Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið svo langt síðan þetta mál var hér til umr., að það er farið að gleymast mörgum, hvað fram var komið í því, og á það og við um mig. Mun ég því stikla á stóru og svara aðeins fáum atriðum. Það er nú um það bil mánuður, síðan málið kom fram, án þess að tekizt hafi að ljúka umræðum. Það er óvenjulegur seinagangur, og tel ég leitt, að ekki hefur verið hægt að flýta því meira, því að þá hefði verið meiri von um einhvern árangur. Í þessu máli eru það einkum tvö atriði, sem miklu máli skipta og menn gerðu sér miklar vonir um, að lögð yrði áherzla á, þegar mjólkursamlagið var sett á laggirnar. Hið fyrra var gott og nægilegt mjólkurmagn og hið síðara, að verðið væri í sem beztu samræmi við gæði vörunnar. Ég hélt því fram, að þessi atriði væru ekki til staðar. En ýmsir eru á annarri skoðun. Sérstaklega hélt hv. þm. V.-Sk. því fram, að allt hefði tekizt vel í þessu efni: mjólkurmagnið hefði vaxið gífurlega, gæðin væru óaðfinnanleg og verðið lægra en við mætti búast. Hann hélt því fram, að mjólkurmagnið hefði aukizt úr 6,3 millj. lítrum í 15 millj. á nærliggjandi svæðum. En aukningin er ekki neitt svipuð því, sem hér er sagt. Kúafjöldinn hefur 2½-faldazt þar, en í Reykjavík, Hafnarfirði og Gullbringu- og Kjósarsýslu hefur hann staðið í stað. Það er hið sorglega „resultat“ mjólkursamsölunnar. Síðan hún tók til starfa, hefur mjög dregið úr neyzlu nýmjólkur. Austan fjalls og í Borgarfirði hefur mjólkurframleiðslan aukizt, en hér og í nærsveitunum dregizt saman. Þetta er spor í öfuga átt. Því nær neytendunum sem mjólkin er framleidd, því betri hlýtur hún að vera, þegar hún kemur á markaðinn. Hv. þm. V.-Sk. sagðist hafa fengið sínar beztu vonir í þessu efni uppfylltar, og verð ég að segja, að þær vonir hafa ekki verið miklar, því að ég veit, að það er staðreynd, að fólk fær ekki þarfir sínar uppfylltar. Þessi sami hv. þm. sagði í fyrradag í sambandi við annað mál, að Mjólkurbú Hafnarfjarðar nyti sérstakra fríðinda hjá Mjólkursamsölunni. Það kom mér undarlega fyrir sjónir, því að það mun fá verulegan hluta þeirrar mjólkur, sem það selur, frá samsölunni og hefur nú verið dregið svo úr því mjólkurmagni, að það fær nú um ¾ til 4/5 þeirrar mjólkur, sem það þarf og er vant að fá. Þetta bendir á, að einhver skortur sé hjá samsölunni, þar sem Reykvíkingar fá ekki nema ¾ þeirrar mjólkur, sem þeir þarfnast, og neytendur í Hafnarfirði fá aðeins nokkurn hluta þess, sem þeir biðja um. Svo koma þeir hv. 1 þm. N.-M. og hv. þm. V.-Sk. og segja mjólkurmagnið meira en nokkurn tíma áður á sama árstíma! Ég skal ekki ræða hér um till. um að banna sölu vatns og rafmagns til setuliðsins, heldur snúa mér að öðru atriðinu, sem er gæði mjólkurinnar. Hv. þm. V.-Sk. hafði þau orð um gæði mjólkurinnar, að það atriði væri erfiðast að sanna. Þetta lýsir vel málsmeðferð þessa hv. þm. og það því frekar, þar sem sjálfar staðreyndirnar eru hér á bak við. Þessi málaflutningur minnir mig á skólaspekinga miðaldanna, þegar þeir voru að sanna það, sem þeir fyrir fram vissu, að var rangt. Þessi málsmeðferð er aðeins orðaleikur. Mér fannst, að hv. þm. mundi gremjast að geta ekki sannað mál sitt. Orsakirnar eru kannske fleiri en ein: 1. Flutningur óheyrilega langur. 2. Meðhöndlun á mjólkinni ábótavant í mjólkurstöðinni. 3. Léleg mjólkurvinnslustöð. Áður en lengra er farið, vil ég minna á ummæli hv. þm. V.-Sk. í sambandi við annað mál hér á Alþingi í fyrradag. Þá var hann að reyna að drepa því máli á dreif með því að draga mjólkurstöð Alþýðubrauðgerðarinnar inn í málið. Hann kvað hana svo lélega, að ástæða hafi verið til að kæra yfir því. Ég vil aðeins benda á mjólkursöluskýrslu sem birtist í Morgunblaðinu í gær. Við athugun á henni sést, að þessi hv. þm. fer með rangt mál, því að hreinlæti er ekki á nokkurn hátt ábótavant né öðru í þessari nýju mjólkurbúð. Í Morgunblaðinu stendur: „Nú hafa komið fram ásakanir um það m. a., að sumar mjólkurbúðirnar og hreinlætið í þeim væri í svo hörmulegu ástandi, að heilbrigðisnefnd hefði ákveðið að loka þeim 1. des., ef ekki hefði verið um bætt fyrir þann tíma“. Með þessu á að draga athyglina frá kjarna deilunnar um mjólkursamsöluna. Þessi aðferð er þekkt, og þessi hv. þm. mundi reyna að nota hana. Það er ekki sagður nema hálfur sannleikurinn um þessa sölubúð Alþýðubrauðgerðarinnar. Hún hefur útbúnað til að selja flöskumjólk og er ekkert að athuga við það. Það er eins og var upphaflega í samsölunni, að alla mjólk ætti að selja á flöskum. En mjólkursamsalan hefur verið rekin þannig, að ekki hefur tekizt að halda þessari ráðstöfun áfram þar. Það hefur tekizt á Akureyri, en ekki í Reykjavík. Það hefur ekki komið ákæra á búðina, heldur hefur verið ákveðið, að hún skuli sækja um löggildingu, ekki verið kært yfir, að hún væri ekki í því standi, sem hún þyrfti að vera til þess að selja flöskumjólk, enda hefur búðin útbúnað til þess, eins og ég gat um áðan. Þetta er sami málaflutningurinn og vant er að vera hjá hv. þm. V.-Sk., aðeins sagður hálfur sannleikurinn. Út frá því á svo sá, sem heyrir, að draga rangar ályktanir. Það er ekki verið að hugsa um hag neytendanna. Bændur fá 6 til 8 sinnum meira en þeir fengu í upphafi, en verkamaðurinn það sama og þeir fengu, þegar lögin voru sett. Framleiðendurnir hafa sannarlega hirt hagnaðinn. L. hefur verið beitt einhliða til hagsbóta fyrir framleiðendur. Ég skal nefna annað dæmi um þessar einhliða ráðstafanir og framkvæmdir með hag framleiðenda fyrir augum, en það er í blöndun smjörs í smjörlíki. Þetta átti að gera, til þess að varan yrði neytendum hollari og til þess að losa bændur við framleiðsluvöru sína. En hvernig hefur verið haldið á þessu máli? Það var aðeins, á meðan bændur skorti markað fyrir smjör sitt.

Á að blanda smjöri í smjörlíki, þegar smjörið er ekki til?

Það gerir engan mun. Það á að gera ráðstafanir til að fá það flutt inn, ef framleiðslan nægir ekki til þess að halda íblönduninni áfram. Ef það er nauðsynlegt í dag, þá er það ekki síður á morgun. Hér er sama sagan: einhliða blínt á hagsmuni framleiðenda. Árið 1937 átti að veita ráðuneytinu rétt til að láta blanda mjólkurdufti í brauð. Bakarar treystust til þess að blanda brauðið að vissu marki án þess að hækka verð brauðsins, mig minnir um 5%. Við þetta varð brauðið bæði hollara og næringarefnaríkara en ella, og á þennan hátt var hægt að koma út hluta af þeirri mjólk, sem ekki varð komið út öðruvísi. Þetta frv. var ekki samþ., er það kom fyrst fram, en til þess að tryggja framgang þess fékk ég núv. hv. þm. V.-Sk. til þess að flytja það með mér síðar, og þá varð það að l. Þau l. hafa nú verið í gildi í 6 ár, en þessi heimild hefur ekki verið notuð, og neytendur hafa því alveg farið á mis við þá hollustu, sem af íblönduninni hefði leitt. En þetta hefur ekki verið gert. Undanrennan hefur verið send heim til bændanna aftur þeim til lítils gagns, en miklu af ostamysunni hefur verið hellt niður. Þetta mætti lagfæra, ef samsalan keypti tæki, sem kostaði ekki nema 40–50 þús. kr. fyrir stríð, og þá væri þannig hægt að fá miklar tekjur af þeim afurðum, sem nú fara til spillis, þannig að ég er ekki viss um, að þá þyrfti neitt verðjöfnunargjald. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi til þess að sýna það, hvernig rekstur framleiðslunnar gæti tryggt nógu hátt verð vörunnar. Þá skal ég geta þess í sambandi við mjólkurstöðina í Reykjavík, að hún hefur nú lengi verið algerlega ófullnægjandi, en samtímis því, að hún hefur ekki getað annað öllu því, sem hefur verið sent til hennar, þá hefur öðru mjólkurbúi, sem er sízt lakara, mjólkurbúi Hafnarfjarðar, verið haldið mjólkurlausu af völdum samsölunnar eingöngu. Mjólkurmagn það, sem þetta bú fær, hefur minnkað úr 400 þús. l. niður í 200 þús. l. árlega, síðan samsalan tók til starfa. Þetta er vegna þess, að forráðamenn samsölunnar og mjólkurstöðvarinnar hér hafa alltaf haft horn í síðu mjólkurstöðvarinnar í Hafnarfirði. Þeir hafa viljað láta hana hætta að starfa, af því að hún er ekki í beinu sambandi við samsöluna hér. Og nú, þegar nýja mjólkurstöðin hér kemur upp, þá er ætlazt til þess, að mjólkurstöðin í Hafnarfirði verði lögð niður. Og nú þurfa Hafnfirðingar daglega að kaupa gerilsneydda mjólk héðan frá Reykjavík. Með þessu ástandi skapast tekjuhalli af búinu í Hafnarfirði, sem samsalan telur ekkert eftir sér að borga. Það á að sanna það, að búið í Hafnarfirði eigi að leggja niður. - Svona hefur það verið á öllum sviðum. Það hefur verið reynt að þvinga alla þá, sem hafa ekki viljað senda mjólk til samsölunnar, til þess að hætta framleiðslu sinni. Nú er mjólkin flutt sunnan af Vatnsleysuströnd gegnum Hafnarfj. til Reykjavíkur, í stöð, sem er yfirfull, og síðan er hún flutt aftur til neytenda í Hafnarfirði, meðan stöðin þar hefur ekkert að gera.

Af hverju hefur hún ekkert að gera?

Af hverju, segir hv. þm. Af því að framleiðendur fá ekki að láta mjólk sína þangað vegna skipulagsins.

Af því að þeir vilja ekki láta hana þangað

. Nei, það er af því, að þeim er ekki tryggt af hálfu samsölunnar, að þeir fái sama verð fyrir mjólkina, ef þeir láti hana til búsins í Hafnarfirði, og mér er sagt, að stjórn samsölunnar hafi reynt að aftra mönnum frá því að senda mjólk sína til Hafnarfjarðar. Ég verð nú sjálfsagt settur í einhvern glæpamannaflokk eins og á dögunum, þegar hv. þm. V.-Sk. skipaði mér á bekk með Al Capone. En undarlegt má það virðast, að á Ísafirði, Akureyri og Sauðárkróki, þar sem alls staðar eru mjólkurbú og mjólkursamlög, að þar skuli enginn ágreiningur eða úlfúð vera ríkjandi. Hvernig stendur á því að samsölunni hér í Reykjavík hefur einni tekizt að vekja þessa úlfúð og halda henni við? Ég læt hv. þm. V.-Sk. eftir að svara því. Á Akureyri er mismunurinn á verði til framleiðenda og neytenda mun minni en hér, en gæðin þó ótvírætt meiri. Og á Ísafirði, þar sem rækta verður heyið á hrjóstrum og við erfið skilyrði, þar er verðmunurinn einnig minni en hér.

Og þó er mjólkin flutt þar langan veg sjóleiðis og þarf að sækja á marga staði, þar sem lítið magn er á hverjum stað

. Hvernig stendur á þessu? Ég skal svo ekki segja meira um þetta. Það verður sjálfsagt alltaf sama svarið. Það er allt í lagi, mjólkin er góð, mjólkurstöðin ágæt og verðið í samræmi við verkakaupið. Hér þarf því engu að breyta. Þessir menn vilja aðeins skoða þetta frá sjónarmiði framleiðenda. Það er bara um að gera, að þeir fái nóg, þótt til þess þurfi að troða inn á neytendur vöru, sem þeir eru ekki ánægðir með, og það fyrir óhæfilegt verð. Ég get ekki skilizt við þetta án þess að segja nokkur orð um störf vísitölunefndarinnar. Ég hélt því fram í ræðu minni um daginn, að sumar þær undirstöður, sem n. komst að, væru svo hæpnar, að það gæti orkað tvímælis, hvort þær væru réttar. Meira sagði ég ekki, þar sem ég hafði ekki nægileg gögn í höndunum til þess. En þetta hefur komið við kaun ýmissa hér, og þeir hafa gert sínar aths. við það. Hv þm. Mýr. hélt því fram að hér væri um beina ofsókn að ræða, að við vildum ná okkur niðri á fulltrúa sósíalista í n. En þessu er víðs fjarri. Það sem um er að ræða er það, að ég hef við athugun talið mig finna veilur í útreikningum n., og ég álít rétt, að þær komi fram í dagsljósið. Ég skil l. þannig að það, sem selt sé á innlendum markaði, það skuli greitt með því verði, sem vísitölun. hefur ákveðið. En ef á að fara út á þessa hálu braut, þá mætti gjarnan taka til athugunar og lagfæringar eitthvað af því, sem ég benti á. Eitt af því, sem ég hélt fram, var það, að fjöldi búreikninganna væri naumur eða of lítill, til þess að hægt væri að draga af þeim rétta ályktun. Hv. þm. Mýr. taldi, að þetta væri allt í lagi, því að búreikningar launamanna væru ekki fleiri. En þetta er ekki sambærilegt. Búnaðarhættir hér á Íslandi eru ólíkari frá sveit til sveitar en kjör manna í kaupstöðum, þar sem allar aðstæður eru svipaðar. Það, sem lagt er til grundvallar fyrir vísitöluútreikningi hjá launastéttunum, er allt svo miklu jafnara en í sveitunum, þar sem búreikningar manna geta verið mjög svo ólíkir um land allt, að fjöldi þeirra þyrfti að vera miklu meiri en tala búreikninga launamanna í kaupstöðum. Ég veit því, að tala sú, sem hér er um að ræða, er miklu lægri en hún þyrfti að vera til þess að gefa rétta niðurstöðu. Hv. þm. Mýr. sagði, að mig hryllti við því, að bændur skyldu eiga að fá 14.500 kr. í árslaun. Þetta er ekki rétt, en mig flökrar við þeirri aðferð, sem lögð er til grundvallar þessu kaupi. Búreikningar telja til útgjalda hjá meðalbónda 900 kr. sem vaxtagjöld, og er það mikið of hátt reiknað, þar sem skuldir bænda eru nú mjög litlar. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að þetta ætti að taka til athugunar, hvort sem skuldir bænda væru miklar eða litlar, vegna þess að bændur yrðu að fá vexti af sínu „kapitali“. Í búreikningum frá 1939 eru skuldir meðalbóndans taldar 5000 kr., en eignir 18000 kr., og er þá hrein eign hans 13000 kr. Ef ætti nú að reikna vexti af öllu því fé, sem bóndinn hefur með höndum, þá lenda þeir í hans eigu og koma þá fram sem aukatekjur, þannig að hann kemur þá til með að hafa þessar tekjur af eignum sínum fram yfir það, sem verkamenn í kaupstöðunum hafa. Þetta hefur ekki verið vefengt, þótt því hafi verið haldið fram, að bóndinn ætti rétt á að fá þessar tekjur. Hv. þm. Mýr. sagði, að ég hefði verið að velta vöngum yfir því, að iðnaðarmenn skyldu hafa verið teknir með í þennan útreikning. Það er nú svo með iðnaðarmenn, að þeir þurfa að eyða 4–7 árum af ævi sinni til þess að læra starf sitt, þar sem þeir verða að vinna sem nemendur og fá mjög lítið kaup fyrir. Ég hefði haldið, að það starf, sem þarf að undirbúa með löngu námi, ætti að vera betur launað en önnur störf, sem þarf ekki að eyða löngum tíma til þess að læra. Þetta er ástæðan til þess, að ég taldi vafasamt, að taka bæri iðnaðarmenn með í þennan launaflokk. Þá er það þörfin fyrir aðkeypt vinnuafl, sem ég vefengdi, þar sem meðalbóndanum eru reiknaðar 12000 kr. til útgjalda í kaup og fæði. Ég hef átt tal við tvo bændur austan úr Árnessýslu, sem báðir hafa svipað bú. Ég lagði fyrir þá báða þá spurningu, hve mikinn aðkeyptan vinnukraft þeir hefðu notað s. l. ár. Annar þeirra hafði engan notað, en hinn hverfandi lítinn samanborið við það, sem áætlað er. Þetta sýnir það, sem ég veit, að er rétt, að þessi tala er of hátt áætluð sem meðaltala. Það hefur ekki að jafnaði verið keypt svona mikið vinnuafl að, nema bóndinn hafi verið mikið fjarverandi, og þá hefur hann aflað sér tekna fyrir vinnu utan heimilis, sem fara fram úr þeim 2000 kr., sem eru áætlaðar í því skyni. Ég skal ekki fara út í að ræða um kaup bóndans sjálfs, en því hefur ekki verið hnekkt, sem ég sagði, að það meðaltal á kaupi launastéttanna, sem lagt er til grundvallar, sé fundið á rangan hátt. Þar var kaupið hækkað í samræmi við vísitöluna, þótt sjómenn hefðu ekki fengið sitt kaup hækkað í samræmi við hana, þar sem þeir væru bundnir við söluverð fisksins til Bretlands. Þessu hefur ekki verið mótmælt. Í hópi þeirra launamanna, sem teknir eru í útreikninginn, eru eingöngu kvæntir menn. Nú er það svo, að menn kvænast ekki yfirleitt, fyrr en þeir eru komnir í betri aðstöðu og á hærra kaup en fjöldinn. Það er líka vitað, að tekjur manna eru hæstar á vissu tímabili, og ég tel það því rangt, að ungir og ókvæntir menn skuli ekki hafa verið teknir með í reikninginn. Þá eru engin hlunnindi reiknuð bændum til tekna, og er þó vitað, að fjölmörgum býlum fylgja ýmis hlunnindi, eins og t. d. reki, selveiði, lax- og silungsveiði, dúntekja og margt fleira. En þetta er ekki talið vera til á meðalbúi, og veit ég þó ýmis dæmi þess, að bændur hafa haft miklar tekjur af reka nú á síðustu árum. Þá er eldsneyti kaupstaðarbúa ekki reiknað, en það er vitað, að bændur nota mikið af ódýrara eldsneyti en kaupstaðarbúar. Tekjur af vinnu utan heimilis eru líka reiknaðar svo lágar, að undrum sætir, og satt að segja þá skil ég alls ekki, hvernig margt af þessu hefur getað farið fram hjá hv. n., því að það er enginn efi, að ef það hefði allt verið tekið með, þá hefði það haft mikil áhrif á vísitöluna. Ég skal svo ekki segja meira um þetta að sinni. Hv. þm. Mýr. lagði til, að málinu yrði ekki vísað til n., heldur yrði það fellt þegar við 1. umr. Svo mikla fyrirlitningu á að sýna málinu af andstæðingum þess, að það á ekki einu sinni að athuga það í n., svo að það er sjálfsagt þýðingarlítið að vera að reyna að ná samkomulagi um þessi mál. Það er því ekki annað eftir fyrir kaupstaðarbúa en láta verkin tala. Það verður ekki um annað að gera. Bæirnir verða sjálfir að fara að stofna sér kúabú til þess að fullnægja þörf neytenda sinna. Þá sjá þeir, sem hér hafa verið að verki, hvert þeir hafa stefnt hagsmunamálum bænda með þessum gauragangi og óbilgirni. Við það, að bæirnir stofni kúabú, er einnig unnið margt annað. Þá geta neytendur fengið nýja mjólk, þá geta þeir sjálfir haft eftirlit með öllum rekstrinum og tryggt stórum betri hollustuhætti, og þá geta þeir fengið upplýst, hvert sannvirði framleiðsluvörunnar raunverul. er.

Blessaðir farið þið að búa

. Ég veit, að hv. þm. getur vel sagt það núna með sínu venjulega yfirlæti, að við skulum bara fara að búa, og það verður líka eflaust gert, og þá geta þeir framleiðendur, sem nú eiga að sjá okkur fyrir mjólk, drukkið sína mjólk sjálfir, og þá getur verið, að komi annað hljóð í strokkinn hjá hv. þm. V.-Sk. Við hv. flm. hef ég ekkert að segja. Við erum sammála um það hér, að þessu sé mjög ábótavant og að þetta frv. lagi ekki gallana nema að nokkru leyti. En ég get lýst yfir því, að það skal ekki standa á Alþfl. til samvinnu um að finna viðunandi lausn á þessu máli og að við verðum að finna lausn, sem getur borið jákvæðan árangur. Vænti ég þess, að þessi hv. þm. verði ekki eins kátur og glaðklakkalegur, um það er lýkur.



Það hefur býsna margt borið á góma, síðan ég talaði í þessu máli hér á dögunum, og hafði ég ekki ætlað mér að taka til máls, fyrr en ég hefði heyrt svar við öllu, sem ég bar þá fram. Sannleikurinn er sá, að mjög mörgu af því, sem hv. 8. þm. Reykv. og hv. þm. Hafnf. hafa haldið fram, hefur verið svarað fullkomlega af öðrum, og verður þess nú vart, að sókn sú, sem átti að vera frá þeirra hendi, hefur snúizt upp í vörn. Þó eru það nokkur atriði í ræðu hv. þm. Hafnf., sem ég vildi minnast nokkuð á. Það hefur oft verið mikið minnzt á kaupgjaldið og um það deilt. Alþingi fól sérstakri n. að taka málið upp og gera bindandi ákvarðanir fyrir þá aðila, sem fulltrúa áttu í n., en það voru neytendur og framleiðendur, og var oddamaðurinn skipaður af hagstofunni. Þetta var gert til þess, að ekki yrði gengið á hluta neins. N. tókst að komast að samkomulagi. Nú skyldi maður halda, að allir hefðu orðið fegnir samkomulagi sex manna n. Landsmenn urðu mjög ánægðir, því að þessi gleðitíðindi komu mjög á óvart. Er það leið ekki á löngu, þar til einstaka menn fóru að ráðast á niðurstöður sex manna n. Það byrjaði með því, að blað sósíalista fór að halda því fram, að þó að samkomulag hefði náðst við bændur, þá hefði ekkert verið gert til þess að þeir fengju það. Það þýddi engan veginn það, að það þyrfti að standa til enda. Ekki leið á löngu, unz Alþýðublaðið tók í sama streng, og brátt kom svo, að maður gekk undir manns hönd til þess að reyna að koma með alls konar dylgjur og rangfærslur um starf sex manna n. Þetta telst varla siðlegt, þegar þess er gætt, að Alþ. fól þessum fulltrúum þetta starf. En er þeir höfðu innt það af höndum, er ráðizt á þá fyrir svik í því starfi sem þeim er trúað fyrir! Til þess að geta haldið ófriðnum áfram er ekki skirrzt við að búa þannig að þeim sem tilnefndir voru til að taka sæti í sex manna n. Það náttúrlega sýnir bezt, hvernig komið er, hversu Alþ. lítur á hlutverk sitt og skyldur, að búa þannig að þeim, sem það hefur falið trúnaðarstörf. Flest af því, sem sagt hefur verið um n., hefur verið sagt hér á Alþ., þar sem þeir hafa ekki getað borið hönd fyrir höfuð sér. Það var komið í fullkomið óefni. Alþ. gat ekki ráðið fram úr dýrtíðinni. En þegar leiðin er fundin með starfi n. og niðurstöðum, þá er ráðizt á hana og það af þeim, sem voru algerlega samþykkir því, að þessi leið skyldi farin í málinu. Hv. þm. Mýr. rakti rækilega, hvers vegna sumir hafa gripið til þess óyndisúrræðis að ráðast á störf sex manna n. Menn voru ekki færir um að stilla sig um að ráðast á n. fyrir starf hennar, af því að stjórnin var þeim andstæð. Annar mjög stór þáttur í þessu máli er sá, að fjölmargir hér hafa leyft sér að halda því fram, að verð á landbúnaðarvörum væri of hátt. Þeir hafa sótt það með slíku offorsi, slíku kappi, mér liggur við að segja heiftrækni, að það er með fullkomnum fádæmum. að ég ekki segi endemum. Og þegar þessir menn sjá, að nefnd, sem er þannig skipuð, kemst að þeirri niðurstöðu, að verðlag landbúnaðarvara sé ekki of hátt, heldur of lágt, þá fyllast þeir gremju og ráða sér ekki fyrir ofsa og bræði í garð þeirra, sem komust að þessari niðurstöðu í sex manna n. Það er fullkomin ástæða til að harma það, að menn skuli ekki hafa tamið sér þá framkomu að beygja sig fyrir niðurstöðum. Lágmarkskrafan er sú að beygja sig fyrir því að hafa rökstuddar ásakanir sínar. Það er líka annað, sem hefur snert illa þá þm., sem deilt hafa harðlega undanfarin ár um verð landbúnaðarvara. Þeir hafa haldið því fram, að kaupgjaldið væri ekki neitt sérstaklega stórt atriði, það væri sama, hvert kaupgjaldið væri, þótt hvert mannsbarn viti, að það er enginn einstakur útgjaldaliður, sem hefur eins mikil áhrif og kaupgjaldið á verð landbúnaðarvara. Nú liggur fyrir sú niðurstaða sex manna n., að það sé kaupgjaldið, sem orki langsamlaga mestu um það, hvert verðlag skuli vera á landbúnaðarvörum! Ég hygg, að upp undir 80 af hundraði af verði því, sem bóndinn þarf að fá fyrir afurðir sínar, sé kaupgjaldið. Þessir menn hafa með tvennu móti strikað yfir fullyrðingar sínar um, að verð afurða landbúnaðarins væri of hátt: Í fyrsta lagi með því að samþykkja lögin og í öðru lagi með samkomulaginu í sex manna n. Það er eðlilegt, að þeim svíði þessi niðurstaða. Hitt er annað mál, að það er ekki karlmannlegt að geta ekki unnið að því að framkvæma þær reglur, sem þeir hafa sjálfir sett. Hér hefur verið gerður að umtalsefni sérstakur þáttur dýrtíðarmálanna: verðlagsmál landbúnaðarins í sambandi við störf sex manna n. og verð á þeim vörum, sem bændur flytja út úr landinu. Hv. þm. Hafnf. tók það skýrt fram, að það væri ekki skylt, ekki rétt, að bændur fengju uppbót á þær vörur, sem þeir flytja út, ef þær næðu því verði, sem sex manna n. hefur byggt niðurstöður sínar á. Hann sagði, að það hefði borizt, að nokkrir þm. hefðu drýgt þá óhæfu að undirrita skjal, þar sem því var yfir lýst, að þeir sömu þm. ætluðu að samþykkja, að bændur fengju það verð, sem þeir þyrftu að fá fyrir vörur sínar. Hann taldi það vítavert athæfi. Ég vil benda hv. þm. Hafnf. á, að það er ekki neitt nýtt, að þm. bindist samtökum um að koma máli fram. Þetta er ekki annað en það, að nokkrir þm. hafa bundizt samtökum um að flytja frv., þegar tímabært þykir. Væntanlega dettur þm. ekki í hug, að sá skilningur geti komið til mála, að verðlagsákvæðin séu bindandi fyrir bændur, þannig að þeir megi ekki selja vörur sínar hærra verði en tilgreint er. Það liggur skýlaust fyrir, að sex manna n. byggði niðurstöður sínar á því, að tiltekið verð fengist fyrir landbúnaðarvörur. Hagstofustjóri var spurður um skilning sinn á þessu máli, hvort rétt væri að borga uppbætur á útfluttar vörur. Svaraði hann því, að innanlandsverðið byggðist beinlínis á því verði, sem fengist fyrir útfluttar vörur, það verð, sem n. byggði á. Það hefur komið vitnisburður frá fulltrúa Alþýðusambandsins, sem sæti átti í n. Hann taldi ekki skylt að borga uppbætur á útfluttar vörur. Hann segir, að sér reiknist svo til að út sé flutt fyrir það verð, sem bændur þurfi að fá, það sé framleiðsluverð, og þar með slegið því föstu, að það sé það verð, sem þeir þurfi að fá. Síðan þarf hann að þjóna sínum flokksbræðrum og segir, að ekki hafi verið gert ráð fyrir, að bændur gætu fengið þetta verð, þótt þeir þyrftu þess. Hann m. ö. o. telur það samþykkt, að innanlandsverðið standi fast án þess að við fengjum fyrir útfluttar vörur það verð, sem hann hefur sagt að við þyrftum að fá. Ég er ekki að tala um þetta af því, að ég álíti, að það skipti máli, jafnvel þó að hann hafi misskilið hlutverk sitt, því að Alþ. hafði slegið þessu föstu með löggjöf. En það er merkilegt, ef ríkið verður ekki dæmt til að greiða bændum bætur. Ég vil vitna til þess, sem hv. 6. þm. Reykv. (BBen) sagði í umr. um annað mál, þegar þetta bar á góma. Ummæli hans komu heim við það, sem hagstofustjóri lét hafa eftir sér. Þingið er að lögum bundið við að þessi fjárhæð skuli greidd, og hygg ég að skilningur þingmannsins sé réttur. Hv. þm. Hafnf. talaði af miklum fjálgleik um, hvernig komið væri vegna dýrtíðarinnar og verðlags á vörum landbúnaðarins. Ég hygg, að rétt væri fyrir hann að athuga, hvaða liður það er, sem átt hefur drýgstan þátt í að skapa hámarksverð þeirra vara. Ég tel rétt að benda á, að um 80% af tekjum bóndans fara í kaupgjaldið.  Grundvöllurinn undir verðlaginu í landinu er kaupgjaldið. Það hefur meiri áhrif en nokkur annar einstakur þáttur. Það er eðlilegt að taka kaup fyrir að vinna, en það verður hvergi tekið nema af verði þeirra afurða sem menn framleiða. Allt er komið í mesta óefni, ekki sízt með flutningskostnað og kaupgjald. Smjörverðið er of hátt, kartöfluverðið of hátt. Fyrsta aðvörunin er rituð á vegginn, síðan koma aðrar. Það, sem liggur beint fyrir, er fullkomin stöðvun allrar framleiðslu. Annað atriði er að færa niður afurðaverðið, fella krónuna. Ég skal játa, að það er ekki nema mannlegt, þótt klifað sé á því, að verðlagið sé undirrót alls þessa. En dýrtíðin verður ekki felld með því einu, heldur verða þeir, sem telja sig hafa umboð fyrir launastéttirnar í landinu, að gera sitt til þess, að það takist. Það virðist sem hv. þm. Hafnf. hafi ekki mikið álit á hv. þm. V.-Sk., og taldi hann sig þess umkominn að lýsa yfir, að allt það, sem lofað hefði verið, þegar mjólkursamsalan var stofnuð, hefði verið svikið. Þau rök, sem hann færði fyrir máli sínu, hafa þegar fengið fullkomið svar. Hv. þm. Hafnf. sagði, að eitt gleggsta dæmið um einræðið í verðlagsmálum landbúnaðarvara væri það, að það væri ákveðið þvert ofan í vilja fulltrúa neytendanna. En þm. var varla búinn að sleppa orðinu, þegar það var upplýst af 1. þm. N.-M., að í þrjú skipti af sex hefðu fulltrúar neytenda og framleiðenda staðið saman um, að verðlagið væri of lágt sett! Þetta dæmi sýnir glöggt, að það skortir mjög mikið á, að þessi mál hafi verið athuguð á þann hátt sem þarf, og má segja, að harla lítið af því, sem hv. þm. Hafnf. hefur sagt hér, eigi sér nokkurn stað í veruleikanum. Þótt hv. 8. þm. Reykv. hafi kosið þá aðferð að svara ræðu minni ekki ýkja mikið, en vera í staðinn með dylgjur í garð hv. þm. V.-Sk., ætla ég að víkja að ræðu hans nokkrum orðum. Þessi hv. þm. hélt því fram, að afurðir bænda væru teknar af þeim, áður en þær væru komnar í söluhæft ástand, og sagðist ekki skilja í því, að þeir þyrftu að fylgja afurðum sínum ofan í pottinn. Sjómenn og útgerðarmenn annast sölu sinna. Ætli hv. 8. þm. Reykv. þættu það ekki harðir kostir, ef þeim, sem framleiða sjávarafurðir, væri ekki leyft að fara nema ofan í fjöruna með aflann? En þetta er það, sem hann býður bændum upp á. Hv. 8. þm. Reykv. réðst með dylgjum að hv. þm. V.-Sk. og notaði þá hið sérstaka ræðusnið farandkonunnar. Þessar dylgjur voru þannig fram settar, að það var hverjum þm. ósamboðið, en ekki vantaði, að þær væru settar fram með mjúkri tungu, eins og þessu ræðusniði hæfir. Þm. taldi, að hv. þm. V.-Sk. hefði gerzt talsvert frekur til fjárins í sambandi við rekstur Mjólkursamsölunnar. Ég held, að hann hafi talað um 300 kr. mánaðarlaun. Held ég, að þm. hafi leikið á reiðiskjálfi yfir því, að hv. þm. V.-Sk. tæki 300 kr. mánaðarlaun fyrir forstöðu mjólkursamsölunnar! En þetta sýnir, hvað þm. þarf að seilast langt til raka að nefna 300 kr. mánaðarlaun fyrir forstöðu stærstu mjólkursamsölu landsins. Þeir, sem kunnugir eru launagreiðslum nú, vita bezt, hve mikil firra það er að koma með annað eins og þetta. Þm. veit vel, að menn setjast ekki svo í bankaráð, að þeir hafi ekki mörg hundruð króna mánaðarlaun, og ef þessi upphæð, 300 kr., er borin saman við kaupgjaldið í landinu yfirleitt, sést bezt, hve smávægileg hún er. Þá talaði þessi þm. um það, hvernig hv. þm. V.-Sk. rækti starf sitt, og var sú lýsing allt annað en glæsileg. Hins vegar væri hann hinn ógurlegi húsbóndi, sem stæði með reidda svipuna yfir starfsfólki mjólkurstöðvarinnar, svo að það þyrði ekki sig að hreyfa! Þetta var í samræmi við málaflutning þessa hv. þm., þegar hann var af veikum mætti, en fullkominni illgirni að reyna ýmist að særa hv. þm. V.-Sk. eða að fá menn til þess að grípa á lofti dylgjur og persónulegar ásakanir um hann. Hámarki sínu náði þessi kafli ræðunnar, þegar hv. þm. sagði það berum orðum, að hv. þm. V.-Sk. væri þannig gerður, að það væri mjög líklegt, - og ég held, að hann hafi fullyrt það eða þá sagt á þá leið, að ekkert væri sennilegra en það, að hann, þm. V.-Sk., blandaði óhroða í mjólkina til þess að gera Reykvíkingum sem mesta skapraun og svívirðingu. Þá var það einn þáttur í þessum kafla ræðunnar hjá hv. 8. þm. Reykv., þegar hann var að tala um, að hv. þm. V.-Sk. væri sennilega lítill prestur, en sennilega þó enn minni bóndi. Það hefði verið skemmtilegt mjög, ef hv. 8. þm. Reykv. hefði þá haft nokkru stærri áheyrendahóp, þegar hann sagði þetta, heldur en var, því að það mun mega búast við, að fáir, sem hér voru viðstaddir, kunni vel að meta þessa staðhæfingu hv. 8. þm. Reykv., þessa vanmáttugu tilraun til þess að særa hv. þm. V.-Sk. persónulega eða koma á framfæri um hann ákveðnum dylgjum. Það vita allir, sem kunnugir eru, að búskapur hv. þm. V.-Sk. hefur verið með þeim ágætum, að til fyrirmyndar má vera fyrir alla. Það sýnir aftur á móti stráksskap hv. 8. þm. Reykv. og vanmáttuga löngun hans til þess að ná sér persónulega niðri á hv. þm. V.-Sk., að hann skuli koma fram með þessa fullyrðingu. Því hefur verið mjög haldið fram í þessum umr., að það sé vont samkomulag milli neytenda og framleiðenda landbúnaðarvara. Jú, við höfum heyrt það áður, að vont samkomulag væri milli þeirra. Og það er náttúrlega alveg rétt, að þegar neytandinn getur ekki fengið nóga vöru, eins og t. d. mjólk, svo að fullnægt sé eftirspurn hans, þá þykir honum það verra, og hann mundi gjarnan vilja, að nóg væri af þeirri vöru á boðstólum. En ég hygg, að það sé eitthvað meira en lítið saman við allt tal um það illa samkomulag milli framleiðenda og neytenda. Mjólkurmálin voru gerð að nokkuð miklum deilumálum fyrir nokkrum árum, og þá var fyrir þeim deilum staðið á þann hátt, sem sízt var til fyrirmyndar. Þegar þannig stendur á, er hægt að halda svo lengi fram ýmis konar ósannindum í sambandi við eitthvert mál, að þeim sé trúað að lokum, og svo var það í þessum mjólkurmálum. Og síðan hefur það verið siður, - og það hafa a m. k. hv. þm. sósíalista vitað, - að ef átt hefur að koma af stað ófriði við Framsfl., sem sérstaklega stóð að mjólkurlöggjöfinni, þá hefur verið byrjað að klifa á vondri og lélegri mjólk og yfirleitt að taka upp allan þann róg um mjólkursöluna, sem haldið var fram hér á árunum, þegar samsalan komst á. Og síðan, þegar hv. 8. þm. Reykv., - sem sennilega kaupir sjálfur mjólk, - er búinn að fylla blöðin hæfilega marga daga af þessum rógi, þá kemur hann hér fram á Alþ. og segir: Sjáið þið nú, hvað samkomulagið er orðið ógurlega illt á milli framleiðenda og neytenda mjólkurinnar. Það verður að gera eitthvað í þessu. - Þeir skrifa í blöðin þessir menn, hv. 8. þm. Reykv. og hans líkar, til þess að gera neytendur mjólkurinnar óánægða, og svo er leikinn þessi leikur. Þá eru það gæði mjólkurinnar, sem mikið hefur verið talað um hér. Það má vel vera, að finna megi eitthvað að gæðum hennar, og það er sjálfsagt, að menn vilji ráða bót á því, ef hún er ekki nógu góð. En ef menn vilja bera saman, hvernig menn tala um gæði mjólkurinnar annars vegar og gæði annarra vara, sem á boðstólum eru, hins vegar, þá munu menn komast að raun um, að eitthvað er óhreint í pokanum hjá þeim mönnum sem um mjólkurmálið skrifa. Það ber oft á því, að það vantar á, að gæði fisks, sem seldur er hér, séu þau, sem æskilegt væri. En hvenær er háð önnur eins herferð á hendur fisksölunum hér eins og á hendur þeim, sem framleiða og selja mjólk? Þetta tvennt er algerlega ólíkt. Það hefur verið talað hér í þessum umr. um mjólkurskort talsvert mikið. Og það er rétt, að það hefur orðið misbrestur á því, að hægt hafi verið að fullnægja eftirspurn eftir mjólk á haustmánuðunum. Það er ekki óeðlilegt, og hefur komið oft fyrir áður. En það, sem eftirtektarverðast er nú við þessar umr. um mjólkurskortinn, er ekki það, að það geti vakið óánægju, að það skorti mjólk, heldur er ráðizt á bændur fyrir mjólkurskortinn eins og einhverja óbótamenn eða allt að því, fyrir að þeir skuli ekki geta séð bæjunum fyrir nægilegri mjólk, hvenær sem eftir henni er spurt og hvenær sem er á árinu. Og frá hverjum koma þessar árásir á bændur og ásakanir út af þessum mjólkurskorti? Er það frá þeim mönnum, sem lagt hafi sig sérstaklega fram til þess að greiða fyrir því, að bændur hefðu nóga mjólk á boðstólum? Koma þær frá mönnum sem tekið hafa þannig á verðlagsmálum landbúnaðarins, að það væri eftirsóknarvert fyrir menn að framleiða mjólk? Nei. Því fer svo alls fjarri, að því sé til að dreifa. Þessar árásir á bændur og forráðamenn mjólkurskipulagsins út af því, að ekki sé nóg mjólk til boða hér í bænum, þær koma frá mönnum, sem heimtað hafa, að látið skyldi átölulaust, þó að hver maður, sem það vildi, réði sig í þjónustu setuliðsins hér og yfirgæfi framleiðsluna. Og þessir sömu menn hafa haldið fram, að verkamenn hefðu engar skyldur til að sinna þeim verkefnum, sem landsmenn þyrftu sjálfir að láta vinna, ekki einu sinni matvælaframleiðslunni.

Verkamenn buðust til þess, en Framsóknarráðh. neituðu því

. Þetta eru hreinustu ósannindi, og veit ég betur um þetta en hv. 2. þm. Reykv., því að ég hef staðið í stórdeilum við þá, sem talið hafa sig fulltrúa verkamanna, út af því, hvort takmarka ætti vinnu manna hjá setuliðinu.

Hverju var svarað tilboði Dagsbrúnar?

Þeir héldu fram í því félagi, að það væri sjálfsagt, að menn hefðu óbundnar hendur til þess að ráða sig í setuliðsvinnu. Ég veit ekki betur en hv. 2. þm. Reykv. hafi krafizt þess um skeið, að setuliðsvinnan væri látin sitja fyrir öðru hér á landi um vinnuafl landsmanna. Það var, þegar hann áleit, að það væri verið að hjálpa Rússum með því gegn Þjóðverjum. Það áttu þá að heita landvarnir hjá honum, sem hann setti þá í fyrirrúm fyrir framleiðslu landsmanna sjálfra. Þá held ég, að hv. 2. þm. Reykv. hafi ekki verið svo viðkvæmur fyrir því, þó að landbúnaðarframleiðslan gæti dregizt saman, þegar hann áleit um það að ræða að hjálpa Rússum.

Hefur hv. þm. lofað að hjálpa formanni Sjálfstfl.?

Þetta er engin fyndni, vegna þess að það, sem ég á við með þessu, er að hv. 2. þm. Reykv. fjandskapaðist við Bandamenn, meðan Rússar voru með Þjóðverjum, eftir samningum að dæma. Svo var þessi hv. þm. fluttur úr landi, sem var að vísu óhæfuverk af þeim, sem það gerðu, en var samt af þessum orsökum, sem ég nefndi. Svo snerist þessi hv. þm. með Bandamönnum aftur, þegar Þjóðverjar réðust á Rússa. Og nú er hann að undirbúa sig undir það í blaði sínu að snúast gegn Bandamönnum aftur, til þess að vera viðbúinn að gera það, ef svo kynni að fara, að Rússar yrðu ekki með þeim til styrjaldarloka. Það hafa komið greinar í Þjóðviljanum, sem ganga í þá átt, að svo geti farið, að Þjóðviljinn snúist gegn Bandamönnum, ef á þarf að halda að dómi þessa hv. þm. - Aðalatriðið er það, að þessar ádeilur á framleiðendur fyrir það að hafa ekki nóga mjólk á boðstólum koma frá mönnum, sem hafa gert allt, sem þeir geta, til þess að torvelda það, að mjólkurframleiðslan gæti átt sér stað, og sífellt hafa haldið því fram, að verðlag á landbúnaðarafurðum væri of hátt. En hvernig halda þessir menn, að hefði verið orðið ástatt hér í Reykjavík. ef verðið á mjólkinni hefði verið mun lægra en verið hefur? Er mögulegt fyrir þessa menn að gera sig svo auvirðilega að halda því fram, að mjólkurverðið hafi verið of hátt, en hins vegar sé mjólkurskortur, af því að ekki sé nægilega mikið framleitt af mjólk? En það er auðvitað af því, að menn hafa ekki sótzt eftir því að takast á hendur mjólkurframleiðsluna.  Nú vil ég segja það um þessa setuliðsmjólk, að vitanlegt er það og upplýst, að það er ekki hægt að halda markaðinum fyrir mjólkina hjá setuliðinu, nema með því að tryggja því að geta fengið nokkurt mjólkurmagn allt árið. Og var þá nokkurt vit í því að sleppa markaðinum hjá setuliðinu fyrir mjólkina aðeins vegna þess, að það vantaði nokkurt mjólkurmagn nokkrar vikur á einum stað á landinu? Hvað segja þeir um þetta, sem hafa haft þá afstöðu gagnvart verkamönnum að halda fram, að þeir eigi að fá að ráða sig hjá setuliðinu í vinnu, hvernig sem á stendur í landinu um þörf á vinnuafli? Er vit í að sleppa þessum markaði aðeins fyrir það, að ekki er alveg nóg mjólk í nokkrar vikur á einum stað á landinu, þegar vitað er nú líka, að sá mjólkurskortur er ekki tilfinnanlegri en það, að það stafar engum hin minnsta hætta af honum? Spurningin er þá sú, hvort það hafi verið óeðlilegt að gera ráðstafanir, sem valda því, að mjólkin er þannig nokkru minni á einum stað á landinu í nokkrar vikur, til þess að fá mjög þýðingarmikinn markað hjá setuliðinu allt árið fyrir mjólk. Mér finnst það fullkomið undrunarefni, að þeir, sem hafa tekið á verkalýðsmálunum í sambandi við setuliðsvinnuna eins og ég hef lýst, skuli finna að þessum ráðstöfunum. Auk þessa er rétt að benda á í þessu sambandi til þess að sýna samræmið í þessu, að þeir sömu menn, sem ætla að rifna yfir því, að bændur hafi drýgt þá óhæfu að selja mjólk til setuliðsins, þeir hafa ekkert við það að athuga, að mjög mikið af rafmagni og mikið neyzluvatn, sem tekið er gegnum kerfi bæjanna, gengur til setuliðsins. Hv. þm. Hafnf. ætti vel að vita það, að nú er stórfelld stöðvun í iðnrekstrinum vegna rafmagnsskorts.  Og svo er rafmagnið. Halda hv. þm., að það geti verið nokkur vitglóra í því frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja ekki, að setuliðinu sé seld mjólk, að selja þá setuliðinu svo mikið rafmagn, að meiri og minni stöðvun sé á vinnu hér í bænum, vegna þess að setuliðinu er selt rafmagn? En hv. árásarmennirnir hér á bændur landsins hafa ekkert við þetta að athuga, bara af því að það er, ekki mjólk og þeir álíta sig ekki þurfa á því að halda til að æsa upp pólitíska mótstöðu gegn vissum flokki. Ég skal svo láta máli mínu lokið um þetta, og geri ekki ráð fyrir að taka til máls aftur um þetta mál. Ég vil loks segja nokkur orð um afstöðu Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Hér hefur í þessu máli talað einn af hv. þm. þess flokks, hv. 7. þm. Reykv. (SK), og mér fannst hann tala ákaflega einkennilega um þessi mjólkurmál yfirleitt, þó að ég gæti ekki fundið, að hann væri með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil taka það fram, til þess að það verði bókað eftir mér, að mér virðist, að það liggi augljóslega fyrir hvaða afstöðu Sjálfstfl. tekur til þessa máls. Frá öndverðu hefur Sjálfstfl. krafizt þess, að mjólkurmálin væru í höndum bændanna sjálfra, eins og þeir kalla það, mjólkurbúanna, og stjórn mjólkursamsölunnar skipuð kjörnum fulltrúum bænda. Nú hefur þessum málum verið skipað á þann hátt, sem Sjálfstfl. hefur tjáð sig vilja hafa á þessu, og kemur það því væntanlega ekki til mála, að sá flokkur ljái frv. þessu, sem hér liggur fyrir, sitt lið. Þetta tek ég fram út af því, að það hefur ekki komið beint fram við þessar umr., hvað sá flokkur vill í málinu.

Sór formaður Sjálfstfl. þessum hv. þm. það?

Þessi hv. þm. er ekki málsvari Sjálfstfl. hér á hæstv. Alþ. og þarf ekki að vera að kalla fram í þess vegna.

Sjálfstæðisfl. hefur engan annan málsvara nú í þingsalnum

. En ég útskýrði þetta, af því að ég áleit, að flokkurinn hlyti að hafa þessa afstöðu í samræmi við það, sem komið hefur áður fram frá þeim flokki. Annars býst ég við, að hv. 8. þm. Reykv. fái orðið síðar og geti þá rætt um þessa svardaga, sem hann er að tala um hér, ef hann hefur mikinn áhuga á því.



Herra forseti. Enda þótt það líti út fyrir, að ýmsir af þeim mönnum, sem eiga sæti í þessari hv. d., vilji ekki hafa það, sem sannara reynist, þó að það sé lagt upp í hendurnar á þeim, heldur trúa því, sem þeim þykir bezt að trúa, þykir mér samt rétt að leiðrétta nokkur atriði, sem hér hafa komið fram. Ég vil þá fyrst benda á, að því hefur jafnan verið haldið fram, ekki reyndar mikið við þessa umr., en áður, annars vegar, að verðjöfnunarsvæðið væri allt of stórt og þyrfti að vera miklu minna, og hins vegar, að það vantaði mjólk til bæjarins. Í þessu sambandi talaði hv. þm. Hafnf. um það rétt áðan, að aukningin á mjólkurmagni því, sem til bæjarins væri flutt, stafaði að verulegu leyti af því, að minna væri neytt af mjólk á heimilunum en áður. Það kann að vera rétt hjá honum, en ég vildi benda honum á tvennt, annars vegar það, að kúnum hefur fjölgað, og hins vegar að nythæð kúnna hefur vaxið. Árið 1933 voru fluttir hingað til bæjarins 3410374 lítrar af mjólk, en nú yfir 15 millj. lítra, og á sama tíma hefur kúnum fjölgað um því nær 3000. Hv. þm. Hafnf. segir, að ein afleiðing af l. sé sú, að kúm í Reykjavík hafi fækkað, þar sem hann taldi, að þær ættu að vera flestar. Það er rétt, að þeim hefur ekki fjölgað mikið í Reykjavík, en ég hélt, að þar sem þær eru 700 nú, en voru 655 1934, þá væri sú breyt. ekki á þann veg, að þeim hefði ekkert fjölgað hér. Sama er að segja, ef tekin er Gullbringu- og Kjósarsýsla eða Hafnarfjörður. Þar er ekki mikil fjölgun, en fjölgun er það eigi að síður. Það er því rangt, að mjólkurskipulagið hafi leitt til þess, að kúm hafi fækkað. Þeim hefur ekki fækkað, en þeim hefur fjölgað minna en annars staðar, og liggja til þess aðrar ástæður, sem ég skal ekki rekja nú. Í þessu sambandi vildi hv. þm. halda því ákveðið fram, og það hafa fleiri gert, að það að þurfa að flytja mjólkina svo langt að sem nú væri gert væri orsök til þess, að nú væri mjólkin verri en áður, og það hefur ekki verið hægt að skilja annað á neinum þeirra hv. ræðumanna, sem um þetta hafa talað en að þessi langi flutningur á mjólkinni til að fullnægja þörf bæjarbúa væri orsök þess, að mjólkin væri nú slæm. Nú er þarna ákaflega margt, sem til greina kemur, og þó langmest ýmsir staðhættir heima á hinum fjöldamörgu heimilum, sem mjólkin kemur frá, en þau eru nokkuð á þriðja þúsund. Það eru mjög mörg atriði, sem koma til greina um það, hvort mjólkin verður góð eða slæm. Það er fyrst og fremst aðstaðan til að kæla mjólkina, þrifnaður á heimilunum og í fjósunum o. s. frv. En sé sú kenning rétt, að sú mjólk, sem langt er flutt, verði verri en sú, sem framleidd er hér í nágrenninu, þá ætti að vera hægt að upplýsa það með því að gera samanburð á mjólkinni á hinum ýmsu stöðum. Þann 12. nóv. 1940 skipaði ríkisstj. mann til að rannsaka ýmislegt viðvíkjandi mjólkurmálunum og athuga, hvernig mætti úr bæta. Eitt af því, sem þessi maður, Stefán Björnsson mjólkurfræðingur, sem var eini maðurinn hér, er hafði fullkomna menntun á þessu sviði, rannsakaði, var einmitt þetta atriði, gæði mjólkurinnar frá ýmsum stöðum. Það eru til tvær aðferðir til að rannsaka gæði mjólkur. Önnur þeirra er litprófun, sem skiptir mjólkinni í fjóra flokka eftir gæðum, þar sem fyrsti flokkur er beztur og sá fjórði lakastur. Hún segir, hvað mikið sé af óhreinindum og bakteríum í mjólkinni og þess háttar. Svo er líka til efnagreining á mjólk, sem segir, hversu feit mjólkin sé. Mér þykir leitt, að hv. þm. Hafnf. er ekki við, því að hann var að hæla mjólkinni í Hafnarfirði. En þar er þannig ástatt, að þar er ekki hægt að dæma um mjólkina, hvort hún er góð eða vond, feit eða mögur. Það hefur verið vanrækt að fitumæla og litprófa hana þar undanfarin ár. Það liggur fyrir fjölrituð skýrsla, sem Stefán Björnsson samdi að rannsókn sinni lokinni. Þar er mjólkin frá hverjum stað flokkuð í fjóra flokka eftir gæðum samkvæmt litprófun. Kemur þá í ljós, að 45% af mjólkinni úr nágrenni Reykjavíkur er í fyrsta flokki, en af mjólkinni, sem kemur úr Flóabúinu, er 82,5% í fyrsta flokki. Í fjórða flokki er 1,6% af Reykjavíkurmjólkinni, en 0,9% af Flóabúsmjólkinni. Ég veit, að það þýðir ekki að segja þessum hv. þm. þetta. Líklega segja þeir ekki að Stefán Björnsson hafi falsað þessa skýrslu, en þeir segjast bara ekki trúa því, þó að þeir sjái það sjálfir í fjölritaðri skýrslu. Og sjálfsagt hafa margir þeirra fengið hana, því að hún var til í stjórnarráðinu á sínum tíma, og þar fékk ég hana, og ég veit, að hvaða þm., sem er, hefur getað fengið hana, hafi hann óskað þess. Það er því greinilegt, að það er þveröfugt við það, sem þessir hv. þm. hafa haldið fram. Með þessu tel ég þá sannað, að langflutningarnir hafa ekki átt afgerandi né verulegan þátt í því að gera mjólkina verri, því að mjólkin hefur reynzt betri úr austursveitunum þrátt fyrir langan flutning, en af hverju það er, skal ég ekki fara út í að þessu sinni. Þá gætum við hugsað sem svo, að Reykjavíkurmjólkin væri þó feitari og það miklu feitari. Því svarar einnig þessi athugun. Og hvað segir hún um það? Þar er mjólkinni skipt niður í fimm flokka eftir fitumagni. Í lægsta flokki var mjólk með fitu fyrir neðan 3%, en 3% er það minnsta fitumagn, sem mjólk má hafa, sem hér er seld. Annar flokkur var 3–3,3%, þriðji flokkur með 3,3–3,6%, fjórði flokkur með 3,6–3,9% og fimmti flokkur með yfir 3,9%. - Sá samanburður er þannig: Undir: Yfir: 3% 3–3,3% 3,3–,6% 3,6–3,9% 3,9% Reykjavík 2,14 15,89 39,87 24,97 17,13 Flóabúið 0,25 5.32 30,95 38,12 25,16 Þetta er þá það, sem þessi skýrsla segir um fitumagn mjólkurinnar: Reykjavík og nágrenni hafa hærri prósenttölu af mögru mjólkinni, en austursveitirnar hærri prósenttölu af feitu mjólkinni alveg eins og mjólkurgæðin voru meiri að austan en úr nágrenni Reykjavíkur. Þetta er það raunverulega ástand. Svona er það, en ég efast um, að það þýði að segja frá þessu, því að menn vilja ekki heyra staðreyndirnar í þessu efni. Það eru því ekki flutningarnir á mjólkinni, sem valda því, ef eitthvað er áfátt um gæði hennar. Það er eitthvað annað, sem þar kemur til greina, og þá fyrst og fremst það, að á Reykjavíkursvæðinu hefur enginn verðmismunur verið gerður á mjólkinni eftir gæðum eða fitumagni. Þar hefur sama verð verið borgað fyrir hvern lítra, hvort sem mjólkin hefur verið feit eða mögur. Á Flóabússvæðinu aftur á móti fá bændur mjólkina borgaða eftir fitumagni, og þar að auki er hún verðfelld, ef hún lendir í lægri gæðaflokkunum. Bændur þar eystra gera því, sem þeir geta, til að hafa mjólk sína sem bezta og feitasta. Þetta er fyrst og fremst ástæðan til þess, að mjólkin er betri og feitari í austursveitunum en í nágrenni Reykjavíkur. Í umr. í dag var starf sex manna n. dregið nokkuð inn í þessar umr. Þar var því haldið fram, að verð á landbúnaðarafurðum hefði hækkað á undan kaupgjaldinu. Þessu mótmæli ég. Verð á landbúnaðarafurðum hefur aldrei hækkað fyrr en á eftir kaupgjaldinu í sveitunum. Þeir, sem halda hinu fram, hafa ekki áttað sig á, að kaupið í sveitunum hefur hækkað hálfu og heilu ári og stundum meira en heilu ári fyrr en taxtakaupið í bæjunum hefur verið hækkað. Ef menn reyna að afla sér upplýsinga um, hvað kaupið hefur verið í sveitum á hverjum tíma, þá munu menn sannfærast um þetta. Það virðist svo, að ýmsum mönnum sé það lítt skiljanlegt, hvers vegna hefur orðið vart mjólkurskorts hér í bæ á s. l. hausti, þó að vitað sé, að meira hefur verið selt af mjólk í bænum nú en undanfarin haust. Ég hygg, að þetta þurfi ekki að vera mönnum neitt undrunarefni. Til þess liggja tvær ástæður og kannske fleiri. Önnur er sú, að kaupgeta almennings er nú hin mesta, sem hún hefur verið, mjólkurkaupendur því flestir nú og mjólkurkaupin hjá hverjum manni hvað mest. Þó hugsa ég, að það sé ekki það, sem ræður hér úrslitunum, heldur hitt, að það er búið að hræða fólkið með og telja því trú um, að það fái ekki mjólk. Afleiðingin af því er sú, að í staðinn fyrir að koma smátt og smátt allan daginn og sækja mjólk sína eins og á venjulegum tímum, þá þyrpist fólkið í hópum í búðirnar á morgnana, líkt og fé er smalað úr högum í hús eða rétt. Allir vilja fá afgreiðslu í einu af ótta við, að ef þeir komi ekki svona fljótt, muni þeir ekki fá neitt. Þetta verður til þess, að afgreiðslan verður miklu erfiðari og verri. Og þegar fólk hefur staðið lengi í þrengslum og beðið, þá kaupir það meira þegar það kemst að en það er vant að gera. Þetta hugsa ég, að geri mest, biðin í þrengslum og hræðslan við að fá ekki nóga mjólk. Og af þessu hefur svo leitt allt þetta umtal og allur þessi hávaði, sem orðið hefur út af vöntun á mjólk hér í bæ. Það er nú farið að fréttast út til bænda um þetta frv., hvert það stefnir og hvert efni þess er. Þó að það sé langt síðan samþ. var hér á þingi að skipa n. í því skyni að bæta póstsamgöngur, þá hefur það starf ekki gengið betur en svo, að enn hafa engar bætur verið gerðar á póstsamgöngunum. Þetta frv. og fréttir um það í blöðum hafa þó borizt út um land og eru nú komnar í hendur margra landsmanna. Einnig hafa menn í haust átt í margs konar annríki og ekki gefið sér meira en svo tíma til þess að fylgjast með því, sem gerzt hefur hér á Alþ. Hins vegar sé ég það, að nú eru menn bæði búnir að fá blöð með fréttir af þessu frv. og sömuleiðis þá líka hitt, að menn eru búnir að kynna sér það úti um land, því að í dag voru send til mín tvö mótmælaskeyti gegn frv. frá bændum utan af landi, annað frá Reyðarfirði, þar sem bændur úr Reyðarfirði og Fljótsdalshéraði orða mótmæli sín þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Fundur framleiðenda af Héraði og Reyðarfirði, haldinn á Reyðarfirði 20. okt. 1943, mótmælir eindregið frumvarpi sósíalista á þingskjali 77, er nú liggur fyrir Alþingi, um breytingar á mjólkurlögunum. Fundurinn telur frumvarp þetta ganga í öfuga átt, þar sem framleiðendum einum beri að annast sölu og dreifingu á framleiðsluvörum sínum svo og að verðleggja þær. Fundurinn skorar því fastlega á Alþingi að fella frumvarp þetta“. Önnur samþ. liggur hér fyrir frá fundi í Loðmundarfirði og fer í sömu átt. Og það er víst, að enginn bóndi verður með þessu frv., frá hve mörgum þeirra sem mótmæli koma. Enginn bóndi verður með því að láta ekki leyfa sér að hafa sínar eigin stöðvar til þess að vinna sínar eigin vörur. Og ekki er nóg með það, að bændur eigi ekki að fá að vinna úr vörum sínum, heldur vilja formælendur líka láta taka af bændum þau tæki, sem þeir hafa komið sér upp til vinnslu mjólkurinnar. Og svo vilja þeir láta kaupa af bændum til sölu og vinnslu bara það mjólkurmagn, sem bærinn á hverjum stað þarf til sinna nota. Það er margyfirlýst af frumvarpsflytjendunum, að það sé ekki meiningin að borga kr. 1,23 fyrir lítrann fyrir meira af mjólk en það, sem selst innan lands, en þau rúml. hundrað tonn af ostum, sem liggja hér og er verið að byrja að selja út úr landinu, þau á ekki að vera hægt að gera. Bærinn á að eiga mjólkurstöðina, eftir því sem þessir menn vilja, og á ekki að þurfa að taka við meiri mjólk í hana en selst sem neyzlumjólkurvörur á verðlagssvæðinu, mun vera meining þeirra. Svo getur vel verið, að bændur megi fyrir náð og miskunn fá að hafa sína eigin stöð til þess að vinna úr þeirri mjólk, sem framleidd er á verðlagssvæðinu fram yfir það, sem bærinn þarf að kaupa á hverjum tíma. Annars veit ég ekki, hvort þeir vilja leyfa það eða ekki. Það liggur ekkert fyrir um það, og sýnilega er það ekki meiningin. En þó að hér séu nokkrir einstakir menn á þingi, sem eru svo illviljaðir í garð bænda, að þeir vilja ekki lofa þeim að ráða yfir sínum eigin vörum, vinnslu þeirra og afhendingu, heldur taka hana af þeim, þá skipa þeir mikinn minni hluta á hæstv. Alþ. enn, og vonandi lengi enn.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða þetta mál allmikið, og búin eru að koma fram í því ýmis atriði til upplýsingar. En það virðist vera svo sem þeim, er flytja þetta mál hér og deila á það skipulag og fyrirkomulag, sem er hér um mjólkurmálin í bænum, sé um annað meira hugað en að fá réttar staðreyndir í málinu, því að þær ræður, sem þeir hafa flutt hér, hafa allar gengið út á það, a. m. k. upp á síðkastið, að neita staðreyndum og segja, að það séu staðlausir stafir, sem liggur fyrir í skýrslum, sem framkvæmdar hafa verið af því opinbera, og neita yfirleitt tölum, skýrslum og staðreyndum. Og þessir menn virðast hafa mestan áhuga á því að þyrla upp sem mestum blekkingum og ósannindum í þessu máli, þannig að maður hefur alls ekki geð í sér til þess að ræða við þessa menn um málið, vegna þess að þeim er annað í hug en að komast að, því eða tala um það, sem rétt er í málinu. Það eru það mörg atriði búin að koma hér fram hjá hv. flm. frv., að ef fara ætti að hrekja þau öll, þá væri það vitanlega margra klukkustunda verk, enda sé ég enga ástæðu til að gera það neitt að ráði. Vil ég aðeins drepa á örfá atriði, þó að hv. þm. Hafnf. segi, að minn málflutningur sé sá að taka einstök atriði í málinu og kryfja þau til mergjar og hleypa svo fram hjá mörgum öðrum atriðum ósvarað. Þetta er rétt. Ef ég ætti að taka hvert einasta atriði og sýna blekkingarnar í því, þá entust mér ekki margir dagar til þess. Það er ekki hægt að taka allar þær blekkingar og rekja þær í sundur á stuttum tíma og sýna, hvernig málflutningurinn er. Ég held, að það sé vísindaleg aðferð, sem notuð er, að þegar um mikið magn er að ræða af einhverju, sem þarf að prófa, þá eru tekin sýnishorn og rannsökuð og sýnt, hvers eðlis þau eru á ýmsan hátt. Þegar t. d. er reiknuð út vísitalan, þá eru tekin nokkur sýnishorn, ég held 40, og er það talið nægilegt til þess að sýna, hver er hinn raunverulegi framleiðslukostnaður hér í Reykjavík. Og ég held, að hv. þm. Hafnf. hafi flutt hér þáltill. fyrir fáum dögum um það, að nauðsynlegt væri að auka fjörefnarannsóknir á lýsi, og við þær rannsóknir eru tekin tiltölulega fá sýnishorn til að rannsaka það, en ég held, að honum hafi ekki dottið í hug að taka allt lýsismagnið til þess að láta rannsaka það, heldur aðeins sýnishorn. Og þessa aðferð ætla ég að nota enn þá, vegna þess að ég tel hana þá einu, sem hægt er að nota gagnvart mönnum, sem þyrla upp jafnmiklum blekkingum í málflutningi sínum eins og hv. 8. þm. Reykv. og hv. þm. Hafnf. og aðrir fleiri, sem í þessu máli hafa talað. Hv. 8. þm. Reykv. var að tala um það m. a., að ég hefði farið skakkt með tölur, þegar ég sagði, að árið 1934 hefði mjólkurmagnið, sem talið hefði verið koma hér á markaðinn í Reykjavík, verið 6,3 millj. lítrar, á móti því, að árið 1942 hafi það verið 15,5 millj. lítra. Ég ætla að standa við þær tölur. En sá hv. þm. vildi hrekja það, að þetta væru réttar tölur með því móti að segja, að árið 1935 hefði mjólkurmagnið verið 9,9 millj. lítra. Þetta er nú málflutningur í lagi! - að taka allt aðrar tölur og annað ár og segja svo, að ekki sé rétt með tölur farið. Þetta er náttúrlega ekki vísindaleg aðferð, og þó að reynt sé að bjarga sér úr klípu með þessu lagi, þá er þetta það, sem kallað hefur verið á íslenzku að fara á hundasundi eða hundavaðsháttur. Þá var hv. 8. þm. Reykv. að tala um það, hversu gífurlegur dreifingarkostnaðurinn væri, þar sem munurinn væri hvorki meiri né minni en 47 aurar á útsöluverði mjólkurinnar og því, sem bændur fengju. Og vitanlega er ekki neitt verið að tala um það, hvernig þessi mismunur er til kominn. Það er ekki verið að leggja sig fram til þess að finna þann raunverulega dreifingarkostnað eftir reikningum samsölunnar, sem hv. 8. þm. Reykv., hafði í höndunum og gat eftir þeim fundið, ef hann hefði viljað, heldur ekki tekið það meðalverð, sem hér er um að ræða. En í þessum 47 aurum er innifalinn vinnslukostnaður auk sölukostnaðar og verðjöfnunargjalds. Og þótt útsöluverð neyzlumjólkur sé ákveðið kr. 1,70 hver lítri, þá er um mjólkina það að segja, að hún er langverðmesta varan af mjólkurafurðunum, og þegar bezt hefur gengið að selja hér mjólk, þá hefur það verið tæpur helmingur mjólkurframleiðslunnar, sem komið hefur til samsölunnar, sem hefur selzt með þessu verði, en hitt mjólkurmagnið fer í vinnsluvörur, osta, smjör og skyr. Og ef maður seldi 1/3 vörumagns einhverrar vöru á kr. 1,70 lítrann, 1/3 hlutann á kr. 1,50 og 1/3 hluta á kr. 1,20, þá hef ég ekki heyrt, að meðalverðið sé kr. 1,70. En þetta er kannske sýnishorn af reikningskunnáttu hv. 8. þm. Reykv. Ég held, að meðaltalið mundi reynast vera annað. Það liggur fyrir ótvírætt samkvæmt reikningum mjólkursamsölunnar, að allur dreifingarkostnaður mjólkurinnar hér í Reykjavík var á síðasta ári um 6% af verði vörunnar, og af því eru 4,9% kaupgreiðslur, þannig að það er rúmlega 1%, sem fer í allt hitt. Nú má það vera, að hv. 8. þm. Reykv. og öðrum þyki það of mikið, að sölu og dreifingarkostnaður einnar vöru sé 6%, og það vöru, sem er jafnvandmeðfarið og mjólk og mjólkurvörur. En er þá ekki rétt að taka til samanburðar, hver sölu- og dreifingarkostnaður er á öðrum neyzluvörum í Reykjavík? Ég hef hér hjá mér allar ákvarðanir verðlagsn., þar sem hún ákveður, hvað megi leggja á vörur í sölu og dreifingarkostnað, sem sé til þess að dreifa þeim í smásölu. Og þó að ég leiti með logandi ljósi, þá finn ég hver gi heimild til álagningar undir 15%, sem ákveðið er, að megi leggja á vörur hér í Reykjavík sem sölu- og dreifingarkostnað. Fyrir fáum dögum var það upplýst hér á Alþ., að sölu- og dreifingarkostnaður í smásölu á olíu hefði verið 200% hér á landi. Fiskur, sem seldur er hér í bænum, er keyptur inn til fisksala á 40 aura kg og 45 aura ýsan. Fiskurinn er svo seldur út í smásölu á 80 og 85 aura, og fer þar mikið yfir 80% í dreifingarkostnað. Yfir þessu fæst enginn, en 6% dreifingarkostnaður af mjólkinni og mjólkurvörum á að vera svo óhæfilegur, að helzt þurfi á það opinbera rannsókn. Fyrir að dreifa silkisokkum hér í Reykjavík, sem ætti ekki að vera erfiðara en að dreifa mjólkurvörum, leyfir verðlagsn. 42% álagningu, sem lagt sé í smásölu á þessa vöru. Fyrir að dreifa rafmagnsvörum úr búðum leyfir verðlagsn. 46% álagningu. Það eru vörur, sem m. a. hv. þm. Hafnf. er eitthvað við riðinn, og honum er leyft til þess að dreifa þessum vörum að leggja á þær 46%. Fyrir að dreifa nöglum hér í búðum er leyft að leggja á vöruna 26% eða 20% meira en fyrir að dreifa mjólkurvörum. Fyrir að dreifa hrífusköftum og amboðum, sem ætti ekki að vera mjög mikil hætta á rýrnun á, leyfir verðlagsn. að færa þau fram um 20%. - Ég skal ekki þreyta hv. þd. með því að taka mjög mikið af þessum dæmum, en vil þó taka örfá fleiri. Fyrir að dreifa rörum og járnvír, sem þarf ekki að fara mjög gætilega með, er leyft að leggja á vöruna 40% í smásölu, og fyrir að dreifa ýmsum rafmagnsvörum, öðrum en ég nefndi áðan, er leyft að fara allt upp í 50% með álagninguna. Þannig er að heita má, hvar sem maður grípur niður í þessu. Dreifingarkostnaður á skóm og skófatnaði má fara upp í 32% af verðinu, og hvar sem ég lít í þessi verðlagsákvæði, þá er sú lægsta álagning, sem ég hef fundið, 15%. Nú ætla ég að biðja hv. þm. að bera saman þessar staðreyndir, og þeir geta reiknað út sjálfir, hverju munar hér. Dreifingarkostnaðurinn hefur verið 6% á mjólkinni, og ég ætla að skora á hv. þm., ef þeir geta, að finna eina einustu neyzluvörutegund hér í Reykjavík, sem fer minna í sölu- og dreifingarkostnað á en í þessu tilfelli. Og ef þeir geta það ekki, þá er það fullkomlega sannað, hvað á bak við málflutning þeirra manna liggur, sem deila sérstaklega á mjólkursölufyrirkomulagið, vegna þess að þeir telja, að dreifingarkostnaðurinn sé óþarflega og óhæfilega mikill og biðja um rannsókn í þessum efnum og tefja störf Alþ. með ógeðslegum málflutningi í þessum efnum. Ég efast ekkert um, að þessir menn, sem sérstaklega standa með þessu máli, bregði því vopninu fyrir sig að neita tölum þeim, sem hér liggja fyrir hverjum manni, sem vill ganga að þeim, og segi, að þær komi sér ekki við, heldur séu þær aukaatriði, þegar búið er að reka þá á stampinn, því að vitanlega kemur þessum hv. þm. það illa, að tekin séu svona atriði og rakin sundur og sýnt fram á, hve mikið hald er í þessum ádeilum, sem þeir eru að flytja. Það sem hv. 8. þm. var hér að tala um mig persónulega og um það hvað ég væri lítill maður sennilega og lítill prestur og lítill bóndi, þá er það kannske gott fyrir hann og hans sálufélaga að geta leikið sér að slíkum hugsunum. Þeir skulu þá bara hugsa sér að vera meiri menn. Þessi maður, 8. þm. Reykv., hefur fengið mikinn styrk frá ríkinu, og það hefur verið varið of fjár til þess að mennta hann til prests. Ég veit ekki til þess, að hann hafi notað það enn. Ég býst við, að þessi maður sé hvorki góður né vondur, og ekki hefur hann sýnt dugnað í búskap. En þegar hann fer að reka þessi miklu kúabú, þá skulum við sjá, hvað hann verður skeleggur, - ég hlakka til. Ég fagna hverjum góðum starfsmanni, sem kemst úr þeim vesaldómi, sem þessi hv. þm. virðist helzt hafa lagt fyrir sig, eftir því sem ræður hans gefa til kynna, með þeirri persónulegu rætni, sem þar kom fram. Ég mundi fagna því, ef hann gæti fengið sig til þess að vinna nytsöm störf í þjóðfélaginu. Þá var hv. 8. þm. Reykv. enn fremur að tala eitthvað á þessa leið: Hvaða rétt hafa verkamenn t. d. til þess að fylgja vöru sinni eða vinnunni, sem er þeirra vara, þar til hún er fullunnin. Ég veit ekki betur en verkamenn hafi haft fullkominn yfirráðarétt yfir vinnu sinni og að það sé a. m. k. einhver af fyrstu setningunum í trúarjátningu þessara hv. þm., að verkamenn eigi að hafa frjálsræði um að ráða yfir vinnu sinni, en það eigi að bjóða bændum upp á allt annað, - þeir eigi að koma undir ákvæði gerðardóms um það, hvernig þeirra vinna skuli verðlögð. Já, ég vil segja við hv. 8. þm. Reykv.: Hann um það. Ef hann hefur þann hugsunarhátt, að hann vill hafa mismunandi rétt handa mönnum eftir því, í hvaða stétt þeir eru, þá er gott, að það komi fram, og þá er hann búinn að gera sig beran að því að stuðla að ranglæti í þjóðfélaginu. Þess vegna skora ég á hann að koma með till. um vinnulöggjöf, þar sem sett verði hliðstæð ákvæði um það, hvað bændur annars vegar og verkamenn hins vegar eiga að fá fyrir vinnu sína, þannig að þar séu sett ákvæði um það, hvernig vinnulaun verkamanna skuli vera metin, hliðstæð við það, sem sá hv. þm. hefur sett hér fram í þessu frv. um það, hvernig vinnulaun bænda skuli metin. Hv. 8. þm. Reykv. var enn fremur að ræða um það, að bóndanum væri vinnsla og dreifing mjólkur og mjólkurafurðanna í raun og veru óviðkomandi, þar sem nú væri búið að ákveða honum visst verð fyrir mjólkina. Þessum hv. þm. ferst nú helzt að tala um þetta ákveðna verð, sem bóndinn eigi að fá fyrir afurðir sínar! Þessum mönnum ferst fremur illa slíkt tal, um leið og þeir eru búnir að viðurkenna, hvaða verð bóndinn eigi að fá fyrir afurðir sínar, og eru búnir að láta mann frá sér vera með í samningum um þessa hluti, sem viðurkenna þá samninga með undirskrift sinni, há hlaupa þeir svo fljótt frá því samkomulagi sem þeir geta og skrifa í blað sitt fyrir fáum dögum, að bóndinn þyrfti að fá þetta fyrir vörur sínar, sem þeir skrifuðu undir, að hann fengi, en það hafi bara ekki verið meining þeirra, að hann fengi það. Það er víst gott fyrir bændur að fá svona yfirlýsingar frá þessum mönnum. Það er ekki ónýtt fyrir þá að byggja búskap sinn á þess háttar hlutum. Þó að jafnvel væri við menn að eiga, sem stæðu við samninga sína um að fá bændum það verð fyrir framleiðsluvörur sínar, sem samkomulag landbúnaðarvísitölun. komst að niðurstöðu um, eða síðar hliðstætt samkomulag, þá er það ekki nóg fyrir bændur, ef þeir hafa aðeins aðstöðu til þess að selja það af framleiðsluvörum sínum, sem vissum bæjum á landinu, Reykjavík, Akureyri eða öðrum kaupstöðum, þóknaðist að taka og nota, ef þeir svo eru ráðalausir með afgang framleiðsluvaranna á hverjum tíma. Það er svo mestan hluta ársins, að það er mikið vörumagn af framleiðslu bænda, sem verður að vinna fyrir aðra staði á landinu en aðalverzlunarstaðina fyrir vörurnar á hverju verðlagssvæði og einnig til útflutnings í stórum stíl. Og hvernig væru bændur settir með þann hluta vara sinna, ef þeir hefðu ekki mjólkurstöðvar sínar og sláturhús sín? Ég sé ekki, að annað lægi þá fyrir baendum að gera við þann afgang en hella mjólkinni niður og fleygja kjötinu í sjóinn, sem frystihúsin gætu ekki tekið á móti. En það kemur fram hér nákvæmlega sami hugsunarháttur og í blaði hv. 8. þm. Reykv., að þeir hafi aldrei ætlað sér annað en finna, hvað bændur þyrftu að fá, til þess að neytendur í kaupstöðum þyrftu aldrei að kaupa vöruna hærra verði en því, sem bændurnir þyrftu að fá fyrir hana. Þó að bændur svo þurfi að fá sama verð fyrir aðrar vörur sínar en þær, sem kaupstaðarbúar þurfa að nota, þá er þeim sama, hvað um þá vöru verður, bara ef bændur fá ekki sanngjarnt verð fyrir hana og vinnslustöðvarnar eru í höndum neytendanna. Mér þætti gaman að sjá, hve lengi varan kæmi með þessu móti nægilega mikil á markaðinn handa þeim, sem þannig hugsa og vilja búa þannig að framleiðslunni í þessu landi. Þá var hv. þm. að láta skína í, að það, sem bændur hefðu lagt til hliðar til þess að koma upp nýrri mjólkurstöð, væri allt frá neytendum tekið og þeir hefðu því enga heimild til að ráðstafa því. Í öðru orðinu eru bændur skammaðir fyrir það, að ekki séu nægilega fullkomin skilyrði til mjólkurvinnslu, á meðan nýja stöðin er ekki komin, en í hinu er þeim legið á hálsi fyrir að vilja koma upp mjólkurstöðinni og leggja fé til hliðar í því skyni, þó að í l. segi skýrum stöfum: „Tekjuafgangur mjólkursölu skal renna í verðjöfnunarsjóð, eftir að nauðsynlegar afskriftir hafa farið fram og aðrar greiðslur, er stj. telur nauðsynlegar“. Þetta ákvæði er sett inn í l. sérstaklega með það fyrir augum, að féð verði notað til að koma upp nýrri mjólkurstöð. Og svo kemur hv. þm. með þá staðhæfingu, að allt þetta fé sé tekið frá neytendum, eftir að búið er að ákveða verðlagið með samþ. fulltrúa neytenda. Vitanlega hafa bændur oft haft þörf fyrir þá peninga, sem lagðir voru þannig til hliðar, en þeir kusu þó heldur að neita sér um þá til þess að geta ráðizt í þessar framkvæmdir. Það er annars einkennilegur hugsunarháttur, að þegar búið er að greiða peninga fyrir ákveðna vöru, þá eigi greiðandinn peningana eftir sem áður. Það er eins og ef verkamaður legði nokkur % til hliðar af kaupi sínu til að koma sér upp húsi og svo væri sagt: Það er vinnuveitandinn, sem á húsið, verkamanninum hefur verið greitt of mikið fyrir vinnuna. Ég skil yfirleitt ekki, að hægt sé með nokkru móti að fá féð öðruvísi en fyrir selda vöru og ég hef alltaf heyrt, að sannvirði vörunnar væri eign þess, sem seldi hana, en ekki hins, sem keypti. Það getur verið, að þetta sé austur í Rússíá, en ég hef ekki heyrt því haldið fram í okkar þjóðfélagi. Hv. þm. Hafnf. var að tala um það í dag, að vísu með mun minni rembingi en áður, hve miklu væri áfátt í þessu efni, og hann vildi, enn að nýju, rengja þær tölur, sem fyrir liggja. Þegar ég upplýsi, að mjólkurmagnið hafi verið 6,3 millj. lítra 1934, þá segir hann, að þar að auki hafi mikið verið selt í lausasölu. Þetta er ekki rétt. Það var ekki svo mikið magn, sem kom til mjólkurbúanna, heldur er hér innifalin öll sú mjólk, sem hægt var að ná til þetta ár, einnig sú, sem seld var utan mjólkurbúanna á þessu svæði. Þá viðurkennir hv. þm. Hafnf., að mjólkurmagnið hafi aukizt mikið, síðan skipulagið gekk í gildi. Hann segir, að aukningin hafi verið mest á svæðunum lengst í burtu, en minnst á svæðinu næst Reykjavík, þó að hv. 2. þm. N.-M. upplýsi reyndar, að aukning hafi einnig orðið mikil þar. Hv. þm. Hafnf. segir, að skipulagið hafi haft þau áhrif að draga úr mjólkurmagninu á svæðunum næst Reykjavík, þar sem það ætti að vera mest, en auka það á svæðunum, sem eru fjærst. En hann gætir ekki að því, að svæðin í Gullbringu- og Kjósarsýslu höfðu búið að bezta markaðinum áður og voru sennilega komin í hámark bæði með ræktun lands og mikilli fóðurbætisgjöf og því erfitt að fá fram frekari aukningu. Það er því skiljanlegt, að aukning yrði minni á þessu svæði, þar sem búið var að pína framleiðsluna upp eins og hægt var, en þar, sem enginn fóðurbætir hafði verið notaður. Af þessu stafar meðal annars það, sem fram kemur í skýrslu Stefáns Björnssonar og 2. hv. þm. N.-M. las upp, að mjólkurgæðin fari minnkandi eftir því, sem kýrnar eru þvingaðar til að mjólka meira með aukinni fóðurbætisgjöf. Þá segist hv. þm. Hafnf. hafa séð undarlega hluti, er hann skyggndist í plögg Mjólkurbús Hafnarfjarðar, sem ég bað hann að gera. Hann kveðst hafa komizt að þeirri undarlegu niðurstöðu, að mjólkurbúið hafi ekki fengið í haust nema ¾ af því magni, sem það var vant að fá áður. En það er ekkert sérstaklega undarlegt, þó að dregið sé úr mjólkursölu til Hafnarfjarðar, þegar mjólkursalan í Reykjavík er komin upp í 28 þús. lítra á dag, sem aldrei hefur átt sér stað fyrr, en minnkar svo raunar niður í 23 þús. lítra í haust. Þetta er mun meira en selt var í fyrra haust, og er eðlilegt, að dregið sé af Hafnfirðingum, þegar svo er ástatt. Þetta afsannar auðvitað ekki, að það sé rétt, sem við höfum gefið upp, að selzt hafi 4 þúsund lítrum meira nú á dag en í fyrra haust, þegar enginn mjólkurskortur var í bænum. En mér finnst furðulegt, þegar þessi staðreynd er athuguð, að bera skuli á mjólkurskorti í Rvík. Þar verður að leita að skýringum, sem líklegastar þykja, og þær geta ekki verið nema þrjár og kannske bara ein sú rétta. Í fyrsta lagi er sú skýring, að fólkið hafi meira fé en áður og vilji hagnýta sér þessa fæðu sem bezt. Önnur skýringin er sú, að verðið sé nú hagstæðara en í fyrra haust, og svo er líka í raun og veru, því að þá hafði nýlega farið fram verðlækkun, en nú raunveruleg verðlækkun, þar sem ríkissjóður borgar niður mjólkurverðið. Þriðja skýringin er svo sú, að þeir menn, sem staðið hafa að því að æsa upp fólkið út af mjólkurskortinum og borið fram þetta frv., hafi fyrirskipað sínu fólki að kaupa meiri mjólk en það hefði gert annars, í því skyni að reyna að skapa öngþveiti í mjólkurmálunum. Ég skal ekki segja, hver af þessum ástæðum ræður mestu, en einhver þeirra hlýtur að koma til greina með 4 þús. lítra markaði umfram það, sem var í fyrra. Hv. þm. Hafnf. sagði, að ekki hefði náðst að meðaltali í Reykjavík 23 þús. ltr. sala, og þetta verður líka að teljast gífurlega mikil neyzla einmitt á þeim tíma, þegar mjólkin er minnst. En þess ber að gæta, að á haustin safnast fólk í bæinn úr ýmsum áttum. Á vorin getur salan aftur minnkað um helming, þegar fólk fer úr bænum og börnin í sveitina. Salan stórminnkar þá, einmitt á þeim tíma, þegar mjólkurframleiðslan er mest. Hv. þm. sagði líka, að ég hefði verið með ýmsar skólaspekingshugleiðingar um það, hvernig gæðin væru. Ég játaði hispurslaust, að þau væri það atriðið, þar sem erfiðast væri að koma sönnunum við. En það er annað, sem hægt er að sanna, sem sé það, að mjólkurstöðin er undir því strangasta eftirliti, sem nokkur mjólkurstöð er undir gefin eftirliti gerlafræðings, heilbrigðisstjórnarinnar, jafnvel lögreglunnar, og af hálfu setuliðsins er daglegt eftirlit í mjólkurstöðinni í Reykjavík. Það er vitanlegt, að herstjórnin mundi ekki kaupa mjólkina, ef hún teldi hana skaðlega heilsu hermannanna, og yfirmaðurinn þar hefur lýst yfir því, að hann teldi mjólkina mjög góða vöru og neytti hennar daglega sjálfur. En hv. þm. hélt því fram, að mjólkin væri orðin svo vond, að setuliðið hefði neitað að kaupa hana, og hinu sama hélt flokksblað hans fram. Hins vegar var því svo haldið fram í haust, af því að það hentaði betur vegna mjólkurskortsins, að setuliðið fengi of mikla mjólk keypta, og er borin fram till. um að banna að selja nokkurn dropa til setuliðsins. Hér er jafnvel gengið svo langt að leggja til, að bannað verði að selja mjólk til sjúkra manna. Ég skal játa, að ég get engan greinarmun gert á því í þessu sambandi, hvort um er að ræða mjólkursölu til sjúkrahúsa erlendra eða innlendra manna. Annars hef ég sjaldan skemmt mér betur en þegar hv. þm. kom að því, að ástandið í nokkrum mjólkurbúðum væri svo herfilegt, að loka yrði þeim, ef ekki yrði úr bætt fyrir 1. desember. En þá kom í ljós, er ég fór að rannsaka málið, að þetta voru allt mjólkurbúðir Alþýðubrauðgerðarinnar. Það kemur m. ö. o. í ljós, að það er flokkur hv. þm., sem á þessar búðir, er reynast ekki færar um að selja mjólk. Honum mun ekki hafa verið þetta kunnugt áður, því að honum varð auðsjáanlega bilt við, þegar á þetta var bent. Það voru sannarlega hlægilegar skýringar, sem hann kom með í þessu sambandi, og ég sárvorkenndi honum að verða nú að kyngja þessu, eftir að hann hafði borið á okkur, að ekkert fengist um bætt í mjólkurbúðum samsölunnar. Hann sagði, að búðir þessar hefðu aldrei verið löggiltar nema til að selja mjólk á flöskum, en forstjóri þessa fyrirtækis hefur nú verið í stj. samsölunnar þangað til í sumar, og með hans samþ. hefur verið seld mjólk í lausasölu í þessum búðum frá byrjun. Vill nú hv. þm. saka forstjórann um, að hann hafi þverbrotið l. allan tímann? Slíkar ásakanir hef ég ekki borið á hann og trúi því ekki, þó að ég geti trúað ýmsu á þessa menn, bæði af gamalli og nýrri reynslu. Hv. þm. vill gefa í skyn, að þar sem samsalan hefur ekki tök á að selja mjólk á flöskum, sé það henni að kenna, hvernig þessar búðir Alþýðubrauðgerðarinnar eru. Þó veit hann, að forstjóri Alþýðubrauðgerðarinnar hefur verið í samsölustj. frá byrjun, og honum er kunnugt um, að maður var sendur til Ameríku, eini sérfræðingurinn í þessum málum, sem við eigum, í því skyni að útvega vélar, svo að hægt yrði að halda áfram að selja mjólkina á flöskum. En það reyndist ókleift að fá þessar vélar. Það er ekki að miða við Akureyri, þar sem ekki þarf að loka nema svo sem 3 þús. flöskum á dag. Þetta er hægt að gera með handvél, en slíkt kemur ekki til mála hér, þar sem loka þyrfti 30 þús. flöskum á dag eða upp undir það. Það, sem ég hneykslast mest á hjá hv. þm. Hafnf., er það, að hann ber á okkur þungar sakir fyrir að hafa ekki bætt úr neinu, en lætur sem hann og samherjar hans standi fremstir í flokki um að lagfæra hlutina, þó að það komi svo í ljós, að sá litli hluti mjólkurbúða, sem þeir ráða yfir, 4 búðir hér í Reykjavík, eru í slíku ásigkomulagi, að loka verður þeim fyrir 1. des., ef ekki verður um bætt, þar sem engar af okkar búðum koma undir það, og síðan reynt að láta skína í það, að mjólkursamsalan eigi sök á þessu. Hv. þm. Hafnf. sagði, að samanburður minn, að því er snerti verðið til neytenda nú og áður, væri ekki réttur. Þó að ég segði, að hægt væri að kaupa meiri mjólk nú en 1934 fyrir einnar vinnustundar kaup, þá bæri þess að gæta, að verðið til bænda hefði sex- eða áttfaldazt. En hefur ekki verkamannakaupið hækkað gífurlega líka? Ég hélt, að svo væri til ætlazt, að kjör bænda væru ekki lakari en verkamanna hlutfallslega, en eins og nú er komið, fá bændur tiltölulega ekki eins mikið fyrir hvern lítra mjólkur og verkamenn fyrir hverja vinnustund. Þetta hefur verið sannað af n. þeirri, sem sett var til að athuga þessi mál. Þó að ýmsir aðilar reyni að svíkja það samkomulag, sem náðst hefur, og hlaupa frá því, hafa bændur fengið það viðurkennt, að þeir hafa gengið skemmra í því að verðleggja vinnu sína en allar aðrar stéttir í landinu. Eigi að síður hafa þeir lengi orðið að liggja undir þeim áróðri, að þeir hafi gengið óhóflega langt í þessu efni. Hv. þm. Hafnf. minntist á annað atriði, sem hann telur sanna, að mjólkurskipulagið sé eingöngu og einhliða til hagsbóta fyrir framleiðendur, en ekki neytendur. Hann sagði, að íblöndun smjörs í smjörlíki hefði alltaf verið framkvæmd eftir því, hve mikið smjör væri fyrir hendi á hverjum tíma, og að þannig væri horft einhliða á hag framleiðenda. En segjum, að það ætti alltaf að vera eitthvert ákveðið magn smjörs í smjörlíkinu, segjum t. d. 10%. Hvernig ætti þá að fara að, þegar ekki er nægilegt smjör fyrir hendi? Hvernig ætti þá að fullnægja þessu ákvæði um íblöndunina? Mér sýnist óskiljanlegt, að það sé hægt. Hitt atriðið, sem hann ræddi um líka í þessu sambandi, voru l. um þurrmjólkurvinnslu, sem voru samþ. 1937. Það sagði hann, að hefði átt að vera gert sérstaklega fyrir framleiðendur. Nú veit hv. þm., að á sínum tíma lét samsalan fara fram allýtarlega athugun á möguleikum fyrir vinnslu þurrmjólkur, en það var ekki talið æskilegt að leggja fjármagn í það vegna þess, að verð það, sem fékkst fyrir þá framleiðslu, var of lágt. Svo kemur þessi hv. þm. og leggur þetta út á þann veg, að hér sé verið að bera hag neytenda fyrir borð með því að gefa bökurum ekki kost á að fá þurrmjólk til íblöndunar í brauð. Mig furðar nú ekkert á því, þótt fyrirtæki, sem hafa hagnazt svo vel, að þau hafa ráð á því að láta reisa nú á þessum tímum annað eins stórhýsi og það, sem Alþýðubrauðgerðin er að láta reisa núna, hafi efni á því að blanda lítils háttar þurrmjólk í brauð án þess að hækka verð þeirra. Ef brauðsalar hefðu viljað blanda þurrmjólk í brauð, þá hefur þeim líka staðið það opið alla tíð, því að samsalan hefur alltaf mælt með því að flytja inn þurrmjólk, svo að ef brauðsalar hefðu viljað bera hag neytenda sérstaklega fyrir brjósti, þá stóð þeim það opið. Það má því segja, að hér hafi hv. þm. seilzt heldur langt til raka og það í hluti, sem eiga sér enga stoð í veruleikanum. Þá minntist hv. þm. á það, að mjólkurbú Hafnarfjarðar hefði ekki getað fengið nóga mjólk, þótt mjólkurstöðin hér hafi verið yfirfull. Nú greip ég þá fram í fyrir honum og spurði, hvernig á þessu stæði, og hann sagði, að það væri af því, að framleiðendur fengju ekki að láta mjólk sína þangað. En ég veit, að það er af því, að þeir hafa ekki viljað skipta við mjólkurbúið í Hafnarfirði, og þó hefur samsalan hvatt bændur þarna syðra til þess að skipta einmitt við það bú. Það er líka vitað, að það bú hefur verið talið lítt nothæft, tæki þess eru svo léleg, að það hefur verið kvartað undan því í mín eyru, hve varan þaðan væri slæm. Og það hefur gengið svo langt, að búið varð um tíma að hætta að gerilsneyða mjólkina og senda hana ógerilsneydda út til neytenda og brjóta þannig lögin, og það hefur sennilega verið á vitorði hv. þm. Hafnf. Það var helzt að skilja á þessum hv. þm., að það eina, sem gæti komið að gagni fyrir Hafnarfjarðarbúið, væri það að losna úr skipulaginu eins fljótt og unnt væri. Og ég óska þess eindregið, að skipulagið losni við búið eins fljótt og unnt er, og ég vil biðja hv. þm. að skila því frá mér, að ég skuli styðja það af öllum mætti, að búið geti losnað úr skipulaginu, ef þess er óskað, því að búið hefur verið til stórbyrði fyrir skipulagið, sem hefur þurft að borga 17½ eyri með hverjum lítra, sem fer í Hafnarfjarðarbúið. Mér væri því sönn ánægja að því að losna við það úr skipulaginu, og ég vænti þess, að hv. þm. Hafnf. komi þessum skilaboðum áleiðis, ef honum er svo annt um að losa búið úr þessum fjötrum sem hann lætur. Hv. þm. sagði, að það væri víst, að hér væru miklar kvartanir yfir mjólkursölunni, en á Ísafirði og Akureyri - þar væru engar kvartanir. Mér segja þó allt annað menn, sem eru nýkomnir frá þessum stöðum. Vestur á Ísafirði er nú mjög tilfinnanlegur skortur á mjólk, og sama sagan heyrist frá Akureyri. En það er alltaf gott að vitna í staði, sem eru langt í burtu, þótt menn hafi ekkert til þess að sanna mál sitt með, í trausti þess, að aðra skorti kunnugleika til þess að hrekja staðhæfingarnar. Það er úrræði þeirra, sem vilja ekki kryfja málin til mergjar og vantar rök. Þetta minnir mig á frambjóðanda, sem ég var eitt sinn með á fundum. Hann sagði, þegar hann var austantil í héraðinu: „Ég veit, að þið eruð ekkert hrifnir af mér hérna, en þeir þarna vestantil í héraðinu, - þeir fylgja mér“. Þegar hann svo kom í vesturhluta héraðsins, þá sneri han við blaðinu, þá voru þeir þarna austurfrá hans vinir. Það er alltaf þægilegt að bregða fyrir sig svona rökum. Ég hefði gaman af því að fá hingað allmargt fólk vestan af Ísafirði til þess að bera vitni um ástandið í mjólkursölumálunum þar, og ég hefði gaman af að heyra frá Hafnfirðingum, þegar þeir eru búnir að fá lausn í náð, hvort þeir verða alltaf ánægðir. Hv. þm. endaði ræðu sína með borginmannlegum hótunum. Af því að rök hans voru harla bágborin, þá ætlaði hann nú að ná sér upp og sagði, að það eina, sem væri eftir fyrir kaupstaðarbúana, væri það að láta verkin tala og þá skyldu þeir sjá til, hvernig syngi í mér, þótt ég væri nú brosandi að orðum hans. En ég mun brosa enn þá meira, þegar Hafnfirðingar eru búnir að láta verkin tala. Þessi hv. þm. mun hafa átt eina kú, en honum mun hafa fundizt það borga sig betur að eiga hana ekki nú síðustu árin, og ég er ekkert að lá honum það. Það mun verða mér til mikillar gleði, ef þessi hv. þm. fer að koma upp og reka kúabú í stórum stíl og birgja kaupstaðina að mjólk og öðrum landbúnaðarafurðum. Við getum þá ef til vill haft gott af því líka þarna fyrir austan fjall. Við getum þá hætt við okkar búrekstur og farið að stunda iðnað eða eitthvað þess háttar, ef við getum gengið mjólk frá hinum ágætu kúabúum hér í kaupstöðunum. Við getum þá alveg skipt um hlutverk við kaupstaðabúana, - þeir taka að sér framleiðslu landbúnaðarafurðanna og við tökum þá að okkur eitthvað af störfum þeirra í staðinn. Við bændur óttumst sannarlega ekki þá tíma. Það er aðeins eitt, sem við óttumst í því sambandi, og það er, að þeir renni alls ekki upp, og ég skora á hv. þm. Hafnf. að standa við orð sín í þessu máli. Ég vil svo aðeins segja honum það að síðustu, að ef fara á að haga sér eins og hann og hv. 8. þm. Reykv. hafa gert, að vera með dylgjur, hótanir og svívirðingar í garð bænda, þá getur skeð, að þessi stétt fari einnig að láta verkin tala, og það gæti skeð, að það yrði ekki sem þægilegast fyrir þessa menn, og það verður þeim sjálfum að kenna, ef þeir láta koma til átaka um þessi mál. Ef bændur eiga að liggja undir þessu til lengdar, þá verða það þessir menn, sem bera ábyrgð á afleiðingum þess.



Herra forseti. Ég mun ekki gera langa aths. við ræðu hv. þm. V.-Sk. Ég tók eftir því, að eftir því sem lengra leið í ræðu hans, æstist hann upp og lauk henni með hótunum án þess þó að nefna, hvað það væri, sem ætti að gera. Ég vil því óska þess, að hann geri betur grein fyrir því, hvað hann á við með þessu. Hann minntist á það, að ég hefði átt kú og stundað þannig búrekstur, en að ég hefði talið borga sig betur að hætta því. En af hverju hætti ég því? Af því að skipulagið gerði mér ómögulegt að halda því áfram.

Það var af því, að hv. þm. fór á snið við l. og borgaði ekki verðjöfnunargjald

. Það var nú ekki ástæðan, vegna þess að það var nóg land á bak við, til þess að ég þyrfti ekki að greiða verðjöfnunargjald. En Framsfl. reyndi að ná af mönnum verðjöfnunargjaldi, þótt nægilegt land væri á bak við nautgripaeign þeirra. Þetta gjald var tekið í nýrri mynd af þeim framleiðendum, sem sendu mjólk til búsins. En það var ekki þetta heldur, skortur á beitilandi á sumrin, sem gerði það nauðsynlegt að koma kúnni fyrir utan bæjarlandsins, en þá fær eigandinn ekki að láta senda sér mjólkina úr henni heim. Ég ætla ekki að segja fleira um þetta, en ég er hv. þm. þakklátur fyrir það, að hann skuli nú hafa fallizt á það, að Hafnarfjörður skuli fá að vera svæði út af fyrir sig og engum öðrum háður í mjólkursölumálunum. Ég mun því með ánægju koma skilaboðum hv. þm. áleiðis, og ég get fullvissað hann um það, að Hafnfirðingar muni ekki láta standa á sér, ef þeir fá tækifæri til þess að losna úr skipulaginu, og ég vona þá, að hv. þm. V.-Sk. láti ekki heldur standa á sér að samþ. það fyrir sitt leyti, eins og hann hefur lofað. Hv. þm. sagði, að Mjólkurbúið í Hafnarfirði hefði ekki fengið næga mjólk vegna þess, að bændur hefðu ekki viljað láta mjólk sína þangað, og hann gekk svo langt að segja, að hann hefði sjálfur hvatt menn til þess að senda mjólk sína til búsins í Hafnarfirði, en ég veit, að hann hefur heldur hrætt menn frá því að skipta við það bú en hvatt þá til þess, með þeim rökum, að þar væri þeim ekki tryggt sama verð fyrir framleiðslu sína eins og ef þeir sendu hana beint til samsölunnar. Þá minntist hv. þm. á dreifingarkostnaðinn og sagði, að hann væri. ekki nema 6% og það væri lægra en þekktist á nokkurri annarri vörutegund. En hann minntist ekkert á það, að í mjólkurbúðunum er einnig verzlað með aðrar vörutegundir, sem bera uppi dreifingarkostnaðinn. En þrátt fyrir það að sölukostnaðurinn sé svona lítill, þá er álagningin þó ekki 6% af kr. 1.23, heldur er álagningin 47 aurar á hvern lítra, frá því að hann er sloppinn úr kúnni og þar til hann kemur til neytenda, þar sem bændur fá kr. 1.23 fyrir lítrann, en neytendum er seldur hann á kr. 1.70, þannig að það er 47 aura verðmunur frá framleiðendum til neytenda, og er því heildarálagningin 32 % á þessari vörutegund þrátt fyrir hinn lága dreifingarkostnað. Ég skal nú fara fljótt yfir sögu. Hv. 2. þm. N.-M. tók að sér að sanna það, að mjólkurgæðin færu vaxandi með fjarlægðinni, sem mjólkin væri flutt. Ég verð nú að segja það, að ég er ekki búinn að átta mig á þessari kenningu, því að ég hef alltaf haldið, að mjólk væri eftir því betri, sem hún væri nýrri og að hún skemmdist á því að geyma hana, og ég veit, að víða erlendis er framleiðslu- og sölusvæðunum skipt niður í hverfi með það fyrir augum að flytja mjólkina sem allra stytzt, þannig að tryggt sé, að hún verði ný og þannig óskemmd neyzluvara. Þá vil ég aðeins víkja örlítið að því, sem hv. þm. sagði um Alþýðubrauðgerðina. Hann sagði, að það hefði verið kvartað um óhreinlæti í fjórum búðum Alþýðubrauðgerðarinnar. En um þetta er það að segja, að tvær af þessum búðum höfðu ekki verið leigðar áður sem mjólkurbúðir, en þriðja búðin var tekin í því ástandi, sem hún var í, þegar Kaupfélag Reykjavíkur seldi hana, en það er búðin í Bankastræti, og er hún eign ríkisins. Í fjórðu búðinni hefur einvörðungu verið seld flöskumjólk. Þegar svo sú skipulagsbreyting var gerð, að hætt var að selja flöskumjólk, en mjólkin var seld í lausu máli, þá voru gerðar aðrar kröfur og strangari til búðanna, og því var ekki nema eðlilegt, að það þyrfti að breyta þeim eins og búðum samsölunnar hefur verið breytt. En þessar kröfur hafa ekki enn komið til Alþýðubrauðgerðarinnar, heldur hefur henni verið tilkynnt, að hún yrði að sækja um það á löglegan hátt að fá að halda sölunni áfram. Eftir því sem ég veit bezt, hafa nauðsynlegar breytingar farið fram á búðum samsölunnar, vegna þess að mjólkin er seld í lausu máli. Hv. þm. minntist á blöndun smjörlíkis með smjöri, og það virtist honum óskiljanlegt, að hægt væri að fara eftir nokkurri annarri reglu en þeirri, hversu mikið væri til af smjöri innan lands. En ég hélt því fram, að ef hér hefði átt að bera fyrir brjósti hollustuhætti, hefði átt að blanda smjörlíkið jafnmikið, hvort sem smjörið var framleitt innanlands eða keypt frá útlöndum. En þetta var aldrei gert, þegar nóg var til af smjörinu. Og það var jafnan í lausu lofti, hvað mikið smjörlíkið var blandað á hverjum tíma. Það var eingöngu miðað við það, sem til var hjá samsölunni eða mjólkurbúðunum af smjöri. Þá sagði hv. þm., að vegna þess, hvað verð á þurrmjólk hefði verið lágt, hefði ekki verið stofnað til þurrmjólkurvinnslu úr undanrennu. En vill ekki þessi hv. þm. lesa næst síðasta hefti „Freys“, þar sem Sigurður Pétursson gerlafræðingur, sem oft er vitnað til í þessum umr., segir álit sitt um þetta. Hann telur eitt af þeim fáu úrræðum til að bæta úr mjólkurvandræðunum einmitt þurrmjólkurblöndun í brauð, sem fékkst samþ. fyrir 6 árum, en hefur aldrei verið notað. Hv. þm. vildi halda því fram, að umsögn mín um þetta stafaði af ókunnugleik eða þá, að ég færi með hreina blekkingu. En væntanlega vill hann ekki væna þennan sérfræðing um ókunnugleik eða blekkingar. en hann (S. P.) kemst samt að sömu niðurstöðu og ég hef áður komizt. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en þó get ég ekki stillt mig um að minnast lítið eitt á atriði, sem kom fram hjá hv. 2. þm. S.-M. hér í dag. Hann sagði, að það væri fullkomið áhyggjuefni, hvernig málum þjóðarinnar nú væri komið, og kaupgjaldið hefði meiri áhrif en nokkuð annað á framleiðslustarfsemina og iðnaðurinn og framleiðslustarfsemin yfirleitt væri komin á þá heljarþröm, að annaðhvort mundi bráðum henda, að kaupgjaldið yrði að lækka eða gengið yrði að lækka eða þá að allt mundi hrynja saman í rúst. Og hann vildi kenna þetta kaupgjaldi launamanna í landinu. En hann gleymdi að taka það til greina, af hverju kaupið hefur hækkað. Vísitalan er nú 262 stig, og helmingur þessarar vísitöluhækkunar stafar af landbúnaðarvörunum tveim, kjöti og mjólk. Sjá nú ekki allir hv. þm., að með slíkri hækkun á þessum tveim vörutegundum hefur málinu verið stefnt í þann voða, sem það er nú komið í. Ég skal svo ekki lengja þetta frekar, umr. eru orðnar nógu langar, en þó get ég ekki stillt mig um að lokum að lesa ummæli sérfræðings Mjólkursamsölunnar um það, hvernig málefnum landbúnaðarins er nú komið í höndum þeirra manna, sem með þau hafa farið undanfarin ár. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp úr grein þessa sérfræðings, en hún birtist í ágúst-hefti „Freys“ í sumar og er á þessa leið: „Hver lagasetningin hefur rekið aðra um verðjöfnunargjöld, styrkveitingar, verðuppbætur o. fl. vegna þessarar framleiðslu, en ekkert virðist hafa dugað. Landbúnaðarmálin eru eftir sem áður í mesta öngþveiti. Úreltir búnaðarhættir, vanhugsaðar styrkveitingar, fjárpestir, atkvæðaveiðar og óseljanlegar afurðir eru þær plágur, sem íslenzkur landbúnaður líður nú hvað mest undir“. Þeir taka svo til sín sneiðina, sem eiga, frá þessum sérfræðing Mjólkursamsölunnar. Sigfús Sigurhjartarson: Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt, var í gær lokið umr. um frv. til l. um breyt. á mjólkurlögunum, og hafði ég vænzt atkvgr. um málið í dag. Það er vitað að þetta er vegna þess að marga hv. framsóknarþm. vantar. Ég vil og geta þess, að tvívegis áður hefur þetta mál verið tekið af dagskrá af sömu ástæðu og einu sinni ekki tekið á dagskrá vegna fjarveru þm. sama flokks. Get ég ekki séð annað en verið sé að draga málið á langinn og fresta nú atkvgr. fram á mánudag. Vil ég hér með leyfa mér að óska eftir, að það verði tekið á dagskrá í dag.