Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Fjh.og viðskn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um aðild Íslands að samningi um stofnun aðstoðarsjóðs á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, á þskj. 338. Málið er komið frá Ed., en þar var það afgr. shlj. og óbreytt. Árið 1974 ákvað Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að veita aðildarríkjum sérstök lán vegna gjaldeyriserfiðleika sem stöfuðu af hækkun olíuverðs. Ísland hefur fengið lán úr sjóðnum að upphæð 4 milljarðar 852 millj. kr. með gengi í júlí á s.l. ári. Eftir till. svokallaðs 10 landa hóps, þ.e.a.s. 10 auðugra iðnríkja, var ákveðið að setja á stofn innan OECD-landanna sérstakan sjóð til fjárhagslegs stuðnings á milli aðildarlandanna vegna verðhækkana á olíu. Uppkast að samningi var samþ. af OECD-ráðinu 7. apríl á fyrra ári og var hann undirritaður af öllum aðildarríkjunum nema Tyrklandi 9. apríl með fyrirvara um fullgildingu. Rökstuðningur fyrir stofnun þessa sjóðs er að olíuverðshækkunin hafi ekki mjög alvarlegar afleiðingar fyrir öll OECD-löndin sem heild, en hún geti komið harkalega niður á einstökum ríkjum, svo sem Íslandi. Uppbygging sjóðsins, sem er 25 milljarðar dollara, er miðuð við að skipta byrðum eftir getu hvers aðildarríkis. Kvótar eru byggðir á brúttó-þjóðarframleiðslu og utanríkisviðskiptum hvers aðildarríkis. Hluti Íslands í sjóðnum er 0.1% eða nálægt 4.2 milljörðum kr. á núverandi gengi, og er það sú upphæð, sem íslendingar bæru ábyrgð á og gætu fengið að láni úr sjóðnum. Efni þessa frv. er sem sagt að heimila ríkisstj. að fullgilda þennan samning um stofnun þessa sjóðs. Fjh.- og viðskn. leggur einróma til, að frv. verði samþ., sbr. nál. á þskj. 508. Fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason.



Virðulegi forseti. Félmn. fjallaði um þetta frv. og leggur til að bað verði samþ. með breytingu, svo sem gert er ráð fyrir á þskj. 487, í nál., að fyrri mgr. 1. gr. hljóði svo: „Í hreppum, þar sem ekki er starfandi sveitarstjóri eða annar starfsmaður við stjórn sveitarfélagsins, skulu oddvitar eiga rétt á launum úr sveitarsjóði vegna starfa sinna samkv. 39. gr.“ N. hélt tvo fundi um þetta mál og fékk Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga til viðræðna á síðari fundinn. Var málið þar rætt frá ýmsum hliðum og fleiri dæmi athuguð en fram kemur í grg. með frv. til að kanna hvort um sveiflukenndar breytingar kynni að vera að ræða á milli sveitarfélaga, og reyndist um eðlilega samsvörun að ræða. Fram kom að ef sveitarfélag, sem rétt á til þess lögum samkv. stærðar sinnar vegna og ekki hefur ráðið sveitarstjóra, hyggst gera það, þá mundi kostnaður við starfið ekki verða undir 2 millj. kr. N. þótti þó rétt að gera ráð fyrir þeim möguleika að tiltölulega stórt sveitarfélag miðað við íslenskar aðstæður taki þá ákvörðun að ráða ekki sveitarstjóra að formi til. Tekjur sveitarfélagsins kynnu þó að vera það miklar að tekjur oddvita samkv. lögum yrðu e.t.v. mun meiri en launum sveitarstjóra næmi. Slíkt sveitarfélag gæti ekki annað öllum umsvifum eða veitt eðlilega þjónustu nema því aðeins að ráða starfsmann við stjórnunarstörf. Í minni sveitarfélögum kynnu sveitarstjórnir að vilja ráða mann í hluta úr starfi til að annast ákveðna þætti, t.d. bókhald. Af þessum sökum þótti n. rétt að taka af öll tvímæli um að ákvæðin um það, sem ég vil kalla lágmarkslaun oddvita, gildi ekki þegar maður er sérstaklega ráðinn til stjórnunarstarfa hjá sveitarfélaginu. Þess vegna er komin inn sú brtt. sem ég las hér upp, þegar ég mælti fyrir þessu máli við 1. umr. gat ég þess, að dæmi væru tekin úr einstökum sveitarfélögum, og ég skýrði þá hvernig á því stendur að nokkurs misræmis kann að gæta í tekjum þessara viðmiðunarsveitarfélaga sem skýrt er frá í töflu í grg. með frv. Hér var um að ræða sveitarfélög tekin af handahófi, sem ekki er hægt að taka sem eitthvert vegið meðaltal af sveitarfélögum af viðkomandi stærð. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu svo og hinu, að í landinu eru 112 sveitarfélög sem eru með minna en 200 íbúa, þ.e.a.s. fullur helmingur sveitarfélaga í landinu hefur lægri íbúatölu en 200, og það eru 39 sveitarfélög í landinu sem eru með minna en 100 íbúa. í dæminu, sem tekið er í grg., er aðeins eitt sveitarfélag sem er með innan við 200 íbúa. Þetta sveitarfélag, sem er Hafnahreppur í Gullbringusýslu, er með tiltölulega háar álögur og háar tekjur miðað við stærð sveitarfélagsins. En tekjurnar mótast náttúrlega af þrennu: stærð sveitarfélagsins eða íbúafjöldanum, þeirri prósentu sem notuð er við álagningu opinberra gjalda og þeim tekjum sem íbúar sveitarfélagsins hafa. Ég vildi minnast á það vegna þess að það mætti ætla að oddvitalaunin væru tiltölulega hærri að meðaltali um landið heldur en rétt er; miðað við þessa töflu. N. gerði ýmsar athuganir á þessu og reiknaði út nokkur sveitarfélög til þess að sjá hvort um raunverulegt ósamræmi væri að ræða og hverjar væru raunverulegar tekjur oddvita í hinum minni sveitarfélögum. Ég vil aðeins geta þess að ég tók með mér athugun á einu sveitarfélagi með 149 íbúa. Álagningin í þessu sveitarfélagi er nokkuð eðlileg miðað við sveitarfélög af þessari stærð, 7.5% útsvarsálagning, en í þessum sveitarfélögum er mjög algeng 7–8% álagning og nokkuð viða 6%. Samkv. núgildandi reglum hefði oddviti í þessu sveitarfélagi fengið 142 þús. kr. í oddvitalaun yfir árið, þ.e.a.s. innan við 12 þús. kr. á mánuði fyrir alla sína umsýslan, stjórnunarstörf, ábyrgð, innheimtu, gerð reikninga, - innan við 12 þús. kr. á mánuði. Ef nýja kerfið hefði verið lögleitt á s.l. ári og notaðar sömu forsendur til viðmiðunar, þá hefði viðkomandi oddviti fengið í laun 217 þús. kr. Hér er að vísu um nálægt 52.8% hækkun að ræða, en eigi að síður væri hann með nokkuð innan við 20 þús. kr. á mánuði. Í öðru sveitarfélagi, sem ég athugaði, tók ég dæmi um 115 íbúa þar sem álagningarprósentan er 6%. Samkv. ríkjandi ákvæðum átti hann að hafa í laun á s.l. ári 116 þús. kr. Það er innan við 10 þús. kr. á mánuði eða um það bil. En samkv. nýja kerfinu hefði hann átt að fá 178 þús. kr. á árinu, og þarna hefði verið um 51% hækkun að ræða. Mér þykir ástæða til að benda á þetta sérstaklega, að í 112 sveitarfélögum af 223 er um þessar upphæðir að ræða. Og enda þótt það kunni að heyrast raddir að nú á tímum ætti Alþ. ekki að samþykkja 50% hækkun á launum ákveðins hóps manna sem hafa á undanförnum árum innt af hendi þegnskaparstarf án launa eða a.m.k. fyrir lítil laun, þá er hér um að ræða svo gamlar reglur að það má segja að það hafi verið eðlilegt - ég vil segja á undanförnum áratugum, að þessi leiðrétting hefði komið smátt og smátt og þess vegna prósentuhækkunin ekki orðið svona mikil? einu stökki. Hins vegar verð ég að vekja athygli á því að hækkun, sem miðuð er við hlutfall af hindraði. er hér mjög óraunhæf, vegna þess að þegar við lítum til þess hver þessi hækkun er í krónutölu, þ.e.a.s. 5 –10 þús. kr. hækkun á mánuði í meiri hluta sveitarfélaganna í landinu, þá er ekki ástæða til þess að líta þessa hækkun eins alvarlegum augum. En að sjálfsögðu er hún meiri í stærri sveitarfélögum, sveitarfélögum af þeirri stærð að þar kann að vera matsatriði hvort oddviti sé látinn gegna þessum störfum eða sveitarstjórinn. Ég hygg að ég þurfi ekki að hafa um þetta fleiri orð að sinni. Um þetta var samstaða í n. Ellert B. Schram skrifaði undir nál. með fyrirvara, og hann mun eflaust gera grein fyrir þeim fyrirvara sem hann hafði á um undirskrift. En miðað við þær móttökur, sem frv. hefur fengið, vænti ég þess að það gangi greiðlega í gegn.



Herra forseti. Ég á sæti í félmn. og hef tekið þátt í afgreiðslu þessa máls og hef skrifað undir álit n. með fyrirvara, eins og fram kom í máli hv. frsm. Ég vildi aðeins gera grein fyrir því hvers vegna ég skrifaði undir með fyrirvara. Ég tel eðlilegt og sanngjarnt að oddvitar fái greidda þóknun fyrir störf sín sem slíkir. Hingað til hefur sú regla verið gildandi samkv. lögum að þóknun oddvita hefur verið ákveðið hlutfall af innheimtu viðkomandi sveitarfélaga. Hugmyndin að baki þeirri aðferð er sjálfsagt sú, að þar sé um að ræða nokkra hvatningu fyrir oddvita að standa vel að innheimtunni. Þetta er verjanleg aðferð, en hvergi nægilega góð. Hins vegar er lagt til að lögunum verði breytt þannig að meginhluti launa eða þóknunar oddvita sé ákveðið hlutfall af rekstrartekjum sveitarsjóðs og fyrirtækja sveitarfélaga. M.a. er þá talinn hluti sveitarsjóðs úr Jöfnunarsjóði sem viðkomandi sveitarfélög fá í sinn hlut án tiltölulega mikillar fyrirhafnar. Það er óheppileg aðferð að mínu áliti að miða þóknunina við rekstrartekjur, eins og hér er gert ráð fyrir. Rekstrartekjur sveitarfélaga geta verið mjög mismunandi. Tekjur sveitarfélaga þurfa ekki að vera í neinu samræmi við íbúafjölda. Það getur verið um að ræða mjög fámennt sveitarfélag sem hefur miklar tekjur vegna þess að í hreppnum er staðsett stórt og mikið fyrirtæki sem greiðir veruleg gjöld til viðkomandi sveitarfélags og tekjur sveitarfélagsins þar af leiðandi í engu samræmi við íbúafjölda viðkomandi hrepps eða sveitarfélags. Þar að auki getur skapast ákaflega mikið ósamræmi milli tveggja jafnfjölmennra sveitarfélaga án þess að störf oddvita séu í neinu samræmi við væntanlega þóknun af þeim ástæðum sem ég gat um áðan, að tekjur sveitarfélaga þurfa alls ekki að vera í neinu samræmi við það hversu margir búa innan umdæmisins. Þá er líka vert að geta þess, að sveiflur geta orðið mjög miklar á milli ára. Tekjur sveitarfélags geta farið mjög hátt eitt árið og lágt næsta ár. Þetta hefur mikil áhrif á þóknun oddvita, bæði til hækkunar og lækkunar, og ég tel ekki skynsamlega aðferð að miða þóknun þeirra við slíkar tilviljanir sem oft geta valdið mismunandi háum tekjum sveitarfélaga. Þannig geta rekstrartekjur sveitarfélaga farið mjög úr hófi fram, og ég tel það ekki vera skynsamlega reglu að miða laun starfsmanna hjá sveitarfélögum eða yfirleitt hjá aðilum við tekjur. Eðlilegast er að sveitarfélögin ákveði sjálf þóknun oddvita sinna og að sú þóknun sé í samræmi við störf þeirra og umfang oddvitastarfsins. Þetta eru meginástæðurnar fyrir því að ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. Það er samið af hegningarlaganefnd, en óskað var álits n. á því hvort breyta þyrfti íslenskum lögum til þess að unnt væri að fullgilda milliríkjasamning frá 14. des. 1973 um varnarráðstafanir og refsingar vegna glæpa gegn einstaklingum er njóta alþjóðlegrar verndar, þ. á m. sendierindrekum. Samningur þessi á rætur sínar að rekja til ályktunar Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Hann hefur verið undirritaður af Íslands hálfu, en eigi fullgiltur. Til þess að svo megi verða, þ.e.a.s. að samningurinn verði fullgiltur hér á landi, hefur hegningarlaganefnd talið nauðsynlegt að þetta frv. verði flutt, en það fjallar um það atriði að bætt verði við 6. gr. almennra hegningarlaga að refsa skuli eftir íslenskum hegningarlögum fyrir háttsemi sem greinir í milliríkjasamningi frá 14. des. 1973, um varnarráðstafanir og refsingar vegna glæpa gegn einstaklingum er njóta alþjóðlegrar verndar, þ. á m. sendierindrekum. Frv. þetta var flutt í Ed. og hlaut þar einróma samþykki. Allshn. þessarar hv. d. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um þetta mál á nokkrum fundum og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með svolítilli breytingu sem till. er um á sérstöku þskj. Breytingin er í því fólgin fyrst og fremst að ráðh. gefi út reglugerð um meðferð á gærum, og það er eiginlega eina efnisbreytingin. Þetta frv., sem áðan var afgr. sem lög frá Alþ., um flokkun og mat ullar, urðu hér samferða og eru mjög lík frv. að því leyti að það er verið að taka upp á þessum vörum strangara mat en áður hefur verið í ljósi þess að okkar iðnaður, sem byggist að verulegu leyti á þessum vörutegundum, það er sýnilegt að hann á mikla framtíð fyrir sér. F.n það þarf líka að vanda meira en hingað til hefur verið sjálft hráefnið, og þessi frv. eiga að stuðla að því að það náist. Það má segja að í sambandi við þetta frv. um flokkun og mat á gærum sé dálítið stefnumarkandi 1. gr., þar sem á að fara að meta gærurnar á lifandi kindum, áður en þeim er slátrað, og er stuðlað að því að slík framkvæmd komist á innan þriggja ára. Það var svolítið rætt um í n. að það á að setja matsformenn og. síðan eiga að koma yfirmatsmenn, fjórir á öllu landinu. Eftir frv. er ætlast til að það séu sérstakir gærumatsmenn og sérstakir ullarmatsmenn. En það er hæstv. landbrh. sem á að skipa þessa matsmenn, og vil ég beina því til hans hvort það væri ekki jafnvel rétt, þar sem þetta er svo svipað starf, að það væru sömu mennirnir. Þó að frv. í raun og veru geri ráð fyrir að þetta séu sérstakir matsmenn, þá er samt sem áður ekkert sem hindrar að þarna gæti verið um sömu matsmennina að ræða, og mér fyndist það eðlilegra. En þetta er á valdi ráðh. Það er enginn vafi á því að það þarf mjög að herða eftirlit í þessum málum. Ég hef rætt við t.d. menn sem eru að ferðast um nú og meta og athuga gærur, og það kemur í ljós að í sumum sláturhúsunum er kannske allt upp í 60 % af þeim skemmdar vegna þess að það hefur ekki verið t.d. fjarlægð fita úr gærunum áður en þær voru saltaðar, þær hafa ekki verið kældar nógu vel, fyrirristan hefur ekki verið framkvæmd á réttan hátt og geymsluhúsin eru ekki þannig að þau geti varið þessa vöru fyrir skemmdum. Af þessum ástæðum er það sem n. leggur til að það verði sett í reglugerð ákvæði um hvernig skuli með gærurnar farið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar. Ég hef trú á því að þessi frv. muni stuðla að mjög aukinni vöruvöndun, ef rétt er farið að, á þessum þýðingarmiklu framleiðsluvörum bændanna og þá er vel.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til l. um breyt á l. um meðferð opinberra mála. Samkv. gildandi lögum er sektarheimild lögreglustjóra bundin við 10 þús. kr. og sektarheimild lögreglumanna bundin víð 3000 kr. Fjárhæðir þessar hafa staðið óbreyttar frá árinn 1973. Talið er nauðsynlegt að þessar sektaheimildir fylgi verðlagsþróun, og því er lagt til í þessu frv. að upphæðirnar hækki úr 10 þús. kr. í 60 þús. kr. og úr 3 þús. kr. í 7 þús. Mál þetta hefur nú þegar hlotið afgreiðslu og samþykki í Ed. og allshn. þessarar d. hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess.



Herra forseti. í fjarveru heilbr.- og trmrh., sem er utanbæjar í dag, vil ég leyfa mér að fylgja þessu frv. úr hlaði með því að taka upp og flytja þá grg. sem ráðh. flutti með frv. við 1. umr. um það í Ed.: „Það frv. til l. um breyt á l. um almannatryggingar, sem hér er lagt fram, er einn þátturinn af því samkomulagi sem ríkisstj. gerði við aðila vinnumarkaðarins í sambandi við lausn kjaradeilunnar í febrúarmánuði s.l. Frv. felur það í sér að frá og með 1. júlí n.k. er hækkað það tekjumark sem lífeyrisþegar mega hafa án þess að til skerðingar tekjutryggingar komi. Er gert ráð fyrir að þetta mark hækki úr 46 380 kr., eins og það er í dag, í 120 þús. kr. fyrir einstakling. Þessi breyting er gerð til þess að bæta hag þeirra lífeyrisþega sem fá bætur úr lífeyrissjóðum eða samkv. lögum um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum, en jafnframt er gerð breyting á þeim lögum til þess að bæta aðstöðu þeirra er þaðan njóta bóta. Þessi atriði eru rakin í aths. með frv. og hirði ég ekki um að greina nánar frá því hér. Hins vegar er rétt að benda á að þessi breyting hlýtur að hafa í för með sér verulegan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð þar eð fleiri munu nú njóta fullrar eða einhverrar tekjutryggingar en áður hefur verið. Gert er ráð fyrir að útgjöld vegna breytingarinnar nemi 200–250 millj. kr. á heilu ári, en erfitt er að segja fyrir um það fyrr en athugun skattaframtala ársins 1975 hefur farið fram. Í þessu sambandi verður ekki komist hjá að minna á að sú breyting, sem hér er rætt um, hefur aðeins í för með sér bót á lífeyrisréttindum fyrir þann hóp fólks sem einhverjar tekjur hefur annaðhvort úr lífeyrissjóðum eða af starfi. Lagabreytingin felur ekki í sér neina bót fyrir þá, sem eingöngu njóta grunnlífeyris og tekjutryggingar, þ.e. þá sem raunverulega eru verst settir hvað lífeyrismálum viðkemur. 2. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir breyt. á 78. gr. almannatryggingalaga þar sem nánar er kveðið á um en nú er heimild ríkisstj. til þess að breyta fjárhæðum tekjutryggingar til samræmis við aðrar bótaupphæðir. Ég tel rétt að vekja athygli á því, að í því samkomulagi, sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu, komu þeir sér saman um að þeir muni vinna saman að endurskipulagningu lífeyriskerfisins. Markmið þessarar endurskipulagningar á að vera í fyrsta lagi að samfellt lífeyriskerfi taki helst til allra landsmanna, að lífeyrissjóðir og almannatryggingar tryggi öllum lífeyrisþegum viðunandi lífeyri er fylgi þróun kaupgjalds á hverjum tíma, að auka jöfnuð og öryggi meðal landsmanna sem lífeyris eiga að njóta, að lífeyrisaldur geti innan vissra marka verið breytilegur eftir vali hvers og eins lífeyrisþega, en án þess að það hafi áhrif á útgjöld kerfisins, þ.e.a.s. lífeyrir verði því lægri sem taka hans hefst fyrr, að reynt verði að finna réttlátan grundvöll fyrir skiptingu áunninna lífeyrisréttinda á milli hjóna. Til þess að semja till. um nýskipan lífeyrismála í samræmi við þessa yfirlýsingu munu aðilar nefna 6 menn: 3 frá Alþýðusambandi Íslands, 2 frá Vinnuveitendasambandi Íslands og 1 frá Vinnumálasambandi samvinnufélaga til þess að starfa með fulltrúum ríkisstj. og öðrum aðilum sem hagsmuna eiga að gæta á þessu sviði. Á grundvelli þessara tillagna og að lokinni nægilegri kynningu þeirra í aðildarfélögunum verði síðan unnið þannig að málinu að nauðsynlegar lagabreytingar nái fram að ganga á Alþ. vorið 1977 og nýskipan lífeyriskerfisins taki síðan gildi 1. jan. 1978. Í nýgerðum kjarasamningum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands við kaupskipaútgerðina er gert ráð fyrir því að sambandið eigi aðild að lífeyrissamkomulaginu, þannig að það hefur þegar verið gert ráð fyrir 7 fulltrúum frá þessum aðildarfélögum launþega. Til greina kemur einnig að skipa fulltrúa frá fleiri aðildarsamböndum, eins og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Bandalagi háskólamanna, Sambandi bankamanna og Lífeyrissjóði bænda. - Auk þess verða fulltrúar ríkisstj. sem væntanlega verða þá fulltrúar fjmrn., heilbrrn., og vonandi einnig sérstakur fulltrúi eða fulltrúar Tryggingastofnunar ríkisins. Nú liggur fyrir að ríkisstj. komi til með að skipa þessa n. mjög fljótlega, og verður sennilega um 15 manna n. að ræða, sem er ekki lítill fjöldi. En ég vil bæta því við að það munu vera 3–4 nefndir starfandi nú sem vinna að undirbúningi lífeyrissjóðamála, og ég tel fyrir mitt leyti bæði eðlilegt og sjálfsagt að umboð þeirra nefnda falli niður. Það er að mörgu leyti óhentugt þetta form, að allir hópar þurfi að eiga fulltrúa alls staðar. En hér er um samning og samkomulag að ræða sem auðvitað verður að standa við. Hins vegar mun auðvitað hvíla á herðum sérfræðinga sem viðkomandi nefnd fær til þess að vinna að þessum málum.“ Hér er um að ræða staðfestingu á því sem lofað var frá hendi ríkisstj. við lausn kjaradeilunnar. Læt ég með þessum orðum lokið tilvitnun í framsöguræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. víð 1. umr. um þetta mál í Ed. og legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. hv. deildar.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð nú við 1. umr. þessa máls. Það er vissulega ástæða til þess að fagna þessu frv. Hér er lagt til að lögfesta hluta samkomulags sem gert var í nýafstöðnum kjarasamningum á milli aðila vinnumarkaðarins. Þetta er mál sem lengi hefur verið til skoðunar. Frá því að þetta kom til framkvæmda árið 1971 hafa, að ég held, farið fram umr. um að hér þyrfti um að breyta. Það hefur sem sagt komið í ljós og menn almennt, að ég held, eru sammála um að það mark, sem sett var og er í gildandi lögum, sé of lágt. Hér er lagt til að þær tekjur, sem viðkomandi einstaklingar mega hafa umfram það sem almannatryggingabætur segja til um, séu hækkaðar úr 41 þús. rúmu upp í 120 þús. fyrir einstaklinga og 168 þús. fyrir hjón, þ.e.a.s. frá 1. júlí 1976. Um þetta mál eru sem sagt allir sammála. Ég vil aðeins vegna þessa minna á það, að á þinginu 1974–1975 flutti ég frv. einmitt þessa efnis, um að hækka þetta tekjumark sem mætti vera hjá þeim einstaklingum, sem hefðu tiltölulega litlar tekjur umfram það sem almannatryggingar og örorkulífeyrir gera ráð fyrir, án þess að um skerðingu yrði að ræða. Ég lagði þá til að þetta yrði hækkað í 96 þús. kr. Á því þingi fékk þetta frv. hægt andlát hjá hæstv. ríkisstj. sem því var vísað til. Þó skal það tekið fram að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson stóð með því að samþykkja þetta frv., sem þá var til umr., en var, eins og ég sagði áðan, svæft hjá hæstv. ríkisstj. En því ber að fagna að sinnaskipti hafa orðið. Þó að það hafi tekið rúmlega ár að fá fram slík sinnaskipti og það hafi þurft að gerast í gegnum aðila vinnumarkaðarins, þá ber eigi að síður að fagna því og er full ástæða til að gera það. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég vildi við þetta tækifæri, með hliðsjón af því sem áður hafði gerst, koma þessu hér að.



Virðulegi forseti. Ég hef sama formála og varðandi hið fyrra mál, að ég mæli fyrir þessu frv. í fjarveru heilbr: og trmrh. og vitna til grg. hans við 1. umr. málsins í Ed.: „Við lausn hinnar almennu kjaradeilu í febr. féllst ríkisstj. á þá beiðni Alþýðusambands Íslands að beita sér fyrir því að svo hljóðandi ákvæði yrðu sett í lög um atvinnuleysisbætur: „Réttur til atvinnuleysisbóta haldist óskertur þótt bótaþegi sæki námskeið á vegum verkalýðssamtakanna eða almenn námskeið sem miða að aukinni starfshæfni hans, enda standi þau skemur en einn mánuð.“ Frv. það, sem hér er flutt, er því flutt til þess að efna þetta fyrirheit sem þarna var gefið. Nú er það svo að í 15. gr. 7. mgr. d-liðar l. nr. 57/1973, um atvinnuleysistryggingar, er ákvæði sem fjallar um starfsþjálfun og námskeið og er svo hljóðandi: „Sá, sem gengur undir starfsþjálfun eða sækir námskeið til þess að öðlast hæfni til að stunda ný störf, nýtur á meðan atvinnuleysisbóta í allt að 30 daga virka, ef hann naut slíkra bóta þegar starfsþjálfunin eða veran á námskeiðinu hófst.“ Í 24. gr. sömu laga er síðan annað ákvæði sem fjallar um atarfsþjálfun og námskeið, en það hljóðar svo: „Stjórn sjóðsins er heimilt að veita þátttakendum í viðurkenndum starfsþjálfunarnámskeiðum styrk sem nema má allt að því jafnhárri fjárhæð og atvinnuleysisbætur eru, skv. 18. gr. a. fyrir hvern þátttakanda í slíkum starfsþjálfunarnámskeiðum að viðbættri þátttöku í ferðakostnaði og öðrum óhjákvæmilegum útgjöldum þátttakenda.“ Formaður sjóðsstjórnarinnar, Hjálmar Vilhjálmsson fyrrv. ráðuneytisstjóri, hefur upplýst að á fyrra ákvæðið hafi aldrei reynt í sjóðsstjórninni, en það kunni að hafa komið upp hjá úthlutunarnefndum.“ Ég sé ekki ástæðu til þess að gera frekari grein fyrir þessu frv. en hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði í Ed. og legg til, virðulegi forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. þessarar deildar.



Virðulegi forseti. Ég gat ekki látið hjá líða að taka aðeins til máls um þetta mál, sem hér er til umr., út af því að ég hef starfað um töluvert langan tíma í úthlutunarnefnd atvinnuleysisbóta og fundið vel fyrir því hvernig þessi lög verka í reynd. Það var gerð siðast breyting á lögum þessum 3. maí 1974. Þær breytingar, sem þá voru gerðar, voru mjög til bóta. Þó eru nú tvö ákvæði í þessum lögum sem ég teldi rétt að breyta og ætla ég að fara nokkrum orðum um þau atriði. Ég veit náttúrlega ekki hvað ríkisstj. leggur mikla áherslu á að ljúka þessu máli vegna samkomulagsins við verkalýðsfélögin, en varla verður því lokið fyrir páska, þannig að það ætti að vera þó nokkur tími til að athuga það þangað til þing kemur næst saman. Það er þá IV. kafli laganna, um bótarétt, í 15. gr. Þar stendur: „Skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu, telst hafa fullnægt ákvæði þessa stafliðs hafi það á s.l. 12 mánuðum stundað vinnu a.m.k. í 3 mánuði og skólanám í 6 mánuði.“ Þetta hefur verið túlkað þannig hjá okkur í okkar nefnd að við teljum, að ef nemandi hefur stundað vinnu s.l. sumar í 3 mánuði, verið svo í skóla í 6 mánuði, þá eigi hann fullan rétt á bótum. En stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur úrskurðað að með þessum staflið: „Skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu“ - sé átt við það þegar menn hafa lokið námi í viðkomandi skóla, þannig að þegar hefur reynt á þetta hjá okkur. Við höfum orðið að fella menn, sem hafa fullnægt að öðru leyti skilyrðum laganna, en hafa ekki lokið námi í skóla. Ég tel að þegar löggjafinn setti þessi lög, þá hafi hann ábyggilega átt við þá túlkun sem við höfum samþykkt í okkar n., að þetta sé þannig að ef menn hafi unnið í 3 mánuði og séu svo 6 mánuði í skóla, þá hafi þeir öðlast rétt þótt þeir hafi ekki lokið námi í viðkomandi skóla. Þá er í 16. gr. laganna undir g-lið, þar stendur: „Bætur greiðast ekki þeim, sem ... g) á maka, sem á síðustu 12 mánuðum hefur haft og hefur hærri tekjur en sem svarar tvöföldum dagvinnutaxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík.“ Þetta tekjutakmark, sem hefur verið framkvæmt af flestöllum úthlutunarnefndum, tel ég að sé orðið of lágt, því að það er staðreynd að þetta bitnar fyrst og fremst á duglegasta fólkinu. Enda kom bað í ljós í síðustu vinnudeilu og sérstaklega var um það rætt í sambandi við deiluna á Akranesi, að verkakonur, sem þar voru í verkfalli, töldu að bætur atvinnuleysistrygginga kæmu þeim ekki til góða vegna þess að eiginmenn þeirra væru komnir yfir þetta tekjumark. En tekjumarkið miðast við síðustu 12 mánuði, þannig að í okkar verðbólguþjóðfélagi, þegar verðlagið hækkar svo ört, þá verður þessi tekjuviðmiðun mjög lág og mig minnir að fyrir síðustu samninga verkalýðsfélaganna væri þetta tekjumark hjá maka um 1 millj. 50 þús. kr., þannig að ef eiginmaðurinn hafði þénað rúmlega 1 millj., þá gat kona hans ekki fengið atvinnuleysisbætur vegna þess hvað hann hafði háar tekjur. Það má segja að þeir, sem hafa tvöfaldar Dagsbrúnartekjur í dagvinnu, hafi sæmilega góð laun. En við vitum að tekjur manna nú eru mikið til komnar vegna eftirvinnu og þess vegna kemur þessi tekjuviðmiðun að mínu áliti ekki nægilega að gagni. Ég tel að réttlátt væri að hækka þessa tekjuviðmiðun þó nokkuð mikið og það ætti ekki að miða hana við maka, heldur ætti að miða hana við tekjur hjónanna beggja, þannig að þegar bæði hjónin, húsbóndinn og húsmóðirin, hafa náð vissum tekjum sameiginlega, þá komi þetta skerðingarmark til greina. Ég tel að með því mundi fást betri jöfnuður á þessi mál. En við sjáum að það eru margar stéttir sem eiginlega hverfa út úr því að fá úthlutað atvinnuleysisbótum. Það eru t.d. konur allra togarasjómanna á minni togurunum, það eru konur kennara og fleiri og fleiri sem detta þarna alveg út. Þetta er einmitt duglegt fólk sem vill drýgja tekjur sínar, en það nýtur ekki þess að fá atvinnuleysisbætur þegar það þarf á því að halda. Það hefur kannske ekki reynt svo mikið á þetta, vegna þess að atvinna hefur verið nokkuð góð undanfarin ár. En hver veit nema að því komi að við þurfum á þessu að halda? Ég vildi aðeins minnast hér á þetta og biðja hv. heilbr.- og trn. að taka þetta til athugunar þegar þetta fer til hennar og hún taki þessar tvær ábendingar sérstaklega til athugunar um leið og þær breytingar eru gerðar á frv. sem hér liggja fyrir.

Eðvarð Sigurðason Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér tiltölulega veigalitla breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og er, eins og kom fram í framsögu hæstv. forsrh., vegna samkomulags, sem gert var í síðustu kjarasamningum, og einn liður þess samkomulags. Það má segja að um fyrri efnisþátt 1. gr. hafi í raun og veru veríð heimild í lögum til þess að það væri gert, en viðbótin er að hér sé einnig um önnur námskeið að ræða, námskeið á vegum verkalýðssamtakanna, almenn námskeið sem miði að aukinni hæfni starfsmannsins. Það hefur verið skilningur á því að ef menn notuðu þann tíma, sem þeir eru atvinnulausir, til slíks náms og þjálfunar, þá skerti það ekki bætur viðkomandi og jafnvel ætti að rétta þeim hjálparhönd að öðru leyti. Þetta er sem sagt ákaflega lítilvæg breyting, eins og málum er komið, og mjög í takt við það sem gert hefur verið. En hv. 4. þm. Reykn. braut hér upp á öðrum og miklu stærri atriðum sem hann taldi að þyrftu breytinga við á þessum lögum. Það er ákaflega margt í þessum lögum sem menn hafa gegnum árin verið að fást við. Mörgu hefur verið breytt og lögin hafa tekið mjög miklum breytingum frá upphafi, bæði að því er varðar ýmis réttindi og bótaupphæðir o.s.frv. Það er einkum fyrra atriðið sem hv. þm. kom inn á sem er mjög stórt mál og hefur oft verið rætt. Ég hef því miður ekki lögin hér við höndina, en þegar ákveðið var um skólafólkið að þeir, sem lokið hefðu námi, skyldu ekki þurfa sama tíma til þess að vinna sér inn réttindi eins og aðrir, þá var látinn nægja 6 mánaða skólatími og þriggja mánaða vinna, þ.e.a.s. sá sem hafði unnið 3 mánuði sumarið áður, síðan verið í skólanum allan veturinn, ef hann hafði lokið skólanámi um vorið, þá átti hann rétt á atvinnuleysisbótum. Þetta var ætlunin með þessari breytingu. Það hafa ýmsir viljað lesa annað út úr breytingunni eða þessari lagagr. eins og hún er núna, en ég fullvissa hv. þm. um að það var ætlun löggjafans að réttindi skólafólksins yrðu með þeim hætti sem ég var nú að lýsa. Ef atvinnuleysistryggingarnar ættu að taka á sinar herðar atvinnuleysi skólafólks almennt yfir sumarmánuðina, þá er það áreiðanlega og gæti orðið þyngri baggi en svo að Atvinnuleysistryggingasjóður stæði undir því. Vissulega er þetta stórt vandamál, en ég held að það væri rétt og miklu eðlilegra að þjóðfélagið og löggjafinn sæju fyrir þeim málum á annan hátt en að borga þessu fólki aðeins atvinnuleysistryggingar. Það er fyrst og fremst launað starf sem þetta fólk þarf að hafa. En sem sagt, þessi grein sem hann gerði þarna að umræðuefni, það er ekki neinn misskilningur og ég fullyrði engin mistúlkun á lögunum, það sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur látið frá sér fara í þessum efnum alveg einróma. Hins vegar hafa menn deilt um hvað væri að hafa lokið námi. Það hefur komið til álíta hvort það ætti að þýða lokapróf eða jafngildi þess, og þar hefur verið farið eftir þeirri reglu að ef nemandinn hættir skólavist, hættir við að fara í skóla að hausti, þá nýtur hann þessara réttinda, sem sagt ef hann hefur hætt við skólanámið og er kominn á vinnumarkaðinn, þá hefur hann öðlast réttinn eins og lagagr., sem hér var lesin upp, segir til um. Varðandi síðara atriðið sem hv. 4. þm. Reykn. gat hér um, þ.e. viðmiðunina þegar sá, sem sækir um atvinnuleysisbætur, á maka sem er með tiltekin laun, er um allt annað mál að ræða og vissulega má veita þessu fyrir sér. Sannleikurinn er sá, að eins og mál öll hafa þróast hjá okkur í þessari miklu verðbólgu, þá er það fjær en það kannske nokkru sinni hefur verið að dagvinnukaup geti verið nokkur skynsamleg viðmiðun þegar um almennt verkafólk er að ræða. Það eru tekjur sem eru svo lágar að á því lifir enginn. Þess vegna er tekjuöflunin, ef nokkur möguleiki er á því, yfirleitt miklu meiri en það sem dagvinnukaupið sjálft segir til um. Þetta er mál sem hefur komið mjög til umr., bæði þetta og raunar önnur viðmiðun í lögum sem þyrfti að endurskoða. En ég vil vara við því að sú breyting, sem felst í frv. því sem hér er lagt fyrir, verði tafin með því að fara að taka lög um atvinnuleysistryggingar til meiri háttar endurskoðunar.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er einnig flutt vegna þess samkomulags sem ríkisstj. gerði við aðila vinnumarkaðarins um lausn hinnar almennu kjaradeilu. Fylgir framsöguræðu minni sami formáli og varðandi hin tvö málin sem hér hafa verið til umr. í dag, að ég vitna til grg. heilbr.- og trmrh. við 1. umr. málsins í Ed.: „Það, sem hér er um að ræða, er að Alþýðusamband Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands og Vinnumálasamband samvinnufélaganna hafa komið sér saman um að lífeyrissjóðir á samningssviði þessara samtaka ásamt nokkrum öðrum lífeyrissjóðum taki að sér að veita lífeyrisþegum sínum, sem rétt eiga samkv. l. nr. 63/1971, um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögunum, sérstaka uppbót árin 1976 og 1977, þannig að lífeyrisgreiðslur þeirra verði betur verðtryggðar en hingað til hefur verið. Forsenda þessa samkomulags er sú breyting á lögum um eftirlaun til aldraðra í stéttarfélögum sem hér er lögð fram. Auk fyrrgreindrar uppbótar, sem lífeyrissjóðunum sjálfum er ætlað að standa straum af samkv. sérstökum reglum, er í samkomulaginu gert ráð fyrir að öldruðum félögum stéttarfélaga, sem verða öryrkjar, verði tryggður lífeyrisréttur að uppfylltum tilteknum skilyrðum svipuðum þeim er gilda um elli- og makalífeyri, en hingað til hafa lögin einungis tekið til þessara tveggja bótategunda. Útgjöld samkv. núgildandi lögum eru áætluð 208 millj. kr. þetta ár og ber Atvinnuleysistryggingasjóður 3/4 útgjaldanna, en ríkissjóður 1/4. Með samþykkt þessa frv. mundu útgjöld þessara aðila vaxa lítillega vegna hinna nýju ákvæða um örorkulífeyri, og sennilega hafa breytingarnar einnig í för með sér að menn leita réttar síns fyrr en áður og nýjar umsóknir geta borist frá mönnum sem ekki hafa haft fulla vitneskju um rétt sinn, eins og oft vill verða. Áætlað hefur verið að útgjöld til uppbótargreiðslna, sem lífeyrissjóðunum er ætlað að bera samkv. þessu frv., geti numið 250 millj. kr. á þessu ári.“ Um greinar frv. er vitnað til frv. sjálfs og aths. eins og þær eru prentaðar í frv. Í 1. og 2. gr. eru ákvæði um þá réttindabót sem þegar hefur verið minnst á, en í 3. gr. frv. er gerð grein fyrir því á hvern hátt greiðslum skuli skipt á milli lífeyrissjóða, og er þar vitnað til þess samkomulags sem gert var á milli aðila vinnumarkaðarins. Hér er þannig um að ræða þátt í samkomulagi um lausn kjaradeilunnar í febr., og er lagt til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Til næsta fundar verður boðað með dagskrá, sem að öllum líkindum verður ekki fyrr en að loknu páskaleyfi. Þar sem um er að ræða óvenjulega langt fundahlé nú, leyfi ég mér að óska hv. þdm. gleðilegra páska og ánægjulegs páskaleyfis og góðrar ferðar til sinna heimkynna, þeim sem um langan veg eiga heim að fara.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrir hönd okkar þdm. þakka forseta góðar óskir í okkar garð og færa honum okkar bestu óskir um gleðilega páskahátíð. Ég vænti þess að við sjáumst hér öll hress og kát og heil til starfa að páskahléi loknu.



Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir hans ágætu óskir og segi fundinum slitið.