Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég skal geta þess, að þegar mál þetta var til umr. í Nd. í síðustu viku, lét ég þess getið, að ég hefði þegar látið sérfróða menn athuga markaðshorfurnar á ísl. kjöti á erlendum markaði og beðið þá að gera tillögur um, hvernig bezt yrði ráðið fram úr þeim verðmismun, sem vænta mætti. Við ræddum síðan málið, og varð sú niðurstaðan, að eðlilegast væri að láta frekari aðgerðir bíða þingsins í vetur, því að þá sést betur, hvernig sölunni reiðir af. Ég lít svo á, að heimildir af þessu tægi, sem till. fer fram á, séu gagnslitlar. Það þarf þá a. m. k. að sjá jafnframt fyrir peningum til að greiða þau útgjöld, sem samþykkt slíkra tillagna hefir í för með sér. Þessar heimildir hafa tíðkazt nokkuð undanfarið, en reynzt gagnslitlar. Ég get bent á, að lítið gagn mun hafa orðið af heimild um styrk til mjólkurbúa og til verðuppbótar á kjöti í gildandi lögum. Fyrrv. stj. mun ekki hafa greitt þá styrki, og skyldi hún þó við ríkiskassann tóman. Stj. lítur svo á, að þegar slíkar heimildir eru gefnar án þess að ætla fyrir þeim útgjöldum í fjárl., þá sé ekki hægt að greiða slíka styrki nema afgangur sé í ríkiskassanum. Þessi till. er því ekki nógu vel undirbúin til þess að hægt sé að setja hana í lög. Ég mun því leggja til, eins og ég hefi áður sagt, að þetta verði tekið til athugunar á næsta þingi, og þá séð fyrir tekjulið til að standast þau útgjöld, sem af þessu leiðir. Ég þarf að fara af fundi rétt strax og mun því ekki orðlengja þetta, en legg til, í samræmi við það, sem ég hefi þegar sagt, að brtt. verði felld. Ég hygg, að máli þessu verði betur borgið með því að fresta þessum ráðstöfunum til næsta þings og ganga þá frá málinu á tryggilegan hátt.

Magnús Jónsson Ég vildi aðeins gera eina fyrirspurn til hæstv. ráðh. áður en hann fer af fundi. Frsm. meiri hl. sagði í ræðu þér í gær, að Rangárvallasýsla hefði hagnazt um 60 þús. kr. og Árnessýsla um 90 þús. kr. á kjötsölulögunum að þessu sinni.

Ekki rétt, - Rangárvallasýsla 40 þús. og Árnessýsla 60 þús.

. Ég tek fúslega þessari leiðréttingu. En ef þetta er rétt, vildi ég fá það staðfest hjá hæstv. ráðh., en ef það er rangt, vildi ég fá því slegið föstu, að formaður flokks hans hafi farið hér með fleipur.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Mér virðist þetta fremur einkennileg fyrirspurn, því að hv.þm. getur víst mjög hæglega farið til Sláturfélags Suðurlands og fengið vitneskju um þetta þar. Annars hygg ég rétt farið með þessar tölur og að gróðinn hafi verið svipaður því, sem þær segja, eða um 40 þús. kr. í Rangárvallasýslu og 60 þús. kr. í Árnessýslu. En ég skal taka það fram, að ég hefi ekki sérstaklega beðið um neina útreikninga um þetta. Það getur hv. 1. þm. Reykv. sjálfur gert, ef hann vill.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég verð að segja, að ég varð fyrir vonbrigðum, þegar hæstv.forsrh. andmælti till. minni og taldi hana ófyrirsynju fram komna. Ég átti ekki von á slíkri kveðju frá landbúnaðarráðh. til bændanna, sem hafa búið við nær því eindæma óhagstætt tíðarfar í sumar. Ég hélt, að það mundi anda hlýlegar frá honum í garð þessara manna, þegar reynt var að bæta að nokkru þau skakkaföll, sem þeir hafa orðið fyrir á sölu afurðanna. Ég bjóst ekki við, að þannig yrði tekið á málinu. Ég hélt, að þeir menn, sem voru svo fúsir á að sýna síldveiðimönnunum sanngirni, mundu ekki síður líta á hag bændanna, sem hafa þrælað sjálfir allt sumarið og keypt dýran vinnukraft, en ekki borið úr býtum annað en lítil og léleg hey eftir allt erfiðið. Svo bætist ofan á geysileg verðlækkun á afurðum þeirra í stað verðhækkunar, sem þeir höfðu vænt sér sem árangurs af kjötsölulögunum. Það kom mér á óvart að heyra slíkar undirtektir hjá hæstv. ráðh. Hitt er aðeins undanfærsla, að ekki sé veitt fé til þessa í fjárl. Slík útgjöld yrðu vitanlega tekin í fjárl. eftir á. Hæstv. ráðh. var að tala um, að heimildin um styrk til mjólkurbúa hefði reynzt gagnslítil. Mér kemur þetta ókunnuglega fyrir, því að ég veit ekki annað en að fyrrv. stj. hafi veitt þennan styrk, þó að upphæðin sé ekki tiltekin og ekki komin í reikningsuppgerð fjárl. Hann minntist líka á kjötuppbótina samkv. gildandi lögum. Það var kallað eftir skýrslum um söluna, til þess að hægt væri að reikna út, hvað þyrfti að greiða, en þær skýrslur voru ekki komnar þegar ég fór úr stj. En þær skýrslur, sem komið hafa síðan, sýna, að upphæðin er ekki mjög stór, og minni en framlagið til sundhallarinnar, sem stj. var mjög fljót til að lofa að greiða, og nær helmingi lægri en hlutaruppbótin til sjómanna, sem stj. sótti af miklu kappi, að greidd yrði. Mér þykja því mjög furðulegar þessar undirtektir hæstv. ráðh. og mér virðist þær bera vott um skilningsleysi hans á hag þeirra landshluta, sem hér er um að ræða.

Frsm. (Páll Hermannsson) Þetta frv. hefir farið til Nd. og er komið þaðan aftur. Þar urðu mikil átök um það, eins og í þessari hv. d. Breyt. á frv. eru litlar; ekki aðrar en þær, að í 3. gr. frv. var settur viðauki um það, að leyfa megi félögum neytenda að slátra þar, sem sérstaklega stendur á, þ. e. ef ekki er sláturhús á staðnum, og einnig voru rýmkuð fyrirmælin, sem leyfa nýjum samvinnufél. slátrun. Aðrar breyt. hafa ekki orðið á frv. í Nd., og ég lít svo á, að þær séu báðar meinlausar og heldur til bóta fyrir málið. Auk þessarar breyt. liggur fyrir breytingartillaga á þskj. 388, frá hv. 10. landsk. Ég þykist muna, að ég hafi við 2. umr. þessa máls getið þess, að ef kjöt, sem fer til útlanda, félli í verði, væri varla hægt að búast við því, að innanlandssalan gæti lagt svo mikið af mörkum til uppbótarinnar, að það nægði, þegar útlenda verðið væri mjög lágt. Ég dró þetta út af þeirri staðreynd, að það er ekki nema röskur helmingur af kjötinu, sem selst innanlands. En þegar verðmismunurinn er 30 til 40 aur. á hvert kg., eða um helmingur, þá virðist mér eðlilegt, að þegar illa gengur með söluna erlendis, sé ekki hægt að ætlast til þess, að innanlandssalan ein geti borið erlenda verðið uppi. Þessa gat ég strax við 2. umr. málsins hér í hv. d. Þegar svo fer, koma menn ekki auga á annað úrræði en að ríkissjóður hlaupi þá undir bagga. Ég er því, efni brtt. á þskj. 388 sammála og því, að þegar þörf krefur, sé nauðsynlegt, að uppbót á útfluttu kjöti komi úr annari átt en frá verðjöfnunargjaldinu. Verðjöfnunargjaldið getur að mínu viti ekki orðið svo hátt, að vissa sé fyrir því, að það nægi, hvernig sem fer, til þess að bæta upp verð útflutts kjöts. Annað mál er það, hvort rétt sé og nauðsynlegt að setja þetta ákvæði inn í þessi kjötsölulög. Það verður að verða aðalreglan, að framleiðendur kjöts fái fyrir það sæmilegt verð án þess að uppbætur komi úr ríkissjóði, og ég er alveg sammála hæstv. landbmrh. um það, að þessi heimild er gagnslaus, ef ríkissjóður er tómur. Mér virðist þessi heimild líka vera dálítið óákveðin. Ég ætla að lesa till. upp, með leyfi hæstv. forseta: „.... Nú verður verð útflutts kjöts tilfinnanlega lágt, svo að verðjöfnunarsjóður hrekkur ekki nærri til þess að bæta upp verð útflutts kjöts til nokkurs samræmis við kjöt á innlendum markaði“. Þetta er allt óákveðið. „Tilfinnanlega lágt“, „hvergi nærri“, og „til nokkurs samræmis“. En þegar illu fer, á ríkisstj. að hafa heimild til þess að greiða ákveðna upphæð, að ákveðnu hámarki, úr ríkissjóði til uppbótar á útfluttu kjöti. Það fer þá eftir tvennu í framtíðinni, hver not verða af þessari brtt., ef hún verður samþ., eftir því, hverskonar mat ríkisstj. á hverjum tíma leggur á þau mörgu skilyrði, sem í till. eru sett fyrir því, að uppbót skuli greiða, og hinu, hversu vel ríkissjóðurinn býr. Ef hann er tómur, er heimildin algerlega gagnslaus. Ég skal því játa, að eftir þeim sérstöku ástæðum, sem eru nú fyrir hendi, væri æskilegt, að blátt áfram í fjárl. verði höfð upphæð, sem notuð verði til þess að bæta upp verð á útfluttu kjöti. Flm. till. er ég sammála um það, að þeir, sem yfirleitt flytja út kjöt, séu einmitt sömu mennirnir og þeir, sem harðast hafa orðið úti vegna tíðarfarsins í ár. Mér skildist t. d., að hæstv. landbmrh. kæmi auga á þetta og hann vildi taka vel í málið. Mér finnst gæta talsverðrar ósanngirni hjá hv.till. manni, þegar hann lýsir yfir því, að hann telji hæstv. ráðh. hafa tekið illa í málið. Hæstv. ráðh. tók vel í þetta. Hann vill aðeins nota aðra leið og annan tíma, sem ég er ekki viss um, að sé óheppilegri. Það er liður í fjárl., sem ætlaður er til þess að grípa til í þessu augnamiði. Enn liggja ekki fyrir upplýsingar um það, hvað þessi liður ætti að vera hár í næstu fjárl. Það mætti fara nálægt því, vegna þess að kjötið hefir fallið á erlendum markaði. Ég verð að segja, að ég álít það vera vonbrigði fyrir þá, sem flytja út kjöt, ef það kemur út úr þessum ráðstöfunum gagnvart kjötinu, að verðið lækki frá því, sem það var í fyrra. Það væri óviðunandi, og því er eðlilegt, að þessir menn teldu sig verða fyrir vonbrigðum. Ég vil leggja því lið mitt að séð verði fyrir þessu annaðhvort við afgreiðslu þessara fjárl. eða þeirra næstu. Jafnvel þótt ég sé sammála hv.till.manni um það, að þessa leið eigi að fara, að bæta upp verð á útfluttu kjöti með fjárframlagi úr ríkissjóði, þegar verðjöfnunargjaldið nægir ekki, þá get ég fallizt á að fresta þessu, og sætti ég mig þá við það, að till. verði ekki samþ. hér núna. Ég vil ennfremur geta þess, að frv. er nú búið að ganga í gegnum báðar deildir, sínar 3 venjulegu umr. í hvorri, og kemur svo hér fram við eina umr. Það er ekki alveg víst, að hv.Nd. fallist á þessa till., þótt hún yrði samþ. hér, og þá færi frv. í Sþ., sem ekki er víst, að sé því til góðs.

Magnús Guðmundsson Ég ætla einungis að gera stutta aths. viðvíkjandi gróðanum á kjötinu austan fjalls í haust. Á fundi, sem ég var á í Árnessýslu nú um þingtímann, lýsti bóndi úr héraðinu yfir því, að verðhækkun sú, sem þar varð á kjötinu í haust, gerði ekki betur en að vega á móti þeirri kauphækkun, sem gerð var af völdum þess opinbera í sumar. Ég skal geta þess, að síðar á fundinum komu fram andmæli gegn því, að kauphækkunin hefði vegið fullkomlega móti kjötverðhækkuninni, en enginn virtist mér halda fram, að á þessum tveimur hækkunum væri mikill munur.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég verð að játa, að ég varð fyrir vonbrigðum af hendi hv. 1. þm.N.-M. Hann breiddi faðminn svo ástúðlega út á móti mér í fyrstu, að ég hélt, að hann myndi samþ.till. mína af öllu sínu hjarta. Hann var mér algerlega sammála um það, að ástandið væri óviðunanlegt. Svo segir hann, að heimildin sé gagnslaus. Ekki var hún gagnslaus í Sundhallarmálinu. Þá stóð ekki á peningum. Hann talaði einnig um, að ekki væri fé til í ríkissjóði. Á alltaf að gera ráð fyrir tómum ríkiskassa, þegar um slíka heimild er að ræða? Það hefir verið bent á það af öðrum hv.þm., að það væri góð regla að hafa sérstaka heimild í lögum, sem hægt væri að taka tillit til við samningu fjárlaga. En ef hafa á eintóma fjárlagaheimild, þá eru það stopul ákvæði; og það er betra að breyta því en að breyta lögunum. Hvers vegna voru sett sérstök lög um hlutaruppbót til þeirra, sem mest báru úr býtum síðasta síldveiðitíma? Hvers vegna nægði þá ekki fjárlagaheimildin? Hv. þm. talaði um, að orðalag till. væri óákveðið. Það er nógu ákveðið, ef hv. stj. er nógu dómbær til þess að skilja, að heimildina skuli taka samkv. orðalagi brtt. Hv. þm. sagði ennfremur, að brtt. kæmi seint fram. Það stafar af því, að menn vonuðu í lengstu lög, að úr kjötsöluhorfunum á enska markaðinum mundi rætast. Að frv. þyrfti að fara aftur til Nd. og jafnvel til Sþ., tel ég ekki hættulegt fyrir lögin sjálf. Hv. þm. eru ekki alltaf sparir á tímann, og ekki heldur stj.fl., svo að það er ekki nein ósköp, þótt skjóta þyrfti á stuttum fundi í Sþ. Þá stæði ekki á að samþ. lögin sem heild.

Frsm. (Páll Hermannsson) Þessir fyrrv. ráðh. vita sjálfsagt mætavel, hvernig hagur ríkissjóðsins er. Þeir eru báðir að tala um, að það sé ekki annað en að búa til heimildir. Hvernig var þetta í þeirra ráðherratíð? Hvernig var ástatt fyrir ríkissjóði þá? Ég hygg, að það hafi verið svipað þá eins og nú. Hv. 10. landsk. var að tala um, að ég hefði komið með útbreiddan faðminn á móti sér og svikið sig svo.

Það sagði ég ekki

. Já, það er siður sumra manna að breiða út faðminn. Hv. þm. breiddi út faðminn á móti þessu máli, en mér finnst till. hans gagnvart málefninu ekki eins vinsamlegar allar. Ég álít till. hans um framkvæmd þessara kjötlaga til ills fyrir málið, hefði þeim verið sinnt. Það er rétt, sem einhver þm. sagði, að hefði verið farið eftir till.hv. 10. landsk., þá hefði málið strandað. Ég vil nú ekki eyða fleiri orðum í þetta pex. Það kemur á sínum tíma í ljós, hverjir bezt duga þessu máli. Það hefir mesta þýðingu fyrir málið.

Frsm. (Bergur Jónsson) Eins og sést í frumvarpinu, er það borið fram í tilefni af bráðabirgðalögunum frá 26. september síðastl. um bann gegn útflutningi á síldarmjöli án leyfis ráðh. Sjútvn. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþykkt með þeirri breyt., að útflutningur á síldarmjöli sé bannaður, ef nauðsynlegt sé vegna fóðurskorts; ennfremur með breyt. á fyrirsögn frv. Hv. þm. V.-Húnv. hefir borið fram brtt. við frv., og sé ég ekki ástæðu til að fella þá brtt. Þó hefi ég ekki borið það undir sjútvn., en geri ekki ráð fyrir, að hún hafi neitt við brtt. að athuga.

Thor Thors Ég verð að telja það varhugavert, að setja slíkt ákvæði sem þetta í almenn l., að hæstv. ráðh. geti hvenær sem honum sýnist bannað útflutning á þessari vöru. Slíkt bann í l. gerir verzlun með þessa vöru óvissari en ella. Ég get ekki betur séð en að hægt sé hvenær sem er að banna útflutning á síldarmjöli með bráðabirgðalögum, ef brýn nauðsyn ber til. Það er mjög óþægilegt fyrir þá, sem framleiða og verzla með þessa vöru, að hafa slíkt bann stöðugt yfir höfði sér. Að það er í almennum lögum, getur orðið til þess, að banninu verði frekar beitt en ella og frekar en ástæða væri til. Ég tel því, að nægja muni sú almenna heimild, sem felst í stjskr. fyrir ráðh. að gefa út bráðabirgðalög, ef honum sýnist ástæða fyrir hendi.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég get verið alveg sammála hv.þm. Snæf. um það, að ekki sé brýn nauðsyn til þess að binda ákvæði um þetta bann í almennum l., en hinsvegar tel ég það miklu viðkunnanlegra að heimila þetta bann með l. heldur en ráðh. þurfi að grípa til bráðabirgðal. í hvert skipti, ef nauðsyn þykir fyrir hendi vegna fóðurskorts, að banna þennan útflutning. Í ræðu hv.þm. kom fram almennt vantraust á þann ráðh., sem þetta vald á að fá, en ég trúi því varla, að nokkur ráðh. mundi leika sér að því að ástæðulausu að banna útlendan gjaldeyri inn í landið. Það kemur ekki til mála, að nokkur ráðh. sé svo ábyrgðarlaus að banna slíkt, ef ekki væri full þörf fyrir hendi. Auk þess verð ég að segja, að þessi afstaða hv.þm. Snæf. kemur nokkuð í bága við kvartanir hv. flokksmanna hans yfir því, að núv. stj. hafi verið helzt til viljug í því að gefa út bráðabirgðalög. Það er ekki stórt atriði, hvor leiðin er farin, en ég tel eðlilegra, að ekki þurfi að setja bráðabirgðalög í hvert skipti, sem nauðsyn krefur að banna útflutning á síldarmjöli.

Thor Thors Ég vil benda hv.þm. Barð. á það, að ekki hefir komið nein kvörtun frá sjálfstæðismönnum yfir því, að bráðabirgðal. um bönn við útflutningi á síldarmjöli voru gefin út, enda þótt þetta bann hafi valdið talsverðu tjóni í einstöku tilfellum. Ég get ekki betur séð en það sé í betra samræmi við eðli málsins að banna þetta með bráðabirgðalögum heldur en almennum lögum, þegar brýn nauðsyn er fyrir hendi. Það mætti spyrja hv.þm. Barð., hvort honum þætti ekki eðlilegast að setja í eitt skipti fyrir öll l. um það, að ráðh. mætti banna hvað sem vera vill hér á landi án þess að setja um það bráðabirgðalög. Ef þessi almenna heimild væri gerð að l., væru framleiðendur í raun og veru aldrei frjálsir að því að verzla með sína vöru. Ég tel sjálfsagt, að Alþingi gefi ráðh. aldrei svo víðtæka heimild sem þessa, heldur eigi ákvæði stjskr. að vera hér þær eðlilegu skorður í málinu, enda veit ég, að hv.þm. Barð. skilur það með sjálfum sér, að heimild stjskr. um setningu bráðabirgðalaga nægir hér, og vildi ég því mælast til þess að hv.þd. fari ekki að samþ. hér neitt óþarft bann, sem yrði til þess eins að draga úr öryggi í viðskiptalífinu.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég skil ekki, að hv.þm. Snæf. þurfi að misskilja þetta frumvarp. Hér er ekki verið að tala um neitt almennt bann, heldur heimild fyrir ráðherra til að nota, ef nauðsyn krefur vegna fóðurskorts. Það er í raun og veru sama skilyrði og stjskr. setur fyrir setningu bráðabirgðalaga. í 23. gr.stjskr. segir, að ráðh. sé heimilt að setja bráðabirgðalög, þegar brýn nauðsyn sé fyrir hendi. Enginn annar en viðkomandi ráðh. á að dæma um það, hvort þörfin sé nógu brýn. Þess vegna er aldrei hægt að hindra ráðh. í því að setja bráðabirgðalög. Ráðh. á sjálfur að dæma í báðum tilfellunum; hér er aðeins um að ræða mismunandi aðferðir. Ég veit, að hv.þm. hlýtur að skilja þetta. Þessi lög eiga aðeins að koma í veg fyrir það, að ráðh. þurfi að vera að burðast með bráðabirgðalög í hvert skipti. Ég veit, að hv.þm. skilur það líka, að það þarf alls ekki að búast við því, að nokkur landbrh. fari að banna útflutning á verðmætum vörum, ef ekki er alveg sérstök brýn þörf fyrir hendi. Ég hefi ekki heyrt hv.þm. Snæf. kvarta um það, að ekki hafi verið þörf á því að setja bráðabirgðalög um bann við útflutningi á síldarmjöli í haust. En ég hefi bent á það áður, að sjálfstæðismenn hafa í blöðum sínum, og stundum hér á þingi líka, a. m. k. skopast að því, hvað stj. setti mikið af bráðabirgðalögum. Þeir hafa talað um, að hún notaði þessa heimild stjskr. alltof mikið, þó þeir hafi ekki sérstaklega kvartað undan þeim bráðabirgðalögum, sem hér er um að ræða. En úr því að hv.þm. Snæf. hefir ekkert á móti setningu bráðabirgðalaganna, þá getur hann ekki út frá réttum hugsanagangi verið óánægður með það, að veitt sé heimild til að setja samskonar ákvæði, þegar nauðsyn ber til. Annars er það ákaflega lítið atriði, sem við deilum um, aðeins hvort kosta skuli meiri eða minni skriffinnsku að gera ráðstafanir, sem við erum sammála um, að gera verði undir sérstökum kringumstæðum.

Thor Thors Mér þykir leitt, hve erfiðlega hv.þm. Barð gengur að viðurkenna muninn, sem er á bráðabirgðalögum og almennum l. Ég veit, að hann skilur vel þennan mun. Hann veit, að bráðabirgðalög á aðeins að selja, þegar mjög brýna nauðsyn ber til. Hv. þm. er það mikill lögfræðingur, að hann veit, að löggjafarvaldið er hjá Alþingi.

Það mætti bara setja inn í frv. gr. „brýn nauðsyn“

. - Það fullnægir ekki, þó orðið „brýn“, sé bætt inn í á undan „nauðsyn“, því bráðabirgðalög eru sérstök tegund löggjafarinnar, sem þarfnast miklu sterkari skilyrða heldur en orð stjskr. beinlínis segja til um. En þessi l. eru almenn löggjöf, sem ráðh. getur gripið til hvenær sem honum finnst þurfa. Og bannið er algerlega almennt, svo ég sé ekki annað en ráðh. sé þar með veitt heimild til að banna einstökum mönnum útflutning, þó hann sé ekki bannaður öðrum. Það er bara sagt, að ráðh. megi banna útflutning á síldarmjöli. Það mætti hugsa sér það tilfelli, sem vel gæti fallið undir orðalag frv., að ráðh. segði við vissa framleiðendur: Þið megið ekki selja til útlanda ykkar síldarmjöl, það á að vera kyrrt í landinu til fóðurbætis. Það er engin ástæða til að setja þannig almenn þvingunarlög. Stjskr. sér fyrir þeirri nauðsyn, sem stafað getur af óvenjulegum kringumstæðum, og það er þá gert með sérstakri löggjöf, sem gildir aðeins eitt ár í senn samkv. eðli bráðabirgðalaga. Ég vænti því, að frv. verði fellt.

Páll Zóphóníasson Eins og þessi bráðabirgðal. liggja fyrir, getur ekki verið meiningin að samþ. þau nema með einhverjum breyt. Hv. þm. Snæf. er óánægður með þá breyt., sem n. hefir lagt til. Ekki er hann líklega ánægðari með l.gr. frv. eins og hún liggur fyrir. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Útflutningur á síldarmjöli úr landinu er bannaður, nema leyfi landbúnaðarráðherra komi til“. Þetta eru l., sem ekki eru bundin neinu tímatakmarki, og hv.þm. hefir enga till. gert um að fella þau úr gildi. Svo þegar n. leggur til að milda þetta þannig, að ekki skuli alltaf vera bannað að flytja út síldarmjöl nema með leyfi ráðh., heldur sé ráðh. aðeins heimilt að banna útflutning þegar sérstök nauðsyn krefur, þá finnst hv.þm. það ómöguleg till. Nú verðum við að gæta að því, að hér á þingi er búið að samþ. frv., sem orðið er þegar að lögum, um breyt. á forðagæzlulögunum. Með þeirri breyt. er ráðh. gert mögulegt að fylgjast miklu betur með ástandinu að því er fóðurbirgðir í landinu snertir heldur en áður var. Þess vegna er nú engin hætta á, að nokkur ráðh. geri ráðstafanir til að banna útflutning síldarmjöls að óþörfu, þegar hann getur fengið skýrslur frá forðagæzlumönnum hvenær sem hann óskar um fóðurbirgðirnar í landinu. Þessi lög gera því engum tjón venjulega, en tryggja á hinn bóginn, að ráðh. geti, án þess að gefa út bráðabirgðalög - en við bráðabirgðalög er nú sumum hv.þm. ekki vel - tryggt nægilegan fóðurbæti í landinu þegar nauðsyn krefur.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég á hér litla breytingartillögu við breytingartillögu á þskj. 391. Þar er gert ráð fyrir, að heimild sé veitt til þess að banna útflutning á síldarmjöli. Nú finnst mér, að það sé ennþá e. t. v. nokkuð hart að orði kveðið, því samkv. brtt. er stj. veittur réttur til að banna útflutning, en ekki takmarka hann. Gæti þó í ýmsum tilfellum verið ástæða til að byrja á því að takmarka útflutninginn án þess að banna hann alveg, m. a. til þess að tryggja það, að útflytjendur væru ekki kyrrsettir með mjög mismunandi birgðir. Ef ástæða þætti til að takmarka útflutninginn, yrðu þau ákvæði sett gagnvart öllum útflytjendum síldarmjöls. Ætti niðurstaðan þannig að verða sanngjarnari, og stj. væri auðvelt að halda eftir í landinu svo miklum fóðurbæti, sem nauðsyn þætti til. Annars gætu sumir verið búnir að flytja út allar sínar birgðir, þegar bannið væri sett á, en aðrir sætu uppi með meiri hlutann af sínum birgðum. Annars vil ég nú halda, að yfirleitt þurfi ekki til þess að taka að banna útflutning á síldarmjöli, vegna þess að mönnum á að vera í lófa lagið að útvega sér nægilegt síldarmjöl í gegnum ríkisverksmiðjurnar, ekki sízt eftir þeim reglum, sem teknar voru upp á síðastl. sumri, þar sem lengdur var fresturinn, sem menn hafa til að gera pantanir til verksmiðjanna, ef sú breyting væri gerð mönnum nægilega kunn. Menn eru yfirleitt búnir að sjá það, þegar kemur fram í september, hvað menn þurfa af fóðurbæti. A. m. k. var það sjáanlegt strax í septemberbyrjun í sumar, að mikinn fóðurbæti vantaði, og þegar menn eru búnir að reka sig einn sinni á eins og í sumar, þá hygg ég, að menn verði vel á verði um þetta framvegis. Ég tel varhugavert að setja miklar hömlur á útflutning síldarmjöls; m. a. getur það valdið verksmiðjunum erfiðleikum vegna plássleysis, og með tilliti til markaðsins getur einnig verið óheppilegt að draga útflutninginn. Verður að ganga út frá, að allar stj. fari varlega í að banna útflutning síldarmjöls, þó frv. verði samþ. Þótt sjálfsagt sé að hugsa um hagsmuni bænda í þessum efnum, þá verður einnig að gæta þess, að gera ekki verksmiðjunum of erfitt fyrir um afsetningu á sínum vörum.

Frsm. (Bergur Jónsson) Mér dettur ekki í að halda áfram þessum lögfræðideilum við hv.þm. Snæf., við getum hvort sem er ekki orðið sammála. Mér er vel ljóst, að heimild þessa frv. ráðh. til handa er ekkert hættulegri en hin almenna heimild stjskr. En hv.þm. var að tala um, að þessari heimild gæti orðið beitt af hlutdrægni, þannig að einstökum framleiðendum væri bannað að flytja út síldarmjöl en öðrum ekki. Ef slíkur ráðh. sæti einhverntíma að völdum hér á Íslandi, að hann færi að mismuna framleiðendum síldarmjöls á þennan hátt og e. t. v. neyða þannig einstakan framleiðanda til að selja sína vöru fyrir lægra verð innanlands heldur en hann gæti fengið utanlands, þá má segja, að hann gæti eins gert það með bráðabirgðalögum, og jafnvel frekar, því að baki svona lagasetningu er greinilegri þingvilji, sem hlýtur að stefna í þá átt, að lögunum skuli beitt réttlátlega gagnvart öllum jafnt. Aftur er stjskr.heimildin, eins og hv.þm. vita, mjög liðug í meðförum, og er því ekki síður hægt að nota hana til að beita hlutdrægni. Annars skulum við ekki gera ráð fyrir, að slík hlutdrægni geti komið til greina. Ég skil ekki, að nokkur ráðh. gæti leyft sér slíkar aðfarir. Þetta er bara einhver sérstök viðkvæmni hjá hv.þm., vegna afstöðu hans til viss firma í landinu. En ég get fullvissað hann um, að hann þarf ekkert að óttast í þessum efnum meðan þingræðisstjórn er í landinu.

Thor Thors Mér þykir það einkennileg staðhæfing hjá hv.þm. Barð., að það geti talizt einhver sérstök viðkvæmni, þegar ég stend hér upp til að andmæla algerðum bannlögum á vissu sviði viðskiptalífsins. Hv. þm. Barð. er ekki hlynntur öllum bannlögum, þó hann sé með þessum, og þar sem hann er mjög viðkvæmur fyrir hömlum á einstaklingsfrelsinu á vissu sviði, þá vona ég, að hann skilji, að ég vil ekki leggja óþarfar hömlur á einstaklingsframtakið á því sviði, sem hér er um að ræða. Út af ræðu hv. 2. þm.N.-M. vil ég gera þessa aths. Þau bráðabirgðalög, sem hér liggja fyrir, voru gefin út vegna sérstaks ástands, sem skapaðist á síðasta hausti, og eru þau lögð fyrir þingið til þess að fullnægja ákvæðum stjskr. og að sjálfsögðu ætlazt til, að þau séu annaðhvort felld eða látin daga uppi, því slíkt er venja um þau bráðabirgðalög, sem aðeins eru miðuð við sérstakt ástand, sem ekki er lengur fyrir hendi. Ríkisstj. er nú búin að eignast allt það síldarmjöl, sem eftir er í landinu, svo að því leyti er tilgangi bráðabirgðalaganna náð. Ég hefi gert ráð fyrir, að þar með væri þetta mál úr sögunni, en ekki yrði farið að setja til frambúðar hömlur á þessu sviði viðskiptalífsins. Þetta vona ég, að hv. 2. þm.N.-M. skilji.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Ég skal, hvað mig snertir, reyna að verða við þeim tilmælum hæstv. forseta, að hafa ekki miklar málalengingar í frammi um þetta mál. Það vill líka svo vel til, að innan n. hefir enginn styrr orðið um málið. Þó að svo hafi verið áskilið, að hver nm. hefði óbundnar hendur með að bera fram brtt., þá hefir, eins og sjá má af því, sem fram er komið, orðið lítill ágreiningur. N. er í aðalatriðum samþ. frv. og gerir við það aðeins örlitla brtt. Skal ég ekki fara inn á málið sjálft, en víkja fáum orðum að þeim brtt., sem fyrir liggja. Það er þá í fyrsta lagi brtt., sem við hv. 2. þm. S.-M. flytjum við 4. gr. frv., að 2. málsgr. falli niður. Við erum þeirrar skoðunar, að innan hvers bæjarfélags sé aðeins eitt byggingarfélag, með þeim ákvæðum, sem í frv. felst, að heimilað sé að hafa deildir innan þess félags, ef ágreiningur er milli félagsmanna, hvernig haga skuli byggingunum, og álítum við, að meiri starfsemi mundi leiða af því í heild, að hafa aðeins eitt byggingarfélag, og minni ágreiningur verða. Þá vil ég víkja fáum orðum að brtt. á þskj. 430, frá hv. 2. þm. Rang. Hann hefir sýnt fullan skilning á þessu máli, sem sjá má af því, að þær brtt., sem hann flytur, eru tiltölulega meinlausar, og a. m. k. önnur þeirra til bóta. En ég vil þó segja það um a.-lið þessara brtt., þar sem hann leggur til að fella niður ákvæði úr fyrstu málsgr. 8. gr., sem þýðir það, að ekki sé heimilt fyrir byggingarsjóð að lána fé til bráðabirgða úr einni deild til annarar, að þetta ákvæði er hugsað þannig, að gera það ekki að gildandi reglu, heldur á þann veg, að ef svo ber til, að nauðsynlegt sé að afla skyndilega fjár, annaðhvort til að koma af stað byggingu eða halda áfram byggingu, þá megi veita slíkt bráðabirgðalán til þess að hefta ekki framkvæmdir. En þetta mundi aðeins verða í þeim tilfellum, að viðkomandi byggingarfélagi hefði brugðizt lán eða dráttur orðið á, að það væri útborgað. Ég tel miður fara, ef fyrir þetta er girt með öllu, því að oft getur komið fyrir, þó að full trygging sé fyrir láni, að það dragist úr hömlu, að það verði útborgað. Það er hugsað eingöngu undir svona kringumstæðum, að láta slík bráðabirgðalán af hendi. Ég legg því til, að till. verði ekki samþ., þó að hún sé í sjálfu sér meinlaus. - En b-liður till. tel ég að sé aðeins til þess að taka fyllra fram um eftirlit með starfsemi byggingarfélaganna, og er ég því samþ. honum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekar út í málið; það hefir verið deilt mikið um það í hv.Nd., en ég vænti, að þeirri deilu geti ekki haldið áfram hér, þar sem n. er í raun og veru nokkurnveginn sammála um, að málið eigi að ganga fram.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég skal fyrst minnast á brtt. mínar á þskj. 430. Hv. frsm.n. hefir nú á þær drepið, og telur hann síðari liðinn, b-liðinn, til bóta og kveðst geta verið honum samþ. Þarf ég því ekki margt að tala um hann. Það, sem fyrir mér vakir, er, að eftirlitsmennirnir athugi ekki einungis fjárreiður félagsins, heldur líka alla starfshætti. Það sýnist svo, að ekki muni síður þörf á að hafa eftirlit með verklegri starfsemi félaganna, og um það mun ekki neinn ágreiningur verða. Um hinn liðinn er það að segja, að ég álít varhugavert að fara inn á þá braut, að taka traustataki fé einnar sjóðsdeildar til þess að lána annari. Þó að ráðgert sé að lána það aðeins til bráðabirgða og trygging sé sett fyrir láninu, þá veit maður, hvernig það fer í reyndinni, að það fé, sem á að innheimta bráðlega, fæst ekki á tilsettum tíma, og getur það því orðið til baga fyrir þá deild, sem á féð. Ég get ekki fyrir mitt leyti séð, að það sé nein knýjandi þörf, að gripið sé til innstæðu einnar sjóðdeildar til þess að lána annari. Það ætti ekki að gera ráð fyrir, að byggingar yrðu hafnar hjá neinni sjóðdeild fyrr en fjárhagur hennar leyfir það. Þá er þetta aðeins til þess að leggja óþarfar freistingar fyrir þá, sem sjóðnum eiga að stjórna, til þess að grípa til innstæðna annara deilda. Ég held því, að af praktiskum ástæðum sé heppilegast að fella þetta í burt, og þurfi ekki að gera ráð fyrir, að þetta verði neitt verulega notað, þá þarf heldur ekki að taka fram um það í lögunum. Þá hafa hv. samnm. mínir borið fram brtt. við 4. gr. frv., þess efnis að fella niður 2. málsgr. hennar, þar sem getið er um, að tvö byggingarfélög í kaupstað, sem hefir yfir 10000 íbúa, geti notið hlunninda þessara laga. Hv. fyrri flm. þessarar brtt. gerði þá grein fyrir henni, að það sé nægilegt að hafa eitt byggingarfélag í hverjum kaupstað, og sagði, að af því mundi leiða meiri starfsemi og minni ágreining. Ég held, að þessi röksemdafærsla sé hæpin. Ég get ekki séð, í hverju það ætti að liggja, að meiri starfsemi yrði innt af hendi, þó að byggingarfélagið væri aðeins eitt, heldur en þó þau væru tvö, þar sem aðstaðan til lántöku er sú sama, og áhuginn ætti sízt að vera minni, þó að tvö félög séu starfandi, sem þá kannske kepptu hvort við annað um að koma upp sem hentugustum og ódýrustum byggingum. Ég get ekki betur séð en að líkur séu einmitt fyrir því, að byggingarstarfsemin yrði betur leyst af hendi með því að hafa tvö félög starfandi heldur en eitt. Að ágreiningur verði minni, ef félagið er aðeins eitt, held ég, að sé á engum rökum byggt. Ég held, að meiri líkur séu til, að ágreiningur verði innan félags, ef allir, sem þátt vilja taka í slíkum félagsskap, eru neyddir til að vera í einu félagi. Vitanlega geta verið ýms atriði, sem menn greinir á um, einn vill þetta og annar hitt, og þá virðist betra, að það séu tvö félög heldur en eitt, því að til ófriðar stefnir, ef tvær ólíkar stefnur ætla að gera sig gildandi í sama félaginu. Ég ætla líka, að raunveruleg ástæða til þess, að hv. meðnm. mínir hafa borið fram þessa till., sé ekki sú, að þeir búist við meiri starfsemi eða minni ágreiningi, heldur sé um að ræða viðleitni til þess að koma fyrir kattarnef félagi, sem stofnað hefir verið hér í Reykjavík og hefir ekki fengið náð fyrir augum stjórnarflokkanna. Því hefir verið haldið fram, að þetta frv. sé komið fram til þess að kveða niður þennan félagsskap, sem heitir „Byggingarfélag sjálfstæðra verkamanna“. Um þetta hefir staðið mikil deila í hv.Nd., eins og hv.frsm. drap á. Ég er sannfærður um, að það er óskynsamlegt af jafnaðarmönnum að vera með löggjöf að reyna að eyðileggja þennan félagsskap. Það bendir til þess, að þeir ætli sér að nota þennan félagsskap til pólitísks framdráttar fyrir sjálfa sig, en það mættu þeir þó sjá, að ekki er heppilegt fyrir starfsemi slíks félags. Það er vafalaust miklu æskilegra, ef menn gera ráð fyrir, að slíkur félagsskapur sem þessi eigi nokkra framtíð fyrir höndum - að hann geti haft einhver áhrif í þá átt að bæta úr húsnæði í kaupstöðunum -, að hafa þá frið um hann og vera ekki að vekja óþarfa flokkadrátt og sundrung út af því. Ég ætla, að ástæðan til þess, að „Byggingarfélag sjálfstæðra verkamanna“ var stofnað hér í Rvík, hafi verið sú, að ýmsir menn, sem taka vildu þátt í slíkum félagsskap, gátu ekki sætt sig við það byggingarfyrirkomulag, sem ákveðið var í því félagi, er búið var að stofna hér, þar sem byggð hefir verið sambygging, en þessir menn óskuðu heldur að byggja sérstök hús. Ég hygg, að erfitt muni vera að færa fram frambærileg rök fyrir því, að það geti á nokkurn hátt orðið til skemmda fyrir það málefni, sem hér um ræðir, þó að slíkur félagsskapur fengi að leyfast og koma í framkvæmd einmitt þesskonar byggingum, sem ráðgert hefir verið af honum. Ég hygg, að stjórnarflokkarnir ættu að hugsa sig tvisvar um áður en þeir samþ. þessa till. samnm. minna. Með því að eyðileggja framtíðarmöguleika þessa félagsskapar er stofnað til mikillar sundrungar og óánægju um þetta mál. Annars vil ég benda á það, að ef á að samþ. og fylgja þessum 2. lið 4. gr., þá er nálega óhjákvæmilegt að setja eitthvað í staðinn, eitthvað um það, hver örlög skuli verða þeirra félaga, sem nú eru til og rétt hafa samkv. gildandi l. Ég hefi ekki lagt heilann í bleyti til að athuga um það, hvaða úrlausn á þessu máli muni vera heppilegust. Hugsanlegt er, að þau félög gætu komið sem sérstakar deildir í byggingarfélaginu. En þá ætti í öllu falli að standa eitthvað í 1. um þetta. Þetta sjá allir, að er ósanngjarnt, að þau félög, sem samkv. l. njóta nú sérstakra hlunninda, missi þau að ástæðulausu og verði svipt öllum slíkum rétti með lagaboði. Ég ætla ekki að fara að deila um þetta nú. Ég held, að sumar brtt. séu til bóta. Ég álít heppilegt, að byggingarsjóðirnir séu settir undir sameiginlega stjórn. Auðvitað er ein aðalbreyt., sem gera á með frv. þessu. Inn í þetta mál hefir blandazt óskylt efni, vegna flokksstreitu, eins og getið hefir verið í umr., sem er að reyna að ráða niðurlögum einstaks byggingarfélags hér í Rvík. Þetta er aðaltilgangur frv.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. tók yfirleitt vinsamlega í þetta mál. En það er lítilsháttar ágreiningur á milli okkar út af því, hvort ákveða skuli, að ein sjóðdeild megi lána annari. Ég held, að af því mundi ekki stafa hætta fyrir sjóðinn, þegar þetta er aðeins gert, þegar næg trygging er fyrir hendi. Í þeim kringumstæðum ætti varla að geta komið fyrir, að þetta fé tapaðist, þó að það gæti vitanlega festst um stuttan tíma, á meðan verið væri að koma fyrir nýjum lánum, og svo alls ekki meira. Það eru auðvitað skiptar skoðanir um það, hvort byggingarfélögin skuli vera fleiri en eitt í sama kaupstað. Þau rök, sem færð hafa verið gegn því að fella niður 2 mgr. 4. gr., get ég ekki séð, að séu á réttlæti byggð. Hv. þm. minntist á það m. a., að óánægja hefði komið fram um húsagerðina, þ. e. sambyggingafyrirkomulagið. Auðvitað eru til margir verkamenn, sem ekki vilja aðhyllast það, og þessi ástæða hefir líklega orðið til þess, að menn stofnuðu félagsskap um sérbyggingar. Þetta frv. girðir fyrir það, að þessar mismunandi stefnur í byggingamálum geti valdið ágreiningi. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ef samþ. sé innan deildar í byggingarfélagi og það staðfest af stj. félagsins, þá megi byggja á hvaða hátt sem er. Það er réttmætt, að menn séu ekki svo ofurliði bornir í félagsskap, að þeir geti ekki ráðið nokkru um, hvernig húsagerð þeir hafa.

En hvaða pólitískar skoðanir mega menn hafa í fél.?

. Ég veit ekki til, að í þeim félögum séu neinar reglur um það, hvaða pólitíska trúarjátningu menn skuli hafa. Ég veit ekki, hvort hv.þm. hræðist það kannske, að flaggað sé með einhverju sérstöku merki á verkamannabústöðunum.

Var það ekki flokksfáni?

. Margir flokksmenn hv. 1. þm. Reykv. koma inn í Varðarhúsið, þó að þar sé merki, sem Sjálfstfl. hefir sett upp.

Annað mál, þegar fánarnir eru 30

. Viðvíkjandi því, hvort tilgangurinn með þessu frv. sé að koma vissu byggingarfélagi fyrir kattarnef, þá vil ég segja það, að þeirrar hugsunar hefi ég ekki orðið var utan þings né innan. Enda á ekki, eins og ég hefi tekið fram, að neinu leyti að ganga á rétt þeirra manna, sem fylgja sérbyggingafyrirkomulagi. Framkoma sjálfstæðismanna gagnvart þessu máli nú er ekkert nýtt fyrirbrigði. Ég man, þegar frv. til þessara l. var fyrst til umr. hér á Alþ. Þá fékk það ekki sérlega hlýjar undirtektir hjá þessum mönnum. Þeir töldu þá óþarfa, heimsku og bábilju, að slík lög þyrfti að samþ. En reynslan hefir hinsvegar sýnt, að þessi l. eru nauðsynleg. Verkamenn hafa ekki skilyrði til þess að byggja yfir sig góð hús, nema hið opinbera hjálpi þeim til þess með hagkvæmum lánakjörum og með því að leiðbeina þeim um húsagerðina og sjá um, að réttum reglum sé fylgt í því efni, bæði um heilnæmi húsa og annað. Hv. 2. þm. Rang. benti á, að höfuðkostur frv. væri, að það gerði till. um að sameina sjóðina að því leyti að láta þá vera undir sameiginlegri stjórn fyrir landið allt. Þar með yrði hér um nokkurskonar byggingarbanka að ræða, fullkomna samhjálp til þess að styrkja menn og bæjarfélög til að geta fengið aðgang að hentugum lánum. Ég býst við, að hv. 1. þm. Reykv. geti fallizt á, að þó að menn gangi í eitthvert byggingarfélag til þess að njóta þeirra fríðinda, sem það hefir upp á að bjóða, þá þurfi þeir fyrir það ekki að kasta sinni pólitísku trú. Menn geta verið góðir félagar í slíkum félögum, hvaða pólitíska skoðun sem þeir hafa, og geta auðvitað haldið skoðunum sínum eins eftir sem áður. Vitanlega verður ekki synjað fyrir það, að það getur komið fyrir, að þátttaka í slíkum félagsskap getur orðið til þess að snúa skoðunum einstakra félagsmanna, þannig að þeir sjái, að stefna sjálfstæðismanna hafi verið röng í þessum málum. Ég held, að sundrungarandinn verði frekar kveðinn niður, ef byggingarfélagið er aðeins eitt, heldur en ef tvö félög í sama kaupstað togast á.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Að vísu ætlaði ég ekki að taka til máls um þetta mál við þessa umr. En af því að hv.frsm. gaf mér tilefni til að skjóta nokkrum orðum inn í hans ræðu, vil ég gera nokkra grein fyrir, hvað ég átti við með þeim orðum. Ég er hv.frsm. sammála um, að slíkur félagsskapur sem þessi ætti að vera pólitískt litlaus, og það er rétt, að það er hreinasta fjarstæða, að verkamenn, sem studdir eru með l. um verkamannabústaði, þurfi að breyta um skoðun til þess að geta verið góðir og gildir meðlimir í byggingarfélagi verkamanna. En ég gat ekki stillt mig um, þegar hv.frsm. var að tala um þetta, að grípa fram í fyrir honum til að minna á þá ótrúlegu smekkleysu, sem viðhöfð var þegar verkamannabústaðaviðbótin var reist, að þá voru dregnir að húnum margir tugir fána, sem allir voru merki eins ákveðins pólitísks flokks. Þetta skapar grun um, að með þessu sé tilraun gerð til að hafa pólitísk áhrif á þá, sem þarna eiga að búa. Ef þetta átti ekki að skoðast sem pólitísk agitation, þá held ég, að ekki hefði verið hægt að fremja öllu meiri smekkleysu við þetta tækifæri, heldur en með þessu var gert, því að eins og allir vita er það síður, að þjóðfáni er dreginn á stöng, þegar hús eru reist. Og þess vegna minntist ég á þetta áðan, þegar hv.frsm. var að tala um það af miklum fjálgleik, að það væri víst ekki verið að reyna að hafa áhrif á pólitískar skoðanir félagsmanna, þeir mættu hafa hvaða pólitíska trú sem þeir vildu. Hv. þm. sagðist ekki skilja í þessari hræðslu okkar sjálfstæðismanna við þetta frv. Við höfum ekki sagt annað um þetta en það, sem kunnugt er, að Alþfl. og Framsfl. draga pólitík inn í þetta mál og ætla að nota það sér til pólitísks framdráttar. Í sambandi við þetta mun það því hafa verið, að hv.frsm. komst að þeirri niðurstöðu, að sundrungarandinn mundi hverfa, ef félag væri aðeins eitt í hverjum kaupstað, og hefir hann sennilega átt við það, að allir mundu, sem í verkamannabústöðunum byggju, ganga í rauðu hjörðina, svo að þar mundi þá verða ein hjörð og einn hirðir og því engin sundrung þar framar til. Það er auðvitað á allra vitorði, að þetta frv. er fyrst og fremst komið fram í því skyni að koma í veg fyrir og gera að engu þá stofnun nýs byggingarfélags, þar sem gæti verið önnur pólitísk skoðun mest ráðandi heldur en skoðanir sósíalista. Með þessu frv., eins og með frv. um vinnumiðlun, er stefnt að því að nota meirihlutavaldið á þingi til þess að vinna á móti meiri hl. bæjarstj. Rvíkur. Þetta er á allra vitorði, og þetta veit hv.frsm. líka, þó að hann þykist ekki hafa heyrt þess getið, að með frv. þessu eigi að koma vissu byggingarfélagi fyrir kattarnef. Setjum svo, að nazistum yxi svo fiskur um hrygg hér, að þeir stofnuðu byggingarfélag, sem við sérstakt tækifæri drægi upp sinn hakakrossfána. Mundi þá ekki hv.frsm. sem jafnaðarmanni, ef hann hefði gengið í byggingarfélag þetta, finnast það óþægileg eða jafnvel særandi smekkleysa? Mundi honum ekki finnast það óviðeigandi, skoðað frá því sjónarmiði, að lögum samkv. eiga allir meðlimir byggingarfélaganna að vera jafnréttháir, án tillits til skoðana í pólitík. Hv. frsm. var að hælast um yfir því, að við sjálfstæðismenn hefðum verið á móti því að samþ. lög um verkamannabústaði og að það væri því spaugilegt, að við fórum að byggja verkamannabústaði undir þessum l. En ég er alveg sömu skoðunar um þetta verkamannabústaðamál eins og ég hefi alltaf verið. En það er ágreiningur um það hér á þingi, hvort þessi l. hafi gert eins mikið gagn og búizt var við. Vegna þeirra hafa vitanlega verið reist hús. En vegna þeirra hefir hinsvegar einnig verið beðið svo eða svo lengi með að reisa hús, sem annars hefðu verið byggð fyrr, því að menn hafa verið að bíða eftir því að fá að njóta fríðinda þessara l., þessara fríðinda, sem svo mjög eru takmörkuð.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Ég gat þess við 2. umr. málsins, að álitamál væri, hvort ekki væri rétt að taka efni tilskipunarinnar frá 12. febrúar 1872 að öllu leyti upp í þetta frv. Ég hefi þó komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki komi að sök, þó að þetta verði ekki gert að þessu sinni. Breyt. er ekki svo mikil, að bein ástæða sé til þess að gera þetta nú, en mér virðist samt, að efni tilskipunar þessarar sé orðið svo gamalt, að full ástæða sé til að taka hana til alvarlegrar meðferðar og að breyta henni í lagaform. Ég vildi láta þetta koma fram og beina því til ríkisstj., að þetta mál væri til athugunar framvegis.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Iðnn. hefir haft þetta mál til meðferðar, og leggur hún til, að frv. verði samþ. að efni til með þeirri breyt., að það nái einnig til efnis til veiðarfæragerðar. Hvað snertir síldartunnurnar sérstaklega, þá notum vér um 200 þús. stykki af þeim árlega, og ef vér flytjum þær allar tilbúnar frá útlöndum, greiðum vér sem næst ½ millj. kr. fyrir smiði þeirra. Veiðarfæri höfum vér flutt inn fyrir upp undir eina millj. kr. árlega, og það mun einnig óhætt að segja, að vinnan við að framleiða þau úr þeim hráefnum, sem við þurfum að flytja inn, muni nema um ½ millj. kr. Þarna greiðum vér því samtals eina millj. kr. út úr landinu, sem vér gætum hæglega komizt hjá að greiða. Ég geng út frá því sem gefnu, að enginn hv.þdm. neiti því, að að því beri að stefna að koma þessari framleiðslu á inniendar hendur. Hinsvegar má deila um leiðirnar að því marki. Það hafa ýmsir, einkum þeir, sem að iðnaðinum standa, orðað tolla á erlendu vörunni. En meðan svo lítið er hægt að framleiða innanlands sem nú er, með þeim tækjum sem fyrir hendi eru, getur n. ekki fallizt á þá leið, en leggur hinsvegar einróma til, að farin sé sú leið, sem hér er bent á. Á þskj. 425 er brtt. frá n., sem stafar af því, að þegar n. afgreiddi málið, var henni ekki fyllilega ljóst, að tollundanþágan fyrir efni til veiðarfæragerðar þurfti einnig að ná til hampgarns. Til færa- og netjagerðar er nefnilega ekki fluttur inn óunninn hampur, heldur hampgarn. Það var meining n. að hafa þetta efni með, þó það kæmi ekki nægilega skýrt fram í frv., og má því skoða þessa brtt. sem orðabreytingu. Þá hefir komið hér fram brtt. frá hv.þm. Ísaf., á þskj. 396. Ég skal taka það strax fram, að þessi till. fer í sjálfu sér í rétta átt. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að bæjar- eða hafnarsjóðir, sem hlut eiga að máli, gangi það skref á móti tilhliðrun ríkisins, að fella þessi gjöld niður. Hinsvegar þótti n. ekki fært að ganga inn á að lögbjóða þetta, en gerir ráð fyrir, að bæirnir taki það upp hjá sjálfum sér og styðji þannig þennan iðnað, sem kemur þeim að mestum notum sjálfum. Sú leið er eðlilegri og skemmtilegri, ef hægt er að fara hana. Það er dálítið erfitt að gera slíka breyt. á hafnarreglugerðum og gjaldskrám, sem bæjarstjórnir setja samkv. þeim og stjórnarráðið staðfestir. Ég hefi borið þetta undir skrifstofustjórann í atvmrn., og leggur hann mjög á móti því, að þessi leið sé farin, ef unnt sé að komast hjá því. Þetta gjald af efni til tunnugerðar er tiltölulega litið, og missa því hafnarsjóðir ekki mikils, þótt það falli niður. 2. brtt. á þskj. 387 miðar að því að breyta orðalagi á fyrirsögn frv. og að bæta inn í hana, að undanskilinn innflutningstollum skuli jafnframt óunninn hampur til veiðarfæragerðar. Hirði ég svo ekki að fjölyrða um málið, en vænti þess, að hv.þm. taki frv. vel. Að síðustu vil ég geta þess, að iðnn. hefir í öðru sambandi bent á leið til að afla ríkissjóðstekna, er svari til þess tolls, sem ríkið missir, ef frv. þetta verður samþ.

Finnur Jónsson Ég mæli eindregið með frv., en ég mælist jafnframt til þess, að hv. d. samþ.brtt. mína. Það er í fyllsta máta óréttlátt, að bæirnir séu að tolla iðnaðarvörur, sem ríkið leysir undan tolli. Og þó að hér sé ekki um háan toll að ræða, 5 aura á tunnuna, þá myndi það þó eflaust verða til að draga þennan iðnað niður. Hv. þm. Ak. taldi það óviðkunnanlegt að skylda bæina með l. til að gefa eftir nokkuð af tekjum sínum, enda þótt ríkið gerði það. Ég get ekki fundið, að þetta sé á nokkurn hátt óviðkunnanlegt. Um fyrirsögn frv. er það að segja, að hún er bæði löng og leiðinleg, og fer nokkuð af brtt. minni til að laga hana. Fyrirsögnin hljóðar svo: „Frv. til l. um, að efni í tunnur, sem ætlaðar eru til umbúða um innlenda framleiðslu, skuli undanþegið innflutningstollum“. Mætti halda, að frv. þyrfti ekki að vera meira en þessi fyrirsögn. Hún inniheldur allt efni frv. Með brtt. minni er fyrirsögnin viðkunnanlegri. Í öðru lagi miðar brtt. að því að létta undir með þeim, sem leggja í það að reka tunnugerð.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Að því er snertir síðari hluta brtt. á þskj. 396, má segja, að hann sé ekki mikið atriði út af fyrir sig, og er fyrirsögnin e. t. v. betur orðuð þar. En ég leggst á móti fyrri brtt., meðan ekki er vitað, hvort hægt er að fá bæina til að ganga inn á þetta atriði af fúsum vilja. Er það ákjósanlegri leið en að vera á þennan hátt að rugla hafnarl. og samþykktir. Mér þætti því æskilegt, að hv.þm. sæi sér fært að taka till. aftur að þessu sinni. Getur hann þá flutt hana aftur á næsta þingi, ef engin breyt. hefir þá á orðið. Ef hann vill ekki taka till. aftur, mun ég leggja til í umboði n., að hún verði felld.

Finnur Jónsson Ég held fast við brtt. Hún þarf í engu að rugla hafnarl., þó að hún nái samþykki. Er það e. t. v. af því, að ég er löggjafi, en ekki lögfræðingur, að mér finnst þetta. Í hafnarl. er ekkert sagt um vörutoll af tunnuefni. Aftur má ákveða í reglugerð, að leggja megi vörutoll á allar vörur, sem fluttar eru til hafnar. Þarf því ekki að gera neinar breyt. á hafnarl., þó að þessi undanþága sé veitt. - Hinsvegar er óréttmætt, að ríkissjóður gefi eftir tollinn, en láti bæina halda áfram að tolla þessa vöru.

Jóhann Jósefsson Auðvitað er gott að geta undanþegið tunnuefni innflutningstollum. Sérstaklega sé ég, að hv. iðnn. hefir farið réttar í þetta en til var stofnað, þar sem einungis er átt við síldartunnuefni í frv., en n. vill miða þetta við hverskonar tunnuefni, sem ætlað er til umbúða um innlendar framleiðsluvörur. En brtt. á þskj. 396 teygir sig aftur of langt í þessu efni, því að þar er farið inn á tekjuöflunarsvið hafnarsjóða. Er það sæmileg afgreiðsla á ívilnunum þessum innflutningi og iðnaði til handa, að ríkissjóður geri ekki tilkall til tolla af efninu, þó að ekki sé gengið á þessa tekjuöflunarleið hafnarsjóða, sem mjög þurfa teknanna við.

Ekki er ríkissjóður auðugur

. Það kann rétt að vera, en hafnarsjóðir þurfa á meiri tekjum að halda en þeir hafa að jafnaði. Það er allt of mikil græðgi, sem liggur í till.hv.þm. Ísaf., þar sem hann hefir aðallega fyrir augum tunnuefni handa síldarútveginum. Ég lái honum ekki, þótt hann vilji ná sem mestum fríðindum þessari framleiðslu til handa, en þarna er samt of græðgilega að farið, og myndi það víða verða hafnarsjóðum til hins mesta tjóns, því að eftir því sem hv. iðnn. leggur til, koma hér fleiri til greina en Akureyrarhöfn, er nú njóta góðs af innfluttu tunnuefni. Og ég sé ekki, hví efni í aðrar umbúðir utan um. fiskafurðir, eða réttara sagt framleiðsluvörur sjávar og sveita, gæti ekki eins komizt undir þessa undanþágu. Ég veit t. d., að talsverð kassasmíði hefir risið upp víða um land í sambandi við útflutning á ísfiski. Eigi tunnuverksmiðjur norðanlands skilið þessa vernd, þá ætti það ekki síður að eiga við um slíka kassagerð. Það liggur að vísu ekki fyrir nein brtt. um þetta efni, en hana mætti flytja við 3. umr. Aftur tel ég óþarft að ganga lengra um ívilnanir þessari iðngrein til handa en það, að leysa hana undan gjöldum til ríkissjóðs. Er ekki rétt, að Alþingi sé að rýra þær tekjur, sem hafnarsjóðir hafa af þessum innflutningi. Hv. þm. Ísaf. sagði, að bæjunum ætti að vera það nóg að hafa atvinnuna, sem af þessum iðnaði leiddi. En það stendur í engu sambandi hvað við annað. Það kemur hafnarsjóði og bæjarsjóði að engu haldi, þótt tunnugerð standi einhversstaðar, nema þá að því leyti, að hún greiðir útsvör, en það er gott fyrir fólkið. Ég held, að fleiri hljóti að vera á því máli, að of langt sé farið með því að teygja þetta inn á svið bæjar- og sveitarfélaga.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Í hafnarl. er gert ráð fyrir, að lagt sé vörugjald á allar aðfluttar vörur til hafnarinnar, nema þá alveg sérstaklega tilteknar vörur. Sama er ákveðið í reglugerðum hafnanna, þar sem nánar er tiltekið, hversu hátt gjald þetta skuli vera. Ef ákvæði þessarar brtt. verða lögfest, þá mun það valda talsverðum óþægindum, því að þau myndu grípa víða inn í, og er ekki víst, að hafnarnefndir ættu auðvelt með að átta sig á þessum hlutum, þar sem hér er um iðnað að ræða, sem að mestu leyti er ekki til ennþá, en rís upp síðar. Ég er hv.þm. sammála um, að bæirnir ættu að gefa hér eftir, en okkur greinir á um annað atriði. Hann vill skylda bæina til þess, en ég vil fá þá til að gera þetta af fúsum vilja. Viðvíkjandi orðum hv.þm. Vestm. vil ég geta þess, að ekki er rétt með farið, þegar hann segir, að frv. nái aðeins til efnis í síldartunnur. Það nær til efnis í allar tunnur, sem ætlaðar eru til umbúða um innlendar framleiðsluvörur. Og iðnn. undirstrikar í áliti sínu, að það skuli einnig ná til tunna úr málmi. Í öðru lagi er ég ósammála hv.þm. Vestm. að því leyti, að ég fel í sjálfu sér ekki of langt gengið, þó að farið sé fram á, að bæirnir gefi eftir gjöld sín á móts við ríkissjóð, því að bæirnir hafa fyrst og fremst gagn af þessum iðnaði, með því að hann veitir þangað atvinnu. - Að því er síldartunnugerð snertir, eru það aðallega 2 bæir, sem þar koma til greina, sem sé Akureyri og Siglufjörður. En ég tek það fram, að ég vil, að bæirnir gefi þetta eftir af fúsum vilja, og að þeir séu ekki neyddir til þess með löggjöf, nema sýnt sé, að þess þurfi.

Finnur Jónsson Hv. þm. Ak. hefir gengið inn á það, að ekki þurfi breyt. við á hafnarlögum, þó að brtt. mín verði samþ. Hann vill fara þá leið að fá bæina til að gefa eftir af fúsum vilja, en ég vil láta setja þetta í l. þegar í stað. Hv. þm. Vestm. hélt furðulega ræðu. Hann sagði, að bæirnir hefðu engar tekjur af tunnugerð. Segjum, að 50 þús. tunnur verði smíðaðar í einhverjum bæ hérlendis. Það jafngildir 50 þús. kr. til atvinnubóta. Og eru það engar tekjur fyrir bæjarsjóð? Hv. þm. sagði, að mínar till. í málinu bæru vitni um græðgi. Hvaða græðgi? Þær miða að því að gera íslenzka tunnugerð starfhæfa og samkeppnifæra við norska, auk þess sem þær miða að því að auka atvinnu í 2 bæjum á norðurlandi. Mér dettur ekki í hug, að tollalækkun sú, sem hér er farið fram á, geti gert innlendar tunnur ódýrari en norskar, því að hæpið er, að við getum keppt við Norðmenn í tunnugerð. Kemur þetta því ekki síldarframleiðslunni í hag, heldur bæjum þessum, með því að það veitir þangað atvinnu um vetrartímann. Ég skil ekki hv.þm. Vestm., ef honum finnst það viðurkvæmilegt og kallar það græðgi, þó að við gerumst talsmenn fyrir því, að fengin sé inn í landið atvinnubótavinna í stórum stíl, vinna, sem annars yrði framkvæmd í öðru landi.

Jóhann Jósefsson Ég held, að það sé lögleysa, sem hér er farið fram á. Það er ætlazt til, að vissar vörur verði undanþegnar hafnargjöldum, án þess að breytt verði hafnarl., sem heimila að taka slíkt gjald af vörunum. Standa þá hlið við hlið l., sem banna að taka þetta gjald, og l., sem heimila það, ásamt reglugerðum þess efnis, staðfestum af stjórnarráðinu. Ég sný ekki aftur með það, að það er græðgi að taka þessa framleiðslu, tunnugerðina, út úr og gera hana skattfrjálsa, án þess að það sama verði látið gilda t. d. um kassagerð. Í þessu er ekkert réttlæti. Annars skal ég ekki deila við hv.þm. Ísaf. um þetta atriði, og mun hv. d. skera úr því með atkv. Hitt þykir mér líklegt, að við 3. umr. geti komið fram till. um að taka aðrar hliðstæðar vörur undir ákvæði frv.

Pétur Ottesen Ég vil benda á, að ég tel það orðið vafasamt fordæmi að kveða svo á í l., að hafnarsjóðir skuli gefa eftir hafnargjöld af ákveðnum vörutegundum, þó að ríkissjóður veiti eftirgjöf á innflutningstollum. Ef hér verður um mikilsverðar atvinnubætur að ræða á tveim eða þrem stöðum, skil ég ekki annað en að hlutaðeigandi kaupstaðir meti þær svo mikils, að þeir gefi þessum atvinnurekstri hafnartolía eftir af fúsum vilja. En ég er því andvígur að taka upp það fordæmi að ráðast á tekjuöflunarlindir hafnarsjóða, sem flestir eiga í vök að verjast. Hinsvegar efast ég ekki um, þar sem hér er um mikilsverða atvinnu að ræða, að kaupstaðirnir muni veita atvinnurekstrinum þennan stuðning eða annan. Mun ég því greiða atkv. gegn brtt.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Samgmn. hefir athugað frv. þetta á milli umr. og borið fram við það brtt. á þskj. 370, sem að mestu leyti eru til þess að setja brtt. þær, sem samþ. voru við 2. umr., í rétt samband við gildandi l. Þá hefir n. líka borið fram brtt. á þskj. 439, þar sem farið er fram á að stytta línuna frá Bugðustöðum að Neðri-Vífilsdal, svo að hún nái aðeins að Hlíð eða Seljalandi. Ástæðan fyrir þessari breyt. er sú, að landssímastjóri taldi þetta heppilegra, því að lína þessi, sem er 6 km., kemur aðeins 2 bæjum að notum. Um brtt. einstakra þm. skal það tekið fram, að n. hefir átt tal um þær við landsímastjóra, og fellst hún á rökstuðning hans að því er þær snertir. Er þá fyrst brtt. á þskj. 375, a-liður: Lína frá Silfrastöðum um Flatatungu að Gilsbakka. N. mælir með því, að brtt. þessi verði samþ. Hún hefir athugað þessa leið, og telur alveg sjálfsagt, að línan frá Silfrastöðum verði lengd þetta. Þá er b-liður þessarar brtt.: Lína frá Reynistað um Sæmundarhlíð að Sólheimum. Þessi lína segir landssímastjóri, að eigi að vera einkalína, og þá helzt 2 km. lengri en hér er farið fram á að hún verði, því að þá komist 10-12 bæir í símasamband, en með því að hafa hana 7 km. frá Reynistað, þá hafa ekki nema 2 bæir veruleg not af henni. Það er því sýnt, að það er miklu heppilegra að hafa þarna einkasíma, enda þótt kostnaður við byggingu þeirrar línu yrði ef til vill 4000-5000 kr. N. leggur því á móti þessari till. Aftur á móti leggur landssímastjóri til, að c-liður brtt. þessarar verði samþ., en það er lína frá Sauðárkróki um Reykjaströnd að Reykjum. Hann segist hafa tekið línu þessa upp í till. sínar fyrir árin 1935-36, því að þarna sé afskekkt mjög og erfitt um samgöngur, en hinsvegar of strjálbyggt til þess að hafa þar einkalínu. N. mælir því með þessum lið brtt. - Um d-liðinn er hið sama að segja og b-liðinn. Með því að hafa þarna einkasíma myndu 8 bæir komast í símasamband, en aðeins 2-3 annars. N. leggur því á móti því, að brtt. þessi verði samþ. Þá er brtt. á þskj. 376: Lína frá Tjaldanesi í Saurbæ að Staðarhóli. Hv. þm. Dal. tók aftur við 2. umr.till. um línu frá Tjaldanesi að Hvammsdal. Það er ekki búið ennþá að leggja línu að Tjaldanesi, en verður sennilega gert bráðum. Landssímastjóri telur sjálfsagt að hafa einkasíma þarna sakir þéttbýlis, því að það muni koma að beztum notum fyrir bændurna. Annars telur hann, að víða annarsstaðar sem leggja hafi orðið á móti nýjum línum, sé miklu meiri þörf fyrir síma heldur en þarna. Samgmn. fellst á þetta álit landssímastjóra og leggur því á móti brtt. þessari. Þá er brtt. á þskj. 408,a, að aftan við orðin „Skjöldólfsstöðum í Jökuldal“ í 1. gr.l. nr. 38 l4. júní 1929 komi: Hliðarálma um Rangá að Heykollsstöðum. Þarna austur frá er langt á milli bæja og stór svæði, sem enginn sími er. Þannig er t. d. 30 km. frá Bót að Kirkjubæ, sem enginn sími er. Að leggja þessa álmu að Heykollsstöðum myndi stytta fyrir þá niður í Tungunni um 10 km. að ná í síma. Þetta telur landssímastjóri sanngjarnt, og leggur n. því til, að till. þessi verði samþykkt. Þá er b-liður þessarar brtt.: Lína frá Egilsstöðum að Skeggjastöðum í Fellum. Þetta er framlenging á línunni að Birnufelli, sem nemur um 10 km. að vegalengd. Þarna er erfitt að ná í síma, og telur landssímastjóri þessa framlengingu línunnar því réttmæta, og fellst n. á það. Þá er c-liður þessarar brtt.: Lína að Valþjófsstað. Hvaðan lína þessi eigi að koma, er ekki fastákveðið. En annaðhvort verður hún að koma frá Brekku eða Hallormsstað. Þannig stendur nfl. á, að nú ekki alls fyrir löngu vildi læknirinn á Brekku losna við símastöðina og fá einkasíma fyrir sig. Getur því verið, að það verði lögð ný lína á sömu staurum. Eins og kunnugt er, þá er fjölmenn byggð þarna, og telur landssímastjóri því, að þeir, sem búa þarna fram í dölunum, þurfi að fá einkasíma. Brtt. á þskj. 420 er um línu frá Hemlu í Vestur-Landeyjum að Álfhólum í sömu sveit. Landssímastjóri segist áður hafa lagt til að lína þessi verði byggð. Leggur því n. til, að hún verði tekin upp. Að síðustu vil ég taka það fram f. h. samgmn., að hún vill skora á atvmrh. að láta taka upp í kerfi símalínur þær, sem samþ. hafa verið síðan 1913, og skilgreina þær t. d. eftir landsfjórðungum. Landssímastjóri telur þetta ekki mikið verk, og kveðst mundu geta látið skrifstofu sína gera það. Þetta er hreint og beint nauðsynjaverk, því að sumar línurnar, sem teknar eru upp í l. frá 1919, eru t. d. felldar niður aftur með l. frá 1929, eða þá að þeim er breytt, Hér er því um þann hreinasta rugling að ræða, sem illt er að átta sig á. N. vill því vænta þess, að hæstv.atvmrh. hlutist til um að fella þetta allt í eina samfellda löggjöf, sem tilbúin verði fyrir næsta þing.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég mun ekki tala langt mál um brtt.hv. samgmn. En ég vil þó taka það fram, að ég tel brtt. hennar á þskj. 439 ekki til bóta á nokkurn hátt, hvorki fyrir landssímann eða hlutaðeigandi héraðsbúa. Ég vil því halda mér við brtt. mína eins og hún var samþ. hér við 2. umr. Að því er snertir brtt. mína á þskj. 376, vil ég taka það fram, að ég skildi samgmn. svo við 2. umr., að henni þætti línan of löng alla leið að Hvammsdal, og myndi því mæla með henni, ef hún næði ekki nema að Staðarhóli. En þessi von mín hefir brugðizt hrapallega. Hringl hv.n. er alveg dæmalaust. Þannig lagði hún við 2. umr. á móti þessari línu vegna þess, að hún kæmi ekki nema einum eða tveimur bæjum að notum. En hvað haldið þið hún geri nú? Nú leggst hún á móti henni sakir þess, að þarna sé svo þéttbýlt, að nauðsynlegt sé fyrir íbúana þarna að fá einkasíma. Hvernig á að vera hægt að samrýma þetta? Annað veifið heldur n. því fram, að þarna geti ekki komið símalína vegna strjálbyggðar, en í hinu orðinu telur hún svo þéttbýlt þarna, að einföld símalína dugi ekki, heldur verði að leggja þarna einkasíma.

Magnús Guðmundsson Ég hefi ekki ástæðu til að vera sérstaklega óánægður með till.hv. samgmn., þar sem hún hefir fallizt á helming brtt. minna. En mér finnst dálítið undarlegt, að hún skuli hafa tekið upp línuna frá Sauðárkróki um Reykjaströnd að Reykjum, en ekki línuna frá Reynistað um Sæmundarhlíð að Sólheimum, sem mjög líkt virðist ástatt um. Sama er að segja um línuna að Barði í Fljótum. Hún á eins mikinn rétt á sér og línur þær, sem teknar hafa verið upp, og verður því áreiðanlega tekin upp áður en langt um líður. Annars er ástæðulaust að berjast á móti því, að línur séu teknar upp í símalögin, því að með því er aðeins sagt, að þær eigi að leggja þegar fé er veitt til þeirra í fjárl. Það segir aðeins til um óskir héraðsbúa, sem gott er að komi fram. - Að því er snertir línurnar undir a- og c-lið brtt. minnar á þskj. 375, þá liggja fyrir till. í fjvn. um að veita fé til þeirra, jafnvel þó að ekki sé búið að taka þær upp í símalögin; svo mjög eru þær aðkallandi, og ég held, að eins sé ástatt um hinar tvær hvað nauðsyn þeirra líður.

Þorsteinn Briem Ég vil leyfa mér að mótmæla brtt.hv. samgmn. á þskj. 439. Brtt. okkar hv.þm. Dal., um að línan verði lögð að Vífilsdal hinum neðri, var samþ. hér við 2. umr., og ég vænti því, að þeir hv.þdm., sem greiddu atkv. með henni þá, greiði nú atkv. á móti brtt.hv. samgmn. á þskj. 439. Þeir menn, sem búa inni til dala, afskekktir og langt frá samgönguleiðum, eiga oft erfitt, en ekki sízt þegar vitja þarf læknis. Slík þægindi sem þau, að fá síma heim til sín, eða svo nærri, að auðvelt sé að ná til síma, geta í mörgum tilfellum verið slíkum sveitum lífsnauðsyn. Ég vil því fastlega mega vænta þess, að hv. deild samþ. ekki neina till. í þá átt, að þessir afskekktu dalabúar sem hér eiga hlut að máli, verði afskiptir. Ég vil árétta það, sem hv.þm. Dal. tók fram áðan, að símalínurnar í Saurbænum mætti ekki styttri vera en að Staðarhóli. Við 2. umr. gengum við inn á að taka aftur brtt. okkar um að lína þessi næði að Hvammsdal, í trausti þess, að n. mælti með nokkurri úrlausn. Sú von hefir algerlega brugðizt. Í tilefni af ummælum hv.frsm. samgnm. Vil ég taka það fram, að það þýðir ekkert að vera að vísa fátækum sveitarfélögum á einkasíma; þau hafa engin tök á að rísa undir þeim kostnaði, sem honum fylgir.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Út af ummælum hv. 1. þm. Skagf. vil ég taka það fram, að það tefur fyrir einkasíma, ef búið er að taka línuna upp í símalögin. Það er því rétt, sem landssímastjóri hefir haldið fram, að það eigi ekki að taka upp í símalögin aðrar línur en þær, sem sjáanlegt er, að lagðar verði í náinni framtíð. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara að svara einstökum andmælum, sem fram hafa komið, en óska, að frv. fái afgreiðslu nú þegar frá þessari hv. deild, því að það mun eiga erfiða göngu eftir í gegnum hv.Nd.

1) HannJ: Það er gersamlega ómögulegt að greiða atkv. með þessari brtt. úr því stafliðnum var ekki skipt; ég fylgi sumum, en ekki öðrum, og segi því nei.

2) JJós: Þar sem ég tel, að lokun búða fyrir helgar gefi óleyfilegum vínsölum byr undir vængi, og því ekki rétt að lögbinda það ákvæði, er felst í a-lið, en till. hinsvegar borin upp í einu lagi, segi ég nei.

3) ÓTh: Ég tel sjálfsagt, að bifreiðarstjórar og flugmenn sæti refsingu, ef þeir eru ölvaðir við starf sitt, en þar sem greinin miðar ekki sérstaklega við þá, segi ég nei.

4) TT: Ég mun við 3. umr. flytja brtt., sem kemur viti í þessa grein, og segi því nei nú.

5) GSv: Herra forseti! Þar sem ég tel till. að efni til óþarfa, með tilvísun til sjálfrar frvgr. og nú einkum með áorðinni breyt. að orðalagi óhæfa, greiði ég atkv. á móti brtt., þótt ákvæði í þessa átt geti verið réttmætt Segi ég því nei.

6) JJós: Með tilvísun til raka hv.þm. V.-Sk. segi ég nei.

7) JS: Ég fyrir mitt leyti er samþykkur efni till. og tel rétt, að refsing liggi við, en býst við annari brtt. síðar og greiði því ekki atkv.

Forseti (JörB): Þá er næst 10. brtt. á þskj. 276.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Þar sem ákvæði þessarar brtt. yrði í praksis óframkvæmanlegt hér á landi, með því að ógerlegt er í öllum slíkum tilfellum, sem hér geta komið til, að ná til læknis í tæka tíð, er geti framkvæmt tilheyrandi blóðrannsókn, og þar sem hér er í efni máls einskonar kollvörpun á áður viðteknum meginreglum, sem sé að vafinn á rannsókn komi til góða sakborning - in dubio pro reo, eins og annar hv.flm.till. mun bera skyn á -, en málefnið að öðru leyti interessant, þá vildi ég leyfa mér að óska þess, að brtt yrði tekin aftur til 3. umr.

Héðinn Valdimarsson Ég get ekki tekið aftur till. Ég sé ekki annað en þm. geti flutt brtt. við næstu umr., ef þessi nær samþykki.

Er umr. lokið? - Forseti: Já, henni var lokið

.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Eins og menn hafa tekið eftir í grg. fyrir báðum þessum frv., frv. um Háskóla Íslands og þessu, eru bæði málin flutt samkv. beiðni hæstv. kennslumálaráðh. Ég skoða það sem sjálfsagðan hlut, að menntmn., sem flytur þessi mál og getur þess í grg., að hún muni ef til vill síðar bera fram brtt. við þau, muni taka þau á ný til athugunar, þótt þeim sé ekki sérstaklegu til hennar vísað. Ég álít þetta liggja í hlutarins eðli.