Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fylgja þessu frv. úr hlaði með mjög mörgum orðum, en vil þó víkja nokkuð að aðdraganda þess. Það frv., sem hér er flutt, er að mestu leyti, - þó hafa orðið á því nokkrar breytingar við athugun málsins, - samhljóða frv., sem flutt var á Alþingi 1955, en hafði þá átt alllangan aðdraganda og undirbúning. Dómsmrh. hafði skipað árið 1952 hæstaréttardómarana Einar Arnórsson, Gizur Bergsteinsson og Jónatan Hallvarðsson í nefnd til þess að endurskoða löggjöf um meðferð einkamála í héraði. Síðar var Theodór Líndal hrl. skipaður í þessa nefnd, en Einar Arnórsson hvarf frá störfum í nefndinni mjög skjótlega, a.m.k. var störfum nefndarinnar ekki langt komið. Fyrrv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hafði svo farið yfir þetta frv. og rætt það við þá, sem sömdu frv., áður en málið var lagt fyrir á þingi 1955. Þessari heildarlöggjöf er ætlað að koma í staðinn fyrir einkamálalöggjöfina nr. 85 frá 1936 og geymir að vísu allmörg nýmæli, miðað við þá löggjöf, enda hefur verið stuðzt við reynslu af framkvæmd þeirra laga, en þau lög voru fyrsta heildarlöggjöfin um meðferð einkamála í héraði hér á landi. Áður var þetta í fjölmörgum lögum frá mismunandi tímum og á víð og dreif, og var þess vegna sú heildarlöggjöf, sem sett var 1936, á sínum tíma til mikilla bóta og mikill lagabálkur. Þegar frv. var lagt fram á Alþingi 1955, í Nd., fékk það ekki afgreiðslu, eins og kunnugt er, en allshn. Nd. sendi frv. hins vegar til umsagnar ýmissa aðila, og það eru fyrst og fremst þrír aðilar, sem um málið hafa fjallað síðan. Það var sent til umsagnar lagadeild háskólans, Félagi héraðsdómara og Lögmannafélagi Íslands. Lögmannafélagið hefur haft allveruleg afskipti af málinu, rætt það á fundum sínum oftar en einu sinni og skipað nefnd í málið til þess að athuga það, og eftir að nefnd Lögmannafélagsins hafði um það fjallað, var það rætt á fundum þar áfram. En er þetta skeði á árinu 1956, var það skoðun Lögmannafélagsins og þeirra, sem um það fjölluðu, að þeir teldu tæpast tímabært að fella úr gildi lögin frá 1936 og taka upp þessa nýju löggjöf, með þeim breytingum, sem í henni felast. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, fylgja sem fylgiskjöl, til þess að þm.. og n., sem um þetta fjallar, eigi auðveldara með að átta sig á málinu, þær tillögur, sem gerðar hafa verið um breytingar af Lögmannafélaginu, héraðsdómurunum og lagadeildinni, og svo loks álitsgerðir hæstaréttardómaranna um, þessar brtt., sem fram hafa komið. Auk þess gera þeir svo nokkrar brtt. við frv., eins og það var 1955, miðað við breytta löggjöf á þessum tímum. Það er ljóst, að það er allmikið verk fyrir þingnefnd að fara í gegnum þennan lagabálk. En það er á það að líta, að hann er nú búinn að eiga langan aðdraganda, sem sagt frá 1952, og hefur verið lagður fyrir þingið 1955, og síðan hafa þeir aðilar, sem ég gat um áðan, fjallað um málið og höfundar frv. upphaflega tjáð sig um þær brtt., sem fram hafa komið, þannig að þingnefndir geta nú gengið rakleitt að afgreiðslu málsins eða athugun þess, þar sem þessir aðilar hafa allir tjáð sig um málið og þeirra greinargerðir eða álitsgerðir liggja fyrir. Ég vona þess vegna, að þegar á allt þetta er litið, muni auðnast að afgreiða þetta mál á þessu þingi. En mér þykir ekki ólíklegt, að það kynni að teljast hagræði í því, að nefndirnar, allshn. þessarar hv. deildar og Nd., sem málinu yrði væntanlega vísað til, hefðu þegar í upphafi samvinnu við athugun málsins, eins og oft tíðkast, og mundi, að ég hygg, vera vinnuhagræði í þessu sambandi. Að sjálfsögðu er það á valdi allshn. eða þeirrar nefndar þessarar hv. deildar, sem fær málið til meðferðar, að athuga það, en þó þykir mér rétt að benda á, að ég held., að það væru ekki óskynsamleg vinnubrögð. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og allshn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem mig langaði til þess að vekja athygli á. Ég tók eftir, að hann sagði, að ýmsir hefðu tæpast talið tímabært árið 1955 eða 1956 að breyta löggjöfinni frá 1936, og mér skildist, að það hefði verið m.a. ástæðan fyrir því, að málið gekk ekki fram á þinginu 1955–56. Nú langaði mig til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því, af því að hann er nú líka lögfróður maður, hvort að sé tímabærara nú að koma þessu máli í gegn og hvort sérstakar breytingar hafi á orðið, sem geri þann mun á, að það sé tímabært nú frekar en 1936, hvaða ástæður liggi þá til þess. Í þessum orðum mínum felst að sjálfsögðu engin gagnrýni, ég hef mjög lítið vit á þessu, en ég tel, að það væri ágætt að fá að heyra um það fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar, hvort hér væri um að ræða einhverja veigamikla breytingu, sem hvetti til þess, að málið fengi afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Í sambandi við þessa athugasemd, sem fram hefur komið, er á það að líta, að ég gat þess áðan, enda kemur það fram í grg., að við meðferð málsins hjá Lögmannafélaginu hafi ekki verið álitið tímabært að fella úr gildi lögin þá. Nú var það að vísu aðeins einn aðili, sem þar var um að ræða, en hins vegar mikilsverður aðili. En 1952 hefur það þótt tímabært, því að annars hefði ekki verið stofnað til þessarar heildarlöggjafar af þáv. dómsmrh. og í samráði við hæstaréttardómara að endurskoða löggjöfina frá 1936, miðað við þá reynslu, sem fengin var hjá okkur. Einnig er á það að líta, að hæstaréttardómararnir kynntu sér og gerðu mjög ýtarlega grein í frv. þá fyrir löggjöf annarra þjóða, einkum Norðurlandanna, á þessu sviði og þeim breytingum, sem á henni hefðu orðið og mættu teljast þess eðlis, að þær féllu vel inn í okkar löggjöf og gætu orðið til bóta. Ég sá ekki ástæðu til þess hér að fara að víkja að þeim allmörgu nýmælum í þessu frv. Það er t.d., að um sáttanefndirnar og sáttameðferðina eru töluvert miklar grundvallarbreytingar í þessu efni. En það er hins vegar rétt, að af sumu í þeim tillögum, sem Lögmannafélagið hefur bent á, hefur verið höfð hliðsjón og tekið til athugunar, en annað ekki. Þetta gengur nokkuð vítt og breitt í gegnum frv., en kemur að vísu í ljós undir meðferð málsins, þegar menn við yfirlestur frv. geta borið saman hinar einstöku greinar eða till., sem fram hafa komið, og ég vona, að það sé í því formi, að þingnefndin eigi auðvelt með að átta sig á þeim hreytingum, sem hér er um að ræða. En aðalatriðið er þó, eins og ég sagði, að þótt komið hafi fram þetta sjónarmið hjá Lögmannafélaginu, þá er það ekki nema einn aðilinn að þessu. Héraðsdómararnir t.d. voru annarrar skoðunar í þessu efni, og það kemur ekkert í þá átt fram hjá lagadeildinni, og undir meðferð málsins er það greinilegt, að þeir hæstaréttardómarar, sem að þessu hafa unnið, og fyrrv. dómsmrh. hafa lagt á það mikla áherzlu að koma þessari löggjöf fram. En þetta er ekki svo að skilja, að hér sé um nýja löggjöf á þessu sviði að ræða, heldur er þetta endurskoðun, eins og ég sagði í upphafi, á heildarlöggjöfinni um meðferð einkamála í héraði frá 1936, svo það kann nú að vera, að það reynist í sjálfu sér kannske minni nýmæli en ég hef verið að gefa í skyn, þegar á allt er litið.