Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er stórt og merkilegt mál á ferðum, og þótt nál. frá sjútvn. sé fáort og ég muni ekki segja mörg orð hér um frv., þá er þetta eitt af merkari frv., sem lagt hefur verið fyrir þessa hv. samkomu að þessu sinni. Það fjallar um skynsamlega nýtingu fiskveiðilandhelginnar, og bak við samningu þess liggur ótrúlega mikil og ég vil segja merkileg og góð vinna frá þeirri n., sem falið var að athuga þetta mál og ferðazt hefur um landið og átt tal við þá aðila hvarvetna kringum strendur landsins, sem mestra hagsmuna eiga hér að gæta og líklegastir eru til að hafa till. fram að bera í því efni. Enginn gerir svo að öllum líki, og það hefur að sjálfsögðu heldur ekki tekizt í þessu tilfelli, en samt tókst að sigla frv. gegnum hv. Nd., og nú liggur það hér fyrir hjá okkur. Sjútvn. hefur að 6/7 hlutum viljað gera eina ákveðna breytingu, sem í raun og veru er þó aðeins staðfesting á annarri afgreiðslu, sem hér hefur farið fram, sem sagt að þar sem rætt er um dragnótaveiði í 3. gr. frv., þá bætist þar við nýr málsl. í fullu samræmi við það frv., sem við höfum þegar samþ. hér í hv. d. og segir: Þó skal bönnuð dragnótaveiði í Faxaflóa, en með því er átt við svæðið innan línu, sem dregin er frá punkti réttvísandi vestur 4 mílur frá Garðskaga og þaðan beint í Malarrif. Um þessa breytingu varð öll n. sammála nema hv. 5. landsk. þm., sem er einn þeirra, sem ötullegast hafa starfað í landhelgisnefndinni svokölluðu, og ég skil hans afstöðu ósköp vel, að hann kjósi heldur að hrófla ekki við ákvæðum frv. í þeirri von, að auðveldara verði að koma því fram með því móti. En hins vegar fæ ég nú ekki séð annað en að hv. Ed. verði um þetta sérstaka atriði að vera sjálfri sér samkvæm og endurtaka óskir sínar í þessu efni. Ég má kannske nota tækifærið til að nefna brtt. tvær, sem ég ásamt 4 öðrum dm. er flm. að. Hin fyrri þeirra er við 2. gr. frv., að liðurinn E 6 falli niður. Það er hin svokallaða „svunta“ á Faxaflóasvæðinu, þar sem gert er ráð fyrir vissum undantekningum hluta ársins fyrir hin smærri veiðiskip. Okkur flm. þeirrar till. fyndist, að hér ætti að hafa samræmi við till. í dragnótamálinu og því fella þennan lið niður. Við 8. gr. berum við einnig fram brtt., sem felur það í sér, að 2. og 3. gr. frv. eigi að gilda til ársloka 1970 í stað 1971. Vissir nm. eiga auðveldara með að sætta sig við ákvæði frv., þó að vissar breytingar, sem þeir hafa hug á, verði ekki gerðar, ef gildistími þess er ekki lengri en þetta. En ef góð reynsla fæst af frv. um eina vetrarvertíð og tvær sumarvertíðir, þá er hægurinn hjá að framlengja gildi þess, þegar þar að kemur, og þess vegna höfum við, þessir 5 þm., orðið sammála um að fylgja brtt. í von um að auðvelda þannig framgang málsins. Ég held ekki, að ég þurfi að hafa þessi orð lengri að sinni. Málið er öllum þingheimi þaulkunnugt, og það, sem á ríður, er að koma því nú fram, enda erum við á síðasta degi með gildi bráðabirgðaákvæðanna um takmarkað leyfi til veiða með botnvörpu hér í flóanum og á ýmsum öðrum stöðum.



Herra forseti. Á þskj. 681 hef ég ásamt Ólafi Jóhannessyni, hv. 3. þm. Norðurl. v., flutt brtt. um, að niður falli úr því frv., sem hér liggur fyrir, í sambandi við Norðurland orðin: nema á Húnaflóa.... í Ásbúðarrif. Meginreglan í sambandi við fiskveiðitakmörkin fyrir öllu Norðurlandi er 8 mílur frá grunnlínu, sem dregin er á milli grunnlínupunkta nr. 1 og nr. 9, þ.e. frá Horni í Langanes, en hvað Húnaflóann snertir er grunnlínan dregin samkvæmt gildandi l. frá grunnlínupunkti 1, Horni, í Ásbúðarrif, en samkv. þessu frv. er gerð undantekningarregla, því að þar er dregin lína frá Horni inn með Ströndum og í Selsker og þaðan í Ásbúðarrif. Við þetta stækkar að mun það svæði, sem togveiðiheimild er veitt á í Húnaflóa. Brtt. þessi, sem ég lýsti hér áðan, snertir þær undantekningarreglur, sem landhelgisn. vill nú láta samþykkja. Í viðræðum þeim, sem þm. Vestf. áttu við landhelgisnefndina, var komið inn á þessa rýmkun á Húnaflóa, og voru þm. Vestf. því mjög andvígir og staðfestu þá andstöðu sína í bréfi til n., dags. 24. marz, þar sem þeir lögðu til, að engin frekari rýmkun yrði á þessu svæði. En það hefur ekki verið tekið til greina. Þessi sama till. var flutt af þm. Vestf. og þm. Norðurl. v. við umr. í Nd., en fékkst ekki samþ. þar. Í því bréfi, sem ég minntist á áðan, var fallizt á af hálfu Vestfjarðaþm., að tvö hólf yrðu opnuð fyrir Vestfjörðum, þ.e. Dýrafjarðarhólfið svokallaða og hólfið milli Rifs og Kögurs, en það var jafnframt skýrt tekið fram, að ekki væri samkomulag um aðrar breyt. á þessum svæðum. Þessi brtt., ef samþ. verður, þýðir það, að óbreytt verður það svæði, sem nú hefur verið í gildi fyrir Norðurlandi, og engar auknar togveiðiheimildir veittar á Húnaflóa. Svæði það, sem nú opnast, er í svo nefndum Drangaál, það virðist hafa verið eina svæðið, sem menn hafa óskað eftir að slægjast eftir á þeim slóðum. Þetta er eitt af aðallínuveiðisvæðunum fyrir vestanverðu Norðurlandi og út af Ströndum, hefðbundið línuveiðisvæði, og ef þetta verður samþ. að færa út togveiðiheimildina yfir þetta svæði, þá er ákaflega hætt við því, að þarna verði árekstrar á milli tog- og línuveiða, og slíkt ætti nú held ég að forðast í lengstu lög. Þau rök, sem hafa verið færð fyrir því, að óhætt væri að færa þarna út, hafa m.a. verið þau, að þarna væri ekki um að ræða neina útgerð frá Húnaflóaverstöðvum og að þarna hefði ekki verið mikill afli, sem lagður hefði verið á land í þeim stöðvum af þessum veiðisvæðum. Ég tel þetta út af fyrir sig haldlaus rök. Það er að vísu rétt, að það hafa ekki verið gerðir út þarna margir bátar, en þetta svæði hefur verið fisklítið á undanförnum árum, en það hefur sýnt sig, að þegar einhver friður hefur fengizt á þetta svæði, þá hefur gengið þarna fiskur, og er þess skemmst að minnast, að á s.l. sumri mun hafa verið þarna fiskur hvað mest nú í fjöldamörg ár, en þá var svæðið einmitt friðað á s.l. vetri og s.l. vori af hafís. Á þessu svæði hefur verið mikill ágangur af erlendum togurum og innlendum raunar líka, þeir hafa skrapað þarna, og ég held, að það sé ekki á það bætandi, að farið væri að veita auknar togveiðiheimildir á þessum svæðum. Það hefur verið svo í mörg ár, að Vestfirðingar hafa róíð austur fyrir Horn og lagt sínar lóðir í Drangaál, og eins og landhelgisnefndin upplýsti, var þetta eina svæðið, sem óskað var eftir, að væri opnað þarna, það var einmitt Drangaállinn, innri hluti Drangaálsins, en það er einmitt þar, sem línuveiðarnar hafa verið stundaðar. Þau rök, að þarna sé ekki fiskur, fá heldur ekki staðizt, því eftir hverju er þá verið að slægjast að færa inn þessa línu, ef ekki er fisk að fá þarna? Sannleikurinn er sá, að þarna mun ganga fiskur, ef ekki er stanzlaus girðing af skipum fyrir utan, en það hefur það verið oft á tíðum á undanförnum árum. Samkvæmt þeim till., sem eru í þessu frv., þá færast veiðisvæðin eða togveiðiheimildirnar misjafnlega langt inn, þ.e. það eru 4 mílur sums staðar og 2 mílur víða annars staðar, sem þetta eykur togveiðisvæðið, og er það töluvert svæði, sem þarna verður lagt undir togveiðarnar. Frv. gerir, eins og ég minntist á áðan, ráð fyrir því, að það sé dregin ný lina frá Horni í Selsker og þaðan í Ásbúðarrif, en það er, eins og ég gat um, hrein undantekning, því að gildandi lína er þarna frá Horni í Ásbúðarrif, og við þessa breyt., sem landhelgisn. stingur upp á, að verði gerð, stækkar það svæði, ef það verður fært inn, togveiðisvæðið, og það tel ég mjög hæpið og hættulegt. Við höfum viljað fallast á, að svæðið fyrir Norðurlandi væri í heild óbreytt frá því, sem verið hefur, en að ekki yrði aukið togveiðisvæðið. Ég vona, að hv. þdm. geti fallizt á það, að það sé ekki ástæða til þess að vera að breyta þarna þessu og auka þetta togveiðisvæði. Ég er meðflutningsmaður að öðrum till., ég skal ekki ræða mikið um það, en þó get ég ekki stillt mig um að drepa á aðra till. sérstaklega, sem ég er meðflutningsmaður að, en það er till. um breyt. á gildistíma þessara l., að þau gildi aðeins út árið 1970. Það hafa verið færð sem rök fyrir því, að það þyrfti að vera tvær vetrarvertíðir, sem þessi l. giltu, en ég sé ekki, að það þurfi að vera, vegna þess að ein af aðalröksemdafærslunum fyrir því, að þetta frv. eigi að ná fram að ganga, er verkefnaleysi þeirra báta, sem nú eiga að stunda togveiðar á þessum svæðum, verkefnaleysi þeirra yfir sumartímann og fram undir áramót. Þess vegna held ég, að það fáist tvær aðalvertíðirnar með því að samþykkja, að frv. gildi aðeins til ársloka 1970, og það er einmitt það, sem a.m.k. vakir fyrir mér í því sambandi, að á þessum tveimur sumrum eigi að fást næg reynsla fyrir því, hvernig eftirlitið með þessum málum verður framkvæmt. Það er veigamikið atriði í þessu öllu saman, hvernig eftirlitið verður framkvæmt, og til þess nægir örugglega að hafa tvær aðalsumarvertíðirnar og eina vetrarvertíð. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en áður en ég lýk máli mínu, vil ég þó koma að þessu aftur um eftirlitið og drepa á það, að eftirlitið með netaútbúnaði og netafjölda í sjó er mjög illa framkvæmt og raunar alls ekki, og það er mjög þýðingarmikið, að slíkt verði ekki látið viðgangast, án þess að það sé gerð einhver raunveruleg tilraun til að fylgjast með því, hvað mikill netafjöldi liggur í sjó, því að ótakmörkuð netaveiði og ótakmarkaður netafjöldi bátanna er sú versta rányrkja, sem átt getur sér stað.



Herra forseti. Mér þykir rétt við þessa umr. með örfáum orðum að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég hef ávallt verið þeirrar skoðunar, að okkur bæri, Íslendingum, að fara varlega í því efni að leyfa togveiðar innan landhelginnar, og ég hef ekki að undanförnu farið dult með þessa skoðun. Ég gerði grein fyrir henni m.a. fyrr á þessu þingi í sambandi við bráðabirgðabreytingu, sem þá var gerð á l. um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Hins vegar liggur það í augum uppi, að fiskstofnarnir njóta ekki friðunar, ef stunduð er togveiði innan landhelginnar, sem ekki samrýmist l. og reglum um það efni. Og fyrri reynsla er sú, að í því efni hefur stundum því miður verið pottur brotinn. Ég tel því mikla nauðsyn bera til, að settar séu reglur um þetta efni, og ég tel, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hafi verið mjög vel undirbúið, og það er þannig úr garði gert, að menn leitast við að hafa heildaryfirsýn yfir málið allt. Í þessu frv. er gengið lengra um heimildir til togveiða heldur en ég hefði óskað. Ég tel þó miklu skipta, að í frv. er gert ráð fyrir, að þessar reglur gildi einungis um takmarkaðan tíma, þannig að fylgzt verði með, hvaða reynsla fæst af þessum reglum, sem frv. greinir. Ég tel það ákvæði frv. mjög mikilvægt. Mér virðist, að málið liggi nú þannig fyrir: Í fyrsta lagi hefur það verið mjög rækilega undirbúið, og haft hefur verið samband bæði við þm. í kjördæmunum og þá, sem áhuga hafa og hagsmuna að gæta í þessum efnum úti um landsbyggðina. Það er því sú niðurstaða, sem fengizt hefur af víðtækri athugun, sem hér liggur fyrir í þessu frv. Í öðru lagi er mér ljóst, að hér er um málamiðlun að ræða milli mjög ólíkra sjónarmiða. Og málamiðlun fæst aldrei á þann hátt, að allir geti verið ánægðir. Þær till., sem við þm. Austurl. gerðum til landhelgisnefndar, voru einnig byggðar á málamiðlun okkar á milli, en við stóðum þannig að þeim till., að við létum þær frá okkur fara sem samkomulagstill., og vil ég fyrir mitt leyti standa að því samkomulagi og þeirri málamiðlun, sem við gerðum okkar á milli í þessu máli. Í þriðja lagi er hér leitazt við, eins og ég sagði áðan, að hafa heildaryfirsýn yfir málið allt, og þessar till. eru áreiðanlega þannig gerðar, að reynt er að hafa sem fyllst samræmi í þeim um aðstöðu hinna einstöku landshluta og sókn á hin ýmsu veiðisvæði. Þetta tel ég mjög mikilvægt, og ef heildarmyndinni verður raskað, þá sýnist mér, að það geti leitt af því nýtt ósamræmi þannig, að bátar úr vissum landshlutum sæki þá meira á mið út af öðrum landshlutum heldur en eðlilegt má telja. Í fjórða lagi er mér ekki ljóst, hvað tekur við, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga. Mér skilst og ég veit raunar með vissu, að þau brbl., sem sett voru í þessu efni, falla úr gildi nú á næstu dögum, og mér er alls ekki ljóst, hvernig á framkvæmdinni yrði haldið í þessum efnum. ef þetta frv. næði ekki fram að ganga. Niðurstaðan er því sú, að þrátt fyrir það að ég er ekki ánægður með þetta frv. í öllum greinum, mun ég fyrir mitt leyti styðja að því, að það verði lögfest, og vík þá aftur að því, að ég tel það ákvæði, að þessar reglur eigi að gilda um takmarkaðan tíma, svo sem í tilraunaskyni, vera mjög mikilvægt atriði í þessu máli. Um brtt. á þskj. 683 vil ég segja það eitt, að þessi þd. er búin að afgreiða efni þess máls, sem þar er um fjallað, og ég fæ ekki séð, að það sé annars kostur í því efni heldur en hlíta þeim úrskurði, sem það mál fær í hv. Nd.

Jón Árnason Herra forseti. Ég held, að það sé öllum hv. þm. ljóst, að hér er um mikið vandamál að ræða, og getur verið mjög afdrifaríkt fyrir íslenzku þjóðina, hvernig fer í sambandi við afgreiðslu þessa máls og hvaða reynsla fæst í sambandi við þau ákvæði, sem þetta lagafrv. kveður á um, ef það verður að lögum. Undir afgreiðslu málsins í hv. Nd. komu nokkrar brtt. frá einstökum þm. Yfirleitt voru till. felldar, en þó ekki í sumum tilfellum með ýkja miklum atkvæðamun. Dæmi voru um það, að till. var felld með 19:16 atkv. o.s.frv. Sýnir þetta glöggt, hvað skiptar skoðanir eru innan þings um einstök atriði frv. og ákvæði, sem í því eru. Ég tel því, að það sé langt frá því, eins og sumir hv. þm. hafa haldið fram, að um frv., eins og það liggur hér fyrir til afgreiðslu í þinginu, sé mikil samstaða. Því verður ekki neitað, að hér er um mikið vandamál að ræða, og framkvæmd l. skiptir jú vitanlega miklu máli í einstökum atriðum. Ég hygg, að það sé álit sumra, sem vel þekkja til eftirlits með fiskveiðilögsögunni, að það muni geta verið í sumum tilfellum miklir annmarkar á því, að hægt verði að framfylgja l., ef frv. verður samþ. eins og það liggur hér fyrir. Þar á ég sérstaklega við svuntuna svo kölluðu, sem er í Faxaflóa, því að það sjá allir, að eins og hún er afmörkuð, mundi það valda nokkrum erfiðleikum fyrir löggjafann eða landhelgisgæzluna að fylgjast ýtarlega með þeirri takmörkun, sem þar er ákveðin. Eins og hér hefur verið vikið að af hv. þdm., sem talað hafa þegar í þessu máli, var frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 1960 um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti til umr. og afgreiðslu hér í þessari hv. d. fyrir nokkrum dögum. Þar kom skýrt fram vilji dm. varðandi það, sem fram kemur í meiri hl. till. sjútvn. á þskj. 683, og er þar aðeins verið að undirstrika af brýnni nauðsyn þá samþykkt, sem n. gerði á sínum tíma. Ég sé ekki, eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, að það sé ástæða til þess, þegar komið er hér inn í d. annað frv., sem gengur í þveröfuga átt við það, sem þessi þd. hefur samþykkt, að við eigum þá að halda að okkur höndum og sjá til um það, hvernig þeir háu herrar í Nd. vilja afgreiða það, sem við höfum samþ. í þessari d. Nei, ég tel, að það sé vart um annað að ræða sóma okkar vegna hér í þessari d. en að við undirstrikum það, sem við höfum áður gert í þessu, nema við höfum skipt um skoðun, að við höfum farið villir vegar í þessum efnum og höfum ekki verið að gera rétt, þegar við afgreiddum málið hér í þessari hv. d. Þetta frv., sem hér er til umr., er með skýr ákvæði um það, að það skuli leyfa dragnótaveiðar á því svæði, sem var búið að samþykkja í þessari d., að skyldi ekki vera leyft. Og að við eigum, þegar það gengur til atkv. um sama efni í þessari d., að halda að okkur höndum og taka ekki afstöðu til málsins vegna þess, að Nd. sé ekki búin að gera það - ég fæ varla skilið, að sú afstaða geti skapazt hjá þeim hv. þm., sem höfðu tekið svo skýra afstöðu til þess máls. Ég mundi treysta því, að það sé einmitt mjög kærkomið tækifæri og óefað til þess að tryggja, að þetta ákvæði verði að l. og komist til framkvæmda, að þessi till. meiri hl. sjútvn., þ.e. 6 af 7 nm. eins og áður mæla eindregið með þeirri samþykkt, hljóti enn þá samþykki í þessari hv. d. Það er ekkert nýtt, að síðari d. geri einstakar breytingar á frv., sem hefur kannske sézt yfir í fyrri d., þegar málin hafa verið til umr., og að því sé svo hætt þessu máli um að komast til framkvæmda eða verða samþykkt. að það megi ekki hrófla við neinu, fæ ég vart séð, og þess vegna ítreka ég tilmæli mín til hv. dm., að ég vænti þess, að við verðum sjálfum okkur samkvæm í afgreiðslu þessa máls varðandi þessa brtt. sjútvn. Brtt. á þskj. 682 er um fyrri liðinn við 2. gr., að e-liðurinn falli niður. Það er varðandi togveiðarnar, og er þar algerlega um sama veiðisvæði að ræða, eða það er innan sömu takmarka og getur um varðandi dragnótaveiðarnar. Að vísu er það minna svæði, sem þarna er, heldur en dragnótaveiðin er heimiluð eða hefur verið heimiluð á á undanförnum árum eftir sérstöku leyfi, en eigi að síður er þetta innan þess svæðis, sem margir telja, að sé nauðsynlegt að friða vegna ungfisksins. Það eru margir, sem telja það höfuðnauðsyn til þess að viðhalda fiskstofnunum við strendur Íslands, að friðaðar verði vissar uppeldisstöðvar víða við strendur landsins, og ein af þeim uppeldisstöðvum er einmitt Faxaflóinn. Það hefur komið fram opinberlega oftar en einu sinni frá fiskifræðingum, að það sé þeim mikið áhyggjuefni, að gengið sé meira á íslenzka þorskstofninn heldur en hann þoli, og þess vegna má það vera ljóst, að það er ekki einhlítt og ekki það eitt, sem okkur vantar, að geta náð í meira og meira af stofninum heldur en við höfum getað að undanförnu, og sérstaklega er það ekki höfuðnauðsyn, þegar áherzlan er lögð á það að leggja undir sig þær fiskstöðvar, sem vitað er um, að er mikið af ungfiski á. Það liggja fyrir skýrslur um það, hve mikið sé drepið af ókynþroska þorskfiskí og tölur, sem við höfum í þeim efnum eru jafnt frá útlendingum eða útlendum sérfræðingum sem innlendum, og því miður er það svo, að stór hluti af þeim veiðum á sér stað utan íslenzku landhelginnar við Norðausturlandið langt úti. Þar erum við ekki einir um að ráða eða ákveða. Þar verðum við að leita sérstakra samninga við aðrar fiskveiðiþjóðir til þess að forðast þá spillingu, sem á sér þar stað í veiðunum. Það er talið, að það sé vaxandi skilningur meðal annarra fiskveiðiþjóða á nauðsyn þess, að komið verði á takmörkun á veiði ókynþroska fisks. Í því skyni hefur, eins og vikið hefur verið að, verið ákveðið t.d. að víkka möskvastærðina sem eina leið í þeim efnum. Um það eru menn aftur ekki sammála að öllu leyti a.m.k., hvaða áhrif það hefur til þess að koma í veg fyrir að veiða ungfiskinn eða ókynþroska fiskinn, þó að möskvarnir séu stækkaðir. Það er ýmislegt fleira, sem þarf sjálfsagt að taka þar með í reikninginn, til þess að öruggt sé, að það eitt að stækka möskva trollsins, jafntakmarkað og það hefur enn þá verið gert og ákveðið, það komi að fullu gagni. Með hliðsjón af því, að hér er verið að fara í stórum stíl inn á nýjar leiðir varðandi nýtingu veiðisvæðanna við strendur landsins, þá er það álit þeirra, sem eru flm. að brtt. á þskj. 682, eins og fram kemur í 2. tölul. á því þskj., að einmitt með tilliti til þess, að hér er verið að fara algerlega inn á nýjar brautir, sem geta haft mjög mikil og afdrifarík áhrif, þá eigum við að fara okkur varlega í þessum efnum, og með hliðsjón af því er lagt til, að l. hafi ekki gildi nema til ársloka 1970 í staðinn fyrir 1971, eins og er í frv. Við teljum, að þessi takmörkun sé þó ekki það mikil, að það eigi að fást nokkur reynsla á þessu tímabili, þar sem segja má, að að mestu leyti sé hér um tveggja ára togveiðitímabil að ræða. Við vitum a.m.k. um þá báta, sem ætlað er að hagnýta veiðisvæðin næst landinu sem eru 105 smál. og þar undir að þeirra tími er fyrst og fremst sumar- og haustvertíðin, og þar ætti að fást nokkur reynsla með að fá fullkomnar tvær slíkar vertíðir, eins og ætti að verða, ef þessi brtt. verður samþ. Um brtt., sem hér liggur einnig fyrir varðandi Húnaflóann, vil ég segja það, að það er svipað sjónarmið, sem um er að ræða eins og hér varðandi Faxaflóa, og ég skil vel sjónarmið þeirra, sem þar hafa viljað fara varlegar í sakirnar heldur en felst í till. landhelgisnefndarinnar. Og ég mun stuðla að samþykkt þeirrar till. Herra forseti. Enda þótt menn kannske greini á um ýmislegt meira, sem fram kemur í þessu frv., heldur en felst í brtt., sem fyrir liggja við afgreiðslu málsins í þessari hv. d., þá hafa menn þó verið sammála um, að það sé ekki rétt að gera víðtækari brtt. heldur en hér er lagt til, en við teljum, að þær séu nauðsynlegar, og þær ættu á engan hátt að stofna málinu í neina hættu, þótt samþykktar verði.



Herra forseti. Ég hef nú ekki tafið tíma þessarar hv. d. eða hv. Nd. í umr. um þessi mál og skal heldur ekki gera nú. En ég vildi þó ekki láta þessar umr. fara svo fram, að ég segði ekki mína afstöðu til málsins. Það ber ötlum í báðum deildum Alþ. saman um, að sá undirbúningur þessa frv., sem átti sér stað, og aðdragandi þess, hafi verið óvenju vandaður og mikil vinna af mörkum lögð, til þess að svo mætti verða. Og er mér bæði ljúft og skylt, þar sem það féll í minn hlut á sínum tíma að skipa hina margnefndu landhelgisnefnd, að þakka henni hennar störf. Ég hygg, að það sé ekki lengri tími en 2–3 ár síðan vonlaust hefði verið vegna almennrar andspyrnu í landinu að auka togveiðar eða fara inn á nýjar leiðir í togveiðum með aukningu á veiðisvæðunum, þá hefði það verið vonlaust fyrir ekki lengri tíma, sem þó náðist þarna um samkomulag, þó að ólíkra sjónarmiða gætti. Og það er alveg rétt hjá hv. 2. þm. Vesturl., að meiri hl. var ekki mikill í hv. Nd. fyrir framgangi málsins. Tölurnar voru 15 og 19 og 20 svona til skiptis og skiptist þó mjög eftir því, hvaða till. voru til afgreiðslu hverju sinni. En það er einmitt þessi naumi meiri hl. í Nd., sem setur að manni kvíða um, að verði gerðar verulegar breytingar á frv. hér, muni það geta stöðvað málið, og hvar stöndum við þá? Jú, við stöndum í nákvæmlega sömu sporum og í því ófremdarástandi, sem ríkti, áður en lagasetningin var gerð hér á s.l. hausti, sem okkur stóð öllum stuggur af og var okkur til vansæmdar. Nú hygg ég, að flm. þeirra brtt., sem hér liggja fyrir, hyggist ekki koma á slíku vandræðaástandi og mundu gjarnan, ekkert síður en ég, vilja við það losna. En ég leyni ekki þeim ótta mínum, að verði gerðar breytingar á frv. hér, sem orsaka það, að það þurfi enn á ný að fara til Nd. í þann nauma meiri hl., sem þar var fyrir, þá stöndum við upp af þessu þingi án þess að hafa komið okkur saman um neina nýja stefnu til prófunar. Hér er einungis um það eitt að ræða að prófa sig áfram í 2–21/2 ár. Lengri er nú tíminn ekki og ég hygg, að það sé nú með því skemmsta, sem hægt sé að fá nokkra reynslu á. Reynsla einnar eða tveggja vertíða segir okkur ákaflega lítið um þessa hluti. Fiskigengd er misjöfn hér á öll veiðarfæri, jafnt í troll sem önnur veiðarfæri, og ein eða tvær vertíðir segja manni ekki mikið um reynsluna eða heildarútkomuna. Þess vegna held ég, að það sé málinu ekki til bóta að stytta sjálfan gildistímann. Nú er sjálfsagt fært, ef einhver vildi leggja í það vinnu, að finna álit mitt og afstöðu til dragnótaveiða. Ég hef aldrei verið hrifinn af því veiðarfæri og alltaf talið það skaðvald og fór ekkert dult með mínar skoðanir í þeim efnum. Hins vegar gilda um það veiðarfæri ákveðin lög, sem rétt er hjá hv. 2. þm. Vesturl., að við í þessari hv. d. höfum tekið afstöðu til, sem er samþykkt á frv. því, sem hann var flm. að, um bann við botnvörpuveiðum í Faxaflóa. Mér er sagt nú, að meiri hl. a.m.k., ég veit ekki, hvort það er n. öll, en meiri hl. sjútvn. Nd. hafi lagt til eða ákveðið að leggja til, að því frv. verði vísað til ríkisstj. Ef meiri hl. Nd. er sömu skoðunar og sá nefndarmeirihl., sem enginn veit að sjálfsögðu um enn þá. meðan málið er ekki komið til afgreiðslu þar, þá hefur málið fengið endanlega afgreiðslu þar, og nú á þetta út af fyrir sig ekki að hafa áhrif á skoðanir Ed.-manna. Þeir eru óbundnir af því. En eigi að síður yrði sú staðreynd fyrir augum okkar, að þetta álit okkar nær ekki fram að ganga, þannig að það verður ekki raunhæft. Um dragnótaveiðarnar, eins og ég áðan sagði, gilda ákveðnar reglur, sem ég hirði nú ekki um að fara út í hér, en það er skylt að leita umsagnar sveitarfélaga, og um þessar reglur hafa verið ákaflega miklar deilur. Það hefur m.a. verið talið, að afstöðu til þess máls tækju sveitarfélög, sem engra hagsmuna hefðu að gæta við sjávarsíðuna, og væri alrangt að láta þau hafa þar minnstu áhrif o.s.frv., það sé of jafnt metin afstaða sveitarfélaga án tillits til þess, hve mikið þau eiga undir sjávarafla komið o.s.frv. Þessar reglur þurfa tvímælalaust endurskoðunar við. Ég hef sjálfur fengið að kenna á því, eins og börnin segja, kenna á agnúum þessara laga. Þetta hefur verið eitt af erfiðari vandamálum sjútvmrn. í þau 4 ár, sem ég hef verið þar, og með alviðkvæmustu og erfiðustu málum til úrlausnar, svo að ég tel, að tvímælalaust eigi að endurskoða þau ákvæði, en ég legg samt sem áður ekki svo mikla áherzlu á þá skoðun mína, sem ég hef haft í sambandi við dragnótaveiðar almennt, að ég vilji stofna í hættu öllum þeim mikla undirbúningi og allri þeirri vinnu, sem í þetta frv. hefur verið lagt, með því að styðja að brtt. hér, ef það sýnir sig, að það álit er ekki fyrir hendi hjá meiri hl. hv. Ed. og málið af þeim sökum verður ekki praktískt eða raunhæft í framkvæmd. Ég hjó eftir því, að hv. 2. þm. Vesturl. lýsti yfir fylgi sínu við þá breytingu, sem lögð hefur verið fram á þeirri línu, sem hugsað er að draga um fiskveiðitakmörkin í Húnaflóa, og mér er þá spurn, er ekki nákvæmlega sami réttur þeirra, sem við Breiðafjörð búa? Þar er mikill ágreiningur manna á meðal um það hólf, sem þar er gert ráð fyrir, að veiða eigi í á tilteknum tima. Þannig getum við farið bókstaflega kringum landið. Það verður ekki einhugur á einum einasta stað. Það er e.t.v. höfuðkostur frv., að svo er ekki, því að það hefur verið reynt að sigla bil beggja og út á það skapaður sá meiri hl., sem fyrir málinu hefur verið til þessa. Ég óttast það, að þurfi málið nú á síðustu dögum þingsins að hendast á milli deilda á ný, þá sé árangur af því mikla starfi, sem þegar hefur verið fram lagt, fyrir gýg unninn, og að því vil ég ekki stuðla. Ég vil, að úr því að þessi ljósglufa hefur skapazt til lausnar því ófremdarástandi,sem var, eigi að nýta hana þann stutta tíma, sem frv. gerir ráð fyrir, og gera síðan málin upp að nýju, þegar við höfum þá reynslu, sem af því tímabili fæst. Ég legg því mikla áherzlu á það, alveg án þess að segja hug minn til einstakra brtt., sem fyrir liggja, að menn hafi þetta virkilega í huga, að það er ekki ástæðulaus ótti, að málið kunni að stranda endanlega. Eftir daginn á morgun eru útrunnin þau lög, sem sett voru til þess að ljá okkur nokkra daga til umr. um þetta mál, og ef við höfum ekki með einhverjum ráðum komizt að niðurstöðu fyrir dagslok á morgun, erum við komnir í sömu óheillahjólförin og við vorum í um þessi mál, algera upplausn og glundroða, og að því veit ég, að enginn okkar vill stefna að koma málinu í þann farveg.

Jón Árm. Héðinsson Herra forseti. Ég vil ekki tefja málið með löngum málflutningi hér, en ég vildi aðeins standa upp og þakka sennilega andstæðingum mínum að sumu leyti a.m.k. fyrir mjög góðan og hófsaman málflutning, því að það er sannarlega allt annar tónn í þeim heldur en í Nd., þar sem menn fóru að munnhöggvast og nota jafnvel ósæmileg eða óþingleg orð. Það sýnir það þó, eins og ég gat í framsöguræðu, að grunntónninn er sá að reyna að leysa málið af alvöru. Það var ekkert óeðlilegt, þó að það kæmu fram mismunandi skoðanir á þessu máli, það væri eins og ég gat um þá, alveg sama hvaða till. kæmu fram, eitthvað af þeirri tillögugerð mundi hafa sætt mótspyrnu einhverra manna. Málið er þannig vaxið. Það hefur alltaf verið og verður það áfram og við því er raunar ekkert að segja. Dæmið er þannig, að það er metið út frá ákveðnum sjónarmiðum, oftast hagsmunasjónarmiðum, hvað væri æskilegast að gera. Menn hafa sumir útveg, sem passar fyrir línu, aðrir útveg fyrir net og hinir fyrir troll, og það er ekki lengra síðan en 1956, ef ég man rétt, að t.d. netaveiði hófst á Breiðafirði. Þá var línuútvegur þar, síðan hafa netin verið allsráðandi, og það er ekki einleikið, hvað netaúthaldið þar hefur eiginlega sett fiskvinnslu þar niður á við, því í gegnum bátagjaldeyriskerfið og síðan núna, þó mikill fiskur berist að landi, þá hafa fiskvinnslustöðvar þar átt í ákaflega miklum erfiðleikum. Mér var kunnugt um það, að þegar ég átti aðild að og var með bát í Sandgerði til 1959, í gegnum vinstristjórnartímabilið, þegar borgað var eftir gæðum fiskjarins, sem var mikilvægt atriði, þá var fiskur á Snæfellsnesi veiddur þar í net allt að 20–30 aurum, jafnvel upp í 50 aurum lægri í verðflokki, vegna þess að það fékkst miklu minna út úr þeim fiski. Það er því ekkert óeðlilegt, þó að nokkrir útvegsmenn þar fari að velta vöngum yfir því, hvort rétt sé stefnt. Það kom greinilega fram, þó þeir séu hræddir við togið, að þeir telja óhóflegar netaveiðar ekki rétt vinnubrögð, það kom greinilega fram á þeim fundi. Hins vegar voru líka uppi raddir um það, að það ætti að fara mjög varlega í togið og reyna að gera meir út á línu. Menn eru hér að læra af reynslunni, og það er vel. Ég þarf varla að fara að ræða um brtt., þær voru felldar í Nd. með allmiklum atkvæðamun, brtt. um Faxaflóann var felld 21:13. tímabilið var fellt 21:11. Í sambandi við Húnaflóann vil ég aðeins geta þess, að það var sérstakt fyrirkomulag þar varðandi grunnlínurnar. Það var myndað hálfgert hvasst horn, sem togararnir máttu fara að í flóanum, og þessi till., sem hér liggur fyrir til breytingar á Húnaflóalínunni, er í nokkru ósamræmi við aðra staði á landinu, þ.e.a.s. við Selvogsgrunn eða Selvogsbanka og austur við Langanes allt að Héraðsflóa, því þar gildir varðandi ísl. skipin að mestu leyti reglugerðin frá 1958, þó að grunnlínan sé dregin samkvæmt reglugerðinni 1961. Það eru þessir þrír staðir á landinu, sem þar er vikið út frá. Íslendingar hafa talsverðan rétt inn fyrir þá línu, þannig að við vildum hafa samræmi í þessari tillögugerð varðandi þessi þrjú svæði. Ég tel, að óhjákvæmilegt sé, að þm. geri sér grein fyrir því, eins og reyndar sjómenn og útgerðarmenn gera almennt í dag, að málið var í algerri úlfakreppu, og það var ekki um annað að ræða en leysa málið, hvort þessi lausn var sú eina rétta verður aldrei dæmt um, þar sem önnur lausn kemur ekki upp á teningnum. En raunhæf lausn varð að finnast, framhjá þeirri staðreynd verður ekki gengið. Frv., sem liggur hér fyrir, felur í sér raunhæfar till., og það á mikinn meiri hluta um allt land með sér. Það er alveg gefið mál, annars hefðu komið fram veruleg mótmæli alls staðar, ef svo væri ekki. Ég vil undirstrika það, að Landhelgisgæzlan hefur sagt það, og athugað þessar till. mjög vel áður, að þær væru einfaldari til gæzlu og þægilegri í framkvæmd en verið hefur. Svo við þurfum ekki að óttast það, að það sé ekki einhver vilji fyrir að fylgja l., sem ég vil alvarlega undirstrika, að verður að vera, annars eru öll l. úr böndum, og l. á sjó eiga að vera jafnrétthá og það á að fylgja þeim alveg eins eftir og l. í landi. En ég óttast ekki þann þátt, að það sé ekki hægt að framkvæma l. Það eina, sem mætti segja, vegna þess að hér er um miklu meira af beinum, löngum línum að ræða heldur en var, er að nauðsynlegt væri að hafa hraðskreiðari skip eða jafnvel þyrlu til þess að fljúga eftir línunni, en það er ekki mikið vandamál, það hafa sagt mér þessir sérfræðingar, vegna þess að þeir hafa radar og þeir sigla í ákveðinni fjarlægð eftir korti, og það er ekki erfið framkvæmd, síður en svo. Ég vil aðeins vænta þess, að frv. fái framgang óbreytt, því það er mjög mikilvægt, annars kann að skapast við þetta mál enn einu sinni vandræðaástand, og ég reikna ekki með því, að það sé vilji nokkurs manns. Hitt er ósköp eðlilegt að vilja koma fram ákveðnum breyt., við því er ekkert að segja, breyt. eru ekki neitt róttækar, en þær fela samt í sér vissa hættu. sem ég vænti, að menn átti sig á, þannig að þeir leggi frv. lið, eins og það liggur fyrir óbreytt.



Herra forseti. Það er ekki vafamál, að hér er um þýðingarmikið mál að ræða, og það er sjálfsagt rétt, sem hér hefur verið tekið fram, að þetta er eitt stærsta málið, sem þetta þing fjallar um. Þess vegna finnst mér nú ekki hægt að tala um það, að það sé verið að tefja þetta mál, þó að hv. Ed.-þm. gefi sér nú tíma til þess að hugsa um málið og tala um málið tvær dagstundir, þannig að ég held, að það sé alveg ástæðulaust að telja það eftir, þó að menn segi aðeins fáein orð um þetta mikla mál. En ég skal samt ekki fara að tefja tímann hér, en ég ætla aðeins með tveimur eða þremur setningum að gera grein fyrir minni afstöðu í þessu máli. Ég get alveg tekið undir það, sem hv. 2. þm. Austf. sagði hér áðan, að ég hef alltaf viljað fara mjög varlega í þessum efnum. Og það vil ég enn gera. Og til þess liggja þær ástæður, sem nú skal greina: Mér er það auðvitað ljóst, óg það er enginn, sem dregur það í efa, að Íslendingar hafa full ráð í sinni landhelgi. Þeir geta sett þau l., sem þeir kjósa, að þar gildi og þ. á m. ákveðið, hverjum veiðiaðferðum skuli beitt. En í því sambandi hef ég þó alltaf viljað hafa í huga, að sú landhelgi, sem við höfum fengið viðurkennda til þessa, er ekki okkar lokamark. Við höfum það alltaf í huga, að við þurfum að færa landhelgina enn þá lengra út, og okkar markmið er það að ná undir okkar lögsögu fiskimiðum landgrunnsins alls. Þess vegna þurfum við að haga okkar nýtingu á þeim miðum, sem undir okkar lögsögu heyra, á þann veg, að notkun okkar verði aldrei hægt að nota sem rök gegn okkur, þegar við gerum frekari kröfur um útfærslu landhelginnar. En það eigum við áreiðanlega eftir að gera. Þess vegna vil ég fara varlega í þessum efnum. Í annan stað er það, að í raun og veru er öllum ljóst, að framtíð okkar Íslendinga, framtíð okkar þjóðar, er undir því komin, að hægt sé að stunda fiskveiðar með árangri hér við landið. Og þess vegna verðum við að gæta þess umfram aðra hluti að haga ekki veiðum okkar á þessum miðum á þann veg, að gengið sé á þá stofna, sem eiga að vera undirstaða okkar velmegunar í framtíðinni. Auðvitað eigum við að nýta þetta sem bezt og skynsamlegast á hverjum tíma, en ég undirstrika aftur, að að mínum dómi verður þarna aldrei of varlega farið, það má aldrei hrapa að neinu í þessum efnum með stundarhagsmuni fyrir augum. Nú hefur verið reynt að setja heildarreglur um þetta efni í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og ég get tekið undir það, sem sagt hefur verið um málið, að því leyti til, að það hefur verið vel að því unnið, og frv. byggist að sjálfsögðu á málamiðlun. En ég lít á þetta frv. fyrst og fremst sem tilraun, fyrst og fremst sem tilraun, m.a. af því, að í þessu efni er ákaflega mikið undir framkvæmdinni komið. Við getum ekki sagt um það með vissu, hvernig þetta muni takast, m.a. af því, að við vitum ekki, hvernig framkvæmdinni í þessum efnum verður háttað og hversu vel verður á málinu haldið og þess gætt, að farið sé að öllu í þessu sambandi á löglegan hátt. En við verðum hins vegar að viðurkenna það, að það hefur verið mikill misbrestur á því að undanförnu, að það hafi verið haldið uppi í framkvæmd þeim reglum, sem settar voru um þetta. Og m.a. af því, að það var ekki talið unnt að halda þeim uppi í framkvæmd, þá var sú tilslökun gerð, sem allir þekkja. Þess vegna er það frá mínum bæjardyrum séð einna þýðingarmest í þessu máli, að gildistími þessara I. sé sem stytztur, og þess vegna legg ég mesta áherzlu á þá brtt., að gildistíminn sé bundinn við árslok 1970. Það getur illa tekizt til um þessa framkvæmd, en það er vonandi, að sú verði ekki raunin. Ef vel tekst til, þá er hægurinn hjá að framlengja gildi þessara l., og þá munu ugglaust menn verða því meðmæltir yfirleitt. En ef illa tækist til, og þeim möguleika höfum við ekki leyfi til að gleyma, þá er betra að binda sig í upphafi við hinn skemmri tímann og láta þetta ekki gilda nema til ársloka 1970. Og þess vegna vil ég biðja hv. þm. að athuga það vel, áður en þeir greiða atkv. um þessa brtt. Ég get ekki séð, að hún geti spillt neinu frá sjónarmiði þeirra, sem vilja gera þessa tilraun. En með því að fallast á hana er gengið til móts við okkur, sem höfum meiri efa í okkar huga um þessi efni. Og ég held þess vegna, að allir, sem vilja fara varlega í þessu efni, hljóti að gjalda þessari brtt. já-atkv. En það, sem varð þess valdandi, að ég stóð upp, var það, að ég kann ekki við þau rök, sem hér hafa verið borin fram, að engu mætti breyta í þessari hv. d. í þessu frv., af því að svo mikil hætta væri þá á því, að málið strandaði í Nd. Eins og ég minntist lauslega á, þá hefur þetta mál verið til meðferðar alllengi í Nd., og hún hefur haft tíma til þess að fjalla um það og sinna því nokkuð rækilega, en hingað upp í Ed. kemur þetta mál fyrst í fyrradag, þannig að þessari hv. d. er ekki ætlaður langur tími til þess að fjalla um málið. Ég tel það alveg óviðeigandi að ætla að setja þessa hv. d. í þá klemmu að segja við hana: annaðhvort samþykkir þú þetta frv. óbreytt eða það er hætta á því, að það nái ekki fram að ganga á þessu þingi. Með slíkum vinnubrögðum, að þvæla málunum svo og svo lengi í Nd. og setja þau svo á síðustu stundu hingað upp í Ed. og segja þá, að það sé ekki um annað að ræða fyrir hv. Ed. heldur en afgreiða málin óbreytt, ef hún vilji ekki sigla þeim í strand, þá er Ed. sett í þá sjálfheldu, sem ekki er viðunandi. Ed. hlýtur auðvitað að taka sjálfstæðar ákvarðanir í þessu efni og verður auðvitað að gera þær breyt. á frv., sem hún álítur skynsamlegar. Og það er vanmat á hv. Nd. að ætla, að hún geti þá ekki eins og Ed. afgr. á skömmum tíma mál, sem hún í raun og veru vill láta fram ganga. Það er vissulega hægt að setja Nd. þá í svipaða klemmu eins og gert virðist vera með Ed. og gefa Nd. valið um það, ef breyt. væru hér einhverjar samþ., hvort hún vilji fallast á frv. í þeirri mynd, sem það kemur frá Ed., eða hún vilji sigla málinu í strand. Nei, þannig er ekki hægt að flytja mál. Ef það á að halda uppi þessari deildaskiptingu og hún á að hafa þýðingu, þá er ekki hægt að halda þannig á málum. Og auðvitað er ekki hætta á því, að málið sigli í strand, því auðvitað er sú leið eftir, ef d. kemur ekki saman, að taka málið fyrir í Sþ., þannig að það eru engar frambærilegar mótbárur gegn því að gera brtt. við frv., og þessar brtt., sem hér eru bornar fram, eru mjög hófsamlegar. Ég viðurkenni þó, að það geta eðlilega verið skiptar skoðanir um brtt., sem lúta að Faxaflóa og Húnaflóa, og að það geta verið mismunandi sjónarmið og hagsmunir, sem þar rekast á og koma til greina, en ég held, að það ætti ekki að þurfa að rekast á neinir hagsmunir, þegar um gildistíma l. er að tefla. Ég held, að það hafi miklu meiri málamiðlun átt sér stað í þessu máli heldur en sú að fallast á það sjónarmið, sem felst í þeirri brtt. okkar nokkurra þm. að takmarka gildistímann meir en gert er í frv. og binda hann við 11/2 ár í staðinn fyrir 21/2 ár.



Herra forseti. Með tilvísun til þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir, um bann gegn dragnótaveiði þá vil ég upplýsa mína breyttu skoðun, en hún er, að þessu lagafrv. sé hætta búin, ef þessi hv. þd. gengur þannig frá því að senda það á ný til hv. Nd. Þessi skoðun hefur einnig komið fram hjá hv. ræðumönnum, sem hér hafa talað í dag. Ég tel það vanvirðu, ef hv. Alþ. yrði slitið að þessu sinni, án þess að þetta lagafrv. fái samþykki. Til þess að forðast slíka slysni, þá mun ég fallast á þetta lagafrv. óbreytt og segi því nei við þessari brtt.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Nd., og eins og í 1. gr. frv. segir, þá er gert ráð fyrir, að í staðinn fyrir 3 ár, bráðabirgðaákvæði í l. um meðferð sláturafurða, skuli koma 5 ár. Þetta bráðabirgðaákvæði var sett í l. vegna þess, að mörg af sláturhúsunum uppfylltu ekki til fulls þau skilyrði, sem sett eru fyrir löggildingu sláturhúsa. En þar er m.a. kveðið svo á, að þar skuli vera möguleiki til að frysta og kæla kjötið og annað það, sem tilheyrir útbúnaði sláturhúsa, til þess að þau uppfylli allar kröfur, sem gerðar eru. Enda þótt sum sláturhúsin uppfylli ekki allar þær kröfur, sem gerðar eru til löggildingar, geta þau eigi að síður verið góð að því leyti, að þar geti farið fram slátrun með fullkomnu hreinlæti. Og að því er stefnt, að svo megi verða, enda verður dýralæknir á hverju hausti að skoða sláturhúsin og gefa meðmæli til þess, að heimilt sé að veita undanþágu í hvert sinn. Síðan l. voru sett fyrir þremur árum, sem gerðu auknar kröfur á hendur sláturhúsunum, hefur verið mikið unnið að því að endurbæta þau. Það skal viðurkennt, að það er margt ógert enn, og er ekki hugsanlegt, að því takmarki verði náð, sem stefnt er að, fyrr en í fyrsta lagi eftir tvö ár. Þess vegna er þetta frv. flutt af nauðsyn, þannig að ekki þurfi slátrun að falla niður í einstökum héruðum, sem ekki hafa sláturhús, er uppfylla fyllstu kröfur. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Eins og ég gat um í gær við umræðu um frv. um breyt. á l. um vinnumiðlun, þá var hér eitt systurfrv. með því, og ókomið var fram þá það frv., sem hér liggur nú fyrir til umræðu, sem eru bráðabirgðatillögur nefndar þeirrar, sem vinnur að endurskoðun laga um Atvinnuleysistryggingasjóð, um breytingu á þeim lögum, sem gilt hafa frá 1956. Sama gildir um þetta frv. og frv., sem lagt var fram hér í d. í gær um vinnumiðlun, að í ljós hafa komið ýmsir ágallar á framkvæmd þessara laga við það vaxandi atvinnuleysi, sem verið hefur undanfarandi 2 ár og því þótt nauðsyn á og var um það samkomulag milli samningsaðila á vinnumarkaðinum, að nauðsyn væri að breyta þessum lögum til þess að sníða þar af þá agnúa, sem á þeim hafa reynzt vera við þessa framkvæmd. Frv. það til l. um breyt. á l. nr. 29 frá 7. apríl 1956 um atvinnuleysistryggingar, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl. um breyt. á sömu l., sem út voru gefin 31. des. 1968. Staðfesting á brbl. er þó með þeim hætti, að ákvæði þeirra eru felld inn í þetta frv., og eins og ég gat um í gær þá óskaði ég við þessa 1. umr. þeirra, að frv. yrði látið bíða, þar til frekari till. lægju fyrir, en eins og ég sagði hafa þær breytingar verið felldar inn í þetta frv., auk annarra breytinga, sem nánari grein skal nú gerð fyrir. Í samræmi við það er lagt til í 11. gr. frv., að brbl. nr. 8l frá 1968 verði felld úr gildi. Frv. hefur að geyma ýmis ákveðin tæknileg atriði í sambandi við framkvæmd laga um atvinnuleysistryggingar, sem of langt mál yrði að fara út í hér. Um þessi efni vísast til aths., sem frv. fylgja við einstakar greinar. Ég mun nú drepa nokkuð á ýmis nýmæli, sem frv. þetta hefur að geyma. Lagt er til, að skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu eða í skólaleyfum, fái rétt til bóta, ef það hefur á s.l. 12 mán. stundað vinnu a. m. k. 3 mán. og skólanám í sex mán. Með brbl. var ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegum veittur réttur til bóta vegna atvinnuleysis, ef þeir uppfylltu önnur skilyrði laganna. Gert var ráð fyrir, að sú löggjöf gilti framvegis. Rétt þótti að setja nánari ákvæði um þessa bótaþega þess efnis, að þeir gætu því aðeins öðlazt bótarétt að loknu fyrsta bótatímabili, að þeir gætu sannað með læknisvottorði, að þeir væru þá færir til almennrar vinnu. Kveðið er skýrt á um það í 2. málsgr. 2. gr. frv., að skilyrði til þess að öðlast bótarétt verði því aðeins uppfyllt, að umsækjandi láti skrá sig vikulega samkv. l. um vinnumiðlun. Í þessari málsgr. er gert ráð fyrir viðurlögum um missi bótaréttar, sem nánar er greint frá, ef út af bregður með skráningu og því ennfremur slegið föstu, að óheimilt sé að greiða bætur fyrir atvinnuleysistímabil, sem ekki hefur verið skráð hjá vinnumiðlun lögum samkv. Þó að ákvæði þessu líkt hafi ekki verið í lögum, gefur þó auga leið, að bætur má ekki greiða, nema skilyrði fyrir bótum séu sönnuð með vottorði frá vinnumiðlun. Í 3. gr. brbl. nr. 81 frá 1968 var f-liður felldur niður, en samkv. honum skyldi sá ekki fá greiddar bætur, sem á s.l. 6 mánuðum hefði haft tekjur, sem fóru fram úr 75% af meðalárstekjum aldraðra verkamanna eða verkakvenna, ef um konur var að ræða, í heimabyggð þeirra s.l. ár. Samkv. núgildandi lögum geta menn þá því öðlazt bótarétt strax að fullnægðum biðtímaákvæðum, t.d. eftir 9 daga samfellt algjört atvinnuleysi, þó þeir hafi haft háar tekjur allt fram að þeim tíma, er þeir urðu atvinnulausir. Varhugavert þykir að fella með öllu niður tekjuviðmiðun í þessu sambandi. Í þessu frv. er því gert ráð fyrir því, að þegar um er að ræða maka, sem er í fastri vinnu og hefur á s.l. 12 mán. haft og hefur haft góðar tekjur, eða sem svarar tvöföldum dagvinnutaxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík, þá er að sjálfsögðu lagt til, að bætur verði ekki greiddar hinum makanum, þó að hann annars fullnægi skilyrðum til þess að öðlast bætur. Einnig er í frv. lagt til, að bætur greiðist ekki þeim, sem stundar vinnu í eigin þágu, sem hann hefur beinar tekjur af, eftir að hann hefur orðið atvinnulaus, þ.e.a.s. eftir að hann hefur misst vinnu hjá vinnuveitanda, sem hann hefur fengið greidda með venjulegum töxtum. Það virðist óeðlilegt að greiða manni bætur, sem hefur orðið atvinnulaus, en vinnur á meðan honum ekki býðst launuð vinna t.d. í bifreiðageymslu sinni að viðgerð bifreiða, sem hann fær beinar tekjur fyrir. Öðru máli gegnir, ef umsækjandi vinnur aðeins að viðhaldi íbúðar sinnar, svo dæmi sé nefnt. Reynslan verður að skera úr því, hvaða mörk er eðlilegt að setja í þessu efni. Þá hefur þótt rétt að setja í lögin ákvæði um það, að sá, sem hefur orðið uppvís að því að reyna að afla sér bóta með því að gefa vísvitandi rangar upplýsingar um hagi sína, missir bótarétt og í því sambandi er lagt til í frv., að fyrir fyrsta slíkt brot skuli bótamissir nema 2 mánuðum, annað brot 2 árum, þriðja brot fyrir fullt og allt. Samkv. núg. lögum missir sá bótarétt, sem á sjálfur sök á því, að hann hefur orðið atvinnulaus, svo sem vegna drykkjuskaparóreglu, ef drykkjuskaparóreglu er um að kenna. Engin ákvæði eru í lögum um það, hvort þessi bótaréttarmissir skuli gilda fyrir fullt og allt. Í frv. er því lagt til, að þegar svo stendur á, þá skuli bætur falla niður í 30 daga virka. Missi maður oftar rétt til bóta samkv. þessum staflið, öðlast hann ekki bótarétt að nýju nema hann sanni með vottorði vinnumiðlunar, að hann hafi stundað vinnu samfellt í 30 daga virka, eftir að hann fyrirgerði bótarétti sínum. Bótafjárhæðir eru í aðalatriðum hinar sömu og lögfestar voru með brbl. frá 31. des. 1968. Í frv. er þó gert ráð fyrir nokkrum breytingum á þessum málum. Ef um hjón er að ræða, sem bæði eiga bótarétt, er lagt til að bætur greiðist til þeirra hvors um sig eins og einstaklingi, en bætur verði þá ekki greiddar með börnum hjónanna. Þá er lagt til að enginn geti fengið hærri dagpeninga en sem svarar 75% af meðaltekjum hans á s.l. 12 mánuðum áður en hann varð atvinnulaus. Ákvæði líkt þessu var numið úr gildi með brbl., en þá voru bætur atvinnuleysistrygginganna hinar sömu og slysabætur. Nú þótti ekki fært annað en að taka upp viðmiðun á svipaðan hátt og áður gilti eins og nú var að vikið. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að enginn geti fengið hærri dagpeninga en sem svarar 75% af meðaltekjum hans á síðustu 12 mánuðum, áður en hann varð atvinnulaus. Ef launþegi hefur á síðustu 12 mánuðum t.d. haft 120000 kr. heildaratvinnutekjur og reiknað er með 300 vinnudögum á þessu tímabili, verða meðaltekjur hans 400 kr. Bætur til hans geta því ekki orðið hærri en sem svarar 75% af þeirri fjárhæð, eða 300 kr. á dag. Þessi fjárhæð er nokkuð lægri heldur en hámarksupphæð sú, sem lögin gera ráð fyrir, en samkvæmt þeim eru hámarksbæturnar 3SS kr. á dag. Í brbl. var gert ráð fyrir því, að grunnupphæðir bóta breyttust sjálfkrafa með breytingum á grunnkaupi samkv. 2. taxta verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík. Þetta ákvæði var fellt niður í þessu frv., hins vegar er lagt til, eins og raunar var í brbl., að verðlagsuppbætur á bætur verði greiddar hinar sömu og á grunnkaup Dagsbrúnartaxta. Í sambandi við bótaákvæði vil ég benda á það, að með frv. er lagt til, að ef umsækjandi hefur haft 1/2 dags vinnu, þá skuli bætur til hans nema 1/2 bótum samkvæmt lögunum. Samkvæmt núgildandi lögum er engin slík takmörkun til, bæturnar eru annað hvort fullar bætur eða engar. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja nánar efni þessa frv. Hér er í raun og veru um að ræða bráðabirgðabreytingu á þessum lögum, þar eð nefndinni, sem falið var að endurskoða lögin, vannst ekki tími til að ljúka endurskoðun sinni til fullnustu. Reynslan kann því að sýna, að fyrr eða síðar þurfi e.t.v. að breyta ýmsum ákvæðum frv., enda mun áfram unnið að endurskoðuninni. Einnig mun þurfa að gera ráð fyrir því, að í frv. verði að setja ákvæði, sem ekki eru þar enn, en allt kemur þetta nánar í ljós þegar nefndin hefur endanlega lokið störfum sínum, sem hún væntir að verði sem fyrst. Ég legg áherzlu á það nú, eins og í framsöguræðu minni um vinnumiðlun, að þessi frv. fái að fylgjast að og nefndin hraði svo afgreiðslu þessara mála sem kostur er, þannig að takist að afgreiða þessi frv., sem varla ætti að verða mikill ágreiningur um, fyrir þinglok. Ég legg til. herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Með l. nr. 21 frá 1968 var sú breyt. gerð á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, að húsnæðismálastjórn var heimilað, á meðan á byggingartíma stæði, að veita lán til byggingarmeistara og byggingarfyrirtækja, er byggja íbúðir, sem fyrirhugað er að selja fullgerðar til einstaklinga, sem fullnægja útlánareglum húsnæðismálastjórnar, en lán þessi skulu síðar skiptast milli væntanlegra íbúðakaupenda. Í þessu frv. felst breyt. á þessum l., sem sett voru 1968, og breyt. er einvörðungu sú að bæta inn í þetta ákvæði byggingarsamvinnufélögum, þannig að þessi sérstaka lánaheimild sé ekki eingöngu veitt byggingarmeisturum og byggingarfyrirtækjum, heldur einnig byggingarsamvinnufélögum. Ég hygg, að þegar þessi breyt. var gerð, þá hafi það verið skilningur manna, að undir hugtakið byggingarfyrirtæki gæti byggingarsamvinnufélag fallið, en það kann að vera, að einhver fyrirstaða hafi orðið á að skilja þetta svo af hálfu húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbankans, og er þá sjálfsagt að bæta úr því og taka af allan vafa um það og bæta því byggingarsamvinnufélögum hér inn, eins og lagt er til í þessu frv. Þessu frv. var vísað til heilbr.- og félmn., og athugaði n. þetta mál og mælir einróma með því, að þetta frv. verði samþ., eins og fram kemur í nál. á þskj. 672.



Herra forseti. Ég kem ekki hérna upp til þess að andmæla í einu né neinu þeirri ákvörðun heilbr.- og félmn. að mæla með samþykkt þessa frv. Ég hef verið spurður álits á því í stöðvum húsnæðismálastjórnar, hvort undir þessa gr., eins og hún er nú, flokkist ekki byggingarsamvinnufélög, og ég hef óhikað sagt, að það hafi verið skilningur minn allan þann tíma, sem það tók að koma þessu máli í gegnum þingið á sínum tíma, en ef einhverjar brigður eru á þetta bornar, þá tel ég eðlilegt, að hreinlega sé úr því skorið og vilji þingsins komi í því efni í ljós. En ég vil aðeins koma því hér á framfæri, að þetta hefur verið skilningur rn. og við höfum talið hægt að framkvæma þetta. En ég sé ekki annað en það sé til bóta að kveða skýrar á um þetta, ef einhverjir eru, sem kynnu að bera á það brigður.