Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ein aukaafurð þess þegar Landsbanki Íslands núverandi var stofnaður var sérstakur örlætisgjörningur til handa starfsmönnum bankans sem var fært um 1% af Landsbankanum að gjöf þegar hann var stofnaður í kjölfar hruns. Það var lítil frétt núna fyrir nokkrum dögum um að Landsbankinn hygðist kaupa eigin hlutabréf, en þegar betur var að gáð er þarna um að ræða hlutabréf sem starfsmenn fengu á sínum tíma gefins. Það er ætlað að þeir muni geta selt þessi bréf nú fyrir 2 milljarða kr., þessi 1.400 hundruð. Það gerir u.þ.b. 1,5 milljónir á mann. Það liggur fyrir að framkvæmdastjórar í þessum hópi muni væntanlega geta selt bréf sín og haft upp úr krafsinu 5–5,5 millj. kr. Þetta er ein blauta tuskan enn í andlitið á landsmönnum um eftirfara hrunsins. Það vill svo til að sá starfsmannafjöldi sem þarna fékk þennan drjúga hluta að gjöf á sínum tíma er búinn að standa sig gríðarlega vel í því að gefa eignir ríkisins, eins og Borgunarhlutann og fleiri. Það er ekki að furða að þeir skuli ganga nú í burtu með verðlaunafé eftir vel unnin störf. Auðvitað er óþolandi að hópur manna skuli ganga í burtu með eigur ríkisins með þessum hætti. Ég vann einu sinni með grandvörum embættismanni sem orðaði hluti eins og þessa með eftirfarandi hætti: Það er auðvelt að vera örlátur á annarra manna fé.

Forseta láðist að geta þess að eftir að þessum dagskrárlið lýkur verður gert fimmtán mínútna hlé vegna þingflokksfunda.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða almennt um störf okkar í þinginu í því ljósi að það er skjálfti í umræðum og störfum okkar hér af því að í Ríkisútvarpinu byrjaði hin formlega kosningabarátta í gær. Þá hefur verið afskaplega ánægjulegt, verð ég að segja, að fylgjast með þeim anda sem verið hefur yfir þingstörfunum undanfarið og það er gott fyrir nýjan þingmann að upplifa slík þinglok, þótt vissulega sé það við mjög sérstakar aðstæður. Ég ætla ekki að gerast svo djarfur að leggja mat á spennustigið eða hvernig það birtist í umræðunum. En í nefndunum og á þingi eru mörg stór mál og mikilvægt er að við vöndum til verka eins og alltaf. Af því að ég minntist á kosningar og spennustigið í vinnu okkar hefur hæstv. ríkisstjórn áorkað mjög miklu í mörgum stórum málum á þessu kjörtímabili. Ég nefni í fyrsta lagi hallalaus fjárlög í þrígang, og verð að segja að það er miður að við séum ekki að fara að leggja fram fjórðu fjárlögin. Í öðru lagi er það skuldaleiðréttingin, sem birtist okkur í því að heimili landsins eru búin að lækka skuldir sínar verulega og hér er aukinn sparnaður. Í þriðja lagi erum við að taka annað skrefið í losun hafta. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvað kjósendur munu hugsa 

Hæstv. forseti. Framtíðarstefna stjórnvalda í fæðingarorlofsmálum hefur verið lögð fram. Helstu markmið þeirra breytinga sem kveðið er á um er að tryggja börnum samvistir við báða foreldra sína jafnframt því að gera foreldrum betur kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Í því skyni er lögð áhersla á að raska sem minnst tekjum heimila þegar foreldrar leggja niður störf í fæðingarorlofi til að annast börn sín. Hér er um að ræða mikilvæg markmið og það er ábyrgðarhlutverk okkar stjórnmálamanna að koma þeim markmiðum í framkvæmd. Nú er það svo að undanfarin ár nýta færri feður sér sameiginlegan rétt foreldra til fæðingarorlofs. Jafnframt er það svo að færri feður nýta sér að fullu þá þrjá mánuði sem þeir eiga rétt á til fæðingarorlofs. Þessi fækkun hefur átt sér stað frá því að hámarksgreiðslur úr Fæðingarorlofssjóði voru skertar árið 2009. Þessu verða stjórnmálamenn að bregðast við og í framtíðarstefnu stjórnvalda í fæðingarorlofsmálum eru lagðar til nokkrar tillögur í átt að betrumbótum. Í núgildandi lögum fær foreldri fæðingarorlofsgreiðslur sem nema 80% af meðaltali heildarlauna á tilteknu tímabili, en þó aldrei hærri upphæð en 370 þús. á mánuði. Í framtíðarstefnunni er lagt til að foreldrar fái 300 þús. af viðmiðunartekjum óskertar og 80% af þeim viðmiðunartekjum sem eru umfram 300 þús. á mánuði. Auk þess er lagt til að hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi hækki upp í 600 þús. á ákveðnu tímabili. Jafnframt er lagt til að fæðingarorlofið verði lengt í áföngum þannig að samanlagt verði fæðingarorlof á vinnumarkaði lengt úr níu mánuðum í tólf. Gert er ráð fyrir að lengingin taki gildi í áföngum með það að markmiði að hvort foreldri um sig geti átt rétt til fimm mánaða fæðingarorlofs eða greiðslu fæðingarstyrks, en að sameiginlegur réttur foreldra verði tveir mánuðir. Um þessi málefni viljum við framsóknarmenn standa vörð og höfum gert. Fyrsta löggjöf um að barn njóti bæði samvista við móður og föður var sett á fót undir forustu hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra, Páls Péturssonar framsóknarmanns. 

Virðulegi forseti. Aldrei þessu vant ætla ég að ræða í störfum þingsins um störf þingsins. Skipulag hins háa Alþingis er ekki upp á marga fiska þessa dagana. Það er helst út af því að ríkisstjórnin er í einhverri tilvistarkreppu. Við sjáum hvert nýja stóra málið koma inn á þing, vanalega tilkynnt í fjölmiðlum áður en við fáum að vita af því. Eigum við bara að taka því? Stjórnarandstaðan á að gera svo vel að koma þessu öllu í gegn, helst eins og ríkisstjórnin vill það, ekki breyta nokkrum staf eða nokkrum hlut. Það er eins og stjórnarandstaðan eigi að haga sér eins og lúbarinn hundur. Þetta, virðulegi forseti, kalla ég frekjukallapólitík af verstu sort. Það er kominn tími til þess að stjórnarliðar og ríkisstjórnin setjist niður og skoði hvaða mál það eru sem hún vill fá í gegn. Það er ekki þannig að allt komist í gegnum hið háa Alþingi. Það er þingræði. Það eru ákveðin tímamörk sem við erum að reyna að vinna með. Virðulegur forseti. Verður eldhúsdagur t.d. á mánudaginn?  Störf þingsins eru í molum. Það er ekki stjórnarandstöðunni að kenna heldur ríkisstjórn í tilvistarkreppu undir forustu hæstv. forsætisráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar.

Að þessu gefna tilefni vill forseti árétta að eldhúsdagur verður á mánudaginn eins og áður hafði verið tilkynnt.

Herra forseti. Ég ætla að vera á svipuðum nótum og sú sem hér stóð á undan mér varðandi þinghaldið og hvernig þessu öllu saman hefur undið fram. Hér er gumað af hallalausum fjárlögum sem er vissulega alltaf jákvætt og við viljum hafa hallalaus fjárlög, en á móti kemur að við erum að fresta mjög mikilvægum innviðauppbyggingum, og það hefur verið gert í þessi þrjú ár, inn í framtíðina og svo korteri fyrir kosningar er verið að búa til kosningaplagg, eins og í samgönguáætlun sem hefur ekki fengist afgreidd úr nefndinni í þrjú ár, ekki fyrr en núna, og tekur miklum breytingum. Það er í sjálfu sér af hinu góða vegna þess að það er nauðsynlegt að byggja upp innviðina, en þetta lyktar óneitanlega af því að það eru að koma kosningar. Það eru risavaxin mál sem hér eru komin inn, LÍN-frumvarpið margumtalaða, lífeyrissjóðsmálin. Ég var á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga í gær og þar hafði fólk miklar áhyggjur af því að réttindi þess verði seld fyrir það og ekki komi til launauppbætur sem hægt sé að treysta á. Það kom fram hjá mjög mörgum í gær. Hér er verið að reyna að troða í gegn málum sem ríkisstjórnin ætlaði sér að ljúka á fjórum árum. Það er bara þannig. Núna eru að detta inn risavaxnar kerfisbreytingar sem á ekki að fá að taka almennilegt samtal um. Það er óásættanlegt. Það á að vera þannig í öllum stórum kerfisbreytingamálum, og ég vona að þing framtíðarinnar geri það hverjir svo sem verða við völd hverju sinni taki, að tekin sé þverpólitísk samræða, líkt og við gerðum í útlendingalögunum. Það þarf í stórum málum, þegar við erum að fjalla um kerfisbreytingar sem snerta gríðarlegan fjölda fólks. Varðandi þinghaldið er það auðvitað rétt að ríkisstjórnarflokkarnir koma sér saman um afar fátt og það er ástæðan fyrir því að mál fást seint afgreidd út úr ríkisstjórnarflokkunum og hingað inn í þingið.

Virðulegi forseti. Menn leika sér oft að málflutningi pírata með því að láta eins og við ætlum að rústa samfélaginu og afnema öll kerfi og skipta þeim út fyrir eitthvað handahófskennt. Af því tilefni að við erum á eftir, væntanlega seinna í dag, að fara að greiða atkvæði um mál sem umdeilt er hvort standist 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands er þess virði að minnast þess að við höfum núna í mörg ár verið að ræða þau málefni og komist að þeirri niðurstöðu að Alþingi hefur ekki enn þá komið á framsalsákvæði í stjórnarskrá. Sú umræða hefur verið í mjög langan tíma. Í 111. gr. frumvarps stjórnlagaráðs og sömuleiðis frumvarps stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem lagt var fram á 141. þingi kemur fram, með leyfi forseta: „Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Framsal ríkisvalds skal ávallt vera afturkræft. Með lögum skal afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds samkvæmt þjóðréttarsamningi felst. Samþykki Alþingi fullgildingu samnings sem felur í sér framsal ríkisvalds skal ákvörðunin borin undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi.“ Hér var ég að lesa upp úr frumvarpi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Sú hugmynd að ætla að taka upp nýja stjórnarskrá sem inniheldur ákvæði sem okkur hefur lengi vantað er ekki „að rústa kerfinu“. Það á ekki að taka burt stjórnarskrána og skipta henni út fyrir ekkert. Það er algerlega til skammar að á öllum þessum tíma hafi Alþingi ekki drattast til þess að ræða stjórnarskrármálið af þeirri alvöru og í þeim forgangi sem það mál á skilið að vera í, óháð því hvort menn vilja nákvæmlega þetta frumvarp eða eitthvað annað. Ef menn vilja eitthvað annað, gott og vel, ræðum það þá. Það hefur ekki gerst nema í lokaðri nefnd sem skilaði á endanum engu um þennan tiltekna málaflokk, þ.e. framsal ríkisvalds. Ábyrgðin er Alþingis. Það þýðir ekkert að kenna pírötum um þann glundroða sem atkvæðagreiðslan á eftir gæti haft í för með sér. 
            

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því undir þessum lið um störf þingsins að fagna því að forseti ætli að gera fundarhlé á eftir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingflokkar fái ráðrúm til þess að ræða saman fyrir næsta mál. Ég vil líkt og fleiri sem hafa tekið til máls í dag ræða um störf þingsins vegna þess að líkt og við vitum öll eru ekki nema örfáir dagar eftir af starfsáætlun þingsins, þ.e. við höfum fram á fimmtudag í næstu viku til þess að klára málin samkvæmt starfsáætlun. Hins vegar eru enn að koma inn ný mál og það er enn verið að mæla fyrir nýjum málum og það ekki bara málum sem á að sýna aðeins á heldur málum sem ég heyri ekki annað en að standi vilji til að klára á þessu þingi. Þarna undir eru m.a. risavaxin mál sem krefjast mjög vandaðra vinnubragða. Mig langar sérstaklega að nefna í því efni breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og breytingar á lögum um almannatryggingar sem snerta líka breytingar á lífeyristöku út úr almenna tryggingakerfinu. Hér er verið að tala um kerfisbreytingar í tveimur risastórum málum sem snerta framfærslu fólks. Ég hef áhyggjur af því að ekki sé verið að skoða málin heildstætt og að þinginu gefist einfaldlega ekki tími til að vinna þessi mál með þeim hætti 

Virðulegi forseti. Hér er talað um vönduð vinnubrögð. Við Íslendingar getum verið stoltir yfir því á hvern hátt við tökum á móti flóttafólki sem valið hefur verið til landsins á hverju ári og er áætlaður kostnaður vegna þess á þessu ári 431 millj. kr. Flestir aðlagast vel og mikilvægt er að fólk aðlagist samfélaginu og verði þátttakendur í atvinnu- og menningarlífi. Hælisleitendur eru annar flokkur flóttamanna sem stöðugt sækir til landsins og er samsettur mest af ungum karlmönnum sem koma hingað vegabréfalausir. Með nýsamþykktum lögum um útlendinga eru skilaboð Alþingis skýr til þessa hóps og þau eru að skila sér. Árið 2014 var fjöldi hælisleitenda 175 en áætlaður fjöldi hælisleitenda er 700 á yfirstandandi ári. Það er 98% aukning frá fyrra ári. Dvalargjöld hælisleitenda sem ekki fá úrlausn mála sinna eru 7.800 kr. á dag, þ.e. 234.000 kr. á mánuði, 2,8 milljónir á ári, en lágmarksellilífeyrir er þessa dagana 212.766 kr.

Skammastu þín.

Samkvæmt fjáraukalögum eru settar 640 milljónir til Útlendingastofnunar vegna hælisleitenda en fyrir voru 556 milljónir. Samtals á þessu ári 1.200 milljónir. Virðulegi forseti.  Virðulegi forseti. Með nýjum lögum um útlendinga hlustuðu Íslendingar ekki á reynslu nágrannaþjóða okkar. Í þessum sal er talað um  
            

Herra forseti. Mér er lítt skemmt að koma upp á eftir þessari síðustu ræðu. Maður spyr: Hvaða tilgangi á svona málflutningur að þjóna? Að útmála það hversu hratt útgjöld séu að aukast vegna þess að við að okkar litla leyti erum að takast á við þann risavaxna vanda sem við er að glíma varðandi flóttamenn og landlaust fólk um veröld víða. Það hefði verið nær  En ég ætlaði annars að gleðjast yfir því að þegar stjórnarliðar koma hingað upp, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, og hæla sér af hallalausum fjárlögum og eigna sér það sem mikið afrek. Ég er ákaflega ánægður með þennan málflutning, því að staðreyndin er sú að núverandi ríkisstjórn fékk í hendur ríkissjóð í jöfnuði. Árið 2013 var ríkissjóður kominn í jöfnuð eftir mesta hallarekstur sögunnar frá hruni. Vel á þriðja hundrað milljarða kr. bati borið saman við niðurstöður ríkisreiknings fyrir árið 2008, sem var síðasta árið þá sem Sjálfstæðisflokkurinn bar ábyrgð á ríkissjóði. Það er rétt, við löguðum afkomu ríkissjóðs um hátt á þriðja hundrað milljarða á síðasta kjörtímabili. Ríkisstjórnin fékk í hendur hallalausan rekstur ríkissjóðs, ríkissjóð í jöfnuði. Og við eigum sem sagt að þakka þeim fyrir að hafa ekki farið með hann í halla aftur. Er það ekki? Það er afrekið sem þið eruð svona stoltir af, að hafa ekki farið að reka ríkissjóð aftur með halla. Haldið þessu endilega sem lengst áfram. Ég ætla svo að þakka fyrir að hæstv. forsætisráðherra vaknaði af dvalanum og hér er búið að festa kjördag. Við vitum þá hvar við stöndum gagnvart því. Það skilur hins vegar eftir mikið viðfangsefni hér innan veggja, að takast á við það hvað er nauðsynlegt að gera, hvaða ráðstafanir, á þeim örfáu dögum sem við eigum eftir, er nauðsynlegt að gera þannig að 

Forseti. Enginn málflutningur er eins ömurlegur og eins mikil forsmán og að stilla upp tveimur hópum samfélagsins hvorum gegn öðrum í staðinn fyrir að horfast í augu við ástæðuna fyrir því að þeir sem eru aldraðir, veikir eða öryrkjar þurfi að búa við erfið kjör. Það er hreinlega léleg forgangsröðun á þeim auði sem við eigum hér sameiginlega. Málflutningur þess þingmanns sem hér talaði áðan, hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar, er nákvæmlega eins og málflutningur þeirra sem vildu ekki taka á móti gyðingum í neyð og sendu þá til baka. Mér er svo gjörsamlega misboðið að hlusta á svona málflutning og stórkostlega misboðið að þetta sé maður sem situr hér á Alþingi fyrir einn af stærstu flokkum landsins. Mig langar því að spyrja aðra þingmenn Sjálfstæðisflokksins hvort þetta sé almennt hugarfar á þeim bæ. Mig langaði að benda á að við höfum örfáa daga til stefnu og ríkisstjórnin kemur hér inn með gríðarlega flókin mál, grundvallarbreytingar á samfélagi okkar eins og t.d. miklar breytingar á lífeyrissjóðakerfinu sem hafa ekki fengið nægilega umræðu í samfélaginu. Það er ljóst að frumvörpin voru skrifuð í miklum asa á örfáum vikum áður en þau voru lögð fram. Ég hvet því forseta til að taka af skarið og forgangsraða og taka út þau mál sem eru klárlega mál sem hægt er að vinna á milli þinga eða kjörtímabila og taka út mál sem er klárlega mikil og víðtæk andstaða við, hvort heldur hér innan veggja eða úti í samfélaginu.

Virðulegur forseti. Þá höfum við heyrt þann boðskap að það er hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þakka hversu vel hefur gengið á þessu kjörtímabili.  Hér er talað um að ríkisstjórnin sé í tilvistarkreppu, virðulegi forseti. Það er ekki ríkisstjórn í tilvistarkreppu sem er hér með á borðinu stórt frumvarp sem tekur mjög vel á málefnum eldri borgara sem kallað er eftir ákveðnum lausnum á. Það er stjórnarandstaða í tilvistarkreppu sem vill reyna að koma í veg fyrir að það komi aukafjármagn til afgreiðslu í þinginu og stórbætt kjör þessa hóps. Lánasjóður íslenskra námsmanna - það hefur verið glímt við það í áratugi að gera breytingar á því kerfi og það hefur tekist á þessum árum að búa til frumvarp sem námsmannahreyfingarnar fagna allar. En það var minni hlutinn á þessu þingi sem kom í veg fyrir að það fengist mælt fyrir frumvarpinu sem var tilbúið í vor þannig að þingið gæti unnið það í sumar. En auðvitað ætlum við að svara kalli námsmanna og klára þessi mál. Lífeyrissjóðamálið er annað dæmi um eitthvert stærsta skref í því að viðhalda stöðugleika fram í tímann, breyta algjörlega viðmiðum á launamarkaði og höggva á hnút sem menn hafa lengi verið að reyna að leysa. Að sjálfsögðu klárum við það. Það er ekkert hægt að tala eins og þetta sé eitthvert nýtt mál, að þessu máli hefur verið unnið í marga mánuði á vettvangi aðila vinnumarkaðarins, meðal þessara hreyfinga sem hafa allar skrifað undir þetta samkomulag. Ætlar þingið að fara að hafa vit fyrir þessu fólki, sem er búið að stúdera þetta? Nei, virðulegur forseti, 

Herra forseti. Hér hafa risið deilur vegna stjórnskipulegra álitaefna við innleiðingu tilskipana frá EES. Ég hef fært að því sterk rök, og fleiri þingmenn, að þau standist ekki stjórnarskrá. Einn af helstu ráðgjöfum þingsins í þessum efnum, doktor Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti, hefur tekið undir þetta. Nú hafa þau tíðindi gerst að annar prófessor í stjórnskipunarfræðum hefur stigið fram og verið uppi með nákvæmlega sama málflutning. Stefán Már Stefánsson, sem um áratugaskeið hefur verið virtasti stjórnskipunarfræðingur hér á Íslandi, segir í Morgunblaðinu að hann sé sammála því að með þessari aðgerð sé verið að stíga stærsta skrefið í framsali á valdheimildum til erlendra stofnana frá því að EES-samningurinn var gerður. Hann slær í gadda að full samstaða sé með þessum emerítusum stjórnspekinnar með því að segja: Við Björg erum alveg sammála um þetta. Hann herðir enn á afstöðu sinni með því að ítreka með eftirfarandi hætti sína afstöðu: „Þeir eiga ekki að setja lög nema þau standist stjórnarskrána.“ Hér stöndum við frammi fyrir því að setja lög sem nú er komið fram að ríma ekki við stjórnarskrána, sem bókstaflega brjóta stjórnarskrána. Ætlar Alþingi að gera það án þess að kalla þetta fólk til fundar og fá að ræða við það þau rök? Upp á hvað býður Alþingi? Jú, í gær var haldinn fundur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Með hverjum? Með höfundi leiðarinnar sem þessir fræðimenn segja að dugi ekki. Með öðrum orðum: Sá maður sem á útfærsluna sem leiðir til brota á stjórnarskrá er eini maðurinn sem er kvaddur úr hópi fræðimanna til að ræða málin. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Það kemur ekki til mála að þetta mál 

Virðulegi forseti. Ég hvet til þess að við ræðum málefni hælisleitenda og annarra málefnalega og af yfirvegun. Sá vandi sem er í Evrópu er okkar vandi líka og við erum bundin af alþjóðlegum sáttmálum og viljum vera það. Þó að það skipti auðvitað miklu máli að fylgjast vel með þróun mála og læra af því sem miður hefur farið annars staðar skulum við nálgast þessa umræðu af yfirvegun. Ég verð að furða mig á því þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kemur hingað og segir að það hafi verið skilað hallalausum fjárlögum. Ég verð bara að viðurkenna að ég kannast ekki við það í vinnu fjárlaganefndar að þau hafi verið hallalaus þegar við fengum þau. Það voru allra handa loforð sem þurfti að uppfylla. Sumu var slegið á frest, annað var reynt út af áherslum ríkisstjórnarinnar eins og í heilbrigðismálum og þá er ég að vísa til prýðisgóðra samninga sem síðasta ríkisstjórn gerði við einkaaðila í heilbrigðiskerfinu og vísa ég þá í tannlækna. Það þurfti að forgangsraða sérstaklega til að uppfylla þann samning og á sama tíma að halda hallalausum fjárlögum. Mér líst illa á það ef menn eru núna að gíra sig upp í það, loksins þegar komið er samkomulag milli allra þeirra aðila sem að málinu hafa komið í lífeyrismálum, loksins þegar við getum verið með sambærilegan rétt milli landsmanna, hvort sem það eru opinberir starfsmenn eða í einkageiranum, mér finnst ekki góður bragur á því ef menn eru að reyna að stöðva þá vinnu. Það er búið að tala um þetta í áratugi. Loksins er komin lending, 

Hæstv. forseti. Í kjölfar þess að Alþingi samþykkti nýlega búvörusamninga upphófst úti í þjóðfélaginu um það hversu skelfilegir þessir samningar væru, sem þeir eru náttúrlega ekki, og þessi umræða hefur farið um víðan völl fáfræðinnar um allt þjóðfélagið. Methafinn í þessari upphrópunarkeppni hlýtur að vera forstjóri Haga sem kallaði búvörusamningana ríkisstyrkt dýraníð. Það er fáheyrt að maður sem er í ábyrgðarstöðu í þjóðfélaginu skuli gengisfella sjálfan sig svo rækilega sem þessi ágæti maður gerði með þessum ummælum sínum og dæmdi sig í raun úr leik í opinberri umræðu á Íslandi með þessum fáheyrðu ummælum. Það er skiljanlegt að forstjórinn sé ögn stressaður og pirraður þessa dagana. Hann sér fram á það í fyrsta skipti á ferlinum að fá alvörusamkeppni eftir áramótin. Hann hlýtur að vera ögn áhyggjufullur vegna þess og það birtist m.a. í því að hann er nú ásamt vinnufélögum sínum á hröðum flótta frá fyrirtækinu sem þeir starfa við. Þeir hafa verið að selja hluti sem þeir eiga í fyrirtækinu og það vill svo til að fjölskylda þessa ágæta forstjóra gekk um daginn í burtu með 300 milljónir í hagnað af sölu hlutabréfa í þessu sama fyrirtæki en það er u.þ.b., ef ég man rétt, hagnaður Mjólkursamsölunnar á einu ári, þ.e. síðast þegar Mjólkursamsalan hafði hagnað af rekstri sínum. Ég segi aftur: Það er með ólíkindum að maður í stöðu eins og forstjóri Haga skuli tala svona við viðskiptavini sína vegna þess að bændur eru einu stærstu viðskiptavinir þessarar verslunarkeðju. Ég endurtek að menn sem fara svona fram í umræðu á Íslandi dæma sjálfa sig úr leik.

Herra forseti. Hér stendur fyrir dyrum atkvæðagreiðsla um mál sem ég tel að brjóti stjórnarskrána. Það liggur fyrir að stjórnskipunarfræðingar virðast orðnir sammála um að sú túlkun er rétt. Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti, hefur lýst því að hún telji að hér sé um að ræða meira framsal en stjórnarskráin þolir. Því var haldið fram hér í húsinu í gær að hún reri ein á báti í því efni. Nú er komið í ljós að Stefán Már Stefánsson, sömuleiðis prófessor í stjórnskipunarrétti og einn virtasti sérfræðingur á því sviði, tekur undir með Björgu. Hann telur að hér sé um að ræða mesta framsal á ríkisvaldi síðan við gengum í EES. Hann segir: Ég er sammála Björgu, það er ekki hægt að ganga svona frá þessu máli og það eru engar nauður sem rekur til þess. Það er enginn fundur sem stendur fyrir dyrum sem gerir það að verkum að við þurfum að klára þetta núna. Mér finnst það vera þinginu til vansa  
            

Herra forseti. Ég neyðist til að lýsa yfir ákveðnum áhyggjum af vinnubrögðum Alþingis í ljósi þess að að lokinni afgreiðslu þessa máls úr nefnd hafa tveir virtir sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar stigið fram og lýst verulegum efasemdum um að afgreiðsla Alþingis standist stjórnarskrá. Eins og kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni telur Stefán Már Stefánsson lagaprófessor vinnubrögð Alþingis í þessu máli ekki ganga meðan sérstakt kerfi sé til staðar til að skera úr um hvort lög standist stjórnarskrá, og vitnar hann til hliðstæðra dæma frá öðrum löndum. Herra forseti. Ég hef verulegar áhyggjur, verð ég að segja, af slíkum vinnubrögðum, að við séum hér að taka afstöðu til máls, alveg óháð því hvaða skoðun við höfum á efni þess, þar sem jafn þungar efasemdir hafa verið lagðar fram um að við séum að gera rétt. Það finnst mér ábyrgðarhluti.

Virðulegi forseti. Framganga ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli er orðin alveg stórundarleg. Fundurinn sem átti að afgreiða málið fyrir var haldinn í morgun. Menn eru að reyna að moka hér máli í gegn óræddu og órökstuddu án þess að fá þessa virtu stjórnspekinga fyrir nefndina. Björg Thorarensen og Stefán Már Stefánsson hafa bæði lýst því yfir að þau telji þetta ekki standast stjórnarskrá. Ég bauð á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar áðan upp á þá leið að nefndin mundi sameinast um breytingarákvæði á stjórnarskrá. Við höfum það í hendi okkar, þingkosningar eru á næsta leiti, og ég lagði fram tillögu þar um að við mundum sameinast um framsalsákvæði við stjórnarskrá sem unnt yrði að afgreiða fyrir þinglausnir með stuðningi allra flokka. Þessi tillaga fékk atkvæði allra stjórnarandstöðuflokkanna, þannig að þeir lýstu sig tilbúna í samstarf við stjórnarflokkana um framsalsákvæði sem allir gætu sætt sig við. Málið er í höndum stjórnarflokkanna og þeir virðast einbeittir í því að ganga gegn viðvörunum þeirra fræðinga sem best 

Virðulegur forseti. Það var niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis í níu binda skýrslu til þingsins að skortur á fagmennsku hafi öðru frekar orsakað hrun efnahagslífsins og neyðarlög í stjórnkerfinu. Það hlýtur þess vegna að valda alveg sérstökum áhyggjum með hvaða hætti forusta Alþingis gengur fram með það stóra álitamál sem hér er á ferðinni og varðar það að Evrópusambandið megi framvegis loka bönkum á Íslandi. Hingað til frá því ég hóf hér störf fyrir 13 árum síðan ef upp hafa komið álitaefni um stjórnarskrá Íslands hefur svarið verið þvert á stjórnmálaflokka á þinginu: Spyrjið Björgu. Ef hún er ekki við þá spyrjið þið Stefán Má. Nú hafa þau bæði stigið fram og lýst því yfir að þetta gangi ekki. Ætlar Alþingi að halda áfram með málið? Þetta er ekki hægt, virðulegur forseti.

Forseti. Ég mótmæli þessari meðferð á jafn mikilvægu máli. Eins og komið hefur fram er engin ástæða til að vera að ýta þessu máli í gegn í dag. Það má lifa milli kjörtímabila. Nefndin sem tók málið fyrir fundaði í morgun. Þetta er ekki minnihluta-/meirihlutamál. Þetta er mál sem varðar framsal á fullveldi þjóðarinnar og fer, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði í gær, inn á blásvart svæði. Það er nóg komið af því að við séum endalaust að fara inn á grá svæði stjórnarskrár lýðveldisins. Við þingmenn sverjum eið þegar við tökum fyrst sæti hér á Alþingi um að virða þessa stjórnarskrá. Því skora ég á forseta að taka þetta mál af dagskrá samstundis.

Hæstv. forseti. Fyrst vildi ég geta þess að þær áhyggjur sem fram hafa komið á síðustu dögum hafa svo sem legið lengi fyrir. Það var viðfangsefni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem fékk málið til meðferðar í vor og skilaði af sér í síðustu viku, að fjalla um þau efni. Það var gert og skilað var umsögn til utanríkismálanefndar þar sem tekið er á þessum þáttum. Þau sjónarmið og rök sem hafa komið fram í málinu á síðustu tveimur sólarhringum eða svo hafa legið fyrir og urðu meðal annars til þess að tveir fulltrúar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skiluðu umsögninni með fyrirvara. Uppákoman núna í þinginu - menn hefðu getað 

Herra forseti. Það er hörmulegt að þetta mál skuli vera komið í þessa stöðu og það hefur ekkert gert annað en versnað núna síðustu daga. Það hefur legið lengi fyrir, um árabil, að þetta væri í vændum og yrði alltaf mjög erfitt gagnvart íslensku stjórnarskránni. Samt erum við hingað komin. Hvernig gat þetta gerst? Þar bera þeir menn mikla ábyrgð sem hafa sóað tímanum undanfarin þrjú ár og við stöndum jafn illa að vígi og gerum í dag. Hver er leiðsögnin sem við þingmenn sem hvorki sitjum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd né utanríkismálanefnd höfum? Hún er væntanlega álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Hvað segir þar, með leyfi forseta? „Sumir nefndarmenn telja að málið reyni á þanþol stjórnarskrár hvað varðar fullveldisafsal og að þar reyni á ýtrustu mörk en löggjafanum sé engu að síður heimilt að kveða á um slíkt framsal. Aðrir nefndarmenn telja að hér sé gengið lengra en 2. gr. stjórnarskrár leyfi …“ Aumara getur þetta nú ekki verið. Einhver hluti hópsins, sumir og aðrir, viðurkennir að þetta reyni á ýtrustu mörk en sleppi vonandi. Hinir segja nei, það er of langt gengið. 

Virðulegi forseti. Við gerð EES-samningsins komst nefnd fjögurra sérfræðinga á vegum utanríkisráðuneytisins að þeirri niðurstöðu, í nefndaráliti í júlí 1992, að samningurinn rúmaðist innan valdheimilda 21. gr. stjórnarskrárinnar, en jafnframt að ekki væri loku fyrir það skotið að þróun samningsins yrði á þann veg að það mat breyttist. Í þessari nefnd sat Stefán Már Stefánsson, sá sem hér er um rætt. Nú hefur hann stigið fram og tekið undir það með Björgu Thorarensen að hér sé um slíkt valdaframsal að ræða að það rúmist ekki innan stjórnarskrárinnar. Er ekki rétt að við stöldrum við, förum betur yfir þetta mál og að framsóknarmenn hér í salnum hætti að þráast við þegar kemur að valdaframsalsheimildinni í stjórnarskránni og breytingum á henni. Við þurfum að gera breytingar til þess að geta gert 

Virðulegur forseti. Framan af við meðferð þessa máls var stuðst við greinargerð prófessoranna Bjargar Thorarensen og Stefáns Más Stefánssonar frá 2012 um takmarkað afsal. Nú hefur komið í ljós síðustu daga að þessir helstu stjórnspekingar okkar og stjórnskipunarsérfræðingar eru á því máli að þetta mál samræmist ekki stjórnarskrá. Ég sem alþingismaður hef fyrst og fremst tvennt til leiðsagnar í mínu starfi, það er annars vegar samviska mín og hins vegar eiður að stjórnarskrá Íslands. Þegar efi er í málinu hlýtur stjórnarskráin alltaf að njóta vafans. Þess vegna tek ég undir með öðrum um að það er ekki hægt annað en að vera á móti því að samþykkja þetta mál.

Forseti. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni, allir vissu og hafa lengi vitað, í mörg ár, að þetta yrði mjög erfitt mál og á mörkum þess að standast stjórnarskrá. Þess vegna er algjörlega óskiljanlegt hvers vegna fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í stjórnarskrárnefnd, sem höfðu fjallað um fjögur atriði á tveimur eða þremur árum, sögðu fyrir tæpu ári: Það kemur ekki til greina að heimildir til þess að framselja ríkisvald verði eitt af þessum fjórum atriðum. Hvernig í ósköpunum datt fólkinu þetta í hug? Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson segir vissu allir að það kæmi að því að við þyrftum að fást við þetta mál.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki fyrsta málið þar sem er ágreiningur um hvort lagasetning standist stjórnarskrá. Það er búið að fara yfir þetta mál í langan tíma og fara vel yfir öll rök. Við gerð EES-samningsins var ágreiningur milli sérfræðinga um hvort sá samningur stæðist yfir höfuð stjórnarskrána. Við þurfum að taka afstöðu til þess og meta þetta. Við höfum gert það núna og farið vel yfir þessi rök. Það er ekkert nýtt í þessu máli í þeim skilningi. Við förum bara yfir þetta, við erum búin að gera það og við verðum hvert og eitt okkar að taka afstöðu til þess eins og við gerum í öllum öðrum málum og höfum gert í áratugi. Það er ekkert nýtt í þessu máli. Mörg frumvörp eru þannig að við getum verið í vafa og við teljum að reyni á þanþol stjórnarskrárinnar. Við þurfum að taka afstöðu og það er ekkert annað að gera í þessu máli.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að gera athugasemd við þá fundarstjórn forseta að hafa á dagskrá til atkvæðagreiðslu frumvarp sem talið er af helstu sérfræðingum Íslands á sviði stjórnskipunarréttar stangast á við 2. gr. stjórnarskrár Íslands. Ég skil ekki af hverju ekki er hægt að bíða með málið þangað til þessir sérfræðingar hafa verið kallaðir fyrir nefndir þingsins sem fjallað hafa um þetta mál. Ég afskaplega ósátt við að forseti skuli bjóða upp á það hér á Alþingi Íslendinga að við eigum að fara að greiða atkvæði um stjórnarskrárbrot.

Forseti vill af þessu tilefni segja eftirfarandi: Þetta mál á sér langan aðdraganda sem mælist ekki í mánuðum heldur árum. Það þingskjal sem við erum nú að fara að taka afstöðu til var lagt fram á Alþingi 12. apríl sl., fyrir hálfu ári eða þar um bil. Málið var sent til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar 10. maí sem afgreiddi málið frá sér fimm mánuðum síðar, 14. september. Nefndarálitinu sem við erum nú að fara að byggja okkar afstöðu á var dreift 19. september. Þingið hefur með öðrum orðum haft ærinn tíma til þess að undirbúa þetta mál. Það er ljóst að um þetta mál er ágreiningur. Hann lýtur að miklu grundvallaratriði sem er spurningin um stjórnarskrána sem hér hefur verið rædd. Í þessari stöðu er auðvitað ekki neitt annað að gera en að hv. þingmenn taki afstöðu til málsins og m.a. til þeirrar stjórnarskrárspurningar sem uppi er nú í umræðunni á grundvelli þeirrar vinnu sem Alþingi sjálft hefur lagt af mörkum. Forseti mun auðvitað ekki verða úrskurðaraðili um það hvor aðilinn hafi á réttu að standa meðal þingmanna. Það gera þingmenn sjálfir í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Hvað sem líður orðum hæstv. forseta var það ekki fyrr en í dag og í fyrradag sem það lá fyrir að grundvallarágreiningur er um það innan fræðasamfélagsins hvort þetta mál stenst stjórnarskrána. Það er þá sem það kemur fyrst fram að þeir tveir stjórnskipunarfræðingar sem lögðu til að reynt yrði að útfæra lausn á málinu á grundvelli tveggja stoða leiðarinnar stíga fram og segja: Nú höfum við skoðað útfærsluna og því miður fellur hún á prófinu. Það er fyrst í dag sem Stefán Már Stefánsson segir það og í fyrradag sem Björg Thorarensen segir það. Í því ljósi ber okkur að skoða málið miklu betur. Þingheimur er hér vitandi vits að fara að greiða atkvæði um mál og fyrir framan sig hefur hann þá staðreynd að kennarar flestra þeirra lögfræðinga sem hér sitja í salnum segja að þetta brjóti stjórnarskrána. Hvað ætla menn þá að gera? Ætla þeir virkilega að láta 

Virðulegi forseti. Mig langar að svara rökum hv. þm. Birgis Ármannssonar og virðulegs forseta um það að menn hafi getað haft þessar athugasemdir lengi. Vissulega er það rétt, en eins og þingheimur veit lýkur fundarstörfum ekki þegar einhverjum meiri hluta finnst komið nóg heldur þegar ferlinu er lokið. Við erum enn þá ekki búin að greiða atkvæði um málið. Þingið hættir ekki að vinna að málum þegar nefndarálit meiri hluta í nefnd liggur fyrir. Þess vegna erum við með þrjár umræður og þess vegna erum við með atkvæðagreiðslur. Ég blæs á þau rök að við höfum haft langan tíma til þess að finna út úr þessu máli fyrir utan það að meðfram þessu ferli hafa áhyggjurnar farið stigvaxandi. Það segir sína sögu, virðulegi forseti, og þess vegna er ferlið eins og það er. Það er til þess að leyfa því að gerast þegar tilefni er til og núna er tilefni til. Þess vegna er ekki tímabært að greiða atkvæði um þetta mál eins og stendur. Hvað varðar það að eitthvað standi í einhverju meirihlutaáliti hér og þar er það þannig, hæstv. forseti og hv. þingmenn, að þingmenn verða að geta lært. Þeir verða að geta skipt um skoðun þegar málin eru rædd og fleiri og fleiri gögn liggja fyrir. Þetta þykir algjörlega sjálfsagt í 

Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir að tala skýrt um að hann vilji að málið gangi til atkvæða. Ég leyfi mér nú samt að mótmæla því að það verði gert strax í dag því að það er óumdeilt að okkar helstu sérfræðingar segja að þetta mál sé öðruvísi en önnur mál. Það gangi lengra og þess vegna sé ekki eins augljóst að það sé álitamál hvort verið sé sé að brjóta stjórnarskrána og ákvæði hennar ef málið verður samþykkt. Þess vegna finnst mér það alveg kýrskýrt að það á að fresta atkvæðagreiðslu og fara betur yfir málið með þeim sérfræðingum sem hér hafa verið nefndir og eru okkar helstu sérfræðingar í málinu, af því að það liggur ekkert á. Hvað liggur á, herra forseti?

Virðulegi forseti. Einu skýringarnar sem við höfum heyrt af því af hverju afgreiða þurfi þetta mál í dag lúta að því að það kunni að valda einhverjum vandræðum úti í heimi verði málið ekki afgreitt hratt. En fundurinn þar sem afgreiða átti málið var haldinn í morgun, það liggur ekkert á. Það er mjög athyglisvert að sjá að stjórnarmeirihlutinn hefur ekki neinn áhuga á því að standa í lappirnar gagnvart viðsemjendum að þessu leyti og vilja hraða hér máli í gegn sem brýtur að öllum líkindum gegn stjórnarskrá, í ljósi yfirlýsinga okkar færustu sérfræðinga þar um. Mér finnst fjarvera þingmanna Framsóknarflokksins úr umræðunni eftirtektarverð. Ég hlýt að kalla eftir því að stjórnarmeirihlutinn axli ábyrgð á því að ef málið gengur hér í gegn með þessum hætti mun aldrei verða ástæða héðan í frá til að setja framsalsákvæði í stjórnarskrá. Þá er einfaldlega búið að staðfesta af Alþingi að þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrárinnar megi Alþingi framselja vald úr landi. Punktur. 

Forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Helga Hrafns Gunnarssonar virðist það vera gríðarlega erfitt fyrir þingmenn að viðurkenna að það sé í lagi að skipta um skoðun þegar betri upplýsingar og ítarlegri upplýsingar liggja fyrir. Nú höfum við fengið upplýsingar frá okkar aðalsérfræðingum í stjórnskipunarrétti. Meiri hlutinn ætlar bara að hunsa það eins og það skipti bara engu máli, og hunsa það að við ætlum að fara í þá aðgerð að fremja stjórnarskrárbrot með fullri meðvitund. Hvers konar skilaboð eru það til þjóðarinnar? Hvers konar vinnubrögð eru það, forseti, þó svo málið hafi verið hér í einhvern tíma? Hversu oft fara mál ekki í gegnum þingið án þess að meira en helmingur þingmanna viti nokkuð um hvað þeir eru að kjósa? Ég hef séð það ítrekað og spurt þingmenn hvort þeir viti hvað þeir eru að kjósa 

Herra forseti. Vegna þess að hér ræða menn mikið um málsmeðferð er rétt að geta þess að allt frá 2012 hafa nefndir þingsins fylgst með framgangi málsins og þeim breytingum sem orðið hafa á því. Árið 2012 var lögð fram greinargerð af hálfu Stefáns Más Stefánssonar og Bjargar Thorarensen sem gerði mjög alvarlegar athugasemdir við þá lausn sem þá var á borðinu og vinna, bæði þingnefnda og stjórnvalda frá þeim tíma, hefur tekið mið af því að koma til móts við þau sjónarmið sem þá voru sett fram. Það var m.a. á þeim grundvelli sem fjármálaráðherra Íslands tók þátt í því í október 2014 að gefa yfirlýsingu um í hvaða farveg málið færi og hver meginrammi þeirrar lausnar væri sem yrði ofan á. Það var á sameiginlegum fundi fjármálaráðherra EFTA og ESB-ríkjanna. Sú yfirlýsing 

Herra forseti. Það að aðdragandinn hafi verið langur og álitamálin hafi verið lengi á borðinu gerir málatilbúnaðinn ekki betri. Við höfum haft nægan tíma til þess að koma okkur saman um ákvæði um framsal valdheimilda eða fara aðrar leiðir, koma á laggirnar stjórnlagadómstóli til þess að hægt sé að skera úr um hvenær lög stangast á við stjórnarskrá eða koma á fastanefnd sérfróðra aðila til að leggja slíkt mat og vera úrskurðaraðili. Við höfum haft nægan tíma til þess að bregðast við þessum álitaefnum sem hafa æ oftar komið upp á undanförnum árum. Það gerir stöðuna hreint ekki betri, herra forseti, því að það sýnir að hér hefur verið látið reka á reiðanum. Hér á Alþingi að taka ábyrgð á því að afgreiða mál sem a.m.k. tveir sérfræðingar í stjórnskipunarrétti setja fram rökstuddar efasemdir um að standist stjórnarskrá. Gott og vel. Alþingi þarf að axla ábyrgð á því máli. En hefði ekki verið hyggilegra 

Virðulegur forseti. Stjórnarskrárbrot verða ekkert betri þó að þau hafi verið lengi til meðhöndlunar. Stjórnarskrárbrot verða ekkert betri þó að það sé tímapressa frá einhverjum bankakörlum í Liechtenstein í málinu. Það er einfaldlega þannig að það stenst ekki stjórnarskrá Íslands að Evrópusambandið geti lokað bönkum á Íslandi. Það skiptir engu máli hvernig menn reyna að beygja, þeir komast ekki fram hjá því. Hitt verður auðvitað að teljast algerlega ótrúlegt ef stjórnarmeirihlutinn ætlar að ganga til atkvæða um þetta eftir að fram eru komin álit stjórnskipunarprófessorsins við Háskóla Íslands og Stefáns Más Stefánssonar í morgun, án þess að kynna sér álit stjórnskipunarprófessorsins. Hér var lagt fram í morgun 20 síðna óbirt grein Bjargar Thorarensen um þessi stjórnarskrárvandkvæði. Hún var lögð fram í morgun. Ég fullyrði að meiri hluti þingmanna stjórnarflokkanna á Alþingi hefur ekki lesið það álit. 

Virðulegi forseti. Við notum þennan lið, fundarstjórn forseta, undir efnislega umræðu í dag í mjög takmörkuðum tíma og þess vegna ætla ég að stytta mál mitt. Það er ljóst að skoðanir eru skiptar meðal sérfræðinga um þetta. Engu að síður, þegar lagt var af stað upphaflega, sögðum við nei, að sú leið væri ófær, að það yrði að fara tveggja stoða leið sem Evrópusambandið hefur í þessu tilviki samþykkt og aðrir aðilar í EES-samningnum. Nú erum við komin á endastöð hvað það varðar og þurfum að greiða atkvæði um það hér eins og oft áður hvort við treystum okkur til að þetta sé innan þeirra heimilda sem við höfum eður ei. Það höfum við gert oft áður og þurfum að gera enn og aftur í dag alveg óháð því hvað við ellegar hefðum getað gert á liðnum tveimur, fimm eða tíu árum. Það er hins vegar eitt sem ég ætla að vara stórlega við og ég heyri hér, þ.e. að menn eru að tala um það undir liðnum um fagmennsku að einn, tveir og þrír verði bara skellt í það að setja valdaframsal inn í stjórnarskrá á næstu dögum. Við þurfum að leggjast mjög vel 

Virðulegi forseti. Við getum hér í þingsal haft skiptar skoðanir varðandi þetta mál. Ég held að samt sé mjög mikilvægt að við tölum ekki niður okkar eigin vinnu. Það eru tvær nefndir sem hafa lagt sig fram við að fara yfir þau álitamál sem hafa komið upp í tengslum við þetta mál. Við frestuðum atkvæðagreiðslu í gær til að funda aftur um málið. Málið er búið að vera hér í þinginu í fleiri mánuði. Við getum verið ósammála og greiðum þá atkvæði í samræmi við það en hættum að tala niður þá miklu og góðu vinnu sem fer fram hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, hættum að tala hana niður og hættum að tala það niður þegar lögmætur ágreiningur er um hvort brotið sé á 2. gr. stjórnarskrárinnar eða ekki. Það skiptir öllu máli. Hér sagði hv. þm. Birgir Ármannsson frá áliti sem Björg Thorarensen og Stefán Már Stefánsson gáfu út á sínum tíma 2012. Þetta eru sömu einstaklingar og nú vara okkur við. Væntanlega eigum við þess vegna að taka mark á þeim. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að þetta ætti ekki að koma neinum á óvart. Þessi umræða hefur verið uppi síðan alla vega 1992. Það var varað við þessu þá. Þetta er hluti af umræðunni um EES, hluti af umræðunni um ESB, þetta var í frumvarpi stjórnlagaráðs og í frumvarpi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þetta var í drögum að frumvarpi stjórnarskrárnefndar, var tekið þar út, þökk sé hv. Framsóknarflokki skilst mér. Þannig að það er rétt, þetta á ekki að koma neinum á óvart. Það ætti heldur ekki að koma neinum á óvart að það taki langan tíma að bera kennsl á síðasta hálmstráið, það tekur tíma fyrir frosk sem er soðinn að átta sig á að hann sé soðinn og þá er það orðið of seint. Fyrr eða síðar göngum við yfir þessa línu og þurfum að þekkja hana þegar hún á sér stað. Núna ætlum við að fara að greiða atkvæði og meiri hlutinn væntanlega 

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi heyrt rétt að hæstv. forsætisráðherra sagði að fólk væri hér að tala um framsalsákvæði og að það þyrfti að vanda sig við slíkt ákvæði, ekki væri hægt að flana að neinu í þeim efnum, það þyrfti að hugsa það. Það er búið að hugsa þetta í mörg, mörg ár. Ég er búin að sitja 50 fundi, eða voru þeir 45? Og menn segja alltaf Framsóknarflokkurinn - ég hef sjaldan séð fólk anda jafn léttilega eins og þegar Framsókn sagði: Nei, við viljum ekkert framsalsákvæði. Það var búið að ræða það, ræða allt um það, fram og aftur til baka. Ekki segja mér að ekki sé hægt að finna hérna framsalsákvæði sem hægt væri að leggja fram eftir hálftíma þess vegna. Og það væri faglega unnið, hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er farin að minna mig svolítið á sjónvarpsþátt sem ég hef verið að horfa á að undanförnu sem heitir Breaking Bad, sem margir kannast við. Þar fer maður yfir ákveðin mörk og það sem gerist þar á eftir snýst um það hversu langt hann kemst til baka. Mér finnst við vera stödd í slíkri umræðu hér. Við erum komin yfir þau mörk að við erum búin að teygja stjórnarskrána langt út fyrir mörkin sem fræðimenn telja viðunandi. Núna erum við líklega að keyra svo langt með það að við erum að brjóta hana. Þegar fræðifólk og sérfræðingar á þessu sviði eru að vara okkur með jafnafgerandi hætti þá eigum við að staldra við og vanda okkur. Þegar hæstv. forsætisráðherra segir að menn eigi að vanda til verka þegar kemur að framsalsákvæði skulum við líka vanda til verka þegar menn eru að segja okkur að við séum að brjóta stjórnarskrána og skoða þetta mál betur.

Herra forseti. Þetta mál undirstrikar hversu mikilvægt það hefði verið fyrir Alþingi að hafa hér nýja stjórnarskrá sem samþykkt hefði verið á grundvelli þeirra draga sem komu frá stjórnlagaráði. Þá hefðum við ekki lent í þessum deilum. Sú stjórnarskrá hefur innan sinna marka að geyma ákvæði um Lögréttu, stofnun sem hefði fengið svona mál til greiningar og skoðunar á því hvort það stæðist stjórnarskrá. Þar með hefði það mál verið útkljáð. Sú stjórnarskrá hefði líka haft að geyma framsalsákvæði sem hefði leitt til þess að Alþingi hefði verið heimilt að feta þennan stig. En við höfum ekki þessa nýju stjórnarskrá. Við höfum aðra stjórnarskrá sem við höfum svarið eið að því að framfylgja. Það er enginn vafi í mínum huga að bæði það mál sem hér liggur fyrir og þegar það er lagt við önnur fyrri framsöl á ríkisvaldi erum við komin út fyrir stjórnarskrána. Alþingi er hér að taka vont skref. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er slyngur skákmaður og vera má að hann hafi með málflutningi sínum undanfarna daga verið að reyna að setja einhvers konar gaffal á stjórnarliða til þess að reyna að koma í skyndi einhverjum tilteknum stjórnarskrárbreytingum í gegn. En að því slepptu er rétt að taka fram að þegar við tökum mál af þessu tagi fyrir leggjum við ákveðna mælikvarða á þau, við skoðum og greinum eins vel og við getum hvort verið er að ganga lengra en áður hefur verið gert. Og þegar sá mælikvarði sem notaður hefur verið við afgreiðslu sambærilegra EES-mála í þinginu er lagður á þau atriði þessa máls þar sem stjórnarskrárvafinn er uppi komumst við að þeirri niðurstöðu að hér séum við ekki að ganga lengra en gert hefur verið í tilvikum af slíku tagi. Við erum innan þeirra heimilda og vinna stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur m.a. falist í því að reyna að átta sig á þeim þáttum. 

Herra forseti. Óháð efni þeirrar tilskipunar sem hér er til afgreiðslu eru staðreyndir málsins þær að margir af helstu fræðimönnum landsins á sviði stjórnskipunarréttar telja að þetta mál stangist á við stjórnarskrá. Það eitt og sér er nægilegt til þess að þingmenn hljóta að íhuga það mjög vandlega hvort þeir eru reiðubúnir að styðja málið og það hlýtur að vekja okkur til umhugsunar þegar því er ítrekað haldið fram að þetta hafi svo oft áður gerst að þess vegna sé ekki sérstök ástæða til að staldra við núna. Það eru engin rök í málinu. Þau rök segja okkur bara að við höfum látið reka á reiðanum með að smíða almennileg ferli þannig að eðlilegt mat geti farið fram á því hvort framsal valdheimilda stangist á við stjórnarskrá. Mér finnst þetta mikill ábyrgðarhluti fyrir Alþingi Íslendinga sem samþykkti fyrir nokkrum árum tillögur um bætt vinnubrögð og m.a. að hlusta sérstaklega 

Hér greiða þingmenn atkvæði um að brjóta stjórnarskrána, það er bara svo einfalt. Við erum öll meðvituð um hvað við erum að gera og ótrúlegt að þingmenn átti sig ekki á því að hér erum við farin yfir línuna. Það hefur svo oft verið talað um að við séum komin inn á grátt svæði í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þegar kemur að framsalinu. Núna erum við komin út af gráa svæðinu og inn á blásvarta svæðið. Mér finnst dapurlegt að hugsa til þess að við séum enn ekki búin að fullgilda það ákvæði stjórnarskrárinnar sem kom út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, mjög vel úr garði gert, sem var 111. gr. frumvarps að nýjum stjórnarskipunarlögum. Mér finnst alveg ótrúlegt að við séum í dag 

Virðulegi forseti. Það er engin leið að halda því fram að hér sé um enn eitt vafamálið vegna EES-samningsins að ræða. Þetta mál er annars eðlis en öll þau mál sem við höfum fengið að sjá á undanförnum árum. Ekkert sýnir það betur en sú staðreynd að Norðmenn töldu sig þurfa að beita hinu sérstaka framsalsákvæði sínu til að samþykkja það hjá sér. Það liggur líka fyrir að helstu sérfræðingar okkar í stjórnskipunarrétti sem um málið hafa fjallað vara við því og telja það ekki samrýmast stjórnarskránni. Við höfum boðið upp á þá leið að hér verði leitað samstöðu um ákvæði, sem er margrætt og víðtæk samstaða um, sem væri hægt að setja í stjórnarskrá sem heimilaði afmarkað takmarkað framsal. Því hefur verið hafnað. Ef málið gengur fram með atkvæðum meiri hlutans er verið að skapa það fordæmi að einfaldur meiri hluti Alþingis geti, hvenær sem honum sýnist, afsalað valdi til alþjóðastofnana. Ég er á móti því 

Virðulegur forseti. Ég vil, vegna þess að við greiðum nú atkvæði um nefndarálit meiri hluta hv. utanríkismálanefndar, láta þess getið í framhaldi af umræðunum hér að hv. utanríkismálanefnd fór mjög vel yfir málið. Málið er búið að vera hér í þinginu frá árinu 2012. Það var síðast í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í fimm mánuði þar sem menn fóru gaumgæfilega, og ég vil þakka þeirri nefnd fyrir þá vinnu, yfir öll álitamálin sem þessu tengdust. Að reyna að halda því fram í umræðunni að verið sé að hraða málinu í gegnum þingið eru náttúrlega alger öfugmæli. Ég vil líka frábiðja mér dóma eins og hér voru fram settir af hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um það að hér séu menn meðvitað að brjóta stjórnarskrána. Þvílík firra. Það hefur verið farið yfir málið af hálfu tveggja hv. þingnefnda, það er enginn hér sem greiðir atkvæði með þeim hætti að segja já, sem sú sem hér stendur gerir, sem telur að hann sé að brjóta stjórnarskrána. Ég frábið mér slíkan málflutning og bið hv. þingmann um að hafa það bara fyrir sig.

Virðulegur forseti. Við Íslendingar þurfum nýja stjórnarskrá, það er deginum ljósara. Gildandi stjórnarskrá heimilar ekki það sem hér er verið að gera. Það sem verið er að gera er að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, af öllum stjórnmálaflokkum, eru að fela Evrópusambandinu vald til þess að loka bönkum á Íslandi. Það má ekki að gildandi stjórnarskrá. Alþingi hefur aldrei gengið gegn áliti prófessors í stjórnskipunarrétti og hins sérfræðingsins við Háskóla Íslands í stjórnskipunarrétti þegar um hefur verið að ræða álitaefni gagnvart stjórnarskránni. Meiri hlutinn er að keyra yfir á tvöföldu rauðu ljósi, hvað sem hv. þm. Hanna Birna Kristjánsdóttir segir. Verið er að ganga gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar vitandi vits. Hér undir nafnakalli er rétt að hafa í huga að tuttugu síðna greinargerð Bjargar Thorarensen, sem lögð var fram í nefndinni í morgun, hefur ekki verið lesin af þeim þingmönnum sem taka afstöðu til eiðs síns að stjórnarskránni í þeirri atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki fyrsta málið sem reynir á hvort standist stjórnarskrá.  Það er bara þannig að um breytt stjórnarskrárákvæði, sem yrði alltaf eitthvert takmarkað framsal, verður líka ágreiningur í framtíðinni, hvort það nýja stjórnarskrárákvæði muni rúma viðkomandi lagabreytingu. Við verðum að setja okkur inn í þetta, við verðum að taka afstöðu 

Virðulegi forseti. Það er hálfhlægilegt að standa hér sem pírati sem er reglulega sakaður um að ætla að rústa stjórnarskránni þegar við píratar og fleiri hér á þingi höfum árum saman krafist þess að sett verði á stjórnarskrá sem geri ráð fyrir aðstæðum eins og þessum. Ekki bara með 111. gr. um framsal valds heldur líka með 62. gr. um Lögréttu, eins og hv. 4. þm. Reykv. n. kom inn á áðan. Það er löngu orðið tímabært að við skoðum undirstöður kerfisins sem við búum við út frá því að geta lagað svona vandamál áður en þau koma upp. Hvað varðar það að við höfum haft nægan tíma - vissulega erum við á lokametrunum en til þess eru lokametrarnir, virðulegi forseti, til þess er þessi málsmeðferð hér á þinginu. Komið hafa inn nýjar upplýsingar, það skiptir máli. Ég segi til kynslóða framtíðarinnar: Ef þetta mál veldur glundroða í stjórnarskrármálum, ekki kenna Pírötum um það, kennið Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki um það.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að segja að frá því að ég hef náttúrlega verið í utanríkismálanefnd og fylgst með þessu máli lengi, og líka í efnahags- og viðskiptanefnd. Málið kom fyrst til þingsins 2012 og var þá í þeim búningi að það hefði í raun þýtt framsal bæði framkvæmdarvalds og dómsvalds til stofnana Evrópusambandsins. En íslenska stjórnarskráin sagði nei. Stjórnarskráin sem sagði: Nei, það er ekki hægt að fara fram á slíkt framsal. Stofnanir Evrópusambandsins þurftu að fara aftur að teikniborðinu og árum saman var unnið að því að koma þessu inn í tveggja stoða kerfi og núna hefur það tekist. Með tveggja stoða kerfinu og lausninni sem við þekkjum úr EES-samningum er búið að koma því þannig fyrir að þessar stofnanir geta ekki með beinum hætti haft áhrif hér inni. Þær geta fara í gegnum tveggja stoða kerfið, í gegnum ESA. Þær geta ekki lokað bönkum á Íslandi þótt það væri talin nauðsynleg aðgerð í Evrópusambandinu. Sú aðgerð nær ekki hingað ef hún skaðar íslenska hagsmuni. Til að taka af allan vafa 

Virðulegi forseti. Hér er sagt að við höfum gert þetta áður, erum alltaf að þessu, gerum þetta bara einu sinni enn, gerir ekkert til. Virðulegi forseti. Ég minnist þess að einhvern tímann var talað um hvort okkur væri heimilt að framselja sektarvald, mig minnir að það hafi verið út af íhlutum eins og var kallað í flugvélar, einhverja nagla sem átti að setja í catering-vagna í flugvélum. Ef það var ekki rétt gert og kæmi eitthvað í ljós mætti beita sektarvaldi. Ég man að þessir sérfræðingar sem við erum að tala um sögðu við okkur: Veltið því fyrir ykkur þegar verið er að veita sektarvald til stofnunar sem við eigum vissulega aðild að og þið alþingismenn verðið að meta það, hver fyrir sig, hvort þetta sé innan stjórnarskrárinnar. Ég minnist þess að ég sagði já, ég held að það séu okkar hagsmunir að við höldum áfram í þessu, með þessu 

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu kristallast svolítið merkileg staða sem hér er uppi. Hópur fólks í flokki sem hefur stutt að við klárum aðildarviðræður við Evrópusambandið, gerir það og hefur gert það á þeirri forsendu að við viljum standa keik sem fullvalda sjálfstæð þjóð í samstarfi á pari við aðrar Evrópuþjóðir, greiðir ekki atkvæði með þessu. Hér ætla síðan framsóknarmenn og sjálfstæðismenn í salnum að leggjast kylliflatir fyrir því að fá yfir okkur Evrópuverkið án þess að eiga sæti við borðið. Þeir eru tilbúnir að brjóta stjórnarskrána til þess. Þetta er munurinn á þessum flokkum, Samfylkingunni og síðan aftur Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki þegar kemur að Evrópumálum. Okkur er ekki sama um stjórnarskrána. Við viljum sitja við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar á meðan hinir 

Virðulegi forseti. Áhyggjur mína af þessu máli hafa aukist eftir að heyra ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar sem virðist halda að það sé til almenn heimild í stjórnarskrá Íslands til þess að framselja vald til Eftirlitsstofnunar EFTA samkvæmt tveggja stoða lausn. Það er ekkert slíkt almennt vald í stjórnarskrá Íslands.  Stjórnarskráin áskilur það skýrt að þetta vald eigi að vera í íslenskum höndum. Ég lýsti ábyrgð á hendur stjórnarmeirihluta sem gengur þannig fram og mistúlkar og rangtúlkar stjórnarskrána þannig að það sé geðþóttavald 

Virðulegi forseti. Það er á svona stundum sem ég minnist þess þegar ég hóf hér störf í fyrsta sinn og upplifði það og sá hversu skarpar línurnar urðu fljótlega á milli hins svokallaða stjórnarmeirihluta og hinnar svokölluðu stjórnarandstöðu. Þegar við erum að ræða stjórnarskrána þá erum við öll sammála um að við viljum halda hana í heiðri. Hér er lögmætur ágreiningur til staðar, hann er málefnalegur. Hann er ekki til þess að vera með leiðindi, hann er vegna þess að okkur er ekki sama og ég veit að meiri hlutanum er ekki heldur sama. En með hliðsjón af þeirri staðreynd ætla ég að biðja hv. þingmenn að muna hvernig atkvæðataflan mun líta út á eftir.

Forseti. Mér finnst mikilvægt að eftirfarandi komi fram í þingtíðindum: „111. gr. Framsal ríkisvalds. Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Framsal ríkisvalds skal ávallt vera afturkræft. Með lögum skal afmarka nánar í hverju framsal ríkisvalds samkvæmt þjóðréttarsamningi er falið. Feli lögin í sér verulegt valdframsal skulu þau borin undir atkvæði allra kosningarbærra manna til samþykktar eða synjunar. Niðurstaða slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu er bindandi.“ Forseti. Það er dapurlegt að þessi grein skuli ekki vera orðin hluti af stjórnarskrá lýðveldisins Íslands og allar hinar greinarnar í nýrri stjórnarskrá sem Alþingi sniðgekk eins og það sniðgengur núgildandi stjórnarskrá núna.

Herra forseti. Hér er verið að framselja meira ríkisvald en með nokkurri annarri gerð sem við höfum samþykkt á Alþingi Íslendinga frá því að við gengum í EES. Á sínum tíma fóru fjórir stjórnvitringar yfir það hvort aðild okkar að EES bryti stjórnarskrána. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki. Á þeim tíma töldu menn að EES væri tiltölulega statísk eining sem mundi ekki breytast mikið. Annað kom á daginn. Þessir fjórir stjórnvitringar sögðu einmitt að menn ættu að fylgjast með þeirri þróun og ef í ljós kæmi að reglur ESB mundu breytast og hugsanlega stangast á við stjórnarskrána hefðum við þjóðréttarlegar skuldbindingar til að breyta henni. Ég held að það sé algjörlega komið á daginn eftir þessa umræðu að það er mjög mikilvægt að breyta stjórnarskránni. Það á að vera sá lærdómur sem við drögum af þessu máli, við verðum að vinda okkur í það sem fyrsta mál bak kosningum að breyta stjórnarskránni, taka upp nýja stjórnarskrá á grundvelli þeirra draga sem stjórnlagaráð sendi frá sér  
            

Virðulegur forseti. Við þurfum breytingar á stjórnarskrá. Það er með miklum ólíkindum að ríkisstjórnin skuli velja að tefla íslensku fjármálakerfi í þá lagalegu óvissu sem hún er nú að gera. Fátt er mikilvægara á fjármálamarkaði en traust, trúverðugleiki og áreiðanleiki. Að löggjöf um fjármálamarkað eigi að byggja á svo hæpnum grunni að fyrir fram liggi yfirlýsingar tveggja helstu sérfræðinga landsins í stjórnskipunarrétti að hún haldi ekki sem getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar á neyðarstundu á fjármálamörkuðum, á bótaábyrgð íslenska ríkisins, á tilraunir til að loka bönkum á neyðarstundum. Það er algerlega óþolandi lagaleg óvissa bæði fyrir fjármálakerfið og fyrir samfélagið allt. Ég skil því ekki, virðulegur forseti, af hverju menn fara af stað af slíkri skammsýni, bæði gagnvart stjórnarskránni og gagnvart fjármálamarkaðnum sem þetta á þó að þjóna.

Herra forseti. Hér erum við að taka ákvörðun þar sem við erum að framselja meira ríkisvald til yfirþjóðlegrar stofnunar en við höfum nokkru sinni áður gert. Þessi ákvörðun mun veita slíkri stofnun vald til þess að grípa inn í hvers kyns fjármálastarfsemi við ákveðnar aðstæður, jafnvel til að stöðva og banna tímabundið rekstur fyrirtækja. Ég tel að þessi ákvörðun ein og sér stangist á við stjórnarskrána. En okkur ber þar að auki að leggja áhrif þessa framsals saman við áhrif fyrri skyldra samþykkta. Þegar það er gert held ég að það sé hafið yfir allan vafa að við erum komin út fyrir þau mörk sem stjórnarskráin heimilar. Þetta undirstrikar nauðsyn þess að við samþykkjum nýja stjórnarskrá og sú stjórnarskrá á að vera á grundvelli þeirra draga sem stjórnlagaráð gerði. Það á að vera fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að koma saman og ræða það og fyrsta verk nýs Alþingis að samþykkja slíka stjórnarskrá. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Mál þetta var lengi til meðferðar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd því að það var ekki nægjanlega vel búið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það var óljóst með hvaða hætti þessar nýju skuldbindingar gætu jafnvel takmarkað svigrúm okkar til þess að grípa til nauðsynlegra aðgerða stæðum við á ný frammi fyrir efnahagsvá eins og þeirri sem varð haustið 2008. Nefndarstarfið fólst í því, í góðri sátt allra flokka, að finna lausn á þessum vanda og tryggja að við værum ekki efnislega að skerða efnahagslegt fullveldi Íslands. En eftir standa síðan athugasemdir sérfræðinga um stjórnskipulegan þátt málsins og svigrúm okkar til að undirgangast skyldur og skuldbindingar af þessum toga að óbreyttri stjórnarskrá. Ég tel ekki fært annað, þó að efnislega sé málið í lagi, en að greiða atkvæði gegn því í ljósi þeirra viðvarana, í ljósi þess að þetta er eðlisólíkt fyrri atkvæðagreiðslum. Ég tel að þeir sem greiða þessu máli 

Hæstv. forseti. Ákveðin tilbreyting var fólgin í því að hlusta á hv. þm. Árna Pál Árnason áðan miðað við þann stóryrðaflaum sem hefur dunið á okkur í þessum þingsal í dag. Hv. þm. Árni Páll Árnason benti á mjög mikilvægan þátt í frágangi málsins af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem felur í sér mikilvæga fullveldisáréttingu sem á sér stoð í EES-samningnum þar sem gert er ráð fyrir að ríki hafi hér eftir sem hingað til tækifæri og möguleika og svigrúm til að bregðast við alvarlegum aðstæðum með þeim ráðum sem stjórnvöld og þing telja nauðsynleg. Það er mjög mikilvægt að þetta atriði komst á framfæri. Ég held að þau stóryrði sem hér hafa verið uppi eigi sér ekki innstæðu. Ég vísa til þess að það var farið nákvæmlega yfir það efnisatriði málsins og greint hvar gæti verið um framsal að ræða. Þar erum við ekki að ganga lengra en 

Forseti. Ég hef ekki verið á Alþingi neitt rosalega lengi en það er farið að slaga hátt upp í átta ár. Á þeim tíma höfum við mjög reglulega rætt um framsal á fullveldi. Alltaf þegar það er rætt og kannað hafa þingmenn greitt atkvæði með því að fara inn á gráa svæðið með óþægindi innra með sér. Ég hef oft orðið vitni að því. Ég skil vel að það sé vilji hjá meiri hlutanum að greiða þessu máli leið í gegnum þingið, en ég hefði þó viljað að við mundum fá til okkar sérfræðinga til þess að ræða um möguleika á því að fresta málinu þangað til að búið er að samþykkja nýja grein í stjórnarskrá lýðveldisins sem heimilar slíkt framsal. En nei, við erum komin of langt inn á gráa svæðið, við erum komin inn á svarta svæðið og ég get ekki með nokkru móti greitt þessu máli leið í gegnum Alþingi og mun segja nei.

Virðulegi forseti. Mér finnst mikilvægt að taka fram að þótt ég segi nei er ég ekki neikvæður gagnvart málinu efnislega. Ég tel þetta mikilvægt mál. Hins vegar vegna þess mikla vafa sem leikur á því hvort þetta standist stjórnarskrá, og sá vafi er stór og mikill og það hafa komið fram afdráttarlaus álit um að þetta standist ekki stjórnarskrá, verð ég að segja nei.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn frumvarpinu af þeim ástæðum sem tíundaðar hafa verið. Ég velti fyrir mér hvernig það verður í framtíðinni næst þegar svona umræða kemur upp; verða sömu rökin með eða á móti? Verður þá gripið til þess ráðs að fara að endurskoða stjórnarskrána? Mun meiri hlutinn þá leggja fram framsalsákvæði í stjórnarskrá? Ef við ætlum aldrei að gera það skulum við vera heiðarleg með það og hætta að láta eins og EES og ESB snúist eitthvað um stjórnarskrána. En ef við ætlum að láta eins og það snúist um stjórnarskrána skulum við taka það málefni alvarlega. Það felur í sér að taka til efnislegrar meðferðar nýja stjórnarskrá grundvallaða á drögum stjórnlagaráðs sem var komin langt hér inn í þing. Mikil vinna hafði verið sett í það mál, ekki síst 111. greinina, enda voru tvær breytingartillögur frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á 141. þingi til staðar. Við höfum haft nægan tíma til að ræða það líka. Ég legg til að næsta þing taki stjórnarskrána sem sitt fyrsta forgangsmál í sinni vinnu. 
            

Virðulegur forseti. Það var David Cameron sem sagði að EES-löndum eins og Íslandi væri stjórnað með faxtæki frá Brussel. Nú bætist á það réttarástand að Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkurinn færa framkvæmdarvald úr landi og réttinn til Evrópusambandsins til þess að hafa æðsta vald í fjármálaeftirliti hér og loka bönkum beinlínis eða óbeinlínis. 

Herra forseti. Þetta mál snýst ekki um Evrópusambandið. Þetta snýst um það hvernig við getum uppfyllt þær skyldur sem við höfum undirgengist með því að vera hluti af EES-samstarfinu í gegnum veru okkar í EFTA og að við gerum það án þess að það stangist á við stjórnarskrá. Það sem hefur komið fram í umræðum um þetta mál er að það er raunverulegur vafi á að það standist stjórnarskrána. Af þeim sökum, út af þeim vafa, segi ég nei.

Herra forseti. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu máli vegna þess að ég tel að það gangi gegn stjórnarskránni. Málið allt saman, umræðurnar um það, hefur enn og aftur undirstrikað með mjög skýrum hætti að við verðum að breyta stjórnarskránni. Við þurfum að koma drögum að nýrri stjórnarskrá í ferli strax að loknum kosningum og virða þar jafnframt þjóðaratkvæðagreiðslu frá því árið 2012. Málið allt saman sýnir að það er rétta leiðin og það þarf að gera strax að loknum kosningum.

Virðulegi forseti. Það er í eðli sínu gott og mikilvægt að finna sterkari tæki til þess að hafa stjórn og hemil á alþjóðlegu bankakerfi. En í þessu tilviki er efi um að þetta framsal standist stjórnarskrána. Það er vandi að við séum með stjórnarskrá þar sem efi ríkir um þetta. Þess vegna þurfum við að fara alvarlega í stjórnarskrárumbætur. Ég sór eið að þessari stjórnarskrá, gildandi stjórnarskrá Íslands, og nú hafa helstu stjórnspekingar sagt að þetta sé komið út fyrir grátt svæði. Stjórnarskráin hlýtur að njóta vafans og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að þetta snýst um það hvernig við getum verið aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og hvernig við getum tekið upp skynsamlegar eftirlitsreglur með fjármálakerfinu án þess að okkar eigið fullveldi verði skert. Okkar núgildandi stjórnarskrá kom í veg fyrir að við tækjum upp það kerfi sem lagt var fyrir okkur, það var búið að smíða sérstakt kerfi. Ég óttast að ef vilji þeirra sem hér hafa talað um að setja inn valdaframsal inn í stjórnarskrá nær fram að ganga færu hlutir að renna hér í gegn þar sem fullveldinu væri raskað mun hraðar  Það sem kemur á óvart í umræðunni er ekki að þeir flokkar sem vilja ganga í Evrópusambandið og vilja gjarnan að við vöðum og tökum yfir allt sem kemur frá Evrópusambandinu,  
            

Herra forseti. Stjórnarflokkarnir og stjórnarmeirihlutinn er búinn að koma þessu máli í alveg ótrúlega stöðu. Ég held að hæstv. núverandi forsætisráðherra væri nær að vera hér svolítið auðmjúkur frekar en að hreyta ónotum í aðra. Hann skal muna eftir þessu atkvæði sínu, að hann hafi greitt þessu atkvæði ef síðar kemur í ljós að þetta reyndist brot á stjórnarskránni. Það er hafið yfir vafa að hér á að framselja víðtækt vald og það vald getur síðar meir leitt til mjög íþyngjandi aðgerða gagnvart innlendum lögaðilum. Inngrip í rekstur, sektir, stöðvun, þetta er svona. 

Virðulegi forseti. Ég segi nei og ætla enn og aftur að lýsa undrun minni á því að þeir stjórnmálaflokkar sem vilja ekki og hafa hafnað því í langri vinnu við stjórnarskrána að framsalsákvæði fari inn í hana, komi hér og ætli að ýta þessu í gegn, eins og þeir gera, og segja: Já, það er bara betra að hafa ekkert í stjórnarskránni. Eigum við ekki bara að afnema stjórnarskrána, virðulegi forseti? Þá getum við alltaf ákveðið hvað við gerum hérna og þurfum ekki að fara eftir neinu. Þetta er hneisa sem hér er að gerast. Aftur segi ég: Nei.

Nú verður gert hálftímahlé á þessum fundi, til kl. 13.40. Forseti vill þó segja eitt við lok þessarar umræðu. Við höfum hér verið að ræða ákaflega vandmeðfarið mál þar sem til umfjöllunar var spurningin um hvort viðkomandi þingmál stæðist stjórnarskrá Íslands. Það er ljóst að um málið hafa verið skiptar skoðanir og er ekkert við því að segja. Þeim skoðanaskiptum lýkur með því að við greiðum atkvæði og tökum þannig afstöðu til málsins á grundvelli stjórnarskrárinnar eftir okkar bestu vitund og okkar bestu samvisku. Þess vegna vill forseti ekki láta það óátalið að hér var sagt í umræðum fyrr í dag að einhverjir tilteknir þingmenn sem kynnu að greiða atkvæði með málinu væru vísvitandi að ganga gegn stjórnarskránni og brjóta hana. Þar var of langt gengið að mati forseta.

Frú forseti. Mig langar að gera athugasemd við það að á dagskrá eru mál sem hafa verið boðuð en líka önnur mál sem eiga að fara í 1. umr. Nú, þegar gert er ráð fyrir að fjórir þingfundardagar séu eftir, er enn verið að setja á dagskrá mál sem bíða 1. umr. og kalla væntanlega á umfjöllun af hálfu þingsins. Enn er ekki búið að setja neitt niður um það hverju stjórnarmeirihlutinn vill ljúka á þeim fjórum þingfundardögum sem eru eftir. Ég verð að segja að mér finnst sú tilhögun að halda þinginu áfram í gíslingu - hér er þegar búið að framlengja starfsáætlunina, gott og vel. Við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að standa málefnalega að öllum afgreiðslum og greiða fyrir málum í gegnum þingið. Nú er hins vegar sú tilfinning farin að koma upp að hér sé verið að misnota sér þá afstöðu að taka málefnalega á málum og að hér eigi bara að halda áfram að setja ný og ný mál á dagskrá, algjörlega óháð öllum römmum eða starfsáætlun. Ekki er nokkur tilraun gerð til að eiga samtal um það hvernig eigi að ljúka þinginu og hvaða málum eigi að ljúka.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur vegna þess að við höfum lagt okkur öll fram í stjórnarandstöðunni við að reyna að láta mál ganga hratt og vel fyrir sig þannig að við getum farið að ljúka störfum og fara inn í kosningabaráttu þar sem flokkarnir geta farið að kynna það sem þeir ætla sér að gera á næsta kjörtímabili. Það er stutt til kosninga, menn hafa sett sér starfsáætlun til 29. september, og enn dælast inn ný og stór mál. Flest þessara mála eru meira og minna að fara í sömu nefndirnar þannig að þær eru ofhlaðnar verkum og við verðum að fara að setjast niður og taka ákvörðun um það hverju við teljum að við náum að ljúka á þeim stutta tíma sem eftir er. Það vantar ekki viljann hjá okkur til þess að reyna að láta stór og góð mál ganga í gegnum þingið, en það verður engu að síður að vanda til verka og stundum er það einfaldlega þannig að ef menn ætla að vanda til verka er tíminn ekki nægur. Nú þurfa þessar ákvarðanir að fara að eiga sér stað. 

Virðulegi forseti. Það er ekki til of mikils ætlast að meiri hlutinn fari að koma sér saman um hvaða mál hann ætli að klára hérna svo að hægt sé að forgangsraða þannig að við getum klárað þessi mál hratt og örugglega, jafnvel þótt ekki væri nema til þess að hv. þingmenn geti vitað í hvaða mál þeir eigi að forgangsraða tíma sínum. Hér á þinginu er þetta stanslaust þannig að við eigum við risastór mál, við vitum ekki hver þeirra fara í gegn, við vitum ekki í hvaða forgang ríkisstjórnin ætlar að setja þau og við vitum ekki hversu mikinn tíma við munum hafa til þess áður en þau eru sett á dagskrá og greidd atkvæði um þau. Sú staða, þau vinnubrögð koma niður á möguleikum hv. þingmanna til að sinna starfi sínu eins og þeir ættu að gera. Það er ekki neinum öðrum að kenna en þeirri tregðu meiri hlutans að koma sér saman um það hvað þau ætla að setja í forgang. Þetta er alfarið í höndum meiri hlutans og það er alveg kominn tími til að við förum að ræða það hér, fyrst það verður greinilega hvergi rætt annars staðar af neinni alvöru.

Frú forseti. Það er ekki hægt annað þegar staðan er orðin þannig að það eru örfáir dagar samkvæmt nýrri starfsáætlun í að við eigum að vera farin úr þinginu í kosningabaráttuna að rifja upp hvað samið var um í vor þegar þetta stutta haustþing var sett á. Það var til að klára mál sem tengdust gjaldeyrishöftum, húsnæðismálum og heilbrigðismálum. Í dag er verið að setja enn eitt nýtt mál á dagskrá sem ekki tengist neinu af þessum forgangsmálum. Það er enn verið að koma með ný mál, frú forseti. Þetta er stjórnlaust þing, verð ég að segja. Það er verið að draga okkur í stjórnarandstöðunni, sem höfum verið afskaplega samvinnuþýð, á asnaeyrunum. Þetta gengur ekki lengur, frú forseti. Hér spyrnum við við fótum.

Frú forseti. Ég kem upp til að taka undir með öðrum hv. þingmönnum sem kvarta yfir verkstjórninni á Alþingi Íslendinga. Það er í gildi starfsáætlun. Þann 29. september ætlum við að ljúka þingi en það koma enn ný mál á dagskrá. Í gær vorum við að ræða eitt af þessum nýju málum, stórmál, um breytingu á lífeyriskerfi landsmanna. Þegar við gerum mjög hófsamar og málefnalegar athugasemdir við að keyra eigi það mál í gegn er okkur hótað að við getum þá bara verið hér þangað til því máli sé lokið. Þetta er svo fráleitt, frú forseti. Til þess að það verði einhver friður það sem eftir lifir þings verður að forgangsraða verkefnum, semja við minni hlutann um hvað hægt sé að klára og hafa stjórn 

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Sú dagskrá sem liggur fyrir er önnur en sú sem hefur verið rædd á fundum forseta við þingflokksformenn og formenn. Við skulum ekki gleyma því að við áttum að vera búin með þetta stutta þing 2. september. Nú hefur teygst úr því. Ég veit ekki hvað mönnum gengur til. Ef það er virkilega svo að vilji er til þess að klára mikilvæg mál, sem enginn veit samt hvaða mál eru eða hvaða mál ríkisstjórnin leggur áherslu á, en ég gef mér að það séu almannatryggingar, lífeyrisréttindamálin o.fl., þá er náttúrlega skrýtið, svo ekki sé meira sagt, að hér sé komið fram með dagskrá þar sem tvö ný mál eru allt í einu komin inn. Hvað á að gera við þau? Til hvers eru þau hér? Eigum við ekki að vera dálítið 

Forseti. Nú hefur hafist hvísl á göngunum um að möguleiki sé á því að þingið haldi áfram í viku til viðbótar, fram yfir starfsáætlun. Hér er mál á dagskrá sem var ekki tilkynnt þegar forustumenn ríkisstjórnarinnar ræddu hvað þeir legðu áherslu á. Hér eru meira að segja tvö mál, annað þeirra er svo stórkostlega furðulegt að maður veit eiginlega ekki hvar maður á að byrja og alveg fráleitt að halda að það mál fari í gegn án andspyrnu. Það eru risamál inni í þinginu, ramminn, meiri háttar breytingar á lífeyrissjóðakerfinu, meiri háttar breytingar á Lánasjóði íslenskra námsmanna, almannatryggingar, sem eru miklar breytingar, og við eigum að klára þetta á nokkrum dögum. Forseti. Ég krefst þess að það verði fundur með þingflokksformönnum 

Virðulegi forseti. Forseta til upprifjunar er 23. september í dag og þá erum við löngu komin fram yfir það að vera að ræða ný mál. Það hljóta allir að sjá. Þingið er algjörlega stjórnlaust. Það er havarí og uppnám hérna dag eftir dag. Ég vil líka nefna við forseta að það er einhver neyðarfundur sem stendur yfir hjá Framsóknarflokknum, þannig að ég veit ekki betur en allur þingflokkur Framsóknar sé á fundi um sín innri mál. Er þá ekki viðeigandi að við gerum hlé á þingfundi meðan það stendur allt saman yfir þannig að framsóknarmenn geti tekið þátt í umræðunni um næsta mál á dagskrá? Verðum við ekki að taka tillit til þess þegar innantökurnar eru með þeim hætti að menn eru að funda hérna á miðjum þingfundi um sín innri mál? Er ekki rétt að horfast í augu við það og gera hlé á fundinum?

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir að ég held að gera ætti hlé á fundinum meðan framsóknarmenn ráða ráðum sínum.  Þess utan langar mig að segja að það er náttúrlega, ég veit ekki hvaða orð ég á að nota, kjánalegt, fíflalegt, að vera að setja hér inn ný mál eins og tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist. Ég er innilega sammála því máli, en hvers vegna í ósköpunum hefur ráðherrann ekki komið með það fyrr? Ekki hefur hún verið með mörg önnur mál. Það er því undarlegt að ætla að skella því fram þegar við erum í umræðum og það er verið að leggja á okkur og menn láta sér detta í huga að klára breytingar á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins á viku og 

Frú forseti. Ég get tekið undir að það kemur svolítið spánskt fyrir sjónir að sjá hér ný mál í 1. umr. sem ekki er hægt að halda fram að himinn og jörð farist þótt bíði umfjöllunar á næsta þingi, svona í ljósi þess hvar við erum stödd. Ég ræddi þetta lítillega undir liðnum störf þingsins fyrr í morgun og vil segja að i sjálfu sér er mér alveg sama um hvernig núverandi ríkisstjórn fer út úr þessu sem slík. Hún virðist vera fullkomlega firrt og óveruleikatengd gagnvart þeirri stöðu sem er uppi. Niðurstaðan af því, útkoman úr því verður í öfugu hlutfalli við þann tíma sem það tekur stjórnarliða að horfast í augu við veruleikann. Þeim mun minni uppskera þeim mun lengur sem menn þrjóskast svona áfram. Ég sýti það ekkert. En það er eitt sem mér er ekki sama um, það er þingið. Það er hvernig svipurinn er á því, að við vinnum til enda vel og málefnalega og vandað á þingi þessa daga sem eftir eru. Það verður auðvitað erfiðara og erfiðara eftir því 

Virðulegi forseti. Við öll sem einstaklingar höfum lent í þeirri stöðu að vera með mikið á okkar borði. Hvað gerir maður þá? Maður fer yfir tímann sem maður hefur til stefnu, fer yfir umfang þeirra mála sem þarf að klára og fer í það að forgangsraða og reyna að koma sem flestu fyrir innan þess tímaramma sem maður hefur. Hér er ekkert slíkt á ferðinni. Hér setjast menn ekki einu sinni niður og átta sig á hvað er gerlegt á þeim tíma sem eftir er af þingi. Hér er nýbúið að mæla fyrir stórri löggjöf um kjararáð og lífeyrismál, í efnahags- og viðskiptanefnd eru stórmál sem varða afléttingu fjármagnshafta, snúa að verðtryggingu og verðtryggðum lánum, fyrstu íbúðakaupum, rammaáætlun er komin til atvinnuveganefndar og nú ætla menn að mæla fyrir tveimur stórum málum til viðbótar í dag og það er vika til stefnu. 

Forseti. Ef Alþingi væri prentsmiðja þá væri búið að prenta lokalögin. Núna er það alveg eins og þegar ég vann einu sinni á dagblaði að ef blaðamaðurinn skilaði ekki efninu á réttum tíma og umbrotsmaðurinn skilaði ekki síðunni sinni á réttum tíma, eða þeir sem vildu auglýsa skiluðu ekki inn auglýsingunum á réttum tíma, þá fór það ekki í blaðið. Það er búið að loka blaðinu, forseti. Það er ekki hægt að koma með fleiri ný mál inn á þing. Þetta er fráleitt, algjörlega fráleitt. Í raun og veru ættu öll þau mál sem hingað hafa komið eftir að forseti þingsins var búinn að gefa ríkisstjórninni nákvæma dagsetningu á því hvenær væri síðasti skilafrestur að fara út af dagskrá þingsins. En það er eins og forseti hafi ekki neina getu til að segja við framkvæmdarvaldið hingað og ekki lengra. Það er mjög dapurlegt.

Frú forseti. Mér finnst hæstv. forseti vera að ögra okkur í minni hlutanum. Við erum búin að vera hér síðan stóra skattaskjólsmálið kom upp með lekanum úr Panama-skjölunum þar sem fjölmennustu mótmæli í kjölfar hrunsins áttu sér stað á Austurvelli vegna eigna þriggja ráðherra í skattaskjólum. Þá var samið um ákveðna neyðaráætlun svo að ríkisstjórnin fengi að klára eitthvað af málum því að hún hefur verið mjög verklaus og flest sem hún hefur gert verið til óþurftar, en það voru einhver mál sem hún taldi sig þurfa að klára. Við í minni hlutanum höfum verið mjög ábyrg í okkar störfum, unnið að málum af heilindum og greitt fyrir störfum þingsins. Sá tími er liðinn, frú forseti, því það er búið að hafa okkur að fífli eins og dagskrá dagsins í dag sýnir. Ég krefst þess að hér 

Virðulegi forseti. Nú rétt áðan var LÍN-frumvarpið svokallaða tekið út úr nefnd eftir litla sem enga efnislega umræðu um risastór vafaatriði sem snúa að því hvort það kerfi sem er verið að leggja upp með í frumvarpinu sé betra eða verra en það sem við erum með núna. Af hverju var það bara rifið út? Af því að við höfðum ekki tíma, við erum ekki búin að vera að vinna nógu vel yfir veturinn af því að mál þessarar ríkisstjórnar, sem virðist vera í tilvistarkreppu, hafa ekki komið fram fyrr en eftir síðasta skiladag. Vitið þið hvað? Þegar maður skilar inn ritgerð of seint þá fellur maður á prófinu, það er bara þannig. Þessi ríkisstjórn, þessi meinta ríkisstjórn sem liggur hérna í dauðateygjum, á bara að fara, það er komið nóg. Virðulegi forseti. Ég held að það sé kominn tími til að gera hlé á þessum þingfundi, setjast niður og finna út hvað við þurfum að gera. Það eru ákveðin mál 

Virðulegi forseti. Mig langar að fá að árétta það af hverju ég geri athugasemdir við fundarstjórn forseta. Það kom fram hjá mér áðan að okkur var dagskráin í dag ekki kunn og hefur komið á óvart að hér séu tvö ný mál þegar svo margt annað liggur undir. Nú vil ég segja að þau tvö mál sem hér um ræðir eru góð mál. Það væri óskandi að þau hefðu verið sett á dagskrá fyrr og við hefðum getað skilað af okkur góðri vinnu með þau. Það er líka óskandi að hér sé skipulag sem liðkar til fyrir því að mál séu unnin vel, þau afgreidd af nefndum þingsins, komi inn í þingsal og séu rædd og svo skilum við af okkur góðri vinnu. Það er það eina sem ég bið um, að mér sé gert kleift sem þingmanni 

Virðulegi forseti. Ég var að vona í vor þegar það var ákveðið eftir Panama-skandalinn að halda kosningar í haust að við á Alþingi hefðum tækifæri til að sýna gott fordæmi, við gætum sleppt öllum tafaleikjum, sleppt öllum leiðindum og það mundi borga sig fyrir ásýnd og störf þingsins að hérna mundum við haga okkar störfum þannig að allir væru sáttir við og allir hafa verið sáttir við það allan tímann síðan þá. Það hryggir mig að upplifa núna upphafið að því sem virðist vera sú lexía að það hafi verið mistök. Það hryggir mig ef ég á að þurfa að segja þingmönnum sem taka við á næsta þingi að þeir eigi aldrei að vera til friðs, eigi alltaf að vera með eins mikil leiðindi og þeir mögulega geta, það sé eina leiðin til að kreista fram forgangsröðun ríkisstjórnarinnar um hvaða mál eigi að klára. Það er lexía sem ég vona að ég þurfi ekki að veita neinum. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 1696, mál 876, frumvarpi til laga um heimild til handa Landsneti hf. til að reisa og reka 220 kV raflínur frá Kröflustöð að Þeistareykjavirkjun og að iðnaðarsvæðinu á Bakka í Norðurþingi. Forsögu frumvarpsins má rekja til þess að í ágúst sl., 2016, kvað úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála upp úrskurði til bráðabirgða þar sem stöðvaðar voru framkvæmdir í Skútustaðahreppi og Þingeyjarsveit að því er varðar lagningu raflína frá Kröflu að iðnaðarsvæðinu á Bakka, í gegnum Þeistareyki, þ.e. Kröflulína 4 og Þeistareykjalína 1. Var í umræddum úrskurðum fyrst og fremst vísað til ákvæða nýrra náttúruverndarlaga, nr. 60/2013, sem tóku gildi 15. nóvember 2015, og stöðu framkvæmdaleyfa sveitarfélaganna gagnvart þeim. Framangreindir úrskurðir úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála og kærur sem lúta að framkvæmdaleyfum sveitarfélaganna hafa sett framvindu atvinnuuppbyggingar á Norðausturlandi í mikla óvissu. Er það mat þeirra aðila sem að þeim framkvæmdum koma, með einum eða öðrum hætti, að sú óvissa geti valdið verulegu fjárhagstjóni, bæði fyrir opinbera aðila, sveitarfélög og fyrirtæki, auk þess sem áralangur undirbúningur - sem hófst eins og flestir þeir sem í þessum sal sitja muna í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar - að uppbyggingu atvinnustarfsemi á Bakka er í uppnámi. Sem dæmi má nefna að stöðvun framkvæmda Landsnets hefur nú þegar kostað flutningsfyrirtækið tugi milljóna króna. Leiði frekari tafir til þess að ekki verði unnt að efna þegar gerða samninga ýmissa aðila gæti beint tjón orðið verulegt fyrir alla þá fjölmörgu aðila sem koma að uppbyggingu iðnaðarsvæðisins á Bakka og flutningi raforku inn á svæðið. Rekstur virkjunar Landsvirkjunar að Þeistareykjum, sem vel að merkja er í þessum töluðu orðum verið að leggja hornstein að, er háður því að virkjunin verði tengd raforkuflutningskerfinu. Það er frekar augljóst en þó er rétt að benda á að rekstur virkjunarinnar er háður því að virkjunin verði tengd raforkuflutningskerfinu og nýtist þannig við atvinnuuppbyggingu á Bakka. Að sama skapi er starfsemi þýska fyrirtækisins PCC á Bakka háð því að kísilverksmiðjan fái raforku frá Þeistareykjavirkjun um sömu flutningsmannvirki. Þá munu tafir á framkvæmdum hafa fjárhagsleg áhrif vegna þeirrar innviðauppbyggingar sem íslenska ríkið og sveitarfélög á svæðinu hafa staðið fyrir, samanber sérlög þess efnis frá árinu 2013, þ.e. lög nr. 41/2013, um heimild til handa ráðherra, f.h. ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi, og lög nr. 52/2013, um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi. Eins og við vitum eru framkvæmdir á iðnaðarsvæðinu á Bakka í fullum gangi og á áætlun. Fyrr í þessum mánuði heimsótti ég Húsavík og keyrði m.a. í gegnum jarðgöngin sem liggja frá Húsavík að iðnaðarsvæðinu, jarðgöng sem Alþingi hefur rætt og tekið ákvarðanir um á fyrri stigum. Alþingi hefur samþykkt sérlög um þennan gjörning sem og samþykkt fjárveitingar til þeirra ítrekað. Þessu til viðbótar, og það sem öllu alvarlegra er, er að tafir á verkefninu og óvissa um framvindu þess kunna að hafa veruleg áhrif á framgang og fjármögnun annarra verkefna hér á landi, bæði verkefni sem þegar eru farin af stað og annarra sem eru til skoðunar. Menn hafa þegar orðið varir við það. Í ofanálag er síðan veruleg áhætta á því að orðspor Íslands sem trausts fjárfestingarkosts muni til lengri tíma hljóta skaða af þeirri óvissu sem uppi er sé henni ekki eytt. Unnið hefur verið að því til fjölda ára að byggja upp gott orðspor Íslands á því sviði þar sem m.a. hefur verið lögð áhersla á fyrirsjáanleika og traust regluverk að því er nýfjárfestingar varðar. Þegar allt er tekið saman er því litið svo á að brýnir almannahagsmunir, bæði efnahagslegir í stærra samhengi og samfélagslegir ef horft er á atvinnuuppbygginguna á Norðausturlandi, séu af því að umræddar framkvæmdir við lagningu flutningsmannvirkja raforku til Bakka tefjist ekki frekar en orðið er og að óvissu um framvindu þeirra sé eytt. Með vísan til þessara almannahagsmuna er markmið og tilefni frumvarpsins þannig að tryggja að verkefnið haldi áfram samkvæmt áætlunum og tefjist ekki frekar en orðið er. Eins og rakið er í greinargerð er litið svo á að aðrir ábyrgir valkostir séu einfaldlega ekki til staðar í þeirri stöðu sem uppi er. Frumvarp það sem ég mæli fyrir er ekki síst fram komið vegna skýrra áskorana frá sveitarstjórnum Norðurþings, Þingeyjarsveitar og Skútustaðahrepps til ríkisstjórnarinnar. Fyrir liggur sameiginleg yfirlýsing þessara sveitarfélaga þar sem þess er farið á leit við ríkisstjórn og Alþingi að gripið verði strax til nauðsynlegra ráðstafana til að leysa þann hnút sem upp er kominn og virðist ekki leysanlegar með öðrum hætti en beinni lagasetningu. Er sú yfirlýsing fylgiskjal með frumvarpinu og vísa ég til hennar. Með frumvarpi þessu er því verið að bregðast við þeirri stöðu sem uppi er og þeim áskorunum sem fram hafa komið, m.a. af hálfu sveitarfélaganna á svæðinu. Markmið frumvarpsins er að leysa úr þeirri alvarlegu stöðu sem blasir við vegna stöðvunar framkvæmda við framangreindar línulagnir og óvissu um það hvenær mögulegt sé að halda þeim áfram. Eins og rakið er nánar í greinargerð með frumvarpinu er litið svo á að brýnir almannahagsmunir séu af því að leiða þetta mál til lykta með eins skjótum hætti og verða má og er litið svo á að ekki séu aðrar leiðir færar, því miður, en sú lagasetning sem lögð er til í frumvarpinu. Gætt er meðalhófs þar sem skilyrði fyrirliggjandi framkvæmdaleyfa sem lúta að því að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum eru tekin að fullu upp í frumvarpinu og er því ekki verið að draga úr umhverfiskröfum til framkvæmdanna eða fórna hagsmunum náttúru á kostnað annarra hagsmuna. Frú forseti. Efnisatriði frumvarpsins eru í stuttu máli þau að með vísan til þess hagsmunamats sem tilgreint er í greinargerð, og ég hef farið yfir hér, er lagt til að löggjafinn veiti leyfi með lögum til framkvæmda við hin nauðsynlegu flutningsvirki raforku, á grunni lögbundins undirbúningsferlis, í stað viðkomandi sveitarstjórna. Til að taka af allan vafa er með frumvarpinu jafnframt kveðið á um að útgefin framkvæmdaleyfi vegna umræddra framkvæmda við flutningslínur eru felld niður. Eftir sem áður hafa viðkomandi sveitarstjórnir eftirlit með framkvæmdunum samkvæmt ákvæðum skipulagslaga og skilyrði fyrirliggjandi framkvæmdaleyfa eru lögfest. Jafnframt er með frumvarpinu lögð til lagaskilagrein við ný náttúruverndarlög til að taka af tvímæli um að þeim var ekki ætlað að hafa afturvirk áhrif á framkvæmdir sem langt eru komnar á framkvæmdastigi og þar sem tilskilin leyfi og stjórnvaldsákvarðanir liggja fyrir. Við gerð frumvarpsins var leitað eftir lögfræðilegri álitsgerð frá utanaðkomandi aðila um samræmi frumvarpsins við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands og er sú álitsgerð einnig fylgiskjal með frumvarpinu. Kemur þar sérstaklega til skoðunar svokallaður Árósasamningur og EES-samningurinn. Enn fremur var óskað eftir mati á því hvort frumvarpið færi í bága við sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og meginreglur um afturvirkni laga. Í niðurstöðum hinnar lögfræðilegu álitsgerðar kemur fram að frumvarpið brjóti að líkindum hvorki gegn Árósasamningnum né skyldum Íslands að EES-rétti. Þá kemur einnig fram það mat að ekki verði litið svo á að frumvarpið fari gegn meginreglum stjórnskipunarréttar á grundvelli sjónarmiða um afturvirkni eða sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Vísa ég nánar til þess rökstuðnings sem fram kemur í fylgiskjali með frumvarpinu. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við forsætisráðuneytið og umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Jafnframt var haft samráð við sveitarfélögin Norðurþing, Þingeyjarsveit og Skútustaðahrepp og Landsnet. Þess ber að geta að í kjölfar úrskurða úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, um stöðvun framkvæmda, voru fundir í umhverfisnefnd og atvinnuveganefnd Alþingis um stöðu mála og auk þess áttu fulltrúar Landsnets og Landverndar fund. Í kjölfarið skipulagði Landsnet vettvangsferð um framkvæmdasvæðið. Í ferðinni voru skoðaðir staðhættir fyrirhugaðra línuleiða, auk þess sem rætt var um stöðu mála og leiðir til ná fram sátt um uppbyggingu flutningskerfisins til framtíðar þar sem óæskileg áhrif á umhverfið væru lágmörkuð. Áður en kom til gerðar frumvarps þess sem ég mæli hér fyrir voru að auki haldnir fundir með aðkomu forsætisráðuneytis, umhverfis- og auðlindaráðuneytis, auk atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Skipulagsstofnun, Landvernd og Landsnet sóttu einnig þessa fundi með það fyrir augum að reyna að finna sameiginlega lausn á þeirri óvissu sem uppi er í málinu. Var það mat aðila í kjölfar þeirra að ekki reyndist, og aftur segi ég því miður, vera flötur á því að ná samkomulagi um lausn á málinu á milli kæranda og framkvæmdaraðila. Af þeim sökum var ráðist í gerð þess frumvarps sem hér er lagt fram þar sem litið er svo á að með vísan til þeirra hagsmuna sem tilgreindir eru í frumvarpinu séu aðrir ábyrgir kostir einfaldlega ekki færir í þeirri þröngu og alvarlegu stöðu sem uppi er. Í þessu samhengi er rétt að geta þess að fyrir liggur hugmynd Landsnets um minni háttar breytingar á Þeistareykjalínu 1 til að koma til móts við sjónarmið Landverndar og til að draga frekar úr skerðingu á hrauni. Hún felst í að legu línunnar er hnikað á u.þ.b. tveggja kílómetra kafla og með því er sneitt hjá því að möstur eða slóðar verði innan hverfisverndaðra hrauntungna. Fyrir liggur það mat Skipulagsstofnunar að tillaga að slíkum breytingum sem Landsnet hefur kynnt stofnuninni vegna Þeistareykjalínu 1 kalli einvörðungu á óverulega breytingu á aðalskipulagi og deiliskipulagi. Standi vilji sveitarstjórnar Þingeyjarsveitar til að verða við óskum um slíka breytingu ætti afgreiðsla skipulagsbreytinganna að geta gengið hratt fyrir sig. Einnig liggur það fyrir að Landsnet telur hægt að ráðast í slíka breytingu á Þeistareykjalínu 1 án óásættanlegra tafa á verkefninu. Virðulegi forseti. Eins og ég hef rakið tel ég að hér sé um afar brýnt mál að ræða í ljósi þeirra víðtæku efnahagslegu og samfélagslegu hagsmuna sem í húfi eru. Ég bendi á að hér er um uppbyggingarverkefni að ræða sem nær yfir líftíma fleiri en einnar ríkisstjórnar og því mikilvægt að reyna að ná breiðri samstöðu um framgang málsins á Alþingi og að Alþingi sendi skýr skilaboð til að eyða þeirri alvarlegu óvissu sem uppi er varðandi framgang framkvæmda tengt atvinnuuppbyggingu á Norðausturlandi sem unnið hefur verið að í áraraðir, þvert á flokka. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr. Ég vil fyrir fram þakka hv. þingmönnum fyrir að hafa skilning á því sem ég hef fundið fyrir í þinghúsinu að hér sé um brýnt mál að ræða og í ljósi þeirrar umræðu sem hér var um fundarstjórn forseta fyrir þennan dagskrárlið tel ég sérstaklega rétt að þakka það og vona svo sannarlega að við getum í sameiningu afgreitt málið hratt og vel, sama hvaða skoðanir menn kunna að hafa á efnisinnihaldi frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi varðandi nokkur álitamál sem eru reifuð í lögfræðiálitinu sem er dreift hér sem fylgiskjali með frumvarpinu. Ég þakka fyrir að það fylgir með, enda er augljóslega um að ræða töluvert mörg lögfræðileg álitamál þegar svona mál er sett fram þar sem verið er í raun og veru að fara á skjön við heildarlöggjöf, hvort sem það er náttúruverndarlöggjöf, skipulagslöggjöf, lög um sveitarfélögin eða sjálfsákvörðunarrétt þeirra í stjórnarskrá í þágu eins tiltekins verkefnis. Það er óvenjulegt að farið sé fram með þeim hætti og þess vegna full ástæða til að reifa mjög ítarlega þau álitamál sem þar koma upp. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi um þau sjónarmið sem snúast um Árósasamninginn. Hér erum við að tala um frumvarp sem í raun og veru stoppar tiltekið ferli. Spurningin er um frumvarpið í heild sem miðar að því að slíta þessa lögmætu málsmeðferð í sundur fyrir óháðum úrskurðaraðila, sem kæruaðilar byggja á samkvæmt Árósasamningnum, með því að taka framkvæmdaleyfið úr sambandi með löggjöfinni og setja nýtt framkvæmdaleyfi. Lögfræðiálitið afgreiðir spurninguna um það hvort frumvarpið brjóti í bága við Árósasamninginn bara með því að skoða hvort nýja leyfið sem felst í frumvarpinu falli undir samninginn en fjallar ekkert um hvort leyfið sem er nú í gildi falli undir samninginn og með því að taka það úr gildi sé verið að fara á svig við Árósasamninginn. Það kemur á óvart að þetta sé ekki ávarpað með sérstökum hætti í álitinu.

Virðulegur forseti. Lögfræðiálitið sem fengið var með stuttum fyrirvara tekur á Árósasamningnum að því leytinu til að það er skoðað, eins og þingmaðurinn bendir á, hvort nýja leyfið og þessi löggjöf standist þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist þar og því er svarað. Varðandi það hvort þarna sé verið að slíta úr samhengi og hvort þurft hefði að fjalla um framkvæmdaleyfin sem eru í gildi og eru til meðferðar fyrir nefndinni, þá tel ég ekki að svo þurfi að gera. Það hefði verið sveitarfélögunum í lófa lagið að afturkalla þessi leyfi og veita ný, og þá hefðu þau farið á sama hátt í gegnum kerfið, og bregðast við þeim athugasemdum sem kynnu að vera við þau leyfi. Ég veit að það var til skoðunar á einhverju stigi máls að fara þá leið. En í ljósi gríðarlegra hagsmuna og þeirrar brýnu þarfar á að eyða óvissu í þessu máli var ákveðið að fara ekki þá leið, enda tæki hún alltaf einhverja mánuði. Sú leið er því farin að afturkalla leyfin með lögum, afturkalla og veita framkvæmdaleyfi með lögum. Að mati lögfræðistofunnar sem við ráðfærðum okkur við brýtur það ekki í bága við Árósasamninginn þar sem ekki er um að ræða stjórnvaldsákvörðun heldur löggjöf sem sett er af kjörnum fulltrúum þjóðarinnar. Þess vegna er það sett hér fram með þessum hætti og telst ekki brjóta í bága við hann.

Forseti. Það er nefnilega þarna sem hundurinn liggur grafinn vegna þess að það er í sjálfu sér ekki áhugavert hvort hið nýja framkvæmdaleyfi fellur undir Árósasamninginn eða ekki, hann gerir það augljóslega ekki. Þegar við tölum um nýtt framkvæmdaleyfi sem löggjafinn gefur er það annarrar gerðar en þeirrar sem Árósasamningnum er ætlað að fjalla um. Þeirri spurningu er enn ósvarað hvort það brjóti í bága við Árósasamninginn að taka úr sambandi framkvæmdaleyfi sem er í tilteknu ferli. Það er í raun vandinn sem kemur mér á óvart að lögfræðiálitið skuli ekki taka á og ég tel að sé algjörlega ósvarað. Hin spurningin sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra varðar afturvirknina. Í álitinu er einnig aðeins fjallað um það hvort hið nýja bráðabirgðaákvæði sem setja á í náttúruverndarlög feli í sér afturvirkni sem brjóti í bága við meginreglur um afturvirkni laga. Ekki er skoðað hvort frumvarpið í heild, sem felur sannarlega í sér beina íhlutun í málsmeðferð, feli í sér afturvirkni sem ekki standast þessar meginreglur. Það er líka athugasemd sem ég vil gera við lögfræðiálitið og tel að sé ekki fjallað um með viðhlítandi hætti og geri það að verkum að frumvarpið standi á enn veikari grunni en ráðherrann gerir grein fyrir í framsögu sinni. Loks langar mig að spyrja ráðherrann, og þá erum við að spyrja um þrennt, í fyrsta lagi Árósasamninginn, í öðru lagi afturvirknina, hvort öðrum ferlum sé lokið, þ.e. því eignarnámi sem nauðsynlegt er til að hægt sé að ljúka framkvæmdinni gagnvart landeigendum.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við að bæta varðandi Árósasamninginn. Þær ákvarðanir eða þessi lög, verði þau samþykkt, eru að sjálfsögðu kæranleg til dómstóla og öllum frjálst að gera það, en þau fara ekki í það ferli, eins og við ræddum áðan, sem stjórnvaldsákvarðanir fara með öðrum hætti. Varðandi aðra ferla sem hugsanlega eru eftir er það rétt sem hv. þingmaður bendir á að það er eftir ein ákvörðun í þessu hvað varðar þetta verkefni og það er ákvörðun um eignarnám. Landsnet óskaði eftir eignarnámi í október 2015, lagði inn beiðni til ráðuneytis míns um eignarnám. Það er ekki langt í að sú ákvörðun liggi fyrir. Við höfum, sérstaklega í ljósi nýgengins hæstaréttardóms er varðar Suðurnesjalínur, vandað okkur afar vel við þessa ákvörðun, leitað samráðs, tryggt að búið sé að leita allra leiða til þess að ná niðurstöðu án þess að grípa þurfi til eignarnáms, þannig að það mál er í þeim ferli. Ég á von á því að sú ákvörðun liggi fyrir fljótlega, þótt ég geti ekki á þessu stigi sagt nákvæmlega til um hvenær það er. Varðandi afturvirknispurningu þingmannsins verð ég að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því á hvaða leið þingmaðurinn er, en ég skal svara þeirri spurningu þegar við höfum heyrst aðeins betur með það hverju hún falaðist eftir.

Virðulegi forseti. Þetta er leiðindamál. Ég þóttist heyra það á ræðu ráðherrans og tel hana vera sammála mér um það. Þarna er verið að fúska með það að setja lög af því að ferlar ganga ekki nógu hratt að mati ráðherrans og að mati framkvæmdaraðila til þess að koma á starfsemi á Bakka hjá PCC og til þess að Landsvirkjun geti farið að senda þá orku sem hún framleiðir á Þeistareykjum inn í þá verksmiðju. Hér er sagt: Það eru svo gríðarlegir hagsmunir sem liggja fyrir, gríðarlegir fjárhagslegir og samfélagslegir hagsmunir að við verðum, þótt slæmt sé, að keyra þetta svona í gegn. Hverjir eru þessir hagsmunir? Förum aðeins yfir það. Mig langar aðeins að horfa á stóru myndina í því. Ríkissjóður hefur borgað jarðgöng hjá Bakka. Síðasta þing samþykkti ívilnanir til PCC sem þýðir að ríki og sveitarfélög afsala sér sköttum og gjöldum. Svo er Landsvirkjun að virkja á Þeistareykjum. Hvað kostar það? Það er mínus í efnahagsreikningi þess fyrirtækis, sem er ríkisfyrirtæki. Svo eru það línulagnir Landsnets. Hvað kosta þær? Ég vil einfaldlega spyrja ráðherrann í mínu fyrsta andsvari: Er þetta allt þess virði, að fara fram með þessum hætti? Sjáum við ekki í hnotskurn að sú 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta sé leiðindamál en ég held að ég hætti þá að vera sammála, þ.e. um restina. Ég er sérstaklega ekki sammála því sem sagt var um að við séum að fúska með lög. Þvert á móti erum við að bregðast við grafalvarlegri stöðu með mjög ábyrgum hætti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að í þessu máli, sem kemur inn á síðustu dögum þingsins, höfum við leitað allra leiða til að leysa úr því án þess að grípa þurfi til lagasetningar, einmitt vegna þess að þetta er sú leið sem er allra síðasti möguleikinn sem við höfðum á borðinu. Þetta ferli er u.þ.b. tíu ára. Það er búið að fara í gegnum alla þá ferla sem við höfum í lögum. Íbúum, öllum hagsmunaaðilum, náttúruverndarsamtökum, öllum, hefur verið veitt aðild að þessu máli í tíu ár, þetta hefur farið í gegnum allt. Við erum komin á þann stað að við erum að leggja hornstein að virkjuninni núna. Það er byrjað að reisa virkjunina. Hvað sem mönnum kann að finnast um ívilnanir eða verkefni af þessum toga þá er þegar farið að byggja. Vegna hvers? Vegna þess að löggjöfin og löggjafinn, núverandi og þáverandi ríkisstjórn, samþykktu þetta ferli með lögum. Þeim lögum og þeim orðum og þeim skuldbindingum verður að vera hægt að treysta. Það sem er óásættanlegt er að lög séu sett síðar í ferlinu sem hafa áhrif á verkefni sem er búið að vera tíu ár í vinnslu. Það er það sem við 

Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg grein fyrir þessu. Mér finnst ráðherra vera að segja: Hendur mínar eru bundnar, við verðum að fara fram með þessum hætti. Það þykir mér mjög miður. En hæstv. ráðherra ber samt ábyrgð á því að þetta sé gert svona. Ég veit að hún gengst við þeirri ábyrgð. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni áðan að sama hvaða skoðun menn kynnu að hafa á efnisatriðum frumvarpsins væri mikilvægt að við afgreiddum málið hratt og vel. Ég vil að það komi skýrt fram hvaða afstöðu ég hef til stóriðju og ég held að ég hafi farið vel yfir það áðan. Ég vil segja: Þetta skiptir auðvitað máli í þessu sambandi. Það er ekki hægt að krefja þingmenn um að afgreiða mál, sama hvaða afstöðu þeir hafa til málsins. Það er náttúrlega mjög skakkt. Auðvitað verður farið mjög vel yfir þetta mál og fólk hlýtur að gera það eftir sinni samvisku. Mér þykir bara miður að heilt samfélag sé sett í þessa stöðu og að fyrri ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn geri það. Að sjálfsögðu veit ég það og viðurkenni að þetta er eitthvað sem byrjaði fyrir mörgum árum, en ég vildi óska að menn hefðu verið nógu framsýnir til að vera ekki með þessa stóriðjustefnu. Við líðum fyrir það núna. Ég vil brýna okkur til þess að fara ekki þessa leið áfram. Nú verður þetta að hætta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég virði og tek auðvitað mark á þeirri afstöðu þingmannsins sem hún lýsir hér. Hún er andvíg þessu verkefni og það er afstaða sem ég ber virðingu fyrir. Líka það sem hv. þingmaður sagði - auðvitað ber ég sem flutningsmaður þessa máls ábyrgð á því og þeirri ábyrgð gengst ég við. Það var ekki einfalt vegna þess að þetta er í sjálfu sér ekki mál sem heyrir undir ráðuneyti mitt. Ráðuneyti mitt veitir alla jafna ekki framkvæmdaleyfi og hefur ekki með þann málaflokk að gera. En í ljósi þess hversu mikilvægt þetta er, til að mynda varðandi þá málaflokka sem ég ber ábyrgð á, þá stend ég hér og ber þá ábyrgð og tek hana að mér, ég segi ekki með glöðu geði því að þetta er ekki mál sem nokkur maður fagnar að þurfi að koma fram, en þetta er mál sem þarf að koma fram. Það var annað sem ég gleymdi að leggja áherslu á, ég nefndi það í framsögu minni, í fyrra svari mínu til þingmannsins varðandi af hverju við förum þessa leið og það er ekki síst áskorun sem við fengum frá sveitarfélögunum, sem þetta mál varðar hvað mest. Þau sendu okkur beinlínis áskorun, og það er líka fylgiskjal með frumvarpinu, um að ríkisstjórn og löggjafinn þyrftu að bregðast við þessu ástandi. Það er áskorun sem við tókum mjög alvarlega. Þegar útséð var um það að við gætum náð sáttum á milli aðila var ákveðið að taka þessa afstöðu. Ástæða þess að ég óskaði eftir því að þingmenn, hvaða afstöðu sem 

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp í stutta ræðu til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls í andsvörum til ráðherra. Við vorum sammála um það að þetta er leiðindamál, að þurfa að grípa inn í með þessum hætti, ég skil það per se. Ég hef fulla samúð með samfélaginu á Húsavík úr því sem komið er. Að því sögðu vil ég taka fram að ég vildi óska að upp í þennan leiðangur hefði aldrei verið lagt. Ég vil bara segja það mjög skýrt. Ég vona að við lærum af því sem er að gerast í dag og hugsum okkur vel um þegar horft er til annarra viðlíkra verkefna, til annarra stóriðjuverkefna. Hvað þýða þau? Hér eru ýmsir sem tala á þann veg að mikilvægt sé og gott fyrir samfélög að stóriðja sé reist, að það geti verið innspýting fyrir sveitarfélög og samfélög. Ég leyfi mér að draga upp á móti neikvæðar hliðar þarna. Mikið er rætt um efnahagsleg áhrif í tengslum við þessi samfélagslegu áhrif. Þá vil ég bara að við munum að með ivilnunum til viðlíkra verkefna erum við að borga heilmikið með þeim. Við verðum að taka það með í þennan reikning. Eins og núna með Bakka þá hafa verið grafin þar jarðgöng. Þau kosta milljarða. Það hafa verið ívilnanir af hendi ríkis og sveitarfélaga af sköttum og gjöldum og hvað þýðir það? Það þýðir að það tiltekna fyrirtæki og viðlíka fyrirtæki fá afslátt af því að borga það sem allir aðrir þurfa að borga. Það þarf ekki að borga jafnmikið af sköttum eða gjöldum til sveitarfélaga, og er það þá bara þannig að við þurfum það ekki? Jú, við notum skattana til að byggja upp ýmsa innviði sem þessi fyrirtæki sem og önnur nota. Munurinn hér er bara að það eru aðrir að borga fyrir þessi afnot en þessi tilteknu fyrirtæki. Það hef ég sagt og segi enn og aftur að sé röng ráðstöfun. Línulagnir kosta líka heilmikið fé. Það kemur í hlut skattgreiðenda að borga það. Við eigum sem betur fer okkar tengifyrirtæki enn þá og ég vona að það verði um ókomna tíð. Svo er það líka þannig að Landsvirkjun virkjar iðulega í tengslum við áform af þessu tagi, stóriðjuáform, og það er ekki eins og það sé ókeypis. Það kostar að gera það og það kostar marga milljarða. Landsvirkjun er ríkisfyrirtæki. Öll þau lán sem Landsvirkjun tekur fyrir slíkum framkvæmdum eru áhætta fyrir skattgreiðendur og fyrir borgara landsins. Mér finnst mikilvægt í þessu samhengi að draga þetta líka upp á borðið og að við ræðum þetta allt í samhengi. Út af því að mig langar að við lærum af því sem er að gerast á Bakka. Ég vona innilega að við verðum ekki í sömu stöðu með næstu stóriðju, með næsta stóra verkefni. Það má ekki gerast. Til þess þurfum við stefnubreytingu. Þá þurfum við að hætta að einblína á að það sé á einhvern hátt mikilvægt og gott að einbeita sér að þessum iðnaði og leiðum. Ég vona að okkur auðnist viska til þess að gera það. Með þetta tiltekna mál er það auðvitað þannig að allir aðilar eru komnir út í horn. Hér er verið að reyna að redda málum. Að vissu leyti hef ég skilning á því, en að sama skapi get ég ekki sætt mig við þær ákvarðanir sem hafa verið teknar sem hafa leitt til þessa í dag. Þetta hefði mátt vera ljóst og við hefðum átt að vera búin að læra af sögunni. Ég vona að við gerum það þá núna. Hér er verið að grípa með pólitískum hætti inn í ferla hjá stjórnsýslunni. Það er óvenjulegt. Þó að Alþingi eigi að eiga síðasta orðið og ráðherra beri ábyrgð, sem hún gengst svo sannarlega við, þá er að mínu viti best að lögbundnir ferlar fái að ganga áfram án þess að við séum að grípa inn í hér. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvað varð til þess að úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál mátti ekki bara skila áliti sínu á þessari línulögn. Mér skilst að niðurstöðu hafi verið að vænta núna í október. Af hverju liggur svona ofboðslega mikið á? Svo er þarna nýtt skipulag eins og hæstv. ráðherra talaði um. Kannski er það það sem keyrir þetta áfram, það þarf að fara í það hjá sveitarfélögunum. Allt er þetta bagalegt, virðulegur forseti. Ég fagna því að þetta komi í okkar nefnd, ég á sæti í atvinnuveganefnd, og málið verður unnið þar af vandvirkni. Það er athyglisvert hve ofboðslega mikið lá á því. Það er náttúrlega engin ný saga, þetta hefur verið í hálfgerðum járnum dálítið lengi, þannig að ég átta mig ekki alveg á því af hverju það var hér í fyrrinótt eða nóttina fyrir það sem menn settust niður og skrifuðu þessi lög um þetta tiltekna mál. Af hverju nákvæmlega núna? Af hverju ekki fyrir mánuði eða hvað það var? Þá hefðum við líka haft meiri tíma sem er mikilvægur til þess að fara vel ígrundað yfir mál af þessu tagi og öll mál. Mér leiðist það þegar sú krafa er óbeint gerð til þingmanna að þeir vinni hratt út af því að það liggi svo mikið á. Þá er meiri hætta á því hjá okkur, breyskum þingmönnum, og öllum aðilum að hlutirnir séu ekki nógu vel gerðir. Það vil ég ekki að sé með þetta mál eða önnur. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu hvað þetta varðar. Ég vildi bara færa það til bókar hvað mér finnst um stóru myndina í þessu máli. Ég vona að okkur auðnist að standa aldrei í sömu sporum og við erum í hér í dag.

Virðulegur forseti. Ég hélt að það hefði komið skýrt fram í ræðu minni hvers vegna, en ætla að ítreka svör mín hér. Hv. þingmaður spyr: Af hverju liggur svona á, af hverju var farið að semja frumvarp í fyrrinótt? Það er einmitt vegna þess að tíminn frá því að úrskurður var felldur í ágúst, eða framkvæmdaleyfin voru stöðvuð til bráðabirgða, þar til frumvarpið var skrifað var nýttur til þess að reyna að komast hjá lagasetningu. Það er stóra skýringin og eina skýringin. Við vorum að funda með öllum aðilum innan stjórnsýslunnar og utan til þess að leita leiða til að forða mætti lagasetningu og til að þetta gæti leyst utan þessara veggja hér. Það er ástæðan. Af hverju mátti nefndin ekki skila? Vegna þess að það liggur bara of mikið á. Við erum að fara inn í vetur. Það þarf að klára ákveðna vinnu áður en vetrarveðrið skellur á af fullum þunga. Það er þess vegna sem menn töldu að verkefninu gæti verið stefnt í voða af ýmsum ástæðum. Þess vegna liggur svona mikið á. Annað sem ég vildi bregðast við og taka undir með hv. þingmanni: Ég vona svo sannarlega að við lærum af þessu líka vegna þess að þetta er ekki staða sem nokkur maður vill vera í. Það er þess vegna sem við munum gera allt til þess að svo megi verða, að við drögum lærdóm af þessu, gerum hlutina rétt. Varðandi þá stefnubreytingu sem hv. þingmaður kallar eftir þá hefur hún nú þegar orðið. Við erum búin að setja hér á þessu kjörtímabili rammalöggjöf um ívilnanir sem eru ekkert endilega til stóriðju, það er rammalöggjöf um ívilnanir til fjárfestinga vegna ákveðinna byggðasjónarmiði sem uppfylla 

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér upp og svara þeim spurningum sem ég lagði fram í ræðu minni. Engum spurningum var svo sem beint til mín þannig að ég finn mig ekki knúna til að svara neinu. Ég fagna því ef hæstv. ráðherra segir að verið sé að hverfa frá stóriðjustefnu. Ég vil samt minna á að hér bíða nokkrar verksmiðjur sem eru stórar. Við getum fullyrt um það, kísilverksmiðjur og hvað það er. Þær eru ekki einhver lítil krúttleg þekkingarsetur. Það eru stórar verksmiðjur sem eru alls ekki umhverfisvænar. Ég er ekki sannfærð um að sú stefna um nýfjárfestingar sem samþykkt var hér sé eins og hæstv. ráðherra lýsir. Ég hef áhyggjur af því að við séum enn þá í sama farinu.

Virðulegi forseti. Bara til að árétta: Stefna stjórnvalda hlýtur að koma fram í því hvernig landið er til að mynda kynnt til væntanlegra fjárfesta. Þar liggur þingsályktunin sem hv. þingmaður átti þátt í að afgreiða hér í gegnum þingið og var til umfjöllunar í atvinnuveganefnd á sínum tíma. Hún liggur fyrir sem stefna stjórnvalda. Þar er ekki minnst einu orði á stóriðju. Þau verkefni sem hv. þingmaður nefnir hér og bendir á eru ekki tilkomin vegna stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar heldur eru það fyrirtæki sem koma hingað og hafa áhuga á að setja þessa starfsemi á laggirnar. Um það fer samkvæmt almennum lögum og ekki er verið að sækja slík verkefni með einum eða öðrum hætti. Þessu vildi ég koma á framfæri og ítreka að stóriðjustefna er hvergi skrifuð, hvorki í stefnuskrá þessarar ríkisstjórnar né annars staðar.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra gerir ágætlega grein fyrir skilningi sínum á málinu og ég skil hvert hún er að fara. Hins vegar er það þannig að hér er enn við lýði ívilnunarlöggjöf sem ég er á móti, almenn rammalöggjöf um ívilnanir, og hingað til hafa stórfyrirtæki verið að sækja til Íslands til að fá ódýra orku. Ég er á móti þannig ívilnunum til slíkra fyrirtækja. Ég tel þetta ekki vera nauðsyn á þessum tímapunkti. Ég get vel skilið að á ákveðnu tímabili, þegar reisa þurfti línur umhverfis landið, hafi verið ágæt samlegðaráhrif með virkjunum og allt það. Nú er staðan sú að við erum búin að koma þessum innviðum upp og við eigum að fara að huga að því að breyta algjörlega um stefnu hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um heimild til handa Landsneti til að reisa og reka raflínur frá Kröflu að Þeistareykjavirkjun og að iðnaðarsvæðinu á Bakka í Norðurþingi. Ég spurði hæstv. ráðherra um nokkur atriði í andsvörum og verð að segja að ég er ekki sátt við svör hennar og tel raunar mjög afdráttarlaust að frumvarpið brjóti í bága við Árósasamninginn, alþjóðasamninga og samninginn um evrópska efnahagssvæðið jafnframt. Ég vil líka nefna vegna þess að það hefur verið rætt að hér hafi orðið einhverjar þær breytingar á íslenskri náttúruverndarlöggjöf sem skili þessari stöðu, að það er ekki nýtt. Það er ekki nýlunda að hraun njóti verndar í náttúruverndarlögum. Landsneti mátti vera ljóst að svo væri og er því full ástæða til að átelja Landsnet fyrir að gera ekki ráðstafanir, draga lappirnar í þessu ferli öllu saman. Í grundvallaratriðum er þessi tegund löggjafar ekki til sóma. Hér erum við að tala um sértæka löggjöf sem varðar bara eina tiltekna framkvæmd. Markmiðið með löggjöfinni er þar með að aftengja alla þá lagabálka sem í gildi eru gagnvart þessari tilteknu löggjöf. Þá erum við að tala um í raun og veru skipulagslöggjöfina, náttúruverndarlöggjöfina, löggjöf um sveitarfélögin og síðast en ekki síst stjórnarskrárákvæði um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Um þetta er fjallað lítillega í meðfylgjandi lögfræðiáliti, þ.e. sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Ég sé mig tilneydda til að ræða þann þátt sérstaklega. Í textanum frá lögfræðistofunni er farið sérstaklega yfir það sem fræðimenn og dómstólar hafa verið sammála um varðandi efnisinntak umræddrar greinar í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Hefur efni greinarinnar verið lýst með þeim hætti að í henni felist í fyrsta lagi að stjórnarskrá mæli fyrir um tilvist sveitarfélaga, í öðru lagi að sveitarfélögin hafi sjálfstjórn í þeim málum sem löggjafinn hafi falið þeim og loks í þriðja lagi að þessi verkefni skuli afmörkuð af löggjafanum. Þannig þýðir það í óformlegra orðalagi að þetta fyrirkomulag verði ekki afnumið með lögum, þ.e. þetta stjórnsýslustig sé til, það eigi að hafa tiltekin verkefni og um það hafi sveitarfélögin sjálfstæða stöðu. Hér er látið að því liggja að það frumvarp sem hér er undir falli undir þann skilning stjórnarskrárákvæðisins að löggjafinn geti afmarkað verksvið sveitarfélaga með sértækum hætti. Þarna tel ég frumvarpssmiði vera á villigötum og lögfræðiálitið einnig. Ef við höldum því fram að hægt sé að taka úr sambandi verkefni sveitarfélaga með sértækum hætti, til að mynda tiltekna vegarspotta, brýr eða skipulagsákvarðanir, erum við augljóslega búin að taka úr sambandi alla hugsunina um sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það verður auðvitað ekki á móti því mælt að löggjafinn getur með almennum lögum ákveðið hvaða verkefni heyra undir sveitarfélögin og hvaða ferli, þjónusta o.s.frv. sé á þeirra hendi. En að nálgast þetta með svona sértækum hætti tel ég að fari á svig við umrætt ákvæði. Ég tel raunar afar mikilvægt að hv. atvinnuveganefnd fari sérstaklega yfir þennan þátt. Ég vil í klassískum anda gera við það athugasemd að málinu sé vísað til atvinnuveganefndar. Hér erum við að tala um mál sem lúta að eftirtöldum lagabálkum: Skipulagslöggjöf, náttúruverndarlöggjöf, lögum um Árósasamninginn og starfsemi sveitarfélaga. Þetta eru allt saman lög sem heyra undir umhverfis- og samgöngunefnd. Til vara vil ég, vegna þess að ég veit að kominn er hlýlegur kosningahamur í fólk, leggja til að umhverfis- og samgöngunefnd fái málið til umfjöllunar og umsagnar. Best færi auðvitað á að nefndirnar ynnu þetta mál saman vegna þeirrar þekkingar sem er fyrir hendi í þeirri nefnd og um þessa lagabálka sem hér eru nefndir. Ég hef vikið að þessum sértæku málefnum, þ.e. þeim málefnum sem eru í raun og veru hinn lögfræðilegi grunnur frumvarpsins þar sem álitamálin eru reifuð, hvort sem það er Árósasamningurinn, EES-regluverkið, afturvirkni laganna, sjálfsákvörðunarrétturinn o.s.frv. Mér finnst þó þegar allt kemur til alls kannski mikilvægast af öllu að halda því til haga að þessi tegund af löggjöf er í rauninni mjög alvarlegt inngrip í réttarríkið. Það eru engir aðrir en við sjálf, þ.e. Alþingi Íslendinga, sem höfum sammælst um almennar reglur. Við höfum sammælst um almennar reglur í skipulagsmálum, í lögum um mat á umhverfisáhrifum, aðkomu almennings að upplýsingum og kæruleiðum o.fl. í gegnum Árósasamninginn. Við höfum lögfest sérstaka kærunefnd umhverfis- og auðlindamála, lögfest náttúruverndarlög í þverpólitískri sátt og svo framvegis. Allri þessari löggjöf er ætlað að taka á stórum og smáum viðfangsefnum þegar þau reka á okkar fjörur með almennum hætti, út frá almennum reglum. Þegar svo er komið, eins og í þessu tilviki hér, að þessar almennu reglur setja okkur í vanda, og þá er ég að reyna að nálgast málið af þeirri sanngirni að segja að hér sé komin upp flókin staða og ríkir efnahagslegir hagsmunir sem enginn dregur í efa, hver er þá leiðin til að nálgast þá stöðu? Hér held ég og veit að hæstv. ráðherra iðnaðarmála og flokkur hennar, Sjálfstæðisflokkurinn, vilja vera þekkt fyrir ákveðna stjórnfestu, þekkt fyrir að ekki sé verið að sjúskast í löggjöfinni með því að taka inn hitt og þetta eftir því hvað hentar deginum. Það er ekki gott fyrir stöðuga löggjöf og réttaröryggi borgaranna að menn megi búast við því að löggjafinn grípi inn í ferla með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég held að þetta geti verið afar afdrifaríkt í ljósi fordæmisins. Við gætum setið uppi með að til þessa yrði vísað í framhaldinu með stórt og smátt. Við munum eftir því að þingmenn hafi komið fram með mál, og það hafa að jafnaði verið svokölluð þingmannamál, sem varða þeirra hjartans mál, sértæk löggjöf um einn tiltekinn veg til dæmis eða sértæk löggjöf um eina tiltekna framkvæmd eða flugvöll, sem af einhverjum tilteknum ástæðum tengist baráttumálum viðkomandi þingmanns í kjördæminu. En að jafnaði hefur fólk verið þeirrar skoðunar að þessi leið sé ekki góð. Hún endurspegli ekki stöðugleika og metnað í löggjöf heldur séum við komin út á þetta gráa svæði þar sem við erum farin að umgangast löggjafarhlutverkið af ákveðnu virðingarleysi. Á löggjafinn yfirhöfuð að hlaupa til í einu tilteknu máli? Er rétt að gera það? Nú er það svo að auðvitað standa spjót á ráðherranum. Henni er vorkunn. Hún fær bréf frá sveitarfélögum sem segja bara: Eitthvað þarf að gera. Ég hef ákveðna samúð með því að finna þurfi út úr stöðunni. Því verður þó ekki á móti mælt að hér eru gríðarlega mörg alvarleg lögfræðileg álitamál fyrir hendi. Líka má horfa til þess að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur ekki verið ofalin af fjármagni eða öðrum umbúnaði. Það er náttúrlega áhyggjuefni. Ekki bara fyrir þá tilteknu kærunefnd heldur fleiri kærunefndir sem við erum með í Stjórnarráðinu eða stjórnsýslunni sem sitja uppi með langa hala og stafla af málum og þar með þurfa borgararnir, framkvæmdaraðilar, leyfisveitendur og fleiri að sæta því að mikil bið er eftir að fá niðurstöður sinna mála. Það er líka óviðunandi staða. Hins vegar vil ég segja að fram hefur komið af hálfu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að til standi að ljúka við umræddan úrskurð í októbermánuði. Það eru nýjar fréttir. Það var ekki það sem var rætt um til að byrja með heldur var rætt um að framkvæmdastoppið þyrfti að vera til áramóta, ef ég man rétt, meðan úr því yrði skorið hvort tiltekin ákvæði ættu við í þessu efni sem þyrfti að rökstyðja með hliðsjón og tilvísan til nýsamþykktra náttúruverndarlaga. Ég velti því fyrir mér í hvaða stöðu Alþingi og ráðherrar eru, á nokkrum vikum í raun og veru, að fara fram með þessu fordæmi. Við erum ekki í tómarúmi hér, hvorki pólitískt né gagnvart dagatalinu. Starfsáætlun Alþingis er að ljúka, við erum að fara í kosningar. Ráðherrann hefur væntanlega til þess metnað að skilja þetta eftir í einhverjum skorðum þegar hún hverfur frá embætti. En ég vil samt láta þetta sjónarmið lifa í umræðunni. Það er ekki eins og það sé þess virði að fara af stað með löggjöf af þessu tagi sem hefur ófyrirséðar afleiðingar gagnvart réttarríkinu í heild og sem mögulegt fordæmi fyrir alls konar lögfræðilegu sjúski sem Alþingi á ekki að taka þátt í að mínu mati. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvort eignarnámsferlinu væri lokið. Það kom fram í máli hennar að óskað hefði verið eftir eignarnámi eða þess hefði verið farið á leit ef ég man rétt í október 2015. Og ráðherrann ynni að því að tryggja að þar væru öll ferli rétt í ljósi fyrri mála sem lúta að suður- eða suðvesturlínu. Það er allt gott og eðlilegt. Um leið má ekki gleyma að þar er einn þáttur málsins sem hefur ekki verið til lykta leiddur. Ekki frekar en það mál sem hér er undir. Þetta mál fjallar jú ekki um eignarnámshlutann. Ég hef ekki enn fengið svör við því hvað það er sem rekur okkur í að fara svona kirfilega út á grátt svæði í löggjöf miðað við aðrar tímalínur sem eru undir í málinu, stöðu málsins hjá úrskurðarnefnd o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég vonast til að hæstv. ráðherra hjálpi mér í að málið fái einhverja úrvinnslu líka í umhverfis- og samgöngunefnd með því að geta þess í lokaræðu sinni. Ég veit að hv. formaður atvinnuveganefndar tæki því fagnandi að eiga samstarf við umhverfisnefnd í því sem öðru. Að öðru leyti tel ég að við þurfum að vinna þetta mál afskaplega ítarlega. Hér eru allt of mörg lögfræðileg álitamál og farið inn á svið og skref sem ég tel að geti orðið mjög afdrifaríkt að taka.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna því að við sjáum fyrir endann á þessu erfiða máli sem ég reikna með að ég geti sagt fyrir hönd flestra okkar að komi mjög í bakið á okkur og er út af fyrir sig alveg sjálfstætt áhyggjuefni að staðan skuli vera eins og hún er. Við erum hér með mjög nýleg lög um náttúruvernd, náttúruverndarlög, þar sem við náðum þverpólitískt saman í þinginu um að ramma inn þennan mikla lagabálk. Þingmenn lögðu sig fram um að teygja sig í áttina hver til annars og ná saman um mikilvægan málaflokk. Það er varla þornað blekið á þeim lögum og þau komin til framkvæmda þegar upp rísa deilur sem þessar. Ég er alveg sannfærður um að það var ekki ætlun eins eða neins hér á þingi þegar við settum þessi lög, að það hafi verið neinn hér sem hafi séð það fyrir að einhverjir aðilar úti í bæ sem rýndu lögin og leituðu að hugsanlegum glufum gætu farið að beita þessu gegn verkefni eins og norður í Þingeyjarsýslum, á Bakka, þar sem allt ferli hefur farið fram samkvæmt gildandi lögum, það hefur farið fram umhverfismat og allar leyfisveitingar fengnar, búið að skrifa undir samninga við fjárfesta, það eru gríðarlegir hagsmunir undir, að á grundvelli þessara laga væri hægt að stöðva þær framkvæmdir og setja í það mikið uppnám að það er alveg raunhæfur möguleiki að ef þingið bregst ekki við þá hreinlega hverfi þessir aðilar af vettvangi, skilji þetta eftir og sendi íslensku þjóðinni reikninginn fyrir því sem búið er að gera. Ef við náum ekki að klára ákveðna hluti á settum tíma, og stefnir nú í að þeim seinki svolítið, hljóta þeir að telja sig vera með forsendubrest sem þeir geta byggt skaðabótakröfu sína á. Þetta er sú mynd sem m.a. hefur verið dregið upp að sé möguleg í stöðunni. Þess vegna er það ánægjuefni að hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnin skuli bregðast við eftir ítarlega skoðun á málinu með þessum hætti. Það er óheppilegt að við þurfum að gera þetta á þennan hátt en það er nauðsynlegt. Það er áhyggjuefni að við skulum svona stuttu eftir alla sáttina og samstöðuna sem var á milli okkar þverpólitískt lenda í deilum út af þessum málum. Rifjast þá upp afgreiðslan á rammaáætlun 2012 sem var með nákvæmlega sama hætti. Það var mikilvæg löggjöf, mikilvæg sáttagjörð inn í framtíðina um umfjöllun um vernd og nýtingu á orkuauðlindum okkar, flokkun þeirra í verndar- og nýtingarflokka. Þá sat ég í hv. iðnaðarnefnd sem fjallaði um þetta. Það var mikil samstaða. Við teygðum okkur virkilega vel saman og vildum ná einhverju sáttaferli í gang sem allir gætu verið sáttir við. Fordæmið lofaði góðu þar. Verkefnisstjórn um ramma 2, sem hafði starfað í langan tíma undir forustu Svanfríðar Jónasdóttur, fyrrverandi þingmanns Samfylkingarinnar og bæjarstjóra þá á Dalvík, hafði skilað mjög góðri vinnu, ítarlegri og góðri vinnu. Við settum löggjöfina svolítið á grunni þeirrar vinnu. Við náðum öllum saman. En blekið var vart þornað þegar mjög umdeildar og að ég vil segja óheppilegar ákvarðanir voru teknar. Síðan er það ferli búið að vera í uppnámi, eins og dæmin sanna, með allt öðrum hætti en sáttagjörðin sem þingið náði sér saman um var. Það er auðvitað áhyggjuefni fyrir okkur í þinginu að sú sátt sem við reynum að teygja okkur í skuli ekki ná lengra. Það hlýtur þá í senn að vera úrlausnarefni fyrir okkur að vinna með áfram, því að ekki ætla ég neinum það að vilja ekki hafa þessa hluti í lagi. Ég held að fordæmið sé alveg komið í þeim efnum. Ég vil aðeins gera ræðu hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur að umfjöllunarefni núna þar sem hún beindi orðum sínum svolítið að því sem hefur verið talað um sem stóriðju. Hún talaði um það sem einhverja stefnu nánast þessarar ríkisstjórnar. Það kom fram hjá henni í útvarpsþætti sem við vorum í í morgun að hún væri orðin þreytt á stóriðjustefnu þessara flokkar sem við værum að borga heilmikið með, stóriðju sem ekki borgaði sig. Ég sagði í þeim þætti og stend við það að það blasti við okkur greinilegt þekkingarleysi. Þetta væri ekki umhverfisvænt o.s.frv. Það er umdeilt, eins og við vitum, hvort álver eru umhverfisvæn. Ef kolefnisspor álframleiðslu er reiknað alla leið ættu umhverfissinnar, eins og þeir gera víða um heiminn, að hvetja til aukinnar notkunar og framleiðslu á áli, sérstaklega ef það á sér stað með endurnýjanlegum grænum orkugjöfum. Ég vil í sambandi við þetta eyða smá tíma, virðulegi forseti, í að lesa úr nefndaráliti atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um stefnu um nýfjárfestingar, sem hæstv. iðnaðarráðherra lagði fram síðastliðið vor og var afgreidd frá þinginu. Þar er fjallað nákvæmlega um hvernig við sjáum íslenskt atvinnulíf byggjast upp á næstu árum og áratugum. Þetta er kannski viðameira mál en sú litla umfjöllun sem þetta hefur fengið gefur til kynna. Það sem er sérstakt við þetta er að undir þetta nefndarálit skrifa auk mín hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Þetta eru sem sagt allir þingmenn í atvinnuveganefnd nema þingmenn Bjartrar framtíðar, sem vildu ekki vera með í þessu. Skyldi það ekki einhvern tíma hafa verið í senn fagnaðarefni en jafnframt vakið eftirtekt eða undrun að við, þessir þingmenn, komandi hver úr sínum flokknum, gætum sameinast um hvernig við sjáum íslenskt atvinnulíf byggjast upp á næstu árum og áratugum? Mér þótti það nokkuð merkilegt. Ég ætla að lesa aðeins úr þessu nefndaráliti, með leyfi forseta: „Í tillögunni eru tilgreind verkefni sem lögð verði áhersla á til að efla nýfjárfestingu í íslensku atvinnulífi og að auki kemur fram að markaðs- og kynningarstarfsemi stjórnvalda taki mið af þeirri áherslu. Tilgangur þingsályktunartillögunnar er að tilgreina ákveðin viðmið sem endurspegli áherslu stjórnvalda hvað nýfjárfestingar varðar. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að með nýfjárfestingum sé átt við fjárfestingar sem auka fjölbreytni atvinnulífsins, koma með nýja þekkingu og tækni og efla samkeppnishæfni landsins. Þau nýmæli felast í tillögunni að stefnan beinist jafnt að innlendri fjárfestingu sem erlendri auk þess sem lögð er áhersla á aukna fjölbreytni og afleidda innlenda starfsemi […] Meiri hlutinn telur mikilvægt að stefnunni verði fylgt skipulega eftir verði hún afgreidd frá þinginu og tekur undir ábendingar sem fram komu fyrir nefndinni um að oft nái fyrirheit ekki fram að ganga í stjórnsýslunni […] Við umfjöllun um málið kom fram að Ísland standi frammi fyrir miklum tækifærum hvað varðar fjárfestingar innlendra sem erlendra aðila á fjölbreyttu sviði atvinnulífsins. Meiri hlutinn fjallaði sérstaklega um landsbyggðina og stöðu hennar samanborið við þéttbýl svæði, t.d. á suðvesturhorninu. Meiri hlutinn telur mikilvægt að í stefnu stjórnvalda verði sérstaklega horft til uppbyggingar fjölbreyttra atvinnutækifæra á landsbyggðinni og telur það grunn að byggðafestu í framtíðinni. Meiri hlutinn bendir m.a. á heimild stjórnvalda til að veita sérstakan byggðastuðning samkvæmt lögum um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 41/2015. Meiri hlutinn telur ljóst að t.d. sjávarútvegur og landbúnaður muni ekki að óbreyttu gegna því lykilhlutverki við að tryggja byggðafestu sem verið hefur undanfarna áratugi og því mikilvægt að skjóta fjölbreyttari stoðum undir þær greinar sem og aðrar […]“ Ég gríp svona inn í þetta, með leyfi forseta. „Þá bendir meiri hlutinn á að brýnt er að styrkja dreifikerfi raforku og efla flutningsgetu þess til að tryggja nægjanlegt framboð raforku um allt land. Fram hefur komið að fyrir utan Suðvesturland og hluta Norðausturlands eru takmarkaðir möguleikar til uppbyggingar á aðstöðu fyrir verkefni sem krefjast teljandi orku. Meiri hlutinn leggur því til að sérstaklega verði horft til þess að efla uppbyggingu innviða í dreifi- og flutningskerfi raforku. Fram kom fyrir nefndinni að greina þyrfti á milli annars vegar orkuiðnaðar og hins vegar stóriðju. Með orkuiðnaði er almennt átt við fyrirtæki sem þurfa t.d. 5–50 MW fyrir rekstur sinn og var í því sambandi t.d. minnst á rafvæðingu hafna en allt að 10 MW eru nauðsynleg fyrir stærri hafnir. Nægur aðgangur að orku gefur mikil tækifæri m.a. við að efla nýsköpun og þekkingariðnað á tækni- og vísindasviðinu. Glöggt dæmi um þetta eru áhugaverð verkefni sem hafa skapast á vettvangi Sjávarklasans í þróun á fullvinnslu afurða. Þá hefur fjölbreytt starfsemi, sem segja má að sé einstök á heimsmælikvarða, skapast í tengslum við orkuvinnslu í Auðlindagarðinum á Suðurnesjum […] Meiri hlutinn hvetur því til þess að farið verði í sérstakt átak í samvinnu opinberra aðila og atvinnulífsins til að fá hingað til lands stórnotendur á þessu sviði.“ - Þ.e. gagnaflutninga. - „Samhliða því verður að stórefla innviði fjarskipta um land allt með aukinni útbreiðslu ljósleiðaratenginga. Stefna ber að því að 99,9% landsmanna hafi aðgang að tengingum sem eru a.m.k. 100 Mb/s. Í tillögugreininni er gegnumgangandi vísun í þekkingariðnað og nýsköpun sem er sá iðnaður sem lýtur að því að skapa eitthvað nýtt eða bæta það sem þegar er til. Í stefnunni er t.d. lögð áhersla á nýfjárfestingar sem stuðla að aukinni fjölbreytni og afleiddri innlendri starfsemi, sem ýta undir vöxt alþjóðlega samkeppnishæfs þekkingariðnaðar og sem styðjast við nýjustu og bestu fáanlegu tækni og umhverfisviðmið. Jafnframt er talað um samstarf við íslensk fyrirtæki og fjárfestingar í íslenskum nýsköpunarfyrirtækjum. Mikilvægt er að markmið Íslands varðandi losun gróðurhúsalofttegunda séu höfð til hliðsjónar í uppbyggingu atvinnutækifæra í framtíðinni. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að Íslendingar hafa fleiri tækifæri en margar aðrar þjóðir til sjálfbærrar nýtingar endurnýjanlegra orkugjafa. Við stefnumörkun og ákvarðanatöku skal heildarmyndin um losun gróðurhúsalofttegunda höfð til hliðsjónar þegar kemur að uppbyggingu í atvinnulífi, m.a. með tilliti til skuldbindinga Íslands á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember 2015 […] Með þeirri skuldbindingu gengu íslensk stjórnvöld til liðs við framsæknustu þjóðir heims um minni losun gróðurhúsalofttegunda. Þessar skuldbindingar skulu hafðar að leiðarljósi við mat á umhverfislausnum nýrra fjárfestingarverkefna og fléttast inn í mat á nýjum fjárfestingarverkefnum. Það verður ekki gert öðruvísi en með því að skoða rækilega hvernig fyrirtæki leysa umhverfismál sín, einkum losun gróðurhúsalofttegunda […] Hvað loftslagsmarkmiðin varðar og íslenskt atvinnulíf almennt telur meiri hlutinn að forðast eigi að stilla atvinnugreinum hverri upp á móti annarri. Nefna má sem dæmi að mikið er rætt um kolefnislosun stóriðju en einnig má benda á óhjákvæmilega kolefnislosun vegna flutnings ferðamanna til og frá landinu.“ - Sem er reyndar meiri en kolefnislosun vegna allra álvera í landinu, svo það sé nefnt. „Meiri hlutinn bendir á að sérstaða Íslands liggur m.a. í framleiðslu og dreifingu á grænni orku. Á öðrum sviðum er samkeppnisstaða Íslands erfiðari, svo sem hvað varðar samgöngur, fjölbreytta reynslu og viðeigandi menntun starfsfólks og er þar einkum átt við skort á iðn- og tæknimenntuðu fólki hér á landi […] Líkt og framar er getið felast í tillögu þessari ákveðin viðmið sem endurspegla áherslu stjórnvalda hvað nýfjárfestingar snertir. Meiri hlutinn telur að stöðugt þurfi að leita eftir því að hér á landi verði sköpuð fjölbreytt starfstækifæri. Að mati meiri hlutans er það í samræmi við stefnuna að í framtíðinni verði einkum horft til iðnaðaruppbyggingar sem er smærri að umfangi en ef til vill hefur verið hingað til og sem krefst hæfilegrar orku […]“ Svo mörg voru þau orð. Ég held að það hefðu einhvern tíma þótt tímamót að fulltrúar Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins gætu skrifað undir þessa framtíðarsýn. Ég hef auðvitað gert mér vonir um að menn geti þá sameinast um einhverja niðurstöðu sem geti ýtt undir þessa þróun. Það er bara þannig í dag úti um hinar dreifðu byggðir í landinu að tækifærin eru mjög takmörkuð. Sjávarútvegur og landbúnaður munu ekki í náinni framtíð á næstum árum og í framtíðinni tryggja þá byggðafestu sem þessar atvinnugreinar hafa staðið fyrir á undanförnum áratugum. Það er því auðvitað alveg sérstakt áhyggjuefni núna í því skyni að afla orku til að geta haldið áfram á þessum vettvangi. Eins og hér hefur verið farið yfir er allt stopp og alveg útilokað að ná einhverju þverpólitísku samstarfi við flokkana á Alþingi um að við afgreiðum út einhvern hluta af þessari rammaáætlun sem nú er til afgreiðslu til að geta látið þessi hjól snúast áfram, þannig að þau orð sem við skrifuðum öll hér undir hafi eitthvert gildi.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fjalla sérstaklega um það sem síðast kom fram í orðum hv. formanns atvinnuveganefndar varðandi hans mikla tilboð í þá veru að halda hjólum atvinnulífsins gangandi með því að rífa rammaáætlun í sundur. Ég ætla að víkja að orðum hans um málsástæður sem liggja til grundvallar þessum kærumálum. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það. Hann lætur að því liggja að málsástæðurnar snúist allar um náttúruverndarlög. En í þessum kærumálum sem Landvernd byggir á erum við að tala um tilvísun í lög um verndun Mývatns og Laxár að auki, skipulagslög, lög um mat á umhverfisáhrifum áætlana, lög um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda, raforkulög og stjórnsýslulög. Það þarf að vera algerlega fyrirliggjandi að við erum ekki einungis að tala um þau sjónarmið sem lúta að náttúruverndarlögum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða sjónarmið hann hefur varðandi þessi boðuðu inngrip löggjafans í störf óháðrar úrskurðarnefndar. Þetta er eitt af þessum verkfærum sem við höfum í íslenskri stjórnsýslu. Það má alveg gera athugasemdir við það í sjálfu sér og hafa efasemdir um hve oft þessi úrskurðarnefndarleið hefur verið farin á Íslandi, þar sem pólitísk ábyrgð á niðurstöðu mála er kannski ekki eins ljós og hún væri ef úrskurðir væru bara á borði ráðherra sem menn gætu þá bara kosið í burtu í næstu kosningum. Hvað telur þingmaðurinn að sé þarna í húfi, að fara inn í störf óháðrar úrskurðarnefndar sem hefur sannarlega, og líka eftir þessa löggjöf, það hlutverk samkvæmt lögum að úrskurða um ákveðin álitamál sem borin eru undir hana og hefur gert það í þessu tilviki? Hver er staða úrskurðarnefndar sem hefur sætt slíkri löggjöf?

Það vekur auðvitað athygli hversu seint þetta kemur allt fram, eftir að allt það sem á undan er gengið er að baki. Ég fékk senda umsögn Landverndar vegna skipulags háhitasvæðis í Þingeyjarsýslum sem var send í október 2007. Þar kemur fram að Landvernd hafi fylgst með gerð tillögu undirritaðra og í því samhengi átt samráðsfund í Húsavík í október 2006 og aftur nú á dögunum. Þar segir að þó að skiptar skoðanir sú uppi um þau áform sem skipulagið þjónar sé ljóst að vinnan sem hér um ræðir sé vel unnin og skipulagstillagan sjálf sé í meginatriðum góð og greint vel frá grunngögnum og reynt að velja og forgangsraða valkostum virkjana með tilliti til lágmörkunar á umhverfisraski. Einnig segir að við áform um stórfellda orkunýtingu og atvinnuaukningu í einstökum landshlutum ættu sveitarfélög annars staðar á landinu að taka Þingeyinga sér til fyrirmyndar. Og að lokum segir að vara verði við rannsókn á ýmsum háhitasvæðum. Þetta er skrifað 2007 af Landvernd. Ég veit ekkert hvað hefur breyst hjá þeim í öllu þessu ferli en auðvitað hlýtur það að vera til umhugsunar að svo seint í ferlinu og meðal annars á grundvelli nýsettra laga, sem menn hafa þá legið yfir til að finna hugsanlegar glufur í, komi þetta fram. Af hverju var þetta ekki - á grundvelli þess sem hér var vitnað til, virðulegi forseti, af hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur - komið fram fyrr? Miklu frekar er ég að lesa hér úr bréfi sem kemur frá Landvernd á þeim tíma þegar undirbúningur þessa verkefnis stendur yfir. Landvernd hefur átt í samstarfi og samvinnu við sveitarfélögin og fullyrðir að önnur sveitarfélög annars staðar á landinu mættu taka Þingeyinga sér til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hans framlag til umræðunnar hér, en hann svaraði bara alls ekki þeim spurningum sem ég bar upp við hann hér í andsvari. Ég spurði hann í fyrsta lagi um inngrip löggjafans í störf kærunefnda, óháðrar úrskurðarnefndar. Ég benti honum líka á þá staðreynd hvaða málsástæður lágu að baki kærumálum sem komu frá Landvernd. Hv. þingmanni er umhugað um að hlutirnir gerist hratt og örugglega og fram kemur ákveðinn urgur í framsetningu hans gagnvart Landvernd. Hann telur Landvernd koma nokkuð seint fram með þessar athugasemdir. Það breytir því ekki að veruleikinn er sá að sem betur fer höfum við þannig löggjöf að grasrótarhreyfingar á við Landvernd hafa aðkomu að málum á þeim stigum sem þessi aðkoma er hjá þeim. Þó að hv. þingmanni leiðist það þá er það svo. Ég vil biðja hv. þingmann að reifa það í svari, og reyna þá að halda sig við það sem ég er að spyrja um, hvaða afstöðu hann hafi til seinagangs Landsnets í þessu máli sem er sannarlega fyrir hendi. Landsnet hefur dregið lappirnar í þessu máli. Að mörgu leyti má segja að sú staða sem upp er komin sé ekki síður því að kenna að Landsnet hefur ekki haldið dampi í málinu. Ég vil líka, virðulegi forseti, halda því til haga að ákveðin sjónarmið eru hér í uppnámi ef við umgöngumst af léttúð þá staðreynd að við viljum vernda ósnortin víðerni og að hraun hafa haft stöðu í náttúruverndarlögum um áratugaskeið.

Virðulegur forseti. Það er enginn urgur í undirrituðum út í Landvernd eða aðra í þessu máli. Ég ætla að biðja fólk um að misskilja mig ekki í þeim efnum. Um tafir af hálfu Landsnets get ég bara ekki fullyrt. Ég þekki ekki málið með þeim hætti að ég geti tjáð mig um það. Það verður að spyrja þeirrar spurningar á þeim bæ. Sem betur fer höfum við innleitt hér kæruleiðir, opnar fyrir almenning og félagasamtök og sveitarfélög. Það er af hinu góða. En við hljótum að spyrja okkur, við aðstæður sem þessar, hvernig framtíðin líti þá út, ekki síst með tilliti til þess sem ég las hér upp úr áðan sem sameiginlega sýn okkar á nýfjárfestingar og uppbyggingu, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Það er alveg ljóst að hvorki innlendir né erlendir fjárfestar munu koma í stærri fjárfestingarverkefni til landsins ef á síðustu metrunum er hægt að kæra framkvæmdaleyfin og setja alla framkvæmdina í uppnám. Það er alveg ljóst að slíkt gengur ekki upp. Eða lætur einhver sér detta í hug varðandi það verkefni sem var lagt af stað með á Bakka á síðasta kjörtímabili - sem sumir hafa nú viljað kalla stóriðjuverkefni Vinstri grænna, og ég þakka þeim fyrir að horfa til landsbyggðarinnar í þessu tilliti og standa að þessari uppbyggingu þar - að fjárfestar hefðu komið að því verkefni ef fyrir lægi að einhverjir aðilar í samfélaginu gætu kært verkefnið og stöðvað það á síðustu metrunum? Þegar búið væri að fjármagna það, smíða í það tæki og búnað, fjárfesta fyrir tugi ef ekki hundruð milljarða í verkefninu gæti einhver komið og kært 

Frú forseti. Ég ætla aðallega að hafa hér nokkur orð um forsögu mála, þ.e. framkvæmda á Bakka í Suður-Þingeyjarsýslum, að gefnu tilefni og ekki síst vegna orðaskipta fyrr í umræðunni milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Bjartar Ólafsdóttur. Þetta er orðin löng saga, áform eða væntingar manna um að nýta í einhverjum mæli og einhverju skyni hluta orkunnar úr háhitasvæðum Þingeyjarsýslna. Svo lengi sem ég hef verið í pólitík, og það eru nú nokkur ár eins og kunnugt er, þá hafa áform af ýmsu tagi svifið yfir vötnum, sum kannski ekki orðið meira en hugmyndir í kolli manna eða á blöðum og pappír, en önnur komist lengra. Það hafa verið ýmsar hugmyndir uppi í gegnum tíðina eins og pappírs- eða trjákvoðuverksmiðjur, súrálsverksmiðjur og um árabil hékk yfir þessu byggðarlagi biðin eftir risavöxnu álveri. Menn settu margir hverjir allar vonir sínar um að það mundi brjóta í blað í sögu atvinnuuppbyggingar og byggðar á þessu svæði. Ég var á móti þeim áformum og fékk ekki alls staðar þakkir fyrir vegna þess að ég taldi þær óraunhæfar og í raun og veru óverjandi í ýmsu tilliti, umhverfislegu tilliti og hæpinn ávinning af þeim til lengri tíma litið fyrir farsæla og stöðuga byggðaþróun á þessu svæði, neitandi þó ekki hinu að Suður-Þingeyjarsýsla og að hluta til norðausturhornið hefur verið byggðarlega veikt svæði og átt í erfiðleikum undanfarin ár. Það má segja að það hafi verið veikur hlekkur í keðjunni milli Eyjafjarðarsvæðisins og Mið-Austurlands eða Austfjarðanna, aldurssamsetning hefur verið að gerast óhagstæðari og íbúafækkun verið umtalsverð. Það er því ekki þannig að mann vanti skilning á því að bundnar séu vonir við að nýsköpun í atvinnumálum geti lyft svæðinu. Það hefur blessunarlega gerst síðan og ferðaþjónustan skiptir gríðarlegu máli orðið á þessu svæði, hefur blómstrað eins og hvalaskoðun frá Húsavík o.s.frv. Áformin um risaverksmiðjur, hvort sem það hefði verið súrálsverksmiðja eða álver sem hefði sogað til sín 500, 600 megavött af raforku, voru að mínu mati frá fyrsta degi fullkomlega óábyrg. Það var einfaldlega vegna þess að slíkar verksmiðjur hefðu sogað upp á einu bretti og tekið til sín alla mögulega nýtanlega háhitaorku í Þingeyjarsýslum, væntanlega Skjálfandafljót og hefði varla dugað til ef það hefði verið fullvirkjað, enda horfðu menn þá til ýmist framan af orku í viðbót úr Jökulsá á Fjöllum eða úr jökulvötnunum í Skagafirði. Þetta hafði líka í sér þann stórkostlega ágalla, sem ég held að við séum vonandi búin að læra fyrir lífstíð núna, að menn töldu sig geta sest niður við skrifborð og reiknað út mögulega hámarksafkastagetu háhitasvæða, jafnvel lítt rannsakaðra háhitasvæða, eins og það væri ekkert mál að virkja þau á einu bretti í einu þrepi, einum áfanga. Hver er nú reynslan af því að ganga svoleiðis fram? Ætli þeir viti ekki eitthvað um það hjá Hellisheiðarvirkjun. Þess vegna verður ekki annað sagt með neinum rétti en að sú stefnubreyting sem varð í þessum málum einkum á árinu 2011 hafi verið mjög farsæl enda stuðluðum við að henni og studdum hana sem þá vorum með þessi mál. Í staðinn fyrir áform um risavaxnar verksmiðjur sem hefðu sogað til sín alla þessa orku með gríðarlegum umhverfisfórnum og ekki skilið neitt eftir til þróunar fyrir komandi kynslóðir tóku málin þá stefnu að menn fóru að skoða litla eða meðalstóra iðnaðarkosti sem gætu byggst upp í áföngum og tekið tiltölulega hóflegt magn orku. Inn á það spor fara málin síðan með nýjum viljayfirlýsingum og síðan viðræðum við fyrirtækið PCC. Hvaða mynd blasir þá við okkur í dag séð í þessum stóru dráttum sögunnar um orkunýtinguna og vernd og friðun á þessu svæði sem geymir auðvitað líka margar af dýrmætustu náttúruperlum landsins? Jú, hún er sú að uppbyggingu á Bakka núna nægir fyrsti áfanginn í virkjun á Þeistareykjum einum sem þegar var auðvitað búið að opna upp með rannsóknarborunum o.s.frv. og ljóst að yrði í fyllingu tímans með einhverjum hætti virkjað. Gjástykki sem var undir í eldri hugmyndum er komið í verndarflokk. Það var afgreitt síðast í rammaáætlun. Ákaflega umdeildur og lítill virkjunarkostur á þessu svæði sem var okkur náttúruverndarsinnum flestum mikill þyrnir í augum. Fyrir þingi liggur tillaga um flokkun, rammaáætlunartillagan, þar sem Skjálfandafljót og jökulvötnin í Skagafirði eru lögð til í verndarflokk. Við skulum ætla að Jökulsá á Fjöllum sé nú loksins endanlega komin í skjól. Menn heyktust á því að taka hana inn í flokkun núna eftir að þeim var bent á að hún væri hluti af Vatnajökulsþjóðgarði og er sem slík friðlýst, enda tekur þjóðgarðurinn til Jökulsár frá upptökum til ósa og bakkana með. Þá blasir við okkur verulega breytt mynd í þessum efnum. Allt er þetta að mínu mati stórkostleg framför frá því sem þarna vofði yfir alveg fram á árið 2009/2010. Við erum að tala um allt annan veruleika núna. Þá aðeins að iðnaðarsvæðinu á Bakka og því sem þar hefur verið lagt af mörkum til að opna það upp sem staðfestingarkost eða möguleika fyrir iðnaðarstarfsemi. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Björt Ólafsdóttur að fjárfestingarsamningurinn og þátttaka ríkis og sveitarfélags er meiri í þessum fyrsta áfanga en sums staðar annars staðar hefur átt við, þ.e. að nokkru leyti meiri ívilnun en þó sérstaklega meiri bein þátttaka í nauðsynlegum innviðafjárfestingum. Á þetta hefur aldrei verið dreginn neinn dulur. Það lá ljóst fyrir frá byrjun að þessa mundi þurfa ef það ætti að vera raunhæft að laða til samstarfs um uppbyggingu aðila á nýju svæði, „köldu“, í þessum skilningi. Þessi stuðningur hefur allur verið tekinn út og prófaður og allur verið samþykktur m.a. af Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA. Hann er algjörlega og langt innan ramma þess sem Íslandi er heimilt að gera við sambærilegar aðstæður. Þetta er einskiptiskostnaður að uppistöðu til, þ.e. verið er að fjárfesta til framtíðar í innviðum sem síðan geta nýst frekari áföngum í uppbyggingu atvinnulífs á þessu svæði. Ég tel það mikinn kost fyrir Ísland að fjölga möguleikunum úr tveimur, þremur í þrjá, fjóra, að það sé ekki bara bundið við Grundartanga eða suðvesturhornið og kannski Mið-Austurland að menn geti sett niður iðnaðarstarfsemi af þessu tagi sem þarf til sín eitthvert tiltekið magn orku. Þessar framkvæmdir eru af stærðargráðu sem eru allt aðrar og viðráðanlegri fyrir svæðið og vinnumarkaðinn en t.d. risaframkvæmdirnar voru fyrir austan. Það eru ágætisástæður til að ætla að þessi uppbygging geti gengið þannig fyrir sig að af henni hljótist ekki miklar kollsteypur, ekki ofþensla sem verði óviðráðanleg á framkvæmdatímanum og bakslag og timburmenn eftir þá. Það sem er hvað mest freistandi er að ef þróunin gæti síðan orðið jöfn og góð í þeim efnum og einhver lítil og meðalstór fyrirtæki bættust síðan við á svæðinu. Þá gæti þarna orðið tiltölulega farsæl uppbygging sem mundi styrkja allt Mið-Norðurland og norðaustanvert landið og yrði auðvitað mjög góð þróun í byggðarlegu tilliti og af ýmsum öðrum ástæðum. Það liggur líka að mörgu leyti beinast við að horfa til einhverrar nýtingar orkunnar sem næst uppsprettunum. Það á að þýða minni flutningavandamál, minni töp á orku og hefur ýmsa praktíska kosti í för með sér. Ég er því ekki feiminn við að standa hér og mæla því bót sem þarna var gert í kjölfar þeirra miklu breytinga sem urðu á málum 2011 og það hefur að mínu mati gjörbreytt til hins betra stöðunni hvað varðar pressuna á náttúruverðmætin á þessum slóðum. Það hefur hjálpað til við að nú er lagt til að færa í verndarflokk náttúruperlur sem áður voru undir í nýtingaráformum og þannig mætti áfram telja. Varðandi þetta mál er það hins vegar afar vandasamt og snúið. Staðan sem upp er komin er mjög bagaleg. Það leiðir af sjálfu að inngrip af því tagi sem hér er lagt til í frumvarpi er gríðarlega vandasamt. Það hlýtur alltaf að orka tvímælis að fara inn með slíkt. En staðan er líka mjög snúin eins og glöggt kemur fram í fylgiskjölum og menn þekkja af umfjöllun fjölmiðla. Það er auðvitað ákaflega bagalegt ef í stóru samsettu verkefni geti uppnám sem verður hjá einum einasta aðila í keðjunni stöðvað allt hitt með tilheyrandi tjóni og vandræðum. Hvað ætti þetta að kenna okkur? Ég held að þetta eigi að kenna okkur það, og vonandi verður þá aldrei aftur uppi staða af þessu tagi eða þörf á frumvarpi af þessu tagi og verður aldrei fordæmi eins eða neins, að það gengur ekki að hafa hlutina í þannig röð að einhverjir fari af stað fyrr en allt er klárt. Það verður að vera þannig. Ef tímalínunum í þessu er ekki breytt og gengið þannig frá því að það verði alltaf að mætast allt í einum punkti þá held ég að skilyrða verði framkvæmdaleyfi og byggingarleyfi annarra aðila við það að allir hinir séu komnir með grænt ljós þannig að svona lagað geti ekki gerst. Það hefði nú kannski mátt huga að þessu á Suðurnesjum. Það er auðvitað glórulaust að einhverjir geti farið af stað í miklar framkvæmdir og fjárfestingar meðan enn þá ríkir óvissa um það hvort allir í samsettu verkefni komist í land með sitt. Það er engum til góðs að bjóða upp á áhættuna af því að svona lagað gerist. Tímalínuna í því hvernig matsferli og síðan útgáfa framkvæmdaleyfa sem er sett upp í samsettum verkefnum af þessu tagi verður að taka til endurskoðunar og/eða ganga einhvern veginn þannig frá því að svona staða geti ekki komið upp af því að auðvitað vill enginn lenda í þessu og það á ekki að vera þannig. Þá á líka að vera hægt að tryggja alltaf til enda þann rétt sem menn eiga til að láta reyna á lögmæti ákvarðana stjórnsýslunnar, útgáfu leyfa og annað í þeim dúr. Þann rétt viljum við líka að sjálfsögðu virða. Ég held að þetta hljóti að gefa okkur tilefni til að endurskoða þetta og ég hef heyrt á aðilum sem hafa verið að vinna í þessu máli að undanförnu eins og lögmönnum að þeir eru hugsi yfir því að löggjöfin skuli vera þannig útbúin að svona staða geti komið upp. Það er eiginlega alveg ótrúlegt. Ef við berum þetta saman við einhverja aðra viðamikla áætlana- og samningagerð þá er það oft þannig að ekki er búið að semja um neitt fyrr en búið er að semja um allt. Er það ekki þannig í kjarasamningum? Er það ekki oft þannig þegar verið er að landa flóknum samsettum málum að menn klára ýmsa þætti þeirra, en segja: Það er ekki búið að semja um neitt fyrr en búið er að semja um allt. Þetta er ekki orðinn samningur, þetta er ekki orðin niðurstaða fyrr en allir endar hafi verið hnýttir. Ég held þetta verði að vera þannig. Það er auðvitað ómögulegt að sveitarfélög, iðnfyrirtæki, orkufyrirtæki, ríkið sjálft, geti lent í stórkostlegu tjóni út af því að einhver einn aðili er á eftir. Það er það síðasta sem ég ætlaði að nefna, frú forseti, það er ómögulegt að komast hjá því að nefna að fyrirtækið Landsnet ber hér verulega ábyrgð á því hvernig komið er. Það er alveg augljóst. Þeir voru allt of seinir á sér í þessum efnum, höfðu kannski ekki einu sinni skoðað nægjanlega vel þá löggjöf sem í hlut átti og lenda sem síðasta skip af stað og ef á bjátar í þeirra siglingu er allt í uppnámi. Ég held að það blessaða fyrirtæki verði að hugsa verulega sinn gang hvað það varðar að það sé tímanlega á ferð með sinn þátt mála í samsettum verkefnum af þessu tagi. Síðan eru samskipti þess fyrirtækis við náttúruverndarsamtök og slíka aðila greinilega í molum. Það getum við ekki haft. Menn verða að geta talað saman og hlýtt tímanlega hver á annars sjónarmið þegar svona hlutir eru í farvatninu og menn verða að vera þeim vanda vaxnir að eiga samskipti um mikilsverð mál. Ég vona svo að viðkomandi þingnefnd gangi vel að skoða þetta ákaflega vandasama mál sem er ekki einfalt eins og áður sagði og í raun dapurlegt að við skulum þurfa að vera í þeim sporum að vera með það hér í höndunum.

Virðulegi forseti. Ég vil hérna rétt í lokin bregðast við nokkrum atriðum sem fram hafa komið í þessari umræðu og vil byrja á að þakka hv. þingheimi fyrir málefnalega og góða umræðu. Fyrst vil ég bregðast við því sem síðasti hv. ræðumaður sagði. Ég get algjörlega tekið undir það að við þurfum að draga þann lærdóm af þessu og að við breytum fyrirkomulagi leyfisveitinga undirbúnings verkefna af þessu tagi á þann hátt að þegar ákvarðanir hafa verið teknar, allt ferli undirbúið, að menn geti treyst því að ekki verði aftur snúið. Það gerðum við með lagabreytingu hvað raforkukerfið varðar fyrr á kjörtímabilinu þegar við breyttum kerfisáætlun í raforkulögunum og færðum kæruferli og umsagnarferli fram í tímann. Það var ekki gert til þess að draga úr kæruleiðum eða takmarka aðkomu almennings og eftir atvikum náttúruverndarsamtaka og annarra hagsmunaaðila að ferlinu, heldur til þess að færa það á það stig sem á að vera þegar framkvæmdir eru í undirbúningi, til að koma í veg fyrir að svona geti gerst. Sá lærdómur sem ég dreg af þessu máli er í fyrsta lagi að þetta ferli allt saman er orðið allt of flókið, þannig að það þarf að skoða. Og líka að það er ekki nóg, eins og við sjáum glögglega á þessu, að gera breytingar á raforkulögum, þetta eru lagabálkar sem heyra undir mörg ráðuneyti og það þarf að samræma stjórnsýsluna hvað þetta varðar heilt yfir. Ég mun beita mér fyrir því að slík skoðun verði sett af stað hið fyrsta þannig að við getum dregið lærdóm af þessu og komið í veg fyrir að við stöndum í svipuðum sporum aftur. Varðandi samskipti Landsnets og annarra í þessu máli finn ég mig knúna til þess að koma Landsneti aðeins til varnar. Þeir mega sjálfsagt þar eins og allir aðilar í þessu ferli líta í eigin barm og athuga hvort eitthvað hefði mátt gera með öðrum hætti. En ég minni samt á að þetta ferli, eins og hv. þingmaður rakti ágætlega áðan, hefur verið mjög langt. Ég lét taka saman og má lesa um það líka í greinargerð í hvaða farvegi nákvæmlega þessar línur hafa verið innan stjórnsýslunnar og í opinberri umræðu og opinberu umfjöllunarferli frá árinu 2006 til dagsins í dag eða í tíu ár. Í fyrsta lagi hafa þær verið til umfjöllunar í verndar- og landnýtingaráætlun fyrir háhitasvæðin á Norðausturlandi. Það var árið 2006. Þar var víðtækt samráð haft m.a. við Landvernd, náttúruvernd Þingeyinga, SUNN, sem er Samtök um náttúruvernd á Norðurlandi. Þetta var samþykkt í öllum sveitarstjórnum svæðisins árið 2006, fyrir tíu árum. Í öðru lagi svæðisskipulag háhitasvæða í Þingeyjarsýslum 2007–2025. Það var samþykkt árið 2008. Þar var líka víðtækt samráð, alls konar kynningarfundir, umsagnarbeiðnir, einhverjar athugasemdir bárust, þar á meðal frá Landvernd sem hafði þó engar athugasemdir varðandi háspennulínurnar. Síðan hefur þetta farið í gegnum mat á umhverfisáhrifum háspennulína frá Kröflu og Þeistareykjum að Bakka við Húsavík, Skútustaðahreppi, Aðaldælahreppi, Þingeyjarsveit og Norðurþingi. Það var árið 2010. Þar var víðtækt samráð haft og athugasemdir bárust við drög og endanlega tillögu, en engar athugasemdir frá Landvernd. Það bárust einhverjar athugasemdir í þessu ferli við frummatsskýrslu. Landvernd fór þar fram á að lagður yrði fram kostur með báðum línum samsíða alla leið en ekki er búið að sækja um leyfi fyrir annarri línunni og óvíst hvort svo verði. Talið var nauðsynlegt þegar menn voru búnir að ræða álver að hafa tvær samsíða línur. Í fjórða lagi má nefna sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum álvers á Bakka, Þeistareykjavirkjunar, Kröfluvirkjunar II og háspennulínu frá Kröflu og Þeistareykjum á Bakka við Húsavík. Þetta er árið 2010. Í fimmta lagi aðalskipulag Norðurþings 2010–2030 og breyting á aðalskipulagi. Þá er færsla á stoðkerfi rafveitu að iðnaðarsvæði á Bakka. Þar barst ein athugasemd, ekki frá Landvernd eða öðrum hagsmunasamtökum. Aðalskipulag Þingeyjarsveitar 2010–2022. Þar bárust þrjár umsagnir, m.a. frá Umhverfisstofnun, ekki frá Landvernd eða öðrum hagsmunasamtökum. Aðalskipulag Skútustaðahrepps 2011–2013 sem samþykkt var 2013. Þá bárust tvær athugasemdir, ekki frá Landvernd eða öðrum hagsmunasamtökum. Framkvæmdaleyfi Skútustaðahrepps vegna Kröflulínu 4, það var árið 2016. Þá var þetta framkvæmdaleyfi kært af Landvernd og Fjöreggi í Mývatnssveit. Það er kannski ástæða þess að við erum hér í dag vegna þess að fallist var á stöðvunarkröfuna. Framkvæmdaleyfi Þingeyjarsveitar vegna Kröflulínu 4, það var kært líka. Framkvæmdaleyfi Norðurþings vegna Þeistareykjalínu frá árinu í ár, það var líka kært. Og ekki fallist á stöðvunarkröfuna þar. Síðan framkvæmdaleyfi Þingeyjarsveitar vegna Þeistareykjalínu 1, þar var fallist á stöðvunarkröfu á hluta leiðarinnar. Það er því alveg ljóst í þessu ferli öllu saman að Landvernd og allir aðrir aðilar sem hafa hagsmuna að gæta við lagningu háspennulínu frá Kröflu að Bakka hafa haft fjöldamörg tækifæri til koma að athugasemdum og hafa áhrif á ferlið. Það hefur þó ekki verið gert nema á síðari stigum málsins, þ.e. vegna framkvæmdaleyfanna. Þetta er eitthvað, og þar tek ég aftur undir með hv. þingmanni, sem við þurfum að breyta. Þessi ferli þurfa að tala saman, ef svo mætti að orði komast, og koma í veg fyrir að þetta gerist aftur. Virðulegur forseti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir benti á að það væri ekki nýlunda að hraun sé verndað, enda er það ekki það sem þessi ágreiningur snýst um. Ágreiningurinn snýst ekki um hvort hraun sé verndað. Ágreiningurinn snerist um það hvort framkvæmdaleyfin væru gild vegna breytinga á náttúruverndarlögum sem snýr að ákveðnu umsagnarferli. Þrjú framkvæmdaleyfi voru kærð, eitt sveitarfélag gerði það rétt og sendi þetta út aftur til umsagnar, hin tvö sveitarfélögin gerðu það ekki þar sem þau töldu að þau hefðu sinnt þessari umsagnarskyldu eða beiðnum á fyrri stigum þessa máls. Það er því ekki verið að efast um að hraun eigi að vera vernduð með einhverjum ákveðnum hætti. Varðandi sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga, sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir spurði einnig um, þá er það nú þannig að þetta er gert með fullu samþykki þessara sveitarfélaga. Lögmannsstofan sem við leituðum til komst að þeirri niðurstöðu að þetta hefði ekki áhrif á þennan mikilvæga rétt, sem er sjálfsákvörðunarréttur sveitarfélaga. En þar að auki vildi ég koma því á framfæri, sem ég heft gert hér áður í þessari umræðu, að þetta er gert með fullu samþykki og raunar að beiðni þeirra, enda farið að lögum um eftirlit með framkvæmdinni eins og þau sjálf hefðu veitt framkvæmdaleyfi. Ég læt hv. atvinnuveganefnd eftir að leita þeirra umsagna sem hún telur, en hvort hún leiti með formlegum hætti til umhverfisnefndar eða ekki, ég fel það í hendur nefndarinnar. Ég vil ítreka hversu mikilvægt það er að þetta mál verði klárað sem allra fyrst og vona svo sannarlega að okkur muni takast að gera það núna á næstu dögum og þakka enn og aftur fyrir liðsinni þingsins í þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna hljóðritunar á tónlist, sem er óneitanlega mun jákvæðara mál en það sem við vorum að ljúka umræðu um. Það er á þskj. 1621, og er nr. 854. Eins og rakið er í greinargerð með frumvarpinu hefur íslenskur tónlistariðnaður farið ört vaxandi undanfarin ár og er orðinn ein af mikilvægustu iðngreinum Íslands sem gefur af sér umtalsverðan fjölda starfa á ársgrundvelli. Á undanförnum árum hafa íslenskir tónlistarmenn getið sér gott orð erlendis og er íslensk tónlist orðin gríðarlega mikilvæg landkynning. Talað er um „hinn íslenska hljóm“ sem vakið hefur áhuga fjölmargra erlendra hljómlistarmanna og tónlistaráhugamanna á landi og þjóð og hefur einnig orðið til þess að erlendir tónlistarmenn hafa komið hingað til lands til að hljóðrita tónlist. Þrátt fyrir að vegur íslenskrar tónlistar hafi farið ört vaxandi hefur bolmagn útgáfuaðila tónlistar á Íslandi hins vegar dregist saman að undanförnu. Það má m.a. rekja til þess að rafræn sala á tónlist hefur ekki enn náð fótfestu og sala á hljómdiskum hefur hrunið. Íslenskur tónlistariðnaður býr þar að auki við erfið starfsskilyrði sökum smæðar markaðar og takmarkaðs fjármagns. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá maí 2013 er mælt fyrir að tónlist skuli njóta sömu hvetjandi ívilnana og kvikmyndagerð, þ.e. að hluti kostnaðar við tónlistarupptökur verði endurgreiddur. Í samræmi við það er það vilji þessarar ríkisstjórnar að efla íslenskan tónlistariðnað sem iðngrein hér á landi með því að styðja við hljóðritun tónlistar, eins og lagt er til í því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir. Frumvarpið byggir í grunninn á sömu hugmyndafræði og lög um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi en þau hafa verið ein af forsendunum fyrir eflingu kvikmyndaiðnaðarins á Íslandi á undanförnum árum, með tilheyrandi jákvæðum efnahagslegum sem og menningarlegum áhrifum. Áhrif þeirrar lagasetningar hafa verið mjög sýnileg, bæði fyrir kvikmyndaiðnaðinn og markaðssetningu Íslands almennt. Markmið okkar er að ná sama árangri með tónlistariðnaðinn. Ég lít svo á að allar forsendur séu til staðar til að svo geti orðið. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru sem hér segir: Markmið frumvarpsins er að efla tónlistariðnaðinn sem iðngrein hér á landi með því að veita útgefendum hljóðrita tímabundinn rétt til endurgreiðslu hluta kostnaðar sem fellur til við hljóðritun tónlistar hér á landi. Útgefendur í þessu tilliti geta bæði verið fyrirtæki og einstaklingar. Samkvæmt frumvarpinu er unnt að sækja um endurgreiðslu á hluta kostnaðar sem fellur til við hljóðritun tónlistar hér á landi sem gefin hefur verið út og gerð almenningi aðgengileg. Falli 80% kostnaðar til á Íslandi er heimilt að greiða allt að 25% af þeim kostnaði sem fellur til á Evrópska efnahagssvæðinu. Nauðsynlegt er að hafa þá undantekningu á því hvar kostnaðurinn fellur til til þess að uppfylla reglur EES-samningsins um þjónustufrelsi. Með frumvarpinu er lagt til að umsókn um endurgreiðslu sé skilað til ráðuneytisins innan sex mánaða frá því að hljóðrit var gefið út og mun sérstök fjögurra manna nefnd fara yfir umsóknir og gera tillögur til ráðherra um endurgreiðslu. Til að hægt sé að fá endurgreiðslu fyrir hljóðrit þarf samanlagður spilunartími að ná 30 mínútum, hljóðritin þurfa að vera gefin út á sama 18 mánaða tímabili og nýjasta hljóðritið má ekki vera ekki eldra en sex mánaða. Þá eru sett skilyrði um ýmsa upplýsingagjöf, að hljóðritin hafi fengið ISRC-kóða og búið sé að greiða höfundaréttargjöld og að útgefandi eigi ekki vangreidda skatta eða gjöld. Samkvæmt frumvarpinu er heimilt að endurgreiða allt að 25% af endurgreiðsluhæfum kostnaði. Endurgreiðsluhæfur kostnaður er talinn upp í 6. gr. frumvarpsins sem tímagjald í hljóðveri, launakostnaður aðkeyptra flytjenda og/eða tæknimanna, ferða- og flutningskostnaður á hljóðfærum og aðalflytjendum og eigin vinnu. Með því að hafa ákveðinn skilgreindan kostnað sem endurgreiðsluhæfan kostnað er leitast við að hafa endurgreiðslukerfið sem einfaldast og skilvirkast. Frumvarpið mælir fyrir því að sami útgefandi geti ekki fengið meira en 30 millj. kr. endurgreiddar á þriggja ára tímabili. Er þetta gert til að halda endurgreiðslukerfinu innan ríkisstyrkjareglna EES varðandi svokallaða minni háttar aðstoð, þ.e. ríkisaðstoð sem er ekki sérstaklega tilkynningarskyld til ESA. Hafi umsækjandi hlotið opinberan styrk til útgáfu sömu hljóðrita skal sá styrkur koma til frádráttar. Lagt er til að gildistími laganna verði tímabundinn í fimm ár, frá 1. janúar 2017, og mælt er fyrir um að áður en gildistími þeirra renni út skuli framkvæma árangursmat á áhrifum laganna á hljóðritun tónlistar hér á landi. Rétt er að taka fram að frumvarpið var samið af starfshópi á vegum ráðuneytisins sem sæti áttu í fulltrúar frá tónlistariðnaðinum, félagi hljómplötuframleiðenda og fleiri hagsmunaaðilar. Að því er fjárhagsleg áhrif varðar er erfitt að áætla hver meðal endurgreiðsluupphæð á umsókn verður og einnig hversu margar umsóknir munu berast verði frumvarpið að lögum. Kostnaður við hljóðritun tónlistar getur verið mjög misjafn og kostnaðarliðir breyst mikið milli verkefna og flytjenda. Starfshópurinn sem stóð að gerð frumvarpsins gerði gróflega áætlun í samráði við nokkur útgáfufyrirtæki á þeim kostnaði sem fellur til við hljóðritun tónlistar og fellur undir gildissvið frumvarpsins. Samkvæmt þeirri áætlun er gert ráð fyrir að meðalendurgreiðsla fyrir hverja samþykkta umsókn verði um 625 þús. kr. Ef gert er ráð fyrir 130 samþykktum umsóknum á ári mun áætlaður heildarkostnaður við beinar endurgreiðslur nema u.þ.b. 81 millj. kr. á ári. Virðulegur forseti. Ég tel að verði þetta frumvarp samþykkt verði það mikið framfaraspor fyrir íslenskan tónlistariðnað og ég vona að við hér á Alþingi getum náð góðri samstöðu um framgang þess. Ég geri mér fyllilega grein fyrir að þetta mál er seint fram komið enda var áætlað að það kæmi fram á næsta þingvetri. En þegar ljóst varð að kjörtímabilið mundi styttast var gefið í til þess að freista þess að reyna að koma málinu fram og helst að gera að lögum fyrir þinglok svo að við gætum hafið þetta ferli. Þetta er nýtt fyrirkomulag, ekki eru fyrirmyndir að því í öðrum löndum svo ég viti til. Fyrirmynd okkar í þessu er kvikmyndaendurgreiðslukerfið sem hefur sýnt og sannað að hafa jákvæð áhrif á þann geira sem þar er undir. Svona almennt endurgreiðslukerfi á sér sem sagt ekki beina hliðstæðu í nágrannaríkjum okkar. Með samþykkt frumvarpsins væri Íslands að skapa sér ákveðna jákvæða sérstöðu og yrði því mjög samkeppnishæft við nágrannaríki okkar þegar kemur að hljóðritun tónlistar. Endurgreiðslukerfi sem þetta er líklegt til að virka sem hvatning fyrir erlenda tónlistarmenn til að koma og hljóðrita tónlist á Íslandi, og íslenskir tónlistarmenn sem eru að vinna stór verkefni í útlöndum gætu jafnframt séð sér hag í að koma með þau til landsins. Afleiðingin er aukin þekking í greininni, meiri umsvif og styrkari innviðir tónlistariðnaðar á Íslandi með sama hætti og við höfum séð vera áhrif laga um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Ég veit af fjölmörgum verkefnum sem eru í burðarliðnum, ég get til að mynda nefnt það starf sem unnið er fyrir norðan í samstarfi menningarhússins Hofs, Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands og fleiri aðila þar sem verið er að taka upp til að mynda kvikmyndatónlist eftir Atla Örvarsson þar og mætti ætla að fleiri slík verkefni gætu orðið til eða komið hingað til lands ef þessi hvati væri kominn á. Virðulegur forseti. Að þessu sögðu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 1107 sem er 679. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða og lögum um veiðigjald. Með frumvarpinu er lagt til að settar verði reglur um það sem í frumvarpinu er nefnt öflun sjávargróðurs. Með því er átt við slátt á þangi og öflun á þara. Við þekkjum að alls staðar þar sem klettar, klappir og stórgrýti kemur upp úr sjó á fjöru við Ísland vex þang. Mest er af klóþangi við Ísland og er klóþangið sú tegund sem er uppistaðan í þangmjölsframleiðslu, bæði hér á Íslandi og í öðrum löndum þar sem sambærileg starfsemi er stunduð, t.d. í Noregi, Kanada og á Bretlandseyjum. Á Breiðafirði, þar sem löng reynsla er af þessari starfsemi, eru ótal sker, flögur og eyjar, sem skapa á tiltölulega litlu svæði mjög víðlenda strandlengju. Um leið er þar mikill munur flóðs og fjöru. Það gerir það að verkum að verulega mikið er af þangi í firðinum. Mörgum er kunnugt um að snemma á 8. áratugnum var sett upp sérhæfð verksmiðja til þurrkunar á sjávargróðri á Reykhólum á Reykjanesi í Reykhólahreppi. Þegar sú starfsemi hófst fólst í henni mikið brautryðjendastarf sem margir komu að, bæði einkaaðilar heima í héraði, ráðgjafar sem og stofnanir. Þróa þurfti að aðferðir við slátt á þangi, söfnun þess, löndun í verksmiðju og að sjálfsögðu þurrkun hráefnisins þegar í land væri komið. Þýðingarmesta hráefni verksmiðjunnar á Reykhólum hefur frá upphafi verið klóþangið, en jafnframt hefur þari verið nýttur þar. Þari er tekinn utarlega í Breiðafirði með svonefndri togkló sem grípur hann. Um er að ræða tvær tegundir af þara, hrossaþara og stórþara. Jarðhitinn á Reykhólum var undirstaða þess að verksmiðjan reis þar. Færibandaþurrkari, sem notaður er til að vinna mjöl úr þanginu og þaranum, var þróaður af íslenskum aðilum á sínum tíma með aðstoð Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og reyndist svo vel að hann varð fyrirmynd að yfir 20 þurrkurum sem notaðir eru víða um land við þurrkun á þorskhausum, svo dæmi sé tekið. Þá er ánægjulegt að sjá að fyrir stuttu var sett á fót verksmiðja við hlið Reykhólaverksmiðjunnar sem vinnur salt úr Breiðafirði og notar til þess affallsvatn úr verksmiðjunni. Það rímar vel við markmið okkar Íslendinga um að nýting náttúruauðlinda okkar sé sjálfbær og að leitað sé leiða til aukinnar verðmætasköpunar. Starfsemin á Reykhólum virðist ganga ágætlega, hún er eðlilega undirstaða byggðarinnar í þorpinu þar vestra. Rakið er í skýringu með frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir að öflun þangs og þara í Breiðafirði hefur til þessa ekki lotið beinu eftirliti eða stjórn opinberra aðila. Engar reglur hafa verið settar um til að mynda sláttubúnað eða öflunartæki, skráningu afla eða meðferð hans. Ætla má að ekki hafi fram að þessu verið talin ástæða til að setja slíkar reglur. Þangsláttur hefur farið fram í samráði við fjörueigendur á hverjum stað, en þangið vex aðeins í fjörunni og þar með innan netalaga sjávarjarða. Verksmiðjan á Reykhólum mun lengst hafa leigt sláttupramma sína til sjálfstæðra verktaka sem öðlast hafa mikla þekkingu á einstökum sláttusvæðum. Það er mikilvægt að við mótum reglur á þessu sviði og að við lærum af þessari reynslu. Á síðustu missirum höfum við orðið vör við aukinn áhuga á nýtingu þangs og þara og virðist sá áhugi að mestu eða öllu bundinn við Breiðafjörð. Í það minnsta tveir aðilar hyggjast hefja slíka starfsemi á næstunni eins og m.a. hefur komið fram í fjölmiðlum. Líklegt virðist að þessi aukni áhugi tengist góðum markaðsaðstæðum, en aukin eftirspurn virðist eftir þörungum til notkunar í alls kyns iðnaði, m.a. sem svonefnd hleypiefni og íblöndunarefni í áburði. Ýmsar þörungaafurðir eru ákjósanlegar til að bæta bragð, útlit og hollustu matvara og er aukin eftirspurn eftir þeim í líftækni og jafnvel til heilsubótar eða lækninga. Það er ánægjulegt að sjá þá þróun eiga sér stað, en aukin fullvinnsla á því hráefni hér á landi hlýtur að vera kappsmál af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ég vil sérstaklega geta þess í því sambandi að á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins hefur að undanförnu verið unnið að mótun lífhagkerfisstefnu fyrir Ísland, þ.e. hvernig stjórnvöld, atvinnulífið og borgarar geta eflt lífhagkerfi okkar. Hinn aukni áhugi á nýtingu knýr á um að settar verði reglur um öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni, eins og stefnt er að með frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir. Í því sambandi vek ég sérstaka athygli á því að gert er ráð fyrir að aukin áhersla verði lögð á rannsóknir á þangi og þara í Breiðafirði og á áhrif nýtingar á vistkerfið, en um auknar rannsóknir Hafrannsóknastofnunar á þessu sviði er fjallað í skýringu með frumvarpinu. Þá vil ég að endingu geta þess að frumvarp þetta hefur því miður legið alllengi inni á Alþingi án þess að mælt hafi verið fyrir því og því vísað til nefndar. Ég vona að samstaða takist engu að síður um að afgreiða það fyrir þinglausnir. Ég vil einnig geta þess að ráðuneytið hefur átt samráð við helstu hagsmunaaðila á síðustu mánuðum. Það hefur getið af sér nokkrar tillögur um breytingar á frumvarpinu sem ég vil beina til atvinnuveganefndar að taka tillit til eða taka til athugunar og meðferðar. Í frumvarpinu er gefið yfirlit um áhrif þess á fjárhag ríkissjóðs. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu, en þar er ítarlega fjallað um frumvarpið og gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Frú forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða og lögum um veiðigjald eða öflun sjávargróðurs í atvinnuskyni. Ég vil byrja á að taka það fram að ég tel mjög gott að við getum notað sjávargróður, þang og þara, í þessu tilviki til þess að auka fjölbreytni í atvinnumálum þjóðarinnar, svo þeim parti er ég fyllilega sammála. Eins og ég ætla að koma að í ræðu minni eru önnur atriði í málinu sem ég í það minnsta tel rétt að spyrja nokkurra spurninga um. Í fyrsta lagi langar mig að nefna að líkt og hæstv. ráðherra sagði sjálfur í máli sínu er nokkuð um liðið síðan þetta mál kom fram. Ég fletti því raunar upp og málinu var útbýtt hér 4. apríl. Það er fyrst núna og ef við teljum ekki þennan dag með sem er senn búinn hér á þingi þar sem þetta er síðasta málið sem er á dagskrá, þá eru fjórir þingdagar eftir af endurskoðaðri starfsáætlun Alþingis. Það gefur því augaleið að hér gefst ekki mikill tími fyrir hv. atvinnuveganefnd til þess að rannsaka málið og skoða, sé það vilji hæstv. ráðherra að málið klárist fyrir kosningar. Það virðist vera sem það sé sett talsverð pressa og mikill hraði á að þetta mál verði klárað. Nú vill svo til að ég fór á fund í hv. atvinnuveganefnd með einungis örfárra mínútna fyrirvara, eins og stundum gerist í dagsins amstri á Alþingi, og þá kom einmitt sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og var að kynna ýmis efnisatriði þessa frumvarps fyrir nefndarmönnum og það án þess að búið væri að mæla fyrir frumvarpinu. Það finnst mér benda til þess að það sé þrýstingur á að þetta mál fari hratt í gegnum þingið. Mér finnst ástæða til að staldra við það eitt og sér og setja spurningarmerki við þau vinnubrögð. Nú er þetta vissulega ekki stærsta og flóknasta málið sem er verið að mæla fyrir á síðustu dögum þingsins. Það eru vissulega enn önnur stærri og miklu víðfeðmari og flóknari mál sem einnig er verið að setja á dagskrá síðustu dagana og ber þar kannski fyrst að nefna frumvarp um breytingar á lögum um almannatryggingar, sem lúta m.a. að hækkun á lífeyrisaldri, sem og frumvarp um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem bæði eru miklu stærri mál en þetta og flóknari að fjalla um. En engu að síður má segja að þetta mál verði hluti af stærri heild og safnast þegar saman kemur. Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er ég hlynnt því að við notum sjávargróður í atvinnuskyni en tel gríðarlega mikilvægt, líkt og þegar kemur að öðrum auðlindum okkar hér á landi eða við landið, að við förum við vel með auðlindina og vöndum okkur við að hún sé nýtt með sjálfbærum hætti. Það kom fram í þeirri kynningu sem var haldin í hv. atvinnuveganefnd af hálfu embættismanna úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að það sé á vegum Hafrannsóknastofnunar verið að vinna að rannsóknum á þara og þangi og eins og er tekið fram í texta með frumvarpinu þá eru núna rannsóknir í gangi en eitthvað í að niðurstöður komi úr því. Það var reyndar nefnt á fundi hv. atvinnuveganefndar, sem ég hef nokkrum sinnum vísað í, að einhverra niðurstaðna væri að vænta jafnvel strax í nóvember. Mér þykir mikilvægt í svona máli að stigið sé varlega til jarðar og tel þess vegna að ef niðurstaðna er að vænta eftir rétt rúman mánuð, kannski einn og hálfan mánuð, sé betra að fara sér hægt, láta náttúruna njóta vafans og bíða eftir betri upplýsingum, því að það er um viðkvæmt lífríki að ræða. Á það hefur svo einnig verið bent og ég fann m.a. grein á netinu á síðunni snæfellingar.is þar sem er bent á að það sem þar er kallað skógar sjávar, sem ég held að sé frekar fallegt orð yfir þang og þara, þeir séu undirstaða alls lífríkis í Breiðafirði og bent á að þar hrygni t.d. grásleppan og æðakollan ali unga sína í klóþangsbreiðunum og bent á að fari menn of geyst í þara- og þangtöku muni það raska tilveru þessa lífríkis. Ég tel því að þótt auðvitað sé gott og mikilvægt að rannsaka það hversu hraður vaxtatími þangs er, líkt og Hafrannsóknastofnun er m.a. að rannsaka til þess til að mynda að vita hversu mikið megi taka af þessum gróðri hverju sinni og hversu lengi þurfi að hvíla svæði, þá verði að skoða þetta lífríki í stærra samhengi. Mér hugnast því illa með tilliti til náttúrunnar að hér sé farið of geyst og ekki beðið eftir niðurstöðum úr rannsóknum sem eru alla vega að einhverjum hluta til svo að segja handan við hornið. Ég held að það yrði þessari atvinnugrein frekar til hagsbóta og hún verði líklegri til að geta blómstrað til framtíðar ef við vinnum grunnheimavinnuna vel. Það þýðir að bíða eftir í það minnsta þeim rannsóknaniðurstöðum sem er stutt í, þó svo að alltaf þurfi að halda áfram rannsóknum. Ég held að hér sé verið að byrja í raun á röngum enda með því að byrja á að fjalla um hvernig eigi að úthluta mönnum eða fyrirtækjum leyfum til að nýta auðlindina og miklu nær sé að byrja á rannsóknunum og hafa þannig grunninn undir eitthvað sem verður vonandi í framtíðinni blómstrandi atvinnugrein á hreinu.

Virðulegi forseti. Það má svo sem deila um hvort þetta er andsvar eða eitthvað annað, en ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar að skýra nokkra hluti örlítið betur. Það er rétt að málið hefur legið töluvert lengi. Núna þessa vikuna hefur sá sem hér stendur þurft að bíða til að geta mælt fyrir málinu, eðlilega, vegna þess að önnur mál hafa verið á dagskránni en hins vegar er málið í sjálfu sér ekki mjög flókið eða íburðarmikið ef má orða það þannig. Það er fyrst og fremst hugsað til þess að ná utan um þessa auðlind, þetta eru fyrstu skrefin í því til að ná utan um verkefnið. Með frumvarpinu er ekki verið að byrja að heimila nýtingarrétt, það er ekkert í þessu sem segir að menn geti, eftir að búið er að samþykkja það á þingi, rokið út og farið að nýta auðlindina meira en gert er í dag. Það er fyrst og fremst verið að skapa umgjörð, ramma inn þessa auðlind, byrja að taka þau skref. Síðan kemur að sjálfsögðu í ljós hvað auðlindin er stór eða hvað hægt er að nýta af henni, þá tökum við mið af því í framhaldinu. Við töldum rétt vegna þess áhuga sem er til staðar í dag að stækka kannski það sem fyrir er, nýta það betur, nýir aðilar vilja koma inn, byrja á að setja þennan ramma utan um starfsemina og svo tökum við á hinu þegar það liggur fyrir hvað auðlindin getur verið mögulega stór eða lítil, það fer eftir hvernig við skilgreinum það. Það er líka mjög mikilvægt að hér komi fram að við vildum eiga gott samtal við helstu hagaðila varðandi þetta mál og höfum gefið okkur góðan tíma í það. Það er ein ástæðan fyrir því að þetta hefur kannski gengið rólega hjá okkur. Hitt er líka að í þessu felast mikil tækifæri fyrir þau byggðarlög sem þarna eru undir, byggðarlög sem eru rótgróin í þessum bransa ef má orða það þannig, líka fyrir nýja aðila að koma inn ef auðlindin þolir slíkt. Við munum, ég er sammála hv. þingmanni með það, að sjálfsögðu ekki taka neina áhættu með nýtingu á auðlindinni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið og fyrir að skýra málið enn frekar. Mér finnst það gott ef við erum í það minnsta sammála um að hér þurfi að fara varlega.

Sammála þessu.

Það held ég að sé alla vega mjög dýrmætur byrjunarpunktur og er það alltaf þegar um viðkvæma náttúru er að ræða. Líkt og hæstv. ráðherra nefndi einnig liggur fyrir að nýir aðilar vilja komast þar inn. Ég trúi því að þeir hljóti að fylgjast með því sem hér er gert ef þeir hafa áhuga á að koma þarna inn og ég er þeirrar skoðunar að þess vegna þurfi Alþingi í meðferð sinni á málinu að sýna það mjög skýrt að við viljum stíga varlega til jarðar. Ástæðan fyrir því að ég vek máls á þessu er einmitt sú að mér er alvara málsins ljós. Ég átta mig fyllilega á því að þetta getur skipt mjög miklu máli fyrir byggðarlög á Snæfellsnesi eða við Breiðafjörðinn þar sem þangtaka getur skipt miklu í atvinnulegu tilliti, en vil ítreka að það er einmitt þess vegna sem ég legg á það áherslu að rannsóknavinnunni sé vel sinnt áður en farið verður út í aðra vinnu því að það er einmitt þannig sem við getum byggt upp til framtíðar.