Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða hálfa klukkustund. Umferðir verða tvær, 20 mínútur í þeirri fyrri, 10 mínútur í þeirri síðari, eða 15 mínútur í hvorri ef flokkar kjósa heldur þann þátt. Röð flokkanna verður þessi: Alþb., Sjálfstfl., Alþfl., Framsfl. og SF. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Alþb. í fyrri umferð Garðar Sigurðsson, 5, þm, Suðurl., og Stefán Jónsson, 5. þm. Norðurl. e., og í síðari umferð Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl. Fyrir Sjálfstfl. í fyrri umferð Matthías Bjarnason sjútvrh. og í síðari umferð Ólafur G. Einarsson, 5. þm. Reykn. Fyrir Alþfl. í fyrri umferð Sighvatur Björgvinsson, 8. landsk. þm., og í síðari umferð Jón Árm. Héðinsson, 1. landsk. þm. Fyrir Framsfl. í fyrri umferð Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., og í síðari umferð Halldór Ásgrímsson, 5. þm. Austurl. Fyrir SF í fyrri umferð Magnús T, Ólafsson, 3. landsk. þm., og í síðari umferð Karvel Pálmason, 5. þm. Vestf. Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls hv. 5. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, og talar af hálfu Alþb.



Herra forseti. Gott kvöld. Fyrrv. ríkisstj. missti þingmeirihl. sinn í raun í upphafi árs 1974 fyrir tilstilli nokkurra krata sem þá töldu sig frjálslynda vinstri menn, en voru hvorugt, auk hinna, sem verið höfðu rekkjunautar íhaldsins í meira en áratug í viðreisnarstjórninni með skelfilegum afleiðingum fyrir atvinnuvegi þjóðarinnar og almenning í þessu landi. Hægri öfl Framsóknar voru líka orðin óróleg. Afleiðing þessara pólitísku mistaka urðu þau að enn einu sinni þurftu íslendingar að þola að ganga undir það jarðarmen að fá yfir sig samstjórn íhalds og Framsóknar sem ævinlega hefur einkennst af því að þar ná aðeins saman verstu eigindir hvors stjórnmálaflokksins um sig. Í upphafi stjórnarsamvinnunnar skorti ekki fögur fyrirheit og væri fróðlegt að virða fyrir sér nokkrar þeirra heitstrenginga, sem þá hrutu af vörum hinna nýju foringja, og litast síðan um í leit að efndum. Þær eru hins vegar hvergi að finna. Í stað þess blasir við afskræmd spegilmynd þeirra hvert sem lítið er. Þetta eru þung orð og stór, en því miður er allt of auðvelt að finna þeim stað þótt aðeins sé vitnað til opinberra heimilda og augljósra staðreynda. Fyrirheitin voru m.a. fólgin í því að rétta átti við hag ríkissjóðs, bæta gjaldeyrisstöðu þjóðarbúsins, efla fjárfestingarsjóði; kveða niður verðbólgudrauginn og bæta lífskjör almennings, svo að eitthvað sé nefnt, auk þess sem landhelgin yrði stækkuð strax í 200 mílur. Nú skulum við huga að nokkrum þessara þátta. Í nýútkominni ársskýrslu Seðlabankans kemur fram að í upphafi ára 1974 var skuld ríkissjóðs og ríkisstofnana í Seðlabankanum 1.8 milljarðar kr. En hvernig var svo ástatt um síðustu áramót þegar allt átti nú að vera orðið gott í ríkisfjármálum samkv. fyrirheitum ríkisstj.? Þá var skuldin næstum 7 sinnum hærri eða 12 þús. millj., ekki lítur gjaldeyrisstaðan betur út þrátt fyrir loforðin. í ársbyrjun 1974 voru nettóeignir bankakerfisins erlendis að vísu mjög litlar, en þó yfir núllinu, og talsverðar birgðir útflutningsvara í landinu, en nú um síðustu áramót var staðan sú að við skulduðum á sama reikningi 22 þús. millj. Erlendar skuldir hafa vaxið með meiri hraða en nokkru sinni fyrr, og nú er svo komið að hver nýr einstaklingur sem fæðist fær í sinn hlut hátt á 4. hundrað þús. kr. í erlendri skuld. Á stjórnartíma núv. ríkisstj, hefur erlendur gjaldeyrir meira en tvöfaldast í verði og glíma stjórnarinnar við verðbólguna hefur farið á þann veg að hún hefur sett margfalt Evrópumet í þeim efnum með meira en 54% verðbólgu á s.l. ári og fátt bendir til þess að stjórnin hafi nokkurn vilja né getu til að ráða niðurlögum hennar á kjörtímabilinu. Sannleikurinn er sá, að alls ekki er hægt að tala um stjórn á fjármálum, heldur er um að ræða hreina óstjórn og slíkt fyrirhyggjuleysi að áætlanir standast ekki nema nokkrar vikur og í mesta lagi í nokkra mánuði í senn. En hvernig er svo komið fyrirhyggju ríkisstj. sem að kjörum almennings snýr? Á s.l. ári rýrnaði kaupmáttur launa um hvorki meira né minna en 17% og nálgast kaupmáttarrýrnunin í stjórnartíð núv, stjórnar nú 30%. Á liðnum vetri reyndi verkalýðshreyfingin að ná aftur nokkrum hluta þeirrar rýrnunar í allsherjarverkfalli. Niðurstaðan varð sú að kaup var hækkað um 6%. Strax að loknum samningum dundu yfir verðhækkanir sem voru í öllum tilfellum langtum hærri en reiknað hafði verið með. Þá var ekki talað um hækkanir um 6% eða 10% þegar óskað var eftir hækkunum á nauðþurftum almennings eða á þjónustuliðum opinberra fyrirtækja og annarra. Þá stóð ekki heldur á ákvörðun. Þá dundu yfir hækkanir sem námu 25, 30, 40 og allt upp í 60–70%. Reiknað var út hver áhrif þessara hækkana yrðu og var niðurstaðan 7.5% meðaltalshækkun á öllu því sem vísitölufjölskyldan þyrfti að kaupa og síðan hefur verið bætt við 18% vörugjaldi. Endalaust skal höggvið í sama knérunn. En hvað þýða þessar hækkanir fyrir þá sem svo lítið hafa handa á milli að aðeins eru keyptar brýnustu nauðsynjar. Þar er hækkunin ekki nein 7–8%, heldur er þar um að ræða a.m.k. 25% viðbótarkauprýrnun. Og hverjir eru þeir sem þessi ósköp bitna harðast á? Það eru þeir sem hafa lægst launin. Það eru þeir sem hafa þyngstu fjölskyldurnar, þeir sem ekki hafa möguleika á aukavinnu. En síðast en ekki síst bitnar þetta á gamla fólkinu. Það eru þessir aðilar sem ríkisstj. sendir fyrst og fremst þessar kveðjur sínar, og það er illa gert. Það er óþarfi að tíunda þennan þátt frekar. Enginn mælir ríkisstj. lengur bót í þessum efnum. Hver og einn, sem þarf að kaupa til heimilis, finnur þetta skýringalaust og greinilega á sinni eigin pyngju. Þrautalending Morgunblaðsins hingað til - húsmóðirin í Vesturbænum - hefur líka misst trúna á ríkisstj. Byggðamálin voru heldur en ekki ofarlega á lista stjórnarinnar. Þau ætla ég ekki að ræða hér, En ég vil þó nefna þá ógnarbyrði sem olíukyndingarkostnaður er orðinn fólki á landsbyggðinni. Það er ekki einu sinni svo gott að þeir stjórnarliðar geti séð af þeim fjármunum sem koma inn af söluskattsstigi því sem ætlað er til niðurgreiðslu olíu, heldur er stór hluti tekinn til annarra þarfa, og ofan á það tekur stjórnin fast aukagjald til sín af hverjum lítra af olíu sem nota þarf til kyndingar. Þessi byrði er nú orðin svo þung að fólk stynur og jafnvel kiknar undan, svo að strax er farið að bera á flótta þessa fólks til hitaveitusvæðanna, í þessu efni verður að snúa við blaðinu ef ekki á illa að fara. Herra forseti. Tíminn rennur hratt, en enn er samt eftir að geta frammistöðu ríkisstj. í landhelgismálinu. Hrakfallabálkurinn er eftir. Nú hefur Hafréttarráðstefna þegar skilað þeim árangri að 200 mílna reglan er af flestum talin alþjóðaregla. Samt var samið við þjóðverja til tveggja ára og um jafnmikinn afla og þeir höfðu áður tekið. Ákveðið var hve mikið þeir máttu taka árlega af hverri fisktegund, en raunin hefur orðið sú að þeir geta tekið það sem þeim sýnist því að eftirlitið er ekkert. Áður en gengið var til þeirra samninga var ákveðið og yfirlýst af ráðh, að ekki kæmu samningar til greina nema bókun 6 um tolla kæmi strax til framkvæmda. Frá þeim yfirlýsingum var fallið, en þeim gefinn frestur til 5 mánaða. Sá frestur er nú liðinn og þrátt fyrir heitstrengingar ráðh. hefur samningnum enn ekki verið frestað. Í stað 200 mílna landhelgi höfum við aðeins 23 mílna landhelgi gagnvart þjóðverjum, auk annarra samninga sem jafnvel ná allt upp að grunnlínum. Ekki þarf að tíunda hér ofbeldisárásir breta. Það er nú svo komið að þeir hafa reynt hvað eftir annað að sökkva varðskipum okkar og nú siðast hótað loftárásum á íslensk skip. Við könnumst öll við viðbrögð ríkisstj. Þau hafa verið fólgin í því að forsrh. hefur litið málin alvarlegum augum, sem frægt er orðið. Ráðh. hafa lýst yfir því að við gætum ekki varið landhelgina. Fyrir fram hafa verið gefnar yfirlýsingar um það að við mundum ekki beita ákveðnum pólitískum gagnráðstöfunum. Send hafa verið skrifleg mótmæli, kært til Öryggisráðsins og Atlantshafsráðsins, en ekkert af þessu hefur borið neinn árangur. Síðan var fenginn Luns til landsins sem kom að lokum með tilboð sem var meira að segja lakara en breta. Sendimenn ríkisstj. hafa flaðrað upp um svokallaða vini sína í NATO, en þeir hafa hver um annan þveran sparkað þeim frá sér og lítilsvirt vegna þess að þeir vissu að ríkisstj. mundi aldrei sýna af sér manndóm, jafnvel þótt morðárásir væru gerðar á íslenska sjómenn og loftárásum hótað. Sannleikurinn er sá, að bretar hafa alltaf haft frumkvæðið í landhelgisstríðinu. Allir leikir ríkisstj. hafa verið biðleikir. Baráttuaðferðirnar eru sleikjuháttur við NATO-herrana og skipulagt undanhald. Að mínum dómi væri lágmarkið að loka algerlega fyrir starfsemi NATO og varnarliðsins á Íslandi á meðan NATO-herskip ógna sjómönnum okkar og lífsafkomu. En allt þetta höfum við forsómað og svikið gegn ákveðnum vilja þjóðarinnar því að þjóðin kallar ofbeldismenn ekki bandamenn. Ég sagði í upphafi, að ríkisstj. hefði ekki staðið við sín fyrirheit, og sýndi síðan fram á það. Í landhelgismálinu hefur hún lagst enn lægra. Ríkisstj. hefur svikið meira en hún hefur lofað. - Góða nótt.



Forseti. Við biðum frétta frá ríkisstj. í dag og þeir sögðu frá því í fréttunum núna fyrir nokkrum mínútum að hæstv, ríkisstj. hefði ákveðið á fundi sínum í morgun að samt skuli hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson fara til Oslóar að sitja vinafund með utanrrh. Atlantshafsbandalagsins. Við héldum þó að nú væri mælirinn loksins fullur þegar breski flugherinn hafði hótað loftárás á besta varðskipið okkar sem enn er á floti, þegar breski flotinn hefur stefnt út beitiskipinu Blake, búnu langdrægum fallbyssum og eldflaugum, og hótar að senda það á Íslandsmið til aðstoðar freigátunum sex við að níðast á smáfiskaslóðinni okkar. Raunar héldum við að mælirinn væri löngu fullur. Í fyrradag, þegar hæstv. forsrh. var spurður að því hér í Sþ, hver yrðu viðbrögð ríkisstj. við árás NATO-herskips á Tý þegar öllu var til kostað að sökkva skipinu, þá héldum við að mælirinn hlyti að vera fullur. Hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson greindi Alþ. frá því með settlegum orðum sem fyrr að ríkisstj. mundi láta bera fram mótmæli hjá Öryggisráðinu, einnig hjá Fastaráði NATO og Einar Ágústsson utanrrh. mundi bera fram mótmæli á ráðherra fundi NATO í Osló. Hæstv. forsrh, kvaðst telja atburðinn á alfriðaða svæðinu á Papagrunni mjög alvarlegan. Hann kvaðst telja atburðinn mjög alvarlegan. Það eina, sem vakti athygli í sambandi við mál hans, var það að nú lét hann í fyrsta sinn um langa hríð hjá líða að lýsa augnaráði sínu prívat og persónulega í því sambandi. Ég vík að landhelgismálinu aftur, en rek fyrst í stuttu máli með hvaða hætti stefna eða öllu fremur stefnuleysi þessarar samstjórnar íhalds og Framsóknar að öðru leyti hefur í heild sinni komið við kjör alþýðu manna á þessu landi og þó fyrst og fremst við kjör fólksins í dreifbýlinu. Eins og flesta rekur minni til - og ýmsir roðna við tilhugsunina, þá var forsendan fyrir því, að Ólafur Jóhannesson myndaði ríkisstj. undir forsæti Geirs Hallgrímssonar, sú að einungis með þeim hætti væri hægt að bjarga við efnahagsmálum landsins og fjárhag ríkisins. Til yfirstjórnar fjármálunum var valinn ungur sjálfstæðismaður af Suðurnesjum, snillingur sem hafði fyrir skemmstu lýst yfir einfaldri lausn á því vandamáli að skera niður útgjöld ríkisins. Þegar á fyrsta ári sínu í embætti tókst hæstv. fjmrh. Matthíasi Á. Mathiesen að auka skuldir ríkissjóðs um 6 milljarða kr., 17 millj. á dag, 700 þús. á klukkustund, og það ekki bara reiknað á tímanum, sem hæstv. ráðh. situr við skrifborðið sitt og fer hamförum í ráðdeildinni, heldur líka á tímanum sem hæstv. fjmrh. sefur. En hann á ekki heiðurinn einn, heldur birtist í þessum tölum summan úr samanlögðu fjármálaviti og fjármálasiðgæði samanlagðrar ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. Hæstv. viðskrh. Ólafur Jóhannesson á sinn augljósa þátt í heiðrinum eins og sæmir sjálfum guðföður ríkisstj. Honum hefur nú í tíð hægri stjórnarinnar tekist að koma erlendum skuldum íslenska ríkisins upp í nær hálfa millj. á hvert mannsbarn í landinu. Úrræði viðskrh. birtast í taumlausum innflutningi neysluvarnings fyrir erlent lánsfé í því skyni að ná í tolltekjur til að seðja fjármagnshungur ríkissjóðs. Í búðargluggunum í Reykjavík eru svo hlaðnir minnisvarðar um viðskiptastjórn Framsfl., sumir hverjir í mynd pýramída, svo sem tíðkaðist um mikla stjórnendur fortíðarinnar. Ýmsir þessara pýramída eru hlaðnir úr rúllum af snyrtipappír, bláum að lit með áprentaðri rauðri rós og áletrun á frönsku: Papier du toilette parfume, sem gæti þýtt á íslensku ilmskeini, og hefur hver til síns ágætis nokkuð, eins og Grettir sagði. Samtímis því sem ríkisstj. hefur þannig stundað samkv. kenningunni frjálsa og haftalausa verslun til eflingar virkilega frjálsum og haftalausum, að maður ekki segi botnlausum ríkissjóði, þá hefur verið séð fyrir kjaramálum landsmanna og þá fyrst og fremst dreifbýlisfólksins af engu minni snilld. Til þess að draga úr eyðslu fólksins, sem á að standa undir fjárþörf ríkissjóðs með því að kaupa hátollavörur, hefur kaupgeta þess verið skert um þriðjung í tíð íhaldsstjórnarinnar. Í því skyni að koma í veg fyrir að þetta bitnaði alfarið á kaupsýslustéttinni og vini hennar fjmrh., var sú leið valin að skerða hlutfallslega mest kaupgetu þeirra sem voru hvort eð er ekki komnir á það stig neyslu að nota ilmskeini, og má hver sem vitglóru hefur bera það saman hversu miklu sárar þessi kjaraskerðing kemur við það fólk sem áður hafði aðeins þurftarlaun í tíð vinstri stjórnarinnar, en skortir nú þriðjung á þau laun, - hversu miklu sárar skerðingin kemur við það fólk heldur en hina, sem höfðu laun umfram nauðþurftir og hafa þau enn. Hér er um þann mun að ræða sem ekki verður talinn í krónum eða prósentum. Það er sá munur á skorti og allsnægtum sem erindrekar heildsalanna og SÍS-klíkunnar telja nauðsynlega forsendu fyrir því sem þeir nefna jafnvægi á vinnumarkaðnum. Og þá komum við að framkvæmd byggðastefnunnar sem ríkisstj. hét að efla. Í fyrrasumar var grafin gryfja uppi á Grundartanga í Hvalfirði, að því er talið er stærsta mógröf á norðurhveli jarðar, grunnurinn undir járnblendiverksmiðju íhaldsstjórnarinnar og Union Carbide, eins konar öfugur pýramídi til minnis um byggðastefnu Framsfl. og Sjálfstfl. í þessari keilulaga holu mun nú vera bundinn milljarður og rúmlega það í reiðufé og skuldbindingum. Samningurinn við Union Carbide, sem við alþb.-menn börðumst gegn af mestri einurð, hefur þegar verið rofinn af því ágæta kompaníi sem hér um ræðir. Union Carbide hefur þegar sagt þeim hæstv. iðnrh. Gunnari Thoroddsen og hæstv. landbrh. Halldóri E. Sigurðssyni að eiga sína Grundartangagryfju sjálfir. Og þetta var mikið byggðamál að sögn Halldórs E. Sigurðssonar og er það víst enn, því að nú er verið að bjóða alþjóðlegum auðhring, Elkem, sem á varnarþing í Noregi, aðild að gryfjunni, og kæmi mér raunar ekki á óvart þótt ríkisstj. lýraði af brbl. þar að lútandi þegar alþm. eru komnir í frí, og ýmislegt bendir til þess að milljarðarnir 10, sem Carbide-verksmiðjan átti að kosta, verði orðnir að 20 milljörðum í Elkeverksmiðjunni. Með tilliti til þessa framgangs byggðamálsins stóra við Faxaflóa kemur mér nú í hug að grennslast fyrir um það hvernig fólkinu á Norðurlandi, Austfjörðum og Vestfjörðum, og þá fyrst og fremst bændunum, gangi nú að fá lánsfé til nauðsynlegra framkvæmda úr hendi byggðastjórnar íhalds og Framsóknar. Eftir því sem ég hef komist næst eru stofnlánasjóðirnir nú miklu tómari en menn vissu áður til að stofnlánasjóðir gætu hugsanlega orðið. í gær kom fram krafa af hálfu eins af stjórnarþm. um það að bætt yrði úr tómleika stofnsjóða landbúnaðarins með því að færa þangað tölur úr tómum Byggðasjóði. Kaupfélagsstjórarnir hafa sagt frá því býsna opinskátt með hvaða hætti fyrirtækjum þeirra er séð fyrir fjármagni þessi missirin. Þau ramba beinlínis á gjaldþrotsbarmi vegna skorts á rekstrarfé. Þessi fyrirtæki fjármögnuðu á tíma vinstri stjórnarinnar svo til allar íbúðarbyggingar í landinu. Og þá kynni að vera tímabært líka að stuðningsmenn stjórnarflokkanna létu í ljós einarðlega aðdáun sína á stefnu hennar í vegamálum. Vegáætlunin liggur nú fyrir hv. Alþ. í sinni hryggilegustu mynd þar sem framkvæmdafé hefur verið skorið niður stórlega frá því sem það var í fyrra og þótti það þá nógu litið, en helmingi þess, sem nú er ætlað, er varið til hraðbrautaframkvæmda á þeim hluta landsins sem síst er bráðra úrbóta þörf. En hvað um það, hér situr að völdum bolmagnaðasta íhaldsríkisstj., sem yfir þetta vesalings land hefur nokkurn tíma gengið, og jafnframt sú dáðlausasta. Ólafur Jóhannesson, hæstv. dómsmrh. og viðskrh. og formaður Framsfl., segir þær fréttir af miðstjórnarfundi flokks síns að framsóknarmenn séu ánægðir með þessa stjórn og vilji að hún sitji sem lengst, og Þórarinn Þórarinsson, formaður þingflokks Framsfl. og ritstjóri Tímans, lýsir yfir því í ritstjórnargrein að þetta sé satt. Og svo má hver trúa því sem vill þegar ég held því fram að ég þekki persónulega ýmsa fyrrv. kjósendur Framsfl. sem nota hvert tækifæri til þess að lýsa yfir því opinberlega að þeir skammist sin fyrir að hafa nokkurn tíma kosið þennan flokk. Og yfirlýsingar Framsfl: forustunnar um þann ásetning sinn að sitja í stjórninni út kjörtímabilið benda óneitanlega til þess að hún kannist eitthvað við þessa fyrrv. kjósendur sína líka. Einhvern veginn minnir mig að þær samþykktir, sem hirst hafa frá flokksfélögum Framsfl., bendi ekki til mikillar hrifningar, hvorki af frammistöðu ráðh. né þm. flokksins, hvorki í almennum málefnum né sérstaklega í landhelgismálinu. Og komum við þá enn að landhelgismálinu í örfáum orðum áður en ég lýk máli mínu. Ég lét þau orð falla úr þessum ræðustól fyrr í vetur að þótt erfitt yrði að berjast gegn ofbeldisöflum Atlantshafsbandalagsins, þá yrði sú barátta að líkindum léttbær samanborið við þá raun að nú skuli sitja í ráðherrastólum á landi hér eiðsvarnir vinir óvina okkar. Af hálfu okkar alþb.- manna hefur verið farið fram á sams konar viðbrögð af hálfu ríkisstj, við ofbeldisaðgerðum breta og þeim sem fram komu af hálfu starfsmanna Landhelgisgæslunnar, eitthvað í líkingu við það er Týr rétti sig við eftir ásiglingu freigátunnar með brotinn borðstokk og rofinn bóg og lemstraða skrúfu og hélt áfram sem horfði - og klippti. Fréttin af þeim viðbrögðum gerði manni glatt í geði og maður kættist yfir því að vera íslendingur, kættist eins mikið og maður hefur blygðast sín fyrir viðbrögð ríkisstj. í þessum málum. Bretarnir sigla á varðskipin okkar eystra, og forsrh. vælir í Reykjavík: semja, semja. Það er eins og þessi viðbrögð séu umsamin, og bretarnir segja: látum hann skrækja meira. Og nú þegar breski flugherinn hótar loftárásum á varðskipin okkar, þá skal enn setið í Atlantshafsbandalaginu, enn leyfð herseta í landi okkar. Við þykjumst sjá fyrir að þessari ríkisstj. þyki mælirinn seint fullur, e.t.v. ekki einu sinni þó að út úr flæði eða út úr blæði. Að ræða við þessa eilífu augnakarla NATO virðist þýðingarlaust innan veggja þessa húss. Aflið, sem helst nægir til að hreyfa við þeim, er utan veggja Alþingishússins. Laugardaginn kemur ætlar fólk, sem telur að íslendingar eigi ekki erindi í NATO, að efna til göngu frá hliði Keflavíkurflugvallar til Reykjavíkur, þetta spottakorn, og halda útifund á Lækjartorgi þegar það kemur þangað um kvöldið. Þeir, sem nokkuð vilja á sig leggja til þess að knýja fram ærleg viðbrögð af hálfu íslensku ríkisstj. í landhelgismálinu, gera rétt í því að slást í förina og slást í hópinn á Lækjartorgi.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Þegar vinstri stjórnin tók við völdum 1971, þá stóð íslenskur þjóðarbúskapur í miklum blóma. Fyrrv. ríkisstj. hafði lagt með sínum efnahagsaðgerðum grundvöll að traustu atvinnulífi samhliða því að útflutningsafurðir okkar hækkuðu í verði. Það var því blómlegt bú sem vinstri stjórnin tók við. Samhliða þessu héldu áfram stórfelldar hækkanir á flestum útflutningsafurðum okkar á þessum árum og atvinna varð mikil í landinu. Á ársbyrjun 1974 fór að gæta áhrifa verðhækkana á innfluttum vörum jafnframt því að flestar okkar útflutningsafurðir féllu í verði. Þá var fyrst vandi að stjórna. Þá þurfti að gera ráðstafanir til þess að mæta erfiðleikum, en það tókst þeirri ríkisstj. ekki, þar var ekki samstaða fyrir hendi. Þá fóru ákveðnir menn að ókyrrast, sem leiddi til þess að stjórnarsamstarfið rofnaði og efnt var til nýrra kosninga sumarið 1974. Einn stjórnarflokkanna, Framsfl., sá og viðurkenndi hvernig komið var og fann nauðsyn þess að breyta um stefnu og taka föstum tökum á efnahagsmálum þjóðarinnar og mæta hinni versnandi stöðu út á við. Í löngum stjórnarmyndunarviðræðum, sem fram fóru sumarið 1974. viðurkenndu allir stjórnmálaflokkar, að ekki yrði hjá því komist að lækka gengi krónunnar. Vinstri fylkingin í landinu náði ekki samstöðu um myndun ríkisstj. Þá gerðist það að tveir stærstu stjórnmálaflokkarnir, Sjálfstfl, og Framsfl., komu sér saman um að mynda ríkisstj. til þess að berjast við þá miklu erfiðleika, sem að steðjuðu, og leysa þann mikla efnahagsvanda, sem þjóðin stóð í. Sjálfstfl. varð sigurvegari í síðustu þingkosningum. Á honum hvíldi mikil ábyrgð. Hann taldi það skyldu sína að axla þá miklu byrði að fara í ríkisstj. við mjög erfiðar aðstæður. Þessir tveir stærstu flokkar þjóðarinnar hafa löngum elt grátt silfur. En þeir ákváðu að slíðra vopnin, standa saman um stjórn landsins á miklum erfiðleikatímum. Það var sjáanlegt að afurðaverðið fór lækkandi, innflutningsvörur hækkuðu í verði og það gætti mjög áhrifa olíukreppunnar. Þessir flokkar hafa síðan starfað saman og að mínum dómi hefur það stjórnarsamstarf eftir atvikum tekist vel. Stærsta og þýðingarmesta ákvörðun þessarar ríkisstj. var að færa fiskveiðilögsögu Íslands út í 200 sjómílur frá 15. okt. á s.l. ári. Var það lokaskref okkar í fiskveiðilögsögumálum og í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstj. sem út var gefin við myndun hennar. Var unnið kappsamlega að undirbúningi þessa máls, bæði er tekur til sjálfra útfærsluaðgerðanna og kynningar fyrirætlana á erlendum vettvangi. Einhliða útfærsla, þegar ekki lá fyrir samþykkt alþjóðaráðstefnu um hafréttarmál, er vandasöm og erfið, hvað þá fyrir litla þjóð eins og okkur. Því kom ekki til greina að neita öðrum þjóðum um viðræður um takmarkaðar veiðar innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi til skamms tíma. Okkur er lífsnauðsyn að hagnýta fiskveiðilandhelgi okkar einir, en okkur er líka mikilvægt að halda frið við aðrar þjóðir og sanna þjóðum heims sanngirni okkar, ekki síst á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Það hefur tekist að ná samningum við þjóðverja, belga, norðmenn og færeyinga. Aðalkostir samkomulagsins við vestur-þjóðverja eru útilokun frystitogara og takmörkun aflamagns og skipafjölda. Það er líka afar mikilvægt að aðrar þjóðir hlíti reglum okkar um möskvastærð, lágmarksstærð fisks og fiskfriðunarsvæði. Í þessum samningum, sem gerðir hafa verið, er um mjög takmarkað þorskveiðimagn að ræða. Mikilvæg er í samningum við vestur-þjóðverja útilokun frystitogara, en það hefur í för með sér að við getum með öllu hafnað veiðum austurevrópskra frysti-, verksmiðju- og móðurskipa sem tekið hafa nokkurt magn á íslandsmiðum utan 50 mílna undanfarin ár. Þetta kom skýrt fram í viðræðum sem við áttum við fulltrúa pólverja og fulltrúa austur-þjóðverja nýlega. Ákvæði í samkomulaginu við vestur-þjóðverja um að framkvæmd þess megi fresta ef bókun nr. 6 í samningi íslands við Efnahagsbandalagið hafi ekki tekið gildi innan 5 mánaða, sem þegar eru liðnir, þetta ákvæði þrýstir mjög á Efnahagsbandalagsríkin að samþykkja ákvæði samningsins, og hefur ríkisstj. ákveðið að bíða átekta stutta hríð. Þolinmæði styrkir stöðu okkar í þessu efni og mikilvægt er að gerðir okkar séu vel yfirvegaðar. Ég tel að samkomulag við allar þessar þjóðir hafi styrkt stöðu okkar á Hafréttarráðstefnunni. Deilan við breta harðnar að sama skapi og staða þeirra veikist þótt keyrt hafi um þverbak með síðustu ásiglingum þeirra á varðskip okkar og ruddalegri hótun Nimrod-njósnaflugvélar að skjóta á íslenskt varðskip, einmitt á sama tíma og niðurstaða síðasta framhaldsfundar Hafréttarráðstefnunnar lá fyrir. Togaraskipstjórar og sjómenn á breskum togurum eru að missa þolinmæðina nema þeir fái fjárstyrk frá bresku ríkisstj. Hvert ríki á fætur öðru við Norður-Atlantshaf boðar útfærslu í 200 mílur. Efnahagsbandalagsríkin búa sig undir útfærslu í 200 mílur, og bretar krefjast a.m.k. 50 mílna einkalögsögu fyrir sína sjómenn. Hafréttarsáttmáli, sem tryggir 200 mílna efnahagslögsögu er á næsta leiti. Staða breta veikist því jafnt og þétt. Freigátur megna því lítið í þeirri stöðu nema um stundarsakir. Þess vegna mun yfirlætið og herstyrkurinn ekki duga frekar en fyrr til frambúðar. Þetta er bretum ljóst, En þeim hefur jafnan reynst erfitt að aðlaga sig breyttum aðstæðum vegna breyttra forsendna. Óbilgjarnar aðgerðir breta styrkja okkur aðeins í hiklausri baráttu okkar. Vald getur ekki beygt okkur í þessu lífshagsmunamáli. Ríkisstj. fylgir jafneinarðri stefnu og áður í þessu máli. Hún lætur ekki stjórnast af tilfinningahita líðandi stundar. Hún lætur stjórnast af því hvað er okkur íslendingum fyrir bestu við heildarlausn á þessu máli. Víxlspor eða óaðgæsla getur breytt miklu okkur í óhag. Þó bretar eigi erfitt með að skilja nauðsyn þess að útlendingar hætti fiskveiðum á landgrunninu, þá skilja þjóðir heimsins almennt þá nauðsyn. Útfærsla fiskveiðilögsögunnar hefur verið rækilega kynnt og útskýrð á fundum Hafréttarráðstefnunnar. Ákveðinn hefur verið framhaldsfundur í New York seinna í sumar, og stefnt er að því að sá fundur verði lokafundur ráðstefnunnar. Staðan á Hafréttarráðstefnunni er nú betri en nokkru sinni fyrr. Ákvæði þeirra draga að hafréttarsáttmála, sem legið hafa fyrir og lögð voru fram af nefndarformönnum ráðstefnunnar, standa að óbreyttu ákvæði er okkur varða mestu. Þá sóttu margir ríkjahópar fast á breytingar, svo sem landluktu ríkin og landfræðilega afskipt ríki er veiða á fjarlægum miðum. Staða okkar hefur því styrkst í þessum áfanga. Ýmis deilumál eru óútkljáð, og áðurnefnd ríki halda áfram með kröfugerð sína og reyna að útvatna réttindi innan efnahagslögsögunnar. Ég vil nota þetta tækifæri að flytja fulltrúum okkar á Hafréttarráðstefnunni þakkir fyrir ágæt störf og alveg sérstaklega formanni n., Hans G. Andersen. En þrátt fyrir vonbetri stöðu erum við íslendingar enn þá og verðum þeirrar skoðunar að við eigum að eiga friðsamleg samskipti við öll ríki heims. Þess vegna er enn þá jafnmikil nauðsyn á og áður að ná friðsamlegum samningum við breta án þess að beygja sig undir nokkra afarkosti, enda er svo fyrir að þakka einbeittri stjórnarstefnu, ágætu starfi Landhelgisgæslunnar, að bretar eru á engan hátt þess umkomnir að beita okkur afarkostum. Breska ljónið er búið að missa allar tennur. Samningur við breta til nokkurra mánaða eða á meðan úrslit Hafréttarráðstefnunnar liggja ekki endanlega fyrir er okkur íslendingum mikils virði. Á því Alþ., sem nú er að ljúka, hefur margt gerst á sviði sjávarútvegsmála. Stærsta málið, sem Alþ. hefur afgreitt í þessum málaflokki, er uppstokkun á hinu svokallaða sjóðakerfi þar sem útflutningsgjöld hafa verið stórlega lækkuð og stærsti sjóðurinn hefur verið afnuminn og aðrir verið stórminnkaðir, þannig að um 4000 millj. kr. hafa verið færðar úr sjóðakerfinu og mætt með hækkuðu fiskverði sem bæði sjómenn og útgerðarmenn hafa notið góðs af. Þessar breytingar hafa allar verið gerðar fyrir áeggjan sjó. manna og útgerðarmanna og þar hefur verið farið í öllum grundvallaratriðum eftir þeirra eigin till. í þessum efnum. Annað stórmál liggur fyrir þessu þingi, en hefur ekki enn þá hlotið endanlega afgreiðslu, en það er frv. til l. um veiðar í fiskveiðilandhelgi íslands. Tilgangur þeirra laga er að stuðla að viðgangi og hagkvæmustu nýtingu fiskstofna innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. Með því frv. er stuðlað að viðtækri friðun fiskstofna. Í þessu frv. eru ýmis nýmæli, t.d. um skyndilokanir svæða vegna verulegs magns af smáfiski, trúnaðarmenn um borð í veiðiskipum og sérstök eftirlitsskip. Auk útfærslunnar hefur margt verið gert til þess að hafa stjórn á fiskveiðum. Þannig hefur í mörg ár verið ákveðinn aflakvóti á humar og rækju og á s.l. hausti á síldveiðum. Friðuð svæði hafa verið stóraukin, bæði á hrygningarslóðum þorsksins og til verndar smáfiski. Skyndifriðanir hafa þegar verið teknar upp, og unnið er að því að koma á auknu eftirlíti með fiskveiðunum. Möskvastærð í pokum togveiðarfæra hefur verið aukin. Nýlega voru samþykkt á Alþ. lög um upptöku ólöglegs sjávarafla, en nauðsynlegt var að setja þau lög til þess að unnt verði að fylgja eftir ýmsum reglugerðarákvæðum um veiðitakmarkanir. Þá liggur einnig fyrir Alþ. frv. um Fiskveiðasjóð Íslands, en það felur m.a. í sér að stjórn sjóðsins skuli gera rekstrar- og greiðsluáætlanir fyrir fram eitt ár í senn og breytingu á stjórn sjóðsins á þann hátt að fulltrúar sjávarútvegsins koma til með að eiga þar sæti ásamt fulltrúum bankanna auk fulltrúa frá ríkisvaldinu. Á rúmlega 11/2 ári hefur sjútvrn. gefið út 29 reglugerðir, sem allar fjalla um fiskveiðimál, stjórnun fiskveiðanna, og eru flestar byggðar á landgrunnslögunum frá 1948. Mikilvægt er að allar þessar ráðstafanir yrðu gerðar í mjög nánu samráði og samvinnu við Hafrannsóknastofnunina og Fiskifélag Íslands. Á stjórnartímabili núv. ríkisstj, hefur hámark útgerðarlána hækkað um 244%, en á tímabili fyrrv. ríkisstj. um 50%. Fiskverðshækkanir hafa orðið allmiklar á þessu sama tímabili, og mun láta nærri að meðalhækkun á þorskafla sé um 100%. Ekki get ég látið hjá líða að nefna konverteringu lána í sjávarútvegi, en hún nam 3273 millj. kr. Þá hefur verið ákveðið að verja allt að 250 millj. kr. á þessu ári til fiskleitar og rannsóknarveiða á nýjum tegundum sjávarafla, aukins eftirlits með veiðum, vinnslutilrauna og markaðsöflunar. Þrátt fyrir erfiða fjárhagsstöðu hefur núv. ríkisstj. gert allt sem í hennar valdi stendur til þess að draga ekki úr fjárframlögum til félagsmála og heilbrigðismála. í þessu sambandi er rétt að minna á að framlag til tryggingamála hefur hækkað í hlutfalli við þær launabreytingar sem orðið hafa á þessu tímabili. Þannig hafa framlög til lífeyristrygginga hækkað um liðlega sama meðaltal og kaupbreytingar á hverjum tíma. Á þessu ári er talið að framlög til sjúkra- og lífeyristrygginga hækki um hvorki meira né minna en 2500 millj. kr. umfram það sem fjárlög yfirstandandi ára gera ráð fyrir. Á þennan hátt hefur núv, ríkisstj. sýnt fullan skilning á því að draga ekki úr því öryggi sem aldraðir og öryrkjar þurfa að hafa. Uppbyggingin í heilbrigðismálum mætti að mínum dómi vera harðari en verið hefur. Það hafa fyrst og fremst verið erfiðleikar á því að fá meira fjármagn til þeirra hluta vegna þess að ríkisstj. setti sér í upphafi það mark að láta sitja í fyrirrúmi framkvæmdir á sviði orkumála, sem voru mjög á eftir, og draga á þann hátt úr gjaldeyriseyðslu með því að hraða þessum framkvæmdum. Aldrei hefur verið meira gert í framkvæmdum við jarðvarmaveitur. Þegar við lítum yfir það tímabil, sem núv. stjórn hefur setið að völdum, þá er eitt mjög táknrænt fyrir ríkisstj., að hún hefur þrátt fyrir mjög erfiða efnahagsstöðu, minnkandi þjóðarframleiðslu og mjög óhagstæð ytri viðskiptakjör sett sér það mark að draga ekki það mikið úr fjárfestingu, að til atvinnuleysis komi. Á sama tíma og efnahagskreppunnar fór að gæta í nágrannalöndum okkar og viðar, sem hafði í för með sér tilfinnanlegt atvinnuleysi í öllum þessum löndum, þá setti þessi ríkisstj. sér það markmið að haga þannig efnahagsaðgerðum að ekki kæmi til það mikils samdráttar að hér yrði atvinnuleysi. Þetta er eina ríkisstj. í öllum þessum löndum sem hefur tekist að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Einu undantekningar eru þær, að á vissum árstíma hefur orðið atvinnuleysi í nokkrum minni stöðum á landinu vegna sérstakra óhappa eða árstímabundinna vandamála. Við verðum að gæta þess í okkar búskap að draga úr skuldasöfnun við útlönd og fjárfestingu innanlands, en haga í vaxandi mæli þeirri fjárfestingu, sem við höldum áfram, til þess að auka og efla atvinnulífið. Það er sagt að nóg sé af skipum í landinu og við þurfum frekar að losna við eldri skip úr landi en að auka við skipastóllinn. Ég minni á það að skipabyggingaiðnaðurinn er mikilvæg iðngrein á íslandi og þar hafa skipst á skin og skúrir. Þar hefur orðið hlé á framkvæmdum árum saman sem hefur gert það að verkum að framþróun þessa iðnaðar hefur ekki verið með þeim hætti sem við hefðum kosið. Þótt nú sé nóg um skip á Íslandi, þá megum víð alls ekki leggja niður innlenda skipasmíði. Þar er mikið í húfi, ekki eingöngu hættan á atvinnuleysi, heldur einnig stöðvast þá íslenskur skipasmiðaiðnaður og staðnar. Núv. ríkisstj. vill koma í veg fyrir að slík stöðnun eigi sér stað. Þess vegna verður að halda þessari atvinnugrein áfram, enda eiga fjölmargar iðngreinar í landinu hér hlut að máli. Landbúnaðurinn er í öruggri uppbyggingu. Hér hafa gerst hlutir í landbúnaði sem engan hefði órað fyrir fyrir nokkrum árum eða áratugum. Þetta er elsta atvinnugrein okkar íslendinga, - atvinnugrein sem við eigum ekki að leggjast á eða lítilsvirða, eins og því miður heyrist hjá nokkrum öfgamönnum í þessu þjóðfélagi. Fyrst og fremst er atvinnulífið það sem verður að ganga í okkar landi. Atvinnan og þá sérstaklega sjávarútvegurinn er hornsteinn að efnahagslegri uppbyggingu. Við verðum að gæta þess að tryggja atvinnu í landinu. Heilbrigður atvinnurekstur er forsenda þess að öll önnur framþróun geti átt sér stað. Núv. ríkisstj. heldur fast og ákveðið á þessari stefnu. Það eru margir úrtölumenn í þessu þjóðfélagi, og íslenska þjóðin mun heyra í kvöld hjáróma söng stjórnarandstöðunnar sem er ekki í nokkru samræmi við þjóðarviljann. Þegar höfum við hlýtt á alþb.-mennina tvo sem hér voru að ljúka við söng sinn. Hann var hvorki fagur né lagvís. Það er rétt hjá Stefáni Jónssyni að fjárlög hækkuðu verulega eftir vinstri stjórnina. Það hefur alltaf verið dýrt að taka við fjármálum eftir að kommúnistar hafa átt sæti í ríkisstj. Það var milljarða óreiða og taprekstur ríkisfyrirtækja sem við mátti taka. Það var ekkert létt verk sem núv. fjmrh. fékk við að glíma. Stjórnarandstaðan er sjálfri sér sundurþykk. Hún hefur ekki bent á neinar leiðir til úrbóta, en elur á því að auka sundrung meðal íslensku þjóðarinnar og tæta allt niður sem gert hefur verið og þarf að gera. Slík stjórnarandstaða er dæmd fyrir fram úr leik. Hún er lítils virði og er íslensku þjóðinni til mikilla leiðinda og öllum hugsandi íslendingum áhyggjuefni. Það er nauðsynlegt að stjórnarandstaða bendi þeim, sem ráða á hverjum tíma, á leiðir til úrbóta, gagnrýni á heiðarlegan og skilmerkilegan hátt það sem hún telur að miður fari, en standi með stjórnvöldum að jákvæðri uppbyggingu til lausnar á vandamálum þjóðfélagsins á hverjum tíma. Margt bendir til þess að verð á útflutningsafurðum okkar fari hækkandi á næstu mánuðum og sú efnahagskreppa, sem þjakað hefur efnahag fjölmargra þjóða, sé í rénun. Þess vegna eru horfur á að við réttum við okkar efnahagsstöðu ef við höldum skynsamlega á. Við þurfum að draga úr fjárfestingu og gera allar hugsanlegar ráðstafanir til þess að auka verðmæti þjóðarframleiðslunnar og umfram allt útflutningsframleiðslunnar, draga úr verðbólgunni og njóta í reynd hagnaðar batnandi viðskiptakjara. Það biða úrlausnar ríkisstj. mörg erfið og vandasöm verkefni. Það er mikið undir farsælli lausn þeirra komið að þjóðin í heild geri sér ljósa grein fyrir eðli vandamálanna og hvað hugsanlegt er að gera til að leysa hin mörgu og brýnu verkefni. En það verður ekki gert með æsifregnum og með því að blása eld að glóðum sundrungar og haturs. Ríkisstj., Alþingi og þjóðin í heild verða að atarfa saman og auka skilning til þess að leysa sérhvert það verkefni sem úrlausnar bíður. Verði það að veruleika, þá er það trú mín að þessi þjóð þurfi ekki að kvíða framtíðinni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ræða hæstv. sjútvrh. hér áðan var líkt og hann væri að fara með öfugmælavísur. Hann sagði t.d. að eftir kosningarnar 1974 hefði Framsfl. séð mjög að sér. Sér er nú hvað 1 Hann sagði að undir handleiðslu Sjálfstfl. væntanlega hefði Framsfl. fundið hjá sér nauðsyn til þess að breyta nú um stefnu. Hvar sér þess staði? Ekki verður almenningur annars var heldur en sú ríkisstj., sem nú situr að völdum á Íslandi, haldi áfram á sömu braut sukks og óstjórnar og fyrrv. ríkisstj. fetaði. En kannske vill Steingrímur Hermannsson, hv. þm., sem hér mun tala á eftir, upplýsa það fyrir hlustendum í hverju Framsfl. hefur séð að sér. Þá sagði hæstv. ráðh. einnig að nauðsynlegt væri að aðrar þjóðir virtu reglur um friðun á Íslandsmiðum, svo sem eins og um lágmarksmöskvastærðir. Það er rétt að þetta atriði var m.a. notað til þess að réttlæta þýsku samningana. En hvað veit hæstv. ráðh. um það hvernig þessar reglur eru virtar? Ekki í eitt einasta skipti hefur t.d. verið farið um borð í þýskan togara til þess að gá að því hvort hann virði þær reglur sem honum er gert að virða í sambandi við búnað veiðarfæra. Og það kom meira að segja fram í útvarpsþætti, sem nú er orðinn landsfrægur, þar sem hæstv. dómsmrh. sat fyrir svörum, að hann hafði ekki svo mikið sem hugmynd um það hvernig eða hver ætti að annast þetta eftirlit. Það er ekki hægt að breyta hvítu í svart og svörtu í hvítt með því einu að loka augunum. Með síðustu viðburðum í þorskstríðinu er landhelgisdeilan við breta komin á nýtt og alvarlegt stig. Í fyrsta sinn í sögu þessara átaka hefur íslensku varðskipi verið hótað beinni og ódulbúinni vopnaðri árás. Áhöfn Nimrod-njósnaþotu, sem er eins konar fljúgandi kafbátaspillir og um leið einn þátturinn í varnarkeðju bandalags sem íslendingar eru aðilar að, - áhöfn þessarar þotu hefur með leyfi bresku herstjórnarinnar hótað að sökkva íslensku varðskipi og tortíma lífi áhafnar þess með skotárás og með þeim hætti koma í veg fyrir að varðskipsmenn geti gegnt skyldustörfum sínum á Íslandsmiðum. Í beinu framhaldi af þessum atburði eru hafnar umræður í Bretlandi um beinar hernaðaraðgerðir gegn okkur íslendingum. Krafist hefur verið að breska ríkisstj. heimili herskipum á Íslandsmiðum að grípa til vopna gegn íslensku varðskipunum, m.ö.o. að hefja skothríð á varðskip sem gerðu sig líkleg til þess að hafa afskipti af breskum veiðiþjófum. Bresk blöð hafa frá því skýrt að einmitt þetta hafi verið umræðuefni á fundum með fulltrúum bresku stjórnarinnar og togaraeigendum, og af blaðafregnum má merkja að breski flotinn sé þess mjög hvetjandi að til slíkra örþrifaráða verði gripið. Þá er einnig sagt frá því í Bretlandi að 11 þús. lesta orusstuskip, búið hraðskeyttum fallbyssum, eldflaugum og öðrum fullkomnustu drápstækjum nútímans, bíði þess albúið að halda til Íslands sem flaggskip eins konar innrásarflota. Af þessum atburðum verður aðeins ein ályktun dregin. Gömul vinaþjóð okkar íslendinga, þjóð sem jafnframt er í bandalagi með okkur sem látið er heita að stofnað hafi verið til þess að standa vörð um sjálfstæði, fullveldi, frelsi og sjálfsákvörðunarrétt, - þessi þjóð býr sig nú til þess að heita okkur vopnavaldi. Vissulega hafa bretar fram að þessu borið byssur sínar með sér hingað á Íslandsmið. En sú breyting hefur nú á orðið að þessi bandalagsþjóð okkar hefur lagt byssur sínar til miðs. Fingur bretans hvílir nú á gikknum, óvopnuð, varnarlaus smáþjóð er í sigtinu. Við þessar aðstæður hljótum við íslendingar að endurmeta ýmis atriði í baráttuaðferðum okkar. Aðgerðir breta hafa markað þáttaskil í þorskastríðinu, og því verðum við að sæta hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það er tilgangslaust fyrir okkur að láta eins og síðustu atburðir hafi aldrei gerst. Enda þótt allir stjórnmálaflokkar í landinu séu einhuga um stefnuna í landhelgismálinu hefur ríkisstj. oft sætt gagnrýni fyrir ýmis atriði í framkvæmd þeirrar stefnu. Því miður hefur það gerst að það staðfestu- og ráðleysi, sem einkennt hefur störf þessarar ríkisstj. á nær öllum sviðum, hefur einnig sett svip sinn á sum framkvæmdaatriði hennar í landhelgismálinu, og svo virðist nú enn ætla að verða. Ríkisstj. er ekki reiðubúin til þess að bregðast með viðeigandi hætti við nýjustu hótunum breta. Þvert á móti hefur hún samþykkt að hafa í frammi sömu starfsaðferðir í samskiptum okkar við breta á fjölþjóðavettvangi og hún hafði ákveðið áður en atburðirnir urðu úti fyrir Vestfjörðum og þá þegar höfðu verið harðlega gagnrýndar, m.a. hér á Alþ. Hún hefði alveg eins getað samþykkt að hún líti svo á að þeir atburðir hefðu aldrei gerst. Við þessar kringumstæður er fráleitt að fyrirskipa utanrrh. að fara til fundar við utanrrh. breta svo og aðra þá utanrrh. NATO-landa sem halda með sér vináttu- og viðræðufund nú á næstunni. Hvað hefur íslenski utanrrh. að gera á þann fund nú, í sama mund og bretar búa sig til þess að senda einn sinn öflugasta vígdreka gegn íslenskum varðskipum og ræða í fullri alvöru að gefa herskipum sínum heimildir til þess að hefja skotárásir á íslenska löggæslumenn? Til þess að kynna ráðh. málið, segir ríkisstj. M.ö.o.: til þess að halda áfram að tala í líkum dúr og talað hefur verið á þessum fundum og fjölmörgum öðrum af sama og svipuðu tagi og með þeim árangri sem menn hafa nú séð. Og hvern á íslenski utanrrh. að fræða á þessum fundi og um hvað? Halda menn að utanrrh. breta viti ekki um afstöðu íslendinga í landhelgismálinu eftir allt sem á undan er gengið? Eru menn að halda því fram að enn skorti svo mikið á þekkingu norska utanrrh. á málstað íslendinga, þess danska, þess vestur-þýska ellegar þess bandaríska að réttlæti það að Einar Ágústsson haldi héðan til fundar við breska utanrrh. og aðra starfsbræður hans, og til þess mannfagnaðar og þeirra veisluhalda sem slíkum fundum eru samfara, á sömu stundu og breska herstjórnin hefur ákveðið og hótað að efna til vopnaðrar árásar á land vort og breski flotinn bíður í viðbragðsstöðu til þess að hefja aðgerðir? Í þessu máli á við um íslensku ríkisstj. hið fornkveðna, að lítil eru geð guma. Einar Ágústsson utanrrh. á eins og nú standa sakir ekkert erindi á fund utanrrh. NATO. Þangað sækir hann nú ekkert það sem okkur hefur verið neitað um til þessa. Þar inn á hann ekki að koma eins og nú standa sakir nema til þess eins að snúast á hæll og ganga rakleiðis út þaðan aftur til þess að mótmæla því athæfi sem ein bandalagsþjóðin fær óáreitt að auðsýna okkur. Flestallir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa verið og eru þeirrar skoðunar að íslendingar eigi að tryggja sjálfstæði þjóðar sinnar og öryggi með aðild Íslands að NATO. Meiri hl. þjóðarinnar er eða hefur verið sama sinnis. En afstað stjórnmálaflokkanna í þessu máli sem öðrum er aðeins samnefnari fyrir afstöðu almennings í þessu landi, og enginn ætti að fara í grafgötur um það að framferði breta í þorskastríðinu hefur haft og mun hafa áhrif á afstöðu íslensku þjóðarinnar til þátttöku landsins í hernaðarsamstarfi við breta. Ef bretar halda uppteknum hætti og tekst með vopnavaldi að koma í veg fyrir að við getum varið sjálfa hina efnahagslegu undirstöðu sjálfstæðis og tilveru þjóðar vorrar, þá er allt tal um gagnkvæmt samstarf, um vernd gegn sameiginlegum óvini einbert tilgangsleysi af þeirri einföldu ástæðu að þá höfum við ekkert að verja. Það er fyllsta ástæða til þess að við gerum bandalagsþjóðum okkar þetta ljóst í eitt skipti fyrir öll, og það eigum við og getum við gert með því að sýna áþreifanlega fram á hvaða afleiðingar vopnaskak breta er farið að hafa á sambúðina innan NATO. Núv. ríkisstj. hefur setið að völdum í þessu landi í tæp tvö ár. Á þeim tíma hefur hún fært okkur heim sanninn um að sú regla er enn í fullu gildi að samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. er versta stjórn sem hugsanleg er á Íslandi. Þegar íhaldsöflin í þessum tveimur afturhaldsflokkum ná saman er eins og þau magni sig upp. Þau færast í aukana, dafna með undraverðum hraða, líkt og púkinn í fjósbásnum í þjóðsögunni, og kæfa og kveða niður raddir þeirra sanngjörnu frjálshyggjumanna sem þrátt fyrir allt má finna í þessum flokkum báðum. Afleiðingarnar eru m.a. þær, að verkalýðshreyfingin verður stöðugt að vera í skotgröfunum, enda ekki við hana talað nema á vígvelli verkfalla, misrétti eykst og allan mátt dregur úr þeim félagslegu aðgerðum sem beitt er til þess að skapa fólki öryggi og auka jöfnuð. En núverandi íhaldsstjórn er að því leytinu til verri en þær aðrar samstjórnir þessara flokka sem við þekkjum, að ofan á afturhaldsstjórnarfarið bætist almennt ráðleysi og stjórnleysi sem á ekki nokkurn sinn líka í allri Íslandssögunni. Ummerki þessa má sjá hvert sem lítið er. Hvað er það annað en stjórnleysi að nú skuli svo komið að fyrsta gjöfin, sem sérhvert nýfætt barn í þessu landi fær frá stjórnvöldum, er skuld við erlenda banka sem nemur 360–400 þús. ísl. kr. á mannsbarn? Hvað er það annað en stjórnleysi að svo skuli komið að eftir örfá ár þurfi íslendingar að verja allt að fjórðu hverri gjaldeyriskrónu, sem landsmenn afla, til þess að greiða vexti og afborganir af erlendum lánum? Með þessu móti hafa ráðamenn þjóðarinnar í raun og veru selt erlendum peningafurstum veð í hverju einasta fiskiskipi, hverri einustu fiskvinnslustöð og iðjuveri og öðrum gjaldeyrisskapandi atvinnutækjum í landinu. Og ekki nóg með það, hlutskipti íslensks verkafólks er þá orðið líkt og hálfnauðugra leiguliða fortíðarinnar. Vinna þess hefur að hluta til verið veðsett erlendum lánardrottnum. Fimmti hver fiskur, sem íslenskur sjómaður færir á land, er þá dreginn úr sjó fyrir erlenda lánastofnun. Frá morgunkaffi til hádegis er þá unnið í íslenskum frystihúsum fyrir banka í Evrópu, Ameríku eða þá arabíska olíufursta sem látið hafa undan þrábeiðni forsrh. Íslands og félaga hans og lánað íslenska ríkinu fé. Ekki einu sinni Hákon gamli Noregskonungur fór þess á leit við íslendinga að þeir gyldu erlendum konungi þann skatt sem ráðamenn landsins hafa nú ótilkvaddir gengist undir í nafni þjóðar sinnar að greiða erlendum auðjöfrum. Og til hvers hefur þetta allt saman verið gert? M.a. til þess að unnt sé að halda áfram við milljarðaævintýrið við Kröflu gegn ráðleggingum fremstu vísindamanna þjóðarinnar og vitandi það að þar er verið að framleiða orku í því magni sem ekki verður selt og á því verði sem ekki verður goldið. Svo gengur hæstv. iðnrh. nú síðustu dagana á milli alþjóðlegra auðhringa með betlistaf í hendi til þess að biðja þá eins og guð sér til hjálpar að koma nú og reisa iðjuver á Íslandi til þess að hægt sé að nota alla þá orku sem verið er að veðsetja sjálfstæði þjóðarinnar fyrir að fá. Hvað er þetta annað en stjórnleysi, ráðleysi, skortur á framsýni og fyrirhyggju? Og hvað er það annað en sama stjórnleysið að rífa nú í annað sinn á tveimur árum upp fjögurra mánaða gömul fjárlög svo að segja frá rótum vegna þess að höndum var svo til þeirra kastað að þar stendur ekki lengur steinn yfir steini? Hvað er það annað en þetta sama ráðleysi að vera fyrst nú í þinglok og nálægt miðju ári að afgreiða nýjar reglur um friðun og tilhögun veiða þegar um það bil er búið að veiða það magn af helstu nytjafiskum okkar sem fiskifræðingar telja óhætt að veiða á árinu öllu? Hvað er það annað en eitt dæmið enn um þetta sama stjórnleysi að meiri hl. á þinginu skuli vera á þann veg hagað að ekki eitt einasta mál af fjölmörgum, sem lögð hafa verið fram um úrbætur í meðferð sakamála, skuli eiga að afgreiða, þrátt fyrir allt sem á undan er gengið? Og hvað er það annað en ein vísbendingin enn um sömu upplausn að nú í dag var samþykkt í Nd. Alþingis gegn vilja 17 þm. af 40 að halda óbreyttri skipan „kommissara“ Framkvæmdastofnunar ríkisins, og er Sjálfstfl. þar með búinn að snúa alveg bakinu við margyfirlýstri stefnu sinni í því máli, aðeins vegna þess að hann sá tækifæri til þess að halda flokksmanni sínum á „kommissara“-jötunni. Það er ekki hægt að segja að það sé meðal meiri háttar stórmála þjóðarinnar hvernig háttað er stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins. En fyrst Sjálfstfl. stærsti flokkur þjóðarinnar, gerir svo lítið úr sér að bera sitt pólitíska siðgæði í því máli eins og kápu á báðum öxlum og bregður sér í ermarnar á víxl, eftir því hvort hann er í stjórn eða utan, hvernig skyldi þá flokknum farnast í málum sem meira eru um verð fyrir þjóðarheildina? Eins og málum er nú komið er aðeins um eitt að ræða. Núv. ríkisstj. á að segja tafarlaust af sér, ekki aðeins vegna þess að hún er afturhaldssöm ríkisstj., heldur miklu fremur vegna hins, að hún er óstarfhæf ríkisstj. Reynslan hefur sýnt að henni hefur aldrei tekist að ná taki á viðfangsefnum sínum, og reynslan hefur einnig sýnt að henni mun aldrei takast það. Til þess skortir hana bókstaflega allt sem þarf, þ. á m. sæmilega heiðarlegar og hreinskiptar samstarfsvenjur. Þessi Eyjólfur hressist aldrei. Og hvað er þá til ráða? Mín skoðun er sú, að þá eigi að freista þess að reyna myndun ríkisstj. sem er þannig skipuð að hún geti fengið til liðs við sig þau öfl í þjóðfélaginu sem sérhverri ríkisstj. er brýn nauðsyn að hafa gott samstarf og samvinnu við til þess að leysa efnahagsvandkvæði eins og nú er við að fást, og þar á ég við aðila vinnumarkaðarins og þá fyrst og fremst verkalýðshreyfinguna. Við íslendingar erum fámenn þjóð, nánast eins og ein fjölskylda. Þegar að okkur kreppir eigum við því að geta leyst sameiginlegan vanda okkar, eins og samhent fjölskylda mundi gera, með því að leggja um sinn á hilluna misklíðarefni sem sundra okkur, en taka saman höndum um lausn þess vanda, sem að kreppir, og láta ekki lokið uns lausnin er fundin. Í slíkri samstöðu getum við án efa leyst efnahagsvandkvæði okkar sem án efa eru eitt helsta og alvarlegasta vandamál sem við blasir, en því aðeins að þeir stjórnmálaflokkar, sem framar öðrum hér á landi geta tryggt þá samvinnu við þá aðila vinnumarkaðarins sem er þörf til þess að svo megi verða, fáist til þess að viðurkenna þetta og hafi kjark til þess að gera það sem gera þarf til að framfylgja því. Flokkur, sem heykist á því að hlýða slíku kalli vegna einhverra gamalla fordómi um að hann geti aðeins unnið til þessarar áttar, en aldrei hinnar, - slíkur flokkur er flokkur sem bregst þegar mest á ríður, og þannig flokkar leysa aldrei neinn vanda. Menn, sem ekki sjá það að undir núverandi kringumstæðum er bæði viturlegt og nauðsynlegt að koma á laggirnar stjórn sem þannig er skipuð að hún geti náð trausti þeirra hagsmunaaðila sem mestu valda um hvort efnahagsaðgerðir heppnast eða misheppnast og er því fært að gera sem flesta samábyrga um ákveðnar lausnir á efnahagsvandanum og þá um leið að gera þeim umhugað um að þær aðferðir heppnist, - þeir menn, sem ekki sjá þetta, eru ekki hæfir til þess að veita þjóð sinni forustu á þrengingatímum eins og nú eru því að annaðhvort brestur þá vit eða kjark. Ég hef þá trú að þá ríkisstj., sem ég hef hér um rætt, sé hægt að mynda nú, og því fyrr því betra. Slík ríkisstj. hefur áður verið mynduð, og ég hef þá trú að aðstæður nú séu þannig að það sé unnt og það sé þarft og það sé nauðsynlegt að slíkt verði gert á ný. Takist það hins vegar ekki af einhverjum ástæðum, þá er ekki um annað að ræða en leyfa þjóðinni að segja álit sitt í kosningum og leggja þá fyrir hana þau úrræði sem flokkarnir kunna að hafa, svo að séð verði hvað þjóðin vill. Það eina, sem unnt er að fullyrða um vilja hennar eins og mál standa nú, er það, að hún vill umfram allt ekki það sem hún nú hefur, og mun víst engan á því undra. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir íslendingar. Við eldhúsdagsumr. virðist sú venja hafa skapast að stjórnarandstaðan telur sitjandi ríkisstj. allt til foráttu og verk hennar hin verstu. Stuðningsmenn ríkisstj. hins vegar tíunda gerðir hennar og telja henni gjarnan allt til ágætis. Að sjálfsögðu er engin mynd af stjórnarstarfi svo einföld. Allar ríkisstj. hafa látið ýmislegt gott af sér leiða, en öllum hefur einnig mistekist á ýmsum mikilvægum sviðum. Þann tíma, sem ég hef til umráða, mun ég ekki nota til þess að telja upp þau mörgu mál sem þessi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Ég mun reyna að draga upp mynd af stöðunni eins og hún kemur mér fyrri sjónir á miðju kjörtímabili. Þessi ríkisstj. var mynduð eftir að Framsfl. hafði gert ítrekaðar tilraunir til þess að koma á nýrri vinstri stjórn. Við töldum eðlilegt að slík stjórn yrði mynduð og héldi áfram því mikla uppbyggingarstarfi sem vinstri stjórnin hóf. Þetta mistókst, eins og alþjóð er kunnugt, vegna ósættanlegra sjónarmiða hinna svo kölluðu vinstri flokka sem þeir sjálfir gerðu grein fyrir í blaðagreinum á eftir, og mætti hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem hér talaði áðan, fletta upp í Þjóðviljanum frá þeim tíma og sannfærast um það að ég fer hér með rétt mál. Framsóknarmönnum var ljóst að vegna hins alvarlega ástands í efnahgasmálum var ábyrgðarlaust að hafna myndun þingræðisstjórnar. Sjálfstfl. sýndi vilja til þess að takast af ábyrgð á við þjóðfélagsvandann. Þetta vildum við framsóknarmenn virða og því var mynduð sú stjórn sem nú situr. Við þessa ríkisstj. voru bundnar miklar vonir, ekki síst vegna þess að hún hefur mikinn og sterkan meiri hl. að baki. Því get ég ekki neitað að ég hef orðið fyrir vonbrigðum. Þótt margt hafi verið vel gert hefur ríkisstj. ekki tekist nógu vel að ráða við stærsta vanda þjóðarinnar, efnahagsmálin. Þessi staðreynd á að vísu sínar skýringar. Í klofningsbrölti SF vorið 1974 tókst ekki að ná samstöðu um nauðsynlegt viðnám gegn verðbólgu sem formaður Framsfl. lagði fram till. um. Af þeim ástæðum voru efnahagsmálin stjórnlaus marga mánuði. Þá hófst sá hraði verðbólgunnar sem ekki hefur enn ráðist við. Þessi ríkisstj. setti sér þá meginstefnu að hægja á verðbólgunni, en halda þó fullri atvinnu, og e.t.v. kemur fram í þessu meginmunurinn á þeirri stefnu, sem Framsfl. hefur lagt áherslu á, og stefnu Alþfl. hins vegar sem þm. Sighvatur Björgvinsson virtist ekki gera sér grein fyrir áðan. Við viljum ekki taka upp stefnu Alþfl. sem fram kom í tíð viðreisnarstjórnarinnar og leiddi á árunum 1967–1968 til mesta atvinnuleysis sem yfir þessa þjóð hefur gengið lengi. Við viðurkennum að þetta er vandrötuð braut. Eflaust hefði verið unnt að draga mjög úr verðbólgunni með því að takmarka atvinnuna. Þótt verðbólgan sé hið versta böl tel ég þó atvinnuleysi verra. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að meira hefði á unnist ef gætt hefði meiri festu í ýmsum aðgerðum ríkisstj. Ekkert mál hefur tekið meiri tíma ríkisstj. og þm. en landhelgismálið. Um það bera vott langar og miklar umr. utan dagskrár sem stjórnarandstæðingar hafa knúið fram, en hafa satt að segja verið málinu til mjög lítils gagns, ef ekki til óþurftar. Stjórnarflokkarnir ákváðu að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 sjómílur. Það var nokkuð djarft með tilliti til þess að 50 sjómílna fiskveiðilögsagan var ekki enn unnin og Hafréttarráðstefnan hafði ekki lokið sínum störfum. Í ljós kom þó fljótlega að hér var um rétta ákvörðun að ræða. Samdóma álít fiskifræðinga, ekki aðeins á Íslandi, heldur við allt Norður-Atlantshafið, sýnir okkur að ástand fiskstofnanna, einkum þorskstofnsins, er slíkt að við megum engan tíma missa ef þorskstofninn, þessi grundvöllur íslensks efnahagslífs, á ekki að hrynja. Þótt um útfærsluna hafi verið full samstaða hafa að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir um einstök framkvæmdaatriði. Þótt ég viðurkenni að ekki beri að blanda um of saman þáttlöku okkar í Atlantshafsbandalaginu og fiskveiðilögsögunni þykir mér ákaflega erfitt að þola það að við íslendingar sitjum í samstarfi við breta í þeim félagsskap á sama tíma og þeir beita okkur slíku ofbeldi á Íslandsmiðum að fáheyrt mun vera. Menn segja gjarnan: Það er mikill styrkur af því að vera í Atlantshafsbandalaginu, Ég spyr: Hver er þessi styrkur? Var það e.t.v. það sem reið baggamuninn að bretar sökktu ekki Tý um daginn? Ég á erfitt með að koma auga á styrkinn. Um hitt er ég sannfærður, að það vopn, sem andstæðingurinn veit að aldrei verður beitt, er til lítils gagns. Ég er því fylgjandi að sendiherra okkar hjá Atlantshafsbandalaginu sé kvaddur heim. Þeirrar skoðunar eru fjölmargir framsóknarmenn. En um það hefur ekki náðst samstaða innan stjórnarflokkanna. Í staðinn hefur sendiherra okkar hjá bretum verið kallaður heim, en það er ekki fullnægjandi. Eftir síðustu atburði á Íslandsmiðum, hótanir Nimrod-þotunnar, hlýtur mælirinn að vera orðinn fullur hjá fleirum en mér. Ef utanrrh. fer á fund NATO í næstu viku á það að vera til þess að tilkynna að við treystum okkur ekki til þess að taka þátt í því samstarfi lengur, eins og nú er ástatt. Ég á einnig erfitt með að sætta mig við málsmeðferð eftir svar bandaríkjamanna við málaleitun okkar um hraðbáta. Það er ekkert annað en löðrungur í andlit okkar að utanrrh. Bandaríkjanna skuli fara úr leið, stansa í London til þess að leggja áherslu á það við stallbróður sinn þar að bandaríkjamenn muni ekki veita íslendingum aðstoð í fiskveiðideilunni. Þess á að krefjast að utanrrh. Bandaríkjanna komi hingað og gefi skýringar. Einnig á að gera honum grein fyrir því að aðstaða sú, sem bandaríkjamenn hafa hér á landi, er hvorki sjálfsögð né trygg og satt að segja full ástæða til þess eftir slíka framkomu að hún sé endurskoðuð. Eina skýringin á þessari framkomu er sú, að annað hvort sé bandaríkjamönnum sama um aðstöðuna eða þeir telja hana svo örugga að þeir geti leyft sér hvað sem er. Um þessi atriði hefur ekki náðst samstaða. Sjálfstfl. hefur ekki veríð til viðræðu um það að blanda þessum málum og fiskveiðideilunni við breta saman á nokkurn máta. Út af fyrir sig er Sjálfstfl. að sjálfsögðu frjáls að hafa þá afstöðu. Utanrrh. og dómsmrh. hafa hins vegar hvað eftir annað sýnt í þessum málum stórum meiri festu þótt orð þeirra og aðgerðir hafi e.t.v. orðið máttlausari þar sem ríkisstj. hefur ekki í heild staðíð að baki. Samningar við erlendar þjóðir um fiskveiðar hafa að sjálfsögðu verið mjög á dagskrá. Eftir upplýsingar fiskifræðinganna er ljóst að við höfum engin efni á því að heimila öðrum þjóðum veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu, og vafalaust vilja allir íslendingar forðast slíka samninga. Hins vegar verður einnig að viðurkenna það sjónarmið að við íslendingar höfum ekki fremur efni á því að erlendir aðilar veiði í íslenskri fiskveiðilögsögu án samninga, og í raun og veru hafa þeir mikið til síns máls sem segja: Þetta er bara reikningsdæmi. Við verðum að meta hvor leiðin veitir íslenskum fiskstofnum meiri vernd. Samningarnir við vestur-þjóðverja eru langt frá því að vera góðir. En meiri hl. Alþ. komst að þeirri niðurstöðu að það væri skárra að gera samninga við vestur-þjóðverja en að eiga í stríði við breta og þá á sama tíma. Þjóðverjum hefur ekki tekist að standa við það atriði samningsins að fá niðurfelldan toll af innflutningi okkar í Efnahagsbandalagið. Út af fyrir sig get ég sætt mig við að þeir fái einhvern viðbótarfrest til að athuga málið. En ég fagna þeim ummælum utanrrh. að hann verði ekki langur. Ég legg á það höfuðáherslu að samningurinn við vesturþjóðverja verði niður felldur ef tollalækkunin kemur ekki til framkvæmda mjög fljótlega og í síðasta lagi áður en hólfið er opnað á Vestfjarðamiðum 1. júní n.k. Landhelgisgæslan hefur staðið sig með miklum ágætum, satt að segja miklu betur en ég þorði að vona. Við eigum að halda baráttunni áfram ótrauðir. Ég hallast að því að rétt sé að fjölga togurum í gæslunni. Þeir hafa reynst sterkir og hættulegir þunnri skel freigátnanna. Það voru mikil vonbrigði að ekki náðist samstaða um fjármagn til Landhelgisgæslunnar án þess að sú fjáröflun kæmi í vísítöluna og sem launahækkun. Ég trúi því alls ekki að almenningur þessa lands standi að baki Birni Jónssyni í þeirri smánarlegu kröfugerð. Ég get ekki tekið undir það með hæstv. sjútvrh. að rétt sé nú að semja við breta. Ég hef þann metnað að ég á erfitt með að við íslendingar setjumst niður með bretum og brosum eins og ekkert hafi gerst. Ég er sannfærður um að stutt er í það að við sigrum breta ef við höldum áfram baráttunni, sem við stöndum í við þá, ákveðnir og rólegir og stöndum saman. Ríkisstj. hefur kosið að leggja höfuðáherslu á Hafréttarráðstefnuna. Þar hafa okkar fulltrúar unnið með stórum ágætum, og árangur, sem náðist á síðasta fundi, er ákaflega mikilvægur. Hann færir okkur stórt skref nær því lokatakmarki að fá viðurkenndan yfirráðarétt okkar yfir 200 sjómílunum. E.t.v. verður það í haust, og þá hygg ég að þjóðin geti sameinast um þá niðurstöðu að mjög vel hafi tekist í landhelgismálinu þótt við höfum ekki verið sammála um einstakar framkvæmdir. En verkefnin fram undan eru mörg. Ég vil treysta því að sterk ríkisstj. taki á þeim með vaxandi festu. Ég bendi á efnahagsmálin sem nr. eitt. Lengur verður ekki þolað að við eyðum meiri gjaldeyri en við öflum. Það er leikaraskapur að tala um höft eða ekki höft í þessu sambandi. Ef við komum ekki í veg fyrir slíka eyðslu köllum við yfir okkur þau verstu höft sem hugsast geta, höft hins ófrjálsa manns sem stendur ekki undir vaxandi skuldabyrði, höft sem ollu gjaldþroti Nýfundnalands á sínum tíma. Hins ber þó að geta, að þeim lánum, sem hafa verið tekin, hefur í verulegu magni verið varið til framkvæmda sem munu færa okkur auknar gjaldeyristekjur á næstu árum. Við verðum einnig að vinda ofan af verðbólguþróuninni. En ég ætla þó ekki að ræða um efnahagsmálin, það gera aðrir, heldur fyrst og fremst um ýmsa aðra þætti sem þarfnast markvissra aðgerða á næstu árum. Þó vil ég lýsa þeirra skoðun minni að lausn á efnahagsmálum er ekki fundin með hugsjón Stefáns Jónssonar, hv. þm. sem talaði hér áðan, að hverfa aftur að kotbúskap og árabátaútgerð. Við þurfum fyrst og fremst að styrkja þær atvinnugreinar, sem eru samkeppnisfærar á erlendum mörkuðum, og afla okkur þannig meiri gjaldeyristekna. Þegar við gengum í Fríverslunarbandalagið fyrir sex árum sagði Eysteinn Jónsson á þingi að taka þyrfti upp nýja búskaparhætti ef sú þátttaka ætti ekki að verða íslenskum iðnaði að falli. Þá lofaði viðreisnarstjórnin iðnrekendum ýmsum aðgerðum til þess að jafna þeirra aðstöðu við innfluttan iðnaðarvarning. Við þetta hefur því miður ekki verið staðið nema að mjög litlu leyti og stendur íslenskur iðnaður nú ákaflega illa í samkeppni við erlendan iðnað við lækkandi tollverð. Hins vegar er augljóst að iðnaðurinn er sú vaxtarstoð sem við verðum einna mest að treysta á. Hann verður að taka við meginþorra fjölgandi þjóðar ásamt þjónustugreinunum. Við eigum þarna gífurlega möguleika, á því er enginn vafi, m. a. í framleiðslu úr íslenskum hráefnum, eins og t.d. hráefnum landbúnaðarins. Í því sambandi vek ég athygli á nýsettum lögum, sem landbrh. hefur haft forgöngu um, um mat og flokkun á gærum og ull. Þau munu hafa ómetanlega þýðingu fyrir iðnað sem á þessum hráefnum íslensks landbúnaðar byggir. Möguleikar okkar eru einnig miklir á fjölmörgum sviðum þekkingar og tækni. Það er að mínu mati eitt af stærstu verkefnum næsta vetrar að stokka upp spilin, helst að stiga eins og þrjú ár til baka í samningum við Fríverslunarbandalagið og setja fram nýja iðnþróunaráætlun sem við er staðið. Markviss stjórn í sjávarútvegi er ekki aðeins þörf, heldur nauðsynleg. Aðeins með því móti getum við komið í veg fyrir hrun okkar helstu fiskstofna. Sjútvrn. hefur í vetur aflað sér margs konar heimilda til þess að hafa stjórn á þessum málum, eins og hæstv. sjútvrh. lýsti hér áðan. Fiskveiðilagafrv., sem nú er til meðferðar, er spor í þá átt, einkum sú heimild sem í frv. felst til skyndilokana á svæðum þar sem smáfiskadráp er mikið. Þessi stjórnun verður hins vegar ákaflega viðamikil og ég efast stórlega um að hún eigi heima í rn. Ég tel, að það sé eitt af stærstu verkefnum næstu mánaða að skipuleggja þessa stjórnun, og bendi í því sambandi á skipulag það sem norðmenn hafa. Þeir hafa sjálfstæðan fiskveiðastjóra sem hefur þessi mál öll með höndum og hefur alræðisvald, þegar honum þykir nauðsynlegt, til þess að koma í veg fyrri ofveiði og tryggja viðgang og hámarksnýtingu fiskstofuanna. Ég held að það sé aldrei gott að hafa svo viðkvæm mál í pólitískum höndum. Raforkumálin hafa mjög verið á dagskrá í vetur. Við olíuhækkunina í lok ársins 1972 ákváðu menn, e.t.v. meira af kappi en forsjá, að gera allt sem unnt væri til þess að tryggja innlenda orku í stað erlendrar. Sigölduvirkjun var hafin. Ákveðið var að ráðast í virkjun Kröflu, Bessastaðaár og Suður-Fossár, línu norður o.fl. Eflaust eiga þessar framkvæmdir ýmislegt til síns ágætis. Hins vegar óttast ég að við þær allar hafi orðið meiri og minni mistök, en um það ætla ég ekki að ræða. Langsamlega stærstu mistökin verða rakin til þess að framkvæmdirnar eru allar á sitt hverri hendi, Landsvirkjun virkjar Sigöldu, en sérstakar nefndir, fjórar talsins, settar á fót til þess að virkja Kröflu, leggja linu norður, virkja Suður-Fossá og undirbúa virkjun Bessastaðaár. Nýlega hefur að vísu sumt af þessu verið fært til Rafmagnsveitna ríkisins. Þessi glundroði í skipulagi raforkumála er ekki nýtt fyrirbæri, hann hefur verið að þróast árum saman. Það er t.d. orðið nokkuð langt síðan Raforkumálaskrifstofan var klofin í frumeiningar sínar, þrjár stofnanir. Síðan vinna Rafmagnsveitur ríkisins og Orkustofnun að sömu verkefnum á sitt hvorri hæð sömu byggingar og virðist þar nánast enginn samgangur vera á milli. Við þetta ástand verður alls ekki lengur unað. Því tók aðalfundur miðstjórnar Framsfl. þessi mál til sérstakrar meðferðar í byrjun þessa mánaðar. Eftir ítarlegan undirbúning gekk fundurinn frá samþykkt um skipulag raforkumála sem Framsfl. er ákveðinn í að berjast fyrir. Með leyfi forseta vil ég lesa samþykkt þessa: „Stefnt skal að jöfnun orkuverðs um land allt. Í því skyni skal lögð áhersla á að tengja saman raforkukerfi einstakra landshluta og tryggja þannig sem hagkvæmastar framkvæmdir og rekstur með samkeyrslu allra orkuvera og dreifikerfa. Í þessum tilgangi skal stefnt að eftirgreindu skipulagi orkumála: 1. Unnið verði að því að koma á fót einu fyrirtæki sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku milli landshluta. Ríkisstj. taki í þessu skyni upp samninga við Landsvirkjun, Laxárvirkjun, Andakílsárvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins, Rafveitu Vestmannaeyja, Rafveitu Siglufjarðar og aðrar rafveitur, sem eiga og reka orkuver, um sameiningu slíks rekstrar í einni landsvirkjun, Íslandsvirkjun. Aðilar að þessu fyrirtæki og stjórn þess verði ríkissjóður og landshlutaveitur. Eignarhluti ríkissjóðs skal aldrei vera minni en 50%. Fyrirtækið undirbýr virkjanir og lætur virkja. 2. Unnið verði að því að koma á fót landshlutaveitum sem annist alla dreifingu og sölu á raforku í viðkomandi landshluta. Landshlutaveitur þessar geti einnig annast rekstur hitaveitna. Þær sjái um framkvæmdir sem nauðsynlegar eru vegna viðkomandi rekstrar. Aðilar að slíkum landshlutaveitum og stjórnum þeirra verði sveitarfélög og væntanleg Íslandsvirkjun. 3. Orkustofnun verði ríkisstj. til ráðuneytis um orkumál og annist upplýsingasöfnun hvers konar um orkulindir þjóðarinnar og geri áætlanir um nýtingu þeirra og annist frumrannsóknir fyrir virkjanir. Orkustofnun veiti landsvirkjun og landshlutaveitum nauðsynlega þjónustu.“ Þarna hefur Framsfl. riðið á vaðið og markað ákveðna stefnu á þessu mjög svo mikilvæga sviði, - markað þá stefnu að öll meginraforkuvinnsla í landinu verði á einni hendi. Með þessu móti einu er unnt að tryggja að hagkvæmustu framkvæmdirnar verði valdar og raforka seld á sama verði um land allt, í heildsölu a.m.k. Jafnframt er þarna mörkuð sú stefna, að heimamenn verði virkir þátttakendur í þessu kerfi, þeir eigi sina landshlutaveitu sem annist dreifingu raforkunnar, rekstur hitaveitna o.fl., eins og þeir kunna að kjósa, og verði jafnframt þátttakendur í gegnum þessar landshlutaveitur í landsveitunni, Íslandsvirkjuninni. Orkumálaráðherra hefur lýst því yfir á þingi að hann muni í sumar setja á fót n. til þess að skoða skipulag raforkumála. Þar munu þessar till. að sjálfsögðu verða lagðar fram. Það er von mín að samstaða náist um skipulag orkumála í anda þeirra till. sem ég hef nú lýst. Mér hefur ekki unnist tími til að gera grein fyrir mikilvægum málum, t.d. á sviði landbúnaðar, eins og jarðalögum og ábúðarlögum, sem munu skipta landbúnaðinn miklu. Þarna eru einnig fram undan stór verkefni, ekki síst stóraukin innlend fóðurframleiðsla í heykögglaverksmiðjum sem fyrst og fremst nýti jarðhita, svo og endurskoðun laga um Stofnlánadeild og Framleiðsluráð. Nýtt skipulag ferðamála hef ég ekki getað rætt um né um það stóraukna fjármagn sem nú á að verja til þeirra mikilvægu mála. Ekki hef ég heldur getað gert grein fyrir ýmsu á sviði menntamála né þeim stórkostlegu verkefnum sem þar eru fram undan, m.a. að tengja verk- og tæknimenntun betur fjölbrautaskólakerfi því sem er að þróast í þessu landi. Það er gífurlega mikið og kostnaðarsamt verkefni og þarf að vinnast skipulega og vel. Það mál var því sérstaklega tekið fyrir á síðasta aðalfundi miðstjórnar Framsfl. Dómsmálin hafa einnig verið mjög í sviðsljósinu. Hefur dómsmrh. lagt fram á þingi fjölmörg frv. sem öll miða að því að bæta og hraða meðferð slíkra mála. Að koma þeim nýmælum til framkvæmda er stórt og mikið verkefni. Góðir íslendingar. Ég vona að mér hafi tekist að draga upp mynd af stjórnmálaástandinn eins og það er nú á miðju kjörtímabili, draga upp mynd af ríkisstj. sem lagt hefur höfuðáherslu á landhelgismálið og virðist ljóst að það mál muni fljótlega verða farsællega til lykta leitt. Það eitt út af fyrir sig er ekki lítið afrek. Hægar hefur gengið á ýmsum öðrum sviðum og hefur það valdið vonbrigðum. Því verður þó ekki neitað að ötullega hefur verið unnið að undirbúningi fjölmargra mikilvægra málaflokka sem eru að sjá dagsins ljós eða munu á næstu mánuðum. Framsfl. vill stuðla að því að ávöxturinn af þessu starfi verði mikill. Hann stendur því heill að þessu stjórnarsamstarfi, en mun beita áhrifum sínum til þess að þar gæti í vaxandi mæli þeirrar festu sem nauðsynleg er til þess að koma efnahagsmálum þjóðarinnar í viðunandi horf og ýmsu skipulagi sem ég hef rakið. Ef þessi ríkisstj. getur það ekki, gerir það ekki önnur eins og nú er ástatt í íslenskum stjórnmálum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þrátt fyrir lokaorð Steingríms Hermannssonar var auðheyrt af hinum málefnalega hluta ræðu hans að hann á heima í hópi okkar stjórnarandstæðinga, og býð ég hann velkominn þangað. Ég vissi fyrir löngu að Steingrímur gerir sér far um að hlusta á rödd fólksins, og auðheyrt var af máli hans, framan af sér í lagi, að hann veit hvaða hug framsóknarmenn á Vestfjörðum bera til núv. stjórnarsamstarfs. Frést hefur að þegar embættismenn og forustumenn stjórnarflokkanna tóku á sínum tíma að ráðgast um fjáröflunarleiðir til að mæta þörfum Landhelgisgæslunnar hafi einn embættismannanna stungið upp á því að fjárins yrði aflað með álagi á tekjuskatt, sérstökum landhelgisskatti yrði bætt á greiðendur tekjuskattsins. Hermt er að við þessa uppástungu hafi stjórnmálamennirnir fórnað höndum og sagt að allt annað teldu þeir æskilegra við fjáröflun til Landhelgisgæslunnar og reyndar annarra þarfa ríkissjóðs, sem um var fjallað, en slíkan tekjuskattsauka. Eins og mönnum ætti að vera í fersku minni varð niðurstaðan sú að stjórnarflokkarnir ákváðu álögur í ýmsum myndum til að afla vænnar fúlgu til ríkisþarfa. Uppistaðan í þeirri skattheimtu er innflutningsgjald á tæpan helming vöruinnflutnings og nokkrar innlendar framleiðsluvörur. Vörugjaldið átti samkv. því, sem ríkisstj. hafði áður boðað, að lækka á árinu niður í 6%, en rýkur nú í þess stað upp í 18% og slagar því hátt upp í söluskattinn þar sem það kemur niður. Afleiðingarnar af þessari skattheimtu eru svo aukin dýrtíð og magnaðri verðbólga. Er gert ráð fyrir að framfærsluvísitala verði, einkum sökum þess að vörugjald hefur verið hækkað, a.m.k. 10 stigum hærri en orðið hefði ef vörugjaldið fengi að lækka eins og til stóð. Mestallan þennan verðbólguvöxt og þá keðjuverkun á fjármál og atvinnumál, sem af honum hlýst, hefði mátt forðast ef fært hefði þótt að leggja á landhelgisskatt eftir sömu reglum og tekjuskatt og í viðbót við hann. En sú fjáröflunarleið þótti ekki skoðunarverð, heldur var hafnað þegar í stað. Ástæðurnar fyrir þeirri afstöðu segja mikla og ófagra sögu um það ástand sem ríkir í fjármálum íslenska ríkisins og gjaldheimtu þess af landsmönnum. Grundvöllur heilbrigðs og virks skattkerfis er jöfnuður í innheimtunni, að gjaldþegnarnir geti treyst því að gjöldin, sem þeim er gert að greiða í sameiginlegan sjóð, gangi jafnt yfir eftir þeim reglum sem gilda um hvert og eitt. Stighækkandi tekjuskattur á samkv. því að leggjast á eftir tekjum og hafa áhrif til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu. Alræmt er orðið að þessu er síður en svo að heilsa hér á landi. Við hverja álagningu kemur skýrar og skýrar í ljós að tekjuskatturinn er fyrst og fremst og að sumra dómi næstum einvörðungu orðinn launaskattur. Dæmin sanna að fyrirtæki og einstaklingar, sem hafa rekstur með höndum, sleppa með lítinn skatt eða engan, og ranglætið í skattheimtunni er orðið slíkt að launafólk í heilum byggðarlögum hefur risið upp og krafist allsherjarathugunar á skattarangsleitninni sem blasir við augum. Þegar ófremdarástand sem þetta ríkir telja þeir sem ábyrgð bera á fjármálum ríkisins að ógerlegt sé með öllu að afla fjár með tekjuskattsálagi enda þótt þarfirnar, sem uppfylla á, séu brýnar og viðurkenndar af öllum. Gjaldheimta, sem hlýtur að verka eins og olíugusa á verðbólgubálið, er tekin fram yfir álag á þann tekjustofn ríkisins sem ef rétt væri á haldið ætti þó að tryggja að framlögum til sameiginlegra þarfa sé dreift eftir greiðslugetu gjaldenda án þess að óheillavænleg keðjuverkun breiðist um hagkerfið allt. Nú er svo komið að allir viðurkenna að við svo búið má ekki lengur standa. Skattamisréttinu verður að linna ef ekki á að stefna í algert óefni. En raunhæfar aðgerðir láta á sér standa. Skömmu eftir að vinstri stjórnin tók við völdum 1971 hófst endurskoðun á tekjuöflun hins opinbera og tillögugerð um úrbætur í skattamálum. Heildstæðar till. lágu fyrir skömmu áður en sú ríkisstj. missti starfhæfan þingmeirihl., en vorn illu heilli ekki lagðar fram þar sem vonlaust þótti um samþykkt þeirra eins og komið var. Núv. ríkisstj. tók við þessum till. og hefur margsinnis boðað umbætur í skattamálum, en athafnir dragast enn á langinn. Ég fullyrði að voði er á ferðum ef lengur er látið reka á reiðanum í þessum efnum. Fyrsta og árangursríkasta skrefið til að koma einhverju lagi á ríkisfjármál og gera tekjuskiptingu í þjóðfélaginu viðunandi er að afnema óþolandi skattamisrétti. Ekki fer milli mála að það, sem tafið hefur og tefur enn leiðréttingu á því hróplega misræmi að launatekjur eru skattlagðar, en rekstrarhagnaður og sölugróði sleppur lítt skattlagður eða ekki, eru sérhagsmunir og málafylgja þeirra sem hafa meiri eða minni hag af ríkjandi ójafnaðarkerfi. Þótt svo sé í pottinn búið er ég þess fullviss að yfirgnæfandi meiri hl. landsmanna í öllum flokkum skipar sér í þá fylkingu sem krefst að gefin fyrirheit um gagngerða endurskoðun skattalaganna með jafnrétti gjaldþegnanna fyrir augum verði efnd undanbragðalaust og án frekari tafar. Sýnt er að úr þessu gerist það ekki á þessu þingi, því miður. En skattamálin hljóta að verða höfuðviðfangsefni næsta þings. En reynsla síðustu missira vottar að kerfisbreytingar eru orðnar aðkallandi á fleiri sviðum en í skattamálum. Ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl., flokksins sem fyrir síðustu kosningar kvaðst hafa á takteinum samræmdar aðgerðir í efnahags- og fjármálum til að kippa í lag því sem þyrfti í þjóðarbúskapnum, hefur nú setið að völdum í þrjú missiri og haft við að styðjast rúmlega 2/3 hluta Alþ. Hún hefur afgreitt tvenn fjárlög og sérstakar efnahagsaðgerðir oftar en tölu verður á komið. Og hver er árangurinn? Halli ríkissjóðs á síðasta ári nam metfjárhæð. Fjárfestingarsjóðir stóðu fyrir útlánum langt umfram áætlanir á síðasta ári og með þeim afleiðingum að ströng takmörk á útlánum sjóðanna í ár koma þeim mun harðar niður. Þrátt fyrir samdrátt neyslu á síðasta ári tókst ekki að rétta við geigvænlegan halla á viðskiptum við önnur lönd. Erlendar skuldir til skamms tíma og langs hrannast upp, og er nú svo komið að fyrirsjáanleg greiðslubyrði á næstu árum nemur fimmta hluta af líklegu aflafé þjóðarinnar í viðskiptum við útiönd. En þessi geigvænlega mynd af stöðu þjóðarbúsins segir aðeins hálfa sögu. Það er ekki nóg með það að bundnir hafi verið firnaþungir greiðslubaggar sem axla verður í náinni framtíð. Þar á ofan blasir við að möguleikar þjóðarinnar til að rýmka hag sinn með því að ganga í helstu auðsuppsprettu Íslands að fornu og nýju,sjávaraflann á miðunum umhverfis landið, virðast alls engir um allmörg næstu ár. Ástand fiskstofna helstu nytjafiska er svo herfilegt að hrun þeirra vofir yfir nema dregið sé úr sókn veiðiflotans í þessa stofna. Því er það að hagstæð þróun verðlags á útflutningsmörkuðum okkar. sem hingað til hefur orðið til bjargar að loknum verðfalls- og sölutregðutímabilum, sem yfir hafa gengið, og leyst þjóðarhag úr skulda- og samdráttarviðjum, getur ekki gegnt slíku hlutverki í nándar nærri sama mæli og oft áður við þau skilyrði sem nú hafa skapast. Þótt fiskverð hækki og eftirspurn fjörgist er okkur ekki lengur stætt á að hagnýta þann bata á viðskiptakjörum með því að herða sókn og auka útgerð til að hagnýta hagstæða markaðssveiflu. Við ríkjandi aðstæður væri það að fórna framtíðarmöguleika þjóðarinnar til að sjá sér farborða fyrir stundarábata. Nú er því svo komið að greiða verður niður skuldabagga hallatímabilsins af þjóðartekjum sem ekki er lengur verjandi að auka á hefðbundinn hátt með því að draga fleiri fiska úr sjó. Skuldagreiðslurnar verða að koma af lítt breyttum þjóðartekjum komi ekki aðrar atvinnugreinar til og taki við af útgerðarafrakstrinum. Þar staðnæmast menn helst við möguleika iðnaðarins, en hann er frá fyrri tíð hornreka um rekstrarkjör og fjármagnsútvegun, miðað við hina hefðbundnu atvinnuvegi. Þessar stórbreytingar á grundvallaraðstæðum í þjóðarbúskapnum blasa nú við og hafa gert um nokkurt skeið. En ekki örlar enn á neinum viðhlítandi viðbrögðum til að mæta aðsteðjandi erfiðleikum á nokkurn þann hátt sem ætla má að bægi frá stórfelldum háska. Umhugsunarfresturinn er ekki langur. Mér er nær að halda að hann sé þegar úti og nú sé óhjákvæmilegt að hefjast handa, ef ekki á illa að fara. Í sem fæstum orðum sagt virðist mér að íslenska þjóðin sé nú að reka sig heldur en ekki óþyrmilega á takmörk hagvaxtarins. Það er ekki hlutskipti okkar einna á þessum tímum. Ýmsar aðrar þjóðir eru síst betur eða jafnvel mun verr settar og er þetta meginundirrótin að því samdráttartímabili sem nú virðist ríkja um mikinn hluta heims. Áhrif hins tæknivædda framleiðslukerfis á náttúruna og búsetuumhverfi manna eru orðin svo gagnger og yfirþyrmandi að tæknivæðingin er á tilteknum sviðum hætt að skila ábata, heldur veldur meira tjóni og erfiðleikum en arðurinn nemur sem af starfseminni fæst. Verkefni íslenskra stjórnvalda, sem vilja heita verki sínu vaxin, væri að réttu lagi flestu fremur að leggja á ráð um stefnumótun sem koma á að gagni til að bjarga þjóðinni yfir á nýtt skeið við ný kjör framleiðslu og nýja lífshætti við breyttar aðstæður með sem minnstri röskun á högum manna. En það er öðru nær en núv. stjórn hafi gripið á þessu vandasama en veglega verkefni að nokkru gagni. Að sumu leyti ráða því aðgerðarleysi, ef ekki andvaraleysi, ytri aðstæður sem við fáum ekki við ráðið. Þar ber að sjálfsögðu hæst ofsafengnar tilraunir breskrar togaraútgerðar og breskra stjórnvalda til að ryðja togaraflota Bretlands braut á ofveidd fiskimið við Ísland með fallbyssukjöftum og flugvélasprengjum. En það, sem ég vil fyrst og fremst vekja athygli á, er að þeir sérstöku erfiðleikar, sem eru á að sinna brýnum framtíðarverkefnum vegna utanaðkomandi aðstæðna, réttlæta hvergi nærri hve lítið er aðhafst. Ekki skortir vitneskju því að aðvarirnar eru nægar. Það skortir árvekni og getu til að líta yfir hið stærra svið frá verkefnum líðandi dags. Ekki stafar þessi deyfð gagnvart örlagamálum lands og þjóðar af því að ráðh. og aðrir forustumann stjórnarflokkanna viti ekki eða geti ekki gert betur. Meinið felst í því að innviðir stjórnarsamstarfsins voru feysknir í öndverðu og hafa fúnað síðan til þess var efnt. Rangt væri að halda því fram að forustumenn og þinglið stjórnarflokkanna hafi ekki í öndverðu gert sér grein fyrir hvað þeir færðust í fang, hversu erfið viðfangsefni þeir tóku að sér. En í stað þess að láta sitja í fyrirrúmi viðureignina við hagræn og siðræn úrlausnarefni þjóðfélagsins hefur valdabrölt og hagsmunatogstreita innan stjórnmálaflokkanna, hvors um sig og milli þeirra, sett svip sinn á stjórnarsamstarfið þótt um þverbak hafi keyrt frá síðustu áramótum. Komið hefur ótvírætt í ljós að harðskeytt valdabarátta fer fram innan Sjálfstfl. og lenda skot og lög í þeirri hríð einatt á áhrifamönnum í Framsfl. Hér á Alþ. er ástandið þannig þessa daga að ráðh.telur sig verða að snupra formenn, sem stjórnarflokkarnir hafa sett yfir þn., fyrir að leggjast á mál sem ráðh. telur hin brýnustu og vill fyrir hvern mun fá afgreidd. Einmitt í dag varð ljóst í Nd. að forseti hennar teflir í tvísýnu vænni kippu af frv. í því skyni að knýja í gegn á sem skemmstum tíma þmfrv. tveggja gæðinga sinna sem lagt hafa í það metnað sinn að koma móðurmálskennslu skólanna á ringulreið með því að kollvarpa með lagasetningu þriggja ára gömlum stafsetningarreglum. Mundi slíkt frumhlaup valda glundroða sem seint yrði bættur í málræktarstarfi skólanna. Herra forseti. Þau vettlingatök, sem núv. ríkisstj. hefur tekið viðfangsefni sem mörg hver munu ráða miklu um hag þjóðarinnar um ófyrirsjáanlega framtíð, þurfa að taka enda áður en óbætanlegur skaði er skeður. Fólkið í landinu þarf að láta heyra frá sér, veita það aðhald sem dugir. - Þökk þeim, sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Óhætt er að fullyrða að aldrei hefur verið við völd á Íslandi ríkisstj. sem notið hefur jafnlítils trausts almennings og núv. ríkisstj. Stjórnin hefur að vísu stuðst við allmikinn flokkslegan meiri hl. á Alþ., en einnig þar má nú sjá uppgjafar- og vonleysissvipinn á stuðningsmönnum hennar. Fall ríkisstj. er því augljóslega ekki langt undan. Lánleysi núv. ríkisstj. er með ólíkindum. Það er eins og öll mál snúist í höndum ráðh. og að allar aðgerðir stjórnarinnar fari á þveröfugan hátt við það sem boðað er. Það var sannarlega ekki lítill völlur á núv. stjórnarherrum þegar þeir tóku við völdum á miðju ári 1974. Öllu átti að kippa í lag á stuttum tíma. Verðbólguna átti að stöðva, ríkisfjármálum átti að koma í lag, skuldasöfnun við útlönd átti að hætta og leiðrétta átti rekstrargrundvöll atvinnufyrirtækja. Á tveggja ára valdatíma hafa öll þessi fögru fyrirheit orðið að engu. Og þó leyfir hæstv. sjútvrh. Matthías Bjarnason sér í umr. í kvöld að halda því fram að samstjórn íhalds og Framsóknar hafi bara tekist vel. Sá er lítilþægur eða hefur hann ekki áttað sig á því hve sjávarútvegsmálin hafa tekist illa í hans höndum. Verðbólgan á fyrsta valdaári stjórnarinnar jókst um hvorki meira né minna en 54.5% miðað við framfærsluvísitölu og þar af nam hækkun, sem beinlínis stafaði af ákvörðunum ríkisstj. sjálfrar, um 40 prósentustigum. Síðan hefur verðbólgan haldið áfram að magnast og mun að öllum líkindum vaxa um 80–85% á tveimur heilum valdaárum stjórnarinnar. Fjármál ríkissjóðs hafa verið slík raunasaga í tíð núv. stjórnar að engin dæmi eru slíks áður. Engar áætlanir um fjármál ríkissjóðs hafa staðist. Fjárlög hafa reynst marklaus tveimur mánuðum eftir samþykkt þeirra. Leggja hefur þurft á nýja og nýja skatta, og þá, sem fyrir voru, hefur þurft að hækka. Skatta, sem lagðir voru á vegna jarðelda í Vestmannaeyjum og annarra náttúruhamfara, hefur ríkissjóður orðið að taka til sin. Og þrátt fyrir alla skattana og öll ríkislánin hefur núv. ríkisstj. orðið að taka yfirdráttarlán, í rauninni nauðungarlán, í Seðlabankanum sem nema hvorki meira né minna en 10 milljörðum kr. Þvílík lagfæring á ríkisfjármálunum! Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum námu erlendar skuldir þjóðarinnar til langs tíma um 45 milljörðum kr. miðað við núverandi gengi, en nú nema þær um 80 milljörðum kr. og hafa því hækkað um 35 milljarða. Áður voru tekin erlend lán nær einvörðungu til kaupa á skipum og til mannvirkjagerðar, en nú er stór hluti hinna erlendu lána tekinn vegna neyslu. Og hvernig er með rekstrarafkomu atvinnuveganna? Hefur þar orðið breyting til batnaðar? Nei, því fer víðs fjarri. Að dómi forustumanna í iðnaði og útgerð hefur ástandið í þeim atvinnugreinum aldrei verið verra en nú. En ríkisstj. hefur hins vegar tekist með alrangri stefnu í efnahagsmálum að minnka kaupmátt launa verkamanna, sjómanna ok bænda og annarra launþega um 25–30%. Henni hefur einnig tekist að draga úr þjóðarframleiðslu og þjóðartekjum. Afsakanir hennar um óhagstæð ytri skilyrði eru lítils virði því að hið rétta er að erlendar verðhækkanir hafa verið litlar síðan stjórnin tók við. Þær höfðu að mestu gengið yfir á miðju árinu 1974. Verðfall á útfluttum vörum nemur aðeins litlum hluta af þeim kjaraskerðingarfjárhæðum sem stjórnin hefur knúið fram. Það ástand, sem við blasir í efnahagsmálum landsins nú í dag, er stjórnleysi, - stjórnleysi á öllum sviðum. Dýrtíðin æðir áfram. Vextir eru almennt orðnir 20–24% eða þrísvar til fjórum sinnum hærri en í nálægum löndum. Lánskjör eru nú orðið bundin verðtryggingu í ríkum mæli, sem í reynd þýðir enn þá hærri vaxtagreiðslur. Ríkissjóður sjálfur rambar enn á greiðsluþrotsbarmi, en bætir þó sífellt á sig nýjum útgjöldum með fleiri og fleiri embættum og nýjum stofnunum. Landhelgismálið var frá upphafi eitt af aðalmálum ríkisstj. 50 mílur, sem þó náðu yfir um 97% af öllum fiskimiðum við landið, voru lítils virði að dómi hinna nýju stjórnarherra og því lofuðu þeir strax 200 mílum. Útfærslan í 200 mílur hafði þó ekki fyrr átt sér stað en ríkisstj. bauð erlendum þjóðum frjálsar veiðar á öllu viðaukasvæðinu, úr 50 út í 200 mílur, og þar til viðbótar bauð hún miklar veiðiheimildir innan 50 mílnanna. Í landhelgisdeilunni við breta og vestur-þjóðverja hefur stefnuleysi og aumingjaskapur ríkisstj. verið með þeim hætti að engu tali tekur. Ríkisstj., sem fyrst gumaði af 200 mílum og vissi mætavel að ástand helstu fiskstofna við landið var orðið mjög alvarlegt, semur algerlega að óþörfu við vestur-þjóðverja um veiðar til tveggja ára. Hún svíkur hátíðlega gefið loforð um skilyrði sem sett voru fyrir samkomulaginu við þjóðverja og opnar friðlýst veiðisvæði aðeins til þess að þóknast þjóðverjum. Það er öllum landsmönnum ljóst að hefði ekki komið til kröftug andstaða almennings í landinu og hörð mótmæli verkalýðssamtakanna og stjórnarandstöðunnar gegn undanhaldi í landhelgismálinu, þá væri ríkisstj. búin að glutra niður því máli eins og öðrum sem hún hefur haft til meðferðar. Nú eru hins vegar orðin þáttaskil í landhelgismálinu. Réttur okkar og annarra strandríkja til 200 mílna er nú viðurkenndur af nær öllum þjóðum í heiminum. Bretar hafa opinberlega lýst yfir fylgi sínu við þá stefnu. Það er því aðeins spurning um stuttan tíma þar til bretar hljóta að gefast upp formlega og draga herskip sin heim. En síðustu átakadagarnir geta orðið örlagaríkir. Nú má ekki láta undan að beygja sig fyrir ofríkinu. Sú reynsla, sem þjóðin hefur fengið í landhelgismálinu, er vissulega lærdómsrík. Þjóðin á nú að vita hverjir það eru sem varið hafa rétt hennar, og einnig hitt, hverjir það eru sem alltaf hafa verið tilbúnir til undanhalds og alltaf hafa verið með undansláttartón. Þjóðin hefur líka fengið sína dýrkeyptu reynslu af NATO og fengið að sjá og heyra hvers virði það bandalag er íslendingum. Eitt af forusturíkjum bandalagsins hefur beitt okkur hernaðarlega ofbeldi, sent á fiskimið okkar vígdreka sína, og nú síðast hefur það hótað skotárás á íslenskt löggæsluskip. NATO-ráðið hefur ekki einu sinni fengist til þess að fordæma breta fyrir framkomu þeirra í landhelgisdeilunni. Þjóðin hefur líka fengið að reyna hvers virði ameríski herinn er okkur þegar á reynir. Svo ósvífin hafa bandarísk stjórnvöld reynst að þau hafa neitað okkur um fyrirgreiðslu til þess að kaupa eða leigja óvopnuð gæsluskip. Hvernig hafa svo íslensk stjórnvöld brugðist við framkomu NATO og Bandaríkjanna gagnvart okkur? Þau hafa raunverulega legið hundflöt og ekkert gert að gagni. Send hafa verið að vísu formleg mótmæli til NATO og dómsmrh. hefur eitthvað lítils háttar kvakað og sýnt óánægju sina út af viðbrögðum bandaríkjamanna á sambandi við skipaútvegun, en svo gjörsamlega hafa íslensk stjórnvöld legið marflöt fyrir frekju og yfirgangi breta að þau hafa t.d. knúið íslenska starfsmenn Landssímans til þess að greiða fyrir landhelgisbrjótum með talstöðvaafgreiðslu, en slíkt er auðvitað hreint hneyksli. NATO og Bandaríkin hafa tvímælalaust brotið samning á okkur íslendingum. Framkoma þeirra hefur verið niðurlægjandi fyrir Ísland og vanvirðing á hæsta stigi. Ríkisstj. hefur enn ekki fengist til þess að grípa til þeirra ráða sem mundu duga til þess að reka bresku herskipin út úr íslensku lögsögusvæði, - þeirra ráða sem eru rökrétt og eðlileg þar sem Ísland er aðill að NATO og hefur samning við Bandaríkin um hervernd. Þau ráð, sem nú á að beita, eru í fyrsta lagi að kalla sendiherra Íslands hjá NATO þegar í stað heim og loka sendiráðinu þar og hætta öllum samskiptum við bandalagið. Í öðru lagi á utanrrh. okkar ekki að mæta á NATO-fundinum í Osló í næstu viku. Í stað þess á að senda á þann fund hörðorð mótmæli gegn afstöðu bandalagsins. Í þriðja lagi á síðan að tilkynna NATO og Bandaríkjunum að herstöð bandalagsins á Keflavíkurflugvelli verði lokað og tekið verði fyrir alla aðstöðu bandalagsins og Bandaríkjahers hér á landi. Það er það eina sem er rökrétt í málinu. Allir vita, að núv. ríkisstj. beitir ekki þessum ráðum, a.m.k. ekki ótilneydd. Af þeim ástæðum þarf þjóðin, þ.e.a.s. allir landsmenn, að taka til sinna ráða í málinu. Um þessa helgi eða nánar til tekið nú á laugardaginn munu þeir, sem eru andvígir þátttöku Íslands í NATO og andvígir herstöðvum í landinu, efna til Keflavíkurgöngu og mótmæla þannig herstöðva- og herbandalagsstefnunni. Nú ættu allir, sem vernda vilja landhelgishagsmuni Íslands og hafa séð og heyrt hvernig NATO og Bandaríkin hafa komið fram gagnvart íslenskum málstað í landhelgismálinu, að sameinast í öflugum landsmótmælum með fjölmennari Keflavíkurgöngu en nokkru sinni áður, og einstaklingar og félagasamtök um allt land þurfa að gerast þátttakendur í mótmælunum með því að senda mótmælaskeyti og mótmælaundirskriftir þar sem mótmælagöngum verður ekki við komið. Um það er ekki að villast, að nú dregur að nýjum alþingiskosningum. Sennilega hanga þó stjórnarflokkarnir saman út þetta árið, en það verður þó mest að nafninu til. Hér í þessum umr. í kvöld mátti greinilega heyra uppgjafar- og kosningahræðslutóninn, t.d. í ræðu Steingríms Hermannssonar, þegar hann játaði að þýsku samningarnir hafi ekki verið góðir og hann ætti erfitt með að þola framkomu NATO og fjandsamleg viðbrögð Bandaríkjanna og fleira var hann að minnast á í sambandi við stjórnarsamstarfið. Bilunin í Framsfl. er augljós. Framsókn mun rjúfa stjórnarsamstarfið á næsta vetri og kenna þá auðvitað íhaldinu um allar skammirnar. Þetta eru hennar ær og kýr alltaf. En hún á sinn hlut af skömmunum. Það er enginn vafi á því að á næsta ári verða alþingiskosningar. Nú þarf þjóðin að draga rétta lærdóma af reynslunni. Nú hafa menn fengið að reyna íhalds-framsóknarstjórn. Hver er svo ábyrgðarlaus að hann vilji slíka stjórn aftur? Landsmenn verða að gera sér fulla grein fyrir samhengi þeirra hluta sem eru að gerast. Launafólk getur ekki háð eðlilega kjarabaráttu í stéttarfélögum sínum eingöngu. Það verður að skilja að launabarátta með þeim hætti að styðja núverandi stjórnarflokka er í eðli sínu þversögn og fjarstæða. Og nær þúsundir landsmanna, sem áttað hafa sig á þeirri miklu þýðingu sem vernd auðlinda lands og sjávar hefur fyrir okkur og hvernig við eigum að hagnýta þær auðlindir, þær geta ekki falið þeim mönnum forsjá á stjórnmálasviðinu sem brugðist hafa jafnhrapallega og núv. stjórnarherrar hafa gert. Ég sný máli mínu sérstaklega til launafólks, til verkafólks, sjómanna og bænda um allt land og til allra frjálslyndra manna. Nú er tíminn kominn til þess að undirbúa næstu alþingiskosningar. Nú þarf að mynda breiðari og sterkari samstöðu vinstri manna í landinu með bakstuðningi alls launafólks en nokkru sinni áður. Þannig þarf að tryggja þjóðinni nýja framfarastjórn og losa þjóðina sem fyrst við þá óheillastjórn sem nú fer með völd í landinu. - Góða nótt.



Herra forseti. Í þessum útvarpsumræðum mun ég fyrst og fremst ræða um fjármál ríkisins og efnahagsmál. Segja má að flestar athafnir stjórnvalda snerti að einhverju leyti ríkisfjármál og efnahagsmál og umr. um þessa málaflokka því ofarlega í hugum manna, ekki síst á tímum sem þessum sem við lifum þegar illa hefur árað. Að því leyti er tekur til þessara þátta hinnar pólitísku umr. er ræða mín svar við ýmsum atriðum sem komið hafa fram í máli hv. stjórnarandstæðinga hér í kvöld. Menn spyrja gjarnan hvað valdi að hin íslenska þjóð skuli ekki stöðugt geta búið við aukinn hagvöxt, batnandi lífskjör sem leiði af auknum kaupmætti launa, stöðugt verðlag og yfirleitt aukna hagsæld. Von er að menn spyrji þegar stöðugt dynur í eyrum áróður þeirra stjórnmálamanna sem fylla nú hóp stjórnarandstæðinga og una vistinni illa á andstöðubekknum. Sýnishorn fengu landsmenn að heyra fyrir stundu í málflutningi hv. þm. Garðars Sigurðssonar og sérstaklega Stefáns Jónssonar sem tókst með sínum venjulega orðhákshætti að eyða að mestu ræðutíma Lúðvíks Jósefssonar sem hann að vísu hirti ekki um. E.t.v. hefur það verið með ráðum gert. Þessi áróður er einfaldur, en hann er annaðhvort settur fram í einfeldni eða þá í þeirri trú að þeir, sem eiga að meðtaka hann, séu einfeldningar. Hann gengur út á það eitt að þeir, sem nú fara með stjórn landsmála; geri yfirleitt allt ranglega. Þessi áróður byggist á lýðskrumi einu. Ef núv. stjórnarandstöðuflokkar væru hins vegar í stjórn færi allt á annan veg. - Með þennan málflutning að leiðarljósi tala svo þessir sömu menn um þverrandi virðingu manna fyrir Alþ. Þessir herrar skyldu hins vegar athuga það, að áheyrendur þeirra eru menn með fullu viti, menn sem láta ekki blekkjast af innantómum slagorðum og hreinum ósannindum um það sem valdið hefur versnandi lífskjörum um sinn. En hverjar eru orsakir þess, að illa hefur gengið að ná jafnvægi í ríkisfjármálum? Hvers vegna búum við við svo mikla verðbólgu, og hvað getum við gert til þess að lækna þessi mein? Þessar eru spurningarnar sem vakna hjá hverjum og einum þegn þessa lands. Við þeim vill hann fá svör, skýr og skorinorð, frásögn staðreynda en ekki hin allt of tíðu glamuryrði og svigurmæli stjórnarandstöðu í garð stjórnarflokka um orsakir vandamála sem upp hafa komið og ríkisstj. hefur þurft að glíma við, Ég mun leitast við að svara þessum spurningum og segja þar frá staðreyndum sem hver og einn á að geta skilið. Þessar staðreyndir þekkja þm. stjórnarandstöðunnar þótt þeir rangtúlki þær á alla lund í von um kjörfylgi. Ég mun einnig greina frá stefnu ríkisstj. og athöfnum sem leiða eiga til lausnar aðsteðjandi vanda og þegar eru farnar að bera ávöxt, eins og ég mun sýna fram á. Til þess að gera grein fyrir hinni miklu verðbólgu, sem við höfum búið við undanfarin missiri, verðum við að leita orsakanna til ársins 1974. Raunar á þessi Hrunadans upphaf sitt í hinum fyrstu veizludögum vinstri stjórnarinnar 1971, en þá sögu ætla ég ekki að rifja upp nú, heldur halda mig við tímabil núv. ríkisstj. Í ársbyrjun 1974 var efnahagsvandinn öllum ljós, og hann fór vaxandi þegar á árið leið. Við þeim vanda varð hin nýja ríkisstj. að snúast, og það gerði hún með skýrt markaðri efnahagsstefnu. Þessi stefna hafði að leiðarljósi að draga úr hraða verðbólgunnar og úr greiðsluhalla við útlönd. Það skyldi gert án þess að gripið yrði til háskalegra samdráttaraðgerða sem mundu tefla atvinnuöryggi og þar með lífskjörum almennings í tvísýnu. Full atvinna og hægfara aðlögun að gjörbreyttri efnahagsstöðu þjóðarinnar var heppilegasta leiðin sem kostur var á. Þessi leið var valin. Það er þessi stefna sem stjórnarandstaðan hefur verið að gagnrýna að undanförnu, - stefna atvinnuöryggis og aðlögunar að breyttum og verri aðstæðum. Það er þessi stefna sem nú er farin að bera árangur þrátt fyrir versnandi viðskiptakjör framan af, þrátt fyrir minnkandi afla og þrátt fyrir erfiðar aðstæður í landbúnaði í sumum héruðum vegna óhagstæðs tíðarfars. Íslendingar höfðu eins og fleiri ríki, sem byggja afkomu sina á útflutningi matvæla, notið langs tímabils velmegunar og batnandi viðskiptakjara allt til ársloka 1973. En þá fór að halla undan, og viðskiptakjör versnuðu mjög hæði árið 1974 og 1975 og sölutregðu gætti á mörgum útflutningsmörkuðum. Árið 1975 varð okkur þungt í skauti. Viðskiptakjör rýrnuðu um 15% frá árinu á undan og voru þau þá orðin fjórðungi lakari en að meðaltali á árinu 1973. Það sér hver heilvita maður að breyting sem þessi hlýtur að hafa stórfelld áhrif á þróun þjóðarframleiðslu og þjóðartekna. Þar tala tölur skýrustu máli, en áróður stjórnarandstæðinga afhjúpast. 1973 jukust þjóðartekjur um 10%. Það er á síðasta uppgangsárinu. 1974 versna viðskiptakjörin skyndilega, þannig að þjóðartekjur standa í stað þrátt fyrir framleiðsluaukningu, 1975 sigur enn áógæfuhlið þegar þjóðarframleiðslan minnkar um 4% og þjóðartekjur vegna áframhaldandi rýrnunar viðskiptakjara um 8%, landbúnaðarframleiðslan dróst saman vegna óhagstæðs tíðarfars, lítil aukning varð á sjávarafla þrátt fyrir aukna sókn, álframleiðsla dróst saman, og svo mætti sjálfsagt lengur telja. Þetta eru staðreyndir sem stjórnarandstæðingar verða að beygja sig fyrir. Ríkisstj. verður ekki kennt um óhagstæð ytri skilyrði. En ríkisstj. verður hins vegar um kennt ef hún bregst ekki skynsamlega við aðsteðjandi vanda. Ríkisstj. hefur brugðist skynsamlega við, en það hefur hins vegar ekki verið öfundsvert hlutverk stjórnvalda undanfarin tvö ár að sveigja útgjöld þjóðarinnar til samræmis við þessa gjörbreyttu þróun rauntekna. Á árinu 1974 náðist tiltölulega lítill árangur í þessu efni. Vegna vaxandi eftirspurnar jukust þjóðarútgjöld en þjóðartekjur ekki. Af því leiddi aukinn víðskiptahalla við útlönd, og komst hann á árinu upp undir 12% af þjóðarframleiðslunni. Við þessum vanda var brugðist með margvíslegum ráðstöfunum í efnahagsmálum haustið 1974 og svo 1975. Þjóðarútgjöld tókst að lækka um 8% og er þar um mikið efnahagsátak að ræða þegar haft er í huga að þau jukust um 10% árið áður. Vegna versnandi ytri skilyrða tókst ekki á s.l. ári að gera betur en halda í horfinu varðandi víðskiptajöfnuð við útlönd. Efnahagsvandinn hefur verið tvíþættur: annars vegar hin öra verðbólga og hins vegar mjög óhagstæður greiðslujöfnuður. Rætur þessa leggja í óhóflegri aukningu innlendrar eftirspurnar 1973 og 1974, mikilli erlendri verðbólgu og ört versnandi viðskiptakjörum. Þessi ofþensla stafar m.a. af hinni miklu útlánaaukningu bankakerfisins. Það er ekki lækning á vanda sem þessum að dæla nýprentuðum seðlum út í sjúkar fjármálaæðar þjóðfélagsins. Það var gert 1974. Af þessu stafar greiðsluhalli ríkissjóðs, og skuldasöfnun hans hjá Seðlabankanum hefur átt sinn þátt í að viðhalda umframeftirspurn innanlands og umframkaupum erlends gjaldeyris. Markmið efnahagsstefnu ríkisstj. á næstu missirum eru þessi, eins og fram kom í stefnuræðu hæstv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar á s.l. hausti: 1. Að draga verulega úr viðskiptahallanum. 2. Að hægja á verðbólguhraðanum frá því sem verið hefur undanfarin ár. 3. Að tryggja fulla atvinnu í landinu. Og nú er spurt: Hverjar líkur eru á, að markmiðum þessum verði náð? Sjálfsagt er að viðurkenna að skortur á heilsteyptri og samræmdri stefnu í fjármálum og peningamálum hafi verið veikleiki hagstjórnar á síðasta ári. Ríkisstj. hefur hins vegar tekið með mjög ákveðnum hætti á þessum málum. Samræmdum aðgerðum er beitt í ríkisfjármálum og lána:nálum: 1) Með hallalausum fjárl. yfirstandandi árs, fjárl. sem fela ekki í sér magnaukningu útgjalda frá 1975. 2) Með lánsfjáráætlun fyrir árið 1976 sem nær til allra innlendra lánastofnana svo og til lántöku erlends fjár og ráðstöfunar þess. 3) Með virku og ströngu eftirlíti með ríkisútgjöldum innan fjárlagaársins hjá stofnunum og fyrirtækjum ríkisins. 4) Með undirbúningi og gerð áætlana um þróun tekna og útgjalda ríkissjóðs á næstu árum og þar með með endurskoðun sjálfvirkni núgildandi útgjaldalöggjafar. Þetta, sem ég nú hef nefnt, var boðað í fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen í haust, og eftir þessu er nú unnið. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1976 var í fyrsta sinn lögð fram nú fyrir síðustu áramót. Með þeirri áætlun var ítrekað það markmið ríkisstj. að minnka viðskiptahallann við útlönd um rúmlega þriðjung frá fyrra ári. Áætlun gerir og ráð fyrir að hallalaus rekstur ríkissjóðs verði tryggður á þessu ári. Stefnt er að aðhaldi í útlánum innlánsstofnana, minni aukningu fjárfestingarlánasjóða og minni erlendum lántökum. Frá þessum áætlunum má ekki hvika. Fjárlög og lánsfjáráætlun verða að vera haldin. Ekki má hvika írá þeirri forgangsröðun verkefna, sem ákveðin hefur verið, og ekki framkvæma neitt það sem ekki er ákveðið í fjárl. Vel kann að vera að ákveðin tímasetning framkvæmda sé ekki hin eina rétta að dómi allra, en eftir að ákvörðun er tekin ber að standa við hana. Þegar eftir setningu fjárlaga 1976 var hafist handa við gerð mánaðarlegra greiðsluáætlana tekna og gjalda allra ríkisstofnana. Áætlanir sem þessar eru forsenda þess að náð verði betri stjórn en verið hefur á útgjöldum ríkissjóðs á fjárlagaárinu og gera mun auðveldara en ella að fylgjast með þróun ríkisfjármála og bregða skjótt við þar sem frávik frá áætlun koma í ljós. Aðgerðir ríkisstj. á sviði fjármála miða að því að ná hinum þremur markmiðum sem ég nefndi áðan. Ég hef þegar rakið hvað gert hefur verið til þess að draga úr viðskiptahallanum. En það mikilvægasta er að dregið verði úr verðbólguvextinum. S.l. ár hefur verðbólgan verið ógnvekjandi. Árið 1974 frá ársbyrjun til ársloka var verðbólgan 53%, árið 1975 frá ársbyrjun til ársloka 37% Eins og nú horfir er áætlað að verðbólgan 1976 verði 22–25%. Hér er um mikla breytingu að ræða sem sýnir að stefna ríkisstj. er rétt. Við megum hins vegar ekki missa sjónar af þriðja markmiðinu sem ég nefndi, að tryggð verði full atvinna í landinu. Það markmið næst því aðeins að um verði að ræða hægfara aðlögun að hinum gjörbreyttu efnahagsaðstæðum. Ég hef nú, herra forseti, rætt nokkuð stefnu ríkisstj. í fjármálum og efnahagsmálum og sýnt fram á að sú stefna er að leiða þjóðina til aukinnar farsældar og út úr þeim vanda sem upp var kominn og raunar er enn við dyrnar. Það er full ástæða til að líta björtum augum til framtíðarinnar þótt að hafi þrengt um sinn og þjóðin sé hvergi nærri komin út úr vandanum. Jafnvel fólk á tiltölulega ungum aldri skyldi minnast þess að ekki eru svo mörg ár síðan lífskjör hér á landi voru sýnu lakari en nú. Hér er því ekki neitt efni til að hafa uppi kveinstafi þótt ríkisvaldið þurfi að sýna aðhald í fjármálum og ekki verði orðið við öllum kröfum um framkvæmdir í þessum málaflokknum og hinum. Hvað gerir ekki einstaklingurinn sem ekki á nægilegt fé til að kaupa þau lífsgæði sem hann girntist? Hann rifar seglin og bíður þar til betur árar. Það sama verður ríkisvaldið að gera. Það dugir ekki prentun seðla eða fyrirhyggjulausar lántökur. Slíkt leiðir til ófarnaðar, og það er skylda ríkisstj. að gæta þess að fara ekki yfir mörkin. Það er sú leið sem ríkisstj. fer. Því mega íslendingar nú vera bjartsýnir á framtíðina, vegna þess að stefna ríkisstj. mun leiða til þess að við komumst án frekari áfalla út úr erfiðleikum. Til þess höfum við auk þess hin ytri skilyrði. Viðskiptakjör fara nú batnandi. Landbúnaður okkar er betur vélvæddur en gerist og gengur hjá nágrannaþjóðum sumum. Fiskveiðifloti okkar er nýr og afkastageta hans meira en nægileg. Við erum að vinna sigur í landhelgismálinu, þessu máli málanna. Við þurfum að ná tökum á nýtingu landhelginnar. Efnahagslögsaga yfir 200 mílunum er hins vegar ekki okkar einkamál ef við erum ekki menn til að rækta þann garð sem við erum nú að eignast. Þar er við okkur sjálfa að eiga og enga aðra, þegar landhelgin hefur verið hreinsuð af erlendum veiðiþjófum sem beita herafla gegn þjóð er berst fyrir viðhaldi lífs í hafinu umhverfis landið meðan hinir vinna að eyðingu þess. Ég lýk máli mínu með því að láta í ljós þá trú að núv. stjórnarflokkar starfi saman a.m.k. út þetta kjörtímabil. Vonir alþb: og alþfl.- manna um myndun nýsköpunarstjórnar eru andvana fæddar, og myndun nýrrar vinstri stjórnar er útilokuð af mörgum ástæðum sem ég þarf ekki að rekja. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þegar samsteypustjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var mynduð um mitt sumar 1974 eftir mikinn kosningasigur íhaldsaflanna í landinu út á mörg stór og fögur loforð og litskrúðugar lýsingar um hörmuleg endalok vinstri stjórnarinnar nokkru áður biðu margir eftir að heyra úrræðin í fyrstu stefnuræðu hæstv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar. Ekki stóð á loforðum í fyrstu stefnuræðunni og yfirlýsingum um að verðbólguvöxturinn yrði ekki meiri en um 15% um áramótin 1975–76. Nú hafa landsmenn heyrt stefnuræðu nr. 2 og þar var einnig mörgu lofað til bóta, en þó skinu í gegn vanefndir á mörgum fyrri loforðum og verðbólguvöxturinn var viðurkenndur meiri en nokkru sinni áður. Einhvern veginn hafði ekki tekist að hamla neitt þar á móti fremur kynnt undir. Eina haldreipið var að ekki væri stórfellt atvinnuleysi í landinu. Á þeim tæplega tveimur árum, sem þessi íhaldsstjórn hefur setið, má fullyrða að flest hafi gengið á brauðfótum og efndir nær engar til úrbóta á því hörmungarefnahagsástandi sem við blasti þegar hún var mynduð. Ekki vantar þó meiri hl. hér á hv. Alþ. En það er ekki hin sterka hlið að stjórna. Fremur líta menn alvarlegum augum á málin og láta þar við sitja. En menn lifa ekki lengi á einu saman loftinu. Meira þarf til ef öll framvinda á að geta haldið áfram sómasamlega. Í setningarræðu sinni á 21. landsfundi Sjálfstfl. fyrir rétt rúmlega ári sagði hæstv. forsrh. þetta m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Sjálfstæðismenn gengu hreint til verks og sögðu kjósendum að eigi væri unnt að eyða meiru“ - menn taki eftir því - „að eyða meiru en aflað væri.“ Hlutverk nýrrar ríkisstj. hlyti fyrst og fremst að vera að jafna byrðunum á landsmenn til að jafna halla atvinnuveganna, þjónustustofnana, ríkis og þjóðarbúsins í heild, til þess að tryggja fulla atvinnu í landinu og stöðu þjóðarbúsins út á við. Einnig var heitið að jafna byrðunum réttilega, hvað sem svo felst í orðinu „réttilega“ hjá talsmönnum íhaldsins. Hvað er nú hæft í slíkum staðhæfingum er urðu til þess að margir kusu Sjálfstfl. út á hin stóru loforð? Ekkert hefur staðist. Hvers vegna? má spyrja. Því er fljótsvarað. Stjórnleysi hefur ríkt hér í tíð núv. ríkisstj. Verðbólgan hefur verið ofsaleg og fáránlegar ákvarðanir í eyðsluátt hafa haldið henni virkilega í hámarki. Þrátt fyrir marglofað aðhald í ríkisrekstrinum og minnkun skattabyrðar frá tíð vinstri stjórnar hefur halli ríkissjóðs farið sívaxandi og stórkostlegri erlend lántaka verið gerð en nokkru sinni áður. Það sanna tölur. Erlendar skuldir þjóðarbúsins eru nú miklum mun meiri á hvert mannsbarn í landinu en nokkru sinni áður. Enginn gjaldeyrir er til og gripið hefur verið til skömmtunar á honum gagnvart vissum vöruflokkum. Við skuldum svo gífurlegar upphæðir erlendis að á næsta ári mun rétt um fimmta hver króna í gjaldeyristekjum okkar fara til þess að borga vexti og afborganir lána. Þetta hlutfall var áður 10–12%. Þetta er það sem sjálfstæðismenn kalla að styrkja stöðu þjóðarbúsins út á við. Í sannleik er nú svo komið að allir möguleikar okkar fyrir að fá meiri lán eru þrotnir og við lifum á náðarlánum sérstakra björgunarsjóða. Ekki er ástandið betra þegar staða ríkissjóðs er skoðuð, þrátt fyrir orð síðasta ræðumanns. Mikil vandræði voru að koma saman fjárl. fyrir yfirstandandi ár, og það átti honum að vera vel kunnugt um. Ég fullyrti við afgreiðslu þeirra í des. s.l. að þau væru óraunhæf við ríkjandi ástand og tækju ekki tillit til væntanlegra kjarasamninga, fjárl. væru því í annað sinn í raun gagnslaust plagg að mestu leyti og mundi fara eins fyrir hæstv. fjmrh. nú sem í fyrra skiptið, að gífurlegar aukatekjur eða skuldasöfnun þyrfti að koma til ef rekstur ríkisins ætti að halda áfram, eins og útgjaldastefnan væri. Þetta hefur nú áþreifanlega komið í ljós. Og nýlega, en hv. þm. virtist ekki muna eftir því, voru samþykktar stórkostlegar álögur til tekjuöflunar í viðbót við fjárl. þótt fjögurra mánaða gömul væru. Svona er í raun fjármálastjórnin á þeim bæ. Menn muna kannske ekki eftir patentlausninni frá hæstv. fjmrh. sem stjórnarandstæðingi í vinstri stjórn, en þá fann hann upp hina frægu þak-kenningu á fjárl. Einhvern veginn virðist nú allhátt til þaksins og snarbratt til mænisins í fjárlagagerð ráðh. í raun. En hvað um iðnaðinn? Er ekki allt með miklum blóma þar? Nei, því fer nú víðs fjarri einnig. Þar er nú svo dökkt fyrir hjá flestum iðngreinum að um þverbak keyrir. Oft hafa iðnaðarmenn kvartað yfir rekstrarfjárskorti, en nú eru nær öll sund lokuð og samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar er með versta móti. Mikill samdráttur hefur orðið í mörgum greinum hans. Þetta er því alvarlegra sem mestur hluti aukins vinnuafls verður að fá starf við sitt hæfi hjá iðnaði og verslun. Handahófið og ráðleysið í málum íslensks iðnaðar er með eindæmum. Nýleg ráðstefna um þróun í iðnaði staðfesti algerlega stefnuleysið þar. Mörg yfirreið iðnrh. hefur ekki leyst vandann þótt einn af stjórnarþm. tæki svo til orða úr hans flokki að ein virkjun á dag setti ástandið í lag. Um horfur og ástand í sjávarútvegi okkar mætti hafa mörg orð. Þar er allt meira og minna í hnút þrátt fyrir gengisfellingar og úthlutun upphæða er nálguðust nærri 4 milljarða kr. á s.l. ári. Margföld reynsla sýnir að gengisfellingar eru ekki einhlít lausn fyrir sjávarútveginn og allra síst þegar óvenjumiklar erlendar skuldir hvíla á skipunum og jafnvel vinnslustöðvunum líka. Verðhækkunarskriða í kjölfar gengisfellingar hefur margoft áður fært allan ávinning af henni skjótt í kaf og skilið menn mun verr setta eftir en áður. Svo er á það að líta að aðhaldsleysið víð að fara vel með hlutina og að spjara sig vel hverfur gersamlega þegar menn sjá að því meiru sem eytt er, því betra. Það er bjargföst skoðun mín að þessi hugsunarháttur verði að breytast. Í raun tel ég það vera forsendu fyrir heilbrigðu efnahagslífi hér hjá okkur og gildir jafnt um einkaaðila og ríkisreksturinn. Vandamál sjávarútvegsins eru miklum mun meiri en efni standa til vegna mistaka við stjórnun á málefnum hans í nær öllum þáttum framleiðslunnar. Hvaða vit er í því að koma með frv. um endurskipulagningu á öllum veiðum í landhelgi okkar nú í þinglokin? Hvaða vit er í því að hafast ekki að og sjá fram á að þorskurinn verður gífurlega ofveiddur á þessu ári svo að nema mun mörgum tugum þús. tonna? Þetta er ekkert einkamál nokkurs manns né vissra byggða. Hér er um lífshagsmuni íslensku þjóðarinnar að tefla, og menn verða að þora að taka á þessum vanda - við sem erum til þess kjörnir. Eðli málsins samkv. er ekki hægt að taka áhættuna á ofveiði ár eftir ár og allra síst nú eins og málum er komið með þorskstofninn. Það er á allra vitorði, er við sjóinn vinna, að veruleg brot eiga sér stað á lögum og reglugerðum þar. Í frv. því, er ég vitnaði til að seint væri á ferðinni nú í þinglokin, vildi n. sú, sem undirbjó efnislega gerð þess, eindregið leggja til að sérstök eftirlitsskip yrðu fengin til þess að fylgjast með afla hringinn í kringum landið og reynt yrði með því að koma í veg fyrir smáfiskadráp og ofnotkun neta og önnur brot við ýmsar veiðar. Því miður kemur svo frv. til meðferðar á hinu háa Alþ. með þessum orðum: „Stefnt skal að því að fá gæzluskip“ o.s.frv. Þetta er óviðunandi Frv. verður að tryggja lágmarksátak til þess að rétta við þorskstofninn, og mikilvægt atriði í því sambandi er að hafa til eftirlits a.m.k. tvö skip. Þessi skip þurfa ekki að vera stór og dýr. Hér getur verið um góða fiskibáta að ræða, t.d. frá 75 brúttótonnum að stærð að t.d. 120 brúttótonnum. Einnig verður að tryggja tilætlaðan árangur með skyndifriðunum, og telja flestir að til þess þurfi svigrúm minnst þrjá daga, en frv. gerir ráð fyrir aðeins tveim dögum. þetta frv. er svo þýðingarmikið fyrir lífsnauðsynlegt átak íslensku þjóðarinnar að rétta við fiskstofna okkar, að fáeinar millj. kr. í útgjöldum víð framkvæmd þess geta ekki ráðið stefnunni þegar fjárlög með aukatekjum eru að nálgast 63 milljarða kr. Ég vek athygli á þessu hér vegna gildis frv. fyrir framtíð íslensku þjóðarinnar og tilveru. Í raun og veru hefðu lög um hagnýtingu fiskveiðilögsögu okkar átt að vera tilbúin um leið og 200 mílna lögsagan gekk í gildi. Þá sýndum við öllum heiminum að við værum menn til þess að ráða málum okkar með festu og skynsemi. Þau ánægjulegu tíðindi gerðust nú fyrir réttri viku, í lok Hafréttarráðstefnunnar í New York, að strandríkin fá viðurkenndan rétt til þess að ákveða veiðimagn á sínu hafsvæði, stjórnun veiða, friðun og sókn. Þótt enn líði nokkur tími þar til samkomulag um hafréttarmálin liggur fyrir sem heild má samt sem áður ganga út frá því nú að réttur strandríkisins verði tryggður, og hefur þá í raun rúmlega 20 ára barátta strandríkjanna víðs vegar um heim fengið stuðning og viðurkenningu í alþjóðalögum. Þegar þessi staðreynd liggur nú á borðinu, þá tel ég ný viðhorf vera fyrir hendi í landhelgismálum okkar. Þetta þurfa allir landsmenn að gera sér ljóst, hvar í flokki sem þeir standa. Ég er einn þeirra manna nú sem telja full yfirráð okkar vera tryggð og sé því ekki tilgang í því að rembast við að kaupa nýja gerð af herskipum fyrir okkur sem kosta of fjár. Halda menn virkilega, er þessum málum stjórna, að þessi átök vinnist með skotgleði? Nú verða ríkisstj. og Alþ. að gera þær pólitísku ráðstafanir er bretar og fleiri skilja svo og að láta þjóðverja standa við gefin loforð og samning um að fara burt úr því að bókun nr. 6. tekur ekki gildi í viðskiptum okkar við Efnahagsbandalagslöndin. Réttur okkar er staðreynd sem alþjóðalög viðurkenna nú, og frá því verður ekki hvikað hér eftir. Þetta þarf að undirstrika við breta og þjóðverja. Eins og margir hlustenda hafa veitt athygli, þá talaði hæstv. samgrh. fyrir vegáætlun í fyrradag, svona seint eru þessi mál nú á ferðinni, en þinglausnir eru á næstu grösum og unnið langt fram á nætur undanfarið til þess að hespa víss mál í gegn. Þetta er ein staðfestingin á því hversu allt gengur með furðulegum hætti í stjórnarherbúðunum. Þessi vegáætlun ber þess nú glöggt vitni að verðbólgan er að eyðileggja allar fyrri vegáætlanir og magnminnkun framkvæmda annað árið í röð verður um fjórðungur frá fyrri áætlun. Ríkisstj. er hér stödd í slæmri holu á miðjum veginum og getur sig lítt hreyft. Álögur á umferðina eru þegar svo miklar að hún treystir sér ekki til þess að bæta smápinklum þar ofan á og ekki er talið unnt að leggja út í meiri lántökur um sinn. Þessi mál eru því í algerri sjálfheldu. Í áætluninni er gert ráð fyrir 1600 millj. kr. lánsfé og skiptist það í almenna lánsfjáröflun 1350 millj. kr. og svo sérstaka lánsfjáröflun 250 millj. kr. Þessi seinni liður er einkar athyglisverður, en með honum er gengið út frá því að einstakir verktakar láni Vegasjóði um 250 millj. kr. Svona févana er Vegasjóður, að í stað þess að greiða fyrir verkin strax og fá þau með því móti á lágmarksverði þarf nú að betla lán hjá verktökum fyrir hundruð millj. kr. Halda menn að þetta geti gengið? Verða vegaframkvæmdir ekki miklu dýrari með þessu móti? Jú, auðvitað. Fjármagn er svo dýrt í dag að lán frá einstaklingum hlýtur að koma alvarlega niður á magni framkvæmda. Þessi vinnubrögð og verðbólgan eru að eyðileggja eðlilega framkvæmd fyrri vegáætlana. Alls gerir vegáætlunin ráð fyrir 4 614 millj. í heild, og þar af eiga 2124 millj. að fara í nýja vegi eða tæpur helmingur. Í viðbót við þetta er svo ekki kostur á því fyrir þm. að fjalla sómasamlega um skiptingu þessa fjár vegna tímaskorts hér á hv. Alþ. Herra forseti. Tími minn er senn á þrotum. Að lokum vil ég þó taka þetta fram: Þm. Alþfl. hafa margsinnis á yfirstandandi þingi bent á veilurnar í stjórn efnahagsmála og borið fram réttmæta gagnrýni þess vegna. það hef ég gert hér enn einu sinni. Sumir hlustenda kunna að halda að þetta sé hótfyndni. En ég fullvissa hvern hlustanda að svo er alls ekki. Þessu til staðfestingar vil ég minna á fund hjá Seðlabanka Íslands fyrir skömmu, en hann sat öll ríkisstj., þegar reikningar bankans voru staðfestir. Mér leyfist að vitna í orð seðlabankastjóra orðum mínum um stjórnleysi til stuðnings. Orðrétt - með leyfi forseta - sagði seðlabankastjórinn í áheyrn allra ráðh. er ekki hafa mótmælt enn þá: „Þá ályktun verður að draga af þeirri þróun fjármála og peningamála sem nú hefur verið rakin að skortur á heilsteyptri og samræmdri stefnu í þessum málum hafi verið meginveikleiki hagstjórnar á síðasta ári.“ Svo mörg voru þau orð. En margt, margt fleira mætti upp telja úr skýrslu Seðlabankans er staðfestir fyrri orð mín hér í kvöld fullkomlega, en til þess er ekki tími. Þessi ríkisstj. hefur nú setið að völdum fast að tveimur árum. Það er allra manna mál að flest hafi gengið úrskeiðis efnahagslega séð, og réttmæt krafa almennings er að hún segi af sér og best að kosið yrði nú strax. En til þess hafa hæstv. ráðh. engan kjark. En þjóðin mun minnast gerða þeirra á réttum tíma. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það mátti greinilega heyra á máli hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar að nú væri nóg komið af veru utan ríkisstj. og hann átti sér þá ósk heitasta að nú væri Framsfl. að bila. Það mátti á honum heyra að Alþb. væri reiðubúið að fara í nýja nýsköpunarstjórn Alþb. og Sjálfstfl. og jafnvel að taka krata með. En hann má trúa því að Framsfl. er ekki að bila, en það þarf ekki að koma honum á óvart þótt stjórnarflokkarnir sé ekki á einu máli í öllu. Sú ríkisstj., sem nú er við völd, hefur aðeins starfað í tæp tvö ár. Verkefni hennar hafa verið margvísleg, en þó hefur tvö viðfangsefni borið öðrum hærra: í fyrsta lagi efnahagsmál og í öðru lagi landhelgismál. Vík ég fyrst að efnahagsmálum. Ríkisstj. hefur hlotið mikla gagnrýni fyrir stjórn efnahagsmála. Gagnrýni er sjálfsögð, en rétt er að hafa í huga stærð vandans og ástæður. Seinni hluta árs 1973 var ljóst að íslendingar stóðu frammi fyrir miklum efnahagsvanda. Þáv. forsrh., Ólafur Jóhannesson, gerði ítrekaðar tilraunir til að ná samstöðu um aðgerðir í efnahagsmálum. Hluti af þingliði SF stóð þá algerlega á móti nauðsynlegum ráðstöfunum. Talsmenn Alþb. voru með margs konar fyrirvara og voru hikandi í nauðsynlegum aðgerðum. Stjórnarandstaðan reyndist ófáanleg til að standa að efnahagsráðstöfununum. Afstaða SF var mjög óábyrg, og ég tel að það hafi einnig verið óábyrgt af þáv. stjórnarandstöðu að taka ekki þátt í lágmarksráðstöfunum í efnahagsmálum á sama hátt og Framsfl. stóð að ráðstöfunum í efnahagsmálum 1959 jafnvel þótt hann væri ekki í ríkisstj., en hann hafði þá möguleika á að koma í veg fyrir þær ráðstafanir með því að stöðva framgang málsins í annarri d. þingsins. Þannig verða stjórnarflokkar að starfa þegar hættuástand ríkir. við þessar aðstæður var efnt til kosninga og upp úr þeim kosningum var mynduð stjórn Sjálfstfl. og Framsfl. eftir misheppnaðar stjórnarmyndunartilraunir vinstri flokkanna. Það var skoðun Framsfl. að honum bæri skylda til að stuðla að lausn þess efnahagsvanda sem þá var ríkjandi, - efnahagsvanda sem hann vildi ráðast gegn strax á árinu 1973, en fékk ekki samstöðu um. Ríkisstj. setti sér það mark að ráðast gegn vandanum með hægfara ráðstöfunum, - ráðstöfunum sem tóku mið af því að halda uppi fullri atvinnu í landinu, en jafnframt að hægja á verðbólguhraðanum og draga úr viðskiptahallanum við útlönd með það í huga að ná jöfnuði á nokkrum árum. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar, sem hér hafa talað, hafa ráðist að ríkisstj. og þeim flokkum, sem standa að henni, og ásakað stjórnina fyrir að ráðast gegn kjörum almennings. Talað er um aðför að fólkinu í landinu. Samtímis er ríkisstj. ásökuð fyrir að taka ekki á efnahagsmálum af festu. Það er með þessar ásakanir eins og margar aðrar ásakanir þessara manna að þær stangast á, þær ganga hver á móti annarri. Efnahagsvandi á við þann, sem við vorum í og erum enn í, verður ekki leystur án þess að það komi við þegna þjóðfélagsins. Þjóðarframleiðslan var 137.3 milljarðar 1974. Þjóðarútgjöldin voru 152.8 milljarðar sama ár. Mismunarinn jafnast með viðskiptahalla 15.5 milljörðum eða tæpum 12% af þjóðarframleiðslunni. Á gengi ársins 1975 hefði þessi halli numið 24.3 milljörðum. 1975 er þjóðarframleiðslan áætluð 185.2 milljarðar, en þjóðarútgjöldin 206.6 milljarðar. Mismunurinn jafnast með viðskiptahalla 21.4 milljarði eða 11.5% af þjóðarframleiðslunni. Þessar tölur eru einfaldar og ljóst að þjóðin eyðir meiru en hún aflar. Hallinn hefði eflaust getað verið minni. En spurningin er á hve löngum tíma vandinn skuli leystur. Það er háttur óábyrgra stjórnmálamanna að tala á þann veg að lausn á einum vanda sé á engan hátt háð lausn annarra vandamála. Þeir tala um að stöðva viðskiptahallann við útlönd, stöðva verðbólguna, stórauka kaupmáttinn, lækka verð á opinberri þjónustu, ná jöfnuði í ríkisbúskapnum og jafnvel að lækka skatta. Það væri fróðlegt að sjá lausn þessara þátta samtímis því að þá væri komin fram á sjónarsviðið sá efnahagssnillingur sem hver einasta þjóð í heiminum mundi kaupa dýru verði. En því miður er hér fyrst og fremst um slagorð að ræða, - slagorð sem ekki eru rökstudd og standa í mótsögn hvert við annað. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson ræddi hér um að það sé mikilvægt að stjórnarandstæðingar fái nú völd, m.a. vegna þess að áhrif þeirra innan verkalýðshreyfingarinnar séu mjög mikil. Ég vil ekki trúa því að afstaða verkalýðshreyfingarinnar mótist af því hver er við völd, og ég vil ekki heldur samþykkja það að við lausn efnahagsmála hafi ekki verið tekið tillit til þeirra sem verst eru settir. Má í því sambandi nefna margítrekaðar tilraunir ríkisstj. til að auka láglaunabætur, breytingar á skattalögum á s.l. ári þar sem þess var sérstaklega gætt í samvinnu við alþýðusamtökin að þeir, sem lægst laun hefðu fengju mesta lækkun, og nú í vetur þær ráðstafanir sem voru gerðar til að koma í veg fyrir að stórfelldur samdráttur yrði í almannatryggingakerfinu. Ég efast ekki um að þeir, sem nú eru í stjórnarandstöðu, hafi áhuga á því að taka fullt tillit til fólksins í landinu við lausn efnahagsmála sem aðrir. En sú röksemd, að þeir séu hæfari að leysa mál vegna þess að þeir hafi meiri áhrif í verkalýðshreyfingunni, fær ekki staðist nema þeir vilji beita henni fyrir sig í valdabaráttu sinni. Verkalýðssamtökin hafa komist hjá því að mestu leyti að vera þátttakendur í stórpólitískum átökum og svo á vissulega að vera. Því ber að varast að ábyrgðarlausum stjórnmálamönnum takist að beita alþýðuhreyfingu fyrir sig í stórpólitískum átökum. En hefur ríkisstj. tekist að ráða við efnahagsvandann? Í stuttu máli má segja að ríkisstj. hefur að vísu ekki tekist að draga eins mikið úr verðbólgunni og lækka viðskiptahallann við útlönd og æskilegt hefði verið. Hins vegar verður að hafa í huga að hraðari lausn mála hefði getað kostað a.m.k. atvinnuleysi, minni kaupmátt launa og minni uppbyggingu í landinu. Þeir, sem gagnrýna ríkisstj., eru vanalega sammála um að atvinnuleysi megi ekki eiga sér stað og kaupmáttur launa þurfi fremur að aukast, en hins vegar eru margir sem telja að uppbyggingin í landinu hefði mátt vera hægari. En hefur uppbyggingin verið of mikil? Og hvað er framundan? Það má segja að efnahagsörðugleikar íslendinga hafi að allmiklu leyti stafað af erfiðum sveiflukenndum viðskiptakjörum. Verðlag á útflutningsafurðum fer nú batnandi, en þrátt fyrir það er fullvíst að allmikill viðskiptahalli verður á þessu og næsta ári. Ef á að takast að viðhalda núverandi lífskjörum, þá hlýtur frambúðarlausn efnahagsmála fyrst og fremst að byggjast á aukinni framleiðslu og framleiðni jafnframt því að draga úr innflutningi á því sem við getum framleitt heima fyrir. Að þessu hefur verið unnið. Ríkisstj. setti sem algert forgangsverkefni framkvæmdir í orkumálum. Þessar framkvæmdir krefjast mikils fjármagns, en koma til með að draga verulega úr innflutningi á olíu og spara mikinn gjaldeyri í framtíðinni. Á sama hátt er það alger nauðsyn að stórefla iðnaðinn og bæta nýtingu innlendra hráefna, auka fiskleit og ekki síst að afla markaða fyrir hinar ýmsu fisktegundir sem við höfum ekki fullnýtt því að sjávarútvegurinn er og verður undirstaðan. Það er því tímabært að ríkisstj. beiti sér nú þegar fyrir mótun þess sem við gætum kallað framleiðslustefnu, sem byggist í fyrsta lagi á því að efla hverja þá framleiðslugrein sem hefur möguleika til að hasla sér völl á erlendum mörkuðum. Í þessu sambandi má nefna ullar- og skinnaiðnað sem er mjög vaxandi framleiðslugrein og sannar m.a. mikilvægi landbúnaðar sem undirstöðuatvinnugreinar. Í öðru lagi og ekki síst ber að leggja mikla áherslu á að bæta samkeppnisaðstöðu íslenskra framleiðslugreina við erlendan varning á innlendum mörkuðum. Þessu verkefni hefur ekki verið nægilega sinnt og umr. hafa verið meiri en framkvæmdir. Það getur ekki gengið til lengdar að innlend framleiðsla búi við hærri tolla og söluskatt af hráefni, hærra orkuverð, hærri fjármagnskostnað en þeir samkeppnisaðilar sem flytja vörur sínar óheft inn í landið. En það, sem er mikilvægast, er vitund þjóðarinnar fyrir því sem íslenskt er. Sameiginlegar auglýsingar innlendra framleiðenda eru til fyrirmyndar og ættu að styrkjast af hinu opinbera. Öflug auglýsingaherferð fyrir íslenskum vörum gæti haft mikil áhrif. Efling framleiðslunnar krefst mikillar skipulagshyggju og forgangsröðunar framkvæmda. Það er því brýnasta úrlausnarefnið að ríkisstj. leggi áherslu á forustu við mótun framleiðslustefnu er taki mið af ástandi efnahagsmála. Ástand fiskstofnanna krefst þess ekki síst. Þótt illa gangi í efnahagsmálum mega menn ekki gerast slíkir útsölumenn og fyllast svo hrakspám að sjá engin önnur úrræði en að draga úr, draga saman og skera niður. Menn verða fyrst og fremst að sækja fram og auka þjóðartekjurnar. Orkuframkvæmdir hafa notið forgangs. Raforkuframkvæmdir og hitaveituframkvæmdir bera þess vott. En það vannst því miður ekki tími til að skipuleggja þau mál áður en í framkvæmdir var ráðist. Mikið skipulagsleysi ríkir í orkumálum, það viðurkenna allir forsvarsmenn orkumála. Skipulagsleysið hefur orðið þjóðinni dýrkeypt og á eftir að verða henni dýrkeyptara ef ekki verður ráðin bót á. Það má margt læra af þessari reynslu, og ekki má koma fyrir að efling framleiðslunnar á sviði iðnaðar verði með þeim hætti sem verið hefur í orkumálum. Þar hafa of margar stofnanir og nefndir komið nærri og enginn hefur haft heildaryfirsýn. Landhelgismálið hefur tekið mikinn tíma ríkisstj. og Alþ. Sú stefna var tekin að beina baráttunni í landhelgismálinu fyrst og fremst gegn bretum. Þessi ákvörðun hefur reynst rétt. Í framhaldi af því var samið við þjóðverja um fiskveiðar í landhelgi. Samningurinn var langt frá því að vera gallalaus, en hafði einnig ýmsa kosti. Einn af kostum þessa samnings var sá að hann var uppsegjanlegur eftir 5 mánuði. Þjóðverjar hafa ekki staðið við sinn hluta þessa samnings, og okkur ber því tafarlaust að segja samningnum upp og fresta framkvæmd hans. Baráttan við breta hefur verið erfið og hörð. En við munum ekki sjá eftir þeirri baráttu. Barátta okkar hefur einkennst af því sem líkja mætti við skæruhernað, en stórþjóðirnar hafa oft farið flatt á að vanmeta mátt smáþjóðanna í skæruhernaði, og það hafa bretar vissulega gert nú. Frammistaða landhelgisgæslunnar er aðdáunarverð, enda hefur verið mikið uppgjafarhljóð í bretum. Það veldur nokkrum deilum hvort framgangur landhelgismálsins geti haft áhrif á veru okkar í bandalagi þjóða, m.a. Atlantshafsbandalaginu. Því er haldið fram að samstarfi þjóðanna í varnar- og öryggismálum megi ekki blanda saman við landhelgismálíð. Er þetta rökrétt? Geta þjóðir haft góða samvinnu sín á milli án þess að þær hafi skilning á því að hver þjóð þurfi að varðveita sína lífsbjörg? Þetta hlýtur að vera forsenda fyrir samvinnu þjóðanna. Sumar af bandalagsþjóðum okkar hafa þennan skilning, en aðrar ekki. Atburðir síðustu daga eru þess eðlis að okkur ber að kalla heim tafarlaust sendiherra okkar hjá Atlantshafsbandalaginu. Kaldrifjaðar og ósvífnar árásir breta á varðskip okkar svo og hótanir þeirra að beita herflugvélum ættu að fullvissa menn í þessu efni. Framtíðin á eftir að skera úr um það hvort bandalagsþjóðir okkar öðlast þann þroska að hafa skilning á grundvelli tilveru okkar. Þeim verður að vera það ljóst að án þess skilnings getur ekki sjálfstæð þjóð starfað með þeim, og sú afstaða á að koma skýrar fram frá okkar hendi. Þessi mál er því ekki hægt að aðskilja í einu og öllu. Hugsun mannsins og lífsgrundvöllur verður ekki klofin í marga hluta. Sama gildir í þessu máli. Góðir hlustendur. Ég hef nú vikið að þeim málaflokkum sem hafa verið efst á baugi. En að mörgu hefur verið unnið á ýmsum sviðum sem ekki er tími til að telja hér. Eitt mál er þó öðrum mikilvægara. Það er efling Byggðasjóðs. Margir stjórnarandstæðingar gera lítið úr eflingu Byggðasjóðs, telja hana litlu skipta, hér sé um lágar fjárhæðir að ræða sem skipti ekki sköpum. En hver er raunin? Það kemur e.t.v. best í ljós þegar þjóðin á við efnahagserfiðleika að stríða hve mikils virði það er að hafa öflugan Byggðasjóð. Hvar væri atvinnuuppbyggingin víða á landinu nú ef ekki væri þessi sjóður? Hvar væri atvinnubyltingin stödd sem hófst í tíð vinstri stjórnarinnar ef ekki væri þessi sjóður? Ég leyfi mér að fullyrða að Byggðasjóður hefur skipt sköpum, bjargað mörgum byggðarlögum frá atvinnuleysi. Ég veit að það fólk, sem býr úti um land, veit um þetta og skilur það. Fullvist má telja að þýðing sjóðsins verður gífurleg í framtíðinni fyrir landsbyggðina og fyrir þjóðina alla því að framleiðslan er mest úti um land og hana verður að efla. Þeir, sem búa í mesta þéttbýlinu, verða einnig að hafa í huga að ekki er þjóðhagslega hagkvæmt að efla það þéttbýli ár eftir ár og áratug eftir áratug. Slíkt mun aðeins leiða af sér öngþveiti í þessu sama þéttbýli og minnkun framleiðslu. Byggðasjóður er stofnaður vegna hagsmuna þjóðarinnar allrar. Að lokum þetta: Við eigum vissulega við tímabundna erfiðleika að stríða og ber að leggja áherslu á að standa saman um lausn mála og skapa skilyrði fyrir frekari uppbyggingu. Við lausn mála verða menn að hafa trú á möguleikum okkar, trú á auðlindum okkar og trú á því að okkur takist að leysa okkar vanda. Við höfum vissulega ástæðu til að hata þá trú og á þann eina hátt getum við leyst okkar mikilvægu mál. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á aðeins tveimur árum hefur óreiðuskuld ríkisstj. við Seðlabankann aukist úr 630 millj. í 10 milljarða kr. Frv. ríkisstj. um nýja fjáröflun til að magna sukkið og vitleysuna er ný sönnun þess að hún er úti að aka og að landhelgisgæslan er bara yfirvarp. Ríkisstj. á að fara frá, og á því sviði er hver klukkutími dýrmætur. Og hver skyldi nú fella slíkan dóm yfir hæstv. ríkisstj. Auðvitað stjórnarandstæðingar, kunna menn að hugsa. Ónei, ekki er það nú aldeilis. Þetta mátti lesa í leiðara eins af málgögnum hæstv. ríkisstj., Dagblaðinu, nú fyrir nokkrum dögum. Engum dettur líklega í hug að Dagblaðið, Lítill Árvakur, eins og Vísir kallar þetta nýja afkvæmi félmrh., viðhafi slík ummæli að ástæðulausu. Það er gamalt máltæki að svo lengi megi brýna deigt járn að bíti. Þessu er eitthvað álíka farið með hæstv. ríkisstj. annars vegar og almenning í landinu hins vegar. Ráðh. eru eins og hverfisteinn sem brýnt hefur og sorfið svo að öllum almenningi í landinu að nú er svo komið að nánustu aðstandendur og stuðningsmenn ríkisstj. krefjast þess að þessari nær tveggja ára martröð ljúki og stjórnin fari frá. En það er nú eitthvað annað en hæstv. ráðh. séu á þeim buxunum. Þeir virðast hinir ánægðustu þótt allir aðrir telji auðsætt að þeir eigi að víkja. Um tvö ár eru nú liðin frá því að Sjálfstfl. barðist hér um á hæl og hnakka í stjórnarandstöðu og sýndi þá af sér það eindæma ábyrgðarleysi að neita að taka þátt í afgreiðslu nauðsynlegustu mála eins og vegáætlun. Slík var nú reisnin yfir þingliði þessa stærsta stjórnmálaflokks landsins þá. Þá héldu þessir hv. þm. fjálglegar ræður hér á Alþ. um þá óráðsíu í stjórn fjármála og efnahagsmála þjóðarinnar sem þeir töldu þá vera. Þá töldu þessir hv. þm. Sjálfstfl. þensluna í útgjöldum ríkissjóðs svo stórkostlega að núv. hæstv. fjmrh., sjálfur höfuðpaurinn, ásamt nafna sínum, hæstv. sjútvrh., fluttu frv. um lækkun útgjalda ríkissjóðs og þar með skattheimtu um 4.5 milljarða kr. Þessi upphæð samsvarar nú um 81/2 milljarði kr. sem þessum tveim fjármálaséníum Sjálfstfl. fannst algerlega ofaukið í ríkisútgjöldum. Síðan þessi minnistæðu fyrirheit um stórfellda og auðvelda lækkun ríkisútgjalda voru flutt þingi og þjóð eru nú tvö ár, og þann tíma hafa þessir hæstv. ráðh. haft alla möguleika til að koma í framkvæmd þessum sínum fögru fyrirheitum. Og hefur nú þróunin ekki verið í þessa áttina hjá hæstv. ríkisstj.? Nei, það er nú eitthvað annað en að svo sé. Samkv. áætlun, sem birtist í frv. sem nýlega var afgreitt hér á Alþ., hafa ríkisútgjöld hækkað frá fjárlögum ársins 1974 um nær 38 milljarða kr. ef tekið er tillit til tilfærslu á útgjöldum til sveitarfélaga sem samþ. var í árslok 1976. Þessi gífurlega útgjaldaaukning hefur átt sér stað langt umfram tekjur ríkissjóðs. Slíkur stórfelldur halli og skuldasöfnun hefur m.a. valdið mikilli hækkun vaxtagreiðslna og afborgana. Sífellt stærri hluta skattheimtunnar, sem ekki hefur staðið á hjá hæstv. ríkisstj., er varið til greiðslu þessara útgjaldaliða. T.d. má geta þess að vaxtagreiðslur í A-hluta fjárlaga, sem námu 714 millj. kr. 1975, eru í fjárl. þessa árs áætlaðar 1656 millj. kr. eða hafa hækkað um næstum einn milljarð kr. á einu ári. Ekki amalegt það, miðað við fyrri fyrirheit! Sé miðað við fjárlög 1974, þá munu vextir á þessu ári nema samtals 4 milljörðum 564 millj. kr. og hafa hækkað um nær 3 milljarða kr. frá árinu 1974 - um nær 3 milljarða á tveimur árum, og er þetta vegna hinnar gífurlegu skuldasöfnunarstefnu hæstv. ríkisstj., enda hafa færri fjálglegar yfirlýsingar um lækkun ríkisútgjalda gengið fram af munni hæstv. ráðh. hin síðustu tvö ár en áður var. Þessi fjármálastjórn í ríkisfjármálum, stórfelldur hallarekstur og skuldasöfnun, er með slíkum eindæmum að allur almenningur er hættur að undrast ný afrek hæstv. ríkisstj. á þessu sviði. Í þessu ráðleysi, sem ríkt hefur í ríkisfjármálum hjá hæstv. ríkisstj., hefur Seðlabankinn verið látinn halda ríkisbúinu gangandi með stöðugri seðlaprentun og þrotlausum lánveitingum ríkissjóðs. Á fyrsta heila árinu í stjórnartíð hæstv. ríkisstj., á árinu 1975, jókst skuld ríkissjóðs við Seðlabankann úr 3 milljörðum 866 millj. kr. í 9 milljarða 932 millj. kr. eða um 6 milljarða og 66 millj. Það svarar til þess að skuldaaukningin hafi numið 17 millj. kr. á hverjum degi allt árið, þ.e.a.s. þeir nafnarnir í hæstv. ríkisstj., sem fluttu sparnaðarfrv. fyrir tveimur árum um 4500 millj. kr. niðurskurð ríkisútgjalda, juku skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann um 700 þús. kr. á hverri klukkustund allt árið 1975. Vel hafði nú þótt að verki staðið hér ef aðeins mætti miða við unnar klukkustundir hjá hæstv. ráðh., en dæmið kemur svona út þótt svefntími hæstv. ráðh. sé einnig reiknaður, og sést af því hversu miklu meira afrek hér er á ferðinni en líklega nokkurn hefði órað fyrir. En slíkt hefur nú verið ástand heilabúsina hjá hæstv, ráðh. að því er varðar fjármál ríkisins. Og bað er engin furða þó að hv. þm. Framsfl., Halldór Ásgrímsson, hafi verið gráti næst hér áðan þegar hann sagði: Ríkisstj. setti sér það mark að stuðla að hægfara bata í efnahagsmálum. - En þrátt fyrir þetta ástand í ríkisrekstrinum hrúgar nú hæstv. ríkisstj. á borð alþm. frv. á frv. ofan sem öll stórauka útgjöld ríkisbáknsins. Má þar nefna fjölgun bankastjóra - ekki mátti það nú bíða, fjölgun biskupa og fjölgun alls konar sérfræðinga. Hér er um að ræða milli 40 og 50 nýjar stöður á ríkisjötunni. Hefur ekki einhver heyrt hæstv. ríkisstj. prédika um sparnað? Það fer ekki saman við þessi áform hæstv, ráðh. En hvernig er þá ástandið á öðrum sviðum hjá hæstv. ríkisstj.? Er það ekki með þeim hætti að óstjórnin í fjármálum ríkisins fyrirgefist? Ó nei, ekki er nú svo vel að þann veg sé farið. Ég nefni t.d. landhelgismálið. Hæstv. ríkisstj. hefur sýnt þann eindæma liðleskjuhátt að láta af hendi af fúsum vilja aflamagn til vesturþjóðverja og annarra sem nemur stórum hluta þess sem við sjálfir megum afla og samhliða afsala til útlendinga ýmsum af okkar fengsælustu fiskimiðum, á sama tíma og atvinnuleysi er að skella yfir í sjávarbyggðum vegna algerrar ördeyðu á fiskislóðum. Munið þið, hlustendur góðir, ekki hinar fjálglegu yfirlýsingar sumra ráðh. núv. ríkisstj., þ. á m. hæstv. sjútvrh., þar sem viðtöl voru við hann höfð í sumum málgögnum ríkisstj. með flennifyrirsögnum þar sem hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að engir samningar um veiðiheimildir útlendingum til handa kæmu til greina innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu nema bókun $ um fullkomin tollfríðindi kæmi til framkvæmda? Minnast menn ekki þessa? Jú, að sjálfsögðu. Ekki fór svo lítið fyrir slagorðunum í þá tíð. En hver varð reyndin? Nutum við ekki tollfríðinda um leið og samningurinn við vestur-þjóðverja tók gildi? Ekki aldeilis. Hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðar allir hér á Alþ. tóku ekki nærri sér að kyngja öllum stóru orðunum og sömdu án þess að bókun 6 öðlaðist gildi. Þá var sagt að hér væri aðeins um að ræða samning til 5 mánaða, að þeim tíma liðnum yrði samningnum frestað væru tollfríðindi ekki þá gengin í gildi. Nú er sá tími liðinn án þess að bókun 6 hafi tekið gildi og án þess að samningnum hafi verið frestað. Slík er niðurlæging hæstv. ríkisstj. að með eindæmum má teljast. Þessa niðurlægingu kóróna svo stjórnvöld með því að nánast Lýsa þá ósannindamenn sem reynt hafa að koma á framfæri upplýsingum um lögbrot þýskra togara innan landhelginnar, jafnvel á friðuðum svæðum, sbr. atburðina úti fyrir Austfjörðum nú fyrir nokkrum dögum. Öllum er einnig ljóst hver vilji áhrifaafla innan stjórnarliðsins var og er til samninga við breta um landhelgismálið. Hingað til hefur almenningsálítið í landinu sem betur fer komið í veg fyrir að þessi samningaöfl innan ríkisstj. þyrðu að framkvæma vilja sinn. Enginn vafi er á því að almenningsálitið krefst þess að öllum tiltækum ráðum, stjórnmálalegum sem öðrum, sé beitt til þess að stöðva í eitt skipti fyrir öll innrásarstyrjöld breta á Íslandsmiðum. Enginn vafi er á því að stórkostleg hætta er á ekki síst nú að þau öfl innan ríkisstj., sem umfram allt vilja semja, nái yfirhöndinni. Slíkt ber með öllum tiltækum ráðum að koma í veg fyrir. Einnig verður með öllum tiltækum löglegum ráðum að knýja ríkisstj. til að standa við fyrri yfirlýsingar varðandi samningana við vestur-þjóðverja og að þeir samningar verði úr gildi numdir þegar í stað og engir samningar verði gerðir við aðrar þjóðir um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar. Það verður með engum hætti réttlætt í því ástandi, sem fiskstofnar við Ísland eru nú í, að heimila öðrum þjóðum afnot fiskimiðanna, ekki síst þegar hafðar eru í huga þær hugmyndir stjórnvalda að stöðva veiðar íslendinga sjálfra um lengri eða skemmri tíma eða taka upp kvótaskiptingu á hin ýmsu byggðarlög. Sá veikleiki, sem hrjáð hefur hæstv. ráðh, í baráttunni við erlenda yfirgangsmenn, hefur valdið íslenskum almenningi miklum vonbrigðum, og þeir fjölmörgu íslendingar, sem hlynntir hafa verið aðild Íslands að vestrænni samvinnu, hafa orðið fyrir sárum vonbrigðum. Þessum veikleika hæstv. ráðh. verður að linna. Engu er líkara en þeir, sem stjórna NATO, og bandaríkjamenn, sem með sérstökum samningi eru skuldbundnir til að verja Ísland og hafa þar að auki með viðbótarsamningi við Ísland skuldbundið sig til samvinnu um vörslu landhelginnar, og hæstv. ríkisstj. ætli sér að halda með þeim hætti á þessu máli að yfirgnæfandi meiri hl. íslendinga verði andvígur aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og vestrænni samvinnu. Er ekki tími til kominn að hæstv. ráðh. fari að standa uppréttir gagnvart ráðandi öflum NATO, segi: hingað og ekki lengra, geri þessum aðilum grein fyrir því í eitt skipti fyrir öll að íslendingar ætlist til annars og meira af Atlantshafsbandalaginu og ekki síður af Bandaríkjunum en að þessir aðilar líði hinar heiftarlegu árásaraðgerðir breta gegn íslendingum? Er ekki mælirinn fullur eftir þá atburði sem gerðust úti fyrir Vestfjörðum í gær þegar Nimrod-þota hótaði að skjóta niður íslenskt varðskip? Enginn vafi er á því að hæstv, ríkisstj. yrði mikið fyrirgefið - ég segi ekki allt af axarsköftunum sýndi hún slíkan manndóm. En því er vart fyrir að fara. Þetta eru afrekin varðandi landhelgismálið. En hvað með annað? Hvað með hina margrómuðu byggðastefnu? Þar hlýtur þó eitthvað jákvætt að hafa gerst. Við skulum taka nýjasta dæmið. Nú liggur fyrir Alþ. till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1976–1979. Samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir nákvæmlega sömu krónutölu í framkvæmdum og er í gildandi vegáætlun. Það þýðir að framkvæmdir í vegamálum eru skornar niður um 25%, og hefur þá núv. ríkisstj. tekist að skera niður framkvæmdir í vegamálum um 56% þau tvö ár sem hún hefur setið að völdum. Á hverjum bitna þessi afreksverk ríkisstj. fyrst og fremst? Þessi forsmán hæstv. ríkisstj. bitnar fyrst og fremst á því fólki sem byggir þá staði landsins, sem eru hvað einangraðastir varðandi samgöngur. Þetta bitnar á svæðum eins og Vestfjörðum, Austfjörðum og Norðurlandi, Þeir staðir úti á landi, þar sem stórátak þyrfti að gera til að koma á akvegasambandi milli byggðarlaga, eru með þessum óskapnaði hæstv. ríkisstj. sveltir varðandi framkvæmdir í vegamálum. En ekki nóg með það, samkv. vegáætluninni er helmingur þess fjár, sem ætlað er til nýbyggingar vega, settur í svokallaðar hraðbrautir. Og hvar er slíka vegi fyrst og fremst að finna á Íslandi? Er það á Vestfjörðum, Austfjörðum eða Norðurlandi? Nei, slíka vegi er fyrst og fremst að finna á svæðum sem í daglegu tali eru kölluð Stór-Reykjavíkursvæði og suðvesturhorn landsins. Á þessi svæði er fjármagninu fyrst og fremst beint, en landsbyggðin er í þessu sem öðru sett hjá og með dreifbýlisfólk farið sem annars eða þriðja flokks þjóðfélagsþegna. Hér hefur aðeins verið nefnt eitt dæmi um þá þróttmiklu byggðastefnu sem þeir framsóknarforingjarnir með sjálfan brúasmiðinn, hæstv. samgrh., í broddi fylkingar voru að lofa og prísa um síðustu helgi á fundi Framsfl. Og að því er best verður séð gátu vart vatni haldið af velþóknun og ánægju yfir þessu hróplega ranglæti. Margt fleira væri ástæða til að nefna, en tíminn leyfir það ekki. En eitt er víst, að engin fyrirgefning fæst til handa hæstv. ríkisstj. út á þetta. Þá skal aðeins vikið að samskiptum ríkisstj. við verkalýðshreyfinguna og launafólk í landinu. Fyrir röskum tveim mánuðum lauk einni víðtækustu vinnudeilu sem háð hefur verið frá upphafi íslenskrar verkalýðsbaráttu. Við upphaf þessarar deilu lá fyrir að verðbólgustefna ríkisstj. mundi á þessu ári valda 17% viðbótarkjaraskerðingu þótt laun stæðu í stað að krónutölu, og var þá miðað við áætlanir frá ríkisstj. sjálfri. Þessi staðreynd leiddi til þeirrar sameiginlegu niðurstöðu verkalýðsfélaganna og verkalýðsflokkanna að nú bæri að freista þess að knýja fram raunhæfar stjórnmálaaðgerðir til að stöðva verðbólguþróunina. Og verkalýðshreyfingin lét ekki sitja við orðin tóm, heldur lagði fram skýrar till. í þessu efni, till. sem hefðu getað gerbreytt efnahagsástandinu jafnt til hags þjóðinni sem heild og alþýðu manna. Ríkisstj, skellti skollaeyrum við þessu og sló þar með á framrétta hönd verkalýðshreyfingarinnar til lausnar vandanum. Með þetta í huga og það, sem síðar hefur gerst, er ljóst að ríkisstj. ætlaði ekki að taka mið af hagsmunum launafólks og alls almennings í landinu við ákvarðanir í efnahagsmálum. Í aðgerðum ríkisstj. skyldu ráða hagsmunir peningaaflanna, braskaranna og stórpólitíkusanna innan raða núv. stjórnarflokka. Það, sem verið hefur að gerast síðan samningar voru undirritaðir, styrkir enn frekar þá skoðun að það,sem verkalýðshreyfinguna skortir nú hvað mest, er að tryggja sér hér á Alþ. þau áhrif sem ein eru þess megnug ekki bara að verja áunna sigra og réttindi, heldur og að tryggja aukin réttindi og betri lífskjör launþegum til handa. Staðreyndin er sú að á skömmum tíma hefur allt verðlag í landinu hækkað um 7–8% að meðaltali, og samtímis þeirri verðlagsþróun, sem runnin er undan rifjum ríkisstj., er allt áróðurslið ríkisstj. og peningaafla hennar sett á fulla ferð til að reyna að sannfæra fólk um, að verðhækkanirnar séu bein afleiðing kjarasamninganna og það sé sönnun þess að kjarabarátta sé einskis virði og hún sé jafnvel andstæð hagsmunum launafólks. Hér er að undirlagi hæstv. ríkisstj. vegið svo að grundvelli verkalýðshreyfingarinnar að mönnum hrýs hugur við slíku afturhaldssjónarmiði nú á 20. öldinni. Þetta voga áróðursmeistarar ríkisstj. og hennar lið sér að staðhæfa þrátt fyrir þær óhrekjanlegu staðreyndir sem nýlega hafa verið birtar af hálfu verkalýðssamtakanna um að af 7.3% verðlagshækkunum verði aðeins 1.3% rakið til launahækkana, en 6% hins vegar til beinna pólitískra ákvarðana ríkisstj. Sá blekkingaráróður ríkisstj., sem áður var vitnað til, er til þess ætlaður að hræða verkalýðshreyfinguna frá því að halda í horfinu. Það á með hefndaraðgerðum að berja það inn í hugi almennings að barátta verkalýðssamtakanna sé minna en einskis virði. Gegn þessum lævísa blekkingaráróðri verður launafólk að taka upp harðskeytta baráttu. Öllum sönnum verkalýðssinnum ber skylda til að hrinda af höndum sér þeim ósóma sem áróður hæstv. ríkisstj. er. En það eitt er ekki nægilegt. Það verður jafnframt að vega að þeirri raunverulegu meinsemd sem valdið hefur þessari óstjórn efnahagsmála hér á landi síðustu tvö árin. Sú meinsemd er ríkisstj. sjálf og hennar stefna. Ef koma á í veg fyrir algera kollsteypu efnahagsmála hér á landi, þá verður að vega að rótum þessarar meinsemdar. Meðan það er ekki gert heldur sýkingin áfram að grassera í þjóðarlíkamanum. Herra forseti. Ég lýk nú senn máli mínu, enda komið að lokum þess tíma sem ætlaður er til almennra umr. hér á Alþ. í kvöld um þjóðmálin í viðri merkingu þess orðs. Hins vegar mun áfram verða haldið hér í nótt umr. um þjóðmálin í þrengri mynd, þ.e.a.s. það mikla þjóðfélagslega vandamál, sem hvað hæst ber hér á Alþ. nú þessa dagana, hvort skrifa skuli z í íslensku ritmáli eður ei. Ég hef hér með örfáum dæmum sýnt fram á vanmátt, getuleysi og óstjórn þá sem ríkt hefur í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Aðeins hefur verið stiklað á stóru. Öllum er ljóst að óstjórn þessari og ringulreið verður að linna. Ríkisstj. á því að fara frá og á því sviði er hver klukkutími dýrmætur. - Ég þakka þeim, sem hlýddu. Góða nótt.