Þessvegna er varalögreglunni ætlað að hafa samskonar þýðingu í okkar þjóðlífi sem herinn hefir hjá öðrum þjóðum. Um brtt.hv. minnihl. á þskj. 363 ætla jeg ekki að tala nú, að öðru leyti en því, sem jeg hefi vikið að þeim í sambandi við málið í heild. Ætla jeg að geyma mjer frekari aths. við þær, þangað til hv.frsm. minnihl. hefir talað fyrir þeim. Þó skal jeg þegar játa, að brtt. eru virðingarverðar að því leyti sem þær miða að því, að draga úr því ranglæti, sem þeir menn yrðu fyrir, sem í þessar sveitir yrðu teknir, þar sem brtt. gera bæði ráð fyrir því, að takmarka þjónustutímann, og eins, að mennirnir fái þóknun fyrir starf sitt. En þrátt fyrir það lítur meirihl. svo á, að grundvöllur frv. sje rangur, og þessvegna sje ekki hægt að byggja á honum trausta byggingu, sem þjóðinni mætti að gagni verða. Getur meirihl. því ekki ráðið hv. deild annað en að fella frv., þrátt fyrir viðleitni hv. minnihl. til að bæta það. Að svo mæltu get jeg lokið máli mínu að sinni.

Frsm. minnihl. (Jón Kjartansson) Þegar mál þetta var til 1. umr. hjer í hv. deild, virtist í rauninni enginn ágreiningur vera um það, að nauðsyn bæri til að efla löggæsluna í landinu á einhvern hátt. Menn greindi ekki heldur á um, að sú skylda hvíldi á ríkisvaldinu, að gæta rjettaröryggis í landinu, sjá um, að borgarar þjóðfjelagsins geti öruggir treyst því. Um þessi tvö atriði voru menn sammála, að því er virtist, en lengra náði samkomulagið ekki. Má það þó undarlegt heita, þar sem þetta er aðalatriði málsins. Hitt er miklu meira aukaatriði, hver leið er til þess valin, að ná settu marki. Um leið og hæstv.forsrh. (JM) flutti þetta frv. hjer í hv. deild, lýsti hann skýlaust yfir því, að hann legði enga sjerstaka áherslu á, að sú leið yrði nákvæmlega þrædd, sem í frv. segir. Hæstv. forsrh. kvaðst vera fús til að styrkja hverjar aðrar till. í þessu efni, er menn kynnu að gera og hagkvæmar þættu, aðeins ef takmarkinu yrði náð, að efla löggæsluna í landinu, án þess að íþyngja ríkissjóði um of. Ennfremur lýsti hæstv.forsrh. því, hvernig hann hugsaði sjer fyrirkomulag og framkvæmd á þeirri varalögreglu, sem stungið er upp á í stjfrv. En umr. hjer í hv. deild fóru mjög á víð og dreif, og langt út fyrir þau takmörk, sem hæstv.forsrh. hafði markað með skýringu sinni á frv. Umr. snerust mest um það, hvað hugsanlegt væri að láta framkvæma samkv. frv., ef það yrði óbreytt að lögum. Ef hv. andmælendur frv. hefðu getað rætt málið á þeim grundvelli, sem hæstv.forsrh. lagði í framsögu sinni, þá hefðu menn ekki þurft að hlusta á staðhæfingar þeirra um, að hjer ætti að koma upp hundruð, eða jafnvel þúsund manna hersveitum, sem kostuðu ríkissjóð miljónir árlega. Hv. andmælendur frv. vissu mætavel, að sá var aldrei tilgangur hæstv. stjórnar, að koma á fót slíku liði sem þeir drógu upp mynd af hjer við 1. umr. Minnihl. allshn. álítur mál þetta svo mikilsvert, að það eigi fram að ganga, og í þeirri von, að hv.þdm. vilji ræða málið í alvöru, hefir hann fært frv. Í þann búning, sem hæstv. stjórn ætlaðist til að það yrði í framkvæmdinni. Vill minnihl. því vona, að hv. deild ræði málið eins og það nú liggur fyrir, en hætti að bera fyrir sig allskonar fjarstæður um vopnaðan her o. s. frv. Eins og hæstv.forsrh. tók fram, er varalögreglu einkum, og máske eingöngu, þörf hjer í Reykjavík. Ætlast minnihl. til, að í Reykjavík muni nægja 100 manna sveit, og er það einnig í samræmi við uppástungu hæstv.forsrh. (JM). 100 röskir menn, vel samæfðir og undir góðri stjórn, fá ótrúlega miklu áorkað, og jeg er viss um, að sú sveit mun nægja í flestum og öllum venjulegum tilfellum. Minnihl. er þeirrar skoðunar, að ekki sje þörf á að stofna varalögreglulið í öðrum kaupstöðum landsins, nema ef vera kynni á Siglufirði, og einnig hefir verið bent á Ísafjörð. Jeg skal ekkert fullyrða um nauðsyn varalögregluliðs á þessum stöðum, en þó að þess þurfi þar með, þá þarf það ekki að vera fjölment, enda er gert ráð fyrir, að 10 manna sveitir muni nægja. Annarsstaðar ætlast minnihl. ekki til, að varalögregla verði stofnuð, og telur þess heldur enga þörf. Jeg vil geta þess hjer, að verði frv. samþ. með brtt. minnihl., þá lít jeg svo á, að starfsvið varalögreglunnar verði ekki einskorðað við það lögsagnarumdæmi, sem hún aðallega starfar í. Þetta er lögreglulið, sem ríkisvaldið hefir til umráða, og þessvegna ekkert því til fyrirstöðu, að það verði notað fyrir utan sitt staðarlögsagnarumdæmi. T. d. get jeg nefnt, að sjálfsagt má senda varalögreglulið Reykjavíkur til Hafnarfjarðar, út á Seltjarnarnes o. s. frv., ef þar verða óeirðir, eða hremma þarf smyglaraskip o. fl. þessháttar, og lögreglan þar á staðnum eigi reynist nægileg. Í 2. gr.stjfrv. ert sú kvöð lögð á alla karlmenn á aldrinum 20–50 ára, að gegna kvaðningu í varalögreglu, og þessi skylda hvílir ótakmarkað á mönnum, innan áðurnefndra aldurstakmarka, ef sjúkdómar eða önnur slík forföll eru ekki fyrir hendi. þessu vill minnihl. breyta. Í fyrsta lagi vill hann færa aldurshámarkið niður í 40 ár, í stað 50 ára. Það er að mörgu leyti óheppilegt, að lögreglumenn sjeu mjög gamlir. Mun best vera, að þeir sjeu einmitt á aldrinum 20–40 ára. Í öðru lagi leggur minnihl. til, að skylda hvers einstaklings til að gegna varalögreglustörfum verði takmörkuð við 5 ára tímabil. Þessi takmörkun er í samræmi við ýms önnur ákvæði í gildandi lögum, þar sem kvaðir eru lagðar á herðar borgaranna, að gegna ýmsum störfum til almenningsþarfa um vissan tíma. Má þar t. d. nefna hreppsnefndarstörf, skóla- og fræðslunefndarstörf og mörg önnur samskonar störf. Í stjfrv. er svo til ætlast, að varalögreglumenn fái enga þóknun fyrir starfa sinn, að undanskildum forstöðumönnum og flokksforingjum. Þetta finst minnihl. ekki sanngjarnt ákvæði, þar sem sú kvöð er lögð á fáa borgara þjóðfjelagsins, að taka þátt í aukinni löggæslu sjerstaklega, með kvaðningu í varalögregluliðið, þá þykir minnihl. órjettmætt, að þeir fái enga þóknun fyrir starf sitt. En þar sem minnihl. býst við, að örsjaldan þurfi að grípa til varalögreglunnar, þá litur hann svo á, að þóknunin þurfi ekki að vera föst laun, heldur sje rjettara að sníða hana við tímann, sem gengur til starfans. Er þar að sjálfsögðu bæði átt við þann tíma, sem gengur til æfinga og undirbúnings, og svo tímann, sem gengur til lögregluverkanna sjálfra. Mjer þykir leiðinlegt, að hv.frsm. meirihl. (BSt) skyldi ekki geta rætt málið á þeim grundvelli, sem minnihl. nú hefir lagt með brtt. sínum, heldur skyldi hann enn koma með órökstuddar staðhæfingar um, að kostnaðurinn muni skifta hundruðum þúsunda árlega.

Þetta er ekki rjett hermt!

Ef hv.þm. (BSt) álítur, að kostnaður við hvern varalögreglumann verði ekki undir 1000 kr. árlega, þá nálgast allur kostnaðurinn hundruð þúsunda. En auðvitað nær þetta ekki nokkurri átt. Jeg skal nú skýra ofurlítið nánar, hvernig minnihl. ætlast til, að kostnaðarhliðin líti út, ef varalögregla verður sett á stofn. Til æfinga fer að sjálfsögðu langmestur tími fyrsta árið, en úr því mun sáralítill tími ganga til þeirra. Minnihl. hyggur það hagfeldast, að varalögreglumenn fái einhverja fasta þóknun fyrir æfingarnar. Hversu há sú þóknun á að vera, getur altaf verið álitamál, en minnihl. hefir stungið upp á 50–100 kr. á ári. þegar þess er gætt, að æfingarnar verða ágætasta leikfimi, þá er jeg ekki í neinum vafa um, að menn muni sækja þær með mikilli ánægju. Jeg þarf varla að geta þess, að ekki þarf að leggja í neinn sjerstakan kostnað vegna byggingar húss til æfinga, eins og hv. meirihl. virðist gefa í skyn. Til að æfa svo fáment lið, má vitanlega nota leikfimishús þau, sem ríkið á fyrir. Þá er þóknun varalögreglumannanna við starfið sjálft. Minnihl. ætlast til, að hún verði miðuð við þann tíma, sem þeir verja til starfans. Hyggur minnihl., að best muni vera og hagkvæmast, að fyrirkomulag varalögreglunnar verði að þessu leyti svipað því, sem haft er við slökkvilið Reykjavíkur. Í því eru nú 50 manns, og þar af 9 fastir starfsmenn á slökkvistöðinni sjálfri, og hafa þeir föst laun. Hinir hafa ekki föst laun, en fá þóknun í hvert skifti, sem þeir eru kvaddir. Sú þóknun er 6 kr. fyrir kvaðningu og fyrsta kl.-tímann, en 3 kr. fyrir hverja kl.stund, sem þeir vinna þar fram yfir. Eitthvað á þennan veg vill minnihl. haga þóknun til varalögreglusveitarinnar. Er ekki ætlast til, að hún fái föst laun, heldur ákveðið tímakaup, en þó mætti jafnframt setja eitthvert hámark, t. d. fyrir hvern sólarhring, ef mönnum þætti kostnaðurinn verða of mikill ella. Þó er einn maður, sem þarf að fá fasta þóknun fyrir starf sitt við varalögregluna, en það er forstöðumaður sveitarinnar hjer í Reykjavík. En þar sem búast má við, að starf hans verði ekki umfangsmikið, þarf sú þóknun ekki að vera mikil, enda ætlast minnihl. til, að hann hafi jafnframt annað fast starf með höndum. Hefir minnihl. bent á, að fyrir margra hluta sakir væri æskilegast, að fulltrúa lögreglustjórans í Reykjavík eða yfirlögregluþjóni bæjarins væri jafnframt falin forstaða varalögreglunnar í bænum. Þessir menn hafa að staðaldri æfingu í lögreglustjórn. Þeir stjórna hinu fasta lögregluliði bæjarins, og ef annar þeirra fengi jafnframt forstöðu varalögreglunnar, þá myndi það tengja lögregluliðið fastara saman, og yrði að því styrkur fyrir bæði liðin, jafnframt því sem það gerði varalögreglusveitina vinsælli en ella. Ef öðrum hvorum þessara manna yrði falin forstaða varalögreglunnar, þá leiðir af sjálfu sjer, að sá þyrfti að búa sig sjerstaklega undir það starf. Yfirleitt verður ekki með neinni vissu sagt, hversu mikill árlegur kostnaður við varalögreglusveit getur orðið. Það fer auðvitað mikið eftir því, hversu oft þarf að kveðja liðið til starfa, en um það getur enginn sagt. Er þá auðvelt fyrir hv. andmælendur málsins að teygja ímyndaðan kostnað í það óendanlega. En jeg vona, að allir hugsandi menn, sem vilja líta sanngjörnum augum á málið, geti orðið minnihl. sammála um, að kostnaðurinn muni ekki fara fram úr 10–15 þús. kr. árlega. Jeg geri fastlega ráð fyrir, að örsjaldan þurfi að gripa til þessa væntanlega varalögregluliðs. Í flestum tilfellum mun vitneskjan um, að það sje til, nægja til að halda mönnum í skefjum, og væri það æskilegast. Hv. frsm. meirihl. (BSt) vildi gera feikna grýlu úr stofnkostnaði varalögreglusveitar. Taldi hann óhjákvæmilegt að leggja hverjum varalögreglumanni til einkennisbúning, sem kostaði alt að 700 kr., eða m. ö. o., að þeir fengju samskonar búninga sem hinir föstu lögreglumenn. Minnihl. hefir lagt til, að einkennisbúningur varalögreglumanna verði með svipuðum hætti og búningar slökkviliðs Reykjavíkur eru nú. Slökkviliðsmennirnir hafa ljettar kápur, sem um leið eru ágæt hlífðarföt. Þær eru ódýrar, kosta aðeins 45 krónur, en þó mun hv.frsm. meirihl. (BSt) ekki geta vefengt, að þær eru einmitt mjög heppilegar handa varalögreglumönnum. Þær eru níðsterkar, hafa nú enst slökkviliðinu í 3 ár, og sjer þó ekki á þeim enn. Að sjálfsögðu þyrftu kápur varalögreglunnar að vera öðruvísi litar en kápur slökkviliðsins, og getur hæstv. stjórn ákveðið litinn. Slíkar kápur eru einnig heppilegar vegna þess, hve fljótlegt er að fara í þær, ef bráðan ber að, og geta menn sem best notað þær utan yfir sín eigin föt, og þurfa þá ekki að hafa fataskifti, þegar þeir eru kvaddir til lögreglustarfanna. Einkennishúfur þyrftu varalögreglumenn einnig að hafa, og myndu þær kosta ca. 15 kr. Í nál. okkar minnihl. er allur búningur áætlaður 100 kr. að meðaltali á mann, en sá kostnaður er vafalaust fullhátt áætlaður, meira að segja alt of hátt, ef, eins og við ætluðumst til, líkir búningar verða notaðir og slökkviliðið í Rvík hefir. Þá eru það tækin. Hv. andmælendur frv. voru að tala um vopn, byssur og jeg veit ekki hvað annað, við 1. umr. þessa máls. Auðvitað var það alt út í loftið. Vitanlega þurfa þessir varalögreglumenn að hafa þau sömu tæki, og þau tæki ein, sem aðrir lögreglumenn hafa, þ. e. kylfur. Ágætar gúmmíkylfur, sem lögregluþjónar bæjarins nota, kosta 15 krónur. Ef því farið er eftir till. minnihl., þá er ekki hægt að rengja, að allur stofnkostnaðurinn yrði þessi: Búningur liðsins, þ. e. 20 manna, þar af 100 í Reykjavík, 10 á Siglufirði og 10 á Ísafirði, ca. 100 kr. á mann eða 12000 kr., kylfur 1800 kr. Samtals 13800 kr. Ef Reykjavík ein fengi varalögreglu, yrði stofnkostnaðurinn 11500 kr. Ennfremur má gera ráð fyrir, að einhverju fje þurfi að kosta til undirbúnings forstöðumannsins. Hann yrði að kynna sjer, hvernig slíkum varalögreglusveitum væri og ætti að haga. Ætlum við, að nægja myndu 5000 kr. í því skyni. Þetta, sem jeg nefndi, er því sá raunverulegi stofnkostnaður, sem varalögreglan myndi hafa í för með sjer, og enginn annar. Það er alger misskilningur hjá hv.frsm. meirihl. (BSt), að kostnaðurinn muni fara langt fram úr þessu, og alveg rangt af honum að vilja ekki ræða um þessa kostnaðaráætlun okkar.

Sagðist ætla að láta það bíða.

Þá hefði hann jafnframt átt að láta bíða að ræða um ímyndaðan kostnað, svo sem það, að hann yrði 75 þús. kr. eða meiri. Því hann sagði, að hann myndi fara fram úr framlagi Alþingis til heilsuhælisfjelags Norðurlands, að mjer skildist. Nei, það er áreiðanlega ekki með góðri samvisku, þegar menn eru að gera sjer þessar kostnaðargrýlur, því ef rjettilega er á haldið, þá er kostnaðurinn svo nauðalítill, að það er ómögulegt, að hann geti hindrað framgang þessa nauðsynjamáls, ef það annars er vilji Alþingis að efla lögregluna í landinu. Síðasta brtt. okkar við 4. gr. er eingöngu sú, að nánari ákvæði um varalögregluna skuli sett með reglugerð, en ekki með konunglegri tilskipun. Er þetta í samræmi við aðrar brtt. okkar, en eins og frv. kom frá hæstv. stjórn, var sjálfsagt, að ákvæðin væru sett með konunglegri tilskipun, en ekki með reglugerð. Hv. frsm. meirihl. (BSt) hjelt þeirri skoðun fram, sem einnig kemur fram í nál.hv. meirihl., að heppilegra sje að fara aðra leið en þá, sem hjer er stungið upp á, til þess að efla lögregluna í landinu, sem sje þá, að ríkið leggi fje af mörkum til kaupstaðanna, til að styrkja þá í löggæslunni. Þegar nú á það er litið, að Reykjavíkurbær einn leggur nálega 90.000 kr. til löggæslunnar á ári, þá ætti öllum hv.þdm. að vera það ljóst, að það segði í rauninni tiltölulega lítið fyrir hann, þótt hann fengi styrk úr ríkissjóði, er næmi 10–20 þús. kr. þ. e., að 3–6 menn kæmu í viðbót við þá lögreglu, sem nú er. Hitt er þó meira um vert, og það verður Alþingi að gera sjer enn ljósara, að þó að þessi leið, sem hv. meirihl. stingur upp á, væri farin, þá yrði ekki þar með trygt, að löggæslan í landinu yrði örugg, nema þá, sem jeg býst ekki við, að sje ætlun hv. meirihl., að lagt yrði næstum ótakmarkað fje fram í þessu skyni. Segjum, að Reykjavíkurbær fengi 20 þús. kr. styrk til löggæslu, sem ekki er fjórði partur af því, sem hann leggur sjálfur fram, þá myndi lögreglumönnunum fjölga um 6 menn, svo að 20 manna sveit yrði í bænum. Hvað segði það? Að sjálfsögðu myndi þessi styrkur styrkja lögregluna í hinum daglegu störfum, eins og hv.frsm. meirihl, (BSt) virtist leggja aðaláherslu á, en hitt er víst, að þótt lögreglunni fjölgaði um þessa 6 menn, þá yrði hún ekki nándarnærri nógu örugg nje öflug í þeim tilfellum, sem vitanlega geta komið fyrir og hafa komið fyrir, þar sem sjerstaklega þarf á öflugri löggæslu að halda. Hvað yrði þá unnið með því, að fara þá leið, sem hv. meirihl. vill fara? Það, sem við mundum vinna, er það, að við höfum varið miklu meira fje en til varalögreglunnar, án þess að ná því markmiði, sem við settum okkur: að gera lögregluna í landinu nægilega öfluga. Þá sagði hv.frsm. meirihl. (BSt), og ennfremur kemur það fram í nál. meirihl., að löggjafarvaldið þyrfti ekki að koma upp varalögreglu, til þess að sjá um, að löggæslan væri örugg í einstaka tilfellum, því að nægilega væri sjeð fyrir því í gildandi lögum, að vandræði hlytust ekki af slíku. Hv. frsm. meirihl. (BSt) tók það rjettilega fram í þessu sambandi, að það er ætlun minnihl. og hæstv. stjórnar, að varalögreglan sje til taks, er sjerstaklega stendur á, en gegni ekki daglegri löggæslu. En þá skoðun sína, að varalögreglan sje óþörf í slíkum tilfellum, styðja hv. andmælendur við það, að í lögum sje sú skylda lögð á almenning, að gegna skipun lögreglunnar, þegar þess er krafist. Vitna þeir í lög nr. 1, 3. jan. 1890, þar sem kaupstöðunum er veitt heimild til þess, að setja í lögreglusamþyktum sínum ákvæði um löggæslu og lögreglulið. Þessa heimild hafa nú kaupstaðirnir notað á tvennan hátt, sumpart með því að koma á fót fastri lögreglu, og sumpart með almennu ákvæði, þar sem sú skylda er lögð á menn, að hlýða boði lögreglunnar. Þetta ákvæði er það, sem hv. meirihl. leggur svo afarmikla áherlslu á. En nú vil jeg spyrja hv. meirihl.: Hvernig er nú þessi almenna skylda í framkvæmdinni? Mjer skildist á hv.frsm., að hann ætli, að með þessu sje lögreglustjóranum heimilt að kalla saman lið í hópum til að gegna lögreglustörfum. Það kann að vera, að það sje heimilt, en jeg tel það vafasamt, og lögreglusamþyktirnar ætlast ekki til þess. Við vitum það allir, að þessi almenna skylda er aðeins fólgin í því, að þegar lögregluþjónar, einn eða fleiri, sem eru við starfa sinn, eigi reynast einhlítir, þá skora þeir á nærstadda að aðstoða sig. Það er við þesskonar skyldu til að hlýða boði lögreglunnar, sem lögreglusamþyktirnar eiga með þessu ákvæði. Að þessu er svo varið, kemur svo greinilega fram í lögreglusamþykt Reykjavíkur, í 11. grein hennar, að jeg vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana upp, til þess að hv.þdm. þurfi ekki að vera í vafa um þetta. Greinin hljóðar svo: „Almenningi er skylt að hlýða öllum skipunum lögreglumanna. Ef nauðsyn ber til, geta lögreglumenn krafið sjer til aðstoðar hvern fulltíða karlmann, sem viðstaddur er, til að afstýra óreglu eða óspektum á almannafæri, en heimtingu eiga slíkir menn á fullkomnum bótum úr bæjarsjóði fyrir tjón, er þeir kunna að bíða við það, á fatnaði eða limum, en bæjarsjóður á aðgang að hinum seka.“ Það er alveg bert, að þarna er átt við það, að ef lögregluþjónar reynast ekki einhlítir til að framkvæma verk þau, er þeir eru að vinna að, þá mega þeir kalla menn þá, er nærstaddir eru, sjer til aðstoðar, og eru menn skyldir að hlýða. Eins og jeg tók fram, skal jeg ekkert um það segja, hvort lögreglunni er heimilt eða ekki að kveðja menn í hópum að heiman til þess að taka þátt í lögreglustarfi í einstökum tilfellum. En þó að það væri heimilt, þá dylst mjer ekki, að þetta væri mjög óheppileg leið. Venjulega er það svo, að þegar lögreglan reynist ekki einhlít til einhverra verka, þá er komið í hart hjá henni og hiti og æsing komin í fólkið. Og þegar svo er ástatt, er afar-óheppilegt að kalla hina og þessa til aðstoðar. Menn kynnu að líta svo á, að verið væri að etja mönnum saman, eða jafnvel brýna stjett gegn stjett. Væri það hættulegt og afaróheppilegt. En hjer væri alt öðru máli að gegna, ef til væri fast varalögreglulið, eins og frv. fer fram á. Þá yrði það altaf að vera til taks, og það væri embættisskylda þess að hlýða kvaðningu. Þess starf væri alveg hið sama og venjulegu lögreglunnar. Eitt er það líka enn, sem mjög er mikilsvert í þessu sambandi. En það er, að menn þeir, sem að lögregluverkum vinna, hafi fengið æfingu í starfinu. Jeg segi þetta af því, að jeg hefi fengið talsverða reynslu á þessu sviði og get fullyrt, að þetta er ákaflega mikilsvert atriði. Ef menn eru óæfðir í lögreglustarfi, getur það oft haft þær afleiðingar, að þeir geri frekar ógagn en gagn. Í stað þess að stilla til friðar, geta þeir vakið sundrung og ófrið. Hv. frsm. meirihl. (BSt) mintist á það, að þessi varalögregla myndi verða mjög óvinsæl, sjerstaklega í byrjuninni. Jeg held nú, að alveg hið gagnstæða komi á daginn. Jeg held, að hvað mikið sem gert verður til þess að gera hana óvinsæla, þá muni það aldrei takast, ef henni einusinni verður komið á. því að undir eins og búið væri að stofna hana, yrði litið á hana sem hverja aðra lögreglu, og sjeð frá þjóðarheildinni er það mjög vinsælt starf, að gegna lögreglustörfum. Einstaklingar kunna að misvirða þessi störf, eins og öll önnur, einkum þeir, sem fyrir barði lögreglunnar verða, en frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar er mjög vingjarnlega á það litið og vel metið að gegna lögreglustörfum, og sá maður, sem rækir vel og dyggilega lögreglustarf, hann vinnur sjer áreiðanlega traust og hylli alþjóðar. Mig furðar á því, að hv.frsm. meirihl. (BSt) skyldi enn koma með þá staðhæfing, að hjer væri verið að koma upp liði gegn ákveðinni stjett.

Jeg sagðist hafa heyrt það.

Hann þurfti ekki að hlaupa með þær fregnir, því hann og allir vita, að enginn heldur slíkri fjarstæðu fram, nema þvert á móti betri vitund. Það lýsir og beinu vantrausti á verkamannastjettinni, að halda því fram, að hún muni fyrst verða fyrir barðinu á þessari lögreglu. Jeg held, að það vantraust sje óverðskuldað, af hendi þeirra manna, sem sú stjett hefir lyft hæst í flokki sínum, og þeir mættu gjarnan leiða hjá sjer að hampa slíkum getsökum í garð alþýðunnar. Vitanlega er varalögreglan stofnuð jafnt gegn öllum mönnum, sem brjóta lög og gerast friðbrjótar í landinu, og stendur alveg á sama, hvort þeir eru verkamenn eða eitthvað annað. Og varalögreglan á aðeins þá að skerast í leikinn, þegar hin fasta lögregla getur ekki stilt til friðar. Þá mintist hv.frsm. meirihl. (BSt) ofurlítið á kaupgjaldsdeilur og sagði, að það væri ætlunin, að þessi varalögregla ætti að bæla þær niður. Vitanlega nær þetta ekki neinni átt. Það er alveg rjett, sem hann sagði, að lögreglan þarf að vera sjerstaklega gætin í slíkum málum. Og jeg hefi margoft tekið það fram fyr, að afskifti lögreglunnar af þeim málum eiga að vera þau ein, að hún sjái um, að engar óeirðir stafi af þrætunum. Það getur og komið fyrir, að lögreglan þurfi að vernda þá, er vilja vinna, sökum þess, að ahnenningsheill er undir því komin, að verkið sje unnið. En að varalögreglan eigi að blanda sjer í kaupgjaldsdeilur, er alger misskilningur og áreiðanlega sagt á móti betri vitund. Þá mintist hv.frsm. meirihl. (BSt) á uppreisn. Vissi jeg ekki vel, hvað hann átti við, en hafi það verið meining hans, að við í minnihl. hjeldum, að þessi varalögregla myndi nægja til að leggja að velli útlendan her, sem hjer kynni að ráðast á land, þá er það helber misskilningur. Hitt er jeg aftur á móti ekkert hræddur um, að innlendir menn geri nokkru sinni meiri uppreisn en það, að varalögreglan myndi auðveldlega nægja til að bæla hana niður. Nei - það er ekki til nokkurs hlutar að koma með slíkar og þvílíkar órökstuddar grýlur í þessu máli. Menn verða að halda sjer við aðalatriðið, og það er það eitt, hvort nauðsyn ber til að efla löggæsluna í landinu og á hvern hátt það verður gert ódýrast og hagkvæmast fyrir ríkið. Jeg þykist nú vita, að jeg þurfi eigi að brýna fyrir hv.þdm., hve mikið er í húfi, ef lögum landsins er ekki hlýtt. Því undarlegt mætti það kallast, ef löggjafarþing þjóðarinnar væri að sitja hjer fleiri mánuði árlega, til þess að setja lög og reglur handa þjóðfjelaginu, ef það ljeti sig engu skifta, hvort þau lög verði nokkurntíma haldin. Jeg skil ekki í öðru, en að það sje fyrsta boðorð Alþingis, að sjá um, að það sje trygt og örugt, að þeim lögum sje hlýtt, er það setur, og því skil jeg ekki í, að þessu mikilsverða máli verði varnað framgangs.

Forsætisráðherra (JM): Jeg geri ráð fyrir, að jeg tali lítið um framsöguræðu hv.frsm. meirihl. (BSt). Hann talaði alment um málið, beint á móti þingsköpunum, þar sem meiningin er sú, að tala hjer um sjerstök atriði þess. Og eiginlega sagði hann ekki annað en það, sem sagt var við 1. umr., og þá rætt ítarlega. Því er óþarft að víkja að ræðu hans, þótt jeg kunni að drepa á einstök atriði hennar síðar. Við hv. minnihl. vil jeg segja það, að jeg get yfirleitt fallist á þær brtt., sem hann ber fram, enda er það eðlilegt, því að þær eru flestar ekki annað en það, sem jeg sagði við 1. umr., að verða myndi í framkvæmd. Hitt sagði jeg þegar í upphafi og segi enn, að jeg ætlaðist ekki til, að æfðir yrðu nema tiltölulega fáir menn, t. d. 100 hjer í Reykjavík. Því er sú brtt.hv. minnihl. aðeins skjalfesting á orðum mínum. Jeg er heldur ekki á móti því, að heimilt sje aðeins að hafa slíkt lögreglulið í Reykjavík, og ef til vill líka á Siglufirði. Jeg er heldur ekki á móti 2. brtt.hv. minnihl., þeirri, að þessi skylda sje aðeins lögð á karlmenn frá 20–10 ára. Jafnvel þótt farið hefði verið enn lengra, og þetta hefði verið bundið við 25 ára aldur sem lágmark, hefði jeg ekki haft neitt við það að athuga. Þannig er það, ef jeg man rjett, að því er snertir ríkislögregluna í Danmörku. Og þar eru víst ekki aðrir teknir í liðið en á aldrinum frá 25–35 ára. Um skylduna í 5 ár má vel vera rjett, en auðvitað líklegt, að þeir hjeldu áfram lengur. Það er eðlilegt, að jeg sje ekki á móti 3. brtt., því að jeg tók hið sama fram við 1. umr. málsins, að það væri nokkuð hart, að leggja þessa skyldu á fáa menn, endurgjaldslaust. En þessa skyldu, er hjer um ræðir, álít jeg þó ekki þungbærari en margar aðrar borgaralegar skyldur, er menn verða að gangast undir endurgjaldslaust, t. d. hreppsnefndarstörf og oddvitastörf, sem hafa í för með sjer miklu meiri tímaspjöll fyrir þá, sem kosnir eru til þeirra. Og nýlega komu kröfur úr þeirri átt, sem skyld er hv.frsm. meirihl. (BSt), um það, að skylda menn til þess að gegna ýmsum opinberum störfum endurgjaldslaust. En treysti menn nú ríkissjóði til þess að greiða kaup fyrir varalögreglustörfin, þá er rjett, að það komi frá þinginu sjálfu. Stjórnin þorði ekki að fara fram á það, en jeg er ekki á móti því, að greiða þóknun. Það er lítið annað en formbreyting, að setja reglugerð í stað konunglegrar tilskipunar, en því minna þarf að taka upp í reglugerð sem lögin eru ítarlegri. Brtt. þessar, að undantekinni 3. brtt., segja ekki annað en það, sem jeg sagði í byrjun, að ætti að vera tilgangurinn með frv. Það, sem hv.frsm. meirihl. (BSt) tíndi upp úr fyrri umræðu málsins, skiftir mig engu. Því hefir öllu verið svarað. En jeg hefi aldrei sagt, að þetta væri harðræði, sem farið er fram á með frv. Æfingar geta aldrei orðið mjög tíðar, máske 1–2 í mánuði. Og á skólum fyrir lögreglumenn er það ekki einusinni svo, að æfingatíminn sje langur. Það er diktað um þetta á alla kanta, að frv. sje skerðing á persónulegu frelsi manna. En skerðingin er ekki meiri heldur en gerist í svo mörgum efnum. Þá sagði hv.frsm. meirihl. (BSt), að atvinnurekendur mundu verða ófúsir á að taka menn í þjónustu sína, er væru í varalögreglunni. En það nær ekki neinni átt. Það getur vel verið, að svo líði mörg ár, að ekki þurfi að grípa til varalögreglunnar. Hv. frsm. meirihl. (BSt) - sem talaði stilt, það skal jeg játa - vildi ekki viðurkenna, að neitt væri víst um það, hvað átt væri við með orðinu „tæki“, enda þótt jeg hafi margsinnis tekið það fram, að þar er eingöngu átt við venjuleg lögreglutæki. Hann sagði og, að lögregluliðið mundi verða aukið. Hversvegna? Jú, það getur hugsast. En jeg tel 100 manna sveit nú alveg nóg. Þá kvaðst hv.frsm. meirihl. (BSt) ekki vilja hóta því, að þetta mál vekti ófrið. Ónei, jeg er ekki mjög hræddur um það. Jeg ætla ekki að ræða málið frá almennu sjónarmiði nú, heldur vildi jeg aðeins drepa á þessi örfáu atriði. Ef málið kemur til 3. umr., verður hægt að ræða það á þann hátt, þótt það verði ekki annað en upptugga frá 1. umr. En við 2. umr. er það brot á þingsköpum að fara út í málið alment, eins og hv.frsm. meirihl. (BSt) gerði.

Jón Baldvinsson Það er ekki hægt að komast hjá því, að tengja saman 1. umr. málsins og hinar, því að þegar talað er um það, hvernig á að orða frv. og hvernig það á að vera, hlýtur maður að tala um það alment. Og svo eru hjer einnig til umræðu tvö nál. En það virðist nú svo sem hæstv. stjórn vilji helst, að ekkert sje um málið rætt. Virðist helst, að hún vilji hafa „þegjandi þing“, eins og í fyrra, er hún vildi láta fella niður prentun þingtíðindanna. Það er annars óskiljanlegt um hæstv.forsrh. (JM), er kemur hingað í deildina endrum og eins og drepur sjer niður eins og kría á stein, að hann skuli leyfa sjer að setja ofan í við þingmenn, þótt þeir taki til máls um hin mestu stórmál á þinginu, eða að hann sje að snupra þá fyrir það, að þeir tali lengur en honum sjálfum líkar, eða á annan hátt en honum er geðfelt. Nál. minnihl. er ekki annað en endurtekning á greinargerðinni fyrir stjórnarfrv., en þó fer það í bág við það, sem hæstv.forsrh. (JM) hefir sagt um málið. Það hlýtur að koma málinu mikið við, sjerstaklega kostnaðarhlið þess, hvernig frv. er orðað. Í frv. stjórnarinnar er þetta alt svo laust og óbundið, að það hefði vel mátt teygja útgjöldin upp í 21/2 miljón kr. En þótt stjórnin hafi síðan dregið saman seglin, þá eru menn ekki við það bundnir, enda eru öll ummæli um það svo óljós, að ekkert er á þeim byggjandi. Í nál. minnihl. segir líka, að það sje ekki hægt að. gera nákvæma kostnaðaráætlun. Þar er þó fullyrt, og hv.þm. V.-Sk. (JK) gerði það líka, að kostnaðurinn muni ekki fara fram úr 13800 kr.

Stofnkostnaður.

það er nú svo. Nál. gerir ráð fyrir 5000 kr. til foringjans, og á það máske að teljast stofnkostnaður í viðbót við þessi 10–12 þús. kr., sem á undan eru. En þetta er alt á huldu, eins og mönnum hjer í þinginu sje um að gera að stikla yfir þá hlið málsins. Þá er stungið upp á því í nál., að þóknun til forstöðumanns eða foringja skuli vera á að giska 200 kr. á mánuði. Þar er ekki heldur mikið að halda sjer að. Jeg býst nú við, að hann mundi þurfa dálítið meira. Jeg býst við því, að hann muni þurfa að æfa liðið. Og ef nú ætti að fá hingað erlendan liðsforingja til þess að koma skipulagi á fyrst, þá hygg jeg, að 5000 kr. muni lítið nægja handa slíkum manni, og er þetta hlægilega lítil upphæð.

En 2 miljónirnar?

Vildi ekki hv.þm. (SigurjJ) setja upp gleraugu og líta á frv. stjórnarinnar, og vita, hvort hann getur ekki fengið þann kostnað út úr því, ef fara ætti eftir því út í æsar? Minnihl. allshn. hefir komið með þá brtt., að hjer í Reykjavík skuli vera 100 manna sveit, en 10 manna annarsstaðar, svo sem á Siglufirði og Ísafirði. En hversvegna eru ekki hinir kaupstaðirnir nefndir, svo sem Hafnarfjörður, Seyðisfjörður, Akureyri og Vestmannaeyjar? Mundi það vera af því, að þingmenn þessara kjördæma, sem allir eru í Íhaldsflokknum, hafi bannað það? Eða munu þeir hafa tekið Ísafjörð vegna þess, að þeir líta engum vinaraugum þangað? Um kostnaðinn við búning lögregluliðsins eru hv. minnihl. nefndarmenn í mótsögn við hæstv.forsrh. (JM). En jeg býst við, að það sje hann, sem á að framkvæma lögin, ef hann verður þá við völd. Í ræðu sinni 26. febrúar sagði hann, að varalögreglumennirnir ættu að vera að öllu svo útbúnir sem hinir föstu lögreglumenn bæjarins. Ennfremur segir hann um kostnaðinn við þetta, að hann muni verða um 20–25 þús. kr., og talar hann þar um jafnmarga menn eins og minnihl. allshn. Hann þykist þó ekki geta fullyrt neitt um það, og er þetta, eins og jeg sagði áðan, alt saman ágiskanir út í loftið, sem ekki er hægt að henda reiður á. Þessvegna álít jeg, að andmælendur frv. þessa hafi fullan rjett til þess að tala um málið alment, úr því að ekki er hægt að pína út úr hinum ákveðnar tölur um kostnaðinn. Hitt er víst, að kostnaðurinn verður miklu meiri en þeir segja, eða vilja vera láta. Ber það og vel saman við virkileikann. Hjer í bæ er nú 15 manna lögregla starfandi alt árið. Eftir fjárhagsáætlun Reykjavíkurbæjar 1925 er kostnaður við lögregluna talinn kr. 71.536. En svo kemur þar að auki fatnaður og ýmislegt annað, og er það áætlað 17 þús. kr. Er þá fjarri sanni, að áætla 100 þús. kr. til 100 manna sveitar, sem hefir launaðan forstjóra eða hershöfðingja, árlega þóknun handa æfingamönnum og eitthvað handa undirliðsforingjum? Ef við nú tökum slökkvilið Reykjavíkur, þá er kostnaðurinn þar heldur ekki svo lítill, eða um 36 þús. kr. til hinna 9 föstu slökkviliðsmanna. Svo er 50 manna sveit þar að auki og hún fær 8000 kr. Þetta verða samtals 44 þús. kr. Jeg tek þetta aðeins sem dæmi. Það getur vel verið, að kostnaður við varalögregluna verði ekki meiri en 100 þús. kr. En maður veit aldrei upp á hverju Íhaldsstjórnin kann að finna. Það gæti vel verið, að hún, fyrir tildursakir, fyndi upp á því að raða þeim, þessum fallega búnu hermönnum, fyrir framan stjórnarráðið, í hvert sinn er ráðherrarnir koma þangað eða fara þaðan. Og þótt kaup þessara manna yrði ekki meira en 6 kr. á klukkustund, og í það er auðvitað ekki horfandi, þá mundi það samt draga sig saman. Og ef háttsettur útlendingur kemur hingað, þá mundi sjálfsagt að hafa „hersýningu“, til þess að sýna veldi og makt stjórnarinnar! Það er, sem sagt, ekki fyrirsjáanlegt, hvað kostnaðurinn muni verða mikill, en mikill verður hann. Og það, sem jeg nú hefi talað um, er aðeins aukageta. Þá hefir nokkuð verið um það rætt, hvort þörf sje á að samþ. frv. og í hvaða skyni það er fram borið. Það þýðir ekkert fyrir hæstv.forsrh. (JM) eða hv.þm. V.-Sk. (JK) að fara í kringum það, eins og köttur í kringum heitt soð, að frv. þetta er borið fram í ákveðnu skyni, enda kom hæstv.forsrh. (JM) með dæmi um það við 1. umr. málsins, hvenær þessarar varalögreglu væri þörf, og sagði, að það væri þá, er verkamannadeilur yrðu. Hv. frsm. minnihl. (JK), sem hefir verið fulltrúi lögreglustjóra hjer, hefir ekki mótmælt þessu, en á hinn bóginn hefir hann ásakað menn fyrir það, að hafa minst á, að þessi varalögregla sje stofnuð gegn verkamönnum. Og þó veit hann, að málið er þannig flutt og varið í blöðum Íhaldsins. En þótt hv.þm. V.-Sk. (JK) segi, að það sje vantraust á Alþýðuflokknum, að ætla það, að hann verði fyrir barðinu á varalögreglunni, þá er því til að svara, að það er ekki Alþýðuflokkurinn, sem búið hefir út frv. þetta, sem er beint gegn verkamönnum, samkvæmt játningu hæstv. stjórnar. það er svo með útbúning þessarar lögreglu, að stjórnin á sjálf að ákveða, hvaða tæki hún á að nota, og það á að vera algerlega á valdi stjórnarinnar, og þó að hæstv. ráðherra (JM) segi, að hún eigi að vera búin eins og lögregluþjónar á Norðurlöndum, og hv.þm. V.-Sk. (JK) segi, að hún eigi að hafa kylfur, þá er það dálítið óákveðið, og mótsögn á milli hv.frsm. minnihl. (JK) og hæstv. ráðherra (JM), því að hæstv.forsrh. hefir altaf haldið sjer við það, að þeir eigi að hafa sama útbúnað og lögregluþjónar annarsstaðar á Norðurlöndum. En nú er það t. d. kunnugt, að í Svíþjóð eru lögregluþjónar útbúnir með sverð og pistólur, svo að menn sjá af þessu, að það er alls ekkert ákveðið um það, hvaða tæki þessi varalögregla á að hafa, og það eru miklu meiri líkur til, að farið verði í þá áttina, sem hæstv.forsrh. (JM) talar um, heldur en þá, sem hv.þm. V.-Sk. (JK) í sakleysi sínu heldur fram. Þá hefir verið gerð allákveðin breyting á frv., sú, að nú er aðeins miðað við 100 manna sveit í Reykjavík, í stað þess, að í stjórnarfrv. er gert ráð fyrir, að þeir karlmenn, sem eru fullra 20 ára að aldri, en ekki yfir fimtugt, sjeu skyldir að ganga í liðið. Þetta er allmikil breyting, og ef miðað er við alla kaupstaðina, þá verða það þó ekki nema 150 -160 manns. En jeg álít þetta þó hreint ekkert betra, heldur jafnvel skaðlegra, því að með því að tína til 100 manns, sem stjórnin fyrst velur sjer foringja fyrir - og hann velur hún auðvitað úr íhaldsherbúðunum - og síðan velur hann þessa menn, náttúrlega með ráði stjórnarinnar, og auðvitað verður þannig í málið farið, að hann og stjórnin velja þá eina menn, sem full vissa er fyrir, að sjeu henni „pólitískt“ hollir. Og það er enginn vafi á því, að með þessu gæti íhaldsstjórnin komið 100 af sínum bestu „agitatorum“ á föst laun, og jeg efast ekki um, að húu muni gera það, þegar það er svo beinlínis lagt upp í hendurnar á henni.  (Atvrh. MG: Margur ætlar mann af sjer.)  Jeg hefi ekki farið fram á það, að skipa 100 manna flokk til þess að vera „agitatora“ fyrir jafnaðarmannaflokkinn. það hefir nú verið sagt svo mikið um þetta mál, bæði af hv.þm. V.-Sk. (JK) og hæstv.forsrh. (JM), sem hefir farið þeim orðum um það, að þessi varalögregla yrði að vera til taks, því að ef hún er ekki altaf til taks, þá er hún þýðingarlaus, og þessvegna væri það einnig þýðingarlaust, að skipa sjómönnum í varalögregluna, þeir væri kanske á togurum á vetrum, en færi svo kanske í síld á sumrum eða austur á Austfirði. þeir yrði því ekki til taks á sumrin, til þess að skakka óeirðir, eða bæla niður uppreistir, eða hvað það nú er, sem íhaldsliðið hugsar sjer. Það er því eðlilega óhugsandi, að teknir yrði aðrir menn en þeir, sem hjer væri staddir árið um kring. Það yrði þá heldur ekki verkamenn, því að þeir fara til verstöðva og stundum í kaupavinnu. Það er því gefið, að það yrðu helst verslunarmenn, sem valdir yrðu, og þá yrði einkanlega valið með tilliti til þess, að þeir væri hliðhollir Íhaldinu. Þá hefir íhaldsstjórnin fengið sjer þarna lífvörð, sæmilega vel vopnaðan, og þá getur vel verið, að henni takist að halda sjer talsvert lengur uppi með þessu. Nei, jeg álít, að þetta sje jafnvel skaðlegra heldur en það, sem ákveðið er í stjfrv., að það sje farið þannig að, að velja þessa lögreglu, heldur en að valið sje af handhófi, ef svo má að orði komast, því að náttúrlega mundi íhaldsstjórnin fara alveg eins að, þótt stjfrv. yrði samþ. En það er þó ekki alveg eins greinilega bent til þessarar aðferðar í því, eins og í brtt. - Þá er þessi 10 manna sveit í kaupstöðunum. Auðvitað yrðu það að vera menn, sem altaf væri þar til taks, það yrði sjálfsagt að launa þá, og það svo riflega, að það gæti bætt þeim upp þá atvinnu, sem þeir gæti mist við það, að mega ekki fara burt og leita hennar annarsstaðar. Það yrði að bæta þeim það upp, með því að láta þá hafa svo riflega þóknun, að það yrði ekki fjarri sanni, sem hv.frsm. meirihl. (BSt) stakk upp á, að það yrðu um 1000 kr. á mann. Eins og þetta mál er í pottinn búið, eins og það alt er hugsað hjá stjórninni og hún lýsti því í upphafi, þá ímynda jeg mjer helst, að það fengist enginn almennilegur maður til að ganga í þessa lögreglu, og að hún yrði að velja úr sínu nánasta liði til þess. Jeg þykist nú hafa sýnt fram á það, að þær till., sem hv. minnihl. nefndarinnar hefir komið fram með, eru ekki að neinu leyti til bóta á frv., heldur miklu fremur til hins verra, og hvergi er sagt í nál. minnihl., ræðu frsm. minnihl. (JK) eða brtt. minnihl. neitt, sem geri nokkrar ákveðnar takmarkanir gagnvart kostnaði. Það er tvent í frv., sem er ákveðið, að það geti ekki orðið nema 100 manna sveit í Reykjavík, og svo að ríkissjóður eigi að borga brúsann. Alt þar í milli er svo óákveðið sem mest má verða. Jeg ætla ekki að fara út í hin ýmsu ummæli hv.frsm. minnihl. (JK). Það mun hv.frsm. meirihl. (BSt) gera, ef honum þykir þörf á. En jeg vildi víkja að einu atriði, sem allir segjast vera sammála um, og eru það auðvitað. Það er það, sem hv.frsm. meirihl. (BSt) rjettilega sagði, að allir væri sammála um, það, að halda uppi lögum og rjetti í landinu. Það vilja allir, en það er aðeins þetta, að það verði ekki gert af hlutdrægni, að einum verði leyft það, sem öðrum er hegnt fyrir, og að fylgismönnum stjórnarinnar verði ekki látið haldast uppi allskonar lagabrot og athugavert framferði, sem öðrum er ekki leyft, og að ekki verði gengið á sjerstakan flokk manna, því að með þessu frv. hefir stjórnin algerlega beinst að sjómönnum og verkamönnum í landinu. Það er helst á henni að heyra, að þetta sje gert til þess að halda þessum stjettum niðri. Það er hvergi hægt að fá aðrar ástæður, og það er einmitt þetta, sem hlýtur að gera þetta mál að því stórmáli, sem það nú er orðið, auk þess sem hjer er um algerlega stefnubreyting í löggjöfinni að ræða. Og það er algerlega óverjandi að ráða því til lykta, án þess að bera það undir þjóðaratkvæði, því að það er fullkomin hervaldsstefna, sem stjórnin hjer hneigist að, og því álít jeg það algerlega óviðeigandi, að ráða því til lykta, án þess að þjóðin fái að segja álit sitt um það. Það er jafnvel minna um það mál vert, sem var hjer á döfinni fyr á árum, þegnskylduvinnuna; en það þótti þó ekki rjett, að ráða því máli til lykta, án þess að bera það undir þjóðaratkvæði, og þá var það, eins og kunnugt er, steindrepið. En úr því að mönnum þótti svo mikils um það vert, þá sje jeg ekki betur, ef þessu máli verður haldið áfram, en að það sje sjálfsögð skylda að vísa því til almennrar atkvæðagreiðslu, og það er það, sem stjórnin hefði átt að gera, þegar hún kom með þetta frv. Hún hefði átt að segja, að hún vildi gjarnan fá lögregluna aukna, leggja svo þetta frv. fyrir þingið og láta þess getið um leið, að hún teldi rjett, að bera það síðan undir þjóðaratkvæði. Það hefði verið skynsamlegt, en ekki þessi aðferð, að ætla sjer með flokksofbeldi að þrengja því nú í gegnum þingið.

Forsætisráðherra (JM): Jeg stend ekki upp til annars en að segja það, að jeg sje ekki ástæðu til þess að fara að ræða þetta mál alment aftur hjer í þessari hv. deild. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hefir ekki sagt neitt annað í í þetta skifti en það, sem hann sagði við 1. umr. og eins á almennum fundi hjer í bænum, sem við þá töluðumst dálítið við um málið á. Og vitanlega er ekki neitt nýtt atriði komið hjer fram. Hv. þm. (JBald) hefir aðeins lagt dálítið meiri áherslu á, að það væri algerlega óverjandi af stjórninni að koma með svo viðtæka heimild til að stofna þennan mikla her, það væri svo algerlega óviðeigandi, en þó væri það svo miklu verra, að hafa mennina svo fáa, það tæki þó út yfir alt. Þetta er talandi dæmi um röksemdafærslu hv.þm. (JBald) í þessu máli, fyrir utan það, sem hv.þm. (JBald) hefir verið að reyna að vera dálítið fyndinn, eins og þegar hann var að tala um það, að hafa þessa lögreglu til viðhafnar. Annars leiðir þessi ræða hv.þm. (JBald) mann til að álíta það, að hann tali hjer dálítið utangarna, að hann meini þetta ekki sjálfur. Hv. þm. (JBald) er sjálfsagt ekki eins hræddur við þetta frv. eins og hann lætur í veðri vaka, heldur munu það vera þeir menn, sem hann telur sína stuðningsmenn, því að hv.þm. er sjálfur mjög rólegur, þegar hann skoðar þetta mál frá sínu sjónarmiði; öll ræða hv.þm. bendir á þetta; það komu aðeins innan um orð, sem ekki komu frá honum sjálfum. Samt verð jeg að viðurenna það, að hv.þm. (JBald) kom þó meira inn á málið heldur en hv.frsm. meirihl. (BSt). Það hefir verið margrætt við fyrri umr. þessa máls, sem hjer var aftur farið að tala um, að þessir búningar eigi að vera svo óskaplega dýrir, og jeg tók einmitt við 1. umr. kostnaðinn svo ríflega til, að jeg þóttist alveg viss um, að það væri ómögulegt að segja, að jeg væri að fela nokkuð. Jeg get sagt hv.þm. það, að það er hægt að fá einkennisbúning fyrir neðan 100 kr. Jeg man því miður ekki, hvað einkennisbúningar handa mönnum á „Þór“ kostuðu, en jeg man, að það var fremur lítið. Það má fá sterk föt fyrir mjög lítið, ef haganlega er að farið, en búningarnir þó í alla staði sæmilegir. Að öðru leyti man jeg ekki til, að jeg þyrfti að mótmæla neinu, sem sagt hefir verið. - Jú, það var eitt, sem hv.þm. (JBald) sagði, að jeg hefði verið píndur til þess að nefna dæmi úr sögunni, eins og Ólafsmálið. Hver skyldi hafa gert það? Máske hv.þm. (JBald), sem altaf hefir talað fremur linlega í þessu máli?

Flm. (Jón Kjartansson) þeir, sem hafa kynt sjer lög um skipströnd, frá 14. jan. 1876, munu hafa veitt því eftirtekt, að þar er aðaláherslan lögð á, að sem mestu verðmæti sje bjargað úr skipunum. Er mikil skylda lögð á herðar mönnum til að aðstoða við björgun. Mæla þau lög svo fyrir, að allir fulltíða menn sjeu skyldir að hlýða boði hreppstjóra eða sýslumanns við björgunina, láta af hendi hverskonar áhöld, sem að gagni mega koma, og lána hús til að geyma í muni, sem bjargað er, þessi skylda er svo víðtæk vegna þess, að venjulegast er mikið verðmæti samfara strandinu, og eins eru þeir, sem hagsmuna eiga að gæta með tilliti til skips og flutnings, sjaldnast viðstaddir. En þrátt fyrir það, þótt lög þessi sjeu svo ströng og ítarleg, þá kemur það ekki ósjaldan fyrir, að skip stranda og alt eyðilegst með þeim, án þess að tilraun sje gerð til björgunar. Á jeg hjer ekki við þau tilfelli, þar sem ekki verður neinni björgun komið við, heldur þau tilfelli, þegar björgun er framkvæmanleg, en henni ekki sint. Þetta kemur til af því, að skipstjórinn, sá maður, sem að lögum er umboðsmaður skipseiganda og annara, sem hagsmuna eiga að gæta á skipinu, gerir tíðast einungis þær ráðstafanir, að strandið skuli yfirgefið, og neitar því að gera tilraunir til að bjarga. Stundum getur átt sjer stað, að slík ráðstöfun af hendi skipstjóra líti í bili út sem eðlileg, sjerstaklega ef líkur eru til, að skipið náist út. En oftast er þetta ekki tilfellið, og engu síður getur verið rangt af skipstjóra að haga sjer svona, þó hann ætli, að skipið kunni að nást, því skipið getur hæglega sokkið fyr en varir í sand og sjó, eins og svo oft á sjer stað við Skaftafellssýslu, og verður þá engu bjargað. Hjálpar það þó skipinu heldur til að haldast uppi, ef losaður hefir verið farmur úr því. Er því rangt að reyna ekki strax að ljetta skipið, ef gera á tilraunir til að ná því út. Bæði strandlögin og 10. kap. siglingalaganna, sem um þetta fjallar, leggja algerlega á vald skipstjóra að ákveða, hvort bjarga skuli úr strönduðu skipi eða ekki. Þetta ákvæði getur ekki verið komið inn í lögin til þess, að ver fari fyrir þeim, sem hagsmuna hafa að gæta, heldur einungis með það fyrir augum, að björgunin verði ódýrari og ef til vill öruggari, ef skipstjórinn semur um hana eða lætur sína menn framkvæma hana. En mörg dæmi þess mætti nefna, að skip hefir farist með öllu verðmæti vegna þeirra ráðstafana skipstjórans, að strandið skuli yfirgefið og engin björgun reynd. Get jeg nefnt í þessu sambandi tvö skip, er strönduðu síðastliðinn vetur; var annað flutningaskip og hitt togari, sem hægt hefði verið að bjarga miklu og ef til vill öllum farmi úr, ef reynt hefði verið strax, en í stað þess vildu skipstjórarnir ekkert við það eiga, og þannig sukku skipin í sand og sjó með öllum farmi, svo engu varð bjargað. Venjulega leita skipstjórarnir aðeins aðstoðar valdsmanns um flutning á skipshöfninni. Nokkru seinna er strandið auglýst til sölu, en þá fæst venjulega lítið eða ekkert boð, því skipið er þá oftast sokkið í sjó og lítið upp úr því að hafa. Nú er það ætlun flm.þáltill., að strandlögin verði endurskoðuð og jafnframt að fá athugað, hvort eigi megi koma að í lögunum ákvæðum til frekari tryggingar því, að verðmæti í strönduðu skipi verði bjargað. Raunar geng jeg þess ekki dulinn, að ekki er hægt að svifta skipstjórann þeim rjetti, sem hann hefir til að ráðstafa skipi og farmi, en þykist hinsvegar fullviss, að einhverjar skorður megi reisa við því, að ráðsmenska hans fari í öfuga átt við tilgang laganna. Vona jeg því, að hv. deild lofi till. okkar að ganga fram og eins að hæstv. stjórn muni ljúft að athuga þetta mál. Mætti það verða henni stuðningur að bera saman löggjöf annara þjóða um þetta efni. Hjer er oft um mikið verðmæti að ræða, og það getur ekki verið neinum til góðs, að það verðmæti eyðileggist með öllu. Fleiri orð mun ekki þörf á að láta fylgja þessari till.

Forsætisráðherra (JM): Eins og hv.flm. (JK) getur til, mun verða örðugt að takmarka umráðarjett skipstjóra og annara umboðsmanna eiganda og ábyrgðarfjelaga skipa og farms, og sje jeg ekki í fljótu bragði, hvernig það megi ske. Skaðinn eða ábatinn er hjer auðvitað eingöngu þeirra, sem rjett hafa yfir skipi og flutningi. Í því sambandi kemur ekki til álita, hvort björgun góssins er þeim happ, sem nærri strandstaðnum búa. Hinsvegar mun stjórninni ljúft að athuga þetta mál. Það mun orðið tímabært að endurskoða alla strandlöggjöf vora. Hún er frá 1876, og er því ekki furða, þó hún sje í ýmsum efnum orðin á eftir tímanum. Hvort því verði við komið fyrir næsta þing, læt jeg aftur á móti ósagt.