Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt tilkynnti ríkisstj. 11, febr. s.l., að hún teldi, að höfðu samráði við bankastjórn Seðlabankans óhjákvæmilegt að tekin yrði ákvörðun um breytt gengi íslensku krónunnar. Í kjölfar þess var felld niður gengisskráning erlends gjaldeyris frá og með deginum í gær. Ríkisstj. féllst í gær á till. Seðlabankans, að gengisskráning verði tekin upp að nýju á morgun að því tilskildu að frv. það, sem hér er til umr., verði þá afgreitt frá Alþ. Verði þá markaðsgengi íslensku krónunnar ákveðið sem næst 20% lægra en það gengi var er gilti áður en gengisskráningu var hætt í gær. Frv. þetta er flutt vegna þessarar ákvörðunar. Frv. hefur að geyma ákvæði um tollmeðferð innflutnings og ráðstöfun á gengismun á útflutningsvörubirgðum og ógreiddum útflutningi sjávarafurða. Ákvæði frv. eru svipuð þeim sem áður hafa verið sett í lög vegna breytinga á gengi krónunnar. Gengisbreyting þessi er einn af meginþáttum efnahagsráðstafana, sem ríkisstj. beitir sér fyrir, en samkv. frv. er gert ráð fyrir sérstakri ráðstöfun á gengismun til lausnar brýnna fjárhagsvandamála innan sjávarútvegsins. Af þeim ástæðum er nauðsynlegt að lögfesta ákvæði þau, sem till. eru um í frv. Efnahagsvandinn, sem við okkur blasir, er í meginatriðum tvíþættur: annars vegar halli í rekstri sjávarútvegs og hins vegar gjaldeyrisstaðan þegar gjaldeyrisvarasjóður landsmanna er nú þrotinn. Ég nefni hér ekki sérstaklega kjaramálin almennt, en þau eru auðvitað það vandamál sem hlýtur að setja blæ sinn á efnahagsvandann. Við getum ekki skapað önnur og betri kjör heldur en verðmætasköpunin í þjóðfélaginu gefur tilefni til á hverjum tíma, og það er efnahagsvandinn á hverjum tíma að auka verðmætasköpunina svo að bæta megi kjörin. Gengisbreytingin, sem ákveðin hefur verið, hefur þann megintilgang að bæta greiðslustöðu þjóðarbúsins gagnvart útlöndum og tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Gengi krónunnar var síðast breytt í byrjun sept. s.l. og þá voru gerðar hliðarráðstafanir. Stóðu vonir til þess, að þær aðgerðir ásamt frekara aðhaldi í fjármálum og peningamálum nægði til þess að rétta við hag útflutningsatvinnuveganna og koma á þolanlegum greiðslujöfnuði við útlönd. Reyndin hefur þó því miður orðið önnur. Ör rýrnun viðskiptakjara síðustu mánuði ásamt söluerfiðleikum á ýmsum mörkuðum hefur gerbreytt rekstrarstöðu útflutningsatvinnuveganna og greiðslujafnaðarhorfum. Eru viðskiptakjörin nú um fjórðungi lakari en á árinu 1973 og 14% lakari en á s.l. sumri. Eins og þm. er kunnugt af yfirlitsskýrslu þeirri, sem Þjóðhagsstofnun hefur tekið saman um efnahagshorfur á þessu ári, er við stórfellda erfiðleika að etja. Helstu niðurstöður áætlana Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 1975 eru að aukning þjóðarframleiðslu verði lítil sem engin að vegna versnandi viðskiptakjara muni raunverulegar þjóðartekjur minnka um 3–5% í heild eða um 5–7% á mann, að við blasi að öllu óbreyttu mikill halli í viðskiptum við útlönd eða 14–17 milljarðar kr., að jafnvel þótt reiknað sé með ítrustu lántöku erlendis virðist ókleift að jafna viðskiptahallann með þeim hætti. Grundvallarmisvægið milli heildarframboðs og eftirspurnar í hagkerfinu birtist inn á við í ýmsum myndum: rekstrarhalla sjávarútvegsins, fjárhagshalla hins opinbera og fjárvöntun til fyrirhugaðra framkvæmda og útlána. Nýlegar áætlanir, sem þm. hafa fengið í hendur um afkomu sjávarútvegsins við rekstrarskilyrði um s.l. áramót, segja svo að ekki verður um villst, að mjög alvarlega horfi um rekstur mikilvægustu greina útflutningsframleiðslunnar. Við blasir alvarlegur rekstrarhalli sjávarútvegs og sjóðakerfis hans. Einkum er um að ræða taprekstur báta- og togaraflotans svo og frystihúsa, en staða söltunar og herslu er betri. Rekstur annarra vinnslugreina stendur tæplega í járnum. Niðurstöður rekstraráætlana báta- og togaraflotans sýndu um 1 750–2 550 millj. kr. árshalla, en væri í stað afskrifta og vaxta í rekstraráætlunum miðað við áætlaða þekkta greiðslubyrði afborgana og vaxta stofnlána til opinberra sjóða lækkaði þessi halli í mesta lagi um 700–800 millj. kr. Þótt tillit sé tekið til þess, stæði eftir verulegur rekstrarhalli, auk þess sem ekki er tekið tillit til skulda við einkaaðila vegna skipakaupa eða eigin fjármagns fyrirtækja. Hér er og ótalinn olíukostnaður og halli á sjóðum sjávarútvegs, svo sem tryggingasjóða, að upphæð 1 000–1 200 millj. kr. Frystiiðnaðurinn er talinn rekinn nú með 2 500 millj. kr. halla. Þessi halli og fiskverðshækkun, sem bæri halla fiskveiðanna uppi að einhverju eða öllu leyti, verður ekki uppi borinn af gengisbreytingu einni, heldur verður að nýta verðjöfnunarsjóð sjávarafurða að einhverju leyti, enda í samræmi við tilgang hans að draga úr þörf á gengisbreytingu. Gengisbreyting sú, sem nú hefur verið ákveðin færir sjávarútveginum í heild mikla tekjuaukningu, en af henni hlýst jafnframt talsverð aukning tilkostnaðar, einkum fyrir útgerðina. Þessi tekjuskiptingarvandi í kjölfar gengisbreytingar er gamalkunnur hér á landi. En vandamálið hefur ágerst nú vegna þeirrar stórkostlegu hækkunar á mikilvægum kostnaðarliðum sem orðið hefur, einkum olíu og veiðarfærum og stofnkostnaði nýrra skipa. Mikilvægt er að leysa þennan vanda með hagkvæmum hætti. Hér er ekki aðeins um kostnaðarvanda útgerðar að ræða, heldur hvort við þessum vanda verður snúist með þeim hætti, að öflugt aðhald sé veitt við notkun þessara rándýru, innfluttu aðfanga. Í núgildandi kerfi, þar sem útgerðin borgar lítinn og minnkandi hluta þessa kostnaðar felst sennilega þjóðhagsleg sóun sem ekki fær staðist til lengdar. Það er ekki unnt að halda svo áfram að þeir, sem með verðmæti fara, hafi aðeins fyrir augum innan við 1/3 hluta þess kostnaðar sem þau standa í fyrir þjóðarbúið í heild. Til skamms tíma var olíulítrinn kr. 5.80 fyrir fiskiskip, en raunveruleg kostnaðarverðmæti hans eru á milli 16 og 17 kr. Það þarf vitaskuld að sjá svo um, að útgerðin hafi tekjur til þess að mæta hækkandi olíukostnaði, sem hún greiddi beint eða hver rekstrareining fyrir sig. En það væri æskilegt að gera þarna töluverða, að ég segi ekki róttæka breytingu á sjóðakerfi útvegsins, bæði hvað snertir olíusjóðinn og tryggingasjóðinn. Á fundi yfirnefndar Verðlagsráðs í gær náðist samkomulag með fulltrúa sjómanna og öðrum fulltrúa kaupenda um öll meginatriði ákvörðunar lágmarksverðs þeirra fisktegunda, sem venjulega fara saman við ákvörðun almenns fiskverðs, fyrir tímabilið 1. jan. – 31. maí n.k. Fiskverðsákvörðunin felur að þessu sinni í sér verulega breytingu á stærðarflokkun fisks til verðs og á verðhlutföllum milli stærðarflokka og fisktegunda. Þessar breytingar miðast í senn við breyttar aðstæður á fiskmarkaði erlendis og breytingar í tilkostnaði sjávarútvegs hér á landi, auk þess sem þær ættu að vera til þess fallnar að beina sókninni í auknum mæli að arðgæfari fisktegundum og stórfiski, sem fellur saman við sjónarmið um skynsamlega nýtingu fiskstofnana við landið. Vegna þess hve breytingar þessar eru umfangsmiklar verður endanlegum frágangi verðs einstakra fisktegunda, gæða- og stærðarflokka ekki lokið fyrr en í fyrsta lagi í dag. En með þessari ákvörðun er leitast við að tryggja, að tekjur sjómanna standist eðlilegan samjöfnuð við tekjur annarra stétta, enda er það nú mikilvægara en oftast áður að sjósókn verði öflug. Erfitt er að meta niðurstöður til beinnar tölu, en vert er að hafa í huga að sjómenn og útvegsmenn hafa þurft að þola verulega tekjuskerðingu vegna verðlækkana á loðnu. Enginn þarf því að líta á fiskverðsbreytinguna sem fordæmi fyrir kjarabreytingum til annarra stétta. Hana ber að skoða sem nauðsynlegan þátt í því að bæta rekstrarstöðu sjávarútvegsins í heild. Hv. þm. er kunnugt um hve greiðslujöfnuðurinn við útlönd hefur versnað á s.l. ári, en viðskiptahallinn varð þá 12% af þjóðarframleiðslunni á móti 3% árið 1973. Nú stefna útgjaldafyrirætlanir þjóðarbúsins á samsvarandi viðskiptajafnaðarhalla á þessu ári, en það er langt umfram það sem greiðslugeta þjóðarinnar leyfir. Erlend skuldaaukning af stærðargráðunni 15–17 þús. millj. kr., sem nauðsynleg yrði til þess að jafna viðskiptahallann, væri langt umfram þörf mögulegrar atvinnuuppbyggingar. Tilgangurinn væri því sá einn að fjármagna neyslu, eyðslu yfirstandandi árs á kostnað næstu ára. Erlend afborgana- og vaxtabyrði var um 11.3% af útflutningstekjum á s.l. ári, en mun hækka í 14.5% á þessu ári og er þó ekki gert ráð fyrir jafnhárri erlendri lántöku, eins og ég gat um áðan. Greiðslubyrðin mun fara vaxandi næstu árin vegna mikillar skuldasöfnunar á undanförnum árum. Lánstraust þjóðarinnar út á við hlýtur þannig að þrjóta áður en langt um líður, ef svo heldur fram sem horfir. Það misvægi, sem þjóðarbúið hefur búið við að undanförnu, hefur annars vegar birst í vaxandi rekstrarhalla sjávarútvegsins og hins vegar í auknum greiðsluhalla ríkis og ríkisfyrirtækja og aukinni fjárvöntun til framkvæmda og útlána fjárfestingarlánasjóða, en hvort tveggja hefur áhrif á þróun greiðslujafnaðar út á við. Eins og nú horfir, stefna útgjaldaáform þjóðarinnar í heild verulega fram úr raunverulegum þjóðartekjum. Það er því auðsýnt, að nauðsynlegt er að leysa þann fjárhagsvanda, sem af þessu leiðir, annars vegar með auknu aðhaldi í útgjöldum, m.a. með því að draga úr fyrirhuguðum framkvæmdum og útgjaldaáformum og hins vegar með því að auka tekjur opinberra aðila. Í slíkri aðgerð felst hins vegar sá vandi að viðhalda eðlilegri atvinnustarfsemi í samræmi við framleiðslugetu þjóðarinnar. Megináhersla verður því lögð á það að beina innlendum sparnaði í ríkara mæli til atvinnuveganna til þess að tryggja aukna framleiðslugetu og atvinnu. Í þessu sambandi virðist eðlilegt, að haldið verði áfram á þeirri braut að beina sparnaði landsmanna hjá lífeyrissjóðum, enn meir til atvinnuveganna. Ríkisstj. hefur unnið að endurskoðun á útgjalda- og framkvæmdaáformum ríkisaðila og útlánaáformum fjárfestingarlánasjóða, en það var markmiðið að halda útgjalda- og lánaáformum innan fjárhagsgetu þessara aðila, jafnframt því sem mótuð verður stefna um forgang framkvæmda og atvinnuuppbyggingu. Sömu stefnu er nauðsynlegt að fylgja í útlánum bankakerfisins. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir frvgr., þær skýra sig sjálfar og eru mjög hliðstæðar því, sem tíðkast hefur hingað til. Ég skal þó aðeins nafna tvennt: Annars vegar er í 3. gr. heimild til að ákveða hækkun á magngjaldi af útfluttum sjávarafurðum, sem ákveðið var með 5. gr. l. nr. 106 frá 1974, í samræmi við þessa gengisbreytingu. Um hitt atriðið skal ég nefna að gengishagnaðarsjóði er ekki ráðstafað að öðru leyti í 2. gr. en að gert er ráð fyrir því, að fé af gengishagnaði skuli varið til að greiða hækkun útflutningskostnaðar, sem verður óhjákvæmilega vegna gengislækkunarinnar, og þar sem útflytjendur fá greitt fyrir gjaldeyrinn miðað við gengið fyrir breytinguna, er ekki eðlilegt að þeir beri þann kostnaðarauka. Önnur ráðstöfun þessa gengishagnaðarsjóðs mun ákveðin af Alþ. með sérstakri löggjöf. En þó er rétt að það komi hér fram, að ríkisstj. hefur lýst yfir, að hún muni beita sér fyrir því, að 75 millj. kr. af því fé verði varið til eflingar lífeyrissjóða sjómanna. Því er ekki að leyna, að óneitanlega fylgir gengislækkun jafnan verðbólguhætta og verðhækkanir hljóta einhverjar að fylgja í kjölfar gengisbreytingarinnar. Markmið það, sem við settum okkur, að verðbólguvöxtur hér á landi væri kominn niður á það stig, sem gerist meðal nágrannaþjóða okkar, við lok ársins, kann því að færast lengra undan. En við megum ekki missa sjónar á því markmiði, heldur stefna ósleitilega að því, þótt leiðin sé langvinnari en við bjuggumst við. Það, sem ræður valinu að því er snertir úrræði gengisbreytingarinnar, er einkum þrennt: Í fyrsta lagi: Áherslan á fulla atvinnu sem meginmarkmið efnahagsstefnunnar og nauðsyn þess, ef hún á að haldast til frambúðar, að staða þjóðarbúsins út á við sé tryggð. Í öðru lagi er meginkostur gengislækkunar, að hún veldur almennri hækkun tekna útflutningsgreina án mismununar, en mismunun er fylgifiskur flestra annarra leiða. Jafnframt bætir gengislækkun samkeppnisstöðu allrar innlendrar atvinnustarfsemi gagnvart innflutningi, örvar innlenda framleiðslu og dregur úr innflutningi. Í þriðja lagi felur valið í sér, að við höldum fast við þá fríverslunarstefnu, sem þessi ríkisstj. hefur fylgt og vill fylgja og er ein meginforsenda álits okkar og lánstrausts á alþjóðavettvangi. Við hljótum því að hafna haftastefnu og freista þess að leysa efnahagsjafnvægisvandann með almennum aðgerðum. Þetta mun þegar til lengdar lætur reynast farsælasta lausnin. Samhliða breyttri gengisskráningu og ákvörðun fiskverðs mun ríkisstj. beita sér fyrir ýmsum hliðarráðstöfunum til þess að tryggja svo sem verða má, að gengisbreytingin nái tilgangi sínum. Flutt verður sérstakt frv. til l. um, hvernig ráðstafa skuli gengishagnaðarsjóði þeim sem stofnað er til með frv. því sem hér er til umr. Skal ég ekki á þessu stigi rekja fyrirhugað efni frv. að öðru leyti en því, að leitast verður við að létta að einhverju leyti erlendar kostnaðarhækkanir fiskiskipaflotans, og ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að 75 millj. kr. verði varið til eflingar lífeyrissjóða sjómanna, einkum til þess að styrkja getu þeirra til að greiða lífeyri til sjómanna sem lífeyrisgreiðslna eiga að njóta á þessu ári og næstu árum og til annarra uppbóta á lífeyrisréttindi sjómannastéttarinnar. Þá verður unnið að því eins og unnt er í samráði við aðila að leysa tekjuskiptingarvandamálin innan sjávarútvegsins í þeim tilgangi að koma á hagfelldara fyrirkomulagi til að standa undir hækkuðum tryggingakostnaði, olíuverði og erlendum verðhækkunum fiskiflotans, eftir að kjör sjómanna hafa verið tryggð. Lögð verður áhersla á við aðila vinnumarkaðarins, að vísitölukerfi launagreiðslna verði tekið til endurskoðunar, og mun ríkisstj. fyrir sitt leyti beita sér fyrir breyttu fyrirkomulagi í þessum efnum. Í samræmi við fyrri yfirlýsingar ríkisstj. munu launajöfnunarbætur verða teknar til endurskoðunar í þeim tilgangi að auðvelda þeim, er lágar tekjur hafa, að standa undir hækkuðum framfærslukostnaði sem fram er kominn og leiðir af gengisbreytingunni. Með sama hætti verða tryggingabætur til þeirra, sem litlar eða engar aðrar tekjur hafa, teknar til endurskoðunar. Þá er vert að geta þess, að fram fer athugun á því, með hvaða hætti breytingar á tekjuskattsálaginu gætu komið launastéttunum til góða, sem og aðgerðir í húsnæðismálum. Þá verður og verðlagskerfi búvöru tekið til endurskoðunar svo og verðlagsmálin í heild. Vegna rýrnunar þjóðartekna og erfiðrar greiðslustöðu út á við telur ríkisstj. nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að tryggja hagstæðan jöfnuð í fjármálum opinberra aðila, en forðast skal samt óhóflega aukningu erlendra skulda. Til að ná þessu markmiði mun hún beita sér fyrir því, að dregið verði úr útlánafyrirætlunum fjárfestingarlánasjóða, útgjaldaáformum hins opinbera, en fyrir aukinni innlendri fjáröflun, að því leyti sem þetta hrekkur til. Gengislækkun sú, sem nú hefur verið ákveðin, ásamt þeim hliðarráðstöfunum, sem ég hef nú rakið, stefnir að óhjákvæmilegri leiðréttingu á stöðu útflutningsframleiðslunnar og takmörkun á gjaldeyrisnotkun. Hér er um það að tefla, að þjóðin bregðist með sameiginlegu átaki við óvæntu og þungu efnahagslegu áfalli. Þess vegna skiptir meginmáli, að almennur skilningur allra stétta og hagsmunahópa náist á nauðsyn þessara ráðstafana og um leiðir til að tryggja sem réttlátasta skiptingu þeirra byrða sem þeim hljóta að fylgja. Herra forseti. Ég vil gera það að till. minni, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. Mér er kunnugt um að nefndir beggja d. höfðu sameiginlegan fund í morgun, og vænti ég því þess að afgreiðsla n. geti verið snögg eða fer vinsamlega fram á það að hún hraði störfum sínum eins og hún frekast treystir sér til.



Herra forseti. Það má segja, að skammt, sé stórra högga á milli í okkar virðulegu litlu krónu og leggist nú lítið fyrir sterka ríkisstj. að þurfa að saxa af henni enn nokkurn skerf og gera hana minni en áður var, og þótti mörgum langt gengið í því efni. Það var á sumarþinginu fjallað um sams konar frv. og minnti ég þá á að þær ráðstafanir, eins og þau voru settar fram mundu ekki duga lengi, spá mín var sú að innan skamms mátti eiga von á annarri gengisbreytingu, og ég spurði: Verður þetta innan hálfs árs, verður þetta innan árs eða verður tíminn eilítið lengri? Nú sjá menn hvað skeð hefur, því miður, vil ég segja. Ég hélt því fram þá og held því fram enn, að gengisfelling sem slík sé ekkert allsherjarúrræði, og kannske hefur enginn dæmt það út af fyrir sig. En hvers vegna erum við þá alltaf að gripa til gengisfellingar og þorum ekki að takast á við vandann með öðrum hætti? Ég held að það sé fyrst og fremst framkvæmdin sem valdi því, hvað það er þægilegt, ef svo má segja, að gera ráðstafanir fljótlega og skjótlega með því að breyta genginu og blása þannig nýjum fjörkipp í atvinnulífið með þessari ráðstöfun, þó að haldið sé niður brekkuna og hopað að einhverju leyti undan vandanum og honum ýtt á undan sér. Gengisfelling sem slík er ekki og verður aldrei neitt allsherjarúrræði. Henni þurfa að fylgja mörg önnur frv., það hlýtur að vera forsenda fyrir heilbrigðri og skynsamlegri gengisfellingu, og þá hlýtur að vera bráðnauðsynlegt að hafa gert sér grein fyrir því hvað þarf að fylgja með. Eftir því sem fram kom á hinum sameiginlega nefndarfundi í morgun, upplýst af einum stuðningsmanni stjórnarinnar, verð ég að ganga út frá að ekkert slíkt hefði verið rætt, a.m.k. ekki í Sjálfstfl. Þetta vakti mjög mikla furðu hjá mér, ef menn hafa hugleitt eitthvað fram í tímann hvað þyrfti að fylgja með. Við höfum heyrt drepið á að það eigi að hækka söluskattinn um 1 stig, fara úr 19 í 20. Eitt stig, hvað er það, hvað munar um einn sláturkepp í sláturtíðinni? segja menn. Það skiptir sáralitlu máli. - En er það lausnin á að hefta verðbólgu? Er það lausnin á að draga úr erfiðleikum sjávarútvegsins? Er það lausnin á því að hafa launþegasamtökin jákvæð í því að stuðla að minni eyðslu í þjóðfélaginu? Ég held alls ekki. Miklu heilbrigðara væri að geta byrjað hraustlega að að ráðast á margslungið skattkerfi og alls konar álögur sem eru, held ég, að færa okkur í kaf að ýmsu leyti. Má þar nefna eitt dæmi sem er næsta undarlegt, að geta ekki létt á sveitarfélögum, en þeim er gert að greiða söluskatt af því að moka snjó af götum bæjanna, svo að menn komist um göturnar. Ég veit ekki betur en að það kosti t.d. Akureyrarbæ sennilega hátt í millj., eða jafnvel meira, bara söluskattur af snjómokstri. Þetta hlýtur að vera fáránleg skattalöggjöf. Hún hlýtur að vera alveg fáránleg og okkur öllum til háðungar og dreg ég mig ekkert þar undan. Við búum til skrifstofubákn, við búum til pappírsvinnu og búum til kerfi sem er að kaffæra okkur. Sífelld millifærsla, sífellt bákn þar sem við kiknum undan, þar sem framleiðslukerfið er að kikna undan þessum gífurlega þungu, sem er búið að hlaða á okkur. Ég drap á þetta hér í haust og ég verð enn að vekja athygli á því, það er óhjákvæmilegt. Ég ætla ekki að fara að lesa upp úr ræðu minni um það, það gerði ég hér í haust, og enn heldur áfram og enn á að auka. Ég er víss um það að almennt, erum við allir á því að hér sé komið meira en nóg. En hví ekki að staldra við? Hví ekki að staldra við þegar svona uppgötvun er gerð? Hví þarf að hækka erlendan gjaldeyri hátt í 60–70% á rúmu ári? Hví er ekki hægt að mæta þessum erfiðleikum með einhverjum öðrum hætti? Ég trúi því ekki að þetta sé eina leiðin, þótt hún sé handhægari en margt annað, af því að hún er orðin gamalkunn og þekkt og allir flokkar hafa tekið þátt í henni, þó með mismunandi geði, eins og vel er kunnugt. Og svo kemur þetta gamalkunna viðkvæði: Það er verið að bjarga útgerðinni. Þess vegna var gengisfellingin. Mikið ætti að vera búið að draga í land og draga hátt til björgunar ef allt hefði verið satt sem um það er sagt. En svo skeði það undarlega í gær, að talsmaður framleiðsluþáttarins, þ.e.a.s. útgerðarþáttarins, við verðákvörðun telur að þessi gengisbreyting sé engra bóta leið, alls ekki nein. Og nú eftir nokkrar mínútur komu þeir saman til fundar, þeir aðilar sem er verið að bjarga og draga á land svo að þeir drukkni ekki, og það verður gaman að vita hvað þeir álykta að fundi sínum loknum. Það verður gaman að vita það. Mér kemur ekkert á óvart að þeir álíti að þetta sé engra meina bót og séu ekki bætur til bjargar. Það stafar af því að í fjármögnun togaraflotans núna er það mikið af erlendum lánum, launakjörin eru bundin og rekstrarliðirnir hafa hækkað svo gífurlega að það er engin leið að ná saman endum með því bara að lækka gengi krónunnar stanslaust. Það er engin leið eins og uppbyggingu togaraflotans hefur verið háttað undanfarið, ekki nokkur leið. Og það ætti mönnum að vera mætavel kunnugt um. Erlendar skuldir á þessum flota eru rúmlega 10 milljarðar og jafnvel yfir 11 milljarða og nú hækka þessar skuldir um fjórðung. Við síðustu gengisfellingu hækkuðu þær um rúmlega 3 milljarða og núna á fimmta milljarð, þ.e.a.s. á áttunda milljarð hafa þessar skuldir hækkað núna á hálfu ári. Það eru engar smávegis álögur sem þetta eru fyrir þennan þátt framleiðslunnar, og vaxtabyrði af þessu nemur mörgum hundruðum millj. aukningu. Einn stór vandi í þessu sambandi er að stofnfjársjóðirnir hafa ekki getað veitt eðlileg stofnlán. Í ræðu hæstv. forsrh. kom fram áðan að það á að draga úr útlánum fjárfestingarlánasjóðanna. Það var ekkert meira sagt. En hér er mjög óljóst talað. Ég vil fá að vita úr hvaða fjárfestingarlánasjóðum. Það skiptir meginmáli. Fiskveiðasjóður á enn ósvarað, en hefur þó lofað lánum um 1.6 milljarð og ég vil hafa það á hreinu. Á að stöðva það eða skera niður um fjórðung, þegar erlend aðföng varðandi þann þátt hækka um fjórðung? Þá sjá menn það gap sem þar myndast. Það er gersamlega óviðráðanlegt fyrir skipasmíðastöðvarnar að halda áfram eða halda uppi eðlilegri atvinnuuppbyggingu í landinu varðandi sjávarútveginn. En það eru margir aðrir fjárfestingarlánasjóðir sem eru mikilvægir. Iðnlánasjóður hefur ekki getað svarað eftirspurn eftir lánum þar um margra ára bil og vantar 100 millj. Sumir segja að það sé þegar of mikið af trésmíðaverkstæðum í landinu og ýmiss konar öðrum vélum. Það getur vel verið að það megi stöðva og setja núll við á yfirstandandi ári. Ég legg engan dóm á það. Síðan eru enn aðrir fjárfestingarlánasjóðir sem við þurfum að fá upplýsingar um og meta og vega hvort fært er að skera niður fjárfestingarlán þeirra. En á sama tíma er því haldið fram að það sé forsenda að hafa jafna og trygga atvinnu, og er það vel ef það er markmið sem má taka eitthvert mark á. Það var merkilegt viðtal, sem kom fram bæði í sjónvarpinu og mikið hefur verið rætt um, og einnig framsöguræða hæstv. viðskrh. á fundi Framsóknarfélagsins hér í Reykjavík fyrir hálfum mánuði. Það má deila um það hvort menn, bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., hafi látið teyma sig um of út í að tala um ástandið hreint og beint eða ekki En þegar menn vita það, og það vita þessir ágætu menn manna best, að þróun okkar efnahagsmála hafi eitthvað átt að fara niður á við, fyrst og fremst vegna mikillar eyðslu, þá eru menn oft neyddir til að láta satt kyrrt liggja. En hæstv, fjmrh. sagði aðspurður um gengisfellingu: Jú, það er vitað að krónan nú er minni en hún var í haust. Þegar fréttamaður spyr: Verður gengisfelling? - hefði hann einfaldlega átt að segja: Um það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun á þessu stigi. - Vegna þess að þessi maður sagði þessi orð var eftirspurnaraukning slík eftir alls konar vörum að þær runnu út og umsóknir um gjaldeyri voru miklu meiri, þótt þær hafi ekki fengist afgreiddar. Og nú liggja fyrir óafgreiddar umsóknir frá gjaldeyrisdeildum bankanna, rúmlega 2 milljarðar. Á sama tíma heimtar fjmrn., hæstv. fjmrh., að uppboð sé gert á vörum sem menn fá ekki að borga, til að ná inn tolltekjum. Það er samræmi í hlutunum eða hitt þó heldur! Frægt var það þegar hæstv. viðskrh. spurði: Á ekki ráðh. að segja satt? Spurningin er raunverulega út í hött við ríkjandi aðstæður. Spurningin er um það, hvernig ráðh. beri að meta ástand og haga orðum sínum til þess að áhrif orða hans sjálfs verði þjóðarbúinu fyrir bestu. Hann þarf ekki að blekkja einn eða neinn. En hann getur hagað orðum sínum það gætilega að ekki stafi af aukinn vandi, þegar allir viðurkenna að hann er geysilega mikill. Því miður hafa orð þessara tveggja ágætu manna stuðlað að því að þjóðin reynir að eyða mun meiru en hún hefði annars gert í jafnvægi. Menn gera ráð fyrir því að þessi gengisfelling verði til þess að menn dragi úr eyðslu. En gleyma þessir ágætu menn þá ekki því að sparifé landsmanna er um 30 milljarðar, lífeyrissjóðirnir, sem eru að vísu verulega bundið fé, rúmir 13 milljarðar, og hvað gerir fólkið? Ef þessir ágætu menn gengju nú í stærstu verslanir hér og heyrðu í verslunarstjórunum, heyrðu í fólkinu, þá mundu þeir sannreyna það á staðnum að það rífur út vörurnar. Það rífur út sparifé sitt og það rífur út vörurnar af því að það hefur ekki trú á okkur lengur, að við getum ráðið við vandann í þjóðfélaginu. Menn reyna að selja víxla í dag í bönkunum og á sama tíma er verið að bjóða út happdrættisskuldabréf og á sama tíma vantar atvinnulífið svo yfirþyrmandi mikið rekstrarfé að það nemur hundruðum millj., ef ekki mikið á annan milljarð, þegar í stað, frumframleiðsluna, bæði sjávarútveg, iðnað og landbúnað. Hvernig á þá að koma dæminu saman? Á að hvetja til aukinnar eyðslu á sama tíma og við erum allir sammála um það að við stöndum svona bágt, einmitt vegna þess að þjóðin hefur lifað um efni fram, eins og kom fram í viðtali við hæstv. viðskrh. og hann hefur ítrekað hér, almennt talað, eins og hann segir. Nei, því miður er gengisfelling neyðaúrræði og svo algert neyðarúrræði að það er ótrúlegt að menn skuli ekki koma auga á aðra leið heppilegri, a.m.k. samræmdar aðgerðir samtímis og þetta er tilkynnt, þannig að fólk sjái í heild að hverju er stefnt. En það er nú öðru nær. Það er boðað að ýmislegt eigi að fylgja hér, en það hefur ekki verið rætt einu sinni enn, a.m.k. ekki í öðrum stjórnarflokknum, eftir því sem einn þm. þar upplýsti á nefndarfundi í morgun, - ekki einu sinni veríð rætt. Það er ekki langt síðan fjárl. voru afgreidd, 11/2 mánuður. Þá fengum við margvíslegar áætlanir og þar var gert ráð fyrir þessu og hinu. Það allt virðist meira og minna hrunið og þær forsendur allar brostnar, svo að nú virðist óhjákvæmilegt að stokka þar allt upp og fara yfir að nýju. En hvar á þá að hamla á móti? Ég get nefnt það sem ég tel rökréttast að gera þegar í stað. Það er að hamla á móti í vegagerð. Ef ég man rétt er það hátt í 3. milljarð sem á að setja í vegagerð á landinu, og það er tiltölulega mikið fjármagn á hvern mann sem þar hefur vinnu. Þess vegna er eðlilegt, við svona þröngar aðstæður, að sá þáttur mætti helst bíða, því að vissulega lifir þjóðin það af þó að við förum okkur nokkru hægar þar. Vissulega lifir hún það af. Vissulega mundi hún lifa það af þó að við hefðum ekki brú yfir Borgarfjörð í gangi á komandi sumri. En það fer að þyngja í æðivíða ef atvinnulífið úti um landið og þeir ágætu togarar, sem menn bundu miklar vonir við, snúast ekki mikið. Og af því að það eru kornöx fyrrv. ríkisstj. í hlöðunni, þá mætti ég rétt skjóta því hér inn, sem hæstv. viðskrh. nefndi ekki þegar hann var að tala um togarana á sínum tíma hér í Sþ., að ég veit ekki betur en vissir stofnfjársjóðir eða aðrir lánasjóðir hafi orðið að rétta Skagaströnd svo að nemur mörgum millj., jafnvel á 2. tug milljóna, með skyndilánveitingum svo að togarinn kæmi og landaði á staðnum. Þetta er bara lítið dæmi um þá erfiðleika sem a.m.k. vissir staðir eiga við að etja, og fjármagnið er ekki ótæmandi. Við verðum að velja á milli alveg rólegir og yfirvegað, það er ekki hægt að gera allt í einu við ríkjandi aðstæður. Þó að fjárl. séu ung að tíma til, stutt síðan við afgreiddum þau, þá verðum við að byrja að skera niður og fá að vita það þegar við erum að taka afstöðu til eins mikilvægra mála og hér liggja fyrir. Með gengisbreytingunni í haust var fært á milli 1600 og 1800 millj. kr. innbyrðis í sjávarútveginum. Það var ekki ein einasta ný króna úr ríkissjóði í því sambandi. Nú vitum við ekkert, hvernig á að ráðstafa þessum gengishagnaði. Það er aðeins boðað, að frv. komi hér um það, en við vitum ekkert meira. Ríkissjóður tekur kannske engan þátt aftur í því að hjálpa togaraútgerðinni og þjóðinni í heild, nema þá gagnvart gengisfellingunni sem slíkri, og þarf enn að leggja á sjómennina sem slíka einungis. Hér held ég að sé ansi djarft leikið og mætti vel spyrna við fótum og athuga aðeins sinn gang í því efni. Ef mönnum sýnist að sjómenn, sem á togaraflotanum eru, hafi óeðlilega miklar tekjur þá ættu menn að þora að segja það hreint út og vera ekkert feimnir við það. En það mætti þá um leið taka það til rækilegrar yfirvegunar hvernig útgjaldaliðir togarans skiptast og taka eins og 10–15 útgerðarfyrirtæki til rækilegrar athugunar og birta nákvæmlega alla eyðslu gersamlega alveg í botn og draga þar ekkert undan. Ég held að við ættum heimtingu á því hér á Alþ. að fá slíka skýrslu. Markmið þessarar gengisfellingar er, eins og fram hefur verið tekið, að koma útflutningsatvinnuvegunum aftur á réttan kjöl og hvetja til minni gjaldeyriseyðslu, gera gjaldeyrinn það dýran að menn hafi ekki áhuga á honum og jafnvel svo að sparnaður aukist aftur, og þetta er gott út af fyrir sig. En þegar við vitum ekki meira, þá getur maður ekki verið trúaður á að þetta takist, því miður. Reynslan sannar það. Almenningur í landinu mun ekki vera trúaður á að þetta sé nema bráðabirgðaráðstöfun þegar hann sér ekki hvað fylgir á eftir, og það mun fara á kreik fullt af alls konar vangaveltum og sögum um hvað sé fram undan, ýmiss konar álögur og viðbótarskattar, sbr. söguna um 1% söluskatt og jafnvel fleira, og það mun stuðla að aukinni eyðslu og gera hlutina enn verri, gagnstætt því sem tilgangur þessa frv. og þessara aðgerða er. Ég skil ekki hvaða óhemjustjórnleysi það má vera að vera búinn að hafa óvenjulega langt þingfrí, nær út allan janúar og svo þetta af febrúar, og hafa ekki getað mótað sér ákveðna stefnu í heild um stöðu þjóðarbúsins og hvernig við á að bregðast. Það er alveg furðulegt. En þetta kemur einmitt glögglega fram í fréttum um ýmsa niðurstöðu á greiðslujöfnuði okkar við útlönd og margt fleira, en þær tölur breytast næstum viku eftir viku. Við fengum fyrst, ef ég man rétt, í fjvn. áætlun um 12.5 milljarða, svo fer hann upp í rúma 14, svo er hann 15.3 svo 16 og nú um 17 milljarðar, og margt fleira eftir þessu. Þetta er mjög undarlegt og sýnir að einhvern veginn er ekki eðlilega að þessu staðið og unnið, og maður er reyndar hissa á þessu, svona geysilega miklum talnabreytingum, á svo stuttum tíma, jafnvel þó að viðskiptakjör okkar hafi versnað mjög skyndilega. Það hefur verið stöðugt gengissig undanfarið og gjaldeyririnn hefur hækkað núna á tiltölulega stuttu tímabili um 70–75%. Það er engin smáverðrýrnun á sparifé þegar slíkt á sér stað og sparifé landsmanna er um 30 milljarðar. Þetta er slík ofsaleg blóðtaka gagnvart gamla fólkinu og mörgum öðrum, sem eiga sparifé, að hún er raunverulega forkastanleg að öllu leyti. Eitt af frumskilyrðum til þess að menn komi á aftur heilbrigðum sparnaði og jafnvægi í eftirspurn er að viðurkenna sparnaðinn og setja ákveðna vísitölu á útlán. Ef við þorum ekki að byrja á því hér á Alþ. að koma með löggjöf um slíkt, og það er raunverulega mál hæstv. ríkisstj. að gera slíkt, þá mun illa fara aftur og stutt í næstu gengisfellingu. Hvað segir verslunin núna? Hvernig á hún að mæta þessari verðbólguþróun? Hvernig geta verslunarmenn haft eðlilegar vörubirgðir og eðlilega þjónustu miðað við þá yfirlýsingu sem hæstv. viðskrh. gaf við umr. í Nd. og ég hlýddi á í gærkvöldi, og þá sýndist mér að þar muni þrengja mjög viða að - þrengja mjög að. Það getur líka verið nauðsynlegt að þrengja um marga þætti verslunarinnar. En ég á von á að mörg kaupfélögin kvarti nú þegar yfir afar þröngum kosti og telji ekki fært að ganga lengra en þegar er komið vegna þeirrar þjónustuverslunar sem þau þurfi að annast út um allt land. Mér leikur því nokkur forvitni á að vita hvernig á að beita því sem hæstv. ráðh. lýsti yfir í gær. Eins og ég skildi það, þá á að þrengja kosti verslunar enn mjög verulega. Það getur vel verið að sumir segi að verslunin hafi það allt of gott, ég legg engan dóm á það. En hinu er ég vel kunnugur að a.m.k. viss kaupfélög eru svo illa sett að þau urðu að borga margar millj. kr. og nærri tug milljóna í yfirdrátt á s.l. ári, og allur ávinningur þeirrar verslunar er rokinn út í veður og vind vegna yfirdráttar- og refsivaxta. Ég starfaði alllengi við kaupfélag og sá um alla vöruútvegun og innkaup fyrir neytendur þar, bændur sem aðra, og mér er mætavel kunnugt um það hvað vörubirgðir slíkra fyrirtækja þurfa að vera fjölbreytilegar og menn skilja ekki ef ekki er hægt að útvega hluti og hafa eðlilega varahlutaþjónustu fyrir hendi og margt annað. Menn skilja ekki að það skuli ekki vera eðlilegt að hafa fjármagn til slíkra hluta, þegar það er lífsnauðsynlegt fyrir viðkomandi svæði. Ég dreg mjög í efa að það sé hægt að ákveða með einu bréfi, eins og hæstv. ráðh. tilkynnti, að hann hafi gert, að allt skuli verða þrengt til muna. Ég dreg það mjög í efa að það sé framkvæmanlegt öðruvísi en að skapa stórvandræði á viðkomandi svæðum, því að það kostar bóndann ekkert litið að engir varahlutir séu til hjá kaupfélaginu og þurfi að sækja þá til Englands, Bandaríkjanna eða Tékkóslóvakíu. Það er ekkert smááfall ef þurrkur stendur yfir. Sama mætti segja um iðnaðinn, hér á Reykjavíkursvæðinu sérstaklega, en hann á nú þegar útistandandi, fyrst og fremst hjá útgerð og fiskvinnslu, nærri milljarð, og aðspurðir sögðu báðir bankastjórar Seðlabankans í morgun á sameiginlegum nefndarfundi að engin ákvörðun um aukningu útlána hefði verið tekin enn þá og það yrði beitt harðri bankapólitík. En það skiptir náttúrlega meginmáli, hvort við erum að beita harðri bankapólitík gagnvart þessum fyrirtækjum eða fyrirtækjum sem versla með kjóla, snyrtivörur, sportvörur eða vélsleða. Það skiptir meginmáli. Við viljum nefnilega gjarnan heyra það, þegar við erum að fjalla um mál eins og þetta, hvað er lagt til, til þess að tryggja að gengisfellingin beri árangur. Annars getur maður ekki fylgt svona ráðstöfun, það er algerlega vonlaust. Það er ekki nóg að segja, að það komi á sínum tíma eitthvað og eitthvað. Það er ekki einu sinni byrjað að ræða það, eins og ég hef drepið á hér áðan, hjá öðrum stjórnarflokknum. Menn hafa oft velt fyrir sér mismunandi leiðum. Menn hafa talað um niðurfærsluleið; jafnvel aukna skattheimtuleið og margt fleira og jafnan hafa menn staðnæmst við gengisfellinguna. Hún hefur oftast verið gerð. Eins og ég sagði áðan hafa allir flokkar tekið þátt í gengis.fellingum. En ég held að það sé fyrst og fremst vegna þess að hún er þægilegri í framkvæmd en margt annað, og svo er hitt að verkalýðshreyfingin er alltaf tortryggin á það að niðurfærsluleið komi sanngjarnt niður og þá eiga menn eftir að borga skatta og margt annað. Menn hafa staðið í húsbyggingum, menn hafa tekið lán og það er ósköp þægilegt að fá að borga þetta allt með verðminni krónum og þá hugsar hver gagnvart sjálfum sér. En það er ekkert grín, hvernig Ísland er að verða kynnt erlendis í stjórnspeki. Það var áður en það uppgötvaðist að verðbólgan fór hér yfir 50%, en þá birtist mynd af hundrað króna seðlinum í viðlesnu blaði og þar var hann rifinn að 40 hundraðshlutum og með stóru upphrópunarmerki: Verðbólga á Íslandi á einu ári 40% - og seðillinn er rifinn samkv. því í tvennt. En nú getum við séð næstu mynd, þar sem hann er enn betur skaddaður og við orðnir heimsfrægir fyrir og jafnvel setjum algert met í því efni og lengra en Suður-Ameríkuríkin hafa gert. Þetta er nú kynningin á Íslandi. Og þetta er kynningin á stjórnvisku ágætra manna sem sitja á Alþ. í dag og herskörum sérfræðinga. Þetta er ánægjulegt eða hitt þó heldur! Samt viljum við telja okkur í fararbroddi menningarþjóðanna og finnst ömurlegt ef hallað er á eitthvað hér á landi í erlendum blöðum. En bara svona ein lítil mynd með viðeigandi aths. gerir okkur meira ógagn en margt annað, og ættu menn að hugleiða hvert orðspor fer af okkur hér eftir erlendis. Íslendingar eru löngu þekktir fyrir það að vera erfiðir í viðskiptum og eru löngu þekktir fyrir það að gera miklar kröfur út á við, en vera seinir til að borga. Þetta er slæmt því að það er mikilvægt fyrir okkur, sérstaklega á þeim tíma þegar verðsveiflur eru að geta náð góðum viðskiptum og hafa traust og góð sambönd erlendis. Þetta þekkja allir sem í viðskiptalífinu hafa staðið, hvort sem þeir eru við sjávarútveg eða aðra verslun. En fari svo fram sem nú hefur verið undanfarið munu áhrifa bara þessa þáttar eins hafa mikið að segja fyrir atvinnulíf á Íslandi, þar sem við munum alls ekki njóta sömu viðskiptakjara og þæginda í milliríkjaverslun og annars hefði verið, og mættu menn hugleiða það einnig í leiðinni. Þessi aðgerð er sögð stafa af því að það hefur verið mikill aflabrestur, það hefur verið verðfall á vörunni og svo olíuvandræðin. Afli hefur minnkað varðandi bolfisk, en er svipaður af öðrum fisktegundum, en verulegt verðfall varð á loðnuafurðum fyrir rúmu ári, sérstaklega mjölinu, og gildir það auðvitað um aðrar tegundir mjöls úr öðrum fiski. Það háttaði svo til fyrir rúmu ári að allir töldu loðnuna geta bjargað hverju sem vera skal og menn voru svo gullslegnir af þeim tölum sem hún skapaði þá, að enginn maður hlustaði á eitt eða neitt í því efni að fara varlega. Hélt ég hér þá nokkra tölu úr þessum ræðustóli og hvatti til þess að við létum nú ekki blindast af þeim ávinningi, sem virtist fram undan, áður en loðnan var veidd, áður en hún var seld, og ég bað núv. hæstv. forsrh. þá að ljá þessum orðum mínum nokkurt eyra og skoraði á hann að gera það, en hann daufheyrðist við og taldi slíkt mikið afturhald hjá mér. En nú hefði hann sannarlega átt við minni vanda að etja, ef hann hefði aðeins hlustað á þetta andartak. Það má aldrei fara varlega og hóflega í íslenskum efnahagsmálum, því að þeir, sem það vilja, eru hrópaðir niður. Ég taldi einnig þegar togaraflotinn var hvað mest á döfinni og þáv. ríkisstj., viðreisnarstjórnin, var með fyrsta frv. um togarakaup, að við ættum að taka ákveðna áfanga og reyna í rekstri og síðan að taka stærra stökk miðað við þá reynslu sem þá lægi fyrir, eftir um það bil ársútgerð, en var einnig hrópaður þá niður. Það er ágætt að vera bjartsýnn, en maður verður að vera raunsær um leið. Það er ekki hægt að ganga fram hjá því. Og einhverjir verða að borga fyrr eða síðar þær skyssur, sem gerðar eru af stjórnvöldum. Og nú verða sparifjáreigendur að borga. Nú verða þeir, sem eru eignalitlir, og raunar hinn almenni borgari, sem á ekki neitt, að taka á sig enn meiri kvaðir til þess að þola millífærslu varðandi gengisbreytinguna, sem er gífurleg við svona gengisbreytingu. Og þeir, sem eiga miklar eignir, og þeim, sem skulda mikið, eru færðir milljarðar á silfurfati á þessum dögum með slíkum aðgerðum. Og það er ekki hægt að ætlast til þess undir neinum kringumstæðum að við náum jafnvægi í þjóðarbúskap okkar ef þessari stefnu heldur svona áfram. Það er algerlega vonlaust. Því gagnrýni ég þetta enn einu sinni mjög ákveðið, að við skulum ekki sjá nein önnur úrræði. Það má ekkert spara hér á Alþ., það má hvergi spara neitt í ríkisrekstrinum.a.m.k. hefur það ekki komið fram enn þá. Það er ekki einu sinni haft svo mikið við hér við útgjaldaaukningu Alþingis, að venjulegum þm. sé tilkynnt um hvað til standi, og það er ekki gert af fullskipaðri þingfararkaupsnefnd, hún er ekki einu sinni fullskipuð, þegar útgjaldaaukning er tekin sem nemur mörgum millj. og flokkarnir ekki látnir vita af því. Það er mikið ósamræmi í svona vinnubrögðum. Það er mikið ósamræmi hér á hv. Alþ. Við eigum von á lögum um ráðstöfun á gengishagnaði. Við eigum von á mörgum fleiri lögum sem eiga að tryggja hin jákvæðu áhríf af gengisbreytingunni. En við vitum ekkert meira. Þess er vænst að sparnaður verði aukinn að nýju svo að atvinnulífið fái rekstrarfé. En er nokkur minnsta von til þess að menn fari að spara að nýju, meðan menn hafa ekki hugmynd um hver stefna hæstv. ríkisstj. er? Ég get ekki ætlað nokkrum manni það á þessu stigi. Það hefur verið býsnast yfir því að hér lægju um 2000 bílar innfluttir umfram eðlilega eftirspurn frá síðasta ári. Ég veit ekki, hvað mönnum tókst að losa út núna eftir að þessar fregnir fóru af stað, að til stæði að fella gengi eða setja á sérstaka skatta, en mikil var eftirspurnin víða eftir þessum bílakosti og sýndi það enn einu sinni svo glöggt sem verða má, að fólk er reiðubúið til að fórna sparifé sínu strax í eyðslu af ótta við enn meiri rýrnun en verið hefur á undanförnum árum, jafnvel þótt það hafi ekki beina þörf fyrir hlutina. Og þetta segja menn í mörgum öðrum verslunargreinum. Í húsgagnaþættinum og í hljómburðartækjakaupum og mörgu öðru kemur þessi aukna eftirspurn fram vegna óvissunnar, vegna orðrómsins um það hvað fram undan er. Ef hæstv. ríkisstj. vill raunverulega stuðla að því jafnvægi í búskapnum sem hún talar svo mikið um að hún vilji, þá ætti hún að láta eitthvað koma fram sem gæfi fólki vísbendingu um hvað til stæði, svo að það væri ekki að gera sér sjálft ýmsar hugmyndir um hlutina og sögur um margs konar álögur gengju ekki á milli fólksins og hvettu fólkið aðeins til meiri eyðslu en nauðsyn er á. Hæstv. forsrh. undirstrikaði það mjög ákveðið að haldið væri fast við fríverslunina. Hæstv. viðskrh. tilkynnti að hann hafi nú ritað gjaldeyrisdeildum bankanna bréf þar sem hann fyrirskipar þeim að fara rólega, og því liggja nú fyrir beiðnir sem eru yfir 2 milljarða. Þessar beiðnir eru óafgreiddar hjá viðskiptabönkunum eða gjaldeyrisdeildum þessara banka. Það má kalla þetta frjálsræði en það er þá bara á pappírnum. Það er ekki nema í orði kveðnu. Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að setja hér harðar og miklar reglur varðandi innflutning, sérstaklega á vissum vöruflokkum. En þá á bara að hafa það á hreinu og menn eiga að vita það mjög glöggt hvernig þær reglur eru. En þetta eru ekki eðlilegir viðskiptahættir, engan veginn, og skapa aðeins aukin vandræði fyrir alla aðila, seljendur og innflytjendur og neytendur. Það er miklu betra að hafa það á hreinu með hvaða hætti menn geta fengið yfirfærslu strax og hitt liggi í láginni ef þarf að spara á þeim þáttum. Það hafa birst margar skemmtilegar fyrirsagnir í blöðunum undanfarið þar sem sagt er að eigi að taka hraustlega á og ekkert að draga úr skynsamlegum aðgerðum. Enn bólar samt ekkert á því. Í Morgunblaðinu föstudaginn 24. jan. stendur í leiðarafyrirsögn: „Ekki er ráð nema í tíma sé tekið.“ Nú eru að verða 3 vikur síðan þetta var skrifað. Og næstu viku mun ekkert gerast hér á hv. Alþ. vegna þings Norðurlandaráðs, þannig að það verður nærri kominn mánuður frá því að þessi leiðari var skrifaður, sem hefst á því að minna á hve viðskilnaður vinstri stjórnarinnar var ömurlegur og hve þessi hæstv. ríkisstj. ætlar að vera hress í bragði og taka hraustlega til höndunum. En hægt er farið af stað og kannske af gát. En bara að það skaði ekki meira, vegna þess að menn eru svo málglaðir að það hefur skapað stórvandræði, eins og ég drap á áðan, með ræðum bæði hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh. Þann 11. febr. segir í leiðara Morgunblaðsins: „Nú þarf afgerandi aðgerðir.“ Er það tíundað þar vel sem gera þarf. En við sjáum ekkert meira en þessa einu gengisfellingu. Við sjáum ekkert meira. Það er boðað að margt annað komi, við vitum ekkert meira. Og þegar það er boðað þá fara af stað ýmsar sögusagnir sem auka á vandann vegna ráðleysisins. Og eyðslan verður meiri og sparnaðurinn minni, þvert ofan í það sem hæstv. forsrh. drap á að nauðsyn væri að ætti sér stað. Tvær bæjarstjórnir hafa ályktað nú undanfarið, bæði á Akranesi og í Keflavík, að vandræði útgerðarinnar væru gífurleg og stöðvun væri fram undan hjá fiskvinnslustöðvunum og togaraflotanum á báðum þessum svæðum ef ekki væri gripið strax til raunhæfra aðgerða. Því miður ályktar fulltrúi þessara aðila, útgerðaraðila í verðlagsráði, að það sem gerst hefur með verðlagningu og gerst með gengisbreytingunni sé engan veginn til að koma þessum atvinnugreinum út úr þeim vanda sem þær eiga við að etja. Ég hef ekki þau gögn í höndunum, að ég geti dæmt um réttmæti þessarar aths., en ég vænti þess þó að okkur verði gefinn kostur á því að fá þau gögn svo að við megum sjálfir um þau fjalla. Forsvarsmenn togaraútgerðarinnar hafa látið mjög ákveðið í ljós að svona gengisfelling væri engan veginn lausnin á vandamálinu. Og formaður félagsskapar togaraútgerðarmanna, Valdimar Indriðason á Akranesi, segir afdráttarlaust í viðtali við Alþýðublaðið 4. febr. s.l. að gengisfellingin geti ekki leyst þennan vanda, og veit ég ekki annað en hann sé einn af dyggustu stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. þrátt fyrir það. Hann ætti að tala af reynslu, maður sem er búinn að fást við togaraútgerð í mörg ár og veit hvernig fjárhagur hennar er og hvernig fjármögnun hefur átt sér stað og við hvaða erfiðleika er að etja. En sérfræðingarnir og áhrif þeirra eru sterk og þeir eru sterkir, og þess vegna er gripið til þess ráðs, af því að þeir telja það ugglaust, að þetta sé besta og heppilegasta leiðin. Það getur vel verið að það takist að sannfæra okkur um það með þeim frumvörpum, sem síðar eiga eftir að koma í ljós, að hér sé vel af stað farið. En á þessu stigi getum við ekki séð þess nein merki. Í báðum stjórnarblöðunum, bæði Morgunblaðinu og Tímanum, er æ ofan í æ nú undanfarið talað um þennan mikla efnahagsvanda og að þjóðin verði að taka á sig almenna kjaraskerðingu. Við hefðum því mátt vænta þess að með frv. um gengisfellingu væru okkur sýnd einhver frv. sem styddu að því að hér væri búið að gera sér grein fyrir heildarvandamálinu í þjóðfélaginu. En svo er alls ekki að sjá. Í Morgunblaðinu í gær eða fyrradag birtist merkilegt viðtal við 4 menn, þ. á m. formann Stéttarsambands bænda, og þeir láta, þessir 4 ágætu menn sem eru forsvarsmenn á mismunandi sviðum í atvinnulífinu, sína persónulegu skoðun í ljós. En sú skoðun, sem þar kemur fram, er einstök að mínu mati og ætla ég ekki að fara að rekja hana því hv. þm. geta lesið sér mætavel til um hana. En ef þetta er einhver samnefnari fyrir ríkjandi skoðanir í Framsfl. í dag, þá er ekki von á góðu. Og ef menn ætlast svo til þess, að launþegasamtökin í landinu geti verið róleg þegar forsvarsmenn bænda tala með slíkum hroka sem þar kemur fram og þau mega eiga von á því að eitthvað slíkt eigi sér stað eða þróist að þeirri stefnu sem hann boðar, þá er alls ekki von á neinu jafnvægi í þjóðfélaginu né neinum friði um efnahagsmálin, um lífskjörin og launakjörin í landinu. Það er alveg útilokað. Ég hefði gjarnan viljað vita hvort þessi maður væri algerlega einn á báti og á eyðiskeri með þessa skoðun, vegna þess að hann er í slíkri stöðu að menn hlusta á þegar hann talar, þar sem hann hefur æ ofan í æ komið fram fyrir hönd bændasamtakanna og varið kjör þeirra og varið það kerfi sem er í verðlagningu landbúnaðarafurða, niðurgreiðslur, og þar fram eftir götunum, og hann ætlast til þess að almenningur hlusti á það sem hann segir. Hann hefur ætlast til þess hingað til. Auðvitað eru menn frjálsir að því að hafa hvaða skoðanir um efnahagsmál og þjóðfélagsmál sem menn vilja. Auðvitað eru allir frjálsir að því. En séu margir að sameinast um þessa skoðun innan Framsfl., þá vil ég fá það tímanlega í ljós. Það er nauðsynlegt þegar við erum að ræða um slíkar aðgerðir sem hér eru á dagskrá. Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann lengur við vangaveltur í sambandi við þau úrræði sem fram undan eru. Í sjálfu sér er frv. meira tækniatriði heldur en að gefa í skyn einhverja heildarlausn á þjóðmálunum og venjulegt form um staðfestingu á gengisfellingu og því nauðsynlega sem henni fylgir, svo að í sjálfu sér geta umr. um þetta sérstaka frv. verið stuttar. En þar sem margt annað hefur verið boðað í kjölfar þessarar gengisbreytingar er ekki hægt annað en vera með nokkrar vangaveltur um það sem boðað hefur verið, þótt það hafi ekki verið rætt að verulegu leyti og líklega að engu leyti í öðrum stjórnarflokknum, þeim flokki er forsrh. stýrir, og er það mjög merkilegt að heyra slíkt á nefndarfundi. Það er afar merkilegt. Því hef ég verið með nokkrar vangaveltur frá mér og mínum flokki um þessi vinnubrögð, sem ég tel alveg einstæð og eru því miður ekki til þess fallin að skapa það jafnvægi sem leitast er við að túlka með þessari gengisfellingu að nást eigi og að þjóðin dragi úr eyðslu og hafi trú á þeim efnahagsráðstöfunum sem fram undan eru. En það hlýtur jafnan að vera tilgangur hverrar ríkisstj. að skapa trú meðal almennings á þeim efnahagsaðgerðum sem hún er að leitast við að gera, þrátt fyrir það að allir viti að efnahagsaðgerðir eru aldrei varanlegar, þær eru aldrei endanlegar. Við búum við síbreytileg skilyrði, versnandi og batnandi, og þar með breytileg lífskjör. En engu að síður hjálpar það alls ekki til, að fólkið hafi ekki í upphafi trú á því, sem reynt er að gera.



Herra forseti. Það er e.t.v. ekki ástæða til langra ræðuhalda um lagafrv. það sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Talsmenn Alþb. í umr., sem fram fóru í Nd. Alþingis í gærkvöld um efnahagsaðgerðir þær, sem eru undanfari þessa frv., þ.e.a.s. 20% gengisfellingu, gerðu þar mjög ítarlega grein fyrir afstöðu Alþb. og röktu ástæður fyrir andstöðu okkar við þá efnahagskollsteypu sem nú er lagt út í. Í ræðum þeim, sem þar voru fluttar, voru taldar upp nokkrar þær leiðir sem Alþb. telur að átt hefði að fara til lausnar á þeim efnahagsvanda sem við er að etja. Og það hefur svo oft og rækilega verið rakið, bæði í ræðu og riti, að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það hér. En í þess stað vil ég leyfa mér að líta aðeins um öxl og rifja upp í stuttu máli aðdraganda og orsakir fyrir því, hversu nú er komið fyrir okkur í efnahagsmálum. Í byrjun ársins 1974 fóru afleiðingar olíukreppunnar svokölluðu að segja til sín í nokkrum helstu viðskiptalöndum okkar. Þar sem áður hafði verið tiltölulega stöðugt verðlag gætti nú vaxandi verðbólgu, sem óhjákvæmilega hafði einnig töluverð áhrif hér á landi, og samtímis kom nokkur afturkippur í verðlag á helstu útflutningsvörum okkar. Vinstri stjórnin, sem ég álít að hafi verið í hópi betri stjórna sem setið hafa á Íslandi, riðaði til falls vegna óeiningar, sem upp hafði komið í SF, hana skorti bolmagn hér á þingi til að beita viðeigandi varúðarráðstöfunum, og óábyrg stjórnarandstaða neitaði meira að segja að ræða nokkrar aðgerðir til úrbóta. Þar við bætist að misvitrir menn töldu að allan vanda mætti rekja til nýafstaðinna kjarasamninga, þar sem nokkurs misræmis gætti í kauphækkunum milli stéttarfélaga. Það misræmi hefði verið hægt að leiðrétta á sársaukalítinn hátt. En efnahagsvandinn stafaði ekki af þessu misræmi. Orsakir hans voru annars eðlis. En þannig stóðu málin þegar þing var rofið, boðað til kosninga og beðið um dóm þjóðarinnar. Úrslitin eru öllum kunn og óþarft að minna á að Sjálfstfl. kom sem sigurvegari út úr kosningunum. Þeim hafði rétt eina ferðina tekist að telja fólki trú um að þeir einir kynnu ráð við öllum efnahagsvandamálum. En aðspurðir voru þeir reyndar hljóðir um náðarmeðulin sem nota átti til lækninga. Alþb. varaði þjóðina við og minnti á að íhaldsúrræðin hafa alltaf verið eins, þ.e. gengisfelling með tilheyrandi kjaraskerðingu og kaupbindingu. En þjóðin er fljót að gleyma og allt of margir létu þessi varnaðarorð sem vind um eyru þjóta. Og þó að Alþb. bætti stöðu sína í kosningunum og ynni umtalsverðan sigur, þá dugði það ekki til að vega upp á móti óförum SF. Þjóðin gekk því til hátíðarhalda í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar í fullkominni óvissu um hvað verða mundi um myndun nýrrar ríkisstj. En eftir þjóðhátíðarhöldin kom að þeirri spilamennsku sem frægust hefur orðið á Íslandi, eftir því sem ég veit best. Hæstv. fyrrv. forsrh. dró spilapakka fram úr pússi sínu, og hann tók það fram að eftir að búið væri að gefa mundu engir sjá hvaða spil hann hefði á hendinni. Og þegar hann hafði talið mannspilin og velt þeim fyrir sér nokkra hríð, sló hann út trompgosanum og gerði Geir að forsrh. Eftir þessa einstæðu spilamennsku tók hæstv. núv. ríkisstj. til við að framkvæma aðgerðir sínar í efnahagsmálum. Gengið var fellt um 17%, kaupgjald bundið, kjör sjómanna skert og vísitalan tekin úr sambandi, - allt sömu gömlu íhaldsúrræðin sem menn hefðu mátt muna frá valdatímabili viðreisnarstjórnarinnar. Láglaunabæturnar, sem áttu að rétta hlut þeirra sem verst voru settir í þjóðfélaginu, brunnu upp í verðbólgueldinum jafnóðum og þær komu til útborgunar. Verkalýðshreyfingin og launþegar áttu ekki nema eitt svar við þessum harkalegu aðgerðum, sem óumdeilanlega bitnuðu af mestum þunga á þeim, sem minnst mega sin. Öllum samningum hefur verið sagt lausum og Alþýðusambandið og önnur samtök launþega hafa búið sig undir baráttu til að rétta hlut meðlima sinna. En samningsaðilarnir voru varla sestir að samningaborðum til viðræðna um kjarabætur þegar hæstv. ríkisstj. sendi sitt innlegg í viðræðurnar á nýjan leik í formi nýrra og enn meiri gengislækkunar. Það fer svo sem ekkert á milli mála hvorum megin við samningaborðið hæstv. ríkisstj. kýs að sitja. Hún hefur þegar tekið greinilega afstöðu með öðrum aðilanum. Fari svo að verkalýðshreyfingin neyðist til að gripa til verkfallsvopnsins til að rétta hlut sinn, þá er það sök hæstv. ríkisstj. og hennar einnar. Hún ein kemur til með að bera ábyrgðina ef svo illa fer. Herra forseti. Í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun um afkomu þjóðarbúsins, sem dreift var hér á þinginu í gær, kemur greinilega fram að efnahagsvandinn, sem við er að etja, stafar ekki í jafnríkum mæli af verðfalli á útflutningsafurðum og útflutningsframleiðslu okkar eins og stuðningsflokkar ríkisstj. vilja vera láta, heldur þvert á móti. Útflutningsverðlagið hækkaði að meðaltali á árinu um 34% í krónum reiknað og 21–22% reiknað í erlendri mynt. Þó ber að hafa í huga að verðlækkun varð á nokkrum tegundum, eins og t.d. þorskblokk, en aðrar tegundir útflutningsvara okkar hækkuðu bara meira en sem þeim lækkunum nam. Hins vegar varð hækkun á innflutningsverðlagi og hún mun meiri eða 49% reiknað í kr. og 34–35% reiknað í erlendri mynt. Þær tölur, sem ég hef hér nú nefnt, eru teknar beint upp úr ritinu Úr þjóðarbúskapnum, sem er dags. 10. febr. 1975, og eiga við þróunina árið 1974. Þessi hækkun á innflutningsverðlagi veldur hinni óhagstæðu þróun viðskiptavísitölunnar og þaðan stafar aðalvandinn, þótt fleira komi auðvitað til. Það er t.d. bent á það hér á 1. síðu, að birgðasöfnun hjá álverinu sé ein af orsökum fyrir efnahagsvandanum, og það mættu þeir herrar athuga sem nú eygja það eitt hjálpræði fyrir íslenska atvinnuvegi að koma upp stóru fyrirtæki að hálfu í eign erlendra aðila í Hvalfirði sem á að vinna úr íslenskri orku á svipaðan hátt og álverið. Þar er ekki að finna lausnina í okkar efnahagsvandamálum, þó að byggingin kunni e.t.v. að skapa einhverja atvinnu hér, þar sem þó kannske minnst þarf á henni að halda. En eftir að búið er að rekja ástæðurnar fyrir þessari óhagstæðu þróun viðskiptavísitölunnar liggur það í augum uppi að gengisfelling leysir ekki þennan vanda, heldur þvert á móti magnar hann, eins og dæmi reyndar sanna. Með 17% gengislækkuninni s.l. haust átti að leysa vandann að dómi hæstv. ríkisstj. en það þveröfuga gerðist. Óheillaáhrifin af þessari ráðstöfun eru ekki einu sinni að fullu komin inn í verðlagið þegar aftur þarf að gera ráðstafanir, og það er gripið til sömu vandræðaúrræðanna, bara í stærri stíl en fyrr. Það veit hver einasti heimilisfaðir, sem á síðasta ári þurfti að greiða upp undir 100 þús. kr. fyrir olíu til upphitunar á meðalstórri íbúð, að gengisfelling lækkar ekki kyndingarkostnað hans heldur hækkar hann. Og það veit hver einasta húsmóðir að gengisfelling lækkar ekki sykurverð, heldur þvert á móti hækkar það. Og hækkunin kemur ekki bara fram á innfluttu vörutegundunum, áhrifanna gætir ekki síður á innlendum framleiðsluvörum, hvort heldur um er að ræða brýnustu lífsnauðsynjar eða ekki. Þannig virðist allur almenningur landsins bera betra skynbragð á afleiðingar þeirra efnahagsráðstafana en sá aðili sem beitir þeim. Alþýðuheimilin í landinu hafa þó ekkert bolmagn til að taka á sig þessar auknu álögur sem nú er stefnt að, eins og málum er komið. Kaupmáttur hjá verkafólki er óviðunandi í dag, og það verður ekki með nokkru móti ætlast til þess að þeir verst settu axli enn auknar byrðar. Hæstv. ríkisstj. verður að gera sér ljóst að það er ósanngjarnt og ódrengilegt og leysir á engan hátt neinn vanda að höggva þannig í sífellu í sama knérunn. Herra forseti. Í umr. um efnahagsmálin að undanförnu hafa menn tíðum gripið til þeirrar líkingar, að ástandið í efnahagsmálum okkar minnti á sjúkling sem þarfnaðist læknisaðgerða, og má þá líkingu til sanns vegar færa. Og í umr. um verðbólguna hefur að undanförnu gjarnan verið gripið til samlíkinga við eld. Menn tala t.d. um það að kjarabætur og kauphækkanir brenni jafnóðum í eldi óðaverðbólgunnar. En nú er svo komið að margra dómi, að íslensk tunga á ekkert nógu sterkt heiti um eldsvoða sem nota mætti til að skilgreina afleiðingarnar af aðgerðum hæstv. ríkisstj. í sambandi við verðbólguna. Nú virðist ekkert minna duga en orðið eldgos. Og það er ekki að ástæðulausu að kvíða setur að mörgum mönnum er þeir heyra það orð. En varðandi lækninguna á sjúklingnum, sem ég minntist á hér áðan, minna vinnubrögðin hins vegar á hómópata þá eða skottulækna sem gengu milli bæja með blóðtökuhorn og bíld og kváðust bæta alla kvilla með nægilega stórum blóðtökum. En því eru takmörk sett hve missa má af blóði svo að lifi sjúklingsins sé ekki hætta búin af hendi þeirra kuklara sem vita varla hvað þeir eru að gera. Ég tel að hæstv. ríkisstj. hafi með sambærilegum aðgerðum sínum teflt á of tæpt vað. Vandi efnahagsmálanna verður ekki lengur leystur með þeim ráðum að hlaða í sífellu auknum byrðum á bognar herðar launþega, þó að í þeim herðum einum eigi Ísland þá orku sem allan vanda mun leysa þegar þjóðinni lærist að skilja sinn vitjunartíma. Varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, má segja á ný að það sá afleiðing af þeirri ákvörðun ríkisstj. og stjórnar Seðlabankans að fella gengi íslensku krónunnar um 20%. Með því að greiða atkv. gegn þessu frv. erum við þm. Alþb. að mótmæla gengisfellingunni sem efnahagsaðgerð og þar af leiðandi þeim ráðstöfunum sem í frv. eru fólgnar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út á þann hála ís að fara að svara síðasta hv. ræðumanni. Ræður þeirra Alþb.manna eru svo líkar, að það væri jafnvel hægt að gefa út fjölritað eintak til allra þeirra andstæðinga og afhenda þeim það sem svar áður en þeir hefja sitt mál. Ég er þó ekki að öllu leyti ósammála honum eða þeim sem hér hafa talað á móti aðgerðum ríkisstj. Ég vil á sama hátt og aðrir þeir hv. þm., sem tekið hafa til máls, harma það að svo skuli nú komið í efnahagsmálum þjóðarinnar að grípa þurfi til þeirra ráðstafana sem Seðlabankinn nú leggur til, þ.e. gengislækkunar. Verð ég að viðurkenna, að mér er heldur illa við þessa gengislækkun og tel hana ekki leysa efnahagsvanda þjóðarinnar til neinnar frambúðar. Að þessu leyti er ég þeim sammála. En ég vil þó taka það fram þegar í upphafi máls míns, að ég mun styðja fram komið frv. til l. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi ísl. krónunnar. Ég vil þó leyfa mér á þessu stigi máls míns að harma þau ummæli sem mér hafa borist til eyrna að hæstv. viðskrh. hafi viðhaft í umr. um þetta frv. í Nd. í gærkvöld og snerta verslunarstéttina og þá aðallega þær vörubirgðir innfluttra vara sem þegar eru tollafgreiddar hjá innflutningsfyrirtækjunum. Mér skilst að hæstv. viðskrh. hafi lýst því yfir að óheimilt yrði innflutningsaðilum að endurmeta til nýs verðs vörubirgðir til samræmis hinu nýja verði, hvað sem það nú kann að verða eftir gengislækkunina. Hér á sér stað enn einu sinni hrein eignaupptaka á vörubirgðum sem ég vil mótmæla. Ég get ekki undirstrikað nægilega að ég vil mótmæla þeirri eignaupptöku sem á sér stað með þessum aðgerðum gagnvart verslunarstéttinni. Verslunarstéttin hefur við undanfarnar gengislækkanir orðið að þola slíkar eignaupptökur, og hljóta þm. að sjá og skilja að engin stétt þolir slíkar aðgerðir til lengdar og reglulega með stuttu millibili. Það hlýtur öllum að vera ljóst. Efnahagssérfræðingar ríkisstj. virðast ekki hafa önnur úrræði en skattlagningar og gengislækkanir, og harma ég það alveg sérstaklega. Þegar vandi steðjar að í efnahagsmálum ætlast þjóðin til þess að sparnaður og samdráttur eigi sér fyrst stað í ríkisbúskapnum, og ég vil nota tækifærið hér úr ræðustól og taka undir með hæstv. utanrrh. þegar hann viðhafði þau ummæli í sjónvarpsviðtali að þjóðinni bæri skylda til, ef ég man orð hans, að leggja á það áherslu að neyta fyrst og nota íslenskar afurðir, innlendar afurðir. Það er þó eitt sem ríkisstj. og Alþ. gætu haft að leiðarljósi í sambandi við áróður fyrir spanaði: Í þjóðarbúskapnum ber ríkisstj. að að draga saman í stað þess að þenja út, eins og átt hefur sér stað undanfarin ár. Ég er ekki þar að tala um neina sérstaka ríkisstj. eða sérstaka aðila. Undanfarin ár hefur verið útþensla í ríkisbúskapnum og ber að stefna að því að draga saman og létta undir með undirstöðuatvinnuvegunum í stað þess að íþyngja þeim, t.d. með þungum sektarvöxtum Seðlabankans o.s.frv. Það þarf að leggja niður óþarfar stofnanir ef þær eru til. Fólkið talar um að þær séu til. Ég skal ekki fullyrða að órannsökuðu máli hvort ríkisbúskapurinn ber óþarfar stofnanir, en ef þær eru til, þá ber að leggja þær niður. Ég ítreka að það þarf að byrja á því að spara og spara eins og hægt er í ríkisbúskapnum sjálfum. Þegar það hefur verið gert af þeirri samviskusemi sem ég veit að núv. hæstv. ríkisstj. mun gera, ef hún á annað borð snýr sér að því af fullum krafti, þá þarf að liggja fyrir útkoma úr því dæmi hvað gengislækkun þarf að vera mikil, ef hún þarf þá að vera nokkur. Þegar sparnaðaráætlanir hafa verið framkvæmdar á að reikna út hvað þarf að bæta við með gengislækkun eða öðrum ráðstöfunum. Ég vil leyfa mér að halda því fram, að efnahagssérfræðingarnir hljóti að þekkja aðrar leiðir en hér eru farnar og þeir komi fram með þessar leiðir og láti reyna á það, sem almennt er rætt meðal fólksins, hvort kjarkur er fyrir hendi hjá stjórnmálamönnum til að gera þær ráðstafanir, sem þarf að gera til þess að snúa ríkjandi efnahagsástandi í blómlegt þjóðarbú. Öllum þm. er ljóst að hjá gengislækkun nú verður ekki komist. Ég endurtek að ég harma það. Og einmitt vegna þess að hjá henni verður ekki komist, mun ég styðja fram komið frv. En verslunarstéttin hrekkur við í hvert skipti sem um gengisbreytingar er talað eða þær boðaðar, og það er langt frá því að sú hugsun sé rétt, að verslunarstéttin hagnist á gengislækkunum. Það er þvert á móti að verslunarstéttin tapar á gengislækkun. Gengislækkanir breyta bjartsýni innan verslunarstéttarinnar í ótta við væntanlegar ráðstafanir. Sú er reynslan. Ég efast um að það komi meira við nokkurn atvinnurekstur en einmitt verslunarstéttina. Í hvaða greinar það skiptist er annað mál, hvort það er innan fisksölu, útflutnings eða innflutnings. Því hafa forustumenn hennar nú ritað bréf til hæstv. ríkisstj., sem mér hefur borist afrit af og ég ætla að leyfa mér að lesa hér, með leyfi hæstv. forseta, en það hljóðar svo: „Verslunarráð Íslands telur brýna nauðsyn bera til þess að taka upp þá stefnu í verðlagsmálum, þegar gengisfelling á sér stað, að birgðir innfluttra vara verði endurmetnar til nýs verðs í samræmi við hið nýja gengi. Verði svo ekki gert má telja fullvíst, að svo fari nú sem jafnan hefur gerst áður eftir gengisfellingar, að vörubirgðir, sem seldar eru á gamla verðinu, hverfi á fáum dögum úr verslununum með þeim afleiðingum að innflutningur stóreykst. Hér er því um að ræða, hvort gengisfellingin á að ná þeim tilgangi sínum í fyrsta umgangi að draga úr innflutningi eða auka hann. Jafnframt þessu er óhjákvæmilegt að benda á, að nú getur verslunin alls ekki sætt sig við að almenn verslunarálagning verði lækkuð, svo sem oft hefur verið gert áður þegar gengisfelling hefur átt sér stað. Um allan rökstuðning í þessu máli vísast til erindis sem verðlagsnefnd hefur þegar borist í okt. s.l. ár.“ Ég ætla ekki að lesa meira úr þessu bréfi. En ég vil benda á það, að jafnframt því sem verslunarstéttin verður að þola þá eignaupptöku sem ég minntist á áðan og að krónutöluálagning yrði látin halda sér, er ríkisfyrirtæki, sem stundar innflutning, með nýja álagningu, endurmat á gömlum birgðum og heldur sinni prósentutölu, og þá sér hver einstakur hvort ríkið sjálft metur ekki nauðsynlegt að álagning haldist óbreytt í prósentutölu. Ég held að það fari ekki á milli mála, eins og kom hér fram hjá hv. 1. landsk., að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. eða Seðlabankinn eða aðrir bankar hyggjast nú gera, eru m.a. þær að þrengja að peningamarkaði bankanna, þannig að versluninni sé ókleift að stunda sín skyldustörf við þjóðfélagið og einstaklinga. Þessar upplýsingar eru ógnvekjandi fyrir verslunarstéttina. Segja má að á öllum sviðum sé beint að henni spjótum. Ég veit ekki hvort það vantar skilning á því, að fjárvana verslunarstétt, ófær um að gegna sínum skyldustörfum, hlýtur að vera böl hjá hvaða þjóðfélagi sem er. Ég held það fari ekkert á milli mála, að verslunarstéttin er fjárvana. Og láglaunamaðurinn er alveg jafnfjárvana. Við getum ekki ætlast til þess að engar breytingar verði gerðar honum til handa. Ég get ekki séð í dag, án breytinga, hvernig fólk getur lifað af 10 500 kr. á viku eftir 40 stunda vinnuviku með 7 aukavinnustundum. Það er mér alveg óskiljanlegt. Það hlýtur að vera eitthvað meira að en við gerum okkur ljóst. En ég treysti engum betur en núv. ríkisstj. til þess að bæta þar úr, því að ég veit að þar vantar ekki viljann. Ég vil sem sagt ítreka það, að ég tel mér ekki fært á þessu stigi að standa gegn þessari gengislækkun, þrátt fyrir það, sem ég hef þegar sagt, og mun styðja fram komið frv. í von um að tillit verði tekið til verslunarstéttarinnar og hagsmuna þeirra lægst launuðu, því að hagsmunir verslunarstéttarinnar og hagsmunir fólksins fara ávallt saman. Það verður ekki aðskilið.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. að neinu marki, því að það er búið að segja flestallt sem þarf að segja til þess að réttlæta það að Alþ. samþykki það frv. sem hér er til umr. Ég ætla ekki að endurtaka lýsingarnar á ástandinu í efnahagsmálunum. Það hefur verið gerð svo skilmerkilega grein fyrir því hvernig þar er ástatt að ég tel það óþarfa. En það er raunar búið að vera ljóst í nokkuð langa hríð að viðskiptakjörin hafa farið svo mjög versnandi að óhugsandi var að útflutningsatvinnuvegirnir gætu starfað við þau skilyrði. Meira að segja síðan fjárlög voru afgreidd á hv. Alþ. fyrir jólin hafa gerst þeir atburðir í utanríkisviðskiptum okkar sem hafa gerbreytt þeim forsendum sem fjárl. voru þó byggð á. Ég vísa til þess að það hefur lengi verið ljóst, sem hæstv. viðskrh. hefur sagt frá opinberlega, bæði í vor, þegar hann flutti frv. um viðnám gegn verðbólgu, og eins á margnefndum fundi í Framsóknarfélagi Reykjavíkur, sem haldinn var í jan., og mig furðar á því að fólk og þ. á m. hv. þm. skuli hneykslast á því, að þjóðinni var þá sagður sannleikurinn. Ég held að það hefði mátt jafnvel gera það fyrr og a.m.k. ekki síðar. Ég þarf ekki að taka það fram, að sem meðlimur í ríkisstj. og stuðningsmaður hennar sem óbreyttur þm. er ég samþykkur þeirri leið sem nú er reynt að fara til að bjarg.a úr því öngþveiti sem við blasir og raunar er ríkjandi í efnahagsmálum. En ég vil mjög gjarnan gera þá játningu að ég nálgaðist þetta viðfangsefni í þeirri von að aðrar leiðir dygðu til þess að afstýra efnahagsvandanum en sú neyðarráðstöfun að fara enn einu sinni í gengisfellingu. Hún er mér mjög ógeðfelld eins og mörgum hv. þm. öðrum sem hér hafa talað, En við þá skoðun, sem fram hefur farið undanfarnar vikur, á því hvaða ráð væru tiltæk til þess að ná endum saman í útflutningsatvinnuvegunum, í viðskiptajöfnuðinum við útlönd og á fleiri sviðum efnahagsmála, þá hefur það orðið mér ljóst a.m.k. að hjá þessari gengisfellingu varð því miður ekki komist. Dæmið náðist ekki saman með sparnaði og með niðurfærsluleið og uppbótarleið og hvað þær allar heita, þessar leiðir sem menn tala um og færar séu, en leiða yfirleitt af sér ógöngur þegar reyndar hafa verið. Og þá var ekki um annað að tefla fyrir okkur, sem tókum það að okkur í ágústmánuði s.l. að mynda ríkisstj. til þess, eins og við þá sögðum, að reyna að leysa aðsteðjandi efnahagsvandamál, en grípa til þessa gamalþekkta leiðindaúrræðis sem gengisfelling er. En þó að sparnaður og samdráttur næði ekki endunum saman að mati sérfræðinga, - mati, sem ég hef fallist á fyrir mitt leyti, þá er ekki þar með sagt ,að leggja eigi til hliðar öll áform um niðurfærslu og sparnað. Þvert á móti tel ég ríka nauðsyn bera til þess að fyllsta sparnaðar og aðhalds sé gætt í öllum opinberum rekstri, og þess vegna er nauðsynlegt að yfirfara fjárl., þótt nýsamin séu, til þess að leita að leiðum til að spara fé. Á svo háum fjárl. sem við höfum hlýtur að finnast leið til þess að draga úr útgjöldum, enda þótt það sé rétt, sem oft hefur verið bent á, að stór hluti fjárl. er lögákveðinn og ríkisstj. ræður ekki við breytingar á því. Þar þarf samþykki Alþ. til að koma. Ég er enn fremur sannfærður um það, að hjá mörgum aðilum í þjóðfélaginu er, þrátt fyrir þessa gengisfellingu og þrátt fyrir það sem á undan hefur gengið, ráðrúm til sparnaðar. Þess vegna hefur sú hugmynd skotið upp kollinum að þeir, sem hæstar tekjur hafi, verði skyldaðir til sparnaðar. Og ég verð að segja það, að það er ekki meira að skylda fullorðið fólk til þess að spara samkv. lögum, þegar það hefur sannanlega efni á því, heldur en það er talið rétt og sjálfsagt að skylda ungmenni, sem oft og tíðum hafa ekki efni á því, að leggja til hliðar, til skyldusparnaðar. Ég tel það sanngjarna og eftir atvikum sjálfsagða leið til þess að auka á sparnað með þjóðinni að lögbinda hann hjá þeim sem hæstar tekjurnar hafa. Þá vil ég enn á ný ítreka það sem ég hef áður sagt um nauðsyn þess að sú stefnubreyting verði hjá íslensku þjóðinni að hún meti meira það, sem íslenskt er, og að sá málsháttur, sem þjóðin hefur haft yfir með sjálfri sér og trúað í aldir, að hollur sé heimafenginn baggi, verði leiddur til öndvegis á ný og íslendingar sameinist um það að styðja íslenskan iðnað með því að kaupa íslenskar iðnaðarvörur fram yfir erlendar. Og nú á einmitt gengislækkunin að vera liður eða hjálpartæki í þessari viðleitni því að samkeppnisaðstaða iðnaðarins batnar væntanlega eitthvað við gengisbreytinguna. Ég vil svo að lokum, af því að ég ætlaði ekki að lengja þetta mál, heldur aðeins lýsa mínum eigin viðhorfum til þess frv. sem fyrir liggur, láta í ljós þá von að fólk mæti þessum efnahagsráðstöfunum með skilningi. Ég held að það sé almennt viðurkennd staðreynd að eitthvað hafi þurft að gera. Ég vona að þessi gengisbreyting og þær ráðstafanir aðrar, sem í kjölfar hennar kunna að koma, verði til þess að koma útflutningsatvinnuvegunum á réttan kjöl, að þær verði til þess að skapa viðunandi viðskiptajöfnuð okkar við útlönd og að þær verði umfram allt ekki til þess að skerða úr hófi lífskjör þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu.