Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og borið það saman við ríkisreikninginn 1948. Eru allar tölur úr ríkisreikningnum rétt teknar upp í frv. og því ekkert við frv. að athuga í því efni. Enn fremur hefur nefndin kynnt sér aths. endurskoðenda við reikninginn sem og svör ráðh. og till. yfirskoðunarmanna, og óskar n. eftir nánari upplýsingum frá ráðh. um þær aths. endurskoðenda, sem þeir telja 6„til eftirbreytni“ eða „athugunar framvegis“. Ég sé ekki ástæðu til þess hér að rekja aths. endurskoðenda nákvæmlega, því að menn hafa fyrir sér ríkisreikninginn 1948 og geta lesið þar og kynnt sér athugasemdirnar, svör ráðh. og till. yfirskoðunarmanna. Ég skal þó aðeins drepa á, hvað það er, sem n. óskar sérstaklega nánari upplýsinga um. Það er þá fyrst í sambandi við 2. aths. endurskoðenda, sem er um það, að allmikið fé var óinnheimt af tekjum ríkissjóðs. Um þetta segja yfirskoðunarmenn: „Þess er að vænta, að alúð verði lögð við innheimtuna, og er aths. því til athugunar framvegis.“ Nú er það spurning n.: Hvað hefur verið gert af hálfu stj. til að bæta horfur í sambandi við innheimtu á tekjum ríkisins? 4. aths. endurskoðenda er viðvíkjandi útvarpinu, þar sem bent er á það, að það hafi notað allmiklu meira fé en gert var ráð fyrir á fjárlögum sama árs. Um þetta segja yfirskoðunarmenn sem ályktun: „Yfirskoðunarmenn telja, að stofnunum ríkisins beri að fara eftir fjárlögum til hins ýtrasta, og er athugasemdin til eftirbreytni framvegis.“ Nefndin óskar enn fremur upplýsinga um það, hvað lagazt hefur í þessu efni. - 5. aths. endurskoðenda er svo varðandi stjórnarráðið, en þar hafa umframgreiðslur numið um 1/2 millj. króna, eða 564.847,89 kr. Um þetta segja endurskoðendur: „Yfirskoðunarmenn telja, að ráðuneytinu beri að fara eftir ákvæðum fjárlaga, svo sem kostur er, og er aths. til eftirbreytni.“ Það er sama spurningin af hálfu nefndarinnar um þetta atriði og ég hef áður getið. Þá gerðu yfirskoðunarmenn aths. út af utanríkismálum, en til þeirra var veitt nokkru meira fé en áætlað hafði verið í fjárlögum, eða kr. 1.436.073,21 fram úr áætlun. Þeir segja svipað um þetta atriði og hin fyrri: „Þess er að vænta, að fyllsta hóf verði haft á greiðslum í þessu skyni, og er aths. til athugunar framvegis.“ - Sama er að segja um dómgæzlu og lögreglustjórn, að þar hafa umframgreiðslur numið um 11/2 millj. króna og hafa yfirskoðunarmenn svipuð ummæli um þau. Sama er að segja um 8. og 9. aths., sem er um ýmiss konar opinbert eftirlit. Greiðslur umfram fjárlögin hafa og verið þar miklar, og telja yfirskoðunarmenn, að það beri að halda sig við ákvæði fjárl. eins og framast er unnt, og er því aths. til eftirbreytni. - Út af 11. aths., sem er varðandi strandferðirnar, þá er þess óskað, að komið verði á heppilegra fyrirkomulagi á starfseminni, og er því aths. til athugunar framvegis. Þess er enn fremur vænzt, að upplýsingar fáist hér um það, hvað hefur verið unnið í þá átt, að lagfæring geti orðið í þessum efnum. Þá er það í sambandi við kennslumál, en þar hafa umframgreiðslur numið á árinu yfir 2 millj. króna. Yfirskoðunarmenn telja þessar auknu greiðslur athyglisverðar, og er aths. til athugunar framvegis. Ég geri ráð fyrir, að hér megi einkum um kenna, að greiðslur til þessara mála hafi ekki verið nægilega áætlaðar í fjárlögum, því að þessar greiðslur fara eftir lögum, og það er ekki gott að komast hjá að framfylgja þeim. - 14. aths. yfirskoðunarmanna er um nefndakostnað ríkisins. Þessar nefndir, sem oft hafa verið skipaðar til ýmiss konar hluta, hafa löngum verið mikill ásteytingarsteinn manna, og einkum hefur það verið mikið áhugamál þeirra, sem eru að byrja þátttöku sína í stjórnmálum, að slátra þessum nefndum. Og vitanlega er það eðlilegt, að óskað sé eftir því, að sem fæstar nefndir séu á launum, þótt auðvitað verði að hlíta því, er Alþingi ákveður svo um, að nefnd skuli sett til þessara og þessara starfa. Um þetta atriði segja yfirskoðunarmenn: „Yfirskoðunarmenn viðurkenna, að ekki sé með öllu unnt að komast hjá nefndaskipunum, en telja, að gæta beri meira hófs um greiðslur fyrir slík störf, og er aths. til athugunar framvegis.“ Þess er nú jafnframt óskað, að fá upplýsingar um það, hvað úr þessu svo kallaða nefndafargani hefur dregið. - Þá er 15. aths. endurskoðenda um það, að of mikið hafi verið gert að því að veita styrki til utanfara. Slíkt er auðvitað alltaf álitamál, en í gjaldeyrisvandræðum ber að sjálfsögðu að hafa alla gát í því efni. - Þá kvarta endurskoðendur yfir því í 16. aths., að reikningur fyrir áætlunarferðirnar til Hafnarfjarðar hafi ekki legið fyrir og telja það til athugunar við ríkisreikninginn 1949, og mundi þá verða nógur tími til að ræða það, er sá reikningur liggur fyrir Alþingi. - Þá er 17. aths. út af landhelgissjóði og bókfærslu landhelgissjóðs og ríkissjóðs, sem ber ekki saman. Um þetta segja yfirskoðunarmenn: „Rétt virðist, að ráðstafanir verði gerðar til breytingar á bókfærslufyrirkomulaginu. Er málið til athugunar framvegis.“ Mætti þá um það spyrja, hvort bókfærslufyrirkomulagi landhelgissjóðs hafi verið breytt til samræmingar við bókfærslufyrirkomulag ríkissjóðs. Ég hef nú aðeins drepið á það, sem nefndin óskar eftir að fá skýringu á, um leið og ríkisreikningurinn er afgr. Þess ber þó að gæta, að yfirskoðunarmenn hafa ekki vísað neinum af sínum aths. til aðgerða Alþingis, og því hefur fjhn. ekki séð neina ástæðu til að gera nokkrar till. út af þessum aths., en leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Þess skal þó getið, að hv. 1. landsk. var ekki viðstaddur, er málið var afgr. af nefndinni, og er því ekkert vitað um afstöðu hans til þess. Það er óneitanlegt, að Alþ. hefur ekki undanfarið tekið ríkisreikninginn og yfirleitt reikningsskil hæstv. ríkisstj. þeim tökum, sem mundi sennilega rétt vera. Yfirskoðunarmenn hafa t.d. oft vísað mörgum aths. til aðgerða Alþ., en það hefur engan árangur borið. Ég get í fljótu bragði ekki séð, hver ætti að hafa frumkvæðið að því, að Alþ. gerði ráðstafanir út af slíkum málum. Umframgreiðslur, sem ekki hafa sérstaka heimild á bak við sig í fjárlögum, eru venjulega settar á fjáraukalög, og ef ástæður eru til þess, að gerðar verði ráðstafanir út af reikningsskilum ríkisstj., þá virðist mér í raun og veru, að þær ráðstafanir ætti að gera í sambandi við afgreiðslu fjáraukalaganna, því að samþykkt á ríkisreikningnum er ekkert annað en staðfesting á þeim tölum, sem í honum eru, að þær séu réttar. En ef sú aðferð er ekki viðhöfð að gera ráðstafanir í sambandi við fjáraukalögin, þá sýnist mér, að það standi engum nær að bera fram till. um þetta efni en þeim yfirskoðunarmönnum, sem eiga sæti hér á Alþ., en það hafa þeir aldrei gert mér vitanlega. En á þetta þyrfti að komast betri skipan, og það verður að vera vitað, hverjum ber skylda til að ganga fram í þessum málum. Ég nefni þetta nú vegna afgreiðslu Alþ. á ríkisreikningi og fjáraukalögum í mörg ár og frá upphafi vega, en ekki vegna þess, að ríkisreikningurinn 1948 gefi sérstakt tilefni til að ræða um þessa hluti, því að eins og ég sagði áðan, hafa yfirskoðunarmenn ekki vísað neinu úr honum til aðgerða Alþ. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, en vænti svara frá hæstv. fjmrh., þótt hann kunni að standa illa að vígi að svara fyrir ríkisreikning þessa árs, þar sem hann var ekki fjmrh. þá. En Alþ. hefur ekki til annars að snúa sér í þessu efni.



Ég vildi segja nokkur orð út af fyrirspurnum hv. frsm. fjhn. í sambandi við aths. endurskoðenda við ríkisreikninginn. Það er þá fyrst spurningin um það, hvað hafi verið gert til að bæta innheimtufyrirkomulag á tekjum ríkisins. Þessu atriði var svarað, þegar ríkisreikningurinn 1947 lá hér fyrir deildinni, en hv. frsm. mun þá hafa verið fjarverandi. En þá greindi ég frá því, að á síðasta ári voru gerðar ráðstafanir til að bæta innheimtuna á söluskatti með löggjöf, sem um þetta var sett. Það lítur því út fyrir, að sú löggjöf muni bæta innheimtuna, en þó er ekki komin nein reynd á það enn þá. Hins vegar verð ég að hryggja hv. þdm. með því að upplýsa, að innheimta á tekjuskatti og söluskatti hefur gengið heldur illa, þrátt fyrir það, að ég hef fylgt því hart eftir, að ekki verði slakað til í þessum efnum. Væntanlega mun þó nýja löggjöfin koma þarna til hjálpar. Um rekstur útvarpsins, stjórnarráðið, utanríkismálin, dómgæzlu og lögreglustjórn og opinbert eftirlit vil ég taka fram, að það hefur verið reynt að koma í veg fyrir umframgreiðslur á þessum greinum og öðrum á síðasta ári, og hefur það borið nokkurn árangur, en um það munu koma nánari upplýsingar eftir nokkra daga. Ég get ekki svarað öðru um þessi atriði en því, er ég nú hef gert. Ég geri ráð fyrir, að þessar umframgreiðslur hafi að einhverju leyti stafað af því, að menn hafi ekki áætlað rétt, hvað kostnaður við hina ýmsu starfsemi mundi verða. T.d. mundi þá umframgreiðslan til utanríkismála stafa að einhverju leyti af því, að menn hafa ekki gert sér nægilega ljóst, hvað þyrfti að ráða af fólki við utanríkisþjónustuna og hvaða stofnunum þyrfti að koma upp. Annars hafa ekki verið rannsökuð þessi atriði frá 1948 og get ég ekki farið lengra út í það. Um strandferðirnar er það að segja, að þær eru reknar með 2 stórum skipum og 2 smærri, og er sýnilegur halli á rekstrinum á því ári, og er líklegt, að á s.l. ári sé hann meiri en gert var ráð fyrir á fjárlögum, en þetta mun verða reynt að lagfæra. Annars á skipaútgerðin í vök að verjast. Það er keppt við hana bæði á landi og í lofti, og er afleiðingin sú, að skipin fara sama sem farþegalaus í kringum landið. En menn vilja samt hafa ferðirnar, og verður Alþingi að gera upp við sig hvort halda eigi uppí ferðum og hve miklu það vilji verja til þess. Um nefndaskipanir skal ég geta þess, að reynt er að draga úr nefndum og n. hætta störfum og eru lagðar niður, en lítið er gert af að bæta nýjum nefndum við. En það er ómögulegt að komast hjá því að láta nefndir starfa að ýmsum verkefnum. Varðandi það, að endurskoðendur vísa til aðgerða Alþingis, þá er ekkert við því að segja. Það er líklegt, að ef stjórnin, sem nú situr, væri sammála, gerði hún till. einnig að sinni till. En það er ekki víst, að stjórnin sé á sama máli, og þá er ekkert við því að segja. Ef það er ekki þannig, er ekki von, að till. komi frá ráðh., og er ekki um annað að ræða en þetta detti dautt niður, eða endurskoðendur fái það tekið upp á Alþingi. Ef endurskoðendurnir eru ekki þingmenn, geta þeir fengið þingmenn til að taka málið upp á Alþingi.



Herra forseti. Það er vegna þeirra aths., sem fram hafa komið, að ég ætla að segja nokkur orð. Er það þá fyrst viðvíkjandi utanríkismálum. Það er bent á í aths. endurskoðenda, að umframgreiðsla sé röskar 1400 þús. kr. Það er nú vakin athygli á því í svari ráðuneytisins, að þessi aths. fær ekki staðizt. Þarna er sleppt 500 þús. kr. lið, sem var talinn með í áætlun fjárlaga og kom fram, en var færður öðruvísi í ríkisreikningnum. Það kom fram við fyrri meðferð málsins, að mönnum var ljós sú skekkja, sem þarna var gerð. Bróðurparturinn af því, sem eftir er, er kostnaður við húsnæði handa sendiráðunum í London og París. Í London var, eins og kunnugt er, hús, sem þurfti stórkostlegra endurbóta við, og var ekkert áætlað á fjárlögum til þeirra endurbóta, en það var ekki hægt að láta það standa eins og það var. Hér er því í raun og veru ekki um rekstrarkostnað að ræða, heldur endurbót á eign. Svo er það húsnæði sendiráðsins í París. Þegar þátttaka okkar í Efnahagssamvinnustofnuninni varð eins mikil og raun bar vitni um, varð að auka starfskraftana í París og kaupa leigurétt til nokkuð margra ára. Var það óhjákvæmileg ráðstöfun og gert með samþykki ríkisstj. Enn fremur kemur fram, að margir tugir þúsunda, sem eru skrifaðir hjá utanríkisþjónustunni, tilheyra henni alls ekki. Það eru önnur ráðuneyti, sem hafa ráðstafað þessu, án nokkurs samþykkis, og kemur það henni ekki við. Loks kemur í ljós, að 75 þús. kr. hækkunin við sendiráðið í Moskva er vegna hækkunar á rúblunni, en sú gengisbreyting var ófyrirsjáanleg. Þegar þetta allt er athugað, sjá menn, að þær umframgreiðslur, sem orðið hafa, eru í rauninni minni en þær sýnast. Það er ef til vill hægt að segja, að ekki hefði átt að ráðast í húsakaupin í París og London. Í París var það alveg óhjákvæmilegt, og í London lá húsið undir skemmdum, ef ekki hefði veríð við það gert. Svo er það varðandi aths. endurskoðenda um umframgreiðslu vegna dómgæzlu og lögreglustjórnar. Um það vildi ég segja, svo að vitað verði, hvað um er að ræða, að meiri hlutinn af þessari 800 þús. kr. umframgreiðslu kemur ekki dómgæzlunni við, heldur varðgæzlunni á sjó. Heyrir það undir annað ráðuneyti, en ekki dómsmrn. En þegar sagt er svona skýringalaust, að um umframgreiðslur sé að ræða, er það villandi.



Herra forseti. Ástæðurnar fyrir því, að fjhn. þessarar deildar hefur óskað eftir umræðum um ríkisreikningana, eru tvær, - annars vegar af löngun til að fá bót á þessu fyrirkomulagi. Ef þetta á að haldast, er það sýnilegt, að eftir ár er þetta allt þýðingarlaust. Þá er þýðingarlaust að hafa nokkra fjvn. Það er sýnilegt, að fyrir árið 1948 eru greiðslur á annað hundrað millj. kr. fram hjá fjárlögum, alveg án heimilda. Frá mínu sjónarmiði er of mikið starf lagt í afgreiðslu fjárlaga á hverju ári. Það sitja 9 menn minnst 2–3 tíma á dag vikum saman og reyna að komast að samkomulagi, svo þegar búið er að koma fjárlögunum í gegnum Alþingi með mesta erfiði, virðast dyr vera opnar fyrir ríkisstj. til að nota fé takmarkalaust. Þetta á að athuga síðar meir, sumpart við afgreiðslu aukafjárlaga og sumpart í sambandi við ríkisreikninginn. En það þykir hótfyndni að vera að fást um þetta. Nú eru aðrir menn komnir að völdum og þá víst hinir úr ábyrgð, og þá á bara að samþykkja þetta möglunarlaust. Það er hægt að hafa þá aðferð að vísa málinu til aðgerða Alþingis, en það er bara þýðingarlaust. Það finnur enginn hjá sér hvöt til að gera neitt í þessu. Nú má segja, að hver einstakur þm. hafi rétt til að taka málið upp og bera fram breytingar á einstökum atriðum. En þetta er ekki mál einstakra þm., heldur mál allrar ríkisstj. Er þetta ekki sagt sem nein ásökun á ríkisstj. Þetta hefur verið í mörg ár svo, og er alls ekki sæmandi að láta þetta ganga svona lengur. Það hlýtur að veikja afstöðu og tilraunir fjvn. og fjárhagsráðs til að semja skynsamleg fjárlög, ef þetta á að festa rætur. Meðal annars er reynt að sjá um, að fjárlög séu ekki afgr. á annan hátt en að fengin sé full jöfnun á gróða og þau séu talin viturleg. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvaða trygging er frá Alþingi fyrir því, að ekki verði farið langt út fyrir þennan ramma. Er nokkur trygging fyrir því, að ekki komi stórfelldar greiðslur? Svo er aldrei gert neitt í þessu, því að viðkomandi menn eru á bak og burt og aðrir komnir í þeirra stað. Ef þessu fyrirkomulagi verður ekki breytt, er allt þetta til einskis. Vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann vildi beita sér fyrir því, að hér verði hafður á annar háttur. Þetta er önnur ástæðan fyrir því, að fjvn. óskaði umræðna. Hin er sú, að svör ráðuneytanna eru alveg út í bláinn og varla sæmandi fyrir þau að láta slík svör fara frá sér. Þetta hefur verið rætt í n., og var ég að hugsa um að setja þetta á sérstakt nál., en gerði það ekki, því að ég gat alveg eins látið aths. koma hér fram. Hv. frsm fór lítið út í þetta og ekki í að ræða athugasemdirnar, auk þess sem hann gekk fram hjá einu atriði. Ætla ég þá fyrst að fara inn á aths. Þar gera endurskoðendur aths. við kostnað við rekstur útvarpsins. Hvernig svarar svo ráðuneytið? Þessu er svarað þannig, að útvarpsstjóri svarar. Nú vill svo til, að núv. fjmrh. fór þá með útvarpsmálin. Hvers vegna er útvarpsstjóri látinn svara? Hvers vegna ekki ráðuneytið? Það er ráðuneytið, sem á að bera ábyrgðina. Það er óviðeigandi og óhæft, að forstjóri fyrirtækisins, sem endurskoðendur eru að gagnrýna, sé látinn svara án aths. frá ráðuneytinu, að láta undirmann ráðuneytisins svara því, sem ráðun. ber ábyrgð á. Það er ekki að furða, þó að haldið sé áfram í þessu sukki, þegar þessir aðilar hafa ekkert aðhald úr ráðuneytinu. Mér er kunnugt um frá fjvn., að við höfum þann sið að kalla þessa menn til okkar, ræða við þá. óska eftir samvinnu og reyna að lækka gjöldin. Ég veit, að við erum taldir gagnrýnendur af þeim. En jafnskjótt sem þeir eru komnir út fyrir dyrnar í fjvn., finnst þeim þeir vera komnir í skjól ráðuneytisins og geta haldið sukkinu áfram. - Þetta sýnir sig bezt, ef við athugum svörin. Í nr. 5 er aths. við kostnað stjórnarráðs. Er bent á, að eytt hafi verið fram yfir fjárlög nærri 565 þús. kr. Hvert er svar ráðun. við þessu? Svar ráðun. er, að þetta gefi ekki tilefni til svars. Ég verð að segja, að ef notuð er meira en 1/2 millj. kr. umfram fjárlög og sagt, að það gefi ekki tilefni til svars, er ekki von, að hægt sé að laga þetta mál. Hver einasti starfsmaður sér, að í þessu svari er lögð blessun ráðun. yfir allt sukkið, sem - ég segi ekki að þurfi að vera, - en kann að vera þar. Þá er ekki von, að spyrnt sé við fótum. Ég er ekki með ásökun um, að hægt sé að komast af með minni greiðslur, en ráðun. gerir ekki tilraun til að athuga það. Það ættu að koma fram skýringar eins og frá hæstv. dómsmrh. við aths. nr. 6. En slíkar skýringar er ekki komið með, heldur leggja ráðun. blæju blessunarinnar yfir eyðslu fyrirtækisins og kalla þannig fram áframhaldandi eyðslu. Frsm. gerði aths. við nr. 6. Verð ég að segja, að svör hæstv. dómsmrh. skýrðu, hvers vegna kostnaður hefði farið fram úr áætlun, en svörin við nr. 5 er ekki hægt að taka gild. Þá ætla ég að snúa mér að nr. 7, en það er aths. við dómgæzlu og lögreglustjórn. Hæstv. dómsmrh. hefur gefið skýringu á þessu, en í landsreikningnum kemur fram, að þetta gefi ekki tilefni til svars, en hæstv. dómsmrh. skýrði frá því, af hverju umframgreiðslan stafaði. En ef þetta svar, að aths. gefi ekki tilefni til svars, hefði farið til endurskoðenda, hefðu þeir eflaust tekið það til greina, svo vaða þeir í sömu villu eftir sem áður, þar sem ekki er gefið upp, hvers vegna greiðslur fara fram úr áætlun. Nú hefur það verið upplýst af hæstv. dómsmrh., að þetta stafi af sukki og eyðslu hjá strandferðaskipunum. Væri ekki hægt að gera ráðstafanir til að athuga, hvort koma á athugun á rekstri strandferðaskipanna og strandgæzlunnar og reka á annan hátt? Þetta er ekki sagt sem ádeila á neina stofnun, heldur væri það heppilegt fyrir alla aðila. Mér skilst, að þessi athugun hafi verið stöðvuð, og furða ég mig ekki á því, þar sem þetta gefur ekki tilefni til svars, eftir því sem stendur við athugasemdina. Í nr. 9 er talað um, að fjárhagsráð hafi farið um 11/2 millj. kr. fram úr áætlun. Hverju er þessu svarað? Með nokkrum línum frá fjárhagsráði sjálfu, en ekki frá ríkisstj. Það væri gaman að fletta upp og sjá, hvað endurskoðendurnir segja. Jú, þeir segja, að þetta sé ágætt til eftirbreytni framvegis. Þessi virðulega og ástkæra stofnun, sem þjóðin hefur elskað frá byrjun og elskar sjálfsagt enn! En þetta er alvarlegt mál og ekki til að hlæja að. Þetta eru fjármál þjóðarinnar, fjöregg þjóðarinnar. Það hefur aldrei verið hugsað, að ríkissjóður bæri einnar krónu kostnað af þessari stofnun. Mig undrar - og ég trúi ekki fyrr en ég tek á, - að gjöldin séu 31/2 millj., en tekjur 2 millj. Það hefur ávallt verið ætlað, að stofnunin standi sjálf undir sér, og hefur hún ekki heimild til að taka krónu úr ríkissjóði. Nú hefur hún tekið 11/2 millj. kr. og ríkisstj. virðir endurskoðendur ekki svars. Er stofnuninni gefið ákveðið vald til að svara út í hött í þessu máli? Þá kem ég hér að 12. aths., sem er um fjárveitingu til kirkjumála. Þar hefur verið varið kr. 4.129.552,30, sem er 855.002,30 kr. umfram það, sem veitt var til þessara mála á fjárlögum. Hverju svarar svo hæstv. ríkisstjórn þessu? „Gefur ekki tilefni til svars.“ Gefur ekki tilefni til svars! Ég hygg, að þessi hæstv. ráðh. hafi þá farið með þessi mál. Ég veit ekki, hvort hann hefur samið svarið, en hann hefur haft þá skoðun, að heimilt væri að eyða þarna tæpri millj. umfram fjárlög, athugasemdalaust og án þess að gera Alþ. nokkra grein fyrir því. Síðan segja yfirskoðunarmenn: „Verður við svo búið að standa.“ Þeim er ljóst, að það verður ekki komið fram ábyrgð á hendur ráðh. síðar meir. Svo er það 11. aths., sem er um strandferðirnar. Þar er önnur umframgreiðsla, sem nemur kr. l.674.838,99. Til þeirra hefur alls verið varið kr. 4.565.326,63, og er það kr. 2.165.326,63 umfram fjárlög. Þessu svarar ríkisstj. ekki neinu öðru en því, að hún tekur upp svar forstjóra Skipaútgerðar ríkisins við aths., en sjálf ríkisstj. hefur ekkert um málið að segja. Með þessu er ríkisstj. raunverulega að leggja blessun sína yfir það fjármálasukk, sem á sér stað í þessari stofnun. Nú sagði hæstv. ráðh. áðan, að þetta kæmi til af því, - þ.e. tapið af strandferðunum, - að það væri svo mikil samkeppni við bílana og flugfélögin, það væri meginástæðan fyrir þessu tapi. Nú vil ég spyrja, ef þetta er rétt, hvort ekki sé ástæða til að láta fara fram verulega athugun á rekstri þessarar stofnunar, ekki til þess að leita að einhverjum smávægilegum misfellum eða gá að, hvort eitt eða annað hefði mátt fara betur á undanförnum árum, - það er aukaatriði, - heldur til að koma sér niður á, hvort ekki sé hægt að reka þessi mál á annan og hagkvæmari hátt, svo að ekki þurfi að eyða stórfelldu fé til að greiða halla á rekstrinum á hverju einasta ári. Hæstv. ráðh. sagði, og það kemur einnig fram í svari forstjóra Skipaútgerðarinnar, að þeir fái minni greiðslu af matvörum og öðrum vörum en önnur skipafélög, en það fæst ekkert upplýst, hverju þetta nemur, en það hafa þó endurskoðendurnir spurt sérstaklega um, en þeir fá ekkert svar. Það er aðeins sagt, að um mörg ár hafi strandferðaskipin orðið að flytja fyrir miklu lægra verð fyrir önnur skipafélög, líklega S.Í.S., en það er ekkert sagt um, hve miklu þessi upphæð nemur, sem þarf hér að gefa eftir. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Þykir honum ekki eðlilegt, að gefnu tilefni frá Alþ., að nánari athugun verði látin fara fram á þessum málum öllum, athugun á, hvort ekki sé hægt að reka Skipaútgerðina og strandgæzluna á annan og hagkvæmari hátt en gert er, og hvaða raunverulegar ástæður liggi fyrir þessu? Ég get bent á, að á hverju ári höfum við fengið upplýst, að á uppskipun í Reykjavík hafi verið 400–500 þús. kr. rekstrarhalli á hverju ári. Er útilokað, að hægt sé að koma þessu máli svo fyrir, að þessi halli geti horfið? Mér er kunnugt um, að upp- og útskipun annars staðar á landinu er ekki rekin með neinum halla. Þar eru það einstaklingar, sem taka þetta að sér, og þeir mundu ekki hafa það ár eftir ár, ef það væri rekið með tapi. Það hefur meira að segja þótt svo góður atvinnuvegur, að það hefur verið gerð tilraun til þess af Alþingi að tryggja ákveðnu bæjarfélagi rétt til að hafa upp- og útskipun á hendi, meðan það sjálft greiðir halla af því í sjálfri höfuðborginni. Það er eitthvað bogið við slíkt fyrirkomulag. Það er ekki hægt að taka afsökun þeirra manna, sem svona stjórna, gilda í alvöru og vil því mjög óska þess, að hæstv. ráðh. lýsi hér yfir, að hann vilji stuðla að því, að athugun fari fram á rekstri Skipaútgerðar ríkisins og landhelgisskipanna á þeim grundvelli, hvort ekki sé hægt að láta starfræksluna halda áfram með minni útgjöldum, t.d. með því að skapa samvinnu milli þeirra aðila, sem hafa svo erfiða samkeppni og baka útgerðinni stórfellt tjón. Ég vil leyfa mér að upplýsa, að eins og hæstv. ráðh. minnist, var skipuð hér árið 1943 milliþinganefnd til að skipuleggja strandferðirnar. Í þeirri nefnd var fullt samkomulag, og áætlun lá fyrir um, að ef Skipaútgerðin fengi þann skipakost, sem hún óskaði eftir, væri hægt að láta þá smábáta, sem hún hafði á sínum vegum, hverfa. Ég veit, að þær tekjur, sem þar voru lagðar til grundvallar, hafa aukizt, þó að gjöldin hafi auðvitað aukizt líka. En allar þessar vonir hafa brugðizt, skipaútgerðin hefur fengið þann skipastól, sem hún taldist þurfa, en rekstrartapið hefur aukizt. Það þarf því að rannsaka þessi mál til þess að sjá, hvort ekki sé hægt að koma betra rekstrarfyrirkomulagi á. Annað aðalskipið hefur verið tekið og sett í millilandasiglingar mikinn hluta ársins. Það hefur ekkert verið gefið upp um, hvort þær millilandasiglingar hafa borgað sig, hvort þetta er sérrekstur, né neitt annað í því sambandi. Þetta þyrfti einnig að rannsaka. Ég vildi því, að hæstv. ráðh. lýsti hér yfir, að hann vildi stuðla að því, að þetta yrði gert. Næst kemur 13. aths., sem er um kostnað við kennslumál. Þar var áætlunin kr. 27.355.313,00, en kostnaðurinn varð kr. 29.517.489,84, en ríkisstj. svarar: „Gefur ekki tilefni til svars.“ Það gefur ekki tilefni til, að endurskoðendum sé svarað, hvernig 21/2 millj. hefur verið eytt. 19. aths. Það er einmitt sá kaflinn, sem hv. frsm. gekk fram hjá, annaðhvort viljandi eða af því, að hann hefur veigrað sér við að ræða um það. Ég vil athuga það dálítið nánar.

Það er hvorki „til eftirbreytni“ né „athugunar framvegis“.

Aths. 19 hljóðar svo, með leyfi forseta: „J.P. og S.Á.Ó. gera svofellda aths. um stofnun bús í Skálholti: Á árinu 1948 hefur verið stofnað ríkisbú í Skálholti. Stofnkostnaður í árslok nam kr. 310.323,95. - Rekstrarkostnaður á árinu hefur orðið, að meðtöldum greiðslum til framkvæmdastjóra Skálholtsnefndar (H.G.) og nefndarinnar sjálfrar samtals kr. 84.696,09. - Kaup framkvæmdastjóra (H.G.) er kr. 24.000,00. - Kaup bústjóra og verkafólks hefur numið samtals á árinu kr. 22.191,50. Var nokkur nauðsyn að stofna þetta bú, áður en búnaðarskólinn tók til starfa?“ Og í sambandi við 20. aths. kemst hv. fyrri þm. Árn. jafnvel ekki hjá að gera aths. við þessi mál. Hann segir svo: „J. B. vill taka fram eftirfarandi: Eftir að stofnað var til búreksturs í Skálholti á vegum ríkisins hefur ríkisbókhaldinu engin skilagrein borizt um þann rekstur. - Það fé, sem greitt hefur verið úr ríkissjóði til starfseminnar í Skálholti, hefur verið ávísað og fært sem stofnkostnaður bændaskólans í Skálholti. Öllum ríkisstofnunum ber að senda ríkisbókhaldinu skilagrein yfir, hvernig fé ríkisins er varið, og er þetta fyrirkomulag, sem hér hefur átt sér stað, aðfinnsluvert. Þá sýnist og ekki vert að færa þá fjármuni, er varið er úr ríkissjóði til búrekstursins, sem stofnkostnað hins nýja skóla. Óskað er eftir, að ráðin verði bót á þessu framvegis.“ Ég verð að segja, að það verða víst mörg ár þangað til Skálholtsskóli kemst upp, ef öllu því fé, sem til hans er veitt, er varið til að bæta upp rekstrartap á búinu í Skálholti. Ég veit ekki, hvað hv. 2. þm. Árn. segði, ef hann sæti á þingi og fengi upplýst, að öll hans barátta fyrir Skálholtsskóla hefur farið í tóma vitleysu við búrekstur þar. Hann er sannarlega heppinn að vera fjarverandi til að þurfa ekki að líða þær þrautir, sem því hefðu verið samfara að hlýða á þetta. Ráðuneytið svarar þessum aths. svo þannig, fyrst varðandi 19. aths.: „Landbúnaðarráðuneytið svarar þessari aths. þannig: „Á undanförnum árum hefur kostnaður við Skálholtsnefnd og framkvæmdir þær, er nefndin hefur látið gera í Skálholti, ávallt verið greiddur af fé því, sem á fjárlögum hefur verið ætlað til Skálholtsskóla. Hefur nefndinni verið ávísað fénu, en hún gert grein fyrir notkun þess með reikningum, er hún hefur lagt fram árlega. Hefur nefndin ávallt afhent reikningana í tvíriti og hefur ráðuneytið afhent endurskoðunardeild fjármálaráðuneytisins annað eintakið. Er keyptar voru eignir Jörundar Brynjólfssonar í Skálholti fyrir kr. 173.700,00, voru þær ekki greiddar af fé því, sem veitt var til Skálholtsskóla, en í þess stað voru þær látnar bætast við jarðeignir ríkisins, en til þeirra taldist Skálholt áður. Var hið keypta fært þar til eignar með fasteignamatsverði, kr. 28.600,00“.“ Hér er þá upplýst, að það hefur hent hæstv. ráðh. Framsfl. á sínum tíma að kaupa eign fyrir kr. 173.700,00, sem virt er í fasteignamati á kr. 28.600,00. Það er eitthvað annað en sú afstaða þess flokks nú, er hann hefur tekið til slíkra kaupa, en þm. hans hafa verið með alls konar persónulegar svívirðingar á mig, - þeir ættu að kynna sér, hvernig þeir hafa farið með þessi mál á kostnað ríkissjóðs, eytt fé hans óleyfilega til þessa, en það er víst allt í lagi. Í svarinu við 19. aths. segir enn fremur: „Á fundi Skálholtsnefndar, sem haldinn var 11. maí 1948, fól landbrh. Skálholtsnefndinni að reka bú í Skálholti, er jörðin losnaði úr ábúð Jörundar Brynjólfssonar í fardögum á því sama vori.“ (Hvers vegna er ekki sagt rétt frá? Það vita allir, að Jörundur var keyptur af jörðinni.) „Ráðherrann beindi því til n. að hafa það sem höfuðsjónarmið við væntanlegan búskap í Skálholti, að reka þarna svo alhliða búskap sem kostur væri á, vanda sem mest val á búpeningi, svo að væri ofan meðallags, bæta húsakost, ræktun og umgengni þannig, að allt þetta mætti vera samboðið þessum merka sögustað. Enn fremur benti ráðherrann á, að nefndin þyrfti að hafa hugfast, að búið þyrfti að vera orðið það fullkomið, er bændaskólinn yrði reistur í Skálholti, að það gæti talizt gott kennslutæki í verklegri fræðslu víð skólann. Búið í Skálholti var selt á leigu frá því í fardögum 1950, og er því eigi lengur um búrekstur á vegum ríkisins á staðnum að ræða.“ Þetta eru deilurnar um Skálholt. Þar hefur verið eytt stórkostlegu fé til þess að bæta sams konar fjárstofn og varið er milljónum til þess að skera niður annars staðar. - Ráðh. hefur gengið út; hann hefur ekki þolað að hlusta á þessar umræður. - Að hugsa sér að fara þannig með fé ríkissjóðs, að leyfa sér að taka í óleyfi það fé, sem verja á til að byggja fyrir skóla, og kaupa fyrir það bústofn, sem vitað er, að skera á niður á næstu árum, og láta það standa undir búrekstrartapi. Þarna er sannarlega gengið lengra en nokkur ráðh. hefur áður gengið. Það ætti að kalla hann til ábyrgðar um meðferð á fé ríkissjóðs, ef hægt væri. Ráðh. segir enn fremur í sambandi við 20. aths.: Athugasemdin er að nokkru svar við næstu athugasemd á undan. - Það er rétt að finna að því, að reikningar Skálholtsnefndar hafa ekki verið sendir ríkisbókhaldinu, en hins vegar hafa þeir árlega verið afhentir landbúnaðarráðuneytinu og endurskoðunardeild fjármálaráðuneytisins.“ Svo að landbúnaðarráðuneytið hefur átt að hafa endurskoðun á sínum eigin gerðum! Enn segir: „Í athugasemdinni er bent á, að ekki sýnist vert að færa fjármuni þá, er varið er úr ríkissjóði til búreksturs í Skálholti, sem stofnkostnað hins nýja skóla. - Færslur þessar eru gerðar samkv. fyrirmælum hlutaðeigandi ráðherra. Telur ráðuneytið, að þær séu í samræmi við þá ákvörðun um búrekstur í Skálholti, sem getið er hér að framan í sambandi við aths. 19. Ef það taldist nauðsyn að efna til búreksturs í Skálholti þá þegar, vegna stofnunar skólans, jafnvel þótt skólahald drægist nokkuð, verður að teljast eðlilegt, að kostnaður við þá framkvæmd sé greiddur af fé því, sem ætlað er til stofnunar skólans.“ - Sannleikurinn er sá, að Alþ. hefur aldrei tekið neina ákvörðun um, að það ætti að byrja búrekstur í Skálholti áður en skóli verður settur þar upp. - „Hins vegar telur ráðuneytið, að betur hefði farið frá upphafi að skipta útgjöldum varðandi undirbúning stofnunar skóla í Skálholti þannig, að það eitt hefði verið fært sem stofnkostnaður, er telja má eign skólans til frambúðar, en nefndarkostnaður, rekstrarhalli á búi o.fl. hefði verið fært á annan hátt.“ - Það er mikið, að ráðuneytið kemur auga á þetta, en það er líklega af því, að það er kominn annar ráðherra. - „Með því að nota af fé því, sem veitt var í fjárlögum til bændaskóla í Skálholti, til að greiða hinn margvíslega undirbúning að skólastofnun, sem fram hefur farið, var ekki tekin nein ákvörðun um að telja þær framkvæmdir allar og tilkostnað til stofnkostnaðar. Að svo hefur orðið, stafar eingöngu af þeim mistökum, að ríkisbókhaldinu hefur ekki verið látin í té árlega skýrsla um notkun fjárins í einstökum atriðum.“ M.ö.o., þetta svar hæstv. ráðh. gefur tilefni til að halda, að viðkomandi þáv. ráðherra hafi af ásettu ráði falið þessa reikninga fyrir ríkisbókhaldinu, svo að ekki væri hægt að stöðva þetta óhóflega fjármálasukk, og það er þetta, sem hér hefur verið gert af viðkomandi landbúnaðarráðuneyti. Alls hafa verið veittar til Skálholtsskóla kr. 1.925.000,00. Nú vildi ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hve miklu af þessu er búið að eyða í sukk í sambandi við þennan búskap? Alþ. á heimtingu á að fá að vita, hve mikið af þessari upphæð, kr. 1.925.000,00, sem búið er að veita á fjárlögum, er til. Skólann er ekki farið að reisa. Það vita allir menn. Mér þótti full ástæða til að láta þessi mál koma til umræðu við afgreiðslu landsreikningsins. Ég fullyrði, að það hefur ekki verið nein heimild fyrir ráðuneytið til að taka þetta fé, sem um getur í 20. gr. og veitt er til skólabyggingar, og eyða því í alls konar sukk í Skálholti. Þær aths., sem ég hef minnzt á, eru þess eðlis, að það er ekki von, að neinn maður vilji koma með tillögur eða halda uppi baráttu til úrbóta, meðan þær mæta ekki meiri skilningi en þetta frá ráðuneytinu. Fyrsta skilyrðið til að koma þessu í horf er, að hæstv. ríkisstj. taki upp aðrar aðferðir, og ég vona, að hún beiti sér fyrir því, að málin verði ekki höfð framvegis eins og hingað til. Ég er ekki að kenna neinum sérstökum ráðh. um þetta. Þessi svör koma frá hinum ýmsu ráðuneytum og virðist hafa verið sameiginleg skoðun þeirra, þetta er því ekki ásökun á einn frekar en annan, en ef hafa á nokkur tök á fjárlagaafgreiðslunni annars vegar og fjármálum ríkisins hins vegar, þá á ekki að hafa sama hátt á og verið hefur.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á síðasta atriðinu, sem hv. þm. minntist á, þ.e. 19.–20. aths. Endurskoðunarmenn gera þar aths. um, að kostnaður við að koma upp búi í Skálholti eftir að Jörundur Brynjólfsson fluttist þaðan, sé færður á reikning Skálholtsskóla. Fyrir þessu er gerð grein í svarinu, þar sem segir, að þarna eigi að reka alhliða búskap og koma á fót góðu búi, sem geti orðið skólabú. Þetta er sem sé rökstutt, og mér finnst svarið gefa tæmandi upplýsingar um afstöðu landbúnaðarráðuneytisins í þessu efni. Hitt er annað mál, að menn getur greint á um, hvort þarna hafi átt að setja á stofn búskap, og um það er ég ekki dómbær, en mér sýnist, að það hafi verið óhjákvæmilegt að koma þarna á fót búskap, sem gæti orðið samboðinn skólanum. Ég hef hér ekki á reiðum höndum svar við því, hve miklu fé hefur verið varið til að koma þarna búi á fót, ég hafði ekki hugmynd um, að þessi fyrirspurn mundi koma, það getur vel verið, að það hafi verið varið til þess meira fé en er á ríkisreikningnum 1948, en í honum stendur, hve miklu fé búið var þá að verja til þess, en það er sjálfsagt, að ég upplýsi það seinna, ef hv. þm. hafa áhuga á því. Hv. þm. Barð. gerðist nokkuð harðorður í sambandi við þetta og sagði, að þessu „sukki“ hefði verið leynt með því að fella reikningana ekki strax inn í ríkisbókhaldið. Ég get ekki séð neina afsökun fyrir þessum stóru orðum hv. þm. Það hefur verið farið hér öðruvísi að en á að gera, það á að senda slíka reikninga inn í ríkisbókhaldið, en það gefur ekki tilefni til að viðhafa slík stóryrði og hv. þm. hafði. Reikningur, sem kemst í endurskoðunardeild fjármálaráðuneytisins, kemst í bókhaldið. Mér skilst, að hér hafi verið um að kenna ókunnugleik þeirrar nefndar, sem gerði reikningana, á, hver hin rétta boðleið er, en annað hafi ekki gerzt. Hv. þm. sagði, að óleyfilegu fé hafi verið varið til að kaupa eignirnar í Skálholti, og varð þá einnig stórorður, en ég vil benda hv. þm. á, að þetta er byggt á misskilningi hjá honum. Skálholt var ákveðið í lögum sem skólastaður, og þaðan þurfti ábúandinn að víkja. Þegar fráfarandi fer frá jörð, á hann heimtingu á, að eignir hans á jörðinni séu keyptar af eiganda hennar, ef þær eru ekki keyptar af öðrum. Nú vildi ríkið nota jörðina sjálft, og þá varð það að kaupa þessar eignir eftir mati, svo að hv. þm. hefur talað af sér í þessu sambandi, og ég veit, að hann sér þetta, þegar honum er bent á það. Þá kem ég að öðrum aths. Ýmislegt af því, sem hv. þm. sagði, finnst mér hafa við rök að styðjast, en ég vil benda honum á, að athugasemdirnar, margar hverjar eru lélegar. Svörin eru reyndar léleg líka, - það fer hvort eftir öðru. Flestar aths. eru þannig, að svo og svo miklu hafi verið eytt fram yfir fjárlög. Þetta er það, sem allir sjá, sem lesa reikningana, það er sagt, að þetta fé hafi verið notað svona og svona, og svo er spurt: Hver er ástæðan? - Hvað á ráðuneytið að gera, þegar það fær aths. eins og þá, sem þarna er um kennslumálin og á ríkisreikningnum eru hundruð undirliðir? Ég tek það fram, þó að það skipti engu máli í þessu sambandi, að ég var menntmrh. og kirkjumrh. 1948, og þá voru þessi svör ráðun. ekki borin undir mig, heldur voru þau gerð af ráðuneytinu nú fyrir jólin. Ég játa, að ég stúderaði ekki, hvernig þessi svör eru vaxin. Ég bjóst við, að þau væru sómasamleg. En ég veit ekki, hvort á að lá menntmrn., þó að það svari aths. eins og ég sagði áðan, að hún gæfi ekki tilefni til svars. Það getur verið, að það hefði verið réttara fyrir ráðun. að skýra nánar, hverjar umframgreiðslurnar voru. Mér finnst þessi svör ófullkomin, en aths. er líka þannig, að það er ekki hægt að svara þeim nema hálfgert út í hött. Ég veit, að hv. þm. Barð. er mér sammála um það, þó að hann kysi heldur að draga fram gallana á svörunum. Það var ekki óeðlilegt frá hans sjónarmiði, þó að hann legði áherzlu á það í sinni ræðu. Við 5. gr., þar sem umframgreiðslur eru kr. 564.847,89, er aths. „gefur ekki tilefni til svars“. Hv. þm. finnst þetta lélegt svar. En athugum nú, hvernig þetta liggur fyrir. Endurskoðendurnir vita, hver kostnaðurinn er, og í stað þess að gagnrýna einstaka liði, þá segja þeir bara, hvað umframgreiðslurnar eru samtals. Hvernig á nú að svara þessu? Það eru 6 ráðun., sem hlut eiga að máli, og mörg hundruð undirliðir, og aths. um þetta er bara, að samtals séu umframgreiðslur þessar. Endurskoðendurnir þurfa ekki að gera grein fyrir því, hverjar af umframgreiðslunum hafa verið óumflýjanlegar. Og mér finnst það nokkurt vorkunnarmál, þó að svörin hafi orðið á þessa lund, því að ég sé ekki, hvernig hægt var að svara þessu öðruvísi. Um aths. við fjárhagsráð er það að segja, að þeim er svarað af fjárhagsráði sjálfu. Fjárhagsráð bendir á, að þessi kostnaður hafi reynzt eins og hann var áætlaður fyrir fram, en sú áætlun var ekki tekin til greina. Þegar aðilar svara sjálfir, eins og fjárhagsráð, og engin aths. fylgir til viðbótar frá ráðun., þá verður að líta svo á, að ráðun. hafi engu við að bæta. Ef ráðun. hefur annað um þetta að segja, þá á það að taka það fram, annars verður að líta svo á, að ráðun. taki gildar þær ástæður, sem forstöðumenn greina frá. Í þessu tilfelli lítur það svo út, að það hafi ekki verið hægt að komast hjá því að hafa kostnaðinn eins og hann var. Hv. þm. ræddi nokkuð strandferðirnar í þessu sambandi. Ég vil benda honum á, að strandferðakostnaðurinn hefur farið minnkandi, og ber það ekki vott um, að illa sé haldið á þeim málum, heldur hið gagnstæða. En það mun vera vegna þess, að Alþ. og ríkisstj. hafa lagt til tvö ágæt skip, sem reynzt hafa vel, og í þessu hafa menn notið framsýni góðra tillagna frá forstöðumanns stofnunarinnar. En það er sjálfsagt að athuga, hvort ekki er hægt að koma þessu enn betur fyrir, og eru sjálfsagt stjórnin og forstöðumaður sífellt að athuga það. En ég sé ekki, að sérstök ástæða sé til að rannsaka þann rekstur umfram það, sem gert er, nema síður væri. - Ég held, að ég hafi minnzt á höfuðatriði í ræðu hv. þm. Ég mun reyna, í samráði við mína starfsmenn og stjórn, að vinna að því að laga þessi mál. Árangurinn verður að sýna sig, þegar þar að kemur. Það er tvennt sem þarf til þess að koma á samræmi milli fjárl. og landsreiknings. Annað er, að undirbúningur fjárl. sé góður og nákvæmlega upplýst, hvað þarf að greiða og ekki verður hægt að komast hjá að greiða, og taka það til greina. Menn kinoka sér við að taka á fjárl. það, sem fyrirsjáanlegt er, að þarf að greiða. - Hitt er það, að gera ekki nýjar ákvarðanir um greiðslur utan fjárl., nema ekki sé hægt með nokkru móti að komast hjá því, þar til ný fjárl. yrðu gerð. Vinna að því með atorku, að hver starfsgrein fáist til þess að leggja sig fram með að fara ekki fram úr fjárl. Þessu er ekki hægt að koma í kring, nema með miklum fortölum og samvinnu milli allra ráðuneytanna og embættismanna. Til þess að þetta geti orðið framkvæmanlegt, þarf beinlínis að fá nýjan anda í þetta allt, ef það á að heppnast. Ég verð að segja það, að mínir samstarfsmenn í ríkisstj. hafa verið skilningsgóðir í þessum efnum. Ég hef ekki heldur yfir embættismönnunum að kvarta í þessu sambandi, og ég vil undirstrika það, að mér finnst vera löngun hjá þeim til þess að bæta úr, einmitt í þessari grein, frá því á undanförnum árum. Ég vil svo fara þess á leit við hæstv. forseta, að þessari umr. verði frestað.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeirri aths., sem hv. þm. Barð. gerði við mína framsögu. Hann taldi, að ég hefði veigrað mér við að minnast á 19. og 20. aths. í ríkisreikningunum, og átti það víst að vera vegna þess, að þær aths. kæmu einhverjum þeim illa, sem mér væri annt um, því að ekki gæti þessi aths. snert mig persónulega á neinn hátt. Þetta er nú misskilningur hjá hv. þm., því að ég talaði hér eingöngu fyrir n. hönd. Og það, sem n. fól mér að gera, stendur í nál., sem hv. þm. Barð. hefur sjálfur skrifað undir. - Í 2. málsgr. nál. stendur: „Nefndin leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Hins vegar óskar hún eftir upplýsingum frá ráðh. í sambandi við þær aths. endurskoðenda, sem þeir telja „til eftirbreytni“ eða „athugunar framvegis“.“ - Í sambandi við þessi orð í nál. minntist ég eingöngu á þær aths. endurskoðenda, sem þeir að fengnum svörum ráðh. telja til eftirbreytni eða athugunar framvegis. En ályktun yfirskoðunarmanna út af 19. og 20. aths. er á þá leið: „Verður við svo búið að standa.“ - Ég taldi það ekki mitt hlutverk sem frsm. n. að ræða sérstaklega um þessa aths. Ég mundi vel eftir því, að hv. þm. Barð. hreyfði því í n., að honum þættu svörin við þessari aths. ófullnægjandi, en svona er þetta í nál. - Ég skal nú játa það, að mig brestur þekkingu á þessu Skálholtsmáli, til þess að ganga inn á það efnislega. Sumt af því, sem hv. þm. Barð. sagði um þetta mál, fannst mér nú nokkuð hart að orði kveðið og dálítið vafasamt, en vitanlega talaði hv. þm. frá eigin brjósti, en ekki fyrir hönd n., enda vil ég ekki, að það sé skilið svo, að allt, sem hv. þm. sagði um þetta, hafi verið frá n. hendi sagt. Ég skal aðeins benda á eitt atriði, þar sem hann minntist á kaupverð og fasteignamatsverð, að það muni æði miklu á því. Ég held, að það sé venjulegt, að það muni miklu á fasteignamatsverði og kaupverði og meira en um er að ræða á þeim eignum, sem þarna eru í Skálholti. Ég veit mörg dæmi þess, að fasteignir hafi verið seldar meira en 10–földu fasteignamatsverði, enda sá Alþ. það t.d. í sambandi við stóreignaskattinn, að það þótti ekki annað fært en að hækka fasteignamatið til þess, að það kæmi nokkur rétt mynd eða í áttina við rétta mynd af sannri eign manna. Það vita allir, að fasteignir eru miklu meira virði en þær eru metnar til skatts. Þess vegna verður annaðhvort að fella það niður að taka fasteignamatsverðið til skatts eða að breyta því í samræmi við verð eignarinnar. Ég skal ekki leggja dóm á það, hvort rétt hefði verið að stofna til búrekstrar í Skálholti eða ekki. Ég get gengið inn á það, að það mundi hafa verið mjög vafasamt. Það hefði verið hægt að leigja jörðina, þar til búnaðarskólinn tók til starfa.  Hvað snertir það, sem hv. þm. Barð. lagði áherzlu á, að óviðeigandi væri að forstjórar svöruðu aths. yfirskoðunarmanna, þá vil ég ekki heldur, að svo einhæfur skilningur á þessu komi fram fyrir hönd n., því að mér fannst það eðlilegt, þegar aths. komu fram, að ráðh. sneri sér til forstjóra viðkomandi stofnana til að fá upplýsingar. - Hitt er annað mál, ef ráðh. hefur ekki viljað bera ábyrgð á svörum forstjóranna, þá átti hann, um leið og hann birti þeirra svör, að gefa sjálfur út sitt eigið álit. - Að öðru leyti er ég, eins og fram kom í minni framsöguræðu, sammála hv. þm. Barð. um margt. T.d. er aðalatriðið, að það þarf að fá eitthvert fast form á það, með hverjum hætti fjhn. á að kvitta fyrir meðferð ríkisstj. á fjármálum ríkisins, og þetta hefur frá því að Alþingi fyrst fékk fjárveitingavald verið ófullnægjandi. Eiginlega hefur allri ábyrgðinni verið varpað yfir á yfirskoðunarmennina, og þegar þeir hafa svo vísað til Alþingis, þá hefur ekkert verið að gert. Og mér finnst það vafasamt, að það sé ríkisstj. að gera till. til aðgerða í þessu. En það er líka rétt, að einstakir þm. geta tekið málið upp, en það er nú svo, að ef engum ber skylda til að taka það upp, þá er engin trygging fyrir því, að það verði gert. Þess vegna á að slá því föstu, að það séu vissir aðilar, sem eiga að taka þessi mál upp. Og mér finnst, þegar svo stendur á, að yfirskoðunarmenn eiga sæti á Alþingi, þá mætti vænta þess, að þeir gerðu það. Eða hverjum stendur það nær? Nú er það vitað, að það er engin skylda að kjósa sem yfirskoðunarmenn alþingismenn, og þá hlýtur það að vera skylda fjvn. eða fjmrh. að skipa viðeigandi aðila að þessu máli. Það hafa nú farið fram óvenjumiklar umr. um þetta mál, þó að engu væri sérstaklega vísað til Alþingis. Ég vona, að upp úr þeim umr. komi, að því verði á einhvern hátt slegið föstu, hvernig með þessi mál eigi að fara, þegar þeim er vísað til Alþingis, því að það er nauðsynlegt, að slík mál falli ekki niður, því að ég minnist þess ekki, að nokkurn tíma hafi orðið málarekstur út af skilagrein á fjárreiðum ríkisins, og þó hefur það verið frá upphafi vega, að greitt hefur verið yfir fjárlög, - í smáum stíl fyrst, meðan tekjur og greiðslur voru minni, en svo hækkandi með hækkandi reikningum, og þá er það oft álitamál, hvort ástæða er til þess að greiða fram yfir það, sem fjárlög heimila til þess. Og það er sjálfsagt, úr því að Alþingi hefur fjvn. og á að kvitta ríkisreikninginn, að það sé vitað, að ráðh. og ríkisstj. geti átt eitthvað á hættu, ef ekki er staðið við sett fjárlög. Um þetta erum við hv. þm. Barð. sammála, og ég vildi gjarnan ræða það atriði nánar við hann, t.d. í fjhn. þessarar hv. d., því að mér finnst það nauðsynlegt, að föstu skipulagi sé komið á þetta.

forseti (BSt): Út af því, að samkv. beiðni ríkisstj. var málið um fjárhagsráð tekið út af dagskrá til nánari athugunar, og út af ummælum í blaðagrein í einu af bæjarblöðunum, þar sem sagt er, að ég hafi tekið ábyrgð á því, að þetta mál yrði til umr. í dag, þá vil ég taka það fram, að ég minnist þess ekki að hafa sagt neitt slíkt. Hitt mun ég hafa sagt, að ég mundi hafa það á dagskrá, ef meiri hl. d. óskaði, og einnig hafa það það tímanlega á dagskrá, að tími ynnist til að afgreiða það á þessu þingi. Ástæðan til þess, að þetta mál er ekki á dagskrá í dag, er sú, að þess var óskað í gær af hæstv. dómsmrh., að þetta mál væri tekið af dagskrá til nánari athugunar, og mér er ekki kunnugt um, að ríkisstj. hafi nokkuð meira fram að færa í þessu máli í dag en í gær, og því setti ég það ekki á dagskrá.