Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1992 er heiti þess máls sem hér er á dagskrá. Það merkilega við þetta frv. er að það tekur yfir tímabilið frá 1992--2002 og ber þó þetta sakleysislega nafn. Ég held að þeim, sem væri að fletta lagasafni og sæi þennan texta, mundi aldrei detta í hug að gá hvort breytingar væru á grunnskólalögum í þessu frv. Hann mundi telja að þetta væri frv. fjallaði aðeins um ríkisfjármál 1992. Nú er mér að vísu ljóst að trúlega verður texti þessa frv., ef að lögum verður, tölvukeyrður þannig að menn setji þetta á réttan stað inn í lagasafnið í framtíðinni. En það hlýtur engu að síður að vera umhugsunarefni hvaða ástæður liggja á bak við að menn geri sér lítið fyrir og taki grunnskólalög með þeim hætti sem hér er gert inn í þetta frv. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. menntmrh. er með þeirri tillögugerð sem hér er að leggja til grundvallarbreytingar í grunnskólalögunum hvað það varðar að tímafjöldi, sem börnum er ætlað að stunda nám, verður ekki lengur ákveðinn í lögunum sjálfum heldur í reglugerð. Þetta þýðir það að þó að Alþingi Íslendinga hafi skoðanir á því hvernig eigi að standa að skólahaldi og eigi sér einskis ills von í þeim efnum þá getur ráðherra hvenær sem er breytt þessum ákvæðum í reglugerðinni. Hann getur eins tekið ákvörðun um að það verði kennt fimm tíma á viku ef honum sýnist svo. Vald til reglugerðarsetningar í þessum efnum er ótakmarkað. Það er ótakmarkað og ef hæstv. menntmrh. heldur að hann sé að draga sér vald með þessu móti til frambúðar þá er rétt að hæstv. menntmrh. gefi sér tíma til að fletta spjöldum sögunnar og átta sig á því að þó að hátt sigli hann í dag gæti annar verið kominn í þennan stól á morgun. Sá gæti allt eins tekið ákvörðun um það að tvöfalda tímann sem krakkarnir ættu að vera í skóla. Þetta þýðir í reynd að Alþingi Íslendinga er að afsala sér valdi sem það hefur til framkvæmdarvaldsins með ófyrirséðum afleiðingum. Hæstv. menntmrh. getur þess vegna verið farinn úr stólnum um áramót og annar kominn í staðinn. En verði þetta samþykkt þá hefur hann komið því til leiðar að enginn veit hvaða kennsla verður í grunnskólum landsins. Ég held að það sé líka umhugsunarefni að það ákvæði, sem sett var inn í grunnskólalögin í fyrra og var ætlað að veita með aðlögunartíma sveitarfélögum það aðhald að skólinn skyldi verða einsetinn á tíu ára tímabili, er tekið út. Sem sagt, tíu ár fram í tímann á þetta frv. að hafa áhrif á grunnskólalögin í landinu, með þessari fyrirsögn og það vekur virkilega undrun. Þetta er eins og að fæðingarvottorð og dánarvottorð væru sett í sama texta og gefin út sem fæðingarvottorð. Ég ætla ekki að dvelja lengur við einsetna skólann en það sækir á huga minn þótt þetta sé sett inn fyrst og fremst til að storka þinginu. Og nú verður það að segjast eins og er að Alþfl., flokkur jafnaðarmanna eins og þeir kynna sjálfa sig, hlýtur að verða að svara því hvers vegna skrifa þeir upp á þetta. Hvers vegna ætla þeir að standa að því að breyta grunnskólalögunum með þessum hætti? Hvar á Norðurlöndum hefur mönnum dottið þetta í hug --- eða Þýskalandi eða Frakklandi? Svarið er: Hvergi. Ég ætla að hafa hér örlítið innskot í þessa umræðu. Það var ákvæði í þessum bandormi á þann veg að menn vildu breyta kosningalögunum og taka burtu ákvæði um hvernig ætti að auglýsa framboð. Það merkilega gerðist í allshn. að heilbrigð skynsemi varð ofan á og það er m.a. að þakka þeim hæstv. forseta sem hér situr. Honum varð einfaldlega ljóst ásamt meiri hluta nefndarinnar að þetta átti ekkert skylt við fjárlög 1992 nema þá ef ríkisstjórnin væri búin að ákveða að hafa kosningar á því ári. Þessi brtt. fór þess vegna frá allshn. inn í efh.- og viðskn. Og viti menn, efh.- og viðskn. virti þetta þannig að ég verð að segja eins og er að ég tel að þeir stjórnarsinnar sem stóðu að þeirri breytingu séu menn að meiri því að þeir litu ekki á þetta sem heilagt plagg sem bæri að afgreiða. Þeir litu á þetta sem frv. sem bæri að fara yfir og meta hvort skynsamlegt væri að gera að lögum eða ekki. Eitt atriði er það í grunnskólalögunum, svo að ég haldi áfram með þau, sem ég tel að Íslendingar hefðu þurft að vera búnir að lögbinda fyrir löngu og það er það ákvæði að börn eigi rétt á því að fá skólamáltíðir. Hvernig gengur það upp hjá þessari þjóð, sem er sjöunda í röðinni samkvæmt skýrslu OECD um þjóðartekjur á mann, að halda því fram að það sé eðlilegt að kennararnir fari í mat en krakkarnir fái ekkert? Hvernig gengur það upp? Við skulum fara örlítið yfir sögulegar staðreyndir. Mér er ljóst að um 1850 voru menn skyldaðir til þess af sveitarstjórnum Íslands að standa að vegavinnu. Það voru lagðar kvaðir á bæi að vinna svo og svo mörg dagsverk til þess að greiða fyrir samgöngubótum og það var ákvæði um að menn skyldu nesta sig sjálfir, menn skyldu koma með nesti sitt sjálfir. Hreppurinn ætlaði ekki að skaffa þeim mat. Hvernig er þetta í dag? Fá þeir sem eru í vegavinnu mat eða verða þeir að nesta sig sjálfir? Það er löngu búið að leysa þetta mál. Það er talið eðlilegt að þar séu mötuneyti sem sinni því að menn fái mat á sínum matmálstímum. Mér er líka ljóst að herskyldan var þannig. Það var herskylda og hermennirnir voru skyldugir ef þeir voru í heimavarnarliðssveitum að nesta sig sjálfir. Það var kvöð. Þeir skyldu koma með nesti með sér. Hvernig er þetta í dag? Það er búið að breyta þessu. Það er búið að breyta þessu um alla Evrópu. Ég er viss um að það er enginn í þessu þingi sem getur bent á her sem er þannig útbúinn að menn eigi að hafa nesti með sér að heiman. Og hvernig stendur þetta þá með skólana um Evrópu? Jú, íslenska menntmrn. leyfir sér að senda bréf inn til nefndadeildar þingsins og segja nánast ekkert af viti um þetta mál. Það er skrúfað fyrir upplýsingastreymi inn til þingsins um upplýsingar frá næstu þjóðum. Látið að vísu í það skína að ýmsir einstaklingar í menntmrn. viti nú dálítið um hvernig þetta sé, einn hjá þessu landi, annar hjá hinu. En að þeir svari nefndadeild þingsins sem á að vera upplýsingagjafi fyrir þingmenn í þessum efnum, gefi þeim heiðarleg svör það er af og frá. Ráðuneytið treystir sér ekki einu sinni til að svara því sómasamlega hvernig staðið er að þessum málum hér á landi. Þeir treysta sér ekki einu sinni til þess að svara því, segjast þurfa lengri tíma. Viðurkenna þó að mjög víða hefur sú þróun orðið þar sem heimavistarskólarnir voru og heimanakstursskólarnir eru í dag að þar eru mötuneyti. Þar eru rekin mötuneyti. Ég minnist þess að á þeim árum sem ég var skólastjóri vestur á fjörðum var það föst regla í því litla sjávarþorpi þar sem ég var skólastjóri að við gerðum hlé kl. 12 til þess að börnin kæmust heim og hefðu möguleika á að borða hádegisverð eins og fullorðna fólkið. Mér brá þegar ég ferðaðist um Vestfirði og áttaði mig á því að það var ekki alls staðar sem þetta var við lýði lengur. Krakkarnir voru að koma heim úr skólanum um kl. 2, sjö, átta og níu ára krakkar, foreldrarnir í sumum tilfellum báðir útivinnandi. Vafalaust hefur verið reynt að hafa eitthvað til. Engu að síður er það staðreynd að það er tíu ára skólaskylda í þessu landi. Tíu ár sem íslenska ríkið var að taka ákvörðun um að börnin eigi ekki að fá eðlilegar máltíðir. Svo kenna menn heilsufræði í skólanum, heilsufræði þar sem lagt er upp úr því að menn eigi að borða hollan og góðan mat. Hvar er nú rökrétt samhengi í þessari hringavitleysu, hvar er það rökrétta samhengi? Eða manneldisstefnan, sem var samþykkt af Alþingi Íslendinga, ég einn af fáum sem þorði ekki að greiða atkvæði með henni af því að mér var ekki ljóst hvernig hún væri hugsuð í framkvæmd. Það er Íslendingum ekki til mikils sóma að horfa á þá staðreynd að þegar viðreisnin fór frá var þetta land í 12. sæti í þjóðartekjum á mann, í 12. sæti samkvæmt OECD. Þegar framsóknarmenn voru búnir að stjórna landinu í 10 ár eftir það ásamt öðrum flokkum vorum við komnir í 4. sæti í þjóðartekjum á mann samkvæmt sömu skýrslugjöfum og eftir 20 ár vorum við í 6. sæti. Svo segja menn: Það er bara ekki hægt að leggja það á íslenska þjóð að sjá til þess að börnin fái mat í skólanum. Það er slík rosaleg kvöð að sveitarstjórnarmenn fyllast heilagri vandlætingu ef á að sjá til þess að krakkarnir fái mat í skólanum. Eru það snauðustu sveitarfélög á Íslandi sem gera uppreisnina? Nei. Það er kannski kaldhæðni örlaganna að það eru sveitarfélögin sem hafa verið að leika sér með þá peninga sem þau hafa undir höndum, hafa verið í gæluverkefnum, byggja veglega minnisvarða um borgarstjóra þannig að á koparspjaldi utan á stórbyggingunum verði skráð eftir 100 ár hver var borgarstjórinn sem byggði slíkt eins og með píramídana í Egyptalandi. En að tryggja það að íslensk börn fái skólamáltíðir eins og er í Noregi, Svíþjóð, Danmörku, Þýskalandi, Finnlandi og Frakklandi. Hver einasti maður í menntmrn. veit að þannig er þetta.  En í rykföllnum plöggum Reykjavíkurborgar er skýrsla þar sem gerð var könnun á því hvort öll börn í höfuðborg Íslands vær vel nærð. Það vantaði 10% upp á. Það minnir á það að Vilhjálmur frá Skáholti orti ljóð utangarðs. Það er enn stefnt að því að utangarðsmenn skuli vera í þessari borg. Vissulega getur verið að það stafi af því sama og var hans meinsemd. Hann sagðist hafa vanrækt að vinna fyrir Ólaf Thors og Co. En hvað um það. Er það sanngjarnt hjá þessari þjóð að hopa nú frá þessari samþykkt en taka í staðinn ákvörðun um að það þurfi bara að auka löggæsluna í landinu? Ég tel að það verði smánarblettur á Alþingi Íslendinga sem ekki verði þveginn af því á næstu áratugum ef menn á kvöldstund fyrir jól taka ákvörðun um að taka þetta atriði út úr grunnskólalögunum. Það á ekki erindi inn í þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, það á að taka þetta út. Það á ekkert erindi þarna inni. Því er smyglað þarna inn. Það er viðurkennt af hæstv. menntmrh. og ég vona að ég móðgi engan þó að ég biðji hæstv. menntmrh. ekki að vera viðstaddur. Ég held að það breyti engu. Ég held að hæstv. menntmrh. sé gersamlega rökþéttur í þessu máli. Sama hvaða rök væru notuð, hversu lengi væri talað og hversu mikið væri sagt og hversu mikið af gögnum væri lagt fyrir hann. Hæstv. menntmrh. er í þessu máli að því er virðist eins og grammófónsplata þar sem nálin er orðin föst í ákveðnum hring. En hæstv. menntmrh. ætlar að leggja fram virðulegt frv. að nýjum grunnskólalögum. Það ætlar hann að gera með hækkandi sól. Þar eiga að vera falleg ákvæði skulum við gera ráð fyrir. Þar hentar ekki að setja inn að lagt hafi verið til að íslensk börn ættu ekki rétt á skólamáltíðum. Slíku frv. verður slegið upp í Morgunblaðinu og það verður kynnt. Þar hentar ekki að það sé verið að benda á að menn séu að taka svona lagað upp. Það verður gert í allt öðru frv.  að færa börnunum sem jólagjöf á þessum jólum. Menn geta svo leitt hugann að því að í frétt sem barst í gegnum Morgunblaðið í fyrra til þegna þessa lands kom það fram að breskur dómari dæmdi óknyttastrák til þess að borða venjulegan mat, hann skyldi borða venjulegan breskan mat. Það sem fréttamönnunum þótti merkilegt var sú niðurstaða að eftir að strákur sat uppi með það að fá eðlilegan breskan mat lét hann af óknyttunum. Það skyldi þó ekki vera að þeir séu margir sem vegna vanlíðunar stunda óknytti sem þeir mundu láta af ef líkamleg líðan væri eðlileg. 

Ræðumaður hefur alveg gleymt að tala um heilbrrh.

Hæstv. heilbrrh. hefur margt að glíma við og ég efa að hann lúti að þessu máli.  Ég geri mér grein fyrir því að menn vilja helst fá að vera í friði með svona frumvörp, vilja helst ekki þurfa að hlusta á neinar athugasemdir. En það væri mikil kaldhæðni ef örlögin yrðu á þann veg hjá hæstv. menntmrh. Segjum nú að ákvæðið um að setja þetta inn í reglugerð yrði samþykkt og svo yrði alþýðubandalagsmaður menntmrh. mánuði seinna. Þá væri hæstv. menntmrh., sem er löggiltur sjálfstæðismaður í bak og fyrir, búinn að koma því til leiðar að Alþingi Íslendinga hefði afhent Alþb. alræðisvald um það hversu marga tíma ætti að hafa í kennslu í hverjum bekk. Það væri skemmtilegt að standa upp frá borðinu eftir slíka afgreiðslu. En svo miklir draumóramenn eru íslenskir ráðherrar að þeir trúa því að vald þeirra standi svo lengi að það eigi að semja lögin eftir því hver sé ráðherra yfir hverjum málaflokki á hverjum tíma. Það er skrýtin lagasetning að tarna ef gengið væri út frá því að miðað væri við ákveðna menn. Það yrði sett inn í bandorminn, með leyfi hæstv. forseta, að svo lengi sem ákveðinn þingmaður er ráðherra skuli reglugerðarvaldið vera til staðar, annars falli það út. Þá væri náttúrlega séð við þessum leka. Herra forseti. Ég hljóp á því og get eiginlega ekki orða bundist af því að ég met það svo að sá jarðvegur sé það ófrjór að ekki sé vert að eyða lengri tíma í að tala um grunnskólann. Ég hugðist víkja svolítið að þeirri miklu sérþekkingu sem er í hv. fjh.- og viðskn. á refa- og minkaveiðum í landinu. Það vill svo til að Íslendingar búa við það að þessi tvö dýr valda stundum meiri usla í náttúru landsins og á búpeningi landsmanna en góðu hófi gegnir. Ekki fer á milli mála að minkurinn hefur orðið til þess að draga úr fuglalífi mjög víða og ég hygg að þeir sem vilja friða minkinn og tófuna á vissum landssvæðum séu þá jafnframt að leggja til að á viðkomandi svæði megi gjarnan fækka öðrum villtum dýrum. Hér eru menn að gera því skóna að ákveðin svæði eigi að vera friðhelg og sveitarfélögin í næsta nágrenni eigi aftur á móti að bera kostnað af veiðum í sínu sveitarfélagi. Með leyfi forseta langar mig að segja frá því að fyrir nokkrum árum gekk ég upp á Göltinn, sem er fjall við Súgandafjörð, og var með sjónauka með mér. Ég var að kíkja af fjallsbrúninni niður í hvilft sem var þar fyrir neðan og mér til stórrar undrunar sá ég ekki betur en yrðlingar, sem voru þar að leik hjá móður sinni, væru allir komnir með lambamerki í eyrað. Þóttu mér það undur og stórmerki, vissi ekki til að farið væri að marka yrðlingana eða merkja þá. En með vissu þess manns sem taldi sig ekki sjá neinar ofsjónir hætti ég á að færa það í tal við menn þegar ég kom til byggða hvort hugsanlegt væri, ég þorði ekki að kveða fastar að orði, að yrðlingar væru komnir með lambamerki í eyrað. Ég fékk það svar að í nafni vísindanna hefði ágætur Íslendingur, sem er nú yfirmaður þessara mála, farið fram á það við tófuskyttu svæðisins að merkja þessa yrðlinga til þess að átta sig á því þegar þeir yrðu felldir hvert væri það svæði sem tófan færi um. Niðurstaðan var þó nokkuð merkileg. Þetta svæði sem þeir ólust upp á er nánast á milli Súgandafjarðar og Bolungarvíkur. Tvær tófur voru drepnar í Holti í Önundarfirði, í varpinu þar, sem höfðu verið merktar og ein var drepin í botni Dýrafjarðar. Þá er fjarlægðin orðin meiri en 70 km. Ef menn tækju sig til og friðuðu ákveðin svæði, og tófan er nokkuð skynsöm, ég hygg kannski að hún sé greindari en hæstv. umhvrh. gerir sér grein fyrir, mundi tófan fljótlega átta sig á því að þessi ákveðnu griðlönd væru náttúrlega besti staðurinn til að dvelja á meðan hún væri að koma upp yrðlingunum. Þar fengju grenin að vera í friði. En hún mundi líka gera sér grein fyrir því að það mundi vera betra að leita sér fanga svolítið fyrir utan svæðið því að sú kenning hefur lengi verið á lofti að tófan drepi yfirleitt ekki nálægt greninu. Eitt var það sem kom í ljós varðandi þessar tófur sem voru merktar að ein þeirra átti greni í Súgandafirði í 7 km fjarlægð frá þessum stað en sótti engu að síður til fanga í varpinu í Holti í Önundarfirði. Niðurstaðan yrði kannski sú að þeir sem ættu að sjá um grenjavinnsluna í nágrenni við þjóðgarðana sætu uppi með það að ríkið æli upp refinn en þeir yrðu að borga kostnaðinn af því að fella hann og þætti það nokkuð grátt gaman jafnvel þó að ríkið tæki þátt í því með þeim. Ég verð þess vegna að segja eins og er að það þarf ögn merkilegri texta en hér er á bls. 3 í nál. til þess að sannfæra mig um að menn séu búnir að finna lausn á þessu máli. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Jafnframt er gert ráð fyrir að skipulagi veiðanna verði breytt þannig að þær verði markvissari og kostnaðarminni fyrir sveitarfélögin.`` Þetta með að verða markvissari taldi ég að ég skildi, þ.e. það ættu að vera betri skyttur sem önnuðust þetta en verið hafa. Hvernig þær ættu að verða kostnaðarminni var mér ekki alveg ljóst eftir að þessi nýja aðferð væri upp tekin að hafa sérstök vaxtarsvæði fyrir tófuna og önnur svæði þar sem ætti að slátra henni. Það verður að segjast eins og er að ekki er að undra þó að venjulegum mönnum vaxi það dálítið í augum að hafa ekki komist á fund í nefndinni til þess að verða þess aðnjótandi að átta sig á því hvernig þetta er hugsað. Hér er samt fullyrt á öðrum stað svolítið neðar, með leyfi forseta: ,,Tjón af völdum refa og minka er mismikið eftirt svæðum. Því er talið heppilegra að draga úr útgjöldum til þessa viðfangsefnis með því að heimila umhvrh., í samráði við veiðistjóra, að taka ekki þátt í kostnaði við eyðingu þeirra á svæðum þar sem þeir valda minnstum usla . . . `` Nú er vitað að það er enginn búskapur í þjóðgarðinum t.d. á Þingvöllum, ekki ein einasta rolla sem hv. þjóðgarðsvörður hefur og lambadauði þess vegna enginn af völdum tófunnar. Það yrði þess vegna sjálfgefið uppeldissvæði. Hitt er svo spurning hvort karlarnir í Grímsnesinu þyrftu að borga kostnaðinn við að slátra ef tófan yrði með bústað í öllum þeim grenjum sem hafa verið á hinu víðáttumikla svæði þjóðgarðsins. Kannski er þetta hugsað á þann veg, sem ég tel mig hafa veður af, að ágætur þingmaður í salnum sé að hugleiða að það verði þjóðgarðsnefndin sjálf sem verði send á skytterí í Grímsnesiu til þess að minnka kostnaðinn hjá sveitarfélaginu þar. Ég leyfði mér að flytja eina brtt. við orminn langa eins og mér finnst eðlilegt nafn á þessum bandormi. Ég sé að ég hef orðið til þess að vekja karlmennskuþrá stjórnarmanna í þjóðgarðsnefndinni og þeir eru farnir að hugsa til veiðitúra í Grímsnesinu. Hitt er svo spurning hvort þeir yrðu til þess að skjóta hver á annan eins og stundum hefur komið fyrir þegar tvær tófuskyttur hafa verið að læðast á svipuðu svæði og ekki áttað sig gjörla á því hvað var refurinn eða sýnilegir hlutar af hinni skyttunni. En við skulum vona að þeir standi tæknilega að þessu, þessir heiðursmenn og þarna verði engin mistök. Ég leyfði mér, herra forseti, að leggja til eina brtt. á skerðingarákvæðunum sem eru hér á ýmsum framlögum til ýmissa málaflokka. Í 43. gr. er gert ráð fyrir því að fjárframlag til Ferðamálaráðs nemi ekki hærri upphæð en 68 millj. á árinu 1992. Nú er þessu ráði ætlaður viss hluti af þeim tekjustofni sem Fríhöfnin skilar til ríkissjóðs. Í ljósi þess að hér stefnir í atvinnuleysi og í ljósi þess að tekjur Íslendinga af ferðamálum hafa verið um 11 milljarðar á seinasta ári og vaxið mjög ört, eina atvinnugreinin sem er í mikilli sókn, þá tel ég að íslenska ríkið sé ekki að afla sér fjár með því að skerða þetta framlag heldur sé íslenska ríkið að tapa tekjum með því að skerða þetta framlag. Það sé að koma í veg fyrir það að við fáum jafnmarga ferðamenn til landsins og það sé að koma í veg fyrir það að jafnmargir Íslendingar ferðist um eigið land og þeir mundu gera ef við sinntum því betur að taka á móti ferðamönnum. Mér er það veruleg raun að horfa á þá staðreynd að ýmsir fagrir staðir búa við slíkt aðstöðuleysi að ferðafólk sem þangað kemur á ekki einu sinni kost á eðlilegri salernisaðstöðu og það er ekki til að hrópa húrra fyrir að skoða afleiðingarnar af þessu. Ég verð að segja eins og er að ég skil ekki hvernig hæstv. ríkisstjórn getur litið svo á að hægt sé að fjölga ferðamönnum á ýmsum stöðum án þess að menn kosti einhverju til til þess að hægt sé að taka á móti þeim. Nú skulum við skoða hver er munurinn á því ef Íslendingur ferðast um þetta land, eyðir 100 þús. hér innan lands eða fari hann til útlanda og eyði 100 þús. þar. Í ljós kemur nefnilega að hann borgar flugvallargjaldið, skattinn á Keflavíkurflugvelli, hann borgar farmiðann til útlanda og heim og hann borgar far með rútu eða leigubíl eða gjald af bensíni á leiðinni til Keflavíkur. Örlítið brot af þessum upphæðum renna vissulega í ríkissjóð, örlítið brot. En hvað gerist ef hann ferðast um sitt eigið land? Þá blasir við að mjög stór hluti, 30--40%, hvorki meira né minna af þessum 100 þús. kr. fara í ríkissjóð. Skyldi það ekki skipta einhverju máli í öðrum tekjustofnum hjá ríkinu hvort við stuðlum að því að fólk geti ferðast um landið eða hvort við stöndum þannig að málum að ekki sé hægt að taka á móti ferðamannastraumnum inn á þau svæði þar sem menn vilja vera? Ég er þess vegna sannfærður um að íslenska ríkið skapar sér ekki tekjur með því að spara á þessu sviði. Það skaðar sínar tekjur, það skaðar sínar heildartekjur. Það vill svo til að í forsetastól situr þessa stundina hv. 1. þm. Vesturl. sem veit þó nokkuð mikið um þessi mál. Stykkishólmur hefur vaxandi tekjur af umferð ferðamanna og ég er sannfærður um að hv. 5. þm. Vesturl. vill að sú starfsemi blómstri og geri sér grein fyrir því að það skiptir máli að fólk fái þau störf sem þessu fylgja yfir sumartímann. Þetta eru kannski þær einu síldveiðar sem við höfum í dag. Margir ættu ekki kost á vinnu ef þetta félli út. Hvers vegna skyldi þessi þjóð ekki laga sig að þeirri staðreynd og leggja fjármuni í það að hægt sé að tryggja umferð ferðamanna um landið án þess að við sköðum það, sköpum atvinnu með þessu móti, aukum gjaldeyristekjur okkar og aukum tekjur ríkissjóðs. Það er kolvitlaus stefna að skerða þennan stofn eins og hér er verið að leggja til. Það skaðar ríkið, það eykur ekki tekjur ríkisins. Það er dálítið merkilegt að þessi bandormur sem hér er til umræðu gengur svo þvert í reynd á nefndir þingsins að segja má sem svo að fjh.- og viðskn. hafi verið ætlað að hafa allt sérfræðilegt vit sem nefndirnar hafa verið að reyna að skapa möguleika á að væru til staðar með því að skipta störfum þingsins niður í marga málefnahópa. Við höfum ekki áður horft á frv. sem grípur til jafnmargra laga og hér. Nú er það svo að við breyttum t.d. jarðræktarlögunum verulega 1987 og Alþingi Íslendinga hefur raunverulega allt vald á þeim útgjöldum. Það er vissulega hægt að leiða rök að því í dag að verslunaraðstaða til þess að selja landbúnaðarvörur í heiminum er í slíkum fjötrum að við eigum ekki mikla möguleika á sölu landbúnaðarvara til útlanda. Samt liggur það fyrir sem staðreynd, hæstv. forseti, að FAO gerir ráð fyrir því að á næstu tíu árum muni þörf mannkynsins fyrir matvæli vaxa helmingi hraðar en landbúnaðarframleiðslan í heiminum og stór landssvæði, sem áður voru akurlendi, eru ekki herfuð í dag vegna þess að þau hafa orðið að eyðimörkum eða þá vegna þess að ef haldið yrði áfram að herfa þau og plægja mundi sá jarðvegur fjúka burt og verða á stuttum tíma ófrjór. Þetta er staðan. Í mjög góðri ræðu um þessi mál sem íslenski utanrrh. núverandi, að vísu í annarri ríkisstjórn þá, hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson, flutti á þingi Sameinuðu þjóðanna gerði hann grein fyrir þessu. Þess vegna verð ég að segja eins og er að mér finnst sú breyting, sem hér er lögð til á jarðræktarlögunum, ekki vera framsýn og mér finnst hún ekki leysa neinn vanda í fjárlögum þessa árs. Það má vel vera að menn vilji horfa lengra fram í tímann. Nú hafa margir ræðumenn talað um þennan bandorm og ég hef ekki hugsað mér að taka allar greinar hans til efnislegrar umfjöllunar þó að ég hefði kannski áhuga á því að ræða þær margar hverjar. Ég vil minna Alþingi Íslendinga á þá ábyrgð sem fylgir löggjafarsetningunni og þeim gamla draumi að menn hafa alið þá von í brjósti að okkur miðaði fram á við en ekki aftur á bak. ,,Það er svo bágt að standa í stað``, var einu sinni kveðið og þess vegna vil ég hvetja þá hina mörgu ungu þingmenn sem eru komnir hér til starfa að hugleiða það hvort ekki sé verið að vinna skemmdarverk á grunnskólalöggjöfinni með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Virðulegi forseti. Er von á hæstv. forsrh. hingað í salinn?

Hæstv. forsrh. er samkvæmt töflunni ekki kominn í húsið en forseti mun athuga það. --- Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hún vilji fresta sinni athugasemd við gæslu þingskapa og hleypa að hv. 1. þm. Austurl. sem einnig vill gera athugasemdir við gæslu á meðan.

Nei, ég ætla einnig að eiga orðastað við 8. þm. Reykv. svo að ég er að hugsa um að byrja. Virðulegi forseti. Í nótt var okkur sagt það af hv. 8. þm. Reykv., þingflokksformanni sjálfstæðismanna hér á Alþingi, að nefndarálit minni hlutans skiptu engu máli, það þyrfti ekki að bíða eftir þeim. Í Ríkisútvarpinu í hádeginu, og kannski var sú frétt flutt einnig í morgun, fylgdi hæstv. forsrh. þessum ummælum eftir og sagði að það væri alveg sama hvað stjórnarandstæðingar töluðu hér, það væri búið að ná meiri hlutanum saman og engu yrði breytt. Með þessum ummælum er hæstv. forsrh. einfaldlega að segja að það sé alveg nákvæmlega sama hvaða rök komi fram hér á hinu háa Alþingi í þeim málum sem hér eru til umræðu, þar verði engu breytt. Að mínum dómi sýna þessi ummæli viðhorf til löggjafarhlutverks Alþingis sem ég tel algera óhæfu. Og ég vil beina spurningu til þingflokksformanns sjálfstæðismanna í fjarveru hæstv. forsrh.: Er það t.d. meiningin að keyra hér í gegn það frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem nú er til umræðu í hv. efh.- og viðskn. þrátt fyrir hörð mótmæli vinnuveitenda, verkalýðshreyfingar og sjómanna? Á ekki að hlusta á nein þau rök sem fram koma í málinu? Ég tel að með þessum ummælum hafi hæstv. forsrh. nú kastað stríðshanskanum og verði honum að góðu.

Virðulegur forseti. Í nótt varð nokkur umræða um gæslu þingskapa eins og það heitir þar sem við gerðum athugasemdir við þau vinnubrögð sem voru viðhöfð og töldum þau ekki samrýmast anda þingskapanna. Ég hélt því ekki beinlínis fram að það væri fordæmislaust að taka frv. á dagskrá daginn eftir eða sama dag, eftir að þingmenn hefðu farið heim að sofa, og nál. hefði verið útbýtt. En ég gerði hins vegar athugasemdir við vinnubrögð og er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt að taka fjárlög hér á dagskrá til 3. umr. nema með afbrigðum. Hins vegar tel ég sjálfsagt að veita þau afbrigði. Ég vil benda á að í 25. gr. þingskapa stendur að efh.- og viðskn. skuli gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr., álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fskj. með nál. fjárln. eða meiri hluta hennar. Þessu nál., sem skylt er að útbýta, var útbýtt hér á Alþingi í nótt milli kl. 4 og 5 eftir að þingskapaumræða hafði farið fram. Ég geri ekki athugasemdir við það en ég geri athugasemdir við að fjárln. tók þetta álit ekki fyrir á formlegum fundi og það er ekki andi þingskapanna að þetta skuli aðeins vera eitthvert formsatriði. Andi þingskapanna er sá að efh.- og viðskn. skuli fjalla um tekjuhlið fjárlaga og síðan skuli fjárln. taka það mál fyrir á formlegum fundi og síðan skila sínu áliti. Þessara atriða hefur ekki verið gætt. Ég tel jafnframt, virðulegur forseti, að það ákvæði 29. gr. þingskapalaga að ein nótt skuli líða frá því að nál. er útbýtt þar til taka má málið til umræðu eigi að túlka þannig að nótt skuli líða. Það er rétt að það mun ekki vera fordæmislaust að slíkt hafi gerst, ég hef gengið úr skugga um það. Það verður hins vegar að hafa það í huga að við erum að starfa hér samkvæmt nýjum þingsköpum, nýrri skipan mála þar sem andi þingskapanna er sá að þingmenn hafi meira svigrúm til að fara í gegnum mál. Það er þessi andi þingskapanna sem ber að virða og það ber að skoða þau í því ljósi. Og það ber jafnframt að skoða þau í því ljósi að í þessu tilviki var fjárln. skylt að skila nál. en áður, samkvæmt gömlum þingsköpum, var fjárln. ekki skylt að skila nál. til 3. umr. Það eru þessi atriði, virðulegi forseti, sem ég geri athugasemdir við og tel að andi þingskapanna hafi alls ekki verið virtur við meðhöndlun þessa máls sem ég tel mjög alvarlegt. Að öðru leyti vil ég taka fram að efh.- og viðskn. hefur fjallað mjög um skattamál á undanförnum dögum og virðist eiga mjög mikið starf eftir. Það liggur ekkert fyrir um að hvar þetta samkomulag stjórnarflokkanna er, a.m.k. á þeim vettvangi og væri nú mjög fróðlegt að fá það frá hæstv. forsrh. hvar samkomulag stjórnarflokkanna í sambandi við tekjuskatt og eignarskatt er því að hver einasta grein þess frv. er með þeim hætti að ómögulegt er að samþykkja frv. eins og það er. Því er harðlega mótmælt af atvinnulífinu í landinu. Ef hæstv. forsrh. vill greiða hér fyrir þingstörfum, þá væri lágmark að nefndarmenn í efh.- og viðskn. fengju samkomulag stjórnarflokkanna um skattamál í sínar hendur. Ég tek eftir því að eitthvað hlýtur að hafa gerst í málinu því að Alþýðublaðið lýsir því yfir í morgun að hér sé um hörmuleg mistök að ræða og endar sinn leiðara með þeim hætti: að verði hið nýja frv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að lögum hefur VSÍ rétt fyrir sér, það yrðu hörmuleg mistök. Ber að skilja þessa yfirlýsingu Alþýðublaðsins þannig, hæstv. forsrh., að þetta frv. hafi hér með verið dregið til baka? Það tel ég rétta niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Þegar brtt. við fjárlagafrv. var dreift hér í nótt vakti ég athygli á þeirri staðreynd ekki væri unnt að fullnægja ákvæðum þingskapa með því að láta 3. umr. um fjárlögin fara fram í dag. Og í þeim umræðum kvaddi sér einnig hljóðs hv. 8. þm. Reykv., formaður þingflokks Sjálfstfl., og mótmælti þessari túlkun. Ég vil hins vegar, vegna þess að hér eru fjölmargir þingmenn staddir svo og hæstv. forseti sem ekki voru hér í nótt, endurtaka þær röksemdir sem ég flutti þá og vísa í því sambandi í 29. gr. þingskapa þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Eigi má taka málið til umræðu fyrr en að minnsta kosti einni nóttu síðar en áliti nefndar eða meiri hluta hennar var útbýtt.`` Og ég vil í þessu sambandi einnig vitna í 51. gr. þingskapa, með leyfi forseta: ,,Breytingartillögur við lagafrumvörp og þingsályktunartillögur skulu vera prentaðar og þeim útbýtt ekki síðar en einni nóttu áður en þær koma til umræðu.`` Ég er þeirrar skoðunar og það er afstaða þingflokks Alþb. að til þess að fullnægja þessu ákvæði, ef menn ætla sér að taka fjárlagafrv. hér fyrir í dag, þá eigi að leita afbrigða. Og ég útiloka það ekkert, eins og fram kom í máli hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, að við mundum fallast á að afbrigðin yrðu veitt. Aðalatriðið fyrir okkur er það að menn framkvæmi þingsköpin í samræmi við anda þeirra. Þetta vil ég láta koma hér fram, virðulegi forseti, vegna þess að það er óhjákvæmilegt að á þetta verði látið reyna í dag í framhaldi af þeim umræðum sem urðu um þetta sama mál hér í nótt. Ég vil einnig leyfa mér að taka undir þá fyrirspurn sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. Hvar er samkomulagið? Hvar er samkomulag stjórnarflokkanna? Við höfum ekki séð það hér á Alþingi síðustu sólarhringana. Hvar er niðurstaðan? Hún birtist a.m.k. ekki í þeim málum sem snúa að hv. efh.- og viðskn., þ.e. tekjuskatti og eignarskatti. Það er nauðsynlegt að við fáum um það upplýsingar hér úr ræðustól í Alþingi. Við látum okkur það ekki nægja að vera ávarpaðir í fjölmiðlum. Við teljum að það sé nauðsynlegt að Alþingi sem lýðræðislegur vettvangur fái að fjalla um yfirlýsingar forsrh. á viðkvæmum stundum eins og þær sem komu fram í dag. Okkur er sagt að einhver hópur úti í þjóðfélaginu sé t.d. að breyta ákvæðum frv. um sjómannafrádráttinn. Við höfum ekki frétt neitt af því. Er það rétt? Er verið að því? Okkur er sagt að einhvers staðar úti í þjóðfélaginu sé verið að breyta eða gera tillögur um breytingar á ákvæðum um hlutabréf og hlutafjárhagnað. Hvar eru þær tillögur? Eru þær að koma? Er samstaða um það mál í Sjálfstfl. að afnema t.d. íslenskan hlutabréfamarkað? Þessa hluti þurfum við að fá hér í upphafi þessa fundar í dag til að geta haldið umræðum áfram. Það er hins vegar bersýnilegt, bæði af ummælum hæstv. forsrh. og hv. 8. þm. Reykv., að þeir starfa hér í anda meirihlutahugmyndafræðinnar. Þeir eru staðráðnir í að hafa ráð minni hlutans að engu. Það er sama hvort um er að ræða minni hluta í nefndum eða minni hluta hér á Alþingi yfir höfuð. Það á ekki að hlusta á það sem kemur fram frá minni hlutanum. Sé það einnig skoðun forsetadæmisins, forsætisnefndar Alþingis, að það sé svo að ekki beri að hafa hliðsjón af því sem minni hlutinn segir á hverjum tíma, þá verður það auðvitað að vera þeirra uppgjör. Þannig hefur þetta birst okkur núna á undanförnum sólarhringum af hálfu meiri hlutans að menn virðast staðráðnir í því að hafa að engu það sem frá minni hlutanum kemur og það er nýlunda hér á Alþingi, virðulegi forseti, og ástæða til þess að óska forsetanum til hamingju með að túlka hin nýju þingsköp einingarinnar með þeim hætti sem nú er gert af forsetanum og hæstv. ríkisstjórn.

Það hefur komið fram að undanförnu í umræðum um gæslu þingskapa að vinnubrögð sem viðgengist hafa séu ekki til sóma fyrir Alþingi. Forseti getur heils hugar tekið undir að þau vinnubrögð, sem viðgengist hafa á mestu annatímum þingsins, eru ekki alltaf til sérstaks sóma fyrir Alþingi eða eftirbreytni og engan veginn til að auðvelda störf forseta. Forseti hefur þess vegna mikinn hug á að skapa samstöðu meðal þingmanna um að breyta þeim vinnubrögðum sem allt of mikið hafa sett svip sinn á störf Alþingis síðustu daga. Það gerist hins vegar ekki án samstöðu allra hv. þm. Forseti telur það skyldu sína að sjá til þess að í þessum önnum og flýti séu ekki brotnar þær starfsvenjur og hefðir sem hér ríkja bæði skráðar og óskráðar. Forseti hefur lagt sig fram um að starfa eftir þingsköpum og þeim siðum og starfsvenjum sem hafa verið viðhafðar á hv. Alþingi. Í nýju þingsköpunum er í sumum tilvikum um nýmæli að ræða en í öðrum voru ekki gerðar breytingar frá fyrri þingsköpum. Þetta á t.d. við um útbýtingarfrestinn á brtt. og nefndarálitum skv. 29. og 51. gr. þingskapalaganna. Vel má vera að ástæða hefði verið til að breyta þessum ákvæðum, lengja frestinn og skilgreina ákvæðin betur. En það var ekki gert. Forseti telur því eðlilegt að þessi ákvæði ásamt fleiri atriðum þingskapalaganna verði tekin til endurskoðunar og er tilbúinn að beita sér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með forseta að full ástæða sé til þess að hér náist samstaða allra þingmanna um betri vinnubrögð. En ég vil þá spyrja forseta varðandi ummæli hæstv. forsrh. í útvarpi í hádeginu þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Í sjálfu sér getur stjórnarandstaðan talað eins lengi og hún vill og við líka því að við erum búnir að ná landi í því sem við þurfum að ná landi í og erum tilbúnir að afgreiða það og málþóf breytir engu um niðurstöðuna.`` Virðulegi forseti, ég spyr hvort forseta finnist að þetta sé sá sáttatónn sem þurfi að koma frá þeim manni, frá hæstv. forsrh., sem ætti að sitja samráðsfundi til þess að reyna að ná samkomulagi. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forsrh. og ítreka það sem fram hefur komið: Hver er sú lausn í einu af þeim meginmálum sem við erum búnir að ná landi í? Ég túlka það sem eitt af meginmálum varðandi arðgreiðslur atvinnulífsins, frádrátt af arði af hlutfé sem aðilar atvinnulífsins segja að sé bein atlaga við sig. Nú skora ég á hæstv. forsrh. að koma upp og kynna fyrir okkur þá lausn. Við vinnum við þetta nótt og dag í efh.- og viðskn. en við höfum ekkert séð þar. Til viðbótar, virðulegi forseti, vil ég segja og ítreka það sem hv. 2. þm. Suðurl. sagði hér í nótt að meðan inni í tillögum hæstv. ríkisstjórnar, sem hún hefur lagt fyrir Alþingi, eru ákvæði eins og lögregluskatturinn munum við halda uppi málefnalegri andstöðu svo lengi sem þurfa þykir til þess að berjast á móti þessu. Þetta er að mínu mati einhver ósvífnasta atlaga að minna megandi sveitarfélögum sem gerð hefur verið. Ég vil benda hæstv. forsrh. á það, ef hann veit það ekki, að ég hef dæmi um það að ef ég tek þær upplýsingar sem hæstv félmrh. gaf um áhrif lögregluskattsins á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, þá veit ég um sveitarfélög sem verða að greiða 13 þús. kr. á næsta ári á íbúa sem mundi þýða fyrir Reykjavíkurborg, ef hún fengi samsvarandi skatt, 1,3 milljarða. Þetta er þvílíkt ranglæti sem bitnar helst á landsbyggðinni þar sem hvert mál ríkisstjórnarinnar á fætur öðru heggur í sama knérunn. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvort hann telur að málefnaleg barátta gegn þessu flokkist undir málþóf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir að staðfesta það, sem ég hélt hér fram í nótt, að mörg fordæmi væru fyrir því að mál hefðu komið á dagskrá þó að nál. og brtt. hefði verið útbýtt eftir miðnætti nóttina áður. Ég hélt þessu fram í nótt, aflaði mér þegar í stað dæma um það og þetta vita auðvitað allir, sem hér hafa setið einhvern tíma, að hefur tíðkast. Eins og fram kom bæði í nótt og hér fyrir skömmu hjá forseta hafa engar breytingar orðið á þingsköpum að því er þetta varðar. Ég vil þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir að staðfesta þetta. En mér kemur hins vegar eilítið á óvart að hv. þm. Svavar Gestsson skuli enn halda þessu til streitu þegar búið er að sýna fram á það með ótvíræðum hætti að hér er engin breyting á ferð frá því sem áður hefur verið. Ég vil, virðulegi forseti, af því að ég hef nú í höndunum ummæli mín frá því í nótt sem einhver þingmaður hefur verið svo vinsamlegur að dreifa hér til annarra þingmanna, láta þess getið að ég gat mér rétt til þegar ég spáði því að hér yrði einhver umræða um þingsköp í upphafi fundar. Það var talað um þingsköp í tvo klukkutíma í eftirmiðdaginn í gær. Það var talað um þingsköp í einn klukkutíma í gærkvöldi og það var talað um þingsköp í einn klukkutíma í nótt, milli kl. 2 og 3. Auk þess bar það við í gærkvöldi að þrír hv. þm., sem allir eiga sæti í heilbr.- og trn. og hafa flutt þar frv. sem nefndin flytur sameiginlega um heilbrigðisþjónustu og hefur verið árlegt frv. í nokkur ár, tóku sig til og fluttu ítarlegar ræður við 3. umr. um málið þó svo þeir hefðu ekki séð ástæðu til þess að taka áður til máls, hvorki við 1. né 2. umr. Ég tel, virðulegi forseti,  Ég vil svo að lokum svara þeirri spurningu sem hv. 18. þm. Reykv. beindi til mín áður en forsrh. gekk í salinn. Mér er ekki kunnugt um annað en að það sé fullur ásetningur stjórnarflokkanna að beita sér fyrir því, eins og fram hefur komið, að frv. um tekjuskatt og eignarskatt verði að lögum. Vegna þeirra frammíkalla sem hér hafa verið vil ég láta í ljós undrun mína á því að stjórnarandstaðan telji að hún geti einokað umræður og menn megi ekki taka hér til varna eða veita þær upplýsingar sem þeir telja nauðsynlegt að fram komi til þess að skýra mál. Ég vil ítreka að ég tel rétt að menn tali nú saman og einbeiti sér að því að vinna þau störf sem þingið á að vinna fyrir jólin, ljúka þeim verkum sem þarf að vinna, því löggjafarstarfi sem þjóðin ætlast til af þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessa þingskapaumræðu að öðru leyti en því að fram kom í máli hv. 1. þm. Austurl. með nokkrum alvöruþunga að fjárln. hefði vangert í sínum störfum að taka eigi fyrir álit minni hluta efh.- og viðskn. um tekjuhlið fjárlaga. Ég vil geta þess að fjárln. gerði hlé á fundum sínum í marga klukkutíma í gær meðan beðið var eftir áliti efh.- og viðskn. um tekjuhlið fjárlaga. Síðan kom nál. frá meiri hluta nefndarinnar og eftir að það var fengið var það tekið fyrir á formlegum fundi og tekjuhlið afgreidd. Ekki var gerð athugasemd við það á fundi nefndarinnar að þessi háttur væri viðhafður. Hins vegar var greint frá því sem var sjálfsagt mál, að ef álit kæmi frá minni hluta efh.- og viðskn. yrði það prentað sem fylgiskjal með framhaldsáliti nefndarinnar. Þetta var gert. Ég vek í fyrsta lagi athygli á því að engin vissa gat legið fyrir um það hvort minni hluti efh.- og viðskn. skilaði áliti frá sér um þetta mál enda er það ekki skylt. Hvergi er skylt í þingsköpum að það sé gert. Í öðru lagi stendur hvergi í þingsköpum að það sé skylt af hálfu fjárln. að taka minnihlutaálit fyrir á fundi en það stendur í þingsköpum að það sé skylt, ef álit koma fram þá séu þau prentuð með sem fylgiskjöl og það er gert. Ég tel því aðfinnslur hv. 1. þm. Austurl. um þetta efni algerlega tilefnislausar.

Herra forseti. Það urðu mér mikil vonbrigði þegar upplýst var af hv. 8. þm. Reykv. að þingmenn gætu ekki treyst þeirri dagskrá sem lögð væri fram í Alþingi Íslendinga. Þeir gætu ekki treyst því að sú dagskrá væri unnin af þeirri samviskusemi, að skrifstofustjóri þingsins uppálegði sínum starfsmönnum að semja dagskrána nákvæmlega í samræmi við þau þingsköp sem eru í gildi. Mér satt best að segja brá. Ég ætlaði ekki að trúa því að þetta væri rétt. En nú er það upplýst af tveimur þingmönnum í salnum að þetta sé staðreynd. Sú röksemdafærsla er uppi höfð að af því að 29. gr. þingskapa hafi verið brotin sé heimilt að halda áfram að brjóta hana. Sem sagt hefðin sé búin að brjóta greinina. Þetta er svo forkostuleg röksemdafærsla að hún er móðgun við heilbrigða skynsemi. Með leyfi forseta, vil ég lesa 29. gr. þannig að það fari ekkert á milli mála hvað þar stendur: ,,Þá er nefnd hefur lokið athugun máls og kosið framsögumann fyrir það, sbr. þó fyrri málsl. 27. gr., lætur hún uppi álit sitt er skal prentað og útbýtt meðal þingmanna á fundi. Ef nefnd er ekki einhuga um afgreiðslu máls og hver hluti hennar skilar áliti skal hann tilnefna framsögumann. Eigi má taka málið til umræðu fyrr en a.m.k. einni nóttu síðar en áliti nefndar eða meiri hluta hennar var útbýtt. Fái nefnd mál til umfjöllunar á nýjan leik eftir útgáfu nefndarálits getur hún gefið út framhaldsnefndarálit.`` Ef hægt væri að standa hér upp og segja: Af því að þessi þingsköp voru brotin á undanförnum árum, án þess að mönnum hafi það verið ljóst, m.a. mér, er hægt að brjóta þau áfram af því að greinin hljóðar eins, þá vil ég spyrja: Hvernig hefði sá texti átt að hljóða sem hefði getað leitt það í ljós að Alþingi gæti staðfest vilja sinn sem væri innihald þessarar greinar? Hvernig hefði þá sá texti átt að hljóða í greininni? Þessi ósvífni að reyna að smygla málum áfram með þessum hætti, og að skrifstofa þingsins skuli vera ber að þeim vinnubrögðum að gera það, er fáheyrð ósvífni í ljósi þess að Alþingi Íslendinga hefur ekki, svo að ég muni eftir, fellt það að samþykkja afbrigði. Ég minnist þess ekki að Alþingi hafi fellt það að samþykkja afbrigði. Að reyna þá, þrátt fyrir það, að virða ekki þingsköpin hvað þetta atriði snertir og reyna að taka síurnar burtu úr þinginu sem eru þó ekki of miklar, skil ég ekki. Ég skil ekki hver tilgangurinn er nema það skuli vera hin nýja stefna að nú eigi að storka þingmönnum sem mest. Það er rétt hjá hæstv. forsrh. að að sjálfsögðu ræður meiri hlutinn niðurstöðu atkvæðagreiðslu í málum. Það efar enginn. En þessi þingsköp eru jafnrétthá fyrir meiri hluta og minni hluta og vilji hæstv. forseti hafa frið verða þingmenn að geta treyst því að þegar stendur: ,,Ef leyft verður``, þá hafi það verið skrifað alls staðar á dagskrána þar sem það á að vera. Þeir verða líka að geta treyst því að ekki sé verið að reyna að fara í kringum það þannig að hver og einn þingmaður þurfi að vera eins og spæjari að fylgjast með klukkinni hvort þingsköpin hafa verið virt eða ekki. Það er eftirlitsstarf skrifstofunnar að sjá um að þetta sé í lagi.

Forseti tekur það ekki nærri sér þó að þingmenn gagnrýni störf og stjórn forseta og reynir að hlusta með athygli á slíka gagnrýni, taka hana til greina og læra af henni ef ástæða er til. En það að gagnrýna störf þeirra embættismanna og starfsmanna sem leggja sig fram um að þjóna hverjum einasta þingmanni dag og nótt árið út og árið inn getur forseti ekki sætt sig við og vísar slíkri gagnrýni á bug. Hún er ósanngjörn.

Virðulegi forseti. Ég held að forseti Alþingis standi frammi fyrir miklu og erfiðu vandamáli þar sem er hin flókna pólitíska staða sem er í kringum núv. ríkisstjórn. Ég held að það sé mikil einföldun á hlutunum að setja dæmið þannig upp að aðeins einn hópur hér í salnum hafi rangt fyrir sér. Hv. þm. Geir Haarde hélt þannig ræðu áðan að í raun og veru væri allt fullkomið í fari stjórnarliðsins, ríkisstjórnarinnar og forsetaembættisins. Hann flutti ekki vísuna ,,Ég er gull og gersemi`` eftir Sölva Helgason. En það skein út úr ræðunni að í rauninni væri það þannig að ríkisstjórnin og meiri hlutinn og formenn þingflokka stjórnarliðsins og forsetadæmið væri í raun ævinlega með hina fullkomnu, endanlega réttu niðurstöðu í öllum málum. Hv. þm. gagnrýndi t.d. stjórnarandstöðuna fyrir umræður um þingsköp. Er það ekki hugsanlegt að það sé að einhverju leyti því að kenna hvernig haldið er á stjórn mála? Er útilokað að það sé eitthvað til í ranni hans heilagleika Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., sem hafi haft það í för með sér að menn hafi talið sig knúna til þess af réttlætanlegum og sanngjörnum ástæðum að krefjast umræðna um þingsköp? Er það algerlega óhugsandi að það sé kusk á þessum kraga eða hvað? Er það þannig að ástæða sé til að ráðast á stjórnarandstöðuna af heift fyrir að hún leyfir sér að ræða um heilbrigðismál í Reykjavík? Ég veit að þau standa mjög illa. Ég veit að það er mjög viðkvæmt mál fyrir Sjálfstfl. En að gera það að sérstöku árásarefni á stjórnarandstöðuna í heild, eins og hv. þm. Geir Haarde gerði áðan, er einkar athyglisvert og bendir reyndar til þess að hann telji að allt sem frá stjórnarandstöðunni kemur sé af hinu illa en stjórnarliðið hafi sprota fullkomnunarinnar í hendi sér. Þegar menn eru uppfullir af valdhroka af þessu tagi leysa þeir engin mál og þá hrekkur skammt að segja héðan úr stólnum: Ég vil setjast niður þegar niðurstaðan er sú, þegar menn setjast niður, að það birtist enginn, enginn samkomulagsvilji. Ég held að vandi þingsins sé ekki síst sá núna, virðulegi forseti, að menn eru oft að blanda saman gömlum og nýjum þingsköpum. Hv. þm. Pálmi Jónsson talar hér ævinlega eins og gömlu þingsköpin séu enn í gildi. Það er eins og ekkert hafi gerst þegar Alþingi sjálfu var breytt í eina málstofu, þegar samþykkt voru samhljóða ný þingsköp sl. vor, það er eins og ekkert hafi gerst. Hv. þm. Pálmi Jónsson er greinilega að vinna eftir gömlu þingsköpunum sem voru felld úr gildi með lögum og breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands fyrir löngu. Þegar hv. þm. Pálmi Jónsson segir, sem réttlætingu fyrir sínum vinnubrögðum, að ekki sé skylt að taka fyrir álit minni hlutans, þá er hann auðvitað að segja að hann hafi ekki skilið þann lýðræðislega og þingræðislega anda sem nýju þingsköpin byggjast á og aftur og aftur var undirstrikaður í ræðum manna þegar nýju þingsköpin voru rædd, m.a. í ræðum núv. hæstv. menntmrh. Það er greinilega einn meginvandi þingsins, fyrir utan ríkisstjórnina, að hér eru þingmenn sem lifa enn þá í þingsköpum sem er fyrir löngu búið að fella úr gildi og það er slæmt. En hitt er þó sýnu verra ef forsetaembættið ætlar að lifa í gömlum þingsköpum og að túlka nýju þingsköpin á grundvelli hefða sem sköpuðust í anda gömlu þingskapanna. Það sýnist mér að sé að gerast aftur og aftur af hálfu forsetaembættisins að menn túlka nýju þingsköpin á grundvelli hefða sem sköpuðust á grundvelli allt annarra laga en þeirra sem gilda í dag. Það er alvarlegt umhugsunarefni og ég skora á forsetann, formenn þingflokkanna og ríkisstjórnina að velta því fyrir sér eitt augnablik: Getur það ekki verið að þessum aðilum hafi einhvers staðar, einhvern tíma verið mislagðar hendur?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka virðulegum forseta fyrir að leyfa mér að taka til máls og það er ekki um það sem hefur verið til umræðu heldur þykir mér nauðsynlegt að upplýsa hv. þingheim um það sem mér hefur borist frá efnahagsskrifstofu fjmrn. Hér höfum við verið að ræða hvort ástæða væri til og hvort unnt væri að ræða fjárlagafrv. við 3. umr. án þess að minni hlutanum gæfist tími til þess að skila nál. og það mál er í raun óútrætt. En mér var að berast í hendur svohljóðandi tilkynning, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minnisblað um þátttöku sveitarfélaga í löggæslukostnaði. Við endurskoðun tekjuáætlunar fjárlaga fyrir 3. umr., sem kynnt hefur verið í fjárln. og efh.- og viðskn. Alþingis, var miðað við að þátttaka sveitarfélaga i löggæslukostnaði yrði dregin af staðgreiðsluskilum útsvars. Það var sú útfærsla sem lá fyrir á þeim tíma. Þessi áform hafa breyst á þann veg að um verður að ræða sérstakt framlag í formi fastrar krónutölu á hvern íbúa frá sveitarfélögum til ríkis, undirstrikað, án tengingar við útsvarstekjur. Þessi breyting veldur tilfærslu milli einstakra tekjuliða í 3. gr. frv. í samræmi við gildandi reglur ríkisbókhalds, þannig að tekjuskattur einstaklinga lækkar um 700 millj. kr. en ýmsar tekjur hækka að sama skapi um 700 millj. kr.`` Hæstv. forseti. Þessu fylgir breyting á tekjuhlið fjárlaga 1992. Ég skal játa að þótt ég notaði það vit sem guð gaf mér á þessum 10 mínútum sem ég hef haft þetta undir höndum er ég ekki alveg búin að átta mig á hvað þetta í raun og veru þýðir.  Ég ætla ekki að leggja annað inn í þær umræður sem hér hafa farið fram en það að það er auðvitað niðurlægjandi og ósæmilegt að vera að ræða hér um hlutverk forseta þingsins. Þeirra hlutverk er auðvitað að gæta þess að hvorki meiri hluti né minni hluti misnoti rétt sinn hér á hinu háa Alþingi en mál nái hins vegar fram að ganga með samræðum milli þessara aðila. En ég vil fá álit og fer fram á álit hæstv. forseta, sem ég vænti að hafi vitað um þetta, hvernig við þessu verður brugðist.

Forseti hafði boðað að hann mundi fresta fundinum í 15 mínútur. Svo virðist sem menn séu ósáttir við það að komast ekki strax að með að gera fleiri athugasemdir við þingsköp svo að þá er best að halda umræðunni áfram.

Virðulegi forseti. Ég bið um orðið um gæslu þingskapa vegna orða hv. þm. Geirs H. Haarde áðan vegna þeirra ummæla að stjórnarandstaðan í heilbr.- og trn. hafi staðið hér fyrir málþófi í gærkvöldi. Ég tel að við höfum, eða a.m.k. ég, gert mjög rækilega grein fyrir því í upphafi míns máls hver væri ástæðan fyrir því að ég bað um orðið við 3. umr. við afgreiðslu þessa máls. Það var vegna þess að komið höfðu fram nýjar upplýsingar á borð þingmanna frá því er 1. og 2. umr. um þetta mál fóru fram. Það fólst í því að tillögur höfðu komið frá nefnd sem átti að hafa það hlutverk að sameina Landakot og Borgarspítalann. Þar er beinlínis gert ráð fyrir því að einni heilsugæslustöð hér í borginni, sem hefur með heilsuverndarstarfið í borginni að gera og skiptir því gríðarlega miklu máli þegar menn eru að ræða um heilsuverndarstarf, verði lokað. Á sama tíma leggur meiri hluti fjárln. til að út úr fjárlagafrv. sé tekið 6. gr. ákvæðið sem nýtt hefur verið til uppbyggingar heilsugæslustöðva í Reykjavík. Það eru 13 þús. Reykvíkingar sem ekki hafa heilsugæslulækni í dag eða möguleika á að komast inn á heilsugæslustöð. Með þessu á að fjölga þeim, það á að loka einni stöð. Það var þetta sem ég var í mínu máli í gær að gera grein fyrir. Þess vegna mótmæli ég því, sem kom fram í máli hv. þm. Geirs H. Haarde, að um málþóf hafi verið að ræða. En það er dálítið merkilegt ef þessi þingmaður Reykv. telur að ef þingmenn Reykv. taka hér til máls um brýn hagsmunamál Reykvíkinga, og það vill svo til að í minni hluta í heilbr.- og trn. eru flestir þingmenn Reykvíkinga, að þá sé um málþóf að ræða. Fyrir nokkrum dögum síðan þegar var verið að ganga frá atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. við 2. umr. þá rifust hér tveir stjórnarþingmenn eins og hundur og köttur um mál í Austurlandskjördæmi út af hagsmunum Hornfirðinga. Það er merkilegt ef þessi þingmaður Reykv., Geir H. Haarde, telur að ef rætt er um brýn hagsmunamál Reykvíkinga á Alþingi, sé verið að fara illa með tímann og þetta eru merkilegar upplýsingar fyrir Reykv. að heyra þetta úr munni þessa þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um gæslu þingskapa í framhaldi af þeim umræðum sem hafist hafa vegna ummæla hv. 8. þm. Reykv. sl. nótt þar sem hann taldi að ekki væri ástæða til þess að taka mikið tillit til nál. minni hluta. Ég minnist þess í störfum mínum sem forseti að ég reyndi alltaf að taka tillit til nefndarálits frá minni hluta nefnda. Oft var frestað fundi meðan beðið var eftir að fá þau fram því að eðli málsins samkvæmt voru þau oft seinna á ferðinni. Það var ekki verið að ásaka minni hlutann um einhvern sérstakan drátt þó að það henti þar sem þeir áttu erfitt með að fara að vinna að sínu nál. fyrr en afstaða meiri hlutans lá fyrir. Ég tel þetta því furðulegan málflutning hjá hv. 8. þm. Reykv. en reyndar í samræmi við það sem við höfum heyrt frá hæstv. forsrh. En ég minnist þess líka að oft stöðvuðust umræður vegna þess að ráðherrar eða flm. tillagna voru ekki viðstaddir þegar mál var til umræðu. Hins vegar gerðist það í nótt að ég ásamt hv. 15. þm. Reykv. héldum áfram máli okkar þó að þeir sem þar áttu hlut að máli væru ekki mættir. Ég segi fyrir mig, ég vildi ekki tefja fund með því að fara að bíða eftir því að þeir væru sóttir eða gera þeim það ónæði. En ekki hefur alltaf verið hafður sá háttur á. Aðeins í lokin um þingsköpin. Ég hef nokkrum sinnum komið upp nú á þessum vetri með ábendingar þar sem ég hef talið að ekki væri að fullu tekið tillit til þeirra breytinga sem gerðar voru á þingsköpum og nú síðast fyrir fáum dögum um að nefndum hafi ekki verið gefið það tóm til starfa sem var grundvöllur að færslu Alþingis í eina málstofu. En því miður hefur ekki að öllu, einu sinni, verið haldið gömlum hefðum. Þar minnist ég síðast fyrir fáum dögum þegar varaforseti leyfði þingmanni að fresta sinni ræðu án þess að málinu væri frestað heldur til þess að annar þingmaður gæti tekið til máls. Þar tel ég algerlega vera farið á svig við gamla hefð og ákvæði þingskapa um að hver megi aðeins tala tvisvar og þá í mesta lagi aftur að bera af sér sakir. En ef á að taka upp þann sið að leyfa mönnum að fresta sinni ræðu til þess að annar komist að, þá sé ég ekki hvernig í ósköpunum á að stjórna hér fundahaldi.

Virðulegi forseti. Ég taldi óhjákvæmilegt að fá að tala um gæslu þingskapa áður en til hlés kæmi. Það er stundum sagt að þögn sé sama og samþykki en ég gagnrýni harðlega þau ummæli hv. 8. þm. Reykv., formanns þingflokks Sjálfstfl., að við séum að eyða tíma okkar til einskis þegar við erum að hlusta á það þegar stjórnarandstaðan kýs að tala. Ég trúi því ekki og get ekki ímyndað mér að forseti allra alþingismanna gæti tekið undir slíkt. Ég spyr: Hvers konar samstarfsgrundvöllur er þetta?

Frú forseti. Ég ætla að þessu sinni ekki að gera að umræðuefni hrokafull ummæli hæstv. forsrh. í hádegisútvarpi þar sem hann lýsir viðhorfi sínu til Alþingis, til stjórnarandstöðu og stjórnarþingmanna. En vegna þeirrar umræðu, sem hér hefur orðið um þingsköp, er rétt að hafa það grundvallaratriði í huga að ef þingi er stjórnað óaðfinnanlega, þá er engin ástæða til að gera athugasemd um þingsköp. Ef hlutir ganga eðlilega fyrir sig, ef hlutir ganga fyrir sig með venjubundnum hætti og með eðlilegum hætti hefur enginn ástæðu til þess að kveðja sér hljóðs um þingsköp. Ef einhver kveður sér þrátt fyrir það hljóðs um þingsköp og flytur mál sitt hér úr ræðustóli og úrskurðir forseta eru skynsamlegir og sanngjarnir, þá dettur þingskapaumræðan auðvitað niður. Þetta er rétt að menn hafi í huga þegar umræður um þingsköp lengjast eins og hér gerist. Enginn vafi er á því að það er heimilt að taka mál til umræðu þó að ekki hafi liðið tilskilinn frestur enda sé þá leitað afbrigða en það er auðvitað sjálfsagður hlutur að leita afbrigða. Annað er gagnstætt venjum og gagnstætt þingsköpum. Náttúrlega er verið að brjóta þingsköp ef þingskjölum er dreift síðari hluta nætur og það túlkað á þann máta að þá megi taka málið athugasemdalaust til umræðu daginn eftir. Ég hef enga trú á því og þekki held ég ekki dæmi þess að afbrigðum hafi verið neitað. Þar af leiðandi er náttúrlega engin áhætta fyrir meiri hluta að bera mál undir afbrigði. Varðandi nefndastörf var hugmynd manna, sem stóðu að breytingu á þingsköpum og breytingu á þinginu í eina deild, að nefndastörf yrðu markvissari og árangursríkari en þau voru samkvæmt gömlu þingsköpunum og reynslan hafði sýnt. Því miður virðist þetta hafa mistekist, þ.e. við höfum hvert dæmið eftir annað undanfarna daga þar sem nefndastörf hafa farið úrskeiðis vegna þess að forustumenn nefndanna hafa ekki gætt þess að vinna með eðlilegum hætti. Samkvæmt þingsköpum á t.d. efh.- og viðskn. að fjalla um tekjuhlið fjárlaga og það er tekið sérstaklega fram að hún skuli hafa tíma fram að 3. umr. til þess að fjalla um þessa tekjuhlið. Það liggur náttúrlega í augum uppi og er ómögulegt að lesa þingsköpin á annan hátt en þann að niðurstaða eða niðurstöður meiri og minni hluta, það kann að vera að efh.- og viðskn. komist að einni niðurstöðu, það kann að vera að hún komist að tveim eða fleiri, þau málsgögn hljóta að verða rædd með formlegum hætti í fjárln. Annars væri engin ástæða til þess að vera að vísa þessu til fagnefnda ef fjárln. á ekki að taka tillit til þess sem fagnefndir láta frá sér fara. Til frekari áréttingar og til tryggingar því að áliti fagnefnda eða minnihlutaálitum fagnefnda verði ekki stungið undir stól er skylda að prenta það með nál. fjárln. Þessa virðist ekki hafa verið gætt í þessu tilfelli. Að sjálfsögðu má ekki afgreiða mál úr nefnd fyrr en öll gögn málsins liggja fyrir. Því miður virðist svo sem fjárln. hafi ekki öll gögn mála fyrir sér þegar hún afgreiðir málið og það verður að skrifast á forustu fjárln. að hún sé ekki starfi sínu vaxin. Að sjálfsögðu má ekki gera þetta úr neinni nefnd meðan óskir koma fram um frekari upplýsingar heldur verður auðvitað að reyna að verða við þeim og nefnd má ekki sleppa frá sér máli fyrr en hún hefur unnið það til fullnustu. 

Tíminn er liðinn, hv. 1. þm. Norðurl. v.

Ég ætla, frú forseti, að ljúka máli mínu með því að láta það í ljósi að nefndarformenn stjórnarliðsins hér á Alþingi hafa ekki gætt skyldu sinnar. Meiri hluti á að sjálfsögðu að ráða, það er eðli þingræðisins, en réttur minni hlutans er að koma skoðun sinni á framfæri. Ríkisstjórnin hefur staðið illa að verki. Hún hefur ekki undirbúið mál sín með eðlilegum hætti. Það er eins og ráðherrarnir séu á einhverju flippi hver með öðrum, kanna ekki stöðu málanna eða stuðning við þau í þingflokkum sínum, athuga ekki hvaða afleiðingar ákvarðanir þeirra hafa, rjúka svo til að breyta á klukkutíma fresti ákvörðunum eða tillögum sem þeir kunna að taka. Ég tel að ekki sé tímabært með tilliti til þessa að taka fjárlögin til 3. umr. og ég hef þá tillögu fram að færa að þingfundum verði frestað fram yfir áramót þannig að ríkisstjórninni gefist færi á því að undirbúa sinn málatilbúnað með eðlilegum hætti. Þeir ættu að geta notað helgidagana í það, rætt við hagsmunaaðila, rætt við sína eigin stuðningsmenn og síðan getum við komið hér saman eftir áramót eða þegar ríkisstjórnin hefur undirbúið málin þannig að þau séu boðleg þinginu og afgreitt þá frv. til fjárlaga við 3. umr.

Samkvæmt þingsköpum má þingmaður tala um gæslu þingskapa í allt að fimm mínútur í hvert sinn. Þetta er sagt að gefnu tilefni.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að spurt sé: Af hverju er talað um þingsköp? Það er talað um þingsköp vegna þess að okkur finnst mörgum að ekki sé starfað hér á Alþingi um þessar mundir í anda þingskapa og það er talað um þingsköp vegna þess að meiri hluti Alþingis sýnir minni hlutanum afar litla virðingu svo að ekki sé nú meira sagt og gefur lítið fyrir það sem frá honum kemur og gefur lítið fyrir það að fara í nokkru eftir því sem hann biður um og bendir á, meira að segja að því er varðar þingsköpin. Í nótt þegar ég stóð upp fullyrti ég ekkert um að það mætti alls ekki taka fjárlögin fyrir í dag. Ég benti hins vegar á að ég hefði verið að dreifa áliti minni hluta efh.- og viðskn. kl. 2.10 og það væri ekki hægt að skila nál. fjárln. fyrr en það væri komið og ég benti á að það nál. væri ekki komið, enda var það ekki komið. Þá stendur hv. 8. þm. Reykv. upp og segir að það væri nú skrýtið. Orðrétt sagði hann: Minni hluti í nefnd getur ekki sett meiri hluta þingsins eða meiri hluta í annarri nefnd stólinn fyrir dyrnar með því einu að draga útbýtingu eða framlagningu á áliti. Hann sagði að vísu síðar að hann teldi að við hefðum ekki verið að gera það en hann gaf sterklega til kynna að það skipti ekki máli þótt þetta nál. væri að koma fram kl. 2.10 um nóttina. Síðan kemur hv. þm. Pálmi Jónsson hér og segir að sjálfsögðu allt rangt sem sagt er, allt rangt. Það er það sem menn venjast hér. En hvað segir í þingsköpunum? Það segir: ,,Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nál. fjárln. eða meiri hluta hennar.`` Og það segir líka: ,,Nefndirnar skila fjárln. áliti og tillögum svo tímanlega fyrir 2. umr. fjárlaga sem fjárln. ákveður.`` Ég lít svo á að fjárln. geti sett frest í máli sem þessu. Fjárln. gerði það ekki. Nú koma fulltrúar fjárln. og segja með vandlætingu: Við gátum ekkert átt von á því að það kæmi neitt álit frá þessum mönnum. Við reiknuðum ekkert frekar með því. Leituðu þeir upplýsinga um það? Gæti ekki verið að fundurinn í efh.- og viðskn. hafi í reynd verið formsatriði til þess að uppfylla skilyrði þingskapanna í þrengstu merkingu, enda haldinn í miklum flýti. Er nema eðlilegt að menn tali um gæslu þingskapa þegar slíkur hroki kemur fram hjá meiri hlutanum að ekkert er viðurkennt? En ég vil þá benda á að ég kynnti mér þessi mál í morgun og fékk það staðfest að það er ekki fordæmislaust að mál séu tekin fyrir daginn eftir að álitum er útbýtt seint á nóttu, en það er alveg á mörkunum. Kl. 4 eða 5 að nóttu er hjá sumum kallaður morgunn. Ég get fallist á að það er ekki fordæmislaust, en ég tel hins vegar að andi nýju þingskapanna segi annað og þessu eigi að breyta. Það er mín skoðun og þess vegna tel ég að það eigi að leita afbrigða. En það ber að sjálfsögðu að viðurkenna það sem rétt er, að þetta mun ekki vera fordæmislaust. Ég heyri að hæstv. forsrh. ætlar ekki að svara okkur um samkomulag stjórnarflokkanna eða ráðherrarnir almennt. Þeir eru í öðrum störfum. Gott og vel. Ég fer a.m.k. fram á það að okkur sé svarað á vettvangi efh.- og viðskn. Ég get út af fyrir sig fallist á að það sé gert en það er lágmark að það sé gert.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður sem hér hafa verið um ræður sem fluttar voru í nótt, enda var ég ekki viðstaddur þær umræður. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs eru þær upplýsingar sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir flutti hér í þingsalinn. Það hefur nefnilega gerst að til nefndarmanna í fjárln. hefur komið greinargerð frá fjmrn. þar sem fjmrn. leggur formlega til að breyting sé gerð á því atriði sem hefur valdið einna mestum deilum í tekjuhlið fjárlaganna. Þetta gerist eftir að fjárln. hefur lokið störfum og eftir að efnahagsnefnd hefur skilað áliti og eftir að forsrh. hefur sagt hér í nótt að nú sé komin niðurstaða í öllu hjá ríkisstjórninni. En ég ætla nú ekki að stríða hæstv. forsrh. á því að fjmrn. hafi verið fyrsti aðilinn til að gera hann að ómerkingi þegar dagaði að morgni. Hitt er alvara málsins, virðulegi forseti, að nú hefur komið fram frá fjmrn. formleg brtt. til fjárlaganefndarmanna um viðkvæmasta atriðið í tekjuhlið fjárlaganna, 700 millj. sem sveitarfélögunum er ætlað að greiða. Fjmrn. telur að ekki sé hægt að afgreiða það atriði með þeim hætti sem fjárln. leggur til. Það er einstakur atburður að fjmrn. leggi fram formlega tillögu um breytingar á viðkvæmasta og heitasta deilumálinu í tekjuhlið fjárlaga eftir að fjárln. hefur skilað áliti sínu formlega og brtt. um tekjuhlið til þingsins. Þess vegna er það þannig, virðulegi forseti, að hvað sem líður umræðum um þingsköp er alveg ljóst hvað ber að gera eftir þessa greinargerð fjmrn. Í fyrsta lagi verður fjárln. að koma saman að nýju. Í öðru lagi verður efnahagsnefnd að koma saman að nýju. Efnahagsnefnd verður að skila nýju áliti um tekjuhlið fjárlaga samkvæmt þingsköpum í ljósi þeirra breytinga sem fjmrn. hefur nú gert tillögu um. Þá fyrst þegar fjárln. hefur fengið álit efnahagsnefndar á þessari nýju tillögu fjmrn. getur fjárln. skilað áliti til þingsins um það hvort hún ætlar að fara eftir þessari tillögu fjmrn. eða ekki. Ég vek athygli á því að orðalagið í þeirri greinargerð sem fylgir frá fjmrn. er algerlega ótvírætt. Þar segir að í samræmi við gildandi reglur ríkisbókhaldsins verði að lækka tekjuskatt einstaklinga í tillögum fjárln. um 700 millj. en hækka aðrar tekjur að sama skapi. Að sjálfsögðu getur virðulegur forseti verið fjmrn. þakklát fyrir það að fjmrn. skyldi með þessum hætti höggva hér á hnútinn þó að það sé auðvitað gert með þeim hætti að það er forsrh. til háðungar, forsrh. sem sagði þjóðinni í nótt og í morgun að nú væri öllum málum lokið. Nú verður að taka viðkvæmasta málið í fjárlagafrv. upp. Þess vegna tel ég skynsamlegt, virðulegi forseti, að forsetaembættið beiti sér fyrir því í ljósi þessara nýju málskjala frá fjmrn. að nú þegar verði ákveðið að það sé tilgangslaust að taka fjárlagafrv. til umræðu á þessum sólarhring. Í stað þess beiti forsetaembættið sér fyrir því að fjárln. og efh.- og viðskn. fái tíma til að ræða um þá róttæku breytingu sem fjmrn. leggur til að verði gerð á tekjuhlið fjárlagafrv.

Hæstv. forseti. Fjárln. hefur yfirfarið frv. til fjáraukalaga 1990 og verður það að segjast eins og er að mjög langt er síðan frv. var lagt fyrir. Það var lagt fyrir á síðasta vorþingi og aftur núna og fyrst nú kemur það til 2. umr. og afgreiðslu. Fjárln. gerir aðeins eina brtt. og varðar hún Verðjöfnunarsjóð. Tillaga þessi á rætur að rekja til laga nr. 39 frá 1990, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Samkvæmt þeim var Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins m.a. lagður niður. Í ákv. til brb. í nefndum lögum er kveðið á um að ríkissjóður skuli taka við skuldbindingu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Meðal skulda sem ríkissjóður yfirtók var yfirdráttur á hlaupareikningi Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins hjá Seðlabanka Íslands að fjárhæð 1.458.283. þús. kr. Þann 1. nóv. 1990 undirritaði þáv. fjmrh. skuldabréf til handa Seðlabanka Íslands að sömu fjárhæð til greiðslu á skuldum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins hjá bankanum. Fjárln. telur rétt að gera þessa brtt. til þess að sýna rétta stöðu og leggur einhuga til að tillagan verði samþykkt ásamt frv.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. mega sjá skrifuðum við hv. 3. þm. Suðurl., Margrét Frímannsdóttir, og ég undir þetta nál. með fyrirvara. Ástæðan er einmitt það atriði sem hv. frsm. gerði að umtali hér að ríkisábyrgð vegna niðurlagningar Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins er sett inn í frv. Nú væri það í sjálfu sér ekkert óeðlilegt ef þeirri reglu væri almennt fylgt. En ég gerði það t.d. að umræðu í hv. fjárln. að fyrir liggur að ríkissjóður verður að taka ábyrgð á kaupum Njarðvíkurhrepps á jörðinni Flekkuvík, sem kostaði 108 millj. kr. Kaupsamningur gerði ráð fyrir því að ríkið yfirtæki þetta kaupverð ef ekki yrði af byggingu álvers. Nú er ljóst að svo verður ekki og þar með hefur ríkið tekið þetta að sér. Ég spurði hv. form. fjárln. hvar þetta væri sýnilegt í fjárlögum. Þar er það auðvitað ekki vegna þess að um þetta er engin heildarregla. Það fé mun verða tekið af einhverjum heildarsjóði til að mæta slíkum áföllum sem er ótilgreindur í iðnrn. Þetta finnst okkur óeðlilegt, æskilegt væri að allar slíkar greiðslur væru sýnilegar í ríkisreikningi og í fjárlögum og heimild væri fyrir því öllu. En okkur fannst óeðlilegt að þarna væri ekki sami hátturinn hafður á svo að við skrifuðum undir nál. með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Á undanförnum árum hafa ákveðnar deilur verið milli ýmissa sérfræðinga um ríkisreikninga og ríkisfjármál um hvernig bæri að færa upp bæði ríkisreikning og einnig að ganga frá frv. til fjárlaga og fjáraukalögum. Sumir hafa viljað halda því fram að inn í fjárlög hvers árs ætti að færa ábyrgðir eða skuldbindingar sem útgjaldalið er ríkið tæki á sig á því ári, þótt ekki kæmi ein einasta króna til útgreiðslu úr ríkissjóði það árið vegna þessara skuldbindinga. Við höfum ýmsir bent á að verði þessi regla tekin upp sé í reynd verið að rugla algjörlega hið hefðbundna hallahugtak fjárlaganna. Hið hefðbundna hallahugtak fjárlaganna er niðurstaðan þegar búið er að gera grein fyrir útgjöldum sem fara sannanlega út úr ríkissjóði á því ári og þeim tekjum sem sannanlega koma inn í ríkissjóðinn á því ári. Nú er hér tillaga, sem ekki er samstöðutillaga um í fjárln., og er farið inn á þá braut --- vegna þess að hv. þm. Pálmi Jónsson hefur af því pólitíska hagsmuni --- að fara að bókfæra sem útgjaldalið á fjáraukalögum ársins 1990 skuldbindingu sem yfirtekin var á því ári án þess að ein einasta króna færi út úr ríkissjóði vegna þessarar skuldbindingar á því ári. Ég vil spyrja af þessu tilefni: Er það ætlun meiri hlutans í fjárln. að beita sér fyrir því í fjáraukalögum fyrir árið 1992 að verði frv. um að leggja niður Framkvæmdasjóð Íslands samþykkt hér þá verði yfirtakan á tapi Framkvæmdasjóðs Íslands færð sem útgjaldaliður í heild sinni í fjáraukalögum fyrir árið 1992? Ég vil spyrja að því hér og ég óska eftir því, virðulegi forseti, að endanlegri afgreiðslu á þessu máli verði frestað þar til skýr svör hafa fengist við þeirri spurningu. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að gera þetta við sumar skuldbindingar en ekki aðrar, og þá sérstaklega við þær skuldbindingar þar sem einstakir fjárlaganefndarmenn hafa haldið einhverjar maraþonræður af því að það hentaði þeim í pólitískri baráttu á síðasta kjörtímabili að vilja láta bókfæra þessa yfirtöku á því ári sem hún var ákveðin. Við skulum segja t.d. að ríkissjóður yfirtæki ýmsar þær skuldbindingar sem aðilar hafa tekist á hendur eða ákveði að gera ráð fyrir því að endurgreiða skuldir með samningum. Og ég skal taka dæmi. Ég gerði samning við þáv. borgarstjórann í Reykjavík um hvernig ætti að greiða þær skuldir í vegamálum gagnvart Reykjavík sem Albert Guðmundsson, þáv. fjmrh., Þorsteinn Pálsson, þáv. fjmrh., Jón Baldvin Hannibalsson, þáv. fjmrh., höfðu stofnað til. Með svipuðum rökum má halda því fram að ég hafi með þeim samningi staðfest skuldbindingar ríkisins til þess að greiða þessar skuldir. Er þá ætlun meiri hluta fjárln. að færa þennan samning sem útgjaldalið í fjárlögum eða fjáraukalögum fyrir árið 1991, þó að ekki komi króna til útgreiðslu á því ári? Við skulum segja, með öðru dæmi, að Alþingi samþykkti að yfirtaka ákveðna lífeyrissjóði vegna þess að það væri liður í almennum aðgerðum til þess að stokka upp lífeyrissjóðakerfið, og hægt er að færa fyrir því rök að slík tilvik geti komið upp. Væri þá ætlunin að bókfæra sem útgjöld á því ári allar framtíðarskuldbindingar viðkomandi lífeyrissjóða og gjörbreyta þannig hallatölu fjárlaganna? Með því að horfa á nokkur slík dæmi sjá menn hvers konar endaleysa þessi aðferð er. Ég veit hins vegar að ýmsir svokallaðir rétttrúnaðarmenn í bókhaldsfræðum færa fyrir því ýmis kenningarleg rök að þetta eigi að gera svona þó að ýmsir aðrir sérfræðingar í bókhaldsfræðum segi að það sé mesta vitleysa. Ég tel mjög varasamt fyrir þingið að fara í ágreiningi á þinginu að gera þetta með þessum hætti, og skil eiginlega ekki nauðsynina á því. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir benti á, að vilji menn endilega vera sjálfum sér samkvæmir í þessu þá er til mikill lager af slíkum fjárskuldbindingum sem hafa ekki verið færðar á neitt einstakt ár. Af hverju eru þær ekki teknar hérna upp, af hverju er það ekki gert? Er skuldbindingin sem hv. þm. Pálmi Jónsson flutti maraþonræðurnar um bara tekin svo að hann geti komið eftir að búið er að samþykkja fjáraukalögin og sagt: Ja, sjáið þið ekki, ég hafði alltaf rétt fyrir mér? Bara pólitísk leikfimi og farið að beita og breyta bókhaldsreglum ríkisfjármálanna til þess að þjóna einhverjum tímabundnum og persónubundnum pólitískum hagsmunum. Meiri hlutinn á þinginu getur gert það ef hann vill. Það er svo sem í takt við annað að menn hringli með færslukerfi ríkisfjármálanna með þessum hætti. En ég tel það mjög alvarlegt ef þeir embættismenn og yfirmenn þingsins sem hér eiga að bera ábyrgð á málum láta þetta viðgangast. Ég nefni þetta vegna þess að mér er kunnugt um að einstakir starfsmenn hjá Ríkisendurskoðun hafa haft það að metnaðarmáli, m.a. í deilum sínum við aðra lærða endurskoðendur að ná þessu fram. Svo þeir geti sagt í einhverjum kaffiklúbbi endurskoðenda: Sjáið þið, þingið skrifaði upp á mína túlkun. Nú vill svo til að forseti þingsins er æðsti yfirmaður Ríkisendurskoðunar. Og þessi tillaga er ágætt dæmi um það hvernig ,,bírókratískar`` deilur Ríkisendurskoðunar við aðrar stofnanir í kerfinu eru færðar með pólitísku valdi inn í þingsalinn. Og á hvers konar braut er Ríkisendurskoðun og forsetadæmið og meiri hlutinn á Alþingi þegar hann lætur slíkt gerast? Ég vil benda forsetadæminu á að eftir að Ríkisendurskoðun var færð til þingsins fer forsetadæmið með ráðherravald yfir Ríkisendurskoðun. Á að beita því ráðherravaldi með þessum hætti? Ég veit ekki hvort það þjónar miklum tilgangi að vera að ræða þetta hér vegna þess að ég sé alveg að hv. þm. Pálmi Jónsson hefur gert það að pólitísku metnaðarmáli sínu og hefur greinilega platað félaga sína í meiri hluta fjárln. sem ekki þekkja sögu þessa máls eða eru inni í þeim deilum innan stjórnkerfisins sem ríkt hafa um þetta atriði. Og nú hlær hann og glottir. Auðvitað hlær hann og glottir, vegna þess að hann er búinn að fá nýgræðingana í fjárln. til þess að fylgja sér í þessari för. En þá er eins gott að menn geri sér grein fyrir því að eftirleikurinn verður sá að öllum grundvallarreglum um það hvernig þingið hefur afgreitt fjáraukalög og ríkisreikninga er bara hent upp í loft. Vilja menn það endilega? Ég skil satt að segja ekki hvaða tilgangi það á að þjóna. Auðvitað breytir það engu, það breytir engu um ríkisfjármálin hvar þetta er bókfært. Það er bara pólitískt metnaðarmál manns, sem stóð í deilum við síðustu ríkisstjórn um efnahagsaðgerðir hennar, hvernig hann bókfærir þetta. Og ef hann er kominn inn á þá braut að menn séu farnir að rífa reglur og venjur ríkisbókhaldsins og ríkisfjármálanna og afgreiðslu fjárlaga hér uppi á þinginu til þess að þjóna pólitískum metnaði sínum, þá erum við auðvitað komin inn á mjög alvarlega braut. Hvað ætla menn að gera með Framkvæmdasjóð Íslands? Ætlar núv. hæstv. fjmrh. --- verst er að hann skuli ekki vera í salnum --- ætlar hann að samþykkja það að í fjáraukalögum fyrir 1992 verði rúmur milljarður í yfirteknum skuldbindingum Framkvæmdasjóðs færður sem útgjaldaliður á árinu 1992, þó að ríkið borgi ekki krónu vegna þess? Það væri fróðlegt að heyra það. Og æskilegt, virðulegi forseti, að núv. hæstv. fjmrh. svaraði þessari spurningu. Ég verð að láta það í ljós af því mér finnst núv. fjmrh. harla léttlyndur að vera ekki viðstaddur þessa umræðu. Hann hlýtur að vita af þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið, m.a. innan fjmrn., við þær röksemdir sem færðar voru fyrir þessu á sínum tíma. Að vísu er maður nú undrandi á mörgu í fari núv. stjórnarmeirihluta og hæfileikar meiri hlutans til þess að koma mönnum á óvart eru alveg ótakmarkaðir.  En ég harma það að nýliðarnir í fjárln. skuli hafa látið gamla refinn, Pálma Jónsson, plata sig til þess að fara með þetta mál hingað inn.  Ef ákveðið er að taka lán upp á 6 milljarða og það eigi að greiða fyrstu afborgun af láninu --- það er verst að hv. þm. Árni Mathiesen skuli vera farinn út úr salnum því að ég vildi gjarnan að hann væri hérna og heyrði þetta. --- Ákveðið væri að taka lán upp á 6 milljarða og síðan ætti ekki að borga fyrstu afborgun af því fyrr en eftir fimm ár. Þá væri samkvæmt þessari kennisetningu öll lántakan, 6 milljarðar, færð sem útgjöld, hrein útgjöld eins og rekstur sjúkrahúsa eða kennaralaun í skólakerfinu eða laun alþingismanna, hrein útgjöld á því ári sem lánið er tekið. En alls ekki færð sem útgjöld á þeim árum þegar borgað er af láninu, nei alls ekki. Ef þessi kenning væri við lýði hefði lánið vegna flugstöðvarinnar, sem tekið var á sínum tíma, í utanríkisráðherratíð Matthíasar Á. Mathiesen, verið fært sem nettóútgjöld, hrein útgjöld á því ári sem lánið var tekið en alls ekki fært sem útgjöld á árinu 2020 þegar fyrsta afborgun á að fara fram samkvæmt því láni sem tekið var. Ég er alveg klár á því að hæstv. fyrrv. fjmrh. Matthías Á. Mathiesen, þáv. utanrrh., hefði ekki verið par ánægður með það ef þáv. meiri hluti á þingi eða einhverjir kerfissnillingar innan Ríkisendurskoðunar hefðu fundið það upp að nú ætti að bókfæra sem útgjöld á árinu 1987 allt lánið sem tekið var vegna flugstöðvarinnar. En auðvitað hefði átt að gera það.  Ég er bara að benda á söguna í þessum efnum. Það er ekki enn þá búið að færa lánið vegna flugstöðvarinar sem útgjöld. Það er ekki búið að því enn. Vegna þess að það er ekki byrjað að borga af því enn. En hér kemur allt í einu stjórnarmeirihlutinn á Alþingi og vill fara að færa þetta lán sem útgjöld, þó ekki sé byrjað að borga af því enn, eða a.m.k. mjög lítið, þá á að færa það allt sem útgjöld. En lánin vegna flugstöðvarinnar mega alveg liggja án þess að vera bókfærð sem útgjöld þó að það hafi verið fyrsta mál sem fortíðarnefndin tók yfir og gaf skýrslu um eftir að núv. ríkisstjórn tók við. Hvers konar system er þetta eiginlega? Er leikaraskapurinn orðinn svo mikill að það eru engin takmörk? Bara sum lán sem ríkið hefur tekið eru færð sem útgjöld á þessu ári en öll hin súpan, hún má bara liggja. --- Af því að það þjónar ekki pólitískum hagsmunum meiri hlutans að færa lánin vegna flugstöðvarinnar sem útgjöld en það þjónar pólitískum metnaði hv. þm. Pálma Jónssonar og kerfismetnaði vararíkisendurskoðanda að færa þetta svona. Og ég hika ekkert við að nefna vararíkisendurskoðanda hér vegna þess að mér finnst engin þörf á því að leyna því hver það er innan kerfisins sem sérstaklega hefur háð þessa baráttu. Það er auðvitað mjög vont þegar embættislegur metnaður einstakra manna og pólitískur stríðsdans einstakra þingmanna er notaður til þess að hræra svona fram og aftur með þær venjur og reglur sem hafa gilt hér, vegna þess að það þýðir það að allur samanburður milli ára um ríkisfjármálin er marklaus, fullkomlega marklaus. Ég get t.d. alveg sagt það hér, þótt að núv. hæstv. fjmrh. neyðist til þess --- til þess að þjóna pólitískum skapsmunum hv. þm. Pálma Jónssonar --- að færa yfirtökuna á skuldbindingum á Framkvæmdasjóð Íslands sem útgjöld á næsta ári þá ætla ég ekki að fara að saka núv. hæstv. fjmrh. um að þar með sé hallinn á ríkissjóði orðinn rúmum milljarði hærri, ég ætla ekki að gera það vegna þess að það væri ómerkilegur málflutningur. Jafnómerkilegur málflutningur og það sem gengur hv. þm. Pálma Jónssyni til í þessum efnum. Hann er bara að hræra með hallatölu fjárlaganna fram og aftur til að þjóna pólitískum metnaði sínum. Nú, meiri hlutinn getur gert það ef hann vill, hann má eyðileggja alla umræðu, samanburðarumræðu um ríkisfjármál ef hann vill. En að við látum þetta ganga fram þegjandi og hljóðalaust, án þess að rekja hvað hér er verið að gera, það nær ekki nokkurri átt. Ég tel auðvitað að forsetinn beri vissa ábyrgð á því hvað hér er verið að gera vegna þess að Ríkisendurskoðun heyrir undir forsetadæmið. En það er kannski mikið að gera hjá forsetadæminu þessa dagana og þess vegna hefur mönnum yfirsést hvað hér er verið að gera. En það er hins vegar alveg orðið ljóst. Virðulegi forseti. Ég tel þetta vera hið versta ráð og teldi réttast að fjárln. endurskoðaði afstöðu sína í þessum efnum, a.m.k. flytti hún, þ.e. formaður nefndarinnar --- ef hún ætlar að halda þessu til streitu --- myndarlega ræðu um það að frá og með þessum degi verði þetta þá gert við allar skuldbindingar. Og þá spyr ég: Hvenær á að færa lánin vegna flugstöðvarinnar inn sem útgjöld? Ég spyr formann fjárln. að því eða er þetta bara selektívt? Eða ætlar formaður fjárln. ekki að svara því? Ég tel þetta mál ekki vera flokkpólitískt deilumál hér á Alþingi. 

Herra forseti. Hv. 14. þm. Reykv., nefndarmaður í fjárln., greindi frá því í hverju fyrirvari hennar og hv. 4. þm. Suðurl. væri fólginn varðandi þá brtt. sem hér er flutt við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1990. Hún gerði samanburð á því að ríkissjóður á árinu 1990 yfirtók lausaskuldir í Seðlabankanum, lausaskuldir Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og tók til þess nýtt lán, sem hér hefur verið gert að umtalsefni af hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, annars vegar og hins vegar á því að það gæti farið svo að ábyrgðir falli á ríkissjóð vegna kaupa á jörðinni Flekkuvík á Reykjanesi. Ég áleit að ég hefði nú komið öllu sem máli skipti til skila við hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur varðandi þetta mál. Hún sagði að hvergi mundi sjást í fjárlögum ef þessi skuld, 108 millj. kr., væri yfirtekin eða félli á ríkissjóð og það mundi verða tekið út úr einhverjum óskilgreindum sjóði í iðnrn. Þetta er misskilningur eins og ég hafði sagt hv. þm. Hér er um ríkisábyrgð að ræða og í fjárlögunum er ætlað fé til að standa straum af ríkisábyrgðum sem falla á ríkissjóð á næsta ári.

Ótilgreindum.

Ótilgreint vegna þess að fyrir fram, hv. þm., er ekki hægt að vita hvaða ríkisábyrgðir kunna að falla á ríkissjóð á einhverju tilteknu ári.  Ég sé ekki ástæðu til að flytja langt mál út af ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Við höfum rætt þessi mál áður. Hann fór hér ýmsum orðum um mig persónulega. Það er honum frjálst. Hann má nefna mig þeim orðum sem hann kýs hér í þessum ræðustól. Ég er hér og get þá svarað fyrir mig. Hann má sem sagt gera það að vild sinni. Hann kom með alveg nýtt hugtak í pólitík. Hann fjallaði um pólitíska skapsmuni Pálma Jónssonar og pólitíska hagsmuni mína, eins og ég hefði einhverja pólitíska eða persónulega hagsmuni af því hvernig yfirtaka ríkissjóðs á lausaskuldum úti í Seðlabanka vegna Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins er færð. Þvættingsræða hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar hér áðan var hreint með ólíkindum. Hitt er verra þegar hv. þm. leyfir sér að fara að draga nafngreinda einstaka menn úr embættismannakerfinu og ríkiskerfinu hér sem sökudólga í þessum ræðustól. Hann á að hafa þá kurteisi til að bera, þessi hv. þm., og viðhafa þau vinnubrögð að ef hann vill tala til einhverrar stofnunar þá á hann að nefna þá stofnun en ekki vera að draga út úr einstaka starfsmenn þeirrar stofnunar þegar álit stofnunarinnar er eitt og hið sama. Það er stofnunin sem stendur að baki því áliti sem um er að ræða. Ég ætla ekki að fara um þessi orð mörgum orðum. Ég vil aðeins segja að það sem skilur á milli okkar hv. þm. Ólafs Ragnar Grímssonar er þetta: Fjárlög og fjáraukalög eiga að mínum dómi að sýna sem gleggsta mynd af útgjöldum og afkomu ríkissjóðs hverju sinni, sem gleggsta mynd. Þau eiga að vera að mínum dómi sem næst því að þar komi sambærileg útkoma úr tekjum og gjöldum og afkomu og síðar birtist í ríkisreikningi. Með því að þetta sjónarmið sé viðhaft þá þarf að taka inn á fjárlög eða fjáraukalög ýmsar lántökur ríkissjóðs, ýmsar skuldbindingar ríkissjóðs sem koma til útgjalda í ríkisreikningi þegar hann er gerður upp. Þetta sjónarmið hefur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ekki viljað viðurkenna og það sýnir sig m.a. í því að í ríkisreikningi fyrir árið 1989, ef ég man rétt, sem lagður hefur verið fyrir Alþingi, þá sést mismunur á útkomu á gjaldahlið ríkisreiknings og útkomu á gjaldahlið fjárlaga og fjáraukalaga fyrir það ár sem munar ekki milljörðum heldur tugum milljarða. Þó að þar sé auðvitað um mjög afbrigðilegt dæmi að ræða þá er það samt svo að það væri ákjósanlegt til þess að auðvelda skilning almennings, og meira að segja hv. alþm., á þessum málum að þetta verði fært í það horf að samræmi sé á milli fjárlaga og fjáraukalaga annars vegar og ríkisreiknings hins vegar. Ef það er ekki þá opnar það leið fyrir fjmrh. hverju sinni, svo sem var í tíð þessa hv. þm. þegar hann var fjmrh., að halda leyndum, hafa utan við kerfi fjárlaga og fjáraukalaga ýmsar skuldbindingar, ýmis raunveruleg útgjöld ríkissjóðs sem ekki eiga að sjást hér á Alþingi fyrr en ríkisreikningur er lagður fram mörgum árum síðar. Það er þetta verklag sem þessi hv. þm. vill viðhafa og um þetta stendur sú deila sem verið hefur á milli okkar um þetta efni.

Virðulegi forseti. Þessi ræða sannaði akkúrat það sem ég sagði hér um málflutning Pálma Jónssonar í þessu máli. Hann hefur aldrei getað haldið sér í þessu máli við eðlilega, faglega og fræðilega umræðu um það hvernig eigi að setja upp ríkisreikning heldur ávallt notað þessa umræðu í pólitískum skylmingum, pólitískum metnaði hv. þm. Pálma Jónssonar. Nú fór hann að saka mig um það að ég hefði verið að fela eitthvað. Hvílíkur furðulegur málflutningur. Hver var það sem ákvað að láta færa upp margra áratuga gamla vanrækslu af fyrri skuldbindingum í ríkisreikningi annar en sá sem hér stendur? Hver var það, sem beitti sér fyrir því eftir að Sjálfstfl. hafði stýrt fjmrn. í fjögur ár að flytja hér inn í þingið öll fjáraukalögin sem Sjálfstfl. vanrækti að flytja hér inn í þingið, annar en sá sem hér stendur? Hver var það, sem dró út úr skúffu fjmrn. það sem Sjálfstfl. vildi fela þar frá allri sinni fjármálaráðherratíð og kom aldrei með inn í þingið, annar en sá sem hér stendur? Það er broslegt að þingmenn Sjálfstfl. séu að setja sig á háan hest og rugla um fyrir almenningi og þingmönnum sem vita ekki um hvað málið snýst. Þessir tugir milljarða, sem hv. þm. var að tala hér um og tengdi við árið 1989 og hefði verið eitthvað sem ég hefði viljað fela, hvað var það? Það var verið að færa upp á einn stað allar skuldbindingar ríkisins, meira að segja lífeyrissjóðaskuldbindingar frá síðustu 20--30 árum. Þá á það að vera gert að einhverjum sérstökum dularfullum gerningi frá minni fjármálaráðherratíð. Þetta er auðvitað ágætis sýnishorn af því hvernig hv. þm. Pálmi Jónsson og hugmyndafræðingur hans, Sigurður Þórðarson, kjósa að haga sér í þessu máli og ég hika ekkert við að nefna vararíkisendurskoðanda, Sigurð Þórðarson, því að hann verður auðvitað að þola það eins og aðrir í þessu þjóðfélagi að embættisfærslur hans og sjónarmið séu gerð að umtalsefni hér á Alþingi. Því að við lifum í lýðræðislegu ríki þar sem þingmenn hafa fullan rétt og málfrelsi til þess að ræða um það sem sýnist. Svo sagði hv. þm. að ágreiningurinn milli mín og hans stæði um það hvort það ætti að færa skuldbindingarnar eða ekki. Hvílík fjarstæða. Ágreiningurinn snýst ekkert um það. Ég hef aldrei haldið því fram að það ætti ekki að færa skuldbindingarnar, bara aldrei. Ef þm. hv. Pálmi Jónsson er að tala með betri vitund þá er auðvitað alveg ljóst að hann hefur bara ekki skilið neitt í þessu máli á undanförnum árum, þannig að hann hlýtur að vera að tala gegn betri vitund og vera að falsa hlutina með þessum hætti. Ágreiningurinn hefur alls ekki snúist um það að færa skuldbindingarnar. Ágreiningurinn hefur snúist um það hvort öll skuldbindingin væri færð sem útgjöld á því ári sem skuldbindingin er ákveðin --- eða hvort útgjöldin vegna þessara skuldbindinga eru færð á þeim árum þegar um raunverulegar greiðslur úr ríkissjóði er að ræða eða ekki. 
             Það er það sem ég hef sagt, að útgjöld eru útgjöld. Útgjöld er það sem reitt er fram úr ríkissjóði. Og það er þess vegna sem ég vitnaði í heilbrigða skynsemi hér áðan. Hv. þm. sagði að fjárlögin og fjáraukalögin og ríkisreikningurinn ættu að gefa sem gleggsta mynd af útgjöldunum. Ég er alveg sammála því. En þessi skuldbinding --- henni voru ekki samfara nein útgjöld á árinu 1990, ekki króna. Það var ekki króna í útgjöld á árinu 1990 vegna þessarar skuldbindingar. Og menn geta bara velt því fyrir sér hvort sé eðlilegra og meira í samræmi við eðlilegan skilning almennings í landinu að þegar við tökum lán, t.d. persónulega til að kaupa bíl þá færum við lánið sem útgjöld í heimilisbókhaldinu á þeim árum þegar við borgum af láninu. En við færum lánið ekki sem útgjöld í heimilisbókhaldinu á árinu sem það var tekið --- en alls ekki sem útgjöld á því ári sem við borgum af láninu. Við skulum taka dæmi af Pálma Jónssyni, segjum að hann keypti sér bíl.  Og það sem er nú öllu fjarstæðukenndara en flest annað er að fara að gera svona tæknileg atriði í útfærslu ríkisreikninga að pólitísku metnaðarmáli. En við sáum það í ræðu hv. þm. að þannig er þessi liður vaxinn. Ég tók eftir því að hv. þm. sagði ekki orð um það sem ég spurði að hérna áðan: Á að færa yfirtöku skuldbindingar Framkvæmdasjóðs Íslands sem nettóútgjöld á árinu 1992, verði frv. ríkisstjórnarinnar samþykkt? Þannig að hallinn hjá núv. fjmrh. Friðriki Sophussyni verði hærri sem þessu nemur. Á ég t.d. að koma hingað um mitt næsta ár, þegar hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson segir: Ja, hallinn er 5 milljarðar, --- á ég þá að koma upp og segja: Nei, nei, hallinn er 6,5 milljarðar af því að þú yfirtókst skuldbindingar vegna Framkvæmdasjóðs Íslands sem ekki á að greiða af fyrr en eftir þrjú eða fjögur ár. Ef ég veldi síðari kostinn þá væri ég að haga mér eins og hv. þm. Pálmi Jónsson. En auðvitað væri það fullkomlega ósanngjarnt gagnvart núv. hæstv. fjmrh. og ég ætla ekki að gera það. Ég ætla ekki að temja mér svona ósanngjarnan málflutning eins og hv. þm. Pálmi Jónsson hefur tamið sér í þessu máli, ætla bara ekki að gera það. En hv. þm. Pálmi Jónsson verður auðvitað, ef hann vill vera sjálfum sér samkvæmur, að beita sér fyrir því í fjáraukalögum fyrir árið 1992 að yfirtaka skuldbindinga Framkvæmdasjóðs Íslands verði færð sem nettóútgjöld hjá núv. hæstv. fjmrh. Það verður gaman að fylgjast með því þegar hv. þm. fer að gera það. Eða kannski verður með það eins og annað hjá Sjálfstfl., þá verði komin allt önnur skoðun, af því þá hentar ekki pólitískt fyrir Sjálfstfl. að gera það. Þá hentar það ekki fyrir fjmrh. og forustu Sjálfstfl. að gera það. Vegna þess að það er ekki nein samkvæmni í því sem Sjálfstfl. segir. Hann heimtar að jöfnunargjald sé lagt niður í tvö ár. Krefst þess í dag að það sé lagt á. Hann heimtar að innlánsstofnanir séu ekki skattlagðar. Krefst þess í dag að þær séu skattlagðar. Hann heimtar að sérstakur eignaskattur, svokallaður ekknaskattur sé lagður niður. Krefst þess í dag eftir nokkra daga að hann verði lagður á. Hann heimtar að tekjuskattur sé lækkaður. Krefst þess í dag að hann verði hækkaður. Og þannig koll af kolli. Þetta er nú stefna Sjálfstfl. í framkvæmd. Þetta er nú samkvæmnin í stefnunni. Og nú er meira að segja gengið svo langt að menn ætla að fara að hringla með bókhaldsreglur ríkisfjármálanna til þess að þjóna tímabundnum pólitískum metnaði og hagsmunum Sjálfstfl. Vertu velkominn, hæstv. fjmrh., þú hefur örugglega áhuga á að heyra svarið. Ég spyr hv. þm. Pálma Jónsson: Hvernig ætlar hann að láta færa yfirtöku ríkissjóðs á fjárskuldbindingum Framkvæmdasjóðs Íslands verði frv. ríkisstjórnarinnar samþykkt hér á Alþingi? Á að færa það sem nettóútgjöld á næsta ári þó ekki verði króna borguð vegna þeirra skuldbindinga?  Er Sjálfstfl. alveg sama hvað hann segir? Skiptir bara ekki nokkru máli hvað sagt er í dag og hvað á morgun? Er allt byggt undir einhverja pólitíska áróðurshagsmuni frá degi til dags? Er ekkert rétt eða rangt í sjálfu sér, aðeins spurning um það hvað þjónar hagsmunum Sjálfstfl.? Ég þakka hv. þm. fyrir það að hann er nú búinn að upplýsa að meiri hlutinn á Alþingi er ekki að beita sér fyrir neinni kerfisbreytingu í færslu ríkisbókhalds eða skuldbindinga ríkissjóðs. Nei takk. Hann er bara að þjóna stríðshagsmunum hv. þm. Pálma Jónssonar, því hann þorir ekki og leggur ekki í að svara spurningunni um Framkvæmdasjóð Íslands. Er það nú kjarkur, hv. þm. Eru engin takmörk fyrir því hvað þingmenn Sjálfstfl. láta nota sig í hérna í salnum? Ég skil vel af hverju núv. hæstv. fjmrh. fór út. Hann er auðvitað búinn að ganga frá því við hv. þm. Pálma Jónsson að skuldbindingar um Framkvæmdasjóð verði alls ekki færðar sem útgjöld í fjárlögum næsta árs. Eigum við ekki að taka það inn í fjárlagafrv., hv. þm., --- núna? Eigum við ekki að vera sjálfum okkur samkvæmir? Því ef þetta fjáraukalagafrv. verður samþykkt hérna núna er alveg ljóst að flytja verður brtt. um að auka hallann á fjárlagafrv. næsta árs um 1,5 milljarða vegna frv. ríkisstjórnarinnar um Framkvæmdasjóð. Við getum m.a.s. samþykkt frv. um Framkvæmdasjóð núna fyrir jólin. Ríkisstjórnin biður um það, það er á forgangslistanum, við skulum gera það. En þá er auðvitað alveg ljóst, virðulegi forseti, að samkvæmt því sem meiri hluti fjárln. er að leggja til --- og ég bið formann fjárln. að hlusta vel  Við skulum sjá hvað gerist. Hvort minn málflutningur verður sannaður hér í þingsalnum, að þetta sé bara pólitískur leikaraskapur hjá hv. þm. Pálma Jónssyni og meiri hluta þingsins. Eða hvort ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur og færa Framkvæmdasjóðinn til þess að auka útgjöldin og þar með láta hallann vaxa úr tæpum 4 milljörðum í rúma 5? Á ég kannski að flytja brtt. fyrir þingmanninn, Pálma Jónsson? Til þess að lofa honum að vera sjálfum sér samkvæmur hér í þingsalnum? Kannski ég hugleiði það. Ef þetta fjáraukalagafrv. fyrir árið 1990 verður samþykkt með þessari breytingu þá mun ég hugleiða það að flytja hér brtt. varðandi Framkvæmdasjóð Íslands. Og hún hlýtur þá að verða samþykkt á útgjaldahlið. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að ræða þetta mál mikið lengur. Öll höfuðatriði þess hafa nú komið fram. Og á síðustu mínútunum hefur þetta mál skýrst mjög vel. Við skulum sjá hvað verður gert hér í reynd. Ég bið hins vegar um það, virðulegi forseti, að atkvæðagreiðslu um þetta mál verði frestað þar til gefist hefur færi á því að skoða nánar hvernig meiri hluti ríkisstjórnarinnar ætlar að fara með yfirtöku skuldbindinga vegna Framkvæmdasjóðs Íslands í fjárlagafrv. fyrir árið 1992. Það er þess vegna formleg ósk frá mér að þótt þessari umræðu ljúki verði atkvæðagreiðslu frestað þar til að við höfum tækifæri til þess að skoða samhengi þessarar afgreiðslu, fjáraukalaga fyrir árið 1990, við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1992.

Herra forseti. Ég hafði gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls í nokkrum orðum. Ég tel að um verulega bót sé að ræða að koma upp slíku reikningsskilaráði sem hér er gert ráð fyrir. Ég hafði gert athugasemdir við skipan ráðsins og taldi að það hefði mátt koma því betur fyrir og óæskilegt væri að ráðherra skipaði mann í slíka nefnd, m.a. vegna þess að ekki væri æskilegt að ríkisvaldið tæki of mikla ábyrgð á slíkum úrskurðum. Hér er um það að ræða að kveða upp um hvað sé góð reikningsskilavenja á hverjum tíma. Góð reikningsskilavenja kemur að sjálfsögðu fram í lögum um bókhald, hlutafélög, samvinnufélög og í ýmsum venjum sem hafa viðgengist í gegnum tíðina og ýmsum úrskurðum sem hafa verið settir fram af ýmsum samtökum eins og t.d Samtökum endurskoðenda. Síðast en ekki síst verður að telja að góð reikningsskilavenja sé framgangsmáti sem kunnáttumenn á sviði reikningshalds halda í heiðri. Það er nú samt svo að þeir geta ekki verið alveg frjálsir að því hvernig þeir túlka góða reikningsskilavenju, þeir verða að fara að þeim venjum og lögum sem gilda. Ég gat þess að nauðsynlegt væri að hafa einhvern til að dæma þarna um því að oft á tíðum væri góð reikningsskilavenja önnur en kæmi fram í gildandi löggjöf. Gildandi löggjöf fylgdi ekki þróuninni og þar af leiðandi væri nauðsynlegt að hafa slíkan úrskurðaraðila. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að hafa langt mál um þetta frv. Tekist hefur samkomulag um að mæla með því í efh.- og viðskn. Ég var að vísu fjarstaddur þá afgreiðslu. Ég hafði óskað eftir því að frv. yrði breytt og tekið tillit til athugasemda sem höfðu komið fram og einnig athugasemda sem ég hafði gert við það. Um það náðist ekki samstaða en ég tel það ekki vera slíkt grundvallarmál að það réttlæti að mál þetta stöðvist af þeim sökum. Ýmsir aðilar létu í té umsögn um málið, Félag löggiltra endurskoðenda, ríkisskattstjóri, viðskipta- og hagfræðideild, Verslunarráð Íslands, Ríkisendurskoðun o.s.frv. Ég hefði talið eðlilegt að aðili frá lánastofnunum kæmi inn í þessa nefnd. Ég hef líka lagt áherslu á að ég tel ekki ástæðu til að fulltrúi skattyfirvalda sitji í nefnd sem þessari. Og vil ég fyrst og fremst leggja áherslu á að ég tel fjmrh. ekki eiga að gæta hagsmuna skattyfirvalda á þessu sviði, heldur á öðrum sviðum. Þannig er að ekki fer alltaf saman það sem rétt er samkvæmt skattalegum túlkunum og samkvæmt góðri reikningsskilavenju. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta annars merka mál mikið lengri ræðu, þótt full ástæða væri til þess. Og ég vildi lýsa þeirri afstöðu minni að ég mun greiða atkvæði með frv. þó ég hefði kosið að nokkrar breytingar væru gerðar á því. Ég hefði viljað beina því til hæstv. fjmrh., sem ekki er nú viðstaddur en ég veit að hann les ræður manna um þau mál sem hann snerta, og ég ætlast ekki til þess að hann sé viðstaddur. Ég veit að hæstv. fjmrh. hefur mikið að gera við að reyna að ná einhverju samkomulagi um lögin --- um frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt, jafnvel þó að hæstv. forsrh. hafi nú haldið því fram að því sé öllu saman lokið, þá er okkur sem störfum í efh.- og viðskn. fullkomlega ljóst að svo er alls ekki. Ég tel að hæstv. fjmrh. þurfi að fá tíma til þess að ná áttum í því máli. Því það frv. er svo dæmalaust að það eru eiginlega merk tímamót í sögu Sjálfstfl. að hann skuli leggja slík ósköp fram. Enda hefur allt atvinnulífið risið upp og lýst því yfir að hér sé um aðför að atvinnulífinu að ræða. Þótt það sé mikilvægt fyrir atvinnulífið að geta fært gott bókhald og það séu reglur sem gilda um það og reglur sem þarf að hafa í heiðri, þá er það mikilvægara um þessar mundir að koma á þeirri skipan mála að atvinnulífið geti borið sig og staðið undir atvinnu í landinu. En hæstv. ríkisstjórn virðist ekki telja að svo eigi að vera. Það eigi að reyna að ná sem mestu af atvinnulífinu og ég býst við að þar séu komin sjónarmið Alþfl. í hnotskurn sem telur að nauðsynlegt sé að skattleggja atvinnulífið og þá sérstaklega sjávarútveginn og berst fyrir því í hvaða ríkisstjórn sem Alþfl. situr í að skattleggja þá atvinnugrein sem mest. Ég hafði haldið að Sjálfstfl. gæti staðið gegn því. Nú hefur Alþfl. tekist að gera tillögur um það að breyta þannig skilyrðum á hlutabréfamarkaði á Íslandi að þar verður ekki hægt að starfa framar. Menn höfðu vonast til þess að lífeyrissjóðirnir gætu keypt eitthvað af hlutabréfum á markaði og komið inn í atvinnulífið en samkvæmt þeim tillögum sem nú hafa komið frá ríkisstjórninni um tekjuskatt og eignarskatt liggur alveg ljóst fyrir að hlutabréfamarkaður á Íslandi heyrir fortíðinni til. Þetta er það verkefni sem efh.- og viðskn. er nú að glíma við og veit ekki hvernig á að taka á og veit ekkert um hvers konar samkomulag er um það mál milli stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar, enda liggur það sjálfsagt ekki fyrir og því er eðlilegt að hæstv. fjmrh. sé ekki viðstaddur þessa umræðu og ég geri ekki kröfu um það. En ég legg á það áherslu að síðar í dag verði staðið við það eins og gert var ráð fyrir að haldinn verði fundur í efh.- og viðskn. og þau mál tekin fyrir þannig að við vitum betur hvað þar gengur á og hvað er hæft í þeim fullyrðingum forsrh. að niðurstaða sé fengin. Samkvæmt því sem hann hefur sagt var sú niðurstaða fegin í gær, en á fundi efh.- og viðskn. í morgun kom ekkert það fram sem benti til þess að slík niðurstaða væri komin. En hvað um það, það er mikilvægt að atvinnulífið búi við góðar starfsvenjur, að reikningsskil séu þannig frá atvinnufyrirtækjum í landinu að þeim sé hægt að treysta að lánastofnanir geti treyst reikningum sem koma inn á borð þeirra, að þeir aðilar sem vilja kaupa hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum geti treyst reikningsskilum fyrirtækjanna og ég vænti þess að þær breytingar verði gerðar á nýjan leik og komið verði í veg fyrir það að menn geti eyðilagt þennan markað. Það hafði náðst um það góð pólitísk samstaða að efla íslenskan hlutabréfamarkað og auka þátttöku almennings í atvinnulífinu. Það er mikilvægt mál en ein af forsendum þess að almenningur geti gerst aðili að atvinnulífinu er að það liggi fyrir góð reikningsskil sem gefi glögga mynd af rekstri þeirra fyrirtækja sem þar eiga hlut að máli. Það hefur stundum borið við að svo hefur ekki verið og eru dæmi um að atriði sem hafa valdið deilum hafa komið til úrskurðar dómstóla og má nefna ýmis mál í því sambandi. Síðast var á ferðinni mál sem tengdist fyrirtæki sem varð gjaldþrota og hét Hafskip en þar fjölluðu dómstólar m.a. um hvort reikningsskil þess fyrirtækis hefðu verið með eðlilegum hætti. Í slíku tilviki leita menn eftir því hvað sé góð reikningsskilavenja, hvað sé skylt samkvæmt lögum en það kom mjög vel í ljós í því máli að ekki var nægilegt að hafa upplýsingar um það hvernig ganga skyldi frá málum lögum samkvæmt heldur þurftu þeir sem í málinu dæmdu að átta sig sem best á því hvað væru góðar og gildar venjur. Ég býst ekki við því að þeir sem lesa þá dóma séu allir sammála um niðurstöðurnar en það er þó alveg ljóst samkvæmt þeim dómi að það er mikil þörf á því að ganga tryggilegar frá málum og koma upp úrskurðaraðila sem hægt er að leita til í ýmsum ágreiningsmálum er varða góða reikningsskilavenju. En aðalatriðið er þó það að þeir sem starfa að þessum málum hafi þá þekkingu sem til þarf til að góð reikningsskilavenja geti ávallt verið í framkvæmd. En svo slysalega vill til að þeir sem að þessum málum starfa eru ekki alltaf sammála um hvernig beri að standa að málum og hefur það oft komið í ljós og kemur það einmitt fram í grg. með þessu frv. að það er ein af ástæðum þess að þetta frv. er flutt að ýmsir þeir aðilar sem ganga frá reikningsskilum telja sig ekki vera bundna af því sem kemur fram í túlkun t.d. Félags löggiltra endurskoðenda eða túlkun frá alþjóðlegum reikningsskilanefndum eða reikningsskilanefnd endurskoðenda. Það er að sjálfsögðu aðalástæðan fyrir því að menn hafa tekið upp þetta mál og flutt frv. þess efnis. Það fer að sjálfsögðu mikið eftir framkvæmd mála eins og á öðrum sviðum hvernig til tekst en aðalatriði er að þeir menn, sem í slíka nefnd eru kvaddir og skipaðir, hafi til að bera þekkingu á málum og geti leiðbeint öðrum inn á þær brautir sem þykja bestar í þessum efnum. Ég tel að þar sé yfirleitt vel skipað en vitna til þeirra athugasemda sem ég hef áður komið hér á framfæri í sambandi við mál þetta. Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að tala lengur í þessu máli en vildi koma þessum sjónarmiðum á framfæri og endurtek að ég mun styðja þetta frv. þótt ég hefði kosið að gera á því lítils háttar breytingar. En ég vænti þess að það muni fljótlega koma til endurskoðunar í ljósi reynslunnar og þá má gera þær breytingar sem ég hef hér bent á og ég á von á því að menn munu fljótt sjá að það er ekki að ástæðulausu að bent er á það. Ég tel að ríkisvaldið og ráðherrar eigi ekki að vera að taka ábyrgð á fleiri málaflokkum en nauðsynlegt er og mér finnst að ráðherrar taki óþarflega mikla ábyrgð á þessu máli með því að skipa mann í nefndina. Ég veit ekki af hverju menn vilja ekki breyta því. Ég held að það sé óskynsamleg afstaða af hálfu viðkomandi ráðherra en því má að sjálfsögðu breyta þegar fram líða stundir. Ef ráðherra velur það hæfan mann sem er vel inni í þessum málum, þá er það að sjálfsögðu aðalatriðið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um brunavarnir og brunamál. Í kjölfar stórbrunans að Réttarhálsi 2 skipaði ég starfshóp til að gera heildarúttekt á stöðu brunamála á Íslandi. Starfshópur þessi skilaði skýrslu sinni til mín haustið 1989. Í þessari skýrslu komst starfshópurinn m.a. að þeirri niðurstöðu að þrátt fyrir allgóða löggjöf um brunavarnir og brunamál þegar á heildina væri litið væru víða veilur í skipulagi brunamála og þá sérstaklega skipulagi eldvarnaeftirlits á vegum sveitarfélaga. Athugasemdum og kröfum um úrbætur væri lítt fylgt eftir og upplýsingar um helstu brunatjón væru ófullnægjandi. Meginniðurstöður og tillögur þessa starfshóps lutu að auknu forvarnastarfi á hönnunarstigi byggingartíma mannvirkja, hertu eldvarnaeftirliti eftir að hús hafa verið tekin í notkun svo og áframhaldandi heildarúttekt á mannvirkjum þar sem ætla mætti að brunaáhætta væri mest í landinu þar sem mjög ríkt yrði gengið eftir því að kröfum um lagfæringar og úrbætur yrði sinnt undanbragðalaust. Hinn 29. jan. 1990 fól ég síðan nefnd að undirbúa framkvæmd á þeim tillögum er fram koma í áðurnefndri skýrslu og semja nýtt frv. til laga um brunavarnir og brunamál. Í nefnd þessa voru skipuð Magnús H. Magnússon, fyrrv. ráðherra, formaður, Ingi R. Helgason hæstaréttarlögmaður, Hákon Ólafsson byggingarverkfræðingur og Þórhildur Líndal, deildarstjóri í félmrn. Starfsmaður nefndarinnar var Þórir Hilmarsson verkfræðingur. Nefnd þessi skilaði mér á síðasta vetri frv. til laga um brunavarnir og brunamál sem lagt var fram á 113. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Í sumar var því ákveðið að senda frv. til umsagnar fjölmargra hagsmunaaðila í brunamálum og bárust ýmsar athugasemdir. Ég fól því nefndinni að taka frv. til endurskoðunar með tilliti til þeirra athugasemda sem borist höfðu og liggur það frv. nú hér fyrir. Helstu nýmæli þessa frv. eru þau að lagt er til að tekin verði af tvímæli þess efnis að Brunamálastofnun ríkisins fari með yfirumsjón með öllum brunavörnum og brunamálum í landinu og beri ábyrgð á þeim gagnvart félmrh. Lagt er til að stjórn Brunamálastofnunar ríkisins verði æðsta stjórnvald hennar en ákvæði núgildandi laga eru óskýr í þeim efnum. Þess vegna er lagt til að stjórnin verði styrkt faglega og skipulagslega með því að fjölgað verði fulltrúum í stjórninni. Þeir verði fimm í stað þriggja eins og nú er. Annar þessara nýju fulltrúa verði skipaður samkvæmt sameiginlegri tilnefningu Arkitektafélags Íslands, Tæknifræðingafélags Íslands og Verkfræðingafélags Íslands og hinn verði skipaður af félmrh. án tilnefningar. Önnur sjónarmið komu fram varðandi skipan á stjórn Brunamálastofnunar, svo sem að stjórnin yrði kosin beint af Alþingi og vænti ég þess að nefndin sem fær þetta mál til meðferðar skoði það sérstaklega. Lagt er til að félmrh. skipi brunamálastjóra tímabundið til sex ára í senn að fengnum tillögum stjórnar Brunamálastofnunar ríkisins. Þetta ákvæði tekur þó ekki til núverandi brunamálastjóra. Í frv. er gert ráð fyrir því að brunamálastjóri annist daglegan rekstur stofnunarinnar í umboði stjórnar. Lagt er til að ábyrgð eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis verði aukin varðandi brunavarnir og eftirlit með þeim. Brýna nauðsyn ber til að setja reglur um skyldur eigenda húsa og annarra mannvirkja í landinu varðandi þetta atriði og í 19. gr. frv. er að finna ýmis nýmæli og ítarleg ákvæði um brunavarnir bygginga, bæði nýbygginga og eldri mannvirkja. Jafnframt vil ég í þessu sambandi geta þess að nú þegar liggja fyrir í félmrn. drög að reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum í atvinnuhúsnæði sem hafa að geyma enn frekari ákvæði um þetta. Lagt er til að eldvarnaeftirlit sveitarfélaganna verði eflt frá því sem nú er með því m.a. að gera byggingarnefndir sveitarfélaganna virkari og efna til samvinnu hinna opinberu eftirlita. Annars vegar eldvarnaeftirlits sveitarfélaga og hins vegar rafmagns- og vinnueftirlits ríkisins. Drög að reglugerð um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga eru nú fyrirliggjandi í félmrn. Auk þess er lagt til það nýmæli að vátryggingarfélögum verði heimilt að setja álag á iðgjöld brunatrygginga húsa og mannvirkja, þegar og á meðan ekki er sinnt kröfum um úrbætur í brunavörnum. Þá er enn fremur gert ráð fyrir að dagsektir sem heimild er til að leggja á, ef ekki er sinnt úrbótum í brunavörnum, renni til hlutaðeigandi sveitarsjóðs í stað ríkissjóðs eins og nú er. Lagt er til að Rannsóknarlögregla ríkisins í stað lögreglustjóra annist lögreglurannsókn eftir brunatjón og kveðji til sérfróða menn eftir þörfum. Rannsóknin skal beinast að fleiri þáttum en gert er ráð fyrir í núgildandi lögum um brunavarnir og brunamál. Brunamálastofnun og rafmagnseftirlit ríkisins hafa eftir sem áður heimild til að rannsaka bruna á eigin vegum, þó að höfðu samráði við rannsóknaraðila ef lögreglurannsókn er í gangi. Þá er lagt til að árlega megi verja allt að 5% af brunavarnagjaldi skv. a-lið 24. gr. frv. til að styrkja slökkviliðsmenn, eldvarnaeftirlitsmenn og aðra þá sem starfa að brunavörnum til náms á sviði brunamála. Í frv. er gert ráð fyrir því að félmrh. ákveði hversu hátt hlutfall þetta megi vera hverju sinni og jafnframt að nánari ákvæði um þessar styrkveitingar skuli sett í reglugerð. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv. en mælist til þess að því verði vísað til hv. félmn. að lokinni 1. umr.

Virðulegi forseti. Það er vissulega svo að brunavarnir eru með þeim mikilvægustu málaflokkum sem sveitarstjórnir sinna ásamt Brunamálastofnun og ég vil láta það koma fram að ég tel það mikið þarfaverk að leggja þetta frv. fram og vekja upp umræður um þessi mál. Eins og fram kom í framsögu hæstv. ráðherra hefur verið brotalöm á eldvarnaeftirlitsmálum og því miður hafa komið upp slæmir brunar sem hafa orðið til þess að menn settust niður til að reyna að finna betri leið og bæta úr frá því sem nú er. Þetta hefur verið framkvæmt með sérstökum fulltrúa í hverju sveitarfélagi. Mér hefur fundist nokkuð á skorta að þeir aðilar, sem eiga að reka þessi mál þar, hafi haft nægjanlega góða stöðu til að fylgja eftir sínum ábendingum og athugasemdum og sér í lagi hefur mér fundist gæta þess í fámennari byggðarlögum. Þar kemur til þessi mannlegi þáttur, samskipti manna í litlu samfélagi sem verður til þess að það er heldur erfiðara en ella að ganga hart fram í að framfylgja reglum og menn leiðast út í að veita undanþágur jafnvel um lengri tíma en nauðsynlegt er. Ég hef því miður dæmi um slíkt af nokkuð stórum vinnustað úti á landi sem er að mati brunamálafulltrúa mjög áfátt í öryggismálum, en menn hafa ekki lagt út í að grípa til lokunar til að fylgja eftir skýrslum, athugasemdum og öðru slíku. Ég velti því fyrir mér hvort menn geti fundið betri leið til að komast fram hjá þessu vandamáli sem við verðum að taka tillit til og er að ég held ekki hægt að leggja til hliðar. Í grg. með frv. á bls. 8 segir, með leyfi forseta: ,,Í úttektarskýrslunni frá 7. nóv. 1989 kom fram að mikil brotalöm þótti vera á sviði eldvarnaeftirlits sveitarfélaganna sem berlegast kom í ljós þegar skoðaðar voru 10 stærstu brunar hérlendis sl. 10 ár. Þessi brotalöm var einkum fólgin í því að illa gekk að fylgja eftir kröfum um úrbætur þegar eigendur mannvirkja fóru ekki að settum reglum eða hreinlega sniðgengu þær. Til að bæta úr þessu var lagt til í úttektarskýrslunni að nýr tæknimenntaður aðili, brunavarnafulltrúi, kæmi hér til skjalanna til að sinna, á vegum sveitarfélaganna, sérstaklega þessum þætti. Í þessu skyni var því gert ráð fyrir að skipta landinu upp í eldvarnaeftirlitsdæmi sem væru miðuð við það sem brunavarnafulltrúi í fullu starfi gæti sinnt, að sveitarfélögin mynduðu byggðasamlög um brunavarnir og gjald sem samsvaraði launum brunavarnafulltrúans væri innheimt með almennu brunavarnagjaldi en sveitarfélögin stæðu sjálf undir öðrum kostnaði.`` Þarna er sett fram sjónarmið sem mér finnst mjög athyglisvert, einkum út frá þeim vandkvæðum sem ég rakti og hef orðið áhorfandi að í mínu starfi á undanförnum árum og ég tel að enn ættu að íhuga það mjög vandlega hvort einmitt þessi kostur væri ekki skynsamlegur. Það má færa fyrir því nokkur rök sem ég vil hreyfa í þessari umræðu. Það er í fyrsta lagi nauðsynlegt að sá aðili sem gegnir þessu starfi sé vel hæfur til þess, þjálfaður og menntaður í sínum fræðum og geti sinnt því í fullu starfi og þurfi ekki að hafa annað starf að aðalstarfi þar sem jafnvel gætu komið upp hagsmunaárekstrar á milli þess starfs og brunavarnaeftirlitsins. Í þriðja lagi mundi það gerast, ef nokkur sveitarfélög tækju sig saman um þetta verkefni, að meiri fjarlægð væri milli eftirlitsmannsins og viðkomandi vinnustaða eða bygginga sem þarf að hafa afskipti af. Ég tel í fjórða lagi að það sem styður að gefa þessu sjónarmiði frekari gaum og sé hið almenna viðhorf sem bæði ég og fleiri höfum um framtíðarskipulag sveitarfélaga, þ.e. að æskilegt sé að stefna að því að þeim fækki og þau verði fjölmennari og öflugri einingar. Til að það geti gerst er nauðsynlegt að koma á samstarfi milli sveitarfélaga um ýmis verkefni. Það er ekki hægt að ákveða það einhliða með lögum að skikka sveitarfélögin til að sameinast eða að breyta þeim. Það er í reynd óframkvæmanlegt nema vilji sé til þess hjá viðkomandi sveitarstjórnum og íbúum byggðarlaganna. Það er eðlilegt að vinna að málunum með þeim hætti að stuðla að því að aðilarnir öðlist þennan skilning smátt og smátt og þá skoðun að þetta sé heppilegt fyrirkomulag og öðlist traust hver á öðrum þvert á sveitarfélög. Kannski hefur einn þáttur helst dregið úr því að menn hafi stuðlað að því að efla sveitarfélögin fram til þessa er að samskipti manna stjórnsýslulega séð yfir sveitarfélög hafa ekki verið mjög mikil og þess hefur gætt stöku sinnum, skulum við segja, að það ákveðin tortryggni og togstreita væri á milli sveitarstjórna þar sem menn hafa jafnvel verið að deila um verkefni og stofnanir sem ríkisvaldið er að setja upp og togast á um það hver hreppi hnossið. Því tel ég það skynsamlega leið að ræða við sveitarfélögin um það hvort ekki séu einhver tiltekin mál og málaflokkar sem aðilum finnist ákjósanleg samvinnuverkefni og hefja viðræður við sveitarstjórnir um það hvort ekki væri heppilegt að hafa fyrirkomulagið þannig, t.d. í þessum málaflokki, að þróa samstarf á þessu sviði. Síðan mætti bæta fleiri málaflokkum við og þannig laða menn til samstarfs og eyða smátt og smátt þeirri tortryggni sem stundum gætir í samskiptum sveitarfélaga. Ég tel því þessa hugmynd mjög áhugaverða og væri nauðsynlegt að ræða það í nefndinni hvort mönnum fyndist þetta ekki vera áskjósanlegt mál til þess að brydda upp á í samskiptum sveitarfélaga. Við höfum rætt fleiri mál af þessum toga í vetur sem einmitt geta verið heppileg til að ná þessu markmiði og ég hygg að flestir alþingismenn séu sammála um að beri að stefna að þó að áherslurnar séu kannski mismunandi um það hvaða leið eigi að fara að þessu markmiði. Ég bendi t.d. í þessu sambandi á að mér fyndist ekki óheppilegt að menn reyndu að koma þessu verkefni fyrir hjá héraðsnefndum sem er búið að koma á fót nánast um allt land. Þær eru að byrja að fóta sig á þessum samstarfsvelli, eru að vísu mismunandi langt komnar en allar þó eitthvað farnar af stað. Ég held einmitt að það vanti frá hendi löggjafans og framkvæmdarvaldsins að þeim sé ýtt betur af stað og þeim færð bæði verkefni og fjármunir sem leiði til að þær taki kipp fram á við. Og þegar menn eru byrjaðir að vinna saman í einu máli eða tveimur kemur hitt stundum að nokkru leyti af sjálfu sér. Eitt vil ég nefna sem ég hef stundum nefnt áður og vil halda á lofti því sjónarmiði, einmitt með sama hugarfari og ég nefndi áðan til að efla landsbyggðina, að stofnanir þurfi ekki endilega að vera í Reykjavík. Nú er það svo með þessa stofnun, Brunamálastofnun ríkisins, að hún hefur aðalbækistöðvar í Reykjavík. Eftir því sem ég best veit eru þar ekki mjög margir starfsmenn. Ég skal ekki fullyrða hvað þeir eru margir en eftir því sem mig minnir eru þeir átta eða þar um bil. Mér finnst því rétt að nefna það að ég tel vel mögulegt án mikilla erfiðleika að flytja þessa stofnun frá Reykjavíkursvæðinu og eitthvert út á land. Ég skal ekki tiltaka hvert. Það er út af fyrir sig ekki aðalatriðið heldur hitt að menn venji sig við þá hugsun að það er ekkert sjálfgefið að ríkisstofnanir séu staðsettar í Reykjavík. Ég spurðist dálítið fyrir um starfsemi þessarar stofnunar fyrir nokkru einmitt í því skyni að átta mig á hvort einhverjir hnökrar, tæknilegir eða af öðrum toga væru á því að stofnunin gæti sinnt sínu verki ef hún væri staðsett annars staðar. Það merkilega kom á daginn að svo er í raun og veru ekki. Starfsemin er þannig að mikið af henni felst í því að líta yfir teikningar og yfirfara slíka hluti, senda skjöl á milli staða og það eru menn farnir að gera í mjög ríkum mæli í gegnum tæknibúnað, myndsenda og slíkan búnað og þegar svo er komið skiptir ekki lengur eins miklu máli hvar stofnunin er. Ég vil því eindregið draga fram það sjónarmið hér að það er vel mögulegt að flytja þessa stofnun frá Reykjavík og ég hef að athuguðu máli komist að þeirri niðurstöðu að það er ekki erfitt mál og tel að menn ættu að stefna að því. Það væri í raun og veru mikill sigur, kannski ekki í störfum eða fé sem flyttist þá á milli staða heldur fyrst og fremst varðandi hugarfar því að það sem okkur vantar fyrst og fremst er að breyta því ríkjandi hugarfari sem er að sumu leyti hugarfar vanans. Menn hafa vanist því að allt þurfi að vera í höfuðborginni sama hvaða nafni það nefnist. Meira að segja merkileg stofnun eins og Byggðastofnun má hvergi vera nema hér við Rauðarárstíginn.  Mér er auðvitað ljóst, eins og ég tók fram áðan, að Brunamálstofnun ríkisins vegur ekki þungt í þeim efnum ein og sér. En ef það yrði samþykkt að flytja stofnunina væri sú breyting, sá árangur að koma þessu viðhorfi í gegn það sem skipti sköpum, sem opnaði leiðina og umræðuna um aðrar stofnanir í eigu ríkisins. Þessu vildi ég, virðulegi forseti, koma á framfæri um leið og ég ítreka að ég fagna þessu frv. og tel það mjög til bóta að hæstv. félmrh. skuli beita sér fyrir því að hefja umræðu hér á Alþingi um þennan mikilvæga málaflokk. Ég tel að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar eigi að fara vandlega yfir frv., m.a. í ljósi þess sem fram kom í framsöguræðu hæstv. ráðherra um tilefni þess að menn settust niður og ákváðu að þörf væri á að semja nýtt frv. Sú nefnd ræddi einmitt ítarlega það sjónarmið sem ég hef viðrað varðandi landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið. Það er margt í þessu frv. sem mér sýnist vera til verulegra bóta og vil ég nefna fáein atriði. Það er t.d. að mínu viti verulega til bóta og að festa í sessi það viðhorf að rétt sé að ráða æðstu embættismenn ríkisvaldsins tímabundið. Hér er lagt til að svo verði og það er mjög til bóta að hafa það fyrirkomulag varðandi svo háttsetta opinbera starfsmenn. Ég er líka sammála því eins og segir, að gera skýrari og markvissari ákvæði um verkefni Brunamálastofnunar. Mér sýnist á yfirlestri frv. að með ýmsum atriðum sé þessu markmiði náð og eru þar af leiðandi til verulegra bóta. Ég er líka sammála því að auka ábyrgð eigenda eða forráðamanna atvinnuhúsnæðis varðandi brunavarnir og eftirlit. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að opinber eftirlitsaðili hafi betri stöðu til að fylgja eftir ákvæðum laga og reglugerða að aukin sé ábyrgð og skylda þeirra sem eiga eða ráða yfir viðkomandi húsnæði. Ég er líka sammála því markmiði sem hér kemur fram, að efla eldvarnaeftirlit sveitarfélaganna. Ég hef gert grein fyrir þeirri skoðun hvernig ég tel heppilegast að gera það. Hinu er ég þó ekki ósammála að byggingarnefndir sveitarfélaga verði virkari í þessu efni. Ég tel líka nauðsynlegt í þessu sambandi að gæta að því hvernig sveitarfélög eru á vegi stödd með slökkvilið og þann þátt öryggismálsins. Þetta er með breytilegum hætti eftir sveitarfélögum og slökkviliðsþátturinn er eitt af því sem ég tel að menn ættu að skoða í samvinnu sveitarfélaga. Þetta er alveg til fyrirmyndar í sumum sveitarfélögum, annars staðar er hann miður og ræðst oft af því hvort einhverjir einstaklingar eru í viðkomandi sveitarfélagi sem hafa áhuga á þessu og eru tilbúnir að leggja sig fram því að hér er meira og minna um að ræða ólaunuð skylduverk sem menn eru að sinna utan eiginlegrar vinnu. Þá vil ég láta það koma fram líka að ég tel það til bóta sem hér kemur fram að unnt verði að styrkja menn til starfa við þennan málaflokk til náms hvort heldur er hérlendis eða erlendis. Ég teldi mjög til bóta ef hægt væri að efla samskipti á milli landa í þessum málaflokki og að menn sem við þetta starfa eigi kost á að kynna sér þessi störf t.d. á Norðurlöndunum og tileinka sér þar það besta sem menn leggja fyrir sig. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að hafa ítarlegt mál um þetta frv. Ég hef í fáeinum orðum rakið viðhorf mitt og sett fram þau sjónarmið sem ég tel að eigi erindi inn í umræðuna og vænti þess að hv. þm. geti verið sammála því sjónarmiði sem ég setti fram að þetta væri heppilegt samstarfsverkefni milli sveitarfélaga a.m.k. að verulegu leyti og um sé að ræða stofnun sem er einmitt vel til þess fallin að að menn brjóti þann ís og komist yfir þann skoðanaþröskuld að ekki sé unnt að flytja ríkisstofnanir út á land. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að lýsa stuðningi mínum við málið. Hér er að mínum dómi ákaflega gott mál á ferðinni og sannarlega tími til kominn að tekið verði á brunamálum af alvöru og festu. Eins og við vitum hafa orðið margir mjög alvarlegir brunar hér á landi sem bæði hafa snert fyrirtæki og einstaklinga og það má alveg ljóst vera að brunavörnum hefur verið mjög ábótavant. Það kemur fram í athugasemdum við það frv. sem hér er til umræðu að eftir stórbrunann að Réttarhálsi 2 í Reykjavík var skipuð nefnd til þess að gera heildarúttekt á stöðu brunamála á Íslandi. M.a. kom fram í niðurstöðu nefndarinnar að þegar á heildina væri litið væri víða að finna veilur í skipulagi brunamála og sérstaklega eldvarnareftirlitið. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að athugasemdum og kröfum um úrbætur væri lítt fylgt eftir og upplýsingar um helstu brunatjón væru ófullnægjandi. Þá hafi lokaúttektir á byggingum almennt ekki farið fram. Niðurstaðan sýnir náttúrlega hvað best hve þessi mál eru á alvarlegu stigi. Ég hef sjálf unnið undanfarin ár sem kennari í mjög gömlu húsi í Reykjavík sem er að vísu steinsteypt. Það er eitt af fyrstu steinsteyptu húsum borgarinnar en eins og í mörgum þeirra húsa eru timburgólf á milli hæða. Ég er hér að tala um Kvennaskólann í Reyjavík en eins og menn kannski muna varð einmitt bruni í því húsi. Það var íkveikja sem enn þann dag í dag hefur ekki verið upplýst. En sem betur fer tókst að bjarga þar miklu. Það sem mér finnst skipta máli í þessu sambandi er það að allan þann tíma sem ég vann í því húsi varð ég aldrei vör við að þangað kæmu brunayfirvöld, ég varð aldrei vör við neins konar æfingu eða að það kæmu fram leiðbeiningar um það hvernig ætti að bregðast við ef þarna yrði bruni. Hér er ég að tala um tiltölulega lítið hús með þröngum stigum þar sem fjöldi manns er innan dyra á hverjum einasta degi þannig að bara þetta eina dæmi úr skóla hér í borg segir mér að brunavarnir eru ekki í nógu góðu horfi. Þess vegna fagna ég því að þetta frv. skuli nú komið fram. Mig langar aðeins til að renna í gegnum þær nýjungar sem koma fram í frv. og sem greint er frá á bls. 9 í frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að félagsmálaráðherra skipi brunamálastjóra tímabundið, að fengnum tillögum stjórnar Brunamálastofnunar ríkisins.`` Ég vil sérstaklega fagna þessu. Ég held að þarna sé félmrh. á réttri braut. Það á að innleiða sem allra víðast að embættum þessum sé skipt á milli manna og að sé tiltölulega auðvelt að endurnýja í slíkum stöðum. Þá er líka lagt til að fjölgað verði um tvo fulltrúa í stjórn Brunamálastofnunar ríkisins svo að þeir verði fimm í stað þriggja, og annar þessara fulltrúa á að vera tilnefndur af Arkitektafélagi Íslands, Tæknifræðingafélagi Íslands og Verkfræðingafélagi Íslands. Þessu vil ég líka fagna. Mér finnst mjög gott að kalla til stéttir tæknimanna sem náttúrlega þekkja mjög vel til í þessum geira þar sem nýbyggingar og teikningar bygginga og skipulag bygginga og viðhald bygginga eiga í hlut. Ég efa ekki að slíkur fulltrúi geti komið með margar góðar ábendingar og einmitt í ljósi þess að eftirliti með byggingum er ekki sinnt og úttektir á byggingum fara ekki fram þá skortir greinilega á tengsl milli brunayfirvalda og tæknistétta í samfélaginu. Líka er lagt til að ábyrgð eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis verði aukið varðandi brunavarnir og eftirlit með þeim. Þetta held ég að sé líka mjög gott ákvæði því að auðvitað verða að vera sem ríkastir hagsmunir eigenda húsnæðis að halda því við og sjá til þess að það verði ekki fyrir tjóni. Það er náttúrlega svo augljóst hvílíkir hagsmunir eru þarna um að ræða þannig að ég fagna þessu líka. Hjá mér vöknuðu nokkrar spurningar undir umræðunni sem mig langar til þess að beina til hæstv. félmrh. og ég vil tengja það því að ég saknaði þess í greinargerðinni sem fylgir þessu frv. og reyndar finnst mér það koma fram í mörgum frumvörpum að þar sé að finna tölulegar upplýsingar. Ég er ekki búin að fletta því upp og ég geri mér ekki grein fyrir því hver er kostnaður við brunavarnir. Er þetta þungur baggi á sveitarfélögunum? Mig langar að fá nánari upplýsingar um það hvernig brunavarnaeftirlitið er núna undir það búið að fylgjast með brunavörnum, hverju er þar helst ábótavant og mig langar líka til þess að fá upplýsingar um það ef félmrh. hefði þær innan handar hvort brunar eru algengari hér en annars staðar. Er til einhver samanburður á því? Þetta er bara forvitni af minni hálfu en reyndar mjög eðlileg spurning því að það segir okkur auðvitað mikið hvort eftirliti er hér mjög ábótavant eður ei. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, gerði að umræðuefni hvort stofnun eins og Brunamálastofnun ætti að vera staðsett í Reykjavík og að landsbyggðarmenn vilji auðvitað gjarnan sjá opinberar stofnanir úti á landi. Ég verð að segja að það gefur auga leið að stofnun eins og Brunamálastofnun sem á að sinna eftirliti þyrfti að vera á höfuðborgarsvæðinu. Auðvitað þarf mest eftirlit að fara fram í þéttbýlinu þar sem hús eru hvað flest þannig að ég held að það hljóti að vera augljóst að það felst ákveðinn sparnaður í því að þessi stofnun sé á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil að lokum taka það fram að ég lýsi yfir fylgi mínu við þetta frv. Ég fagna því mjög að það skuli komið fram og ég vona svo sannarlega að það fái skjótan framgang í þinginu og það megi verða til þess að brunavarnir og brunaeftirlit verði aukið og bætt hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og síðasti ræðumaður fagna því að þetta frv. er komið fram. Ég hef nokkuð fylgst með framgangi þess með því að hafa samband við forustumenn brunamála í mínu héraði og hef í gegnum það skynjað að mikil þörf er á því að taka þennan málaflokk til gagngerðrar endurskoðunar. Það er mjög ánægjulegt að m.a. Landssamband brunaliðsmanna hefur tekið mjög virkan þátt í því að koma hreyfingu á þessi mál. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Það hefði út af fyrir sig verið gott að þessi mál hefði borið upp á annan tíma en einmitt um jólaannirnar þegar þannig stendur á að ef þingmaður talar lengur en fimm mínútur er það hugsanlega túlkað sem málþóf. En ég vil þó segja að ég vil leggja áherslu á það þegar þetta verður tekið til umfjöllunar í nefnd að þótt þarna séu tekin af öll tvímæli um það að Brunamálastofnun fari með yfirstjórn þessa málaflokks verði samt leitað eftir því að eftirlitið heima fyrir verði eflt og gert sem virkast því að ekkert landseftirlit kemur í staðinn fyrir það. Það eina raunverulega virka eftirlit sem getur orðið, og þá á ég við sem er virkt frá degi til dags og er á vettvangi, er það eftirlit sem er í hverju sveitarfélagi fyrir sig þó svo Brunamálastofnun samræmi allar reglur og hægt sé að leita til hennar í stærri málum. Eins og hér er sagt, hún geti haft þar ákveðið frumkvæði. Ég lýsi einnig ánægju minni með það að lagt er til að ábyrgð eigenda og/eða forráðamanna atvinnuhúsnæðis verði aukin varðandi brunavarnir og eftirlit með þeim. Ég held nefnilega að oft og tíðum hafi það gert eftirlitsmönnum og ákvörðunarmönnum um brunavarnir erfitt fyrir að þeim hefur fundist að ábyrgð þeirra væri svo mikil og því er ekki að neita að maður þekkir dæmi þess að gerðar hafa verið kröfur sem maður hefur ekki nokkur rök fyrir eða skilið hvers vegna voru settar fram nema þá þannig að viðkomandi eftirlitsmenn væru að tryggja sig fyrir hugsanlegum skakkaföllum þó svo á hinn bóginn, hæstv. félmrh., að líka séu dæmi um það að um vítaverða vanrækslu hafi verið að ræða. Ég legg því áherslu á að það sé jákvætt að ábyrgð eigenda og forráðamanna atvinnuhúsnæðis verði aukin. Ég tel einnig jákvætt að það skref er þarna stigið að enginn vafi leikur á að stjórn Brunamálastofnunar fari með málefni stofnunarinnar eða eins og hér er sagt um 3. gr.: ,,Lagt er til að stjórn Brunamálastofnunar verði æðsta stjórnvald hennar en á því leikur vafi samkvæmt núgildandi ákvæði þar sem segir að stjórnin ,,skuli hafa eftirlit með rekstri og starfsemi stofnunarinnar``. Í þessu skyni er stjórnin styrkt faglega og skipulagslega. Í stað þriggja stjórnarmanna sem nú er skal skipa fimm manna stjórn. Til að styrkja tengslin við ráðuneytið beint skal ráðherra skipa formann stjórnar án tilnefningar.`` --- Þetta tel ég allt saman jákvætt. Að lokum, virðulegi forseti, ítreka ég ánægju mína með að þetta frv. komi fram og það muni fá vandaða þinglega meðferð í nefnd og geti síðan orðið brunavörnum í landinu til heilla þegar fram líða stundir.

Virðulegi forseti. Ég fagna vissulega þeirri umræðu sem hefur farið fram um þetta frv. til laga um brunavarnir og brunamál og þær góðu undirtektir sem það hefur hér fengið. Það er alveg ljóst að mikill skilningur ríkir nú á því að það þarf að gera gangskör í því að efla allt forvarnastarf og eldvarnaeftirlit í landinu og skerpa á ýmsum lagaákvæðum þar að lútandi. Þess vegna vænti ég þess að breið samstaða geti tekist um að þetta mál verði í höfn áður en þinginu verður slitið í vor. Ég vil geta þess vegna fyrirspurnar sem fram kom hjá hv. 18. þm. Reykv. að undanfari þess að þetta frv. var samið var ítarleg úttekt sem gerð var á stöðu brunamála hér á landi og eins og fram kemur í athugasemdum við þetta frv. að ýmsum atriðum í forvörnum okkar og eldvarnaeftirliti væri verulega ábótavant. Í skýrslunni koma fram ýmsar fróðlegar upplýsingar um stöðu brunamála, kostnað við brunavarnir, brunatjón o.s.frv. Því miður er ég nú ekki með þessa skýrslu við höndina en henni var dreift á sínum tíma og væntanlega mun sú nefnd fá hana til meðferðar sem fær þetta mál til umfjöllunar ásamt þeim reglugerðum. Ég tel einnig nauðsynlegt að nefndin fái þær reglugerðir til skoðunar sem eru tilbúnar eða drög að þeim um eldvarnaeftirlit sveitarfélaga og hins vegar reglugerð um eigið eftirlit eigenda og forráðamanna með brunavörnum atvinnuhúsnæðis sem ég tel mjög mikilvægt. Ég vil taka undir þær áherslur sem hafa komið fram í umræðunni og verið dregnar fram. Varðandi kostnaðinn við brunavarnir í landinu er ljóst að þar eins og víða annars staðar í þjóðfélaginu þyrfti að vera meira fjármagn til staðar til að hægt sé að sinna þessum mikilvæga málaflokki betur. Þó er alveg ljóst að á umliðnum árum hafa orðið verulegar breytingar að því er varðar tekjustofna Brunamálastofnunar sem hafa margfaldast og gert Brunamálastofnun þar af leiðandi kleift að sinna þessu verkefni miklu betur. En ég vil geta þess að mjög gott starf hefur verið unnið á vegum Brunamálastofnunar og brunamálastjóra. Á undanförnum árum hafa úttektir á skólahúsnæði, atvinnuhúsnæði og stofnunum fatlaðra verið gerðar svo dæmi séu tekin. Skýrslurnar liggja allar fyrir og það verður að segjast eins og er að víða er brotalöm. Fyrir liggja úttektir um ýmsar af þessum stofnunum og hvað þarf að gera til að bæta úr. Því miður er það svo að oft er brotalöm á framkvæmdinni. Ég tel að þau ákvæði sem hér eru gefi tilefni til að ætla að hægt sé að herða verulega á. Kostnaður við brunatjón hefur vaxið mjög á undanförnum árum og sú skýrsla sem ég nefndi dregur upp tölur því til staðfestingar. Ég vil hvetja þingmenn til að skoða þá skýrslu á meðan þetta mál er til meðferðar í þinginu. Á umliðnum árum hafa orðið nokkrir stórir brunar sem hafa hleypt verulega upp kostnaði hér á landi. En ég vil ítreka það, virðulegur forseti, að ég þakka þær umræður sem hafa orðið um þetta mál og mér finnst þær vekja vonir um að náðst geti breið og góð samstaða og hér í þingsölum sé virkilegur skilningur á því að bæta verulega úr í þessum mikilvæga málaflokki.

Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að taka til máls við 2. umr. málsins en vegna þess að við þurftum að sinna nefndarstörfum á sama tíma og hún fór fram varð ekki af því. Mig langar til að koma að fáeinum atriðum í sambandi við þetta frv. Ég ætla ekki að setja út á það að hér skuli vera brugðið á það ráð að setja lög um þessar tekjur. Hins vegar vil ég ræða annað atriði og það er hvernig að því er staðið að ákveða hve hátt endurgjald viðskiptavinir hins opinbera eiga að greiða fyrir þá þjónustu sem hið opinbera lætur í té. Ég tel að á því sé ýmis misbrestur að menn fái þá þjónustu sem greitt er fyrir og ég tel ekki vansalaust frá hendi ríkisins að bjóða upp á það að menn borgi háar fjárhæðir fyrir alls konar leyfi, skírteini og annað því um líkt sem eru útlátalítil eða útlátalaus fyrir hið opinbera en fyrir þetta eru greiddar töluvert háar fjárhæðir. Einnig er mér forvitni á því hvernig menn finna út hvaða munur eigi nú að vera á greiðslu fyrir viðkomandi leyfi eða þjónustu sem veitt er. Mér er t.d. hulin ráðgáta hvaða kostnaðarmunur er á því fyrir ríkið að gefa út leyfi til málflutnings fyrir Hæstarétti eða gefa út leyfi til tæknifræðinga eða verkfræðinga, arkitekta, lyfjafræðinga eða viðskiptafræðinga eða hagfræðinga? Þarna er samt 50.000 kr. munur á eftir því hverjir eiga þar í hlut. Sveinsbréf kosta 5.000 kr. samkvæmt þessari gjaldskrá. Eins og ég sagði áðan kostar leyfi fyrir tæknifræðinga 25.000 kr., einkaflugmannsskírteini kostar 6.000 kr., og atvinnuskírteini skipstjórnarmanna kostar svo aftur 13.000 kr. Við getum borið víða niður í þessu og ég segi fyrir mig að ég á erfitt með að sjá nokkur tengsl á milli þess hve upphæðirnar eru mismunandi háar og því hvaða þjónusta kemur á móti af hendi ríkisins. Því er ég nú að tala um þetta? Það er vegna þess að í öllum almennum viðskiptum í landinu milli almennra borgara er ætlast til að menn láti af hendi þjónustu á móti því gjaldi sem þeir taka fyrir. Ég held að ríkið eigið eigi að ganga á undan og hið opinbera, það eigi að ganga á undan þannig að ævinlega sé veitt þjónusta þegar greitt er fyrir það sem kallað er þjónusta. Svo er allt annað mál ef hið opinbera kýs svo að leggja skatt á einhverja ákveðna starfsemi, þá skal það líka heita skattur og fyrir því gera grein. Þetta er mjög mikilvægt að mínu viti. Ég hef oft átt viðræður við fólk sem er mjög undrandi og vonsvikið yfir að hafa þurft að borga mjög háar fjárhæðir til ríkisins fyrir þjónustu, stimpilgjöld eða annað því um líkt sem það sér ekki nein rök fyrir að ríkið innheimti. Þess vegna er hef ég lagt fram í þinginu till. til þál. um aukatekjur ríkissjóðs og gjaldtökur ríkisstofnana. Þar legg ég reyndar til að fram fari endurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs og gjaldtöku ríkisstofnana. Ekki er síður ástæða til að skoða þessi mál núna þegar menn færa sig svo hratt upp á skaftið eins og sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr gerir með því að færa fjáröflun sína yfir í aukatekjur sem allra mest. Þá er mjög mikilvægt að mínu viti að menn umgangist fólkið í landinu eins og viðskiptavini. Að menn geri fólki grein fyrir því fyrir hvað það er að borga. Ég tel að það eigi að gera með því að á reikningum sem fólk greiðir fyrir þjónustu hins opinbera komi fram hvað það er sem menn eru að borga. Hvort er það 100% greiðsla fyrir þá þjónustu sem veitt er, hvort ríkið tekur einhvern þátt í henni eða hvort fólk er að greiða hærri fjárhæð heldur en sú þjónusta sem veitt er kostar. Mér finnst það aldeilis með ólíkindum að ríkið ætlist til þess af fólkinu í landinu bæði í samningum við samningsaðila sína og í öllu atferli að það rökstyðji kröfur sínar í kjarasamningum, það skuli vera látin þjónusta á móti því sem um er samið á öllum hlutum en ríkið geti svo í einhvers konar aukatekjum eins og við erum að tala um hér, í stimpilgjöldum eða einhvers konar leyfisveitinum ákveðið upphæðir sem eru ekki í neinu samræmi við þá þjónustu sem veitt er. Á þessu tel ég að þurfi að taka og í sjálfu sér á það að vera mjög auðvelt mál. Það á að geta verið samkomulag um það hvað séu skattar og hvað sé þjónusta. En auðvitað þarf að meta það og ríkið þarf að vera einn af viðskiptavinum fólks sem gerir fulla grein fyrir því hvað það er sem verið er að innheimta á hverjum tíma. Þannig vilja menn að viðskiptin fari fram. Þetta hefur verið þannig að reglugerðarákvæði hafa verið til sem menn hafa nýtt sér til að ákveða ýmis gjöld. Ég man eftir miklum umræðum um hækkanir sem urðu ekki fyrir löngu á gjöldum. Þá varð ég var við að fólk ræddi þetta á þeim nótum sem ég hef gert. Það er náttúrlega ekki vansalaust að hið opinbera skuli ganga á undan í því að innheimta til sín fjármuni án þess að gera fyrir því fulla grein hvaða þjónusta er lögð á móti. Svo ég taki nú einn þáttinn, sem reyndar er ekki inni í þessu lagafrv., það eru stimpilgjöld sem fólk þarf að greiða ef það þarf að þinglýsa lánum eða öðru slíku sem eru mjög há. Það kann að vera að á sínum tíma, þegar fólk borgaði ekki til baka andvirði þeirra peninga sem það fékk að láni, hafi kannski verið hægt að rökstyðja há stimpilgjöld vegna lántöku með einhverjum móti. En í dag er þetta aldeilis fáránlegt og hittir þá oft og tíðum verst fyrir sem veikast standa, þá sem eru að taka lán vegna húsakaupa eða vegna fjárhagserfiðleika og annarra aðstæðna. Ég tel að endurskoða eigi þessi mál öll sömul með það fyrir augum að þarna sé greint alveg skýrt og greinilega á milli annars vegar skattheimtu og hins vegar þjónustu sem ríkið lætur af hendi og að það sé virt almennt viðskiptaviðhorf milli manna í þjóðfélaginu. Þessu finnst mér mjög mikilvægt að koma á framfæri vegna þess að verið er að lögfesta ákveðna gjaldskrá sem er hugsuð sem grunngjaldskrá og eigi svo að framlengja með einhvers konar verðlagsútreikningum. Mér finnst að taka þurfi öll þessi mál til skoðunar með það grundvallarmarkmið í huga sem ég hef verið að reyna að lýsa að menn fái þá þjónustu sem seld er. Og að menn láti það heita skatta sem eru skattar.

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Við fórum nokkuð vel yfir málið og fengum þar margar og mjög gagnlegar upplýsingar. Það er alveg ljóst að hér er um að ræða verulegan tekjustofn. Hér er um að ræða tekjustofn sem gefur ríkinu 765 millj. kr. í tekjur á ársgrundvelli. Samkvæmt gögnum sem við fengum við meðferð málsins er reiknað með að með þeim breytingum sem yrðu samþykktar ef þetta frv. yrði að lögum sé um að ræða hækkun upp á 350 millj. kr. Það er því mjög eðlilegt að menn skoði hvernig þessi skattur verður til. Það leiðir reyndar hugann líka að skatttekjum og skattlagningu ríkisins almennt. Þegar farið er yfir tekjuhlið fjárlaga kemur ýmislegt mjög skondið upp. Hér er m.a. í Ýmis gjöld á innflutningi eitthvað sem heitir kartöflugjald og kemur væntanlega einhverjum spánskt fyrir sjónir. En það vill þannig til að ég þekkti nokkuð forsögu málsins. Þetta var innflutningsgjald á franskar kartöflur sem var sett fyrir nokkrum árum til að gera tilraun til að verja innlenda framleiðslu sem nú er sáralítið eftir af. Á fyrstu árunum var endurgreitt af þessu til innlendra framleiðenda. Því var hætt eftir þrjú ár ef ég man rétt og ég geri í sjálfu sér engar athugasemdir við það. Eftir stendur kartöflugjald sem tekjuliður í fjárlögum upp á 110 millj. kr. Þennan skatt borga menn þegar þeir steikja sér franskar kartöflur innfluttar, þó ég kjósi nú enn frekar að nota þær innlendu. Ég veit að þennan skatt borga menn í hvert einasta skipti sem þeir kaupa franskar kartöflur á skyndibitastöðum. Þetta leiðir hugann að því að eflaust er ástæða til að fara rækilega yfir tekjur ríkissjóðs sem hæstv. núv. ríkisstjórn virðist að vísu hafa gefist upp við þrátt fyrir góð fyrirheit og hefur farið þá leið að lappa upp á tekjuhliðina með því að grafa upp gömul frv. sem hæstv. fjmrh. hefur fundið í skúffum í fjmrn. Því miður er sumt af því ekki allt of vel unnið eins og við höfum verið að súpa seyðið af í efh.- og viðskn. síðustu daga. Þetta er sú staða sem við stöndum frammi fyrir núna og þar m.a. var gripið til þess ráðs að hækka aukatekjurnar til að ná 350 millj. kr. Það er ýmislegt fleira sem maður getur bent á í tekjuhlið fjárlagafrv. Það er til að mynda miðagjald upp á 11,5 millj. Þetta skilst mér að sé skattur sem þeir greiða sem kjósa að horfa á kvikmyndir í kvikmyndahúsum, sem munu að verulegu leyti vera börn og unglingar. Hæstv. fjmrh. hefur hins vegar enga ástæðu séð til að skattleggja þá sem horfa á kvikmyndir heima hjá sér og taka á leigu myndbandspólur án þess að ég sá á nokkurn hátt að mæla með að sá skattur verði tekinn upp. Svona er í sjálfu sér hægt að benda á ýmsa þætti í tekjuhlið fjárlagafrv. sem eru verulega mikið á skjön við þann veruleika sem við búum við í dag. Hér er líka áætlað jöfnunargjald upp á 360 millj. kr. sem ég hygg að meiri hluti hv. þm. núv. stjórnarmeirihluta telji í raun að sé ólöglegt og hafa gripið til þess ráðs að leggja gjaldið á einungis fram á mitt ár, líklegast vegna þess að þeir hafa álitið að það væri minna lögbrot að leggja jöfnunargjald á hálft árið heldur en allt. Það má benda á það að ef ríkisstjórnin hefði nú mannað sig upp af því að hún á annað borð gerði þetta að leggja jöfnunargjaldið á allt árið þá hefði verið kominn tekjustofn til að fella niður helminginn af lögregluskattinum illræmda. Þetta sýnir nú í hverjar ógöngur hæstv. núv. ríkisstjórn er komin varðandi tekjuöflun ríkissjóðs. Það er ýmislegt síðan merkilegt í þeirri upptalningu sem hér er yfir gjaldtöku af þessu tagi. Hér er til að mynda leyfi til að stunda almennar tannlækningar upp á 50.000 kr., leyfi til að stunda sérfræðilækningar upp á 75.000 kr., leyfi til að stunda almennar lækningar er einungis 5.000 kr. Síðan koma leyfi til tæknifræðinga, verkfræðinga, arkitekta, lyfjafræðinga, viðskiptafræðinga og hagfræðinga upp á 25.000 kr. Hagfræðingar segja okkur að vísu að þeir viti ekki hvaða hagfræðingi dytti í hug að sækja um löggildingu og borga fyrir það 25.000 kr. Í það minnsta segir hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, hagfræðingur og framkvæmdastjóri Verslunarráðs, að sér hafi aldrei dottið í hug að fara að greiða 25.000 kr. til að fá að titla sig sem hagfræðing. Það er að vísu önnur spurning hvers vegna hagfræðimenntunin er ekki hærra metin en þetta og við því hef ég í sjálfu sér engin svör fengið. Hér er ýmislegt inni, m.a. liður nr. 27 í Gjöld fyrir veitingu atvinnuréttinda og tengdra réttinda sem er naglabyssuskírteini. Menn þurfa að borga 5.000 kr. fyrir að fá leyfi til að fara með naglabyssu. Reyndar hér nr. 28 skírteini fyrir suðumenn upp á 5.000 kr. Ég skil það nú reyndar þannig að þetta sé leyfi til að fara með logsuðu eða rafsuðu, það hljóti að vera slík suða ekki leyfi til að suða eins og menn gera nú stundum hér úr þessum stól og ég er kannski að gera þessa stundina. Síðan liður nr. 29 sem er önnur leyfi af svipuðum toga er valdsmenn eða stjórnarráð gefa út nema gjald sé ákveðið í sérstökum lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum. Hér er leyfi fyrir atvinnustarfsemi og tengd leyfi. Smásöluleyfi 50.000 kr., lausaverslunarleyfi 50.000 kr., leyfisbréf fyrir verðbréfafyrirtæki 100.000 kr., leyfi til verðbréfamiðlunar 50.000 kr., bráðabirgðaleyfi til verðbréfaverslunar 10.000 kr., leyfi til fasteignasölu 100.000 kr., leyfi til starfrækslu uppboðsmarkaðar fyrir sjávarafla 50.000 kr. og svona mætti halda áfram lengi, leyfi fyrir gistiheimili, veitingaleyfi, greiðasöluleyfi 20.000 kr., leyfi til tækifærisveitinga 3.000 kr., ég veit ekki hvað er átt við með þessu, ég hef ekki séð neitt um það hvort nokkur hefur sótt um leyfi til tækifærisveitinga.  Síðan er langur kafli um dómsmálagjöld. Það eru kannski þau leyfi sem gefa mestar tekjurnar. Þar eru nokkur nýmæli og m.a. segir í 5. gr.: ,,Þegar beiðni um nauðungarsölu til fullnustu peningakröfu er afhent sýslumanni skal um leið greiða í ríkissjóð 1% þeirrar fjárhæðar sem er krafist fullnustu á, að meðtöldum vöxtum og kostnaði. Þegar beiðni er um nauðungarsölu á fasteign eða eign sem verður ráðstafað eftir sömu reglum og fasteign skal þetta gjald aldrei vera minna en 9.000 kr. eða meira en 30.000 kr. Þegar beiðni er um nauðungarsölu á lausafé skal gjaldið aldrei vera minna en 3.000 kr. eða meira en 10.000 kr. Ákvæði 4. og 5. mgr. 4. gr. gilda um skyldu til greiðslu þessa gjalds.`` Þetta er nýmæli sem gerir það að verkum að lögfræðingar sem stunda innheimtustörf verða að greiða gjaldið fyrir fram. Nú hef ég kannski enga sérstaka samúð með lögfræðingum og rekstri þeirra fyrirtækja, ég held yfirleitt að lögfræðingum gangi nokkuð vel að láta enda ná saman þannig að út frá því sjónarmiði geri ég enga athugasemd við þetta, en hvort þetta hefur hins vegar einhver áhrif á innheimtu að öðru leyti og vilja lögfræðinga til að taka sík mál að sér hef ég ekki metið og við gerðum ekki sérstaklega í nefndinni. Þetta er það helsta sem ég hefði viljað koma hér á framfæri við þessa umræðu. Ég geri enga sérstaka kröfu til þess að sá hæstv. ráðherra sem hér er viðstaddur og ég beindi fyrirspurn til svari henni. Vissulega væri það nú skemmtilegt af því að nú stendur þannig á, virðulegur forseti, að allt í einu liggur ekkert á í þingstörfum og við erum að verða búin að afgreiða af dagskránni þau minni mál sem þar voru. Þannig að eftir stendur þá ekkert nema lögin um ríkisfjármálin eða bandormurinn og fjárlögin. Það stendur að vísu ekkert á okkur stjórnarandstæðingum að taka þátt í umræðu um bandorminn sem frestað var í nótt. Það væri kannski ágætt tækifæri til að hæstv. ráðherra gæti svarað þessari fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Það ríkir friður í þingsölum þessa stundina. Þess vegna langar mig að nota tækifærið og eiga hér orðastað við forseta því hér situr nú á forsetastóli sá sem tekur ábendingum mjög vinsamlega. 

Ég vil upplýsa hv. þm. um það í framhaldi af fyrirspurn hennar að mér er þetta mál sjálfum ókunnugt. Ég mun kanna það í þaula strax og mér gefst tækifæri til og upplýsa hv. þm. um niðurstöður þeirrar könnunar.

Þakka þér fyrir.

Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. beindi til mín spurningu. Eins og mönnum er sjálfsagt kunnugt þá er löng saga aukatekna ríkissjóðs. Varðandi leyfi til tækifærisveitinga er mér ekki kunnugt að ráðuneyti hafi þurft að sækja um slíkt leyfi. Í þessari grein frv. er ekki verið að breyta neinu. Ég held ég viti það líka rétt að þarna er yfirleitt ekki heldur um hækkun að ræða, þannig að ég hlýt að svara fyrirspurninni svo að þarna verður engin breyting á frá því sem verið hefur.

Virðulegur forseti. Í umræðum um annað tekjuöflunarfrv. hæstv. ríkisstjórnar gerði ég athugasemd sem ég sé að hæstv. efh.- og viðskn. hefur ekki séð sér fært að taka til greina í sambandi við frv. um aukatekjur ríkissjóðs. Þessi athugasemd var gerð út af tvennu. Í fyrsta lagi vegna þess að þarna taldi ég að væri lag til að ná inn einhverjum frekari tekjum í ríkissjóð án þess að sú tekjuöflun bitnaði hart á barnafólki eða einhverjum öðrum sem nú er verið að ganga að og svo hins vegar og ekki síður vegna þess að þarna var um að ræða ákveðna fyrirbyggjandi starfsemi í sambandi við áfengisvarnamál. Ég vil að það komi aftur fram við 3. umr. að mér finnst full ástæða til þess að hærri leyfisgjöld séu greidd fyrir vínveitingastaði þegar þeir eru settir á stofn. Mér finnst ekki eðlilegt að ekki sé krafist hærri gjalda en frá 20.000 kr. og upp í 100.000 kr. fyrir leyfi fyrir áfengisveitingastað. Jafnframt finnst mér að almenn skemmtanaleyfi þurfi einnig að hækka og það af sömu ástæðu. Þetta var mín ábending og ég hlýt að harma að hún var ekki tekin til greina. Ekki svo að skilja að ég haldi að þetta hefði skipt sköpum fyrir afkomu ríkissjóðs en ég held þó að núna þegar verið er að klípa hverja krónuna hvar sem hún fæst, eina og tvær milljónir frá ljómandi góðum verkefnum, sé full ástæða til að taka tillit til slíkra ábendigna. En ekki síður vegna þess forvarnastarfs sem með þessu væri unnið. Fram hefur komið á fundum sem við höfum verið á nokkrir þingmenn sem tengiliðir þingflokkanna við áfengisvarnaráð, að þeim sem hafa starfað í og með áfengisvarnaráði þykir að ekki sé um nógu há gjöld að ræða og ég tel að við eigum að taka mið af síkum ábendingum. Jafnframt telja þeir að þarna þurfi meira fé til forvarnastarfa og e.t.v. mætti hugsa sér --- þótt ég sé nú ekki að mæla sérstaklega með sérmerktum tekjum --- að einhver hluti af aukinni skattheimtu rynni til forvarnastarfa. Því það gefur auga leið að til lengri tíma er það langbesta sem hægt er að gera fyrir fjárhag ríkissjóðs að leggja áherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir. Ekki síður áfengisvarnamálum en öðrum. Ég sé þó að í nál. frá meiri hluta fjárln., frhnál. sem ég hef í höndum, er verið að fjalla um áfengismál að nokkru leyti í áliti minni hlutans sem birtur er með því. Vil ég grípa niður hér á síðu 13 í þessu frhnál. og með leyfi hæstv. forseta lesa lið sem er merktur nr. 5, Skattar af einkasöluvörum. ,,Ekki er gert ráð fyrir því að vörur ÁTVR verði hækkaðar umfram almennt verðlag. Við þær aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu er ekki óeðlilegt að þessar vörur verði hækkaðar sérstaklega. Það mikilvægasta af öllu er að koma í veg fyrir hækkun helstu nauðsynjavara og verja ráðstöfunartekjur láglaunafólks. Ef þessar vörur væru hækkaðar sérstaklega um 6% mundi það skila ríkissjóði 400 millj. kr. í tekjur á árinu 1992.`` Ég get ekki annað en vakið athygli á þessu jafnframt vegna athugasemdar minnar í umræðunni um aukatekjur ríkissjóðs vegna þess að jafnframt er verið að taka undir sjónarmið sem áfengisvarnaráð hefur komið á framfæri og raunar hefur verið komið á framfæri við okkur þingmenn upplýsingum um það að því hærra verð sem sé á áfengi þeim mun meiri líkur séu á að hægt sé að draga úr neyslu. Auðvitað er ekki þarna um það að ræða nákvæmlega að neyslan stórminnki eftir því sem verðið er hærra en það eru bein tengsl þarna á milli. Þar af leiðandi er ekki óeðlilegt að þessi ábending sé tekin til greina. Hins vegar höfum við í rauninni enga sérstaka stefnu til að fara eftir í þessum málum í þeirri umræðu sem verið hefur í fjáröflun ríkissjóðs og útgjöldum. Mér þykir hart að ekki skuli meiri gaumur hafa verið gefinn að þessum málum og þeirri ábendingu sem ég kom á framfæri. Ég held að full ástæða væri til þess þegar tekjur og útgjöld ríkisins verða tekin fyrir næst á Alþingi og það má vel vera að sú umræða verði áframhaldandi. Mér sýnist full ástæða til þess og varla hægt að búast við því að frá öllum hnútum verði gengið nú fyrir hátíðarnar. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem nauðsynlegt væri að líta á vegna tekna ríkissjóðs og ekki síður vegna þess fyrirbyggjandi þáttar og þess forvarnastarfs sem þar gæti fylgt með.

Herra forseti. Þetta frv. er í sjálfu sér sárasaklaust. Það fjallar ekki um nýja skatta, að því er sagt er, það fjallar um aukatekjur ríkissjóðs og fljótt á litið gætu menn látið sér detta í hug eftir nafninu að dæma að þessar aukatekjur kæmu af himnum ofan, væru aðsendar og væru ekki skattheimta á nokkurn mann. Og kannski er þarna verið að fjalla um þá blindgötu sem Sjálfstfl. er kominn í, að hafa boðað það miskunnarlaust að þeir ætluðu hvorki að leggja á nýja skatta eða hækka skatta, það sé stefna núv. ríkisstjórnar að gera þetta ekki, en í framkvæmd er það svo að það er eins og þegar kemur að ríkinu, þá sé gersamlega vonlaust að búa við verðbólgulaust þjóðfélag, það sé gersamlega vonlaust. Þá dugi ekkert nema nýjar og nýjar hækkanir á öllum sviðum. Það er sláandi þegar menn fara yfir skýringarnar á greinunum að í sumum tilfellum virðist beinlínis stefnt að því að hafa textann ógreinilegan, hafa textann þannig að sá sem les skýringarnar viti örugglega ekki of mikið eftir að hafa lesið þær. Og ég vil, með leyfi forseta, vekja athygli á því að skattlagningin sem hér er verið að leggja til er hreinlega ævintýralega mikil í sumum tilfellum. Ég ætla að lesa hér, með leyfi forseta skýringar á 10. gr. ,,Í þessu ákvæði er kveðið á um gjöld fyrir veitingu ýmissa atvinnuréttinda eða tengdra réttinda. Fjárhæðir gjalda eru að mestu óbreyttar frá því sem var í reglugerð 644/1989, um aukatekjur ríkissjóðs. Þó er í 8. tölul. hækkuð verulega leyfi til verkfræðinga, arkitekta o.fl. Er sú hækkun gerð í þeim tilgangi að samræma gjaldtöku samkvæmt þeirri stefnu sem mörkuð var í áðurnefndri reglugerð varðandi gjöld fyrir atvinnuréttindi.`` Sem sagt, fyrst taka ráðherrar sig til og setja reglugerð. Svo leggja þeir til að gerðar verði breytingar á lögum sem taki mið af reglugerðinni og virðist nú nokkuð sérstæð uppsetningin á vinnubrögðunum. En, með leyfi forseta, vil ég hér halda áfram: ,,Í 29. tölul. greinarinnar er kveðið á um gjaldtöku fyrir atvinnuréttindi önnur en kveðið er á um í 1.--28. tölul. Hækkar það gjald úr 1.500 kr., eins og það er nú samkvæmt reglugerðinni, í 5.000 kr. Undir þetta ákvæði falla t.d. leyfi til sálfræðinga, sjúkraþjálfara, hjúkrunarfræðinga, kennara. Ekki eru tæmandi talin þau leyfi sem undir þennan tölulið falla. Hækkun er gerð til þess að samræmis sé gætt varðandi gjaldtöku fyrir einstök atvinnuréttindi.`` Það er náttúrlega slík haugalygi að láta sér detta það í hug að það sé einhver samræmingarástæða sem valdi því að rigna þurfi þessum hækkunum yfir þjóðina. Auðvitað á þetta ekkert skylt við samræmingu. Hér eru menn einungis á fínu máli að fara í kringum hlutina, forða sér frá því að nefna þá réttum nöfnum. Þetta er skattheimta, þetta er skattheimta og aftur skattheimta. Og þessi leyfi sem alls staðar er verið að setja á, --- hvað er þetta annað en stöðugt meiri og meiri skerðing á frelsi manna til atvinnuréttinda? Og hvað er þetta annað en bænarskjölin fornu, framhald af þeim, þar sem menn þurftu stöðugt að senda bænarskrár til kóngsins að gera þetta eða hitt? Hér nægir mönnum það ekki að afla sér ákveðinna prófa til að mega vinna ákveðin verk, nei. Hér skal séð til þess að leyfisgjaldið til ríkisins hækki t.d. úr 1.500 kr. í 5.000 kr. Og það væri fróðlegt að sjá hvernig færi fyrir þessu landi ef allir þeir aðilar sem stæðu í einkarekstri þyrftu að hækka sína taxta jafnævintýralega mikið fyrir unna þjónustu því að það fer ekki á milli mála að þegar þessi gjöld eru sett á í upphafi þá er hugsunin fyrst og fremst sú að embættismennirnir sem vinni verkin þurfi ekki að fá aukagreiðslur úr ríkissjóði fyrir að vinna þetta verk. Tekjurnar af leyfunum nægi sem greiðslur til þeirra fyrir verkið. Ég verð að segja eins og er að hér er ákaflega skemmtilegur texti sem sýnir vel hvað er að gerast. Það er skýringin á 8. gr.: ,,Samkvæmt þessu ákvæði hækkar gjald fyrir þinglýsingu úr 600 kr. í 1.000 kr. En gjald þetta hefur verið óbreytt síðan í ársbyrjun 1990.`` Manni hefði brugðið ef staðið í textanum, síðan 1970, 1950 eða 1980. En hér kemur tilkynningin: Gjaldið hefur verið óbreytt síðan 1990. Og hvað þarf að hækka? Úr 400 í 1.000. Það er ekki skrýtið að flokkurinn sem hefur reynt að fá þá ásýnd hjá almenningi að hann sé yfir höfuð á móti öllum sköttum, sérstaklega á móti vinstri sköttum, þurfi að koma í dulargervi til þjóðarinnar þegar hann er að ná sköttum af henni.  Ég hygg að það þyrfti að vera rannsóknarverkefni fyrir sálfræðinga hvernig andleg líðan er hjá þeim mönnum sem telja sér nauðsyn á að falsa staðreyndir með þessum hætti, falsa staðreyndir stöðugt, segja frá hlutunum með öðrum nöfnum en gefa til kynna það sem raunverulega er að gerast. Ég minnist þess sem góðs dæmis um fölsun staðreynda að þegar Austurstræti var lokað fyrir bílaumferð á sínum tíma bárust þær fréttir að búið væri að opna Austurstræti fyrir umferð gangandi fólks. Núna þegar þessu er breytt í fyrra form hefði maður gert ráð fyrir að textinn hljóðaði á þá leið að nú væri búið að loka Austurstræti fyrir umferð gangandi fólks. Svo er nú ekki. Nú berast fréttirnar að það sé verið að opna Austurstræti fyrir bílaumferð þannig að það virðist alveg sama hvort verið er að loka strætinu eða opna strætið fyrir bílaumferð, það er ávallt notaður sami texti: Það er verið að opna strætið. Og í þessum skýringum sem hér fylgja er fróðlegt að skoða fleiri fjárhæðir sem verið er að leggja til hækkanir á og kemur fram í skráningu á atvinnustarfsemi af ýmsu tagi. Það er 13. gr. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Fyrir eftirfarandi skráningar skal greiða gjald sem hér segir: 1. Skráning hlutafélags og samvinnufélags 100 þús. kr. 2. Skráning erlendra félaga 50 þús. kr.`` Þetta verður ekki skilið á annan veg en þann að það borgi sig að láta senda skeyti frá Kaupmannahöfn og heim, um að skrá eigi erlent félag til þess að losna við að borga 50 þúsund kall. Og mér er spurn: Hvaða stórglæpamenn eru það á Íslandi sem eru að fara út í atvinnurekstur þegar vaxandi kreppa er í landinu sem beri að leggja á þessar kvaðir? Hver er tilgangurinn? Lesi maður hér áfram, þá kemur: ,,Skráning firma eins manns 40 þús. kr. Skráning firma tveggja manna eða fleiri 50 þús. kr.`` En ef þessir, sem eru nú búnir að starfa, taka sig nú til og breyta hjá sér, það eru kannski þessir stóru sem gætu nú e.t.v. borgað, þá kemur hér: Aukatilkynning og skráning breytinga 1.000 kr. Ég hnýt hér um það að lögskráning sjómanna er upp á 500 kr. Það verður ekki af textanum ráðið hvort það eigi að vera 500 kr. fyrir hvern sjómann eða hvort verið sé að tala um að það eigi að borga sama gjald ef það er 30 tonna bátur sem lætur lögskrá eða að það sé togari eða heilt flutningaskip. Það hlýtur nú að vera dálítill munur á vinnu hvort heldur verið er að skrá þrjá eða fjóra á bátinn eða allan hópinn. En hér stendur: Lögskráning sjómanna 500 kr. og enginn greinarmunur gerður á því hvort eigi að lögskrá tvo eða þrjá eða þúsund stykki. Ég verð að segja eins og er að mér finnst þessi uppsetning um margt merkileg. Hér kemur einn kafli sem er ærið umhugsunarefni. Það er ekki merkileg þjónusta sem þar er veitt en það eru ljósrit og endurrit, 15. gr. ,,Fyrir endurrit eða ljósrit skal greiða 100 kr. fyrir hverja vélritaða síðu`` stendur hér. ,,Fyrir staðfestingu dómsgerðar skal greiða 1000 kr. Í ritlaunum skv. 1. mgr. er innifalið staðfestingargjald nema af dómsgerðum og lögbókandastaðfestingum.`` Það getur vel verið að ef menn eru að ljósrita eina og eina síðu að hugsanlegt sé að menn taki 100 kr. fyrir síðuna. En það er ansi vel í lagt ef menn þurfa að láta ljósrita fyrir sig nokkuð margar síður ef 100 kr. eru fyrir síðuna. Auðvitað er hér verið að tryggja að það er ekki verið að taka þjónustugjald heldur skatt. Það er verið að leggja á skatta og það er nefnilega tímanna tákn að þegar þessi ríkisstjórn leggur á skatta þá þorir ekki nema einn sjálfstæðismaður fyrir utan hæstv. forseta að vera í salnum. Það þorir ekki nema einn sjálfstæðismaður fyrir utan hæstv. forseta að vera í salnum þegar verið er að leggja á skatta. Og þó að hæstv. heilbrrh. sé hér á vappi þá stafar það ekki af því að hann bæti hlut sjálfstæðismanna í þessum efnum, hann er eins og allir vita tilheyrandi öðrum stjórnarflokki. Ég hygg nú að hæstv. heilbrrh. mundi gera grein fyrir því ef þar yrði á breyting. Nú er það svo að menn leita gjarnan réttar síns af illri nauðsyn. Menn leita réttar síns fyrir dómstólum og menn leita eftir ýmsum þjónustuatriðum. Og fljótt á litið spyr maður sjálfan sig, getur ekki verið sátt um að greidd sé sanngjörn þóknun sem er greiðsla fyrir þann kostnað sem þetta kostar? Það getur maður litið á sem eðlilegan hlut. Hitt hlýtur að vera skattheimta. Ég verð að segja eins og er að mér finnst að þessi gjaldheimta, sem hér er verið að hækka verulega, beri keim af því að núv. ríkisstjórn hefur ekki þrek til að segja þjóðinni að það þurfi að innheimta skatta. Hún vill aftur á móti reyna að fara í kringum þetta með því að hækka gjöld sem hafa verið viðurkennd sem þjónustugjöld, hækka þau það mikið að í raun eru þau orðin að sköttum. Með leyfi forseta vil ég lesa hér úr frhnál. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1992 frá meiri hluta fjárln. Þar segir svo í 6. lið: ,,Aðrir skattar. Ekki er ástæða til að gera sérstaklega að umtalsefni aðra skatta en benda má á að aukatekjur ríkissjóðs hækka verulega en minni hluti nefndarinnar studdi þær hækkanir í ljósi þeirrar stöðu sem nú er í ríkisfjármálum.`` Þarna djúpt inni í þessu nál. er viðurkennt að um skattheimtu sé að ræða ---  Ég hef legið undir því mestan þann tíma sem ég hef setið á Alþingi Íslendinga að ríkisstjórn sé að leggja á skatta og við höfum orðið að standa upp og segja: Vissulega er starfandi ríkisstjórn að leggja á skatta vegna þess að við þurfum tekjur. Hér er hráskinnsleikurinn sá að menn koma sér undan því að játa staðreyndum. Þetta heitir frv. til laga um aukatekjur ríkissjóðs, fallegt nafn. Ég efa að fagurkeri í bókmenntum hefði komið öllu hlutlausara og prúðara nafni á þennan texta. En að þessar aukatekjur séu skattar, það er af og frá. Þetta er ekki virðisaukaskattur eða eitthvað slíkt. Hvergi í textanum er minnst á að þetta sé skattur. Þetta eru bara tekjur.

Virðulegur forseti. Eins og kemur fram í nál. 274 um frv. til laga um aukatekjur ríkissjóðs undirritaði ég það nál. með fyrirvara. Það er jafnframt rétt, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Vestf., að í nál. um tekjuhlið fjárlaganna tökum við fulltrúar minni hlutans í efh.- og viðskn. fram að við styðjum það að aukatekjur ríkisins séu hækkaðar þótt við höfum haft fyrirvara um einstaka liði. Þegar gjaldskrá eins og þessi er sett er ýmislegt þar sem mætti vera með öðrum hætti og er álitamál. T.d. er mikið álitamál hvað einstakar atvinnustéttir skuli greiða fyrir veitingu atvinnuréttinda enda er það í mörgum tilvikum að menn sækjast ekki eftir þeim skírteinum frá ríkisvaldinu og láta sér nægja skólaskírteini sín í því sambandi. Hins vegar hefur verið mikið um að atvinnuréttindi séu varin með lögum. Þar af leiðandi er það svo í einstaka tilvikum að menn komast ekki hjá því að hafa þessi skírteini. Þessi gjaldskrá er mjög misjöfn en gefur nokkrar tekjur. Það er alveg ljóst að sú gjaldskrá er eitthvað hærri en kostnaði við veitingu leyfanna nemur. Því má segja að það sé rétt hjá hv. 2. þm. Vestf. að þar er um skattlagningu að ræða á slíka aðila. Hins vegar er ekkert óeðlilegt að þeir sem slíka þjónustu fá greiði þann kostnað sem af henni hlýst enda sé það ekki þjónusta sem menn telja að eigi að vera sameiginleg eins og t.d. heilbrigðisþjónusta, sjúkrahúsþjónusta, þjónusta menntastofnana þar sem almennt er viðurkennt að samfélagið allt skuli standa undir slíkri þjónustu án tillits til þess hvernig ástatt er fyrir einstaklingunum. Það þykir mörgum, og ekki síst þeim sem í mínum flokki starfa, óeðlilegt að menn greiði fyrir margvíslega heilbrigðisþjónustu með tilliti til þess hvernig líkamlegu ástandi er varið. Það er viðurkennt að í slíkum tilvikum eigi það ekki að ráða. Öðru máli gegnir um ýmis önnur atriði. Það sem kemur fram í þessu frv. og er einkum hækkað eru ýmis gjöld sem snerta þjónustu fyrir dómstólum og ýmsum stofnunum framkvæmdarvaldsins, þjónusta sem menn fá við búskipti, fullnustugerðir og margt fleira. Það er alveg ljóst að ýmsar aðgerðir af hálfu yfirvalda hafa farið vaxandi vegna þess að gjaldþrotum hefur fjölgað, innheimtuaðgerðum með aðstoð opinberra aðila, ef svo má að orði komast, hefur jafnframt fjölgað. Þar af leiðandi hefur kostnaður við þessi atriði vaxið mjög á undanförnum árum. Þessi kostnaður hefur lagst í vaxandi mæli á ríkissjóð og það er ekki óeðlilegt að við sé brugðist með því að hækka gjöld á þá sem þessa þjónustu nota. Þannig er meginhluti þeirra hækkana, sem koma fram í þessu frv., tengdur I. kafla frv. sem fjallar um dómsmálagjöld, II. kafla, um fullnustuaðgerð og búskipti, og III. kafla, um þinglýsinga- og lögbókandagerðir og um atvinnuréttindi og ýmislegt fleira. Hér er í mörgum tilvikum um samræmingu að ræða og nauðsynlega endurskoðun. Þetta kemur sér jafnframt vel í þeim mikla samdrætti sem nú er í ríkistekjum og ekki óeðlilegt að þetta sé tekið til athugunar og endurskoðunar. Við sem störfum í minni hluta efh.- og viðskn. viðurkennum þessa nauðsyn og því höfum við fallist á það að þessi gjöld hækki. Við höfum þó fyrirvara um að hér kunni ýmislegt að vera sem mætti teljast óeðlilegt en það má þá endurskoða það síðar eftir því sem reynslan kennir mönnum. Engin leið var að fara svo ofan í hvert einasta atriði í þessu frv. og meta sérhvern lið sem þar er. Til þess hefði nefndin þurft langan tíma og verður að treysta framkvæmdarvaldinu til þess að meta það eðlilega þótt reynslan kenni mönnum nú að því getur skjátlast eins og öðru valdi. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til þess að hafa fleiri orð um þetta mál enda ber mér að mæta á fund í efh.- og viðskn. um þessar mundir og læt þetta nægja. Ég vil lýsa stuðningi við málið og hef gert grein fyrir fyrirvara mínum.

Virðulegur forseti. Þótt ég geti að sjálfsögðu ekki fullyrt um það hversu lengi fundur efh.- og viðskn. verður held ég að það sé alveg ljóst að hann mun verða lengri en sem nemur hálfri klukkustund. Það er því engin von á því að við, sem þar sitjum, komum til fundar fyrr en að honum loknum. Ég vænti þess að á meðan fundurinn varir verði ekki tekin fyrir mál hér sem snerta okkar málasvið.

Forseti veit af því að fyrirhugaður er fundur í efh.- og viðskn. kl. 6 og hafði reyndar gert ráð fyrir því að hér yrði ekki fundur milli kl. 6 og 7. Þar sem forseti veit ekki hvernig framhaldið verður þótti öruggara að fresta fundinum aðeins um hálftíma. Forseti mun láta skilaboð berast um framhaldið þannig að nefndin á að geta setið að störfum óáreitt þótt fundarstörf verði tekin upp aftur kl. 6.30 til þess að greina frá framhaldinu. Forseti varð vör við að hv. 18. þm. Reykv. var með fyrirspurn til forseta fyrr á fundinum undir liðnum um gæslu þingskapa um tryggingagjald. Forseti vill upplýsa að samkomulag hefur orðið við sveitarfélögin um að þetta mál fari ekki áfram og þess vegna er það tekið af dagskrá. --- Fundarhlé. Forseti vill upplýsa um fyrirkomulag dagskrár í kvöld. Gert er ráð fyrir því að taka fyrst til atkvæðagreiðslu fimm dagskrármál sem lokið var umræðu um fyrr í dag og taka síðan að nýju til við 18. dagskrármálið, ráðstafanir í ríkisfjármálum. Umræða um fjárlögin fer ekki fram fyrr en á morgun. Þetta vildi forseti segja til upplýsingar fyrir hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því í dag að atkvæðagreiðsla um þetta mál færi ekki fram fyrr en við sæjum skýrar hvernig yrði með afgreiðslu einstakra mála í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ég rökstuddi það og sé í sjálfu sér enga brýna þörf á því að afgreiða þetta hér og nú. Hér liggur fyrir brtt. frá meiri hluta fjárln. og ef það á að vera samfella í því sem hún er að leggja til er nauðsynlegt að hún leggi einnig til að það bætist rúmur milljarður gjaldamegin inn í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ég óskaði þess vegna eftir því að atkvæðagreiðslunni yrði frestað. Aðalforseti var að vísu ekki þá í stólnum en ég hélt að sá forseti sem gegndi fyrir hana hefði komið þessari ósk á framfæri. Það kemur mér nokkuð á óvart að þessi atkvæðagreiðsla eigi að fara fram nú og endurtek ósk mína um það að henni verði frestað.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns, til þess að flýta fyrir málsmeðferð, láta í ljós þá ósk mína að hæstv. félmrh. verði hér í salnum a.m.k. meðan á hluta ræðu minnar stendur. Síðan vil ég, virðulegi forseti, benda á það að þrátt fyrir að við stjórnarandstæðingar sýndum ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar mikið umburðarlyndi í nótt varðandi setu þeirra í þingsölum meðan fjallað var um þetta mál og lengst af nætur var stóll hæstv. forsrh. auður, þá vil ég mælast til þess að hæstv. forsrh. fylgist með þessari umræðu í kvöld.

Forseti vill láta hv. þm. vita af því að hann mun koma skilaboðum til hæstv. félmrh. Samkvæmt töflu mun hún ekki vera komin í húsið enn þá en er væntanleg á hverri stundu.

Ég þakka forseta fyrir. Til viðbótar vil ég fara fram á það að hæstv. dómsmrh. verði viðstaddur þessa stund á meðan ég flyt mína ræðu. Nú er það svo að ég hafði gert mig kláran til þess að taka hér til máls kl. 6 í morgun. Allnokkur tími er liðinn síðan þannig að ég þarf kannski eilitla stund til að átta mig á hvernig ég tek á þessu máli nú. Ýmislegt hefur breyst frá þeirri stundu. Það sem ég ætla að koma að í upphafi minnar ræðu eru áhrif þessa frv., ráðstafana ríkisstjórnarinnar, og þess sem liggur fyrir m.a. í fjárlagafrv. núna á byggðamál. Ég nefni þar fyrst lögregluskattinn margfræga sem ég mun að vísu geyma mér að fjalla um frekar þar til hæstv. félmrh. verður kominn í salinn. Virðulegi forseti. Nú getur farið svo, þar sem við höfum unnið nánast nótt sem dag alla þessa viku í efh.- og viðskn., fjallað þar um ýmis skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem tengjast síðan fjárlagafrv., tekjuhlið fjárlaga og öðrum ráðstöfunum í efnahagsmálum sem eru í gangi þessar vikurnar og dagana, að ég verði að biðja hæstv. forseta að virða mér það til betri vegar ef ég kann ekki að greina alfarið á milli hvað af þessu er í bandorminum margfræga, sem nú er til umræðu, og hvað í öðrum málum sem við höfum verið að fjalla um. Ég ætla næst að koma að Byggðastofnun. Samkvæmt fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því að framlög til Byggðastofnunar á fjárlögum séu skert frá því sem áður hefur verið og þótti eflaust mörgum að ekki hefði verið í of mikið lagt áður. Kannski væri ekkert við þetta að athuga ef menn ætluðu Byggðastofnun minni verkefni en verið hefur fram til þessa. Ég vil benda hæstv. forsrh. á að ég get hér og nú bent á tvennt í ráðstöfunum ríkisstjórnar, í frumvörpum sem liggja fyrir Alþingi, þar sem Byggðastofnun er ætlað að taka á sig ný og aukin verkefni á sama tíma og dregið er úr fjárframlögum til hennar. Ég nefni tvennt. Í greinargerð með frv. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins sem liggur fyrir Alþingi núna segir að það sé miklu eðlilegra að ætla Byggðastofnun það hlutverk í byggðalegu tilliti sem Hagræðingarsjóði var ætlað áður. Ég spyr því hæstv. forsrh. hvernig það samræmist því að framlög til Byggðastofnunar séu lækkuð. Ég nefni annað atriði þar sem meiri hluti Alþingis leggur til að Byggðastofnun taki að sér ný verkefni. Í fjárlagafrv. því sem liggur fyrir Alþingi núna er felld niður fjárveiting til iðnráðgjafa á landsbyggðinni sem ýmsir hefðu kannski haldið að veitti ekkert af að störfuðu áfram. Þar er, ef ég man rétt, tekið fram að þetta sé verkefni sem sé miklu æskilegra að Byggðastofnun sinni. Aftur kem ég að því að í tillögum ríkisstjórnarinnar, sem síðan endurspeglast í fjárlagafrv. eins og það liggur fyrir núna, eru skornar niður fjárveitingar til Byggðastofnunar. Þetta eru þau tvö dæmi sem ég man eftir og hef núna á hraðbergi. Ekki kæmi mér á óvart þótt þau fyndust fleiri í tillögum hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta á þingi þar sem Byggðastofnun eru ætluð ný og stærri verkefni á sama tíma og dregið er úr fjárframlögum til hennar. Þá ætla ég að koma að næsta atriði sem tengist landsbyggðinni í þeim ráðstöfunum sem eru til umfjöllunar í ríkisfjármálum. Það er frestun á beinum greiðslum til sauðfjárbænda. Þarna er erfitt, eins og ég skil þetta, að tala um mikinn beinan sparnað því einungis er rætt um að fresta þessu um einhverja mánuði fram yfir áramót. Einhvern tíma hefðu menn leyst slíkt með láni. Það er ekki það, hæstv. forsrh., sem ég tel alvarlegt í þessu máli, heldur hitt að í aðgerðum til að leysa vanda ríkissjóðs, sem ég vissulega viðurkenni að er mikill, skuli vera gripið til sértækra aðgerða sem beinast að stétt, sem er langur vegur frá að hægt sé að tala um sem eina af þeim sem breiðust bökin hafa í okkar þjóðfélagi. Auk þess er þarna brotinn nýgerður og undirritaður samningur við sauðfjárbændur. Ég vil, hæstv. forsrh., að ráðherra skoði þetta í því ljósi að bændur á Íslandi hafa á umliðnum árum sýnt meiri samstarfsvilja, meiri sveigjanleika til þess að laga sig að breyttum aðstæðum en, þori ég að fullyrða, að dæmi eru til um varðandi bændastétt í nálægum löndum. Því til staðfestingar vil ég nefna að sauðfjárframleiðslan hefur dregist saman um þriðjung á til þess að gera fáum árum. Bændur hafa sýnt mikið raunsæi eftir að hafa horfst í augu við þær staðreyndir sem þar hafa blasað við því að vissulega viðurkenni ég að það þýðir ekkert að framleiða meira en það sem markaðurinn tekur við. Í ljósi þessara staðreynda, hæstv. forsrh., finnst mér þessar brigður á samningnum þeim mun alvarlegri. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að draga þessar tillögur til baka í þeirri törn sem við stöndum nú í síðustu dagana fyrir jól. Ég fullyrði að hæstv. ríkisstjórn yrði álitin meiri að eftir en áður. Þá ætla ég að koma að atriði sem er nú klárlega í frv. um bandorminn. Það birtist okkur í brtt. á síðustu stundu sem er vörugjaldið eða hafnaskatturinn. Það er þannig að á hafnagjöldin er lagt álag. Aflagjöldin eru undanþegin, þ.e. það eitt að landa sjávarafla er undanþegið en á öll önnur hafnagjöld er lagt 25% álag til þess að skapa ríkissjóði 125 millj. kr. viðbótartekjur sem mætir sömu upphæð sem er til aukningar á framkvæmdum við hafnir. Það er út af fyrir sig jákvætt. Það sem hins vegar er neikvætt við þetta er í fyrsta lagi það að samkvæmt reglum og lögum um hafnir er óheimilt að innheimta þessi gjöld til annars en rekstrar og uppbyggingar viðkomandi hafnar. Að vísu er sjálfsagt rétt, eins og hæstv. forsrh. minnti mig á í umræðum einhverja nóttina, að lög taka af önnur lög. Ég vil minna hæstv. forsrh. á að í þeirri umræðu, þegar ég talaði um að lög hefðu verið brotin, var ég ekki að tala um að lög núv. hæstv. ríkisstjórnar gætu ekki tekið af ákvæði í sveitarstjórnarlögum og ákvæði um samráð sveitarstjórna við ríkið. Ég var einungis að segja að þetta bryti í bága við lög um samráð, sem kveða á um samráð sveitarfélaga og ríkisins. En ég var að ræða um löndunargjaldið, hafnagjaldið. Þessi skattur er þess eðlis að hann leggst þyngra á landsbyggðina en höfuðborgarsvæðið vegna þess að mjög mikill hluti af þeim vörum sem til landsins koma fara fyrst um höfn hér á höfuðborgarsvæðinu, taka þar fullt gjald og taka aftur á sig gjald þegar þeim er landað á viðkomuhöfn úti á landi. Þetta er þar með enn einn gjörningur núv. ríkisstjórnar sem bitnar þyngra á landsbyggð en höfuðborgarsvæði. Ég vil nefna til viðbótar þessu, og það er að vísu ákvæði sem einungis er í fjárlögunum, að þar er ekki króna ætluð til reksturs Skipaútgerðar ríkisins. Það er þvert á móti ákvæði þess efnis að Skipaútgerðin sé lögð niður og seld og andvirði útgerðarinnar verði notað til þess að standa undir rekstri hennar þrjá fyrstu mánuði ársins ef ég man rétt. Þar er hins vegar ekkert, ekki króna til að styrkja sjóflutninga til þeirra hafna sem hafa þurft á þessari þjónustu að halda. Nú ætla ég úr þessum stól ekkert að leggja mat á það hvort sá styrkur hefði átt að vera í því formi að Skipaútgerðin hefði verið rekin áfram eða í því formi að áætluð hefði verið fjárveiting til þess að styrkja starfandi skipafélög til þess að taka við þessari þjónustu. Vissulega er álitamál hvort það hefði ekki getað verið æskilegt. Ég ætla ekki að leggja mat á það hér. Þá kem ég næst að Vegagerðinni. Í fjárlagafrv. og fylgifrumvörpum þess er lagt til að framkvæmdafé til vegagerðar í landinu verði skorið niður um tæpar 700 millj. Þeir sem hæstar tölur nefna, nefna 1,1 milljarð. Þá eru þeir að vísu að tala um vegáætlun frá síðasta ári sem miðaðist við aðra verðlagsþróun, þannig að ég mun halda mig við töluna, tæpar 800 millj. Þetta er samdráttur sem kemur langþyngst niður á landsbyggðinni. Ég hef reyndar ásamt hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni flutt þáltill., sem ekki hefur verið tekin til umræðu, um það hvort ekki geti verið eitt mesta framfaramál okkar þjóðar við núverandi aðstæður, að leggja peninga í að ljúka hringveginum og nota það tækifæri sem nú býðst. Vegna þess að í landinu eru öflugir verktakar með góðan tækjakost sem fyrirsjáanlegt er, miðað við stefnu núv. ríkisstjórnar, að muni á næstu árum annaðhvort úreldast án þess að koma nokkrum að gagni eða vera seldur úr landi fyrir slikk. Ég held að færa megi að því rök og vísa til þess sem aðrar þjóðir hafa gert, að góðar samgöngur milli landshluta séu svo mikilvægar fyrir atvinnulífið, fyrir viðskipti og uppbyggingu atvinnulífsins, að þær krónur sem í það eru lagðar skili sér margfalt til baka, jafnvel þó það þurfi að taka þær að láni erlendis frá að einhverju leyti. Ég nefni aðeins eitt dæmi, ,,átóbanana`` þýsku, sem kannski öðru fremur lögðu grunninn að endurbyggingu Þýskalands eftir seinni heimsstyrjöldina. Þannig höfðu þeir þetta fullkomna samgöngukerfi sem greitt gat fyrir öllum viðskiptum og þróun atvinnulífsins. Ég óttast það eilítið, hæstv. forsrh., að með þeirri áherslu sem nú er lögð á gangagerð, án þess að ég vilji nokkuð draga úr því, sitji önnur vegagerð eftir. Og farið geti svo, að eftir jarðgangatímabilið, ef svo má kalla, sem stæði í einn til tvo áratugi, stæðum við uppi með samgöngukerfi sem að öðru leyti væri orðið áratugum á eftir því sem gerist í nágrannalöndum okkar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég mun gera það þegar ég mæli fyrir þessari þáltill., virðulegi forseti, sem ég vonast til að geti orðið fljótlega eftir að þing kemur saman aftur. Ég kem nú að öðru atriði varðandi landbúnað, sem eru jarðræktarframlögin. Ef ég man rétt voru þau 94 milljónir að verðgildi á síðasta ári og höfðu þá lækkað úr 540 millj. frá árinu 1984. Margar ástæður eru að vísu fyrir því og m.a. sú stærst, að bændur á Íslandi brugðust mjög vel við tilmælum um að draga úr framkvæmdum og aðlaga sig þannig breyttum aðstæðum. En ég vil minna á það, virðulegi forseti, og tengja það þeim umræðum sem nú eru í gangi innan Alþjóðatollabandalagsins eða GATT og snúast m.a. um viðskipti með búvörur. Samkvæmt þeim heimildum sem ég hef, ég mun að vísu koma að því hér næst í ræðu minni, standa umræðurnar þannig, að á morgun mun formaður GATT, Arthur Dunkel, leggja fram tillögu að samkomulagi í landbúnaðarmálum. Eins og mér skilst, eftir að hafa rætt við þá fulltrúa Íslendinga sem komu heim frá Brussel í gærkvöldi, er tillagan að öllum líkindum þess eðlis, að hann mun leggja hana fram í því formi, að henni verður annaðhvort hafnað eða henni tekið. Það verða ekki fleiri umræður nema e.t.v. um einhverja útfærsluþætti. En í stuttu máli er grunnurinn að því samkomulagi sá, að greiðslur sambærilegar við jarðræktarframlögin okkar, sem eru tengdar landi eða ræktun eða einstökum landsvæðum, séu leyfðar á meðan að framleiðslutengdar greiðslur leyfast ekki. Ég vil nota tækifærið á meðan ég ræði um þennan kafla án þess að ég fari að kalla hér til hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. Ég mun láta nægja að ræða þetta við hæstv. forsrh. og vekja athygli hans á því, að í þessari viku, gerðist það að íslenska sendinefndin neitaði að skrifa undir bókun nokkurra þjóða, þar sem Kanadamenn stóðu í fararbroddi. Hún fólst í því að þær þjóðir sem búa við kvótakerfi í landbúnaði, sem miðar að því að hætta eða skerða verulega útflutning og eru þá ekki með niðurgreiddar vörur á mörkuðum annarra landa, njóti einhverrar undanþágu varðandi innflutning á búvöru, sem þessi samningur gengur annars út frá. Eftir viðræður við fulltrúa landbrn. sem var á þessum samningafundum --- það er að vísu embættismaður og embættismenn gefa sjaldan mjög ákveðnar yfirlýsingar --- skil ég stöðu málsins þannig, að íslenska utanrrn. hafi gefið íslensku sendinefndinni fyrirmæli um að skrifa ekki þarna undir. Og ég vil nú biðja hæstv. forsrh. að ganga úr skugga um þetta í ríkisstjórninni og upplýsa síðan Alþingi um það, því að miklu máli skiptir að við fáum um þetta vitneskju. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að kalla hér á hæstv. utanrrh. og hæstv. landbrh. Þeir voru leiddir saman um þetta mál á Alþingi í nótt og þar gengu yfirlýsingar þvert hver á aðra. Það var svolítið mjólkurduftsbragð af þeirri umræðu, hæstv. viðskrh. En að öðru leyti vil ég segja það um GATT-viðræðurnar að þar eru menn núna að tala að verulegu leyti um aðra hluti en voru í íslenska tilboðinu fyrir ári þannig að út frá þeim forsendum hefði að mínu mati verið sjálfsagt að íslenska ríkisstjórnin hefði skrifað undir þann fyrirvara sem Kanadamenn höfðu þarna forustu um að leggja fram. Ég vil taka það skýrt fram hér, að ég sé ekki einungis sorta í GATT-samningunum. Ég held að það sé jákvætt fyrir viðskipti með landbúnaðarvörur í heiminum að verð á þeim endurspegli betur en það gerir í dag raunverulegan framleiðslukostnað. Og það minnir mig á að ég heyrði hæstv. viðskrh. segja það fyrir nokkrum dögum í umræðunni um mjólkurduftsmálið að íslenska verðið, þessar 550 kr., væri reiknað verð og endurspeglaði markaðinn á engan hátt. Ég man nú ekki, hæstv. viðskrh., hvort þetta er orðrétt haft eftir, en ég man hins vegar að í sömu andránni nefndi hæstv. viðskrh. 50 kr. fyrir kílóið af innfluttu mjólkurdufti. Hann sagði hins vegar ekkert um að það verð, þessar 50 kr., endurspeglar á engan hátt heldur markaðinn eða framleiðslukostnað. Ef innlenda verðið, 550 kr., er reiknað verð þá er 50 kr. verðið á innflutningnum heldur betur reiknað. Því það byggist ekki á raunverulegum framleiðslukostnaði og flutningskostnaði til Íslands heldur er þetta stórlega niðurgreitt verð á heimsmarkaði núna, sem m.a. hefur hrapað svo tugum prósenta skiptir ef ekki hundruðum prósenta, ég kann ekki að fara með þá tölu, eftir að viðskiptabyltingin varð þegar austurblokkin opnaðist. Það þekki ég ósköp vel þar sem ég er vel kunnugur því verði sem fengist hefur fyrir þessa vöru ef hún hefur verið flutt út frá Íslandi. Ég vil biðja hæstv. viðskrh. að hafa þetta í huga þegar hann talar um reiknað verð á landbúnaðarvörum á næstunni. Mér segist nefnilega svo hugur, að nú sé miklu meira samræmi á milli framleiðslukostnaðar og verðs á markaði á mörgum íslenskum landbúnaðarvörum heldur en gerist og gengur í þeim nágrannalöndum okkar, sem hæstv. viðskrh. er mjög tamt að bera okkur saman við. Til viðbótar þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar gagnvart landsbyggðinni ætla ég að nefna hvernig búið er að atvinnulífinu, að frumframleiðslugreinunum og þá kannski fyrst og fremst sjávarútveginum, sem er eins og við vitum fyrst og fremst úti um land. Hann býr enn, þó að sú staðreynd hafi drukknað eilítið í annarri umræðu síðustu daga, við drápsvexti. Og ég vil leyfa mér, hæstv. forsrh. að taka svona stórt upp í mig, því það að borga allt að 20% raunvexti eins og verið hefur á undanförnum vikum, og verður væntanlega núna á þriggja til fjögurra mánaða tímabili þar sem raunvextir yfir heildartímabilið á óverðtryggðu innlendu fjármagni eru í kringum 15%, eru náttúrlega þvílíkir vextir að það eitt að þurfa að standa undir slíku ríður mörgu veikburða fyrirtæki að fullu. Og ég veit að hæstv. sjútvrh., sem situr í hliðarsal, gæti komið hingað upp og staðfest þetta með mér. Skora ég á hann að gera það á eftir. Ég veit að hæstv. sjútvrh. hefur komið fram með tillögur í ríkisstjórninni sem m.a. gengu út á það að færa raunvexti mjög ákveðið niður. Undir þær tillögur hefur ekki verið tekið enn svo ég viti og ég skora því á hæstv. sjútvrh. að koma nú upp og segja okkur frá því hvað hann hyggist gera á næstunni til þess að laga þennan þátt rekstrarskilyrða grunnatvinnuveganna úti á landi. En eins og ég sagði áðan, eru þau þannig núna að fyrirtækin hafa þurft að búa við þessa vexti nú um nokkurra mánaða skeið og í mörgum tilvikum standa þau alls ekki undir því. Þetta leiðir síðan hugann að skattastefnu ríkisstjórnarinnar, sem að mínu mati er vægast sagt afar sérstök. Á síðustu vikum mun hún hafa verið að reyna að brúa fjárlagabilið. Þá hafa, eins og ég sagði áður, komið fram tillögur um mjög sértækar aðgerðir, álögur á einstakar stéttir, á sauðfjárbændur, á barnafjölskyldur með miðlungstekjur og þar yfir og áætlaðar álögur á sjómenn svo eitthvað sé til tekið. Til viðbótar þessu hafa verið dregin fram frv. Og bendir allt til þess að hæstv. fjmrh. hafi fundið þau í skúffum í ráðuneytinu. Sum hver eru gamlir kunningjar og búið að fara margsinnis yfir þau hér og lesa upp úr ræðum hv. þm. Sjálfstfl. þegar þeir börðust á móti þeim á sínum tíma. Og því miður hefur komið í ljós að í hæstv. efh.- og viðskn. eru þau þannig unnin að þau væru kannski boðleg sem fyrsta vinnuplagg í ráðuneyti. Þannig er með frv. um tekju- og eignarskatt, sem nú er til meðferðar í efh.- og viðskn. Ég skildi ummæli hæstv. forsrh. í hádegisútvarpi þannig að búið væri að leysa ágreiningsmál sem snerta það frv. En á fundi efh.- og viðskn. í kvöld fór samt þannig, þegar kom að því að taka á þessum þáttum, að við í minni hlutanum vorum beðin að víkja af fundi eilitla stund á meðan meiri hlutinn og starfsmenn fjmrn. ráðfærðu sig um hugsanlegar brtt. En samt fór nú svo að eftir hálftíma var okkur tilkynnt að málin væru öll óleyst. Ekkert væri vitað hvenær hægt væri að boða nefndina saman aftur til þess að ganga frá þessu. Þar hygg ég að vegi þyngst ágreiningur um frádrátt á arði hlutabréfa í atvinnurekstri.

Það er búið að leysa þetta allt saman

. Það er búið að leysa þetta allt saman, segir hæstv. forsrh. Og þá, hæstv. forsrh., endurtek ég ósk mína frá því í dag. Við fengum ekki að sjá þessa lausn. Við sátum klukkutímum saman í efh.- og viðskn. í dag. Þessi lausn var aldrei borin á borð fyrir okkur, þannig að nú, virðulegi forseti, fer ég fram á það við hæstv. forsrh. að hann komi upp að lokinni ræðu minni og kynni okkur þessa lausn. Við nefndarmenn í efh.- og viðskn. þurfum þá ekki að sitja klukkutímum saman úti í Þórshamri ef forsrh. upplýsir hér, þó hann vilji ekki kynna það frekar, að búið sé að leysa öll þessi mál. Því fer ég fram á það að hæstv. forsrh. komi upp og kynni okkur þessa lausn. Ég hygg reyndar að ég viti, en ég ætla ekkert að fara með það hér af því sem ég hef heyrt hér á göngunum í dag og gærkvöldi í hverju sú lausn er fólgin. En ég veit hins vegar að langur vegur er frá því að um samstöðu meðal stjórnarliða í efh.- og viðskn. sé að ræða. Ég veit reyndar líka að sú lausn er þess eðlis að aðilar vinnumarkaðarins telja hana gjörsamlega óviðunandi og einnig að hún er þess eðlis að sá veikburða hlutabréfamarkaður sem nú er verður enn veikburðari á næstunni. Og af því að talið hefur borist að þessu vil ég líka minnast á það við hæstv. forsrh., sem ég hef bæði rætt við fjmrh. og viðskrh., þ.e. áform ríkisstjórnarinnar um að selja ríkisfyrirtæki, breyta Búnaðarbankanum og fleiri fyrirtækjum í hlutafélög og setja á innlendan hlutabréfamarkað. Og ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvaða áhrif hann telji að það hafi á veikburða hlutabréfamarkað ef ekki verður nema 1 milljarður og 75 millj., eins og áætlað er í tekjur í fjárlagafrv., sett inn á þann markað af hlutabréfum af ríkisfyrirtækjum á næsta ári. Ég geng lengra, ef ætti að ná þessum peningum, væri það einungis Búnaðarbankinn sem mundi seljast af þeim fyrirtækjum sem nefnd hafa verið. Ég veit líka, að lífeyrissjóðirnir og fleiri aðilar mundu gleypa við þeim hlutabréfum. Þarna er um að ræða mjög stöndugt og vel rekið fyrirtæki sem á engan hátt þarf að breyta. Ef ég man rétt, þá er talið að árleg fjárfesting á síðasta ári í heild í hlutabréfum hafi verið 3 milljarðar. Þarna er um að ræða 33% á markaði sem er hættur að hreyfast. Ég get upplýst hæstv. forsrh. um að framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda, tilvonandi ráðuneytisstjóri í forsrn. --- Ég geri hlé á þessu augnablik. Ég næ þræðinum aftur. Virðulegi forseti. Ég get upplýst hæstv. viðskrh. um að ég er að spyrja hæstv. forsrh. sömu spurningar og ég spurði hann að fyrir nokkrum dögum þ.e. hvaða áhrif hann telji að það að setja 1 milljarð og 75 millj. af hlutafé í ríkisfyrirtækjum, væntanlega Búnaðarbankanum eins og áætlað er í fjárlagafrv., út á okkar veikburða hlutabréfamarkað í dag hafi. Það er nefnilega svo komið að það eru fulltrúar minni hlutans í efh.- og viðskn. sem berjast fyrir því nótt og dag, hæstv. viðskrh., að til þess verði séð að skilyrði, sem eru fyrir hinn veikburða hlutabréfamarkað sem hér er og reynt hefur verið að byggja upp á síðustu árum, verði ekki skert. Ég veit að hæstv. viðskrh. hefur unnið ötullega að því að styrkja hann. En það eru fulltrúar minni hlutans sem berjast gegn því á þingi þessa dagana að þar verði hlutirnir skertir svo að ekki verði úr bætt. Virðulegi forseti. Ég doka augnablik við eftir hæstv. forsrh. sem hefur veitt mér þann heiður að sitja hér nánast óslitið undir ræðu minni. Ég ætla á meðan að koma að einum þætti þessa máls sem ég hef ekki getið um fram að þessu. Það er ábyrgðasjóður launa. Áform ríkisstjórnarinnar, þegar fyrirsjáanleg eru stóraukin gjaldþrot, eru þau að skerða stórlega réttindi launafólks þegar að slíku kemur. Ég vil ekki segja að þar hefði ekki mátt neinu breyta. En sem dæmi um hvernig hlutirnir ganga fyrir sig þessa dagana fengum við þetta inn í nefndina í frv., þar sem það var í því formi, að lögin um ábyrgðasjóð launa væru felld brott en í staðinn kæmu þrjár greinar í bandorminum sem leystu þetta af hólmi. Þau kvæðu á um stofnun nýs sjóðs m.a. með 0,2% greiðslu af launum frá atvinnurekendum. Síðan kom allt í einu í ljós, hæstv. viðskrh. --- af því viðskrh. er eini ráðherrann sem hér situr núna --- að í 5.--15. gr. í lögunum um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota voru tæknileg atriði sem var alveg bráðnauðsynlegt að væru í gildi áfram. Við fengum brtt. þar sem öllu var snúið við, fyrri lög látin halda sér, en skipt út þremur fyrstu greinunum. Þetta var að vísu nokkuð snyrtilega unnið. Við fengum þetta í klippimyndaformi þar sem búið var að skeyta og líma saman þessi lög og ljósrita. Virðulegi forseti. Þá held ég áfram þar sem ég hvarf frá áðan er ég var að ræða um það við hæstv. forsrh. hver áhrif hugsanleg sala á 1 milljarði og 75 millj. af hlutabréfum í fyrirtækjum sem ríkið breytti í hlutafélög hefði. Ég sagði að ég sæi ekki á þeim lista, sem þar hefur verið nefndur, að það sé annað en Búnaðarbankinn sem gæti gefið þetta í ríkissjóð á næsta ári. Ég var að spyrja hæstv. forsrh. hvaða áhrif hann teldi að þetta hefði á hlutabréfamarkaðinn sem nú er í þvílíkri lægð og verðhrun verið slíkt á síðustu vikum að hefði það gerst á erlendum hlutabréfamarkaði væri það heimsfrétt. Ég var einnig að segja honum það, að á fundi efh.-og viðskn. mætti formaður eða framkvæmdastjóri Íslenskra iðnrekenda. Sá maður er, ef ég man rétt og segi rétt frá, ég er að vísu orðinn nokkuð vansvefta og minnið er aðeins að bila, en mig minnir nú samt, nýráðinn ráðuneytisstjóri  Aftur er annað mál að þegar að því kemur að allar fjármagnstekjur verða skattlagðar hljóta menn að skoða þetta. En ég vek athygli á því að í hugmyndum um skattlagningu fjármagnstekna hef ég aldrei heyrt um annað en að þær yrðu skattlagðar hjá viðtakanda. Þannig er þegar menn ræða um skattlagningu á vaxtatekjunum. Það væri þá alveg út í hött að setja nú ákvæði um að skattleggja arðgreiðslurnar í fyrirtækinu og mundi riðla því veikburða jafnvægi sem þarna er. Ég vek athygli á því að verulegar takmarkanir eru á þeim skattfrjálsu arðgreiðslum sem nú eru við lýði. Ég vil reyndar leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvort hann, með alla sína reynslu af fjármagnsmarkaðinum og af efnahagsmálum, telji rétt að staðið að skattleggja arðgreiðslurnar með þeim hætti sem hér er lagt til. Að lokum varðandi skattastefnu og það sem ég nefndi áðan um tilburði ríkisstjórnarinnar í skattamálum núna, m.a. með því að draga hvert frv. af öðru upp úr skúffum í fjmrn., vil ég benda á að að mínu mati er mjög brýnt og eitt brýnasta verkefni í efnahagsmálum okkar að endurskoða skattastefnuna frá grunni. Við eigum ekki að vera með inni í tekjuhlið fjárlagafrv. liði eins og kartöflugjald upp á 110 millj., sem þeir borga sem kaupa sér franskar kartöflur á skyndibitastöðum m.a., og þannig mætti áfram telja. Að mínu mati hlýtur skattastefnan að byggjast á fernu. Í fyrsta lagi hóflegum tekjuskatti. Í öðru lagi aðflutningsgjöldum, eins og okkur leyfist miðað við þær alþjóðasamþykktir sem við höfum skrifað undir á hverjum tíma. Í þriðja lagi skatta á neyslu með vissum undantekningum. Í fjórða lagi skatta á fjármagnstekjur vegna þess að ef efnahagslífið er í eðlilegu jafnvægi að öðru leyti, þá endar fjármagnið alltaf annaðhvort í neyslu eða að fjárfest er fyrir það. Þeir sem fjárfesta ætlast vonandi til þess að þeir séu að fjárfesta í arðbærum eignum, arðbærum rekstri eða þeir leggja fé í banka og fá þannig fjármagnstekjur. Með þessu móti náum við yfir þá tekjustofna sem við teljum eðlilegt að skattleggja. Virðulegi forseti. Nú er komið að lokakafla ræðunnar, þar sem ég hafði óskað eftir því að hæstv. félmrh. og hæstv. dómsmrh. væru viðstaddir. Ég veit að þau voru mætt til þess að fylgjast með ræðu minni þannig væntanlega verður ekki erfitt að kalla þau til. Virðulegi forseti. Ég sé að dómsmrh. er kominn en félmrh. væntanlegur. Ég sé að hæstv. dómsmrh. er sestur í kunnuglegt sæti. Ég man ekki betur en þarna sæti hann í stjórnarandstöðu fyrir tveimur árum í því sæti sem hann hefur sest í núna. Ég vona að þetta viti ekki á svo gott að hann telji sig vera á leiðinni í stjórnarandstöðu aftur á næstunni. Ég sé að hæstv. félmrh. er genginn í salinn þannig að ég get lokið ræðu minni. Ég ætla hér að lokum að fara örfáum orðum um lögguskattinn sem hæstv. dómsmrh. segir að vísu að sé enginn lögregluskattur. Þetta sé bara nefskattur sem ríkisstjórnin leggi á sveitarfélög í landinu. Það er að vísu rétt svo langt sem það nær. Hér í brtt., sem lagðar voru fyrir efh.- og viðskn., stendur: ,,Þrátt fyrir ákvæði 12. og 13. gr. laga nr. 56/1972, um lögreglumenn, skulu sveitarfélög greiða hluta kostnaðar við löggæslu á árinu 1992 sem hér segir: Sveitarfélög með 300 íbúa eða fleiri greiði 2.850 kr. á hvern íbúa, sveitarfélög með færri en 300 íbúa greiði 1.700 kr. á hvern íbúa. Miða skal við íbúafjölda 1. des. 1991. Framlög sveitarfélaga skulu greidd með jöfnum mánaðarlegum greiðslum samkvæmt nánari ákvörðun í reglugerð.`` Það er því, hæstv. dómsmrh., ekkert undarlegt þó að þetta sé kallaður lögregluskatturinn þar sem þetta er tengt ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` í bandorminum, ekki lánsfjárlögum eins og verið hefur fram að þessu, sem kveður á um að þetta tengist lögum um lögreglumenn. Nú ætla ég að koma að fyrsta atriðinu sem við rekum augun í. Þessi skipting að íbúar sveitarfélaga, hæstv. félmrh., með innan við 300 íbúa borgi 1.700 kr. og íbúar stærri sveitarfélaga borgi 2.850 kr. gengur þvert á þau markmið hæstv. félmrh. að stuðla að sameiningu sveitarfélaga og kemur í raun fram sem refsing við þau sveitarfélög sem nýlega hafa sameinast og við það farið upp fyrir 300 íbúa viðmiðunina. Þetta er nú ekki það versta því að ég vil, hæstv. félmrh., ekki ætla ráðherra það og reyndar ekki hæstv. dómsmrh. heldur að þau hafi séð fyrir afleitar afleiðingar þessarar skattheimtu. Í fyrsta lagi eru vinnubrögðin við hvernig þetta ber að þegar fyrst er tilkynnt að málaflokkur fatlaðra verði færður yfir á sveitarfélögin og það skapi 400 millj. kr. tekjur og álög samsvarandi á sveitarfélögin. Dregnar verði 300 millj. af landsútsvari ÁTVR, það jafnað út yfir útsvarsgreiðslur á Jöfnunarsjóð þannig að sveitarfélögin bæru þar í raun 700 millj. Þetta mætti mjög harðri andstöðu og hæstv. félmrh. tilkynnti fyrir nákvæmlega viku síðan, á fimmtudegi fyrir viku, að þetta mundi e.t.v. ekki ganga fram og upp yrðu teknar viðræður við Samband ísl. sveitarfélaga um breytingar á þessu. Þær viðræður eru boðaðar að morgni föstudags. Samkvæmt heimildum okkar í efh.- og viðskn. frá framkvæmdastjóra og formanni Sambands ísl. sveitarfélaga fóru þær fram á þann veg að þeir ásamt varaformanni voru boðaðir á fund þriggja ráðherra þar sem ekki var farið í samningaviðræður heldur var þeim tilkynnt, hæstv. félmrh., að hætt hefði verið við fyrri áform en ákveðið að taka þess í stað upp þann 700 millj. kr. skatt, lögregluskattinn, sem ég hef nefnt. Þetta kallaði formaður Sambands ísl. sveitarfélaga að ríkisstjórnin hefði verið að slíta friðinn við sveitarfélögin, hæstv. félmrh. Þetta er mun alvarlegra vegna þess að samskiptin við sveitarfélögin á síðustu árum hafa verið á þann veg að þar hefur verið að byggjast upp trúnaður, trúnaðartraust milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna, og hafi hæstv. félmrh. þökk fyrir það. Á þessum trúnaði byggðist m.a. sá vilji sveitarfélaganna í landinu til sameiningar. Það mál, hæstv. félmrh., er allt í uppnámi núna. Ég trúi því ekki fyrr en hæstv. félmrh. segir það úr þessum stól, að það hafi verið hans vilji, hæstv. félmrh., að standa svona að málum. Þetta hefur ekki einungis slitið friðinn milli ríkisstjórnar og sveitarfélaganna heldur er þetta á góðri leið með að slíta friðinn innbyrðis milli sveitarfélaganna. Ég er sannfærður um það að gangi þetta fram er þetta mesta óheillaskref í löggjöf og stjórnsýslu sem hafi verið stigið á Íslandi um langt árabil. Auk þess, eins og ég mun nú koma að, kemur þessi aðgerð mjög misjafnlega niður á sveitarfélögum. Öll þurfa þau að borga þennan skatt beint en ég ætla að koma að afleiðingunum. Hæstv. félmrh. sagði í sjónvarpi í fyrrakvöld, ég er að vísu nánast hættur að vita hvort það er nótt eða dagur, hvað var í gær og hvað er í dag, en ég held að það hafi verið í fyrrakvöld, að þetta þýddi eftir að tvö stór sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, Mosfellsbær og Hafnarfjörður og væntanlega fylgja einhver í kjölfarið hafa brugðist við þessu með því að hækka útsvarsprósentu sína upp í 7,5% og öðlast þannig rétt til framlags úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Í stað þess að, eins og er á þessu ári að kröfurnar á tekjujöfnunarframlögum sveitarfélaga eru rúmlega 500 millj., 520 ef ég man rétt, og framlagið er 500 millj. þannig að hægt var að verða við nánast öllum beiðnum, þýðir þetta samkvæmt upplýsingum hæstv. félmrh. að kröfurnar verða 750 millj., sem er 33% rýrnun fyrir þau sveitarfélög sem fá tekjujöfnunarframlag úr Jöfnunarsjóði. Það byggist á því að þeim eru bættar upp tekjur að meðaltekjum sveitarfélaga í sama stærðarflokki og þau eru. Þetta hefur þær afleiðingar að sveitarfélög sem hafa getað hækkað útsvarsálagningu sína og fengið þar með tekjujöfnunarframlag hafa eftir þessa aðgerð hærri ráðstöfunartekjur á næsta ári en verið hefði. Þau geta velt hluta af þessari skattlagningu af sér og út til einstaklinganna aftur sem ég hélt að hefði verið markmið með þessari aðgerð hjá ríkisstjórninni að koma í veg fyrir. Ég get nefnt eitt dæmi hvað þetta þýðir, og reikna bara út frá forsendum hæstv. félmrh., af sveitarfélagi sem mér er vel kunnugt um norður í landi. Það er 1000 manna sveitarfélag og þarf að borga sínar 2.850 á íbúa, tæpar 3 millj. Það fékk á síðasta ári tæpar 30 millj. úr jöfnunargjaldinu vegna þess að meðaltekjur voru frekar lágar. Þetta þýðir 13 millj. minni ráðstöfunartekjur á næsta ári en í ár, 13% samdrátt, því þarna eru tölur svo skemmtilegar til að reikna með að tekjurnar eru rétt um 100 millj. og 13 þús. á íbúa. Væru samsvarandi álögur lagðar á Reykjavíkurborg væru þetta 1,3 milljarðar, hæstv. félmrh., á þessu ári. Þetta er svona einfalt og þetta byggist ekki á neinu öðru en skattinum, eins og hann er í frv., og á þeim tölum sem hæstv. félmrh. gaf upp í fjölmiðlum. Hér er um að ræða þvílíkan ójöfnuð að ég ítreka það --- og nú tala ég bæði til hæstv. dómsmrh. og hæstv. félmrh., en ég ber mikið traust til beggja --- ég ítreka það að hér mun stjórnarandstaðan halda uppi harðri málefnalegri gagnrýni þar til annaðhvort verður látið á það reyna að hægt sé að hnekkja þessu eða hitt að í ljós komi að hæstv. ríkisstjórn ætli að keyra þetta í gegn hvað sem raular og tautar. Ég bið hæstv. félmrh. að koma nú hér upp og upplýsa okkur um það hvort hún hafi séð þessar afleiðingar fyrir og hvort hún ætli að standa að því með hæstv. ríkisstjórn að keyra þetta í gegn í þessu formi sem ég veit að er þvert á þann anda sem hæstv. félmrh. hefur viljað viðhafa. Þetta vil ég hafa mín lokaorð í þessari ræðu og benda á að hér er ég kominn með enn eitt atriðið í aðgerðum hæstv. núv. ríkisstjórnar, hæstv. dómsmrh. og landsbyggðarþingmaður, sem gengur á freklegan hátt á sveitarfélög og íbúa landsbyggðarinnar. Þetta eru í sumum tilfellum sveitarfélög sem byggja mikið á sauðfjárrækt sem hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að svipta tveggja mánaða launum á næsta ári. Mér er mikil alvara, hæstv. dómsmrh., og ég vil fara þess mjög ákveðið á leit við hæstv. dómsmrh. að hann ásamt hæstv. félmrh. komi hér upp og upplýsi okkur um það hvort þessir hæstv. ráðherrar hafi séð þessar afleiðingar fyrir.

Virðulegi forseti. Í því þingmáli sem hér er til umræðu er komið allvíða við þannig að það er auðvitað eðlilegt að umræðurnar berist um víðan völl án þess að kannski sé hægt að kvarta sérstaklega undan því. Menn hafa haldið sig við efnahagsmálin í meginatriðum. Það er auðvitað ljóst að þessar umræður hljóta að verða sérstaklega ítarlegar vegna þess að það gengur heldur erfiðlega hjá ríkisstjórninni að koma hlutunum saman hjá sér og málin eru þar meira og minna upp í loft og í uppnámi. Ríkisstjórnin birtir reglulega fréttir um það að hún sé að viðurkenna ýmsa í heiminum. Hins vegar hafa engar fréttir borist um það enn þá að ríkisstjórnin hafi hugsað sér að viðurkenna stjórnarandstöðuna og taka upp við hana stjórnmálasamband. Það væri athyglisvert að taka það til sérstakrar umræðu, af því að hér er t.d. staddur hv. formaður utanrmn., hvort ekki mætti kanna það að ríkisstjórnin tæki upp stjórnmálasamband við stjórnarandstöðuna eða a.m.k. kannaði möguleikana á því að eiga við hana óformlegar viðræður um diplómatískt samband þó síðar yrði. Ég er þá ekki að tala um þetta almanaksár og ekki það næsta heldur kannski það þar næsta. Við búum við afar sérkennilegar aðstæður að þessu leyti í þessari virðulegu stofnun og þau 10--12 ár sem ég hef verið hér man ég satt að segja aldrei eftir öðrum eins vinnubrögðum af hálfu ríkisstjórnar og þeim sem nú blasa við. Ég átti því láni að fagna að eiga t.d. ágæt samskipti við formann þingflokks Sjálfstfl. á árunum 1983--1987. Hann hefur nú forframast nokkuð, ef svo má segja. Hann situr nú í menntmrn., sem er eitt allra þýðingarmesta ráðuneyti þjóðarinnar eins og allir vita. Honum tókst oft með undarlegri lagni að þoka málum áleiðis við hinar flóknustu aðstæður. Því miður hefur hæstv. ráðherra ekki skilið neinar leiðbeiningar eftir handa eftirmönnum sínum eða þá að þeir eru ekki læsir á þær. Ég hugsa að það sé kannske það síðarnefnda, að þeir kunni ekki að lesa í þann texta, sem fyrrv. hv. formaður þingflokks Sjálfstfl. starfaði eftir. Það sem ég ætlaði mér að ræða hér, virðulegi forseti, voru nokkrir þættir þessara mála og í fyrsta lagi ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot. Það er mál sem ég hefði viljað ræða við hæstv. félmrh. og fagna því mjög að hún er hér viðstödd, sýnir okkur þann heiður og þá virðingu að vera viðstödd þessa umræðu. Ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot var tekin upp með lögum á árunum 1971--1974. Sá maður sem fyrstur flutti það mál inn í þingið var hv. þm. Björn Jónsson. Hann flutti það sem stjórnarandstæðingur iðulega á viðreisnarárunum, á árunum fram undir 1970. Þegar hann tók við starfi félmrh. á þeim tíma, 1971--1972, og þáv. hæstv. ráðherra reyndar líka, Hannibal Valdimarsson, var tekið upp óbreytt þingmannafrv. frá hv. þm. Birni Jónssyni, síðar forseta Alþýðusambands Íslands, óbreytt þingmannafrv. sem hann hafði flutt aftur og aftur á viðreisnarárunum. Þetta frv. varð að lögum undir hans forustu og Hannbals Valdimarssonar á þeim tíma. Á þeim tíma sem liðinn er frá árunum 1971--1972 hefur það ekki gerst fyrr en nú að Alþfl. og Sjálfstfl. ná saman aftur einir í ríkisstjórn. Það gerist núna. Það næst að Sjálfstfl. og Alþfl. ná meiri hluta til að mynda ríkisstjórn. Það er eins og við manninn mælt að á fyrsta þinginu eftir að þessi ríkisstjórn er mynduð, Alþfl. og Sjálfstfl. í fyrsta sinn sem þessir flokkar ná saman einir í stjórn eftir 1971, er byrjað á því að eyðileggja þessi handaverk Björns Jónssonar og Hannibals Valdimarssonar, lögin um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot. Þetta er gert með ótrúlega ósvífnum hætti og í rauninni algjörlega án þess að hafa hið minnsta samráð við verkalýðshreyfinguna í landinu. Ég vil segja við hæstv. félmrh. að ég er sannfærður um það að ef hún hefði lagt á sig svo sem eins og tvo eða þrjá hvað þá fjóra, fimm fundi með verkalýðshreyfingunni um þessi mál hefði tekist að ná samkomulagi við verkalýðshreyfinguna um fyrirkomulag á þessu máli sem hefði tekið niður kostnaðinn á ársgrundvelli um 20--25%. Það er ekki of seint enn að ganga í þetta verk. Ég skora á hæstv. félmrh. að ganga í það verk að ræða við forustumenn Alþýðusambands Íslands þegar í stað og verkalýðssamtakanna um það að breyta þessum frumvarpsákvæðum þannig að um þau náist sátt við samtök launafólks og að kostnaðurinn minnki. Mér er vitaskuld ljóst að Alþýðusambandið mun aldrei fallast á það fyrir sitt leyti að þetta verði fjármagnað með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Það er ekki sá þáttur sem ég er að ræða heldur bótaþáttur málsins, bótaþátturinn. Ég er algjörlega viss um, ég þekki það, að það hefði verið unnt að ná um það samkomulagi við Alþýðusambandið ef hæstv. félmrh. hefði látið svo lítið að yrða á það fólk sem þar er nú í störfum, eftirmenn Björns Jónssonar og Hannibals Valdimarssonar. Mér þætti fróðlegt að vita í þessu sambandi, virðulegi forseti, hversu oft hæstv. félmrh. hefur rætt við forustumenn Alþýðusambands Íslands um þessi mál síðustu dagana eða vikurnar.  Þegar málið er lagt hér fyrir í upphafi kemur fram í þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að þar eru tvær greinar sem heita Um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Í frumvarpstextanum kemur hvergi fram hvernig þessi ákvæði eru tengd lögunum um ríkisábyrgð á laun við gjaldþrot. Þetta er auðvitað þvílíkt fúsk í vinnubrögðum í félmrn. eða forsrn., nema hvort tveggja sé, að það tekur engu tali. Að menn skuli ekki einu sinni hafa rænu á því í prófarkalestri málsins að hengja á einhver lög þessa texta um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Síðar við meðferð málsins á Alþingi og í hv. efh.- og viðskn. taka menn sig til og reyna aðeins að laga hlutina. Settar eru upp nýjar greinar inni í lögunum sem væntanleg eru, ef ríkisstjórnin fær að ráða þessu sem hún gerir auðvitað, inni í lögunum um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þá er gert ráð fyrir því að sett verði í leiðinni sérlög um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota og þau verði prentuð með sjálfstæðum hætti í lagasafninu. Lög nr. 13/1979, um efnahagsmál og fleira, hafa lengi sætt mikilli gagnrýni lögfræðinga og stjórnmálamanna fyrir það að þar séu menn í sama lagatextanum að grauta saman alls konar óskyldum ákvæðum. Þessi lög, kölluð Ólafslög, voru sett í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar 1978--1979, og m.a. skrifuð af núv. hæstv. iðnrh. Hér er hins vegar um algjöra nýjung í lagasetningu að ræða vegna þess að í þessu sulli --- sem kallað er bandormur og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vildi kalla safnlög. Einhver vildi kalla þetta langhala og sumir snarpa langhala --- er tekin upp sú nýlunda í frv. um þennan langhala, að sett er inn ákvæði í nál. og tillögu nefndar þar sem segir, að þetta eigi að gefa út sérstaklega undir fyrirsögninni Lög um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Ég ætla að lesa nokkur dæmi, virðulegi forseti, um það ótrúlega fúsk sem kemur fram í þessari tilraun til lagasetningar. Það er t.d. í 13. brtt. meiri hluta efh.- og viðskn., þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Í stað orðsins ,,ríkissjóður`` í 5.--7. gr., . . . komi (í viðeigandi beygingarföllum): ábyrgðasjóður.`` Þetta er einkar athyglisvert við lagasetningu og víst að hæstv. menntmrh. ætti að kynna sér hvort þetta er ekki sérstaklega til eftirbreytni eða hitt þó heldur, að segja í stað orðsins ,,ríkissjóður`` í þessum tilteknu lögum komi orðið ,,ábyrgðasjóður`` í viðeigandi beygingarföllum. Þetta eru auðvitað afleiðingar af þessari nefnifallssýki sem gengur yfir í landinu, eins og kunnugt er, þar sem menn eru hættir að geta beygt nokkurn skapaðan hlut. Þeir hafa helst alla hluti í nefnifalli af því að tölvan hefur það þannig. Ég er alveg sannfærður um það, þó að þetta sé gagnrýnivert, að þetta sé brautryðjendastarf hjá hæstv. félmrh. Það hefur enginn ráðherra fyrr eða síðar í sögunni látið sér detta í hug að smella inn brtt. og hafa svo í sviga á eftir ,,í viðeigandi beygingarföllum``. Það er eins gott að menn séu klárir á fallbeygingunum og ekki verði ágreiningur um það í ríkisstjórninni hvort það eigi að vera þolfall eða þágufall.  Síðan segir í þessum furðulega texta frá hæstv. félmrh. eða embættismönnum hennar --- ég veit ekki hvort er, ég trúi því ekki að hún hafi gert þetta --- að sé gert ráð fyrir verulegum breytingum á lögunum t.d. með því að fella úr gildi 1. til og með 4. gr. laganna um ríkisábyrgð á launum. Hvorki meira né minna en allar þessar fyrstu greinar. Það er gert hérna með pínulitlum innskotsbrtt. frá efh.- og viðskn., í viðeigandi beygingarföllum að vísu. Þar kemur fram hvað á að gera og er það tíundað rækilega t.d. í nál. meiri hlutans hvað á að gera. Er launafólki sagt frá því hvað á að gera? En er það er nefnilega fólk sem hér er um að ræða. Það er nefnilega fólk sem vinnur hjá fyrirtækjum sem verða gjaldþrota. Það er lifandi fólk, það er fólk sem hefur kaup fyrir að selja vinnuafl sitt og á ekkert annað og þegar fyrirtækið verður gjaldþrota er auðvitað eðlilegt að það eigi lögvarinn rétt á að halda sínum launum fyrir þá vinnu sem það hefur innt af hendi. Þetta er auðvitað svo sjálfsagður hluti mannréttinda og jafnaðarþjóðfélags að það ætti ekki að þurfa að ræða um það. En ríkisstjórnin, sem er að framlengja arf viðreisnarstjórnarinnar hingað inn og eyðileggja handaverk þeirra Björns Jónssonar og Hannibals Valdimarssonar, er annarrar skoðunar. Í nál. meiri hlutans um þetta mál er engin skýring gefin á því að verið sé að brjóta þessa réttindalöggjöf svo að segja á bak aftur. Það er engin skýring gefin á því. Og hvað er það sem er fellt niður? Í fyrsta lagi þá er kröfutíminn styttur úr sex mánuðum í þrjá. Breytir þetta miklu fyrir ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot? Svarið er nei, það breytir ekki miklu. Samkvæmt úttekt sem gerð hefur verið á þessum greiðslum á undanförnum árum er hér um sárafá tilvik að ræða en þeir eru til sem lenda í því að þurfa að vinna hjá gjaldþrota fyrirtæki lengur en í þrjá mánuði án þess að til gjaldþrotsins hafi komið. Þannig að hér er í rauninni ekki verið að spara mjög mikið fyrir ríkissjóð eða þetta kerfi yfir höfuð. Það er verið að henda þessu af ríkissjóði. Það eru í raun og veru engin efnisleg rök fyrir því að stytta þetta úr sex mánuðum í þrjá mánuði. Það eru engin efnisleg rök fyrir því, ekki nokkur. En látum það vera því það er ekki lakasti þátturinn af þessu og ef þetta væri það eina þá mundi ég ekki segja margt um þetta frv. hér. En það eru fleiri þættir í þessu frv. sem verið er að breyta mjög mikið. Það er verið að fella út kröfugerðir lífeyrissjóðanna í þessu sambandi og það er verið að fella út vaxtaákvæði laga. En í lögunum segir að ábyrgð taki til eftirfarandi krafna í bú vinnuveitanda sem viðurkenndar hafa verið sem forgangskröfur og síðan eru þær taldar upp og hér eru m.a. dráttarvextir af kröfunum, sem á undan eru taldar, frá gjalddaga þeirra til þess dags sem félmrh. ákveður að kröfuna skuli greiða úr ríkissjóði. Þetta ákvæði um vexti og dráttarvexti á kröfunni er fellt út. Það er fellt út og ég spyr hæstv. félmrh., eru þetta kannski mistök? Eða hvernig hefur hæstv. félmrh. hugsað sér að þessi þáttur verði leystur að því er vextina varðar? Það er aldeilis óhjákvæmilegt að fá svar við því. Einnig var það þannig í gömlu lögunum eða þeim lögum, sem enn þá gilda, að kröfurnar, þ.e. ábyrgðin náði til kostnaðar sem launþegi eða sá er krefst bóta samkvæmt e-lið hefur orðið að greiða vegna nauðsynlegra ráðstafana til innheimtu kröfu sinnar. Um þetta er ekki orð í þessum brtt. og það er ekki orð um þetta í skýringunum heldur í nefndarálitinu, hv. þm., ekki orð. Það er auðvitað alveg nauðsynlegt að hæstv. félmrh. geri grein fyrir þessu máli hér og svari því, hvernig á því stendur að þessi réttarákvæði eru felld niður. Alþýðusamband Íslands hefur sent bréf um þetta mál til þingsins þar sem þessu er mótmælt mjög ákveðið með mjög gildum rökum og þó alveg sérstaklega kerfinu sem verið er að taka upp. Kerfið byggir á því að stofnaður verði sjóður, í hann verði borgað 0,2% gjald atvinnurekenda af greiddum vinnulaunum og þannig eru launamenn í raun sjálfir að kosta þennan sjóð af því að það er ljóst að ella gætu þeir sótt hærri laun fyrir sig ef þessi aðferð væri ekki valin. Það er þessi leið sem Alþýðusambandið gagnrýnir mjög ákveðið. Ég sé að Samtök lífeyrissjóðanna hafa einnig mótmælt þessu frv. Ég hef í höndum upplýsingar um hvernig greiðsludreifing hefur verið á kostnaði við þennan sjóð á þessu ári. Það kemur fram að í Reykjavík eru þetta um 215 millj. kr. sem borgaðar hafa verið á fyrstu 11 mánuðum ársins, á Austurlandi t.d. 129 þús. kr. á Norðurlandi eystra 32 millj., á Vestfjörðum 9,9 millj., á Vesturlandi 14,9 millj., á Reykjanesi 118 millj. og á Suðurlandi 11,6 millj. Og það eru mörg mörg hundruð launamanna hér á bak við, sennilega telja þeir þúsundir ef eitthvað er og af þessum ástæðum, virðulegi forseti, vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan. Ég skora á hæstv. félmrh., að hefja þegar í stað viðræður við Alþýðusamband Íslands um fyrirkomulag þessa máls. Og ég endurtek líka það sem ég sagði hér áðan, að ég er sannfærður um að hægt er að ná samkomulagi við Alþýðusambandið um breytt fyrirkomulag sem gæti sparað fjármuni í þessu efni, algjörlega sannfærður um það. Ég hef rökstuddan grun um að svo sé og rökstuddan grun um að hæstv. félmrh. hafi vanrækt að eiga eðlileg viðtöl við Alþýðusamband Íslands um þennan kafla. Hér er auðvitað um að ræða mikilvægt réttindamál og þess vegna er eðlilegt að það sé tekið til rækilegrar umræðu hér. Í brtt. stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Skorti ábyrgðasjóðinn reiðufé til að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt lögum þessum og reglugerð skal stjórn sjóðsins þegar í stað tilkynna það ráðherra. Ríkissjóður skal útvega það fé sem sjóðinn vantar og skal það gert með láni eftir nánari ákvörðun ríkisstjórnar hverju sinni. Lánið skal endurgreitt með álagningu sérstaks aukagjalds á næsta almanaksári.`` Hvað þýðir þetta á mannamáli, virðulegi forseti, hvað þýðir þetta nú? Það þýðir að ef mikið verður um gjaldþrot og margir þurfa að fá greidd vinnulaun í gegnum þetta kerfi þá er of lítið til í sjóðnum og þá þarf að leggja á hærra gjald. Með öðrum orðum, eftir því sem atvinnureksturinn er meira á hausnum eftir því á hann að borga meira í þennan sjóð. Þetta er auðvitað algjörlega öfugt að hlutunum farið. Ég heyrði það ekki í máli hv. frsm. efh.- og viðskn. né hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, hvernig hefði nákvæmlega verið farið í þetta mál í efh.- og viðskn. né heldur í máli hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur. En það er auðvitað spurning hvort hugsanlegt er að efh.- og viðskn. taki þetta mál sérstaklega fyrir núna milli 2. og 3. umr. Ég skora á ríkisstjórnina ef hún nær ekki að semja um þetta mál við verkalýðssamtökin næstu daga að strika þetta út úr þessum langhala hér, strika þetta út eða fresta því að minnsta kosti. Ég sé reyndar, virðulegi forseti, í frv. að það er hvort eð er ekki gert ráð fyrir að þetta taki gildi fyrr en 1. mars 1992 þannig að þá er komið talsvert inn á næsta ár og menn hafa væntanlega löngu hafið störf hér að nýju eftir áramót. Þess vegna eru auðvitað full rök fyrir því að þessu verði frestað og ég heiti á hæstv. félmrh. að fara í það af fullri alvöru að ræða við verkalýðssamtökin. Ég heiti á efh.- og viðskn. að gera það líka og að halda þannig á málum að ekki verði farið af stað með þetta öðruvísi en að þær viðræður hafi átt sér stað. Með þeim rökum líka að það liggur ekkert á og ríkisstjórnin er sjálf búin að viðurkenna að það liggur ekkert á í þessu og við skulum bara fara í þetta mál hér bak jólum þegar menn koma hingað hressir og endurnærðir að afloknu jólaleyfi. Það er líka svoddan fljótaskrift á þessu, hæstv. félmrh. Menn eiga að vanda sig við svona. Lagasetning er alvarlegt mál. Þetta er ekki eins og að henda saman einni kjallaragrein að setja lög. Lagasetning er alvarlegt mál og menn eiga að vanda sig við lagasetningu. Því hafa menn algjörlega gleymt þegar þeir voru að undirbúa þessi ósköp þar sem menn gleymdu því meira að segja að nefna lagatilvísanir í upphaflega frumvarpstextanum og létu sér ekki detta það í hug að hengja frumvarpsgreinarnar á einhver lög sem eru til í landinu. Nei, nei, það gleymdist. Það getur verið alvarleg gleymska, sérstaklega fyrir þá sem eiga að búa við lögin ef stjórnvöld fúska við lagasetningu. Ég get út af fyrir sig nefnt mörg dæmi um lagafúsk sem hefur komið fólki í koll m.a. úr félmrn. Virðulegi forseti. Ég endurtek þá áskorun mína til hæstv. félmrh., að sjá svo til að annaðhvort verði þessu breytt í samkomulagi við verkalýðssamtökin eða þessu verði bara frestað, strikað út úr frv. Það er algjörlega ástæðulaust finnst mér fyrir stjórnarandstöðuna að líða það að mál af þessu tagi sé afgreitt svo að segja alveg fyrirhafnarlaust. Það eru engin rök sem mæla með því, það er ekkert sem mælir með því, að þetta verði afgreitt svona, ekki neitt af neinu tagi. Virðulegi forseti. Ég vík þá að næsta kafla ræðu minnar þar sem ég ætla aðeins að fara yfir menntamálaþátt frv. og ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að vera viðstaddur umræðuna. Í nál. minni hluta efh.- og viðskn. er farið yfir þetta mál nokkuð rækilega, en þarna eru þrjár greinar sem fjalla um menntamál sérstaklega, um skólamál og grunnskólann alveg sérstaklega. Ég ætla að byrja á því að skora á hæstv. menntmrh. að sjá til þess að þessi kafli verði strikaður út. Hann á ekki heima hérna, burt séð frá efni málsins. Það eru engin rök fyrir því að hafa þetta inni í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, engin rök, því að það er ekkert hérna sem er með þeim hætti að það hafi í för með sér sparnað fyrir ríkissjóð frá og með næstu áramótum, ekkert, ekki króna. Auk þess sem hæstv. menntmrh. hefur lýst því yfir að hann ætli að flytja eftir áramótin frv. til laga um breytingu á grunnskólalögum og þar er auðvitað eðlilegt að vera með svona mál. Það leggst of lítið fyrir hæstv. menntmrh. að vera að reyna að smygla þessu hér inn í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það er fullkomlega skothelt. Það eru engin rök fyrir því. Hvaða rök ætli séu fyrir því að ætla t.d. að afnema grunnskólaráð í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það væri fróðlegt að vita hvaða efnahagslega þýðingu grunnskólaráð muni hafa --- að þau muni ráða úrslitum um þróun efnahagsmála á Íslandi á næsta ári, ákvæðin um grunnskólaráð eða aðstoðarskólastjóra. Ókunnugur maður sem kæmi að þessum texta og þekkti ekki til á Íslandi gæti ímyndað sér að aðstoðarskólastjórar væru alveg sérstakir melir og vandamál í ríkisfjármálum á Íslandi, að þeir væru í rauninni á við verðbólguna, okurvextina og atvinnuleysið samanlagt, --- aðstoðarskólastjórar --- af því að hér er þessu smyglað inn í frv., að að heimild til að ráða aðstoðarskólastjórar verði felld út. Það var ekki eins og það væri skylda heldur var það heimild. Í nál. minni hluta menntmn. um þennan kafla er farið mjög rækilega ofan í saumana á þessum málum. Ég ætla aðeins að staldra þar við. Í fyrsta lagi er það sem fram kemur í a-lið 1. gr., þar sem segir að 3. mgr. 4. gr. eigi að falla út. Hvað kemur það ríkisfjármálunum við, hæstv. menntmrh.? Þetta ákvæði kveður á um málsverði á skólatíma sem kemur í hlut sveitarfélaga en er ekki ríkisins að sjá um og sveitarfélögin hafa auðvitað samkvæmt ákvæðum laganna, eins og þau eru, frelsi til þess að haga þessu eins og háttar á hverjum stað þannig að það eru engin rök fyrir því að taka þetta hérna inn, ekki nokkur rök. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því að í meginatriðum verði 9. gr. laganna um grunnskóla felld út. Hvað er í henni? Hún er um grunnskólaráð og það er auðvitað algjörlega út í hött að fella hana niður, enda ákváðu menn að hætta við það og tillagan um að fella niður ákvæði um grunnskólaráð úr grunnskólalögunum hefur verið dregin til baka af ríkisstjórninn og er það út af fyrir sig þakkarvert. Í þriðja lagi var ákvæðið um aðstoðarskólastjóra og ríkisstjórnin hefur líka ákveðið að draga það ákvæði til baka ef ég skil brtt. meiri hlutans rétt. Í síðasta lagi er í 1. gr. gert ráð fyrir því að 1. og 6. mgr. 46. gr. komi ekki til framkvæmda á árinu 1992. Hvað er þar? Þar er verið að fjalla um vikulegan kennslutíma á nemanda í grunnskólum og skólaathvörf fyrir nemendur utan kennslutíma, eins og segir hér í áliti minni hluta menntmn. Þetta ákvæði er í raun og veru algjörlega fráleitt í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þess að menntmrh. hafði heimildir til að taka allar nauðsynlegar ákvarðanir í þessu efni á þeim forsendum sem hann taldi faglega eða fjárhagslega skynsamlegt. Því eru engin rök fyrir því, virðulegi forseti, að hafa þetta hér í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að sveitarstjórnir sem byggja skólahúsnæði eigi að kosta aðstöðu fyrir heilsugæslu og tannlækningar. Ég heyrði það hér á einhverjum hv. þm. í gær eða fyrradag að þetta væri kannski alveg sérstaklega vafasamt fyrir landsbyggðina að fá þetta framan í sig en það mál liggur ekki þannig. Þetta er góð tillaga hjá hæstv. menntmrh., hún á hins vegar ekkert að vera í þessum lögum. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að borgarstjórn Reykjavíkur neyðist til að hafa heilsugæsluaðstöðu í grunnskólum. Það er skynsamleg tillaga en hún á ekki heima í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þess að hér er um að ræða almennt lagaákvæði sem á ekkert erindi í þetta frv. Í 3. gr. eru gerðar miklar breytingar á bráðabirgðaákvæðum grunnskólalaga og eru þær eftirfarandi: Í fyrsta lagi er frestað fækkun nemenda í neðstu bekkjum grunnskólans og þar kemur sparnaður. Hann er talinn nema 20 millj. á árinu 1992 og hans fer að gæta frá og með haustinu 1992. Það er ekkert sem gerist á fyrri hluta næsta árs sem leiðir til sparnaðar af þessum ákvæðum. Í öðru lagi er fellt niður ákvæðið um námsráðgjafa við grunnskóla sem átti að koma til framkvæmda á fimm árum og þetta er líka algjör óþarfi. Menntmrh. gat ákveðið þetta sjálfur, hann þurfti í raun og veru engar sérstakar nýjar lagaheimildir ef hann hefði talið nauðsynlegt að seinka því átaki í námsráðgjöf sem hefur verið í gangi í grunnskólum. Hann þurfti þess ekki, það er ekkert sem segir til um það. Þá er gert ráð fyrir því að fella niður ákvæði 3. gr. grunnskólalaga um einsetinn skóla sem eiga að fullu koma til framkvæmda, ekki á næsta ári heldur á tíu árum, árið 2001. Þá verður að vísu þessi ríkisstjórn löngu, löngu hætt. Út af fyrir sig geta menn kannski huggað sig við það en það er algjör fjarstæða að hafa þetta hér inni í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna ársins 1992. Þetta er ekki frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 2001. Þetta eru ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992. Algjörlega út í hött að seilast inn í næstu öld eftir lagabreytingu. Það er naumast að ríkisstjórnin er allt í einu forsjál á einu sviði að negla inn í næstu öld að ekki verði framfarir í skólamálum á Íslandi. En sem betur fer verður þá búið að breyta um ýmsa hluti þannig að ekki er víst að þetta verði svona allan þann tíma. Síðan er sett inn ákvæði í 3. gr., þar stendur: ,,Menntamálaráðuneytið setur í reglugerð ákvæði um vikulegan kennslutíma á bekk í grunnskóla, þar með taldar valgreinar, og leyfilega aukningu nemendastunda vegna skiptitíma.`` Áður er búið að gera ráð fyrir afnámi þeirra lagaákvæða sem kveða á um tiltekinn lágmarkstíma í bekkjum þannig að verið er að segja í fyrsta sinn frá því að grunnskólalögin voru sett 1974, og þá auðvitað í fullri andstöðu við íhaldið, að börn í landinu skuli ekki hafa neina tryggingu, neitt lágmark í tímum, að menntmrh. geti við skrifborð sitt skorið niður tímana hjá hverju einasta barni í grunnskólum í landinu með reglugerð. Ég er hræddur um að aðrir þjóðfélagshópar en börn mundu rísa upp og láta til sín taka ef væri verið að skerða kjör þeirra eins og hér er verið að hóta að skerða kjör barna. Hér er verið að skerða kjör barna og foreldra í landinu og þar með framtíðar landsins. En eins er auðvitað með þetta, virðulegi forseti, engin ástæða er til að setja þetta inn í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna þess að þetta sparar ekki neitt á næsta ári fyrr en þá næsta haust, sem er svo allt annað mál. Ég tel þess vegna, virðulegi forseti, ástæðu til þess að beina þeirri áskorun eða beiðni, ef menn vilja, til hæstv. menntmrh. að hann losi þingið við að afgreiða þennan kafla úr frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 og felli hann niður. Það eru engin rök fyrir því að hafa þetta þarna inni. Auðvitað kemur fram í þessu, virðulegi forseti, tiltekin grundvallarafstaða til skólamála í landinu. Það er rétt eins og hver önnur almenn efnahagsleg aukageta, þetta skóladrasl í landinu, bara vesen og kostar peninga og kennarar sem heimta kaup og krakkar sem heimta bækur og guð veit hvað. Það er ekki nægur skilningurinn á þeim veruleika sem blasir auðvitað við í hverju nútímaþjóðfélagi að gott menntakerfi er undirstaða góðra lífskjara. Þjóð sem vanrækir menntakerfi sitt, hvort sem það eru leikskólar, grunnskólar eða aðrir skólar er að brjóta niður þann meginlífskjaragrunn sem allar þróaðar þjóðir hafa lagt áherslu á á undanförnum árum og áratugum. 

Þeir eru á jötunni líka.

Auk þess er þetta ríkisrekinn kapítalismi. Þeir eru á jötunni líka, eins og hv. 10. þm. Reykv. bendir á. Ég held, virðulegi forseti, að þessi ákvæði um grunnskólann séu til marks um tiltekið virðingarleysi fyrir skólum í ríkisstjórninni og ég harma að það er svo. En ég vona að hæstv. menntmrh. geti a.m.k. útskýrt af hverju þetta er þarna inni, af því að þetta heitir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992. Ég hef ekki heyrt þær útskýringar né heldur séð þær því að ég las grannt þær ræður sem hann flutti um þetta mál við 1. umr. málsins þegar hún fór fram á sínum tíma. Í annan stað, virðulegi forseti, að því er varðar menntmrn. sérstaklega langar mig til að víkja að öðru atriði. Í síðari hluta frv. eru svokölluð ,,þrátt-fyrir-ákvæði`` og ég ætla ekki að ræða þau í einstökum atriðum nema ég ætla að víkja að 28. gr. Mig langar til að ræða það augnablik við hæstv. menntmrh. Þannig er að á fyrri hluta ársins var tekin um það ákvörðun að Íslendingar yrðu aðilar að norrænu kvikmyndaverkefni og í fjáraukalögum ársins 1991 er ákvæði um að greiða 14 millj. úr ríkissjóði í verkefnið á árinu. Hins vegar byggðist þetta verkefni á því í heild að það yrði fjármagnað á nokkurra ára bili og annar hluti framlags Íslands kæmi inn á árinu 1992. Í frv. til fjárlaga og þessum texta er ekki gert ráð fyrir því að þessar 14 millj. verði greiddar inn í norrænt kvikmyndaverkefni. Var þetta kannski eitt af þeim fjölmörgu loforðum sem fyrrv. hæstv. ríkisstjórn gaf, menntmrh. og fjmrh. sem voru í þeirri stjórn, þeir skúrkar báðir? Út af fyrir sig komu þeir báðir að málinu, en það gerðu fleiri. Upp á þetta fyrirheit um samnorræna kvikmyndaverkefnið skrifaði þáverandi formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, núv. hæstv. dómsmrh., hann skrifaði upp á þetta fyrirheit. Þáverandi og ennverandi formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, auk þess fulltrúar og forustumenn annarra flokka. Kvikmyndasjóður Íslands og þeir sem að honum standa voru því í góðri trú um að það væri breið heildarsamstaða á bak við þetta mál á Alþingi Íslendinga, hverjir svo sem væru í stjórn. Og það var á þeim forsendum sem norræna kvikmyndaverkefnið samþykkti aðild Íslands sem kæmi til greiðslu á nokkurra ára bili. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að hækka þess vegna þá tölu sem gert er ráð fyrir til Kvikmyndasjóðs eða að sérmerkja fjármuni í þessu skyni á fjárlögum nema við viljum að þetta verkefni og aðild okkar að því hrynji. Mér þætti vænt um ef hæstv. menntmrh. veitti orðum mínum athygli í þessu efni vegna þess að ég er sannfærður um að ef ekkert verður gert í málinu núna er vá fyrir dyrum hjá stórum fjölda kvikmyndagerðarmanna okkar og fyrirtækja sem oft hafa verið stofnuð á afar veikum grunni satt að segja í kringum framleiðslu kvikmynda hér. Ég vil þessu næst . . .

Eins og forseti hefur bent hv. ræðumanni á er ætlunin að gera hlé á fundinum núna klukkan hálfellefu í hálfa klukkustund vegna nefndarfundar. Áður en það hlé er gert, ef hv. ræðumaður samþykkir að gera hlé á máli sínu, þá hefur verið útbýtt á fundinum og vill forseti lesa um þær útbýtingar.

--- Fundarhlé. Virðulegi forseti. Í frv. því sem hér um ræðir er komið víða við og ég hafði fjallað fyrr í kvöld um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota og um I. kafla frv. Ég ætla aðeins að víkja lauslega að þeim kafla frv. sem fjallar um breytingar á lögum um almannatryggingar með síðari breytingum. Eins og fram hefur komið náði heilbr.- og trn. samstöðu um róttækar breytingar á þeim kafla og ég tel mjög mikilvægt að ríkisstjórnin hefur fallist á þau sjónarmið sem urðu ofan á í hv. heilbr.- trn. þannig að ástæðulaust er að fara miklu fleiri orðum um þann kafla að öðru leyti en því að í frv. er tekið sérstaklega á tannréttingamálum og um þann þátt flytjum við stjórnarandstæðingar í hv. heilbr.- og trn. sérstakar brtt. sem gerð hefur verið grein fyrir fyrr í umræðunum sl. nótt, m.a. af hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur. Auðvitað eru ýmsir fleiri þættir í frv. sem væri ástæða til að staldra við, t.d. það að tekin er um það ákvörðun að fella endanlega niður úr lögum ákvæði um framlög í Iðnlánasjóð, en Iðnlánasjóður hefur verið afgreiddur þannig á undanförnum árum að framlag til hans hefur verið fellt niður frá ári til árs, en nú er gert ráð fyrir því að fella niður framlög til Iðnlánasjóðs með varanlegum hætti. Við sem erum fulltrúar stjórnarandstöðunnar í hv. iðnn. töldum að það væri eftir atvikum ástæðulaust að leggjast sérstaklega gegn þessari tillögu með hliðsjón af þeirri sterku stöðu sem Iðnlánasjóður hefur og hefur verið að þróast á undanförnum árum. En áður en ég lýk máli mínu, virðulegi forseti, tel ég óhjákvæmilegt af því við vorum að tala hér aðeins um grunnskólann áðan að víkja sérstaklega að þeirri spurningu sem komið hefur upp í tengslum við umræður um fjárlagafrv. og ekki er víst að gefist tími til að ræða þá, en það er spurningin um svokallaðan flatan niðurskurð. Ég held að mjög æskilegt sé að velta því fyrir sér, virðulegi forseti, hvernig þessi flati niðurskurður kemur við skólana. Ég hef út af fyrir sig ekki haft aðstöðu til að meta þetta í einstökum tilvikum en þó hef ég kannað þetta sérstaklega að því er varðar grunnskólann og þar koma mjög uggvænlegir hlutir fram ef maður skoðar þær tölur sem liggja fyrir. Eins og kunnugt er þá er gert ráð fyrir því að brúttóniðurskurður á launum hjá ríkinu og þar með menntmrn. verði 6,7%. Nú er gert ráð fyrir því að menntmrh. hafi hluta af þessum niðurskurði til baka til svokallaðra endurráðstöfunar og það er aftur á móti mál sem við vitum í raun og veru ekkert um. Við vitum ekki hvernig þessari endurráðstöfun verður háttað og hæstv. ríkisstjórn hefur ekki gert Alþingi grein fyrir því hvernig endurráðstöfun fjármuna verður hagað samkvæmt þeim tillögum sem liggja nú fyrir hjá hv. meiri hl. fjárln. Alþingis. En ef við skoðum hinn flata niðurskurð einvörðungu, burt séð frá endurráðstöfun fjármuna, er rétt að byrja á að minna á að kostnaður menntmrn. og ríkisins vegna grunnskóla núna er eiginlega eingöngu launakostnaður. Ríkið greiðir engan annan kostnað við grunnskólana nú orðið, hitt liggur á sveitarfélögunum. Launakostnaður við grunnskóla er liðlega þriðjungur af heildarlaunagreiðslum á vegum menntmrn., um 35%. Og ef heildarniðurskurður á launum í menntmrn. á að vera 720 millj. eins og mér sýnist þetta vera fyrir endurráðstöfun fjármuna þá er hlutur grunnskólanna um 250 millj. kr. ef ég kann að lesa þessar tölur rétt miðað við að 35% af heildarlaunagreiðslum á vegum ráðuneytisins eru til grunnskólanna. Það eru býsna margar kennarastöður, virðulegi forseti, sem væru þar með felldar niður. Hversu mörgum stöðugildum samsvarar það? Þessar 252 millj. kr. samsvara 190 stöðugildum sem þarna væri hugsanlega um að ræða. Hins vegar er gert ráð fyrir því að allur niðurskurðurinn komi til framkvæmda á síðari hluta næsta árs, þ.e. frá ágúst, september næsta ár og út það ár. Ef svo verður að málum staðið væri ekki um að ræða 190 stöðugildi heldur 380 stöðugildi. Ef við dreifum 380 stöðugildum hlutfallslega jafnt á fræðsluumdæmi kemur býsna fróðleg niðurstaða út. Það kemur út að þá væri fækkað um 100 stöðugildi kennara í Reykjavík einni, virðulegi forseti. Hverju samsvarar það? Það samsvarar því að loka bæði Fellaskóla og Seljaskóla í Reykjavík. Ef við skoðum Reykjanes samsvarar þetta um 80 stöðugildum í Reykjanesfræðsluumdæmi. Hverju samsvarar það í skólum á Reykjanesi? Það samsvarar því að loka grunnskólunum í Keflavík og Grindavík eins og þeir leggja sig. Og af því að forsetinn hér, hinn virðulegi forseti, hv. 1. þm. Vesturl. og formaður Hafnasambands Íslands, er hér, þá er kannski vert að velta því fyrir sér hvað þetta þýðir á Vesturlandi. Þetta þýðir það leggja niður 28 kennarastöður á Vesturlandi. Ég hef ekki tekið saman hvað það þýðir í eins stórum skólum á Vesturlandi, ég get ímyndað mér t.d. og þykist reyndar vera alveg viss um að þetta jafngildir því að leggja niður verulegan hluta af skólahaldi í dreifbýlishreppum Vesturlands. Þetta jafngildir því t.d. að leggja niður allt skólahald í Dalasýslu svo ég nefni dæmi um svæði þar sem ég er prýðilega kunnugur og reyndar mun meira. 28 stöðugildi á Vesturlandi. Og á Vestfjörðum, 20 stöðugildi kennara. Í Strandasýslu eru margir litlir grunnskólar. Þar er um að ræða skóla sem eru með niður í eina eða tvær stöðuheimildir. Skóla eins og í Broddanesi, skóla eins og á Drangsnesi þar sem eru líklega fjórar stöðuheimildir, skóla eins og í Árneshreppi. Það er alveg augljóst mál að það er ekki hægt að fækka um 20 stöðuheimildir á Vestfjörðum fyrir kennara öðruvísi en að leggja niður fjöldann allan af þeim litlu skólum sem þar eru til, væntanlega með svipuðum aðferðum og beitt hefur verið við Héraðsskólann í Reykjanesi. Á Vestfjörðum er fjöldi lítilla skóla. Í raun og veru er aðeins einn skóli sem telst til stærri skóla á Vestfjörðum. Þessi ákvörðun um fækkun á kennurum og flatan niðurskurð á fjármunum til kennslulauna þýðir að það verða lagðir niður mjög margir barnaskólar á Vestfjörðum. Á Norðurlandi vestra mundi þetta þýða fækkun um 22 kennara. Á Norðurlandi eystra þýðir þessi niðurskurður fækkun um 44 kennara. Hvað þýðir það? Það samsvarar því að loka bæði Lundaskóla og grunnskólahaldinu í Gagnfræðaskólanum á Akureyri. Það samsvarar því að loka tveimur grunnskólum á Akureyri. Eða ætli það samsvari kannski því alveg eins, virðulegi forseti, að leggja niður skólahald í Norður-Þingeyjarsýslu og ríflega það. Þetta er ég að segja til þess að hv. þm. og menntmrh. átti sig á því hvað við stöndum frammi fyrir hrikalega erfiðum hlutum. Vissulega er menntmrh. engan veginn öfundsverður af því verkefni sem við honum blasir samkvæmt þessu ákvæði fjárlagafrv. Vissulega er það líka þannig að eitthvað af endurráðstöfunarfénu getur hann notað til þess að draga úr þessum sviða. En stefnan er þessi. Og ég endurtek að ég er sannfærður um að það er útilokað að ná þessu markmiði öðruvísi en að skera niður og fækka verulega skólum, í dreifbýlinu alveg sérstaklega. Ég er hræddur um að það verði margt Reykjanesið, virðulegi forseti, í skólamálum á Íslandi sumarið 1992 ef þetta gengur eftir. Það verði margur Reykjanesskólinn og það verði margur kjördæmisþingmaðurinn sem kveinkar sér undan þeim ákvörðunum sem menntmrh. verður neyddur til að taka því hann gerir það örugglega ekki með glöðu geði ef þessi ákvæði fjárlagafrv. og tillögur meiri hluta fjárln. ná fram að ganga. Ég efast um að hv. formaður fjárln. geri sér grein fyrir því að tillögurnar jafngilda því að leggja niður skóla í Keflavík og Grindavík. Ég dreg ekki í efa og er reyndar alveg viss um að hv. varaformaður fjárln., hv. þm. Pálmi Jónsson, gerir sér ekki grein fyrir því að þetta jafngildir því að leggja niður skólahald á stórum flákum á Norðurlandi vestra. Ég er líka viss um að hv. 2. þm. Norðurl. e., hæstv. landbrh., gerir sér ekki grein fyrir því að þessi flati niðurskurður í skólum þýðir það að lagðir verða niður eða lokað tveimur skólum á Akureyri, bæði Lundaskóla og Gagnfræðaskólanum, því grunnskólastarfi sem þar fer fram, eða jafngildir því að leggja niður allt skólastarf í Norður-Þingeyjarsýslu. En það er þetta sem ríkisstjórnin er að segja menntmrh. að gera. Ég efast líka um það að hv. 1. þm. Suðurl. geri sér grein fyrir því að í þessum ákvörðunum er gert ráð fyrir því að leggja niður 38 kennarastöður á Suðurlandi sem jafngildir því að leggja niður t.d. verulegan hluta af þeim skólum sem nú eru starfræktir í Árnessýslu, eða jafngildir því að leggja niður flestalla skóla í dreifbýli á Suðurlandi. Ég efast um að hv. 1. þm. Suðurl. hafi gert sér grein fyrir þessu. Ég segi við virðulegan forseta að það verkefni sem verið er að setja hæstv. menntmrh. í með þessum ákvörðunum um flatan niðurskurð er algjörlega óvinnandi vegur því með þessu móti væri verið að brjóta niður allt grunnskólahald í landinu. Verið getur að það vaxi ekki mönnum í augum rétt fyrir jól á Alþingi, þegar menn líta hér út á Austurvöllinn, að það eigi að leggja niður kennarastöður á Vestfjörðum. Mönnum þyki það bara smámál að leggja niður 20 kennarastöður á Vestfjörðum sem jafngildir því t.d. að loka skólum í þorpunum, byggðarlögunum, í kringum Ísafjörð. Það getur vel verið að mönnum þyki þetta smámál. En ég fullyrði þá það, virðulegi forseti, sem er kannski það alvarlegasta í þessu --- ég segi enginn í meiri hlutanum hefur gert sér grein fyrir því hvaða verkefni er verið að leggja hér á hendur menntmrh. Það þýðir auðvitað ekki það, herra forseti, að það eigi að fyrirgefa þeim af því að þeir vita ekki hvað þeir gjöra. Það liggur ekki þannig. En það á auðvitað að gefa þeim kost á því að leiðrétta þessar hugmyndir vegna þess að þær eru óframkvæmanlegar nema menn séu vísvitandi að taka ákvörðun um að leggja niður skólahald í landinu. Auðvitað má setja þetta líka þannig upp að niðurskurðurinn samsvari því að minnka kennslu allra nemenda í grunnskólum um fjórar stundir á viku frá næsta hausti, eða hann samsvari því að öll stærðfræðikennsla yrði strikuð út í grunnskólanum. Það er svipuð upphæð sem þarna er um að ræða, eða hann samsvari því að engin sex eða sjö ára börn kæmu í grunnskólann næsta haust. Það er auðvitað þessi hrikalegi veruleiki, virðulegi forseti, sem verið er að segja við hæstv. menntmrh. að hann eigi að framkvæma. Á hliðstæðan hátt er hæstv. heilbrrh. sagt að loka heilu sjúkrahúsunum. Ég hef því miður ekki, herra forseti, haft aðstöðu til þess að útfæra þessa þætti á einstök sjúkrahús yfir landið eða hverju niðurskurðurinn nemur af því er heilbrrn. varðar. En þar er um gríðarlegar tölur að ræða. Ég er ansi hræddur um það, þegar kemur fram á árið 1992, og hæstv. ráðherrar þurfa að loka spítalanum á Selfossi eða skólum í dreibýlinu á Suðurlandi þá muni hv. 3. þm. Suðurl., sá ágæti formaður byggingarnefndar Þjóðleikhússins og stórvinur minn, ekki ganga brosandi hér um sali. Það er hætt við því að það verði margur Matthías Bjarnason í þingliði Sjálfstfl. sumarið 1992. Og margt Reykjanesið. Ég óttast, virðulegi forseti, að fulltrúar stjórnarflokkanna geri sér enga grein fyrir hvað er á ferðinni og hv. þm. Árni Johnsen er reyndar tillögumaður um þennan flata niðurskurð. Ég segi í fullri alvöru: Ég óttast að við stöndum frammi fyrir algjörlega nýjum veruleika í skólamálum á Íslandi og í velferðarþjónustu yfirleitt. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti, að mikill vandi blasir við Alþingi þessa dagana? Hvernig stendur á því að hér fara fram ítarlegar umræður um ráðstafanir í ríkisfjármálum? Hvernig stendur á því að það fara fram ítarlegar umræður um fjárlög fyrir árið 1992? Hvernig stendur á því að þinghaldið er í uppnámi? Hvernig stendur á því? Hv. þm. Geir Haarde og hæstv. forsrh. hafa auðvitað á því sínar skýringar. Skýringarnar eru þær að þeir þurfa enn þá að vera að burðast með minni hluta, stjórnarandstöðuna. Það er seinlegt og vesen að vera með lýðræði. Það sá Stalín snemma, eins og kunnugt er. En við erum sem betur fer með lýðræði og þingræði í landinu. Af hverju er það sem umræðurnar taka einhvern smá tíma? Hver er munurinn á þessum umræðum og umræðum sem hafa farið fram um fjárlög á undanförnum árum og áratugum? Hann er sá að það er verið að brjóta niður velferðarþjóðfélagið og sáttina um velferðarþjóðfélagið. Það hefur verið sátt um íslenska velferðarþjóðfélagið. Það hefur verið sátt um tiltekinn lágmarkssamnefnara fyrir velferðarþjóðfélagið á Íslandi. Núna er verið að rjúfa þá sátt. Það er verið að slíta í sundur friðinn á Íslandi í dag. Ekki aðeins við samtök launafólks heldur einnig við skóla, heilbrigðisstofnanir og hina félagslegu þjónustu og sveitarfélögin í landinu. Það er verið að slíta í sundur friðinn sem er forsenda þess að þessi fámenna þjóð norður við ysta haf fái að lifa og dafna í landinu. Að menn nái sátt um grundvallaratriði, mannúðarstefnu í framkvæmd. Stjórnin beitir sér fyrir því með beinum hætti að brjóta þá mannúðarstefnu á bak aftur og það er kostulegt að fylgjast með því hvernig forustumenn hagsmunasamtaka sem hafa gengið fram galvaskir til að berjast fyrir ýmsum málum á undanförnum árum, eru núna allt í einu komnir í band, eins og hv. formaður Hafnasambands sveitarfélaga. Ber er hver að baki nema sér bróður eigi.

Það eru ljótu bréfaskriftirnar sem fara á milli.

Það eru kostuleg bréfin sem hv. 1. þm. Vesturl. fær frá formanni Hafnasambands sveitarfélaga og það væri auðvitað sálfræðilegt rannsóknarefni að stúdera innan í þá suma, þessa þingmenn stjórnarliðsins um þessar mundir. Það væri fróðlegt fyrir sálfræðinga, starfsmenn hæstv. menntmrh., að skoða innan í þá, sálartetrin í þeim sumum um þessar mundir. Ekki bara formann Hafnasambands sveitarfélaga.

Hefur þingmaðurinn skoðað inn í sálfræðinga?

Nei, en ég held það væri ástæða fyrir sálfræðinga að skoða innan í hv. þm. Pálma Jónsson --- og nú skal ég rökstyðja það ef hv. þm. vildi gjöra svo vel og fá sér sæti augnablik vegna þess að ég held það sé betra að taka við þessu sitjandi en standandi. Þannig háttar til að hv. þm. Pálmi Jónsson er varaformaður í fjárln. Hann er að leggja það til að leggja niður 22 kennarastöður á Norðurlandi vestra næsta haust. 

Virðulegi forseti. Hér í upphafi ætla ég að byrja á því að mæla fyrir brtt. sem er á þskj. 307 við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1992. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur á tillögu þessari eru hv. þm. Svavar Gestsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Ingibjörg Pálmadóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 17. gr. Á eftir 3. tölul. 1. mgr. bætist við nýr töluliður svohljóðandi: Heimilt er að greiða allt að 50% kostnaðar við tannréttingar hjá börnum og unglingum 16 ára og yngri samkvæmt reglum sem ráðherra setur að fengnum tillögum tryggingaráðs. Því aðeins kemur til greiðslna samkvæmt þessum tölulið að fyrir liggi sérstök umsókn sem útfyllt er af viðkomandi tannlækni samkvæmt ósk Tryggingastofnunar og samþykki sjúkratrygginga.`` Hv. heilbr.- og trn. fékk bandorminn margumrædda til umsagnar og þær greinar sem sneru sérstaklega að heilbrigðis- og tryggingamálum, sendan frá efh.- og viðskn. Þar voru margar mjög víðtækar breytingar sem til stóð að gera á almannatryggingalögum. Með góðum vilja og samstarfi í nefndinni, sem ég vil þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir, tókst að ná mjög víðtæku samkomulagi um breytingar á lagafrv. og senda þær til efh.- og viðskn. sem ég sé í brtt. hennar að hafa náð inn í þingsalinn aftur til 2. umr. Ég ætla ekki að gera þær brtt. að umræðuefni hér og nú svona í upphafi, heldur gera frekar grein fyrir þessari brtt. sem ég er hér að mæla fyrir. En ég vil þó, af því ég var búinn að þakka hv. formanni heilbr.- og trn. fyrir gott samstarf, þakka auðvitað öðrum nefndarmönnum bæði í meiri hluta og minni hluta fyrir gott samstarf í nefndinni. Það er dálítið merkilegt að við flest þau mál sem nefndin hefur fengið til umfjöllunar í haust og hafa komið aftur til 2. umr. hefur nefndin gert mjög víðtækar breytingar og í raun og veru umbylt þeim þannig að þau eru þegar þau koma hingað inn til 2. umr., flutt af nefndinni og ekki lengur stjfrv. En því miður náðist ekki samkomulag í nefndinni um tannréttingarnar, og því er þessi brtt. á þskj. 307 flutt af okkur minni hlutanum í heilbr.- og trn. Síðan í desember 1989 hafa staðið yfir miklar deilur við tannréttingasérfræðinga. Þær deilur enduðu með því að þegar samkomulag hafði tekist á milli Tryggingastofnunar ríkisins og Tannlæknafélags Íslands sögðu 12 tannréttingasérfræðingar sig undan þeim samningi og þar af leiðandi gátu þeir sem þeirra þjónustu nutu ekki fengið endurgreiddan þann kostnað sem þeir höfðu af tannréttingaþjónustunni. Fyrri heilbrrh. átti í hörkulegum deilum við þessa aðila sem og núv. heilbrrh. og það sem verst er auðvitað í þessu er að núv. hæstv. heilbrrh. hefur gefist upp. Hann hefur gefist upp í þessari baráttu og uppgjöfin lýsir sér í því að hann leggur til í þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1992 að hætt verði að greiða fyrir allar tannréttingar. Allar tannréttingar verði teknar út úr almannatryggingalögunum og einstaklingarnir þurfi að öllu leyti að bera þann kostnað sjálfir sem af því hlýst. Nú ber að líta á það að tannréttingar geta verið afskaplega mikilvægar fyrir þá sem á þeim þurfa að halda. Þær eru kannski ekki misnotaðar en það er tilhneiging hjá tannréttingasérfræðingum hér á landi að rétta tennur í hverjum einasta einstakling. Þar er auðvitað of langt gengið. Hins vegar voru uppi hugmyndir um það og vilji Alþingis kom skýrt fram í lögum sem samþykkt voru hér í desember 1989 að það átti að flokka þessar tannréttingar eftir mikilvægi. Tryggingarnar áttu að endurgreiða einstaklingunum í hlutfalli við það mikilvægi sem tryggingatannlæknir hafði lagt á tannskekkjuna og endurgreiðslan átti að vera í samræmi við það. Nú er frá þessu horfið og tannréttingarnar algerlega teknar út úr almannatryggingalöggjöfinni. Þetta finnst okkur vera uppgjöf. Uppgjöfin lýsir sér í því að nú á að láta fólkið borga. Það finnst okkur vera hart að velta þannig uppgjöf ráðherrans í þessari deilu yfir á einstaklingana í stórkostlega auknum útgjöldum sem eru á ári hverju ekki undir 150 millj. kr. í heild. Af því að ekki náðist samkomulag í heilbr.- og trn. um að þetta ákvæði kæmi inn í brtt. nefndarinnar í heild flytur minni hlutinn þessa brtt. sem ég tel mig hafa mælt fyrir. Fjárlögin og þessar ráðstafanir í ríkisfjármálum sem hér eru til umræðu eru að mati ríkisstjórnarinnar, og það hefur margoft komið fram bæði hjá hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., grunnplöggin og grunnatriðin í efnahagsstjórninni í landinu. Þegar rætt er um að grípa þurfi til sérstakra efnahagsaðgerða er því oftast borið við af hálfu þessara hæstv. ráðherra að engra sérstakra aðgerða sé þörf heldur verði grundvöllurinn að efnahagsaðgerðunum lagður sérstaklega í fjárlagafrv. Þetta er auðvitað rétt að því leyti og svo langt sem það nær. Hæstv. ráðherrar hafa sagt að þetta frv. eigi að tryggja stöðugleika. Það eigi að tryggja jafnvægi í efnahagsmálum, það eigi að tryggja fulla atvinnu fyrir fólkið í landinu og það eigi að bæta starfsskilyrði atvinnulífsins. Hvernig birtist þetta frv., fjárlagafrv. og þessi bandormur sem hér er? Er hann í raun og veru í samræmi við þau fyrirheit og nær hann þeim markmiðum sem í fjárlagafrv. og þessu fylgifrv., sem með því er, er haldið fram? Nást þau markmið sem þarna er haldið fram? Ég segi hiklaust nei. Gagnvart atvinnuvegunum heldur ríkisstjórnin þeirri stefnu sem hefur svo glögglega birst og er yfirlýst stefna hennar. Það er gjaldþrotastefna þar sem stefnt er að því að fækka fyrirtækjum, fækka atvinnutækifærum og ná þannig betri stjórn á efnahagsmálunum og atvinnumálunum með því að stýra með atvinnuleysi. Þetta er auðvitað leið til að halda niðri kjörum. Það er náttúrlega megintilgangurinn og þannig er sjónarspilið sett upp í dag. Í kjaramálum er síðan sagt: Okkur kemur þetta ekkert við. Það erum ekki við sem eigum að semja um kjörin, það eru aðilar vinnumarkaðarins. Okkur kemur ekkert við um hvað þið semjið. Í ríkisfjármálunum, þar sem bandormurinn skiptir höfuðmáli að mati ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrv., er grunntónninn að skattleggja eigi sjúklingana og gefa banka en bara þeim sem eiga peninga. Af því að hæstv. félmrh. hefur svo margoft ítrekað það að undanförnu og taldi sig hafa náð alveg tímamótasamningum við hæstv. forsrh., þegar verið var að ganga frá þessu fjárlagafrv., um að í fjárlögunum þegar þau yrðu endanlega samþykkt frá Alþingi yrðu mjög miklar tekjujöfnunaraðgerðir. Þrátt fyrir ítrekaðar spurningar margra þingmanna úr þessum ræðustól til hæstv. félmrh. um hvar í fjárlagafrv. eða í þessu fylgifrv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum sé að finna þessar kjarajöfnunaraðgerðir hafa því miður engin svör borist. Einfaldlega vegna þess að það er ekkert í þessu fjárlagafrv. sem er til kjarajöfnunar heldur hið gagnstæða. Það er ekkert í þessu fjárlagafrv. sem tryggir stöðugleika, sem tryggir jafnvægi, sem tryggir atvinnu. Það er ekkert í því sem gefur tilefni til að vextir muni lækka á næstunni. Það er ekkert í því sem tryggir starfsskilyrði atvinnulífsins. Niðurstaðan verður auðvitað sú að í hefðbundinni skýrslu Ríkisendurskoðunar í september á næsta ári um framkvæmd fjárlaga fyrir árið 1992 verður halli fjárlaga ekki 4 milljarðar, hann verður 8 milljarðar. Lántökurnar verða langt umfram innheimtu á ríkisskuldabréfum. Aðhaldsaðgerðirnar sem grípa átti til í ráðuneytunum til að spara 1.500 millj. munu allar hafa brugðist eða að langstærstum hluta til. Þetta verður því miður niðurstaðan af þessu stórmerkilega frjárlagafrv., sem hæstv. ráðherrar hafa haldið fram, og þessum bandormi, sem hér fylgir með, til að tryggja það --- eða er tilraun til að tryggja það að fjárlögin standist. Því miður mun ekkert af því sem ríkisstjórnin hafði að markmiði takast. Í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins í byrjun júní á þessu ári var því haldið fram að prófsteinninn á þessa ríkisstjórn væri það hvernig henni tækist til í fjárlagagerðinni. Prófsteinninn væri fjárlagafrv. sem lagt yrði fram á fyrstu dögum þingsins, í byrjun október. Þá spyr maður sig auðvitað þegar maður lítur yfir hvaða væntingar Morgunblaðið hafi gert sér um hvernig þetta fjárlagafrv. liti út. Það hafði gert sér væntingar um að það yrði veruleg uppstokkun á ýmsum sviðum. Það yrðu grundvallarbreytingar, eins og þeir orðuðu það í Reykjavíkurbréfinu. Að þessi ríkisstjórn yrði ekki bara eins og ríkisstjórnir undanfarinna ára, einhver afgreiðsluríkisstjórn, þetta yrði alvöruríkisstjórn eins og viðreisnarstjórnin gamla hafði verið.  En úrræðin eru þessi: Það er hvergi tekið á. Lagðir eru skattar á sjúklinga. Skattur á þá sjúklinga, sem sækja þjónustu sérfræðinga, og þeir þurfa að borga á árinu 1992 675 millj. kr. 675 millj. kr. munu sjúklingar þurfa að borga fyrir þjónustu sérfræðinga. Sjúklingar sem sækja heilsugæslustöðvarnar munu þurfa að borga 375 millj. kr. fyrir þá þjónustu. Skatturinn á þá sem nota lyfin sem Árni Johnsen gengur hér með um sali og gefur þingmönnum og ég þigg ekki, þakka þér fyrir hv. þm., mun verða 1 milljarður kr. sem lyfjaskatturinn einn og sér mun verða orðinn 1992. Þeir sem þurfa að nota lyf munu þurfa að borga fyrir þau 1 milljarð kr. Uppgjöfin hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. við tannréttingasérfræðingana mun kosta það fólk 150 millj. kr. Flati sparnaðurinn upp á 1,5 milljarða mun auðvitað ekki nást en hann mun koma við buddu launþeganna sem starfandi eru hjá ríkinu, það fólk sem er á lægstu laununum, vinnur inni á sjúkrahúsunum, inni á hjúkrunarheimilunum, ræstingarkonurnar á sjúkrahúsunum. Það er þetta fólk sem verður fyrir niðurskurði. Þannig verður reynt að ná þessum 1,5 milljörðum króna í flötum niðurskurði. Gamla fólkið sem rekið verður út af hjúkrunarheimilunum og spítölunum á miðju sumri þegar deildunum verður lokað mun finna fyrir þessum flata niðurskurði. Þessi ríkisstjórn hafði að markmiði þegar hún fór af stað að hækka ekki skatta. Nú hefur það verið viðurkennt, þó við lítum ekki á þá skatta sem ég var að lýsa hér áðan og ríkisstjórnin vill kalla þjónustugjöld, þá er lagt til á síðustu dögum þingsins að lagður verið á sérstakur nefskattur eða svokallaður lögregluskattur. Það er að sögn hæstv. dómsmrh. bein hækkun á tekjuskatti og kemur dómsmrn. ekkert við vegna þess að það er ekki verið að breyta neinni verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga í lögreglumálum. Það er bara verið að leggja skatt á sveitarfélögin sem þau síðan velta yfir á fólkið sem þar býr. Virðulegi forseti. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort hæstv. félmrh. er í húsinu eða ekki. Ef svo væri þá þætti mér ágætt að fá hann í salinn.

Ráðherrann er í húsinu.

Er hún þarna í hliðarsal? 

Ég heyri ágætlega í þingmanninum.

Það er gott að heyra. 

Varla trúir þingmaðurinn þessu?

Ég trúi því varla upp á hæstv. félmrh. að hún hafi nokkurn tímann látið sér þetta um munn fara eða hvatt til þess arna. En ég er nokkuð efins vegna þess að ég trúi því varla að borgarstjórinn ljúgi þessu framan í alþjóð.

Er hugsanlegt að hann hafi átti við forsrh.?

Nei, það var alveg skýrt í hans máli að þarna átti hann við hæstv. félmrh.

Það skýrir málið.

Það er rétt, hv. þingmaður. En þessa spurningu vil ég bera fram við hæstv. félmrh., hvort hér sé ekki einhver misskilningur á ferð.

Svarið er nei strax.

Svarið er nei. Er ekki erfitt, hæstv. félmrh., að sitja undir slíkum ásökunum frá þeim aðilum sem eru samstarfsaðilar þínir í ríkisstjórn?

Borgarstjórinn?

Borgarstjórinn hefur verið sjálfstæðismaður fram undir þetta en það getur vel gerst að það hafi breyst á síðustu sólarhringum. Hann hefur talist vera sjálfstæðismaður og forustumaður Sjálfstfl. í Reykjavík. 

Og er borgarfulltrúi.

Er borgarfulltrúi. Það er rétt hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni, hann er enn þá borgarfulltrúi. Það væri nú fróðlegt að vita hvernig hann mætir á þeim vettvangi.  Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að bera fram fleiri spurningar við hæstv. félmrh. og mín vegna má ráðherrann fara hér í hliðarsalinn. En þá ætla ég aðeins, virðulegur forseti, að fara ofan í brtt. og ætla einvörðungu, til að spara tíma í umræðunni, að halda mig við þau atriði brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem snúa að heilbrigðis- og tryggingamálum. Í 5. lið þessarar brtt., sem liggur fyrir hér, og er við 16. gr., er verður 14. gr., stendur: ,,a. Orðin ,,Heimilt er að ákveða með reglugerð að gjaldið skuli vera hlutfallsgjald`` í a-lið greinarinnar falli brott. b. Orðin ,,og er heimilt að hafa gjaldið hlutfallsgjald`` í b- og c-lið greinarinnar falli brott. c. Á eftir 1. málslið d-liðar greinarinnar komi nýr málsliður, svohljóðandi: Ráðherra er með reglugerð heimilt að ákveða að gjald skv. a-, b-, c- og d-lið skuli vera hlutfallsgjald og tiltaka hámark þess gjalds sem sjúklingi ber að greiða.`` Þarna er lögð til mjög veigamikil breyting á þeim hugmyndum sem fram komu í upphaflega frv. Ég lýsti því við 1. umr. að ég tæki undir það að breyta þessu fyrirkomulagi á hlutfallsgjaldi sjúklinga í endurgreiðslum til sérfræðinga, lyfsala og almennra lækna úr föstu gjaldi yfir í hlutfallsgjald til auka kostnaðarmeðvitundina eins og þessi ríkisstjórn leggur höfuðáherslu á. En til þess að hægt sé að standa að slíkri breytingu er nauðsynlegt að svokallað þak komi á þessar greiðslur. Að ráðherra hafi ótvíræða heimild til að tiltaka í reglugerð að á hverju 12 mánaða tímabili skuli enginn einstaklingur greiða meira en tiltekna upphæð sem ákveðin er í reglugerðinni. Þetta var till. hv. heilbr.- og trn. og um hana var alger samstaða. Ég fagna því að hv. efh.- og viðskn. skuli hafa tekið hana hér upp óbreytta og komið henni inn í brtt. í þinginu. Við 17. gr., er verður 15. gr., 1. og 2. tölul. 1. mgr. eru líka gerðar verulegar breytingar. Þegar frv. kom hér fyrst fram var gert ráð fyrir því að allar tannréttingar féllu út og því miður náðist ekki samkomulag um að koma þeim aftur inn. Því höfum við minnihlutamenn í heilbr.- og trn., eins og ég lýsti áðan flutt brtt. varðandi tannréttingar. Það var einnig gert ráð fyrir því að varðandi skólatannlækningar að sá hluti þeirra sem hefur verið hjá almennum tannlæknum skyldi færður yfir til skólatannlækna. Ég ætlaði reyndar ekki að trúa mínum eigin augum þegar ég las þetta frv. í upphafi eftir að hafa sinnt þessum málaflokki nokkuð á meðan ég starfaði í heilbr.- og trmrn. og eftir að hafa átt nokkur samskipti við íhaldið hér í Reykjavík um þessa hluti. Gerðar voru nokkrar tilraunir til þess að koma þar á valfrelsi, að menn gætu valið að fara til almennra tannlækna og til skólatannlækna. Menn vildu draga úr því að fólk sækti til hinna almennu tannlækna vegna þess að þeir hafa talið, þótt nokkur ágreiningur sé um það, að sú þjónusta sé miklu dýrari. Þegar þetta frv. hins vegar birtist í upphafi var algerlega girt fyrir að fólk gæti sótt neitt annað en til skólatannlækna. Á þessu var gerð breyting í meðförum heilbr.- og trn. og um leið var hlutur þeirra sem þjónustunnar njóta í skólatannlækningunum, og það er nýmæli, hækkaður úr 10% í 15% þannig að greiðsluþátttaka almannatrygginga samkvæmt brtt. eins og hún liggur núna fyrir er 85% en var í upphaflegu frv. 90%. Af hverju skyldi minni hlutinn í hv. heilbr.- og trn. hafa staðið að slíkri breytingu? Af þeirri ástæðu að það náðist inn mjög merkilegt ákvæði í þetta frv. sem er að öll fyrirbyggjandi þjónusta, þ.e. tannfræðslan, tannhreinsun, flúorvernd tanna og skorufyllur, yrði ókeypis. Þetta eru allt þættir sem eru gríðarlega kostnaðarsamir, skipta tugum ef ekki hundruðum milljóna, gætu verið á bilinu 120--150 millj. kr. Það var ákveðið og ég sé að það birtist hér í brtt. efh.- og viðskn. að þessir hlutir skyldu verða gjaldfríir. Fyrirkomulagið hefur verið þannig að börn yngri en 5 ára hafa fengið endurgreitt 75% af þessum kostnaði en börn á aldrinum 6--15 ára hafa fengið allar tannlækningar ókeypis. Nú er sú breyting gerð á að allir 15 ára og yngri skulu greiða 15%, kostnaðarhluturinn skuli verða 15% og gildir þá einu hver aldurinn er. Það er auðvitað nokkuð erfitt þegar slíkar breytingar eru gerðar og samkomulagið er að því leyti ekki alveg eins og minni hlutinn hefði helst kosið en sættir sig þó við og ég trúi að hann muni styðja þessa brtt. í atkvæðagreiðslu. Ekki er endilega víst að þeir einstaklingar sem óska að sækja til almennra tannlækna fái greitt til baka 85% af þeim kostnaði er þeir verða leggja út fyrir hjá almennum tannlæknum heldur verði þeim endurgreidd 85% af kostnaði samkvæmt gjaldskrá sem gert er ráð fyrir að hæstv. heilbr.- og trmrh. setji. Ástæðan er sú að talið er að þjónusta skólatannlækna sé ódýrari en þjónusta almennra tannlækna. Staðreyndin er hins vegar sú að um þetta eru mjög skiptar skoðanir og mér finnst alveg nauðsynlegt, virðulegur forseti, að í umræðunni komi fram sjónarmið Tannlæknafélags Íslands, athugasemdir sem þeir hafa sent hv. heilbr.- og trn. og hv. efh.- og viðskn. Í bréfi sem þeir rituðu þingmönnum þessara nefnda 9. des. 1991 byrja þeir á að taka fram að þeir geti stutt aukna kostnaðarhlutdeild einstaklinganna í þessari þjónustu. Þeir lýsa yfir stuðningi við 90% regluna, sem þarna hafði verið mótuð, og segja að kostnaðarhlutdeild sjúklinganna gæti hugsanlega verið meiri. Þar segir, með leyfi forseta, þegar þessu sleppir í bréfinu: ,,Því miður eru önnur atriði frv. ekki eins skynsamleg. Þar er ætlunin að breyta lögum almannatrygginga þannig að einungis skuli endurgreitt fari tannlækningar skólabarna fram á ríkisreknum tannlækningastofum. Embættismenn trúa því að rekstur skólatannlækninga sé hagkvæmari en rekstur sjálfstætt starfandi tannlækna. Heilbrigðisráð Reykjavíkurborgar hefur þó ekki getað fært sönnur á að svo sé. Það er rétt að hafa í huga að í stofnunum þar sem samsíða er rekin margs konar starfsemi hefur löngum gengið treglega að deila af viti ýmsum sameiginlegum kostnaðarliðum við uppgjör. Oft er þar einfaldleikanum sleppt.`` Síðan gera þeir nokkurn samanburð á þessum kostnaði og raunar fullyrða að þær upplýsingar sem nefndin hafði með höndum séu kolrangar. Þeir vitna í upplýsingar í bréfi, sem berst daginn eftir, frá tryggingatannlækni, Magnúsi R. Gíslasyni. Þeir segja að hann hafi sent frá sér fyrir nokkru síðan allt aðra mynd af því hversu stór hópur sæki almennar tannlækningar og hversu stór hópur sæki til skólatannlækna. Niðurstaðan af þessu öllu, þegar upp var staðið, má eiginlega segja að hafi verið sú að nefndarmenn hafi ekki með nokkru móti getað áttað sig á því hvað var rétt og hvað var rangt. Því verður að viðurkennast, virðulegur forseti, að þessi reglugerð, sem gert er ráð fyrir að hæstv. heilbr.- og trmrh. setji sem verðskrá fyrir þjónustu almennra tannlækna og um endurgreiðslur fyrir tannlækningar skólabarna, er á mjög veikum grunni reist. Í raun er hörmulegt til þess að vita að ekki skuli liggja fyrir frekari upplýsingar en raun ber vitni um hvernig þessi þjónusta er veitt og hve margir sækja hana. Eins og ég sagði áðan þá kom mér mjög á óvart þegar ég sá það í frv. hvaða leið átti að fara í þessum tannlæknamálum. Það kom mér á óvart vegna þess að ég hef staðið í þeirri meiningu að Sjálfstfl. gæti ekki með nokkru móti sætt sig við að færa alla tannlæknaþjónustuna við skólabörn frá hinum sjálfstætt starfandi tannlæknum út í bæ inn á ríkisreknar skólatannlæknastofur.  Í Dagblaðinu í síðustu viku skrifar Börkur Thoroddsen, sjálfstætt starfandi tannlæknir í Reykjavík, fyrrv. formaður Tannlæknafélags Íslands, grein sem hann kallar ,,Miðstýring og forsjárhyggja`` og, með leyfi virðulegs forseta, verð ég að fá að grípa niður í greinina á einum stað. Hún ber millifyrirsögnina Seinheppnir þingmenn. ,,Það er ótrúlegt að Davíð Oddsson, formaður Sjálfstfl., flokks einstaklingsfrelsis og frjálshyggju, skuli mæla fyrir slíkum tillögum á Alþingi. Það er alveg makalaust hvað þingmenn þessa flokks geta verið seinheppnir að þurfa að éta ofan í sig hvert kosningaloforðið eftir annað. Aukin ríkisumsvif voru svo sannarlega ekki á stefnuskrá Sjálfstfl. fyrir kosningar.`` Auðséð er þessi ágæti maður hefur orðið fyrir miklum vonbrigðum. Það skyldi þó ekki vera að þessi virðulegi tannlæknir hér í Reykjavík, fyrrv. formaður Tannlæknafélags Íslands, hafi, eins og mjög margir aðrir í alþingiskosningunum í vor, haldið að eitthvað stæði að baki þeim loforðum sem Sjálfstfl. gaf í kosningabaráttunni. Hann hafi haldið að það væri eitthvað bitastætt í því að flokkurinn kæmist í ríkisstjórn og hægt væri að treysta loforðum þeim sem þá voru gefin. Þetta kemur okkur auðvitað ekki á óvart sem erum á Alþingi og höfum fylgst með umræðunni undanfarna daga en ekki veit ég hvert sálarástand þessa ágæta tannlæknis væri hefði hann fylgst með umræðunni að undanförnu þegar Sjálfstfl. hefur snúist við í hverju einasta máli, flutt óbreyttar tillögur fyrri ríkisstjórnar, allar skattatillögurnar. Ég ætla ekki að eyða tímanum, virðulegi forseti, í það að telja þær allar upp, það er búið að gera það svo oft. Þetta er bara eitt dæmi um að það stendur ekkert að baki því sem þessi flokkur lofaði fyrir síðustu kosningar og ég tala nú ekki um Alþfl. Ég ætla þó af því að ég er farinn að ræða þetta að minnast hér á nokkur atriði. Það man kannski enginn hverju hann lofaði fyrir kosningar en ég hygg að margir muni þegar hæstv. utanrrh. stóð bísperrtur fyrir framan sjónvarpsmyndavélarnar og var að réttlæta fyrir þjóðinni hvers vegna hann hefði farið í þessa ríkisstjórn með Sjálfstfl. Það var vegna hins sterka þingmeirihluta sem ríkisstjórnin varð að hafa á Alþingi á þessum erfiðu tímum. Svo kom í ljós á Alþingi í síðustu viku að megingrein fjárlagafrv. var samþykkt með minni hluta atkvæða. Þetta var nú þessi sterki þingmeirihluti sem hæstv. utanrrh. hafði valið sér að starfa með ásamt hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni. Í landbúnaðarmálum ætluðu þeir skólabræður og vinir, hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh., að standa í haust yfir fjöldagröfum þegar átti að drepa sauðfé í stórum stíl og draga stórkostlega úr útgjöldum til landbúnaðarmála. Sem betur fer hefur hæstv. utanrrh. ekki tekist þessi fyrirætlun sín en það eru auðvitað jafnmikil vonbrigði fyrir hann eins og flest annað sem stóð til að gera.  Í sjávarútvegsmálunum átti að bylta kerfinu, skapa nýja sjávarútvegsstefnu þar sem gjaldtakan og skattlagningin fyrir veiðileyfið átti að vera aðalsmerkið. Komið hefur í ljós að hæstv. sjútvrh. mun aldrei nokkurn tíma koma slíkri stefnu í framkvæmd og ekkert skref í þá átt mun verða stigið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Í fjórða lagi átti að gera stórsamning um álver í kjördæmi hæstv. iðnrh. Þá var auðvitað ekki hægt, eins og ráðherrann sagði, að treysta á einhverja hjörleifa með nauman þingmeirihluta. Það þurfti ekki að treysta á neinn í þeim efnum því að ráðherra klúðraði samningunum algerlega sjálfur. Aðaltrompið var samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og þar var ekki heldur hægt að treysta á neina hjörleifa og allir þekkja þá sögu og sennilega verður aldrei af þeim samningi. Allt það sem hæstv. utanrrh. var að réttlæta til að mynda þessa ríkisstjórn hefur ekki og mun aldrei nokkurn tíma verða að veruleika. Virðulegi forseti. Þá þarf ég að minnast á nokkur atriði sem ekki eru beinlínis í brtt. efh.- og viðskn. heldur snerta frv. eins og það var lagt fyrir þingið í upphafi. Þá er það fyrst lyfjakostnaðurinn. Það er kannski sá málaflokkur þar sem einna skýrast kemur í ljós sá grundvallarmunur sem er á stefnu þessarar ríkisstjórnar og stefnu fyrri ríkisstjórnar. Eins og ég lýsti áðan mun á árinu 1992 vera ætlast til þess, af hæstv. heilbr.- og trmrh., að þeir sem þurfa að nota lyf muni borga 1 milljarð kr. eða um 25% af öllum lyfjakostnaði í landinu. Fyrri ríkisstjórn og fyrri heilbrrh. lagði höfuðáherslu á að breyta skipulagi lyfjamálanna, lækka álagninguna í smásölunni, lækka álagninguna í heildsölunni, láta stóru apótekin veita afslátt til Tryggingastofnunar ríkisins og koma uppp svokölluðum bestukaupalista þar sem læknar ávísuðu á ódýrustu lyfin. Allt þetta var gert. Í tíð fyrrv. heilbrrh. var álagningin lækkuð úr 68% í smásölu niður í 59%. Í heildsölu var hún lækkuð úr 17% niður í 13,5%. Stóru apótekin veittu afslátt er nam 80 millj. kr. á ári. Bestukaupalistinn skilaði árangri. Sparnaður af þessu á einu ári var 350--400 millj. kr. Hefðu menn haldið áfram á sömu braut og farið með álagninguna úr 59% niður í 40% og heildsöluálagninguna úr 13,5% niður í 10% hefðu sparast 533 millj. Þetta treysti hæstv. heilbr.- og trmrh. sér ekki til að gera. Þetta treysti ríkisstjórnin sér ekki til að gera. En hún treysti sér til þess og nú stæra menn sig af því að láta gamla fólkið, ellilífeyrisþegana, öryrkjana og barnmörgu fjölskyldurnar greiða 400 millj. kr. á hálfu ári fyrir lyfin sín. Auðvitað mátti ekki hrófla við apótekarakerfinu. Það var alveg heilagt af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Þannig mætti auðvitða nefna mýmörg dæmi. Heilbrrh. hefur lýst því yfir að hann hyggist flytja hér á Alþingi frv. til breytinga á lyfjalögum þar sem tekið verði á þessum skipulagsmálum. Hann fór reyndar strax í vor að lofa slíku þegar að honum var sótt út af auknum lyfjakostnaði. Það bólar ekkert á því enn og ég á eftir að sjá að hann nái einhverri samstöðu við Sjálfstfl. í þessum efnum. Þeir tala nefnilega um frjálsræðið en þeir vilja ekki sjá það. Það fyrirkomulag sem nú er á lyfjadreifingunni í landinu er þannig að ekki er hægt að hugsa sér miðstýrðara kerfi en það sem þar viðgengst og það er það kerfi sem Sjálfstfl. vill standa vörð um. Kostnaður við sérfræðilæknishjálp er annað dæmið og skýrt dæmi um hver er munurinn á núv. ríkisstjórn og fyrri ríkisstjórn. Þá var ákveðið að brjóta upp samninginn sem var í gildi milli sérfræðinganna og Tryggingastofnunar ríkisins. Kostnaður í sérfræðilæknishjálp hafði á föstu verðlagi, ef við miðum við verðlag í júní 1990, hækkað úr 440 millj. kr. árið 1984 í 979 millj. árið 1988, tvöfaldast og rúmlega það. Hverjir skyldu hafa farið með heilbrigðis- og tryggingamálin á þessum tíma? Ég hygg að flestir muni það. Það voru tveir ráðherrar Sjálfstfl. Það var ekkert gert til að spyrna við fótum enda er staðreyndin sú að á hverjum þeim tíma sem Sjálfstfl. er í ríkisstjórn aukast ríkisútgjöldin þrátt fyrir sífelld loforð um að skera niður. En um áramótin 1988/1989 var skrifað undir nýjan samning við sérfræðinga sem gerði ráð fyrir að kostnaðurinn drægist saman um 135 millj. kr. og það tókst og á föstu verðlagi árið 1989 hafði þessi kostnaður lækkað úr 979 millj. 1988 í 844 millj. 1989 og síðan hélt hann áfram að lækka 1990 um 35 millj. kr. á milli áranna 1989 og 1990. Þetta er auðvitað hægt ef menn vilja ekki gefast upp en það er núv. ríkisstjórn er að gera. Hún gefst upp við að taka á þessum vandamálum og flytur þau yfir á fólkið sem hún vill láta borga. Og nú er meiningin sú að láta þá sem þurfa á sérfræðilæknishjálp að halda á næsta ári greiða 635 millj. kr. eða hækka komugjaldið til sérfræðings úr 900 kr. í 1.500 kr. sem er 260 millj. kr. aukning bara á milli ára. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég veit eða ég býst við, maður veit reyndar fátt hér og ýmislegt getur gerst þannig að ég þori ekki nákvæmlega eða ætla a.m.k. ekki að hafa stór orð uppi um það, en ég býst við því að mælt verði fyrir brtt. við frv. til fjárlaga við 3. umr. á morgun og þá hef ég í huga að taka til máls um sjúkrahúsin í Reykjavík. Mér finnst ekki, virðulegur forseti, að það eigi beint við inn í þessa umræðu hér um ráðstafanir í ríkisfjármálum þannig að ég ætla að láta það bíða til 3. umr. fjárlaga.