Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 46 14. apríl 1954, um tekjuskatt og eignarskatt, l. nr. 36 1958 og l. nr. 40 1959, um breyt. á þeim l., á þskj. 303. N. hefur athugað frv. þetta og rætt efni þess á einum fundi. Á þeim fundi mættu auk nm. Björn Ólafsson fyrrv. ráðh., formaður n. þeirrar, er frv. samdi, og Halldór Sigfússon skattstjóri, og gáfu þeir upplýsingar varðandi einstakar greinar frv. N. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Mælir meiri hl. með, að frv. verði samþ. óbreytt. Minni hl., sem fallizt gat á einstök atriði frv., en ekki afgreiðslu þess í heild, mun skýra skoðanir sínar. Ég flyt hér grg. fyrir stuðningi meiri hl. n. við frv. þetta. Frv. er eitt fjögurra höfuðfrumvarpa um skattamál, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á þessu þingi og telja verður hluta þeirrar heildarendurskoðunar skatta- og tollalöggjafar, sem hæstv. ríkisstj. boðaði, er hún tók við, og mun síðan hafa haft í smíðum. Þessi frv. eru: frv. um söluskatt, sem nú er orðið að lögum, frv. um jöfnunarsjóð sveitarfélaga, breytingar á útsvarslögum og svo breytingar þær á tekju- og eignarskattslögum, sem nú eru hér til umr. Sumpart fela þessi frv. í sér breyt. á eldri lögum til bráðabirgða, og sumpart hafa þau að geyma nýmæli og eru ætluð til frambúðar. En öll eru þau þó beint eða óbeint til skemmri eða lengri tíma hugsuð sem þættir nýskipunar skattalöggjafarinnar. Vissulega hefði verið æskilegt, að hægt hefði verið þegar á þessu þingi að leggja hið nýja skattakerfi fyrir fullskapað í heild, og hefði þá ekki þurft að notast við ýmsar bráðabirgðaráðstafanir, eins og nú er raun á, en á því var því miður ekki kostur. Hins vegar er það boðað í grg. þessa frv., að að því sé stefnt og vonir standi til, að slíkrí heildarendurskoðun verði lokið fyrir næsta Alþingi. Öll saga íslenzkra skattamála ber því augljóst vitni, hversu varanlegt viðfangsefni skattamálin eru í þjóðfélaginu og ekki sízt í vaxandi þjóðfélagi. Þetta er ekkert sérlegt fyrirbæri í íslenzku þjóðfélagi, heldur almenn sannindi. Gömul skattakerfl ganga sér til húðar og ný eru reynd, sem betur svara kröfum tímans hverju sinni. Reynt er þá að sníða þau eftir nýjum kröfum þegnanna og greiðslugetu þeirra og að samræma þau nýjum viðfangsefnum og fjárþörf hins opinbera hverju sinni. Inn í þessa þróun málanna og löggjafarstarfsemi blandast svo oft nokkur ágreiningur um, hvernig takmörkuðum fjármunum þjóðfélagsins skuli bezt varið. Ungt þjóðfélag í uppbyggingu skortir fé til margs konar framkvæmda, og þannig er því einnig varið um einstaklingana og þeirra atvinnurekstur. Ég er einn í þeirra hópi, sem treysta einstaklingunum að jafnaði betur til þeirra framkvæmda, sem lúta ekki beint að því að leysa ákveðnar samþarfir þegnanna, heldur en því opinbera, og vil því forðast, að ríkið skerði fjárhagsgetu þeirra og framleiðni fyrirtækjanna um of með skattakerfi sínu. En það er nú önnur saga, sem ekki fellur innan ramma þessarar ræðu að rekja að sinni. Ég held, að það sé ekki úr vegi, án þess að lengja þó mál mitt úr hófi, að rekja hér í örfáum dráttum höfuðlínurnar í þróun íslenzkra skattamála, af því að sá ferill varpar glöggu ljósi yfir sögulegt samhengi málsins, og með þeim hætti verða þær breyt., sem nú eru fyrirhugaðar, ofur eðlilegar og hverjum velviljuðum auðskiljanlegar. Almenni tekjuskatturinn er erlendis og raunar hérlendis einnig afsprengi síðustu 100 áranna. Hann var skattkerfl þess tímabils. Nú stöndum við hins vegar á tímamótum. Tímabil vaxandi óbeinna skatta sýnist fyrir höndum. Þetta stafar vafalítið fyrst og fremst af vaxandi velmegun þegnanna og auknum tekjujöfnuði þeirra og svo þeirri staðreynd, að kerfi tekjuskattsins er miðað við tíma stöðugs verðlags, en því hefur yfirleitt því miður hvergi verið að fagna á undanförnum áratugum. Það voru Bretar, sem fyrstir urðu til þess þjóða að taka upp almennan tekjuskatt, og það mun hafa verið 1842, sem það skeði. Aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu fylgdu á eftir, sumar þó ekki fyrr en um aldamótin, að þær innleiddu tekjuskattinn sem þá almennu skattareglu. Þróun í skattamálum var nokkurn veginn samstiga efnahagsmálaþróuninni hér á landi og því framan af hæggengari en sums staðar annars staðar. Það var og þannig til ríkisins stofnað á Íslandi, að engin ástæða var til, að menn hér væru mjög áhugasamir um ríkisskatta eða þeir nytu neinna sérstakra vinsælda almennt. Því var ekki heldur þannig farið um okkar elztu skatta, tíund Gizurar biskups, konungsskatt Hákonar Noregskonungs, gjafatollinn, lögmannstollinn og manntalsfiskinn. Allt var þetta aðeins skoðað sem ill nauðsyn. Með endurreisn Alþingis og hraðgengari atvinnuþróun urðu skattamálin þó ríkari þáttur í störfum löggjafans. Þegar á hinu nýendurreista Alþingi árið 1845 var skipuð fimm manna nefnd til þess að rannsaka skattamál landsins í heild. Og síðan árið 1875, eftir að landsmenn höfðu tekið fjármálin í eigin hendur, var skipuð þriggja manna mþn. í skattamálum. Skilaði hún þremur frv. til Alþingis, sem öll urðu að lögum árið 1877, og var eitt þeirra einmitt um tekjuskattinn, lög nr. 23 frá 14. des. 1877. Þessi fyrstu tekjuskattslög, sem samþykkt voru hér á landi, náðu þó ekki til atvinnuveganna, landbúnaðar og sjávarútvegs. Á þeim hvíldu aðrir skattar, á landbúnaði ábúðarskatturinn og lausafjárskattur og á sjávarútveginum útflutningsgjaldið og lausafjárskattur. Þessi tekjuskattur var því ekki almennur. Þótt þessi fyrstu skattalög væru vel undirbúin og vel úr garði gerð og svöruðu á margan hátt vel kröfum síns tíma, urðu þau fljótlega úrelt, eins og gjarnan vill henda með skattalögin. Árið 1907 var á ný skipuð n. til þess að huga að skattamálum landsmanna, og komst hún að þeirri niðurstöðu, að ráðlegt væri að lögfesta almennan tekju- og eignarskatt. En það dróst þó þangað til árið 1917, að sá skattur yrði lögleiddur og tekjuskattinum frá 1877 breytt. Með skattalögunum frá 1917 var tekjuskatturinn gerður almennur, látinn ná til allra tekna og allra atvinnuvega og þá jafnframt gerður stighækkandi. Árið 1919 er landsstjórninni enn á ný falið að endurskoða skattalögin, og á þingi 1921 eru lögð fram nokkur frv. um það efni, þ. á m. eitt um tekju- og eignarskatt, sem varð að lögum og fól m.a. í sér þá nýbreytni, að persónufrádrátturinn var upp tekinn og tekjum af eign og atvinnu var slegið saman í eitt til skatts. Árið 1928 er á ný kosin mþn. í skattamálum, og skilaði hún áliti árið 1930. Sérlega athyglisverð er umsögn þessarar n. varðandi ágalla sjálfs tekjuskattskerfisins, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er allfyrirhafnarmikið og dýrt í innheimtu og það er talsvert erfitt að hafa eftirlit með því, að hann (tekjuskatturinn) komi í raun og veru niður á þann hátt, sem til er ætlazt, með því að hann verður að miklu leyti að byggjast á framtali gjaldþegnanna sjálfra.“ M.ö.o.: menn eru þá þegar í vaxandi mæli farnir að reka sig á ýmsa ókosti tekjuskattsins, og með tilliti til þeirra sýnist löggjafinn, alveg frá því að persónufrádráttur er upp tekinn árið 1921, vitandi eða óafvitandi stefna að lækkun tekjuskatts eða jafnvel að afnámi hans, a.m.k. af nauðþurftartekjum. Þetta lýsir sér í hækkun á persónufrádrætti og öðrum breyt. á tekjuskatti frá árunum 1923, 1935 og 1941, og þá ekki hvað sízt í lögunum frá 1950 um sérlega lækkun á sköttum á lágtekjum og í breyt. á tekjuskattslögum frá 1954, sem lækkaði tekjuskatt á einstaklingum um víst ein 20%, sameinaði tekjuskattana þrjá í einn og heimilaði skattfrelsi fyrir sparifé. Þessir eru nokkrir stóru áfangarnir í íslenzkri skattalöggjöf, með sérstakri hliðsjón þó af þróun tekjuskattsins. Það hefur að vísu sannarlega ekki skort á ágreining um tekjuskattinn á Alþingi Íslendinga á öllu þessu langa árabili. Skoðanir hafa verið greindar um það, hvort tekjuskattur almennt væri réttlátt eða heppilegt skattform, hvort hann næði tilgangi sínum, hvort kostir hans eða ókostir væru fleiri, hvort beita ætti honum jafnt við skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja og hvort hann ætti að ná til allra fyrirtækja eða ekki, hvort hann ætti að vera stighækkandi eða hversu mikið stighækkandi, frádráttarhæfur eða ekki frádráttarhæfur. Úr þessum deilum hefur ekki verið skorið endanlega og verður trúlega seint. Það frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru ekki heldur tilraun til slíks almenns úrskurðar. Hins vegar felur það í sér staðfestingu þeirrar þróunar, sem átt hefur sér stað í skattamálum landsins allt frá 1921, að tekjuskatti yrði að mestu létt af nauðþurftartekjum og almennt dregið úr honum sem megintekjustofni ríkisins. Þm, geta vissulega verið ósammála um hugsunina að baki þessarar löggjafar. Þá getur greint á um markmið hennar, hvort hún sé æskileg eða óheppileg og hvort með henni sé valin rétt leið að markmiðinu eða ekki. En þetta allt breytir alls engu um það, að þessi hefur um langt skeið verið þróun íslenzkra skattamála, sem allir þingflokkar hafa í meira og minna ríkum mæli átt hlut að, og situr því ekki á neinum þeirra að ýfast við umræddu frv. af þeim ástæðum, enda sanngjarnlega viðurkennt af formælendum annars stjórnarandstöðuflokksins, Alþb., „að tekjuskattur á þurftarlaun sé að vísu afnuminn með frv. þessu“, eins og komizt var að orði. Og raunar telja báðir stjórnarandstöðuflokkarnir sig geta fallizt á ýmislegt í nefndu frv., er þeir viðurkenna, að sé til bóta. Þessu frv. hefur hins vegar af stjórnarandstöðunni verið fundið til foráttu, að það létti þunga tekjuskatts meir af þeim, sem hærri hefðu tekjurnar, en af hinum með lágu nauðþurftartekjurnar, og svo hins vegar, að það felldi niður viss skattahlunnindi og fríðindi, undanþágur, sem stöku aðilar hefðu notið að undanförnu. Það er alveg rétt, að núverandi tekjuskattslög má töluvert betrumbæta, þótt þetta frv. yrði að lögum, enda er hér aðeins um bráðabirgðaendurskoðun að ræða, sem eingöngu fjallar um skatt af tekjum einstaklinga. En jafnvel enn bráðnauðsynlegri er endurskoðun á tekjuskatti fyrirtækja atvinnurekstrarins sjálfs, því að ofsköttun atvinnufyrirtækjanna er ein höfuðfyrirstaða eðlilegrar, frjálsgar nýsköpunar atvinnulífsins, aukinnar framleiðni og vaxandi þjóðarframleiðslu yfirleitt. Hins vegar hnígur gagnrýni stjórnarandstöðunnar ekki að þeim kjarna málsins og er auk þess misvísandi. Skýringin á því, að tekjuskattur af hærri tekjum lækkar meira en af lágtekjum, er ofur einföld og bakþankalaus og felst í þeirri staðreynd, að allt frá því 1921 hefur verið stefnt að því að lækka tekjuskatt af lágtekjum, svo að á sumum tekjuflokkum var hann ýmist horfinn eða orðinn næsta lítill, svo að um mikla lækkun gat aldrei verið þar að ræða. Að hinum þræði er svo þess að gæta, að tekjuskatturinn hefur verið hér stighækkandi, og við almenna lækkun skattstigans hlýtur því lækkunin að verða hærri í krónutölu af hærri tekjum. Tekjuþróunin hér á landi hefur líka verið sú, að tekjur manna hafa síðustu áratugi vaxið jafnt og þétt og orðið jafnari, svo að léttir tekjuskatts af miðlungs- og hærri tekjum kemur nú stöðugt fleirum til góða og er raunar þjóðfélaginu sjálfu bein nauðsyn, því að það er á allra vitorði, að tekjuskattskerfi það, sem við höfum búið við, var orðið sjálfri þjóðarframleiðslunni beinn fjötur um fót. Þegar skattþunginn er orðinn það mikill á hvaða tekjuflokki sem er, að hann dregur beint úr framleiðslunni, þegar menn eru farnir að segja við sjálfa sig: Þú skalt heldur hlífa starfsorku þinni en að auka þjóðarframleiðsluna, auka þjóðartekjurnar, - þegar menn telja það blátt áfram ekki lengur borga sig að erfiða fyrir auknum tekjum vegna ranglátra skatta, þá er það skattakerfi orðið þjóðinni böl, þá er það skattakerfi orðið skipulagning fátæktarinnar. Það skattakerfi gerir alla þjóðina fátækari og verður ekki réttlætt með neinum vígorðum eða tildurrökum. Þannig var þessum málum því miður komið hér á landi, og um þetta kunnum við allir mörg dæmi að nefna, sem ég hirði ekki að þreyta menn með að tíunda hér fram. Varðandi svo hitt atriðið, brottnám skattaívilnananna, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, vildi ég sagt hafa: Undanþágur frá almennri reglu varðandi skattlagningu hafa frá öndverðu verið taldar til hins verra, þótt ill nauðsyn kunni stundum að hafa rekið til þeirra. En þeim mun lakari eru þær, því erfiðara sem er að skilgreina þær og afmarka og að henda reiður á þeim í framkvæmdinni. Þannig mun það vera með flestar þær undanþágur, sem með þessu frv. er fyrirhugað að hverfi úr sögu, þótt þær kunni kannske einhvern tíma að hafa átt sér rök og málsbætur. Ég gat þess fyrr, að frekari endurbætur væru fyrirhugaðar á skattalöggjöfinni í heild, og er þar vissulega margt, sem til athugunar kemur, svo sem hvort ekki væri varðandi tekjuskatt rétt að hverfa aftur að því fyrirkomulagi, að hann verði frádráttarhæfur eins og hann var á árunum 1923–42 og nú er tilætlunin að verði lögtekið varðandi útsvör. Hitt er þó vafalítið enn þá nauðsynlegra, að lögin um tekjuskatt á fyrirtækjum verði færð í réttlátara horf, þannig að létt verði undir með atvinnurekstrinum og aðstaða hans í hvívetna bætt og gerð sem jöfnust og atvinnulífið í heild eflt, en því ekki íþyngt fyrir atbeina ríkisvaldsins eða hins opinbera. Við, sem myndum meiri hl. fjhn. í þessu máli, teljum, að með þessu frv. sé stefnt í rétta átt og að það feli í sér verulegar lagfæringar á tekjuskattslögunum, og mælum því með, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Fjhn. þessarar d. hefur haft mjög skamman tíma til athugunar á því frv., sem hér liggur fyrir. Málinu var vísað til hennar seint í gær, og n. hefur haldið um það einn fund, klukkan 9 í morgun. Ég hef nú fyrir nokkru skilað nál. um frv., en það er ekki komið hér fyrir augu þm. enn þá, er í prentun nú, og ég býst við, að því verði útbýtt hér á fundi síðar í dag. Ég sé þó ekki ástæðu til að fara fram á við hæstv. forseta, að hann fresti meðferð málsins, þar til nál. hefur verið útbýtt, en vil með fáum orðum gera grein fyrir áliti mínu á þessu máli. Þar er ýmislegt öðruvísi en ég tel að átt hefði að vera, en mér er það ljóst, m.a. af umr. um málið, sem fram fóru í fjhn., að það er þýðingarlaust að flytja brtt. Það mun vera ætlun stuðningsmanna stjórnarinnar að afgreiða þetta mál óbreytt eins. og það nú liggur fyrir. Þetta stjórnarfrv. er eitt af mörgum, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fyrir þetta þing viðkomandi efnahags- og fjármálum, og hæstv. stjórn lét þess getið í grg., sem fylgdi frv. hennar um efnahagsmál fyrr í vetur, að á þessi frv. öll bæri að líta sem eina heild. Stjórnin lagði fyrir þingið frv. sitt um efnahagsmál þegar eftir að þing kom saman til framhaldsfunda eftir þinghlé í vetur, síðar frv. um söluskatt og breytingar á tryggingalögum og hefur nú nýverið lagt fyrir þetta frv. og annað um breytingu á útsvarslögum. Með lögunum um gengisbreytinguna og lögunum um söluskatt hafa verið lagðar þungar byrðar á allan þorra landsmanna. Ég ætla ekki að hafa um það mörg orð, þar eð um þetta hefur verið rætt áður, en framfærslukostnaður hefur vegna þessarar lagasetningar á þessu þingi aukizt stórkostlega, framkvæmdamöguleikar manna hafa verið mjög skertir og margs konar hindranir og þröskuldar lagðir í veg þeirra, sem fást við atvinnurekstur. Þegar hæstv. stjórn lagði sitt efnahagsmálafrv. fyrir, sagði hún m.a. í athugasemdum með því, að þjóðin yrði að taka á sig nokkrar byrðar og það ætti að dreifa þeim sem réttlátast á þjóðarheildina. Ég mun ef til vill víkja að því nokkru síðar, hvernig hæstv. stjórn hagar þessari dreifingu á byrðunum. Ég ætla ekki að rekja sögu skattamála hér á landi langt aftur í tímann. Hv. frsm. meiri hl. fór nokkuð út í þá sálma og fór aftur á 19. öldina í því ferðalagi sínu. Ég ætla ekki að fara svo langt aftur í tímann. Ég tel þó rétt að benda á það, að á árunum frá 1940 til 1950, þegar Sjálfstfl. fór með yfirstjórn fjármálanna hér á landi, voru skattar, beinir skattar, miklu hærri en þeir hafa verið í annan tíma. Eftir 1950 hafa beinir skattar verið lækkaðir mjög verulega. Nýju lögin um tekjuskatt og eignarskatt, sem sett voru árið 1954, fólu í sér mjög verulega lækkun á tekjuskattinum. Þá voru líka fyrir nokkrum árum sett lög um sérstaka skattalækkun á lágtekjum, og m.a. vegna þeirra laga hefur tekjuskattur til ríkisins hjá láglaunafólki síðustu árin verið tiltölulega léttbær, samanborið við aðrar greiðslur, sem á fólki hvíla. Hæstv. ríkisstj. túlkar þetta frv. þannig, að það sé aðaltilgangur þess að afnema skatt af almennum launatekjum. En það er mikil blekking í því fólgin, að láglaunafólki verði að verulegu leyti bættar upp þær verðhækkanir, sem nú leggjast á það, með breytingum á tekjuskattslöggjöfinni. Því er ekki að neita þó, að í þessu frv. felast dálitlar uppbætur handa fólki, sem helzt þarf á slíku að halda vegna þeirra byrða, sem á það hafa verið lagðar að undanförnu, nú á þessu þingi. og þess vegna tel ég rétt að snúast gegn þessu máli. En þessi skattalækkun hjá þeim, sem hafa tiltölulega lágar tekjur, segir vitanlega ákaflega lítið upp í álögurnar. Það, sem þetta frv. hefur að geyma, er fyrst og fremst skattalækkun hátekjumanna og hún mjög mikil. Til að sýna þetta nægir að vísa til þess, sem greint er frá í nál. frá 2. minni hl. fjhn. í hv. Ed., sem lagt var fram, þegar þetta frv. var þar til meðferðar. Það álit er á þskj. 299. Þar kemur það t.d. fram, að hjón með þrjú börn á framfæri, sem hafa 50 þús. kr. nettótekjur, sleppa samkvæmt frv. við tekjuskatt að upphæð 236 kr., hjón með jafnmörg börn á framfæri. sem hafa 150 þús. kr. nettótekjur, fá hins vegar skattlækkun, sem nemur 14518 kr., og ef hjón með þrjú börn hafa 200 þús. kr. nettótekjur, þá nemur skattaafslátturinn til þeirra yfir 20 þús. kr. Ég held því ekki fram, að það geti ekki verið rétt að lækka nokkuð skattgreiðslur allra. En þegar verið er að leggja þungar byrðar á allan fjöldann, eins og nú hefur verið gert með ráðstöfunum hæstv. stjórnar og stjórnarflokka á þessu þingi, þá tel ég óverjandi að ganga svo langt sem hér er gert í að lækka beina skatta á hátekjumönnum. Þeir eru vitanlega færastir um að bera byrðar ríkisstj. að sínum hluta. En þeir eru ekki látnir gera það. Þeir fá svo mikinn afslátt af sköttum, að afslátturinn gerir í sumum tilfellum meira en að mæta álögunum af öðrum efnahagsmálaaðgerðum stjórnarinnar. Þessir menn sleppa því raunverulega við að taka á sig nokkurn hluta af byrðunum og geta, þeir af þeim, sem mestar tekjur hafa, haft nokkurn afgang, meira að segja. Ég sé ekki, að það sé hægt að greiða atkvæði með frv., sem inniheldur slíkt. Um leið og hæstv. stjórn lagði þetta frv. fyrir þingið, lét hún verða því samferða annað frv., sem er um breytingar á útsvarslögunum. Það er eins og þetta mál, sem hér liggur fyrir, einn þáttur í heildarráðstöfunum ríkisstj. En eins og ég sagði áður, telur stjórnin, að það eigi að líta á þetta allt í einni heild, og vitanlega er útsvarslagafrv. mjög nátengt þessu. Ég ætla ekki að fara að ræða mikið um það, því að það kemur hér á dagskrá síðar, en í því kemur fram alveg sama stefnan hjá hæstv. stjórn og í þessu frv., og er það út af fyrir sig ekkert einkennilegt. Þar er t.d. lagt til, að greidd útsvör megi draga frá tekjum, áður en útsvar er á þær lagt. Hefði þá verið eðlilegt, finnst mér, að tilsvarandi ákvæði hefði verið í þessu frv., viðkomandi álagningu tekjuskattsins. En þetta ákvæði um, að menn megi draga greidd útsvör frá tekjum, áður en tekjuútsvar er reiknað af þeim, hefur vitanlega fyrst og fremst áhrif á útsvarsgreiðslur hátekjumanna. Þeir fá þar mjög mikla lækkun á sínum útsvörum, og það kemur í ofanálag á tekjuskattsafsláttinn samkvæmt þessu frv. Það er raunar að tölunni til ekki stór hluti þjóðarinnar, sem hefur svona háar tekjur. En þó eru þetta allmargir menn, sem segja má að hafi háar tekjur og fá hér ákaflega mikinn afslátt af tekjuskatti og útsvari samkvæmt frv. um það efni. Þetta verður mikið til samans, sem þeir þannig fá frá hæstv. stjórn. Þeim er skammtað af rausn. En það eru líka vafalaust einu mennirnir í þjóðfélaginu, sem geta sagt við hæstv. ríkisstj.: Kæra þökk fyrir viðskiptin - þegar hún er búin að koma fram öllum sínum efnahagsmálafrv. hér á þingi. Það er fleira nýstárlegt í frv. hæstv. stjórnar um útsvörin, og ég vona, að hæstv. forseti misvirði ekki, þótt ég nefni það aðeins, - ég hef ekki um það mörg orð, en eins og ég sagði, er þetta svo nátengt hvað öðru, því að það skiptir höfuðmáli fyrir gjaldendur, hvað þetta er til samans, tekjuskattur og útsvar, sem þeir þurfa að greiða. Í útsvarslagafrv. er ákveðið, að í sveitarfélögum utan kaupstaða skuli skylt að leggja tekjuútsvör á ellilífeyri manna. Gömul hjón, sem hafa aðeins ellilífeyri, engar aðrar tekjur, sleppa samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, við að greiða af honum tekjuskatt. En þau eiga samkvæmt útsvarslagafrv. að borga yfir 1400 kr. í tekjuútsvar, ef þau eru búsett utan kaupstaðanna, á öðru verðlagssvæði. Lífeyririnn, sem þau fá samkvæmt lögum, sem nýlega voru um það sett, er 19440 kr., en af því eiga þau að borga yfir 1400 kr. í tekjuútsvar, og það er meira að segja ákveðið í þessu útsvarslagafrv., að það skuli leggja tekjuútsvar á enn lægri tekjur. Fyrir nokkrum áratugum, þegar þjóðin var miklu fátækari en hún er nú og oft var hart í ári og þröngt í búi hjá mörgum, kom það oft fyrir, að vel vinnandi fólk hafði ekki annað fyrir sína vinnu en fæðið og kannske eitthvað af fötum. Þeir voru kallaðir matvinnungar. Aldrei heyrði ég þess getið, að á þá væri lagt útsvar eða önnur slík opinber gjöld, ef þeir voru eignalausir. Það kemur oft fyrir, einnig nú á tímum, að menn hafa fæði hjá þeim, sem þeir vinna hjá, fyrir utan kaupgreiðslu með öðru móti, og þá er það reiknað þeim til tekna við skattframtal. Ég held, að það sé nálægt því rétta, að skattanefndir meti fæði eins manns nú þannig, að það sé talið 10 þús. kr. virði, fæði yfir árið, en samkvæmt útsvarslagafrv. leggur hæstv. stjórn til, að af þessari upphæð greiði menn 830 kr. í tekjuútsvar. Það er vissulega svo, að ýmis sveitarfélög hafa oft þurft að ganga nokkuð langt í því að leggja útsvör á menn. En aldrei hefur það verið í lögum hér á landi, að skylt væri að leggja tekjuútsvör á matvinnunga. Það verður algert nýmæli í lögum, ef stjórnarflokkarnir samþykkja frv. stjórnarinnar um útsvörin, það sem nú liggur fyrir þessari hv. deild, ásamt því frv., sem hér er á dagskrá. Þannig er skattamálastefna ríkisstj., sem nú er að birtast í frv. hennar. Ég tel, að þessum málum eigi að haga með allt öðrum hætti.



Herra forseti. Eins og þegar hefur verið skýrt frá, hélt fjhn. fund í morgun klukkan 9, og því miður hefur mér ekki tekizt á þeim tíma, sem síðan er liðinn, að skrifa mitt nál. og skila því, þannig að það verður að bíða þangað til seinna í dag eða kvöld, og verð ég því að mæla hér fyrir afstöðu minni til frv., án þess að nál. liggi fyrir. En ég fer hins vegar ekki fram á neinn frest á þessu máli, þó að svona standi á, því að það var búið að lofa því að reyna að afgreiða þetta mál í dag. Það hefur þegar af minni hálfu og af hálfu Alþb. verið gerð nokkur grein við 1. umr. þessa máls fyrir okkar afstöðu til þessa frv., og ég skal reyna að endurtaka hér sem minnst af því, sem þá var sagt. Það, sem eru höfuðmótbárurnar gegn frv., er, hve misskipt er þeim eftirgjöfin sem hér eru framkvæmdar, á milli þeirra, sem lítil efni hafa og lágar tekjur annars vegar, og þeirra, sem háar tekjur og mikil efni hafa. Ég sýndi fram á það hér í gær samkvæmt þeim útreikningi, sem gerður hefur verið af hálfu skattstofunnar, að þá er það svo, að eftirgjöfin, sem 18 þús. gjaldendur í Reykjavík eða um 2/3 af öllum gjaldendum þar fá, er til samans um 20 millj. kr., - það, sem 18 þús. lægstu gjaldendurnir fá, er sem sé um 20 millj. kr., - en það, sem rúmlega 1900 hæstu gjaldendurnir í Reykjavík fá, er yfir 18 millj. kr., þannig að á hvern mann af hinum háu gjaldendum er það tífalt meira en á hvern mann af hinum lágu gjaldendum, sem veitt er þarna í eftirgjöf. Þessar tölur marka ef til vill allra bezt stefnu ríkisstj. í þessum efnum. Ef það hefði verið meiningin hjá hæstv. ríkisstj. að létta af almenningi þeim álögum, sem leggjast á þurftartekjur, hefði hún átt að fara öðruvísi að. Það, sem hæstv. ríkisstj. er að gera með þessu frv., er að létta af almenningi þeim tekjuskatti, sem leggst á þurftartekjur, það út af fyrir sig er rétt. En á sama tíma, sem hæstv. ríkisstj. er að létta þannig tekjuskattinum af þeim, sem hafa þurftartekjur, er hún að auka alla tolla og nefskatta á almenningi, þeim, sem hafa þurftartekjur. Söluskatturinn, gengislækkunin, öll dýrtiðin kemur nú miklu þyngra en áður niður á þeim, sem hafa þurftartekjur, þannig að það er verið að íþyngja þeim, sem þurftartekjurnar hafa, með stefnu ríkisstj. í heild. Það er rétt í þessu sambandi að benda á það, af því að þegar um söluskattinn og aðra slíka tolla er að ræða, þá er um að ræða svokallaða óbeina skatta, að meira að segja beinir skattar, beinir nefskattar, sem á eru lagðir nú án tillits til tekna manna, eru látnir haldast. Þegar menn greiða til almannatrygginganna, er greiddur ákveðinn nefskattur. Hann mun vera, ef ég man rétt, ég þori ekki alveg að fullyrða það, en líklega í kringum 800 kr. á einstakling eða eitthvað í kringum 1500 kr. eða upp undir það á hjón. Og í heild er þessi nefskattur, sem lagður er jafnt á þurftartekjur sem aðrar og er jafnhár hjá þeim, sem lægstu tekjurnar hafa, og hjá þeim, sem hæstu tekjurnar hafa, til samans áætlaður rúmar 70 millj. kr., sem skiptast jafnt niður á 93 þús. manns í landinu. M.ö.o.: hæstv. ríkisstj. er með þessum tekjuskattslögum að draga úr tekjuskattinum, þannig að þar sem hann var á síðasta ári 139 millj. kr., verður hann að líkindum eftir breytinguna, tekjuskattur einstaklinga, aðeins 22 millj. kr., tekjuskatturinn minnkar um 117 millj. Það var með þessum peningum, með þessum 117 millj, kr., sem tekjuskatturinn er minnkaður, hægt í fyrsta lagi að létta öllum þeim nefskatti, sem iðgjöldin til trygginganna eru, af öllum almenningi í landinu. Það hefði kostað 71 millj. kr., og þá var þar með allur sá skattur á þurftartekjur og í raun og veru aðrar tekjur afnuminn. Samt sem áður hefðu verið eftir um 46 millj. kr., sem hefðu nægt, held ég mér sé alveg óhætt að fullyrða, til þess að gera alla menn með undir 70 þús. kr. tekjum skattfrjálsa. Ég held áreiðanlega, að það sé rétt útreiknað. Og jafnvel hefði samt kannske verið rúm fyrir að draga ofur lítið, - en náttúrlega ekki nærri eins mikið og hér er gert, –úr tekjuskatti þeirra, sem hafa yfir 70 þús. kr. tekjur. M.ö.o.: með þeim peningum, sem nú fara að mjög miklu leyti til hátekjumanna í eftirgjafir, var hægt að afnema þá nefskatta, sem iðgjöldin til trygginganna eru, og létta samt sem áður öllum tekjuskatti af þurftartekjum, þannig að það er engum efa bundið, að hefði það verið vilji ríkisstj. að losa þá, sem hafa þurftartekjur, tekjur undir - 60–70 þús. kr., við slíka beina nefskatta, eins og bæði tekjuskatturinn og tryggingaiðgjöldin eru, þá var það hægt með því fé, sem ríkisstj. nú ráðstafar til lækkunar á tekjuskattinum. Þá hefði hins vegar náttúrlega tekjuskatturinn á hátekjumönnunum orðið að vera allmiklu hærri en nú er gert ráð fyrir. En þetta ætti að nægja til þess að sýna alveg ótvírætt, að það, sem fyrst og fremst er hér um að ræða hjá hæstv. ríkisstj., er vilji hennar til að draga úr tekjuskatti hjá hálaunamönnum, á sama tíma sem hún sýnir það með gengislækkuninni, tolla- og söluskattsaukningunni, að það er vilji hennar að koma á meiri óbeinum sköttum og tollum en verið hafa áður, - og meira og segja þeim beinu sköttum á þurftartekjur, sem tryggingaiðgjöldin eru, dettur henni ekki í hug að reyna að létta af þeim, sem þurftartekjur hafa. Engu að síður er það staðreynd, sem stendur eftir, að með þessum tekjuskattslögum er létt af tekjuskatti á þurftartekjum, og sú staðreynd er út af fyrir sig góð. Sú staðreynd gerir það að verkum, að það er ekki hægt að vera á móti þessu frv. Ætlaði maður hins vegar að reyna að fara að breyta því, hefði það þýtt í fyrsta lagi að gerbreyta öllum skattstiganum. Það hefði þýtt, ef maður hefði viljað fara inn á þá leið, sem ég nú minntist á viðvíkjandi iðgjöldum almannatrygginganna, að taka það upp, - það hefði þýtt, að maður hefði þurft að breyta um leið öðrum lögum og tryggja samræmi á breytingum beggja þessara lagabálka í senn hér á Alþingi, og það hefði þýtt í þriðja lagi, að maður hefði þurft að breyta sjálfu skattkerfinu til að tryggja rétt framtal og gott skattheimtueftirlit. Þetta eru verk, sem varla eru á annarra færi en þeirra, sem stjórna á hverjum tíma. Svona samræmdar aðgerðir með breytingu á fleiri en einum lögum og að umbreyta eins gömlu bákni og skattanefndirnar og allt það er orðið, það útheimtir raunverulega undirbúningsstarf, sem hefði þá þurft að vinnast í þeirri nefnd, sem undirbjó þetta, og ég álít, að þegar ríkisstj. undirbýr svona lagabálka og er að undirbúa endurskoðun á svona gömlum og grónum fyrirbrigðum, eins og tekjuskatti, skattheimtu og öðru slíku, þá eigi það að vera venja ríkisstj. að hafa í þeim nefndum, sem slíkt undirbúa, annaðhvort fulltrúa frá öllum þingflokkunum eða þá menn, sem séu skipaðir af ríkisstj. með tilliti til þess, að þingflokkarnir geti að einhverju leyti litið á þá sem sína fulltrúa, þannig að það gæfist kostur á því í slíkum undirbúningsnefndum að geta komið fram með allt aðra útreikninga, látíð vinna þau störf, sem í því sambandi eru oft allumfangsmikil, þannig að þegar svona nefndir skila áliti, ef ekki næst samkomulag á milli þingflokka um það, þá klofni þær einfaldlega, þannig að það liggi fyrir meiri og minni hluti, þegar til Alþingis kemur. Þá er breyting á svona miklum lagabálkum miklu handhægari, þegar hvor aðili um sig er þá búinn að láta framkvæma alla þá undirbúningsvinnu, sem nauðsynleg er í því sambandi, og færa í ýtarlegri grg. rök fyrir sínu máli. Oft hefur það verið, þegar tekjuskattur og eignarskattur hefur verið endurskoðaður, að settar hafa verið milliþinganefndir í það. Stundum hefur það gefizt vel og stundum illa. En sem heild er það rétt stefna, að þegar verið er að undirbúa svona breytingar, þá sé öllum þingflokkum gefin aðstaða til þess að marka sína sérstöðu. Svo framarlega sem slíkt hefði verið gert, hefði máske líka verið hægt að afgreiða þetta frv. á eins skömmum tíma og við nú gerum, því að þá hefðu allar slíkar brtt. legið fyrir útreiknaðar með góðum rökstuðningi og öllu slíku. En á svona skömmum tíma er það ekki vinnandi vegur fyrir mann, svo að nokkur mynd sé á, að ætla að gera slíkt. Þess vegna höfum við ekki lagt í það fyrir okkar leyti, þingflokkur Alþb., að útbúa nú brtt. við þetta frv. og verðum að láta nægja að lýsa á þennan máta okkar afstöðu. Ég gerði það að nokkru leyti við 1. umr. og hef nú bætt ofur litlu við það. Viðvíkjandi þeirri stefnu almennt, sem kemur fram í þessu frv. og öðrum ráðstöfunum ríkisstj. og hv. frsm. meiri hl., hv. 6. landsk. (BK), líka kom hér inn á, þá er það rétt, að það er stefnubreyting á ferðinni í sambandi við þetta frv. og í sambandi við önnur þau frv., sem nú eru orðin að lögum og ríkisstj. hefur lagt fram. Hitt er svo annað mál, hvernig maður vill líta á þá stefnubreytingu og skilgreina hana, og hv. frsm. meiri hl. fjhn. fór alllangt aftur í tímann, einmitt í því að gera grein fyrir slíku. Það voru einu sinni, eins og við allir vitum, lifandi menn, sem voru lausir við alla skatta, og okkar forfeður höfðu upphaflega byggt þetta land til þess að losna við það, sem þeir kölluðu þá skattheimtu, og þótti mikið frelsi í því að vera lausir við, að yfirvöld legðu á þá skatta, og vildu flýja sína gömlu heimabyggð til þess að njóta hér skattfrelsis. Það samfélag, sem þeir sköpuðu hér, hafði að vísu enga skatta í upphafi, en hafði hins vegar samhjálp. Þau sveitarfélög, sem þeir mynduðu, höfðu samhjálp einstaklinganna, um leið og þau héldu við gömlum venjum um sameiginlega tryggingu og sameiginlega ábyrgð út af þeim skaða, sem menn gætu orðið fyrir, og þessari samhjálp var jafnað niður á menn á hreppsfundum eftir efnum og ástæðum. Það elzta fyrirkomulag hjá alþýðu manna, meðan menn enn voru frjálsir af álögum ríkisvaldsins, er að hjálpa hver öðrum, þegar menn eru misjafnlega fátækir eða ríkir eða einstakir verða fyrir ýmsum skakkaföllum. Þá var sá siður að jafna niður eftir efnum og ástæðum, - siður, sem átti rót sína að rekja til þess gamla sameignarþjóðfélags fortíðarinnar, sem jafnvel enn þá fram á þessa öld hefur lifað hjá eskimóunum, að þegar menn öfluðu einhvers og skortur var, þá skiptu menn jafnt á milli sín, svo að allir gætu lifað af því litla, sem aflaðist. Það var samhjálp mannanna, sem kom fram í þeirri reglu upphaflega að jafna niður eftir efnum og ástæðum. Það var aðferð frjálsrar alþýðu í þessu þjóðfélagi til þess að hjálpa hver öðrum. Þegar yfirvöld komu til, þegar farið var að mynda ríki og kúgunarvald þess, þegar útlendir konungar fóru að skipta sér af málum okkar Íslendinga, þá var þeirra fyrsta krafa að fá héðan frá Íslandi einn pening á hvert nef, og það hefur alltaf verið stefna yfirstéttar allt frá upphafi, nefskattur, að hver einstaklingur eigi að greiða jafnt, hvort sem hann er ríkur eða fátækur, hvort sem hann hefur vel efni á því eða ekki, þannig að það skuli taka af þeim fátæka það litla, sem hann hefur, og láta þann ríka einvörðungu leggja fram til jafns við hann. Þetta prinsip, þessi höfuðregla um pening á hvert nef, hefur verið regla yfirstéttar og afturhalds alla söguna, og afstaða yfirstéttanna hefur alltaf verið sú að reyna að leggja nefskatta á almenning eða tolla. Konungarnir héldu þessu við, meðan þeir máttu, og þegar Ísland fer smám saman að öðlast sitt fjárhagslega og síðan pólitíska sjálfstæði, þá byrja strax átökin um þetta hér á Íslandi. Það er eins og hv. frsm. meiri hl. rakti réttilega, þá er snemma tekið hér upp að athuga um tekjuskatta, og það var á þeim tíma róttækt fyrirbrigði. Meira að segja í Kommúnistaávarpinu frá 1848, þegar það kemur fram, þá er ein af höfuðkröfum þeirra kommúnistasamtaka, sem þá voru mynduð, að tekjuskattur, stighækkandi skattur, sé lagður á tekjur og eignir. Í Bretlandi er þetta tekið upp tiltölulega snemma, eins og hv. 6. landsk. þm. kom inn á. Hér er barizt fyrir þessu svo að segja strax og þjóðin fer að fá fjárhagslegt sjálfstæði, og það var vegna þess, að tollar voru hataðir af alþýðu manna sem afturhaldssamt fyrirbrigði og óréttlátt. Og meira að segja í Bretlandi, þar sem þó var ríkjandi voldug yfirstétt, þar leit sjálf burgeisastéttin svo á, að tolla skyldu menn varast og tollfrelsi skyldi hafa, og var það m. a. ein af þeim aðferðum, sem enska borgarastéttin hafði einmitt til þess að gera sina vöru ódýra og til þess að keppa úti um allan heim. Ég held, að ég fari rétt með það, sem einn fróður þm. sagði mér hér nýlega, að í fyrsta skipti, sem tollur var lagður hér á, og það ekki á nauðsynjavöru, heldur á brennivín, þá hafi séra Arnljótur Ólafsson einn manna greitt atkv. á móti því, á þeirri forsendu, að svo framarlega sem sá háttur væri upp tekinn að leggja slíkan toll á, þá mundi það brátt verða gert á allar nauðsynjavörur og þá væri illa farið, - og var þó Arnljótur Ólafsson allfjarri því að vera nokkuð nærri sósíalisma. Hann er einmitt einn af þeim forustumönnum fyrir kapítalistískri hagfræði, sem uppi hafa verið á Íslandi, en var í fullu samræmi við tollfrelsisstefnu borgarastéttarinnar, Manchesterstefnuna á þeim tímum. Hann hefur þó líklega aldrei órað fyrir því, að nokkur ríkisstj. ætti eftir að ganga svo langt - og það allra sízt í nafni frelsisins að leggja toll á soðningu, eins og núverandi hæstv. ríkisstj, hefur gert. En svona lengi geta nú hlutirnir versnað. Því er það, að baráttan á móti tollunum og sérstaklega tollum á nauðsynjavörum hefur verið baráttumál alþýðunnar á Íslandi frá upphafi vega, og var fyrst þegar alþýðan myndaði hér sín pólitísku samtök, Alþfl., 1916, eitt af aðalmálum á hans stefnuskrá. Þess vegna er það alveg tvímælalaust, að sú breyting, sem nú er að verða með þessu frv. og með þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. er að taka upp í skatta- og tollamálum á Íslandi, - sú breyting að leita aftur til þeirra tíma, sem verstir voru, þegar konungar hófu að skipta sér af álögum á Íslandi, að leggja pening á hvert nef, að gera nefskattana að aðalatriði, að gera neyzlutollana að höfuðtekjulind ríkissjóðs, sem leggjast hlutfallslega þyngst á þá, sem þyngstar hafa fjölskyldurnar og erfiðast eiga með að framfleyta þeim, en léttast á þá, sem mestar hafa tekjurnar, - þess vegna er það, að sú stefna, sem nú er verið að taka upp, er að hverfa aftur til þess, sem verst var í afturhaldi fyrri alda, en strika yfir þá róttækni, sem barizt hefur verið fyrir á síðustu 100 árum, að sköttunum til þarfa þjóðfélagsins sé jafnað niður á einstaklingana og félögin eftir efnum og ástæðum, eða m.ö.o.: því breiðari bök sem menn hafa til þess að bera slíkar álögur, því þyngri skuli þær vera. Og þessi afturhaldsstefna er tekin upp á sama tíma sem ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að svipta alþýðu manna þeirri vörn, sem vísitalan á kaupgjaldið var, þannig að nú lendir allur sá skattþungi, sem lagður er á almenning, á alþýðu varnarlausri, hvað það snertir. að dýrtíðarvísitalan verndar hana nú ekki að nokkru leyti af sjálfu sér, heldur verður hún að gripa til þeirra ráða, sem ýmsir annars hafa oft verið að harma að hún þyrfti að grípa til, sem sé kaupdeilanna og verkfallanna, til þess að rétta sinn hlut vegna þeirra álaga, sem á hana verða nú lagðar. Þetta vildi ég aðeins segja í sambandi við þær hugleiðingar, sem hv. 6. landsk, þm. var með viðvíkjandi því, hvers konar stefnu væri hér verið að taka upp. Hér er sem sé verið að stiga spor langt aftur á bak, feta í fótspor illra konunga fyrr á tímum um nefskattsprinsipið, en hverfa burt frá því, sem róttækast og bezt hefur verið gert á allri síðustu öld, á síðustu 100 árum. Þá kom hv. frsm. meiri hl. fjhn. inn á það. að skattakerfið, eins og það væri núna, gerði þjóðina fátækari og það væri þess vegna nauðsynlegt að mestu leyti að afnema það eða minnka það eins stórlega og nú er gert. Er þetta rétt? Er það rétt, að skattakerfið, eins og það hafi verið, hafi orðið til þess að draga úr vinnu manna? Hann kom inn á það sem vörn fyrir því að gefa svona mikið eftir af hátekjunum, að þegar menn væru búnir að vinna svo og svo mikið, þá segðu menn: Nú borgar sig ekki fyrir mig að vinna lengur. Það fer svo mikið af því í skatta. - Ég vil gera athugasemd við þessi rök. Það, sem menn fá í tekjur, er tvenns konar í eðli sínu. Það er annars vegar það, sem menn fá sem vinnulaun. Það er hins vegar það, sem menn fá sem gróða. Að svo miklu leyti, sem um er að ræða tekjur, sem menn fá fyrir sína vinnu sem vinnulaun, þá er fyllilega hægt fyrir þjóðfélagið að tryggja það, ef þjóðfélagið álítur það skynsamlegt, að menn vinni lengur en 8 tíma, sem heilsufari manna er hollast að hægt væri að halda við, ef það álítur nauðsynlegt að uppörva menn til lengri vinnutíma, að menn slyppu við skatt af því, sem menn vinna sér inn með lengri tíma en 8 tíma vinnu, og jafnt hvað snertir vinnu sjómanna sem vinnu þeirra manna, sem hafa ákveðinn 8 stunda vinnudag, en vinna svo og svo mikið eftirvinnu og næturvinnu þar að auki, væri hægt að skapa algert skattfrelsi, ef þjóðfélagið vill og ef það vill uppörva menn til slíkrar mikillar vinnu með því að skapa algert skattfrelsi á þeim launum, sem þar væru fram yfir. Ef það er það, sem vakir fyrir mönnum, að gera mönnum mögulegt að vinna langan vinnutíma og fá mikil vinnulaun fyrir það, þá er það hægt með þessu móti. Og vinnulaunin, sem menn fá fyrir 8 tíma, eru ekki það mikil, svo að segja ekki hjá neinni stétt á Íslandi, að bara með því að hafa mörkin við t.d. 60–70 þús. mundu allir sleppa þannig. Þess vegna væri það fyllilega hægt. Sú mikla eftirgjöf, sem í þessu felst gagnvart hátekjumönnunum frá hálfu ríkisstj., er ekki nauðsynleg til þess að uppörva menn til meiri vinnu. Það var hægt með því að gera alla eftirvinnu, alla vinnu fram yfir 8 tíma, hvort það er hjá sjómönnum eða öðrum, skattfrjálsa, ef það var það, sem menn vildu ræða um. Hvað snertir hins vegar gróða, sem menn hafa, tekjur, sem menn hafa af verzlun og öllum mögulegum slíkum atvinnurekstri, fram yfir þetta, þá ber að skatta hann. Það er allt annars eðlis sem tekjur, og er eðlilegt, að þjóðfélagið taki til sín nokkuð af þeim tekjum, sem fengnar eru sem gróði, og milli þessa tvenns verður að gera skarpan greinarmun. Þess vegna var ekki nauðsynlegt að fara inn á þá braut, ef menn vildu uppörva menn til meiri vinnu eða halda við þeirri miklu vinnu, sem menn nú vinna, að gefa hátekjumönnum eftir eins og hér er gert. Þetta vildi ég taka fram út af þeirri athugasemd, sem hv. 6. landsk. kom með. Ég vil í því sambandi benda á, að það kemur nokkuð greinilega í ljós af þeim skýrslum, sem við þegar höfum fengið um, hvernig tekjurnar skiptast. Ég held, að á því svæði, sem vélar skattstofunnar ná yfir, séu þeir menn í kaupstöðum og sýslum úti á landi, sem greiða tekjuskatt af yfir 150 þús., svo sem 32 menn alls. Hins vegar í Reykjavík eru um 219 manns, sem eru í þessum hátekjuflokki. Og þessar tekjur eru ekki af vinnu, þær eru fyrst og fremst af gróða. Ef þær eru af vinnu, þá er það að hverfandi litlu leyti. Þarna er þess vegna um það að ræða, að það er verið að hlífa gróðanum við skatti. Hitt var, ef menn vildu uppörva menn til meiri vinnu, þá var hægt að gera það með þessu móti, sem ég hef þegar rætt um. Ég hef nú gert að umtalsefni bæði almennar og sérstakar athugasemdir, sem fram hafa komið við þessa umr., og bætt nokkru við þau rök, sem ég flutti fram gagnvart frv. við 1. umr. Og niðurstaðan í okkar afstöðu, þingflokks Alþb., gagnvart þessu frv. verður sú, að sökum þess að létt er með því tekjuskatti af þurftartekjum, er ekki hægt að vera á móti því, sökum þess hins vegar, að ríkisstj. um leið gefur gífurlega eftir hátekjumönnunum alveg að óþörfu, þá er ekki hægt að vera með þessu frv. Með því hins vegar, að ríkisstj. hefur ekki gefið okkur né stjórnarandstöðunni yfirleitt tækifæri til þess að taka þátt í undirbúningi þessa máls í þeirri n., sem bjó það undir þingið, hefur okkur ekki gefizt tækifæri til þess að láta vinna þá undirbúningsvinnu, sem þurfti að vinna, ef hér áttu að koma fram vel rökstuddar og skynsamlegar brtt. um svona frv., - brtt., sem annaðhvort hnigu að því að létta af öllum nefskattinum, sem felst í iðgjöldunum til trygginganna, sem hefði verið hægt, eins og ég hef sýnt fram á, og gera samt sem áður þurftartekjur skattfrjálsar. Þetta hefði allt saman verið hægt að gera og hefði getað legið hér fyrir, svo framarlega sem við hefðum átt fulltrúa í þeirri n., sem undirbjó þetta. Og þá hefði verið hægur vandi líka á svo skömmum tíma, sem þetta frv. nú er sett í gegnum þingið, að koma fram með ýtarlegar brtt. og rökstyðja þær vel. En sökum þess að á þessu hefur ekki gefizt kostur og við hins vegar höfum ekki viljað tefja fyrir framgangi þessa máls, af því að skattanefndir bíða nú og hvers konar óþægindi mundu af því hljótast, þá verður okkar afstaða sú gagnvart 1. gr. þessa frv., sem er aðalgreinin í því, því að um hitt geta menn að mörgu leyti verið sammála, að greiða ekki atkv. um hana, og vona ég, að ég hafi rökstutt það þannig, að sú afstaða okkar sé skýr, miðað við þær aðstæður, sem skapazt hafa og við höfum ekki haft aðstöðu til að geta ráðið við.



Herra forseti. Ég get ekki látíð ómótmælt þeirri fullyrðingu hv. 3. þm. Reykv., að það skref, sem nú hefur verið stígið með þeirri breyt. á tekjuskattslöggjöfinni, sem hér er lagt til, sé skref aftur á bak, til afturhalds. Ég vil leggja áherzlu á, að það er ekki einhlítt að einblína á þá aura, sem hv. þm. telur að hátekjumaður losni við að greiða umfram lágtekjumanninn við þessar breyt., og það er ekki einhlítt að reikna út breytingar á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu aðeins eftir þessum einu lögum. Í þessu sambandi er aðalatriðið að taka með í það dæmi allar ráðstafanirnar, fjölskyldubætur, almannatryggingar og söluskatt, sem vissulega lendir alls ekki jafnt á þá tekjulægstu og þá tekjuhæstu, eins og hv. þm. lét að liggja. Hv. 3. þm. Reykv. sagði í gær og fullyrti, að hátekjumenn geti komizt undan skattbyrðinni með því að kaupa alls ekki hinar hátolluðu vörur, sem söluskatturinn lendir þyngst á. Þetta er réttilega athugað. En þá vaknar önnur mikilsverð spurning, og hún er sú: Hvað verður um þá peninga, sem landsmenn geta sparað sér með því að kaupa ekki hátollavöruna og komast þannig hjá greiðslu söluskattsins? Hv. 3. þm. Reykv. gerði sér þetta ljóst í ræðu sinni í gær, og hann svaraði því til, að þeir ríku settu fjármuni sína alls ekki til aukningar heildartekjum þjóðfélagsins, heldur í óhóflegar og gagnslausar húsabyggingar og í villur í ákveðnum hverfum hér í Reykjavík. „Þetta er reglan,“ sagði hv. þm. Þetta var reglan, leyfi ég mér að segja. Og nú erum við einmitt komnir að kjarna málsins. Það hefur verið reglan hér á landi undanfarin ár, að einstaklingar hafa dregið fjármagnið út úr framleiðslufyrirtækjunum, svo að milljónum skiptir, og lagt það í byggingar íbúðarhúsa, kaup á bilum og hvers kyns munaðarvörum. Þetta er ástæðan til þess, að óeðlilega mikill hluti af ráðstöfunarfé íslendinga hefur farið til svokallaðrar neyzlufjárfestingar og allt of lítill hluti hefur farið til framleiðslufjárfestingar, sem leiðir til aukinna. afkasta. En hvernig stendur þá á því, að fjármagni landsmanna hefur raunverulega verið svona óskynsamlega varið? Hvers vegna hafa einstaklingar, sem komast í álnir, ekki lagt peninga sína í framleiðslufyrirtæki, sem gætu veitt þeim og þjóðinni allri enn meiri tekjur, í stað þess að bruðla þeim í ónauðsynlegar framkvæmdir? Þeir hafa gert þetta að miklu leyti vegna þess, að hið opinbera hefur rekið ranga fjármálastefnu. Vegna skipulagsleysis í þessari fjármálastefnu hefur verðbólgan verið ótamin undanfarin ár. Skattalöggjöfin hefur líka verið óskynsamleg. Og af þessu leiðir, að almenningur í landinu hefur ekki haft trú á því fjármálakerfi, sem ríkt hefur. Álnamenn hafa af þessum sökum alls ekki lagt fjármagn sitt í framleiðslufyrirtæki, sem gætu gefið þeim enn meiri tekjur, af því að þeir hafa óttazt, að allar viðbótartekjur þeirra færu í skatta og útsvör. En þeir hafa lagt þær heldur í íbúðarhús og bila, vegna þess að með þeim hætti gat verðbólgan tryggt þeim aukið verðgildi fasteignanna, eignaaukningu, sem var ekki af þeim tekin aftur í sköttum og útsvörum. Hérna er einmitt að finna orsökina til þess, að Íslendingar hafa nú haft það hlutfall milli framleiðslufjárfestingar og neyslufjárfestingar, það versta í heiminum, eins og hv. 3. þm. Reykv. sagði réttilega í gær. Og hann benti á, hve Norðmenn t.d. hefðu hagað sér ólíkt skynsamlegar í þessum efnum og náð glæsilegum árangri. Hafi hv. 3. þm. Reykv, ekki gert sér grein fyrir því enn, leyfi ég mér að vekja athygli hans á því, að efnahagsmálaráðstafanir núv. ríkisstj. beinast beint að þessu alvarlega vandamáli. Þeim er einmitt ætlað að gerbreyta þessari háskalegu þróun. Og mætti ég líka benda á, að það efnahagskerfi, sem nú er verið að taka upp, er einmitt að miklu meira leyti en það gamla sniðið eftir efnahagskerfi Norðmanna, sem hafa undir því kerfi náð þeim fyrirmyndarárangri, sem hv. 3. þm. Reykv. hrósaði réttilega hér í gær. Stefnan, sem nú er tekin upp, miðar að því, að almenningur geti í fjármálastofnunum þjóðarinnar fengið fyrir peninga sína meiri arð en menn áður gátu fengið eða töldu sér öruggast að fá í íbúðarhúsum og öðrum slíkum fasteignum. Stefnan miðar að því, að álnamenn hafa ekki lengur hagnað af því að leggja fram peninga sina og taka lánsfé til þess að kaupa niðurgreitt byggingarefni eða bíla, til þess eins að tryggja verðgildi sinna peninga. Og það er fullkomin ástæða til þess að ætla, að þeir peningar, sem landsmenn geti sparað með þessu móti og með því að eyða þeim ekki í söluskattsvöruna og hátollavöruna, komi í bankana sem sparifé og geti farið þaðan aftur sem lán í framleiðslufyrirtækin. Við þetta vinnst tvennt: að gjaldeyriseyðslan minnkar og framleiðslan eykst. Og ég vil spyrja: Er það ekki einmitt þetta, sem er farsælasta leiðin til skjótra efnahagslegra framfara? Hv. 3. þm. Reykv. viðurkenndi í gær, að aukin framleiðsla og þó öllu heldur, sem væri réttara að segja, aukin framleiðni við arðsömustu greinar atvinnulífsins séu bezta undirstaða aukinnar velmegunar og hagsældar. Og séum við sammála um þetta, hvernig getur þá Alþ. látið það líðast, að sjálft ríkisvaldið með ranglátri fjármálastefnu geti ár eftir ár staðið beinlínis gegn auknum afköstum þjóðarbúsins, en það hefur ranglát skattalöggjöf og verðbólga vissulega gert? Einn meginágalli núgildandi tekjuskattslaga er sá, að skatturinn getur dregið úr framleiðsluafköstum og þar með úr heildartekjum þjóðarbúsins. Vafalaust eru mikil brögð að því, að stighækkun skattsins á einstaklingum leiði til þess, að menn í framleiðsluatvinnugreinum sjái sér hag í því að vinna ekki nema ákveðinn hluta úr árinu, vegna þess að ríkisvaldið hirðir mestan hluta viðbótarteknanna upp í skatta. Ef skipstjóri fer t.d. ekki á síldveiðar eftir vel heppnaða vetrarvertíð eða á reknetaveiðar að haustinu af þessum sökum einum, en kýs heldur að vinna að eigin húsbyggingu, sem er ekki skattskyld, þá er augljóst mál, að slík skattheimta er þjóðarheildinni skaðleg, þar sem hér er í öllum tilfellum um að ræða aflakónga og duglega formenn, sem draga drjúgan afla úr sjó og skapa með því auknar þjóðartekjur í gjaldeyri. Hver sá skattur, sem þannig dregur úr arðsömustu nýtingu vinnuaflsins og rýrir þar með þjóðartekjurnar, er óréttmætur - og ekki aðeins óréttmætur, heldur öllu fremur óskynsamlegur af hálfu ríkisvaldsins. Annar ágalli núgildandi skattalaga er sá, sem kalla má lögvernduð undanbrögð frá greiðslu skattsins, og er þar átt við undankomuleiðir, sem fyrirtæki og atvinnurekendur njóta góðs af, en launþegar ekki. Á tekjuskattslögunum hafa verið gerðar liðlega 200 breytingar og miða flestar að því að opna slíkar undanbragðaleiðir með hvers konar undanþágum og ívilnunum, sem síðar eru misnotaðar, og má þar til geta um ákvörðun á frádráttarbærum tilkostnaði við öflun tekna. Af þessu leiðir, að skattur af fyrirtækjum er meira miðaður við bókhaldslega afkomu en raunverulega skattgetu eigandans. Þriðji ágalli tekjuskattslaganna er sá, að undirstaða réttlátrar álagningar skuli vera áreiðanleiki skattgreiðendanna sjálfra. Almennt er talið, að skattskýrslur hér á landi séu alls ekki óbrigðull mælikvarði á raunverulega skattgetu borgaranna. Vegna sívaxandi verðbólgu á undanförnum árum komast venjulegar meðaltekjur í svo háan skattstiga, að það var orðin veruleg freisting fyrir fólk að tíunda ekki allar tekjur sínar. Þetta er auðveldara nú en áður var, þar sem svo mikill hluti gjaldenda eru sjálfstæðir atvinnurekendur, sem erfitt er að vita, hvað miklar tekjur hafa. Viðurlög við skattsvikum hafa alls ekki verið nógu ströng í framkvæmd til þess að veita nægilegt aðhald í þessum efnum. Af þessu hefur leitt, að samkv. útreikningum hagstofu hafa skattsvik numið óhugnanlega háum tölum undanfarin ár. Af þessu leiðir, að framkvæmd tekjuskattslaganna særir af framantöldum ástæðum réttlætiskennd manna. Hún dregur úr virðingu fólks fyrir lögum almennt, úr því að óprúttnir samborgarar geta hagnazt á því að skálda nógu fáránlega á skatteyðublað sitt án þess að eiga nokkuð á hættu að þurfa að gjalda þess. Beini skatturinn var hér á landi sem annars staðar þjóðfélagsleg umbót og mikill þáttur í þróun þjóðfélagsins í átt til lýðræðis og efnahagslegs jafnréttis. Og fræðilega séð er hugmynd tekjuskattsálagningarinnar enn í dag tvímælalaust réttlátasta tekjuöflunarviðmiðun ríkissjóðs, enda er talið réttmætt, að borgararnir taki þátt í sameiginlegum kostnaði af ríkisbúskapnum í hlutfalli við efni og ástæður, að skattar aukist við auknar tekjur og lækki við aukna framfærslubyrði. Tekjuhæðin sem skattstofn var þannig talin bezta trygging fyrir því, að skattþegnarnir fórnuðu nokkurn veginn jafnmiklu af efnum sínum til hins opinbera, en það er einmitt í nánasta samræmi við ríkjandi réttlætiskennd. Í þessum anda voru stíghækkandi tekjuskattar teknir upp í öllum löndum með lýðræðishreyfingu fyrstu áratuga aldarinnar undir kjörorðinu: Byrðarnar á breiðu bökin. Og samanborið við óbeina skatta á þeim tíma var beini tekjuskatturinn ólíkt réttlátari en óbeinir skattar þá hefðu orðið. Óbeinir skattar þá í formi innflutningstolla og veltuskatts hefðu fyrst og fremst lent á nauðsynjavörum af þeirri einföldu ástæðu, að nær allur innflutningur landsmanna taldist til brýnustu nauðsynja, og í öðru lagi var afkoma alls meginþorra landsmanna svo bágborin, að neyzluvörutollur hefði komið hart niður á hínum fátækustu, sem gátu ekki neitað sér um að kaupa hina skattlögðu vöru. En nú er þetta gersamlega breytt. Innflutningsvörur eru að miklu leyti svokallaðar munaðarvöru, sem fólk getur án mikils baga neitað sér um eða frestað að kaupa. Norðmenn hafa nokkra reynslu af nútíma skattálagningarkerfi. Þeir hafa lagt á 10% almennan veltuskatt, og samkvæmt upplýsingum hagstofunnar þar í landi kom í ljós við athugun á þjóðhagslegum áhrifum óbeinna skatta í stað beinna skatta, að þegar tekið er tillit til niðurgreiðslna ríkisins á mikilvægustu neyzluvörunum, - eins og er hér á landi, - þá hækkuðu samanlagðar upphæðir óbeinna skatta greinilega með auknum tekjum og minnkandi framfærslukostnaði, og þar með er náð einmitt því sama markmiði og ætlað var að ná með stighækkandi tekjuskatti fyrr á árum. Óbeinir skattar hafa m.a. þann kost fram yfir beina skatta, að þeir geta orðið ríkisvaldinu miklu heppilegra tæki til að hafa heildarstjórn á þjóðarbúskapnum. Þá er hægt að auka og minnka með mjög stuttum fyrirvara til samdráttar eða þenslu í efnahagslífinu, allt eftir því, hvaða markmið þykja æskileg á hverjum tíma. Þeir eru að vísu vandmeðfarnir í höndum hins opinbera, vegna þess að það hlýtur að vera matsatriði, hvaða vörur á að leggja á hærri tolla og hærri óbeina skatta heldur en aðrar, hvaða vörur skuli telja til munaðar og hvað til brýnustu nauðsynja. Þegar upphæð allra beinna skatta í landinu er deilt niður á allar fjölskyldur, eins og hv. stjórnarandstæðingar hafa reynt að gera í skrifum sínum og fullyrt, að svona upphæð muni óbeinir skattar taka af hverri fjölskyldu, þá eru þær tölur rangar, vegna þess að alls ekki er tekið tillit til þess, hve misjafnlega óbeinir skattar í heild leggjast á varning og ýmiss konar þjónustu, eftir því, hvort um er að ræða nauðsynjavöru eða ekki. Hæstu yfirfærslugjöldin, sem nú eru greidd af innfluttum vörum, plús söluskattinn af þeim borga ekki aðrir en þeir, sem kaupa þessa hátollavöru, og á svipaðan hátt mundu auknir óbeinir skattar í formi innflutningstolla verka. Mestu máli skiptir þó, þegar rætt er um heildaráhrif beinna og óbeinna skatta á þjóðarbúskapinn í heild og á tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu, að félagsmálalöggjöf okkar hefur nú verið endurskoðuð. Eftir að elli- og örorkulífeyrir hefur verið hækkaður verulega, svo og barnalífeyrir og fjölskyldubætur, þá má segja með nokkrum rétti, að hið opinbera ábyrgist sæmilega fjárhagsafkomu hvers einasta samborgara. Um leið og sú ýtarlega endurskoðun tryggingalöggjafarinnar hefur farið fram, sem nú er unnið að, mun óhætt að fullyrða, að enn meiri lækkun beinu skattanna væri æskileg og jafnvel mikilvæg fyrir alla alþýðu manna og alþjóð í þeirri viðleitni að skapa þjóðinni batnandi lífskjör, meiri framleiðslu og meiri heildarafköst. Og það hlýtur auðvitað að vera meginverkefni ríkisvaldsins. Ég ætla að lokum að vekja athygli á einni hlið þessa máls, sem hér er til umræðu, sem hefur ekki borið hér á góma. Einn alvarlegasti ágalli skattalöggjafarinnar er sá, að hún dragi úr siðgæðisvitund þjóðarinnar í heild. Ein orsök til þess, að eftirlit með skattaframtölum hefur verið svo slælegt sem af er látið, er ábyggilega sú, að embættismenn hins opinbera hafa viðurkennt, að sjálf lagaákvæðin væru ekki fullkomlega réttmæt, og hafa af þeim sökum ekki talið sér fært að ganga ríkt eftir framkvæmd þeirra. Framkvæmdastjóri stórs framleiðslufyrirtækis og reyndar fleiri en einn hafa tjáð, að skattalöggjöfin hafi verið svo ranglát á undanförnum árum, að forstöðumenn fyrirtækja standi á hverju einasta ári frammi fyrir þeirri spurningu, hvort þeir ættu heldur að tíunda algerlega rétt og leggja með því fyrirtækið í rústir á 2–3 árum eða að lagfæra tölur á skattaeyðublaðinu sínu og halda starfsemi fyrirtækjanna gangandi. Getur hinu opinbera verið sæmandi að koma borgurunum í slíkan vanda, sé þetta almenn skoðun hlutaðeigandi manna? Ég vil varpa fram þeirri spurningu, hvort það gæti hugsazt að virðingarleysi almennings fyrir skattalöggjöfinni hafi óbeint stuðlað að lítilsvirðingu landsmanna gagnvart öðrum lögum. Hvernig stendur t.d. á því, að undanfarnar vikur og missiri hafa dagblöð þessa lands verið full af fréttum um svo stórtæk lögbrot, að það hefur slegið óhug á alla þjóðina? Hvernig stendur á því, að ungir menn í vel launuðum stöðum taka ófrjálsri hendi mikla fjármuni almennings? Hvernig stendur á því, að samtök einstaklinga á kaupskipaflotanum hafa hvað eftir annað verið uppvís að stórfelldum smyglmálum? Hvernig stendur á því, að stórir hópar, jafnvel embættismenn, hafa verið uppvísir að ámóta lögbrotum? Hvernig stendur á því, að jafnvel frímerkjabirgðir þjóðarinnar séu ekki taldar í nægilega óhultri vörzlu? Og hvernig stendur á því, að sú hugmynd hefur komið fram og rædd í alvöru, hvort hugsunarhætti landsmanna sé þann veg komið, að það sé fullkomin ástæða til þess að leita aðstoðar erlendis frá til þess að varðveita fyrir okkur frímerkjabirgðir og jafnvel gullforða þjóðarinnar? Gæti það hugsazt, að fordæmi ríkisins í sambandi við skattamál hafi átt einhvern hlut að þessu máli, að undirrót þessarar afsiðunar sé að nokkru leyti unnt að rekja til rangláts skattakerfis? Ef hér gæti verið um að ræða nokkurt samhengi, þá er það ein mikilsverðasta röksemdin fyrir lagfæringu tekjuskattslaganna. Hv. 3. þm. Reykv. lagði til í gær, að nú yrði tekið upp miklu harðvítugra innheimtukerfí, í stað þess að lagfæra skattalögin sjálf. Ég er hv. 3. þm. Reykv. sammála um, að ríkisvaldið eigi að ganga ríkt eftír því, að borgarar komist ekki undan skyldum sínum með óeðlilegum brögðum eða refjum. En væri ekki rétt að færa fyrst alla skattalöggjöfina í það horf, að hún verði almennt af öllum hlutaðeigandi aðilum viðurkennd sem réttlát álagningaraðferð, og taka síðan upp strangt eftirlit með framkvæmd laganna? Í þessu máli getum við lært mikið af nágrannalöndum okkar, og ég er þeirrar skoðunar, að þetta þurfi að gerast. Ég treysti núv. ríkisstj. til þess að stuðla að því, að þessu verði breytt og að með því verði stuðlað að hugarfarsbreytingu skattþegnanna í landinu. Ég vil allra síðast leggja áherzlu á það, að þessi breyting á tekjuskattslöggjöfinni sé mikilsverður þáttur í heildarráðstöfunum núv. stjórnar í efnahagsmálum. Hún er mikilsverð að því leyti, að hún afnemur félagslegt ranglæti og stuðlar að aukinni réttlætiskennd landsmanna, og hún felur í sér hvatningu til þjóðarinnar í heild til meiri vinnusemi og stærri átaka til aukinnar framleiðslu. Þjóðin er sannarlega löngu orðin þreytt á því að standa í stríði við ríkisvaldið. Hún er orðin langþreytt á því að láta þröngva sér á hverju ári til lögbrota. Hún vill, að ríkisvaldið hjálpi þegnunum til að gera gott, en torveldi þeim að gera rangt. Íslenzka þjóðin hefur umfram allar aðrar þjóðir möguleika til þess að skapa með sér fyrirmyndarsamfélag, þjóðfélag samhjálpar og bræðralags og sameiginlegra átaka allra landsmanna til betri lífskjara. Þessi breyting á skattalöggjöfinni, sem nú verður framkvæmd, er mikilsverður þáttur í þeirri viðleitni núv. ríkisstj. að hjálpa landsmönnum til að ná þessu markmiði.



Herra forseti. Í þessari grein felst, að tryggður verður persónufrádráttur, að þurftarlaun verða undanþegin tekjuskatti. Þessu ákvæði er ég eindregið fylgjandi. Að öðru leyti felur greinin í sér óhóflegar eftirgjafir á tekjuskatti hátekjumanna, sem ég er með öllu andvígur. Þar sem þessi tvö óskyldu ákvæði eru fastbundin hvort öðru í greininni og borin undir atkv. í einu lagi, er mér fyrirmunað að fylgja fram skoðun minni á ákvæðum greinarinnar með atkvgr. með eða móti, og því greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Ég er þeim þætti frvgr. samþykkur að fella niður tekjuskatt af lágtekjum. En þar sem saman fer í þessari frvgr., að of mikil lækkun er gerð á tekjuskatti á hátekjum, get ég ekki tekið afstöðu til greinarinnar og greiði því ekki atkv. 2.–5. gr. samþ. með 19 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EI, EmJ, SB, GuðlG, US, JPálm, GÞG, IngJ, EinS, JR, MÁM, PS, SÁ, AGb, BGr, BF, BK, GeirH, JóhH. EðS, EOI, GeirG, GJóh, HS, KGuðj, ÁS, ÁÞ, BFB greiddu ekki atkv. 12 þm. (EystJ, IG, GíslG, HÁ, HV, JSk, ÓTh, RH, SI, SkG, ÞÞ, BP) fjarstaddir. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 21 shlj. atkv.