Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur nú kynnt tillögur sem er ætlað að greiða fyrir losun gjaldeyrishafta og ég vil af því tilefni segja að þær líta betur út en maður þorði að vona við fyrstu sýn. Við í Samfylkingunni könnumst við ýmsa þætti þar. Við lögðum til fyrir kosningarnar 2013 að sú samningsstaða sem við sköpuðum með því að fella erlendar eignir þrotabúanna undir gjaldeyrishöft árið 2012 yrði nýtt til þess að skapa samfélaginu svigrúm til að lækka skuldir ríkissjóðs. Ég er ánægður með að sjá þennan grundvallarþátt virtan í þeim hugmyndum sem kynntar hafa verið í dag. Það er líka þannig að við sjáum að það hefur greinilega verið reynt að byggja á þeirri vinnu sem unnin var hér á síðasta kjörtímabili í frekari úrvinnslu þessa máls og svo hefur mörgu verið bætt við á síðustu missirum líka. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra af þessu tilefni: Er hann ekki sammála mér um það að sú ákvörðun sem tekin var hér og sú stefna sem mörkuð var af þáverandi ríkisstjórn í marsmánuði 2012 að fella erlendar eignir þrotabúa bankanna undir gjaldeyrishöftin hafi verið skynsamleg og hafi verið mikilvæg fyrir þjóðarhagsmuni? Er hann ekki sammála mér um það að sú ákvörðun hafi í reynd skapað forsendurnar fyrir því að hægt sé að spila úr þessari erfiðu stöðu með jafn farsælum hætti og mér sýnist að hafi verið gert hér með tillögugerðinni í dag?

Herra forseti. Ég vil byrja á að segja varðandi þessi mál og þau tvö frumvörp sem verða lögð fram á þinginu hér í dag að ég þakka fyrir það að mér heyrist vera ágætis samstaða um að reyna að mynda sem bestan grundvöll á þinginu fyrir framgang þeirra mála á þessu þingi. Varðandi aðgerðir á fyrri stigum þessa máls er hér vísað til aðgerða sem gripið var til á árinu 2012 og má til sanns vegar færa að sú ákvörðun skiptir máli fyrir heildarsamhengi hlutanna. Á þeim tíma var okkar helsta gagnrýni sú að menn hefðu ekki heildaryfirsýn yfir umfang vandans og það var helsta verkefni okkar í nýrri ríkisstjórn frá árinu 2013 að skilgreina umfang vandans. Það lá í raun og veru ekki almennilega fyrir hvert umfang vandans var fyrr en eftir þó nokkuð mikla vinnu sérfræðinga og í samstarfi við Seðlabankann að hægt væri að kasta upp svona áætlun um greiðslujafnaðarvanda Íslands fram á við litið. Að því beindist gagnrýni okkar á sínum tíma á aðgerðum ársins 2012, að þegar menn koma, á þeim tíma, og vilja herða höftin þá spurðum við einfaldlega þáverandi ríkisstjórn: Hver er vandinn sem er verið að reyna að leysa? Eða hafa menn ekki hugmynd um það? Því miður held ég að við höfum allt frá árinu 2008 vanmetið umfang vandans og það sem meira er, ekki gert okkur grein fyrir því að hann fór vaxandi. Eftir því sem til dæmis innlendu fjármálafyrirtækin í eigu erlendu kröfuhafanna skiluðu meiri og meiri hagnaði yfir tíma þá er krónufjallið bara að stækka, sem er hluti þess vanda sem við erum að takast á við í dag. Þetta er svona mín sýn á það hvaða áhrif aðgerðirnar frá 2012 hafa haft og hvað hefur þurft að gera á þessu kjörtímabili. Það er fyrst að skilja grunnvandamálið, hvert umfang þess er og þá er hægt 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hæstv. ráðherra um að það hefur tekið langan tíma að greina til fulls þennan vanda og stærsta skrefið í því var stigið í kjölfar breytingar á lögum árið 2012 þegar þessar erlendu eignir voru felldar undir höftin því að þá loksins fóru menn að horfa á þá sérstöku hættu sem þetta útflæði gæti skapað, sem fram að því hafði ekki verið hluti af útreikningum Seðlabankans. Ég vil segja það að við í Samfylkingunni, og ég held við öll í stjórnarandstöðunni, viljum gjarnan vinna með ríkisstjórninni að góðri útfærslu þeirra tillagna sem hér hafa verið lagðar fram með þjóðarhag að leiðarljósi, eins og við höfum ávallt reynt að gera þegar haftamálin hafa verið uppi. Ég held að það hafi ekki verið okkur til góðs að við bárum ekki gæfu til að standa saman í mars árið 2012 og ég held að það skipti miklu máli að við reynum að gera það nú. Ég vænti þess að ríkisstjórnin taki í þá útréttu sáttarhönd stjórnarandstöðunnar sem felst í því að við séum tilbúin að vinna að þessu þjóðarhagsmunamáli af fullum heilindum í samvinnu við ríkisstjórnina. 

Herra forseti. Af þessu tilefni ætla ég að nefna mikilvægi þess að það komi skýr tónn héðan frá þinginu um að við séum með aðgerðaáætlun sem breið samstaða er um og að það skili sér út í samfélagið, að við séum hér með áætlun sem menn styðja og við hyggjumst fylgja. Ég tek eftir því að á fyrstu klukkustundunum eftir að málin eru kynnt koma sumir og velta fyrir sér hvort það kunni að vera veikleikar og hvað ef einhver ætlar að láta reyna á lagalegar hliðar málsins o.s.frv. Að þessu öllu saman hefur verið hugað og ef menn gefa sér tíma að sýna því þolinmæði að farið verði yfir þetta allt í nefndastörfum á þinginu og í umræðum hér, þá muni menn sjá að lögð hefur verið fram heildstæð áætlun sem tekur á öllum helstu þáttum málsins. Það er ekki hægt að eyða allri óvissu um alla framtíð um allt, en það er búið að koma til móts við allt það helsta sem ástæða er að horfa til.

Virðulegur forseti. Það er áfram um aðgerðir um losun hafta. Ég vil byrja á að fagna þessum frumvörpum. Mér finnst þau góð og líta vel út, a.m.k. við fyrstu sýn, og vera mjög í samræmi við þær áherslur sem við í Bjartri framtíð höfum lagt í þessu máli. Mér sýnist hafa tekist að koma þessum málum í ábyrgan farveg og ábyrga umgjörð þótt það hafi kannski kostað einhver átök bak við tjöldin miðað við það hvernig menn hafa oft talað um þessi mál. Ég er ánægður með að alls konar leiðir sem ég hef alltaf talið óraunhæfar, eins og gjaldþrotaleið, séu út af borðinu. Ég held að það hafi verið orðið nokkuð ljóst fyrir svolitlu síðan. Það er gott að við erum komin með tvö frumvörp þar sem annars vegar er þessi skattur og hins vegar frumvarp sem skilgreinir hvernig nauðasamningar eiga að fara fram. Við í Bjartri framtíð höfum allt lagt áherslu á að þessi nauðasamingaleið væri opin. Hún er að öllum líkindum farsælasta niðurstaðan fyrir þetta mál allt saman og síðan virkar stöðugleikaskatturinn sem hvati í þá átt að skynsamlegir samningar náist sem uppfylla rétt skilyrði. Þetta segi ég allt saman með þeim fyrirvara að það á eftir að skoða málið í efnahags- og viðskiptanefnd og þar verður að fá ítarlega umfjöllun þar sem öll sjónarmið koma fram. Á þessum tímapunkti finnst mér mjög mikilvægt líka að fjalla um að hér þarf að hafa taumhald á væntingum. Þetta lítur út eins og einir 600 milljarðar komi mögulega inn á reikning í Seðlabankanum og það þarf engan snilling til að sjá að það getur myndast gríðarlegur freistnivandi, að menn freistist til að líta á þennan pening sem einhvern kosningasjóð eða eitthvað slíkt. Við þurfum að hafa í huga að þetta eru sömu peningarnir og fóru hér í umferð 2005 og upp úr og settu allt á hliðina og það er mjög mikilvægt að þeir geri það ekki aftur. 

Herra forseti. Það er rétt að skattlagning eða stöðugleikaframlag getur skilað verulega háum fjárhæðum enda er í frumvarpinu kveðið á um það í sérstakri grein hvernig eigi með það að fara, nefnilega að greiða upp skuldir. Síðan ræðst það að verulegu leyti af því í hvaða samsetningu nauðasamninga, stöðugleikaskatts og annarra ráðstafana spilast úr þessu, þ.e. hvort allir gömlu bankarnir fari undir skattinn og nýti sér frádráttarliði eða hvort þeir fari jafnvel allir í nauðasamninga og að greiða stöðugleikaframlag. Þetta hefur áhrif á það hversu hátt framlagið til ríkisins verður á endanum en það breytir ekki hinu, að í frumvarpinu er kveðið á um að fjármunina skuli nýta til lækkunar á skuldum. Við skulum líka hafa í huga að það er ekki hlaupið að því í sjálfu sér að finna skuldir sem er hægt og raunsætt að greiða upp fyrir þær fjárhæðir sem hér eru undir án þess að það geti valdið óæskilegum áhrifum án frekari ráðstafana. Þess vegna er gert ráð fyrir því að í fjárlagafrumvarpi hvers árs verði farið yfir það sérstaklega með hvaða hætti eigi að greiða upp skuldir, hvaða skuldir og hvernig og að Seðlabankinn hafi aðkomu til að meta áhrifin á peningamagn í umferð. Það er alveg rétt að það getur skipt sköpum hvernig þessum fjármunum er ráðstafað. Svigrúmið sem skapast til lengri tíma liggur fyrst og fremst í hinum fallandi skuldum ríkisins og þar af leiðandi í minni greiðslubyrði vaxta. En þar getur engu að síður verið um að ræða fjárhæðir sem hlaupa á tugum milljarða, jafnvel öðrum hvorum megin við 30 milljarða, og þegar því svigrúmi verður ráðstafað 

Virðulegur forseti. Mér heyrist við hæstv. fjármálaráðherra vera á sömu blaðsíðunni með þetta. Við í Bjartri framtíð lögðum mikla áherslu á það, það var ófrávíkjanlegur hluti af okkar málflutningi, að bankaskatturinn sem auðvitað var lagður á búin, sama andlag skatts og hér er verið að leggja á, yrði notaður til að greiða niður opinberar skuldir. Hið sama gerum við hér, allir verða að gera sér grein fyrir því að þessi peningur er ekki einhvers konar fjársjóður sem menn geta notað til að demba út í hagkerfið til alls konar verkefna vegna þess að þá væru menn bara að gera nákvæmlega sömu mistök og menn gerðu 2005 þegar þessir peningar komu inn í íslenskt hagkerfi og urðu ásamt mörgu öðru orsakavaldur að öllu því sem hér gerðist. Einmitt út af því er rík ástæða til að leggja áherslu á þetta atriði á þessum tímapunkti. Þegar þessir peningar fara mögulega að koma þarna inn, 

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum í grundvallaratriðum sammála eins og fram kom og þurfum svo sem ekkert að ræða það neitt mikið frekar. Mig langar samt að nefna að batnandi hagur ríkissjóðs á að sjálfsögðu að birtast í batnandi hag almennings í landinu. Möguleikar okkar og tækifæri til að byggja áfram upp innviðina, hvort sem er á heilbrigðis- eða menntasviðinu eða annars staðar, vaxandi geta okkar til að standa undir fjárfestingarþörf þar er ekkert annað en ánægjuefni. Vonandi tekst okkur að halda þannig á málum að það verði gert í samræmi við það að sígandi lukka er best, jafnt og þétt án þess að reyna að gera of mikið í einu skrefi, að færast of mikið í fang þannig að ríkisfjármálin spili saman við ástandið í efnahagslífinu að öðru leyti. Ef við höldum þannig á spilunum er alveg augljóst að við erum hér með mál sem er í eðli sínu ekkert nema stór tímamót, miklar gleðifréttir sem munu renna stoðum undir bættan hag almennings í landinu.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þessara nýju frumvarpa sem við munum ræða bráðlega. Fyrst vil ég segja að ég fagna mjög því að þau séu komin fram. Það er ýmislegt sem þarf að huga að til að gera þetta af ábyrgð en ég þori að segja að þetta sé eitt af þeim málum sem er mikilvægara en önnur á þessu kjörtímabili. Það er brýnt að hér vinnum við saman og reynum að komast sameiginlega að góðri niðurstöðu vegna þess að sameiginlegir hagsmunir okkar allra eru í húfi, svo augljóslega að ég tel ekki nokkurn mann geta þrætt fyrir það. Spurning mín til hæstv. ráðherra er á sömu nótum og spurning hv. 7. þm. Suðvest., Guðmundar Steingrímssonar, nema það að mig langar að heyra aðeins meira um nýtingu fjárins. Við erum að tala um 450–850 milljarða eftir því nákvæmlega hvernig þetta kemur allt til. Eins og hv. þingmaður nefndi er til staðar gríðarlegur freistnivandi. Ég ætla bara að segja hvernig þetta var í seinustu alþingiskosningum, ég var í kosningabaráttunni og man hvernig allt í einu voru komnir 300 milljarðar sem fólk ráðstafaði með svo óábyrgum hætti að mínu mati að mér blöskraði. Ég hef alltaf séð eftir því að hafa ekki kvartað meira undan því þá, en ég kvarta undan því núna í staðinn. Ég hef miklar áhyggjur af að þetta gerist aftur. Ég þori næstum því að fullyrða að þetta gerist aftur og þess vegna finnst mér svo mikilvægt að það sé algjörlega skýrt alveg frá upphafi hvernig þetta fé verði nýtt og sérstaklega hvernig það verði ekki nýtt. Að mínu mati varðar það ekki bara stöðugleika krónunnar, þ.e. með að nýta féð og henda því öllu inn í efnahaginn aftur eða stórum hluta þess, heldur líka lögmæti aðgerðanna. Lögmæti aðgerðanna er byggt á því að þetta sé nauðsynlegt vegna þjóðhagslegra hagsmuna. Það eru forsendurnar fyrir þessum aðgerðum og ég sé það í kynningunni og hef heyrt af þeim sem ég hef talað við að þetta sé ofboðslega rík forsenda þess að gera þetta án þess að kröfuhafar, þ.e. slitabúin, hafi forsendur til að reka dómsmál. Ég spyr því í samhengi við lögmæti aðgerðanna: Er ekki mikilvægt að þetta fé verði nýtt 

Herra forseti. Jú, það er grundvallaratriði. Í fyrsta lagi eru þær aðgerðir sem við erum að grípa til ekki tekjuöflunaraðgerðir, en það er ljóst að stöðugleikaskattur getur skilað miklu framlagi til ríkisins. Annað grundvallaratriði er að þessum fjármunum á að ráðstafa til uppgreiðslu skulda og þannig á að lækka vaxtabyrði ríkissjóðs sem er of mikil. Hún er það vegna þess að við erum með of miklar skuldir en ekki síður vegna þess að vextirnir eru of háir. Ég þreytist ekki á að minna á mikilvægi þess að við sammælumst um aðgerðir sem geta rennt stoðum undir frekari efnahagslegan stöðugleika, jafnvægi í gengismálum og þar með lækkandi vexti á almenning og ríkið. Allt það sem er nefnt í þessari umræðu skiptir máli fyrir þessa hluti. Ef aukið svigrúm í ríkisfjármálum getur hins vegar í framtíðinni orðið til þess að við getum gert meira í vegamálum, menntamálum, heilbrigðismálum, velferðarmálum og öðrum mikilvægum málaflokkum er það út af fyrir sig ekkert nema fagnaðarefni. Ég er sannfærður um að allir eru sammála um þetta. Aðalatriðið er að þau útgjöld sem þá á að ráðast í verði í samræmi við ábyrga ríkisfjármálastefnu og að möguleg aukin útgjöld á einstökum sviðum eigi sér ekki stað á sama tíma og það er ekki svigrúm fyrir þau í hagkerfinu vegna þess að umfang í einkageiranum sé of mikið eða við höfum öðrum verkefnum að sinna í það og það skiptið. Sú umræða sem við hv. þingmaður eigum hér sem og hefur orðið í öðrum fyrirspurnum hér í dag snýst öðrum þræði um opinberu fjármálin, lögin um opinberu fjármálin, þau markmið sem við ætlum að setja okkur þar um hvernig við horfum til lengri tíma og gætum þess að útgjöld ríkissjóðs vaxi ekki um of. Þótt við höfum svigrúm til þess í sjóðum eða bættri afkomu ríkissjóðs þarf stundum 

Virðulegi forseti. Ég heyri ekkert í svari hæstv. ráðherra sem ég er beinlínis ósammála. Það er eitt við orðræðuna sem á sér stað núna, og þá álasa ég ekkert hæstv. ráðherra frekar en öðrum, og það er að ég óttast að fólk heyri einfaldlega rosalegar upphæðir og að það sé einhvern tímann hægt að nýta eitthvert svigrúm til uppbyggingar í landinu. Það er gott og blessað og ég er sammála því efnislega til lengri tíma en mér finnst ofboðsleg mikilvægt að við sjáum ekki fyrir okkur 450–850 milljarða sem er hægt að nýta strax, eða reyndar í bráð ef út í það er farið, miklu frekar að nýta þetta fjármagn til að leyfa efnahagnum að rétta sig af þannig að hann geti fjármagnað þessa hluti á eigin hefðbundnu forsendum ef ég skil hæstv. ráðherra rétt. Það sem ég er líka að velta fyrir mér er hvaða þátt þessi nýting eða ónýting eða vannýting, eða hvað á maður að segja, eigi í lögmæti aðgerðarinnar, þ.e. hvaða áhrif það getur haft á málflutning slitabúanna að því gefnu að þau fari að rífast á móti þessu.

Herra forseti. Það er grundvallaratriði varðandi lögmætið að hér eru kynntar til sögunnar aðgerðir sem er beint að greiðslujafnaðarvandanum og þessi tekjuauki ríkissjóðs og möguleikar hans til að lækka skuldir eru eins konar hliðarafurð af því. Þetta er grundvallaratriði og skiptir máli gagnvart lögmæti skattsins. Það er ekkert launungarmál. Varðandi skuldastöðuna að öðru leyti er ágætt að nefna í þessari umræðu að við Íslendingar eigum að stefna að því að vera með lægri skuldahlutföll en almennt tíðkast annars staðar. Nú er verið að vinna á þeim nótum við meðferð þingsins á frumvarpi um opinber fjármál. Við eigum í mínum huga að stefna að töluvert lægri skuldahlutföllum en aðrir. Það eru enn ein rökin fyrir því að nota þetta svigrúm til að lækka skuldir. Við erum með tiltölulega sveiflukennt hagkerfi, erum háð duttlungum náttúrunnar og sveiflum á viðskiptamörkuðum okkar og þurfum að geta brugðist við. Við eigum líka að draga þann lærdóm af því sem hér gerðist. Við erum þó komin þetta langt í að endurreisa efnahag landsins, fyrst og fremst 

Herra forseti. Nú er myndin tekin að skýrast og frumvörp til laga um stöðugleikaskatt og fjármálafyrirtæki vegna nauðungarsamninga loks að koma fram og hafa fengið víðtæka kynningu, samanber fundinn í hádeginu. Þetta er kannski stóra málið sem við erum öll búin að bíða eftir á þessu vorþingi en samt stendur út af að ég hafði skilið það sem svo að við mættum líka eiga von á frumvarpi um húsnæðisbætur á þessu þingi. Það er því kannski eina stóra málið sem þingið er að bíða eftir og mögulega síðasta púslið í því hvernig þinglokum verður háttað. Mig langar í ljósi þessa að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort von sé á þessu frumvarpi á þessu þingi. Nú er kominn 8. júní þannig að tíminn sem við höfum hérna er farinn að styttast. Ég spyr: Eigum við von á frumvarpi um húsnæðisbætur á þessu þingi? Hvenær sér þá hæstv. ráðherra fyrir sér að við fáum að sjá það?

Virðulegi forseti. Ég er búin að undirrita nauðsynlega pappíra til að hægt sé að dreifa því á þinginu þannig að vonandi verður það seinna í dag eða á morgun.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta stutta, hnitmiðaða og gleðilega svar. Ég hlakka til að líta augum þetta frumvarp. Það er annað sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Hún sagði nefnilega í óundirbúnum fyrirspurnum í síðustu viku að það væri hennar hlutverk að beita sér fyrir því að lífeyrisþegar hefðu það betra. Það er nokkuð sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum bent á, að við teljum ekki nóg að gert með 2% kaupmáttarhækkun til þeirra. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að batnandi hagur ríkissjóðs ætti að skila sér í batnandi hag almennings. Ég tel að lífeyrisþegar séu hluti af þessum almenningi og vil því spyrja hæstv. ráðherra: Eru einhverjar nýjar fréttir af því hvernig meðhöndla eigi bótafjárhæðir í almannatryggingakerfinu miðað við það hvernig kjarasamningar hafa verið að þróast?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Við munum vinna að því í sumar varðandi útfærsluna á því sem snýr að almannatryggingum og 69. gr. í lögum um almannatryggingar þar sem áhersla er lögð á að almannatryggingar eiga að fylgja verðlagi eða launaþróun í samfélaginu þannig að það á eftir að fara í gegnum það. Ég hef líka bent á og svarað því nokkrum sinnum hér að það er vinna í gangi varðandi heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu. Að hluta til fer hún fram núna í velferðarnefnd þar sem verið er að fara í gegnum formreglur. Við náum vonandi að klára þann áfanga núna í vor. Síðan geri ég ráð fyrir að koma á næsta þingi með breytingar sem snúa að bótaflokkunum. Þar munum við taka næstu skref í að bæta kjör lífeyrisþega eins og annarra landsmanna. Það er það sem þessi dagur endurspeglar, að við séum að taka stóra skrefið út úr hruninu og getum farið að horfa fram á við.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við erum að fá fram frumvörp um afnám hafta og vona að okkur takist í sameiningu að leiða það í farsælan farveg til enda. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp er að við erum að fjalla um, höfum verið að því síðustu daga og munum áfram í dag fjalla um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Eflaust verða einhverjar breytingar á þeirri ríkisfjármálaáætlun en mig langar að spyrja hæstv. ráðherra beint: Er það með vitund og vilja hæstv félags- og húsnæðismálaráðherra að í ríkisfjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar til næstu fjögurra ára er gert ráð fyrir 2% kaupmáttaraukningu á ríkisstarfsmenn, þ.e. hækkun umfram verðbólgu, en aðeins 1% í almannatryggingum og bótagreiðslum? Þetta stingur mjög í augu. Við verðum að átta okkur á því að við erum að fara að samþykkja þessa áætlun, ef ekki á morgun þá einhvern tímann mjög fljótlega. Þarna er um að ræða nýtt form varðandi það að vinna með ríkisfjármálaáætlun og maður ætlast til að menn vandi sig, slái ekki fram hlutum og segi sem svo: Ja, við getum ekki tekið mark á því, við ætlum að endurskoða þetta í sumar. Það er afdrifarík ályktun í ríkisfjármálum að segja að það eigi að vera tvöfalt meiri hækkun almennt hjá ríkisstarfsmönnum en lífeyrisþegum og bótaþegum. Ég veit að hæstv. ráðherra nefndi að það ætti að skoða í sumar hvernig hækkunin yrði á bótum miðað við launavísitölu og framfærsluvísitölu. Ég hef áður bent á það sem fyrrverandi ráðherra málaflokksins, og við höfum rætt það ítrekað, að vandinn við þau lög og þær reglur er að þau eru alltaf samþykkt fyrir fram. Það vantar leiðréttinguna eftir á. Á tímabili voru til dæmis launahækkanir mun meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. En sú leiðrétting kemur aldrei og þar af leiðandi dragast lífeyrisþegar aftur úr. Það hefur verið reiknað í ráðuneytinu að þessi skekkja væri þegar orðin 8–10% 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir fyrirspurnina. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að hv. þingmaður haldi því sjálfur til haga sem fyrrverandi ráðherra velferðarmála að þegar við reiknuðum út síðast í samræmi við fyrirspurn sem barst frá þingmanni um þá fjármuni sem hafa farið inn í almannatryggingar, tókum þá tillit til allra þeirra breytinga sem voru gerðar á kerfinu á síðasta kjörtímabili, óháð því hvort við horfðum til verðlagsbreytinga eða launavísitölu, borguðum við meira inn í kerfið en sem því svaraði og jafnvel þó að við værum búin að draga frá fjölgunina. Við höfum aldrei borgað meira þegar kemur að almannatryggingum en við gerum akkúrat í dag. Hins vegar hef ég sagt, og sagði líka í mínu fyrra svari, að það er náttúrlega afstaða þessarar ríkisstjórnar og þessa stjórnarmeirihluta að við ætlum okkur að halda áfram að bæta kjör allra landsmanna og þar undanskiljum við að sjálfsögðu ekki lífeyrisþega. Það má svo sem skilja, ekki síst í ljósi frétta dagsins í dag, að sú ríkisfjármálaáætlun sem var lögð fram af fjármála- og efnahagsráðherra mun taka verulegum breytingum. Það eru líka ákveðnir fyrirvarar í þeirri áætlun, m.a. sem snúa að öðrum málaflokkum hjá mér sem eru húsnæðismálin. Ég held að við þurfum einfaldlega að ræða hana í því ljósi.

Hæstv. forseti. Ef það er rétt sem hæstv. ráðherra segir, að það sé ekkert að marka þessa áætlun, eigum við auðvitað að draga hana til baka, fara með hana aftur inn í nefnd og gefa okkur tíma til að lagfæra hana. Svona plögg eru mjög mikilvæg til að leggja forsendur fyrir fjárlög og stefnumótun inn í framtíðina. Ég fagna því að hæstv. ráðherra dregur fram að bætur voru hækkaðar umfram verðlag á síðasta kjörtímabili, sérstaklega fyrir ákveðna hópa. Sérstaka framfærsluuppbótin vó sérstaklega þungt. Hún var um 40 þús. kr. og var umtalsverð fyrir þá sem höfðu engar aðrar tekjur en hún hefur þann galla að aðrar tekjur skerða þessar bætur krónu á móti krónu. Þess vegna hafði maður væntingar um það að núna, þegar ný ríkisstjórn tæki við og hagurinn færi að batna, kæmu einmitt leiðréttingar á þessu vegna þess að þarna þýðir þetta að það er ekki fyrr en menn eru komnir yfir 60–70 þús. kr. í lífeyristekjur sem lágmarksbæturnar hækki raunverulega. Ég veit að hæstv. ráðherra vill gjarnan 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum almennt sammála um að við ætlum okkur að gera betur þegar kemur að kjörum lífeyrisþega þessa lands. Ég hef ekki fundið fyrir öðru en að það sé nokkuð sem allir þingmenn séu sammála um að sé mikilvægt að gera og halda áfram að gera. Hvað varðar hins vegar ríkisfjármálaáætlunina er það mál sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra flutti hér. Það var reynt að leggja hana fram í samræmi við þær upplýsingar sem voru þá til staðar. Ég veit ekki betur en að fjárlaganefnd sé búin að reyna að vinna hana eins vel og hægt hefur verið miðað við þær upplýsingar sem hún hafði þá á milli handanna. Hins vegar eru áætlanir bara áætlanir. Ekki hvað síst þegar við erum að tala um svona stóra aðgerð og stórar breytingar held ég að allir hafi skilning á því að þær geti tekið breytingum. Ég held að þá sé mikilvægt að taka það upp almennt við stjórn þingsins og stjórn fjárlaganefndar en hins vegar held ég að málið sé næst á dagskrá í þinginu.

Virðulegur forseti. Klukkan 11.30 í morgun var haldinn kynningarfundur fyrir þingmenn um þau frumvörp sem hingað eru á leiðinni um losun hafta. Tilkynning um þann fund barst þingmönnum klukkan 11.21. Ég veit að forseti lagði mikið á sig og hafði fyrir því að þessi kynningarfundur yrði haldinn og ég er ánægður með framtak hans í þessu. Það er hins vegar áhyggjuefni og svolítil vonbrigði að ríkisstjórnin skyldi ekki hafa planlagt að halda svona kynningarfund og að það hafi ekki verið hluti af dagskránni á þessum degi að ræða við stjórnarandstöðuna. Það sem við erum að fást við byggir á samtali og menn þurfa að sjá stjórnmálalífið  
            

Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér. Það er ekki eins og við séum að tala um eitthvert venjulegt mál þegar kemur að því sem hér var kynnt í morgun. Það var ekki fyrr en eftir mikla eftirgangssemi í gærkvöldi og aftur í morgun hv. þingflokksformanns Vinstri grænna, Svandísar Svavarsdóttur, sem loks hafðist að haldinn var þessi fundur, með eiginlega mjög skömmum fyrirvara eins og hér kom fram. Tíu mínútum áður en fundurinn hófst barst tilkynning um að hann yrði haldinn. Í ljósi þess að málið er stórt og umfangsmikið gafst ekki færi á að spyrja nema örfárra spurninga vegna þess að megintíminn fór auðvitað í að kynna málið á þeim 25 mínútum sem við höfðum fram til þess að skrautsýningin hæfist í Hörpu eins og þessari ríkisstjórn virðist vera tamt að gera. Þegar við horfum til þess að klára þetta þing er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin geri 

Herra forseti. Staðan í gærkvöldi var þannig að það átti að kynna haftafrumvörpin fyrir þingflokkum stjórnarflokkanna, þingflokkum framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, en ekki þingflokkum stjórnarandstöðunnar. Það blasti við að við ættum bara að hlusta á blaðamannafundinn til að fá að vita hvað væri þarna í gangi sem var algjörlega óásættanlegt. Ég þakka forseta fyrir að hafa brugðist vel við þegar þingflokksformenn höfðu samband við hann og fóru yfir þessa stöðu. Forseti var sammála því að það væri ekki sæmandi framkoma við hv. þingmenn og þess vegna fengum við þessa stuttu kynningu milli 11.30 og 12 sem ég þakka fyrir. Augljóslega er upplagið samt algjörlega óásættanlegt og ekki sæmandi 

Forseti. Ég verð að taka undir það sem fyrri hv. ræðumenn hafa sagt. Ég kem inn sem áhorfandi að nokkru leyti á þessu kjörtímabili og mig furða þau vinnubrögð sem hér eru höfð og birtust í raun og veru á fundinum í gær þar sem menn lögðu áherslu á samstöðuna og alvöru málsins. Það var fyrsti sunnudagsfundur í sögu lýðveldisins. Mér þótti heldur gungulegt, ef ég má taka mér það orð í munn, að stjórnarandstöðuþingmennirnir og ég meðtalinn skyldu láta sér sæma að taka svona mál á dagskrá án þess að fá neinar upplýsingar, án þess að neinar upplýsingar væru í boði um það sem við tæki. Það átti ekki við í gær að spilla eindrægninni með svona athugasemd en það er rétt að hún komi hér fram þótt seint sé.

Virðulegi forseti. Mig langaði að taka undir það sem fyrri hv. þingmenn hafa sagt í pontu, en segja sömuleiðis að þegar kemur að fjármagnshöftunum er mikilvægt að Alþingi vinni hvað best saman. Það verður að segjast alveg eins og er að það er erfiðara þegar yfir vofa hin ýmsu deilumál sem hafa einkennt þingið upp á síðkastið, í það minnsta óþægilegra en þyrfti að vera. Mér finnst þess vegna mikilvægt fyrir okkur öll, fyrir þjóðina og málið að við reynum að finna einhvern farveg fyrir deiluatriðin þannig að við getum öll verið sem samheldnust um afnám fjármagnshafta. Þetta er málið sem mér finnst að við ættum að vera að ræða og íhuga núna. Ég segi málið í eintölu með ákveðnum greini vegna þess að þetta er stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Við verðum hreinlega núna að standa okkur í stykkinu og forgangsraða rétt á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019 eins og hæstv. forseti sagði. Þetta er mikið plagg upp á rúmar 54 síður en sjálf tillagan er ekki nema ein blaðsíða. Hitt er greinargerð með þessum tillögum. Um hvað fjalla þær? Jú, þær vísa í helstu hagstærðir, áætlaðar heildartekjur ríkissjóðs á þessum árum, 2016, 2017, 2018 og 2019, heildargjöld, þau eru sundurgreind, heildarjöfnuð ríkissjóðs þessi ár, hver hann er áætlaður, frumjöfnuð ríkissjóðs, fjármagnsjöfnuð, heildarskuldir ríkissjóðs. Síðan skiptir greinargerðin að sjálfsögðu máli vegna þess að þar eru settar fram áherslur ríkisstjórnarinnar og eftir atvikum þingsins ef það er samþykkt. Það var alveg hárrétt ábending hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni sem benti á misræmið sem gert væri ráð fyrir í kaupmætti launafólks hjá hinu opinbera og síðan kjörum lífeyrisþeganna, fulltrúum fólks sem nýtur stuðnings frá Tryggingastofnun. Þetta er hárrétt ábending. Þótt þetta sé ekki í sjálfri þingsályktunartillögunni byggir hún á þeim rökum og þeim meintu staðreyndum sem hér eru settar fram. Gagnrýnin á þessa tillögu hefur einkum verið fólgin í því að benda á að þarna sé margt óljóst og í rauninni ekki tímabært að setja málið fram. Menn hafa nefnt vaxtakjörin. Við vitum ekki hvernig þau koma til með að þróast og þau ráðast af ýmsum þáttum. Menn hafa bent á kjarasamningana og skuldbindingar sem ríkisstjórnin hefur gefið í tengslum við þá. Þar má nefna 16 milljarða skattalækkun í tekjuskatti á þeim tveimur árum sem eftir lifa af þessu kjörtímabili. Menn hafa líka nefnt afnám hafta, hvaða afleiðingar þetta kemur til með að hafa á stöðu ríkissjóðs og þær stærðir sem settar eru fram í þessu plaggi. Allt er þetta hárrétt. En nú vil ég byrja á að spyrja: Er gott að setja niður plagg af þessu tagi, þ.e. tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun? Það sem er gott við það er augljóst. Það er mikilvægt að við reynum að hugsa til framtíðar og hafa sæmilega fast land þar undir fótum, þ.e. eins og kostur er að setja niður fyrir okkur hvert stefnir, hverjar horfur eru o.s.frv. Þetta er að sjálfsögðu prýðilegt. Nú koma hins vegar fyrirvarar mínir. Við þurfum að skoða þetta mál og þessa tillögu til þingsályktunar í samhengi við annað sem er að gerast, önnur frumvörp sem fram eru komin og stefnumótun sem liggur nú á borði Alþingis. Mig langar til að byrja á að vísa í frumvarp til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Í 3. gr. þess er vísað í nýskipan svokallaðra ráðherranefnda og lögfestingu þeirra. Samkvæmt núgildandi lögum um Stjórnarráð Íslands er forsætisráðherra, með heimild og samþykkt ríkisstjórnar mögulegt að skipa ráðherranefndir, en hér er verið að lögfesta þær. Í greinargerð um þann þátt stjórnarráðsfrumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Tillagan er jafnframt sett fram í samhengi við fram komið frumvarp til laga um opinber fjármál en samkvæmt þeim tillögum sem þar eru settar fram munu ábyrgð og valdheimildir ráðuneyta þegar kemur að framkvæmd fjárlaga aukast umtalsvert sem aftur kallar á aukna samhæfingu og samráð innan Stjórnarráðsins.“ Með öðrum orðum, í því lagafrumvarpi sem ég hef vísað hér til, um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, er horft inn í þetta samhengi sem ég vek núna máls á. Í upphafsorðum greinargerðar með þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Þingsályktunartillaga um ríkisfjármálaáætlun til næstu fjögurra ára er nú lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar í fyrsta sinn á vorþingi samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis. Með þessu nýja fyrirkomulagi er ætlunin að efla stefnumótandi umfjöllun sem beinist að markmiðum, meginlínum og heildarstærðum í fyrstu áföngum fjárlagaferlisins áður en frekari útfærsla fer fram við samsetningu fjárlagafrumvarps fyrir næsta ár.“ Þetta eru upphafsorðin í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem við erum að ræða hér nú, þingsályktunartillögu um ríkisfjármálaáætlun fyrir komandi ár. Hér er óbeint, en beint í stjórnarráðsfrumvarpinu, vísað í frumvarp til laga um opinber fjármál. Þar eru ýmsir sem hafa sett fram efasemdir og ég er í hópi þeirra. Ég vil skoða þetta allt saman í samhengi við það sem þar er lagt til. Hvað er lagt til þar? Það er lagt til að við reynum að fara með fjárlagagerðina inn í markvissari farveg en verið hefur og hugsunin er þá sú að það sé samþykkt ríkisfjármálaáætlun, hún byggi á yfirlýsingu ríkisstjórnar og samþykkt þingsins í upphafi hvers kjörtímabils þar sem sett eru niður grunngildi og meginstefnumið. Síðan sé gerð ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára og á hverju ári, á vorin, leggi ríkisstjórnin fyrir nákvæmari ramma sem byggi á því sem áður er hugsað. Allt er þetta í sjálfu sér til góðs. Með öðrum orðum, við erum að reyna að finna hvernig við getum unnið á markvissari hátt. En bíðum nú við. Þegar farið er að skoða hugsunina í þessu og framgangsmátann sjáum við þarna hvernig útlistað er í frumvarpinu um opinber fjármál hvernig gerð skuli grein fyrir fjármálastefnunni og síðan fjármálaáætlun, grunngildum fjármálastefnu og fjármálaáætlunar og síðan skilyrðum fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Þar er farið að kveða við gamalkunnan tón. Ég kem aftur að því á eftir hvernig þetta fléttast allt saman við það mál sem við erum að ræða núna því að þetta er eins konar generalprufa sem ber ekki að taka mjög alvarlega, held ég. Þetta er rúmt plagg en menn ætla að fara með þetta inn í miklu strammari farveg í framtíðinni ef öll þessi áform ná fram að ganga. Í 7. gr. frumvarps til laga um opinber fjármál segir, með leyfi forseta: „Markmið fjármálastefnu og fjármálaáætlunar um afkomu og efnahag hins opinbera, þ.e. A-hluta ríkissjóðs og A-hluta sveitarfélaga, skv. 1. tölulið 2. mgr. 4. gr. skulu samræmast eftirfarandi skilyrðum: 1. Að heildarjöfnuður yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæður og árlegur halli ávallt undir 2,5% af landsframleiðslu. 2. Að heildarskuldir, að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum og að frádregnum sjóðum og bankainnstæðum, séu lægri en nemur 45% af vergri landsframleiðslu. 3. Ef skuldahlutfall samkvæmt 2. tölulið er hærra en 45% skal sá hluti sem umfram er lækka að meðaltali á hverju þriggja ára tímabili um a.m.k. 5% (1/20) á hverju ári.“ Síðan eru hagrænu forsendurnar í frumvarpinu skilgreindar nánar. Hvað svo? Jú, síðan er skipað fjármálaráð með þremur fulltrúum, tveimur sem kosnir eru af Alþingi og einum sem forsætisráðherra skipar og skal hann vera formaður í þessu ráði. Hvert er hlutverk þessa ráðs? Hlutverk þessa ráðs er að fara yfir áætlunina og síðan fjárlögin þegar að því kemur að sjá hvernig þau mátast inn í áður samþykkta stefnu sem yrði þá þingsályktun sem við samþykkjum í vor. Síðan kemur fjárlagafrumvarp og þá á þetta fjármálaráð að skoða hvort við sem hér erum séum að gera rétt samkvæmt þeim gildum sem þarna eru. Þetta er fínt í fyrirtæki, eflaust alveg ágætt í fyrirtæki, en við erum ekki fyrirtæki, við erum samfélag og það getur ýmislegt komið upp á í samfélagi. Það geta orðið eldgos, það getur orðið alls kyns óáran, atvinnuleysi o.s.frv. Keynes hefði til dæmis ekki skrifað upp á þetta. Hann hefði sagt á tímum atvinnuleysis og ofsasamdráttar viljum við sem ríki eða sveitarfélög hafa svigrúm til að ráðast í dýrar framkvæmdir. Þegar ég kom inn sem formaður BSRB á sínum tíma höfðu á vegum samtakanna verið byggðir tugir sumarhúsa í Munaðarnesi og austur á Eiðum. Við vorum í gríðarlegri skuld út af þessu. Hefði verið góð fjárfesting vegna þess að við höfðum litla kosti sem þá komum til stjórnunar í samtökunum til að gera annað en að borga niður skuldirnar? Já. Þetta var góð fjárfesting, mjög fín og næstu árin fóru bara í að ná niður skuldunum og fá fast land undir fætur. Þetta þurfa menn stundum að gera, þetta þurfa ríki og sveitarfélög að gera Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er hins vegar ekkert mjög hrifinn af svoleiðis hugsun og vegna þess að honum hefur tekist að tala Svía inn á þetta fyrirkomulag halda allir að það sé einhver stimpill um ágæti fyrirkomulagsins. Ég hef um þetta gríðarlegar efasemdir. Þetta er það sem á útlensku er kallað „austerity“-nálgun til fjárlaga og ég skil mjög vel að Sjálfstæðisflokkurinn sé hrifinn af þessari nálgun en ég hefði haldið að vinstri kanturinn í Framsókn væri með einhverjar efasemdir. Ef menn halda að þetta mál fari eins og að drekka vatn í gegnum þingið í vor er það mikill misskilningur, held ég. Ég trúi ekki öðru en að það séu fleiri en ég á þessari skoðun. Eins og við vitum var þetta mál rifið út úr fjárlaganefnd fyrir nokkrum dögum og ef menn ætla að fara að þröngva þessari grundvallarlagabreytingu í gegnum þingið er það illa ráðið, tel ég vera. Þetta þarf að skoðast miklu betur. Með öðrum orðum, ég held að þetta sé ágætt ef við lítum bara á ríkið sem fyrirtæki sem þurfi að vera í sem minnstri skuld. Þannig vil ég hafa það, ég tek það fram. Ég er því fylgjandi að við förum varlega með ríkisfjármálin og reynum að stefna að jöfnuði, að sjálfsögðu, og helst afgangi. Það finnst mér markmið en það á ekki að vera lögbundið markmið vegna þess að það geta komið upp aðrar aðstæður og við eigum ekki að negla okkur svona niður eins og tillaga er gerð um hér. Síðan vil ég vekja máls á öðru. Hér er verið að gera fjármálaráði hátt undir höfði og festa í sessi. Er þarna eitthvert velferðarráð sem fylgist með því að við sinnum lögbundnum skyldum okkar við sjúklinga, við þá sem eiga að njóta góðs af almannatryggingum o.s.frv.? Það eru fleiri lög en fjárlög og meira hlýtur að hanga á spýtu hjá ríki og sveitarfélögum. Við hljótum að horfa til samfélagslegra þátta. Það er enginn að gera það nema náttúrlega þingið og ég vil efla þingið. Ég leggst ekki gegn því að við reynum ekki að hafa hemil á ríkisútgjöldum, að við reynum ekki að sýna ráðdeild og skynsemi, gera áætlanir og vera nákvæm í því. Ég er því fylgjandi að sjálfsögðu en þegar kemur að þessum þrengingum í lagatextum hef ég um það mjög miklar efasemdir og kalla eftir mikilli umræðu um þessi mál. Síðan er eitt, þegar við hefjum umræðu um útgjöld til tiltekinna þátta nota menn mismunandi reikningslega nálgun í spurningum og svörum. Við heyrðum áðan að hæstv. velferðarráðherra talaði um að fjármagn til almannatrygginga hefði aldrei verið meira en nú. Ef við horfum aftur í tímann gildir hið sama um nánast alla þætti. Heilbrigðisþjónustan fær miklu fleiri krónur en hún gerði þegar við vorum fámennari þjóð, það liggur í augum uppi. Síðan eru aðrar reikningsnálganir eins og hlutfall af útgjöldum ríkisins og það er hægt að horfa á þetta með mismunandi hætti. Mér fannst athyglisverðar tölur sem komu frá hagfræðideild Landsbankans í októberlok þar sem fjallað var um Landspítalann. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta upp er að það var vísað í tölur um Landspítalann í umræðu í síðustu viku. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gerði það. Þá var aftur uppi á teningnum að þetta væri allt miklu betra en hefði verið áður. Það er það náttúrlega ekki. Það sem síðasta ríkisstjórn má eiga er að hún vildi tala hreint út um þessa hluti og segja satt og rétt frá. Í kjölfar hrunsins þegar tekjustofnar ríkis og sveitarfélaga hrundu varð auðvitað gríðarlegur samdráttur. Það voru dregin saman útgjöldin til allra þátta, mest til framkvæmda og minnst í millifærslukerfinu, en nánast allar stofnanir samfélagsins urðu á einhvern hátt fyrir barðinu á þessu. Við reyndum hins vegar að mæta þessu líka með skattahækkunum og fyrir fáeinum dögum tóku Staksteinar upp orð Viðskiptaráðs sem sagði að þá hefði verið slegið heimsmet, held ég, í skattahækkunum. Ég væri mjög stoltur af því heimsmeti en það er ekki þar með sagt að við séum með hæsta skatta. Við erum með miklu minni skatta sem hlutfall af þjóðarveltunni en til dæmis Norðurlöndin en við völdum þann kost frekar en að skera meira niður. Ég ætla að vitna í þessa skýrslu frá Landsbankanum. Þar er metin þróun framlags til LSH og hve mikið hann hafi fengið af útgjöldum ríkisins síðustu 11 árin. Alls kyns fyrirvarar eru settir inn í þetta, en síðan segir, með leyfi forseta: „Hlutur LSH var um og yfir 8% fram til 2007, lækkaði síðan niður í 5,6% en hefur svo aukist smám saman á ný. Önnur leið til að meta þróun útgjalda LSH er að skoða útgjöldin á mann á þessu tímabili. Á árinu 2013 voru fjárheimildir spítalans um 111 þús. kr. á mann og raunverulegur kostnaður um 127 þús. kr. Ef kostnaður á mann síðustu 11 ár er settur á fast verðlag ársins 2013 sést að kostnaðurinn var á bilinu 150–160 þús. kr. á mann fram til 2008 en lækkaði svo niður um 110 þús. kr. hvað fjárheimildir varðar og raunverulegur kostnaður varð þá um 120 þús. kr. Það er því ljóst að hallað hefur á spítalann á síðustu árum og gildir einu hvort miðað er við hlutdeild í ríkisútgjöldum eða kostnað á mann.“ Ég nefni þetta bara vegna ummæla hér í síðustu viku og síðan ummæla hæstv. velferðarráðherra. Við þurfum að horfa á raungildin þegar við metum stuðninginn sem velferðarstofnanir okkar fá og þá gildir ekki að vísa í krónutölufjölda því að hann segir okkur akkúrat ekki neitt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spyr hv. þingmann sem er með mikla þingreynslu um stöðu svona þingsályktunartillögu eftir að búið er að samþykkja hana. Tillagan hefst á þessum orðum: „Alþingi ályktar, sbr. 6. mgr. 25. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis, að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019 samkvæmt eftirfarandi yfirliti um áformaða afkomu- og skuldaþróun“ o.s.frv. Síðan er yfirlitið birt. Segjum að þingheimur geri það sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til, þ.e. að ályktunin verði samþykkt óbreytt þó að við vitum að ekki sé gert ráð fyrir húsnæðisfrumvörpunum og kostnaði við þau hér inni, það er ekki búið að gera ráð fyrir skattbreytingunum, a.m.k. ekki allri upphæðinni. Það er gert ráð fyrir skattbreytingum af því að það er stefna þessarar ríkisstjórnar að einfalda skattkerfið en gert er ráð fyrir að það kosti bara 2–6 milljarða en að skattbreytingarnar sem kynntar voru um daginn kosti um 10 milljarða, ef ég man þá tölu rétt. Síðan mun losun hafta væntanlega hafa áhrif. Ef inn koma peningar til að greiða niður skuldir hefur það líka áhrif á þessa útkomu alla saman. Þessi ályktun var lögð fram 1. apríl og núna rúmum tveimur mánuðum seinna hafa svona miklar breytingar átt sér stað og ég spyr hv. þingmann hvort hann átti sig á því hvað menn eru að samþykkja. Af hverju er framkvæmdarvaldið bundið þegar þingið er búið að samþykkja þær tölur sem birtar eru hér í töflunni?

Hæstv. forseti. Ef þetta er ekki lagt fram einvörðungu til að framfylgja formi veit ég ekki til hvers er unnið með tölur sem eru, eins og hv. þingmaður bendir á, mjög óljósar og vefengjanlegar. Það eru margir þættir eins og hv. þingmaður bendir á sem eiga enn eftir að koma í ljós. Hún nefnir húsnæðismálin, þar hefur verið talað mjög óljóst, það hefur verið talað um nokkra milljarða. Þetta er nákvæmnin í þeim málum og eins og ég segi er talað um 16 milljarða tekjuskattslækkun. Hvað þýðir það? Hvað þýðir afnám hafta? Ég tek undir það sem hv. þingmaður er að segja. Þá er komið að þungamiðjunni í hennar vangaveltum. Þingmál sem koma fyrir Alþingi á náttúrlega að taka alvarlega. Við erum væntanlega að samþykkja mál og þar með þessa þingsályktunartillögu til að farið sé eftir henni. Ég set hins vegar fram ákveðnar efasemdir um að það sé gott að njörva sig um of niður í málinu. Til dæmis fannst mér mjög góð ábending frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni áðan um þróun kaupgjalds og tryggingabóta. Halda menn að við munum ekkert ræða það í haust? Ég er ansi hræddur um að við munum gera það. Það er ekki nákvæmlega inni í sjálfri þingsályktunartillögunni en það er í forsendunum og í rökstuðningnum sem þarna er settur fram. Mín niðurstaða er sú að í ljósi þess að ég tel að það eigi að taka þingmál alvarlega ætti ríkisstjórnin að draga þetta til baka og láta málið einfaldlega liggja. Við erum væntanlega ekki að fara að samþykkja lög um opinber fjármál. Ég vona að enginn sé 

Herra forseti. Það sem ég hef áhyggjur af er að það eru nefnilega forsendur gefnar fyrir þeim tölum sem birtast í töflunni á fyrstu blaðsíðunni í þingsályktunartillögunni eins og þær að kjör þeirra sem þurfa að reiða sig á bætur eigi ekki að þróast í takt við launaþróun. Það er hreinlega gert ráð fyrir því á bls. 65 í áætluninni. Þar er gert ráð fyrir 2% kaupmáttaraukningu á ári hjá opinberum starfsmönnum en aðeins 1% hjá þeim sem þurfa að reiða sig á bætur þannig að það er bókstaflega gert ráð fyrir því í forsendunum að það eigi að draga í sundur með þessum hópum. Nú má vera að við tökum umræðuna og mótmælum því, en þá er spurning: Hvaðan verður tekinn peningur til að brúa þetta bil? Verður skorið niður í velferðarþjónustunni? Hvernig eigum við að taka mark á þeim tölum sem eru gefnar upp fyrir útgjöld og tekjur? Síðan stendur líka á bls. 35 mjög skýrum stöfum að verði kaupmáttur launa ríkisstarfsmanna meiri en 2% á ári út þennan áætlunartíma verði skorið niður fyrir þeim. Auk þess er gert ráð fyrir niðurskurði upp á 1% sem er 5,5 milljarðar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að þarna sé boðuð snörp niðurskurðarstefna og of margir milljarðar í niðurskurð á velferðarstoðum samfélagsins eftir að þær hafa þurft að fara í gegnum slíkt og þvílíkt á síðasta kjörtímabili eftir efnahagshrun. Hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér?

Hæstv. forseti. Ég sé þetta plagg sem eins konar blöndu af áætlun og hótunum, þar á meðal hótunum í garð opinberra starfsmanna sem margir hverjir hafa verið í verkfalli í tvo mánuði. Er ekki komið á tíundu viku sem verkföllin hafa staðið? Mér finnst þeim sýnd óvirðing með því að setja málin fram með þessum hætti. Þarna eru samningsaðilar að reyna að ná niðurstöðu. Það leikur sér enginn að því að vera launalaus þetta langan tíma og leggja niður vinnu. Það hefur komið í ljós að fólkinu er raunverulega alvara, það sættir sig ekki við þau kjör sem því eru búin og þá verður að gera ráð fyrir því í áætlunum um fjármál ríkisins að niðurstaðan verði önnur en þessi. Ef við værum að tala langt inn í framtíðina eru vissulega kjarastærðirnar í fjárlögum yfirleitt bundnar verðlagsþróun og menn fara ekki út fyrir það en þetta er bara að gerast þessa dagana. Þá finnst manni óeðlilegt að setja svona plagg fram og ég deili einfaldlega áhyggjum hv. þingmanns af samþykkt þessa plaggs án þess að við tökum miklu betri umræðu um innihald þess. Ef hugmyndin er síðan sú að halda sig við þennan ramma er þetta grafalvarlegt mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir ræðuna. Mig langar að vera á svipuðum nótum og hv. þm. Oddný Harðardóttir vegna þess að ég er einn af þeim sem hafa viljað sjá langtímaáætlanir í þinginu, þ.e. að komið sé með forsendur inn í þingið, þær ræddar, þingið taki afstöðu til mála og ræði grundvallaratriðin því að hér er einmitt tekist á um við hvaða kaupmáttaraukningu er búist og hvaða skattkerfi verði. Hvernig búum við um félagslegu þættina í kerfinu og þar með almannatryggingar, bætur og annað slíkt? Mér finnst stjórnarmeirihlutinn hafa talað af svolitlu virðingarleysi um þessa ríkisfjármálaáætlun sem ég held að sé gott skref, m.a. þegar hæstv. ráðherra segir: Þetta er bara áætlun, þegar maður innir eftir því. Hér er verið að gefa forsendurnar. Ég segi þetta sérstaklega vegna þess að bara það sem skrifað var í nefndarálit meiri hluta hv. fjárlaganefndar í fjárlagafrumvarpinu - þeir vissu auðvitað að það var búið að setja þetta þar inn. Við erum að tala um heilbrigðis- og menntamál sem er stefna hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Þar af leiðandi eigum við að vinna eftir því en það kemur inn í nefndarálitið frá hv. fjárlaganefnd. Mig langar aðeins að heyra betur hvort ekki væri ástæða til að senda málið til dæmis aftur inn í nefnd eða, eins og hv. þingmaður sagði, til ríkisstjórnarinnar. Annað atriði sem ég hef áhyggjur af í þessari ríkisfjármálaáætlun er samneyslan, þ.e. hversu mikið við ætlum að ráðstafa sameiginlega til tilfærslna á milli þar sem við notum kerfið til jöfnunar og til að tryggja að velferðarkerfið sé í lagi. Þarna er stefnt markvisst niður á við og við erum komin langt niður fyrir Norðurlöndin hvað varðar samneysluna og 

Hæstv. forseti. Ég tek hjartanlega undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni ef við ætlum að taka þetta alvarlega. Hann segir réttilega: Það er mikilvægt að við reynum að gera áætlun um komandi tíð. Ég er fullkomlega fylgjandi því þó að ég vilji ekki undirgangast þær kvaðir sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til laga um opinber fjármál eins og það liggur fyrir, alls ekki. Ef við ætlum að reyna að sameinast um einhvern almennan ramma er grundvallarforsenda að um það hafi farið fram mjög rækileg og góð umræða. Ef það á að beita meirihlutavaldi til að ná þessu máli í gegn spyr ég um umræðuna sem farið hefur fram eða hefur ekki farið fram í stjórnarmeirihlutanum. Þarna eru pólitískar áherslur sem geta skipt sköpum um framhaldið ef menn ætla að bíta sig í rammann eins og hann liggur fyrir og þær forsendur sem hann byggir á. Ég hef grun um að sú umræða hafi einfaldlega ekki farið fram. Þá er þetta bara eitt af þessum plöggum sem við fáum í hendurnar og er haldlítið plagg, hefur litla merkingu en ef menn ætla að láta það hafa merkingu og það hefur farið í gegnum þingið umræðulaust er það beinlínis orðið skaðlegt. Ég ítreka tillögu mína um að þetta mál verði hreinlega dregið til baka. Það er ekki hundrað í hættunni hvað það snertir. Þetta er að vísu komið inn í þingskapalög að það á að setja fram einhvern ramma en við erum komin í vegferð sem er ógnvænleg 

Hæstv. forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni, ég held að ekki hafi farið fram mikil umræða um þetta mál eða þá verið þannig: Hafið ekki áhyggjur af þessu, það er ekkert að marka þetta, við munum breyta þessu og það kemur fram í fjárlögum hvernig stefnunni er fylgt o.s.frv. Ég bind ekki vonir við að við munum sameinast um pólitískan ramma í ríkisfjármálaáætlunum en ég tel að umræðan sé gríðarlega mikilvæg. Þá saknar maður auðvitað stjórnarmeirihlutans í umræðunni þar sem hann tjáir skoðanir sínar á til dæmis breytingum á skattkerfinu eða hvort hann er sáttur við það o.s.frv. Menn tala þar um einföldun. Ég hef aldrei skilið að þegar menn eru komnir með fullkomnustu tölvukerfi þurfi alltaf að einfalda eitthvað til að geta ráðið við það. Mig langar að koma að allt öðru. Hv. þingmaður nefndi einmitt í ræðu sinni hversu mikilvægt það væri að við byggðum á rauntölum, a.m.k. tölum sem væru byggðar á annaðhvort föstu verðlagi eða einhverju hlutfalli af til dæmis landsframleiðslu. Hann tiltók þá heilbrigðismálin vegna þess að menn hafa verið að leika sér þar að búa til tölur. Meðal annars var mjög athyglisvert hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni sem telur að menn hafi aukið framlög um 10 milljarða. Svo kemur í ljós að það er jafnlaunaátakið, það er samningurinn um gjaldfrjálsar tannlækningar barna o.s.frv. Það er ýmislegt annað þar en þessi ríkisstjórn hefur nokkurn tíma komið af stað. Ef menn ætla að standa við þann samning sem gerður var við lækna um að við ætlum að vera í fremstu röð og ráðstafa jafn miklu til heilbrigðismála og Norðurlöndin þurfum við að færa okkur úr því að vera með um 9% af landsframleiðslu yfir í það að vera nálægt 10%. Það eru 18–19 milljarðar í aukningu. Það er dæmi um það sem maður vill sjá, að maður setji sér svona markmið, að það sé ekkert óeðlilegt að við reynum að vinna út frá einhverjum ákveðnum prósentum, þ.e. af landsframleiðslu, því að það er mælikvarðinn á hvað við höfum til ráðstöfunar og möguleika á veltu í samfélaginu að við skilum því inn í mennta- og heilbrigðiskerfið sem er 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni um allar hans megináherslur, ekki síst það ákall hans að við látum þetta þingmál og önnur ámóta verða tilefni til djúprar umræðu um þessi mál og samhengi hlutanna. Það er samhengi á milli þess að skera niður við Landspítalann eða heilbrigðiskerfið eða halda útgjöldum þar í heljargreiðum og lækkunar á tekjuskatti. Það eru 16 milljarðar þar, hann talaði um 20 milljarða sem við þyrftum eða vísaði í þá upphæð í heilbrigðiskerfið. Það er samhengi á milli þessara hluta. Langar fólk til að greiða skatta inn í heilbrigðiskerfið til að fjármagna það? Já. Það er nefnilega það merkilega við skoðanakannanir sem gerðar hafa verið aftur og ítrekað að þegar fólk hefur verið spurt hvort það vilji fjármagna heilbrigðiskerfið í gegnum skatta, borga inn í kerfið meðan við erum frísk, aflögufær og vinnandi eða hvort við viljum bíða þangað til við erum orðin veik og borga aðgangseyri í notendagjöldum segja allir: Við viljum borga skatta. Þetta er umræða sem þarf að ná betur inn í þingsalinn og við þurfum að ræða þetta samhengi hlutanna. Það dugar ekki að setja fram eins og stjórnarmeirihlutinn hefur gert frumvarp um ríkisfjármálin og áætlun um það með ítarlegri greinargerð og alls kyns óbeinum skuldbindingum og hlaupa síðan á brott og láta okkur um að ræða þetta nánast út í tómið. Það gengur ekki. 

Herra forseti. Við ræðum í síðari umr. tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2016–2019. Ég vil í upphafi máls míns segja að ég hef nokkrar efasemdir, annars vegar um þá áætlunargerð sem hér liggur fyrir og hversu góð hún sé sem áætlun og hins vegar um þá pólitík sem boðuð er í áætluninni. Ég ætla að fara yfir það hér. Tilgangurinn með áætlunargerð af þessu tagi er samkvæmt þingskapalögum að færa fjárlagaferlið framar á árið og gefa Alþingi þar með betri tíma fyrir umfjöllun og stefnumörkun varðandi meginþætti fjárlagagerðarinnar. Þegar kemur að framlagningu fjárlagafrumvarps verður þegar búið að fjalla um þessar meginlínur ríkisfjármálanna. Þetta er í sjálfu sér jákvætt en þá þarf líka að vera hægt að treysta á áætlunargerðina eða finnast í það minnsta vera eitthvert hald í henni. Í áætluninni kemur fram að þrátt fyrir að ýmis jákvæð teikn séu á lofti á öllum helstu sviðum ríkisfjármálanna séu veigamiklir óvissuþættir fyrir hendi. Þar er til að mynda bent á að mest muni um útkomu kjarasamninga sem og afnám fjármagnshafta þó að reyndar sé í áliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar bent á að afnám hafta geti í raun haft bæði jákvæð og neikvæð áhrif á skuldastöðu og vaxtakostnað ríkissjóðs. Þarna eru sem sagt strax komnir gríðarstórir óvissuþættir inn í áætlunargerðina og kannski má segja hæstv. ríkisstjórn það til einhverrar vorkunnar að þetta eru stór mál og þannig kannski ekki endilega létt verk að ætla að gera áætlun um þetta. Ég tel samt að hér hefði átt að gera betur. Þá eru gjöldin hér ekki flokkuð á einstök ráðuneyti eða málaflokka. Sú skipting mun ekki koma í ljós fyrr en með framlagningu fjárlagafrumvarpsins í haust en þar með verður svolítið erfitt að átta sig á því hvað plaggið kemur til með að þýða niðurdeilt á málaflokka. Ég ætla að tæpa á nokkrum af þeim málum sem ég tel mikilvæg í þessari umræðu. Mörg hver koma fram í nefndaráliti minni hluta hv. fjárlaganefndar. Þar ber fyrst að nefna afkomu ríkissjóðs. Afkoma ríkissjóðs var jákvæð á árunum 2005–2008 um allt að 8% af vergri landsframleiðslu á milli ára, en við efnahagshrunið fór hún skarpt niður, eins og við þekkjum öll. Afkomubatinn á milli ára til ársins 2013 var mjög góður. Það tókst að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs sem var auðvitað frábært og mjög mikilvægt til þess að við gætum náð okkur á strik og rétt úr kútnum eftir kreppuna. Hins vegar er afkomubatinn á árunum 2013–2016 lítill og í þessari áætlun er gert ráð fyrir hægum vexti ár frá ári upp frá því. Minni hluti hv. fjárlaganefndar bendir á að það þurfi að hafa í huga að áætluð afkoma ríkissjóðs á árunum 2016–2019 miðist við að afnám hafta muni ekki hafa nein áhrif á stöðu krónunnar. Ekki er reiknað með mögulegum áhrifum þess á skuldastöðu eða fjármagnsjöfnuð ríkissjóðs. Þá er ekki heldur gert ráð fyrir því að kjarasamningar komi til með að hafa veruleg áhrif á verðlagsbreytingar og vaxtastig. Að sjálfsögðu vonar sú sem hér stendur að afnám hafta takist vel. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að áhrifin á stöðu krónunnar verði sem minnst. Ég spyr mig samt hvort ekki hefði verið betra að hafa svolítið borð fyrir báru og gera jafnvel ráð fyrir því að eitthvað geti tekist illa og hafa þá svigrúm til að bregðast við því enda segir í áliti minni hluta hv. fjárlaganefndar, með leyfi forseta: „Ekki má mikið út af bregða svo að staða ríkissjóðs verði aftur neikvæð og skuldasöfnun hefjist að nýju.“ - Þetta eru varnaðarorð sem ég held að við verðum að taka mark á. Varðandi afkomu ríkissjóðs bendir minni hlutinn einnig á það í nefndaráliti sínu að ef veiðigjöld hefðu ekki verið lækkuð, ef auðlegðarskattur hefði ekki verið lagður af og ef orkuskatti af stóriðju hefði ekki verið aflétt væri afkoma ríkissjóðs öll önnur og mun betri en raunin er. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli, þ.e. hvar og hvernig ríkið aflar sér tekna til að sinna innviðum samfélagsins. Það er grundvallaratriði ásamt því svo hvernig tekjunum er ráðstafað. Í nefndaráliti minni hlutans segir að hann telji einsýnt að í stað þess að falla frá hinum ýmsu tekjuleiðum beri frekar að styrkja tekjuhliðina, einmitt til að svigrúm til niðurgreiðslu og fjárfestinga í innviðum verði mögulegt. Það er alveg ljóst að það er mikil þörf á fjárfestingu eftir mörg ár í kjölfar hrunsins þar sem mjög hefur gengið á innviði samfélagsins. Það liggur alveg fyrir að það er mikil þörf á uppbyggingu, hvort sem við nefnum í heilsugæslu, samgöngum, vegakerfinu okkar eða hjúkrunarheimilum fyrir aldraða. Svo mætti auðvitaða lengi telja. Ég held að að almenningur á Íslandi sé orðinn svolítið langeygur eftir að sjá þess betri stað í uppbyggingu á innviðum samfélagsins að við séum komin út úr hruninu og að ríkið ætli að halda áfram að ráðstafa peningum í að treysta innviðina. Varðandi launaforsendur er í ríkisfjármálaáætluninni miðað við að kaupmáttaraukning opinberra starfsmanna verði 2% á ári, þ.e. að árleg hækkun á meðallaunum verði ekki meira en 2% umfram verðbólgu. Sagt er að ef kjarasamningar gefi frekari hækkun verði því mætt með því sem kallað er viðeigandi gagnráðstafanir til lækkunar á launakostnaði, svo sem með samdrætti í starfsmannafjölda, vinnumagni og þess háttar. Líkt og minni hluti hv. fjárlaganefndar segir þýðir þetta á mannamáli að skorið verði niður í þjónustu ríkisins ef kjarasamningar gefa meira en 2% hækkun á kaupmætti. Minni hlutinn bendir jafnframt á að þar liggi heilbrigðiskerfið og menntakerfið einna helst við höggi. Í áætluninni er gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga hækki einungis um 1% umfram verðbólgu á árunum 2016–2019. Mér finnst mikið áhyggjuefni að þetta sé lagt til. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í óundirbúnum fyrirspurnatíma fyrr í dag að batnandi hagur ríkissjóðs ætti að skila sér í batnandi hag almennings, en ég get ekki séð af þessari ríkisfjármálaáætlun að öryrkjar eða aðrir lífeyrisþegar teljist til almennings, enda sé gert ráð fyrir að kaupmáttarhækkun þeirra verði minni en annarra. Það tel ég ekki aukning. Hæstv. ríkisstjórn vinnur þessa dagana og vikurnar að innleiðingu á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég vil bara minna á að mannsæmandi kjör eru partur af þeim sáttmála. Samkvæmt áætluninni á einnig að einfalda tekjuskattskerfið á þann hátt að tvö neðri skattþrepin verði sameinuð í eitt. Í minnihlutaálitinu má lesa það að þessar breytingar séu hvorki útskýrðar nánar né hvaða áhrif þær muni hafa á einstaka tekjuhópa. Þar er gagnrýnt að í stefnumótunarplaggi eins og svona áætlun er séu þessi áform jafn óljós og raun ber vitni. Þá er einnig bent á að samkvæmt þessari þingsályktunartillögu virðist ekki liggja fyrir nein áætlun um hvernig fjárfestingum skuli háttað. Það er nálega kómískt eða kannski frekar tragíkómískt að bent er á að hér, þar sem er verið að fjalla um stefnumótun ríkisstjórnarinnar sem felur í sér ný og óráðin verkefni, viti í rauninni enginn hver þau eru og því megi segja að stefnan liggi ekki fyrir í sjálfu stefnumótunarplagginu. Ég tel að hafa megi áhyggjur af ýmislegu í þessari áætlun sem varðar velferðar- eða heilbrigðismálin. Minni hlutinn bendir á að af lestri ríkisfjármálaáætlunarinnar sé ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að ekki standi til að hefja byggingu nýs spítala fyrr en í fyrsta lagi árið 2020. Ég held að það sé ekki alveg í samræmi við það sem við öll eða að minnsta kosti flest okkar hér inni sem og almenningur vorum að vona að mundi gerast fyrr. Jafnframt er bent á að í tillögunni kemur fram að höfð sé hliðsjón af lýðfræðilegri þróun og innbyggðum kerfislægum vexti þar sem einungis er gert ráð fyrir 3% raunvexti í ellilífeyri og S-merktum lyfjum sem að mati minni hlutans þýðir að ekki standi til að taka inn ný S-merkt lyf á tímaskeiði áætlunarinnar þar sem kostnaður við upptöku á þeim væri meiri en það sem nemur þessari áætlun. Þetta held ég að sé okkur öllum sem þurfum að taka dýr en lífsnauðsynleg lyf mikið áhyggjuefni því að það hefur verið einn af kostum þess að búa á Íslandi í ágætisvelferðarsamfélagi, að þrátt fyrir að glíma við langvinna sjúkdóma hafa lífsgæði verið býsna góð. Ef það á að fara að hægja á því að innleiða ný lyf hefur það áhrif á lífskjör þeirra sem nota þurfa lyfin og getur meðal annars komið niður á atvinnuþátttöku þeirra sem verður minni sem og hreinlega getan til að taka þátt í samfélaginu, svo ekki sé minnst á áhrifin sem það hefur á andlega og líkamlega vellíðan þessara einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Til að draga saman það sem ég hef sagt tel ég að hér sé ekki um góða áætlunargerð að ræða, þar sem óvissuþættirnir séu einfaldlega of margir til að byggja á áætluninni vegna þess að hún er óljós, og svo hef ég áhyggjur af þeirri pólitík sem frumvarpið boðar, m.a. því sem lesa má á bls. 38 í frumvarpinu sjálfu um stefnumið um útgjaldaþróun. Þar segir að gengið sé út frá því stefnumiði að raunvöxtur útgjalda verði hægari en sem nemur raunvexti vergrar landsframleiðslu fram til ársins 2019, með leyfi forseta: „Það felur í sér að hlutfall frumgjalda án óreglulegra liða af VLF lækki um 1%, eða úr 24,4% árið 2015 í 23,4% árið 2019.“ Þetta er sem sagt besti mælikvarðinn á það hver raunverulegur rekstur ríkisins er þannig að þetta þýðir á mannamáli að það á að draga saman í því hlutfallslega fjármagni sem er varið til reksturs ríkisins. Ég tel að fyrir velferðarsamfélag sem vill geta staðið undir nafni sé þetta einfaldlega allt of lágt hlutfall og þess vegna tel ég að við eigum hreinlega að búa til aðra og betri langtímaáætlun um ríkisfjármálin þar sem velferðarkerfið vegur þyngra og fær stærri hlut af heildarkökunni til sín.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisfjármálaáætlun til fjögurra ára sé gífurlega mikilvægt plagg. Þetta er í fyrsta skipti sem við ræðum hana hér. Við höfum ýmsar athugasemdir við hana, vildum að hún væri nákvæmari, skipt meira niður í ramma, á málaflokka og þar fram eftir götunum, en ég held að það megi líta fram hjá því af því að hún er lögð núna fram í fyrsta skipti og auðvitað mun rammi þessarar áætlunar eða hvernig hún er sett fram taka breytingum eftir því sem fram líður. Það er alltaf erfitt að spá um framtíðina, sagði einhver spekingur einhvern tímann, og má vel taka undir það. Auðvitað er erfitt að áætla fjögur ár fram í tímann og við hljótum að gera okkur grein fyrir því að forsendur munu alltaf breytast eitthvað í fjögurra ára áætlunum. Núna finnst mér hins vegar tvær meginforsendur liggja til grundvallar þessari áætlun, annars vegar kjarasamningarnir sem að hluta er búið að fá botn í og hins vegar þau skref sem voru kynnt í morgun um afnám fjármagnshaftanna. Þau eru vís til þess að breyta vaxtagreiðslum ríkissjóðs. Mér finnst þetta svolitlar meginforsendur þannig að mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún geti verið sammála mér í því að fjárlaganefnd eigi að taka 

Herra forseti. Já, það er alveg rétt að þetta er nýtt, það er ekki mikil hefð fyrir því að leggja fram ríkisfjármálaáætlun á þessu formi. Það hlýtur þess vegna að eiga eftir að þróast og menn hljóta að eiga eftir að læra af reynslunni núna og sjá næst þegar þetta verður gert hvað hefði verið sniðugt að gera einhvern veginn öðruvísi. Það eru óvenjulegar aðstæður uppi, sér í lagi varðandi gjaldeyrishöftin, þær breytingar sem er verið að boða með þeim frumvörpum sem voru kynnt í morgun, ekki beinlínis hversdagsleg mál og sem við þurfum vonandi ekki að glíma við aftur í bráð. Í ljósi þess eins tel ég næga ástæðu til að hv. fjárlaganefnd taki málið aftur til sín og núna, þegar málin eru komin fram, að meta stöðuna aftur með hliðsjón af þeim. Mér finnst kjarasamningarnir líka góð ástæða til að taka málið aftur inn í nefndina, en launakjör eru alltaf að breytast þannig að það er kannski ekki alveg jafn „abnormal“, ef ég leyfi mér að sletta, ekki eins óvenjulegt ástand hvað það varðar. En vegna þess að við getum séð fram á mjög miklar hækkanir, t.d. á lægstu kjörunum, er það líka alveg nógu sterkt efni og mikilvægt 

Virðulegi forseti. Þessi ríkisfjármálaáætlun boðar ekki pólitísk tíðindi vegna þess að hún er að mínu mati framhald af því sem við höfum séð í tíð þessarar ríkisstjórnar, það að auka skuli álögur á þá sem minna hafa og létta af þeim sem meira hafa. Við höfum séð lækkuð veiðigjöld, að auðlegðarskattur er ekki framlengdur og nú vilja menn óðir og uppvægir afnema raforkuskattinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér í því að þessi ríkisfjármálaáætlun boði ekki fögnuð, boði ekki aukinn jöfnuð hér á landi.

Herra forseti. Ég get svo sannarlega tekið undir að þessi ríkisfjármálaáætlun boðar ekki pólitískan fögnuð. Hún hefur þó þann kost ef svo má segja að hún sýnir mjög glöggt og jafnvel afhjúpar þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn er að marka. Líkt og ég sagði í ræðu minni hef ég verulegar áhyggjur af því að verið sé að draga saman í þeirri prósentu af vergri landsframleiðslu sem verja á til samneyslunnar á sama tíma og verið er að létta álögum af þeim sem best standa. Það felur í sér aukinn ójöfnuð þar sem byrðarnar dreifast þá með ósanngjörnum hætti og velferðarkerfið veikist.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og gott yfirlit yfir helstu þætti, má segja, greinargerðarinnar fyrir þessari tillögu. Það er rétt hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur sem kom fram í andsvari áðan að það er eðlilegt og skylt að taka þetta plagg í alvöru. Það er framhald af bandalagi yfir hinar pólitísku línur um að koma ríkisfjármálunum í betra horf en þau voru þegar allt hrundi og höfðu verið í 10–20 ár áður. Þetta er skref á þeirri braut sem menn eiga að fagna og þá ætlumst við til þess að það sé hægt að taka plaggið í alvöru. Hvað sem líður forsendum þess og því sem í því stendur, það var lagt fram 1. apríl á þessu ári, er heilmikið hægt að sjá út úr því um stefnu þessarar ríkisstjórnar þó að það komi ekki fram beint, þó að það komi til dæmis ekki fram í skiptingu á útgjaldaramma sem ekki á að gerast fyrr en í haust. Það er mikill galli við þetta plagg að það skuli ekki fylgja. Þar á meðal sést það sem hv. þingmaður nefndi réttilega um fjárfestingu, að ekki er gert í raun og veru ráð fyrir neinni aukningu í opinberri fjárfestingu á þessum tíma sem fram undan er. Hins vegar er það rétt sem hv. þm. Willum Þór Þórsson benti á, að gert er ráð fyrir að einkaaðilar auki fjárfestingu sína, en hún er ekki í þeim innviðum sem þingmaðurinn talaði um, í ferðaþjónustunni, samgöngum, menntakerfi, heilbrigðisþjónustunni 

Herra forseti. Líkt og ég kom inn á í ræðu minni hef ég áhyggjur af því hvað hæstv. ríkisstjórn er í rauninni metnaðarlaus, vil ég leyfa mér að segja, þegar kemur að því að styrkja innviðina. Ég hef satt að segja þar einna mestar áhyggjur af heilbrigðiskerfinu því að á sama tíma og heilbrigðiskerfið hefur verið undir alveg gríðarlega miklu álagi, til að mynda vegna þess að stórar kvennastéttir sem innan þess starfa og eru félagar í BHM hafa verið í verkfalli núna í níu vikur án þess að neitt hafi þokast í samningsátt, lesum við jafnframt um það í fjölmiðlum að verið sé að undirbúa einkarekna kjarna í heilbrigðisþjónustu. Mér hugnast það satt að segja mjög illa ef ríkið ætlar jafnvel að fara að skera niður, a.m.k. ekki auka, útgjöld til velferðarmála en á sama tíma séu einkaaðilar að sækja í sig veðrið og fara inn á þetta svið í auknum mæli. Það held ég að verði almenningi alls ekki til góðs og verði svo auðvitað bara til þess að veikja enn frekar það velferðarsamfélag sem hér hefur þó verið.

Forseti. Já, þetta er áhugavert og í raun og veru aðkallandi umræðuefni. Í töflu á bls. 7, sem er að vísu sett fram sem spá en á sér í raun og veru forsendur sem botna í stefnu ríkisstjórnarinnar, er gert ráð fyrir því að opinber útgjöld til innviða hækki ekki. Hins vegar er gert ráð fyrir því að fjárfestingar einkaaðila aukist. Það sem blasir við núna þessum árum eftir hrun, og í raun og veru eftir hægri stjórnina sem stóð hér áratugi fyrir hrun með örlitlum undantekningum, er að helstu innviðirnir sem við þurfum á að halda, sem atvinnulífið þarf á að halda, sem fólkið í landinu þarf á að halda, eru í þeim sporum að það þarf að bæta þá. Það sem meira er, það eru ákveðin tímamót í samfélaginu, t.d. aukning aldraðra, sem kalla á miklu meiri fjárfestingu í innviðum sem ekki er að sjá í þessari langtímaáætlun 

Herra forseti. Þetta er alveg hárrétt. Við sjáum þess engan stað að hæstv. ríkisstjórn hafi nokkurn áhuga á því að styrkja innviðina. Ég talaði í mínu fyrra svari um heilbrigðiskerfið og að þar sé ekki hugsað fyrir auknu fjármagni næstu árin. Það má nefna annað dæmi, vegakerfið sem er einn af þeim hlutum sem hefur svolítið verið rætt um í tengslum við samgönguáætlun. Það skiptir gríðarlega miklu máli varðandi byggð í landinu, að við getum komist hér um og haldið uppi eðlilegum samskiptum, atvinnulífi og öllu saman. Það byggir á því að við komumst á milli staða eftir sæmilega greiðfærum og öruggum vegum. Því miður finnst mér á alveg gríðarlega mörgum stöðum vanta allan metnað hjá hæstv. ríkisstjórn eða mögulega 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur prýðisræðu. Við erum að ræða um ríkisfjármálaáætlun, þingsályktunartillögu sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram í samræmi við þingsköp Alþingis, í fyrsta sinn. Í fyrirliggjandi áætlun kemur skýrt fram sá umsnúningur sem hefur orðið á ríkisfjármálum á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar þar sem skuldasöfnunin var stöðvuð og viðnám skapað til þess að mynda grundvöll til að hefja niðurgreiðslu skulda. Í fyrra andsvari langar mig að spyrja hv. þingmann út í hlutverk ríkissjóðs gagnvart því að jafna sveiflur og vera í færum til þess að mæta áföllum. Hv. þingmaður kom mjög vel inn á aðdraganda hruns og ræddi jákvæða afkomu ríkissjóðs á árunum fram að hruni þrátt fyrir mikinn útgjaldavöxt. Sem betur var ríkissjóður skuldlítill, allt að því skuldlaus, og þess vegna í betri færum til að takast á við það áfall. Nú er í þeirri ríkisfjármálaáætlun sem við erum að ræða hér lagt upp með að endurfjármagna ekki hluta af skuldsettum gjaldeyrisvaraforða en endurfjármagna önnur lán með hagstæðari vaxtakjörum. Uppsöfnuð vaxtagjöld frá hruni nema 580 milljörðum kr. þannig að það er býsna brýnt að ná viðsnúningi til að efla ríkissjóð til að vera í betri færum til að mæta framtíðaráföllum og ná niður vaxtagreiðslum sem koma til greiðslu hér á hverju ári. Miðað við ræðu hv. þingmanns reikna ég með að við séum sammála um það hlutverk ríkissjóðs, en ég spyr um skoðun hv. þingmanns á því að nýta 

Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um að viðsnúningurinn í efnahagslífi þjóðarinnar hafi orðið hjá þessari hæstv. ríkisstjórn eingöngu, heldur byrjaði hann mun fyrr. Hans sá auðvitað glöggt stað hjá fyrri ríkisstjórn, bara svo því sé haldið til haga, en afkomubatinn hefur sem betur fer enn aukist. Ég tel að við ættum að hafa svolitlar áhyggjur af því að í áætluninni er gert ráð fyrir því að núna hægi á afkomubatanum ár frá ári. Það hlýtur að vera eitthvað sem hæstv. ríkisstjórn sem og við óbreyttir þingmenn eigum að hafa í huga og hafa áhyggjur af. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, og er reyndar eitt af því sem ég kom ekki inn á í ræðu minni, um mikilvægi þess að greiða niður skuldir. Það skiptir gríðarlega miklu máli upp á alla framtíð. Hvað varðar sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum verð ég hreinlega að viðurkenna að ég er ekki nógu vel að mér í því til að þekkja nógu vel hver væri annars vegar mögulegur söluhagnaður á móti því sem ríkið getur grætt á því að eiga hlut í þessum fjármálafyrirtækjum. Ég treysti mér 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og held að við hv. þingmaður séum í grunninn sammála um mikilvægi þess að efla ríkissjóð og greiða niður skuldir og jafnframt um sölu á hlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Tímasetningin þar skiptir höfuðmáli upp á söluhagnað og hvers virði hluturinn er og margir aðrir þættir sem koma þar að. Í seinna andsvari langar mig að spyrja hv. þingmann út í stöðugleikann. Hv. þingmaður kom inn á útgjaldaþróunina og vöxt í útgjöldum í samræmi við vöxt í vergri landsframleiðslu, að það sé hlutfallslega minni útgjaldavöxtur á móti vexti í landsframleiðslunni. Hvað telur hv. þingmaður að skipti mestu máli þegar kemur að því að viðhalda stöðugleika? Er ekki einmitt mikilvægara með jákvæðan afkomubata að við forgangsröðum og leggjum áherslu á forgangsröðun í hvað peningarnir fara en að við látum endilega útgjöldin fylgja vexti landsframleiðslunnar?

Herra forseti. Auðvitað þurfum við eitthvað að hugsa um það í hvað útgjöldin fara. Ég held að við þurfum alveg sérstaklega að skoða þessi mál með dálítið nýjum hætti á komandi árum vegna þess að við erum lýðfræðilega að breytast sem þjóð þar sem hlutfall aldraðra fer hækkandi. Það eitt og sér hlýtur að þýða að við getum ekki notað sömu formúlu og hefur verið notuð síðustu ár. Þá tel ég ekki síður og jafnvel enn mikilvægara að hugsa um það hvernig við öflum fjár í ríkissjóð. Þá er ég að hugsa um þá stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur markað með því að létta álögum með því til að mynda að afsala sér tekjum vegna veiðigjalda og með því að 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá góðu umræðu sem fram hefur farið um þetta mál. Það er mikið undir í þessu. Í ríkisfjármálaáætlun má gera ráð fyrir því að menn séu að leggja fram stefnumörkun til næstu ára í því með hvaða hætti tekjur og útgjöld eigi að þróast. Í því ljósi finnst mér þetta óskaplega götótt plagg, mjög margir þættir eru settir hér fram sem skilja ekki eftir sig svör við grundvallarspurningum heldur frekar að fleiri vakni. Ég hefði viljað að í að minnsta kosti nefndaráliti meiri hluta hefðu menn reynt að taka betur á því og fylla aðeins betur inn í þessa mynd en gert er. Þess vegna bendi ég fólki á að lesa nefndarálit minni hluta fjárlaganefndar sem þær hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir, Brynhildur Pétursdóttir og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir leggja fram vegna þess að þar eru helstu spurningarnar sem vakna við lestur þessarar ríkisfjármálaáætlunar dregnar fram og reynt að nálgast þær með einhvers konar svörum sem gera málið að mínu mati heldur verra. Ég er mjög fylgjandi því og ánægð með það að menn skuli loksins hafa lagt þessa ríkisfjármálaáætlun fram þó að maður hefði auðvitað viljað sjá það gert í fyrsta lagi fyrr og í öðru lagi að það hefði líka verið fyllri mynd sem við hefðum fengið út úr þessari ríkisfjármálaáætlun. En svona er þetta og ég þakka þá aftur fyrir það minnihlutaálit sem hér liggur fyrir vegna þess að það finnst mér fara mjög vel yfir helstu álitamálin í þessu. Mig langar aðeins í upphafi að nefna að ég á erfitt með að skilja ýmislegt sem hér kemur fram eins og til dæmis það hvernig menn sjá fyrir sér útgjaldaþróunina. Þegar menn skoða töfluna yfir þetta fjögurra ára tímabil um það hvernig útgjöldin eiga að þróast sést að heildarútgjöld á milli áranna 2016 og 2017 eiga samkvæmt þessu eingöngu að aukast um 1,2%. Hins vegar er í texta í kaflanum á bls. 35 um útgjaldaáætlunina á þessum árum, 2016–2019, fjallað um þær forsendur sem liggja að baki þessari áætlun. Þar er gert ráð fyrir að verðbólga verði á bilinu 2,5–2,7% á þessu tímabili. Sömuleiðis er gengið út frá því að kaupmáttaraukning opinberra starfsmanna verði 2% til viðbótar verðbólgu, þ.e. ofan á þessi 2,5–2,7%. Þá er líka fjallað um það að bætur almannatrygginga eigi að hækka um 1% umfram verðbólgu og eins segir á bls. 36 að almennt sé gert ráð fyrir 1% raunvexti í umfangi vel flestra rekstrarmálaflokka ríkisins, stjórnsýslu- og eftirlitsstofnana o.s.frv. Það stemmir ekki að eingöngu sé um að ræða 1,2% vöxt í útgjöldum miðað við samt sem áður allar þær hækkanir sem nefndar eru hér. Það á einhvers staðar að skera niður. Inn í þessa ríkisfjármálaáætlun vantar svör við spurningunni um hvar eigi þá að skera niður. Í tölunum hér er verið að boða talsvert mikinn niðurskurð en það er hvergi sagt frá því hvar hann eigi að eiga sér stað. Ég hefði viljað að menn hefðu reynt að koma með grófa mynd af því hvar á að skera niður fyrir þessu þannig að útgjaldaramminn gæti staðist. Annars er að mínu mati betur heima setið en af stað farið og mér finnst að við eigum að taka ríkisfjármálaáætlun þegar við leggjum hana hér fram alvarlegar en svo að við skilum svona ófullbúinni mynd. Kannski getur einhver fulltrúi meiri hlutans skýrt þetta fyrir mér en miðað við það sem stendur í þessari áætlun stenst þetta ekki, þ.e. að þessi aukning í útgjöldum geti orðið. Það er gert ráð fyrir verðbólguáhrifum en samt er vöxturinn eingöngu 1,2% á milli þessara ára. Hann er hærri á milli annarra ára en það stingur svolítið í stúf og vekur athygli að þetta skuli vera svo lágt sem raun ber vitni 2016–2017 og líka vegna þess að það er gert ráð fyrir 1% aðhaldskröfu en hún nær samt ekki að vinna upp í þann mismun sem þarna er augljóslega á ferðinni. Mér þætti vænt um ef einhver gæti svarað mér því hvar þessi ríkisstjórn ætlar að skera niður á milli áranna 2016 og 2017. Ég tek líka undir þá gagnrýni sem kemur fram hjá minni hluta fjárlaganefndar, gagnrýni á að ekki skuli liggja fyrir skýr stefnumörkun málefnasviða. Það birtist líka í þessari gagnrýni sem ég er að setja fram á að menn skuli ekki segja okkur hvar eigi að skera niður. Þá veit ég ekki hvað við erum í raun og veru að fjalla hér um. Þetta er einhver rammi en það vantar allt efni í hann. Þó eru hér dregin fram einstaka atriði sem við fáum að sjá að menn ætla beinlínis ekki að taka á eða ekki að ráðast í. Minni hlutinn fer ágætlega yfir það í minnihlutaáliti sínu eins og til dæmis með lífeyrisskuldbindingar, þar er dregið fram að ekki sé ljóst samkvæmt þessari áætlun hvort markmiðið sé að greiða þær niður með rekstrarafgangi eða fjármagna þær með lántöku. Þessar lífeyrisskuldbindingar eru að mestu leyti ófjármagnaðar. Það sem stingur líka í augu er að við erum núna með gríðarlegar deilur á vinnumarkaði sem hafa staðið yfir og standa enn og það á ekki síst við opinbera starfsmenn sem með sanni má segja að hafi setið eftir í launaþróun undanfarinna ára og gera réttilega tilkall til leiðréttingar á sínum kjörum. Það á ekki síst við um stóru einsleitu stéttirnar, kvennastéttirnar. Hér er gert ráð fyrir því að það verði eingöngu gert ráð fyrir 2% hækkun á ári umfram verðbólgu á kaupmætti opinberra starfsmanna. Það má gera ráð fyrir því að þetta verði eitthvað hærra og þá eru menn aftur komnir í að það eigi að skera einhvers staðar niður. Hvar ætla menn þá helst að gera það? Það er svo margt hér sem sýnir okkur fram á að það eigi að fara að skera niður en við fáum ekkert að vita hvar. Þá er eðlilegt að við þurfum að hafa áhyggjur af stóru málaflokkunum eins og heilbrigðiskerfinu og því að menn ætli að ráðast aftur í hækkun á gjöldum. Þetta er sorgleg staða vegna þess að á sama tíma og menn boða í þessu töluverðan niðurskurð á ríkisútgjöldum hafa menn afsalað sér tekjum af auðlegðarskatti og veiðigjöldum eins og ágætlega var farið yfir hér áðan. Það nýjasta er að menn ætla að afsala sér tekjum af raforkuskatti. Mér þykir þetta röng forgangsröðun, og okkur jafnaðarmönnum svíður þetta vegna þess að við teljum núna gríðarlega mikla og ríka ástæðu til að fara í mikilvæga uppbyggingu á stefnumörkun á velferðarkerfinu og menntakerfinu og við erum líka að ræða samgöngurnar. Þá komum við að því sem ég hef líka töluverðar áhyggjur af og við jafnaðarmenn. Minni hlutinn fjallar ágætlega um það í sínu nefndaráliti, það að eingöngu er gert ráð fyrir að um 1,2% af vergri landsframleiðslu fari í fjárfestingar samkvæmt þessari áætlun. Það er allt of lágt. Það kemur vel fram í nefndaráliti minni hlutans að þarna er um að ræða fjárfestingu hins opinbera í heild, þ.e. líka sveitarfélög, að það sé algjörlega ljóst að hún dugi ekki til þess að endurnýja og viðhalda innviðum og öðrum verðmætum sem við höfum byggt upp í gegnum tíðina. Ef við náum ekki að endurnýja og viðhalda því með þessum fjármunum náum við heldur ekki að ráðast í nýframkvæmdir að neinu marki. Þetta veldur því að við munum sjá gríðarlega hnignun hvað varðar innviðina á komandi árum ef menn ætla að halda sig við þessa áætlun. Ég tel að þarna séu menn á rangri braut. Menn hefðu átt að halda í þær tekjur sem þeir hafa verið að afsala sér hingað til á síðustu tveimur árunum. Ég geri ráð fyrir því að ef kjósendur yrðu spurðir vildu þeir heldur sjá þessa fjármuni setta í heilbrigðiskerfið, uppbyggingu á samgöngukerfinu og í menntakerfið. Öflugar samgöngur þjóna byggðunum best, öflugt heilbrigðiskerfi, öflugt og aðgengilegt menntakerfi með lágum gjöldum gagnast þeim best sem lægstar hafa tekjurnar. Fókusinn hjá þessari ríkisstjórn hefur verið að lækka álögur á þá sem mest hafa og við sjáum niðurstöðurnar af því í þessari ríkisfjármálaáætlun. Virðulegi forseti. Þá verð ég að segja að það hryggir mig og okkur að það er algjörlega ljóst að líka er verið að ýta á undan sér vandanum í heilbrigðiskerfinu sem snýr að húsbyggingu. Það hefur verið talað um það núna í meira en áratug að það komi að krítískum tíma í byggingum og húsnæði Landspítalans og við erum komin á þann tíma. Þar er mygla, húsið lekur og menn geta ekki tileinkað sér nýjustu tækni með tækjum og tólum inni á sjúkrahúsi vegna þess að byggingin hentar ekki. Hún er barn síns tíma. Hér er ekki gert ráð fyrir því að menn ráðist í þessa byggingu á komandi árum heldur er sett allt of lítið fjármagn í þetta. Það er gert ráð fyrir því að ljúka við byggingu sjúkrahótels, ljúka fullnaðarhönnun á meðferðarkjarnanum o.s.frv. Þetta er að mínu mati ekki fullnægjandi. Ég held að það sé mikið óráð að ætla að fara svona hægt í sakirnar og ýta þessari spítalabyggingu á undan sér vegna þess að við erum komin á krítískt tímabil núna. Hvernig halda þá menn að það verði hér eftir fimm ár? Það verður orðið enn þá verra þá og þá mun líka taka tíma að byggja þetta upp. Ég hef áhyggjur af heilbrigðiskerfi okkar núna þegar við horfum upp á það að vegna þess að menn hafa ekki verið tilbúnir að ræða við hjúkrunarfræðinga, geislafræðinga og aðra þá sem eru innan BHM erum við farin að sjá uppsagnir stórra hópa innan heilbrigðiskerfisins. Með þeim fer þekking og reynsla og ég er hrædd um að við séum núna komin inn í spíral þar sem við munum sjá mjög hraða hnignun á heilbrigðiskerfinu í heild. Starfsfólkinu okkar sem er á heimsmælikvarða er ekki búin aðstaða með tækjum og húsnæði til að gera sitt besta og það er óviðunandi staða í þjóðfélagi eins og okkar. Ég mundi leggja það til að við reyndum nú að ná samstöðu um það þverpólitískt að taka utan um heilbrigðiskerfið í landinu og finna í sameiningu leiðir til að byggja það upp. Ég vona að menn séu tilbúnir í það af hálfu stjórnvalda en það þýðir þá að við getum ekki farið eftir þessari ríkisfjármálaáætlun næstu fjögur árin heldur munum við þurfa að gera á henni verulegar breytingar. Menn munu þá kannski þurfa að horfa til fjármögnunarleiða sem menn hafa verið að losa sig við á undanförnum árum. Varðandi almannatryggingarnar þykir mér líka mjög sorglegt að sjá hér ekki gert ráð fyrir sambærilegum hækkunum í almannatryggingum og menn gera ráð fyrir í kaupmáttaraukningu hjá opinberum starfsmönnum. Það skiptir máli núna þegar við sjáum flesta hópa í landinu vera að semja um kjarabætur og þá er það skylda okkar á Alþingi að gæta þess að þeir sem þurfa að stóla á tekjur frá hinu opinbera í gegnum almannatryggingakerfið fái sambærilegar hækkanir. Við getum ekki skilið þessa hópa eftir og það er í engu gert ráð fyrir því í þessari áætlun. Það þykir mér miður og þarna sýnir ríkisstjórnin á spilin, sýnir hvað hún ætlar sér að gera á næstu missirum. Samkvæmt þessu ætlar hún ekki að láta þessa hópa fylgja launaþróun í landinu. Það þykir mér miður og ég heiti því að fyrir því munum við jafnaðarmenn berjast hér á næstu missirum, við munum halda áfram að berjast fyrir því að þessir hópar fái þær hækkanir sem þeir þurfa á að halda ef þeir eiga að fá að geta lifað í okkar samfélagi með einhverri reisn. Þá ætla ég líka að nefna að ýmislegt hér stingur í augu. Ein af forsendum í tekjuhlutanum í þessari áætlun er sala á bönkum. Hér er gert ráð fyrir því að 30% hlutur í Landsbankanum verði seldur, ef ég man rétt, og síðan stendur í nefndaráliti meiri hlutans að í áætluninni komi fram að uppsöfnuð vaxtagjöld ríkissjóðs frá bankahruni á verðlagi ársins 2015 nemi um 580 milljörðum kr. Því sé brýnt að selja eignarhluti í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum auk þess að endurfjármagna ekki hluta af skuldsettum gjaldeyrisforða heldur endurfjármagna önnur lán ríkissjóðs með hagstæðari kjörum en nú er gert. Þetta er líka óútskýrt. Hvað er verið að tala um önnur félög, hvað eru menn beinlínis að tala um? Það er gert ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætluninni að þessir eignarhlutir í Landsbankanum verði seldir á þessu ári og því næsta. Eru einhverjar vísbendingar um að það geti náðst? Hér hefur ekkert heyrst um það að menn geti selt banka á þessu ári. Undirstöðurnar undir þessari ríkisfjármálaáætlun eru svo veikar. Ég verð að nefna það líka að það er ekkert samband við raunveruleikann í þessari áætlun. Ég er undrandi á því að Framsóknarflokkurinn sem ályktaði nýlega á flokksþingi sínu gegn sölu Landsbankans skuli leggja jafn mikla áherslu á það hér að nú sé nauðsyn að gera það á þessu ári eða því næsta til að geta fengið tekjur í ríkissjóð. Ég er ekki ósammála markmiðinu, við verðum að lækka vaxtagjöld ríkissjóðs, en menn verða að hafa einhverjar raunhæfar áætlanir um það hvenær og hvernig menn geta selt eignir til þess. Þá þarf líka að skýra almennilega frá því hvaða eignir það eiga að vera. Það er margt í þessu sem mér finnst frekar vekja spurningar en að svara þeim og þá langar mig að koma aðeins að bls. 34 sem er stefnan í skattamálum. Þar segir, með leyfi forseta: „Endurskoðun virðisaukaskattskerfisins verður einnig haldið áfram með það fyrir augum að færa kerfið í einfaldara og nútímalegra horf og styrkja það sem tekjuöflunartæki.“ Á íslensku, þ.e. þýtt yfir á það með hvaða hætti stjórnarflokkarnir hafa hagað sinni skattstefnu, þýðir þetta að menn ætla að hækka matarskattinn meira og líklega búa til eitt skattþrep þannig að þeir lækka efra þrepið og hækka þá neðra þrepið töluvert. Þarna kemur enn og aftur fram munurinn á stefnu þessarar stjórnar og stefnunni sem við jafnaðarmenn vildum fylgja, sá að það eru lækkaðir eða afnumdir skattar á þá sem hafa hæstar tekjurnar en skattar eru hækkaðir á þá sem nota mest af tekjum sínum í að greiða fyrir nauðsynjar. Ég verð að segja að þetta þykja mér ekki góð tíðindi. Við jafnaðarmenn munum mótmæla þessu harðlega eins og öðru því sem felur í sér að menn auki álögur á þá sem lægstar hafa tekjurnar og millitekjuhópana til að rýmka fyrir skattalækkunum og léttingu álaga á þá sem hafa hæstar tekjurnar. Hér er verið að því og ef menn lesa þessa ríkisfjármálaáætlun sést stefnan mjög vel. Virðulegi forseti. Ég næ ekki að fara yfir allt núna en geri það kannski síðar. Það kemur ágætlega fram í minnihlutaáliti fjárlaganefndar hversu ósamstiga ráðherrar í þessari ríkisstjórn eru 

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir talaði um að við ættum að taka ríkisfjármálaáætlunina alvarlega og ég er sammála henni í því. Jafnframt varpaði hún fram mjög mikilvægri spurningu að mínu mati um það hvar hæstv. ríkisstjórn ætli að skera niður. Það hefur verið lítið um stjórnarþingmenn í umræðunni til að svara spurningum þingmanna með undantekningunni hv. þm. Willum Þór Þórsson sem hefur verið duglegur í andsvörum. Það kemur svolítið í okkar hlut að reyna að lesa í framtíðina og því vil ég spyrja hv. þingmann miðað við það sem þó er boðað í þessari áætlun: Hvar telur hv. þingmaður líklegast að skorið verði niður?

Virðulegi forseti. Miðað við það sem hér kemur fram er boðaður töluverður niðurskurður. Þegar töluverður niðurskurður á sér stað hljóta menn að horfa í stærstu útgjaldaliðina og ég óttast að menn horfi þar til velferðarkerfisins og menntakerfisins. Það hefur beinlínis verið talað um að menn ætli að gera breytingar á menntakerfinu sem eigi að leiða til lægri kostnaðar í því. Því er ég ósammála og því höfum við jafnaðarmenn líka verið ósammála vegna þess að við teljum ekki að menn eigi að fara í það á þessum tímapunkti. Tölurnar um niðurskurð á milli áranna 2016 og 2017 segja okkur að við eigum að hafa af þessu verulegar áhyggjur. Þessi ríkisstjórn hefur líka hefur farið í mjög mikla hækkun á komugjöldum í heilbrigðiskerfinu og maður auðvitað óttast að hún haldi því áfram. Fleira þarna bendir til þess. Ef við ætlum að skera mikið niður 

Frú forseti. Ég tek undir það og er hjartanlega sammála hv. þingmanni, ég hef einmitt áhyggjur af því að hér eigi að skera niður í velferðarkerfinu. En einmitt af því að ég er líka sammála hv. þingmanni í því að við eigum að taka þessa áætlun alvarlega langar mig að spyrja hv. þingmann út í það að líkt og lesa má í áliti minni hluta hv. fjárlaganefndar er miðað við að afnám hafta hafi engin áhrif á stöðu krónunnar og það er ekki reiknað með neinum áhrifum af því á skuldastöðu eða fjármagnsjöfnuð ríkissjóðs. Þessi tillaga var lögð fram 1. apríl sl. en í morgun var verið að kynna glæný frumvörp sem beðið hefur verið eftir. Telur hv. þingmaður í ljósi þessarar nýju stöðu, þar sem við sjáum þó eitthvað á spilin og hvers vænta má, 

Virðulegi forseti. Við erum í síðari umr. um þingsályktunartillögu þannig að þetta er lokaumræðan. Ég teldi eðlilegt að menn gerðu hlé á umræðunni, vísuðu tillögunni aftur til nefndar og færu yfir hana þar til að skoða áhrif þeirra aðgerða sem kynntar voru í morgun, til að fara líka yfir áhrif nýgerðra kjarasamninga og fleiri slíkra þátta. Mér finnst ekki gott að við samþykkjum ríkisfjármálaáætlun þegar við vitum að svo margt í umhverfinu hefur breyst frá því að hún var lögð fram og er ekki í miklum takti við veruleikann. Margt af því er líka reifað í nefndaráliti minni hlutans og ég vildi að meiri hluti nefndarinnar hefði hlustað betur á það sem þar kemur fram. Svo kemur það sem hv. þingmaður nefnir líka ofan á það. Ég teldi það eðlilegt vegna þess að það er miklu heillavænlegra að menn leggi af stað með samþykkta ríkisfjármálaáætlun frá Alþingi sem er í einhverjum takti við það sem er raunverulega að gerast og er fyrirsjáanlegt að muni gerast á komandi árum. Við höfum töluverðar 

Frú forseti. Ég stenst ekki mátið að óska hv. þingmanni og okkur Þingeyingunum hér og fleirum í salnum til hamingju með daginn. Ég á þá ekki við áætlun um afnám gjaldeyrishafta  Hv. þingmaður nefndi það hvernig á að mæta þeim niðurskurði sem boðaður er í þessari tillögu sem er veik fyrir. Hvernig eiga menn að mæta 1% aðhaldskröfu á ráðuneyti ef skera á niður á móti öllum launahækkunum opinberra starfsmanna umfram eiginlega ekki neitt? Og hvernig á að mæta því ef núna á að taka 20 milljarða útgjöld og tekjutap á ríkið í tengslum við kjarasamninga? Þetta eru ansi lausir endar og maður veltir fyrir sér hvort ekki sé gagnslaust að samþykkja þessa tillögu nú. Er ekki ráðlegast að bíða bara eftir fjárlagafrumvarpi í haust og fá tillögu að ári sem uppfyllir kröfur um að 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður fagna ég því að menn séu að fara af stað fyrir norðan. Það er verulegt fagnaðarefni, ekki bara fyrir það svæði heldur fyrir landið allt, að það sé komin af stað svona öflug fjárfesting. Ekki veitir okkur af. Margir hafa komið að því og mikil vinna liggur þar að baki. Hv. þingmaður spyr einmitt um kjarna málsins og þá veltir maður fyrir sér tilgangi svona þingsályktunartillögu. Tilgangurinn hlýtur að vera að menn eigi að nota hana til viðmiðunar við fjárlagagerðina á komandi árum. Miðað við það sem við erum með í höndunum, miðað við gagnrýnina frá minni hlutanum sem kemur á hana um öll þau atriði þar sem liggja lausir endar plús þau atriði sem hafa verið nefnd hér, þ.e. afnám hafta og áhrif þess, uppgjör þrotabúanna og síðan aftur gerð kjarasamninga, er mér algjörlega orðið ljóst að þetta plagg verður ekki til viðmiðunar á næstu árum. Það er ekki hægt að nota það.

Frú forseti. Auðvitað ættu aðstandendur málsins fyrst og fremst að sjá að sér með það og kalla það til baka úr því að hv. fjárlaganefnd flýtti sér svona með afgreiðslu á þessu út og leggur til samþykkt tillögunnar algerlega óbreyttrar þó að margt hafi gerst frá því að hún kom fram og meira sé í vændum. Á miðvikudaginn er vaxtaákvörðunardagur hjá Seðlabankanum. Flestir greiningaraðilar reikna með 50 punkta hækkun vaxta. Það hefur strax áhrif á fjármagnskostnað ríkisins ef það fer út yfir vaxtaganginn, a.m.k. til skamms tíma. Ef síðan gerast þau undur og stórmerki í tengslum við afnám hafta eða öllu heldur nauðasamninga að ríkið geti lækkað verulega skuldbindingar sínar og sleppi með minni vaxtakostnað á komandi árum gleðjumst við öll auðvitað yfir því og þá kemur það á móti. Það er eiginlega allt á flugferð í kringum þetta mál og það hlýtur að vera mjög áleitin spurning af hverju aðstandendur málsins kalla ekki einfaldlega tillöguna til baka og viðurkenna að það er gagnslaust að afgreiða hana eins og hún er.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Það er ekki bara það að ýmislegt hafi gerst frá því að tillagan var lögð fram og tekin út úr nefnd heldur koma líka mjög ítarlegar athugasemdir við það í nefndaráliti minni hlutans. Það var heilmikið vitað fyrir að óvissa væri um. Byggt á þeirri óvissu einni hefðu menn átt að skoða þetta mál betur og svara að minnsta kosti þeim spurningum sem koma fram í nefndaráliti minni hlutans. Það er ekki gert og núna erum við komin enn lengra frá veruleikanum með þeim breytingum sem hafa orðið í umhverfinu á síðustu dögum og eru fyrirséðar á komandi missirum. Ég fór líka yfir það í minni ræðu að ég átta mig ekki á því hvar menn ætla að skera niður miðað við það sem boðað er. Útgjaldaaukningin upp á 1,2% á milli áranna 2016 og 2017 stemmir ekki við það sem kemur fram í texta um verðbólguáhrifin og útgjaldaaukningu innan ákveðinna málaflokka, kaupmáttaraukningu hjá opinberum starfsmönnum og innan almannatrygginga. Það stemmir ekki nema menn séu að fara í mjög mikinn niðurskurð og um hann er 

Frú forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók af mér ómakið en best að ég geri það líka, að óska okkur sannarlega til hamingju með þann áfanga sem er nú að fara í gang við Bakka á Húsavík sem er ekki síður fyrir allt landið í heild. Ég nota þá þetta tækifæri til að þakka honum fyrir hans framlag á sínum tíma þegar hann sat í ríkisstjórn og gerði það sem þurfti að gera til að koma þessu áfram. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fékk spurninguna hvar menn ættu að skera niður. Það er best að ég noti þetta tækifæri og spyrji þingmanninn, að því gefnu að menn ætli að skera niður: Hvar mundi þingmaðurinn skera niður?

Virðulegi forseti. Ég tel að við séum komin inn að beini. Við höfum talað fyrir allt annarri stefnu en þeirri sem hefur verið rekin síðustu tvö árin og hefur leitt til þess að menn þurfa núna að fara að skera niður. Aftur vil ég segja að við þurftum að ganga mjög langt til að loka 218 milljarða gati á síðasta kjörtímabili í fjárlögum. Ég hefði ekki afsalað mér tekjunum af auðlegðarskattinum sem eru yfir 10 milljarðar. Ég mundi ekki afnema raforkuskattinn, ég hefði ekki heldur lækkað veiðigjöldin. Við jafnaðarmenn höfum talað fyrir því að með þessum tekjum í ríkissjóði gætum við ráðist í framkvæmdir á samgöngusviðinu, við gætum farið í að efla hér velferðarkerfið og við gætum ráðist í brýn verkefni á sviði menntamála og heilbrigðismála. Fyrir þeirri stefnu hef ég talað og mér þykir miður að þessi ríkisstjórn sé að boða hér niðurskurð.

Frú forseti. Ég skal umorða spurninguna: Að því gefnu að menn þyrftu að spara, hvar mundi þingmaðurinn þá spara? Í nefndaráliti minni hlutans sem ég renndi snöggt yfir má lesa með ákveðnum hætti að þar eigi talsvert að gefa í. Öll þekkjum við umræðuna um niðurskurð því að hann hefur sannarlega verið frá hruni og það þurfti að taka á því. Þó að menn séu jafnaðarmenn þarf umræðan um ríkisfjármálin og fjármálin almennt engu að síður að vera af einhverri skynsemi. Við þurfum ekki endilega að kalla það að menn ætli að spara eða hagræða, en hvar mundi þingmaðurinn forgangsraða?

Virðulegi forseti. Hagur ríkissjóðs hefur vænkast mjög. Hér varð til töluvert svigrúm strax á árinu 2013 til að setja fjármuni inn í þá málaflokka sem þurfa helst á að halda. Menn ákváðu að nota það svigrúm til að færa fjármuni til þeirra sem mest hafa með því að afsala sér tekjustofnum eins og auðlegðarskatti, veiðigjöldum o.s.frv. Við hefðum aldrei notað svigrúmið með þeim hætti og þess vegna erum við að sýna á spilin með það með hvaða hætti við mundum nota þetta svigrúm sem hefur skapast í ríkisfjármálunum og er fyrirséð að verði meira vegna þess að við munum fara að greiða niður skuldir og eiga þá meira borð fyrir báru af því að við erum að greiða of mikið í vaxtagjöld í dag. Það er líka fyrirséð að ef hagvaxtarspár ganga eftir verði hér enn meira svigrúm. Við hefðum notað þetta allt öðruvísi en til að lækka álögur 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir prýðisræðu. Hún fann ríkisfjármálaáætlun sem við ræðum hér fyrsta sinni og var lögð fram í samræmi við þingsköp flest til foráttu, mundi ég telja, og kom inn á ríkisútgjöld, hvar við ætluðum að spara. Það er ekki farið í grafgötur með það í þessari ríkisfjármálaáætlun að það eru meginlínur og um að ræða hagræna skiptingu á ríkisútgjöldum. Hv. þingmaður kom inn á mikilvægi þess að greiða niður skuldir og lækka vaxtabyrði og um það erum við hv. þingmaður alveg sammála. Mig langar að spyrja í fyrra andsvari hvað henni finnist um þá fyrirætlan að selja hlut í fjármálafyrirtækjum, hvort það sé ekki eitthvað sem hv. þingmanni hugnast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég fann þessu ekki alveg allt til foráttu, en það er eðlilegt að maður dragi fram þau atriði sem eru helst gagnrýniverð. Það sem ég finn stóru myndinni til foráttu er að myndin skuli vera svona brotin og grunnurinn undir þessu eins veikur og raun ber vitni. Varðandi bankasölu á ríkið hlutdeild í Arion banka sem og í Íslandsbanka og ég hef ekki séð neitt gegn því að við mundum selja þá hluti með tíð og tíma. Ég ætla ekki að útiloka að einhvern tímann við réttar aðstæður skapist sú staða að það sé eðlilegt að selja hlut í Landsbankanum en það verður alltaf að tryggja að ríkið eigi ráðandi meiri hluta. Það er að minnsta kosti mín skoðun í dag en hún er ekki klöppuð í stein. Síðan vil ég þó nefna að það sem mér finnst að í þessari áætlun varðandi sölu bankanna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni skýr svör. Við hv. þingmaður erum sammála um nauðsyn þess að selja þessa hluti með það í huga að ná niður skuldum ríkissjóðs. Tímasetning er lykilatriði og ómögulegt fyrir okkur hér að ákveða nokkuð um það. Þangað til færi gefst og það er hægt að fá hæstvirði fyrir hlutina gefa þessar stofnanir vonandi þannig af sér í arð að við getum haldið áfram að nýta hann til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Meiri hlutinn bendir á bls. 3 í sínu áliti á og leggur til að framvegis verði gengið skrefi lengra í skiptingu á útgjaldaramma og honum ekki aðeins skipt hagrænt heldur einnig á hvert ráðuneyti. Um það erum við hv. þingmaður sammála að sé nauðsynlegt í framtíðinni. Ég er ekki með neina sérstaka spurningu í seinna andsvari.

Virðulegur forseti. Tímasetning er nefnilega algert lykilatriði sem og aðstæður og mér þykir bratt gengið í þessari ríkisfjármálaáætlun að gera beinlínis ráð fyrir því, og það er gefið í í nefndaráliti meiri hlutans, að það þurfi að drífa í að selja eignarhlut í fjármálafyrirtækjum og öðrum félögum til að reyna að minnka skuldir ríkissjóðs. Ég er hrædd um að þegar menn ganga svona bratt fram og setja inn í áætlun að þetta eigi að gerast á þessu ári eða því næsta hafi menn ekki augastað á því að gera það við bestu mögulegu aðstæður. Ég tel ekki að bestu mögulegu aðstæður séu á þessu ári og líklega ekki á því næsta því að óvissan í efnahagskerfinu er hreinlega of mikil. Meðan við fáum jafn mikið í arðgreiðslur og raun ber vitni, eins og frá Landsbankanum, tel ég algert glapræði að ætla að fara í sölu á þessum eignarhlutum. Ég tel að þessu leyti um enn eina risaholuna að ræða 

Forseti. Ég tel rétt að vekja athygli forseta og þingheims á því að í umræðum um þetta mál hefur komið fram tvisvar eða þrisvar hversu erfitt er að ræða þessa áætlun sem lögð var fram 1. apríl eftir allar þær breytingar sem hafa orðið á forsendum hennar, nú síðast í morgun, þegar miklar breytingar verða á forsendum þessarar áætlunar langt fram í tímann og bætist við þá óvissu sem var fyrir hendi, og auðvitað hlýtur að vera fyrir hendi að ýmsu leyti. Ég vek athygli á þessu vegna þess hversu mikilvæg þessi umræða er í fyrsta sinn sem hún fer fram á þinginu um tillögu sem borin er upp til samþykkar í þessu efni og hvað það er mikilvægt að sú hefð skapist að menn ræði þetta á réttum forsendum og geti komið fram sínum pólitísku sjónarmiðum um þessi efni.

Forseti. Ég tek mjög undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar einmitt vegna þess að það er mikilvægt að núna, í fyrsta skipti þegar þessi ríkisfjármálaáætlun er rædd, jafnvel þó að hún sé ekki jafn fullkomin og í jafn miklum smáatriðum og við mörg hefðum kosið, skiptir máli að við berum virðingu fyrir umræðunni og verkefninu. Þess vegna finnst mér að þeir sem bera ábyrgð á því að þetta sé lagt hérna fram og rætt eigi að sjá í hendi sér að það er best að nefndin kalli málið inn til sín og sérstaklega eftir þau miklu tíðindi sem urðu hér í morgun um það að hugsanlega geti, ef allt fer á besta veg, vextir lækkað. 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki séð hér, a.m.k. ekki síðan ég kom hingað, forustu hv. fjárlaganefndar í salnum. Mér þætti mikilvægt að forustumenn hennar kæmu hingað og færu yfir það með okkur hvers vegna við ættum ekki að taka tillöguna aftur inn í nefndina og fara yfir þær vendingar sem orðið hafa bæði á vinnumarkaði og líka hvað varðar þrotabúin og uppgjör þeirra. Það breytir öllu málinu og var það nú götótt fyrir. Núna erum við að fara að samþykkja hugsanlega einhverja ríkisfjármálaáætlun sem er ekki í neinum takti við neinn veruleika þarna úti. Ég verð að segja að mér þætti það til vansa fyrir þingið ef við gerðum það. Við erum alveg til í að taka snúning á þessu máli og reyna einhvern veginn að uppfæra það og færa það til veruleikans. Ég held að forustumenn nefndarinnar ættu að koma hingað 

Frú forseti. Það er eðlilegt að þingmenn velti fyrir sér gildi þingsályktunartillögu sem er með þeim hætti sem hún er, sú sem við erum að ræða um hér. Ef hv. þingmenn fara að tillögu formanns fjárlaganefndar um að tillagan verði samþykkt óbreytt, hvaða gildi hefur það þegar þing er búið að samþykkja að fela ríkisstjórn og fjármála- og efnahagsráðherra að fara eftir þeim tölum og forsendum sem í þingsályktuninni stendur og við vitum að hún mun ekki standast? Það vantar bæði húsnæðisfrumvörpin sem eru kostnaðarsöm, skattbreytingarnar að mestu leyti þó að þær séu að einhverju leyti inni í áætluninni og síðan losun hafta. Þetta er áætlun til ársins 2019 og við þurfum greinilega að fá að vita hvaða gildi það hefur 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér var sagt síðast. Það eitt að taka málið inn aftur til að fara yfir forsendurnar held ég að sé afar mikilvægt. Þó að þetta sé áætlun breytir það því ekki að hér eru undir stefnumarkandi atriði sem þarf að fara yfir. Það er auðvitað bragur að því þegar verið er að leggja svona fram í fyrsta sinn að það er ekki búið að afgreiða málið, það er orðið áliðið, komið fram í júní, þannig að það er augljóst að það fer að þrengjast um að þetta geti gengið eftir með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Ég held að það væri skynsamlegt að við færum yfir afnám hafta, þær tillögur sem hér voru lagðar fram í morgun og hvaða áhrif þær hafa, en ekki síður auðvitað tilkynningar sem fólust í aðkomu ríkisstjórnarinnar að kjarasamningum. Þær breyttu málinu strax og ég held að ríkisstjórnarflokkarnir verði að gera sér grein fyrir því hvað þeir eru að fara að samþykkja. Þó að áætlun sé einungis áætlun en ekki eitthvað sem ekki má breyta 

Frú forseti. Ég var farinn að undrast eins og fleiri hvar forusta fjárlaganefndar væri. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er í öllu falli ekki hér og er búin að taka inn varamann og ég ætlaði að fara að segja að ég vissi ekki hvar við værum stödd ef ekki væri fyrir hv. þm. Willum Þór Þórsson sem af stakri samviskusemi hefur verið með í þessari umræðu, en síðan gekk að vísu í salinn hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður fjárlaganefndar, allfasmikill, bað um orðið og er það vel. En ég held að fyrst og fremst þyrfti að ræða það við fjármálaráðherra sjálfan sem er nú einu sinni flutningsmaður þessarar tillögu hvort hann vilji að Alþingi eyði tíma í að halda áfram að ræða þetta mál í ljósi alls þess sem nú liggur fyrir. Það er alveg ljóst að forsendur tillögunnar eru sokknar að verulegu leyti. Það stefnir í umfangsmikil fjáraukalög á þessu ári, ríkisstjórnin er þegar búin að samþykkja 2,65 milljarða í ýmis útgjöld. Það stefnir í verulega breyttar forsendur fyrir fjárlög næsta árs vegna skuldbindinga ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga og svo bætist allt hitt við sem hefur verið að gerast 

Frú forseti. Það sem vantar inn í þessa umræðu er hvað ætla má að mikið af vaxtaberandi skuldum ríkissjóðs verði greitt niður af þeim tekjum sem munu renna í ríkissjóð á næstu árum vegna stöðugleikaskattsins. Það eru raunar hinar gleðilegu fréttir þessa dags. Það er hins vegar ekki hægt að krefjast þess að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar komi og skýri það út fyrir okkur því að hún er stödd erlendis en þá ber svo vel í veiði að annar snillingur úr fjárlaganefnd, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, er kominn hér nánast eins og frelsandi riddari á hvítum hesti og mun ábyggilega nota ræðu sína á eftir til að skýra þetta og það mun greiða fyrir umræðunni. Ég segi fyrir minn hatt að ég ætla að bíða með að krefjast þess að málið verði tekið fyrir í nefndinni þangað til í ljós kemur hvort hv. varaformaður fjárlaganefndar hefur þessar upplýsingar en ég vænti þess að hann hafi kvatt sér hljóðs til að skýra þetta mál.

Virðulegi forseti. Auðvitað er ég ekki hér frekar en aðrir að tala um fundarstjórn forseta. Það er búið að misnota þennan lið þannig en hér eru nú allt saman byrjendur á þingi eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hafa kvartað undan því að hér sé ekki neinn úr forustu nefndarinnar. Ég er búinn að vera í þinginu eins og menn vita og ég er búinn að heilsa nokkrum ykkar, hef setið í hliðarsal og fylgst með ræðunum. Ég hlustaði á góð andsvör hjá hv. þm. Hjálmari Boga Hafliðasyni sem mér fannst fara ágætlega yfir og kom með málefnalegar og góðar spurningar til hv. þingmanns. Ég veit ekki hvað maður á að segja. Það eru tvær leiðir í þessu. 

Forseti. Því miður brást hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vonum manna um að forsendur yrðu skýrari eftir ræðu hans. Mér sýnist málið snúast um þær endurbætur í ríkisfjármálum sem hófust eðlilega og af mikilli alvöru eftir hrun á síðasta kjörtímabili með stuðningi alls þingheims þá og framhaldsstuðningi hans núna. Eiga þær að enda þannig að þessi mikilvægi liður í umbótunum sé borinn fram formsins vegna, það sé kastað til hans höndunum og samþykkt til að fylla upp í form eða á þetta að vera raunverulegur þáttur í þessum endurbótum á ríkisfjármálum sem allir flokkarnir koma að og sem almenningur á Íslandi svo sannarlega vill að standi? Um þetta snýst málið og ef á að gera áætlunina af alvöru verður þetta 

Virðulegi forseti. Ég þurfti að láta segja mér það tvisvar þegar það fréttist að jafnvel eftir atburði dagsins skyldi ríkisstjórnarmeirihlutinn vilja halda þessu máli á dagskrá og reyna að fá það afgreitt óbreytt. Það er í besta falli algjörlega fráleitt miðað við forsendur ríkisfjármálaáætlunarinnar. Það er alveg rétt sem hv. þm. Mörður Árnason rakti áðan. Ríkisfjármálaáætluninni er ætlað að varpa ljósi á það sem fram undan er í ríkisrekstrinum. Hún er ekki bara upp á punt og ég hef auðvitað áhyggjur af því ef meiri hluti fjárlaganefndar umgengst regluverkið svo beinlínis bara út frá forminu einu. Hvernig mun þá meiri hluti fjárlaganefndar fara með frumvarpið um opinber fjármál sem hér er til umræðu líka og svo lögin í fyllingu tímans? Verður það líka bara upp á formið? Mun ekki þurfa neitt efnislegt inntak fyrir ákvarðanir þingsins þar heldur? Það er algjörlega fráleitt að samþykkja ríkisfjármálaáætlun sem stenst ekki. Hún gengur ekki upp 

Hæstv. forseti. Já, ég held að í stað þess að ljúka umræðu um þessa tillögu, hvað þá að samþykkja hana, væri eðlilegt að fjárlaganefnd fengi það verkefni og færi í það verkefni sem ætti í raun og veru að vera hafið þar, að fara yfir áhrif á ríkisfjármálin vegna yfirlýsinga um kjarasamninga, svo ekki sé talað um áætlun um losun fjármagnshafta. Það er bara eðlilegt að í umræðunni um frumvörpin um losun fjármagnshafta sem eiga að stuðla að því höfum við gleggri mynd af áhrifum á ríkisfjármálin. Þessi þingsályktunartillaga er ekki neins virði því að það eru allar forsendur brostnar sem fram eru lagðar í henni. Við áætlunargerð á að miða við það að áætlunin eigi að standast. Það er ekki hægt að leggja upp með það að samþykkja ályktun sem allir vita að enginn fótur er fyrir lengur.

Frú forseti. Hér fer fram umræða um tillögu til þingsályktunar um ríkisfjármál 2016–2019. Ég er búinn að sitja í þingsalnum um stund og hef haft nokkuð gaman af. Hér voru ekki margir í salnum þegar umræðan fór fram og ég vil vekja athygli forseta á því að um leið og umræða um fundarstjórn forseta hófst fjölgaði um meira en helming í salnum. 

Hvað lestu út úr því?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom hingað dálítið hörundsár yfir því að spurt hefði verið hvar forusta nefndarinnar væri. Ef hann hefði heyrt það sem ég sagði áðan hefði hann heyrt að ég var ekki að kalla eftir honum bara til að hafa hann í salnum eitthvað að dingla sér. Það var allt í lagi mín vegna að hann sæti inni í matsal og hlustaði á umræðuna þar. Ég var hins vegar að spyrja hann ákveðinna spurninga sem snúa að þessu máli og vildi gjarnan að hann svaraði þeim. Finnst honum í alvörunni eðlilegt að við höldum áfram með þetta mál án þess að það verði tekið inn í nefndina, það uppfært og skoðuð hin augljósu stóru göt sem í því eru og hafa bæst við frá því að málið var tekið út úr nefndinni? Eiga menn ekki að minnsta kosti að reyna að uppfæra málið? Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn getur aldrei fylgt henni. Það er ekki fræðilegur möguleiki. Þá veltir maður því fyrir sér til hvers við séum að þessu. Vilja hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem ég veit að vill vanda sig, og hv. þingmenn stjórnarliðsins standa 

Frú forseti. Þetta mál var ekki sent til umsagnar í nefndinni, ég get ekki séð það. Það komu engar umsagnir og það er sagt nei hérna. Þetta var þrisvar sinnum rætt í nefndinni sjálfri og partur af því ferli var að ákveða að málið yrði tekið út á einum fundi. Það var tekið út á einum fundi og þá eru þrír eftir og í upphafi var aðeins rætt um þetta. Það var fundur þarna þar sem fagaðilar komu, fundur nr. tvö þar sem málið var rætt. Annars vegar kom Ríkisendurskoðun og hins vegar Hagstofan sem fóru yfir málið. Þetta var allt og sumt, þetta er allt sem var rætt, þetta var ekki sent fagaðilum o.s.frv. Eitt af því sem kemur fram er að það eru ákveðnir óvissuþættir, m.a. um útistandandi ríkisábyrgðir vegna Íbúðalánasjóðs. Nú eru Hagsmunasamtök heimilanna með risastórt mál sem verður klárað fyrir Hæstarétti einhvern tímann í haust, ekki um það hvort verðtryggingin sé lögleg heldur hvort útfærsla hennar sé lögleg. Ef hún er það ekki geta 300 milljarðar gossað úr Íbúðalánasjóði inn í ríkissjóð með 13 milljarða kr. „böffer“. Ef við ætlum að vera með ríkisfjármálaáætlun sem við ætlum að geta tekið mark á 

Virðulegi forseti. Dagskrárvaldið er hjá forseta Alþingis. Dagskráin er forsenda fyrir allri annarri fundarstjórn forseta. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að ræða dagskrána undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með innlegg hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í þessa umræðu hér. Ég átti sannast að segja von á öðru en að hann kæmi hingað þegar við erum að tala um þetta mál með þessa tegund af einhverjum stráksskap eða ég veit ekki hvað ég á að kalla þetta. Mér er mikil alvara þegar ég segi að mér finnst það vanvirðing við þetta dagskrárefni að ræða það þegar forsendur hafa breyst eins og raun ber vitni.

Herra forseti. Segulmagn þessa salar hefur aukist snöggtum eftir að hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason tók hér sæti  Hitt er mála sannast að forsendur hafa breyst með þeim atburðum sem gerðust í dag. Þessi tillaga hentar einfaldlega ekki þeim veruleika, hún þarfnast breytinga. Það þarf að skoða áhrif þess og þá eru það tveir aðilar sem koma til greina til að skýra það fyrir þinginu, annaðhvort hæstv. fjármálaráðherra eða forusta fjárlaganefndar. Maður spyr sjálfan sig: Telur hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson að hann sé varaformaður fjárlaganefndar upp á punt? Er það ekki hans hlutverk að koma hingað og skýra þetta út fyrir okkur? Ef hv. þingmaður getur það ekki er óhjákvæmilegt að taka málið inn í nefnd og skoða það þar. En ég vænti þess að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson leysi þetta mál með því einfaldlega að setja sig á mælendaskrá 
            

Ég er á mælendaskrá.

og skýra þetta út fyrir þingheimi.  
            

Frú forseti. Það er þannig með flest mál að maður vill sjá einhvern tilgang í því að ræða þau. Þessi ríkisfjármálaáætlun er mjög gott plagg til að sjá fram í tímann og sjá hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í framkvæmdum í þjóðfélaginu. Maður sér ekki tilganginn með því ef forsendur eru orðnar það breyttar frá því að hún var lögð fram fyrst. Það hlýtur að vera eitthvert markmið í sjálfu sér og tilgangur á endanum. Forsendur eru brostnar. Mér finnst eðlilegt að varaformaður fjárlaganefndar meti stöðuna, taki málið inn og skoði í nefnd því að það eru auðvitað stórir þættir eins og losun gjaldeyrishafta, kjarasamningar þar sem ríkisstjórnin hefur spilað út háum fjárhæðum til að liðka fyrir kjarasamningum og fleira sem veldur því að það er forsendubrestur í þessu máli. Ég held að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætti að taka á sig rögg sem formaður fjárlaganefndar 

Frú forseti. Ég held að þingið sé í ákveðnum vanda og stjórnvöld líka ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt óbreytt vegna þess að meðal annars stendur í henni: „Alþingi ályktar […] að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019 samkvæmt eftirfarandi yfirliti um áformaða afkomu- og skuldaþróun þar sem fram kemur áætlun um tekjuöflun ríkisins og meginskiptingu útgjalda (ramma) fyrir fjárlagaárið 2016 og næstu þrjú ár þar á eftir á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á.“ Af hverju eru stjórnvöld bundin ef við erum búin að samþykkja í þessum þingsal forsendurnar og tölurnar sem eru í töflunni? Mega þau velja sér? Eru það útgjöldin eða hvernig á þetta eiginlega að vera þegar við vitum að forsendurnar eru svo mikið breyttar nú þegar?

Hæstv. forseti. Við þingmenn erum núna að kynna okkur tvö frumvörp sem lögð voru fram í dag sem liður í áætlun um losun fjármagnshafta. Þau eru ólíks eðlis, annað er um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki en hitt varðar frumvarp til laga um stöðugleikaskatt. Það þarf ekki annað en aðeins að líta á umsögn fjárlagaskrifstofunnar til að sjá að áhrifin af þessu á ríkissjóð og mögulegan efnahagsstöðugleika verða umtalsverð. Það er rétt að taka málið sem nú er á dagskrá af dagskrá og gefa fjárlaganefnd tækifæri til að afla nánari upplýsinga fyrir okkur til að við höfum glögga mynd af því. Við þekkjum sleifarlagið í efnahagsstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í fortíðinni og viljum ekki að það endurtaki sig.

Frú forseti. Samtalið í þingsalnum fer oft þannig fram að menn ræða efnisatriði máls sem er á dagskrá og svo er það samtal brotið upp með samræðum um formið, um fundinn sjálfan. Það er ósköp eðlilegt. Menn ræða þá samhengi hlutanna, hvort ástæða sé til að hafa þetta mál á dagskrá, hvort einhver skilyrði hafi breyst eða forsendur séu aðrar en þegar lagt var upp með málið. Það er réttur þingmanna að taka til máls undir liðnum fundarstjórn forseta og þann rétt nýtti hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sér að meðaltali rúmlega 20 sinnum á þingvetri á síðasta kjörtímabili. Það var sjálfsagt mál. Það vill svo til að áhuginn á þessum dagskrárlið hefur aðeins dvínað hjá hv. þingmanni, nú þegar hann er orðinn virðulegur varaformaður fjárlaganefndar, en eftir stendur að það er sjálfsagt mál að ræða það undir þessum lið, það er ekkert athugavert við það og við eigum að hætta að vera með þennan þykjustuleik um að það sé eitthvað óeðlilegt að menn ræði form hér 

Frú forseti. Það er svo eðlileg krafa að málið sé tekið aftur inn í nefnd þegar, eins og hefur komið fram í máli annarra þingmanna, Alþingi á að álykta samkvæmt þessu. Alþingi ályktar að stjórnvöld fylgi stefnumörkun um ríkisfjármál fyrir árin 2016–2019 á grundvelli þeirra forsendna sem ríkisfjármálaáætlunin er reist á, á grundvelli þessa plaggs. Við vitum öll að þessar forsendur standast ekki þannig að það er eðlilegast í heimi að þetta sé bara tekið inn í nefndina og við sjáum hvernig málið þróast í kjölfar þessara skuldaleiðréttingarfrumvarpa o.s.frv. Við skulum fá gesti. Það er ekkert eðlilegra en að við fáum gesti sem við fengum ekki, fáum umsagnir sem við fengum ekki. Það var ekki gert en það er ekkert eðlilegra fyrir góð og ábyrg vinnubrögð þegar kemur að ríkisfjármálaáætlun. Ætlar Sjálfstæðisflokkurinn í alvörunni að vera með svona sleifarlag þegar kemur að ríkisfjármálaáætlun? Hún hefur markmið, með leyfi forseta: „Meginmarkmið ríkisfjármálastefnunnar er að stuðla 

Forseti. Ég verð að segja að ég er mjög hugsi yfir þeirri umræðu sem hér stendur yfir. Við erum að tala um það að jafnaði að við viljum tryggja góð og vönduð vinnubrögð að því er varðar þingmál. Hér liggur fyrir, og ég hef ekki heyrt neinn andmæla því, að forsendur hafa breyst að því er varðar þetta tiltekna þingmál. Er einhver sem ætlar að andmæla því? Ætlar hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason að andmæla því? Ætlar Guðlaugur Þór Þórðarson að andmæla því? Er einhver annar hér frá stjórnarflokkunum? Nei, oftast eru fáir hér frá stjórnarflokkunum. Er það gott að við umgöngumst þingið og þingmál af þeirri léttúð að okkur finnist ekki mikilvægt að málin séu eins vel útbúin og nokkurs er kostur? Eru það vinnubrögð sem hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir vilja viðhafa? Ég hélt ekki. Er einhver sem ætlar að andmæla því að hér sé um gjörbreyttar forsendur að ræða og gríðarlega mikil áhrif á ríkissjóð? Ef einhver vill 

Frú forseti. Ég vil geta þess áður en ég byrja að ég bauð hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að koma hér á undan mér í ræðu til að koma að sjónarmiðum varaformanns fjárlaganefndar, bara svo menn viti það, en hann þáði það ekki. Hann er á mælendaskrá en mun þá sennilega ekki komast að með ræðu sína fyrr en á morgun fyrst hann vildi ekki taka plássið mitt. En það sem ég vil gera að umtalsefni núna í annarri ræðu minni, því að það má vera að þær verði fleiri, er stefnan í skattamálum sem farið er yfir á bls. 34 og 35 í ríkisfjármálaáætluninni og ef tími vinnst til vil ég tala aðeins um viðmið og forsendur útgjaldaáætlunar. Varðandi stefnuna í skattamálum er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því að tollar á ýmsum vörum verði endurskoðir til lækkunar. Það stendur ekki meira þar en þó hefur komið fram að verið er að tala um fatnað og skó, sem er allt gott og blessað, en í fyrsta lagi er ekki útlistað í ríkisfjármálaáætluninni hvaða áhrif þetta muni hafa á tekjur ríkissjóðs. Ekki er heldur farið yfir það hvaða áhrif þetta hefur á stöðu gjaldmiðilsins ef þetta eykur innflutning á vörum og ekki er gerð tilraun til að meta áhrifin af lækkuninni. Síðan er í öðru lagi sagt að tryggingagjald verði lækkað árlega næstu fjögur árin. Sú forsenda er strax úti, eins og svo margar aðrar sem eru fyrir þessari ríkisfjármálaáætlun vegna þess að með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga er hætt við að lækka tryggingagjaldið. Við síðustu fjárlög ákvað ríkisstjórnin, eins og forseti man, að ganga inn í samkomulag um jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða og taka hana af. Með yfirlýsingunni með kjarasamningum núna er sagt að stjórnvöld ætli að halda áfram að greiða jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða en í staðinn ætli þau ekki að lækka tryggingagjaldið. Sú forsenda er því dottin út úr ríkisfjármálaáætluninni. Mér hefði fundist skynsamlegra að lækka tryggingagjaldið, sem nýtist öllum fyrirtækjum í landinu og er gjald sem tekið er af hverju einasta starfi, og láta það ganga til starfsmannanna í formi launahækkunar frekar en bíða með lækkun á tryggingagjaldinu. Auðvitað var það fyrir séð að stjórnvöld þurftu að standa við samkomulagið um að greiða inn á jöfnunarbyrði lífeyrissjóða en þarna er eins og búið sé að býtta á þessu tvennu, sem kemur mér á óvart. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir endurskoðun á skattlagningu á ökutæki og eldsneyti leiði til fækkunar á undanþágum frá og með árinu 2016. Síðan er aðeins farið yfir það og sagt í lokin að það sé gert til að skapa jafnræði í skattlagningu, umhverfisvernd og einföldun skattkerfisins. Sennilega eru einhverjar tekjur á móti þar sem verið er að fækka undanþágum og ég velti fyrir mér hvort þarna sé verið að taka af ívilnanir sem fylgt hafa kaupum á umhverfisvænum bílum, ég veit það ekki, því er ekki svarað í ríkisfjármálaáætluninni. En þetta er auðvitað stefnumál sem skoða þarf vandlega og er ekki tínt til hvaða tekjur þetta muni gefa í ríkissjóð. Síðan er talað um endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu til að styrkja það sem tekjuöflunartæki og er búist við því, segir í áætluninni, að endurskoðun þessara þátta hafi í för með sér breytingar á lögum og reglugerðum um virðisaukaskatt á næstu missirum. Þarna hlýtur maður að gera ráð fyrir að einhverjar tekjur fylgi því í ríkissjóð af því að það á að styrkja virðisaukaskattskerfið sem tekjuöflunrtæki, en þó er ekki farið yfir það hvernig það á að fara fram. Er verið að tala um eitt virðisaukaskattskerfi? Um hvaða breytingar er verið að tala? Það var ekki útlistað, en þarna má gera ráð fyrir einhverjum tekjum. Síðan er sagt í þessari áætlun, sem er eins ónákvæm í þessu tilliti eins og ég fer hér yfir, með leyfi forseta: Að auki verður haldið áfram undirbúningi næstu skrefa í því ferli sem hófst á árinu 2014 til að einfalda og lækka tekjuskatt einstaklinga, með því að draga úr bilinu milli lægstu skattþrepanna með það að lokamarkmiði að fella þau saman í eitt þrep. Sú aðgerð er talin mikilvægur liður í því að einfalda skattkerfið, bæta skilvirkni þess og auka ráðstöfunartekjur fólks. Þetta er auðvitað stefna ríkisstjórnarinnar sem sett er fram í ríkisfjármálaáætluninni en er jafnframt ein af aðgerðum stjórnvalda til að greiða fyrir kjarasamningum. Ég veit ekki hvernig samtalið fór fram en það virðist hafa verið samið um skattstefnu hægri stjórnarinnar með kjarasamningunum. Auðvitað leggst þessi breyting með ákveðnum hópi og sá hópur á það sannarlega skilið, en aðrir hópar eru skildir út undan þegar verið er að einfalda skattkerfið. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að greiða fyrir gerð kjarasamninga stendur, með leyfi forseta: „Beint tekjutap ríkissjóðs vegna framangreindra ákvarðana er áætlað u.þ.b. 9–11 milljarða kr. þegar breytingarnar eru að fullu komnar til framkvæmda.“ Þarna er reyndar aftur talað um tryggingagjaldið vegna þess að ekki er gert ráð fyrir að svigrúm verði til lækkunar tryggingagjalds líkt og verið hafði til skoðunar. Tryggingagjaldið er aftur nefnt þegar talað er um jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða í yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstjórn. Þarna er talað um að skattbreytingin kosti 9–11 milljarða kr. en í ríkisfjármálaáætluninni er sagt að samanlögð áhrif af því sem ég taldi upp séu 2 milljarðar á næsta ári og fari stigvaxandi upp í 6 milljarða á árinu 2019. Auðvitað er erfitt fyrir okkur að átta okkur á því hvað leggst með tekjum í ríkissjóði og hvað ekki. En það er alla vega munur á þessum tölum og sennilega er það vegna breytinga á virðisaukaskattskerfinu og ívilnunum varðandi ökutæki, annað er í plús og hitt er í mínus, þess vegna er sennilega munur á þessum tekjum. En ég er auðvitað að geta mér til um þetta því að það stendur ekki í ríkisfjármálaáætluninni. Þessi ríkisfjármálaáætlun var lögð fram 1. apríl síðastliðinn með það skýra markmið að leiðarljósi að einfalda skattkerfið með því að fækka þrepum í þrepaskipta skattkerfinu. Ég geri ráð fyrir því að ríkisfjármálaáætlunin hafi farið í gegnum hæstv. ríkisstjórn og að þar hafi hún verið samþykkt áður en hún kom í þingið. Ég geri líka ráð fyrir að hún hafi verið samþykkt í báðum þingflokkum stjórnarflokkanna. Þess vegna var ég mjög hissa á svari hæstv. forsætisráðherra þegar hann var spurður út í einföldun á tekjuskattskerfinu í óundirbúnum fyrirspurnum þann 15. maí síðastliðinn, og hvort verið væri að semja um skattstefnu Sjálfstæðisflokksins við verkalýðsfélög. Þá sagði hann að það væri af og frá, það væri aldeilis ekki hlutverk þessarar ríkisstjórnar að einfalda skattkerfið, þvert á móti væri verið að skoða tillögur sem fælu í sér margföldun á þrepum. Ég trúði varla mínum eigin eyrum þegar hæstv. forsætisráðherra sagði þetta og velti fyrir mér hvort ekki hafi verið farið nákvæmlega í gegnum ríkisfjármálaáætlunina áður en hún var samþykkt í ríkisstjórn. En það má vera að hæstv. forsætisráðherra hafi bara verið búinn að gleyma því að í ríkisfjármálaáætluninni er einmitt talað um að einfalda skattkerfið með því að fækka þrepum. Hér er líka farið yfir útgjaldaviðmið og forsendur. Ég hef tekið eftir því að svo virðist sem að minnsta kosti hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafi ekki áttað sig á því að með því að samþykkja ríkisfjármálaáætlunina samþykki þeir í fyrsta lagi að munur verði á launaþróun og þróun þeirra sem þurfa að reiða sig á bætur, því að á bls. 35 í ríkisfjármálaáætluninni er talað um 2% kaupaukningu á ári hjá ríkisstarfsmönnum en aðeins 1% kaupmáttaraukningu hjá þeim sem þurfa að reiða sig á bætur. Það brýtur í bága við 69. gr. laga um almannatryggingar þar sem gert er ráð fyrir að bætur fylgi launaþróun. Við vorum að ræða um gildi þessarar áætlunar undir í umræðu um fundarstjórn forseta hér áðan. Mér finnst það vera áleitin spurning ef hv. þingmenn eru búnir að samþykkja að brjóta önnur lög með þessari þingsályktunartillögu. Hvaða gildi hefur það? Mér finnst það alla vega til umhugsunar fyrir hv. þingmenn sem hyggjast fara að tillögu formanns fjárlaganefndar um að samþykkja þessa þingsályktun óbreytta þrátt fyrir þær forsendur sem þó eru í áætluninni og síðan þær breyttu forsendur sem upp eru komnar. Hér er ekki bara um að ræða að umfjöllun og mat á stóru haftafrumvörpunum vanti í ríkisfjármálaáætlunina heldur vantar þar líka húsnæðisfrumvörpin frá hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Það er beinlínis tekið fram að þau séu ekki í þessari áætlun, hugsanlega eru skattbreytingarnar þar að einhverju leyti og þar eru stórar upphæðir sem breyta ýmsu um niðurstöðurnar. Það er því sannarlega ástæða til að íhuga hvort þurfi ekki að taka málið í nefnd að nýju. Ég tel að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra muni skoða það mál á morgun, en í dag er hann auðvitað upptekinn við að útskýra haftalosunina, geri ég ráð fyrir. Það er annað sem ég er ekki viss um að hv. þingmenn stjórnarflokkanna átti sig á, þ.e. að það stendur mjög skýrt á bls. 35, þar sem fjallað er um launastefnu áætlunarinnar, að ef kaupmáttur ríkisstarfsmanna fer fram úr 2% á ári verði skorið niður. Það eru skilaboð sem sett eru fram inn í kjaradeilur ríkisstarfsmanna þannig að þeir fá það bara svart á hvítu í ríkisfjármálaáætlun, sem til stendur að samþykkja óbreytta að tillögu formanns fjárlaganefndar, að nái þeir fram kjarabótum verði störfum fækkað. Það þýðir auðvitað niðurskurð í velferðarkerfinu því að stóru hóparnir eru hóparnir sem halda uppi heilbrigðisþjónustunni og ýmsum öðrum mikilvægum stoðum í velferðarkerfinu. Verið er að boða hér niðurskurð út af kjarasamningum, boðaður er 1% niðurskurður á ári hverju sem eru 5,5 milljarðar á ári hverju, og síðan vitum við náttúrlega ekki hvernig fer með bætur almannatrygginga því að auðvitað sætta menn sig ekki við að það dragi í sundur með hópum, það kostar nokkra milljarða til viðbótar og þá á eftir að gera ráð fyrir húsnæðisfrumvörpunum og skattbreytingunum. Auðvitað geta komið tekjur á móti, einkum ef okkur lánast að greiða niður skuldir ríkisins í stórum stíl, sem væri þá í formi lægri vaxta. Það eru auðvitað bara getgátur og við sjáum það ekki í ríkisfjármálaáætluninni hvernig það er hugsað þannig að þetta plagg er mikið gallað þó að í því séu sannarlega miklar upplýsingar líka. Eins og ég fór yfir áðan eru upplýsingar um skattstefnu hæstv. ríkisstjórnar skráðar í ríkisfjármálaáætlun og það er ágætt og gott að vega og meta þær upplýsingar. Þá geta aðrir stjórnmálaflokkar mátað þær við skattstefnu sína.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Við þekkjum það að hagkerfið fór að taka við sér árið 2010 og að jákvæður heildarjöfnuður náðist 2013. Í þessari ríkisfjármálaáætlun er boðaður hægfara bati, sumir segja jafnvel kyrrstaða, og mig langar að heyra aðeins frá fyrrverandi fjármálaráðherra hvernig við getum verið öguð í ríkisfjármálum. Hvernig finnst honum þessi ríkisfjármálaáætlun ríma líka við möguleika á nýfjárfestingum í framtíðinni? Það er talað um að þær geti verið 1,2% af vergri landsframleiðslu. Dugar það til að halda gangandi uppbyggingu í velferðarkerfinu og í innviðum samfélagsins, samneyslunni eins og innbyggð þörf er á?

Frú forseti. Ég vil fyrst benda á að á bls. 18 í ríkisfjármálaáætluninni er mjög góð mynd með súlum sem sýnir afkomu ríkissjóðs frá 2005 til 2019. Þar eru sýndar súlur sem eru háar, í plús, rétt fyrir hrun og síðan fara þær langt niður fyrir mínusinn. Það sést líka sá árangur sem náðist á síðasta kjörtímabili, að það náðist að loka 216 milljarða kr. gati sem er ótrúlegur árangur í raun. Þessi mynd sýnir vel hversu gott bú það var sem hægri stjórnin tók við og því eru það náttúrlega vonbrigði hvernig er farið með þann árangur og í hvað sá árangur er nýttur. Varðandi aga í ríkisfjármálum getum við bara horft á síðasta fjáraukalagafrumvarp. Þar var líka mynd sem sýndi að það var enginn agi fyrir hrun. Við náðum aga á síðasta kjörtímabili en þurfum að gera enn betur til að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Varðandi kjarasamninga og skattstefnu þessarar ríkisstjórnar langar mig að heyra viðhorf hv. þingmanns til eins. Skattstefna hægri manna var skiptimynt í kjarasamningum og hefur vissulega áhrif á hvernig þetta plagg kemur út og hvert þessi skattstefna leiðir okkur í framtíðinni. Hvernig ríma þessi frumgjöld sem fara lækkandi, sem eru bara fjárfestingar í innviðum samfélagsins, við samgönguáætlun og við þær kjarabætur sem við reiknum með að verði hjá þeim hópum sem eru að reyna að semja og við kjör aldraðra og öryrkja? Rímar þetta saman í raun og veru nema það verði ekki nema 2% kaupmáttaraukning sem allir verða að sætta sig við?

Frú forseti. Ég mun aldrei ná að svara þessum spurningum á einni mínútu en ég vel mér að tala um skattstefnuna. Við jafnaðarmenn hefðum viljað að tekjujöfnunarhlutverk þrepaskipta skattkerfisins hefði verið styrkt frekar en veikt eins og gert var með þeim breytingum sem stefnt var að hjá hægri stjórninni. Millitekjuhópurinn nýtur góðs af þeirri breytingu sem gerð var en það hefði mjög vel verið hægt að koma til móts við þann hóp með því að halda þrepaskipta skattkerfinu. Það hefði mátt lengja bil á milli og færa til þannig að nákvæmlega sami hópur hefði fengið góðar kjarabætur í gegnum tekjuskattsbreytingarnar en jöfnunarhlutverkið hefði staðið og styrkst þannig að þeir sem eru með hæstu launin greiði sanngjarnan hlut til samfélagsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns og vil velta því aðeins upp sem hefur verið rætt hérna að þessi áætlun er eiginlega kannski orðin frekar marklaus, svo ég taki vægt til orða. Ég átta mig ekki alveg á því hvort ég á að taka þessu sem einhverri frumraun í að gera ríkisfjármálaáætlun, og verði þess vegna að hafa mikinn skilning á því að þetta sé allt frekar loðið og kannski ekki nógu ítarlegt, eða hvort ég eigi ekki að gera þá kröfu að hér sé reynt að vanda til verka og að þetta sé almennilega góð og ítarleg áætlun. Er að mati þingmannsins kannski ástæða til að taka þetta aftur inn í nefnd eða gera bara kröfu um að fá nýja ítarlega og vandaða áætlun, sérstaklega í ljósi þess að allar forsendur eru meira eða minna brostnar?

Frú forseti. Það eru náttúrlega tilteknir margir óvissuþættir í ríkisfjármálaáætluninni fyrir og síðan er komið í ljós að það hefur eitthvað gerst á þessum tveim mánuðum síðan áætlunin var lögð fram þannig að það væri fullt tilefni til að stoppa í þau göt sem fyrir voru í áætluninni. Áætlunin er meira eins og stefnuplagg með fjárlagafrumvarpi. Þá er hægt að fletta upp í fjárlagafrumvarpinu og sjá hvernig stefnan er útlistuð í tölum þannig að það vantar svo mikið inn í plaggið til að það geti verið góð og traust stoð undir umræður og samþykktir fyrir stjórnvöld til að fara eftir til að búa til fjárlagafrumvarp. Við þyrftum eiginlega að vera með nýja áætlun sem væri enn betur unnin.

Virðulegi forseti. Í rauninni munum við fá sambærilegt plagg í hendur í haust þegar við fáum nýtt fjárlagafrumvarp. Þá verður einhvers konar uppfærð útgáfa af þessu hérna. Ég velti fyrir mér hvort það sé nefndin sem á að taka þetta, eða ætti einfaldlega að biðja fjármálaráðuneytið að leggja fram nýja uppfærða áætlun í ljósi alls þess sem er búið að gerast? Eins og hv. þingmaður nefnir eru mörg vafamál, það eru S-lyfin og ýmislegt meira og svo bætast ofan á núna tekjuskattsáform og annað slíkt. Svo er líka spurning hvort losun hafta hafi ekki einhver áhrif á framtíðina núna þegar menn eru búnir að setja það í einhvern farveg og hvort það geti orðið til að minnka vaxtakostnaðinn kannski hraðar en við héldum.

Frú forseti. Ég held að það sé full ástæða til að taka málið inn í nefndina aftur, kalla þá hæstv. fjármálaráðherra til og fara yfir það með honum hvernig hægt sé að gera bót á þessari áætlunargerð. Ég trúi því ekki að meiri hluti fjárlaganefndar og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vilji í raun að svona plagg, sem er eins gagnslítið og það er orðið, fari í samþykkt í þinginu með allar þessar stóru spurningar útistandandi. Á hverju eigum við að taka mark? Hvað er verið að samþykkja? Af hverju eru stjórnvöld bundin þegar við vitum um alla þessa stóru óvissuþætti? Það er varla nokkur tala í frumvarpinu sem stendur eftir þannig að það er full ástæða til að kalla málið inn. Ég er bara ekki nógu flink í þingsköpunum til að vita hver það er, hvort ég geti beðið um það og að það verði þá gert. Frú forseti þarf að útskýra fyrir mér á eftir hvernig við getum farið að.

Frú forseti. Fyrst vil ég vekja athygli á því, og ég vona að menn taki það ekki óstinnt upp fyrir mér, að undir liðnum um fundarstjórn forseta áðan voru fleiri í salnum en undir þessu máli sem við erum að ræða núna. Ég vil vekja athygli á því og vona að það verði ekki tekið illa upp. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri og spyrja fyrrverandi fjármálaráðherra, Oddnýju G. Harðardóttur, sem nefndi í andsvari áðan að hún vildi sannarlega aga í ríkisfjármálum. Mér er í fersku minni síðan síðast þegar ég sat inni sem varaþingmaður þingsályktunartillaga sem heitir Bráðaaðgerðir í byggðamálum frá Samfylkingunni því að hér stendur í liðnum fjárfestingar að ljóst sé að mikil þörf sé í fjárfestingum eftir erfið ár o.s.frv., fyrirliggjandi þörf sé víða í uppbyggingu heilsugæslu, hjúkrunarheimila, samgangna og innviða ferðaþjónustu, svo eitthvað væri nefnt, og ég vil spyrja þingmanninn hvort eitthvert kostnaðarmat liggi þar að baki.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þingmönnum hefur fækkað. Um tíma, þegar fundarstjórn forseta var rædd, voru þrír hv. stjórnarþingmenn í salnum en nú er hv. þingmaður aðeins einn eftir þannig að þeim hefur sannarlega fækkað en einnig í stjórnarandstöðunni. Það er ekki gert ráð fyrir mikilli fjárfestingu en við vitum að það er þörf fyrir fjárfestingu, m.a. til að byggja upp innviði í ferðaþjónustunni. Við vitum um umsóknir upp á 2 milljarða í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það væri hægt að byggja eitthvað á þeirri áætlunargerð en því miður mun fjárfestingarstuðull sem gefinn er í þessari ríkisfjármálaáætlun ekki einu sinni standa undir afskriftum þannig að það mun ganga á innviðina. Það er alvarlegur hlutur 

Frú forseti. Ef þingmaðurinn vill fara í leik að tölum voru hér 12 þingmenn stjórnarandstöðunnar undir liðnum fundarstjórn forseta en eru núna sex. Hins vegar er það rétt að ég stend hér einn eftir - 

Frú forseti. Hv. þingmaður saknar þess að hér séu gerðar fjárhagslegar áætlanir undir tölum minni hlutans. Hvað finnst hv. þingmanni þá um skort á kostnaðarmati undir tölum í ríkisfjármálaáætluninni allri? Þó hefur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fullt af starfsmönnum til að vinna með sér og fleiri en við hv. þingmenn í minni hluta fjárlaganefndar. Það hefur þó verið greint með sannfærandi hætti hvað það kostar að byggja til dæmis sjúkrahús. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessari ríkisfjármálaáætlun. Það er eitthvert borð fyrir báru umfram bundna samninga en það er ekki talað um að það verði sett í sjúkrahúsið og þess vegna finnst mér líklegt að það eigi ekkert að fara í meðferðarkjarnann þar fyrr en eftir árið 2020. Það held ég að sé afar slæmt.

Forseti. Það má þessi tillaga eiga að þegar farnar eru hjáleiðir, sem að vísu þarf að fara, sér maður ákveðna pólitíska framtíðarsýn ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins út úr því. Ein af þeim er sú að laun hjá ríkinu hækki ekki meira en um 2%. Það er pólitísk framtíðarsýn sem hægt er að mæta með annarri pólitískri framtíðarsýn og er ekkert að því að það takist á. Það mætti vera skýrari rammi utan um það. Ég tel að þetta eigi ekki að vera framtíðin, ég tel að það sé sjálfstætt pólitísk markmið að hækka laun, að auka kaupmátt og fjárfesta í innviðum samfélagsins með því að til dæmis hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar hafi hærri laun og endist betur og geri okkur meira gagn. Þetta er ekki nema mínúta þannig að það er rétt að láta þetta nægja að sinni en síðan er framhald síðar.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv þingmanni þegar hann bendir á að pólitískar áherslur eru nokkuð skýrar í plagginu. Þó að fjárhagslegu stoðirnar séu ekki styrkar eru póliltísku línurnar nokkuð styrkar. Mér sýnist að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft vinninginn þegar farið var í til dæmis skattbreytingarnar, en að Framsóknarflokkurinn hafi orðið þar undir, nema ef vera kynni að hv. þingmenn Framsóknar og hæstv. ráðherrar, eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan, hafi bara ekki sett sig nægilega vel inn í skattatillögurnar. Mér fannst það koma mjög skýrt fram þann 15. maí þegar hæstv. forsætisráðherra afneitaði því algerlega að hér ætti að einfalda skattkerfið heldur ætti þvert á móti að fjölga þrepum.

Forseti. Ég þakka þetta svar. Spurningin til hv. þingmanns og fyrrverandi fjármálaráðherra er: Hvernig á maður að skilja þá hótun, eða hvað þetta er nú sem fram kemur, ef það skyldi nú verða þannig að laun starfsmanna ríkisins ykjust um meira en 2%, sem sú ríkisstjórn sem setur þetta fram ætlar sér væntanlega að semja um? Það er sum sé ríkisstjórnin og starfsmenn ríkisins sem semja en hótunin er sú að hækkunin umfram þetta þyrfti, með leyfi forseta, „að mæta með viðeigandi gagnráðstöfunum“. Já, það getum við tekið undir. Auðvitað þarf að mæta því með viðeigandi gagnráðstöfunum, svo sem með samdrætti í starfsmannafjölda eða vinnumagni og þess háttar þannig að annar aðilinn hótar hinum aðilanum með ráðstöfunum sem koma niður á þriðja aðila, ef svo mætti til orða taka, þ.e. almenningi í landinu, þeim sem þurfa að nota menntakerfið, heilbrigðisþjónustuna og velferðarþjónustuna að öðru leyti.

Frú forseti. Þetta eru mjög skýr skilaboð, bæði til þeirra sem þurfa á þjónustu ríkisins að halda og einnig til þeirra sem halda þeirri þjónustu uppi. Ef við horfum á heilbrigðiskerfið var skorið þar niður fyrir hrun. Til dæmis fór Landspítalinn með 3 milljarða halla inn í hrunið. Síðan urðum við að skera niður í heilbrigðiskerfinu. Það varð ekki hjá því komist á síðasta kjörtímabili en við vorum byrjuð að gefa til baka. Það sem við höfðum gert var auðvitað að þrengja að, leggja meira á starfsfólkið, en við sögðum líka að við mundum svo gefa í þannig að þetta væri tímabundið ástand. En þetta hefur ekki orðið tímabundið heldur er verið að leggja enn meira á starfsfólkið. Með ríkisfjármálaáætluninni er sagt: Ef þið fáið enn þá meira kaup fyrir það álag sem á ykkur hefur verið lagt ætlum við að leggja enn meira álag á ykkur.