Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Eins og greinargerð frv. ber með sjer, er það upphaflega samið af dýralækninum hjer í Reykjavík. hr. Magnúsi Einarssyni, en borið fram af landbúnaðarnefnd Nd. Eins og sjá má af greinargerðinni hefir nefndin átt tal við dýralækni Magnús Einarsson, og ljet hann þá í ljósi, að þó að frv. þetta væri eigi að öllu leyti eins úr garði gert og hann hefði ætlast til, þá væri hann því engu að síður meðmæltur. Það er sannað mál, að sjúkdómur þessi er mjög hættulegur. Hefir dýralæknirinn í Stykkishólmi, sem er staddur hjer í bænum um þessar mundir, sagt mjer, að hann hafi haldið áfram rannsóknum sínum í grendinni við þennan bæ í Arnarfirði, þar sem veikin kom fyrst í ljós, og fundið sjúkdóminn í 3 nautgripum á næstu bæjum. Dýralæknirinn á Akureyri hefir grun um það, að sjúkdómur þessi eigi sjer stað í Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslum, og hefir hann látið fara fram rannsókn í þeim sýslum. Jeg segi, látið fara fram, af því að hann hefir eigi verið við þær rannsóknir sjálfur, nema þá sumstaðar, en fengið annan til þeirra. Þótti manni þeim, sem rannsóknirnar hafði á hendi, ástæða til að ætla, að sjúkdómur þessi væri þar, en hve yfirgripsmikil eða ábyggileg þessi rannsókn hefir verið, skal jeg láta ósagt. Kostnaðurinn við hana var greiddur af nautgripaeigendum. Þar sem vissa er fengin fyrir því, að sjúkdómur þessi er til, og sterkur grunur um, að hann sje víða, er nefndin einhuga um, að nauðsynlegt sje að frv. nái fram að ganga. Hefi jeg svo eigi meira við að bæta, en óska, að frv. verði vísað til 3. umr. og látið ganga fram í þessari háttv. deild.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg get látið mjer nægja að vísa til greinargerðarinnar og jeg býst við, að stjórnin skýri betur ástæður sínar fyrir frv., ef henni þykir þess þurfa.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Þetta frv. þarf ekki langra skýringa. Það hefir orðið ofan á í stjórninni og bönkunum, sjerstaklega Landsbankanum, að enn sje ekki kominn tími til þess að gera endanlega skipun á seðlaútgáfunni, því að margt af því, sem þar kemur til greina, er ekki fyrirsjáanlegt enn, og þyrfti þá að breyta til aftur. Því hefir það orðið ofan á að fara fram á, að þessu skipulagi sje frestað til næsta þings.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Nefndin hefir starfað mikið að þessu vatnalagafrv., sem lagt var fyrir þingið í þingbyrjun. Hún hefir gert nokkrar breytingar á því; þó hafa fáar þeirra verið efnisbreytingar, heldur mestmegnis til skýringar. Yfir höfuð aðhyllist nefndin í aðalatriðunum frv. stjórnarinnar, sem lagt var fyrir Alþingi 1921 og aftur nú fyrir þetta þing. Frv. byggist á þeim grundvelli, að vatnsrjettindin sjeu látin fylgja landinu. Því næst koma fram ýmsar takmarkanir, æðinærgöngular á því, sem nefnist eignarrjettur, og ganga þær í þá átt að takmarka vatnsrjettindi, sem fylgja einstakra manna eignum. Hefir nefndin gert nokkrar breytingar á þá leið, að færa frv. nær þeirri stefnu, enda komi fult endurgjald fyrir. Það getur komið fyrir, að þessi vatnsrjettur sje látinn af hendi handa einstökum mönnum, sbr. kaflann um áveitur. Þó að frv. hafi verið lagt fram óbreytt, hefir hæstv. landsstjórn gert tillögu til breytingar út af rjetti landeiganda gagnvart leiguliða, en það hefir nefndin ekki fallist á að öllu leyti. Það er í frv. ákvæði um, að landsdrottinn sje skyldur að kaupa öll mannvirki af leiguliða, þau er hann hefir látið gera. Nefndin hefir ekki gengið inn á það og hefir komið fram með breytingartillögu í þá átt að tryggja rjett landsdrottins. Landsstjórnin taldi rjettast, að greinin fjelli niður, en nefndin hefir aðeins viljað lagfæra hana þannig, að hvorki geti af því hlotist skaði fyrir landeiganda nje sje leiguliða gert ókleift að sinna slíkum framkvæmdum. Þá er að geta brtt. við 67. og 101. gr. Um hana sjálfa er fátt að segja frá nefndarinnar hálfu, enda gerð nánari grein fyrir henni í nefndarálitinu. Brtt. frá nefndinni er aðallega við 8. grein, og svo sú, er jeg nefndi áðan, að vatn væri ekki tekið af einstökum mönnum, nema það yrði notað til almenningsþarfa. Viðvíkjandi 49. grein þótti rjett, að í stað orðanna „200 eðlishestöfl“ kæmu 500 eðlishestöfl. (65. gr. hefði þurft að breyta, en nefndinni hefir láðst að láta þess getið). 67. gr. hefir stjórnin viljað láta fella burt, en við höfum aðhylst þar brtt. frá meiri hluta fossanefndarinnar, og gengur hún, eins og jeg hefi sagt áður, í þá átt að tryggja rjett landsdrottins gagnvart leiguliða. Brtt. við 101. gr. fer í líka átt; stjórnin vildi fella 4. lið niður, en nefndin áleit rjettast að láta hann standa, en bæta við, að ákvæði það nái ekki til annara mannvirkja en þeirra, er metin verða jörðinni „til varanlegra bóta.“ Brtt. við 126. gr. eru teknar bæði frá minni og meiri hluta og miða að því að tryggja þeim mönnum, sem lönd eiga að veiðivatni, frekari veiðirjett þar en öðrum. Sömuleiðis þar sem menn leggja eitthvað í kostnað við klak eða annað, þá fái þeir forrjettindi nokkur og njóti ávaxtanna af starfi sínu. Það er ekki nema mjög sanngjörn krafa. Nefndin hefir felt burt öll ákvæði frv. um vatnamálastjóra, en ætlast til, að vegamálastjóri verði ráðunautur landsstjórnarinnar í þeim efnum.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg finn ástæðu til að þakka háttv.allshn. fyrir meðferð þessa máls. Eins og öllum háttv.þm. er kunnugt, hefir mál þetta legið fyrir Nd. á 4 síðustu þingum án þess hún leiddi það til lykta, og á síðasta þingi kom ekki einu sinni fram nál. Þessi nefnd hefir hins vegar lagt mikið verk í að athuga frv., samið ítarlegt nál. og komið fram með margar brtt. Jeg lít svo á, að þetta sje mjög svo þýðingarmikið mál og það sje sómi þingins að koma því nú frá sjer. Og þó að mönnum hafi ef til vill skotist yfir eitthvað og ósamræmi geti átt sjer stað í svo stórum lagabálki, þá ber ekki svo mjög að líta á það nú. Reynslan mun leiða í ljós gallana, og er þá hægt að bæta úr. Þetta mál hefir fengið góðan undirbúning, og það eru öll líkindi til þess, að það geti komist hjeðan úr deildinni í þessari viku, og þá er nægur tími fyrir háttv.Nd. að afgreiða það á þessu þingi, ef hún á annað borð vill sinna því. Eftir þessar almennu athugasemdir skal jeg leyfa mjer að fara nokkrum orðum um brtt. nefndarinnar. Breytingar hennar eru, eins og háttv.frsm. (GGuðf) tók fram, ekki efnisbreytingar, heldur orðabreytingar og skýringar, og flestar til bóta. Jeg gerði ekki margar brtt. við frv., en mjer þykir leitt, að nefndin hefir ekki að öllu leyti getað tekið þær til greina. Það er þýðingarlaust að fara að rekja allar brtt.; háttv.frsm. gerði það ekki, og jeg mun ekki heldur gera það, en víkja að nokkrum. 1. brtt. nefndarinnar álít jeg til verulegra bóta, um það að tiltaka ákveðið tímatakmark til að vinna verkið. Við 5. brtt. kemur orðalagið eitthvað undarlega fyrir, ef a-liðurinn verður samþyktur. Þar er lagt til, að orðin „eftir fyrirmælum 22. gr.“ falli burtu. En þá hljóðar greinin svo: „Rjett er eiganda eða notanda þeirrar landareignar, sem vatn er tekið úr samkvæmt 1. lið, að leggja til sín og á sinn kostnað vatnsæðar úr vatnsveitu kaupstaðarins, enda greiði hann kaupstaðnum aukakostnað af því, nema öðruvísi semji.“ Þetta kemur ekki vel fyrir. Jeg held, að eitthvað hafi fallið úr, og væntanlega lagfærir nefndin þetta til 3. umr. Þá er 6. brtt. nefndarinnar Það er sama og 2. brtt. stjórnarinnar, og þarf jeg ekki að tala um hana. Þá er 8. brtt. við 49. gr. Þar vil jeg gera sömu aths. og háttv.frsm. Það þarf að setja 500 eðlishestöfl í stað 200 í 65. gr. líka, og væntanlega lagar nefndin það til 3. umr. Þá er 13. brtt., við 67. gr. Nefndin vill bæta þessu aftan við greinina: „og sje kostnaður við heimtaugar ekki meiri en yfirleitt fyrir aðra notendur orku frá því veri.“ Stjórnin hafði í 5. brtt. sinni lagt það til, að 67. gr. fjelli burt. Jeg held því fram, að það hefði verið heppilegast, en ef háttv. deild getur ekki fallist á það, þá álít jeg, að viðbót nefndarinnar sje til stórra bóta. En mig minnir, að það sje ákveðið einhversstaðar annarsstaðar í frv.; jeg var að leita að því, en fann ekki, en það mun þó vera þar. Sama er að segja um brtt. við 101. gr. Ef háttv. deild getur ekki fallist á brtt. stjórnarinnar, að 4. liður falli burt, þá er það til bóta að ákveða, að landsdrottni sje því aðeins skylt að kaupa mannvirkin, að þau sjeu metin jörðinni til varanlegra bóta. Þá er 20. brtt., við 126. gr. Þar gat háttv.frsm. (GGuðf) um, að vantaði skilgreining á hugtakinu „almenningur“. Það er rjett; það er gengið út frá, að það sje áður nefnt í frv., en í 4. gr. frv. er talað um netlög. Því er rjettast að láta þennar lið halda sjer eins og hann er, nema gerð sje breyting á 4. gr. Minni hlutinn hefir gert það; hjá honum er talað um almenning. En nú er ekki getið um almenning í frv., og því er annaðhvort að halda þessu óbreyttu eða taka upp skilgreining minni hlutans. Viðvíkjandi brtt. stjórnarinnar, þá furðar mig á því, að nefndin skuli ekki hafa getað aðhylst 1. brtt. Það er engin efnisbreyting, en bara til skýringar. Sama er að segja um 3. brtt. Jeg get ekki skilið, hvers vegna nefndin hefir ekki treyst sjer til að vera með þeim, og vil biðja hana að athuga það nánar til 3. umr. Þá er ein breyting, sem gera mætti, en hvorki stjórnin eða nefndin hafa lagt til, sú að fella burt 84. gr. Hún er gersamlega óþörf; í henni er ekkert, sem ekki er tekið fram í 83. gr. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta mál. Það er nú komið á betri rekspöl en nokkurntíma áður, og jeg vænti þess fastlega, að þetta þing komi því frá sjer.

Einar Árnason Aðeins örfáar athugasemdir. Jeg hafði strikað við einstaka greinar í frv. þessu, en sumt af því, sem jeg hafði hugsað mjer að minnast á, hefir þegar komið fram við þessar umræður, svo jeg þarf ekki að fara út í nema fá atriði. Mjer virðast brtt nefndarinnar flestar eða allar til bóta, en þó hygg jeg, að henni hafi sjest yfir á stöku stað að nema burt óþarfa endurtekningar í frv. Jeg hafði hugsað mjer að gera aths. við 4. gr., en hæstv. atvrh. (KIJ) hefir þegar gert það, og þess vegna get jeg leitt það hjá mjer. Þá kem jeg að 7. gr. lið c. Jeg skil hann ekki, ef ekki er formgalli á honum eins og hann er í frv. Mjer skilst, að c-liðurinn eigi ekki að vera lengri en „að veita jarðvatni úr landi sínu á annara land.“ Það, sem eftir er, skoða jeg sem almenna umsögn um alla liðina, a, b og c. Vil jeg fá að vita hjá háttv. nefnd, hvort þetta er misskilningur hjá mjer, því ef svo er ekki, þá þarf að breyta þessu. Þá er 9. gr. Í henni er talið upp, hvað manni er heimilt að gera við vatn. En greinin er óþörf, vegna þess að í 7. gr. er búið að segja. hvað sje óheimilt. Rjettara tel jeg að telja ekki upp nema annaðhvort, því ef hvorttveggja er tekið fram, geta auðveldlega fallið úr einhver atriði, sem svo síðar meir gætu valdið ágreiningi. 9. gr. ætti því að falla burt. Þá er 65. gr. Jeg er sammála hæstv. atvrh. (KIJ), að sú grein ætti að falla burt. Það er óeðlilegt, að hægt sje að taka lögnámi rjettindi til handa einstaklingum; annað mál er, þegar ríkið á í hlut. Með þessu er gengið of nærri rjetti einstaklingsins. Þá er 67. gr. Hún er óaðgengileg í frv., en með breytingum nefndarinnar er hún kannske ekki til skaða, en óþörf er hún og rjettast hygg jeg væri að fella hana. Um 84. gr. hefir hæstv. atvrh. talað. Í henni er ekkert nýtt, og mætti hún því að skaðlausu missa sig. Þá er 123. gr. Þar stendur í 2. lið: „Öllum er veiði heimil“ o. s. frv. Það má vera, að það sje vanþekking minni að kenna, að jeg veit ekki vel, hvað við er átt. Jeg álít, að ekki geti hjer verið um aðra menn að ræða en íslenska ríkisborgara. Og ef svo er, þá er orðalagið ekki nógu tryggilegt. Jeg óska upplýsinga um, hvort einnig sje átt við útlendinga. Þá er 126. gr. Þar hefir allshn. bætt við um veiðirjett í almenningi og tekið fram, hverjir eigi hann. En mjer finst vanta, að trygður sje rjettur þeirra, sem ekki eiga land að almenningnum. Þeir sem land eiga að almenningnum, gætu bannað hinum uppsátur, og þar með komið í veg fyrir, að þeir gætu hagnýtt sjer veiðina. Mætti laga þetta við 3. umr. Þá eru talin helstu atriðin, sem jeg vildi hafa tekið fram.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg þarf ekki miklu við að bæta, því að litlu er að svara. Jeg býst við, að nefndin geti ekki fallist á, að engin ástæða sje að veita leiguliðum þann rjett, sem getið er um í 101. gr. Það er hart að meina leiguliða að taka þátt í orkunýtingu. Nefndinni þótti hæfilega í farið, ef hennar brtt. yrði samþykt. Hæstv. atvrh. (KIJ) þótti undarlegt, að nefndin skyldi ekki geta fallist á 3. brtt. stjórnarinnar. En það var af þeim ástæðum, að nefndin vildi sem mest hliðra sjer hjá því að komast inn á eignarrjettarspursmálið, en þótti þar óþarflega langt gengið, að tala um eignarrjett á vatni. Þá mintust þeir hæstv. atvrh. (KIJ) og hv. 2. þm. Eyf. (EÁ) á 65. gr. og þótti langt gengið, að heimila einstöku mönnum að taka vatn lögnámi. En það er áskilið með leyfi ráðherra, og kemur þá nokkuð í sama stað niður og þegar stjórnin getur gert það. Þá leitaði háttv. 2. þm. Eyf. upplýsinga um 7. gr. Jeg get ekki svarað því nú, en nefndin mun taka það til athugunar. 84. gr. mætti kanske falla í burt, af því að ekkert nýtt er í henni, en hún er líka meinlaus. Þá er 123. gr. Það gæti virst sem greinin væri nokkuð ógætilega orðuð, en jeg get ekki skilið, að útlendingum væri heimilaður rjettur til veiða uppi í landi. Fleira var það víst ekki sem jeg þurfti að athuga.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Það er út af brtt. við gr. 54,3. Það er rjett, að fyrir mjer vakti, að það kæmi greinilega fram, að eigandi vatnsrjettindanna yrði sá fyrsti, sem nyti skaðabóta. Nefndin hefir fallist á þann grundvöll, að einstaklingar sjeu eigendur rjettindanna, og hefði því átt að geta fallist á þessa brtt., sem tekur það skýrt fram. Hin aths. er út af 123. gr. Það er satt, að hún er nokkuð ógætilega orðuð, en það mun ekki meiningin, að útlendingum sje heimiluð veiði. Orðið „öllum“ er þar víst í mótsetningu við „hjeraðsmenn“.

Jón Magnússon Jeg vil leggja áherslu á það, sem háttv.frsm. (GGuðf) sagði, að nefndin mun athuga þær athugasemdir, sem fram hafa komið, til 3. umr. Jeg held, að það þurfi ekki að skýra, hvað almenningur í vatni sje. Það er ákveðið hugtak, sein ekki mun valda misskilningi. Hvað veiði í almenningum snertir, þá býst jeg ekki við, að útlendingum, sem eru á ferðalagi á fjöllum, verði meinað að veiða silung þar sjer til matar. En annars þarf ekki að taka það fram, að þegar talað er um rjettindi í lögum, þá eru þau fyrir landsbúa. Þá skal jeg taka það fram, að þó svo sýnist, að einhverju sje ofaukið, þá er ekki víst, að bót sje að fella það í burtu. 84. gr. kemur t. d. eðlilega fyrir í 9. kafla, þar sem talað er um óhreinkun vatna. Þess vegna vil jeg vara háttv. þingdeildarmenn við að fella mikið í burtu; það leiðir af heildarlöggjöfinni, að stundum er það tekið upp, sem nóg væri að vísa til í öðrum kafla. Jeg ætla ekki að fara neitt út í eignarþrætuna nú; það má vera, að jeg geri það við 3. umr.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Í lögum um útflutning hrossa frá 1907, er ákvæði um, að eigi megi flytja hross á þilfari nema á tímabilinu frá 1. júní til ágústmánaðarloka og eru sektir ákveðnar 10–1000 krónur, ef út af er brugðið. En 1915 er sú breyting gerð á lögunum, að það er algerlega bannað að flytja út hross á tímabilinu frá 1.nóv.–1. júní. Síðan lög þessi komu í gildi hefir allur útbúnaður í skipunum, sem flytja hross, stórum batnað. Eftirlitsmenn hafa verið skipaðir til þess að athuga ástand hrossanna á hverjum útflutningsstað, og kyn og meðferð þeirra hefir talsvert verið bætt, og meðferð hrossanna á skipum er nú miklu betri en áður. Að þetta ákvæði laganna hafi eigi reynst heppilegt, sjest best á því, að landsstjórnin hefir á síðustu árum oft neyðst til að veita undanþágu undan útflutningsbanninu. En tilgangurinn með frv. því, er hjer liggur fyrir, er sá, að koma í veg fyrir, að oft þurfi að veita undanþágu frá lögunum, enda er fullkomlega ástæða til þess, því að búast má við, að landsstjórnin haldi áfram uppteknum hætti um undanþágur, þegar þeirra er óskað. Er í mesta máta óviðkunnanlegt að vera þannig sí og æ að veita undanþágur undan skýlausum ákvæðum laga. Nefndin, sem hafði frv. til athugunar, var sammála um það, að með því væri stefnt í rjetta átt, og leggur til, að hv. deild samþykki það með breytingum þeim, sem eru á þskj. 238. 1. brtt. stafar af því, að frv. er nú aðeins ein gr., en eftir 4. brtt. nefndarinnar er ætlast til, að greinarnar verði 2, og er 1. brtt. nauðsynleg af þeim ástæðum. Nefndin hefir eigi getað fallist á tímatakmark frv., og hefir hún því komið fram með breytingu á því, þannig, að hún hefir lengt það að framan um hálfan mánuð, en leggur til, að eigi sje algerlega bannað að flytja út hross í apríl og maí. Komst það ákvæði inn í frv. í Nd., að aldrei mætti flytja hross út í apríl og maí, en slíkt er í mesta máta fáránlegt. Álít jeg eigi meiri hættu að flytja hross út á þeim tíma heldur en á öndverðum vetri eða seint á haustin. Nefndin vill, að tíminn, sem hannað er að veita undanþágu, sje helst enginn, en ef hann er nokkur, þá um miðjan vetur, er mestra veðra er von, og álítur, að aldrei verði bundið við neinn sjerstakan mánaðardag, hve nær heppilegt sje að flytja út hross eða ekki. Auðvitað er ætlast til, að allrar varúðar sje gætt um það að taka eigi illa útlitandi hross til útflutnings. Á Norðurlandi eru hross síst lakar útlitandi í apríl–maí en í júní, en vel má vera, að þessu sje öðruvísi farið á Suðurlandi. Getur vel komið til mála, að ef hrossin væru flutt út snemma á vorin, þá tækju þeir menn hrossin inn, sem ætluðu sjer að selja, en það eru mörg dæmi til þess, að hrossin sjeu eigi í góðu ástandi í júní, og er útflutningurinn þá eigi tryggari en þó fyr sje. En auðvitað á að vera eftirlit með þessu. Það hefir komið fram brtt. frá hv. 4. landsk.þm. (JM), aftan við 4. brtt. nefndarinnar, þess efnis, að lögin skuli aðeins gilda til 31. mars 1924. Jeg skal taka það fram, að jeg gat eigi borið mig saman við hv. samnefndarmenn mína um þetta atriði. En jeg fyrir mitt leyti get eigi sjeð neina nauðsyn á þessum viðbæti; hann lengir aðeins greinina og annað ekki, því ef næsta þing vill breyta lögunum, þá getur það auðvitað gert það án viðbætisins. Yfir höfuð er mjer illa við, þegar verið er að tiltaka, hve lengi lög eigi að gilda; hefir það oft orðið til þess, að þingið hefir breytt slíkum lögum í flaustri, einungis út af þesskonar ákvæðum.

Jón Magnússon Jeg segi fyrir mitt leyti, að mjer þótti lakara, að það skyldi þurfa að breyta lögunum frá 1915. Held jeg, að alt þingið þá hafi verið þeirrar skoðunar, að það væri mesta hörmung að þurfa að flytja hesta út á vetrum. Er það vitanlegt, að vestra veðra er von í Atlantshafinu fyrir sunnan Ísland um hávetur. Koma þá oft slíkir stormar, er skipstjórar kalla orkan. Það þótti þá, 1915, óforsvaranlegt að flytja hesta út á þessum tíma, enda geta þá komið þau veður, að enginn hestur komist lífs af, þó að um góð skip sje að ræða, betri en áður. Annars hygg jeg að skip sjeu ei betri nú að þessu leyti en sum skipin, er áður fluttu hesta, að undanteknum Goðafossi. Jeg skal viðurkenna það, að í vetur, og ef til vill næsta vetur, verði ástæða til að flytja hesta fremur en áður, því að það kom fyrir, einkum eftir töku Ruhrhjeraðsins, að menn þurftu meira af svo nefndum pitponies við námurnar á Englandi, og hækkuðu hestar því í verði. En litlar líkur eru til þess, að þetta haldist, og þar fyrir utan held jeg, að eigi sje hægt að búast við neinum þjóðnytjum af því að fara illa með skepnurnar. Af þessum ástæðum hefi jeg komið með þá brtt. að láta lögin eigi gilda lengur en til 31. mars 1924. Þingið getur þá tekið málið upp aftur. Eftir því, sem þingið hefir gleypt við frv., býst jeg eigi við, að brtt. mín verði samþykt, en jeg vildi þá leyfa mjer að skjóta því til hv. nefndar, hvort hún væri á móti því að binda frv. sömu skilyrðum og í lögunum frá 1907, þannig, að það komi fram tillögur frá Búnaðarfjelagi Íslands um undanþágu. Stjórnarráðið mundi svo ákveða um útflutninginn með hliðsjón af tillögum Búnaðarfjelagsins. Það er rjett, sem hv.frsm. (GÓ) sagði, að brtt. mín gerir ekki mikinn mun, því að þingið getur tekið málið upp, ef það vill, en það verður að gera það, ef brtt. mín yrði samþykt. Það kann að vera ábati fyrir sum hjeruð landsins að flytja hesta út á vetrum, en það getur líka orðið tjón af því að geyma hestana til vetrarins, ef svo er ekkert flutt út þegar til kemur. Ef útflutningurinn verður ekki hindraður á þessum tíma með lögum, þá er jeg hræddur um, að landsstjórnin mundi altaf leyfa hann. Hjer stendur hvort á móti öðru, peningahagnaðurinn - eflaust þó óverulegur - og mannúðin. Er það sannarlega ekki mannúðlegt að flytja hesta út í vetrarveðrunum, eins og þau eru hjer oft. Jeg skil vel afstöðu hv.þm. (GÓ), sem er Norðlendingur og þekkir eigi eins og við veðráttuna hjer sunnanlands. Er það vafalaust rjett, sem einn norðlenskur þm. sagði, að það væru oft eins vond veður Í október á Norðurlandi og siðar á veturna. Jeg skal svo eigi orðlengja meira. Það virðist máske ekki Í fljótu bragði mjög stórt atriði, hvort till. verður samþykt eða ekki. Málið má taka upp á næsta þingi hvort sem er. Þeir, sem samþykkja till., sýna þó að þeim er það óljúft, að farið sje að heimila útflutning hrossa á vetrum.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg sagði fáein orð um þetta mál við 1. umræðu og lagðist þá heldur á móti frv. og geri það enn þá. Jeg amaðist við því, að landsstjórnin hefði veitt undanþágu, en kvaðst þó geta fyrirgefið það í þetta sinn, eftir ástæðum, en kvað langt frá því, að jeg vildi gera undanþáguna að reglu. Háttv. 1. þm, Húnv. (GÓ) kvað eigi ástæðu til að vera óánægður, þar eð alt hefði gengið vel í þetta sinn. En hvað sem því líður, þá er eigi víst, að svo fari framvegis. Samt virðist, sem háttv.frsm. (GÓ) sje eigi alls kostar ánægður nú við þessa umr., því það var eins og hann væri að afsaka frv. með því, að nú væri um miklu betri skipakost að ræða en áður og meira eftirlit. Má vel vera, að svo sje, en þó held jeg, að nægileg trygging sje eigi fyrir góðri meðferð á hestunum, nje því, að eigi sjeu fluttir út ljótir hestar. Hefir háttv.Nd. reynt að bæta trygginguna í því efni, en nefndin hefir lagt til að fella niður þá breytingu. Er það mjög varhugavert og getur orðið til þess að eyðileggja hrossamarkaðinn, ef leyft verður að flytja út hross á öllum tímum ársins. Finst mjer allar mannúðarástæður mæla á móti frv. eins og það er. Er töluvert annað mál, þó að stjórnin veiti einstöku sinnum undanþágu, þegar sjerstakar ástæður eru fyrir hendi. Jeg mun því greiða atkvæði á móti þessu frv. Það gladdi mig að heyra, að fleiri urðu til þess að taka málstað kláranna en jeg, sem sje háttv. 4. landsk.þm. (JM). Finst mjer till. hans miða í rjetta átt. Jeg skal svo eigi orðlengja þetta, en helst vildi jeg, að frv. yrði felt.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg ætla mjer ekki að bæta miklu við það, sem jeg hefi áður sagt um málið. Hv. 4. landsk.þm. (JM) talaði hógvært og vel um frv. Jeg vil á engan hátt gera lítið úr því, að gæta þurfi allrar varúðar um útflutning á vetrum. Álít jeg, að eigi sje viðlit að hugsa til útflutnings, ef harðindi ganga og ill veður. Háttv. 4. landsk.þm. (JM) tók það fram, að allra veðra væri von á vetrum, og er það fyllilega satt, en mjer finst satt að segja liðinn af hávetur, þegar komið er fram í apríl; að minsta kosti eru veðrin ekki verri þá en í des.–mars. Og eigi mundi jeg hvetja til þess að tíðka óþarfa útflutning á þeim tíma, sem hætt er við, að skepnunum liði illa. En jeg tel ekki litla nauðsyn á því, að geta flutt hross út á þeim tíma, sem best er að selja. Háttv. þm. (JM) fellst á, að það skifti í rauninni ekki miklu máli, hvort till. hans yrði samþ. eða ekki. Ef hún yrði feld, hefir næsta þing óbundnar hendur og þarf ekki að taka málið upp frekar en það telur nauðsynlegt. En sje till. samþykt, má næsta þing til með að taka málið upp. Jeg er síst á móti því, að landsstjórnin fengi tillögur Búnaðarfjelags Íslands, ef um undanþágu er að ræða; álít jeg rjett að ganga sem tryggilegast frá því atriði. En það hefir sýnt sig, að ómögulegt er að fara eftir lögunum eins og þau eru nú. Hv. 2. þm. Rang. (GGuðf) sagði, að hv.Nd. hefði reynt að fyrirbyggja það, að flutt yrðu út ljót hross. Hvergi hefi jeg getað sjeð það. En hv.Nd. lagði bann við því að flytja út hross í apríl og maí, líklegast af hræðslu við það, að þau mundu farast. Háttv. þm. sagði, að minna gerði til um undanþágu, ef svo bæri undir, en að lögunum yrði breytt. Jeg legg eigi mikið upp úr því. Jeg er sannfærður um, að frv., eins og það er frá hendi nefndarinnar, er miklu betra. Háttv. þm. sagði, að sjer þætti vænt um, að fleiri en hann hefðu orðið til þess að tala máli hestanna. En það er nú óreynt enn, hvor okkar fer betur með skepnur. Þekki jeg þess mörg dæmi, að það er töluvert annað að tala fagurlega um hesta eða fara vel með þá.

Guðmundur Guðfinnsson Jeg þarf eigi að svara háttv.frsm. (GÓ) miklu. Hann virðist vera nokkuð gjarn á að misskilja. Mjer skildist breyting háttv.Nd. við frv. miða í þá átt að fyrirbyggja, að markaðurinn spiltist við útflutning hrossa. Ef stjórninni eru gefnar algerlega frjálsar hendur, þá er hætta á, að hún veiti leyfið oftar en brýn nauðsyn ber til, en jeg vil ekki, að leyfið sje veitt nema ekki verði hjá því komist.

Jón Magnússon Jeg er hræddur um, að nefndin hafi ekki íhugað þetta mál til hlítar. Eg ræð það af því, sem háttv.frsm. (GÓ) sagði um útflutninginn. Hann sagði, að ekki ætti að leyfa útflutning í vondu veðri, en jeg sje ekki, hvernig við það verður ráðið. Ef búið er að veita leyfið, þá verður það ekki aftur tekið, þó að veður versni, og eins getur skip lagt út í góðu veðri, en það getur breyst meðan skipið er á leiðinni. Í þessu er því engin trygging. Jeg vil ekki orðlengja þetta frekar. Jeg vil ekki, að leyfið sje veitt til frambúðar. Það minsta, sem hægt er að fara fram á, er þó, að þingið endurskoði þetta á næsta ári, en það er ekki víst, að svo verði gert, ef ekki er beinlínis til þess ætlast í lögunum. Ef því brtt. mín verður feld, þá mun jeg greiða atkv. gegn frv. Jeg veit, að nú stendur sjerstaklega á, en þó vil jeg ekki leggja mitt atkv. til þess, að feld verði burtu til frambúðar þau mannúðarákvæði um þetta efni, sem sett voru 1915.

Sigurður Jónsson Jeg get hugsað mjer, að nefndin taki til íhugunar bendingu háttv. 4. landsk.þm. (JM), og einnig tel jeg sjálfsagt, að leitað sje álits Búnaðarfjelagsins. Það, sem mjer virðist einkum íhugunarefni í þessu máli, er það, hvort ekki sje heppilegra að dreifa hrossaútflutningi á lengri tíma en verið hefir, því það er alkunnugt, að landbúnaðarafurðir okkar, svo sem kjöt og gærur, seljast lakara vegna þess, að vörurnar hrúgast að mestu leyti á markaðinn á mjög stuttum tíma. Þetta held jeg að hafi aðallega vakað fyrir fhn. í háttv.Nd., og jeg felst á það, ef ekki koma knýjandi ástæður á móti. Um mannúðina ætla jeg ekki að tala að sinni. Jeg efast um, að það fyrirkomulag, sem frv. fer fram á, sje verra fyrir hrossin, nema síður sje, enda vona jeg, að svo verði sjeð um útflutning hrossa, að þau þurfi ekki að liða sjerlega mikið.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv. 2. þm. Rang. (GGuðf) hjelt, að jeg hefði misskilið sig, en það gerði jeg ekki. Jeg var ekki að tala um ljóta hesta sem horaða og illa útlitandi, heldur illa skapaða. Og jeg vona að háttv.þm. viti, að allir hestar eru ekki eins að því leyti. En háttv. 4. landsk.þm. (JM) misskildi mig, því jeg talaði ekki um vont veður dag og dag, heldur yfirleitt vonda tíð, og ætti þá að varast útflutning, en hitt datt mjer ekki í hug, að hægt væri að fyrirbyggja, að hrossin lentu einhverntíma í vondu veðri. Fyrir þau annes er ekki hægt að synda á hvaða tíma árs sem er. Þá finst mjer það skrítin mótbára hjá hv.þm. (JM), að hann ætli að vera á móti frv., ef brtt. hans verður feld. Jeg sje ekki betur en að þingið hafi það altaf á valdi sínu að breyta lögunum, og brtt.háttv.þm. getur því ekki verið neitt aðalatriði. Ef lögin reynast illa, þá er sjálfsagt að breyta þeim, en hvaða mun getur það gert, hvort út er flutt samkvæmt lögum eða með undanþágu frá stjórnarráðinu. Og það er lítil þörf á að fyrirskipa breytingu áður en sjeð verður, að breyta þurfi.