Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkv. 23. gr. stjórnarskrárinnar, þess efnis, að Alþ. álykti að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 21. des. 1976 eða síðar, ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 24. jan. 1977. Með því að ég hygg að samráð hafi verið haft við forseta þingsins og forsvarsmenn þingflokka og samkomulag orðið um efni þessa máls, þá sé ég ekki ástæðu til þess að till. fari til meðferðar í þn., en óska þess að forseti og Alþingi fjalli um þessa till. og afgreiði hana.



Herra forseti. Ég vona að það verði ekki til að tefja þingstörf nema örlítið þó að ég kveðji mér hljóðs utan dagskrár, en ástæðan fyrir því er sú ein að vekja athygli á að lög um Viðlagasjóð falla úr gildi nú um n.k. áramót og fellur þá jafnhliða niður sú margþætta starfsemi sem stjórn sjóðsins hefur haft með höndum undanfarin nær 4 ár. En fyrirsjáanlegt er að endanlegt uppgjör að því er varðar reikningsskil til vestmanneyinga verður ekki fullbúið um næstu áramót þegar stjórnin hættir störfum. Samkv. 21. gr. laga um Viðlagatryggingu Íslands frá 14. maí 1975 er gert ráð fyrir að Viðlagatrygging taki við eignum og skuldum Viðlagasjóðs hinn 1. jan. 1977. En þar sem Viðlagatrygging heyrir undir annað rn. en Viðlagasjóður tel ég nauðsynlegt að tekinn verði af allur vafi um að nokkur breyting verði á, þó að eignir og skuldir Viðlagasjóðs verði færðar yfir til Viðlagatryggingar, og endanlegt uppgjör fari fram á vegum þeirrar stofnunar, en ekki á vegum Viðlagasjóðs. Vil ég í því sambandi leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., sem Viðlagasjóður heyrir undir, hvort ekki sé öruggt að þau mál, sem eftir kunna að liggja óuppgerð hjá Viðlagasjóði um næstu áramót, verði gerð upp af stjórn Viðlagatryggingar í samræmi við yfirlýsingu forsrh. frá því í des. 1975.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá fyrirspyrjanda, að í 21. gr. laga um Viðlagatryggingu Íslands segir: „Viðlagatrygging Íslands skal taka við eignum og skuldum Viðlagasjóðs hinn 1. jan. 1977, enda falla þann dag úr gildi lög nr. 4 frá 7. febr. 1973 og lög nr. 5 frá 28. febr. 1975, svo og öll lög um breyt. á þeim lögum. Nemi skuldir Viðlagasjóðs þann dag meiru en eignir skal ríkissjóður greiða þann mun.“ Ríkisstj. hefur fjallað um þá breytingu sem þessu fylgir nú nm áramótin, og álit hennar er að í þessu lagaákvæði felist að Viðlagatrygging Íslands taki við öllum skuldbindingum Viðlagasjóðs. Þingkjörin stjórn Viðlagasjóðs vinnur nú að því að taka þær ákvarðanir sem hún telur nauðsynlegar til að hún geti lokað reikningum sjóðsins miðað við næstu áramót. Í byrjun næsta árs mun stjórnin síðan vinna að lokauppgjöri sínu og semja skýrslu um störf sín sem væntanlega verður kynnt hér á Alþ. Skrifstofa Viðlagasjóðs mun starfa áfram, bæði við reikningsuppgjör á vegum fráfarandi stjórnar og eins að þeim úrlausnarefnum sem ólokið kann að verða og þá í umboði stjórnar Viðlagatryggingar. Fyrirspyrjandi spyr „hvort ekki sé öruggt að þau mál, sem eftir kunna að liggja óuppgerð hjá Viðlagasjóði um næstu áramót, verði gerð upp af stjórn Viðlagatryggingar í samræmi við yfirlýsingu forsrh. frá því í des. 1975“. S. l. föstudag barst mér skeyti frá uppbyggingarnefnd Neskaupstaðar þar sem þess er eindregið farið á leit „að starfsemi Viðlagasjóðs verði haldið áfram eftir áramót á einhvern þann hátt sem tryggi að hægt sé að ljúka uppgjöri tjóna með eðlilegu móti“. Yfirtaka Viðlagatryggingar Íslands á skuldbindingum Viðlagasjóðs felur í sér að þeir, sem eiga eftir að gera upp mál sín við sjóðinn þegar hann lýkur störfum, geta borið þau upp við stjórn Viðlagatryggingar. Við úrlausn þeirra mun hún fara að þeim lögum og reglugerðum sem nú gilda um Viðlagasjóð, enda eru ákvæði þeirra sérstaklega sett vegna náttúruhamfaranna í Vestmannaeyjum og Norðfirði. Að lokum finnst mér ástæða til að víkja að því mikla starfi sem stjórn Viðlagasjóðs hefur unnið á starfstíma sínum. Miklir fjármunir hafa um sjóðinn farið og úrlausnarefni stjórnar hans snert jafnt vandræði einstakra fjölskyldna og framtíð heilla byggðarlaga. Auðvitað sýnist sitt hverjum þegar margir eiga í hlut og miklum fjármunum er deilt út á grundvelli tjónamats. Stjórn Viðlagasjóðs hefur lokið öllum meiri háttar úrskurðarefnum sem á hennar borð hafa komið. Um leið og ég þakka stjórninni störf hennar vil ég ítreka það sem ég áður sagði, að stjórn Viðlagatryggingar Íslands tekur við óleystum úrlausnarefnum Viðlagasjóðs. Verður þannig staðið við allar skuldbindingar og yfirlýsingar þar að lútandi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. svar hans við fsp. minni.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Við 1. umr. fjárlagafrv. vék ég að gerð lánsfjáráætlunar 1977. Þá var að því stefnt að síðari hluta nóvembermánaðar yrði unnt að gera Alþ. grein fyrri áætlun þeirri sem nú er lögð fram. Lánsfjáráætlun hefur nú verið samin öðru sinni, en því miður hefur ekki tekist að hafa hana fyrr á ferðinni en í fyrra. Þessu veldur annars vegar að allt kapp hefur verið lagt á að vanda sem mest til verksins, ekki síst með því að áætlunin væri í samræmi við fjárlagatill. og till. ríkisstj. um fjáröflun með lántökum, og hins vegar hefur það tafið áætlunina að ákvarðanir um einstakar framkvæmdir og fjáröflun til þeirra hljóta ætið að taka nokkurn tíma. Lánsfjáráætlunin fyrir árið 1976 var hin fyrsta sem tók til allrar lánastarfsemi í landinu. Í henni voru settar fram hugmyndir um þróun í lánamálum sem væri í samræmi við og stefndi að yfirlýstum markmiðum ríkisstj. í efnahags- og fjármálum. Eins og eðlilegt má telja við hverja frumraun hefur ýmislegt farið öðruvísi en ætlað var. Í heild má þó fullyrða að lánsfjáráætlunin 1976 hafi gefið gagnlegt yfirlit yfir starfsemi allra lánastofnana í landinu og auðveldað stjórn lánamála. Nokkuð skortir enn á að lánskjör og ýmis atriði önnur, sem áhrif hafa á lánahreyfingar, séu ákveðin með samræmdum hætti. Að þessu verður hugað sérstaklega við framkvæmd lánsfjáráætlunar næsta árs sem hér er lögð fram. Lánsfjáráætlunin fyrir árið 1977 er samin eins og áður í samvinnu stofnana: fjmrn., Seðlabanka Íslands, Framkvæmdastofnunar ríkisins, Þjóðhagsstofnunar, Sambands ísl. viðskiptabanka, félmrn., Húsnæðismálastofnunar og viðskrn. Efni um opinberar framkvæmdir og fjáröflun til þeirra var unnið í fjárlaga- og hagsýslustofnun. Undirbúningsvinna að því er tekur til lánamála var að meginhluta unnin í hagfræðideild Seðlabankans. Áætlunin er reist á þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar, dags. 7. des. s. l., og spá Seðlabankans um þróun greiðslujafnaðar 1977. Í skýrslunni er fyrst fjallað um efnahagsmarkmið ríkisstj. og efnahagshorfur áætlunarinnar. Þá er fjallað um meginniðurstöður lánsfjáráætlunar fyrir lánamarkaðinn í heild og hvað varðar banka, fjárfestingarlánasjóði og lífeyrissjóði. Þá er gerð grein fyrir áætlun ríkisstj. um opinberar framkvæmdir, sem fjár er aflað til með lánum, svo og áformum um erlendar lántökur. Loks er fjallað um fjármunamyndunarspá fyrir árið 1977. Niðurstöður eru sýndar ítarlega í töflum. Í heild gefur skýrslan yfirlit yfir uppruna og ráðstöfun lánsfjár 1976 og skiptingu þess eftir lántakendum og áætlun fyrir 1977. Meginforsendur lánsfjáráætlunar þessarar eru núverandi staða og horfur í efnahagsmálum og helstu stefnumið ríkisstj. í efnahagsmálum næsta árið. Ríkisstj. hefur lýst þeirri meginstefnu sinni í efnahagsmálum, að á árinu 1977 væri að því stefnt að minnka hallann á viðskiptajöfnuði þjóðarbúsins og draga verulega úr hraða verðbólgunnar, jafnframt því sem full atvinna væri tryggð og hagvöxtur vakinn á ný eftir afturkipp síðustu tveggja ára. Eigi að takast að ná þessum markmiðum öllum í senn þarf samstillingu aðgerða á öllum sviðum efnahagsmála. Lánsfjáráætlunin fyrir árið 1.977 er liður í þessari viðleitni. Í samræmi við ofangreind markmið og það mat á núverandi stöðu og horfum, sem fram koma í þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar, er að því stefnt að viðskiptahallinn við útlönd verði hálfu minni árið 1977 en árið 1976 eða 1.9% af þjóðarframleiðslu borið saman við 3.6% halla 1976 og 111/2% halla 1975 og 1974. Eigi þessi árangur að nást þarf að stilla aukningu þjóðarútgjalda mjög í hóf. Í þjóðhagsspánni er reiknað með að þjóðarframleiðslan aukist um 11/2%, en raungildi þjóðartekna nokkru meira eða 21/2% vegna heldur betri viðskiptakjara við önnur lönd en á þessu ári. Innan þess ramma er reiknað með 3% vexti einkaneyslu, þ. e. að einkaneysla vaxi líkt og þjóðartekjur, að samneysla aukist um 2%, en fjármunamyndun verði 5–6% minni en 1976. Samdrátt fjármunamyndunar má allan rekja til stórframkvæmda og er því í reynd stefnt að 4% aukningu almennra framkvæmda. Í heild er þannig reiknað með um 1% aukningu þjóðarútgjalda. Með þessum hætti er að því stefnt að verja þriðjungi aukningar þjóðarframleiðslunnar og öllum viðskiptakjarabatanum, sem metinn er sem rúmlega 1% af þjóðarframleiðslunni, til að draga úr viðskiptahallanum við útlönd. Ríkisstj. leggur mikla áherslu á að takast megi að draga úr verðhækkunum á árinu 1977. Eins og nú stendur má telja að fram til miðs næsta árs hafi verðbreytingum í meginatriðum verið markaður farvegur með ákvörðunum sem þegar hafa verið teknar. Í árslok 1976 er almennt verðlag í landinu 12% hærra en meðallag ársins og byggingarkostnaður 9% hærri. Fyrstu sex mánuði næsta árs er óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir 8–10% hækkun verðlags. Takist, eins og að er stefnt, að koma verðbreytingum frá miðju næsta ári til ársloka niður í 6–7%, þ. e. 12–15% á ári, væru því engu að síður horfur á 23–24% meðalhækkun neysluverðlags og 21% hækkun byggingarkostnaðar 1977. Við þetta er miðað í fyrrgreindri þjóðhagsspá, og svo er einnig í lánsfjáráætluninni. Þó verður peningastærðum hennar yfirleitt skorinn heldur þrengri stakkur en þessi forsenda felur í sér, þannig að lánakerfið vinni ekki gegn viðleitninni til að draga úr verðbólgu, heldur styðja hana. Samkv. fyrirliggjandi þjóðhagsspá 1977 er reiknað með að á árinu 1977 verði í heild varið um 85.6 milljörðum kr. til fjármunamyndunar í landinu. Er þá annars vegar gert ráð fyrir að byggingarkostnaður verði að meðaltali 21% hærri 1977 en 1976 og hins vegar að raungildi fjármunamyndunar verði um 5–6% minna en á árinu 1976. Meginástæða þess, að reiknað er með samdrætti í fjármunamyndun á árinu 1977, er að á árinu mun að mestu lokið stórframkvæmdum þeim í raforkumálum sem staðið hafa yfir við Sigöldu og Kröflu, án þess að þegar séu á döfinni aðrar framkvæmdir af því tagi. Í spánni er gert ráð fyrir að til Sigöldu- og Kröfluvirkjana verði varið 3.7 milljörðum kr. á árinu 1977, en ætla má að í ár muni framkvæmdakostnaður við þessar virkjanir nema um 10.8 milljörðum kr. Þá er reiknað með að innflutningur skipa og flugvéla 1977 verða meira en helmingi minni í ár og nemi um 3 milljörðum kr. Framkvæmdir við járnblendiverksmiðjuna að Grundartanga eru hins vegar taldar munu vega á móti samdrættinum í stórframkvæmdum og sérstökum innflutningi fjárfestingarvöru að nokkru leyti. Innflutningur til framkvæmdanna að Grundartanga er talinn verða um 2.5 milljarðar, en heildarframkvæmdakostnaðurinn um 5.5 milljarðar kr. Fjármunamyndun, önnur en með sérstökum framkvæmdum og kaupum skipa og flugvéla, er talin aukast um 4% á næsta ári. Fjármunamyndun atvinnuveganna er í heild talin munu verða e. t. v. 2% meiri en í ár og stafar aukningin nær einvörðungu af framkvæmdum á Grundartanga. Að þeim frátöldum er því búist við að fjármunamyndun atvinnuveganna verði e. t. v. um 12% minni 1977 en á þessu ári. Íbúðabyggingar á árinu 1977 eru taldar verða svipaðar að magni og á þessu ári. Opinber fjárfesting er loks talin dragast saman um 16% á næsta ári vegna minni raforkuframkvæmda en í ár, en hins vegar verða fjárfestingar hitaveitna enn auknar verulega. Þessar spár um fjármunamyndun á árinu 1977 hafa svo sem unnt hefur reynst verið samdar í samræmi við fjárveitingatillögur fjárlagafrv. og lántökuáform. Þær tillögur og ákvarðanir um opinberar framkvæmdir, sem þar koma fram, gefa til kynna að hreinar ríkisframkvæmdir dragist saman um 39% á árinu 1977, en að frátöldum virkjunarframkvæmdum við Sigöldu og Kröflu aukast hreinar ríkisframkvæmdir um 7%. Sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga eru taldar aukast um 15%. Og loks er reiknað með að framkvæmdir í umsjá sveitarfélaga einna aukist um fimmtung á árinu 1917, einkum vegna aukinna hitaveituframkvæmda. Að gefnum markmiðum ríkisstj. og horfum fram undan í efnahags- og peningamálum er ljóst að lánsfjárframboð verður að takmarka við nauðsynlegustu framkvæmdir og brýnustu rekstrarfjárþörf atvinnuveganna og að draga verður úr lántökum sem hvetja til innflutnings eða umframeftirspurnar, eftir því sem við verður komið. Sérstaklega er nauðsynlegt að draga úr peningaútstreymi úr Seðlabankanum og lántökum erlendis, því að framboð lánsfjár verður að byggjast á innlendum sparnaði í ríkari mæli en verið hefur. Þetta er meginatriði þessarar lánsfjáráætlunar. En á sama hátt var það meginatriði lánsfjáráætlunar þessa árs að draga að marki úr heildarframboði lánsfjár.Það hefur hins vegar tekist miður en skyldi í ár og því enn brýnna að árangur náist í þessum efnum á næsta ári. Því verður að leggja þunga áherslu á að stefna í lánamálum allra lánastofnana, viðskiptabankanna ekki síður en fjárfestingarlánasjóða, miðist miklu nánar en hingað til við þann ramma sem lánsfjáráætlunin setur. Ég hygg að í þessu sambandi sé hollt að huga nokkru nánar að hversu til hefur tekist í ár. Í lánsfjáráætlun þessa árs var að því stefnt að hreint framboð lánsfjár, þ.e. veitt ný lán að frádregnum afborgunum, yrði um 161/2% minna en 1975. Reyndin sýnist hins vegar verða sú, að hreint lánsfjárframboð aukist um 10% í ár. Samdrátturinn, sem stefnt var að í fyrra, var við það miðaður að verulega yrði dregið úr skuldaaukningu ríkisins og að skuldir einkaaðila ykjust um svipað hlutfall og árið áður. Þrátt fyrir að verulegur árangur hafi náðst í ár í stjórn ríkisfjármála hafa skuldir ríkisins aukist meira en ætlað var eða um rúma 11 milljarða kr., samanborið við þá 7.6 milljarða kr. aukningu sem að var stefnt. Þessu veldur einkum að opinberar framkvæmdir, ekki síst raforkuframkvæmdir, hafa orðið talsvert dýrari en ætla mátti við afgreiðslu fjárlaga þessa árs. Skuldaaukning einkaaðila vegur þó mun þyngra í heildinni, því að í stað þess að hún yrði svipuð og árið áður, eins og að var stefnt, er nú sennilegt að hreinar lántökur einkaaðila verði um 8 milljörðum kr. meiri en 1975. Í lánsfjáráætluninni fyrir árið 1977 er á ný stefnt að því að hreint lánsfjárframboð dragist saman, alls um 121/2%. Er þá annars vegar reiknað með að lán til opinberra aðila minnki um helming í krónutölu, en hins vegar að lánsfjárnotkun einkaaðila aukist lítið eitt í heild þótt lán til íbúðabyggjenda aukist nokkuð. Helstu niðurstöður lánsfjáráætlunar hvað varðar einstaka hluta lánakerfisins má setja fram í fáum orðum. Hvað bankakerfið áhrærir er stefnt að því að bæta gjaldeyrisstöðu og lausafjárstöðu innlánsstofnana, einkum með því að dregið verði úr útlánaaukningu bankanna. Útlán innlánsstofnana aukast sennilega um þriðjung á þessu ári og er það mun meira en að var stefnt, en á næsta ári verður leitast við að takmarka útlánaaukningu þeirra við 20%. Ljóst er að breytingin, sem hér er að stefnt, mun ekki nást nema staða ríkissjóðs við Seðlabankann batni á næsta ári, eins og að er stefnt við afgreiðslu fjárlaga. Útlán fjárfestingarlánasjóða aukast sennilega um 22% í ár, sem telja verður fremur hóflega aukningu þótt hún sé meiri en að var stefnt. Á næsta ári er reiknað með að ný útlán sjóðanna verði um 22% meiri en í ár, en þar af aukist útlán atvinnuvegasjóða um rúmlega 16%, en íbúðarlánasjóða um 321/2%, og er það í samræmi við stefnu ríkisstj. um lánveitingar til verkamannabústaða, leigu- og söluíbúða sveitarfélaga og leiguíbúða aldraðra og öryrkja, auk lána til kaupa eldri íbúða. Í skýrslunni kemur fram að lánsfjárþörf til ríkisframkvæmda 1977 nemur 10 milljörðum 280 millj. kr. þegar allt er talið, og er áformað að þar af verði 3410 millj. kr. aflað innanlands. Þörf fyrir erlendar lántökur ríkisins nemur því 6 milljörðum 870 millj. kr., en auk þess þarf að afla 2 milljarða 862 millj. kr. til Framkvæmdasjóðs. Frv. til l. um heimild til þessarar erlendu lántöku hefur þegar verið flutt og hef ég hér engu að bæta við framsöguræðu mína fyrir því frv. Í áætlun um erlendar lántökur á næsta ári er í heild gert ráð fyrir að þær nemi tæpum 20.9 milljörðum kr., en það er lítið eitt hærri fjárhæð í krónum en á þessu ári, en vitaskuld lægri í gjaldeyri reiknað. Í þessu sambandi er og til þess að líta að endurgreiðslur erlendra lána aukast að mun á næsta ári, þannig að hrein aukning langra. erlendra skulda verður 2 milljörðum kr. minni en á þessu ári. Erlendar lántökur verða þó áfram afar miklar. Ég tel því brýnt að hvergi sé gengið lengra í lánveitingum en lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir. Ég tel engan vafa á að þrátt fyrir byrjunarörðugleika muni lánsfjáráætlunin reynast varanleg framför í íslenskri efnahagsstjórn. Farsæl framvinda efnahagsmála er undir því komin að lánamálin í heild verði tekin föstum tökum. Hér skiptir helst máli að útgjöldum sé þegar til lengdar lætur haldið innan þeirra marka sem þjóðartekjurnar setja og dregið sé úr erlendum lántökum fyrir árið sem fer í hönd. Á komandi ári verður unnið að því að bæta úr þeim göllum sem í ljós komu við framkvæmd síðustu lánsfjáráætlunar.



Herra forseti. Fjvn. hefur á milli umr. rætt ýmsa þætti fjárlagafrv. og tekið til nánari athugunar erindi sem hjá n. lágu og voru óafgreidd. Þá tók n. einnig til athugunar till. þær, sem þm. fluttu við 2. umr. og teknar voru aftur til 3. umr. Í sumum tilfellum hefur n. komið á móti óskum þm. og tekið upp till. um fjárveitingar þó að fjárupphæðir séu í flestum tilfellum lægri en farið var fram á. Svo sem ég gat um við 2. umr. eru nú fyrir hendi breyttar forsendur fyrir grundvelli fjárlagafrv. frá því sem var, þegar frv. var samið. Afleiðingar þeirra kaup- og verðlagsbreytinga, sem átt hafa sér stað og séð verður fyrir í náinni framtíð, hafa raskað verulega þeim grundveili sem fjárlagafrv. er byggt á. Því hefur Þjóðhagsstofnun og fjárlaga- og hagsýslustofnun nú tekið til endurskoðunar allan þjóðarbúskapinn og látið fjvn. í té allar upplýsingar um áhrif þessa varðandi fjárlagagerðina. Í grg. Þjóðhagsstofnunar kemur m. a. fram að nú liggi fyrir vitneskja um innheimtu ríkissjóðs á fyrstu 11 mánuðum ársins 1976. Þessi vitneskja er talin vera í samræmi við þá áætlun um ríkistekjur á árinu sem fjárlagafrv. var reist á. Þá hefur Þjóðhagsstofnun sett fram nýja þjóðhagsspá fyrir árið 1977. Breytingar þjóðarútgjalda á næsta ári samkv. þessari nýju spá eru taldar nema um 1/2% til aukningar, eða 21/2% í stað 2% sem fjárlagafrv. er byggt á. Innflutningur er talinn aukast á sama hátt um 1%. Hins vegar telur Þjóðhagsstofnun að meginbreytingin, sem áhrif hefur á tekjur og gjöld ríkissjóðs á næsta ári, felist í þeirri þróun kaupgjalds- og verðlagsmála sem er til hækkunar umfram þær forsendur sem frv. er byggt á. Nú er komin fram 31/2% hækkun launa og verðlags, og er það talið geta leitt til þess að meðalverðlag geti orðið 6–7% hærra og innflutningsverðlag í íslenskum krónum og almennt kaupgjald 7–8% hærra en reiknað er með í fjárlagafrv. Að því er nú stefnt að þessar breyttu forsendur séu að fullu teknar til greina við endanlega afgreiðslu fjárlaga. Til þess að auðvelda samanburð á fjárl. milli ára verður að byggja á sömu forsendum og áður, þ. e. á desemberverðlagi. Telur Þjóðhagsstofnun að mismunurinn, sem um er að ræða ef nú væri lagt til grundvallar desemberverðlag, sé um 6 milljarðar kr. sem fjárlagaupphæðin yrði lægri en þær forsendur gefa sem nú er reiknað með. Hitt er svo annað mál, að með þessum hætti ætti öll fjármálastjórn ríkisins að geta orðið auðveldari og traustari en ella. Eins og fram kemur í brtt. fjvn., sem ég mun síðar víkja að, er um verulegar útgjaldahækkanir að ræða sem n. hefur látið reikna út og fengið um þær upplýsingar frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Nemur þar mestu hækkun til Tryggingastofnunar ríkisins um 1510 millj. kr. og vegna launa- og verðlagsmála samtals 2007 millj. kr. Er þessi síðari upphæð tekin inn á einn lið í gjaldabálki frv. samkv. brtt. fjvn., en deilist síðan að sjálfsögðu hlutfallslega út á einstaka gjaldaliði. Með hliðsjón af því, sem ég hef nú greint frá, eru till. fjvn. og meiri hl. fjvn. gerðar. Mun ég nú víkja að brtt. fjvn. á þskj. 253. Kemur þar fyrst brtt. við 4. gr. frv., embætti forseta Íslands. Þar er lagt til að viðhaldsliður lækki um 8 millj. kr., en það er í samræmi við endurskoðaða áætlun sem gerð hefur verið um viðhaldskostnað á forsetabústaðnum. Við forsrn. er lagt til að launaliður hækki um 1.3 millj. kr., en það er vegna ráðningar á næturverði í ráðuneytishúsinu. Þá koma næst brtt. við menntmrn., aðalskrifstofa. Lagt er til, að launaliður hækki um 1 millj. 530 þús. kr. og er það vegna ráðningar á fulltrúa í rn. fyrir kennslu afbrigðilegra barna. Við Raunvísindastofnun háskólans hækkar launaliður um 1.8 millj. kr. og þá ráðgert að ráða að stofnuninni jarðskjálftafræðing. Er þessi starfsráðning talin óhjákvæmileg með hliðsjón af þeim miklu umsvifum sem nú eiga sér stað í víðtækum rannsóknum á þessu sviði, og er þá sérstaklega höfð í huga sú könnun sem nú á sér stað hér á Suðurlandi. Þá er lagt til að við Rannsóknaráð ríkisins hækki launaliður um 1.3 millj. kr., en það er vegna ráðningar á einum ritara fyrir Rannsóknaráð. Þessu næst er lagt til, að inn verði teknir tveir nýir liðir, þ. e. til Tónlistarskólans í Garðabæ 500 þús. og til Tónlistarskólans á Hellissandi 500 þús. Við liðinn héraðsskólar, gjaldfærður stofnkostnaður er lagt til að fjárveiting hækki um 5 millj. kr. Um sundurliðun á heildarupphæðinni vísast til þess sem fram kemur á þskj. Þá kemur næst brtt. við grunnskóla. Er þar lagt til að inn verði tekinn nýr liður til umferðarfræðslu í skólum að upphæð 2 millj. 150 þús. Af þeirri upphæð er gert ráð fyrir að verja þurfi um 500 þús. kr. vegna kostnaðar við starfið. Liðurinn framlag til að styrkja munaðarlausa, vanrækta og fatlaða unglinga til náms er lagt til að hækki um 200 þús. kr. og verður þá heildarliðurinn 500 þús. Þá er lagt til, að fjárveiting vegna samningar á íslensk-enskri orðabók hækki um 300 þús. kr., en þetta verkefni er talið að sé nú komið vel á veg. Til Sambands ísl. karlakóra er till. um 153 þús. kr. fjárveitingu. Næst kemur liðurinn Íþróttasjóður, til byggingar íþróttamanvirkja. Lagt er til, að fjárveiting hækki um 30 millj. kr., en um skiptingu á heildarfjárveitingunni vísast til þess er fram kemur í sérstöku yfirlíti. Um þennan fjárlagalið er það að segja, að fyrir nokkru var gert sérstakt samkomulag við sveitarfélögin um að ljúka greiðslum á þeim skuldahala sem safnast hafði upp um nokkurt árabil. Var þá um það samið að umræddur skuldahali yrði greiddur upp á fjögurra ára tímabili. Þegar þessi samningur var gerður féllu sveitarfélögin frá kröfu um verulega fjárupphæð sem þau áttu þá á hendur ríkissjóði. Nú virðist því miður allt sækja í sama horfið í þessum efnum. Ef gert er ráð fyrir að ríkissjóður greiði sinn hluta samkv. lögum, þá vantar hér allverulega á að við mótframlag ríkissjóðs sé staðið eins og áætlað var. Það er mitt álit að af hendi ríkisins verði að taka þessi mál fastari tökum en gert hefur verið. Því miður hefur það átt sér stað í allt of mörgum tilfeilum að sveitarfélög hafa hafið framkvæmdir á íþróttamannvirkjum eða fest kaup á dýrum tækjum til íþróttaiðkana án þess að umrædd framkvæmd eða kaup hafi verið tekin inn með fjárveitingu á fjárlögum. Afleiðing þessa hefur orðið sú, að íþróttafulltrúi og Íþróttanefnd ríkisins hafa að sjálfsögðu þrýst á fjvn. um síauknar fjárveitingar í þessu skyni. Að sjálfsögðu ber að viðurkenna að hér er um þýðingarmikið málefni að ræða sem snýr að æsku þjóðarinnar og í mörgum tilfeilum er um mikil verðmæti að ræða sem þessir aðilar láta í té við sjálfboðaliðsvinnu á einn eða annan hátt. Staðreyndin er hins vegar sú, að ríkissjóður þarf í mörg horn að líta og því þarf að gera sér grein fyrir þessu málefni sem öðrum á sem raunhæfastan hátt. Það er sem sagt mitt álit að endurskoða þurfi málefni Íþróttasjóðs milli þinga eða fjárlaga og reynt verði að standa að málinu eins og lög gera ráð fyrir. Næst er lagt til að inn séu teknir tveir nýir liðir, til KFUM í Vatnaskógi 500 þús. kr. og til starfsemi KFUK í Vindáshlið 100 þús., en liðurinn KFUM og KFUK starfsstyrkur, lækkar hins vegar um 350 þús. kr. og verður 670 þús. Sá liður var hækkaður við 2. umr. sem þessu nemur og verður því um heildarhækkun á fjárveitingu til starfsemi KFUM og KFUK að ræða sem nemur 600 þús. kr. frá því sem er í fjárlagafrv. Þá er lagt til að liðurinn til Frjálsíþróttasambands hækki um 100 þús. Næst koma till. n. um fjárveitingar til þriggja náttúrugripasafna, en það er til Náttúrugripasafns Neskaupstaðar 100 þús. hækkun, til Náttúrugripasafns Vestmannaeyja 100 þús. hækkun og til Náttúrugripasafnsins í Borgarnesi 200 þús. kr. hækkun, en þannig verða öll þessi söfn með jafna fjárveitingu. Hér er um byggingarstyrk að ræða og greiðslu á stofnkostnaði til umræddra safna. Til Hins íslenska náttúrufræðifélags er lagt til að fjárveiting hækki um 75 þús., til Taflfélags Reykjavíkur um 100 þús. og til Dýraverndunarfélags Íslands um 50 þús. kr. Þá er lagt til, að inn séu teknir nýir liðir, sem hér segir: Til safnahúss á Blönduósi 300 þús. kr., til safnahúss á Sauðárkróki 300 þús., til safnahúss á Húsavík 300 og til Héraðsskjalasafnsins á Egilsstöðum 300 þús. kr. Hér er á sama hátt og áður um fjárveitingu að ræða til að standa straum af stofnkostnaði. Þá eru tvær brtt. sem varða utanrrn. Kemur þar fyrst till. um að launaliður hækki um 20 millj. kr. og liðurinn önnur rekstrargjöld um 9 millj. Hér er einungis um leiðréttingu að ræða sem byggð er á breyttum forsendum vegna gengissigs. Hin till. er um aðstoð við þróunarlöndin, að hún hækki um 12 millj. kr. og verði þá heildarupphæð í þessu skyni 25 millj. kr. Við landbrn. eru nokkrar brtt. Þar er lagt til að launaliður aðalskrifstofu hækki um 11/2 millj. kr. Er það til ráðningar á einum nýjum starfsmanni. Liðurinn Jarðeignir ríkisins hækkar um 7 millj. kr., en það er vegna óhjákvæmilegra greiðslna sem Jarðeignir ríkisins verða að inna af hendi á næsta ári. Til Búnaðarfélags Íslands hækkar launaliður um 11/2 millj. vegna ráðningar á tölvufulltrúa. Við Rannsóknastofnun landbúnaðarins er lagt til að inn sé tekinn nýr liður: Til rannsókna á heyverkunaraðferðum 3 millj. kr. Hér er talið að um brýnt verkefni sé að ræða og liggja fyrir Alþ. nú þegar þáltill. sem ganga í þessa átt. Til Landnáms ríkisins er lagt til að liðurinn vextir hækki um 2 millj. kr. Til Garðyrkjufélags Íslands er till. um 60 þús. kr. hækkun og til Æðarræktarfélags Íslands hækkar fjárveiting um 50 þús. Til Tilraunastöðvar Búnaðarsambands Suðurlands er lagt til að fjárveiting hækki um 11/2 millj. kr. og verður þá samtals 3 millj., en það er styrkur til byggingar á tilraunafjósi sem er í byggingu á vegum Búnaðarsambands Suðurlands. Loks er svo fárveiting til framkvæmda á laxastiga í Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu að upphæð 75 millj. kr., en upphæð þessi er fjármögnuð með fé samkv. lánsfjáráætlun. Hér er um framkvæmd að ræða vegna samnings sem gerður var við landeigendur Laxár. Þessu næst koma brtt. sem varða sjútvrn. Koma þar fyrst brtt. við Hafrannsóknastofnun. Er þar um að ræða leiðréttingar- og viðbótarfjárframlög á ýmsum liðum stofnunarinnar varðandi laun, önnur rekstrargjöld, viðhald og gjaldfærðan stofnkostnað. Samtals er hér um upphæð að ræða sem nemur 45.7 millj. kr., þar af eru 700 þús. kr. vegna ráðningar hálfs starfsmanns við útibú stofnunarinnar á Húsavík. Þá koma næst tvær brtt. varðandi Fiskveiðasjóð og er þar aðeins um orðalagsbreytingu að ræða. Við þetta rn. er svo lagt til að inn sé tekinn nýr liður: Fiskileit, vinnslutilraunir og markaðsöflun, að upphæð 150 millj. kr. Í sambandi við þennan lið vil ég vísa til þess sem ég sagði um þetta málefni við 2. umr. málsins. Næst koma brtt. sem varða dómsmrn. Þar kemur fyrst að lagt er til að inn sé tekinn nýr liður: Rannsóknarlögregla ríkisins 15 millj. kr. hér er um fjárveitingu að ræða til framkvæmda á löggjöf sem Alþ. hefur nú nýlega samþykkt. Hvort hér er um raunhæfa upphæð að ræða verður ekki sagt að svo stöddu og verður reynslan að skera þar úr hvað hér er um kostnaðarsamt verkefni að ræða. Þessari heildarupphæð er lagt til að skipta þannig, að á launalið komi 8 millj. kr., önnur rekstrargjöld 3 millj. og gjaldfærður stofnkostnaður 4 millj. Þessu næst koma svo tvær brtt. um nýjar mannaráðningar við sýslumannsembættið í Stykkishólmi og sýslumannsembættið á Patreksfirði. Er gert ráð fyrir að ráða einn fulltrúa á hvorn stað og er heildarkostnaður 3 millj kr. Við sýslumannsembættið á Selfossi er hins vegar lagt til að fjárveiting hækki um 25 millj., en ástæðan til þess er sú, að þegar gengið var frá fjárlagafrv. lágu ekki fyrir upplýsingar eða till. frá viðkomandi rn. um nauðsynlegar breytingar til hækkunar á hinum ýmsu kostnaðarliðum. Hér er því nánast um óbreytta upphæð að ræða í frv. svo sem er í fjárl. yfirstandandi árs. Varðandi hækkanir sem lagt er til að komi á hina ýmsu kostnaðarliði við embættið vísast til þess sem fram kemur á þskj., en hér er sem sagt um upphæð að ræða til hækkunar sem nemur 25 millj. kr. Þá er næst brtt. við Landhelgisgæslu. Lagt er til að liðurinn 07 Landhelgissjóður hækki um tæplega 77 millj. Ástæðan fyrir þessari breytingu er sú, að lánagreiðslur eru fluttar af almennum lánagreiðsíum ríkissjóðs yfir á Landhelgissjóð, Til almannavarna er brtt. til hækkunar um 1 millj. kr. Er sú upphæð ætluð til að standa undir kostnaði við áframhaldandi snjóflóðarannsóknir. Þá eru brtt. sem varða félmrn. Lagt er til að liðurinn Styrktarsjóður vangefinna hækki úr 40 millj. kr. í 105 millj. Svo sem kunnugt er voru í gildi lög um markaðan tekjustofn, svokallað tappagjald, til fjáröflunar fyrir þennan sjóð. Ríkisstj. hefur nú ákveðið að flutt verði frv. til l. um framlengingu á þessum markaða tekjustofni, og þá um leið ákveðið að hækka gjaldið til samræmis við breytt verðlag. Mun ætlunin að gjaldið verði 7 kr. á hverja flösku og þessi upphæð er miðuð við að svo verði. Þá er lagt til að liðurinn Jafnréttisráð hækki um 1100 þús., en það er til leiðréttingar svo að unnt verði að standa undir kostnaði við framkvæmd laga sem hér um ræðir. Til Öryrkjabandalags Íslands kemur nýr liður að upphæð 1 millj. Þá er lagt til að inn verði tekinn annar nýr liður: Ferlivistarnefnd fatlaðra, 200 þús. kr. Næst koma brtt. sem varða heilbr.- og trmrn. Lagt er til að liðurinn Tryggingastofnun ríkisins hækki um 1510 millj., eins og ég gat um áður, og verður þá samtals fjárveiting til Tryggingastofnunar ríkisins 21 milljarður 691 millj. 500 þús. kr. Er þessi hækkun, eins og ég hef áður greint frá, vegna breyttra forsendna varðandi kaupgjalds- og verðlagsmál. Þá koma nokkrar brtt, varðandi Landsspítalann, Fæðingardeild Landsspítalans, Kleppsspítalann, Vífilsstaðaspítala og Kópavogshæli. Þær breytingar, sem er hér um að ræða, eru gerðar vegna endurskoðunar sem átt hefur sér stað á rekstri þessara stofnana innbyrðis og hefur ekki heildaráhrif til hækkunar eða lækkunar á niðurstöður fjárlagafrv. Um einstaka liði varðandi þessar breytingar sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða, en vísa til þess sem fram kemur á þskj. Við liðinn til sjúkrahúsa og læknisbústaða er lagt til að inn sé tekinn nýr liður við læknisbústaði: Fáskrúðsfjörður, að upphæð 2 millj. kr. Hér er um leiðréttingu að ræða sem féll niður við fyrri afgreiðslu. Þá er lagt til að liðurinn héraðslæknar og heilsugæslustöðvar hækki um 29 millj. 160 þús. kr. Er þessi hækkun vegna ráðningar á 4 læknum fyrir heilsugæslustöðvar, þar af 2 í Árbæ, 10 hjúkrunarkonum og 2 ljósmæðrum. Lagt er til að til Stórstúku Íslands hækki fjárveiting um 400 þús. og verði þá samtals 2.4 millj. kr. Næst koma brtt, varðandi fjmrn. Við liðinn styrktarfé og ýmis eftirlaun embættismanna og liðinn styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur, eru till. um hækkun sem nema samtals um 8 millj. 586 þús. Um einstakar fjárveitingar á þessum liðum vísast til þess sem fram kemur á þskj. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr liður: 989 Vegna launa og verðlagsmála. Þar er launaliður sem nemur 1 milljarði 464 millj. kr. og önnur rekstrargjöld 543 millj., eða samtals 2007 millj. kr. Þessar brtt. eru, eins og ég gat um áðan, byggðar á forsendum þeirra breytinga, sem leiðir af endurskoðun á þjóðarbúskapnum sem nú hefur farið fram. Liðurinn óviss útgjöld er lagt til að lækki um 100 millj. kr. Þá koma brtt. varðandi samgrn. Vegagerð ríkisins: Gert er ráð fyrir, að tekjurnar hækki um 250 millj. kr. sem skiptist þannig, að 100 millj. kr. er lán og hækkun á mörkuðum tekjustofnum nemur 150 millj. Um vegáætlun er annars það að segja, að hún mun bíða frekari afgreiðslu Alþingis þar til þing kemur saman að afloknu jólafríi. Það skal einnig tekið fram, að fjvn. hefur ekki á þessu stigi málsins tekið afstöðu til fjárfestingarliða, svo sem kaupa á tölvu sem rætt mun hafa verið um af hendi Vegamálaskrifstofunnar. Til vita- og hafnamála hækkar liðurinn um 300 millj. kr. Er það í samræmi við lánsfjáráætlun og er upphæðin ætluð að mæta kostnaði við kaup á nýju dýpkunarskipi eða þar til gerðum pramma með tækjum sem ætlað er að komi í staðinn fyrir dýpkunarskipið Gretti sem nú hefur verið dæmt ónýtt. Til hafnarannsókna er lagt til að fjárveiting hækki um 21/2 millj. kr. og verður þá samtals 15 millj. Eru þar m. a. hafðar í huga hafnarannsóknir við suðurströndina, eins og nýlega kom fram í umr. hér á Alþingi. Liðurinn um ferjubryggjur er lagt til að hækki um 7 millj. Um skiptingu á heildarfjárupphæðinni vísast til þess sem fram kemur á sérstökum lista á þskj. Til Hafnabótasjóðs hækkar fjárveiting um 9.8 millj. og er það í samræmi við lagaákvæði og með hliðsjón af hækkaðri fjárveitingu til hafnarframkvæmda almennt. Til sjóvarnargarða er lagt til að fjárveiting hækki um 25 millj., þar af 15 millj, til Eyrarbakka til að bæta það mikla tjón sem þar átti sér stað á s. l. ári, eins og öllum er kunnugt um. Að öðru leyti vísast til yfirlits um skiptingu á upphæðinni til einstakra framkvæmda, eins og fram kemur á þskj. Þá eru brtt. við liðinn hafnamál. Inn kemur nýr liður sem verður 09: Landshöfn í Þorlákshöfn 95 millj. kr. Við liðinn hafnarframkvæmdir við Grundartanga er lagt til að fjárveiting lækki úr 450 millj. í 150 millj. Sú breyting, sem hér er um að ræða, er vegna þess að framkvæmdum við hafnargerðina á Grundartanga mun seinka miðað við það sem áður var fyrirhugað. Þá kemur næst brtt. við liðinn flugmálastjórn, en þar hækkar fjárveiting um 76 millj. kr., og er það í samræmi við lánsfjáráætlun, en þessari viðbótarupphæð verður varið til kaupa á öryggistækjum og búnaði fyrir flugvélina. Um skiptingu á heildarfjárveitingunni að öðru leyti vísast til þess sem fram kemur á sérstöku yfirliti. Þá er lagt til, að fjárveiting til flugbjörgunarsveita hækki um 200 þús. kr. læst kemur liðurinn ferðamál. Þar hækkar fjárveiting um 11 millj. 833 þús. og er þeirri upphæð ætlað að standa undir kostnaði af störfum Ferðamálaráðs, en þessi liður hafði fallið niður úr frv. E. t. v. var það vegna þess að um ný lög í sambandi við ferðamál var að ræða að þessu sinni og þá kannske gert ráð fyrir að sá nýi tekjustofn, sem er ekki undir 70–80 millj. kr., yrði látinn taka að sér þetta verkefni í heild, og má segja að það sé ekkert óeðlilegt út af fyrir sig. Næst koma brtt. varðandi iðnrn., en þar er fyrst brtt. varðandi Orkustofnun. Þar er lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 50 millj. og liðurinn sértekjur er lagt til að hækki um 90 millj. Þá eru till. fjvn. um skiptingu á fjárupphæð Orkusjóðs að upphæð samtals 1725 millj. kr. Þar er gert ráð fyrir, að verðjöfnunargjald verði 725 millj., framlag til orkurannsókna verði 150 millj., framlag til styrkingar dreifikerfis í sveitum 63 millj., framlag til lánagreiðslna 136 millj. og 400 þús., lán til jarðhitaleitar verði 350.6 millj. og lán til hitaveituframkvæmda verði 300 millj. kr. Þá kemur ein brtt. varðandi viðskrn., en það er liðurinn: Styrkur vegna olíunotkunar til húsahitunar. Lagt er til að fjárveiting hækki um 98 millj., og það er með tilliti til þess hvað söluskattsstigið hækkar á milli umr. og verður alls 698 millj. kr. Lagt er til að fyrirsögn liðarins orðist svo: „Styrkur vegna olíunotkunar samkv. reglum, er lög nr. 9/1976 ákváðu.“ Ég er ekki viss um að þetta geti staðist og að ekki þurfi núna, á meðan þessi umr. fer fram, að endurskoða þetta ákvæði sérstaklega. Ég hygg að það kunni jafnvel að vera þannig, að það sé ákveðin krónutala í þessari reglugerð sem má greiða til hvers notanda, og ef það væri, þá er óhjákvæmilegt að breyta þessu ákvæði og hafa það þá þannig að þetta verði ákveðið samkv. sérstakri reglugerð sem viðskrn. mundi setja og yrði það þá að sjálfsögðu gert með tilliti til þess kostnaðar, sem hér er um að ræða, og þá þess fjármagns, sem fyrir hendi verður til að verja í þessu skyni. Fjvn. leitaði upplýsinga nú á milli umr. og fékk samanburð á kostnaði við húsakyndingu hjá þeim, sem nota olíu til húshitunar, og þeim, sem hafa hitaveitu, og þeim, sem nota raforku til upphitunar. Hér er um gífurlegan mismun að ræða, og þess vegna tel ég að ef þetta ákvæði er eins og mig grunar, að lögin ákveði ákveðna upphæð, þá þurfum við að breyta því. En það segir í þessum upplýsingum sem Þjóðhagsstofnunin veitti fjvn.: „Miðað við áætlaðar mannfjöldatölur á miðju ári 1975 má lauslega áætla að fólki, sem býr við hitaveitu, fjölgi um 9000 frá miðju ári 1976 til jafnlengdar 1977. Samkv. þessu byggju um 127 700 manns við hitaveitu, 22 500 manns við rafmagnskyndingu og 70 000 manns við olíukyndingu. Fólki, sem býr við olíukyndingu, gæti því fækkað um 8000 eða 10–11%. Athuga ber að hér er um grófar áætlanir að ræða,“ segir Þjóðhagsstofnun. Síðan kemur samanburðurinn, og þar segir að miðað við 100 hjá þeim, sem nota olíu, sé kostnaðurinn fyrir þá, sem nota hitaveitu, 33.l%, og þá, sem nota raforku til upphitunar, 50.3%. Sjá allir hvað hér er um geysilegan mismun að ræða fyrir þá sem enn þá verða að notast við þá orku til upphitunar sem olían er, og enn hækkar hún. Ég tel því, eins og ég gat um áðan, að það beri að hafa það í huga við endanlega afgreiðslu málsins, hvort ekki þurfi hér að breyta orðalagi. Þegar við erum að ræða um það að koma á móti þeim mönnum, sem nota olíu til upphitunar, þá skulum við einnig líta á það, að einmitt þessir sömu menn, sem fá þennan styrk, taka vissulega þátt í að borga til hans líka og byggja upp þá fjárfúlgu, sem verður til skiptingar, bæði til að greiða niður olíuna og til annarra rannsókna í sambandi við hitaveituframkvæmdir og jarðhitaleit. Þá koma næst brtt. við fjárlaga- og hagsýslustofnun. Þar er lagt til að launaliður hækki um 3 millj. kr. og er það vegna ráðninga á einum ritara og fulltrúa, en það er starfsmaður fjvn. sem jafnframt er ætlað að vinni á vegum stofnunarinnar við fjárlagagerð. Að síðustu eru brtt. n. við 6. gr. frv. Kemur þar fyrst VI. Þar er lagt til að liðurinn hljóði þannig: „Að leyfa Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að greiða af hverjum seldum vindlingapakka: a) 67 aura til Landgræðslusjóðs, b) 33 aura til Landgræðslu ríkisins.“ Þetta er í sömu hlutföllum og þessu hefur verið skipt áður, en það var óskað eftir því að það væri sérstaklega tekið fram hver háttur yrði á þessu hafður. Svo er það aftur á valdi þeirra, sem með Landgræðslusjóðinn hafa að gera, hvað mikið af þessum 67 aurum kemur til með að renna til skógræktarfélaganna. Um það hefur verið nokkuð rætt á milli þessara aðila, hvort ekki væri rétt að meiri hluti af þessari upphæð gengi til skógræktarfélaganna og létti undir með þeim, en það er sem sagt á þeirra valdi, tel ég, eins og verið hefur að undanförnu. Við VIII er á sama hátt lagt til að leyfa Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að greiða Krabbameinsfélagi Íslands 1 kr. af hverjum seldum vindlingapakka, og VIII að leyfa Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að greiða 1,50 kr. af hverjum seldum vindlingapakka til Slysavarnafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands og skiptist gjaldið til þeirra að jöfnu. Er gert ráð fyrir því að þessi hækkun, sem hér er um að ræða til Krabbameinsfélagsins og til Slysavarnafélagsins og Íþróttasambands Íslands, þessi upphæð muni nema milli 4 og 5 millj. kr. Upphæðin liggur ekki nákvæmlega fyrir, en samkv. þeim upplýsingum, sem fjvn. hefur fengið, má gera ráð fyrir að um þessa auknu upphæð verði að ræða til þeirra sem hér eiga hlut að máli. Þá koma nýir liðir sem n. ber fram við þessa grein: Að endurgreiða söluskatt af pípuorgeli, sem keypt hefur verið fyrir Hnífsdalskapellu. - Að taka lán til kaupa á húseign í Ytri-Njarðvík til nota fyrir prestsbústað. - Að hafa makaskipti á núverandi prestsbústað á Ólafsfirði og annarri húseign þar. - Að selja Hitaveitu Suðurnesja hluta ríkissjóðs úr svokallaðri Járngerðar- og Hópstorfu við Grindavík (þ. e. hitaréttindi og landspildu er tilheyrir prestssetrinu í Grindavík). - Að taka lán allt að 300 millj. kr. vegna greiðslna til sveitarfélaga á grundvelli væntanlegs samkomulags um kostnað sveitarfélaga á árinu 1975 af verkefnum, sem lög nr. 94/1975 ná til. Hér er um allmikið mál að ræða sem mikið hefur verið um deilt á milli ríkisvaldsins og forsvarsmanna sveitarfélaganna. Ég tel að þessi fjárveiting, sem hér er um að ræða, sé mjög nauðsynleg, og ef tekst að ná þessu samkomulagi við forsvarsmenn sveitarfélaganna tel ég það einnig mjög gott. Þetta umdeilda atriði var, eins og okkur öllum er kunnugt, viðhaldskostnaður á skólum sem átti sér stað áður en lögin tóku gildi, það voru líka framkvæmdir í sambandi við elliheimili, dagvistunarheimili og fleiri slíka liði sem með sérstökum lögum voru færð frá ríkissjóði yfir til sveitarfélaganna á s. l. ári. Sem sagt, það lítur út fyrir að náist samkomulag um þetta. Áður var búið að taka 450 millj. í þessu skyni, en það þykir sýnt að það muni ekki nægja, en að samkomulag muni nást með þessari upphæð sem hér er lagt til. Þá kemur næst: Að endurgreiða þinglýsinga- og stimpilgjöld af afsali og lánsskjölum vegna kaupa á m/s Herjólfi - Að endurgreiða væntanlegan tekjuskatt af Henrik Steffensen-verðlaunum sem Hannes Pétursson skáld hefur hlotið. - Að kaupa eða byggja húsnæði á móti Borgarsjóði Reykjavíkurborgar til afnota fyrir Gjaldheimtuna í Reykjavík og taka lán í því skyni. - Að ábyrgjast lán allt að 9 millj. kr. fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja til áframhaldandi byggingar orlofsheimila að Munaðarnesi, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. - Að ábyrgjast lán allt að 15 millj. kr. fyrir Bandalag háskólamanna til uppbyggingar orlofsheimila, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar. -- Að ábyrgjast lán allt að 640 millj. kr. fyrir lánasjóð ísl. námsmanna. - Að selja húseign Ríkisútgáfu námsbóka að Tjarnargötu 10 og taka nauðsynleg lán vegna kaupa á öðru húsnæði fyrir stofnunina. - Að taka lán allt að 25 millj. kr. til framkvæmda við legurými geðdeildar á Landsspítalalóð á árinu 1977. Ég mun þessu næst víkja með nokkrum orðum að brtt. meiri hl. varðandi tekjubálk frv. Till. um hækkun tekjuliða nema samtals 5 milljörðum 923 millj. 480 þús. kr. og verða þá samtals 89 milljarðar 941 millj. 581 þús. Tekjuáætlun gerir ekki ráð fyrir mikilli breytingu þjóðarútgjalda á árinu 1977 frá því, sem gert var í fjárlagafrv. Meginbreytingin, sem áhrif hefur á tekjur og gjöld ríkissjóðs, felst einkum í nýjum spám um þróun verðlags og launa, eins og ég hef áður að komið. Í frv. hafði þegar verið gert ráð fyrir grunnkaupshækkun í átt við samninga BSRB og BHM, en hins vegar ekki verðlagsuppbótum samkv. þeim samningum. Nú er þegar fram komin 3–31/2% hækkun launa og verðlags af þessum sökum, og búist er við að meðalverðlag gæti orðið 6–7% hærra og innflutningsverð í ísl. kr. og almennt kauplag 7–8%. Við afgreiðslu fjárl. undanfarin ár hefur oftast verið miðað við verðlag í landinu um þær mundir sem fjárlög eru afgreidd í des., eins og áður hefur verið á bent, og sjaldan ætlað veruleg:t fyrir verðbreytingum. Í þessu frv., sem fram er lagt í haust, var hins vegar ætlað fyrir grunnkaupshækkun á næsta ári og afleiðingum hennar. Við endanlega afgreiðslu fjárl. er ætlunin að stíga þetta skref til fulls, þannig að verðlags- og launaforsendur fjárlaga og lánsfjáráætlunar verði þær sömu og fram eru settar í þjóðhagsáætlun næsta árs. Þessi aðferð ætti að gera alla fjárlagastjórn raunhæfari og ákveðnari en ella þar sem ekki ætti að sinna neinum umframfjárbeiðnum á næsta ári vegna óvæntra verðlags- og launabreytinga, þar sem þegar hefur verið ætlað fyrir slíkum breytingum að svo miklu leyti sem það er unnt fram í tímann. Þeir tekjuliðir, sem samkv. till. meiri hl. breytast og hækka, ern söluskattur um 1310 millj., aðflutningsgjöld um 1081 millj., sérstakt vörugjald um 260 millj., rekstrarhagnaður af Áfengis- og tóbaksverslun um 1370 millj., launaskattur um 380 millj., stimpilgjald og aukatekjur um 290 millj. og aðrir liðir um 1229 millj. samtals. Verði þessar till. fjvn. og meiri hl. fjvn. samþykktar munu heildarútgjöld ríkissjóðs nema um 89 milljörðum og 53 millj. kr. Tekjur ríkissjóðs munu nema 89 milljörðum 942 millj. Tekjur umfram gjöld nema því 888 millj. Halli á lánahreyfingum er um 630 millj., sem er 122 millj. kr. lækkun frá frv., en breytingin kemur þannig fram, að inn hækkar erlend lántaka um 922 millj., innheimt af endurlánuðum spariskírteinum um 100 millj. Hækkanir þannig samtals 1 milljarður og 22 millj. kr. Út breytist þannig: Rarik almennar framkvæmdir hækka um 254 millj., Norðurlínan um 34 millj., lína Krafla-Eyrarteigur, nýr liður, 500 millj., Kröfluvirkjun, stöðvarhás og vélar lækka um 113 milli., Kröfluvirkjun, borholur og aðveitukerfi hækka um 99 millj., járnblendiverksmiðja í Hvalfirði um 42 millj., endurlán vegna hafnargerðar við Grundartanga lækkar um 100 millj., afborgun af almennum lánum ríkissjóðs hækkar um 184 millj. Samtals 9041 mill.j. kr. Lækkun á halla lánahreyfinga verður því 122 millj. Heildarlántökur nema þá samkv. þessu 10 milljörðum 630 millj. kr. Lánahreyfingar út nema 11 milljörðum 260 millj. Verður þá halli á lánahreyfingum 630 millj. Greiðsluafkoma ríkisins verður því þannig, að tekjur umfram gjöld eru 888 millj., halli á lánahreyfingum er 630 millj. og því um greiðsluafgang að ræða sem nemur 258 millj. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir brtt. fjvn. og meiri hl. fjvn. Það kann að vera að fjvn. þurfi að koma á framfæri leiðréttingum á einhverju sem fallið hefur niður. Ég vil sérstaklega taka fram, að ég man eftir því að við samþykktum till. til Sögusafns verkalýðshreyfingarinnar sem var borin fram till. um við 2. umr., en það hefur fallið niður á þskj. og verður sjálfsagt leiðrétt undir umr.

Frsm. minni hl. (Geir Gunnarsson) : Herra forseti. Varðandi þær brtt., sem fjvn. flytur á þskj. 253, vil ég taka fram af hálfu minni hl. fjvn. að við erum óbundnir um afgreiðslu einstakra till. og höfum áskilið okkur rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Ég hef áður rætt um það með hvílíkum endemum hefur verið staðið að undirbúningi og flutningi þeirra mála sem eiga að vera grundvöllur að afgreiðslu fjárl. í veigamiklum atriðum, svo sem lánsfjáráætlun, vegáætlun, frv. um breyt. á skattalögum og breyt. á lögum um almannatryggingar, en þessi gögn hafa verið að sjá dagsins ljós milli 2. og 3. umr. um fjárlög. Vegáætlun hefur þó ekki verið lögð fram enn. Fjvn.-menn og aðrir hv. alþm. hafa að sjálfsögðu enga aðstöðu haft til að kanna þessi gögn að nokkru gagni, en verða þó að afgreiða mál, sem óhjákvæmilegt er að hljóti afgreiðslu, eins og frv. um breyt. á almannatryggingalögum, sem hefur verið kastað hér inn í þingið þannig að sýnilegt er að það er algerlega óundirbúið og ógrundað, enda hefur ekkert samráð verið haft við þá aðila sem málið varðar mest og best þekkja til. Það frv. hefur aðeins verið afgr. í annarri þd. þegar endanleg afgreiðsla fjárl. fer fram. Öll er þessi frammistaða stjórnarflokkanna og afgreiðsla svo fyrir neðan allar hellur að engu tali tekur, og í rauninni er engan veginn hægt að ætlast til þess að stjórnarandstaðan komi nálægt því að taka þátt í afgreiðslu fjárlagafrv. þegar þannig er staðið að málum. Við 1. og 2. umr. um fjárlagafrv. ræddi ég um frv. og afgreiðslu þess í höfuðatriðum og um einstaka þætti þess, og er ástæðulaust að hafa um það efni mjög mörg orð nú við 3. umr. Afgreiðsla þeirra mála, sem n. hefur fjallað um milli 2. og 3. umr., gefur ekki tilefni til að bæta miklu við það sem ég hef áður látið koma fram. Sú afgreiðsla er, eins og við mátti búast, í samræmi við stefnu frv. og þá afgreiðslu þess sem áður hefur farið fram: útþensla rekstrarliða, minnkandi raungildi fjárveitinga til framkvæmda og aukning skatta á almennar neysluvörur. Ég mun þó minnast á nokkra þætti sem ekki voru endanlega afgreiddir við 2. umr. Varðandi fjárveitingar til Íþróttasjóðs lá fyrir þegar við 2. umr. hver heildarfjárhæð yrði veitt á árinu 1977 til að sinna málefnum Íþróttasjóðs, og út frá þeirri staðreynd ræddi ég málefni sjóðsins við 2. umr. Nú hefur málið hlotið endanlega afgreiðslu í fjvn., og niðurstaðan er sú sem ég áður greindi frá, að skuldahali Íþróttasjóðs vegna framkvæmda í íþróttamálum stóreykst. Málefni sjóðsins eru í algeru óefni og með þeirri afgreiðslu, sem nú fer fram, er ákveðið að fækka mjög fjárveitingum sem ætlaðar eru til fyrstu greiðslu vegna mannvirkja og tækja. í fyrra voru slíkar fjárveitingar veittar til ríflega 60 aðila, en jafnhliða því að nú er mjög óverulega séð fyrir fjárveitingum vegna eldri framkvæmda, þá eru fjárveitingar til framkvæmda, sem fá fjárveitingar í fyrsta skipti nú, skornar niður í um það bil 20. Íþróttanefnd ríkisins hafði úr öllum umsóknum valið 43 og gert lokatill. um að fjárveiting yrði miðuð við þá tölu mannvirkja og tækja. Hér er því skipulega hert á fyrri ákvörðun stjórnarflokkanna að halda sem allra mest aftur af framkvæmdum við íþróttamannvirki og eflingu tækjakosts íþróttasamtakanna í landinu. Allharkalega var að þessu staðið í fyrra, en með fjárveitingum á fjárl. fyrir næsta ár er íþróttanefnd ríkisins og íþróttasamtökum landsins hvarvetna í landinu nánast gert ókleift að vinna að framgangi þessara mála. Á sama tíma og ákveðið er að stórauka skuldahala Íþróttasjóðs við íþróttasamtök og sveitarsjóði í landinu eru lagðar fram hér á Alþ. við 3. umr. fjárl. áætlanir um að ríkissjóður auki á næsta ári tekjur sinar af áfengissölu um 2600 millj. kr., í 8600 millj. Það er heldur hærri krónutala en heildarfjárhæð fjárl. var 1970. Fjárveitingar til að efla aðstöðuna til að beina æskulýðnum í landinu að íþrótta- og útilífi og því félagslífi, sem þeirri starfsemi fylgir, er samtímis 2600 millj. kr. aukningu á tekjum af áfengis- og tóbakssölu takmörkuð við 130 millj. kr. fyrir alla landsbyggðina og skuldahali Íþróttasjóðs aukinn með því um 50% á næsta ári. Þá hafa rekstraráætlanir vegna ríkisspítalanna verið afgreiddar og hagað í samræmi við þá nýju uppsetningu í fjárlagafrv., að rekstur spítalanna verði í A-hluta fjárl. og fjármagnaður úr ríkissjóði, en daggjöld falli niður samtímis því að þátttökuhluti sveitarfélaganna í greiðslu annars kostnaðar sjúkratrygginga verði aukinn að sama skapi. Enn er nánast ókannað hvernig brugðist verður við ýmiss konar vanda sem fylgir þessum ráðstöfunum, og ekki hefur heldur verið sýnt fram á hvaða aðferðum verður beitt til að tryggja aukna hagkvæmni í rekstri með þessari tilhögun. Ég hygg þó að breytingin geti orðið tæki til þess að koma við meira eftirliti og aðhaldi við stjórn ríkisspítalanna, en í engu hefur verið skýrt hvernig því tæki verður beitt. Óskum stjórnar ríkisspítalanna um aukningu starfsliðs var í engu sinnt, og er með afgreiðslu fjárl. ekki gert ráð fyrir að fjölgað verði um einn einasta starfsmann á öllum ríkisspítölunum. Sú regla gildir þó vissulega ekki um aðrar stofnanir í ríkiskerfinu. Ég hef ekki nákvæma tölu um aukningu á starfsliði í ríkiskerfinu eftir afgreiðslu fjárl. fyrir næsta ár, en mér sýnist þó að ef sleppt er að telja með alla aukningu í kennaraliði og fastráðningu starfsmanna sem ráðnir höfðu verið án heimilda, þá hafi í fjárlagafrv. verið gert ráð fyrir ríflega 70 nýjum stöðum í ríkiskerfinu, og við afgreiðslu fjvn. hafa verið samþykktar milli 20 og 30 nýjar stöður til viðbótar, eða samtals allt að 100 nýjum stöðum, auk þess sem bremsunefnd kann að hafa samþykkt frá því að fjárlög voru siðast samþ. Útgjöld vegna þessara nýju starfa, sem samþ. hafa verið í fjárlagafrv. og verða við afgreiðslu fjárl. nú, gætu numið um 150 millj. kr. á ári. En engar af þessum nýju stöðum eru ætlaðar til þess að bæta þjónustuna á sjúkrahúsum. Þar er öllu neitað. Vegáætlun hafði ekki verið lögð fram þegar fjvn. lauk störfum fyrir 3. umr., en n. fékk í hendur áætlun um tekjur og gjöld Vegasjóðs á árinu 1977. Þar er gert ráð fyrir að tekjur Vegasjóðs af mörkuðum tekjustofnum verði hækkaðar til samræmis við verðlagsforsendur endurskoðaðrar tekjuáætlunar ríkissjóðs og ákvarðanir ríkisstj. um beitingu heimilda til hækkunar gjalda í samræmi við þær verðlagsforsendur. Þær hækkanir bensingjalds eru nú þegar að koma fram. En samkv. áætluninni um tekjur Vegasjóðs á næsta ári og ráðstöfun þeirra kemur fram að ætlunin er að verja á næsta ári til nýrra þjóðvega og brúa 2668 millj. kr., en á vegáætlun fyrir árið 1976 er hliðstæð tala 2.500 millj. Hækkunin er 2.7%, en áætlað er að almennt verðlag í landinu hækki um 30% á þessu ári. Miðað við þann kostnaðarauka er hér um að ræða 26.6% niðurskurð á fjárveitingum til nýrra þjóðvega og brúa frá fjárveitingunni í ár, og mun þó öllum hv. þm. hafa þótt ærið nógur sá niðurskurður sem þegar hefur orðið í þessum framkvæmdum í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Í núgildandi vegáætlun var gert ráð fyrir að af 330 millj. kr. halla í lok ársins 1975 yrðu greiddar 100 millj. kr. á þessu ári. Samkv. nýjustu áætlun er ljóst að þess í stað hefur hallinn verið aukinn úr 330 millj. í 650 millj. kr., og þrátt fyrir hinn stórfellda niðurskurð á nýjum framkvæmdum er ekki gert ráð fyrir að greiða neitt af þessum halla á næsta ári, heldur velta honum yfir á þar næsta ár. Það eru því ekki einungis málefni íþróttasjóðs sem hægri stjórninni ætlar að takast að koma á vonarvöl, heldur eru mál Vegasjóðs þegar komin í algert óefni. Þá hefur verið lögð fyrir ný áætlun um rekstur Pósts og síma á næsta ári. Hún er við það miðuð að gjaldskrá fyrirtækisins hækki um 25% hinn 1. jan. n.k. og útgjaldaliðirnir laun og önnur rekstrargjöld hækki á næsta ári frá núgildandi fjárl. um ríflega 2400 milli. kr., en fjárfestingar um 470 millj. Launakostnaður og önnur rekstrargjöld hækka þannig á einu ári um 78% og hafa þessir liðir hækkað um 213% frá fjárl. 1974, en fjárfesting um 114%. Þróunin er því hin sama og almennt í ríkisrekstrinum hjá þeirri hægri stjórn sem nú situr, síaukinn þáttur rekstrarútgjaldanna miðað við framkvæmdaþættina. Skýrsla ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1977, sem boðað var að lögð yrði fyrir Alþ. fyrir eða um miðjan nóv., var nú eins og í fyrra lögð fram um það bil sem fjvn. var að ljúka störfum fyrir 3. umr. Þegar haft er í huga, að auk afgreiðslu fjárl. er Alþ. í hinu mesta tímahraki við afgreiðslu fjölmargra mála, þá er sýnilegt að ekki er til þess ætlast að þm. geti kynnt sér lánsfjáráætlunina fyrr en þingstörfum er lokið fyrir jól. Þess er því enginn kostur að eyða orðum að lánsfjáráætluninni að þessu sinni. En þó mætti á það benda, að gert er ráð fyrir að hreinar ríkisframkvæmdir og sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga við byggingar og mannvirki lækki að krónutölu á næsta ári um 3180 millj. kr. og þessar framkvæmdir nemi á árinu 1977 um 70% af framkvæmdum á árinu 1976, sé miðað við sambærilegt verðlag. Og gert er ráð fyrir að til viðbótar 12 270 millj. kr. nettóaukningu erlendra lána þjóðarinnar á þessu ári verði enn nettóaukning á næsta ári um 10260 millj. kr. Í samræmi við lánsfjáráætlunina er síðan gert ráð fyrir að auka erlendar lántökur á fjárl. næsta árs um 922 millj. kr. frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., og innlend lán um 100 millj., jafnframt því sem vaxtagjöld í A-hluta eru aukin um 128.5 millj. kr. frá frv. og vaxtagjöld í B-hluta um 306.4 millj., eða samtals aukning vaxtagjalda frá því, sem greinir í frv., um 434.9 millj. kr. Þá nema vextir í A-hluta fjárl. á næsta ári 2273.3 millj. kr. og vextir í B-hluta hækka úr 6228.3 millj. í 6534.7 millj. kr. Nema þá vaxtagjöld í heild 8808 millj. kr. á næsta ári og hafa hækkað frá núgildandi fjárl. um 4244 millj. kr. - hækka um 4244 millj. kr. á einu ári eða um 93%. Hækkun vaxta í A- og B-hluta fjárl. á næsta ári jafngildir 52% af öllum nettótekjuskatti allra einstaklinga í landinu á því sama ári. Fulltrúar Þjóðhagsstofnunar komu á fund fjvn. fyrir 2. umr. og greindu frá framvindu efnahagsmála á árinu 1976 og horfum á næsta ári. Fyrir 3. umr. lögðu sömu aðilar síðan fram endurskoðaða tekjuáætlun fyrir næsta ár og er nú byggt á þeirri nýju spá um þróun verðlags og launa sem sett er fram í kverinu „Úr þjóðarbúskapnum“ frá 7. des. s. l., þ. e. að meðalverðlag geti orðið 6–7% hærra og innflutningsverð í íslenskum krónum og almennt kauplag 7–8% hærra en reiknað er með í fjárlagafrv. Með því að reikna þannig með meiri áhrifum verðbólgu en gert er í fjárlagafrv. eru tekjur ríkissjóðs hækkaðar frá fjárlagafrv. um ríflega 5900 millj. kr. í 89 milljarða 942 millj. kr. Þrátt fyrir framkvæmd stefnunnar um samdrátt opinberra framkvæmda, minnkun samneyslu, dugir stjórnarflokkunum þó ekki þessi tekjuáætlun Þjóðhagsstofnunar. Útþenslan, sem orðin er á rekstrarliðunum, sprengdi þennan ramma og þá var gripið til þess að hækka áætlun Þjóðhagsstofnunar um tekjur af söluskatti um 150 millj. kr., áætlun um óvissar tekjur um 70 millj. og áætlun stofnunarinnar um tekjur af stimpilgjöldum um 30 millj., kr., og hafði Þjóðhagsstofnun þó hækkað áætlun um tekjur af þessum lið um 130 millj. frá frv. til samræmis við frv. sem hefur verið til meðferðar á Alþ. um breytingar á þessum gjöldum. Þessu til viðbótar lækkuðu síðan fulltrúar stjórnarflokkanna áætlun um óviss útgjöld um 100 millj. kr. til þess að ná endum saman á fjárl. sem hækka um nær 30 milljarða kr. og nema um 90 milljörðum. Er þó sjúkratryggingagjaldi, um 1200 millj. kr., haldið utan fjárl. enda þótt innheimtumenn ríkissjóðs eigi nú að innheimta gjaldið sem rennur til greiðslu kostnaðar við almannatryggingar ríkisins. Samkv. þessu verða áætlaðar tekjur ríkissjóðs á fjárl. næsta árs 89 milljarðar 942 millj. kr. og hækka um nær 30 milljarða frá núgildandi fjárl. Væri í fjárl. næsta árs miðað við verðlag og kaupgjald í des., svo sem venja hefur verið, þegar ekki hefur verið til að dreifa eins og nú umsömdum kauphækkunum á komandi ári, er talið að tekjuupphæðin væri um 6000 millj. kr. lægri. Sé einnig dregið frá olíugjald, 1700 millj. kr., en það er ekki í tekjulið núgildandi fjárl., þá nemur hækkun skattheimtu á sambærilegum grunni frá núgildandi fjárl. um 21.9 milljörðum kr. eða ríflega 36%, en í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að þessi hækkun næmi 30.6%. Sé þannig tekið tillit til áhrifa af umsömdum kaupbreytingum á næsta ári og þess, að olíugjald er nú talið með ríkistekjum, þá eykst skattheimta ríkissjóðs um liðlega 36%. En samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar er meðalhækkun kauptaxta launafólks á þessu ári um 26% og hækkun framfærsluvísitölu um 31–32%. Þetta segir sína sögu um baráttu hæstv. ríkisstj. gegn verðbólgunni og fyrir bættum kjörum almennings, en þar er árangurinn öfugur við öll fyrirheit. Þriðju fjárlög hæstv. ríkisstj. bera því sömu einkennin og hin fyrri: Þau hækka langt umfram verðlags- og kaupgjaldshækkanir. Þáttur samfélagslegra framkvæmda rýrnar, en rekstrarútgjöldin þenjast þeim mun meira út. Enn er við haldið niðurskurði á kaupmætti lífeyrishóta gamalmenna og öryrkja. Aukning skattheimtu umfram almennar verðlags- og kaupgjaldshækkanir kemur fram í hækkun neysluskatta sem hitna harðast á barnafjölskyldum og lífeyrisþegum, en gróðafélögum er hlíft við skattlagningu. Gert er ráð fyrir því að auka kostnað sjúklinga vegna lyfjakaupa og læknishjálpar um 400 millj. kr. á næsta ári, auk þess sem boðuð er í grg. fjárlagafrv. frekari endurskoðun á hlutdeild sjúklinga í sjúkrakostnaði. Lántökur eru enn auknar þrátt fyrir samdrátt í verklegum framkvæmdum. Tekjuáætlun er þanin út fyrir áætlun Þjóðhagsstofnunar til þess að koma saman endum við afgreiðslu fjárl. Gert er ráð fyrir að gengi krónunnar sígi enn á næsta ári þrátt fyrir hækkandi afurðaverð og bætt viðskiptakjör, en samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar verður útflutningsverð sjávarafurða 11% hærra á næsta ári en í ár, en talið er að gengissig íslensku krónunnar hafi hækkað verðlag innflutnings um 8000 millj. kr. á þessu ári og sama leikinn á að leika á næsta ári. Allt er þetta í samræmi við stefnu stjórnarflokkanna til þessa, en sú stefna takmarkalausrar útþenslu rekstrarútgjalda í ríkisrekstrinum og hömlulausrar notkunar erlends gjaldeyris til innflutnings hvers kyns varnings í samkeppni við innlenda framleiðslu hefur dregið úr þeim bata sem orðið hefur á viðskiptajöfnuði, en að dómi Þjóðhagsstofnunar stafar sá bati að verulegu leyti af aukningu útflutnings á áli og samdrætti í innflutningi áls. Þá hefur innflutningur skipa dregist svo saman á árinu að hann er einungis 38% af innflutningi 1975. Enn fremur hefur verið gengið svo á birgðir útflutningsvöru að útflutningur hefur á þessu ári aukist um 14% meir en framleiðslan. Verðlag útflutnings hefur einnig hækkað í þeim mæli að meðalútflutningsverð alls útflutnings hefur í ár verið um 17–18% hærra í erlendri mynt en á árinu 1975. Allt hefur þetta því valdið talsverðum bata á viðskiptajöfnuði þrátt fyrir eyðslustefnu hæstv. ríkisstj., en sú stefna dregur úr áhrifum þeirra breytinga ytri aðstæðna sem öllu hafa valdið um bættan viðskipta jöfnuð. Stefna hæstv. ríkisstj. hefur einnig valdið því, að þrátt fyrir óverulega hækkun innflutningsverðs í erlendum gjaldeyri á s. l. tveimur árum, eða 5% 1975 og 6–7% í ár, samanborið við 35% á árinu 1974 og þrátt fyrir rýrnandi kaupmátt launa almennings tvö s. l. ár, þá er verðbólgan í landinu enn yfir 30% á þessu ári og miklu minna hefur dregið úr verðbólguvextinum hér en í nokkru öðru nálægu landi. Og vegna áhrifanna af áframhaldandi útþenslu rekstrarútgjalda í ríkisrekstrinum og sóunarstefnu í gjaldeyrismálum er búist við því að þótt einungis sé miðað við þegar umsamdar launahækkanir á næsta ári verði framfærsluvísitalan 23–24% hærri að meðaltali á næsta ári en á árinu 1976. Þetta er óglæsilegur árangur stjórnarstefnunnar, en í fullu samræmi við það hvernig haldið hefur verið á málum. Það er ástæðulaust að hafa öllu fleiri orð um fjárlagaafgreiðsluna að þessu sinni en ég hef þegar gert við þessa umr. og hinar fyrri. Þannig er að málum staðið af hálfu hæstv. ríkisstj. að í raun er óviðunandi fyrir þm. og þá ekki síst fyrir fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Vinnubrögðin, sem viðhöfð eru, gera þeim í rauninni ókleift að taka eðlilegan þátt í afgreiðslu fjárl. Fulltrúar stjórnarflokkanna viðurkenna vissulega að undirbúningur og afgreiðsla frv. og áætlana, sem áttu að liggja fyrir við afgreiðslu fjárl., hafi verið með öllu óviðunandi. En því er á hinn bóginn haldið fram sem verulegu atriði við afgreiðslu fjárlagafrv. nú, að það byggist á miklu meira raunsæi en áður vegna þess að nú er gert ráð fyrir umsömdum kaupgjaldsbreytingum á næsta ári. Þetta um raunsæið gæti verið rétt ef ástandið í launa- og kjaramálum væri á þann veg að einhverjar líkur væru á því að launafólk yndi við þær breytingar einar sem þegar hefur verið samið um. Þannig er staðan ekki nú. Kjaraskerðingin s. l. tvö ár hefur verið stórfelldari en svo samtímis bættum ytri aðstæðum á þessu ári og áætluðum bata á næsta ári að um það geti verið að ræða að launafólk sætti sig einungis við umsamdar launabreytingar. Það er ámóta nærri lagi að telja að fjárlög séu nú raunhæf vegna áætlunar um umsamdar kaupgjaldsbreytingar á næsta ári og að telja að maður, sem gengið hefur um þurrlendi á strigaskóm og setur upp lág gúmmístigvél nokkru áður en hann leggur út í að vaða stórfljót, hafi mætt þeim aðstæðum með raunsæjum hætti. Það má vera að hann sýnist forsjáll þann stutta tíma sem hann gengur í lágu stígvélunum á þurrlendinu, en það mun koma í ljós þegar að fljótinu kemur hversu honum endist forsjálnin.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Eftir nokkrar vikur mun æðistór floti af langferðabílum halda úr Reykjavík austur á bóginn. Í þessum mikla bílaflota verður allverulegur hópur af fyrirfólki þjóðfélagsins, ásamt mökum sínum, og ég vænti þess að við verðum allir í þessum hópi sem hér erum staddir. Leiðin liggur langt austur og norður og bílalestin mun nema staðar við Sigölduvirkjun. Þar verður tekið á móti ferðalöngunum á myndarlegan hátt af Landsvirkjun ef að vanda lætur, og sú móttaka nær hámarki í rafstöðinni nýju sem þar er komin upp, og hámarkið á athöfninni þar verður að sjálfsögðu það, að hæstv. iðnrh. heldur ræðu og verður vafalaust mjög mjúkmáll og sléttmáll eins og hann er yfirleitt fyrir utan veggi þessa húss. Síðan mun hann í lok ræðu sinnar ýta á hnapp og þá fara orkuvélar Sigölduvirkjunar að framleiða raforku. Ég vænti þess að gnýrinn verði ekki of hár til þess að hæstv. ráðh. heyri ekki lófaklappið í kringum sig. En ég er hræddur um að æðimargir, sem þarna eru viðstaddir, hugsi dálítið annað en vænst hafði verið á þessum tímamótum. Því er nefnilega þannig háttað, að þessi mikla virkjun, Sigölduvirkjun, hefur engan markað á landsvirkjunarsvæðinu eins og er. Við erum svo vel settir hér á landsvirkjunarsvæðinu að við höfum næga raforku enn þá og það er enginn markaður enn sem komið er fyrir þá viðbótarorku sem þarna verður framleidd. Þetta er á mörkunum að vísu, og þessi markaður kemur smátt og smátt, en það er ekki um þann markað að ræða þegar stöðin hefur störf. Á sama tíma og þannig er hafin stórfelld orkuframleiðsla á landsvirkjunarsvæðinu eru ákaflega miklir erfiðleikar á sviði raforku hvarvetna um landið. Það er neyðarástand á Austfjörðum, þannig ástand á Norðurlandi að það verður að keyra þar olíustöðvar á fullum afköstum, þ. á m. mjög stóra slíka stöð á Akureyri. Það er þannig ástatt á Vestfjörðum að þar verður orkuskortur eftir tvö ár. Það er þannig ástand á Vesturlandi að þar er neyðarástand á norðurhluta Snæfellsness. En landsvirkjunarsvæðið, þar sem þessi mikla nýja orkuframleiðsla kemur í gagnið eftir nokkrar vikur, er ekki tengt við aðra landshluta á neinn hátt og það liggja ekki fyrir neinar till. frá hæstv. iðnrh. um að það skuli gert. Sigölduvirkjun virðist eiga að taka til starfa og framleiða raforku án þess að hafa markað, og er ákaflega illa með peninga farið. Þarna er um að ræða fjárfestingu sem skiptir milljörðum kr., hún kemur ekki að því gagni sem ætlað var vegna þess að það hefur ekki verið undirbúið nægilega vel að orkan kæmi til þeirra nota sem landið hefur að bjóða. Þetta er ákaflega slæm meðferð á fjármálum. Ég hef fylgst með íslenskum stjórnmálum frá því að ég var krakki vegna þess að ég ólst upp á pólitísku heimili. Ég hef lesið mér sitthvað til um stjórnmálaþróunina eftir að ráðh. fluttust inn í landið. En ég hygg ekki að neinn ráðh. hafi farið með stóra fjármuni á jafnábyrgðarlausan hátt og hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen gerir með þessu máli. Þegar send var umsókn um lán til Sigölduvirkjunar til Alþjóðabankans á sínum tíma var lánið rökstutt með því að það ætti að nýta þessa orku til þess að tengja saman öll orkuvinnslusvæðin á Íslandi og taka upp rafhitun húsa eftir því sem tiltækilegt væri talið. Það komu hingað eftirlitsmenn frá Alþjóðabankanum að kanna þetta mál. Þeir ræddu m. a. nokkrum sinnum við mig, og þegar þeir fóru komu þeir til mín og kvöddu mig og sögðu að þeir teldu þessar hugmyndir ákaflega skynsamlegar. En hæstv. núv. iðnrh. virðist ekki hafa neina hugmynd um þennan tilgang með Sigölduvirkjun. Það voru gerðar kannanir á því, hvort það væri hagkvæmt að koma upp orkufrekum iðnaði í sambandi við þessa virkjun ef markaðurinn tæki ekki nægilega fljótt við raforkunni. Þetta var kannað, það voru settar um það af minni hálfu ákveðnar grundvallarreglur sem ég hirði ekki að rekja hér, ég hef gert það margsinnis áður. En þetta ástand gerbreyttist á árinu 1973 þegar olíuverð hækkaði um mjög hátt hlutfall. Sú hækkun hefur haldið áfram síðan og hún mun halda áfram vegna þess að við vitum að olíulindum jarðar eru takmörk sett. Það verður hagkvæmara og hagkvæmara fyrir okkur að nýta innlenda orku til eigin þarfa, til húshitunar og annarra slíkra þarfa, en að kaupa olíu. Þetta jafngildir stórfelldum útflutningsiðnaði, og að þessu þurfum við að einbeita okkur. Ég segi það alveg eins og er, að ég er mjög undrandi að hæstv. iðnrh. skuli ekki flytja till. um að tengja landsvirkjunarsvæðið við byggðalínuna norður þannig að sú tenging geti komið í gagnið, - hún verður ekki komin í gagnið þegar Sigölduvirkjun tekur til starfa, en sem allra fyrst. Til þess þarf línu frá Geithálsi og að Vatnshömrum í Andakíl, og þá er hægt að flytja verulega orku til Norðurlands. Þetta er inngangur að till. sem ég flyt við frv. til fjárl. sem er víst ekki búið að útbýta hér, svo að ég vil leyfa mér að lesa hana. Hún er á þessa leið: „Við 6. gr. bætist: Fjmrh. er heimilt að taka innanlands og utan allt að 8 milljarða kr. lán er notað verði til að gera landið allt að einn rafveitukerfi og tryggja næga raforku til húshitunar, þar sem jarðvarmi er ekki tiltækur eða hagkvæmur. Skulu forgangsverkefni vera þessi: a) 130 kw. stofnlínur og aðveitustöðvar: Geitháls-Vatnshamrar (Andakíll) 800 millj. kr. Hrútafjörður-Mjólká 1650 – Þetta er lína sem mundi tengja Vestfirði við heildarkerfið. Krafla-Grímsá 1250 – Það er till. frá hæstv. ráðh. um tengingu til Austfjarða, en þar er um mun minni till. að ræða heldur en þarna er vert ráð fyrir. Grímsá-Hornafjörður 1100 – b) 60 kw. línur og aðveitustöðvar: Vegamót-Ólafsvík 500 millj. kr. Dalvík-Ólafsfjörður 300 – Lagarfoss-Vopnafjörður 400 – c) Styrking á dreifikerfum samkvæmt áætlunum sem Orkustofnun semji og miðist við sem mestan framkvæmdahraða“ Sú upphæð, sem ég geri þarna till. um að ráðh. sé heimilt að taka lán innanlands og utan nemur samtals 8 milljörðum kr. Það þarf allmiklu hærri upphæð til þess að ljúka þessum verkum. Til að mynda er styrkingin á dreifikerfunum, sem þarna er talað um, talin munu kosta 6–7 milljarða kr. En eins og ég gat um í upphafi er ég þeirrar skoðunar, og ég held að það sé auðvelt að sanna það með óhrekjandi rökum, að við getum ekki ráðist í arðbærari framkvæmd. Sú þróun er nú fram undan í sambandi við verðlag á olíu að þessi framkvæmd verður arðbærari og arðbærari með hverju ári sem líður, og það skiptir óhemjumiklu máli að það sé tekin ákvörðun um þetta nú þegar. Það var í upphafi, eins og ég rakti áðan, tilgangurinn með Sigölduvirkjun að hún þjónaði landinu öllu, og það verður Sigölduvirkjun að gera. Þess vegna verður fyrsta stofnlínan, sem ég nefndi, Geitháls-Vatnshamrar, að koma í gagnið sem allra fyrst, bæði til að leysa vanda þess fólks, sem býr á Norðurlandi, og til þess að koma orkunni, sem Sigölduvirkjun framleiðir, í verð. Þetta er að mínu mati mjög mikið stórmál, og ég vil vænta þess að hæstv. iðnrh., sem ekki virðist hafa gert sér neina grein fyrir þessum tilgangi með Sigölduvirkjun, leyfi Alþ. að heyra hvernig hann hugsar sér þróun þessara mála.



Herra forseti. Ég gat um það í ræðu minni við 2. umr. fjárl. fyrir nokkrum dögum að sú afgreiðsla, sem þar var gerð, væri gerð meira eða minna út í hött. Viðamiklir málaflokkar voru þá enn óafgreiddir þannig að enga heildarmynd var að fá af einstökum málaflokkum eða útgjaldaáformum hæstv. ríkisstj. í heild. Enginn kostur var að fara yfir áætlun um ýmis rekstrarútgjöld, t. d. með tilliti til þess hvernig hæstv. ríkisstj. og forstöðumenn opinberra stofnana færu eftir fyrirmælum um mannaráðningar þar eð starfsmannaskrá ríkisins, sem samkv. lögum á að leggja fram hér á Alþ. um leið og fjárlagafrv. að hausti til, var þá enn ekki fram komin. Allt þetta torveldaði að sjálfsögðu mjög fjvn. að fá yfirsýn yfir ríkisreksturinn og kom jafnframt í veg fyrir að n. gæti beitt því aðhaldi sem henni er ætlað að gera í umboði Alþ. Í þriðja lagi lá þá ekki heldur neitt fyrir um tekjuhlið fjárl. Skattafrv. hæstv. ríkisstj., sem þráfaldlega hafði verið boðað, hafði þá enn ekki verið lagt fram Engin vitneskja lá fyrir um það, hvernig ætti að mæta áhrifum boðaðra tollalækkana sem voru umfram það sem fjárlagafrv. hafði gert ráð fyrir. Engin ákvörðun lá fyrir um hvernig bregðast ætti við breyttum þjóðhagsforsendum frá samningu frv., eins og t. d. því að atvinnutekjur manna voru orðnar hærri á árinu 1976 en reiknað var með þegar frv. var samið og till. gerð um skattvísitölu. Við 2. umr. fjárl. hér fyrir örfáum dögum var því enn allt í óvissu, allir endar enn lausir. Að vísu hefur margt af því nú komið fram sem vakin var athygli á þá að vantaði En það kom ekki fram fyrr en svo seint að fjvn. gafst raunar ekkert ráðrúm til þess að skoða þau mál, afla sér upplýsinga þar um eða gera sér grein fyrir áformum og afleiðingum af stefnumörkun hæstv. ríkisstj. Þannig var t. d. ekkert vitað um hugmyndir sérfræðinga hæstv. ríkisstj. um endurskoðun tekjuáætlunar fyrr en síðla dags s. l. föstudag, tæpum sólarhring áður en fjvn. átti að ljúka störfum. Það var ekki fyrr en síðla þann sama dag sem starfsmannaskrá ríkisins var lögð fram hér á Alþ., og höfðum við fjvn.-menn ekki aðstöðu til að kynna okkur hana að marki fyrr en á sunnudag, þ. e. a. s. í gær. Í þessari skrá kemur m. a. sú athyglisverða staðreynd í ljós, að á yfirstandandi ári fjölgaði í ríkisstofnunum og hjá ríkisfyrirtækjum um alls 356 stöður. Af þeim 356 nýjum stöðum var óheimilt að ráða í 158, m. ö. o.: 1/3 af þeirri fjölgun, sem varð á starfsmönnum ríkisins á yfirstandandi ári, var algerlega óheimil. Þetta segir sitthvað um það hvernig hæstv. ríkisstj. hagar vinnubrögðum sínum - og ekki aðeins vinnubrögðum, heldur verkum sínum, því að auðvitað er það hennar og hennar fyrst og fremst að fylgjast með því, að ákvörðunum, sem búið er að taka, verði framfylgt, og koma í veg fyrir að ríkisstofnanir haldi áfram á þeirri vafasömu braut að ráða til sín starfslið sem Alþ. og fjárveitingavaldið hefur ekki heimilað þessum stofnunum að ráða til sín. Og það segir talsverða sögu þegar í þriðju hverja stöðu, sem í var ráðið á yfirstandandi ári, er samkv. þessari nýútkomnu skýrslu ráðið í heimildarleysi. Eitt af verkefnum fjvn. er að fylgjast með því að slíkt eigi sér ekki stað. Það er auðvitað ógerningur fyrir n. að koma við slíku aðhaldshlutverki þegar hún fær ekki skýrslu þá, sem frá þessu greinir, fyrr en 1–11/2 sólarhring áður en ljúka á 3. umr. og afgreiðslu fjárlaga. Þá var heldur ekkert vitað um lánsfjáráætlun hæstv. ríkisstj., sem átti að leggja fram um miðjan nóvembermánuð, eftir því sem hæstv. fjmrh. lofaði Alþ. í upphafi þings í haust, fyrr en rétt fyrir kvöldmat s. l. föstudag, að hún var lögð fram. Lítill sem enginn tími hefur því gefist til þess að skoða lánsfjáráætlun og fá svarað ýmsum þeim spurningum sem óhjákvæmilega vakna við skoðun hennar. Þá voru skattalagabreytingarnar, sem boðaðar höfðu verið, ekki heldur lagðar fram fyrr en um líkt leyti, þannig að nú er sýnt og raunar gert ráð fyrir því við afgreiðslu fjárlaga nú að boðaðar skattalagabreytingar komi ekki til framkvæmda á árinn 1977, þannig að enn verða menn að búa við óbreytt skattalög, ranglæti þeirra verður ekki heldur leiðrétt á næsta ári Háværar og rökstuddar umkvartanir skattborgara hafa ekki borið árangur. Fyrirheit hæstv. ríkisstj. um breytingar sem yrðu samfara þessari fjárlagaafgreiðslu hafa ekki verið efnd. Og það er jafnvel spurning um það enn, hvort till. þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram í þessum málum nú fyrir nokkrum dögum, eru í raun réttri annað og meira en sýndarmennskan ein, vegna þess að annað verður ekki skilið af blaðafregnum heldur en það. að t. d. þm. flokks hæstv, fjmrh. telji sig hafa algerlega óbundnar hendur af ákvæðum frv. sem þó er lagt fram hér á hinu háa Alþ. sem stjfrv. Væntanlega getur hæstv. ráðh. leiðrétt það ef ég fer rangt með. Leiðrétti hann það ekki tel ég að með því sé hann að staðfesta að það sé rétt sem ég hef sagt, að stjórnarþm. telji sig ekki bundna af ákvæðum frv. sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram, þar sem boðaðar eru nýjar og að mörgu leyti mjög þarfar og góðar hugmyndir til breytinga á skattalögum. Ef svo er, sem ég tel ekki ástæðu til að efa því að það hefur verið skýrt frá því í blöðum og því hefur ekki verið mótmælt, - ef þetta er rétt, hver er þá tilgangurinn með því að leggja fram slíkt frv.? Er tilgangurinn annar og meiri heldur en sá einn að reyna með einhverjum ráðum að friða óánægjuraddir manna sem neyðast til þess að horfa upp á það einu sinni enn að þrátt fyrir öll loforð hæstv. ríkisstj. um leiðréttingar og umbætur í skattamálum gerist ekkert, sem slíkt varðar, við afgreiðslu fjárlaga nú og komi ekkert af slíku tagi til framkvæmda við skattaálagningu á næsta vori. Þá langar mig einnig til þess að spyrja hæstv. fjmrh. að því og nota tækifærið til þess á meðan hann situr hér í salnum, hæstv. ráðh., að í sambandi við þá mjög takmörkuðu athugun sem fjvn. gafst tími til að viðhafa á lánsfjáráætlun ríkisstj., þá spurði ég m. a. að því hvernig ætlunin væri að verja þeim 20 þús. millj. í erlendum gjaldeyri sem á að afla í nýju lánsfé á næsta ári, þ. e. a. s. hve miklum hluta af þessu fé ætti að ráðstafa til verklegra framkvæmda og hve miklum hluta af þessu fé ætti að ráðstafa til þess að greiða afborganir og vexti af eldri erlendum lántökum. Þetta liggur ekki ljóst fyrir í lánsfjáráætluninni. A. m. k. gátu þeir, sem kynntu lánsfjáráætlunina fyrir fjvn., ekki svarað spurningum mínum þar um. Eina talan, sem þeir hugsanlega gátu nefnt, var að sá hluti af hinni nýju erlendu lántöku, af þeim 20 þús. millj. kr. eða jafnvirði þeirra í erlendum gjaldeyri, sem líklega ætti að fara til þess að greiða niður eldri erlendar skuldir og standa undir byrði vaxta og afborgana af erlendum skuldum, sem áður er búið að stofna til, mundi líklega vera einhvers staðar á bilinu frá 4–7 miljarða kr. Nær gátu þeir vísu menn ekki farið. E. t. v. getur hæstv. fjmrh. svarað þessu frekar, því ég held að Alþ. hljóti að vilja fá að vita nákvæmlega hvernig verja á því lánsfé sem ætlunin er að afla á næsta ári, hvað verður framkvæmt fyrir mikið af þessu lánsfé og hve mikið af þessu stafar af því að við getum ekki með öðru móti staðið undir byrðum vaxta og afborgana af erlendum og innlendum lánum sem við erum þegar búnir að taka og nota til annarra þarfa. Ég vil taka það sérstaklega fram, að ég hef enga reynslu haft af störfum í fjvn. umfram þá sem ég hef öðlast í vetur, þar eð þetta var í fyrsta sinn sem ég hef átt sæti í þeirri n. Ég get því ekki af eigin raun gert neinn samanburð á störfum n. nú miðað við störf hennar á umliðnum árum. Þó hygg ég að það sé öllum mönnum l.jóst, að aðstaða n. til þess að sinna verkefnum sínum við afgreiðslu fjárl. og öðlast yfirsýn og jafnframt nauðsynlega innsýn í einstök atriði í rekstri ríkissjóðs og ríkisstofnana er áhaflega takmörkuð og að aðstaða þessara aðila til starfa er einkum og sér í lagi takmörkuð vegna þeirra vinnubragða sem nú hafa verið viðhöfð við gerð þessara fjárl. og ég veit ekki af eigin raun, eins og ég sagði áðan, hvort eru einsdæmi eða almenn regla. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega taka það fram, að þessari gagnrýni er ekki beint gegn samstarfsmönnum mínum í fjvn. Allir nm. í fjvn. og þá ekki hvað síst formaður n. hafa lagt sig fram við störf sín og unnið mikið. En starfsemi þeirra sem og annarra nm. er settur stóllinn fyrir dyrnar á þann hátt, að tillögur og hugmyndir ríkisstj. hafa ekki legið fyrir, þannig að að því leyti hafa nm. lengst af starfa sinna raunar verið að þreifa sig áfram í þoku, óvitandi um efni og inntak þeirra till. og áforma ríkisstj. sem eru að sjálfsögðu lykilatriði í sambandi við fjárlagaafgreiðslu. Við þetta er að sjálfsögðu erfitt að una og ætti að vera tiltölulega auðvelt að breyta með breyttum starfsháttum. Hvort vilji er til slíkra breytinga er hins vegar annað mál. En á meðan starfshættir eins og ég hef hér vikið að ráða ríkjum verða störf Alþ. og fjvn. að gerð fjárl. að sjálfsögðu ómarkviss og laus í reipunum. Það hefur verið einkennandi fyrir ríkisbúskapinn á umliðnum árum að sjálf fjárlagagerðin segir raunar ekki nema hálfa söguna um rekstur og framkvæmdir á vegum ríkisins og ríkisstofnana, þar sem stöðugt færist í vöxt að sinna stórum verkefnum utan við fjárlög í sambandi við öflun lánsfjár erlendis og innanlands til sérstakra verkefna sem síðan er úthlutað öðrum aðilum en Alþ. jafnvel að taka endanlegar ákvarðanir um. Lánsfjáráætlun hæstv. ríkisstj. er þannig ekki afgreiðsluverkefni fjvn. á sama hátt og fjárlög, heldur miklu fremur til hliðsjónar fyrir n. í störfum hennar. Þó fæst engin heildarmynd af búskap ríkisins nema einnig þessi þáttur sé hafður með. Á hinn bóginn, eins og ég gat um áðan, er lánsfjáráætlun svo seint fram komin að lítið sem ekkert ráðrúm hefur gefist til þess að athuga nákvæmlega hvers eðlis þær hugmyndir eru sem þar eru settar fram, hver áhrif af erlendu lántökunum, sem þar eru ráðgerðar, verða og hvernig og hvort það fé er notað eins og hest og eðlilegast væri. Ég kom áðan fram með fsp. til hæstv. ráðh. sem okkur gafst ekki tími í fjvn. til að fá svar við, og vænti ég þess að hæstv. ráðh. geti svarað því frekar og betur en sérfræðingar hans á fundi fjvn. En eins og ég sagði áðan, þá var eina svarið sem þeir gátu gefið við fsp. minni að af um 20 milljörðum, sem á að taka í nýjum lánum á næsta ári færu 4–7 mill.jarðar til þess að greiða vexti og afborganir af þegar teknum erlendum lánum. Samkv. því erum við sem sé komnir út á þá braut að við neyðumst til að taka stöðugt hærri ný erlend lán til þess að standa undir greiðslum af erlendum lánum sem þegar hafa verið tekin, svo verulegur hluti, 4–7 milljarðar af nýjum lántökum að upphæð 20 milljarðar fara til þess að við getum staðið í skilum við erlenda. lánardrottna okkar. Erum við þannig komnir inn í vítahring sem hlýtur að vera erfitt að losa sig út úr aftur, enda er það svo að þrátt fyrir mörg og fögur orð hæstv. ríkisstj. um nauðsyn þess að draga úr erlendum lántökum er staðreyndin sú, að erlendar lántökur verða á næsta ári talsvert meiri en á yfirstandandi ári, þrátt fyrir það að innflutningi dýrra atvinnutækja. svo sem fiskiskipa. sem fjármögnuð hafa verið með erlendum lántökum, hafi að mestu eða öllu leyti verið hætt. M. ö. o. er hinum erlendu lánum nú í sívaxandi mæli varið til þess að standa undir byrðum afborgana og vaxta af öðrum erlendum lánum. Sem dæmi um þetta má nefna að ráðgert er að afla alls 2944 millj. kr. í erlendu lánsfé til Kröfluvirkjunar á árinu 1977. En af þeirri upphæð fer meira en helmingur eða 1564 millj. kr. til endurgreiðslu og greiðslu á vöxtum og afborgunum af erlendum lánum til þeirrar virkjunar, en aðeins innan við helmingur eða 1380 millj. kr. til greiðslu á kostnaði við nýjar framkvæmdir. Og það er langt frá því að Krafla sé eina dæmið hér um, þar sem lántökur til endurgreiðslu á þegar teknum erlendum lánum nema svipaðri eða jafnvel hærri upphæðum en lántökur til nýrra framkvæmda. Það er því ekkert undarlega þó að dagblaðið Vísir skýri frá því í dag að samkv. nýútkomnum skýrslum frá OECD sé Ísland talið það ríki á Vesturlöndum sem sé í mestum skuldum og skuldi nú sem svarar 45% af vergri þjóðarframleiðslu, ef ég man rétt. Mun þetta vera, að því er blaðið segir, algert einsdæmi meðal þeirra ríkja sem eiga aðild að OECD. Ekki veit ég hvort þessu blaði er fyllilega treystandi, að það fari með rétt mál, en hetta fullyrðir það í fréttum sínum í dag. Sé það rangt, þá vænti ég að hæstv. fjmrh. leiðrétti það hér á eftir En.hitt hygg ég að sé rétt, sem þetta blað skýrir frá, enda kemur það fram í riti Þjóðhagsstofnunarinnar „Úr þjóðarbúskapnum“, að greiðslubyrðin af þessum erlendu lánum nemi nú á árinu 1977 um 17% af gjaldeyristekjum okkar íslendinga og stefni í enn hærri prósentutölu, þótt ráð sé fyrir því gert að útflutningstekjur haldi áfram á næstu árum að aukast hlutfallslega álíka mikið og þær hafa gert á þessu ári, þannig að það er alla vega ljóst hvert stefnir. En það er ekki aðeins hvað erlendar lántökur varðar sem hæstv. ríkisstj. gengur eins langt og hún mögulega getur gengið og raunar heldur lengra. Það eru ekki aðeins ríkisframkvæmdir, framkvæmdir eins og framkvæmdirnar norður við Kröflu, sem gert er ráð fyrir að fjármagna að mestu eða öllu leyti með lántöku. Þannig er einnig gert ráð fyrir mjög verulegum lántökum innanlands, t. d. til þess að fjármagna fjárfestingarlánasjóði. Þannig er gert ráð fyrir því að eigin fjármögnun fjárfestingarsjóða á næsta ári lækki mjög verulega hlutfallslega, á sama tíma og lántökur hækki mjög verulega til þess að standa undir fjármagnsaðgerðum fjárfestingarsjóða hvað varðar það fé sem úr lífeyrissjóðum á að koma, en fé úr lífeyrissjóðum til nota hjá fjárfestingarsjóðunum er áætlað að hækki um 59.4% á næsta ári. Þannig gengur ríkisvaldið nú í hvern þann sjóð erlendis sem innanlands þar sem einhver peningavon er, í því skyni að fjármagna opinberar framkvæmdir, fjárfestingarlánasjóði og endurgreiðslur á erlendum lánum. Í viðbót við þetta er Seðlabankinn svo látinn prenta peningaseðla í stríðum straumum til þess að forða ríkissjóði frá greiðsluþroti. Þannig er ekki hægt að halda áfram endalaust og er raunar þegar orðið augljóst hver endirinn hlýtur að verða. En hæstv. ríkisstj. hefur gefist upp við að veita viðnám. Hún hefur augsjáanlega þegar tekið þá ákvörðun að skilja öðrum það eftir að takast á við vandann. Hún ætlar öðrum en sjálfri sér að mæta örðugleikunum þegar að skuldadögum kemur. Einskis viðnáms er lengur að vænta af hennar hendi. Svo stendur hæstv. fjmrh. hér, eins og hann gerði áðan og hrósar sér af því að nú sé von til þess að ríkisstj. nái þeim árangri á næsta ári að hér í landi verði ekki nema 24–25% verðbólga, og telur hæstv. ráðh. að það séu mikil batamerki. Þetta er svona svipað eins og maður, sem sokkinn er upp undir axlir í kviksyndi, teldi það mikið batamerki ef hann sykki ekki eins hratt í ár og hann gerði í fyrra. En hræddur er ég um að ekki væri manninum batnað að neinu leyti og ekki ætti hann sér bata von fyrr en hann væri farinn að þokast upp úr kviksyndinu, því að hvort sem hann sekkur hægt eða hratt, þá stefnir hann þó alla vega niður. Uppgjöf þessi kemur m. a. fram í því, hvernig hæstv. ríkisstj. stendur að lokaafgreiðslu þessara fjárl. Eins og ég benti á við 2. umr. var þá þegar orðið um að ræða fyrirsjáanlegan halla á ríkisrekstrinum á næsta ári þegar tillit væri búið að taka til áhrifa tollskrárfrv. þess, sem þá var búið að leggja fyrir þingið, og áhrifa þess á væntanlegar tolltekjur ríkissjóðs, en þá ekki fram komið hvernig ríkisstj. hugsaði sér að mæta þeim halla. Nú liggur hins vegar fyrir hvernig það á að gera. Brugðið er á það ráð til þess að sýna ekki halla við afgreiðslu fjárl. að hækka aðeins áætlaðar tekjur ríkissjóðs af ýmsum tekjustofnum. Þannig er áætlun um söluhagnað Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hækkuð með einu pennastriki um litlar 1100 millj. kr. án þess að nokkur verðhækkun hafi nánar verið ákveðin, eins og þar segir. Þá er áætlað í hinum nýju forsendum fjárlagafrv, sem eru grundvöllur undir afgreiðslu þess nú við 3. umr., að almennur vöruinnflutningur í krónum hækki úr 13%, eins og fyrst var áætlað, í 23%, og á þessu er síðan ný áætlun um tekjur af aðflutningsgjöldum byggð. Þá hefur bensín verið hækkað með nýgerðri verðhækkun, eins og allir muna, og er gert ráð fyrir að það auki tekjur ríkissjóðs um 70–80 millj. kr. umfram upphaflegar áætlanir, jafnvel þótt fyrir liggi að á síðustu tveimur árum hafi bensínnotkun á bifreið lækkað talsvert vegna mikillar verðhækkunar á bensíni og þar af leiðandi minni notkunar bifreiða, einkum í einkaakstri. Þannig hafa einstakar tekjuáætlunartölur fjárlagafrv. einfaldlega verið færðar upp á pappírnum til þess að mæta þegar orðnum útgjaldahækkunum, og þegar það nægði ekki til þess að jafna metin var liðurinn óvissar tekjur einfaldlega hækkaður úr 30 millj. kr. í 100 millj. kr., og var þá fenginn sá jöfnuður sem fást átti á pappírnum. Hér er að sjálfsögðu um algera sýndarmennsku að ræða, - lausn, ef lausn skyldi kalla, sem hæstv. ríkisstj, hefur einatt fundið út úr þeirri klipu sem hún er komin í þegar sá tími er þrotinn, sem Alþ. gefst til að fjalla um fjárlög, og menn standa andspænis því að fjárlög eiga að hækka um hvorki meira né minna en tæp 50% frá fjárl. yfirstandandi árs eða úr um 60 milljörðum kr. í tæpa 90 milljarða. Hafa fjárlög þá um það bil tvöfaldast á þriggja ára ferli núv. hæstv. ríkisstj., sem þó hafði það boðorð helst í upphafi stjórnarferils síns að taka upp nýja stefnu, stefnu aðgátar og varfærni í ríkisfjármálum. Sú stefna hefur beðið algert skipbrot, eins og sjá má af því að nú á þessu ári á að hækka fjárlög um tæplega 50% þrátt fyrir öll hin mörgu og fögru orð um aðgát og aðsjálni. Um afgreiðslu einstakra mála og einstakra málaflokka milli umr. er í sjálfu sér hægt að tala langt mál, en ég ætla ekki að tefja fundi hér í kvöld á því að setja á langar tölur þar um, því að ríkisstj. og þingmeirihl. hennar eru þegar búin að marka sina ákveðnu stefnu sem líklega verður ekki frá hvikað. Nú er t. d. séð orðið að þrátt fyrir eindregnar áskoranir, jafnt innan þings og utan, um að málefni geðdeildar Landsspítalans verði tekin föstum tökum, þá er afráðið að verða ekki við þeim óskum nema að takmörkuðu leyti, þannig að útséð virðist um að unnt sé að ljúka þeirri framkvæmd jafnhratt og nauðsynlegt og óhjákvæmilegt var talið. Þá hefur einnig komið í ljós, að þau fögru orð hæstv. fjmrh, um aðstoð við þróunarlöndin, sem mælt voru á alþjóðlegum vettvangi ekki alls fyrir löngu, hafa ekki fylgt honum eftir hingað upp til lands, því að ekki er gert ráð fyrir að hækka þann fjárlagalið í till. fjvn. frá fjárlagafrv. um meira en 12 millj. kr. Þá er það með öllu vansæmandi hvernig fjvn. hefur afgreitt umsóknir ýmissa smærri félaga og félagasamtaka, t. d. líknarfélaga, t. d. samtaka eins og Alþýðusambands Íslands og annarra slíkra samtaka, sem óskuðu eftir því að fjárveitingar til starfsemi þeirra, sem yfirleitt eru mjög lágar og óverulegar, yrðu aðeins hækkaðar í samræmi við verðlagshækkanir á yfirstandandi ári. Fjvn. hefur lítið sem ekkert sinnt þessum beiðnum, og staðreyndin er sú, að flestar þessar tölur eru óbreyttar frá því í fyrra ef að till. fjvn. verður farið. Þá hefur enn fremur komið fram, og ég ætla ekki að orðlengja það, hvernig af hálfu hæstv. ríkisstj. er staðið við fyrirheit - a. m. k. ætluðu sveitarstjórnarmenn að þar væri um fyrirheit að ræða - um að taka fyrir sérstakar framkvæmdir í hafnarmálum fiskihafna að loknum framkvæmdum við landshafnir sem lokið var við á yfirstandandi ári. Þeim mönnum hefur ekki orðið að þeirri trú að ríkisstj. mundi breyta stefnunni í þá veru, heldur hefur þvert á móti verið þannig á málum haldið að margar fiskihafnir í stórum útgerðarstöðum eru algerlega vanræktar á fjárl. nú, ekki aðeins til tjóns fyrir þá sem byggja þessi fiskiþorp og fiskibæi, heldur til beins fjárhagslegs skaða fyrir þjóðina alla. Við alþfl.-menn höfum lagt fram við þessa 3. umr. nokkrar till. Fyrir þeim verður væntanlega gerð grein hér á eftir. Fæstar þessar till. eru stórvægilegar, heldur eru minni háttar lagfæringar sem á að reyna að fá þingið til að samþykkja nú við lokaafgreiðslu fjárl. Okkur er það fyllilega ljóst, að jafnvel þó að þessar till. allar yrðu samþykktar, þá nægði það ekki til þess að breyta þeirri meginstefnu sem felst í fjárlagagerð hæstv. ríkisstj. Til þess þarf annað og miklu meira til. En þetta er alla vega tilraun til þess að fá hv. Alþ. til þess að sinna ýmsum verkefnum sem ekki eru stór séu þau vegin á mælikvarða þann sem fjárl. eru vegin nú á þegar þau eru komin upp í tæpa 90 milljarða kr., en eru stór verkefni í augum þeirra, sem um hafa sótt, og í augum þeirra, sem með þessum tillöguflutningi er verið að reyna að ganga til móts við að leysa vandann hjá. En það alvarlegasta í sambandi við þá stefnu, sem liggur að baki þeirrar fjárlagagerðar sem nú á að afgreiða, er þó ekki þetta sem ég hef minnst á í ræðu minni áðan, heldur hitt, á hvaða forsendum í kaupgjaldsmálum þessi fjárlagagerð byggist. Ég benti á það í ræðu minni við 2. umr. fjárl. fyrir nokkrum dögum að það væri beinlínis gert ráð fyrir því í forsendum fjárlagagerðar hæstv. ríkisstj. að kauphækkanir, sem veittar yrðu á næsta ári, yrðu alls ekki meiri en þegar er búið að semja um milli ríkisvaldsins annars vegar og samtaka opinberra starfsmanna hins vegar. Forsenda fjárlagafrv. ríkisstj. var sú, að aðrar launastéttir og þ. á m. þessar líka ættu ekki að fá á árinu 1977 meiri umbun heldur en þegar er gert ráð fyrir í samningum, sem nú er búið að gera, að þeim sé skammtað. Þetta hyggst ríkisstj. gera, jafnvel þótt fyrir liggi að sú kaupmáttaraukning, sem menn eru að spá að geti orðið á næsta ári, miðað við það að atvinnutekjur manna haldist hlutfallslega óbreyttar, þ. e. a. s. að mönnum takist á næsta ári eins og árinu 1976 að vinna óvenjumikla eftirvinnu, næturvinnu og helgidagavinnu, - þrátt fyrir það að gengið sé út frá því að þessi yfirvinna verði hlutfallslega jafnmikil á árinu 1977 og hún hefur verið árið 1976, þá er samt sem áður ekki gert ráð fyrir því að kaupmáttur heildartekna heimilanna hækki nema um hluta af því sem hann hefur lækkað á árinu 1976. Þetta er gert þrátt fyrir það að spáð sé mjög ört hækkandi útflutningstekjum á næsta ári, auknum útflutningi á áli, hækkandi álverði o. s. frv., o. s. frv., sem ég nefndi í ræðu minni við 2. umr. Milli umr. hefur smávegis lagfæring verið gerð á þessu af hálfu hæstv. ríkisstj. Lagfæringin er sú ein, að þau atriði í gildandi kjarasamningum opinberra starfsmanna, sem hæstv. ríkisstj. augsýnilega gleymdi að taka tillit til við upphaflega gerð fjárlagafrv., hafa nú verið tekin inn í endurskoðaða áætlun um ríkisreksturinn á næsta ári, þ. e. a. s. samningsbundin ákvæði opinberra starfsmanna um vísitöluhækkun á laun. Þetta er eina leiðréttingin sem hæstv. ríkisstj. hefur gert á fjárlagasamningu milli umr. En ég vil vekja athygli á því, að í bréfi, sem fjvn. hefur fengið frá Þjóðhagsstofnuninni og ber yfirskriftina: Endurskoðun tekjuáætlunar fjárlagafrv. 1977, segir svo orðrétt, með leyfi forseta: „Þessi aðferð“ - þ. e. a. s. að áætla launafólki ekki meiri kauphækkanir á næsta ári heldur en þegar hefur verið samið um í samningi milli ríkisvaldsins og starfsmanna þess, þrátt fyrir það að vitað sé og menn hafi fulla vitneskju fyrir því að öll launþegasamtök landsins séu að búast til kjarastyrjaldar, þá segir orðrétt svo: „Þessi aðferð ætti að gera alla fjárlagastjórn raunhæfari og ákveðnari en ella þar sem ekki ætti að sinna neinum umframfjárbeiðnum á næsta ári vegna óvæntra verðlags- og launabreytinga, þar sem þegar hefur verið ætlað fyrir slíkum breytingum“. Með þessu er hæstv. ríkisstj. sem sé umbúðalaust að boða það, að hún muni, hvað sem allri verkalýðsbaráttu líður, hvað sem öllum samningum líður sem kunna e. t. v. að nást á árinu 1977, þá muni hún ekki undir neinum kringumstæðum heimila meiri kaupmáttaraukningu á næsta ári heldur en felst í samningum sem opinberir starfsmenn hafa gert og í gildi eru nú, það ætti ekki að sinna neinum umframfjárbeiðnum á næsta ári vegna óvæntra verðlags- og launabreytinga þar sem þegar hefur verið ætlað fyrir slíkum breytingum. Þetta er skýrt og afdráttarlaust, hvað hæstv. ríkisstj. er hér að segja. Á þessa byggist afgreiðsla hennar á fjárl. nú. Með þessu er verið að boða það, sem ég sagði áðan, að það er ekki ætlun ríkisstj. að heimila verkalýðshreyfingunni að ná fram með samningum neinum kauphækkunum umfram það, sem þegar hefur verið samið um milli opinberra starfsmanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Það mun vera hefð, herra forseti, að þeir, sem eiga sæti í minni hl. fjvn. hverju sinni, standi ekki að tillöguflutningi, séu a.m.k. ekki fyrstu flm. að ýkjamörgum till. Þessa hefð hef ég haft í heiðri og er ekki 1. flm. að nema einni till., þ. e. till. sem ég flutti við 2. umr., mælti þá ekki fyrir, en dró til baka til 3. umr. og ætla að nota örfáar mínútur, jafnvel örfáar sekúndur til að lýsa hér nú. Till. þessi er á þskj. 259, I, frá okkur Karvel Pálmasyni. Till. er á þá lund, að fjárveitingar til Menntaskólans á Ísafirði verði hækkaðar um 25 millj. kr., úr 19 millj. í 44 millj. Vissulega gerum við okkur ljóst, að það er harla ólíklegt að Alþ. fáist til að samþykkja þessa till. okkar. Engu að síður teljum við rétt að hún sé flutt. Hér er um það að ræða að gera þarf tilraun til þess að hæstv. ráðh. og ríkisstj. Íslands efni loforð sem fyrrv. ríkisstj. var búin að gefa ísfirðingnum og vestfirðingum um byggingarmál menntaskólans þar. Það loforð hefur ekki verið efnt nú um nokkurt skeið, því miður, vegna þess að þær vanefndir hafa ekki aðeins skapað Menntaskólanum á Ísafirði erfiðleika, heldur ekki síður grunnskólanum þar, en eins og menn vita er kennsluhúsnæði Menntaskólans húsnæði sem nota á fyrir grunnskólann á Ísafirði til hans þarfa. Vegna þess að Menntaskólinn hefur enn þá þetta kennsluhúsnæði til umráða er ástandið í grunnskólamálum á Ísafirði orðið þannig, að ekki er hægt að halda uppi lögboðinni kennslu í barnaskólanum vegna skorts á húsnæði og gagnfræðaskólinn þarf að setja upp í vetur sérstakar lausbyggðar kennslustofur til þess að koma kennslu sinni fyrir. Hér er því nm að ræða mál sem ekki varðar aðeins Menntaskólann einan, heldur grunnskólastigið einnig. Till. okkar lýtur að því, að unnt verði á næsta vori að hefja lágmarks-undirbúningsframkvæmdir við byggingu kennsluhúss fyrir Menntaskólann á Ísafirði. þ. e. a. s. að hægt verði á árinu 1977 að ljúka ekki aðeins verkfræðiteikningum, eins og felst í till. meiri hl., heldur einnig ljúka jarðvinnu og að steypa plötu. Ég tel að Alþ. geti ekki öllu lengur leitt hjá sér að efna loforð sem búið er að gefa vestfirðingum fyrir mörgum árum um byggingu Menntaskólans á Ísafirði. E. t. v. verður þessi till. ekki samþ. nú, um það veit maður ekki, en alla vega er rétt að flytja hana, eins og við höfum gert, m. a. til þess að þm. Vestf. gefist kostur á því að láta fram koma að þeir séu mjög óánægðir með þá afgreiðslu sem þetta mál hefur hlotið ár eftir ár.



Herra forseti. Á þskj. 232 flytur samvn. samgm. brtt. við 4. gr. fjárl. um styrki til flóabáta og vöruflutninga. Í fjárlagafrv. er þessi fjárhæð 82 millj. 830 þús. eða sama tala og ákveðin var á fjárl. þessa árs. Ég mun nú gera nokkra grein fyrir störfum n. að þessu sinni og nál. á þskj. 231. Alþm. þeir, sem skipa samvn. samgm., eru fulltrúar í samgn. beggja þd., 14 að tölu. Hefur sú regla gilt frá fornu fari að n. ynnu saman að þessu máli. Ég ætla að þessi háttur eða vinnubrögð hafi reynst vel. Mætti meira af slíku gera, a. m. k. ætti það að spara tíma, en tíminn er eitt hið mesta verðmæti, ekki síst á síðustu þingdögum fyrir jól. Þetta snertir og það málefni sem hreyft hefur verið, hvort ekki sé ástæða til að skoða vandlega þá hugmynd að breyta Alþingi íslendinga í eina málstofu, en það er önnur saga sem verður ekki gerð að umtalsefni að þessu sinni. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um mörg erindi sem borist hafa um framlög af ríkisfé til flóabáta og vetrarflutninga. N. kallaði á sinn fund Guðmund Einarsson forstjóra Skipaútgerðar ríkisins og Halldór S. Kristjánsson - það stendur í grg., Halldór Kristjánsson fulltrúa í samgrn., en það mun vera rangt, hann er deildarstjóri og leiðréttist það hér með. Veittu þessir menn n. ýmsar gagnlegar upplýsingar, sérstaklega að því er varðar rekstur hinna stærri flóabáta. Þá hafa margar umsóknir borist til n. frá ýmsum aðilum sem annast ferðir og flutninga í snjóþungum byggðarlögum. Hér er um að ræða beltabifreiðar og önnur ökutæki sem henta til vetrarferða, flugvélar og smærri báta. Þessi farartæki þurfa að vera sterkbyggð og traust svo að þau geti komist fyrirvaralaust þegar slys eða annan bráðan vanda ber að höndum. Það má augljóst vera að útgerð slíkra farartækja er ærið kostnaðarsöm. Það má því gott kallast í flestum tilvikum ef unnt er að komast hjá miklum hallarekstri. Ljóst er að margir þeir, sem slík störf annast, leggja mikið á sig, en fá oft lítið í aðra hönd. En lengi hefur verið talið bæði rétt og skylt að styðja við bakið á þeim sem veitt hafa svo mikilvæga þjónustu víðs vegar úti um byggðir landsins. Þess vegna hefur n. talið sjálfsagt að skoða hverja umsókn vandlega og reyna að koma til móts við óskir manna þó að erfitt sé að sjálfsögðu að gera svo öllum líki í þessum efnum sem öðrum. Að þessu sinni bárust umsóknir frá 44 aðilum. Flestir eru það gamlir kunningjar. Nýjar umsóknir komu frá útgerð tveggja snjóbifreiða á Vestfjörðum: um Sandsheiði yfir á Ingjaldssand og til mjólkurflutninga í Önundarfirði. Bráðum þessum aðilum var veittur nokkur fjárstyrkur, sbr. þskj. 232, tölul. 41 og 43. Þá barst umsókn frá hinu nýja Vestmannaeyjaskipi, Herjólfi, og enn fremur frá Kaupfélagi strandamanna, Norðurfirði á Ströndum, en að þessum umsóknum verður nánar vikið síðar. Allar umsóknir voru, eins og ég sagði, skoðaðar vandlega og afgreiddar jákvætt með einhverjum fjárstuðningi, utan ein sem afgreidd er með sérstökum hætti. Eins og ljóst má vera reyndist ekki unnt að taka allar fjárbeiðnir til greina að fullu. Ber þar margt til. Í fyrsta lagi er misjafn háttur manna hversu háar tölur eru nefndar í umsóknum um þessa heims gæði. Í annan stað er frágangur umsókna mjög mismunandi. Sumum fylgja ítarleg gögn og glöggar greinargerðir, öðrum nær engar upplýsingar. Hér er orðið um miklar fjárhæðir að ræða svo að full ástæða er til að krefja umsækjendur um öll þau gögn, sem máli skipta, og greinargóða málsútlistun. Hitt er hafið yfir allan vafa, að rekstur sá, sem hér um ræðir, er erfiður og fjárfrekur, en nauðsynlegur að sama skapi, svo að víðast hvar mun vera rík þörf fyrir fjárstuðning sem mestan. Þegar sams konar mál var afgreitt fyrir ári var mikillar forsjálni og aðhaldssemi gætt af hálfu n. sem oftast áður. Óhjákvæmilegt var þó að hækka nokkrar fjárveitingar allverulega. Þessi heildarfjárveiting hefur löngum verið með því marki brennd að hækka ár frá ári eins og aðrar tölur fjárl. yfirleitt. Hún ber þannig „keim og eim síns aldarfars“. Þó var það svo, að við skiptingu þessa fjár í des. fyrir ári voru allmargar fjárveitingar til snjóbifreiða og vetrarflutninga látnar standa í stað óbreyttar að krónutölu. Ljóst er að ekki er hægt að hafa þennan hátt á mörg ár í röð. Nm. hurfu því að því ráði að þessu sinni að miða við 30% hækkun almennt á milli ára. Þeirri reglu er þó engan veginn fylgt út í ystu æsar, en hún er yfirleitt höfð til hliðsjónar. Sumir styrkir hækka þó mun meira en þessu nemur. Er margt sem því veldur, en fyrst og fremst sú tilfinning og almenn skoðun manna að sú þjónusta við almenning um gervalla landsbyggðina, sem hér er um að fjalla, sé svo mikilvæg að hana beri umfram allt að styrkja og styðja af fremsta megni. Aðallega er um rekstrarstyrki að ræða, en á nokkrum stöðum er veittur svokallaður stofnstyrkur til allt að þriggja ára, ef um endurnýjun eða meiri háttar endurbætur er að ræða á dýrum farartækjum. Ég mun nú víkja nokkrum orðum að umsóknum þessum eftir landfræðilegri skiptingu. Nefni ég þá aðallega hina stærri rekstraraðila. Norðurlandssamgöngur: Þar er það Norðurlandsbáturinn Drangur sem hefur um margra ára skeið haldið uppi ferðum frá Akureyri um Eyjafjörð, Ólafsfjörð og Siglufjörð, enn fremur til Hríseyjar og Grímseyjar. Hann annast flutninga á mjólk og öðrum nauðsynjum. Rekstur hans virðist hafa gengið vel. En báturinn er orðinn 17 ára. Viðhald er því allverulegt, m. a. þarf að gera vélina upp. Lagt er til að styrkur til bátsins hækki nú um tæpar 5 millj. kr. Hríseyjarbátur eða ferja er í förum milli Dalvíkur og Hríseyjar. Hann er orðinn 18 ára gamall. Þörf er því fyrir nýjan ferjubát. N. leggur til að styrkur til Hríseyjarferju hækki um 400 þús kr. Þá verður Grímseyjarflug eða flugferðir til Grímseyjar styrkt með svipuðum hætti og verið hefur. Enn fremur er veittur styrkur til nokkurra snjóbeltabifreiða í Norðlendingafjórðungi og flugbjörgunarsveitar á Akureyri. Þá nefni ég Austfjarðasamgöngur. Á Austfjörðum sækir Mjóafjarðarbátur um hækkaða fjárveitingu og auk þess um sérstaka hækkun vegna vetrarferða að Dalatangavita. Fallist hefur verið á hækkun sem nemur 500 þús. kr. Allt að einum tug snjóbifreiða á fjallvegum austanlands fær svipaðan styrk og verið hefur með hliðsjón af verðlagshækkunum. Þó er styrkur til snjóbifreiðar á Oddsskarði hækkaður verulega. Eins og kunnugt er er það einn hæsti fjallvegur landsins og talið að göng þau, sem nú er unnið að á þeim slóðum, verði ekki fullgerð fyrr en eftir tvö ár. Ég skal geta þess að umsóknin um flutningastyrk á Oddsskarði var að þessu sinni mjög rækilegum rökum studd og þótti því ástæða til að hækka fjárveitingu til þessa erfiða fjallvegar og leggja að jöfnu Fjarðarheiði og Oddsskarð, en það telja þeir, sem kunnugir eru á þessum slóðum, ekki fjarri lagi. Þá eru það Suðurlandssamgöngur. Vöruflutningar á langleiðum sunnanlands til hinna hafnlausu byggða í Skaftafellsþingi eru styrktar á svipaðan hátt og verið hefur. Þá er nokkur styrkur veittur til vetrarferða í Víkurumdæmi. Þá bætist við nýr liður sem sjálfsagt þótti að taka til greina. Það er Vestmannaeyjaskipið Herjólfur sem hóf göngu sina á þessu ári. Því eru nú ætlaðar 30 millj. kr. auk styrks vegna mjólkurflutninga. Segja má þó að hér sé aðallega um tilfærslu að ræða þar sem gamli Herjólfur var rekinn af Skipaútgerð ríkisins, og þess má geta að árið 1975 mun hann hafa verið rekinn með nær 50 millj. kr. rekstrarhalla. Faxaflóasamgöngur: Flóabáturinn Akraborg heldur uppi reglubundnum ferðum á hinni fjölförnu leið milli Akraness og Reykjavíkur. Annast hf. Skallagrímur þá útgerð. Verkefni ferjunnar eru oft mikil, eins og flestum er kunnugt, sérstaklega við bifreiðaflutninga og farþega, og tekjur allháar. En það er útgerðinni fjötur um fót að hún verður að standa straum af óhagstæðum lánum til skamms tíma frá því að skipið var keypt til landsins, og veldur það allmiklu og ég vil segja verulegu óhagræði í rekstrinum eins og er. Lagt er til að styrkur til þessa skips verði 25 millj. kr. Einnig er lagt til að Mýrabátur hljóti svipaðan styrk og verið hefur eða 50 þús. kr. með hliðsjón af verðlagshækkunum. Það var satt að segja álit nm. að það tæki því ekki að úthluta í þessu skyni lægri styrk en 50 þús. kr. Um Breiðafjarðarsamgöngur er það að segja, að Breiðafjarðarbáturinn Baldur, sem á lögheimili og varnarþing í Stykkishólmi, annast ferðir og flutninga um Breiðafjörð með líkum hætti og verið hefur undanfarin ár. Hann fer vikulega a. m. k. til Reykjavíkur og reglubundnar ferðir til Flateyjar eða um Flatey til Brjánslækjar á Barðaströnd, einnig um Gilsfjörð, Hvammsfjörð og vestureyjar. Vegna flokkunarviðgerðar og tjóna var hann í skipasmíðastöðinni Skipavík í Stykkishólmi s. l. vetur eða frá því í okt. 1975 þar til í apríllok 1976. Þegar farið var að gera við hann kom í ljós leynd tæring í gólfi sem engan hafði grunað að væri þar og viðgerð á því reyndist mjög kostnaðarsöm. En segja má að framkvæmd hafi verið s. l. vetur allsherjarviðgerð á skipinu, gagngerð viðgerð, þannig að það á nú að vera fært í flestan sjó. Lagt er til að styrkur til Baldurs verði 30 millj. kr. Á undanförnum árum hefur Langeyjarnesbátur verið styrktur til ferða frá Stykkishólmi um eyjarnar upp í Hnúksnes í Klofningshreppi í Dalasýslu. Talið er rétt að svo verði gert áfram. Þá er rétt að geta þess, að veittir eru þrír smástyrkir til vetrarflutninga á Vesturlandi. Loks eru það Vestfjarðasamgöngur. Þar er það Djúpbáturinn Fagranes sem annast ferðir og flutninga um Ísafjarðardjúp, mjólkurflutninga til Ísafjarðar, m.a. frá Dýrafirði og Önundarfirði. Rekstur þess báts hefur gengið erfiðlega að undanförnu. En það verður að segjast eins og er, að send hefur verið nákvæm og mjög skilmerkileg grg. um öll hans mál til n. Leggur hún til að hann fái styrk að fjárhæð 25 millj. kr. á fjárl. 1977. Þá er veittur nokkur styrkur til Dýrafjarðarbáts og átta annarra aðila á Vestfjörðum sem annast vetrarflutninga og ferðir aðallega á snjóbílum. Vera má að mönnum finnist hækkun sú hin tölulega, sem verður á þessum lið frá fyrra ári, vera nokkuð mikil. Meginskýringin er sú, að Herjólfur, hið nýja Vestmannaeyjaskip, hinn dýri og glæsilegi farkostur, er nú tekinn með undir þessum lið. Við það hækkar heildarfjárhæðin um tæpar 32 millj. kr., eins og ég gat um áðan. Öllum þótti á hinn bóginn sjálfsagt að taka þessa umsókn til greina, og sennilega er hún mjög hófleg miðað við ýmislegt annað, ef taka á tillit til verðmætis skipsins og smíðaverðs. En það hefur verið rætt um það að styrkir til þessa skips séu nokkurs konar vegafé vestmanneyinga, og má það til sanns vegar færa, hygg ég, að töluverðu leyti. En sé þessi fjárhæð dregin frá heildinni kemur í ljós að framlög til flóabáta og vöruflutninga hækka í heild u. þ. b. um 45%. Er þá alveg litið fram hjá tapi því sem ég nefndi áðan á fyrri útgerð Herjólfs árið 1975, sem þó mætti vissulega taka með í heildarmyndina, ef hún væri sett fram í svolítið öðru formi. Sá háttur var tekinn upp í fyrsta sinn í fyrra að birta skrána yfir úthlutun þessa fjár í fjárl. Verður svo gert nú. Ég sé því ekki ástæðu til að lesa úthlutunarskrána upp lið fyrir lið, menn hafa hana fyrir augum á þskj. 231 og væntanlega í komandi fjárl. ársins 1977. Ég vík þá aðeins að því erindi, sem ég nefndi áðan í fáum orðum, frá Kaupfélagi strandamanna í Norðurfirði. Það væri ólíkt n. að gleyma þessum aðila í hinni afskekktu byggð. Og þó að við höfum ekki treyst okkur til þess að taka umsóknina til greina eins og farið var fram á, þá hygg ég að við höfum öll í samvn. samgm. verið á því máli að stuðla að afgreiðslu þessa erindis. En það er nokkuð sérstaks eðlis og fjallar í rauninni um endurbyggingu á uppskipunarbáti sem þeir hafa norður þar við hinar erfiðustu aðstæður. Mér var sem formanni n. falið að koma þessu erindi á framfæri við annan aðila, og ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að lesa upp drög að því bréfi sem ég hef sett saman og skýrir málið að nokkru. Bréfið er til Byggðasjóðs: „Reykjavík, 20. des. 1976. Samvinnunefnd samgöngumála leyfir sér að senda yður ljósrit af bréfi Kaupfélags strandamanna, Norðurfirði, Árneshreppi, Strandasýslu, dags. 17. ágúst 1976, er sent var fjvn. Alþ. Bréf þetta barst til samvn. samgm. í ljósriti. N. hefur fjallað um málið eins og önnur erindi sem henni hafa borist. Hafa nm. fullan skilning á því að hlaupa þurfi undir bagga með fámennu og afskekktu byggðarlagi í þessu efni. En þar sem erindi þetta er sérstaks eðlis telur n. rétt að vísa því til Byggðasjóðs þar sem tækifæri ætti að gefast til að skoða þetta vandamál nánar, bæði að því er varðar stopular samgöngur og erfiðar aðstæður að öðru leyti. Vill n. fyrir sitt leyti óska eftir því að erindi þetta fái skjóta afgreiðslu.“ Þess skal getið að einn nm., Sverrir Hermannsson alþm., sem jafnframt er annar af tveim framkvæmdastjórum Byggðasjóðs (Framkvæmdastofnunar ríkisins), tók þátt í ofangreindri afgreiðslu málsins í n. er samþykkt var samhljóða. Vona ég að okkur hafi þarna tekist að koma þessu erindi á framfæri við aðila sem muni sinna því vel og vandlega. Samvn. samgm. vill nú sem fyrr ítreka ályktanir sínar frá fyrri árum þess efnis að umsækjendur sendi umsóknir sinar í tæka tíð á hausti hverju til n. ásamt glöggum skilagreinum um rekstur og hag, störf og áætlanir sínar á þessu sviði. Svofelld till. frá Páli Péturssyni var samþ. shlj. í n., og ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hana upp: „Samvn. samgm. lýsir mikilli óánægju yfir því, að ályktun n. frá 18. des. 1975 um það, að áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins athugaði og gagnrýndi reikninga flóabátanna, sérstaklega hvað varðar launagreiðslur og annan útgerðarkostnað, hefur ekki verið framkvæmd. N. óskar mjög eindregið eftir því, að þessi athugun verði gerð, annaðhvort af Framkvæmdastofnun eða samgrn. Enn fremur verði gerður samanburður á fskj. og farmgjöldum bátanna. Telur n. algerlega óviðunandi að taka ákvarðanir um svo háar fjárveitingar oftar án þess að glögglega sé gengið úr skugga um það, að þessu fé sé skynsamlega varið og að fjárveitingar séu bráðnauðsynlegar vegna viðkomandi byggðarlaga.“ Þessari till. hefur þegar verið komið á framfæri við hæstv. samgrh. og samgrn. Að venju er það skilyrði sett fyrir því að styrkur verði veittur og greiddur, að rekstri flóabátanna og annarra þeirra, er styrki hljóta, verði hagað þannig í samráði við rn. að þjónustan við landsbyggðina verði í senn hagkvæm og örugg. Það náðist ekki full samstaða í n. um öll atriði. Tveir nm. undirrita álitið með fyrirvara, en heildartill. n. með hliðsjón af framansögðu er sú, að fjárveiting til flóabáta, snjóbifreiða, fólks- og vöruflutninga á fjárlagaárinu 1977 verði 152.5 millj. kr. og skiptist sú fjárhæð eins og greint er á þskj. 232 og ég gat um áðan og verður væntanlega, ef samþykki nær, birt í fjárl. 1977. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en vil að lokum þakka nm. góða samvinnu og vona að sem flestir megi nokkurs góðs af njóta.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. frá samvn. samgm. hef ég undirritað það með fyrirvara. Sá fyrirvari byggist fyrst og fremst á þremur atriðum. Það er í fyrsta lagi í sambandi við djúpbátinn Fagranes hf. Eins og kom fram hjá formanni og frsm. n. hefur verið mjög erfiður rekstur þess báts að undanförnu og það var raunar fyrir séð við afgreiðslu fjárl. á s. l. ári að hverju stefndi og var auðvitað algerlega óraunhæft að afgreiða það mál eins og þá var gert. En þá komu yfirlýsingar góðra manna hér um sérstaka fyrirgreiðslu sem þá var um talað, en ég skal ekki fara frekar út í þá sálma í sambandi við það mál. En það er, að ég held, nokkuð séð að með þessari styrkveitingu til Fagranessins er vægast sagt teflt á tæpasta vað með það hvort rekstur bátsins getur gengið allt árið fáist ekki leiðrétting á þessari upphæð. Í öðru lagi er varðandi sama lið, þ.e. vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði. Það má furðulegt teljast að ekki skyldi fást fram breyting á þessum lið. En um þetta voru greidd atkv. í samgn. og það kolfellt, þó að þar væri um að ræða tiltölulega litla breytingu í fjárhæð talið, en mjög svo sanngjarna og nauðsynlega. Hér er um það að ræða að það er búið að gera samning um þetta verkefni og sá samningur hljóðar upp á helmingi hærri upphæð en hér er um að ræða, um 500 þús. kr., ef ég man rétt. Þetta er bindandi samningur, þannig að það var og er augsýnilegt að þessi upphæð er fjarri því að leysa þann vanda sem þar er. Auk þess er rétt að minnast þess, að í fyrra var þessi fjárhæð, held ég, ekki hækkuð neitt frá fjárl. ársins 1975, þannig að þarna var vissulega mikil þörf á leiðréttingu. Í þriðja lagi var um að ræða lið nr. 43, þ. e. mjólkurflutninga í Önundarfirði. Það er alveg sambærilegt við það sem gerist í Dýrafirði. Það er einnig, ef svo má segja, á verksviði Djúpbátsins, og þennan lið hefði þurft að fá leiðréttan til hækkunar. Ég hef ekki enn sem komið er lagt fram brtt. við neinn þessara liða. Ég vænti þess og trúi varla öðru en þetta verði leiðrétt án þess að það verði bornar fram hér sérstakar brtt., hvorki af stjórnarandstæðingum né stjórnarsinnum, en báðir eru til þess líklegir að gera slíkt ef í hart færi. En mér finnst satt að segja að það sé raunar óviðunandi að fá ekki nokkra hækkun á sérstaklega þessum tveimur liðum því að þar er þó um óverulegar fjárhæðir að ræða sem breyta ekki neinn varðandi heildardæmið á fjárl. sem eru komin upp undir 90 milljarða kr. En ég skal ekki eyða frekari orðum þar um. Ég sé hvað setur, hvernig mál þróast hér í meðferð í kvöld. Enn er tækifæri til þess að bera fram brtt. En það verður af minni hálfu ekki gert að sinni. Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að því sem formaður og frsm. n. gat um í sambandi við erindi þeirra í Norðurfirði á Ströndum. Það var að mínu áliti ekkert því til fyrirstöðu að taka það hér inn og afgreiða það á þessum lið fjárl. En menn töldu æskilegra að fara hina leiðina, að óska eftir því sérstaklega af hálfu n. að Byggðasjóður sinnti þessu verkefni. Það er ekki í sjálfu sér meginatriði hvaðan þessir fjármunir koma, en þeir sóttu um 3 millj. kr. fyrirgreiðslu til þess að endurbyggja uppskipunarbát sem þeir hafa í stað hafnaraðstöðu á Ströndum. Og það liggur í augum uppi að það er margfalt ódýrara fyrir ríkissjóð að verða við þessari beiðni þeirra á Ströndum heldur en ef ætti að fara út í að byggja upp hafnaraðstöðu sem að sjálfsögðu þeir eins og aðrir landsmenn eiga rétt á. En þeir stilla þessu máli þann veg í hóf, að þeir óska aðeins eftir fyrirgreiðslu til þess að endurbyggja þennan bát. Ég hef ekki ástæðu til þess að ætla annað en Byggðasjóður verði góðfúslega við þessari beiðni kannske ekki síst vegna þess að annar framkvæmdastjóri sjóðsins á sæti í samgn. og lýsti eindregið yfir þar að hann teldi þetta sjálfsagt mál, svo sjálfsagt að það gæti að sínu mati á engan hátt vafist á nokkurn hátt fyrir stjórn Byggðasjóðs að afgreiða það jákvætt. Ég tek því undir það, sem fram kemur í bréfi formannsins til Byggðasjóðs, að skjótt verði við brugðið í þessu máli og það fái skjóta afgreiðslu, en það hefði gjarnan mátt fylgja með: jákvæða líka, ég held að það hafi ekki verið í bréfinu. En því er þá hér með komið áleiðis. En ég a. n:. k. vona að við þessari beiðni þeirra strandamanna verði orðið af Byggðasjóði. Ég skal ekki ræða hér neitt að þessu sinni um fjárlagafrv. í heild eins og það nú stendur og greinilegt er, að því er virðist, hver endanleg afgreiðsla þess á að verða. Það hefur verið gert hér í kvöld af fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Ég hygg að það mundi ekki leiða neitt nýtt í ljós þó að ég færi að fara um það hér orðum. Það er haldið óbreyttri stefnu frá því sem var í fjárl. ársins í ár. Rekstrarútgjöld eru þanin út, kerfið stórlega vex, en samfélagslegar fjárveitingar eru skornar niður og dragast saman. Þetta er ljóst og ég skal ekki fara um þetta fleiri orðum. En ég ætla með örfáum orðum að gera hér grein fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni við heimildagrein fjárl., þar sem við leggjum til að inn verði tekin í 6. gr. nýr liður sem orðist svo: „Að taka lán allt að 80 millj. kr. til þess að flýta hafnarframkvæmdum í Bolungarvíkurhöfn vegna þjónustu við loðnuflotann.“ Ég held að það sé nauðsynlegt að gera með örfáum orðum grein fyrir ástæðunni að þessari brtt. Það eru öllum hv. þm., að ég hygg, ljós hin breyttu viðhorf varðandi loðnuveiðar á þessu ári. Allt frá miðju ári hafa átt sér stað loðnuveiðar fyrir Vestfjörðum, sem ekki hefur gerst áður, og það breytir öllum viðhorfum varðandi þetta mál sem hér um ræðir. Ég hygg að öllum hv. þm. sé það einnig ljóst, að í Bolungarvík er loðnuverksmiðja og að öllum líkindum mun hún taka á móti um eða yfir 20 þús. lestum af loðnu á þessu ári, þar af mun hún vera búin að taka á móti um 17 þús. lestum af sumarloðnuveiðinni. Þegar eru hafnar framkvæmdir við stækkun þessarar verksmiðju. Eins og nú er afkastar hún um 250 lestum á sólarhring, en fyrirhuguð er og þegar hafin framkvæmd á stækkun við hana þannig að hún mun að þeirri stækkun lokinni afkasta um 500 lestum á sólarhring, þ. e. a. s. helmingsstækkun. Til þess að þessi aukna afkastageta komi að notum eru nauðsynlegar tiltölulega litlar framkvæmdir á nútímamælikvarða í sambandi við höfnina í Bolungarvík. Í fjögurra ára áætlun, sem nú liggur fyrir frá Vita- og hafnamálaskrifstofunni, er gert ráð fyrir þeim framkvæmdum, sem við erum hér að tala um, á síðari tveimur árum þeirrar áætlunar. Hér væri því um það að ræða að flýta þessum framkvæmdum um tvö ár eða svo til þess að þær yrðu samstíga þeirri auknu afkastagetu sem nú er stefnt að að eigi sér stað í sambandi við loðnuverksmiðjuna þar vestra. Er gert ráð fyrir að stækkun verksmiðjunnar og þær hafnarframkvæmdir, sem þarf til þess að a. m. k. sé skynsamlega að þessum framkvæmdum staðið, kosti hvorar tveggja um 220–240 millj. kr., stækkun verksmiðjunnar um helming og þær hafnarframkvæmdir sem hér er verið um að tala. En eftir að þessi stækkun hefur átt sér stað á verksmiðjunni mundi hún framleiða fyrir ca. 8 millj. kr. á sólarhring, þ. e. a. s. hún mundi framleiða á röskum mánuði fyrir andvirði þess sem hvorar tveggja þessar framkvæmdir mundu kosta. Það verður því vart fundið þjóðhagslega hagkvæmari framkvæmd en hér er um að ræða í öllum skilningi. Hér er ekki um að ræða bara framkvæmd fyrir Bolungarvík sem slíka. Hér er miklu frekar um að ræða framkvæmd sem nauðsynleg er vegna þeirra aðstæðna sem skapast hafa, þ. e. a. s. loðnuveiðanna úti fyrir Vestfjörðum, því að eins og kunnugt er, þá er ekki um að ræða, að Bolungarvíkurverksmiðjunni frá talinni, nema verksmiðju á Siglufirði eða þá hér á Suðurnesjum. Það er ljóst varðandi siglingar þær leiðir, í hvora áttina sem farið yrði, á þeim tíma sem hér um ræðir, þ. e. a. s. frá hausti og fram eftir vetri, að það er ekki skynsamlegt að stefna skipum í slíkar siglingar með loðnufarma. Og það er ljóst að það þarf að auka svo afkastagetu verksmiðja í landi að þær geti annað því aflamagni sem líkur eru taldar á að hægt verði að afla. Hér er því um það að ræða hvort verður gert kleift að fara í þessar framkvæmdir þar vestra sem kosta um 240 millj. kr. Hér er ég - og það má kannske þykja einkennilegt - hér er ég að mæla sérstaklega með einstaklingsframtakinu. En þrátt fyrir það er þetta að mínu viti svo nauðsynleg framkvæmd, skynsamleg í alla staði fyrir þjóðfélagið í heild, að það er nánast ótrúlegt að ekki verði orðið við þessari beiðni sem hér liggur fyrir. Það eru taldar á því líkur, ekki er ég viss um að full vissa liggi fyrir um það, að inn verði tekin í lánsfjárheimildir einhver upphæð til þess að veita sem fyrirgreiðslu í stækkun verksmiðjunnar, en enn sem komið er hefur ekki fengist neitt vilyrði fyrir því að taka inn á heimildagrein fjárl. eða í lánsfjáráætlunina neina fjárhæð sem gerði kleift að fara í stækkun eða lagfæringu á höfninni. Það er augljóst mál, a. m. k. þeim sem til þekkja á staðnum, að eins og hafnaraðstaða þar er nú, þá er gersamlega vonlaust að það sé bægt að veita viðtöku því hugsanlega aflamagni sem þarna gæti borist á land miðað við það að lagfæring ætti sér stað á hafnarmannvirkjum. Þetta mál hefur verið rætt við hæstv. forsrh. og ég hygg að það hafi einnig verið rætt í ríkisstj. í heild. En mér vitanlega liggur ekki neitt fyrir um það nú við lok 3. umr. um fjárlög og endanlega afgreiðslu fjárl., að neinar líkur séu til þess að vilyrði fáist fyrir því að hægt sé að fasa í þessar lagfæringar á höfninni. Ég trúi því vart að það verði ekki orðið við þessari beiðni, því að ef menn á annað borð meina eitthvað með tali um skynsamlega fjárfestingu, þjóðhagslega hagkvæma, þá er hér eitt gleggsta dæmið um að hvor tveggja þessara skilgreininga á við um þá framkvæmd sem hér er um að ræða. Og eins og ég sagði áður, hér er um svo tiltölulega litla fjármuni að ræða að það er ótrúlegt annað en það verði orðið við þessari beiðni. Ég a. m. k. vil vona að þessi till. okkar um lántökuheimild verði samþ. til þess að a. m. k. það sé þá opin leið til að fara í þessar framkvæmdir á næsta ári. Ég held að það þurfi ekki frekari rökstuðning við fyrir þessu máli, það er það augljóst öllum þeim, sem það vilja kynna sér, að ekki ætti að þurfa að fara um það frekari orðum. En ég sem sagt vona í lengstu lög að skynsemin fái að ráða og þjóðhagslega hagkvæmar framkvæmdir fái a. m. k. að fylgjast með, þó þær fái nú ekki forgang. Ég sem sagt vona mjög eindregið að þessi till. verði samþykkt, því að verði það ekki, þá tel ég illa farið með mjög gott og upplagt mál.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, flytur till. við fjárl. um heimild til að taka innanlands eða utan allt að 8000 millj. kr. lán, sem notað verði til að gera landið allt að einu rafveitukerfi, tryggja raforku til húshitunar o. s. frv. Framsöguræða hv. þm. var auðvitað með sínu lagi, eins og stundum hefur orðið að undanförnu, og hann notaði tækifærið til að senda mér nokkrar kveðjur. Ég þakka þær kveðjur og hafði hugsað mér að skýra hér örfá atriði í málflutningi hv. þm. En uppistaðan og það, sem byrjað var á, var þetta: Nú kemur að því að Sigölduvirkjun verði tekin í notkun, og þá er svo ástatt að það er enginn markaður fyrir orkuna frá Sigöldu og það er núv. iðnrh. að kenna. Þetta var fyrsta meginatriðið í ræðu hv. þm. Ég tel mér skylt að gefa hér nokkrar skýringar og leiðréttingar, a. m. k. til handa þeim sem kunna að hafa tekið ræðu hv. þm. alvarlega. Það er í fyrsta lagi að það liggur fyrir samkv. orkuspám, að Sigölduvirkjun, sem er að afli til um 150 mw., mun verða fullnýtt eftir fjögur ár. Þegar hún tekur til starfa, sem verður nú snemma á þessu ári, bætir hún þegar úr þörf almenningsnota af rafmagni, því að nú er komið þannig að þörf er á viðbótarrafmagni á næstunni til almenningsnota. Í öðru lagi tekur Sigölduvirkjun við hinni sívaxandi þörf. Eins og kunnugt er vex raforkuþörf hér á landi óðfluga á hverju ári. Í þriðja lagi er ætlunin að Sigölduvirkjun framleiði rafmagn fyrir þá verksmiðju á Grundartanga sem hv. þm. hafði undirbúið. Það er ljóst að 1980, í síðasta lagi 1981, er Sigölduvirkjun fullnýtt og þarf þá að mati Landsvirkjunar að vera tilbúin ný virkjun. Þess vegna hefur Landsvirkjun lagt á það áherslu að leyfi fáist hið fyrsta til að bjóða út Hrauneyjarfossvirkjun sem er hönnuð og fullbúin til útboðs af hálfu Landsvirkjunar. Þessi fyrsta fullyrðing, að ekki sé nein not fyrir þá orku á næstunni sem Sigalda framleiðir, er því alger misskilningur og ranghermi. Hins vegar má vera að á bak við þessa fullyrðingu sé skoðun, sem stundum skýtur upp kollinum og er nauðsynlegt að benda á, og hún er þessi, að þegar rafvirkjun tekur til starfa, þá eigi þegar í stað að vera fullur markaður, þannig að öll orkan seljist strax. Í umr. á þessu ári hefur þessari skoðun, sem er að mínu áliti hin háskalegasta villukenning, hvað eftir annað skotið upp. Ef þessi kenning væri rétt, sem e. t. v. stendur að baki þessum fullyrðingum hv. 3. þm. Reykv., þá þýðir það að það er verið að dæma íslensku þjóðina til orkuskorts að staðaldri. Ef ný virkjun er fullnýtt um leið og hún tekur til starfa, þá býr þjóðin við sífelldan orkuskort næstu árin sem það tekur að byggja nýja virkjun. Þetta kom fyrir hér á fyrri árum, fyrir nokkrum áratugum, en ég hélt að þessi skoðun væri í rauninni búin að vera og menn hefðu sannfærst um að þegar virkjað skal hér á landi, þá verði að virkja með þeirri framsýni að hver rafvirkjun hafi orku og afi til nokkurra ára, meðan verið er að undirbúa hina næstu virkjun, til þess að skapa nýja þróunarmöguleika fyrir atvinnulífið og til þess að mæta hinni sívaxandi þörf almennings. En í ræðu hv. þm. og sem rökstuðningur fyrir þessari fullyrðingu hans kom fram að það hefði skort á að aflað væri markaðs fyrir húshitun hér á landi. Og þá komum við að öðru atriði sem mér þykir rétt að gera að umtalsefni. Hv. 3. þm. Reykv. hélt því nefnilega löngum fram að í rauninni þyrfti enga stóriðju á Íslandi, hvorki í sambandi við Sigölduvirkjun né aðrar virkjanir, vegna þess að markaður væri svo mikill fyrir rafmagn til húshitunar að það væri fyrst og fremst húshitunin sem leggja ætti megináherslu á. Að vísu kom tvennt þar til: Annars vegar að hv. þm. virtist, meðan hann var iðnrh., ekki hafa gert neinar ráðstafanir til þess að styrkja raflínukerfið um landið eins og þyrfti til þess að hægt væri að koma nægri orku út til húshitunar. En í annan stað virðist hv. þm., skömmu eftir að hann varð ráðh., hafa fallið frá þessari kenningu sinni, að húshitun ætti að taka við rafmagninu frá Sigöldu í stað stóriðju, vegna þess að það voru ekki margir mánuðir liðnir frá því er hann komst í stjórn og þangað til hann skipaði sérstaka viðræðunefnd um orkufrekan iðnað sem samkv. skipunarbréfinu skyldi hafa það hlutverk að ræða við þá erlenda aðila sem hefðu ábuga á því að koma upp stóriðju hér á landi í samvinnu við íslendinga. Þessi viðræðunefnd um orkufrekan iðnað, sem er enn starfandi, er skipuð af hv. 3. þm. Reykv., Magnúsi Kjartanssyni, á fyrstu mánuðum hans sem iðnrh. Í rauninni var hann þá kominn á þá skoðun að til þess að nýta þessa virkjun mundi húshitun ekki duga. Hins vegar kemur þessi skoðun nú fram hjá honum. En þar er nauðsynlegt að athuga einnig annað atriði. Ég held að það sé enginn vafi á því, að til húshitunar er jarðvarmi - hitaveitur - hentugasta aðferðin, ódýrasta aðferðin, bæði fyrir einstaklingana, sem eiga að njóta hennar, og fyrir þjóðfélagið í heild, - langhagkvæmasta aðferðin. Næsthagkvæmasta aðferðin er rafhitun, en þó er hún almennt allmiklu dýrari hitunarkostnaður heldur en jarðvarminn. Og þriðja leiðin, sú sem er langdýrust bæði fyrir notendur og fyrir landið í heild og þjóðfélagið, er olíuhitun. Í stað þess að gera húshitun með rafmagni að allsherjarstefnumarki, eins og virtist hjá hv. þm. áður fyrr og kemur nú aftur upp hjá honum í dag, ef þetta ætti að vera aðalstefnumarkið, þá vil ég alvarlega vara við þeirri stefnu, því að þótt sums staðar og kannske alivíða eigi rafhitun víð, þá verðum við íslendingar að leggja megináherslu á jarðvarmann. Það hefur verið gert í tíð núv. stjórnar. Þessi mál hafa tekið þeim stakkaskiptum, sem áður hefur verið greint frá bæði hér í þingsölum og annars staðar, að frá því að hv. 3. þm. Reykv. setti sér það mark að í fyrirsjáanlegri framtíð gætu 2/3 hlutar landsmanna notið hitaveitna, þá er nú svo komið að það er fyrirsjáanlegt að á allra næstu árum munu yfir 80% landsmanna geta notið hitaveitna. Þetta stafar af því, að strax eftir stjórnarskiptin var hafist handa um að auka stórlega rannsóknir á jarðvarma víðs vegar um land og að kaupa nýja jarðbora, auka borkostinn, og afleiðingarnar af þessari starfsemi allri hafa orðið þessar sem ég hef nú getið um. Margar slíkar framkvæmdir eru nú í gangi. Allir vita um stækkun Hitaveitu Reykjavíkur til nágrannabyggðarlaganna, Hitaveita Suðurnesja er í undirbúningi og að nokkru leyti þegar tekin til starfa. Það, sem hv. 3. þm. Reykv. hafði ekki dreymt um, að Akureyri gæti notið hitaveitu, er nú að verða að veruleika. Í tillögu og skýrslu hv. 3. þm. Reykv., meðan hann var iðnrh., hefur honum ekki dottið það í hug, og hann lagði til að Akureyri yrði hituð með rafmagni og olíu, fyrst og fremst með rafmagni eftir því sem unnt væri. Þetta verðum við að hafa í huga, að sú stefna að leggja megináherslu á rafmagn til húshitunar, eins og hv. þm. gerði áður og virðist gera nú í dag, sú stefna er röng. Jarðvarminn verður að ganga fyrir. Við verðum að kanna hvort jarðvarmi er finnanlegur og nýtanlegur með hagkvæmum hætti á mörgum þeim stöðum sem menn hafa áður talið að enginn jarðvarmi væri til, en nýjar rannsóknir hafa leitt í ljós að á mörgum slíkum stöðum, þar sem menn voru áður vonlausir um jarðvarma, hefur hann fundist þannig að hann er nýtanlegur. Þar sem hins vegar er ekki möguleiki að nýta jarðvarma eða hann fyrirfinnst ekki, þá verður auðvitað rafmagn að koma til. Ég tel nauðsynlegt að láta þetta koma fram út af hinum furðulegu fullyrðingum hv. þm. En ég vil út af ummælum hans að öðru leyti taka það fram, að vitanlega þarf að tengja saman landshlutana, enda hefur aldrei verið gert annað eins átak í þeim efnum og nú hin síðustu tvö ár. Norðurlínan úr Borgarfirði til Akureyrar er nú að verða tilbúin, þannig að hún er þegar farin að flytja rafmagn í Húnavatnssýslur, og það er gert ráð fyrir því að upp úr áramótum verði hún tengd Akureyri og geti flutt rafmagn þangað. Lína frá Akureyri að Kröflu er langt komin og verður væntanlega tilbúin um eða upp úr áramótum. Og nú er í till. fjvn. gert ráð fyrir því að á næsta ári verði varið hálfum milljarði til þess að leggja línu frá Kröfluvirkjun til Austurlands. Varðandi hins vegar þann flöskuháls, sem er á norðurlínunni eða byggðalínunni, þ. e. a. s. frá Geithálsi og upp í Borgarfjörð, þá er vitanlegt að það er Landsvirkjun sem leggur þá línu, sér um þær framkvæmdir. Hún hefur þegar hafið útboð og er gert ráð fyrir því og kemur fram í þeim plöggum, sem menn hafa fyrir sér, að byrjað verði á þeirri línu á næsta ári og henni verði lokið sumarið 1978, nokkru áður en Grundartangaverksmiðjan taki til starfa  Ég vildi aðeins láta þessar aths. koma fram til leiðréttingar á hinum furðulega málflutningi hv. 3. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns láta þess getið að ég flutti við 2. umr. till. til hækkunar framlags til Jafnréttisráðs sem hv. fjvn. hefur nú gert að sinni, og vil ég nota þetta tækifæri til að lýsa ánægju minni yfir því. Við 2. umr. fjárl. flutti ég einnig till. til hækkunar á framlagi til Félagsstofnunar stúdenta vegna ýmislegs rekstrar sem hún hefur með höndum vegna félagslegs aðbúnaðar stúdenta, og þar hafði ég í huga fyrst og fremst matstofu stúdenta og viðhald og endurbætur á stúdentagörðunum. Ég lagði þar til að framlag til Félagsstofnunarinnar hækkaði úr 11 millj. í 20, sem var þó langt fyrir neðan það sem Félagsstofnunin hafði farið fram á. Ástæðan til þess að ég tek aftur upp málefni Félagsstofnunarinnar er hið alvarlega ástand sem er á stúdentagörðunum. Ég hef því á þskj. 259 flutt brtt. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 6. gr. Nýr liður: Að ábyrgjast fyrir Félagsstofnun stúdenta allt að 30 millj. kr. lán til viðhalds og endurbóta á Gamla og Nýja Garði, gegn tryggingum sem ríkisstj. metur gildar.“ Ég tek þetta mál upp aftur vegna þess að ég tel að hér sé um mjög brýnt málefni að ræða, - málefni sem í rauninni sé ekki verjandi að alþm. láti reka á reiðanum. Það liggur fyrir frá verkfræðistofu Stefáns Ólafssonar að til þess að koma til móts við kröfur borgarlæknis og slökkvistöðvarinnar í Reykjavík þurfi rúmar 28 millj., sakir þess að þessir aðilar telja byggingarnar svo illa farnar og svo hættulegar frá öryggissjónarmiði að það sé vafamál ef ekki algerlega ókleift að reka garðana áfram sem stúdentabústaði eða hótel. Hv. fjvn. hefur fengið þessi plögg í hendur og veit um þau, en ég ætla til upplýsinga fyrir hv. þm. að lesa aðeins upphaf þeirra bréfa sem til Félagsstofnunar hafa borist. Slökkvistöðin í Reykjavík skrifar Félagsstofnun á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Skoðun með tilliti til eldvarna hefur farið fram á stúdentagörðum við Hringbraut, þeim nýja og gamla. Í ljós komu eftirtaldir ágallar sem lagfæringar þurfa við ef um áframhaldandi heimavistar- og hótelrekstur verður að ræða í húsunum.“ - Síðan eru þessar lagfæringar taldar upp. Ég sé ástæðulaust að lesa þær, en ég legg áherslu á, að hér er um algert skilyrði að ræða, ef eigi að reka garðana áfram. Sams konar skoðun kemur fram hjá borgarlækni. Þar stendur svo í erindi hans til framkvæmdastjóra Hótel Garðs, með leyfi hæstv. forseta: „Hjálagt sendist yður grg. um þær endurbætur er þarf að framkvæma áður en hótelrekstur hefst í stúdentagörðum nú í sumar.“ Þetta er skrifað 1976, og eins og ég sagði áðan er heildarupphæðin, sem Verkfræðistofa Stefáns Ólafssonar telur nauðsynlega til lagfæringar, rúmar 28 millj. Í þeirri von, að hv. Alþ. vilji veita þessu máli lið, hef ég lagt til, að ríkisstj. verði heimilt að ábyrgjast lán til Félagsstofnunar stúdenta í þessu skyni, og legg áherslu á að hér er um að ræða ýtrustu tilraun til að leysa þennan vanda.



Herra forseti. Ég flyt hér tvær brtt. á þskj. 272. Hin fyrri er um að þeir liðir í fjárlagafrv., sem gera ráð fyrir ákveðinni fjárveitingu í sambandi við járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði og einnig varðandi hafnargerð við Grundartanga, þessir liðir verði felldir niður. Þetta er í samræmi við það, að ég er á þeirri skoðun að það eigi ekki að ráðast í byggingu járnblendiverksmiðjunnar og þar af leiðandi eigi ekki að hefja þá hafnargerð við Grundartanga sem rætt er um að gera í sambandi við þá verksmiðjubyggingu. Ég þarf ekki að fara um þessa till. fleiri orðum. Afstaða okkar alþb.-manna í þessu máli er kunn og hún verður eflaust rædd hér ítarlega áður en langt um líður. En mér þótti rétt að flytja þessa till. til þess að fram kæmi við atkvgr. greinilega afstaða okkar til þessara fjárveitinga. Þá er hin till. mín. Hún er um það að fjárveiting í svonefndan olíustyrk verði hækkuð frá því sem fjvn. gerir till. um. Fjvn. gerir till. um, að í olíustyrk verði varið á næsta ári 698 millj. kr. eða nokkru lægri fjárhæð en hefur gengið til þessa á þessu ári. Ég legg til að þessi fjárhæð verði hækkuð upp í 1050 millj. kr. Till. mín miðast við að styrkurinn verði hækkaður úr 9500 kr. á íbúa, sem hefur verið á þessu ári, í 15 þús. kr. á íbúa, en þá yrði heildarfjárhæðin 1050 millj. kr., af því að við það er miðað að þeir, sem eiga að njóta þessa styrks, verði í kringum 70 þús. á næsta ári. Mér sýnist að till. fjvn. sé miðuð við það að greiða nákvæmlega sama styrk á íbúa á næsta ári og hefur verið á þessu ári. Sé miðað við þennan fjölda, 70 þús. manns, eins og Þjóðhagsstofnun reiknar með, þá mundi greiðslan samtals, ef gengið er út frá 9500 kr. á íbúa, eins og er í ár, nema 665 millj. kr. En fjvn. gerir ráð fyrir 698 millj. eða 33 millj. umfram þessa fjárhæð, sem sennilega er þá ætlað til að styrkja rafveitur á svipaðan hátt og áður var. En mér þykir alveg augljóst að samkv. þessum upphæðum er ekki gert ráð fyrir neinni hækkun á þessum styrk þrátt fyrir þá hækkun sem orðið hefur á verði olíu og þrátt fyrir þá verðhækkun á olíu sem fyrirsjáanleg er enn til víðbótar við það sem orðið er. Till. mín gerir ráð fyrir því að það verði í fyrsta lagi tekið fullt tillit til verðhækkunar á olíu sem orðin er síðan síðasta greiðsluupphæð var ákveðin fyrir rétt um það bil einu ári, en auk þess verði styrkurinn nokkuð hækkaður. Ég tel að það hefði þurft að fara með þennan styrk úr 9500 kr. í rétt um það bil 12 000 kr. til þess að mæta til fulls þeirri hækkun á olíuverði sem orðin er og fyrirsjáanleg er. En ég geri ráð fyrir að nokkru meiri hækkun verði á þessum olíustyrk. Mér sýnist að það ásannist á þessum till. fjvn., að það verður ekki mikið traust í því að hafa þessa skipun á málunum. Það er sýnilegt að hér er að því stefnt að gera þessa greiðslu lítils virði. Það er greinilegt að það er verið að miða við það að draga þarna alveg í land. Af því hef ég flutt þessa till. Ég hef áður rökstutt þessa skoðun mína allítarlega hér og tel mig ekki þurfa að gera það frekar. Það var ekki ætlan mín að hefja hér neinar almennar umr., hvorki í sambandi við afgreiðslu fjárl. í heild né aðra þætti sem hafa dregist hér nokkuð inn í umr. Ég veit að hér er svo knappur tími til stefnu að það er í rauninni engin aðstaða til þess að hefja slíkar umr. En ég vildi aðeins segja það í sambandi við það sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., þar sem hann vék nokkuð að því sem hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, hafði sagt fyrr í þessum umr., að ég tel að hann hafi ekki farið rétt með þegar hann gerði grein fyrir því, hvernig þau mál bar að sem hann ræddi um. Það er enginn vafi á því, að á árinu 1973, þegar olíuverðshækkunin skall yfir, var staðið að því á mjög eðlilegan hátt af þáv. iðnrh., Magnúsi Kjartanssyni, að láta gera með eins litlum fyrirvara og hægt var frumáætlun um það hvernig yrði brugðist við þessum vanda í sambandi við nýtingu á innlendum orkugjöfum í ríkara mæli en áður hafði verið. Þær áætlanir, sem þá voru gerðar og birtar voru þm., - áætlanir sem Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsens gerði um málin, eins og þau lágu þá fyrir, gerðu að vísu ráð fyrir því að það mætti telja líklegt að um 2/3 hlutar landsmanna gætu í framtíðinni búið við jarðvarmaveitur til upphitunar húsnæðis, en hins vegar þyrfti í kringum 1/3 landsmanna að búa við rafhitunarkerfi. Þetta var eftir þeim bestu upplýsingum sem þá lágu fyrir, og það er vitanlega alrangt að segja, eins og hæstv. iðnrh. sagði nú, að það hafi verið einhver sérstök till. Magnúsar Kjartanssonar á þessum tíma að hita Akureyri t. d. upp með rafmagni, en ekki með jarðvarma. Það mátti lesa út úr þessum frumáætlunum Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens frá þessum tíma að kringumstæður væru þær, að Akureyri félli undir þann hluta landsins sem þyrfti að byggja á rafhitun að verulegu leyti. Síðari rannsóknir og athuganir á þessum málum hafa leitt annað í ljós á ýmsum stöðum, og það er vitanlega ekki neitt tilefni til þess fyrir fyrrv. og núv. iðnrh. að rífast um það hvað upp hefur komið í þessum efnum. Slíkt er í rauninni tómt mál um að tala. Það er enginn vafi á því að það er rétt, að það væri full þörf á að við nýttum þá raforku, sem við framleiðum, betur í sambandi við upphitun húsa heldur en við gerum í dag. Það er enginn vafi á því að það er rétt, að við ættum að nota miklu meira af þeirri orku, sem kemur frá Sigöldu, til húsahitunar en nú virðist vera stefnt að. En við vitum að sú orka verður ekki notuð í ríkum mæli til húshitunar þar sem allar líkur benda enn í dag til að ekki verði hægt að koma við jarðvarmaveitum. Það verður ekki gert án þess að sinna dreifingarkerfinu allmikið umfram það sem ráð er fyrir gert nú. Við þurfum að leggja fram talsvert fjármagn í þessu skyni ef á að vera hægt að nýta raforkuna frá Sigöldu í allríkum mæli til upphitunar húsa. En eins og ég sagði áður, ég ætla mér ekki að neinu ráði að fara að blanda mér í þær umr. sem hér hafa farið fram, hvorki á milli þeirra hæstv. iðnrh. og Magnúsar Kjartanssonar né annarra, fyrst og fremst vegna þess að ég veit að hér er enginn tími til slíkra umr., og því leiði ég það hjá mér. En ég vildi gera þessar aths. við það sem hæstv. iðnrh. sagði, því að mér fannst hann halla þar réttu máli í mörgum greinum. Ég þarf svo ekki að hafa þessar umr. lengri af minni hálfu varðandi þær brtt. sem ég hef lagt fram. Ég hef þegar gert grein fyrir þeim.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna síðustu brtt. á síðustu bls. á þskj. 253. Þessari breytingu fagna ég vegna þess að orðalag hennar er svo hljóðandi - hún er við heimildagrein: „Að taka lán allt að 25 millj. kr. til framkvæmda við legurými geðdeildar á landsspítalalóð á árinu 1977.“ Þetta þýðir að fjvn. gerir ráð fyrir því að þessi upphæð ásamt öðrum fjárveitingum dugi til þess að hægt sé að ráðast bæði í byggingu göngudeildar og sjúkradeildar í næsta útboðsáfanga byggingarinnar. Nú tæki það, herra forseti, nokkuð langan tíma ef við einstakir þm. stæðum upp til að fagna hvert og eitt okkar einstökum till. eða einstökum liðum í þessu stóra máli sem við erum hér að ræða. Ástæðan er ekki einvörðungu sú, heldur hin, að ég tel einnig nauðsynlegt að fá fram vissar upplýsingar hjá hv. formanni fjvn. Ég hygg að honum hafi raunar láðst í framsöguræðu sinni í dag að gefa þær. En í till. hv. fjvn., þar sem segir að n. leggi til að gjaldfærður stofnkostnaður Landsspítalans hækki úr 292 millj. í 370 millj. kr., kemur hvergi fram hvernig n. ætlast til að sú upphæð skiptist. Nauðsynlegt er að fá fram hvernig ætlast er til að sú upphæð skiptist. Að því er varðar aðrar fjárveitingar til Landsspítalans segir í aths. við frv. hvernig þær eiga að skiptast. Það er einnig nauðsynlegt að því er þetta varðar. En úr því að ég minnist á aths. við frv., þá vil ég benda á eitt í sambandi við það mál sem ég er hér að ræða. Að að því er vikið með hætti, sem verður að vekja athygli á, í þeim kafla aths. við fjárlagafrv, þar sem fjallað er um fjárveitingar til Háskóla Íslands, að gert sé ráð fyrir að 48 millj. greiðist til Háskóla Íslands af fjárveitingu geðdeildar Landsspítalans árið 1977. Þetta er að sjálfsögðu ekki rétt, að þarna sé um að ræða skuldagreiðslur. Það gengu engar 48 millj. af fé Háskólans til byggingar geðdeildar á síðasta ári, og þess vegna er útilokað að geðdeildin skuldi þær Háskólanum né öðrum og útilokað að taka megi þær af fjárveitingum geðdeildar. Þetta vildi ég aðeins undirstrika vegna þess að þetta liggur fyrir í hinu prentaða skjali okkar, frv. til fjárl. Hitt er svo annað mál, að mér er ljóst og hef það raunar eftir upplýsingum hv. formanns fjvn., að til muni vera frá því í fyrra af framkvæmdafé geðdeildar Landsspítalans 15 millj., sem að sjálfsögðu er eðlilegt að gert sé ráð fyrir að nýtist á næsta ári. Því verð ég að ætla að afgreiðsla fjvn. á þessari brtt. byggist á því, að heimildarfjárhæðin að víðbættum þessum 15 millj. og að viðbættum þeim hluta gjaldfærðs stofnkostnaðar Landsspítalans, - þessar þrjár upphæðir nemi samtals þeirri fjárhæð sem þarf til þess að báðir þessir þættir, sem ég áðan nefndi, göngudeild og sjúkrarými, geti innifalist í sama byggingaráfanga á næsta ári. Herra forseti. Það var aðeins til þess að fá fram upplýsingar um skiptingu á þessu fé frá hv. formanni fjvn. sem ég vildi kveðja mér hljóðs, jafnframt því sem ég fagna þessari tillögugerð fjvn.



Herra forseti. Við 2. umr. flutti ég nokkrar brtt. við fjárlagafrv. ýmist einn eða ásamt öðrum hv. þm. Allar till., sem ég flutti einn, tók ég aftur til 3. umr., og margar af hinum, sem ég flutti með öðrum, voru líka teknar aftur til 3. umr., allt í því skyni að hv. fjvn. gæfist kostur á því að hugleiða hvort hún vildi koma að einhverju leyti til móts við þennan tillöguflutning. Það gerði hún í nokkrum tilfellum og hefur þess þegar verið getið með þakklæti að það átti sér stað. Ein till., sem við fluttum við hv. þm. Albert Guðmundsson, var um hækkun á fjárveitingu til sumarstarfs KFUM í Vatnaskógi. Við tókum þá till. aftur til 3. umr., en hv. fjvn. sýndi málinu þann skilning milli umr. að hækka fjárveitinguna til sumarstarfsins um 250 þús. kr. og endurflytjum við því till. ekki nú við 3. umr. En mig langar til þess að fara örfáum orðum um þær brtt. sem ég flyt einn og hef endurflutt við þessa umr. Hin fyrsta þeirra er um Leiklistarskólann sem gert er ráð fyrir að fái 18 millj. 590 þús. kr. til launagreiðslna og 6 millj. til þess að greiða önnur rekstrargjöld. Leiklistarskóli Þjóðleikhússins hefur búið við mikinn fjárskort undanfarið og ekki getað tekið við nýjum nemendum nú um nokkurt skeið. Hann óskaði eftir 19 millj. 590 þús. kr. til launagreiðslna og 7 millj. til þess að greiða önnur rekstrargjöld, og er þessi fjárveiting lágmark þess sem hann þarf á að halda til þess að unnt sé að reka hann með eðlilegum hætti. Ég flyt einnig brtt. um að fjárveiting til Rithöfundasambands Íslands verði hækkuð úr 200 þús. kr. upp í 1 millj. Rithöfundasambandið ritaði hv. fjvn. bréf sem ég leyfi mér að vitna til - með leyfi hæstv. forseta. Þar segir formaður Rithöfundasambandsins, Ingimar Erlendur Sigurðsson, fyrir hönd sambandsins: „Rithöfundasamband Ísands hefur undanfarin ár fengið 100 þús. kr. á ári samkv. fjárl. til starfsemi sinnar. Þetta eru einu tekjur sambandsins að undanskildum félagsgjöldum og hrökkva ekki fyrir skrifstofukostnaði, enda hefur sambandið orðið að loka skrifstofu sinni hálft árið. Næsta vor verður ársfundur Norræna rithöfundaráðsins haldinn á Íslandi, en hann var hér síðast árið 1970. Til að mæta kostnaði fer Rithöfundasamband Íslands þess á leit við hv. fjvn., að fjárframlög ríkisins verði hækkuð úr 100 þús. kr. í 1 millj. kr. Rithöfundasamband Íslands er eitt fátækasta stéttarfélag landsins, en gegnir afar mikilvægu menningarhlutverki. Óþarft er að taka fram, að raungildi fjárframlags ríkisins til starfsemi sambandsins er nú orðið sama og ekkert sökum verðbólgu.“ Svo mörg eru þau orð. Ég hygg að varla geti leikið á tveim tungum, að íslenskir rithöfundar hafa orðið þjóð sinni til slíkrar sæmdar og eru henni svo nytsamlegir að þeir eiga þessa fjárveitingu sannarlega skilið. Þá flyt ég till. um að hækka styrk vegna alþjóðaskákmóta úr 600 þús. í 2 millj. Enginn ágreiningur er um það hversu nytsöm íþrótt eða nytsöm list skákin er, og öllum er kunnugt til hversu mikils sóma íslenskir skákmenn hafa orðið þjóð sinni á erlendum vettvangi. Það færist stöðugt í vöxt að þeir taki þátt í skákmótum erlendis og að alþjóðleg skákmót séu haldin á Íslandi. Þessi starfsemi er því sannarlega styrks verð. Þá flyt ég till. um aukinn styrk til Neytendasamtakanna úr 750 þús. kr. í 2 millj. Eitt af því, sem miður fer að því er snertir kjaramál launþega, er það hversu Neytendasamtökin eru veik og hafa litla aðstöðu til þess að verða neytendum að því gagni sem slík samtök geta orðið. Orsökin er fyrst og fremst fjárskortur Neytendasamtakanna. Því fé, sem varið yrði til þess að efla þau og styrkja, yrði vel varið og mundi tvímælalaust koma að miklu gagni. Þá flyt ég till. um að auka framlag til byggingar sjúkrahúsa o. fl., þ. e. a. s. til byggingar B-álmunnar við Borgarspítalann hér í Reykjavik. Til þessa eru ætlaðar í fjárl. aðeins 15 millj. kr., en Reykjavíkurborg hefur óskað eftir 45 millj. kr. í þessu skyni og er síst of mikið. Þó að ég vilji engan veginn vanmeta þörfina sem er á byggingu fyrir geðdeildina, þá vil ég leggja áherslu á að það er ekki síður þörf á að hraða byggingu B-álmunnar við Borgarsjúkrahúsið í Reykjavík. Í raun og veru kann ég aðeins eina skýringu á því að til þessarar stórkostlegu nytsömu framkvæmdar séu aðeins ætlaðar 15 millj. kr., og hún er sú, að Reykjavík á engan fulltrúa í fjvn. Það kemur hér í ljós, eins og oft áður á undanförnum árum, að hagsmunir Reykjavíkur eru bornir fyrir borð með alvarlegum hætti í fjvn. Segi ég þetta ekki sérstaklega til þess að deila á meiri hl. n., heldur á n. í heild. Á þessu þarf að verða breyting á næstu árum. Það má ekki lengur við svo búið standa að stærsta kjördæmi landsins, þar sem býr upp undir helmingur landsmanna, eigi engan fulltrúa í þessari langmikilvægustu n. þingsins. Hér er eitt dæmið um skaðlega afleiðingu þess að svo á sér stað að þessari byggingu, sem þarna er um að ræða, skuli ekki vera sinnt með hærri fjárhæð en 15 millj. þegar minnst þarf þrefalda þá fjárhæð til þess að sómasamlega sé að málum staðið. Að síðustu vil ég aðeins nefna eina till. sem ég flyt ásamt einum öðrum þm., Jóni Árm. Héðinssyni. Við 2. umr. fluttum við brtt. um að Æskulýðssambandi Íslands væru veittur 800 þús. kr. styrkur. Í fjárlagafrv. er Æskulýðssambandinu sjálfu enginn styrkur ætlaður, heldur eru Æskulýðsráði ríkisins ætlaðar 4.1 millj. kr. Þessi till. mun ekki hafa fengið undirtektir í hv. fjvn. og þess vegna vildum við freista þess nú við 3. umr. að flytja varatill. við þessa brtt„ sem sé um að framlagið til Æskulýðsráðs ríkisins verði lækkað um 500 þús. kr., þ. e. a. s. í 3.6 milli. kr., en Æskulýðssambandinu tryggðar 500 bús. kr. af þessu fé, það sé beinlínis tekið fram að af því, sem stendur í frv., 4.1 milli., séu 500 bús. kr. sérstaklega til Æskulýðssambands Íslands. Hygg ég að ekki verði annað sagt en að þessi varatillaga hafi við fulla sanngirni að styðjast. Ég skal ekki orðlengja um þessar till. vegna þess hve áliðið er orðið kvölds, en læt þetta nægja til rökstuðnings fyrir þessum tillöguflutningi.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. till. um breytingar sem allar vörðuðu starfsemi verkalýðshreyfingarinnar. Nokkrar af þessum till. voru teknar til baka til 3. umr. í trausti þess að hv. fjvn. sæi sér fært að endurskoða afstöðu til þeirra. En þar hefur lítil breyting orðið á. Þó hefur ein af þessum till., till. um 200 þús. kr. framlag til Sögusafns verkalýðshreyfingarinnar, verið tekin til endurskoðunar þannig að hún er nú komin á þskj. sem var verið að útbýta, till. frá fjvn. um að þessi fjárveiting komi inn í fjárlög. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þá liði sem hér er um að ræða, ég gerði það við 2. umr. málsins, en verð þó að segja að ég tel að hv. Alþ. haldi ekki mjög upp á 60 ára afmæli Alþýðusambands Íslands þegar synjað er um alveg augljósar leiðréttingar, verðlagsleiðréttingar, þ. e. a. s. leiðréttingar til þess að færa liði ofurlítið nær því verðlagi sem er núna, borið saman við það verðlag sem var þegar þeir komu fyrst inn í fjárlög. Hér er um að ræða alveg sérstaklega þann lið sem ætlaður er til byggingar orlofsheimila verkalýðssamtakanna. Hann er óbreyttur 8 millj., og liggur þó fyrir, að mjög miklar framkvæmdir í þessum efnum eru nú fyrir dyrum, og einnig hitt, að sú upphæð, sem þarna er núna, nægir engan veginn fyrir sömu verðmætum og var á síðustu fjárlögum. Í öðru lagi vildi ég nefna Félagsmálaskóla alþýðu sem í fyrsta sinn var á fjárl. á síðasta ári. Ég vil endurtaka það sem ég þá sagði, að ég tel það hreinlega til vanvirðu fyrir Alþ. að afgreiða þessa stofnun með svo lágu framlagi sem hér er um að ræða. Hér er fólkið í verkalýðshreyfingunni að koma upp skóla til þess að mennta síg, bæði hvað snertir almennar menntagreinar og svo alveg sérstaklega það sem þetta fólk þarf á að halda í starfi sínu í verkalýðshreyfingunni. Ég held að það væri mjög til bóta fyrir alla aðila í þjóðfélaginu að það fólk, sem að þessum málum vinnur í verkalýðsfélögunum, hafi til að bera sem allra mesta þekkingu. Þess vegna verð ég að segja það, að ég tel að þessi fjárveiting hefði sannarlega átt að hækka, ekki síst þegar tekið er tillit til þess að þetta fólk er búið að standa, sjálfsagt í flestum tilvikum frá 16 ára aldri, undir hvað mestu af þeim fjármunum sem fara til menntunarmála í þessu landi. Þegar það sjálft þarf á að halda er ofrausnin sannarlega ekki fyrir hendi. Í þriðja lagi vil ég svo nefna 300 þús. kr. upphæð sem við gerum till. um að færi til Norræna verkalýðsskólans í Genf. Auðvitað er hér ekki um að ræða stóra upphæð sem veldur miklu, en alþýðusambandið hefur reynt að taka þátt í þessari starfsemi sem rekin er af verkalýðssamböndum allra Norðurlandanna og styrkt af öllum ríkisstj. Norðurlandanna nema Íslandi. Og verð ég að segja það, að það er ekki mjög til sóma fyrir okkur að standa þannig að málum. Hér er um svo litla upphæð að ræða að ég held að fjárl. hefðu ekki farið úr böndunum þess vegna. En það er að mínu viti alveg ófært að íslenska ríkið skuli ekki styðja þennan skóla, eins og öll Norðurlöndin annars gera að undanteknu Íslandi. Að lokum vil ég svo minna á till. um 2 millj. kr. framlag til Listasafns alþýðu til stofnkostnaðar. Ég þarf ekki að endurtaka hér það sem ég sagði seinast. Hv. þm. allir vita hvað hér er um að ræða. Það er sem sagt gjöf Ragnars Jónssonar til Alþýðusambandsins eða til íslenskra erfiðismanna, eins og hann orðaði það á sínum tíma. Hér er um að ræða mjög dýrmætt safn sem Alþýðusambandið og Listasafnið hafa reynt að reka á þann hátt að þessi listafjársjóður kæmist fyrir sjónir almennings. Það hefur verið farið með þessi listaverk víða um landið og einnig á vinnustaði og reynt að kynna þessi dýrmæti og vekja um leið áhuga almennings á þeim fjársjóðum sem við eigum á þessu sviði. Ég tel að Listasafn alþýðu hafi gert meira af þessu en jafnvel þeir sem það stæði nær að gera. Það var sem sagt lagt til að 2 millj. færu til Listasafns alþýðu. Ég vil geta þess í leiðinni að nú fyrir þrem dögum tóku nokkur verkalýðsfélög sig saman um að stofna félag til að koma þaki yfir Listasafnið. Alþýðusambandið hefur enga fjármuni til þess, en verkalýðsfélögin ætla að leggja það á sig að reyna að koma þaki yfir Listasafnið, og það verður að sjálfsögðu gert. En alla vega held ég að það hefði verið vel á sínum stað að Alþ. hefði lagt ofurlítið í þennan sjóð til þess að koma þaki yfir Listasafn alþýðu, og ég endurtek það, sem ég sagði síðast, að það er eiginlega frekar gert til þess að Alþingi fengi að vera þarna með, fengi þann heiður að vera með í að koma þaki yfir Listasafn alþýðu og þar með að heiðra einnig þann mann sem gaf þessa stórhöfðinglegu gjöf - eiga þátt í því. En meiri hl. hér á Alþ. virðist ekki vera þess sinnis.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs í sambandi við nál. á þskj. 231 um framlög til flóabáta og fólks- og vöruflutninga. Að vísu hefur frsm. n., hv. 4. þm. Vesturl., gert mjög skýra og ítarlega grein fyrir þessu áliti. En þar sem ég hef skrifað undir það með fyrirvara þykir mér hlýða að gera í örfáum orðum grein fyrir afstöðu minni. En það er skemmst frá að segja að okkur fulltrúum vestfirðinga í samvn. samgm. þótti að gengið væri nokkuð á svig við að því er við töldum fullkomlega eðlilegar og sanngjarnar óskir um styrk til Djúpbátsins Fagraness hf. Óska okkar og tillagna um að þessi styrkur yrði 27 millj. í stað 25 millj., sem við höfðum á blaði fyrir framan okkur var í stuttu máli synjað. Erfiður rekstur Djúpbátsins að undanförnu hefur þó farið batnandi, enda hefur ítrasta aðhalds verið gætt í þessum rekstri og mjög svo skilmerkileg og skýr grein gerð fyrir öllum högum fyrirtækisins, eins og kom fram í framsögu hv. formanns. Okkur fulltrúum Vestfjarða þótti að það væri óraunhæf bjartsýni að ætla að reksturinn færi það mikið batnandi að gera ráð fyrir þetta miklu minni styrk en farið var fram á, en það voru 35 millj. En látum það nú vera þótt felld væri till. í þessa átt frá okkur. Ég fyrir mitt leyti hefði sætt mig við það. Við vitum að við þurfum að halda í eftir því sem unnt er á öllum sviðum. Það, sem ég átti öllu verra með að skilja, var að það var synjað um hækkun á mjólkurflutningsstyrk milli Dýrafjarðar og Ísafjarðar og það því fremur sem á s. l. ári, þegar allir styrkir hækkuðu til þessa málefnis um u. þ. b. 30–40%, þá varð þessi liður út undan, að ég hygg fyrir misgáning frekar en ekki væri talin þörf á að hækka hann, þannig að þessi liður verður sérstaklega illa úti. Það var sótt um 500 þús. kr. styrk til mjólkurflutninga annars vegar úr Dýrafirði og hins vegar úr Önundarfirði, og fyrir þá, sem ekki eru kunnugir aðstæðum, vil ég benda á að á milli þessara fjarða og aðalmjólkurneyslusvæðisins á Ísafirði liggur einn allra erfiðasti fjallvegur á Íslandi sem er tepptur meiri hluta ársins af snjóum, þannig að þetta er ekkert hégómamál. Og ég vil benda á það í leiðinni, að þegar gripið er til þess ráðs að flytja mjólk flugleiðis, annaðhvort frá Akureyri eða Reykjavík, þá kostar það 23 kr. á hvern lítra, sem er náttúrlega margfalt meira en flutningur með Djúpbátnum Fagranesi kostar, þannig að þarna tel ég að óraunsæi og hugsunarleysi ráði meira en raunverulegt viljaleysi til að mæta þessum þörfum. Það er vitað mál, að við þm. þessa síðustu og verstu dagana fyrir jól störfum undir miklu álagi, enda fannst mér það í rauninni koma fram á þessum fundi í samvinnunefnd samgöngumála sem ég vil annars segja að er skipuð af ágætismönnum öllum saman sem skilja þær þarfir og þá nauðsyn sem þessir vetrarflutningar hafa að forsendu. En mér þótti eins og tal manna yrði allt að því óráðskennt undir lokin. Það var talað um ákveðna landshluta sem skækla og viðbótarslaufur sem bæri að sníða af og þar fram eftir götunum, og allt þetta rakti ég til óhæfilegrar pressu á menn frekar en þeir meintu þetta raunverulega, enda komu fram raddir um að það væri þörf á sérfræðiaðstoð fyrir samvinnunefnd til að hugsa undir lokin, þannig að allt á þetta sennilega sinar skýringar. Ég vil til marks um það, að ég kunni að hafa eitthvað fyrir mér í þessu, geta þess, að við vorum þrír þm. sem stóðum að þessari till. um 2 millj. kr. hækkaðan styrk til Djúpbátsins og þessa litlu hungurlús til mjólkurflutninga, það voru tveir Vestfjarðarþm. og hv. 4. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinsson, sunnlendingur í húð og hár, sem virtist skilja þetta betur en dreifbýlisþm. okkar sumir hverjir sem ættu þó að vita hvað um var að ræða. Ég skal ekki tala meira um þetta, en ég hlýt þó, - þó að ég vilji í leiðinni geta þess og segja það sem mína meiningu að okkar ágæti formaður, hv. 4. þm. Vesturl., á allt gott skilið og hefur sýnt einstaka sanngirni og samvinnulipurð í þessari n. og þess vegna kom mér þessi afstaða hans og raunar allra hinna nokkuð á óvart, - þá hlýt ég að segja það líka, að ég var ekki alls kostar ánægð með vinnubrögð n. En þeim var þannig hagað nú, að eftir að við höfðum lauslega litið yfir allar þessar mörgu umsóknir sem vitanlega þurfa allar að skoðast rækilega, - eftir lauslega athugun var fjögurra manna undirnefnd úr 14 manna hópi, sem skipar báðar samgn. Alþ., falið að gera till., þær voru síðan lagðar á borðið hjá samvinnunefndarmönnum öllum og engu varð um þokað, það var allt búið og gert. Till. undirnefndar hafði verið vísað til athugunar fjvn., fjmrh. og samgrh. og þar varð engu um breytt. Ég hlýt að láta í ljós óánægju mína og gagnrýna þessa vinnuaðferð, og ég vona að hún endurtaki sig ekki, enda hefur þetta ekki verið svona áður og veit ég ekki hvað kemur til. Ég vil aðeins benda líka á þetta litla erindi frá Norðurfirði. Ég ætla ekki að fara náið út í það, það er búið að skýra það. Norðurfjörður, sem er nyrsta byggð í Strandasýslu, fer fram á 3 millj. kr. styrk til að endurbæta nótabát til að fara til móts við strandferðaskip og önnur skip sem færa þessu fólki varning heim. Ég aðeins spyr án þess að fara út í þetta mál frekar: Skyldi ekki vera kominn tími til að norðurfirðingar fengju eitthvað sem kallast höfn? En mér er ekki kunnugt um að annað byggðarlag á Íslandi öllu þurfi að una við það að lamma til móts við flutningaskip á sínum árabátum sem eru þeirra eini farkostur til að flytja á vörur. Ég beini þessu aðeins til hv. Alþ. ef til kynni að koma einhver hreyfing í þá átt að byggja höfn á Norðurfirði á Ströndum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Mig langar aðeins, úr því að ég er komin hér upp í ræðustól, að drepa á till. á þskj. 259 um Menntaskólann á Ísafirði. Sú till. er borin fram af tveim Vestfjarðaþm. og gengur í þá átt, að í stað 19 millj. komi 44 millj. Þessi liður var í fjárlagafrv. 10 millj., hefur verið hækkaður upp í 19. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum mínum yfir að þessi liður var ekki hækkaður meira. Þessi till. var dregin til baka við 2. umr. í von um að einhverju kynni að þoka áleiðis í meðförum fjvn. Svo hefur raunar ekki orðið, annað en það, að menntmrh., sem ég hef átt ítrekuð samtöl við um þetta mál á Ísafirði, hefur ekki heitið mér því, en látið það athugasemdalaust að ég hef lýst því yfir, að ég líti á þessa 5 millj. kr. fjárveitingarhækkun til Menntaskólans á Ísafirði, sem á að ganga til fullnaðarhönnunar á skólanum, ég lít á hana og túlka hana þannig, að áfram verði haldið með framkvæmdir næsta ár, að kyrrstöðu menntaskólamálsins á Ísafirði sé þar með lokið. Hæstv. menntmrh. er því miður ekki staddur hér og þó að hann vilji ekki gefa hér ákveðna yfirlýsingu um þetta, þá veit ég að með áframhaldandi vinnu okkar, sem stöndum að þessu máli, og er full bjartsýni um að næsti áfangi sé að hafist verði handa um byggingu kennsluhúsnæðis fyrir Menntaskólann á Ísafirði á komandi sumri. En þessu máli hefur verið lýst að nokkru marki. Þetta er í rauninni fullt eins mikið grunnskólamál og menntaskólamál. Þegar Menntaskólinn var byggður var byrjað á að byggja heimavist, síðar mötuneyti, en kennsluhúsnæði var nýtt í gömlu barnaskólahúsnæði sem barnaskóli Ísafjarðar þarf nauðsynlega á að halda og það svo að núverandi samkomusal í barnaskólanum er fjórskipt, í fjórar kennslustofur: fyrir náttúrufræði, eðlisfræði og smábarnakennslu, því að það er ekkert rými annað til. Hér er því um óhæfileg þrengsli grunnskólans að ræða sem ég vænti að muni leysast innan skamms, og því aðeins samþykki ég eða sætti ég mig við þetta nú, að ég geri ráð fyrir því að hér með sé lokið algerri kyrrstöðu í framkvæmdum við þennan skóla á Ísafirði. Nóg um það. Hér er önnur till. á þskj. 259, um hafnarframkvæmdir í Bolungarvík, um lánsheimild til að taka 80 millj. kr. lán til hafnarframkvæmda í Bolungarvík vegna loðnulöndunar. Að sjálfsögðu hefði maður gjarnan viljað fá þessar 80 millj. og það hefur verið reynt, en ekki tekist nú. Hins vegar er jafnframt nauðsyn á að stækka loðnuverksmiðju í Bolungarvík til þess að geta tekið ekki einasta við loðnu frá Vestfjarðabátum, heldur frá landinu öllu. Þetta er ekki Vestfjarðamál. Þetta er stórt hagsmunamál landsins alls, og eftir samtöl við ráðh. okkar í ríkisstj., þ. á m. hæstv. sjútvrh., vil ég vænta þess að það sé öruggt að a. m. k. verksmiðjuaukningin komi til framkvæmda nú í sumar. Það hefur verið bent á það af reyndum skipstjórum, sem ég tek mikið mark á í þessum málum, að slík verksmiðjubygging í Bolungarvík mundi borga sig á einu ári, einfaldlega vegna þess að eins og nú er högum háttað, þá þurfa loðnuskip, sem veiða út af Vestfjörðum, að sigla annað hvort til Reykjavíkur eða Siglufjarðar. Það kostar 7–8 tíma stím, og í þessu er sparnaðurinn fólginn við að geta lagt upp í Bolungarvík að þurfa ekki að leggja í þessa löngu keyrslu með rándýrri olíu. Ég skal ekki hafa fleiri orð hér um, það er orðið áliðið kvölds. Hér liggur fyrir að venju sandur af brtt., að sjálfsögðu allar þarfar og góðar í sjálfu sér, en sumar hverjar bornar fram af harla lítilli ábyrgðartilfinningu. Ég fæ nú ekki varist því að benda á síðustu till. á þskj. 259, frá hv. 3. þm. Reykv., þar sem farið er fram á heimild til að taka innanlands eða utan ekki nema einar litlar 8000 millj. kr. til þess að gera landið allt að einu rafveitukerfi. 8 milljarðar, það er svo sem ekki mikið til viðbótar við skuldasúpuna við útlönd sem mér heyrist stjórnarandstæðingar hafa gagnrýnt ekki síður en við stjórnarliðsmenn. Og ég vil ítreka það enn einu sinni hér, að það verður aldrei of varlega farið nú í að bæta við þær skuldir. Ég minnist þess líka að hv. 3. þm. Reykv., sem því miður er ekki hér nú, hafði við þau orð í umr. um geðdeild Landsspítalans, að þegar hann var heilbrrh. hefði hann séð fyrir öllum áætlunum í þessu máli, það hefði ekkert verið sem núv. heilbrrh. þyrfti að gera nema útvega fjármagnið. Mér finnst þessar ábendingar tvær segja nóg um þá ábyrgðartilfinningu og það raunsæi sem liggur á bak við tillöguflutning stjórnarandstæðinga á þessu þingi nú sem fyrr.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir till. um skiptingu heiðurslauna 12 listamanna. við flutningi þessarar till. standa þeir þm. sem eiga sæti í menntmn. beggja þd., alls 14. Eins og menn vita hefur sú regla komist á hin síðari ár að menntmn.-menn beggja þd. geri till. um hvaða menn skuli skipa heiðurslaunaflokk listamanna. Að þessu sinni má segja að till. n. sé formlegs eðlis, því að breytingar geta engar orðið á núverandi skipan þar sem enginn hefur horfið úr þessum hópi heiðurslaunamanna. N. leggur því til að sömu menn hljóti heiðurslaun 1977 og 1976. Þó að menntmn.-menn standi allir að þessari till., þá þykir mér rétt að taka fram að sumir nm. höfðu fyrirvara um vissar tilnefningar á sinni tíð og viðhalda enn þessum fyrirvara sínum. Hins vegar hefur sú hefð komist á, að listamenn, sem komast einu sinni í heiðurslaunaflokk, haldi sæti sínu til æviloka. Eru allir menntmn: menn sammála um að þessa hefð beri að virða. Flm. till. leggja til að heiðurslaunin verði 500 þús. kr til hvers listamanns á árinu 1977. Hér er um allmikla hækkun að ræða frá því sem ákveðið var á fjárl. þessa árs, en þá voru heiðurslaunin 350 þús. kr.

Frsm. meiri hl. (Jón Árnason) : Herra forseti. Þegar ég tók til máls hér fyrr í kvöld og gerði grein fyrir brtt. fjvn., þá láðist mér að skýra sérstaklega frá brtt. sem n. flytur varðandi gjaldfærðan stofnkostnað við Landsspítalann. Eins og fram kemur á þskj. er lagt til að fjárveiting til Landsspítalans hækki um 78 millj. kr. 30 millj. af þessari upphæð eru vegna göngudeildar aldraðra að Hátúni 10. Gert er ráð fyrir að hafinn verði rekstur á þessari göngudeild á næsta ári. Mismunurinn að upphæð 48 millj. kr., er til framkvæmda við geðdeildina á landsspítalalóð. Í fjárlagafrv. er fjárveiting að upphæð 125 millj. kr. ætluð til framkvæmda við geðdeildina. Sá áfangi, sem hér um ræðir, er að ljúka frágangi á göngudeild geðdeildar sem nú er í byggingu á landsspítalalóðinni. Verk það, sem hér um ræðir, var gert ráð fyrir að kostaði samkv. útboði um 112–114 millj. kr. Þegar gengið var frá frv. var gert ráð fyrir að þær verðbætur, sem þarna er gert ráð fyrir til viðbótar, mundu nægja, en komið hefur í ljós að svo er ekki. Þessi útboðsáfangi, sem hér um ræðir, mun kosta 138 millj. Þá vantar til þess að ljúka og ganga frá göngudeildinni um 50 millj. kr., þannig að heildarupphæðin verður þá 188 millj. En fyrir hendi er ónotuð fjárveiting frá yfirstandandi ári sem notuð verður til að mæta þessari heildarfjárupphæð varðandi göngudeildina, 15 millj. kr., þannig að talið er að sú fjárveiting, sem hér er lagt til að komi, muni nægja að fullu til þess að ljúka öllum frágangi við göngudeildina. En eitthvað mun þó vanta á, svo að þarna sé allt í lagi, að talið er af sumum, aðrir telja að þetta sé nægilegt, og þá er það sérstaklega í sambandi við lóðina, að ég hygg. Ég geri ráð fyrir því að þó að einhverjar fáar millj. kr. beri þarna á milli, þá verði það ekki látið standa í vegi fyrir því að þessi þýðingarmikla starfsemi við geðdeildina við Landsspítalann geti hafist á komandi ári. Hér er, eins og ég sagði áðan, að sjálfsögðu aðeins um áfanga að ræða af þessari byggingu. Næst tekur við að ganga frá legurými fyrir sjúka í þessari deild, og til þess er ætluð heimild í 6. gr., að upphæð 25 millj. kr., að tengja saman framkvæmdir sem hér eru hafðar í huga. Með þessu móti ætti að vera unnt að gera víðtækara útboð en ella í sambandi við þessa framkvæmd. Að sjálfsögðu verður um verulega viðbótarfjárveitingu að ræða til þessarar byggingar á fjárlagaárinu 1978. Hér er um byggingarframkvæmd að ræða sem hefur tekið lengri tíma en menn í upphafi gerðu sér vonir um að gæti átt sér stað. En það er eins um þessa framkvæmd og aðrar: kostnaður hefur allur stórhækkað, eins og best má sjá af þessu, að í sumar var ætlað að 125 millj. nægðu, en á þessum stutta tíma er upphæðin komin upp í 138 millj. í þann þátt þessara framkvæmda. En sem sagt, við í fjvn. gerum ráð fyrir því að með því að taka þessa heimild inn á 6. gr. opnist möguleikar til þess að gera víðtækara útboð, ef það þykir henta, í einu lagi, þegar næsti þáttur verður boðinn út varðandi þessa stofnun eða þessa geðdeild. Um þetta hef ég svo ekki meira að segja, en bið afsökunar á því að þetta féll niður hjá mér í framsögu fyrir brtt., en vænti að þetta sé fullnaðarskýring sem komið hefur hér fram af minni hálfu.



Herra forseti. Ég er meðflm. að einni brtt. við frv. til fjárl. fyrir árið 1977. Það er með till. á þskj. 236 og um er að ræða till. frá Eðvarð Sigurðssyni, mér, Gylfa Þ. Gíslasyni og Karvel Pálmasyni um það, að inn í fjárl. verði tekin upphæð, 2 millj. kr., vegna Listasafns Alþýðusambands Íslands sem stofnkostnaður. Ég get ekki látið hjá líða að fjalla nokkuð um þessa brtt. vegna þess að þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir okkar flm. hefur hún ekki fengið skilning hjá fjvn. á milli umr. Það hefði verið vel við hæfi að hv. Alþ. hefði samþykkt þessa till. á því ári sem Alþýðusamband Íslands verður 60 ára. En það vill svo til að Alþýðusambandið varð 60 ára í upphafi þessa árs. Það, sem um er að ræða m. a. í tillöguflutningi okkar, er að gefa Alþingi eða alþm. kost á því að sýna einhvern vott þess að það hefur ekki farið fram hjá Alþingi að þessi merku samtök áttu þetta afmæli. Þess vegna var það hugsun okkar að Alþ. samþykkti að leggja 2 millj. kr. sem stofnfjárframlag í það merka listasafn sem hér um ræðir. Hér er um lítinn hlut heildarkostnaðar að ræða, eins og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson gat um í ræðu sinni. Þetta er mjög lítill hluti heildarkostnaðar. Verkalýðshreyfingin mun sjálf leggja fram tugi milljóna til að reisa þetta safn og tryggja að sú góða gjöf, sem heiðursmaðurinn Ragnar Jónsson gaf á sínum tíma, þessi dýrmætu listaverk fengju viðunandi stað. Hér var raunverulega um það að ræða að við vildum vekja athygli Alþingis á þessu máli og gefa því kost á að verða aðili að stofnun Listasafns alþýðu á 60 ára afmæli Alþýðusambandsins. En það vill svo til að það er önnur hlið á þessu máli, sem hefur e. t. v. farið fram hjá mörgum þm. og er kannske skiljanlegt, vegna þess að í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1977 kemur fram að hv. Alþ. og ríkisstj. á nokkurt erindi til verkalýðshreyfingarinnar á næsta ári sem og á yfirstandandi ári. Það erindi er ólíkt þeirri stærð sem við erum að tala um, 2 millj. til Listasafnsins, því erindi Alþ. til verkalýðshreyfingarinnar hljóðar upp á nokkra milljarða. Það er því ekki von að menn megi vera að því að taka eftir svona smámunum eins og að leggja fram 2 millj. til Listasafns alþýðu, fjölmennustu samtaka launafólks í landinu. Staðreyndin er nefnilega sú, að menn verða að meta það dálitið eftir stöðunni hvað um er að ræða. Og þó að ASÍ þurfi ekki á því að halda raunverulega að beðið sé um 2 millj. hér á Alþ., þá hefði það nú kannske verið skynsamlegt og einhvers virði fyrir hv. Alþingi og ríkisstj. að verða við þessari till. okkar, því að við lestur lánsfjáráætlunar fyrir 1977 kemur í ljós að við öll og þeir, sem bera ábyrgð á stjórn landsins, mæna vonaraugum til sjóða verkalýðshreyfingarinnar um fjármögnun samkv. lánsfjáráætlun 1977, og án þess að það verði orðið við þeirri bón get ég ekki séð hvernig á að framkvæma þessa lánsfjáráætlun. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér upp úr þessari skýrslu á bls. 8 þann kafla sem lýtur að þessu smámáli sem við eigum erindi með til verkalýðshreyfingarinnar. Þar segir svo orðrétt: „Lífeyrissjóðirnir eru orðnir mest og örast vaxandi fjármagnsuppspretta í landinu. Á næsta ári er spáð að á þeirra vegum muni falla til ráðstöfunarfé að fjárhæð 10500 millj. kr. sést glöggt af því hversu geysiþýðingarmikið er að þessum sparnaði verði við haldið og hann komi til sem gagnlegastra nota. Af þessari fjárhæð er aðeins áætlað að 30% komi til nota á vegum fjárfestingarlánasjóða, eða 3150 millj. kr. Á yfirstandandi ári vantar nokkuð upp á að svo hátt hlutfall hafi komið til þeirra nota. Er ljóst að vel verður að halda á málum svo að áætlaðri fjárhæð verði að fullu til skila haldið.“ Það skyldi þó ekki vera að það væri líka gott að halda vel á málum gagnvart þeim sem menn ætla að semja við? Ég vil þess vegna segja það, að það veldur mér miklum vonbrigðum hversu litlar undirtektir till. okkar hefur fengið, því að flm. tveir alla vega, Eðvarð Sigurðsson og ég, við höfum ekki verið að þreyta Alþ. með neinum óþarfatill. Okkur finnst að þessari till. okkar hafi verið sýnt tómlæti og skilningsleysi sem er til skaða. Það verður að krefjast þess að Alþ. virði till. og leggi sanngjarnt mat á till. einstakra þm. svo að ekki sé talað um annað meira.

Frsm. samvn. samgm. (Friðjón Þórðarson) : Herra forseti. Ég gat þess áðan í ræðu minni að tveir hv. þm. í samvn. samgm. hefðu undirritað nál. með fyrirvara. Þeir hafa nú báðir gert grein fyrir máli sínu, hv. 5. þm. Vestf. og 9. landsk. þm., og er síður en svo nokkuð við það að at!tuga. En þó verð ég að leiðrétta örfá ummæli sem komu fram hjá hv. 9. landsk. þm., frú Sigurlaugu Bjarnadóttur, af því að þau fá ekki staðist ljós sannleikans, ef svo má segja. Hún hélt því fram, þessi hv. þm., að óraunsæi og hugsunarleysi hefði ráðið ákvörðun samvn. samgm. um viss atriði er Vestfirði snerta, og sagði um það nokkrar fréttir af fundi n. Ég benti á það á þeim fundi að þegar búið væri að halda allt að 30 ræður, sumar ágætar, aðrar nokkuð góðar, þá væri kominn tími til að fara að skera úr málum og láta þá atkv. ráða ef ekki næðist fullt samkomulag. Þetta var gert á þeim fundi. Til marks um það, að Vestfirðir hafa að mínum dómi ekki orðið út undan, gat ég þess og get þess enn nú, að tveir styrkir nýir, sem teknir voru upp og samþykktir, fyrir utan hinn stóra styrk til Herjólfs, voru einmitt styrkir til tveggja snjóbifreiða á Vestfjörðum, um Sandsheiði og mjólkurflutninga úr Önundarfirði. Hv. þm. heldur því líka fram að liðurinn mjólkurflutningar úr Dýrafirði hafi gleymst, ekki síst í fyrra, og þá hafi hann ekkert hækkað að krónutölu. Ég gat þess í frumræðu minni að nokkrir styrkir hefðu fyrir ári verið látnir haldast óbreyttir að krónutölu, því miður. Þeir eru allir hækkaðir núna. Ég hafði hér með mér nál. frá því í fyrra og nokkurt yfirlit frá fyrri árum, og það sýnir sig að mjólkurflutningastyrkurinn úr Dýrafirði er ekki eini styrkurinn sem staðið hefur óbreyttur að krónutölu, heldur má sömu sögu segja um 19 styrki aðra. Og ég sé ekki annað en þessi fjárveiting hafi verið mjög eðlileg á liðnum árum. Þessi liður er 100 þús. á fjárl. 1973, 100 þús. á fjári. 1974, 200 þús. á fjárl. 1975 og 1976, en fer nú upp í 250 þús., ef samþykktur verður eins og við höfum gert grein fyrir. Það er um þetta atriði að segja. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mörg, en vildi þó taka þetta fram til að leiðrétta þennan misskilning og raunar þetta ranghermi og stuðla að því að allir hv. alþm. gætu lítið í blöð sín á sínum borðum og séð hvort verr hefur verið farið með blessaða vestfirðingana heldur en aðra landsmenn. Ég ætlaði ekki að fara að gera smágoluþyt á fundi samgn. að sérstöku umræðuefni hér í þingsölum og geri það ekki að öðru leyti en þessu. En ég verð þó að taka fram að mér þykir þetta nú heldur leitt undir lokin, vegna þess að ég hef alla tíð litið mjög upp til vestfirðinga og haft á þeim óbifanlegt traust, allt frá því að þeir dugðu Þórði kakala allra manna best á Sturlungaöld.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að þakka hv. formanni fjvn. fyrir þær upplýsingar sem hann gaf í sambandi við skiptingu landsspítalafjár. Það er ljóst af þessum upplýsingum og lokaorðum hv. 2. þm. Vesturl., formanns fjvn., að nú verður unnt að ráðast í stærri byggingaráfanga heldur en ætlað var í fyrstu, - áfanga sem getur orðið með þeim hætti að þær framkvæmdir, sem um er að ræða, nýtist raunverulega geðsjúklingum svo vel sem verða má. Það gildir jafnt þó svo ekki verði hægt að ljúka þeim áfanga að fullu fyrr en á öndverðu ári 1978. Allt að einu er aðalatriðið að unnt sé að standa með þeim hætti að þessari framkvæmd að ráðist sé samtímis í þá tvo þætti starfseminnar sem ég hef nefnt í fyrri ræðum mínum: göngudeild og sjúkradeild. Held ég að fjármagnið, sem lagt er til nú að veitt verði í þessa framkvæmd, ásamt lánsheimild dugi út af fyrir sig til þess að unnt sé að halda með árangri á þessum málum. Ég held að hinu þáttinn, sem þarf í þetta, þ. e. a. s. viljann, skorti ekki, hann sé fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstj. sem höfuðábyrgð ber á þeim framkvæmdum sem verða á árinu. Sem sagt, fjármagnið mun verða fyrir bendi, þá er viljinn allt sem þarf.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka undir málflutning og tillöguflutning þeirra hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, Guðmundar H. Garðarssonar, Gylfa Þ. Gíslasonar og Karvels Pálmasonar um framlag til Listasafns Alþýðusambands Íslands vegna stofnkostnaðar, 2 millj. kr. Það væri kannske rétt, þó of langt mál, að ég skýrði ofurlítið frá málflutningi í sambandi við það merka afmæli, sem verkalýðssamtökin áttu nú á þessu ári, sem átti sér stað í borgarstjórn Reykjavíkur og í hafnarstjórn. En alþm. til upplýsingar hefur borgarstjórn samþykkt að virða það mikla starf, sem verkalýðssamtökin hafa unnið frá upphafi, með því að reisa hér minnisvarða um verkamenn og sjómenn. Því vil ég taka undir það að þessi till., sem nú liggur fyrir, verði samþykkt. Ég hef ekki skipt mér mikið af fjárl. frá því að ég kom á Alþ. af eðlilegri ástæðu, - af þeirri ástæðu einfaldlega að ég hef talið efnahagsstefnu ríkisstj. ranga frá upphafi. En ég ætla að gera það nú á þann hátt að koma með till., þ. e. a. s. munnlega till., til lækkunar á einum lið, og hún er munnleg vegna þess að ég beini því til hv. fjvn. að hún haldi fund nú þegar og ráðstafi þeim peningum, sem ég geri till. um að lækka á þeim lið, m. a. til Listasafns Alþýðusambands Íslands og svo til ýmissa góðra mála sem hér hafa komið fram óskir um að fé verði veitt til. Tillaga mín er um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Sinfóníuhljómsveit Íslands er að verða það bákn í okkar þjóðfélagi að það er með eindæmum og ólíkindum hvernig það er vaxið. Ég var að fletta fjárl. 1975, 1976 og svo fjárlagafrv. 1977. Á fjárl. 1975 fékk Sinfóníuhljómsveitin 26 millj. rúmar, á fjárl. 1976 fær hún 40 millj. rúmar, og nú liggur fyrir till. um að hækka hana yfir 60 millj. Ef við höldum áfram að hækka hana hlutfallslega á þennan hátt, þá getum við séð hvað gróskan er mikil í þessu útgjaldabákni. Þessu til víðbótar liggur fyrir beiðni frá hljómsveitinni við fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar um rúmlega 40 millj. kr. framlag. Bara á þessum tveimur stöðum ætlar Sinfóníuhljómsveitin að fá til rekstrar yfir 100 millj. Og þessu til viðbótar kemur framlag, að mig minnir, frá Þjóðleikhúsinu og Ríkisútvarpinu. Þær tölur hef ég ekki hér við höndina. Ég mælist því til þess að það verði miklu betra eftirlit með rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er hægt að bera hana saman við t. d. rekstur á öðrum hljómsveitum og stórum samkórum, sem nota Sinfóníuhljómsveitina sjálfa við undirspil, og gera samanburð á kostnaðarliðum þessara tveggja hljómsveita eða kóra. Ég var að leita að nafninu.  Ég tel að þegar svona starfsemi gerir síauknar kröfur til framlags, þá sé full ástæða til þess að athuga það - eða hvað finnst fjmrh., ef við berum það saman við aðra liði, ef við berum það saman við Íþróttasamband Íslands sem fær 26 millj. nú? Að vísu er búið að laga það svolítið með tóbakspeningum, sem ég vona að verði samþykktir til þess. En það framlag fer til íþróttahreyfingarinnar sem hefur á milli 40 og 50 þús. unglinga innan sinna vébanda. Það eru 26 millj., gæti hugsanlega farið upp í 30 millj. næsta ár, á sama tíma sem menn munar ekkert um að sletta fram úr erminni 30 millj. í einu til þess að lagfæra Bessastaði, bara sem dæmi, svo að við höfum eitthvert samræmi í hlutunum. En þetta er útúrdúr. Ég geri það að till. minni að fjvn. endurskoði framlag til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, lækki það um 10 millj., veiti 2 millj. til Listasafns Alþýðusambands Íslands, og afganginum, 8 millj., dreifum við á þá þarfaliði sem margir þm. hafa óskað eftir að væru teknir til greina. Ég sé ekki að það sé annað en Alþ. til sóma að virða það sem unnið hefur verið til uppbyggingar í okkar þjóðfélagi, hvort sem það er hér í Reykjavík eða úti á landi, af því fólki sem hér er verið að minnast. Og ég held að það sé þjóðinni til sóma að eiga myndarlegt listasafn fyrir alþýðu þjóðarinnar eða verkafólk, bæði landverkafólk og náttúrlega sjómannasamtökin líka. Ég vil ítreka það að lokum, að það verði betur fylgst með Sinfóníuhljómsveitinni og rekstri hennar. Við getum byrjað á því að skoða þær tölur, sem fyrir liggja, og sjá hvernig þær hafa hækkað á þessum þremur árum sem ég gat um áðan. Ef hægt er að finna fleiri slíkar stofnanir innan kerfisins, þá væri kannske hægt að ansa fleiri beiðnum sem koma fram frá þm. víðs vegar að um nauðsynlegar framkvæmdir og nauðsynleg fjárframlög til hinna ýmsu staða úti á landi. - Og svo þakka ég sérstaklega þeim sem sitja í ráðherraherberginu gamla, fyrir gott hljóð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð að þessu sinni. Það er í fyrsta lagi vegna þess að ég hef kosið að flytja aftur þær brtt., tvær af þrem, sem ég flutti við 2. umr. Fyrst er um að ræða hækkun skuldagreiðslu til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum sem er, eins og ég sagði þegar þetta var rætt við 2. umr., skuld sem ríkið á eftir að greiða til Vestmannaeyjakaupstaðar upp á 114 millj. kr. og er til komin 1974. Mér finnst það varla sæmandi ríkinu að taka lán af Vestmannaeyjakaupstað og bæta það engu, hvorki með vöxtum né verðbólgutapi. Fjárveitingavaldið veit í þessu tilfelli hvernig það á að græða á verðbólgunni, þekkir hana vel og kann að nota hana, en notar hana þarna að mínum dómi á röngum stað og á kostnað Vestmannaeyjakaupstaðar. Í öðru lagi flutti ég till. um að hækka nokkuð framlag til vatnsveitunnar í Vestmannaeyjum. Í því máli virðist fjárveitingavaldið ekki hafa heyrt talað um verðbólgu á Íslandi, því framlagið, sem nú er ætlað í þetta, er 7.5 millj. alveg eins og fyrir 8 árum. Þarna verður enginn af fjvn.-mönnum var við verðbólgu á Íslandi. Það var ekki farið fram á meira en að hækka þetta framlag í 15 millj. og útkoman: till. felld. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu get ég varla stillt mig um að segja örfá orð varðandi málflutning hv. 9. landsk. þm. sem er ákaflega skeleggur baráttumaður síns kjördæmis í þeirri n. sem við sitjum bæði i. Það verður aldrei frá henni tekið, það er rétt, en ég hygg að það kunni að hafa neikvæð áhrif að fara yfir strikið, eins og maður segir stundum, bæði í þessum dugnaði eða atorku eins og öðru. Og ég tel það mjög óskynsamlegt, jafnvel þótt menn vilji beita öllum tiltækum ráðum til þess að fá sitt fram, að haga máli sínu þannig að um allt að því falsanir sé að ræða, þ. e. a. s. þann hluta sannleikans aðeins sem kemur baráttumanninum vel, en sleppa hinum. Ég er ekki að segja að hv. þm. hafi skrökvað, hún sagði bara passlega mikið satt. Og ég vil í þessum töluðum orðum aðeins minna á það, að hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir talaði um að hún og þeir vestfirðingar í samgn. hefðu verið að berjast fyrir því allan tímann að fá 2 millj., fá bara 2 millj. í viðbót fyrir Fagranesið, það væri allt og sumt. Jæja, hvað getur verið satt í því? Jú, jú, þegar búið var að hrekja þetta fólk horn úr horni í málinu, þá var það loksins komið ofan í 2 millj., en það byrjaði á því að fara fram á 35 millj. Þeir vildu sem sagt hækka þennan ágæta flóabát, Fagranesið, úr 17.2 millj., sem hann fékk í fyrra, í 35 millj„ þ. e. a. s hækka framlagið til þessa flóabáts um 103%. Ég hef ekki verið mikið að skipta mér af því hvað menn hafa viljað gera hér við fjárl. En ætli mönnum þyki ekki nóg að fara með þau úr 60 í 90 milljarða? Ef allir hefðu haldið svona fast á sínum málum og barist jafnskelegglega fyrir hækkun á öllum sviðum, þá væru fjárl. ekki 90 milljarðar núna, heldur 130 milljarðar. Ég legg ekki slíkum baráttuaðferðum lið. Við höfum verið ósínkir á það í þessari n., allar götur síðan ég kom í hana fyrir allmörgum árum, að veita fé til þeirra hluta sem n. fjallar um, og við höfum ævinlega verið nokkuð yfir venjulegri hækkun á milli ára á fjárl. Við höfum ævinlega lítið til þessara mála þannig að þetta séu með nauðsynlegustu málum sem unnið er að í þjóðfélaginu. Þarna er verið að bæta úr samgöngum sem er reynt að halda uppi við erfið skilyrði alls konar. En eins og málin lágu fyrir, þá urðu allir að slá nokkuð af sínu. Við, sem vorum málsvarar annarra flóabáta, hefðum líka getað komið með till. um 100% hækkun og þaðan af meira og komið með margfaldlega hærri tölur til nýrra þátta sem þarna voru teknir inn. En til samkomulags og samræmis við aðra og með tilliti til heilbrigðrar skynsemi létum við okkur hafa það að slá nokkuð af. Ég vil nú aðeins í örfáum orðum segja það af sannleikanum sem máli skiptir, því að hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sá um hinn partinn. Það var sem sagt farið fram á 35 millj. Flóabáturinn Fagranes fékk 25 millj. Sú hækkun var 47%. Enginn flóabátur utan einn fékk meiri hækkun hlutfallslega. Sá flóabátur var Akraborgin. Hún fékk 67% hækkun tæplega. Það er vegna sérstakra erfiðleika. Það er verið að greiða skipið niður á stuttum tíma. Það er afar dýrt í rekstri, og ég veit ekki hvort er búið að hagræða rekstri þess fyrirtækis nægilega, enda var bent á það í samgn. að það væri rétt að kanna hvort tekjuhliðin gæti ekki eitthvað lagast í þá veru að gera hallann minni. En hækkun til Fagranessins var 47% eða hærri en til allra annarra flóabáta að undantekinni Akraborg. En ég vil upplýsa það að samkv. reikningum fyrirtækisins fyrir árið 1976, sem auðvitað liggja ekki fyrir til fulls vegna þess að árið er ekki enn búið, þá er rekstrarkostnaður, samanlagður rekstrarkostnaður fyrirtækisins fyrstu 10 mánuðina, 28:5 millj. og það sem meira er, í þeim rekstrarkostnaði samanlögðum er innifalið eitt strand m. a. Þegar leiðrétt hefur verið fyrir þessari skekkju, eins og menn gjarnan gera sem kæra sig um að fá rétta útkomu, og öðrum tveimur, ekki eins alvarlegum að vísu, þá blasir við sú staðreynd að samanlagður rekstrarkostnaður m/b Fagraness er 25 millj., þ. e. a. s. jafnmikill rekstrarkostnaður fyrstu 10 mánuði ársins og hv. samgn. veitir til flóabátsins, og þá er ekkert farið að hugsa til tekna. Áður en menn fara að taka upp vasaklútinn hér og skæla yfir illri meðferð, þá verða þeir að gera svo vel og a. m. k. skoða þær tölur sem sýna raunveruleikann í dæminu. Herra forseti. Það tekur því varla að víkja að svokallaðri hækkunarbeiðni til mjólkurflutninga eða hvað hún heitir nú þarna á blaðinu, þar er um afar lágar tölur að ræða. Þar var þó farið fram á 80% hækkun, það er kannske ekkert. Ég segi það, að auðvitað hefði verið hugsanlegt að greiða eitthvað fyrir því. En ég hef fengið upplýst að það muni verða gert annars staðar. En vegna þessa málflutnings hv. þm. sá ég mig knúinn til þess að koma hingað og upplýsa hv. þm. nokkru betur í þessu máli. Mér hefði satt að segja fundist að við hefðum mátt rífast um þetta í n. eins og alla aðra liði og gera þá upp okkar á milli, en ekki vera að koma með heimiliserjurnar í sali hv. Alþingis.



Herra forseti. Það var nú aldrei meiningin frá minni hálfu að fara að innleiða heimiliserjur samvn. samgm. hingað inn á Alþ. og því síður að fara að pexa og metast um þessa styrki. Allir voru þeir bráðnauðsynlegir og allir hefðu sjálfsagt þurft að vera eitthvað hærri en raunin varð á. Ég ætla, ef ég hef ekki gert það áðan, að þakka þessum samverkamönnum mínum kærlega fyrir góða samvinnu og skemmtilega um leið. En því miður verð ég að segja það, að hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Suðurl., leyfði sér hér að fara ekki einungis með lítils háttar falsanir, heldur helber ósannindi, og mér finnst það mjög leitt. Það eru allir nm. til vitnis um það að hvorugur okkar þm. Vestf.. ég eða hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, nefndi það einu orði á nafn að fá 35 millj. Okkur datt það aldrei í hug. Það var umsókn fyrirtækisins, og við vitum að umsóknir allra þeirra, sem sóttu um, voru margfalt hærri en hægt var að sinna. Hitt skal ég viðurkenna, að við nefndum fyrst 3 millj. til viðbótar till. undirnefndar, og ég tek alla samvinnunefndarmenn til vitnis um að ég fer hér með rétt mál. Þegar við heyrðum að enginn hljómgrunnur var fyrir því, þá bárum við upp 27 millj., þ. e. a. s. 2 millj. kr. hækkun. Hér fer ég með rétt mál, og mig tekur sárt til kollega míns, Garðars Sigurðssonar, að hann skuli annaðhvort vísvitandi eða óvart fara hér með staðlausa stafi. Ég ætlaði aldrei að fara að fjargviðrast yfir þessum 300 þús. sem við fórum fram á til viðbótar til þess að styrkja betur mjólkurflutninga úr Önundarfirði og Dýrafirði. Mér finnst það í rauninni ekki þess virði. Og ég vil lýsa því yfir hér, að ég hef tryggingu fyrir að ég fæ þetta úr annarri átt þó að hv. samvn. samgm. vildi ekki fallast á þetta, og ég treysti því, þannig að ég er áhyggjulaus að því er varðar mjólkurflutningana. Hitt er svo nokkurn veginn gefið mál,. að næsta sumar býður upp á sömu björgunaraðgerðirnar, á slæmu máli reddingar, frá degi til dags til að halda þessu blessaða skipi okkar gangandi, og ég treysti á guð og lukkuna og góðan vilja góðra manna að það takist nú sem fyrr. Ég endurtek það, að ég rakti þessa afstöðu um að vilja ekki hækka þessa mjólkurflutninga, sem mér þótti sjálfsagt sanngirnismál, til vissrar hugarþreytu þm. í n. Og ég tók það einfaldlega eins og það kom fyrir. Hitt var mér ekki grunlaust um, að hv. 5. þm. Suðurl. kipptist eilítið við þegar ég sem svar við saklausri fsp. fékk þá vitneskju að til stofnkostnaðar Herjólfs, Vestmannaeyjabátsins, fengist 638 millj. kr. ríkisábyrgð. Ég er ekkert að sjá eftir þessu. Vestmanneyingar fá ekki veg og vestmanneyingar fá ekki brú. En ég heyrði að þetta kom illa við hv. þm. Garðar Sigurðsson. Honum þótti óþarfi að við vissum um þetta. Hitt er líka staðreynd, að sumir liðir þrefölduðust þarna og það voru eðlilegar orsakir til þess. Það er einmitt mergurinn málsins að við þurfum að meta hverja umsókn eftir aðstæðum og ekki metast um hverja krónu og hverja prósentu og það hefur hingað til verið gert í þessari góðu nefnd. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, en mér þykir leitt ef hv. form. n. hefur tekið þetta nærri sér. Ég gagnrýndi málsmeðferð sem ég tel að hafi valdið þeim smáágreiningi sem varð þarna. En ég vona að allir þeir, sem njóta þessara styrkja úti um hinar dreifðu byggðir landsins, komist af nú sem fyrr. En þessum málflutningi, sem hér var hafður í frammi um falsanir frá minni hálfu, vísa ég á bug og lýsi þessu sem talað var um, að við höfum farið fram á 35 millj., sem algerum ósannindum. Svo þakka ég enn samgn. fyrir góða og hressilega samvinnu.



Herra forseti. Ég mun nú ekki halda hér langa tölu og hefði raunar ekki tekið hér til máls ef störf samvn. samgm. hefði ekki borið á góma með þeim hætti sem hefur hér gerst. Ég get undir engum kringumstæðum fallist á þá skoðun hv. þm. Garðars Sigurðssonar að það hafi verið nokkur fjölskyldublær á umr. í n. ellegar að störf n. hafi á einhvern hátt verið með þeim hætti að ósæmilegt sé að ræða þau í Sþ. En það er ákaflega misjafnt hvernig tölur snerta tilfinningalíf manna, og ég hlýt, held ég, að gera annars konar grein fyrir afstöðu minni til fjárbeiðninnar handa Fagranesinu heldur en hann gerði. Ég hefði með glöðu geði séð fjárlög hækkuð til þess að hægt hefði verið að veita Fagranesinu 27 millj. í styrk og þó að þær hefðu verið 28. Ég hef rökstuddan grun um það að við verjum fjármunum til annarra ómerkilegri hluta af meira gáleysi heldur en til samgangna við Ísafjarðardjúp. Aftur á móti var það ljóst á lokafundi okkar að við fengjum ekki hærri heildarfjárveitingu en þá lá ljóst fyrir að við fengjum, þannig að hefði fjárveitingin til Fagranessins verið hækkuð, þá hefðu þeir peningar verið teknir af einhverjum öðrum liðum sem þegar var búið að ákveða skiptingu á. Ég bar þá fram þá till. og hygg að það sé, úr því sem komið er, ærlegast að gangast við henni, að 2 millj. kr. hækkunin til Fagranessins, sem hlaut prósentvís minni hækkun til síns rekstrar heldur en Akraborgin, - þessar 2 millj. yrðu þá teknar af Skallagrími, af Akraborginni. Með þessari till. minni greiddi ég einn atkv., en hv. þm. Vestf. t n. sátu hjá með þeirri drengilegu skýringu að þeir vildu ekki taka þessa peninga af öðrum. Hinu er náttúrlega ekki að neita, að á góma hafði borið í n. sú staðreynd eða það almenna álit, að raunar væri útgerð Fagranessins, Baldurs og Drangs ekki sambærileg við útgerð Akraborgarinnar fyrir ýmissa hluta sakir. Ég vil sem sagt ítreka þá skoðun mína að gjarnan hefðu fjárlög mátt hækka um þessar 2 millj. sem þau fóru fram á, hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir og Karvel Pálmason. Beri þau fram till. á þessa lund nú við 3. umr., þá mun ég greiða henni atkv.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Ég skal ekki mjög lengja þessar umr. Það eru örfáar aths. sem ég vildi gera. Hv. 8. landsk. þm., Sighvatur Björgvinsson, óskaði eftir nánari upplýsingum í sambandi við erlendar lántökur 1977 og hvernig þær nýttust, taldi sig ekki hafa fengið nægilega skilgreiningu né upplýsingar á fundum fjvn. Á bls. 17 í kafla nr. VII er skýrt tekið fram að heildarlántökur erlendar eru áætlaðar 20 milljarðar 860 millj. kr. á árinu 1977, en afborganir af eldri lánum verða samtals 10 milljarðar og 600 millj. kr. Ef betur er að gáð kemur það fram í töflu 5 á bls. 33, þar fæst samanburður sem er mjög athyglisverður einmitt fyrir þennan hv. þm. Þar fæst samanburður á erlendum lántökum árið 1975 samkv. ríkisreikningi, árið 1976 samkv. áætlun og svo samkv. þeirri lánsfjáráætlun sem lögð hefur verið fram. Þar er um að ræða í lið 7 löng lán alls nettó 1975 15 milljarðar 155 millj., í áætluninni 1976, eins og ég kom að í ræðu minni hér í dag með grg. fyrir lánsfjáráætluninni, þá er áætlað að á árinu 1976 verði þessi lántaka 12 milljarðar 270 millj. og árið 1977 10 milljarðar 260 millj. kr., sem er mismunurinn á 20 milljörðum 860 milli. kr. og 10 milljörðum og 600 millj. kr., þannig að það, sem kemur til útlána, eru 10 milljarðar og 260 millj. kr. Vonast ég til að þessar upplýsingar séu nægar fyrir þennan hv. þm. Hann vék síðan að erlendum lánum og kom m. a. inn á erlend lán í heild sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Það liggur alveg í augum uppi að þegar þjóðarframleiðsla fer minnkandi, þá vex það hlutfall. Og ef við gerum okkur hins vegar grein fyrir því, hver er áætluð staða erlendra lána í árslok 1976, sem er 95 milljarðar 540 millj. kr., og hver var staðan í árslok 1975, sem var 73 milljarðar og 27 millj., ef síðan er reiknað út hlutfall af þjóðarframleiðslu og þá tekið meðalgengi kemur út talan 34%, en samkv. þeim töflum, sem liggja fyrir í hagdeild Seðlabanka Íslands, er sú tala, sem þar liggur fyrir, 40% af þjóðarframleiðslu. Hv. þm. vék að grg., sem var lögð fram í fjvn., og dæmdi hana sem stefnumótun ríkisstj. í sambandi við launamál á árinu 1977 og las upp úr þessari endurskoðun seinustu setningar á fyrstu blaðsíðu. En hann gætti þess ekki, hvernig það orðalag er, því að þegar betur er að gáð, þá stendur: „Þessi aðferð ætti að gera alla fjármálastjórn raunhæfari og ákveðnari en ella þar sem ekki ætti að sinna neinum umframfjárbeiðnum á næsta ári vegna óvæntra“ o. s. frv. Ef litið er á það sem hér stendur, þá liggur ljóst fyrir að það er verið að geta í hvernig hlutirnir ættu að vera við ákveðnar forsendur. Ég sé ekki ástæðu til frekari svara. Þegar komið er að lokum 3. umr. frv. til fjárl. fyrir árið 1977 er gagnlegt að huga nokkuð að þróun íslenskra efnahagsmála á árinu 1976 og sérstaklega framvindu ríkisfjármála. Nú er víst að á þessu ári verður mikil breyting til batnaðar í þjóðarbúskapnum á árinu. Þjóðarframleiðslan er að snúast til vaxtar á ný og vegna batnandi viðskiptakjara aukast þjóðartekjur í fyrsta sinn síðan 1973. Viðskiptahallinn verður 2/3 hlutum minni en hann var í fyrra eða 3.6% af þjóðarframleiðslu í stað 11.5% 1975. Nokkuð hefur einnig hægt á verðbólgunni. Þennan árangur eigum við að miklu leyti að þakka batnandi verslunarárferði utanlands, en á hinn bóginn hefði það hrokkið skammt ef ekki hefði verið haldið aftur af þjóðarútgjöldum og innflutningi samtímis. Að þetta tókst er ekki síst að þakka raunhæfum kjarasamningum, en ekki síður að ríkisfjármálin hafa á þessu ári hamlað gegn innlendri eftirspurn samanborið við fyrri ár. Fyrstu 11 mánuði þessa árs námu innheimtar tekjur ríkissjóðs 60 milljörðum og 400 millj. kr., en útgjöldin 61.4 milljörðum kr. og voru því um 1 milljarð umfram tekjur. Jöfnuður lánahreyfinga sýndi 400 millj. kr. halla og var því um 1.4 milljarða greiðsluhalli hjá ríkissjóði fyrstu 11 mánuði ársins. Á sama tíma í fyrra voru útgjöld ríkissjóðs um 3.7 milljarða umfram tekjur, um 0.4 milljarða afgangur var á lánahreyfingum og nam greiðsluhallinn því 3.3 milljörðum kr. Ríkisfjármálin hafa því styrkst til muna á þessu ári, því verður ekki neitað. Ég tel allar horfur á að tekjuáætlun sú fyrir árið 1976, sem fylgir fjárlagafrv., standist, þ. e. að tekjur ríkissjóðs verði tæplega 69 milljarðar kr. Gjöldin verða sennilega rúmlega 68 milljarðar kr. Mér virðist því að mjög nærri muni láta að fjárhagur ríkissjóðs verði án greiðsluhalla á árinu 1976 og að staða ríkissjóðs gagnvart lánaslofnunum batni nokkuð. Hér er um mikilsverðan árangur að ræða sem fjárlög næsta árs verða að staðfesta og treysta enn betur ef beita á ríkisfjármálum skynsamlega í batnandi árferði. Ég hef ákveðið að að loknu jólaleyfi þm. verði Alþ. í sérstakri skýrslu gerð grein fyrir greiðsluafkomu ríkissjóðs á s. l. ári og jafnframt bráðabirgðatölum ríkisreiknings í árslok 1976. Þá verður enn fremur að því stefnt að ríkisreikningurinn 1976 verði lagður fram fullgerður fyrir þinglok á vori komanda. Eins og ég nefndi áðan breytir vitneskjan, sem nú liggur fyrir um innheimtu ríkistekna fyrstu 11 mánuði ársins 1976, ekki þeirri heildaráætlun um ríkistekjur sem fjárlagafrv. er reist á, þótt breytingar muni verða á einstökum tekjustofnum til hækkunar eða lækkunar. Tekjuáætlun fyrir árið 1977, sem fram var sett í frv., var vitaskuld miðuð við sama kauplag og verðlag og gjaldaáætlun frv., en þó hafði þegar verið gert ráð fyrir almennri grunnkaupshækkun á næsta ári í hátt við gildandi samninga BSRB og BHM, þegar sleppir gildistíma samninga Alþýðusambands Íslands ok vinnuveitenda 1. maí n. k. Hins vegar hafði ekki verið reiknað með neinum verðlagsuppbótum samkv. þeim samningum eða hliðstæðum kaupbreytingum hjá öðrum. Nú er þegar komin fram rúmlega 3% hækkun launa og verðlags af þessum toga og búast má við frekari hækkunum á fyrstu mánuðum næsta árs. Við afgreiðslu fjárl. undanfarin ár hefur oftast verið miðað við verðlag í landinu um þær mundir sem fjárl. eru samþykkt og sjaldan ætlað verulega fyrir breytingum launa og verðlags á komandi ári. Þetta gerir að minni hyggju fjárlagasetninguna mun veikari en vera þyrfti. Í frv. í haust var þess vegna ætlað fyrir almennri grunnkaupshækkun á næsta ári og afleiðingum hennar. Nú við endanlega afgreiðslu fjárl. er ætlunin að stíga þetta skref til fulls, þannig að verðlag og lánsforsendur fjárl. og reyndar einnig lánsfjáráætlunar verði þær sömu og fram eru settar í þjóðhagsáætlun næsta árs. En í þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar frá 7. des. 1976, sem þm. hafa undir höndum, er tekið dæmi af verðlagsbreytingum næsta árs, sem eru 6–7% yfir forsendum frv., og launa- og innflutningsverðlagsbreytingum, sem eru 7–8% yfir forsendum frv. Tekjuáætlun hefur verið endurskoðuð með tilliti til þessarar nýju þjóðhagsspár fyrir næsta ár, en breytingar þjóðarútgjalda að raungildi eru lítið frábrugðnar fyrri forsendum í þessu efni. Þó er gert ráð fyrir 1/2–1% meiri veltu og innflutningi en frv. var reist á. Af helstu niðurstöðum þjóðhagsspárinnar má nefna: Að vænta megi 1–2% aukningar þjóðarframleiðslu á næsta ári og nokkuð batnandi viðskiptakjara, þannig að þjóðartekjur aukist um nálægt 2.5% að raungildi. Að þjóðarútgjöldin aukist um 1%, þannig að einkaneysla vaxi um 3%, samneysla um 2%, en fjárfestingar dragist saman um 5–6%. Að viðskiptahalli við útlönd gæti minnkað úr 3.6% af þjóðarframleiðslunni 1976 í 1.9 1977, ef þjóðarútgjöldin eru innan fyrrnefndra marka. Að koma mætti verðhækkunum frá upphafi til loka árs 1977 niður í 18–20% samanborið við 30% 1976 með hóflegum tekjuákvörðunum á næsta ári og enn lengra á þar næsta ári, en tryggja þó bættan kaupmátt tekna almennings. Það er stefna ríkisstj. að þetta megi verða, en hún þarf fulltingis allra landsmanna til að tryggja þennan árangur jafnframt fullri atvinnu um allt land. Niðurstaða endurskoðunar tekjuhliðar frv. á þessum forsendum auk sérstakrar endurskoðunar á þeim tekjustofnum, sem sérstakar ákvarðanir hafa verið teknar um eða ný vitneskja liggur nú fyrir um, felur í sér 5 milljarða 923 millj. kr. hækkun tekna ríkissjóðs. Þar af nemur hækkun markaðra tekna 657 millj. kr., en almennra tekna 5 milljörðum 266 millj. kr. Samkv. þessari áætlun verða heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1977 um 89 milljarðar 940 millj. kr., sem bera má saman við áætlaðar tekjur 1976 sem eru tæpir 69 milljarðar kr., en þó 70 milljarðar og 300 millj. ef söluskattsauka 1% til niðurgreiðslu kyndikostnaðar o. s. frv. er bætt við 1976, því að 1977 er þessi tekjustofn talinn með ríkistekjum. Sem hlutfall af áætlaðri þjóðarframleiðslu nema tekjurnar 1977 tæplega 29%, sem er svipað hlutfall og áætlað er á þessu ári. Til þess að auðvelda samanburð við fjárlagagerð fyrri ára má geta þess, að væri tekjuáætlun 1977 miðuð við verðlag og kaupgjald í des. 1976 næmi hún líklega um 6 milljörðum lægri fjárhæð í heild en ég nefndi hér áðan. Í framsöguræðu hv. formanns fjvn. fyrir áliti meiri hl. n. hafa komið fram nákvæmar upplýsingar um breytingar á einstökum þáttum frv., en ég ætla þó að fara nokkrum orðum um helstu tekjustofnana. Í fyrsta lagi um eignarskatt. Um áramót gengur í gildi nýtt fasteignamat sem felur í sér mikla hækkun. Áætlun fjárlagafrv. um eignarskatt hefur þó ekki verið breytt, en það felur í sér að stiga eignarskatts verði breytt þannig að heildarfjárhæð sé óbreytt. Innheimtur eignarskattur á næsta ári er áætlaður 1267 millj. kr. samanborið við um 1 milljarð og 40 millj. á þessu ári. Í öðru lagi um tekjuskatt einstaklinga. Í áætlun fjárlagafrv. var reiknað með 26.5% hækkun meðaltekna milli áranna 1975 og 1976 og bendir flest til þess að tekjuaukningin verði meiri eða um 30%. Í meðfylgjandi áætlun er gert ráð fyrir að skattvísitalan hækki til jafns við tekjur og verði 162.5 stig miðað við 100 1975. Að öðru leyti er reiknað með gildandi lögum óbreyttum. Áætlun um innheimtan tekjuskatt einstaklinga hækkar um rúmlega 200 millj. frá frv. í 8226 millj., en í ár er reiknað með að innheimtur tekjuskattur einstaklinga nemi 6 milljörðum 295 millj. kr. Í þriðja lagi um tekjuskatt félaga. Innheimtur tekjuskattur félaga í ár er talinn verða 1 milljarður 630 millj. kr. Í fjárlagafrv. var tekjuskattur félaga 1977 áætlaður 1 milljarður 959 millj. kr., en sú áætlun hefur verið hækkuð í 2 milljarða 53 millj. kr. í samræmi við betri vísbendingar um breytingar veltu og afkomu fyrirtækja 1976. Í fjórða lagi um aðflutningsgjöld. Innheimta aðflutningsgjalda verður sennilega heldur meiri í ár en reiknað var með þegar áætlun frv. var gerð í sept. s. l. Að óbreyttum forsendum frv. um tollalækkanir yrðu tekjur af aðflutningsgjöldum nærri 1400 millj. kr. meiri á næsta ári en gert er ráð fyrir í áætlun fjárlagafrv., bæði vegna hærri grunns 1976 og breyttra verðlagsforsendna á næsta ári. Nú er búist við að innheimta aðflutningsgjalda í ár nemi 11 milljörðum og 700 millj. kr., en það er um 200 millj. kr. meira en áætlað var í sept. Að auki er nú gert ráð fyrir að almennur vöruinnflutningur aukist um 23% í krónutölu 1977, en í frv. var gert ráð fyrir 13% aukningu. Við endurskoðun áætlunar 1977 er nú tekið mið af tollalækkunum samkv. frv. til l. um tollskrá. Í tollskrárfrv. var reiknað með að tollalækkanir næmu um 900 millj. kr. á næsta ári á verðlagi fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. var reiknað með 600 millj. kr. lækkun. á verðlagsforsendum endurskoðaðrar áætlunar 1977 má meta tollalækkanir samkv. frv. um 950 millj., en breytingarnar á frv. gætu falið í sér frekari lækkun, allt að 100 millj. kr. Niðurstaða alls þessa verður sú, að innheimta aðflutningsgjalda á næsta ári nemi 13 milljörðum 700 millj. samanborið við 12 milljarða 616 millj. kr. í frv. Í fimmta lagi um söluskatt. Innheimtur söluskattur í ár verður sennilega heldur minni en búist var við í sept. eða tæpir 23.6 milljarðar kr. í stað 23 milljarða 860 millj. kr. í septemberáætlun. Af þessum sökum er hækkun söluskattstekna frá fjárlagafrv. til endurskoðaðrar áætlunar minni en ella, en í heild er nú gert ráð fyrir fjórðungshækkun álagningarstofns. Auk þess er nú gert ráð fyrir að heimild til niðurfellingar söluskatts af vélum og tækjum til samkeppnisiðnaðar verði notuð, en þessi niðurfelling er metin um 150 millj. kr. á næsta ári. Í heild er nú reiknað með að söluskattstekjur geti numið 31 milljarði 610 millj. kr., sbr. 30 milljarða 300 millj. kr. í frv. Í sjötta lagi um tekjur til vegagerðar. Í áætlun fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að markaðir tekjustofnar til vegagerðar, bensingjald og þungaskattur, yrðu hækkaðir til samræmis við verðlagsforsendur fjárlagafrv. Samkv. verðlagsforsendum endurskoðaðrar tekjuáætlunar og ákvörðun ríkisstj. er innheimt bensíngjald á næsta ári nú talið verða 2 milljarðar 410 millj. í stað 2 milljarða 260 millj. kr. í frv. Tekjur af þungaskatti eru hér óbreyttar frá áætlun fjárlagafrv., þar sem hækkun gjaldskrár verður seinna en áætlað var í frumvarpsáætlun. Í sjöunda lagi um Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Tekjuáætlun hennar hefur verið hækkuð um 1 milljarð og 100 millj. kr. Í áttunda lagi um stimpilgjald og þinglýsingar. Áætlun um innheimtu þessara gjalda hefur verið hækkuð um 290 millj. kr. í samræmi við frv. um breytingu þeirra gjalda. Formaður fjvn. hefur gert ítarlega grein fyrir einstökum breytingum á frv. milli umr. Ég ætla mér því aðeins að fara fáum orðum um helstu orsakir þeirra breytinga sem orðið hafa á útgjaldahliðinni frá því að frv. var lagt fram. Gjöld færð á rekstrarreikning og fjárfestingarútgjöld A-hlutastofnana hafa hækkað úr 83 milljörðum 129 millj. kr. í fjárlagafrv. í 89 milljarða 53 millj. eða um tæpa 6 milljarða. Þessi hækkun á sér margvíslegar skýringar, en vitaskuld munar langmest um breyttar forsendur um verðlag og laun á næsta ári. Fjárlaga- og hagsýslustofnun hefur áætlað að til þessarar breytingar einnar megi rekja 4 milljarða 147 millj. kr. Það, sem þá stendur eftir, 1 milljarður 777 millj. kr., er þá raunveruleg hækkun í meðförum þingsins á frv. Eins og endranær er þessi tala niðurstaða endurskoðunar sem felur í sér bæði hækkun og lækkun gjalda, en helstu breytingar til hækkunar má telja þessar: 1) Hækkun við 2. umr. sem þegar hefur verið gerð ítarleg grein fyrir og dreifist á mjög marga fjárlagaliði, 907 millj. kr. 2) Hækkun markaðra tekjustofna umfram verðlagsendurskoðun 348 millj. kr. 3) Hækkun í A-hluta vegna lánsfjáráætlunar, sem grein hefur verið gerð fyrir, 306 millj. kr. 4) Önnur hækkun við 3. umr. u. þ. b. 140 millj. Eins og áður er getið eru tekjurnar nú áætlaðar 89 milljarðar 950 millj. kr. eða um 888 millj. kr. hærri en gjöldin. Halli á lánahreyfingum er hins vegar nú áætlaður um 630 millj. eða ívið lægri en í frv. Þannig verður heildarniðurstaðan sú, að greiðslujöfnuður ríkissjóðs stendur í járnum. Á það er þó að líta í þessu sambandi, að í greiðslum ríkissjóðs eru taldar 2 milljarða 300 millj. kr. afborganir af skuldum við Seðlabankann sem raunverulega má líta á sem greiðsluafgang gagnvart öðrum aðilum í hagkerfinu. Er afar mikilvægt að takist að grynna á skuldum við Seðlabankann til þess að treysta efnahagslegt jafnvægi í landinu á næstu missirum. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð, eins og áður sagði, um 89 milljarðar eða tæplega 29% af þjóðarframleiðslunni eða svipað hlutfall og á þessu ári, ef reiknað er á sambærilegan hátt. Frv., eins og það liggur nú fyrir til afgreiðslu við 3. umr., stefnir að því að ríkið auki ekki sinn hlut í ráðstöfun þjóðartekna á næsta ári. Til áréttingar og viðbótar því, sem ég sagði hér fyrr um tekju- og eignarskatt á árinu 1977, vil ég taka fram eftirfarandi: Í stefnuræðu forsrh. svo og fjárlagaræðu minni hér á hv. Alþ. í haust var því lýst yfir, að lagt yrði fram frv. á þessu hausti um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt og stefnt að afgreiðslu þeirra fyrir áramót. Þetta hefur ekki tekist eins og ráð var fyrir gert, heldur hefur nú verið lagt fram frv. um nýja heildarlöggjöf um tekju- og eignarskatt. Jafnframt alhliða endurskoðun laganna felur frv. í sér tillögur um öll þau stefnuatriði sem vikið var að í áðurgreindum ræðum: 1) Breytingar sem ætlað er að hafi áhrif í þá átt að skipta skattbyrðinni réttlátar milli þjóðfélagsþegnanna en gildandi lög fela í sér. 2) Lagt er til að skattlagningu tekna hjóna sé hagað aðallega eftir fjölskylduaðstæðum, en í minna mæli eftir því hvernig tekjuöflun heimilisins er háttað. 3) Lagt er til að skilja að atvinnurekstrartekjur eða tap einstaklinga frá öðrum tekjum hans og tekjur einstaklinga í atvinnurekstri verði skattlagðar eins og hann hefði þau sem laun frá öðrum. 4) Gerðar eru tillögur um veigamiklar breytingar á fyrningu eigna í atvinnurekstri og skattskylda söluhagnaðar aukin. 5) Samræmdur er álagningargrunnur tekjuskatts og útsvars. Fleiri veigamiklar breytingar felast í þessu frv. sem of langt yrði upp að telja hér. Mun ég gera grein fyrir þeim við 1. umr. frv. Ég vil þó undirstrika að þessar breytingar, ef að lögum verða, leiða til einfaldari og öruggari skattlagningar en núgildandi lög gera. Frv., eins og það er fram lagt, gerir ráð fyrir að fyrst verði lagt á samkv. því á árinu 1978 á tekjur ársins 1977, en ég hef þá skoðun að slík löggjöf eigi ekki að vera afturvirk. Hins vegar mun ég óska eftir því að fjh.- og viðskn. Alþingis kanni við athugun þeirra á frv. hvaða atriði frv. geti komið til framkvæmda þegar á árinn 1977 og verði flutt frv. þar að lútandi þegar þing kemur saman. Til þess að vinna tíma mun ég fara þess á leit að fjh.- og viðskn. beggja deilda nýti þinghléið til að ræða frv. og leita umsagnar þeirra aðila sem hlut eiga að máli, þótt frv. hafi ekki formlega verið vísað til n. í'm leið vil ég geta þess, að það er óþarft fyrir hv. þm. Sighvat Björgvinsson að hafa áhyggjur af flutningi frv. um tekju- og eignarskatt. Þm. stjórnarflokkanna styðja öll góð mál, og hafi þeir hugmyndir um breytingar á frv., sem eru nýjar og góðar till., þá verða þær að sjálfsögðu skoðaðar og teknar til greina. Eins og ég gat um við 1. umr. fjárlagafrv. var ætlað að birta þá strax starfsmannaskrá ríkisins 1. jan. 1976. Ekki tókst eins og fyrirhugað var að birta þá skrána, en eins og alþm. er kunnugt kom skráin fram í lok síðustu viku. Meginástæður fyrir því, að ekki var hægt að birta skrána á þeim tíma sem fyrirhugað var, eru: Í fyrsta lagi er skráin nú unnin með öðrum hætti en sú fyrri. Skráin er nú tölvuunnin, en með því skapast möguleiki til að nýta upplýsingar úr skránni til aukins eftirlits og aðhalds með starfsmannamálum ríkisins. Jafnframt var öllum stöðum gefið ákveðið tölunúmer, en tilgangur þess er að auðvelda eftirlit með hreyfingu á starfsmannahaldi. Í öðru lagi var samanburður á stöðugildi í starfsmannaskrám áranna 1975 og 1976 ekki fyllilega raunhæfur og liggja til þess einkum þrjár ástæður. Skráin er nú unnin á mun nákvæmari hátt en áður. Þá var reynt eftir föngum að tryggja að allt faglært og ófaglært verkafólk í þjónustu ríkisfyrirtækja kæmi til skila í þessari skrá, en nokkuð skorti á að það gerðist við gerð hinnar fyrstu. Í þriðja lagi var nú hægt að sannprófa frekar en áður þær upplýsingar sem fram komu í þessari skrá. Sú breyting, sem gerð hefur verið á framsetningu og úrvinnslu starfsmannaskrár ríkisins mun skapa grundvöll til að nýta skráninguna sem virkt eftirlitstæki innan fjárlagaársins með starfsmannahaldi ríkisins og ríkisfyrirtækja. Eins og fram kemur í skránni, er heildaraukning á stöðugildum á árinu 1975 hjá ríkinu 356 stöður eða um 3.1%. Samtals voru heimilaðar 198 nýjar stöður á árinu 1975, þar af voru 60 annars vegar vegna stofnunar fjölbrautaskóla í Breiðholti og Flensborg og hins vegar vegna stofnunar hælis á Vífilsstöðum. Óheimiluðum stöðum fjölgaði um 158 á árinu 1975. Í mörgum tilvikum er hér um að ræða starfsmenn sem ráðnir hafa verið til skamms tíma, en hafa ílengst í ríkiskerfinu með framhaldsráðningarsamningum til óákveðins tíma í senn. Margir af þessum ráðningarsamningum hafa upphaflega verið gerðir fyrir gildistöku laga nr. 97/1974, en verið framlengdir á árinu 1975. Í ljós hefur komið að 62 af þessum óheimiluðu stöðum hafa verið teknar á launaskrá hjá launadeild fjmrn., en laun 96 staða greidd með öðrum hætti hjá viðkomandi stofnunum. Rétt er að taka fram og leggja áherslu á að sl;ráin er miðuð við stöðuna eins og hún var 1. jan. 1976. Nokkrar stofnanir hafa þegar tekið tillit til aths. fjmrn. og komið starfsmannahaldi sínu í rétt horf. Þá hafa fáeinar stofnanir gert aths. við einstakar stjörnumerkingar í skránni og talið þær orka tvímælis. Fjárlaga- og hagsýslustofnun mun ljúka úrvinnslu starfsmannaskrár fyrir 1976 eigi síðar en í aprílmánuði n. k., sem tvímælalaust verður til mikilla bóta. Ég mun óska eftir því við fjvn. Alþ. að n. taki starfsmannaskrána og þar með allar óheimilaðar stöður hjá ríkisstofnunum og ríkisfyrirtækjum til sérstakrar athugunar á sama hátt og gert var við útkomu fyrstu skrárinnar. Um leið og ég þakka góða fyrirgreiðslu fjárlagafrv., herra forseti, vil ég nota þetta tækifæri til þess að þakka fjvn. og þá sérstaklega formanni hennar, hv. þm. Jóni Árnasyni, fyrir mikið og óeigingjarnt starf við fjárlagagerðina. Fjárlagagerð er vanþakklátt verk, oftast nær, en mikilvægt að á því sé haldið af festu og sanngirni af mönnum sem ekki missa sjónar á hagsmunum heildarinnar í þeim hafsjó sérhagsmuna og talna sem yfir borðið flæða hjá fjvn. Ég tel að í þetta sinn hafi tekist að koma saman fjárl. sem þræða hin gullna meðalveg að því leyti, að tillit sé tekið til brýnna þarfa fyrir opinbera þjónustu, en þess jafnframt gætt að ríkisfjármálum sé beitt til aðhalds í batnandi árferði. Ég vona að framkvæmdin takist jafnvel og veit að ef á þarf að halda mun þingið leggja sitt til þess að svo megi verða.