Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

mælti forseti (GSv): Ég skal geta þess, að nú hefur loks verið svo ákveðið, að útvarp 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1944, sem verða eldhúsdagsumræður, fari fram í næstkomandi viku, á miðviku- og fimmtudagskvöld, og hefjist kl. 8,15. Hver flokkur fær til umráða 35 mínútur auk ríkisstj., sem fær sama tíma til umráða, og er það fimmti flokkurinn. Þetta var fyrra kvöldið, og verður það ein umferð. Síðara kvöldið verða þrjár umferðir, og skiptist tíminn milli áður nefndra fimm flokka í 25, 15 og 10 mínútna bil. Að öðru leyti verður þetta tilkynnt nánar síðar.



Herra forseti. Ég þarf víst ekki að fara mörgum orðum um þetta mál. Þm. er kunnugt um, í hvaða tilgangi það er flutt, en í sambandi við till. um kaup á rafveituefni til Keflavíkur þótti okkur flm. rétt, að till. um þau efniskaup yrði samþ. sérstaklega, en þessi till. sér. Það var rætt um þessa till. í umr. um Keflavíkurtill., og eftir undirtektunum þá og samtali við form. fjvn. ætti þessi till. að fá fljóta og góða afgreiðslu. Ég vil svo óska þess, að till. verði vísað til fjvn.



Ég hef hér ásamt fleirum leyft mér að flytja brtt. á þskj. 320 við þá till., sem hér er til umr., að á eftir orðunum „Stokkseyrar, Selfoss“ komi: „um Rangárvallasýslu og til Vestmannaeyja“. - Það er séð, að ef Rangárvallasýsla og Vestmannaeyjar eiga að fá rafmagn, verður það að vera frá Sogsstöðinni. Ég hef talað um þetta við forstöðumann rafmagnseftirlits ríkisins, og telur hann, að þetta muni vera praktiskt, þó að Tungufoss yrði virkjaður síðar, því að það mundi ekki verða gert, fyrr en búið væri að virkja aflið úr Soginu. Það er líka víst, að þetta verður ódýrara en ef farið er að leggja í nýja stöð við Tungufoss, og eftir því starfi, sem rafmagnseftirlit ríkisins hefur nú með höndum fyrir forgöngu raforkumálan., má segja, að það sé alltaf ódýrara að reka stórar stöðvar en smáar, og þess vegna er eðlilegt, ef Alþingi tekur ákvörðun um að kaupa efni til þeirra staða, sem áður hafa verið tilnefndir, að einnig sé tekið tillit til þeirra staða, sem ég hef nefnt, og ætti þá þessi till. að ná samþykki, um leið og aðaltill., og óska ég, að þessari till. okkar verði ásamt aðaltill. vísað til fjvn.

Forseti (GSv): Við þessa till. hefur komið brtt., og er eðlilegt að haga því þannig, að hún komi ekki til atkv. nú og verði vísað til fjvn. með aðaltill., og mun ég bera það þannig upp.



Þetta mál hefur verið hér til umr. í þinginu áður, en nú stendur þannig á, að Húsvíkingar hafa tryggt sér með samkomulagi við Akureyri 1000 hestöfl, og er verið að setja vélarnar niður, en vantar línu til Húsavíkur. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, en óska, að því verði vísað til fjvn.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Þessi till., sem ég á ásamt tveimur öðrum, fer fram á að rannsaka möguleika á að salta og sjóða niður síld í stórum stíl fyrir Evrópumarkað, þegar möguleikar skapast til að koma vörum þangað og markaður opnast. Ég geri ráð fyrir því, að Alþ. vilji leggja því máli lið og veita fé til verksmiðjubygginga í þessu skyni. Vestur í Atlantic City er nú háð ráðstefna um möguleika á að framleiða matvæli í eins stórum stíl og unnt er. - Ísland er eina landið, sem getur gefið sig óskipt að framleiðslu matvæla. Auðugustu fiskimið álfunnar eru út frá ströndum þess. Ef tæki til framleiðslunnar væru fyrir hendi, gætum við framleitt eins mikið af matvælum og stórþjóðir Evrópu fyrir stríð. Nú er þörfin á matvælum svo brýn, að slík hefur hún aldrei verið áður. Einkum er feitmetisskorturinn tilfinnanlegur. Virðist því sjálfsagt, að við Íslendingar gerum allt, sem við getum, til að hjálpa til að bæta úr brýnustu þörfinni. Um það býst ég við, að allir geti verið sammála. Það er ætlun okkar flm., að sem bráðastur bugur verði undinn að framkvæmdum og settur á þær allur sá kraftur, sem frekast er hægt. Ef við segjum við þær þjóðir, sem nú berjast við matvælaskort: „Hjálpið okkur til þess að framleiða matvæli með því að láta okkur hafa tæki til þess“, verður erfitt að standa á móti. - Við þurfum vélar og efni í verksmiðjur. Vinnuaflið höfum við, og maturinn syndir í sjónum umhverfis landið. En okkur vantar verksmiðjur. Við höfum að vísu tunnuverksmiðju, sem afkastar nokkrum hundruðum þúsunda tunna, ef efni er fyrir hendi. Framleiðslan er misjöfn, en getur verið talsverð að magni, ef framleiðslugetan er notuð til hins ýtrasta. Efni vantar, og er að öllum líkindum erfitt að fá það frá Englandi. Við verðum að gera kröfu til að fá efni frá Kanada. Það er ekki nóg, þótt við getum saltað síldina, það yrði að gera ráð fyrir, að ekki væri hægt að geyma matjessíld lengi né síld í frystihúsum eins og áður. Það yrði að sjálfsögðu að koma þessari vöru í dósum til neytendanna. Það þarf að koma upp stórfelldum iðnaði á þessu sviði. Það er vitað, að undanfarna áratugi höfum við sent þessa vöru út í venjulegum síldartunnum. Ef hægt á að vera að koma á fót stórfelldum iðnaði á þessu sviði, þarf vélar og verksmiðjur, og þá er hægt að koma vörunum í dósum til neytendanna. Spurningin er, hvort hægt er að koma upp verksmiðjum á skömmum tíma, fáum mánuðum, tæpu ári. Nú eru reistar verksmiðjur erlendis á örskömmum tíma, og tækninni fleygir fram. Þar, sem áður voru tún og grænar grundir, eru komnar verksmiðjur og íbúðarhús eftir fáa mánuði. Þetta getum við gert hér, svo framarlega sem við fáum efni til þess. Mér finnst við geta krafizt þess, ef við gerum allt, sem hægt er, til þess að framleiða mat, að okkur séu látnar í té vélar og annað, sem við þörfnumst til framleiðslunnar. Spurningin er sú, hvort við getum haft nógu mikil áhrif á þá, sem ráða, til þess að þeir geri allt, sem hægt er í þessu efni. Árangurinn fer eftir því, hve vel er haldið á málunum, hve fast fylgt eftir, hvort hægt er að fá Bandaríkin til að gefa þessum málum gaum. Við aðstoðum með því að senda frá okkur mat í þágu hjálparstarfsemi sameinuðu þjóðanna. Svo er fjárhagshliðin í sambandi við þetta. Það er vitanlega alveg gefið, að slíkt mundi kosta mjög mikið fé. Við mundum þurfa að kosta jafnvel tugum millj. kr. til þess að koma upp þessum verksmiðjum. Það mundi því þurfa að vera samningsatriði fyrir okkur við þessa hjálparstarfsemi hinna sameinuðu þjóða, hvernig með þessi mál skyldi fara, hvort við ættum að taka lán til slíkra framkvæmda eða kannske fá einhvers konar styrk til þeirra. En aðalatriðið er þetta: Ef við getum komið á fót stofnun eða stofnunum til þessarar framleiðslu og sett fullan kraft á þessa framleiðslu það snemma, að við getum notað þann markað, sem fyrir þessar vörur verður í Evrópu að stríðinu loknu, þá eigum við að geta haldið honum áfram. Við höfum átt í baráttu við að koma síldinni inn á markaðinn í Mið-Evrópu, en við fengjum þarna máske tækifæri til þess, sem okkur kannske ekki býðst nema einu sinni á öld. Við fengjum möguleika til þess að kynna þúsundum manna þessa vöru, sem mundi mæla með sér sjálf, sem aftur mundi tryggja það, að hún síðar yrði keypt. Ég held, að sú framleiðsla í þessu efni, sem við gætum aukið frá því, sem nú er, og ætti að geta að mjög miklu leyti hafizt eftir styrjöldina, ætti að geta orðið grundvöllur undir föstum, stórfelldum viðskiptum á þessu sviði við meginland Evrópu. Og ef við getum vonazt til slíks, þá yrði spursmálið um fjárhagslegu útgjöldin við að setja þetta á stofn og um verðið á þessari vöru, meðan neyðin er í Evrópu, ekki aðalatriði málsins. Við hefðum þá vel efni á því, þó að við töpuðum jafnvel nokkrum millj. kr. á því að koma þessum verksmiðjum upp og byrja þessa verzlun, ef við gætum í staðinn tryggt það, að einn okkar efnilegasti atvinnuvegur gæti fengið framtíðarmarkað, sem hann ef til vill hefur ekki annað slíkt tækifæri til að afla sér um áratugi. En hins vegar er auðvitað viðbúið, að einstaklingar, sem við svona atvinnuveg fást, mundu illa treysta sér til þess að fara út í svona stórfelldan atvinnuveg upp á það að sjá fram á það á næstu árum að tapa milljónum króna á þessu. Það er þess vegna gefið, að það form, sem við á í svona framkvæmdum, er samstarf á milli ríkisins og þeirra einstaklinga eða fyrirtækja, sem þetta reka, þar sem það er viðbúið, að ríkið yrði að taka á síg allmikinn halla, sem mætti kannske skipta þannig niður, að einstaklingar tækju þátt í honum ásamt ríkinu. Það er því vísast, að það yrði að vera ríkið, sem bæri áhættuna af þessum atvinnurekstri til að byrja með. Og það er þá líka ríkið, sem ynni við þetta, þegar til lengdar lætur. Ég held þess vegna, að það færi saman fyrir okkur, ef þetta yrði framkvæmt hér hjá okkur, að vinna stórfellt mannúðarstarf og þarft starf fyrir aðrar þjóðir og framkvæma þar með uppfylling á siðferðilegum skyldum, sem hinni íslenzku þjóð væri kært að inna af hendi, eins og allar aðstæður eru nú, og hins vegar, að að þessum framkvæmdum yrði okkur stórfelldur hagur með tilliti til framtíðarinnar. Og það er sjaldgæft, að maður fái tækifæri til að sameina hagsmuni og hugsjónir í sambandi við eigin atvinnu. Nú er hver einasta þjóð í veröldinni að búa sig undir það viðreisnarstarf, sem þarf að vinna að styrjöldinni lokinni með eflingu atvinnulífsins á ný og skipulagningu á því til þess að tryggja og bæta afkomu fólksins. Og ég held, að okkur eigi að vera það ljóst, að sú viðreisnarstarfsemi eigi að byrja fyrir okkur ekki fyrst að styrjöldinni lokinni, heldur nú á næstu mánuðum, ef þær þjóðir, sem hafa í höndum sér að geta látið okkur í té þau tæki, sem við þurfum, og það efni, sem við þurfum til slíkrar viðreisnar sem þessarar, er hér ræðir um, - sem stefnir að því að koma upp fyrirtækjum til aukinnar matvælaframleiðslu. - vilja gera það. Aðrar þjóðir byrja að byggja upp hjá sér með því að stofna ný fyrirtæki og komast að nýrri framleiðslu, jafnóðum og lönd þeirra eru frelsuð undan hernáminu. Fyrir okkur, sem engin slík höft eru á lögð, fyrir utan þau höft, sem felast í verzluninni við útlönd, er sjálfsagt að byrja nú sem fyrst, ef þessir möguleikar eru fyrir hendi. Ég þykist vita það, að hv. þm. munu vera sammála um það, að það eigi að nota þetta tækifæri, ef það er fyrir hendi. Ég vil endurtaka það, að það getur vel verið, að við getum að kalla ekkert af þessum möguleikum notað, og væri þá illa farið, bæði fyrir okkur og þá, sem skortir þennan mat. En það getur vel verið, að okkur takist að skapa möguleika á einu ári fyrir framleiðslu með niðursuðuiðnaði og öðru slíku, alveg eins og okkur hefur tekizt það á 14–15 árum í sambandi við síldarbræðslu. Það eru sterk rök, sem við getum flutt fram við framandi þjóðir í þessu máli, þegar við segjum við þær: Við framleiðum hér á ári, jafnvel svo að skiptir milljónum hektólítra af síld, og við verðum að henda 9/10 hlutum af þessu í síldarbræðsluverksmiðjurnar til að vinna úr því síldarolíu og síldarmjöl, nema þið hjálpið okkur til að gera ¼ hluta eða helming af þessu síldarmagni að mat. - Og þá er erfitt fyrir þessar þjóðir að segja: Við látum ykkur ekki hafa neinar vélar né annað, sem þið þurfið til þess að geta þetta. - Ég hygg, að við ættum að vera sammála um að reyna þetta. Ef það kæmi í ljós við athugun hjá n., sem á að hafa með þetta að gera, að möguleikar væru fyrir okkur til að hagnýta nú tækifæri til þess að koma þessari framleiðslu upp, þá er gefið, að við það skapast svo mörg skipulagsleg og fjárhagsleg vandamál í sambandi við það, að þau yrðu að koma til kasta Alþ. Þess vegna yrði þessi n. að undirbúa lagafrv., sem lagt væri fyrir Alþ., um rekstur þessara fyrirtækja, til þess að sjá til þess, að ekki strandaði á þeirri hlið málsins. Nú er það vitanlegt, að af hálfu Alþ. hefur verið starfandi nefnd, sem alveg sérstaklega hefur með síldarútveginn að gera. Og það er auðvitað sjálfsagt á milli umr., að athugað sé, - ekki sízt þar sem hér á þingi eiga sæti tveir af nm., - hvort samstarf væri hægt að hafa við þessa n. um athugun á þessu máli. En aðalatriðið, sem ég vil leggja áherzlu á, er, að undinn verði bráður bugur að þessu, því að það skiptir miklu fyrir okkur, ef við gætum notað þá aðstöðu að komast að samningum við aðrar þjóðir um að koma þessum fyrirtækjum upp hjá okkur. Ég vil leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. utanrmn., og eðlilegast væri, að málið væri þar athugað í samráði við ríkisstj. Vil ég, að sú hv. n. skili svo áliti fyrir síðari umr. málsins og ráðfæri sig áður við þá aðila, svo sem síldarútvegsn. og aðra, sem eitthvað hafa fram að bera í sambandi við málið, svo sem kannske breyt. á þessari þáltill., og óska ég, að tíminn á milli umr. verði vel notaður, til þess að samkomulag gæti náðst um málið.



Herra forseti. Í sambandi við þessa þáltill., sem hér er borin fram, þykir mér rétt að gefa nokkrar upplýsingar. Ég tel víst, að allir séu samhuga um það, að það sé mikils virði og nauðsynlegt fyrir framtíðarafkomu þjóðarinnar, að það sé sem bezt búið undir komandi ár með því að skipuleggja meðferð þeirra verðmæta, sem við getum framleitt, og það undirbúið, að unnt sé að framleiða meir í verðmæti en áður hefur verið gert. En það eru að sjálfsögðu töluvert miklir örðugleikar á slíkum hlutum eins og stendur, eins og hv. flm. hefur tekið fram, svo sem á því að geta fengið frá útlöndum þau tæki, sem nota þarf, og það efni, sem nota þarf, og þá erfiðleikar í sambandi við að fá þetta flutt til landsins. Þess vegna ætla ég, að það muni vera erfitt eða vonlítið, að það, sem hv. flm. hefur gert að umtalsefni, geti náð fram að ganga í því formi, sem hann hefur hér fram sett, öðruvísi en á þann hátt, að það verði gert að stríðsáhugamáli þeirra þjóða, sem geta selt okkur þessi tæki og þetta efni. Og það er þess vegna, að ég geri ráð fyrir, að það verði næstum ómögulegt að koma fram nokkrum slíkum framkvæmdum hjá okkur, nema það verði gert í sambandi við þá hjálpar- og endurreisnarstofnun, sem hv. flm. hefur vísað til í ræðu sinni og í þáltill. En vegna þess að ég lít þannig á þetta, þá er það líka, að ríkisstj. hefur fyrir nokkru - eða um það leyti, sem sendimennirnir fóru vestur um haf til þess að sitja á þessari fyrstu ráðstefnu hjálparstofnunarinnar, - lagt alveg sérstaklega fyrir þá að athuga nokkuð þau atriði, sem þessi þáltill. fjallar um. Ríkisstj. lagði sérstaklega fyrir fulltrúa sinn á stofnfundi hjálparstofnunarinnar, að það væri gert stofnuninni kunnugt og ljóst, að Ísland hefði sérstaka aðstöðu til þess að geta framleitt mikið af matvælum og það væri væntanlega hægt að stórauka þá framleiðslu frá því, sem nú er, ef til þess væru gerðar nauðsynlegar ráðstafanir eða til þess hjálpað af hjálparstofnuninni. Og var þá fyrir hann lagt sérstaklega að grennslast eftir í fyrsta lagi, hvers konar verkun mundi af hjálparstofnuninni vera talin hentugust á þeim matvælum, bæði landbúnaðarframleiðslu og framleiðslu sjávarútvegsins, sem hjálparstofnunin mundi væntanlega vilja fá keypt frá Íslandi, hvort kjöt ætti að vera frosið eða saltað og hvort fiskur og síldarafurðir ættu að vera frystar eða saltaðar eða hvernig þessar matvörur ættu að vera með farnar. Og enn fremur var sérstaklega fyrir hann lagt að kynna sér það og fá um það sem gleggstar upplýsingar, hvort hjálparstofnunin sæi sér ekki hag í því að nota þau matvælaauðæfi, sem við trúum, að sé á landinu og umhverfis landið, með því að gera fyrir fram samninga við Íslendinga um það, að þeir leggi kapp á að auka framleiðslu sína svo sem mest megi verða. En að sjálfsögðu er það undirstaða þess, að það sé hægt nú á þessum tíma að hefjast handa í stórum stíl um skipulagningu á aukningu framleiðslunnar, svo að við höfum gr undvöll fyrir þeirri framleiðslu, sem nauðsynleg er, og á þann hátt, að við getum selt afurðirnar með því verði, sem borgar framleiðsluna. Það var einnig fyrir fulltrúa ríkisstj. lagt í framhaldi af þessu að athuga sérstaklega, hvort hjálparstofnunin eða Bandaríkjastjórn í sambandi við hjálparstofnunina gæti ekki látið okkur í té vélar til framleiðslu og verkunar matvælanna og efni í umbúðir og umbúðavörurnar sjálfar að einhverju leyti. En eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur þessari hjálparstofnun nýverið verið komið á laggirnar, og er því ekki þess að vænta, að nein svör við þessum spurningum hafi enn borizt. En ég geri mér von um það og mun eftir því ganga að fá svör við þessum spurningum svo fljótt sem kostur er á. Ég taldi rétt á þessu stigi málsins að upplýsa þetta, að það er þegar fyrir alllöngu af ríkisstj, hendi byrjað að athuga um þetta, sem þáltill. fer fram á, að hve miklu leyti er hægt að tengja saman hjálparstofnunina og starf hennar og framtíðarframleiðslu íslenzku þjóðarinnar.

Finnur Jónsson. Herra forseti. Ég get búizt við því, að það geti farið, eins og hv. 1. flm. þessarar þáltill. tók fram, þannig um framkvæmd hennar, að árangur hennar gæti orðið lítill eða enginn. Það liggja margar ástæður til þess og þó sérstaklega þær, að við höfum ekki hér í landinu neina möguleika til framkvæmda í þessu efni, nema við fengjum verulega aðstoð til þess utanlands frá. Það eru nú ekki til hér í landinu meira en 10–15 þús. söltunarhæfar síldartunnur, og niðursuðuverksmiðjur eru fáar til. Og þó að til séu tvær tunnuverksmiðjur, sem sennilega gætu búið til hátt á þriðja hundrað þús. tunnur yfir árið, þá er nú ekki fáanlegt efni í þessar tunnur. Eina vonin til þess að fá eitthvað framkvæmt í þessu efni er, eins og hæstv. atvmrh. tók fram, ef hægt væri að knýta þetta eitthvað saman við alþjóða-hjálparstarfsemi. Nú hafa Bretar kvartað nokkuð undan matvælaskorti. En þrátt fyrir það hafa þeir ekki verið fáanlegir til þess að notfæra sér norðlenzku síldina, sem er einhver bezta vara þeirrar tegundar, sem hægt er að fá - nú í stríðinu. Frá hálfu síldarútvegsnefndar hafa verið gerðar ítrekaðar tilraunir til þess að komast að samningum um þetta við Breta. Og með aðstoð utanrn. og gegnum ýmsa fulltrúa, sem Bretar hafa átt hér, hafa verið gerðar tilraunir til þess að fá þá til að nota sér þessa síld. Þeim hefur verið bent á, að það væri algerlega óforsvaranlegt, - á stríðstímum a. m. k., - að láta þennan ágæta mat fara í síldarverksmiðjurnar. En allar tilraunir til þess að fá þá til þess að nota sér norðlenzku síldina til matar hafa reynzt algerlega árangurslausar. Nú hefur kostnaður við að framleiða síld hækkað svo mjög, að telja má, að kostnaður við framleiðslu saltsíldar hafi sjöfaldazt móts við það, sem hann var fyrir stríð. Síldarverðið er nú á þeirri síld, sem seld er til Ameríku, fyrir saltsíld 140 kr. tunnan og fyrir matjessíld 180 kr. tunnan eða því sem næst. Og þó ekki væru borgaðar nema 140 kr. fyrir tunnuna og það samsvarar sjöfaldri hækkun, þá nemur það tæplega því, að sjómönnum þyki borga sig að leggja síld upp til söltunar hjá því að fá 18 kr. fyrir málið í bræðslu. Nú hefur verið minnzt á umbúðavandræðin. Við höfum reynt að fá umbúðir utanlands frá, en það hefur ekki tekizt. Út af því, sem hv. frsm. sagði, að að öllum líkindum væri erfitt að fá efni í síldartunnur frá Englandi, þá vil ég upplýsa, að það er ekki aðeins erfitt heldur ómögulegt. Englendingar hafa engan við heima fyrir, sem er nothæfur í síldartunnur. Þær síldartunnur, sem fluttar hafa verið inn frá Englandi, síðan stríðið byrjaði, eru allar úr sænskum viði, sem Englendingar hafa verið búnir að flytja til sín fyrir stríð. Vera má, að hægt væri að fá tunnuefni frá Nýfundnalandi, sem er þá líklegasti staðurinn um slíka framleiðslu, næstur Norðurlöndum. En við það er að athuga, að trjáviðarframleiðsla er þar nú lítil á við það, sem hún var fyrir stríð, þannig að ef sami kostnaður væri við framleiðslu síldar og nú er hár veidd, sömu vinnulaun og sama verð á síldinni frá skipunum, þá mundi útflutningsverðið á síldinni verða að hækka mjög mikið, ef það ætti að búa til síldartunnur úr svo dýrum viði. Eitt er enn í þessu, - fólkið, sem ætti að vinna þessi verk. Við höfum nú á seinni árum breytt framleiðsluháttum okkar mjög mikið. Hraðfrystihúsin tóku til sín mikinn þorra þess kvenfólks, sem áður vann við síldarvinnu, og bæði í sumar og í fyrra sumar var ekki fleira um síldarstúlkur en svo, að það var með naumindum hægt að salta það, sem var saltað, sem voru rúmlega 30 þús. tunnur. Ég þykist sem sagt sjá, að það verði á þessu mjög margir örðugleikar. Og einu vonirnar væru, ef hægt væri að tengja þetta eitthvað við alþjóða-hjálparstarfsemi, eins og hæstv. atvmrh. hefur drepið á. Vitanlega kemur fleira til greina í þessu sambandi, m. a. það, að fyrir ófriðinn var meira og meira að dragast saman síldarneyzla í Mið-Evrópu. Og það er náttúrlega ekki alveg víst, þó að við ættum kost á að framleiða 400–500 þús. tunnur af saltsíld á ári fyrst eftir ófriðinn, að við gætum fengið menn til þess að neyta þessarar vöru, vegna þess að menn eru orðnir saltsíldarneyzlu nokkuð óvanir. Ég vil þó ekki segja, að þetta gæti ekki skeð eitt ár í senn. En fyrir þá, sem fylgzt hafa með þessum málum undanfarin ár, er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að saltsíldarmarkaðurinn hefur verið að dragast meira og meira saman. Hitt, að sjóða niður síld, þætti mér líklegri leið. En það kæmi þá til álita, hve fljótt væri hægt að finna markað í þessu skyni. Það má vera, að hungraðir menn spyrðu ekki mikið um, hvað þeir legðu sér til munns. En framtíðarmarkaður gæti var la orðið á saltsíld í svona stórum stíl, eins og hv. frsm. virðist álíta. En þó að ég bendi á annmarka í þessu máli, tel ég gott, að till. sem þessi komi fram, og er sjálfsagt, að hún verði athuguð í n. En ég vil benda á það um leið til athugunar fyrir þá n., sem fær þessa þáltill. til athugunar, að það er hér starfandi síldarútvegsn., sem er kosin að meiri hluta af Alþ., og væri vitanlega eðlilegast, að henni væru faldar framkvæmdir í þessu máli, ef þáltill. verður samþ. í þessu eða öðru formi. Síldarútvegsn. hefur meiri kunnáttu á þessum efnum en þótt stofnuð yrði ný n. til þess að starfa að þessum málum. Teldi ég því eðlilegast, að n. sú, sem hér í þinginu fær málið til athugunar, fengi upplýsingar m. a. hjá síldarútvegsnefnd.



Herra forseti. Þessi þáltill. gengur aðallega út á það að kjósa n. til þess að rannsaka þessi mál. Hv. þm. Ísaf. hefur nú lýst þeirri hlið málsins, sem snýr að síldarsölunni. En ég vil dálítið lýsa þeirri hlið málsins, sem snýr að niðursuðuiðnaðinum, þar sem ég hef þar kunnugleika á málum. Hér á Íslandi eru nú nokkrar niðursuðuverksmiðjur, að vísu ekki margar eða stórar, en þó það margar og það stórar, að þær hafa ekki neitt verkefni, vegna þess að það er útilokað að selja vöruna, sem þær frá sjónarmiði tækni gætu framleitt, til útlanda með því verði, sem þarf að fá til þess að láta verksmiðjurnar bera sig. Og mér virðist þurfa að athuga þetta atriði, áður en farið er að kaupa vélar í verksmiðjur, sem á að reka á sama grundvelli og þær verksmiðjur, sem nú standa tómar af þessum ástæðum, sem ég hef greint. Ég vil m. a. benda á, að niðursuðuverksmiðjurnar hér í Reykjavík gætu soðið niður um 20 þús. dósir á dag af síld, en liggja nú að heita má niðri og hafa ekkert að starfa, vegna þess að kaupið hér heima er svo miklu hærra en framleiðslan getur borið. Ég vil einnig benda á það, að árið 1940 voru verksmiðjurnar hér búnar að fá ágæta aðstöðu til þess að sjóða niður síld og hrogn o. fl., og England vildi kaupa allan þann fisk, sem við gátum selt, fyrir 35 shillinga kassann, en það er ekki nema helmingur þess, sem það kostar að framleiða þetta. Þessar verksmiðjur hafa orðið að loka, vegna þess að það er ekki hægt að selja þessum hungruðu þjóðum fiskinn, af því að framleiðslukostnaður á Íslandi er svo hár sem raun ber vitni um. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram undir þessum umr. Ég vil einnig benda á það, að hér á landi eru nokkrar verksmiðjur, sem búa til blikkdósir, en þær hafa orðið að draga saman framleiðslu sína - eins og niðursuðuverksmiðjurnar. Hins vegar er enginn skaði skeður, þótt málið sé athugað. Hitt er annað atriði, til hvaða n. málið eigi að fara, og virðist mér, að það verði annaðhvort að skipa í það sérstaka n. eða setja það í mþn., sem fer með skyld mál. Ég skil ekki uppástungu frsm. um að vísa því til utanrmn., en það á kannske að vera nýmæli, sem byggt er á líkum grundvelli og sjálf till.

Forseti (GSv): Það getur komið til mála að fresta um stund þessari umr. Það eru þrjú mál síðar á dagskránni, sem ég vildi, að komið væri umræðulítið til n. Ég skal geta þess út af uppástungu hv. frsm. um, að n., sem athugaði málið, yrði utanrmn., að hún er að vísu n. í Sþ. og ekki er hægt að banna, ef þm. vilja, að vísa málinu til hennar, en málið er atvinnu- eða fjárhagsmál, og má segja, að það kæmi til mála með tvær n. að fara með þetta mál, og þó einkanlega fjvn.

Má ég skýra frá því, að utanrh. taldi þetta heyra undir samvinnu við útlönd

. Því ber ekki að neita, ef þm. vilja, að málið fari til utanrmn., að þá er það vel hugsanlegt, því að þm. eru í henni, þótt hún sé bæði láðs og lagar dýr.



Ég tel, þó að ég líti á þetta sem einhliða utanríkismál, sem kemur fram í verzlun með íslenzka vinnu, rétt að láta málið fara til allshn., þótt utanrmn. kunni að vera láðs og lagar dýr, og segi því nei.



Þar sem upplýst er í umr., að enginn möguleiki er á framkvæmd þessa öðruvísi en í sambandi við utanríkisþjónustuna, og þar sem utanrmn. hefur einnig haft með þessi mál að gera og mun halda áfram að gera, álít ég langeðlilegast að vísa málinu til hennar og segi því já.



Þar sem ég álít, að allshn. verði ekki skotaskuld úr því að afla sér upplýsinga, sem snerta utanríkismálefni, segi ég nei.



Þar sem fyrri flm. (GÞ) er ekki við, læt ég nægja að leggja til, að till. verði vísað til fjvn.