Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í þessu frv. er farið fram á að fá heimild til þess að taka eignarnámi landspildu í Sandvíkurlandi í Grímsey undir bryggju, sem þegar er búið að reisa. Þetta mál gekk mótmæla- og mótatkvæðalaust í gegnum Ed., og allshn. Nd. leggur til, að frv. verði samþ., en tveir nm. hafa skrifað undir með fyrirvara, og munu þeir gera grein fyrir honum.



Það er aðallega samnm. minn, hv. 8. landsk. þm., sem stendur fyrir þessum fyrirvara okkar um þetta mál. Hann er ekki mættur á fundi, og geri ég ráð fyrir, að hann muni við 3. umr. gera grein fyrir því, hvernig á þessum fyrirvara stendur. Mér skildist á honum, að hann þyrfti að athuga betur við hreppsnefndina í Grímsey, hversu almennur vilji væri á bak við þetta frv.



Ég vil geta þess út af því, sem hv. þm. sagði, að n. sá ekki ástæðu til þess að efast um, að oddviti Grímseyjarhrepps, sem farið hefir fram á, að þetta mál væri flutt, hefði fullt umboð hreppsnefndar til þess að gera það, því eins og menn vita, er það venja, að oddvitar annist öll bréfaviðskipti hreppsnefnda, og er því engin ástæða til þess að efast um, að hann hafi haft fullt umboð til þessa.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Sjútvn. er sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþ. með 3 brtt. á þskj. 366, sem eru bornar fram til að samræma frv. við önnur hafnarlög. Af þessum till. er ein veruleg efnisbreyting, 3. brtt., sem er um það, að 7. liðurinn í 10. gr. heimili að taka 2% af afla skipa og báta, sem eiga heima í kaupstöðum og annara skipa og báta, en ekki að taka greiðslu á hlut, eins og gert er ráð fyrir í frv.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Herra forseti! Þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé samkv. þingsköpum aðeins borið fram af landbn. Nd., þá má telja, að báðar landbn. standi að frv. Þær hafa í sameiningu annazt undirbúning frv. og gengið frá því í öllum aðalatriðunum, fyrst með undirnefnd, sem skipuð var mönnum úr báðum n., og síðan með sameiginlegum fundum beggja n. Einnig hafa n. haft samvinnu við ríkisstj., og er mér óhætt að segja, að allir þessir aðiljar standa að frv. í öllum aðalatriðum, enda var n. ljóst, að þar sem svo áliðið er þings, var nauðsynlegt að ganga þannig frá frv., að sem bezt samkomulag væri tryggt um það fyrir fram, svo að vissa fengizt fyrir, að það gengi fljótt í gegnum þingið. Eins og fyrirsögn frv. ber með sér er það tilraun af hálfu ríkisvaldsins til að draga úr því tjóni, sem bændur og búalið á mæðiveikisvæðinu hefir orðið fyrir af völdum þeirrar veiki, sem kölluð er mæðiveikin, en áður hefir sérstaklega verið tengd við Borgarfjörð. Ekki er unnt að gefa neina skýrslu um það tjón, sem veikin hefir valdið, þar sem engar skýrslur eru til um það, hversu mikil fækkun hefir orðið á sauðfé síðan 1936, þegar fé var í fullri tölu, a. m. k. á mestum hluta veikindasvæðisins. Veikin hefir vitanlega gert mestan usla í Borgarfirði, þar sem hún byrjaði, svo og Mýra- og Vestur-Húnavatnssýslu. Þessar sýslur eru nú að mestu leyti undirlagðar af veikinni, ennfremur mikill hluti Dalasýslu, svo að þar munu nú ekki vera nema tveir hreppar, sem enn eru mikið til lausir við hana. Austur-Húnavatnssýsla er undirlögð hálf, eða austur að Blöndu. Þá er hún komin í 3 hreppa Strandasýslu, 3–1 hreppa í Árnessýslu, 2–3 í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og að síðustu hefir orðið vart við hana í Skagafirði. Eins og ég sagði áðan, er ekki hægt að segja með neinni vissu, hversu mikil fækkun hefir orðið af völdum veikinnar, en í fardögum 1936 var fjárfjöldinn í þessum þremur sýslum, sem mestu tjóni hafa orðið fyrir, rúmlega 93700. Um fækkun í einstökum hreppum er ekki gott að segja, en ég hefi þó skýrslu yfir fækkun í einum hreppi á þessu svæði, sem sé Hvítársíðu í Borgarfirði. Þar hefir veikin geisað í 2 ár, þannig að Hvítársíðan er ekki meðal þeirra hreppa, þar sem veikin hefir staðið lengst, og ekki heldur einn af þeim, þar sem hún hefir staðið skemmst. Fækkunin í þessari sveit er þannig, að í fardögum 1936 voru þar 4155 kindur, en í fardögum 1937 voru þar 2863. Nú í haust var féð talið eftir að það var komið í hús, og var þá talan komin niður í 1850. M. ö. o., fækkunin þarna hefir orðið tæplega 55%. Ég geri ráð fyrir, að það sé nokkuð yfir meðallag, sem fækkunin hefir numið á þessu svæði, svo að ekki er vert að gera ráð fyrir, að fækkunin í þessum þremur sýslum sé yfir 40–15%, en ef það væri, sem ég hygg að láti nærri, þá mundi fjártalan vera komin úr rúmum 93 þús. og niður í ca. 50 þús. Sjá allir, hversu geysilegt hrun það er í fjárstofninum. Nú skal ég geta þess, að það er ekki svo, að öll þessi fækkun hafi farið í ekki neitt og orðið einskis virði fyrir bændur, heldur stafar fækkunin að nokkru leyti af því, að menn hafa sett færra á af ótta við veikina. Þannig hefir í þessum sýslum varla verið sett á nokkurt lamb í haust og þar að auki slátrað mörgu af hinu yngra og vænna fé. En þó að svona sé ástatt, þá á hér við gamla máltækið, að þá er hver fiskur farinn þegar hann er barinn. Þegar búið er að fækka þannig bústofninum, verður lítið úr þessu fé í höndum manna. Kröfur úr öllum áttum og þörf fyrir greiðslur verða þess valdandi, að menn verða að láta það af hendi rakna, sem þeir fá fyrir féð, og þar með eru þeir sviptir þeim afkomumöguleikum, sem þeir hafa haft vegna sauðfjárstofnsins. Á þetta ekki eingöngu við bændurna sjálfa, heldur einnig þá búleysingja, sem í þessum sveitum hafa verið, því að fótunum er einnig alveg kippt undan þeim og þeirra afkomumöguleikum. Afleiðingar fjárpestarinnar munu því koma niður bæði á bændum landsins og eins því lausafólki, sem hefir dvalið í þessum sveitum, þannig að það hlýtur að hverfa burt úr sveitunum og leita atvinnu annarsstaðar, ef ekkert er gert til að ráða bætur á þessu tjóni. Auk þess er sýnilegt, að þegar svo sem ekkert er sett á, þá hlýtur fjárstofninn að minnka fljótlega, bæði af venjulegum ástæðum og eins af völdum fjárpestarinnar. Efni þessa frv. er aðallega þrennskonar. Í fyrsta lagi er þar gerð tilraun til að vernda ábúðarrétt bænda, a. m. k. fyrir það ár, sem frv., ef að l. verður, á að gilda, þannig að þeim, sem vegna greiðsluörðugleika af þessum sökum geta ekki greitt tilskilda vexti og afborganir af veðlánum sínum, sem hvíla ýmist á jörðum þeirra eða lausafé eða hvorutveggja og vernda þá frá að gengið verði að þeim af þeim sökum. Vitanlega er það aðalatriði, að þeir bændur, sem á þessu svæði búa, geti haldizt við á jörðum sínum áfram, en eins og sakir standa nú, tel ég engar líkur til, að nýir bændur fari að flytja inn á það sýkta svæði. Þess vegna er lagt til í frv., að á árinu 1938 verði varið 150 þús. kr. til greiðslu vaxta fyrir þá bændur, sem í greiðsluþrot eru komnir af völdum fjármissisins, og hjálpa þeim þannig til að geta setið kyrrir á jörðum sínum. Ég verð að segja, að þessi fjárhæð er að nokkru leyti áætluð út í bláinn. Við höfum að vísu farið í gegnum skuldir og skuldbindingar bænda á þessu svæði og vitum að vaxtagreiðslur þessara bænda nema miklu meiru en þessari upphæð. En við hyggjum þó, að mjög mikið megi hjálpa þessum bændum, ef 150 þús. kr. verða fyrir hendi til þess að miðla til manna en af erfiðum fjárhagsástæðum ríkisins, sem öllum eru kunnar, höfum við ekki treyst okkur til að fara fram á hærri upphæð en þetta, en reynsla um það, hvað mikils þarf með í þessu efni, fæst á þessu ári, þannig að hægara verður að gera áætlun um þessa upphæð á næsta Alþ. Þetta er þá fyrsta atriðið í þessu frv., sem sé að reyna að tryggja bændum ábúðarréttinn, bæði með því að greiða hluta af vöxtum af þeim lánum, sem á jörðum þeirra og búum hvíla, svo að ekki verði að þeim gengið, og sömuleiðis að greiða afgjald fyrir þá leiguliða, sem hafa komizt í greiðsluþrot af sömu ástæðum, svo að þeim verði ekki sagt upp ábúðarjörðum sínum. Um þetta fjallar a-liður 1. gr. Þá vil ég minnast á b-liðinn, sem er um það, að lagt verði til hreppavega og sýsluvega á þessu svæði allt að 110 þús. kr. Þetta á að gera til að auka atvinnu heima fyrir, til þess að bæta upp að nokkru þann atvinnumissi, sem bændur hafa orðið fyrir út af hruni fjárstofnsins. Það er viðurkennt, að ekki nærri því allir bændur geta notað sér þessa atvinnumöguleika, því að þótt bú þeirra hafi minnkað, þá eiga þó flestir a. m. k. eftir nokkurn hluta fjárstofnsins og þar að auki kýr og hesta, sem gerir það að verkum, að þeir eru bundnir heima við bú sín mestan hluta ársins og geta ekki frá þeim farið, þótt ekki sé fullkomin vinna fyrir þá heima fyrir að annast þennan hluta bústofnsins. En eins og ég sagði áðan, þá eru það ekki aðeins bændur, sem verða fyrir tjóni af völdum veikinnar, heldur líka búlausir menn, sem í sveitum eiga heima og hafa haft féð sér til framfæris, a. m. k. að nokkru leyti, og það er ekki hvað sízt til að reyna að tryggja, að þessir menn fari ekki úr sveitunum, að þessi fjárhæð til vegagerða er lögð fram, svo að menn, sem jafnvel að öðru leyti stunda heimilisstörf, eigi hægara með að fá vinnu. Er því lagt til í frv., að 110 þús. kr. verði varið til vegagerða, og þá helzt á þeim stöðum, þar sem hentugast er atvinnunnar vegna og sömuleiðis til þess að létta undir með framleiðslu mjólkurafurða og hjálpa mönnum þannig til að koma sér upp nýrri atvinnugrein í stað þeirrar, sem nú hefir brugðizt. Þetta getur verið til undirbúnings túnyrkju og framræslu á engjum og því orðið til atvinnu í atvinnuleysinu. Vegabótaféð og hækkun jarðabótastyrksins er einskonar atvinnubótafé til manna, sem þarna um ræðir. Það er tilraun til að koma á nýjum framleiðsluháttum. Þá skal ég nefna c-liðinn um gróðurhús. A. m. k. í nokkrum sveitum er góð aðstaða til að hafa gróðurhús, því að hverasvæði eru víða mikil. Það er rétt að beina starfskröftum þeirra manna, sem eru atvinnulausir vegna fjárpestarinnar, inn á þetta nýja svið. Sömuleiðis er styrkur til rjómabúa allt að ½. Hingað til hafa rjómabú verið styrkt að ¼, en nú viljum við gera þessa undanþágu, og gætu þá bændur í Húnavatnssýslu og Dalasýslu reynt að beina sinni framleiðslu í þá átt að framleiða meira af smjöri. Auk byggingarstyrks til rjómabúa og gróðurhúsa má segja, að vegagerðir sé einn liðurinn í að koma á fót nýjum atvinnugreinum. Þá vil ég minnast á fyrirkomulagið á úthlutun styrkjanna. Það gefur að skilja, að það er svo margt, sem þarf að taka tillit til, þegar ákveðið er um úthlutun fjár. Það verður að koma viðbót inn í reglugerðina um frekari framkvæmdir. Við hugsum okkur, að framkvæmdinni verði svo fyrir komið, að hún sé í höndum 3. manna n., sem landbrh. skipi samkv. tilnefningu landbn. Alþ., en til ráðuneytis verði 2 menn úr hverri sýslu. Verði svo leitað leiðbeininga hjá sýslufulltrúunum um allt, sem snertir þann aðilja, sem hlut á að máli. Um greiðslu kostnaðar er það að segja, að gert er ráð fyrir, að ríkið greiði kostnað af 3. manna ráðinu, sýslurnar kosti sýslufulltrúa og hrepparnir hreppsfulltrúa. Það er þá ekki miklu meira, sem ég þarf að minnast á. Ég skal geta þess, að það hefir komið til umr. í n. að taka til meðferðar löggjöfina frá síðasta þingi. Útbreiðsla mæðiveikinnar frá því, sem þekktist þá, hefir kollvarpað framkvæmdum, sem síðan hafa verið gerðar. Margar af girðingunum eru þegar gagnslausar og hafa jafnvel alltaf verið það. Það þurfa að koma nýjar girðingar. En ég skal geta þess, að þó nokkur hluti girðinganna hafi verið ónýtur í vor, tel ég samt, að þeim kostnaði sé ekki á glæ kastað, því að þær hafa hindrað, að veikin breiddist enn meira út. Eins og vitanlegt er, á Alþ. að koma saman aftur í febrúar, og þá er nægur tími til þess að ganga frá þessu. Þá mun og sjást betur, hvað gera þarf, og er því réttara að fresta framkvæmdum.



Herra forseti! Ég vil leyfa mér að skýra frá minni afstöðu í þessu máli, líka þar sem ég er fagmaður um það, sem hér er um að ræða. En af því að ræða mín er ádeila á það, sem framkvæmt hefir verið í þessu efni, hefði ég kosíð að hafa fleiri áheyrendur á meðal hv. þm. en hér eru staddir. Sem fulltrúi á þjóðþingi Ísl. tel ég mig knúðan til að taka hér til máls og kem þá um leið fram sem dýralæknir. Í þessu mikla máli hefir frá byrjun gætt mikillar vanþekkingar. Sjálf undirstöðuatriðin eru byggð á vanþekkingu. Geta menn ekki vænzt glæsilegrar úrlausnar vandamálsins, þegar svo er ástatt. Forráðamenn í þessu máli játa það enda sjálfir, að mörg séu víxlsporin orðin. Sjálfur frsm. hv. landbn., hv. þm. Mýr., játaði í ræðu sinni áðan, að svo væri t. d. að því er girðingarnar snerti. Taldi hann þær gagnslausar eins og komið væri, þar sem sýkin væri komin upp hingað og þangað fyrir utan þær. Enginn maður, sem til þekkir, neitar því, að ægileg farsótt hafi geisað og geisi enn í sauðfé í nokkrum byggðarlögum landsins. Eftir skýrslum, sem komu í vetur um útbreiðslu veikinnar, voru talin sýkt 298 býli, en veikin þó ekki konstateruð nema á 107 býlum, rúmum þriðjung. En seinni skýrslur benda til þess, að veikin sé ekki eins ægileg og menn vilja vera láta. En það er látið í veðri vaka, að mörg héruð séu alveg undirlögð af veikinni. Því er fyrst og fremst troðið inn í fólkið í ræðum og riti, að hér sé á ferðinni nýr, áður óþekktur, smitandi og ólæknandi sjúkdómur. Slíkar staðhæfingar vekja eðlilega ótta og skelfingu í fólkinu. Það er sá draugur, sem hefir gert fólkið hrætt og truflað dómgreind þess, og það er næstum verra en veikin sjálf. Það er ekki von á góðu, þegar spekingar þjóðarinnar fullyrða, að hér sé á ferðinni voðaleg plága, bráðsmitandi og ólæknandi. En þeir tala af vanþekkingu, því að þeir fullyrða í dag og éta allt í sig daginn eftir. Ég vil nú færa mönnum heim sanninn um, að þetta sé allt á röngum forsendum byggt. Hverjar eru afleiðingarnar af þessu? Þær hafa ekki látið á sér standa, því að nú er niðurskurður á sjúku og heilbrigðu fé fyrirskipaður hér og þar. En það er svipað með niðurskurðinn og girðingarnar, að þar er allt gert í blindni. Við höldum áfram að skera niður eins og molbúar. Í allri þeirri óvissu, sem ríkt hefir undanfarið hjá forráðamönnum þessa máls um eðli og uppruna sýkingarinnar, er því nú slegið föstu, að hún muni vera hin sama og Suður-Afríkusauðfjárveikin Jaagziekte, hingað flutt með karakúlhrút frá Þýzkalandi. Það er að vísu ekki hægt að neita því, að til eru einkenni á þessari veiki hér, sem eru til með báðum. En það er vafamál. hvort Jaagziekte er smitandi, og dauðsföll af völdum hennar eru bara 1,6%. Jaagziekte kemur og aðeins fyrir á vetrarmánuðum. Svo er það allra fáránlegasta, en það er um meðgöngutímann. Meðgöngutími Jaagziekte er 3–5 dagar, en hér á Íslandi nota menn meðgöngutímann eftir geðþótta, allt eftir því, hvernig á stendur eða hentar bezt hér og þar. Hann er látinn vera einn mán., tveir, þrír og allt upp í átján mán., eftir því, hvað hentar. Þetta er einn þátturinn í vísindamennskunni, sem málið er byggt á hér á Íslandi. Úti í heimi mundi þetta hvergi verða þolað. Ég er hissa á því, að læknar skuli ekki hafa tekið hér í taumana og bent fólki á þessa reginvitleysu. Þegar búið er að staðhæfa þetta, trúir fólkið því. Blöðin skrifa langar greinar. Löggjafarþing þjóðarinnar trúir þessu, og sjálf landstjórnin trúir því líka. Á þessum grundvelli er hrúgað upp lögum og nefndir eru skipaðar til þess að undirbúa frekari framkvæmdir. Girðingar voru settar niður og vörðum var raðað fram með fallvötnum landsins fyrir utan hættusvæðin, og loks var skipaður framkvæmdarstjóri, sem var gefið ótakmarkað vald til þess að fyrirskipa hverja þá ráðstöfun, sem hann taldi nauðsynlega til að hefta útbreiðslu sýkinnar, og það er maður, sem ég veit ekki, hvort þekkir, hvað er fram eða aftur á kind. En þess hefir verið vandlega gætt, að þeir menn, sem faglega þekkingu hefðu á málinu, dýralæknarnir, kæmu ekki nálægt því, og er það ekki í fyrsta skipti hér á landi, þegar um heilbrigðismál búpenings hefir verið að ræða, að framhjá þeim sé gengið. Slíkt getur auðvitað aðeins átt sér stað á Íslandi. Ég veit eitt dæmi þess í haust, að dýralækni var meinað að skoða lungu í kindum, en bóndi utan af landi látinn gera það. Með öðrum þjóðum mundi slíkt alls ekki geta komið til mála. Þar er heilbrigðismál búpenings eðlilega í höndum dýralæknanna eða heilbrigðisráðs, er þeir skipa. En valdhafar vorir halda að sjálfsögðu, að með þessum ráðstöfunum sé öllu vel og tryggilega ráðið, og að heppileg lausn hljóti þar með að fást. En þrátt fyrir það heldur sýkin áfram að breiðast út og til síðasta örþrifaráðsins er gripið - að láta menn skera niður fé sitt í stórum stíl, þótt alheilbrigt sé. Svona er þá málum komið. En hvar er sannleikurinn í þessu mikla vandamáli? Tilheyrendur mínir munu segja, að ég fari hér nokkuð geyst af stað, en ég hefi svo mikil gögn í höndunum í þessu máli, að ég er ekki hræddur við að segja það, sem ég veit sannast og réttast. En eins og allur málarekstur hefir verið hingað til og annar undirbúningur þessa máls, má það heita, að gangi fífldirfsku næst að voga sér að andæfa meginatriðum málsins, en ég hefi í tæp 28 ár verið dýralæknir, og samvizka mín knýr mig til þess að segja afdráttarlaust það, sem ég veit betur eða réttara í þessu máli en aðrir, sem það hafa með höndum. Í fyrravetur gafst mér kostur á að kynna mér sýki þessa, og fullyrti ég þá, að hér væri um sjúkdóm að ræða, sem væri æfagamall á landi hér. Og þetta er það sanna og rétta í málinu. Fyrir þessa fullyrðingu mína hefi ég orðið fyrir alveg óverðskulduðu aðkasti fólks, sem þóttist vita betur, og hefi ég lítið hirt um það, enda tala ég hér sem fagmaður og beygi mig ekki fyrir órökstuddum dómum ófaglærðra manna. Og hefði fólk fengið að leggja trúnað á ummæli mín, væri nú öðruvísi umhorfs hvað þetta mál snertir. En í stað þess hefir allra ráða verið leitað til þess að reyna að hnekkja þeim, og vandlega hefir þess verið gætt að halda mér og öðrum dýralæknum landsins, sem þessa skoðun hafa, utan við þetta mál. Þá skal ég koma nánar inn á nokkur atriði, sem mestu máll skipta í þessu sambandi. Eins og þegar er fram tekið, er því haldið fram, að sýki þessi sé hin sama og Jaagziekte, en margt, ef ekki flest, mælir á móti því. Til þess að geta rímað vísuna, er því haldið fram, að Jaagziekte hafi borizt hingað með karakúlhrút frá Þýzkalandi árið 1933. Vitanlega var þessi hrútur með öðru fé hingað fluttur frá Halle á Þýzkalandi, en hann einn úr hópnum á að hafa smitað íslenzka féð, en hitt karakúlféð ekki. Þetta út af fyrir sig er mjög grunsamlegt. Það er upplýst, að hrútur þessi var hafður í strangri sóttkví um 9 vikna tíma ásamt hinum kindunum, í Þerney. En venjulegur tími er aðeins mánuður. Hrúturinn var fluttur upp í Borgarfjörð um haustið og haldið þar á bæ um 3 mán. skeið, án þess þó að hafa smitað féð á þeim bæ. En um fengitíma, þegar komið var fram undir jól, er hann fluttur að Deildartungu, og þar ske þau undur, að hann smitar féð. Þaðan eru svo smitleiðirnar raktar í allar áttir, og það með þeim undarlega hætti, að meðgöngutími sýkinnar er látinn vera mjög mismunandi. En því verður ekki á móti mælt, að meðgöngutími Jaagziekte er 3–5 dagar, en ekki ár eða upp undir það. Þá er það ekki óverulegt atriði, að Jaagziekte hefir aldrei verið til á Þýzkalandi og er þar ekki enn. Ég sneri mér í sumar til prófessors dr. Theodors Oppermanns við háskólann í Hannover, sem er einhver helzti sérfræðingur Þjóðverja á sviði sauðfjársjúkdóma. Þessum manni skrifaði ég um ísl. sauðfjárveikina og sagði honum afdráttarlaust mína skoðun á henni, nefnilega, að sýkin væri það, sem á teknisku máli nefnist „Hæmorrhagisk septicæmi“ (Pasteur-ellosis oxium), sýki, sem er algeng á sauðfé og svínum um allan heim. Hér sé aðeins sú reginvilla framin, að 2. stig þeirrar sýki sé gert að nýjum og áður óþekktum sjúkdómi, m. ö. o., það primæra er látið heita öðru nafni, annar sjúkdómur, en það secundæra á svo að vera mæðiveiki. Ég hefi hér bréf frá prófessornum, dags. 3. sept., og þakkar hann mér fyrir upplýsingarnar. Hann var á ferðalagi, þegar hann fékk mitt bréf, en segir, að ef hann hefði fengið það nokkrum dögum áður, mundi hann hafa viljað koma til Íslands og kynna sér veikina af eigin sjón: Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp kafla úr bréfi hans á frummálinu, svo að hv. þm. megi heyra og sjá, að ég fer hér ekki með fölsk ummæli: „Derartige Erkrankungen sind aber bisher in Deutschland nicht beobachtet worden. Die Annahme, dass die dortige Krankheit von dem aus Deutschland bezogenen Karakulbock eingeschleppt sein soll, dürfte nicht zutreffen. Ich bin mit Ihnen der Meinung, dass es sich um die chronisehe Form der hämorrhagischen Septicämie (Bipolarisinfektion) handelt.“ Þetta tekur alveg af skarið um, að veikin hafi aldrei verið í Þýzkalandi. Það, sem hefir einna helzt styrkt fólk í trúnni á þeirri skoðun, að hér sé um nýjan sjúkdóm að ræða, eru hinar einkennilegu nýmyndanir í lungnablöðrunum. Þessum nýmyndunum hefir rannsóknarstofa háskólans haldið mjög á lofti og talið þær auðkennandi fyrir þennan sjúkdóm. Um þetta mikilvæga atriði hefi ég vottföst ummæli forstöðumanns rannsóknarstofunnar. Þessar nýmyndanir sagði ég honum í fyrra vetur, að væri aðeins „Regeneration“, frumunýmyndanir á 2. stigi lungnabólgunnar til þess að bæta úr eða græða þær skemmdir á þekju lungnablaðranna eftir bólguna í þeim, sbr. holdsauka í sári, sem flestum mun kunnugt. Nú hefi ég haft tækifæri til þess að gera smásjárrannsóknir á lituðum sneiðum úr lungum sauðfjár, 4 og 5 mánuðum eftir að féð sýktist af „hæmorrhagiskri septicæmi“, og þessar nýmyndanir eru sjáanlegar hér og þar í lungnablöðrunum alveg eins og ég þóttist vita, að mundi vera, og megið þið nú sjá hér 9 slíkar litaðar sneiðar. Af því, sem hér hefir verið sagt, verður að álykta, að mæðiveikin sé ekki sjálfstæður, nýr áður óþekktur sjúkdómur, heldur 2. stig eða „chroniska form“ sjúkdómsins „hæmorrhagisk septicæmi“, hvort sem þann sjúkdóm ber að kalla á íslenzku lungnabólgu, lungnapest eða lungnadrep. Sjúkdómi þessum veldur gerillinn „Bacillus bipolaris ovisepticus“. Þennan geril er alstaðar að finna (ubiquitar). Lifir hann meira að segja meinhægu sníkjulífi í koki og öndunarfærum fjölda fjárins. En þverri mótstöðuafl líkamans eða að veiklun eigi sér stað af einhverjum ástæðum, t. d. slæmri húsvist, slæmu fóðri, slæmri hirðingu, ofkælingu, hrakningum o. s. frv.. eykst gerlinum sýkingarkraftur, svo að hann getur allt í einu breytzt úr sníkjujurt í sóttkveikju, og valdið þá þessari sýki, sem þá kemur í ljós sem bráð, miður bráð eða langæ sýki með aðalbreytingunum í lungum fjárins, og er sú lungnabólga með margskonar móti. Stundum ber lítið á sýki þessari, tekur þá fé á bæjum á stangli, drepur þetta 1–2 kindur, e. t. v. 5–10 á bæ. Á öðrum tímum æðir hún yfir heil byggðarlög eða sýslur sem skæð farsótt, og gjalda þá fjáreigendur afhroð mikið í missi fjárins. Það er þá ekkert óvanalegt, að 20–30–50% fara úr veikinni. T. d. drapst úr sýki þessari á Suðurlandi á tímabilinu júlí 1897 til maí 1898 um 1 milljón fjár. Vísindamenn eru ekki sammála um næmleika eða smithættu í sambandi við veikina, en fleiri munu þó hallast að því, að hún sé smitandi, og þá helzt við návist og samöndun. M. ö. o., sýkin getur ekki talizt bráðsmitandi eða að stór vandræði eigi að geta stafað af smithættunni. Þrátt fyrir það, er alstaðar lögð áherzla á að sótthreinsa fjárhús eftir föngum, þar sem veikinnar verður vart, og að aðskilja sjúkt og grunað fá frá heilbrigðu. Ýms meðul hafa gefið góða raun, en bezt og sjálfsögðust er ónæmisbólusetning (immunserum(bipolar-bakteriu-serum)). Í grunuðum og sýktum hjörðum þarf að bólusetja heilbrigða féð, jafnvel það sjúka líka, og endurtaka bólusetninguna að nokkrum vikum liðnum með enn sterkara bóluefni, og með góðri hirðingu og nákvæmri hjúkrun hins sjúka fjár mætti takast að draga mjög úr dauðatölu fjárins af völdum sýki þessarar, og þessi er leiðin til að ráða niðurlögum „mæðiveikinnar“ svokölluðu, og önnur ekki. Af því, sem sagt hefir verið, ætti hv. þm. að skiljast, að þær ráðstafanir, sem þing og stjórn hafa staðið að, eru næsta þýðingarlitlar, og því feikna fé, sem til þeirra hefir verið varið, hefir að mestu leyti verið á glæ kastað, og er ástæða til að vera framvegis varfærnari í fjáraustri í þessu máli en hingað til. Frv. það, sem fyrir liggur á þskj. 368, er áframhald og afleiðing af fyrri ráðstöfunum til stuðnings og hjálpar þeim, sem hafa orðið fyrir barðinu á sýki þessari. Ég mun því ekki leggjast á móti málinu, því ég skoða frekar þá hjálp, sem þar um ræðir, sjálfsagða fyrir sakir þeirra að gerða hins opinbera undanfarið og því skylt að bæta fyrir sín eigin mistök í máli þessu. Ég hlustaði eftir því í framsöguræðu hv. þm. Mýr., að hann falaði um þá miklu fækkun fjár í héruðum þeim, sem hér um ræðir, en hann vék líka inn á, að skýrslur í þessu efni væru óáreiðanlegar. Það er áreiðanlegt, að af því fé, sem talið er í þessum skýrslum, er ekki nema einstaka kind, sem drepst úr mæðiveiki. Að fjöldi fjár sé dautt, er áreiðanlegt, en það hafa ekki nema örfáar drepizt úr þessari „mæðiveiki“. Vegna þessarar gífurlegu fækkunar tala menn svo um nauðsyn á breyttum búnaðarháttum, menn eigi að hætta við sauðfjárrækt og auka kúabú. Þetta örþrifaráð er byggt á þeim ótta, sem búið er að koma inn hjá bændum. Sem dæmi um, hvað þessar skýrslur eru óáreiðanlegar, skal ég segja frá atviki, sem fyrir mig kom þegar ég var á ferð um Austur-Húnavatnssýslu til að kynna mér þessa veiki í fyrra vetur. Þar var mér sagt, að ekki væri mikið um veikina, en í vestursýslunni, þar skyldi ég sjá veiki. Á einum bæ þar átti bóndinn að hafa misst um 60 kindur. En svo frétti ég að veikin væri horfin þaðan, svo þar var raunar ekkert fyrir mig að skoða. Nú vildi svo til, að á leiðinni vestur á Hvammstanga hitti ég þennan bónda og spurði hann, hvort hann hefði misst svona margt fé úr veikinni. Já, hann sagðist hafa misst 64 kindur. Og hvernig hafði féð farið, spurði ég, hafði það fallið unnvörpum eða hafði það drepizt smátt og smátt. Hann sagði, að það hefði nú eiginlega engin kind drepizt; en það hefðu verið sendir skoðunarmenn til sín eins og annara, og þeir hefðu fundið svo og svo margar veikar kindur og grunsamlegar. Skömmu seinna var opnaður kjötmarkaður á Hvammstanga, og þá skar maðurinn þessar 64 kindur og seldi þar. Þetta dæmi mun að vísu einstakt, en víðar mun slátrun heilbrigðs fjár hafa átt sér stað, og það flotið með í sjúkratölunni. Nú ætla ég, að menn skilji mína afstöðu í þessu máli. Ég hefi komið hér fram sem fagmaður og þykist hafa þau gögn fyrir hendi, að ég geti talað alldjarft um þetta efni.

*Þorsteinn Briem: Ég ætla ekki að hætta mér inn á að tala um hina vísindalegu hlið þessa máls, eins og sá hv. þm., sem síðast talaði. Ég ætla aðeins að skjóta nokkrum aths. og fyrirspurnum til hv. flm. og frsm. landbn. Fyrst ætla ég að biðja hæstv. forseta fyrirgefningar á, að ég skuli fara út í einstök atriði málsins, og vona, að hann leyfi það, þar sem það almenna markast nokkuð af því einstaka. Fyrst vildi ég biðja upplýsinga um 1. gr. a-lið. Mér skildist á hv. frsm., að greiðslur þær, sem þar er gert ráð fyrir að færu í vexti af veðlánum, væru nokkuð áætlaðar út í bláinn og mundu ekki nægja til allra veðlána bænda þeirra, sem þar eiga hlut að máli, en ég geri ráð fyrir, að n. hafi þó gert sínar rannsóknir í þessu efni, og vil ég óska, að hv. frsm. gefi mér upplýsingar samkv. þeim rannsóknum, svo að hægt sé að sjá, hvort ekki er átt við vexti af lánum, sem hvíla á jörðum og lausafé. Viðvíkjandi b-lið 1. gr. vildi ég einnig gera nokkrar fyrirspurnir, og þá fyrst og fremst, hvort jafnframt þessu er ætlazt til, að framlag verði lækkað til sýsluvegasjóðs um nokkra upphæð, og þá einnig lækkun á þeim gjöldum, sem til þeirra renna á þeim svæðum, sem framlagið nær til. Ég spyr þessa vegna brtt., sem fram kom í hv. Ed., og ég velt ekki, hvort hv. stjórnarflokkar hafa gert samning um þetta sín á milli. Ég tel mikla nauðsyn á að veita fé í þessu skyni í þessum sýslum til að bæta upp þann atvinnumissi, sem tilfinnanlegur er orðinn hjá bændum á stóru svæði. Mér skildist á hv. frsm., að þessi hjálp, sem um ræðir í 1. gr., mundi ekki ná til þeirra bænda, sem eru bundnir við bú sín. Ég vil vekja athygli á því, að þessi hluti bændanna er útilokaður frá því að geta notað sér slíka atvinnubótavinnu, sem þar ræðir um fjárveitingu til. Eru það bæði eldri bændur, sem ekki eru vinnufærir til slíkra hluta, þó að þeir geti haft umsjón með búum sínum heima fyrir, en eiga ekki uppkomna syni til að taka þátt í þessari vinnu. Einnig vil ég benda á búandi ekkjur, sem ekki heldur eiga uppkomna syni til að vinna þetta. Á þetta ekki einungis við um vegavinnuna, heldur líka þau ákvæði, sem hér eru í 1. gr. um styrk til ræktunar. Ég vildi vekja athygli á þessu, því að bú sem þessi eru ekki betur á vegi stödd en önnur. Vildi ég skjóta þeirri fyrirspurn til hv. frsm., hvað n. hyggst að gera þessum búendum til aðstoðar, þar sem tveir aðalliðirnir ná ekki til þeirra. Viðvíkjandi síðasta lið 1. gr. vildi ég gera fyrirspurn, þótt ég geri ráð fyrir, að ekki þurfi að vekja athygli á því, en orðalag þar er ekki allskostar nákvæmt. Þar er talað um, að greiða megi styrk til framræslu og túnasléttunar, er nemi allt að tvöföldum styrk, sem greiddur er til skurðagerðar og túnasléttunar samkv. jarðræktarlögum. Ég veit ekki, hvort átt er við með því að nefna skurðagerð sérstaklega auk framræslu, að þá eigi styrkurinn ekki að ná til lokræsagerðar. Hefði þurft að orða gr. nákvæmar, ef framræslustyrkurinn á einnig að ná til lokræsagerðar. Má vel vera, að orðalagið hafi ekki verið athugað sem skyldi, og vildi ég því skjóta fram þessari aths. Ég tel að öðru leyti vel farið, að stjórnarflokkarnir skuli hafa í samningum sín á milli ákveðið að vilja hafa samvinnu við stjórnir andstæðingaflokkanna um þetta mál, og vil ég telja það góðra gjalda vert, að þetta frv. er fram komið. og má vel vera, að ekki sé fært vegna fjárhags ríkisins að fara lengra í þessa átt en hér er gert, en ég vildi beina þessum aths. til hv. n. og vona, að hún taki þær til velviljaðrar athugunar, ekki sízt það, sem snertir eldri bændur og búandi ekkjur eða aðra þá bændur, sem ekki hafa aðstöðu til að nota sér þau hlunnindi, sem í b- og e-lið 1. gr. frv. felast.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég vil fyrst svara fyrirspurn hv. þm. Dal. um það, á hvaða áætlun n. byggði það, að ætla 150000 kr. til greiðslu upp í vexti af veðlánum og upp í jarðarafgjöld leiguliða. - Hv. þm. spurði, hvort n. hefði útreikninga að leggja fram fyrir hv. d., er sýndi, að þessi fjárupphæð væri byggð á sanngirnisgrundvelli. Slíka útreikninga hefir n. ekki. Ég gat þess í framsöguræðu minni, að n. hefði ekki getað aflað sér óyggjandi fræðslu um þessi efni. En n. fór gegnum aðalveðskuldir bænda á svæðinu, sem um er að ræða, og reyndi að gera sér grein fyrir, hversu miklar þær væru og hve háir vextir og afborganir af þeim skuldum eru. Síðan dró hún frá veðskuldir bænda á þeim svæðum innan umræddra héraða, þar sem veikinnar varð ekki vart fyrr en á þessu ári. Ég skal geta þess, að n. hefir eftir bezta kunnugleika plokkað frá þá bændur, sem veikin hefir látið í friði hingað til. Eftir þessu mati er upphæðin áætluð. Fyrirfram er ekki hægt að segja með vissu, hvort upphæðin nægi, en það kemur fram við framkvæmd málsins. Ef það reynist ekki nóg, geri ég ráð fyrir, að eitthvað af þeim skuldum, sem ekki er hægt að ganga frá á þessu ári, verði flutt yfir á næsta ár. Það má líta á þessa starfsemi sem tilraunastarfsemi, sem næsta þing eigi að byggja á. Þá spurði hv. þm., hvort hér væri ekki um bæði fasteignaveð og lausafjárveð að ræða, og get ég svarað því, að svo er. Ennfremur spurði hv. þm. í sambandi við b-lið 1. gr. frv., þar sem heimilað er að verja til sýslu- og hreppavega á svæðinu allt að 110000 kr., hvort samningar hefðu verið gerðir um að lækka framlagið til sýsluvegasjóðs, og get ég svarað því, að það hefir alls ekki komið til tals í þessu sambandi. Þetta framlag á að vera því algerlega óviðkomandi og án tilskilins framlags á móti. Ég þekki enga samninga um þetta atriði, eins og hv. þm. var að dylgja um. - Hv. þm. benti á, að einstakir búendur gætu ekki notið þeirra hlunninda eða þeirra atvinnubóta, sem b- og e-liður 1. gr. gera ráð fyrir. Það er vitanlega rétt. En n. sá ekki aðra leið til að styrkja bændur fram yfir það, sem heyrir undir vaxtastyrkinn, ef átti þá ekki að taka upp beina framfærslustyrki. Og þá leið vildi n. ekki fara, en faldi rétt, að hér yrði haldið svipað á og um atvinnubótastyrk til kaupstaðanna. Þá spurði hv. þm. um, hvernig bæri að skilja orðalag e-liðs 1. gr., þar sem talað er um skurðagerð, og hvort það næði líka yfir lokræsi. Vitanlega eru lokræsi líka skurðir og ákvæðið á að ná yfir allar tegundir skurðagerðar. Ég held þá, að það séu ekki fleiri atriði í ræðu hv. þm. Dal., sem ég þarf að svara, og vil ég þá snúa mér að hv. þm. Ak. - Hann hélt hér langan og mikinn fyrirlestur um eðli og uppruna plágunnar miklu, og mun ég ekki deila við hann um fræðileg atriði þess máls. En ég vil leyfa mér að óska, að hans mikli lærdómur á þessu sviði hefði sýnt sig í því, að hann hefði ráðið niðurlögum þessa vágests, en birtist ekki einungis til þess að berja okkur niður í stólum hér á hv. Alþ. Ég verð að segja eins og mér finnst, - meginefni ræðu hv. þm. Ak. fór fyrir ofan garð og neðan þessa máls. Ef hér hefði verið um að ræða varnir gegn veikinni eða útrýmingu hennar, þá var þessi fræðilegi fyrirlestur á réttum stað. En hér er verið að ræða um aðferðir til að milda þær tilfinnanlegustu afleiðingar, sem plágan hefir eftir sig skilið. Í niðurlagi ræðu sinnar lýsti hv. þm. sig fylgjandi því, að þessar ráðstafanir yrðu gerðar, vegna þess að bændur þeir, er hlut eiga að máli, væru svo illa komnir, að þeir ættu heimtingu og siðferðislegan rétt á aðstoð hins opinbera. Hv. þm. endaði þannig ræðu sína svo, að hann mælti með frv. Ég mun því ekki fara langt út í ræðu hans. Hv. þm. taldi, að mörg víxlspor hefðu verið stigin í sambandi við þessa mæðiveiki, og það er rétt. En ástæðan til þeirra er fyrst og fremst sú, að hér er gáta, sem hvorki dýralæknum né öðrum fræðimönnum hefir tekizt að leysa, sem sé þessi: Hvernig á að koma í veg fyrir fjárhrun af völdum sauðfjársýkinnar? Hv. þm. gerði litið úr því, hve margt fé hefði dáið úr sjálfri veikinni, - flest hefði það dáið úr öðrum meðverkandi ástæðum. Ég mun ekki hætta mér út í fræðilegar rökræður við hv. þm. Ak. um þetta, enda er það algert aukaatriði í því sambandi, sem hér um ræðir. Aðalatriðið er þetta, að fé bænda drepst í hrönnum jafnt um hásumar og vetur. Mér kemur í hug í þessu sambandi visa, sem kveðin var í fyrra, þegar dýralæknarnir gáfu út þann úrskurð, að mæðiveikin væri ekki sjúkdómur, heldur einungis sjúkdómsform. Hún er svona: „Þótt falli hjörðin, höldar góðir, hræðist ei þann pestarstorm. Þið skuluð vera þolinmóðir. Þetta er aðeins sjúkdómsform.“ Þegar bændur sjá fé sitt liggja dautt í hrönnum, er þeim svo innilega sama um, hvort nefna skuli dauðaorsök þess sjúkdóm eða sjúkdómsform eða hverju nafni eigi að nefna sjúkdóminn. - Hv. þm. sagði, að vísindamenn þeir, sem með málið hefðu fjallað, hefðu vakið upp draug með skrifum sínum um veikina, - það væri síðan orðið að andlegum faraldri, sem væri farinn að leggjast á hv. þm. ekki síður en sauðkindina. Þá verður viðfangsefnið aðeins þetta: Getur fé dáið úr ímyndunarveiki? En það er staðreynd, sem ekki verður komizt fram hjá, féð deyr í hrönnum, og án þess að við verði ráðið. Það er aðalatriðið. Hitt er aukaatriði, hvað veikin heitir og hvernig hún hefir flutzt til landsins. Fyrst ekki er hægt að finna, hvers eðlis hún er, svo að hægt sé að gera við henni, eru menn jafnnær hvað veikin er kölluð. Hv. þm. sagði, að dýralæknar landsins hefðu verið fótum troðnir í þessu máli. Ég veit ekki betur en að dýralæknum hafi frá upphafi verið frjálst að rannsaka veikina. Og þeir gerðu það, en fundu engin ráð við henni. Það þýðir ekki að koma hér inn á Alþ. og halda lærða fyrirlestra, en vera algerlega máttlaus í baráttunni við veikina utan þingsins. Hv. þm. sagði, að veiki þessi hefði aldrei verið í Þýzkalandi, en þaðan telja ýmsir, að hún hafi borizt með karakúlhrútnum, og lagði hv. þm. fram bréf frá þýzkum sjúkdómafræðingi til staðfestingar þessari fullyrðingu. Ég hefi heyrt, að dýralæknar í Þýzkalandi muni alls ekki kunna skil á þessari Jaagziekteveiki, en í Þýzkalandi gangi veiki í sauðfé, sem mjög líkist þessari veiki. Hver er kominn til að segja, að það sé ekki einmitt Jaagziekte-veikin, sem Þjóðverjar gefa bara annað nafn. - Hv. þm. endaði ræðu sína á því, að sjálfsagt væri, að þetta mál yrði ekki látið niður falla. Ég er honum sammála um það. Helzt vildi ég, að hann sýndi lærdóm sinn sem dýralæknir þannig, að finna ráð gegn veikinni, - ég efast ekki um, að hver einasti bóndi mundi þá leita til hans. En hér er ekki verið að ræða um þessa hlið plágunnar, og mun ég því láta þessi orð mín nægja.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. Ak. hélt hér langa ræðu, og þó hv. þm. Mýr. hafi þegar tekið fram flest af því, sem ég hafði við þá ræðu að athuga, vil ég þó bæta við nokkrum orðum. - Hv. þm. vill láta líta svo út, sem of mikið hafi verið gert úr veikinni, að hér hafi að óþörfu verið vakinn upp draugur til að hræða fólk á. Fullyrt hafi verið, að hér sé um nýjan sjúkdóm að ræða, og á þeirri fullyrðingu byggð löggjöf og veitt stóreflis fjárframlög. Til stuðnings máli sínu las hv. þm. upp kafla úr þýzku bréfi og kom með sæg af vísindalegum tilvitnunum. En það kemur ekki því máli við, sem hér er til umræðu, hvort veikin er ný eða gömul eða hverju nafni hún nefnist. Staðreyndin er sú, að féð hrynur niður í ýmsum héruðum landsins, og bændur hafa nú þegar beðið svo mikið tjón af völdum veikinnar; að enginn neitar því, að það sé siðferðisleg skylda hins opinbera að rétta þeim hjálparhönd. Samt reynir hv. þm. Ak. að læða því inn, að tjón bænda sé ekki meira en það, að ráðstafanir eins og þær, sem hér er lagt til að gerðar verði, séu að meira eða minna leyti óþarfar. Þessu vildi ég eindregið mótmæla. - Hv. þm. vitnaði máli sínu til stuðnings í samtal, sem hann hafði átt við bónda í Vestur-Húnavatnssýslu. Kvaðst hann hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að bóndinn hefði ekki misst neitt af fé sínu, hann hefði slátrað 60 kindum, og veikin væri nú um garð gengin hjá honum. Þetta er ekki rétt. Mér er kunnugt um, að hjá þessum bónda hefir veikin verið síðan á hausti 1936, og er þar enn. Út af þessu vil ég geta þess hér, að menn hafa mætt veikinni á tvennan veg. Mér er kunnugt um, að þar, sem veikin lagðist að fyrst, í Borgarfirði, drap hún margt fé, – og þegar hún svo fór að berast norður, til Húnavatnssýslu, í fyrrrahaust, og menn vissu, að um samskonar veiki var að ræða, þá þótti ýmsum bændum sá kostur vænstur, að taka það úr fé sinu, sem sýktist, og slátra því, svo að það smitaði ekki út frá sér, og til þess að gera sér eitthvert verð úr þessum kindum. Aðrir hafa ef til vill lagt trúnað á það, sem hv. þm. Ak. og fleiri héldu fram, að hér væri ekki um neina nýja veiki að ræða, og mundi hún því fjara út af sjálfu sér. Þessir menn gættu því ekki að slátra fá sínu í tíma, og í flestum tilfellum í Húnavatnssýslum hefir niðurstaðan orðið sú, að féð hefir smádrepizt, venjulega í haganum, og eigendum þess ekki orðið neitt úr því. Ég skal nefna dæmi um þetta. Bóndi einn í Miðfirði átti hátt á annað hundrað fjár, átti nóg hey og fóðraði vel. Þessum bónda leizt ekki á að slátra þeim kindum, sem fyrst veiktust, en það var síðara hluta vetrar. Afleiðingin varð sú, að fé hans var að drepast allt vorið og sumarið. Nú fyrir nokkru átti þessi bóndi 10–20 kindur eftir, og tala þeirra lamba, sem hann lagði inn í kaupstaðinn í haust, var ekki nema 20–30% af því venjulega. Fleiri dæmi eru til lík þessu. Ég vil því mótmæla því eindregið, sem hv. þm. Ak. var að dylgja um, að hér sé einungis um trú að ræða, ímyndunarveiki, sem búið sé að berja inn í fólk, og því sé ástæðulaust fyrir þing og stjórn að hafa afskipti uf málinu. - Hv. þm. kvartaði yfir því, að dýralæknar landsins hefðu ekki fengið leyfi til að runnsaka veikina. Hann var þó í öðru orðinu að tala um þær athuganir, sem hann hefði gert. Ég skal segja hv. þm. það, að ég treysti mér til að benda honum á bændur í Vestur-Húnavatnssýslu, sem fúslega leyfðu honum að gera athuganir og tilraunir á fé sínu, þó að skoðanir manna þar um dýralæknishæfileika þessa hv. þm. séu mjög skiptar. En bændur munu yfirleitt hugsa sem svo, að þó að ein og ein kind kunni að misfarast vegna tilrauna, sem gerðar séu, væri ekki miklu til kostað, ef það gæti leitt til þess, að meðal fyndist við veikinni. En dýralæknarnir hafa gert mest að því að hafa hátt um veikina, og þykjast hver um sig hafa höndlað allan sannleika um hana. Og starf þeirra hefir gengið mest út á það að rifa niður hver fyrir öðrum uppgötvanirnar.



Ég skal ekki þreyta menn á löngu máli, en get varla látið hjá líða að koma inn á örfá atriði hjá þeim tveimur hv. þm., sem létu svo lítið að snúa máli sínu til mín út af ummælum mínum í ræðu minni áðan. Það voru þeir hv. þm. Mýr. og hv. þm. V-Húnv. Þeir báðir tóku sig upp, og er sennilega svo að skilja, að þeir séu aðalsérfræðingar Framsfl. á þessu sviði. Enda töluðu þeir þannig, að þeir þóttust búa yfir nokkuð miklum fróðleik. Hv. þm. Mýr., eða öllu heldur frsm. landbn., fann það til foráttu, að ég hefði haldið langan fyrirlestur á þremur tungumálum, og var hann þannig að draga dár að ræðu minni, en hann kvað fyrirlestrahald ekkert þýða um þetta efni. Ég hélt nú að honum væri þetta það mikið alvörumál, að hann ætti ekki að vera á móti því, að menn reyndu að draga fram þau rök og þann fróðleik, sem finnanlegur væri. Og ég hélt ekki, sérstaklega við að líta yfir aðgerðir Alþingis í þessu máli. að það væri með öllu ástæðulaust að finna að. En á bak við þetta liggur sennilega það, að herrar eins og þessi hv. þm. og aðrir slíkir álíta, að þeir sitji inni með alla þekkingu, sem hægt er að hafa á málinu, og þeir láta ekki sannfærast. Því miður eru margir svo í þessum sölum, að þeir eru ekki komnir hingað til að láta sannfærast. Ég þóttist draga mjög ljóst fram mínar ályktanir með þeim gögnum, sem ég hafði fyrir hendi. Ennfremur sagði hv. þm., að ég ætti fremur að láta ljós mitt skina í þessu máli til að ráða niðurlögum veikinnar heldur en halda fyrirlestra um hana hér. Hv. þm. V.-Húnv. kom inn á það sama, enda fannst mér -ræða hans meir endurhljómur af ræðu hv. þm. Mýr. Ég vildi svara þeim báðum því við þessum ásökunum, að ég hefi haft afarlitið tækifæri til að láta ljós mitt skina í þessu máli; það hélt ég að þeir vissu. Þó að mér hafi verið falið í fyrra af ríkisstj. að fara vestur í Húnavatnssýslur aðeins til að kynna mér veikina, sjá hana með eigin augum, til þess að ég gæti borið um, hvort ég hefði séð veikina áður eða ekki. Annað var mér ekki falið. Og ég kvað upp úr með það, að ég hefði séð veikina í mörgum tilfellum áður, og hélt skýrt og skorinort fram, að um gamlan sjúkdóm væri að ræða. Það eitt hefi ég gefið út, og bókstaflega ekkert annað. Og þó að ég hafi fengið aðkast og svívirðingar út af því, sem ég hefi lagt inn í málið, þá mun ég láta mér það í léttu rúmi liggja. Ég þykist bera sannleikanum vitni og hafa alveg hreinan málstað. Ég hélt líka fyrir mitt leyti, að ég hefði skilyrði til að vera einna dómbærastur um þetta, þar sem ég er elzti dýralæknir landsins og hefi því haft mjög mikið með sjúkdóma að gera. Ég hefi slegið því föstu, að það var greinilegt, að hér var um gamlan en ekki nýjan sjúkdóm að ræða. En það, sem byggt er nú á, er að þetta sé nýr, ólæknandi, bráðsmitandi sjúkdómur; og það er það, sem vakið hefir ótta hjá fólkinu, sérstaklega á sýkingarsvæðunum. - Þá hafa menn fundið upp, að ég héldi fram, að féð hryndi niður úr ímyndunarveiki. Þó að ég þekki dálítið til sálarástands fjár, þá hélt ég ekki, að rollurnar væru svo næmar á því sviði, að þær vesluðust út af af ímyndunarveiki. En ég get gengið inn á, að margt fólk er ímyndunarveikt. Þá vildi hv. frsm. landbn. halda fram, að mín ræða hefði farið fyrir ofan garð og neðan, en aldrei komið inn á frv. Þetta er rangt, því að ég tók greinilega fram, að ég vildi ekki beita mér á móti frv., vegna þess að ég héldi, að úr því sem komið væri, þar er þingmenn væru búnir að segja A, þá yrðu þeir líka að segja B. Þetta fannst mér skýr afstaða í málinu, þó að ég gangi ekki inn á hvern lið fyrir sig. Hitt var mér í muna, að gefa þingmönnum yfirlit yfir þetta mál skoðað frá mínum bæjardyrum, og hélt ég, að það væri engin goðgá. Ég var í þeirri burnalegu einfeldni að halda, að ég ætti við leikmenn, en ekki sprenglærða menn, eins og þessa hv. þm. Þá var það algerlega misskilningur eða ranghermi hjá hv. þm. Mýr., að ég haldi fram, að það hafi drepizt fátt fé úr þessari veiki. Ég sagði, að það hefði drepizt fátt úr mæðiveiki. En það drapst fjöldi úr fjárpest, sem gengur hér. En það er ekki mæðiveiki, og þessu má ekki blanda saman. En helztu ráðamennirnir blanda þessu saman. Þeir játa sjálfir, að hér sé lungnapest eða lungnadrep, sem gengur jafnt og þétt. Og þetta drepur allan þorrann. En svo drepst eitthvað úr mæðiveiki. En það er fátt. Ég mótmæli ekki, að drepist margt fé. En viðvíkjandi ásökunum í garð dýralækna fyrir að kveða ekki fjárpestina niður, - ja, með hverju þá? Ég bið menn að athuga t. d. farsóttir í mönnum. af hverju eru ekki þær stóru kröfur uppi, þegar farsóttir geisa, gagnvart læknastétt landsins, þeirri góðu og stoltu stétt, að þeir lækni hvert tilfelli? Tökum veikina, sem kom hingað 1918 og óð um part af landinu. Af því að læknum tókst ekki að lækna fjölda tilfella þar, þá væri álíka fjarstætt að ásaka þá fyrir það eins og að ásaka dýralækna nú. Það gegnir þarna sama um skepnur og menn, og kannske öllu frekar, því að við höfum ekki á valdi okkar húsakynni og meðferð fjárins eins nákvæmlega eins og að því er menn snertir. Ég bið þm. að athuga þetta í því ljósi, hverja aðstoð hvorir tveggja læknarnir hafa, en þarna eru samsvarandi dæmi um farsóttir í mönnum og skepnum. Þá sögðu báðir þessir hv. þm., að það væri aukaatriði, hvað sjúkdómurinn héti, hver hann væri; það kom ekki svo mikið málinu við, skildist mér. Aðalatriðið væri það, að veikin dræpi ákaflega mikið. Þetta er ákaflega vel sagt. Það er aðalatriðið, að það drepst fjöldi fjár. En hvernig á að ráða niðurlögum einnar veiki, sem menn hafa ekki hugmynd um, hver er? Ég hélt, að undirstaðan væri sú, að finna eitthvað ákveðið í því fyrst. Það var tilraun af minni hálfu með þessum fyrirlestri, sem ég flutti á grísku, latínu og þýzku, auk íslenzkunnar, að ég var að að reyna að koma mönnum í skilning um, að hér hafi verið skakkt að farið. Svo kom skáldið upp í hv. þm. Mýr. Hann kvaðst hafa séð, að þegar við dýralæknar vorum á fundi út af þessu máli í fyrravetur, höfum við verið sammála um, að ekki væri nýr sjúkdómur á ferð, heldur sérstakt form annars sjúkdóms. við fórum þarna með íslenzku, en hefðum líklega átt að nota grískuna og segja „symptom“ í öðru formi, úr því að íslenzkan hefir líka hneykslað. En sumum mönnum er svo tamt að hnjóða í vísindin, og læt ég mér það í léttu rúmi liggja. Þá gat ég þess, að dýralæknar hefðu verið fótum troðnir. Ég vil endurtaka, að við dýralæknar á Íslandi höfum verið meira og minna fótum troðnir og ýtt til hliðar, þegar um heilbrigði alidýra hefir verið að ræða. Þetta er ekki í fyrsta skiptið. Það var í kláðavörnunum frá upphafi til enda, þar sem þeim var algerlega ýtt út við dyrastafinn, og öðrum mönnum og ólærðum bændum var fengið alræðisvald í þeirri baráttu. Svona er þetta á hverju sviði næstum því. Ég vil segja, að mér þykir hart. þar sem skipaður er maður í bænum til þess að vera ráðunautur stj., að hann er ekki einu sinni kvaddur til skrafs og ráðagerða í þessu mikla máli, sem snertir svo mjög landbúnaðinn og alla framtíð hans. Hann er ekki spurður til ráða, en teknir menn, sem hafa bókstaflega ekkert vit á málinu, og gefið alræðisvald til að fyrirbyggja útbreiðslu veikinnar. Það er háðung, að við dýralæknar skulum þurfa að búa við svona kost. Það myndi hvergi geta gengið nema á Íslandi. Þá endaði hv. þm. Mýr. á því sér til stuðnings, að nú hefði hann heyrt, að þýzkir sérfræðingar kunnu ekki skil á þessari Jaagziekte-veiki, en í Þýzkalandi gangi veiki í sauðfé, sem mjög líkist þessari veiki, og hver sé kominn til að segja, að það sé ekki einmitt Jaagziekte-veikin, sem Þjóðverjar gefi bara annað nafn. Þetta eru alveg ný vísindi, sem hvergi þróast nema á Íslandi. Annars læt ég þess getið, að sérfræðingar í alidýrasjúkdómum í Þýzkalandi eru viðurkenndir um allan heim sem í fremstu röð. Og ekki aðeins þar, heldur og í flestum löndum veraldar eru menn komnir að fastri niðurstöðu um þetta mál í flestum höfuðatriðum. Þá sný ég mér að hv. þm. V.-Húnv. Hann tók upp ýmislegt úr minni ræðu. Nú verð ég að taka fram fyrst og fremst, að ég talaði faglega um málið, eftir því sem hægt var. Auðvitað varð ég að koma með markalínu til að styðjast við. Og ég gat um það m. a., að það hefði verið gert meira úr þessari veiki en hún í rauninni er. Þar með er ekki sagt, að ekki drepist fjöldi af fé í landinu úr vissri veiki. En ég mótmæli, að það drepist svo margt úr þessari veiki. Það er úr öðrum sjúkdómi nefnilega „hæmorrhagisk septicæmi“. Þessi mæðiveiki, sem kölluð er, er ekki nema einn þáttur úr þeirri veiki. En það fer ekki nema örfátt úr þeirri veiki ef á að aðskilja hana og gera þetta að tveimur sjúkdómum. Það er harla einkennilegt orðalag, að ég læði því inn í fólkið, að ráðstafanir séu óþarfar. Ég hefi aldrei reynt að læða neinu inn í fólkið. Ég hefi vanalega fengið orð fyrir að vera hreinskilinn - og kannske heldur hreinskilinn - og kann ekki að læðast. Og það hefir allra sízt verið minn háttur í þessu máli. Ég geng hér á móti öllu Alþingi Íslendinga og ætti von á að standa þar einn, og hika ekki við það. Hinsvegar hefi ég gert hreint fyrir mínum dyrum og látið skoðun mína í ljós. Þess vegna frábið ég mér þá ásökun, að ég læðist hér á þingi. Ég gat þess, að ég hefði ekki trú á þessum ráðstöfunum. Og ég hefi séð og heyrt. og jafnvel kom hv. frsm. landbn. inn á, að ráðstafanirnar muni ekki hafa komið að tilætluðum notum eins og þær voru gerðar. Ef hann er að „læða“ því inn, að þessar ráðstafanir hafi verið skakkar, þá geri ég ráð fyrir, að það eigi ekki að falla á mitt bak heldur andstæðings míns. Þá mótmælti hv. þm., að það væri um trú að ræða hjá fólkinu. Ég vil bara mótmæla því aftur. Það er trú hjá fólkinu, að það sé nýr, ólæknandi sjúkdómur og bráðsmitandi. Á þessu eru allar rannsóknir og ráðstafanir byggðar. Það er trú, af því að það veit ekki sjálft enn í dag, hvað þetta er. Þess vegna er það að berjast við draug. Draugurinn er vera, sem menn ekki vita hvað er. Loks klykkti hv. þm. út með almennum ásökunum á mig, af því að ég á að heita dýralæknir í Húnavatnssýslu, og hefir svo verið í 28 ár. Ég skal þó geta þess, að kjósendur þessa hv. þm. hafa látið svo lítið að hringja hingað og biðja um ráðleggingar og resept, svo að einhverjir eru ennþá þar, sem álita, að eitthvert vit sé í að leita til mín, og mætti kannske finna slíka menn hingað og þangað um byggðarlagið. En út af þessari afstöðu minni, að ég þorði á móti öllum að kveða það upp, að hér væri gamall sjúkdómur, en ekki nýr, þá hefi ég verið svívirtur út um byggðir landsins, - fyrir það, að ég vogaði að halda fram, að þetta væri gamall sjúkdómur, sem ég hefi sjálfur þreifað á um tugi ára svo að segja á hverju einasta ári. Slík goðgá er það talin, að ég dansa ekki eftir pípu þeirra, sem minna vit hafa á málinu. Hv. þm. kvaðst undrast, að ég skyldi ekki fara út um byggðir landsins og kveða niður þessa veiki. Og í örlæti sinnar náðar býðst hann til að láta mig hafa fé til tilrauna í sínu héraði. Ég er ákaflega þakkiátur fyrir tilboðið. En ég get ekki þegið tilboðið vegna þess, að ég hefi ákaflega lítil efni á því sjálfur að leggja út í það, og það er öðru nær en að menn hafi viljað styrkja mig til þeirra starfa. Því á ég að finna hvöt hjá mér til að fara og gera tilraunir og kosta til að kaupa allt það marga, sem til þess þarf, þegar stjórnarvöldin vilja ekki láta gera það? Væri mér falið þetta, þá stendur ekki á mér, og þá þigg ég boð hv. þm. V.-Húnv. Það, sem ég í þessu máli vildi minna á, er það, að þrátt fyrir vísindalegar rannsóknir á þessu sviði, er enn svo mikið eftir, - og að mínum dómi er allt eftir, sérstaklega að gera bólusetningu með „bipoiar immuserum“, svo að ég hneyksli hv. þm. Mýr. með latínunni, til þess að skera úr, hvort um þennan sjúkdóm sé að ræða, sem ég talaði um, og hvort ekki sé hægt að lækna þessa veiki. Þetta er þungamiðjan, þetta á að gera. En með niðurskurði og girðingum og öðrum ráðstöfunum komast menn aldrei lengra en þetta.

Forseti (JörB): Ég vil á það benda, að ef málið á að ganga til 2. umr. samstundis, verður umr. að vera lokið, því að það eru hér mál á dagskrá, sem eru miklu eldri. Og ég hafði treyst, að þetta málefni gengi umræðulaust við 1. umr. Hv. þm. V.-Húnv. hefir nú kvatt sér hljóðs, og vil ég spyrja hann, hvort hann geti ekki geymt sína ræðu til 2. umr.



Ég hefði óskað þess, að þetta mál fengi svo þinglega meðferð, að það hefði verið tekið fyrir í þeirri n., sem hefir fjallað um málið hér í d. á milli 2. og 3. umr. En þess hefir ekki verið kostur, og virðist því sem þessa máls biði sömu örlög í meðferð þingsins eins og þegar sjálf löggjöfin var sett. Það á að flaustra því af á síðustu dögum þingsins og þess ekki gætt, hvort brtt., sem fram eru bornar og samþykki ná, geti samræmzt löggjöfinni í heild. Slík meðferð verður vitanlega að vera á ábyrgð þeirra, sem einkum beita sér fyrir að knýja málið rannsóknarlaust gegnum þingið. Minni hl. allshn., hv. 8. landsk. og ég, ber fram við þessa umr. nokkrar brtt. við frv.; við neyddumst til þess, þar sem meiri hl. gat ekki fallizt á okkar dagskrá við 2. umr. Ég vil þá leyfa mér að gera lítilsháttar grein fyrir þessum brtt. 1. brtt. á þskj. 370 er við 10. gr., um það, að þeir menn, sem hafa yfir visst tekjuhámark, skuli eiga kost á að tryggja sig í sjúkrasamlögunum, ef þeir greiða allt að helmingi hærra gjald. Í gr. er svo ákveðið nú, að þeir skuli greiða a. m. k. helmingi hærra iðgjald. Frsm. meiri hl. lét þess getið, að þetta helmingi hærra táknaði 100% hærra. Nú er það svo, að samkv. 35. gr. l. eiga ríki og bæjarfélög að leggja fram 50% af iðgjöldum hinna tryggðu. Ég hefði talið nægilegt, að þessir menn væru látnir standa sjálfir undir sínum tryggingum, þannig að þeir greiddu 50% bærra gjald en aðrir samlagsmenn og að stjórn sjúkrasamlaganna væri gefin heimild til að ákveða, að þeir gætu öðlazt rétt til hlunninda með þessu móti. Þeir yrðu þeim mun verr settir en aðrir, að þeir þyrftu að greiða 50% hærra gjald, og það væri undir stjórn sjúkrasamlagsins komið, hvort hún léti þar við sitja eða hvort hún teldi nauðsynlegt að láta greiða allt að helmingi hærra gjald en aðra. En það er vitanlegt, að ákvæðið um þetta eins og það er nú í l. getur orðið til þess að útiloka þessa menn alveg frá tryggingu. 2. brtt. er við 11. gr., og í sambandi við hana eru í raun og veru líka 3. og 4. brtt., sem miða allar í þá átt að láta það skipulag haldast um stjórn sjúkrasamlaganna, sem löggjafanum þótti í upphafi rétt að hafa. Það var enginn ágreiningur um það, þegar l. voru sett 1935, að framkvæmd sjúkratrygginganna skyldi vera í höndum bæjarstjórnanna. Og ég fann ekki, að við 2. umr. þessa máls kæmu fram neinar frambærilegar ástæður til að breyta þessu. Það er vitað, að eini tilgangurinn með þessu er sá, að koma óréttmætri pólitík inn í þetta mál. Mér er engin launung á því, að þetta ákvæði er sett beinlínis í þeim tilgangi að bola framkvæmd sjúkratrygginganna í hendur jafnaðarmanna í Reykjavik og hafa framkvæmd þeirra þar með ranglega af meiri hl. bæjarstj. í Reykjavík. Það sjá allir, sem vilja líta á málið með skynsemi, að það er ekki til að auka vinsældir málsins að breyta þessu þannig, að láta minni hl. í bæjarfélaginu fá i. hendur framkvæmd þessara mála, heldur verður það einungis til að auka á deilurnar og óvinsældir málefnis, sem er jafnnauðsynlegt að friður sé um. Mig skyldi ekki undra þá, að uppskeran af þessu yrði í hlutfalli við þann höfuðtilgang, sem á bak við liggur. En eigi veldur sá, er varir. Þá er 5. brtt. við 32. gr. þessa frv. Við höfum að vísu borið fram aðra till. við sömu gr., en þar sem hv. þm. Mýr. og hv. þm. Barð. hafa borið fram samskonar till., þá mun ég athuga undir umr., hvort ekki verði fallið frá okkar till. Ég þarf að ræða það við hæstv. forseta, hvernig málið verður borið upp, áður en við ákveðum það. Við höfum ætlazt til þess, að þau réttindi, sem ákveðin eru í 62. gr. l. til handa einstökum starfsmannastéttum, skyldu haldast. Það er svo samkv. gildandi l., að starfsmenn ríkisins hafa mátt velja um það, hvort þeir vilja vera tryggingarskyldir hjá lífeyrissjóði Íslands eða vera áfram í einstökum tryggingarsjóðum starfsmannastéttanna. Það hafa iðulega komið fram ákveðin tilmæli um að mega njóta þeirra réttinda áfram. Það hafa t. d. tvisvar komið um það tilmæli frá símamannastéttinni, að mega hætta hinni sérstöku tryggingu stéttarinnar, en verða tryggingarskyldir hjá lífeyrissjóðnum. Þetta mál hefir fengið allsæmilegan byr, en ekki náð fram. Ég geri ráð fyrir, að ég þurfi að taka til athugunar ýmsar af brtt. annara hv. þm., en geri það að sjálfsögðu ekki fyrr en þeir hafa mælt fyrir þeim. Ég skal geta þess, að brtt. á þskj. 379 kemur frá allshn. allri.

*Einar Olgeirsson: Ég get verið stuttorður um þær brtt., sem ég flyt hér, enda eru þær nokkuð ljósar fyrir þá, sem á annað borð hafa fylgzt með umr., sérstaklega því, sem fram fór við 2. umr. - 1. brtt. gengur í þá átt að tryggja það, að þeir, sem nú yrðu útilokaðir frá tryggingu samkvæmt þessu frv., hefðu réttindi til hlunninda samkv. l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. - 2. brtt. gengur út á það, að tryggingarstofnunin hafi einhver tök þarna gagnvart læknunum, þannig að ef ekki náist hagkvæmir samningar við þá, þá sé hægt að beita þessu ákvæði. Gagnvart sjúkrahúsunum væri hinsvegar ekki hægt að beita því, vegna þess, að þá mundi það einungis koma niður á sjúklingunum. - 3. brtt. miðar að því að reyna að tryggja það, að gamalmennum verði borguð út ellilaun. Það verði stefnt að því, að í stað framfærslustyrks komi ellilaun án alls réttindamissis. - Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þessar brtt., en það verður sem sagt okkar lokaúrræði að reyna að koma þessum till. í gegn til þess að reyna að afmá verstu annmarka á frv.

*Bergur Jónsson: Auk þess sem ég er meðflm. að brtt., sem allshn. flytur hér öll í einu lagi og meiri hl. bennar, ber ég hér fram brtt. ásamt hv. þm. Mýr. um breyt. á 32. gr. Þessi brtt. fer fram á það, að starfsmenn Landsbankans fái undanþágu frá því að greiða iðgjöld til lífeyrissjóðs Íslands, vegna þess að þeir eru með sérstökum l. frá 1923 skyldir til að koma sér upp tryggingarsjóði fyrir alla starfsmenn bankans. Það er rétt, sem fram hefir komið í umr. innan n., að það eru vítanlega fleiri, sem líkt stendur á um, eins og t. d. starfsmenn Útvegsbanka Íslands, en munurinn er sá, að starfsmenn Landsbankans hafa neyðzt til þess að stofna sjóðinn samkv. fyrirmælum í l., en hinir ekki. Mér finnst þess vegna ekki ástæða til að líta á till. sem fordæmi, sem dragi dilk á eftir sér. Ég ætla rétt að geta þess viðvíkjandi brtt. þeirra hv. þm. Snæf. og hv. 8. landsk., að hún er vitanlega borin fram til þess að símafólk fái fram sinn vilja, að komast undir lífeyrissjóð Íslands, en losna við að greiða í lífeyrissjóð embættismanna. Ég vildi gjarnan í sjálfu sér geta tekið undir þetta, vegna þess að mér finnst þetta sanngjarnt með tilliti til þess, að pósturinn hefir fengið endurgreitt úr lífeyrissjóði embættismanna. En eftir því sem mér er tjáð, þá mun sjóðurinn ekki vera fær um að endurgreiða það, sem þyrfti til símafólksins, ef þetta yrði samþ. Ég get af þessum ástæðum ekki fylgt þessum brtt. að þessu sinni. En ég vil vekja athygli á því, að þessi brtt. gengur í öfuga átt við brtt. okkar um starfsmenn Landsbankans.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það hefir farið svo með þeim flausturslega undirbúningi, sem þetta mál hefir fengið, að ekki hefir orðið tími til að reyna að koma sér niður á samkomulag um þetta mál. Það hefði verið ástæða til, að n. hefði verið fáanleg til að fella eitthvað burt af þeim ákvæðum, sem miður fara í frv., og bæta þá öðrum inn í, þar á meðal ýmsum breyt., sem ráðgert var, að gæti komizt hér inn með frv., sem ég o. fl. bárum fram á öndverðu þingi. Það er mikið mein, að þetta mál hefir sætt þeirri meðferð í þinginu, að það hefir ekki gefizt ráðrúm til þess að flokkarnir gætu gert nokkurt samkomulag um þetta mál, sem mætti telja varanlegt. Hv. frsm. sagði, að Sjálfstfl. hefði alla tíð og alstaðar verið á móti öllum tryggingum. Ég býst við, að hv. þm. gangi illa að sanna þessi orð sín. En hitt er sannleikur, að sjálfstæðismenn hafa viljað fara þá leið að undirbúa þetta mál betur í samræmi við vilja fólksins, sem við tryggingarnar eiga að búa, en það vildu flokksmenn hv. þm. ekki. Þessi hv. þm. var að vísu ekki þá á þingi, en það hefir komið fram hjá honum nú, að hann vildi þá, að málinu yrði flaustrað gegnum þingið án þess að aðiljar úti um land fengju að segja sitt álit á því. Hv. þm. sagði, að málið hefði verið undirbúið í n. Það er rétt, en sú n. var þannig skipuð, að það var ekki óeðlilegt, að sá flokkur hér á þingi, sem hafði meiri hl. þjóðarinnar að baki sér, vildi fá að segja sitt orð um málið, en það fékkst nú ekki. Nú er um það verið að ræða að breyta þessum l., og það er sannast að segja, að það virðist ekki eiga að breyta til um afgreiðslu málsins. Það virðist eiga að hafa sömu aðferðina og þegar l. voru sett, að flaustra því af athugunarlaust. Sumar breyt. eru lítilsverðar, en aðrar eru þó þannig, að þær eru mjög meinlegar, einmitt að sumu leyti fyrir almenning, og að öðru leyti fyrir þá stofnun, sem verður að ráða miklu um framkvæmdirnar. Nú býst ég við, að þetta verði samt sem áður samþ. í höfuðatriðum, sem meiri hl. hefir komið sér saman um, og við það verður ekki ráðið. En það verður ekki til ánægju og ekki til frambúðar. Það sannast, að þegar á næsta þingi verður að gera frekari gangskör í þessu máli, og þá mun koma betur í ljós, að það ríkir ekki heldur ánægja með þær breytingar, sem eru í þessu frv. og eiga að verða að lögum. Ég vil gera aths. við nokkur atriði, þó ég hafi ekki komið fram með brtt., samhljóða því, sem er að finna í frv., sem sjálfstæðismenn hafa borið fram áður, með því að þær myndu verða felldar, án þess að gengið væri inn á samkomulag um þær. Ég vil meina það, að t. d. þær 2 brtt., sem að nokkru leyti er að finna í frv. mínu og fleiri og teknar eru upp í þetta frv., séu til bóta. Í fyrsta lagi er það, sem snertir ellistyrktarsjóðina eða vextina af ellistyrktarsjóðunum, en eins og kunnugt er, þá var það ekki aðeins að margra dómi ólöglegt að taka umráðin af héruðunum, heldur var það líka svo óvinsælt, að allir menn, þm. úr hvaða flokki sem var, urðu að játa, að það var gálaust verk að fara þessa leið. Það var gálaus leið að ráðast í þetta ofan á allt annað, sem tekið var af þeim og fært inn undir þennan sjóð, að taka líka vextina af ellistyrktarsjóðum sveitanna, sem þeir sjálfir höfðu stofnað, og telja þá með í þeim tillögum, sem sjálfur lífeyrissjóður Íslands átti að leggja fram. Nú er verið að ráða nokkra bót á því, þó ekki eins gagngert að orðalagi eins og í frv. því, sem ég minntist á. Ég vil leggja þann skilning í þetta yfirleitt, og slá því föstu fyrir mitt leyti, þangað til því verður mótmælt af meiri hl. n. og hv. flm., að með þessu sé tilgangurinn sá, að leggja meðferð vaxta ellistyrktarsjóðanna aftur í hendur sveitanna og sveitastjórnanna að fullu og öllu, svo að þetta verði framkvæmt þannig, að sveitirnar geti lagt vextina til sem hluta af sínum framlögum, og þannig beri að skilja þessi ákvæði, sem þetta frv., sem hér liggur fyrir, inniheldur. Í öðru lagi er þarna að finna nokkra endurbót í samræmi við það, sem áður hefir komið fram frá mér og öðrum á ákvæðum slysatryggingarl. Það er þó ekki full réttarbót frá því, sem áður var. Þetta er í því atriði, að foreldrar, sem missa afkomendur sína af slysum, eiga að fá frekari bætur og meir í áttina til þess, sem áður var, heldur en l. gera ráð fyrir. Það er bót að þessu, og það er enginn vafi á því, að þetta ákvæði er tekið upp í l. vegna hinnar almennu óánægju og þeirrar almennu réttlætiskröfu, sem fram hefir komið um þetta frá fólkinu sjálfu. Þessu vil ég slá föstu, en um leið og það er gert og þess vænzt, að það verði framkvæmt í samræmi við þetta, þá er ekki hægt að leyna því, að það þarf miklu fleira til þess að þessi löggjöf verði sanngjörn fyrir sjálfan almenning, og mun næsta þing sanna það og hv. þm. þá, að það verður að gera frekari gangskör í þessu máli, og tel ég ekki þörf á að tína upp þau atriði, sem till. eru um breyt. á og sýna þetta. En ég vil aðeins geta þess viðvíkjandi þeim till., sem hér hafa komið fram sem brtt., og að sumu leyti viðvíkjandi því, sem samþ. hefir verið við 2. umr. málsins, að með 62. gr., sem eins og kunnugt er hefir nokkuð verið deilt um, sem ekki er að undra, er mynduð að fjármagni til önnur höfuðstoð þess sjóðs, sem kallaður er lífeyrissjóður Íslands. Þar er tekinn hinn stærsti sjóður, sem til var, sem verður brátt 2 millj. kr., sem embættismenn landsins eiga og hafa lagt allt til, nema það, sem I. hafa skyldað hið opinbera til að leggja á móti, og færður inn á þetta svið. Stétt sú, sem stóð að þessum sjóði var mjög óánægð með þetta, og því bárum við fram till. til bóta á þessu frá því, sem er í frv., um það, að þessi gr. yrði felld úr l., svo þessi sjóður, sem búið er að koma upp með of miklum gjöldum, sem þessi stétt hefir mátt bera í öll þessi ár, fái að halda sér. Þetta er aðalbreyt., sem ekki er tekin til greina af þeim, sem mynda meiri hl. um þetta mál. En það er ekki nóg með það, heldur var farið fram á og samþ. við 2. umr. að gera þessa miklu breyt., sem gerð var með 62. gr., enn verri en hún var í l., eða m. ö. o. að loka öllum sundum fyrir þessari stétt um það, að fá nokkra aðhlynningu um leið og fé hennar væri rænt. Eins og kunnugt er, þá segir 1. málsgr. 62. gr. fyrir um það, að lífeyrissjóðir embættismanna og barnakennara skuli lagðir undir stjórn tryggingarstofnunar ríkisins, þó með þeirri undantekningu, að þeir embættismenn og barnakennarar, sem enn greiða iðgjöld í sjóði þessa, skuli gera það framvegis eftir sömu reglum og áður, og eru þeir þá ekki tryggingarskyldir annarsstaðar. En 2. og 3. málsgr. gera frekari heimildir og undantekningar, sem sannarlega ekki veitti af. Það hefir nú komið fram, að ýmsar stéttir hafa viljað nota þessar heimildir, og það er vafalaust, að fleiri munu á eftir fara, þó aðalkröfurnar séu frá þessum stéttum, sem eiga þessa miklu sjóði, um að fá að halda þeim. Þó mun svo fara, þegar þar að kemur, að þetta er allt komið undir einn hatt, að stéttirnar vilji nota þessar heimildir, sem málsgr. veita, en nú stendur til að afnema með frv., ef þær eru þeim gefnar í hendur. Nú liggur fyrir brtt. frá minni hl. allshn. um það, að þessi gr. frv., sem í er ákvæði um burtfellingu þessarar málsgr. í 62. gr., falli niður, eða m. ö. o., að málsgr. fái að halda sér eins og þær eru í l., og það má ekki minna vera en að það verði látið eftir. Nú kemur hér ýmislegt fram, eins og kunnugt er. Það er ekki aðelns þannig, að á ókomnum tímum verði það svo, að ýmsir óski eftir að nota þessar heimildir, heldur liggja fyrir ákveðnar kröfur og hafa legið fyrir undanförnum þingum um það, að mega strax fá þessa heimild, frá starfsfólki landssimans. En eins og kunnugt er, þá hefir þessari heimild verið frestað nú þessi árin, og það kemur af því, sem hv. þm. Barð. gat um, og það sýnir eitt með öðru, hversu óðagotslega hefir verið að málinu gengið og hversu lítið það hefir verið hugsað, þar sem sjálf stofnunin getur ekki staðið við þær skuldbindingar, sem hún með laga setningu hefir tekið að sér. Fyrir því hefir þessari heimild verið frestað. Starfsmenn landsímans óska að fara þegar inn í lífeyrissjóð Íslands, ekki vegna þess, að þeir vilji í sjálfu sér sleppa sínum sjóði, heldur af því, að þeir sleppa betur með sín gjöld, og í annan stað og sér í lagi af því, að þeir geta fengið sitt fé aftur úr sínum eigin sjóði. En ef þessar heimildir eru burtu teknar, þá eru þeir algerlega á klakann settir, þar sem þeir eru skyldir til hins, en fá enga heimild til að bjarga neinu af sínu. Í þessu er engin mótsögn, því þegar lagasetningin er komin, þá verða menn að lifa undir henni á þann hæfilegasta hátt, sem hún gefur í hendur. En það er ósvinna í löggjöf að ráðast inn á svið stofnana og einstaklinga og gefa í skyn og jafnvel lögselja um heimildir, svo menn geti bjargað sínu, ef svo á að taka það frá þeim á eftir. Það hefir komið fram till., að því er virðist frá allri n., vegna starfsmanna Landsbanka Íslands. Það er síður en svo, að ég sé á móti þeirri till. Hún fer í þá átt að gefa þessu fólki nokkuð í aðra hönd, eða heimild til að ráða nokkru um sitt eigið fé eða sína eigin sjóði um leið og það verður að skilja við þá. En það getur vitanlega komið til greina, að fleiri geti fengið slíkan rétt. Það er sjálfsagt rétt hjá hv. þm. Barð., að þetta fólk við Landsbankann var skyldað til þess með l. að stofna sinn lífeyrissjóð, sem heitir eftirlaunasjóður. Þetta er gert í landsbankalögunum, að skylda þá til þess. En hvað segir hv. þm. þá um embættismenn og barnakennara og aðra, sem ekki eru skyldaðir til þess með einni lagagr., heldur með heilli löggjöf, að vera undir þetta skyldaðir og beygðir, sem í raun og veru á ekki að vera nein neyð, að stofna lífeyrissjóð, þó ég hafi það á vitundinni að það sé alltof mikill baggi á þessari stétt, með því iðgjaldi, sem mönnum er gert að greiða í þennan stóra lífeyrissjóð. Þó að það sé ekki nema á þessu eina sviði, þá er það réttmætt, en fleiri ættu þá að geta komið til greina, því aðrar stéttir eru í sama plani, ef svo má segja. Ég mun fylgja þessari brtt., af því að hún er sanngjörn, eins og ég mun fylgja öllum brtt., sem koma inn á sama svið, og vilja létta undir með fólki að komast í gegnum það millirúm, sem orðið hefir í framkvæmdinni á milli þess nýja og hins eldra. Ég tel ekki þörf á því að fjölyrða meira um þetta. Eins og ég gat um, þá verða engin tök á því á þessu þingi, þó vafalaust komi að því á næsta þingi, að gera frekari bragarbót á málinu.



Það hefir verið sagt af sumum hv. þm., sem hér hafa talað, að frv. það, sem hér liggur fyrir, sé ekki nægilega undirbúið og sérstaklega að þingið hafi heldur lítinn tíma til þess að athuga það og gera á því þær endurbeetur, sem kann að þurfa. Það er vitanlega æskilegt í hverju tilfelli, að sú löggjöf, sem kemur frá þinginu, sé undirbúin sem best og þingið geti athugað hana sem bezt. En ég hygg, að það, sem hv. þm. hafa sagt í sambandi við þetta mál, sé nokkuð ofmælt, því eins og upplýst hefir verið, þá er þetta mál að nokkru leyti undirbúið af tryggingarstofnun ríkisins, sem hefir á að skipa þeim sérfræðingi, sem færastur er í þessari grein, svo það verðar ekki annað sagt en það hafi verið vel undirbúið viðvíkjandi hinum teknísku atriðum. Ég vil leyfa mér að benda á, að það er engan veginn ótítt, að mál komi seint inn á þing og séu afgr. á skömmum tíma, ef þau eru þannig vaxin og undirbúin, að það sé fært. Í þessu sambandi vil ég minna á eitt mjög stórt mál, sem kom í fyrsta sinn til umr. í dag, en það er hið þýðingarmikla frv. um aðstoð við bændur á mæðiveikisvæðinu, og þó hygg ég, að menn séu sammála um það í öllum flokkum að afgr. þetta mál frá þinginu, þó þingið hafi ekki haft það til meðferðar lengur. Ég held því, að það, sem hv. þm. hafa sagt um, að ekki sé fært að samþ. þetta mál sökum undirbúningsleysis, sé ekki á fullum rökum reist. Ég vil telja, að það frv., sem hér liggur fyrir, feli í sér verulegar endurbætur á alþýðutryggingarl., og eru það sérstaklega 2 brtt., sem ég legg mest upp úr. Ég vil þá í fyrsta lagi nefna þá breyt., sem gerð er í sambandi við vextina af ellistyrktarsjóðum bæjar- og sveitarfélaga. Við hv. þm. Barð. fluttum á þinginu í fyrra frv. um þetta efni, sem var ekki samþ. þá, en nú felur þetta frv. í sér þá breyt., sem við fórum fram á. Annars er það svo, að viðvíkjandi ákvæðum alþýðutryggingarl., eins og þau eru nú, þá hefir frá upphafi verið nokkur ágreiningur um, hvernig skilja bæri þetta efni. Sumir litu þannig á, og þar á meðal merkir lögfræðingar, að l. hefðu ekki verið rétt skýrð eins og þau voru skýrð af tryggingarstofnun ríkisins. Ég fyrir mitt leyti, sem ekki er sérfræðingur í lögskýringum, leit þannig á og ég er þeirrar skoðunar enn. Eigi að síður taldi ég sjálfsagt bæði í fyrra og eins nú, að skýrt væri fram tekið um þetta í breyt. á l., svo ekki væri um deilt. Ég vil ekki láta hjá líða að geta þess, að ég hefi þennan skilning enn, sem ég hafði, hvort sem hann mun vera réttur eða ekki. Ég vil leggja áherzlu á það í þessu sambandi. þó um það sé að vísu ekki nein deila, að í þessu frv., eins og í l. eins og þau voru upphaflega afgr., er slegið föstu einu mikilsverðu atriði, sem er það, að ekki er í þessu frv. fremur en í l. sjálfum gerður neinn munur í kaflanum um ellitryggingar á ellilaunum eða elligreiðslum til manna eftir því, hvar þeir eru búsettir á landinu. Ég tel í þessu sambandi, að þá sé það einmitt mjög mikið réttlætismál, að ekki sé gerður munur á mönnum í þessu efni eftir því, hvar þeir búa á landinu, og það er vel farið, að þessu hefir verið ráðst. þannig, bæði í l. eins og þau voru upphaflega sett og elns í þessu frv. Ég skal svo ekki frekar ræða um aðalatriði þessa frv., sem hér liggur fyrir. En hér eru komnar fram 2 brtt., sem að nokkru leyti eru sama efnis. Þessar brtt. eru á þskj. 380 og 382. Ég ætla að minnast á brtt. á þskj. 380 í þessu sambandi. En þessi brtt., frá hv. þm. Barð. og hv. þm. Mýr., fer fram á þá breyt. á kaflanum um ellitryggingar, að um sjóðfélaga í eftirlaunasjóði Landsbanka Íslands skuli gilda þau ákvæði að þeir séu undanþegnir iðgjaldagreiðslu til lifeyrissjóðs Íslands. Þessi till. byggist á því, eins og hv. 1. flm. tók fram í sinni ræðu, að starfsmenn Landsbankans hafa sjálfir sinn lífeyrissjóð, eftirlaunasjóðinn, sem er þannig myndaður, að þeir greiða 3% af launum sinum og þar á móti greiðir bankinn 3%, og með þeim greiðslum er sjóðurinn myndaður. Nú er það svo, að það munu hafa verið uppi fyrir nokkru síðan óskir um það frá þessum mönnum, að þessu væri breytt í þessa átt, en til þess að mæta þeim óskum, þá hefir við undirbúning þessa frv., sem hér liggur fyrir, verið gengið frá nýjum ákvæðum, sem eru á þá leið, að þessir menn og aðrir, sem líkt stendur á um, geti fengið endurgreiðslu á hluta af því iðgjaldi, sem þeir greiða í lífeyrissjóð Íslands, og endurgreiðslur þessar eru ákveðnar með því móti, að greidd er meðalupphæð iðgjalda, sem inn koma á því svæði, sem sjóðurinn er starfandi á. Ég gerði ekki ráð fyrir að bera fram sérstaka brtt. við þetta, af því ég leit svo á, að nokkuð væri komið á móts við óskir manna í þessu efni. En fyrst hér er komin fram brtt. um að leysa þessa menn frá skyldu til þess að greiða í lífeyrissjóð Íslands, þá get ég ekki látið hjá líða að benda á, að það er önnur stofnun, sem nákvæmlega stendur eins á með, en það er Útvegsbanki Íslands. Starfsmenn þeirrar stofnunar hafa myndað slíkan eftirlaunasjóð með reglugerð, sem samþ. er af fulltrúafundi bankans, og staðfest af bankaráði, og á sínum tíma gerð með samþykki þáverandi fjmrh. Þessi reglugerð er í öllum aðalatriðum sniðin eftir þeirri reglugerð, sem eftirlaunasjóður Landsbanka Íslands lýtur, og iðgjöld þau, sem starfsmenn Útvegsbankans greiða í þennan sjóð, eru jafnhá og þau iðgjöld, sem starfsmenn Landsbankans greiða í sinn sjóð. Frá bankans hálfu er það beint skilyrði fyrir starfsmenn bankans, að þeir tryggi sig í þessum sjóði, svo fyrir þá er þetta sama sem lög. Nú hefir frá starfsmönnum Útvegsbankans borizt erindi til þingsins, og fylgja því meðmæli frá stjórn bankans. Og af því ég lít svo á, að hér sé að ræða um samskonar stofnanir og hér standi nákvæmlega eins á um tryggingar, þá vil ég leyfa mér að bera fram við brtt. á þskj. 380 skriflega brtt. þess efnis, að sjóðfélagar í eftirlaunasjóði Útvegsbanka Íslands falli undir sömu ákvæði og þessi brtt. gerir ráð fyrir, og vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta hana.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. N.-Þ. við brtt. á þskj. 380, að á eftir orðunum „nr. 10 15. apríl 1928“ komi: og sjóðfélagar í eftirlaunasjóði Útvegsbanka Íslands. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, svo það þarf tvennskonar afbrigði.



Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að rekja sögu þessa máls, hvers vegna þeir fáu menn, sem tryggðir voru hér á landi áður en þessi lög gengu í gildi, hafa verið látnir sæta sérstökum bráðabirgðaskyldum. Á því er enginn vafi, að tilgangur alþýðutrygginganna hlýtur að hafa verið sá, að allir menn yrðu tryggðir á einhvern hagkvæman hátt. Þá er það merkilegt, að löggjafinn skuli hafa seilzt til þeirra manna, sem þegar voru tryggðir, og ennþá merkilegra, ef löggjafinn gerir sér leik að því að finna út, hvað illa sé hægt að fara með þá menn. Ég ætla ekki að fara langt út í málið almennt, því að þetta hefir verið rætt nokkuð af öðrum hv. þm. Ég sný máli mínu að 32. gr. þessa frv., en hún er breyt. á 62. gr. tryggingarlaganna. Þessi 62. gr., 2.–3. málsgr., mælir svo fyrir, að hver embættismaður eða barnakennari, sem var yngri en fertugur, þegar lögin öðluðust gildi, skuli hafa rétt til að hætta greiðslum til hlutaðelgandi lífeyrissjóðs, en taka sér í stað þess tryggingu í lífeyrissjóði Íslands og fá þá endurgreidd iðgjöld sín úr lífeyrissjóði embættismanna og barnakennara. - Það er alviðurkennt, að þessir sjóðir eru eign hinna tryggðu. Iðgjöld þeirra voru lögákveðin nokkuð há, - eiginlega eftir ágizkun út í loftið, því að þá var lítil þekking á slíku fengin -, 7% af laununum öllum. Óhætt er að fullyrða, að þetta gjald reyndist lágtekjumönnunum ákaflega erfitt. Það er ekki létt fyrir menn, sem varla hafa vitað, hvernig þeir eiga að draga fram lífið, t. d. margra kennara, símamenn, póstmenn, o. fl. Undan þessu var líka mjög mikið kvartað. En líkur bentu til þess, að þó nokkur lagfæring hefði orðið, þótt ekki hefðu komið lög um alþýðutryggingar, því að sjóðir þessara stétta uxu mjög ört. Iðgjaldið virtist hafa verið ákveðið ríflegra en þörf varð fyrir. Ég geri ráð fyrir, að þetta hafi þeir þm. skilið, sem samþykktu 2.–3. lið 62. gr. tryggingarlaganna. En á framkvæmdinni hafa orðið þau mistök, sem mönnum eru kunnug. Þessari ráðstöfun, að heimila útborgun iðgjalda, var tekið ákaflega vel af flestum starfsmönnum, sem það mál snerti. - Að sjálfsögðu var það ekki nema tiltölulega lítill hluti þeirra, sem kærði sig um að nota heimildina. Því að þeir, sem vel voru efnum búnir eða höfðu góðar tekjur, hafa vafalaust viljað halda áfram að tryggja sig hærri tryggingunni. Heimildin hefði aðeins haft „praktiska“ þýðingu fyrir þá efnalitlu eða tekjulágu. Nú vil ég ekki gera ráð fyrir, að 62. gr. hafi verið sett að óyfirlögðu ráði, heldur til að tryggja, að þeir, sem lagt höfðu fé sitt í hina eldri lífeyrissjóði, fengju rétt sinn. En framkvæmd 2.–3. málsgr. greinarinnar hefir verið frestað, og nú hefir verið lagt til að fella þá liði niður, afnema heimildina, líklega af því að hún væri erfið í framkvæmd sem stendur. Þar kemur að því undarlega. Var það ekki athugað nógu vel, að þessir sjóðir yrðu að varðveitast þannig, að hægt væri fyrirvaralaust að greiða þeim eign sína, sem áttu? - Enginn efast um, hverjir eiga sjóðina. Ég geng út frá því, þangað til ég veit annað, að þetta sé hugsað alveg prettalaust af hálfu löggjafans og þeirra, sem nú hafa sjóðina í sínu valdi. Gerum jafnvel ráð fyrir, að stjórnin fengi frestinn lengdan enn til þess að búa sig undir að fullnægja skuldbindingum 62. gr. tryggingarlaganna, 2:3. málsgr. Það yrði ekkert stórfé, miðað við vöxt sjóðanna, sem hún þyrfti að snara út, því að ég geri ekki ráð fyrir, að krafan kæmi nema frá lágtekjumönnum. En ef það er ekki hægt, ef sjóðurinn er þannig varðveittur, að hann geti ekki leyst af hendi skuldbindingar sínar, þá er það mjög vítavert. Nú urðu þau mistök á setning bráðabirgðaákvæðanna um frestun 62. gr., sem mér finnst tæplega sæmandi. Þau voru ekki samþ. fyrr en nokkru eftir að alþýðutryggingalögin gengu í gildi. Þess vegna varð örstutt tímabil, er hlutaðeigendur höfðu tækifæri til að breyta um trygging sína, eins og 62. gr. heimilar, og fá útborgað fé sitt, vaxtalaust. Um þetta vissu sárfáir, og sjálfsagt engir utan Reykjavíkur. Þessu mun hafa verið stungið að nokkrum mönnum, að þarna væri opin leið, en mundi brátt verða lokað. Því sættu nokkrir því færi, t. d. póstmenn hér í Reykjavík og nokkrir aðrir. Nú er alveg bersýnilegt, að þarna hefir skapazt ákaflega mikið misrétti, þar sem fáum mönnum er veitt tækifæri að ná rétti sínum, en lokað leið fyrir öðrum. - Nú eiga bráðabirgðalögin bráði að falla úr gildi, og ef það verður áður en lagabreytingarnar, sem hér eru til umr., geta komið til framkvæmda, mundi opnast nýtt tækifæri til hins sama. En það er víst ætlazt til, að frv. verði orðið að lögum áður en tækifærið gefst, svo að hægt sé að loka sjóðum þessara manna fyrir þeim sjálfum. Það er auðséð, að mikið þykir við liggja, ef það tekst ekki með samþykkt 32. gr. frv. að losna við 2.–3. málsgr. 62. gr. í tryggingarlögunum. Það mátti heyra á ræðu hv. nefndarformanns (BJ), að honum þótti það sanngjarnt og í alla staði réttmætt, að menn fengju greidda eign sína og væri heimilað að tryggja sig í hinum almenna lífeyrissjóði. En þm. sagði, að því er mér skildist, að hann ætlaði samt ekki að vera með því, sem hann taldi rétt og skylt. Og hver var ástæðan? Hún var sú, að sjóðirnir væru ekki færir um að borga. - Það er nokkuð skrítið, ef sjóður, sem maður á, getur ekki greitt innieignina, þó að sæmilegur frestur hafi verið gefinn. Því aðeins er sjóðurinn ekki fær um það, að hann sé festur eða tapaður. Það var kunnugt, að þessir sjóðir voru orðnir geysilega fésterkir; þeir munu hafa verið komnir nokkuð á 3. milljón. Og þó að nú komi kröfur um 100–200 þús. kr. endurgreiðslur á iðgjöldum, sýnist ekki til afskaplega mikils mælzt. En sjóðirnir eru ekki sagðir færir um að greiða það. Hvers vegna? Ég ætlazt til, að yfirstjórn þessara sjóða svari til þess. Að öðrum kosti verður að skilja ummæli hv. form. svo, að fé sjóðanna muni vera glatað. Ég vil fá að heyra það af vörum þeirra, sem ættu að vita þetta bezt, hvar sjóðirnir eru geymdir eða hvort þeir eru til. Það er í meira lagi óviðkunnanlegt, að geta ekki losnað við þann grun, að fé, sem ríkisstj. geymir, sé ekki vel geymt. Ég krefst svars, undandráttarlaust, í nafni þessa fólks, sem sjóðina á og margt er kjósendur mínir, um það, hvort sú aðdróttun, sem fólst í orðum hv. þm. Barð., er á rökum byggð.



Ég tek fyrst nú til máls, þó að ég hafi framsögu fyrir meiri hl. n., og dró það svo til þess, að takast mætti að stytta þessar umr. Auk brtt. á þskj. 379, sem allshn. flytur öll og fer í þá átt að heimila skipun þriggja varamanna í tryggingarráð flytur meiri hl. tvær litlar brtt. á þskj. 381. Þær eiga við 11. og 13. gr. frv. og fara báðar í þá átt að skýra nánar, hvernig formenn samlaganna skuli skipaðir. Eins og frv. er nú, er þar svo á kveðið, að tryggingarstofnun ríkisins skipi formennina. Það er nokkuð óglöggt orðalag, þegar til framkvæmda kemur, og þykir réttara að taka skýrt fram, að ráðherra skipi formenn eftir tillögum tryggingarráðs. Ráðið gerir fyrst till. sínar um, hvernig skipa skuli formann, en ráðherra framkvæmir skipunina. Meiri hl. n. mælir með þessum till., að þær nái samþykki, en hinsvegar, að aðrar framkomnar brtt. verði felldar. Einstakir nm. hafa þó óbundnar hendur um brtt. á þskj. 380, sem form. n. flytur með öðrum þm., um það, að sjóðfélagar í eftirlaunasjóði starfsmanna Landsbankans skuli undanþegnir iðgjaldagreiðslu til lífeyrissjóðs Íslands, eins og hv. flm. hefir þegar lýst og talað fyrir. Sama gildir um skrifl. brtt. frá hv. þm. N.-Þ. um að gera samsvarandi undanþágu fyrir samsvarandi sjóð í Útvegsbankanum. Öllum öðrum brtt. er meiri hl. n. algerlega mótfallinn. Ég verð að mótmæla hv. þm. Snæf., þegar hann segir um fyrirhugaða skipun á formönnum samlagsstjórnanna, að þar sé með frv. reynt að koma að óréttmætri pólitík. Þetta er röng getsök hjá hv. þm. Óréttmæti hennar má þegar sjá á því, að fyrsta krafan um þessa breyting kom frá sjúkrasamlögunum sjálfum. Á fundi á Akureyri í sumar, þar sem fulltrúar allra samlaga og af öllum stjórnmálaflokkum komu saman, þar á meðal margir samflokksmenn hv. þm., var einmitt samþ. þessi krafa með almennu fylgi fulltrúanna. Í öðru lagi er þetta nauðsynleg ráðstöfun til að tryggja, að í stjórn hvers samlags sé a. m. k. einn maður, sem vissa sé fyrir, að hafi þekkingu og áhuga á starfinu. Ég verð að lýsa yfir því, að ég teldi mjög illa farið, ef í framkvæmd þessa mannavals réðu pólitískar ástæður. Ég þykist mega fullyrða og treysti því, að það verði fyrst og fremst leitazt við að fá þá hæfustu menn, sem völ er á, og algerlega ástæðulaust að vantreysta hinu, að sjúkrasamlögum bæjar- og sveitarfélaga sé það alveg nóg, að hinir mennirnir, 2 eða 4, í stjórn þeirra verði valdir með tilliti til pólítíkur fyrst og fremst. Um brtt. á þskj. 372, frá hv. 5. þm. Reykv., vil ég segja það: Þar sem því er lýst yfir í ræðu hans, þegar hann mælti fyrir þeim brtt., að með þeim mundu aðalagnúarnir á frv. falla burt, „séð frá okkar sjónarmiði“, eins og hann sagði um sig og hv. samflokksmann sinn hér í d. (ÍslH), þá er hreint ekki orðið mikið eftir af þeirri hatrömu gagnrýni, sem þessir hv. þm. hafa beint að frv. Því að þessar umbætur, sem þeir ætla nú að gera á frv., eru ákaflega lítils virði. Ég fæ ekki betur séð en að með því að flytja þær séu þeir að biðjast fyrirgefningar á öllu níði sínu um þetta frv. Við 9. gr. á aðeins að bæta því, samkv. brtt. 372,1, að á eftir orðunum: „haldinn alvarlegum, langvinnum, virkum sjúkdómi“ í 1. málsl. gr. komi: „og eigi rétt til hlunninda samkv. l. nr. 78 23. júní 1936, um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla“.- En eftir sjálfum lögunum um þessa ríkisframfærslu eiga allir slíkir menn þann rétt. Það er jafnvel ekki tekið fram, að sjúkdómurinn þurfi að vera virkur. Að vísu eru þar skilyrði, t. d. um efnahag. En ég vil ekki gera ráð fyrir, að hv. 5. þm. Reykv. setji sig móti því að efnafólk greiði sjúkrakostnað sinn sjálft. Þessi brtt. bætir engu við það, sem áður er í lögum. Hún er þess vegna alveg óþörf. Sama gildir um brtt. 372,2, við 16. gr. Ég þakka fyrir það, að hann hefir sansast á það. sem ég var að skýra fyrir honum, að það er ekki þýðingarlítið í samningum við læknana að hafa heimild 16. gr. frv. í bakhöndinni. Brtt. hv. þm. gengur aðeins í þá átt að fella burt heimildina til að greiða á þann takmarkaða hátt, er í gr. getur, lyf og sjúkrahúskostnað. Það, sem hv. þm. hyggst að ná með þessu, tekst ekki. Því að sjúkrasamlögin taka eftir sem áður ekki að sér að greiða sjúkrahúsum kostnað nema þeim, sem samið hefir verið við, eins og tekið er fram á öðrum stað í lögunum, í 30. gr. þeirra. Þá eru lyfsalarnir einir eftir, sem langminnsta, ef nokkra, þýðingu hafa í þessu sambandi, þar sem þeir eru bundnir af gjaldskrá, sem hið opinbera setur og ræður öllu um. Er lítil og engin ástæða til að gera ráð fyrir, að algerl. samningar náist ekki við þá. Þessi brtt. hv. 5. þm. Reykv. gerir því ekkert strik í þessa reikninga, ekki fremur en 1. brtt. hans, 3. brtt. er þó allra skemmtilegust fyrir það, að með henni játar hv. þm., að gagnrýni hans á þeirri gr., sem hann áður átaldi harðast, sé ekki á rökum byggð. Þessi gr., sem hann gagnrýndi svo ákaflega og fann allt til foráttu, inniheldur reglur um úthlutun úr lífeyrissjóði til gamalmenna og öryrkja. Taldi hann ákvæði þessarar gr. ofsókn á hendur öllum gamalmennum í landinu. Samkv. ákvæðum hennar væri ekki hægt að úthluta nema 200–300 kr. til hvers gamalmennis á ári. Nú vill hv. þm. samt ekki breyta þessari gr., heldur orðalagi á næstu g. á eftir og á þann hátt, að hver maður sér, hvernig hann nú skilur hina áður fordæmdu gr. og úthlutunarreglur hennar. Með brtt. sinni vill hann gera ákvæði 39. gr. frv. þannig, að ellilaun skuli ákveðin svo há með hliðsjón af framfærslukostnaði í byggðarlaginu, að þau séu nægilegur lífeyrir. En ef margumtalaðar reglur einnar gr. frv. útiloka það, að ellilaun geti nokkurntíma orðið nema 200–300 kr., þá væri ekkert vit í og algerlega tilgangslaust að setja slík ákvæði í frvgr. Með þessu er því játað af hv. 5. þm. Reykv., að honum hefir nú ekki einungis alveg réttilega skilizt merking þeirrar gr., sem hann átaldi áður harðlegast, heldur hefir hann fallizt á ákvæði hennar, og kemur því brtt. hans mér fyrir sjónir sem auðmjúk fyrirgefningarbeiðni á þeim ásökunum, sem hann bar fram á hendur mér, og þeim misskilningi á merkingu þessarar gr., sem lá þar á bak við. Og að sjálfsögðu fyrirgef ég honum af fúsu geði. Það er drengilegt af hv. þm. að kannast við þetta svo opinberlega. Um aðrar brtt. skal ég ekki fara mörgum orðum. Vil þó geta þess um brtt. á þskj. 380, frá hv. þm., Barð., og hv. þm. Mýr., að ég álít ekki aðkallandi að samþ. þá brtt. Það er að vísu svo, að sjóðfélagar í eftirlaunasjóði starfsmanna Landsbankans eru skyldaðir með l. til þess að tryggja sig þar. En með þeim ákvæðum, sem þegar eru fyrir í frv., ætla ég, að þessum mönnum sé sýnd full sanngirni. Og naumast mundi þessi breyt. verka öðruvísi en svo, að allir mest launuðu starfsmenn Landsbankans fengju að ástæðulausu verulega ívilnun á iðgjöldum sínum. Allir lægst launuðu starfsmennirnir fengju hinsvegar sín iðgjöld endurgreidd sér að skaðlausu. En svo sem það er að mínum dómi óþarft að samþ. þessa brtt., álít ég þó, að hin skrifl. brtt. frá hv. þm. N.-Þ. sé beinlínis hættuleg fyrir viðgang lífeyrissjóðs Íslands. Því að ef nokkursstaðar á að nema staðar með slíkar undanþágur fyrir sjóðfélaga lífeyrissjóða einstakra manna, þá get ég ekki séð, að finna megi neina markalinu, sem hægt sé að staðnæmast við, aðra en þá, að undanþágurnar veitist aðeins fyrir þá sjóði, sem stofnaðir eru með lögum og sem þó á sér stað um lífeyrissjóð Landsbankans, en hinsvegar ekki um lífeyrissjóð Útvegsbankans. Það er t. d. ekki sanngjarnt, eftir að slík undanþága hefir verið veitt til handa starfsmönnum Útvegsbankans, að neita um samskonar undanþágu til handa starfsfólki Eimskipafélags Íslands, sem líka á sér lífeyrissjóð. Það yrði því næsta hættulegt fjárhag lífeyrissjóðs að fara út á þá braut, sem hv. þm. N.-Þ. leggur til, og er ómögulegt að vita, hvar staðar ætti að nema. Þessa sjóði má stofna endalaust, og einkum freistandi fyrir hátekjufólk, sem lífe3rissjóður Íslands hefir tiltölul. mestar tekjur af. Ég ætla, að ekki sé þörf á að svara hv. þm. V.-Sk. (GSv) né hv. 6. þm. Reykv. (SK), því að n. hefir með till. sínum tekið afstöðu til þess, sem þeir hv. þm. ræddu um. Ég vil þó aðeins mótmæla því, sem hv. þm. V: Sk. hélt fram, og vara hann við að halda slíkum kenningum að kjósendum sínum eystra, að ef honum sjálfum þóknist að halda fram skýringum á l., sem fara þvert ofan í bókstaf l., þá eigi að fara eftir hans skýringum. Ég hygg varlegra að fara eftir bókstaf t. En túlkun hv. þm. á því, með hvaða skilyrðum vextir ellistyrktarsjóðanna eru fengnir í hendur einstökum sveitarfélögum samkv. ákvæðum frv., var nákvæml. þvert ofan í skýran bókstaf frv. Líkt vil ég segja um hinn sérstaka skilning hv. þm. N.-Þ. á því, hvernig rétt sé að reikna lífeyri í sveitum og þorpum, sem hafa yfir 300 íbúa. Sá skilningur stendur aðeins fyrir hans reikning. Vonast ég til, að mér hafi tekizt að orða þessa ræðu mína svo áreitnislaust, að óþarfar deilur þurfi ekki að vekjast upp út af því, sem ég hefi nú sagt. Enda vildi ég mjög mælast til þess, að hraðað verði afgreiðslu þessa máls. Það er satt, að frv. er leiðinlega seint á ferð og því gefst leiðinlega stuttur tími til athugunar í hv. Ed. Má afgreiðsla þess því að sjálfsögðu ekki dragast neitt úr þessu hér í hv. deild.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Það er furðulegt, hve sú trú er sterk hjá hv. þm. N.-Ísf. og mönnum, sem nálægt honum standa í hans flokki. að hvernig svo sem staðreyndirnar séu í þann og þann svipinn, þá geti gorgeirinn alltaf borgið þeim. Ég er alveg hissa, að eins gáfaður og sjálfstætt hugsandi maður og þessi hv. þm. er skuli ekki leita meir að staðreyndum og halda sífellt áfram í sama tóninum, hvenær sem maður reynir að sýna honum og hans flokki undanlátssemi í einhverju deilumáli. Ég vil vona, að það fari nú ekki að verða langt þangað til þessi hv. þm. hættir að beita þeim aðferðum, að líta svo á sem ekkert sé til utan þess, sem hann sjálfur túlkar eða vill vera láta; að það sé nóg að segja að þetta sé svona og svona, og þá sé það þannig. Þessi stefna, þessi trú á hrokann er á allan hátt hættuleg fyrir Alþfl., og ég hélt, að hann hefði rekið sig á það, að það er ekki heppilegt að halda þeim upptekna bætti áfram. Hv. þm. gerði tilraun til þess að snúa út úr till. okkar kommúnista og um leið að setja sig á háan hest, eins og honum finnst fara sér svo vel, og þykir honum hann vera mikill sigurvegari í okkar deilum. Ég ætla nú, í eins stuttu máli og hægt er, að sýna hv. þm. fram á, hvernig við hugsum okkur að afmá með þessum till. verstu agnúana 1 þessu frv. Það er þá í fyrsta lagi viðvíkjandi varanlegum sjúkdómum. Í þeirri gr., sem þar er um að ræða, vakir sérstaklega fyrir okkur að tryggja rétt gamalmennanna gagnvart sjúkrasamlögunum. Er reynt að sjá til þess, að þau séu tryggingarhæf, en að svo miklu leyti, sem þau eru það ekki, að koma þeim undir l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Ég ræddi um það við 2. umr. þessa máls, hvað gert yrði, ef þetta frv. næði fram að ganga. Gamalmennunum yrði skipt í þrennt, þau, sem fengju að vera í sjúkrasamlögunum, sem fengju ríkisstyrk sjúkra manna og örkumla, og loks þau, sem beinlínis yrðu að fara á sveitina. Og hv. þm. hefir ekkert haft við þá skiptingu að athuga. Það, sem í okkar till. er verið að gera, er að tryggja það, að þau gamalmenni, sem ekki kæmust með þessu móti undir sjúkrasamlögin, kæmust undir ríkisstyrk sjúkra manna og örkumla, og yrðu þannig ekki nema þessir tveir flokkar. Þetta hélt ég, að myndi vera nokkuð skýrt eftir orðalaginu á okkar till. Í öðru lagi er það viðvíkjandi 18. gr. - Mér er fullkunnugt um ákvæði 30. gr. um það, að sjúkrasamlög séu ekki skuldbundin til þess að greiða öðrum læknum eða sjúkrahúsum fyrir sjúklinga en þeim, sem samningar ná til. Og mér er líka kunnugt um það, hvernig sjúkrasamlag Reykjavíkur hefir reynt að koma sér undan skyldum sínum við þá tryggðu með skírskotun til þessa. En hinir tryggðu eiga að geta komizt að á sjúkrahúsi, og þær ákvarðanir, sem hindra slíkt, eru skerðing á rétti þeirra. Og það, sem ég vildi fyrirbyggja með brtt., er það, að þessi réttarskerðing verði svo að segja lögfest, því það er meiningin með 16. gr. eins og hún er orðuð. Hv. þm. N.-Ísf. var að reyna að láta líta svo út sem við hefðum breytt um skoðun á 37. gr. Það er eins og hann sé búinn að gleyma því, sem um er deilt. við höfum haldið því fram, að með 2. tölul. 37. gr. sé verið að undanþiggja þau gamalmenni og setja þau í sérstakan hóp, sem þegið hafa sveitarstyrk árið áður, og bæjarstjórnunum er ekki úthlutað ellilaunum út á þessi gamalmenni. Og þar með er gamalmennunum skipt í þrennt. Og það er þessi skipting. sem við erum að berjast á móti. Hv. þm. fór allt í einu að tala um upphæð ellilaunanna í sambandi við okkar brtt. og sagði, að ég hefði talað um 200–300 kr. Það hefir aldrei verið minnzt á þetta hér. Það, sem um er að ræða í þessari gr., er ekki upphæðin, heldur rétturinn. Brtt. okkar fer fram á að veita öllum gamalmennum ellilaun, svo að ekkert þeirra þurfi sveitarstyrk. Með þessu móti er gamalmennunum ekki skipt í neina flokka, eins og gert er samkv. frv. Og þetta tók ég skýrt og greinilega fram. Hinsvegar ætla ég mér ekki þá dul að sannfæra þennan hv. þm. Það er mér vafalaust ofvaxið. Og mér þætti vænt um, ef hann vildi halda sínum skilningi og standa við það, sem hann hefir sagt, sem sé að þessar brtt. okkar séu einskis virði og að það gerði hvorki til eða frá, þótt þær yrðu samþ. Ég vil skora á hann, svo framarlega sem hann heldur þessum skilningi, að samþ. brtt. Ef hv. þm. hefir það álit, sem hann sagði áðan, held ég, að hann ætti að fylgja þeirri skoðun, ekki sízt vegna þess, að þá mundi hann um leið vera í samræmi við vilja síns eigin flokks, og því hefir hvað eftir annað verið lýst yfir, hvernig sá vilji væri. Ég vil mega vænta þess, að hv. þm., þrátt fyrir - hrokann í ræðu sinni áðan, fari að venja sig af því að tala með þessari takmarkalausu fyrirlitningu, - ekki á kommúnistum, en hans eigin flokki. Hv. þm. vill koma hér fram sem lærifaðir og setur upp spekingssvip í hvert skipti, sem hann talar til okkar kommúnista. Ég held, að hann ætti einu sinni að gerast lærisveinn, - ekki minn, en fólksins, sem hefir treyst honum og hans flokki. Og ég held, að hann ætti fyrst og fremst að temja sér þetta við þær umr., sem hér fara fram. Ég held, að það geri ekkert til, þó að þessi hv. þm. lagaði sig öðruhverju eftir því, sem fólkið í hans flokki hugsar. Það er svo, að við erum kosnir á þetta þing, - ekki til að framkvæma okkar vilja, heldur þess fólks, sem við erum umboðsmenn fyrir. Og þegar kosningar fara fram, reynist það ekki heppilegt að hirða ekkert um þann vilja.

Frsm. minni hl. (Thor Thors) : Ég þarf ekki að vera langorður. Ég get tekið undir það, sem hv. þm. Barð. lagði áherzlu á í sinni ræðu, að það væri aðalatriðið fyrir símafólkið að fá endurgreiðslu úr þeim sjóði, sem það hefir áður lagt fé í, og að það hefði eins og aðrir gert sér vonir um, þegar þetta mál var ákveðið með I., að það fengi þarna fé til ráðstöfunar og hafi því orðið fyrir vonbrigðum, þegar framkvæmd þessa máls var frestað. Það telur sig eiga réttlætiskröfu til þess að njóta í þessum efnum sömu réttinda og ýmsum öðrum hafa verið veitt. Hv. þm. N.-Ísf. taldi, að undirbúningur þessa máls væri í bezta lagi. Það má minna hv. þm. á það, að þetta er nokkurn veginn samhljóða hví, sem hann og flokksbræður hans héldu fram, þegar l. um alþýðutryggingarnar voru sett. Dásömuðu þeir þá mjög, hvað vel væri frá þessum málum gengið og hvað þau væru gaumgæfilega undirbúin og rannsökuð. Reynslan hefir hrakið það, sem þessir hv. þm. fullyrtu þá, og ég geri ráð fyrir, að hún eigi eftir að hrekja staðhæfingar þessa hv. þm. í sambandi við þetta mál. Hv. þm. taldi réttmætt að samþ. þetta mál, svona lítið rannsakað. Í dag hefði t. d. verið lagt fyrir þingið stórfellt frv. um ýmsar aðgerðir í sambandi við mæðiveikina og ekki hefir það fengið meiri undirbúning. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefir athugað það, en ég hugsa, að aðrir hafi gert það, að þetta frv. hefir verið í undirbúningi í allt haust. Allir þeir þm., sem eru fulltrúar fyrir þau héruð, þar sem mæðiveikin hefir breiðzt út, hafa verið hvað eftir annað á fundum um það í allt haust, hvernig eigi að snúast við þessum voða. Frv., sem að vísu kemur ekki fram fyrr en í dag, er ávöxturinn af starfi allra þeirra aðilja, sem hér eiga hlut að máli. Málið sjálft er ágreiningslaust flutt af þeim mönnum þessarar hv. d., sem hún hefir sérstaklega trúað fyrir því að fara með málefni landbúnaðarins á þinginu. Og ég geri ráð fyrir því, að allir hv. þm. séu sammála um, að nauðsyn beri til þess að bregðast skjótt við og veita þeim mönnum, sem fyrir mestu tjóni hafa orðið, einhverja hjálp. Hér er ólíku saman að jafna. Þetta mál, sem ég gat síðast um, þolir enga bið, en frv. um alþýðutryggingarnar, sem hér er um að ræða, er ekki svo veigamikið og hefir ekki slíkar réttarbætur í för með sér, að það þoli ekki, að það sé gaumgæfilega undirbúið og rannsakað til næsta þings. Þá taldi hv. þm. N.-Þ., að starfsmenn Útvegsbankans ættu sama rétt hvað snertir endurgreiðslu og starfsmenn Landsbankans. Þetta er ekki rétt, vegna þess, að starfsmenn Landsbankans eru skyldaðir til þess samkv. l. að leggja fram ákveðna fjárhæð af launum sínum í eftirlaunasjóð og verða ekki leystir undan þeirri skyldu nema með lagabreyt. Starfsmenn Útvegsbankans hafa hinsvegar tekið upp þetta mál á frjálsum grundvelli eða a. m. k. án afskipta Alþingis. Og bankinn sem stofnun er sjálfráður um að leggja niður þennan sjóð þegar hann óskar. Það getur Landsbankinn aftur á móti ekki, nema eftir breyt. frá Alþingi á landsbankalögunum. Þess vegna er það rangt hjá hv. þm., að það standi nákvæmlega eins á fyrir Útvegsbankanum og Landsbankanum í þessum efnum. Ég get skilið, að þessi hv. þm. vilji þóknast starfsmönnum Útvegsbankans, af því að hann á sæti í bankaráði þess banka. Og þess vegna er það, að hann flytur þetta mál, en ekki af því, að það sé réttlætiskrafa. Hv. frsm. meiri hl. taldi, að sú breyt., sem meiri hl. n. stefnir að, þess efnis, að það skuli vera tryggingarráðið, sem ræður formenn sjúkrasamlaganna, en ekki tryggingarstofnunin, sé aðeins skýring á því, hvernig þetta mál sé hugsað. Ég hygg, að þetta sé ekki rétt skýring. Þessi till. er veruleg efnisbreyt. og er að mestu leyti fram komin fyrir óskir frsm. í n., óskir, sem ég hygg, að séu ekki að öllu leyti í samræmi við það sem þessi hv. þm. og hæstv. ráðh. hafa hugsað sér í þessu máli. Hann talaði um það af miklum skilningi, hversu leitt það væri, ef óréttmæt pólitík kæmist inn í framkvæmd sjúkratrygginganna. Ég get tekið undir allt, sem hann sagði um það, en þetta ákvæði, sem hér er smeygt inn í þetta frv., um að taka meðferð þessa máls úr höndum hins ábyrga meiri hl. bæjarstj., er einmitt flutt til þess að koma óréttmætri pólitík inn í málið. Hv. þm. vill afsaka þetta með því að segja, að þessi till. hafi verið flutt á fundi sjúkrasamlaganna, sem haldinn var síðasta sumar, en hv. þm. veit það alveg eins vel og ég, að þessi till. er komin frá tryggingarráði sósialista, sem nú á að reka burt frá stjórn þessarar stofnunar. Þar var hið pólitíska frumkvæði að þessu atriði. Það var tryggingarráðið, sem samanstendur af þremur sósialistum, sem fann upp þetta snjallræði til þess að sölsa undir sig framkvæmd sjúkratrygginganna, sem samkv. réttum lýðræðisreglum eiga að heyra undir bæjar- og sveitarstjórnir. Ég veit, að hv. þm. er ekki það einfaldur, að hann viti ekki ofur vel, hvað liggur á bak við þessa brtt. og hver hennar raunverulegi tilgangur er. Ég skal hinsvegar geta þess, að mér þykir brtt. hv. meiri hl. n. um það, að tryggingarráð ákveði formennina, en ekki tryggingarstofnunin, nokkur bót í máli, en hún fyrirbyggir ekki það, sem tilgangurinn var upphaflega með breyt. á þessu skipulagi, að réttmæt pólitík komi inn í málið, og það er, eins og ég hefi margsinnis getið um við þessar umr., algerlega að þarflausu, að slíkt er gert, og það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir framkvæmd sjúkratrygginganna. Það getur orðið til þess að spilla framkvæmd þeirra og vinsældum, eða réttara sagt væntanlegum vinsældum, því að vinsældir hafa hingað til litlar verið hjá meiri hl. bæjarbúa, þar sem þessu ákvæði verður beitt til þess að draga stj. sjúkrasamlaganna úr höndum fulltrúa þeirra.

*Bergur Jónsson: Þegar ég talaði hér í kvöld, þóttist ég vera svo óádeilinn við aðra og gerði aðeins grein fyrir brtt., sem ég hafði borið fram hér, og afstöðu minni til annara brtt., að ég bjóst ekki við, að ég þyrfti að taka til máls aftur, en svo skeður það undarlega, að einn hv. þm. hér í hv. d. leyfir sér að standa upp og snúa út úr orðum mínum á mjög óviðeigandi hátt. Viðvíkjandi afstöðu minni gagnvart kröfu simamanna um að fá að komast undir lífeyrissjóð Íslands og losna undan lífeyrissjóði embættismanna og fá þaðan endurgreitt það, sem þeir hafa greitt þangað, sagði ég, að það væri talsvert óhagræði samfara því fyrir lífeyrissjóð embættismanna að þurfa að greiða allri þessari fjölmennu stétt í einu lagi iðgjöldin, sem hún hefir greitt í sjóðinn. Hv. 6. þm. Reykv. leyfir sér að leggja þann skilning í þessi ummæli mín, að lífeyrissjóður embættismanna sé ekki fyrir hendi á þann hátt, sem hann á að vera l. samkvæmt, og er hér með dylgjur út af þessum ummælum mínum í garð hæstv. stj. um það, hvort það. sé meiningin samkv. orðum mínum, að þessi sjóður sé ekki fyrir hendi, honum ætti að vera eytt í annað; ég veit ekki, hvað hann meinar, að annað hafi getað orðið af honum. Ég skil ekki, hvernig þessi hv. þm. leyfir sér að snúa út úr máli þm. Hann veit vel að það lá ekkert í mínum orðum, sem gaf í skyn, að ég álíti, að lífeyrissjóður embættismanna væri ekki fullkomlega fyrir hendi, eins og hann á að vera, enda munum við hvorugur efast um það, og ekki heldur hv. 6. þm. Reykv., þrátt fyrir allt hans pólitískt offors, og ég vil segja þessum hv. þm. það, að ef hann hefði með einhverja sjóði að gera, þá mundi hann ekki kæra sig um að fá svona dylgjur, eins og hann leyfir sér að viðhafa í garð hæstv. ríkisstj. og þeirra, sem eiga að hafa umráð yfir opinberum sjóðum í landinu. Viðvíkjandi því, hvort rétt sé að fella niður 2. málsgr. 62. gr. alþýðutryggingarl., eins og lagt er til í þessu frv., þá vil ég endurtaka það, að ég sé ekki neina hættu bundna við það, þó að þetta væri gert að þessu sinni með tilliti til þess, að það er þegar fyrir lagaákvæði, sem frestar framkvæmd þessara lagaákvæða til 1. apríl á næsta ári, ef ég man rétt. Þess vegna er nægur tími á næsta þingi til að taka til yfirvegunar óskir og kröfur símamanna í þessu máli, og ég fyrir mitt leyti vil gjarnan vinna að góðri lausn þessa máls, þannig, að simamenn fái óskir sínar uppfylltar, en því hagar þannig til, að það er ekki mikið óhagræði fyrir lífeyrissjóðinn að greiða iðgjöld, ef greiðslunni er t. d. dreift á nokkur ár. Hv. 6. þm. Reykv. vil ég benda á það, að það mun engin sú tryggingarstofnun vera til, að það sé ekki óhagræði fyrir hana, ef stór hópur af þeim mönnum, sem greitt hafa til hennar iðgjöld um langt árabil, vilja á einum og sama degi fá útborgað allt, sem þeir hafa greitt, með vöxtum og vaxtavöxtum. Ummæli hv. þm. eru því ekkert annað en óeðlilegur útúrsnúningur, þegar hann leggur þá merkingu í orð mín, að ég hafi gefið í skyn, að sjóðurinn hafi gefizt upp; annars vona ég, að hæstv. stj. svari hv. þm. út af þessu, því að það má ekki ómótmælt vera.

*Sigurður Kristjánsson: Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. þm. Barð. sagði um þau orð, sem ég hafði í sambandi við lifeyrissjóð embættismanna og barnakennara, og að ég hefði snúið út úr orðum hans. Ég sagði, að sjóðunum bæri að standa við skuldbindingar sínar, ef þeim hefði ekki verið komið óforsvaranlega fyrir og ef þeir væru ekki tapaðir, og það er hægt að sanna þetta. Ég gerði það með því að sýna fram á, að kæmu miklar kröfur, þá væri hægt að fresta greiðslunni, eins og gert hefir verið 2 þing, en hv. þm. sagði blátt áfram, að sjóðirnir væru ekki færir um að greiða þetta. Hann sagði, að hann teldi kröfur símamanna réttmætar og sanngjarnar, en hann ætlar samt eftir því sem mér skilst, að vera á móti því, af því að sjóðurinn er ekki fær um að greiða þetta. Ég hefi því á engan hátt snúið út úr orðum hans. Ég krafðist þess bara, að stj. sjóðanna gerði grein fyrir því, hvers vegna sjóðirnir eru ekki færir um að greiða fé, sem þeim ber að greiða samkv. l., og það þýðir ekki að vera að hafa nein undanbrögð í þessu máli. Það er vitanlegt, að þó að sjóðina kynni að skorta reiðufé, þá hafa þeir átt að koma eignum sínum í verðbréf eða annað þess háttar, og greiða með hæfilegum fresti, og það er nákvæmlega sami möguleiki fyrir hendi nú eins og verið hefir að fresta þessum greiðslum, þannig að sjóðurinn geti innt þær af hendi. Hv. þm. hefir þess vegna á engan hátt ennþá gert grein fyrir þessum orðum sínum, hvernig á því stendur, að sjóðirnir eru ekki færir um að standa við skuldbindingar sínar. Ég bíð eftir því, að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir, hvort þetta er rétt, eða ef það er ekki rétt, hvort hún viðurkenni þá, að það sé beinlínis tilgangur hennar að loka þessum sjóðum að óþörfu, þessum sjóðum, sem eru eign embættismanna og barnakennara, loka þeim fyrir eigendunum með einskonar ofbeldi.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Ég verð að segja, að ég skil hvorki upp né niður í því, sem hv. 6. þm. Reykv. er að tala um. Hann spyr, hvernig á því standi, að lifeyrissjóðirnir séu ekki færir um að standa við skuldbindingar sínar. Ég veit ekki betur en að þeir hafi gert það. Hvaðan hv. þm. kemur þessi vitneskja, veit ég ekki. Ég ætla, að hann sjálfur eða einhver af flokksmönnum hans hafi tekið svo til orða, að það væri lagt hærra gjald en eðlilegt væri á menn til þess að safna í lífeyrissjóðina, hærra gjald en eðlilegt væri eftir þeim. fríðindum, sem sjóðirnir ættu að inna af hendi. Ég skal ekki fullyrða, hvort svo er, en hitt vil ég fullyrða, að sjóðirnir hafa staðið við allar sínar skuldbindingar, og það er engin minnsta ástæða til að efa, að þeir geri það. Sjóðunum eru engar slíkar skuldbindingar bundnar á hendur sem þær, að greiða t. d. á annað hundrað manns í einu allt, sem þeir hafa greitt í sjóðina, en þó að það yrði gert, þá efa ég ekki, að sjóðirnir gætu mætt því, en það væri betra fyrir sjóðina að greiða þetta á annan hátt. Hv. þm. má ekki halda, að það, hvort heimiluð er endurgreiðsla úr sjóðunum, fari eftir því, hvort sjóðirnir geti greitt eða ekki. Sjóðirnir hafa þá tapað núna seinustu dagana, ef um tap ætti að vera að ræða. Ég hefi ekki athugað reikninga sjóðanna frá því um síðustu áramót, en fé sjóðanna er að langmestu leyti í skuldabréfum og að nokkru leyti í reiðufé. Ég vil ekki taka það alvarlega hjá hv. þm., þegar hann er með dylgjur um það, að fé sjóðanna sé tapað fyrir óráðvendnislegar eða mjög heimskulegar ráðstafanir á fé þeirra. Ég tortryggi ekki þann mann, sem hefir stjórnað sjóðunum síðustu ár, Brynjólf Stefánsson, sem hefir haft yfirstjórn trygginganna. Ég skil ekki, hvað þessi orðaflaumur hjá hv. þm. á að þýða. Ég tel engan vafa á því, að sjóðirnir geti mætt sínum skuldbindingum. Ef ég man rétt, þá notuðu nokkrir síma- og póstmenn tækifærið til þess að fá greiddar innstæður sínar í sjóði þeirra þá fáu daga, sem voru á milli þess að nýju l. gengu í gildi 1936 þangað til búið var að fá staðfestingu á bráðabirgðal. frá 1936. En ég tel, að jafnvel þótt póst- og símamönnum, sem ekki fengu endurgreitt úr sjóðnum, yrði greidd innstæða þeirra, þá sé ekki ástæða til að bera kvíðboga fyrir því, að sjóðurinn geti ekki staðið við skuldbindingar sínar, en hinsvegar tel ég betra að dreifa útborguninni á 2–3 ár, og það kæmi ekki í bága við starfsemi sjóðsins. Fyrst ég fór að taka til máls, vil ég minnast á brtt. á þskj. 380, um að undanþiggja þá menn, sem eru meðlimir í eftirlaunasjóði Landsbankans, frá tryggingarskyldu til hins almenna lífeyrissjóðs Íslands. Ég vil mjög mæla gegn þessari brtt., því að ef hún yrði samþ., þá mundi verða farið fram á undanþágu fyrir aðra eftirlaunasjóði. Þá hefir komið erindi frá Útvegsbanka Íslands, Eimskipafélagi Íslands og nokkrum fleiri stofnunum, sem hafa gert slíkt hið sama. Afleiðingin af þessu yrði sú, að tekjuhæsta fólkið í landinu vel flest mundi skapa sér sérstaka ellitryggingu með sérstökum iðgjöldum, en eftir yrði í hinum almenna lífeyrissjóði tekjulægsta fólkið. Nú er persónugjaldið til sjóðsins 7 kr. og 5 kr., og með 1% álagningu á skattskyldar tekjur er gert ráð fyrir, að meðalgreiðslurnar í sjóðinn séu 15,50 kr., og við það er áætlunin um væntanlegan ellistyrk miðuð. Ef tekjuhæsta fólkið hefir sértryggingu, þá hlýtur meðalgreiðslan til sjóðsins að lækka, og möguleikar hans til lífeyrisgreiðslu hljóta einnig að minnka, en lífeyrissjóðsl. byggjast einmitt á því, að þau verði sem víðtækust, nái til sem flestra og einn hjálpi öðrum, að menn standi saman, þeir, sem betur mega, og hinir, sem minna eiga. Af þessari ástæðu er ég á móti því, að undanþága verði gerð fyrir þá menn, sem tryggðir eru í sérstökum sjóðum, ekki sízt þegar þess er gætt, að þær tryggingar, sem starfsfólk Landsbankans nýtur, eru því mjög hagstæðar. Ég held, að Landsbankinn greiði helminginn af iðgjöldum til sjóðsins, og starfsmenn sjálfir 2½%. Hinsvegar er í frv., sem hér liggur fyrir, gert ráð fyrir - sem ég tel rétt og eðlilegt -, að þeir, sem hafa tryggt sig í öðrum sjóðum, fái þá ívilnun, að þeir greiði aðeins það, sem er umfram meðalgreiðsluna til sjóðsins, 12,50 kr. Ef maður hefir t. d. 3000 kr. skattskyldar tekjur og greiðir 1% af þeim og 14 kr. viðbót fyrir sig og konu sína, þá verður hann að greiða til jafnaðar 44 kr., en ef starfsmenn Landsbankans fá frádrátt á 25 kr., þá greiða þeir ekki nema 19 kr. Með þessari till., sem er í frv. sjálfu, tel ég vera svo langt gengið til móts við óskir þessara manna sem hægt er, án þess að rýra mjög alvarlega hlut lifeyrissjóðs Íslands. Ég vil mæla með, að sú till. verði samþ.



Það eru aðeins örfá orð. Hv. þm. Snæf. var hér áðan að fetta fingur út í það, sem ég hafði sagt viðvíkjandi undirbúningi þessa máls, og lét hann þess getið í því sambandi, að eitthvað, sem ég hefði sagt viðvíkjandi undirbúningi alþýðutrygginganna 1935, hefði ekki staðizt. Ég veit ekki, hvaðan hv. þm. kemur þessi vizka.

Úr þingtíðindunum

. Ég veit ekki til, að ég hafi í umr. 1935 gert annað en að skýra frá staðreyndum um undirbúning þessa máls, og ég veit ekki betur en að það hafi fullkomlega staðizt, sem ég sagði, enda benti hv. þm. ekki á neitt máli sínu til sönnunar um það. Annarsvegar sneri hann út úr orðum mínum í kvöld, þar sem hann hélt því fram, að ég hefði sagt, að undirbúningur þessa máls væri í bezta lagi. Ég sagði það ekki, heldur nefndi ég staðreyndir um það, hvernig málið var undirbúið, og benti á, að það væri ofmælt, sem sumir hv. þm. hefðu sagt um, að undirbúningi málsins væri sérstaklega áfátt. Í öðru lagi hafði hv. þm. fundið sér það til í sambandi við málið, að það væri búið að liggja svo skamman tíma fyrir þinginu, og til þess að nefna hliðstætt dæmi um, að ekki væri ótítt, að mál lægju skamman tíma fyrir þinginu, nefndi ég mál, sem ég mundi bezt eftir og var til umr. í dag. Hv. þm. gat ekki neitað, að það var rétt dæmi, sem ég tók þar. Hinsvegar sagði ég ekkert um það, hvort þetta mál hefði verið undirbúið utanþings. Ég sé ekki betur en að þau orð, sem hv. þm. lét falla í þeim tilgangi að fetta fingur út í ummæli mín, séu úr lausu lofti gripin. Þá minntist hv. þm. á þá brtt., sem ég hefi flutt við aðra brtt., sem fram hefir komið, þar sem ég fer fram á, að starfsmönnum Útvegsbankans verði gert jafnhátt undir höfði eins og starfsmönnum Landsbankans, sem nokkrir hv. þm. hafa flutt till. um að undanþiggja undan því að greiða til lífeyrissjóðs Íslands. Hv. þm. var eitthvað að tala um, að ég mundi flytja till. af því að ég væri í bankaráði Útvegsbankans. Það rýrir ekki út af fyrir sig gildi þessarar till., og yfirleitt hefi en ekki verið að brjóta heilann um, hvaða hvatir væru á bak við till., sem hv. þm. flytur viðvíkjandi Landsbankanum um þetta efni. Mér finnst það yfirleitt ekki skipta neinu máli, en það, sem ég hefi farið fram á, er það, að ef starfsmönnum Landsbankans verða veitt þessi hlunnindi, sem hér er farið fram á, þá gangi það sama yfir menn, sem vinna við samskonar stofnun, sem nákvæmlega eins stendur á um, og það er vítanlega engin sérstaða fyrir starfsmenn Landsbankans fram yfir starfsmenn Útvegsbankans, þó að tryggingarsjóður Landsbankans sé ákveðinn með l., vegna þess að starfsmenn í Útvegsbankans hafa ekki í sínu valdi að afnema sinn sjóð. Samþykkt um þann sjóð er gerð af fulltrúafundi bankans og bankaráðs, og það er engin trygging fyrir því, þó að starfsmennirnir vildu losna við þessa tryggingu, að þeir aðiljar, sem hér eiga um að fjalla, muni falla frá sinni samþykkt. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en ég stóð upp aðeins af þessu gefna tilefni, vegna þeirra orða, sem hv. þm. Snæf. lét falla um undirbúning málsins, og viðvíkjandi þeirri brtt., sem ég flyt hér og mér virðist hafa sætt óréttmætum andmælum.

*Sigurður Kristjánsson: Ræða hæstv. atvmrh. var fremur vesældarleg og vandræðaleg og ekki illa samboðin málstaðnum. Hann lézt ekkert skilja, hvað ég meinti með minni fyrirspurn. Hann velti yfir höfuð ákaflega vandræðalega vöngum yfir þessu öllu saman, þó að hann segðist fullyrða, að lífeyrissjóður embættismanna og barnakennara væri fullkomlega fær um að standa við skuldbindingar sinar og hefði alltaf verið. Nú er þetta dálítið einkennilegt, þegar þessir sjóðir voru af honum sjálfum ekki taldir færir um að standa við skuldbindingar sínar samkv. 1. um alþýðutryggingar, og það varð að afgreiða hér bráðabirgðal. til þess að losa sjóðina undan þeim skuldbindingum, sem þeim voru bundnar með 62. gr. alþýðutryggingarl. Það er þess vegna ekki einungis vandræðalegt. heldur einnig mjög skoplegt að heyra þessa vörn, ef vörn skyldi kalla, því að það er sjálfur þessi hv. ráðh., sem hefir fengið þingið til þess að losa sjóðina undan skuldbindingum þeirra, af því að þeir voru ekki taldir færir um að fullnægja þeim. Það er líka dálítið skoplegt að heyra þessar drýldnu fullyrðingar rétt eftir að hv. þm. Barð. hefir sagt, að afstaða hans til þessa atriðis skapaðist af því, eins og hann komst að orði, að sjóðirnir gætu ekki greitt þetta fé. Hann álítur, að þessir tryggingarsjóðir séu í framtíðinni ekki færir um að standa við skuldbindingar sínar, og verði því með lagabreyt. að losa þá frá þeim skuldbindingum, sem alþýðutryggingarl. sköpuðu þeim, en hitt vita allir, að sjóðirnir voru ekki taldir færir um það til þessa tíma. Ég hygg, að það sé alveg ljóst mál, að sjóðirnir geti verið færir um þetta, ef stj. þeirra vill, en að hér sé á ferðinni ofbeldisfull aðferð til þess að taka þann rétt af embættismönnum og barnakennurum, sem þeim var fenginn með alþýðutryggingarl. og öllum þótti þá vera sanngjarn, og vissulega er sanngjarn. Ég veit það persónulega, að ýmsir framsóknarmenn, og þar með hv. þm. Barð., álíta þetta vera hart að gengið og finnst það vera bæði rétt og skylt að láta þetta fólk njóta þessa réttar, sem því var áskilinn með 62. gr. alþýðutryggingarl. Og ég álit, að það sé bæði rétt og skylt að láta þetta fólk njóta þess réttar, sem því var áskilinn í 62. gr. l. þessara. En það er í þessu máli eins og svo mörgum öðrum, að þm. Alþfl. ráða og hv. þm. Framsfl. gerast einskonar bandingjar hjá þeim og verða nauðugir viljugir að láta að vilja Alþfl.-þm.

*Bergur Jónsson: Það er eins og að berja höfðinu við steininn að tala við þann hv. þm., sem síðast talaði. Hann segir það ósatt, að ég segði, að lífeyrissjóður væri ekki fær um að greiða þetta. En ég sagði, að það væri óhagræði fyrir lífeyrissjóð að greiða þetta í einu lagi. Ég lýsti því yfir, að ég vildi gjarnan láta lífeyrissjóð endurgreiða þetta, en ég taldi heppilegra fyrir sjóðinn, að greiðslunum yrði dreift á lengri tíma. Þá leggur hv. 6. þm. Reykv. þann skilning í orð mín, að ég haldi fram, að sjóðurinn sé ekki fær um að greiða þetta. Annars veit hv. þm., að þetta er ekki skylt að greiða út fyrr en 1. apríl 1938, svo það er nægur tími á næsta þingi að ganga frá þessu atriði. Hv. þm. hefir því ekki undan neinu að kvarta um þetta. En þessari gömlu tuggu íhaldsmanna dettur mér ekki í hug að svara, að við framsóknarmenn séum bandingjar hjá sósíalistum. Það hefir sungið nokkuð sitt á hvað í tálknum íhaldsmanna um það, hvort alþýðuflokksmenn væru bandingjar framsóknarmanna eða framsóknarmenn algerlega á valdi alþýðuflokksmanna, þannig að annar þessara flokka hefir verið búinn og gleypa hinn með húð og hári - sitt á hvað - eftir orðum íhaldsmanna, allt eftir því, við hvern er talað í það og það skiptið. En þegar samningur er gerður milli tveggja flokka, verða báðir að sveigja til. Þessi hv. þm. hefir aldrei haft aðra ábyrgð með höndum en að skrifa ofsóknargreinar um andstæðinga í ákveðnum pólitískum tilgangi. Hann hefir lifað á því starfi frá fyrstu tíð. Það er því ekki von, að hann skilji, hvernig menn haga sér, þegar þeir gera samninga.

*Sigurður Kristjánsson: Það er alls ekki mín meining að ætla að fara að svara því, að ég hafi aldrei haft annað með höndum en að skrifa níðgreinar, því að menn vita, að ég hefi haft önnur störf með höndum frá barnsaldri heldur en það. Hitt vildi ég segja við hv. þm. Barð., að það getur verið, að hlutverk okkar í pólitík sé nokkuð ólíkt. Ég hefi ekki skipt mér af henni nema af frjálsum vilja og haft hana í hjáverkum. En það er mælt, að hans stjórnmálaferill hafi mjög skapazt af því, að það hafi verið samið við hann og hans stjórnmálaskoðanir séu að langmestu leyti samningaskoðanir.



Ég ætla, að hv. 5. þm. Reykv. þurfi að strika æðimikið út úr ræðum sínum undanfarna daga, ef þar á ekki að sjást, að í 38. gr. (áður 37 gr.) þessa frv. séu ellilaun gamals fólks ákveðin svo lág, að ekki megi samkv. þeirri gr. veita þurfamönnum ellilaun, og í einu orði, að í þessari gr. frv. sé níðzt á gamalmennum. Þrátt fyrir þetta flytur hv. 5. þm. Reykv. enga brtt. við þessa voðalegu gr., heldur flytur hann brtt. við aðra gr., sem gerir engar breyt. á hinni fyrri gr. En um leið er það bara viðurkennt, sem hann áður hefir neitað. Það er þar með játað, að engin hæfa hafi verið í því, sem hann hefir haldið fram viðvíkjandi þessari 38. gr. Það má eftir ákvæðum þessarar gr. veita gömlu fólki fullnægjandi ellilaun sér til framfærslu. Og það má veita þurfamönnum ellilaun. En þessu hvorutveggja hafði hv. þm. neitað. Þessi gr. er því alls ekki til þess fallin að niðast á gömlu fólki. Í l. eins og þau eru nú ræðir um ellilaun til þurfamanna í 81. gr., sem verður óbreytt, þó að þetta frv. verði samþ. Þar stendur berum orðum (með leyfi hæstv. forseta) : „Til greina við úthlutun koma öll gamalmenni sveitarinnar, sem náð hafa hinu tilskilda aldursmarki, og jafnt þau, sem áður hafa þegið sveitarstyrk, sem önnur“. Þar stendur ennfremur þetta um fullnægjandi ellilífeyri: „Skal reynt að stilla svo til, að gamalmenni, sem ellilauna nýtur, þurfi ekki jafnframt að leita framfærslustyrks.“ Svo hyggur hv. 5. þm. Reykv., að hann vinni eitthvert afrek með því að orða þessa grein um, svo að nú eigi fyrir hans tilstilli að veita öllu gömlu fólki svo há ellilaun sem það þarf sér til lífsframfæris. En fyrir hverjum á það að sanna þörf sína? Sveitarstjórnunum. Og hverjir eiga að ákveða hve mikið þetta fólk þurfi sér til lífsframfæris? Líka sveitarstjórnirnar. Hinar sömu sveitarstjórnir. Og svo er þessi hv. þm. svo barnalegur að halda því fram, að með hans till., ef samþ. verður, sé gömlu fólki tryggð ellilaun, og svo há ellilaun sem það þurfi sér til lífsframfæris. Ef hv. 5. þm. Reykv. kæmi því til leiðar, að settur væri upp einhver dómstóll til tryggingar því fyrir gamla fólkið, að það fengi ellilaun þegar það þyrfti, og svo mikið sem það þyrfti, þá mætti segja, að þessi hv. þm. hefði eitthvað fyrir gamla fólkið gert og bundið sveitarstjórnirnar í þessu efni, svo að við sleppum nú getu þeirra til að fullnægja slíkum úrskurðum. En hann bindur þær ekki með því að vera þær að dómurum yfir sjálfum sér í þessu hvorutveggja, því það eru þær nú. Það er sjálfsagt sælt að vera eins mikið barn og hv. 5. þm. Reykv. En gamla fólkið nýtur bara ekki fremur en aðrir góðs af slíkum barnaskap.

*forseti (JörB): Þess hefir verið óskað af hálfu nokkurra fundarmanna, að lokið yrði við að koma tveimur málum til Ed. í kvöld, sem aðeins eiga eftir 3. umr. og hafa verið ágreiningslaus. Þau eru um hafnargerðir, og vildi ég verða við þessum tilmælum og vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á það. Mundi ég þá taka málin, sem nú eru á dagskrá, út af dagskrá, en setja fund samstundis til þess að afgreiða þessi mál, og e. t. v. taka einhver fleiri á dagskrá, til þess að flýta fyrir störfum. Fyrst enginn mælir þessu í gegn, tek ég þessi út af dagskrá: 3., 4. og 9. mál.

*Fyrirspyrjandi (Eiríkur Einarsson): Ég hefi á þskj. 107 gert fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. um frekari notkun raforku frá Sogsvirkjuninni. Eins og vitað er, er þetta fyrirtæki komið á vegna hagsmuna Reykjavíkurkaupstaðar, svo sem lögin um Sogsvirkjunina segja til vegar um. Engu að síður eiga fleiri en Reykvíkingar hagsmuna að gæta í sambandi við þetta mannvirki, þó þeir ekki hafi notið þess, en lifi enn aðeins í réttmætri eftirvæntingu þess, að vonir þeirra í þessu efni fái sem fyrst að rætast. Þetta segir sig sjálft, þar sem Sogið liggur í miðju viðlendu héraði og mjög skammt frá nokkuð fjölmennum þorpum og byggðarlögum, og ennfremur eru ekki neinar óraleiðir til stærri kaupstaða og kauptúna, er gjarnan vildu njóta hér góðs af virkjuninni. Vegna þessarar afstöðu hefir komið fram bæði fyrr og síðar mikil eftirgrennslan um þessa hluti, sem hefir komið fram í till. og ályktunum til Alþingis, sem allar lúta að því að hvetja til þess, að eitthvað sé gert til að komast að niðurstöðu í málinu. Alþingi hefir sinnt þessu máli. Það setti l. um raforkuveitur árið 1932 og síðan l. um Sogsvirkjunina, sem hefir nú verið framkvæmd. Mönnum hefir aldrei blandazt hugur um það, hvorki á Alþingi eða annarsstaðar, að almenningur bíður eftir því, að reistar verði stórar raforkustöðvar til hagsbóta fyrir heila landshluta. Þær almennu till., sem fram hafa verið bornar í þessu máli, hafa flestar komið fram í þál. formi, og þær fengu sameiginlega niðurstöðu í ályktun, er samþ. var á síðasta þingi á öndverðu þessu ári og flutt var af hæstv. atvmrh., þar sem gert var ráð fyrir undirbúningsrannsókn í þessu efni, bæði vegna aðkallandi krafna frá Hafnarfjarðarkaupstað og öðrum stöðum. Samkv. þessari ályktun var atvmrh. heimilað að verja fé til rannsókna á þessu efni í víðtækri merkingu. En þar sem rannsókn þessi stendur nú yfir, fannst mér, að ekki mætti liða svo þetta þing, að ekki yrði af vörum hæstv. ráðh. gert heyrinkunnugt, hvaða niðurstöður fengizt hafa, og ég vænti þess fastlega, að hæstv. ráðh. sé málið það kunnugt, að hann geti gefið þingheimi ákveðið hugboð, ekki aðeins um það, hvað n. sú, er skipuð hefir verið til að rannsaka málið, álítur um kostnað við hinar ýmsu framkvæmdir, sem hugsaðar eru, ekki aðeins um það, hverjar þeirra mundu bera sig bezt, sem líklega er nú fyrir kaupstaði og kauptún, heldur hitt einnig, hvað ætlazt er fyrir um lagasetningar og fyrirkomulag þessara framkvæmda í framtíðinni. Því það er fyrirfram vitað, að undirstaða löggjafarinnar á að vera sú, hvar bezt er að hefjast handa og hvar óskir manna eru réttmætastar, en jafnframt þarf almenningur einnig að fá skýrt að vita, hvaða lagareglum á að beita við framkvæmdirnar. Ég álít það afaráríðandi, þegar kemur til framkvæmda út frá Sogsvirkjuninni og einnig á öðrum stöðum, að þá eigi framkvæmdirnar sér stað eftir samfelldri og fyrirfram kerfisbundinni lagaskipun, svo að sneitt verði hjá allri togstreitu, sem orsakazt gæti vegna mismunandi styrkleika stjórnmálaflokkanna á Alþingi í hvert skipti. En til þess að koma í veg fyrir allt handahóf í þessu efni þarf að setja um þetta lagakerfi í líkingu víð vegalög, símalög eða þessháttar framkvæmdir. Að vísu verður hér ekki allt framkvæmt í sömu andránni, það er öðru nær, en einmitt fyrir það þarf að kerfisbinda þessar framkvæmdir fyrirfram eftir ýtarlegum rannsóknum, og framkvæmdum raðað eftir því, hverjar eru dýrastar í hlutfalli við notagildi þeirra, þannig að það liggi ljóst fyrir, hvað gera skal á þessu ári, hvað á næsta ári o. s. frv., eftir því sem fjárveitingar leyfa á hverjum tíma. það er mjög á huldu, hvaða hlutfalla verður gætt í framkvæmdunum milli kaupstaða og sveita í þessu efni, hver hinn opinberi styrkur verður, og hvernig framkvæmdastjórninni verður hagað. Allt þetta veit ég, að mönnum er mikið umhugsunarefni og áhugi mikill að fræðast um það frá ríkisstj., hvað efst er á baugi í þessu efni. - Ég vil um leið og ég sezt láta þess getið, að í kauptúnunum og þéttbýlinu eystra er ekkert framkvæmdarmál á dagskrá, sem eins mikill áhugi er fyrir og þetta. Enda liggur það í hlutarins eðli, að svo sé nú, þegar skammdegismyrkrið og kuldinn þrengir meir og meir að með hverjum degi, sem liður.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Enginn efi er á því, að það er rétt hjá hv. 10. landsk., að mikill og almennur áhugi mun vera fyrir þessu máli, ekki aðeins í Gullbringu- og Kjósarsýslu og Árnessýslu, heldur einnig víðsvegar á landinu, þar sem einhver skilyrði eru til rafvirkjunar. Í desember s. l. ár var af atvmrn. skipuð 5 manna n. samkvæmt l. um raforkuvirkjun til almenningsþarfa til aðstoðar stjórninni í þessu etni. Þessi n. átti sérstaklega að gera áætlanir og undirbúa till. og frv. viðkomandi rafmagnsveitum. N. skyldi njóta hjálpar vegamálastjórnar og rafmagnseftirlitsins og starfsmanna þessara stofnana. Síðan n. var skipuð hefir hún unnið nokkurnveginn stanzlaust fram á þennan dag, og er þó starfi hennar ekki lokið. Skal ég nú í stuttu máli víkja að þeim framkvæmdum, sem gerðar hafa verið af raforkumálan. í þessu efni. Gerðar hafa verið frumáætlanir um raforkulínur út frá Sogslínunni. Fyrst er það lína til Hafnarfjarðar um Vífilsstaði. Stofnkostnaður hennar er áætlaður 381 þús. kr. Hefir verið mælt til fulls fyrir þessari línu, verður notuð gömul lína frá Elliðaám til Vífilsstaða. Er línan nú í smiðum ásamt innanbæjarkerfi Hafnarfjarðar, og gert ráð fyrir, að þessi orkuveita taki til starfa seinni partinn í vetur eða vor. Samningar um orkuveituna hafa verið gerðir milli ríkisstj. og bæjarstjórnar Rvíkur. - Önnur línan er til Eyrarbakka og Stokkseyrar um Selfoss, áætluð 255 þús. kr., en aukalína að Hveragerði, sem áætlað er, að kosti sérstaklega 99 þús. kr. Þá er lína til Akraness áætluð kr. 367 þús., og eru þar meðtaldir næstu bæir. Loks hefir verið gerð frumáætlun að leiðslu til Keflavíkur um Hafnarfjörð, sem nemur 377 þús. kr. Þessar línur til Hafnarfjarðar, Eyrarbakka og Stokkseyrar, Akraness og Keflavíkur lítur út fyrir, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að muni láta nærri að bera sig fjárhagslega með því að ganga út frá 300 watta notkun á mann. Þó er gert ráð fyrir nokkrum halla, eða um 1400 kr., á Hveragerðislínu. Þá hefir verið gerð áætlun um línu frá Akranesi til Borgarness, línu til Grindavíkur og Sandgerðis og lausleg áætlun um línu til Vestmannaeyja, því þar þarf ýtarlegri rannsókna en þegar hafa verið gerðar, áður en hægt er að gera frumáætlun um þá veitu. Í öllum þessum áætlunum er tekinn með kostnaður af spennistöðvum og lágspennaveitum innan kaupstaða og kauptúna, og ennfremur kostnaður við að tengja þá bæi við veituna, sem eru í námunda við aðallínur. Þá hefir verið gert heildaryfirlit um það, hver rekstrarafkoma mundi verða á þessum línum, ef þær væru lagðar á næstu 2 til 3 árum, miðað við 300 watta aflnotkun á mann. Á þessu yfirliti er gert ráð fyrir því, að Hafnarfjarðarveitan beri sig strax, eða réttara sagt byrji með rúmlega 29 þús. kr. tekjum umfram gjöld. Á Eyrarbakka- og Stokkseyrarlínunni verði 7900 kr. hreinn rekstrarhagnaður, á Akraneslínunni 11300 kr. hagnaður og á Keflavíkurlínu 8 þús. kr., og hafa þá þessar línur greitt fyrir orku frá Sogsvirkjuninni: Hafnarfjarðarlina 93300 kr., Eyrarbakka- og Stokkseyrarlína 26100 kr., Akraneslína 49 þús. kr. og Keflavíkurlína 44400 kr. Aftur verður halli á Hveragerðislínu 1400 kr. með því hún greiði til orkukaupa 5500 kr. Allar hinar línurnar, að Sandgerðislínu undanskilinni, verða reknar með nokkrum halla samkvæmt áætlun rafmagnseftirlitsins, eða samtals um 13 þús. kr. Hinsvegar ef allar línurnar eru teknar, greiða þær samtals fyrir orku frá Sogsvirkjuninni 354400 kr. og annan rekstrarkostnað með rúmlega 400 þús. kr. Þá hefir í sumar verið lokið fullnaðarmælingum frá Eyrarbakka- og Stokkseyrarlínu og Selfosslínu, svo og fyrir Akraneslínu, þannig, að öllum „tekniskum“ undirbúningi að þeim veitum getur orðið lokið í vetur. Líka er byrjað á endurskoðun á eldri áætlunum um virkjun Andakílsár og viðbótarathuganir á virkjunarmöguleikum árinnar, til þess að gera megi ótvíræðan samanburð á slíkri virkjun handa Borgarfirði annarsvegar og línu þangað frá Sogsvirkjuninni hinsvegar. Þá verða einnig samskonar athuganir gerðar á Tungufossi í EystriRangá, til samanburðar við línu frá Sogi austur um sýslurnar og til Vestmannaeyja, strax og tími vinnst til. Þá hefir verið safnað skýrslum frá ýmsum kaupstöðum og kauptúnum úti um land um eldsneytis- og ljósmetisnotkun bæði áður og eftir að rafveita hefir tekið þar til starfa. Hefir verið unnið úr þessum skýrslum og á þeim grundvelli áætlaður gjaldeyrissparnaður við kola- og olíukaup á nokkrum þeim stöðum, er væntanlega fá rafmagn á næstu árum, og einnig gerð lausleg áætlun um gjaldeyrisútgjöld við kaup á nauðsynlegum tækjum til hagnýtingar raforku á heimilum. Til þess að gera sér nokkra hugmynd um, hvernig þessar raforkuveitur muni bera sig, hafa verið tekin sem dæmi Hafnarfjarðarveita, Eyrarbakka- og Stokkseyrarveita og Akranesveita, gizkað á, hve ört muni aukast raforkunotkun á þessum stöðum, og síðan með tilliti til gjaldeyrissparnaðar vegna kola- og olíukaupa annarsvegar en aukins gjaldeyris vegna stofnkostnaðar og kaupa á tækjum hinsvegar gerð lausleg áætlun um gjaldeyrísjöfnuð þessara þriggja veitna, og er þá útkoman þessi: Fyrsta árið verða útgjöld í erlendum gjaldeyri kr. 119125, en sparnaður þar á móti kr. 31000; næsta árið útgjöldin kr. 105800, en sparnaður 50087 kr. Smátt og smátt réttir þetta sig af á þann hátt, að sparaður gjaldeyrir hækkar, en útlagður gjaldeyrir stendur í stað, þannig að á fimmta ári stendur þetta nálega heima. Úr því fer sparnaðurinn að verða meiri en útgjöldin, og vex munurinn stöðugt með hverju ári, þannig að á áttunda ári er sparaður gjaldeyrir orðinn 36 þús. kr. hærri en sá gjaldeyrir, sem láta þarf vegna vaxta og afborgana af stofnláni og vegna kaupa á heimilisáhöldum. Af þessu má draga þá ályktun, að líkur séu til, að sparast muni mjög mikill erlendur gjaldeyrir vegna þessara rafveitna þegar fram í sækir. Þess skal getið, að þessi gjaldeyrissparnaður er eingöngu miðaður við notkun rafmagns til heimilisþarfa, en auk þess mundi koma til mála aukinn sparnaður vegna notkunar rafmagns til iðnaðar, sem annars mundi nota kol og olíu sem orkugjafa. Þetta er nú að segja um rafmagnsveitur út frá Sogsvirkjuninni. Annarsvegar hefir rafmagnseftirlitið eftir beiðni Akureyrarkaupstaðar gert rannsókn og áætlanir um virkjun Laxár handa Akureyrarkaupstað og jafnframt bráðabirgðaáætlun um veitur út frá Laxárvirkjuninni til Húsavíkur, til Mývatnssveitar, Dalvíkur, Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Þó er enn eftir að rannsaka nánar, hvernig orkuvinnslu og orkuveitum þessa landshluta í heild verði bezt fyrir komið. Þá hefir raforkumálan. safnað upplýsingum erlendis, einkum á Norðurlöndum, Danmörk, Noregi og Svíþjóð, um löggjöf um raforkumál og skipulag á raforkuveitum og látið vinna úr þeim yfirlit um þessi efni, og að lokum að mestu leyti lukið við að semja frv. og reglur um raforkuveiturnar út frá Soginu. Þó er frv. þetta ekki fullsamið. Er um tvær. leiðir að velja og ekki fullráðið, hvor leiðin farin verður. Gerir n. ekki ráð fyrir að hafa lokið þessu frv. fyrir lok þessa þings, en fullvíst er, að það verður búið fyrir næsta þing, og jafnvel fyrir áramót. Ef til vill verður áður en hv. þingmenn fara heim af þessu þingi hægt að gefa út skýrslu um málið, svo þeir eigi hægra með að gera sér grein fyrir því á milli þinga. Ég get sagt, að hægt sé að hugsa sér tvær leiðir í fyrirkomulaginu, og kannske fleiri. Önnur er sú, að ríkissjóður leggi rafveiturnar og selji svo kaupstöðum og kauptúnum frá háspennustöðvum til lágspennustöðva í kaupstöðunum; hin leiðin er sú, að kaupstaðirnir eða kauptúnin leggi rafveiturnar og seldu rafmagnið til einstaklinganna. Loks gæti komið til mála, að Reykjavíkurbær og ríkissjóður legðu rafveiturnar og seldu svo orkuna til kaupstaða og kauptúnin legðu rafveiturnar og seldu rafmagnið er ekki tímabært að slá neinu föstu enn, en ég vona, að sú skýrsla, sem ég nú hefi gefið í stuttu máli um þessa rannsókn, nægi að svo komnu hv. fyrirspyrjanda og þeim öðrum hv. þm., sem áhuga hafa á þessu máli.



Það er eitt atriði, sem ég vil benda hæstv. ráðh. á í sambandi við fyrirhugaða línu til Eyrarbakka og Stokkseyrar, sem sé að nokkur ótti er um það, að í ráði sé af hálfu nokkurra manna á Selfossi að setja upp virkjun þar, sem tvímælalaust mundi hafa slæm áhrif á línuna til Eyrarbakka og Stokkseyrar, þannig að sú lina mundi síður borga sig, et af þessu yrði. Þó hér sé ekki nema um orðróm að ræða, held ég að rétt væri, að ríkisstjórnin kynnti sér málið og hefði hönd í bagga með, svo að þarna eigi sér engin mistök stað.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Ég skal geta þess, að í öllum útreikningum n. er gert ráð fyrir aðeins einni veitu um Selfoss til Eyrarbakka.



Ég kann hæstv. ráðh. þakkir fyrir hans ýtarlegu svör. Ég legg áherzlu á og vænti, að svo megi verða eins og hæstv. ráðh. drap á í ræðu sinni, að till. í þessu máli liggi nú bráðlega fyrir, svo að menn viti, hvers þeir eiga að vænta í þessu máli. Ég hjó sérstaklega eftir því í ræðu hæstv. ráðh., hvaða kostnað mundi leiða af þessari rafveitu, og svo hver sparnaðurinn yrði á hinn bóginn. Þetta er mikilvægt atriði, en eftir því, sem hann upplýsti, þá verður jafnvægi komið þar á eftir 5 ár. Fyrstu árin verða útgjöldin auðvitað mest, meðan verið er að koma þessari nýbreytni á, og mun erlendi gjaldeyririnn þar verða æðibásfrekur, en sú er bótin, að það jafnast, þegar frá liður og menn geta farið að njóta þessara þæginda, þannig að það á að vera búið að jafna sig eftir á ár. Þetta er svo stórt atriði, að í krafti þess út af fyrir sig verður þetta meira en athugavert mál. Og ef Alþingi heldur áfram að starfa réttsælis og láta þau málefni verða rúmfrekust, sem mestu máli skipta, þá verður framkvæmd þessara málefna umsvifamikil á Alþingi. Það sést bezt, þegar tekið er til samanburðar t. d. hverahitamálefni Reykjavíkur samhliða rafvirkjuninni sjálfri, hvað það eru stór mál fyrir höfuðstaðinn, og ég fullyrði, að allir, sem vonazt geta eftir að njóta þar góðs af, hafa mikinn áhuga á þeim málum. En þó að mál séu góð, þá er hægt að draga fólk svo lengi, stundum af nauðsyn, stundum að nauðsynjalausu, á framkvæmdinni, að það sofni vegna hins langa biðtíma. Og þá er það hinna, forgöngumannanna sjálfra, að vekja fólkið af þeim dvala, sýna því fram á, hver er höfuðnauðsyn í hvívetna. Og eins og ég er sannfærður um, að margir eru vakandi í þessum málum, svo sem raun ber vitni, þá er þó ekki hins að dyljast, að þar eru einnig syfjaðir menn og jafnvel sofandi menn, sem ekki er svo auðvelt að vekja og láta þá vita, hvað sól er komin hátt á loft. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykv. var að tala um, að í ráði væri að koma upp sérstakri rafstöð á Selfossi, skal ég geta þess, að ég veit ekkert sérstaklega um þetta, en allur er varinn góður, og ef þetta er rétt, þyrfti að athuga það mál. því að það er hart, ef mistök ættu sér nú stað í þessum rafmagnsmálum, sem nú eru komin þetta langt á veg.