Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að vekja athygli þingheims á þeim tilraunaveiðum sem standa yfir í Ísafjarðardjúpi þar sem nú er verið að gera tilraunir með botnveiðarfæri, botntroll, í þeim tilgangi að reyna að skilja að ýsu og þorsk úr vörpunni þannig að ekki verði nema önnur tegundin eftir, að eigin vali, og er allt gott um það að segja. Ekki ætla ég leggjast gegn tilraunum með veiðarfærum af því taginu til og hvet til þess að þróun í veiðarfærum verði áfram með því móti. Hitt ætla ég að gera athugasemdir við og það er hvers vegna þessar tilraunaveiðar fara fram inni í Ísafjarðardjúpi, inn um alla firði í Ísafjarðardjúpi á viðkvæmu hafsvæði, mjög viðkvæmu hafsvæði hvað varðar lífríki sjávar, hvað varðar fiskstofna og á árstíma þar sem veiðar á rækju hafa ævinlega verið stöðvaðar. Á þessum tíma eru rækjuseiðin, ungviðið, ekki gengin út í dýpið og ekki út af fjörðunum og út á hafsvæðið þar sem þau ætla síðan að vaxa og dafna og koma aftur í veiðanlegu ástandi. Þetta gengur þvert á allar ráðstafanir sem Hafrannsóknastofnun og sjávarútvegsráðherra hafa haft uppi varðandi friðun og verndun á rækjustofninum í Ísafjarðardjúpi. Það eru vísbendingar í þá veru sem betur fer að stofninn sé loksins að rétta úr kútnum eftir margra ára lægð. Síðustu rannsóknir Hafrannsóknastofnunar benda til þess og þá er farið út í þennan leiðangur. Á hvers vegum eru þessar rannsóknir? Hvernig stendur á því að þær eru gerðar núna á veiðisvæðum þar sem smábátasjómenn eru að reyna að stunda veiðar, m.a. með línu, í tíðarfarinu eins og það er núna? Þeir komast ekki út á hafið til að veiða og þá reyna þeir að stunda iðju sína þarna inni á fjörðum. Ég vil vekja athygli þingheims á því að þetta stangast algjörlega á við tillögur og frumvarp sjávarútvegsráðherra 

Hæstv. forseti. Það er gott að þessum málum var hreyft, full ástæða til þess. Hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði fram frumvarp fyrir helgina um viðhald viðkvæmra hafsvæða og breytingin átti að lúta að því að styrkja heimildir ráðherra til að vernda viðkvæm hafsvæði. Ég tek undir það sem sá ræðumaður sem hóf þessa umræðu, hv. þm. Björn Valur Gíslason, sagði áðan, að það er engin ástæða út af fyrir sig til að amast við tilraunum með veiðarfæri og veiðarfæragerð. Það er sjálfsagt mál. En að þurfa sérstaklega að velja innfirði eða svæði sem beinlínis hafa á undanförnum árum verið nýtt af smábátum til að reyna að halda úti veiðum þegar ekki gefur á dýpri mið finnst mér afar sérstakt, sérstaklega í ljósi þess að það er svæði út af Hornbanka sem menn, einkum togaraskipstjórar, hafa sóst eftir að fá að veiða á. Þar hefði verið tilvalið að stunda þessar veiðar úr því að þær þurfti að stunda á einhverju öðru svæði en þar sem veiði fór almennt fram, stunda þær tilraunaveiðar innan þess hólfs á Hornbankasvæðinu. Þá hefði líka fengist mynd af því hvaða ýsa var þar á ferðinni og hversu stór hún var upp á það hvort þar mætti opna veiðar fyrir togara almennt á þessum haustmánuðum. Sú aðferð að hleypa öflugum togara inn um allt Ísafjarðardjúp til að toga þar á slóð sem almennt hefur verið stunduð af smábátum er forkastanleg. Ég átta mig alls ekki á því á hvaða vegferð ráðherrann er.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Björn Valur Gíslason skuli taka þetta mál hér upp. Nú er einn stærsti togari landsins að þræða firði á Vestfjörðum í tilraunaskyni sem kallað er. Ég spyr: Væri ekki hægt að gera þessar tilraunir fyrir utan 12 mílurnar þar sem viðkomandi togari má þá hugsanlega fara um, heldur en að fara þarna inn á grunnsævið? Erum við kannski að upplifa það nú að þessar umdeildu tillögur sjávarútvegsráðherra um niðurskurð á þorskheimildum eiga nú að snúast í andhverfu sína? Það var niðurskurður til að vernda þorskinn, vernda fiskinn í hafinu, en er það kannski að snúast í andhverfu sína þannig að þessum aðgerðum verði beitt til að stór togskip fari inn á grunnslóð og skrapi hana? Við höfum hér ályktanir frá sveitarfélögunum við Húnaflóa, Skagafjörð og víðar um landið þar sem varað er við því að stór og aflmikil togskip eru farin að fara inn um allt landgrunn. Einn sagði mér í morgun að hann hefði haldið að það væri einhver á laxveiðum í ósnum í Miðfjarðará. Ég beini því til hæstv. forseta hvort ekki sé rétt að hæstv. sjávarútvegsráðherra endurskoði nú strax framkvæmd sína á því sem hann kallar fiskveiðiráðgjöf og fiskvernd ef þetta á að snúast í þá andhverfu sína að togararnir skrapi ströndina? Það átti að vera í einn eða tvo daga. Mér skilst að togarinn í Ísafjarðardjúpi eigi að vera í viku og á meðan verða aðrir bátar að halda sig í landi. Hvernig skilur hann við eftir þá slóð? Þetta er alvörumál, herra forseti.

Hæstv. þingforseti. Ég sakna þess að sjávarútvegsráðherra sé ekki í salnum vegna þess að hér er verið að ræða um störf og vinnubrögð þingsins, kannski sérstaklega það sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er að leyfa núna, þ.e. svokallaðar tilraunaveiðar í Ísafjarðardjúpi. Það er ótrúlegt að leggja í síðustu viku fram frumvarp um verndun lífríkis í hafinu og tala þar fögrum rómi um að sjávarútvegsráðherra þurfi að fá sérstaka heimild til að geta lokað svæðum, en það fyrsta sem maður fréttir er að þúsund tonna togari sé farinn að toga inn um alla firði í Ísafjarðardjúpi og gera tilraunir með það að flokka ýsu frá þorski í trollinu. Það er mjög lofsvert. Ég held að flestir skipstjórnarmenn hafi ekki mikla trú á þessari tilraun en við skulum samt ekki útiloka að hún geti með einhverjum hætti orðið til góðs. Það er auðvitað alltaf gott ef menn eru með neðansjávarmyndavélar að kanna og rannsaka hlutina. Það er og verður alltaf af því góða. Ég hefði samt haldið að það væri nær að gera þetta á venjulegu dýpi sem togarar mega vera á og á þeim botni þar sem togarar geta verið en ekki inni á fjörðum og ekki velja Ísafjarðardjúpið til tilraunaveiða.

Herra forseti. Mig langar til að vekja athygli á því í tilefni af orðum hv. málshefjanda, Björns Vals Gíslasonar, að við löggjafarsamkoman þurfum að skoða með hvaða hætti við rannsökum lífríkið og auðlindina. Við rekum annars vegar veiðarfærarannsóknir undir Hafrannsóknastofnun og við rekum líka rannsóknir á lífríkinu. Það kemur fyrir eins og í því dæmi sem hér um ræðir að þessar rannsóknir stangast hverjar á aðrar, þ.e. veiðarfærarannsóknirnar ógna lífríkinu og rannsóknunum á því. Ég vil koma þeirri hugsun á framfæri sem ég tel að sé virkilega þess virði að við hugsum um hér, þ.e. hvort kannski eigi að aðgreina þessa tvo rannsóknaþætti, hvort rannsóknir á veiðarfærum, rannsóknir atvinnuvegarins, eigi kannski heima undir einhverri allt annarri stofnun en rannsóknirnar á lífríkinu sem hljóta alltaf að miða að vernd lífríkisins. Í mínum huga ganga þær þá framar rannsóknum á veiðarfærunum, rannsóknum atvinnuvegarins, eða í öllu falli þannig hönd í hönd að lífríkið skaðist ekki af rannsóknum á veiðarfærum. Ég held að það séu mjög mikilvæg pólitísk skilaboð til okkar að við þurfum að skoða hér með hvaða hætti við nýtum sjávarauðlindina á sjálfbæran hátt. Við getum aldrei gert það með því að gera rannsóknir af því tagi sem hér er verið að gera og við hljótum að láta lífríkið, náttúruna og viðhald auðlindarinnar njóta vafans í þeim efnum.

Herra forseti. Menn hafa rætt um það fleiri klukkutíma í þinginu hversu bagalegt og alvarlegt ástand niðurskurðurinn á þorskinum sé og svo er verið að veita heimild til að veiða í æ meira mæli en margir vildu láta gera í samræmi við það sem Hafrannsóknastofnun lagði til. Ég verð að segja að ég tel það mjög gleðilegt ef hægt verður að finna út aðferð til að fá frekar ýsu í troll en þorsk. Reyndar verð ég sjálfur að segja eins og er að mér finnst það með eindæmum en ég hef ekki heyrt neinn þeirra sem hafa tekið til máls ræða það.  Stærð togarans segir ekki endilega til um skaðsemi veiðarfærisins. Maður getur verið á togara, hent út öngli og dregið alveg eins  Svo getur líka verið að aðstæðurnar séu þannig að það verði að hafa þetta á þessum stað.

Já, virðulegi forseti. Það getur verið erfitt að höndla umræðu um þetta mál eftir að hafa hlustað á síðasta ræðumann, hv. þm. Karl V. Matthíasson, sem lýsti því reyndar yfir að það væri gleðilegt og ánægjulegt að þarna væri verið að draga botnvörpu eftir botninum á Ísafjarðardjúpi, inn um alla firði, um alla grunnslóð  Það sem ég vil leggja áherslu á og í samtölum mínum í morgun við sjómenn og útgerðarmenn á Vestfjörðum og við Ísafjarðardjúp þá hafa þeir lagt áherslu á að það sé enginn að setja sig upp á móti því að verið sé að gera tilraunir með veiðarfæri, að verið sé að þróa veiðarfæri í þeim tilgangi að reyna að efla hér fiskstofnana og vernda lífríki sjávar, um það snýst málið, en menn gera athugasemd við það, eins og þeir sögðu Vestfirðingar og sjómenn við Djúpið: Við héldum að þetta ættu að vera eitt, tvö, kannski þrjú holl og síðan væri þetta búið en þarna er stór togari með vikuveiðileyfi. Menn gera athugasemdir við það þegar verið er að ganga á þetta viðkvæma hafsvæði, eins og ég hef tíundað hér, bæði varðandi rækju, varðandi ýsuseiði, varðandi uppeldisstöðvar þorsks, fyrir utan það náttúrlega að hamla öðrum veiðum. Þeir eru að koma í veg fyrir að aðrir geti stundað sjó. Allt hafsvæðið er opið, landgrunnið er opið. Það er hægt að gera þetta á öðrum stöðum. Því fagna menn auðvitað því að við erum alltaf að reyna að leita leiða til að leysa þessi mál. En að þurfa endilega að fara inn á þennan fjörð, þennan viðkvæma fjörð, inn á þetta djúp, það er það sem menn eru óánægðir með. Í frumvarpi sjávarútvegsráðherra sem við ræddum í síðustu viku segir: Ráðherra skal gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að sporna við að stundaðar séu veiðar sem skaðlegar geta talist með tilliti til hagkvæmrar nýtingar nytjastofnsins. Þetta stangast á við það. Ákvörðun ráðherra stangast á við það.

Herra forseti. Ég vil bara taka það fram að hv. þingmaður sem talaði hér síðast virðist greinilega hafa misskilið mig. Ég var að segja að það væri gleðilegt ef menn fara út í rannsóknir á því hvort hægt sé að skilja að ýsu og þorsk á togveiðum. Mér finnst það í raun og veru með eindæmum og skrýtið svona miðað við það sem ég hef kynnst á hafinu. Reyndar er orðið svolítið síðan ég var sjómaður. Hitt vil ég líka nefna að ég er alveg sannfærður um að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur ástæður fyrir fjarveru sinni hérna og mér þykir leitt að hann skuli ekki vera hér í salnum þegar tekið þetta mál er tekið til umræðu. 
             Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir er úti í New York í Bandaríkjunum ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á þingi Sameinuðu þjóðanna þannig að ég sem varaformaður sjávarútvegsnefndar fann mig knúinn til ræða þessi mál hér af þeim sökum. Mér finnst auðvitað alveg hrikalegt ef Hafrannsóknastofnun fer fram með þeim hætti að hún sé að ryðjast yfir þá sem eru á fiskislóð með yfirgangi og ég veit ekki hverju. Ég vona að þessar rannsóknir muni ekki standa í fleiri, fleiri mánuði eða það langan tíma að sjómenn vestra þurfi að binda báta sína við bryggju og geti ekki veitt neitt í vetur. Það væri náttúrlega mjög slæmt. En er ekki allt lífríki hafsins viðkvæmt? Hvort sem það er inni í fjörðum eða annars staðar? Auðvitað veit ég að það eru seiði þarna. 

Hæstv. forseti. Veiðislóðir eru misjafnlega viðkvæmar fyrir togveiðifæri. Og það er kannski ekki sama hvort dregin er varpa af skipi sem hefur 200, 300 hestafla vél eða mörg þúsund hestöfl, eða miklu stærri veiðarfæri. En látum það liggja á milli hluta. Málið snýst kannski ekki aðallega um það. Það snýst um að þarna er verið að gera tilraunir. Ég hefði talið einfaldlega að það hefði verið miklu marktækara að gera þessar tilraunir úti á Hornbankasvæðinu eða kringum Reykjafjarðarálinn þar sem flotinn hefur verið að veiða ýsu undanfarna daga og fá þá raunhæfan samanburð, bæði við skipin á slóðinni og ekki síður að kanna þetta Hornbankasvæði, sem togaraskipstjórar hafa verið að biðja um undanfarna mánuði að fá að nýta. Þá hefðu menn kannski slegið tvær flugur í einu höggi og komið þekking úr því. Hitt vil ég segja, að ég sé ekki ástæðu til þess að vera að hleypa slíkum tilraunaveiðum inn á flóa og firði. Það hlýtur að vera nægt svæði á Íslandsmiðum til að gera það öðruvísi. Varðandi það hvernig fiskur hagar sér í trolli, þá er rétt að upplýsa það að almennt leitar ýsan upp, eins og flestar sálirnar, það er hegðun ýsunnar að leita upp í trollið og þorska að leita niður. Þetta geta menn séð ef þeir nenna að setjast yfir neðansjávarmyndir og horfa á þær í rólegheitunum í svona einn klukkutíma. Þá sjá menn þessa eðlishegðun fiskanna. Ýsan leitar upp en þorskurinn yfirleitt niður. Þess vegna er það svo að menn hafa haft áhuga á því að gera svona tilraun og vita hvort það væri hægt að sortera fiskana í tvo poka á vörpunni, efri poka og neðri poka. En þær tilraunir þurftu ekki að fara fram í viku í Ísafjarðardjúpi og eyðileggja þar með veiðislóð smábátanna til kannski nokkurra daga eða vikna.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem varða sölu áfengis og tóbaks en frumvarpið flytja 17 hv. alþingismenn úr þremur stjórnmálaflokkum. Þingmönnum ætti að vera þetta mál að góðu kunnugt vegna þess að það er nú lagt fram fimmta árið í röð en hefur á síðustu fjórum árum ekki hlotið afgreiðslu. Með frumvarpinu er lagt til að einkasala Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins með annað áfengi en sterkt áfengi verði aflögð en með sterku áfengi er yfirleitt átt við áfengi með meiri vínandastyrk en 22%. Á undanförnum árum og áratugum hefur hið opinbera dregið sig út úr atvinnurekstri á mörgum sviðum þar sem talið er að einstaklingar og fyrirtæki geti stundað viðkomandi starfsemi betur eða a.m.k. jafn vel og hið opinbera. Nú er svo komið að til algerra undantekninga heyrir ef ríki eða sveitarfélög standa í verslunarrekstri. Ein þeirra undantekninga er sala á áfengum drykkjum til einstaklinga en Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hefur enn sem komið er einkaleyfi á því að selja almenningi áfengi í smásöluverslun auk heildsöludreifingar á tóbaki og tóbaksgerðar. Lengi framan af var sala áfengis algerlega í höndum ÁTVR, þ.e. fyrirtækið átti eða leigði húsnæði undir áfengisverslunina víðs vegar um landið og einungis starfsfólk þess afgreiddi áfengið. Í seinni tíð hefur orðið nokkur breyting á þessu og á nokkrum stöðum á landinu sjá einkaaðilar um sölu á áfengum drykkjum fyrir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins með sérstöku samkomulagi við fyrirtækið. Ekki verður annað séð en að þetta fyrirkomulag hafi gefist vel. Þetta leiðir hugann að þeirri spurningu hvers vegna ríkið eigi yfirleitt að standa í rekstri slíkra verslana. Erfitt er að finna rök fyrir tilvist Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins en aftur á móti eru fjölmörg rök gegn henni. Í ársskýrslu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins fyrir árið 2002 reifar stjórnin helstu röksemdina fyrir ríkiseinkasölu, en á bls. 9 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Forvarnahlutverk ÁTVR felst nú fyrst og fremst í því að fylgja eftir lagaákvæðum um lágmarksaldur þeirra sem kaupa áfengi.“ Þá segir að stefnan sé að nýta áhrifamátt fyrirtækisins til að, með leyfi forseta, „hlúa að vínmenningu í landinu og miðla upplýsingum um afleiðingar á misnotkun áfengis“. Þetta verða að teljast afar haldlítil rök til að viðhalda ríkiseinkasölu með vörur. Rétt er að benda á að einkaaðilum er treyst til að framfylgja reglum um lágmarksaldur til að kaupa tóbak og hið sama ætti þá væntanlega að gilda um sölu áfengis. Þá verður að spyrja hvort það sé hlutverk ríkisins að hlúa að tiltekinni vínmenningu í landinu með ærnum tilkostnaði. Um rökin gegn ríkiseinkasölu skal í fyrsta lagi nefna að einkaaðilar hafa séð um rekstur slíkra verslana með góðum árangri. Í öðru lagi er aðilum eins og verslunarmiðstöðvum og byggðarlögum mismunað eftir staðsetningu útibúa. Í þriðja lagi má nefna kostnaðinn af versluninni; ólíklegt má telja að ríkisfyrirtæki reki þessar verslanir með hagkvæmari hætti en einkaaðilar mundu gera. Má í þessu sambandi benda á að fastafjármunir Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins voru á bókfærðu verði í efnahagsreikningi 31. desember 2002 um 1 milljarður kr. en eignir alls ríflega 3,2 milljarðar kr. Eigið fé fyrirtækisins var ríflega 2,1 milljarður kr. Fjármunir sem fengjust með sölu eigna fyrirtækisins mundu nýtast ríkissjóði vel. Eftir sem áður gæti ríkisvaldið náð öllum þeim markmiðum sem það hefur sett sér í áfengismálum. Það eina sem mundi breytast er að verslunin yrði í höndum þeirra sem eiga að sjá um verslun, þ.e. einkaaðila, og ekki yrði um að ræða eins sterkt skömmtunarvald á þessari þjónustu af hendi hins opinbera og nú er. Leyfin til að selja áfengi yrðu veitt af sveitarstjórnum með svipuðum hætti og leyfi til vínveitingahúsa. Breytingin á verslun með áfengi og tóbak sem hér er lögð til er að aðrir en ríkið fái að sjá um smásölu léttvíns og bjórs eins og á öðrum sviðum en ekki er um að ræða breytingu á áfengisstefnu, áherslum í tóbaksvörnum eða tekjuöflunarkerfi ríkisins á þessu sviði. Þó er lagt til að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sjái eitt um sölu sterks áfengis en verði áfram heimilt að dreifa öllu áfengi í heildsölu og smásölu. Herra forseti. Á 123. löggjafarþingi flutti Guðlaugur Þór Þórðarson tillögu til þingsályktunar um afnám einokunar ríkisins á smásölu áfengis og urðu töluverðar umræður um málið í þinginu. Þá hefur fyrrverandi þingmaður, Vilhjálmur Egilsson, ítrekað lagt fram frumvarp til laga um breytingu á einkasölu ríkisins á áfengi en það hefur ekki náð fram að ganga. Fróðlegt er að skoða þetta með tilliti til sögunnar því að Áfengisverslun ríkisins, fyrirrennari Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, var sett á laggirnar árið 1922 þegar bannlögunum var aflétt og Tóbakseinkasalan var stofnuð í byrjun fjórða áratugarins þegar menn voru mjög gjarnir á að setja einokunarlög og hin ýmsu höft í íslenska löggjöf. Þar má t.d. nefna einkaleyfi á síldarsölu, einkasölu á viðtækjum, einkarétt til útvarpsreksturs. Seinna komu ýmis lög og höft eins og einokun á sölu bifreiða, símtækja og annars slíks og fyrir einungis um 15 árum var ríkið með einokun á því að flytja inn eldspýtur. Þessum höftum hefur sem betur fer öllum verið aflétt Í frumvarpi því sem ég mæli hér fyrir er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir geti veitt einstaklingum og lögaðilum leyfi til smásöluverslunar með léttvín og bjór. Samkvæmt gildandi lögum veita sveitarstjórnir á hverjum stað smásöluleyfi fyrir áfengi og verður það fyrirkomulag í sjálfu sér óbreytt þrátt fyrir að fleiri endurseljendur komi nú til greina. Þá er gert ráð fyrir að óheimilt verði að selja áfengi og tóbak undir kostnaðarverði en með því er átt við endanlegt kaupverð dreifingaraðila að viðbættum opinberum gjöldum, svo sem áfengisgjaldi og tóbaksgjaldi, að viðbættum virðisaukaskatti. Er þetta gert til að tryggja hagsmuni ríkissjóðs af innheimtu opinberra gjalda af þessari vöru og koma í veg fyrir óeðlilegt undirboð. Hins vegar ætti þetta fyrirkomulag ekki að raska eðlilegri samkeppni á markaðnum fyrir einstakar vörutegundir. Herra forseti. Rétt er að vekja athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir nokkrum takmörkunum á veitingu smásöluleyfis. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að sveitarstjórnir ákveði afgreiðslutíma, svo sem verið hefur, þó þannig að verslanir með áfengi mega ekki vera opnar lengur en til kl. 20.00. Þá er það gert að skilyrði að starfsmenn sem afgreiða áfengi skuli vera a.m.k. 20 ára. Sveitarstjórnum verður eftir sem áður heimilt að binda smásöluleyfi frekari skilyrðum, svo sem um staðsetningu verslana, aðgengi, merkingar o.fl. Þá er gert ráð fyrir að ekki verði leyft að selja áfengi í tilteknum tegundum verslana. Eru hér einkum hafðir í huga söluturnar, myndbandaleigur og söluvagnar. Leitast er við að skilgreina þessa starfsemi nánar með vísan til ÍSAT-flokkunarkerfisins. Gert er ráð fyrir að áfengissmásalar greiði gjald til ríkissjóðs fyrir leyfi til að selja áfengi í smásölu, líkt og gildir um innflutnings- og heildsöluleyfi fyrir áfengi. Lagt er til að heimild ráðherra í 12. gr. áfengislaga til að ákveða hámarksafgreiðslutíma og önnur sérstök skilyrði varðandi smásöluleyfi í reglugerð verði felld brott enda er gert ráð fyrir að ákvörðun um leyfisveitingu færist til sveitarstjórna. Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á það að í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að flutningsmenn þessa frumvarps leggja áherslu á að taka þurfi til skoðunar áfengisgjald sem er lagt á allt áfengi samkvæmt lögum nr. 96/1995, um gjald á áfengi og tóbaki, t.d. með því að lækka áfengisgjaldið í þremur áföngum um allt að 50%. Ég tel eðlilegt að þessi mál verði tekin til skoðunar og að sama skapi er eðlilegt að í framhaldi af þessu máli kanni menn það hvort ástæða sé til þess, sem ég er í sjálfu sér hlynntur, að auknum fjármunum verði varið til forvarna vegna áfengisneyslu. Ég vísa til þess sem sagt er um áfengisgjaldið í þeim texta sem fram kemur í greinargerðinni og tel ekki ástæðu til að lesa það allt upp hér þegar ég mæli fyrir málinu. Ég vil þó bæta því við sem hér hefur verið sagt og ítreka að þetta mál sem hér er flutt og þingmenn þriggja stjórnmálaflokka, alls 17 talsins flytja, getur í eðli sínu ekki talist mjög róttækt mál. Það má segja að í frumvarpinu felist ákveðin málamiðlun sjónarmiða sem uppi hafa verið á þessu sviði. Það eru til menn innan þings og úti í þjóðfélaginu sem hefðu talið eðlilegt í ljósi þeirra grunnsjónarmiða sem þeir reyna að berjast fyrir í stjórnmálum að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins yrði einfaldlega lögð niður eða einkavædd og að einkaaðilum yrði fengið það hlutverk að annast verslun með bjór, létt vín og sterkt vín að fullu. Sú leið er ekki farin hér heldur er stigið minna skref. Það sem við leggjum til er að kaupmenn í smásöluverslun fái heimildir til að selja léttvín og bjór í búðum sínum. Ég vil leggja sérstaklega áherslu á það vegna þess að það hefur borið á því í umræðunni að frumvarpið feli í sér að þá verði einungis sterk vín eftir í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, Vínbúðinni, eins og hún er kölluð í dag. Þetta er rangur skilningur á þessu máli. Í þessu frumvarpi eru engin ákvæði sem mæla fyrir um að Áfengis- og tóbaksverslunin sitji uppi með sterku drykkina en einkaaðilar selji bjór og léttvín. Nái þetta frumvarp fram að ganga er ekkert sem bannar ÁTVR að halda áfram að selja þann bjór og það létta vín sem ÁTVR hefur gert til þessa. Frumvarpið mælir eingöngu fyrir um það að einkaaðilar, stórmarkaðir og ýmsar verslanir sem hér starfa fái ásamt ríkinu að selja bjór og léttvín í verslunum sínum. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að það hefur örlað á þeim misskilningi að tilgangur flutningsmanna þessa frumvarps sé annar og sá sem ég lýsti áðan. 
             Ég vil líka benda á það, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, að við flutningsmenn þessa frumvarps teljum að í því felist sóknarfæri fyrir svokallaða smákaupmenn, kaupmanninn á horninu, þá sem reka litlar verslanir og hafa, svo ekki sé meira sagt, átt undir högg að sækja gagnvart stórkaupmönnum og sterkum viðskiptablokkum í viðskiptalífinu sem hafa sölsað undir sig stærri og stærri hluta markaðarins. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt að þessir aðilar hafa barist í bökkum í íslenskri verslun á síðustu árum vegna þess að þeir hafa átt undir högg að sækja í samkeppni við hina stóru og sterku. Með því að heimila þessum aðilum að selja léttvín og bjór skyldi maður ætla að samkeppnisstaða þeirra verði styrkari og ég hef heyrt það í samtölum mínum við þá aðila sem standa í slíkum verslunarrekstri að þeir líti löngunaraugum til þessa frumvarps vegna þess að þeir telja að það muni styrkja starfsemi þeirra og verslun þannig að ég tel að það sé engin spurning að verði þetta frumvarp að lögum muni það styrkja rekstrargrundvöll kaupmannsins á horninu, manna sem standa í lítilli verslun eins og vestur í bæ í Melabúðinni. Og úr því að ég sé að einn þingmaður, ágætur Vesturbæingur, Ellert B. Schram, er að biðja um orðið þá væri það auðvitað fengur fyrir hann og aðra Vesturbæinga að geta keypt sér rauðvín með steikinni í Melabúðinni. Það sama má auðvitað segja um þær glæsilegu fiskbúðir sem hafa sprottið upp á hverju horni eins og Fiskisaga. Af hverju í ósköpunum er fólki á Íslandi ekki treyst fyrir því að geta keypt sér hvítvín með fiskinum sem það kaupir í þessum verslunum eða þá í ostabúðinni uppi á Skólavörðustíg? Ég man að þegar ég bjó í Belgíu og stundaði þar nám þá bjó ég við hliðina á ostabúð sem þar var, þangað gat fólk farið og keypt sér sinn ost og fengið sérfræðingana í þeirri búð til að velja gott rauðvín með góðum osti. Við Íslendingar höfum ekki haft tækifæri til að stunda slíka verslun fram til þessa og maður trúir því eiginlega ekki og skilur ekki hvers vegna löggjafinn hefur ekki heimilað íslenskum borgurum að gera þetta, á árinu 2007. Ég tel, herra forseti, að við Íslendingar höfum verið afskaplega aftarlega á merinni þegar kemur að verslun með léttvín og bjór og ég tel að nú sé ástæða til að nú verði gripið til ákveðinna breytinga í því sambandi. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því að neysla á þessum vörum muni aukast mjög verulega þrátt fyrir að aðgengið muni breytast. Ég hugsa að sú breyting sem þetta frumvarp mun kannski helst hafa í för með sér verði sú að á Íslandi verði til annars konar menning í tengslum við þessar vörur sem ég tel að sé kannski aðeins eftirsóknarverðari en sú drykkjumenning sem hefur verið viðhöfð á Íslandi og ekki gefið neitt sérstaklega góða raun. Þetta eru atriði sem ég taldi ástæðu til að kæmu fram í umræðunni. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er þetta mál flutt óbreytt fimmta árið í röð. Ég og aðrir flutningsmenn þessa frumvarps sem koma úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingar og Framsóknarflokks vonumst til þess að umræður um frumvarpið verði málefnalegar og að þessu sinni fái þingheimur tækifæri til að greiða atkvæði um málið þegar það hefur verið afgreitt úr nefnd og segja skoðun sína á því hvort ástæða sé til að ráðast í þessar breytingar. Auðvitað vonar maður að í kjölfar alþingiskosninganna síðasta vor hafi skolað inn á fjörur Alþingis fleiri réttsýnum þingmönnum sem eru framfarasinnaðir og vilja sjá breytingar í þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég tel mig vera nokkuð framsýna manneskju og vilja þjóðinni allt hið besta en ég tel að frjálshyggjan í þessu frumvarpi geti leitt til meiri ófagnaðar en góðs fyrir þjóðina. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að áfengi út af fyrir sig sé eins og hver önnur neysluvara, hvort hann geri engan greinarmun á áfengi og matvöru eða annarri neysluvöru, hvort hann telji að betra aðgengi að bjór og léttvíni muni ekki auka drykkju hjá börnum og ungmennum og hvort hann telji að núverandi kerfi á sölu á tóbaki í matvöruverslunum sé æskilegt þar sem yngri unglingar starfa en hafa heimild til að afgreiða tóbak. Í þeirri manneklu sem er í verslunum í dag hafa sveitarfélögin gefið undanþágu til afgreiðslu til þess að verslanirnar hafi unglinga undir 18 ára aldri við afgreiðslu á kössunum og þar af leiðandi til að afgreiða tóbak og ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að það sama geti átt sér stað í smávöruversluninni hvað varðar áfengi, að það verði erfitt að manna stöður með eldra starfsfólki en 20 ára og hvort hann telji þá ekki að þeir sem eru yngri en tvítugir eigi í erfiðleikum með að neita jafnöldrum sínum eða þeim sem hafa ekki náð tilskildum aldri um afgreiðslu, hvort hann hafi engar áhyggjur af þessu.

Herra forseti. Ég ætla að reyna að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður varpaði fram. Mér heyrðist að hv. þingmaður hafi verið að ýja að því að einhver sveitarfélög í landinu hefðu gefið afslátt á þá reglu að 20 ára aldur væri skilyrði fyrir því, eða 18 ára aldur væri forsenda þess að tóbak yrði afgreitt. Er það réttur skilningur hjá mér og ef svo er getur þá hv. þingmaður upplýst mig um hvaða sveitarfélög það eru? Það væri fróðlegt að fá það fram vegna þess að ég þekki það ekki. En þetta mál fjallar ekki um tóbak. Það fjallar um áfengi og hv. þingmaður vék að afgreiðslufólkinu, spurði í rauninni hvort ekki væri hætta á því að unglingar væru að selja unglingum. Ég held að svo sé ekki. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að fólk þurfi að vera orðið 20 ára til að afgreiða þessar vörur en það liggur í hlutarins eðli að sveitarfélag mun náttúrlega svipta viðkomandi verslunarmann leyfi gerist hann uppvís að því að fara ekki að þeim reglum. Þar fyrir utan tel ég að afgreiðslufólk sem vinnur hjá einkaaðilum sé ekkert verra en opinberir starfsmenn og því sé líkt og öðrum fullkomlega treystandi til að sinna þessari verslun. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi að áfengi væri eins og hver önnur neysluvara. Í sjálfu sér er áfengi það ekki þó að í ýmsum löndum sé litið á vín sem landbúnaðarafurð. Ég held að það felist ókostir í áfengi eins og í mörgum öðrum neysluvörum, t.d. majónesi. Ef þú notar það í óhófi þá er hætt við því að illa fari fyrir þér. Samt sem áður bönnum við ekki majónesið eða reynum að skerða aðgengi að því.

Hæstv. forseti. Ég lít það alvarlegum augum að staðan í smávöruversluninni er mjög víða þannig að það er erfitt að fá fólk til starfa og sveitarfélögin hafa veitt undanþágu fyrir því að unglingar afgreiði í verslunum. Því miður er í mörgum verslunum enginn til staðar eldri en 18 ára til að afgreiða og þá er verið að brjóta lög. Þetta má kanna alveg sérstaklega en ég sé ekki að í einni svipan verði ástandið í smávöruversluninni bætt þannig að það verði hægt að fá 20 ára og eldri til þess að afgreiða. Ég vil bara að hv. þingmaður hafi þetta í huga. Í dag er það staðreynd að það er mikið forvarnagildi eingöngu í því fyrirkomulagi sem við höfum. Við höfum sérstakar verslanir ÁTVR sem ÁTVR rekur sjálf eða hefur fengið aðra til að reka. Þar eru fullorðnir einstaklingar við afgreiðslu og þess er gætt að varan sé afmörkuð og seld alveg sérstaklega þannig að þar gilda önnur lögmál en í smásölunni. Ég vil að það komi fram hér við upphaf að ég tel að það verði að líta á sölu á tóbaki eins og hún er og að framkvæmd þeirra skilyrða sem sett eru við söluna á tóbaki megi í sjálfu sér alveg yfirfæra á létta áfengið og bjórinn. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi ekki lesið sér til um það að aukið aðgengi að léttvíni og bjór auki drykkju hjá unglingum. Ég vil einnig spyrja hann hvort hann hafi engar áhyggjur af þeirri þróun sem hefur verið hjá ungmennum í dag og þá líka fullorðnum hvað varðar aukna áfengisdrykkju og fíkniefnaneyslu í kjölfarið.

Herra forseti. Ég hugsa að ég hafi sömu áhyggjur af ofneyslu áfengis og fíkniefna og hv. þingmaður. Ég vona að hún líti ekki þannig á að þetta frumvarp sé framlag okkar 17-menninganna til þess að mæla með ofneyslu, síður en svo. Við mælumst bara til þess að hér verði aukið viðskiptafrelsi með þessar vörur og það fært nokkurn veginn í sama farveg og gildir um aðrar vörur. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég hafi ekki áhyggjur af því að sú breyting sem við leggjum hér til muni auka drykkju unglinga og talar þá um aldur þeirra starfsmanna sem vinna í þessum verslunum. Ég minni á að í 10. gr. þessa frumvarps segir: „Starfsmenn sem afgreiða áfengi mega ekki vera yngri en 20 ára.“ Við sem flutningsmenn þessa frumvarps gerum kröfu um það og ætlumst til þess að eftir þessu verði farið. Telji verslunarmenn sig ekki geta gert það missa þeir þau leyfi sem þeir fá hjá sínum sveitarstjórnum til að stunda þessa verslun eða bara afgreiða ekki áfengi. Við hljótum að gera ráð fyrir því að fólk fari eftir þeim reglum sem því er uppálagt að fara eftir. Ég tel að sú breyting sem við erum að tala hér um muni ekki auka neyslu barna og unglinga á áfengi. Ég mundi miklu frekar hafa áhyggjur af heimabruggi og smygli og öðru slíku sem krakkarnir hafa komist í á svartamarkaði. Það má ekki reyna að drepa svona mál með svona röksemdum sem ég held að standist ekki. 

Virðulegi forseti. Það er meira í þessu frumvarpi en ætla mætti miðað við framsöguræðu hv. flutningsmanns. Ég vil fyrst vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að heimila sölu á áfengi í verslunum samkvæmt því sem fram kemur þar. Gangi það eftir verður uppi samkeppni milli hins opinbera og einkaaðila um sölu á áfengi. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur ásamt mörgum fleiri þingmönnum Sjálfstæðisflokksins talað fyrir því hér á Alþingi og víðar að það sé algerlega ómöguleg staða sem ekki eigi að líðast að ríkið sé í samkeppni við einkaaðila. Hv. þingmaður mun því sama daginn og það verður að veruleika sem hann óskar eftir koma fram með þá kröfu að ríkið hætti starfsemi vínbúðanna vegna þess að það sé ólíðandi að hið opinbera sé í samkeppni við einkaaðila. Þetta er yfirvarp, það er falskt yfirskin í þessu frumvarpi, markmiðið er einfaldlega að koma allri sölunni út í verslanir til þess að kaupmenn hafi þann ávinning af sölu áfengis sem hið opinbera hefur í dag. Hið opinbera á hins vegar að sitja eftir með minni tekjur til að standa undir kostnaðinum af vandanum sem fylgir áfengisneyslu sem mun vaxa. Það verða minni tekjur, og auknum útgjöldum verður velt yfir á skattgreiðendur. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og meðflutningsmenn eru að leggja til aukin útgjöld á skattgreiðendur og auknar tekjur til fárra þeirra sem munu eiga og reka þessar búðir sem mega selja vöruna. Það er markmið frumvarpsins, einkavæða ágóðann og ríkisvæða útgjöldin, virðulegi forseti.

Herra forseti. Það er þannig, því miður, enn þá hér á hinu háa Alþingi að sumir hv. þingmenn virðast, nánast sama hvaða mál er til umræðu, aldrei sjá annað en skrattann í hverju horni. Það á við um hv. þingmann sem hér talaði. Hann talaði um að hér væri um eitthvert yfirvarp að ræða og boðaði að ég mundi daginn sem þetta frumvarp yrði samþykkt leggja til að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins yrði einkavædd eða lögð niður. Það er ekki svo. Ég er hér bara ásamt 16 öðrum þingmönnum úr þremur stjórnmálaflokkum að reyna að berjast fyrir því að við Íslendingar tökum upp sömu verslunarhætti og flestar siðmenntaðar þjóðir í kringum okkur hafa gert. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að verði þetta frumvarp að lögum mun það leiða til samkeppni milli hins opinbera og einkaaðila. En, guð minn almáttugur, er það ekki betra fyrirkomulag en ríkiseinokunin sem nú gildir? Ég er a.m.k. þeirrar skoðunar þó svo að hv. þingmaður kunni hugsanlega að vera á öndverðum meiði, kannski með vísan til hans fyrri stjórnmálaskoðana á fyrri árum.

Virðulegi forseti. Það fólst ekki mikið umburðarlyndi fyrir skoðunum annarra í ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Við höfum svo sem heyrt það líka á öðrum vettvangi út af öðru máli hvernig hann tekur til orða um þá sem honum líkar ekki við, en það er önnur saga. Ég vek athygli á því líka, virðulegi forseti, sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu og ég dreg mjög í efa að sé rétt en þar er því haldið fram að lækkað áfengisgjald leiði ekki til aukinnar áfengisneyslu. Ég spyr hv. þingmann hvar rökin séu fyrir þessari staðhæfingu sem ganga gegn reynslu Norðmanna og Finna núna nýlega, ganga gegn skýrslum og rannsóknum sem hafa verið gerðar, hafa legið frammi, hefur verið gerð grein fyrir í umræðum um þetta mál á fyrri stigum. Hvaða rök hefur hv. þingmaður fyrir því að draga í efa þessi vísindalegu gögn og halda öðru fram? Hvar eru þau rök, virðulegi forseti? Mér finnst alvarlegt mál þegar flutningsmenn reyna að afflytja sannleikann, fela staðreyndir og halda því fram sem ég veit ekki til að sé að finna nokkur rök fyrir. Mér finnst mjög alvarlegt mál þegar þingmenn leggja það fyrir sig hér á Alþingi að reyna að draga upp mynd af veruleikanum sem er svo fjarri því sem gögn benda til sem fyrir liggja. Ábyrgðarleysið og lýðskrumið í þessu máli er yfirgengilegt. Það er svo yfirgengilegt að þegar einn af flutningsmönnum málsins á fyrri stigum þess er orðinn heilbrigðisráðherra lýsir hann því yfir að hann muni ekki lengur beita sér fyrir því að málið nái fram að ganga enda samræmist það engan veginn stöðu hans sem heilbrigðisráðherra.

Herra forseti. Ég verð að segja við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson að hann ætti ekki að skammast í öðrum þingmönnum fyrir það orðalag sem þeir kjósa að temja sér í opinberri umræðu, maður sem talar hér um fullkomið ábyrgðarleysi og lýðskrum vegna þess að það eru hér 17 hv. þingmenn sem vilja auka verslunarfrelsið í landinu sem eðlilegt er. Í því felst ekkert ábyrgðarleysi og ekkert lýðskrum. Fyrst að hv. þingmaður er að vísa í einhver gögn hlýt ég að kalla eftir því að hann tiltaki nánar við hvað hann á. Í andsvari sínu hér vísar hann almennt til gagna - en hvaða gagna? Mér þætti ágætt að fá upp á yfirborðið frá hv. þingmanni hvaða gögn hann á við þegar hann talar um að lækkun áfengisgjalda muni auka neyslu. Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á að þrátt fyrir að talað sé um áfengisgjöld í greinargerð með þessu frumvarpi er ekki lagt til með því að áfengisgjöld verði lækkuð. Í greinargerð með frumvarpinu er því varpað fram að það sé ástæða til að skoða hvort við ættum, Íslendingar, með tíð og tíma að lækka áfengisgjöldin. Verði þetta frumvarp að lögum munu áfengisgjöldin ekkert lækka. Alveg eins og ég varpaði því fram í umræðunni þegar ég mælti fyrir frumvarpinu að það væri kannski ástæða til þess að taka umræðu um hvort ríkisvaldið ætti að leggja aukna fjármuni til forvarnaverkefna, en það kemur þessu frumvarpi ekkert við. Ég vil að menn hafi þetta í huga þegar þeir ræða þetta mál, við erum ekki að leggja til lækkun á áfengisgjaldinu. Hins vegar bendum við á að það sé kannski ástæða til að gera það. Ef við lækkuðum áfengisgjaldið á Íslandi um helming yrðum við samt á toppnum í Evrópu með Svíum þegar kemur að innheimtu þessara gjalda.

Hæstv. forseti. Hér er miklu tjaldað til. Það dugar ekki minna en að fá 17 alþingismenn úr þremur stjórnmálaflokkum til að bera þetta þingmál fram. Í greinargerð með frumvarpinu er vísað í sögu málsins. Þar kemur fram að það var borið fram á 130. löggjafarþingi, 131., 132. og 133. löggjafarþingi, en náði aldrei fram að ganga. Þar er líka vísað til hetjulegrar baráttu Vilhjálms Egilssonar, núverandi framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, fyrrverandi framkvæmdastjóra Viðskiptaráðsins og fyrrverandi hv. þingmanns, sem um árabil reyndi að fá því framgengt hér á Alþingi að ÁTVR yrði lögð niður og farið að selja brennivín í matvörubúðum. Segja má að það sé jafnan gott og gleðilegt þegar stjórnmálamönnum auðnast að finna hugsjónum sínum verðugan farveg. Það hafa þau væntanlega gert, flutningsmenn þessa frumvarps, háttvirtir þingmenn: Sigurður Kári Kristjánsson, Ágúst Ólafur Ágústsson, Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Illugi Gunnarsson, Árni Páll Árnason, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Einar Már Sigurðarson, Ásta Möller, Ólöf Nordal, Jón Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Arnbjörg Sveinsdóttir. Og hver er hugsjónin? Hvert er hið verðuga baráttumál? Það er að koma áfengi inn í matvöruverslanir á Íslandi. Til þess er nú barist og til þess sameinast 17 alþingismenn á Alþingi um þetta frumvarp. Háttvirtur fyrsti flutningsmaður Sigurður Kári Kristjánsson sagði að þetta væri ekki mjög róttækt mál. Menn væru ekki að stíga hin stóru skref með þessu máli sem slíku.  Varðandi róttæknina og hömlurnar kom einnig fram í hans máli að sett yrðu ýmis skilyrði. Afgreiðslufólkið átti ekki að vera undir 20 ára aldri. Búðirnar áttu að vera háðar leyfisveitingu í sveitarfélögunum en þó þannig að þær yrðu aldrei opnar eftir klukkan 20. Hverjir eru líklegastir til að fá þessa verslun á sína hendi? Kaupmaðurinn á horninu, sagði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Að sjálfsögðu ekki. Að sjálfsögðu munu gilda sömu lögmál í þessari verslun og annarri verslun á Íslandi. Auðvitað verða það Bónus og Hagkaup sem girða af tiltekin horn í verslunum sínum, loka þeim klukkan 20, og sjá til þess að einvörðungu fólk yfir 20 ára aldri afgreiði þar. Það sem er í reynd verið að stinga upp á og leggja til er að færa einokun sem hefur verið hjá hinu opinbera yfir til þessara aðila. Einokun á vegum Bónuss, einokun á vegum Hagkaupa, það er markmiðið. Það er skrefið sem á að stíga. Þegar frumvarpshöfundar segja að erfitt sé að finna nokkur rök fyrir starfrækslu ÁTVR en auðvelt að finna hin rökin, að þá spyr ég: Í hvaða heimi hefur þetta fólk lifað? Okkur getur greint á um hvað sé heppilegt fyrirkomulag en báðir aðilar hafa að sjálfsögðu sín rök á takteinum. Það höfum við líka sem viljum áfram starfrækslu ÁTVR. Er það vegna þess að við hötumst út í einkarekstur og sjáum honum allt til foráttu? Nei. Það er kannski vegna þess að við teljum að einkareksturinn verði duglegri að koma brennivíni ofan í þjóðina. Þetta er nefnilega háð líka forvarnastefnu sem hér hefur verið rekin. Hljótum við ekki að taka mark á skýrslum frá Lýðheilsustofnun, frá þeim sem sinna heilsufarsmálum og forvörnum? Hljótum við ekki að gera það? Við þessa 1. umr. láta menn einvörðungu í ljósi megináherslur. Við síðari umræðu, ef þetta mál kemur út úr þingnefndum, mun það að sjálfsögðu kalla á mjög ítarlega umræðu þar sem farið verður í gögnin, skjöl um rannsóknir sem gerðar hafa verið á þessu sviði. Síðan eru það byggðasjónarmiðin. Það má ekki mismuna. Það má ekki mismuna fólki. En gæti nú verið að það fyrirkomulag sem við búum við nú sé hagstætt fyrir hinar dreifðu byggðir? Getur það verið? Þekkja menn þær reglur sem ÁTVR hefur komið sér upp um úrval á sínum sölustöðum? Það er hvergi undir 100 tegundum. Hvergi. En hvernig halda menn að það verði þegar þessar kvaðir eru numdar brott og við erum komin út í dreifðar byggðir með litlum verslunum, halda menn að þar verði 100 áfengistegundir á boðstólum? Nei, þar verður náttúrulega bara Johnnie Walker, vodka og tvær, þrjár léttvínstegundir, ein koníak og líkjör. Þetta er veruleikinn. Þegar menn tala um byggðasjónarmið og hagsmuni neytenda þá kalla ég eftir frekari rökum, að háttvirtir flutningsmenn komi með sannfærandi röksemdafærslu. Vegna þess að þetta er ekki fyrir neytandann. Þetta er ekki fyrir neytandann. Nánast hvergi á byggðu bóli er boðið upp á eins mikla fjölbreytni í áfengissölu og hér á landi. Það staðhæfi ég. Þegar segir hér í greinargerð með frumvarpinu að þetta sé óhagkvæmur rekstur þá held ég ekki að svo sé. Eða hafa menn kynnt sér innkaupsverð hjá ÁTVR annars vegar og tiltölulega smáum kaupendum á erlendri grundu? Sá aðili í heiminum sem fékk áfengi á hagstæðustum prís á sínum tíma og fær kannski enn er sænska einokunarverslunin. Hvers vegna? Vegna þess að hún kaupir áfengi í mestu magni. Hún nær mjög hagstæðum kjörum. Það gerum við líka á Íslandi vegna stærðarinnar. Þetta eru staðreyndir. Hafi menn efasemdir um það eða telja mig fara með rangt mál þá óska ég eftir að mér verði sýnt fram á það, að reidd verði fram  Þannig þegar allt er tekið saman þá eru menn að draga úr forvarnagildinu. Menn auka á óhagkvæmni og draga úr þeim valkostum sem viðskiptavinurinn hefur. Þá spyr ég: Hagsmunum hverra er þjónað? Að sjálfsögðu kaupmanna sem gjarnan vilja komast yfir þessa verslun. Út á það gengur þessi slagur. Þeirra erinda ganga þessir sautjánmenningar. Ég held því fram. Þeir ganga erinda kaupmanna sem vilja komast yfir þessa verslun. Varðandi þessa rómantík, að menn geti keypt sér hvítvínsflösku í fiskbúðinni og hjá honum Guðmundi í Melabúðinni o.s.frv. og menn gangi nokkur skref til viðbótar og koma í mjög góða verslun með góðu úrvali þá hef ég verið því fylgjandi sjálfur að þar sem við seljum áfengi sé gott úrval en það sé ekki ágeng sala. Við þurfum ekki að virkja alla þá kosti sem hinn frjálsi markaður með öllum sínum mekanisma býr yfir í þágu áfengissölunnar. Þetta er spurningin um að finna meðalhófið í þessu. Mér hefur í seinni tíð fundist ÁTVR ganga allt of langt í auglýsingamennsku. Ég hef fundið að því opinberlega og nefnt það við forsvarsmenn ÁTVR. Ég hef einnig furðað mig á þeim tónum sem hafa borist frá stjórn þessarar stofnunar, sem ég hef nú stundum grunaða um að vilja henni endilega ekki mjög langra lífdaga. Mér hefur oft fundist það viðkvæðið hjá þeim sem þar sitja í stjórn og stýra för. En mér finnst stjórnin ekki hafa haldið nægilega vel á málum, fyrir minn smekk. Ég hef líka verið talsmaður þess að aðgengi að áfengi sé tryggt alls staðar á landinu í áfengisútsölum. Ég hef flutt þingmál þess efnis. Þetta hefur lagast í seinni tíð. En ég hef flutt þingmál þess efnis. Minn málflutningur og nálgun okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði við þetta mál er í reynd ekki flokkslegs eðlis og einstaklingar taka að sjálfsögðu afstöðu hver fyrir sig. Þó hefur það nú verið þannig að við höfum verið á einum báti í þessu. Mín afstaða hefur verið sú að tryggja eigi aðgengið. Það eigi að tryggja fjölbreytni en forðast ágengni í sölumennskunni. Að lokum þetta með róttæknina, að þetta sé ekki ýkja róttækt frumvarp. Þetta frumvarp er óskaplega íhaldssamt og óskaplega afturhaldssamt. Það er óskaplega lítið í takt við komandi tíð. Ég held að það muni gerast, sem er smám saman að gerast, að meiri hömlur verði settar á auglýsingar á hvers kyns vímuefnum og skaðlegum efnum, tóbaki og einnig áfengi. Við þekkjum hvað er að gerast á veitingastöðunum með tóbakið. Þar er verið að þrengja að og ég held að framtíðin sé sú að samfélagið reisi ákveðnar skorður hvað þetta snertir. Mér finnst að þeir sem eru fylgjandi frelsi í verslunarháttum geti verið fullsæmdir af því að setja sérstakan ramma um sölu og dreifingu á tóbaki og áfengi. Vert væri að koma inn á mörg önnur atriði við þessa umræðu en, hæstv. forseti, ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að sinni.

Hæstv. forseti. Hér er fjallað um frumvarp til laga um breytingu ýmissa laga og ákvæða varðandi sölu áfengis og tóbaks. Menn hafa á því skiptar skoðanir og það er hið besta mál. En hv. þm. Ögmundur Jónasson vænir flutningsmenn frumvarpsins um að ganga erinda einstaklinga úti í bæ og þá væntanlegra Bónusmanna og Hagkaupsmanna. Herra forseti. Ég frábið mér slíkan málflutning á hinu háa Alþingi. Algjörlega. Menn geta skipst á skoðunum og verið ósammála um sitt lítið af hverju. En slíkur málflutningur er hvorki hv. þm. Ögmundi Jónassyni né öðrum sem hér hafa kallað fram í til framdráttar á nokkurn hátt. Menn skulu takast á um það sem skiptir máli en að voga sér slíkt er í mínum huga, hæstv. forseti, Alþingi til minnkunar og þingmönnum til minnkunar. Ég styð þetta frumvarp einfaldlega vegna þess að ég treysti fólki. Ég treysti fólki til að velja það sem það vill kaupa hvort heldur það er í matvöruverslun eða annars staðar. Ég þekki þá sem misnotað hafa þessa vöru. Það hefði ekki breytt neinu hvort þeir nálguðust hana í matvöruverslun eða annars staðar. Aldeilis ekki. Ég frábið mér líka að því sé haldið fram að með því að styðja frumvarp til laga með þessum hætti rýri menn forvarnastefnu almennt. Mér er algjörlega hulin ráðgáta hvernig menn geta talað með þeim hætti og neitað að takast bara á við grundvallaratriðin. Menn eru með eða á móti 

Hæstv. forseti. Hafi ég hagað orðum mínum óvarlega og verið særandi í ummælum, þá biðst ég afsökunar á því. Það var ekki meiningin. Mér sjálfum finnst ekki endilega slæmt að ganga erinda tiltekinna hagsmuna, verkafólks, sjúklinga eða annarra hópa í málum sem hér koma til umræðu. Það er þetta sem ég á við. Ég spyr: Hverra hagsmunum þjónar þetta frumvarp? Hagsmunum hverra þjónar það? Ég tel að það þjóni hagsmunum verslunarreksturs sem lengi hefur ásælst brennivínssöluna. Ég vísa þar til hetjulegrar framgöngu Vilhjálms Egilssonar og fleiri í þessum þingsal um langt árabil. En Verslunarráðið, eins og við þekkjum, sem nú heitir Viðskiptaráð, hefur haft þetta á oddinum í áratugi, að leggja niður ÁTVR og koma áfengissölunni inn í almennar matvöruverslanir. Þar með hefur Verslunarráðið gengið erinda félagsmanna sinna. Varðandi forvarnirnar þá skírskota ég einfaldlega til skýrslna sem fram hafa komið, m.a. frá Lýðheilsustöð, ef ég man rétt, frá alþjóðastofnunum á vegum Sameinuðu þjóðanna og frá læknasamtökum sem halda þessu fram. Þar er vísað í rannsóknir og skoðað samhengið á milli dreifingarmátans annars vegar og neyslunnar hins vegar. Þetta hefur til þessa verið einn af grunnpóstunum í stefnu okkar Íslendinga á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Það er ljóst að minn málskilningur og málskilningur hv. þm. Ögmundar Jónassonar, á því að ganga erinda einhverra, er ekki alveg á sömu bókina lærður, það er nokkuð ljóst. Sem flutningsmaður frumvarpsins segi ég: Ég er að vinna að þessu fyrir neytendur. Ég tel að þetta sé til hagsbóta fyrir neytendur og þess vegna er þetta frumvarp lagt fram. Ég hef enga trú á því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson segir, að forvarnastefna og forvarnagildi fari forgörðum þó að áfengi sé selt í matvöruverslunum, léttvín og bjór. Ég held að almennt þurfi, í þessu landi og ef til vill í öðrum löndum, að efla forvarnastefnu og forvarnastarf og hafa það með skilvirkari hætti inni á heimilum og inni í skólum. Það hvar áfengi er selt breytir engu um það hvernig forvarnastefnunni er fram haldið og hvernig hún er unnin. Það er tvennt ólíkt. Við getum rekið forvarnastefnu í skólum og á heimilum og staðið okkur í því þó að við getum labbað í verslunina á horninu og keypt hvítvín eða rauðvín. En menn geta slegið um sig með þeirri fullyrðingu að með því að leyfa sölu áfengis í öðrum verslunum en Áfengisverslun ríkisins sé allt farið fjandans til. Sumir hafa enga trú á öðrum og þurfa ætíð að hafa forsjárhyggju í fyrirrúmi, segjandi fólki hvað það á að gera og hvernig það á að hegða sér.

Hæstv. forseti. Hvernig skyldi standa á því að það er svo þægilegt að hafa hvítvínið í fiskbúðinni og rauðvínið hjá kjötinu í Bónus eða Hagkaup? Það er auðveldara að nálgast það og það er líklegra að maður grípi eina með sér. Það er þetta sem menn hafa verið að skoða í athugunum sem gerðar hafa verið af læknasamtökum og heilbrigðisyfirvöldum, það er samhengi á milli dreifingarmáta, ágengni markaðarins og auglýsinga og neyslu. Það er einfaldlega það sem ég er að segja. En hv. þingmaður segist vera að gera þetta fyrst og fremst fyrir neytendur. Og þá hvernig? Með það fyrir augum að lækka verðlag? Er líklegt að það gerist? Hátt verð á áfengi ræðst ekki af því sem gerist hjá ÁTVR fyrst og fremst. Það eru gjöldin sem lögð eru á áfengið, sem samkvæmt greinargerð með frumvarpinu eru himinhá borið saman við það sem gerist annars staðar, sem valda því. Þau eru skýringin á hinu háa verði, ekki dreifingarmátinn. Er það þá fjölbreytni sem hv. þingmaður er að bæta úr? Það held ég ekki. Ég held að fjölbreytnin sé meiri við það fyrirkomulag sem við búum við núna en hún yrði eftir að búið væri að koma þessu öllu inn í kaupfélögin víðs vegar um landið og inn í Bónusverslanirnar og Hagkaupsverslanirnar, stóru keðjurnar sem mundu ná einokun yfir þessari verslun.

Herra forseti. Á þingferli mínum hef ég oft dáðst að því hvað hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur verið málefnalegur í umræðum í þingsal. En hv. þingmanni tókst ekki mjög vel upp í ræðu sinni hér. Hann reyndi, að mínu mati, að gera lítið úr tillöguflutningi þeim sem hér er til umræðu og gerði mönnum upp þær skoðanir að þeir væru að ganga erinda einhverra aðila úti í bæ. Hann spurði hverra hagsmunum við flutningsmenn þessa frumvarps værum að þjóna. Ég get alveg svarað því, hv. þingmaður. Við erum að þjóna hagsmunum almennings og við erum að þjóna hagsmunum frjálsrar verslunar í landinu. Ég vil benda hv. þingmanni á að fyrir liggur hver Gallup-könnunin á fætur annarri sem sýnir að meiri hluti þjóðarinnar er sammála flutningsmönnum þessa frumvarps, þ.e. að ráðist verði í þessar breytingar. Ég vil óska eftir því að hv. þingmaður nálgist þetta mál á málefnalegri hátt en hann hefur gert, á annan hátt en þann að saka okkur flutningsmenn frumvarpsins, sem komum úr Sjálfstæðisflokki, Samfylkingu og Framsóknarflokki, um það að ganga erinda einhverra manna og sérstaklega var þar nefnt fyrirtækið Bónus. Það var eins og hv. þingmaður væri með Bónus á heilanum. Hefur hv. þingmaður eitthvað á móti því ágæta fyrirtæki sem ég hugsa að hafi náð fram meiri kjarabótum fyrir launþega þessa lands en mörg verkalýðsfélögin? En gott og vel. Væri afstaða hv. þingmanns önnur ef Bónus væri ekki til? Hvers konar málflutningur er þetta eiginlega?

Hæsv. forseti. Er orðið bannað í umræðum á þingi að spyrja hverjir hagnist á tiltekinni lagabreytingu og þegar verið er að fjalla um verslunarhagsmuni að beina þeirri spurningu til flutningsmanna hverjir hagnist á tillögum þeirra og hverjir kunni síður að hafa hag af? Ég minni hv. þingmann á að ég fagnaði því sérstaklega þegar stjórnmálamönnum auðnaðist að finna hugsjónum sínum verðugan farveg. Ég vék að þessari miklu baráttu í því ljósi að hér væru menn að berjast í miklu hugsjónastarfi. Ég vísa því algerlega til föðurhúsanna að ég nálgist ekki málið á málefnalegan hátt. Ég er að reyna að tína til þau rök sem flutningsmenn sjálfir vísa til, byggðasjónarmið og hagkvæmni þess að hverfa frá opinberum rekstri yfir í einkarekstur. Eru það ekki röksemdir sem vísað er til? Ég er að ræða efnislega hvernig þetta komi út fyrir neytandann, bæði í fjölbreytni og í verðlagi. Ég er að vísa til forvarnasjónarmiða. Ég er að vísa til þeirrar umræðu sem farið hefur fram á Íslandi um langt skeið, hvernig við eigum að haga sölu á áfengi, hvernig við eigum að haga forvörnum á þessu sviði. Þetta er að sjálfsögðu málefnaleg umræða og málefnalegt innlegg. Ég held að hv. 1. flutningsmaður málsins komist ekki hjá því að viðurkenna það.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson má haga málflutningi sínum eins og hann vill. En engum sem sat í salnum og hlustaði á hv. þingmann lesa upp nöfn allra flutningsmanna, og lýsa því svo yfir að loksins hefðu þessir einstaklingar fundið hugsjónum sínum verðugan farveg, gat dulist við hvað var átt. Og hvaða hugsjónir voru það? Það var að koma meira brennivíni ofan í fólkið. Vitanlega eru þetta ekki þær hugsjónir sem við 17 sem stöndum að þessu máli erum að berjast fyrir og það veit hv. þingmaður mjög vel. Hann nálgast þetta mál með þeim hætti að reyna að lítilsvirða þá sem standa að því að reyna að efla og auka frjálsa verslun í landinu. Mér er fullkunnugt um það að ef hv. þingmaður mundi ráða einhverju þá yrðu hér engar framfarir. Ég er viss um að hv. þingmaður hefur verið á móti því á sínum tíma að leyfa innflutning og sölu á bjór, ég er alveg klár á því. Það væri ágætt að fá upplýsingar um það hvort hv. þingmaður telur að það hafi verið skynsamlegt skref að leyfa sölu á áfengum bjór. Ég er ekki viss um að hann hefði greitt því atkvæði á sínum tíma. Þegar maður hlustar á hv. þm. Ögmund Jónasson segja að hann hafi orðið fyrir nokkuð miklum vonbrigðum með frumvarpið, það sé svo óskaplega íhaldssamt og afturhaldssamt, legg ég til að þeir sem hér eru hlusti á það sem hann hefur sagt í þessu máli. Það er eitthvert argasta afturhald sem til er í þessu þjóðfélagi. Það er bara þannig. En ég bið hv. þingmann, þegar hann fjallar um þessi mál, að reyna að gera það efnislega, ekki reyna að lítillækka þá sem að málinu standa og saka þá um að þjóna hagsmunum eða ganga erinda einhverra viðskiptablokka í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Hér fengum við ágæta innsýn í hvernig hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vill nálgast málefnalega umræðu. Ef ég hefði fengið einhverju ráðið í landinu telur hann að aldrei hefðu orðið neinar framfarir á neinu sviði. Ég var sannast sagna að vonast til þess að 1. flutningsmaður þessa máls, þegar hann kvaddi sér hljóðs í andsvari, tæki einhverja efnisþætti til umfjöllunar, um verðlagið, um fjölbreytni í vörutegundum, um lýðheilsusjónarmið. Ekki orð um neinn þessara þátta heldur bara þessi almenni skætingur um að þeir sem leyfi sér að vera á móti flutningsmönnum fari villir vegar, séu ómálefnalegir og þar fram eftir götunum. Staðreyndin er sú að mér finnst þetta grafalvarlegt mál sem hér er á ferðinni. Ef við ákveðum að stíga þetta skref held ég að mjög erfitt verði að snúa til baka. Ég kalla eftir því að flutningsmenn reiði fram einhverjar röksemdir og reyni að hrekja það sem við gagnrýnendur frumvarpsins höfum fundið því til foráttu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri umræðu sem nú er um áfengismál í landinu. Ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta er viðkvæmt mál. En það er hins vegar löngu tímabært að við getum rætt þessa hluti af yfirvegun. Ég vil líka taka fram, þar sem ég er einn af flutningsmönnum þessa máls og hef stutt það lengi, að það eru að sjálfsögðu skiptar skoðanir um efnisinnihald frumvarpsins og kannski ekki síst innan míns þingflokks, svo ég taki hann sem dæmi. Ég tala hins vegar fyrir því sjónarmiði að við verðum að horfa gagnrýnum augum á stöðu mála. Hvernig er staðan? Íslendingar búa við eitt hæsta áfengisverð í heimi, háan áfengiskaupaaldur og takmarkað aðgengi að áfengi í gegnum sérstakar ríkisverslanir. Öll þessi skref hafa verið stigin með það að leiðarljósi að vinna gegn misnotkun áfengis. Reynslan sýnir hins vegar að Íslendingar fara síst betur með áfengi en aðrar þjóðir og í raun þvert á móti. Þeir sem halda því fram að það sé ábyrgðarlaust að tala um breytta áfengisstefnu verða að geta svarað því hvaða tilgangi núverandi stefna þjónar og hvort þeim tilgangi sé náð. Kallað hefur verið eftir gögnum í þessari umræðu. Ég vil vísa í skýrslu nefndar dómsmálaráðherra frá árinu 2000 þar sem m.a. sátu fulltrúar frá landlækni, frá samtökunum Heimili og skóli og frá heilbrigðisráðuneytinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Það kemur á óvart að þrátt fyrir þessa lágu heildarneyslu virðast áfengisvandamál óvíða vera meiri en á Íslandi. Hvergi í Evrópu er annað eins framboð á meðferð fyrir áfengissjúka og hvergi hefur jafnstór hluti einnar þjóðar farið í einhvers konar meðferð vegna misnotkunar áfengis.“ Þar segir einnig, með leyfi forseta: „Reynsla okkar af breytingum í frjálsræðisátt á áfengislöggjöfinni hefur ekki verið sú að þær leiði til aukinna áfengisvandamála. Bjórinn hafði ekki þær ógnvekjandi afleiðingar sem spáð hafði verið og neyslan jókst ekki eins mikið og spáð hafði verið fyrir um.“ Og annar kafli úr þessari skýrslu, með leyfi forseta: „Spurningin er hvort hið takmarkaða aðgengi geti mögulega leitt til þess að drykkjan verði meiri og alvarlegri þegar hún fer fram en fylgi ekki drykkjusiðum annarra Evrópuþjóða.“ Þetta er gríðarlega mikilvægur punktur að mínu mati. Ég er að vitna í skýrslu nefndar á vegum dómsmálaráðherra frá árinu 2000 þar sem m.a. sátu fulltrúar frá landlækni, fulltrúar frá samtökunum Heimili og skóli og fulltrúar frá heilbrigðisráðuneyti. Þetta er þvert á það sem komið hefur fram hjá sumum hv. þingmönnum. Eftir stendur að núverandi stefna skilar ekki árangri. Við verðum að geta svarað hvaða tilgangi núverandi stefna þjónar og hvort þeim tilgangi sé náð. Við þurfum einnig að svara því af hverju við Íslendingar ættum að þurfa að hafa allt öðruvísi og dýrara en annars staðar á jörðinni. Af hverju þurfa Íslendingar að búa við eitt hæsta matvælaverð í heimi, eitt hæsta bensínverð í heimi, eitt hæsta lyfjaverð í heimi og eitt hæsta áfengisverð í heimi? Sérstaklega í tilfelli áfengisins er augljóst að tilganginum er ekki náð. Ástandið er síst verra í öðrum löndum en það er hér þegar litið er til áfengismála. Hátt verð á áfengi og ríkiseinokun skilar ekki betri neyslu eða minni misnotkun. Opinber neyslustýring í gegnum verðlag og takmarkað aðgengi virkar ekki. Mig langar líka að draga það fram að við erum með eina hæstu sykurskatta á gosdrykkjum í heimi en samt er neysla gosdrykkja hvað mest á Íslandi. Ef menn vilja nota verðlag til þess að stýra neyslu þá blasir við öllum sem það vilja sjá að verðlagið hefur ekki gert það á Íslandi. Það blasir að sama skapi við að í öðrum löndum þar sem verðið er mun lægra og aðgengið annað er neyslan ekki verri. Það þarf því að rökstyðja hátt verð og takmarkað aðgengi með öðrum rökum að mínu mati. Það eru einfaldlega ekki tæk rök að tala um verð sem neyslustýringartæki. Herra forseti. Það er ofneysla áfengis sem er vandamálið, ekki endilega neyslan. Það eru allir sammála um að við eigum að berjast gegn ofneyslu og misnotkun. Ég geri mér grein fyrir því að áfengi fylgja vandamál. En samkvæmt fréttum fara 80 þúsund Íslendingar í ríkið, í vínbúðina, í hverri viku. Við flutningsmenn þessa máls höfum verið vændir um að ganga erinda einhverra stórfyrirtækja. Ég vil eins og aðrir flutningsmenn vísa slíkum málflutningi algjörlega á bug. Við erum að verja hagsmuni almennings, þessara 80 þúsund Íslendinga sem fara í hverri einustu viku í ríkið. Það er eins og sumir þingmenn hér í salnum og andstæðingar þessa frumvarps átti sig ekki á þessu. Ég vil líka draga fram að samkvæmt nýlegri skoðanakönnun frá Gallup vilja 64% þjóðarinnar lækka áfengisgjaldið. Ég veit ekki hvaða þjóð hv. þm. Ögmundur Jónasson tilheyrir en hann er í engum tengslum við þann fjölda sem lítur á áfengi sem hluta af neyslu sinni. Ég tel að við eigum að vinna gegn fíkninni með öðrum hætti. Þar gegna forvarnir lykilhlutverki. Við virðumst ekki geta læknað drykkjusýki með háu áfengisverði og takmörkuðu aðgengi að áfengi. Hið háa verðlag getur jafnvel aukið hörmungarnar hjá þeim sem verða áfengi að bráð. Ég hef þá skoðun að alkóhólistinn muni alltaf kaupa sér ölkippuna hvort sem hún kostar 1.200 kr. eða 800 kr. Við vinnum ekki gegn sjúkdómum með háu verðlagi og takmörkuðu aðgengi. Herra forseti. Haldlagt áfengi hefur sömuleiðis aukist mikið. Árið 2006 voru t.d. teknir 5 þúsund lítrar af bjór en árið 2003 einungis 1.500 lítrar. Samkvæmt upplýsingum frá tollgæslunni jókst haldlagt sterkt áfengi um 30% á árunum 2002–2003. Heimabrugg er sömuleiðis vandamál á Íslandi. Samkvæmt könnun IBM fyrir Samtök verslunar og þjónustu, sem gerð var í desember 2003, neytti tæpur fjórðungur landsmanna heimabruggs síðastliðna 12 mánuði. Það eru um það bil fimm verslanir á höfuðborgarsvæðinu sem selja efni til víngerðar en heimabrugg og smygl er ein af afleiðingum hins háa áfengisverðs og takmarkaðs aðgengis að áfengi. Að sjálfsögðu eru allir sammála um að ekki er æskilegt að fólk sé að drekka heimabrugg eða smygl. Ég tel því tíma vera kominn til að gera nauðsynlegar breytingar á sölufyrirkomulagi á léttvíni og bjór hér á landi. ÁTVR hefur nú þegar stigið stór skref til að bæta aðgengi og opnunartíma að verslunarstöðum sínum og því hefur stofnunin sjálf fyrir löngu yfirgefið markmið um takmarkað aðgengi. Ekki er heldur sá munur á ríkisstarfsmönnum og öðrum launþegum til staðar að það réttlæti að þeim fyrrnefndu sé treyst til að selja áfengi en hinum ekki. Í því sambandi má benda á að almennum launþegum og einkaaðilum er nú þegar treyst til að selja áfengi á vínveitingastöðum og hægt er að nálgast áfengi þar nánast allan sólarhinginn. Víða hjá ÁTVR úti á landi hefur verið gerður samningur við einkaaðila einmitt um söluna, sem hv. þingmenn, andstæðingar þessa frumvarps, sjá allt til foráttu. Ekki hefur verið sýnt fram á að þær þjóðir sem búa við ríkiseinokun á smásölu áfengis meðhöndli áfengi betur. Þvert á móti bendir margt til þess að notkun áfengis sé verri í löndum sem búa við ríkiseinokun á sölu áfengis og þurfa Íslendingar ekki að leita langt yfir skammt í þeim efnum. Til lengri tíma má telja að með breytingu í rétta átt verði viðhorfsbreyting gagnvart áfengi og neyslu til hins betra. Mér finnst líka sérkennilegt að hér standi hv. þingmenn og fagni fjölbreytni í áfengissölu víða um land í einu orði en sjái því allt til foráttu að fólk hafi aðgengi að þessari gríðarlegu fjölbreytni. Ég tel rétt að framselja einkaleyfi á sölu á bjór og léttvíni en ekki á sterku víni. Neysla á bjór og léttvíni verður að teljast æskilegri en neysla á sterku víni og mun umrædd breyting beina neyslunni í þá átt. Einnig verður að telja það líklegra að meiri vilji sé til að stíga lítil skref frekar en stór í þessum efnum. Þá tel ég ljóst að umrædd lagabreyting mun m.a. hafa þau áhrif að samkeppni í sölu áfengis mun aukast um allt land. Á þeim stöðum þar sem einungis er ein áfengissala á vegum ríkisins mun útsölustöðum væntanlega fjölga. Verði þessar breytingar á lögum gerðar mun það einnig koma til móts við þá mýmörgu staði á landinu þar sem enga áfengissölu er að finna. Síðast þegar ég vissi voru einungis þrjár vínbúðir á öllum Vestfjörðum. Enga vínbúð er að finna á Eyrarbakka, Njarðvík, Bolungarvík, Ólafsfirði, Súðavík, Raufarhöfn, Þórshöfn, Sandgerði, Skagaströnd, Tálknafirði, Bíldudal, Eskifirði, Flateyri o.s.frv. Breytingin mun sömuleiðis styrkja þær verslanir sem eiga undir högg að sækja á landsbyggðinni. Þær verslanir munu þá geta boðið upp á nýja vöru. Í frumvarpinu sem nú liggur fyrir Alþingi er hins vegar ekki gert ráð fyrir að ÁTVR verði lagt niður heldur að ÁTVR hafi áfram rétt á smásölu á áfengi. Með samþykkt þessarar lagabreytingar mun smásala bjórs og léttvíns í hefðbundnum verslunum, svo sem matvöruverslunum, þurfa að uppfylla ströng skilyrði viðkomandi sveitarstjórna. Samkvæmt IV. kafla áfengislaga, nr. 75/1998, veita sveitarstjórnir leyfi til áfengisútsölu og geta bundið leyfið skilyrðum, svo sem um staðsetningu verslunar, afgreiðslutíma og önnur málefnaleg atriði. Dómsmálaráðherra getur kveðið nánar á um hámarksafgreiðslutíma og önnur sérstök skilyrði varðandi smásöluleyfið í reglugerð. Þar sem markmið frumvarpsins er alls ekki að auka aðgengi ungmenna að áfengi gerum við að sjálfsögðu þá kröfu að aldursmörk þeirra sem afgreiða og selja áfengi fylgi áfengiskaupaaldri eins og nú er gert varðandi tóbak. Ég tel að brot á reglum og skilyrðum söluleyfis skuli litin alvarlegum augum og geti leitt til leyfissviptingar og jafnvel sekta. Herra forseti. Ég álít að lagabreyting í þessa átt sé löngu tímabær. Við verðum að tryggja fullorðnu fólki venjulegan aðgang að löglegri neysluvöru en að sama skapi eigum við að stunda öflugt forvarnastarf og berjast gegn hvers konar misnotkun. Við eigum ekki að auka möguleika unglinga til drykkju, við eigum að taka fast á slíku. Miklu fastar en nú er gert. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að núverandi ástand sé ekki nógu gott. Við verðum því að líta gagnrýnum augum á stöðu mála eins og hún er nú. Ég veit að áfengismálin eru umdeild og við þurfum að fara varlega. En að sjálfsögðu hefði ég ekki þá skoðun sem ég er að verja hér ef ég teldi að hún mundi auka á hörmungar og skaða.

Herra forseti. Ég hlýddi á ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar og tók eftir því að hann talaði um stór og lítil skref hvað varðar lög um sölu á áfengi. Ég tók eftir því að hann talaði um að einungis ætti að leyfa sölu á léttvíni og bjór eins og kemur fram í frumvarpinu en ekki sterku víni. Ég vil fá að heyra frekari rök hv. þingmanns fyrir því að ekki skuli gengið lengra. Eigum við með löggjöf sem þessari að hafa beina neyslustýringu á þessum varningi? Ég hlýddi vel á rök hans með frumvarpinu. Ég spyr: Hvers vegna ekki að ganga alla leið? Mér sýnist einmitt að með því að ganga þá leið sem frumvarpið segir til um sé verið að skerða þjónustu á sumum svæðum landsins hvað varðar framboð á þessum varningi. Ég held að það verði fyrst og fremst neikvætt fyrir ferðaþjónustuna og fyrir þá heimaaðila sem á þeim stöðum búa. Hv. þingmaður nefndi nokkra staði þar sem engin verslun væri. En útsölustöðum ÁTVR með sterka drykki mun fækka gríðarlega verði þessi lög samþykkt á hinu háa Alþingi. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna ekki ganga alla leið og heimila yfirfærslu á öllum þessum tegundum og ÁTVR yrði þar með lögð niður?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvar við ræðu mína. Eins og ég gat um taldi ég rétt að við ættum að auðvelda aðgengi að léttvíni og bjór þar sem sú neysla ætti að teljast æskilegri en neysla á sterkum vínum. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að við eigum að skilja sterka vínið eftir. Ég tel líklegra að meiri vilji sé til þess á þinginu að stíga lítil skref en stór. Það skiptir líka miklu máli að við getum metið reynsluna af breytingum af þessu tagi. Ég er ekki sammála þeirri skoðun hv. þingmanns að þjónustan muni skerðast. Eins og ég gat um áðan er ég sannfærður um að þjónustan muni batna. Fleiri staðir munu geta selt áfengi. Það verður hægt að selja og kaupa áfengi á stöðum þar sem ekki má finna neina vínbúð og það eru fjölmargir staðir víða um land þar sem slíkt er ekki fyrir hendi. Ég tel einnig að þetta muni styrkja verslun á viðkomandi stað þar sem verslanir í hinum dreifðari byggðum landsbyggðarinnar fá nýja og vinsæla vöru. Við megum ekki gleyma því að áfengi er vinsæl vara. Áttatíu þúsund manns fara í ríkið í hverri einustu viku og ekki er það fólk allt að misnota áfengi þó að sú hætta sé að sjálfsögðu fyrir hendi. En við eigum að vinna gegn misnotkuninni með öðrum hætti en nú er gert. Ég er sannfærður um að þetta mun ekki skerða þjónustuna og ég held að það skipti máli að við tökum frekar minni skref en stærri þegar um jafnviðkvæm og umdeild mál og áfengismálin er að ræða.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við spurningu minni. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að útsölustaðir munu verða fleiri ef lagafrumvarpið verður að lögum. Staðirnir verða fleiri en þeir verða einungis með léttvín og bjór. Færri staðir munu selja sterku drykkina. Þeim mun fækka á landsbyggðinni. Það er augljóst mál. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það sé jákvætt fyrir ferðaþjónustuna að útsölustöðum fjölgi. En það hlýtur að vera neikvætt að fækka stöðum sem selja sterka drykki. Hvað með þá ferðaþjónustuaðila og þá aðila sem sækja okkur heim og hvað með Íslendinga sem ferðast innan lands? Ef þeir eru úti á landi þurfa þeir að fara í tvær búðir til að kaupa þessa drykki, fyrst til að kaupa bjórinn og létta vínið en verða svo að keyra 50 kílómetra til að komast í verslun þar sem selt er koníak. Ég undrast að menn skuli ekki hafa tekið þennan vinkil í þessa umræðu. Hv. þingmaður talar mikið um að við eigum að ganga í Evrópusambandið. Eigum við þá að sniðganga þessa reglu og fara ekki alla leið í Evrópusambandið, eða þá bara í skrefum? Ég vil fá svör við því, hv. þingmaður, hvers vegna við göngum ekki alla leið. Er það eitthvað slæmt? Er ekki betra að stíga skrefið í einu lagi alla leið eins og er í mörgum nágrannalöndum okkar? Hv. þingmaður nefndi svo og svo marga Íslendinga sem fara í verslanir í viku hverri. Hvað skyldu það vera margir Íslendingar sem fara á ári hverju í verslanir þar sem allt er á boðstólum í Evrópu? Á Spáni, í Danmörku, í Þýskalandi o.s.frv. Ég vil fá svolitla rökræðu um þetta.

Herra forseti. Ef raunin er sú að þjónusta gagnvart fólki muni skerðast vegna þessa frumvarps, ef það verður samþykkt óbreytt, ætti þá ekki með sömu röksemdum að stuðla að því að ríkið ræki hér venjulega matvöruverslun eða raftækjaverslanir fyrst ríkið er í svo góðu ásigkomulagi til þess að styrkja fjölbreytni og mikið úrval? Ég tel svo ekki vera, þess vegna erum við ekki með ríkisverslanir í matvöru, raftæki og annað og ég held að hið sama eigi við um léttvín og bjór. Ég er bara ekki tilbúinn til að taka skrefið til fulls. Eins og ég segi tel ég að neysla á léttvíni og bjór sé æskilegri en á sterku áfengi. Ég tel að það sé líklegra að þetta frumvarp fari í gegn eins og það er frekar en ef við færum alla leið. Það er margs konar fyrirkomulag úti í hinum stóra heimi, m.a. í Evrópu þar sem eru mismunandi reglur um aðgengi hvort sem litið er til sterks víns eða létts. Það er auðveldara í mörgum löndum að nálgast bjórinn og léttvínið en sterkara vínið. Það er með þeim röksemdum sem ég hef talið hér upp þannig að þjóðir hafa tekið það skref sem ég hef talað fyrir um að gera greinarmun á léttvíni og bjór annars vegar og sterku víni hins vegar. Þess vegna hef ég þessa skoðun, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu, hún er búin að vera góð og skemmtileg en að sama skapi ekki alltaf full af eðlilegum röksemdafærslum. Stundum fara menn í hringi. Hér hefur komið fram að innan þingflokkanna ríki að vissu leyti mismunandi sjónarmið og það á líka við um þingflokk þann er ég starfa fyrir. Eins og hér hefur komið fram er einn þingmaður okkar á þessu máli og hefur verið á því áður og eðlilegt að hann sé á því áfram, má segja, af því að það er skoðun hans að þetta mál beri að flytja hér fram. Ég ætla að reyna að endurspegla hér sjónarmið sem Framsóknarflokkurinn hefur farið í gegnum á flokksþingi sínu en þar var samþykkt að setja inn í stefnu flokksins eftirfarandi: „Brýnt er að áfengi verði ekki selt í matvöruverslunum.“ Ég ætla aðeins að rökstyðja af hverju þessi niðurstaða varð. Í umræðum í flokki okkar er alveg ljóst að menn sjá kosti og galla við núverandi kerfi og kosti og galla við breytt umhverfi. Þegar menn skoða áfengisstefnu í hverju ríki fyrir sig skipta mörg atriði máli, það er ekki bara eitthvert eitt atriði sem skiptir öllu máli. Það eru mörg atriði sem sameiginlega skipta máli varðandi áfengisstefnu landanna og hvar menn vilja draga línuna í einstökum atriðum. Sú lína getur breyst og hefur verið að breytast. Við erum sammála um það almennt að það eigi að vera áfengiskaupaaldur, þ.e. einhver lágmarksaldur, og það gildir líka um tóbak. Við erum sammála um það. Við teljum ekki að fullt frelsi eigi að ríkja í því og að hver sem er eigi að geta keypt áfengi. Við teljum að það eigi að vera ákveðin aldursmörk og það erum við með í huga til þess að sinna forvörnum, það er aðalsjónarmiðið. Það er hægt að nota sem sagt aldurstakmarkið. Við getum notað áfengisskatta og almennt er talið að því dýrara sem vínið er þeim mun ólíklegra sé að menn kaupi mikið af því og neyti þess í óhófi, það er hin almenna regla og langflestar rannsóknir sýna það. Við getum haft áhrif með sölutíma og söludögum og líka með ríkiseinkasölu. Það eru margir hlutir sem skipta máli. Varðandi þessi mörk höfum við haft það meginsjónarmið að sterkustu rökin á bak við það að styðja það ekki að áfengi fari í verslanir séu forvarnasjónarmið. Við höfum ekki talið að sjónarmið ferðaþjónustunnar eða þægindasjónarmið eða önnur slík sjónarmið vegi þyngra. Auðvitað vega þau líka en við teljum að forvarnasjónarmiðin vegi þyngst. Það er almennt vitað að neysla á áfengi er orsakavaldur 4% allra dauðsfalla og örorku í heiminum. Samkvæmt upplýsingum Alþjóðheilbrigðismálastofnunarinnar, sem er sú alþjóðastofnun sem hefur mesta vigt varðandi heilbrigðismál í heiminum, er áfengi í 5. skaðlegasta sætinu hvað varðar áhættuþætti á heilsu. Áfengið veldur álíka miklu heilsutjóni og tóbak og í þróuðum ríkjum er áfengi talinn þriðji skaðlegasti áhættuþátturinn og veldur 9,2% alls heilsutjóns. Það er alveg sannað mál að áfengisneysla hefur mjög neikvæð áhrif á heilsu þó að margir geti neytt þess í hófi og miklu hófi. Það er hægt að færa rök fyrir því að hófleg áfengisdrykkja geti haft jákvæð áhrif á ýmsa hjarta- og æðasjúkdóma en meginniðurstaðan er að áfengi hafi neikvæð áhrif á heilsu. Það var umræða áðan um skatta. Það kemur alveg skýrt fram í þeim rannsóknum sem hafa verið gerðar að skattar hafa áhrif. Ef varan er dýr er minna keypt af henni, skattur hefur áhrif á sölu. Í langflestum löndum eru takmarkanir á því hver má kaupa áfengi og hver má selja. Slíkar takmarkanir byggjast á samfélagssýn og hún lýtur að öryggi og almennri heilsu. Það vil ég sérstaklega undirstrika hérna af því að sjónarmið okkar eru þau að ekki eigi að auka aðgengi meira en nú er vegna forvarnasjónarmiða. Við höfum náð árangri í forvörnum með mjög víðtæku starfi. Nýlega var gerð alþjóðleg rannsókn sem við Íslendingar tókum þátt í, hún var unnin af Lýðheilsustöð og Háskólanum á Akureyri og öll börn í 6., 8. og 10. bekk á öllu landinu voru spurð út í ákveðna áhættuhegðun og ýmis atriði er lúta að heilbrigðu líferni. Þessi rannsókn var unnin fyrir tilstuðlan Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar og nefnist Health Behaviour in School-Aged Children eða HBSC-rannsóknin. Hún er mjög spennandi fyrir okkur. Vegna þess að við erum lítið land náum við að spyrja alla krakkana, við þurfum ekki að taka stikkprufur, við bara spyrjum alla krakkana í þessum árgöngum og fáum mjög skýra línu út úr rannsókninni, skýr svör. Það kemur í ljós í rannsókninni sem var gerð árið 2006 að bæði eru reykingar að falla, þ.e. unglingarnir okkar hafa minnkað reykingar, og okkar unglingar eru líka að minnka neyslu á áfengi. Það kemur fram að hlutfall þeirra nemenda í 10. bekk sem hafa orðið drukknir um ævina hefur lækkað umtalsvert á undanförnum árum. Árið 1995 sögðust 64% nemenda í 10. bekk hafa einhvern tíma orðin drukkin en árið 2006 var þetta hlutfall komið niður í 44%. Þetta er verulegur árangur. Á þessum 12 árum hefur sá árangur náðst að í stað þess að tveir af hverjum þremur nemendum hafi orðið drukknir hefur nú innan við helmingur nemenda gert slíkt við lok grunnskóla. Það er auðvitað mjög gleðilegt. Við teljum að við eigum að undirbyggja þennan árangur með því að halda áfram auðvitað með allt þetta góða forvarnastarf og ekki taka frumkvæði að breytingum sem geta raskað þessum árangri. Ég vil benda á að þó að við höfum náð þessum ágæta árangri með okkar unglinga er áhyggjuefni hvað neysla áfengis hefur aukist á Íslandi. Við öll settum okkur markmið hér í þinginu varðandi heilbrigðisáætlun sem var einróma samþykkt og mér finnst vert að inna 1. flutningsmann sem er staddur hér í salnum eftir því. Við samþykktum heilbrigðisáætlun, allir flokkar. Í þeirri heilbrigðisáætlun ætluðum við að ná þeim árangri að árið 2010 yrðum við komin með áfengisdrykkju niður í fimm lítra á hvern íbúa á ári, 15 ára og eldri. Við sem sagt stimpluðum þetta hér og vorum mjög ánægð með markmiðið, fimm lítra á hvern íbúa af hreinu alkóhóli, 15 ára og eldri. Markmiðið var líka að alkóhólmagnið hjá þeim sem yngri væru en 15 ára væri nánast ekkert, það var markmiðið. Viðmiðunarárið var 1998 og þá var áfengisneysla á íbúa, 15 ára og eldri, 5,56 lítrar þannig að þetta sýndist ekki vera neitt mjög erfitt markmið, að fara úr 5,56 árið 1998 í 5 lítra árið 2010. Hvað hefur svo skeð á þessum tíma? Það er okkur til umhugsunar varðandi forvarnastarf almennt. Neyslan hefur aukist mjög verulega. Hún er í ár 7,2 lítrar á hvern 15 ára og eldri þannig að við erum á hraðri leið frá markmiðum okkar í heilbrigðisáætlun. Það væri vert að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvort hann teldi ekki að þetta skipti þó nokkru máli. Við teljum a.m.k. almennt að það sé hluti af forvarnastefnu, einn af mörgum þáttum hennar, þetta aðgengi að áfengi almennt. Ég vil líka draga fram að það er ekki hægt að rýna bara í tölur um áfengisdrykkju á mann í löndum til þess að átta sig á stöðunni. Við sjáum að í löndum þar sem aðgengi er með öðrum hætti er sums staðar drukkið meira og sums staðar minna. Það eru svo margir aðrir kúltúrþættir sem hafa áhrif. Það er t.d. mjög sláandi að á Grænlandi er áfengismagn á sérhvern 15 ára og eldri 12 lítrar árið 2005 og í Danmörku 11,3 lítrar, þetta eru mjög háar tölur. Í Finnlandi eru 10 lítrar á mann. Svo komum við þar á eftir með 7,1 lítra, sem sagt árið 2005, og svo koma Svíþjóð með 6,6 lítra og Noregur með 6,4, þannig að við innbyrðum meira en Svíar og Norðmenn. Það er svona til umhugsunar. Hér kom fram í umræðunum áðan sjónarmið hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni sem ég held að hafi mikið til síns máls þegar hann færir rök fyrir því að þessi umræða er svolítið allt eða ekkert. Ef þetta frumvarp verður samþykkt er nokkuð ljóst að það kæmi talsverður þrýstingur á yfirvöld um að setja líka sterka áfengið í búðirnar. Ef einkasala ÁTVR yrði bara á sterkum vínum mundi verslunum ÁTVR fækka verulega úti á landi. Þetta er því svolítið spurning um allt eða ekkert, þá kæmi a.m.k. í skrefum í framhaldinu að sterka vínið yrði líka sett inn í verslanirnar. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson sagði líka eitt þegar hann rökræddi þetta við hv. þm. Kjartan Ólafsson hérna áðan, sem sagt að, nei, hann vildi ekki setja sterka vínið í búðirnar. Af hverju vildi hann það ekki? Jú, það var af því að léttvín og bjór væru æskilegri neysluvara en sterkt áfengi og það má alveg færa rök fyrir því. Þá gengur hv. þingmaður út frá því að áfengisneyslan aukist væntanlega á léttvíni og bjór af því að það fer í búðirnar. Hv. þingmaður viðurkennir þá að með þessari breytingu mundi neyslan aukast af því að varan væri nær fólkinu sem er svo sem alveg skiljanlegt. Ég held að menn verði bara að viðurkenna það, eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, einn flutningsmanna, var að gera með því að færa rök fyrir því að vilja bara setja léttvín og bjórinn í búðirnar en ekki sterka vínið. Ég tel að Lýðheilsustöð hafi talsvert til síns máls þegar hún lýsir áhyggjum af þessu frumvarpi og skil mætavel að núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson skuli ekki mæla þessu máli bót þó að hann hafi verið á málinu áður. Þetta mál samræmist ekki almennt séð þeirri vinnu sem við erum að inna af hendi varðandi forvarnir. Ég tek hins vegar undir það sem hér hefur komið fram hjá flutningsmönnum að auðvitað fyndist mörgum miklu þægilegra að geta keypt áfengið í sömu ferð í búðina og þegar maður kaupir steik og kartöflur og mjólk og hvað það er sem maður kaupir. Auðvitað er það þægilegra fyrir fjöldann, fyrir mjög marga. Stundum þarf maður samt að vega og meta þægindaaukann á móti öðrum rökum, forvarnarökunum. Að þessu leyti hafa framsóknarmenn almennt komist að þeirri niðurstöðu að forvarnirnar skipti meira máli í þessu sambandi en þægindaaukinn. Ég tel að ÁTVR hafi staðið sig þokkalega vel. ÁTVR er með verslanir hér og þar, útibúum hefur fjölgað, afgreiðslutími er orðinn miklu vænni fyrir þá sem þurfa að nálgast vöruna og þjónustan er almennt góð. En þetta eru sérverslanir þannig að áfengið er ekki almennt fyrir augunum á t.d. unglingum og það er ekki litið á áfengi sem venjulega neysluvöru. Það má færa sterk rök fyrir því að áfengi er ekki venjuleg neysluvara vegna þeirra áhrifa sem það hefur. Þó að kannski sé tekið svolítið djúpt í árinni með að segja það spyr maður sig samt hvenær maður fari að líta á aðra vímugjafa sem algjörlega almenna venjulega neysluvöru ef maður fer að líta á áfengi sem venjulega neysluvöru. Þessi lína á milli er þess eðlis að maður á frekar að fara fetið en að rasa um ráð fram og þess vegna er heildarniðurstaða Framsóknarflokksins að styðja ekki þetta mál vegna forvarnasjónarmiða þó að maður geti vissulega tekið undir mörg rök sem hér hafa komið fram hjá einstökum þingmönnum sem eru flutningsmenn þessa máls.

Forseti vill vekja athygli á þeirri hefð sem hér hefur skapast að nefna fullt nafn hv. þingmanna þegar það kemur fyrir í ræðum hv. þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég vil aðallega fjalla um það frumvarp sem hér liggur fyrir, um breytingu ýmissa lagaákvæða sem varða sölu áfengis og tóbaks, út frá forvarnasjónarmiðum en ekki eins og mér hefur heyrst á þeim sem hafa talað fyrir frumvarpinu og meðflutningsmönnum frá rekstrarlegu sjónarmiði, út frá aukinni frjálshyggju og samkeppnissjónarmiðum, lægra verði til neytenda, betra og þægilegra aðgengi fyrir neytendur að nálgast þessar vörur. Ég tel bæði þau sjónarmið að líta á þetta sem hverja aðra neysluvöru og betra aðgengi og lægra verð, vega mjög létt miðað við forvarnagildi þeirra ákvæða og laga sem við höfum í dag. Ég tel að þau rök sem fram eru færð vegi mjög létt miðað við forvarnagildi núverandi lagaramma sem við höfum og lagaframkvæmdar. Ég vísa til þess að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sinnt rannsóknum á þessu sviði hvað varðar sölu og neyslu á áfengi og áhrif áfengis á mannslíkamann, bæði andlega og líkamlega, og félagslegar aðstæður fólks og tengt þetta við umhverfið í viðkomandi landi, þ.e. aðgengi að áfengi og verð á vörunni og hvernig verslunarháttum er fyrirkomið. Ég hef ekki séð neina rannsókn sem sýnir fram á að ekki sé samhengi á milli aðgengis og drykkju, þ.e. magns á hvern einstakling eða viðkomandi þjóð, og áhrifa áfengis á heilsufar þjóðar. Það er ljóst að áfengi er ekki eins og hver önnur neysluvara. Áfengi sem vímugjafi er algengasti vímugjafinn sem mannfólkið notar, sama hvar er í heiminum. Það er líka alveg ljóst að áfengisneysla er mismunandi eftir löndum og eftir heimsálfum, hvernig hefðin er fyrir drykkju. Drykkjumagnið er þar af leiðandi líka misjafnt en alls staðar eru áhrifin þau sömu, bæði líkamleg og félagsleg. Áfengi sem vara, sem vímugjafi, hefur því í langflestum tilfellum skaðleg áhrif og jafnvel þó að drykkjan sé lítil, sé hófleg drykkja, hefur hún til margra ára alltaf einhver skaðleg áhrif. Talað er um það núna, hæstv. forseti, að það geti verið af hinu góða að drekka eitt rauðvínsglas á dag. Það má vel vera að hóflega drukkið rauðvín eða ákveðnar víntegundir hafi góð áhrif á takmarkaða þætti en það ber frekar að horfa á það sem undantekningu. Við verðum að horfa á heildina alla, hverjir neyta áfengis, hverjir verða fyrir mestum skaða og hvernig við getum dregið úr drykkju eða aðgengi þessara hópa. Það er líka ljóst að áfengisneysla unglinga hefur því miður ekki minnkað eins og við hefðum viljað. Margt bendir til þess að þar sé frekar um aukningu að ræða. Það er alveg ljóst að drykkja Íslendinga 15 ára og eldri hefur aukist á undanförnum árum og er meðaldrykkja núna rúmir sjö lítrar af áfengi á ári og fer hækkandi. Það sem er líka alvarlegt, hæstv. forseti, er að mjög margir eða langflestir þeirra sem neyta ólöglegra fíkniefna hafa byrjað sinn feril í áfengisdrykkju sem leiðir svo til neyslu sterkari efna. Þetta er ekki algilt en langflestir hafa gert það, hitt er frekar undantekning. Neysla áfengis getur því leitt til neyslu á sterkari efnum. Á þetta sérstaklega við um ungt fólk og ungmenni sem fara þennan veg. Ég held að við 1. umr. málsins þurfi ekki að fara sérstaklega yfir áhrifin á mannslíkamann, ég held að þau séu okkur öllum ljós. En þá er líka spurningin: Hvers vegna er verið að þessu? Ég leyfði mér í stuttu andsvari fyrr í dag að minna á að við erum með aðra vöru sem fellur undir það sama að vera ekki venjuleg neysluvara, þ.e. tóbakið, og ætti samkvæmt núverandi skilgreiningu að vera á bannlista, ætti ekki að vera í sölu, því að eiturefni tóbaks eru langt umfram það sem leyft er samkvæmt núgildandi stöðlum um leyfilegt magn af eiturefnum í einni einstakri vöru. Samkvæmt því ætti að banna framleiðslu og sölu á tóbaki. En fyrir langa hefð og sterk ítök tóbaksframleiðenda hefur það ekki orðið og verður því miður ekki á næstunni. Í dag er tóbakið því löglegt fíkniefni og gildir um það sami rammi og um áfengið að þeir sem afgreiða tóbak eiga að vera eldri en 18 ára og tóbak má ekki selja unglingum yngri en 18 ára. Hvort tveggja er brotið, það vitum við. Með frumvarpinu á að setja aldursramma, að þeir sem afgreiða vöruna séu ekki yngri en tvítugir og þeir sem kaupa hana séu eldri en tvítugir. Ég tel að það sé mjög mikill barnaskapur að halda að einhver önnur lögmál muni gilda um bjór og léttvín í matvöruverslunum en um tóbakið í dag. Ég leyfi mér að fullyrða að það verða sömu vandamál uppi hvað varðar áfengið og tóbakið í dag. Ég minni líka á að í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, í útsölum hennar í dag, eru seldir áfengir drykkir sem sérstaklega eru framleiddir til að höfða til unglinga. Það eru þessir áfengu ávaxtadrykkir. Og sjá menn það ekki fyrir sér ef slíkir drykkir verða komnir inn í matvöruverslanirnar að sala á þeim drykkjum aukist til unglinga? Ég vantreysti í sjálfu sér ekki unglingunum sem eru settir í þær aðstæður að eiga að afgreiða, staðreyndin er bara sú að ekki er hægt að ætlast til þess að þeir standist þann þrýsting sem á þá er lagður. Hverjir græða á þessu? Ég lít ekki á það sem gróða fyrir neytendur að hafa betra aðgengi og geta keypt bjór og léttvín á lægra verði. Ég tel það ekki sérstaka hagsmuni fyrir neytendur. Heildsalan á að verða á samkeppnisgrunni samkvæmt frumvarpinu og það á að vera mögulegt að selja léttvín og bjór í öllum matvöruverslunum, bæði litlu versluninni á horninu og stóru verslunarkeðjunum. Hvernig er þetta í dag? Stóru verslunarkeðjurnar hafa öll tök og möguleika á því að pressa niður verð á vörum og verður það ekki svo með þessa vöru eins og aðra? Mun þetta auka fjölbreytnina í verslununum? Er það hagur fyrir neytendur að fá þá vöru sem selst best? Það seljast ekki allar bjórtegundir og ekki allar léttvínstegundir jafn vel. Það gerist eins og með aðra vöru að þær tegundir verða til sölu sem seljast mest, tegundunum mun fækka. Það er jafnréttismál í dag fyrir alla sem kaupa þessa vöru að sama verð er á vörunni hvar sem þeir eru staddir á landinu. Það er sama hvort menn eru á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi, það er sama verð á vörunni. Verði þetta frumvarp að lögum tel ég alveg ljóst að útsölustöðum ÁTVR úti um land muni fækka, því að ef bjórinn og léttvínið er komið inn í matvöruverslunina eða verslanirnar á viðkomandi stað verður ekki rekstrargrundvöllur fyrir útsölustað víða því að léttvín og bjór er sú vara sem selst mest og heldur í raun og veru uppi sölu í vínbúðum ÁTVR úti um land. Þeir sem eru þar í forsvari segja að það sé alveg ljóst að þá verði þeim lokað. Útsölustöðum ÁTVR hefur fækkað úti á landi. Ég hefði viljað sjá ÁTVR sinna miklu metnaðarfyllra sölustarfi en gert er í dag, leggja áherslu á að reka verslanir með metnaðarfullum hætti, þ.e. í góðu húsnæði og þar sem verslanir eru fyrir, í verslanakjörnum, þannig að það sé ekki langt fyrir fólk að fara, en geta jafnframt haldið utan um alla þá þætti sem þarf að passa. Mér er hugsað til þeirra einstaklinga á Íslandi sem eru að ryðja sér þar braut núna í framleiðslu á bjór úr íslensku byggi. Það liggur í loftinu að fleiri hyggi á þessa framleiðslu og vilji vera með séríslenska vöru, íslenskan bjór, sem er bara hið besta mál. En ég hef líka heyrt frá þessum sömu aðilum að þetta verði þeirra banabiti ef frumvarpið gengur eftir. Ef þetta gengur eftir geti þeir bara lokað, því að stóru verslanirnar sem hafa allt í höndum sér hvað varðar framleiðslumagn og verðlag muni pressa verðið svo niður og gera þær kröfur um framleiðsluna að þessir litlu framleiðendur geti ekki staðið undir gæðunum ef framleiða á samkvæmt kröfu, eða að þeir geti ekki framleitt vegna þeirrar pressu sem hugsanlega verður varðandi verðlag og verið samkeppnisfærir við innflutta bjórinn. Við skulum líka horfa á þetta í víðara samhengi, til þeirra sem eru í þessari nýju framleiðslu að framleiða bjór hér á landi, þeir munu ekki sitja við sama borð. Núna er kostnaðurinn við dreifingu á bjór á hendi ÁTVR en yrði á hendi framleiðenda ef af þessu yrði. Þar kemur aukakostnaður. Ef aðeins er horft á þetta út frá samkeppnisgrunni þá er líka margt að varast ef verið er að tala um meira aðgengi. Það verður örugglega betra aðgengi á höfuðborgarsvæðinu og hugsanlega haldið í við vörutegundir en það verður örugglega ekki svo úti um land og til lengri tíma litið verða þær vörur sem seljast mest til sölu í þessum verslunum en öðrum vörutegundum mun fækka. Hæstv. forseti. Það væri hægt að segja margt um þetta frumvarp nú við 1. umr. Ég hvet alla sem koma að þessu máli að fara vel yfir það, ekki út frá markaðssjónarmiðum, ekki út frá verðlagi, ekki út frá samkeppnisstöðu innflytjenda og ekki út frá þrýstingi smásöluverslana um að fá þessa vöru inn í verslanirnar. - Maður getur í sjálfu sér alveg skilið það, hvaða smásöluverslun mundi ekki vilja fá bjór og léttvín inn í verslunina til að auka söluna? Það er nefnilega það sem við sitjum uppi með, til að auka söluna. - Ég hvet menn til að horfa á málið út frá skaðsemi áfengis og þar er mér fyrst og fremst hugsað til ungmenna og hvaða áhrif þetta muni hafa á drykkjusiði þeirra og heilsu, og sérstaklega ber nú að varast þá áfengu gosdrykki sem eru núna markaðssettir sérstaklega fyrir börn. Ég legg til að frumvarpinu verði einnig vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar til yfirferðar út frá forvarnasjónarmiði svo það verði ekki eingöngu lesið með gleraugum samkeppni og viðskipta og lægra verðs og aðgengis fyrir neytendur, sem mundi þýða meiri drykkju, meiri heilsufarsvandamál og meiri kostnað fyrir ríkið hvað varðar meðferð þeirra einstaklinga sem ánetjast áfengi. Hæstv. forseti. Af því að mér finnst svo margir tala um betri drykkjusiði og drykkjusiði fullorðinna sem drekki bara lítið og pent af léttvíni með góðri steik eða rauðvín með steikinni og hvítvín með fiskinum, þá er það orðið staðreynd að áfengisvandi miðaldra fólks á Íslandi hefur stóraukist með þessari léttvínsdrykkju, með fiski og kjöti og öllu þar á milli. Þetta er líka vanabindandi. Við skulum ekki gleyma því að áfengi er ávanabindandi og leiðir oft og tíðum til harmleikja og félagslegra vandamála.

Herra forseti. Það gleður mig að sjá hve fáir flutningsmanna frumvarpsins eru hér staddir og sérstaklega mjög fáir þeirra sem eru búnir að vera aftur og aftur á málinu. Mér finnst það bera góðan vott um að það er ekkert mjög mikill þungi eða mikil áhersla sem þeir vilja leggja á að þetta mál komist í gegn. Ef það væri mikill áhugi og djúp alvara í þessu máli hjá þeim mundi þetta fólk náttúrlega láta sjá sig í sölum Alþingis. Finnst mér ágætt út af fyrir sig og staðfesta það að þetta er ekki mál sem Alþingi þarf að leggja áherslu á að verði afgreitt. Það er búið að taka það fyrir á þingi nokkrum sinnum og menn hafa spjallað um það út og suður. Við skulum bara halda því áfram næstu árin, það er eðlilegt að svona umræða fari fram. Mig langar til að vekja athygli á því líka, herra forseti, að í greinargerðinni er lögð mjög mikil áhersla á viðskipti, atvinnurekstur ríkisins og allt þetta, að ríkið hafi dregið sig út úr alls konar atvinnurekstri og að Áfengisverslun ríkisins sé þess vegna mótsögn. Auðvitað hefur margt breyst í þessum efnum sem er að mörgu leyti ágætt, en svo eru til undantekningar sem er allt í lagi að hafa. Þá er ég að hugsa um þetta mál. Það frumvarp sem lagt er hér fram, frumvarp til laga um breytingu ýmissa lagaákvæða sem varða sölu áfengis og tóbaks, hefði átt að koma fyrst í þessu frumvarpi um breytingu á lögum. Mér finnst að það hefði átt að koma fram frumvarp til breytingar líka á 1. gr. áfengislaganna. Hún hljóðar svona: „Tilgangur laga þessara er að vinna gegn misnotkun áfengis.“ Þegar verið er að leggja fram frumvarp til breytingar á lögum sem hafa þessa grein fyrir markmiðsgrein hljóta menn að stinga eitthvað á því. Frumvarpið sem er hér til umfjöllunar stuðlar í raun að aukinni neyslu áfengis. Það er bara staðreynd sem margar rannsóknir hafa sýnt fram á að því auknara sem aðgengi er að áfengi því meiri verður neyslan. Áfengislögin eru til þess að koma í veg fyrir og hindra aðgang að áfengi. Hvers vegna? Það eru tæp 100 ár síðan samþykkt voru lög á Alþingi um aðflutningsbann á áfengi. Til fróðleiks langar mig til að lesa 1. gr. áfengislaga sem voru samþykkt á Alþingi Íslendinga árið 1909: „Engan áfengan drykk má flytja til Íslands til annara nota en þeirra, sem getið er um 2. í grein, og farið sje með eftir reglum þeim, sem settar eru í lögum þessum. En það er áfengur drykkur eftir lögum þessum, sem í er meira en 2¼% af vínanda (alkóhóli) að rúmmáli.“ Þarna er í raun og veru 1. gr. laga um aðflutningsbann á áfengi. Það var samkomulag um það að undanfarinni þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir 100 árum að banna áfengisneyslu í landinu. Þetta finnst náttúrlega mörgum undarlegt í dag miðað við þann tíðaranda sem við búum við. Það er hægt að rekja lengi sögu þess hvernig þetta breyttist svo allt saman, hvernig Spánarvínin komu inn í og hvernig látið var undan. Það sem ég er að vekja athygli á er það hvers vegna ein þjóð ákveður að alkóhól skuli ekki vera neysluvara í landi hennar. Er það vegna þess að allir eru svo þröngsýnir og á móti öllu, skilja ekki nútímann o.s.frv.? Hvaða böl og þjáning er ekki á bak við þessa ákvörðun sem þjóðin tók? Við sjáum það í dag ef við horfum til þeirra sjúkrahúsa og meðferðarstöðva sem taka áfengissjúklinga inn til sín, þær eru meira og minna alltaf fullar vegna þess að áfengisneyslan er svo mikil í landinu. Áfengisneysla hefur stóraukist. Á síðustu 10 eða 15 árum hefur hún aukist um 5–7 lítra á mann í hreinum vínanda. Vínandi er efni sem vinnur á móti líkamanum, hættulegt efni. Það hefur náttúrlega áhrif á heilann og það veldur unaði, mörgum finnst unaður að finna þegar vínið hríslast um líkamann. Þegar menn ganga að barnum þar sem áfengið er, allar flöskurnar og ljóminn ganga þar margir að og finna ákveðinn kraft og mátt þegar þeir ganga til fundar við Bakkus. Það er þannig, þess vegna sækja menn aftur og aftur í vínið. Við þessu hefur verið varað um aldir. Í þessu sambandi langar mig til að lesa, með leyfi hæstv. forseta, úr orðskviðum Salómons konungs þar sem stendur: „Hver æjar? hver veinar? hver á í deilum? hver kvartar? hver fær sár að þarflausu? hver rauð augu? Þeir sem sitja við vín fram á nætur, þeir sem koma saman til að bergja á krydduðum drykkjum. Horf þú ekki á vínið, hve rautt það er, hversu það glóir í bikarnum og rennur ljúflega niður. Að síðustu bítur það sem höggormur og spýtir eitri sem naðra. Augu þín munu sjá kynlega hluti, og hjarta þitt mun mæla fláræði. Og þú munt vera eins og sá, sem liggur úti í miðju hafi, já, eins og sá, er liggur efst uppi á siglutré.“ Svo segir hann, vínsvelgurinn: „Þeir hafa slegið mig, ég kenndi ekkert til, þeir hafa barið mig, ég varð þess ekki var. Hvenær mun ég vakna?“ Síðan endar það með þessum orðum: „Ég vil meira vín.“ Sem sagt, það skiptir engu máli í hvaða vandræðum ég hef lent. Það skiptir engu máli hvað yfir mig hefur gengið, ég hef misst fjölskylduna mína og lent í alls konar ógöngum vegna áfengisneyslu en ég ætla bara að halda áfram. Það er það sem alkóhólið gerir og þannig virkar alkóhólið á mjög marga eins og dæmin sanna, eins og við sjáum þegar við sjáum allan þann fjölda sem fer inn á Vog og Vík og Staðarfell, hjá SÁÁ og því góða fólki sem þar er, og þá sem leita hjálpar í Hlaðgerðarkoti og hjá Krýsuvíkursamtökunum og fleirum sem gefa sig að þessum málum, t.d. Foreldrahúsinu líka. Það er hægt að tala hér lengi um mjög alvarlegar afleiðingar áfengisdrykkju og sýna fram á með endalausum dæmum hvað áfengi hefur skapað mikið böl hjá mörgum einstaklingum og mörgum fjölskyldum. Það eru t.d. á þessu augnabliki, herra forseti, mörg börn sem hafa áhyggjur af því hvort pabbi eða mamma verða drukkin um helgina eða kannski bara í kvöld. Eitt af því sem gæti ráðið úrslitum um það er hvort bjór sé aðgengilegur. Það er talað voða mikið um léttvín í þessari umræðu hérna en það er líka verið að selja bjór. Og hvað á að segja? Bjórinn sem er við hliðina á kókflöskunni eða mjólkinni í markaðnum, eða rauðvínið þegar það er til staðar, eykur hættuna á því að sá sem glímir við áfengisvandamál kaupi þetta í staðinn fyrir ef það er selt á öðrum stað eins og það er í dag. Að setja þetta upp sem eitthvert meiri háttar vandamál, forseti, skil ég ekki. Það er eins og þjóðin sé í einhverri gríðarlegri þjáningu og erfiðleikum og öng út af því að vín skuli ekki vera selt úti í búð. Hvað er að? Hvað er málið? Geta menn ekki bara keypt sitt vín í Ríkinu eins og verið hefur? Ég veit ekki betur en að Ríkið sé sífellt að auka þjónustu sína á þessu sviði sem mér finnst að það ætti að reyna að draga úr. Ég er einn af þeim mönnum sem mundu ekkert harma það þó að aðgengi að alkóhóli minnkaði. Svo er eitt annað í þessu sem ekki hefur verið minnst á í þessu sambandi, frú forseti, tengsl þessa vímuefnis sem alkóhól er við önnur vímuefni. Auðvitað er þetta sami heimurinn. Það er sami andinn. Þetta er sama glasið ef svo má að orði komast, já, sama andaglasið. Það er að hverfa frá edrúástandi yfir í ástand vímunnar. Af hverju drekka menn bjór frekar en appelsín? Er það út af bragðinu? Ég held að það sé út af alkólhólinu sem er í bjórnum, hæstv. forseti. Af hverju velja menn að drekka rauðvín með mat frekar en vatn? Er það af því að rauðvínið kallar fram eitthvert sérstakt bragð af matnum, eða hvað? Ég verð að segja, frú forseti, að ég vona að Alþingi Íslendinga taki þetta mál ekki til endanlegrar afgreiðslu nema þá bara til að fella það. Það væri best. Svo á að vísa þessu til allsherjarnefndar. Það hefur verið minnst á það. Eins og hv. þm. Þuríður Backman talaði um áðan væri ekkert óeðlilegt að frumvarpinu væri vísað til heilbrigðisnefndarinnar. Það væri mjög eðlilegt og að það færi jafnvel til fleiri nefnda til umfjöllunar. Við erum að tala um svið sem er ekki eins einfalt og það að selja baunir eða nagla. Áfengi er efni allt annarrar veru en saltfiskur eða grænmeti. Við eigum ekki að tala eins og þetta sé bara hver annar matur. Það er ekki þannig. Þess vegna erum við með áfengislög. Það hefur ekkert breyst. Ég ítreka þau ummæli mín frá því áðan, ég er mjög hissa á að flutningsmenn hafi ekki komið með breytingartillögu við 1. gr. áfengislaga sem, eins og ég sagði áðan, hljóðar svona: „Tilgangur laga þessara er að vinna gegn misnotkun áfengis.“ Það gerum við ekki með því að fjölga útsölustöðum áfengis. Það er bara alveg fáránlegt að láta sér detta það í hug. Þá verða menn að koma með breytingartillögu við 1. gr. líka. Ég vil líka víkja að öðru sem var vikið að hér áðan, þ.e. hversu mjög áfengisvandi eldri borgara hefur vaxið. Það sýna tölur frá SÁÁ, að því fólki fjölgar sem er eldra þegar það kemur til meðferðar. Það er fólk sem er búið að vera í bjór og léttvínum af því að það er að skapa þann anda og þá stemningu að léttvín og bjór séu svolítið öðruvísi en vodki eða brennivín. Frú forseti. Ég minni á að þokkalegur sterkur bjór, eða réttara sagt kannski óþokkalegur sterkur bjór, er jafnsterkur að áfengismagni og tvöfaldur asni sem menn ættu náttúrlega að drekka sem minnst af því að þá verða þeir síður asnar. Það gleymist oft að tala um þetta. Það sem hefur áhrif á fólkið er efnið alkóhól. Alkóhól er í léttum vínum og alkóhól er í bjór. Ef menn eru með tiltölulega sterkan bjór, mér skilst að styrkleikinn sé misjafn, og drekka hann finna þeir breytingu á sér. Þess vegna tel ég, herra forseti, að það eigi að beita öllum ráðum til að framfylgja 1. gr. laga um áfengislög sem eru um að vinna gegn misnotkun áfengis. Það gerum við með því að hafa ekki áfengi í hverri einustu verslun landsins eða svo gott sem. Það gerum við ekki með því að lækka áfengiskaupaaldurinn og það gerum við ekki með því að lækka verð á áfengi. Þess vegna mun ég berjast gegn því að þetta mál fari í gegn sem hér er borið upp.

Frú forseti. Ég kem nú í fyrsta lagi upp til að biðja hv. þingmann náðarsamlega afsökunar á því að hafa ekki verið hér við upphaf hans merku ræðu. Það stafaði bara af því að ég þurfti að hlaupa út á skrifstofu mína og ná þar í hlut sem ég hafði gleymt. En ég náði samt að hlýða á nánast alla ræðu þingmannsins og þakka honum fyrir hana. Þar komu fram sjónarmið sem eru þekkt frá þeim sem eru andsnúnir þessu frumvarpi, sjónarmið sem ég virði í sjálfu sér alveg þótt ég sé þeim ósammála. Það var þó eitt í ræðu hv. þingmanns sem mér fannst dálítið furðulegt. Það var það að hv. þingmaður vonaðist til þess að þetta mál yrði ekki tekið til endanlegrar afgreiðslu hér á þinginu. Það finnst mér ólýðræðisleg nálgun á málið. Auðvitað eiga þingmenn að fá að segja skoðun sína á frumvörpum sem hér eru lögð fram og séu þau ekki samþykkt er það bara þannig og þá ná þau ekki lengra. Það er ekkert sérstaklega lýðræðislegt að mál fái ekki að koma til afgreiðslu og dálítið einkennilegt að þingmenn mælist beinlínis til þess að það verði. En úr því að hv. þingmaður vísaði til 1. gr. áfengislaganna og vísaði til þess að þar segði að tilgangur laganna væri að vinna gegn misnotkun áfengis held ég að allir í þessum þingsal sem hér eru, flutningsmenn frumvarpsins og aðrir, geti verið sammála um að misnotkun áfengis sé óæskileg. Við erum sammála um það. Með þessu frumvarpi erum við ekki að mælast til þess að áfengi verði misnotað. Við erum ekkert að draga úr því að afleiðingar slíkrar misnotkunar séu alvarlegar. Alls ekki. 

Forseti. Ég reyndar vil taka fram að helst af öllu vildi ég náttúrlega að málinu yrði algerlega hafnað í þinginu, bara fellt. Ég sagði það reyndar í lok máls míns. Varðandi sýn á misnotkun á áfengi sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tók undir með 1. gr. laganna gleðst ég yfir því. Við erum náttúrlega sammála í því og gerum okkur grein fyrir því hvað áfengisneysla getur haft alvarleg áhrif á líf fólks, ekki aðeins þess sem neytir áfengisins heldur líka hins sem í kringum fólkið er. Það sem ég var að reyna að segja áðan líka og kannski kom ekki nógu vel orðum að er að þessi heimur tengist líka fíkniefnaheiminum. Áfengisdrykkja er orðin töluvert samtvinnuð eiturlyfjaheiminum. Ég veit það af eigin reynslu af störfum mínum af því að margir unglingar sem eru byrjaðir að nota amfetamín undir 18 ára aldri hafa sagt mér að neysla þeirra á þeim efnum hafi hafist í partíum þar sem þeir voru að drekka bjór. Svo þegar þeir voru farnir að drekka bjórinn og hann farinn að virka á heilann og slæva dómgreindina kom einhver og sagði: Prófaðu þetta. Prófaðu þessa ecstacy-töflu. Það er allt í lagi. Ég hef prófað það líka. En ég hvet eindregið til þess að við fylgjumst vel með því og förum að taka alvarlega á því hvað fíkniefnavandi á Íslandi er orðinn mikill. Hann er mikill og við verðum að bregðast alvarlega við. Það gerum við alls ekki með því að fara að selja vín í búðum. 
            

Frú forseti. Það er dálítið erfitt að ræða þessi mál á þessum nótum. Við leggjum til að fólk geti keypt sér léttvín og bjór úti í búð, farið út í búð og keypt sér rauðvín með ostinum sem það kaupir sér. Þá fara menn á þingi að ræða um að einhverjir kunni að leiðast út í neyslu fíkniefna. Þá fara menn að setja þetta í samhengi við fíkniefnaneyslu. Mér finnst það fulldramatísk framsetning á málinu. Mér finnst það ekki sanngjarnt gagnvart okkur sem flytjum þetta mál að það sé a.m.k. gefið í skyn að við gerum okkur ekki grein fyrir alvarleika þess að áfengi sé misnotað. Auðvitað gerum við það. Öll viljum við vinna gegn misnotkun áfengis. Ég gat ekki betur heyrt á hv. þingmanni, sem talar hér með þeim hætti sem hann gerir um áfengisneyslu og annað, en að hann færi þau rök gegn frumvarpinu að af því að eitthvert ógæfufólk misnoti þessa hluti þá beri að hefta aðgengi allra annarra að vörunni sem geta eða kunna að fara með hana. Ég get ekki skilið ræðu hv. þingmanns, með allri virðingu fyrir henni og honum, öðruvísi en þannig að hann færi í raun rök fyrir því að það eigi að banna verslun með áfengi á Íslandi burt séð frá því hvort það er ríkið sem stundar þá verslun eða einkaaðilar. Ef þessi skilningur minn er rangur bið ég hv. þingmann um að leiðrétta mig í seinna andsvari sínu.

Mig langar til að svara hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni með þeim orðum að ég mundi náttúrlega ekki harma það þótt áfengi væri ekki selt á Íslandi. Það væri ekki minn harmur. Hins vegar mundi ég aldrei ganga svo langt að krefjast þess að það yrði bannað. Í sumum löndum fer fram umræða um hvort leyfa eigi fíkniefni eða ekki. Sums staðar hafa menn farið þá leið að leyfa neyslu annarra fíkniefna en alkóhóls, en ég lít svo á að alkóhól sé fíkniefni. Það vekur fíkn hjá fólki alveg eins og kókaín og amfetamín, en margir telja að neysla þeirra efna sé mikið meiri en við gerum okkur grein fyrir, jafnvel hjá mjög ungu fólki og líka hjá þeim eldri. Ég ætla ekki að halda því fram hér að ég vilji - svo ég setji þetta fram á jákvæðan hátt - leyfa áfengisbann í landinu. Ég ætla kannski ekki að halda því fram en ég er á þeirri skoðun, hv. þingmaður, að því greiðari sem aðgangur er að alkóhóli því meiri verði neyslan. Það hafa margar rannsóknir sýnt. Því meiri sem neysla alkóhóls er og því víðar sem þess er neytt þá náttúrlega komast yngri aldursflokkar í þetta og eru drukknir. Það slævir dómgreindina og getur leitt til þess að fólk, t.d. í svona partíum í skólum og öðru, fari út í fíkniefnaneyslu.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður gengi um í Reykjavík um helgar sæi hann árangurinn af núverandi áfengisbanni eða öllum þeim áfengislögum sem við höfum sett til að vinna gegn þessu böli. Ég spyr hv. þingmann, fyrst hann telur þessi áfengislög vera svo heilög og góð, hvort hann sjái ekki þann raunveruleika. Hann talar um að gott væri að banna áfengi. Nú veit ég ekki betur en að eiturlyf séu bönnuð. Er þá enginn eiturlyfjavandi til?

Hæstv. forseti. Ég var ekki að segja að ég vildi áfengisbann. Ég sagði að ég mundi ekki harma það þótt áfengi yrði ekki selt hérna. Ég held því fram að aukið framboð af alkóhóli þýði aukna neyslu. Það hafa margar rannsóknir sýnt. Ef við förum að setja alkóhól í búðir mun það valda því að yngra fólk, krakkar fái meiri aðgang að því en nú er. Það er skoðun mín og trú. Ég tek heils hugar undir að það er allt of mikil drykkja hérna. Ástandið sem hv. þm. Pétur Blöndal vísaði til er náttúrlega alvarlegt og endurspeglast m.a. líka í fíkniefnaneyslunni. Við sjáum t.d. að fangelsi landsins eru full og við heyrum daglega eða vikulega fréttir af hörmulegum verkum þar sem menn vinna gegn meðborgurum sínum og brjóta önnur lög og í langflestum tilvikum er það vegna þess að alkóhól eða vímuefni eru á ferðinni. Því miður er það bara staðreynd. Mér finnst við hafa margt þarfara að gera en að eyða tíma vorum í að koma með svona frumvörp í þingið. En það er bara mín skoðun. Ég er ekki að segja að banna eigi að menn leggi fram slík frumvörp. Ég er alls ekki að tala um það þannig. Menn mega ekki misskilja mál mitt. Ég legg áherslu á mínar skoðanir og sannfæringu í þessu máli.

Frú forseti. Ég fékk ekki að heyra lausn hv. þingmanns á því hvernig hann ætlaði að takast á við þann raunveruleika sem við horfum upp á í dag. Reyndar sé ég ekki skynsemina í að litið sé á áfengi þessum heilögu augum, eins og þetta sé einhver helgigripur sem maður fari í ákveðið musteri til að kaupa frekar en hverja aðra vöru. Ég hef enga trú á að sú stefna sem hv. þingmaður boðar, að banna allt saman, muni ráða bug á þeim vanda sem við erum báðir sammála um að sé til staðar. Ég hef enga trú á því. Ég spurði hv. þingmann hvort það væri þá enginn eiturlyfjavandi í landinu, því að eiturlyf eru jú einu sinni bönnuð. Og ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann með einhverjar hugmyndir til lausnar á þeim vanda, að breyta áfengislögunum eða gera eitthvað fleira? Hvað væri það þá helst?

Frú forseti. Ég vil taka undir að það er mikill fíkniefnavandi á Íslandi. Það þarf náttúrlega að fara fram gjörbylting á því sem er að gerast á þeim vettvangi. Við getum hugsað okkur sem svo að lögreglan taki í dag 15 til 17 ára ungling undir áhrifum amfetamíns. Hvað er gert? Farið með hann upp á stöð, það skrifað niður, hann sendur heim. Viku síðar gerist hið sama, farið með hann upp á stöð, skrifað niður, sendur heim. Þannig gengur það þar til efnin hafa virkað það vel á heila viðkomandi að hann brýtur lögin, veldur ofbeldisverki eða einhverju slíku. Þá er loksins fara að taka á málunum. Því miður er ástandið þannig. Við þurfum náttúrlega að vinna miklu öflugar og harðar í þessum málum. Ég er ekki að, eins og hv. þingmaður var að gefa í skyn, að óska eftir að banna allt. Ég er alls ekkert að segja að þrengja eigi áfengislöggjöfina. Ég segi: Við skulum hafa hana eins og hún er og vera sátt við það. 

Hæstv. forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga, endurflutt frumvarp sem oft hefur verið lagt fyrir þingið á undanförnum árum. Í frumvarpinu er verið að rýmka heimildir varðandi sölu á léttari vínum og bjór. Þegar ég heyrði af því að flytja ætti þetta mál aftur hafði ég á orði að ég ætlaði að vona að það yrði þá eins og á undanförnum árum að það yrði flutt á seinna þingi ársins þannig að ekki þyrfti að koma til mikillar umræðu um það. Nú er það komið fram sem eitt af fyrstu málunum og mér finnst verst að þetta mál skuli sífellt koma inn sem viðskiptamál fyrst og fremst. Ég hef velt því fyrir mér á mörgum undanförnum árum hvort þetta mál sé flutt með velferð neytenda sérstaklega í huga, hvort þetta mál sé flutt til þess að auka vellíðan og reyna að auka gæði lífs í landinu, hvort það að tryggja aðgengi fólks að rauðvíni og öðru léttvíni sé til þess að bæta heilsufarið - það hafa svo sem verið færð rök fyrir því að eitt rauðvínsglas á dag geti verið heilsusamlegt. Er þetta flutt sem jafnréttismál, eins og stundum má skilja, að það sé verið að auka aðgengi landsbyggðarfólks að víninu? Ég held að ekkert af þessum rökum ráði því að þetta mál er flutt ítrekað hér í þinginu. Það kom raunar fram í svari frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, hann sagði þetta grímulaust: Við viljum frjálsa verslun. Þetta snýst um prinsipp varðandi verslun. Mér finnst það röng nálgun. Þó að ég ætli ekki að gera víninu svo hátt undir höfði að tala um það með einhverjum sérstökum heilagleika þá finnst mér það röng nálgun að það eitt eigi að ráða flutningi slíks máls. Í sambandi við mál af þessu tagi, sem mörg hver hafa farið í gegn, hafa menn oft notað orðin frelsi og samkeppni sem rökstuðning. Mér finnst ekki rétt að nota hugtök eins og réttindi og réttvísi í sambandi við þetta. Ástæðan fyrir því að ég set spurningarmerki við frumvarpið er sú að mér finnst að við hefðum átt að taka þetta mál í miklu víðara samhengi og fjalla um það sem stundum er kölluð áfengismenning og þau áfengislög og það áfengisumhverfi sem við búum við. Menn vitna stundum til útlanda og tala um að hlutirnir séu með einum eða öðrum hætti þar, miklu betri þar en hér. En í slíkum samanburði tala menn oft ekki nema hálfan sannleika. Þegar ég stundaði nám í Danmörku um fimm ára skeið ræddi ég þessa hluti oft við danska félaga mína - við þekktum það að Íslendingar áttu til að detta ærlega í það og skandalísera á fylleríum. En ég hafði séð að Danir duttu jafnoft í það og Íslendingar og drukku jafnilla en þess á milli drukku þeir hóflega alla daga vikunnar. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi áðan að verið væri að fjalla um áfengismál í heilsufarslegu samhengi í öllum heiminum í dag. Það er verið að grípa til aðgerða á ótal mörgum stöðum til að sporna við áfengisneyslu. Það er verið að setja stífar reglur um notkun áfengis á íþróttavöllum, það er verið að reyna að banna áfengisneyslu, það er verið að loka börum klukkutíma fyrir leik eða jafnvel tveimur tímum fyrir leik í heilu hverfunum í London. Sú hegðun sem hér var nefnd, og hefur oft verið tengd við helgarfyllerí hjá okkur og annað, þekkist víðar í heiminum. Við heyrum af því að jafnréttið í London sé að breytast á þann veg að neysla unglingsstúlkna hafi aukist stórlega. Þar leita menn ótal ráða til að stíga skrefið til baka. Ekki eru nema fjögur eða fimm ár síðan að á öllum strætóstöðvum í Danmörku voru auglýsingar með fjölskyldumyndum. Á myndunum stóð: Ætlarðu að fara á barinn á föstudegi og taka tímann frá börnunum þínum? Á sama tíma og þetta er að gerast annars staðar er af einhverjum viðskiptalegum frelsisástæðum verið að stíga í aðra átt hér og það án þess að spyrja: Hvar viljum við lenda, að hverju viljum við stefna? Það hefði átt að vera hluti af umræðunni í þessu samhengi. Hvað er verið að gera í heiminum í kringum okkur? Hvernig viljum við nálgast þetta viðfangsefni? Hvaða niðurstöðu viljum við fá? Það getur kostað ýmsar breytingar, það er full ástæða til að ræða þessa hluti í því samhengi. Það þarf að ræða aldurinn í sambandi við áfengið, það þarf að ræða aðgengið almennt. Þegar menn eru svo að bera Ísland saman við önnur lönd og segja að áfengisvandinn þar sé minni - oft var sagt að þar væru færri skráðir með áfengisvanda. Kannski er það vegna þess að talningin er býsna ólík. Það sem veldur okkur áhyggjum og það sem veldur vandræðum hjá okkur er alls ekki skilgreint sem áfengisvandi í mörgum öðrum löndum, en það er það í reyndinni vegna þess að það kemur inn sem heilsufarsvandamál þó að það hafi ekki verið skilgreint í einhverjum mælingartölum eins og þeim sem við fáum frá SÁÁ. Ég hef ekki litið svo á að flutningsmönnum frumvarpsins sé sama um hvort neysla eykst. Ég hef ekki litið svo á að þeir skilji ekki afleiðingarnar eða vilji auka á áfengisvandann. Ég er ekki með neinar slíkar hugmyndir. Ég held að frumvarpið sé sett fram í góðum tilgangi en því miður fyrst og fremst út frá viðskiptalegum sjónarmiðum. Það er það sem ég tel vera rangt í tillögunni. Ýmsar breytingar færast smátt og smátt yfir landið okkar, stundum fyrr og stundum seinna. Það er kannski ekki spurning um það hvort vín fer í almennar verslanir heldur hvenær og þá hvernig. Það getur vel verið að við getum ekki spornað við þessari þróun. En af því að við höfum tíma og af því að við höfum getað séð hvað aðrir hafa prófað á undanförnum árum eigum við að gefa okkur tíma til að setja okkur markmið. Með hvaða hætti viljum við helst stýra málum? Við eigum ekki að láta viðskiptalífið eitt og sér eða einhverjar hugmyndir um frelsi beina okkur inn í einhvern ákveðinn farveg sem við höfum enga stjórn á að öðru leyti. Þegar við ræðum hluti eins og t.d. drykkju unglinga í miðbænum eða útivistartíma eða annað slíkt held ég að menn einfaldi það mjög mikið að halda að engu máli skipti hvernig aðgengið er að víni, það nái allir í það. Það sem skiptir mestu máli er hins vegar viðhorf foreldra. Það er afar merkilegt að ræða í skólum við 15 til 16 ára gömul börn og foreldra þeirra. Ef maður ræðir við þau um áfengisneyslu barnanna fara þau alltaf að tala um fíkniefni, þau óttast fíkniefni. Þau forðast að ræða áfengismál einfaldlega vegna þess að þau eru sjálf neytendur og finnst erfitt að taka það upp, þau nota áfengi og þeim finnst erfitt að tala um þann þátt sérstaklega. Þetta hefur að vísu verið að breytast. Foreldrasamtök hafa sameiginlega ásamt skólum unnið að því að breyta viðhorfum, hafa unnið mjög gott starf. Ég vil meira að segja fullyrða að þrátt fyrir allt hafi tekist að færa upphaf vínneyslu aðeins ofar í skólakerfinu, okkur hefur tekist að minnka áfengisneyslu mjög í grunnskólum. Því miður er það enn þá löggilt viðhorf að maður megi byrja að drekka brennivín þegar maður byrjar í framhaldsskóla. Menn hafa meira að segja haldið hátíðir sem ganga út á að það sé ákveðin manndómsvígsla að drekka og þegar farið er á busaball eigi maður að drekka brennivín. Við þurfum að vinna með þessi viðhorf og hin nýja ríkisstjórn hefur sett sér það markmið að vinna með sheilbrigðismál, forvarnastörf og vímuvarnir. Ég held að við ættum að setja þetta frumvarp inn í þá umræðu, taka það fyrir í heilbrigðisnefnd og taka það fyrir í félagsmálanefnd. Við eigum að nálgast þessa hluti út frá spurningunni: Hvert viljum við stefna? Ef það verður niðurstaðan að skynsamlegasta leiðin til þess að ná betri árangri varðandi áfengisneyslu og vímuefnanotkun sé sú að auka aðgengi með því að selja vín í matvöruverslunum þá skulum við gera það. Ég hef allar efasemdir um það og tel að það sé ekki mikilvægasta skrefið til þess að ná árangri í þessum málum. Það er hægt að tína til fjöldamörg atriði í sambandi við þetta en ég ætla ekki að eyða miklum tíma í það. Ég ætla að vona að við fáum tækifæri til að fjalla um þetta í nefndum og ég vona að málið verði m.a. tekið fyrir í félagsmálanefnd, eins og áður sagði. Ég vil ítreka það sem ég hef verið að segja: Við skulum ekki falla í þá gryfju að nálgast þessa hluti eingöngu út frá viðskiptalegum forsendum, óháð þeim afleiðingum sem það hefur á alla okkar þjónustu og félagsmálastarfsemi í landinu heldur skulum við nálgast þetta sem hluta af heild. Hvaða mynd viljum við sjá? Ég kaupi ekki þau rök að ekki sé hægt að borða osta eða borða fisk öðruvísi en að hafa vín með og ekki sé hægt að borða kjöt án rauðvíns, að það sé hluti af matarmenningu að nota einhverja ákveðna drykki með því. Það er hægt að hafa skoðun á því en ég hef komist af án þess og er mikill matmaður og nýt þess vel að borða mikið og vel. Það er verið að búa til ákveðnar myndir sem passa ákveðnum framleiðendum sem vilja koma þeim boðskap til skila að vellíðunin felist í rauðvíni á borðinu, nú eða bjór. Ég ræddi þetta við 10. bekkinga fyrir nokkrum árum, þau höfðu ekki áttað sig á því að í sjálfu sér væri það valkostur að sleppa því að neyta alkóhóls. Þau höfðu ekkert verið kynnt fyrir þeim möguleika, það er búið að gera áfengi að svo sjálfsagðri neysluvöru að það er ekki spurning hvort heldur hvenær þú ætlar að byrja. Ég óska sem sagt eftir því að þetta mál verði tekið fyrir í stærra samhengi, að við skoðum það í tengslum við stórhuga áform um forvarnastörf í heilsugæslu, áform um bættar vímuvarnir í landinu. Ef frumvarpið passar inn í þau áform ríkisstjórnarinnar skulum við flytja það þegar það er komið í ljós.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það þurfi að taka áfengismálin í heildina, horfa á áfengislöggjöfina, horfa á hvernig við leggjum þetta upp og hvaða áfengisstefnu við viljum reka. Hér á landi rekum við eina ströngustu áfengisstefnu og áfengislöggjöf í heiminum. Þegar verið er að tala um aðgang að áfengi er horft til fjögurra þátta og við uppfyllum alla fjóra. Það er bannað að auglýsa áfengi, ríkið hefur einkaleyfi á sölu þess, mjög hátt verð er á áfengi og áfengiskaupaaldurinn er einna hæstur í heiminum eða 20 ár. Það er alveg rétt að það þarf að horfa á þessa hluti í samhengi og á síðasta þingi voru frammi tillögur um að aflétta öllum þessum þáttum og ég hef varað við því að það sé gert á einu bretti heldur verði að skoða einn og einn þátt í einu og velta því fyrir sér hver áhrifin yrðu. Mig langaði sérstaklega að ræða við hv. þingmann um stefnu ÁTVR sem hefur verið rekin á síðustu árum, þ.e. að gera áfengi aðgengilegra. Það er verið að breyta búðunum, gera þær aðlaðandi, það er verið að fjölga búðum, það er verið að setja þær í verslunarmiðstöðvar, það er jafnvel verið að semja við einkaaðila um rekstur á þessum verslunum. Ég spyr hv. þingmann: Hvaða mun sér hann á því annars vegar að ríkisstarfsmenn afgreiði áfengið yfir borðið eða hins vegar að einkaaðilar geri það? Það er ekki verið að tala um að áfengi verði sett við hliðina á cheerios-pakkanum eða annarri nauðsynjavöru sem við þurfum að nota daglega. Gengið er út frá því 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ásta Möller tekur undir það að við þurfum að skoða þetta í heildina. Ég vona að við gerum það saman. Munurinn sem ég geri á þessu tvennu er helst fólginn í því hver hefur hagsmunina af því að selja áfengi. Þegar hagsmunirnir verða einkahagsmunir, þar sem gróðasjónarmið er oftast aðalatriðið, efast ég um ágæti þess. Ég get ekki séð neitt því til fyrirstöðu að einhver taki að sér að selja áfengi á vegum ÁTVR og það er í rauninni þannig nú þegar að einkaaðilar sjá um slíka sölu. Þetta er því fyrst og fremst spurningin um það hvort menn ætla að halda þessari vöru að neytendum, reyna að fegra ásýnd hennar, koma henni í aukna notkun eins og gjarnan gerist með vöru á almennum markaði sem seld er til ágóða fyrir viðkomandi fyrirtæki. Ég hef efasemdir um að það sé rétta leiðin. Mér finnst rétt að vekja athygli á því í þessu sambandi hvernig við umgöngumst t.d. tóbak - sem er bara annað eiturefni og líka nautnaefni. Við umgöngumst tóbak öðruvísi en vín. Það hefur komið upp í löndum í nágrenni við okkur að vín verði merkt með svipuðum hætti og tóbak er merkt. Það er líka eitt af því sem hv. þm. Ásta Möller nefnir og er umhugsunarefni: Með hvaða hætti á að setja þessa hluti fram? Þó að opnunartími sé takmarkaður eru engin ákvæði um það hvar eigi að staðsetja vöruna í verslunum eða neitt slíkt. Ég sé þann mun á ríkiseinkasölu eða sölu einkaaðila, þ.e. hvort verið er að halda víni að fólki af þeim sem hafa hag af því að selja sem mest.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki annað en að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins haldi víni að fólki með því að taka þær ákvarðanir sem þeir gera, gera búðirnar meira aðlaðandi, með því að vera með auglýsingablöð, með því að dreifa auglýsingablöðum í verslunum sínum. Þeir eru líka með upplýsingar um vín á netinu ef þú ferð inn á atvr.is. Ég sé ekki mikinn mun á þessu. Síðan er náttúrlega alltaf þessi hræðsluáróður í gangi varðandi áfengi og það var m.a. 1989 þegar bjórinn var lögleiddur hér landi, manni finnst það eiginlega með ólíkindum að það skuli vera svo stutt síðan. Þá sögðu úrtölumennirnir úr þessum stól: Það mun auka áfengisneysluna, bjórinn mun flæða yfir allt, ungmennin munu liggja hér drukkin og hvaðeina. Hvað gerðist? 

Hæstv. forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. Ásta Möller skuli staðfesta að það eru einmitt efnahagur og verð sem hafa töluverð áhrif á neysluna. Aftur á móti vil ég snúa þessu við varðandi hræðsluáróðurinn og bjórinn. Hefðum við verið betur sett ef við hefðum innleitt bjórinn 10 til 15 árum fyrr, af því að þetta snerist um það? Mér finnst það vera miklu meira heillandi spurning að velta því fyrir sér. Ég hef nefnilega verið talsmaður þess - eins og ég var að ýja að þegar ég talaði um að þetta væri kannski þróun sem bærist hingað - að fara sér hægt, að hugsa hvert skref. Þeim mun seinna sem við förum með vín út í matvörubúðir þeim mun betra, það er röksemdafærsla mín. Það er ýmislegt sem berst til okkar, við þurfum ekki að hlaupa fram fyrir og þykjast vera að elta eitthvað því að þá getum við orðið að athlægi. Ég ætla að segja ykkur eina sögu af því að ég hef smátíma. Ég tók þátt í því á Akranesi fyrir nokkrum árum að taka á móti einum frægasta knattspyrnumanni heims, Pele. Það var hádegisverðarboð á Akranesi og af því að maður á að taka vel á móti gestum var boðið upp á vín með matnum. Í þessa veislu var boðið þeim sem voru heiðursgestir knattspyrnufélagsins, Þórði heitnum Þórðarsyni og Ríkharði Jónssyni, sem er faðir eins af flutningsmönnum frumvarpsins. Ég hef aldrei orðið að eins miklu athlægi á ævinni eins og þegar við buðum vín með matnum í hádeginu þennan dag, flestir komu auðvitað á bíl og enginn af heiðursgestunum drakk vín. Við erum stundum að elta einhverja tísku en þorum ekki að taka afstöðu sjálf. Skoðum hvað við höfum og hvað við viljum fá og vinnum út frá því.

Frú forseti. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að þetta frumvarp sé svar við kalli tímans. Miklar breytingar hafa orðið á íslensku þjóðfélagi á undanförnum árum og áratugum, þjóðfélagið er miklu opnara og frjálslyndara en áður og því er kominn tími til þess að fella niður einkaleyfi ÁTVR. Ég velti því fyrir mér í umræðunum áðan þegar við hlustuðum á þá sem eru á móti þessu frumvarpi af hverju þeir komi þá ekki með þær lagabreytingar að við fellum niður bjórdrykkju á Íslandi aftur. Eitthvað verður að gera. Ég er þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að stunda smásöluverslun, ÁTVR er arfur gamalla tíma og því er þetta frumvarp löngu tímabært. Ég er líka þeirrar skoðunar að áfengi í matvörubúðum muni ekki hafa úrslitaáhrif á lýðheilsu fólks í þessu landi ef rétt er á haldið. Eftirlit verður strangt sem áður og augljóst er að ákvæðið um að afgreiðslufólk í matvörubúðum eigi að vera 20 ára og eldra er eðlilegt miðað við núverandi aðstæður en á sama hátt getur það orðið erfitt í framkvæmd. Áðan var rætt um aðgengi að áfengi. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi að áfengisneysla á Íslandi hefði aukist í u.þ.b. 7 lítra á ári en lét þess jafnframt getið að í því landi þar sem erfiðast er að nálgast áfengi í Evrópu og kannski öllum heiminum, Grænlandi, væri áfengisneysla 12 lítrar á ári. Það er greinilegt að aðgengi að áfengi hefur í raun og veru ekkert með neysluna að gera, þar eru allt aðrar ástæður. Mig langar í þessu sambandi að benda á þá tímaskekkju sem viðgengst í íslensku þjóðfélagi hvað varðar innflutning á áfengi ferðamanna til landsins. Ég tel eðlilegt og löngu tímabært að við færum okkur nær evrópskum viðmiðum í þessu efni. Það kemur fram í greinargerð frumvarpsins að ákveðið magn áfengis hefur verið gert upptækt og það er út af fyrir sig vel miðað við þau lög sem gilda í landinu en þessi lög eru ólög. Allt aðrar reglur gilda í öllum okkar viðskiptalöndum og fyrir löngu er kominn tími til að þessu verði breytt. Ég vil að lokum segja að ég mun styðja þetta frumvarp að því leyti sem varðar matvöruverslun og slíkt en hvað varðar það að fellt sé niður áfengisgjald tel ég það rangt. Ég held að neyslustýring sé það sem við þurfum.

Frú forseti. Ég lýsi stuðningi við þetta mál sem ég er reyndar einn af flutningsmönnum að. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mjög mikið hér í dag vegna þess að ég tel að bæði framsögumaður hafi farið vel yfir efnisatriði málsins í framsöguræðu sinni og að í umræðunum hafi komið fram mörg af þeim atriðum sem skipta máli. Mig langar bara að segja það sem mína skoðun að þetta er mjög augljóst mál. Sala á áfengi á ekki að vera á hendi ríkisins þar sem ég tel að aðrir í samfélaginu séu mun betur fallnir til kaupmennsku en opinberir starfsmenn með allri virðingu fyrir því góða fólki. Ég tel þetta fyllilega tímabært og ég tel þetta raunar vera eitt af þessum málum sem við komum í framtíðinni til með að hrista höfuðið yfir eins og við gerðum varðandi sjónvarpslausa fimmtudaga og bannaðan bjór. Ég held að nafna mín, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, hafi haft lög að mæla þegar hún benti á það í andsvari fyrr í dag að þetta mál snýst fyrst og síðast um að treysta fólki. Ég treysti fólki til að versla með áfengi, hvort sem er að selja það eða kaupa. Hlutverk ríkisins og þar með löggjafans í þessu máli er hins vegar það að setja reglurnar um framkvæmdaatriðin enda er skýrt tekið fram í þessu frumvarpi hvernig framkvæmdin í þessu máli á að vera og sveitarfélögum í landinu treyst til að setja reglur um það. Einnig tel ég að við þurfum að hafa viðeigandi viðurlög við brotum ef reglurnar eru brotnar til þess að eftir þeim verði farið. Þetta mál, eins og skýrt er tekið fram í greinargerð með frumvarpinu, breytir í engu stefnu stjórnvalda í áfengismálum nema það er verið að fjalla um hver stendur fyrir aftan búðarborðið. Áfengisstefnan verður í alla staði óbreytt að frátöldu þessu atriði, forvarnastarf verður áfram afar mikilvægt og ef eitthvað er væri ástæða til að efla það. Ég hvet okkur til að taka þá umræðu í þessum sal síðar en það er hins vegar önnur umræða, það er ekki það sem þetta mál fjallar um. Hér er verið að tala um, eins og margítrekað hefur komið fram, frjálsa verslun. Það er annað sem hefur ekki verið rætt en er kannski ástæða til að nefna, atriði eins og ölvunarakstur. Það er meinsemd í þessu þjóðfélagi eins og annars staðar. Þetta frumvarp er hvorki til þess fallið að auka hann né draga úr. Þess vegna held ég að við ættum að taka þá umræðu og ég er a.m.k. þeirrar skoðunar að við ættum ef eitthvað er að minnka það hámark sem hér er leyfilegt að hafa í blóðinu til þess einmitt að koma í veg fyrir þetta. Með slíkum aðgerðum getum við öll hjálpast að við að vinna bug á þeim vandkvæðum sem fylgja áfengisneyslu eins og hefur komið hérna fram í dag. Það er ekkert hagsmunamál flutningsmanna þessa frumvarps að auka það böl, eins og mætti taka til orða. Framsögumaður, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, nefndi hér áðan að hann vonaðist til að vínmenning hérlendis batnaði við þessa breytingu og ég tek undir það með honum. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson benti líka á að stefnan hér hefur hingað til ekkert virkað í þessum efnum. Það er líka hægt að benda á það að í löndum sunnar í álfunni þar sem reglur um sölu áfengis eru mun rýmri en þær gerast hér virðist meðhöndlun áfengis vera með öðrum og betri hætti en hér er. Ég vil, ef ég má, með leyfi forseta vísa í bækling sem þingmönnum barst frá Lýðheilsustöð sem heitir Áfengi – engin venjuleg neysluvara. Á bls. 5 segir, með leyfi forseta: „Ungt fólk í Suður-Evrópu verður ekki ölvað nema í tíunda hvert skipti sem áfengis er neytt en í Norður-Evrópu verður það ölvað í flestum tilvikum þegar áfengis er neytt.“ Það er greinilegt að okkar stranga áfengisstefna hefur ekki allt að segja. Að lokum, frú forseti, vil ég hvetja þingið til að veita þessu máli stuðning og ég hvet þingmenn til að leyfa þessu máli að fara hinn eðlilega þinglega farveg. Ég held að það sé ástæða til að treysta þingmönnum til að greiða atkvæði um þetta mál og skiptast á skoðunum. Það eru skiptar skoðanir um málið eins og hér hefur komið fram og ég hvet okkur til að klára málið og greiða um það atkvæði. Eins og framsögumaður sagði, ef málið fellur í atkvæðagreiðslu nær það ekki lengra en treystum okkur öllum a.m.k. til að fá að greiða um það atkvæði.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hjá hv. síðasta þingmanni sem talaði á undan mér og fleirum reyndar að í þessu frumvarpi felist traustsyfirlýsing á að fólki verði treyst almennt til að fara með áfengi og umgangast áfengi og það séu ákveðin rök fyrir frumvarpinu og að létta þar með á aðgengi að áfengi. Það má því kannski jafnvel spyrja: Út af hverju ekki bara treysta fólki almennilega og hafa engin lög um áfengi, engin umferðarlög, engin lög um eftirlit með sölu á tóbaki o.s.frv. ef það er málið? Ég held að svo sé þó ekki. Hér var vitnað í skýrslu frá Lýðheilsustöð sem má finna á heimasíðu hennar og hefur verið dreift til þingmanna eins og komið hefur hér fram. Hún heitir Áfengi – engin venjuleg neysluvara og þar segir, með leyfi forseta: „Í umræðu um forvarnir og áfengismál ber oft á þeim misskilningi að forvarnir snúist eingöngu um fræðslu um skaðsemi áfengis og ábyrgt uppeldi barna. Öflugt forvarnastarf felst ekki síður í réttum stjórnvaldsaðgerðum. Niðurstöður fjölda rannsókna sýna að aðgengi og verð á áfengi eru lykilþættir sem varða heildaráfengisneyslu hverrar þjóðar.“ Þetta segir í upphafi skýrslunnar. Öfugt við það sem kom fram áðan, að mig minnir hjá hv. þm. Ástu Möller, um aukningu á neyslu áfengis í landinu segir í þessari sömu skýrslu: „Á síðustu áratugum hefur áfengisneysla á Íslandi aukist úr 4,0 lítrum af hreinum vínanda á hvern einstakling 15 ára og eldri árið 1985 í 7,2 lítra árið 2006.“ 

Virðulegi forseti. Ég ítreka einungis það sem ég sagði áðan að þetta frumvarp og það sem hv. þingmaður var að benda hér á snýst um traust. Þetta snýst um það að við leyfum fólki að ákveða hvar og hvernig það verslar með áfengi. Hin málin er varða notkun og neyslu á áfengi eru hin merkustu mál til að ræða í þessum sal en aðgengi fólks að áfengi hefur, eins og hér hefur verið bent á, stóraukist á undanförnum árum með aukinni og bættri þjónustu ÁTVR þannig að það hver selur áfengið, opinberir starfsmenn eða einkaaðilar, er ekki stóra málið í þessum aðgengismálum. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Við eigum að taka þessa forvarnaumræðu, þá umræðu um þau vandkvæði sem áfengi fylgja og ég er tilbúin í hana hvenær sem er, en þetta mál snýst fyrst og síðast um verslunarrekstur sem einkaaðilar eru að mínu áliti betur fallnir til að sinna.

Forseti. Þetta mál snýst fyrst og fremst um verslunarrekstur var sagt hér sem var nú annað en mátti heyra á flutningsmanni í dag og þeim sem hafa talað á eftir honum, að þetta snúist ekki um verslunarrekstur. Rökin á bak við þetta áttu ekki að vera á götum verslunar í landinu eða snúast um verslunarrekstur, það er alveg nýr flötur á málinu sem ég er að heyra núna. Nokkur rök hafa verið talin upp um þetta, annars vegar að bætt aðgengi að áfengi hafi ekki áhrif á áfengisneyslu. Það er beinlínis rangt, um það vitna fjölmargar rannsóknir, bæði á neyslu áfengis og á neyslu annarrar vöru líkt og með neyslu á óhollum mat, ruslfæði, sem er verið að reyna að berjast gegn víða um heim, bæði austan hafs og vestan og hér líka með því að takmarka t.d. aðgengi barna að ruslfæði í skólum eða í nálægð þeirra í þeim tilgangi að draga úr neyslunni. Það sama á við hér eins og margsinnis hefur verið sýnt og sannað, aðgengi að áfengi eykur neysluna, þannig að þau rök detta um sjálf sig. Það hefur verið minnst á það hér í dag að þrátt fyrir há gjöld á sykurvörum, gosdrykkjum o.fl. dugi það ekki til að draga úr neyslu. Það skyldi þó ekki vera út af því aðgengi að gosdrykkjum og sykurvörum og ruslfæði almennt sem er mjög mikið hér á Íslandi? Því er haldið mjög stíft að þeim neytendum sem er verið að sækja að með þessa vöru, þ.e. börnum og unglingum.

Virðulegur forseti. Þar þekkti ég loksins vinstri græna í þessari umræðu, ekki að það komi neitt sérstaklega á óvart. Málflutningur þeirra snýst ekki bara um að breyta sölufyrirkomulagi áfengis heldur snýst þetta um að banna allt sem geti hugsanlega nokkurn tíma valdið okkur skaða. Þetta snýst um að stjórnvöld, við sem löggjafinn, eigum að taka ábyrgð á því hvernig einstaklingar fara með sitt eigið líf. Ég er ekki sammála þingmanninum í þeim efnum. Ég tel, t.d. varðandi ruslfæði og aðgengi barna að því, að það sé ekki hamborgarastaðnum að kenna að börn borði hamborgara heldur eigi foreldrar fyrst og síðast að hafa vit fyrir börnum sínum og kenna þeim að borða hollan mat. Á nákvæmlega sama hátt snýst þetta mál ekki um það hvort opinber starfsmaður eða einkaaðili sé betri verslunarmaður. Þetta snýst um að ríkisvaldið á ekki að standa í verslunarrekstri og það er grundvallarspurningin í þessu samhengi. Það er rangt sem fram kom hjá þingmanninum að ekki hafi komið fram í umræðunum að þetta snúist um verslunarrekstur. Þetta snýst um frjálsa verslun en ekki, eins og samflokksmaður hv. þingmanns sagði áðan, um að flutningsmenn gengju erinda ákveðinna verslunareigenda í þessu efni. Þetta snýst um að gefa verslun frjálsa.

Frú forseti. Það hefur verið býsna athyglisvert og fróðlegt að taka þátt í og fylgjast með umræðunni sem hefur farið fram í dag á hinu háa Alþingi og hófst eftir hádegið. Ég hygg, miðað við mælendaskrá í þessu máli, að tæplega þriðjungur þingheims hafi fjallað um málið í dag og ef fram heldur sem horfir haldi umræðan áfram á morgun. Ég hygg að fleiri þingmenn hafi talað í þessu máli og látið sig þetta mál varða en fjárlögin og fjáraukalögin sem við ræddum um í síðustu viku. Það segir ákveðna sögu í þessu máli. Ég hef stundum talað um það, á mínum fyrri vettvangi í borgarstjórn Reykjavíkur, að oftast urðu lengstu umræðurnar um tvö mál, annars vegar um hundahald og hins vegar um brennivín. Ekki fór jafnmikil umræða fram um fjárhagsáætlun og mér sýnist að hið sama sé upp á teningnum á Alþingi. Margir þingmenn hafa tekið til máls í þessari umræðu og það er greinilegt að ákaflega skiptar skoðanir eru um þetta mál. Þetta mál er að ég held flutt í fimmta eða sjötta sinn á Alþingi og hefur aldrei náð fram að ganga. Að mörgu leyti hygg ég að þessi umræða minni um margt á þá umræðu sem átti sér stað í aðdraganda þess er bjór var leyfður hér á Íslandi árið 1989. Þá hafði margoft verið flutt frumvarp á þingi um bjórinn en aldrei náð fram að ganga. Af hverju er ég að rifja þetta upp hér og nú? Jú, ég vil að mörgu leyti taka undir það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson, 2. þm. Norðvest., sagði í umræðunni. Ef ég hef skilið þingmanninn rétt þá orðaði hann það á þann veg að þetta væri ekki spurning um hvort heldur hvenær þessi mál næðu fram að ganga. Ég tek undir það. Ég vil hins vegar lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að við séum ekki komin það langt í umræðunni um þessi mál að heppilegt sé að þetta frumvarp fari í gegn eins og það lítur út. Við þurfum að mörgu leyti að þroska umræðuna, ekki bara inni á Alþingi heldur líka úti í samfélaginu, til að hægt sé að samþykkja frumvarpið eins og er. Margir hafa talað um forvarnir í þessari umræðu. Það er bara þrennt sem gildir þegar rætt er um forvarnir. Það er í fyrsta lagi aðgengið, í öðru lagi aldurinn og í þriðja lagi álögur, þ.e. verðið. Hér erum við að tala um að í þessu frumvarpi verði aðgengi að áfengi rýmkað og opnað fyrir það. Þar með göngum við í raun og veru gegn yfirlýstu markmiði áfengislaganna um að gegna ákveðnu forvarnahlutverki. Ég get líka upplýst þingheim um að ég er mjög mikil áhugamanneskja um vín. Ég kann vel að meta góð vín og ég er áhugamanneskja um vínmenningu. Ég vil, af því að menn hafa úr þessum ræðustól, m.a. hv. 1. flutningsmaður þessa frumvarps, hv. þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson, talað um vínmenningu, reifa nokkur sjónarmið sem ég hef haft áhyggjur af í þessu frumvarpi sem snúa einmitt að vínmenningu. Í dag er það þannig, sem hefur verið þróunin hygg ég á síðastliðnum tíu árum, að verslanir ÁTVR hafa tekið sig mjög á í markaðssetningu. Verslunum hefur fjölgað, þær hafa verið gerðar bjartari og meira aðlaðandi, opnunartími er mjög frjáls og hér á höfuðborgarsvæðinu er á sumum stöðum opið til klukkan átta á kvöldin alla daga en lokað á sunnudögum. Verslanir ÁTVR bjóða upp á afburðaþjónustu. Ég hygg að það séu ekki margar aðrar sérverslanir í landinu sem bjóða eins góða þjónustu og verslanir ÁTVR. Ef maður gengur inn í verslun ÁTVR er nánast alltaf hægt að ganga að einhverjum sérfræðingi sem getur frætt mann um hinar ýmsu tegundir t.d. léttvína. Þjónustan hefur batnað mjög mikið og opnunartíminn líka verið að lengjast. Ég óttast því mjög að verði þetta frumvarp samþykkt muni vínmenningu Íslendinga hraka. Hvernig rökstyð ég það? Jú, ég hygg að fái markaðurinn einn að ráða, þ.e. verslanir, matvöruverslanir sem taka inn léttvín og bjór, verði þar fyrst og fremst tekinn inn ódýr bjór, svo dæmi sé tekið, og ódýrt léttvín. Ég óttast að gæðavín svokallað verði ekki tekið inn í matvöruverslanir þannig að ÁTVR eða aðrir aðilar sem halda úti sérverslunum verði með rauðvín og hvítvín í dýrari gæðaflokki og svo sterkt vín. Síðan geta menn velt því fyrir sér hvort það sé rekstrargrundvöllur fyrir slíkar verslanir. Ýmsir hafa bent á að þetta gæti gert það að verkum, vegna þess að það er ekki rekstrargrundvöllur fyrir „fínni vínbúðum“ og vínbúðum með sterkt vín, að vínbúðum mundi fækka, þjónustan mundi versna, opnunartíminn yrði styttur og t.d. hér í Reykjavík mundi verslunum fækka, afgreiðslutíminn styttast og þjónustan versna. Ég tala nú síðan ekki um hvaða áhrif þetta hefði á landsbyggðina. Ég hygg að ekki yrði hægt á eins mörgum stöðum og í dag að halda úti slíkum sérverslunum með gæðavín. Þar sjáum við kannski fram á afturhvarf til gamla tímans, þ.e. að menn þurfi að panta sér áfengi í gegnum póstinn og fá það sent á minni staði úti á landi. Ég sé að þingmenn hér í salnum brosa að þessu. En þetta eru vangaveltur og að ég held eðlilegar hugleiðingar um hvað muni gerast ef þetta verður þróunin. Við þekkjum þetta frá því þegar við erum erlendis og förum í matvöruverslanir, ég skal bara taka Danmörku sem dæmi. Maður fer í verslanir sem gjarnan eru kallaðar Seven Eleven í Kaupmannahöfn. Menn kaupa ekki gæðavín í þeim búðum heldur fyrst og fremst kassavín, ódýrara vín og bjór. Ég hygg að það gæti orðið þróunin hér á Íslandi. Það er nokkuð sem ég vil ekki standa að. Ég hins vegar skal játa að ég á pínulítið erfitt með að koma mér upp mjög sterkum skoðunum í þessu máli svo ég sé einlæg með það. Ég get skilið sjónarmið þeirra sem tala alfarið gegn þessu máli og ég get líka skilið sjónarmið þeirra sem tala mjög hart fyrir þessu máli.  Ég vil að endingu taka undir þau sjónarmið sem sett voru fram í dag í umræðunni, að þetta er allt saman spurning um rétta tímasetningu, að setja mál fram á réttum tíma og í takt við þann tíðaranda að þau hafi almennan hljómgrunn í samfélaginu. Þetta mál hefur verið flutt hér átta sinnum, held ég 

Virðulegi forseti. Það er dálítið sérstakt að heyra hv. síðasta ræðumann tala eins og markaðssetningarfulltrúa fyrir áfengi í landinu, en slá svo úr og í. Það var nú besti kaflinn í ræðunni. Þetta frumvarp er auðvitað fyrst og fremst spurning um hvort vín fái að flæða frjálst inn í stórmarkaðina á næstu missirum. Menn hafa talað hér mjög sérkennilega um aukningu á magni vínanda á hvern landsmann og farið með fleipur í mörgum tilvikum, notað tölur sem eiga ekki við rök að styðjast. Það er til að mynda engin spurning að með tilkomu bjórsins á sínum tíma jókst mjög vínandamagn á hvert mannsbarn í landinu. Það gerðist á nokkrum árum. Á tiltölulega fáum árum hefur aukning vínanda á mannsbarn nær því aukist um 100%. Það var líka sérkennilegt að heyra hv. þingmann fjalla um áhuga á víni og vínmenningu vegna þess að vín getur aldrei flokkast undir menningu.  
            

Frú forseti. Þingmaðurinn talaði hér um að það væri ekkert til sem héti vínmenning. Menning er samt allt sem maðurinn tekur sér fyrir hendur, hvort sem það er að drekka góð vín með góðum mat eða eitthvað annað og auðvitað drekka menn víða í hinum vestræna heimi gott vín hóflega með mat. Það þarf ekki annað en að nefna Suður-Evrópulönd. Við Íslendingar höfum hins vegar að mínu mati verið að þróa með okkur ákveðinn kúltúr í vínmenningu. Af því að þingmaðurinn kom inn á bjórinn sem leyfður var hér 1989 vil ég segja það sem mína skoðun að ég held að það hefði verið algjört óráð ef það frumvarp hefði verið samþykkt fyrr en 1989. Það er svo margt sem hefur gerst á stuttum tíma. Þess vegna endurtek ég það sem ég sagði áðan að það hefur allt sinn tíma í þessum efnum. Ég hygg að þegar sagnfræðingar framtíðarinnar fara að skoða ræður frá hinu háa Alþingi þar sem þetta var rætt muni menn sjá ákveðna samfellu í umræðunni og það að umræðan hafi einmitt þróast jákvætt. Menn munu þegar fram líða stundir taka þá ákvörðun að rýmka þessa áfengislöggjöf. En ég held, og ítreka það sem ég sagði áðan, að rétti tíminn sé ekki núna á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. síðasta ræðumanns, ég held að tíminn sé ekki kominn. Það er mín sannfæring að vín flokkist miklu fremur undir ómenningu en menningu. Auðvitað er vín að hluta til jarðrækt og jurtafræði eins og á við um ýmsar saftir sem gerðar eru, hvort sem það er rabarbarasaft eða krækiberjasaft. Deilan um vín heldur áfram og vínið hverfur varla en það er spurning hvort það sé ástæða til að auka aðgengi að því. Góður vinur minn, Viðar Einars Togga, var að deila um það í kaffitíma í Ísfélaginu í Vestmannaeyjum við félaga sína hvort hann mætti drekka vín. Það endaði með því að menn komust ekki að samkomulagi. Viðar hafði mjög einfalda kenningu: Það má drekka vín. Þá spurðu félagarnir: Hvar stendur það? Það stendur í Biblíunni. Hvernig er því svarað þar? spurðu félagarnir. Ja, það er nú þannig, sagði Viðar, það stendur að Jesús hafi drukkið, smakkað vín, voða lítið, á jólunum, páskunum og þjóðhátíð Vestmannaeyja. Þannig getur auðvitað umræðan haldið áfram í einlægni og öllu slíku. En það skýtur örlítið skökku við að þegar heilbrigðisstefna landsins er sú að draga úr áfengisneyslu eigi að auka hana. Og mér finnst það ekki hróssvert í sjálfu sér að fagna því sem kallað var afburðaþjónusta hjá ÁTVR um afgreiðslutíma og 

Frú forseti. Það er ágætt að heyra að við hv. þm. Árni Johnsen erum þó sammála um eitt og það er að tími þessa máls sé ekki upprunninn nú. Eftir stendur þó að við erum ósammála um að til sé eitthvað sem heitir vínmenning. Ég stend á því fastar en fótunum að hóflega drukkið vín gleðji mannsins hjarta. Þess vegna endurtek ég það sem ég sagði áðan varðandi þessi gæðamál. Ég hef áhyggjur af því í fyllstu einlægni að við séum að sigla inn í það, ef þetta verður leyft, að þá verði „ódýrari“, þ.e. verri, vín og bjór seld í matvöruverslunum, gæðavín verði í sérverslunum og þannig muni vínmenningu landans hraka fyrir utan það sem ég nefndi varðandi landsbyggðina. Á því byggi ég afstöðu mína til þess að telja að tími þessa frumvarps sé ekki kominn.