Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Karl Einarsson) Það þarf ekki að hafa mörg orð til að sýna nauðsynina á því að skipa nefnd þá, sem ræðir hjer um, á þgskj. 8. Á Alþingi 1917 var afgreidd till. til þingsályktunar um að fá löggiltan siglingafána fyrir Ísland. Háttv. deild er það kunnugt, hvernig fór um það mál, er það var borið fram af hæstv. forsætisráðherra fyrir hans hátign konunginum, og má vísa um þetta til þess, sem birt hefir verið af umræðunum í ríkisráði um þetta mál. En eins og jeg tók fram í ræðu minni, er jeg bar fram frv. til laga um íslenskan farfána á Alþingi 1917, þá er það nú viðurkent í verkinu af Dönum og öðrum þjóðum, að vjer getum á okkar eigin ábyrgð og án íhlutunar annara gert samning um verslun og siglingar við önnur ríki. Hvers vegna Danir geta ekki viðurkent hið sýnilega tákn þessa rjettar vors, farfána vorn, virðist helst vera það, eftir umræðum þeim að dæma, er jeg mintist á áðan, að Danir vilja fá um leið útkljáð alt það, er hingað til hefir borið á milli í sambandi voru við þá. Mjer finst nú ekki vera rjett að verða ekki við þessum óbeinu tilmælum um hreina ákvörðun á sambandinu, og má ekki láta ófreistað að fá vitneskju um það, hvort ekki sje hægt að komast að hreinni niðurstöðu. En það vil jeg taka fram, að þær samningaumleitanir verða að fara fram meðan þetta þing situr, og getur auðvitað ekkert annað samband en hreint persónusamband verið lagt til grundvallar fyrir slíkum samningum. Vjer erum þannig settir, að mál vor geta ekki að neinu leyti, nema okkur til stórtjóns, verið sameiginleg með nokkurri annari þjóð, og vjer erum svo gæfusamir, að eiga engan her eða flota, og hljótum því ætíð að vera algerlega hlutlausir í styrjöldum veraldarinnar. Þetta hlýtur að mega fá viðurkenningu fyrir hjá alþjóð. Eitt vil jeg að eins taka fram, til athugunar fyrir nefnd þá, sem væntanlega verður skipuð af hinu háa Alþingi, og það er það, að aldrei gefst oss annað eins tækifæri og nú til að fá viðurkenningin á sjálfstæði og fullveldi voru, þar sem svo stendur á, að svo að segja allur heimurinn beist nú með þeirri hugsjón aðallega fyrir augum, að þjóðirnar eigi að hafa rjett til að vinna að sínum eigin málum í friði, hversu smáar sem þær eru, eða jafnt þær voldugu og stóru sem þær smáu og fátæku. Og svo er að sjá, að að eins á þessum grundvelli muni komast á friður. En jeg vil ekki draga dulur á það, að einna mest áríðandi fyrir okkur, meðan á ófriðnum stendur, er að fá sem allra fyrst viðurkent hið sýnilega tákn þess, að við erum ekki háðir neinni þjóð, því að enginn veit, hver kann að sogast inn í ófriðarbálið, en slíkt sýnilegt tákn er einmitt siglingafáni vor, og hefir hann því langmesta þýðingu allra vorra mála, eins og nú hagar til. Já, hann hefir jafnvel svo mikla þýðingu, að ef svo ógæfusamlega tækist til, að Danir lentu í ófriði þessum, gæti hann orðið til þess, að á oss yrði litið sem alveg hlutlausa þjóð fyrir því, og jafnvel til að viðhalda sambandi því við Dani, er við eitt viðurkennum, nefnilega konungssambandinu. Með vilja skal jeg ekki skýra einstök atriði nánar. Að lokum skal jeg óska þess, að þetta háa Alþingi, sem nú situr, geti borið gæfu til að standa sem einn maður í öllu þessu máli, í smáu sem stóru, því að það mun verða því til frægðar og sóma og landi voru til blessunar og heilla, því að að eins á þann hátt getur máli þessu orðið farsællega til lykta ráðið. Mælist jeg svo til, að háttv. deildarmenn samþ.till. þá um nefndarsetning, sem hjer liggur fyrir.

forseti: Áður en gengið er til dagskrár vil jeg gera háttv. fundarmönnum kunnugt um nokkrar ráðstafanir forsetanna viðvíkjandi væntanlegum þingkostnaði á þessu aukaþingi. Allur alþingiskostnaður frá 1. jan. til 31. des. 1917 er talinn 171.733 kr. 43 aur. En vilji menn bera þann kostnað saman við þingkostnaðinn á aðalþinginu 1913 (fyrir stríðið), þá verður að draga frá alþingiskostnaðinum 1917 þessi sjerstöku útgjöld: 1. Aðgerðir á þinghúsinu og nýir innanstokksmunir kr. 9.700,00 2. Gjöf til skáldsins Stephans G. Stephanssonar - 5.000,00 3. Ótakmörkuð símaafnot þingmanna - 2.644,00 4. Minning látinna þingmanna og útfararkostnaður eins þingmanns - 500,00 5. Opinber gjöld og þinghúsgarður - 752,00 6. 3 þingdagar (framyfir 1913) - 3.600,00 Samtals kr. 22.196,00 Er þá að meta tæpar 150.000 kr., sem var kostnaður við Alþingi 1917, móti tæpum 88.000 kr., sem var alþingiskostnaður 1913. Hækkunin, 62.000 kr., er ca. 70%, og það þarf engum skynbærum manni að ofbjóða. Við forsetar höfum leitast við að gæta ítrustu sparsemi, sem sjá má á því, að 1913 voru aðalstarfsmenn þingsins 33 og kaupgjald þeirra 17.395 kr., en 1917 voru þeir sömu starfsmenn 32 og goldin 20.705 kr. Sú hækkun er því ekki nema ca. 3.300 kr., eða rúm 12%. En langstærsti kostnaðaraukinn er hækkun á prentkostnaði. Þrátt fyrir ýmsan tilsparnað þar, frá því sem áður var, hleypur sá kostnaður upp á rúmlega 62.000 kr., en var 1913 ekki nema ca. 29.000 kr. Þar munar 33.000 kr. Og nú er þessi kostnaður orðinn 164% hærri en hann var 1913 á umræðukafla þingtíðindanna og 138% hærri á skjalaparti, og getur orðið meira nú. Vjer forsetar höfum athugað vandlega allar sparnaðarleiðir í þingkostnaði þessa nýbyrjaða þings. Vjer höfum ráðið svo fáa starfsmenn, sem frekast þótti fært. En sá kostnaðarmunur nemur þó harla litlu. Þá höfðum vjer ákveðið að takmarka ókeypis símanot þingmanna, og loks kom okkur til hugar að vekja máls á þeim eina sparnaði, sem stórum munar og gerlegur væri, fresta prentun á umræðum þingsins. Þá mikilvægu sparnaðartillögu höfum vjer nú borið upp á einkafundi allra þm.Hæstv. forseti Sþ. kvaddi til þess málfundar í gær. En á þeim fundi fjellu umræður og atkv. svo, að mikill meiri hluti þm. var því mótfallinn, að frestað væri prentun á umræðum þingsins, eins og reyndar við mátti búast. Jafnframt var á þeim málfundi allra þm. samþykt áskorun til forsetanna um það að takmarka ekki símanot þm. á þann hátt, sem forsetar höfðu afráðið, en leyfa þeim jafnfrjáls afnot af símanum sem á síðasta þingi. Vjer teljum oss að sjálfsögðu skylt að taka þá áskorun þm. til greina. En jafnframt vil jeg vekja athygli á því hjer í háttv. Ed, að það er með öllu ógerlegt fyrir símaverði þingsins og landssímastöðina að greina sundur þau símanot þm., sem þeir ætlast til að þingið borgi, frá hinum, sem þeir telja sjer sjálfum skylt að borga. Jeg verð því að brýna það skýrt og skorinort fyrir háttv. þingmönnum, að þeir verða sjálfir að gera þennan greinarmun og gefa landssímastöðinni jafnan til kynna, ef þeir ætla sjálfir að borga símtal eða símskeyti, svo að það verði ekki skrifað á reikning Alþingis. Jeg skal svo að lokum vekja athygli háttv. deildar á brjefi allra forseta, dags. 16. sept. 1917, til fjárveitinganefnda þingsins (sjá Alþt. 1917 C, bla. 1352- 1353), um uppbót á þingfararkaupi þingmanna, svo að það málefni verði athugað í tæka tíð nú á þessu þingi og afgreitt á eðlilegan og löglegan hátt.