Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrr á árum voru stjórnmálafundir miklir viðburðir í byggðum Íslands. Þeir voru haldnir tiltölulega sjaldan, enda gerðu samgöngur ómögulegt að halda þá oft. Fólk fór langar leiðir til þess að sækja þessa fundi og sjá þá menn, sem stjórnuðu landinu og oftast nær fór mikið orðspor af. Þessir fundir stóðu oft og tíðum daga, kvöld og stundum fram á nótt. Þegar útvarpsstarfsemi hófst hér á landi á vegum ríkisins 1930, þannig að öll þjóðin gæti notið, voru samgöngur í landinu enn ekki betri en svo, að það sama ár þótti tíðindum sæta, er bilfært var talið vera frá Borgarnesi til Húsavíkur. Það var því eðlilegt, þegar til mála kom að ákvarða samband milli Alþingis og þessa nýja miðils, útvarpsins, sem gat náð til allrar þjóðarinnar, að tekið væri hið gamla fundarform næstum óbreytt og útvarpað slíkum fundum frá Alþ. Þaðan hygg ég, að það sé komið, að samkv. l. eru fyrirskipaðar umr., sem geta staðið tvö kvöld, um og yfir 4 stundir hvort kvöldið. Þótt ekki hafi liðið ýkjalangur tími, síðan þetta var, hefur margt gerzt til breytinga. Samgöngur í landinu hafa gerbreytzt. Aðstaða fólks til þess að fylgjast með stjórnmálum og þingmálum er ekki á nokkurn hátt sambærileg við það, sem hún var áður fyrr. Af þessum ástæðum tel ég tímabært, að Alþ. taki til athugunar, hvort ekki er rétt að breyta þeim reglum, sem nú hafa um langt árabil gilt um útvarp frá Alþ. Jafnframt stöndum við andspænis því, að útvarpstæknin hefur, 4 áratugum eftir að hún náði almennri útbreiðslu í heiminum, tekið stórt skref fram á við og nú er ekki aðeins hægt að senda út hljóðið eitt, heldur einnig myndir með því. Sú tækni hefur hlotið almenna útbreiðslu í nágrannalöndum okkar fyrir 1-1 1/2 áratug og er á næsta leiti hér hjá okkur. Þetta tvennt veldur því, að ég hef leyft mér að flytja frv., sem gerir ráð fyrir stórbreytingum á útvarpi frá Alþ. og gerir einnig ráð fyrir fyrstu reglum um, hvernig hagað verði sjónvarpi frá Alþ. Ég vil þegar í byrjun benda á það, sem tekið er fram í grg., að ég tel eðlilegast, að þessu máli verði ráðið til lykta með samkomulagi allra þingflokka, eftir að þeir hafa athugað það mál á þann hátt, sem þeir sjálfir telja bezt. Í samræmi við þetta hefði mátt ætla, að nóg hefði verið að flytja almenna þáltill. um endurskoðun þessara mála, en við íhugun komst ég að þeirri niðurstöðu, að það væri ekki síðra að flytja frv. og kasta fram hugmyndum eins manns til að hefja umr. Vil ég því óska eftir, að menn liti á þetta frv. sem byrjunarhugmyndir, sem ég vonast í bezta lagi til að verði til þess, að þingflokkarnir taki málið upp til athugunar, og ég mun því engan veginn halda fast við hvert ákvæði þessa frv. Tel ég meginatriði málsins vera, að þessu sambandi milli þings og þjóðar, sem ég tel vera höfuðnauðsyn fyrir lýðræðislega stjórnarhætti, verði á næstunni komið í það form, að samræmist tækni okkar, lifnaðarháttum og hugsunarhætti í dag. Ég tel, að þær reglur, sem nú gilda um útvarp frá Alþingi, séu fyrir margra hluta sakir úreltar. Ég tel, að umr. séu óþarflega langar, óþarflega bundnar við fastar venjur og reglur og af þeim sökum nái þessar umr. frá Alþ. til sífellt minni hluta af þeim kynslóðum, sem eru að vaxa upp. Hefur oft verið fullyrt, að enginn hlusti á útvarpsumræður. Það er fjarstæða. Miðað við annað útvarpsefni og við slíkt efni í öðrum löndum er enn mikið hlustað á útvarp frá Alþ., töluvert mikið hér í Reykjavík og nágrenni og að minni hyggju meira utan við höfuðborgarsvæðið. En engu að síður er það uggvænlegt, ef útvarp frá löggjafarsamkomu þjóðarinnar nær ekki eyrum hinnar uppvaxandi kynslóðar. Í samræmi við það miða ég ýmsar þær breytingar, sem ég hef lagt til. Ég tel einnig, að það snið, sem hefur verið á þessum umr. og tekið er næstum beint frá þingmálafundum úti í héruðum, sé ekki í samræmi við eðli útvarpsins sem miðils. Þingmenn hafa tekið útvarpsumr., þegar þær hafa verið haldnar tvisvar-þrisvar á ári, eins og þeir taka almennan þingmálafund, hafa reynt að æsa sig upp í þessum ræðustól rétt eins og þeir hefðu 100 eða 200 áhugamenn fyrir framan sig, en hafa gleymt því, að hlustendur sitja heima í stofum, eru að drekka kvöldkaffi og eiga erfitt með að átta sig á því, hvers vegna þessir blessaðir menn við Austurvöll í Reykjavík eru að æsa sig upp. Þannig hefur formið leitt okkur þm. til þess að haga umr. á þann hátt, að í raun og veru gefa þær fólki ranga hugmynd um þingstörfin og landsmál, eins og um þau er fjallað hér. Nú er ég ekki með þessu að segja, að menn geti ekki beitt skapi sínu, ef þeim sýnist svo, eða látið fylgja persónulegan þunga máli sínu. En við nánari athugun munu menn sjá, að það gera menn á annan hátt, þegar þeir sitja inni í stofum heimila, þar sem útvarpstækin eru, heldur en menn gera á fjölmennum stjórnmálafundum. Í núgildandi þingsköpum er gert ráð fyrir því, að útvarpa skuli þingsetningu og þinglausnum. Er að minni hyggju sjálfsagt að halda áfram ekki aðeins að útvarpa, heldur eigi og strax og það verður kleift að sjónvarpa sömu athöfnum. Er ekki vitað enn þá, hversu fljótt íslenzkt sjónvarp muni geta flutt tæki sin til annarra húsa, þ. á m. alþingishússins, en það líða varla mörg ár, frá því að sjónvarp hefst, þar til það verður. Rétt er að athuga, að með því að ákveða, að það skuli leyfilegt að sjónvarpa úr sölum Alþingis, erum við að taka veigamikla ákvörðun, sem er, ef dæma má eftir reynslu annarra þjóða, alls ekki sjálfsagður hlutur. Ég hygg, að þær þjóðir séu mun fleiri, sem hafa aldrei leyft beint útvarp og leyfa ekki beint sjónvarp úr þingsölum sínum. Í bernsku útvarpsins voru uppi þær hugmyndir, að rétt mundi að hverfa aftur til hins forna kerfis, þegar þjóðin fjölmennti á þingstað, og nota litlar útvarpsstöðvar, sem útvörpuðu öllum fundum frá þjóðþinginu. En það kom fljótt á daginn, að það mundi ekki vera ráðlegt og hefur verið horfið frá því á þeim fáu stöðum, þar sem það var reynt. Á hinn bóginn eru ýmsar þjóðir, sem leyfa bæði útvarp og sjónvarp úr þingsölum. Við erum í hópi þeirra þjóða, sem hafa samkv. vissum reglum leyft útvarp beint úr þingsal. Tel ég, að við eigum í beinu áframhaldi að gera ráð fyrir að sjónvarpa beint úr þingsal, þegar það verður tæknilega mögulegt. En í hópi þeirra þjóða, sem hafa valið þessa leið, eru einmitt næstu nágrannaþjóðir okkar og fyrirmyndir um þjóðfélagsmál, Norðurlandaþjóðirnar. Og ég hygg, að beint sjónvarp úr þingsölum hafi þar unnið sér slíkan sess þegar á fyrstu árum, að engum detti í hug í alvöru að snúa frá. Þá er í þingsköpum fyrirskipað, að útvarpa skuli framsöguræðu fjmrh. við fjárlagafrv. og siðan takmörkuðum ræðuhöldum þar á eftir. Ég er þeirrar skoðunar, að útvarp á þessari ræðu og því, sem fylgir henni, sé vanhugsað. Ræða fjmrh. hlýtur að vera tæknilegs eðlis og vera morandi í tölum um alls konar smáatriði, sem þm. kunna á fingrum sér, en sárafáir leikmenn umhverfis landið geta áttað sig á. Menn þurfa að sjá tölur á pappírnum, þó að þær séu færri og minni en þær tölur, sem felast í sjálfum fjárl. Ég tel því, að við eigum að hverfa frá því að útvarpa þessari 1. umr. um fjárl. og að gagn af þeirri umr. sé engan veginn í samræmi við þá upprunalegu hugmynd, sem hefur verið á bak við útvarp þessarar umr., að fjárl. væru kjarni allra stjórnmála og því væri eðlilegast að gefa heina mynd af þeim með því að útvarpa þessari umr. Mikill hluti af ræðu fjmrh. fer óhjákvæmilega fyrir ofan garð og neðan hjá öllum þorra hlustenda. Útvarpið fer fram á þeim tíma, þegar hinir flokkarnir hafa ekki tekið fullnaðarákvörðun um afstöðu sina til fjárl., og þar af leiðandi nota þeir sinn tíma til þess að flytja almennar áróðursræður, sem væri hægt að flytja hvenær sem er, en á þessum stað og tíma gefa ranga hugmynd um þann anda, sem ríkir í þinghaldinu í sambandi við afgreiðslu fjárl. Í staðinn fyrir þessa umr., sem jafnan kemur í byrjun þings, legg ég til, að aðeins verði ein umr. lögskipuð og það verði almenn stjórnmálaumr., sem fari fram í byrjun þinghaldsins á haustin. Þá hafa liðið allmareir mánuðir, síðan þingi sleit. Þjóðin er þá að skipta um frá sumarverkum og yfir til haustog vetrarverka. Þá tel ég vera mjög eðlilegan tíma til þess, að ríkisstj. hvers tíma - væntanlega forsrh. - gefi almenna skýrslu um gang þjóðmála og ástand. Hugmynd mín er sú, að ekki verði lögskipaðar aðrar umr., en hins vegar ráði flokkarnir því eins og hingað til. bæði allir saman og einstakir minnihlutaflokkar, hvenær útvarpað verður. Ég er þeirrar skoðunar, að útvarpsumr. um einstök mál séu mun gagnsmeiri og betri en þessar umfangsmiklu eldhúsumr., þegar þm. tala hver um sitt mál. eftir því sem þeir hafa áhuga á og eftir því sem flokkarnir fyrirskipa þeim. Umr. um einstök vandamál, sem eru efst á baugi, mundu verða málefnalegri, og við það, að þm. tala um sama mál hver á eftir öðrum, mundi fást skýrari mynd af mismunandi skoðunum á stærstu málum, sem frammi eru, þjóðin mundi fá betri hugmynd um málefnaflutning stjórnar og stjórnarandstöðu heldur en fæst með núverandi kerfi á útvarpsumr. Ég hef lagt til, að fyrst í stað verði sjónvarpsumr. í aðalatriðum háðar sömu reglum, nema hvað ræður verði þar heldur styttri. Þá legg ég á það ríka áherzlu, að í þessum efnum eigum við ekkj að líta svo á, að nein stórkostleg umskipti verði, þó að útvarpstæknin hafi tekið eitt skref. Við eigum að reyna að halda áfram þeirri hefð, sem við höfum myndað í þessum efnum, laga okkur að breyttum aðstæðum og gera þá ráð fyrir því, að við getum tekið ákvarðanir eftir fá ár um breytingar á t.d. ræðutíma í sjónvarpi eftir þeirri reynslu, sem fæst. Ég vil, að það sé opið mál og geti verið á valdi þingflokkanna, hvort þeir ákveða eingöngu útvarpsumr. um eitthvert mál, hvort þeir ákveða eingöngu sjónvarpsumr. eða hvort tveggja samtímis. Þá hef ég lagt til ýmsar aðrar breytingar og er þeirra merkust og örlagaríkust sú, að ríkisútvarpið megi óska eftir að fá að útvarpa umr. og eigi því þá að vera heimilt að útvarpa miklum hluta eða allri umr. um eitt mál. Þá breytist þingsköp ekkert frá því, sem er við venjulegar umr. innan veggja þingsins. Þá mundi að vísu koma af sjálfu sér, að forsetar notuðu heimild eða ábendingu þingskapa um að raða ræðumönnum sem næst með máli og móti. Þetta kann að virðast byltingarkennd till., en ég vil benda á, að það er einmitt svona útvarp, sem hefur vakið athygli og náð vinsældum á Norðurlöndum. Þar eru ekki settar upp fastar reglur, mönnum sé raðað upp eins og tindátum og svo glymja bjöllur, ef nokkur fer sekúndu fram fyrir það, sem leyfilegt er. Reynslan á hinum Norðurlöndunum er sú, að heilbrigð skynsemi þm. sjálfra hefur haldið þessum umr. innan þeirra marka, sem ástæða er til. Menn hafa talað eins og þingsköp leyfa þeim og þeim þykir ástæða til, en skilið það, að þeir, sem reyna að flytja óeðlilega langar ræður og hafa kannske ekki efni í þær, gera engum tjón nema sjálfum sér. Eins er hitt, að þeir þm., sem geta flutt styttri ræður og komið máli sínu vel fyrir, njóta þess. Nú vil ég benda á, að þótt svona róttæk breyting væri gerð hér, eins og ég legg til, yrði alltaf á valdi þingflokkanna að óska eftir venjulegum útvarpsumr. eða sjónvarpsumr. um viðkomandi mál eftir þeim öðrum reglum, sem í frv. felast, svo að þeir geti breytt opinni umr. í umr. eftir þeim föstu leikreglum, sem annars eru notaðar. Ég geri mér ljóst, að hér er um mikilsverða breytingu að ræða og alls ekki víst, að menn átti sig á þessu, sætti sig við eða telji, að breytingin sé tímabær. En úr því að mál þetta var tekið upp, sá ég ástæðu til að beina athygli manna að því, hvernig þessu er skipað í næstu löndum og hvernig þau kerfi eru, sem þar hafa gefið bezta raun. Segja má, að ýmis minni háttar ákvæði skipti ekki eins miklu máli, eins og það, að heimilt sé að taka í fréttir og fréttaauka einstaka ræðukafla manna. Þetta hefur útvarpið gert á undanförnum 2-3 árum og hefur yfirleitt þótt gefast vel. En það hefur farið varlega og að sjálfsögðu fengið leyfi viðkomandi manna hverju sinni og enn sem komið er alltaf haldið sig við umr., þegar hægt var að taka ræðubút frá aðalræðumanni hvers flokks. Í framtíðinni er alls ekki vist, að fréttagildi sé í sekúndum og mínútum jafnmikið í ræðum manna í öllum flokkum. Það getur verið, að einn daginn flytji formaður stjórnarandstöðuflokks yfirlýsingu, sem sé mikilvægasta fréttin, sem fram kemur á þinginu þann dag, og þá á hann að njóta þess í almennum fréttum. Eins getur hitt komið fyrir og er eðli málsins samkv. algengara, að yfirlýsingar frá ráðh. séu fréttnæmari, þá geta bæði þeirra yfirlýsingar og viðbrögð stjórnarandstöðu verið það fréttnæma. Hugmyndin í þessu er að freista þess að hafa þetta sem frjálsast í þeirri von, að þá muni rótgróin sanngirni og skynsemi þeirra manna, sem um þetta fjalla, t.d. þeirra manna, sem annast fréttir blaða og í þessu tilfelli útvarps, leiða til þess, að ekki verði á neinn hallað, þegar menn átta sig á því, að þessir fjöldamiðlar verða að fá leyfi til þess að segja það, sem fréttnæmast þykir, en þurfa ekki að bera þá skyldu, sem er í venjulegum útvarpsumr., að gera öllum jafnhátt undir höfði, hvort sem þeir hafa fréttir að færa eða ekki. Þá kemur einnig til, að það má búast við vaxandi ágangi af hálfu ljósmyndara, kvikmyndatökumanna, segulbandsupptöku og myndsegulbandsupptöku, sem er það næsta í tækninni og er komið í notkun í sjónvarpsstöðvum um allan heim. Úr því að á annað borð eru ákvæði í þingsköpum og þar með landslögum um þessa hluti, sem er yfirleitt ekki í öðrum löndum, finnst mér rétt, að það sé ákveðið, að forseti þingsins skuli segja fyrir um, hvaða reglur skuli gilda. Reynslan í öðrum löndum sýnir, að ef ljósmyndun, kvikmyndun og annarri upptöku er ekki haldið í skefjum, getur þetta orðið að hreinni plágu. Ég mun ekki hafa öllu fleiri orð um einstök atriði þessa frv., en vil enda á því að ítreka, að hugsun mín er sú, að kominn sé tími til að ræða um breytingar í þessum efnum og sé nauðsynlegt að taka málið fyrir. Ég hef valið þann kost að setja fram till. frekar en að óska eftir almennri endurskoðun. Ég skal játa, að ég hef af þessum ástæðum haft till. í róttækara lagi til að sýna mönnum það, sem lengst gengur í nágrannalöndum. Ég mundi mjög vel sætta mig við, ef árangurinn af flutningi þessa frv. yrði sá, að þingflokkarnir vildu taka málið upp til athugunar, svo að menn geti vænzt þess, að þeir nái samkomulagi um breytingar á næstu missirum. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég hefði talið heppilegra, að hv. flm. hefði haft þetta þáltill. um endurskoðun á þessum efnum, en hann hefur nú gert rækilega grein fyrir því, að hann líti á þetta frv. sem umræðugrundvöll. Það má því kannske segja, að ekki skipti svo miklu máli um formið, því að hv. þm. hefur lagt áherzlu á, að hann flytji frv. til þess að koma málinu af stað. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel tímabært að endurskoða reglur þær, sem hingað til hafa gilt um útvarp frá Alþ., í ljósi þeirrar reynslu, sem fengizt hefur, sem er orðin æðilöng og margvísleg, og því lætur ekki nema að líkum, að það þurfi að breyta þar einhverju, enda tel ég, að svo sé, að það þurfi að breyta þar til. Þá kemur sjónvarpið, og þótt ekkert væri nema það, að fram undan er að byrja rekstur sjónvarps, mundi það vera nægilegt til þess, að það þyrfti að koma inn í þingsköpin ákvæði um, hvernig sjónvarpa skuli frá Alþ. Ég tel því, að hér sé hreyft tímabæru máli, á hvorn þáttinn sem litið er. Ég hef hugsað talsvert mikið um þessi efni, eins og að líkum lætur, og hef myndað mér skoðun um sumt í þessu, en ekki nándar nærri allt, sem kemur til greina. Ég er ekki reiðubúinn til þess við þessa umr. að kasta fram neinum uppástungum um, hvernig breyta skuli til eða hvernig haga skuli notkun sjónvarpsins, og ég er ekki heldur tilbúinn til þess að láta í ljós álit um einstakar till., þær sem hv. þm. hreyfir í þessu frv., og mun því taka það ráð að ræða ekki einstök atriði þess, láta það bíða betri tíma, en leggja áherzlu á það með flm., að um þetta þyrfti endilega að nást samkomulag allra þingflokka, eins og raunar hefur tekizt fram að þessu, held ég, þegar settar hafa verið reglur um þessi viðkvæmu málefni. En það er mjög viðkvæmt og mjög þýðingarmikið, hvernig þessu verður hagað. Og mundi ég nú vilja vona, að slíkt samkomulag gæti náðst nú sem fyrr. Ég vil hreyfa þeirri uppástungu eða skjóta því hér fram til n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort ekki mundi vera skynsamlegt af tilefni frv. að setja n., í hverri væru fulltrúar frá öllum þingflokkum, og sú n. gæti tekið þetta málefni til íhugunar eitthvað lengur en meðan Alþingi situr nú í vetur, og gæti þetta verið mþn., sem lyki störfum, áður en langt um liður.



Herra forseti. Ég álít mjög gott, að þetta frv. um að breyta þingsköpunum er hér komið fram, bæði í sambandi við það sérstaka tilefni, sem hv. flm. notar, og eins til þess að athuga nokkuð um þingsköpin almennt. Við munum náttúrlega í þingflokki Alþb. taka þetta til gaumgæfilegrar athugunar, og það, sem ég segi hér, er eingöngu mínar persónulegar hugmyndir í sambandi við þetta. Ég held, að það sé í sambandi við 1. gr. mjög rétt að athuga þetta. Ég álít þau rök, sem hv. flm., 5. þm. Vesturl., flutti um fjárlagaræðuna, að það sé mjög tímabært að breyta þar til. Við vitum, að lengi vel var þetta svo, að henni var útvarpað um miðjan dag, og þá hlustuðu mjög fáir, svo að fyrir nokkrum árum var gerð þessi breyting, að útvarpa henni að kvöldinu til. Þá náttúrlega óx hún mjög að gildi, en varð í raun og veru enn þá óhentugri vegna þeirra mörgu talna, sem í henni eru, þannig að það er rétt að athuga þessa till., sem kemur fram í 1. gr. Þá tekur maður eftir því í sambandi við 2. gr., að það, sem er hugsað til þá, er að fella niður, að það sé sjálfsagt að útvarpa till. um vantraust. Það er náttúrlega hlutur, sem við þurfum mjög að athuga, því að t.d. við skulum segja fyrir stjórnarandstöðuflokka væru með svona breytingu aðeins til tveir möguleikar, það væru t.d. tveir stjórnarandstöðuflokkar eins og núna, að knýja fram umr., ef hinir flokkarnir væru á móti. En hins vegar vitum við, hvað sjaldan í raun og veru vantraust hefur verið borið fram og hve sjaldan vantraust hefur verið notað og vantraustsumr. hafa verið notaðar, alveg án tillits til þess, hvaða stjórn hefur setið í hvert skipti, þannig að það er náttúrlega rétt fyrir okkur að athuga þetta mjög gaumgæfilega. Í sambandi við 3. gr. er, eins og flm. tók fram, um mjög mikla breyt. að ræða, sérstaklega í seinni málsgreininni þar um að gefa ríkisútvarpinu heimild til að útvarpa eða sjónvarpa í fréttum eða fréttaaukum ræðum eða ræðuhlutum. Þar eiga menn náttúrlega enn þá meira en ella undir óhlutdrægni ríkisútvarpsins og þess starfsmanna. Ég geng út frá, að með þessi efni verðum við vafalaust að prófa okkur áfram, þegar að því kemur, að farið verði að sjónvarpa. Svo er sérstaklega í sambandi við 4. gr. hin mikla breyting, sem þar er um að gefa ríkisútvarpinu heimild til að útvarpa umræðum að verulegu leyti í heild og þá sé forseta skylt að leyfa það, án þess að breytingar verði á fundasköpum. Þarna er rétt fyrir þm. að gera sér það mjög Ijóst, að við tilkomu sjónvarpsins gerbreytist öll ræðutækni á Alþ. T.d. sá siður, sem fjöldi þm. hefur, að skrifa ræður sínar orðrétt og lesa þær upp, er gersamlega óhafandi, þegar sjónvarp er komið. Þá er ekkert, sem verkar eins illa á þá, sem horfa á sjónvarp, eins og að sjá einhvern mann standa í einhverjum stól, þykjast vera að halda ræðu og vera að lesa upp eitthvað, sem er skrifað. Og þetta er hlutur, sem bókstaflega gengur raunverulega ekki, ef það eiga að heita ræður. Það verður að gerbreyta þeirri tækni, sem almennt á sér stað um ræðuflutning á Alþ., ef menn ætla að gera útvarpið eða sjónvarpið frá Alþ. þannig, að það sé sæmilega á það horfandi. Þarna koma sem sé ýmsir hlutir, sem hæði þm. þurfa vel að athuga sjálfir og eins eykst náttúrlega þarna ákaflega mikið vandi ríkisútvarpsins, þegar það tekur að sér að ráða á sama hátt og þingflokkarnir yfir því - og raunverulega með miklu meira valdi en nokkur þingflokkur hefur, að heilli umr. sé útvarpað. Við skulum bara hugsa okkur t.d. fyrir nokkuð löngu, þegar var verið að samþykkja að ganga í Atlantshafsbandalagið, að það hefði verið sjónvarpað öllu saman frá þeim sögulegu augnablikum hérna. Ef slíkt væri gert, gerum við okkur ljóst, hve gífurlegt vald við erum að leggja í hendur ríkisútvarpsins með slíku. En ég skil það einmitt á ræðu hv. frsm., að þetta eru hlutir, sem hann ætlast til að við ræðum og athugum og athugum vel. Í. 5. gr., sem hann kom lítið inn á, er lagt til að gefa þingflokkunum tækifæri til þess að flytja erindi. Það er út af fyrir sig mjög gott, ég tel það mjög góða uppástungu. En mér dettur í hug: Er ekki rétt fyrir okkur að athuga, svona rétt til að gefa eitthvað ofur lítið betri mynd af þingflokkunum, að það séu ekki bara möguleikar á t.d. erindaflutningi? Væri ekki líka vel mögulegt að gefa þingflokkunum sem slíkum möguleika á eins konar útvarpskvöldum, svo og svo langri dagskrá á útvarpskvöldum, sem væru þá jafnvel alls ekki erindaflutningur, heldur bókstaflega ljóð, músik og annað slíkt, sem menn vildu finna til, og máske 10-15 mín. ræða í hæsta lagi? Það gæti verið mjög praktískt, að menn hefðu ekki þá hugmynd um þingflokkana, að það væri ekkert annað en einhver pólitísk prédikun, sem slíkir aðilar héldu, heldur að þeir hefðu líka vit á og kunnáttu til og þekkingu og smekk til þess að bjóða mönnum upp á ýmislegt annað. Og ég vil nú, fyrst við erum að ræða hér um útvarpið, minnast á það um leið, að ef við færum inn á að gefa þingflokkunum einhverja slíka heimild, þá held ég það hneyksli megi ekki viðgangast lengur, sem verið hefur í útvarpinu nú nokkur ár undanfarið, að fjölmennustu samtökum landsins, ASÍ, hefur ekki verið gefinn réttur, eins og tíðkaðist þó um áratug og áratugi, til þess að útvarpa 1. maí sjálft sinni útvarpsdagskrá eftir eigin ráðstöfunum. Það er gefið, að ef við eigum að fara út í það, og það er ekki nema eðlilegt, eins óskaplegt gildi og pólitík og öll stéttabarátta hefur fyrir fólkið í landinu, ef við eigum að fara út í það að veita t.d. þingflokkunum meiri rétt og betri aðstöðu en þeir hafa haft fram að þessu, má það ekki gleymast að veita slíkt fjöldasamtökum, sem hafa verið útilokuð, þegar fjöldi almennra samtaka í landinu annars hefur fengið slík réttindi. Ég vil enn fremur benda á í sambandi við möguleikana á umr. þingflokka, að þar hefur t.d. víða í okkar nágrannalöndum verið hafður sá háttur á að hafa útvarpskvöld, eða við skulum segja klukkutíma eða eitthvað svoleiðis, þar sem t.d. tveir þingflokkar eigast við. Þar skiptast á ræður og ræða þar mestmegnis lítt undirbúið um spurningar og annað slíkt hvor frá öðrum, þannig að smám saman eigist þannig allir flokkarnir við í útvarpinu. Mig minnir, að t.d. í Noregi hafi þetta verið notað mikið í sjónvarpi og útvarpi og hafi þótt mjög vinsælt. Það er því mjög heppilegt, að þetta frv. kom hér fram og við getum farið að athuga þær hugmyndir allar og þær aðferðir, sem okkar nágrannar hafa í þessum málum, og reynt að koma okkur niður á, hvað okkur þyki bezt að reyna til að byrja með. Ég fagna því sem sé, að það er komið fram frv. um breytingar á þingsköpunum. Ég hafði satt að segja verið að hugsa um að bera fram frv. um breyt. á þingsköpunum, en mun nú að líkindum, fyrst þetta frv. er komið fram, láta mér nægja að gera það sem brtt. við þetta, a.m.k. ef þetta frv. ætti að ganga fram nú í þessu þingi. Það voru sérstaklega tvö atriði, sem ég var að hugsa um, að við þyrftum að fara að gera breytingar við. Það fyrra var í sambandi við 16. gr. Þar er mælt fyrir um nefndarkosningar, og m.a. er þar sagt, að til utanrmn. skuli vísa utanríkismálum og skal ráðuneytið ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga. Ég var þar með hugmynd um að flytja till. eitthvað á þá leið, að aftan við þessa grein um utanrmn. komi: í samráði við utanrmn. og að undangengnum umræðum í henni skal á hverju þingi gefa skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál. - Það er í raun og veru alveg óþolandi, að það hefur verið svo nú um alllangan tíma eins og utanríkismálin væru mál, sem kæmu ekki Alþingi við. Ég skal ekkert fullyrða, hvað mikið þau hafa verið talin koma hæstv. ríkisstj. við á undanförnum áratug, en hræddur er ég um, að oft hafi það verið svo, og á ég þar ekki við hæstv. núv. utanrrh., að það liggi við, að utanríkismálin hafi verið meira einkamál eins ráðherra heldur en mál þjóðarinnar, Alþingis eða ríkisstj. Og ég held, að það sé aftur tími til kominn, að við gerum þar algera breytingu á. Utanríkismál og alþjóðamál eru hjá hverri þjóð eitt af höfuðmálum hennar. Og ég hef líka orðið var við það, að meira að segja í sjálfu aðalblaði ríkisstj. hefur bókstaflega verið komið inn á það í ritstjórnargrein, held ég að ég muni rétt, að það sé ekki vansalaust fyrir Alþ. að halda áfram að ræða yfirleitt ekki um utanríkismál. Við vitum, hvað það er, sem gert hefur það að verkum, að utanríkismálin voru, sérstaklega eftir 1949, eins konar feimnismál hér á þingi. Átökin voru svo hörð í sambandi við Atlantshafsbandalagið og síðan hernámið. Djúpið, sem varð á milli vissra flokka í þinginu, var svo mikið, að ríkisstj., svo að segja á hverjum tíma sem var, vildi sem minnst um þessi mál ræða hér. Nú er raunverulega orðin mjög breytt aðstaðan, þannig að Atlantshafsbandalagið sem slíkt, þó að hernámið sé mjög þýðingarmikið og umdeilt mál, þá er Atlantshafsbandalagið sem slíkt, eftir þessi tæp 20 ár brátt, sem Ísland hefur verið í því, ekki orðið eins brýnt deilumál, það verður það vafalaust aftur, um það leyti sem við vonandi förum úr því. En sem stendur er það svo, að sú starfsemi, sem snertir okkur alþjóðlega og við þurfum endilega að fara að ræða og hugsa miklu meira um hér á þingi, er okkar starfsemi í Sameinuðu þjóðunum og þar með alþjóðamálin, eins og þau liggja þar fyrir. Og þar þarf þingið að fara að láta miklu meira til sín taka og þar með utanrmn. Ef ég veit rétt, er það t.d. svo hjá Norðurlandaþjóðunum, a.m.k. er það svo hjá Dönum, að þar kjósa þingflokkarnir menn í þá sendinefnd, sem ríkisstj. hefur hverju sinni á þingi Sameinuðu þjóðanna. Og þm. skipta bókstaflega með sér verkum um að setja sig sem bezt, sérstaklega utanríkismálanefndarmenn, inn í þau mál, sem rædd eru á þingum Sameinuðu þjóðanna, til þess að þjóðfélagið sem slíkt fylgist sem allra bezt með þessum málum og það séu á hverjum tíma menn, sem bera eitthvert skynbragð á það, sem þar er verið að ræða. Við vitum, að stærsta vandamálið í heiminum nú, vandamál, sem yfirgnæfir allt, sem hingað til hefur verið talað um sem mótsetningar á milli þess, sem kallað hefur verið „austur“ og „vestur“, er nú vandamál þeirra 1500 millj. manna í veröldinni, sem svelta meira eða minna heilu hungri, vandamál þeirra þjóða, sem við mundum kalla fátæku eða rændu þjóðirnar, þeirra þjóða, sem láta nú meira og meira til sín taka á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Andstaðan, sem núna er stundum kölluð milli „norðurs“ og „suðurs“, andstaðan milli þeirra þjóða, sem byggja Afríku, Asíu, og Suður-Ameríku og hina vegar þeirra tiltölulega ríku þjóða, sem byggja Evrópu og Norður-Ameríku, er í raun og veru að verða stórkostlegasta þjóðfélagslega eða mannfélagslega vandamálið í veröldinni. Þetta er vandamál, sem kemur okkur Íslendingum jafnt við og öðrum þjóðum og jafnvel í enn þá ríkara mæli, vegna þess að ef okkur tækist að sameina okkar krafta um að beita okkar litlu áhrifum á því sviði, hefðum við einmitt máske af reynslu að miðla, sem fáar þjóðir í Evrópu hafa, til þess að reyna að leysa ýmislegt í þessum vandamálum. Við höfum sjálfir verið í 600 ár nýlenduþjóð og getum þess vegna mun hægar en þær ríku þjóðir í Evrópu og Norður-Ameríku máske sett okkur inn í þá aðstöðu, sem þjóðir Afríku og fleiri þjóðir, sem nú hafa verið að öðlast sjálfstæði, sett okkur inn í þá reynslu, sem þær hafa þolað. Ég held þess vegna, að ákvæði um, að við tækjum fyrir a.m.k. einu sinni á hverju þingi, eftir ýtarlegar umr. við utanrmn., alþjóðamál til umr. hérna, væri ákaflega nauðsynlegt. Og ég held, að hjá þjóðinni sé verulegur grundvöllur fyrir því að ræða slík mál og fylgjast með þeim. Við tókum eftir því, við í þingflokkunum, þessir eldri, megum læra það gjarnan af æskunni, að stjórnmálafélögin og önnur æskulýðsfélög sýndu það mikla framtak í vor að gangast fyrir því, sem þau kölluðu „Herferð gegn hungri“, til þess að reyna að sýna vilja Íslendinga í nokkru til að bæta úr nauðþurftum hjá frumstæðum þjóðum, og við sáum, hve ákaflega vel þjóðin tók undir slíkt, þannig að það er engum efa bundið, að ef við getum fyrst og fremst snúið umræðuefnum okkar að því, sem við bærum vonandi að mestu leyti gæfu til að verða sammála um, létum kannske hitt meira eiga sig, nema þegar við tökumst á um það, sem við erum mest ósammála um, þá held ég, að við gætum bæði gert utanrmn. vel lifandi sem nefnd í þinginu og farið að láta Alþingi beita sér meira í alþjóða- og utanríkismálum en Alþ. hefur gert fram að þessu. Þá hafði mér einnig dottið í hug að bera fram brtt. við 18. gr. í sambandi við nefndir þingsins, eitthvað á þessa leið: Það er skylda hverrar nefndar að hafa afgreitt frá sér þau mál, sem til hennar er vísað, í síðasta lagi 6 vikum eftir að máli var vísað til hennar. Hafi nefnd eigi gert það, er forseta rétt að taka málið á dagskrá, ef flm. óska þess, þótt nefndarálit liggi eigi fyrir. Við vitum, að það er farinn að tíðkast svo sá siður að afgreiða ekki mál úr n., að það er vansi að, og þetta verður að bætta að mínu áliti. Þegar við kjósum nefndir, ætlumst við til þess, að þær starfi að þessu, og Alþ. hefur einmitt nú verið að gefa n. betri starfsaðstöðu en áður. Maður hefur skilið, af hverju þetta hefur stafað. Oft eru þetta kannske góð og vinsæl mál, sem t.d. stjórnarandstaðan flytur, og ríkisstjórn á þeim tíma kærir sig kannske ekki um að þurfa endilega að fella það mál, eða eitthvað annað slíkt. En það eru ýmsar aðrar vægari aðferðir í slíku. Það er hægt að vísa til ríkisstjórnar. Það er hægt að gera ýmsar ráðstafanir, setja það í mþn. til athugunar eða ýmislegt slíkt, ef ríkisstj. vill ekki samþykkja þess háttar. En það er hins vegar óþolandi, að ár eftir ár séu borin fram hér frv. og það frv., sem eiga kannske allmikinn hljómgrunn hjá þjóðinni, a.m.k. hvað það snertir, að þau séu athuguð, og þau fást aldrei afgreidd úr nefnd. Ég skal bara nefna dæmi, sem liggur mér mjög nærri, eins og það frv., sem ég hef flutt hér nú í meir en 10 ár um áburðarverksmiðjuna. Þetta er raunverulega ekki hægt. Svona er ekki hægt að vinna á einu þingi. Menn verða að horfast í augu við það, að mál komi til 2. umr. og þar sé tekin ákvörðun um það. Og það er margs konar ákvörðun hægt að taka. Það er hægt að fella mál, það er hægt að vísa því til ríkisstjórnar og allt annað slíkt. En það að salta mál í n. er óviðkunnanlegasta og leiðinlegasta afgreiðslan á því. Það er miklu viðkunnanlegra út af fyrir sig að salta það hjá ríkisstjórn. En Alþingi á ekki að láta það um sig spyrjast, að það geti ekki afgreitt frá sér þorra þeirra mála, sem a.m.k. koma það snemma fram á þingi, að sæmilegur tími gæti unnizt til þess hjá n. að afgreiða þau. Ég mun svo athuga það, hvort ég flyt þetta sem brtt. við þetta eða hvort ég flyt sérstakt frv., sem mundi þá líka fara til þeirrar nefndar, allsherjarnefndar, sem þetta frv. hér var lagt til að færi til.



Herra forseti. Það er engin nýjung, að um það sé talað, að breyta þurfi reglunum um útvarp frá Alþ. Þær reglur hafa lengi verið gagnrýndar af ýmsum, en ekki hefur hingað til náðst eða virzt vera samkomulag um þvílíkar breytingar, og þess vegna hafa menn látið málið kyrrt liggja, af því að þeir hafa gert sér ljóst, að um þetta þyrfti helzt að fást samkomulag. Nú eru nokkur tímamót, eins og hv. flm. hefur gert grein fyrir. Að því kemur, að sjónvarpað verði frá Alþ. Þá þarf að setja reglur um það og þá eðlilegt, að allt málið verði endurskoðað, og nú hefur því verið lýst yfir af hálfu þriggja flokka, að þeir vilji taka þátt í slíkri endurskoðun, og þó að það hafi ekki sérstaklega verið rætt í Sjálfstfl., hygg ég, að hann muni einnig fús til slíkrar endurskoðunar. Og ég tek undir það með hv. 1. þm. Austf., að ég tel eðlilegast, að í þetta mál verði sett mþn. Með hverjum hætti hún verður skipuð, getur komið til athugunar, en ég er sannfærður um, að endurskoðun á útvarpsreglunum einum er svo flókin og þarf að kynna sér reglur annars staðar með þeim hætti, að ekki er að búast við því, að því verði lokið, meðan þing starfar nú fyrir þinglausnir í vor, hvenær sem þær verða, hvað þá ef endurskoða á þingsköp almennt, eins og hv. 3. þm. Reykv. gaf nokkurt tilefni til að gert yrði og raunar er þörf á og við vitum að er þörf á. Það hefur farið fram endurskoðun fyrir nokkrum árum, aðallega af hálfu forseta. Mönnum virtist hún ekki vera svo veigamikil eða snerta þau atriði, sem vandasömust eru, þannig að því máli var ekki hrint áleiðis. En síðan hafa menn fengið aukna reynslu, og ég hygg, að æskilegt sé, að endurskoðun fari fram. Endalaust má deila um, hvað eigi að taka fram í þingsköpum og hvað skapast fyrir venju um meðferð þingmála. Það þarf i raun og veru enga endurskoðun þingskapa til þess að koma hér á almennum umr. um utanríkismál. Ég er hv. 3. þm. Reykv. sammála um það, lét það uppi við annað tækifæri á dögunum, að ég tel eðlilegt, að þau mál verði rædd meira og oftar á Alþ. en gert hefur verið. Hv. þm. gat hins vegar um ástæðuna til þess, af hverju svo hefur farið sem farið hefur. Ekki er það svo, að neinn utanrrh. hafi skoðað þessi mál sem sín einkamál. Hann hefur auðvitað haft samráð við ríkisstj. og sina stuðningsflokka um meðferð þessara mála. En við vitum, að i þinginu hefur verið - má segja - það djúp staðfest milli manna, að umr. hafa verið taldar þýðingarlitlar og stundum, þegar þær hafa farið fram, eins og í sambandi við inngöngu í Atlantshafsbandalagið, með þeim hætti, að ýmsum þótti ekki líklegt til aukinnar friðsemdar með þjóðinni. Þetta vitum við, að er sú raunverulega ástæða. Hins vegar höfum við hv. 3. þm. Reykv. stundum á seinni árum rætt utanríkismál, og þó að við höfum ekki verið sammála, þá hef ég a.m.k. haft gaman af þeim umr., og ég veit, að hv. 3. þm. Reykv. hefur notið sín í þeim. Og þótt þær hafi verið um sérstök atriði, eru einmitt slíkar umr. gagnlegar og æskilegt, að þær komist á. Ég veit ekki, hvort það er endilega æskilegasta formið, að það verði framhald af rækilegum umr. innan utanrmn. eða eftir einhverja skýrslu, sem utanrrh. gæfi, hvernig sem því yrði fyrir komið. En ég minnist þess, að þegar fyrst var farið á Sameinuðu þjóðirnar, tók flokkur hv. 3. þm. Reykv. ekki þátt í þeirri sendiför, vegna þess að hann vildi fá því ráðið, að ef allir yrðu ekki sammála, yrði alls ekki greitt atkv. í málum. Á það gátu hinir flokkarnir vitanlega ekki fallizt. Og ef einhver flokkur ætlar að fá slíkt synjunarvald á gerðum hinna, kann það auðvitað ekki góðri lukku að stýra og gerir það að verkum, að umr. við slíkan aðila verða taldar þýðingarlitlar.  Ég vil strax taka það fram, að ég er ekki því sammála, að Íslendingar eigi eða muni hverfa úr Atlantshafsbandalaginu í fyrirsjáanlegri framtið. Þetta er mál, sem vitanlega er þess vert, að það sé rætt, og þarf að ræða og einmitt ræða í almannaáheyrn alveg feimnislaust og menn gera upp sinn hug um það. Sumir hafa sagt, að það væru frekar horfur á því, að Atlantshafsbandalagið mundi stækka með því, að stór nágranni þess leitaði þar inngöngu, áður en yfir lyki. Ég vil ekki segja, hvort þannig fer. En allir vitum við, að það eru víssar breytingar í heiminum, sem eru að verða, og sumir, sem áður voru mjög á öndverðum meiði, koma sér nú betur saman, um leið og klofningur er kominn upp milli gamalla vina. Þetta hlýtur auðvitað að hafa áhrif á afstöðu okkar líka og skapar okkur nýja skyldu til þess að taka málið til athugunar. Það verður sjálfsagt gert, þegar þar að kemur. Ég er því sammála, að slíkar umr. þurfa að eiga sér oftar stað, en til þess þarf í sjálfu sér ekki breytingar á þingsköpum. Annað er, sem við sjáum að mjög er tíðkað í stærri þjóðþingum og við höfum aldrei tekið upp, en ég hygg, að sé þó til athugunar, hvort gera eigi, og það er, að flokkar hafi aðallega einn talsmann í hverju máli, sem þá sérstaklega setji sig inn í það mál og geri grein fyrir því og taki þátt f umr. um það, til þess að umr. dragist ekki úr hófi fram. Nú getur það verið svo, eins og við þekkjum, að stjórnarandstaðan, hverjir sem í henni eru hverju sinni, vilji nota deilumál til þess að koma höggi á stjórn og raða þá upp mönnum til þess að ræða þessi mál. Þetta vitum við, að hefur hér ætíð verið tíðkað. Þetta hefur sína kosti fyrir stjórnarandstöðuna í því skyni að vekja athygli á sínum málstað. Þetta dregur hins vegar umr. óhæfilega á langinn, og í okkar hraðvirka þjóðfélagi veit ég ekki, hvort þetta á lengur við og hvort þetta verður ekki til þess beinlínis að gera almenning leiðan á þinginu og þeim umr., sem fram fara. Varðandi meginefni þessa máls hef ég í raun og veru ætið verið andvígur því formi á útvarpsumr., sem hér hefur verið, lét þá skoðun uppi snemma og hef aldrei farið dult með hana, og það er fyrst og fremst vegna þess, að útvarpsumr. hafa aldrei gefið rétta mynd af þingstörfum. Þetta eru tilbúnar umr., sem eiga ekkert skylt við venjuleg þingstörf. Þetta er, eins og hv. flm. sagði, eftirlíking af þingmálafundi, en ekki þingstörfum, sem hér hefur verið útvarpað. Þetta hefur aftur orðið til þess, að almenningur hefur fengið algerlega ranga hugmynd af þingstörfum, af því, sem hér hefur gerzt, með þeim afleiðingum, að menn hafa a.m.k. ekki fengið aukna virðingu fyrir þinginu, fyrir því raunverulega starfi, sem hér er af höndum leyst, og álita, að samkomulag sé mun verra en það þó í raun og veru er. Við vitum, að hvað sem hinum stærri deilumálum liður, vinna menn hér yfirleitt í sátt og samlyndi, leiða nokkuð saman hesta sina, þó oftast nær í sæmilega góðu, og eru að reyna að afgreiða mál eftir málefnalegum rökum, en ekki eftir því, sem talið er að geti haft áhrif í kappræðum. Það er óhætt að segja einnig, og hv. 3. þm. Reykv. kom inn á það, að frá því að hljóðritun hófst á ræðum, hefur ræðuflutningur hér mjög breytt um svip. Áður var það algerlega undantekning, að menn kæmu með skrifaðar ræður og læsu þær upp, eins og nú allt of margir gera. En menn hafa tekið eftir því, að ef ræðuflutningur á að njóta sín sæmilega í útvarpi, þar sem maðurinn sést ekki, er þetta nærri því nauðsynlegt, og þm. virðast ætla, að hin sama nauðsyn sé varðandi hljóðritun hér, sem er fullkominn misskilningur. En það er líka rétt, sem hv. þm. sagði, að þetta á sjálfsagt alls ekki við um sjónvarp. Þar er sá lifandi flutningur, sem öllu máli skiptir, en ekki upplesturinn, og því fer svo fjarri, að ég telji það, sem hv. flm. taldi mesta nýmæli í sinu frv., ganga of langt, það, að teknar séu upp lifandi myndir af umr., eins og þær eru í raun og veru. Ég tel einmitt, að í þessu sé framtíðarlausnin fólgin, að menn falli frá þessum tilbúnu umr., sem menn geta alveg eins sett upp utan þingsins, flokkarnir komið sér saman um, ef þeir vilja, að hafa þingmálafund, eins og líka er gert fyrir kosningar, en fólkið nú á dögum nennir sáralítið að hlusta á. Það, sem aftur á móti eftir minni vitund hefur verið tekið upp í öllum þingum, þar sem ýmist er sjónvarp eða útvarp, er, að það eru teknar umr. eins og þær eru í raun og veru um mál, sem talið er að almenningur hafi áhuga fyrir eða gefi sæmilega mynd af þinginu. Menn útvarps eða sjónvarps velja þetta og haga þannig, að enginn telur á sig hallað. Nú höfum við þessa miklu hræðslu hér á landi um hlutleysisbrot og annað slíkt og treystum þar yfirleitt engum nema sjálfum okkur til þess að gæta og með þessu ströngu reglum. Tilfellið er það, að ég hygg, að menn geri allt of mikið úr hættunni við það, þótt einhverjar hjákátlegar skoðanir komi fram í útvarpi og þeim andstæðar. Almenningur hefur fullkomið vit til þess að meta það sjálfur, og þess vegna eru allar þessar reglur til að forðast misnotkun útvarpsins meira og minna ástæðulitlar, og ég hygg, að a.m.k. nú, eftir að menn eru búnir að venjast þessu tæki og við höfum duglega og færa útvarpsmenn, ætti þeim að vera vel treystandi til þess að taka hér upp sæmilega rétta mynd og úrval úr því, sem í raun og veru fer fram. Við gætum minnzt á látinn vin okkar, Helga Hjörvar. Hver vissi í raun og veru með hverjum hann var í stjórnmálum? Hann var góður vinur okkar allra, og ég veit, að hann vildi á engan halla. Þegar ég hlusta á útvarpsfréttir frá þingi á fréttatíma, finnst mér þær yfirleitt vel úr garði gerðar. Ef maður segir eitthvað sjálfur, finnst manni kannske, að það sé ekki tekið nógu skýrt fram. Það hlýtur ætíð svo að verða með allar frásagnir. En ég held, að þessi ótti okkar sé mjög ástæðulítill, og ég held, að það mundi skapa þinginu aukna virðingu og meiri áhuga fyrir þess störfum, ef oftar og miklu styttra væri tekið upp það, sem hér fer raunverulega fram, því samanþjappað og það með þeim hætti látið berast til almennings, en forðazt að hafa þennan tilbúna hátt á, sem ég segi að er óraunhæfur og gefur alranga mynd af því, sem í raun og veru er að gerast. Einmitt þess vegna tel ég, að það eigi að setja mþn. í þetta mál. Hún þarf að kynna sér, hvernig þessu máli hefur verið ráðið til lykta annars staðar. Ég gerði það fyrir nokkrum árum, að ég fékk upplýsingar um það, hvernig þessu var þá fyrir komið á Norðurlöndum. Ég hætti við að hreyfa málinu, af því að ég taldi, að það yrði tekið sem pólitískt mál, eitthvert sérstakt áhugamál Sjálfstfl., að við vildum skjóta okkur undan þessum löngu útvarpsumr., ef ég færi að taka það mál upp. Nú er tilvalið tækifæri til þess að kynna sér og athuga, hvernig aðrir hafa leyst það, bæði á Norðurlöndum og í öðrum þjóðþingum. Og ég hef hvergi heyrt getið um sams konar hátt á eins og hér hefur verið hafður og eins og flm. réttilega tekur fram hefur orðið þinginu til lítillar sæmdar, ekki vegna þess, að útvarpsumræðurnar séu ekki alveg forsvaranlegar og menn reyni að leggja sig þar fram, en þær bara sýna annað en það, sem hér hefur verið að gerast. Þær gefa alranga mynd af okkar störfum, og hví skyldum við vera að eyða tíma, fyrirhöfn og kostnaði til þess, þegar árangurinn er ekki betri en raun ber vitni? Ég ítreka sem sagt, að ég þakka hv. flm. fyrir að flytja þetta frv. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Austf., að ég tel æskilegt, að menn komi sér saman um mþn. og þá til endurskoðunar þingskapanna í heild og það verði teknar upp viðræður milli flokka um það, hvernig sú mþn. yrði skipuð.



Herra forseti. Ég vil þakka síðustu þrem ræðumönnum fyrir þær undirtektir, sem ég hef fengið undir þetta mál. Þeir hafa sérstaklega tekið undir hugmynd mína um, að mál þetta verði tekið upp til athugunar. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. forsrh. fyrir það, að hann gekk lengra en ég hafði sjálfur þorað í minni ræðu um það, hvernig æskilegast væri, að útvarpsumr. frá þinginu væru. Ég hugsa á svipaða lund og hann, og ég get á það bent, að útvarpsráð hefur síðustu ár með þátttöku manna úr öllum flokkum stigið allmörg skref í þá átt að losa hin gömlu höft hræðslunnar við hlutleysisbrot og koma af stað frjálsari umr., eins og nú eiga sér stað, sérstaklega á mánudagskvöldin. Ég hef sem betur fer tekið eftir því, að fólk fagnar þessu og er ekki nærri því eins viðkvæmt fyrir því, sem áður var talið hlutleysisbrot. Hygg ég, að þegar litið er á lengri tíma, muni frelsið jafna metin og þurfi enginn undan því að kvarta, að hinar opnu og frjálsari umr. séu ekki betri en höftin. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á einstök atriði, t.d. að flokkarnir fengju heil útvarpskvöld til að setja upp skemmtidagskrár. Þetta er gert í Ameríku. Þeir kaupa heil kvöld og verða að borga fyrir - oft daginn áður eða kvöldið áður en kosið er. Þá er nokkurn veginn jafnmikið af filmstjörnum og pólitískum stjörnum, sem fram kemur. Ég geng ekki eins langt í þessu efni.  Ég vil að lokum segja út af orðum hv. 3. þm. Reykv. um þá breytingu, sem verður á umr. við sjónvarp. Það er margt sem breytist. Það verður ekki hægt að vera með nefið ofan í handriti og lesa. Það er talað um, að Nixon hafi tapað fyrir Kennedy, af því að hann var ekki rétt málaður í sjónvarpi og fleira slíkt. En við skulum ekki láta svona hluti hræða okkur, því að þetta eru byrjunarörðugleikar sjónvarpsins, sem menn hafa sigrazt á annars staðar og við getum fljótlega komizt yfir. Þessi miðill mun gera okkur alveg eins og við erum. Við eigum sem minnst um hann að hugsa, þegar að því kemur, og það mun koma í ljós, að það er ekki sérstök manntegund, sem lítur betur út í sjónvarpi en önnur. Þar sýnir það sig, að þeir menn, sem hafa persónuleika og skoðanir fram að færa og geta tjáð sig vel í tveggja manna tali eða við stóran hóp, munu njóta sín á nákvæmlega sama hátt í sjónvarpi. Það er því ekki minnsta ástæða til að óttast þennan nýja miðil. Og að lokum þetta: Ef það hefði verið sjónvarpað til þjóðarinnar frá atburðunum, þegar við gengum í Atlantshafsbandalagið, þá getur vei verið, að hegðun einhverra manna hefði verið örlítið betri en hún var. Og gæti vel verið, að lærdómur þjóðarinnar á þeim viðburðum, á einn veg eða annan eftir skoðunum, hefði getað orðið jafnvel meiri en hann varð. A.m.k. er ég sannfærður um það, að slíkir viðburðir nái betur og á allt annan hátt til þjóðarinnar, og þarf ekki annað en að taka síðasta dæmið úr Noregi, frá þeim örlagaríku King's Bay umr., sem gengu í sjónvarpi um miðjan dag. Þá var sjónvarpað beint úr þinginu umr., eins og hún kom fyrir, í marga daga, og mátti heita, að þjóðlífið stöðvaðist á meðan.