Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrír hv. alþm. hafa óskað að veita andsvar við ræðu hæstv. heilbrrh. og verður þá að stytta ræðutíma þannig að í fyrri umferð megi tala í fullan tíma eða tvær mínútur og í síðari umferð eina mínútu. Gilda þau tímamörk einnig um hugsanleg svör hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Í 2. tölul. 6. gr. frv. stendur m.a.: ,,Af öðrum nauðsynlegum lyfjakostnaði greiðir sjúkratryggður gjald sem ákveðið skal með reglugerð.`` Það liggja engar upplýsingar fyrir um það hvert þetta lágmarksgjald eigi að vera. Í nefnd, lyfjamálahópi sem Alþýðusamband Íslands átti aðild að sl. sumar, var gert ráð fyrir því að þetta lágmarksgjald yrði 500 kr. og út frá þeim forsendum gekk hagfræðingur Alþýðusambands Íslands er það dæmi var reiknað. Nú kann það auðvitað að vera að hámarksgjaldið verði ákveðið með einhverjum hætti lægra eða hærra, um það veit enginn, og hæstv. ráðherra hefur ekkert sagt um það hvert lágmarksgjaldið verður. Hins vegar vil ég segja það hagfræðingi Alþýðusambandsins til málsbóta í þessu efni að upplýsingarnar sem benda til að þessi kjaraskerðing fylgi lyfjahækkuninni fékk hagfræðingurinn í heilbr.- og trmrn. Í öðru lagi fannst mér slæmt að það skyldi ekki koma fram í annars greinargóðri svarræðu hæstv. ráðherra að hann gerði grein fyrir þeirri stöðu sem nú er uppi varðandi þetta frv. Tveir þingmenn Sjálfstfl. hafa gert fyrirvara, annar fyrirvara sem kostaði 174 millj., hinn fyrirvara sem kostaði 150 millj. Samtals er þetta fyrirvari upp á 324 millj. Frá því dregst sparnaðurinn upp á 250 millj. Það sem eftir stendur eftir þetta kvöld, hæstv. ráðherra, er neikvæður sparnaður eða útgjaldaaukning upp á 74 millj. kr. Það er ekki mikið að hafa upp úr þessu krafsi, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef einnig rætt við þann starfsmann heilbrrn. sem hagfræðingur Alþýðusambands Íslands telur sig hafa sínar heimildir frá. Það er deildarstjóri lyfjamáladeildar. Hann neitar því alfarið að hafa skýrt frá einu eða neinu efni í reglugerð sem ekki er búið að semja og ekki er búið að ganga frá. Hins vegar er það alveg rétt hjá hv. þm. að hagfræðingur Alþýðusambandsins gaf sér þær forsendur að menn væru að tala um einhvers konar lágmarksgjald í þá veru sem menn voru að tala um fyrir mörgum mánuðum, en það er bara einfaldlega ekki. Menn geta ekki gefið sér svona forsendur og reiknað sig síðan áfram eftir þeim, ekki bara varðandi líklega niðurstöðu til kostnaðaraukningar á ákvæðum 6. gr. í frv. heldur líka á framfærslukostnað í landinu. Það geta menn náttúrlega ekki og þetta vildi ég að fram kæmi hér. Um það sem hann fjallaði um að öðru leyti, þ.e. stöðu frv., ég hef þegar svarað því. Þetta er stjfrv. sem ríkisstjórnin stendur öll að, hefur verið afgreitt í stjórnarflokkunum með eðlilegum og sjálfsögðum fyrirvörum sem alltaf eru þar gerðir, fyrirvörum um afstöðu einstakra þingmanna, sem geta auðvitað verið með ýmsum hætti eins og menn þekkja, og þeim eðlilega fyrirvara sem kom fram hjá hæstv. forseta. Það er náttúrlega eðlilegt að þingmenn vilji ganga úr skugga um hvort það standist lög sem lagt er til, eins og í þessu frv. er gert. Ríkisstjórnin telur sig hafa gengið úr skugga um að svo sé. Hún er búin að hafa málið miklu lengur en hv. þm. og það er náttúrlega eðlilegt að þeir vilji gera það. Ég hins vegar treysti því að þeir komist að sömu niðurstöðu og ríkisstjórnin hefur komist varðandi það mál.

Virðulegi forseti. Þetta er því miður útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra vegna þess að þetta var ekki bara fyrirvari um eignarhald á Samábyrgðinni heldur var þetta fyrirvari um söluna á Samábyrgðinni sem slíkri sem kom fram hjá hv. þm. hér fyrr í kvöld. Það er aðalatriðið. Varðandi lyfin tel ég að að sé óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að hæstv. ráðherra neitar enn þá að segja hvert lágmarksgjaldið á að verða. Breytingarnar eiga að taka gildi samkvæmt frv. 1. jan., eftir 21 dag. Við hljótum að geta krafist þess að ráðherra svari því hér og nú hvert lágmarksgjaldið fyrir lyf á að vera og hvert hlutfall sjúklinganna á að vera í lyfjagreiðslunum. Það er óboðlegt að ljúka þessari 1. umr. án þess að ráðherra svari þessu núna um báðar þessar tölur, bæði hlutfallið og fastagjaldið.

Þetta er náttúrlega gjörsamlega ósanngjörn krafa, virðulegi forseti, að áður en menn fá lagaheimildir í hendur geri þeir grein fyrir því í einstökum atriðum hvernig þeir hyggjast nota þær. Það eina sem ég hef þegar upplýst og það sem liggur fyrir er það að ég ætla ekki að standa þannig að málum að hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði fari fram úr Evrópumeðaltalinu sem er 32--34%. Það verður ekki farið fram úr því og þess vegna eru allir útreikningar sem byggjast á forsendum sem menn gefa sér sjálfir og leiða til þess að hlutdeild sjúklinga verði 37,5%, eins og hagfræðingur Alþýðusambandsins hefur gert, slíkir útreikningar eru algjörlega út í hött því að hlutdeild sjúklinga verður ekki meiri en Evrópumeðaltalið 32--34%. Þessu hef ég lýst yfir og þetta stendur.

Virðulegi forseti. Ráðherra sagði hér áðan þegar hann var að bera saman barnabætur, barnabótaauka, mæðralaun og meðlag að menn yrðu að skoða heildarmyndina. Ég held að ráðherrann ætti sjálfur að hafa þessa reglu til viðmiðunar þegar hann er að fjalla um þessi mál og hafa heildarmyndina inni því þegar hann var að tala um bein útgjöld fjölskyldunnar, aukin útgjöld á þessu ári í heilbrigðisþjónustu, þá sagði hann að þau væru aðeins 2,5% og bar það saman við áfengisútgjöld vísitölufjölskyldunnar, ef ég tók rétt eftir. Ég held að ráðherrann verði að hafa heildarmyndina inni vegna þess að það var auðvitað svo margt annað, margs konar aðrar álögur sem lögðust á fjölskylduna þá. Það var ekki bara í heilbrigðismálum. Þá varð líka skerðing á barnabótum og öðru slíku. Maður vandist því hér á árum áður og hefur vanist því hingað til að allar kostnaðarhækkanir opinberra aðila væru réttlættar með sígarettupakkanum sem fólk er náttúrlega löngu hætt að leyfa sér að reykja en þegar það þrýtur, þá er komið með áfengisútgjöldin. Þetta eru náttúrlega vægast sagt dálítið sérkennilegar samlíkingar hjá heilbr.- og trmrh. En af því að hann var að tala um þessa hluti og hann segir hér að meðalkostnaður í tannlæknaþjónustu á hvert barn á næsta ári verði að líkindum 1.300--1.900 kr. á ári á hvert barn, þá dreg ég þær tölur í efa og ég ætla bara að benda honum á bréf, sem skólabörn í Reykjavík komu með heim til sín frá skólatannlæknum Reykjavíkur þar sem talað er um að innheimta 906 kr. af barni fyrir viðgerð sem felur í sér deyfingu, tvær silfurfyllingar og gúmmídúk, eins og segir hér, fyrir þetta verða innheimtar 906 kr. Ég verð að segja að þetta finnst mér ansi háar 15%, hæstv. ráðherra, því að mér telst svo til að upphæðin sem allt þetta kostar, sé um 10.650 kr. og ef það á að fara að borga 25% af þessu, þá eru það 2.662 kr. Þar til viðbótar bætist svo kostnaður vegna allra forvarna og þær eru bara nokkuð dýrar, virðulegi ráðherra. Ég er því ansi hrædd um að þetta eigi eftir að verða hærri tölur heldur en hér hafa heyrst í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég bý ekki þessar tölur til sjálfur. Ég tek við þeim tölum sem mér eru afhentar sem niðurstaða af þeim athugunum sem gerðar eru af þeim aðilum sem eru í bestum færum til að meta þær. Ég get ekki fullyrt neitt um að þær tölur séu endilega réttar. Það getur vel verið að eitthvað annað eigi eftir að koma í ljós. En hv. þm. hefur enn minni rök til þess að fullyrða að slíkt sé rangt. Við skulum láta allar fullyrðingar um það eiga sig, við skulum bara vinna á þeim grunni sem við höfum. Við höfum þessar upplýsingar, við höfum ekki aðrar betri.

Virðulegi forseti. Ég byggi hér á tölum frá skólatannlækningum Reykjavíkur, gefið út af heilsugæslunni í Reykjavík, skólatannlækningar 14. sept. 1992. Þar er talan inni, 906 kr. og ég segi: Ef þessi hlutdeild er 15% og hún fer upp í 25%, þá eru 25% 2.662 kr. þannig að þarna bætast strax við 1.600 kr., og síðan þar til viðbótar forvarnirnar þannig að þessi tala, 1.300 kr., ef ég bara miða við upplýsingar sem eru frá heilbrigðisyfirvöldum sjálfum, hún stenst ekki. Og vegna þessa tel ég ástæðu til að draga í efa ýmislegt annað sem hér hefur verið sagt um ýmsar aðrar tölulegar upplýsingar, að þær fái staðist.

Herra forseti. Ef 15% eru 900 kr., virðulegi þingmaður, hvað eru þá 25%? Er það ekki nokkuð fjarri því sem hv. þm. var nú að reikna út á kné sér hér við borðið? Ég mundi biðja hv. þm. að vanda svolítið betur prósentureikninginn áður en hv. þm. fer að fullyrða að upplýsingarnar sem hún er að veita, séu betri heldur en þær sem veittar eru af starfsmönnum heilbrrn. og almannatrygginga, sem vinna daglega með þessi mál.

Grunnurinn er byggður á tölu frá aðstoðarmanni ráðherra, 2.650 kr.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. skýr og greinargóð svör hér áðan. Ég heyrði það í sjónvarpsfréttum í kvöld og mér var einnig sagt að í útvarpsviðtali við hæstv. ráðherra í dag hefði hann talið að þeir útreikningar mínir sem ég hefði gert grein fyrir fyrr í dag við umræðuna, væru rangir. Þess vegna átti ég von á því að hæstv. ráðherra gerði grein fyrir hvað í þeim hefði verið rangt. Ég hins vegar stend við það sem ég sagði hér fyrr í dag að öðru leyti en því að þegar ég talaði um skerðinguna fyrir eitt barn að hún væri 36 þús. kr., þá væri hún 56 þús. kr. ef gengið er út frá því að það séu framfærendurnir. Ég skal hins vegar viðurkenna það, hæstv. ráðherra, að það er ónákvæmt orðalag hjá mér þegar ég talaði um 500 millj. kr. skattálögur og skal taka undir það með ráðherranum að það er auðvitað ekki um skattálögur að ræða þegar verið er að tala um að bæði framfærandi eða sá sem greiðir meðlagið og sá sem hefur forræði á barninu þurfi að auka útgjöldin við framfærslu barnsins. Það er ekki um skattálögur að ræða. Ég tek undir þá skilgreiningu hjá hæstv. ráðherra. Ef við göngum hins vegar út frá því að framfærendurnir séu tveir, hvort sem þeir eru í sambúð eða ekki sambúð, annars vegar sá sem er meðlagsgreiðandinn og hins vegar sá sem hefur forræðið yfir barninu, þá stend ég við þá útreikninga að þessir tveir aðilar verða fyrir þeirri skerðingu sem ég lýsti hér fyrr við umræðuna í dag og kem kannski inn á í seinni ræðu minni við þessa umræðu. Hins vegar fékk ég þær upplýsingar nú seinni partinn að þessi 350 millj. kr. hækkun á meðlaginu hjá þeim sem eru meðlagsgreiðendurnir --- og við höfum gengið út frá að væru 350 millj. og 150 millj. hjá hinum aðilanum --- ef það er rétt að það séu 15.150 börn sem greitt er með og hækkunin sé 3.750 kr. á mánuði, þá er hér ekki um 350 millj. kr. útgjaldaauka fyrir þennan hóp að ræða heldur 700 millj. kr. útgjaldaauka ef það er rétt að þetta séu 15.150 börn sem ég ætla að láta kanna fyrir mig í fyrramálið, en ég spyr hæstv. ráðherra: Veit hann hver þessi fjöldi er?

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að afhenda hv. þm. þau gögn sem ég hef um þetta. Ef það er rétt sem hann segir, sem ég vil nú efast um, þá eru áhrifin af þessum aðgerðum á fjárhag ríkissjóðs miklu meiri heldur en gert er ráð fyrir í frv. og þeim skýringum sem hér hafa verið fluttar. En ég vil enn biðja menn að fara nú varlega í að fullyrða um tölur sem eru í svo miklu ósamræmi við þær niðurstöður sem fengnar eru af bæði heilbrrn., almannatryggingunum og Þjóðhagsstofnun.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að við skulum vanda okkur í fullyrðingum í þessum efnum, skoða það hins vegar alveg ofan í kjölinn. Þessari umræðu verður eftir því sem ég veit best frestað innan skamms og ekki síst er það nauðsynlegt að hv. heilbr.- og trn. athugi málið mjög gaumgæfilega vegna þess að það er alveg hárrétt sem hæstv. heilbr.- og trmrh. segir að séu þessar tölur réttar, þá eru áhrifin af þeim aðgerðum sem hér er verið að grípa til miklu víðtækari heldur en menn hafa gert sér grein fyrir. Því er full ástæða til að málið sé kannað mjög nákvæmlega og ég tek undir það með hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég ítreka að samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum er fjöldi þessara barna samtals 8.298 og heildaráhrifin af þeim breytingum sem hér eru gerðar fyrir utan biðtímastyttinguna 486 millj. kr. brúttó. Það er sjálfsagt afhenda hv. þm. þessar upplýsingar. Þetta eru þær upplýsingar sem við höfum unnið okkar tillögur eftir. Séu þær rangar, þá verður auðvitað að skoða málið upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni áðan þegar fundi var frestað að ég var að fjalla um 6. gr. frv. er snýr að breytingum á sviði sjúkratrygginga. Þar fjallaði ég sérstaklega um tilvísanakerfið. Ég minntist á að á þeim tíma þegar ég var aðstoðarmaður heilbrrh. var mikil umræða um það að koma þessu tilvísanakerfi á. Það var býsna erfitt að eiga við Alþfl. í þeim efnum. Það er því útilokað annað en að álykta sem svo að sjálfstæðismenn séu hugmyndasmiðirnir að því sem hér liggur fyrir. Er það nokkur breyting frá því a.m.k. sem maður les í gömlum ályktunum landsfundar Sjálfstfl. sem örugglega voru undirbúnar af hálfu heilbrigðisnefndar flokksins. Ég sagði það við hæstv. heilbr.- og trmrh. áðan að mér fyndist full ástæða til að ganga úr skugga um þessa breytingu á stefnu þess flokks og að þetta lagafrv. verði sérstaklega sent til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar Sjálfstfl. til umsagnar. Ef ég veit rétt situr hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir í þeirri nefnd og mun vafalítið gefa jákvæða umsögn um tilvísanakerfið. En ég lét þess jafnframt getið að efnislega væri ég sammála hæstv. heilbr.- og trmrh. um að koma þessu tilvísanakerfi á og fyndist þess vegna ömurlegt hlutskipti fyrir ríkisstjórnina ef stjórnarandstæðingar þyrftu jafnvel að ýta málinu í gegnum þingið nema sú stefnubreyting hafi orðið hjá Sjálfstfl. að hann sé farinn að styðja þetta. Það verður fróðlegt að fylgjast með afgreiðslu þessa máls. Það eru tvær meginástæður fyrir því að mínu viti að skynsamlegt er að koma tilvísanakerfinu á. Í fyrsta lagi sú að koma á faglegum samskiptum milli heimilislækna og sérfræðinga. Það er gert með því að sjúklingarnir fá tilvísanir hjá heimilislæknum og fara með þær til sérfræðinganna og til baka koma síðan læknabréf frá sérfræðingunum til heimilislækna. Þannig eru fagleg samskipti tryggð. Þetta lýtur að faglega þætti málsins. Hinn þáttur málsins er sparnaðurinn. Ég er sannfærður um að hægt er að ná einhverjum tugum milljóna. Við skulum ekki endilega fullyrða að það verði hundruð milljóna en það er hægt að ná einhverjum tugum milljóna króna sparnaði með þessu. Það er auðvitað líka ávinningur vegna þess, og það hefur verið kannað, að hver samskipti við heimilislækni eða heilsugæslulækni eru ódýrari en samskiptin við sérfræðingana. Úttekt á þessu var gerð 1989 eða 1990 af verkfræðingi sem heilbr.- og trmrn. fékk til þess að gera slíka úttekt og þetta varð niðurstaðan --- þó svo, það skal viðurkennt, að það geti verið erfitt að bera saman þarna mjög mismunandi forsendur. Það er gott fyrir þá sem eru stuðningsmenn þessa tilvísanakerfis að nú skuli þessi breiði og stóri flokkur sjálfstæðismanna vera orðinn svo dyggur stuðningsmaður þessa fyrirkomulags að hann er tilbúinn til þess að leggja það fram í lagafrv. á Alþingi og ætlar að standa heill og óskiptur að baki því. Ég gleðst yfir því. Ég lét þess getið sérstaklega að þó svo ég geti efnislega stutt það að koma á þessu fyrirkomulagi, þá skiptir auðvitað framkvæmd tilvísanakerfisins höfuðmáli. Ég les það svo út úr textanum --- er það ekki rétt, hæstv. heilbrrh., að forsendan fyrir greiðslu reiknings frá sérfræðingi sé sú að henni fylgi tilvísun. Fylgi henni ekki tilvísun þá sé ekki um það að ræða af hálfu sjúkratrygginganna að reikningur sé greiddur. Í samningnum við sérfræðinga frá því í upphafi árs 1991 segir að verði tilvísanakerfinu komið á verði samningnum sagt upp um leið og tilvísanakerfið yrði komið í lög. Á sínum tíma var það gert á mjög viðkvæmum tíma að um það var samið við sérfræðingana að tilvísanakerfið færi út úr lögum til þess að hægt væri að ganga frá samningi sem sparaði verulega fyrir sjúkratryggingarnar og ég fór yfir það áðan, allt upp í 190 millj. kr. á föstu verðlagi, sparaði verulega fjármuni, svokallað afsláttarfyrirkomulag sem var tekið upp, en um leið voru fyrirheit um það sem staðið var við að tilvísanakerfið yrði tekið út. Sé það aftur sett inn þá er samningnum sagt upp og um leið og honum er sagt upp tekur ný gjaldskrá gildi fyrir þá þjónustu er sérfræðingar veita og það er gjaldskrá sem gerir ekki ráð fyrir þeim afslætti sem innbyggður er í samninginn núna sem má meta upp á eitthvað á milli 15 og 20% lækkun á þessum kostnaði. Þetta fylgir með í bókun samningsins frá því í janúar 1991. Hættan er sú --- og ég sagði það í ræðu minni áðan að hæstv. heilbrrh. er nokkur vandi á höndum í þessum efnum og framkvæmdin getur þess vegna orðið býsna viðkvæm og flókin --- að um leið og þetta gerist og samningnum er sagt upp, þá segi sérfræðingar sig úr viðskiptum við tryggingarnar þar sem samningur er ekki til staðar. Þeir útbúi sína eigin gjaldskrá. Sú gjaldskrá taki ekkert mið af því sem er í gjaldskrá Tryggingastofnunar ríkisins, þeir verðleggi sína þjónustu alveg sjálfir. Fólkið sem þarf að sækja þjónustuna til sérfræðinganna verði að greiða samkvæmt þessari gjaldskrá. Þrátt fyrir það að þeir hafi útbúið eigin gjaldskrá þá hafa tryggingarnar ekki heimild til þess að endurgreiða þann hluta reikningsins sem þeir kæra sig um að greiða vegna þess að forsenda fyrir því að reikningur sé greiddur er sú að það sé samningur milli viðkomandi sérfræðings og sjúkratrygginganna. Þannig að þá þyrfti að breyta lögum í þá veru til þess að það væri hægt. Með þessu yrði einstaklingurinn að bera allan kostnað af læknishjálpinni, rétt eins og gert er ráð fyrir að hann geri nú samkvæmt þessu frv., fylgi ekki tilvísun. Slíkt held ég að fengi ekki staðist til lengdar, að koma málum þannig fyrir að ekkert af sérfræðilæknishjálpinni yrði greitt. Hættan er þá sú að tvöföld gjaldskrá myndist. Annars vegar gjaldskrá sem sjúkratryggingarnar ákveða að greiða eftir og hins vegar gjaldskráin sem sérfræðingarnir verðleggja sína þjónustu samkvæmt. Mismunurinn á þessum tveimur gjaldskrám yrði hlutur sjúklingsins. Smátt og smátt fengju sérfræðingarnir tækifæri til þess að hækka sína gjaldskrá alveg óháð því hvað tryggingarnar segja. Það væri bara þessi frjálsa samkeppni sem mundi gilda milli sérfræðinganna um það hvaða gjaldskrá þeir væru með í boði. Þannig myndaðist tvöfalt kerfi og einstaklingurinn sem þarf á þjónustunni að halda, þyrfti að gjalda þess hvernig þarna væri komið. Því til viðbótar eru það 450 þús. komur á ári til sérfræðings, sennilega eru þær eitthvað fleiri á árinu 1992 vegna þess að það koma ekki öll samskiptin fram þar sem að allir reikningar sem eru undir 1.500 kr. sjást aldrei inni í Tryggingastofnun ríkisins og þess vegna ekki talin samskipti. Þess vegna eru samskiptin sennilega fleiri en 450 þús. Segjum að þau séu 450 þús. og þetta fólk, sem þarf á þjónustu sérfræðinganna að halda, kemur með reikningana sína í Tryggingastofnun ríkisins til að fá þá endurgreidda, það þýðir það að þangað koma 1.700--2.000 manns á hverjum einasta degi sem Tryggingastofnun ríkisins er opin til þess að fá endurgreidda reikninga hjá gjaldkerunum. Hvernig í ósköpunum ætla menn að leysa þetta? Hvað mun þetta kosta fyrir ríkið? Að þessu held ég að menn þurfi að huga þegar þeir líta á framkvæmd kerfisins. Það er þess vegna sem ég sagði það áðan að ég styð hugmyndina um tilvísanakerfi en þori ekki með mínum stuðningi við málið að bera ábyrgð á framkvæmdinni í höndum hæstv. heilbrrh. Annar liður 6. gr. fjallar um lyfjakostnaðinn. Þar finnst mér menn vera nokkuð bjartsýnir af þeirri ástæðu að ætla að spara 500 millj. kr. með því að breyta orðum í almannatryggingalögunum, þ.e. hugtakið ,,lífsnauðsynlegt`` lyf á að koma í staðinn fyrir ,,bráðnauðsynlegt`` og það á að spara 500 millj. kr. Hvernig verður þetta gert? Jú, þetta er auðvitað hægt. Það verður alltaf mjög erfitt að skilgreina hvað er bráðnauðsynlegt. Það verður auðvitað líka þegar um lyf er að ræða erfitt að skilgreina hvað er lífsnauðsynlegt. Og hver ætlar eiginlega að taka það að sér að ákveða hvaða lyf eru lífsnauðsynleg? Það er mikil ábyrgð sem fylgir slíku. En sparnaðinum á að ná með því að taka enn fleiri lyf út úr lyfjaskránni og segja: Þessi lyf verða ekki greidd niður. Þetta verður fólkið að borga að fullu vegna þess að þau eru ekki alveg lífsnauðsynleg. Ef þetta er sú hugsun sem liggur að baki hjá hæstv. ráðherra, þá er hægt að spara 500 millj. kr., það er alveg ljóst. Er þar í raun og veru eitthvað verið að spara í kerfinu? Nei, það er verið að auka álögurnar á sjúklingana. Fólkið á að borga meira fyrir lyfin, sem nemur 500 millj. kr. Og það á eingöngu að greiða niður þau lyf sem eru lífsnauðsynleg. Með öðrum orðum: Sjúklingarnir eiga að greiða en lyfsalarnir eiga að halda áfram að græða. Þarna er það sem skilur alveg á milli, og það hef ég oft áður minnst á reyndar, í stefnu núv. ríkisstjórnar og stefnu fyrrv. ríkisstjórnar. Í fyrrv. ríkisstjórn voru menn að burðast við að taka á skipulagsvandanum í kerfinu, taka á lyfjafræðingunum, lyfsölunum, hlífa fólkinu við að greiða en þessi ríkisstjórn hugsar ekkert um það að taka á skipulagsvanda kerfisins, heldur á fólkið bara að borga meira. Hæstv. heilbrrh. er búinn að boða það síðan hann settist í stól sinn sem heilbrrh. að það ætti að breyta lögunum um lyfsölu og lyfjadreifingu. Þar væri verið að boða alveg nýtt fyrirkomulag. Það bólar ekkert á þessum tillögum, ekki neitt. Eina sem við þingmenn í hv. heilbr.- og trn. sáum um þetta var það að okkur var tilkynnt sl. vor að þessi breyting yrði gerð samhliða þeim breytingum sem gera þyrfti og snerta samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Í haust var síðan gerð breyting á þessu þar sem frv. var auðvitað ekki tilbúið um skipulagsbreytingarnar og EES-breytingarnar settar inn í bandorm. Það bólar því ekkert á þessum skipulagsbreytingum sem þó spara peninga og þar er kannski eini möguleikinn og það er einmitt þar, þ.e. að spara peningana með því að taka á lyfsölunum og lækka álagninguna. Það eru auðvitað fleiri leiðir til í þessu tilfelli, hæstv. heilbr.- og trmrh., og kannski aðalástæðan fyrir því að lyfjakostnaðurinn hækkar mjög mikið milli ára að það eru alltaf fleiri ný lyf að koma inn á lyfjaskrána. Ég sé það að þarna er með ákveðnum aðgerðum í frv. verið að takmarka slíka hluti. Það getur vel verið skynsamlegt. Ég held hins vegar að sú leið sem valin er, þ.e. að neita að skrá lyf þannig að þau séu ekki niðurgreidd, það sé ekki rétt, heldur væri skynsamlegra að takmarka notkun þeirra. Skrá öll lyf, ákveða að þau skuli öll vera að hluta til niðurgreidd af hálfu sjúkratrygginganna, en takmarka notkun þeirra. Hvernig gerum við það? Við getum gert það með því að binda ávísun á viðkomandi ný lyf algjörlega við ákveðna sérfræðinga, þ.e. þá sérfræðinga sem eru sérfræðingar í viðkomandi sjúkdómum á meðan reynsla fæst á lyfið. Og á meðan menn eru að fá reynsluna lækkar verðið. Þarna er hins vegar farin sú leið að koma í veg fyrir það að lyfið komist á skrá, þannig að meðan það er ekki komið á skrá þá ætla tryggingarnar ekkert að greiða þannig að ég tel að þetta sé að mörgu leyti röng leið þó ég skilji afstöðu . . .

Þetta er ekki alveg rétt skilið.

ja, þá verður hæstv. heilbr.- og trmrh. að skýra þetta betur út fyrir mér. Ég las þetta upp úr frv. Það er ekki gott ef þetta er ekki alveg réttur skilningur en ég skil hæstv. ráðherra þannig að ég sé svona nokkurn veginn á vegkantinum þó í þessum efnum. En sparnaðurinn, í kringum 500 millj. kr., næst ekki nema með þessu sem ég hef verið að lýsa, þ.e. að taka fleiri og fleiri lyf út af lyfjaskránni sem sjúkratryggingarnar eru með yfir lyf sem á að greiða niður og velta þannig kostnaðinum yfir á fólkið. Það er auðvitað broslegt og það trúir því auðvitað enginn og ég veit að hæstv. heilbrrh. trúir því ekki sjálfur að það sé hægt að spara þær tölur sem ráðherrann gerir ráð fyrir í fjárlagafrv. nema þessi leið verði farin. Það verða færðar frá árinu 1992 yfir á 1993 200--300 millj. vegna þess að kostnaðurinn er kominn í 2,6 til 2,7 milljarða, átti samkvæmt fjárlagafrv. að vera 2,2 milljarðar. Síðan er til viðbótar gert ráð fyrir enn meiri sparnaði á árinu 1993, þannig að þetta er auðvitað óframkvæmanlegt nema sú leið verði valin að velta þessu yfir á þá sem þurfa á aðstoðinni að halda. Tannlækningarnar --- þar er ég mjög ósáttur við þá leið sem valin er, ekki síst í ljósi þess að það náðist gott samstarf milli stjórnarþingmanna og stjórnarandstöðunnar í fyrra, einmitt við vinnslu í heilbr.- og trn. á svipuðum bandormi og þeim bandormi sem hérna liggur fyrir. Það var algjör samstaða um það að forvarnaþættir gjaldskrárinnar skyldu verða fríir eins og flúorskolun, flúorpenslun, skorufyllingar og þar fram eftir götunum. Um þetta var algjör samstaða bæði stjórnarandstöðunnar og stjórnarþingmanna. Þessu var breytt í meðförum þingsins. Og af hverju var þessi samstaða? Jú, vegna þess að með rökum var nefndinni sýnt fram á það að á undanförnum árum hafa menn fyrir tilstuðlan þessara þátta í gjaldskránni, vegna forvarnanna, náð ótrúlegum árangri við að draga úr tannskemmdum.  Sparnaður upp á 190 millj. --- ég hef þá trú að það sé hægt að ná þessum sparnaði með þessu fyrirkomulagi sem þarna er lagt til. Það sem er verið að gera er að kostnaðarþátttaka foreldranna í tannviðgerðum barnanna er aukin, það er verið að velta þessu yfir á fólkið, skattleggja fólkið enn frekar. Það breytir engu um gjaldskrá tannlæknanna, það er ekki verið að breyta henni í einu eða neinu, þeir halda öllu sínu. Þarna er enn ekkert gert í gjaldskránum, heldur er vandanum velt yfir á fólkið. Síðan er gert ráð fyrir því að spara samkvæmt þessum bandormi 60--80 millj. kr. með því að bjóða út ákveðna þætti í sjúkratryggingunum. Þetta er eitt af því albesta sem er í þessu frv. og þarna er ég alveg sannfærður um að hægt er að ná árangri. Þetta er skynsamlegt. Það er einmitt skynsamlegt að gera þetta með þessum hætti. Og það þykist ég vera viss um að þetta sé allt saman mjög dyggilega stutt af heilbrigðis- og trygginganefnd Sjálfstfl., að þessi leið skuli valin. Það sem þarna er á ferðinni er það að læknar hafa komið sér upp og eiga hlut í rannsóknastofum. Ýmiss konar sýni sem tekin eru, blóðprufur og annað slíkt, eru send inn á þessar stofur til rannsókna og Tryggingastofnun ríkisins borgar samkvæmt gjaldskrá. Þarna eru hlutir auðvitað sem mjög eðlilegt er að bjóða út. En hvað mun gerast? Mín spá er að sú eina stofa sem raunverulega geti boðið í þetta allt saman og boðið lægsta verð sé rannsóknastofa Ríkisspítalanna. Ég man það frá þeim tíma er ég sat í samninganefnd við þessa sérfræðinga, að á þeim kostnaði sem var upp gefinn af hálfu sérfræðinganna og af hálfu Ríkisspítalanna var mikill munur. Kostnaðurinn við rekstur Ríkisspítalastofunnar var miklu lægri en nokkurs staðar annars staðar. Þeir gátu veitt mesta afsláttinn. Ég er því alveg sannfærður um það að þar mun þetta lenda og eru í sjálfu sér ágætis sértekjur fyrir Ríkisspítalana sem búa núna við nokkuð erfiðar aðstæður. Þá er það II. kafli þessa frv. sem fjallar um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og um að hún skuli gerð að hlutafélagi. Gert er ráð fyrir því að tekjur af sölu Samábyrgðarinnar verði 170 millj. kr. Þarna á að taka peninga sem mikill vafi leikur á hvort ríkið á. Ég minnist þess frá fyrri tíma er menn ræddu hér um sjálfseignarstofnanir á sviði heilbrigðismála að þá var talið að viðkomandi stofnanir ættu sig sjálfar og það gildir eins með Samábyrgðina að sá eignarhlutur sem þar hefur myndast hefur myndast fyrir tilverknað þeirra sem hafa tryggt. Þannig eru þeir sem hafa tryggt hjá Samábyrgðinni auðvitað eigendur Samábyrgðarinnar en ekki ríkið. Ríkið hefur ekki verið með neitt í tryggingu hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það eru bátaábyrgðarfélögin sem hafa verið með tryggingarnar þarna og það eru þau sem eiga Samábyrgðina. Þess vegna hlýtur það að vera stór spurning hvort það sé einfaldlega hægt að ríkið taki hluti sem það á ekki og selji einhverjum eða jafnvel gefi og segi sem svo: Ja, við áttum þetta. Þetta er sama spurningin sem er auðvitað í hugum manna varðandi Brunabótafélag Íslands. Á ríkið Brunabótafélag Íslands? Eru þingmenn almennt sammála því? Ég held að það séu mjög fáir sem því eru sammála að Brunabótafélagið sé eign ríkisins. Það gildir nákvæmlega það sama um Samábyrgðina. 

Þetta er samkomulagsmál hjá stjórninni.

Ég þekki það ekki, hv. þm., en ég sagði hæstv. ráðherra það í upphafi að ég skyldi styðja hann dyggilega í því vegna þess að hann lýsti því yfir á fundi í fjárln. sl. sunnudag að það væri mikilvægt að þessi mál fylgdust alveg að í gegnum þingið og ég skal styðja hæstv. ráðherra í því, bæði í þinginu og í störfum nefndarinnar. En það getur vel verið réttlætanlegt og mér finnst það að mörgu leyti skynsamlegt að breyta Samábyrgð Íslands í hlutafélag. En hverjir mundu þá eiga það hlutafélag? Það eru auðvitað þeir sem eiga sjóðina, tryggingasjóðina og hafa lagt í þá í Samábyrgðinni. Ríkið hefur ekki lagt þar fram eina einustu krónu. Það eru bátaábyrgðarfélögin og þeir sem hafa tryggt hjá þeim sem eiga þetta.  Gengi þetta eftir, að þetta mundi gerast með þessum hætti og menn kæmust að einhverju samkomulagi og segðu sem svo: Ja, ríkið gæti átt allt annað en innstæður bátaábyrgðarfélaganna í Samábyrgðinni. Bátaábyrgðafélögin eiga í sjóðum í Samábyrgðinni, sem er í tryggingasjóðnum sem er eign bátaábyrgðarfélaganna, 90 millj. kr. Við skulum segja að það yrði dregið frá og ríkið gæti eignað sér hitt. Hver væri grundvöllurinn fyrir því að þeir gætu eignað sér það? Jú, að þeir skyldu hafa leyft félaginu að lifa í 90 ár. Það væri það sem ríkið fengi fyrir. Þannig að út úr þessu kæmi þá ekki nema 81 millj. En það eru auðvitað þessi bátaábyrgðarfélög sem voru að byggja þetta upp og það eru þau sem eiga þetta. Gengi þetta eftir með þessum hætti þá er hér alveg um hreina eignaupptöku að ræða sem brýtur í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar, nema fullar bætur komi fyrir. Þá er spurningin: Hver ætti að bæta eigendunum? Það yrði ríkissjóður. Þá yrði það auðvitað til lítils seilst fyrir ríkissjóð ef hann þyrfti að koma með sömu upphæð á móti og hann fengi út úr fyrir að selja þetta. Ég tek hins vegar undir það að það getur verið skynsamlegt og eðlilegt að breyta Samábyrgðinni í hlutafélag. En eigendurnir eru auðvitað bátaábyrgðarfélögin og engir aðrir og það þurfa menn að hafa í huga. Fyrir utan þetta, um eignarréttinn, þá hef ég miklar athugasemdir við það sem fram kemur í 13. gr. um Samábyrgðina þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum skulu hafa rétt til að starfa hjá Samábyrgðinni hf. og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir gegndu áður. Ákvæði 14. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 38/1954, með síðari breytingum, á því ekki við um þá starfsmenn.`` Hér er enn einu sinni komið nákvæmlega sama ákvæðið inn í lagafrv. og hefur verið inni í frv. um Síldarverksmiðjur ríkisins, um Sementsverksmiðjuna og allt hefur stöðvast vegna þess að það liggja fyrir margar álitsgerðir lögfræðinga á því að þarna sé um skýrt brot á stjórnarskránni að ræða. Þetta þýðir það, ef þetta gengi eftir, að þessir starfsmenn, sem hafa verið ríkisstarfsmenn í gegnum tíðina og hafa búið við það að vera á lægri launum heldur en almennt gerist á markaðnum vegna þess að þeir hafa búið við betri aðstæður í lífeyrissjóðunum, þeir hafa haft biðlaunaréttinn, þeir missa þetta allt saman án þess að fá neinar bætur fyrir. Og það er bæði í álitsgerð Gests Jónssonar hæstaréttarlögmanns og í álitsgerð frá Almennu málflutningsstofunni sem Hróbjartur Jónatansson skrifar undir, að þetta ákvæði brýtur í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar. Þarna væri því um tvöfalt brot á stjórnarskránni að ræða gengi þetta eftir með þessum hætti. Ég trúi því varla fyrr en ég tek á að þingmenn þess flokks, sem líta harðast allra þingmanna á eignarréttinn og telja hann helgastan af öllu, þingmenn Sjálfstfl., ætli að standa að slíkum breytingum. En það verður auðvitað ekki af frv. annað ráðið heldur en að um þetta sé samstaða hjá stjórnarflokkunum, um að svipta eigendurna í Samábyrgð, bátaábyrgðarfélögin, þeirri eign sem þeir þarna eiga, taka það inn í ríkissjóð og dreifa því út núna tímabundið. Það væri auðvitað mjög mikilvægt að fá að vita, ef það er svo að það eru ekki allir þingmenn Sjálfstfl. --- auðvitað er þetta skiljanlegt með Alþfl. sem lítur eignarhaldið allt öðrum augum en Sjálfstfl. þó svo að þeir styðji málið --- en það væri fróðlegt að fá að vita hvort allir þingmenn Sjálfstfl. standa að þessu máli eins og það liggur fyrir. Virðulegi forseti. Ég sagði það í upphafi ræðu minnar að hér væri fyrst og fremst um enn eitt skattalagafrumvarpið að ræða. Hér er verið að skattleggja ákveðna hópa í þjóðfélaginu. Með sértækum aðgerðum eru ákveðnir hópar eltir uppi og þeir sérstaklega skattlagðir. Ég tók það saman að gamni mínu hverjar þær álögur eru sem þessi ríkisstjórn hefur lagt á sjúklinga, ellilífeyrisþega, öryrkja og aðra þá sem þurfa á þjónustu heilbrigðiskerfisins að halda á árinu 1992 og hvaða álögur eru fyrirhugaðar með þessu frv. eins og það liggur fyrir á árinu 1993. Það er 1.000 millj. kr. lyfjaskattur á árinu 1992. Það er 700 millj. kr. skattur á þá sem þurfa að sækja þjónustu sérfræðinga á árinu 1992. Það er 370 millj. kr. skattur á þá sem þurfa að sækja þjónustu heilsugæslustöðvanna á árinu 1992. Það er 260 millj. kr. skattur á elli- og örorkulífeyrisþega með tekjutengingu elli- og örorkulífeyrisins og ekkert kom í staðinn. Í þessu frv. á að leggja 500 millj. kr. skatt á einstæða foreldra og þá sem greiða meðlögin. Sjúklingar eiga að greiða 500 millj. kr. vegna nýrrar skilgreiningar á lyfjahugtakinu. Sjúklingar sem þurfa að fara til sérfræðings en þurfa að fara fyrst til heimilislæknis þurfa að greiða 270 millj. kr., gangi þetta eftir óbreytt, fyrir það að þurfa að fara til heimilislækna til þess að fá tilvísunina. Og foreldrar barnanna eiga núna að greiða 190 millj. kr. viðbótarskatt af því að það er verið að breyta fyrirkomulaginu í tannlækningunum. Þetta þýðir, hæstv. heilbr.- og trmrh., að þessar skattálögur ríkisstjórnarinnar á þessum tveimur árum verða 3,8 milljarðar kr., beinar skattálögur. Ég held að þetta lýsi sér best í því hvað þarna er verið að gera að það er hvergi verið að spara. 270 millj. kr. kostar fyrir einstaklingana að fara til heimilislæknis til að ná sér í tilvísun. En tilvísunin á að spara hjá sérfræðingunum 120 millj. kr. Ef hæstv. ráðherra breytir hins vegar aðgangseyrinum að heilsugæslustöðvunum þá mun þetta dæmi líta öðruvísi út. Ég sagði það fyrr í minni ræðu að það væri forsendan og hefði alltaf af hálfu okkar framsóknarmanna verið forsendan fyrir því að þessi breyting yrði gerð. En ég bið menn að hafa það í huga að á þessum tveimur árum, eða hugsanlega verði það svo á tveimur árum, á árinu 1992 og 1993, þá munu beinar skattálögur á það fólk, sem þarf á aðstoð heilbrigðiskerfisins að halda, hefur notið aðstoðar almannatrygginganna í gegnum tíðina, vera um 3,8 milljarðar kr. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson hefur farið mjög rækilega yfir það frv. sem hér liggur fyrir til meðferðar um breytingu á lögum um almannatryggingar og um sölu á Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Í sjálfu sér var úttekt hv. þm. það ítarleg að það er kannski ekki ástæða til að bæta þar mjög miklu við ef ekki vildi þannig til að einmitt í þeim töluðu orðum þegar við erum að ræða þetta einstaka frv. þá birtist í fjölmiðlum samþykkt frá fundi miðstjórnar Alþýðusambands Íslands sem var haldinn í dag. Jafnframt birtist úttekt á ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar í heild og það er auðvitað nauðsynlegt að átta sig á því, eins og hæstv. heilbrrh. lagði áherslu á í dag, að þær ráðstafanir, sem verið er að tala um í þessu frv., eru ekki einstæðar heldur eru þær hluti af víðtækara verki, ráðstöfunum sem hitta mjög marga aðila í þjóðfélaginu fyrir. Þess vegna tel ég að það sé eðlilegt, ekki aðeins réttlætanlegt, heldur einnig eðlilegt og nauðsynlegt að skoða þessar ráðstafanir með hliðsjón af því sem Alþýðusamband Íslands hefur um heildarráðstafanirnar að segja. Í samþykkt Alþýðusambands Íslands frá miðstjórnarfundinum í dag segir svo, með leyfi forseta: ,,Miðstjórn Alþýðusambands Íslands ítrekar mótmæli 37. þings sambandsins gegn harkalegum kjaraskerðingaraðgerðum ríkisstjórnarinnar og hvetur félögin til þess að segja samningum upp sem fyrst þannig að þeir verði lausir fyrir 1. febr. nk. Miðstjórn mótmælir harðlega þeim viðbótaraðgerðum sem nú hafa verið kynntar um skerðingu barnabóta, vaxtabóta, aukinn lyfjakostnað og kostnað vegna tannlækninga barna og aldraðra. Í öllum þessum atriðum er gengið þvert á kröfu Alþýðusambands Íslands um aukinn jöfnuð. Ríkisstjórnin, sem hét því samhliða samningum sl. vor að breyta barnabótakerfinu lágtekjufjölskyldum í hag með því að nota afraksturinn af lækkun barnabótafjölskyldna með hærri tekjur til að hækka barnabætur fjölskyldna með lægri tekjur, hefur nú ákveðið að lækka barnabætur einhliða. Lágtekjufólk er þannig svikið um þá bót sem ríkisstjórnin lofaði á sl. vori. Vaxtabætur eru skertar með aðferð sem kemur harðar niður á lágtekjufólki en hátekjufólki. Aukinn lyfjakostnaður og kostnaður vegna tannlækninga barna og aldraðra er alvarleg skattlagning á það fólk sem síst má við auknum álögum. Áður en til aðgerðanna var gripið höfðu fulltrúar Alþýðusambands Íslands sýnt fram á að með tekjujöfnunaraðgerðum má verja kaupmátt láglaunafólks og um leið treysta undirstöður atvinnulífsins. Miðstjórnin ítrekar mótmæli ASÍ þings við því að ríkisstjórnin skuli hafa hafnað samstarfi við verkalýðssamtökin um lausn efnahagsmála og að hana skuli skorta pólitískan vilja til að standa að tekjujöfnunaraðgerðum. Einmitt við þær erfiðu aðstæður sem við stöndum frammi fyrir í dag er nauðsyn á breiðri samstöðu um að verja kjör lágtekjufólks. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands skorar því á ríkisstjórnina að taka ákvarðanir sínar til endurskoðunar og lýsir allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni ef hún með þessum hætti velur að rjúfa grið gagnvart lágtekjufólki í landinu.`` Ég hygg, virðulegi forseti, að það sé orðinn alllangur tími liðinn frá því að það hefur komið jafneindregin ályktun frá miðstjórn Alþýðusambands Íslands og sú sem birtist hér og ég las upp áðan. Auðvitað sýnir það fyrst og fremst alvöru málsins að verkalýðssamtökin skuli telja sig knúin til að taka á málinu með þessum hætti og auðvitað hefði ríkisstjórnin þurft að átta sig á þessu áður en hún lagði af stað með sínar aðgerðir. Að vísu má segja að það sé ekki of seint fyrir ríkisstjórnina að átta sig og taka skynsamlega á málum. Það er auðvitað ekki of seint fyrir ríkisstjórnina að draga þessi frumvörp til baka sem liggja hér fyrir þinginu. Það er ekki of seint að hefja viðræður við aðila vinnumarkaðarins og verkalýðshreyfinguna sérstaklega um lagfæringar á þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það er ekki of seint. Það hefur komið fram af hálfu forustumanna Alþýðusambands Íslands síðustu dagana og í kvöld líka að þeir eru tilbúnir til viðræðna. En það er líka alveg ljóst að við þær aðstæður sem nú eru þá telur forusta Alþýðusambands Íslands óhjákvæmilegt að segja við félögin: Eins og staðan er í dag þá er enginn annar kostur en að hvetja félögin til að segja upp kjarasamningum til þess að sameinast um að verja kjör lágtekjufólks í landinu. Hæstv. heilbrrh. og hæstv. utanrrh. hafa aftur og aftur sett þessi mál þannig upp að þeir væru í rauninni að þjóna hagsmunum og hugsjónum og stefnu jafnaðarmanna, lágtekjufólks og verkalýðshreyfingarinnar með þeim aðgerðum sem verið er að efna til. Ég vil segja við þá í fullri vinsemd, ef eitthvað er fjarstætt að nefna í þessu sambandi þá er það það að þeir séu að verja hagsmuni lágtekjufólks. Staðreyndin er sú að Alþýðusambandið hafði fyrr á þessu ári sett fram tillögur um aðgerðir í efnahagsmálum sem hefðu haft í för með sér kaupmáttarskerðingu, já, en minni kaupmáttarskerðingu hjá láglaunafólki og allt aðra heldur en þá sem hér er verið að tala um. Þær aðgerðir sem hér er verið að tala um eru auðvitað svo hrikalegar vegna þess að í mörgum tilvikum, eins og ég mun sýna fram á síðar í ræðu minni, koma þessar aðgerðir verr niður á lágtekjufólki en á öðrum, um leið og það er þannig að það er sérstaklega lagt til atlögu við þann hóp í þjóðfélaginu sem er aðallega að vinna fyrir nokkrum tekjum, er að byggja og er að eiga börn, fólkið sem er á aldrinum 25--40 ára, fólk sem er á besta aldri og leyfir sér að eiga börn, eins og hæstv. heilbrrh. benti á í viðtali við Stöð 2 fyrir nokkrum kvöldum og ég mun koma að síðar. Það er alveg augljóst mál, virðulegi forseti, að hér er komið að ákveðnum kaflaskilum í tilveru þeirrar ríkisstjórnar sem situr í landinu. Hún er ekki búin að sitja mjög lengi í raun og veru. Hún tók hér við í fyrra vor. En með þessum aðgerðum er hún að segja í sundur friðinn við þjóðina gagnstætt því sem hefur verið áherslumál ríkisstjórnar nú um langt skeið, þ.e. að stuðla að þjóðarsátt og samvinnu um þróun meginstærða í efnahagsmálum. Nú er staðan þannig að við höfum ríkisstjórn á ný sem er að segja í sundur friðinn, að rjúfa grið gagnvart lágtekjufólki í landinu, eins og Alþýðusamband Íslands segir. Það er mjög langt síðan, virðulegi forseti, að við höfum haft ríkisstjórn af þessu tagi. Það er mjög langt síðan við höfum haft ríkisstjórn þar sem alþýðusamtökin hafa talið sig þurfa að ganga fram með þessum hætti og það er í raun og veru nauðsynlegt að nákvæmlega núna, 9. des. 1992, gerum við okkur grein fyrir því að þolinmæði verkalýðssamtakanna er þrotin og það er óhjákvæmilegt að menn geri sér grein fyrir því að menn hyggjast efna til samstöðu til að verja kjör lágtekjufólks eins og hér er nefnt í ályktun Alþýðusambandsins. Í ályktun Alþýðusambandsins er ekki aðeins hvatt til samstöðu og varnar heldur líka hvatt til samstöðu og sóknar. Og það eru einnig kaflaskil að mínu mati að í ályktun miðstjórnar Alþýðusambandsins frá í dag segir, með leyfi forseta: ,,Lágtekjufólk er þannig svikið um þá bót sem ríkisstjórnin lofaði á liðnu vori.`` Ég mun á eftir í máli mínu, virðulegi forseti, fara yfir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem voru gefnar við síðustu kjarasamninga, en þar var því m.a. lofað að breyta ekki barnabótum nema í samráði við verkalýðshreyfinguna. Því var lofað. Ég spyr hæstv. heilbrrh. og mun koma nánar að því á eftir: Hvaða samráð var haft um þetta plagg, þessar tillögur og tekjuskattstillögurnar áður en þetta var lagt fram á Alþingi? Ég get svarað þessu: Það var ekkert samráð við þetta fólk. Meðal þeirra breytinga, virðulegi forseti, sem verið er að gera samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir og öðrum ákvörðunum heilbrrh., er að breyta í grundvallaratriðum greiðsluþátttöku sjúklinga í verði lyfja. Ég hef undir höndum yfirlit um þessar breytingar sem mér barst áðan frá hagdeild Alþýðusambands Íslands. Þar kemur það t.d. fram að þegar um er að ræða lyfjaávísun sem kostar innan við 500 kr. þá borgar sjúklingurinn núna 87 kr. --- Hvað borgar hann samkvæmt ákvörðunum heilbrrn. samkvæmt þessari töflu? 349 kr. Ef lyfjaávísunin er á bilinu 501--1.000 kr. þá borgar viðkomandi í dag 185 kr. en mun borga að því er Alþýðusambandið segir 560 kr. Og þegar um er að ræða lyfjaávísun sem kostar á bilinu 1.500--2.000 kr. þá borgar sjúklingurinn í dag 432 kr. en borgar eftir nýja kerfinu frá 1. jan. 807 kr. Þau lyf, sem kosta undir 2.000 kr. alls, eru um 27% af veltu, þau kosta u.þ.b. 27% af heildarveltu lyfja í smásölu og það eru 61,55% af fjölda lyfjaávísana eins og þær eru gefnar út. Niðurstaða Alþýðusambandsins er sú að hlutur sjúklings í meðalverði lyfja hækki úr 525 kr. í 867 kr. eða um 65,2%. Greiðsluþátttakan, sem er 22,6%, verður 37,3%. Hér hefur það verið rakið, virðulegi forseti, hvaða áhrif þessar breytingar hafa m.a. á kaup í einstökum tilvikum, en Alþýðusambandið hefur tekið saman heildarupplýsingar um þessi mál. M.a. hefur Alþýðusambandið tekið saman yfirlit um það hvaða áhrif breytingar á vaxtabótum hafa í för með sér. Hvaða áhrif ætli breytingar á vaxtabótum hafi í för með sér fyrir fólk sem hefur að meðaltali 670 þús. kr. í árstekjur, en það er í raun og veru lægsti tekjuhópurinn? Kaupmáttur þess fólks, sem skuldar meðalskuldina, versnar um 3,5% bara út af breytingunum á vaxtabótunum og þarna er ég að tala um hjón og sambýlisfólk. Ef við tölum um einstæða foreldra þá er í gögnum Alþýðusambandsins talað um að breytingarnar á vaxtabótunum þýði 1--1,6% skerðingu á kaupmætti. Alþýðusambandið hefur einnig tekið saman breytingarnar á barnabótakerfinu. Niðurstaðan er sú að þegar um er að ræða mánaðartekjur, 100 þús. kr. og þar fyrir neðan, þá skerðist kaupmátturinn vegna breytinga á barnabótakerfinu um 0,6%--0,8% en minna ofar í tekjuskalanum. Þegar þetta allt er tekið saman, heildaryfirlit yfir kaupmáttaráhrif af aðgerðum ríkisstjórnarinnar þá kemur þetta í ljós, virðulegi forseti, samkvæmt þessu yfirliti Alþýðusambandsins sem ég hygg að sé algjörlega ómótmælanlegt. Ef um er að ræða tekjur sem eru 60 þús. kr. þá lækkar kaupmáttur ráðstöfunarteknanna um 5,68% samkvæmt þeim ráðstöfunum sem voru kynntar 23. nóv. Ég er ekki að tala um nein himnalaun, ég er að tala um 60 þús. kr. í tekjur. Við þetta bætist síðan niðurskurðurinn sem nú er verið að kynna, barnabætur og vaxtabætur, hann skerðir kaupmátt þessa fólks um 1,31% og lyfjahækkunin ein sér og hækkunin á tannlæknakostnaði skerðir tekjur þessa fólks að meðaltali um 0,4% þannig að heildarkaupmáttaráhrifin af aðgerðum ríkisstjórnarinnar eru hver? --- Hjá þessu fólki sem er með 60 þús. á mánuði eru árhifin 7,4%. Það er sem sagt verið að taka af þessum einstaklingum sem eru með 60 þús. kr. á mánuði, 4.200--4.400 kr. á mánuði. Hæstv. utanrrh. hélt því fram þegar hann var að tala um þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar fyrir nokkru að í rauninni hefði verið farið meira og minna eftir tillögum Alþýðusambandsins. Ég man ekki betur en að hann hafi fullyrt að það hafi farið meira og minna eftir tillögum Alþýðusambandsins. Alþýðusambandið hefur sent frá sér sérstakan samanburð á kaupmáttaráhrifum aðgerðar ríkisstjórnarinnar annars vegar og hugmynda ASÍ hins vegar þar sem það kemur fram að um yrði að ræða 1% kaupmáttarskerðingu samkvæmt tillögum ASÍ í tekjum sem eru upp að 160 þús. kr. á mánuði en hver er talan samkvæmt aðgerðum ríkisstjórnarinnar? Hún er ekki 1%, hún er 7,5%. Og hæstv. utanrrh. hélt því þó fram að í raun og veru væru þetta nákvæmlega sömu tillögurnar sem menn voru hér að gera. Ég hygg þess vegna, virðulegi forseti, þegar þetta er allt skoðað þá hljóti menn að átta sig á því og skilja hvernig á því stendur að samtök launafólks í þessu landi segja: Nú þurfum við að standa saman og hvetja til samstöðu og varnar til að verja kjör láglaunafólks í okkar landi. Auðvitað getur það út af fyrir sig vel verið að ósköp lítið þýði kannski fyrir okkur sem erum í stjórnarandstöðunni að tala um þessa hluti við hæstvirta ráðherra og stundum finnst mér satt að segja að þetta fari inn um annað eyrað á þeim og út um hitt það sem verið er að segja hérna og það er slæmt, vegna þess, eins og forseti veit best, þá á hér inni að vera lýðræðislegur vettvangur þar sem menn skiptast á skoðunum, skiptast á rökum og gagnrökum og reyna að hafa áhrif hver á annan. Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að eftir viðtöl sem ég hef átt við fjöldann allan af þingmönnum stjórnarflokkanna að þeim var ekki kunnugt um það í einstökum atriðum hvernig þessar ráðstafanir mundu líta út. Þeim var ekki kunnugt um það í einstökum atriðum hvernig þessar ráðstafanir mundu líta út eftir nótt hinna löngu hnífa þegar fundirnir voru haldnir í þingflokkum skyndilega og ákvarðanir teknar í þingflokkum stjórnarliðsins. Það er fjöldinn allur af þingmönnum stjórnarflokkanna sem hafði ekki hugmynd um það hvernig þessi mál kæmu út. Og ég spyr í fyrsta lagi auðvitað um framkomu ríkisstjórnarinnar gagnvart sínum eigin flokkum, en í öðru lagi um sjálfsvirðingu þeirra þingmanna sem hér er um að ræða og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þeir láti ganga yfir sig með þeim óvandaða flumbruhætti sem er einkenni þessara tillagna meira og minna út og suður. Dæmi: Í tillögunum er gert ráð fyrir því að skerða barnabætur. Í tillögunum er gert ráð fyrir því að skerða meðlög og fella niður mæðralaun. Í tillögunum er gert ráð fyrir því að lækka barnalífeyri. En þessar tillögur og áhrif þeirra hafa aldrei verið prófaðar saman, þær hafa aldrei verið keyrðar saman í öllum tölvukosti ríkisins, aldrei. Ráðherrarnir vita ekki núna og þaðan af síður einstakir þingmenn hvernig þessar tillögur koma út þegar þær eru skoðaðar í samhengi, tillögurnar um breytingar á barnalífeyri og barnabótum, mæðralaunum og meðlögum. Og svo tekjuskattinum. Hér er því um að ræða alveg óvenjulega fljótfærnisleg vinnubrögð og um leið svo harkaleg. Setjum sem svo að við værum þeirrar skoðunar að það væri ekki óeðlilegt að breyta meðlagsgreiðslum, t.d. að hækka þessa tölu eitthvað sem nú er, ef ég man rétt, 7.551 kr. á mánuði, en að gera það svona, upp í 11.300 kr. í einu höggi er of harkalegt. Það er verið að kollsigla í raun og veru fjárhag fjölmargra einstaklinga sem hér er um að ræða. Látum líka vera að menn tækju ákvörðun um að auka hlut beinna skatta í hinum almennu skattgreiðslum í landinu, en hér er þetta gert með þeim hætti að tekjuskattar einstaklinga hækka úr 13,4 milljörðum kr. upp í á 18. milljarð kr. eða um 31%. Það vill þannig til, virðulegi forseti, að fyrir fáum dögum hitti ég einstakling sem hafði sýnt mér fjárhagsáætlun sem hann gerði fyrir sig og fjölskyldu sína vegna húsnæðiskaupa fyrr á þessu ári. Hann hafði lagt í dálítinn kostnað, annars vegar var hann pínulítið montinn yfir því að hafa gert það og hins vegar sá hann dálítið eftir peningunum því hann hafði lagt í pínulítinn kostnað og fengið sér endurskoðanda til að búa til fyrir sig fjárhagsáætlun til þess að hann gæti haldið utan um íbúðina sína, tryggt fjárhagslegt öryggi fjölskyldunnar eins og hægt væri. Þessi einstaklingur, það vill svo til að ég kann þessar tölur nokkurn veginn enn þá, er með 130 þús. kr. á mánuði, reyndar 120 þús. þegar hann gerði áætlunina en gerir sér von um að koma tekjunum upp í 130 þús. Konan er kennari í hlutastarfi með 70 þús. kr. á mánuði. Þau eru með 3 börn og þau skulda bara 4,1 millj. kr. Þau höfðu lagt dálítið fyrir þannig að þau höfðu höfðu peninga til að leggja í íbúðina sem þau höfðu nýlega eignast. Niðurstaða þeirra er sú að ráðstöfunartekjur þeirra minnka um 80 þús. kr. á ári vegna tekjuskattsbreytinganna einna en síðan bætist við kaupmáttarskerðingin sem Alþýðusambandið er að tala um. Alþýðusambandið segir 7,5%, við skulum segja að hún sé kannski ekki nákvæmlega svo há, segjum að hún sé 5%. Þá eru peningarnir, sem þetta fólk hefur handa á milli, 200 þús. kr. minni á næsta ári en þeir hefðu orðið að óbreyttu. Og þetta, virðulegi forseti, er miklu meira fall í tekjum þessa fólks en nemur fallinu í kaupmætti þjóðarteknanna. Þegar menn eru að tala um skerðingu kjara þá miða menn auðvitað við það fall sem verður í þjóðartekjum. Hér er um mikið, mikið meira falla að ræða. Hér er heldur ekki um almennar ráðstafanir að ræða nema að því er varðar þetta 1,5% í skattinum. Því það eru sigtaðir út hópar og teknir alveg sérstaklega fyrir. Það er fólkið sem er að byggja og það er fólkið sem á börnin. Það er tekið alveg sérstaklega fyrir og það er skattlagt aukalega. Ef maður á barn fær maður aukaskatt. Ef maður er að byggja fær maður aukaskatt. Þetta er einfaldlega ranglátt kerfi og ég trúi því ekki, eins og ég sagði áðan, að hv. þm. stjórnarliðsins hafi þekkt þetta kerfi í einstökum atriðum. En ímyndum okkur svo að þessi vinur minn hefði átt eitt barn eða tvö frá því fyrir hjónaband og þyrfti að greiða meðlög. Ef um er að ræða tvö börn sem þannig háttaði til um, segjum að þau hefðu átt eitt hvort og séu að borga með þessum börnum, þá er verið að bæta við kjaraskerðingu þeirra, við þessi 80.000 samkvæmt tekjuskattsfrv., 100 þús. kr. plús kaupmáttarskerðinguna vegna gengislækkunarinnar og verðbreytinganna, virðisaukaskattsins, lyfjanna og tannlækninganna. Þannig er alveg eins og það séu sigtaðir út tilteknir einstaklingar, tilteknir hópar, sem geta auðvitað ekkert varið sig í þessu þjóðfélagi. T.d. er ekki til félag meðlagsgreiðenda að því er ég best þekki. Það er hins vegar athyglisvert og auðvitað sláandi um Alþfl. og þá ofboðslegu niðurlægingu sem hann verður að sæta í þessu stjórnarsamstarfi, að í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að eignatenging lífeyrisbóta skilaði 200 millj. kr. í sparnað fyrir ríkissjóð. Nú liggur það fyrir að það er ekki hægt því að Sjálfstfl. segir auðvitað nei, það má ekki taka neitt eftir eignum og hvað fann þá blessaður heilbrrh. í staðinn? Hann fann börnin, barnafjölskyldurnar, meðlagsgreiðendur og húsbyggjendur. Þetta er auðvitað þvílík niðurlæging í raun þegar allt kemur til alls. Hæstv. heilbrrh. sendi fjárlaganefnd bréf fyrir tveimur dögum og samkvæmt því er gert ráð fyrir að það mistakist að spara á ýmsum liðum allmörg hundruð milljóna króna. Niðurstaðan er sú að samkvæmt þeim ráðstöfunum sem hér sé verið að tala um og því sem ekki tekst að spara samkvæmt fjárlagafrv. þá sé niðurstaðan 250 millj. kr. sem menn séu komnir með. Mér skilst að hæstv. heilbrrh., ég heyrði það í ræðu hv. 10. þm. Reykn. að hæstv. heilbrrh. segði í Alþýðublaðinu að það væru á milli 2 og 3 milljarður, eða 2,5 milljarður, sem hefði tekist að spara í heilbr.- og trmrn. frá því sem ella hefði verið. 250 millj. kr. eru hér. En hæstv. ráðherra sagði við fjölmiðla fyrir nokkrum dögum að hann ætlaði núna að taka að sér að spara 650 millj. í viðbót í sérstökum ráðstöfunum. Hann var glaðklakkalegur þegar hann svaraði fjölmiðlum um það að hann færi létt með að spara þetta. Kona, sem ég þekki í Hafnarfirði, ekki fjarskyld mér, sagði þegar hún sá heilbrrh. í sjónvarpinu og heilbrrh. sagði: Auðvitað get ég skorið. --- Þá sagði konan: Ætli honum finnist gaman að skera, honum Sighvati?  Staðan er þannig hins vegar að þrátt fyrir þessa glaðklakkalegu yfirlýsingu upp á 650 millj. kr. þá er hæstv. ráðherra kominn með í sparnað 250 millj. og plús svo nákvæmlega, því ríkisstjórnin er svo nákvæm yfirleitt, 174 millj. fyrir sölu Samábyrgðar Íslands á fiskiskipunum --- 174 millj., ekki 173 og ekki 175 heldur 174 millj. ( Heilbrrh. Það var lækkað í 170 . . . ) Það getur nú ekki verið að hæstv. ráðherrar renni sér upp á 4 millj. frá því fyrir kvöldmat. Þannig að alls er hæstv. ráðherra hér ekki með 650 millj. heldur er hann með u.þ.b. 425 millj. og fyrsta spurningin sem ég spyr þá hæstv. ráðherra í minni ræðu: Hvað svo, hvað kemur svo upp í þessar 650 millj.? Það vantar 225 millj. í viðbót. Hvar á að taka þær? Hann hefur að vísu bent á ákveðinn hóp sem á eftir að taka í gegn og ég kem aðeins að síðar, það er þetta fólk sem er fullfrískt á besta aldri, með góðar tekjur og er að hlaða niður börnum. Það eru 225 millj. kr. sem eru þarna eftir. Hæstv. heilbrrh. mætti í viðtal við Stöð 2 6. des. sl. og hann var harmi sleginn.  ,,Það er eins og einn hópur fólks sem fær bætur úr lífeyristryggingum, hæstu bætur sem lífeyristryggingar borga, miklu hærri en tekjulaust gamalmenni fær. Þetta eru þeir sem fá fæðingarorlof. Ég hefði gjarnan viljað skoða það með sama hætti og bæturnar til gamla fólksins því fæðingarorlof --- taki nú hv. þm. eftir, sem eru örugglega ekki eins vel að sér í læknisfræði og hæstv. ráðherra en hann byrjaði þar einhvern tíma --- er náttúrlega greitt til fólks á besta aldri . . .``  Fyrir utan þá nýstárlegu kenningu sem felst í því að framvegis beri einkum að ætlast til þess af öldruðum að þeir eigi börn hér á landi, fyrir utan það að menn telja að það sé eðlilegt að reyna þannig að stilla saman hópana og fyrir utan það að beinlínis má lesa á milli línanna þá hlakkar í hæstv. heilbrrh. yfir möguleikunum á því að taka þetta á einu bretti, bæði gamla og fólk með börn. Það er alveg ótrúlegt að lesa þetta vegna þess að það lýsir því nákvæmlega sem er aðalvandamál heilbrigðis- og tryggingamálanna í dag en það er: Við höfum engan heilbrrh. Við höfum engan mann sem ver heilbrigðis- og tryggingakerfið á Íslandi. Þeir eru allir í því, þessir ráðherrar, að leika fjmrh. hver í sínu ráðuneyti. Það er enginn maður í því að halda uppi merki heilbrigðisþjónustunnar af neinum krafti þannig að menn segi: Það á ekki að ganga yfir þetta. Það á að setja mörk og afmarka hlutina með tilteknum hætti. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta viðtal við hæstv. heilbrrh. verði sem allra lengst í minnum haft og að menn hugleiði hvaða hugmyndir hann hefur varðandi það hverjir eiga að eiga börn þegar það er ósvinna að fullhraust fólk sé að gera mikið af því, ég tala nú ekki um þegar fólkið er á besta aldri líka. Frv. sem hér liggur fyrir hefur hv. þm. Finnur Ingólfsson farið rækilega yfir, þ.e. hvað þetta þýðir í sambandi við mæðralaun, meðlög og barnalífeyri. Ég ætla aðeins að renna yfir það. Mæðralaun eru í dag greidd 4.732 kr. á mánuði fyrir eitt barn, 12.398 fyrir tvö, 21.991 fyrir þrjú börn o.s.frv. Alls gerir þetta í útgjöldum hjá Tryggingastofnun ríkisins 805 millj. kr. Síðan kemur barnalífeyririnn og hann er 362 millj. kr. Samtals borgar Tryggingastofnun ríkisins 1.167 millj. kr. í mæðralaun og barnalífeyri. Mæðralaunin sem eru 805 millj. kr. lækka niður í 140 millj. kr. en barnalífeyrir sem er 362 millj. kr. hækkar upp í 542 millj. kr. Greiðslurnar sem í dag eru 1.167 millj. kr. fara niður í 682 millj. kr. eða lækka um 485 millj. kr. Þannig lítur dæmið út, þannig er sparnaður ríkissjóðs sem menn eru að tala um í þessu sambandi. Þá er nauðsynlegt að átta sig á því að hluta af þessum sparnaði borga meðlagsgreiðendur. Þeir borga 353 millj. kr. sem er hækkun á greiðslum meðlagsgreiðenda. Þeir borga með öðrum orðum um 3 / 4 af öllum sparnaðinum eða um 73%. Eins og ég sagði áðan geta menn auðvitað verið þeirrar skoðunar að það sé réttlætanlegt að hækka þessi meðlög og það er alveg öruggt mál að frá sjónarmiði þeirra sem fá þessi meðlög eru þetta lágar tölur. Það er alveg augljóst mál. Þetta er hins vegar högg sem er býsna þungt, einnig fyrir þá einstaklinga sem þurfa að greiða þessa fjármuni. Þess vegna er það mat þeirra sem þekkja til að það sé hætta á því að menn muni ekki ráða við að greiða þessa hækkun og hvað gerist þá? Hver er það sem borgar mismuninn til Tryggingastofnunar ríkisins? Það er Innheimtustofnun sveitarfélaga. Hver borgar peningana til Innheimtustofnunar sveitarfélaga? Það er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga og það er talið af þeim starfsmönnum Innheimtustofnunar sveitarfélaga sem ég hef rætt við að þessi hækkun á meðlögum upp á 353 millj. kr. þýði skerðingu á Jöfnunarsjóði um 100 millj. Ég sá að það var verið að skamma hæstv. félmrh. fyrir það að taka 100 millj. af Jöfnunarsjóðnum vegna Lánasjóðs sveitarfélaga. En það er í raun og veru verið að taka nákvæmlega sömu eða mjög svipaða upphæð af Jöfnunarsjóði sveitarfélaga með þessari ráðstöfun. Ég spyr hæstv. heilbrrh.: Hefur það verið rætt sérstaklega við Samband ísl. sveitarfélaga að þessi ráðstöfun þýði í raun og veru að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sé að borga 100 millj. aukalega eða tvöfalt hærri tölu en gert hafði verið ráð fyrir inn í efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar? Ég held að félagsmálanefndarmenn þyrftu að kynna sér þetta mál mjög rækilega vegna þess að hér er auðvitað um stór tíðindi að ræða. Það er verið að skattleggja Jöfnunarsjóðinn um 100 millj. aukalega vegna þess að það er ljóst að þessir meðlagsgreiðendur munu ekki allir ráða við þetta og á þessum meðlagsgreiðslum verða auðvitað afföll svo sem verið hafa og sennilega meiri samkvæmt því sem talsmenn Innheimtustofnunar sveitarfélaga segja mér. Þegar þessi mál eru skoðuð í heild, virðulegi forseti, með hliðsjón af þeim álögum sem verið er að samþykkja að öðru leyti er rétt að fara lauslega yfir það að fyrir utan þessar íþyngjandi meðlagsgreiðslur, breytingar og skerðingu á þeim því það er verið að lækka mæðralaun, barnalífeyri og meðlög frá því sem verið hefur, einstætt foreldri t.d. með eitt barn lækkar og það hefur engin tilraun verið gerð til að rétta barnabæturnar við svo þær hækki á móti. Það liggur heldur ekkert fyrir um það í endanlegri mynd. Eftir þeim dæmum sem ég hef sjálfur reiknað út, bara handreiknað, sé ég ekki að barnabæturnar tryggi á neinn hátt stöðu þessa fólks þannig að kjör þess versna miðað við þær bætur sem það hefur fengið í gegnum kerfi Tryggingastofunar ríkisins. Fyrir utan það, virðulegi forseti, þá liggur það auðvitað fyrir eins og ég gat um áðan að það er verið að hækka aðra skatta með býsna þungum hætti sem kemur líka niður á þessu fólki. Það er verið að hækka t.d. tekjuskatt einstaklinga um 3.100 millj., lækka barnabætur um 500 millj. og þegar búið er að því eru hækkaðar vaxtabætur um 500 millj. Þetta er á vegum sömu flokka og sögðu fyrir síðustu kosningar: Skattar munu lækka. Þetta er á vegum flokkanna sem sögðu fyrir síðustu kosningar á vinnustöðunum í Reykjavík, m.a. hv. 5. þm. Reykv.: Skattarnir munu lækka. Það er samkvæmt fyrirsögnum í Morgunblaðinu og frásögn af vinnustaðafundi sem hv. þm. tók þátt í. Ég veit að hann er leiður yfir þessum tíðindum. Hv. 13. þm. Reykv. og fleiri frambjóðendur Sjálfstfl. gáfu fyrirheit um lækkanir skatta, það er alveg ljóst. Þeir sem gengu allra skemmst í þeim efnum var hæstv. forseti. Hann sagði: Það er ljóst að það verður ekki auðvelt fyrir okkur að lækka skatta strax eða eitthvað í þá veruna.

Reyndist vera vitrastur.

Reyndist vera vitrastur enda orðinn forseti á þessum virðulega fundi. Aðrir ætluðu að lækka skatta. Þeir hafa ætlað að lækka skatta í mörg ár. Ég man ekki betur en það hafi t.d. verið þannig allt síðasta kjörtímabil að hérna var maður sem heitir Halldór Blöndal og hefur tekið einhverjum persónuleikabreytingum núna eftir að hann varð ráðherra, hann ætlaði allt síðasta kjörtímabil að vera að lækka skatta, alveg endalaust að lækka skatta. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich ætlaði alveg endalaust að lækka skatta. Það væri ekki mikill vandi að lækka skatta sagði hann við kjósendur á Akureyri og Norðurl. e., Kópaskeri, Raufarhöfn, Þórshöfn, Dalvík, Hrísey, Árskógssandi. Allir ætluðu þeir að lækka skatta. Hver er svo niðurstaðan? Hún er sú að það er verið að hækka skatta á einstaklingum um 4.150 millj. kr., beina skatta, virðisaukaskatt og bensíngjald eða samtals um 6.000 millj. kr. Það er verið að hækka skatta um 30% á þessu fólki. Mér er kunnugt um það að hv. þm. Pálmi Jónsson hafði mjög góð áhrif á meðframbjóðanda sinn sem var á vegum Sjálfstfl. í Norðurl. v., einkum og sér í lagi þann sem var næstur honum á listanum, ég tala ekki um þann sem var í 3. sæti sem þurfti að vísu ekki sérstakrar guðsblessunar við. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur skrifað um það lærðar greinar á undanförnum árum að það sé hægt að lækka skatta. Stefnan er að lækka skatta, draga úr samneyslunni, oki samneyslunnar. Tryggja það að atvinnulífið hafi sem mest svigrúm svo frelsi einstaklinganna fái að njóta sín og samkeppnin að blómstra. Styrkja atvinnulífið, græða, græða, sagði hv. þm. einu sinni, ekki í útifundarræðu heldur í einhverri ræðu. Hver er hans tillaga hér? Hans tillaga er ekki að lækka skatta heldur að hækka skatta meira en nokkru sinni fyrr. Skattar á Íslandi hafa aldrei verið hækkaðir um 30% í einu skrefi á einstaklingum fyrr en núna. Það hefur aldrei nokkurn tíma gerst. Það er ekki þannig að það gerist á sama tíma og atvinnulífið sé í blóma því þá gæti kannski kenningin gengið upp. Nei. Atvinnulífið er á hausnum sem aldrei fyrr. Þá á að hækka skatta á einstaklingum. Þannig verður það að þegar árið 1993 verður skoðað í fræðunum, öllum efnahagsbókunum frá Seðlabankanum og Efnahagsstofnuninni og efnahagsnefnd Sjálfstfl. og Verslunarráðsins, þá verður árið 1993 hæst af öllum árum. Aldrei hafa skattar ríkisins verið hærri en þá þegar Sjálfstfl. var með fjmrh., varaformann sinn. Sá sem lagði til atlögu við stjórnmálin á sinni tíð undir kjörorðinu --- hvað var það, hv. þm.?

Báknið burt.

Rétt, báknið burt. Það er óhætt að taka hann upp í slagorðunum enn þá en það er lítið annað sem hann kann. Þvílík útreið og niðurlæging. Það er hætt við því, virðulegi forseti, að þegar þessi saga er skoðuð verði þessi stjórn talin að þessu leytinu til eins og öðru eymdin uppmáluð. Þó að það versta sé kannski að í rauninni hefur það verið þannig á Íslandi um langt árabil. Fólk hefur verið að berjast við að halda húsnæðinu sínu tryggu, berjast við að tryggja börnunum sínum sæmilegar uppeldiskringumstæður, þurft að leggja á sig gífurlega mikla vinnu, báðir foreldrar þegar þeim hefur verið til að dreifa og þetta hefur tekist tiltölulega vel þrátt fyrir allt. Við eigum efnilega unga kynslóð en vandinn er hins vegar sá að það sem er að gerast núna er að verið er að brjóta niður það sem heitir sjálfsbjargarviðleitni einstaklingsins. Það er verið að brjóta niður sjálfsbjargarviðleitni einstaklingsins, það er verið að sprengja sjálfstæða íslenska einstaklinga og lífskjör þeirra niður á nauðþurftastigið. Hverjir stjórna þessum sprengjuflugvélum? Það er Sjálfstfl. Það er verið að koma þessu fólki niður á þurfamannastig. Það er sú stefna sem Sjálfstfl. er að framkvæma glottandi um þessar mundir. Þetta er auðvitað býsna dapurlegt og getur líka verið til umhugsunar um það, virðulegi forseti, hvað eru stjórnmál.  Hvert var fyrsta fyrirheitið samkvæmt síðustu kjarasamningum sem þið gáfuð? ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að gengi verði stöðugt á samningstímanum.`` Á grundvelli þessa fyrirheits og á því að það hefur verið brotið er núna verið að hvetja til uppsagnar samninga. Í þessum yfirlýsingum var einnig lögð á það áhersla að unnið yrði að breytingum á barnabótum í samstarfi við ASÍ, BSRB og Kennarasamband Íslands. Ég spyr hæstv. heilbrrh.: Hefur samráð farið fram við þessa aðila að því er varðar þær bætur á barnalífeyri sem eru hér í þessum skjölum? Í þessum skjölum eru 17 tölusettir liðir. Staðreyndin er sú að nánast allir hafa með einum eða öðrum hætti verið sviknir, brotnir eða farið á bak við þá. Ég spyr: Ætlast þessir menn til þess núna að verkalýðshreyfingin í landinu hafist ekki að og menn uni þeirri gríðarlegu lífskjaraskerðingu sem felst í þessum tillögum? Ætlast þeir líka til þess að sama verkalýðshreyfingin geti samið við þetta lið? Reynslan af því að semja við þetta lið er með þeim hætti að það er ekki hægt að treysta því. Það er hin alvarlega efnahagslega og pólitíska staðreynd á Íslandi að það er ekki hægt að treysta þessu fólki af því að það stendur ekki við lágmarksatriði í einfaldri kjaramálayfirlýsingu sem gefin var við frágang síðustu kjarasamninga, 17 tölusett atriði sem eru meira og minna öll úti í buskanum. Þess vegna er það þannig, virðulegur forseti, að þegar þessar tillögur eru allar skoðaðar er auðvitað alveg ljóst að þær eru nánast allar með þeim hætti að greiða verður atkvæði á móti öllum tillögunum í þessu frv. sem hér liggur fyrir. Þó er ein sem væri kannski hægt að staldra við. En þannig háttar til að Sjálfstfl. hefur á undanförnum árum lagt mikla áherslu á að afnumið verði svokallað tilvísanakerfi frá heimilislæknum til sérfræðinga. Það mun hafa verið afnumið með lögum haustið 1983 í heilbrigðisráðherratíð Matthíasar Bjarnasonar. Nú er flutt tillaga um það af núv. hæstv. heilbr.- og trmrh. að tilvísanakerfið verði tekið upp aftur. Það er örugglega í blóra við stefnu Sjálfstfl. og má segja að það út af fyrir sig sé alveg sérstakur gæðastimpill á tillöguna að mínu mati. Þannig að ég tel að þetta sé að mörgu leyti góð tillaga. Og ég geri ráð fyrir að ég gæti fyrir mitt leyti stutt það að taka upp þetta tilvísanakerfi á nýjan leik. Hv. þm. Finnur Ingólfsson orðaði það þannig að lítið legðist fyrir stjórnarliðið að þurfa að styðjast við stjórnarandstöðuna í þessu máli. Ég tel þetta rangt hjá hv. þm. Ég tel að þetta sýni verulegt framfara- og gæfumerki á þessari stjórn ef hún getur stuðst við stjórnarandstöðuna í einu og einu máli því þetta er góð stjórnarandstaða og ætti auðvitað að vera stjórn. Þannig að ég tel út af fyrir sig að þessi tillaga sé eftir atvikum brúkleg og kannski sú eina sem hér er brúkleg. Í 2 tölul. 6. gr. er fjallað sérstaklega um lyfin. Ég hef aðeins rætt það hvernig það kemur út. Samkvæmt áliti Alþýðusambands Íslands er þar um að ræða verulega kjaraskerðingu eða upp á 0,4% þegar lyfjakostnaðurinn og tannlæknakostnaðurinn er sérstaklega skoðaður. Ég ætla þá aðeins að víkja að efni frv. að öðru leyti og næst að 7. gr. frv. en þar er fjallað um tannlæknakostnaðinn. Þar eigum við stjórnarandstæðingar okkar spor eins og víðar. Þannig háttar til að í heilbr.- og trmrn. í fyrra var valinn maður í hverju rúmi eins og vafalaust er enn þó ég þekki ekki eins vel til í þeirri nefnd og ég gerði þá. Við fengum ákveðnar tillögur frá hæstv. heilbr.- og trmrh. inn í þá nefnd. Við lögðum mikla vinnu í þær tillögur og það myndaðist jákvætt og lýðræðislegt vinnuandrúmsloft stjórnar og stjórnarandstöðu. Þannig að á alllöngum þingferli mínum man ég tæplega eftir því að stjórn og stjórnarandstaða hafi í raun unnið jafn vel saman og tókst þarna varðandi þessar tillögur um tannlækningarnar. Það endaði með því að þegar bandormsfrv. fræga var til meðferðar í janúarmánuði sl. var ágreiningur um alla kafla í því frv. nema einn. Það var kaflinn sem sneri að heilbr.- og trmrn. Og eftir allan bægslaganginn í hæstv. heilbr.- og trmrh. og eftir alla gagnrýnina sem fram hafði komið á hann frá okkur í stjórnarandstöðunni þótti mönnum það mikil firn og undur að náðst skyldi full samstaða í heilbr.- og trn. Og ég varð beinlínis var við það í þingsalnum þegar nál. var dreift. Þetta var mjög sérkennilegt og ég var spurður af félögum mínum í stjórnarandstöðunni: Heyrðu hvað á þetta að þýða, hvernig stendur á þessu? Og ég er alveg sannfærður um að svipaðar spurningar hafa verið lagðar fyrir vini mína í stjórnarflokkunum. Við náðum þarna fullri samstöðu um málið. En Adam er ekki lengi í paradís því að núna aðeins ellefu mánuðum síðar kemur tillaga frá hæstv. heilbr.- og trmrh. um að kollvarpa þessu kerfi algerlega. Og samkvæmt þessu kerfi, ef ég get skilið þetta rétt, er gert ráð fyrir því framvegis að allir borgi eitthvað þegar þeir koma til tannlæknis. En það hefur verið þannig um 20 ára skeið að hluti þeirra sem þurfa á tannlækningum að halda hafa fengið þær ókeypis. Ég hygg að það hafi verið allt frá árinu 1972 að hluti þeirra sem þurfti að ganga til tannlæknis hafi fengið tannlækningarnar ókeypis. Ég tel að það sé verið að stíga 20 ár aftur í tímann. Og ég tel að það sé alveg óhjákvæmilegt að þess verði freistað í hæstv. heilbr.- og trn. að breyta þessari tillögu aftur. Ég man eftir því í fyrra, virðulegur forseti, þegar tillögur hæstv. heilbrrh. voru lagðar hér fyrir að þá gagnrýndu menn þær en létu sig hafa að fara í vinnu við þær í nefndinni og niðurstaðan varð þessi sem ég lýsti áðan og út af fyrir sig hef ég ágæta von um að hægt sé að ná einhverri lendingu í þessu máli núna. Mér hefur skilist að ástæðan fyrir þessum breytingum sem þarna er verið að gera, einkum að því er varðar tannverndarþáttinn, sé sú að menn telji að um misnotkun hafi verið að ræða og ekki hafi náðst fram nægilega mikill sparnaður. Nú tek ég það fram að þeir sem hafa nefnt þessi mál í mín eyru hafa ekkert verið að ýkja þessa misnotkun á neinn hátt heldur hafa þeir sagt: Þarna hefur ekki tekist að halda utan um hlutina eins og við vorum að gera okkur vonir um. Og þá vil ég segja það fyrir mitt leyti að ég hef allan skilning á þessu sjónarmiði. Og segi það úr því að hv. formaður heilbr.- og trn. gengur í salinn, boðinn alveg sérstaklega velkominn af mér og öðrum örugglega, að ég hefði gjarnan viljað að menn hefðu þá reynt að finna aðra leið til þess að tryggja tannverndarþáttinn, aðra leið en þá sem er í lögunum núna. Leið sem kemur í veg fyrir misnotkun. Hún hlýtur að vera til. Ég skil að hæstv. heilbr.- og trmrh. hafi áhyggjur af þessu en ég hefði talið að það ætti að leggja meiri vinnu í að reyna að leysa þennan vanda heldur en mér sýnist hér hafa verið gert. Og ég er sannfærður um að fulltrúi okkar alþýðubandalagsmanna í heilbr.- og trn. er tilbúinn að hjálpa til við það að finna á þessu aðra lausn. 8. gr. frv. fjallar síðan um útboð á þjónustu sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins. Og ég vil aðeins spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh.: Hvað hann er með þarna í huga? Eru einhver tiltekin dæmi um það, einhver svið sem hann er að hugsa um? Hv. þm. Finnur Ingólfsson trúi ég að hafi nefnt hér fyrr í dag t.d. rannsóknasviðið. Spurningin er hvort menn ímynda sér að þar sé hægt að ná niður kostnaði. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um að þar er hægt að ná niður kostnaði. Satt að segja geri ég ráð fyrir að þar sé um að ræða kostnað, sem fyrir ríkið þegar allt væri tekið saman, gæti numið gríðarlegum fjárhæðum. Ég hygg að það sé ekki óraunsætt að ímynda sér að menn gætu náð þarna tölu sem væri á bilinu 100--200 millj. kr. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það er þessi þáttur sem hann er með í huga og segi fyrir mitt leyti að ég tel ekki útilokað að ég geti fellt mig við þá hugmynd sem þarna er um að ræða enda verði sæmilega staðið að frágangi útboðsins og málsins að öðru leyti. Síðan er hér í frv. annar kafli sem fjallar um Samábyrgð Íslands á fiskiskipunum og ég ætla aðeins að víkja að. En ég tel með öðrum orðum að þessi kafli um almannatryggingarnar sé vondur. Það er ekki hægt að samþykkja hann eins og hann er nema með örfáum undantekningum, einni eða tveimur línum í þessum kafla. Ég mundi ráðleggja ráðherranum að fresta afgreiðslu þessa máls og taka sér góðan tíma í að skoða þetta. Og ég er alveg sannfærður um að hæstv. heilbr.- og trn. er tilbúin að hjálpa til við það. Og vil segja líka að jafnvel þó ég sé ekki neinn sérstakur áhugamaður um að saga Alþfl. verði glæsilegri en allra annarra flokka í þessu landi þá gæti ég vel hugsað mér að Alþfl. yrði án þess kafla í sögu sinni sem fjallar um það þegar mæðralaunin eru skorin niður og lækkuð með þeim hætti sem hér er verið að gera. Ég satt að segja tel að þar sé um að ræða ákveðin kaflaskipti í tryggingalöggjöfinni í landinu sem við eigum ekki að sætta okkur við og Alþfl. eigi ekki einu sinni skilið, þó hann eigi margt illt skilið, að hafa í sinni sögu. Þá vík ég næst, virðulegur forseti, að kaflanum um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og verður væntanlega að viðurkenna það, hæstv. forseti, og væri kannski gaman ef forsetaembættið vildi kanna hvort þetta er ekki fullkomið brautryðjendastarf í fyrirsögn frv. Að breyta annars vegar almannatryggingalögum í frv. og hins vegar að selja eitt ríkisfyrirtæki í sama frv. Ég hygg að þetta sé fullkomin nýlunda. Ég er ekki að segja að það sé til fyrirmyndar. En það er eins og margt sem gerist nýtt að það tekur mann tíma að venjast því. Ég hef ekki séð svona lagað áður. Hér er gert ráð fyrir því að selja Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Þá er fyrst spurningin um það: Getur ríkisstjórnin selt Samábyrgð Íslands á fiskiskipum? Á ríkisstjórnin Samábyrgð Íslands á fiskiskipum? Á ríkið Samábyrgð Íslands á fiskiskipum eða eru það bátaábyrgðarfélögin sem eiga Samábyrgð Íslands á fiskiskipum? Hvað er Samábyrgð Íslands á fiskiskipum? Samábyrgðin er endurtrygging skyldutryggðra skipa frá bátaábyrgðarfélögum. Það er uppistaðan í Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Í öðru lagi er Samábyrgðin trygging á skipum ríkisins. Hjá Samábyrgðinni voru tryggð skip Landhelgisgæslunnar. Þar voru tryggð skip Ríkisskipa minnir mig og þar hafa verið tryggð skip Hafrannsóknastofnunar. En uppistaðan og grunnurinn undir Samábyrgð Íslands á fiskiskipum eru bátaábyrgðarfélögin, það er hinn lýðræðislegi grunnur. Bátaábyrgðarfélögin eru mörg, þau eru merkileg félög sem eiga sér mjög merkilega sögu. Og lögin um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum eru frá 1909 og hafa verið til með nokkrum breytingum allar götur síðan. Stærsta bátaábyrgðarfélagið er Vélbátaábyrgðarfélag Ísfirðinga. Hver ætli að hafi verið formaður þess einna lengst í sögunni eða a.m.k. stjórnarmaður í því félagi? Ég hygg að hann heiti Matthías Bjarnason og sé 1. þm. Vestf. Hann hafi mjög lengi verið í stjórn þess félags, Vélbátaábyrgðarfélags Ísfirðinga. Síðan er Vélbátatrygging Reykjaness aðili að Samábyrgðinni, Skipatrygging Austfjarða, Bátatrygging Breiðafjarðar, Vélbátatrygging Eyjafjarðar og Vélbátaábyrgðarfélagið Grótta. Samtals er hér um að ræða 593 báta undir 100 rúmlestum sem eru með sínar endurtryggingar hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipunum. Síðan voru á síðasta ári um 200 opin skip óskyldutryggð í tryggingu hjá bátaábyrgðarfélögunum, langflest hjá Vélbátaábyrgðarfélagi Ísfirðinga. Reyndar flest hjá Skipatryggingu Austfjarða og svo hjá Vélbátaábyrgðarfélagi Ísfirðinga. Og auk þess er um að ræða nokkur skip sem eru stærri en 100 brúttólestir. Það eru 59 skip á síðasta ári, langflest á Ísafirði, 21, og síðan á Austfjörðum, 10, og á Reykjanesi sjö, Bátatrygging Breiðafjarðar sex, Samábyrgðin sex og Vélbátaábyrgðarfélagið Grótta eitt. Að undanförnu hefur verið starfandi nefnd á vegum hæstv. heilbr.- og trmrh. sem hefur verið að fara yfir þessi mál mjög rækilega, málefni Samábyrgðarinnar og bátaábyrgðarfélaganna. Nefndin hefur, trúi ég, skilað einhverjum tillögum til hæstv. ráðherra og er hér flutt frv. sem er í raun og veru bara helmingurinn af þessum tillögum, þ.e. sá þáttur sem snýr að Samábyrgðinni einni en bátaábyrgðarfélögin eru ekki þar með. Enda má út af fyrir sig segja að ríkisstjórnin hafi ekkert með bátaábyrgðarfélögin að gera sem eignarhaldsaðili á neinn hátt því að það eru sjálfstæð félög. Bátaábyrgðarfélögin eiga hins vegar í Samábyrgðinni. Það er ekki þannig að hér sé um einhver laus tengsl að ræða, þau eiga í Samábyrgðinni. Þannig kjósa bátaábyrgðarfélögin t.d. tvo menn í stjórn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er það þannig að hægt sé að selja Samábyrgðina eins og ríkið eigi þá eign að fullu án þess að taka tillit til viðhorfa bátaábyrgðarfélaganna? Ég stórefa að það gangi. Ég held að hérna séu menn að sölsa undir sig eignir í nafni ríkisins sem ríkið ekki á. Ég kannast að vísu við það af hálfu embættismanna heilbrrn. bæði fyrr og síðar, m.a. í minni tíð fyrir allmörgum árum, að menn töldu, ef ég man rétt, að ríkið gæti í raun og veru gengið býsna langt í að ráðstafa eigum Samábyrgðarinnar. En þar á móti kemur hitt að Samábyrgðin er ekki bara þeir peningar sem hafa komið frá ríkinu heldur er Samábyrgðin líka þær tekjur sem hafa komið frá bátaábyrgðarfélögunum. Fulltrúafundur Bátaábyrgðarfélaganna kýs tvo menn í stjórn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum. Þess vegna er það mín skoðun, virðulegur forseti, og um það var ég alltaf ósammála mínum embættismönnum á sinni tíð, að ríkið geti ekki ráðstafað Samábyrgðinni án þess að leita samkomulags við bátaábyrgðarfélögin í leiðinni. Ríkið ræður ekki eitt yfir því sem heitir Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og getur því ekki selt þá stofnum með tekjur í ríkissjóð eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv. ríkisstjórnarinnar. Ég vil einnig spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er samstaða um málið? Er samstaða um málið í stjórnarflokkunum? Ég þekki til þingmanna í stjórnarflokkunum sem hafa komið talsvert við sögu bátaábyrgðarfélaganna. Mér er kunnugt um að ýmsir þeirra hafa borið hagsmuni bátatryggingarfélaganna og Samábyrgðarinnar talsvert fyrir brjósti. Ég hlýt því að spyrja hæstv. ráðherra hvernig það sé hvort það er í raun og veru þannig að stjórnin standi á bak við þennan part af frv. eða ekki. Samábyrgð Íslands á fiskiskipum er ekki lítið fyrirtæki. Það er með 600 millj. kr. veltu, það er með eign upp á 175 millj. kr. Það hefur að vísu verið með nokkurn halla síðustu tvö ár vegna talsverðra afskrifta af skuldum en iðgjöld á móti tjónum hafa út af fyrir sig gengið nokkuð vel upp og með eðlilegum hætti. Nú kann það í sjálfu sér að vera svo að menn vilji endilega selja þetta fyrirtæki og breyta því í hlutafélag. Þá verð ég að segja alveg eins og er að það er náttúrlega furðulegt að heilbr.- og trmrh. fari með eignarhlut ríkisins í Samábyrgðinni. Ég tel það óeðlilegt fyrirkomulag að heilbrh.- og trmrh. fari með hlut ríkisins í þessu fyrirtæki, Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Ég tel það óeðlilegt. Hæstv. heilbrrh. ætlar að vísu að fara með hlut ríkisins í þvottahúsi Ríkisspítalanna hf. sem hann hefur lagt fram sérstakt frv. um þar sem það er rækilega tekið fram í 2. gr. hvað því fyrirtæki er ætlað að gera. Hvað ætli það eigi að gera, hæstv. forseti? Það á að þvo þvott. Þvottahús Ríkisspítalanna hf. þvær þvott, stendur í 2. 2. mgr. 2. gr. Þvottahús Ríkisspítalanna skiptist í tvær deildir, þvottadeild sem þvær þvott, eins og stendur í greininni, og saumadeild sem gerir við og merkir tau eins og stendur í greininni. Hæstv. heilbrrh. ætlar því að gerast umsvifamikill í atvinnurekstri. Fyrir utan það að reka þvottahús, þá ætlar hann að reka Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Það má út af fyrir sig segja að hans veldi teygist allvíða, að hæstv. heilbrrh. muni deilast allvíða svo að ég vitni til orðtaks sem notað var um einstakling á Vestfjörðum fyrir allmörgum öldum sem deildist allvíða eins og kunnugt er, bæði í Hergilsey og víðar þar um slóðir. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það algerlega út í hött, virðulegi forseti, að heilbrrh. fari með hlut ríkisins í Samábyrgðinni. Ég tel að það eigi að vera fjmrh. eða sjútvrh. kannski, ekki heilbrrh. Ég tel að það væri skynsamlegast, virðulegi forseti, fyrir hæstv. ráðherra að salta þennan kafla um Samábyrgðina. Það er ekki hægt að afgreiða hann eins og hann lítur út. Sérstaklega er það vegna þess að 13. gr. frv. er með þeim hætti sem hún er. En hún er svona, með leyfi forseta: ,,Fastráðnir starfsmenn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum skulu hafa rétt til starfa hjá Samábyrgðinni hf. og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir gegndu áður. Ákvæði 14. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 38/1954, með síðari breytingum, á því ekki við um þá starfsmenn.`` Ég hygg að þetta sé sjöunda eða áttunda frv. sem komið hefur frá hæstv. ríkisstjórn með nákvæmlega sömu greininni og það hefur alltaf strandað á þessari grein að þessi mál næðu afgreiðslu. Í fyrsta lagi er það vegna þess, virðulegi forseti, að það liggja fyrir tveir hæstaréttardómar um það að á einkamarkaði er ekki til staða sem er sambærileg við það sem gerist hjá ríkinu. Í öðru lagi getur Alþingi ekki með lögum tekið biðlaunarétt af opinberum starfsmönnum eins og gert er ráð fyrir að gera skv. síðari málsl. 13. gr. Biðlaunaréttur er stjórnarskrárvarin eign. Þess vegna tel ég að það sé borin von og útilokað að ná því að afgreiða frv. með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Frv. mun stranda á þessu atriði. Ég hef verið að segja við ríkisstjórnina aftur og aftur, bæði fjmrh. og sömuleiðis hæstv. utanrrh. um daginn og iðnrh.: Af hverju fer ríkisstjórnin ekki og ræðir við BSRB um þessi mál? Af hverju fer ekki ríkisstjórnin í það að ræða við BSRB um það hvernig þessum málum verður komið fyrir? Ég endurtek það sem ég hef oft sagt og hefur glatt hv. 17. þm. Reykv., auðvitað verður að vera hægt að einkavæða fyrirtækin. Auðvitað verður að vera til viðurkennt ferli þannig að hægt sé að einkavæða fyrirtækin, breyta ríkisfyrirtækjum í einkafyrirtæki.

Það hefur aðallega glatt Ólaf Ragnar.

Er hv. þm. með sérstakar upplýsingar um það? Ég þakka honum fyrir kærlega. Við ræðum það á stofnfundinum við fyrsta tækifæri. Staðreyndin er nefnilega sú að þetta eru samningsbundin réttindi og þess vegna er óhjákvæmilegt fyrir ríkisstjórnina að fara í viðræður við BSRB og aðra hagsmunaaðila um þetta mál. Þessi kafli um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum er auðvitað margdauður, sjálfdauður. Hann er í fyrsta lagi dauður út af þessu ákvæði sem ég var að nefna hér af því að þetta er ekki hægt, Alþingi getur ekki samþykkt þetta af því að það væri stjórnarskrárbrot að setja þetta svona í gegn. Í öðru lagi er þetta dautt mál vegna þess að ríkið á ekki Samábyrgðina með þessum hætti heldur eiga bátaábyrgðarfélögin hana líka. Í þriðja lagi getur ríkisstjórnin ekki komist í gegn með frv. fyrst og fremst vegna þess að ég er sannfærður um það að þegar betur er að gáð mun frv. ekki hafa þingmeirihluta eins og það lítur út núna vegna þess að ég er viss um að hér eru til menn sem ekki eru tilbúnir til þess að láta Alþingi með þessum hætti rífa eignir af bátaábyrgðarfélögunum, sem eru sjálfstæð félög einstaklinga sem hafa orðið til á margra áratuga ferli. Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir og er rætt í dag er hluti af heildarefnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Niðurstaða málsins liggur fyrir, skýrust í tölum Alþýðusambands Íslands. Niðurstaðan er sú að kaupmáttur ráðstöfunartekna þeirra sem hafa 60 þús. kr. á mánuði lækkar um 7,4%. Ég er ekki að tala um hátekjufólk, ég er að tala um fólk með 60 þús. á mánuði. Það lækkar um 7,4%. Fólk sem hefur 80 þús. kr. á mánuði lækkar um 7,6%. Fólk sem hefur 120 þús. kr. á mánuði lækkar um 7,3%. Með öðrum orðum er verið að flytja nokkur þingmál hér í kippu sem munu hitta verst fyrir þann fjölda í þjóðfélaginu, þá miðju í þjóðfélaginu, sem í raun vinnur fyrir allri þjóðfélagsbyggingunni eins og hún leggur sig. Það er fólkið sem er að byggja og eiga börnin, fólkið sem hefur kannski stöðu og heilsu til þess að vera með tekjur upp á 100--250 þús. þegar um tvo er að ræða. Þessi frv., ef þau verða samþykkt, munu sprengja lífskjör þessa fólks niður á þurfamannastigið. Það er það ljóta í þessum tillögum. Í forsetakosningum ekki langt frá okkur var fyrir nokkru m.a. sérstaklega fjallað um þetta fólk, hvernig hægri stjórnin hafði brotið niður millitekjuhópana á undanförnum tíu árum. Það er það sem verið er að gera með þessum ráðstöfunum eins og þær líta út. Hér eru ráðstafanir sem hitta þessa millitekjuhópa sérstaklega harkalega fyrir. Í fyrsta lagi eru þær almennar með 1,5% skattahækkun en í öðru lagi er verið að sækja þessa hópa sérstaklega, pína þá og vinda og láta þá borga meira, þá sem eru með börn og þá sem eru að byggja. Það er augljóst mál hvað sem öllu öðru líður, virðulegi forseti, að þetta eru mál sem eru með þeim hætti að það er réttlætanlegt sem Alþýðusamband Íslands segir í miðstjórnarsamþykkt sinni í dag. Með þessum málum er um að ræða griðrof á verkalýðshreyfingunni í landinu og það er hvatt til þess að menn sameinist til að verja kjör láglaunafólks og segja upp samningum strax, í síðasta lagi frá 1. febrúar nk.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa það þegar kemur að heilbrigðis- og tryggingamálunum furða ég mig stundum á langlundargeði og þolinmæði þessarar þjóðar og þessa þings sem hér situr. Ef miðað er við þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur boðað núna með þessum bandormi um almannatryggingar og eins með frv. sem rætt var í gær um breytingar á skattalögum, þá finnst mér þetta hvort tveggja með slíkum endemum að hér fyrir utan húsið ætti auðvitað að vera æstur múgur til að mótmæla þessu. Hér í þingsalnum ætti að vera maður í hverju sæti og þingmenn ættu auðvitað að liggja hér í málþófi til að reyna að stöðva þessi mál. Þau eru með slíkum endemum og þau koma þannig við fólkið í landinu að það er ekki hægt að þola þetta. Ég hélt að við hefðum séð toppinn í fyrra og sérstaklega hjá hæstv. heilbr.- og trmrh. En það er kannski í þessum málum eins og þeir segja fyrir vestan: You ain't seen nothing yet. Ég veit ekki hvernig það verður á næsta ári hjá hæstv. ráðherra. Ég segi fyrir sjálfa mig að ég nenni ekki lengur að vera með eitthvert kurteisishjal eða standa hér, eins og mér finnst margir hafa gert, og ég bið þá menn forláts ef þeir taka það til sín, að reyna að tala fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. Þetta er kannski ungæðisháttur hjá mér, ég hef ekki setið lengi á þingi og menn eru auðvitað vanir ýmsu hér. En mér finnst bara ekkert hægt að ræða við þennan ráðherra.  Ég verð að segja það að mér finnast aðgerðir hæstv. heilbr.- og trmrh. í þessum málaflokki hreint út sagt tómt rugl frá upphafi til enda. Mér finnst þetta vera fúsk í málaflokknum sem við höfum séð sl. eitt og hálft ár. Ráðherrann hefur farið um eins og engisprettufaraldur yfir þennan málaflokk. Hann hefur atast og djöflast í málaflokknum og ef fram heldur sem horfir verður heilbrigðis- og tryggingakerfið ein rjúkandi rúst eftir kjörtímabilið. Það hafa verið reknar hér ágætar stofnanir í borginni. Ég nefni bara Landakot og ég nefni Fæðingarheimilið. Hvað er orðið um þessar stofnanir? Önnur rétt lafir og getur ekki lengur starfað með reisn og sóma eins og áður. Hinni er búið að loka. Svo höfum við sjúkrahús eins og Landspítalann og ég vil leyfa mér að segja líka Borgarspítalann þar sem þrengt er svo að í fjármálum, sérstaklega á Ríkisspítölunum, að vinnumórall þar er orðinn vægast sagt slappur. Það er mikil óánægja hjá öllum kvennastéttum á sjúkrahúsunum vegna álags. Sjúkraliðar hafa lagt niður vinnu, hjúkrunarfræðingar hafa sagt upp störfum þannig að þetta heilbrigðis- og tryggingakerfi er að verða ein rjúkandi rúst. Ég ætla bara að segja það hér og spyrja, þótt það séu ekki margir hér inni úr stjórnarflokkunum, hvort ekki sé hér einhver góður maður sem á aðgang að ráðherranum og getur komið vitinu fyrir hann í þessum málaflokki eða hvort menn viti um einhvern slíkan.  Hér var vitnað í ummæli ráðherrans á Stöð 2 um fæðingarorlofið. Það er náttúrlega búið að gera það svo oft og verður sjálfsagt aldrei of oft talað um þau ummæli því að þau eru náttúrlega með slíkum endemum að þau á að rifja hér upp í hverri ræðu sem haldin er. Ég verð að segja að eftir að hafa séð þessi ummæli, þá er nánast eins og ráðherrann sé með einhvers konar niðurskurðarmaníu. Hann vill bara skera og hann er aldrei kátur nema hann fái að koma sem víðast við. Það hefur verið bent á það í sérstakri ályktun frá þingflokki Kvennalistans að það virðist eitthvað skorta á að ráðherranum sé mjög vel kunnugt um líffræði kvenna og hvernig henni sé nú háttað.  Það stakk mig áðan, þegar hv. þm. Svavar Gestsson var að lesa upp úr ummælum ráðherrans, hvernig orðalagið er í þessu svari hæstv. ráðherra. Hann segir að þegar menn eru að skoða í svona krappri stöðu þá möguleika sem finnast í þessu kerfi og nú bið ég menn að taka eftir, með leyfi forseta: ,,eigi menn ekki bara að horfa á gamla fólkið og öryrkjana.`` Með öðrum orðum hafa þeir bara verið að horfa á öryrkjana og gamla fólkið samkvæmt orðanna hljóðan í því sem ráðherrann hér segir. Þeir hafa bara verið að horfa á öryrkjana og gamla fólkið og nú er komið að konunum í fæðingarorlofi. Mér finnst þessi ummæli ráðherrans bera þess vott að keppnisskapið sé svo mikið að það fari með hann út í hverja forarvilpuna á fætur annarri. Ef ég á að reyna að meta það hvað fyrir ráðherranum vakir, því ekki vakir fyrir honum að standa vörð um heilbrigðis- og tryggingakerfið samkvæmt þessu, hlýtur það að vera að hann stefni hreinlega á stól fjmrh. Hann segir bara við hina: Komið þið með þetta til mín, ég skal skera. Þá sýnir hann hversu vel hann sé til þess fallinn að gegna stöðu fjmrh. því að sjálfsagt stefnir hann á þann stól þegar uppstokkunin verður í ríkisstjórninni, hvenær sem það nú gerist. --- Nú sakna ég ráðherra úr salnum. Ég vona að hann verði ekki mjög lengi í símanum en ég ætla engu að síður að halda áfram hér máli mínu. Það var minnst áðan á bandorminn sem kom í fyrra um heilbrigðis- og tryggingamálin. Það var reyndar forkostulegur bandormur og auðvitað klúður. En með góðri samvinnu þingmanna í heilbr.- og trn. var lappað upp á þennan bandorm. Það má eiginlega segja að maður geti nagað sig í handarbökin yfir því að hafa gert það því að það má kannski segja að maður hafi þar með rétt ráðherranum litla puttann og nú sé komið því að taka alla höndina. Hann kom með frv. um bandorminn þar sem lagt var til að kostnaðarþátttaka foreldra yrði 10% og í öllu, líka forvarnastarfinu. Við fengum þessu breytt. Að vísu gátum við ekki breytt mikið þeim tölum eða því sem átti að spara samkvæmt þessu en við gátum þó möndlað með þetta innan þessa lagabálks á þann veg að forvarnirnar yrðu ókeypis. Það átti að felast í því ákveðin stefnumörkun að gera forvörnum hátt undir höfði og hafa þær þannig að fólk þyrfti ekki að bera kostnað af þeim. Allt sem við getum kallað viðgerðir, hvort sem það væri í tannlækningum eða öðru, væri þá frekar hægt að taka greiðslu fyrir. Þetta er auðvitað eitthvað sem ætti að vera jafnvel á heilsugæslustöðvunum líka. Niðurstaðan varð því sú að forvarnirnar urðu fólki að kostnaðarlausu en ofan á tannviðgerðirnar kom 15% kostnaðarþátttaka. Nú er aftur komið með bandorm og það er beðið um það að Alþingi breyti nákvæmlega sömu lagagreinum og í fyrra sem við sátum og vorum að reyna að lappa upp á þá. Þær voru klúður og urðu klúður. Þær voru aldrei góðar þessar lagagreinar enda var verið að semja þær á hlaupum á göngum þingsins. Nú er aftur komið fram með þetta og nú á að stíga fetinu lengra. Nú á ekki lengur að tala um 15% kostnaðarþátttöku heldur 25% og færa það líka yfir á forvarnirnar. Ef maður hugsar sinn gang og metur reynsluna frá því í fyrra þá kom maður að þessu, vildi gjarnan standa að þessu máli með stjórnarmeirihlutanum, reyna að laga hlutina, reyna að hafa þá eins góða og hægt er en sú spurning leitar auðvitað á mann núna: Á maður yfirleitt að lappa upp á þessa hluti? Er ekki bara rétt að stjórnarliðið standi uppi með þetta og beri ábyrgð á þessu? Til hvers á maður að vera að leggja sig fram um að vinna með stjórninni í einhverjum málum? Ég fæ ekki séð neina ástæðu til þess. Það er núna sama fimbulfambið og í fyrra í þessum málum. Málið sem hér er lagt fyrir okkur í bandormsformi er óunnið mál eins og gerðist í fyrra. Það er heldur ekkert einfalt mál að skoða frv. sem liggur fyrir okkur. Í fyrsta lagi þarf að skoða frumvarpsgreinarnar og bera þær síðan saman við lagabreytinguna sem var gerð í fyrra, bandorminn sem var líklega lög nr. 1 á þessu ári. Maður þarf að lesa það saman við það og síðan saman við einu útgáfuna sem til er af almannatryggingalögunum sem er líklega síðan 1991. Það er því ekkert einfalt mál að skoða þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Það er ekkert verið að gera það einfaldara með því að prenta með einhverjum hætti inn í grg. með frv. hvernig breytingarnar eru. Þar að auki eru allar útskýringar með frv. mjög af skornum skammti og því fylgja engir útreikningar frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. eins og mér skilst þó að eigi að fylgja hverju frv. Þessu frv. er í rauninni slett í okkur rétt eins og það sé bara talið fullgott. Nú sakna ég ráðherra héðan úr salnum, virðulegi forseti.  En það er ekki bara þessi bandormur sem er sérkennilegur og þarf að gera hér að umtalsefni því að kafli heilbr.- og trmrn. í fjárlagafrv. er líka með algerum endemum. Það var setið með það mál inni í heilbr.- og trn. og var beðið um útskýringar á þeim niðurskurði sem var að finna í sjúkratryggingunum, í slysatryggingunum, í lífeyristryggingunum. Það fengust engar útskýringar af neinu tagi í nefndinni sem varð auðvitað til þess að meiri hlutinn skilaði frá sér eitthvað örfáum línum um kaflann. Minni hlutinn gat í rauninni ekki metið þennan kafla faglega. Minni hlutinn gat bara sagt í sínu áliti að það væri í rauninni ekki hægt að gefa álit vegna þess að það vantaði allar upplýsingar. Það er því ekki bara bandormurinn heldur fjárlagafrv. sjálft sem er mjög sérkennilegt. Þegar bæði þessi bandormur og fjárlagafrv. eru skoðuð fæ ég ekki betur séð en enn þá vanti mikið upp á að ráðherrann hafi uppfyllt þau niðurskurðaráform sem hann hefur nú uppi. Ég fæ ekki betur séð en talsvert mikið vanti upp á það og hann hafi í rauninni tekið meira á sig en hann veldur og auðvitað mun meira en þessi málaflokkur þolir. Um það þarf varla að hafa mörg orð. Í fjárlagafrv., ef það er rifjað upp og bara horft á tryggingaþátt þess máls, ekki sjúkrahúsin eða stofnanirnar, er gert ráð fyrir því að ná 580 millj. kr. sparnaði á lífeyristryggingunum. Það segir í texta með frv. að þessu eigi að ná með því að eignatengja lífeyrisgreiðslur, með því að endurskoða lög um mæðralaun, með því að endurskoða lög um fæðingarorlof og með því að endurskoða ýmsar félagslegar sérbætur, eins og segir í textanum. Ráðherranum hefur ekki tekist að eignatengja lífeyrisgreiðslurnar vegna þess að það vill svo aumlega til að þó mönnum takist allt annað, nánast, allur annar niðurskurður, tekst þeim ómögulega að koma á fjármagnstekjuskatti og þar af leiðandi er ekki hægt að eignatengja lífeyrisgreiðslur aldraðra. Það fellur því um sjálft sig annað árið í röð. Ég minni á að það var líka talað um það við gerð fjárlaga í fyrra að nú þyrfti að koma á eignatengingu lífeyrisgreiðslna en það var ekki hægt í fyrra heldur. Hann hefur enn ekki komið með neitt frv. um fæðingarorlofið þó að hótunin liggi í loftinu. Um ýmsar félagslegar sérbætur veit ég ekki alveg hvað er verið að ræða og væri kannski ástæða til að fá það útskýrt, en hann hefur komið með endurskoðun laga um mæðralaun og fellt þau niður að hluta en hækkað barnalífeyri á móti. Nettósparnaðurinn af þessu er um 486 millj. sýnist mér, en það var talað um 580 millj. bara í fjárlagafrv. Það vantar því enn upp á þann kafla þar. Í sjúkratryggingunum var talað um sparnað í fjárlagafrv. upp á u.þ.b. 300 millj. kr. Hann ætti að nást með tilvísanakerfi vegna sérfræðinga, með því að breyta greiðsluþátttöku ríkisins og með 60 millj kr. vegna aukinna útboða, eins og þar var sagt. Mér sýnist á þeim bandormi sem hér liggur fyrir að það sé búið að sýna fram á sparnað upp á svona 250 millj. en ekki 300 eins og fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. --- Ég sé að ráðherrann er alveg óskaplega vinsæll maður og er á sífelldum hlaupum hér úr salnum.

Ég fer ekki úr salnum. Ég er í hliðarsal til að geta hlustað á hv. þm.

Það er kostur. Í þriðja lagi var í fjárlagafrv. gert ráð fyrir því að skera niður 100 millj. kr. í slysatryggingunum með því að færa slysatryggingar til ökumanna, til einkaaðila eða til vátryggingafélaga. Mér sýnist í þeim bandormi sem hér liggur fyrir að menn geti í mesta lagi sýnt fram á 50 millj. kr. sparnað ef þá einhvern af því fyrirkomulagi. Samtals er sá sparnaður sem var gert ráð fyrir í fjárlagafrv. á tryggingahlið kaflans um 980 millj. kr. Til viðbótar 980 millj. kr. niðurskurði, eins og var gert ráð fyrir í fjárlögum, sagðist ráðherrann tilbúinn að taka á sig 650 millj. kr. niðurskurð af þeim 1.240 millj. sem boðaðar voru í efnahagstillögum ríkisstjórnarinnar í nóvember. Ef við leggjum þetta saman þarf ráðherrann sem sagt að ná alls um 1.630 millj. kr. með ýmsum aðgerðum í tryggingamálum. Brúttósparnaðurinn samkvæmt þessum bandormi sem hér liggur fyrir er um 855 millj. kr. Síðan er einhver hugsanlegur sparnaður upp á 60 millj. vegna einkavæðingar. Þá erum við komin upp í 915 millj. Enn þá vantar 900 millj. sýnist mér. Enn þá þarf ráðherrann að sýna fram á hvar hann ætlar að ná 900 millj. Það hefur hann hvergi sýnt. Það hefur hvergi komið fram, hvorki í heilbr.- og trn. né mér vitanlega í fjárln., hvernig hann ætlar að ná þeim peningum. Þá er ég bara að tala um sparnaðinn vegna efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar og sparnaðinn í tryggingamálunum í fjárlagafrv. Ég er ekki að tala um sjúkrahúsin eða þær stofnanir í þessu sambandi. Mér sýnist ekki seinna vænna en þetta mál fari að skýrast og dæmið allt verði sýnt í þinginu. Hvar á enn eftir að skera? Hvernig á að ná þessum 2,6 milljarða kr. sparnaði í heilbrigðis- og tryggingamálum sem ráðherrann hyggst taka á sitt ráðuneyti? Ég get sagt það hér að ég hef beðið um gögn. Ég hef hringt upp í heilbr.- og trmrn. Ég hef talað við ráðuneytisfólk og hef beðið um gögn til þess að útskýra þessi mál. Ég hef beðið um útreikninga. Ég hef fengið eitt vesælt blað um mæðralaunin og barnalífeyrinn. Það er allt og sumt. Annað hef ég ekki getað fengið þrátt fyrir að um það hafi verið beðið. Það er óneitanlega sérkennilegt þegar fulltrúar í heilbr.- og trn. þingsins geta ekki með nokkru móti nema með því að grafa sjálfir í gegnum þá fáu pappíra sem fyrir liggja fengið einhverjar upplýsingar um málið þannig að heildarmyndin liggi fyrir. Þetta er náttúrlega ótrúlegt. Ég ætla að fara hér í einstakar greinar frv. Í 1. gr. frv. er eina hækkunin sem þar er að finna. Þar er gert ráð fyrir því að hækka árlegan barnalífeyri með hverju barni og þar af leiðandi lágmarksmeðlag úr 7.551 kr. eins og það er í dag í 11.300 kr. Það er kannski ljósið í myrkrinu að þetta skuli hafa verið gert. Ég get sagt það fyrir sjálfa mig að ég er ekki ósátt við þessa breytingu. Ég er ekki ósátt við það í prinsippinu að barnalífeyrir og þar af leiðandi lágmarksmeðlag sé hækkað frá því sem það er í dag. Það er einfaldlega allt of lágt að greiða 7.551 kr. með einu barni eða 22.500 kr. með þremur börnum sem er sú greiðsla sem sá sem á þrjú börn og er ekki með forræði þeirra þarf að inna af hendi. Mér finnast þetta ekki háar greiðslur. Ég hef haldið því fram áður á þingi og geri það enn og aftur að ég held að feður utan sambúðar hafi minni kostnað að jafnaði af afkvæmum sínum en feður í sambúð. Ég hef stundum furðað mig á því að karlmenn skuli ekki sjálfir hafa tekið þetta mál upp með meira afgerandi hætti en raun ber vitni. Ég talaði í fyrra fyrir frv. sem fól í sér, hefði það orðið að veruleika, ákveðna hækkun á meðlaginu. Ég minnist ekki annars en að þeir karlmenn sem hér tóku til máls, þeir voru ekki margir, hafi verið heldur mótfallnir þessu. Þar á meðal minnist ég sérstaklega eins þingmanns úr þingliði Alþfl. sem taldi að þarna væri verið að leggja byrðar á karlmenn, á meðlagsgreiðendur sem ættu margir hverjir afskaplega erfitt með að inna þessar greiðslur af hendi.  Ég veit það vel að það vefst fyrir tekjulágum mönnum að greiða 7.500 kr. á mánuði og þá ekki síður 11.000 kr. En það vefst auðvitað líka fyrir tekjulágum konum að framfæra börn með ekki hærra meðlagi en þetta er. Við megum bara ekki gleyma því þegar við erum að tala um þessa hluti. Ég er heldur ekkert ósátt við að sú breyting verði gerð að hækka barnalífeyri og þar af leiðandi meðlagið og lækka mæðra- og feðralaunin eins og þau eru í dag vegna þess að ég lít á mæðra- og feðralaunin eins og þau eru í dag í raun sem niðurgreiðslu á meðlagi. Þetta sé í raun niðurgreiðsla á meðlagi. Þetta eru séraðgerðir sem gripið er til til þess að koma til móts við fyrst og fremst einstæðar mæður og ég held að einmitt þessi greiðsla, mæðralaunin, hafi verið notuð mjög mikið gegn einstæðum mæðrum og alið hafi verið á fordómum í þeirra garð af illgjörnu fólki, vil ég segja, með tilvísun til mæðralaunanna. Það er dálítið sérkennilegt og maður hefur upplifað það og ég er viss um að allir þingmenn hafa upplifað það þegar þeir hafa farið á vinnustaðafundi fyrir kosningar að það er alltaf einhver á slíkum vinnustaðafundum sem sér ofsjónum yfir greiðslum til einstæðra mæðra úr tryggingakerfinu. Einstæðar mæður eru sífellt undir smásjánni og alltaf verið að spekúlera í því hvernig þær misnoti þessa peninga sem þær fá. Ég hef aldrei orðið þess vör að meðlagsgreiðendur væru eitthvað sérstaklega undir smásjánni, að menn væru eitthvað sérstaklega að velta því fyrir sér hvort þetta væri eðlileg upphæð á meðlaginu. Einstæðar mæður hafa oft og tíðum verið taldar afætur, því miður, en ég hef aldrei orðið þess vör að meðlagsgreiðendur hafi verið taldir það. Þetta má ekki skilja sem svo að ég líti svo á að meðlagsgreiðendur eða einstæðar mæður séu afætur, alls ekki. Ég er að reyna að endurspegla umræðuna úti í samfélaginu sem mér finnst öll vera á kostnað einstæðra mæðra og ég kem að því síðar að mér finnst hæstv. heilbr.- og trmrh. ekki hafa látið sitt eftir liggja í þeim málum, m.a. með umræðunni í kringum þá nefnd sem hann skipaði til þess að kanna meinta misnotkun á þessu kerfi. Breytingin sem 1. gr. felur í sér kostar ríkissjóð líka peninga. Hún kostar ríkissjóð um 180 millj. kr. vegna þess að ríkissjóður er meðlagsgreiðandi. Hann er einn af meðlagsgreiðendunum og greiðir meðlag með ófeðruðum börnum og börnum ekkla og ekkna. Eins og ég segi er ég í prinsippinu ekki mótfallin þessu þó að ég hafi síðan mínar skoðanir á því hvernig með mæðra- og feðralaunin er farið. Í 2. gr. frv. er einmitt fjallað um lækkun mæðra- og feðralauna. Sú lækkun á spara ríkissjóði um 660 millj. kr. Á móti kemur auðvitað hækkunin á barnalífeyrinum um 180 millj. Eins og ég sagði áðan tel ég ekki óeðlilegt að lækka þessar greiðslur en mér finnst vægast sagt óeðlilegt að gera það með þeim hætti að það komi harðast niður á þeim sem mesta framfærslubyrði hafa og það gerist við þessa breytingu, hæstv. ráðherra. Ef við lítum á einstæða móður með þrjú börn á framfæri, þá skerðist mánaðarlegur framfærslueyrir barna hennar um tæpar 3 þús. kr eða 36 þús. kr. á ári. Skerðingin verður mest þarna vegna þess að mæðralaununum er þannig hagað í dag að þau hækka hlutfallslega meira með fleiri börnum og þess vegna verður skerðingin tilfinnanlegust þegar börnin eru orðin fleiri. Þegar ég er að tala um þessa 36 þús. kr. skerðingu sem hún verður fyrir á ári, þá er ég búin að taka tillit til hærra meðlags. Þetta er nettóskerðingin sem hún verður fyrir vegna þessa. Það hefur svo sem verið talað um það að meðlagið sé ekki skattskylt og þar af leiðandi sé skerðingin ekki eins og hér er um talað. En mér segir svo hugur að einstæð móðir með þrjú börn sé ekki með mjög miklar skattgreiðslur fyrir þannig að það nýtist henni ekki að meðlagið sé ekki skattskylt en mæðralaunin séu það hins vegar. Ég hef grun um að hún greiði ekki mjög mikla skatta af mæðralaununum í dag. Þann nettósparnað sem verður af 1. og 2. gr. frv. og mun vera nettósparnaður um 500 millj. kr. hefði, að mínu viti, átt að flytja yfir í barnabótaaukann. Barnabótaaukinn er tekjutengdur og með þeim hætti hefði þetta komið tekjulágu barnafólki, einstæðum mæðrum sem öðrum til góða. Í því sambandi vil ég líka nefna að það hefði auðvitað komið tekjulágum fjölskyldufeðrum sem eru meðlagsgreiðendur líka til góða því að þeir hefðu fengið hækkun á sínum barnabótaauka samhliða því og þeir þyrftu að hækka meðlagsgreiðslur sínar. Það hefði þá jafnað út hækkandi meðlagsgreiðlsur hjá þeim að fá hærri barnabótaauka með sínum börnum sem þeir eiga í síðari fjölskyldu sinni. Ég hefði satt að segja haldið að það hefði verið í meira samræmi við þær yfirlýsingar sem hæstv. heilbr.- og trmrh. gaf í kjölfar álits sem nefnd, sem skipuð var til að kanna hvort stuðningskerfið væri misnotað, sendi frá sér. Í niðurstöðum þessarar nefndar segir m.a., með leyfi forseta, að það virðist skorta sambærilegan stuðning við barnafólk í hjúskap eða sambúð með lágar tekjur, þ.e. sambærilegan stuðning við það sem einstæðir foreldrar njóta. Af þessu hefði maður auðvitað talið að menn mundu taka sig á og auka stuðning við tekjulága hjónafólkið eða sambúðarfólkið með börnin. En auðvitað var það ekki gert. Ég segi auðvitað vegna þess að maður hefur svo oft heyrt í ráðherrunum. Þeir tala eins og þeir ætli að fara að gera eitthvað, eins og þeir ætli að breyta einhverju, eins og þeir ætli að taka upp einhverjar jöfnunaraðgerðir en svo þegar til á að taka, þá er það ævinlega jöfnun niður á við. Maður ætti að vera búinn að brenna sig á því og vera ekki að gera sér vonir um eitthvað annað. Það sem þeir gera núna er að þeir kroppa eitthvað ofurlítið af einstæðu mæðrunum til þess að koma á jafnrétti. Til þess að koma á jafnrétti milli einstæðra mæðra og tekjulágs sambúðarfólks með börn er kroppað af einstæðu mæðrunum. Það er ekki bætt við hjá tekjulága sambúðarfólkinu með börn. Með þessu ætlar ráðherrann væntanlega að tryggja að félagsmálasáttmáli Evrópu sé ekki fótum troðinn, með því að jafna niður á við. Þannig getur hann tryggt að félagsmálasáttmáli Evrópu sé ekki fótum troðinn. Og það var auðvitað með slíkum endemum í þessu nefndaráliti sem nefnd ráðherra gaf út að í niðurstöðum segir, með leyfi forseta: ,,Verulega skortir á að hér á landi sé rekin samræmd fjölskyldupólitík og breytingum sem snerta fjölskyldur oft hrundið í framkvæmd án þess að heildaráhrif þeirra séu könnuð.`` Það eru vissulega orð að sönnu að breytingum er hrundið í framkvæmd án þess að heildaráhrif þeirra séu könnuð og það er núna verið að gera af þessari ríkisstjórn. Það er verið að hrinda hér í framkvæmd breytingum án þess að menn hafi nokkuð skoðað afleiðingar þeirra. Síðan segir í nefndarálitinu: ,,Ísland hefur fullgilt að hluta félagsmálasáttmála Evrópu. Þar kemur fram að aðildarríki skuldbinda sig til að veita mæðrum og börnum viðunandi félagslega og efnahagslega vernd án tillits til hjúskaparstéttar og fjölskyldutengsla.`` Og síðan kemur þessi dæmalausa setning: ,,Það stuðningskerfi sem hér er nú rekið til stuðnings einstæðum foreldrum og börnum þeirra er í ósamræmi við þessi markmið því að það getur mismunað mæðrum og börnum eftir hjúskaparstétt.`` Með öðrum orðum er verið að segja hér að það sé svo vel búið að einstæðum mæðrum og börnum þeirra að börnum hjóna eða sambúðarfólks sé mismunað með því kerfi. Ég hélt í einfeldni minni að það stuðningskerfi sem við höfum hér við einstæðar mæður hefði verið búið til vegna þess að börn þeirra eru yfirleitt hjá einni fyrirvinnu og allar kannanir sem gerðar hafa verið sýna fram á það að einstæðir foreldrar eru mun tekjulægri en sambúðarfólk. Ætli meðaltekjur einstæðra mæðra séu ekki í kringum 90 þús. kr. sýnist mér samkvæmt gögnum frá fjmrn. en meðaltekjur hjóna um 250--260 þús. kr. Ég hélt að þetta kerfi hefði verið búið til til þess að jafna þann félagslega og efnahagslega mun sem er á börnum einstæðra foreldra og börnum sambúðarfólks. Nei, nei, þá er búið að snúa öllu á haus í þessu nefndaráliti. Nú heitir það að börnum sambúðarfólks sé mismunað með því að til sé eitthvert sérstakt stuðningskerfi sem komi börnum einstæðra foreldra til góða. Og nú á að lagfæra þetta. Nú á að breyta þessu og koma á félagslegu réttlæti, koma á jafnrétti og jöfnuði og skerða hjá þessum hópi! En það er víðar sem niðurskurðarhnífnum er beitt þegar börnin eru annars vegar því að jafnréttið sem verið er að koma á á að ná til fleiri. Nú á að taka 750 millj. kr., eftir því sem mér sýnist, úr barnabótakerfinu, flytja 250 millj. kr. þar af í barnabótaaukann og spara með þessu 500 millj. kr. í barnabótunum í gegnum skattkerfið. Sama aðgerð var gerð í fyrra. Þetta er nákvæmlega sama aðgerð og var gerð í fyrra. Þá voru líka teknar, ef ég man rétt, 750 millj. kr. úr barnabótunum, fluttar 250 millj. í barnabótaaukann og sparaðar 500 millj. Milljarður er sparaður í barnabótum núna á tveimur árum auk þessa 500 millj. kr. sem við erum að tala um í mæðralaunum. Með því að flytja þriðjunginn af skerðingunni í barnabótaaukann á að reyna að telja hinum tekjulágu í landinu trú um að það sé verið að gera eitthvað fyrir þá. Nú sé verið að gera eitthvað sérstakt fyrir þennan hóp með því að hækka örlítið barnabótaaukann. En hækkunin á barnabótaukanum gerir ekki meira en að vega upp skerðinguna á barnabótunum því að auðvitað verður þetta fólk fyrir skerðingu á sjálfum barnabótunum, sem eru eins fyrir alla án tillits til tekna. Þetta fólk verður fyrir þeirri skerðingu og hækkun á barnabótaaukanum er ekki nema rétt til að vega upp á móti því. Ef við skoðum dæmið frá því í fyrra, þá sýnist mér að hagsbæturnar sem urðu af þessum tilfærslum frá barnabótunum í barnabótaaukann hafi numið frá 48 kr. á mánuði og upp í 900 kr. á mánuði hjá þeim allra tekjulægstu. Einstæð móðir með þrjú börn og innan við 100 þús. kr. á mánuði og hjón með 3 börn og innan við 150 þús. kr. á mánuði fengu um 900 kr. hækkun á mánuði út á þetta. Það voru nú öll ósköpin. Ég hlýt bara að spyrja hvort ráðherra ætlist til þess að við hrópum húrra yfir þess konar jafnaðarmennsku, yfir svona jöfnunaraðgerðum. Er ætlast til þess?

Já, takk.

Ráðherrann játar því, já takk. Ég ætla að frábiðja mér það. Ég held að einhverjir aðrir verði að vera í þeim kór. Ég efast um að nokkur þingmaður sé tilbúinn til þess að hrópa húrra fyrir svona jöfnunaraðgerðum. Kannski taka einhverjir því eins og hverju öðru hundsbiti. Kannski láta stjórnarþingmennirnir þetta yfir sig ganga eins og svo margt annað. En fjandakornið að það verði með einhverjum húrrahrópum. Ég vona sannarlega að þeir sýni einhvern dug þegar farið verður að fjalla um þessi mál í nefndum og reyni hvað þeir geta til að lagfæra þetta. Ef við lítum svo á 3., 4. og 5. gr. þessa frv., þá er þar verið að fella niður slysatryggingu ökumanns hjá Tryggingastofnun ríkisins og færa hana yfir til tryggingafélaganna. Menn hafa talað um að þar sparist hugsanlega 50 millj. og hugsanlega ekki neitt. Mér finnst að vissulega megi athuga þennan lið og það sé hugsanlega fyllilega réttlætanlegt að flytja þetta með þessum hætti yfir til tryggingafélaganna. Það held ég að verði bara að skoðast. En svo ég bendi ráðherranum á einn lið sem hefði líka mátt skoðast, kannski ráðherrann hafi skoðað hann, ég veit það ekki, þá þykir mér að það mætti athuga slysatryggingu íþróttafólks sem er líka undir þessum sama lið. Það vekur óneitanlega dálitla furðu þegar slysatryggingar eru skoðaðar að þeim fylgja yfirleitt iðgjöld með einhverjum hætti, eins og slysatryggingu ökumanns og ég vil benda á að líka er gert ráð fyrir slysatryggingu fólks við húsverk, húsmóðurstörf, og henni fylgir ákveðin iðgjaldagreiðsla, en ég held að það sé rétt hjá mér að engin iðgjaldagreiðsla fylgi slysatryggingu íþróttafólks. Ráðherrann upplýsir mig þá kannski um það. Það væri líka gaman að fá að vita hvernig þessi liður hefur þróast á undanförnum árum. Um 6. gr. er það að segja að þar mun áætlaður sparnaður vegna sérfræðiþjónustu lækna vera um 120 millj. kr. samkvæmt þeim tölum sem við höfum séð. Ég verð að segja að mér finnst ótrúlegt að þetta sparist með tilvísanakerfinu einu saman og það hljóti eitthvað fleira að þurfa að koma þar til. Ég segi eins og fleiri sem hér hafa talað að ég er ekki á móti því að reynt sé að beina fólki að ódýrari þjónustu, til heimilislæknanna og heilsugæslulæknanna frá sérfræðiþjónustunni þegar þjónusta heimilislækna dugir. En ég vil líka minna á að hækkunin sem varð í fyrra á greiðslu fólks fyrir heimsókn til sérfræðings átti að gera það. Hún átti að gera nákvæmlega það að beina fólki frá sérfræðiþjónustunni til heilsugæslulæknanna vegna þess að það átti að virkja hina svokölluðu kostnaðarvitund. Hvernig hefur tekist að virkja hina svokölluðu kostnaðarvitund? Það hefur tekist afskaplega illa. Það gerðist ekki. Það breyttist ekkert nema síður sé. Verkum sérfræðinga fjölgaði og sérfræðingar fóru að framkvæma stærri verk en áður. Þetta virkaði því ekki. Af hverju virkaði þetta ekki? Kannski ráðherrann geti upplýst okkur um það. Kannski það hafi m.a. verið vegna þess að menn gengu svo hart fram í niðurskurði á sjúkrahúsunum að aðgerðir fluttust að hluta til frá sjúkrahúsunum og út á stofurnar. Eins hugsanlega vegna þess að fólk er útskrifað fyrr af sjúkrahúsunum en áður og þarf meira á aðstoð sérfræðinga að halda þegar það kemur út af sjúkrahúsum. Það athyglisverða er samt að það virðist eins og hin svokallaða kostnaðarvitund hafi farið að virka þegar komið er á heilsugæslustöðvar því að samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í heilbr.- og trn. hefur heimsóknum á heilsugæsustöðvar fækkað á síðasta ári. Heimsóknir á heilsugæslustöðvar hafa dregist saman. Ég man ekki hvort það var um 12% eða eitthvað slíkt. ræða.

8--10%.

8--10%, segir ráðherrann. Það er náttúrlega vægast sagt dálítið sérkennilegt og væri gaman ef ráðherrann gæti upplýst okkur um það hvernig menn útleggja þetta í ráðuneytinu. Það var engin greiðsla fyrir komu til heilsugæslulækna áður, það er tekin upp 600 kr. greiðsla og þá fækkar heimsóknum þangað. Greiðslan hjá sérfræðingi er hækkuð úr 900 í 1.500 kr. og heimsóknum til sérfræðinga fjölgaði talsvert á síðasta ári. Þarna er því eitthvað annað að verki en hin svokallaða kostnaðarvitund, enda trúi ég því að fólk almennt hafi hvorki tíma eða nennu til að vera að hlaupa til lækna ef það hefur ekkert við þá að tala eða við þá að gera. Sú spurning hlýtur líka að vakna í þessu sambandi hvort aðferðin við að draga úr kostnaði samfélagsins í heilbrigðismálum sé sú að auka kostnað einstaklinganna. Þó að kostnaður einstaklinganna sé aukinn og fluttur frá ríkisvaldinu yfir á einstaklingana, þá sparar það ekkert í samfélaginu. Það er bara tilflutningur á kostnaði. Það verður enginn sparnaður í samfélaginu í heild. Hvort það sé aðferðin og hvort það sé líka aðferðin að leggja alls kyns hindranir í götu fólks sem vill leita sér lækninga? Í því sambandi hlýtur það að vekja mann til umhugsunar að ef þessu tilvísanakerfi verður komið upp og það þýðir í rauninni að endurgreiðsla geti ekki átt sér stað nema fólk hafi fengið tilvísun frá heimilislækni og ef það er rétt sem hér hefur komið fram að það eru 450 þúsund heimsóknir til sérfræðinga á ári og fólk þarf að sækja allar þessar endurgreiðslur inn í Tryggingastofnun þá er það náttúrlega óðs manns æði. Ég held að menn ættu að vera búnir að brenna sig á lyfjakortunum þó að þeir fari ekki að taka upp annað viðlíka kerfi sem er álíka mikið bírókratí í kringum. Talandi einmitt um lyfjamálin sem eru líka í 6. gr. þar sem á að breyta einni setningu og talað um að lyf sem sjúkratryggðum er lífsnauðsynlegt að nota að staðaldri í stað þess að væri brýn nauðsyn að nota, skuli ekki þurfa að greiða fyrir, þá vaknar auðvitað sú spurning hvernig menn ætla að ná þeim sparnaði sem upp hefur verið gefinn með því að breyta þessari einu setningu. Það væri mjög þarft ef ráðherra gæti útlistað það svolítið fyrir okkur þingmönnum. Ég var að tala um tilvísanakerfið og lyfjakortin. Það var upplýst í heilbr.- og trn. að síðan það kerfi var tekið upp hafi verið gefin út 20 til 25 þúsund lyfjakort og ef ég hef fengið þá tölu rétta, þá hafi kerfið með lyfjakortin kostað um 10 millj. kr. Það er búið að keyra þetta kerfi í ár og núna, bingó, það gengur ekki, hætta við það ári síðar, leggja það af, gera eitthvað annað, finna nýtt kerfi og breyta þessu. Ætla menn að vera með svona tilraunastarfsemi í heilbrigðiskerfinu á hverju einasta ári? Eigum við sífellt að laga okkur að nýju og nýju kerfi, nýjum og nýjum bírókratískum reglum? Mér finnst þetta vera eins og hver annar skrípaleikur. Ef maður hugsar bara um lyfjakortin, 20--25 þúsund lyfjakort, hvað er búið að vekja mikinn ugg með þessu kerfi, hvað er búið að snúa mörgu fólki í margar ferðir út og suður, hvað er fólk búið að hringja, hvað hefur starfsfólk í Tryggingastofnun þurft að leggja á sig fyrir þetta? Eða almenningur úti í bæ til þess að afla sér upplýsinga? Hvað er fólk búið að eyða miklu þreki, skapsmunum og tíma í þetta kerfi, fyrir nú utan peningana? Það er ekki lítið, hæstv. ráðherra, og það held ég að ráðherranum ætti að vera manna best kunnugt. Það er búið að eyða alveg gífurlegri orku í þessi 20 til 25 þúsund lyfjakort og bingó búið! Það er ekki hægt að nota þetta. Gerum eitthvað annað ári síðar. Ráðuneytið ætlar að spara 150 millj. kr. í sérfræðikostnaði og lyfjakostnaði. Ég held að það sé óhætt að fullyrða að það gerir það ekki með tilvísanakerfi og ekki með breytingunni einni saman á skráningu lyfja. A.m.k. væri þá nauðsynlegt að fá nánari útlistun á því. Ef við tökum bara lyfjamálin og horfum á hver niðurstaðan varð af öllum þessum látum í ráðherranum í kringum lyfjamálin á þessu ári, þá vantar 300--350 millj. kr. upp á fjárlög þessa árs að sú upphæð dugi sem þar er fyrir lyfjakostnaðinum. Í sérfræðiþjónustunni vantar 250 millj. kr. Ég fæ því ekki betur séð en allt þetta brambolt í ráðherranum hafi engu skilað. Það er ekki nóg að bægslast. Það þarf að skila árangri.  Ef við lítum svo á 7. gr. frv., þá erum við komin að tannlæknaþjónustunni. Þessari grein breyttum við m.a. í fyrra í samkomulagi heilbr.- og trn. Þessi grein var einhvers konar meistaraverk þeirra í ráðuneytinu í fyrra þegar þeir komu með þetta til okkar og þurfti mikla vinnu og mikla yfirlegu til þess að lagfæra. Nefndin reyndi hvað hún gat til þess að gera þessa lagagrein þolanlega. En það sér auðvitað hver einn sem les lagatextann eins og hann er, að þetta var klambursmíð, enda er það ekki boðleg lagasmíð að ráðherrar komi á síðustu dögum fyrir jól, hendi inn einhverjum frv. og ætlist síðan til þess að í öllum þeim önnum sem hér eru sé reynt að gera úr þessu sæmilega boðlegar lagagreinar. Þannig ætti auðvitað ekki að vera staðið að lagasmíð á Alþingi. Það var mikið reynt að semja við ráðuneytismenn þegar verið var að fjalla um þessi mál og út úr því kom að í rauninni væru tannlækningar barna með þrenns konar hætti. Í fyrsta lagi væri hægt að fara að til einkatannlæknis á stofu úti í bæ. Í öðru lagi væri um að ræða skólatannlækningar. Í þriðja lagi væri um að ræða einhvers konar útboð á skólatannlækningum í skólunum til prívattannlækna úti í bæ. Þetta átti allt saman að vera mögulegt. Gott ef ekki þrjár mismunandi gjaldskrár tengdust þessu eða a.m.k. mismunandi greiðsluhlutföll eftir því hvaða þjónustu fólk notaði. Ýmist áttu foreldrar ekkert að greiða, það voru forvarnirnar, eða þeir áttu að greiða 15% í tannlækningunum eða foreldrarnir áttu að greiða líkega um rúm 60% því ef foreldri fór með barn til einkatannlæknis borgaði Tryggingastofnun 85% af 80% ef ég man þessa formúlu rétt. Þetta er náttúrlega slíkt kerfi að það er ekki fyrir nokkurn mann að skilja það. Núna er greinilega verið að einfalda þetta kerfi og það er út af fyrir sig ágætt. En þá er það líka gert þannig að kostnaðarhlutdeild foreldra er aukin. Það var byrjað í 10% í fyrra eða 15% sem það endaði í þegar hægt var að fá forvarnirnar þannig út að það þyrfti ekki að greiða fyrir þær. Nú er komið með 25% kostnaðarhlutdeild og maður hlýtur eiginlega að spyrja sig hvernig þetta endi því að það virðist alltaf vera sú tilhneiging að um leið og búið er að heimila einhverja gjaldtöku, þá á að hækka hana. Það var alveg eins og með matarskattinn á sínum tíma. Um leið og búið var að koma honum á fóru menn að sækja í að hækka hann. Þetta virðist ævinlega gerast. Og auðvitað ætti maður þá að brenna sig á því og ljá ekki máls á slíkum hlutum meðan ríkisstjórn eins og þessi sem nú situr er að verki. Ef við lítum á tannlækningarnar og ofan á allt annað sem þessi ríkisstjórn stendur að, sem eru niðurskurður í barnabótum og niðurskurðurinn sem kemur í gegnum mæðralaunin og fleira slíkt, þá er hér líka um 100 millj. kr. niðurskurð að ræða, eða sparnað getum við sagt, sem flyst yfir á barnafólk í landinu. Ég segi eins og aðrir sem hér hafa talað að það er eins og ríkisstjórnin sé alveg útmetin í því að kroppa af barnafólki. Það er alveg furðuleg árátta núna tvö ár í röð að sjá þann hóp sem einhvern sérstakan hóp sem hægt sé að velta byrðum á. Þetta gerðist í fyrra og þetta gerist núna. Tvískinnungurinn í þessu hjá ríkisstjórninni hlýtur að vekja athygli því að á sama tíma og ríkisstjórnin er að skera niður hjá barnafólki og kreppa að því á ýmsum stöðum, þá er hún, eftir því sem ég best veit, með heilmikla nefnd að störfum sem tilnefnt var í af fjöldamörgum félagasamtökum hér í borginni og gott ef hún starfar ekki á ábyrgð hæstv. félmrh. Þessi nefnd á að undirbúa ár fjölskyldunnar, árið 1994, held ég. Hún á að móta einhverja fjölskyldustefnu sem ríkisstjórnin á að geta farið eftir. Hún á að standa þannig að málum að það verði betra fyrir börn að búa í þessu samfélagi. Á sama tíma og verið er að hafa fólk að fíflum í rauninni með því að láta vinna í ríkisskipaðri nefnd sem starfar á vegum félmrn. að því að móta einhverja stefnu í fjölskyldumálum, þá er verið að kippa grundvellinum undan fjölskyldunum með alls kyns aðgerðum í ríkisfjármálum. Þetta er slíkur tvískinnungur að það má furðu sæta að fólk sem situr í þessari nefnd láti sér það lynda.  Ég vil segja það að ef þessi niðurskurður er aðdragandinn að því sem koma skal á ári fjölskyldunnar, þá vona ég sannarlega að því ári verði bara hreinlega frestað. Því ef þetta er upptakturinn að því sem koma skal, þá má eins reikna með því að restarnar af því sem barnafólk fær í einhverjum framlögum verði kroppaðar af á því ári. Mér heyrðist á kvöldfréttunum í kvöld að það væri helsta stefnumið Alþfl. að ná barnabótum af fólki og koma öllu inn í tekjutengda barnabótaauka þannig að aðrir nytu ekki góðs af barnabótum en þeir tekjulægstu. Ég lít svo á að barnabætur séu til þess að stuðla að tekjujöfnun milli þeirra sem eru með börn á framfæri og hinna sem eru ekki með börn á framfæri. Ef menn vilja endilega ná sér í einhverja aura, þá verða þeir bara að gera það með því að hækka skatta á öllum. Þeir eiga ekki bara að fara í vasann hjá barnafólki og reyna að ná þar í einhverja aura. Þá er bara eins gott að standa keikur og hækka skatta. Það á ekki að vera nein goðgá. Mér heyrist á hv. formanni fjárln. að það séu engar heilagar kýr þegar verið er að tala um ríkisfjármálin og þá ætti bara bein skattahækkun heldur ekki að vera heilög kýr. Ég held að það standi einhvers staðar í hvítbók ríkisstjórnarinnar að hún vilji hlúa að fjölskyldunni. Ég vil bara segja að ég vona sannarlega að þessi ríkisstjórn, miðað við það hvernig hún stendur að hlutum með öfugum klónum að hún fari að hlúa að einhverju öðru en fjölskyldunni. Ég held að hún ætti að fara að hlúa að eignamönnum og hátekjumönnum í landinu miðað við þá merkingu sem hún leggur greinilega í hugtakið að hlúa að einhverjum. Að hlúa að í hennar huga er að kroppa af fólki. Þetta er annað árið í röð sem þessi ríkisstjórn er að verki og þetta er annað árið í röð sem hún setur fingraför sín á fjárlög á Alþingi. Ég verð að segja að þessi ríkisstjórn er alveg ótrúlega vond og þessi þjóð, eins og ég sagði í upphafi, hlýtur að hafa ótrúlegt langlundargeð ef hún lætur þessi ósköp yfir sig ganga sem hér er verið að standa að.

Hvar er stjórnarandstaðan?

Stjórnarandstaðan er sjálfsagt á ýmsum stöðum eins og stjórnarliðarnir. Ég verð vör hér við tvo sjálfstæðismenn, einn krata og einn ráðherra sem telst víst líka til krata. Það vantar því dálítið mikið upp á stjórnarliðið hér í kvöld, hv. þingflokksformaður Alþfl. En þessi þjóð hefur ótrúlegt langlundargeð ef hún lætur þetta yfir sig ganga og þá situr þetta skamdegisþunglyndi, sem sagt er að sé ekki til í þjóðinni eða sé mjög lítið, einfaldlega svo djúpt að hún má hvorki mæla né sig hræra ef hún lætur þetta yfir sig ganga. Nú finnst mér að foreldrar í þessu landi ættu að taka höndum saman eins og Sigtúnshópurinn forðum. Þá var um misgengi að ræða vegna þess að kjörin voru skert og fólk sat uppi með vísitölutryggð lán. Þá var misgengi á húsnæðismarkaðnum og á lánamarkaðnum. Núna er að eiga sér stað misgengi líka. Það er bara misgengi sem hefur skapast milli þeirra sem eru með börn á framfæri og hinna sem eru ekki með börn á framfæri. Nú finnst mér að foreldrar ættu að taka sig saman eins og Sigtúnshópurinn forðum og reyna með öllum tiltækum ráðum að hindra það. Ég hef sagt það áður og ég segi það aftur að þeir sem stjórna þessu samfélagi --- það þyrfti ekki annað en líta hér yfir ráðherrabekkinn ef hann væri fullsetinn sem hann er ekki, þá sæi maður hverjir það eru sem stjórna þessu samfélagi. Það eru öðrum fremur miðaldra menn sem virðast vera komnir með allt sitt á þurrt og þeir snerta aldrei sjálfa sig. Ég hef engar tillögur séð, hvorki í fyrra né núna, sem snerta þennan hóp með nokkrum hætti. Þessi hópur verður að leggja eitthvað af mörkum og ríkisstjórnin verður að finna leiðir til þess að leggja byrðar á þennan hóp öðrum fremur. Ég ætla að vekja athygli þingmanna á lesendabréfi í Morgunblaðinu í morgun. Það er kona sem skrifar undir fullu nafni með heimilisfangi þannig að hún er ekki að koma fram í skjóli einhvers nafnleysis. Þar talar þessi kona um það sem er auðvitað mjög dapurlegt, hún talar um afætukynslóðina. Ég held að einmitt í svona orðum muni birtast beiskja ungs fólks sem á mun lakari kosti í lánamálum, í húsnæðismálum, í atvinnumálum en kynslóðin sem fædd er á árunum 1940--1960. Þessi kynslóð sem núna er ungt fólk í námi jafnvel eða á vinnumarkaði, er að koma yfir sig húsnæði í húsbréfakerfi, er að koma upp börnum, fá á sig skerðingar á barnabótum, er að upplifa atvinnuleysi í fyrsta sinn. Þetta fólk býr við mun lakari kost en kynslóðin sem fædd er frá 1940--1960. Það verður að finna einhverjar leiðir til þess að höggva ekki alltaf í þennan sama knérunn og finna breiðu bökin í þessu samfélagi þó það verði ekki annað en að sýna smátilburði, hæstv. ráðherra, í þá átt. Með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin boðar, bæði í skattamálum og í tryggingamálum, er hún að búa til átök, hún er að búa til andúð, hún er að búa til ójöfnuð og hún á að fara frá.

Virðulegi forseti. Ég ætla í kvöld að einskorða mig við umfjöllun um 6. gr. frv. og síðan aðeins um 8. gr. Fyrsti tölul. 6. gr. kveður á um endurupptöku tilvísunarkerfis. Samkvæmt því mun Tryggingastofnun ríkisins ekki greiða fyrir sérfræðiþjónustu nema sjúklingur hafi áður fengið tilvísun á viðkomandi sérfræðing frá heimilislækni. Ef sjúkingur fer til sérfræðings án tilvísunar samkvæmt frv. verður sjúklingurinn að greiða sjálfur fyrir þjónustuna. Ráðherra getur þó veitt undanþágu með reglugerð. Hér er verið að hverfa aftur til fortíðar. Fyrir tíu árum var gamla tilvísunarkerfið lagt niður þar sem kerfið þótti ekki skila því sem því var ætlað. Upphafleg meginástæða gamla kerfisins var að tryggja að læknabréf skiluðu sér betur frá sérfræðingum til heimilislækna eða eins og það var kallað hér fyrr í kvöld, aukin og betri fagleg samskipti. Tilvísanir voru nánast pantaðar frá heimilislæknum á þeim tíma án skoðunar á sjúklingi þar sem vinnuálag heimilislækna var gífurlegt. Skemmst er frá því að segja að á undanförnum árum hafa samskipti sérfræðinga og heimilislækna batnað að mun, m.a. hvað snertir læknabréf, þrátt fyrir það að tilvísunarkerfið hafi verið lagt niður. Ég vil einnig benda á það að í dag kemur fjöldi sjúklinga með tilvísanir til lækna. Margir sérfræðingar og afmarkaðar sérgreinar fá yfir 90% sjúklinga sinna með tilvísun frá heimilislækni. Það er oft þegar sjúklingurinn hefur átt erfitt með að átta sig á til hvers konar sérfræðings skyldi leitað. Ég er þeirrar skoðunar, og ég er ekki ein um þá skoðun, að flestir í okkar upplýsta þjóðfélagi skynji það mætavel hvenær skuli leita beint til sérfræðings og hvort sé þörf á að ráðfæra sig við heimilislækni um til hvers konar sérfræðings skuli leitað ef þörf krefur. Ég er einnig þeirrar skoðunar að sjúklingar séu færir um að velja sér sjálfir lækni innan þeirrar sérgreinar sem þeir hafa á undanförnum árum leitað beint til. Þessar skoðanir mínar koma þó ekki beinlínis því við sem er megintilgangur frv. en það er að leita leiða til sparnaðar á fjárlögum næsta árs. Í Morgunblaðinu í dag birtist viðtal við hæstv. heilbrrh. og skrifstofustjóra í heilbrrn. Þar segir í fyrirsögn: ,,Kostnaður vegna sérfræðinga hefur vaxið mjög ört.`` Í fyrirsögninni er hæstv. heilbrrh. með almennar yfirlýsingar um kostnað án þess að fara nánar inn á það hvar sá kostnaður hefur orðið til og hvers vegna. Það er athyglisvert að síðar í greininni telur ráðherra upp meðaltalskostnað við meðalreikning til sérfræðings og hver kostnaður sjúklings sé af þessum reikningi. Hann kallar hins vegar reikninga heimilislækna heimsókn til heimilislæknis og getur hlutar sjúklings en hann nefnir hvergi heildarupphæð reikningsins vegna heimsóknar til heimilislæknis. Það er kannski ekki óeðlilegt vegna þess að þessi kostnaður er almennt ekki talinn þekktur. Það er ekki að undra að þrátt fyrir þá könnun sem var gerð á vegum heilbrrn. fyrir nokkrum árum og átti að sanna að kostnaður vegna vitjana til heimilislæknis væri mun ódýrari en til sérfræðings greinir menn enn á um þær staðreyndir. Málið er nefnilega flókið. Rekstrarkostnaður heilsugæslustöðvar er ekki inni í reikningnum vegna heimsókna né heldur fjármagnskostnaður og ýmislegt annað kemur líka til. Því er einnig rétt að benda á könnun sem Árni Sigfússon borgarfulltrúi í Reykjavík lét gera fyrir nokkrum árum um mismun á rekstrarkostnaði læknaþjónustunnar en sú könnun leiddi rök að því að kostnaður við rekstur vegna heimilislækninga væri síst ódýrari en rekstur sérfræðingsþjónustu á stofum. Skrifstofustjóri heilbrrn. taldi í þessu framangreinda viðtali við Morgunblaðið í dag að mun auðveldara væri að koma á tilvísanakerfi vegna þeirrar fjölgunar sem orðið hefði á heimilislæknum á undanförnum tíu árum frá því að gamla tilvísanakerfið var lagt niður. Heimilislæknar eru nú um 400. Komur til sérfræðinga dag hvern eru nú um 2.000. Við það annríki, sem ég veit að heimilislæknar búa við, tel ég að þeir gætu varla sinnt öllum þeim tilvísunum sem kæmu til viðbótar þeirri þjónustu sem þeir láta þegar af hendi dag hvern þrátt fyrir eitthvað minnkaða eftirspurn eftir þeirri þjónustu á þessu ári. Til þess að þingheimur fái eilítið gleggri mynd af þróun kostnaðar vegna sérfræðinga, þá vil ég gjarnan að eftirfarandi komi fram: Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins og gögnum frá henni hef ég látið vinna lauslega upplýsingar þegar borin er saman kostnaðaraukning á tímabilinu fyrri hluta árs 1990 og 1992. Að gefnu tilefni tók ég sérfræðinga á stofum, eða svokallaða klíníska sérfræðinga, og aðskildi upplýsingar um þjónustu þeirra frá þjónustu sérfræðinga á rannsóknastofum þar sem ég bjóst við meiri aukningu á kostnaði frá rannsóknastofum. Það sem ég nefni sérfræðinga hér á eftir eru svokallaðir klínískir sérfræðingar, sem ég nefndi, sem vinna á eigin stofum. Niðurstöðurnar eru eftirfarandi: Komum til sérfræðinga hefur fækkað um 5--6% á árunum 1990--1992. Reikningar sérfræðinga byggjast á nokkurs konar mælieiningum á vinnuframlagi þeirra eins og margir hverjir þekkja hér inni. Fjöldi vinnueininga á hverja heimsókn á framangreindu tímabili hefur heldur aukist. Meðaleiningafjöldi við heimsókn til sérfræðings 1990 var 21,7 eining en meðaleiningafjöldi 1992 er 24,6 einingar.

Vill þingmaðurinn útskýra heimsóknareiningar.

Já, ég var að reyna að gera það núna áðan.  Mismunurinn á þessum árum eru 2,9 einingar. Ég vil gjarnan benda á það vegna þeirra upplýsinga sem fram komu í Morgunblaðinu í morgun að meðalgjald hjá þessum klínisku sérfræðingum eða meðalreikningur 3.050 kr. en ekki 3.400. Þá eru teknir þessir tveir hópar saman, rannsóknarlæknar annars vegar og hins vegar klínískir læknar. Um þriðjungur af mismun eða fjölgun eininga á tímabilinu, þ.e. um það bil ein eining, felst í því að lágmarksviðtal í einingum var hækkað á tímabilinu og það var gert samkvæmt samningum við Tryggingastofnun ríkisins. Þá má gera ráð fyrir að einhver hækkun í krónum hafi einnig orðið til vegna verðbólgu. Til að vera ríflegur má áætla að um tvær einingar af þessum meðalreikningi eða um 8,4% frá árinu 1990 sé vegna læknisverka sem að meðaltali hafa bæst við frá árinu 1990. Þá vil ég biðja ykkur um að hafa í huga þær breytingar á verkaskiptingu sem orðið hafa milli sjúkrahúsa og læknastofa á þessu tímabili en læknastofur hafa tekið að sér fjölmörg verkefni sem áður heyrðu undir sjúkrahús. Aðalástæða hækkana er hins vegar ekki fjölgun eininga samkvæmt samningi við Tryggingastofnun né breytt verkaskipting sjúkrahúsa og læknastofa heldur það fríkortafyrirkomulag sem kynnt var á sl. ári og þær breytingar á greiðslufyrirkomulagi sem gerðar voru vegna samninga við verkalýðshreyfinguna á síðasta vori. Upphafleg áætlun vegna fríkorta var 65 millj. kr. Vegna kjarasamninganna sl. vor var sú tala komin upp í 110 millj. Í októberlok voru reikningar sérfræðinga vegna fríkorta komnir í 35 millj. kr. og voru þá eftir tveir dýrustu mánuðirnir. Samt er vert að benda á að meiri hluti kostnaðar vegna fríkorta verður að líkindum ekki vegna reikninga frá sérfræðingum heldur vegna reikninga frá rannsóknastofum og heimsóknum til heimilislækna eins og menn vilja kalla það. Ef tilvísanakerfi verður komið á að nýju vil ég einnig benda á eftirfarandi: Tilvísunarkerfið er ekki líklegt til þess að verða til sparnaðar heldur þvert á móti til að auka kostnað og tvíverknað í kerfinu. Einstaklingur sem mun telja sig geta sparað eigið fé með því að fara fyrst til heimilislæknis og fá tilvísun mun líklega gera það. Það er ekki þar með sagt að ríkið spari. Heimilislæknar senda nefnilega reikninga á Tryggingastofnun ásamt því að almennur rekstrarkostnaður og fjármagnskostnaður, sem greiddur er af heilbrrn. m.a., eykst. Vert er að nefna að rekstrarkostnaður er innifalinn í reikningum sérfræðinga og er áætlaður nánast um 50% af heildarupphæð. Þegar ég nefni rekstrarkostnað vil ég einnig nefna að inni í því er fjármagnskostnaður. Viðkomandi einstaklingur fer síðan til sérfræðings sem sendir einnig Tryggingastofnun reikning vegna sömu umkvörtunar sjúklings. Tryggingastofnun ríkisins hefur þar með fengið tvo reikninga vegna sama sjúkdóms hjá sama einstaklingi á sama tíma að sjálfsögðu eða nánast á sama tíma. Rétt er að benda einnig á þann tíma sem það fólk sem leitar til læknis þarf að eyða frá vinnu og það tap sem fyrirtækin í landinu verða fyrir vegna fjarvista í því skyni að fara tvívegis til læknis. Ég vil líka benda á þá erfiðleika sem landsbyggðarmenn munu lenda í við dvöl hér fyrir sunnan þegar þeir eiga að fara að sækja sína tilvísun þegar þeir þurfa skyndilega að leita sérfræðings. Það þarf vart að bæta inn þeirri augljósu staðreynd að meðferð er í mörgum tilvikum skjótari og markvissari og þar af leiðandi minna vinnutap, ef um slíkt er að ræða, við það að sjúklingur leiti beint til þess sérfræðings sem hann veit að er hinn rétti í það sinnið. Ég vil svo einnig benda á þá viðbót sem skrifræðisbáknið þarfnast við það að taka upp tilvísanakerfi en það verður æðistór viðbót. Látið hefur verið í það skína að sérfræðikostnaðurinn hafi stórhækkað undanfarið vegna einhvers konar sjálfskömmtunarkerfis sérfræðinga. Ég held að ég hafi getað nokkurn veginn hrakið það með þeim upplýsingum sem ég rakti hér að framan. Það að sérfræðikostnaður á stofum sé mun dýrari en hjá heimilislæknum hefur ekki verið sannað eins og ég minntist á áðan. Meðan svo er og miðað við þær kannanir sem gerðar hafa verið í því skyni hérlendis er ekki hægt að taka slíkt algjörlega trúanlegt. Af framangreindum ástæðum tel ég að þessi hluti frv. um endurkomu tilvísunarkerfisins sé þarflaus aðgerð vegna fjárlaga 1993. Tilkoma tilvísunarkerfis í því formi sem það hefur verið kynnt í dag sparar ekkert fé. Hins vegar er ljóst að kostnaður vegna rannsóknastofa hefur aukist mikið á undanförnum árum og það af ýmsum ástæðum. Þar má nefna álag á rannsóknastofur sjúkrahúsanna og sérstökum aðstæðum á rannsóknastofum utan sjúkrahúsa sem gefa tilefni til að frekar sé leitað til þeirra en rannsóknastofa sjúkrahúsanna. Ég tel eðlilegt að það verði leitað leiða til að taka á þessari kostnaðaraukningu. En árangri verður ekki náð með því að setja tilvísanir á alla sérfræðinga eða á klíníska sérfræðinga líka. Mér finnst að það þurfi að taka þetta mál sem sérverkefni sem þurfi að leysa. Að auki vil ég benda á nauðsyn þess að skoða fríkortafyrirkomulagið með það fyrir augum að á einhvern hátt verði unnið að því að sjúklingur geti veitt sjálfum sér aðhald í eftirspurn eftir allri læknisþjónustu og hann gæti þess að fara hóflega í það að biðja um læknisþjónustu jafnframt því sem hann veitir lækninum aðhald að þeirri heilbrigðisþjónustu sem læknirinn vill veita. Í 2. tölul. 6. gr. segir: ,,Lyf, sem sjúkratryggðum er lífsnauðsynlegt að nota að staðaldri.`` Ég tel að þetta ákvæði þurfi að skilgreina betur. Til er fjöldi sjúklinga sem þarfnast lyfja sem fyrirbyggja mjög óþægilega sjúkdóma sem þó eru ekki lífshættulegir. Nú er ég ekki búin að spyrjast nægilega fyrir um það en ég vil nefna lyf sem mér koma fyrst í huga en það eru svokölluð glákulyf. Mundu slík lyf þá heyra undir lífsnauðsynleg lyf eða eru einungis lyf sem eru bráðnauðsynleg og búið er að fella út? Ég tel að lögin þurfi að taka grundvallarafstöðu til þess hvers konar lyf skuli standa sjúklingum til boða ókeypis eða hvernig skuli greiða af þeim lyfjum sem eru sjúklingum ýmist lífsnauðsynleg eða bráðnauðsynleg. 8. gr. kveður á um heimild sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins til að semja við stofnanir, fyrirtæki eða einstaklinga um þá þjónustu sem henni ber að veita. Slíkan samning megi gera í framhaldi af útboði. Þótt ég sé í grundvallaratriðum samþykk því að reyna slíka samninga tel ég nauðsynlegt að frekar sé kveðið á um þá í lögum. Ég tel rétt að reyna samninga við einstaklinga um rekstur, svo dæmi sé tekið, á einstökum rannsóknastofum spítalanna. Hins vegar verður að gæta þess að menn sitji við sama borð þegar þjónusta er boðin út vegna þess mismunar sem rekstrarreikningar gefa til kynna milli reikninga hins opinbera og einkafyrirtækja. Þar með gætu hugsanlega verið villandi upplýsingar á borðum eins og ég minntist á áðan hvað snertir rekstrarkostnað og fjármagnskostnað og þá aðallega fjármagnskostnað í þessu tilviki. Ég hef einnig sem dæmi um fyrirvara á einhvers konar útboði á kvóta vegna þjónustu ákveðinna sérgreina. Síkur kvóti gæti t.d. verið bundinn við ákveðna lækna, hugsanlega þá sem minnst hafa að gera. Þá mætti spyrja að því hver er orsökin fyrir slíkum verkefnaskorti. Kvóti gæti einnig komið í veg fyrir endurnýjun í læknastétt og þar með hindrað framfarir og gæði þjónustunnar. M.a. af framangreindum orsökum sem ég hef talið tel ég að greinin sé of opin og þurfi að skilgreina hana betur við vinnslu í nefnd. Um aðra þætti frv. vil ég láta mér nægja að fjalla að lokinni meðferð í heilbr.- og trn. sem ég á sæti í, þ.e. ef við þurfum á því að halda.

Virðulegi forseti. Ég sé það eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur að það er einhver misskilningur á ferðum. Þetta tilvísanakerfi, sem núna er komið inn í bandorminn, virðist ekki vera ættað frá heilbr.- og trn. Sjálfstfl. enda sé ég það þegar ég lít yfir salinn og fer um þinghúsið að þeim er sífellt að fjölga fulltrúunum úr heilbr.- og trn. flokksins til að gæta sinna hagsmuna. Þessi ræða sem hér var flutt var í raun og veru ótrúleg árás á hæstv. heilbr.- og trmrh. þó svo að þingmaðurinn eins og hans var von og vísa hafi náttúrlega farið afskaplega vel með sitt mál, hann var ekki stórorður, það var langt frá því. En efnislega var allt sem ráðherrann ætlar að gera tætt niður. Við sem hér höfum verið að lýsa yfir stuðningi við þetta mál í okkar ræðum hljótum auðvitað að velta því fyrir okkur hvort óhætt sé á grundvelli þess sem hér hefur verið sagt að veita málinu brautargengi í þinginu. Það hlýtur auðvitað að vera mikil spurning eftir þessa ræðu. En þá er líka orðin viss hætta og mikil óvissa sem hlýtur þá að ríkja um þær 250 millj. kr. sem hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur lofað að spara á þessu sviði því þá eru foknar 120 millj. ef það er ekki einu sinn þingmeirihluti fyrir málinu. Ég vil lengi halda í þá von að það sé skynsamlegt að koma þessu fyrirkomulagi á. Ég mun taka aftur til máls við umræðuna síðar og mun þá gera að umtalsefni þá úttekt sem hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir vitnaði í áðan um samanburðinn á kostnaði við heimsóknir til sérfræðinga, heimilislækna og heilsugæslulækna, annars vegar þá úttekt sem verkfræðingur gerði fyrir fyrrv. heilbrrh. á því og svo makalausa úttekt sem borgarfulltrúinn Árni Sigfússon gerði. Það mun ég gera síðar.

Virðulegi forseti. Þar hrökk Noregur úr hendi þér, konungur. Þetta er ekki lengur stjfrv. Sjálfstfl. stendur ekki að frv. þannig að það er ekki auðkennt hér með réttum hætti. Ég tel að það sé afar merkilegt sem kom fram að það er reyndar ekki bara tilvísunarmálið sem var nefnt af hv. þm. heldur líka lyfjagreinin. 

Það verður farið áður en nóttin er öll.

Það verður farið áður en nóttin er öll, það er rétt hjá hv. þm. Það eina sem stendur þá eftir er salan á Samábyrgð Íslands á fiskiskipum sem ríkið á ekki einu sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil einungis að gefnu tilefni svara því til að þetta er mín persónulega skoðun eftir að hafa unnið í heilbrigðisþjónustunni í fjölda ára. Ég tala ekki hér fyrir hönd Sjálfstfl. eingöngu heldur sem sjálfstæðismanneskja á eigin vegum.

Virðulegi forseti. Það var einu sinni frambjóðandi fyrir Sjálfstfl. sem var dálítið flámæltur. Hann komst þannig að orði: ,,Í þessari ræðu tala ég ekki fyrir hund flokksins heldur fyrir hund skynseminnar`` og í sjálfu sér finnst mér ekkert á móti því þó að þingmenn tali fyrir hönd skynseminnar og lýsi því yfir að þeir hafi þessa og hina skoðun á málinu eins og hv. þm. gerði. Hins vegar er hún varaformaður heilbr.- og trn. og það hefur verið talin ástæða til þess að taka mark á því sem hún segði sem stjórnarþingmaður. En það er engu að síður þakkarvert að hv. þm. skuli þegar við 1. umr. málsins hafa gert grein fyrir sjónarmiðum sínum með þessum hætti. Þá hlýtur stjórnarandstaðan auðvitað, eða ég vænti þess, að meðhöndla málið með hliðsjón af því að fram er komið að málið er aðeins að hluta til stjfrv.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er á dagskrá skiptist í tvo meginkafla og eiga þeir harla fátt sameiginlegt. Síðari kafli frv., þ.e. II. kafli, fjallar um stofnun hlutafélags um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Í þeim kafla er lagt til að ríkisstjórninni verði heimilað að leggja Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, þ.e. félagið sjálft ásamt öllum eignum þess og skuldbindingum, til nýs hlutafélags er beri heitið Samábyrgðin hf. --- vátryggingarfélag. Ég tel að áður en stefnt verði að því að lögfesta þennan hluta frv. þurfi að kanna það mjög ítarlega hvernig varið er eignarformi á þessu fyrirtæki, þ.e. Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, og hvort hæstv. ríkisstjórn hafi heimildir til þess að taka eignir þess fyrirtækis og ráðstafa þeim í hlutafélag sem síðan er meiningin að selja hlutabréf ríkisins í. Með þeim hætti mundi þá hæstv. ríkisstjórn taka til ríkisins andvirði þeirra eigna sem hér er um að ræða. Ég held að verulegur vafi sé á því hvernig þetta eignarform er. Ég vil taka það fram að á meðan það er ekki skýrt nánar þannig að allur vafi sé af tekinn um það efni, þá hef ég fullan fyrirvara varðandi þennan þátt málsins. Sömu sögu er að segja varðandi ýmsa aðra þingmenn Sjálfstfl. Nú er það svo að í greinargerð með frv. er viðurkennt að það séu skiptar skoðanir um hver eigi Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Eigi að síður er þar vitnað til lögfræðiálits Jóns Steinars Gunnlaugssonar hrl., sem er virtur lögmaður, þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að hæstv. ríkisstjórn hafi þær heimildir sem hún er að leita eftir. Þótt ég sé ekki lögmaður sýnist mér að sá kafli sem hér er birtur úr álitinu sé býsna einkennilegur því að helst er á honum að skilja að enginn eigi Samábyrgðina. Þar sé ekki um að ræða eignarrétt í þeim skilningi sem það hugtak er notað venjulega og að ríkisvaldið geti t.d. ekki gert neinar þær ráðstafanir sem hefðbundinn eignarréttur heimilar eiganda eignar venjulega. Ég tel að þetta sé nokkuð sérkennileg niðurstaða ef enginn á Samábyrgðina en hæstv. ríkisstjórn geti tekið til sín eignir þessa fyrirtækis og ráðstafað þeim að vild sinni. Nú er það á almannavitorði að bátaábyrgðarfélögin kjósa menn í stjórn Samábyrgðarinnar. Það hlýtur því að teljast nokkuð einkennilegt ef bátaábyrgðarfélögin eiga ekkert í Samábyrgðinni hvers vegna þau séu þá að kjósa fulltrúa í stjórn Samábyrgðar. Á ýmsan máta sýnist mér að á þessu leiki mikill vafi og ég vil að það sé upplýst áður en þetta mál gengur lengra hvort þeim vafa hefur verið eytt því að ég vil hafa í heiðri þau ákvæði stjórnarskrárinnar sem vernda eignarréttinn. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta efni en lýsi því að ég hef fyrirvara við þennan þátt málsins á grundvelli þess sem ég hef hér sagt og hið sama gildir um ýmsa aðra hv. þm. Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Það eru mikil tíðindi sem hér eru að gerast þegar þingmenn Sjálfstfl. lýsa því yfir hver um annan þveran að þeir hafi fyrirvara varðandi þau mál sem eru til umræðu. Hér eru á ferðinni verulegar fjárhæðir sem ætlunin var að spara eða ná til ríkissjóðs. Í þessu tilfelli gerðu menn ráð fyrir því að hægt væri að selja Samábyrgð Íslands á fiskiskipum fyrir a.m.k. 174 millj. kr., svo nákvæmir voru menn á því. Svo kemur hv. þm. Pálmi Jónsson og segir að ekki einungis hann heldur ýmsir fleiri sjálfstæðismenn setji fyrirvara við það að þetta geti gengið. Ég verð samt sem áður að taka undir með honum. Ég tel að þarna hafi menn flanað ótrúlega að máli, að það skuli ekki hafa verið rannsakað betur hvaða stuðningur var við það og hvaða möguleikar væru yfirleitt á því að selja þetta fyrirtæki. Þetta er samspil fyrirtækja sem menn eru að tala um. Það er ekki einungis verið að tala um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Það er verið að tala um bátaábyrgðarfélögin og þessi fyrirtæki hafa starfað saman að tryggingamálum í fjölda ára. Svo koma menn stökkvandi inn á Alþingi fyrirvaralaust með frv. um að selja Samábyrgðina. Málið er það illa undirbúið að um leið og það er komið til umræðu í þinginu kemur það fram að menn eru alls ekki tilbúnir að skrifa upp á þetta og þurfa að skoða þetta með öllum ráðum miklu betur. Þarna hafa menn staðið mjög illa að verki. Það verður maður að segja.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni að hér hafa gerst undur og stórmerki því að hér dettur út eftir því sem manni sýnist hver lagagreinin á fætur annarri í því frv. sem heilbr.- og trmrh. hefur talað fyrir. Mér sýnist fátt standa eftir af því nema 1. og 2. gr. frv., flest annað hefur Sjálfstfl. gert fullan fyrirvara við, nú síðast var það hv. þm. Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v., sem benti á að það sé mikill vafi á eignarformi á Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og það orki tvímælis hvort ríkið geti tekið sér ágóðann af þeirri sölu sem fyrirhuguð er. Þetta voru hvorki meira né minna en 174 millj. sem þarna áttu að koma. Áðan hrukku úr hendi ráðherra með ræðu hv. þm. Láru Margrétar Ragnarsdóttur, 13. þm Reykv., 120 millj. Þetta gera samanlagt um 300 millj. kr. sem hafa farið hér eftir því sem manni sýnist á 30 mínútum. Það gera 10 millj. á mínútu sem það kostar þegar þingmenn Sjálfstfl. tala hér. Ég held að ráðherra ætti að kíkja upp í ermina og vita hvort hann hefur ekki eitthvað fleira þar. Ég vona að hann finni ekki fyrir fæðingarorlofinu a.m.k. Ég vil benda á að það eina sem mér finnst að standi eftir sé að menn eru ekki mótfallnir breytingunni á barnalífeyrinum og mæðralaununum. Annað sé eiginlega hrokkið.

Hæstv. forseti. Það er orðið mikið álitamál sýnist mér hvort það er verjandi að halda okkur hér í umræðum þegar klukkan er á tólfta tímanum. Við höfum unnið mikið undanfarna daga, ekki síst við sem sitjum í fjárln., við að aðstoða við að koma saman fjárlögum íslenska ríkisins. Hér er flutt frv. sem átti að skila íslenska ríkinu miklum peningum og það kemur í ljós að þessi mál virðast alls ekki hafa verið rædd í stjórnarflokkunum og ekkert samkomulag um þau. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Væri ekki ráð að fresta þessum fundi og biðja stjórnarflokkana að ráða ráðum sínum og komast að niðurstöðu um hvað menn geta orðið sammála um frekar en að halda okkur hér í umræðu um mál sem við vitum ekki einu sinni hvort nokkur ástæða er til að vera að æsa sig yfir? E.t.v hefur málið eða málin tvö engan stuðning á hinu háa Alþingi? Það er kannski varla hægt að ætlast til að hæstv. forseti svari þessu en að ræðu minni lokinni, sem ég skal reyna að hafa ekki mjög langa, vildi ég óska að rætt yrði við formenn þessara tveggja þingflokka og farið fram á að menn reyndu að koma sér saman um það sem hér er verið að ræða. Ég ætlaði að leggja inn nokkur orð vegna þess frv. sem liggur fyrir á þskj. 285. Það er satt að segja dálítið erfitt að ræða frv. eins og hv. 10. þm. Reykv. sagði hér fyrr í kvöld. Svo getur gengið fram af manni að frv. sé vart umræðuvert. Ég tel mig hafa nokkur efni á að segja þetta þar sem ég eyddi tíu árum af starfsævi minni í vinnu við þá stofnun, Tryggingastofnun ríkisins, sem ég hélt að allir landsmenn hefðu litið á sem eina undirstöðu jafnréttis í þjóðfélaginu. Ekki síst eyddi ég tíma mínum í að halda langar ræður sem upplýsingafulltrúi stofnunarinnar um aðdraganda þess að almannatryggingar voru lögleiddar á Íslandi. Ég dró aldrei úr hlut Alþfl. í hinni merku löggjöf sem sett var árið 1936. Ég hélt að enginn deildi um mikilvægi almannatrygginga. Meira að segja maður að nafni Bismarck gerði sér það ljóst endur fyrir löngu að það borgaði sig líklega að halda þjóð heilbrigðri og sæmilega haldinni af almannafé. Ég kom í Tryggingastofnun ríkisins þegar sá ráðherra tók við sem e.t.v. tók næsta stóra skrefið í almannatryggingamálum sem var þáv. hæstv. heilbrrh., Magnús Kjartansson. Ég man þá gleði og þá hamingju sem því fylgdi að sjá þá stökkbreytingu sem kjör aldraðra, öryrkja og barnafjölskyldna tóku þegar löggjöfin frá 1971 tók gildi. Það er þess vegna átakanlegt að þurfa að horfa á hæstv. heilbrrh. Alþfl. rótast um í þessu kerfi, án þess að líta til hægri eða vinstri, án þess að horfa á nokkurn skapaðan hlut annað en dálka fjmrn. Það er nefnilega ekki sama hvar er skorið niður, það er ekki einu sinni sama hvar er sparað. Þeim mun undarlegra er að sjá það að hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir hefur ekki látið sjá sig í þinginu vikum saman og ekki undir þessari umræðu. Því segi ég það að sú var tíðin að sú sem hér stendur og hún unnu saman eins og ein manneskja að því að bæta almannatryggingakerfið. Við eigum raunar heiðurinn af ýmsum umbótum. Það er vart að ég þori að segja hæstv. heilbrrh. frá dæmum vegna þess að ég veit ekki nema hann réðist samstundis á þau. En ég get ekki stillt mig um að segja að t.d. fluttum við frv. og fengum það lögleitt að tekjur maka hættu að hafa áhrif á rétt kvenna og karla til atvinnuleysisbóta. Það er kannski ekki viturlegt að láta ráðherrann heyra um þessa matarholu. Það er aldrei að vita nema hann tæki sig til og afnæmi hana eða tæki hana til sín. Ég verð að segja eins og hv. 9. þm. Reykv.: Til hvers eru menn að eyða ævi sinni í stjórnmál? Til hvers eru stjórnmál? Það er kannski dæmalaus barnaskapur að játa það á sig að langa til að eiga hlut að því að hér sé rekið velferðarsamfélag þar sem séð er til að enginn líði skort, hvort sem hann er sjúkur, atvinnulaus eða á einhvern hátt illa settur í þjóðfélaginu. Það eru satt að segja mikil tíðindi ef um þetta er ekki eining á hinu háa Alþingi. Það hefur verið stolt okkar að á þessum 50 árum sem við höfum verið sjálfstæð þjóð, þó að við séum fátæk og smá eins og segir í frægu kvæði, hefur okkur tekist með vinnusemi, mikilli vinnu vissulega, að halda uppi mannsæmandi skólakerfi, heilbrigðiskerfi og húsnæðiskerfi. Þessi grundvallaratriði, til þess að hægt sé að tala um samfélag sem mannsæmandi, hafa verið í sæmilegu lagi þrátt fyrir allt. Það er erfitt að sjá eða skilja hvað hefur komið fyrir Alþfl., að standa fyrir því að rífa þetta allt saman niður. Ég skil svo sem vel að hæstv. félmrh. veigri sér við að taka þátt í þessu í þingsölum. Ég ætla að vona að hún sé þrátt fyrir allt að fylgjast með umræðunni. Í mestu alvöru verð ég að lýsa því yfir að það fer að líða að því að allt vinsamlegt sem ég hef sagt um hana sem stjórnmálamann taki ég aftur. Þetta getur ekki hafa verið nein alvara. Þetta var almennur inngangur sem ég held að sé mál til komið að menn hugleiði aðeins. Hér fer fram á morgun 2. umr. um fjárlög ríkisins fyrir árið 1993. Ég mun geyma mér að ræða um heildarstöðu þeirra mála sem í stuttu máli eru í fullkomnu uppnámi eins og hér hefur reyndar sýnt sig á síðasta hálftímanum, þegar hundruð milljóna fjúka hér til og frá þó að um sé að ræða forsendur þeirra fjárlaga sem verða kynnt í 2. umr. á morgun. Þess vegna skal ég ekki lengja mál mitt með því. Ég ætla heldur ekki að endurtaka það sem hv. 9. þm. Reykv. og 10. þm. Reykv. hafa sagt hér í kvöld og ég tek undir það. Ég virði hv. 13. þm. Reykv., Láru Margréti Ragnarsdóttur, fyrir að hafa uppburði til þess að segja skoðun sína á þeim greinum frv. sem varða heilsugæslu, tilvísanir til sérfræðinga, málefni sem ég því miður er komin allfjarri frá vegna þess að ég hef ekki fylgst með samningum við lækna alllengi. En það er önnur saga. Það er vissulega manndómsmerki að gera þó athugasemd við það sem ekki er unnt að sætta sig við. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. þm. hafa sagt. Ég ætla að benda á nokkur atriði sem ég held að menn hafi ekki minnst á. Ég hef reynt að fylgjast með umræðunni en mér hefur þá skotist yfir það ef það er rangt hjá mér. Þá er fyrst til að taka 2. gr. frv. sem fjallar um mæðra- og feðralaun. Fyrsta efnismgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Heimilt er að greiða mæðra- og feðralaun til einstæðra foreldra sem hafa tvö börn sín eða fleiri undir 18 ára aldri á framfæri sínu og eiga lögheimili hér á landi. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um greiðslu mæðra- og feðralauna.`` Síðan segir: ,,Þar er heimilt að tengja greiðslu bótanna við tekjur.`` Það er ekki einungis að mæðra- og feðralaun séu tekin af með fyrsta barni. Það má einnig búa til reglugerð þar sem tekjur fara að hafa veruleg áhrif. Það er auðvitað grundvallarstefnubreyting sem öll þessi grein ber í sér en hún er sú að þjóðfélagið afsalar sér ábyrgð sem var viðurkennd í greinargerð með frv. laganna frá 1971, en það er það stefnumið að við berum öll ábyrgð á því að öllum börnum í þjóðfélaginu líði sæmilega. Við viljum og vildum taka á okkur þá sameiginlegu ábyrgð sem það er að ala upp börn í landinu. Hækkun á meðlagi hefur alltaf verið mikið vafaatriði í mínum huga og ég mótmælti því eða lagði fram efasemdir um það þegar hv. 10. þm. Reykv. flutti frv. sitt á síðasta þingi. Ég held að það sé töluvert erfitt fyrir hvern þann sem ekki ber gæfu til að búa með sínu barni að greiða svo háa upphæð þó að auðvelt sé að segja að miklu meira kosti að ala barnið upp en upphæðin gefur til kynna. Við verðum líka að sjá til þess að þeir sem þannig eru staddir geti jafnframt stofnað til annarrar fjölskyldu og lifað sæmilegu lifi þrátt fyrir það að um sé að ræða framfærslu á barni sem ekki býr á heimilinu. Ég hefði viljað í stað þess að lækka mæðra- og feðralaun hækka þau og auka hlut ríkisins en ekki draga úr honum varðandi uppeldi barna. En það er auðvitað grundvallarmunur á sjónarmiðum sem óþarft er að rekja frekar. Annað er það að í síðustu mgr. 2. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Mæðra- og feðralaun falla niður einu ári eftir að viðtakandi launanna skráir sig í þjóðskrá í óvígða sambúð með öðrum en foreldri barnsins eða barnanna, sbr. og 52. gr.`` Þar er talað um bætur eftir látinn sambýlisaðila. Ég hef löngum sagt að ég dreg í efa að þessi ákvæði um niðurfellingu mæðralauna eftir sjálfkrafa skráningu sambúðar standist fyrir lögum. Sannleikurinn er nefnilega sá að sambýlisaðili eða sambýlismaður eða kona, þeir sem búa saman í óvígðri sambúð hafa ekki gagnkvæma framfærsluskyldu enda erfa þau ekki einu sinni hvort annað. Þó að móðir sem býr með barni sínu taki upp búskap, sem er auðvitað einkamál hennar hvernig þeirri sambúð er varið, tel ég að það sé algert einkamál sem ríkinu geti ekki komið nokkurn skapaðan hlut við. Hægt er að hugsa sér að sá sambýlisaðili greiði fyrir sitt eigið uppihald. Honum ber engin skylda til að framfæra barn sambýlismaka síns eða hvað sem við viljum kalla það. Þannig er nú einu sinni í pottinn búið að um sambýlisfólk og sambýlisform eru engin lög til í landinu. Ég hef margbeðið ýmsa hæstv. heilbrh. að fara ofan í þetta atriði og kanna það vegna þess að ég tel næstum víst að auðvelt væri að vinna slíkt mál fyrir dómi. Ég ætla að láta 6. gr. frv. kyrra liggja vegna þess að ég tel að þar hafi farið fram lærðari umræða en ég er fær um, eins og ég sagði áðan, þar sem ég hef ekki fylgst mikið með samningum lækna. Heldur þykir mér það ógeðfellt þegar rætt er um heimsóknir til lækna eins og þar sé um að ræða uppmælingu og erfitt að skilja í raun og veru eftir hverju er farið. Sú var tíðin að menn gátu farið til læknis síns án þess að hugsa um hversu margar einingar færu í það. Eins og hv. 13. þm. Reykv. talaði um, að fara hóflega í það að leita læknis, þykir mér þarfnast frekari skýringar. Það fer líklega að verða matsatriði hvenær fólki líður nógu illa til þess að verjandi sé að fara til læknis. Ég kann illa svona tali og hef talið það lengst af mikinn sóma fyrir okkar samfélag að fólk hefur getað farið hiklaust til læknis hafi eitthvað verið að án þess að efnahag þess væri ógnað á nokkurn hátt. Nú er auðvitað svo komið að ekki þarf annað en að barn meiðist, þá er það orðinn töluverður útgjaldaliður. Mér er kunnugt um að foreldrar barns sem handleggsbrotnar og þarf að fara í gifs verða að greiða 3.000 kr. fyrir fyrstu heimsókn. Síðan þarf að líta á handlegginn á barninu, það kostar 1.500 kr. og að lokum þarf að klippa gifsið af og það kostar líka 1.500 kr. Þetta eru orðnar 6.000 kr. Þegar hugsað er til að mæðralaun með einu barni voru tæpar 5.000 kr. er auðvelt að sjá að um þessa upphæð gat munað. Svo er komið að fólk hugsar sig kannski um og það er kannski rétt sem hv. 13. þm. Reykv. sagði. Kannski fara menn að fara hóflega til læknis, kannski fara menn að klippa gifsið af börnunum sínum sjálfir til að losna við að borga 1.500 kr. fyrir það. Er þetta virkilega það sem við viljum? Ég trúi því ekki. Ég trúi ekki að nokkur lifandi maður vilji þetta, ekki einu sinni hæstv. heilbrrh. Það sem mér finnst kannski alvarlegast af öllu sem í frv. stendur eru tannlæknamálin. Sú þróun hefur orðið á síðustu árum hér í landi að tannskemmdir barna hafa eðlilega farið minnkandi eins og hér var rakið í kvöld. Það er vegna þess að tannlæknaþjónusta við börn hefur verið ókeypis og börn hafa fengið gott veganesti. Við könnumst við það sem ólumst upp í smábæjum þessa lands þar sem kannski var enginn tannlæknir hvernig það fór með okkur að við fengum ekki þessa þjónustu þegar frá barnsaldri. Ég spyr: Heldur hæstv. heilbrrh. að foreldrar margra lítilla barna fari eins oft og reglulega með börn sín til tannlæknis ef greiða þarf fyrir það í hvert skipti? Ég get svarað því alveg strax: Þeir gera það ekki. Eftir nokkur ár er ég sannfærð um að það fer aftur að síga á ógæfuhliðina í tannheilsu unglinganna. Ef einhver heldur að þetta sé sparnaður, þá er það rangt. Það er rangt. Auðvitað hefur tannheilsu Íslendinga farið mjög fram og vitaskuld kemur að því að tannlæknaþjónusta verður mun ódýrari vegna þess að ástand í þeim málum er miklu betra. Þetta tekur auðvitað tíma en það er orðið harla sjaldgæft eins og það var á mínum æskuárum að sjá fólk á ungum aldri með gervitennur. Þetta sést ekki lengur, auðvitað ekki. Ég veit ekki hvert við erum að stefna í þessum málum og ég hef af þessu miklar áhyggjur. Ég held að mér sé kannski farið eins og öðrum foreldrum margra barna að við höfum lagt á það mikla áherslu og samviskusemi að sjá um að með tannheilsu barnanna væri fylgst. Það hefur verið auðvelt vegna þess að við höfum borgað úr sameiginlegum sjóðum. En það er eins og mönnum sé ekki sjálfrátt. Þegar á að spara er ráðist á það sem í bestu lagi er, menntakerfið og heilbrigðiskerfið og ætli húsnæðiskerfið verði ekki næst? Hvers vegna ekki að leita þar sem allt er í ólestri? Leita peninga þar sem þeim er sóað og sukkað er með fé? Hvernig væri t.d. að fara ofan í tölvukerfi landsmanna? Ég hef bent á það í þessum ræðustól að án þess að nokkur fylgist með er hundruðum milljóna sóað í tölvukerfi sem enginn hefur not fyrir og væri hægt að nýta önnur tölvukerfi án þess að nokkur tæki eftir því. Ekki er leitað að þessum dauðu peningum. Það er nefnilega leitað í þá peninga sem lifa einhverjum til gagns. Er mönnum sjálfrátt? Ég ætla ekki að endurtaka brandarana um fæðingarorlofið þar sem það frv. hefur sem betur fer ekki sýnt sig. En það er svo komið að þessi kalda reiknilist, sem notuð er, veldur því að maður þorir ekki að hitta starfsmenn ráðuneytanna hér á göngum. Maður veit ekki nema verandi nokkuð við aldur að þeir reikni í mann barn! Þessum mönnum er ekkert ómögulegt úr því að fólk á besta aldri og við góða heilsu ætti helst ekki lengur að vera að leggjast í barneignir eins og við gerðum okkur sek um hér á árum áður. Nei, þetta gengur ekki. Hér gengur á móti mér hv. 17. þm. Reykv. og formaður þingflokks Alþfl. Ég ítreka bón mína. Ég veit ekki hvort hann var hér inni þegar ég hóf ræðu mína. Ég ítreka bón mína um að hann fari fram á það við forseta sinn og forseti verði við bón minni um það að þessir stjórnarflokkar ræði saman og reyni að komast að þeirri niðurstöðu hvort verið sé að gera hluti sem menn geta staðið við. Þegar hefur komið í ljós að hvorugur hluti þessa frv., sem hér liggur fyrir, sýnist hafa fullan stuðning stjórnarflokkanna. Auðvitað er ekki boðlegt að ræða svona endileysu á miðnætti eftir langa vinnudaga. Eitt lítið atriði, sem ég minnist ekki að menn hafi gert að umtalsefni, er 3. gr. sem leynir á sér og er ekki víst að þeir sem ekki þekkja vel til átti sig á, en greinin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eftirtaldar breytingar verða á 27. gr.: a. Í 1. málsl. 1. mgr. falla niður orðin: ,,og stjórnun aflvéla og ökutækja.`` Þetta er svokölluð bílatrygging en þetta er líka annað og meira. Þetta eru vinnuvélar, þetta eru dráttarvélar og aðrar slíkar sem mikið eru notaðar í sveitum landsins og tryggja börn frá 16 ára aldri. Þessi börn eru ótryggð þegar þetta er tekið út og ég held að við vitum harla vel að því miður kemur allt of oft að fyrir unglingar, sem vinna við sveitastörf, slasast á þessum vélum. Mér er ekki kunnugt um að þessi börn greiði neins staðar til neins vátryggingarfélags. Falli greinin út þá eru þessir aðilar ótryggðir. Ég vildi nú biðja þá sem bera hag bænda fyrir brjósti að fara aðeins ofan í þessi mál. Annað er það að síðari málsl. í 3. gr. er svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,2. málsl. 1. mgr. fellur niður.`` Og hvað er það? Þessi setning fellur út og ég bið menn að taka eftir: ,,Það jafngildir slysi við stjórnun aflvélar eða ökutækis ef stjórnandi verður fyrir slysi í beinu sambandi við viðhald eða aðra meðhöndlun tækisins.`` Þetta skiptir töluverðu máli. Það eru ekki bara bifreiðastjórar eða þeir, sem bifreið aka, sem eru felldir þarna út, heldur allir þeir sem vinna við hvers kyns ökutæki hvort sem það eru svokölluð bifhjól, dráttarvélar, sláttuvélar, allar slíkar vélar. Það kæmi mér á óvart ef menn eru sáttir við þetta. Um II. kafla þessa frv. er lítið að segja. Einhvern tíma í sumar sagði stjórnarmaður Hitaveitu Reykjavíkur að hitaveitan hefði gefið Reykvíkingum Perluna. Ég gerði smáathugasemd við það, ég taldi þar verið að gefa það sem menn ekki ættu. Hér er verið að selja það sem menn ekki eiga og það er auðvitað hárrétt hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. að áður en maður selur eignir þarf maður að ganga úr skugga um hvort maður á þær. Þetta sýnir auðvitað þann flumbrugang, sem er á undirbúningi þingmála, að þetta er ekki boðlegt auk þess sem það er heldur ekki boðlegt að þessi tvö mál séu í einu og sama frv. Hvers vegna í ósköpunum var þetta ekki borið fram í tveimur frumvörpum? Ég spurði að þessu áður og þá svaraði hæstv. ráðherra því til að fólk þyrfti að sjá í einu frv. þann niðurskurð sem væri verið að gera. En það var ekki ónýtt því mér sýnist að niðurskurðurinn sé meira en vafasamur og sennilega orðinn mikið deiluefni milli stjórnarflokkanna. Frú forseti. Herra forseti. Þar kom vel á vondan. Svo oft hefur sú sem hér stendur verið kölluð herra forseti. Virðulegi forseti. Ég skal ekki taka mikinn tíma í þetta meira, en ég held að hér sé alveg nauðsynlegt að staldra við og ljúka ekki umræðunni hér áður en gengið er úr skugga um hvern stuðning þessi tvö mál, því ég leyfi mér að kalla þetta tvö mál, hafa hér í þinginu áður en menn fara að setja hér á ræður fram undir morgun um það sem e.t.v. er ekki nokkur minnsta hætta á að verði samþykkt.

Samkomulag hefur verið gert um að þessu fundi ljúki um miðnæturskeið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. sem hafa rætt þessi mál í dag og í kvöld. Þær umræður hafa verið mjög efnislegar og ég vil gjarnan víkja að nokkrum atriðum og þá sérstaklega fyrirspurnum, sem hefur verið beint til mín í lok umræðunnar í kvöld, þannig að þingmenn þurfi ekki að bíða eftir þeim svörum í sólarhring eða jafnvel meira þar til umræðum getur fram haldið. Ég vil sérstaklega þakka hv. 11. þm. Reykv., Finni Ingólfssyni, en hann tók fram í ræðu sinni að stjórnarandstaðan mundi greiða fyrir málum í sambandi við afgreiðslu þessa frv., hún mundi að sjálfsögðu óska eftir öllum þeim upplýsingum sem hún þyrfti á að halda og er sjálfsagt að veita heilbr.- og trn. þær upplýsingar. Ég þakka tilboð hans um að greiða fyrir málum eins og kostur væri. Mér finnst leitt að þær skuldbindingar hafi ekki enn borist til heilbr.- og trn., sem Framkvæmdasjóður aldraðra hefur á sig tekið varðandi framkvæmdir sem þegar hefur verið hrint af stað í byggingu þjónustuhúsnæðis og hjúkrunarrýmis fyrir aldraða, og mun beita mér fyrir að það verði ekki frekari töf á því. Hv. þm. ræddi um að í frv. fælist enginn beinn sparnaður heldur væri alfarið verið að hækka byrðar á notendum heilbrigðisþjónustu eða öðrum þeim sem þar er verið um að fjalla. Það er ekki alls kostar rétt. Ég tel að í ákvæðinu er varðar sérfræðilækningar, þar á meðal með tilvísunum, felist beinn sparnaður. Það er mín skoðun og ég hef orðið var við að fleiri þingmenn eru mér sammála í því þó að sumir séu það ekki. Ég tel einnig að í ákvæðinu um útboð felist sparnaður. Ég tel einnig að það felist sparnaður í því, a.m.k. til lengri tíma litið, að afnema tvítryggingu í slysatryggingu ökumanna, að menn taki ekki tvöfalda tryggingu án þess að hafa tvöfaldan rétt. Ég tel líka, og hef fyrir mér nokkra reynslu í því, sem væri áhugaefni fyrir heilbr.- og trn. að kynna sér, að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í lyfjamálum hafi ekki bara flutt kostnað frá ríkinu og yfir til neytenda lyfja heldur miklu fremur dregið úr heildarkostnaði við lyfjaneyslu í landinu og breytt mjög verulega mynstri þeirrar lyfjaneyslu. Það væri áhugavert fyrir heilbr.- og trn. og þingmenn sem hafa áhuga á þessum málum að kynna sér hvaða breytingar hafa orðið á neyslumynstri lyfja, t.d. sýklalyfja, við þær breytingar að auka kostnaðarhlutdeild neytenda á þessum lyfjum. Þær hafa orðið mjög verulegar. Hins vegar er alveg rétt hjá hv. þm. og engin ástæða til að draga fjöður yfir það að í meginatriðum stefnir þetta frv. að því að auka greiðslubyrði þeirra, sem réttinda njóta í þessu kerfi, en það er þó alls ekki alfarið heldur er einnig um tillögur um nettósparnað að ræða fyrir þjóðarheildina og fyrir ríkissjóð án þess að verið sé að flytja þær byrðar frá ríkissjóði og yfir til almennings. Þá ítreka ég ósk mína um að menn skoði saman nettóáhrifin af þeim breytingum sem eru gerðar varðandi greiðslu mæðra- og feðralauna annars vegar og barnalífeyris, svo og þeirra breytinga sem gerðar eru í barnabótakerfinu vegna þess að einstök dæmi sem menn taka þar um segja svo litla sögu. Sú niðurstaða sem ég greindi frá í framsögu er miðuð við það að allir framfærendur barna, sem nefnd voru þar til sögunnar, séu neðan skattleysismarka. Auðvitað er ekki svo. Fjölmargir framfærendur barna eru til allrar hamingju ofan skattleysismarka þannig að þær tölur um skerðingar, sem ég nefndi í ræðu minni og hv. þm. hafa líka vitnað til, eru hámark skerðingar sem gæti orðið miðað við það að enginn þeirra sem um er fjallað í hópi einstæðra foreldra væri fyrir ofan skattleysismörk. En við gætum líka tekið dæmi af tekjuhóp sem er við alveg við skattleysismörkin, t.d. með atvinnutekjur 62 þús. kr. Ef við tölum um atvinnutekjurnar á því bili hjá einstæðu foreldri með eitt barn þá hefði slíkt foreldri samkvæmt núgildandi kerfi til ráðstöfunar 72.343 kr. á mánuði, þ.e. foreldri sem væri með 62 þús. kr. atvinnutekjur, og nyti síðan mæðralauna og barnalífeyris, hann hefði nettó í ráðstöfunartekjur 72.343 kr. á mánuði en með þessum breytingum ef samþykktar yrðu, hefði þessi einstaklingur til ráðstöfunar, 73.300 kr. á mánuði þannig að það væru ívið meiri ráðstöfunartekjur sem breytingin mundi hafa í för með sér fyrir þennan einstakling. Ef þessi einstaklingur væri með 62 þús. kr. tekjur áfram en með tvö börn á framfæri þá hefði hann samkvæmt gildandi kerfi í ráðstöfunartekjur 84.400 kr. en mundi hafa eftir þessar breytingar 86.370. Væri viðkomandi með þrjú börn á framfæri, þá hefði hann samkvæmt gildandi kerfi 97.113 kr. í ráðstöfunartekjur en hefði eftir breytingarnar 103.700 kr. Sé um að ræða framfæranda barna með mun lægri tekjur, t.d. 40 þús. kr. á mánuði og viðkomandi ætti þrjú börn, þá hefði hann í núverandi kerfi 84.644 kr. til ráðstöfunar en fengi eftir breytinguna 81.700 kr. til ráðstöfunar svo að þarna munar 3000 kr. til skerðingar á mánuði. Ef um er að ræða fjögurra barna framfæranda með 40 þús. kr. tekjur þá hefur hann samkvæmt núgildandi kerfi 92.125 kr. til ráðstöfunar en hefði 93 þús. kr. til ráðstöfunar. Endalaust er hægt að taka svona dæmi af lágtekjufólki þar sem þessi breyting vinnur annaðhvort til nokkurs hagræðis eða til nokkurs óhagræðis, en slík dæmi segja bara aldrei neina fullnaðarsögu heldur verða menn að skoða heildaráhrifin af þessu kerfi annars vegar og því kerfi barnabóta og barnabótaauka sem hv. fjh.- og viðskn. kemur til með að fjalla um. Þá vil ég aðeins leiðrétta misskilning sem kom fram hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni. Í 6. gr. er ekki gert ráð fyrir því að þannig sé haldið á málum að til þess að koma í veg fyrir eða réttara sagt til þess að draga úr greiðslu almannatrygginga, niðurgreiðslu á lyfjakostnaði, þá yrði komið í veg fyrir skráningu lyfs, heldur þvert á móti. Það sem þarna er verið að gera er að það verði tvær sjálfstæðar ákvarðanir, hver annarri óháð, að lyf sé skráð og heimilt að nota það á Íslandi og að ákvörðun sé tekin um að hve miklu leyti Tryggingastofnun ríkisins greiði niður umrætt lyf. Ég tók fram í framsöguræðu minni að gerumst við aðilar að Evrópsku efnahagssvæði þá mun þeim lyfjum sem verða skráð á Íslandi fjölga mjög. Þó ekki kæmi til nema bara sú eina breyting, þá þurfum við að gera þær breytingar á umfjöllun okkar um niðurgreiðslu á lyf að menn verða þá að taka um það sjálfstæða ákvörðun annars vegar hvort eigi að skrá lyfið og heimila notkun á því og hins vegar að hve miklu leyti og þá hvort Tryggingastofnun ríkisins eigi að taka þátt í kostnaði við lyfið eða ekki. Um Samábyrgðina skal ég ræða á eftir. Hv. þm. varð á mismæli þegar hann dró saman niðurstöður sínar í lok máls síns þegar hann sagði að þessar tillögur gerðu ráð fyrir því að verið væri að leggja 500 millj. kr. skatt á einstæð foreldri. Það er mismæli hv. þm. því að það er alls ekki verið að gera. Það sem verið er að gera þarna er að verið er að draga úr greiðslum hins opinbera um 500 millj. Þar af lenda 350 millj. á bökum þeirra sem greiða meðlög en 150 millj. koma með tilfærslum innan ríkiskerfisins. Það er heldur ekki rétt að kalla slíkt skatt vegna þess að það að taka aukinn þátt í framfærslukostnaði barna sinna er að sjálfsögðu ekki skattur og það er heldur ekki skattur þegar sú breyting er gerð að auka hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði því að þar eru menn eingöngu að greiða stærri hluta verðs fyrir vöru en þeir hafa áður greitt. Slíkt geta menn ekki kallað skatt, slíkt er ekki skattur. Slíkt er aukin kostnaðarhlutdeild en auðvitað má segja að það komi í sama stað niður fyrir viðkomandi hvort verið er að taka þetta í formi skatts eða hvort verið er að taka slíka fjármuni af honum í formi lækkaðrar niðurgreiðslu úr ríkissjóði en engu að síður skulum við kalla hlutina sínum réttu nöfnum. Slíkar breytingar eru ekki breytingar á sköttum. Slíkar breytingar eru breytingar á kostnaðarhlutdeild neytenda í þeirri þjónustu eða vöru sem hann fær. Breytingar á því hvort og hversu mikið ríkissjóður niðurgreiðir vöruna eða þjónustuna. Við skulum enn ekki missa sjónar af því að meginhlutinn af kostnaðinum við alla heilbrigðisþjónustu á Íslandi er greiddur af samfélaginu. Það er aðeins tiltölulega lítið brot sem einstaklingurinn greiðir sjálfur. Samfélagið greiðir allan þorrann eins og fram kemur af því að jafnvel eftir þær hækkanir sem urðu á útgjöldum einstaklinga í þessu kerfi, með þeim breytingum sem gerðar voru á þessu ári, þá held ég að ég muni það rétt að útgjöld vísitölufjölskyldunnar, bein útgjöld vegna heilbrigðisþjónustu, eru ekki nema um 2,5 eða 2,7% sem er álíka hátt hlutfall af útgjöldum fjölskyldunnar eins og hún ver til áfengiskaupa. Þrátt fyrir þessar miklu hækkanir, þá a.m.k. samkvæmt þeim meðaltalsútreikningum sem viðhafðir eru þegar reiknaður er út framfærslukostnaður, þá er beinn kostnaður meðalfjölskyldu frá Íslandi vegna heilbrigðisþjónustu ekki hærri en þetta samkvæmt niðurstöðum Hagstofu Íslands. En auðvitað hafa svona meðaltalsreikningar bæði kosti og galla sem alkunnir eru. Þá vildi ég víkja nokkrum orðum að því sem hv. þm. Svavar Gestsson sagði. Í fyrsta lagi lagði hann fram úttekt sem hagfræðingur Alþýðusambands Íslands hefur gert á því sem hann telur vera áhrif af 2. tölul. 6. gr. frv. Ég vil aðeins segja að þeim niðurstöðum vísa ég á bug vegna þess að það er ekkert í 2. tölul. 6. gr. sem hægt er að leggja á slíkt mat. Þau ákvæði gætu verið í lögum í dag án þess að nokkur breyting væri frá þeirri framkvæmd sem nú er. Það er því ekki með nokkru móti hægt að leggja kostnaðarlegt mat á textann eins og hann er í 6. gr. Ég hef kannað nokkru nánar hvað þarna hefur verið gert og það sem hefur verið gert er að hagfræðingur ASÍ hefur sjálfur búið sér til forsendur í þeim aðgerðum sem hann telur að verði gripið til og á grundvelli þeirra forsendna um framkvæmd sem hann hefur sjálfur búið til hefur hann komist að þeirri niðurstöðu sem hv. þm. Svavar Gestsson lýsti. Ég hef hins vegar tekið fram og gert það ítrekað að ég muni ekki fallast á að kostnaðarhlutdeild neytendalyfja fari upp fyrir Evrópumeðaltalið, sem er 32--34%. Það er því auðvitað um tómt mál að tala að komast að þeim niðurstöðum út frá tilbúnum forsendum viðkomandi hagfræðings sjálfs að ég stefni að því að kostnaðarhlutdeild sjúklinga verði 37,3% eins og þar er sagt. Þar er fullyrt þvert ofan í þær yfirlýsingar sem ég hef gefið og er ástæðulaust að vera að komast að slíkum niðurstöðum eftir forsendum sem menn búa sér til sjálfir. Með sama hætti tel ég vera algerlega fráleitt að meta þá breytingu sem hér er um rætt, sem hagfræðingurinn ekki veit hver er og þær breytingar sem fylgja þeim breytingum sem verið er að gera á niðurgreiðslu hins opinbera á tannlæknameðferð, að meta það til 0,4% kaupmáttarskerðingaráhrifa vegna þess að fyrra matið er, eins og ég sagði áðan byggt á forsendum sem ekki liggja fyrir, og seinna matið er byggt á því, sem ég skýrði frá hér áðan, að meðalkostnaðaraukning á barn vegna þeirra breytinga sem gerðar eru á tannlæknakostnaði eru á bilinu 1.350--1.900 kr. á ári að meðaltali. Það er alveg útilokað að slíkt geti leitt til 0,4% hækkunar á framfærslukostnaði. Það getur ekki staðist. Ég tel því að þessi niðurstaða sé ekkert í samræmi við það sem texti þessa frv. gefur tilefni til. Þá nefndi hv. þm. að það vantaði samkeyrslu á nettóáhrifum þeirra aðgerða sem hér er verið að gera, annars vegar á barnabótum og barnabótaauka og hins vegar á mæðralaunum og barnalífeyri. Það er alveg rétt og það er ég að vekja athygli á og biðja hv. heilbr.- og trn. að skoða. En ég vil aðeins minnast á að samkvæmt niðurstöðu þeirrar nefndar, sem ég skipaði og rætt hefur verið um varðandi málefni einstæðra foreldra, er þessi skortur á samhæfingu regla en ekki undantekning í umfjöllun Alþingis og ríkisstjórna um þessi mál á undanförnum árum. Við þær breytingar sem Alþingi hefur gert á meðferð mæðralauna og barnalífeyris annars vegar og barnabóta og barnabótaauka hins vegar hafi Alþingi aldrei gætt svona samræmis og þess vegna sé komið upp kerfi sem sé ekki réttlátt. Það sem ég upplýsti var að við hefðum gert tilraun til þess að móta samræmt heildarkerfi á þeim skamma tíma sem við höfðum til ráðstöfunar. Við gátum ekki lokið því verki á þessum skamma tíma. Hins vegar er samdóma niðurstaða mín og fjmrh. að hefja það verk þegar á næsta ári þannig að við verðum enn að búa við kerfið eins og það er. En ég hef beðið hv. heilbr.- og trn. að skoða samverkandi áhrif þessara tveggja breytinga í samvinnu við hv. efh.- og viðskn. Ég ítreka að við gerðum mjög alvarlega tilraun til þess að ná þessu saman. Það var niðurstaða þeirra sérfræðinga sem unnu þau verk fyrir okkur að ekki væri hægt að ljúka þeirri samræmingu á þeim stutta tíma sem við höfðum til ráðstöfunar. Þá spurði hv. þm. hvort þessar aðgerðir er tengdust hækkun barnalífeyris hafi sérstaklega verið ræddar við forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga. Svo er ekki. Þá spurði hv. þm. nokkuð út í tannlæknamálin og hvaða ástæða væri fyrir því að nauðsynlegt væri að taka þau mál enn á ný til skoðunar. Ástæðan er mjög einföld. Ástæðan er sú að vegna ýmissa atriða náðist ekki sá árangur af þeim aðgerðum sem gert var ráð fyrir m.a. af heilbr.- og trn. þegar hún var að leita samstöðu um lausn þess máls. Við töldum lengi vel að sá árangur mundi koma fram á seinna skólamissirinu, þ.e. á haustmissirinu 1992. Niðurstaðan er því miður sú að árangurinn sem að var stefnt hefur ekki komið fram. Á því eru ýmsar skýringar. Ég ætla ekki að fara með þær hér sem mér hafa verið gefnar af þeim aðilum sem um þetta mál hafa fjallað, bæði í Tryggingastofnun og í heilbrrn. Ég vil ekkert hafa eftir þeim hér úr ræðustól en ég beini þeim tilmælum til heilbr.- og trn. að hún skoði málið og fái þeirra umsögn á því hvernig á því stendur að þessar aðgerðir skiluðu ekki þeim árangri sem til var ætlast og nánast engum árangri til breytinga frá því kerfi sem áður var í gildi. Og það er ástæðan fyrir því að menn þurfa að endurskoða þessa hluti. Þá spurði hv. þm. um útboðsverkefni, hvaða útboðsverkefni menn hefðu í huga. Það sem við höfum í huga í því sambandi, það er rétt hjá honum, eru utanspítalarannsóknirnar og smíði og viðhald hjálpartækja. Þetta er nærtækast að efna til útboðs um. Að vísu þarf þá að tryggja að allir þeir sem eru bjóðendur standi á jafnréttisgrundvelli, þ.e. að um sé að ræða aðila sem eru sjálfstæðir í rekstri sínum og ekki taki þátt í útboðinu aðilar sem fá beinar fjárveitingar úr ríkissjóði. Ef slíkir aðilar hafa áhuga á að taka þátt í útboðum, þá greini þeir alfarið rekstur sinn frá öðrum rekstri sem kann að vera stundaður af viðkomandi stofnun þannig að það sé alveg ljóst að þeir standi hvað útboð í slík verkefni varðar á sama grunni og aðrir væntanlegir tilboðsgjafar. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún sagði réttilega að það væri umhugsunarefni að menn hefðu látið viðgangast að feður utan sambúðar bæru mun minni framfærslukostnað en feður í sambúð og þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Það hefur verið vakin athygli á því að 7.551 kr., eins og meðlagsgreiðslurnar eru í dag, eru ekki nægjanlegar til þess að kosta helming af framfærslu barns og nokkuð langt frá. Barnið þarf sitt hvort sem foreldrar þess búa saman eða ekki. Ef um sambýli foreldranna er að ræða þurfa báðir foreldrar að taka þátt í að standa undir kostnaði við raunverulega framfærslu barns. Það er ekki sanngjarnt að annað foreldrið geti komið sér hjá því með því að skilja við hitt foreldrið og skilja það síðan eftir með framfærslu barnsins og 7.551 kr. á mánuði. Það er því alveg rétt viðhorf sem kom fram hjá hv. þm. Menn eiga líka að huga að því að það er ekkert ódýrara fyrir foreldra í sambúð að ala upp barn en fyrir foreldra sem ekki eru í sambúð. Þá spurði hv. þm. hvers vegna slysatrygging íþróttafólks hefði ekki verið flutt til með sama hætti og slysatrygging ökumanns. Svarið við því er að það stendur til að gera það. Nefndin sem er að störfum að því að flytja þessa slysatryggingar út á hinn frjálsa markað er m.a. að ræða slysatryggingu íþróttafólks. Samhljóða niðurstaða hennar var hins vegar sú að svona tilfærsla ætti að vera fyrsta skrefið, þ.e. að fella niður slysatryggingu ökumanns í almannatryggingakerfinu. Það ætti að vera fyrsta skrefið en einmitt þetta sem hv. þm. nefndi og raunar fleira hefur nefndin verið að ræða og ég á von á því að fá tillögur um slíkt fljótlega á næsta ári þannig að hægt sé að hrinda þessari einkavæðingu slysatrygginga í framkvæmd strax á árinu 1993 að fullu. Þá spurði hv. þm. hvort þessi aukni þrýstingur á sérfræðilæknisþjónustuna stafaði e.t.v. af því að menn hefðu gengið of hart fram með niðurskurð á sjúkrahúsunum. Svo er ekki vegna þess að í öllum þeim tölum sem við höfum fengið frá sjúkrahúsunum kemur í ljós að þar er um verulega aukningu á aðgerðum að ræða. Það hefur orðið mikil aukning á aðgerðum á Landakotsspítala og það er mikill misskilningur að sá spítali sé rekinn í einhverju lamasessi. Það er langt í frá. Það er mikill þróttur í starfsemi þess spítala nú og ég tel að starfsfólk sé alveg þolanlega ánægt og meira en það með þá lausn sem fengist hefur þegar upp er staðið. Þar er um að ræða mjög mikla aukningu á aðgerðum, ef ég man rétt, hafa aðgerðir þar aukist um 12%. Og ef ég man rétt hefur aðgerðafjöldi á hinum sjúkrahúsunum í Reykjavík aukist á milli 4 og 5%. Það hefur því orðið mikil afkastaaukning í sjúkrahúsakerfinu og aðgerðum hefur fjölgað. Það er því ekki rétt að þessi þrýstingur á sérfræðiþjónustuna hafi skapast af því að það hafi orðið samdráttur í aðgerðum á sjúkrahúsunum. Það er alls ekki svo. Við höfum líka látið athuga hvort það kunni að vera að þessi aukni aðgerðafjöldi á sjúkrahúsunum í Reykjavík stafi af því að sjúkrahúsin úti á landi hafi verið að ýta frá sér sjúklingum til Reykjavíkur, en það er ekki heldur rétt. Það er ekki heldur rétt vegna þess að aðgerðunum á sjúkrahúsunum úti á landi hefur ekki fækkað. Þeim hefur einnig fjölgað þannig að um er að ræða aukningu á þessari þjónustu. Sjúkrahúsin eru að veita aukna þjónustu fyrir minna fé. Þá spurði hv. þm. um árangur aðgerða í lyfjamálum. Ég tel að það væri rétt fyrir hv. heilbr.- og trn. að spandera svo sem eins og einum fundi með starfsfólki heilbr.- og trmrn. og almannatrygginga sem að þessu hefur unnið til að fara yfir þessi lyfjamál, bæði þann árangur sem þar hefur náðst og þær breytingar sem þar hafa orðið í kjölfar þeirra breytinga sem gerðar voru á hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði. Það væri mjög þörf og gagnleg og upplýsandi yfirferð. Í mjög stuttu máli erum við nú að tala um sambærileg útgjöld sjúkratrygginga vegna lyfjakostnaðar og voru fyrir tveimur árum síðan. Árlegur vöxtur í útgjöldum sjúkratrygginga á föstu gengi hefur verið milli 12 og 13% á hverju einasta ári að undanförnu. Við erum því að tala um að þessar aðgerðir hafi skilað þeim árangri að við höfum skrúfað þennan vöxt til baka um u.þ.b. 25% á föstu verðlagi. Þar erum við að tala um eins og þið vitið ósköp vel sjálfir, virðulegir þingmenn, að á fyrsta hálfa árinu náðist um 550 millj. í kostnaðarlækkun og á fyrsta eina og hálfa árinu eru horfur á að kostnaðarlækkunin sé eitthvað í kringum 1 milljarður 250 millj. Það er alls ekki lítill árangur. Það er mikill árangur og verulegur hluti af þessu fé hefur náttúrlega flust á milli, þ.e. flust frá ríkinu til þeirra sem lyfjanna neyta eins og sést best á því að áður en til þessara aðgerða var gripið var hlutur sjúklinga í lyfjakostnaði í kringum 18% en er nú kominn upp í í kringum 24--25%. En það skýrir ekki nema ákveðinn hluta af þessari breytingu. Verulegur hluti er vegna beins sparnaðar í útgjöldum fyrir þjóðarbúið í heild, m.a. vegna breyttrar neyslu á lyfjum sem fylgdu í kjölfarið. En ég ítreka að það væri vissulega ástæða fyrir heilbr.- og trn. til að gefa sér tíma til að skoða þessi mál. Að lokum um nokkur atriði sem hér hafa fram komið og varða þau ákvæði sem eru í 1. tölul. 6. gr. um tilvísanir. Ég vil aðeins skýra frá því að ríkisstjórnin stendur öll á bak við þetta frv. eins og það er lagt fram. Það er lagt fram með samþykki ríkisstjórnarflokkanna eins og venja er til. Auðvitað geta einstakir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna haft fyrirvara um einstök efni en þetta er flutt sem stjfrv. og er stjfrv. Það er mjög ánægjulegt einnig að fá að heyra það eins og frá hv. þm. Svavari Gestssyni og hv. þm. Finni Ingólfssyni að þeir séu sammála mér um að það sé skynsamleg leið sem þarna er verið að fara. Ég á þá von á því að fá einhvern stuðning úr þeirra herbúðum við að lögfesta þessa leið og er sjálfsagt að ræða við heilbr.- og trn. um það hvernig þetta ákvæði verður framkvæmt. Varandi Samábyrgð Íslands á fiskiskipum er það mjög eðlilegt að hv. þm. vilji fullvissa sig um að sú aðgerð sem lögð er til í þessu frv. sé í öllum atriðum heimil. Um það vil ég aðeins segja þetta. Það hefur verið gerð athugun á því af þeim lögfræðingum sem ég hef í heilbr.- og trmrn. hverjir teljist eiga vélbátaábyrgðarfélögin og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Niðurstaða þeirra varð sú að hér væri um að ræða verðmæti sem Alþingi gæti ráðstafað hindrunarlaust án þess að bætur þyrftu fyrir að koma. Í samþykktum vélbátaábyrgðarfélaganna og í lögum sem áður voru í gildi um þau eru ákvæði um að séu vélbátaábyrgðarfélögin lögð niður, þá renni eignir þeirra ekki til tryggjendanna heldur til að efla atvinnulíf á þeim landsvæðum þar sem vélbátaábyrgðarfélögin hafa starfað. Þannig eru ákvæði í samþykktum þessara félaga um að tryggjendurnir eigi þau ekki heldur eigi, ef þau verða lögð niður, að ráðstafa eignum þeirra samkvæmt ákvörðun heilbr.- og trmrh. til atvinnuaukningar á þeim stöðum þar sem fyrirtækin hafa starfað. Niðurstaða lögfræðinga heilbr.- og trmrn. var sú að hér væri um að ræða eignir sem Alþingi gæti ráðstafað án skaðabóta. Þær eignir sem Alþingi getur ráðstafað með þeim hætti eru eignir ríkisins. Stjórn Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum var ekki sammála þessari niðurstöðu svo hún bað sinn lögfræðing, sem er Jón Steinar Gunnlaugsson, að skila séráliti um þessi mál. Niðurstaða hans varð sú sama, sem sé sú að hér væri um að ræða eignir sem, eins og orðað er í greinargerðinni, enginn ætti og eign sem enginn á er eign sem ríkið á og Alþingi getur ráðstafað þessari eign hvernig svo sem Alþingi kýs.

Er Sjálfstfl. sammála þessu?

Ég er að segja að þetta sé niðurstaða þessara tveggja lögmanna. Mér finnst alveg sjálfsagt að sú nefnd sem um þetta fjallar gangi úr skugga um það og nefndarmenn og þingmenn sannfæri sjálfa sig um það með því að leita frekari upplýsinga hvort þessi niðurstaða sé rétt, hvort það sé alveg ótvírætt að Alþingi hafi þessar heimildir. Ef það er ótvírætt, þá skulum við gá að því, hv. þm., að við erum vörslumenn almannahagsmuna. Og þá verðum við að gera það upp við okkur, og til þess höfum við fullt leyfi: Hvernig eigum við að ráðstafa slíkum eignum til almannahagsmuna? Eigum við að gera það þannig að fullt verð komi fyrir þær eða eigum við að gera það þannig að við gefum einhverjum aðilum í samfélaginu þessar eignir sem almannavaldið getur ráðstafað? Mér finnst mjög eðlilegt að fólk vilji ganga úr skugga um það hver rétturinn sé hér. En við þær aðstæður sem við búum við í okkar þjóðfélagi þar sem erfiðleikar eru á hverju strái, þá hljóta gæslumenn almannahagsmuna að hugsa sig um tvisvar og jafnvel þrisvar áður en þeir ráðstafa slíkri eign til einstaklinga án endurgjalds.