Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1981–1984 hefur verið til umfjöllunar í fjvn, allnokkurn tíma. Nefndin hefur haldið marga fundi um málið svo og undirnefnd, og skilar n. sameiginlega brtt. sínum á þskj. 918, en fulltrúar minni hl. gefa út sérstakt nál. Nefndin stendur öll að tillögunum að öðru leyti en því, að hv. 6. landsk. þm., Karvel Pálmason, var andvígur þeirri breytingu sem gerð var á þeim hlutfallstölum sem beitt er við skiptingu milli kjördæma á fjárveitingum til stofnbrauta og hafa nokkur áhrif á innihald þeirra tillagna sem fluttar eru um fjárveitingar til einstakra framkvæmda. Nefndin naut liðsinnis Snæbjarnar Jónassonar vegamálastjóra og starfsfólks hans og flyt ég bestu þakkir nefndarinnar fyrir þá mikilsverðu aðstoð. Það er jafnan svo við afgreiðslu vegáætlunar að glöggt kemur í ljós, að þar er fjallað um það málefni sem hvað viðkvæmast er þm. Ég hef þá reynslu, að enda þótt afgreiðsla fjárlaga sé að sjálfsögðu umfangsmeiri og spanni yfir fjölþættara svið en afgreiðsla vegáætlunar sé afgreiðsla vegáætlunar þó að ýmsu leyti erfiðari og vandrataðri leiðir til þess samkomulags um skiptingu fjármagns og heildarafgreiðslu sem jafnan er leitað eftir, enda taka allir hv. alþm. þátt í þeirri skiptingu fjármagns innan einstakra kjördæma sem fjvn. leggur síðan fram sem sínar tillögur, og nákvæmlega er vegið og metið hvert hver einasta króna fer. Í grg. með þeirri þáltill. um vegáætlun, sem hér er til afgreiðslu, var tekið fram að nauðsynlegt kynni að reynast að taka rammaskiptingu vegáætlunarinnar til endurskoðunar ef verðlagsforsendur röskuðust. Þjóðhagsstofnun hefur nú sent frá sér nýja spá um þróun verðlags 1981 og er samkv. henni talið að meðalhækkun verðlags milli áranna 1980 og 1981 verði 52% í stað 42% sem var forsenda í þáltill. Jafnframt er nú við það miðað að meðalverðlagshækkun frá 1981 til 1982 verði 35% í stað 30% í þáltill. Þessar breytingar á forsendum valda 7% hækkun á grunni áætlunarinnar fyrir árið 1981 og 15.2% hækkun árin 1982–1984. Afleiðingar þessara breyttu verðlagsforsendna koma óhjákvæmilega fram í bundnum liðum vegáætlunarinnar og mundu valda skerðingu á framkvæmdaliðum ef ekki væri séð fyrir hliðstæðri hækkun tekna frá því sem gert er ráð fyrir í þáltill. Brtt. n. eru miðaðar við þessar breyttu verðlagsforsendur, og enn fremur er nú gert ráð fyrir greiðsluhalla á vegáætlun frá 1980 sem reyndist 3.3 millj. kr. í vetrarviðhaldi og 1 millj. 350 þús. kr. vegna lakari innheimtu markaðra tekna en gert hafði verið ráð fyrir, eða samtals 4 millj. 604 þús. kr. Til þess að mæta þessum útgjaldaauka, jafnframt því sem miðað er við að heildarútgjöld til vegamála nemi 2.1% af vergri þjóðarframleiðslu og vöxtur hennar verði 2.5% á ári, er í till. n. gert ráð fyrir aukningu tekna frá því sem greinir í þáltill. með þeim hætti að bensíngjald verði hækkað einu sinni á þessu ári, þ. e. upp úr miðjum maí, í þeim mæli sem lagaheimildir leyfa og þungaskattur hækki 1. júní n. k. í samræmi við hækkun byggingarvísitölu frá 1. jan. til 1. apríl á þessu ári. Hækka þá markaðir tekjustofnar Vegasjóðs um 13.5 millj. kr. 1981, en lántökur munu hækka um 10.1 millj. kr. frá því sem greinir í þáltill. vegna aukinna lánveitinga frá Framkvæmdastofnun ríkisins og lánveitinga frá heimaaðilum í Eyjafirði. Lánveitingar frá Framkvæmdastofnun ríkisins munu þá nema 25.8 millj. kr. í ár, og gert er ráð fyrir hliðstæðum lánveitingum á síðari árum vegáætlunarinnar. Vegna breyttra verðlagsforsendna og þeirrar auknu tekjuöflunar, sem fyrr er getið, hækka markaðir tekjustofnar frá áætlun í þáltill., svo sem fyrr er sagt, um 13.5 millj. kr. 1981. Árið 1982 hækka þessir tekjuliðir um 30.8 millj. kr., árið 1983 um 32.2 millj. og 1984 um 33.3 millj. En í því sambandi er þess að geta, að verðlagsforsendur eru þær varðandi árin 1982, 1983 og 1984, að gert er ráð fyrir 35% meðaltalsverðhækkun milli áranna 1981 og 1982, en útgjalda- og tekjutölur fyrir árin 1983 og 1984 eru settar fram á sama verðgrunni og 1982, enda kemur vegáætlun til endurskoðunar á árinu 1983. Þegar verðlagsforsendur hafa verið endurmetnar nema heildarútgjöld til vegamála samkv. till. fjvn. á árinu 1981 411 millj. 460 þús. kr., á árinu 1982 582 millj. 300 þús. kr., á árinu 1983 597 millj. 350 þús. kr., á árinu 1984 612 millj. 500 þús. kr., eða samtals heildarútgjöld til vegamála á áætlunartímabilinu 2203 millj. 610 þús. kr. Fjvn. gerir ekki till. um röskun á milli framkvæmdaþátta frá því sem gert var ráð fyrir í þáltill. að öðru leyti en því, að í þáltill. var með skiptingu fjár til stofnbrauta annars vegar og brúa hins vegar miðað við að brýr á stofnbrautum yrðu í vaxandi mæli fjármagnaðar af fjárveitingum til almennra verkefna á stofnbrautum. Fjvn. taldi þetta ekki rétta stefnu og leggur til að fluttar verði eftirtaldar fjárhæðir af stofnbrautum á brúarframkvæmdir: 1982 3 millj. 950 þús. kr., 1983 4 millj. 350 þús. kr. og 1984 4 millj. 790 þús. kr. Auk þess felast í till. um skiptingu fjár innan kjördæma nokkrar tillögur þm. í einstökum kjördæmum um flutning á fjárveitingum milli stofnbrauta og þjóðbrauta. Það er nýmæli í tillögum fjvn., að lagt er til að halda eftir óskiptu fjármagni til nýframkvæmda á síðari árum áætlunarinnar, þ. e. 10% fjármagnsins á árinu 1982 og 20% á árinu 1983, en fjárveiting á síðasta ári áætlunarinnar er öll óskipt að öðru leyti en því, að framlagi til sérverkefna er skipt á einstakar framkvæmdir einnig á árinu 1984 að 80%. Þessi till. að skipta ekki öllu fjármagni til nýframkvæmda á árunum 1982 og 1983 er gerð í því skyni að draga úr líkum á því að endurskoða þurfi vegáætlun árlega, eins og þurft hefur að gera undanfarin ár, auk þess sem auðveldara ætti að vera, ef þessi regla er notuð, að standa að reglubundinni endurskoðun annað hvert ár. Gert er ráð fyrir því, að því óskipta fjármagni til framkvæmdaþátta, sem ekki er bundið við ákveðin kjördæmi, verði ráðstafað í samráði við fjvn., en óskiptu fjármagni til stofnbrauta og þjóðbrauta verði ráðstafað til almennra verkefna í hverju kjördæmi samkv. ákvörðunum þm. viðkomandi kjördæmis. Við gerð síðustu vegáætlana hafa verið notaðar hlutfallstölur til að ákvarða skiptingu fjármagns milli kjördæma, annars vegar í stofnbrautir og hins vegar þjóðbrautir, og var þá miðað við umferð og ástand vegakerfisins eins og það var 1976. Fjvn. endurskoðaði þær reglur, sem lágu til grundvallar þessum hlutfallstölum, bæði út frá því sjónarmiði, að umferð og ástand vegakerfis innan einstakra kjördæma hefur breyst, og hins vegar var endurskoðað gildi einstakra þátta sem áhrif hafa á hlutfallstölur. Niðurstaðan varð sú, að samþykkt var í nefndinni með öllum atkv. gegn einu að breyta þessum hlutfallstölum nokkuð og nota einn aukastaf í útreikningum hlutfallstölunnar, en áður höfðu verið notaðar heilar tölur. Vegna þess að fyrir árið í ár er um að ræða endurskoðun fjárveitinga sem þegar hafði verið skipt í fyrri vegáætlun er eldri hlutfallstalan látin gilda áfram í ár, og ákveðið var að fyrir árið 1982 gilti meðaltal fyrri hlutfallstölu og nýrrar, en síðan ný hlutfallstala úr því. Hér er um að ræða eitt viðkvæmnismálið við skiptingu vegafjár. En þess ber að geta, að þessar hlutfallstölur ráða þó ekki skiptingu nema hluta framkvæmdafjárins því að fjárveitingar til bundinna slitlaga, sérverkefna og brúa nema talsvert hærri upphæðum en fjárveitingar til stofnbrauta og þjóðbrauta. Brtt. n. við flokkun vega eru gerðar í samráði við þm. viðkomandi kjördæma, en af þeim tillögum má nefna að lagt er til að fallið verði frá þeirri till. í þáltill., að Vestfjarðavegur um Bröttubrekku hverfi úr tölu stofnbrauta, og gerð er tillaga um að Þorlákshafnarvegur frá Suðurlandsvegi við Hveragerði að Þrengslavegi ofan við Þorlákshöfn verði stofnbraut. Þegar rætt var í fjvn. um brýnustu verkefni í vegamálum komu óhjákvæmilega til sérstakrar athugunar þeir hlutar vegakerfisins þar sem vegfarendum stafar tíðum lífshætta af skriðuföllum, grjóthruni og snjóflóðum, en þar er einkum um að ræða Ólafsfjarðarmúla, Ólafsvíkurenni og Óshlíð milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar. Á öllum þessum stöðum standa nú yfir athuganir og rannsóknir á þeim valkostum, sem til greina koma til úrbóta, og kostnaði við þá. Meðan þessum störfum er ólokið er ekki unnt að gera neinar raunhæfar tillögur um framkvæmdir eða röðun þeirra, en ljóst er, að um er að ræða mjög kostnaðarsamar framkvæmdir. Lausleg ágiskun bendir til að heildarkostnaður yrði um 200 millj. kr. á verðlagi á ár eða um 20 milljarðar gkr. Fjvn. taldi ekki unnt að áætla fé til þessara framkvæmda af því fjármagni sem til ráðstöfunar var, bæði vegna þess að rannsóknum er ekki nógu langt komið og fjárveitingar innan þess fjármagnsramma, sem fyrir hendi var, mundu skerða fjármagn til annarra framkvæmda meira en við yrði unað. Fjvn. hefur því unnið að því, að á þessum málum yrði tekið með sérstakri fjáröflun sem yrði síðan tekin upp í vegáætlun þegar fyrir sérstöku fjármagni hefði verið séð. Liggur nú fyrir yfirlýsing frá hæstv. samgrh. til fjvn. um sérstakar ráðstafanir til fjáröflunar vegna þessara vegaframkvæmda, og er sú yfirlýsing birt sem fskj. með nál. meiri hl. Samkv. þeim brtt., sem hér liggja fyrir, verður varið fjármagni til nýrra þjóðvega, brúa og fjallvega sem hér segir: 1981 204 millj. 480 þús. kr., 1982 281 millj. 200 þús. kr., 1983 284 millj. 600 þús. kr., 1984 287 millj. 800 þús. kr., eða samtals á áætlunartímabilinu til nýrra þjóðvega, brúa og fjallvega 1058 millj. 80 þús. kr. en það jafngildir 105 milljörðum 808 millj. gkr. Af þessari fjárhæð fara á næstu 4 árum 237 millj. 510 þús. kr. til þess framkvæmdaþáttar sem nefndur er sérverkefni, en þar er um að ræða meiri háttar verkefni sem talin eru hafa verulegt gildi fyrir samgöngukerfið í heild eða stóra hluta þess. Mun ég nú geta einstakra verkefna í þeim framkvæmdaþætti. En hafa ber í huga, að kostnaður og fjárveitingatölur fyrir árið 1981 eru á áætluðu verðlagi í ár, en tölur fyrir árin 1982, 1983 og 1984 eru á áætluðu verðlagi ársins 1982. Biskupstungnabraut: Verkefnið tekur til endurbyggingar vegarins frá Suðurlandsvegi að bundnu slitlagi ofan Þingvallavegar í Grímsnesi, 10 km, ásamt byggingu brúar á Sog hjá Þrastarlundi. Stefnt er að því að ljúka verkefni þessu að mestu á áætlunartímabilinu og verja til þess 20.3 millj. kr. á árunum 1981–1984. Þingvallavegur: Verkefnið felur í sér endurbyggingu vegarins úr Mosfellsdal til Þingvalla, 30 km. Gert er ráð fyrir að um 2/3 hlutar verksins vinnist á áætlunartímabilinu og til þess verði varið 14.8 millj. kr. Hafnarfjarðarvegur: Endurbygging vegarins frá Kópavogi til Hafnarfjarðar ásamt nauðsynlegum gatnamótamannvirkjum. Gert er ráð fyrir að vegurinn verði breikkaður í 4 akreinar, en verkinu ljúki ekki að öðru leyti. Til verksins verði varið 8.06 millj. kr. í ár af fjárveitingu til sérverkefna og 2 millj. af fjárveitingu til stofnbrauta og 5 millj. kr. á næsta ári af fjárveitingum til sérverkefna. Reykjanesbraut: Hér er um að ræða gerð vegar frá Breiðholtsbraut í Reykjavík að Reykjanesbraut við Kaplakrika í Hafnarfirði, 7 km. Verkið hefst árið 1982, en lýkur ekki á áætlunartímabilinu. Til framkvæmda við Reykjanesbraut verður varið 28 millj. kr. af fjárveitingum til sérverkefna á árunum 1981–1984 og 2.2 millj. kr. af fjárveitingum til stofnbrauta árið 1983. Vesturlandsvegur um Borgarfjörð: Gerð vegar og brúar yfir Borgarfjörð. Reiknað er með að verkinu verði lokið 1982 og varið verði til framkvæmdarinnar í ár og næsta ár samtals 12.8 millj. kr. Vesturlandsvegur um Holtavörðuheiði: Endurbygging vegar úr Norðurárdal í Borgarfirði að Brú í Hrútafirði, 37 km. Verkinu lýkur ekki á áætlunartímabilinu, en til þess verður varið 21.5 millj. kr. á árunum 1981–1984. Vestfjarðavegur um Önundarfjörð: Lokið verður gerð vegar með bundnu slitlagi yfir Önundarfjörð á þessu ári. Kostnaðaráætlun er 2.3 millj. kr. Djúpvegur, tenging Inn-Djúps: Verkefnið tekur til endurbyggingar og nýbyggingar vegar frá Hólmavíkurenni yfir Steingrímsfjarðarheiði að Laugarbóli í Ísafjarðardjúpi, 65 km. Reiknað er með að unnt verði að koma leið þessari í umferðarhæft ástand á áætlunartímabilinu, en verkefninu ljúki ekki. Áætlað er að til verksins verði varið um 29.3 millj. kr. á áætlunartímabilinu. Norðurlandsvegur um Héraðsvötn: Gerð brúar lýkur væntanlega á þessu ári og hún tekin til umferðar. Gerð vegar og varnargarða verður lokið á áætlunartímabilinu. Kostnaður er áætlaður 16.3 millj. kr. Norðurlandsvegur um Eyjafjarðarleirur: Reiknað er með að undirbúningsframkvæmdir hefjist í lok áætlunartímabilsins og til þeirra verði varið 3.3 millj. kr. Norðurlandsvegur um Víkurskarð: Verkefnið innifelur gerð vegar frá Miðvík á Svalbarðsströnd um Víkurskarð að Fnjóskárbrú, 13 km. Reiknað er með að vegurinn komist í umferðarhæft ástand árið 1983 og verði að mestu lokið undir bundið slitlag á áætlunartímabilinu. Gert er ráð fyrir að til framkvæmdanna verði varið 23.4 millj. kr. Austurlandsvegur um Hvalnesskriður: Þar er um að ræða endurbyggingu og nýbyggingu vegar frá Hofsá í Álftafirði að Össurá í Lóni, 30 km. Gert er ráð fyrir, að verkefni þessu ljúki að mestu undir bundið slitlag á tímabilinu. Kostnaður er áætlaður 16.6 millj. kr. Norðausturvegur á Vopnafjarðarheiði: Endurbygging vegar í Langadal og Möðrudal. Verkefninu lýkur ekki á tímabilinu. Til þessara framkvæmda verður varið 3.2 millj. kr. á árunum 1982 og 1983. Óhætt er að fullyrða að samstaða er meðal þm. um, að varanlegar úrbætur í vegamálum eru einhverjar nauðsynlegustu og arðbærustu framkvæmdir sem þjóðin getur staðið að, og er þá ekki einungis um að ræða kalda arðsemisútreikninga, heldur eru áhrif bættra samgangna mikilvæg í félagslegum efnum og geta fremur en flest annað skipt sköpum um byggðajafnvægi og félagslegt jafnrétti meðal íbúa landsins. Ýmsar aðstæður geta valdið því, að ekki reynist unnt að leggja fé til þessara nauðsynlegu framkvæmda í þeim mæli sem almennt er sóst eftir, enda í mörg horn að líta um framkvæmdir í heilbrigðismálum, orkumálum, skólamálum og öðrum þáttum samgöngumála en vegamálum, og til skamms tíma hafði sú þróun staðið um alllangt árabil, að fjárveitingar til nýframkvæmda í vegamálum rýrnuðu að raungildi ár frá ári. Á þessu varð mjög veruleg breyting með samþykkt vegáætlunar 23. maí 1979 þegar fjárveitingar til nýbyggingar vega voru auknar svo að á s. l. ári jukust nýframkvæmdir að raungildi um 52% frá næsta ári á undan. Með þeirri vegáætlun, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, helst á þessu ári sú mikla aukning framkvæmda, sem varð 1980, og um nokkra viðbótaraukningu ætti að verða að ræða síðari ár áætlunarinnar. Ég vil að síðustu færa félögum mínum í fjvn. þakkir fyrir samstarfið við afgreiðslu vegáætlunar og þá einkum fyrir það, að þeir hafa lagt sig fram um, að unnt væri að ná sem víðtækastri samstöðu um hvert einstakt atriði málsins innan þess ramma, sem markast af því heildarfjármagni sem veitt er til vegamála. Enn fremur ítreka ég þakkir mínar til vegamálastjóra og hins ágæta starfsliðs hans.



Herra forseti. Fjvn. hefur unnið að athugun og afgreiðslu till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1981–1984 í samráði við þm. einstakra kjördæma. Nefndin hefur öll að venju fjallað um skiptingu fjármagns milli einstakra þátta vegamálanna svo og kjördæma. Það var niðurstaða allra fulltrúa nema eins að standa að skiptingu milli kjördæma, en ný regla var tekin upp sem viðurkennt er af flestum að geti orkað tvímælis og því spurning hvort minnihlutamenn hefðu átt að standa að, en niðurstaðan varð þessi. En ég vil láta í ljós þá skoðun, að þetta þurfi að athuga nánar síðar. Ég vil nota tækifærið til þess að þakka formanni og meðnm. mínum fyrir gott samstarf í fjvn. og Snæbirni Jónassyni vegamálastjóra og hans mönnum fyrir lipurð í öflun allra upplýsinga því að það var margt og mikið sem við fjvn.-menn spurðum þá um, en við fengum yfirleitt mjög greið svör. Ríkisstj. og stuðningsmenn hennar á Alþingi bera sem fyrr ábyrgð á heildarfjáröflun til vegamála og heildarstefnunni, sem fram kemur í till. Við, sem skipum minni hl. fjvn., teljum þessa stefnu í vegamálum og skattlagningu á umferðina fráleita og andstæða þjóðarhagsmunum og höfum gefið út sérstakt nál. til þess að rökstyðja þessar skoðanir okkar. Ráðherrar Framsfl. og Alþb. hafa haft á hendi æðstu stjórn vegamála og ríkisfjármála frá hausti 1978. Vart mun ágreiningur um að á sviði vegamála bíði þjóðarinnar einna arðbærustu opinberu framkvæmdir við hlið stórvirkjana, sem völ er á í landinu, og jafnframt ein mestu félagslegu umbóta- og byggðamál sem krefjast úrlausnar. Raunar kom þetta fram í framsögu formanns fjvn. áðan. Í ljósi þess er einkar athyglisvert hver þróunin hefur orðið í skattlagningu á umferðina, fjármögnun vegaframkvæmda og vinnubrögð við gerð vegáætlana á valdatíma forustumanna þessara flokka, þ. e. 1979–1981. Höfuðatriðiðn eru þessi: 1. Skattar á bensín hafa hækkað um 115.4 millj. nýkr. að raungildi, 11.5 milljarða gkr. eða 36.5% á föstu verðlagi síðan 1978. 2. Þessi skattahækkun hefur svo til öll verið notuð til að auka eyðsluútgjöld ríkissjóðs, en ekki í vegaframkvæmdir. 3. Lántökur til vegaframkvæmda voru tvöfaldaðar að raungildi 1980 miðað við 1978 og eru svipaðar 1981 og í fyrra. Þessir víxlar falla síðar á skattgreiðendur. 4. Nýframkvæmdir vega og brúa urðu ekki meiri en svo 1980 og samkv. till. 1981 þrátt fyrir allar lántökurnar, að meðaltal framkvæmdamagns árin 1979–1981 að báðum meðtöldum verður hliðstætt meðaltali framkvæmda áranna 1974–1978 þegar skattar á bensín voru þriðjungi minni að raungildi. 5. „Stóru stökkin“ upp á við í vegamálum, sem áttu að nást 1980 og 1981 með þeirri vegáætlun sem samþykkt var á Alþingi 1979, reyndust fyrst og fremst sjónhverfingar og blekking. Nú er ljóst að 110 millj. nýkr., 11 milljarða gkr., skortir á að raungildi þeirra „stóru stökka“ í vegamálum 1980 og 1981 hafi náðst. Staðreyndin er sú og reynslan sýnir það svart á hvítu, að framangreind stefna í vegamálum, svo alvarleg sem hún er, getur talist skólabókardæmi um stefnu Framsóknar og Alþb. á öðrum sviðum skatta- og ríkisfjármála. Eyðslan í ríkisútgjöldum er svo gegndarlaus að stórhækkun skatta nægir hvergi til. Framlög ríkissjóðs til framkvæmda og atvinnuvega hafa verið skorin niður við trog, en lán tekin í staðinn á sumum sviðum sem skattgreiðendum er ætlað að borga síðar. Jafnvel svo arðbærar félagslegar framkvæmdir sem bættar vegasamgöngur eru fá þessa útreið á sama tíma sem skattheimta á umferðina hefur verið aukin umfram verðlagshækkanir sem raun ber vitni og ég sagði hér áðan. Vinnubrögð samgrh., sem setið hafa frá 1978, að mótun vegáætlana eru einnig skólabókardæmi um þær blekkingar sem bornar hafa verið á borð fyrir almenning. Þegar vegáætlun var til umr. á Alþingi 1979 fyrir árin 1980 og 1981 sagði þáv. samgrh., hæstv. núv. fjmrh. Ragnar Arnalds, að hún markaði tímamót. Hann sagði einnig að taka ætti stórt stökk upp á við í fjárveitingum til vega og brúa 1980. Enn fremur sagði hæstv. ráðh.: Næsta stóra stökkið verði ákveðið við endurskoðun vegáætlunar 1980. - Vegaframkvæmdir bæði þessi ár hafa verið skornar niður þannig að 11 milljarða gkr, skortir til þess að sú veg: ætlun, sem samþykkt var 1979 fyrir 1980 og 1981, yrði framkvæmd svo sem til stóð og eins og ég lýsti áðan. Frá árinu 1978 hafa skattar á bensín hækkað samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar og Vegagerðar ríkisins um 115.4 millj. nýkr. á föstu verðlagi. Sáralítið af því fjármagni fer til vegamála í ár og ekkert af þeirri hækkun eykur vegaframkvæmdir, þ. e. nýframkvæmdir vega og brúa. Þessar skattahækkanir hafa verið notaðar til almennrar eyðslu ríkissjóðs. Hluti ríkissjóðs af sköttum á bensín hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Á árunum 1975–1978 fóru 45–50% af skattaálögum ríkissjóðs á bensín til vegamála. Á árinu 1978 var þetta hlutfall 50.6%. En samkv. forsendum þessarar till. til vegáætlunar er gert ráð fyrir að 39.7% af skattálögum á bensín fari til vegamála samkv. upplýsingum Vegagerðar ríkisins og Þjóðhagsstofnunar. Það er svo atriði út af fyrir sig, að hæstv. ríkisstj. hefur enn ekki tekið ákvörðun um að hækka bensíngjald eins og þessi vegáætlun gerir ráð fyrir, af þeirri einföldu ástæðu að hún vill með því fresta hækkun framfærsluvísitölunnar um nokkra mánuði og þar með kaupgjaldsvísitölunni. En ef sama hlutfall af bensínsköttum færi til vegamála í ár eins og 1978 væri til ráðstöfunar 46.7 millj. nýkr., 4670 millj. gkr., til vegaframkvæmda í ár fram yfir þá fjárhæð sem gert er ráð fyrir í till. sem hér er til umr. Lántökur til vegamála hafa verið auknar mjög frá 1978 og er það í samræmi við almenna stefnu stjórnvalda á þessum sviðum, einkum á árunum 1980 og 1981. Í fyrra voru lántökur tvöfaldaðar miðað við 1978, þ. e. á föstu verðlagi, og í ár er stefnt að litlu minni lántökum til vegaframkvæmda en í fyrra. Í þessu sambandi má geta þess, að samkv. lánsfjáráætlun stefnir ríkisstj. að því að taka 100 þús. millj. gkr. í erlend lán til opinberra þarfa á þessu ári, sem er 105% hækkun frá því í fyrra, á ári þar sem samdráttur er í orkuframkvæmdum og öðrum stórframkvæmdum í landinu. Í fyrra tók stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að eigin frumkvæði ákvörðun um að lána einn milljarð gkr. til vegagerðar og í ár sem svarar 2 milljörðum á verðlagi vegáætlunar í ár. Jafngildir þetta fjármagn bæði árin 3.5 milljörðum gkr. Ef þetta fé hefði ekki bæst við vegáætlun þessi tvö ár væri niðurskurður upphaflegu áætlunarinnar þeim mun meiri en 14.5 milljarðar gkr. Þetta frumkvæði stjórnar Framkvæmdastofnunar sýnir, að þm. blöskrar stefna hæstv. ríkisstj. í vegamálum, og er jafnframt til vitnis um að menn telja vegamálin eitt brýnasta byggðamálið sem við er að fást. Þar sem auknar vegframkvæmdir eru jafnarðbærar félagslegar umbætur og raun ber vitni er ljóst að vel kemur til greina að taka lán til þess að hraða þeim. Sú stefna er út af fyrir sig ekki gagnrýnisverð. En auknar lántökur til þess að gera það eitt kleift að krækja í allar skattahækkanir á umferðina í ríkissjóð til eyðslu eru lántökur í óráðsíu, en ekki til vegagerðar. Sú ráðstöfun er hér harðlega gagnrýnd. Nýframkvæmdir vega og brúa voru minnstar á þessum áratug árið 1979, einmitt á því ári sem hækkun bensínskatta umfram verðlag varð mest. Frá þessu algera lágmarki jukust vegaframkvæmdir árið 1980 talsvert, en þar komu einvörðungu til auknar lántökur. „Stóra stökkið“, sem stefnt var að við endurskoðun vegáætlunar í ár, verður alger kyrrstaða. Nýjar framkvæmdir vega og brúa verða ívið minni en í fyrra samkv. útreikningi Vegagerðar ríkisins. Séu bornar saman nýbyggingar vega og brúa 1979–1981 samkv. fyrirliggjandi till. og 1974–1978 að meðaltali hvert ár á föstu verðlagi fæst eftirfarandi niðurstaða: Meðaltal nýframkvæmda árin 1979–1980 er 181.6 millj. nýkr., en 1974–1978 177.3 millj. nýkr. eða nánast það sama. Þótt lántökur hafi verið stórauknar og skattar á bensín þriðjungi meiri að raungildi í ráðherratíð Framsóknar og Alþb. í samgöngu- og fjárhagsmálaráðuneyti er niðurstaðan sú, að ekki hefur þokast meira áleiðis síðustu þrjú árin í vegaframkvæmdum en áður. Nýframkvæmdir vega og brúa voru minnstar á þessum áratug árið 1979, eins og ég sagði áðan, í samgrh.-tíð hæstv. núv. fjmrh. Ragnars Arnalds, einmitt á því ári sem hækkun bensínskatta umfram verðlag varð mest. Mikil fyrirheit voru þá gefin um bætta tíð og blóm í haga. Ég hef rifjað hér upp ummæli hæstv. ráðh. um „stóru stökkin“ 1980 og 1981. Í umr. um þá vegáætlun á Alþingi 1979 var á það bent, að áætlunin væri óskhyggjuplagg þar sem alla stefnumótun skorti í fjáröflun og ekki síst ákvörðun um fjárveitingar af skattlagningu á umferðina sem fara ætti til þess að framkvæma vegáætlunina, koma „stóru stökkunum“ í framkvæmd. Hæstv. samgrh. Ragnar Arnalds rakti í löngu máli að allt tal um þetta væru óþarfar áhyggjur, eins og hann orðaði það. Því miður reyndust þó þessi varnaðarorð ekki ástæðulaus. Stóru stökkin, sem hæstv. samgrh. Ragnar Arnalds setti á blað í vegáætlun fyrir árin 1980 og 1981, urðu að hálfgerðum hænufetum eftir að fyrrv. samgrh. settist í sæti fjmrh. og þurfti sem mest að nota peningana til annars þarfara að hans mati. Þegar framkvæmd upphaflegrar vegáætlunar fyrir árin 1980 og 1981 er athuguð og þá miðað við reynsluna 1980 og fyrirliggjandi vegáætlun fyrir 1981, kemur eftirfarandi í ljós: 1. Niðurskurður raungildis framkvæmdafjár nýbyggingar vega og brúa nam samtals 68 millj. nýkr. eða 6.8 milljörðum gkr. á þessum árum. 2. Niðurskurður annarra liða varð verulegur eða samtals 3.2 milljarðar gkr. Samtals verður niðurskurðurinn 11 milljarðar kr. 3. Vetrarviðhald reyndist stórlega vanáætlað. 4. Óvænt fé barst framkvæmdaáætluninni frá Byggðasjóði, samtals að upphæð 3.5 milljarðar gkr. 5. Ef þetta fé hefði ekki borist hefði þurft að óbreyttri stefnu að skera áætlunina niður í 14.5 milljarða gkr. á þessum árum „stórra stökka“ í vegamálum. Það er athyglisvert, að tekist hefði að standa við stóru orðin og láta „stóru stökkin“ rætast í vegaframkvæmdum ef eftirfarandi forsendur hefðu verið fyrir hendi: 1. Ef sama hlutfall bensínskatta gengi til vegamála og 1978. Með því móti væru til ráðstöfunar 46.7 millj. nýkr. í ár fram yfir till. að vegáætlun. 2. Ef beint framlag ríkisins væri það sama að raungildi og 1978. Á það skortir 13.2 millj. nýkr. Sama stefna í ríkisfjármálum og var 1978 að því er varðar fjárframlög til vegamála hefði fyllilega tryggt að unnt hefði verið að standa við „stóru stökkin“ í vegamálum 1980–1981 án þess að slá í jafnmiklum mæli og nú er gert, víxla sem skattgreiðendur verða að borga síðar. Stjórn ríkisfjármálanna brást og af því stafar niðurskurðurinn. Nú þegar verið er að afgreiða vegáætlun fyrir árið 1981 er veikasti hlekkur hennar sá sami að því er varðar árin 1982 og síðar, að fjáröflun er ekki skilgreind og engin ný stefnumörkun í framlögum ríkissjóðs til vegaframkvæmda af sköttum á umferðina. Þegar þessi þáltill. var til 1. umr. sagði núv. samgrh., hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, að með henni væri brotið í blað í vegamálum. Þetta líkist helst öfugmælavísu að því er varðar árið í ár, eins og fleira sem kemur frá hæstv. ríkisstj. um þessar mundir. Þetta brotna blað í vegamálum þýðir niðurskurð á framkvæmdamætti gildandi vegáætlunar í ár um tæplega 20 millj. nýkr., 2 milljarða gkr., að því er varðar nýbyggingarfé til vega og brúa og nokkurn samdrátt í vegaframkvæmdum frá því í fyrra. Um framkvæmd vegáætlunar 1982 og 1983 ríkir ekki síður óvissa en um „stóru stökkin“ fyrrv. samgrh. þegar þau voru fest á blað. Sú magnaukning, sem stefnt er að á pappírnum í þessari áætlun, helgast af því að hækka liðinn „Önnur fjáröflun“. Það eru nákvæmlega sömu vinnubrögðin og 1979. Engin ný stefna er mörkuð í fjárframlögum af bensínsköttum og beinum framlögum ríkissjóðs né heldur skilgreint hvernig fjáröflun skuli hagað á annan hátt til þess að ná markmiðum áætlunarinnar. Hætt er því við að brotna blaðið verði að óbreyttri framkvæmd svipað sjónarspil og blekking og „stóru stökkin“ urðu, eins og reynslan sýnir. Samþykkt fyrirliggjandi till. til þál. hefur í för með sér verulegan niðurskurð gildandi vegáætlunar fyrir árið 1981 sem samþykkt var 1979. Ég skal nú fara nokkrum orðum um það, hvernig þessi niðurskurður kemur niður. Mestur er niðurskurðurinn í nýjum framkvæmdum við vegi og brýr eða nákvæmlega 19.82 millj. nýkr. eða 1982 millj. gkr. Því næst er sumarviðhald skorið niður að raungildi um 16.10 millj. nýkr. eða 1610 millj. gkr., en vetrarviðhald hækkar um 9.86 millj. nýkr., og verður þó að gera ráð fyrir endurskoðun á þessum lið í haust þar sem hann hefur farið verulega fram úr áætlun 1980 og það sem af er árinu. Þessi aukni kostnaður við snjómokstur er svipaður þeirri raungildishækkun sem verður í framlögum úr ríkissjóði frá því í fyrra. Hún er ekki meiri en svo að dugi til að standa undir auknum snjómoksturskostnaði. Þegar breytingar á nýframkvæmdum eru bornar saman á gildandi vegáætlun og till., sem fyrir liggur, kemur í ljós að almenn verkefni og sérstök verkefni eru skorin niður um 25 millj. nýkr., en bundin slitlög hækkuð að raungildi um 12.5, enda er töluvert af fé úr Byggðasjóði bundið því að hraða framkvæmdum við bundin slitlög. Þessi áherslubreyting stafar að nokkru leyti af auknum áhuga einstakra þm. á því að sinna þessu þjóðþrifaverkefni betur en gert hefur verið. Hefur allveruleg stefnubreyting orðið hjá almennum þm. í þessu efni á síðustu árum og tel ég það stefna í rétta átt. Þm. Sjálfstfl. hafa flutt till. til þál. um langtímaáætlun til 12 ára í vegagerð á öllum þingum síðan 1978. Í till., sem gerir ráð fyrir stórauknum framkvæmdum á sviði vegagerðar, er verkefnum raðað í þrjú fjögurra ára tímabil. Lögð er áhersla á að bundin slitlög og uppbygging lélegra vetrarvega komist í framkvæmd og verði hraðað og mörkuð ákveðin stefna um fjáröflun sem er sterkasti þáttur þessarar áætlunargerðar. Þessi till. var endurflutt á þessu þingi og hefur verið til athugunar í fjvn. Hún nýtur þar stuðnings fjögurra fulltrúa Sjálfstfl. og Karvels Pálmasonar, fulltrúa Alþfl. Á þessu þingi var lögð fram af samgrh. till. til þál. um langtímaáætlun í vegagerð. Fjvn. fól Vegagerð ríkisins að gera drög að sameiginlegri till. n. sem tæki tillit til beggja þessara till., en fjvn. hefur ekki tekið enn afstöðu til þessarar till. Hér skal það þó tekið fram, að ekki er vanþörf á slíkri langtímaáætlunargerð um bætt vinnubrögð og skýrari stefnumörkun í vegamálum og aukinni áherslu á vegaframkvæmdir næstu árin. Til þess að sýna hve mikil arðbær verkefni biðu þjóðarinnar í vegamálum, óskaði fjvn. eftir upplýsingum Vegagerðar ríkisins um eftirfarandi: a) Lengd vega í hverju kjördæmi og kostnað við að leggja bundið slitlag á þá vegi sem arðbært er talið. b) Heildarkostnað við að fullgera stofnbrautakerfi landsins í það horf sem ráðgert er. c) Sparnað í viðhaldi vega og rekstri bifreiða sem næst með lagningu bundins slitlags. Svör Vegagerðarinnar voru í stórum dráttum sem hér segir: Arðbært er talið, miðað við ákveðna skilgreiningu, þ, e. 100 bíla sólarhrings ársumferð, að leggja alls slitlag á 2528 km á öllu landinu. Þetta mundi kosta 723 millj. nýkr. eða 72.3 milljarða gkr. Nokkuð er það misjafnt milli kjördæma hvað lagt yrði af slitlagi miðað við þessa arðsemisreglu. Á Suðurlandi yrðu það 546 km, Reykjanesi 250 km, Vesturlandi 452, Vestfjörðum 120, Norðurlandi vestra 344, Norðurlandi eystra 420 og Austurlandi 396 km. Samtals 2528 km. Kostnaður við að fullgera stofnbrautir upp í ákveðinn staðal er talinn nema 2547 millj. nýkr. og það tæki 17 ár að ljúka þessu verkefni miðað við óbreyttar þarfir og það fjármagn sem hugsað er að setja í þetta. Ég verð nú að slá þann varnagla, að ég býst við að þetta sé miðað við það fjármagn sem talað er um að leggja til í langtímaáætlun ríkisstj. Eitt atriðið, sem spurt var um, er um arðsemina. Þar segir svo í svari Vegagerðar ríkisins við spurningum fjvn.: „Ef við gefum okkur að þeir vegir, sem lagðir eru bundnu slitlagi í ár, hafi að meðaltali 300 bíla umferð á dag er sparnaður á ári 12.3 millj. nýkr. frá vondum malarvegi í bundið slitlag.“ Þar er sem sagt um hreinan sparnað að ræða á annan milljarð gkr. af því að búið er að leggja þessa vegi bundnu slitlagi. Af þessum upplýsingum sést að framkvæmdir í vegamálum eru ekki einvörðungu félagslegt jafnréttis- og byggðarmál, heldur eru þær einnig með arðbærustu opinberu verkefnum sem bíða úrlausnar. Þá er rétt að geta þess; herra forseti, að algjör samstaða náðist í fjvn. um að tekist verði á við þrjú verkefni utan vegáætlunar á næstu árum. Þar er um samgöngubætur að ræða sem leysa af hólmi kafla á vegum sem eru lífshættulegir við sérstakar aðstæður, þ. e. vegum á Ólafsfjarðarmúla, Óshlíð og Ólafsvíkurenni. Fé til rannsókna og könnunar nýrra lausna á samgöngum á þessum slóðum er í till. fjvn. um vegáætlun, en gert er ráð fyrir að fjár verði aflað sérstaklega til framkvæmdanna með lögum þegar þar að kemur, svo sem fram kemur í nál. meiri hl. fjvn., en þar er birt yfirlýsing hæstv. samgrh. um þetta mát sem lögð var fram í fjvn. í gærkvöld. Ég vil sérstaklega þakka meðnm. mínum fyrir góða samvinnu og samstöðu í þessu mikilvæga hagsmunamáli nokkurra öflugra byggðarlaga í þessu landi. Það má nánast segja að þar sé um að ræða félagsleg mannréttindamál. Að svo mæltu læt ég máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem þegar er komið fram í þessum umræðum, en það eru örfá atriði sem ég vildi víkja hér að. Það er í fyrsta lagi í sambandi við þær breyttu reglur sem nú voru teknar upp varðandi skiptingu milli kjördæma, prósentuskiptingu. Það kom hér fram hjá báðum frsm. n. að nú er tekin upp ný regla varðandi prósentuskiptingu milli kjördæma, - regla sem hefur í för með sér að t. d. Vestfjarðakjördæmi ber þar skarðan hlut frá borði miðað við það sem það hefði haft að óbreyttum reglum. Þessu höfum við þm. Vestfjarðakjördæmis mótmælt með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar, en eigi að síður verið bornir ofurliði í þessu máli og afgreiðslan varð sú, að reglunum var breytt, sem þýðir að Vestfjarðakjördæmi mun að öllum líkindum lækka um 2% varðandi skiptingu til stofnbrauta. Ég vil taka það skýrt fram að þessu vorum við Vestfjarðaþm. andvígir og ég greiddi í fjvn. atkvæði gegn þessari breytingu og lagði fram bókun þar sem þessari breytingu var mótmælt af minni hálfu í nafni allra Vestfjarðaþm. Í öðru lagi vil ég aðeins víkja að þeirri yfirlýsingu sem er prentuð sem fskj. við nál. frá meiri hl. fjvn. og hér var komið inn á líka af ég held báðum frsm, n. Hér er um að ræða yfirlýsingu frá samgrh. um fyrirhugaðar aðgerðir á þessum svonefndu Ó-vegum, sem nú er farið að kalla, þ. e. Ólafsfjarðarmúla, Ólafsvíkurenni og Óshlíð. Ég vil segja það um þessa yfirlýsingu að ég hefði gjarnan kosið að hún væri öllu ákveðnari en hún er. Ég vil þó treysta því, að á komandi hausti takist hæstv. samgrh. að fá ríkisstj. til að fallast á að leggja fram viðaukavegáætlun þar sem þessi verkefni eru tekin inn og þá með sérstakri fjármögnun þannig að framkvæmdir við þessi verkefni geti hafist þegar á næsta ári. Ég þykist vita að hæstv. samgrh. geri sér það ljóst, að þó að það fáist ekki samþykki fyrir því í ríkisstj. að leggja slíkt til við Alþingi, þá kemur það með einhverjum hætti til þingsins í gegnum aðra aðila. Það er alveg ljóst, að frá þessu verður ekki hlaupist. Þetta mál verður að fá þá meðferð og þá afgreiðslu sem hér er raunar lagt til að gert verði, og þakkir skal fjvn. hafa fyrir að hafa tekið á þessu máli eins og raun ber vitni því þar var enginn ágreiningur um meðferð málsins eða nauðsyn þess, að í þetta yrði ráðist með þessum hætti. Þetta vildi ég sérstaklega taka fram við þessa umr., ég vil aðeins bæta við örfáum orðum og þá almenns eðlis í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar. Það er auðvitað alveg ljóst, og raunar hefur það komið fram hér á Alþingi, að það er ekki ágreiningur um að það eru arðbærar framkvæmdir að leggja í vegagerð og þar er um að ræða úrbætur á ótalmörgum sviðum, bæði að því er varðar félagslegar umbætur og ekki síður er hér eitt brýnasta byggðamálið sem um er að ræða eins og mál standa í dag. Því hefur verið haldið fram og vissulega með nokkrum rétti, að skattar á umferðina séu gífurlega miklir, en hins vegar allt of litlum hluta af þeirri skattpíningu, sem menn kalla að umferðin sé beitt, allt of litlum hluta af skatttekjum varið til vegagerðarinnar sjálfrar, til umferðarinnar, til þess að bæta úr því slæma ástandi sem er víðs vegar um landið í sambandi við vegakerfið. Þróunin hefur orðið sú, að ríkissjóður er farinn að taka æ stærri hluta til sín af tekjum umferðarinnar, sem fara svo í alls konar aðra hluti sem ríkið hefur á sínum snærum. Ríkisstj. tekur tekjurnar í gegnum umferðina, en ráðstafar þeim til annarra hluta og í mörgum tilfellum a. m. k. miklu óæskilegri og óarðbærari en að ráðstafa þeim til vegagerðar í landinu. Það verður auðvitað alltaf ágreiningur um það og skiptar skoðanir, hversu mikil framkvæmdagetan er og hversu mikið á að framkvæma. Ég held þó að það sé afskaplega óæskileg meðferð mála eins og mér sýnist, hugsanlega a. m. k., geta orðið nú, að hér er verið að afgreiða vegáætlun með ákveðnum tölum til framkvæmda, en nokkru áður er búið að samþykkja niðurskurð á þessum sömu fjárveitingum sem nú er verið að ræða um og væntanlega staðfesta á Alþingi. Það eru afskaplega óæskileg vinnubrögð að við séum hér í dag að samþykkja fjárveitingar eða framlög til vegamála sem fyrir nokkru er búið að gefa hæstv. ríkisstj. fullkomna heimild til að skera niður verulega frá því sem hér er verið að tala um. Mér sýnist allt benda til þess, að það muni eiga sér stað niðurskurður frá því, sem hér er verið að tala um, og niðurskurður er í framkvæmdamætti í ár miðað við fyrri ár. Og eins og hér hefur komið fram er æðimikil óvissa um fjáröflun á síðari hluta áætlunartímabilsins. Það er mál sem við höfum horft upp á hér og er ekkert einsdæmi nú, að þó áætlun sé sett upp með ákveðnum tölum er svo og svo mikið sem þar skerst af ýmissa hluta vegna og oft á tíðum er það svo, að verkefni á síðari hluta áætlunartímabilsins fara nokkur ár aftur í tímann vegna þess að ekki virðist vera fjármagn fyrir hendi til þess að framkvæma eins og gert var ráð fyrir. Þetta er atriði sem endurtekur sig æ oftar og ekki bara í sambandi við vegáætlun. Svo er um miklu fleiri verkþætti, svo sem hafnaáætlun og fleira sem ég skal ekki fara hér út í að ræða um. Hæstv. samgrh. lét það vera sín síðustu orð við afgreiðslu vegáætlunar fyrir árið 1980 að við gerð vegáætlunar núna og framlagningu hennar yrði um að ræða stórauknar framkvæmdir á árinu 1981. Mér sýnist þó að það sé allverulegur niðurskurður í framkvæmdamagni miðað við fyrri áætlun. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu lengri tíma í þessar umræður. Ég vil þó aðeins ítreka þá skoðun mína og skoðun Alþfl., að það er krafa um að aukin hlutdeild þeirra skatta, sem umferðin er látin greiða, fari til vegaframkvæmda og það fari ekki svo stór hluti í ríkishítina sem raun ber vitni af skattpeningum sem teknir eru af umferðinni. Það er brýn nauðsyn að bæta vegakerfið, ekki bara bundið slitlag, það er ekki síður nauðsyn að gera vegi akfæra þannig að þeir komist upp úr snjó. Við könnumst við það, þm. utan af landi, hvað þar er um að ræða. En meginkrafan er sú, að því fjármagni, sem er af umferðinni tekið, verði varið í miklu stærri mæli til umferðarinnar heldur en nú er gert. Ég vil svo að lokum lýsa vonbrigðum mínum með það, að við Vestfjarðaþm. skyldum bornir ofurliði og nánast á okkur traðkað í sambandi við prósentuskiptingu milli kjördæma. Það var slæmt verk af jafngóðum mönnum og í fjvn. eru, að þeir tækju slíka ákvörðun. En vonandi rætist úr í þeim efnum, menn sjái að sér, bæti ráð sitt og sjái þörfina á því að réttur þess kjördæmis eða þeirra kjördæmi, sem raunverulega eru verst sett í samgöngumálum, sé réttur, en ekki skertur. Það er krafa okkar Vestfirðinga og það er auðvitað krafa fleiri. En svona förum við út úr þessari skiptingu nú og það ber að harma, þrátt fyrir það að við höfum sjálfan samgrh. í broddi fylkingar.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til að þakka hv. fjvn. fyrir þá miklu vinnu sem hún hefur lagt í afgreiðslu vegáætlunar. Vegáætlun var lögð fram óvenjusnemma nú, þ. e. fyrir áramót, en engu að síður er hún ekki afgreidd fyrr, fyrst og fremst vegna þess, eins og kom fram hjá hv. frsm., að þetta er eitt af viðameiri málum Alþingis og mikil vinna sem í það fer, mörg sjónarmið sem þarf að meta og vega. Sýnist mér að hv. fjvn. hafi gert það af mikilli samviskusemi. Ég lýsi ánægju minni með þá meginniðurstöðu sem n. hefur komist að. Hún hefur byggt á nokkuð annarri verðlagsspá á milli ára heldur en lagt var til í upphafi, og ég tel að það sé raunhæft. Hins vegar hefur þeirri hækkun verið mætt með aukinni útvegun fjármagns eftir ýmsum leiðum, eins og fram kom í ræðu hv. frsm. Þannig er endanlegt fjármagn til vegamála í heild sinni nálægt því 2.1% þjóðarframleiðslumarki sem sett var. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þá gagnrýni sem kom fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni, 3. þm. Norðurl. e. Þó vil ég segja það, að mér þótti sú gagnrýni nokkuð einhliða. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm., að stórhuga vegáætlun, sem samþykkt var 1979, stóðst ekki verðbólgunnar tönn frekar heldur en flestar aðrar framkvæmdir í okkar þjóðfélagi hafa gert í gegnum árin. Hefur engu máli skipt hvaða ríkisstjórnir hafa setið. Hann hins vegar sleppir því, að engu að síður er með þeirri áætlun, sem þá var samþykkt, verulega breytt um frá þeirri óheillaþróun sem verið hafði áður og lýsti sér í minnkandi fjármagni að raungildi til vegamála. Í upplýsingum, sem hv. þm. fékk frá Vegagerð ríkisins og voru úfbúnar, að því er mér skilst, að hans ósk, kemur m. a. fram að 1977 var fjáröflun 286.7 millj. nýkr. á verðlagi 1981 til vegamála, en á árinu 1978 323.4, 1979 326.7, 1980 388.4, en 1981 411.5. Að sjálfsögðu eru heildarútgjöld mjög svipuð, nálægt því þau sömu. M. a. tvö síðustu ár eru heildarútgjöld 395.5 millj. kr. 1980, en 411.5 1981. Þetta sýnir að sjálfsögðu nokkra aukningu, þótt ég endurtaki það sem ég sagði áðan, að ekki hafi tekist að standa við stórhuga áætlun frá 1979 og sérstaklega, eins og kom fram í þessum tölum, mjög verulega breytingu frá 1978 og 1979 til 1980 og 1981. Það er hins vegar rétt að sumu af þessari aukningu hefur verið varið til sumarviðhalds sem ég fyrir mitt leyti tel að hafi verið mjög vanrækt á undanförnum árum og hættulega. Óhjákvæmilegt var að auka fjármagn til sumarviðhalds og einnig til vetrarviðhalds vegna óvenjumikils snjóþunga nú í ár. Þó er það svo að í raungildi er fjármagn til nýbyggingar vega, brúa og fjallvega nálægt því nákvæmlega það sama og var á s. l. ári. Við þetta mætti vitanlega, ef menn vilja, bæta aukningu á fjármagni til þéttbýlisvega o. s. frv. sem gerir heildarfjármagn til nýbyggingar meira í ár en það var á árinu 1980. Ég ætla nú ekki út í langa ræðu um þetta. Menn flytja þetta mál augsýnilega eins og þeim sýnist og er lítið um það að fást út af fyrir sig. Ég vil taka undir það, að of lítill hluti af bensíngjöldum rennur til vegamála, enda er verið að skoða það mál og ég mun athuga hugmyndir sem koma frá sérstökum starfshópi sem að því vinnur. Ég tel skynsamlegra að meiri hluti af almennu gjaldi af bensíni renni til vegamála heldur en nú er. Hins vegar er vert að geta þess, að beint framlag ríkisins eykst á milli ára úr 18.1 milljón á verðlagi 1981 í 31.7. Því má ekki heldur gleyma þegar rætt er um tekjur ríkisins af þessu. Sömuleiðis mætti bæta þar við afborgunum og vöxtum sem ríkið ber af langtímalánum til vegamála og nema á árinu 1981 um 80 millj. kr. Allt eru þetta mikilvægir þættir sem hv. þm., sem nú er genginn í salinn, sleppti af einhverjum ástæðum áðan, en auka satt að segja verulega hlut ríkissjóðs og reyndar fjármögnunar vegamála í heild frá því sem hann gat um áðan. Hv. þm. hafa minnst nokkuð á hina svonefndu Ó-vegi, ég vil kalla þá hina lífshættulegu vegi, og þá yfirlýsingu sem ég hef um þá gefið. Ég hélt satt að segja að hv. þm. Karvel Pálmason mundi þakka mér fyrir frumkvæðið sem ég hef haft á því sviði, en það kom ekki fram. En eins og ég hef áður upplýst ritaði ég Vegagerð ríkisins þegar s. l. haust og óskaði eftir sérstakri áætlun fyrir þessa vegi með það í huga, að þetta yrði tekið inn sem sérstakur flokkur á vegáætlun. Einnig í svari við fsp., sem kom fram hér á hinu háa Alþingi í vetur, lýsti ég þessu ítarlega, fór m. a. yfir fyrstu kostnaðartölur og lýsti því þá, að ég hefði í huga að leita eftir samstöðu innan ríkisstj. um að flytja viðaukatill. um vegáætlun n. k. vetur þar sem þessir liðir yrðu sérstaklega teknir inn. Ég sé hins vegar sérstaka ástæðu til að þakka hv. fjvn. fyrir mjög góðar undirtektir undir þessa hugmynd. Ég tel undirtektir fjvn. vissulega mjög svo styrkja það að þetta fáist. Þar talar sú nefnd þingsins sem með fjármálin fer, og sýnist mér að sú ríka samstaða, sem þar hefur náðst, sé ákaflega mikilvæg. Ég vil því lýsa ánægju minni með þann stuðning við þessa hugmynd. Ég vil svo aðeins, án þess að ég fari út í einstök kjördæmi, segja það, að ég er hins vegar ekki ánægður með þá ákvörðun meiri hl. fjvn. að reikna út hundraðshluta til almennra verkefna í stofnbrautum í tugabrotum. Ég tel það rangt, satt að segja, því að ekki er um svo mikla nákvæmni að ræða t. d. í arðsemi og fleiru að mér sýnist það fært. En að sjálfsögðu hefur meiri hl. fjvn. lokaorðíð um það. Ég vil hins vegar segja það, að ég tel ekki óeðlilegt að skoðuð sé ný formúla eða ný aðferð til að reikna slíkt út á grundvelli mjög mikillar vinnu sem Vegagerð ríkisins hefur lagt í að afla upplýsinga um vegakerfi landsins. Ég vil hins vegar láta það koma fram, að þegar ég skoðaði þann grundvöll sýndist mér nauðsynlegt að setja vissar lágmarkskröfur, t. d. um það að bundið slitlag í hverju kjördæmi yrði aldrei undir 1/4 af stofnbrautum. Ef það lágmark væri ekki sett er t. d. hlutur Vestfjarða orðinn mjög slakur, því að þar eru tvær stofnbrautir inn í kjördæmið og því umferðarþungi hvorrar um sig fyrir neðan það lágmark sem var sett. Fleira þess háttar gæti ég nefnt, þannig að ég tel að ef við upphaflega formúlu hefði verið haldið væri hlutur Vestfjarða viðunandi. Hins vegar vil ég upplýsa að samkv. upplýsingum, sem Vegagerðin gefur mér, skiptist fjármagn til Vestfjarðakjördæmis þannig á þrjú ár í heild sinni, að árið 1981, sem fer eftir gömlu formúlunni, fá Vestfirðir samtals 11.5% af fjármagni til framkvæmda, 1982 verður hlutfallið 12.1%, en 1983 15,1%. Þetta stafar m. a. af því, að töluvert fæst í bundið slitlag, sem er bundið lágmarki og er fyrir utan þessa formúlu, og sömuleiðis í sérverkefni, þar sem veruleg aukning verður, og vitanlega verður að líta á heildarfjármagn til kjördæmanna þegar um þessi mál er fjallað. Herra forseti. Eins og ég hef sagt ætla ég ekki að lengja þessar umr. neitt að ráði og stóð fyrst og fremst upp til að þakka hv. fjvn. fyrir mjög mikla vinnu og lýsa ánægju minni með þá samstöðu sem náðst hefur. Ég vil að lokum segja að ég fagna einnig þeirri viðleitni sem fram hefur komið hjá nm. til að ná samstöðu um langtímaáætlun í vegamálum. Ég tel slíka langtímaáætlun mjög nauðsynlega, og mér er ljóst, að þar hefur verið unnið vel að því að ná slíkri samstöðu. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er tilbúinn að teygja mig langt með mína till. til þess að samstaða geti orðið. Mér er jafnframt ljóst að hv. frsm. minni hl. hefur unnið að því að svo verði, og vona ég að það takist.



Herra forseti. Það hafa stundum verið fleiri hv. alþm. viðstaddir umr. um vegáætlun á Alþingi, en vafalaust eru gildar ástæður fyrir því að með færra móti er nú. Ég vil í upphafi harma það að umr. um vegáætlun fer fram áður en skilað hefur verið nál. fjvn. Það er aðeins búið að leggja fram nál. meiri hl. Mér vitanlega er nál. minni hl. ekki komið fram enn þá. Hins vegar gerði hv. frsm. minni hl. mjög glögga grein fyrir afstöðu hans í nefndinni. Ég kem nú hér eins og hálfgerður álfur út úr hól, eins og varaþm. hættir til. Þó hef ég reynt nú á síðustu dögum að leggja mig eftir því sem verið hefur að gerast varðandi vegamál á hv. Alþingi að undanförnu. Ég hef komist að því, að til umr. í hv. fjvn. hafa verið í rauninni þrjú stór þingmál sem snerta vegamál, þ. e. tvær þáltill. um langtímaáætlun í vegamálum, önnur frá ríkisstj., en hin frá allmörgum sjálfstæðismönnum með hv. þm. Sverri Hermannsson í broddi fylkingar - auk vegáætlunar. Ég hef komist á snoðir um að gerð hefur verið tilraun í hv. fjvn. til þess að samræma sjónarmið þessara tveggja till. og það hefur m. a. verið til umfjöllunar í þingflokkum. Ég verð að segja það, að þær breytingar, sem lagt er til í nefndinni að gerðar verði til þess að samræma þessi tvö mál, eru að mínu mati allt of léttvægar til þess að hægt sé að fallast á þær. Það er kannske einna helst jákvætt að gert er ráð fyrir skemmri tíma sem áætlunin taki til í þessari málamiðlunartillögu. Það er farið í 12 ár í stað 20 í till. ríkisstj. Það er gefið í skyn að lágmarksprósenta af vergri þjóðarframleiðslu verði hækkuð úr 2.1% í 2.4%, en að öðru leyti finnst mér það mikill mismunur á þeirri stefnumörkun, sem fram kemur í þessum tveimur till., að ég fyrir mitt leyti gæti ekki fallist á þessa málamiðlun. Það vekur athygli m. a. hve miklu meira fjármagn er ætlað að veita til vegamála samkv. till. okkar sjálfstæðismanna, og það er ekki einasta að nefndar eru fjárhæðir, heldur er og gerð grein fyrir fjáröflun, hvernig hún skuli fara fram, sem ég hef ekki fundið hins vegar í till. ríkisstj. En í till. okkar sjálfstæðismanna er lagt til að fjármögnun fari fram með ýmsum hætti: úr Vegasjóði, úr Byggðasjóði, með happdrættislánum og með innflutningsgjaldi af bifreiðum. Það er talið í grg. með þessari bræðingstillögu, sem við sáum í gær, að till. okkar sjálfstæðismanna mundi þýða fjórfalt meira fjármagn til vegamála en gert er ráð fyrir í till. ríkisstj. Það má segja að þetta sé kannske fullmikil bjartsýni. En við þurfum á bjartsýni og stórhug að halda í stefnumótun og framkvæmd okkar vegamála. Hana finn ég því miður ekki í till. ríkisstj., þó að vissulega sé gleðilegt að það er þó velvilji og áhugi á að gera eitthvað umfram það sem verið hefur undanfarin ár þegar vegamálin hafa staðnað og þegar þau ósköp hafa gerst, að ríkissjóður fer ránshendi um það fé, bensíngjald og skatta af bifreiðum, sem Vegasjóður á alla vega siðferðilega allan rétt til. En það kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárusi Jónssyni, að þetta skatthlutfall ríkissjóðs hefur hækkað um 35–36% frá því árið 1978, og hann benti á, ef ég hef heyrt rétt, nál. hafði ég ekki, að hefði sama skatthlutfall ríkissjóðs í bensíngjaldi gilt nú og árið 1978 hefðum við 4.4 milljarða gamalla króna meira úr að spila nú heldur en raun ber vitni. Annað, sem ég vil benda á, er það ákvæði í till. ríkisstj., sem ég hygg að vegáætlun nú byggist á, en það er þetta með bundna slitlagið og að vegir séu byggðir upp úr snjó. Í till. ríkisstj. er talað um að vegir séu byggðir upp úr snjó eftir því sem unnt er. Í till. okkar sjálfstæðismanna er þarna miklu skýrar og ákveðnar komist að orði, þannig að ég tel meiri tryggingu fyrir að sinnt sé þessu höfuðverkefni vegamála í okkar dreifbýli, að byggja upp úr snjó vegi sem árum og áratugum saman hafa verið í rauninni vegleysur og teppa umferð vikum og mánuðum saman ár hvert og einangra fólk í sínum byggðarlögum. Það hefur löngum verið nokkuð hörð barátta hér á Alþingi fyrir þessu sjónarmiði. Ég hef talið mig í hópi þeirra þm., meðan ég sat á þingi, sem lögðu áherslu á að þessum þætti mættum við ekki gleyma í áhuga okkar á að leggja bundið slitlag á hringveginn svokallaða og á fjölförnustu vegina, svo sjálfsagt markmið og ágætt sem það er í sjálfu sér. Ég minnist ummæla á þá leið, það var raunar maður utan þings sem lét um mælt eitthvað á þá leið, að vegagerðarmenn ættu að hætta að hlaupa út um allar koppagrundir og leggja búta, við ættum að beita okkur að stóru verkefnunum. Við, sem erum fulltrúar hinna dreifðu byggða, gerum okkur fulla grein fyrir því, og það ættu fleiri að gera, að þegar við tölum um svokölluð byggðamál kemur þar fleira til heldur en kaup á skuttogurum og bygging frystihúsa. Við vitum að frumskilyrði fyrir þolanlegu byggðajafnvægi í landinu eru góðar samgöngur. Það eru haldnir skólar úti í dreifbýlinu yfir veturinn, það þarf að aka börnum frá heimili til skóla, læknar og hjúkrunarfólk þarf að komast leiðar sinnar til að sinna sínum verkefnum á sviði heilbrigðisþjónustunnar og öll félagsleg samskipti fólks byggjast að sjálfsögðu á því, að það geti komið saman með einhverju móti til að sinna félagslegum verkefnum. Þetta liggur að sjálfsögðu í augum uppi, en vill stundum gleymast þegar einblínt er um of á þetta ágæta og þarfa verkefni: að hraða lagningu slitlags á fjölförnustu vegina. Það er talað um arðsemi vega og að hún skuli miðast við 100 bíla umferð á dag allt árið um kring. Ég held að með þessu móti væru margir vegir, sem endurbóta þurfa með, dæmdir úr leik. Ég vil minna á aðeins eitt atriði í þessu sambandi, að eftir þungfærum og illa byggðum vegum fer sums staðar daglega fram akstur milljónaverðmæta af fiskafurðum sem keyra þarf frá fiskibæ til útskipunarhafnar, og fleira og fleira getum við nefnt þessu sjónarmiði til stuðnings. Framsfl. hefur jafnan talið sig hinn eina sanna málsvara dreifbýlis og ég held jafnvel að sumt fólk trúi þessu, svo vitlaust sem það er þegar við lítum á framkvæmdina í gegnum árin og hvernig uppbygging atvinnulífs á Íslandi upphófst fyrir frumkvæði sjálfstæðismanna á Alþingi fyrir um aldarfjórðungi. Ég kemst ekki hjá því að ég vona að það fyrirgefist mér, því að ég hef ekki haft tækifæri til að taka þátt í almennum umr. hér í vetur, að ég minnist hér á örfá mál sem í rauninni tengjast þó þessu lífshagsmunamáli, vegamálunum. Það eru ýmis önnur mál sem eru til umfjöllunar á þingi nú og mætti tengja hér við. Mér dettur í hug sveitarafvæðingin sem á að sinna því að ljúka að rafvæða sveitir landsins. Á þessu ári er gert ráð fyrir 1 millj. til nýframkvæmda á þessu sviði, að vísu að viðbættum 4 öðrum millj. til þess að leggja heimtaugar á bæi þar sem línan sjálf hefur verið lögð, þ. e. til þess að ljúka verkefnum sem þegar eru í gangi. Hinir bæirnir, sem ekki eru víst orðnir ýkjamargir, mega enn sitja með sitt dísilrafmagn, og ég þarf ekki að skýra út hvaða kostnaðarauka það hefur svo ljóst sem það er öllum landsmönnum. Í annan stað vil ég nefna sjónvarpið okkar. Við erum með á borðum skýrslu frá menntmrh. þar sem ljótur sannleikur kemur í ljós sem raunar er mikið búið að fjalla um. Tolltekjum Ríkisútvarpsins, sem á sínum tíma, þegar litvæðing sjónvarpsins hófst hér, áttu samkvæmt samkomulagi og ákvörðun að ganga til þess að ljúka því að koma sjónvarpi til allra landsmanna, hefur öllum verið rænt af Ríkisútvarpinu. Á s. l. ári nemur þessi upphæð í gkr. 14 milljörðum og rúmlega þó. Þeir menn, sem fjalla um framkvæmdir á vegum sjónvarpsins, fullyrða að hefði verið staðið við það, sem lofað var um tolltekjur til uppbyggingar dreifikerfis sjónvarpsins, þá væri þessu verkefni lokið nú. En nú er langt í land því miður, þó að nokkrir tilburðir séu sýndir, m. a. í lánsfjáráætlun, til þess að krukka eitthvað í vandamálið eins og það stendur enn. Ég veit um tvo sveitahreppa þar sem 10–20 bæir hafa enga sjónvarpsglætu. Þeir eru ekki á áætlun í ár og þeir eru ekki á svokallaðri viðbótaráætlun sem lánsfjáráætlun með heimild gerir ráð fyrir að komi til viðbótar því sem ætlað var á fjárlögum. Þetta hefur gleymst hjá dreifbýlisvinunum og alþýðuvinunum í núv. ríkisstjórn. Ég vil í fjórða lagi minna á lítið mál sem er nýbúið að afgreiða frá nefnd í Ed. Það fjallaði um afnám söluskatts á flutningsgjald. Allir eru sammála um að þarna sé sjálfsagt réttlætismál á ferðinni, en framsóknarmenn og kommúnistar í Ed. létu sig hafa það að afgreiða það úr nefnd þannig að því yrði vísað til ríkisstj. og þar með svæft í bili. En málið getur vaknað aftur, það skulu þeir hv. þm. vita, þeir hv. dreifbýlisþingmenn sem gátu látið sig hafa það að afgreiða málið með þessum hætti. Við vorum í gær að afgreiða lög frá Alþingi um sjálfvirkan síma, um símavæðingu sveitanna. Ég fagna því og ég greiddi því atkvæði af heilum hug. Það er gert ráð fyrir fimm ára áætlun um að ljúka þessu verkefni. Þetta er að vísu heimildarfrv. eins og margt af þeim lögum sem verið er að afgreiða nú, það má helst hvergi tala skýrt. Það er heimild til að veita fjármagn til þessa eða hins verkefnisins. En við spyrjum okkur: Hvaða trygging er fyrir því, að staðið verði við þessa áætlun? Hvaða tryggingu höfum við fyrir því eftir það sem á undan er gengið og eftir þá fjármálastjórn sem við höfum horft upp á og horfum upp á enn í dag undir forræði kommúnistans, hæstv. fjmrh. Ragnars Arnalds. Ég hef verið að tala hér um dreifbýlisvinina, framsóknarmenn, og að sjálfsögðu vil ég ekki væna einn eða neinn framsóknarmann um að hann vilji ekki dreifbýlinu vel. Það væri ósanngirni út í bláinn. En þeim hefur hætt til að gefa of hástemmdar yfirlýsingar og gefa of fögur loforð þegar kosningar eru í nánd án þess að því er virðist að hugur fylgi nægilega máli. Um Alþb. þurfum við ekkert að fjölyrða að því er varðar vinskap við dreifbýlisfólkið. Höfuðmarkmið fjármálastjórnarinnar í landinu nú er að sölsa undir ríkissjóð öll fjárráð þjóðarinnar, hvort sem í hlut á fyrirtæki, félag eða einstaklingur. Framsókn fær kannske ekki við neitt ráðið né aðrir þeir sem sitja í ríkisstj. með kommúnistum. Illu heilli virðast þeir ráða ferðinni og hafa tögl og hagldir. Og ást þeirra á ríkissjóði og því hlutverki hans að skammta út um byggðir landsins, einstaklingum og fyrirtækjum, er það mikil að mér verður að fyrirgefast að ég tortryggi nokkuð loforð sem felast í heimildarfrv. og heimildarþáltill. Það er vissulega margt sem við höfum áhyggjur af um þessar mundir: Alþb. með fjárgræðgi sína fyrir hönd ríkissjóðs, Framsfl. með sína byggðastefnu í munninum, en of litlar aðgerðir í verki til þess að fylgja henni fram. Og stundum læðist að manni sá grunur, að fyrirtæki, sem heitir Samband ísl. samvinnufélaga, hagsmunir þess vegi kannske stundum þyngra á metunum heldur en það sem við venjulegt fólk köllum alþjóðarheill. Mér kom í hug í þessu sambandi ummæli sem ég raunar heyrði ekki, en heyrði höfð eftir hv. þm. Guðmundi G. Þórarinssyni í umr. um orkumál, að það væri ekkert því til fyrirstöðu að byggja stóriðju á Reyðarfirði, sem Samband ísl. samvinnufélaga mundi ráða við, frekar en að leita til erlendra aðila í uppbyggingu stóriðju á þessu landsvæði, Ég sem Vestfirðingur, þó ég tali nú hér sem staðgengill Reykjavíkurþingmanns, hv. þm. Péturs Sigurðssonar, vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þó nokkurt fé hefur þó komið í hlut Vestfjarða samkv. vegáætlun. Ég fagna því, að allverulegt fjármagn er veitt til vegabóta í Vestur-Barðastrandarsýslu. Og yfirlýsingu hæstv. samgrh. um sérstaka skoðun og sérstakar aðgerðir í sambandi við þrjá hættulega vegi: Óshlíð, Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúla, er einnig gleðiefni frekar en hitt. Mér finnst líka gott að sjá að þeir gleymdu ekki tengingu Djúpvegar. Mér þótti hins vegar dapurlegt að heyra kappann Karvel Pálmason - hann er nú víst ekki viðstaddur hér - lýsa því yfir hvernig hefði verið traðkað á honum og rétti Vestfirðinga í fjvn. Ég veit að þennan stóra og stæði lega mann hefur tekið það nokkuð sárt, og ég veit að hann hefur gert það sem hann hefur getað til þess að ná fram málum síns kjördæmis. Væntanlega verða þessi 2% í skiptihlutfalli, sem hann talaði um að hefðu verið höfð af Vestfirðingum að hæstv. samgrh. aðsjáandi, bætt seinna meir og prósentan aukin að sama skapi sem hún var skert nú. Herra forseti. Ég skal ekki lengja frekar þessar umr. Ég vil enn og aftur benda á hve mikið lífshagsmunamál allrar þjóðarinnar það er að gert verði stórátak í vegamálum okkar. Ég staðhæfi að sú till., sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram á þingi um þessi mál, er í alla staði raunhæf. Ég held að þarna gildi það sem sagt hefur verið: að vilji er allt sem þarf.



Herra forseti. Það verður að játa að þegar brtt. um skiptingu á vegafé eru komnar til umr. hér í þingi má segja að það sé búið að ganga frá vegáætluninni, svo þetta er naumast annað en formsatriði sem hér fer fram, enda sést það nú á því, að þótt menn telji ekkert mál veigameira en vegamál og þurfi að leggja meira til, að undanskildum orkumálum, þá koma örfáir þm. hér inn og staldra þá við aðeins augnablik. Það verður sennilega að líta svo á að það sé búið að afgreiða vegáætlunina, það séu nánast sagt málamyndaumræður sem hér fara fram. Hv. fjvn. hefur haft það hlutverk æðilengi að skammta til hinna ýmsu kjördæma ákveðið fjármagn, og síðan er sá háttur hafður á, að þm. í hverju kjördæmi um sig skipta þessu fjármagni innan kjördæmisins. Þessi regla hefur verið endurtekin nú. En það kom fram í máli eins fjvn.-manns, hv. 6. landsk. þm., að hann hafði gert sérstaka bókun og greitt atkvæði gegn þeirri reglu sem. ákvörðuð var með samþykkt, að mér skildist, af öðrum fjvn.-mönnum gegn hans atkvæði. Hann sýndi okkur þm. Vestf. þessar till. og við lögðumst alfarið gegn þeim og ég tel að það eigi að breyta þessu. Ég skal taka það fram og ekki draga fjöður yfir að samvinna á milli þingmanna og Vegagerðar hefur verið mjög góð og vegamálastjóri og fulltrúar Vegagerðarinnar hafa jafnan verið reiðubúnir að gefa þm. hverjar þær upplýsingar sem þeir geta í té látið og hafa staðið að tillögugerð og unnið með þm. í sambandi við skiptingu á vegafé. Það er að mörgu leyti til fyrirmyndar hvað þessi stofnun hefur unnið um langt árabil náið með Alþingi í sambandi við skiptingu á vegafé. Hitt er ekki eins sjálfsagt, hvorki að Vegagerð ríkisins né aðrar stofnanir ríkisins eigi að búa til tillögur og formúlur um skiptingu á því fjármagni sem á að fara til viðkomandi málaflokks. Ég tel t. d. alls ekki rétt að Vita- og hafnamálastjórn leggi fram ákveðnar formúlur um skiptingu á því fé sem á að fara til hafnarmála í landinu - eða Póstur og sími eða hver önnur stofnun og þar er að mínum dómi Vegagerð ríkisins ekki undanskilin. Ég tel líka fráleitt að þessum reglum sé lítið breytt, jafnvel áratugum saman, nema til þess að reyna svolítið að hafa af einstökum kjördæmum vegna þess að það eru stífir menn fyrir önnur kjördæmi í viðkomandi nefnd. Við gengum til þessa leiks eftir að fá þessa formúlu og þessa forskrift fjvn. og skiptum eðlilega og samviskusamlega því fjármagni sem okkur var ætlað, þrátt fyrir það að við erum mjög óánægðir með þessa ákvörðun fjvn. og teljum rétt að hér verði gerð breyting á. Ég tel að ráðh. eigi að beita sér fyrir því, að það verði óháð nefnd sem geri tillögur um nýjar reglur um skiptingu á vegafé. Það á ekki að þýða að mínum dómi að hvert kjördæmi um sig eigi alltaf að fá sama eða svipað hlutfall. Það er ráðist í stórframkvæmd í þessu kjördæminu í eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár. Þá má gjarnan minnka framlög annarra á meðan á því stendur. En einhvern tíma kemur röðin að því, að allir landshlutar fá í stóraukið framlag til verklegra framkvæmda. Það vantar ekki að það er talað hér ár eftir ár af stjórnvöldum um nauðsyn þess að auka verulega framlag til vegamála. Menn hafa talað, eins og kom fram í máli talsmanns minni hl. fjvn. hér í dag, um það að brjóta í blað í vegamálum, bæði á árinu 1979 og 1980. Útkoman hefur orðið sú, að í vegamálum hefur niðurskurður átt sér stað að framkvæmdamætti, bæði á gildandi vegáætlun í ár um tæpar 18 millj. nýkr. að því er varðar nýbyggingarfé til vega og brúa og nokkur samdráttur í vegaframkvæmdum frá því á s. l. ári. Það munar um minna en 1800 millj, gkr. í sambandi við nýframkvæmdir í vegamálum. Á s. l. ári tók stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að frumkvæði forstjóra hennar ákvörðun um að lána einn milljarð gkr. til vegagerðar og í ár rúmlega tvo milljarða. Á verðlagi vegáætlunar á þessu ári jafngildir þetta fjármagn þessi tvö ár nálega 3.5 milljörðum gkr. Ef þetta fjármagn hefði ekki komið frá Framkvæmdastofnun ríkisins hefði ekki bæst við vegáætlun þessi tvö ár, þá væri niðurskurður upphaflegu áætlunarinnar þeim mun meiri, eða í staðinn fyrir um 11 milljarða gkr. 14.5 milljarða gkr. Þessu fjármagni var ekkert fagnað af sumum mönnum á s. l. ári. Þeir fúlsuðu við því, bæði fjmrh. og samgrh. Þeir eru núna fyrst að taka við sér og kunna að meta það. En það hefur tekið þá heilt ár að skilja það til hlítar. Ef þetta hefði ekki verið gert væri nú ljóta ástandið í þessum málum og ferlegur niðurskurður. En það er alltaf talað á hverju einasta ári um langtímaáætlanir og þeim er alltaf frestað. Ef menn meina það að auka framlög til vegamála átti það að koma til framkvæmda helst á þessu ári, en í allra síðasta lagi á árinu 1982. Það er enn þá talað um að bíða og bíða, en alltaf talað um nauðsyn þess að auka þessar framkvæmdir og bæta samgöngur í landinu. Það ríkir ákaflega mikil óvissa um fjáröflun til vegamála. Það vantar ekki að það er reiknað með annarri fjáröflun umfram bensíngjald, þungaskatt og gúmmígjald á næsta ári upp á rúmlega 190 millj., á árinu 1983 um 192 millj. og á árinu 1984 rúmlega 193 millj. En það er ekki vitað á hvern hátt eigi að afla þess. Ætli það verði ekki, ef sama stjórn verður eða svipuð stjórn með svipað hugarfar, gripið til þess að auka það með lánsfjáröflun eins og gert er á þessu ári því að lánsfjáröflun er þegar ákveðin um 110 millj., en óvissa ríkir aftur um það sem á vantar samkvæmt þessu, rúmlega 30 millj. kr. Hæstv. samgrh. var dálítið leiður yfir því, að hv. landsk. þm. þakkaði honum ekki fyrir bréf sem hann hafði skrifað varðandi hina svonefndu Ó-vegi: Ólafsfjarðarmúla, Ólafsvíkurenni og Óshlíð. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að ávíta 6. landsk. þm. fyrir að hafa ekki flutt einhvern þakkaróð til hæstv. ráðh., og ég ætla ekki að flytja hann hér nú heldur. Hér er um eitt bréf að ræða. Frumkvæðið var ekki ráðherrans. Frumkvæðið er fyrst og fremst fólksins sem býr við þessar samgöngur, sem býr við þær samgöngur að þurfa að aka Óshlíðarveg, Ólafsfjarðarmúla og Ólafsvíkurenni. Síðan eru það þm. þessara kjördæma sem hafa tekið þessi mál upp og unnið að undirbúningi þessara mála og að því leyti til á samgrh. þakkir að hann hefur verið einn í hópi þeirra þm. sem hafa unnið að þessu. En ég ætla að láta bíða sérstakar þakkir til hans þangað til hann hefur komið í gegnum ríkisstj. á næsta hausti að það verði tekið upp og útvegað fjármagn, lagt svo fyrir Alþingi, til þess að fara í framkvæmdir þegar á næsta ári. Þá ætla ég að þakka hæstv. samgrh. þegar hann hefur komið því í gegn, en ekki fyrir þetta eina bréf sem er prentað hér með tillögum meiri hl. fjvn., því að þar gerði hann lítið annað en að lesa það fyrir og skrifa nafnið sitt undir. Meira er ekki komið enn. Ég vil taka það fram í sambandi við þessa vegi, að þar er gífurlega sótt að okkur þm. að fara í framkvæmdir. Ástandið á þeim vegi, sem ég þekki þarna best, Óshlíðarvegi, er geigvænlegt. Við höfum ekkert framlag til hans á þessu ári, ekki í þessi verkefni, og m. a. s. eru þeim vörnum, sem gerðar voru ofan vegar fyrir nokkrum árum, ekki haldið við og verður ekki hjá því komist að það verði gert af viðhaldsfé á þessu ári. Það er ábyrgðarhluti fyrir Vegagerðina, fyrir samgrn. og fyrir Alþingi að það sé ekki hægt að halda því við að hreinsa þessar rásir fyrir ofan veginn nokkurn veginn. Ef það skeður vegna þess að þær eru orðnar fullar af grjóti og aur, að steinar komi í bíl og valdi stórslysi, þá verður strax rutt úr þessum rásum eftir að slys hefur hent. En það er meira atriði að gera það áður og bjóða ekki þeirri hættu heim. Ég tel fyrir mitt leyti að þörfin á hina tvo staðina, sem ég hef talað um, sé ekki jafnbrýn, og það er sameiginlegt mál okkar þm. allra, þó það sé ekki í eigin kjördæmi, að sjá einnig til með öðrum og skilja þarfirnar þar. Ég met það mikils, að þingmenn allra þessara kjördæma, aðrir þm. og fjvn.-menn og hæstv. ráðh. skuli hafa tekið upp og tekið undir þessa þörf og í reynd heitið því að útvega fjármagn. Það verður fylgst með hvaða till. kemur frá ríkisstj. og það mun verða þrýstingur á hana ef eitthvert hik verður, ekki eingöngu frá okkur sem erum í stjórnarandstöðu, heldur ekkert síður frá þeim þm. í þessum kjördæmum sem ríkisstj. styðja. Ég met líka mikils þann áfanga sem náðst hefur í sambandi við sérstök verkefni, og ég tel að mikilvæg ákvörðun hafi verið tekin í sambandi við tengingu Inndjúps með því að taka ákvörðun um lagningu vegar yfir Steingrímsfjarðarheiði og til Hólmavíkur, eða réttara sagt frá Hólmavík að Laugabóli í Nauteyrarhreppi. Hér er reiknað með allvænum fjárframlögum á þessu ári og til ársins 1984, þó Vegagerðin reikni ekki með öðru en að sá vegur verði orðinn akfær í lok áætlunartímabilsins, en ekki fullfrágenginn. Það kemur oft fram hjá þingmönnum, einkum í þéttbýli, sem lítið hafa komið nálægt þessu, ég tala nú ekki um frá ýmsum spekingum úti um borg og bæ, að það sé röng stefna og heimskuleg að skipta fjármagni til vegagerðar í marga staði, það eigi helst að vera eitt eða tvö verkefni á einhverjum einum stað í heilu kjördæmi, jafnvel eitt eða tvö ár í einu, og skipta sér ekkert af öðru. Þetta sýnir auðvitað að þetta fólk veit ekki nokkurn skapaðan hlut hvað það er að segja. Í fyrsta lagi er hér nm að ræða að þörfin fyrir verkefni er víða, tækin eru staðsett í flestum byggðarlögum og mannafli Vegagerðar og ýmissa annanna er þar fastur. Bifreiðaeign manna í ákveðnum byggðarlögum er að sumu leyti miðuð við þessa vinnu og eign ýmissa annarra tækja. Með því að fara í jafnvel eitt stórt verkefni er verið að kippa atvinnugrundvellinum undan atvinnu fjöldamargra manna. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því, að það verður að skipta þessu fjármagni eftir þessum reglum. Þetta er sífellt verið að agnúast út í þingmenn fyrir, en það hefur ekki áhrif á þm. almennt því að þeir vita vel hvað þarf að gera og hvað verður að gera. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég er ánægður með það sem er vel gert. Ég veit að það er alltaf erfitt verk fyrir fjvn. að taka slíka ákvörðun sem hún gerir. Við erum, þessir þm. a. m. k., ákaflega óhressir yfir þessari ákvörðun núna um skiptingu á milli kjördæma, þó að við getum aftur á margan annan hátt þakkað þessum mönnum öllum, bæði minni hl. og meiri hl., fyrir þeirra störf. Þau eru eiginlega oftast nær vanþakklát, en stendur oftast á þakklætinu. Ég endurtek það, að ég er eftir atvikum ánægður með það framlag, sem fer í tengingu þessa kjördæmis við akvegakerfi landsins, og ég er sömuleiðis mjög ánægður með samstarfið við Vegagerð ríkisins. Ég vildi óska þess að jafngott samstarf væri við allar aðrar ríkisstofnanir.



Herra forseti. Mig langar aðeins að koma hér inn á örfá atriði í sambandi við þetta stóra mál. Ég get ekki stillt mig í leiðinni um það að minnast aðeins á ræðu hv. 1. landsk. (SigurlB), sem talaði hér vítt og breitt áðan, og mér fannst einhvern veginn að ég væri að hlusta á erindi um daginn og veginn þegar ég hlustaði á hv. þm., því að þetta var svo svipað því sem maður hefur heyrt stundum einmitt í þessum dúr frá hv. þm. á þeim vettvangi. Ég vil segja það í sambandi við það sem hv. 1. landsk. þm. var að senda okkur sumum dreifbýlisþingmönnum hér kveðju sína um viss málefni að því er varðar uppbyggingu á landsbyggðinni, að ég vil benda hv. þm. á það, að ég held að a. m. k. meðan þm. situr hér inni á Alþingi er ég hræddur um að hv. þm. sé í glerhúsi í þingflokki Sjálfstfl., þannig að hún ætti að endurskoða afstöðu sína nær sér áður en hún sendir okkur tóninn. Ég vil segja það í sambandi við þessa vegáætlun sem hér er til lokaafgreiðslu, að ég er fyllilega sammála því sem hér kemur fram. Ég mundi að sjálfsögðu eins og aðrir kjósa meiri fjármagn, en ég vil þó taka það fram, að það er mín skoðun að vegáætlunin núna haldi sínu raungildi miðað við árið 1980 og vel það eins og tölur sanna. Og ég tel að við getum ekki verið að þrátta um það, hvaðan fjármagnið kemur. Að sjálfsögðu er mjög jákvætt að þeir, sem eru í stjórn Byggðasjóðs, skyldu vera sammála um auka framlag Byggðasjóðs til vegagerðar. Ég er ánægður með það, en tel að það séu engir sérmerktir peningar. Þeir fara í þetta sem við erum allir sammála um að sé eitt af stærstu málum þjóðarinnar: að koma vegakerfinu áfram. Og þetta er að mínu mati, eins og hefur raunar komið fram hjá fleirum, eitt stærsta byggðamálið í landinu: að auka vegagerðina. Það eru allflestir sammála um þó að einstaka hjáróma rödd heyrist að vísu. Ég ætlaði ekki að koma hér einn á langtímastefnu í vegamálum sem hér á eftir að koma til umr. á þinginu. En vegna þess að hér hefur verið farið inn á þessi mál og hv. 1. landsk. virtist taka það sem það væri hér til umr. með vegáætluninni, þá þykir mér rétt að koma aðeins inn á þetta mál. Ég vil leggja áherslu á það, að það er mjög mikilvægt að mínu mati að þm. geti komið sér saman um langtímastefnu í vegagerð. Ég ætla ekki að fara að gera lítið úr till. sjálfstæðismanna sem er til meðferðar í fjvn. ásamt till. ríkisstj., síður en svo: En ég held að það sé ekkert vafaatriði, og þeir vita það ósköp vel sjálfir sem að henni standa, að hún er að mörgu leyti óraunhæf og þarf að samræma þar vissa þætti raunveruleikanum. Ég er alveg viss um það, að miðað við þær umr., sem fram hafa farið í fjvn., er fullur skilningur fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni á að nauðsynlegt sé að ná samstöðu um málið. Eitt eru menn algjörlega sammála um, að það sé grundvallaratriði í sambandi við stefnumótun eða framtíðarstefnu í vegamálum, að fastákveðið sé visst lágmark framkvæmda árlega sem ekki verður farið niður fyrir í sambandi við vegagerð í landinu. Ég skal ekki fullyrða á þessu stigi að það náist samkomulag um þessa stefnu, en ég vil vona að svo verði. Við erum tilbúnir að standa að hækkun á því lágmarki sem þarna er tilgreint. Það, sem hv. 1. landsk. var að segja um þær hugmyndir sem hún hafi fengið í hendur, er engan veginn endanleg till. til samkomulags, það er viðræðugrundvöllur, og mér finnst að við eigum a. m. k. enn, í dag og á morgun, að reyna að ná víðtækri samstöðu um þetta mál. Ég vil aðeins koma hér inn á það sem hefur verið gagnrýnt af hv. þm. Vestf. í sambandi við þá ákvörðun fjvn. að fara að till. Vegagerðarinnar í sambandi við skiptingu milli kjördæma um stofnbrautirnar. Það er að vísu rétt, að þetta getur verið umdeilanlegt atriði. En ég get ekki fallist á að Vestfirðingar hafi farið sérstaklega illa út úr þessari tilhögun. Nýja reglan, sem var tekin upp með samstöðu í fjvn., að fara svo nákvæmt að nota aukastafina svokallaða í staðinn fyrir að hækka upp eða lækka, breytir ekki nema um hálft prósent, 0.5%, stöðu Vestfirðinga frá því sem þeir höfðu eftir eldri reglunni sem gilti fyrir árið 1981. Þeir fara úr 16% niður í 15.5 í stofnbrautum. En þeir minnast ekki á það, að í þjóðbrautunum höfðu þeir á eldra grunninum 9%, en fara upp í 11.5%. Ég get ekki almennilega fundið annað út en að einmitt Vestfirðir, ef á að tala um hagnað í þessu tilfelli, það kjördæmi hagnist á þessu frekar en hitt. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að þessi regla sé til endurskoðunar oftar en einu sinni. Hér er ekki nein algild regla sem á að festast um langa framtíð, en einhvers staðar verður viðmiðunin að vera til þess að Vegagerðin geti unnið þá útreikninga sem hún þarf að sjá um. Ég vil aðeins koma hér inn á hina svokölluðu Ó-vegi sem hér hefur verið talað um. Ég vil vísa í umr. sem urðu um þetta mál hér í hv. deild fyrr í vetur þegar var verið að ræða um þessa lífshættulegu vegi. Það hefur engin rödd komið hér fram, hvorki frá almennum þm. né ráðh., um annað en að sjálfsagt væri að meðhöndla þetta verkefni á sérstakan hátt. Ég fagnaði því í vetur við umr. þegar var verið að lýsa því vandræðaástandi, sem hefur skapast á þessum vegum öllum, og þeirri lífshættu, sem þarna er, þegar hæstv. samgrh. lýsti því yfir, að hann væri sammála því að taka þetta sem sérstakt verkefni í vegagerð og finna möguleika á því að það yrði fjármagnað á sérstakan hátt fyrir utan vegáætlunina sjálfa. Það var þess vegna mjög mikilvægt að ná um þetta samstöðu, og ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram hjá öðrum ræðumönnum, að ég tel mjög þakkarvert að það skuli hafa náðst hér bæði í fjvn. og hjá Vegagerðinni algert samkomulag um það, hvernig standa skuli að þessu máli. Það er í gangi rannsókn og tillögugerð um það, hvernig skuli byggja upp eða koma þessum vegum í það form að þeir geti verið öruggir. Niðurstöður eiga að liggja fyrir í haust. Það hefur verið gerð gróf kostnaðaráætlun um hvað þetta muni kosta, eins og hér hefur komið fram. Það er talað um 200 millj. nýkr. Vegagerðin hefur gert grófa áætlun um þetta og það stendur til að nákvæmar áætlanir um þessa vegi muni liggja fyrir á næsta hausti. Það var þess vegna mjög mikilvægt að fá fram ákveðna stöðu í málið, bæði frá fjvn. og frá hæstv. samgrh. eða ríkisstj. Fjvn. var samdóma um þetta mál, eins og kemur fram í nál., og sömuleiðis er það bréf, sem fylgir með hér frá hæstv. samgrh., það bréf tekur af öll tvímæli um það, hvernig unnið verður að þessu máli, sem ég þakka sérstaklega. Ég læt mér ekki detta í hug að það muni koma til þess, að hæstv. ríkisstj. standi ekki einhuga að því að gera þær ráðstafanir á hausti komanda sem til þarf, þ. e. breytingu á vegalögum og ráðstafanir til þess að útvega sérstakt fjármagn til framkvæmda í þessa vegi strax á árinu 1982. Við, sem eigum hér hlut að máli sem þm. þeirra kjördæma sem þessir vegir eru í, munum örugglega vera samstiga í því að sjá um að við það verði staðið, og mér dettur ekki í hug að taka undir þær efasemdir, að það komi til að það verði ekki framgangur í þessu máli sem að er stefnt. Svo mikilvægt er það fyrir þá landshluta, fyrir þau byggðarlög sem þarna eiga hlut að máli, og þarf ekki að lýsa því hér frekar. Það var gert allrækilega á liðnum vetri. Ég þarf í raun og veru ekki að eyða tíma þingsins í frekari umr. um þetta mál. Ég vil endurtaka það sem ég sagði hér við 1. umr. um vegáætlunina fyrr í vetur, að ég tel mjög mikilvægt að Vegagerðin fái aukið fjármagn til þess að auka sína tæknimöguleika til að standa að vegagerð, og ég tel að rannsóknaþáttur í sambandi við stór verkefni í vegagerð þurfi að aukast. Ég tel að í þeirri vegáætlun, sem hér er, og þeim áformum, sem fram undan eru, séu menn sammála um að þennan þátt þurfi að auka, það þurfi að efla vegagerðina. Og af því tilefni finnst mér ástæða til þess að láta það koma fram hér, að ég tel sjálfsagt í sambandi við stór verkefni í vegagerð, að Vegagerðin þurfi að hafa möguleika til þess að bjóða út eða auka útboð í ýmsum verkefnum sem hún hefur með að gera. Ég tel ástæðu til þess að láta koma fram mína skoðun hér í sambandi við gagnrýni á meðferð ríkisfjármála í sambandi við skatta á umferðina. Ég er alveg sammála þeirri gagnrýni að mörgu leyti. Ég tel að hlutdeild umferðar, þ. e. veganna, í hinum ýmsu gjöldum, eins og t. d. bensíngjaldinu, þurfi að auka, og ég tel ástæðulaust í raun og veru að það sé ekki hægt að ná samstöðu um það. Ég veit að hæstv. samgrh. hefur þegar lagt á það mikla áherslu, að þessu verði breytt, og ég tel að í þeirri stefnumörkun, sem við erum að vinna að, eigi þetta sjónarmið að vera undirstrikað, og ég vil vinna að því. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð öllu fleiri, aðeins endurtaka að ég er tiltölulega ánægður með þessa vegáætlun. Ég tel að við séum að þokast í rétta átt. Ef við berum gæfu til að vera sammála um að marka nú á þessu þingi, áður en því lýkur, langtímastefnu í vegamálum sem felur í sér augljósa aukningu og augljósa framför á þessu sviði, þá erum við á réttri leið og þá er ég ánægður. Ég vil svo að lokum þakka fjvn. og ekki síst formanni hennar fyrir ágætt samstarf um þessa vegáætlun og einnig vegamálastjóra og hans starfsmönnum fyrir sérstaklega góða fyrirgreiðslu. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að Vegagerðin hefur sérstöðu að mínu mati miðað við margar aðrar opinberar stofnanir, að þar er miklu fljótar hægt að fá ýmsar upplýsingar heldur en hjá öðrum stofnunum. Þetta ber að þakka og þetta sýnir að Vegagerðin er á réttri leið. Þess vegna vil ég stuðla að því að Vegagerðin verði efld, því að það þarf að gera um leið og við erum sammála um að auka verkefni hannar á öllum sviðum. Ég vona að samþykkt þessarar vegáætlunar nú sé fyrsta skrefið í því að gera stórátak í vegagerð sem er stærsta byggðamál á Íslandi.



Herra forseti. Það var hæstv. samgrh. sem fyrst og fremst gaf mér tilefni til þess að standa hér upp aftur, en það er eins og fyrri daginn með hæstv. ráðh., að enginn af þeim sést nú hér, ekki einn einasti hvorki sá ráðh., sem málið heyrir undir, hæstv. samgrh., né fjmrh., sem ættu þó að vera viðstaddir báðir tveir slíka umr. En hæstv. samgrh. verður þá að hafa það að á hann sé deilt að honum fjarverandi, því að hér á hann að vera. En áður en ég kem að því vil ég aðeins segja örfá orð út af því sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði áðan. Hann er líka farinn núna, ég verð líka að tala við hann fjarverandi. Hann sagðist vera undrandi á óánægju okkar Vestfirðinganna með breytinguna á skiptingu milli kjördæma sem gert er ráð fyrir í þessari vegáætlun. Ég skil ekki að hv. þm. þurfi að vera hissa á þeirri óánægju þegar það liggur fyrir, að skiptiprósenta okkar lækkar frá því að geta verið 18% niður í 16% í stofnbrautum. Að vísu er það rétt, að hún hækkar í þjóðbrautum, en sú prósenta, sem við höfum haft í þjóðbrautum undanfarandi ár, hefur verið alveg með ólíkindum lág. Menn virðast ekkert líta á þá staðreynd mála, að á Vestfjörðum eða í Vestfjarðakjördæmi er samgöngumálum þannig háttað að heil byggðarlög eru gersamlega einangruð, ekki svo vikum skiptir, heldur svo mánuðum skiptir á hverjum vetri. Þessu vilja menn líta fram hjá, telja ástæðulaust annað en að Vestfirðingar þakki sérstaklega fyrir að málið skuli vera svona. Það er furðulegt að slíkur talsmáti skuli heyrast frá þm. Vesturl., hv. þm. Alexander Stefánssyni. Ég hélt þó að þeir þyrftu líka á að halda bættum samgöngum og bættu vegakerfi. Þá vil ég leiðrétta það sem hv. þm. sagði um að það hefði verið samstaða í fjvn. um að breyta útreikningnum. Það er rangt. Ég var líka andvígur því að hafa af okkur sem svaraði hálfu prósenti á Vestfjörðum með því að breyta útreikningnum, með því að taka upp tugabrotafyrirkomulagið. Það leiðrétti ég hér með. Það var ekki samstaða um það í fjvn. heldur - eðlilega ekki. Það er út af fyrir sig ágætt að hv. þm. Alexander Stefánsson fagnaði sérstaklega yfirlýsingu samgrh. Ég sé nú ekki sérstaka ástæðu til að fagna því sérstaklega þó að einn af þm. þess kjördæmis, sem nú situr í ráðherrastól, en hefur barist við það svo árum skipti að fá leiðréttingu sinna mála, skrifi undir yfirlýsingu sem ráðh. um að hann ætli að beita sér fyrir einhverju ákveðnu. Og þá kem ég að því sem hæstv. ráðh. kvartaði mest yfir, að ég skyldi ekki þakka honum sérstaklega fyrir það frumkvæði sem hann taldi sig hafa haft í þessu máli. Hvert er frumkvæði hæstv. ráðh. í þessu? Á árinu 1972 beittum við hv. þm. Matthías Bjarnason okkur fyrir því í fjvn., að tekin var inn á vegáætlun af rannsóknarfé fjárveiting til þess að rannsaka yfirbyggingu á Óshlíðarvegi - árið 1972. Hæstv. núv. samgrh. hefur verið þm. Vestf. allar götur síðan. Hvaða frumkvæði hefur hann haft í því máli? Hann hefur auðvitað haft sama áhuga á því og við hinir þm. Vestf., að eitthvað væri gert í málinu. En það er fyrst núna sem þetta næst þó fram, þessi yfirlýsing, svo umdeilanleg sem hún kann þó að vera vegna þess að hún er ekki nógu ákveðin. Það er fyrst núna sem hún fæst fram vegna þrýstings heima fyrir, ekki bara frá Vestfjörðum, heldur og frá Vesturlandi og Norðurlandi eystra, vegna þess að þar eru vegir sem álíka er ástatt um og á Vestfjörðum. Það er vegna þess þrýstings og þeirrar kröfu heima úr héraði sem málið hefur þó náð þessum áfanga. Sendinefndir á sendinefndir ofan hafa komið á Vestfjörðum til þess að knýja á um þetta mál, og ég hygg að svo sé einnig úr hinum kjördæmunum sem hér eiga hlut að máli. Ég segi því eins og hv. þm. Matthías Bjarnason sagði áðan:Ég bíð með þakklætið þangað til ég sé að hæstv. ráðh. tekst að fá samþykki í ríkisstj. fyrir að leggja málið fyrir Alþingi, sem ég vona að hann fái. En það skulu menn vita, að fáist slíkt samþykki ekki í ríkisstj. verður málið tekið upp hér í þinginu, og það er að ég held, yfirgnæfandi meiri hl. fyrir því í þinginu að málið verði afgreitt á þennan hátt hvað sem ríkisstj. kann að segja. Það var ekki meira frumkvæði hjá hæstv. ráðh. en það, að það er búið að bíða núna í rúma viku eftir að fá hann til þess að skrifa þessa yfirlýsingu. Það er búið að bíða eftir því í viku. Og hún var svo loðin í fyrsta skiptið að tvær aðrar tilraunir varð að gera til þess að koma einhverju lagi á málið þannig að það væri ekki opið í alla enda. Á þessu stigi málsins þarf hæstv. samgrh. því ekki að búast við þakklæti frá mér til hans fyrir frumkvæði í málinu. Það má vel vera að það komi að því að ég þakki honum fyrir málið, ef hann sér því nokkurn veginn farborða í gegnum ríkisstj. Ég óttast ekki að málið nái ekki fram að ganga hér í þinginu því að fyrir því er meiri hluti hér á Alþingi. Það strandar þá í ríkisstj. ef það strandar einhvers staðar. En takist þetta, sem ég vona, þá skal ég sannarlega þakka hæstv. samgrh. - ekki frumkvæðið, heldur að hafa unnið að því með öðrum þm., bæði frá Vestfjörðum og annars staðar, að málið fengi þann framgang og þann endi sem ég vona að það fái með því að í þetta verði ráðist þegar á næsta ári.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þá yfirlýsingu sem hv. formaður fjvn., Geir Gunnarsson, flutti í upphafi þessarar umr., þ. e. stefnumarkandi yfirlýsingu frá hæstv. samgrh. um hvernig vinna skuli að úrbótum á vegunum um Enni, Óshlíð og Ólafsfjarðarmúla. Ég þakka hæstv. samgrh. og fjvn. fyrir forgöngu þeirra í þessari stefnumörkun. Samþykkt vegáætlunar er sú afgreiðsla hér á hv. Alþingi sem jafnan er beðið eftir af hvað mestri eftirvæntingu úti um byggðir landsins, hvernig ráðamönnum hér í ríkisstj. og á hv. Alþingi hefur tekist til við að skammta og ráðstafa fé í hina ýmsu vegi vítt og breitt um landið. Mikilvægi samgangnanna er mjög mikið og góðar samgöngur eru grundvöllur þess, að hægt sé að halda uppi byggð úti um landsbyggðina. Það ríður því á miklu, að bæði sé veitt mikið fé til uppbyggingar vega og því fé, sem til ráðstöfunar er, sé ráðstafað á sem bestan og réttlátastan máta. Vitanlega er takmarkað fjármagn til þessara framkvæmda svo og til flestra annarra hluta vegna fámennis okkar sem byggjum þetta land. Við höfum ekki bolmagn til að gera stórt og margt í einu, og það er alltaf nokkur vandi að meta hvaða verkefni skuli látin hafa forgang. Það hefur sjálfsagt verið unnið að undirbúningi þeirrar vegáætlunar, sem hér er til umr., á svipaðan hátt og gert hefur verið á undanförnum árum. Þetta er í fyrsta skipti sem ég kem til starfa sem þm. Vesturl. að því að skipta fjármagni eða samþykkja eða hafna tillögum Vegamálaskrifstofunnar um það, hvernig því fjármagni skuli skipt sem til kjördæmisins er áætlað. Við þm. Vesturl. höfum rætt þessi mál ásamt með ágætum starfsmönnum Vegamálaskrifstofunnar á þrem fundum og komist að sameiginlegri niðurstöðu hvernig því fé skuli skipt sem ætlað er til Vesturlands. Mér fannst það fé, sem veitt er til vegamála, ekki aðeins til Vesturlands, heldur í heild, vera allt of lítið. Ég varð fyrir mjög miklum vonbrigðum þegar ég sá hvað það var lítið sem átti að gera á Vesturlandi á áætlunartímabilinu. Vitaskuld er þetta í sama hlutfalli í öðrum kjördæmum landsins. Ef ekki verður gert stórt átak með aukinni fjárveitingu til vegagerðar í landinu blasir það við, að byggð dregst saman meira og minna úti um landið. Ef ekki verða gerðir stórir áfangar í vegagerð í dreifbýlinu kemur enn betur í ljós sá mismunur sem á sér stað milli landshluta. Ég sé ekki betur, ef þeirri stefnu verður haldið, sem nú er, að byggja upp fyrst og fremst vegi út frá umferðarsjónarmiði og þar af leiðandi verði vegalagning um aðalþéttbýlissvæði landsins látin ganga fyrir svo og hluti hringvegarins, en að góður vegur t. d. um Mýrar og sunnanvert Snæfellsnes, um norðanvert Snæfellsnes, um meginhluta Vestfjarða, um meginhluta Austfjarða verði ekki kominn á þessum áratug og varla þeim næsta. Sá vegur, sem nú er verið að leggja og hefur verið lagður hér um Reykjanes og Suðurland, verður þá líklega orðinn ónýtur. Að þessum tíma liðnum þarf að fara að endurbyggja kjarnavegina hér um Suðurland og Reykjanes og hluta hringvegarins svo að sá tími kemur aldrei eftir þeim hraða sem uppbyggingin er nú, að almennilegur vegur verði byggður upp fyrir utan þennan aðalumferðarkjarna. Einhver segir kannske að ég sé að draga upp dökka mynd af ástandinu. En við hverju má búast miðað við þá vegáætlun sem fram er lögð hér á hv. Alþingi nú? Gagnvart Vesturlandi er sú áætlun í fáum orðum þannig fyrir yfirstandandi ár sem ég skal nú lýsa. Til þjóðbrauta á Vesturlandi, sem eru um 863 km, eru áætlaðar 3 millj. kr. og til 450 km stofnbrauta eru áætlaðar 11 millj. kr. til undirbyggingar og uppbyggingar vegarins. Drjúgur hluti þessa fjár fer til þess að undirbyggja vegina frá þéttbýlisstöðunum á Akranesi og Stykkishólmi að aðalvegi. Uppbygging þessara vega er ekki betri en það nú, að allmikið fé þarf til að gera þessa vegi þannig að þeir hafi eins mikið burðarþol og ætlast er til þegar sett er bundið slitlag á veg. Framlag til bundins slitlags til Vesturlands er 3.4 millj. kr. Það fer að mestu leyti í Akranesveginn eða 2.9 millj. Afgangurinn, hálf millj., fer í að setja bundið slitlag á veginn um Búðardal. Ástandið er sem sagt það vont á Vesturlandi nú á árinu 1981, að það er ekki búið að undirbyggja og setja bundið slitlag á þessa umferðarmiklu vegi sem tengja þessa þéttbýlisstaði, Akranes og Stykkishólm, við aðalveg. Ef litið er til framtíðarverkefna samkv. áætluninni er myndin þannig að sáralítið fé er ætlað til framkvæmda á veginum frá Borgarnesi vestur um Snæfellsnes á áætlunartímabilinu. Sama er að segja um Snæfellsnesveg, þ. e. veginn á norðanverðu Snæfellsnesi. Á norðanverðu Snæfellsnesi eru íbúar um 4000. Það er eitt þéttbýlasta svæði landsins. Samt er ekki áætlað að á þessum vegi milli byggðanna á Snæfellsnesi verði gert neitt stórátak á árunum 1981–1983. Þess ber þó að geta, að á Snæfellsnesvegi, þ. e. norðanverðu Snæfellsnesi, verður framkvæmt á þessu ári fyrir 1 millj. kr. við Svelgsá, sem er samkv. vegáætlun, og fyrir 1 millj. kr. við Grundarfjörð, en það er fjármagn sem Framkvæmdastofnun ráðstafar til þessara framkvæmda. Á árunum 1982–1983 er aðeins um 1/2 millj. kr. að ræða til framkvæmda á þessum vegi. Ég hef áður nefnt, að aðeins eru ætlaðar 3 millj. kr. til þjóðbrauta á Vesturlandi. Þeirri upphæð verður vitaskuld ekki víða skipt, enda kemur í ljós að á öllu svæðinu norðan Skarðsheiðar - eða í Borgarfjarðarsýslu norðan Skarðsheiðar og Mýrasýslu - á því svæði er aðeins ein smáframkvæmd. Það er um Síðumúla. Menn gera sér grein fyrir því, hvað hér er um geysivíðáttumikið svæði að ræða og nauðsynlega vegi. Það eykur ekki bjartsýni, þegar til þessa svæðis alls er ekki varið stærri upphæð en þetta. Framkvæmdafénu til þjóðbrauta er ráðstafað í ýmsa nauðsynlega vegi. Þessi fjárhæð, 3 millj. kr., skapar hvergi möguleika til að gera verulegar framkvæmdir. Sömu söguna má segja um aðra þætti vegauppbyggingar á Vesturlandi, ef undan er skilin Borgarfjarðarbrú. Þar er hvergi um að ræða verulegar framkvæmdir né fyrirheit um þær. Það eru flestir sammála um að jafna þurfi aðstöðu til búsetu og að aðstaðan þurfi að vera sem jöfnust vítt og breitt um landið. Ýmsir þættir hafa lagast á undanförnum árum. Mismunur á rafmagnsverði hefur minnkað mikið frá því sem áður var. Nú er talað um að ekki sé nema 24% hærra rafmagnsverð hjá Rafmagnsveitum ríkisins heldur en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Unnið er að því að jafna símkostnað með því að setja á skrefatalningu hér í Reykjavík þó að ýmsir hafi talið sig knúna til að mótmæla því skrefi. Þetta er í áttina. En á sama tíma ríkir óbreytt ástand eða jafnvel að megi segja að ástandið fari heldur á verri veginn í sambandi við aðstöðumun í samgöngum eða í sambandi við uppbyggingu vega. Kostnaður við rekstur bíla á malarvegi er mun meiri en ökutækis sem notað er á vegi með bundnu slitlagi. Þetta er kostnaðarauki fyrir þá sem búa við það að þurfa að aka um holótta malarvegi. Þetta er aðstöðumunur sem úr þarf að bæta. Þegar það raðast upp, að við, sem búum úti á landsbyggðinni, búum við dýrara rafmagn, búum við dýrari síma, búum við miklu dýrari samgönguaðstöðu, þá gefur auga leið að menn velta því fyrir sér, hvort ekki sé nauðsynlegt til þess að jafna þessar aðstæður að atvinnufyrirtæki úti á landsbyggðinni borgi hærra kaup. Fólkið úti á landsbyggðinni, sem verður að borga hærra fyrir rafmagn, meiri peninga fyrir símann sinn og mun meiri kostnað við bílinn, hlýtur að verða að fá það bætt með einhverjum hætti. Þessi mál hljóta að verða til umræðu æ meira á komandi árum, hvernig þessi aðstöðumunur verði jafnaður. Ég tel því að það sé mjög nauðsynlegt, til þess að þarna komi ekki upp síaukinn mismunur, að gerð verði stórátök í öllum þessum þáttum og þá fyrst og fremst þeim þætti sem hér er rætt um, vegagerðinni. Það verður ekki undan því komist að bæta aðstöðu fólksins úti á landsbyggðinni í sambandi við samgöngukostnað og létta rekstrarkostnað með því móti að sem mestur hluti veganna um aðalbyggðasvæðin verði byggður upp og bundinn slitlagi. Það hefur verið mikið talað um það, að allar vegalengdir hafi styst með bættu samgöngukerfi, og enn eigum við eftir að stytta þessar vegalengdir að mun með því að endurbyggja meginhluta þess vegakerfis sem þegar er fyrir í landinu. Við höfum á undanförnum árum lagt fram mikið fjármagn í það að nýta heita vatnið okkar og nota það til. upphitunar á stórum svæðum í landinu. Það er kannske frekar hending, að tekist hefur að fá heitt vatn til þess að hita upp húsnæði fólks aðallega á þeim svæðum, þar sem komið er sæmilegt vegakerfi, og jafnframt á þeim svæðum, þar sem raforkan er ódýrust. Hin svokölluðu köldu svæði, þar sem ekki er fyrir hendi heitt vatn til þess að leysa vandamálin í sambandi við upphitun húsa, eru einnig þau svæði, þar sem lélegastir vegir eru. Þarna er einn þáttur enn sem ýtir undir það, að gert sé stórátak í vegamálum, án þess að ég fari frekar að ræða um þetta hér. Ég geri þó ráð fyrir því, að jafnframt því sem vegaframkvæmdir á landsbyggðinni jafni aðstöðuna milli byggða sé ekki neinn vafi á að vegagerðin sé eins arðsöm og hitaveitulagnirnar okkar eru og eru þær þó flestar mjög arðsöm fyrirtæki. Mér finnst að þó að sú vegáætlun, sem hér er til umr., verði samþykkt, og sjálfsagt er ekki um annað að gera en að gera svo, þá verði þegar á næsta ári að afla mjög aukins fjármagns umfram það, sem áætlunin gerir ráð fyrir, til vegaframkvæmda vítt og breitt um landið. Ég tel að sú vegáætlun, sem hér er lögð fram, sé fyrst og fremst til þess að leysa vandamálið fyrir árið í ár. Það er knýjandi nauðsyn að taka áætlunina fyrir árin 1982 og 1983 til athugunar og útvega mjög aukið framkvæmdafé til vegagerðar á þeim árum svo og áfram í framtíðinni.



Herra forseti. Það er nú komið að því verki, sem að jafnaði er dapurlegast að sitja undir og ég tala ekki um að vinna fyrir þá sem þurfa að bera ábyrgð á því á ári hverju á Alþingi, og það er að afgreiða vegáætlun. Það er dálítið sérkennilegt að hlusta á stjórnarsinna, sem ábyrgð bera á þessu ófremdarástandi, standa hér uppi kvartandi og kveinandi. Hv. 4. þm. Vesturl. byrjaði reyndar ræðuna sína á því að kyssa á vöndinn og hæla hæstv. samgrh. sérstaklega fyrir það, af því sem hann var barinn til að skrifa undir yfirlýsingu um að biðja um áætlun um að gera eitthvað fyrir lífshættulegan veg í nágrenni við hv. þm En þegar þeir standa hér upp og kvarta og kveina mega þeir helst til með að ljúka ræðuhöldum sínum með þeirri einföldu yfirlýsingu sem er ekki nema staðreynd og sannleikur: Auk þess ber ég alveg ábyrgð á þessu sem einn af stjórnarþm. Fyrir hverja eru þessar ræður haldnar? Fyrir auða ráðherrastóla, þar sem sýnt er fram á það með sönnum dæmum að alls staðar skortir peningana og allt framtak og allan vilja til framtaks hjá þeim sem pólitíska forustu hafa. Það gerir það ekki hjá Vegagerðinni, sem áratugum saman hefur verið tilbúin að taka við miklu meira fé og hefur miklu meira framkvæmdaafl en við höfum nokkurn tíma notfært okkur. Við hverja og yfir hverju eru þessir menn að kvarta, sem ráða ferðinni, þegar þeir horfa á það að peningarnir, sem koma frá umferðinni, eru teknir ófrjálsri hendi í ríkishítina, en vegamálin svelt? Dettur þessum hv. þm. og stjórnarliðum í hug að þeir hræri hjarta manns til einhverrar sérstakrar meðaumkunar með gersamlega ófærum vegum eins og finnast um allt Vesturlandskjördæmi, varla nokkur spotti fær svo vel sé. Maður getur ekki hrærst mikið við að hlusta á þessar harmatölur hjá þeim mönnum sem gætu ráðið því að taka hér til höndum. Er það kannske ekki þeirra till. um langtímaáætlun í samgöngumálum sem hæstv. samgrh. hefur borið fram? Og hver er hún? Til 20 ára. Það getur vel verið að það drepi þá ekki, hrunið í Ólafsvíkurenni, og hann komi í veg fyrir það á næstu árum. En þá drukkna þeir í einhverjum forarpyttunum í staðinn, svo að það er vandséð, hvort betra er að rotast eða drukkna í því efni. Það sýnir sig að á stundum, jafnvel fyrir 7 árum, var tekið til allmiklu meira fé af vergri þjóðarframleiðslu heldur en þessi 20 ára vesæla áætlun samgrh. gerir ráð fyrir - og ég hef ekki heyrt einn einasta mann af stjórnarliðinu gagnrýna þessa áætlun. Við gerum okkur vissulega vonir um það, sem höfum borið fram allt aðra áætlun, að ná einhverjum árangri í þessum málum, að við getum sveigt þessi ósköp af leið í rétta átt. En það er eftir að sjá hverju fram vindur í þeim efnum. Hv. 1. þm. Vesturl. gat þess, að till. sjálfstæðismanna í vegamálum væri óraunsæ. Það þyrfti þá helst að vita að hvaða leyti hún er það. Það er nefnilega fullkomið óraunsæi að halda fram þeirri stefnu sem nú gildir í samgöngumálum, - óraunsæi ef menn hafa þjóðarhag í huga. Ég minni á það, að okkar tillöguflutningur var m. a. byggður á því, þótt þar væru tiltekin ákveðin verkefni innan framkvæmdatímabila, að sérfræðingarnir okkar úr Vegagerðinni fengju að raða þessu skynsamlega innan áætlunartímabilsins miðað við arðsemi vega þannig að allt væri tekið með í dæmið. Það er bara fyrirsláttur framkvæmdalausra og getulausra manna að afgreiða þessa till. okkar, sem er tímamótatill. í þessum sökum, sem eitthvert óraunsæi. Og hvað skeður svo þegar upp kemur till. um að verja verulega auknu fé úr Byggðasjóði til framkvæmda í vegamálum, - hvað skyldi þá ske, - peningum úr Byggðasjóði til verkefnis sem er langsamlega mikilvægasta byggðamálið? Þá er auðvitað brugðið hart við og Byggðasjóður skorinn niður sem nemur jafnvel meira fjármagni en það sem menn höfðu í huga að verja til vegagerðar árlega. Þetta er allur myndarskapurinn. Og við sjáum myndarskapinn í tveimur mikilvægustu málaflokkunum okkar, orkumálunum núna, og þau ætla ég ekki, herra forseti minn, að fara að ræða. Það gefst tími til þess innan skamms að fletta blöðunum þeirra þar og hefur raunar verið gert upp á síðkastið. En hér er næstmikilvægasti málaflokkurinn og þó er með þessum ódæmum að þessu staðið. Ég hirði ekki um að ræða einstaka liði. Það mun vera rétt, sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði, að menn, kjósendur, allir landsbúar bíða með óþreyju eftir að sjá niðurstöðu á vegáætlun hverju sinni. En ég fullyrði að t. a. m. nú og jafnan áður mun varla nokkurt plagg verða til annarra eins vonbrigða og þær niðurstöður, sem menn fá svo í hendurnar. Þannig er nú að þessum málum staðið þótt hver mæli upp í annan hér af ráðamönnum um lífsnauðsyn á framkvæmdum í þessum málaflokki. Það er alveg sýnt, það hefur sýnt sig upp á síðkastið, að við megum ekki gera ráð fyrir neinum verulegum breytingum á því meðan sama stjórnarstefna og sömu stjórnarherrar fara með völd í landinu. Ég geri mér engar gyllivonir í því efni. Það verður haldið áfram að lurfast við þessi mál með þeim hætti sem við höfum hér fyrir augum, og það er þeim mun hryggilegra, eins og ég segi, sem það liggur fyrir að þetta eru einhver mikilvægustu málefni okkar. Og ég verð að segja það, að það er vafasamur gróði að því að fá aukin bundin slitlög ef það á einvörðungu að bitna á því að byggja vegina í héruðum landsins upp úr snjó. Ef engu er bætt við, en aukið við þennan lífsnauðsynlega þátt sem bundna slitlagið vissulega er, þá vitum við hvernig fer fyrir samgöngunum innan héraðanna, enda gefur nú þegar á að líta í vegáætluninni sem liggur fyrir hér til umr. Það bitnar auðvitað á framkvæmdum þar. Við höfum hins vegar lagt til í okkar till. að það yrði gert sérátak um bundnu slitlögin, að meginhluta Vegasjóðsins, sem við höfum handa í milli, yrði ráðstafað til verkefnanna við byggingu veganna upp úr snjó og tengingu þeirra innan héraðanna, en sérstök fjáröflun færi fram til bundna slitlagsins. Öðruvísi vinnst þetta auðvitað ekki. Menn eru að reyna að gera sig góða með því að auka slitlögin stórum, en sækja alla peningana í uppbyggingu veganna og viðhaldið. Má auðvitað öllum mönnum ljóst vera til hvers það leiðir. En það er hryggileg staðreynd, að við skulum árum saman verða við það að búa að hafa áhugalitla framkvæmdamenn í æðstu yfirstjórn þessarar blessaðrar þjóðar, - áhugalitla í hinum mikilvægustu málaflokkum, eins og t. a. m. þessum sem við nú ræðum um. Ég hef lítið heyrt til hæstv. samgrh. í þessum sökum nema úrtölur einar. Það klingdi við hér í allan fyrravetur þar sem talað var við hann af fjölmiðlum, helst daglega, að hann bar það á borð, þegar menn voru að spyrja um aukin framlög til vegamála og samgöngumála, að hann spurði þá á móti: Ætlið þið að draga úr sjúkrahúsbyggingum, ætlið þið að draga úr skólabyggingum? - eilíft nudd og aumingjaskapur í öllum svörum, enginn hugur til neins stórátaks í málefnunum. Ekki er ástandið svona hjá þeim þjóðum þar sem við þekkjum til og þykjast búa menningarlífi í þjóðfélagi sínu. Menn ættu að leggja leið sína til Færeyja og líta á hvernig staðið er að þessum málum þar, þar sem liggja blúndulagðir vegir fram á hvert fuglabjarg. Og þar eru menn ekki árum saman að hæla sér af því að hafa brotist eins og 700 metra í gegnum Oddsskarð. Þar hafa þeir lagt jarðgöng, a. m. k. tvenn, sem ég hygg að séu milli 2.5 og 3 km. Þegar ég var viðstaddur setningu Lögþingsins þeirra reyndust samgöngumálin vera sá málaflokkurinn sem langmestu fé var varið til. Og þannig er þetta um allar jarðir þar sem menn vilja búa vel um sig. Þar við bætist að þjóðhagslega séð getur varla hagstæðari og arðvænlegri framkvæmdir, að við skulum eiga í tugum, jafnvel hundruðum km sem gætu gefið af sér yfir 100% í arð og samt skuli vera með þessum hætti að málum staðið. En enda þótt maður megi ekki við bindast að taka til máls og gagnrýna þessa hluti, þá er hitt bersýnilegt, að það er talað fyrir daufum eyrum. Allt stóðið, 10 manna, hæstv. ríkisstjórnarstóð, sér ekki ástæðu til þess, einn einasti maður að hlýða á þá umr. sem um þennan næstmikilvægasta málaflokk þjóðarinnar fer fram nú á hinu háa Alþingi, næst á eftir orkumálunum. Það getur vel verið að þeir fjölmenni hér aðeins betur þegar að því kemur að greiða atkv. um orkuverin þeirra sem þeir eru að mála á vegginn nú. Herra forseti. Ég hirði ekki um að þylja þessa raunatölu lengur. Það kemur í engan stað niður. Það vantar áhugann hjá þeim sem ráða ferðinni - allan áhuga. Peningarnir, sem umferðin gefur af sér, eru til og þetta eru svo hagkvæmar og arðgefandi framkvæmdir að við höfum leyfi til þess að taka stórkostleg erlend lán þess vegna. Þetta hefur margsinnis verið sýnt fram á. Geta okkar til framkvæmda og framkvæmdaafl er einnig miklu, miklu meira en við nýtum okkur. En hitt er ljóst, þótt ég bindi vonir við að tillögugerð sjálfstæðismanna í samgöngumálum muni verða til þess aðeins að ýta við þessum málum í jákvæða og rétta átt, þá munu sjálfstæðismenn og Sjálfstfl. ekki draga af sér við það þegar í stað er hann nær einhverjum tökum til stjórnar í þessu þjóðfélagi, þá mun hann vissulega taka þessa sína tillögugerð og málafylgju upp, eins og hún hefur birst hér á hinu háa Alþingi, og sýna fram á, að það er ekkert óraunsæi sem þar er á ferðinni, heldur lífshagsmunamál sem er ekkert annað en að hrinda í framkvæmd, eitt af hinum allra mikilvægustu sem við blasa og óunnin eru. Nei, það verður að segjast eins og er, að með ólíkindum má telja þau grimmu örlög sem við búum við, að ekki skuli vera meiri áhugi og vilji til verkanna heldur en við höfum hér dæmin um á þessu einhverju dapurlegasta plaggi sem Alþingi er ætlað að afgreiða.



Herra forseti. Ég mun ekki hér ræða vegáætlun í heild sinni, heldur vil ég minna sérstaklega á bréf samgrh. sem kemur fram í meirihlutaáliti fjvn., á þá leið, að samgrh. muni leggja til við ríkisstj. á næsta Alþingi að lögð verði fram viðaukatillaga við vegáætlun um framkvæmdir við Ólafsfjarðarmúla, Ólafsvíkurenni og Óshlíð, sem eiga að miða að því að draga úr hættu af snjóflóðum, skriðuföllum og grjóthruni á þessum vegum. Ég þekki sérstaklega til Óshlíðarinnar, þ. e. vegarins milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur, og fullyrði að lagfæring á Óshlíðinni er eitt stærsta hagsmunamál íbúa á norðanverðum Vestfjörðum. Vegurinn í núverandi mynd er algerlega óviðunandi og mundu þær lagfæringar, sem fyrirhugaðar eru, draga úr þeirri hættu sem vegfarendur um þennan veg hafa yfir höfði sér í bókstaflegri merkingu. Auk þess mundi slík lagfæring hafa mjög jákvæð áhrif á samskipti kaupstaðanna Ísafjarðar og Bolungarvíkur, en í dag eru samskipti og verkaskipting milli þessara kaupstaða í lágmarki með tilliti til þess, að aðeins eru um 15 km á milli staðanna. Ég sé því fyllilega ástæðu til að þakka hæstv. samgrh. fyrir þá ótvíræðu yfirlýsingu, sem fram kemur í þessu bréfi og vil lýsa furðu minni á því, hvernig hv. þm. Matthías Bjarnason og Karvel Pálmason hafa verið að agnúast út af þessu bréfi hér í umr. í dag.