Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fer fram á, að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að selja Vestmannaeyjakaupstað land allt í Vestmannaeyjum, sem ríkið er eigandi að. Í frv. sjálfu er talað um land allt á Heimaey, og hefur n. sú, sem leit yfir frv. og bar það saman við önnur lög hliðstæðs efnis, tekið til athugunar, hvort ekki væri vert að orða hér nokkuð öðruvísi frv., og hefur gert ráð fyrir því og lagt til, að við það verði samþ. brtt., að þar sem frv. talar um Heimaey, þar komi í staðinn: í Vestmannaeyjum. - En svo hagar til, að þetta er ekki nein efnisbreyting. Frv. er byggt á þeirri hugsun, að Heimaey, sem er eina byggða eyjan af Vestmannaeyjum, hefur innan sinna vébanda allmargar jarðir, en þær jarðir eiga ítök í úteyjum. En svo sem mönnum sjálfsagt er kunnugt, eru Vestmannaeyjar taldar 14 alls fyrir utan dranga og sker, og er ekki vissa fyrir því, að öllum eignum í úteyjum eða ítökum sé skipt upp á milli jarða, eða a.m.k. var það svo að fornu, að þar var nokkur almenningur svokallaður, sem var ekki takmarkaður undir eignarheimildir einstakra jarða. Þess vegna þykir fortakslausara og betur í samræmi við efni frv. að segja: land allt í Vestmannaeyjum en Heimaey í Vestmannaeyjum, og hefur n. gert brtt. um þetta. Þá hefur n. einnig gert örlitla brtt. við það, hvernig skipa beri matsnefnd eða matsdóm, sem meta á landið, ef ekki næst samkomulag milli seljanda og kaupanda, og fært það atriði til samræmis við þau lög, sem áður hafa verið sett hér á Alþ. um hliðstæðar sölur ríkisins á landi. Við samanburð á því hefur landbn., sem fjallaði um málið, borið frv. saman við lögin um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja Kópavogskaupstað það land, sem sá kaupstaður stendur á, og haft það til hliðsjónar. Þetta frv., eins og n. leggur til að það verði samþykkt, er algerlega samhljóða því frv. að breyttu breytanda. Um málið í heild er það helzt að segja, að það hlýtur að teljast eðlilegt, meðan málum er svo háttað sem hjá okkur er, að ríkið sækist ekki sérstaklega eftir því að verða eigandi að öllu landi, og er þá eðlilegt, að Vestmannaeyjakaupstað sé gefinn kostur á því að kaupa þessa landeign ríkisins, sem hér um ræðir. Á hinn bóginn teldi ég - og veit þó ekki, hvort ég mæli þar fyrir munn n., en það er mín skoðun, - að í slíkum lagasetningum öllum ættu að vera viss ákvæði um það, að kaupendur, slíkir sem hér um ræðir, t.d. Kópavogskaupstaður og Vestmannaeyjakaupstaður, skyldu ekki hafa rétt til þess að endurselja landið einstaklingum. Þetta hefur ekki tíðkazt í frumvörpum, sem samþykkt hafa verið hér á Alþ, um þetta að undanförnu, og hef ég ekki séð ástæðu til þess að taka upp sérstaka tillögu í þá átt um þetta frv., heldur tel rétt, að það verði afgreitt á sama hátt og aðrar lagaheimildir um sams konar efni. Landbn. er sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeim einu breytingum, sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að þakka hv. landbn. fyrir afstöðuna til málsins og meðmæli hennar með frv. Ég vil taka það fram, að ég get mjög vel fellt mig við þær brtt., sem fram koma frá n. á þskj. 230, og tel þær frekar til bóta en hitt.



Herra forseti. Allshn, hefur haft til meðferðar og fjallað um frv. það, sem hér liggur fyrir, þ.e. frv. til l. um breyt. á l. nr. 66 12, apríl 1945, um útsvör, og eru nm. sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Eins og í grg. með frv. segir, felur það í sér þá breytingu á gildandi útsvarslögum, að sveitarfélögum skuli heimilt að leggja útsvar á síldarsöltun og síldarverzlun, þar sem hún er rekin, án tillits til þess, hvort sá, sem það gerir, er þar heimilisfastur eða atvinnureksturinn er skráður þar eða ekki. Í gildandi útsvarslögum felst að vísu heimild til að skipta útsvörum á milli sveitarfélaga, er sérstaklega stendur á, og einnig heimild til að leggja útsvar á atvinnurekstur utan heimilissveitar hans eða annars staðar en atvinnureksturinn er skráður. En þau ákvæði laganna eru harla óljós og loðin og hafa komið að engu haldi, þegar leitað hefur verið úrlausnar dómstólanna þar um. Er það til að taka af allan vafa í þessum efnum, sem frv. þetta er flutt. Finnst víst flestum, sem um þetta mál hugsa, það vera bæði eðlilegra og sanngjarnara, að þessi atvinnurekstrargrein, þ.e. síldarsöltun og síldarverzlun, sé útsvarsskyld þar, sem hún er rekin, en þar sem eigandi hennar er búsettur, ef heimilissveit hans og atvinnurekstrarstaður er ekki einn og hinn sami. Eins og ég áður gat um, leggja nm. í allshn. einróma til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. það, sem liggur hér fyrir og fjallar um vatnamál Rangæinga, flytjum við þrír þm. af Suðurlandi og er til breytinga á lögum um vatnasvæði frá 1932 og 1943. Frv. er flutt m.a. og aðallega að beiðni sýslunefndar Rangæinga. Vatnamál í héraðinu hafa verið eitt af stórmálum þess um marga áratugi, og í þeim efnum hefur verið unnið gagnmerkt og þjóðnýtt starf af hálfu hins opinbera og Rangæinga sjálfra, og verður það starf seint fullþakkað. Hv. Alþ. hefur fyrr og síðar sýnt þessum málum skilning og stutt að framkvæmdum með því að veita rífleg fjárframlög hverju sinni og oftast nær sinnt þeim beiðnum, sem fyrir hafa legið bæði að heiman og eins frá vegamálastjóra, sem hefur haft yfirumsjón um framkvæmdir þessara mála. Viljum við Rangæingar mjög þakka, hversu vel og skilmerkilega hv. Alþ. hefur ævinlega tekið undir hverja málaleitun okkar í þessu efni, og árangurinn af því starfi, sem hér hefur verið unnið, hefur ekki látið á sér standa. Héraðinu hefur á stórum landsvæðum verið forðað frá gereyðingu, og þar sem áður voru beljandi ár og svartir sandar, blasa nú við sjónum fagrar og frjósamar gróðurlendur og vöxtur mikill hvarvetna í gróðri. Fjöldi ábýlisjarða, sem annars hefðu farið í auðn, er nú við lýði og í góðri byggð. Allt þetta verður seint fullmetið. Þarna hefur verið meiri háttar landvarnarstarf á ferðinni, en kostnaðurinn við framkvæmdir hefur að sjálfsögðu orðið mikill bæði af fyrirhleðslum, byggingu brúa, varnargarða og margvíslegri annarri mannvirkjagerð, og hefur ríkissjóður jafnan borið uppi mestan hluta þessa kostnaðar, fyrst og fremst að fullu kostnaðinn við að byggja fyrirhleðslur til að veita Markarfljóti, Álum, Affalli og Þverá í einn farveg, Markarfljót, enn fremur staðið undir kostnaði af nauðsynlegum endurbótum og lengingu varnargarða hjá Seljalandi til varnar landspjöllum þar. En að því er áhrærir aðrar framkvæmdir á vatnasvæðinu hefur sýslusjóði borið að greiða nokkurn hluta af kostnaði á móti ríkissjóði, þannig að varnargarða innan Háamúla í Fljótshlíð og sunnan Markarfljótsbrúar undir Eyjafjöllum hefur sýslusjóði verið gert að greiða að ¼ hluta á móti ríkissjóði, í annan stað ¼ hluta að því er varðar nauðsynlegar fyrirhleðslur og önnur mannvirki til varnar gegn yfirvofandi stórfelldum skemmdum á vatnasvæðinu annars staðar og síðan ¼ hluta á móti ríkissjóði af flóðgáttabyggingum, þar sem nauðsynlegt hefur verið að reisa þær. Þó að vel og mikið hafi verið gert í þessum efnum á undanförnum áratugum, eru framkvæmdir engan veginn að lokum komnar. Það þarf jafnan og ævinlega að halda uppi nauðsynlegu viðhaldi allra hinna mörgu mannvirkja, til þess að ekki falli í sama far og áður var. En í sambandi við viðhald á þessum mannvirkjum öllum verður að geta þess, að að áliti heimamanna er nú svo komið, að viðhaldið muni hneigjast einvörðungu að því að halda uppi greiðum samgöngum á svæðinu, þannig að kostnaðurinn tilheyri í raun og veru samgöngumálum héraðsins. Það er af þeirri sök, sem þetta frv. er hér fram borið fyrst og fremst. Sú lækkun, sem þannig yrði á greiðsluhluta af hálfu héraðsins, er niður félli 1/8 hluti og ¼ um sumar tegundir aðgerða, mundi gera það að verkum, að sýslusjóður gæti snúið sér með fjármagn sitt að öðrum framkvæmdum, sem mjög er þörf, og þannig létti mjög fyrir honum. Hins vegar mundi þetta viðbótarframlag væntanlega ekki skipta ríkissjóð, svo að neinu verulegu nemi. Sýslunefndin hefur á nokkrum undanförnum fundum sínum athugað þetta mál og hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að þessarar breytingar væri vegna sýslusjóðsins mikil þörf, enda skiljanlegt. Það má kannske segja, að hér hafi ekki verið um að ræða neinar verulega þungar greiðslur af hálfu sýslusjóðs. En hins vegar er þess að geta, að viðhaldið í framtíðinni getur orðið mjög þungt og þyngist sennilega með hverju ári, sem líður, þannig að þetta gæti orðið óeðlilegur og óbærilegur baggi fyrir sýslusjóð. Með hliðsjón af því, að við heimamenn teljum þetta til samgöngumála nú orðið einvörðungu, vildum við gjarnan fara þess á leit, að hv. Alþ. sæi sér fært að samþ. frv. Það yrði síður en svo á móti von okkar, að hv. Alþ. gerði það. Alþ., eins og sagði í upphafi, hefur jafnan stutt að þessum málum, og fjölmargir alþm. hafa komið á þessi svæði og orðið þá þess vísir, hversu mjög hefur verið að unnið þarna til bóta, og orðið því fúsari að fylgja málinu eftir hér á hv. Alþingi. Því er hægt að slá föstu, að alþm. hafa jafnan sýnt ótvíræðan velvilja og fyllsta skilning á málinu. Ég held að öðru leyti, að grg. frv. sé það ljós, að hún nái nokkurn veginn að túlka það, sem hér er farið fram á, og geti ég því sparað mér frekari málalengingu. Ég vil leyfa mér að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem ég flyt á þskj. 238, fjallar um breyt. á 10. gr. l. um framleiðsluráð landbúnaðarins, en sú grein ákveður, með hvaða hætti skuli veitt og hverjum skuli veitt slátrunarleyfi. Framleiðsluráð landbúnaðarins, sem fer með þessar leyfisveitingar, mun líta svo á og það réttilega að mínum dómi, að það sé ekki heimilt samkv. hljóðan laganna að veita slátrunarleyfi nema einu samvinnufélagi á hverju verzlunarsvæði. Nú hefur það gerzt, þó að ekki sé mikið um það, að samvinnufélög hafi verið stofnuð á svæðum eða stöðum, þar sem önnur samvinnufélög voru starfandi fyrir, félög, sem höfðu slátrunarleyfi. Stofnendur þessara nýju félaga eru að meiri hluta til bændur, og er það að sjálfsögðu vilji þeirra og áhugamál, að félög, sem þeir hafa beitt sér fyrir að stofna, hafi sem bezta aðstöðu til þess að taka á móti og vinna úr og annast sölu á framleiðsluvörum þeirra. En svo hefur það skeð, að þessi nýju samvinnufélög hafa átt í nokkru stímabraki að fá slátrunarleyfi og það að vonum vegna þeirra ákvæða framleiðsluráðslaganna, að ekki megi veita nema einu samvinnufélagi á hverjum stað þetta leyfi. Hins vegar mun það nú svo, að þessi félög hafa fengið leyfin og þá eftir einhverjum krókaleiðum, sem vissulega er ætíð leitt að fara. Fyrir tveimur árum var stofnað samvinnufélag heima í mínu héraði, heima í Skagafirði, sem heitir Verzlunarfélag Skagfirðinga og starfar þar á sama verzlunarsvæði og hið gamla samvinnufélag þar, Kaupfélag Skagfirðinga. Á s.l. ári byggði þetta nýja félag sláturhús, litla, en ég hygg vel vandaða byggingu, og gekk auðveldlega að fá það löggilt. En nú kom það á daginn, sem raunar var vitað áður, að ekki þýddi fyrir þetta félag að sækja um slátrunarleyfi sem samvinnufélag, og var þá það ráð tekið að mynda hlutafélag um sláturhúsið og farið þar eftir fyrirdæmum, sem mjög hafa tíðkazt meðal samvinnufélaganna nú í seinni tíð og að mínum dómi þeim ekki til góðs. Verzlunarfélagið var aðalhluthafinn í þessu hlutafélagi, og framleiðsluráðið veitti svo þessu hlutafélagi, svo sem sjálfsagt var, slátrunarleyfið, og ég geri fastlega ráð fyrir því, að leyfið hefði verið jafnfúslega veitt Verzlunarfélagi Skagfirðinga sem samvinnufélagi, hefðu ákvæði 10. gr. framleiðsluráðslaganna ekki staðið þar í gegn. Ég hygg, að þetta dæmi, sem ég hef nú hér tekið, skýri fyllilega, að það sé næsta eðlilegt, að umræddri grein framleiðsluráðsl. sé breytt í það horf, sem ég legg til í frv. Ég þarf svo raunar ekki að hafa um þetta fleiri orð. En ég vil aðeins segja það sem skoðun mína í sambandi við veitingu slátrunarleyfa, að vitaskuld sé aðalatriðið í þeim efnum það, að þeir, sem þessi leyfi hljóta, fullnægi þeim ákvæðum laga og reglugerða um sláturhús, meðferð og mat á kjöti og sölu þess, sem þar um gilda. Í kjötframleiðslunni svo sem allri annarri framleiðslu okkar er vitaskuld fyrsta og síðasta boðorðið vöruvöndun. Við Íslendingar eigum að geta framleitt matvörur bæði úr afurðum sjávarútvegs og landbúnaðar, sem jafnvel beztar væru sinnar tegundar á markaðinum. Það ætti að vera metnaður okkar og er raunar undirstaðan undir allri afkomu okkar, að við vöndum svo meðferð þessara matvæla, sem við framleiðum, að fullnægt sé til hins ýtrasta þeim kröfum, sem tímarnir gera í þessum efnum. Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.