Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. fjárveitinganefndar Nd. (Gísli Sveinsson) Jeg vil leyfa mjer, sem framsögumaður þessa máls í Nd., að lýsa ánægju minni yfir því, að það er hingað komið í sama formi og það var í öndverðu. Jeg sje ekki betur en till. hafi verið á fullum rökum bygð og að fjárveitinganefnd Nd. hafi komist að eins rjettlátri niðurstöðu og auðið var, þó að hv.Nd. fyndist ástæða til að breyta henni, enda hefir hv.Ed. ekki sjeð sjer fært að gjöra betur. En jafnframt skal jeg þó játa, að þrátt fyrir allan vilja nefndarinnar, hefir enn ekki verið hægt að ná í fylsta rjettlæti. þetta mál er líka þann veg vaxið, að við því var aldrei hægt að búast, að unt væri að gera öllum til hæfis; en menn mega þó vera ánægðir með till. nefndarinnar, eftir ástæðum og atvikum. Hún er rjettlátasta till., sem fram hefir komið í málinu. Með því að engar breytingartill. liggja hjer fyrir Sþ., sje jeg eigi ástæðu til að lengja frekar umræðurnar. Jeg vil þá lúka máli mínu með þeim tilmælum fyrir hönd nefndarinnar, að nafnakall fari fram um málið.

Sigurður Sigurðsson Jeg tók það fram, þegar málið var til umræðu í Nd., að það væri svo umfangsmikið, að þingið hefði átt að fela það stjórninni á hendur til næsta þings, og að þá ætti að taka það til meðferðar. Það hefir líka komið í ljós, að þetta mál er ekki eins einfalt og sumir hjeldu. Till. nefndarinnar hefir að vísu þann kost til að bera, að hún er einföld og hagfeld til framkvæmdar. En að öðru leyti er hún sá breiði vegur, sem liggur til mikilla útgjalda fyrir landssjóð. Og jeg tel varhugavert, að þingið fari að leggja leiðir sínar inn á slíkar brautir. Jeg hefi alt af sagt og segi enn, að dýrtíðaruppbótin er alt of há og nær til of margra. Þar rignir jafnt yfir rjettláta og rangláta. Og það er einmitt þetta, sem jeg tel óheppilegt, að uppbæturnar ná til allra jafnt, hvort sem þeir hafa mikil eða lítil störf á hendi í þarfir landssjóðs. Till. gerir heldur engan greinarmun á einhleypum mönnum og þeim, sem fyrir mörgum hafa að sjá. En af því hjer er um að ræða uppbót vegna hækkandi verðs á öllum lífsnauðsynjum, þá finst mjer alt rjettlæti mæli með því, að þessi uppbót sje mismunandi eftir efnum og ástæðum. Jeg kannast fúslega við það og finst öll sanngirni mæla með því, að föstum starfsmönnum landssjóðs sje veitt einhver uppbót. En með því að eigi hefir verið tími til að útbúa viðunanlegan mælikvarða eða till. í þessa átt, get jeg eigi ljeð till. þeirri, sem hjer liggur fyrir, atkvæði mitt, og vil því mælast til þess við hv. forseta, að málinn verði vísað til stjórnarinnar.

Forseti: Jeg skal leyfa mjer að lýsa yfir því, að slík tillaga getur ekki orðið borin upp í sameinuðu þingi, þar eð það fer í bága við 12. gr. stjórnarskrárinnar frá 1903, sbr. 41. gr. þingskapanna, en hins vegar er ákveðið í 29. gr. þingskapanna, að þingsályktunartillaga, sem borin er upp í báðum deildum og breytt í hinni síðari, skuli útkljáð í sameinuðu þingi.

Pjetur Ottesen Jeg vil að eins með fáum orðum gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Jeg hefi frá upphafi talið það sjálfsagðan hlut, að þinginu bæri að rjetta starfsmönnum landsins hjálparhönd nú í dýrtíðinni. En jafnsjálfsagt hefir mjer alt af virst það, að sú hjálp yrði nokkuð að vera miðuð við kjör og kringumstæður manna. Dýrtíðin nær til allra, og fyrir utan þá, sem landssjóðnum eru áhangandi, er stór flokkur manna, verkamenn og smærri framleiðendur, og sjer í lagi þeir af þessum mönnum, sem ala fólkið upp fyrir þjóðina, fjölskyldumennirnir, sem stynja undir oki dýrtíðarinnar. Það dugir ekki að loka augunum fyrir þessu, þegar verið er að tala um dýrtíðaruppbót til launamanna landssjóðs. Í þingsál. till. þeirri um dýrtíðaruppbótina, sem hjer liggur nú fyrir, er ekkert tillit tekið til þess, hvort sá, er uppbótina á að fá, er einhleypur maður, ómagamaður, eða á nokkurn hátt þurfandi fyrir byrðaljetti í þessu efni. Tilraun sú, sem samþykt var í Nd. í þá átt, að tillit yrði tekið til þessa, þóknaðist hv.Ed. ekki einasta að breyta, heldur strika með öllu út. Hv. Ed. var nú raunar nokkur vorkunn, þó að hún aðhyltist ekki þá till., sem þó var nokkuð í áttina til þess, er jeg held fram, en þar sem hún kom ekki með neitt í staðinn, þá er þar með sýnt, að hún hefir verið á sama máli og meiri hluti fjárveitinganefndar Nd. um það, að miða dýrtíðaruppbótina einvörðungu við launin. Við umræðurnar um þetta mál í Nd. var einnig gjörð önnur tilraun, er gekk í þá átt, að breyta nokkuð launa- og hundraðstölu-hlutföllunum, og að hver sem ætti tvö börn eða fleiri innan 16 ára aldurs, skyldi fá 50 kr. með hverju barni. Þessi till. hafði auðvitað sína galla, en að því er fjölskyldumennina snerti, gekk hún þó í rjetta átt. Það var hvorttveggja, að við, sem komum fram með þá till., urðum að semja hana í mesta flaustri, enda átti hún sjer ekki langan aldur, því að hún var drepin eftir að nokkrir mælskumenn deildarinnar höfðu heiðrað hana með lofsamlegum ummælum sínum. Því er þá þann veg farið, að allar frekari tilraunir, sem gjörðar hafa verið í þá átt, að það sje mest ljett undir með þeim, sem helst þurfa þess með, en hinir látnir sigla sinn sjó, sem nógu hafa úr að spila, hafa, því miður, verið brotnar á bak aftur. Þá lýsi jeg því hjer með yfir, að jeg mun nú greiða atkvæði á móti þingsál.till. þeirri, sem hjer liggur fyrir.

Framsm. fjárveitinganefndar Ed. (Eggert Pálsson) Jeg skal ekki vera langorður um þessa till. Úr því að engin brtt. hefir komið fram í mnálinu, getur ekki verið nema um tvent að gera, að samþykkja till. þá, sem hjer liggur fyrir, eða fella hana. Nú eru allir sammála um, a8 það sje sjálfsögð sanngirnis krafa, að starfsmenn landssjóðs fái bætur fyrir þann halla, sem þeir hafa orðið fyrir af dýrtíðinni. Jeg skil því ekki þennan vilja hv.þm., ef þeir verða á móti till. þeirri, sem hjer er um að ræða. Og með því að aðrar nýtilegar till. hafa ekki komið fram í þessu máli, verðum við að velja þann veginn, sem fjárveitinganefndin í Nd. og hv.Ed. hafa komist að. Margir eru nú að vísu óánægðir með till. fjárveitinganefndarinnar. En þess ber þá að gæta, að hjer gat ekki verið um það að ræða, að finna annan grundvöll, vegna tímaskorts. Það hefir líka verið tekið rjettilega fram, að þessari till. fylgdi einn stór kostur, sem sje sá, að hún sje handhæg til framkvæmda fyrir stjórnina. Hví skyldi þá eiga að vera að búa til eitthvert afskræmi, sem kostaði vafninga-strit fyrir stjórnina og væri ef til vill þar að auki órjettlátt? Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta mál frekar. Þó að till. kunni að vera eitthvað gölluð og gera megi umbætur á henni, þá er hún samt svo vel frambærileg, að sómi þingsins liggur við, að hún sje samþykt.

Framsm. fjárveitingauefndar Nd. (Gísli Sveinsson); Það var ræða hv. 1. þm. Árn. (S. S.), sem kom mjer til þess að fara nokkrum frekari orðum um málið. Hann kemur enn með það, að þingið sje hjer komið út á breiða veginn, sem leiði til til útgjalda fyrir landssjóð. Það er satt, að till. hefir í för með sjer útgjöld fyrir landssjóð. En þetta er ekki annað en það, sem allir þm. vita og hafa gengið inn á. En „planið“, sem þessi þm. (S. S.) og 1. þm. Reykv. (J. B.) ætluðu sjer að leggja í Nd., var þann veg vaxið hvað útgjöld snertir, þótt eigi sje hægt að fara þar út í nákvæman samanburð, að það mundu hafa orðið áhöld um útgjöldin, eftir því sem sjálfum aðalflutnm. þeirrar brtt., hv. 1. þm. Reykv. (J.B.) taldist til. Um hvað er þá að deila, fyrst útgjöldin í báðum till. eru hjer um bil hin sömu? Annars er nú ekki tími til að fara út í samanburð á grundvelli till. En benda má á, að þegar til þess kom hjá þessum háttv. þingmönnum, að skilgreina hverjir ættu að teljast fjölskyldumenn, þá hefir þeim engan veginn getað komið saman. Þeim hefir heldur auðvitað ekki komið saman um, hverjir geti talist einhleypir. Sumir segja, að sá sje einhleypur maður, sem engum hefir fyrir að sjá. En jeg tók það fram, að slíkir menn mundu vera svo fáir í þessum hóp, að ekki tæki að reka þá út úr jöfnuðinum. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) vildi, að hver sem hefði fyrir tveim börnum að sjá eða fleiri, yngri en 16 ára, fengi 50 kr. á hvert barn. En hann mintist ekkert á aðra, sem hafa fyrir ómögum að sjá. Og eftir till. þeirra gætu t. d. lausamenn, sem ættu 6 eða 8 krakka og hefðu afrækt þá alla, orðið þessarar aukauppbótar aðnjótandi og fengið 50 kr. fyrir hvern. Er það nokkurt rjettlæti? Jeg get þess vegna ekki sjeð ástæðu til að deila um þetta mál frekar. Hjer er að eins um tvent að velja, að samþ.till. fjárveitinganefndarinnar eða fella hana. Jeg get því tekið undir með hv. framsögum. fjárveitingan. Ed. (E. P.), að hjer sje að eins um tvent að gera fyrir háttv.Sþ., og ekki nema eitt sómaatriði í málinu, sem sje að samþ.till. eins og hún nú liggur fyrir.

Jón Jónsson Jeg get ekki látið hjá líða að lýsa því yfir, að mjer líkar illa, hvernig mál þetta er nú komið. Hv. efri deild hefir skorið niður breytingu þá, sem hv. neðri deild hafði gjört álill. fjárveitinganefndar. Mjer líkaði ekki niðurstaða nefndarinnar, og get jeg því illa sætt mig við að samþykkja málið eins og það liggur nú fyrir. Jeg taldi ófært að veita öllum dýrtíðaruppbót, án undantekningar, því að jeg tel það enga undantekningu, þótt þeir sje undanskildir uppbót, sem hafa yfir 4.500 kr. laun. Það vakti fyrir mjer, að þeir eru margir, er lægri laun hafa, sem óþarft er að veita uppbót. Hafði jeg hugsað mjer, að töluvert mundi mega draga úr kostnaði þeim, er nefndin hafði lauslega gjört ráð fyrir. Jeg á erfitt með að ganga að því að samþykkja till. eins og hún liggur nú fyrir, þar sem hún er mjög gagnstæð því, er jeg hefði kosið. Jeg fyrir mitt leyti tel sjálfsagt að veita mörgum dýrtíðaruppbót, en þar verður að líta á allar ástæður. Jeg verð því að greiða atkv. móti málinu nú, en jeg gjöri hins vegar ráð fyrir, að málið geti komið fyrir aðalþing næsta sumar, og megi eins vel afgreiða það þá. Mjer finst það ekki úr vegi, að láta þjóðina segja álit sitt um málið. Margir segja, að krytur sje milli embættismanna og alþýðu í landinu, en það held jeg að sje rangt. Jeg býst við, að allur þorri þjóðarinnar vilji sinna öllum sanngjörnum kröfum um dýrtíðaruppbót handa embættismönnum. Það eru að eins einstakir menn, sem hafa horn í síðu embættismannastjettarinnar. Jeg býst sem sagt við, að landsmenn liti alment með sanngirni á málið. Öll sanngirni mælir með því, að ýmsir menn í landsins þjónustu hafi fullan rjett til uppbótar. En þar sem ástæður embættismanna eru svo misjafnar, er sjálfsagt að taka tillit til þess. Jeg held því fram, að till. þessi sje ekkert „princip“ í málinu, heldur sje hún vandræða-tillaga, sem ekki geti talist sú eina rjetta stefna í þessu máli. Nefndin hefir sjálf játað, að eftir till. hennar sje embættismönnum ekki gjört jafnhátt undir höfði, heldur sje hafður mismunandi mælikvarði, og miðað við efni og ástæður. Þetta verður líka að gjöra. Vjer getum ekki leikið oss með fje landsins, og það er engin nauðsyn að veita þeim uppbót, er hafa góðar ástæður, og lifa góðu lífi þrátt fyrir stríðið og dýrtíðina, sem af því leiðir. Jeg þykist því í engu brjóta í bág við skoðun þá, er jeg hjelt fram í nefndinni, þótt jeg greiði atkvæði móti tillögunni. Það hefði verið annað mál, ef hv.Ed. hefði tekið tillit til viðaukatill, sem jeg taldi til bóta. En fyrst hún hefir sýnt þessa óbilgirni í málinu, get jeg ekki beygt mig.

Þórarinn Jónsson Það, sem kemur mjer til að standa upp, er framkoma tveggja hv.þm. úr fjárveitinganefnd neðri deildar. Þeir undirskrifuðu nefndarálitið með fyrirvara, og við það var ekkert að athuga í sjálfn sjer. En fyrst um svona mikinn skoðanamun var að ræða, hefði verið drengilegra af þeim að kljúfa nefndina, og hvað viðvíkur háttv. 1. þm. Norðmýlinga (J. J.), þá var hann víst eindregið með þessum mælikvarða, en gjörði að eins viðaukatillögu, sem hann tók svo aftur. Hefðu þessir menn klofið nefndina og borið fram nýjar tillögur, voru miklar líkur til að málið hefði orðið betur brotið til mergjar. En þetta hafa þeir ekki gjört. Vjer vitum, að fram hafa komið brtt. En þær brtt. hafa ekki getað raskað sannfæringu þeirra, er telja nauðsyn á að veita uppbótina. Enda eru breytingartillögur sjaldnast þess eðlis, að með þeim standi eða falli mál. Og voru síst hjer. Jeg hafði gjörst meðflutningsmaður að einni brtt. En þótt hún sje nú fallin, get jeg ekki orðið því fylgjandi að fella málið, sem jeg álít, að eigi fram að ganga í einhverri mynd. Jeg er ekki ánægður með mælikvarðann, eins og jeg hefi áður tekið fram, en hefi ekki haft tíma til, í öllu flaustrinu, að koma fram með brtt., er jeg álíti til verulegra bóta, og verð því að sætta mig við það eins og það er. Jeg tel ekki bót í því, að vísa málinu til stjórnarinnar, eins og hv. 1. þm. Árn. (S. S). vildi leggja til. Sje málið svo erfitt viðfangs, sem margir vilja álíta. mun hún eigi getað ráðið því til lykta fyrir næsta þing. En jeg varð að líta svo á, að nú þegar þurfi að veita þessa uppbót. Hjer verður að velta á því, hvort landssjóður eigi að rjetta starfsmönnum sínum hjálparhönd eða ekki. Eigi að gera það, verður það að vera þegar þörfin krefur. Jeg býst við því, að næsta þing gjöri nauðsynlegar umbætur á þessu máli. Og þótt embættismenn hafi mestmegnis um málið fjallað, býst jeg við, að þeir hafi gjört það með fullri samviskusemi og rjettlætistilfinningu. Hv. framsm. Nd.-nefndarinnar (G. Sv.) hefir lofað mjög verk hennar, en þótt jeg telji, að það sje eigi lýtalaust og fullkomið, mun jeg þó greiða atkvæði með tillögunni af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi tekið fram.

Bjarni Jónsson Jeg hefði getað sparað mjer að standa upp eftir orð hv.l.þm.Húnv. (Þór. J.). Hann hefir komið drengilega fram í þessu máli, eins og hans er venja í öðrum þingmálum. Þó vildi jeg mega gjöra fáeinar athugasemdir, sjerstaklega út af ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.) Honum þótti mælikvarði nefndarinnar ranglátur, og uppbótin koma niður á of mörgum. Það hefir þó verið sýnt, að með líkingu þeirri, er nefndin lagði til grundvallar. Fellur lína uppbótarprósentanna í jafnan boga. En með till. hans lítur sú lína svo út, sem nú skal sýnt: 50% 40% 30% 25% 15% 10% 1000 kr. 1500 kr. 2000 kr,. 3000 kr. 3500 kr. .4000 kr. Eins og menn sjá, er hjer enginn jöfnuður, heldur hoppað stall af stalli, eitt þrepið af öðru. Hefði því ekki verið viðlit að samþykkja þá tillögu, án þess að laga mælikvarðann, og reikna út á ný.  (Pjetur Ottesen: Vjer höfum engan tíma haft til þess.)  Það er þingmönnum sjálfum að kenna. Mjer lá ekkert á, að þingi yrði slitið. Annars efast jeg um að hægt sje að koma þessu heim, sem hv.þm. (P. O.) vill halda fram. Honum varð tíðrætt um einhleypa menn og barnamenn. Jeg gat þess í hv.Nd. að til einhleypra manna teljast ýmsir gamlir ekkjumenn og ekkjur, sem ekki hafa annað en eftirlaunin að lifa af. Mönnum hefir víst aldrei dottið það í hug, að einhleypar konur væri til, er lifðu á litlum eftirlaunum, og að með þessu væri klipið af þessu litla, sem þær hefðu til að lifa af. Brtt. er því miklu órjettlátari en till. nefndarinnar. Nefndin syndgaði þó í þá áttina, sem varkárari var, með því að veita heldur fleiri en færri dýrtíðaruppbótina. Það er gaman að heyra, að menn sje brjóstgóðir og vilji hjálpa fátækum. Mjer hefði þótt vel, ef þingið hefði þótst geta gjört eitthvað til þess. Jeg bar fram frv., er hefði getað ljett af fátæklingum miklum fjárútlátum, en þessir hv.þm. hafa ekki hjálpað mjer til að ýta þessu máli áfram, og ná því úr sæti þeirrar hv. nefndar, er um það fjallaði sjer til til verðugs heiðurs, og skildist við það með samningu eins hins merkilegasta nefndarálits. Mjer virðist kenna hjá mönnum misskilnings á orðinu fastanefnd, Menn virðast skilja það orð svo, að slíkar nefndir eigi að halda föstum málum þeim, er þeim eru falin til meðferðar. Jeg vil spyrja þá, sem þykjast vilja hjálpa þeim, sem nauðulega eru staddir, hvort það sje beinasta leiðin, að strika nú, út þessa hjálp, sem búið er að samþykkja að veita, fleygja málinu í stjórnina, og segja henni að búa það undir næsta þing. Það var rjett sem hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J). tók fram, að drengilegra hefði verið mönnum þeim. er nú kljúfa nefndina á síðustu stundu, eins og þeirra var von og vísa, að láta ágreiningsatriði sín koma fyr fram. Þeir hafa þótst fylgja málinu, en ráðast nú að því á síðustu stundu. Þetta getur að vísu verið viturlegt hernaðarbragð til að drepa málið, en drengilegt getur það ekki heitið. Hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) sagði, að rjett væri að leita til þjóðarinnar um þetta mál. Eg skil það svo, að hann ætlist hjer til þjóðaratkvæðis eins og um þegnskylduvinnuna. Þess má geta, að sennilega mun slíkt þjóðaratkvæði kosta rösklega mismuninn á till. hans og nefndarinnar. Jeg býst sem sje ekki við, að hann ætli sjer einungis að spyrja þær fáu hræður, sem slæðast á þingmálafundi; það er ekki nema örlítill hluti af þjóðinni. Jeg vil því geta mjer þess til, að hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) vilji með þessum orðum sínum skjóta oss skelk í bringu, en muni greiða atkv. öðruvísi en hann hefir sagt. Býst jeg ekki við, að hann, sem ber hag svo margra fyrir brjósti, vilji láta það bitna á fátækum barnamönnum, þótt ekki sje alt eins og hann vildi helst. Það má gera ráð fyrir, að aðrir vinnuveitendur taki Alþingi sjer til fyrirmyndar. Vil jeg ekki fjölyrða um ábyrgð þá, er Alþingi ber þá gagnvart öllum landsmönuum. Jeg vil ekki fjölyrða um þetta mál. Jeg tel það ekkert stórmál og mjög einfalt og óbrotið. Svo líta og aðrar þjóðir á. Slíkt mál hefir í nágrannalöndunum gengið í gegn þegjandi og hljóðalaust. Hvorki jafnaðarmenn nje bændur hafa þar risið upp til andmæla, eða viljað eyða tíma til að hnitmiða uppbótina við efnahag þjónanna, heldur hafa þeir reynt að nota vit sitt, til að ráða bót á verslunar- og samgönguvandræðum. Býst eg þess vegna við, að þessi till. verði samþykt, og enginn gjöri smá meiningamun að svo miklu kappsmáli, að hann fyrir það vilji drepa málið. Tel jeg víst, að menn vilji ekki komast í slíka mótsögn við sjálfa sig síðustu daga þingsins. Þetta mál þarf ekki nema hálfrar mínútu umhugsun; það liggur svo ljóst og einfalt fyrir í aðalatriðinu.

Magnús Pjetursson Jeg verð að gera aths. við það, sem hv. 1. þm. Arn. (S. S.) sagði, að nefndin ljeti rigna jafnt yfir rjettláta og rangláta, tæki ekki tillit til ástæðna. Eg tel það einmitt galla, að hún hefir ekki gjört þetta. Hún hefir ekki farið eftir hækkun vöruverðs, heldur efnum og ástæðum, þar sem hún miðar við vissar prósentur, sem fara lækkandi eftir því, sem launin hækka. Það er því alveg vísvitandi rangt hjá hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og hv.þm. Borgf. (P. O.), að nefndin hafi ekki tekið tillit til efna og ástæðna. Það er rauði þráðurinn í öllu starfi nefndarinnar. Hv. þm. Borgf. (P. O.) sagði, að þeir ætti sjálfir að sjá sjer farborða, sem nógu hefðu úr að spila. Einmitt það sama og nefndin gjörir ráð fyrir. Þetta er því að eins yfirskots ástæða til að greiða atkv. móti till. Það getur verið gott að bíða næsta þings, og jeg býst við að tillögur yrðu þá allar betur yfirvegaðar. En þótt stjórnin vildi alt á sig leggja til að athuga málið sem best, þá verður það ekki látið í askana, og engin hjálp fyrir þá, sem nú þurfa hjálpar. Segja má að þeir geti fengið lán til sumarsins. En jeg býst ekki við að lánstraust launamanna myndi aukast, ef þeim væri neitað um þessa uppbót. Jeg verð að segja, að jeg varð hissa, er jeg heyrði ræðu hins hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) Jeg hefði talið honum sæmilegra, að bera fram brtt. en að segja : „Klipt er það, skorið er það“, og vilja fella málið. Jeg kann ekki við, að sagt sje, að Ed. hafi sýnt stífni. Hv. þingmenn hafa í sameinuðu þingi rjett til að bera fram brtt., ef þeim líka ekki að gjörðir Ed. Mjer finst þetta í áttina til að vilja svifta Ed. tillögurjetti um málin. Ef menn ætla að fella þetta mál, og skella svo skuldinni á Ed., þá væri hægt að kenna Ed. um það, ef hún hefði, sem einn maður, fylkt sjer móti sanngjörnum brtt. Eg get því ekki trúað, að þeir menn, sem í öðru orðinu telja sanngjarnt að veita dýrtíðaruppbót, segi nei við till. þeirri, er hjer liggur fyrir. Það getur ekki orðið þeim til sóma.

Jörundur Brynjólfsson Að eins örfá orð. Jeg bjóst satt að segja ekki við að nokkrar umræður yrðu nú um þetta mál, og hefði helst kosið, að þurfa ekki að taka til máls, og hefði ekki gjört það, ef mín hefði ekki verið sjerstaklega getið í umræðunum. Það var hv.frsm. fjárveitinganefndar Nd. (G. Sv.), er vjek nokkuð að brtt. þeirri, er jeg tlutti ásamt hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og hv.þm. Borgf. (P. O. ). Við bárum hana fram af því, að okkur fanst grundvöllur nefndartillögunnar ekki rjettlátur. Við vildum gjöra meiri jöfnuð, taka meira tillit til efnahags þiggjenda. Það er enginn greinarmunur gjör á einhleypum og fjölskyldumönnum. Í mælikvarða okkar verður ekkert stökk, eins og hv.þm. Dala. (B. J.) talaði um. Hann á að vera jafn. Prósentutalan (uppbótarprósentan) breytist stig af stigi eftir launahæð, alls ekki í stökkum. Tillaga okkar var rjettlát, af því að eftir henni fengu fjölskyldumennirnir meiri uppbót en einhleypingar; fengu nærfelt hið sama og eftir till. nefndarinnar. Hv. þm. Dala. (B. J.) var að gera veður út af því, að við værum að draga af mönnum, en nú geta allir sjeð tillöguna, og þá sjá þeir hvað satt er í orðum hans. Hinn ósanngjarni dómur hans er svo augljós hverjum rjettsýnum manni, að jeg þarf ekki að eyða frekar orðum að því. Jeg hefði kosið, að hv. fjárveitingarnefnd hefði lagt þennan grundvöll fyrir dýrtíðartillögum sínum, en því láni er eigi að heilsa. Og taka vil jeg það skýrt fram, svo alþjóð megi það ljóst vera, að það er ekki oss, flm.till., að kenna, þótt vjer gætum ekki yfirvegað hana grandgæfilega og út í æsar. Það er að kenna hinu dæmafáa flaustri á störfum Alþingis; svo mikið er flaustrið og óvandvirknin, að stórmál eru rekin áfram í gegnum þingið, alveg óhugsuð og athugunarlítið. Og jeg skil ekki, hvernig hv.þm. ætla að verja þessi vinnubrögð þingsins fyrir þjóðinni.  (Bjarni Jónsson: Greiddi ekki þingmaðurinn atkvæði með þinglausnum í dag?)  Jú,  (Bjarni Jónsson: Einn rekur sig á annars horn)  en það var af því, að þá var búið að flaustra hjer af hinum mestvarðandi málum þingsins.  (Bjarni Jónsson: Þetta er hlægilega illa fóðrað!)  Þótt hv.þm. Dala. (B. J.) vildi lengja þingtímann, til þess að halda hjer ljelegar ræður um hjegómlegar tillögur sínar, þá get jeg ekki greitt atkvæði með því.  (Bjarni Jónsson: Jeg hefi aldrei haldið svona vitlausa ræðu)  .  Jeg mun, þó jeg telji þessa till. að mörgu órjettláta, greiða atkvæði með henni. Sú sök liggur þar til, að jeg tel, að þeir er mesta þörf hafa fyrir þessa uppbót, fátækir og lágt launaðir starfsmenn, eigi ekki að gjalda óheppilegra vinnubragða þingsins. En eigi dylst mjer það, að hægt hafi verið betur að gjöra, ef tími hefði verið til,  (Bjarni Jónsson: Og þeir færir um það.)  Jú - þeir þyrftu bara að vera öðru vísi gjörðir en hv.þm. Dala. (B. J.).

Jón Jónsson : Eigi skal jeg langorður vera, því að mjög er á þingtímann liðið, og þörf á að nota vel hinn skamma tíma, sem eftir er. Hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að það hefði verið drengilegra af okkur, er sæti eigum í fjárveitinganefnd Nd, og nú snúumst móti tillögunni, að kljúfa nefndina, heldur en að snúast á móti málinu á síðustu stundu. Þetta eru ósanngjörn ummæli, því að við ætluðum okkur að koma fram með brtt. Jeg er samþykkur hundraðsgjaldi því til árbótar, er nefndin lagði til, en jeg vildi ekki, að uppbótin næði til allra. Jeg vildi fá undantekningar frá reglunni, og með því að jeg taldi það sanngjart mjög, þá bjóst jeg við að hv.þm. mundu samþykkja það, en sú raun hefir eigi á orðið. Og er jeg satt að segja hissa, er hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) talar eins og hann gjörir, því að hann hefir látið það í ljós við mig, að hann álíti rjett, að slíkar undanþágur væru gjörðar. Að þessu miðaði tillaga sú, er við þingmenn N.-M. bárum fram, en ekki fann náð fyrir augum þingsins. Það er því ekki einkennilegt, þótt við fylgjum málinu ekki lengur, enda vil jeg vekja athygli hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) á því, að við viljum ekki fella málið, heldur að eins skjóta því á frest til næsta Alþingis, þar sem væntanlega verður lengri og betri tími til að athuga það. Þar sem hv.þm. Dala. (B. J.) bjóst við því, að jeg vildi skjóta þessu máli undir þjóðaratkvæði, þá er það misskilningur hjá þessum hv.þm. sem oftar; það var ekki ætlan mín, heldur að málið geti verið rætt á þingmálafundum til athugunar og bendingar fyrir þingið. Hv. þm. Dala. (B. J.) lyktaði ræðu sína með hinni venjulegu ósvífni gagnvart öðrum þingmönnum, en hv.þm. má vita það, að orð hans, hver sem eru, geta ekki hrinið á mjer, og mjer liggja ummæli hans í ljettu rúmi. Hann var að láta undrun sína í ljós yfir því, að jeg skyldi nú ekki koma fram með brtt. Til þess eru þær orsakir, að jeg tel mig hafa ofnauman tíma til þess. Og svo er ekki rjett, í máli sem þessu, að koma fram með tillögur nema með því móti, að hægt sje að athuga málið rækilega frá öllum hliðum. Jeg kom hjer með brtt. við málið í hv.Nd., en jeg tók hana aftur, vegna þess, að svo mikill úlfaþytur varð um hana í deildinni. Eins og málinu hagar nú, þá tel jeg þann kost vænstan, að greiða atkvæði á móti tillögunni, og fresta málinu til næsta þings, því að nú er enginn tími til að afgreiða málið svo vel sje.  (Bjarni Jónsson: Mátti ekki framlengja þingið?)  . Jeg hefi fyrir satt, að tillaga okkar þm.N.-M. hafi engan byr á meðal hv. efri-deildarmanna, og því víst, að hún mundi ekki ná samþykki nú. En það var heppilegasta leiðin í þessu máli, sem þar var bent á. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) lýsti yfir því, að hann ætlaði sjer að greiða atkvæði með málinu. Kom þar fram hjá honum sami tvíveðrungurinn og hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.). Þeir vilja láta meiri hlutann ráða, drattast með honum, en hafa eigi dug í sjer til að vera í minni hluta. Það þykir mjer skrítin framkoma. Þá framkomu skil jeg ekki. Jeg vil að lyktum taka það fram, að jeg er í sjálfu sjer ekki á móti því, að dýrtíðaruppbót sje veitt, en það tel jeg rjett vera, að málinu sje skotið á frest, svo að rjettmætar undantekningar megi gjöra. Og þessar undantekningar mátti gjöra samkv. till. okkar þm.N.-M., og þá hefðu sparast tugir þúsunda fyrir landssjóð.

Þórarinn Jónsson Mjer þykir það næsta einkennilegt, að hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) skuli vera hissa á því, að jeg skuli vera með dýrtíðaruppbót til opinberra starfsmanna og embættismanna, því að jeg hefi alt af með slíkri uppbót verið, og talið hana rjettláta. En rjett er það, að jeg var með brtt. hans, því að jeg taldi hana til bóta, eftir þeim grundvelli, er fjárveitinganefndin byggir á. Því, eftir grundvelli hennar, er þetta styrkur. En hv.þm. tók þá tillögu aftur, og hefir síðan enga brtt. gjört, og er það því undarlegra. En hitt er annað, að jeg lít svo á, að allir embættismenn hefðu átt að fá uppbót, og „skalinn“ því að ná yfir alla, en mikið lægri. Og mátti þá t. d. vera 10% í stað 25%, eða sem millistig á milli 25% og 5%. En það er alrangt, að jeg hafi nokkru sinni verið á móti því, að veita dýrtíðaruppbót, og þótt brtt. næði ekki fram að ganga, þá vil jeg ekki drepa málið.

Framsögumaður fjárveitinganefndar Nd. (Gísli Sveinsson) Jeg vil aðeins gjöra örstutta athugasemd í tilefni af orðum hv. 1. þm.N.-M. (J. J.), og það er af því, að hann var að tjá skoðun sína í nefndinni. Jeg verð nú að lýsa yfir því, að þessi framkoma hans, er nú kemur á daginn, kemur öllum nefndarmönnum á óvart, nema ef vera skyldi hv. 1. þm. Árn. (S. S.). Hann skilur má ske betur, er sjálfir nefndarmenn skilja sig frá nefndum. Og þetta kemur oss á óvart, vegna þess, að hann, hv. 1. þm.N.-M. (J. J.), var nefndinni að öllu samþykkur, nema hvað hann vildi útiloka, að þeir, sem jafnframt eru framleiðendur - það er með öðrum orðum stjettarbræður hans, - fengju nokkra dýrtíðarupphót. En till.sú, er hann bar fram, var alt annað; hún var um „sveitarstyrkinn“ eða þurfalingavottorðið, er starfsmenn landsins áttu að fá hjá sveitarstjórnunum, en hana tók hv.þm. aftur. Hv. þm. (J. J.) hafði nægan tíma til þess að koma fram með brtt., ef ekki hefði annað á skort. Hann sem nefndarmaður, fylgdist alt af með því, er gjörðist í málinu. Og það getur víst enginn verið annað en undrandi á tvíveðrung þeim, er nú kemur fram hjá hv. þingmanninum.

Jón Jónsson Jeg vil að eins spyrja að því, hvort leyfilegt sje nú að greiða atkv. um mál þetta hjer, því að síðast, er mál þetta var fyrir í hv.Nd., var það afgreitt með afbrigðum frá þingsköpum, og voru afbrigðin samþ. með 19 atkv. gegn 7, en það er ekki allskostar nægilegur atkvæðamunur, til þess að afbrigðin sje heimil, samkv. þingsköpunum, eins og á stóð. Mætti því ef til vill líta svo á, að afbrigðanna væri synjað, þótt forseti gætti þess ekki.

Forseti: Hjer í hv.Sþ. þarf engra afbrigða við, því að málinu hefir verið útbýtt með löglegum fyrirvara.

Framsögumaður (Magnús Torfason) Jeg þykist ekki þurfa að skýra þingheimi neitt nákvæmlega frá áliti eða gjörðum kjörbrjefanefndarinnar. Nægir að skírskota til nefndarálitsins. Vil jeg að eins taka það fram, að nefndin álítur, að Alþingi beri að eins að benda á þær misfellur, sem orðið kunna að hafa á, hjá kjörstjórnum, en svo beri stjórninni að láta kjörstjórnir sæta vílum eða áminningum fyrir áorðnar skyssur, eftir því, sem þr hafa unnið til.