Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta barst síðastliðinn þriðjudag bréf frá Merði Árnasyni alþingismanni þar sem hann óskar tiltekinna upplýsinga er lúta að þeirri ákvörðun forsætisnefndar að láta rita sögu þingræðis á Íslandi og óskar jafnframt eftir því að forseti geri þinginu grein fyrir málinu. Það hefur ekki verið venja að forseti svari skriflegum erindum sem þingmenn beina til hans úr forsetastól. Forseti hefur hins vegar fallist á að verða við tilmælum þingmannsins af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er um að ræða málefni er varða stjórnsýslu þingsins en ekki pólitísk störf Alþingis. Forseta er kunnugt um að þingmaðurinn hefði kosið að beina fyrirspurn um slíkt stjórnsýsluatriði til forseta í fyrirspurnatíma en þingsköp gera hins vegar eingöngu ráð fyrir að fyrirspurnum sé beint til ráðherra og því verður slík fyrirspurn til forseta eigi flutt. Í öðru lagi er ekki talið heppilegt að forsætisráðherra, sem samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fer með málefni er varða tengsl Stjórnarráðsins við Alþingi, svari fyrirspurn um ákvarðanir forsætisnefndar Alþingis þar sem um er að ræða mál sem ráðherrann hefur ekki komið að og lýtur að ákvörðunum æðstu stjórnsýslu þingsins, samanber ákvæði 9. gr. þingskapa sem segir að forseti beri ábyrgð á rekstri Alþingis og hafi æðsta vald í stjórnsýslu þess. Ég nefni þessi atriði til að leggja áherslu á að svar mitt úr forsetastól getur ekki talist fordæmi um svör við bréflegum erindum þingmanna til forseta. Mun ég nú lesa bréf þingmannsins og svara einstökum spurningum hans. „Á vefsetri Alþingis 28. september síðastliðinn birtist frétt um að forsætisnefnd þingsins hefði ákveðið að láta rita sögu þingræðis á Íslandi. Nokkur umræða hefur orðið um þessa ákvörðun í dagblöðum og í netmiðlum. Ég hefði kosið að kostur væri á því að beina spurningum um þetta efni til forseta Alþingis á fyrirspurnatíma en þar sem þingsköp gera eingöngu ráð fyrir að fyrirspurnum sé beint til ráðherra er slíkt ekki mögulegt nema með því að beina fyrirspurn til forsætisráðherrans um rekstur og stjórnsýslu Alþingis. Það eru því tilmæli mín til forseta að hann geri þinginu grein fyrir þessari ákvörðun með öðrum hætti. Þar sem nokkuð er um liðið frá því að ég bar þetta erindi fyrst upp við forseta vænti ég þess að það geti orðið sem fyrst. Ég óska eftir að forseti upplýsi þingið um eftirtalið: 1. Hver eru tildrög ákvörðunar um að láta rita bók um sögu þingræðis á Íslandi? 2. Hvaða hugmyndir hefur forsætisnefnd um kostnað við ritun og útgáfu þessa rits? 3. Hvers vegna var tilteknum manni falið þetta verk? Hvers vegna var ekki auglýst eftir umsóknum fræðimanna um verkefnið? 4. Hyggst forsætisnefnd bjóða vinnslu bókarinnar út eða hefur þegar verið samið við útgáfu- eða dreifingarfyrirtæki um útgáfu eða dreifingu?“ Svör forseta við spurningum þingmannsins eru eftirfarandi: 1. Fyrir nokkrum árum eða nánar tiltekið í ársbyrjun 2000 kynnti fyrrverandi forseti Alþingis, Halldór Blöndal, þá hugmynd í forsætisnefnd að Alþingi stæði að samningu rits um sögu þingræðis á Íslandi og hlaut það góðan hljómgrunn í nefndinni. Tilefnið var að þá var fram undan aldarafmæli þingræðis hér á landi en þingræðisreglan varð virk í íslenskri stjórnskipun með skipun Hannesar Hafsteins alþingismanns í embætti ráðherra Íslands 1904. Endanleg ákvörðun um að ráðast í verkið var hins vegar ekki tekin fyrr en á fundi forsætisnefndar í byrjun september síðastliðins. 2. Á þessu stigi liggur ekki fyrir hver kostnaður við ritun verksins verður. Ætla má að verkið birtist í einu bindi og ætti það að gefa einhverja hugmynd um kostnað. Í samþykkt forsætisnefndar um ritun verksins var ritstjóra og ritnefnd falið að skilgreina í upphafi starfs síns verklag og efnistök og leggja fram kostnaðar- og tímaáætlun fyrir verkið. Tillögur og áætlanir nefndarinnar verða lagðar fyrir forsætisnefnd áður en vinna við verkið hefst. 3. Í ljósi þess að þingræðisreglan er ekki síst stjórnskipunarlegt og réttarsögulegt viðfangsefni hlýtur að teljast skynsamlegt og eðlilegt að leita eftir lögfræðingi til að hafa á hendi meginritun verksins. Að tillögu fyrrverandi forseta Alþingis, Halldórs Blöndals, var ákveðið að óska eftir því við Þorstein Pálsson sendiherra að hann tæki að sér að vera ritstjóri verksins og hafa jafnframt á hendi ritun þess að meginhluta. Þorsteinn er lögfræðingur að mennt, hefur látið sig stjórnskipunarrétt varða og situr í stjórnarskrárnefnd. Forseta er ljóst að þótt verulegur þáttur verksins verði á sviði stjórnskipunarréttar og réttarsögu þá skarast það milli þriggja fræðigreina, lögfræði, sagnfræði og stjórnmálafræði. Þegar fyrir lá ákvörðun forsætisnefndar um að lögfræðingur yrði valinn til að vera meginhöfundur verksins var þess gætt að fræðimenn á öðrum sviðum kæmu að mótun efnis og ritun þess. Forsætisnefnd ákvað í framhaldi af því að skipa tveggja manna ritnefnd sem hefði ásamt ritstjóra umsjón með verkinu. Í ritnefnd voru skipuð Helgi Skúli Kjartansson, prófessor í sagnfræði við Kennaraháskóla Íslands, og dr. Ragnhildur Helgadóttir, lektor og stjórnskipunarfræðingur við Háskólann í Reykjavík. Jafnframt hefur forseti ákveðið að fela dr. Þorsteini Magnússyni, stjórnmálafræðingi og forstöðumanni á skrifstofu Alþingis, að vera ritnefnd til aðstoðar af hálfu skrifstofu þingsins. 4. Fyrir liggur að ætlunin er að Alþingi gefi ritið út en þegar texti verksins liggur fyrir verður kannað hvaða útgáfufyrirtæki bjóða hagstæðustu kjör líkt og tíðkast hefur þegar Alþingi hefur ráðist í útgáfu annarra verka. Má í því sambandi minna á útgáfu ritsins um sögu kristni á Íslandi í eitt þúsund ár sem Alþingi gaf út og Hið íslenska bókmenntafélag annaðist dreifingu á.

Forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir meðferð þess erindis sem ég átti við forseta. Hún hefur leyst mjög ljúflega úr þeim formflækjum sem fyrir hendi voru. Ég vil geta þess að ég hef lagt fram frumvarp sem bætir úr þessum ágalla á þingsköpum, sem ég tel vera, og kemur það vonandi til umræðu síðar í haust. Um svarið sjálft er það fyrst að segja að eðlilegt hefði verið að fyrrverandi forseti, sem lét sér þetta til hugar koma árið 2000 og við erum fyrst að frétta af nú fimm árum síðar, hefði, með forsætisnefnd ef verkast vildi, flutt um þetta þingsályktunartillögu á þinginu þannig að við í salnum, fulltrúar almennings og fjárveitingavaldið, hefðum getað rætt þessa hluti í ró og næði með þinglegum hætti og á góðum tíma. Í staðinn fer fyrrverandi forseti af stað og ræðir við hina og þessa, samkvæmt upplýsingum úr blöðunum, og staðnæmist að lokum við áhugamann sem um þessar mundir hefur lítið að gera. Síðan kvittaði næsti forseti og forsætisnefnd gjörvöll upp á ákvörðun fyrrverandi forseta Alþingis, nú hv. þm. Halldórs Blöndals. Maðurinn sem velst, hver er hann? Það er gamall stjórnmálamaður, fyrrverandi sendiherra, nú á nokkuð vænum eftirlaunum, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem enn gegnir pólitískum störfum fyrir þann flokk. Hann situr í stjórnarskrárnefnd skipaður af Sjálfstæðisflokknum. Það er mætur maður, Þorsteinn Pálsson - mætur maður, lögfræðingur að mennt. Það er hins vegar þannig að Þorsteinn Pálsson er byrjandi í fræðiskrifum, að því er mér virðist. Þegar flett er upp í Gegni, gagnasafni Landsbókasafns – Háskólabókasafns, þá finnst ekkert fræðiverk eftir Þorstein Pálsson. Það er sérkennilegt að Alþingi ætli sér að ráðast í útgáfu byrjendaverka og skipi til þess þrjá leiðbeinendur. Maður óskar auðvitað upplýsinga um það hvort þetta eigi að halda svona áfram, hvort Alþingi ætli sér að verða eins konar endurmenntunarstöð fyrir fyrrverandi formenn Sjálfstæðisflokksins. Fróðlegt.

Frú forseti. Ég hafði farið fram á utandagskrárumræðu um þetta mál og óska enn og aftur þess að hún fari fram. Ég tel að yfirmaður menntamála í landinu þurfi að svara fyrir þetta fúsk sem þingið stefnir í, að láta lögfræðing ganga í verk sem hann hefur ekki fagþekkingu til að stýra. Ég er ekki einn um þá skoðun. Til er félagsskapur undir nafninu Hagþenkir sem vill að fram fari umræða um þetta mál, að menn séu ekki að fúska við að fá einhverja sendiherra til að sinna fræðistörfum. Ég fer þess á leit að yfirmaður menntamála í landinu svari því hver afstaða hennar er til þessa máls. Þetta er ákveðin vanvirðing við sagnfræðinga landsins og ég tel að þingið eigi einfaldlega að draga þessa ákvörðun til baka og endurskoða hana. Við getum ekki skipað til verka fólk sem hefur enga þekkingu á málefnunum.

Hann var þó forsætisráðherra.

Jú, hann var forsætisráðherra. Ég heyri að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er mjög ánægður með þetta fúsk. En það eru bara ekki ráðherrar sem rita fræðibækur og hafa það að atvinnu. Ég vona að hv. þingmaður taki tillit til þeirra radda í þjóðfélaginu sem telja að menn geti ekki haldið áfram með þessa sendiherravæðingu, að láta þá í hin og þessi störf, ritstörf af því að það passar inn í eftirlaunalög sem þjóðin er á móti.

Forseta finnst sérkennilegt að dregin sé í efa hæfni Þorsteins Pálssonar til að rita sögu þingræðis með vísan til stjórnmálaþátttöku hans. Forseti minnir á að hið merka rit Réttarsaga Alþingis var ritað af stjórnmálamanni, Einari Arnórssyni, sem hafði verið atkvæðamikill í íslenskum stjórnmálum sem ráðherra og þingmaður á fyrri hluta 20. aldar. Fleiri fyrrverandi stjórnmálamenn og ráðherrar hafa annast ritun merkra fræðirita sem í dag eru talin til klassískra verka á sínu sviði. Forseti vísar því á bug öllum aðdróttunum um að Þorsteinn Pálsson geti ekki sinnt þessu verki af sóma og óhlutdrægni.

Frú forseti. Það er kannski ekki nægilega góður svipur á því í sjálfu sér að þurfa að taka mál af þessu tagi til umfjöllunar úr þessum ræðustól. Ég hefði auðvitað óskað þess að við gætum leyst ágreiningsmál af þessu tagi í þeim farvegi sem við þingmenn höfum til að ræða innri störf þingsins og stjórnsýslu þingsins. Það lýsir kannski því að við þurfum að skoða samskipti okkar hér innan dyra varðandi innri stjórnsýslu löggjafarsamkundunnar og hvernig þau virka. Eflaust má finna þar ákveðna þætti sem betur mættu fara. Ákvörðun af því tagi sem hér er til umfjöllunar hefði örugglega mátt taka á annan hátt en gert var, að betur athuguðu máli, með meiri samvinnu manna á milli og milli stjórnmálaflokka. Þá þyrftum við ekki að standa í þeim sporum sem við stöndum í núna, með ályktanir frá félagi fræðarithöfunda og ályktanir frá Sagnfræðingafélagi Íslands þar sem þessi ákvörðun er átalin. Við fáum ákúrur fyrir að hafa staðið að málum eins og gert var. Þannig hefur stjórn Hagþenkis, Félags höfunda fræðirita og kennslugagna, mótmælt þessari ráðstöfun forsætisnefndar. Ég verð að segja að ég finn í hjarta mínu mikinn samhljóm með þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. En þar er eingöngu talað um að fræðirithöfundum og fræðimönnum sem hafa starf af því að rita bækur á borð við þá sem nú skal rituð skuli hunsaðir og ekki leitað til þeirra, fyrstra manna, þegar annast þarf verk af því tagi sem hér um ræðir. Mig langar líka, varðandi kostnað við þetta rit, að geta þess að nú er Menningarsjóður okkar fjarri góðu gamni. Sá sjóður hefði auðvitað getað fjármagnað rit af þessu tagi. Ég vil nefna það að Launasjóður fræðihöfunda fær samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs eingöngu 11,4 millj. kr. Halda menn að það muni nægja fyrir þessu riti?

Hæstv. forseti. Ég verð að játa að það kemur mér verulega á óvart að umræðan um þetta verkefni skuli vera með þessum hætti. Mál þetta var, eins og hefur komið fram, tvívegis rætt í forsætisnefnd nú í september og var samstaða um þá niðurstöðu sem þar náðist. Það kemur mér því verulega á óvart að um þetta skuli gerður ágreiningur með þeim hætti sem við sjáum hér í dag. Í málflutningi hv. þm. Marðar Árnasonar og hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar finnst mér gæta verulegs misskilnings þegar látið er í veðri vaka að sá maður sem ráðinn var til þessa verks hafi ekki til að bera þá hæfni eða þann bakgrunn sem hentar til verkefnis af þessu tagi. Mér finnst þetta mjög sérkennilegt og lýsa á einhvern hátt misskilningi varðandi það verkefni sem hér um ræðir. Eins og hæstv. forseti gat um áðan hefur það nú verið svo að þeir sem ritað hafa um stjórnskipunarsögu Íslendinga hafa undantekningarlaust verið lögfræðingar að mennt. Þeir hafa jafnframt átt sér bakgrunn í stjórnmálum sem hefur gefið þeim aukinn skilning á þeim viðfangsefnum sem þeir fást við. Það sama á við um Þorstein Pálsson. Hann er lögfræðingur að mennt, hann hefur gegnt virðingarmiklum og ábyrgðarmiklum störfum í stjórnmálum sem gera það að verkum að hann hefur kynnst starfi þingsins sérstaklega, störfum í ríkisstjórn sérstaklega, og þess vegna finnst mér það sérstakt fagnaðarefni að maður með reynslu og bakgrunn Þorsteins Pálssonar skuli fást til þessa verks á þessum tímapunkti. Það er í rauninni alveg sérstakt tækifæri að fá mann eins og Þorstein með þennan bakgrunn til verksins. Það verður að geta þess líka að 

Virðulegi forseti. Ég tel ekkert við það að athuga að forsætisnefnd þingsins hafi frumkvæði að því að rituð verði saga þingræðisins á Íslandi. Hún er þannig viðfangsefni að það er eðlilegt að menn hugi að því að taka saman þá sögu. Ég tel hins vegar að val á manni til að rita söguna orki mjög tvímælis, bæði út frá faglegum forsendum og kannski ekki síður vegna þess að sá sem valinn var var þátttakandi í þeirri sögu. Hvernig í ósköpunum á maður að skrifa um eigin verk í sögu þingræðisins? Hann var ekki bara þátttakandi sjálfur á tímabili í þessari sögu heldur var hann formaður í stærsta stjórnmálaflokki landsins lengst af þessari sögu þingræðisins. Hvernig á hann að geta litið óhlutdrægt á þátt þess stjórnmálaflokks í þeirri sögu? Virðulegi forseti. Almennar vanhæfisreglur stjórnsýsluréttarins dæma menn vanhæfa í svona stöðu. Menn eiga ekki að ganga fram í þessu efni með þeim hætti sem gert var. Ég tek þó fram að ég tel að Þorsteinn sé mætur maður og tel að hann hafi verið vandaður í störfum sínum sem þingmaður og ráðherra þannig að ekki er gagnrýni mín byggð á því að ég sé að víkja að honum persónulega. Þá finnst mér það líka aðfinnsluefni að ekki skuli liggja fyrir nein áætlun um kostnað við verkið. Hvernig ætlar Alþingi að setja stofnunum ríkisins fjárlagaramma og hvetja þær til þess að fara vel með opinbert fé og gætilega þegar svona er staðið að málum hjá Alþingi sjálfu?

Forseti leggur á það áherslu að sú ákvörðun að láta rita sögu þingræðis fól ekki í sér að ætlunin væri að láta rita stjórnmálasögu Íslands síðustu 100 ár. Ritinu er fyrst og fremst ætlað að fjalla um sögu þingræðis, þ.e. um þingræðisregluna, um efni hennar og uppruna, stöðu hennar í stjórnskipuninni og framkvæmd hér á landi frá árinu 1904. Það er mikilvægt að öllum hv. þingmönnum sé þetta ljóst.

Hæstv. forseti. Það er alveg ótrúlegur misskilningur sem er hér á ferðinni og kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Sá sem fenginn hefur verið til þessa verks er ekki að fara að skrifa sína eigin sögu. Hann er að fara að skrifa um sögu þingræðisins á Íslandi. Þorsteinn Pálsson er mjög faglega hæfur til að rita sögu þingræðis á Íslandi. Hann er lögfræðingur, hann er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, hann er fyrrverandi forsætisráðherra, hann er fyrrverandi ritstjóri og hann er vandur að öllu því sem hann hefur tekið sér fyrir hendur. Með honum í ritnefnd verða mjög faglegir aðilar eins og hann, Helgi Skúli Kjartansson og Ragnhildur Helgadóttir. Talandi um fúsk, hæstv. forseti, þá legg ég til að hv. þm. Sigurjón Þórðarson taki þau orð og geri þau fyrir sjálfan sig. Ég segi bara: Maður, líttu þér nær. 
            

Ég er líffræðingur.

Það er fagnaðarefni að Þorsteinn Pálsson skuli hafa verið fenginn til þessa verks. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson sagði að hér væri fúsk á ferð. Ég segi: Maður, líttu þér nær. Þorsteinn Pálsson er ekki fúskari, hann er vel menntaður og vel til verksins fallinn og það mun verða sómi að því sem hann gerir eins og öllu því sem hann hefur gert.

Frú forseti. Það sem ég átti við með fúski er það þegar ekki er valinn hæfasti maðurinn til verksins. Það er ekki einungis ég sem held því fram heldur þeir sem hafa atvinnu að því að rita sagnfræði. Ég vona að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins átti sig á því að þetta er ekki eingöngu mitt persónulega mat heldur er þetta mat þeirra sem hafa atvinnu af því að skrifa sögu. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Svo eru menn að bera saman Einar Arnórsson, prófessor og sérfræðing í réttarfarssögu, og nýgræðing á sviði sagnaritunar, Þorstein Pálsson, með fullri virðingu fyrir honum og hans fyrri góðu verkum. Þetta er auðvitað bara vitleysa og auðvitað eiga menn að sjá að sér, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, og hætta að bjóða þjóðinni upp á svona dellu.

Forseti vill minna á að þessi ákvörðun var tekin í forsætisnefnd þar sem flestir þingflokkar hér á Alþingi eiga fulltrúa, ekki einungis Sjálfstæðisflokkurinn.

Forseti. Það er fullkominn misskilningur að ég haldi, eða einhverjir aðrir hér í salnum, að fyrrverandi stjórnmálamenn séu ekki hæfir til ýmissa verka. Tökum nú bara sjálfan Ólaf Ragnar Grímsson, forseta Íslands. Er einhver hér í salnum sem efast um hæfni Ólafs Ragnars Grímssonar? Það er ekki svo. Hins vegar er rétt að þegar menn fást við viðfangsefni sem krefjast faglegrar þekkingar og færni þá hafi þeir sýnt fram á slíka færni og slíka þekkingu áður en þeir eru valdir umfram aðra til þess að gera á kostnað ríkisins þá ritgerð eða þá bók sem hér um ræðir. Ég er að gagnrýna að ekki skuli hafa verið leitað til fræðimanna allra á þeim sviðum sem hér um ræðir og síðan valinn sá hæfasti af þeim. Það er það sem ég er að gagnrýna. Enn er hægt, forseti, að bjarga þessu máli. Það er hægt að gera það með því að forsætisnefnd beri undir þingið allt þetta mál, í þingsályktunartillögu frá nefndinni eða frá forsetanum sjálfum, eins og það liggur fyrir þegar leiðbeinendurnir þrír og meistaraneminn Þorsteinn Pálsson leggja fram áætlun sína um kostnað og tilhögun verksins. Það er auðvitað fróðlegt að vita hvað Þorsteini Pálssyni finnst um þingrofið 1931 eða myndun ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens þannig að maður nefni tvö dæmi um það þegar reynt hefur á þessa þingræðisreglu. En er Þorsteinn Pálsson of góður til þess að búa til sitt eigið handrit og fara með það til bókaforlaganna, Eddu – útgáfu, JPV, Hins íslenska bókmenntafélags o.s.frv., o.s.frv.? Er það þannig að Alþingi þurfi á því að halda að taka við, það sé svo illa komið fyrir byrjendum í fræðiritun á landinu að Alþingi ætli sér að taka við handritum frá þeim þegar þeim þóknast og þegar fræðimennirnir, þegar byrjendurnir í fræðimennsku, eru þá sérstaklega þóknanlegir forseta Alþingis og forsætisnefnd? Ég segi nei við því. Ég vil fá að ræða það hér með venjulegum, þinglegum hætti í umræðu um þingsályktunartillögu forseta og forsætisnefndar, ef vill, og ég skora á þessa ágætu þingmenn og háttvirta að gera það.

Forseti ítrekar það sem hún sagði áðan, þar sem Mörður Árnason, hv. þingmaður, er þingmaður Samfylkingarinnar, að Samfylkingin á tvo fulltrúa í forsætisnefnd.

Frú forseti. Það er tvennt sem mér þykir athyglisvert í þessu máli að fá upplýst. Það er í fyrsta lagi að fá upplýsingar um það hvort fulltrúar stjórnarandstöðunnar í forsætisnefnd frá árinu 2000 til dagsins í dag hafa gert einhvern ágreining um þá ákvörðun sem við erum að fjalla hér um og meðferð hennar. Hefur einhver fulltrúi stjórnarandstöðuflokkanna gert einhvern ágreining í þessu máli? Ég veit ekki til þess. Það væri þá ágætt að fulltrúar stjórnarandstöðunnar og samflokksmenn hv. þm. Marðar Árnasonar gæfu sig fram og skýrðu út sín sjónarmið til þess máls. Svo langar mig til að víkja orðum mínum til hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar vegna þess að mér þykir miður að menn skuli leyfa sér að nota eða misnota, leyfi ég mér að segja, ræðustól Alþingis með þeim hætti sem hér hefur verið gert til þess að sverta mannorð Þorsteins Pálssonar og draga í efa hæfileika hans og þekkingu til þess að skrifa sögu þingræðis á Íslandi. Þetta eru einhverjar vafasömustu og vitlausustu fullyrðingar sem ég heyrt síðan ég settist hér inn á þing.Við erum að tala hér um það að það er lögfræðingur sem verður fenginn til þess að rita þessa sögu og fara yfir sögu þingræðisins og þetta er ekki bara hver sem er heldur fyrrum forsætisráðherra á Íslandi og maður sem jafnframt hefur gegnt embættum dóms- og kirkjumálaráðherra og sjávarútvegsráðherra og hefur þar af leiðandi um árabil verið hluti af löggjafarvaldinu hér á Íslandi og framkvæmdarvaldinu og hefur tekið þátt í að praktísera þingræði. Ef slíkur maður hefur ekki þekkingu til þess að skrifa sögu þingræðis á Íslandi þá hefur það enginn. 
            

Forseti. Þessi umræða er mjög óvenjuleg eins og tekið var fram í upphafi hennar. Eitt af því sem reyndist óvenjulegt við hana var það að forseti tók efnislegan þátt í umræðunni úr forsetastóli. Það er ekki heppilegt. Raunar er sérstök regla í þingsköpum sem við því varar, skulum við segja. Ég vona að þetta gerist ekki aftur og minni enn á þá tillögu sem ég hef flutt um breytt þingsköp þegar svo háttar til sem nú hefur orðið.

Forseti vill taka fram að hann hefur fjallað um efni málsins og hlýtur að hafa fulla heimild til þess.

Hæstv. forseti. Út af þessum síðustu orðum hv. þm. Marðar Árnasonar er auðvitað rétt að koma því á framfæri að hæstv. forseti svaraði auðvitað úr forsetastóli þeim athugasemdum sem hv. þingmenn beindu til hans. Það er að sjálfsögðu á engan hátt óeðlilegt þegar í hlut á umræða um störf og stjórnsýslu þingsins. Ég held að þessi síðasta athugasemd hv. þingmanns um fundarstjórn forseta hafi alls ekki átt við.

Virðulegi forseti. Það felst mikil ábyrgð í því að fara með ákæruvald. Ákærandi getur með ákvörðunum sínum valdið einstaklingum og fyrirtækjum miklu tjóni og sársauka. Á sama hátt er mikilvægt að ákært sé í tilvikum þegar rétt er að gefa út ákærur. Meðferð ákæruvalds skiptir sköpum þegar kemur að trausti almennings á réttarvörslukerfinu. Skipulag íslenska kerfisins, þ.e. ákæruvald ríkislögreglustjóra í efnahagsbrotamálum, og sú framkvæmd sem hér ríkir á sér ekki hliðstæðu í öðrum löndum að ég best veit. Fyrirkomulagið er að einhverju leyti að norskri og norrænni fyrirmynd en þar eru miklu skýrari línur milli þeirra sem rannsaka mál og þeirra sem gefa út ákærur. Lögmannafélag Íslands galt mikinn varhug við því að þessi leið yrði farin hér á landi. Félagið taldi mikla hættu á slysum ef leitt yrði í lög að sami aðili stjórnaði rannsókn og gæfi út ákæru. Undir þetta tók meiri hluti allsherjarnefndar þegar málið var hér til umfjöllunar. Því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji tilefni til þess að breyta frá núverandi framkvæmd. Stærsti hluti útgefinna ákæra leiðir til sakfellingar. Ástæðan er einföld. Lög kveða skýrt á um að ekki skuli gefin út ákæra nema líklegt sé að hún leiði til sakfellingar. Mörg mál sem upp koma eru sem betur fer einföld auk þess sem í mörgum málum liggja fyrir játningar sakborninga þegar ákæra er gefin út. Það er ekki aðeins þetta sem veldur mönnum áhyggjum. Þær lúta frekar að getu og hæfni ríkislögreglustjóra til að fara með ákæruvald í stórum og flóknum málum. Dæmin eru til staðar. Má þar nefna svokölluð málverkafölsunarmál, málefni frjálsrar fjölmiðlunar, brot sem fyrntust í grænmetismáli í höndum embættisins, auk þess má nefna svokallað endurskoðendamál og nú síðast Baugsmál. Fleiri mál má nefna þó það verði ekki gert hér. Aðalatriðið er að í stórum og alvarlegum málum hefur ríkislögreglustjóri beðið faglegt skipbrot. Útreiðin sem ríkislögreglustjóri fékk í dómi Hæstaréttar í Baugsmálinu er reyndar einsdæmi í íslenskri réttarsögu. Við sem teljum markaðskerfið skynsamlegt fyrirkomulag og viljum tryggja að eftirlit með markaðnum sé öflugt teljum mikilvægt að stofnanir sem sinna þessu eftirliti séu öflugar. Við viljum tryggja að þeir sem fremja svokölluð efnahagsbrot, á stundum nefnd hvítflibbabrot, komist ekki upp með það vegna getuleysis opinberra stofnana. Þar liggur hin pólitíska ábyrgð ráðherrans. Það er því ekki að undra að menn hafi af því miklar áhyggjur að alvarlegasta svikamál síðari tíma, svokallað olíumál, skuli vera til meðferðar hjá ríkislögreglustjóra. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji eitthvað það hafa komið upp sem gefi tilefni til þess að ríkislögreglustjóri verði látinn á einhvern hátt bera ábyrgð á niðurstöðum þessara stóru og flóknu mála sem hafa misfarist. Í ljósi þess að ríkissaksóknari hefur sagt sig frá meðferð svokallaðs Baugsmáls eftir að Hæstiréttur vísaði 32 ákæruliðum þess máls frá dómi vakna spurningar um hvort rétt sé að núverandi hæstv. dómsmálaráðherra eigi að skipa nýjan saksóknara eða hvort rétt sé að skipa sérstakan seturáðherra til þess að taka þá ákvörðun, þ.e. til þess að fara með málið. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að fara eigi varlega í að telja ráðherra vanhæfa vegna yfirlýsinga þeirra. Ráðherrar eru stjórnmálamenn. Hlutverk þeirra er að taka þátt í umræðu samfélagsins. Ég tel því ekki sjálfgefið, þrátt fyrir óyfirvegaðar og vanstilltar yfirlýsingar hæstv. dómsmálaráðherra um ákærðu í Baugsmálinu, að hann sé vanhæfur. Á hinn bóginn viðurkenni ég að ég tel það afar óheppilegt fyrir framhald málsins að hæstv. dómsmálaráðherra skipi sérstakan saksóknara. Það gerði frekari meðferð erfiða, jafnvel ótrúverðuga, og gerir og gerði nýjum saksóknara augljóslega erfitt um vik. Ég hef ekki trú á því að vilji ráðherra standi til þess. Dómsmálaráðherra hlýtur að vera sammála mér um að vanda þurfi sérstaklega allar frekari aðgerðir yfirvalda í þessu máli svo málið fái rétta niðurstöðu. Spurning mín til hæstv. dómsmálaráðherra er því sú hvort hann telji rétt að víkja sæti þegar kemur að því að fjalla um og skipa nýjan saksóknara til að halda áfram með málið.

Virðulegi forseti. Það gerðist hinn 10. október sl. að Hæstiréttur vísaði frá héraðsdómi hluta þess opinbera máls sem hv. þingmaður nefndi Baugsmálið, nánar tiltekið 32 ákæruliðum af 40 en lagði fyrir héraðsdóm að taka 8 ákæruliði til efnismeðferðar og hnekkti þar með frávísunarúrskurði héraðsdóms hvað þá liði varðaði. Hv. þingmenn vita að ákæruvaldið hefur þá lagaskyldu að sjá til þess að ákært sé vegna refsiverðrar háttsemi, ef því því þykir hún hafa átt sér stað. Þótt ákæruvaldið hljóti ætíð að búa ákærur sína svo úr garði að þær fái efnismeðferð má ekki hrapa svo að ályktunum að frávísun máls frá dómi séu fáheyrð tíðindi. Það er sífellt verið að vísa málum frá dómi, einkamálum oftast en einnig opinberum málum. Eftir þá frávísun sem hér um ræðir sneri ríkislögreglustjóri sér til ríkissaksóknara hinn 11. október og að beiðni hans ákvað ríkissaksóknari að taka til athugunar þau gögn málsins sem liggja að baki ákæruliðunum 32 til að ganga úr skugga um hvort efni væri til þess að höfða mál að nýju á grundvelli gagnanna. Í bréfi til mín, dagsettu 13. október, segist ríkissaksóknari hafa hugað að því hvort skyldleiki sinn við starfsmenn hjá KPMG endurskoðun hf. og starfstengsl þeirra við ákærða endurskoðendur gætu valdið vanhæfi sínu, en hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki. Ríkissaksóknari segist hins vegar síðar hafa orðið þess var að óhlutdrægni sín við meðferð málsins væri dregin í efa vegna þessara tengsla og þar með teldi hann sig ekki bæran til að ganga til þess verks sem áður er lýst og þess vegna væri nauðsynlegt að setja annan löghæfan mann til að vinna verkið eins og fyrir er mælt í 1. mgr. 30. gr. laga um meðferð opinberra mála. Eftir að þetta bréf barst mér hinn 14. október sl. hef ég unnið að því að finna þennan löghæfa mann og vænti ég þess að geta innan skamms tíma skýrt frá því hver hann verður. Ég legg á það ríka áherslu að til starfa sem ríkissaksóknari í þessu einstaka máli ráðist lögfræðingur með mikla lögfræðilega þekkingu og reynslu, lögfræðingur sem nýtur óskoraðs trausts og fær aðstöðu, aðstoð og tóm til að leiða þennan þátt málsins til lykta. Málinu þarf að ljúka af festu og alvöru. Við fjöllum hér um úrlausnarefni sem hvílir þungt á hinum ákærðu, réttarkerfinu, viðskiptalífinu og í raun allri þjóðinni. Við þingmenn hljótum að vilja að málið sé til lykta leitt í samræmi við þau lög sem hér hafa verið sett. Því hefur verið haldið fram, að vísu ekki af hv. fyrirspyrjanda, að ég sé vanhæfur til að bregðast við þessu erindi ríkissaksóknara. Fullyrðingar í þá átt styðjast hvorki við stjórnsýslulög, skýringar á þeim né dómafordæmi hér á landi eða í Noregi og Danmörku svo aðeins tvö nálæg ríki séu nefnd til sögunnar. Ég leyfi mér í lok máls míns að vitna í tvo fræðimenn á sviði stjórnsýsluréttar. Hans Gammeltoft Hansen, umboðsmaður danska þingsins, lýsti í fræðiriti um stjórnsýslurétt frá árinu 2002 þeirri skoðun sinni að ummæli stjórnmálamanna um viðhorf þeirra til ákveðinna mála í tilefni af einhverjum atburðum líðandi stundar yllu almennt ekki vanhæfi þeirra. Dr. Páll Hreinsson, forseti lagadeildar Háskóla Íslands, sem samið hefur doktorsritið Hæfisreglur stjórnsýslulaga, telur að hafi ráðherra tjáð sig um viðkvæm einkamálefni manns í tengslum við úrlausn máls sem ekkert tilefni hafi verið til að fjalla um á opinberum vettvangi kunni ráðherra að verða vanhæfur til meðferðar málsins. Í því máli sem hér um ræðir er atvikum alls ekki þannig háttað.

Frú forseti. Það er full þörf á þessari umræðu. Hér á grundvallarmál í hlut og auk þess stórt og mjög umtalað. Ég held að það sé ástæða til að leggja á það áherslu í fyrsta lagi að hæstv. dómsmálaráðherra ber hina pólitísku og stjórnskipulegu ábyrgð á málaflokknum sem í hlut á. Þess vegna er ekki bara hægt að skoða stöðu hans eða aðild að þessu tiltekna máli þröngt og einangrað. Hæstv. ráðherra ber þar með ábyrgð á, pólitíska og stjórnskipulega ábyrgð, eftir atvikum lagalega ábyrgð, samanber lög um ráðherraábyrgð, á framgöngu undirmanna sinna og eigin stjórnsýslu í þessum málaflokki. Hæstv. ráðherra getur ekki sett sjálfan sig til hlés eða skipt sér út af í þeim efnum. Í öðru lagi finnst mér mikilvægt að farið verði yfir það rækilega í framhaldi af þessari umræðu hvort ástæða sé til að gera skipulagsbreytingar og aðskilja með skýrum hætti rannsókn máls annars vegar og ákæruþáttinn hins vegar. Í þriðja og síðasta lagi finnst mér að hæstv. dómsmálaráðherra gerði rétt í því að hugleiða það mjög vandlega hvort það sé ekki bæði málinu og honum til framdráttar að hann fái annan ráðherra settan í það hlutverk að skipa nýjan saksóknara, jafnvel þó ég geti tekið undir með hæstv. ráðherra og hv. málshefjanda að það á ekki að lenda út í ógöngur í þeim efnum að telja ráðherra endalaust vanhæfa þó þeir hafi tjáð sig í pólitískri umræðu um mál. En hér á ekki alveg venjulegt mál í hlut og í bakgrunni þess liggja umræður um hluti sem ganga það nærri ráðherranum sjálfum og flokki hans að það undrar mig dálítið að hæstv. ráðherra skuli ekki, bæði sjálfs sín vegna og annarra og vegna framvindu málsins, einfaldlega velja þennan kost þó að hann telji sig alls ekki knúinn til þess af einhverjum augljósum eða rökstuddum vanhæfisástæðum.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að niðurstaða Hæstaréttar í Baugsmálinu hafi verið áfellisdómur yfir ákæruvaldinu og ég er líka þeirrar skoðunar að þetta gefi vissulega tilefni til að huga að breytingum á skipulagi ákæruvaldsins í efnahagsbrotamálum. Mér finnst þetta gefa tilefni til að huga að því hvort ekki sé eðlilegra til að tryggja fulla hlutlægni, til að tryggja fjarlægð við lögreglurannsóknina, fjarlægð milli lögreglurannsóknar og ákæruvaldsins, að þetta sé aðskilið, að við tryggjum að það sé ekki sami maðurinn sem stýrir lögreglurannsókn og fari með ákæruvald. Og hvað sem líður erlendum fyrirmyndum á þessu sviði þá er, vegna smæðar samfélagsins hér og vegna smæðar viðkomandi deildar, fullt tilefni til að við gefum þessu sérstakan gaum. Við höfum áður gert breytingar á ákæruvaldinu þar sem hefur verið skipaður sérstakur saksóknari í tilteknum málaflokkum. Það fyrirkomulag hefur verið tekið til baka og ég held að það felist engir stórir dómar í því þó að við viðurkennum að þetta kallar á það að að þessu skipulagi sé hugað og að breytingum á því. Hvað varðar hæfi hæstv. dómsmálaráðherra til að skipa sérstakan saksóknara eftir að ríkissaksóknari hefur sagt sig frá því þá vil ég, frú forseti, öðru fremur leggja áherslu á að þetta er eitthvað sem hæstv. dómsmálaráðherra sjálfur hlýtur að huga mjög alvarlega í ljósi ummæla sinna um málið. Ég ætla ekki að gerast neinn dómari um hæfi hans til þess og tek að miklu leyti undir sjónarmið málshefjanda. Ráðherra verður að hafa ákveðið frelsi til að tjá sig pólitískt um mál. En hins vegar verður hæstv. dómsmálaráðherra að gæta þess að gefa ekkert tilefni til þess að óhlutdrægni hans sé dregin í efa. Það er inntakið í hæfisreglum, jafnt innan stjórnsýslunnar og hjá dómstólunum, og almenningur á rétt á því að geta borið ótakmarkað traust til sjálfstæðra og óháðra dómstóla. Að öðru leyti vil ég, frú forseti, fagna því hvað þessi umræða er hófstillt og málefnaleg í alla staði.

Frú forseti. Það hefur óneitanlega mikið gengið á í lögsókninni gegn Baugi og málið klúðrast í höndunum á ríkislögreglustjóra því miður. Ég er sammála hv. málshefjanda að ríkislögreglustjóri eigi að íhuga stöðu sína og jafnvel að segja sig frá embættinu vegna þess að þetta getur einfaldlega rýrt trúverðugleika lögreglunnar í landinu. En nú stendur til að hæstv. dómsmálaráðherra skipi nýjan saksóknara í lögsókninni á hendur Baugi og ég er á því að hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason eigi að segja sig frá málinu. Það leynir sér ekki að hæstv. dómsmálaráðherra hefur mikla óbeit á fyrirtækinu. Það er eins og fyrirtækið hafi tekið við af kommúnismanum sem upphaf alls ills og það er einfaldlega þannig að málsins vegna ætti hæstv. dómsmálaráðherra að segja sig frá málinu. Það er einnig óumdeilt að Sjálfstæðisflokkurinn hratt málinu af stað. Fyrrum formaður flokksins, Davíð Oddsson, ritstjóri Morgunblaðsins og framkvæmdastjóri flokksins voru í miklum samskiptum við aðalhvatamann þessarar rannsóknar og áttu í tölvusamskiptum, fundarhöldum og ég vil bara spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Tók hann þátt í leiknum? Var hann í tölvusamskiptum við þennan hvatamann að rannsókninni? Það eru áhöld um hæfi annarra ráðherra í þessu máli og það verður að segjast eins og er að ég tel að sjálfstæðismenn ættu að segja sig í heilu lagi frá málinu og láta einfaldlega hæstv. forsætisráðherra taka við þessu. Hann hefur lýst því yfir að hann beri fulla ábyrgð á hæstv. dómsmálaráðherra og það fer mjög vel á því að hann taki málið að sér. Því af orðum hans má trúa að hann sé skotheldur hvað varðar vanhæfi í öllum málum, meira að segja hvað varðar mál þegar hann stendur í að selja fjölskyldufyrirtækjum eignir ríkisins.

Frú forseti. Meðferð opinbers máls má skipta í þrennt, rannsókn, ákærustig og dómsmeðferð. Ríkissaksóknari fer með ákæruvald vegna þeirra brota sem þyngst refsing liggur við og í sjaldgæfari og vandasamari opinberum málum. Þetta eru t.d. stórfelld fíkniefnabrot, manndráp, meiri háttar líkamsmeiðingar, kynferðisafbrot, rán og fjárkúganir. Lögreglustjórar höfða önnur opinber mál en þau sem ríkissaksóknari höfðar og eru það t.d. þessi algengustu brot sem við þekkjum en síðan fer ríkislögreglustjóri með bæði rannsóknar- og ákæruvald í skatta- og efnahagsbrotum og eru þau brot rannsökuð í sérstakri deild hjá því embætti. Vinnubrögð ríkislögreglustjóraembættisins í nokkrum veigamiklum málum undanfarin missiri vekja að sjálfsögðu upp spurningar sem lúta bæði að hæfni embættisins til að sinna slíkum verkum sem og sjálfu fyrirkomulaginu. Er það heppilegt að ríkislögreglustjóri rannsaki og taki síðan ákvörðun um hvort ákæra skuli gefin út á grundvelli þeirrar rannsóknar sem hann sjálfur hefur staðið fyrir. Við höfum nú þegar sérstakt embætti ríkissaksóknara sem er æðsti handhafi ákæruvaldsins í landinu. Ef til vill hentar það betur að efnahagsbrot sem varða oft gríðarlega hagsmuni, eins og nýjustu dæmin sýna, verði áfram rannsökuð hjá ríkislögreglustjóra en ákveðnar ákærur verði alfarið hjá ríkissaksóknara. Þannig er þetta í öðrum veigamiklum málum og eiga efnahagsbrot ekki heima í þeim flokki? Með því fengjum við aðskilnað milli rannsóknarvalds og ákæruvalds í þessum mikilvægu málum og annar óháður aðili kæmi að málinu sem gæti metið framhaldið sjálfstætt. En ég tel a.m.k. að tilefni undanfarinna mánaða eigi að hvetja okkur, og sérstaklega hæstv. dómsmálaráðherra, til að skoða þetta fyrirkomulag vel og mig langar að fá fram afstöðu hæstv. ráðherra til þessara hugmynda um aðskilnað rannsóknar og ákæruvalds.

Virðulegi forseti. Hér eru stór mál til umfjöllunar, það er ekkert minna en það að menn vilja taka allt ákæruvaldið til endurskoðunar í tilefni af einstökum dómsmálum sem eru til meðferðar hjá dómstólum og ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér þykir tilefnið svona heldur léttvægt til þessara stóru spurninga sem hér eru bornar uppi. Í fyrsta lagi veltir maður því fyrir sér hvort það er í sjálfu sér eðlilegt að menn séu í tilefni af einstökum dómsmálum að fella dóma á borð við þá sem hér hafa fallið í ræðustóli í dag, á borð við þá að ríkislögreglustjóraembættið hafi beðið faglegt skipbrot og fleiri slíka dóma. Ég held jafnframt að það sé afar takmarkaður tími í utandagskrárumræðu til að leiða svona mál til lykta en það sem kannski skiptir meira máli og er nær okkur í tíma er það sem snýr að hæfinu. Ég hef ekki hér úr ræðustól heyrt nein fagleg rök fyrir því sem menn hafa haldið fram um að dómsmálaráðherra sé vanhæfur til þess að skipa saksóknara í þessu máli. Hvar eru faglegu rökin? Hér koma menn eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og hann langar greinilega til að segja að dómsmálaráðherra sé vanhæfur, hann langar til að segja það vegna þess að hann segir að það eigi að fara varlega og það sé ekki sjálfgefið að hann eigi að víkja sæti en það sé óheppilegt að hann skipi sætið og að væntanlega verði saksóknari í erfiðri stöðu. Hann langar til þess að segja að ráðherrann sé vanhæfur. Hér er verið að sá einhverjum fræjum sem eiga að koma dómsmálaráðherra illa og það er algerlega ólíðandi að menn noti þennan vettvang til að blanda sér inn í atburðarás sem er í lögmætum farvegi. Það er engin ástæða til að efast um hæfi ráðherrans til að taka ákvörðun í þessu máli á faglegum forsendum og hann hefur reyndar nú þegar fært fyrir því rök að hann sé til þess hæfur.

Herra forseti. Hv. málshefjandi varpar fram tveimur spurningum. Sú fyrri er: Eigum við að breyta því fyrirkomulagi sem er í dag að hluta til að sami aðili fari með rannsókn máls og gefi út ákæru. Ég vil svara þeirri spurningu fyrir mitt leyti þannig: Já, við eigum að gera það. Reynslan af Baugsmálinu er þannig og í fleiri málum þar á undan að við eigum að gera það. Gleymum því ekki að upphaf Baugsmálsins fólst í tveimur efnislegum atriðum sem tekin voru til athugunar. Annað atriðið var það að gefinn hafði verið út reikningur að upphæð 589 þús. bandaríkjadalir og sakborningunum var ætlað að hafa með því verið að færa verðmæti út úr fyrirtækinu, taka sér verðmæti sem þeir áttu ekki með sviksamlegum hætti. Við athugun málsins kom í ljós að það var ekki þannig vaxið heldur þvert á móti vegna þess að reikningurinn var ekki debet, hann var kredit. Á því er dálítill munur, eins og þeir vita sem hafa starfað við bókhald. Annað er vinstra megin og hitt er hægra megin eða eins og einhver sagði: Debet er út við gluggann og kredit er frammi á gangi. Nei, þá kom í ljós að þeir sem eru til rannsóknar í málinu voru að færa verðmæti inn í fyrirtækið en ekki taka það út og þá var náttúrlega eðlilegt að rannsóknaraðilinn felldi niður það atriði og gæfi út ákæru á grundvelli hins sem eftir stóð. En það sem menn gerðu var að þeir fóru að rannsaka fleiri atriði og augljóslega, eða svo virðist, að leita að öðrum hvötum, öðrum brotavilja en ætlað var og rannsóknin byggðist á. Þetta er algerlega út í hött, virðulegi forseti. Svona eiga menn ekki að starfa sem vinna að rannsókn dómsmála, alls ekki. Þess vegna segi ég já. Við eigum að breyta þessu fyrirkomulagi og skilja þetta í sundur. Við eigum ekki að setja þá sem rannsaka í þá stöðu að verða dómarar í eigin sök, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls það innlegg sem þeir hafa haft í þessa umræðu sem mestan part hefur verið mjög málefnaleg ef undan er skilið innlegg hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns allsherjarnefndar, sem hér fór á allt annað flug og ræddi allt aðra hluti en hér hafa verið á dagskrá. Ég vildi aðeins vegna þess innleggs sem hv. þingmaður var með aðeins nefna það þegar hv. þingmaður talaði um að menn vildu segja að hæstv. ráðherra væri vanhæfur en gerðu það ekki. Ég ítreka þau viðhorf sem ég hef í þessum málum en vildi kannski sem dæmi taka yfirlýsingu á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra frá 25. apríl 2002, en þar segir, með leyfi forseta: „Heift í garð stjórnvalda ræður ríkjum innan Baugsveldisins. Er einsdæmi að stjórnendur verslunar- og fjölmiðlasamsteypu beiti sér með þeim orðum gagnvart ríkisstjórn og löggjafarvaldi sem við blasir um þessar mundir. Verður spennandi að sjá hvaða stjórnmálamenn skortir þrek til að standast þetta áhlaup í krafti fjármagns og fjölmiðla.“ Ég held að orð af þessum toga geri það að verkum og kalli fram þá umræðu sem fram hefur farið að það yrði afar óheppilegt ef hæstv. dómsmálaráðherra skipar nýjan saksóknara. Vel má vera að vel takist til en hættan er sú að málið kunni að bíða enn frekara skipbrot en orðið er og það held ég að sé hvorki þessu samfélagi, réttarkerfinu né dómstólum til nokkurra bóta ef eitthvað slíkt gerðist í framhaldinu. Það er mikilvægt að vel verði á þessu máli haldið, það er mikilvægt að það verði leitt til lykta, það er mikilvægt að rétt niðurstaða fáist og þess vegna er mikilvægt að yfirvöld vandi sig eins og nokkur er kostur við frekari meðferð þessa máls. Ég ítreka því það sem ég sagði í fyrra máli mínu að það væri heppilegt ef hæstv. dómsmálaráðherra segði sig frá málinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umhyggju sem hefur komið fram í minn garð, að mér sé fyrir bestu og það sé heppilegt og það kunni að vera best fyrir mig að segja mig frá þessu máli. En menn hafa ekki þann kost í minni stöðu. Það verða að vera alveg skýrar, lögbundnar skyldur sem varða vanhæfi ráðherra. Menn geta ekki af umhyggjusemi fyrir sjálfum sér eða einhverjum öðrum eða vegna góðra óska þingmanna um velgengni tekið ákvörðun um það að lýsa sig vanhæfa. Það er ekki þannig, lögum er ekki þannig háttað. Okkar stjórnsýslulögum er ekki á þann veg háttað. Það er ekki þannig fyrir ráðherra að þeir séu að velja af matseðli eða geti valið rúsínurnar úr tebollunni. Þeir sitja uppi með allan pakkann og verða að taka ákvarðanir sínar og vega og meta. Ef þeir taka ákvarðanir um að þeir séu vanhæfir þá verða þeir að hafa fyrir því rök og það hefur komið fram í þessum umræðum að menn hér í þingsalnum eða aðrir hafa ekki fundið nein rök fyrir því að ráðherra geti vísað til einhverra málefnalegra sjónarmiða og sagt að hann sé vanhæfur. Það mál liggur ljóst fyrir og umræðan hefur staðfest það. Eins og ég segi, ég þakka þá umhyggju sem fram hefur komið í minn garð, að mér sé heppilegast og það sé best fyrir sjálfan mig og aðra að ég dragi mig í hlé í þessu máli en málið er bara ekki í þeim farvegi. Varðandi það að skilja á milli rannsóknar og saksóknar í málum þá er það þannig, sérstaklega hvað varðar efnahagsbrotin, að þróunin er alls staðar á þann veg að þessi tengsl séu mikil og náin. Alls staðar í heiminum er verið að færa saman rannsókn og saksókn í málum af þessum toga og ég tel að það þurfi þess vegna alveg sérstök rök hér á landi, í því umhverfi sem við erum, ef við ætlum að fara allt aðra leið að þessu leyti en aðrar þjóðir.

Forseti. Hér háttar þannig til að um er að ræða mjög sérstæða tillögu sem flutningsmaður hefur flutt af miklu atfylgi og dugnaði. Ég tel að til sé í hefðum þingsins sú regla að tillögur af þessu tagi geti farið án afskipta nefndar til næstu umræðu og geri það að tillögu minni að svo verði gert. Ef það er ekki tel ég ástæðu til að þetta mál fari til menntamálanefndar þar sem hér ræðir um þjóðleg verðmæti og menningarlega stöðu þinghússins og þingsins í heild.

Forseti vill taka fram að flutningsmaður gerir tillögu um að þessari tillögu verði vísað til allsherjarnefndar. Forseti telur því rétt að hv. þingmenn greiði atkvæði um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka þennan óvænta stuðning sem hér kemur fram við þetta mál mitt og beini þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort ekki sé möguleiki á því að sá sem hér stendur geti dregið þessa tillögu til baka og tillaga hv. þm. Marðar Árnasonar verði tekin til afgreiðslu.

Forseti telur rétt að fresta þessari atkvæðagreiðslu um sinn.

…tillögunni minni?

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon óskar eftir að greidd séu atkvæði um að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Forseti. Ef flutningsmaður óskar eftir því að tekin verði til afgreiðslu tillaga Marðar Árnasonar um að þingheimur afgreiði málið án ...

Það er ekki vaninn að hv. þingmenn séu að tala úr sínu sæti heldur komi hér í ræðustól. Forseti tekur ákvörðun um að fresta þessari atkvæðagreiðslu um sinn.

Frú forseti. Það er afar óhefðbundið að hætta í miðri atkvæðagreiðslu. Við erum í miðri atkvæðagreiðslu um að vísa þessu máli til síðari umr. og til nefndar, búin að samþykkja hið fyrra og byrjuð á afgreiðslu hins síðara þegar allt í einu er flutt tillaga um að málið fái óhefðbundna meðferð sem ekki er í samræmi við venjur og hefðir þingskapa að mál gangi milli nefnda milli umræðna og ég er ekki tilbúinn til að fara að skapa slíkt fordæmi í þessu máli. Síðan er algerlega ljóst að í þingsköpum stendur að kalli menn tillögu sína til baka getur hver annar þingmaður sem það kýs tekið hana upp og gert hana að sinni og þá hefur hún sömu stöðu og áður var að hún liggur fyrir. Ákvörðun forseta er þá um að hætta í þessari atkvæðagreiðslu miðri sem er óhefðbundið en tillagan hlýtur að liggja fyrir. Það er alveg skýrt að tillagan um nefndina liggur fyrir og slíka tillögu má taka upp munnlega.

Forseti vill taka fram að það er rétt hjá hv. þm. að tillaga hans liggur að sjálfsögðu fyrir en samkvæmt 44. gr. þingskapa getur forseti tekið ákvörðun um að fresta atkvæðagreiðslu.

Í miðri atkvæðagreiðslu?

Í miðri atkvæðagreiðslu. Það verður nú gert.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi. Með frumvarpinu er lagt til að gerðar verði nauðsynlegar breytingar á lögum um Schengen-kerfið á Íslandi vegna fjögurra gerða Evrópusambandsins sem okkur ber skylda til að innleiða í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar okkar. Þrjár þeirra eru komnar til vegna baráttunnar gegn hryðjuverkum en sú fjórða vegna aukinna bílþjófnaða í aðildarríkjunum. Vegna fjölgunar aðildarríkja Evrópusambandsins er unnið að stækkun á Schengen-upplýsingakerfinu. Fyrirhugað er að breytingar vegna stækkunarinnar taki gildi á árinu 2007. Með þeim ákvæðum sem kynnt eru í frumvarpinu er búið í haginn fyrir þessar breytingar og einkum litið til tæknilegra þátta. Lagt er til að fjölgað verði því sem hægt er að skrá í kerfið en við bætast t.d. skip, bátar, loftför, atvinnutæki og gámar og einnig fleiri tegundir skjala, svo sem ferðaskilríki, dvalarleyfi, hlutabréf og skuldabréf sem hefur verið stolið, hafa verið seld ólöglega eða hafa horfið. Í öðru lagi er gert ráð fyrir miðlun sérstakra viðbótarupplýsinga í tengslum við skráningu í kerfið. Þessar upplýsingar eru ekki skráðar í kerfið sjálft heldur geta verið til í skrám hjá þar til bærum yfirvöldum í hverju aðildarríki. Þær geta reynst nauðsynlegar þegar einstaklingur eða hlutur sem skráður hefur verið í kerfið finnst svo hægt sé að grípa til viðeigandi aðgerða. Upplýsingarnar má ekki geyma lengur en nauðsynlegt er í samræmi við tilgang skráningarinnar og aldrei lengur en í eitt ár eftir að skráningu viðkomandi einstaklinga eða hlut hefur verið eytt í upplýsingakerfinu. Í þriðja lagi er lagt til að fleirum verði bætt í hóp þeirra sem hafa beinlínuaðgang að upplýsingakerfinu. Gerðirnar kveða á um að heimilt sé að veita dómsmálayfirvöldum í aðildarríkjum slíkan aðgang, þar með talið þeim sem fara með saksókn. Í samræmi við það er lagt til að ríkissaksóknari fái slíka heimild en þeir sem fara með saksókn í héraði hafa þessa heimild samkvæmt núgildandi lögum og eðlilegt þykir að ríkissaksóknari hafi sömu heimild. Þá er einnig í einni gerðanna kveðið á um að þeim yfirvöldum sem sjá um skráningu bifreiða verði heimilaður beinlínuaðgangur að kerfinu. Sá aðgangur er þó verulega takmarkaður, væri einungis til upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að kanna hvort ökutækjum hefur verið stolið eða þau seld ólöglega. Ákvæðinu er ætlað að sporna við skipulögðum bílþjófnuðum yfir landamæri. Umferðarstofa sér um skráningu ökutækja hér á landi og er því lagt til að hún fái þessa heimild. Í fjórða lagi er í frumvarpinu lagt til í samræmi við áskilnað gerðanna að aðgangur Útlendingastofnunar að upplýsingakerfinu verði rýmkaður lítillega. Samkvæmt gildandi lögum hefur Útlendingastofnun beinlínuaðgang að upplýsingum um endurkomubann vegna brottvísunar útlendinga. Samkvæmt frumvarpinu verður stofnuninni veittur sambærilegur aðgangur að upplýsingum um persónuskilríki og óútfyllt skilríki sem hafa horfið, verið stolið eða seld ólöglega. Loks er í frumvarpinu gert ráð fyrir að reglur sem gilda um tímamörk eyðingar gagna verði einfaldaðar en um það er fjallað í 5. gr. frv. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Við fjöllum um frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra sem lýtur að því að innleiða fjórar gerðir Evrópusambandsins en til þess þarf að breyta lögum um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi. Þær hafa einkum í för með sér að fjölgað er tegundum upplýsinga sem hægt er að skrá inn í Schengen-upplýsingakerfið. Miðlun nauðsynlegra viðbótarupplýsinga í tengslum við skráningu kerfisins er auðvelduð og fleirum veittur aðgangur að því en áður. Að sama skapi eru ákvæði um eyðingu upplýsinga einfölduð og sérstök ákvæði eru sett um eyðingu viðbótarupplýsinga og eftirlit með aðgangi að kerfinu hert. Meðal breytinga sem hægt er að finna í frumvarpinu er að tegundum þess sem hægt er að skrá inn í kerfið er fjölgað. Þar bætast við fleiri tegundir farartækja og hluta, t.d. skip, bátar, loftför, atvinnutæki, gámar og síðan ákveðnar tegundir skjala, svo sem ferðaskilríki, dvalarleyfi, hlutabréf og skuldabréf. Fleiri aðilum bætt í hóp þeirra sem hafa beinlínuaðgang að upplýsingakerfinu og gerðirnar kveða á um að heimilt sé að veita dómsmálayfirvöldum í aðildarríkjum beinlínuaðgang þar með talið þeim sem fara með saksókn. Eins og kemur fram í greinargerð frumvarpsins er það lagt fram vegna fjögurra gerða Evrópusambandsins sem hæstv. dómsmálaráðherra segir skylt að innleiða í okkar rétt. Mig langar þó að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort þetta frumvarp gangi lengra en þörf krefur. Er þessi leið eina leiðin sem gerðirnar áskilja okkur að fara eða er eitthvað brugðið út af þeim varðandi efnisatriði þeirra, en gerðirnar sjálfar fylgja ekki með frumvarpinu? Í mínum huga er mikilvægt að íslenskir ríkisborgarar geti ferðast hindrunarlítið á milli landa og ég tel nauðsynlegt að tryggja að Íslendingar sem og aðrir EES-borgarar hafi sama rétt og ESB-borgarar hvað varðar ferðafrelsi milli þessara landa. Við í allsherjarnefnd munum að sjálfsögðu skoða þetta mál mjög vel. En mig langar að vekja athygli á stöðu flóttamanna í ljósi f-liðar í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Þetta er nýtt ákvæði. Eins og við vitum geta flóttamenn verið með fölsuð eða stolin skilríki. Ég geri ráð fyrir að þessar gerðir séu í fullu samræmi við flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna en ef hæstv. ráðherra vill eitthvað bæta stöðu flóttamanna jafnframt þessu frumvarpi þá væri ágætt að heyra af því núna. Frumvarpið vekur sömuleiðis spurningar um fórnarlömb mansals, sem sömuleiðis hafa oft fölsuð eða stolin skilríki. Í þessu samhengi tel ég að skoða ætti Palermo-samninginn og hvort eitthvað sé í þessu sem fari í bága við þann samning. Í þriðja lagi munum við að sjálfsögðu skoða þetta í allsherjarnefnd út frá persónuvernd. Mig minnir að í 18. gr. þeirra laga, um persónuvernd, sé fjallað um að Persónuvernd sem stofnun eigi að hafa eftirlit með því að skráning og meðferð persónuupplýsinga í upplýsingakerfi sé í samræmi við reglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. En við í allsherjarnefnd fáum án efa heimsókn frá fulltrúum Persónuverndar í tengslum við það. Enn eitt atriði mætti hæstv. ráðherra endilega koma inn á en það varðar 3. gr. frumvarpsins. Þar er talað um að ríkislögreglustjóra sé heimilt að veita þar til bærum yfirvöldum í öðru Schengen-ríki nauðsynlegar viðbótarupplýsingar í tengslum við skráningu í upplýsingakerfið. Mig langar að forvitnast um hvort hæstv. dómsmálaráðherra geti nefnt dæmi um slíkar viðbótarupplýsingar, hvort hann hafi á takteinum hver hugsunin er með heimild um að bæta við viðbótarupplýsingum. Á þessu stigi ætla ég ekki að gera frekari athugasemdir. Mig minnir að málið hafi verið lagt fram með svipuðu sniði í fyrra. Það var þá ekki afgreitt frá allsherjarnefndinni. En við í allsherjarnefnd munum skoða málið vel, bæði út frá stöðu flóttamanna, út frá stöðu fórnarlamba mansals og ekki síst út frá stöðu persónuverndar.

Virðulegi forseti. Mér finnst öll þau atriði sem hv. þingmaður nefndi eðlilegt athugunarefni í nefndinni. Ég tel mig geta fullyrt að með þessu frumvarpi fullnægjum við því sem okkur ber, samkvæmt aðild okkar að Schengen, og engu bætt inn í þetta af okkar hálfu. Þetta er sameiginlegt upplýsingakerfi fyrir öll aðildarríki Schengen-samstarfsins og um samræmdar reglur á milli allra ríkjanna að ræða. Það er talið nauðsynlegt að fá lagaheimildir fyrir þessum þáttum m.a. vegna þess að þeir snerta persónuleg málefni og talið eðlilegt að löggjafarþing í aðildarríkjunum fjalli um málið. Ég vænti þess að allsherjarnefnd muni gera það. Þess hefur verið gætt við gerð þessa frumvarps, sem er afsprengi gerðanna frá Schengen, að það stangist ekki á við skuldbindingar ríkjanna, hvorki að því er persónuvernd varðar, reglur um mansal, Palermo-samninginn eða hvaðeina sem ríkin hafa gengist undir. Ég tel víst að allsherjarnefnd fái staðfestingu á því að þetta frumvarp samræmist öllum þeim kröfum sem til okkar eru gerðar á grundvelli annarra samninga. Varðandi það að ríkislögreglustjóra sé í 3. gr. heimilað að veita þar til bærum yfirvöldum í öðru Schengen-ríki nauðsynlegar viðbótarupplýsingar í tengslum við skráningu í upplýsingakerfið, sem og þegar hlutir eða einstaklingar sem skráðir hafa verið í kerfið finnast, þá spyr þingmaður: Hver eru þessi þar til bæru yfirvöld í öðru Schengen-ríki? Það fer eftir Schengen-samkomulaginu. Menn tíunda ekki nöfnin á einstökum sambærilegum yfirvöldum og ríkislögreglustjóranum hér. Þetta er spurning um að þau yfirvöld sem leita frá Schengen-ríkjum eftir upplýsingum séu innan þeirra marka sem umsamið er að þau eigi rétt til. Það er umræðuefni á vettvangi Schengen-samstarfsins hvaða kröfur eigi að gera í sambandi við upplýsingamiðlun á milli landa. Hvaða kröfur menn geti gert þegar beðið er um upplýsingar, hvaða fyrirhafnar geta menn stofnað til til þess að svara o.s.frv.? Í þessu tilliti er gaumgæfilega farið yfir málefnið og ég er viss um að í nefndinni geta menn einnig fengið nánari skýringu á þessu. Þetta er sem sagt eins og segir hér: „Með þar til bærum yfirvöldum í ákvæðinu er átt við yfirvöld í Schengen-ríki sem hafa beinan aðgang að Schengen-upplýsingakerfinu.“ Það eru yfirvöld í Schengen-ríki sem hafa beinan aðgang að upplýsingakerfinu og þá verða menn að skoða hvernig því er háttað í einstökum löndum, fá skrá yfir það og átta sig á því hvernig það er. Þessar spurningar allar eru málefnalegar og réttmætar. Ég tel víst að allsherjarnefnd muni fá ítarlegri svör við þeim þegar hún fjallar um málið og fer yfir það. Varðandi frumvarpið sem flutt var í vor þá er það rétt hjá hv. þingmanni að fram kom frumvarp sem ekki var útrætt á þinginu. En það náði aðeins til eins hluta af þeim fjórum þáttum sem frumvarpið spannar núna.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um fjarskiptasjóð. Frumvarpið er lagt fram í framhaldi af frumvarpi til laga um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., sem liggur fyrir virðulegu Alþingi, og tekur hliðsjón af því. Með þessu frumvarpi er lagt til að stofnaður verði sérstakur sjóður til að fjármagna framkvæmdir á sviði fjarskiptamála í samræmi við þingsályktun um fjarskiptaáætlun. Í frumvarpinu er einnig kveðið á um stjórn og skipulag sjóðsins. Með þessu er styrkari stoðum rennt undir ályktun Alþingis um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010 sem ég lagði fram á hinu háa Alþingi síðasta vor og var samþykkt 11. maí sl. Í þeirri þingsályktunartillögu og þeirri þingsályktun er sett fram stefna stjórnvalda í fjarskiptamálum til ársins 2010, eins og fyrr segir, og lagður grunnur að aðkomu þeirra að grunnþáttum upplýsingasamfélagsins til næstu ára. Samhliða samþykkt fjarskiptaáætlunar samþykkti Alþingi breytingar á fjarskiptalögum sem lögfesta gerð fjarskiptaáætlunar og reglulega endurskoðun hennar í ljósi þróunar og breyttra aðstæðna á hverjum tíma. Eins og þekkt er er þróunin á sviði fjarskipta geysilega hröð og mikilvægt að horfa til allra átta þegar verið er að fjalla um þau málefni og þátttöku og þátt stjórnvalda í þeim. Meginmarkmið með stofnun sjóðsins er að koma skipulagi á fjármögnun ríkisins og aðkomu þess að uppbyggingu fjarskipta í landinu. Miðað er við að fjarskiptasjóður taki þátt í kostnaði við verkefni fjarskiptaáætlunar sem ætla má að ekki verði ráðist í á markaðslegum forsendum. Þau snúa einkum að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, stuðla að öryggi fjarskipta í landinu og samkeppnishæfni þjóðarinnar. Einkum er lögð áhersla á að sjóðurinn fjármagni uppbyggingu GSM-senda á hringveginum, helstu stofnvegum og á fjölförnum ferðamannastöðum. Einnig er miðað við að sjóðurinn taki þátt í kostnaði við dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött með stórbætta þjónustu fyrir sjófarendur að meginleiðarljósi. Loks er gert ráð fyrir að sjóðurinn taki þátt í kostnaði við uppbyggingu á háhraðatengingum á þeim svæðum sem ætla má að ekki verði þjónað á markaðslegum forsendum. Ekki er gert ráð fyrir að um verði að ræða beina ráðstöfun fjár til einstaklinga eða einstaklingsbundinna verkefna. Gert er ráð fyrir að þátttaka sjóðsins í einstökum verkefnum uppfylli öll skilyrði um gagnsæi og hlutlægni og að farið verði að ákvæðum fjarskiptalaga um útboð verkefna. Þá verði í samræmi við heimildir laganna miðað við að Póst- og fjarskiptastofnun sjái um framkvæmd útboða, samningsgerð og eftirlit með þeim. Samgönguráðherra skipar fimm menn í stjórn fjarskiptasjóðs til þriggja ára í senn. Stjórn sjóðsins er jafnframt verkefnisstjórn sem hefur yfirumsjón með framkvæmd fjarskiptaáætlunar, auk þess sem tilnefndir verða tengiliðir frá stofnunum eða öðrum ráðuneytum vegna framkvæmda einstakra verkefna sem undir þau heyra. Þá er í frumvarpinu mælt fyrir um að stjórn sjóðsins skili skýrslu um starfsemi sjóðsins til samgönguráðherra sem leggur hana fyrir Alþingi. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sjóðurinn heyri stjórnskipulega undir samgönguráðuneytið. Ríkissjóður leggur sjóðnum til stofnfé að fjárhæð 2.500 millj. kr., samanber framangreint frumvarp um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Stjórn sjóðsins ákveður greiðslu fjárins til einstakra verkefna í samræmi við fjarskiptaáætlun og ákvæði fjarskiptalaga. Eins og kemur fram í gildistökuákvæðinu er sjóðnum markaður tími til ársloka 2011. Gert er ráð fyrir að fyrir þann tíma muni liggja fyrir reynsla af verkefnum sjóðsins og þörf fyrir sjóðinn, endurskoðuð með hliðsjón af henni. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Hér er hæstv. samgönguráðherra að mæla fyrir frumvarpi til laga um fjarskiptasjóð. Það hefði verið óþarfi ef þjóðin hefði áfram átt Landssímann og getað beitt honum til þess að koma á öflugu fjarskiptakerfi um allt land, en ríkisstjórnin velur að einkavæða fjarskiptin og síðan að reyna að bæta í götin sem koma. Ég leyfi mér að spyrja ráðherra: Hvers vegna er þessu fjármagni ekki hreinlega deilt út á fjárlögum og þá í samræmi við fjarskiptaáætlun eins og hún liggur fyrir, hliðstætt því sem gert er með fjármagn til vegamála þó að vegamál séu náttúrlega alfarið í höndum ríkisins. Engu að síður ætlar ríkið þarna að fara að axla ábyrgð á fjarskiptaþjónustu sem ekki er talin arðbær. Ég vil því spyrja ráðherra hvort það hefði ekki verið miklu skynsamlegra að setja þetta með beinum hætti inn í gegnum fjárlögin en sleppa því að vera að búa til apparat eins og þennan fjarskiptasjóð, sem mun náttúrlega bara lengja á stjórnsýslunni og taka til sín eigið fé. Í öðru lagi langar mig til að spyrja ráðherrann að því hvernig á að draga mörkin á milli þeirrar þjónustu sem er arðbær og þeirrar þjónustu sem er óarðbær og hvernig ætlar þá þessi sjóður að ákvarða hvenær hann kemur inn og hvenær hann ekki kemur inn? Síminn eða önnur fjarskiptafyrirtæki munu náttúrlega setja hámaksarðsemiskröfu á alla sína starfsemi eins og við þegar höfum orðið vitni að, t.d. með lokun þjónustustöðvarinnar á Blönduósi. Hvar verða þessi mörk dregin og hvenær kemur ríkið inn?

Virðulegur forseti. Það var við því að búast að hv. þm. Jón Bjarnason, þingmaður Vinstri grænna, hefði ekki áttað sig á því að við störfum á hinu Evrópska efnahagssvæði þar sem frelsi í fjarskiptum er staðreynd og samkeppni á sviði fjarskiptamála er staðreynd og hvergi nokkurs staðar á byggðu bóli er það orðið þannig að ríkið eigi fjarskiptafyrirtæki og standi í harðri samkeppni við önnur fyrirtæki á þeim vettvangi. Þetta er nútíminn og miklar hagsbætur hafa fylgt því fyrir okkur að koma á samkeppni á sviði fjarskipta, það fer ekkert á milli mála. Hins vegar liggur það alveg fyrir að við gerum ráð fyrir á grundvelli fjarskiptalaga svokallaðri alþjónustu og að markaðsráðandi símafyrirtæki verði að sinna henni og þar til viðbótar gerum við ráð fyrir að ríkissjóður kosti tiltekin verkefni í mesta dreifbýlinu. Hvar eiga mörkin að liggja og hvers vegna er þetta ekki sett í gegnum fjárlög? Það er nú þannig að við erum með Vegasjóð og það apparat, svo að ég noti orð hv. þingmanns, er Vegagerðin sem sér um að taka ákvarðanir um framkvæmdir á sviði vegamála. Með sama hætti er það Póst- og fjarskiptastofnun og stjórn fjarskiptasjóðsins, sem verður verkefnisstjórn einnig, sem mun meta hvar þessi mörk liggja, hvar á að taka ákvörðun um útboð á þjónustu og uppbyggingu þessarar þjónustu. Ég treysti þeim aðilum mætavel og mjög vel. Það liggur mikil undirbúningsvinna að baki þeirri ákvörðun að setja þetta frumvarp fram af hálfu bæði ráðuneytisins og Póst- og fjarskiptastofnunar sem mun sjá um að leggja mat á þetta.

Frú forseti. Það fór sem mig grunaði að hæstv. ráðherra gæti litlu um þetta svarað, hvernig þetta ætti að ganga upp í framtíðinni, og minntist á þetta með alþjónustukvöðina. Alþjónustukvöðin er bara ákveðin kvöð sem núna stendur en hún fylgir ekkert þróuninni. Ég leyfi mér að ítreka spurningu til hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið miklu skynsamlegra, úr því að út í þetta er komið, að verkefnið hefði verið falið Vegagerðinni og fjármagn, sem á að ráðstafa í þetta, verið sett á fjárlög samkvæmt fjarskiptaáætlun? Hefði það ekki verið skynsamlegra en að búa til nýtt apparat, nýjan sjóð, nýja sjóðsstjórn, nýtt apparat til þess að gera útboð og meta þessar kvaðir og meta hvar á að koma inn? Fjarskiptastofnun er eingöngu eftirlitsaðili en ekki framkvæmdaraðili á nokkurn hátt. Ég spyr því: Hver á þá að framkvæma þá hluti sem ætlunin er að framkvæma á grundvelli þessarar áætlunar þar sem sjóðurinn kemur inn? Það er líka forvitnilegt að vita hvaða hugmyndir ráðherrann hefur um reksturinn, áframhaldandi rekstur á hinum óarðbæru einingum sem ráðherrann velur að kalla svo, þar sem fjarskiptafyrirtækið telur sig ekki fá fullnægjandi arð. Hér er fyrst og fremst verið að hugsa alfarið um stofnkostnaðinn, eða er það ekki rétt skilið hjá mér, frú forseti? Hvernig á þá líka að hugsa um reksturinn sem hlýtur þá að vera jafnóarðbær? Því miður, frú forseti, mér sýnist það sem hér er lagt fram vera mjög vanhugsað.

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega fyrst og fremst afstaða Vinstri grænna til þessa máls sem er vanhugsuð, það er mjög athyglisvert. Hér erum við að leggja á ráðin um stórbætta þjónustu á sviði fjarskipta um allt land. Ætlar sá flokkur, Vinstri grænir, að leggjast gegn því? Það er mjög athyglisvert. Hvers vegna er þetta ekki falið Vegagerðinni? Vegagerðin hefur ekki neitt með fjarskiptamálefni að gera og ég tel það ekki skynsamlegt að blanda henni inn í þá starfsemi, hún hefur alveg nóg á sinni könnu. En Póst- og fjarskiptastofnun hefur þekkingu innan sinna vébanda til þess að sinna þessu verkefni að því marki sem þeirri stofnun er ætlað að gera það. Síðan er alveg ljóst að framkvæmdin verður á þann veg að það verður útboð á þessari uppbyggingu og það verða fjarskiptafyrirtækin sem sjá um framkvæmdina. Það er útboð á uppbyggingu senda og uppsetningu búnaðar til gervihnattasendinga og rekstri. Það er því gert ráð fyrir að fjarskiptafyrirtækin sjái algjörlega um uppsetningu á þessum sendum og þessum búnaði og reksturinn. Fjarskiptafyrirtækin fá síðan tekjur vegna aukinna viðskipta og aukinnar þjónustu um þessi kerfi sem gert er ráð fyrir að setja t.d. á sviði GSM-sendinganna við þjóðvegina og á helstu ferðamannastöðum. Við vekjum athygli á því sem er óarðbært, svo sem eins og fjarskiptasendingum á Háreksstaðaleið. Þar er mjög lítil notkun, en við teljum að það sé bæði öryggisatriði og sjálfsögð þjónusta að byggja þar upp. Við viljum láta þennan sjóð byggja upp á slíkum svæðum og það eru fjarskiptafyrirtækin sem munu gera það.

Frú forseti. Ég er hlynntur því sem hér er verið að gera og ég ætla að koma betur að þessu máli á eftir. En spurning mín í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra er eingöngu um stjórn sjóðsins samanber það sem segir í 3. gr. vegna þess að mér finnst ekki eins og verið sé að tala um sama hlutinn í athugasemdum um frumvarpið og svo í 3. gr. þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn sjóðsins er jafnframt verkefnastjórn fjarskiptaáætlunar ...“ En í athugasemdum við frumvarpið er hins vegar talað um að samgönguráðherra skipi stjórn sjóðsins sem jafnframt skipar verkefnastjórn. Svo er talað um að verkefnastjórn skipi fimm manna hópur. Ég veit ekki hvort ég misskil þetta, en þá kemur skýring frá hæstv. ráðherra. En mér finnst ekki eins og að verið sé að fara í sömu áttina. Ég held að það sé bara ágætt að fimm manna stjórn sé skipuð og að hún sé jafnframt þannig skipuð að þar sé fólk sem hafi fullt vit á þessu, peningahliðinni, ávöxtun sjóðsins og verkefninu og geti verið verkefnastjórn í leiðinni. En mér finnst að í athugasemdum sé talað um að það eigi að skipa sérstaka verkefnastjórn. Virðulegi forseti. Mig langar að heyra útlistingar hæstv. samgönguráðherra á þessu atriði.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa ábendingu. Ef þetta orðalag er óljóst er nauðsynlegt að ég skýri það út á þann veg að við gerum ráð fyrir að það séu sömu aðilarnir sem skipa stjórnina og eru í verkefnisstjórninni þannig að það fari ekki á milli mála að við viljum skipa þarna einstaklinga sem hafa þekkingu á fjármálaumsýslu, þ.e. skiptingu fjármuna til tiltekinna verkefna á sviði fjarskipta. Þarna þarf því að vera til staðar samfélagsleg þekking og þekking á sviði fjármálaumsýslu og fjarskipta. En það er alveg ljóst að ekki verður sett upp hátimbruð skrifstofa til að reka þennan sjóð. Það er nokkuð öruggt. Reynt verður að nýta þær stofnanir sem hafa fjármálaumsýslu þegar á sinni könnu. Hafnabótasjóður hefur t.d. verið rekinn árum saman og haft það hlutverk í gegnum tíðina að hlaupa undir bagga með sveitarfélögum þegar tjón verður á hafnargörðum eða hafnarmannvirkjum. Í gegnum Hafnabótasjóð flæða núna samkvæmt nýrri löggjöf fjárveitingar til hafnargerðar. Hann hefur verið vistaður hjá Seðlabankanum. Það er því ekki verið að leggja af stað með nýja bankastofnun, svo að það sé alveg ljóst, heldur er reynt að hafa þetta eins hagkvæmt og vel undirbúið og nokkur kostur er og m.a. með því að sami hópur manna skipi stjórn sjóðsins og verkefnastjórnina.

Hæstv. forseti. Ég hef áður greitt hér atkvæði með stofnun fjarskiptasjóðs en ég verð að segja það enn einu sinni að því fylgir eiginlega að betra er seint en aldrei vegna þess að nokkrum sinnum hef ég komið í þennan ágæta ræðustól og fjallað um það sem hér á að gera núna með fjarskiptasjóðnum. Ég er, virðulegi forseti, að reyna að segja að ég er þeirrar skoðunar að þetta átti að vera búið að gera fyrir lifandi löngu, sérstaklega t.d. með háhraðatengingar til ýmissa smærri staða á landsbyggðinni sem hafa setið eftir og ekki setið við sama borð og aðrir landsmenn vegna þess að þar hafa menn ekki átt aðgang að háhraðatengingum fyrr en þá í framhaldi af stofnun þessa sjóðs. Þess vegna segi ég: Betra seint en aldrei. Auðvitað var mikið misræmi í því og misrétti sem fólk var beitt í þessum efnum. Fólk t.d. á hinum ýmsu smástöðum úti á landi átti þess ekki kost að fá háhraðatengingar frá Símanum vegna þess að ekki nógu margir notendur ætluðu að kaupa þjónustuna. Síminn taldi það með öðrum orðum ekki arðbært. Þá hafa þeir ekki setið við sama borð og aðrir t.d. við að stunda fjarnám eða börnin við að nýta sér tækni netsins og það sem það hefur upp á að bjóða. Ekki þurfum við lengur að ræða það, virðulegi forseti, að dálítið mikill munur er á því að hafa háhraðatengingu eða lélegar nettengingar sem maður helst ekki fer inn á þegar maður hefur ekki aðgang að háhraðatengingunum. Virðulegi forseti. Ég segi að það er gott að festa það inn og ég taldi það nauðsynlegt að þegar talað er um að setja í þetta peninga frá sölu Símans að gera það eins og hér er gert í sérstakan fjarskiptasjóð. Ég hef lýst því áður og skal endurtaka það hér og nú vegna þess að mér finnst það til bóta að sjóðurinn er til og það er búið að eyrnamerkja fé í þetta sem að sjálfsögðu þarf að sækja í fjárlög hvers árs eins og hér hefur komið fram, en að það sé gert þannig að sitjandi ríkisstjórn hvers tíma á erfiðara með að draga hugsanlega úr þessum upphæðum við fjárlagagerð. Hér á að ganga í verkefni sem eru löngu tímabær, t.d. uppbyggingu GSM-senda á hringveginum og dreifingu stafræns sjónvarps um gervihnött til sjómanna og annarra plús þessar háhraðatengingar sem ég hef gert að umtalsefni. Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í stuttu andsvari mínu við hæstv. ráðherra um stjórn sjóðsins og verkefnastjórn að það er ljóst að þetta á bara að vera fimm manna stjórn sem er stjórn sjóðsins og jafnframt verkefnastjórn. Ég er hlynntur því vegna þess að það er einfaldari stjórnsýsla. Það er nóg að hafa fimm manna stjórn sem jafnframt er verkefnastjórn þannig að í raun er kannski einu orði ofaukið í athugasemdunum sem mátti misskilja. En þetta hefur komið fram í andsvari hæstv. ráðherra. Ég vil líka segja að ég lít svo á að stjórnin, sem jafnframt á að ávaxta tekjur sjóðsins, hafi þá heimild til þess að dreifa þeim ávöxtunarmöguleika eða þeirri stýringu sem hún á að hafa á þeim peningum þannig að takast megi að ávaxta pund sjóðsins, ef svo má að orði komast, eins mikið og hægt er og þess vegna að semja við fjármálafyrirtæki án þess að tekin sé of mikil áhætta, þ.e. að ávaxta þessar tekjur þannig að við getum vafalaust gert meira úr þeim. Ég lít svo á, virðulegi forseti, að þessar upphæðir verði greiddar inn í fjarskiptasjóð og að sjóðurinn fái að njóta ávaxta þess en að ekki verði bara greitt út úr ríkissjóði þegar fé vantar til að greiða út úr sjóðnum við ákveðin verkefni. Virðulegi forseti. Til að hafa sagt það líka hér þá er verið að fara í útboð á þessum rásum og á þessari þjónustu sem vantar víða og það er ekkert ólíkt því sem við gerum á ýmsum öðrum sviðum, t.d. því að bjóða út áætlunarflug til nokkurra staða, smástaða, á landinu sem flugfélög treysta sér ekki til að halda uppi arðbæru flugi til og það er styrkt með fé úr ríkissjóði. Það sama erum við að gera núna með almenningssamgöngurnar. Þar hefur nýlega farið fram útboð þar sem fé kemur úr ríkissjóði til að styrkja þær áætlunarleiðir, en viðkomandi aðilar sem í það bjóða þurfa hins vegar að festa sig undir ákveðin skilyrði um ferðafjölda og annað slíkt. Þess vegna er ég hlynntur því sem hér er gert, virðulegi forseti, og vil jafnframt segja að ég vildi óska þess að hæstv. ríkisstjórn hefði þessa sömu skoðun og væri tilbúin að fara þessa sömu leið varðandi strandsiglingar við Ísland. En mér virðist ríkisstjórnin ekki hafa áhuga á því. Ég nefni þetta, virðulegi forseti, vegna þess að tækifærið gefst. Ég er hiklaust þeirrar skoðunar að við eigum að fara þá leið að bjóða út strandsiglingar til ákveðinna staða á landinu m.a. til að minnka flutninga á þjóðvegakerfi landsins, draga flutninga af þjóðvegum og á sjóinn aftur. Þetta á að bjóða út. Ég tel að skipafélögin mundu slást um það, ef svo má að orði komast, að halda þeim flutningum. Þó svo að það mundi hafa nokkurra tuga milljóna kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð að styrkja þessar strandsiglingar þá held ég að það komi margfalt til baka í minna vegsliti á þjóðvegum landsins, að ég tali ekki um minni slysahættu. Virðulegi forseti. Nóg um þetta. Þetta gerist í framhaldi af sölu Símans. Við fengum mikla peninga við sölu Símans. Ég get alveg tekið undir hún að tókst vel og við fengum mikla fjármuni fyrir Símann sem betur fer úr því að við fórum þessa leið. Ég tek enn einu sinni fram að ég var hlynntur sölu samkeppnishluta Símans. Hins vegar vil ég líka nota tækifærið og segja að ég óttast að við munum sjá á næstu missirum, einu og hálfu ári, að starfsmönnum Símans fækki mjög mikið. Ég hef heyrt tölur nefndar, 200, 250 jafnvel 300 manns sem verða þá fórnarlömb hagræðingarkröfu nýrra eigenda sem borguðu mikið fé fyrir Símann og því miður kemur þetta sennilega mjög mikið niður á landsbyggðinni. En vonandi verður það þannig að Síminn kaupi þá þjónustu af öðrum aðilum á landsbyggðinni eftir þetta. Þessi sjóður er að sjálfsögðu stofnaður í framhaldi af þessu. Ég segi: Það mátti gera þetta fyrr. Lokaorð mín eru því: Betra seint en aldrei.

Virðulegi forseti. Við erum sammála um frumvarpið sem hér liggur fyrir og kem ég nánar að því á eftir. Ég hef aðeins athugasemd um það sem beindist að strandsiglingum varðandi ríkisstyrk til þess að taka upp strandsiglingar aftur. Ég verð að segja að þó að ég sé einarður stuðningsmaður strandsiglinga þá efast ég um það í ljósi þeirra staðreynda sem fyrir liggja að strandsiglingar eigi sér mikinn hljómgrunn meðal útgerða vegna þess að við sjáum að atvinnurekendur víða úti á landi hafa frekar notað landflutninga heldur en sjóflutninga í ljósi þeirrar staðreyndar að dýrara er að flytja með bílum heldur en skipum. Ég hef varpað eftirfarandi fyrirspurn áður fram. Hvernig má það gerast að t.d. Vestfirðingar nota fremur landflutningana þrátt fyrir að það sé 30–40% dýrara að flytja 40 feta gám landleiðina en sjóleiðina? Getur ríkisstyrkt skipaútgerð haft þau áhrif að einhver straumhvörf verða á þessum flutningum? Ég efa það stórlega. Það þarf eitthvað meira að koma til. Ég endurtek að ég er einlægur stuðningsmaður þess að strandsiglingar verði teknar upp að nýju. En ef ríkisstyrkt skipaútgerð breytir í einhverju hugarfari atvinnurekenda og framleiðenda úti á landi þá er það mál sem þarf frekari skoðunar við. En ég spyr: Hvers vegna lagðist þá skipaútgerð af?

Virðulegi forseti. Guð forði okkur frá því að taka upp ríkisstyrkta skipaútgerð á ný enda er ég ekki að tala um það. Hún kemur aldrei aftur. Hins vegar hef ég sagt að hægt sé að skoða það hvort strandsiglingar muni ekki koma í kjölfarið á útboðsleiðinni og kannski samkeppni þessara tveggja flutningafyrirtækja sem eru á markaðnum í dag, þ.e. ákveðið siglingaprógramm meðfram ströndinni sem tengja má svo til annarra staða með akstri. Ég held að þessi leið sé fær. Ég bendi á að sennilega fara hæstu styrkir úti í Evrópu og í nágrannalöndum okkar sem ríkisstjórnir veita til flutningastarfsemi hvort sem það er til járnbrautarlesta eða annars og með öllum þeim flutningum sem því fylgir. Herra forseti. Mér finnst voðalega skrýtið ef menn þurfa að flytja t.d. 40 feta gám fullan af frosnum fiski að það þurfi endilega að gerast á fjórum til fimm tímum eftir þjóðvegakerfi landsins. Ég held að það væri hægt að skipuleggja flutningana öðruvísi en að gera það svoleiðis. Ég bendi t.d. á, virðulegi forseti, að menn geta lestað gám í einhverri höfn, híft hann til vinstri og sett á flutningabíl. Þá ber hann engin gjöld til hafnarinnar. En ef hann er hífður til hægri um borð í flutningaskip þá ber hann alls konar gjöld um leið og hann fer í skipið. Við þurfum því kannski líka að skoða í leiðinni gjaldskrár hafna og annað slíkt. Þar blandast t.d. inn í það sem hv. þingmaður og stjórnarmeirihlutinn tók þátt í, þ.e. að breyta lögum um hafnir. Ég viðurkenni að menn eru nú farnir að tala um að fresta því eitthvað. Þar var gerð töluverð árás á hafnirnar, því miður. En ég hygg að við hv. þingmaður séum sammála um leiðina. En guð forði mér frá því að taka hér þátt í umræðu um ríkisstyrkta skipaútgerð. Það er ekki ætlunin.

Frú forseti. Við erum sammála um tvennt. Í fyrsta lagi að ríkisstyrkt skipaútgerð á enga framtíð fyrir sér. Í annan stað að skoða þurfi gjaldskrá hafna sem kemur ekki við þær lagabreytingar sem gerðar voru um frjáls hafnargjöld og frjálsa álagningu á skipakomur í hafnir. Við stöndum frammi fyrir því að þegar hefur farið fram nokkur athugun á kostnaði í höfnum versus kostnaði við losun og lestun á flutningabílum og það kom í ljós í skýrslu sem unnin var að það er allt upp í 800% kostnaðarmunur á losun og lestun skipa í höfnum og losun og lestun flutningabíla. Því hefur verið haldið fram að gjaldskrá hafna hafi í allt of ríkum mæli verið slík að óviðunandi hafi verið fyrir útgerðina að búa við, ég vil kannski ekki kalla það okur en við þá gjaldskrá sem við lýði var. Ég hef nefnt dæmi um vörugjald þar sem fiskverkandi í Sandgerði keypti afskurð af frystihúsi á Ísafirði. Fyrst var aflanum landað á Ísafirði og borgað aflagjald, síðan var afskurðurinn settur um borð í skip á Ísafirði og borgað vörugjald, honum var landað í Hafnarfirði og þar var greitt vörugjald, þá var hann fluttur til Sandgerðis þar sem hann var frystur, settur í pönnur, og aftur um borð í skip og borgað vörugjald í þriðja skipti. Þetta er náttúrlega óeðlilegt og það má segja að ástandið í strandsiglingum sé að hluta til þessi gjaldskrá hafna sem hefur haft mjög neikvæð áhrif á útgerðina. Ég er sammála hv. þm. Kristjáni L. Möller að fara þarf rækilega ofan í þetta mál og skoða hvort ekki sé hægt að koma á strandsiglingum á ný en þá auðvitað í frjálsri samkeppni.

Virðulegi forseti. Ég þarf kannski ekki að bæta miklu við, mér heyrist vera samhljómur á milli okkar hvað þetta mál varðar. Það er alveg rétt eins og hér hefur verið sagt að gjaldskrá hafna var mjög há miðað við lestun á flutningabíla eins og ég tók dæmi um og það er auðvitað ein af ástæðunum fyrir því að strandsiglingar lögðust niður. Mig langaði, virðulegi forseti að spyrja, og kannski gefst tækifæri til að svara því á eftir þó að við séum að ræða um fjarskiptasjóðinn og þetta blandist inn í það, hvort hv. þingmaður geti ekki verið sammála mér um að fara útboðsleiðina með strandsiglingarnar líkt og við gerum með fjarskiptasjóðinn, almenningssamgöngurnar og flugið til nokkurra staða á landinu. Þarna erum við komin með módel, sem ríkisstjórnin hefur samþykkt í þessum tilteknu atriðum og stundum við aðrir þingmenn, til að freista þess að taka upp strandsiglingar aftur með því að bjóða þær út og sjá hvað gefa þyrfti með þeim, ef svo má að orði komast. Sparnaðurinn kæmi margfalt til baka í ríkissjóð í minna vegsliti á þjóðvegum landsins og þar af leiðandi minna viðhaldi vegna þungaflutninganna að maður tali ekki um að slysahættan minnkaði.

Virðulegur forseti. Ég vildi leggja orð í belg og fagna sérstaklega því frumvarpi sem hér er lagt fram um fjarskiptasjóð og rifja aðeins upp söguna í því sambandi. Sjóðurinn er stofnaður þar sem sala Símans tókst ágætlega vel og með sölu hans skapaðist svigrúm til að koma þessum fjarskiptasjóði á, enda fara 2,5 milljarðar af söluverðmæti Símans til sjóðsins. Í upphafi þegar kom til tals að selja Símann varð mikil umræðu um það mál í Framsóknarflokknum, í þingflokknum og á vettvangi flokksins, og sitt sýndist hverjum. Að lokum var ákveðið að styðja sölu Símans en við lögðum sérstaka áherslu á að byggja upp fjarskiptakerfi um allt land þannig að sem flestir landsmenn hefðu aðgang að sambærilegri þjónustu fyrir sambærilegt verð og að sjálfstæður sjóður yrði stofnaður í því skyni, þ.e. fjarskiptasjóður. Ég fagna því að málið hefur þróast í takt við að sem við vildum og er nú alveg að komast í höfn þar sem þetta frumvarp hefur verið lagt fram. Það verður að segjast eins og er að fjarskipti á Íslandi hafa verið góð. Stundum má heyra á þingmönnum og ýmsum aðilum að þau hafi verið í slæmum farvegi en það er alls ekki svo. Á Íslandi höfum við búið við svokallaða alþjónustu. Ákveðin skilyrði voru sett í lög sem fjarskiptafyrirtæki og stjórnvöld hafa reynt að uppfylla sameiginlega, þ.e. ákveðin lágmarksskilyrði um þjónustu fyrir alla landsmenn, sérstaklega hvað varðar aðgengi að síma og háhraðatengingum. Því má segja að við höfum netvætt landið mun hraðar og mun víðtækar en flestar aðrar þjóðir og nú er svo komið að aðgengi að háhraðatengingum hérlendis er með því besta í heiminum, ég held að það sé hvergi betra. Notkun á háhraðatengingum er mjög mikil og netnotkun er óvíða eins útbreidd og hér á landi en árið 2004 notaði 81% einstaklinga netið á Íslandi og ekkert nágrannaríki toppar það, enginn er hærri. Í nágrannaríkjunum er notkunin að meðaltali 66–77% og í ESB um 50%. Ég vil líka minnast á að notkun á farsíma er einnig með því mesta sem gerist í heiminum. Við teljum það ómissandi gæði að hafa aðgang að háhraðaneti og farsíma og þeirri tækni. Þess vegna er líka hollt fyrir okkur að rifja upp að það er ótrúlega stutt síðan þessi tækni hóf innreið sína, það eru t.d. einungis 16 ár síðan stafrænt samband fyrir internetið var opnað til útlanda og tveimur árum áður hafði verið opnað gagnaflutningsnet hér á landi. Hvað halda menn að sé langt síðan GSM-síminn var tekinn í notkun á Íslandi? Það eru 11 ár. Það er ótrúlega stutt síðan GSM-síminn kom til og núna þykir okkur GSM-síminn algerlega ómissandi og menn gagnrýna það mjög ef þeir hafa ekki GSM-samband alls staðar. Við skulum ekki gleyma því hve er stutt síðan þessi tækni hóf innreið sína og hvað við höfum þrátt fyrir allt verið öflug í að byggja hana upp. Hvað varðar fjarskiptaáætlunina þá eru ákveðnar væntingar gerðar til hennar. Í henni kemur fram að allir landsmenn sem þess óska eigi að hafa aðgang að háhraðatengingum árið 2007 og að GSM-farsímaþjónusta eigi að verða aðgengileg á þjóðvegi 1 og öðrum helstu stofnvegum, helstu ferðamannastöðum og minni þéttbýlisstöðum að mig minnir árið 2006 þ.e. strax á næsta ári. Fjarskiptasjóður er því verkfæri til að tryggja að markmiðum fjarskiptaáætlunar verði náð. Virðulegur forseti. Ég vil fagna sérstaklega þessu mikla framfaramáli og minna á að við höfum gert mjög vel. Það var erfitt að skikka fjarskiptafyrirtækin til að taka frekari skref þar sem ekki voru markaðslegar forsendur fyrir því en með sölu Símans skapaðist svigrúm fyrir stuðning af hálfu ríkisvaldsins til þeirra fyrirtækja sem munu keppa um þetta fé til að koma upp betri þjónustu fyrir landsmenn. Ég tel ástæðu til að óska hæstv. samgönguráðherra til hamingju með þetta góða frumvarp og fagna því að það er einmitt í takt við vilja Framsóknarflokksins, þann vilja sem við komum á framfæri í upphafi þegar ákveðið var að selja Símann. Með frumvarpinu tryggjum við að landsmenn allir muni búa meira og minna við sömu þjónustu. Auðvitað munum við ekki ná hverjum einasta manni, hverjum einasta bæ í öllum tilvikum en við getum borið höfuðið mjög hátt og munum fara langt fram úr öðrum þjóðum varðandi aðgengi að háhraðatengingum og þjónustu fyrir GSM-símnotendur og skora hæst í öllum heiminum í þessu eins og svo mörgu öðru.

Frú forseti. Mér skilst af ræðu hv. þingmanns að þetta sé allt saman Framsókn að þakka og framsóknarmenn hafi komið vitinu fyrir sjálfstæðismenn með stofnun þessa sjóðs og væri gaman að heyra það hjá hæstv. samgönguráðherra á eftir hvort svo hafi verið. Ég kem aðallega upp til að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns vegna þess að hún talaði um að fjarskiptin væru góð. Þau eru það sannarlega á hluta landsins en ég er ekki viss um að íbúar í Hrísey hefðu getað skrifað upp á það fyrir einu eða einu og hálfu ári síðan. Þeir þurftu sjálfir að taka sig til og borga allan stofnkostnað við að skapa sér háhraðasamband sem er náttúrlega mjög óréttlátt vegna þess að þeir sátu ekki við sama borð og íbúar í næsta byggðarlagi, t.d. Dalvíkurbyggð, sem fengu háhraðasambandið með því að Síminn setti upp tæki og tól til þess. Og ég er ekki viss um að íbúar t.d. á Raufarhöfn og öðrum stöðum séu heldur tilbúnir til að skrifa upp á þetta. Mér datt í hug þegar hv. þingmaður talaði um þetta að ég heyrði ágæta sögu um háhraðatengingar austur á landi í kjördæmavikunni fyrir ári síðan. Þar töluðu sveitarstjórnarmenn fyrir nauðsyn háhraðatenginga og öðru slíku og þar var framsóknarmaður sem bjó á Hallormsstað sem keyrði niður á Egilsstaði til að prenta út gögn af netinu. Ég segi þetta, virðulegi forseti, til að andmæla því að fjarskiptin hafi alls staðar verið góð. Þau eru sannarlega góð á mörgum stöðum á landinu en það vantar marga.

Virðulegur forseti. Ég sagði ekki í ræðu minni að þjónustan væri alls staðar góð. Það er hún ekki og mun líklega aldrei verða það. Ég held að við munum aldrei geta veitt fullkomnustu þjónustu alls staðar, ég tel það mjög ólíklegt, en þjónustan hér á landi hefur verið mjög góð miðað við öll önnur ríki sem við miðum okkur við. Ég var að koma því á framfæri áðan. Aðgengi að háhraðatengingum hérlendis er með því besta í heiminum og netnotkun er óvíða eins útbreidd og hér. Við höfum staðið mjög vel að þessum málum en auðvitað vilja þeir sem búa t.d. þar sem aðgengi að háhraðatengingum hefur ekki verið fyrir hendi fá betri þjónustu. Að sjálfsögðu. Við settum hins vegar í lög á sínum tíma ákvæði um alþjónustu og slíkt ákvæði er, miðað við þær upplýsingar sem ég hef, hvergi að finna annars staðar hjá öðrum ríkjum. Við settum fram miklar kvaðir og miklar kröfur um þjónustu fyrir íbúa á Íslandi og með fjarskiptasjóði getum við tekið viðbótarskref. Í fjarskiptaáætlun sem þingheimur samþykkti á síðasta þingi settum við okkur mjög háleit markmið um háhraðatengingar fyrir landsmenn með ákveðnum undantekningum væntanlega því líklega verður aldrei hægt að ná hverjum einasta bæ, ég á ekki von á því, og einnig á að GSM-væða hringveginn og fjölsóttustu ferðamannastaði. Ég tel að við séum að stíga hér miklu framsæknara skref en nokkurt annað ríki og við megum vera stolt af því. Ég vil líka ítreka að Framsóknarflokkurinn setti fram ákveðnar óskir þegar Landssíminn var seldur, m.a. um að komið yrði til móts við þessar tengingar úti á landi. Það varð niðurstaðan og við höfum átt mjög gott samstarf við Sjálfstæðisflokkinn um að setja á stofn þennan fjarskiptasjóð og það ríkir mjög mikil samstaða um hann. En við settum fram alveg sérstakar óskir í þessu sambandi í upphafi og þær eru að verða að veruleika núna.

Virðulegur forseti. Mér fannst þetta miklu skýrara núna, að fjarskiptin væru ekki alls staðar góð, og þá erum við orðin sammála um það eins og ég tók dæmi um. Hv. þingmaður ræddi líka um alþjónustuna sem við settum í lög. Það var merkilegt ákvæði á sínum tíma sem allir voru mjög stoltir af og ánægðir með. En framþróunin og tæknin er slík að kannski einu ári seinna eða svo var ISDN-tengingin sem við vorum að bjóða upp á, m.a. til bænda, orðið dálítið úrelt og lélegt samband. Það er þannig í dag að þegar maður þekkir háhraðatengingar, eins og t.d. við þingmenn búum við, og maður þarf að nota ISDN-samband þá get ég sagt fyrir mitt leyti að ég sleppi því frekar. Tækniþróunin er slík að það var eiginlega orðið úrelt rétt eftir að við samþykktum ákvæðið. Tækniþróunin er svo mikil og sífellt er boðið upp á meiri hraða í örbylgju. Ég vonast því til að fjarskiptasjóðurinn sem verið er að stofna taki dálítinn þátt í því að koma meiri háhraða eins og til bænda í gegnum örbylgjusamband. Ég tók einu sinni dæmi um Trabant eða Mercedes Benz sem ráðherrabíl og ég ætla ekki að halda þá ræðu einu sinni enn en ISDN-tengingum í dag líki ég við Trabant og ADSL sem ráðherrar nota og Benz er töluvert betra.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem komið hefur fram að tækninni fleygir mjög mikið fram í þessum geira. En það verður samt ekki frá okkur tekið að alþjónustukröfurnar voru mjög framsæknar. Við sáum ekki sambærilegar kröfur hjá öðrum ríkjum og vorum að gera rétta hluti þar. En það er rétt að tækninni fleygir fram. Eins og fjarskiptaáætlun er núna á það almennt að vera svo að almenningur um allt land á að hafa aðgang að háhraðatengingum árið 2007. Vissulega kann að koma ný tækni bráðlega sem við sjáum ekki fyrir og að okkur finnist þetta allt frekar úrelt eftir nokkur ár. Ég skal ekki segja til um það. Það er alveg geysileg þróun í þessari tækni, sérstaklega í símtækninni. En af því að hv. þingmaður var að tala um að hann vildi ekki nota ISDN af því að hann væri vanur ADSL þá verð ég að viðurkenna að stundum þegar maður notar ADSL þá finnst mér það líka hægvirkt. Menn gera svo miklar kröfur um hraða í dag. Sé eitthvað hraðvirkara í boði fyrir lítinn pening þá mundi maður auðvitað vilja það.

Frú forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um fjarskiptasjóð sem er eitt afsprengi svokallaðrar símasölu sem hér hefur líka verið rædd. Ég tel vert að rifja upp að í skoðanakönnunum í aðdragandanum að sölu Símans var afgerandi meiri hluti þjóðarinnar andvígur því að grunnfjarskiptakerfi Símans yrði selt. Síðasta skoðanakönnun, í mars síðastliðnum, sýndi að nærri 80% væru andvíg því. Meira að segja eftir að Síminn hafði verið seldur, þegar búið var að útbúa svokallaðan jólagjafapakka þar sem öllu sem hefur verið vanrækt á undanförnum árum var raðað inn, kom fram í Gallup-könnun að stærsti hluti þeirra sem svaraði teldi að óskynsamlegt hefði verið að selja Símann. Menn vildu að hann yrði áfram í þjóðareigu. Ég tel mikilvægt að halda þessu til haga enda eru fjarskiptin einn af öflugustu og mikilvægustu þáttum samfélags okkar til að byggja upp samkeppnishæft og framsækið samfélag um allt land. Þess vegna hefði að mínu mati verið mikilvægt að grunnfjarskiptakerfið héldist áfram í eigu þjóðarinnar og því beitt til að ná þessum markmiðum. Það var ekki svo að Síminn væri rekstrarlegur baggi á ríkinu, fjarri því. Hann hefur að jafnaði skilað 2–3 milljarða kr. arði í ríkissjóð á undanförnum árum. Auk þess var sérstaklega tekinn arður út úr Símanum upp á rúma 6 milljarða kr. Þetta var því jafnframt einn af sterkustu tekjustofnum ríkissjóðs sem þar var kastað burt. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt til að þjóðin hefði átt Símann og beitt þessum milljörðum, þeim peningum sem komu í gegnum arð, til að styrkja og efla fjarskiptakerfið um allt land. Hæstv. ráðherra tókst ekki að selja Símann á árinu 2001 og 2002. Síðan þá er talið að Síminn hafi hækkað um 20–30 milljarða kr. Hvað hefði orðið ef við hefðum átt hann áfram. Þegar hæstv. ráðherrar og þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hæla sér af sölu Símans þá held ég að þeir ættu að tala mjög varlega. Þjóðin sér í gegnum þann loddaraleik. Hv. þm. Kristján L. Möller fagnaði sölu Símans og fannst hún hafa gengið vel og verið góð, og það verið gott að fá þetta. Ég minnist þess einnig að hv. þingmaður fagnaði líka markaðsvæðingu raforkukerfisins þegar hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins mælti fyrir því, þá fagnaði hv. þm. Kristján Möller líka. En svo, þegar í ljós kom að markaðsvæðingin þýddi stórhækkun á rafmagnsverði um allt land og gríðarlegar hækkanir í byggðum fjarri meginþéttbýlinu þá sneri hv. þingmaður við blaðinu og varð andvígur markaðsvæðingu raforkukerfisins. Ég held að hv. þm. Kristján L. Möller ætti að fara varlega, varaþingflokksformaður Samfylkingarinnar, í að fagna markaðsvæðingu fjarskiptaþjónustu og bíða og sjá hvað gerist. Það tókst ekki svo hönduglega til þegar hann fagnaði markaðsvæðingu raforkukerfisins. Staðreyndin er sú að bæði hérlendis og erlendis þýðir markaðsvæðing og einkavæðing á grunnþjónustu til almennings yfirleitt hærra verð og lélegri þjónustu, sérstaklega í dreifbýli. Þannig er það, því miður. Meginmarkmiðið með þessu frumvarpi er að reyna að bæta þar úr, reyna að stoppa í verstu götin, vanræktu framkvæmdirnar sem markaðsvæðing eða einkavæðing fjarskiptanna hefur í för með sér. Það er virðingarverð viðleitni. Ég tek undir þau sjónarmið sem í þessu frumvarpi eru um að ná fram skilgreindum markmiðum í að bæta og efla fjarskiptaþjónustuna, háhraðatenginguna og GSM-þjónustuna, um allt land innan mjög skilgreinds tíma. Ég tek undir að mikilvægt er þannig að þau markmið nái fram að ganga og að þau hefðu átt að nást með því að Síminn væri í eigu þjóðarinnar. Þá hefðum við það auðvitað frekar í hendi okkar í stað þess að reka tvöfalt kerfi, annars vegar markaðsvætt kerfi og hins vegar ríkisstutt. Ég velti fyrir mér stofnun fjarskiptasjóðs, með þeim hætti sem hér er gert, að búa til eins konar ríkisstofnun, sjálfstætt ríkisfyrirtæki sem ekki á að lúta beint vilja Alþingis. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er ætlunin að það fjármagn sem úthlutað er úr fjarskiptasjóði fari í gegnum fjárlög eða er ætlunin að það fari beint úr sjóðnum og til einstakra verkefna, þ.e. að bara sjóðstjórnin og ráðherra ráði þar? Ég hef ekkert út á það að setja, frú forseti, úr því að Síminn var seldur, að ákveðið fjármagn skuli lagt til hliðar til að efla fjarskiptakerfið. Úr því að menn fóru þá óskynsamlegu leið að selja Símann þá finnst mér það hafa verið góð ákvörðun. En ég hefði talið að leggja ætti fjármagnið til hliðar og veita það í gegnum fjárlög, í gegnum fjarskiptaáætlun, sem fengi þar með hliðstæða stöðu og vegáætlun. Hún yrði pólitískt afgreidd á Alþingi og forgangsröðin ákveðin þar. Eins og við þingmenn þekkjum koma langflestar sveitarstjórnir, af öllu landinu, með erindi inn til Alþingis um að bæta fjarskiptakerfið, bæta GSM-þjónustuna, bæta háhraðatenginguna o.s.frv. Það er því enn, að ég tel, eitt af stærri málum Alþingis, að bæta og efla fjarskiptakerfið um allt land. Ég tel að það eigi að vera á ábyrgð Alþingis. Ég tel að þessi sjóður, sem hér er verið að stofna og verkefni hans, eigi að vera á ábyrgð Alþingis og fá stjórnsýslulega meðferð í gegnum fjárlögin. Ég teldi annað fyrirkomulag gagnrýnisvert og vil að útdeiling fjármunanna fari í gegnum Alþingi eins og fjárlög. Eins og fram kom í andsvörum áðan var hlutverk sjóðsins að koma inn og standa að framkvæmdum við svokallaðar óarðbærar framkvæmdir í fjarskiptum. Hver á að skilgreina hvað er óarðbært? Það er Póst- og fjarskiptastofnun, segir hæstv. ráðherra. Þá veltir maður fyrir sér hvaða arðsemiskrafa verður lögð þar til grundvallar. Hvernig á að meta hvaða framkvæmd er arðbær og hver er óarðbær? Það verður ekki einfalt mál. Þetta fjármagn á fyrst og fremst að nota til stofnkostnaðar. Því er ekki ætlað að koma inn í rekstur um ótakmarkaðan tíma. Ef hæstv. ráðherra vill meina, með sinni óbeinu þátttöku í umræðunni, að fjarskiptasjóður eigi líka að koma að rekstri þá fer málið að vandast. Þá erum við komin með tvöfalt fjarskiptakerfi. Annars vegar óarðbæra fjarskiptakerfið sem ríkið á að standa að meira eða minna leyti að, leggja til stofnkostnað og sinna rekstri, og hins vegar hið arðbæra fjarskiptakerfi sem aðrir vilja reka. En einmitt þessi uppsetning er mjög varhugaverð. Auðvitað reyna fjarskiptafyrirtæki á samkeppnismarkaði að hala inn peninga frá ríkinu en eins og við vitum er ekki um neina samkeppni að ræða víða úti á landi. Ef það hefði verið raunveruleg samkeppni í fjarskiptum þá hefði Síminn ekki lokað starfsstöð sinni á Blönduósi eða á Siglufirði. Við vitum það.

Samkeppnin er góð.

Samkeppnin er góð, ég tek alveg undir það, þar sem hún er virk. Þar er samkeppnin góð. En einkavædd einokun í þjónustu á grunnfjarskiptakerfi eins og Símanum er slæm. Það er bara svo einfalt. Ég held að við stöndum frammi fyrir því að ríkið ætli að reka óarðbært fjarskiptakerfi en fjarskiptafyrirtæki á markaði reki fyrirtæki sem eru talin arðbær. Við erum komin með tvöfalt kerfi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra eftir hverju verði farið þegar menn setja sér áætlun. Verður t.d. farið eftir þeirri ágætu þingsályktunartillögu sem var samþykkt í fyrra, þingsályktunartillögu sem hæstv. ráðherra samgöngumála lagði fram um stefnu og áfanga í fjarskiptamálum? Þar er tímasett, virðulegur forseti, að GSM-farsímaþjónusta verði aðgengileg á þjóðvegi eitt og öðrum helstu stofnvegum, á helstu ferðamannastöðum og minni þéttbýlisstöðum fyrir árið 2006. Verður staðið við það? Verður staðið við það sem stendur í áætluninni sem Alþingi samþykkti, frú forseti? Það eru bara nokkrir mánuðir síðan við samþykktum þessa áætlun. Hún var samþykkt samhljóða í þinginu, að rétt væri að ná þessum markmiðum. Verður stafrænt sjónvarp og háhraðanet boðið út árið 2005? Árið 2005 mun senn liðið. Einnig segir að allir grunnskólar verði tengdir öflugu háhraðaneti og við það náist ákveðinn áfangi árið 2006, sem er skilgreindur og annar árið 2007.  Ég vil að hæstv. ráðherra svari með hvaða hætti verður staðið við tímasetta fjarskiptaáætlun, um aðgerðir í fjarskiptamálum sem við samþykktum á vorþingi. Það sem skiptir máli er það sem gert er en ekki það sem menn setja á blað og segjast ætla að gera í framtíðinni. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð um málið. Ég vil þó spyrja hæstv. ráðherra: Er meiningin að GSM-þjónustan verði hluti af öryggiskerfi þjóðarinnar? Hér er talað um hve mikilvæg GSM-þjónustan sé í öryggisskyni. Það er heimild til þess í fjarskiptalögum að skilgreina ákveðna þætti sem öryggismál. Þá eru þeir meðhöndlaðir sem slíkir. Eitt af því eru fjarskiptin sem hafa grundvallarþýðingu fyrir öryggi íbúa og vegfarenda hvar sem er á landinu og sem allra víðast. Það á ekki síst við um GSM-farsímaþjónustuna. Við þekkjum dæmi frá því í haust að menn voru hætt komnir í Húnavatnssýslu, norður á Ströndum, vegna slyss. Fjarskiptaþjónustan var ekki fyrir hendi og hvorki hægt að ná í lækni né sjúkraaðstoð. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er meiningin að GSM-farsímaþjónustan verði hluti af þessu öryggiskerfi, meðhöndluð sem slík og tryggt að hún nái til landsmanna í það ríkum mæli að hún veiti raunverulegt öryggi? Ég tel það mikilvægt. Ég tel að GSM-farsímaþjónustan eigi að vera hluti af öryggisviðbúnaðinum. Það er dæmi út af fyrir sig að þegar á reyndi á Ströndum að þá virkaði ekki farsímaþjónustan en það er annað mál. En það sýnir að máli skiptir að GSM-farsímaþjónustan verði hluti af öryggiskerfi þjóðarinnar og byggt upp sem slíkt. Frú forseti. Ég hef rakið málið og tel að úr því að farið er út í að stofna fjarskiptasjóð, eða taka frá fjármagn á sölu Símans til að byggja upp fjarskiptin sem við teljum í sjálfu sér skynsamlegt, sé eðlilegra að útdeila því fé samkvæmt fjarskiptaáætlun sem hluta af öðrum framkvæmdaáætlunum sem þingið lætur vinna eins og vegáætlun, flugmálaáætlun o.s.frv. Ég tel að fjármagninu ætti að úthlutað eftir því í stað þess að búa til nýjan millilið, nýja stofnun sem muni starfa á eigin vegum. Ég tel að skynsamlegast hefði verið að skoða hvort ekki ætti að fela öflugu ríkisþjónustufyrirtæki, eins og Vegagerð ríkisins, sem er með sérfræðinga á sínum snærum og umfangsmikla þjónustu, ber ábyrgð á stórum hluta af umferðaröryggismálum sem fjarskiptin eru, að bjóða út og halda utan um málið að öðru leyti. Þá þyrfti ekki að búa til nýja stofnun um þessi mál en framkvæmdaáætlun og úthlutun fjármagns færi að öðru leyti í gegnum Alþingi sem bæri endanlega ábyrgð á þeirri úthlutun.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því sem fram kom í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar um að nauðsynlegt sé að þetta fari í gegnum fjárlög. Allt er það rétt enda gerum við ráð fyrir að sjálfsögðu að fjarskiptasjóður sé á fjárlögum. Við höfum það einmitt í fjáraukalagafrumvarpinu fyrir árið 2005 að þar er fjárveiting til fjarskiptasjóðs sérstaklega tilgreind 1 milljarður kr. á þessu ári og fjarskiptasjóður hefur þar með, þegar búið er að afgreiða fjáraukalögin, milljarð til þess að vinna að fyrstu verkefnunum á sviði uppbyggingar fjarskiptakerfa í dreifbýli í samræmi við fjarskiptaáætlun að sjálfsögðu. Þar ber fyrst að telja uppbyggingu GSM-símkerfanna á þjóðvegum og helstu ferðamannastöðum. Það er því allt saman í fullkomlega eðlilegum farvegi. Mér heyrist satt að segja að hv. þingmaður sé að færast alltaf nær okkur í þessu máli og sé alltaf að átta sig betur og betur á því að við erum algjörlega á hárréttri leið þegar hann er farinn að leggja alveg sérstaka áherslu á að nauðsynlegt sé að fara eftir þeim nótum sem við höfum verið að leika eftir og birtast m.a. í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2005 þar sem útdeilt er fjármunum til fjarskiptasjóðs.

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa einlægan áhuga hæstv. ráðherra til að bæta og efla fjarskipti í landinu, persónulegan áhuga hans til þess, það geri ég ekki. Ég tel að hann hafi a.m.k. í orði og að sumu leyti í verki sýnt að hann hafi einlægan áhuga til að gera það, ég dreg það ekki í efa. Hann hefur á margan hátt haldið þeim málstað öflugt fram þó svo að árangurinn hafi ekki orðið með þeim hætti sem við hefðum viljað sjá. En enn þá er stjórnsýslulega óljóst hvernig með meðferð á þessu fé og þessari áætlun skuli farið. Það er töluverður munur á því hvort fjármagni er úthlutað í samræmi við fjarskiptaáætlun eða samkvæmt fjarskiptaáætlun. Ég hefði viljað sjá að þarna stæði að fjármagn yrði veitt úr sjóðnum samkvæmt fjarskiptaáætlun, áætlun sem Alþingi hefði þá samþykkt þar sem kvæði á um forgangsröðun á þeim atriðum sem þar væru. En ef það væri samræmi er það, eins og reyndar frumvarpið gerir ráð fyrir, þessi sjóðstjórn sem er skipuð af ráðherra sem á í rauninni að fara með það vald - þá leiðréttir hæstv. ráðherra mig - sem á að fara með það valda að velja, forgangsraða eða ákveða til hvaða þátta í þeim fjarskiptamálum sem um ræðir verið er að veita fjármagn á hverjum tíma en ekki þingið.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason fór vítt og breitt um samgöngumál og verður að segja og ég held að hann sé sammála mér um að þetta er eitt af athyglisverðustu málum á sviði samgöngumála sem flutt hefur verið um nokkuð langan tíma í ljósi þess að lengi hefur verið deilt á að ekki sé nægjanlega gott GSM-kerfi meðfram þjóðvegi eitt. Hér er tillaga um að verulega verði bætt úr. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kom inn á áðan hefur verið ótrúlega hröð uppbygging á GSM- eða NMT-kerfi sem aðeins er orðið ellefu ára gamalt. Svo hratt hefur þetta gengið yfir að ég held að það sé nú orðið nokkuð gott. Hins vegar hjó ég eftir því að hv. þm. Jón Bjarnason talaði um að það væri eðlilegt og rétt að Alþingi sæi um þessi mál eða að Vegagerðin hefði með þetta að gera, sem náttúrlega hefur fyrst og fremst með öryggi á vegum að gera, en þetta er miklu víðfeðmara en það að hér sé aðeins um GSM-kerfi að ræða á þjóðvegi eitt. Það er auðvitað hugbúnaðurinn, hér eru tölvurnar og sá flutningur allur sem landsbyggðin bíður eftir og vill fá með miklu meiri hraða en er í dag og það er skiljanleg krafa. En að fara síðan í hinn staðinn að tala um arðsemi þessara framkvæmda, hvernig það eigi að halda, dettur þá hv. þm. Jóni Bjarnasyni í hug að ef Alþingi hefði með þetta að gera þá yrði mjög mikið arðsemisálit hvernig ætti að framkvæma þetta verk? Eins og lagt er til þ.e. að þetta verði unnið af sérfræðingum á þessu sviði með það að leiðarljósi sem hæstv. samgönguráðherra hefur lagt upp með, að leita leiða til að þjóna landsbyggðinni sem best og mest má vera, hefði ég haldið að þingmenn hinnar dreifðu byggðar mundu bara segja amen eftir efninu. Við fögnum þessu og styðjum þetta af heilum hug.

Frú forseti. Það voru ýmsir þingmenn sem fögnuðu markaðsvæðingu raforkukerfisins og stofnun millifyrirtækja eins og Landsnets fyrir ári en gerðust síðan miklir efasemdarmenn, meira að segja þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum, um ágæti þeirrar markaðsvæðingar sem þar var á ferð, að hún væri nú það besta sem væri verið að gera fyrir hinar dreifðu byggðir. Enda líka fáum við fjölda dæmi þess að raforkuverð hefur snarhækkað t.d. í Súðavík. Þar talaði sveitarstjórinn um að raforkan til að reka rækjufyrirtæki, sem þeir síðan urðu að loka vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og hás gengis, hefði hækkað um 3 milljónir á árinu, bara sú stjórnsýslubreyting. Meira að segja þingmenn Sjálfstæðisflokksins fóru sumir að efast um að þetta hefði nú allt verið til góðs. Það er því ýmislegt að varast. Arðurinn af Símanum meðan ríkið átti hann, 2–3 milljarðar á ári undanfarin ár, hefði verið góð upphæð til að verja til uppbyggingar fjarskiptakerfa og m.a. GSM-farsímaþjónustu. Nú koma þeir peningar ekki inn. Hitt er síðan annað mál að ef af þessu verður verða menn að takast á við það sem fram undan er. Til dæmis framkvæmd vegáætlunar þar sem samgöngunefnd, þingmenn, þ.e. Alþingi, forgangsraðar. Við fáum reyndar tillögur frá Vegagerðinni og frá ráðherra að forgangsröðun í vegamálum, en það er þingið, það eru þingmennirnir sem bera síðan endanlega ábyrgð á þeirri forgangsröðun sem ráðist er í. Hér er ekki gert ráð fyrir slíkri ábyrgð. Hérna er verið að leggja til nýja tegund af ríkisstofnun. Sjálfstæðisflokkurinn er kannski svona hrifinn 

Virðulegi forseti. Hér er náttúrlega ekki verið að leggja til að setja einhverja silkihúfu ofan á aðra sem fyrir er heldur verður þessu stýrt af samgönguráðuneytinu. Ég trúi því og treysti að þar muni menn leita leiða til hagkvæmni og til að fá það mesta út úr fjármunum til að tryggja öryggi og þjónustu við hina dreifðu byggðir. Síminn seldur og þá sé nánast búið að slátra mjólkurkúnni er náttúrlega ekki rétt vegna þess að það fjármagn, hluti af fjármagninu sem fæst fyrir Símann, er notað til að greiða niður erlendar skuldir og þar um leið er sparað mikið fé í vaxtagreiðslur sem annars hefði þurft að inna af hendi. Það kemur því á móti og til langtíma litið er þetta rétt og eðlilegt að ríkið losi sig við Símann og ég er sannfærður um að þarna verður miklu betri þjónusta. Við skulum ekki gleyma heldur einum þætti í þessu líka sem eru t.d. sendingar í gegnum gervihnetti til sjómanna á hafi úti sem mun auðvitað skila sér líka í auknu öryggi. Einnig má benda á að GSM-kerfið er náttúrlega stórt öryggismál því að það hefur oftar en ekki komið fyrir að verið er að leita að aðilum sem hafa verið með GSM-síma á sér og því hefur verið hægt að miða þá aðila út og finna þá ef þeir hafa týnst, sem dæmi eru um. En ég held, virðulegi forseti, að þetta mál sé hið besta mál og eins og ég segi, þetta er eitt af þeim mestu málum sem hafa verið lögð fram hér um nokkurn tíma á sviði samgöngumála. Auðvitað eru mörg stór mál sem hafa verið lögð fram eins og samræmd samgönguáætlun sem varðar sjó, land og flug. Það var stóra skrefið sem stigið var. Hv. þingmaður er mjög efins um að einhver framkvæmd verði úr því sem hér kemur fram og efast um dagsetningar sem settar eru. En, hv. þingmaður, orð eru til alls fyrst.

Frú forseti. Það var ágætt að heyra frá hv. formanni samgöngunefndar að ætlunin væri að standa við tímasetningar í þingsályktun sem við sömdum um fjarskiptaáætlun í fyrra. Ég fagna því ef hv. þingmaður ætlar að beita sér fyrir því að staðið verði við þær tímasetningar. En þá má nú fara að láta hendur standa fram úr ermum. Ég vil ítreka að verið er að búa til milliríkisstofnun. Fjármálaráðuneytið segir í umsögn sinni að áætlaður kostnaður við rekstur sjóðsins, sem þeir kalla, geti numið á bilinu 10–15 millj. kr. á ári. Hingað til hefur fjármálaráðuneytið aldrei ofáætlað, ekki svo ég muni, rekstur nýrrar stofnunar. Reyndin hefur verið sú að kostnaður hefur rokið upp úr öllu valdi, minnugur Fiskistofu sem var stofnuð og átti nú bara að vera þriggja, fjögurra manna apparat, ekki satt? Hér er því verið að gefa því undir fótinn að setja á laggirnar nýja ríkisstofnun og henni er sjálfri ætlað að ákveða sér reglur og úthluta en ekki þinginu, ég bendi á það. Hér segir: „Mikilvægt er að stjórn sjóðsins setji sér skýrar reglur um greiðslur úr sjóðnum, m.a. í samræmi við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar.“ - Ekki þingsins. Ég tel því að stjórnsýslulega ætti þetta mál að fara undir þingið, undir þingnefndir - fjármagnið verði tekið til hliðar og úthlutað samkvæmt áætlunum sem þingið staðfestir. Ég tel að við höfum nú þegar ríkisstofnun, Vegagerðina, eins og ég hef nefnt, sem gæti vel tekið að sér þessa þjónustu. Við þurfum ekki að búa til annan stjórnsýslulegan millilið, nýja ríkisstofnun, með ófyrirsjáanlegum afleiðingum að ekki sé talað um rekstrarkostnað. Ég hélt einhvern veginn að það hefði átt að vera hægt að fá stuðning frá sjálfstæðismönnum þegar verið er að leggja til að setja ekki á fót nýjar ríkisstofnanir heldur nota þær sem fyrir eru og nota þá fjármagnið til þeirra verkefna sem ætlað er.

Hæstv. forseti. Mig langar til að mæla fáein orð um þetta mál. Hér ætla menn að reyna að sjá til þess að þjónusta Símans, sem áður var, og þeirra aðila sem hafa komið inn á það svið, verði til staðar fyrir sem allra flesta í landinu og það er ekkert nema gott um það að segja. Ég vil hins vegar koma því til skila hér, og alveg sérstaklega til nefndarmanna sem munu fjalla um þetta mál, að vandlega verði rætt við aðra aðila á markaði um þessar framkvæmdir. Það er nefnilega ekki einfalt að bjóða út nýjar viðbætur við þetta kerfi og rekstur á þeim. Síminn er í einokunaraðstöðu, hann er í fákeppnisaðstöðu. Það er bara eitt annað fyrirtæki, sem stendur undir nafni, í keppni við hann. Síminn er með 75% af markaðnum, eða hvað það nú er, og hitt fyrirtækið með yfir 20%. Það er sem sagt alla vega yfir 70% og yfir 20% markaðshlutdeild, það er yfir 90% hjá þessum tveimur aðilum. Hverjir geta þá keppt, þegar ráðist verður í að bjóða út viðbætur við þetta kerfi? Hvernig fer sú verðlagning fram? Ég ímynda mér að það geti verið freistandi fyrir stóru fyrirtækin á þessu sviði að láta það bíða svolítið að ráðast í viðbætur við kerfin, jafnvel þó að möguleiki sé til þess að slíkar viðbætur geti staðið undir sér, vegna þess að þau eiga von í því að ríkissjóður borgi brúsann. Það er full ástæða til þess að hafa gætur á þessu og einnig á því að ekki er endilega víst að útboðin sem fara fram skili einhverju skynsamlegu verði. Ég held að það þurfi að hafa opna möguleika á því að meta alveg sérstaklega tilboð í viðbætur af þessu tagi vegna þess að þeir sem koma til með að bjóða í verkið, sem eru þá fyrst og fremst þessi tvö stóru fyrirtæki, bjóða ekki eingöngu út frá því hvað er hagkvæmt fyrir þau heldur hlýtur það að hafa áhrif hve langt þeir telja sig komast gagnvart þeim aðila sem er að bjóða út. Aðrir eiga minni möguleika á því að bæta við þessi kerfi en þeir sem þar eru fyrir. Nefndin þarf að fá betri mynd af þessum vanda með því að ræða við þá litlu aðila sem eru á markaðnum, hvernig hægt sé að ganga úr skugga um, þegar farið verður að bjóða út viðbætur, að þar sé ekki verið að hafa fjármuni af ríkinu til uppbyggingar á kerfum sem gætu alveg staðið undir sér í samkeppninni. Ég ætla svo að gera litla athugasemd við orðalag hér. Í 3. gr. stendur að samgönguráðherra skipi fimm menn í stjórn fjarskiptasjóðs, þar af formann og varaformann auk varamanna. Það er nú venjan að það komi fram hvað varamennirnir eiga að vera margir. Ég gef mér að þarna eigi þeir að vera jafnmargir og stjórnarmennirnir en það er þó ekkert alveg ótvírætt í því. Mér finnst að það þurfi að vera skýrt. Svo langar mig að vekja athygli á einu sem kemur hér fram. Það er sagt hér í 1. gr., markmiðsgreininni: „Sjóðurinn er eign ríkisins. Varsla hans og dagleg umsýsla heyrir undir samgönguráðuneytið.“ En þar á undan stendur: „Stofna skal sérstakan sjóð, fjarskiptasjóð, sem hefur það hlutverk að stuðla að uppbyggingu á sviði fjarskiptamála á grundvelli fjarskiptaáætlunar.“ Í athugasemdum við frumvarpið, og ég vek athygli á því, í lok athugasemdanna, á undan athugasemdum við einstakar greinar, stendur: „Meginreglan verður að framlög taki mið af fjarskiptaáætlun“ - allt svo meginreglan - „og verði í samræmi við nánari útfærslu verkefna hverju sinni. Mikilvægt er að stjórn sjóðsins setji sér skýrar reglur um greiðslur úr sjóðnum, m.a. í samræmi við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar.“ Bíddu, hvað er hér á ferðinni? Ég bara spyr, mér finnst þetta svolítið undarlegt. Það er talað um fjarskiptaáætlun. Hún á að koma fyrir Alþingi og hún á að liggja fyrir sem plagg sem á vera meginstefnan í því sem verið er að gera hér, en svo er allt í einu ríkisstjórnin komin inn og nefndin á að liggja yfir einhverri forgangsröðun frá henni. Ég held að það sé full ástæða til þess að heyra í hæstv. samgönguráðherra með það hvað er átt við með þessu. Á ríkisstjórnin að vera með einhverja aðra forgangsröðun en kemur fram í fjarskiptaáætlun? Hvernig stendur á því að hér er sérstaklega vikið að því að einhver forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þessum málum eigi að vera á dagskrá þeirrar stjórnar sem fjalla á um málin? Ef til vill er það eitthvað sem ég átta mig ekki á og fæ þá skýringar á. En mér fannst ástæða til þess að spyrja um þetta vegna þess að ég vildi taka mark á því að sú fjarskiptaáætlun sem yrði kynnt væri í alvöru. Að ekki væri einhver önnur fjarskiptaáætlun ríkisstjórnarinnar sem ætti síðan að taka sérstakt mið af eins og manni gæti dottið í hug. Ég ætla ekki að hafa mitt mál langt í þessu. Ég endurtek að ég tel að full ástæða sé til þess að nefndin skoði þetta vandlega og reyni að velta því fyrir sér með hvaða hætti sé hægt að láta meta eftirlit með þessum útboðum, alveg sérstaklega vegna þess einokunarfyrirbrigðis sem er þarna í gangi. Síminn á nánast öll grunnkerfin í landinu, í dreifbýlinu, og það hlýtur að verða freisting fyrir þá sem stjórna á þeim bæ að bíða með framkvæmdir á svæðum sem kannski er tæpt með að standi undir sér, þar sem þeir hafa von um að fá peninga úr ríkissjóði til þess að fjármagna þær framkvæmdir. Þess vegna þarf að vanda sig alveg sérstaklega við það að veita fjármunum í þennan farveg og passa upp á að menn verðleggi hlutina ekki of hátt. Ég held reyndar að þar verði menn jafnvel að velta fyrir sér einhverjum öðrum leiðum til viðbótar og mér finnst að nefndin ætti að skoða það vandlega hvort útboð er eina leiðin, t.d. að hægt væri að hafna niðurstöðum útboða á grundvelli skoðunar og láta framkvæma verkefnið á vegum nefndarinnar, ef um það er að ræða, eða bjóða það út aftur eða hvernig sem menn vilja hafa það. Þetta er ekkert einfalt mál þegar svo mikil fákeppni er á ferðinni eins og þarna er.

Frú forseti. Ég á það erindi fyrst og fremst í þennan ræðustól að fagna því frumvarpi sem hér er komið fram. Ef maður lítur aðeins til baka þá rifjast upp fyrir manni umræðan sem var hér á sínum tíma þegar frumvarp kom fram um sölu Landssíma Íslands og fyrirvarar sem ýmsir höfðu þá við það að grunnnetið yrði selt með. Þá tók þingflokkur Framsóknarflokksins þá afstöðu að þetta væri framfaraspor en hafði jafnframt þann fyrirvara við málið að þar sem ekki væri hægt að byggja upp fjarskiptakerfi í eitt skipti fyrir öll vegna tækniþróunar og framfara yrði einhvern veginn að tryggja að á hverjum tíma væri hægt að bregðast við því með tilliti til hagsmuna landsbyggðarinnar, svo að hún sæti ekki eftir þegar kæmi að því að byggja upp fjarskiptakerfi sem væri sjáanlega ekki jafnarðbært þar og í þéttbýliskjörnum landsins. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur, sem von er, flest á hornum sér og blandar inn í umræðuna breyttu skipulagi á raforkumálum og ýmsum öðrum ótengdum málum, en mér sýnist að með frumvarpinu sem hér er komið fram, og er sannfærð um það, séum við að tryggja það til lengri tíma litið að landsbyggðin sitji ekki eftir. Á sínum tíma, þegar frumvarpið um að selja hlut ríkisins í Landssímanum kom fram, var áætlun í gangi hjá Landssímanum sem unnið var eftir um að ISDN-væða landið allt. Þá héldu menn að það væri það besta sem væri í boði til einhverrar framtíðar. ADSL-tenging fyrir einstaklinga þótti þá fráleit vegna þess kostnaðar sem fylgdi. Síðan fleygði tækninni fram og nú er gerð krafa um háhraðatengingu, jafnvel á fjarlægustu bóndabýlum. Von mín er sú að með þessum sjóði náum við því markmiði sem réttlátir og framsýnir þingmenn Framsóknarflokksins höfðu á sínum tíma, að tryggja það að hagsmunir landsbyggðarinnar yrðu ekki bornir fyrir borð. En mér kemur það svolítið spánskt fyrir sjónir þegar hv. þm. Jón Bjarnason hefur á orði að það eigi að setja stjórn þessa fjarskiptasjóðs undir þingið. Ég skil eiginlega ekki hvernig hv. þingmaður ætlar sér þá framkvæmd og hvernig hún fellur á nokkurn hátt undir nútímastjórnsýslu. Það hlýtur að þurfa að ganga frá þessu máli þannig að það sé Alþingi á hverjum tíma sem samþykki stefnu í fjarskiptamálum fram í tímann. Það hlýtur að vera sú meginstefnumótun sem byggt er á og síðan hljóta fjárframlög á hverjum tíma að taka mið af henni. Í ágætum athugasemdum, stuttum og gagnmerkum, við þetta lagafrumvarp er greint frá því hvernig uppbyggingunni er ætlað að vera. Þar er minnt á að samgönguráðherra hafi lagt fram á sínum tíma þingsályktunartillögu um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010. Hún var samþykkt 11. maí sl. Síðan segir þar: „Með samþykkt fjarskiptaáætlunar var lagður grunnur að stefnumótun stjórnvalda og aðkomu þeirra að uppbyggingu ýmissa þátta upplýsingasamfélagsins til næstu ára.“ Síðan segir jafnframt: „Samhliða samþykkti Alþingi breytingar á fjarskiptalögum sem lögfesta gerð fjarskiptaáætlunar og endurskoðun hennar í ljósi þróunar og breyttra aðstæðna.“ Mér finnst miklu eðlilegra, frú forseti, að slík endurskoðun í ljósi þróunar og breyttra aðstæðna sé hjá fagfólki hvers konar og að sjóðstjórn, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, leiti þá eftir þekkingu og kunnáttu til slíkrar sjóðstjórnar, en ekki að þingið eða einhver sérstök þingnefnd sé að sýsla með þessi mál á hverjum tíma. Þó að mikil sérfræðiþekking liggi fyrir í þingnefndum þá efa ég að í nokkurri þingnefnd sé hún næg til þess að takast þetta verkefni á hendur. En þarna er gert ráð fyrir sérstökum sjóði og honum er ætlað að skjóta stoðum undir ályktun Alþingis um stefnu í fjarskiptamálum. Síðan er gert ráð fyrir því að ríkissjóður leggi sjóðnum til stofnfé, allt að 2,5 milljörðum, og stjórn sjóðsins ákveði síðan greiðslu fjárins til einstakra verkefna í samræmi við fjarskiptaáætlun og ákvæði fjarskiptalaga. Hv. þm. Jón Bjarnason, sem mér verður tíðrætt um í þessum ræðustól, enda sjaldan sem við erum sammála þegar talið berst að fjarskiptamálum, efaðist ekki um einlægan vilja ráðherra fjarskiptamála til að byggja upp fjarskipti á landinu öllu. Ég held að hann efist ekkert um einlægan vilja stjórnarmeirihlutans til að standa að því sama. Og, frú forseti, ég held að með því fyrirkomulagi sem þetta frumvarp gengur út á við stofnun þessa sjóðs sé endanlega sýnt fram á að samfara því að selja Landssímann var það einlægur vilji stjórnarflokkanna að tryggja hag landsbyggðarinnar og hinna dreifðu byggða þar sem uppbygging fjarskiptakerfisins er líklega ekki og augljóslega ekki jafnarðbær og uppbyggingin er hérna í þéttbýinu þar sem menn keppast um að veita þjónustu.

Frú forseti. Ég held að okkur þingmönnum og alþjóð komi ekki á óvart einlægur vilji forustu Framsóknarflokksins til að einkavæða almannaþjónustuna. Það hefur sýnt sig svo rækilega á síðustu árum að forusta Framsóknarflokksins gengur þar meira að segja þannig fram að Sjálfstæðisflokkurinn má hafa sig allan við til að fylgja eftir í þeim einkavæðingaráhuga sem forusta Framsóknarflokksins sýnir. Hv. þm. Jónína Bjartmarz gæti kannski rifjað upp hvaða skoðun kjósendur Framsóknarflokksins hafa á stefnu hans í einkavæðingarmálum þegar Gallup-könnun varðandi sölu Landssímans sýndi hvað eftir annað að 70–80% af því fólki sem hafði kosið Framsóknarflokkinn síðast voru andvíg einkavæðingu og sölu Landssímans en stjórn og forusta Framsóknarflokksins keyrði það fram. Einkavæðingaráhugi Framsóknarflokksins á almannaþjónustunni og raforkukerfinu eins og hv. þm. minntist á kemur því engum á óvart. Þar gekk Framsóknarflokkurinn fram í markaðsvæðingu raforkukerfisins og hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins lýsti því yfir í fyrravetur að næst á dagskrá væri að selja orkufyrirtækin. Einkavæðingaráhugi Framsóknarflokksins kemur engum á óvart. En forustan ætti kannski að athuga að kjósendur Framsóknarflokksins við síðustu alþingiskosningar - ég vona að þeir kjósi hann ekki næst - eru ekki sama sinnis samkvæmt skoðanakönnunum sem gerðar hafa verið og forusta Framsóknarflokksins er í einkavæðingarmálum. Það tekur til Símans og það tekur til raforkunnar og það ætti hv. þingmaður að hafa hugfast.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason reynir enn sem fyrr að gera það tortryggilegt að Framsóknarflokkurinn hafi staðið að einkavæðingu Landssímans. Gert var ráð fyrir því í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að Landssíminn yrði seldur og það er stefna Framsóknarflokksins eins og fleiri flokka að rekstri sem er betur kominn í höndum einkaaðila eigi einkaaðilar að sinna en ekki ríkið að ógleymdum EES-reglunum sem gera ráð fyrir að þetta sé samkeppnisrekstur. Samkeppnisrekstur teljum við betur kominn hjá einkaaðilum en hjá ríkinu. Hvað varðar skoðanakönnun sem gerð var á því hvort selja ætti Landssímann þá minnir mig, frú forseti, að hún hafi gengið út á hvort ætti að selja grunnnetið með. Það var í rauninni síðasta vígi Vinstri grænna að gera það tortryggilegt að grunnnetið yrði selt með heldur ætti að halda því eftir við söluna en hins vegar held ég að það segi sig alveg sjálft þegar andvirðið er skoðað og það sem fékkst fyrir Landssímann þegar hann var seldur að það hefði ekki orðið sú fjárhæð sem raun ber vitni hefðum við haldið grunnnetinu eftir. Enda eins og hv. þingmaður líklegast veit eða ætti að vita gat svo sem enginn gert grein fyrir því hvað væri grunnnet og hvað væri ekki grunnnet og hvað það væri þá sem ætti að halda eftir. En ég segi fyrir mitt leyti, frú forseti, að þetta er liðin tíð. Landssíminn hefur verið seldur. Mikil sátt er um það í samfélaginu og sátt um það hvernig andvirði sölunnar verður varið. Hluta af því andvirði verður varið til að byggja upp þennan fjarskiptasjóð til að tryggja jafnræði við landsbyggðina og ég held að flestir sjái það í dag að allri þeirri tortryggni sem Vinstri grænir reyndu eðlilega að sá varðandi söluna á sínum tíma verður eytt þegar fólk verður upplýst um hvernig ríkisstjórnarflokkarnir ætla að standa að því að tryggja hagsmuni landsbyggðarinnar.

Frú forseti. Það hefur legið fyrir hvað grunnnetið er í sjálfu sér, hvert megingrunnfjarskiptakerfið var. Hv. þingmaður er því að fara á aðra leið en raun ber vitni. Ég hef, frú forseti, áhyggjur af því hversu Framsóknarflokkurinn er genginn langt í einkavæðingartrúboði sínu, ég hef bara áhyggjur af því, ég segi það eins og er. Ég held að íbúar úti um hinar dreifðu byggðir hafi einnig áhyggjur, á Vestfjörðum, í Húnavatnssýslum, Norðausturlandi, Austurlandi og víðar þar sem er vitað að engin virk samkeppni verður á fjarskiptamarkaði. En sú grunnþjónusta sem fjarskiptin eru er forsenda fyrir samkeppnishæfri búsetu á þessum svæðum og þeir íbúar vita ósköp vel að einkavæðing og almannaþjónusta leiðir til dýrari og lélegri þjónustu í dreifbýli, enda er reynslan sú annars staðar, hjá öðrum þjóðum. En Framsóknarflokkurinn vill kaupa það hvað sem það kostar. Ég held t.d. að íbúar á Blönduósi séu ekki ánægðir þar sem fyrstu starfsstöð Landssímans var lokað tveim dögum eftir að gengið var frá greiðslu eða kaupum endanlega. Starfsstöð Landssímans á Siglufirði var lokað. Ég held að þeir viti ósköp vel hvað gerist. Þeir hafa fundið það strax á eigin skinni hvað gerist við einkavæðingu og sölu á almannaþjónustu. Það er dapurt ef forusta Framsóknarflokksins áttar sig ekki á því að hún er komin þarna fullkomlega á skjön við fyrrverandi kjósendur sína í einkavæðingartrúboði sínu á almannaþjónustu út um land, því miður, frú forseti.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason taldi upp ekki einu sinni fjarlægar byggðir, taldi þó upp Vestfirðina þar sem hann taldi að hagur þeirra yrði fyrir borð borinn með sölu Landssímans. En þá liggur næst við að spyrja sem ég ætla þó ekki að gera en ég ætla að árétta það við hv. þingmann - ég ætla ekki að spyrja hann af því að hann geti ekki svarað - að til þess er fjarskiptasjóðurinn þar sem er sjáanlega ekki jafnarðbært að byggja upp fjarskipti og annars staðar á landinu. Það voru slíkir hagsmunir þessara byggða sem við framsóknarmenn og aðrir í ríkisstjórn höfðum í huga og vildum tryggja þegar við samþykktum sölu Landssímans, að tryggt væri að þessar byggðir sem hv. þm. Jón Bjarnason taldi upp, ekki bara Vestfirðirnir heldur aðrir nærtækari og nær þéttari byggðakjörnum, yrðu ekki fyrir borð bornar. En gagnvart því að Framsóknarflokkurinn vilji einkavæða almannaþjónustuna leyfi ég mér líka að fullyrða, frú forseti, að skammt sé milli mín og Jóns Bjarnasonar þegar kemur að því að einkavæða almannaþjónustu, nánar tiltekið velferðarþjónustuna, því að einkavæðingu vil ég ekki sjá, hvorki í heilbrigðiskerfinu né menntakerfinu. En hins vegar er einkavæðing og einkarekstur, frú forseti, sitt hvað og Framsóknarflokkurinn hefur, þó hann vilji ekki einkavæða og muni aldrei ráðast í það, stutt það þegar kemur að heilbrigðis- og menntakerfinu að tiltekin verkefni séu boðin út og einstaklingar og fyrirtæki taki þau að sér á grundvelli þjónustusamninga. Það sem skiptir meginmáli er að skattborgararnir fái sem mest fyrir þær skatttekjur sem ríkissjóður fær frá þeim, að þetta sé rekið á sem hagkvæmastan hátt án þess að það komi niður á gæðunum og það á við um fjarskiptin alveg eins og velferðarþjónustuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram um frumvarp til laga um fjarskiptasjóð sem ég mælti fyrir og er til meðferðar í þinginu. Það er kannski aðeins ástæða til að rifja upp nokkur atriði sem tengjast þessu í tilefni þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Í fyrsta lagi vil ég segja að í aðdraganda þess að Síminn var seldur og í tengslum við umræður um heimild til sölu Símans var alla tíð mjög skýrt af hálfu beggja stjórnarflokkanna að við legðum mjög ríka áherslu á framfarir á sviði fjarskiptanna og við legðum ríka áherslu á að tryggja eðlilega samkeppni á þessu sviði og við legðum ríka áherslu á að í hinu nýja umhverfi, þar sem við gerum ráð fyrir samkeppnismarkaði á sviði fjarskipta, væri þannig um hnútana búið að hagsmunir hinna dreifðu byggða yrðu ekki fyrir borð bornir. Þetta væri algert grundvallaratriði og ég hef flutt hverja ræðuna á fætur annarri þar sem ég hef fjallað um þetta mikilvæga atriði. Eitt af því sem ég nefndi í umræðunni var að ég teldi að það að selja grunnnet fjarskiptaþjónustunnar sem væri í eign Símans með, væri partur af því að tryggja til frambúðar eðlilega samkeppni á þessum markaði og tryggja hagsmuni landsbyggðarinnar vegna þess að það regluverk sem við höfum sett upp á grundvelli laga um aðgang að netum og aðgang að heimtaug o.s.frv. eru lykilatriði gagnvart markaðsráðandi fyrirtæki til þess m.a. að tryggja hagsmuni hinna dreifðu byggða. Ég tel að stjórnarflokkarnir hafi verið fullkomlega samkvæmir sjálfum sér í allri þessari vegferð og allri þessari umræðu þegar við tölum um að við viljum með öllum tiltækum ráðum tryggja hagsmuni á sviði fjarskipta fyrir íbúa um landið allt. Þess vegna er þetta frumvarp flutt, frumvarp til laga um fjarskiptasjóð, sjóður sem á að tryggja slíka hagsmuni. Við höfum mikla reynslu af þessari framkvæmd sem við erum að leggja upp með á sviði fjarskiptanna. Við erum að leggja upp með fjarskiptasjóð sem er ætlað að bjóða út - og Póst- og fjarskiptastofnun á að sjá um þá framkvæmd - þessa þjónustu. Ég tel að hv. þm. Jón Bjarnason ætti að hlusta vandlega núna vegna þess að hér er heilmikið lykilatriði á ferðinni. Hann hefur nefnilega allt á hornum sér og virðist vera á móti þessari fyrirhuguðu stórkostlegu uppbyggingu í þjónustu um landið og það verður rifjað upp þegar það passar á réttum stöðum til þess að upplýsa fólk um framgöngu hv. þingmanna Vinstri grænna. Við höfum mikla reynslu í þessari aðferðafræði. Hver er hún? Jú, að sjálfsögðu höfum við mikla reynslu í uppbyggingu samgöngukerfisins, veganna, hafnanna og flugvallanna þar sem við bjóðum út framkvæmdir og þjónustu, t.d. rekstur ferjuþjónustunnar. Við höfum boðið það allt saman út með miklum og góðum árangri. Það hefur sýnt sig. Sem dæmi þar um er að við höfum boðið út ferjusiglingarnar til Vestmannaeyja og við höfum náð þeim árangri að við höfum fjölgað ferðum um 72% frá því að ferjusiglingarnar voru boðnar út en kostnaðurinn er mjög í hófi. Við höfum boðið út flug til jaðarbyggða og við erum að bjóða núna út sérleyfin, fólksflutninga á landi, þannig að við höfum mikla reynslu á því að fara þessa leið, útboðsleið, til að tryggja almannaþjónustu á sviði samgangna. Ég tel því að sú leið sem við erum að velja hér sé hárrétt og við höfum aflað okkur mikillar reynslu við að byggja þetta upp. Hv. þm. Kristján L. Möller sagði að við hefðum átt að gera þetta allt saman fyrir löngu sem við erum að leggja á ráðin um í fjarskiptaáætluninni. Hvernig væri það ef við hefðum nú ákveðið fyrir löngu hvernig þetta ætti allt saman að vera í fjarskiptunum? Hv. þm. Jónína Bjartmarz kom réttilega inn á það hér að fyrir nokkrum árum settum við í lög að ISDN-þjónustan væri partur af alþjónustunni vegna þess að þá var hún sú tækni þá sem allir sóttust í. Allir voru að sækjast eftir því að fá ISDN-tengingarnar heim til sín og ég flutti frumvarp til laga um breytingar á fjarskiptalögunum sem skyldaði markaðsráðandi fyrirtæki til að veita þessa þjónustu. Síðan líður tíminn og tækninni fleygir fram. Við höfum varla haft við að taka við þessum miklu breytingum á sviði tækni í fjarskiptum þannig að það sem við hefðum átt að vera fyrir löngu búnir að gera í gær er kannski orðið úrelt á morgun. Við skulum gæta okkar á því að  Hv. þm. Jón Bjarnason sagði að hér væri verið að stoppa í verstu götin í uppbyggingu kerfisins. Ég tel að það sé rangt. Með þeim áformum sem fjarskiptaáætlunin gerir ráð fyrir erum við að brjóta ísinn um leið og við fylgjum þróuninni og nýtum okkur tæknina. Ég minni á að nýlega er búið að bjóða tíðnir vegna stafræns útvarps og sjónvarps og þar kepptust aðilar um að fá úthlutað tíðnum á því sviði. Hér er satt að segja allt á fljúgandi ferð í því að nýta tæknina og fylgja henni eftir. Ég gat þess í andsvari við ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar vegna þess að hann kvartaði undan því að þetta færi ekki í gegnum fjárlagaafgreiðslu, að í fjáraukalögunum fyrir árið í ár er sjálfsögðu fjallað um þetta. Heill milljarður er settur í fjáraukalögin á þessu ári til þess að geta boðið út strax og búið er að samþykkja þessi lög. Við höfum þá milljarð króna til að bjóða út uppbyggingu GSM-símkerfisins á grundvelli fjarskiptaáætlunar. Ég vil segja að gefnu tilefni að ekkert annað stendur til en að fylgja fjarskiptaáætluninni og við gerum ráð fyrir því að bjóða út farsímakerfin eins og ég hef margsinnis getið um. Spurt var hvaða arðsemiskröfur yrðu gerðar þarna. Það verður að sjálfsögðu stjórnar sjóðsins og verkefnastjórnarinnar að fara yfir það. En kröfurnar sem við gerum með þessu frumvarpi og kröfurnar sem við gerðum í fjarskiptaáætluninni voru þær að þessi þjónusta yrði veitt á þjóðvegum landsins, þ.e. farsímaþjónustan, og á fjölförnum ferðamannastöðum og að veitt yrði þjónusta í gegnum gervihnetti, þ.e. útvarps- og sjónvarpssendingar, og að við legðum ríka áherslu á að háhraðatengingar byggðust upp á næstu missirum. En auðvitað verðum við að fara leiðir - ég ætla ekki að fara nánar út í það - sem tryggja okkur það að sjálfsögðu að fjarskiptafyrirtækin keppist um að veita þessa þjónustu án stuðnings. Þarna er mjög vandmeðfarið og vandratað meðalhófið og það verður mjög vandasamt verkefni að finna út hvar þau svæði eru sem á að styrkja úr þessum sjóði uppbyggingu t.d. farsímakerfisins. Ég tek því bara undir að það er ekkert gefið fyrir fram hvar þessi svæði verða eða hvar þau eiga að verða sem ríkissjóður í gegnum fjarskiptasjóðinn á að veita stuðning til uppbyggingar. En ég hef mikla trú á því að það ágæta fólk sem mun vinna að þessu, m.a. á vettvangi Póst- og fjarskiptastofnunar þar sem eru okkar öflugustu sérfræðingar á þessum sviðum, muni leysa það verkefni. Ég tek undir það að farsímakerfin eru öryggiskerfi. Ég hef marglýst því yfir hér og við þurfum að vinna þetta í því ljósi. Hv. þm. Jóhann Ársælsson vakti athygli á því að hér væri ekki tilgreint hversu margir varamenn ættu að vera skipaðir í stjórnina. Ég tel sýnt að þeir ættu að geta verið jafnmargir og aðalmenn í stjórninni þó að það sé út af fyrir sig ekki alls staðar meginregla í stjórnum að varamenn séu jafnmargir. En samkvæmt frumvarpinu er það í valdi ráðherra hversu marga varamenn hann skipar í stjórnina. Vegna þeirra athugasemda sem hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði við þann texta sem hér er í almennum athugasemdum um að greiðslur úr sjóðnum eigi að vera í samræmi við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þá er ekki átt þar við að tvær fjarskiptaáætlanir eigi að vera í gangi heldur verðum við að sjálfsögðu að gera ráð fyrir því að greiðslur úr þessum sjóði séu í samræmi við fjármálastjórn ríkisins innan hvers fjárlagaárs þannig að þar sé öllu til skila haldið, þar sé góð reiða á fjármálum og þeir hlutir allir í góðu fari. Annað er ekki hugsað þarna. Það er ekki svo að það eigi að vera sérstök fjarskiptaáætlun ríkisstjórnarinnar sem er önnur en fjarskiptaáætlun sú sem Alþingi hefur fjallað um og samþykkt. Virðulegur forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að hafa þessi orð fleiri. Ég vil bara þakka fyrir ágætar undirtektir. Í grunninn heyrist mér að þeir ágætu þingmenn sem hér hafa talað séu sammála í raun. Ég undirstrika það sem kom fram hjá hv. þingmönnum Jónínu Bjartmarz og Siv Friðleifsdóttur að stjórnarflokkarnir hafa markað mjög skýra stefnu um að við viljum tryggja, um leið og við höfum selt með þvílíkum ágætum Símann, þessa þjónustu á sviði fjarskiptanna sem best um allt land þannig að við getum nýtt okkur til atvinnuuppbyggingar kosti fjarskiptakerfanna og getum nýtt okkur þá t.d. til þess að auka aðgengi almennings að menntun um landið allt og skapað þannig betri búsetuskilyrði í landinu.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra fór aðeins meira inn á hvernig þessi nýi fjarskiptasjóður starfar og ég tek undir það að mjög mikilvægt er að það markmið náist að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi um allt land eins og fjarskiptaáætlun segir til um. Eitt atriði finnst mér þó standa út af og vil heyra álit ráðherrans á því. Segjum að upp komi upp ágreiningur um hvort það að byggja upp ákveðin fjarskipti á viðkomandi svæði sé það óarðbært að ríkið eigi að koma þar að eða ekki. Við skulum taka sem dæmi GSM-þjónustu í Vestur-Húnavatnssýslu. Sjóðurinn segir að þetta sé það arðbært að fjarskiptafyrirtækin geti gert þetta. Fjarskiptafyrirtækin segja að þetta sé ekki nægilega arðbært til að þau geri það. Er hægt að skikka fjarskiptafyrirtækin til þess að setja upp þjónustu við þær aðstæður sem þarna um ræðir? Sjóðurinn telur að arðsemin sé næg en fyrirtækið segist ekki hafa áhuga á að gera þetta núna strax. Fjarskiptaáætlun segir að þetta eigi að gerast og til að fjarskiptaáætlun nái fram að ganga þarf að vera hægt að beita boðvaldi annars vegar gagnvart þessum sjóð og hins vegar gagnvart fjarskiptafyrirtækjunum. Eru lagaheimildir fyrir hendi til þess að beita fjarskiptafyrirtækin því boðvaldi?

Virðulegi forseti. Sennilega þyrfti mjög mikið til að koma ef stjórnvöld gætu beitt boðvaldi. Af því að ég veit að hv. þingmaður þekkir vel til í landbúnaðinum, hvernig litist honum þá á sem gömlum bónda ef tilskipun kæmi frá landbúnaðarráðherranum um hversu mikið hann ætti að framleiða og hann ætti að framleiða það hvað sem það kostaði, hvort sem það væri arðbært eða óarðbært? Það liggur alveg fyrir að stjórnvöld geta ekki skikkað fjarskiptafyrirtækin til að byggja upp kerfi. Þess vegna tel ég engar líkur á því að gerð verði tilraun til þess. Ég held hins vegar að samkeppnin hjá fjarskiptafyrirtækjunum sé nægjanlega mikil til þess að ekki þurfi að beita þau neinum þrýstingi til þess að koma upp viðskiptatækifærum til þess að hagnast á þeim þar sem það er hægt. Ég held að hinn frjálsi markaður sem Adam Smith skrifaði svo ágætlega um á sínum tíma, og hv. þingmaður Vinstri grænna ætti að kynna sér alveg sérstaklega og rifja upp, muni sjá um þetta. Sóknin í viðskipti á sviði fjarskipta mun verða til staðar þar sem arðs er von.

Frú forseti. Ég get tekið undir þau lokaorð hæstv. ráðherra að fjarskiptafyrirtækin muni náttúrlega leggja sig fram um að skapa þjónustu þar sem arðs er von. En þar sem arðs er ekki von munu þau náttúrlega ekki leggja sig fram. Staðreyndin er sú að hér ríkir hreint fákeppnisumhverfi í fjarskiptum og á stórum hluta landsins ríkir hrein einokun í fjarskiptum, einkavædd einokun. Það er ekkert um að ræða neina frjálsa samkeppni sem drifkraft í stórum hluta landsins. Og hvaða samkeppni er það að vera kannski með eitt eða tvö meginfyrirtæki á hinum hluta landsins? Það er fákeppni, frú forseti. Ég verð að segja að sá heimur sem hæstv. ráðherra hrærist í varðandi það að samkeppniskrafturinn drífi áfram þjónustuna getur verið raunverulegur í meginþéttbýlinu. En út um land er hann ekki fyrir hendi og ekki er fyrirsjáanlegt að hann verði fyrir hendi á næstunni. Við munum þar standa frammi fyrir fákeppni og jafnvel einkavæddri einokun í fjarskiptum á stórum hluta landsins. Það verður vandi að sjá hvernig hægt er að tryggja jöfnuð um land allt hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að á sumum hlutum landsins erum við í þeirri stöðu að nauðsynlegt er að ríkissjóður komi að fjarskiptaþjónustunni. Þess vegna er þetta frumvarp flutt og það er mergurinn málsins. Við höfum markað mjög skýran ramma um hvernig skuli standa að þessu. Ég tel að samgöngunefnd, sem fær það hlutverk að fara yfir þessar hugmyndir og frumvarpið sem hér er til meðferðar, geti kallað til þá sem þekkja best til þessara mála til að skýra fyrirhugaða framkvæmd sem allra best. Ég er sannfærður um að hv. samgöngunefnd mun vinna það verk vel eins og annað sem hún tekur sér fyrir hendur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um könnun á viðhorfum og væntingum til stjórnmálaþátttöku, áhrifa og valda kvenna. Tillagan er á þskj. 29 og þetta er 29. mál. Ég verð að segja, frú forseti, að það gleður mig sérstaklega að fá að mæla fyrir tillögunni í lok þessa þingfundar í dag þar sem þetta er síðasti þingfundur fyrir næstkomandi mánudag, mánudaginn 24.október, en þá verða liðin 30 ár frá kvennafrídeginum. Því gleður það mig sérstaklega að fá tækifæri til að mæla fyrir máli þessu hér og nú. Frú forseti. Hugmyndin að viðfangsefni þessarar tillögu til þingsályktunar varð til á málþingi íslenskra, grænlenskra og færeyskra þingkvenna um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum sem haldið var á vegum færeyska þingsins í Þórshöfn á síðastliðnu sumri. Umræðurnar snerust öðru fremur um ástæður þess að ekki eru fleiri konur á þingi svo og um muninn sem er á hlut kvenna á þingum þessara þriggja landa. Tölur sýna að gengi þingkvenna er mjög mismunandi í þeim. Konum fækkaði á Alþingi í síðustu alþingiskosningum. Þeim fjölgaði á hinn bóginn mikið á grænlenska þinginu og eru nú yfir 30% þingmanna, meðal annars vegna þeirrar breytingar að landið var gert að einu kjördæmi. Hins vegar kom það spánskt fyrir sjónir að ekki eru nema þrjár konur á færeyska þinginu, 9% þingmanna. Það stafar einkum af kosningafyrirkomulaginu en þær fengu samtals 20% atkvæða. Við lok málþingsins voru dregnar saman helstu áherslur í inngangserindum og umræðum. Ein þeirra, sem þingheimur var sammála um, laut að þörf þess að kanna viðhorf meðal kjósenda og hverjar væntingar þeirra væru til stjórnmálaþátttöku kvenna. Það var svolítið sérkennilegt - en þetta er ein af okkar nánustu grannþjóðum, Færeyingar - að heyra á færeysku þingkonunum að þær töldu það ríkjandi viðhorf í Færeyjum, ekki síst hjá færeyskum konum meðal kjósenda, að stjórnmál væru hlutverk karla, að karlar ættu að sinna stjórnmálum en hlutur konunnar væri að vera heimavinnandi. Þetta sögðu færeysku þingkonurnar blákalt, að þær nytu ekki stuðnings kvenna vegna hugmynda færeyskra kjósenda, m.a. kvenkyns kjósenda, um hlutverkaskiptingu. Þær vildu meina að fylgi þeirra væri ekkert síður frá körlum en konum. Þá vöknuðu spurningar um að hugsanlega væru mismunandi viðhorf til kvenna hjá þessum þremur frændþjóðum og að gerðar væru mismunandi væntingar meðal þeirra til þátttöku kvenna í stjórnmálum. Okkur flutningsmönnum þessarar tillögu þótti vel við hæfi að Alþingi Íslendinga ætti frumkvæði að gerð slíkrar könnunar. Það mætti hugsa sér að hinar nánu frændþjóðir okkar gætu síðar notið góðs af og haft hana til hliðsjónar við sambærilega vinnu í þjóðþingum sínum. Meðflutningsmenn ásamt mér á þessu máli eru hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Kolbrún Halldórsdóttir, sem sátu allar þetta málþing. Auk þeirra eru meðflutningsmenn að málinu hv. þingmenn Gunnar Örlygsson, Magnús Stefánsson, Siv Friðleifsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Segja mætti að útgangspunktur þessa máls sé sá að jafnræði með körlum og konum á vettvangi stjórnmálanna snýst, eins og á öðrum sviðum, um að samfélaginu nýtist sá auður sem býr í krafti kvenna. Ætla má að um það ríki almenn sátt í íslensku samfélagi að það sé bæði eðlilegt og sanngjarnt að konur og karlar komi jafnt að allri stefnumótun og ákvarðanatöku, áhrifum og völdum. Raunin er hins vegar önnur. Ef við tökum mið af Gallup-könnun sem gerð var haustið 2003 þá kom fram að 83,9% þeirra sem spurðir voru töldu stöðu karla vera betri en stöðu kvenna í íslensku samfélagi. Á vettvangi stjórnmálanna hefur hægt miðað við að ná því markmiði að tryggja jöfn lýðréttindi kvenna og karla og mun hægar á Íslandi en hjá nánustu frændþjóðum okkar, sem hafa í mun meira mæli beitt sérstökum úrræðum, eins og kynjakvótum og fléttulistum, til að tryggja aukinn hlut kvenna. Tölulegar kyngreindar upplýsingar og staðreyndir sýna svart á hvítu hver staða kvenna er. Í greinargerð með þessari tillögu er staðhæft að þær upplýsingar sýni afturför á ákveðnum sviðum. Það hefur vissulega orðið framgangur á ákveðnum sviðum en afturför eða stöðnun á öðrum. Það vekur ugg um hvert stefnir. Annars vegar eru upplýsingar sem einar og sér sýna mjög sterka og þýðingarmikla stöðu kvenna í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Marktækt fleiri konur en karlar ljúka námi í framhaldsskólum, sérskólum og háskólum. Í háskólum er hlutur kvenna 63%. Menntun kvenna vegur því þyngra en karla fyrir mannauðinn sem talinn er grunnurinn að samkeppnishæfni þjóðarinnar. Þrátt fyrir þetta, mikla atvinnuþátttöku og hátt menntunarstig, eiga íslenskar konur hlutfallslega næstflest börn allra kvenna í Evrópu. En barneignir eru ráðandi þáttur fyrir efnahagslega afkomu vegna aldurssamsetningar þjóðarinnar. Eins og ég nefndi er atvinnuþátttaka kvenna meiri hér en í nokkru öðru OECD-ríki, eða 83%. Enn eru ekki merki um það, sem menn hafa t.d. séð í Þýskalandi og Svíþjóð, að konur velji að eiga ekki börn til að geta óhindrað einbeitt sér að því að nýta menntun sína og ná frama í starfi. Þetta er orðið áhyggjuefni í sumum nágrannalöndum okkar vegna áhrifanna á aldurssamsetninguna. Það er kannski rétt að geta þess í þessu samhengi að Frakkar, las ég nýlega í blaðagrein, eru farnir að verðlauna konur sérstaklega sem ná því marki að eignast þriðja barnið. Þetta sýnir kannski hve mikið er lagt upp úr barneignum og aldurssamsetningu samfélagsins meðal annarra þjóða. Ég hef talið upp nokkur atriði sem sýna hve sterka stöðu konur hafa og hve þýðingarmiklar þær eru fyrir íslenskt atvinnulíf. Hins vegar sýna staðreyndir og tölulegar upplýsingar hve illa konur standa gagnvart öllum áhrifum og völdum í samfélaginu. Innan stjórnsýslunnar eru aðeins tvær konur ráðuneytisstjórar og aðeins 15 deildarstjórar af 60 eru konur. Meðaltalshlutur kvenna í nefndum og ráðum á vegum ráðuneyta er aðeins 30%. Engin kona er forstjóri eða stjórnarformaður í 10 stærstu sjávarútvegsfyrirtækjunum né 10 stærstu fjármálafyrirtækjunum. Í 50 stærstu íslensku fyrirtækjunum er aðeins einn kvenforstjóri og einn kvenstjórnarformaður. Svo er það kynbundinn launamunur sem mikið hefur verið rætt um upp á síðkastið, ekki síst í tengslum við næstkomandi mánudag, 24. október og 30 ára afmæli kvennafrídagsins. Ef litið er fram hjá lengd vinnutíma þá nema laun kvenna aðeins rúmum 60% af launum karla. Á seinustu árum var meira að segja talið að hlutur kvenna hefði lækkað um skeið. Ekki má gleyma því að hlutur kvenna í sveitarstjórnum var 2002 31,1%, sem var aðeins 3% fjölgun frá kosningunum 1998. Í sjálfu sér er enginn ágreiningur um formleg markmið og leiðir í baráttunni fyrir jöfnum rétti og jafnri stöðu karla og kvenna. Jafnréttisáætlanir hafa verið samþykktar einróma af þingheimi og almenn samstaða er um samþættingarleiðina. Lagaleg staða karla og kvenna er orðin jöfn, þ.e. eftir orðanna hljóðan, eftir að karlar fengu sama rétt og konur til fæðingarorlofs. Á hinn bóginn standa eftir fjölmörg ákvæði í lögum sem eru ókynbundin í orði en koma misjafnlega við konur og karla, svo sem ýmis ákvæði kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Að mörgu leyti hefur lítið miðað í rétta átt undanfarin ár í baráttunni fyrir jöfnum rétti og jafnri stöðu karla og kvenna. Auk þess þykjast margir sjá merki um bakslag á ýmsum sviðum, sem leita þurfi skýringa á, ekki síst því að þingkonum fækkaði í síðustu alþingiskosningum. Markmið þessarar tillögu er að leita að rót vandans en tillagan er takmörkuð við könnun á stöðu kvenna í stjórnmálum og leit að ástæðum hennar í afstöðu og viðhorfum meðal almennings, kvennanna sjálfra og innan fjölmiðlanna. Raunin er sú að konur hafa sýnt að þær standa körlum hvergi að baki, hvorki á vettvangi stjórnmálanna né annars staðar. Ein eða fleiri kvenfyrirmyndir eru til á nær öllum sviðum íslensks samfélags í hefðbundnum karlastörfum og -stöðum. Konur hafa hin síðari ár öðru fremur gert þá kröfu að vera aðeins metnar að verðleikum og almennt ekki reynt að höfða til kjósenda sem konur, vegna kynbundinna verðleika eða sérstakra áherslna á hin svokölluðu mjúku mál. Hvorki konur né karlar hafa sérstaklega haldið á lofti árangri eða ávinningi samfélagsins af stjórnmálaþátttöku kvenna eða þeim breytingum sem orðið hafa á viðfangsefnum í stjórnmálum með auknum hlut kvenna. Margir halda því fram að rýrari hlutur kvenna í stjórnmálum stafi fyrst og fremst af rýrari hlut þeirra sem félagsmanna í stjórnmálaflokkum og einnig er því oft haldið fram að starf í stjórnmálaflokkum sé allt á forsendum karla, veki síður áhuga kvenna og laði þær síður að. Aðrir halda því fram að litlu skipti þó að konum fjölgi á Alþingi, jafnvel þó að þær næðu 40% hlut, meðan þær vinna ekki saman þverpólitískt og verða raunverulegt pólitískt afl. Sumir halda því fram að karlar í stjórnmálum noti konur til að sýna kjósendum jákvæða hlið sína og flokksins, þeim sé bara hossað og hampað fyrir kosningar en ýtt til hliðar og frá völdum og áhrifum að kosningum loknum. Sumir kenna þessu um og því væri áhugavert að fá að heyra viðhorf kjósenda, ekki síst kvenkyns kjósenda. Sumir telja að þær vanti baklandið, sterkt bakland kvenna sem styðji þær og hvetji þær til að standa fyrir sínu. Það vekur spurninguna, sem er viðfangsefni þessarar tillögu, um hvað konur standa fyrir í íslenskri pólitík í augum kjósenda. Sjá kjósendur skýrar ástæður til að styðja aukinn hlut kvenna í stjórnmálum? Óhjákvæmilega yrði það á kostnað karla því að valda- og áhrifastöður eru fyrir fram ákveðin stærð. Í greinargerð er staðhæft að viðhorf kjósenda ráði í raun öllu um hvort konur ná jafnræði á við karla. Ég er ekki viss um að það sé rétt en þau ráða a.m.k. mestu um hvort konur ná jafnræði við karla á vettvangi stjórnmálanna. Síðan þarf náttúrlega að huga að hlut fjölmiðla í þessum málum. Þegar hlutur kvenna í fjölmiðlum, í undanfara síðustu alþingiskosninga, var skoðaður áttu þær aðeins 24% hlut sem þátttakendur í umræðuþáttum. Gaf þessi fjórðungsþátttaka fyrir fram óyggjandi vísbendingu um hver uppskera kvenna yrði? Frú forseti. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela félagsmálaráðherra að skipa nefnd er kanni viðhorf til kvenna í stjórnmálum, til áhrifa kvenna og valda og til gildis og þýðingar stjórnmálaþátttöku kvenna fyrir samfélagið. Nefndin kanni sérstaklega afstöðu almennra kjósenda, karla og kvenna, en leiti jafnframt eftir sjónarmiðum kvenna sem tekið hafa þátt í stjórnmálastarfi, svo og viðhorfum fjölmiðla, þ.e. blaðamanna og þáttastjórnenda af báðum kynjum. Ráðherra gefi Alþingi skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar og mat á þeim fyrir 1. desember 2006.“

Virðulegi forseti. Þetta er alls ekki andsvar þar sem ég er fyllilega sammála þingsályktunartillögunni. Eins og komið hefur fram töldu 83,9% aðspurðra í einni Gallup-könnuninni stöðu karla vera betri en stöðu kvenna í íslensku samfélagi. Upplifun þessa fólks á samfélaginu eða mat þess hlýtur að koma einhvers staðar frá og má álíta sem svo að kvenfyrirmyndir skorti hvort heldur er í fjölmiðlum, atvinnulífi eða stjórnmálum. En í greinargerð með tillögunni segir, með leyfi forseta: ,„Tölulegar kyngreindar upplýsingar og staðreyndir sýna svart á hvítu hver staða kvenna er, þær sýna afturför á ákveðnum sviðum og vekja jafnframt ugg um hvert stefnir.“ Það er staðreynd að hlutur útskrifaðra kvenna í framhaldsskólum, sérskólum og háskólum er 63% og því virðist sem við stöndum okkur nokkuð vel á menntasviðinu. Eins er atvinnuþátttaka kvenna á Íslandi mjög mikil eða um 83% en þrátt fyrir það stöndum við illa að vígi hvað varðar áhrifa- og valdastöður í þjóðfélaginu. Ég tel því mikilvægt að fara yfir þessi mál með sérstöku tilliti til kvenfyrirmynda eða birtingarmynda kvenna til að grafast fyrir um undirliggjandi ástæður, hvort viðhorf í samfélaginu séu ástæða þess að ákveðið bakslag er komið í jafnréttisbaráttuna eða hvort einhverjar aðrar ástæður liggi að baki, og þess vegna er ég ánægð með þessa þingsályktunartillögu.

Frú forseti. Ég stóð í þeirri trú að hv. þingmaður væri með ræðu og hafi falist spurning í andsvarinu fór hún að einhverju leyti fram hjá mér. En því má halda fram að bakslag hafi orðið og ástæðan fyrir því að ég segi það er kannski fyrst og fremst að raunin er sú að þegar konur ræða jafnréttismál, og það eru yfirleitt konur sem ræða jafnréttismál, tala þær yfirleitt yfir öðrum konum. Oftar en ekki er það svo þegar konur vilja ræða jafnréttismál við karla að þá hefur sýnt sig að áhuginn er óskaplega lítill. Ég held að til þess að ná árangri á þessu sviði - ég veit ekki hvort hægt væri að skipta um nafn og kalla baráttuna einhverju öðru nafni - náum við aldrei neinum árangri nema karlar komi að þessu máli með konunum. Þið sjáið bara réttlætið í því og að það eru ekkert annað en góð og gild og jafnvel fjárhagsleg rök fyrir því fyrir samfélagið að nýta þann auð sem er í krafti kvenna. Það má segja að þar sem prósentutölur sýna fram á rýrari hlut kvenna sé ekki verið að nýta þann auð sem býr í krafti kvenna til jafns við karla. Það hlýtur að vera endanlega markmiðið. Það er tækifæri samfélagsins að nýta hann en ekki endilega kvennanna þó að segja megi að endanlegt jafnrétti hafi auðvitað ekki náðst fyrr en karlar og konur skipta öllu með sér til helminga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á höfundalögum, nr. 43/1975, með síðari breytingum. Frumvarp þetta sem samið var á vegum ráðuneytis menntamála er nú lagt fram öðru sinni en ekki reyndist tími til að ljúka afgreiðslu þess á síðasta þingi. Meginefni þess er höfundaréttur og skyld réttindi í upplýsingasamfélaginu, þ.e. tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001, um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Hæstv. forseti. Hér er um að ræða nær sama frumvarp og lagt var fram á síðasta þingi en þó hefur verið gerð ein breyting á því sem ég mun gera grein fyrir síðar í ræðu minni. Rétt er að fara aðeins yfir aðdraganda tilskipunarinnar en með tilkomu netsins hefur höfundarétturinn orðið enn alþjóðlegri en áður. Í desembermánuði 1996 í Genf samþykktu 120 þjóðir á ráðstefnu Alþjóðahugverkastofnunarinnar tvo samninga til þess að takast á við þau vandamál sem fylgja hinni nýju tækni, og eru þeir af þeim sökum í daglegu tali kallaðir Internet-samningar WIPO. Annars vegar er samningur um réttindi höfunda og hins vegar samningur um réttindi listflytjenda og framleiðenda hljóðrita. Báðir samningarnir gengu í gildi á árinu 2002 þar sem tilskilinn fjöldi ríkja, þ.e. 30, hafði þá fullgilt samningana. Með tilskipuninni um höfundarétt í upplýsingasamfélaginu gefa ESB-ríkin og EFTA-ríkin innan EES forskrift að samræmingu höfundaréttar síns til þess að mæta kröfum Internet-samninga WIPO. Sameiginlega EES-nefndin samþykkti tilskipunina sem breytingu á XVII. viðauka EES-samningsins um hugverkaréttindi á fundi sínum 9. júlí 2004 og varð tilskipunin hluti af EES-samningnum 10. júlí 2004. Á síðasta þingi var samþykkt tillaga til þingsályktunar um staðfestingu þessarar ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XVII. viðauka við EES-samninginn sem fjallar eins og áður sagði um hugverkaréttindi. Auk þess að laga EES-réttinn að ákvæðum WIPO-samninganna er tilskipuninni um höfundarétt í upplýsingasamfélaginu almennt ætlað að samræma frekar höfundarétt á EES-svæðinu til þess að misræmi í löggjöf ríkjanna hafi ekki skaðleg áhrif á starfsemi innri markaðarins. En tilskipunin um höfundarétt í upplýsingasamfélaginu er sú sjötta í röðinni og í raun hin umfangsmesta fram til þessa. Meginþættir og helstu nýmæli tilskipunarinnar eru í fyrsta lagi að þar kemur fram að tilskipunin feli í sér útvíkkun á einkarétti rétthafa til eftirgerðar. Tekin eru af öll tvímæli um að einkarétturinn til eftirgerðar nær einnig til eintaka á stafrænu formi. Rétthöfunum er þannig áskilinn einkaréttur til að heimila eða banna, með beinum eða óbeinum hætti, tímabundna eða varanlega eftirgerð með hvaða hætti sem er og í hvaða formi sem er, í heild eða að hluta, þar með talið á stafrænu formi. Einkarétturinn til eftirgerðar er veittur höfundum vegna verka þeirra, listflytjendum vegna upptakna á flutningi þeirra, framleiðendum hljóðrita vegna hljóðrita þeirra, framleiðendum frumupptakna kvikmynda vegna frumrita og afrita af kvikmyndum þeirra og útvarpsfyrirtækjum að því er varðar upptökur á útvarpi þeirra, hvort sem útsendingar eru um þráð eða þráðlaust, þar með talið útsendingar um kapal eða gervihnött. Að mati höfundaréttarnefndar er ákvæði 3. gr., sbr. 2. gr. gildandi laga, nægilega víðtækt til að fela í sér allt framangreint eins og nánar kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Í tilskipuninni er í öðru lagi mælt fyrir um einkarétt til miðlunar verka til almennings og einkarétt til að gera annað efni aðgengilegt almenningi. Í hinu síðarnefnda felst réttur höfunda til að heimila eða banna hvers konar miðlun verka sinna til almennings um þráð eða þráðlaust, þar með talið að gera verk sín aðgengileg með þeim hætti að hver og einn geti fengið aðgang að verkunum á þeim stað og á þeirri stund sem hann sjálfur kýs. Hér er átt við miðlun til almennings sem er ekki staddur á þeim stað þar sem miðlunin fer fram, t.d. á netinu. Einkaréttur til þess að gera annað efni en höfundaverk aðgengilegt almenningi er veittur rétthöfum hinna skyldu réttinda. Að mati höfundaréttarnefndar er hugtakið ,,birting“ samkvæmt ákvæðum 3., 4., 5. og 6. mgr. 2. gr. gildandi laga svo víðtækt að það telst fela í sér allt framangreint eins og kemur einnig fram í greinargerðinni, svo vitnað sé höfundaréttarnefnd og mat hennar. Tilskipunin áskilur í þriðja lagi höfundum einkarétt til þess að heimila eða banna hvers konar dreifingu til almennings á frumritum eða afritum verka þeirra með sölu eða á annan hátt. Samkvæmt gildandi íslenskum höfundalögum má líta svo á að dreifingarréttur höfunda sé talinn vera hluti af einkarétti hans til birtingar á verki eins og segir í 3. gr., sbr. 2. mgr. 2. gr. höfundalaga. Tilskipunin felur jafnframt í sér að tekin skuli upp svokölluð evrópsk tæmingarregla. Í tæmingu dreifingarréttar felst í reynd að réttur höfundar til þess að hamla dreifingu verka sinna á markaði fellur niður þegar búið er að selja fyrsta eintakið af verkinu, enda standi höfundur sjálfur að sölunni. Yfirleitt er litið svo á að tæming dreifingarréttarins sé alþjóðleg, nema annað sé sérstaklega ákveðið, þ.e. að ef verk er komið löglega í dreifingu einhvers staðar í heiminum geti höfundur ekki stöðvað frekari dreifingu. Svæðisbundin tæmingarregla, eins og hin evrópska tæmingarregla samkvæmt tilskipuninni, hefur það hins vegar í för með sér að höfundi er áskilinn réttur til þess að hamla dreifingu innan EES nema fyrsta eintak þess hafi verið selt eða með öðrum hætti framselt innan svæðisins. Sem dæmi um beitingu hinnar evrópsku tæmingarreglu má nefna að höfundur, sem sett hefur eintök verks síns á markað í Bandaríkjunum, getur ákveðið að þeim eintökum megi ekki dreifa á EES-svæðinu. Í norrænum höfundarétti hefur til þessa verið byggt á reglunni um alþjóðlega tæmingu, en nú ber að taka upp evrópska tæmingarreglu. Samkvæmt tilskipuninni um höfundarétt í upplýsingasamfélaginu gildir tæming dreifingarréttarins aðeins um áþreifanleg eintök höfundaverks, en kemur ekki til álita þegar um þjónustu er að ræða og þá einkum beinlínuþjónustu. Í fjórða lagi geymir tilskipunin ákvæði um þær takmarkanir sem höfundar og rétthafar skyldra réttinda þurfa að sæta eða geta þurft að sæta á þeim einkaréttindum sem þeim eru tryggð með tilskipuninni. Takmarkanirnar þjóna þeim megintilgangi að auðvelda notendum, í sérstökum tilvikum, aðgang að efni sem fellur undir vernd höfundaréttar. Í forsendum tilskipunarinnar er lögð á það áhersla að endurmeta þurfi gildandi undantekningar frá réttindum og takmarkanir á þeim með hliðsjón af hinu nýja rafræna umhverfi. Bent er á að sá munur sem er á undantekningum og takmörkunum í ríkjunum hafi bein, neikvæð áhrif á starfsemi innri markaðarins fyrir höfundarétt og skyld réttindi. Til þess að tryggja eðlilega starfsemi innri markaðarins beri að skilgreina slíkar undantekningar og takmarkanir á samræmdari hátt. Samræmingin að því er lýtur að undantekningunum er því aðallega fólgin í tveimur atriðum. Í fyrsta lagi var tekin upp ein undantekning frá einkaréttindunum sem skylt er að gera. Þessi undantekning heimilar, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, tímabundnar og tilfallandi eftirgerðir, sem verða til í tækniferli, til dæmis við umferð gagna á netinu, og var nauðsynleg vegna þess að einkarétturinn til eftirgerðar í 1. gr. var skilgreindur svo víðtækur að hann nær meðal annars til þess háttar eftirgerða. Í öðru lagi var sett í tilskipunina skrá um tuttugu valfrjálsar undantekningar á einkaréttinum til eftirgerðar og einkaréttinum til miðlunar til almennings. Þessi skrá er tæmandi. Undantekningar í landslögum, sem ekki falla undir þessa skrá, ber því að fella úr gildi eða breyta þeim. Þess mun ekki gerast þörf að fella alveg niður neinar undantekningarheimildir sem nú eru í höfundalögunum, en í ýmsum tilvikum þarf að laga undantekningar að skilyrðum sem áskilin eru í tilskipuninni. Þær breytingar eru einkum bundnar við að notkun fari ekki fram í tilgangi sem skilgreina má sem fjárhagslegan. Í fimmta lagi hefur tilskipunin að geyma ákvæði um vernd tæknilegra ráðstafana. Með beitingu slíkra ráðstafana er ætlun rétthafa að koma í veg fyrir óheimil not af efni. Dæmi um tæknilega ráðstöfun er afritunarvörn á hljómdiskum og mynddiskum. Annars konar tæknileg ráðstöfun er til dæmis aðgangsstýring að efni á netinu, en allmikið er tíðkað að aðgangur að efni sé háður samningsskilmálum, meðal annars um greiðslu áskriftar, og ekki veittur öðrum en þeim sem hafa fengið úthlutað lykilorði. Óheimilt rof á tæknilegum verndarráðstöfunum og óheimil eftirgerð tæknilega verndaðs efnis hefur leitt til þess að óhjákvæmilegt er talið að veita tæknilegum ráðstöfunum rétthafa sérstaka vernd. Skylt er að veita lögvernd gegn því að farið sé fram hjá hvers konar skilvirkum tæknilegum ráðstöfunum, enda viti viðkomandi aðili eða hafi fulla ástæðu til að vita að hann stefnir að því marki. Tilteknar ráðstafanir til undirbúnings því að fara fram hjá þess háttar ráðstöfunum skulu einnig vera óheimilar. Ljóst er að sú lögvernd skilvirkra tæknilegra ráðstafana sem ákvæðum frumvarpsins er ætlað að tryggja tekur eingöngu til þeirra atriða er falla undir einkaréttindi höfunda og annarra rétthafa. Ákvæðum frumvarpsins um vernd tæknilegra ráðstafana er með öðrum orðum ekki ætlað að vernda ýmsar ráðstafanir útgefenda hljóð- og myndrita til að skipta heiminum upp í tiltekin markaðssvæði eða stjórna því að endurmiðlun slíkra verka geti aðeins fram farið í tölvum með stýrikerfi af tiltekinni gerð. Þvert á móti nær lögvernd tæknilegra ráðstafana er tengjast áþreifanlegum eintökum hljóð- og myndrita eingöngu til þess að varna óheimilli eftirgerð þeirra. Hafi eigandi hljóð- eða myndrits eignast það með lögmætum hætti og tæknilegar ráðstafanir varna honum að nýta það vegna framangreindra atriða telst vera um óheimila aðgangsstýringu að ræða sem ekki nýtur verndar að höfundarétti. Við slíkar aðstæður kann eigandanum, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, að vera heimilt að sniðganga hinar tæknilegu ráðstafanir. Sú breyting sem orðið hefur á frumvarpi þessu frá síðasta þingi og ég minntist á í upphafi máls míns að ég mundi gera frekari grein fyrir snertir þann þátt frumvarpsins um vernd tæknilegra ráðstafana en um er að ræða breytingu á b-lið 13. gr. frumvarpsins. Breytingin felur í sér að nú er mælt fyrir um það í umræddu ákvæði að eintakagerð til einkanota eftir einstöku útgefnu eintaki verndaðs tölvuforrits eða eintaki véllæsilegs gagnagrunns sem látinn hefur verið af hendi með samþykki rétthafa telst vera refsilaus. Jafnframt er eintakagerð sem fram fer með sniðgöngu tæknilegra ráðstöfunar afritunarvarnar lýst refsilaus þegar um eintakagerð til einkanota er að ræða. Felur þessi breyting m.a. í sér að refsilaust verður að afrita efni hljómdisks með afritunarvörn yfir á Ipod eða sambærilega MP3 spilara til einkanota. Með þessu er verið að taka tillit til þess að notkun ýmiss konar tæknibúnaðar leiðir til eintakagerðar en lögmæti hennar kann að orka tvímælis. Því er mælt fyrir að gerð eintaka sem þannig verða til skuli vera refsilaus enda sé um lögleg afnot að ræða að öðru leyti, þar með talið að notað sé löglegt eintak verks sem viðkomandi hefur eignast með samþykki rétthafa. Í sjötta lagi hefur tilskipunin að geyma ákvæði um vernd upplýsinga um réttindaumsýslu. Vernda skal rafrænar upplýsingar um réttindaumsýslu sem höfundar og aðrir rétthafar, sem ákvæðið verndar, setja á verk sín og annað efni. Með upplýsingum um réttindaumsýslu er átt við upplýsingar sem rétthafar veita og sem auðkenna verk eða annað efni og auðkenna höfundinn eða aðra rétthafa eða upplýsingar um skilyrði og skilmála fyrir notkun verka eða annars efnis. Með slíkum aðferðum geta rétthafar varnað ólögmætri eftirgerð verndaðs efnis og fylgst með notkun þess. Eins og yfirlitið að framan um efni tilskipunarinnar ber með sé tekur hún sérstaklega á þeim vandamálum sem hin stafræna tækni hefur í för með sér fyrir eigendur höfundaréttar og skyldra réttinda, fyrst og fremst að því er varðar tónlist og kvikmyndir og þá ekki síst vegna möguleika til dreifingar slíkra verka á netinu. Þessi tækni gefur möguleika til svo fullkominnar afritunar verka og annars efnis á stafræna miðla, t.d. á geisladiska, að afrit ná fullum gæðum frumrita. Með tilkomu netsins skapast ný tækifæri til víðtækrar dreifingar efnis sem nýtur höfundaréttarverndar. Í því felast hættur fyrir höfunda og útgefendur því unnt er að miðla útgefnum verkum á stafrænu formi á augabragði heimshorna á milli með slíkum gæðum að ekki verður greint á milli frumrita og afrita verkanna. Er sú hætta einkum fyrir hendi með svonefndum skráardeiliforritum og jafningjanetum. Það gefur augaleið að sporna verður við því að hin nýja tækni, sem vissulega gagnast höfundum, öðrum rétthöfum og öllum almenningi með margvíslegum hætti, sé notuð til óheimillar hagnýtingar á efni sem nýtur höfundaréttarverndar. Auk hagsmuna höfunda, flytjenda og framleiðenda eru þjóðhagslegir hagsmunir síst minni. Í nútímaþjóðfélögum er framlag vöru og þjónustu, sem byggist á höfundarétti, til þjóðarframleiðslunnar mikið og fer sífellt vaxandi. Í nýlegri bók kemur fram að framlag menningar til landsframleiðslu sé 4%, sem sé meira en öll veitustarfsemi og nær þrefalt meira en landbúnaður annars vegar og ál- og kísilframleiðsla hins vegar. Jafnframt kemur þar fram að 5.000 manns starfi við menningu hérlendis, sem er álíka fjöldi og starfar í útgerð annars vegar og hótel- og veitingarekstri hins vegar. Aðrar helstu breytingar sem frumvarp þetta felur í sér frá gildandi höfundalögum eru breytingar á ákvæðum laganna um skilyrði réttarverndar varðandi útgáfu verka og listflutnings hér á landi og atriða sem ráða því hvort verk njóta verndar eða eigi, þ.e. vegna svokallaðra tengslaskilyrða. Þá er bætt við nokkrum ákvæðum um takmörkun á höfundaréttinum og önnur ákvæði þar að lútandi skerpt og skýrð, allt í samvinnu og að mati höfundaréttarnefndar. Við undirbúning breytinganna á höfundalögum vegna ákvæða tilskipunarinnar um höfundarétt í upplýsingasamfélaginu og nokkur önnur atriði hafa þau ráðuneyti hjá Norðurlandaþjóðunum, sem með höfundaréttarmálefni fara, haft með sér samráð. Er löng hefð fyrir því að Norðurlandaþjóðirnar leitist við að hafa sem mest samræmi í höfundalöggjöf sinni. Við samningu frumvarpsins hefur sérstaklega verið höfð hliðsjón af ýmsum ákvæðum í frumvarpi Dana til breytinga á höfundalögum þeirra sem lagt var fram í danska þjóðþinginu 2. október 2002 og varð að lögum 11. desember sama ár. Ég vil taka fram, hæstv. forseti, að frumvarp þetta er fyrsti áfangi í heildarendurskoðun höfundalaga sem er orðin brýn vegna hraðrar lagaþróunar á sviði höfundaréttar. Áætlað er að heildarendurskoðun höfundalaga muni taka allnokkurn tíma. Því var ákveðið að draga þá þætti út úr endurskoðuninni er snúa að innleiðingu tilskipunarinnar og mæla fyrir þeim sérstaklega í frumvarpinu. Höfundaréttarnefnd, sem er menntamálaráðherra til ráðuneytis í höfundaréttarmálefnum samkvæmt 58. gr. höfundalaga, hefur farið yfir drög að frumvarpinu og gert á því ýmsar breytingar. Er frumvarpið síðan lagt fram á Alþingi eins og höfundaréttarnefnd leggur til að það verði samþykkt. Virðulegi forseti. Í greinargerð með frumvarpinu er farið ítarlega yfir hverja efnisgrein frumvarpsins fyrir sig. Ég vil sérstaklega vekja athygli hv. þingmanna á þeirri ágætu greinargerð sem fylgir frumvarpinu þar sem farið er nánar og ítarlega yfir helstu breytingar og mælt fyrir um útfærslu á höfundaréttarlögunum. Ég hef rakið efni frumvarpsins eins ítarlega og hægt er að gera í framsögu. Eins og fram hefur komið er megintilgangur frumvarpsins að lögfesta ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og -ráðsins um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu. Með tilskipuninni og frumvarpinu er áréttaður einkaréttur höfunda, flytjenda og framleiðenda til að stjórna eftirgerð og birtingu stafrænna eintaka af verkum sínum og öðru efni, einkum á netinu. Í því felast mikilvægir hagsmunir, ekki síst þjóðhagslegir, eins og ég hef þegar rakið. Jafnframt tel ég að leitast hafi verið við að gæta jafnræðis milli hagsmuna rétthafa og notenda með því að viðhalda núverandi undantekningum í höfundalögum með þeim breytingum sem tilskipunin kallar á. Enn fremur hef ég reifað sjónarmið um túlkun og beitingu nýrra tæknilegra verndarráðstafana þar sem tekið er sanngjarnt tillit til hagsmuna notenda. Að gerðum þeim breytingum sem hér eru lagðar til á höfundalögum er rétt að ítreka að tímabært er að fram fari heildarendurskoðun á lögunum. Er að því stefnt að hún geti hafist nú síðar á árinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til hv. menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Málið var lagt fyrir á síðasta löggjafarþingi en var ekki rætt þar og er því endurflutt. Í þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að félagsmálaráðherra feli Jafnréttisstofu það verkefni að hrinda af stað aðgerðum í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum.“ Þingmenn úr öllum flokkum flytja þessa tillögu ásamt þeirri er hér stendur sem er 1. flutningsmaður. Það er mjög mikilvægt núna í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga að við beitum markvissum aðgerðum til að bæta hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ein leið til þess er að fela Jafnréttisstofu, sem býr yfir mikilli þekkingu á stöðu kvenna í samfélaginu, að annast slíkar aðgerðir eins og gert er ráð fyrir í tillögu þessari. Fjárveitingar til Jafnréttisstofu þyrftu að sjálfsögðu að aukast samhliða slíkum aðgerðum. Sveitarstjórnarkosningar verða haldnar næsta vor og af því tilefni hefur verið umræða um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum. Þrátt fyrir mikla umræðu og átaksverkefni er ljóst að enn vantar mjög mikið upp á að hlutur kvenna í sveitarstjórnum geti talist eðlilegur. Ef við skoðum önnur lönd sjáum við að Ísland situr talsvert mikið eftir miðað við Norðurlöndin. Hlutur kvenna í sveitarstjórnum eftir síðustu sveitarstjórnarkosningar árið 2002 var 31,1% og var það 3% fjölgun frá kosningunum 1998. Ísland er því með 31,1%, Noregur er með 36%, í Svíþjóð er hlutur kvenna í sveitarstjórnum 42%, í Finnlandi 34% en í Danmörku 27%, þannig að Danirnir eru svartipétur í þessu sambandi á Norðurlöndunum. Þeir eru lægri en Ísland og það þykir nokkuð fréttnæmt í þessu sambandi af því að Ísland hefur verið lægst bæði gagnvart hlut kvenna á þingi og gagnvart hlut kvenna í sveitarstjórnum. Hlutur kvenna í sveitarstjórnum hefur aukist mjög hægt eins og sjá má af tölulegum upplýsingum. Með svipuðu áframhaldi mun það taka um þrjá áratugi að ná því takmarki að konur verði helmingur sveitarstjórnarmanna, þannig að sú er hér stendur verður eitthvað upp undir áttrætt þegar það verður ef krafturinn verður ekki meiri en þetta. Virðulegur forseti. Í síðustu alþingiskosningum árið 2003 varð alvarlegt bakslag í hlut kvenna á Alþingi en þá fækkaði konum verulega, eða úr 36,5% við lok kjörtímabilsins á undan í 30,2%. Við erum því með versta hlutfallið á Norðurlöndunum í sambandi við hlut kvenna á þingi. Við erum með rétt rúmlega 30%, Noregur var með 38%, þeim fækkaði eitthvað í síðustu kosningum þar, Svíar eru með 45%, í Finnlandi er þessi tala 37% og líka í Danmörku 37%. Við erum því með tæplega þriðjung þingmanna sem eru konur og er þetta versta hlutfallið á þeim Norðurlöndum sem við berum okkur saman við. Við erum með færri konur hér á þingi en t.d. á Kúbu og Spáni, Kostaríka, Argentínu, Rúanda, Suður-Afríku og Írak. Það þykir nú frétt til næsta bæjar að við á Íslandi séum með lægra hlutfall kvenna á þingi en þau ríki sem ég taldi upp rétt áðan. Í þessu sambandi vil ég rifja upp ágætisviðtal sem tekið var við nokkrar konur í blaði fyrir ekki mjög löngu síðan. Þar ræddi m.a. hv. þm. Ásta Möller stöðu kvenna í þinginu. Sjálfstæðisflokkurinn lenti í þeirri stöðu að margar konur duttu út í prófkjöri hjá þeim í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Hv. þm. Ásta Möller talaði um sú staða hefði að hluta skýrt rýra uppskeru Sjálfstæðisflokksins í síðustu alþingiskosningum, þ.e. slök útkoma kvenna í prófkjörum hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er mjög brýnt að tryggja, virðulegi forseti, að ekki verði sambærilegt bakslag varðandi hlut kvenna í komandi sveitarstjórnarkosningum heldur takist að auka þann hlut verulega. Konur eru í meiri hluta í níu sveitarfélögum en engar konur eru aðalmenn í sjö sveitarfélögum. Áður hefur verið farið í verkefni með svipað markmið og þessi tillaga gerir ráð fyrir. Á 122. löggjafarþingi 1997–1998 var samþykkt þingsályktunartillaga um aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum almennt. Sú er hér stendur var 1. flutningsmaður þeirrar tillögu. Sú tillaga var samþykkt og í kjölfarið var komið á fót þverpólitískri nefnd á vegum félagsmálaráðuneytisins sem stóð fyrir slíkum aðgerðum í fimm ár. Það verður að segjast eins og er, að árangurinn varð mjög góður í kjölfarið. Hlutur kvenna á þinginu jókst um 10% í alþingiskosningunum árið 1999, m.a. vegna aðgerða nefndarinnar og umræðunnar sem þær aðgerðir sköpuðu innan flokkanna og í samfélaginu á þeim tíma. Ég man t.d. eftir því að hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sagði opinberlega, í viðtali, að aðgerðir þessarar nefndar hefðu haft góð áhrif, m.a. á gengi hennar í prófkjöri hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjaneskjördæmi. Mér þótti vænt um að konur töluðu um það opinberlega að starf þessarar nefndar hefði skilað sér vel. Skýrslu um störf nefndarinnar er að finna á slóð félagsmálaráðuneytisins. Í lokaorðum þeirrar skýrslu kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: „Konur eru helmingur þjóðarinnar og það hlýtur því að vera mikið réttlætismál að fleiri konur gefi kost á sér til stjórnmálastarfa. Tilgangurinn er að bæði konur og karlar taki sameiginlega ákvarðanir í stjórnmálum og þar með aukast líkur á að ákvarðanir séu teknar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi. En hvað þarf þá að koma til svo hlutur kvenna í stjórnmálum verði aukinn? Svörin eru í grófum dráttum þessi: 1. Fleiri konur þurfa að gefa kost á sér til stjórnmálastarfa. Til þess að svo megi verða þarf að auka fræðslu meðal almennings, í fjölmiðlum og í skólum um mikilvægi aukins jafnréttis í stjórnmálum sem annars staðar. 2. Konur þurfa meiri hvatningu en karlar, ef til vill vegna þess að þær hafa færri kvenfyrirmyndir í stjórnmálum en karlar. 3. Það þarf að vera vilji til þess innan stjórnmálaflokkanna að fjölga konum á framboðslistum og þar skipta fyrstu sætin mestu máli.“ Þar sem reynslan af markvissum opinberum aðgerðum til að auka hlut kvenna í stjórnmálum er góð eins og ég hef rakið er rétt að félagsmálaráðuneytið feli Jafnréttisstofu að beita slíkum aðgerðum nú í aðdraganda komandi sveitarstjórnarkosninga og útvegi stofunni fjármagn til aðgerðanna. Ég vil einnig gera að sérstöku umtalsefni, virðulegur forseti, að í nýlegri grein sem Ingunn H. Bjarnadóttir, sérfræðingur hjá Jafnréttisstofu, og Róbert Ragnarsson, verkefnisstjóri í félagsmálaráðuneytinu, skrifa í síðasta hefti Sveitarstjórnarmála, um áhrif sameiningar og þátt kvenna í sveitarstjórnum, kemur fram að konur virðast ekki endast jafn vel og karlar í sveitarstjórnum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Könnunin sýndi enn fremur að töluverður munur er á nýliðun eftir kynjum. Nýliðun á meðal kvenkyns sveitarstjórnarfulltrúa milli kosninga 1998–2002 var 62,3% en 41,8% á meðal karlkyns fulltrúa. Þær niðurstöður gefa vísbendingar um að konur sitji að jafnaði skemur í sveitarstjórn en karlar og væri vert að kanna nánar hvað veldur.“ Þetta er hið sama og við höfum séð á öðrum Norðurlöndum. Þar virðist líka tilhneiging til að konur sitji skemur í sveitarstjórnum. Það er að mínu mati skaði af því að þá ná þær ekki eins langt í stjórnmálum, vegna tíðra skiptinga. Ég tel að vert væri að skoða það frekar hvort hægt sé að beita einhvers konar aðgerðum til að styrkja betur konurnar og styðja við bakið á þeim þannig að þær telji sér fært að vera lengur í stjórnmálum en þessar tölur gefa til kynna. Það er mjög mikilvægt að vilji innan stjórnmálaflokkanna til að auka hlut kvenna aukist og meira verði gert í að styðja við þær konur sem þegar hafa náð árangri á stjórnmálasviðinu, hafa treyst sér til þeirra starfa og vilja starfa í þeim. Í síðustu alþingiskosningum var t.d. hægt að greina á fylginu hvort konur og karlar vildu styðja viðkomandi framboð. Við sjáum það t.d. hjá Framsóknarflokknum að marktækur munur var í fylgi á milli kynja. Það var um 19,1% fylgi meðal kvenna en 16,2% meðal karla. Konur studdu Framsóknarflokkinn marktækt meira en karlarnir og hið sama mátti sjá hjá Samfylkingunni. Samfylkingin átti ágætisstuðning meðal kvenna en síður meðal karla. Þessu var öfugt farið hjá Sjálfstæðisflokknum. Þar var meira fylgi meðal karla en minna meðal kvenna. Það er alveg ljóst að kyn er breyta í kosningum, það hefur áhrif og kjósendur líta til þess hvort flokkarnir bjóði upp á breiðan hóp frambjóðenda eða ekki. Ég tel mikilvægt að flokkarnir beiti sér frekar heldur en þeir hafa gert í að reyna að jafna kynjamuninn sem hefur verið svo hrópandi í stjórnmálum fram að þessu. Menn sjá að flokkarnir hafa reynt að gera sitt til að koma til móts við þessar niðurstöður, sem greiningin á fylginu sýnir, kynjagreiningin. Það er ástæða til að fagna því. Ég vil að lokum leyfa mér, virðulegur forseti, að draga það fram að Samfylkingin stofnaði fyrir stuttu kvennasamtök innan sinna raða. Ég fagna því mjög. Ég tel að meðan við höfum ekki náð stöðugleika í hlutfalli kynja í stjórnmálum, sé mikilvægt að innan flokkanna séu einhver samtök, stuðningshópur sem styðji við bakið á konum. Í Framsóknarflokknum höfum við um áratuga skeið verið með heildarsamtök, landssamtök sem heita Landssamband framsóknarkvenna. Sérstaklega hefur verið reynt að styðja við bakið á konum í stjórnmálum. Hið sama má segja um Sjálfstæðisflokkinn, þar hafa verið starfandi virk kvennasamtök og nú ætlar Samfylkingin að fara sömu braut. Þar hafa verið stofnuð kvennasamtök og ég sé sérstaka ástæðu til að óska þeim til hamingju með það. Ég tel að það sé brýnt og gott hjá Samfylkingunni að gera það. Það gæti haft áhrif hjá þeim eins og hjá öðrum flokkum. Það er ljóst að meðan við höfum ekki náð stöðugleika milli kynjanna í stjórnmálum þá er þörf á sérstökum aðgerðum til að jafna kynjahlutföllin. Það er ekki hægt að líða, virðulegi forseti, að við sem kennum okkur við lýðræði og réttlæti í íslensku samfélagi búum við það árið 2005 að hlutur kvenna sé svo rýr sem tölurnar hafa sýnt. Þriðjungur á þinginu og þriðjungur í sveitarstjórnum er ekki ásættanlegt. Ég vonast til að þessi umræða fái brautargengi í þinginu og vænti þess.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem er 1. flutningsmaður að þessari þingsályktunartillögu, fyrir ágæta framsögu um málið. Ég er meðal margra meðflutningsmanna hv. þingmanns að málinu. Í tillögunni er m.a. lögð áhersla á að tryggt verði, með aðgerðum nefndar sem félagsmálaráðherra skipi, að ekki verði hliðstætt bakslag varðandi hlut kvenna í komandi sveitarstjórnarkosningum eins og varð í síðustu alþingiskosningum. Það eru ekki margir dagar síðan kynnt var skýrsla nefndar, svokallaðrar tækifærisnefndar, sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra skipaði. Skýrsla þeirrar tækifærisnefndarinnar var kynnt á dögunum og í kjölfarið hafa verið haldnir fundir bæði á vegum Verslunarráðs og líka á vegum FKA, Félags kvenna í atvinnurekstri. Þar hefur orðið mikil umræða um kvóta, kvóta kvenna í stjórnum fyrirtækja. Skýrslan leggur það í raun ekki til en greinir vandann og ástæður þess hvað konur eru fáar í stjórnum fyrirtækja á Íslandi, ekki nema um 7% í þeim sem skráð eru í Kauphöllinni. Það er lægra hlutfall en er í stjórnum í öllum nágrannalöndunum okkar. Við vitum að Norðmenn settu fyrir nokkru lög sem kváðu á um að að ákveðnum aðlögunartíma liðnum - ég man ekki hve mörg árin voru - yrði tekinn upp kvóti sem skyldaði öll fyrirtæki til að fylgja þessum lögum og tryggja 40% hlut kvenna. Þessa 40% tölu höfum við heyrt í þessu samhengi áður og rætt um það. Til að mynda ákvað Framsóknarflokkurinn, flokkur minn og háttvirts 1. flutningsmanns málsins, Sivjar Friðleifsdóttur, á síðasta flokksþingi að binda í lög flokksins að hlutur kvenna, hvarvetna í trúnaðarstöðum á vegum flokksins og þar á meðal á framboðslistum, yrði aldrei undir 40%. Af því að hér er talað um að hrinda af stað aðgerðum í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum, alveg eins og við konur í Framsóknarflokknum veltum fyrir okkur hvernig við ætlum að láta 40% regluna virka og tryggja jafnan hlut. Skoðun sumra okkar er sú að við getum aldrei gert það nema við séum að tala um 40% af virkum sætum. Ef flokkurinn á einhvers staðar þrjá sveitarstjórnarmenn þá gildir þetta aldrei og skilar engum árangri nema kveðið sé á um að þar séu fléttulistar, konur og karlar séu í öðru hvoru sæti. Um leið og menn koma sér saman um að tryggja, t.d. þar sem flokkurinn á tvo eða þrjá sveitarstjórnarmenn, að gæta skuli jafnræðis í sex efstu sætunum er hættan sú að konur raðist í 4., 5. og 6. sæti en karlarnir í fyrstu þrjú. Þá erum við ekki að tala um virk sæti. Ég vildi nefna þetta við þessa umræðu. Tillagan gengur ekki út á að halda því á lofti að fléttulistar séu nauðsynlegir til að tryggja jafnan hlut og ná jöfnu hlutfalli á listunum. En umræðan varðandi niðurstöðu tækifærisnefndar hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hjá fundi Félags kvenna í atvinnurekstri laut að því meira og minna, það kom fram hjá meiri hluta þeirra kvenna sem tóku til máls, að það gengi svo seint að fjölga konunum að binda ætti í lög 40% kvóta í stjórnum fyrirtækja eins og Norðmenn hafa gert. Það gætti mikillar óþolinmæði hjá konunum. Þetta hefur gerst svo hægt og síðustu daga höfum við séð bakslag. Hver og ein kona sem sest sem framkvæmdastjóri í stórfyrirtæki eða stjórnarformaður hefur mikið vægi. Nýlega hætti ein kona, ein af þeim konum sem við höfðum haldið á lofti sem ákveðinni fyrirmynd. Það er bakslag þótt það sé aðeins ein kona af því að þær eru svo fáar fyrir. Á áðurnefndum fundi var ríkjandi stuðningur við að koma á 40% reglunni, að lögbinda hana og gefa ákveðinn aðlögunartíma, einhver ár þannig að fyrirtæki gætu brugðist við þessu. Hugsunin var ekki sú hjá konunum að skapa konum tækifæri heldur væri þetta þvert á móti tækifæri fyrir viðskipta- og efnahagslífið. Við kærum okkur ekki um að vera þröngvað inn í einhverjar stjórnir, sögðu sumar konurnar. En aðrar sögðu: Um leið og við erum komnar þar inn eyðum við fordómunum og sýnum fram á gagnsemi þess og nytsemi fyrir fjölbreytileikann að kynin séu þar bæði. Ýmis sjónarmið eru á lofti en ég velti fyrir mér hvort ganga hefði átt lengra í þingsályktunartillögunni sem hér er og fela Jafnréttisstofu það verkefni að leggja fram ákveðnar tillögur, t.d. um fléttulistana, sem virðist vera eina leiðin, samanber það sem ég sagði áðan um virk sæti til að tryggja fullt jafnræði. Þetta er eitthvað sem við á vettvangi Framsóknarflokksins þurfum að taka á. Við þurfum að átta okkur á því hvernig við ætlum að útfæra það þannig að 40% ákvæðið sé ekki bara bókstafur heldur eitthvað sem leiði okkur til þessa markmiðs sem ætlunin er að ná. Jafnréttisstofa hefur í hendi sér að leggja eitthvað slíkt til. Ég minni t.d. á að í nágrannalöndum okkar, nánustu frændþjóðum svo sem í Noregi, er ekki nokkur stjórnmálaflokkur sem býður upp á annað en fléttulista. Fremskrittspartiet, eins og hann heitir, er eini flokkurinn í Noregi sem býður kjósendum ekki upp á það. Allir aðrir flokkar gera það. Það hefur leitt til þess að meira jafnræði er á norska þinginu og meira jafnræði hvað varðar ráðherrastóla heldur en t.d. hjá okkur. Sömu söguna er að segja um Svíþjóð. Frú forseti. Ég vildi hnykkja á þessu í samhengi við framsögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Það þarf að vera ljóst hvert við stefnum. Ég velti því fyrir mér, þegar Jafnréttisstofa skilar síðan vinnu sinni, hvort mögulegt sé að hún leggi eitthvað slíkt til þannig að þetta séu ekki bara orðin tóm heldur sé markmiðið að tryggja jafnan hlut karla og kvenna.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð um þá merkilegu tillögu sem hér er flutt um leið og ég lýsi fullum stuðningi við hana. Það er miður að það þurfi að flytja slíka tillögu á Alþingi, að grípa þurfi til svona aðgerða, en eins og við sjáum hér og sýnt er í töflu er hlutur kvenna í sveitarstjórnum allt of lítill. Það vantar of mikið upp á til þess að fullt jafnræði sé meðal karla og kvenna í sveitarstjórnum. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort það geti verið að í litlu sveitarfélögunum hindri launin bæði konur og karla í því að koma til starfa, ég held að þetta sé mjög illa launað starf í litlu sveitarfélögunum. Ég sat í bæjarstjórn í mínu sveitarfélagi í tólf ár og það var dýrasta hobbýið sem fjölskyldan stundaði, að ég væri að vasast í bæjarstjórnarpólitíkinni. Í stóru sveitarfélögunum getur það verið þannig að harka í prófkjörum og fjárútlát í kringum þau ýti fólki frá og þá kannski sérstaklega konum. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál að þær hindranir skuli vera til staðar sem gera það að verkum að konur gefa ekki kost á sér. Ég tel fulla ástæðu til að samþykkja þessa tillögu og að félagsmálaráðuneytið beiti sér fyrir sérstökum aðgerðum, kannski námskeiðahaldi eða annarri hvatningu, til þess að fleiri konur gefi kost á sér til setu í sveitarstjórnum. Ég vil, virðulegi forseti, í þessu sambandi nefna átak sem ég hef oft tekið sem dæmi og var alveg sérstaklega ánægjulegt, en það var átakið Auður í krafti kvenna. Nokkur fyrirtæki hér á landi tóku sig til ásamt fleirum og stofnuðu til þessa námskeiðs og það er alveg stórkostlegt að hugsa til allra þeirra krafta sem þar voru virkjaðir og allra þeirra fjölmörgu fyrirtækja sem voru stofnuð í framhaldinu. Þetta sýnir hvað hægt er að gera. Þetta mætti flytja yfir í pólitíkina, Auður í krafti kvenna – til að bjóða sig fram til sveitarstjórna eða hvað sem það er. Eitthvað þarf til, einhvern stuðning, eitthvað til að ýta á og það er hið besta mál. Ég held að margt af þessu mundi kannski gera það að verkum líka, ég tala nú sérstaklega um litlu sveitarfélögin sem ég þekki best til, að fleiri gæfu kost á sér. Ég óttast, virðulegi forseti, að í komandi sveitarstjórnarkosningum verði töluverður skortur á frambjóðendum til sveitarstjórnarmála vegna þess hve tekjustofnar sveitarfélaga eru orðnir lélegir. Sveitarstjórnarmenn segja sumir: Við gerum ekkert lengur annað en leiðinlega hluti, skera niður eða skerða þjónustu, sem við erum svo hundskömmuð fyrir vegna þess að það er svo lítið til af peningum til að gera eitthvað ánægjulegt. Ég vildi aðeins segja að það er full þörf á þessu átaki, ég trúi ekki öðru. Ég hefði viljað getað sagt að við ættum að vera hér á fundi á Alþingi á mánudaginn kemur, 24. október, klukkan 14.08, við karlmennirnir, og mynda hér þingmeirihluta til að samþykkja þessa tillögu og koma þessu strax í verk. En hlutirnir ganga ekki svo hratt fyrir sig á hinu háa Alþingi þannig að við verðum bara að óska þess að málið komist til nefndar sem fyrst og að þverpólitísk samstaða verði um að samþykkja þessa tillögu, þannig að sveitarstjórnarkosningarnar verði nú ekki liðnar áður en þetta kemur til lokaafgreiðslu. Þær verða 27. maí. Ég veit að við jafnréttissinnar í Samfylkingunni, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem hér stendur, ásamt öðrum góðum mönnum, munum leggja okkar af mörkum svo að þessi tillaga nái fram að ganga. Það þarf að gera átak í því að fjölga konum í sveitarstjórnum. Við höfum mikla þörf fyrir það, þann auð sem er í konum til stjórnunarstarfa þarf að virkja inn í sveitarstjórnir.